comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habundat satis cuiq materia. ad faciendam sibi archã. Discat tñ
quisq eligere ligna in putribilia. ut nichil sentiatꝰ traditionẽ
ueram. De hac eadem silua philosophi gentiũ sibistuduerũt
fabrice sue mat̾iam eligere. cupientes ⁊ ip̃i michiloninꝰ sapĩe sibi
archam fabricare. Ceperunt gͥ ligna secare. dolare. cõping̾e. difsim¬
endo. diuidendo. arguicutando. multa ĩuenire. ten̾e. ⁊ tradere.
fecerunt uaq multas archas. tenentes sententias uarias. ⁊ con¬
stituentes sectas innumeras. Incrantes gͦ. in illud nemꝰ umbro¬
sum. ⁊ ꝯdensum. inseruerũt se questionib iufinitis. ⁊ tradidit
deus mundum disputationi eoꝵ. s euanuerũt in cogiationibꝰ
suis. ⁊ defecerũt scrutantes scrutinio. eo qd nõ posset ĩuenire hõ
opus qd̃ operatus est dens ab mitio usc ad finẽ. Reuelauit aũ
deus per spm̃ suũ quib uoluit. qͣndo uoluit. qͣntum de hiis sci

Expanded text:
abundat satis cuique materia ad faciendam sibi arcam. Discat tamen abundat satis cuique materia ad faciendam sibi arcam. Discat tamen quisque eligere ligna imputribilia, ut nihil sentiat contra traditionem veram. De hac eadem silva philosophi gentium studuerunt sibi fabricae suae materiam eligere cupientes et ipsi nihilominus sapientiae sibi arcam fabricare. Coeperunt igitur ligna secare, dolare, compingere diffiniendo, dividendo, argumentando, multa invenire, tenere et tradere. Fecerunt itaque arcas multas tenentes sententias varias, et constituentes sectas innumeras. Intrantes ergo et in illud nemus umbrosum et condensum inseruerunt se quaestionibus infinitis, et tradidit Deus mundum disputationi eorum , sed evanuerunt in cogitationibus suis , et defecerunt scrutantes scrutinio eo quod non posset invenire homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Revelavit autem Deus pe
Abbreviated transcription (Latin):
igna ergo rigida. ligna robusta. ligna dinabilia quelib ꝯsidera¬
tiones sunt. que m̃tis rigorẽ repparat. que ad ꝯstantiam robo¬
rant. que in perseuerantia confirtant. Ligna deniqs ab omni
corruptione aliena sunt. que nec maculam feditatis. nec ne-¬
uum falsitatis contraunt. Pertinet itaq eque ad ligna te-¬
thim. ad ligna imputribilia de reb corporeis quelibet asser¬
tio uera. sententia rata.¬
de lignis imputribilib. de sententiis irrefiagabilib. ut sen¬
tiamus hec omĩa que uident᷑ in muudo. facta ab uno deo. et
creata ex nichilo. nichil in hiis omĩl dicflmentes qd̃ dissonet
a uero
abet itaci mat̾iam ħ contemplatio
riti iam dictum est omĩa que sensus corporeꝰ continge potest.
Copiosa sane mat̾ia.⁊ silua non modica. Currant om̃s. intrent
singuli. nemo ꝓhibetur. eligat quisq qd̃ magis miret᷑ super¬

Expanded text:
Ligna ergo rigida, ligna robusta, ligna durabilia quaelibet consideraLigna ergo rigida, ligna robusta, ligna durabilia quaelibet considerationes sunt quae mentis vigorem reparant, quae ad constantiam roborant, quae in perseverantia confirmant. Ligna denique ab omni corruptione aliena sunt, quae nec maculam foeditatis, nec vitium falsitatis contrahunt. Pertinet itaque aeque ad ligna Setim, ad ligna imputribilia de rebus corporeis quaelibet assertio vera, sententia rata.de lignis imputribilibus, de sententiis irrefragabilibus, ut sentiamus haec omnia quae videntur in mundo facta ab uno Deo et creata de nihilo, nihil in his omnibus diffinientes quod dissonet a veroHabet itaque materiam haec contemplatio, ut jam dictum est, omnia quae sensus corporeus contingere potest. Copiosa sane materia, et silva non modica. Currant omnes, intrent singuli, nemo prohibetur, eligat quisque quod magis miretur. Super
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ eligat. caueat ne illud ante mentis ocilos reducat. uñ cordis
sin munditiam polluat. Debet ergo a consid̾atiouis sue respectũ
uoluptatum irritam̃ta ãmouere. qui cupit de ĩterne ĩ corrup¬
tionis perpetuitate gaudere. Quicqͥd auaritiam stimislat. qͥcqͥd
gulam irritat. quicqͥd luxuriam ĩflãmat. ab illa recordationũ
utilit᷑ in contemplacionem adducit qui pe
qui per mundanorũ
respectum. ad mundanoꝵ despectum
ꝯtem plationis srsictum magnus
ille mundanalisi cõ¬
templator q̃siuit ⁊ inuenit. scͥptũq
reliquit: uanitas ua-¬
nitatum dixit ercłastes. uauitas uanitatum. ⁊ om̃ia uanitas.
lle uanitatis contemplationem non in uanum assimut. qͣͥ
ex eo quod in imo respicit in laudem creatoris assirrgit. qui eum
in omĩb operib sus muabilem. laudabilem. ammirabilem rep¬
in omĩb uiĩs siuis. ⁊ sc̃s in omĩb operib suns. Ecce amabilem.

Expanded text:
quod eligat, caveat ne illud ante mentis oculos reducat unde cordis quod eligat, caveat ne illud ante mentis oculos reducat unde cordis sui munditiam polluat. Debet ergo a considerationis suae respectu voluptatum irritamenta amovere qui cupit de internae incorruptionis perpetuitate gaudere. Quidquid avaritiam stimulat, quidquid gulam irritat, quidquid luxuriam inflammat, ab illa recordationum utiliter in contemplationem adducitur, qui per mundanorum respectum ad mundanorum despectum ntemplationis fructum magnus ille mundanalium contemplator quaesivit et invenit, scriptumque reliquit: Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, vanitas vanitatum, et omnia vanitas . Ille vanitatis contemplationem non in vanum assumit, qui ex eo quod in imo respicit in laudem Creatoris assurgit, qui eum in omnibus operibus suis mirabilem, laudabilem, amabilem rein omnibus viis suis, et sanctus in omnibus operibus suis , ecce amabilem.
Abbreviated transcription (Latin):
eis que per quinq sensus corporcos ingrediũtur ad aĩsĩ
et est ciuidem hoc omniũ insimũ. ⁊ debet ẽẽ incipientisĩ. Ab
hoc enum debent adhuc rudes incipere. ut possint paulatun ad
altiora aiͣ qub dam ꝓfectionũ gradib ascendere. Ad hoc itaq
contempłonis genus pertinet omnis ãmiratio creatoriꝰ. q̃ sur¬
git ex considatione rerũ corporaliũ. ⁊ designatur in hac aite descͥp¬
tione per ꝯpaginẽ lignoꝵ. Et congrua satis distintione. ꝑ lig¬
na designa designant᷑ ea que pertinent ad ymaginationem. si¬
cut per aur̃ nichilominꝰ ea ciue uident᷑ pertinero ad rõneni.
Non autem de quibussibet lignis ꝑmititur fieri ħ archa. s de lig
tribilia sunt quelibet rerũ considerationes. quelib operũ retrac¬
tationes. que nullam mentis corruptionẽ inducunt. que since.¬
ritatis. ⁊ ueritatisi integritatem custodiunt. n tanta itac¬
rerum iuisibiluma copia. inter tot spectaculorũ gen̾a uideat qͥsq

