comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sententia stare. mox archiep̾atũ in
suum dm̃um redegit ⁊ anselmũ
suis om̃ib spoliauit. Aeta sunt hĩc
inter eos multa. et anno uno ac se¬
mis indignatio regis non est sopi
ta. Inter hec uenit ad nos. Walo
ep̃c parisiacensis uir bene religio¬
sus. et eccłiasticarũ ꝯsuetudinum
institutionib ab ineunte etate im¬
butus. Hic rome notus ⁊ apłice le¬
gationis ministerio functꝰ. fami¬
haritate patris anselmi potiebat᷑.
Iste gͥ arona ad nos uemiens. quo¬
rumdam scõꝵ reliquias secum fe¬
rebat. quas ut certo cõꝑimꝰ sibi ro¬
me datas habebat Itaq cũ anselmo
me presente loguens. in notuit ei.
quid reliquiarũ a roma secũ detu¬
lerit. Ad qd̾ cũ ille deo gr̃as age¬
martyris dei prisce esse asserebat
ẽ pixide ꝓtulit. et id qualiter ad¬
eptus fuerit. ilico subinferens ait.
Rome eram et oratoriũ nominate
martyris. in quo beatissimꝰ aposto.¬
lorũ pͥnceps ꝑetrus alta sacrauit
uctustate consũptũ dirutũ est. et

Expanded text:
tentia stare, mox archiepiscopatum in suum dominium redegit, et Anselmum suis omnibus spoliavit. Acta sunt hinc inter eos multa, et anno uno ac semis indignatio regis non est sopita. 64. Inter haec venit ad nos Walo episcopus Parisiacensis, vir bene religiosus, et ecclesiasticarum consuetudinum institutionibus ab ineunte aetate imbutus. Hic Romae notus, et apostolicae legationis ministerio functus, familiaritate Patris Anselmi potiebatur. Igitur iste a Roma ad nos veniens quorumdam sanctorum reliquias secum ferebat, quas, ut certo comperimus, sibi Romae datas habebat. Itaque cum Anselmo me praesente loquens, innotuit ei quid reliquiarum a Roma secum detulerit. Ad quod cum ille Deo gratias agemartyris Dei Priscae esse asserebat, e pyxide protulit, et id qualiter adeptus fuerit illico subinferens ait: Romae eram, et oratorium nominatae martyris, in quo beatissimus apostolorum princeps Petrus altare sacravit, vetustate consumptum, dirutum est, et
Abbreviated transcription (Latin):
rem posses. coͣpom dictitarent.
quidam ex conferta multitudĩe
frm̃ acceptum baculũ ep̃i rofen¬
sis. qui funeris officiũ presens
agebat. ꝑ transuersum sarcofa¬
gi suꝑ corpꝰ patris ducere cepit.
et iam illud omi ex parte corpori
iacentis preminere. magna nob̾
ac primatis totiꝰ britannie sepul¬
chro inclusum. quid conditio sor¬
tis humane habeat inse. om̃s
qui ꝑtranseunt. siri exemplo.
monet attendere. Sane in obitu
& post obitũ enis. multa a multis
insa narrantur. que głe euis. qũa
ꝓ meritis fuis eum recepisse adẽo
non dubitamꝰ. attestantur. Quib
tam̃ scribendis laborẽ intrare no¬
luimꝰ. magis uidelicet eligentes
silentio nr̃o om̃s. qui dormien¬
do ea uiderunt pares facere. qũa
ista scͥbendo. illa nͣ scͥbendo. umũ
alii. qͣi pociora uiderit añferre.
Ut enĩ cuncta scͥbant᷑ insimti ne¬
gocũ est. aꝑta demq facta. que
deus ꝑ eũ facere dignatꝰ est et nos

Expanded text:
rem posse componi dictitarent; rem posse componi dictitarent; quidam ex conferta multitudine fratrum, acceptum baculum episcopi Rofensis, qui funeris officium praesens agebat, per transversum sarcophagi super corpus Patris ducere coepit, et jam illud omni ex parte corpori jacentis praeeminere magna nobis ac primatis totius Britanniae sepulcro inclusum, quid conditio sortis humanae habeat, in se omnes qui pertranseunt, sui exemplo monet attendere. Sane in obitu et post obitum ejus, multa a multis visa narrantur, quae gloriam ejus, quam pro meritis suis eum recepisse a Deo non dubitamus, attestantur. Quibus tamen scribendis laborem intrare noluimus, magis videlicet eligentes silentio nostro omnes qui dormiendo ea viderunt pares facere, quam ista scribendo, illa non scribendo, unum alii quasi potiora viderit anteferre. Ut enim cuncta scribantur, infiniti negotii est. Aperta denique facta, quae Deus per ipsum facere dignatus est, et nos
Abbreviated transcription (Latin):
copia sui manũ meã. cõple¬
uit. ⁊ suꝑeffluxit. Hoc ipsum
sccło et tercio. ac sepiꝰ factũ est.
Et quid dicam : Tantã ab un¬
datiam balsami. uas ferme ua¬
curi ministrauit. ut intacto
uase eccłie. ñ solum caput et ma¬
nus. s brachia ⁊ pectꝰ. pedes qͦ
et totum corpꝰ eius. non una s
sepiꝰ repetita uice. om̃i ex par¬
te inungeremꝰ. Dehinc more
summi pontisicis uestib est
sacris indutus. et in oiatorium de¬
bita cũ ueneratione delatus. In
crastino autẽ cũ sepulture trade¬
retur. sarcofagũ quod illi fue¬
rat plurib retro actis dieb pre¬
paratũ. longitudine quidẽ. et
latitudine aptum. s ꝓfundita¬
te magna exparte minꝰ habenᷤ
inuentũ est. Quod consideran¬
tes animo deficiebamꝰ. nuilla
scilicet ratione pati ualentes.
ut suꝑiori lapide pressus. fua
integritate aliqͣtenꝰ lesus pͥuare¬
tur. Cum itaq in hoc plurimi
fluctuarent. ⁊ alii sic. alu uͦ sic

Expanded text:
copia sui manum meam complecopia sui manum meam complevit et supereffluxit? Hoc ipsum secundo et tertio ac saepius factum est. Et quid dicam? Tantam abundantiam balsami vas ferme vacuum ministravit, ut intacto vase ecclesiae non solum caput et manus, sed brachia, pectus, pedes quoque et totum corpus ejus non una sed saepius repetita vice omni ex parte inungeremus. Dehinc more summi pontificis vestibus est sacris indutus, et in oratorium debita cum veneratione delatus. 75. In crastino autem cum sepulturae traderetur, sarcophagum quod illi fuerat pluribus retroactis diebus praeparatum, longitudine quidem et latitudine aptum, sed profunditate magna ex parte minus habens inventum est. Quod considerantes animo deficiebamus, nulla scilicet ratione pati valentes, ut superiori lapide pressus, sua integritate aliquatenus laesus privaretur. Cum itaque in hoc plurimi fluctuarent, et alii sic, alii vero sic
Abbreviated transcription (Latin):
perdita remanserat inungeret᷑.
sperans atq p̃optans eo mͦ illam.
uel modice ampliꝰ seruatũiri. ne
corrunꝑet᷑. Ad quienimꝰ. uiriin¬
dustriã amplectantes. Uas ergo
ip̃iꝰ liquoris inmanũ ep̃c sũpsit.
& uncturus uultũ defuncti. di¬
gitũ fundo uasis un mersit.
Quem ilico extrahens. s uix sũmi¬
tatem sui madefactã reꝑiens.
ratusn est balsamũ ipsum. un¬
gende faciei haut quaqͣ. posse
sufficere. Quappt̾ rogat balsa¬
mum. qd̃ conficiendo crismati
in maiori eccłia seruabat᷑ afferri.
cupiens uidelicet. una cũ capi¬
te dexteram eiꝰ ꝑ que multa bo¬
na.atq diuina dixerat et scrip¬
serat. tali untia honorari. In his
cum ep̃o eram. et eum in minis¬
terio ipso iuuabam. Impressi pꝰ
eum inuas balsami digitum
meũ. et eque. aut certe minꝰ di¬
gito eiꝰ madentẽ extraxi. Itaq
sare. si forte inde aliqua guita
deflueret. adquieuit. ⁊ ilico stu¬
pentib cunctis. liquor desilieñ.

