comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ sapientiȩ & reuelationis in agnitione
eiꝰ illuminatos ocłos cordis ur̃i. Licet ũbi
ad uerbũ exp̃ssa tͣns latio possit apłm dili¬
genti excusare lec tori. qđ uideat om̃is sen¬
tentiȩ scatere c̃textus. oe soloecismus fieri
tam̃ et in greco uiciũ sonat. Unde &e nos
grecis potius calũniatorib respondentes eo¬
nabim̃ ita iuxta sensũ tẽꝑare or dinẽ lec tio¬
nisut dicamꝰ Audiens fide urãm. in dño

Expanded text:
ntiae et revelationis in agnitione ejus, illuminatos oculos cordis vestri. Licet verbi ad verbum expressa translatio possit Apostolum diligenti excusare lectori, quod videatur omnis sententiae scatere contextus, et soloecismus fieri, tamen et in Graeco vitium sonat. Unde et nos Graecis potius calumniatoribus respondentes, conabimur ita juxta sensum temperare: ordinem lectionis, ut dicamus Audiens fidem vestram in Do
Abbreviated transcription (Latin):
sint munda corã ipso dõ. om̃sq creaturę
paueant creatoris aduentũ Unde & crux
saluatoris ñ solũ ea quȩ in t̾ra. sed etiã quȩ
incęliserant purgasse ꝑhibet᷑. Alius uͦ om̃a
ñ ad uniũsitatẽ. sed ad ea tantũ refert de
quib disputatũ ẽ: uel hoc mͦ. om̃is eiuitas
conclamauit. ñ quo aliquis tacens in urbe
ñ fuerit. sed ex parte maxima. etiã ea quȩ
minora st̃ appellant᷑: & ipse paulus apłs.¬
dercliquert. n quo &s ti motheus. & cȩt̃i di¬
scipuli. qui illo tẽpore quo epłȩ ser ibeban¬
tur cũ eo erant. illũ reliquerint. sed ideirco

Expanded text:
tura paveat Creatoris adventum . Unde et crux Salvatoris non solum ea quae in terra, sed etiam quae in coelis erant purgasse perhibetur. Alius vero, omnia, non ad universitatem, sed ad ea tantum refert, de quibus disputatum est: vel hoc modo, omnis civitas conclamavit, non quo aliquis tacens in urbe non fuerit, sed ex parte maxima etiam ea quae minora sunt appellantur. Et ipse Paulus aposdereliquerunt. Non quod Timothaeus et caeteri discipuli, qui illo tempore quo Epistolae scribebantur, cum eo erant, illum reliquerint; sed idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib adimpletur: nequaꝗͣ ita ut resonat
accipiendũ. Non enĩ ait qui om̃a in om̃ib
adimplet: sed qͥ om̃a in om̃ib aclimplet
Siqͥdẽ aliud ẽ implere. aliud impleri. q
in alt̾o agentis. in alt̾o patientis ẽ uerbũ
Sic̃ gͦ a dimplet̾ imꝑator. si cotidie eiꝰ au¬
geat᷑ exercitus & fiant nouȩ ꝓuintiȩ. &
popłoꝵ multitudo succrescat: ita &e dñs
ches singulos ad fidẽ eius ueniunt. ipse ad¬
implet᷑ in om̃ib sic tam̃ ut om̃a alimpleat᷑
in om̃ib: id ẽ ut qui in eũ credunt euncts
uirtutib pleni sint: & iuxta eugłm facian

Expanded text:
omnibus adimpletur, nequaquam ita ut resonat, accipiendum; non enim ait: Qui omnia in omnibus adimplet; sed, qui omnia in omnibus 570 adimpletur. Siquidem aliud est implere, aliud impleri; quia in altero agentis, in altero patientis est verbum. Sicut ergo adimpletur imperator, si quotidie ejus augeatur exercitus, et fiant novae provinciae, et populorum multitudo succrescat: ita et Domindies singulos ad fidem ejus veniunt, ipse adimpletur in omnibus: sic tamen ut omnia adimpleatur in omnibus, id est, ut qui in eum credunt, cunctis virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ꝑ sanguinẽ ipsius. remissionẽ pecca¬
torũ. scđm diuitias gr̃e eius qͣuͥa ab un¬
dauit in nobis. in om̃i sapientia or
prudentia: ut cũ huc usq distin¬
xeritmꝰ. quo scilicet om̃is sapientia
& prudentia ad suꝑiora iungant᷑.
deinceps inferamꝰ. notũ faciens nobis
mysteriũ uoluntatis suȩ scdm placitũ
suũ. focest autẽ &c hac manente senten¬
tia qđ ex parte uideant & ex parte pro¬
phetent. nunc in om̃i sapientia & pru¬
dentia dici reuelatũ eis cẽ mysteriũ:
ñ quo ipsi in om̃i sapientia & pruden¬
tia misteriu didicerint sed as in om̃i sapientia atq pruden¬
tia iuxta quod consequi poterant eis
mysteriũ reuelauerit
Sed̾m placitũ suũ. quod ꝓposuit
in eo. in dispensatione plenitudinis
tẽporũ Supͣ dixerat scd̾m placitũ

Expanded text:
remissionem peccatorum, secundum divitias gratiae ejus, qua abundabit in nobis in omni sapientia et prudentia, ut cum hucusque distinxerimus, quo scilicet, omni sapientia et prudentia, ad superiora jungantur, deinceps inferamus: notum faciens nobis mysterium voluntatis suae secundum placitum suum. Potest autem et hac manente sententia, quod ex parte videant, et ex parte prophetent, nunc in omni sapientia et prudentia, dici revelatum eis esse mysterium. Non quo ipsi in omni sapientia et prudentia mysterium didicerint, sed Deus in omni sapientia sua atque prudentia, juxta quod consequi poterant, eis mysterium revelaverit. 556 Secundum placitum suum quod proposuit in eo in dispensatione plenitudinis temporum. Su
Abbreviated transcription (Latin):
quia a plurib sit desertus ab om̃ib id ẽ
a maxima parte se desertũ ẽẽ conquerit᷑
Simile huic qͥd & in psalmo sonat. Om̃s de¬
clinauert̃. simul inutiles facti st̃: ñ ẽ qui
faciat bonũ. ñ ẽ usq ad unũ. Si enĩ om̃s

Expanded text:
quia a pluribus sit desertus, ab omnibus, id est, a maxima parte desertum se esse conqueritur. Simile huic quid et in psalmo sonat: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: 569 Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Si enim o
Abbreviated transcription (Latin):
passionẽ credentes. quȩ ẽ stultitia ñ
credentib. sapientiã possideamꝰ. atq pos
prudentiã: deinde quod ꝑscripturas
suas nobis nota fecerit uniũsa myste¬
ria. quomͦ pͥmũ celũ & t̾rã machinatus
sit. & om̃a quȩ intra ea st̃ fecerit. or¬
dinarit. atq distinxerit: ut plasmatus
homo & usq ad passionẽ xp̃i mundus
impletus sit: quomͦ ex inuisibilibus
ea quȩ sunt uisibilia cognoscant᷑. ad
extremũ qđ etiã ea quȩ int̾ra sunt. sa¬
pientia indigeant atq prudentia. Quotꝰ
enĩ quisq nr̃m scit. quid sit illud qđ
aues in aere suspendat pisces in fluctib¬
ñ necet. hominũ gressus ꝓmoueat: ra-¬
biem incitet bestiarũ: Sed qui dili¬
gens lector ẽ: statim illud nobis
opponit. Si ex parte cognoscit pau¬
lus & ex parte ꝓphetat. & nc̃ uidet
ꝑ speculũ in enigmate: quomͦ uel ip¬
si uel ephesiis in om̃i sapientia atq
prudentia. di misteriũ reuelatũ ẽ:
Hac itaq necessitate cõpellimur mu¬

