comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scisse de ciue. Itaq uictor uicto infeli¬
cior. ubi et fratris corpꝰ agnouit et.
parricidiũ suũ. exeerat᷑ bella cuui¬
lia. ilico pectus suũ gladio cransuer¬
berans. simulq lacͥmas et sangͥnẽ
fundens: suꝑ fraternũ sese cadauer
abiecit. Et quid hoc ꝓfuit ad confu¬
sionẽ crudelis incepti. qd̾ in pͥmo sta¬
tu belloꝵ ciuiliũ ex ordio infamis fa¬
ma percrebuit. percurrisse ignaros
qͥdem fratres sed conscios ciues. petis¬
se fratrem scelere uictorem. spolia fr̾ĩs
occisi. ac mox tance ĩmanitatis reum
eodem gladio atq eadem manu per
suã necem parricidiũ qd̃ ãmiserat uin¬
dicasse : nũquid intentarũ animosita¬
tes partiũ tam triste mouit exemplũ:
nũquid apud quẽquam periculum
sceler is. reppulit terror erroris: nũqͥd
hec que cõmunis est etiã cũ beluis
pietas et reuerentia nature. quod unꝰ
perimendo ac pereundo cõmisit. quia
inse agi posset incremuit. seseq ab

Expanded text:
scisse de ciue. itaque uictor uicto infeliscisse de ciue. itaque uictor uicto infelicior, ubi et fratris corpus agnouit et parricidium suum, exsecratus bella ciuilia ilico pectus suum gladio transuerberans simulque lacrimas et sanguinem fundens super fraternum sese cadauer abiecit. Et quid hoc profuit ad confusionem crudelis incepti, quod in primo statim bellorum ciuilium exordio infamis fama percrebruit, concurrisse ignaros quidem fratres sed conscios ciues, petisse fratrem scelere uictorem spolia fratris occisi ac mox tantae immanitatis reum eodem gladio atque eadem manu per suam necem parricidium, quod admiserat, uindicasse? numquid intentarum animositates partium tam triste mouit exemplum? numquid apud quemquam periculum sceleris reppulit terror erroris? numquid haec, quae communis est etiam cum beluis, pietas et reuerentis- naturae?. quod unus perimendo ac pereundo commisit, quia in se agi posset intremuit seseque ab
Abbreviated transcription (Latin):
tem sertorrus accepit. ille scilicet ser¬
torus: iam hic ciuilis belli incentor
& particeps. qui etiã hoc finito ali¬
ud post in hispania bellũ excitauit.
Quod ꝑ multos annos maximis ro¬
manoꝵ cladib trayit. Cetera uero
exercit᷑ portio. cinnã secuta est. Por¬
ro autẽ gneus pompeiꝰ qui a sena¬
tu cũ exercitu accersit᷑. ut rei publi¬
ce opitularet᷑: et dui sese nouarũ re¬
rũ aucupatione suspenderat. contẽp¬
tus a mario uel cinna. ad oc cauiũ
alterũ consulẽ sese contulit. et mox
cũ sercorio conflixit. Infelicem pug¬
nã int̾uentus noc̃tis diremit. Secen¬
ti ex utraq parte milites trucidati
ad sepulturã discernerent᷑. miles pom¬
peianꝰ fratͥs sui quẽ ipse int̾fecãt cor¬
pus agnouit. In concursu enĩ utrĩq
cognicionẽ uultꝰ galea. consid̾ationẽ
furor ademerat. Quanuis paruũ sit
culpe circa ignorantiã. ut uideatiu
nescisse de fractre: quẽ non ambigit᷑

Expanded text:
tem Sertorius accepit: ille scilicet Sertem Sertorius accepit: ille scilicet Sertorius, jam hinc civilis belli incentor et particeps, qui etiam hoc finito, aliud post in Hispania bellum excitavit, quod per multos annos maximis Romanorum cladibus traxit. Caetera vero exercitus portio Cinnam secuta est. Porro autem Cn. Pompeius, qui a senatu cum exercitu arcessitus, ut reipublicae opitularetur, et diu sese novarum rerum aucupatione suspenderat, contemptus a Mario vel Cinna, ad Octavium, alterum consulem, sese contulit, et mox cum Sertorio conflixit. Infelicem pugnam interventus noctis diremit. Sexcenti ex utraque parte milites trucidati ad sepulturam discernerentur, miles Pompeianus fratris sui, quem ipse interfecerat, corpus acognitionem uultus galea, considerationem furor ademerat; quamuis parum sit culpae circa ignorantiam, ut uideatur nescisse de fratre quem non ambigitur
Abbreviated transcription (Latin):
eum sillane cohortes irruissent: magna
seruoꝵ cede diffugit. Ibi tunc sulpicius
marii collega. seruo suo ꝓdente ꝓstra¬
tus est. seruũ uero ipsũ. qd̾ hostem in¬
dicauerat: manu mitti. qd̾ uero do¬
minũ ꝓdiderat saxo tarepio deici con¬
sules decreuer̃t. Marius fugiens eũ
ꝑseq̾ntiũ instancia circũ septus eẽt.
in minturnensiũ paludib sese abdidit.
C quib infelicit̾ oblit᷑ luto. ignomi¬
niose q protract᷑. turpi autẽ specta¬
culo minturnas deductꝰ. contrususq
in carcerem. ꝑcrssorem ad se missum
solo uultu ext̾ruit. Deinde lapsus e
uincłis. in affricã transfugit. sollicita¬
toq ex utica filio. ubi is custodia ob¬
seruabat᷑. continuo romã ingressꝰ:
cinne consulis societate scelerum
coniunctꝰ est. Igit᷑ ad profligandam
umu̾sam rem publicã. exercitũ sic.
in qͣtuor partes diuiserunt. Tres siqͥ¬
dem legiones mario date. parti copi¬
arum gneus carbo p̃positus est. Par¬

Expanded text:
eo Sullanae cohortes irruissent, magna eo Sullanae cohortes irruissent, magna suorum caede diffugit. Ibi tunc Sulpicius, Marii collega, servo suo prodente, prostratus est. Servum vero ipsum, quod hostem indicaverat, manumitti; quod vero dominum prodiderat, saxo Tarpeio dejici consules decreverunt. Marius fugiens, cum persequentium instantia circumseptus esset, in Minturnensium paludibus sese abdidit, e quibus infeliciter luto oblitus, ignominioseque protractus, turpi autem spectaculo Minturnas deductus, contrususque in carcerem; percussorem ad se missum solo vultu exterruit. Deinde lapsus e vinculis, in Africam transfugit, sollicitatoque ex Utica filio, ubi in custodia observabatur, continuo Romam regressus, Cinnae consuli societate scelerum conjunctus est. Igitur ad profligandam 343 universam rempublicam, exercitum sibi in quatuor partes diviserunt. Tres siquidem legiones Mario datae, parti copiarum Cn. Carbo praepositus est, par
Abbreviated transcription (Latin):
exarserint: a me tam̃ speciatĩ et si bre¬
uit̾ singłã proferunt᷑. Mariꝰ. silla con¬
sule contͣ metr idatẽ in asiã cũ exercitu
profecturo. in campania tantũ prop¬
cer socialis belli reliquias consistente:
affectauit septimũ consulatũ. et bellũ
suscipere metridaticũ:
uo silla cognito
ĩpaciens re uera iuuenis intẽpe¬
rata q ira ꝑcitiis. cũ qͣtuor legionibus
pͥmum ante urbem consedit. LIbi gra¬
tidiũ marii legatũ. quasi pͥmam uicti¬
mam belli ciuilis occidit. Mox urbẽ
cũ exercitu ir rupit. faces ad inflãman¬
dam urbem poposeit. om̃ibus metri
abditis per sacrani uiam. citato agini¬
ne inforum uenit. Marius cũ ꝑmoue¬
re nobilitatẽ. inflãmare plebem. eques¬
trem deniq ordinẽ ꝑarmare adu̾sus
sillam frustra temptasset. postremo ser¬
ius spe libertatis et prede. ad arma sol¬
licitatis nequaquã repugnare ausis :
tandẽ in capitoliũ concessit. Sed cũ in¬

