comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ralt̃ dedodicuntur . quomadoreatump&atis ligatur qui prȩdestinationa ndĩ eudem
ratione propt̃ duplicem eiu sefficientiam plurulit dicere uoluerit : Cumtumen hoc nes.
nec propt̃ eanden predestinationis uerissimedupliaem efficientiam respulmus. necusq¬
quaque necessariodici existimemus : Cum sicutun ađiiustitua itc &un adi prȩdestmatio
multiplicit̃ uadere certissime intellegendasior: Subiungit ille & dicit. Vnamq eẽ
diuinum prȩdestinationem sicut unam duinamoperationen sapientiũ substantũ
uoluntatem : In quibus uerbis. hoc agere conatur quod & supra : Videlic& ut sicut
substantialit̃ ds̃ est sapientia. substuntia lit̃ uoluntas. &ipseest sumia substuntia
ita credacuri demd̃ esse prȩdistinatio &operatio : Seddeprȩdestinatione iammulti¬
plicit̃ ostendimus. quid nos magis sentiendum ẽẽ tendimus: Dama uero operationedi

Expanded text:
raliter de Deo dicuntur, quomodo reatu impietatis ligatur qui praedestinationem Dei eadem raliter de Deo dicuntur, quomodo reatu impietatis ligatur qui praedestinationem Dei eadem ratione, propter duplicem ejus efficientiam, pluraliter dicere voluerit? Cum tamen hoc nos nec propter eamdem praedestinationis verissime duplicem efficientiam respuamus, nec usquequaque necessario dici existimemus: cum sicut una Dei justitia, ita et una Dei praedestinatio multipliciter valere, certissime intelligenda sit. Subjungit ilivinam praedestinationem, sicut unam divinam operationem, sapientiam, substantiam voluntatem. In quibus verbis hoc agere conatur quod et supra, videlicet ut, sicut substantialiter Deus est sapientia, substantialiter voluntas, et ipse est summa substantia, ita creditur idem Deus esse praedestinatio et operatio. Sed de praedestinatione jam multipliciter ostendimus quid nos magis sentiendum esse teneamus. De una vero operatione Dei
Abbreviated transcription (Latin):
non alterius sedsucrum : Quomodoergo hoc intellegendum : Nisi quia ipsascientia
quȩimillonaturidit̃ unaest & simplex. relataut distum est ad dispositionem uel
ordinationem creaturȩ nobisefficitur multiplex : Sic dẽ est uirtus : Et tamen
eudemratione dictum legimus. narrantes laudes dñi & uirtutes eius : Et sicutrete
dicitur ds iurtus. ita reccedicitur idemdđ̃ potentia : Et tamen in psalmo cant muss
quis loqu&ur potentias dñi : Siergods unuẽ scientiu unuurtus una potentia
& tumen iuxta ueritatẽ & auctoritite scripturȩ ipsiusdi. rectedicimus numeo
plurali atq multiplici scientiarũ dñs & potentius dñi. & uirtuteseius. curhocim¬
piumẽ istedis putaetordiit quod exueritutis & pi&liatis fonte procedit : Suuĩt ista
que ierissime sulstantia lit indesunt nenimpie sedpue scđm quendum modum &iam plu¬

Expanded text:
non alterius, sed suarum. Quomodo ergo hoc intelligendum, nisi quia ipsa scientia, non alterius, sed suarum. Quomodo ergo hoc intelligendum, nisi quia ipsa scientia, quae in illo naturaliter una est et simplex, relata, ut dictum est, ad dispositionem vel ordinationem creaturae, nobis efficitur multiplex? Sic Deus esse virtus dicitur, et tamen eadem ratione dictum legimus: Narrantes laudes Domini, et virtutes ejus . Et sicut recte Deus dicitur virtus, ita recte dicitur idem Deus potentia, et tamen in psalmo canimus: Quis loquetur potentias Domini? Si ergo Deus una est scientia, una virtus, una potentia; et tamen juxta veritatem et auctoritatem Scripturae ipsius Dei recte dicimus, numero plurali atque multiplici, scientiarum Dominus, et potentias Domini, et virtutes ejus, cur hoc impium esse iste disputator dicit, quod ex veritatis et pietatis fonte procedit? Si autem ista quae verissime substantialiter in Deo sunt, non impie, sed pie, secundum quemdam modum etiam plu
Abbreviated transcription (Latin):
nationem dm̃ duplextumeneius effectus scripturȩ scȩ̃ immobiliueritate decluratus
eua cuarin ullatenus possit. quidsibiu ult ista tamsuꝑuacua uel &iuammendux argu¬
mentutio: Sequitur tum enille & dicit : Sicut dus essentius sapientius scientius
uirtutes e&eraq: om̃a quȩ dodicuntur geminari uel triplicari uel multiplicari impũẽ.
dicuntur uel ipsedł sitadicitur. ut ipse esseessentia sapientia scientia uirtus intellgitur
non sunt istudicendupluridit̃ : Quic ipsa trinitus nen tresessentiȩ sediina essentiuẽ :
Nec tressapientiȩ sed unas apientia : Nec tresscientiȩ sed unascientia : Nec tres
uirtutes sed unuuirtus : Tamen quando ad diuersam dispositionem uel operationẽ
di ad creaturus referuntur manifeste quȩdam exeis &iam pluralit̃ & multiplicit̃
dicuntur : Sicut estillud : qm̃ ds̃ scientiurumdñ : Et siscientiurum dñ utiq

Expanded text:
nationem Deum: duplex tamen ejus effectus Scripturae sanctae immobili veritate declaratus nationem Deum: duplex tamen ejus effectus Scripturae sanctae immobili veritate declaratus evacuari nullatenus possit: quid sibi vult ista tam supervacua, vel etiam mendax argumentatio? Sequitur tamen ille et dicit: Sicut duas essentias, sapientias, scientias, caeteraque omnia quae de Deo dicuntur, geminari, vel triplicari, vel multiplicari, impium esse, dicuntur, vel ipse Deus ita dicitur, ut ipse esse essentia, sapientia, scientia, virtus intelligatur, non sunt ista dicenda pluraliter. Quia ipsa Trinitas non tres essentiae, sed una essentia est, nec tres sapientiae, sed una sapientia; nec tres scientiae, sed una scientia; nec tres virtutes, sed una virtus. Tamen quando ad diversam dispositionem vel operationem Dei ad creaturas referuntur, manifeste quaedam ex eis etiam pluraliter et multipliciter dicuntur, sicut est illud: Quoniam Deus scientiarum Dominus . Et si scientiarum Dominus, utique
Abbreviated transcription (Latin):
numero dicitur ds ueritas bonitas iustitia non tumenistu argumentatione efficere potest.
ut prȩdestinatiod &iaimsisubstantua lit̃ d̃ dic possit. non duplicem habeat effeccum &
operis distributionem. Scilic& uel in prȩparation eiustoꝵ aduitam uel in prȩor¬
dinatione impioꝵ ad interitum : Quia &iustitia uerisi mede dictur neccumipsudr̃
substantialit̃ intelligitur plurali nume porete enuntiatur : Et tumeniustitiu dĩ
quȩ &iam ds est sine dubio duplicã hab& effectum: Videlic& uel in remuneratione
bonorum uel indumnatione maloꝵ : Cum ergo ad prȩdestinantemdm̃ rectedicatur
redatiue prȩdestinatio sicut ad disponentẽ dispositio ad gibernantem gbernatio
a derdinantem erdinatio. adoperuntem operatio ad ereanten creatio & etiam siuidi¬
quuratione ostendi possit substantia lit̃ dii debere prȩdestinationemdiuel predesti¬

Expanded text:
numero dicitur Deus, veritas, bonitas, justitia: non tamen ista argumentatione efficere potest numero dicitur Deus, veritas, bonitas, justitia: non tamen ista argumentatione efficere potest ut praedestinatio Dei etiam substantialiter Deus dici possit, non duplicem habeat effectum, et operis distributionem, scilicet vel in praeparatione justorum ad vitam, vel in praeordinatione impiorum ad interitum: quia et justitia verissime Deus dicitur: nec cum ipsa Deus substantialiter intelligitur, plurali numero recte enuntiatur. Et tamen justitia Dei, quae etiam Deus est, sine dubio duplicem habet effectum, videlicet vel in remuneratione bonorum, vel in damnatione malorum. Cum ergo ad praedestinantem Deum recte dicatur relative praedestinatio, sicut ad disponentem dispositio, ad gubernantem gubernatio, ad ordinantem ordinatio, ad operantem operatio, ad creantem creatio: et etiamsi aliquid ratione ostendi possit, substantialiter dici debere praedestinationem Dei, vel praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
prȩdestinans quȩcumq prȩdestinata sunt : quic absq duborefertur predestinatio ud
prȩdestinantem sicut & gubermatio ad gubernanem & dispesitio ad disponentẽ & ordina¬
tio udordinantem : Necadiquis uinquã tam ab surde &impertune contentiosus fuit. ut dm̃
omũ disponentem dicer& esse dispositionam : Onũ gibernantẽ dicer&dẽẽ guberniationem
Omũ ordinantẽ dicer& esseordinationem: Putimis qđ necom̃ prȩdistinanda predestinantẽ :¬
quis quã dixerit eẽ prȩdestinationem : Cum haec om̃ia sicut iam diximus. id est dispositio
gubernatio ordiatio prȩdestinatio magis ad operauel adoperationẽ eratoris
referenda intellegiantur : Sediste &ium si noua contentione affirmare con&ur
iacẽẽ dm̃ substantia lit̃ prȩdestinationem sicut ueritatem bonitatẽ iustitiam ut ꝑ hoc
uelut singularitantũ numero prȩdestinatiodicendauideatur. sicut singuluri tantũ

Expanded text:
praedestinans quaecunque praedestinata sunt: quia absque dubio refertur praedestinatio ad praedestinans quaecunque praedestinata sunt: quia absque dubio refertur praedestinatio ad praedestinantem, sicut et gubernatio ad gubernantem, et dispositio ad disponentem, et ordinatio ad ordinantem. Nec aliquis unquam tam absurde et importune contentiosus fuit, ut Deum omnia disponentem diceret esse dispositionem; omnia gubernantem diceret esse gubernationem; omnia ordinantem diceret esse ordinationem: putamus quod nec omnia praedestinanda praedestinantem quisquam dixerit esse praedestinationem: cum haec omnia, sicut jam diximus, id est dispositio, gubernatio, ordinatio, praedestinatio, magis ad opera, vel ad operationem Creatoris referenda intelligantur. Sed iste, etiamsi nova contentione affirmare conetur ita esse Deum substantialiter praedestinationem, sicut veritatem, bonitatem, justitiam, ut per hoc velut singulari tantum numero praedestinatio dicenda videatur: sicut singulari tantum
Abbreviated transcription (Latin):
turud inuicem ut singulari uibisint. nec abterũ dedtero dicipossit: Vnusenm ibi est pat̃
genitor unus filius genitus umus sp̃s sc̃s procedens Vnum uerbum & imago & splendor
patris quo destungenitos filius : Vnum donum di patris & filii. quod est sp̃s sẽs̃
Et haee desinguls singula ntiaibiintellaguntur. ut unus cuusq ꝑsonȩ prepri&as adalterũ
transi re nonpossit : uerbgriatia ut uel paterunquuã filius dici posst uel filius naturidit̃ put̃
intellegatur. uel sp̃s sc̃s pater aut filius : Manfestumnestigitur ut diximus quia nonita refertur
Nepem im prȩdestinatio. aliquuest proprie in triniate ꝑsona ut ad ulteram naturalt̃ refarat᷑:
Referturtum e niommnino eadem prȩdestinatio addm̃ idest adtotum simultrintuten quȩtotaẽ

Expanded text:
tur ad invicem, ut singularia ibi sint, nec alterum de altero dici possit: unus enim ibi est Pater tur ad invicem, ut singularia ibi sint, nec alterum de altero dici possit: unus enim ibi est Pater genitor, unus Filius genitus, unus Spiritus sanctus procedens: unum Verbum, et imago, et splendor Patris, quod est unigenitus Filius: unum donum Dei Patris et Filii, quod est Spiritus sanctus. Et haec de singulis singula ita ibi intelliguntur, ut uniuscujusque personae proprietas ad alterum transire non possit: verbi gratia, ut vel Pater unquam Filius dici possit, vel Filius naturaliter Pater intelligatur, vel Spiritus sanctus Pater aut Filius. Manifestum est igitur, ut diximus, quia non ita refertur m et Filium. Neque enim praedestinatio aliqua est proprie in Trinitate personae, ut ad alteram naturaliter referatur. Refertur tamen omnino eadem praedestinatio ad Deum, id est ad totam simul Trinitatem, quae tota est
Abbreviated transcription (Latin):
tionemindõ cđm substantiũ esse relatiueaũt fieri non posse : Sed dehoc quid nobis melus
uel conuenientius uideatur iamsu praut potuimus dietumest : Tamenquia hicad didit
prȩdestinationẽ relatiue ad dm̃ dicinom posse mamifeste nonita refertur prȩdistina¬
Vel genitor adgenitũ genitus ad gemtorem. procedens adutrumq: nec sicut uerbumdi
cumintelligitur filius. refertur ad patrẽ cuiuis est uerbum. Et cumidem filius dicitur
imugo refertur simliter adpatrẽ cuiuis i mago est : Et cumdicitur splendorgłȩ refer¬
tur ad &ernã iucem exqua est. & cuiussplendor est : Candorest enimlucis &ernȩ
sicut scriptura testatur : Nes cut donundi cumintelligitur propriesp̃s sc̃s̃ refertur
ad patrem & filium cinus est donum Istunumq imillascã & summa trinitate si creferup¬

Expanded text:
tionem in Deo secundum substantiam esse, relative autem fieri non posse. Sed de hoc quid nobis melius tionem in Deo secundum substantiam esse, relative autem fieri non posse. Sed de hoc quid nobis melius aut convenientius videatur, jam supra, ut potuimus, dictum est. Tamen quia hic addidit praedestinationem ad Deum relative dici non posse, manifeste non ita refertur praedestinatus ad utrumque, vel genitor ad genitum, genitus ad genitorem, procedens ad utrumque. Nec sicut Verbum Dei cum intelligitur, Filius refertur ad Patrem, cujus est Verbum. Et cum idem Filius dicitur imago, refertur similiter ad Patrem, cujus est imago. Et cum dicitur splendor gloriae, refertur ad aeternam lucem, ex qua est, et cujus splendor est. Candor est enim lucis aeternae , sicut Scriptura testatur, nec sicut donum Dei, cum intelligitur proprie Spiritus sanctus, refertur ad Patrem et Filium, cujus est donum. Ista namque in illa sancta et summa Trinitate sic referun
Abbreviated transcription (Latin):
quinon quȩsieruntine : Eccemunifestissima gratia sineo peribus Perquum
homines nenquerentes dm̃ nonsolum uemiun sed &iam ꝑueniunt addm̃ : Sicut imnimera
paruuloꝵ miliu quiutiq nihilbonioperari potuerunt sola fideeccłȩ & regenerationis
gratiu cuminti di &ate exuqua & spũ renati. &originalis percatiuinculo ab soluti. atq
itufuerint defuncti absq ulla dubitatione ad dñ ꝑuemiunt.: Alit ergosentire id est
hominem absq: laborissuistudio ad dm̃ ꝑuemre non posse nonest catholicũ s ed pelaguinum
inuenitur in libello cuiustitulus ẽ dogmatũ ecdes asticoꝵ quȩdumtalis defintio: Sedomnino
ut diximus sicut &alia nonnillian eodem libello. pelagiamerroris est : Etideo qucumq tũ
propt̃ alia quȩ dumutilia legit. cum huius mediibis ensus inuererit. memierit sollicite a płi
dicentis : Omnu probate quo d bonumẽ cen&e : Ad dit posthȩc ille&idicit : Predestina¬

Expanded text:
qui non quaesierunt me. Ecce manifestissima gratia sine operibus, per quam qui non quaesierunt me. Ecce manifestissima gratia sine operibus, per quam homines non quaerentes Deum, non solum veniunt, sed etiam perveniunt ad Deum: sicut innumera parvulorum migratia, cum in tali aetate ex aqua et Spiritu renati, et originalis peccati vinculo absoluti, atque ita fuerint defuncti, absque ulla dubitatione ad Deum perveniunt. Aliter ergo sentire, id est hominem absque laboris sui studio ad Deum pervenire non posse, non est catholicum, sed Pelagianum. Invenitur in libello cujus titulus est Dogmatum Ecclesiasticorum, quaedam talis definitio . Sed omnino, ut diximus sicut et alia nonnulla in eodem libello, Pelagiani erroris est. Et ideo quicunque eum propter alia quaedam utilia legit, cum hujusmodi ibi sensus invenerit, meminerit sollicite Apostoli dicentis: Omnia probate, quod bonum est tenete . Addit post haec ille et dicit, praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
dicit : Nemo potest uenireadie nisi pat̃ quimist me trigerit eũ . Et apłs diligentis
sime inculcat fidelib. dicens: Eiũt quinonoperatur. credenticũt in eũ quiiustificat
impium. reputaturfides eius adiustitiam : Et iterum : Arbitramur hominem¬
iustificari exfide sin eoperib. legis : Et nesaltimipsam fidem sibideputarent quiue¬
niunt addm̃ atq ita uelut suioperis inerito & nongratui todi dono sepitarent esse
saduatos ostendit alio loco &ium ipsan fidem donumdiesse. cumdicit : Gratia sidui
factiestis ꝑfidem : Et continuo subiungit. & hoc non ex uobis didonumest : Non exope¬
ribus. nequis glori&ur : Vnde&lium ds̃ sicut ipse apłs commenorat. ꝑ proph&am
dicit : Inuentus sum non quȩrentib me. palam apparui his quime non interrogabunt.¬
Vel sicut in nr̃a editionelegitur. quȩ sierunt me quiante noninterrogabunt inuener̃

Expanded text:
dicit: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerdicit: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxer dicens: Ei autem qui non operatur, credenti autem in eum qui justificat impium, reputatur ejus fides ad justitiam . Et iterum: Arbitramur justificari hominem ex fide sine operibus legis . Et ne saltem ipsam fidem sibi deputarent, qui veniunt ad Deum atque ita velut sui operis merito et non gratuito Dei dono se putarent esse salvatos, ostendit alio loco etiam ipsam fidem Dei donum esse, cum dicit: Gratia salvi facti estis, per fidem; et continuo subjungit: Et hoc non ex vobis; Dei donum est, non ex operibus, ne quis glorietur . Unde etiam Deus, sicut ipse Apostolus commemorat, per prophetam dicit: InVel sicut in nostra editione legitur: Quaesierunt me qui ante non interrogabant, invenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tiuuntem se in legẽ peccati : Amissaergogritia uerȩlibertitis quadõ poterat co¬
herere & dicere mihicũt adhȩreredõ bonamest. in felici libertate uoluntictis suȩ
adhesit peccato. & factus est seruis captiuusq peccati. Dequaseruitute & captiurtate
ex ire &liberur i non potest. nisi ꝑeum quiait siuos filius liberiuert tunc uere liberi
eritis Et ideoquando homodeseruit dm̃. manfeste tunc amist libertatem boni
& non remunsit libernisi admiadum: indenescimus curtalis ineo libertas debeat prȩdi¬
cari ac nom potus doleri & caueri: Quod ait dicit sine laboris studio & eooperantis
gratiȩ dono hominem ad dm̃ ꝑuemire nom posse. alit̃ fides catholicaten& : Quȩcertis¬
sime credit uxta euungelicam & apłicam ueritatẽ nullo bon oopere. muillo bono merito
prȩcedente solo gratiȩ diuinȩ bene ficio hominem saluar &uemire addm̃. Sicut ipsedñ

Expanded text:
tivantem se in legem peccati: amissa ergo gratia verae libertatis, qua Deo poterat cotivantem se in legem peccati: amissa ergo gratia verae libertatis, qua Deo poterat cohaerere et dicere: Mihi autem Deo adhaerere bonum est , infelici libertate voluntatis suae adhaesit peccato, et factus est servus captivusque peccati. De qua servitute et captivitate exire et liberari non potest, nisi per eum qui ait: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Et ideo quando homo deseruit Deum, manifeste tunc amisit libertatem boni, et non remansit liber, nisi ad malum. Unde nescimus cur talis in eo libertas debeat praedicari, ac non potius deleri et caveri. Quod autem dicit, sine laboris studio, et cooperantis gratiae dono hominem ad Deum pervenire non posse, aliter fides catholica tenet, quae certissime credit, juxta evangelicam et apostolicam veritatem, nullo bono opere, nullo bono merito praecedente, solo gratiae divinae beneficio hominem salvari et venire ad Deum. Sicut ipse Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
conuersis fidelib dicit Cum enim serui ess&ispeccati liberi fuistis iustitiȩ. Etien
nescitis qm̃ cui ex hib&is uosseruos ad oboediendum seruiestis cius cuiobo editis
siue pecatiin mortem si ue oboeditionis adiustitium : Vnde & dñs ait : Omnis¬
qui facit peccatum. seruus est peccati : Et heatus pedrus apłs: A quoenim inqus
quis superatur eius & seruus est : Sed & captiuitatẽ peccati. betus paulus nontas
dicens Video aũ alium legem inmnembris meis repugnantẽ legimentis meae
& captiuum me ducentem in legempeccatique est in membris meis : Sic ituq homo
ut dictum est deserens dm̃ & desercus adõ factusest liber iustitiȩ cuiseruire
noluit & seruus peccatiin mertem. qui noluit esseseruus obed tionis adiustitiam
It ꝑhoc incipiens habere in membrissuis legem repugnantem legimentissuȩ. & cap¬

Expanded text:
conversis fidelibus dicit: Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae . conversis fidelibus dicit: Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae . nescitis quoniam cui exhibetis uos seruos ad oboediendum, serui estis eius cui oboeditis, siue peccati in mortem siue oboeditionis ad iustitiam? equi facit peccatum servus est peccati . Et beatus Petrus apostolus: A quo enim, inquit, quis superatur, ejus et servus est . Sed et captivitatem peccati beatus Paulus non tacet dicens: Video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in legem peccati, quae est in membris meis . Sic itaque homo, ut dictum est, deserens Deum, et desertus a Deo, factus est liber justitiae, cui servire noluit, et servus peccati in mortem, quia noluit esse servus obeditionis ad justitiam; et per hoc incipiens habere in membris suis legem repugnantem legi mentis suae, et cap
Abbreviated transcription (Latin):
definiuntur meritosuȩ falsitatis atq fallaciȩ penitus abicenda est : Si ueeim
hocille proptereata dit̃ definire uoluerit . ut ea sicut iam premiserat substantulit̃
indõ uelut unum esse ostender& inanis & friuulaesteius assertio: Si ue hocdocre
uoluerit quod hȩc inscripturis indiser&e & confuseatq in different̃ intelle¬
gendasint manifestis sim erroris est. Subiungit idemdisputator & dicit
hominemaddñ quem libero arbitria sine labore deseruerat. sine laboris
studio &cooperintis gratiȩ dono ꝑuemire nom posse : In quibus uerbis qđ diu
primum hominem libero arbitrio dm̃ deseruisse. iamutiq indeserente dmñ
& deserto adõ non erat liberum arbitrium adbonum illa & naturȩ
bene adõ conditȩ & gratiȩ a dõ donatȩ beat libertite quã apłs com¬
& peccato dominante captiuum: De qua miserrima libertate & seruitit aps

Expanded text:
definiuntur, merito suae falsitatis atque fallaciae penitus abjicienda est. Sive enim definiuntur, merito suae falsitatis atque fallaciae penitus abjicienda est. Sive enim hoc ille propterea taliter definire voluerit, ut ea sicuti jam praemiserat substantialiter in Deo velut unum esse ostenderet, inanis et frivola est ejus assertio, sive hoc docere voluerit, quod haec in Scripturis indiscrete et confuse, atque indifferenter intelligenda sint, manifestissimi erroris est. Subjungit idem disputator et dicit: Hominem ad Deum quem libero arbitrio sine labore deseruerat, sine laboris studio et cooperantis gratiae dono pervenire non pprimum hominem libero arbitrio Deum deseruisse, jam utique in deserente Deum et deserto a Deo non erat liberum arbitrium ad bonum, illa et naturae bonae a Deo conditae, et gratiae a Deo donatae beata libertate, quam Apostolus comet peccato dominante captivum. De qua miserrima libertate et servitute Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
e&leriuero ex eȩcatisunt : In hacergo electione & in hisreliquis quȩpe lectionem gratiȩ
sadue facte sunt uoluitintelligi plebem. quam prepteraađ nonra ppulit. qui prescuit :
Nullus igitur quihȩc intelligit. negre uel dubntareꝑmatitur ubicit apłs onrep¬
pulit ds̃ plebensuum quam prȩsciuit prȩdestinationem significare uoluisse:
Presciuit enim reliquius quas scđ m electionẽ gratiȩ fuerat ipse facturus : hoc est
ergo prȩdistinauit : Sine dubio enim prȩscuit si prȩdestimauit: Sed prȩdestinas¬
seest. ha prescisse quod fuerit ipse facturus : Eccequid se quidebeat. quiux ta
pium sc̃ĩ patris intellegentiam sane& pure & sincere deprȩscientia & prȩdestina¬
tione diuina senti redesideraat: Illa aut noui disputatoris defintio qua haec
duotunta discr&ione distincta tanta diligentia diser&a. unumidemq ere

Expanded text:
caeteri vero excaecati sunt . In hac ergo electione et in his reliquiis, quae per electionem gratiae caeteri vero excaecati sunt . In hac ergo electione et in his reliquiis, quae per electionem gratiae salvae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Nullus igitur qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur: ubi ait Apostopulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse: praescivit enim reliquias quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus: hoc est ergo praedestinavit; sine dubio enim praescivit, si praedestinavit; sed praedestinasse est hoc praescisse quod fuerat ipse facturus. Ecce quid sequi debeat, qui juxta piam sancti Patris intelligentiam sane et pure et sincere de praescientia et praedestinatione divina sentire desiderat. Illa autem novi disputatoris definitio, qua haec duo tanta discretione distincta, tanta diligentia discreta unum idemque esse
Abbreviated transcription (Latin):
& prȩdestinationen : necquȩtunta distantia intersedis tinguntur. unumatq idem
esse sicuitistedefinit intelligi debere : Tamen aliquando i psam prȩdestinationem quȩ iũquũ
sine prȩscientiu est . &ium nomine prescientiȩ significari. idem doctor iti costendit
dicens : Aliquundo eti dem prȩdestinatio significatur &iam nomine prȩrientiȩ : sicut
aitu pł̃s Non reppulit ds plebemsuum quam prȩsciuit : hic quod ait prȩsciuit nom
recte intelligiturnis prȩdestinauit : Quod circum stantiu ipsius lectionis ostendit
lõ que baturenin dereliquis iudeꝵ. quȩ saluȩ factesunt pereuntibus exeris : Ideo
cum dixiss & undenun cagimus nonreppulitdđ plebemsium quã prȩscuit postaliqua
secutus adiunxit: quod quȩrebat isrł hoc non est consecutus. electio aũt consecuta est.

Expanded text:
et praedestinationem: nec quae tanta distantia inter se distinguuntur, unum atque idem et praedestinationem: nec quae tanta distantia inter se distinguuntur, unum atque idem esse sicut iste definit, intelligi debere. Tamen aliquando ipsam praedestinationem, quae nunquam sine praescientia est, etiam nomine praescientiae significari idem doctor ita ostendit dicens : Aliquando eadem praedestinatio significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Hic quod ait praescivit, non recte intelligitur, nisi praedestinavit; quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt, pereuntibus caeteris; ideo cum dixisset, unde nunc agimus, non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, post aliqua secutus adjunxit: Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est,
Abbreviated transcription (Latin):
sotest aut̃ eẽ sine prȩdestinatione prȩscientia : prȩdestione quippeds̃ ea prȩscus
quȩ fuerat ipse facturus : Vndedictumest fecit quȩ futurusunt: Prȩscire autem
potens est. &ium quȩ ipsenon facit sicut quȩcumq paccatu : Quiu & si sunt quedũ
quȩ tu peccatu sunt. ut poene sint &ium pecatoꝵ. undediccumest. tradiditillos ds inreꝓbam
mentem ut faciant quȩ non conuenunt nonibipeccatũdi est sediudicium : Quo circa. predisti¬
nati odi quȩ in bono est. gratiȩ estin dixi prȩparitio : Gratiua uero est ipsius prȩdstinationis
effectus Item alioloco : hȩ est inquit prȩdestinatioscõꝵ nihilaliud: Prȩscientiascilic&
& prȩparatiobeneficioꝵ di. quibus certissime liberuntr quicumq liberuntur : Ceriuutem
ubinis in massa ꝑditionis iusto diuino iudiciore linquuntur : Ex quib. omnib. sc̃i doctoris
uerbis clarissime appar& distincte & pro priȩ in sc̃is libris accipidebere prȩcientium

Expanded text:
destinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus? Unde dictum est, fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia si sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum. Unde dictum est: Et tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt : Non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est ut dixi praeparatio: gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Item alio loco : Haec est, inquit, praedestinatio sanctorum nihil aliud, praescientia, scilicet, et praeparatio beneficiorum Dei quibus certissime liberantur quicunque liberantur: caetera autem ubi nisi in massa perditionis divino judicio relinquuntur. Ex quibus omnibus sancti doctoris verbis clarissime apparet, distincte et proprie in sanctis libris accipi debere praescientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Alteram gratiȩ solius Tertiam gottes calcanam prȩdestinationib necessitiates &um
inferentem : Substantiũ hominis eẽ tri. id est esse uellescire & hanc pacandonon

Expanded text:
Alteram gratiae solius. Tertiam Gotteschalcanam praedestinationibus necessitates etiam Alteram gratiae solius. Tertiam Gotteschalcanam praedestinationibus necessitates etiam inferentem. 2. Substantiam hominis esse tria. Id est, es
Abbreviated transcription (Latin):
&iumin psalmo ubinurrantur plagȩ & calumitates quibus ȩgyptus prosuu impi&ate
dẽ iuste ulciscente & moysifamulosuo mediunte a ciministrante ꝑ cussaẽ muni¬
feste scriptura. &ium siministerio angelon muloꝵ aliquahorum eis inflictas̃
omã addm̃ referens dicit : Conuertit in sunguinem fluminaeoꝵ & imbres eoꝵ nebi¬
berent: Misit ineos coenomium & come dit eos ranum & dis ꝑdiditeos : Et dediterugini
fruccus eorum & labores eorum locustȩ : Et occidit in gradine uineu seoꝵ & morostoꝵ¬
in pruina: Et trudidit grandin iumentuiaoꝵ & possessione meoꝵigni : Misit ineos
iramindignationissuȩ indignationem & irum & tribulationem. inmissio nes
ꝑangelos malos: Et in aliopsalmo cumim p&umignium & gradinum tempestiatũ
& procellurum replicar& quibus torhaufrugiu & euersiones &uastittes fiunt¬
ordine : Tres hereses : Vnampelugiunoꝵ liberi arbitrii si negratiȩ cominenditione

Expanded text:
etiam in psalmo, ubi narrantur plagae et calamitates quibus Aegyptus pro sua impietate, etiam in psalmo, ubi narrantur plagae et calamitates quibus Aegyptus pro sua impietate, Deo juste ulciscente, et Moyse famulo suo mediante ac ministrante, percussa est, manifeste Scriptura, etiamsi ministerio angelorum malorum aliqua horum eis inflicta sunt, omnia ad Deum referens dicit: Convertit in sanguinem flumina eorum, et imbres eorum, ne biberent. Misit in eos coenomyiam et comedit eos, ranam et disperdidit eos. Et dedit aerugini fructus eorum, et labores eorum locustae. m igni. Misit in eos iram indignationis suae; indignationem, et iram, et tribulationem, immissiones per angelos malos . Et in alio psalmo, cum impetum ignium et grandinum, tempestatum, et procellarum replicaret, quibus tot naufragia et eversiones et vastitates fiuntordine. 1. Tres haereses, unam Pelagianorum liberi arbitrii sine gratiae commendatione.
Abbreviated transcription (Latin):
sauciur& uel filios eius concussȩ & corruentis domus oppressioneoccider&. & copio sum
eius familium uel gladio inruentium predonum uel decȩlouenienteigne consumer&. sal
It iterum : Ecce in manutuaest uerum tamen amimamillius serua : Vnde &ipseuir
sc̃s & diuina sapientiur pl&us cumilli haec om̃ua accidissent. non eideputtiuiit diabolo
quiex secutor fuerat ipsius calumitatis. sed addm̃ &adiustum iudiciu meius. om̃a
fidelit̃ & humilit̃ cimgraticrum actione retulit dicens Dñs dedit dm̃ abstulit.
sicut dño placuit itu factumest. sit nomen dđm benedictum : Similit̃ & ineuangelio
cum eicer&ur ab homine que mobsederat legio dȩmomorum nen habuer̃ potestatẽ
in troeundi & ꝑdendi gragem porcorum nisi abillo ꝑmissi cuidolentes tranentesq dice¬
bunt: Sieicis nos. mitenos ingregemporeorum : Et illedyxrteis te Indeest quod