Expanded text:
perdita remanserat, inungeretur, perdita remanserat, inungeretur, sperans atque peroptans eo modo illam vel modice amplius servatum iri ne corrumperetur. Acquievimus, viri industriam amplectentes. Vas ergo ipsius liquoris in manum episcopus sumpsit, et uncturus vultum defuncti, digitum fundo vasis immersit. Quem illico extrahens, sed vix summitatem sui digiti madefactam reperiens, ratus est balsamum ipsum ungendae faciei haudquaquam posse sufficere. Quapropter rogat, balsamum quod conficiendo chrismati in majori ecclesia servabatur, afferri, cupiens videlicet una cum capite dexteram ejus, per quae multa bona atque divina dixerat et scripserat, tali unctura honorari. In his cum episcopo eram, et eum in ministerio illo juvabam. Impressi post eum in vas balsami digitum meum, et aeque, aut certe minus digito ejus madentem extraxi. Itaquesare si forte inde aliqua gutta deflueret; acquievit, et illico stupentibus cunctis liquor desiliens,
Abbreviated transcription (Latin):
maiori eccłia matutinas laudes
decantabat. ⁊ unꝰ eoꝵ. qͥ circa pa¬
trem excubabant. sũpto textu
euͣugłioꝵ. legit passionẽ cor̃a eo
que ipsa die ad missam legi de¬
bebat̃. Ubi autẽ uenit ad u̾ba dñi.
uos estis qͥ permansistis mecũ. in
tẽptationib meis. ⁊ ego dispono
uobis. sicut disposuit michi pat̃
meus regnũ. ut edatis ⁊ bibatis.
suꝑ mensam meã in regno meo:
lentius solito. sp̃m̃ trahere cepit.
Sensimꝰ gͥ eũ iam iam obiturũ.
et de lecto suꝑ cilicrũ. ⁊ cinerem
positꝰ est. Adunatoq circa illũ
uniu̾so filioꝵ suoꝵ agmine. ul¬
timũ sp̃m in manꝰ creatoris emit¬
tens. dormiuit in pace. Transi¬
uit aũt illuscescente aurora
das maii anno uidelicet dñice
gesimus sextus.
oto gͥ ex more corpore eiꝰ.
pẽtiꝰt supra sepe memoratꝰ rerũ
anselim ꝓuisor. ac dispensator
baldumus. quatinꝰ facies patͥs
balsamo. qd̃ admodũ parũ in par¬
uulo uase sibi. maiori eiꝰ parte

Expanded text:
majori ecclesia matutinas laudes majori ecclesia matutinas laudes decantabat, et unus eorum qui circa Patrem excubabant, sumpto textu Evangeliorum legit Passionem coram eo, quae ipsa die ad missam legi debebat. Ubi autem venit ad verba Domini: Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis, et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo , lentius solito spiritum trahere coepit. Sensimus igitur eum jamjam obiturum, et de lecto super cilicium et cineres positus est. Adunatoque circa eum universo filiorum suorum agmine, ultimum spiritum in manus Creatoris emittens dormivit in pace. Transiit autem illucescedas Maii, anno videlicet Dominicae gesimus sextus. 74. Loto igitur ex more corpore ejus, petiit supra saepe memoratus rerum Anselmi provisor ac dispensator Balduinus, quatenus facies Patris balsamo, quod admodum parum in parvulo vase sibi majori ejus parte
Abbreviated transcription (Latin):
nobis intelligi dat᷑. ad paschalẽ
dm̃ tui curiam relicto scło ua¬
dis. Respondit. Et quide si uo¬
luntas eiꝰ in hoc est. uoluntati
me ahuc inter uos saltim tam
diu manere. donec questionẽ. qͣm
de amme origine mente reuoluo
absoluere possem. gratiosus acci¬
perem. eo qd̾ nescio. utrũ aliqͥs eã.
me defuncto sit absoluturꝰ. Ego
quippe si comedere possem.spe¬
ro comialescerem.Nam nich
doloris in aliqua corporis parte
sentio: nͥ qd̾ lassescente stoma
tercia feria. cũ ipse u̾ba. que in¬
telligi possent. edere iã nulla
ualeret. rogatꝰ a radulpho rofen¬
si ep̃o. ut nob̾ qͥ aderamꝰ. ⁊ aluis
filiis suis. regi quoq atq regi¬
ne. cũ liberis eoꝵ. acpopło terre.
qui in eiꝰ obehientia se sub deo
tenuerat. suã absolutionẽ: bene¬
dictionẽ largiret᷑. dexterã quasi
nichil mali pateret᷑. erexit. et sig¬
no sc̃e crucis edito: demisso capi¬
te sechit. Iam fr̃m conuentꝰ in

Expanded text:
nobis intelligi datur, ad paschalem nobis intelligi datur, ad paschalem domini tui curiam, relicto saeculo vadis. Respondit: Equidem si voluntas ejus in hoc est, voluntati me adhuc inter vos saltem tam diu manere, donec quaestionem, quam de animae origine mente revolvo, absolvere possem, gratiosus acciperem; eo quod nescio utrum aliquis eam me defuncto sit absoluturus. Ego quippe, si comedere possem, spero convalescerem. Nam nihil doloris in aliqua corporis parte sentio, nisi quod lacessente stomacferia tertia, cum ipse verba, quae intelligi possent, edere jam nulla valeret, rogatus a Radulpho Rofensi episcopo, ut nobis qui aderamus, et aliis filiis suis, regi quoque et reginae cum liberis eorum, ac populo terrae, qui in ejus obedientia se sub Deo tenuerat, suam absolutionem ac benedictionem largiretur, dexteram quasi nihil mali pateretur erexit, et signo sanctae crucis edito, demisso capite sedit. Jam fratrum conventus in
Abbreviated transcription (Latin):
a scd̃o exilio ꝑ regem henricum
reuocatꝰ est om̃s cibi qͥb huma¬
na natura uegetat᷑. ⁊ alit᷑. infasti¬
dium eruersi sunt. Mandu¬
cabat tam̃. nature sue uĩ facien¬
do. sciens se uiuere ñ posse sine
cibo. Qua i ꝑ dimidiũ circiter
anmiuitam quoqͦ modo tran¬
sigens: sensim corpore deficie¬
bat. animi uirtute semꝑ idem
qui esse solebat existens. Sp̃u
itaq fortis. s carne niniũ fra¬
gilis. pedes oratoriũ adire neqͥ¬
bat. At tam̃ ꝯsecratiomi dm̃ci
corporis. qd speciali quod̾a de¬
uotionis affectu uenerabatur.
interesse desiderans. singulis die¬
b illuc se rn sella faciebat defer¬
ri. Aquo dũ nos qui ei seruieba¬
mꝰ. eum quia multũ exinde
fatigabat᷑ declinare niterem.
uix quinto ante sui exitꝰ diẽ
euincere potirimꝰ. Exin gͦ assi¬
due lectulo decubans. anhela
uoce om̃s qͥ ad eum accedere
merebant᷑. in suo quẽq orclĩe
deo uiuere hortabat᷑. Illuxerat
dñica dies palmarũ. et nos pro

