comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ob hoc solũ incõmutabile qͦd. ẽ ds̃.
Ab hoc bono c̾ata sunt omĩa bona. s
ñ simplicia: et ob hoc mutabilia. Cre¬
ata sane inqͣm: id. ẽ facta ñ genita.
Qͦd enĩ de simplici bono genitũ. ẽ pa¬
rit̾ simplex ẽ: et hoc. ẽ. qͦd illud de qͦ
genitũ. ẽ que duo patrẽ et filium di¬

Expanded text:
ob hoc solum incommutabile, quod est Deus. ob hoc solum incommutabile, quod est Deus. Ab hoc bono creata sunt omnia bona, sed non simplicia et ob hoc mutabilia. Creata sane, inquam, id est facta, non genita. Quod enim de simplici bono genitum est, pariter simplex est et hoc est quod illud de quo genitum est; quae duo Patrem et Filium di
Abbreviated transcription (Latin):
uł septimã cognitionẽ: senariã sciłce
oꝑni que fec̃ ds̃: et septimã quietisdĩ.
Cum enĩ dix̃ ds̃. fiat lux et facta. ẽ lux:
si recte in hac luce c̾atio intelligit᷑ an¬
głoꝵ. ꝓfecto facti st̃ participes lucis e¬
t̾ne: qd. ẽ ipsa incõmutabilis sapien¬
tia dĩ ꝑ quã facta st̃ om̃ia: quẽ dicimꝰ
imigenitũ dĩ filiũ. ut ea luce illumi
nati qua c̾ati fieret lux et nocaret᷑di¬
es. participatione incõmutabił lucis
et dici: qͦt. ẽ u̾bũ di ꝑ qͦd et ipsi et
omĩa facta st̃. Limĩ quippe uerum
qͦd illuminat om̃em hominẽ uenien¬
tẽ in hũc mundũ. hoc illuminat et
om̃em angłm mundũ. ut sit lux ñ in
se ipso s indeo: a qͦ si autit᷑ angłc sit
ĩmundꝰ: sic̃ sunt om̃s qͥ uocant᷑ ĩmũ¬
di sp̃c. nec iam lux in dño. s in se ip¬
sis tenebre: pͥnati participatione
lucis etnȩ. ali enĩ nulla
nata. ẽ: s amissio boni. mali nom̃ ac¬
cep̃. Est itaq bonũ solũ simplex: et

Expanded text:
senariam scilicet operum, quae fecit deus, at septimam quietis dei. cum enim dixit deus: fiat lux, facta est lux; si recte in hac luce creatio intellegitur angelorum, profecto facti sunt participes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia dei, per quam facta sunt omnia, quem dicimus unigenitum dnati qua creati fierent lux et vocarentur dies, participatione incommutabilis lucis et diei quod est verbum Dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. Lumen quippe verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, hoc illuminat et omnem angelum mundum, ut sit lux non in se ipso, sed in deo: a quo si auertitur angelus, fit immundus, sicut sunt omnes qui uocantur immundi spiritus, nec iam lux in domino, sed in se ipsis tenebrae, priuati participatione lucis aeternae. mali enim nulla natura est, sed amissio boni mali nomen ac. Est itaque bonum solum simplex et
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ multiplex. eo qͦd multa in se hãt.
s que ht̃ hoc et. ẽ. et ea omĩa unꝰ. est.
Neq enĩ multe s nua sapientia ͭ in qͣ
sunt infiniti qͥdam eiq finiti thesau¬
ri rerũ intelligibiliũ: in quib st̃ om̃s
iniusibiles atq incõmutabiles ratione
artifice recte dici pot̃. Porro si sciens
fec̃ omĩa: ea utiq fec̃ que nou̾at. Esxx
qͦ occurrit aio̾ quiddã mirũ. s tñ uerũ.
qͦd iste mund̾ nob̃ notꝰ esse ñ possĩt nisi

Expanded text:
tiae multiplex , eo quod multa in se habeat: tiae multiplex , eo quod multa in se habeat: sed quae habet, haec et est, et ea omnia unus est. Neque enim multae, sed una sapientia est, in qua sunt infiniti quidam eique finiti thensauri rerum intellegibilium, in quibus sunt omnes inuisibiles adque incommutabiles rationesartifice recte dici potest; porro si sciens fecit omnia, ea utique fecit quae nouerat. Ex quo occurrit animo quiddam mirum, sed tamen uerum, quod iste mun
Abbreviated transcription (Latin):
Anima qͦ: ipsa. cẽ si semꝑ sit sapiens sic̃
erit c̃ lib̾abit᷑ in ȩt̾nũ. participatione
tñ incõmutabilis sapientiȩ sapiens e¬
rit: que ñ . ẽ qͦd ipsa. Neq enĩ si aer in¬
sisa luce ñ qm deserat᷑. ideo ñ aliud. ẽ
ipse. aliud lux qua illuminat᷑: neq
hoc ita dixerim quasi aer sit aĩa: qͦd
putauert̃ quibã qͥ ñ potuer̃t incorꝑeã
iogitare nat᷑am. S hñt hec ad illa
ltudinẽ: ut ñ incõuenient̃ dicat᷑ sic
illuminari aiãm incorꝑeã luce in¬
anpea simplicis sapientiȩ dei: sic̃
illuminat᷑ aeris corpꝰ luce corꝑea. Et
sic̃ aer tenebrascit ista luce desertꝰ: nã
ita tenebrasce̾ dm̃s aiam sapientie lu¬
ce pͥuatam. Scd̾m hoc gͦ dicunt᷑ illa
simplicia q̃ pͥncipalit᷑ uereq diuina
st̃. qͦd ñ alud. ẽ in eis qualitas. aliud
sub̃a. nec alioꝵ parcicipatioe uł di¬
uina uł sapientia: uł beata st̃. Cete¬
rum dictus. ẽ. in scͥpt᷑is scĩs sp̃c sapiẽ¬