Expanded text:
tes quae est stultitia non credentibus sapientiam possideamus atque prudentiam. Deinde quod per Scripturas suas nobis nota fecerit universa mysteria: quomodo primum coelum, et terram machinatus sit, et omnia quae intra ea sunt, fecerit, ordinarit atque distinxerit: ut plasmatus homo, et usque ad passionem Christi mundus impletus sit, quomodo ex visibilibus ea quae sunt invisibilia cognoscantur. Ad extremum, quod etiam ea quae in terra sunt, sapientia indigeant atque prudentia. Quotus enim quisque nostrum scit quid sit illud quod aves in aera suspendat, pisces in fluctibus, nec non hominum gressus promoveat, et rabiem incitet bestiarum? Sed qui diligens lector est, statim nobis illud opponet: Si ex parte cognoscit Paulus, et ex parte prophetat, et nunc videt per speculum in aenigmate , quomodo vel ipsi, vel Ephesiis, in omni sapientia atque prudentia Dei mysterium revelatum est? Hac itaque necessitate compellimur mu
Abbreviated transcription (Latin):
eceic̃. id ẽ p̃destinatio & ꝓpositũ simul
posita sint.: iuxta quȩ oꝑatur om̃a ds
scdi consiliũ uolũtatis suȩ. ñ quo
om̃a quȩ in mundo fiant di uolunta¬
te & consilio ꝑagant᷑. alioquin & ma-¬
la do poterant imputari: sed quo uni¬
uersa quȩ faciat. consilio faciat & uolũ-¬
tate. qđ scilicet & ratione plena sint.&
potestate facientis. Nos homines pleraq
uolumus facere confilio. sed nequaquã
uoluntatẽ sequitur effectus illi autẽ
nullus resistere potest. quin om̃a quȩ
uoluerit & faciat. Uult autẽ ea quȩcũq
sunt plena rationis atq consilii: uult
saluari om̃s & in agnitionẽ ueritatis
uenire. Sed quia nullus absq ppria
uoluntate saluatur. liberi enĩ arbitrii
sumus: uult nos bonũ uelle: ut cũ uo¬
luerimus uelit nobis & ipse suũ implere
consiliũ
Ut simus in laude głȩ eius qui an¬
eẽt manifestior sensus. eos qui sꝑauert̃¬

Expanded text:
est, praedestinatio et propositum, simul posita sint, juxta quae operatur omnia Deus secundum consilium voluntatis suae. Non quo omnia quae in mundo fiant, Dei voluntate et consilio peragantur: alioquin et mala Deo poterunt imputari; sed quo universa quae facit, consilio faciat et voluntate, quod scilicet et ratione plena sint et potestate facientis. Nos homines pleraque volumus facere consilio: sed nequaquam voluntatem sequitur effectus. Illi autem nullus resistere potest, quin omnia quae voluerit, faciat. Vult autem ea quaecumque sunt plena rationis atque consilii, vult salvari omnes, et in agnitionem veritatis venire . Sed, quia nullus absque propria voluntate salvatur liberi enim arbitrii sumus, vult nos bonum velle, ut cum voluerimus, velit in nobis et ipse suum implere consilium. Ut simus in laudem gloriae ejus, qui an esset manifestior sensus, eos qui sper
Abbreviated transcription (Latin):
paulus. elegit nos ante constitutionẽ
mundi cũ eẽmꝰ sc̃i & immaculati: sed
elegit nos. ut eẽmus scĩ & immaculati.
hoc ẽ qui sc̃i & immaculati ante ñ
fuimus. ut postea ẽẽmus. quod &r de
peccatorib ad meliora conũsis dici po¬
test . o. stabit illa sententia. ñ iustifi¬
cabitur in conspec tu tuo om̃is inuens.
id ẽ in tota uita sua: in om̃i quo in
mundo isto uersatus ẽ tempore. Qd̃
quide ita intellec tũ. & aduersũ eum
facit. qui antequã mundus fieret. ani¬
mas dicit ȩlectas eẽ ꝓpt̃ sc̃ĩtatẽ. &c nullũ
uiciũ peccatorĩr Non enĩ ut ante iam
diximus. eligunt᷑ paulus & qui eiussi¬
miles st̃ quiꝰ erant scĩ & immaculati:
sed eligunt &x p̃destinantur. ut in con¬
sequenti inta. ꝑ oꝑa atq uirtutes. scĩ o
immaculati fi ant. Deide & sic¬

Expanded text:
Apostolus, elegit nos ante constitutionem mundi, cum essemus sancti et immaculati: sed elegit nos ut essemus sancti et immaculati: hoc est, qui sancti et immaculati ante non fuimus, ut postea essemus. Quod et de peccatoribus ad meliora conversis dici potest; et stabit illa sententia: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens ; id est, in tota vita sua, in omni quo in mundo isto versatus est tempore. Quod quidem ita intellectum, et adversum eum facit, qui antequam mundus fieret, animas dicit esse electas propter sanctitatem, et nullum vitium 479 peccatorum. » Non enim ut ante jam diximus eliguntur Paulus, et qui ei similes sunt, quia erant sancti et immaculati: sed eliguntur et praedestinantur, ut in consequenti vita per opera atque virtutes, sancti et immaculati fiant. Et
Abbreviated transcription (Latin):
denariorũ in eugło debitorẽ. qđ cus
plus dimitatur plus diligat: istiy
test scire. qđ scd̾m diuitias suas &
gr̃a abundarit in nobis. maxime
eccła de gentib congregata. qus
na fuit a testam̃to &r ꝓmissionib isrł:
cunis delicto nos salutẽ consecuti su.¬
mus. Anñ ẽ magnitudo gr̃arũ in
paulo & ceteris scĩs de quib dr̃. Nesci¬
tis qm̃ angłos iudicabimꝰ: Et in
alio loco. in quẽ desiderent angli con-¬
siderare : & rursũ. pat  ut quomͦ ego
& tu uũ sumꝰ. sic &e ipsi in nobis unũ
sint Has diuitias g̃rarũ. ille inse ñ
facit uacuas. qui quantũ ualet hu-¬
mana fragilitas nititur. laborat atq
contendit: & cũ apło loquitur Gr̃a
euis in me ñ fuit uacua. Qui uͦ bene¬
ficii magnitudinẽ ñ recordatus. ad
deteriora dilabitur: in isto diues gr̃a
di. & opulenta largitio pauꝑtate te¬
nuatur
n om̃i sapientia. & prudentia.
notũ faciens uobis mysteriũ uolu¬
tatissuȩ. Sapientiã & pruden