Expanded text:
os ingrediuntur ad animum. Et est quidem hoc omnium infimum et debet esse incipientium. Ad hoc enim debent adhuc rudes incipere, ut possint paulatim ad altiora quasi quibusdam profectionum gradibus ascendere. Ad hoc itaque contemplationis genus pertinet omnis admiratio Creatoris quae surgit ex consideratione rerum corporalium, et designatur in hac arcae descriptione per compaginem lignorum. Et congrua satis distinctione per ligna designantur ea quae pertinent ad imaginationem, sicut per aurum nihilominus ea quae videntur pertinere ad rationem. Non autem de quibuslibet lignis permittitur fieri haec arca, sed de ltribilia sunt quaelibet rerum considerationes, quaelibet operum retractationes quae nullam mentis corruptionem inducunt, quae sinceritatis et veritatis integritatem custodiunt. In tanta irerum visibilium copia, inter tot spectaculorum genera, videat quisque
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt imanimis. dux meꝰ ⁊ notꝰ meꝰ. Quom᷑ aut̃ sit hõi int̾iori
dux sinis unanimisꝰ uł notus satis ut arbitror ꝑatet: nͨ multa
expone indiget. Cogita nũc qͦmodo motui cordis motus corpo¬
ris ultro occurrit: ⁊ s cicius inuenis qͣm unanimis eisit:
Statim ut uult aũis mouet᷑ pes uel manꝰ. Ad nutũ eius cut̃¬
fert᷑ oculus. Ad eius arbitriũ mouet᷑ lingͣ. mouent᷑ et labia: ł
alia quelib corꝑis membra. Quid q̃so inrer̃ nat᷑a dissimilius
ꝙͣ spũs. ⁊ corpus : Uer̾tũ ubi obsecto tantam tam ꝑfecte ꝯcoidi¬
e unanimitatẽ ĩuenimꝰ : ut pene ĩmo penitꝰ eodem temꝑe sit
fieri uelle: et fieri. moueri uelle. ates moueri : Unũ solũ qͥdẽ
corporis membr̃ est u ea uidelicet ꝑte qͣ libido regnat: qd int̾io¬
ris hoĩs imꝑio non optemꝑat. Cum uͦ hãc eiꝰ ꝯtradictionẽ ex
diuino ad uitorio ꝑ moderatam afflictionẽ pot̾it repͥm̃e: iam dem¬

Expanded text:
Quomodo autem sit homini interiori dux suus unanimis vel notus satius, ut arbitror, patet, nec multa expositione indiget. Cogita nunc quomodo motui cordis motus corporis ultro occurrit, et citius invenis quam unanimis ei sit. Statim ut vult animus movetur pes vel manus. Ad nutum ejus circumfertur oculus. Ad ejus arbitrium movetur lingua, moventur et labia vel alia quaelibet corporis membra. Quid, quaeso, in rerum natura dissimilius quam spiritus et corpus? Verumtamen ubi, obsecro, tantam tam perfectae concordiae unanimitatem, invenimus ut pene, imo penitus eodem tempore, sit fieri velle et fieri, moveri velle atque moveri. Unum solum quidem corporis membrum est in ea videlicet parte, qua libido regnat quod interioris hominis imperio non obtemperat. Cum vero hanc ejus contradictionem, ex divino adjutorio, per moderatam afflictionem poterit reprimere, jam dein
Abbreviated transcription (Latin):
forte ui alignã illarũ ꝯfid̃ationum cadat. quas superiꝰ longitisdini
uel latitudini arce assignauimus.
e diuinis añ istititis
notaadum quod quedam debeamus simplicit ĩtelligere. et nichil
in eis inysticum querere: q̃dam uͦ et uixta litĩe sensim ex̃ceri de¬
bent nichilominꝰ tñ mysticũ aliciuid figurare debent. Quia gͥ

Expanded text:
forte in aliquam illarum considerationum cadat, quas superius longitudini vel latitudini arcae assignavimus. De divinis autem institutis notandum quod quaedam debeamus simpliciter intelligere, et nihil in eis mysticum quaerere, quaeadm vero, et juxta litterae sensum exerceri debe
Abbreviated transcription (Latin):
ed ecce unũ ad huc tibi thosaut᷑ ostendimus. quẽ in id nego¬
tii super habundantẽ ⁊ indeficientẽ ẽẽ cognouimꝰ. Certe uͥ au¬
rum intelligentie defec̾it: fid̾ĩ obriz um deẽe non pot̃it. Sa
legere meinorieq ꝯmendare potueris: innuim̾a tñ in secretio¬
rib nature finibꝰ. in diuinoꝵ iuditioꝵ archanis inuenies.
quoꝵ fõuem penetiate non preualebis. S qd̾ intelligere ñ
chilomiñ tñ ex fidei rogła iusta ⁊ ordinata esse non dubites.
de gͦ cum beato iob. qr nichil sit in t̾ra sñ cã. crede qr iudicia
dñi uera iustificata in semet tp̃a ⁊ deaurasti arcã tuã extra.

Expanded text:
Sed ecce unum adhuc tibi thesaurum ostendimus quem in id negoSed ecce unum adhuc tibi thesaurum ostendimus quem in id negotii superabundantem et indeficientem esse cognovimus. Certe ubi intelligentiae aurum defecerit, fidei obryzum deesse non poterit. Sanlegere memoriaeque commendare potueris, innumera tamen in secretioribus naturae finibus, in divinorum judiciorum arcanis invenies quorum rationem penetrare non valebishilominus tamen ex fidei regula justa et ordinata esse non dubites. de ergo cum beato Job quia nihil fit in terra sine causa ; crede quia judicia Domini vera justificata in semet
Abbreviated transcription (Latin):
tionem constare in assignanda rer̃ iusibiliũ iõne. Quis aũt
nesciat quomꝰ tota pene mundana philosophia in ħ marime
laborat. ut latentes rerum uissbiliũ cãs. sagacitatis sue in¬
uestigatione inueniat. ⁊ in palam ꝓducat: ide qͣm mag¬
nas. qͣm multas doctrine apes. scĩeq garas preclara illa philo¬
sop hoꝵ ingenia concrusicrunt. reposuerimt. tibiq in eim᷑i
usus relicuerunt. uerũtũ ħ omĩa ut dictum est in solam ex¬
trinsetam aite deaurationẽ sufficere nõ possut. Si autẽ eã
⁊ intͥnseciis deaurare cupis: meliꝰ tibi in eiusmi usus a rp̃i¬
anis thoelegis. quam a mundi philosophis mat̾iã rectuiris.
Uerũtũ sicut illoꝵ gaze ad arce deaurationẽ extrinsecã: sic
nec istoꝵ sufficere possunt ad euis deaurationẽ intͥnsecã. Nã
nec illi occultam rerum natinam plene perspicere potueruĩt:
nec isti occultam dĩ iusticiam ꝓfecte penetrare ualuerunt.