Expanded text:
semper sit sapiens, sicut erit cum liberabitur in aeternum, participatione tamen incommutabilis sapientiae sapiens erit, quae non est quod ipsa. Neque enim si aer infusa luce numquam deseratur, ideo non aliud est ipse, aliud lux qua inluminatur. Neque hoc ita dixerim, quasi aer sit anima, quod putauerunt quidam qui non potuerunt incorpoream cogitare naturam. Sed habent haec ad illa litudinem, ut non inconuenienter dicatur sic inluminari animam incorpoream luce incorporea simplicis sapientiae Dei, sicut inluminatur aeris corpus luce corporea; et sicut aer tenebrescit ista luce desertus namita tenebrescere animam sapientiae luce priuatam. Secundum hoc ergo dicuntur illa simplicia, quae principaliter uereqsunt, quod non aliud est in eis qualitas, aliud substantia, nec aliorum participatione vel divina, vel sapientia, vel beata sunt. Caeterum dictus est in Scripturis sanctis Spiritus sapien
Abbreviated transcription (Latin):
sinsti. om̃i lapide p̾cioso ornatꝰ ẽ uͥ ĩ
tellpit᷑ pusse aliqñ sine pecco: Nã
dicb tus finc uidicio. Que si alt̃ con¬
uenentiꝰ intelligi nequeunt: oporta
aẽ illud qͦd dictũ. ẽ. in u̾itate ñ stecit sic
accipianꝰ: qͥd in m̾tate suerit: s ñ ꝑ¬
mansent. et illud qͦd ab incio diabotꝰ

Expanded text:
lapide pretioso ornatus es? ubi telligitur fuisse aliquando sine peccato. Nam diebus tuis sine vitio . Quae si aliter convenientius intelligi nequeunt, oportet etiam illud quod dictum est, In veritate non stetit, sic accipiamus, quod in veritate fuerit, sed non permans
Abbreviated transcription (Latin):
quas habent: et inalios habitꝰ uł qͥ¬
litates ꝯu̾ti atq mutari: ut et uas e¬
uacuct᷑ humore qͦ plenũ ẽ. et corpis
decoloret᷑. et aer tenebrascat sine fi¬
gescat: et aia desipiat. S et sit cor
incorruptibile. quale scĩs in resur¬
rectioe̾ ꝓmittit᷑: ht̃ quidẽ ipsiꝰ mco¬
ruptionis mamissibilẽ qualitatem
s manente sub̾a. corꝑali: ñ hoc. ẽ
qd ipsa incorruptiõ. Nam illa cẽ ꝑsi
głas partes corꝑio tota. ẽ: nec alibi
maior alibi. minor. Neq ulla pars ẽ.
incorruptior. qͣm altã. Corpꝰ uͦ ipsũ
maiꝰ ẽ. in toto qm in parte: et c̃alia
pars. ẽ in eo amplior alia minor: ñ
ca que. amplior. ẽ incorruptior: qmͣ
ea que minor. I luid. ẽ. itaq corpus
qͦd ñ ubiq sui totum. ẽ alia incorrup