Expanded text:
elio debitorem : quod qui plus dimittitur, plus diligat: iste potest scire quod secundum divitias suas Dei gratia abundarit in nobis: maxime in Ecclesia de gentibus congregata, quae aliena fuit a testamento et promissionibus Israel, cujus delicto nos salutem consecuti sumus. Annon est magnitudo gratiarum in Paulo, et in caeteris sanctis, de quibus dicitur: Nescitis quoniam Angelos judicabimus ? et in alio loco: In t quomodo ego, et tu unum sumus, sic et ipsi in nobis unum sint . Has divitias gratiarum ille in se non facit vacuas, qui quantum valet humana fragilitas, nititur, laborat, atque contendit, et cum Apostolo loquitur: Gratia ejus in me non fuit vacua . Qui vero beneficii magnitudinem non recordans, ad deteriora delabitur, in isto dives gratia Dei, et opulenta largitio paupertate tenuatur. In omni sapientia et prudentia notum nobis faciens mysterium voluntatis suae. Sapien
Abbreviated transcription (Latin):
filiorũ ꝑ iłm xp̃m in ipso. Differen¬
explicat. Suꝑior quippe sermo ad eos
refertur. qui antea ñ fuerunt. & pͥisq
fierent de his cogitatũ ẽ. & postea sub¬
stiterunt: inferior uͦ de eo quẽ nul¬
la cogitatio. uoluntas nulla p̃cessit
sed semꝑ fuit. & nũquã ut ẽet accepit
exordiũ. Unde recte nc̃ de his qui cũ
ante ñ eẽnt postea substitert̃ dr̃¬
patre fuit.& nũquã eũ ut ẽẽt uoluntis
pat̃na p̃cessit Ex quo colligitur semꝑ
patrẽ. semꝑ fuisse filiũ. & in quib etñi¬
tas coequalis ẽ eandem ẽẽ naturã loe
non etiam hoc inferendũ qđ cũ pre¬
destinet nos siue p̃fimat ds in aptio

Expanded text:
m in ipsum. Differenexplicat. Superior quippe sermo ad eos refertur, qui antea non fuerunt, et priusquam fierent, de his cogitatum est, et postea substiterunt. Inferior vero de eo quem nulla cogitatio, voluntas nulla praecessit, sed semper fuit, et numquam ut esset, accepit exordium. Unde recte nunc de his qui cum ante non essent, postea substiterunt, dPatre fuit, 551 et numquam eum ut esset, voluntas paterna praecessit. Ex quo colligitur semper Patrem, semper fuisse Filium, et in quibus aeternitas coaequalis est, eamdem esse naturam. Nec non etiam hoc inferendum, quod cum praedestinet nos, sive praefiniat  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
principiũ sumeret. scĩs suis ds̃ refu¬
gium fuerit. Qd autẽ ait. ut ẽẽmͦ
scĩ & immaculati coram ipso. int̾
test. immaculatus uͦ ñ statim & sc̃s.
paruuli quippe immaculati st̃. quia
integro corpore nullũ fecere peccatũ.
& tñ ñ scĩ. quia scĩtas uoluntate & stu¬
dio comparatur: & qđ immaculatus
dici potest ille quii peccata ñ faciat.
sc̃s autẽ is qui uirtutib plenus sit:
iuxta illud qđ in quodã psalmo scri¬
bitur. qui ambulat sine macula.
& oꝑatur iustitiã. & in canticis canti¬
corũ. tota speciosa es ꝓxima mea. &
macula ñ ẽ inte. Queritur quomͦ
sc̃s quis & immaculatus sit coram dõ:

Expanded text:
principium sumeret, sanctis suis Deus refuprincipium sumeret, sanctis suis Deus refugium fuerit. Quod autem ait, ut essemus sancti et immaculati coram ipso, intertest, immaculatus vero non statim et sanctus. Parvuli quippe immaculati sunt, quia integro corpore nullum fecere peccatum: et tamen non sancti, quia sanctitas voluntate et studio comparatur. Et quod immaculatus dici potest ille qui peccata non fecit, sanctus autem is qui virtutibus plenus sit, juxta illud quod in quodam psalmo scribitur: Qui ambulat sine macula, et operatur justitiam Et in Cantico canticorum: Tota speciosa es, proxima mea, et macula non est in te . Quaeritur quomodo sanctus quis et immaculatus sit coram Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
duis ex animalib fieret cũ habitatri¬
ibus sins ininfimũ ipse deiectus: ele¬
it paulũ ds̃ & eius similes coram se
ui erant scĩ & immaculati. Nemo
utẽ eligitur nͥ de plurib: & ubi st̃
liqui iliores. ibi electio ꝑpetrat᷑.
uomͦ autẽ in babilonica captiuita
quando a nabugo donosor in chal¬
am abductus ẽ populus. missi st̃
phie. hnetechiel danihel tres pueri.
aggeus oe zacharias. ñ quo & ipsi merue¬
rint captiuitatẽ. sed ut eẽnt in solacio
captiuorũ: ita or in illa deiectione
mundi eos qui antequã mundus fie-¬
ret electi erant a dõ. missos ẽẽ in eru-¬
ditionẽ & magisteriũ animarum
peccatriciũ. ut ad p̃dicationẽ eorum
reũterentur ad eunde locũ unde
corruerant: & hoc ẽẽ quod a moyse
in octogesimo nono psalmo dicatur.
dñe refugium factus es nobis a ge-¬
neratione ingeneratione. antequã
montes firmarentur. & fleret terra.
& orbis t̾rarũ: quod scilicet anteꝗͣ
mundus fieret. & uniũsa gñatio

Expanded text:
 animalibus fieret cum habitatricibus suis, in infimum ipse dejectus, elegit Paulum Deus et ei similes coram se, qui erant sancti et immaculati. Nemo autem eligitur nisi de pluribus: et ubi sunt aliqui viliores, ibi electio perpetratur. Quomodo autem in Babylonia captivitate, quando a Nabuchodonosor in Chaldaeam abductus est populus, missi sunt prophetae Ezechiel, Daniel, tres pueri, Aggaeus, Zacharias, non quo et ipsi meruerint captivitatem, sed ut essent in solatio captivorum: ita et in illa dejectione mundi eos, qui antequam mundus fieret, electi erant a Deo, missos esse in eruditionem et magisterium animarum peccatricium, ut ad praedicationem eorum reverterentur ad eum locum unde corruerant: et hoc esse quod a Moyse in octogesimo nono psalmo dicatur: Domine, refugium factus es nobis in generatione et generationem: antequam montes firmarentur, et fieret terra, et orbis terrarum . Quod scilicet antequam mundus fieret, et universa generatio
Abbreviated transcription (Latin):
largitate. Qd autẽ ait. fidelibus in xp̃o
iħu. & hoc ad distinctionẽ diligentis¬
simȩ obseruationis ẽ positũ. Sunt qͥppe
plures fideles. sed ñ in xp̃o iħu. Si qͥs
reddat depositũ. siquis cõm̃data ñ ab¬
neget. fidelem se amicũ exhibeat. Ani-¬
mã magis quã fidem paratussit ꝓde¬
dere. quod de ñ nullis philosophis le-¬
gimnus & ne illi satis glarentur. Athe¬
niensis meretrix ꝑpetrauit: iste fide