Expanded text:
tionem constare in assignanda rerum visibilium ratione. Quis autem tionem constare in assignanda rerum visibilium ratione. Quis autem nesciat quomodo tota pene mundana philosophia in hoc maxime laborat, ut latentes rerum visibilium causas sagacitatis suae investigatione inveniat et in palam producat? Vide quam magnas, quam multas doctrinae opes, scientiaeque gazas praeclara illa philosophorum ingenia conquisierunt, reposuerunt, tibique in ejusmodi usus reliquerunt. Verumtamen haec omnia, ut dictum est, in solam extrinsecam arcae deaurationem sufficere non possunt. Si autem eam et intrinsecus deaurare cupis, melius tibi in ejusmodi usus Christianis theologis quam a mundi philosophis materiam requiris. Verumtamen sicut illorum gazae ad arcae deaurationem intrinsecam, sic nec istorum sufficere possunt ad ejus deauratiotem intrinsecam. Nam nec illi occultam rerum naturam plene perspicere potuerunt, nec isti occultam Dei justitiam perfecte penetrare valuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib uiis sius. ⁊ deauramꝰ eam intrinset᷑. Quomͦ putas om¬
nem signoꝵ pulcritudinẽ in arca sua auro obdut̃at. qui ma¬
re ab scondere. qͣtinus in ꝯparatione diuine rõnis ater dispo¬
sitionis. per qͣm st̃a sunt atq disposita. ext̾ioꝵ omiũ pultritu¬
do in ocislis nr̃is appareat parua uel nulla.
septem illud gralib diftiuximꝰ. Longum eẽt mͦ sm¬
gulos percurtere. ⁊ quomodo ꝑ om̃s cubitos tam in longitu¬
dine. qͣm in latitudine uł altitudine arca deaurari debeat
ostendere. S ne nimis id longum facianꝰ. hiis int̾im suꝑle.¬
dore uidicamꝰ. Si quis autẽ satagat se in hoc opus accinge.
⁊ arcam suam ambiat auro superduce̾: nil obest ab exfioribꝰ
scĩss ⁊ secularib disciplinis scĩe aurũ mutuare. dũ mͦ sciat ip¬
sum ab om̃i falfitatis uel uanitatis scoria mundare. ⁊ ad ple¬
nam perfectamq puritatem. ⁊ qualem huus oꝑis dignitas
exigit: medullitus exeoquere. Niximꝰ aute̾ arce nr̃e deaura¬

Expanded text:
ibus suis, et deauravimus eam intrinsecus. Quomodo putas omnem lignorum pulchritudinem in arca sua auro obduxerat, qui mare abscondere, quamvis in comparatione divinae rationis atque dispositionis, per quam facta sunt atque disposita exteriorum omnium pulchritudo, in oculis nostris appareat parva vel nulla. septem illud gradibus distinximus. Longum esset modo singulos percurrere, et quomodo per omnes cubitos, tam in longitudine quam in latitudine vel altitudine arca deaurari debeat ostendere. Sed, ne nimis in longum faciamus, his interim supeudicavimus. Si quis autem satagat se in hoc opus accingere et arcam suam ambiat auro superducere nihil obest exterioribus scientiis et saecularibus disciplinis, scientiae aurum mutuare, dummodo sciat ipsum ab omni falsitatis, vel vanitatis scoria mundare et ad plenam perfectamque puritatem et qualem hujus operis dignitas exigit medullitus excoquere. Diximus autem arcae nostrae deaura
Abbreviated transcription (Latin):
arce deainationẽ designari iam dcĩ est: tͣnseamus. Si igrt᷑
primũ contemplationis gentis rec̾te intelłr eẽ in consid̾an¬
da sretie rerum corporaluim: cõseqñter ut arbitror intelligio¬
portet scd̾m genꝰ contẽplationis eẽ. in perspitienda rõne earũ¬
dem rersi. Totiens gͥ in aire nr̃e deauratione occupamur: qͦ-

Expanded text:
arcae deaurationem designari jam dictum est, transeamus. Si igitur primum contemplationis genus recte intelligitur esse in consideranda specie rerum corporalium, consequenter, ut arbitror, intelligi oportet secundum genus contemplationis esse in perspicienda ratione earumdem rerum. Tot
Abbreviated transcription (Latin):
Poccata tua inquit elemosinis redime. ⁊ inicͥtates tuas miscd̾iis
pauper̃. Pauperes facit indigentia bonoꝵ ext̾ioꝵ. multomagis añ
panperes reddit inopia bonoꝵ int̾ioꝵ. Panper est qui discretione ra¬
ret. qui cõsiliũ non habet. qui uirtutũ diuitiis caret. S ubi pan¬
pertas est. ibi ⁊ elemosina esse potest. Et qͣnto paupertas uerior
tanto elomosina maior. Magna elemosina suo cibo refic̾e cdanẽ.
qñs morituiam. maior autẽ sui gen̾s alim̃to saginare aĩam ĩ et̾¬
no uicturã. Elemosina est nũdũ uestire. maior autẽ indiscipli¬
natũ moꝵ disciplina ornare. Optim̃ elemosine genꝰ. corripere
inquietos. cõsolari ꝓusillanimes. patientẽ esse ad om̃s. Mĩa
magna aliene afflictioni ꝯpati. maior autẽ. ꝓ alienis erratibus
ignoscat delictis tuns. Quid ÷ qd̃ forsitan dicit. ⁊ qiͣ sub dubitati¬

Expanded text:
Peccata tua, inquit, eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis Peccata tua, inquit, eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum. Pauperes facit indulgentia bonorum exteriorum, multo magis autem pauperes reddit inopia bonorum interiorum. Pauper est, qui discretione caret, qui consilium non habet, qui virtutum divitiis caret. Sed ubi paupertas est, ibi et eleemosyna esse potest. Et quanto paupertas est verior, tanto eleemosyna major. Magna eleemosyna suo cibo reficere carnem quandoque morituram, major autem sui generis alimento saginare animam in aeternum victuram. Eleemosyna nudum vestire, major autem indisciplinatum morum disciplina ornare. Optimum eleemosynae genus corripere inquietos, consolari pusillanimes, patientem esse ad omnes. Misericordia magna alienae afflictioni compati, major autem pro alienis erratibus ignoscet delictis tuis. Quid est quod forsitan dicit, et quasi sub dubitati
Abbreviated transcription (Latin):
ad diuinam ꝓtectionẽ cõfugere. eiusq ꝓpitiationẽ querere cui nͥl
est impossibile: Iustum ÷ autẽ ualde. ut qni in sua necãtate suffia¬
guim a suo expetit suꝑiori. opem quã ualet ⁊ oportet suo exhibeat
inferiori. ut qui sibi misereri desid̾at. mĩani ũbent̃ impendat. ut
fiat qd̃ scͥptum est. Seati misericordes. qm̃ ip̃i mĩam conseque̾tur.¬
Recte gͦ dr̃. Petrata tua elemosinis redime ⁊ iniqͥtates tuas miseri¬
cordiiꝯ panperũ. forte in hac gemina clausula est repetita sentẽtia
ut idem sit redim̃e imquitates atq peccata. Possumus tñ ĩ peccatis
intellig̾e p̃uaricat̾ones operis. in miquitatibꝰ uͦ: pͣuitates uoluntatiᷤ.
Monet namq nos illud psalmi. aliqͣm in hiis distinctionẽ debere
nł posse ficri. Tu remisisti indͥt impietatẽ peccati mei. In elemo.¬
sims nͥlominꝰ recte intelligit᷑ pietatis actus. ĩ misericordiis pietatiᷤ
affectus. Et uide qͣm recte expiet᷑ opus opere. affectꝰ ex affectione.