Expanded text:
quas habent, et in alios habitus uel ququas habent, et in alios habitus uel qualitates uerti adque mutari, ut et uas euacuetur umore quo plenum est, et corpus decoloretur et aer tenebrescat siue frigescat et anima desipiat. Sed etsi sit corpus incorruptibile, quale sanctis in resurrectione promittitur, habet quidem ipsius incorruptionis inamissibilem qualitatem, sed manente substantia corporali non hoc est, quod ipsa incorruptio. Nam illa etiam per singulas partes corporis tota est nec alibi maior, alibi minor; neque enim ulla pars est incorruptior quam altera; corpus uero ipsum maius est in toto quam in parte; et cum aliqua pars est in eo amplior, alia minor, non ea quae amplior est incorruptior quam ea quae minor. Aliud est itaque corpus, quod non ubique sui t
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa et hoc parit᷑ simplex parit᷑q ĩ cõ¬
mutabile bonũ est et coetu̾ũ. Et hec
tͥnitas: unꝰ ẽ. ds̃. Hec ideo ñ simplex:
qͥa trinitas. Neq cnĩ ꝓpt̾ hoc natam
istam boni simplicẽ dicimꝰ. qͥa pater
in ea sobꝰ: aut solus filiꝰ: aut sobꝰ sp̃s sc̃s̃
habet hoc. ẽ excepto qͦd relatine q̃q
ꝑsona ad altam dr̃. Ham utiq pat
ht̃ siliũ: nec tam̃ ipse. ẽ. filiꝰ. Et filiꝰ
ht̃ patrẽ: nec tñ ipse ẽ. pat᷑. In qͦ gͣ ad
sic̃ ad se ipsum dr̃ uiuꝰ. habendo utiq
uitã: et eadem uita ipse. ẽ. ꝓpt̃ hoc
itaq nat᷑a dr̃ simplex. cui ñ sit aliqͥd
habe qͦd uł possit amitte̾. uł alind sit
habens aliud qͦd habet: sic̃ uas aliqũ
liquorẽ. aut corpꝰ colorem. aut aer lu¬
cẽ. sine feruorẽ: aut aia sapientiam.
Nichil enĩ hoꝵ. ẽ id qͦd habet. nã neq
uas liquor ẽ. neq corpꝰ color. neq acr
lux siue feruor: neq aĩa sapientia .i
Hinc ẽ qͦd etiã pͥuari possunt reb

Expanded text:
pariter simplex pariterque incommutabile bonum est et coaeternum. Et haec trinitas unus est Deus; nec ideo non simplex, quia trinitas. Neque enim propter hoc naturam istam boni simplicem dicimus, quia Pater in ea solus aut solus Filius aut solus Spiritus shabet hoc est, excepto quod relatiue quaeque persona ad alteram dicitur. Nam utique Pater habet Filium, nec tamen ipse est Filpse est Pater. In quo ergo ad sicut ad se ipsum dicitur uiuus habendo utique uitam, et eadem uita ipse est. Propter hoc utique natura dicitur simplex, cui non sit aliquid habere, quod uel possit amittere; uel aliud sit habens, aliud quod habet; sicut uas aliquem liquorem aut corpus colorem aut aer lucem siue feruorem aut anima sapientiam. Nihil enim horum est id quod habet; nam neque uas liquor est, nec corpus color, nec aer lux siue feruor, neque anima sapientia eat. Hinc est quod etiam priuari possunt rebus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ ita sint nullo mͦ qͥdem scłm spacium
aliqͦd tẽꝑis. pͥus erant sp̃c illi tenebre
sapient᷑ beateq uiu̾ent. Ab hac illu¬
minatioẽ auersi quidã angłi ñ obti¬
nuert̃ excellentiã sapientis beatȩq
rationalẽ uitã licet insipientẽ sic hñt:
ut eam ñ possint amittẽ nec si ueluit
Quatinꝰ aut̾ anteꝗͣ peccassent illiꝰ sapi¬
entie fuerint participes defimre qͥs
potest: In ciꝰ tñ participatiõe eqͣles
fuisse istos illis. qͥ ꝓptẽa uere pleneq

Expanded text:
sint, nullo modo quidem secundum spatium aliquod temporis prius erant spiritus illi tenebrae, sapienter beateque uiuerent. Ab hac inluminatione auersi quidam angeli non obtinuerunt excellentiam sapientis beataequerationalem uitam licet insipientem sic habent, ut eam non possint amittere, nec si uelint. Quatenus autem, antequam peccassent, illius sapientiae fuerint participes, definire quis potest? In eius tamen participatione aequales fuisse istos illis, qui propterea uere pleneque
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt angłi. S si p̃tmissi ñ s̃. uł celi
noĩe uͥ dictum. ẽ. in pͥncipio fec̃ ds̃ ce¬
lum et t̾rã: uł potiꝰ lucis ħꝰ de qua
loquor significati st̃: ñ autẽ. eẽ p̃t̾mis¬
sos hinc existimo qͦd scͥptum.ẽ. reqͥe¬
insse dm̃ in die septimo ab om̃ib oꝑsb:
suis que. fec̃: c̃ lib̃ ipse ita sit exorsus.
gͦ acelo et tra ceꝑit. atq ipsam t̾r̾am
quã pͥmũ ds̃ fecit sic̃ scͥpta᷑ ꝯsequent̃¬

Expanded text:
issi non sunt, uel caeli nomine, ubi dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, uel potius lucis huius, de qua loquor, significati sunt. Non autem esse praetermissos hinc existimo, quod scriptum est, requieuisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: ergo a caelo et terra coeperit, adque ipsa terra, quam primitus fecit, sicut scriptura consequent
Abbreviated transcription (Latin):
me ds : cũ dicendũ fuisse uideat᷑. crau¬
disti me ds̃: quĩ clamani. S c̃ dixiss
ego clamani: tanqm ab eo quereret᷑
unde se clamasse monstraret: ab ef¬
fectu exanditionis di clamoris sui
ostendit affectũ: tamqͣm dice̾t. Hinc
ostendo clamasse me: qm̃ exandisti

