comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ter mergim᷑: ut trinitatis unũ appara
sacram̃tũ. & ñ baptizamur in nominib
patris & filii &e sp̃s scĩ. sed in uno nomuis
qđ intelligitur ds. Et miror qua consto¬
tia in uno uocabulo. eodẽ oꝑe & eodens¬
cram̃to naturȩ chũsitatẽ arrius. machi¬
donius or eunomius suspicent᷑. concore¬
te in impietate discordia: & a creatira
filio. &x spui scõ. cenosũ fontẽ tenentes dia¬
sos hereseon riuulos duxerint in unĩ
baptisma. Et contra ualentinũ facitq
duo baptismata eẽ contendit.: &e contri
om̃s hereticos. ut sciant ñ habere se li¬
talem: Potest unũ baptisma. & ita diea
quod licet ter baptirem̃. ꝓpt̃ mister
trinitatis. tam̃ unũ baptisma repissi
Unũ quoq baptisma ẽ in aqua ee i

Expanded text:
Et ter mergimur, ut Trinitatis unum appareat sacramentum. Et non baptizamur in nominibus Patris, et Filii, et Spiritus sancti, sed in uno nomine, quod intelligitur Deus. Et miror qua consequentia in uno vocabulo, eodem opere, et eodem sacramento, naturae diversitatem, Arius, Macedonius, et Eunomius suspicentur concordante in impietate discordia et creaturae in Filio, et Spiritu sancto coenosum fontem tenentes, diversos haereseos rivulos duxerint. Unum baptisma, et contra Valentinum facit, qui duo baptismata esse contendit, et contra omnes haereticos: ut sciant non habere se batalem. Potest unum baptisma et ita dici, quod licet ter baptizemur, propter mysterium Trinitatis: tamen unum baptisma reputetur. Unum quoque baptisma est in aqua, i
Abbreviated transcription (Latin):
potest & de martyrio intelligi. qd ros
in uinda coniectus. hanc epłam mis
eo tẽpore quo ad phili monẽ. & ad o¬
senses .&. ad philippensesan alio loc s¬
cas ẽe monstrauimꝰ. Uel certe.qr in
ioe dicr qd̾ quasi clausa teneatur in carcere:
dcimꝰ &. ꝓpterea paulũ corporis nexib coher¬
ari nec reũti ce eẽ cũ xp̃o. ut ꝑfecta ingentes
peũ p̃dicatio cõpleatur: licet quidã aliũ sen¬
ũ inhoc loco introducant. quod paulus p̃desti¬
natus ac sc̃ificatus ex utero a dp̃dicationem¬
gentiũ antequã nasceret᷑. postea uincula
cirnis acceꝑit Puto autẽ qđ & uiciosa in
hoc loco eloquͣtio sit Pro eo enĩ qđ debuit
dicere hurꝰ rei gr̃ã ego paulus uinc tus iħu xp̃i

Expanded text:
potest et de martyrio intelligi, quod Romae in vincula conjectus, hanc Epistolam miserit, eo tempore quo ad Philemonem, et ad Colossenses, et Philippenses, in alio loco scriptas esse monstravimus. Vel certe, quia in hoc dici, quo quasi clauso teneatur in carcere, dicimus propterea Paulum corporis nexibus coerceri, nec reverti, et esse cum Christo, ut perfecta in Gentes per eum praedicatio compleatur: licet quidam alium sensum in hoc loco introducant, quod Paulus praedestinatus et sanctificatus ex utero matgentium antequam nasceretur, postea vincula carnis acceperit. Puto autem quod et vitiosa in hoc loco elocutio sit. Pro eo enim quod debuit dicere: hujus rei gratia, ego Paulus vinctus Jesu Chri
Abbreviated transcription (Latin):
telorũ ipse ignis extinguit᷑: de quo
&e ꝓpħa complorat dicens. om̃s adult¬
rantes quasi clibanus corda eorũ Qui
hc̃ umbonẽ fidei manu forti tenuen
& confisus in dño scierit se auenienti
iaculis ẽt securũ. loquit intrepidus.
in dño confido: quomͦ dicitis animȩ in
transmigra in montẽ sicut passer: Qñ
ecce peccatores intender̃t arcũ: ꝑauerl
sagitta sin pharetris: ut sagittent in ob¬
scuro rectos corde. Cũ ego inqͥt confic
in dño: quã mͥ datis rationẽ uel consili
ut ñ stem adũsus inimicorũ impetu
oe iacula quȩ contͣ me in pharetris p̃ꝑ¬
rt̃. uolentes ñ solũ me sed etiã om̃s recs¬
corde ꝑcutere: Sece enĩsto suꝑ petrã.
ñ transmnigro in montes tenebrosos. &e
om̃a tela hostiũ repulsa. in ipsos qͥdis¬
t galeã salutis accipite. Propt ls
galeã salutaris om̃s incapite nr̃o seus
integri ꝑseuerant: & maxime ocłi de

Expanded text:
telorum ipse ignis exstinguitur, de quo telorum ipse ignis exstinguitur, de quo et propheta complorat dicens: Omnes adulterantes, quasi clibanus corda eorum . Qui hunc umbonem fidei manu forti tenuerit, et confisus in Domino, scierit se a venientibus jaculis esse securum, loquetur intrepidus: In Domino confido: quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer? Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum, paraverunt sagittas suas in pharetris, ut sagittent in obscuro rectos corde . Cum ergo, inquit, confidem in Domino, qua mihi datis ratione consilium, ut non stem adversum inimicorum impetus, et jacula quae contra me in pharetris praepararunt, volentes non solum me, sed etiam omnes reccorde percutere? Ecce sto super petram, et non transmigro in montes tenebricosos: et omnia tela hostium repulsa, in ipsos qui dirEt galeam salutis accipite. Propter hanc galeam salutaris, omnes in capite nostro sensus integri perseverant: et maxime oculi, de
Abbreviated transcription (Latin):
Qui gͥ habet pacẽ. calciatus ẽ xp̃i euan¬
gelio: & cũ calciatus fuerit. p̃paratus
ẽ Et p̃paratus. ñ se putet eẽ ꝑfectum:
sed adhuc p̃paretur. ut ꝑgat. ox ꝑgenꝰ.
ueniat ad finẽ
Suꝑ om̃a an̾cipientes scutũ fidei:
in quo possitis om̃a iacula maligni
ignita extinguere. Quasi dixerit:
In om̃i oꝑe por tate clipeũ fidei: ut¬
fide possitis tecti atq muniti exciꝑe
uenientis sagittas. o huc atq illuc
arte eas bellica declinare Hȩc ẽ fides:
suꝑ quã & abrahã post multa oꝑa atq
uirtutes. uix potuit ꝓmereri. ut de eo
scriptura diceret. credidit autẽ abra¬
ham dõ: ot reputatũ ẽ ei ad iustitiã
Perspicua sunt autẽ iacula maligni
quȩ uult mittere in corda nr̃a ꝑ cogi¬
tationes pessimas. de quib unũ iecit
in cor uidȩ. ut traderet saluatorẽ
ltaq ne pͥncipiũ quidẽ habere pote¬
rit inimicus animȩ uulnerandȩ. si
tenuer imꝰ scutũ fidei. in quo ñ solũ
uenientia tela frangunt᷑. sed etiam