Expanded text:
a secundo exsilio per regem Henricum revocatus est, omnes cibi quibus humana natura vegetatur et alitur, in fastidium ei versi sunt. Manducabat tamen naturae suae vim faciendo, sciens se vivere non posse sine cibo. Qua vi per dimidium circiter annum vitam quoquo modo transigens sensim corpore deficiebat, animi virtute semper idem qui esse solebat existens. Spiritu itaque fortis, sed carne nimium fragilis pedes oratorium adire nequibat. Attamen consecrationi Dominici corporis, quod speciali quodam devotionis affectu venerabatur, interesse desiderans, singulis diebus illuc se in sella faciebat deferri. A quo dum nos qui ei serviebamus, eum, quia multum exinde fatigabatur, declinare niteremur; vix quinto ante sui exitus diem evincere potuimus. Exinde ergo assidue lecto decubans, anhela voce omnes qui ad eum accedere merebantur, in suo quemque ordine Deo vivere hortabatur. Illuxerat Dominica dies Palmarum, et nos pro
Abbreviated transcription (Latin):
uehementer ex territꝰ. lecto de¬
silit. ep̃m ciuitatis. suꝑ negocio
consulturꝰ celerius adit. eĩq or¬
dinem rei in presentia multoꝵ ex¬
pont. Ep̃c autem iam dudum
uiri scĩtatẽ fama discurrente edoc¬
tus. ac miꝑrime ex collocutione
ipstus eam ñ nichil exꝑtꝰ. hominĩ
auclaciam ditriꝰ increpauit. et qi
stulte. ae insipientiũ more ege

Expanded text:
vehementer exterritus lecto devehementer exterritus lecto desilit, episcopumg civitatis super negotio consulturus celerius adit, eique ordinem rei in praesentia multorum exponit. Episcopus autem jamdudum viri sanctitatem fama discurrente edoctus, ac nuperrime ex collocutione illius eam nonnihil expertus, hominis audaciam durius increpavit, et quia stulte et insipient
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ eo discedente ꝓ more decu¬
buit. Cui obdormienti astitit qͥ¬
dam ignoti uultꝰ homo. monens
ut lecto otior decederet. Nec enĩ
inquit decet te tua presentia lo¬
co preripere. qd ex presentia tan¬
ti uiri meruit obtinere. Qui ma¬
ne consurgens ⁊ uisum mente
reuoluens fantasmati deputat.
ac nocte sequenti in eodem se
lecto. nil hesitans collocat. Dor¬
mit. & ecce qui uenerat scdo ĩã
uultu paulum minaci asistit.re¬
petens dicta. que primo ꝓtule¬
rat. At ille exꝑgefactus. ac uisio¬
ne. ut primo posthabita. nocte
tertia insolito loco somno se
tradit. Cui obdormienti: id̾e
qui scdo apparuerat. tertio appa¬
ruit. irati ment̾ẽ uultu ac uoce
pretendens. Quare ait. facis. qd̃
iam tibi semel. ⁊ iterum. ne face¬
res dixi: Nunc gͥ. uel tercio ad¬
monitꝰ surge. & te alecto ponti¬
ficis amodo cohibe. Nam dico tͥ
quia si ultra in eo reꝑtꝰ fueris
experieris nichil fantasmatis
esse. in istis que audis. Lunc ille

Expanded text:
domus eo discedente pro more decudomus eo discedente pro more decubuit. Cui obdormienti astitit quidam ignoti vultus homo, monens ut lecto ocior decederet. Nec enim decet, inquit, te tua praesentia loco praeripere, quod ex praesentia tanti viri meruit obtinere. Qui mane consurgens, et visum mente revolvens phantasmati deputat, ac nocte sequenti in eodem se lecto nihil haesitans collocat. Dormit, et ecce qui venerat, secundo jam vultu paululum minaci assistit, repetens dicta quae primo protulerat. At ille expergefactus, ac visione ut primo posthabita, nocte tertia in solito loco somno se tradit. Cui obdormienti, idem qui secundo apparuerat, tertio apparuit irati mentem vultu ac voce praetendens. Quare, ait, facis quod jam semel tibi et iterum ne faceres dixi? Nunc igitur vel tertio admonitus surge, et te a lecto pontificis amodo cohibe. Nam dico tibi quia si ultra in eo repertus fueris, experieris nihil phantasmatis esse in istis quae audis. Tunc ille
Abbreviated transcription (Latin):
gatu. uel consilio. unqͣ. papam
acturũ uiua uoce spopondit. Ita
paschali. qui urbano successerat.
totaq urbis nobilitate. honorifice
susceptus est. Die dehinc constitu¬
to. Wilłimis ille cuius supra me¬
minimꝰ. ã rege directꝰ. causam
regis in mediũ tulit. ac inter alia
quod rex ipse. nec ꝓ regni amissi¬
one inuestituras eccłiarũ patere¬
tur amutere. minacib u̾bis asse¬
ruit. ad que papa. Si quẽad¬
modũ dicis. rex tuus nec ꝓreg¬
ni amissione patiet᷑ eccłiarũ
donationes annitert. scias ecce
corã deo chico. quia nec ꝓ sui ca¬
pitis redemptione. eas illi aliqͣn¬
do paschalis papa impune per¬
mutet habere.
nhis negotiũ regis finem ita
tunc tẽporis sũpsit. et anselmus
aliis. arts aliis cũ papa. de eccłas¬
ticarũ rerũ institutionib ac¬
tis: in iter reu̾sus. ciuitatẽ flo¬
rentiam usq ꝑuenit :⁊ nocte una
in ea quieuit. Lecto gͦ in quo
sopori antistes indulserat. dommnꝰ

Expanded text:
gatu vel consilio unquam papam gatu vel consilio unquam papam acturum viva voce spopondit  al.Paschali qui Urbano successerat, totaque urbis nobilitate honorifice susceptus est. Die dehinc constituto, Willelmus ille, cujus supra meminimus, a rege directus, causam regis in medium tulit, ac inter alia, quod rex ipse nec pro regni amissione investituras Ecclesiarum pateretur amittere, minacibus verbis asseruit. Ad quae papa: Si, quemadmodum dicis, rex tuus nec pro regni amissione patietur Ecclesiarum donationes amittere; scias, ecce coram Deo dico, quia nec pro sui capitis redemptione eas illi aliquando Paschalis papa impune permittet habere. 60. In his negotium regis ita finem tunc temporis sumpsit, et Anselmus aliis atque aliis cum papa de ecclesiasticarum rerum institutionibus actis, in iter reversus civitatem Florentiam usque pervenit, et nocte una in ea quievit. Lecto igitur in quo sopori antistes indulserat, dominus
Abbreviated transcription (Latin):
et ei quid de eccłiarũ inuestitu¬
ris. in romano concilio acceperit.
plano sermone innotuit. turbatꝰ
est rex. ac uehementer indoluit.
nec nutum eius in aliquo. sicut
nuncii dixerant. expectare uolu¬
it. Que gͥ inter eos ꝑ duos semis
& quot. quantasue minas ac
tribulationes anselmꝰ passus sit
uel quomollo nuncu semel &.
iterum. romam ꝓmutatione
ipsoꝵ decretorũ missi sint. qͥdq
effecerint. qui nosse uoluerit.
opus illud cuiꝰ in ꝓlogo huiꝰ opꝰ¬
culi mentionẽ fecimꝰ legat. et
ibi singula plane ut puto di¬
gesta reꝑiet.
ost que omĩa. rogauit an¬
selmum rex. quatinꝰ ipse¬
met romam iret. & cuͣ nuncio
quẽ eo directurus erat. cause
que emerserat. ꝓ suo honore
opem ferret. In quo cũ om̃s totiꝰ
acquiescerent. & eum ꝓ tanta
re. quin iret. nullatenus suꝑsede¬
re debere conclamarent. se qui¬
dem iturum respondit. s nil qd̃
uel eccłiarũ libertati. uel sue pos¬
set obinare honestati. suo uelro¬