Expanded text:
itiationem quaerere cui nihil est impossibile? Justum est autem valde, ut qui in sua necessitate suffragium a suo expetit superiori, opem quam valet, et oportet suo exhibeat inferiori, ut qui sibi misereri desiderat, misericordiam libenter impendat, ut fiat quod scriptum est: Beati misericordes, quoniam ipsi miserRecte ergo dicitur peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum. Forte in hac gemina clausula est repetita sententia, ut idem sit redimere iniquitates atque peccata. Possumus tamen in peccatis intelligere praevaricationes operis, in iniquitatibus vero pravitates voluntatis. Monet namque illud nos psalmi aliquam in his distinctionem debere, vel posse fieri: Tu remisisti, inquit, impietatem peccati mei . In eleemosynis nihilominus recte intelligitur pietatis actus, in misericordiis pietatis affectus. Et vide quam recte expietur opus opere, actus ex affectione.
Abbreviated transcription (Latin):
natio ascendit ad suminũ. in qͣrto intelligentia descendit ad
inium. in quinto rõ ascendit ad sũmũ. In serto intelligentia
teneti locum solitariũ. ⁊ sũmum.
rõnem. sic media duo ascendunt supia ymagmationẽ. Et
sicut illud sublunius nouissimoꝵ nullam pene solat huma¬
nam rõnem admitt̾e. sic illud sublimiꝰ medioꝵ debet omnẽ a
se ymaginationem excludere. Et sicut illud ĩferiꝰ duoꝵ no¬

Expanded text:
natio ascendit ad summum. In quarto intelligentia descendit ad natio ascendit ad summum. In quarto intelligentia descendit ad imum. In quinto ratio ascendit ad summum. In sexto intelligentia tenet locum solitarium et summum. rationem, sic media duo ascendunt supra imaginationem. Et sicut illud sublimius novissimorum nullam pene solet humanam rationem admittere, sic illud sublimius mediorum debet omnem a se imaginationem excludere. Et sicut illud inferius duorum no
Abbreviated transcription (Latin):
in eoꝵ pͥmo. ħ ÷ in qͣrto ip̃a intelligentia rõni se inclinat. ĩ qͥnto
rõnem ad se ip̃am leuat. in sexto intelligentia rõnem tͣnscẽ¬
dit. ⁊ qiuasi sub se ip̃a deserit. Item. cum sit qͣtuor mediĩs cõ-¬
inime sũ rõcinatione non eẽ. in scd̾o contem plationis gentre
rõ ymaginationi qiͣ ad uma condescendit ĩ t̾cio ymaginationẽ
seciu qiͣ ad altiora trahit. in qͣrͣto intelligentiã qiͣ sub se ĩtel¬
ligentiam excipit. atq condncit. ĩ quinto rõ. qiͣ supͣ se ad ĩtelli¬
gentiam ascendit. ⁊ ei in suis sublimibꝰ alludit. n pͥi
se ad se ip̃am colligit. ⁊ in se ip̃a subsistit. In scdo rõ sub sẽ ip¬
sam descendit. in quinto cadem ip̃a supͣ semet ip̃am ascendit.
n tertid ymaginatio supͣ seniet ip̃am ascendit. in qͣrto intelligẽ.¬
tia infra semet ip̃am descendit. In pͥmo ymaginatio tenet locũ
infimũ. ⁊ solitariũ. In scdo iõ descendit ad umũ. Ĩ t̾cio ymagi¬

Expanded text:
imo hoc est in quarto ipsa intelligentia rationi se inclinat. In quinto rationem ad seipsam levat. In sexto intelligentia rationem transcendit, et quasi sub seipsa deserit. Item, cum sit quatuor, mediis commune sine ratiocinatione non esse, in secundo contemplationis genere ratio imaginationi quasi ad ima condescendit. In tertio imaginationem secum quasi ad altiora trahit. In quarto intelligentiam quasi sub se descendentem excipit atque conducit. In quinto ratio quasi supra se ad intelligentiam ascendit, et ei in suis sublimibus alludit. In prse ad seipsam colligit et in seipsa subsistit. In secundo ratio sub seipsam descendit. In quinto eadem ipsa supra semetipsam ascendit. In tertio imaginatio supra semetipsam ascendit. In quarto intelligentia infra semetipsam descendit. In primo imaginatio tenet locum infimum et solitarium. In secundo ratio descendit ad imum. In tertio imagi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ attendentes obstupescimꝰ. corporalia ista que sensu corpo¬
reo haurimꝰ. qmͣ sunt multa. qͣm magna. qͣm diu̾sa. qͣm
pulcia. uł iocunda. ⁊ in hiĩs om̃ib creatricis illiꝰ suꝑeentie
potentiam. sapientiã. munificentiã. mirando uen̾amur. ⁊
uen̾ando miram᷑. Tunc autẽ contẽ platio nr̃a ĩ ymagina
tione ũsatur. ⁊ scd̾m solam ymaginationẽ sisat᷑. formatur
qñ nͥl argum̃tando querimꝰ. uł rõcinando ĩuestigamus.
Si libere mens ña huc. illucq discurrit quo eam in hoc
spec̾tatuloꝵ gũe ãmiratio rapit. cd̃̾m autẽ cõtemptc̃ois
genus est qrͣ in ymaginatione quidem ꝯsistit scd̾m rõnẽ
tũ formatur. atti ꝓcedit. qd fit qñ ad ea qne in ymagi¬
nationt u̾samus. ⁊ q̃ ad pͥm̃ ꝯcẽplationis genꝰ ꝑtinere᷑ dici¬

Expanded text:
et attendentes obstupescimus, corporalia ista quae sensu corpoet attendentes obstupescimus, corporalia ista quae sensu corporeo haurimus quam sint multa, quam magna, quam diversa, quam pulchra vel jucunda, et in his omnibus creatricis illius superessentiae potentiam, sapientiam, munificentiam mirando veneramur, et venerando miramur. Tunc autem cformatur, quando nihil argumentando quaerimus vel ratiocinando investigamus, sed libera mens nostra huc illucque discurrit, quo eam in hoc spectaculorum genere admiratio rapit. Secundum autem contemplationis genus est quod in imaginatione quidem consistit, secundum rationem tamen formatur atque procedit, quod fit quando ad ea quae in imaginatione versamus, et quae ad primum contemplationis genus pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
Ibant aĩalia. ⁊ reũtebant᷑ in siłidinẽ fulguris choruscã¬
tis. Accipe ⁊ de illo per quẽ auĩs in diu̾sa rapitur. ⁊ nũc
in hanc partẽ. nunc in illam discurrendo. mira agilitate
ducitur. ꝓpħica illa uoce admoneris qua dr̃. Leua in cir-¬
ctu oculos tuos ⁊ iuide. Tunc autẽ contẽplationis iadiꝰ
uelut iuio in loco ĩmobilit̾ figit᷑. qñ illud abacuc ĩ semꝵ¬
lo suo. Ecce iam quid sit contemplatio det̾minando uł
diffiniendo docuimus. super ẽ ut eam per spẽs diuidamꝰ.
⁊ quot sĩt gña contemplationũ cõsequent̃ udeamꝰ.
Ex autem sunt cõtemplationũ gña. a se. ⁊ int̾ se. oĩno
diũta. Primũ itaq est in ymaginatione. ⁊ scd̾m so¬
lam ymaginationẽ. Scd̾m: est in imaginatione. ⁊ scdm̃
rõnem ꝯsistit. Tercium est in rõne. scdm ymaginatio¬
mago in considerationẽ adducit᷑. cũ obstupescentes atendimꝰ.