Expanded text:
 calciatus est Christi Evangelio: et cum calciatus fuerit, praeparatus est: et praeparatus non se putet esse perfectum: sed ad hoc praeparetur, ut pergat, et pergens veniat ad finem. 680 Super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis omnia jacula maligni ignita exstinguere. Quasi dixerit: In omni opere portate clypeum fidei, ut possitis tecti atque muniti excipere venientes sagittas, et huc atque illuc arte eas bellica declinare. Haec est fides super qua et Abraham post multa opera atque virtutes vix potuit promereri, ut de eo Scriptura diceret: Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Perspicua sunt autem jacula maligni, quae vult mittere in corda nostra per cogitationes pessimas: de quibus unum jecit in cor Judae, ut traderet Salvatorem. Itaque ne principium quidem habere poterit inimicus animae vulnerandae, si tenuerimus scutum fidei: in quo non solum venientia tela tranguntur, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
debeant an timere: lec toris arbitrio
derelinquo. Qđd si uixta allegoriã ut si
diximꝰ uxor incorpore accipitur. uir in
mo: nichil incongruũ ẽ timere eũ ut
cillã. uirũ scđo gradũ & in uiliori sĩ¬
stantia constitutã. Animi quippe ut
crispus imꝑio. corporis seruitio magi
utim̃. Qui uͦ simplicẽ intelligentiã mu¬
ris sequit᷑ & mariti. duas significantiass
ũbo timoris ẽẽ monstrabit. & dicet unã
qua iohes ait. qͥ timet. pęnã ht̃ & quit¬

Expanded text:
debeant, an timere, lectoris arbitrio debeant, an timere, lectoris arbitrio derelinquo. Quod si juxta allegoriam, ut supra diximus, uxor in corpore accipitur, vir in animo, nihil incongruum est timere eam ut ancillam virum, in secundo gradu et in viliori substantia constitutam. Animi quippe, ut ait Crispus, imperio, corporis servitio magis utimur. Qui vero simplicem intelligentiam mulieris sequitur et mariti, duas significantias in verbo timoris esse monstrabit. Et dicet una de qua Joannes ait: Qui timet, poenam habet, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin iuxta grecos aicĩ. id ẽ sicut
similitudinẽ magis uidet̾ quã firmi¬
tatẽ significare dictorũ: si ñ ut confir¬
mationẽ audieris. sed quasi exemplũ.
Simul & hoc attendendũ. qd uir dili¬
gere iubet uxorẽ.: mulier uͦ timere ui¬
rũ. Congruit enĩ uiro dilectio. mulie¬
ritimor. seruo uͦ ñ solũ metus sed & tre¬
mor iungitur. Unde & in consequentib
ait Serui ob audite dnis carnalib cũ
timore & tremore. Mulier autẽ ut ti¬
meat uirũ. Si in dm̃ metus ꝓpt̃ timorẽ
supplicii ñ sinit eũ qui metuit eẽ ꝑfec¬
tũ. quantomagis imꝑfecta erit mulier
ñ solũ dm̃ sed etiã uirũ metuens: Propt̃
qͥd requirendũ. an carnalit̃ uxor intel¬
ligenda sit & uxoris timor. cũ frequent̃
multo meliores maritis inueniant᷑ uxo¬
res & eis imperent & domũ regant. &¬
educent liberos. & familiȩ teneant di¬
sciplinã. Illis luxuriantib & ꝑscorta
currentib Nȩ uiros suos utrũ regere

Expanded text:
uxta Graecos ὡς, id est, sicut, similitudinem magis videtur, quam firmitatem significare 662 dictorum, si non ut confirmationem audieris, sed quasi  Al. tacet quasi exemplum. Simul et hoc attendendum, quod vir diligere jubetur uxorem, mulier vero timere virum. Congruit enim viro dilectio, mulieri timor: servo vero non solum metus, sed et tremor jungitur. Unde et in consequentibus ait: Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore. Mulier autem ut timeat virum. Si in Deum metus propter timorem supplicii, non sinit eum qui metuit esse perfectum; quanto magis imperfecta erit mulier, non solum Deum, sed etiam virum metuens? Propter quod requirendum, an carnaliter uxor intelligenda sit, et uxoris timor: cum frequenter multo meliores maritis inveniantur uxores et eis imperent, et domum regant, et educent liberos, et familiae teneant disciplinam: illis luxuriantibus et per scorta currentibus. Hae viros suos utrum regnare
Abbreviated transcription (Latin):
sit ad titũ discipłm suũ & in xp̃o filiũ quẽ
cretȩ reliquerat ad ȩccłas in¬
struendaᷤ.
p̃cepitq ei cũ eduob arte¬
mas seu
titicus cretam fuerit appulsus. ipse¬
sus. ipse
ut ille qui dixerat sollicitudo mea om̃ium
eccłarũ & qui euangłm xp̃i usq ad illiricũ
de ierusolimis ꝓficiscens fundauerat: ñ pa¬
teretur &e sui & titi absentia cretenses eẽ
desertos: aquib pͥmũ idolatriȩ semina pul¬
lulauert̃. sed mitteret eis ꝓse & tito arte¬
mã uel titicũ: quorũ doctrina & solatio

Expanded text:
 ad Titum discipulum suum, et in Christo filium quem Cretae reliquerat ad Ecclesias instruendas: praecepitque ei, ut cum e duobus Artemas, seu Tychicus Cretam fuerit appulsus, ipse ut ille qui dixerat, sollicitudo mea omnium Ecclesiarum: et qui Evangelium Christi usque ad Illyricum de Jerosolymis proficiscens, fundaverat, non pateretur et sui et Titi absentia Cretenses esse desertos; a quibus primum idololatriae semina pullularunt: sed mitteret eis pro se et Tito Arteman, vel Tychicum, quorum doctrina et solatio
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ corruptionẽ Animȩ intel ligen
&r eos qui a peccato liberati st̃ incorr¬
tos uocari: ita ut diligentes dñm iħm
uinculis ñ tenent᷑ & cũ eis ẽ gr̃a dĩd
mulq arbitror. ad distinctionẽ eor

Expanded text:
peccatum corruptionem animae intelligere, et eos qui a peccato liberi sunt, incorruptos vocari: ita ut diligentes Dominum Jvinculis non tenentur, et cum eis est gratia Dei. Simulque arbitror ad distinctionem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
sa simulare: Sed tatianus. eneratitarũ pa¬
urches qͥ e ipse ñ nullas pauli epłas repu¬
secaliorũ qui cũ eo in hac parte consenti
ũ de nicopoli. quȩ in actiaco littore sita.¬

Expanded text:
falsa simulare. Sed Tatianus Encratitarum pafalsa simulare. Sed Tatianus Encratitarum patriarches, qui et ipse nonnullas Pauli epistolas repuet aliorum, qui cum eo in hac parte consentiuaula et Eustochium, de Nicopoli quae in Actiaco littore sita
Abbreviated transcription (Latin):
icet ñ sint digni fide qui fide pͥmã irritam
tart̃ martionẽ loquor & basilidem. & om̃s hereticoᷤ
quuetus laniant testam̃tũ : tam̃ eos aliqua exparte
frrenꝰ si saltim in nouo continerent manussuas &
ĩ aiderent xp̃i ut ipsi iactitant boni dĩ filii uel euan¬
gdistas uiolare uel apłos. Nunc uͦ cũ & euangła
nus dissipauerint. &t apłoꝵ epl̃as ñ apłorũ xp̃i
terint ẽẽ sed ꝓpͥas: miror quomͦ sibi xp̃ianorũ
um̃ audeant uindicare Ut enĩ de cȩteris epłi
aram. de quib quicquid contrariũ suo dogna
uiderant eraser t̃: ñ nullas integras repudian¬
uscrediderunt: ad timotheũ uidelicet utrãq
ad hebreos. & ad titũ. quã nc̃ conamur ex po¬
re Et si quide redderent causas cur eas apłi
pitarent: tẽptaremꝰ aliquid respondere. &
rsitan satisfacere lectory Nunc uͦ cũ hereti
auctoritate ꝓnuntient. & dicant. illa epła
uli ẽ. hec ñ ẽ: ea auctoritate refelli se pro
ritatt intelligant: qua ipsi ñ erubescunt