Expanded text:
et ei quid de Ecclesiarum investituet ei quid de Ecclesiarum investituris in Romano concilio acceperit, plano sermone innotuit; turbatus est rex, ac vehementer indoluit, nec nutum ejus in aliquo, sicut nuntii dixerant, exspectare voluit. Quae igitur inter eos per duos semis  quot quantasve minas ac tribulationes Anselmus passus sit, vel quomodo nuntii semel ac iterum Romam pro mutatione ipsorum decretorum missi sint, quidque effecerint, qui nosse voluerit, opus illud, cujus in prologo hujus opusculi mentionem fecimus, legat, et ibi singula plene  al., plane, ut puto, digesta reperiet. Post quae omnia rogavit Anselmum rex, quatenus ipsemet Romam iret, et cum nuntio quem eo directurus erat, causae quae emerserat, pro suo honore opem ferret. In quo cum omnes totiuacquiescerent, et eum pro tanta re, quin iret nullatenus supersedere debere conclamarent; se quidem iturum respondit, sed nihil quod vel Ecclesiarum libertati, vel suae posset obviare honestati, suo vel ro
Abbreviated transcription (Latin):
xin duo sui monachi ad
anselmum uenerunt. nun¬
Siquidem scła die mensis au¬
gusti. qui post primam uisionẽ.
quͣa lugduni factam nouiter re¬
tuli secundꝰ. et post sccłam primꝰ
illuxit. idem rex mane in silua
uenatũ iuit. ibiq illum saguta
in corde ꝑcussit. & nulla interue¬
mente mora extinxit. Quo ansel¬
mꝰ uehementi stupore ꝑcussus.
mox est in acerbissimũ fletũ con¬
cussus. Quod uidentes admirati
admodũ sumꝰ. At ille singultu
uerba eius interrumpente. asse¬
ruit quia si hoc efficer: posset.
multo magis eligeret se ipsum
corpore. quã illum sicut erat mor¬
tuum esse. Nobis post hec lugdu¬
nũ reu̾sis: ecce nuncu unꝰ post
unum anselmo occurrit. litce¬
ras ei cũ precib. ex parte matͥs
eccłie angloꝵ. ex parte noui re¬
gis henrici. qui fratri successerat.
necne ex parte principũ regni
deferunt. sũmoꝑe postulantes
eum festinato gressu redire. et
asserentes totam terram in aduen
ubi serberiam ad regem uenit.

Expanded text:
xinde duo sui monachi ad Anselmum venerunt, nunSiquidem secunda die mensis Augusti, qui post primam visionem, quam Lugduni factam noviter retuli secundus, et post secundam primus illuxit, idem rex mane in silvam venatum ivit, ibique illum sagitta in corde percussit, et nulla interveniente mora exstinxit. Quo Anselmus vehementi stupore percussus, mox est in acerbissimum fletum concussus. Quod videntes, admirati admodum sumus. At ille singultu verba ejus interrumpente, asseruit quod si hoc efficere posset, multo magis eligeret se ipsum corpore, quam illum sicut erat mortuum esse. Nobis post haec Lugdunum reversis, ecce nuntii unus post unum Anselmo occurrunt, litteras ei cum precibus ex parte matris Ecclesiae Anglorum, ex parte novi regis Henrici, qui fratri successerat, nec non ex parte principum regni, deferunt summopere postulantes eum festinato gressu redire, et asserentes totam terram in adventubi Serberiam ad regem venit,
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. cubare presũpsit. asseuera¬
uit. Euindem itaq lectũ reue¬
rent̾ deinceps seruatũ. iri pre¬
cepit. & ne aliquis in eo ulterius
iacere presumeret iussit. Quod
usq hocdie. uti accepimꝰ seruatũ
Nselmꝰ autẽ cũ emenso iti¬
nere lugduno appropinqͣs
parte dñi sin regis redire in an¬
gliam nisi ipse om̃s patris ac fr̃ĩs
ipsrus consuerudines postposita
sedis apłice subiectione.⁊ obedien¬
tia. se ei seruaturũ certo ꝓmitteret.
Quod ille audiens admiratꝰ est.
exisse.ꝑueniens uͦ lugdunũ. rese¬
dit ibi. ex more antiquo in pace
& quicte ꝓpͥam p̃fati reuerendi
hugonis enisdem urbis archi¬
ep̃i domum inhabitans. et ne ad
horam guidem ab his que di st̃.
uerbo se uel actu elongans. Rex autẽ¬

Expanded text:
praesumpsisset, asseveravit. Eumdem itaque lectum reverenter deinceps servatum iri praecepit, et ne aliquis in eo ulterius jacere praesumeret, jussit. Quod usque hodie, uti accepimus, servatum nselmus autem, cum emenso itinere Lugduno appropinquasparte domini sui regis redire in Angliam, nisi ipse omnes patris et fratris illius consuetudines postposita sedis apostolicae subjectione et obedientia, se ei servaturum certo promitteret. Quod ille audiens admiratus est, exstitisse. Perveniens vero Lugdunum resedit ibi ex more antiquo in pace et quiete propriam praefati reverendi Hugonis ejusdem urbis archiepiscopi domum inhabitans, et ne ad horam quidem ab his quae Dei sunt, verbo se vel actu elongans. 62. A
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰdem inuentionẽ ꝓfic̾e queat.
Nam iam cognitũ est. qr ghec illi
maxime ꝑ naturalis essentie ꝓpin¬
quat similitudinem. Quuid igitur
aꝑtius. quã quia mens rationa¬
lis. qͣnto studiosins ad se dicendũ
intencdit. tanto efficatiꝰ ad illius
cognitionẽ ascendit. ⁊ qͦnto sepp¬
sam intueri negligit. tanto ab eiꝰ
speculatione descendite t ate

Expanded text:
25 ejusdem inventionem proficere queat. 25 ejusdem inventionem proficere queat. Nam, jam cognitum est quia haec illi maxime per naturalis essentiae propinquat similitudinem. Quid igitur apertius, quam quia mens rationalis quanto studiosius ad se discendum intendit; tanto efficacius ad illius cognitionem ascendit: et quanto seipsam intuerit negligit, tanto ab ejus speculatione descendit? CA
Abbreviated transcription (Latin):
um gͥ pateat. quia nichil de
hac natura possit ꝑcipi ꝑ su¬
am ꝓpͥetatẽ. s ꝑ aliud. certũ est
quia ꝑ illud magis ad eiꝰ cogita¬
tionem acceditur. quo illi magis
ꝑ similitudinẽ propinquat. Quic¬
quid enĩ int̾ creatat constat illi
esse similius. id necesse est. esse na¬
tura prestantiꝰ. Quappt̃ id. & ꝑ
maiorem similitudinẽ plus ui¬
uat mentẽ indagantẽ summe
u̾tati propinquare. ⁊ ꝑ excellen¬
tiorem creatam essentiam plus
docet. quid de creante mens ipsa
debeat E estimare. Proculdubio
itaq tanto altius creatͥx essentia
cognoscitur: quanto ꝑ propin¬
quiorẽ sibi creaturã indagatur.
siam qd̃ om̃is ẽẽntia in quantũ
est. in tantũ sit sumine similis
essentie. ratio iam supͣ conside¬
rata dubitare ñ ꝑmitit. Patet
itaq. quia sicut sola est mens
rationalis int̾ om̃es creaturas. que
ad eiꝰ inuestigationẽ assurgere ua¬
leat. ita nichilominꝰ eadem sola
est. per quã maxime ipsamet. ad