Expanded text:
largitate. Quod autem ait, fidelibus in Christo largitate. Quod autem ait, fidelibus in Christo Jesu, et hoc ad distinctionem diligentissimae observationis est positum. Sunt quippe plures fideles; sed non in Christo Jesu. Si quis reddat depositum; si quis commendata non abneget, fidelem se amicum exhibeat: animam magis quam fidem paratus sit prodere, quod de nonnullis philosophis legimus et ne illi satis gloriarentur, Atheniensis meretrix perpetravit, iste quidem
Abbreviated transcription (Latin):
a sapiente sapientes. ita ab eo quit
hi qui sunt appellentur: & iuxta
eundem apłm elegisse dm̃ ea que
ñ erant. ut destrueret ea quȩ eran
Ipsam etiam scripturã quȩ in testimns¬
niaĩ adduc ta ͤ ita edissert̃. ut destr¬
tionẽ eorũ quȩ erant. ex conseq̃nti¬
bus intelligamus: ut ñ inquit głe
om̃is caro in conspectu dĩ. Si enĩ
aiunt quispiam ex eo qđ ñ erat. ii
ri gr̃ãm referat. sed sui meriti &
uirtutis estimet quod subsisti
tatim quod ẽ. eẽ destruitur. & incipit
ñ e qdđ fuerat. Alñ uͦ simplicit᷑. ñ ad
eos qui sint. sed qui ephesi scĩ &e fideles
uir infidelis scĩficatus ẽ. in muliere fi¬
deli. &e sunt uasa quoq scã. & multȩ pe.¬
cudes quȩ dõ mac tantur intẽplo. ꝓp.¬
terea eos quos scõs dixerat. uocauit &.
sidedes. quia m̃tis fides ex m̃tis ꝓpͥȩ des-¬
cendit arbitrio. scĩficatio uͦ exscifican¬
tis intdũ absq uoluntate nr̃a sumitur

Expanded text:
a sapiente sapientes: ita ab eo qui est, a sapiente sapientes: ita ab eo qui est, hi qui sunt appellentur, et juxta eumdem Apostolum elegisse Deum ea quae non erant, ut destrueret ea quae erant. Ipsam etiam Scripturam quae in testimonium adducta est, ita edisserunt: ut destructionem eorum quae erant, ex consequentibus intelligamus; Ut non, inquit, glorietur omnis caro in conspectu Dei . Si enim, aiunt, quispiam ex eo quod non erat, ri gratiam referat; sed sui meriti et virtutis aestimet quod subsistat, statim quod est esse destruitur, et incipit non esse quod fuerat. Alii vero simpliciter, non ad eos qui sint vir infidelis sanctificatus est in muliere fideli . Et sunt vasa quoque sancta, et mutae pecudes quae Deo mactantur in templo : propterea eos quos sanctos dixerat, vocavit et fideles: quia fides ex mentis propriae descendit arbitrio: sanctificatio vero ex sanctificantis interdum, absque voluntate nostra, sumimur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uoluntatẽ
di Siper.
p̃positio. mi¬
nnisterium
eius ꝑ quem
res agitur ostendit: uidecur
mͥ in illam sententiã sensus
iste congruere. nemo uenit
ad me. nisi pater m̃s attraxe¬
rit eum ad me: atq ita fiet.
ut or illud quod in ioħis eugło
quasi ex eo minor sit. quod
patris obtemperet uoluntati. quomͦ
&r nunc ñ p̃iudicat patri. quod ꝑ uo¬
sapientia & uerbũ. & uirtus dĩ & uer¬
tas or resurrectio. & uia dicitur. ita
etiam uoluntas appelletur. Nonnis¬
li nichil referre existimant. utrũ
ꝑ uoluntatẽ dĩ. anqͣcd̃i dixerit uolun¬
tate. quia his p̃positionib apłs indis¬
ferent̃ utatur. & id ipsũ significare
ꝑ uoluntatẽ dĩ. quã si dixisset. ex uo¬
luntate dĩ
S c̃is om̃ibus qui sunt ephesi
Quidã curiosius quã necesse ẽ.
putant ex eo quod moysi dictumẽ
hȩc dices filus isrł. qui ẽ. misit me¬
ad uos. etiam eos qui ephesi scĩ sunt
&x fideles. eẽntiȩ uocabulo nuncun¬
tos: ut quomͦ. a scõ sc̃i. a iusto iusti

Expanded text:
 voluntatem Dei. Si per praepositio ministerium ejus per quem res agitur, ostendit, videtur mihi in illam sententiam sensus iste congruere: Nemo venit ad me, nisi Pater meus attraxerit eum ad me . Atque ita fiet, ut et illud quod in Joannis Evangelio quasi ex eo minor sit, quod Patris obtemperet voluntati: quomodo et nunc non praejudicat Patri, quod per vosapientia et Verbum, et virtus Dei, et veritas et resurrectio, et via dicitur: ita etiam voluntas appelletur. Nonnulli nihil referre existimant, utrum per voluntatem Dei, an ex Dei dixerit voluntate: quia his praepositionibus Apostolus indifferenter utatur: et idipsum significare, per voluntatem Dei, quod si dixisset, ex voluntate Dei. Sanctis omnibus qui sunt Ephesi. 545 Quidam curiosius quam necesse est, putant ex eo quod Moysi dictum sit: Haec dices filiis Israel: Qui est, misit me , etiam eos qui Ephesi sunt sancti et fideles, essentiae vocabulo nuncupatos. Ut quomodo a sancto sancti, a justo justi,
Abbreviated transcription (Latin):
tur ostendere. quod ñ ex p̃iudicio sci-¬
entiȩ suȩ. sed ex merito electorũ unũ¬
quẽq eligat. dicit ante uisibiles crea¬
turas. celũ. terrã. maria. or om̃a quȩ
intra ea sunt. fuisse alias inuisibiles
creaturas. in quib & animas quȩ ob
quascła causas soli dõ notas de iec tȩ
sint deorsũ. in uallem istã lacrimarũ.
in locũ afflictionis or ꝑegrinationis
nr̃e: in quo sc̃s constitutus orabat. ut
ad sedẽ pristinã reũteretur dicens.
heu mͥ quia incolatus m̃s ꝓlongatus ẽ
habitaui cũ habitantib cedar. multũ¬

Expanded text:
tur ostendere, quod non ex praejudicio scitur ostendere, quod non ex praejudicio scientiae suae, sed ex merito electorum unumquemque eligat, dicit ante visibiles creaturas, caelum, terram, maria, et omnia quae intra ea sucreaturas, in quibus et animas, quae ob quasdam causas, soli Deo notas, dejectae sint deorsum in vallem istam lacrymarum, in locum afflictionis et peregrinationis nostrae, in quo sanctus constitutus orabat ut ad sedem pristinam reverteretur, dicens: Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est! habitavi cum habitantibus Al.
Abbreviated transcription (Latin):
benedic tus ds̃ eius qui assũptus ẽ ho¬
minis & pat̾ eius qui in pͥncipio apud
dm̃ erat ds uerbũ. ñ quo alius assũptꝰ
homo & alius sit sermo qui assũpserit
sed quo unus atq idem ꝓ uarietate cau¬
sarũ. nc̃ sublimis. nunc humilis p̃di
Sicut elegit nos in ipso icetur
stitutione mundi. in greco scriptũ
nat. Unde oe nos ꝓpt̃ pauꝑtatẽ lingut
& rerũ nouitatẽ. & sicut quida ait qd¬
sit grecorũ oc sermo latior. & lingua
Unde & hi qui ȩdiũ futurarũ pͥma
dñr. Uolens itaq paulus ostendere.
qđ ds̃ unũsa sit machinatus ex nichi
autẽ elec tos nos. ut eẽmus sc̃i or imind¬
culati coram ipso. hoc ẽ dõ. ante fa¬
bricã mundi testatus ẽ. ad p̃scienꝰ¬
dĩ ꝑtinet c̃iui om̃a futura iã fac ta si
& antequã fiant uniũsa sunt not̃
sicut & paulus ipse p̃destinatur in ute¬
ro matris suȩ & hiere. Aa mias in
uulua matris sc̃ificatus. eligitur. robo¬
mittitur. Alius uͦ qui dm̃ iustũ cona¬