Expanded text:
icet non sint digni fide, qui fidem primam irritam fecerunt, Marcionem loquor et Basilidem, et omnes haereticos qui vetus laniant Testamentum: tamen eos aliqua ex parte ferremus, si saltem in novo continerent manus suas: et non auderent Christi ut ipsi jactitant boni Dei Filii, vel evangelistas violare, vel apostolos. Nunc vero cum et Evangelia ejus dissipaverint, et apostolerint esse, sed proprias, miror quomodo sibi Christianorum nomen audeant vindicare. Ut enim de caeteris Epistolis taceam, de quibus quidquid contrarium suo dogmati viderant, eraserunt, nonnullas integras repudiandas crediderunt: ad Timotheum videlicet utramque, ad Hebraeos, et ad Titum, quam nunc conamur exponere. Et siquidem redderent causas, cur eas Apostoli non putarent, tentaremus aliquid respondere, et forsitan satisfacere lectori. Nunc vero cum haeretica auctoritate pronuntient et dicant: Illa epistola Pauli est, haec non est; ea auctoritate refelli se pro veritate intelligant, qua ipsi non erubescunt
Abbreviated transcription (Latin):
bere xp̃i qui diligunt eũ in incorri¬
ꝯ̃a ꝑ eo contumeliarũ gn̾a sustinere:
anichilominus carnis passione supe¬
pantur. sed his ñ imp̃catur apłs grãm:
quiã gr̃a dñi ẽ cũ om̃ib qui diligunt

Expanded text:
bere Christi, qui diligant eum in incorruomnia pro eo contumeliarum genera sustinere, et nihilominus carnis passione superantur: sed his non imprecatur Apostolus gratiam: quia gratia Domini est cum omnibus qui diligunt
Abbreviated transcription (Latin):
eugłii. breuit̃ ꝑstringendũ ẽ Et qͥdẽ
qͥsimplicit̾ intelligit. dicit. ꝓpt̃ testi¬
moniũ xp̃i eũ de carcere & de catenis
uͦ ꝓpt̃ corpus humilitatis. & catenã istã
qua circũdam᷑. & necdũ scimꝰ scd̾m
aꝑire misteria. cũ catenã deposuerit.
et de carcere liber exierit. nͥ forte &r
in uinculis absq uinculis cõputandus
ẽ qͥ conũsationẽ ht̃ incelis : & de qͦ dici

Expanded text:
Evangelii, breviter perstringendum. Et quidem Evangelii, breviter perstringendum. Et quidem qui simpliciter intelligit, dicet propter testimpropter corpus humilitatis, et catenam istam qua circumdamur, et necdum scimus secundum aperire mysteria, cum catenam deposuerit, et de carcere liber exierit. Nisi forte et in vinculis absque vinculis computandus est, qui conversationem habet in coelis: et de quo dici
Abbreviated transcription (Latin):
it accipiendũ. quasi dixerit. aꝑiant᷑ thes¬
iuri & ab scondita scłis sacram̃ta pan-¬
lant᷑: ut sp̃s sc̃s introeat ad ea ꝓferenda
uȩ latitant. Nã qđ huiꝰ testimonii. id
ut det̾ mͥ sermo in aꝑtione oris mei.
te sit intellec tussequentia ꝓbant In
stitutus in corpore loquebat᷑ dicens:
llenit hora qͣndo nequaquã uobis in
ꝓũbiis loquar: sed confident̃ de patre
loquar uobis. Hunc confidentiȩ sermo¬
nẽ solus poterit obtinere: qui ñ ha¬
buerit cor. se rep̃hendens. Sienĩ cor
nr̃m ñ rep̃henderit nos. confidentiã
habemꝰ ad dm̃. & qđ cũq petierimꝰ. ac¬
cipiemꝰ ab eo. Larus itaq ẽ qui in con¬
fidentia notũ faciat misteriũ eugłii:
quia rarus ẽ qui confidentiã habeat
ad dm̃. Quis enĩ głabit̾ castũ se habe¬
recor: aut quis stabit. dicens mundũ
se eẽ a peccatis: Post hȩc qͥd sit hoc qͦd
ait ꝓquaᷤ legatione fungor in catena
ut notũ uidelicet faceret misteriũ

Expanded text:
accipiendum quasi dixerit: aperiantur thesauri, et abscondita a saeculis sacramenta pandantur, ut Spiritus sanctus introeat ad ea proferenda quae latitant. Nam quod hujus testimonii, id est, ut detur mihi sermo in apertione oris mei, iste sit intellectus, sequentia probant. In  Dominus adhuc constitutus in corpore loquebatur dicens: Venit hora quando nequaquam vobis in proverbiis loquar, sed confidenter de Patre annuntiabo vobis . Hunc confidentiae sermonem, solus poterit 682 obtinere, qui non habuerit cor se reprehendens: Si enim corehenderit, confidentiam habemus ad Deum, et quodcumque petierimus, accipiemus ab eo . Rarus itaque est qui in confidentia notum faciat mysterium Evangelii: quia rarus est qui confidentiam habeat ad Deum. Quis enim gloriabitur castum se habere cor: aut quis stabit dicens mundum se esse a peccatis . Post haec quid sit hoc quod ait: Pro quo legatione fungor in catena, ut notum videlicet facerem mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
corda ur̃a cũ onesimo carissimo &
fideli fr̃e qͥ ẽ ex uobis qui om̃a quȩ hic
agunt᷑ nota faciet uobis. grandis enĩ
consolatio erat audire paulũ romȩ in
dña urbiũ. & in arce romani imꝑii
de carcere & de uinculis triũphantẽ:
uel certe ob hoc thit̾icũ missũ eẽ. ut
&t uitã & conũsationẽ pauli quã igno¬
rabant annuntiaret eis: & quasi qͦddã
exemplar uuendi daret discentibus
gesta apłi atq uirtutes & eũ imitari
uolentib Nec parua poterat ẽẽ conso¬
latio ȩmulari cupientũ: quȩ apłm
egisse cognouerant.
sidet locũ quȩ superat omẽm sensũ
&e custolit corda intellectusq scõrũ
serenitas quȩdã atq tranquillitas aĩȩ
qͥescentis & uniũsa tẽpestatẽ & tur¬
binẽ pturbationũ fugans. Huic simi¬
leͤ ẽ caritas cũ fide quã & ipsã simul
uocari. Pax quippe fr̃ib & caritas. eĩ
quȩ ñ uult eadẽ filiũ posse quȩ patrẽ
Gr̃a cũ om̃ib qui diligunt dñm