Expanded text:
Ibant animalia et revertebantur in similitudinem fulguris coruscanIbant animalia et revertebantur in similitudinem fulguris coruscantis . Accipe et de illo per quem animus in diversa rapitur, et nunc in hanc partem, nunc in illam discurrendo mira agilitate ducitur, prophetica illa voce admoneris qua dicitur: Leva in circuitu oculos tuos; et vide . Tunc autem contemplationis radius velut in uno loco immobiliter figitur, quando illuc Habacuc in semelo suo Habac. III. Ecce jam quid sit contemplatio, determinando, vel definiendo docuimus. Superest ut eam per species dividamus, et quot sint genera contemplatioa se et inter se omnino divisa. Primum itaque est in imaginatione et secundum solam imaginationem. Secundum est in imaginatione secundum rationem. Tertium est in ratione secundum imaginatiomago in considerationem adducitur, cum obstupescentes attendimus,
Abbreviated transcription (Latin):
simplicifatis tenore discedere. cõmodius fortasse dicemus.
qr ascend̾e. ⁊ descend̾e̾. ire ⁊ redire. nc̃ huc. nũc illuc declina¬
re. mͦ in cirtuitum pergere. uel tandem in uno herere. n¬
chil aliud sit. qͣm sumina agilicate. nc̃ de imis ad sũma.
nunc de sũmis ad una. nũc de pͥmis ad nonissima. uł no¬
uissimis ad pͥma. modo de disparib ad disparia meritorũ
uł p̾miorum gen̾a mente tnsire. mͦ arcunstantia uł co¬
herentia cuiꝰq rei curiosa perlutrãtione tircũ spit̾e. uł tan¬
dem aliqñ in aliciiꝰ speculationis nouitate. nouitatisq am¬
miratione aĩim saciare. Uides certe ꝙ ⁊ supersꝰ locuti su
atis ꝓtͣhitur. dum contẽplantis asus iocunditatis sue spocta¬
culo libent̾ ĩmorat᷑. dum semper studet uł in id ĩpm sepe
redire. uł in eõdem duitius ĩmobilit̃ ꝑ manere. Audi de illo
contemplationis modo. qui qͦdã modo fiꝰ solet ante ⁊ retro.

Expanded text:
simplicitatisque tenore discedere commodius fortasse dicemus, simplicitatisque tenore discedere commodius fortasse dicemus, quia ascendere et descendere, ire et redire, nunc huc, nunc illuc declinare, modo in circuitum pergere, vel tandem in uno haerere nihil aliud sit quam summa agilitate, nunc de imis ad summa vel summis ad ima, nunc de primis ad novissima vel novissimis ad prima, modo de disparibus ad disparia meritorum vel praemiorum genera mente transire, modo circumstantia vel cohaerentia cujusque rei curiosa perlustratione circumspicere, vel tandem aliquando in alicujus speculationis novitate, novitatisque admiratiatque protrahitur, dum contemplantis animus jucunditatis suae spectaculo libenter immoratur, dum semper studet, vel in ipsum saepe redire, vel in eodem diutius immobiliter permanere. Audi de illo contemplationis modo qui quodammodo fieri solet ante et retro:
Abbreviated transcription (Latin):
a minori argum̃tũ trahit. Modo autẽ in hanc mͦ in opposi¬
tam partẽ diu̾tit. ⁊ ꝯtiarioꝵ noticiam ex ꝯtrarioꝵ scĩe eli¬
cit. ⁊ ꝓ uario oppositoꝵ modo rõnatõis sue executionem
uartare consueuit. Aliqñ in anetiora cuirit. ⁊ subito
in posteriora redit. dum modo ex esfectib mͦ ex causis
⁊ qualib̾cũq anretedemib uel consecãtib cuius libet
rei motlrm uł qualitatẽ deprehendit. Qñ uero quasi
in girum speculatio nr̃a ducitur. dum inicuiq rei q̃
sint cum multis ꝯmunia confid̾antur. dũ ad imãq̃m¬
signatur. Tunc autẽ in uno eodenia leco consideta¬
tionis nr̃e defirio. qñ ĩmobilis sistitur. qñ in qͣlicũꝙ
rei esse uł ꝓprictate ꝑ spicienda atqi miranda ꝯtemplantis
intentio libenter i̾moratur. S ne uerba nrã hũanã philo¬
sophiam uideant᷑ redolere. uel a catholice doctrine plano

Expanded text:
a minori argumentum trahit. Modo autem in hanc, modo in opposia minori argumentum trahit. Modo autem in hanc, modo in oppositam partem divertit, et contrariorum notitiam ex contrariorum scientia elicit, et pro vario oppositorum modo ratiocinationis suae exsecutionem variare consuevit. Aliquando in anteriora currit, et subito in posteriora redit, dummodo ex effectibus, modo ex causis et qualibuscunque antecedentibus, vel consequentibus cujuslibet rei modum, vel qualitatem deprehendit. Quandoque vero quasi in gyrum speculatio nostra ducitur, dum unicuique rei quae sint cum multis communia considerantur, dum ad unam quamsignatur. Tunc autem in uno eodemque loco considerationis nostrae defixio quasi immobilis sistitur, quando in qualiscunque rei esse, vel proprietate perspicienda atque miranda contemplantis intentio libenter immoratur. Sed, ne verba nostra humanam philosophiam videantur redolere, vel a catholicae doctrinae plano
Abbreviated transcription (Latin):
to. uł qmͣ sepe eosdem. uł similes. nũc autem paula latio¬
res nũc paulo contractiores circuitꝰ repetunt. ⁊ semꝑ in
id ip̃m ibiunt uidere licet alia. quomi tremul. atq sepe¬
sepe reuerleiatis se in uno eodemc loco diutiꝰ suspendt᷑.¬
⁊ mobili se agitatione qͣ ĩmobilit̾ figunt. ⁊ ab eodem
suspensionis sue loco du multumq hereritia penitꝰ non
recedunt ac si operis. ⁊ instantie sue eretutione. ꝓrsus ui-¬
deant᷑ exclamare. ⁊ dr̃e. Sonum est nos hic esse. Iuxta hoc
sane ꝓpositar̾ similitudĩe exemplar ꝯtẽplationis nr̃e uo¬
latus multiformit᷑ uariat᷑. ⁊ ꝓ personas negotioꝵq uari¬
etate uario mͦ format᷑. Nunc de inferioribꝰ ad sumina
nc̃ dei superioribus ad inia ascoudit ⁊ descendit. ⁊ nc̃ de
parte ad totũ. nc̃ de toto ad partem ꝯsid̾ationis sue agi¬
litate discurrit. ⁊ ad id quo sciri opoitet. nũc a maiori. nc̃

Expanded text:
to, vel quam saepe eosdem, vel similes, nunc autem paulo latioto, vel quam saepe eosdem, vel similes, nunc autem paulo latiores, nunc paulo contractiores circuitus repetunt, et semper in idipsum redeunt. Videre licet alia quomodo tremulis alis saepeque reverberatis se in uno eodemque loco diutius suspendunt, et mobili se agitatione quasi immobiliter figunt, et ab eodem suspensionis suae loco diu multumque haerentia penitus non recedunt, ac si operis et instantiae suae exsecutione prorsus videantur exclamare et dicere: Bonum est nos hic esse . Juxta hoc sane propositarum similitudinum exemplar contemplationis nostrae volatus multiformiter variatur, et pro personarum negotiorumque varietate vario modo formatur. Nunc de inferioribus ad summa, nunc de superioribus ad ima ascendit et descendit, et nunc de parte ad totum, nunc de toto ad partem considerationis suae agilitate discurrit, et ad id quod sciri oportet nunc a majori, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
uniformit᷑ id agitur. Nam iuuacitas illa intelligentie ĩ
contẽplantis aĩo mua agilitate mͦ it. aiti redit. mͦ se qͣi
in girum flectit. mͦ autem se ꝙͣ ad unum colligit ⁊ uelut
ĩmobilit̾ figit. Hiuiꝰ sane rei formã si recte ꝑpendimꝰ in ce-¬
li uolatilib cotdie uidemus. Uideas alia nunc se ad altio¬
ra tolłe. nunc se in ĩferiora dem̾gere. ⁊ eosdem ascensionis.
descentionis ue modos sepuis repet̾e. uideas alia nc̃ dextrorsũ
nunc sinistrorsum. diu̾t̾e. ⁊ nc̃ in hanc. nc̃ uͦ in illã ꝑteui
casdem discursuum suoꝵ uicissitudines multa instantia
misltiplicĩt reit̃itre. Uideas alia sub magna festinantia se
in anteriora excendere. s mox sub eadem celeritate in p᷑te¬
riora redire. ⁊ sepe id ip̃m agere. eosdemq extursꝰ atq re-¬
cursus duttina frequentatione continuare. atq ꝓtͣhere.
uidere licet alia quomodo se in gyrum flectunt. ⁊ qmͣ sibi¬

Expanded text:
uniformiter id agitur. Nam vivacitas illa intelligentiae in uniformiter id agitur. Nam vivacitas illa intelligentiae in contemplantis animo mira agilitate modo it atque redit, modo se quasi in gyrum flectit, modo autem se quasi ad unum colligit, et quasi immobiliter figit. Hujus sane rei formam si recte perpendimus, in coeli volatilibus quotidie videmus. Videas alia nunc se ad altiora attollere, nunc se in inferiora demergere, et eosdem ascensionis descensionisve suae modos saepius repetere. Videas alia nunc dextrorsum, nunc sinistrorsum divertere, et nunc in hanc, nunc vero in illam partem e, et easdem discursuum suorum vicissitudines multa instantia multipliciter reiterare. Videas alia sub magna festinantia se in anteriora extendere. Sed mox sub eadem celeritate in posteriora redire, et saepe idipsum agere, eosdemque excursus atque recursus diutina frequentatione continuare atque protrahere. Videre licet alia quomodo se in gyrum flectunt et quam subi
Abbreviated transcription (Latin):
o suo satisfatiens. eiusmͦi inquifitiomi studiũ impendit. iam
cogitationis modũ cogitando excedit. ⁊ togitatio in meditatio¬
nemitͣnsir. Solet sane simile aliquid circa medicationẽ acci¬
dere. Nam ueritatẽ quidem du q̃sitam tandemq inuentam:
mens solet cum auiditate suscipere. muari c̃ exultatione. eiꝰ
ãmirationi duitiꝰ inherere. ⁊ ħ ÷ iam meditationẽ meditã
do excedere. ⁊ meditationẽ in contemplationẽ tͣnsire. Propͥũ
itaq est contẽplationi. iocunditatis sue spectaculo cum am¬
miratione inherere. ⁊ in ħ utiq differre iudr̃ tãm a medi-¬
tatione qͣm a cogitatione. nã cogitatio uti iam dcm̃ ẽ. uago
incessu seraꝑ huc. illuccs diuertit. Meditatio uero destinatã
ꝓ motione semper in ult̾iora tendit.
nis raduis. semper ex ãmirationis mag-¬
nitudine uuta aliquid suspendat᷑. ñ tam̃ uno mͦ. nͦ semꝑ

Expanded text:
o suo satisfaciens ejusmodi inquisitioni studium impendit, jam o suo satisfaciens ejusmodi inquisitioni studium impendit, jam cogitationis modum cogitando excedit, et cogitatio in meditationem transit. Solet sane simile aliquid circa meditationem accidere. Nam veritatem quidem diu quaesitam tandemque inventam mens solet cum aviditate suscipere, mirari cum exsultatione, ejusque admirationi diutius inhaerere. Et hoc est jam medire, et meditationem in contemplationem transire. Proprium itaque est contemplationi jucunditatis suae spectaculo cum admiratione inhaerere. Et in hoc utique differre videtur tam a meditatione quam a cogitatione. Nam cogitatio, uti jam dictum est, vago incessu semper huc illucque divertit, meditatio vero destinata promotione semper in ulteriora tendit. nis modunitudine juxta aliquid suspendatur, non tamen uno modo semper nec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quasi sub̾ale quendam aĩ aspectum esse. ubi rł nilm̃te cõsꝑicit᷑:
nullum hoꝵ recte dr̃. uł eẽ affirmatur. Comune est autẽ tã
contẽplatiomi quam meditatiomi circa utilia occupari. ⁊ in
sapientie. uł sc̃ie studiis. maxime. ĩmo assidue u̾sari. S in ħ
solent sane maxime a cogitatione differre. que se singulis pe-¬
ne momentis ꝯsueuit. ad inepta ⁊ fruola relaxare. ⁊ sine
ullo discretionis freno ad omĩa se ingerere. uł precipitẽ dare.
Coĩune uero est contemplationi. ⁊ cogitationi. lib̾o quodã mo-¬
tu ⁊ scd̃m spontaneñ nutũ huc illucq cutũferi. ⁊ nullo
autẽ ineo ip̃o maxinie a meditatione. cuiꝰ studiũ ÷ semꝑ qͣuis
industrie labore qualibet aĩ difficultate ardua q̃ apprehende-¬
re obstrusa irrũpere. occulta perietrare. fĩt tñ sepe ut ĩ cogita¬
tionũ nt̃arum euagatione tale aliquid aĩus incurrat qd̃ sci¬
re uehement̃ ambiat. fortit᷑qi insistat. S dum mens dessderi¬

Expanded text:
 quasi substantiale quemdam animi aspectum esse. Ubi enim nil mente conspicitur, nullum horum recte dicitur vel esse affirmatur. Commune est autem tam contemplationi quam meditationi circa utilia occupari, et in sapientiae vel scientiae studiis maxime imo assidue versari. Sed in hoc sane solet maxime a cogitatione differre qui se singulis pene momentis consuevit ad inepta et frivola relaxare, et sine ullo discretionis freno ad omnia se ingerere, vel praecipitem dare. Commune vero est contemplationi et cogitationi libero quodam motu et secundum spontaneum nutum huc illucque circumferri, et nullo autem in eo ipso maxime a meditatione cujus studium est semper quovis industriae labore, qualibet animi difficultate ardua quaeque apprehendere, obstrusa irrumpere, occulta penetrare. Fit tamen saepe ut in cogitationum nostrarum evagatione tale aliquid animus incurrat quod scire vehementer ambiat, fortiterque insistat. Sed dum mens desideri
Abbreviated transcription (Latin):
tionem ꝓmouem᷑. Tercio ⁊ qͣrto ꝯstat ẽẽ ꝯmune ĩuusibilibꝰ ⁊ ĩtel¬
ligibilib intendere. S in eo utiq diffecre. qd̃ in tercio quidem
miscetur rõ cum ymaginatione. In qͣrto aũ: intelligentia pu¬
ra cum rõne. In quarto ⁊ quinto. rõ. ⁊ intelligentia in unũ cõ¬
currunt. ⁊ in ħ marime cõueniũt. S in inqͣrto ex rõne intel¬
ligentia ꝓmouetur. in quinto uero rõ nunꝙͣ intelligentiã p̾ue¬
nit. s fubseciit᷑. uł ut multum comitatur. Nam qd̾ ex diuma
inspiratione prius agnoscit᷑. rõnis pꝰmodum attestatione firma¬
tur. Quinto ⁊ serco ꝯmuniter acridit. quod utr̃q eoꝵ intelledi¬
b insistit. S quinto quidem humana ratio uidet᷑ satis cõsen¬

Expanded text:
rto constat esse commune invisibilibus et intelligibilibus intendere, sed in eo utique differre quod in tertio quidem miscetur ratio cum imaginatione; in quarto autem intelligentia pura cum ratione; in quarto et quinto ratio et intelligentia in unum concurrunt, et in hoc maxime conveniunt. Sed in quarto ex ratione intelligentia promovetur. In quinto vero ratio nunquam intelligentiam praevenit, sed subsequitur, vel ut multum comitatur. Nam quod ex divina inspiratione prius agnoscitur, rationis postmodum attestatione firmatur. Quinto et sexto communiter accidit quod utrumque eorum intellectibilibus insistit. Sed quinto quidem humana ratio videtur satis consen
Abbreviated transcription (Latin):
plina itaq moꝵ partam ex insatutione dumna: ꝑtum ꝓcessit ex
institutione humana. Ad diuina instituta ꝓtinent obsecina
duma. ⁊ quelibet eccłie saciam̃ta. Ad infrituta humana ꝑti¬
nent humane leges. consuetudines. urbauitates. plebiscita.
ura ciulia. ⁊ huĩmodi alia multa. Humana inftitutio st̃ uitam
inferiorem: diuma ĩstititio pt̃ uitam superiorẽ. Illa ad optinẽdã
salutẽ ⁊ tͣnqͥllitatẽ ute tẽrporał: ista ad capessandam solutt̾ ⁊
plenitudinẽ et̾ne leatitidinis. n humana ĩstitutione scĩa
humana cubitũ hr̃e potest. qr ꝙ ĩuenire potest. illud nimirũ
cõprehendere potest. In sacramentis diumis duo eẽ non dubtamꝰ
Aliud est emm qd exteriꝰ iure. uel in opere cernimꝰ. atq aliid utꝰ
illa spñalis. aue latet intͥnsetus.

Expanded text:
plina itaque morum partim ex institutione divina, partim processit ex plina itaque morum partim ex institutione divina, partim processit ex institutione humana. Ad divina instituta pertinent obsequia divina, et quaelibet Ecclesiae sacramenta. Ad instituta humana pertinent humanae leges, consuetudines, urbanitates, plebiscita, jura civilia, et hujusmodi alia multa. Humana institutio propter vitam inferiorem, divina institutio propter vitam superiorem. Illa ad obtinendam salutem et tranquillitatem vitae temporalis, ista ad capescendam salutem et plenitudinem aeternae beatitudinis. In humana institutione scientia humana cubitum habere potest, quia quod invenire potest illud nec mirum comprehendere potest, in sacramentis divinis duo esse non dubitamus. Aliud est enim quod exterius in re vel in opere cernimus, atque aliud, virtus illa spiritualis quae latet intrinsecus.
Abbreviated transcription (Latin):
tum habet. quia si illud comprehendere non ualeret: ip̃m uti¬
q minime inuenisset. S in opere ñli plenũ cubitũ hr̃e nõ
potuit: qr ip̃m ñ nisi ex parte comp̃hendit. Quid ex qͣ re nasci
soleat facile diudicat: nam nec poma ĩ uite. ne racemos uise¬
gete. nec frum̃ta q̃rit in arbore. Uerũtam̃ qiuid hor uel ciueli¬
bct alia res. ex alia qͣlit nasci soleat. qñ explicare suffitiat: Qñ
gͦ ingenii nr̃i acumen in hac gemina nat᷑ał. ⁊ artificiał ꝯsideiati¬
one. arcumqͣ se diffundit. et mira intelligentie uinacitate mł¬
tipłr huc. illuccp discurrit: arce nr̃e latitudo scd̾m diuine ĩsti¬
tutionis modum ꝯgruam sibi m̃siuam accipit.
Ost primam itaco consid̾ationẽ que est in reb.
⁊ scd̾am que est in operib: Sctunt᷑ t̾cia que cõstat in mori¬
bus. qͣm ⁊ ad arce nr̃e altitudinem pertincre iam dxximꝰ. Disci¬

Expanded text:
tum habet; quia, si illud comprehendere non valeret, ipsum utitum habet; quia, si illud comprehendere non valeret, ipsum utique minime invenisset. Sed in opere naturali plenum cubitum habere non potuit, quia ipsum nonnisi ex parte comprehendit. Quid ex qua re nasci soleat facile dijudicat: nam nec poma in vite, nec racemos in segete, nec frumenta quaerit in arbore. Verumtamen quid horum, vel quaelibet alia res ex alia qualiter nasci soleat quando explicare sufficiat? Quando ergo ingenii nostri acumen in hac gemina naturalis et artificialis consideratione circumquaque se diffundit, et mira intelligentiae vivacitate multipliciter huc illucque discurrit, arcae nostrae latitudo secundum divinae institutionis ost primam itaque considerationem quae est in rebus, et secundam quae est in operibus, sequitur tertia quae constat in moribus, quam et ad arcae nostrae altitudinem pertinere jam diximus. Disci
Abbreviated transcription (Latin):
florent. fructificant. In aĩalib qͦmͦ concipuĩt. ⁊ pariũt. quod
alia nascuntur alia moruĩt᷑. Demq quotiens attendimus
quonͦi omĩa octa occidit. ⁊ aucta senescunt: in nͣlis opra¬
tionis inspectione mentem nr̃am ex̾̃cemus. Opus artificiale
opus uidẽlicet industrie. ꝯsideratur ut in celaturis. in pictu¬
ris in scriptura in agricultina. ⁊ in ceteris oꝑib artificialib
in quib omĩb inuum̃a ĩuenimꝰ. ꝓ qub dinim minus digna¬
tione digne inttare ⁊ uenari debeamus. Opus itaq nat᷑ale. ⁊
opus artificiale. quia sibi inincẽ coõperant᷑. ꝙi ẽ latere sibi altriu¬
secus iunguntur. ⁊ sibi inuicẽ mutua complexione copłantur.
Certum si quidem est. qr ex naturali operatione opus industrie
mitiũ sumit. ꝯsistit. ⁊ ꝯualescit: et opciatio naturał ex indus¬
tria ꝓficit ut meliorsit. In opere artificiali scĩa humana cubi¬