Expanded text:
benedictus Deus, ejus qui assumptus est hominis, et pater ejus, qui in principio apud Deum, erat Deus Verbum. Non quo alius assumptus homo, et alius sit sermo, qui assumpserit, sed quo unus, atque idem, pro varietate causarum, nunc sublimis, nunc humilis praedicetur. Sicut elegit nos in ipso, ante stitutione mundi in Graeco scriptum nat. Unde et nos propter paupertatem linguae et rerum novitatem, et sicut quidam ait, quod Graecorum et sermo latior et lingua Unde et hi qui aedium futurarum prima dicuntur. Volens itaque Paulus ostendere, quia Deus universa sit machinatus ex nihiloautem electos nos ut essemus sancti et immaculati coram ipso, hoc est, Deo, ante fabricam mundi testatus est, ad praescienDei pertinet; cui omnia futura jam facta sunt, et antequam fiant universa sunt nota. Sicut et Paulus ipse praedestinatur in utero matris suae, et Jeremias in vulva sanctificatur , eligitur, robomittitur. Alius vero qui Deum justum cona
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc int̾ra nos positos. cȩlesti bene¬
dictione benedixerit. Siue igitur
quod conũsatio nr̃a in celis ẽ & ñ su¬
mus de mundo isto sed deposita ima¬
gine cohici portamus imaginẽ suꝑ-¬
cȩlestis & in carne ñ uiuimꝰ sed in sp̃u.
& thesauritamus nobis in celis. ubi oc
cor habemꝰ. dicimur nunc celesti bene¬
dictione benedicti: siue certe qđ om̃is
benedictio spiritalis in xp̃o. licet in
tra sit. tam̃ de celestib computetur
Senedix̃ nos inquit in om̃i bene¬
dictione spiritali in celestibus in xp̃o.:
in sermone cdħi  sapientia. & ueritate.
iħu xp̃i. ut sit benedictus ds̃ qui uni¬
uersorũ conditor ẽ. & huc usq distinc¬
tio. deinceps inferatur. qui ẽ ox pat̾¬

Expanded text:
adhuc in terra nos positos coelesti benedictione benedixerit. Sive igitur quod conversatio nostra in coelis est, et non sumus de mundo isto, sed deposita imagine τοῦ χόϊκοῦ, portamus imaginem supeelestis: et in carne non vivimus, sed in spiritu: et thesaurizamus nobis in coelis ubi et cor habemus, dicimur nunc coelesti benedictione benedicti: sive certe, quod omnis benedictio spiritualis in Christo, licet in terra sit, tamen de coelestibus computetur. Benedixit nos, inquit, in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo: in sermone Dei, et sapientia, et veritate, i Jesu Christi; ut sit benedictus Deus, qui universorum conditor est, et hucusque distinctio; deinceps inferatur: qui est et Pat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sanguis uictimarũ. sed fides ani¬
me credentis impleret Uerũ alibi
ꝓ parte. or ut sibi aliud agenti. hȩc
quęstio obtulerat: & late disputatũ
ẽ: & plene ꝑstrictũ in his autem
duabus ut dixi epłis. specialiter
antquȩ legis cessatio: e nouȩ in¬
troductio continetur. Sed ad galatus
hoc ꝓpriũ habet. qđ ñ scribit ad eos
qui ex iudeis in xp̃m crediderant. &
pat̾nas putabant cerimonias obser-¬
uandas: sed ad eosqui ex gentib fide
euangłii receperant. & rursum retri
lapsi. quorunda fuerant. auctorita¬
te det̾riti. asserentium petrũ quoq
& iacobũ. & totas iudeȩ eccłas. euan

Expanded text:
non sanguis victimarum, sed fides animae credentis impleret. Verum alibi pro parte, et ut se aliud agenti haec quaestio obtulerat, ex latere disputatum est, et pene perstrictum. In his autem duabus, ut dixi, Epistolis, specialiter antiquae legis cessatio, et novae introductio continetur. Sed ad Galatas hoc proprium habet, quod non scribit ad eos qui ex Judaeis in Christum crediderant, et paternas putabant caeremonias observandas: sed ad eos qui ex gentibus fidem Evangelii receperant, et rursum retro lapsi, quorumdam fuerant auctoritate deterriti, asserentium Petrum quoque et Jacobum, et totas Judaeae Ecclesias, Evan
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is sermo malus de ore ur̃o ñ ꝓcedat:
sed siquis bonꝰ ad ȩdlificationẽ oportunita¬
tis uit det grãm audientib Bonus sermo
ẽ ad ȩdificationẽ oportunitatis dans grãm
audientib qui docet uirtutes sequendas
&uicia fugienda: maliis qͥ ad peccata ꝓuocat.
& ꝓ̃ nos magis incitat ad ruinã Pro eo autẽ
qđ nos posuimꝰ ad ȩdificationẽ oportuni¬
codicib ꝓpt̃ euphoniã mutauit int̃pres.
& posuit ad ȩdificationẽ fidei. Quotiens.¬
cũq ex sermone nr̃o alius ꝓficit. & iuxta
oportunitatẽ loci. tẽporis & ꝑsonȩ. ȩdifi¬
cat audientes: bonus de ore nr̃o sermo
ꝓcessit: quotiens uͦ loquim̾. aut ñ in tẽ¬
pore. aut importuno loco. aut ñ ut ñ¬
conuenit audientib totiens sermo ma¬
lus ꝓcedit de ore nr̃o. ad destructionẽ
eorũ qͥ audiunt. Consideremꝰ itaq qͥd
loquam̃. quia ꝓ om̃i ocioso ũbo reddit̾i
sumꝰ rationẽ in diẽ iudicii. etiã si ñ leda

Expanded text:
de ore vestro non procedat. Sed si quis bonus, ad aedificationem opportunitatis, ut det gratiam audientibus. Bonus sermo est ad aedificationem opportunitatis, dans gratiam audientibus, qui docet virtutes sequendas, vitia fugienda. Malus, qui ad peccata provocat, et pronos magis incitat ad ruinam. Pro eo autem quod nos posuimus, ad aedificationem opportunicodicibus propter euphoniam mutavit interpres, et posuit, ad aedificationem fidei. Quotiescumque ex sermone nostro aliquis proficit, et juxta opportunitatem loci, temporis et personae aedificat audientes, bonus de ore nostro sermo processit. Quoties vero loquimur, aut non in tempore, aut importuno loco, aut non ut convenit audientibus, toties sermo malus procedit de ore nostro, ad destructionem eorum qui audiunt. Consideremus itaque quid loquamur, quia pro omni otioso verbo, reddituri sumus rationem in die judicii . Et etiam si
Abbreviated transcription (Latin):
trescere fecerimus. cũ in nobis ꝓlem suã
uctã uiderit. & ipse audebit int̾re De¬
nq in iudȩ scarioth cor pͥmũ iecit sagit¬
a. ut traderet saluatorẽ Quã si exceptã
lle miserabilis ñ fouisset: nũquã pꝰ in¬
inctũ panẽ in parabsidem. intͣsset in
lu satanas. Simulq & hoc intelli diligen¬
er attendite. qđ ñ inuenerit di abolus
cũ introeundi in iudã. cuiꝰ pectus ia
ite ꝑcusserat nͥ in conuiuio saluatoris:
uia tc̃ uel maxime in potestate ei damͣ.
ido nec humanitate. nec dem̃tia nec man¬
itudine exꝰ uincim᷑. quẽ odimꝰ indigne
uic qđ nc̃ p̃cipit neq locũ detis diabolo:
ud de ȩcclastico cõꝑat᷑. Si sp̃s potestatẽ
bentis ascenderit suꝑ te: locũ ne dede¬
sei Ille suꝑb & temerarius uult ascen¬
re. uult subire: sed etiã si te obp̃ssũ
tiuerit & se extulerit. tu ne dederis
cũ Potestas quippe diaboli ñ in temeri¬