Expanded text:
ur pateat quia nihil de hac natura possit percipi per suam proprietatem, sed per aliud, certum est quia per illud magis ad ejus cognitionem acceditur, quod illi magis per similitudinem propinquat. Quidquid enim inter creata constat illi esse similius, id necesse est esse natura praestantius. Quapropter id et per majorem similitudinem plus juvat mentem indagantem summae veritati propinquare; et per excellentiorem creatam essentiam plus docet quid de creante mens ipsa debeat aestimare. Procul dubio itaque tanto altius creatrix essentia cognoscitur, quanto per propinquiorem sibi creaturam indagatur. Nam quod omnis essentia, inquantum est, intantum sit similis summae essentiae, ratio jam supra considerata dubitare non permittit. Patet itaque quia sicut sola est mens rationalis inter omnes creaturas, quae ad ejus investigationem assurgere valeat; ita nihilominus eadem sola est, per quam maxime ipsamet ad
Abbreviated transcription (Latin):
modestꝰ ad ignoscenduͣ peniten¬
tib: ita ut ñmunꝗͣ consitentib
sibi pec̃ca sua. his qui deliquerarł
pͥor ip̃e misertꝰ infirmos. lacrimas
funderet. et qͥd peccatori esset
agendũ. ip̃e iustus suo premon¬
straret exemplo. Uestim̃tis utebat᷑
cõmunib: ita tẽꝑant̃ agens. ut horũ
neq mundiciis. neq sordib essec
notabilis. Uñ usq hodie in eodem
monastio exẽplo eiꝰ obseruat᷑. neqͥs
uarii aut p̾ciosi coloris habeat i¬
dum̃tũ: s ea maxime uestiũ specie
sint contenti. qͣm naturalis ouiũ
lana ministͣc. his & hmodi sp̃ua¬
lib exercitiis. uir uen̾abilis ꝙ bo

Expanded text:
modestus ad ignoscendum poenitenmodestus ad ignoscendum poenitentibus, ita ut non nunquam confitentibus sibi peccata sua his qui deliquerant, prior ipse miserans infirmos, lacrymas funderet, et quid peccatori agendum esset ipse justus suo praemonstraret exemplo. Vestimentis utebatur communibus, ita temperanter agens, ut horum neque munditiis neque sordibus esset notabilis. Unde usque hodie in eodem monasterio exemplo ejus observatur, ne quis varii aut pretiosi coloris habeat indumentum, sed ea maxime vestium specie sint contenti, quam naturalis ovium lana ministrat. His et hujusmodi spiritalibus exercitiis vir venerabilis, et bo
Abbreviated transcription (Latin):
incedendo alleuians. Deniq arguere
solebat pusillanimitatẽ fr̃m. qͥ gra¬
utt̃ ferebant. siqͥ se noct᷑ne. uel meri¬
diane qͥetis tp̃r. importuna forte in¬
qͥetudine suscitarent. nemo inqͥens
mͥ molestiã facit me excitando de
somno. s potiꝰ letificat me qͥ excitat
facit enĩ me discusso somni tepore
utilitatis aliqͥd ag̾e. uel cogitare.
Tantũ aũ conpunctioni erat deditꝰ.
tantũ celestib ardebat desideriis:
it mislarũ solsẽpnia celebrans. neqͣ¬
qũa sine ꝓfusione lacͥmarũ ĩplere
posset officium. s congruo satis
ordine. dũ passionis dñice mist̾ia
celebraret. imitaret᷑ ip̃e qd̃ ageret
se ipm uidelicet deo in cordis contͥ¬
cione mactando: s & astantes ppłos
sursũ corda habere. & grãs agere
dño deo nr̃o. magis ip̃e cor qũa
uocẽ exaltando. potiꝰ gemendo
ꝗͣ canendo admoneret. Erat relo
iusticie feruidꝰ ad arguendũ pec¬
cantes. erat sp̃u mansuetudinis

Expanded text:
incedendo allevians. Denique arguere incedendo allevians. Denique arguere solebat pusillanimitatem fratrum qui graviter ferrent, si qui se nocturnae vel meridianae quietis tempore, importuna forte inquietudine suscitarent: « Nemo, inquiens, mihi molestiam facit me excitando de somno, sed potius laetificat me qui exsuscitat; facit enim me discusso torpore somni utilitatis aliquid agere vel cogitare. » Tantum autem compunctioni erat deditus, tantum coelestibus ardebat desideriis, ut missarum solemnia celebrans, nequaquam sine profusione lacrymarum implere posset officium. Sed congruo satis ordine dum passionis dominicae mysteria celebraret, imitaretur ipse quod ageret, seipsum, videlicet, Deo in cordis contritione mactando, sed et adstantes populos sursum corda habere, et gratias agere Domino Deo nostro, magis ipse cor quam vocem exaltando, potius gemendo quam canendo admoneret. Erat zelo justitiae fervidus ad arguendum peccantes, erat spiritu mansuetudinis
Abbreviated transcription (Latin):
paulatĩ ut diximꝰ. ad ea que uellec
conu̾tẽt. Erat nãq uir patientie ir¬
tute p̾cipuus. atq ad ꝑferenda om̃ia
fortit᷑. que uł animo. uł corpori a ͥ¬
sa ingrrebant᷑ inuictissimꝰ. nec minꝰ
int̃ tͥstia que ꝯtigissent. faciẽ pretñ¬
uens hilarẽ: ita ut palam daret᷑ in
suras contẽpne̾t extͥnsecꝰ. S & uigili¬
arũ atq oĩonis adeo studiosꝰ existe¬
bat. ut aliqͦtiens tres. siue qͣtuor noc¬
tes ꝯtinuas. ꝑuigil exegisse credat᷑.
cũ ꝑ tantũ teporis neq ad lectum
ꝓpͥum ueniret: neq extra dormito¬
riũ fr̃m. locũ aliquẽ in qͦ pausare
posset haberet.Siue enĩ locis secreti¬
orib solꝰ oratiomi uacabat. siue int̾
psallendũ oꝑabat᷑ aliqͥd manib. tor¬
porẽq dormitandi laborando pro¬
pellebat: seu certe circuibat insulã.
quomͦ se singła queq haberent pi¬
us explorator inqͥrens. parit et lon¬
gitudinẽ sibi psalmodiȩ ⁊ uigiliarũ