Expanded text:
 fuisse uideatur: Exaudisti me Deus, quoniam clamaui. Sed cum dixisset: \'Ego clamaui, tamquam ab eo quaereretur, unde se clamasse monstraret, ab effectu exauditionis Dei clamoris sui ostendit affectum; tamquam diceret: \'Hinc ostendo clamasse me, quoniam exaudisti
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptibilis corꝑis cẽ cet̾is ineqͣles
equalit̃ incorrupta ẽ. Neq eñ u̾bi
grã qͥa digitꝰ nuinor. ẽ ꝙͣm tota manꝰ
ideo incorruptibilior manꝰ qͣm digit.
Ita c̃ suit inequales manꝰ et cdigitꝰ. eqͣ¬
lis est tam̃ incorruptibilitas manꝰ et
digiti. ac ꝑ hoo qͣmius a corꝑe incor¬
ruptibili. inseꝑabilis incorruptibi¬

Expanded text:
ceteris inaequalis aequaliter incorrupta est. Neque enim uerbi gratia, quia digitus minor est quam tota manus, ideo incorruptibilior manus quam digitus. Ita cum sint inaequales manus et digitus, aequalis est tamen incorruptibilitas manus et digiti. Ac per hoc quamuis a corpore incorruptibili inseparabilis incorruptibi
Abbreviated transcription (Latin):
mali. Deniq lecto illo ꝓrsꝰ nemo mira
t᷑ eos ã scenicã turpitudinẽ in reb
duunis hab̃e uoluisse. et c̃deos se pu¬
tari uellent deoꝵ cͥminib oblectari po¬
tuisse: et qͥcqͥd in eoꝵ sacͥs obscena sollẽp¬
nitate sen tpi crudelitate uł ridet᷑ uł
horret᷑ eoꝵ affectib conuenire.

Expanded text:
mali. Denique lecmali. Denique lectur eos etiam scaenicam turpitudinem in rebus diuinis habere uoluisse, et cum deos se putari uelint, deorum criminibus oblectari potuisse, et quidquid in eorum sacris obscena sollemnitate seu turpi crudelitate uel ridetur uel horretur, eorum adfectibus conuenire.
Abbreviated transcription (Latin):
ta remouendo: aut ñ ẽ socrati amuci¬
cia demonis gͣulanda: de qua usq
adeo et ipse apuleiꝰ erubuit. ut de deo
socratis p̃notaret librũ: quẽ scđ̾m su¬
am disputationẽ. qua deos ademonib
tã diligent̃ copioseq discernt. ñ appel¬
lare de deo s de demone debuit soc¬
tis: maluit autẽ hoc in ipsa cdisputati¬
one qm in titulo libri pone. Ita enim
ꝑ sanã doctrinã que humanis reb il¬
luyit om̃s uł pene om̃s demonũ nom̃
exhorrent: ut quisqͥs ante disputatio¬
nt̃ apuleii. qua demonũ dignitas ꝯnĩ¬
dat᷑: titulũ libri de demone socͤtis le¬
geret: nequaꝗͣ illũ hominẽ sanũ funs¬
se sentiret. Qͥd autẽ ẽ ipse apuleiꝰ qͦd
indemonib laudaret inuenit: p̃ter
suͥtilitatẽ et firmitatẽ corꝑm. et habi¬
tationis altiorẽ locũ: Nam de morib
eoꝵ c̃de om̃ib generalit loqueretur.
ñ solũ nichil bom dix̃. s cẽ plurunũ

Expanded text:
ta remouendo, aut non est Socrati amicita remouendo, aut non est Socrati amicitia daemonis gratulanda, de qua usque adeo et ipse Apuleius erubuit, ut de deo Socratis pam disputationem, qua deos a daemonibus tam diligenter copioseque discernit, non appellare De deo, sed De daemone Socratis debuit. Maluit autem hoc in ipsa disputatione, quam in titulo libri ponere. Ita enim per sanam doctrinam, quae humanis rebus illuxit, omnes vel pene omnes daemonum nomen exhorrent, ut quisqnem Apulei, qua daemonum dignitas commendatur, titulum libri de daemone Socratis legeret, nequaquam illum hominem sanum fuisse sentiret. Quid autem etiam ipse Apuleius quod in daemonibus laudaret inuenit praeter subtilitatem et firmitatem corporum et habitationis altiorem locum? Nam de moribus eorum, cum de omnibus generaliter loqueretur, non solum nihil boni dixit, sed etiam plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit enĩ aꝑtissime et copiosissime as¬
serit ñ illũ dm̃ fuisse s demonẽ. dili¬
genti disputatioẽ ꝑtractans: istã pla
tonis de deoꝵs sublimitate. et hominũ
humilitate. et demonũ medietate sen¬
tentiã. Hec gͦ si ita sunt qͦnã mͦ ausꝰ. ẽ.
plato etiã si ũ diis qͦs ab om̃i humana
contagione se mouit: certe ipsis demo¬
nib poetas urbe pellendo auferre the¬
atricas uoluptates: nͥ qͥa hoc pacto ad¬
monuit anunũ humanũ. qͣmuis adhuc
in his moribundis m̃bris positũ: ꝓ splẽ¬
dore honestatis ĩpura demonũ iussa
ꝯtẽpn̾e: eoꝵ q ĩmundiciã detestari:
Nam si plato honestissime arguit et ꝓ¬
hibuit: ꝓfecto demones tpissime popo¬
scert̃ atq uisserunt. Nut gͦ fallit᷑ apu¬
leiꝰ et ñ ex isto genere nminũ habuit
amic̃ soctes: aut contraria int̾ se sen¬
tit plato: mͦ demones honorando. mͦ
eoꝵ delicias a cuutate bene memora¬