Expanded text:
ra cum Onesimo charissimo et fideli fratre, qui est ex vobis, qui omnia quae hic aguntur, nota faciet vobis . Grandis enim consolatio erat, audire Paulum Romae in domina urbium, et in arce Romani imperii, de carcere et de vinculis triumphantem. Vel certe ob id Tychicum missum esse, ut vitam et conversationem Pauli, quam 683 ignorabant, annuntiaret eis, et quasi quoddam exemplar vivendi daret discentibus gesta Apostoli atque virtutes, et eum imitari volentibus. Nec parva esse poterat consolatio aemulari cupientium, quae Apostolum egisse cognoverant. sidet locum, quae superat omnem sensum, et custodit corda intellectusque sanctorum, serenitas quaedam atque tranquillitas animae quiescentis, et universam tempestatem et turbinem perturbationum fugans. Huic similis est charitas cum fide, quam et ipsam simul vocari. Pax quippe fratribus, et charitas cum quae non vult eadem Filium posse quae Patrem. Gratia cum omnibus qui diligunt Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ parũ munita st̃. ut cũ ꝑ illa irru¬
perint. facile munita capiant᷑: ita oe
hiabolus ꝑ ea quȩ patere uidet. aut
cer te ñ firmit̃ clausa. quęrit irrũpe¬
re. & ad ipsam arcẽ cordis & anime
ꝑuenire. Et quid mͥ necesse ẽ de pluri¬
bus eius insidiis dicere. cũ ex his & cęc̃ȩ
uersutiarũ eius species cognoscantur:
Diabolus autẽ nom̃ grecũ ẽ: quod int̃¬
pretatur criminator. Iuxta hebreiuͦ
sermonis ꝓpͥetatẽ quia & tribus za¬
bulon quanda similitudinẽ huius
uocabuli habet. Tatappeun. id ẽ de¬
orsũ fluens dici potest. quod scilicet
paulatim de uirtute ad uiciũ fluxe¬
rit . & de celestib ad t̾rena corruerit.
Om̃ ñ ẽ nobis colluctatio aduersus
mundi rectores tenebrarũ harũ.
adũsus spiritalia nequitiȩ incęlesti¬
bus¶ Non puto paulũ scribentẽ ad
corinthios dicere potuisse. ñ ẽ nobis
nẽ. quib ait. tẽptatio uos ñ app̃hen

Expanded text:
quae parum munita sunt, ut cum per illa irruquae parum munita sunt, ut cum per illa irruperint, facile munita capiantur; ita et diabolus per ea quae patere videt, aut certe non firmiter clausa, quaerit irrumpere, et ad ipsam arcem cordis et animae pervenire. Et quid me necesse est de pluribus ejus insidiis dicere, cum ex his et caeterae versutiarum ejus species cognoscantur? Diabolus autem, nomen Graecum est, quod interpretatur criminator. Juxta Hebraei vero sermonis proprietatem, quia et tribus Zabulon quamdam similitudinem hujus vocabuli habet, καταρύων, id est, deorsum fluens dici potest, quod scilicet paulatim de virtute ad vitium fluxerit, et de coelestibus ad terrena corruerit. Quoniam non est nobis colluctatio adversus mundi rectores tenebrarum harum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus. Non puto Paulum scribentem ad Corinthios dicere potuisse: Non est vobis inem, quibus ait: Tentatio vos non apprehen
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ẽ. ubi scutũ ẽ fidei. nichil uale¬
bit. caput etiã & pͥncipale cordis & ani¬
mȩ. in quo sensus om̃s locati sunt. salu¬
tis galea circũdatũ ñ quassabit᷑: ad
extremũ quasi uir bellator & fortis.
om̃s sec tas contͣrias ueritati concidet.
int̾ficiet. iugulabit. gladiũ sp̃s. id ẽ
uerbũ di manu tenens. Ulolens gͦ apłs
multimoda diaboli ingenia ostendere
quib nos capere nitit᷑. ꝑ ea loca inqͥb¬
ñ om̃i custodia seruemꝰ cor nr̃m: me
thodiaᷤ eius. id ẽ ad inuentiones uel
uersutias nominauit. Si eniꝰ absti¬
nuerimꝰ nos a corporũ uoluptate :
parũ cautos in auaritia capit. Qđ si
& auaritiã cũ uoluptate contemnimꝰ.
ꝑluxuriã irrepit: & facit nobis uen¬
trẽ eẽ dm̃. & ꝑ hanc etiã illa quȩ for¬
tia ẽẽ uidebant᷑ expugnat. Et quomͦ
solent sapientes exercituũ pͥncipes ea
uel maxime obpugnare urbi ũ loca

Expanded text:
est fidei, ubi scutum est fidei, nihil valeest fidei, ubi scutum est fidei, nihil valebit. Caput etiam et principale cordis, et animae in quo sensus omnes locati sunt, salutis galea circumdatum non quassabitur. Ad extremum quasi vir bellator et fortis, omnes sectas contrarias veritati concidet, interficiet, jugulabit, gladium spiritus, id est, verbum Dei, manu tenens. Volens ergo apostolus multimoda diaboli ingenia ostendere, quibus nos capere nitatur  Al. nnon omni custodia servemus cor nostrum, μετοδείας ejus, id est, adinventiones vel versutias nominavit. Si enim abstinuerimus nos a corporum voluptate, parum cautos in avaritia capit. Quod si et avaritiam cum voluptate contemnimus, per luxuriam irrepit, et facit nobis ventrem esse deum, et per hanc etiam illa quae fortia esse videbantur, expugnat. Et quomodo solent sapientes exercituum principes, ea vel maxime oppugnare urbium loca
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas ẽ . & lorica iustitia ẽ. saluator
autẽ & ueritas & iustitia nominat᷑: nul¬
lidubiũ quin ipse & cingulũ sit & lori¬
ca Itaq iuxta hȩc ipse erit & p̃ꝑatio euan¬
gelii pacis & scutũ fidi & galea salutartꝰ
agladius sp̃s qđ ẽ uerbũ cli: & uiuens¬
sermo & efficax. &e acutus suꝑ om̃em gla¬
diũ exutraq parte acutũ. Quȩ autẽ alia
arma dĩ possumꝰ estimare quib indu¬
endus ẽ qui habet adũsus diaboli dimi¬
intelliguntur fuerit indutus: potens
erit cont᷑ uniũsas insidias diaboli repug¬
nare: & scdm id quidẽ qđ ueritate p̾cinc¬
tus ẽ. ñ facile ad falsitatis dogmata
deducet᷑: iuxta hoc uͦ qđ loricã indu¬
tus ẽ iustitiȩ. iniqͥtatis iaculis ñ pot̾it
ꝑforari. necñ cũ caltiatus fuerit cal¬
ciam̃tis pulcherrimis p̃ꝑatione euan¬
bellicũ aliquid & tumultuosũ agłt.
nec cũ his qui imp̃parati st̃ condemna¬
bit᷑ : infidelitas quoq quȩ inimica

Expanded text:
veritas est, et lorica justitia est: Salvator autem et veritas, et justitia nominatur, nulli dubium quin ipse et cingulum sit et lorica. Itaque juxta haec, ipse erit et praeparatio Evangelii pacis, et scutum fidei, et galea salutaris, et gladius spo et efficax, et acutus super omnem gladium ex utraque parte acutum. Quae autem alia arma Dei possumus existimare, quibus induendus est qui habet adversum diaboli dimiae super eo intelliguntur, fuerit indutus, potens erit contra universas insidias diaboli repugnare, et secundum id quidem quod veritate praecinctus est, non facile ad falsitatis dogmata deducetur. Juxta hoc vero quod loricam indutus est justitiae, iniquitatis jaculis non poterit perforari. Nec non cum calciatus fuerit calciamentis pulcherrimis in praeparatione Evanbellicum aliquid, et tumultuosum agit, nec cum his qui impraeparati sunt, condemnabitur. Infidelitas quoque, quae inimica
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ dñi. Signũ siquidẽ p̃ꝑationis
ẽ cũ festinatione caleiatis pedib cur
comedere: ut corroborati paschali
cibo. latã & horribilẽ possent here.¬
calcietur: qui uͦ iam iordane trans¬
misso terrã reꝓmissionis intrauit.
nudet pede. Solue ait calciam̃tũ
de pedib tuis. locus enĩ in quo tu
nequaquã tollat in uia calciam̃tũ
suũ. nec ad scorpiones &t colubros de.¬
clinandos calcaneũ tegat: sed iam
consũmatus atq ꝑfec tus stet in t̾ra