Expanded text:
crescere fecerimus, cum in nobis prolem suam crescere fecerimus, cum in nobis prolem suam auctam viderit, et ipse audebit intrare. Denique in Judae Iscariot cor, primam jecit sagittam, ut traderet Salvatorem, quam si exceptam ille miserabilis non fovisset, numquam post intinctum panem in paropside, intrasset in illum Satanas. Simulque et hoc diligenter attendite, quod non invenerit diabolus locum introeundi in Judam, cujus pectus jam ante percusserat, nisi in convivio Salvatoris . Quia tunc vel maxime in potestatem ei damur, quando nec humanitate, nec clementia, nec mansuetudine ejus vincimur, quem odimus indigne. Huic quod nunc praecepit, neque locum des potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dederis ei . Ille superbus et temerarius vult ascendere, vult subire: sed etiam si te oppressum putaverit, et se extulerit, tu ne dederis locum. Potestas quippe diaboli, non in temeri
Abbreviated transcription (Latin):
grecũ ũbũ ẽ qđ latine dr̃ criminao
lingua uͦ hebrea sathan appellat᷑. de
adu̾sarius siue contrarius. & ab apło
belial. hoc ẽ absq iugo. qđ de collo su
di abiecerit seruitutẽ: quẽ aquila as¬
statam transtulit Et sciendũ ubic̃
in ueti lege filii pestilentiȩ scribant
sicut ibi. filii autẽ heli. fil ii pestile¬
tiȩ. ibi in hebraicis uoluminib beli
hoc ẽ diabolũ ꝓ pestilentia nominas
licet plurumi ꝓ belial corrupte in q
belian legant. Nolite itaq ait dar
cũ diabolo: quia tanquã leo rigio
quexit aditũ quẽ possit irrupet¬
qͥ enĩ pat̃ &x filius stant aute hostiũ &
pulsant ut introeant ue cȩnent cũ eo qui
si receꝑit. ita oe adũsarius semꝑ in nos ẽ
aratus irrũpere: & cũ locũ dederimꝰ ingre¬
ditur. Solet autẽ antequã ueniat quȩdã
ucula p̃mittere. & p̃cursorẽ aduentus sui
facere cogitationẽ. Hauc si nos in corde
iro susceptã nutriuerimꝰ intrinsecus .

Expanded text:
 Latine dicitur criminator: lingua vero Hebraea Satan appellatur, id est, adversarius, sive contrarius: et ab Apostolo Belial , hoc est, absque jugo quod de collo suo Dei abjecerit servitutem: quem Aquila apostatam transtulit. Et sciendum ubicumque in veteri Lege filii pestilentiae scribantur, sicut ibi: Filii autem Heli, filii pestilentiae , ibi in Hebraicis voluminibus Belial, hoc est, diabolum pro pestilentia nominari: licet plurimi 630 pro Belial corrupte in Apostolo Beliar legant. Nolite itaque, ait, dare locum diabolo, qui, tamquam leo rugiens, quaerit aditum per quem possit irrumpe enim Pater et Filius stant ante ostium, et pulsant, ut introeant, et coenent cum eo qui se receperit : ita et adversarius semper in nos est paratus irrumpere, et cum locum dederimus, ingreditur. Solet autem, antequam veniat, quaedam jacula praemittere, et praecursorem adventus sui facere cogitationem: hanc si nos in corde nostro susceptam nutrierimus intrinsecus, et
Abbreviated transcription (Latin):
furore suꝑati. ꝑ quȩ nobis sol occidat . &
pͥncipale cordis tenebris in uoluat᷑ suc
putant sic accipiendũ hoc eẽ simplicit
quomͦ & illud quarti psalmi undeid¬
ipsũ sũptũ uidet᷑. quȩ dicitis in cordib
ur̃is & in cubilib nr̃is cõpungimini i
ẽ quȩcũq in die uel oꝑe. uel sermone.
uel cogitatione. peccatis. hȩc succedente
penitentia purgate ꝑ noctẽ. & ira sit

Expanded text:
furore superati, per quae nobis sol occidat, et furore superati, per quae nobis sol occidat, et principale cordis, tenebris involvatur. Quidam putant sic accipiendum hoc esse simpliciter, quomodo et illud quarti psalmi, unde idipsum sumptum videtur: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini , id est, quaecumque in die, vel opere, vel sermone, vel cogitatione peccatis, haec succedente poenitentia pu
Abbreviated transcription (Latin):
gitis furoris impetu subleuem. firmia¬
nus nr̃ librũ de ira dĩ. cdeto parit̃
&e eloquenti sermone conscripsit. quẽ
qui legerit. puto ei ad irȩ intellectũ
satis habuncdeq sufficere posse
Sol ñ occidat suꝑ iracundiã urãm
Si simplicit̃ hunc solẽ intelligimꝰ
qui oculis carnis aspicit᷑: peccamꝰ qͣndo
irascim̾ & occidente sole iracundia
ꝑseuerat: ñ peccamꝰ autẽ quando ũbi
gr̃a a pͥma hora usq ad undecim ã
irascentes. facimꝰ. quod indignatio. fu¬
ror. ira suggesseruit. Quosensu ni¬
chil mͥ uidetur absurdias: quasi ñ
queat quispiã abortu solis usq ad occais
intanta scelera debacchari. qͣnta totain
suȩ ñ possit lacrimis expiare. aut ñ mas
ira locũ indhe habeat cũ utiq nox requ¬
es sit furoris & succedente somno. etia
irascim̃ in diẽ iracundiã differamꝰ Qu
peccatores. nequaquã eis ortus sui lum̃ n¬
dulgens. p̃cipit nc̃ apłs ne talia faciamꝰ

Expanded text:
gites furoris impetu sublevemur. Firmiagites furoris impetu sublevemur. Firmianus noster librum de Ira Dei docto pariter et eloquenti sermone conscripsit, quem qui legerit, puto ei ad irae intellectum 629 satis abundeque posse sufficere. Sol non occidat super iracundiam vestram. Si simpliciter hunc solem intelligimus, qui oculis carnis aspicitur, peccamus, quando irascimur, et occidente sole, iracundia perseverat. Non peccamus autem, quando verbi gratia a prima hora usque ad undecimam irascentes, facimus quod indignatio, furor, ira suggesserint. Quo sensu nihil mihi videtur absurdius, quasi non queat quispiam ab ortu solis usque ad occasum, in tanta scelera debacchari, quanta tota vita sua non possit lacrymis expiare? Aut non magis ira locum in die habeat, cum utique nox requies sit furoris, et succedente somno, etiam si irascimur, in diem iracundiam differamus. Quia peccatores, nequaquam eis ortus sui lumen indulgens: praecipit nunc Apostolus, ne talia faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
qd ait loqͥmini ueritatẽ unꝰquisq cũ ꝓxi¬
mo suo. sciamꝰ de zacharia ꝓpħa sũptũ
rasciminr & nolite peccare. De quar¬
to psalmo hoc usurpatũ nulli dubiũ
Nc̃ autẽ deponite & uos omẽm irã . &. in¬
dignationẽ & malitiã. & blasphemiã.
& turpem sermonẽ ex ore ur̃o. Sed &
simplicit̃ intellectũ nocet. dũputant᷑
irȩ frena laxata. Duplex autẽ ñ solũ
apud nos: uerũ etiã apud philosophoᷤ
irȩ nom̃ accipit᷑ llel eũ in uiria laces¬
siti naturalib stimulis concitam᷑. uel
cũ requiescente impetu & furore res¬
tricto. potest mens habere iudiciũ &
nichi lominus suꝑ eo qui putat᷑ lesisse
desiderat ultionẽ Arbitor itaq de
pͥoresnẽ dictũ. &t nobis quasi honuni¬
bus eẽ concessũ. ut ad indignȩ alicuiꝰ
rei faciem moueam᷑. tranquillitatẽq
m̃tis uelut lenis quȩda aura contur¬
bet. nequaquã tam̃ intumescentis gur¬