Expanded text:
Dicit enim apertissime, et copiosissime asDicit enim apertissime, et copiosissime asserit, non illum Deum fuisse, sed daemonem, diligenti disputatione pertractans istam Ptonis de deorum sublimitate et hominum humilitate et daemonum medietate sententiam — haec ergo si ita sunt, quonam modo ausus est Plato, etiamsi non dis, quos ab omni humana contagione semouit, certe ipsis daemonibus poetas urbe pellendo auferre theatricas uoluptates, nisi quia hoc pacto admonuit animum humanum, quamuis adhuc in his moribundis membris positum, pro splendore honestatis inpura daemonum iussa contemnere eorumque inmunditiam detestari? Nam si Plato haec honestissime arguit et prohibuit, profecto daemones turpissime poposcerunt adque iusserunt. Aut ergo fallitur Apuleius et non ex isto genere numinum habuit amicum Socrates aut contraria inter se sentit Plato modo daemones honorando, modo eorum delicias a ciuitate bene mora
Abbreviated transcription (Latin):
demones: ut elemĩtoꝵ ordine sit disfe¬
rentia m̃itors. Demones gͥ medii quẽad
modũ diis quib inferiꝰ habitant post¬
rendi sunt. Habẽt enĩ cũ diis cõmunẽ
ĩmortalitatẽ corꝑm: animoꝵ aut̾ cum
hominib: passiones. Quappt̾ non. ẽ. mi¬
rũ inqͥunt si cẽ ludoꝵ obscenitatib et
poetaꝵ figñitis delectant᷑. qͣndoqͥdem¬
humanis capiunt᷑ affectib: aquib dii
longe absunt. et modis om̃ib aliem st̃.
Esxquo colligit᷑ platonem poetica de¬
testando. et ꝓhibendo figm̃ta: ñ deos
qͥom̃s boni et excelsi sunt. pͥuasse ludo¬
rũ scenicoꝵ uoluptate s demones. Hec
si ita ft̃ que licet apud alios qͦ repꝑũit᷑
hac re sola unum scͥpsit librũ cuiꝰ esse
titulum uoluit de deo socͣtis: nͥ disserit
et exponit ex quo gen̾e numinũ soctes
habebat aduinctũ. et amicicia quadã
conciliatũ: a quo ꝑhibet᷑ solidiꝰ admo¬
neri ut desisteret ab agendo: qñ id qͦd
ag̾e uolebat: ñ ꝓsꝑe fuerat euenturũ.

Expanded text:
nt, ut elementorum ordine, sic differentia meritorum. Daemones igitur medii, quem ad modum dis, quibus inferius habitant, post, praeferendi sunt. Habent enim cum dis communem inmortalitatem corporum, animorum autem cum hominibus passiones. Quapropter non est mirum, inquiunt, si etiam ludorum obscenitatibus et poetarum figmentis delectantur, quandohumanis capiuntur affectibus, a quibus dii longe absunt et modis omnibus alieni sunt. Ex quo colligitur, Platonem poetica detestando et prohibendo figmenta, non deos, qui omnes boni et excelsi sunt, privasse ludorum scenicorum voluptate, sed daemones. 2. Haec si ita sunt, quae licet apud alios quoque reperiahac re sola unum scripsit librum, cujus titulum esse voluit, De deo Socratis: ubi disserit et exponit, ex quo genere numinum Socrates habebat adjunctum et amicitia quadam conciliatum, a quo perhibetur solitus admoneri, ut desisteret ab agendo, quando id quod agere volebat, non prospere fuerat eventurum.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ romanoꝵ leges disputationib
platonis: qͣndo ille cuncta poetica
figm̃ta cõdẽpnat: isti autẽ poetis
adimunt saltim in hoies maledicen¬
di licentiã. Ille poetas ab urbis ipsiꝰ
habitatione: isti saltĩ auctores poeti¬
carum fabularũ remouent a socie¬
tate ciuitatis: et si contͣ deos ludors
scenicoꝵ expetitores aliqͥd auderent.
forte undiq remouerent. Ne qͣ̃m gͥ
leges ad instituendos bonos aut cor¬
rigendos malos moref a diis sius pos¬
sent acciꝑe. seu sꝑare romani: qͦs le