Expanded text:
est enim Domini . Signum siquidem praeparationis est enim Domini . Signum siquidem praeparationis est, cum festinatione, et calciatis pedibus comedere: ut, corroborati paschali cibo, latam et horribilem possint erecalcietur: qui vero, jam Jordane transmisso, terram repromissionis intravit, nudet pedem. Solve, ait, calciamentum de pedibus tuis: locus enim in quo tu nequaquam tollat in via calciamentum suum, nec ad scorpiones, et colubros declinandos calcaneum tegat; sed jam consummatus atque perfectus, stet in terra
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ circundatus multiplici ueste
iustitiȩ. nec ad similitudinẽ cerui
in iecor accipiet sagittã. nec in desi¬
deria corruet & furores: sed erit
mundo corde. habens artifice huius
loricȩ dm̃ qui unicuiq scõrũ om̃iti
arma fabricatur: & ñ sinit eũ a iaculo
uolante ꝑdiem & a sagitis ardentib
ꝑcuti parit̃ & exuri.
t calciati pedes in p̃ꝑatione eugłii
pacis. Diligentius obseruate. quod
uirtutẽ quandã animȩ appellauerit
pedes: quib ingredim᷑ in eũ qui dicit.
ego sũ uia: & quos nos oportet calciare
in p̃paratione eugłi pacis. In horũ
caltiam̃toꝵ figurã. & illa calciam̃ta
in exodo p̃cesser t̃. quȩ habere pascha
uescentib imꝑatur: & his qui ad fa-¬
ciendũ iter parati sunt. Sic enĩ ait
Manducabitis illud lũbis ur̃is accinc¬
ti & caltiam̃ta ur̃a in pedibus ur̃is.
& baculi ur̃i in manib ur̃is. & come.¬
detis il lud in festinatione. pascha

Expanded text:
qui est circumdatus multiplici veste qui est circumdatus multiplici veste justitiae, nec ad similitudinem cervi in jecur accipiet sagittam, nec in desideria corruet et furores, sed erit mundo corde, habens artificem hujus loricae Deum, qui unicuique sanctorum omnia arma fabricatur, et non sinit eum a jaculo volante per diem, et a sagittis ardentibus percuti pariter et exuri. Et calciati pedes, in praeparatione Evangelii pacis. Diligentius observate, quod virtutem quamdam animae appellaverit pedes, quibus ingredimur in eo qui dicit: Ego sum via , et quos nos oportet calciare praeparatione Evangelii pacis. In horum calciamentorum figuram, et illa calciamenta in Exodo praecesserunt, quae habere Pascha vescentibus imperatur et his, qui ad faciendum iter parati sunt. Sic enim ait, manducabitis illud: lumbi vestri accincti, et calciamenta vestra in pedibus vestris, et baculi vestri in manibus vestris: et comedetis illud cum festinatione: Pascha
Abbreviated transcription (Latin):
ĩis. Quia gͥ lũbi in generatione semꝑ
cipiunt᷑ & semine. scdm illud. de fruc¬
u lũbi tui ponã suꝑ thraoͣtuũ. & alibi.
dhuc in lũbis erat leui patris sui abra¬
um quando obuiauit ei melchi sedech:
ndctur nobis accinxisse lũbossuos qui
equaquã uxori debitũ reddit. nec
rut libidini sed imitatur ingenitũ
iñ generationis negociis ñ ministrans.
doc idem reor & illud significare. qđ
hannes zonã pelliciã habebat circa
ibos suos & ñ erat de immundis qui
t̃ fluxũ seminis extra castra piecti.
ĩarcha dñi habitare ñ possunt. nec
his de quib innumeris scribit᷑. sint
estim̃ta eius dissuta. Qui autẽ xp̃i ac¬
nctus ẽ ueritate. hic uestim̃ta in altũ
lligit & sursũ trahit. & nudorũ late¬
nitur ardentes.
Et induti loricã iustitiȩ. Sicut
fficile uulneratur in his uel maxi¬
e locis quȩ uitã tenent qui consertã
mis ar ferreis inuicẽ circulis se te¬
nentẽ loricã uirtutis indutus ẽ. ita

Expanded text:
is . Quia igitur lumbi in generatione semper accipiuntur et semine, secundum illud: De fructu lumbi tui ponam super thronum tuum . Et alibi: Adhuc in lumbis erat Levi patris sui Abraham, quando obviavit ei Melchisedec , videtur nobis accinxisse lumbos suos, qui nequaquam uxori debitum reddit, nec servit libidini: sed imitatur ingenitum Deum, generationis negotiis non ministrans. Hoc idem, reor, et illud significare quod Joannes zonam pelliceam habebat circa lumbos suos , et non erat de immundis, qui propter fluxum seminis extra castra projecti, cum arca Domini habitare non possunt : nec ex his de quibus in Numeris scribitur: Sint vestimenta ejus dissuta . Qui autem Christo accinctus est veritate, haec vestimenta in altum colligit, et sursum trahit: et nudorum latecuntur ardentes. 679 Et induti loricam justitiae. Sicut difficile vulneratur, in his vel maxime locis quae vitam tenent, qui confertam hamis, et ferreis invicem circulis se tenentem loricam virtutis indutus est: ita
Abbreviated transcription (Latin):
doc trinaq ditet᷑: & hȩc om̃is opulentia
id aliorũ ꝓficiat salutẽ : ut eis quoq: ip¬
sispsit qui ꝓeo obsecrant. Simulq apłi
nuimilitas ad miranda petentis ephesioᷤ:
ut pse faciant obsecrationes Ait qͥppe.
ne: ut seorsũ scõꝵ. seorsũ sui faceretꝰ
t mͥ det̾ fermo in aꝑtione oris mei:
inconfidentia notũ facere mysteriũ euan¬
tlii. ꝓ quo legatione fungor in catena.
ta ut in ipso audeã ut oportet me loqͥ
oc qđ nc̃ ait. in aꝑtione oris mei. oc
ilibi. os meũ ad uos aꝑtũ ẽ o chorinthii.