Expanded text:
od ait: Loquimini veritatem unusquisque cum proxiod ait: Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo, sciamus de Zacharia propheta sumptum . Irascimini, et nolite peccare. De quarto psalmo hoc usurpatum, nulli dubium Nunc autem deponite et vos omnes ira blasphemiam, et turpem sermonem ex ore vestro . Sed et simpliciter intellectum nocet, dum putantur irae frena laxata. Duplex autem non solum apud nos, verum etiam apud philosophos irae nomen accipitur. Vel cum injuria lacessiti, naturalibus stimulis concitamur: vel cum, requiescente impetu, et furore restincto, potest mens habere judicium, et nihilominus super eo qui putatur laesisse, desiderat ultionem. Arbitror itaque de priori ira nunc dictum, et nobis quasi hominibus esse concessum, ut ad indignae alicujus rei faciem moveamur, tranquillitatemque mentis, velut lenis quaedam aura conturbet: nequaquam tamen in tumentes gur
Abbreviated transcription (Latin):
Membra quippe alterutrũ ñ st̃. nisi
loquim̾ int̃ ꝑfectos. Ergo hoc iubet. ut
unꝰ quisq mistica quęq ac secreta. &
ea quȩ dĩ ueritate sunt plena loquat᷑
cũ pximo suo. & dies diei eructuet uer¬
bũ. & nox nocti indicet scientiã hoc
ẽ clara quȩq & lucentia. his indicet qͥ
merent᷑ audire. uos estis lum̃ mundi:
porro tenebrosa & inuoluta & om̃i
sacram̃torũ noc te uelata. his referat
qui & ipsi nox. tenebrȩ. uel caligo sunt:
de quib dr̃ & caligo sub pechib eiuis.
haut cdubiũ quin cłi. Nã & in monte
sina moyses ingreditur in turbinẽ
& caliginẽ. ubi erat ds̃. Et de ipso dõ
scriptũ ẽ: posuit tenebras latibulũ
suũ. Loquatur itaq ueritatẽ. atq mi¬
steria unꝰquisq cũ pximo suo. &. ñdet
scm̃ canib neq mittat margaritas suas
ante porcos: sed quicũq oleũ habue¬
rit ueritatis. illos in thalamũ sponsi
or penũ regis inducat. Porro qđ ait¬

Expanded text:
Membra quippe alterutrum non sunt, nisi fMembra quippe alterutrum non sunt, nisi floquimur inter perfectos . Ergo hoc jubet, ut unusquisque mystica quaeque atque secreta, et ea quae Dei veritate sunt plena, loquatur cum proximo suo, et dies diei eructet verbum, et nox nocti indicet scientiam , hoc est, clara quaeque et lucentia his indicet, qui merentur audire: Vos estis lumen mundi . Porro tenebrosa et involuta, et omni sacramentorum nocte velata, his referat, qui et ipsi nox, tenebrae, vel caligo sunt, de quibus dicitur: Et caligo sub pedibus ejus : haud dubium quin Dei. Nam et in monte Sina Moyses ingreditur in turbinem et caliginem, ubi erat Deus , et de ipso Deo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Loquatur itaque veritatem atque mysterium unusquisque cum proximo suo, et non det sanctum canibus, neque mittat margaritas suas ante porcos : sed quicumque oleum habuerint veritatis, illos in thalamum sponsi et penum regis inducat. Porro qu
Abbreviated transcription (Latin):
ropt̃ qđ deponentes m̃daciũ. loqui¬
uini ueritatẽ unꝰ quisq cũ ꝓximo suo.
t̃ ut quidã putant. nec moralit̾ apłs
imͥ ueritatẽ. quicũq ñ fuerit ꝓximꝰ
bet audire m̃daciũ. quod quide & in
re p̃ceptũ ẽ ñ adulterabis uxorẽ pxi
tui si ꝓximꝰ tantũ ꝓpinquus uel ami
accipitur. adulteria in alienos iure
ittaͥt. sed ꝓximũ uocat omẽm hominẽ.
iex eodem nobis cũ parente gnatus ẽ
ł quide. & parabola illa significat
ierłm iericho hominis descenden
qui incidit in latrones & sacerdote
& leuita p̃tereuntib a samaritano
curatus ẽ. & ad stabulariũ reuectus
Affirmat autẽ post hȩc dñs. eũ ẽẽ pxi¬
mũ qui illi miscdiam fecerit. uolens
ostendere om̃s homines. om̃ib eẽ pxi¬
mos. Et hoc quidẽ sic intellectũ edifi¬
cat audientes Cȩterũ id qđ sequit᷑ qm̃
significare misteriũ. & de his dicere
qui nobis fide & uirtute st̃ ꝑximi¬

Expanded text:
Propter quod deponentes mendacium, loquiPropter quod deponentes mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suciter, ut quidam putant, nec moraliter Aposquimur veritatem, quicumque non fuerit proximus, debet audire mendacium. Quod quidem et in Lege praeceptum est: Non adulterabis uxorem proximi tui . Si proximus tantumpropinquus vel amicus accipitur, adulteria in alienos jure permittit: sed proximum vocat omnem hominem, qui ex eodem nobiscum parente generatus est. Quod quidem et parabola illa significat, de Jerusalem Jericho hominis descendentis, qui incidit in latrones: et sacerdote et Levita praetereuntibus, a Samaritano curatus est, et ad stabularium revectus . Affirmat autem post haec Dominus eum esse proximum, qui illi misericordiam fecerit, volens ostendere omnes homines, omnibus esse proximos. Et hoc quidem sic intellectum aedificat audientes. Caeterum id quod sequitur: significare mysterium, et de his dicere, qui nobis fide et virtute s
Abbreviated transcription (Latin):
se ambulare. Qđ aitẽ ait. qui seds
ini creatus ẽ: ñ id ipsũ sonat in latino ser¬
none quod ingreco Creatio quippe apud
s generatio uel natiuitas dr̃ apud grecos
eroꝰ sub nomine creationis uerbũ fac ture
conditionis accipitur. & qđ apud noscon¬
aitio. hoc apud grecos creatio sonat. Unde
c heresis natiuitatẽ xp̃i calũnians. salonio¬
us usurpat exemplũ: dñs creauit nntio
uarũ suarũ Considerandũ gͥ. quia crea¬
tio atq conditio nũquã nͥ in magnis oꝑib
nominent᷑. ũbi causa. mundus creatus ẽ.
rbs condita ẽ. domus uͦ quãuis magna
sit. edificata potius dr̃ quã condita uel
reata In magnis enĩ oꝑib atq facturis.
erbũ ereationis assumit᷑ Ex quo animad¬
pertendũ istũ nouũ hominẽ qͥ iuxta dm̃
n xp̃o creatus ẽ. magnũ dĩ opus ẽẽ. & emi¬
ere ultra cȩteras creaturas. cũ sic condituᷤ
e dicat᷑ ut inundus & initiũ uiarũ dĩ
in exordio elem̃toꝵ om̃iũ sit creatus.