Expanded text:
autem Romanorum leges disputationibus autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum remouent a societate ciuitatis; et si contra deos ludorum scaenicorum expeditores aliquid auderent, forte undique remouerent. Nequaquam leges ad instituendos bonos aut corrigendos malos mores a dis suis possent accipere seu sperare Romani, quos le
Abbreviated transcription (Latin):
it. Confer nc̃ platonis humanitatẽ
a ciib decipiendis poetas urbe pellẽ¬
tem: cũ dors diuinitate honori suo
ludos scenicos erpecente. Ille ne tali¬
a uł scb̾ent᷑ et si ñ ꝑsuasit disputan¬
do. tñ suasit leuitati lascuneq gͥcoꝵ:
isti ut talia etiã agerent᷑ iubendo ex¬
torserunt gͣuitati et modestie roma¬
noꝵ: nec tantũ hec agi uoluer̃t: s
sͥ dicari. sͥ sacrari. sͥ sollempnit᷑ ex¬
hiberi Cui tandem honestiꝰ diui¬
nos honores decerneret ciitas utrũ
platoni hec inhonesta et nefanda
ꝓhibenti: andemonib hac hoium de¬
ceptioe̾ gaudentib quib ille uera
ꝑsuadere ñ potiuit. ħ unc platonẽ
labeo int̾ semideos cõmemorandũ
putauit. sic̃ herculem. sic̃ romulsi.
semideos autẽ heroib ante ponit:
s utrosq int̾ numina collocat: ue¬
rũtam̃ istum quẽ appellat semidm
ñ heroib tantũ s etiã ipsis diis p̃fe¬
rendũ esse non dubito. Propinqͣss

Expanded text:
it. Confer nunc Platonis humanitatem it. Confer nunc Platonis humanitatem a civibus decipiendis poetas urbe pellentem, cum deorum divinitate honori suo ludos scenicos expetente. Ille, ne talia vel scriberentur, etsi non persuasit disputando, tamen suasit levitati lasciviaeque Graecorum: isti, ut talia etiam agerentur, jubendo extorserunt gravitati et modestiae Romanorum. Nec tantum haec agi voluerunt, sed sibi dicari, sibi sacrari, sibi solemniter exhiberi. Cui tandem honestius divinos honores decerneret civitas? utrum Platoni haec turpia et nefanda prohibenti; an daemonibus hac hominum deceptione gaudentibus, quibus ille uera persuadere non potuit? Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum putauit, sicut Herculem, sicut Romulum. Semideos autem heroibus anteponit; sed utrosque inter numina conlocat. Verum tamen istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum, sed etiam dis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa colunt ludors scenicoꝵ flagitato¬
riam curiam dehonestari simuit :
In hac disceptatioe huiꝰcemodi. ratio¬
cinatio sũmã questionis ab soluit.
Proponunt g̾ci. Si dii tales colendi¬
st̃: ꝓfecto etiam tales hoĩes honoran¬
di. Assumunt romaui. S: nullo mͦ
tales hoies honorandi ft̃. Concludius
sunt Deinde querimꝰ Ipsi poete tali¬
um fabularum compofitores. qui du¬
odecim tabulaꝵ lege ꝓhibent᷑ famã
ledẽ cuium. tã ꝓbrosa in deos conui¬
cia iaculantes: cur ñ ut scenici habe¬
ant᷑ inhonesti: Qua ratione rectũ. ẽ.
ut poeticoꝵ figm̃tor et ignominio¬
soꝵs deors iufam̃t᷑ auctores. honorent᷑¬
exactores: An forte greco platoni potiꝰ
palma danda. ẽ. qͥ cũ ratione forma¬
ret qͣlis eẽ. ciuitas debeat: tamꝗͣm
aduersarios u̾itatis poetas censuit
urbe pellendos: Iste uͦ et deor in¬
iuirias indigne. tulit: et fuscari cor¬
rũpiq figm̃tis animos cuiiũ nolu¬

Expanded text:
quia colunt ludorum scaenicorum flagitatoquia colunt ludorum scaenicorum flagitatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi ratiocinatio summam quaestionis absoluit. Proponunt Gsunt, profecto etiam tales homines honorandi. Assumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt  Deinde quaerimus, ipsi poetae, talium fabularum compositores, qui duodecim Tabularum lege prohibentur famam laedere civium, tam probrosa in deos convicia jaculantes, cur non ut scenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur actores, honorentur auctores? an forte Graeco Platoni potius palma danda est, qui cum ratione formaret, qualis esse civitas debeat, tanquam adversarios veritatis, poetas censuit urbe pellendos? Iste vero et deorum injurias indigne tulit, et fucari corrumpique figmentis animos civium nolu
Abbreviated transcription (Latin):
soria uoluerunt. Preclara sane et
romanis laudib annum̃anda pru¬
dentia. S uellem se ipsa sequeret᷑
si imitaret᷑. Ecce enim recte qͥs qͥs
ciuiũ romanoꝵ. eẽ. scenicꝰ elegisset.
ñ solũ ei nullꝰ ad honorem dabat᷑ locꝰ.
uerum etiam censoris nota tribum
ten̾e ꝓpͥam minime sinebat᷑. Oani¬
mũ ciuitatis laudis auidũ: g̾maneq
romanũ. S respondeat᷑ mͥ qͣ consẽ¬
tanea ratione hoies scenici ab om̃i
honore pellunt᷑. et ludi scenici d̃ors
honorib ãmiscent᷑. Illas theatricas
artes diu uirtꝰ romana ñ nouerat:
que si ad oblectam̃tũ uoluptatis hu¬
mane quererent᷑. uicio moꝵ irreꝑent
humanoꝵ : Sii eas sͥ exhiberi petiue¬
runt: Quomͦ gͦ abicit᷑ scenicus: ꝑ quẽ
colit᷑ ds: Atheatrice illiꝰ turpitudi¬
nis qua fronte notat᷑ auctor. si adora¬
t᷑ exactor: In hac controuersia greci
romaniq concertant. Greci putañ
recte se honorare homines scenicos.