Expanded text:
octrinaque ditetur. Et haec omnis opulentia ad aliorum proficiat salutem, ut eis quoque ipsis prosit, qui pro eo obsecrant. Simulque Apostoli humilitas admiranda, petentis Ephesios, ut pro se faciant obsecrationes. Ait quippe: me. Ut seorsum sanctorum, et seorsum sui faceret Ut mihi detur sermo in apertione oris mei, in confidentia notum facere mysterium Evangelii, pro quo legatione fungor in catena: ita ut in ipso audeam ut oportet me loqui. Hoc quod nunc ait: In apertione oris mei; et alibi: Os meum ad vos apertum est, o Cori
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentia neq futura: ut futura hȩc di¬
cant ẽẽ quȩ post uitã istã sint meur
certamina. nec ñ & illud. qua ꝓpter
contendimꝰ siue in p̃senti siue infu
placere illi: ut p̃sens tẽpus hanc uit̾
futurã pꝰ mortẽ significari putent
aliquis om̃a in p̃senti uita oꝑari sed
ex parte quid faciat. sicut ex parte qu¬
uidet. & ex parte ꝓphetat: & tunc ꝑs¬
te stare ualeat. cũ uniũsa fuerit oꝑ¬
tus. Alius uͦ simplicius hȩc exponit
dicens ephesios ad futuras tẽptatio¬
nes os ꝑsecutiones quas eis paulus a
post hanc eplam ꝓphetico uideba
spũ puenire cohartari. & monere
ut om̃a faciant. ꝑ quȩ possent infi
re euangelii nec in ꝑsecutione corri¬
re Diem autẽ malã ꝓprie de qudꝰ¬
simo oc tauo psalmo arbitram̃ eẽ nc̃
poris om̃a m̃bra animȩ inseripturiᷤ
acentur. nulli dubiũ ẽ. de quib unũ pu
oẽ nunc m̃brũ lũbos quos ut accinga¬
nus ueritate p̃cipitur. Scriptũ ẽ quoq¬

Expanded text:
sentia, 678 neque futura: ut futura haec dicant esse, quae post vitam istam sint ineunda certamina. Necnon et illud: Quapropter contendimus, sive in praesenti, sive in futuro, placere illi , ut praesens tempus, hanc vitam, futurum, post mortem significari putent.aliquis omnia in praesenti vita operari, sed ex parte quid faciat: sicut ex parte videat, et ex parte prophetet: et tunc perfecte stare valeat, cum universa fuerit operatus. Alius vero simplicius haec exponit dicens, Ephesios ad futuras tentationes, et persecutiones quas eis Paulus apostolus post hanc epistolam prophetico videbat spiritu provenire, cohortari et moneri, ut omnia faciant, per quae possint in fide stare Evangelii, nec in persecutione corruere. Diem autem malam, proprie de quadragesimo octavo psalmo arbitramur esse nucorporis, omnia membra animae in Scripturis vocentur, nulli dubium est, de quibus unum puto esse nunc membrum, lumbos, quos ut accingamus veritate, praecipitur. Scriptum est quoq
Abbreviated transcription (Latin):
rat in ursũ: & incidat indomũ suã.
& reclinet manꝰ suꝑ parietẽ: & morde¬
at eũ coluber. Nonne tenebrȩ dies
dñi. & ñ lux. & caligo non habens
splendorem: Quomodo enĩ ñ ma¬
la ẽ hȩc dies quȩ tenebris & caligine
inuoluit᷑: Ne qua iohel quoq ꝓpħa
cõmemorat dicens. Canite tuba in

Expanded text:
rat in ursum: et introeat in domum suam, rat in ursum: et introeat in domum suam, et reclinet manus suas super parietem: et mordeat eum coluber. Nonne tenebrae dies Domini, non lux: et caligo non habens splendorem ? Quomodo enim non mala est haec dies, quae tenebris et caligine involvitur? De qua Joel quoque propheta commemor
Abbreviated transcription (Latin):
ihu dño nr̃o Prolixius forsitan quã
lector uoluerit de hoc capitulo dispu¬
tatũ sit: sed quęso det ueniã difficul¬
tati ipsius loci. & ꝑsone ephesiorũ qͥ
post artes magicas scire debuerant.
a quib fuissent aliquando decepti¬
deo sumite om̃a arma di: ut pos¬
sitis resistere indie malo: & in uni¬
ũsa oꝑa parati stare. Diem malã aut
p̃sens tẽpus ostendit de quo supͣdixerat.
ñ absq sudore & certamine ꝑuenimꝰ
ad palma: Aut certe consumationis
atq iudicii. quando diabolus in imicus
& uindex insua nos cupiet parte reti-¬
nere de qua liberabitur qui intelli¬
git suꝑ egenenũ & pauperẽ: in die
enĩ malo liberabit eũ dñs. Hȩc ẽ dies:
de qua & in alio loco scriptũ ẽ. ecce
uenit diesirȩ dñi . & alibi. dies enĩ
dñi insanablis ueniet furoris. & irȩ
& rursũ. ue desiderantib diem dñi
Ut quid uobis dies dñi: Et hȩc est
tenebrȩ & nox: & ñ lux. Quẽ ad modũ
si fugiat homo a facie leonis & incur¬

Expanded text:
ino nostro. Prolixius forsitan quam lector voluerit, de hoc capitulo disputatum sit: sed, quaeso, det veniam difficultati ipsius loci et personae Ephesiorum, qui post artes magicas scire debuerant, a quibus fuissent aliquando decepti. Ideo sumite omnia arma Dei, ut possitis resistere in die malo: et universa operati, stare. Diem malam, aut praesens tempus ostendit, de quo supra dixerat: non absque sudore et certamine pervenimus ad palmam: aut certe consummationis atque judicii, quando diabolus, inimicus et vindex, in sua nos cupiet parte retinere, de qua liberabitur, qui intelligit super egenum et pauperem: In die enim mala liberabit eum Dominus . Haec est dies, de qua et in alio loco scriptum est: Ecce venit, dies irae Domini ; et alibi: Dies enim Domini insanabilis veniet, furoris et irae ; et rursum: Vae desiderantibus diem Domini: Ut quid vobis dies Domini? et haec est tenebrae, et non lux. Quemadmodum si fugiat homo a facie leonis, et incur
Abbreviated transcription (Latin):
tib & absentib fiant. dũ ea uidere ñ pe¬
sumꝰ. siue ꝓpt̃ corpus humilitatis nr̃ȩ
hoc fragile atq t̾renũ quo anima inu¬
uitur siue quia carnalib oculis subtili
nat᷑a ñ pandit᷑. hic uidebit quȩ sint te¬
brȩ quȩ ab apło nc̃ dicant᷑. quo scilicet
aut tota ista uita terrena tenebrȩ nu¬
cupent᷑. lux quippe lucet in tenebris.
tenebrȩ eã ñ cõp̃hendert̃: Aut animȩ
lum̃ & sensus. terrenũ corpus. o corpi
mortis & humilitatis obumbret. oꝑiati
obcȩcat. Sciamꝰ autẽ qđ excepto p̃sent
loco. nec in ueteri nec in nouo testant¬
unquã legerimꝰ. Qd nom̃ id circo pai¬
lus apłs finxit. quia necesse habebat Ac
ephesios disputans. rebus nouis & mu¬
bilib noua nomina coaptare Adhu

Expanded text:
t absentibus fiant: dum ea videre non possumus, sive propter corpus humilitatis nostrae hoc fragile atque terrenum, quo anima involvitur, sive quia carnalibus oculis subtilior natura non panditur: hic videbit quae sint tenebrae quae ab Apostolo nunc dicantur: quod scilicet aut tota vita ista terrena, tenebrae nuncupentur lux quippe lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt , aut animae lumen et sensus, terrenum corpus, et corpus mortis, et humilitatis obumbret, operiat et obcaecet. Sciamus autem quod, excepto praesenti loco, nec in unquam legerimus, quod nomen idcirco Paulus apostolus finxit, quia necesse habebat ad Ephesios disputans, rebus novis et invisibilibus nova nomina coaptare. Adhu
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit nos. Quando uͦ docere nos uult
de adũsariis potestatib & rectorib
tenebrarũ & spiritalib nequitiȩ in
cęlestib ab alio quasi capite sumit
exordiũ & dicit Certussũ enĩ. quia
neq mors. neq uita. neq angłi. neq
pͥncipatus. neq p̃sentia. neq futura.
neq fortitudo. neq altitudo. neq ꝓfun