Expanded text:
paulatim, ut diximus, ad ea quae vellet paulatim, ut diximus, ad ea quae vellet converteret. Erat namque vir patientiae virtute praecipuus, atque ad perferenda fortiter omnia quae vel animo vel corpori adversa ingerebantur invictissimus, nec minus inter tristia quae contigissent faciem praetendens hilarem, ita ut palam daretur insuras contemneret extrinsecas. Sed et vigiliarum atque orationis adeo studiosus existebat, ut aliquoties tres sive quatuor noctes continuas pervigil transegisse credatur, cum per tantum temporis neque ad lectum proprium veniret, neque extra dormitorium fratrum locum aliquem in quo pausare posset haberet. Sive enim locis secretioribus solus orationi vacabat, sive inter psallendum operabatur aliquid manibus, torporemque dormitandi laborando propellebat, seu certe circuibat insulam, quomodo se singula quaeque haberent pius explorator inquirens, pariter et longitudinem sibi psalmodiae ac vigiliarum
Abbreviated transcription (Latin):
płimos uariis languorib & torm̃¬
tis cõprehensos. orationũ instantia
pͥsce sanitati restituit. Nonnullos
ab ĩmundoꝵ sp̃uũ ueratione. ñso.¬
lum presens tangendo. orando.im¬
ꝑando. exorcitando: s et absens. uł
tantũ orando. uel certe eoꝵ sanati¬
oñẽ predicendo curauit. In quib
erat et illa prefecti uxor: de qua
supͣ retulimꝰ. Erant aũ qͥdam in mo¬
nastio fr̃s. qui pͥsce sue ꝯsuetutdini.
quã regłari mallent obtẽꝑare custo¬
die. quos tam̃ ille modesta pacien¬
tie sue uͥtute suꝑabat: et cotictiam
exertitio paulatĩ ad melioris ꝓpositi
statũ conu̾tebat. Demq sepius in
cetu fr̃m de regła disputans. cũ acͥi¬
mis ꝯtͣdicentiũ facigaret᷑ in iuriis:
exurgebat repente. & placido uul¬
tu atq animo egrediens dimitte¬
bat ꝯuentũ. ac sequente nic hilo¬
minꝰ die. qͣi nil obiectionis pͥdie
sustinuisset. eadẽ que priꝰ monita
eisdẽ dabat auditorib: donec illos

Expanded text:
plurimos variis languoribus et tormeplurimos variis languoribus et tormentis comprehensos orationum instantia priscae sanitati restituit; nonnullos ab immundorum spirituum vexatione, non solum praesens tangendo, orando, imperando, exorcizando, sed et absens vel tantum orando, vel certe eorum sanationem praedicendo curavit, in quibus erat et illa praefecti uxor de qua supra retulimus. Erant autem quidam in monasterio fratres qui priscae suae consuetudini, quam regulari mallent obtemperare custodiae. Quos tamen ille modesta patientiae suae virtute superabat et quotidiano exercitio paulatim ad melioris propositi statum convertebat. Denique saepius in coetu fratrum de regula disputans, cum acerrimis contradicentium fatigaretur injuriis, exsurgebat repente et placito vultu atque animo egrediens dimittebat conventum, ac sequenti nihilominus die, quasi nil objectionis pridie sustinuisset, eadem quae prius monita eisdem dabat auditoribus, donec illos
Abbreviated transcription (Latin):
abbate. que ip̃i cũ confilio srm
elegerint. om̃s p̃sbit̾i. diatones.
monachicã ꝑ omĩa cũ ip̃o ep̃o.
regłam seruent.Quã uiuendi
normã. multũ se diligere ꝓbauit.
beatꝰ papa gregoriꝰ. eũ sci citante
ꝑ litteras augustino. quẽ pͥmo
genti angloꝵ ep̃m miserat. qͣlit̾
ep̃i cũ suis clericis conu̾sari de
dita seorsũ fieri ñ debet a suis¬
clericis: in eccła angloꝵ. que auc¬
tore deo nruꝑ adhuc ad fidẽ ꝑduc¬
ta est. hanc debet conu̾sationẽ
instituere. que in inicio nascentiᷤ
eoꝵ. ex his que possidebant. aliqͥd
suũ esse dicebat: s erant illis oĩa
cõmuma. Igit᷑ ad lindisfarnensẽ
eccłam siue monast̾ium uir dñi
adueniens: mox instituta mona¬
chica fr̃ib. uiuendo parit᷑ et do¬
cendo tͣdebat. s et circũq̃q moran¬
tem uulgi multitudinem. more suo
crebra uisitatione ad celestia que¬
renda. ac ꝓmerenda succendebat.
Neoñ etiam signis clarior effectꝰ.

Expanded text:
abbate quem ipsi cum consilio fratrum abbate quem ipsi cum consilio fratrum elegerint, omnes presbyteri, diaconi, monachicam per omnia cum ipso episcopo regulam servent. Quam vivendi normam multum se diligere probavit beatus papa Gregorius, cum sciscitante per litterulas Augustino quem primum genti Anglorum episcopum miserat, qualiter episcopi cum suis clericis conversari debdita seorsum fieri non debet a clericis suis in Ecclesia Anglorum, quae auctore Deo nuper adhuc ad fidem producta est, hanc debes conversationem instituere, quae initio nascentis eorum ex his quae possidebant aliquid suum esse dicebat, sed erant illis omnia communia. » Igitur ad Lindisfarnensem ecclesiam, sive monasterium vir Domini adveniens mox instituta monachica fratribus vivendo pariter et docendo tradebat. Sed et circumquaque morantem vulgi multitudinem, more suo crebra visitatione ad coelestia quaerenda et promerenda succendebat. Nec non etiam signis clarior effectus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad bñdicendã comũ suã preca¬
bat᷑ ingredi. deuotũq illi mini¬
st̾ium p̃bens: testabat᷑ palam. qͦmͦ
ad pͥmũ freni tactuͣ. om̃i se mo¬
lestia. pͥsce uexationis absolutam
sensisset.
multos in mailrosensi monas¬
terio degens annos. multis uͥtutũ
sp̃ualtum claresce̾t signis. tͣnstulit
cũ reuentissimꝰ abbas ip̃iꝰ eata in
monast̾ium. qd̃ in lindisfarnensi¬
um insula sitũ est: ut ibi qͦ re
gulam monachice ꝑfectionis. et
prepositi auctoritate doceret. &
exemplo uͥtutis ostenderet. Nam
et ip̃m locũ. t̾c idem reuerentissi¬
mꝰ pat̃: abbatis iure regebat. Ne¬
q aliqͥs miret᷑. qd̾ in eadẽ insula
tio utͦsq simul tenet. immo om̃s
monachos tenet. didan quippe qͥ
primꝰ eiꝰdem loci ep̃c fuit. mona¬
cus fuit: et monachicã cum suis
omib uitã. semꝑ agere solebat.
Uñ ab illo om̃s loci illiꝰ antisti¬
tes usq hodie. sic eꝑale exercent
officiũ. ut regente monast̾ium

Expanded text:
ad benedicendam domum suam precaad benedicendam domum suam precabatur ingredi, devotumque illi ministerium praebens, testabatur palam quomodo ad primum freni tactum, omni se molestia priscae vexationis absolutam sensisset.multos in Mailrosensi monasterio degens annos multis virtutum spiritalium claresceret signis, transtulit eum reverentissimus abbas ipsius Eata in monasterium quod in Lindisfarnensium insula situm est, ut ibi quoque regulam monachicae perfectionis, et praepositi auctoritate doceret, et exemplo virtutis ostenderet; nam et ipsum locum tunc idem reverentissimus pater abbatis jure regebat. Neque aliquis miretur, quod in eadem insula tio utrosque simul tenet, imo omnes monachos tenet. Aidan quippe qui primus ejusdem loci episcopus fuit, monachus erat et monachicam cum suis omnibus vitam semper agere solebat. Unde ab illo omnes loci ipsius antistites usque hodie sic episcopale exercent officium, ut regente monasterium
Abbreviated transcription (Latin):
uelim. Scio enĩ ip̃e. qmͣuis te dice̾
pudeat. qr demonio uerat᷑. scio eti¬
am quia priꝰquã illo ꝑuenerimꝰ. fu¬
gato demonio lib̾abitur. ac nobis
aduenientib cũ gaudio occͣtens. has
ip̃a habenas sanissima m̃te excipiet:
nosq intͣre citiꝰ obsecrans: minist̾iũ
eñĩ tali tormento soli subiciunt᷑ ma¬
li. s occulto d̾i iudicio aliqͦtiens etiã
innocentes. in hoc scło nͣ tantũ corpo¬
re. s etiã mente captiuant᷑ adiabolo.
dũq hec ⁊ huiꝰ modi u̾ba. in consola¬
tionẽ atq eruditionẽ illiꝰ ꝑ orante
suthb̃te appropinqͣrent domui:
fugit repente sp̃c neꝙ̃. ad uentum
sp̃c sc̃i quo plenꝰ erat uir dei. ferre
non ualens. Quiꝰ soluta uincłis
mulier. qͣi graui exꝑrecta de som¬
no surrexit ꝯtinuo. ac uiro deigͣ¬
tulabunda occͣrens. iumentũ quo
sedebat ꝑ frenũ tenuit: mexq
ad integrũ recepto uigore mentis
et corporis. eũ cito descend̾e atq