Expanded text:
exarserint, a me tamen speciatim, etsi breexarserint, a me tamen speciatim, etsi breviter, singula proferentur. Marius, Sulla consule, et contra Mithridatem in Asiam cum exercitu profecturo, in Campania tamen propter socialis belli reliquias consistente, affectavit septimum consulatum, et bellum suscipere Mithridaticum, quo Sulla cognito, impatiens revera juvenis intemperataque ira percitus, cum quatuor legionibus primum ante Urbem consedit, ubi Gratidium, Marii legatum, quasi primam victimam belli civilis occidit, mox Urbem cum exercitu irrupit, faces ad inflammandam Urbem poposcit. Omnibus metu abditis, per Sacram viam citato agmine in forum 342 venit. Marius cum permovere nobilitatem, inflammare plebem, equestrem denique ordinem perarmare adversus Sullam frustra attentasset, postremo servis spe libertatis et praedae ad arma sollicitatis, nequidquam repugnare ausus, tandem in Capitolium concessit. Sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
pua sin parte aut i onabat᷑. in ipsũ orbem
consideret. tunc tempora sua. quasi in erple¬
bilis uent̾ cuncta cõsumens ageret. et sem¬
per esuriens cunctis urbib quas miseras
faciebat. ipsa miserior nichil relinquẽs
nichil habebat. et stimulo domestice
famis: ad concinuationẽ bellice inqͥetu¬
dinis trudebat᷑. Hiscdem temporib rex
sothimꝰ. cũ magnis tbracũ auxilus gre¬
ciam ingressus: cunctos macedonie fi
nes depopulat᷑ est. tandemq agabio
sentio p̾tore suꝑat᷑: redire in regnum
coactus est: Cap̃.¬
nno ab urbe condita secentesimo
ciali bello. rome pͥmum bellũ ciuile
cõmotum est. Sodemq anno bellum¬
mitridaticũ. et si minꝰ infame: non
tam̃ minꝰ graue ceptũ est. Equidẽ de
mitridatici belli spacio uarie traditũ
est. utr ñ abhinc pͥmũ ceperit antunc
p̃cipue exarserit. Maxime cũ alii tri¬
gnita. alii quadraginta annis gestum
referant. Sed quanuis hisclem gesta

Expanded text:
puas suas partes auctionabatur. Quam ob rem puas suas partes auctionabatur. Quam ob rem consideret tunc tempora sua, cum quasi inexplebilis venter cuncta consumens, et semper esuriens, cunctis urbibus, quas miseras faciebat, ipsa miserior, nihil relinquens, nihil habebat, et stimulo domesticae famis ad continuationem bellicae inquietudinis trudebatur. Iisdem temporibus rex Sothimus cum magnis Thracum auxiliis Graeciam ingrenes depopulatus est tandemque a C. Sentio praetore superatus redire in regnum coactus est. Anno ab Vrbe condita DCLXII nociali bello, Romae primum bellum civile commotum est: eodemque anno Mithridaticum bellum, etsi minus infame, non tamen minus grave coeptum est. Et quidem de Mithridatici belli spatio varie traditum est, utrum abhinc primum coeperit, an tunc praecipue exarserit, maxime cum alii triginta, alii quadraginta annis gestum referant. Sed quamvis iisdem tempori
Abbreviated transcription (Latin):
uastati sunt. Popediꝰ et obsidiꝰ italici
imꝑatores ab eodẽ sulpicio apud flum̃
theanũ. horribili p̃lio oppressi et occisi st̃.
asculũ ingressus. prefectos. cen¬
turiones cunctosq principes eoꝵ uir¬
gis cecidit. securiq ꝑcussit. Seruos pre¬
damq omnẽ. sub hasta uendidit. Neli¬
quos liberos quidẽ sed midos et egentes
abire p̃cepit. Et cũ de hac preda opitu¬
latione aliquã in usu stipendii publici
senat᷑ fore speraret: nichil cam̃ pompeiꝰ
ex ea egenti erario contulit. Namq eo¬
dem temꝑe cũ penit᷑ exhaustũ esset era¬
riũ et ad stipendiũ deesset frumenti ex
in possessionẽ traditã erant: cogente mopia
uendita st̃. et sufficiens pecunie modus
qͥad tempꝰ inopie subsidio esset: accept᷑ ẽ.
E qͥdem cune in sinꝰ psius ciuitatis eũ¬
sarũ omniũ urbiũ. nudataꝵ q t̾rarum
abrase undiq opes congerebant᷑. Cũ ip̃a
roma turpi adigente inopia. queꝰ preci¬

Expanded text:
vastati sunt. Propedius et Obsidius Italici vastati sunt. Propedius et Obsidius Italici imperatores ab eodem Sulpicio apud flumen Theanum horribili praelio oppressi et occisi sunt. Asculum ingressus praefectos, centuriones, cunctosque principes eorum virgis cecidit, securique percussit, servos praedamque omnem sub hasta vendidit: reliquos liberos quidem, sed nudos et egentes, abire praecepit; et cum de hac praeda opitulationem aliquam in usum stipendii publici senatus fore speraret, nihil tamen Pompeius ex ea egenti aerario contulit. Namque eodem tempore, cum penitus exhaustum esset rium, et ad stipendium frumenti deesset expin possessionem tradita erant, cogente inopia, vendita sunt, et sufficiens pecuniae modus, qui ad tempus inopiae subsidio esset, acceptus est. Et quidem tunc in sinum ipsius civitatis eversarum omnium urbium nudatarumque terrarum abrasae undique opes congerebantur, cum ipsa Roma turpi adigente inopia praeci
Abbreviated transcription (Latin):
pompeiꝰ romanꝰ isset exercit᷑. et postu¬
miꝰ albinꝰ uir consularis tunc lucu
sille legat᷑. intolerabili suꝑbia omniũ
inse milicũ odia suscitasset lapidib
occisus est: Cap̃.¬
illa consul ciuilem cruorem ñ
nisi hostili sangͥne expiari pos¬
ie cestat᷑ est. Cuĩ rei conscientia ꝑmotͦ
exercit᷑. ita puguã exortꝰ est: ut sibi unꝰ¬
quisq pereundũ uideret. nisi uiciset.
Decẽ et nouẽ milia sannitiũ illo p̾lio
cesa st̃. Iuuentiũ quoq italicũ ducem
et magnũ quoq ipsus popłm pseelit᷑
occidit. Portiꝰ cato consul. marianas co¬
pias habens. cum aliquanta strenue ges¬
sisset. gloriat᷑ est. gaiũ mariũ non
maiora fecisse. et obboc cũ ad iocũ foni¬
cum contͣ marsos bellũ gereret. a filio¬
gau marii in tumultu belli quasi ab
incerto actore ꝓstratus est. Gauis gabi¬
niꝰ legat᷑. in expugnatione hostilium
castroꝵ inc̾fectus. Marrucini uestimi¬
q sulpitio legato pompei ꝑsequente:

Expanded text:
339 Romanus isset exercitus, et Postumius Albinus, vir consularis, tunc L. Sullae legatus, intolerabili superbia omnium in se militum odia suscitasset, lapidibus occisus est. Sulla consul civilem cruorem non nisi hostili sanguine expiari pose testatus est: cuius rei conscientia permotus exercitus ita pugnam adortus est, ut sibi unusquisque pereundum uideret nisi uicisset. decem et octo milia Samnitium illo proelio caesa sunt; Iuuentium quoque, Italicum ducem, et magnum ipsius populum persecutus occidit. Porcius Cato consul Marianas copias habens cum aliquanta strenue gessisset, gloriatus est, C. Marium non maiora fecisse, et ob hoc, cum ad lacum Fucinum contC. Marii in tumultu belli, quasi ab incerto auctore prostratus est. C. Gabinius legatus in expugnatione hostilium castrorum interfectus est. Marucini Vestinique, Sulpicio legato Pompeii persequente,
Abbreviated transcription (Latin):
marsoꝵ in ea pugna. cũ frauco impera¬
tore suo cesast̃. Capta tria milia. qͣtuor
autẽ milia italici uiri ex ea cede ꝓfugi
iugũ montis coacto in unũ agmine for¬
te conscend̾ant. tibi oppressi exanimati¬
q niuib miserabili morte riguerunt.
Namq ita ut actonit tunore hostiũ
steterant. alii stipib uel saxis reclines.
alii armissuis innitentes. patentibus
cuncti ocłis. dentib q midatis. uiuenti¬
um in modũ uisebant᷑. nec ullũ erat
.ꝓcul intuentib mortis indiciũ: nisidi¬
uturna ĩmobilicas. quã nullo modo
humane uice uegetatio diu ꝑpeti pͥ.
Pademdie picentes congressi et uicti
st̃. Quoꝵ dux uidacilius conuocatis
pricipib suis. post magnificatas epu¬
ias largaq copula cunctos ad exemplũ
sui ꝓuocans. hausto ueneno assr̃ptus
est. cuuictis factũ eiꝰ laudantib sed ne¬

Expanded text:
Marsorum in ea pugna cum Franco imperaMarsorum in ea pugna cum Franco imperatore suo caesa sunt, capta tria milia. quattuor milia autem Italici uiri ex ea caede profugi iugum montis coacto in unum agmine forte conscenderant, ubi oppressi exanimatique niuibus miserabili morte riguerunt. namque ita, ut attoniti timore hostium steterant, alii stirpibus uel saxis reclines, alii armis suis innitentes, patentibus cuncti oculis dentibusque nudatis uiuentium in modum uisebantur; nec ullum erat procul intuentibus mortis indicium nisi diuturna immobilitas, quam nullo modo humanae uitae uegetatio diu perpeti potest. eadem die Picentes congressi et uicti sunt, quorum dux Vidacilius conuocatis principibus suis post magnificas epulas largaque pocula cunctos ad exemplum sui prouocans hausto ueneno absumptus est, cunctis factum eius laudantibus sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
uestem meroris quã exorto sociali bello
sup̃serat. hac spe arridente deposuit.
atq antiquũ toge decorem recuꝑauit.
Mariꝰ deinde sex milia marsoꝵ cecidit.
septẽ milia armis exuit. Silla cũ ui¬
ginti quatuor cobortib eserniã missus
ubi artissima obsidione romani ciues
et milites p̃mebant᷑. maximo bello et
plurima cede hostiũ. urbem sociosq
seruauit: Cap̃.¬
neus pompeius: picentes gͣui
prelio fudit. Qua uictoria
senat᷑ laticlauia et cetera dignitatis
insignia recepit. cũ togas cantũ modo
uictoria cesaris pͥmũ respirante sũpsis¬
sec. Portiꝰ cato pretor etruscus. plociꝰ
legatus. umbros plurimo sanguine
ĩpenso. et difficillimo labore uicerunt.
Gneo põpeio et lucio portio catone con¬
sulib pompeiꝰ dui obsedit asculũ ciui¬
tatem. nec tam̃ expugnauisset: nisi po¬
pulũ in campũ ꝓrumpentẽ. gͣuissima
oppressione uicisset. Dec̃e et octo milia

Expanded text:
est uestem maeroris, quam exorto sociali bello est uestem maeroris, quam exorto sociali bello sumpserat, hac spe adridente deposuit atque antiquum togae decorem recuperauit. Marius deinde sex milia Marsorum cecidit, septem milia armis exuit. Sulla cum uiginti et quattuor cohortibus Aeserniam missus, ubi artissima obsidione Romam ciues et milites premebantur, maximo bello et plurima caede hostium urbem sociosque seruauit. Cn. Pompeius Picentes graui proelio fudit, qua uictoria senatus laticlauia et cetera \'dignitatis insignia recepit, cum togas tantummodo uictoria Caesaris primum respirante sumpsisset. Porcius Cato praetor Etruscos, Plotius legatus Vmbros plurimo\' sanguine inpenso et difficillimo labore uicerunt. Cn. Pompeio L. PorCio Catone consulibus Pompeius diu obsedit Asculum ciuitatem; nec tamen expugnauisset, nisi populum in campum prorumpentem grauissima oppressione uicisset. decem et octo milia
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ sibi legit. Quẽ assedule sũmo¬
uentẽ morã bello utilem fore. et pau¬
lisꝑ in castris exercere militẽ oportere
miliciã. doloideũ agere ratꝰ contẽpsit.
seseq in insidias marsoꝵ et uinu̾sũ
aginen exercit᷑ sui incaut᷑ iniecit.
Ubi et ipse consul occisus. et multi
nobiles int̾fecti. et octo milia roma¬
noꝵ militũ cesa sunt. Arma et cor¬
pora interfectoꝵ in conspectu legati¬
cladis euerit. Marius raptis continuo co¬
pus uictores insperat᷑os oppressit octo mi¬
lia et ipse marsoꝵ int̾fecit. Cepio aucẽ
auestinis. et marsis deductꝰ in insidiis
cũ exercit᷑u trucidat᷑ est. Luciꝰ uͦ iuliꝰ
cesar postquã apud esermã uict᷑ aufu¬
gerat: contractis undiq copus aduer¬
sum sannites & lucanos dimicans. mul¬
ta hostiũ milia int̾fecit. Cũq ab exerci¬
tu ĩperator appellat᷑ est. romãq nunti¬
os de uictoria misisset. senat᷑ sagam hoc

Expanded text:
legatum sibi legit, quem assidue submolegatum sibi legit, quem assidue submoventem moram bello utilem fore, et paulisper in castris exerceri militem oportere tironem, dolo id agere ratus, contempsit, seseque in insidias Marsorum et universum agmen exercitus sui incautus injecit, ubi et ipse consul occisus et multi nobiles interfecti: et octo millia Romanorum militum caesa sunt. Arma et corpora interfectorum in conspectu cladis euexit. Marius raptis continuo copiis uictores insperatus oppressit, octo milia et ipse Marsorum interfecit. Caepio autem a Vestinis et Marsis deductus in insidias, cum exercitu trucidatus est. L. uero Iulius Caesar postquam apud Aeserniam uictus aufugerat, contractis undique copiis aduersum Samnitas. et Lucanos dimicans multa hostium milia interfecit. cumque ab exercitu imperator appellatus esset Romamque nuntios de uictoria misisset, senatus saga, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sannites. lucani. cũ adhuc occultam
defectionẽ medicarent᷑. gaiũ seruiũ pre¬
torem. legatũ ad semet ipsos missum:
apud ascusũ occiderunt. statĩq clau¬
sa ciuitate. om̃s ciues romanos indic
ta iugularunt. Continuo atrocissi¬
mã perniciẽ. infamissima p̃cessere ꝓ¬
digia. Namq omniũ generũ anima¬
lia. que manꝰ hominũ blande ꝑpeti.
atq int̾ homines uiuere solita erant:
relictis stabulis pascusq cũ balat u
hinnitu. mugitriq miserabili. ad sil¬
uas montesꝰ fugerunt. Canes quoq
quoꝵ natura est extͣ hoĩes ẽẽ ñ posse.
lacͥmosis ululatib uagi lupoꝵ ritu
oberrabant. Igit᷑ gneus põpeiꝰ p̃tor cũ
picentib ussu senat᷑ bellũ gessit. ⁊ iuctꝰ
est. Postquã sibi sannices papiũ muti¬
lium imꝑatorem p̃fecerant. marsi
autẽ agamennonẽ archipirata p̃ob¬
tauerunt. uilius cesar sannitiũ pug¬
na uictus: cesofugit exercitii. Rutiliꝰ
consul mariũ ꝓpinqumsum

Expanded text:
Samnites, Lncani, cum adhuc occultam Samnites, Lncani, cum adhuc occultam defectionem meditarentur, C. Servilium praetorem, legatum ad se missum, apud Asculum occiderunt, statimque clausa civitate, omnes cives Romanos indicta caede jugulaverunt. Continuo atrocissimam perniciem infamissima praecessere prodigia. Namque omnium generum animalia, quae manus hominum blande perpeti, atque inter homines vivere solita erant, relictis stabulis pascuisque, cum balatu, hinnitu, mugituque miserabili, ad sylvas montesque fugerunt. Canes quoque, quorum naturae est extra homines esse non posse, lacrimosis ululatibus vagi luporum ritu oberrarunt. Igitur Cn. Pompeius praetor cum Picentibus jussu senatus bellum gessit, et victus est; postquam sibi Samnites Papium Mutilum imperatorem praefecerant, Marsi autem Agamemnonem archipiratam praeoptaverant. Julius Caesar, Samnitium pugna victus, cconsul Marium propinquum suum
Abbreviated transcription (Latin):
illectos. cũ placitũ expioeinare ñ pos¬
set: in arma excitauit. To accessit ut
mestam urbem ꝓdigia dira decerre¬
rent. Nam sub ortu solis. globus ig¬
nis e regione septẽtrionis cũ maximo
celi fragore emicuit. Apud tarrepti¬
nos cũ panes ꝑ conuiuia frangerent᷑
cruor e mediis panib quasi uulnerib
corpoꝵ flurit. Preterea ꝑ septẽ conti¬
nuos dies grando lapidũ. ĩmirtis eti¬
am testarũ fragmentis: terrã latis¬
sime uerberauit. In sannitib uasti¬
simo hiatu terre flãma ꝓrupit. et
usq ad celũ extendi uisa est. Com¬
plures p̾̃terea in itinere romani ui¬
dere globũ. coloris aurei celo ad ter¬
ram deuolui. maiorem q factum
rursus a t̾ra in sublime ad orientẽ
solem fieri. ac magnitudine sua ip¬
sũ solem obtexisse. Drusus tantis ma¬
lis anxius. domi sue incerto quidẽ
actore int̾fectus est. Igit᷑ picentes
uestii. marsi. peligni. marrucimi.

Expanded text:
illectos, cum placita explere non posillectos, cum placita explere non posset, in arma excitavit. Eo accessit, ut moestam Urbem prodigia dira terrerent. Nam sub ortu solis globus ignis a regione septentrionis cum maximo coeli fragore emicuit. Apud Arretinos cum panes per convivia frangerentur, cruor e mediis panibus, quasi e vulneribus corporum fluxit. Praeterea per septem continuos dies grando lapidum, immixtis etiam testarum fragmentis, terram latissime verberavit. In Samnitibus vastissimo hiatu terrae, flamma prorupit, et usque in coelum extendi visa est. Complures praeterea in itinere videre Romani globum coloris aurei, coelo ad terram devolvi, majoremque factum, rursus a terra in sublime ad Orientem solem ferri, ac magnitudine sua ipsum solem obtexisse. Drusus tantis malis anxius, domi suae, incerto quidem auctore, interfectus est. 336 Igitur Picentes, Vestini, Marsi, Peligni, Marrucini,
Abbreviated transcription (Latin):
gationẽ de reditu metelli numidici
tocius urbis gaudio ꝓuulgarunt.
Quod ne perficeret᷑ maru consulis
et furii tͥbum plebis factionib int̃¬
cessũ est. Rutilius quoq uir inte¬
gerrimꝰ. adeo fidei atq innocentie
constancia usus est. ut die sibi ab ac¬
cusatorib dicta. usq ad cognitionẽ.
neq capillũ barbam ue prompserit.
neq sordida ueste. humili ue habitu
suffragratores concsliarit. inimicos
promulserit. iudices tẽperarit. orati¬
onẽ quoq a p̃tore concessam nichilo
sũmisorem quã animũ habuerit.
Cũ euidenti oppugnaret᷑ calũ pnia et
opinione bonoꝵ omniũ iure absoluen¬
dus putaret᷑. ꝑuirio iudicũ condemp¬
nat᷑ est. qui smirmã cõmigrans: lice¬
rarũ stridiis intent᷑ insenuit.
cio marcio philippo consulib intesti¬
nis causis sociale bellũ cota cõmouit
italia. Siqͥdem libiis drusus tͥbu¬
nis plebi latinos ornnes spe libertatiᷤ

Expanded text:
gationem de reditu Metelli Numidici gationem de reditu Metelli Numidici totius Vrbis gaudio promulgarunt: quae ne perficeretur, Marii consulis et Furii tribuni plebi factionibus intercessum est. Butilius quoque air integerrimus adeo fidei atque innocentiae constantia usus est, ut die sibi ab accusatoribus dicta, usque ad cognitionem neque capillum barbamue promiserit neque sordida ueste humiliue habitu suffragatores conciliarit, inimicos permulserit, indices temperarit, orationem quoque a praetore concessam nihilo summissiorem quam animum habuerit. cum euidenti oppugnaretur calumnia et opinione bonorum omnium iure absoluendus putaretur, peiurio iudioum condemnatus est. qui Zmyrnam conmigrans litterarum studiis intentus consenuit. . Marcio Philippo consulibus, intestinis causis sociale bellum tota commovit Italia, siquidem Livius Drusus, tribunus plebis, Latinos omnes spe libertatis
Abbreviated transcription (Latin):
rator est appellat᷑. Marius mapipu¬
latim plebe descripta. alterum consu¬
lem cũ presidus in colle disposuit. ip̃e
portas cõmuniuit. In foro prelium
cõmissum est. Satur ninus amari¬
anis foro pulsis: in capitolium con
fugit. Marus fistulas quib eo aqͣ
ducebat᷑ incidit. bellũ deinde in aditu
capicolii horridũ satis factum est.
Multi circa saufeciũ ⁊ saturninum
cesi. Saturninꝰ palam clamitans. ma¬
riũ auctorem ẽe omniũ molitionũ
suarũ contestat᷑ est. Cũ autẽ iple sa¬
turninꝰ et saufeciꝰ. et labienꝰ cogente
mario in curiã confugissent: per eqͥ¬
tes romanos effractis forib occisi st̃.
Gauis glaucia extract᷑ de domo clau¬
dii occisus est. Furius tribunꝰ plebi
bona omniũ publicanda decreuit.
Gneus dolabella saturnim frater.
per forũ holitoriũ fugiens: cũ lucio
giganio int̾fectus est. Itaq actorib
tance seditionis occisis. quies popło
fuit. Tunc cato atq pomperus ro¬

Expanded text:
rator est appellatus. Marius manipurator est appellatus. Marius manipulatim plebe descripta alterum consulem cum praesidiis in colle disposuit, ipse portas communiuit. in foro proelium commissum est; Saturninus a Marianis foro pulsus in Capifugit. Marius fistulas, quibus eo aqua deducebatur, incidit. Bellum deinde in atrio Capitolii horrendum satis actum est. Multi circa Saufejum et Saturninum caesi. Saturninus palam clamitans Marium esse auctorem omnium molitionum suarum, contestatus est; cum autem ipse Saturninus et Saufeius et Labienus cogente Mario in curiam confugissent, per equites Romanos effractis foribus occisi sunt. C. Glaucia extractus e domo Claudii trucidatus est. Furius, tribunus plebi, bona omnium publicanda decreuit. Cn. Dolabella, Saturnini frater, per forum holitorium fugiens, cum L. Giganio interfeotus est. itaque auctoribus tantae seditionis occisis quies populo fuit. tunc Cato atque Pompeius ro
Abbreviated transcription (Latin):
iectus est. Pluruna ante capitolium cede
facta: annoniũ deinde cũpetitorem su¬
um saturninꝰ et glaucia. fraude gaui
maurii consulis occiderunt. Subseqͦn¬
de anno marius sexto consul ⁊ glaucia
pretor. & saturninꝰ tͥbunus plebi cons¬
pirauerunt. metellũ numidicum.
in exiliũ quacũq ui agere. Die dic¬
ta a suppositis eiusclem factionis iu¬
dicib ꝑ scelus innocens metellus dãp¬
nat᷑. in exiliũ cũ tociꝰ urbis dolore dis¬
cessit. Idem saturmnꝰ mẽmiũ uirũ
acrem et integrũ. fieri consulem ti¬
mens. orta subito seditione. fugientẽ
per publiũ. nectoiũ sacellitem. infor¬
mi stipice cõminutũ int̾fecit. Frem̃te
pro tantis rei publice malis senatu ac¬
poplõ romano. marius consul accom¬
modato ad tempiis ingenio consensui
bonoꝵ sese ĩmiscuit. cõmotamq plebẽ
leui oratione sedauit. Saturninus in¬
famib ausis contionem domi sue ha¬
buit. ibiq ab aliis rex. ab aliis impe¬

Expanded text:
iectus est, plurima ante Capitolium caede iectus est, plurima ante Capitolium caede facta. A. Nunium deinde, conpetitorem suum, Saturninus et Glaucia fraude C. Marii consulis occiderunt. subsequente anno Marius sexto consul et Glaucia praetor et Saturninus tribunus plebi conspirauerunt Metellum Numidicum in exilium quacumque ui agere. die dicta a suppositis eiusdem factionis iudicibus per scelus innocens Metellus damnatus in exilium cum totius Vrbis dolore discessit. idem Saturninus Memmium, uirum acrem et integrum, fieri consulem timens, orta subito seditione fugientem per P. Mettium satellitem informi stipite conminutum interfecit. fremente pro tantis reipublicae malis senatu populoque Romano, Marius consul accommodato ad tempus ingenio consensui bonorum sese inmiscuit commotamque plebem leni oratione sedauit. Saturninus infamibus ausis contionem domi suae habuit ibique ab aliis rex, ab aliis impe
Abbreviated transcription (Latin):
solon atheniensis discernere non ausus
fuerat. dũ fieri posse non credit. Et ro¬
niani qui se ortos a romulo scirent. eti¬
am hoc fieri posse intelligentes: suppli
cium singłare sanrerunt. Cap̃¬
nno ab urbe condita¬
post cimbricũ et tentonicũ bellũ. et quin¬
tum marii consulatũ. quo stastus roma¬
ni imperii iure conseruat᷑ iudicat᷑. serto
consulatu eiusclem gau marii. ita labe¬
factus est ut pene usq ad extremũ: in¬
testina clade conciderit. Euoluere ac
percurrere michi discordiaꝵ ambages
et mertricabiles seditionũ causas incõ¬
modũ simul ac longum uidet᷑. Sane
breuit̃ transsisse sufficiat. quia pͥmus
lucius apuleius. saturninus. ercitati
tumultꝰ auctor extiterit. quinto metello
numidicio. uiro sanc pͥmario. acerrimꝰ
inimicꝰ. qui eũ censorem creatum. pro¬
tractũ domo. atq incapitoliũ confugien¬
tem: armata multitudine obsedit. Un¬
de equitũ romanoꝵ indignatione de¬

Expanded text:
Solon Atheniensis decernere non ausus Solon Atheniensis decernere non ausus fuerat, dum fieri posse non credidit: et Romani, qui se ortos a Romulo scirent, etiam hoc fieri posse intelligentes, supcium singulare sanxerunt. Anno ab Vrbe conditapost Cimbricum et Teutonicum bellum et quintum Marii consulatum, quo status imperii Romani iure conseruatus iudicatur, sexto consulatu eiusdem C. Marii ita labefactatus est, ut paene usque ad extremum intestina clade conciderit. euoluere ac percurrere mihi discordiarum ambages et inextricabiles seditionum causas incommodum simul ac longum uidetur; sane breuiter strinxisse sufficiat, quia primus L. Apuleius Saturninus excitati tumultus auctor exstiterit, Q. Metello Numidico uiro sane primario acerrimus inimicus, qui eum censorem creatum protractum domo atque in Capitolium confugientem armata multitudine obsedit, unde equitum Romanorum indignatione de
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. Inuenta est etiam quedã que
duos filios traiectis per colla eoꝵ laque¬
is: ad suos pedes uinxerit. et cũ se ipsã
iuspendio morituram dimisisset: secũ
traxerit occidendos. Int̾ hec multa ac
miserabilia mortis genera. reguli qͦq¬
rederunt. Ciaudicus ⁊ cessorix capti
sunt. Ita in his duob preliis trecenta
quadraginta milia galloꝵ occisa. et
centũ quadͣginta milia capta sunt.
absq innumera mulierũ multitudi¬
ne. que se suos q paruulos femineo fu¬
rore. uii autẽ uirili necauerunt. Igit᷑
talem marii triumphũ romanamq
uictoriam. incredibile facinus et nonꝗͣ
antea romanis cognitũ. rome subito
ꝑpetratũ. uersa in horrorem ac mero¬
rẽ. tota urbe fuscauit: Cap̃. xiii¬
ublius siquidem malleolus. ser¬
uis adnicentib matrẽ suam int̾fe¬
cit. dap̃natus parricidu. insitusq in cul¬
leum et in mare proiect᷑ est. Impleuer̃t¬
q romani: et facinꝰ et penam. Unde et

Expanded text:
derunt. Inventa 331 est etiam quaedam, quae derunt. Inventa 331 est etiam quaedam, quae duos filios, trajectis per colla eorum laqueis, ad suos pedes vinxerit: et cum se ipsam suspendio morituram dimisisset, secum traxerit occidendos. Inter haec multa et miserabilia mortis genera, reguli qceciderunt. Claodicus et Cesorix capti sunt. Ita in his duobus praeliis trecenta quadraginta millia Gallorum occisa, et centum quadraginta millia capta sunt, absque innumera mulierum multitudine, quae se suosque parvulos femineo furore, vi autem virili necaverunt. Igitur talem Marii triumphum Romanamque victoriam incredibile facinus, et numquam antea Romanis cognitum, Romae subito perpetratum, versa in horrorem ac moerorem tota Urbe, fuscavit. Poblicius siquidem Malleolus, servis adnitentibus, matrem suam intcit. Damnatus parricidii, insutusque in culleum et in mare projectus est: impleveruntque Romani et facinus et poenam, unde et
Abbreviated transcription (Latin):
Ita factũ est ut tanta ac terribilis mul¬
titudo minima romanoꝵ. clade. sua au¬
cem ultima int̾necione cederet᷑. Centũ
quadraginta milia eoꝵ tunc in bello
cesa. septuaginta milia capta referun¬
tur. Mulieres grauiorem pene exerci¬
tauere pugnã. que plaustris in modũ
castroꝵ ei rcũstructis. ipse autẽ desuꝑ
propugnantes diu reppulere romanõ.
Sed cũ ab his nouo cedis genere terre¬
rent᷑. abscissis enĩ cũ crine uerticib
inhonesto satis uulnere turpes relin¬
quebant᷑. ferrũ qd̾ in hostes sup̃ser̃t
in se suos q uerterunt. Nam alie con¬
cursu mutuo iugulate. alie app̃hensis
inuicẽ faucib strangulate. alie funi¬
bus ꝑ equoꝵ erura confertis. ipsis q
continuo equis constimulatis. postqͣm
suas hisdẽ funibe quib equoꝵ erura
nexerant indididere ceruices: protracte
atqs examinate sunt. Alie laqueo desu
per erectis: plaustroꝵ temonib pepen¬

Expanded text:
ita factum est, ut tanta ac tam terribilis mulita factum est, ut tanta ac tam terribilis multitudo, minima Romanorum clade, sua autem ultima internecione caederetur. Centum quadraginta millia eorum tunc in bello caesa, sexaginta millia capta dicuntur. Mulieres graviorem pene excitavere pugnam, quae plaustris in modum castrorum circumstructis, ipsae autem desuper propugnantes, diu repulere Romanos. Sed cum ab his novo caedis genere terrerentur abscissis enim cum crine verticibus, inhonesto satis vulnere turpes relinquebantur ferrum quod in hostes sumpserant, in se suosque verterunt. Namque aliae concursu mutuo jugulatae, aliae apprehensis invicem faucibus strangulatae, aliae funibus per equorum crura consertis, ipsisque continuo equis extimulatis, postquam suas iisdem funibus, quibus equorum crura nexuerant, indidere cervices, protractae atque exanimatae sunt, aliae laqueo de subrectis plaustrorum temonibus pepen
Abbreviated transcription (Latin):
enduĩ esset. uitã sibi reser uarent. Itaq
cũ petita non impecrauissent. paruu¬
lis siuis ad sara collisis: cuncte sese fer
ro ac suspendio peremerunt. Hec de
tigurinis et ambronib gesta siuit.
Teutones aut̃e et cimbri. integris ce¬
piis alpiũ nues emensi: italie plana
peruaserant. ibiq ceũ rigidũ genꝰ du
blandiorib aureis poculis. cibis ac la¬
uacris. emollirent᷑. marius quint᷑
consul. et catulus. aduersũ eoi missi
die ad pugnã et campo dato. hanui¬
balis secuti ingeniũ. in nebula dispo¬
suere pugnã. in sole pugnauerunt.
Prima si quidem pertur batio gal¬
loꝵ fuit qd̾ romanã aciem prius dͭ¬
fendere dispositam. quã ad esse sense¬
runt. Cũq ilico uulnerati equites
retro in suos cogerent᷑. totamq mul¬
titudinem indispositam et adhue ad¬
uentantẽ conturbarent. et sol cũ uento
exort᷑.ex aduerso emicuisset: uisus eoꝵ
puluis oppleuit. et splendor hebetauit.

Expanded text:
endum esset, vitam sibi reservarent. Itaque endum esset, vitam sibi reservarent. Itaque cum petita non impetravissent, parvulis suis ad saxa collisis cunctro ac suspendio peremerunt. Haec de Tigurinis et Ambronibus gesta sunt. Teutones autem et Cimbri, integris copiis Alpium nives emensi, Italiae plana pervaserant: ibique cum 330 rigidum genus diu blandioribus auris, poculis, cibis ac lavacris emolliretur, Marius quintum consul et Catulus adversum eos missi, die ad pugnam et campo dato, Annibalis secuti ingenium, in nebula disposuere pugnam, in sole pugnarunt. Prima siquidem perturbatio Gallorum fuit, quod Romanam aciem prius offendere dispositam, quam adesse senserunt. Cumque illico vulnerati equites retro in suos cogerentur, totamque multitudinem indisposite adhuc adventantem conturbarent, et sol cum vento ortus ex adverso emicuisset, visus eorum pulvis opplevit et splendor hebetavit,
Abbreviated transcription (Latin):
disgressum hostiũ castra mouit. et
collem occupauit: qui campo et flu¬
uo ubi hostes sese diffuderant ĩmine¬
bat. Cũq exercituu eius aqua ad po¬
omniũ. aquã quidem in conspectu
esse respondit. sed eam ferro uendican¬
dam ꝓmisit. Primis itaq calonib cũ
clamore in pignã ruentib subsecut᷑
exercit᷑ mox iusto certamine cõposicis
ordinib bellũ gestũ est. et uicere ro¬
mani. Quarto die rursus producte
ne pari pugnauere discͥmine. Post¬
ubi incalescente sole. flura galloꝵ cor¬
pora in modũ muiũ distabuerunt:
usq in noctem cedes potius quã pug¬
na protracta est. Ducenta milia ar
matoꝵ in eo bello int̾fecta sunt octo¬
ginta milia capta. uix quatuor. milia
fugisse referunt᷑. Dux quoq eoꝵ the¬
ucodobus occisus est. Mulieres eoꝵ
constantiore animo quã si uicissent.
consulere consulem. ut si iniuolata
castitate uirginib sacris ac dus serui¬

Expanded text:
digressum hostium castra mouit et digressum hostium castra mouit et collem occupauit, qui campo et fluuio, ubi hostes sese diffuderant, imminebat. cumque exercitui eius aqua ad pour, aquam quidem in conspectu esse respondit, sed eam ferro uindicandam. primis itaque calonibus cum clamore in pugnam ruentibus subsecutus exercitus, mox iusto certamine conpositis ordinibus bellum gestum et uicere Romani. quarto die rursus productaene pari pugnauere discubi, incalescente die, fluxa Gallorum corpora, in modum nivium tabuerunt, usque in noctem caedes potius quam pugna protracta est. Ducenta millia armatorum Gallorum in eo bello interfecta sunt, octoginta millia capta, vix tria millia fugisse referuntur. Dux quoque eorum Theutobodus occisus est. Mulieres eorum constantiore animo, quam si vicissent, consuluere coss., ut si inviolata castitate virginibus, sacrisque diis servi
Abbreviated transcription (Latin):
abiectum est. Lorice uroꝵ conseisse
falere equoꝵ dispertite equi ipsi gur¬
gitib ĩmersi. homines laqueis collo
inditis ex arborib suspensi sunt. ita
ut nichil prede uictor. nichil miscdie
uictꝰ agnosceret. Maximꝰ tunc rome
ñ solũ luctus. uerũ etiã met᷑ fuit. ne
confestim cimbri alpes transgrederen¬
tur italiãq delerent. Hisdem tẽporib
quit᷑ fabius maximꝰ filiũ suũ adoles¬
centẽ rure religatũ cũ duob seruis
parricidii ministris int̾fecit. ipsos q
continuo seruos: in preciũ sceleris ma¬
nu misit. Die dicta gneo pompeio ac¬
cusante dãpnatus est. Igit᷑ marius
quarto consul. cũ uixta hisare rodani¬
q flumina ubi in se confluunt castra
posuisset. teutones. cimbri. et tigurri
et ambrones. postquã continuo tridro
circa romanoꝵ castra pugnarunt. li
quo pacto eos excuterent uallo. atq in
equũ refunderent trib agminib ita¬
liam petere destinarunt. Marius post

Expanded text:
abjectum, loricae virorum concisae, abjectum, loricae virorum concisae, phalerae equorum disperditae, equi ipsi gurgitibus immersi, homines laqueis collo inditis ex arboribus suspensi sunt ita, ut nihil praedae victor, nihil misericordiae victus agnosceret. Maximus tunc Romae non solum luctus, verumetiam metus fuit, ne confestim Cimbri Alpes transgrederentur Italiamque delerent. Iisdem temporibus Q. Fabius Maximus filium suum adulescentem, rus relegatum, cum duobus seruis parricidii ministris interfecit ipsosque continuo seruos in pretium sceleris manumisit. die dicta Cn. Pompeio accusante damnatus est. Igitur Marius quarto consul cum iuxta Isarae Rhodanique flumina, ubi in sese confluunt, castra posuisset, Teutones Cimbri et Tigurini et Ambrones postquam continuo triduo circa Romanorum castra pugnarunt, si quo pacto eos excuterent uallo atque in aequor effunderent, tribus agminibus Italiam petere destinarunt. Marius, post
Abbreviated transcription (Latin):
consul. et quint᷑ cepio proconsul. ad¬
uersus cimbros et teutonas. et ti¬
gur mos. et ambronas galloꝵ ger¬
manoꝵ q gentes. que tunc ut im¬
periũ romanũ extinguerent con¬
spirauerant missi. prouincias sibi
rodano flumine medio diuiserurł.
Ubi dũ int̾ se grauissima inuidia
et contentione disceptant: cũ mag¬
na ignominia et periclõ romani
nominis uictisunt. Siqͥdem in
ea pugna marcus emilius consula¬
ris captus et interfectus est. duo filii
consulis cesi. octoginta milia roma¬
noꝵ socioꝵ q ea tempestate crucida¬
ta. quadraginta milia calonũ atq
lirarũ int̾fecta: anthias scͥpsit. Ita
ex omni penit᷑ exercitu decem tan¬
tum modo homines qui miser̃t
nuntiũ ad augendas miserias repor¬
tarent suꝑfuisse referunt᷑. Hostes
binis castris atq ingenti preda po¬
titi. noua quadã atq insolita exe¬
cratione cuncta que ceperant pes¬
sum dederunt. uestis discissa et pro¬
iecta est aurũ argentũ q in flum̃

Expanded text:
consul et Q. Caepio proconsule aduersus Cimbros et Teutonas et Tigurinos et Ambronas, Gallorum Germanorum gentes, quae tunc ut imperium Romanum extinguerent conspirauerant, missi prouincias sibi Rhodano flumine medio diuiserunt. ubi dum inter se grauissima inuidia et contentione disceptant, cum magna ignominia et periculo Romani nominis uicti sunt. siquidem in ea pugna M. Aemilius consularis captus atque interfeconsulis caesi, octoginta millia Romanorum sociorumque ea tempestate trucidata, quadraginta millia calonum atque lixarum interfecta, Antias scribit. Ita ex omni penitus exercitu decem tantummodo homines, qui miserum nuntium ad augendas miserias reportarent, superfuisse referuntur. Hostes, binis castris atque ingenti praeda potiti, nova quadam atque insolita exsecratione, cuncta 328 quae ceperant, pessumdederunt. Vestis discissa et projecta est, aurum argentumque in flumen
Abbreviated transcription (Latin):
urnis horis uel potiꝰ in illa horrenda noc¬
te. toto celo fulsisse referat᷑. Quod non so¬
lũ scõꝵ euanglioꝵ fides. sed etiã aliqͣnti

Expanded text:
urnis horis uel potius in illa horrenda nocte toto caelo fulsisse referatur. quod non solum sanctorum Euangeliorum fides, sed etiam aliquanti
Abbreviated transcription (Latin):
pecudis. ñ hõis gemitus uideret᷑. Sed fa¬
laris factũ ampleriis. factorem execrans.
ꝙ ultioni materiã prebuit. ⁊ crudelitati.
Nam ipsũ opificẽ. sua inuentione puni¬
uit. Fuerat etiã paulo suꝑiore tẽpore apud
latinos rerx nomiulus. qͥ ꝑ annos decem ꝙi¬
nouẽ. flagitiis impietatib q crescens. ad
postremũ diuino iudicio fulmine int̾cep¬
tus: matura supplicia ĩmatura etate dis¬
soluit. Eligant nunc si uidet᷑. latini ⁊ si¬
culi utrũ in dieb aremuli. ꝙ phalaridiᷤ
ẽẽ maluissent in nocentiũ penis uitas
ex corquentiũ. an his cẽporibus xp̃ianis. cũ
ĩperatores romani ipsi in pͥmis religione cõ

Expanded text:
pecudis, non hominis gemitus uideretur. sed Phapecudis, non hominis gemitus uideretur. sed Phalaris, factum amplexus factorem exsecratus, et ultioni materiam praebuit et crudelitati: nam ipsum opificem sua inuentione puniuit. Fuerat etiam paulo superiore tempore apud Latinos rex Aremulus, qui per annos XVIII flagitiis inpietatibusque crescens, ad postremum diuino iudicio fulmine interceptus matura supplicia inmatura aetate dissoluit. Eligant nunc, si uidetur, Latini et Siculi, utrum in diebus Aremuli et Phalaridis esse maluissent innocentum uitas poenis extorquentium, an his temporibus Christianis, cum imperatores Romani, ipsa in primis religione co
Abbreviated transcription (Latin):
querentes ñquid in uteros matrũ uel uxo¬
quos fugiebant fugere cõpellunt. Quo
regnũ abstulit. eũq maxime hẏrcanorũ
genti p̃posuit. in medos uero reuerti ipse
noluit. Is finis imꝑii medoꝵ fuit. Sed ci¬
uitates que tributarie medoꝵ erant. a
cyro defecer̃t. Que res cyro multoꝵ belloꝵ
causa ⁊ origo extitit. Ea tẽpestate phalaris
siculus agrigentinos arrepta tirannide:
depopulabat᷑. qͥ crudelis mente. cũ mentis
crudelior. omĩa nefarie in innocentes agens
inuenit aliquando quẽ iuste puniret inuis¬
tus. Nam perillus quidã: eris opifex affec¬
tans tiranni amicitiã aptũ munꝰ ratus cru¬
nuã ex latere cõposuit. que ad contruden¬
dos dãpnatos receptui foret. ut cũ inclusꝰ
ibidem subiectis ignib torreret᷑: sonũ uo¬
cis exorte capacitas concaui eris augeret.
pulsuq ferali cõpetens imagini murmͣ
emitteret. nefarioq spectacło mugitus

Expanded text:
quaerentes, num in uteros matrum uel uxoquaerentes, num in uteros matrum uel uxoquos fugiebant fugere conpellunt. ibi regnum abstulit, eumque maximae Hyrcanorum genti praeposuit. in Medos uero reuerti ipse noluit. is finis imperii Medorum. fuit. sed ciuitates, quae tributariae Medorum erant, a Cyro defecerunt: quae res Cyro multorum bellorum causa et origo exstitit. Ea tempestate Phalaris Siculus Agrigentinos arrepta tyrannide populabatur. qui crudelis mente, commentis crudelior, omnia nefarie in innocentes agens, inuenit aliquando quem iuste puniret iniustus. nam Perillus quidam aeris opifex adfectans tyranni amicitiam, aptum munus crunuam e latere conposuit, quae ad contrudendos damnatos receptui foret: ut cum inclusus ibidem subiectis ignibus torreretur, sonum uocis extortae capacitas concaui aeris augeret pulsuque ferali conpetens imagini murmur emitteret, nefarioque spectaculo mugitus
Abbreviated transcription (Latin):
uacuus. cyrũ nepotẽ aput ꝑsas genicũ ha¬
buit. Sed cirus mox ut adoleuit congre¬
gata ꝑsarũ manu: auo certamen in dixit.
Porro hastiages oblitꝰ sceleris sui qd̃ in ar¬
pallũ dudũ admiserat. cũ filiũ eius unicũ
ꝙ paruulũ int̾fecit. epulandũ q patri ap¬
posuit. ac ne qͥd infelicissime orbitati felix
ignorantia subtraheret. infames epulas
ostensis patri cũ capite manib imppera¬
lo summã belli cõmittit. Qui acceptum
exercicũ. statim cyro ꝑ proditionẽ tradi¬
dit. Quo comꝑto astiages raptis secum
copus in ꝑsas ip̃se ꝓficiscit᷑. Acriusq cer¬
tamen instaurat. ꝓposito suis metu si
quis p̾lio cedere moliret᷑. ferro exciperet᷑.
qua necessitate instant̃ medis pugnanti¬
bus. pulsa iterũ ꝑsaꝵ acies cũ paulatĩ cede¬
ret. matres ⁊ uxores eoꝵ obuiã occurrunt.
orant ut in preliũ reuertant᷑. cunctanti¬
bus sublata ueste obscena corꝑis ostendunt

Expanded text:
uacuus, Cyrum nepotem apud Persas genitum hauacuus, Cyrum nepotem apud Persas genitum habuit. sed Cyrus mox ut adoleuit congregata Persarum manu auo certamen indixit. porro Astyages oblitus sceleris sui quod in Harpalum dudum admiserat, cum filium eius unicum et paruulum interfecit epulandumque patri adposuit ac, ne quid infelicissimae orbitati felix ignorantia subtraheret, infames epulas ostensis patri cum capite manibus in- properalo summam belli committit, qui acceptum exercitum statim Cyro per proditionem tradit. quo conperto Astyages raptis secum copiis in Persas ipse proficiscitur acriusque certamen instaurat, proposito suis, metu si quis e proelio cedere moliretur, ferro exciperetur. qua necessitate instanter Medis pugnantibus pulsa iterum Persarum acies cum paulatim cederet, matres et uxores eorum obuiam occurrunt, orant in proelium reuertantur; cunctantibus sublata ueste obscena corporis ostendunt
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimus apud assirios regnauit sardana¬
pallus. uir muliere corruptior: qͥ int̾ scor¬
torũ greges femine habitu purpurã colo
tractans. a p̃fecto suo arbato qui tunc me¬
dis preerat uisus. atq erecrationi habitꝰ¬
est. Mor etiã excitatis medoꝵ popłis ad
bellũ ꝓuocat᷑ ꝙ. uictus. ardenti pire se in¬
iecit. Ex hinc regnũ assirioꝵ: in medos con¬
cesut. Deinde multis p̃liis undiq scatentibꝰ
que ꝑ ordinẽ disserere. nequaquã aptũ uidr̃
ꝑ uarios. ꝓuentꝰ ad scitas caldeos q et rursũ
ad medos parili uia reduit. In qua breuitate
pensandũ est. quante riune clades q genti¬
um fuere. quanta bella fluxer̃t. ubi toci¬
ens tot ⁊ talia regna mutata sc̃. Post hec
medis fraortes unꝑauit. Qui creberrimiˢ
ni sui annos consũpsit. Post hunc diocles
regnauit uir armis expertissimꝰ. semꝑq
bellis ĩmoratus. qui auctũ ĩperiũ late mo¬
riens: hastiagi dedit. hastiages uirili ꝓle

Expanded text:
nouissimus apud Assyrios regnauit Sardanapallus, uir muliere corruptior: qui inter scortorum greges feminae habitu purpuram colo tractans a praefecto suo Arbato, qui tunc Medis praeerat, uisus atque exsecrationi habitus, mox etiam excitis Medorum populis ad bellum prouocatus et uictus ardenti pyrae se iniecit. exin regnum Assyriorum in Medos concessit. deinde multis proeliis undique scatescentibus, quae per ordinem disserere nequaquam aptum uidetur, per uarios prouentus ad Scythas Chaldaeosque et rursus ad Medos parili uia rediit. in qua breuitate pensandum est: quantae ruinae cladesque gentium fuere, quanta bella fluxerunt ubi totiens tot et talia regna mutata sunt. post haec Medis Fraortes imperitauit, qui creberrimis ni sui annos consumpsit. post hunc Diocles regnauit, uir armis experientissimus semperque bellis immoratus; qui auctum late imperium moriens Astyagi dedit. Astyages, uirili prole