Expanded text:
florent, fructificant; in animalibus quomodo concipiunt et pariunt, quomodo florent, fructificant; in animalibus quomodo concipiunt et pariunt, quomodo alia nascuntur et alia moriuntur. Denique quoties attendimus quomodo omnia orta occidunt, et aucta senescunt, in naturalis operationis inspectione mentem nostram exercemus. Opus artificiale opus videlicet industriae consideratur, ut in celaturis, in picturis, in scriptura, in agricultura, et in caeteris operibus artificialibus in quibus omnibus innumera invenimus, pro quibus divini muneris dignationem digne mirari et venerari debeamus. Opus itaque naturale, et opus artificiale quia sibi invicem cooperantur quasi e latere sibi altrinsecus junguntur et sibi invicem mutua contemplatione copulantur. Certum siquidem est, quia ex naturali operatione opus industriae initium sumit, consistit et convalescit, et operatio naturalis ex industria proficit ut melior sit. In opere artificiali scientia humana cubi
Abbreviated transcription (Latin):
hendere ualet. abet ergo sensus corporeus cubitum ĩ con
parte. Partim enĩ ut dictum est exposita est sensui: partim
reposita est rõni. ec itaq tria. mat̾ia .s. forma ⁊ natura.
quia in substantia corporea simul sunt. ⁊ a se mucẽ dundi
ñ possunt. se qiuasi in lineam extendũt. ⁊ ad arte longitudi¬
nem se pertinere ostendunt.
scd̾m hanc triplicem consid̾ationẽ. que est in speculatione
rerum. debet se ꝯseqiuent̾ tͣnsferre ad consid̾ationẽ operũ ut cũ
didicerit considerationẽ suam. ⁊ ad opera natinislia. ⁊ ad opera ar-¬
tificialia extend̾e: pssit arce nr̃e latitudo presiite magintudi¬
nis mensinam accipere. Alia est enim operatio nature: atch
alia opeiatio industrie. Operationẽ nat᷑e facile deprehendere
possumꝰ: ut in gͥminiliꝰ arboribꝰ. aĩalib. In graminibꝰ quomo¬
Do crescunt. maturescunt. In arborib similit᷑: qd̃ frondent.

Expanded text:
ehendere valet. Habet ergo sensus corporeus cubitum in consehendere valet. Habet ergo sensus corporeus cubitum in consparte. Partim enim, ut dictum est, exposita est sensui, partim reposita est rationi. Haec itaque tria, materia scilicet, forma et natura, quia in substantia corporea simul sunt et a se invicem dividi non possunt, se quasi in lineam extendunt, et ad arcae longitudinem se pertinere ostendunt. secundum hanc triplicem considerationem, quae est in speculatione rerum, debet se consequenter transferre ad speculationem operum, ut cum didicerit considerationem suam et ad opera naturalia et opera artificialia extendere, possit arcae nostrae latitudo praefinitae magnitudinis mensuram accipere. Alia est enim operatio naturae atque alia operatio industriae. Operationem naturae facile deprehendere possumus ut in graminibus, arboribus, animalibus, in graminibus quomodo crescunt, maturescunt; in arboribus similiter quomodo frondent,
Abbreviated transcription (Latin):
admõdũ ⁊ forma ꝯsistit in qͣlitate extrinseca. Qualitas autẽ
rerũ interiorex magna parte corporeꝰ perciltit᷑ sensu sic̾ sapo¬
res gustu. odores olfactu. Illam autem nature uim. que re-¬
biis medullitus imp̃ssa ꝓfundius introrsum latet. nũꝙͣ homo
sensu carnis adire posset. etiam si minime peccasset. uertim¬
tam̃ eam ingenii sui accumĩe. facile perspiceret: si rõnis ocłs
peccati nube obductus. sub erroris nebula non caligasset. Modo
antem ignorantie tenebris inuoluti. qͦͣtiens aliquid de aa q̃ri¬
miu: ꝑ experientie arguienta palpamus: potuis qͣm uidemꝰ.
atet itac ratio cur arce nr̃e longitudo uixta dominit̾ docu¬
mentũnon debeat. uel potiꝰ ñ ualeat habere insi duos cũbitos
⁊ dimidiũ. Ibi enim scientia humana cubitũ plenũ habet. uͥ
certitudinẽ tenet: ubi ea que sciri oportet sensu aliquo cõpꝰ¬

Expanded text:
admodum et forma consistit in qualitate extrinseca. Qualitas autem admodum et forma consistit in qualitate extrinseca. Qualitas autem rerum interior ex magna parte corporeo percipitur sensu, sicut sapores gustu, odores olfactu. Illam autem naturae vim quae rebus medullitus impressa profundius introrsum latet, nunquam homo sensu carnis adire posset etiamsi minime peccasset. Verumtamen eam ingenii sui acumine facile perspiceret si rationis oculus peccati nube obductus sub erroris nebula non caligasset. Modo autem ignorantiae tenebris involuti quoties de ea aliquid quaerimus, per experientiae argumenta palpamus potius quam videmus. Patet itaque ratio cur arcae nostrae longitudo, juxta Dominicum documentum non debeat vel potius non valeat habere nisi duos cubitos et dimidium. Ibi enim scientia humana cubitum plenum habet ubi certitudinem tenet, ubi ea quae sciri oportet sensu aliquo compr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩmod̾ata. ꝑtinent nichilominꝰ ad mores malos. unde satis ꝯ¬
stat ꝙ ꝙ admodum prior est ꝯsideratio rerũ qͣm oper̃. sic nͨliter
prior est consid̾atio moꝵ operũ. qͣm moꝵ. Recte itacs dictũ e̾.
ꝙ consideratio rerum pertineat ad arce nr̃e longitudinẽ. consi¬
deratio operũ ad latitudinẽ. ꝯfid̾atio autẽ moꝵ ad ip̃nis altitudi¬
nem.
Ripertitur autẽ trium illa¬
rum consideratio pͥma. Prima itaq huiꝰ subdiuisionis cõ¬
sideratio.ẽ. in mat̾ia. scd̾a in forma: tercia innat᷑a. ateriã
⁊ formam uisu corporeo facile deprehendimꝰ: nam lapidem a
ligno. triangulum a quadiato une errore discernimꝰ. Illud
autem qd̃ ad naturam ꝑtinet partẽ expositum sensui: par¬
tim autem ꝓfundiꝰ latens repositum erat rationi. Natuia
siciuidem consideratur in rerum qualitate intrinseta. quẽ¬

Expanded text:
et immoderata, pertinent nihilominus ad mores malos. Unde satis cet immoderata, pertinent nihilominus ad mores malos. Unde satis constat quod quemadmodum prior est consideratio rerum quam operum, sic naturaliter prior est consideratio operum quam morum. Recte itaque dictum est quod consideratio rerum pertineat ad arcae nostrae longitudinem, consideratio operum ad latitudinem, consideratio autem morum ad ipsius altitudinTripartitur autem trium illarum consideratio prima. Prima itaque hujus subdivisionis consideratio est in materia, secunda in forma, tertia in natura. Materiam et formam visu corporeo facile deprehendimus. Nam lapidem a ligno, triangulum a quadrato sine errore discernimus. Illud autem quod ad naturam pertinet partim expositum sensui, partim autem profundius latens repositum erat rationi. Natura siquidem consideratur in rerum qualitate intrinseca, quem