Expanded text:
velim. Scio enim ipse, quamvis te dicere velim. Scio enim ipse, quamvis te dicere pudeat, quia daemonio vexatur; scio etiam quia priusquam illo pervenerimus fugato daemonio liberabitur, ac nobis advenientibus cum gaudio occurrens, has ipsa habenas sanissima mente excipiet, nosque intrare citius obsecrans, ministeriumenim tali tormento soli subjiciuntur mali, sed occulto Dei judicio aliquoties etiam innocentes in hoc saeculo non tantum corpore sed et mente captivantur a diabolo. » Dumque haec et hujusmodi verba in consolationem atque eruditionem illius perorante Cudbercto appropinquarent domui, fugit repente spiritus nequam, adventum Spiritus sancti, quo plenus erat vir Dei, ferre non valens. Cujus soluta vinculis mulier, quasi gravi expergefacta de somno, surrexit continuo ac viro Dei gratulabunda occurrens, jumentum quo sedebat per frenum tenuit; moxque ad integrum recepto vigore mentis et corporis, eum cito descendere, atque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uidet᷑ ĩa ꝓrima morti. ut mittas.
eiq corporis et sanguinis dñici sacmen
ministret. s et corpus illiꝰ hic in locis
sc̃is sepeliri ꝑmittas. Erub escebat
enĩ eam ꝯfiteri insanã. qũã uir dñ
sobriam semꝑ uidere consueuerat.
Qui cũ parũꝑ ab eo cdiu̾teret. uisurꝰ
quẽ mitt̾et prb̃m cũ illo: cognouit
repente in sp̃u. quia nͣ cõmum in¬
firmitate. s demonis infestatione
p̃meret᷑ coniuux ꝓ qͣ supplicabat. re¬
u̾susq ad eũ. nͣ inqͥt alium mittere:
s ip̃e ad uisitandã eam tec̃ ꝑgere de¬
beo. Cũq ag̾ent it. cepit flere homo.
et dolorẽ cordis ꝓfluentib in maxil¬
lam lacͥmis ꝓdere. Timebat enĩ ne
cũ eã demotnosam inueniret: arbi¬
tͣri inciꝑet. qͥa ñ integra dño. s fic¬
ta fide seruisset. Qũe uir dñi blan¬
de ꝯsolatꝰ: noli inqͥt pĩorare. qͣi in¬
uenturꝰ sim ꝯiugẽ tuam. qͣlem nͣ

Expanded text:
et videtur jam proxima morti, ut mittas et videtur jam proxima morti, ut mittas eique corporis et sanguinis dominici sacramenta ministret, sed et corpus ipsius hic locis sanctis sepeliri permittas. » Erubescebat enim eam confiteri insanam quam vir Domini sobriam semper videre consueverat. Qui cum parumper ab eo diverteret, visurus quem mitteret presbyterum cum illo, cognovit repente in spiritu quia non communi infirmitate, sed daemonis infestatione premeretur conjux pro qua supplicabat. Reversusque ad eum: « Non, inquit, alium mittere, sed ipse ad visitandam eam tecum pergere debeo. » Cumque agerent iter, coepit flere homo et dolorem cordis profluentibus in maxillam lacrymis prodere; timebat enim ne cum eam daemoniosam inveniret, arbitrari inciperet, quia non integra Domino, sed ficta fide servisset. Quem vir Domini blande consolatus: « Noli, inquit, plorare, quasi inventurus sim conjugem tuam qualem non
Abbreviated transcription (Latin):
erũ quia paulo suꝑi̾us. quan¬
tũ idem uen̾abilis cuthb̃tꝰ. ad¬
uersum simulaticias diaboli frau¬
des ualuerit expositimꝰ: nc etiã qͥd ad¬
u̾sus uerũ. aꝑtũq eiꝰ furorẽ ualeat
explicemꝰ. Erat prefectꝰ etfridi regis
hildmer noĩe. uir religiosis cũ om̃i
domo sua cleditꝰ oꝑib. ideoq abeato
cuthb̃to specialit̾ dilectꝰ. ⁊ cũ itinĩs
ꝓpinqͥtas congrueret.crebro ab eo
uisitatꝰ. Cuiꝰ uror cũ elemosinis. et
cetis uͥtutũ fructib esset intenta.
subito correpta a demonio acerri¬
me cepit uerari. ita ut stͥdendo den¬
tib. uoces miserabiles emittendo.
brachia uel cetera sui corporis m̃bra
in diu̾sa raptando: ñ minimum
cunctis intuentib uel audientib
incutet horrorẽ. Cumq iaceret explo¬
sa. etiam iãq uideret᷑ morita᷑: ascen¬
dit uir eiꝰ equũ. ⁊ ꝯcitꝰ uenit ad ho¬
minẽ dĩ: precatꝰq est cũ dicens. Ob¬
secro qͥa uxor mea male se habet.

Expanded text:
erum quia paulo superius quantum isdem venerabilis Cudberctus adversus simulatitias diaboli fraudes valuerit exposuimus, nunc etiam quid adversus verum apertumque ejus furorem valeat explicemus. Erat praefectus Ecgfridi regis Hildmaer nomine, vir religiosis cum omni domu sua deditus operibus, ideoque a beato Cudbercto specialiter dilectus, et, cum itineris propinquitas congrueret, crebro ab eo visitatus. Cujus uxor cum eleemosynis et caeteris virtutum fructibus esset intenta, subito correpta a daemone acerrime coepit vexari, ita ut stridendo dentibus, voces miserabiles emittendo, brachia vel caetera sui corporis membra in diversa raptando, non minimum cunctis intuentibus vel audientibus incuteret horrorem. Cumque jaceret explosa et jamjamque videretur esse moritura, ascendit vir ejus equum, et concitus venit ad hominem Dei, precatusque est eum, dicens: « Obsecro quia uxor mea male habet,
Abbreviated transcription (Latin):
te ac seuiente ꝑ dies. immo etiã per
menses:⁊ annũ pene totũ clade eade.
lium. pene uniu̾sus migͣuit ad cdñm.
Et nc̃ ergo fr̃s iugilate ⁊ uos in or̃oni¬
h . ut si quid uob̾ tribulationis ingru
rit. uos ĩa paratos inueniat. hec di¬
cente uen̾abili antistite cuthb̃to. re¬
bant᷑ ut p̃fatꝰ sum. quia de reditu
pestilentie dic̾et. s post unũ diem.
adueniens qͥ fugerat e bello. occulta
uiri dei uaticinia. miseris expone¬
bat eloquiis. ꝓbatũq est ip̃a die ea¬
d̾eq hora. qua uiro dei iuixta puteũ
stanti reuelatũ est. cesis circãtutorib.

Expanded text:
te ac saeviente per dies, imo etiam per te ac saeviente per dies, imo etiam per menses et annum pene totum eadem clade, lium pene universus migravit ad Dominum. Et nunc ergo, fratres, vigilate et vos in orationibus, ut si quid vobis tribulatioerit, vos jam paratos inveniat. » Haec dicente venerabili antistite Cudbercto, rebantur, ut praefatus sum, quia de reditu pestilentiae diceret. Sed post unum diem adveniens qui fugerat e bello, occulta viri Dei vaticinia miseris exponebat eloquiis. Probatumque est ipsa die eademque hora, qua viro Dei juxta puteum stanti revelatum est, caesis c
Abbreviated transcription (Latin):
tationũ incursus parati. Et illi. bene
inqͥunt ⁊ obtime doces. s qͥa habun¬
dant cdies ieumioꝵ. orationũ et uigi¬
liarũ: hodie gaudeamꝰ in dño. Nã
et angłs nascente dño. euiͣgłizabat
pastorib gaudiũ magnũ. qd̾ esset om̃i
pͥpło celebrandum. Et ego. bene inꝙͣ
faciamꝰ sic. S cũ epulantib nobis. &
diem letũ clucentib. tertio eiꝰclem
admonitionis u̾ba repeterẽ. intellexe¬
re illi qi non frustra. hec tã studiose
suggererẽ. et pauentes cdicebant. fat¬
amꝰ ut doces. qͥa necessitas magna
nob̃ incũbit. ut ꝯtͣ insidias diaboli.
& om̃ia t̾etam̃ta sẽꝑ acaincti sp̃ualite
ingilemꝰ hec dicens. ego nesciebam sic̃
nec illi. aliqͥd nobis occursurũ noue
tẽptationis: s tantũ instinctu mentis
admonitꝰ sum. adu̾sꝰ subitas tẽptati¬
onũ ꝓcellas. statũ cordis semꝑ esse
diert̃: ecce quẽdem de suis morbo
pestilentie obisse repereruñ. ⁊ crescen¬

Expanded text:
ntationum incursus parati. Et illi: Bene, ntationum incursus parati. Et illi: Bene, inquiunt, et optime doces. Sed tamen quia abundant dies jejuniorum, orationis, et vigiliarum, hodie gaudeamus in Domino. Nam et angelus nascente Domino evangelizabat pastoribus gaudium magnum, quod esset omni populo celebrandum. Et ego: Bene, inquam, faciamus sic. Sed cum epulantibus nobis et diem laetum ducentibus tertio ejusdem admonitionis verba repeterem, intellexere illi quia non frustra haec tam studiose suggererem; et expavescentes dicebant: Faciamus ut doces, quia necessitas magna nobis incumbit, ut contra insidias diaboli, et omnia tentamenta semper accincti spiritaliter vigilemus. Haec dicens, ego nesciebam sicut nec illi aliquid nobis occursurum novae tentationis: sed tantum instinctu mentis admonitus sum adversus subitas tentationum procellas statum cordis semper esse dierunt, ecce quemdam de suis morbo pestilentiae obiisse repererunt: et crescen
Abbreviated transcription (Latin):
orate. ne intretis intẽptationẽ. Pu¬
tabant aũ. quia ñ multo añ pesti¬
lentie clades. et eos et multos cir¬
cumquaq lata cede strauerant: eũ
de huniꝰmodi plaga iam reditura fu¬
isse locutũ. At ip̃e rursus assũpto
sermone. qͦnclam inqͥt cũ adhuc
in mea demorarer insula solitariꝰ
uenerunt ad me quidam de frĩb
die sco dñice natiuitatis: rogabantq
ut cle mea casula et mansione ẽg̃¬
diens. sollempnẽ cum eis. et lecũ cliem
tante tien̾ationis tͣnsigerem. Quoꝵ
precib deuotis adqͥescens egredior.
⁊ consedimꝰ ad epulas. dt in media
forte refectione clixi ad eos. Obsecro
fr̃s caute agamꝰ nos et uigilanter:
ne ꝑ incuriã forte. ⁊ securitatẽ indu¬
camur in tẽptationẽ. At illi respon¬
derunt. Dsecramꝰ hodie letũ diem
fabulis indulgeremꝰ: rursus ad mo¬
nere cepi. ut solliciti existeremꝰ in
orationib ⁊ uigilus. atq ad om̃s t̃¬

Expanded text:
orate ne intretis in tentationem. » Puorate ne intretis in tentationem. » Putabant autem quia non multo ante pestilentiae clades et eos et multos circumquaque lata caede straverat, eum de hujusmodi plaga jam reditura fuisse locutum. At ille rursus assumpto sermone: « Quondam, inquit, cum adhuc in mea demorarer insula solitarius, venerunt ad me quidam de fratribus die sancto dominicae nativitatis, rogabantque ut de mea casula et mansione egrediens, solemnem cum eis et laetum diem tantae venerationis transigerem, quorum precibus devotis acquiescens egrediebar, et consedimus ad epulas. At in media forte refectione dixi ad eos: Obsecro, fratres, caute agamus nos et vigilanter, ne per incuriam forte et securitatem inducamur in tentationem. At illi responderunt, Obsecramus hodie laetum agamus fabulis indulgeremus, rursus admonere coepi, ut solliciti existeremus in orationibus et vigiliis, atque ad omnes te
Abbreviated transcription (Latin):
his que sibi erant reuelata patefac̃e
nunqͥt uidetis inqͥt. qͣm mire mu¬
tatꝰ et tͦbatꝰ sit aer: Et qͥs mortaliũ
sufficit inuestigare iudicia dei : at¬
tamen confestĩ intͣuit ad reginam.
et secreto alloquens. eam. erat aũ
dies sabbati. uide in qͥt mature¬
illutescente scda sabbati as¬
centlas currum. quia die cdm̃co
curru ire nͣ licet. uadasq ad regiã
ciuitatẽ. ibiq ctissime int̾eas. ne
forte occisus sit rex. Ego aũ quia cͣsti¬
na cdie ad uicinũ monast̾ium. ob de¬
dicandã ibi eccłiam uenire ro-¬
gatꝰ sum: expleta dedicatione te
continu o subseqͦr. ueniente auͣ
die dñi co. predicans uerbũ dei.
fr̃ib eiuscdẽ monast̾ii. finito sermo¬
ne. et fauentib cunctis qͥ aderant.
rursus ita cepit. Obsecro dilectissi
agatis. et confortemini iuxta apłi¬
monita. ne forte suꝑueniens aliqͣ¬
tos inueniat: s memores potiꝰ sẽꝑ
estote illiꝰ dñici p̃cepti. uigilate et

Expanded text:
his quae sibi erant revelata patefacere: his quae sibi erant revelata patefacere: « Nonne videtis, inquit, quam mire mutatus ac turbatus sit aer? Et quis mortalium sufficit investigare judicia Dei? » Attamen confestim intravit ad reginam, et secreto eam alloquens, erat autem dies sabbati: « Vide, inquit, matureillucescente secunda sabbati acendas currum, quia die Dominico curru ire non licet, vadasque et regiam civitatem citissime introeas, ne forte occisus sit rex. Ego autem quia crastina die ad vicinum monasterium ob dedicandam ibi ecclesiam venire rogatus sum, expleta dedicatione te continuo subsequor. » Veniente autem die Dominico, praedicans verbum Dei fratribus ejusdem monasterii, finito sermone et faventibus cunctis qui aderant, rursus ita coepit: « Obsecro, dilectissiagatis, et confortemini, ne forte superveniens aliqtos invecepti, vigilate et