Expanded text:
soria uoluerunt.\' Praeclara sane et soria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor? In hac controuersia Graeci Romanique concertent. Graeci putant recte se honorare homines scaenicos,
Abbreviated transcription (Latin):
manis morib inuexert: et suis ho¬
norib dicari exhiberiq uisserunt:
Cur ñ gͦ huic mag̃ ipsi intellecti ft̃
ñ eẽ. dii ueri nec om̃ino digni: quib
diuinos honores deferret illa res
publica: Qͦs enim coli minime dece¬
ret. minimeq oporteret. si ludos ex¬
upect trent agendos conuiciis roma¬
noꝵs: qͦmͦ queso colendi putati sũt.
qͦmͦ ñ decestandi sp̃c intellecti: qui
cupiditate fallendi int̾ suos hono¬
res sua celebrari cͥmina poposcer̃t:
temq romani ꝗͣmuis iam suꝑsticio¬
ne noxia p̃merent᷑ ut illos deos co¬
lerent qͦs uidebant sͥ uoluisse sceni¬
cas turpitudines consecrari: sue tñ
dignitatis memores ac pudoris. au¬
ctores talium fabulaꝵ neqͣqͣm ho¬
nor auerunt more grecoꝵ: s sicut
apud ciceronẽ idem scipio loquit᷑.
cũ artem ludicram scenamq totã
in probro duc̾ent. genꝰ id hominũ ñ
mͦ honore ciuiũ reliquors carere:
s etiam tribu moueri notatione cen¬

Expanded text:
manis moribus inuexerunt et suis homanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse di ueri nec omnino digni, quibus diuinos honores deferret illa res publica? Quos enim coli minime deceret minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos conuiciis Romanorum, quo modo quaeso colendi putati sunt, quo modo non detestandi spiritus intellecti, qui cupiditate fallendi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamuis iam superstitione noxia premerentur, ut illos deos colerent, quos uidebant sibi uoluisse scaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione cen
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ uta etiam sacͥs sollempnitatib miᷤ¬
cuerunt. Ita ne tandem scipio lau¬
das hanc poetis romanis negatã. eẽ.
licentiam. ut cuiꝗͣm obꝓbriũ iufuige¬
rent romanoꝵ: cũ uideas eos nulli
deoꝵs peꝑcisse ur̃oꝵ: Itane pluris tͥ
habenda uisa . ẽ. estimatio curiȩ ur̃e
qͣm capitolii: ĩmo rome uniꝰ qͣm celi
totiꝰ ut linguã maledicam in ciues
tuos exerere poete etiã lege ꝓhib̾ent᷑:
et in deos tuos securi tanta conuicia
nullo senatore. nullo censore. nullo pͥn¬
cipe. nullo pontisice ꝓhibente iacula¬
rent᷑: Indignũ uidelicet fuit ut plau¬
tꝰ aut neniꝰ publio. et gneo scipioni.
aut ceciliꝰ marco catoni maledicẽt:
et dignũ fuit ut terentiꝰ ur̃ flagicio
iouis optimi maximi adolescentiũ
mͥ fortasse si uiueret. qͣmͦ nos impu
nita ista eẽ. nollemꝰ que ipsi dii sacra
esse uoluert: cũ ludos scenicos uͥ talia
celebrant᷑. dictitant᷑. aclitant᷑: et roͤ¬