Expanded text:
ere nos vuit de adversariis potestatibus, et rectoribus tenebrarum, et spiritualibus nequitiae in coelestibus, ab alio quasi capite sumit exordium, et dicit: Certus sum enim, quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque praesentia, neque futura, neque f
Abbreviated transcription (Latin):
nes ex ꝓpͥa arbitrii libertate. insidiarũ.
fraudũ. scelerũ. atq ꝑiurii. & reliquã
uicior ũ ꝓuinciã ẽẽ sortitos. ut sint rec¬
tores tenebrarũ. quia ẽẽ lucis pͥncipes
noluert̃. Hi gͦ rectores mundi atq te¬
nebrarũ. cũ adũsus aliquẽ colluctantes
supplantauerint eũ. fecerintq corrue¬
re. statĩ illũ suo mundo & suis tenebriᷤᷤ
qͥb pͥncipant᷑ annec tunt. Ob quã cau¬
sã fortius laborandũ. ut qͥ semel audi¬
uimꝰ ego elegi uos de mundo isto. iam
ñ estis de isto mundo.si enĩ eẽtis de
mundo. mundus qđ suũ eẽt amaret. ñ re¬
deamꝰ ad mundũ. nec subiciam᷑ ei sed eri¬
cifigatur nobis mundus. & nos ei: ut rect
patris eẽ faciat ditione. erutos de spiri¬
lis nequitiȩ potestate .& de cęlo eorũ quoc
transiturũ ẽ. nec dĩ sedes appellari potes
Impiũ quippe ẽ. ut spiritalia nequitiȩ
in celestib eũ celũ tenere credant᷑. ded

Expanded text:
nes ex proprii arbitrii libertate, insidiarum, nes ex proprii arbitrii libertate, insidiarum, fraudum, scelerum, atque perjurii, et reliquam vitiorum provinciam esse sortitos, ut sint rectores tenebrarum, quia esse lucis principes noluerunt. Hi ergo rectores mundi atque tenebrarum, cum adversum aliquem colluctantes supplantaverint cum, fecerintque corruere, statim illum suo mundo et suis tenebris quibus principantur, annectunt. Ob quam causam fortius laborandum, ut qui semel audivimus: Ego elegi vos de isto mundo: jam non estis 675 de isto mundo: si enim essetis de mundo, mundus quod suum esset, amaret , non redeamus ad mundum, nec subjiciamur ei: sed crucifigatur nobis mundus, et nos ei, ut rector Patris esse faciat ditione, erutos de spiritualis nequitiae potestate, et de coelo eorum quod transiturum est, nec Dei sedes appellari potest. Impium quippe est, ut spiritualia nequitiae in coelestibus, eum coelum tenere credantur, de
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ om̃iũ doc torũ opinio ẽ. qđ
aer iste qui cęlũ & terrã medius diui¬
dens inane appellatur: plenus sit contra¬
dũ: a quo pͥncipatus. & potestates. & rec¬
tores tenebrarũ mundi & spiritalia
nequitiȩ in cȩlestib ut hoc sint. acce¬
perint potestatẽ Et quidẽ dicat alius.
apostatã chabolũ satellitib suis diũsa
officia cõmisisse. & ñ eẽ harũ distri¬
butionũ auctorẽ dm̃: cui potest illud
diligens lector apponere .&. quomodo
scriptũ ẽ. ñ enĩ ẽ potestas nͥ a dõ. qđ
si de hominib dr̃. quantomagis dehis
qui st̃ subtiliores meliores naturȩ:
Nec statim qui hoc sentiat. blasphe¬
miȩ eũ crim̃ incurrere : quia unꝰqͥsq
iuxta suã uoluntatẽ diũsa ministe¬
ria sortitus sit. Quomͦ enĩ in urbib
eos qui aliqͥd cõmisere flagitii uide¬
musuel bestias alere. uel secare mar-¬
mora. uel mundare spurcitias cloaca¬
rũ. uel p̃eẽ gladiatorib & fundendo
reorũ sanguini destinari: ita dȩ mo¬

Expanded text:
autem omnium doctorum opinio est, quod aer iste qui coelum et terram medius dividens inane appellatur, plenus sit contra a quo principatus, et potestates, et rectores tenebrarum mundi, et spiritualia neguitiae in coelestibus, ut hoc sint, acceperint potestatem. Et quidem dicat alius, apostatam diabolum satellitibus suis diversa officia commisisse, et non esse harum distributionum auctorem Deum. Cui potest illud diligens lector opponere, et quomodo scriptum est: Non est enim potestas, nisi a Deo ? Quod si de hominibus dicitur, quanto magis de his qui sunt subtilioris meliorisque naturae? Nec statim qui hoc sentiat, blasphemiae eum crimen incurrere: quia unusquisque juxta suam voluntatem diversa ministeria sortitus sit. Quomodo enim in urbibus eos qui aliquid commisere flagitii, videmus vel bestias alere, vel secare marmora, vel mundare spurcitias cloacarum, vel praeesse gladiatoribus, et fundendo reorum sanguini destinari: ita et daemo
Abbreviated transcription (Latin):
adẽ dieslñi. quia ꝓpe ẽ dies tenebra¬
rũ & turbinis. dies nebulȩ. & caligi¬
nis. Et sophonias de eade die loquit᷑
dicens. Prope ͤ dies dñi magna: ꝓpe &
uelox nimis Uox diei dñi amara: &r
dura. & fortis Dies irȩ. dies illa: dies
angustiȩ & necessitatis. & reliqua
Post quȩ infert. & affligã homines. &e
ambulabt̃ ut cęci: quia dño peccaue¬
runt llt gͥpossit quis in hac die dia¬
bolo resistere. quia ipse ẽ accusator
fr̃m nr̃orũ. assumat om̃a arma dĩ
in latino simplicit̃ arma trans lata
sunt. & om̃ib telis armisq succine tus d
quib in sequentib explicatur. sciat se te
stare posse. si uniũsa fuerit oꝑatus. ut
plenus cunctis uirtutib stabiłe figat
gradũ & ñ moueatur de acie: sitq ex hi
de quib dñs ait. sunt quida de hic sta¬
adstantib & in alio loco. & enĩ fide sta¬
tis. Et psalmista. statuit inquit supra
petrã pedesmeos. Tertia quoq a quib d
interp̃tatio sub inducitur. dicentibu

Expanded text:
es Domini: quia prope est dies tenebrarum et turbinis, dies nebulae et caliginis . Et Sophonias de eadem die loquitur dicens: Prope est dies Domini magna, prope et velox nimis. Vox diei Domini amara, et dura, et fortis: dies irae, dies illa, dies angustiae et necessitatis , et reliqua. Post quae infert: Et affligam homines, et ambulabunt ut caeci: quia Domino peccaverunt . Ut igitur possit quis in hac die diabolo resistere: quia ipse est accusator fratrum nostrorum, assumat omnia arma Dei in Latino simpliciter arma translata sunt, et omnibus telis armisque succinctus, de quibus in sequentibus explicatur, sciat tunc se stare posse, si universa fuerit operatus, ut plenus cunctis virtutibus, stabilem figat gradum, et non moveatur de acie, sitque ex his de quibus Dominus ait: Sunt quidam de hic stantibus ; et in alio loco: Etenim fide statis ; et Psalmista: Statuit, inquit, supra petram pedes meos . Tertia quoque a quibusdam interpretatio subinducitur, dicentibus:
Abbreviated transcription (Latin):
opposuerit. uirũ uxori debitũ redde¬
re& uxorẽ uiro: animadũtat magnã
int̾̃ corinthios& ephesios ẽẽ distantiã
Illis quasi paruulis atq lactentib seri¬
bit᷑. in quib erant dissensiones & scis¬
mata. & audiebat᷑ fornicatio qualis ne
int̃ gentes quidẽ. &x ꝓpt̃ea eis concedit᷑.
ut post orationẽ ad id ipsũ redeant.
ne tẽptent̾ a sathana. licet & ibi incon
Ephesu ũ apud quosfecit trienniũ. &
om̃a eis xp̃i aꝑuit sacram̃ta: alit̃ eru¬
diunt᷑. Et habet unꝰ qͥsq arbitru liberã
potestatẽ uel corinthios sequi. uel ephe¬
sios &x saluari aut seruitute corinthii.
aut ephesii libertate llȩ inquit salua¬
tor p̃gnantib &e lac tantib in illa chie
id ẽ iudicii. quȩ utiq ꝓprie oꝑa nuptia¬
rũ st̃. Unde om̃i labore nitendũ ut
magis ephesios quã corinthios ȩmule¬
mur: nec dep̃hendam quasi in dilu-¬
uo em̃tes & uendentes. nubentes &
matrimonio copulantes. sed accinctiᷤ

Expanded text:
uxori debitum reddere, et uxorem viro , animadvertat magnam inter Corinthios et Ephesios esse distantiam. Illis quasi parvulis atque lactentibus scribitur, in quibus erant dissensiones et schismata, et audiebatur fornicatio qualis ne inter gentes quidem: et propterea eis conceditur, ut post orationem ad idipsum redeant, ne tententur a Satana: licet et ibi in conEphesii vero, apud quos fecit triennium, et omnia eis Christi aperuit sacramenta, aliter erudiuntur: et habet unusquisque arbitrii liberam potestatem, vel Corinthios sequi, vel Ephesios: et salvari aut servitute Corinthii, aut Ephesii libertate. Vae, inquit Salvator, praegnantibus, et lactantibus in die illa , hoc est, judicii, quae utique proprie opera nuptiarum sunt. Unde omni labore nitendum, ut magis Ephesios quam Corinthios aemulemur: nec deprehendamur quasi in diluvio ementes, et vendentes, nubentes et matrimonio copulati; sed accinctis
Abbreviated transcription (Latin):
nstuic tu demonũ: ꝓpt̾ea ait. ñ ẽ nobis¬
olluctatio adũsus sanguinẽ & carnẽ.
sed adũsus pͥncipatus a. potestates & reli¬
qua Ideo autẽ nc̃ eorũ qui magicis in¬
flices artib seruiunt. & facere ista ꝑhi¬
bent᷑ in mediũ exempla ꝓtulimꝰ. ut re¬
tundamꝰ eorũ opinionẽ. qui putant om̃a.
uicia ẽẽ carnis & sanguinis. & nullã ha¬
bere demones potestatẽ. ut nos incitent
id peccatũ. Talem luctationẽ putamus
& iacob fuisse: quoᷤ scilicet ñ adũsũ carnẽ
&e sanguinẽ contenderit. quando reman¬
sit solus & luc tabat᷑ cũ eo homo. adiuuans
cũ & corroborans ad ũsus aliũ sudore ii¬
nio dimicantẽ Et simul uide ne forte
ridiculi sint qui arbitrant᷑ in ritu luc¬
tantiũ tota iacob nocte luctatũ. Quid
enĩ grande. si ut illi aiunt. luctans. aut
siperaret. aut uictus sit. sed iuxta rationa¬
bilem & conuenientẽ patriarchȩ luctã. ta¬

Expanded text:
instinctu daemonuinstinctu daemonucolluctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversus principatus et potestates, et reliqua. Ideo autem nunc eorum qui magicis infelices artibus serviunt, et facere ista perhibentur, in medium exempla protulimus, ut retundamus eorum opinionem, qui putant omnia vitia esse carnis et sanguinis, et nullam habere daemones potestatem, ut nos incitent ad peccatum. Talem luctationem et Jacob putamus fuisse, quod scilicet non adversum carnem et sanguinem contenderit , quando remansit solus, et luctabatur cum eo homo, adjuvans eum, et corroborans adversum alium, sudore nimio dimicantem. Et simul vide, ne forte ridiculi sint qui arbitrantur in ritum luctantium, tota Jacob nocte luctatum. Quid enim grande, si, ut illi aiunt, luctans aut superarit, aut victus sit? Sed juxta rationabilem et convenientem patriarchae luctam, ta
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ñ ẽ nobis colluc tatio adũsus sangi¬
nẽ & carnẽ sed aduersus pͥncipatus &.
potestates. &. cȩt̃a quȩ sequunt᷑. ideo dici:
ut doceam ne ea quidẽ quȩ nobis mini¬
strari uicia putamꝰ ex carne. carnis eẽ.
uel sanguinis. sed a quibdam spiritalib
nequitiis suggeri. Sunt enĩ quidã demi¬
nes a morib & amatoriis canticis serui¬
entes: ut ꝓpħa quoq cõmemorat diceus
spũ fornicationis seducti st̃. Nam a lũ¬
bara quȩdã nomina eorũ ẽẽ dicuntur
ut sepe confessi sunt hi quos uere uulgis
maleficos uocat. & incantationes. & p̃ces
& colores uaripͥs. & diũsa uel metallor
genera uel ciborũ. atq inuocati assisti¬
re demones & infelices animas caperi
memorant᷑: alii uͦ iracundias. & furor
& bella cõmittere alii p̃eẽ inimicitis
& int̾ homines odia concitare. Quil
uult ergo aiunt apłs nos docere. n
natura corporis & materia carnissa
singuinis. hȩc uitiorũ gña ꝓcreari sed

Expanded text:
uctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversum principatus et potestates , et caetera quae sequuntur, ideo dici, ut doceamur, ne ea quidem quae nobis ministrari vitia putamus ex carne, carnis esse vel sanguinis, sed a quibusdam spiritualibus nequitiis suggeri. Sunt enim quidam daemones amoribus et amatoriis canticis servientes, ut Propheta quoque commemorat dicens: Spiritu fornicationis 672 seducti sunt . Nam et barbara quaedam nomina eorum esse dicuntur, ut saepe confessi sunt hi quos vere vulgus maleficos vocat, et incantationes, et preces, et colores varii, et diversa vel metallorum genera, vel ciborum, ad quae invocati assistere daemones, et infelices animas capere memorantur. Alii vero iracundias, et furores, et bella committere: alii praeesse inimicitiis, et inter homines odia concitare. Quia vult ergo, aiunt, Apostolus nos docere: non ex natura corporis, et de materia carnis et sanguinis, haec vitiorum genera procreari, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ruptionis alienꝰ sit. oꝑa corruptionis
coitu sentientes. unde & consuetudo &
sermo uulgaris incorruptos. uirgines
cat. eosq qui coitũ nesciant feminarũ
corruptos uͦ eos qui istiꝰmodi gustaue
uoluptatẽ.: illud quoq testimoniũ coq¬
tantes Si qͥs tẽplũ dĩ corruperit: cor¬
rũpet eũ ds̃. Sed nescio an hoc ualea

Expanded text:
ruptionis alienus sit, opera corruptionis in coitu sentientes. Unde et consuetudo et sermo vulgaris incorruptos, virgines vocat, eosque qui coitum nesciant feminarum. Corruptos vero eos, qui istiusmodi degustaverint voluptatem. Illud quoque testimonium coaptantes: Si quis templum Dei corrumpit, corr