Expanded text:
se ambulare . Quod autem ait: Qui secundum Deum creatus est, non idipsum sonat in Latino sermone quod Graeco. Creatio quippe apud nos, generatio, vel nativitas dicitur: apud Graecos vero sub nomine creationis, verbum facturae et conditionis accipitur. Et quod apud nos conditio, hoc apud Graecos creatio sonat. Unde et haeresis 627 nativitatem Christi calumnians, Salomonis usurpet exemplum: Dominus creavit me initium viarum suarum . Considerandum igitur, quia creatio atque conditio numquam nisi in magnis operibus nominentur. Verbi causa, mundus creatus est: urbs condita est: domus vero quamvis magna sit, aedificata potius dicitur, quam condita, vel creata. In magnis enim operibus atque facturis, verbum creationis assumitur. Ex quo animadvertendum istum novum hominem, qui juxta Deum in Christo creatus est, magnum Dei opus esse, et eminere ultra caeteras creaturas: cum sic conditus esse dicatur, ut mundus, et initium viarum Dei, et in exordio elementorum omnium sit creatus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiturũ  & ad mãmona iniqͥtatis ꝑti¬
net. Quãuis enĩ iustus labore opes ha¬
beat absq tergiũsatione quęsitas. satis ha¬
bet si ñ dicant᷑ malũ cȩterũ bonũ ñ ua¬
clinat a malo &e facit bonũ & oꝑatur
in agro animȩ suȩ ut spiritalib panib
impleat᷑: & possit cõmodare esurienti
& necessitatẽ sustinenti. dans in tẽpore
cibaria conseruis suis. Si autẽ talis ẽ
qui oꝑat᷑ bonũ. ergo & his qui furat᷑ con¬
sequent᷑ ũba furat᷑ &e doginata defurto u¬
uens. de furto sibi ceruicalia consuensoe
script̾arũ pannos hinc inde colligens ut
possit tunicã facere conscissã quȩ de deor¬
su ẽ ñ desursũ Tunica enĩ eccła hoc ẽ cor

Expanded text:
t, et ad mammonam iniquitatis pertinet. Quamvis enim justus labor opes habeat absque tergiversatione quaesitas, satis habebit si non dicantur malum: caeterum bonum non vaui declinat a malo, et facit bonum, et operatur in agro animae suae, ut spiritualibus panibus impleatur, et possit commodare esurienti, et necessitatem sustinenti, daus in tempore cibaria conservis suis: si autem talis est qui operatur bonum: ergo et is qui furatur, consequenter verba furatur et dogmata, de furto vivens, de furto sibi cervicalia consuens, et Scripturarum pannos hinc inde colligens, ut possit tunicam facere conscissam, quae deorsum est non desursum. Tunica enim Ecclesiae, hoc est, cor
Abbreviated transcription (Latin):
Iste quippe ẽ nouus homo: quo uniũsi q¬
dentes debemꝰ indui atq uestiri Qiid
enĩ in homine qui a saluatore nr̃o assũ¬
tus ẽ. ñ nouũ fuit: Conceptus. natiuita
infantia doctrina uita. uirtutes .& ads
extremũ. crux & passio expoliantis mes
pͥncipatus  cont̾rias fortitudines osten
tui habentis: resurrectio quoq o ascrn¬
sus ad celũ Hic ergo uere creatus ẽ i
institia & sc̃itate ueritatis. quia ds uer
di ueri filius fuit. & tota in illo religo
uersas inse expͥmere uirtutes. ut sit mas¬
suetus. sicut fuit ille mansuetus & h¬
milis corde. & ponat animã suã ꝓani
ut ille posuit ꝓ ouib suis. uerberatisi
respondeat. maledictus ñ remaledies
sed uincat in humilitate suꝑbiã. si
indutus ẽ nouũ hominẽ. & dicere ci
apło potest n iuo autẽ iã ñ ego. uius¬

Expanded text:
Iste quippe est novus homo, quo universi credentes debemus indui atque vestiri. Quid enim in homine qui a Salvatore nostro assumptus est, non novum fuit? Conceptus, nativitas, partus, infantia, doctrina, vita, virtutes: et ad extremum, crux et passio, exspoliantis in ea principatus, et contrarias fortitudineuoque et ascensus ad coelum. Hic ergo vere creatus est in justitia et sanctitate veritatis: quia Deus verus, Dei veri Filius fuit, et tota in illo religioversas in se exprimere virtutes, et sit mansuetus, sicut fuit ille mansuetus et humilis corde, et ponat animam suam pro amicis, ut ille posuit pro ovibus suis: verberatus non respondeat: maledictus non remaledicat, sed vincat in humilitate superbiam: iste indutus est novum hominem, et dicere cum Apostolo potest: Vivo autem jam non ego, vi
Abbreviated transcription (Latin):
alim̃ta oo usus necessarios eogunt᷑ ali
uel emere uel uendere & lucra de
priatione sec tari &e difficile ẽ etiam
eos qui acetis passionib liberi st̃. fornicatiõe
uidelicet & idolatria. ad ulterio & homi¬
cidio. hoc uicio ñ teneri: ꝓptẽa nc̃ ephesioᷤ
monet. ne sub occasione emolum̃ti furti
crim̃ incurrant. furtũ nominans om̃e qđ
alt̾iꝰ damno querit̾. iustũ autẽ eẽ ut ma¬
nib suis unꝰqͥsq oꝑans & uic tũ labore con¬
molestiã exhibeat sed laboret inqͥt ma¬
nib suis qd bonũ ẽ. ut habeat unde cõ-
municet indigentib Qui gͥ ad hoc tan¬
tũ laborat ut ipse ñ egeat. & acȩt̃is contra¬
hat manũ: quãuis applaudat sibi. tam̃
intelligi qui furabat᷑ ĩa ñ furet᷑. & reliqͣ.¬
ꝓpt̃ illud qđ scriptũ ẽ de pseudo ꝓpħis.

Expanded text:
usus necessarios coguntur aliqua vel emere, vel vendere, et lucra de negotiatione sectari: et difficile est etiam eos qui a caeteris passionibus liberati sunt, fornicatione videlicet, idololatria, adulterio, et homicidio, 631 hoc vitio non teneri. Propterea nunc Ephesios monet, ne sub occasione emolumenti, furti crimen incurrant. Furtum nominans, omne quod alterius damno quaeritur. Justum autem esse, ut manibus suis unusquisque operans, et victum labore conmolestiam exhibeat, sed laboret, inquit, manibus suis, quod bonum est, ut habeat unde foveat, communicet indigentibus. Qui igitur ad hoc tantum laborat, ut ipse non egeat, et a caeteris contrahat manum, quamvis applaudat sibi, tamen intelligi: Qui furabatur jam non furetur. Propter illud quod scriptum est, de pseudoprophetis: