comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eligit utrũq confit&ur & fidepi&atis utrumq confirmuat: Itempostaliquuan¬
ta ꝰ Sp̃s ergo uitȩ quiuiui ficat om̃a creatorq: estomnis corporis &omnis
creatisp̃s. Ipse est ds̃ sp̃s utiq non creatus In euis uoluntate summa potes¬
tus est: Quaecreatorum spirituum bonas uoluntates adiuuat. malts iudicat
om̃s ordinat : Et quibusdum tribuit potestates. quibusdum non tribuit :
Sicut enimomnium natururum creutorest . it a omnium potestatũ dutor non
uoluntatum : Malȩ quippe uo luntates ab illonom sunt qm̃ contranaturũ sunt
quȩ abillo est : Et postaliqua : Causainquit rerum quȩ facit nec fit. dr̃ est:
Aliȩ uero causȩ & faciunt & fiunt : Quomodoigitur ordo causarum qui
prȩscienti certus estdõ idefficit ut nihilsit in nr̃a uoluntate : Cumimipso cau¬
scrumordine. magnũ habeunt locũ nrẽ uoluntate: Item postpauca : Quod

Expanded text:
eligit, utrumque confitetur, et fide pietatis utrumque confirmat. Item post aliquaneligit, utrumque confitetur, et fide pietatis utrumque confirmat. Item post aliquanta: Spiritus ergo vitae qui vivificat omnia, creatorque est omnis corporis et omnis creati spiritus, ipse est Deus, spiritus utique non creatus; in ejus voluntate summa potestas est, qua creatorum spirituum bonas voluntates adjuvat, malas judicat, omnes ordinat; et quibusdam tribuit potestates, quibusdam non tribuit. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator, non voluntatum. Malae quippe voluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt, quae ab illo est. Et post aliqua: Causa, inquit, rerum, quae facit, nec fit, Deus est; aliae vero causae faciunt, et fiunt: quomodo igitur ordo causarum, qui praescienti certus est Deo, id est ut nihil sit in nostra voluntate? cum in ipso causarum ordine magnum habeant locum nostrae voluntates. Item post pauca: Quod
Abbreviated transcription (Latin):
hominis arbtrium. necominino alterũ altero destruatur necessariũ ommino &salubre
existimamus in hoclo co ips a uerba s ci augustin subiungere: Quibus aduersus impiã
ciceroni disputationem ut rumq defendit. utrumq tenendum suuussi mnedoc& in
has inquit angustias coartat ammumr digiesum ut unum eligat eduobus : Aot eẽ
aliquid in nrã uoluntate. aut non esse prȩscientium futurorum : Qm̃utrumq
arbitratur eẽ nonposse : Seds ulterũ confirmabitur alterumtolli .S. elegerimus
prȩscientium futurorum tolli uoluntiatis arbitrium : Si e legerimus uoluntutis
arbitrium tolli prȩscientiam futurerum: Ipseituq exhis duobus elegit libarũ
uoluntiatis arbierium. Quodut confirmur&ur nogiuit prȩscientiã futuroꝵ
Atq: ita dumuuli facere liberos. fecit sacrilegos : Religiosus aut̃ animus utrũq

Expanded text:
hominis arbitrium, nec omnino alterum altero destruatur, necessarium omnino et salubre hominis arbitrium, nec omnino alterum altero destruatur, necessarium omnino et salubre existimamus in hoc loco ipsa verba sancti Augustini subjungere, quibus adversus impiam Ciceronis disputationem, utrumque defendit, utrumque tenendum suavissime docet . In has, inquit, angustias coarctat animum religiosum, ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra voluntate, aut non esse praescientiam futurorum. Quoniam utrumque arbitratur esse non posse; sed si alterum confirmabitur, alterum tolli: si elegerimus praescientiam futurorum, tolli voluntatis arbitrium; si elegerimus voluntatis arbitrium, tolli praescientiam futurorum. Ipse itaque ex duobus elegit liberum voluntatis arbitrium, quod ut confirmaretur, negavit praescientiam futurorum: atque ita dum vult facere liberos, fecit sacrilegos. Religiosus autem animus utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
tiliargumentutione noscoarta re uult. ut aut diuinuam prȩdistinationem e dimidia
parte negemus aut eandem prȩdistinationem ꝑfecte asserendo liberumuidelamur
tollere arbitrium sicut &iuam cicero disputabiat diuinam prȩscientium in pugnundo
& ngundo asserens qued si uereesr& đi prȩscientia non posr& cẽ in homnibus liberũ
arbitrium Aut sess& in hominib liberum arbitrium nullam eẽ di prescientiũ
Vnde &elegitille im pnissi mus & detestibilis blasphematorđi. utdiberũ hominis
arbitrium defender&. &đi prȩscientiam ommimedis dengar& : Quemiste quam
migna ex parte in hacdisputatione sua sequi &imituriuidectur. facile intelligit
quidiligenter aduertit : Quia quin egat di prȩscientium. natit &ium diprȩdistinatio¬
nem quȩs ine prȩscientia nullaest: Vtergomunfestus & lucidius intellegumus
quemodo utrumq ueris sime const&. uidelic& & diuina prȩdistinatio & liberum

Expanded text:
tali argumentatione nos coarctare vult, ut aut divinam praedestinationem ex dimidia tali argumentatione nos coarctare vult, ut aut divinam praedestinationem ex dimidia parte negemus, aut eamdem praedestinationem perfecte asserendo liberum videamur tollere arbitrium, sicut etiam Cicero disputabat, divinam praescientiam impugnando et negando, asserens quod si vere esset Dei praescientia, non posset esse in hominibus liberum arbitrium: aut si esset in hominibus liberum arbitrium, nullam esse Dei praescientiam. Unde et elegit ille impiissimus et detestabilis blasphemator Dei, ut liberum hominis arbitrium defenderet, et Dei praescientiam omnimodis denegaret. Quem iste quam magna ex parte in hac disputatione sua sequi, et imitari videatur facile intelligit, qui diligenter advertit. Quia qui negat Dei praescientiam, negat etiam Dei praedestinationem, quae sine praescientia nulla est. Ut ergquomodo utrumque verissime constet, videlicet et divina praedestinatio, et liberum
Abbreviated transcription (Latin):
naturidem tuntum modo arbitrii libertatemisteubiq asserere con&ur : Prept̃ illum
scilic& humanȩmentis uoluntatem quanaturadic̃ diligit seipsam. Nec adtendit
aut certe dissimulaat nihil adhuiis modi ulunta tẽ ꝑtinere cumde libero arbitrio agtor :
Sed adillum quȩ aliomodo aliu affectione. uel aabona diligenda uel admala
app&enda aut diuma gratia adiuta. aut suo uitio deprauata mou&ur : Acꝑhor
manfestum est. qued eis tam contentioa & peruicaxintentio qua liberũ arbitriũ
natimdit defendere conitur manifeste cassa &irritaest : Quiualic&x in natura hominis
&inuolumta tehumanȩmentis liberum consistat arbitrium. & naturidit̃ habaa posse
hinum uelle posse recteiiuere possebe. teesse: tumenutipsum benunuelit ut race uiuat
abetict fiat non hab& e sua uirtute sed ex soludiune gratie largitate : Sed quiuiste

Expanded text:
naturalem tantummodo arbitrii libertatem iste ubique asserere conetur, propter illam naturalem tantummodo arbitrii libertatem iste ubique asserere conetur, propter illam scilicet humanae mentis voluntatem, qua naturaliter diligit seipsam. Nec attendit, aut certe dissimulat, nihil ad hujusmodi voluntatem pertinere, cum de libero arbitrio agitur; sed ad illam quae alio modo, alia affectionpetenda, aut divina gratia adjuta aut suo vitio depravata movetur. Ac per hoc manifestum est quod ejus tam contentiosa et pervicax intentio, qua liberum arbitrium naturaliter defendere conatur, manifeste cassa et irrita est. Quia, licet in natura hominis et voluntate humanae mentis liberum consistat arbitrium, et naturaliter habeat posse bonum velle, posse recte vivere, posse beate esse; tamen, ut ipsum bonum velit, ut recte vivat, ut beata fiat, non habet ex sua virtute, sed ex sola divinae gratiae largitate. Sed quia iste
Abbreviated transcription (Latin):
mentemsuum cumaturalit in est. sedad adiuduel aliud quad extra substantiameus est
relata potest ẽẽ & bonu& mala : Non natura sed affectione uidelic& aut recte
superioru diligendo quibus beatificatur. aut praue a pp&endo in feriora quib
corrumpitur : Inquure noniam sola estnatura sed aut uirtus autuitium naturȩ :
sedurtus exdiuie gratiȩ in fusione : Vitium ex propriȩ uoluntatis deprauu¬
tione : Et hoc est liberum huma nȩ mencis arbitrium. cumadilla uelilla app&enda.
affectus hominis inclinatur : Quiaffeccus ne extru naturiu mest. quia inutramq
partem spontunea uolunta temou&ur : Nec tumen solius nature est : sedut adbona
moueatur diuina excitatur &agiturgratia : Vt uero ad malã prepria cupiditate
depraũ tur : Quod ideo i hoc lo cobreuit̃ &diligent prout potuimus demenstrun¬
dumputauimus ut scienter discermatur & intellegatur qua mabsurde & fallaciter.

Expanded text:
mentem suam cum naturaliter inest; sed ad aliud vel aliud, quod extra substantiam est mentem suam cum naturaliter inest; sed ad aliud vel aliud, quod extra substantiam est relata, potest esse et bona et mala, non natura, sed affectione: videlicet aut recte superiora diligendo, quibus beatificatur; aut prave appetendo inferiora, quibus corrumpitur. In qua re non jam est sola natura; sed aut virtus, aut vitium naturae, sed virtus ex divinae gratiae infusione, vitium ex propriae voluntatis depravatione. Et hoc est liberum humanae mentis arbitrium, cum ad illa, vel illa appetenda affectus hominis inclinatur. Qui affectus nec extra naturam est, quia in utramque partem spontanea voluntate movetur, nec tamen solius naturae est; sed ut ad bona moveatur, divina excitatur, et agitur gratia; ut vero ad mala, propria cupiditate depravatur. Quod ideo in hoc loco breviter et diligenter, prout potuimus, demonstrandum putavimus, ut scienter discernatur et intelligatur quam absurde et fallaciter
Abbreviated transcription (Latin):
augustinus exponit & ostenditdicens: Iustum di iudicium est . ut percatos uo quisq
pereut cumpecatũ đs non facit Sicut merten non fecit. & tam̃ quẽ morte dignũ
cens & occidit Vndelegitur ds̃mortem non fecit : Et legitur mers &uita adoest
Quȩduo interse none secontrariu. profecto uid& quis quis ab operib diuinis iudi¬
ca diuima discernit : Quiu aliud est creando neninstituis se mortudem. aliud iudicando
uoluntitẽ c̃ẽ scđm naturam uerum est quidem. quod uoluntius animȩrationulis scđm
naturum & matura est eiusdem amimȩrationalis : Sed sicut sepeiam dictum est &adem
ipsua naturdis uoluntas alit̃ intellegenda est cumseuult & diligit & adserefertur quũ nano
dubrat semꝑ naturdlit̃ bonum eẽ alit̃ uero cumueldm̃ prediligit. uel ꝑuerse mundum
Et udea refertur quȩuelsuꝑse uel in frusediligit : Etid eoiumtidis uoluntus nonud¬

Expanded text:
Augustinus exponit et ostendit dicens: Justum Dei judicium est ut peccato suo quisque Augustinus exponit et ostendit dicens: Justum Dei judicium est ut peccato suo quisque pereat, cum peccatum Deus non faciat, sicut et mortem non fecit. Et tamen quem morte dignum censet, occidit. Unde legitur, Deus mortem non fecit: et legitur, Mors et vita a Deo est. Quae duo inter se non esse contraria profecto videt quisquis ab operibus divinis judicia divina discernit: quia aliud est creando non instituisse mortalem, aliud judicando aturam. Verum est quidem quod voluntas animae rationalis secundum naturam et in natura est ejusdem animae rationalis; sed, sicut saepe jam dictum est, eadem ipsa naturalis voluntas aliter intelligenda est cum se vult et diligit, et ad se refertur, quam nemo dubitat semper naturaliter bonam esse; aliter vero cum vel Dominum pie diligit, vel perverse mundum, et
Abbreviated transcription (Latin):
nilla miseria millum supplicium quȩ peccantib. inroguntur ado sint : Etideo non
potuisseadõ prȩdistinariimiquorum a&erna supplicia quuc abipsonon sunt sicut per¬
catum ita nec supplicium : Cumsicutiam supra ostendimus. aꝑtissine contru hunc erro¬
remscripturaclum&: Sona &mala uita &imoris. pauꝑtus & honestus. adosunt
nonitiq illumala quȩ homines petcando &imque agendo commatunt quoꝵomimino
Sicat fames caedes hostilitates uastationes & ca&erȩ erumnȩ &dades. dequibus
Et iterum: Congregabosu ꝑ eosmula & sugitus neis compleboieis : Quȩ omã
ds crecredicitur nonquasi aliquũ naturũ condendo. sedecustosu oiudio decamendo
instituendo & inferendo : Quomodo aũt recte distinguere &intelligere debeomus
scđ m hunc sensum quoddsmortem non fecit. & tumen mors adõest. clarissime beatus

Expanded text:
nulla miseria, nullum supplicium, quae peccantibus irrogantur, a Deo sint. Et ideo non nulla miseria, nullum supplicium, quae peccantibus irrogantur, a Deo sint. Et ideo non potuisse a Deo praedestinari iniquorum aeterna supplicia: quia ab ipso non sunt, sicut peccatum, ita nec supplicium. Cum, sicut jam supra ostendimus, apertissime contra hunc errorem Scriptura clamet: Bona et mala; vita et mors; paupertas et honestas a Deo sunt . Non utique illa mala, homines peccando, et inique agendo, committunt, quorum omnino irrogantur, sicut fames, caedes, hostilitates, vastationes, et caeterae aerumnae, et clades: de quibus Et iterum: Congregabo super eos mala, et sagittas meas complebo in eis . Quae omnia Deus creare dicitur, non quasi aliquam naturam condendo; sed ea justo suo judicio decernendo, instituendo, et inferendo. Quomodo autem recte distinguere et intelligere debeamus secundum hunc sensum, quod Deus mortem non fecit . Et tamen mors a Deo est . Clarissime beatus
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq partem. plenam & ꝑfectum esse credamus : Quod quia contrufidem est
sineg&ur utiq sacrilgumest : Quicergo ut diximus maximahiuus intentio ẽ
uelliberum arbitrium scđm naturam defendere. uel prȩdistinationem iustitiȩ dĩ
ex dimidiu parte negare. potuit & has tres argumentitioner uelut in defensionem
liberi arbitrii ponere . Quodergo ait nullũ peccatũ nullũq eius poenam aliunde
nasci nisi propria hominis uoluntate. libero mieitentis arbitrio. uerumest
quidem quut hominis prepria uoluntate comimissum ẽ peccatum. & peccati merito
comsecuta est prenui percati id est mors miseriu & supplicium : In hrtum̃ plurimum
distat interpeccarũ & poenam peccatr quod petcatumillud solus homo ferit : Petcat
uero poenum & ipse meruit &d iuste iudicandoinflixit : Et idetali arguimentitione
nequaquã concludit uel ostendit iste queduult: Videlic& quisi milla poenu petcati

Expanded text:
utramque partem plenam et perfectam esse credamus. Quod quia contra fidem est, utramque partem plenam et perfectam esse credamus. Quod quia contra fidem est, si negetur, utique sacrilegum est. Quia ergo, ut diximus, maxima hujus intentio est, vel liberum arbitrium secundum naturam defendere, vel praedestinationem justitiae Dei ex dimidia parte negare, potuit et has tres argumentationes velut in defensionem liberi arbitrii ponere. Quod ergo ait, Nullum peccatum nullamque ejus poenam aliunde nasci, nisi propria hominis voluntate libero male utentis aruia hominis propria voluntate commissum est peccatum, et peccati merito consecuta est poena peccati, id est mors, miseria et supplicium. In hoc tamen plurimum distat inter peccatum et poenam peccati, quod peccatum illud solus homo fecit; peccati vero poenam et ipse meruit, et Deus juste judicando inflixit. Et ideo tali argumentatione nequaquam concludit vel ostendit iste quod vult, videlicet quasi nulla poena peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
nationem sed &iam prȩscientiam di omninonegar&: hac quasi ratione. uolens defende¬
re liberum hominis arbitrium : Atq itacauditoressuos. dumuult facereliberes. fec̃
sacrilegos : Quiita se existimarent absolutor sui arbitrii libertite. ut innulloes sen
obnexii diuinȩ dispensationis prouidentiȩ uel prȩdistinatiom : Neganter dõ
quod summe acpropriedi est: Id est prȩscientiam orinium futurorum & prȩdisti¬
nationem dispositionum suarum . Quod quid est aliud dicere quam dm̃ nonese
d̃ : Quomodo enim uere ds̃ est. quinullam hab& prȩscientiam futuroꝵ : Quod
& nunc ualdetimendum & cauendumest: Nee huiusce modi contentiones & con¬
certationes dumin parte suscipimus & in parte negamus prȩdistinationem
dispositionumdĩ. uolentes hominer quasi facere liberor. faciamus sacrilegos
Quit & hocutiq ad fidemnrũm ꝑtin&. ut prȩdistinationẽdi quȩutiq. iustuest. in

Expanded text:
nationem, sed etiam praescientiam Dei omnino negaret, hac quasi ratione volens defendenationem, sed etiam praescientiam Dei omnino negaret, hac quasi ratione volens defendere liberum hominis arbitrium: atque ita auditores suos, dum vult facere liberos, fecit sacrilegos, qui ita se existimarent absolutos sui arbitrii libertate, ut in nullo essent obnoxii divinae dispensationis providentiae vel praedestinationi; negantes Deo, quod summe ac proprie Dei est, id est praescientiam omnium futurorum, et praedestinationem dispositionum suarum. Quod quid est aliud dicere, quam Deum non esse Deum? quomodo enim vere Deus est, qui nullam habet praescientiam futurorum? Quod et nunc valde timendum et cavendum est ne, per hujuscemodi contentiones et concertationes, dum in parte suscipimus et in parte negamus praedestinationem dispositionum Dei, volentes homines quasi facere liberos, faciamus sacrilegos. Quia et hoc utique ad fidem nostram pertinet, ut praedestinationem Dei, quae utique justa est, in
Abbreviated transcription (Latin):
cumnaturadit̃ diligit seipsam. alia cumuel griatia adiutadiligiedm̃. uel propriouitio
corrupta diligit mundum : Alia est aũt & alia nonnaturȩ sedaffectionis diuersitate :
Et ideopetest eẽ &bona &mala scđ me quediligit uelbene uel male .VI. Sexto capi¬
uoluntite libero maleutentis arbitrio : Etstultissimumeẽ dubita rehumunũ uoluntiatẽ
Has tresdefinciones quareposuerit & quid exeis efficere uoluerit . non satis appar&
Nis ferce quia prȩcipua enuis intentio est i nommib istis argumentationibus . ut uelliberum
arbitrium scđm̃ naturum defendat. quod estutiq pelugianum : Aut prȩdestinationem
iustiudicudi quantum in seest destruat quod est ciceronianum : Nam cicera sicut bea¬
tus augustinus in libris deciuitttedi cominemorat & exipsius ciceronis uerbis ostendit
intuntũ conatus est diuinȩ prouidentiȩ dispositionem euacuare. ut non solum prȩdisti¬

Expanded text:
cum naturaliter diligit seipsam, alia cum vel gratia adjuta diligit Deum, vel proprio vitio cum naturaliter diligit seipsam, alia cum vel gratia adjuta diligit Deum, vel proprio vitio corrupta diligit mundum. Alia est autem et alia non naturae, sed affectionis diversitate. Et ideo potest esse et bona et mala, secundum ea quae diligit vel bene vel male. CAPUT VI. Sexto capie, dubitare humanam voluntatem Has tres definitiones quare posuerit, et quid ex eis efficere voluerit, non satis apparet, nisi forte quia praecipua ejus intentio est in omnibus istis argumentationibus, ut vel liberum arbitrium secundum naturam defendat, quod est utique Pelagianum, aut praedestinationem justi judicii Dei quantum in se est destruat, quod est Ciceronianum. Nam Cicero, sicut beatus Augustinus in libris de Civitate Dei commemorat, et ex ipsius Ciceronis verbis ostendit, in tantum conatus est divinae providentiae dispositionem evacuare, ut non solum praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis non sit ds causa malis uoluntatibus nr̃is. neculla natura subsistens sed creaturȩ
rationilis affectus ab amereconditoris deficiens. nontumen id circo non estuidex &uindex
ips crumcogitationum nr̃crum. &iustȩ uindictȩ aciudiciisui prȩdestinator &ernus
Quo distetuntis ambagibus & argumentatiombus euaciure contendit : Quod uero
assidue amat dicere ipsa muo luntitem eẽ naturam iam & supra ad monuimuis. quod
ex uerbisscĩ augustim huius erroris sumpserit oc casionen: Dum quodille tractut deuolum¬
titementis humane qua diligit sem&ipsum. quȩsemꝑ utiq est bonadiligendonaturums uem
nec aliudueldit eẽ potest. iste contentios e ommino trans fert adeun uoluntatẽ dequa agitur
cumdelibero arbi triotractatur : Quia sicut diximus. unaeademq uoluntusmentis aliaẽ

Expanded text:
quamvis non sit Deus causa malis voluntatibus nostris, nec ulla natura subsistens, sed creaturae quamvis non sit Deus causa malis voluntatibus nostris, nec ulla natura subsistens, sed creaturae rationalis affectus ab amore conditoris deficiens, non tamen non idcirco non est judex, et vindex ipsarum cogitationum nostrarum, et justae vindictae, ac judicii sui praedestinator aeternus; quod iste tantis ambagibus et argumentationibus evacuare contendit. Quod vero assidue amat dicere ipsam voluntatem esse naturam, jam et supra admonuimus quod ex verbis sancti Augustini hujus erroris sumpserit occasionem; dum quod ille tractat de voluntate mentis humanae, qua diligit semetipsam, quae semper utique est bona diligendo naturam suam, nec aliud vel aliter esse potest, iste contentiose omnino transfert ad eam voluntatem de qua agitur, cum de libero arbitrio tractatur. Quia, sicut diximus, una eademque voluntas mentis alia est
Abbreviated transcription (Latin):
imserorum milla remuneratio operumpieꝵ : Admiala aũt̃ cogitunda uel facien¬
di ab sit ut hȩc summa &eptimcauia uoluntitẽ nrũm prȩcedit : prȩcedit
tumen eã causa non efficiens reddeficiens: Id est suim bonidesertio & inferioris
app&itio : Cumuba meredĩ anima deficit & eaquȩ sunt inferius concupiscit : Ad hȩc
ergo delupsa humurȩ naturꝓ uolumtas. efficitur mala : Nullum alium habens causam
quamalusit nis utedictumẽ defectum a sum mobono: Talis numq defectus uoluntatis.
& ingelos fecitmulos deserentes dm̃ & hominen similit̃ fecit mulũ inoboedientem dõ
Talis aut̃ defectus mam feste nonest aliquanatura : Est camenipsius uel humanȩ uel
angelicȩ naturȩ. deserens criatorim &defluens aceipsam uel &ium adinfimũ crea¬
turum : Et hȩc est origo totius malȩ uoluntatis. totius prauȩ cupiditatis & operis: Sed

Expanded text:
miserorum, nulla remuneratio operum piorum. Ad mala autem cogitanda vel facienmiserorum, nulla remuneratio operum piorum. Ad mala autem cogitanda vel facienda, absit ut haec summa et optima causa voluntatem nostram praecedat! Praecedit tamen eam causa non efficiens, sed deficiens, id est summi boni desertio, et inferioris appetitio, cum ab amore Dei anima deficit, et ea quae sunt inferius concupiscit. Ad haec ergo delapsa humanae naturae voluntas efficitur mala, nullam aliam habens causam, quia mala sit, nisi, ut dictum est, defectum a summo bono. Talis namque defectus voluntatis, et angelos fecit malos deserentes Deum, et hominem similiter malum inobedientem Deo. Talis autem defectus manifeste non est aliqua natura; est tamen ipsius vel humanae vel angelicae naturae deserens Creatorem, et defluens ad seipsam, vel etiam ad infimam creaturam. Et haec est origo totius malae voluntatis, totius pravae cupiditatis et operis. Sed,
Abbreviated transcription (Latin):
dicens : Sicut elegitnos imipis ante mundi constitutionẽ ut essemus sc̃ĩ & immaculati
in coms pectueius in caritate : Cum ergotant & tadis causa quȩ estutiq caus aominũ
bonorum siue in condendis siue in munerandis creaturis suis sit nobis optinte & ȩterna
caus abonȩ uoluntatis. praecedens nos gratiusua ut bene uelle & benea gerepossimus
quomed oistedicit nullum causam precederebenũ uoluntiaẽ & bon aopera nrã
Auc siprecedat hȩc aliqua causa ꝑ quamfiant. ipsum causum nonessenaturum : Cum
Qui ergo non credit hanc summã &effica cissimã causum aandemq summũ &optimũ
naturam prȩcedere uoluntatem nrũm ut rate uelle & ecce openri pessimis. ministote
resistit ueritati & pelagamerroris eẽ comuincitur : Sienim hȩc felixcausa non
prȩceder& hominum uoluntates nullaesr& prȩdistinatio bonoꝵ. nullu redẽp̃tio

Expanded text:
dicens: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati dicens: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate . Cum ergo tanta et talis causa, quae est utique causa omnium bonorum, sive in condendis, sive in munerandis creaturis suis, sit nobis optima et aeterna causa bonae voluntatis, praecedens nos gratia sua ut bene velle et bene agere possimus, quomodo iste dicit nullam causam praecedere bonam voluntatem et bona opera nostra? aut, si praecedat haec aliqua causa per quam fiant, ipsam causam non esse naturam, cumQui ergo non credit hanc summam et efficacissimam causam, eamdemque summam et optimam naturam praecedere voluntatem nostram, ut recte velle et recte operari possimus, manifeste resistit veritati, et Pelagiani erroris esse convincitur. Si enim haec felix causa non praecederet hominum voluntates, nulla esset praedestinatio bonorum, nulla redemptio
Abbreviated transcription (Latin):
cientiam bomioperis dequadicitur gł a aut & honor & pax omimo perunti bonum:
Sedubillo hȩc hab&. dequa apłs fidedibdicit: Os estenim quio periur in uobis. &uelle
& ꝑ ficere probona uoluntate: Ipse prȩuent uduntatẽ homins miscdia sua sicut
tundi sicut apłsdicit : Non quod sufficientes sims cogitare aliquid a nobis quasi e nobis
sed sufficientia nrũ exdo est : Ipse ergo nobi s est cauia bonȩ uoluntitis ipse nobis est causu
benedesiderandi & ꝑficiendi ipsenobis est causa miscđiȩ & gratiȩ : Quunen solumbene
uelle non solum bene agere & ꝑficere. sed &ium bene cogiture possimus : Et nen solum
mprȩsenti hȩc agit in electissuis sed &iumante mundi constitutionem prȩdistina¬
uit illos gratiu sua. ⁊ut essent scĩ &immaculati corumipso: Sicut a płs cestatur

Expanded text:
cientiam boni operis de qua dicitur: Gloria autem et honor et pax omni operanti bonum ; cientiam boni operis de qua dicitur: Gloria autem et honor et pax omni operanti bonum ; sed ab illo haec habet, de quo Apostolus fidelibus dicit: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere, pro bona voluntate . Ipse praevenit voluntatem hominis misericordia sua, sicuttandi, sicut Apostolus dicit: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Ipse ergo nobis est causa bonae voluntatis: ipse nobis est causa bene desiderandi et perficiendi: ipse nobis causa misericordiae et gratiae, qua non solum bene velle, non solum bene agere, et perficere, sed etiam bene cogitare possimus. Et non solum in praesenti haec agit in electis suis; sed etiam, ante mundi constitutionem, praedestinavit illos gratia sua ut essent sancti et immaculati coram ipso; sicut Apostolus testatur,
Abbreviated transcription (Latin):
eadem prȩscientia & predistinatione &erma iustitia. qua in suuimpi&ate ꝑmanentib
& poena in feratur & mors : Et id eotuli argumentictione sicut iste uult nondestruitur
prȩdestimatiodi quampiis in rogat a&erna supplicia : Quia & sinenest in eius predestĩ¬
natione ulla causa poenarum. estea amenibi iustitia &iudicium iustemferendurũ
poenirum : Quintu propositiotalis est: Si qua causa prȩcedat uoluntictẽ d est
naturum ad bona uel mala cogitanda uel facienda. non essenaturam: cibimamfeste
contraueritatem loquitur Sienim nulla ciusa prȩcedit uoluntatẽ hominis adbona
cogitunda uel facienda. unde est in homine bonauoluntas. id est piu affectio ut pos¬
sit aliquid beni cogiture uel facere . Neq emim a sem & ipso hab& homo uoluntatẽ bonũ
deque dicitur. paxinterra hominibur bonȩ uoluntatis : Neq a sam& ipsohab& efi¬

Expanded text:
eadem praescientia et praedestinatione aeterna justitia, qua in sua impietate permanentibus eadem praescientia et praedestinatione aeterna justitia, qua in sua impietate permanentibus et poena inferatur et mors. Et ideo tali argumentatione, sicut iste vult, non destruitur praedestinatio Dei, qua impiis irrogat aeterna supplicia; quia, etsi non est in ejus praedestinatione ulla causa poenarum, est tamen ibi justitia, et judicium juste inferendarum poenarum. Quinta propositio talis est: Si qua causa praecedat voluntatem, id est naturam, ad bona vel mala cogitanda, vel facienda, non esse naturam: ubi manifeste contra veritatem loquitur. Si enim nulla causa praecedit voluntatem hominis ad bona cogitanda, vel facienda, unde est in homine bona voluntas, id est pia affectio, ut possit aliquid boni cogitare vel facere? Neque enim a semetipso habet homo voluntatem bonam, de qua dicitur: Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Neque a semetipso habet effi
Abbreviated transcription (Latin):
qui nostiomũ antequum fiant : Nonut ad pecandum sua prȩscientia aliquẽ com¬
pellat. sed ut ipsospecantes. sua &erna prouidentia iuste ordin& uel condami&
Predestinatione &iam suaqua umpios punire decreuit sicut iamdictumest. nomitessent
impueffecit. sedut in ipsa impi&atesua ꝑ seuerantes nonessent impuniti iuste constturt :
Quodueroiste adiungie atq definit. quia sicutde sua prescientia & prȩdistinatione non ẽ
alicui causu peccati i ta neccausa sit poenȩ & mortis quȩpeccato deb&ur. fidelit̃ discer¬
nendumest: quiccuidelic& homopeccando ipsesibiextintt & exsistit causa poenȩ suȩ.
& causa mortissuȩ ꝰ Et timen quiuom p̃s ds̃ iudex estiustus. lic& nonsit ineius prescien¬
tia & prȩdistiratione sed in hominũ meritis causa poenarum & mortis. ta menest in

Expanded text:
qui nosti omnia antequam fiant . Non ut ad peccandum sua praescientia aliquem comqui nosti omnia antequam fiant . Non ut ad peccandum sua praescientia aliquem compellat, sed ut ipsos peccantes sua aeterna providentia juste ordinet vel condemnet. Praedestinatione etiam sua, qua impios punire decrevit, sicut jam dictum est, non ut essent impii effecit, sed ut in ipsa impietate sua perseverantes, non essent impuniti, juste constituit. Quod vero iste adjungit atque definit quia, sicut Deus sua praescientia et praedestinatione non est alicui causa peccati, ita nec causa sit poenae et mortis quae peccato debetur, fideliter discernendum est: quia videlicet homo peccando ipse sibi exstitit, et existit causa poenae suae, et causa mortis suae; et tamen quia omnipotens Deus judex est justus, licet non sit in ejus praescientia et praedestinatione, sed in hominum meritis causa poenarum et mortis, tamen est in
Abbreviated transcription (Latin):
nec mortis : Dm̃sicut nemin ẽ compellat peccare. ita necbene uiuere .: Si qua causa prete¬
dat uoluntictemid est naturã ad bona uel mala cogatanda uel facienda. non esse na
Exhis quinq propositionibus. iaitres superius prout potuimis satis trac¬
ticte sunt & exsuꝑfluorepetendȩ nonsunt id est prima & secunda. & quarta Raus
ergodiuȩ quas nunc primum posuit : Intertiaituq sicdicit . Sicut in prȩscientiu &ot
destinationedi causam nonessepecati. ita nec poeiȩ eius ne imortis : Quib uerbis nes
respondemus quiasi prescientiu & prȩdestinatiodinon est alicui caus a peccati. sicit
omni nouerum est. ergo eadem diuina presientia & prȩdestinatio non est in iustu
nec in aliquo uitu peranda. qua impios in sua impi&ate ꝑseuerantes. prȩsciuit & piead¬
stdiuste tradit adluendum supplicium : srȩscitergo sicut uere &uerus dẽ. hominum
futura percatia : Vnde & scripturadicit : D̃ a&erne quiocculcoꝵ es cognitor

Expanded text:
qua causa praecedat voluntatem, id est naturam ad bona vel mala cogitanda, vel facienda, non esse naturam. Ex his quinque propositionibus, jam tres superius, prout potuimus, satis tractatae sunt, et ex superfluo repetendae non sunt: id est prima et secunda et quarta. Restant ergo duae, quas nunc primum posuit. In tertia itaque sic dicit: Sicut in praescientia et praedestinatione Dei causam non esse peccati, ita nec poenae ejus, nec mortis. Quibus verbis nos respondemus: quia, si praescientia et praedestinatio Dei non est alicui causa peccati, sicut omnino verum est, ergo eadem divina praescientia et praedestinatio non est injusta, nec in aliquo vituperanda, qua impios in sua impietate perseverantes praescivit et praedsed juste tradit ad luendum supplicium. Praescit ergo sicut vero et verus Deus hominum futura peccata; unde et Scriptura dicit: Deus aeterne, qui occultorum es cognitor,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs doc& dicens Siest corpus unimide est & spãde : Sicut scriptum est :
Faccus ẽ primus homoudam in animẽ uiuentem nauissimus aũt in sp̃muiui fi¬
cantem: E t si prucum deres urrectione mortuoꝵ loquer&ur ait : Seminatur
corpus animale surg& corpusspale : In quibus uerbis. quomodo distingm¬
dumest corpus animale & corpus spãle : Nisi quod corpus amimale ꝑanimũ
tuntũ modo mortulit̃ & corruptibilit̃ uiuificatur : Quale erit corpusadȩ
&iamante peccatũ : Qui & sine dumerat morti & corruptioni destinatũ
poterat cumen peccatimerito corrumpi & mori: Sicut utiq & in illo factũ ẽ
& imunuersaeius progemefit. Iustoillius udicioatq uindicta quiuit. donec re¬
uertteris interram unde sumtuses : Quiupuluis es &mpulueran reuenteris:
ũde uere tamen corpus ab apło appellatur : Sed tuncorpus spĩleerit
quando ꝑ sp̃mimmort lit̃ & in corruptibilit̃ uiuificabitur: quiel e& ine ex¬

Expanded text:
e, sicut scriptum est: factus est primus homo Adam in animam viventem: novissimus autem in spiritum vivificantem . Et supra, cum de resurrectione mortuorum loqueretur, ait: Seminatur corpus animale, surget corpus spirituale . In quibus verbis quomodo distinguendum est corpus animale et corpus spirituale, nisi quod corpus animale per animam tantummodo mortaliter et corruptibiliter vivificatur? Quale erat corpus Adae etiam ante peccatum; quia, etsi necdum erat morti et corruptioni destinatum, poterat tamen peccati merito corrumpi et mori: sicut utique et in illo factum est et in universa ejus progenie fit, justo illius judicio atque vindicta qui ait: Donec revertaris in terram unde sumptus es, quia pulvis es, et in pulverem reverteris. ia licet spirituale, vere tamen corpus ab Apostolo appellatur; sed tunc corpus spirituale erit quando per spiritum immortaliter, et incorruptibiliter vivificabitur; Quale et in se ex
Abbreviated transcription (Latin):
Etiterum beatus paulus apłs ait. Serpatientium currumus propesitũ nobis certumen aspio¬
totum fidelit diuin e gratiȩdeputare debemus: Et intium uidelu& bomo perism̃.
& finem : Quia sicut prȩmissis scriptur ȩsçȩ̃ testimoniis dcrissime demonstratur dis
eligit scõs suos. non illieum: Ds̃ insuis fidelib: & incipit opusbonum& ꝑficit. Abips don¬
turfidelib qui pro eo patiuntur. &initium fidei & finis muartyrii : Ipsepnior dileat
nobis inchoando &ipsum hab& consummatorem ꝑficiendo : haec ergo fidelit̃ tena¬
mus ut in uera fide fundati ab errore her&i cotutisi mus Aut sustius uerba alium
sensum rectum & recipiendum habent. ostendat ipse quiscripsit. U. Quinto captls
huius modi prepositiones ponit: Prȩscientiam & prȩdestinationem dĩ neminem compelli

Expanded text:
atus Paulus apostolus ait: Per patientiam curramus ad propositum nobis certamen; aspicatus Paulus apostolus ait: Per patientiam curramus ad propositum nobis certamen; aspictotum fideliter divinae gratiae deputare debemus, et initium videlicet boni operis nostri et finem. Quia, sicut praemissis Scripturae sanctae testimoniis clarissime demonstratur, Dominus eligit sanctos suos, non illi eum. Deus in suis fidelibus et incipit opus bonum et perficit: ab ipso donatur fidelibus qui pro eo patiuntur, et initium fidei, et finis martyrii. Ipse prior dilexit nobis inchoando; et ipsum habet consummatorem perficiendo. Haec ergo fideliter teneamus, ut in vera fide fundati, ab errore haeretico tuti simus. Aut si istius verba alium sensum rectum et recipiendum habent, ostendat ipse qui scripsit. CAPUT V. Quinto capitulo hujusmodi propositiones ponit. 1. Per praescientiam et praedestinationem Dei nem
Abbreviated transcription (Latin):
dicit quacsinatura hominis ꝑ liberum arbitriũ suum semꝑ possit bonuminchoare sed non
nis ꝑgratiam điꝑficere ut inchoatiototius bomi semꝑ hominidepit&ur dõĩ tuntum¬
modo eius ꝑfectio Vt primã partemboni agendi sibi uindic& homo secundum ds̃:
talissensus omnino pelagianu s est & contrurius eu angelicȩ & apłigȩ ueritati : Quiu
& ipsedũs. ut in tium boninr̃i ostendia non ẽe ex nobis sedexillo ait : Nonuos me elegistis
sed ego elegiuos : Et apłs dicit fidelibus : Quia qui co ept in uobis opus bonum. ꝑfici&
usqin diem xp̃iihũ : Et iterum : Vobn donatum est prox p̃o. nonsolumut in eum creditis.
uerum &iamut pro illo patiuamini: Etbetus iohannes apłs dicit : Nonquas inos dilexȩ¬
rimus dm̃ sed qm̃ ipseprior dilexitnor & mst filiũsuũ propitiationẽ propercatis nr̃is¬

Expanded text:
dicit, quasi natura hominis per liberum arbitrium suum semper possit bonum inchoare, sed non dicit, quasi natura hominis per liberum arbitrium suum semper possit bonum inchoare, sed non nisi per gratiam Dei perficere ut inchoatio totius boni semper homini deputetur, Deo autem tantummodo ejus perfectio: ut primam partem boni agendi sibi vindicet homo, secundam Deus: talis sensus omnino Pelagianus est, et contrarius Evangelicae et Apostolicae veritati. Quia et ipse Dominus ut initium boni nostri ostendat non esse ex nobis, sed ex illo, ait: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Et Apostolus dicit fidelibus: Quia qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu ; et iterum: Vobis donatum est pro Christo non solum ut in eum credatis, verum etiam ut pro illo patiamini . Et beatus Joannes Apostolus dicit: Non quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos: et misit Filium suum propitiationem pro peccatis n
Abbreviated transcription (Latin):
habent posse conuertiaddm̃: Vt uerbo extrinsecus ad monente &intus do suscitunte
quiuudunt rauuescant: Vt recce dehuiis modi hominedicatur qui a mortiuus fuerat
&rcuxit perierat & inuentus est : Dehac possibilitatehimiane naturȩ quȩ cum̃ nihil
uid& absq diuinȩ gratiȩ largitate. ntabeatus augustinis doc& dicens : Eosse habcrefidem
sicut eossehabere caritaem. naturȩ est hominum : haberecũt fidem sicut habere carita¬
ton gratiaest fidelium. Sed cumuoluntascredendi alis prȩparatur alis non prepa
sunt. &miscđic qui a gratis libert &ueritas qua iusteiudicat : Istecũt postquam
inaniter & fallacit̃ dxit. post peccatũ homim libertatẽ remensisse subietit alium
conclusionem &&uit : Semꝑnaturũ inchoareposse & ꝑficere nonnis ꝑ gratiũ. Quodsita

Expanded text:
habent posse converti ad Deum, ut verbo extrinsecus admonente, et intus Deo suscitante, habent posse converti ad Deum, ut verbo extrinsecus admonente, et intus Deo suscitante, qui audiunt reviviscant. Ut recte de hujusmodi homine dicatur: Quia mortuus fuerat, et revixit; perierat, et inventus est. De nac possibilitate humanae naturae, quae tamen nihil valet absque divinae gratiae largitate, ita beatus Augustinus docet dicens : « Posse habere fidem, sicut posse habere charitatem naturae est hominum: habere autem fidem, sicut habere charitatem, gratia est fidelium. » Sed cum voluntas credendi aliis praeparatur, aliis non praepsunt, et misericordia qua gratis liberat, et veritas qua juste judicat. 5. Iste postquam inaniter et fallaciter dixit post peccatum homini libertatem remansisse, subjecit aliam conclusionem, et ait: Semper naturam inchoare posse et perficere nonnisi per gratiam. Quod si ita
Abbreviated transcription (Latin):
liberum arbitrium quꝰ propriauc lunta te inclinari potest & incdlinatur admelum
hab& liberum arbtrium quo pessit assurgere abonum : Vt aut̃ assurgit adbonõ
non est propriȩ uirtutis. sed gratiȩdi miserentis : hab & liberũ arbitrũ. ut posae
bene uelle ut possit beneuiuere ut possit dõ adhȩrere: Sedut beneuelit utbene
uiuat ut dõ adhȩrea non est suȩ urtutis sed gratiȩdĩ miserentis : Num & quigra¬
uit̃ ȩ grotat potest dici posse recipere sanitatem : S educ recipiat sanitatẽ hub&
necessurium medi camentum : Et quimortuus est potest diciposseredirgere. past
unuere : nontamensiua uirtute sedđi : Ita & liberum arbitrium hominis. semel sauciactum
senel mortuum. potest samari. nentamen sua uirtuce sed gratia miserenti sdđi . Etideo
receom̃s admonentur. recte omnib uerbumdĩprȩdicatur quia habent posse credere

Expanded text:
liberum arbitrium, quo propria voluntate inclinari potest et inclinatur ad malum, liberum arbitrium, quo propria voluntate inclinari potest et inclinatur ad malum, habet liberum arbitrium, quo possit assurgere ab bonum; ut autem assurgat ad bonum non esse propriae virtutis, sed gratiae Dei miserentis. Habet liberum arbitrium ut possit bene velle, ut possit bene vivere, ut possit Deo adhaerere; sed ut bene velit, ut bene vivat, ut Deo adhereat, non est suae virtutis, sed gratiae Dei miserentis. Nam et qui graviter aegrotat, potest dici posse recipere sanitatem, sed ut recipiat sanitatem, habet necessarium medicamentum. Et qui mortuus est, posset dici posse resurgere, posse vivere, non tamen sua virtute, sed Dei. Ita et liberum arbitrium hominis semel sauciatum, semel mortuum, potest sanari, non tamen sua virtute, sed gratia miserantis Dei. Et ideo recte omnes admonentur, recte omnibus verbum Dei praedicatur, quia habent posse credere,
Abbreviated transcription (Latin):
tionem crucis & mortis xp̃i. sicut apłs ait ad quosdum quis ealit̃ putabant pesseiusti¬
ficari ergox p̃s gratis mortuus est Et haecest sapientia uerbi inquaceua cuatur
crux xp̃i : Vere enim sipost illud peccatũ ueram libertatẽ homo habere potuit. non
indiguit redemptione non in diguit redemptore : Et su ꝑ fluusest aduentus xp̃i supo¬
fluuestmors xp̃i. Quod aũt dicitiste peccantẽ hominem non amisisse libertatem
sed ipsius libertatis uigorem & potestatem non rectedicit quia nec rectesentit : Non
enim bonum libertatis. ex parte tenuit & exparte amisit : Sedsicut uigorẽ & potesta¬
tem libertiatis. ita ipsam ꝑdidit libertatem: Vt iampse. aduerum bonuĩ undececidit
liber cẽ non possit : Remansit aũt liber admdũ . Quia sicut libera uoluntate deserunt
bonum ite liberauo luntate adhȩsit malo: hab& itaq homo postillan dummnationẽ

Expanded text:
tionem crucis et mortis Christi, sicut Apostolus ait ad quosdam, qui se aliter putabant posse justitionem crucis et mortis Christi, sicut Apostolus ait ad quosdam, qui se aliter putabant posse justificari: Ergo Christus gratis mortuus est , et haec est sapientia verbi, in qua evacuatur crux Christi . Vere enim si post aliud peccatum veram libertatem homo habere potuit, non indiguit redemptione, non indiguit redemptore, et superfluus est adventus Christi, superflua est mors Christi. Quod autem dicit iste peccantem hominem non amisisse libertatem sed ipsius libertatis vigorem et potestatem, non recte dicit, quia non recte sentit. Non enim bonum libertatis ex parte tenuit et ex parte amisit; sed, sicut vigorem, et potestatem libertatis, ita ipsam perdidit libertatem, ut jam per se ad verum bonum, unde cecidit, liber esse non possit. Remansit autem liber ad malum; quia, sicut libera voluntate deseruit bonum, ita libera voluntate adhaesit malo. Habet itaque homo post illam damnationem
Abbreviated transcription (Latin):
tionem proomnibus : Et iterum : Cuminim ciessemus reconciliati sumus d̃ ꝑmortem
filiieius Quicumq: ergo dicit. post illamtruns gressionis infelicissimum ruinam.
qua amissa pristina libertate factuis est homo seruus peccati. factus est seruus eius
a quo & superatus est. factus est inimicusdĩ & indig& uno mediatore & reconcilia¬
tore. ꝑquem accipiat redemptionem a seruitute. & reconcilationem addm̃
sosthancinquã tammagnam & miserabilem ruimam. quicumq dica eum habun se uel
habere libertatem aduerum bonum app&endum amardum & promerendum. insipe
gratium ueri mediatoris redimatur iustific&ur reconciliur & refermelur cima ino
contrufide meccłȩsentit coneruuerititẽ auargelitam &apłi cam doc& . Ec ommimo quan¬
tum in seest euacuator estcrucis xp̃i . euacuator est mortis xp̃i. Quia si alit homo post
illud peccatum uerammentis libertat̃ habere aut reui perare potuit msi ꝑredeno¬

Expanded text:
tionem pro omnibus ; et iterum: Cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem filii ejus . Quicunque ergo dicit, post illam transgressionis infelicissimam ruinam, qua, amissa pristina libertate, factus est servus peccati, factus est servus ejus a quo et superatus est, factus inimicus Dei, et indiget uno mediatore et reconciliatore, per quem accipiat redemptionem a servitute, et reconciliationem ad Deum. Post hanc, inquam, tam magnam et miserabilem ruinam, quicunque dicit eum habuisse vel habere libertatem ad verum bonum appetendum, amandum et promerendum, nisi per gratiam veri mediatoris redimatur, justificetur, reconcilietur et reformetur, omnino contra fidem Ecclesiae sentit, contra veritatem Evangelicam et apostolicam docet, et omnino quantum in se est evacuator est crucis Christi, evacuator est mortis Christi. Quia si aliter homo post illud peccatum veram mentis libertatem habere aut recuperare potuit, nisi per redemp
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ ut eam nonta ntũ simlem sed e&lium equualẽ do esse asserg& sica nunmu¬
tibilis &sirplicis nature essedixise&. Igit quiuoluert & ualuerit dlligentisũte
&attencissimeꝑ serit&ir dictaillius dehacre in libris detrinitato : Et inuena&
amdxisse. illitria quȩimmente hominis reperuntr. dequib spedic tumest
prepͥ̃t unitatẽ substuniȩ mentis cui in sint unumesse. & unam mentemesse
ununq sibstantiũ . Inuem& cum doxisse quichiae menti siubstuantud t̃ insant¬

Expanded text:
humanae, ut eam non tantum similem, sed etiam aequalem Deo esse assereret, si eam immuhumanae, ut eam non tantum similem, sed etiam aequalem Deo esse assereret, si eam immutabilis et simplicis naturae esse dixisset! Legat qui voluerit et valuerit diligentissime, et attentissime perscrutetur dicta illius de hac re in libris de Trinitate, et inveniet eum dixisse illa tria quae in mente hominis reperiuntur, de quibus saepe dictum est, propter unitatem substantiae mentis cui insunt, unum esse, et unam mentem esse, unamque substantiam; inveniet eum dixisse, quia haec menti substantialiter insunt
Abbreviated transcription (Latin):
norum dogmatũ sinceritatem immo contraomnendiuinam inumanã qrationẽ.
inuenta est creatura id estmens humuna quȩ sit naturȩ simplicis acꝑhoc in¬
commitubilis sicutdi naturȩ simplicis atq in comimutabilis est : Cum eontrurio
ueritus clam&. & ipses cs̃ augustinus sicut supru ostendimus mani feste affirm&
quia ominis crectura multiplex nullo aĩã modouere simplex: Et teruindicat:
nihil mutabile simplex omnisaũt creatunc mutabilis Eligatergoiste alterum
deduobus : Simentis natura sicut asserere conatur natura simplexest. mutabilis
nonest : Quiu si cut ipsedoc cordicit &uerissimedicit ii hil mutable sim plex
Suũt ipsamentis natura. sicu tominis creatura ueremiatabilis est. sinplex nonẽ .
Absitigitur utbatus augustinis quiomnẽ creaturũ affirmiat eẽ mutabilem aemna¬
tiplicem necullomode simplicem. tilia senserit uel seripserit denatura mentis

Expanded text:
rnorum dogmatum sinceritatem, imo contra omnem divinam humanamque rationem, rnorum dogmatum sinceritatem, imo contra omnem divinam humanamque rationem, inventa est creatura, id est mens humana, quae sit naturae simplicis, ac per hoc incommutabilis, sicut Deus naturae simplicis et incommutabilis, est. Cum e contrario veritas clamet, et ipse sanctus Augustinus, sicut supra ostendimus, manifeste affirmet quia omnis creatura multiplex, nullo autem modo vere simplex; et iterum dicat: nihil mutabile simplex, omnis autem creatura mutabilis. Eligat ergo iste alterum de duobus: si mentis natura, sicut asserere conatur, natura simplex est mutabilis non est, quia, sicut ipse doctor dicit, et verissime dicit, nihil mutabile simplex; si autem ipsa mentis natura, sicut omnis creatura vere mutabilis est, simplex non est. Absit igitur ut beatus Augustinus, qui omnem creaturam affirmat esse mutabilem et multiplicem, nec ullo modo simplicem, talia senserit vel scripserit de natura mentis
Abbreviated transcription (Latin):
ergenonestibi aliud uoluntas &idiudicientua sedipsi uoluntasscientia & ipsa stien¬
tu uoluntus It hac incredibiliratione sequitur utdicatur sicut & istedicit quod
ipsamens sicut cotuest essentia sic totusit̃ uoluntus. iotascientia : Et sicut dedõ ueris¬
sime creditur. ut deipio solo ueracit̃ dicatur quia quod hab& hocest. hab&
eñ ustitiã sed ipse nistitiaẽ hab& sapientium sed ipsesapientiu est. hab&
bonitutem sed ipseest bonitas : Sequitur inquã ut & dehumunamente similiat̃
dicatur. quia quo dhuab& hocest: Videlic& quia hab& uoluntiatẽ sedipsꝰ st
uoluntus: hab& scientiam sed ipr est scientia : Itu ut sicut dedõ credimur
nonst illialiud ense. & aliud habere Ecceergo isto auctore imino deceptore
antru omnem fidei uerititẽ contra scripturȩsẽ a uctoritatẽ contru pat̃¬

Expanded text:
ergo non est ibi aliud voluntas et aliud essentia; sed ipsa voluntas scientia, et ipsa scienergo non est ibi aliud voluntas et aliud essentia; sed ipsa voluntas scientia, et ipsa scientia voluntas. Ex hac incredibili ratione sequitur ut dicatur, sicut et iste dicit, quod ipsa mens sicut tota est essentia, sic tota sit voluntas, tota scientia. Et sicut de Deo verissime creditur ut de ipso solo veraciter dicatur quia quod habet, hoc est; habet enim justitiam, sed ipse justitia est; habet sapientiam, sed ipse sapientia est; habet bonitatem, sed ipse bonitas est; sequitur, inquam, ut et de humana mente similiter dicatur: quia quod habet, hoc est: videlicet quia habet voluntatem, sed ipsa est voluntas; habet scientiam, sed ipsa est scientia; ita ut, sicut de Deo credimus, non sit illi aliud esse et aliud habere. Ecce ergo isto auctore, imo deceptore, contra omnem fidei veritatem, contra Scripturae sanctae auctoritatem, contra pate