Expanded text:
sauciaret, vel filios ejus concussae et corruentis domus oppressione occideret, et copiosam sauciaret, vel filios ejus concussae et corruentis domus oppressione occideret, et copiosam ejus familiam vel gladio irruentium praedonum, vel de coelo veniente igne consumeret, sed Et iterum: Ecce in manu tua est: verumtamen animam illius serva . Unde et ipse vir sanctus et divina sapientia repletus, cum illi haec omnia accidissent, non ea deputavit diabolo, quia exsecutor fuerat illius calamitatis, sed ad Deum et ad justum judicium ejus omnia fideliter et humiliter cum gratiarum actione retulit, dicens: Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit ita factum est, sit nomen Domini benedictum . Similiter et in Evangelio, cum ejiceretur ab homine quem obsederat legio daemoniorum, non habuerunt potestatem introeundi, et perdendi gregem porcorum, nisi ab illo permissi cui dolentes trementesque dicebant: Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcorum. Et ille dixit eis: Ite . Inde est quod
Abbreviated transcription (Latin):
scripturȩ ueritus & contices cat uunitus Si cutergomers quȩ est utiq poerui
peccati ita &iu m ominis miseria laborum tribulationum & calum tactum queon¬
secutu s unt hominem post petcatum quia diuin a dispositione &iudicio & in litas̃
& inferuntur recte scriptura dicit eẽ adõ sicut aꝑte eatestimonia quȩ posuimis
ostendunt. Etideo sicut uere pecatum quod contrariũ estiustit ȩdi nonestab̃
it uere poena percati idestmors &ominis illu calumtus & mmiseria qustoen satu¬
tuest quiauiusto iudiciodi comp&unt & uistieius ultione inferuntur adõase
scriptura attestante recte intelleguntur. ub &iũ sidiabolus & ꝗeriangelime¬
ligni aliquidagunt ministrisunt diunȩ ultionis atq uindictȩ. noniudices uelau¬
tores: Sicut munfeste libribaatiob inostoriuostendit: In qua plenissime¬
ostenditur. qued nonsolum, ut ipsur uulnerepessimo aplanta pedis usq ad uerticem

Expanded text:
cripturae veritas, et conticescat vanitas. Sicut ergo mors, quae est utique poena peccati, ita etiam omnis miseria laborum, tribulationum et calamitatum, quae consecuta sunt hominem post peccatum, quia divina dispositione et judicio et illata sunt et inferuntur, recte Scriptura dicit esse a Deo, sicut aperte ea testimonia quae posuimus, ostendunt. Et ideo sicut vere peccatum, quod contrarium est justitiae Dei, non est a Deo, ita vere poena peccati, id est mors, et omnis illa calamitas et miseria quae consecuta est, quia justo judicio Dei competunt, et justa ejus ultione inferuntur, a Deo esse, Scriptura attestante, recte intelliguntur. Ubi, etiamsi diabolus et caeteri angeli maligni aliquid agunt, ministri sunt divinae ultionis, atque vindictae, non judices, vel auctores, sicut manifeste libri beati Job historia ostendit, in qua plenissimostenditur quod non solum ut ipsum vulnere pessimo a planta pedis usque ad verticem
Abbreviated transcription (Latin):
accusat eo quod muni feste iuxtaueritatem seripturarũ soludĩgratia ostendiat
& doceut hominem posse saluuri. nec adipsum salutẽ & ernam aliquid humunũ
arbitrium posse nsi ꝑ euo dengratiũ fuerit reformatũ sanatum in lumnatum
ac roboritum : Aut certe eos quis cđmeius uenerabilem & catholicam doc trinum
nunc degratiud sentiunt & decent. qui siminis lliur dicta intellegentes hor&icis

Expanded text:
accusat, eo quod manifeste juxta veritatem Scripturarum sola Dei gratia ostendat accusat, eo quod manifeste juxta veritatem Scripturarum sola Dei gratia ostendat et doceat hominem posse salvari, nec ad ipsam salutem aeternam aliquid humanum arbitrium posse, nisi per eamdem gratiam fuerit reformatum, sanatum, illuminatum ac reprobatum; aut certe eos qui, secundum ejus venerabilem et catholicam doctrinam nunc de gratia Dei sentiunt et docent: quasi minus illius dicta intelligentes, haereticos
Abbreviated transcription (Latin):
munũ genus quoddimseratione saluutur posse surgere & reformari adbonum
sic lapsoresse suꝑbiendo udõ. ut nulloiam mereantur remedioins tiuiruri : Non solũ
ꝑditi in qua conditifuerant bona uoluntate sed terribiliudicio conditoris. &ium
ipsius borȩ uoluntatis possibilitate priuati : Cumergo &illi dequibus su pradictumẽ
her&ici naturam tantum modo uel defenderint qua suimmutabilit̃ bonum uel ac¬
cus auerint qua siimmutabi lit̃ malum. &id eo degratia uel delibero arbitrio non
appareat quomodo dliquid predicare potuerint & econtrario ecłu di sicteneit
sicut breuissime commemoriuumus quȩestista secundaheresis tam in cognita.
tum noua & in auditu quȩ libero arbitrio denegato solius gratiȩ sit prȩdicatrix̧ :¬
pisiquia ut nobis uid&ur disputator iste uelbeatũ augustinũ lutent̃ quasi her&icũ

Expanded text:
manum genus quod Dei miseratione salvatur, posse surgere et reformari ad bonum; manum genus quod Dei miseratione salvatur, posse surgere et reformari ad bonum; sic lapsos esse superbiendo a Deo, ut nullo jam mereantur remedio instaurari, non solum perdita in qua conditi fuerant bona voluntate, sed terribili judicio Conditoris, etiam ipsius bonae voluntatis possibilitate privati. Cum ergo et illi de quibus supra dictum haeretici naturam tantummodo vel defenderint, quasi immutabiliter bonam, vel accusaverint quasi immutabiliter malam; et ideo de gratia vel de libero arbitrio non appareat quomodo aliquid praedicare potuerint; et e contrario Ecclesia Dei sic teneat, sicut brevissime commemoravimus: quae est ista secunda haeresis tam incognita, tam nova et inaudita, quae, libero arbitrio denegato, solius gratiae sit praedicatrix? Nisi quia ut nobis videtur disputator iste, vel beatum Augustinum latenter quasi haereticum
Abbreviated transcription (Latin):
ut liberum hominis negur & ueldestruer& arbtrium nobis mmime compertun est
Nam antiquissim &im piissim illiherdici. marcion& uulentenus & maniecheus quiuil
duo ueleria principia introduxerunt. & deoduuas naturus uielan geloꝵ uelhonĩ
asseruerunt id est un ambonum & dterum mulum Alumitu essebonum ut aliud
esse nonpessit. istiumec ontrario itucẽ malamn ut simlit̃ aliud essenonposst. nlu¬
ominino degratucdi dixerunt sed solam natorum naturidit̃ uelbonam esse uelinalum
stulissime defendere conatisunt: Cume cda catholica. legis & euangeli fidelit̃ doc¬
trins instructa atq munat ununtuntũ modo a gnoscat & prȩdic& omnum crea¬
turarum cȩlestiũ & terrestrium unsibilium & imunsibiliumeõ principium : Scãm uidedic&
mutabilis facta est istunatura increatura angelica & humuna &ab onoin quo con¬
dit ẽ suo uitio potuit lab ad malum &amalo in quo luapsa est. quantũ ꝑtin& ad hu¬

Expanded text:
ut liberum hominis negaret vel destrueret arbitrium, nobis minime compertum est. ut liberum hominis negaret vel destrueret arbitrium, nobis minime compertum est. Nam antiquissimi, et impiissimi illi haeretici Marcion, et Valentinus, et Manichaeus, qui vel duo vel tria principia introduxerunt, et ideo duas naturas vel angelorum vel hominum assuererunt, id est unam bonam, et alteram malam; illam ita esse bonam, ut aliud esse non possit; istam e contrario ita esse malam, ut similiter aliud esse non possit; niomnino de gratia Dei dixerunt, sed solam naturam naturaliter vel bonam esse vel malam stultissime defendere conati sunt. Cum Ecclesia catholica, legis et Evangelii fideliter doctrinis instructa atque munita, unam tantummodo agnoscat; et praedicet omnium creaturarum coelestium et terrestrium visibiliummutabilis facta est ista natura in creatura angelica et humana, et a bono in quo condita est, suo vitio potuit labi ad malum; et a malo, in quo lapsa est, quantum pertinet ad hu
Abbreviated transcription (Latin):
id est naturam suum : libertatem homini postpecatum remansis se uigorem
& potestitẽ eius ꝑdidisse : Ea semꝑ naturam inchoa reposse. & ꝑficere nonniss pgratã
Decribus here sibus quas dicit. primamid est pelagianoꝵ qui liberum arbitrium
sinedĩ gratia homini adsalutem posse sufficere dixerunt. benenouit & condenna
eccła : sequens uocem dñi suam gratiam in omnib: commendantis atq dicentis
Quimun & in me & egoineo. hic fert fructum multum. quia sineme nilil pocesti facere
In eo enim quod ait quiman& imnme & ego ineo hic fert fractũ multum delarat gratȩ
bene ficium. quaminillomanentes ex illo accipiunt ut fructi ficarepossindo sicit
palmes accipit ex radiceurtis : Quodicũ subiunxit. quias ine me nihilpnesti facnre
mani festis sime ostendit. liberum heminis arbitrium absq adutorio eius dem
gratie suȩ ad bomoperis fructum niluilposse : Secundaheresis quamdici ẽ gnas
solus quȩsit uelfuerit in ecła quȩita prȩdicauert soludi gratiua hominen salur

Expanded text:
m et potestatem ejus perdidisse. 5. Ea semper naturam inchoare posse, et perficere nonnisi per gratiam. De tribus haeresibus quas dicit, primum, id est Pelagianorum, qui liberum arbitrium sine Dei gratia homini ad salutem posse sufficere dixerunt, bene novit, et condemnat Ecclesia, sequens vocem Domini suam gratiam in omnibus commendantis, atque dicentis: Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum, quia sine me nihil potestis facere . In eo enim quod ait: Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum, declarat gratiae beneficium, quam in illo manentes ex illo accipiunt, ut fructificare possint Deo, sicut palmes accipit ex radice vitis. Quod autem subjunxit: Quia sine me nihil potestis facere, manifestissime ostendit, liberum hominis arbitrium absque adjutorio ejusdem gratiae suae ad boni operis fructum nihil posse. Secunda haeresis quam dicit esse gratiae solius: quae sit vel fuerit in Ecclesia, quae ita praedicaverit sola Dei gratia hominem salvari,
Abbreviated transcription (Latin):
& propter illos factus est cataclysimus Cumergomors hominis exiustta & diuima
ultione uemens. tama ꝑtedicatur & tumueracit̃ intellegatur in scripturis
esseadõ unde & batus helius profiliouiduȩ apud quam hospitabictur defuneto

Expanded text:
et propter illos factus est cataclysmus . Cum ergo mors hominis ex justa et divina et propter illos factus est cataclysmus . Cum ergo mors hominis ex justa et divina ultione veniens tam aperte dicatur, et tam veraciter intelligatur in Scripturis esse a Deo. Unde et beatus Elias pro filio viduae apud quam hospitabatur defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
primu quȩ animã diuidit a corpore. & secundu ꝑquã ut dictum est & anim a& corpus
ꝑditur ingehenna quia estutiq iuistu &iusto dĩuidicio hominiinlata uel inferenda
ado est : Inde &i dibeidem scripturudicit deprȩsentiutiq morte corporuli
nolim& uere iudicium mertis : Nem̃ toquȩ a metefuer̃:
turu sunt tibi: hoc iudicium adñe omnicarni : Et iterumꝰ
ignis. grando
fames & mors. om̃a hȩc adiundictumcreta sunt . Et quo modo famer &imors creatia:
Nonutiq aliqua forma uel formatione et exsisterent conditu. sed in oculto dispostio¬
nisdi ad eiis uindictam prȩparata : Vt inde eoꝵ inmani festum prolatio uelin quadã
uidectur essecreatio : Et iterum eadem scripturadicit : Mors. sangius contentio d rom¬
phea suꝑuentus fames contritio & uerbera suꝑiniquos creatu sunt hȩc ominia

Expanded text:
prima, quae animam dividit a corpore, et secunda, per quam ut dictum est et anima et corpus prima, quae animam dividit a corpore, et secunda, per quam ut dictum est et anima et corpus perditur in gehenna, quia et utique justa, et justo Dei judicio homini illata vel inferenda, a Deo est. Inde et alibi eadem Scriptura dicit de praesenti utique morte corporali: Noli metuere judicium mortis: memento quae ante te fuerunt, tura sunt tibi . Hoc judicium a Domino omni carni. Et iterum: Ignis, grando, fames, et mors, omnia haec ad vindictam creata sunt . Et quomodo fames et mors creata: non utique aliqua forma, vel formatione, ut existerent condita, sed in occulto dispositionis Dei ad ejus vindictam praeparata; ut inde eorum in manifestum prolatio, velut quaedam videatur esse creatio. Et iterum eadem Scriptura dicit: Mors, sanguis, contentio, et rhomphaea, superveniens fames, contritio, et verbera: super iniquos creata sunt haec omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
manifeste scripturȩ amtradicit dicenti : Bona & mala uita&mors. pauꝑtus & ho¬
nestus. ad õ sunt : Sed quia iterum scripturudicit ds̃ mortem non fecit neclȩatur
in ꝑditione uiuorum uiglant̃ nobis quȩrendum est. quomodo utrumq fidelit̃ intel¬
legendumsit: Videlic& & quod ds mortem nonfecit & quod mors & uituadõ sunt :
Itaergo utrumq recte intelligipotest : Quod dĩ mortem non fecit. qui hominem
imortalem sinom peccass& creuit: Et i terummors adõ est quia peccantẽ homs¬
nem iustu morte dumnauit : Sicq mors. ab illo non est creatione . & tamen ab illo
ueraciter est ultione : Sicut aut̃ mors istu corperulis quȩ & prima intelligitur
ado est quia abipso pecanti homini iuste est in lata . itu & mers secunda in gehema
homim ꝑ manentim petcatis ab illonuste est inferendu: Ideo & hȩc &illa id est &

Expanded text:
manifeste Scripturae contradicit dicenti: Bona et mala, vita et mors, paupertas et homanifeste Scripturae contradicit dicenti: Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas a Deo sunt . Sed quia iterum Scriptura dicit: Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum , vigilanter nobis quaerendum est quomodo utrumque fideliter intelligendum sit, videlicet et quod Deus mortem non fecit, et quod mors et vita a Deo sunt. Ita ergo utrumque recte intelligi potest: Quod Deus mortem non fecit, qui hominem immortalem, si non peccasset, creavit. Et iterum, mors a Deo est, quia peccantem hominem justa morte damnavit; sicque mors non est ab illo creatione, et tamen ab illo veraciter est ultione. Sicut autem mors ista corporalis, quae et prima intelligitur, a Deo est, quia ab ipso peccanti homini juste est illata: ita et mors secunda in gehenna homini permanenti in peccatis ab illo juste est inferenda. Ideo et haec et illa, id est et
Abbreviated transcription (Latin):
erat abinitio & in ueruaite nonst&it quia ueritus non estineo : In eo enim quo dinus¬
ritute nonst&it ꝑdidit seipsim: In eocut̃ quad peccatim homim propinauit oc ds
hominem
Et sicut primus peccator ita & primus faccus est homicidaꝰ
quiu anima quȩ
peccauerit ipsa mori&ur : Vnde &ipse inscripturis dicitur
haberemortis imperium: Non qued eius potestate. sed quodeius maligna inuidia mors
principatum dñs sua mortedestruxit.: Si cut decoapłs dicit. ut ꝑ mortẽ destruer&eum qui
habebat mortis imperium id est diabolum : Ipse estenimagnus di. qui a bstulit peccatum
mundi: Et ideo benedixit iste disputator. peccatum nonesseadõ : Et tamen hoc ipsum
suꝑ flueposuit cumde prȩdestinatione diuinudefinir& quianemofidelium dicit.
dm̃ peccatũ prȩdistinusse : Quod uã adiunxit mortem &imiseriũ similit̃ nonesse adõ

Expanded text:
erat ab initio, et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo . In eo enim quod in verat ab initio, et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo . In eo enim quod in veritate non stetit, perdidit seipsum; in eo autem quod peccatum homini propinavit, occidit hominem. Et, sicut primus peccator, ita et primus factus est homicida: quia anima quae peccaverit, ipsa morietur . Unde et ipse in Scripturis dicitur habere mortis imperium . Non quod ejus potestate, sed quod ejus maligna invidia mors principatum Dominus sua morte destruxit, sicut de eo Apostolus dicit: Ut per mortem destrueret eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum . Ipse est enim Agnus Dei qui abstulit peccatum mundi . Et ideo bene dixit iste disputator peccatum non esse a Deo. Et tamen hoc ipsum superflue posuit, cum de praedestinatione divina definiret: quia nemo fidelium dicit Deum peccata praedestinasse. Quod autem adjunxit mortem et miseriam similiter non esse a Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
tinationesua uustos prȩparauerit adregnum. reprobos uero non prȩortdlin auerit adũp¬
plicium : Restat tertia propositio quam hic posuit. & definuit mortem percatum miseriun
a dõ nonesse: Etdepecato quidem sicut ubiq fides catholicaten&. reccedyit qđ adõ
non sit. quiane uluit nec prȩcepit necimpulit hominem adpeccandum : Immo&uant¬
quum peccar&. prohibunteum apeccato & mertis suipplicio terruit nepeccar& : Et pot
peccatũ quas suȩ uoluntiatirebellẽ & contreriumiustepunuit: Etideopacatũ nenestado
quihominem rectum & sne peccato condidit : Sicut eedes ustesdieit: So lummab hoc
inueni quod faceritds homine mractum & ipsese in finms niscuerit questiombus
sed ab illo est initium peccati qui & primis peccauet incelo & postea hominem ut pecua¬
r& decepit. & decipiendo occidit in parudiso: Sicut beatus iohunnes apł

Expanded text:
tinatione sua justos praeparaverit ad regnum, reprobos vero non praeordinaverit ad suptinatione sua justos praeparaverit ad regnum, reprobos vero non praeordinaverit ad supplicium. 3. Restat tertia propositio quam hic posuit et definivit, mortem, peccatum, miseriam a Deo non esse. Et de peccato quidem, sicut fides ubique catholica tenet, recte dixit quod a Deo non sit, quia nec voluit, nec praecepit, nec impulit hominem ad peccandum: imo, et antequam peccaret, prohibuit eum a peccato, et mortis supplicio terruit ne peccaret, et, post peccatum, quasi suae voluntati rebellem et contrarium, juste punivit. Et ideo peccatum non est a Deo, qui hominem rectum, et sine peccato condidit, sicut Ecclesiasticus dicit: Solummodo hoc inveni quod fecerit Deus hominem rectum, et ipse se infinitis miscuerit quaestionibus , sed ab illo est initium peccati qui et primus peccavit in coelo: et postea hominem ut peccaret decepit, et decipiendo occidit in paradiso: sicut beatus Joannes apost