Expanded text:
autem ista etiam sacris sollemnitatibus misautem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam obprobrium infligerent Romanorum, cum uideas eos nulli deorum pepercisse uestrorum? Itane pluris tibi habenda est existimatio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius M. Catoni malediceret, et dignum Jovis optimi maximi adolescentium mihi fortasse, si uiueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantur actitantur, et Ro
Abbreviated transcription (Latin):
rta disct̾ione sic̃ labeoni uisum. ẽ. ilł
illa. utis ista distribuant᷑ obseqͥa: cõ¬
petentissime g̾ci utrosq honori duct̃. ⁊
et sac̾dotes ꝑ qͦs uictunȩ ministrant᷑:
et scenicos ꝑ qͦs ludi exhibent᷑. ne uł
om̃ib diis suis si et ludi om̃ib grati
st̾. uł qͦd.ẽ. indigniꝰ his qͦs bonos pu¬
tant. si ludi ab eis solis amant᷑: facẽ
coniuncant᷑ iniuriã. At romani sic̃ ĩ¬
illa de re publica disputatioe̾ scipio
głat᷑. ꝓbris et inuiriis poetaꝵ subie¬
ctam uitam famãq hab̃e uoluerũt.
capite etiam puniri sanctientes tale
carm̃ conde si qͥs auderet. Qd erga
se qͥdem satis honeste constituer̃t: s
erga deos suos suꝑbe et irreligiose:
qͦs cũ scirent ñ solum patient᷑ uerũ
etiã libent̾ poetarũ ꝓbris maledic¬
tis q lacerari: se potiꝰ ꝗͣ illos huice
modi iniuiriis uidignos esse durer̃t:
se q ab eis etiam lege munier̃t. illoꝵ

Expanded text:
rta discretione, sicut Labeoni visum est, illis rta discretione, sicut Labeoni visum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia: competentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. illa de re publica disputatione Scipio gloriatur, probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et inreligiose; quos cum scirent non solum patienter, uerum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari, se potius quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt seque ab eis etiam lege munierunt, illorum
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑnendos in ciutate. uerũ etiã ma¬
.rime honorandos putarunt. Q. d
enim cause repꝑire possent. cur sac̾do¬
tes honorarent. qͥa ꝑ eos uictimas diis
acceptabiles offerebant. et scenicos ꝓ¬
brosos haberent: ꝑ qͦs illam uolupta¬
tem siue honorem diis exhiberi peten¬
tib et nisi fieret irascentib. eoꝵ ãmo¬
nitione didicerant᷑ : p̃sertim labeo quẽ
huicemodi rerũ ꝑitissimũ p̃dicant.
numina bona a numinib malis ista
etiam cultꝰ duisitate distingat: ut de¬
os malos ꝓpitiari cedib et t̾stib sup¬
plicationib asserat: bonos aut̃ obseqͥ¬
is letis atq iocundis. qualia sunt ut
ipse ait ludi conuuiua lectisterma:
Qsͦ totũ quale sit postea si ds uoluerit
diligentiᷤ disseremꝰ: nc̃ ad rem p̃sentẽ
qͦd attinet siue om̃ib omĩa tamqͣm
bonis ꝑmixte tribuant᷑: neq enim
decet esse deos malos: cũ potiꝰ isti qͥa
ĩmundi st̃ sp̃s om̃s sunt mali. siue ce¬

Expanded text:
spernendos in civitate, verum etiam maspernendos in civitate, verum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, cur sacerdotes honorarent, quia per eos victimas diis acceptabiles offerebant; et scenicos probrosos haberent, per quos illam voluptatem sive honorem diis exhiberi, petentibus, et, nisi fieret, irascentibus, eorum admonitione didicerant? Cum praesertim. Labeo, quem hujuscemodi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diversitate distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus asserat; bonos autem obsequiis laetis atque jucundis: qualia sunt, ut ipse ait, ludi, convivia, lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus juverit, diligentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod attinet, sive omnibus omnia tanquam bonis permixte tribuantur neque enim esse decet deos malos, cum potius isti, quia immundi sunt spiritus, omnes sint mali, sive ce
Abbreviated transcription (Latin):
ctores earũdem fabulaꝵ. ñ paruo ci¬
uitatis honore dignos existimarunt:
siqͥdem qͦ qͦd in eo de republica li¬
bro cõmemorat᷑. et eschines athenien
siͭ eloqͣntissimꝰ : cũ adolescens tͣgedi¬
as actitauiss rem publicam capessiuit
et aristodemũ tragi conitem aucto¬
ren. maximis de reb pacis ac belli¬
legatum ad philippũ athenienses sepe
miserunt. Non enĩ consentaneũ pu¬
tabat᷑. cũ easdem arces eosdemq sce¬
nicos ludos etiã diis acceptos iude¬
rent: illos ꝑ quos agerent᷑ infamiũ
loco ac numero deputare. Hec g̾ci
t᷑pit̃ qͥdẽ s sane diis suis om̃ino con¬
gruent. qui nec uitam ciuiũ lacerã¬
dam linguis poecaꝵ et histrionum
substrahere ausi st̃. aquib cernebãt
deoꝵ uitani eisdem ipsis diis uolen¬
tib et libentib carpi: et ipsos hoĩes
ꝑ quos ista in theatris agi udebant᷑.
que numinib quib subditi eraut.
gͣta eẽ. agnouerant: non solũ minime

Expanded text:
ctores earundem fabularum non paruo cictores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, vir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitavisset, rem publicam capessivit, et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de reblegatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scenicos ludos etiam diis suis acceptos viderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. XI. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane diis suis omnino congruenter, qui nec vitam civium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum vitam eisdem ipsis diis volentibus et libentibus carpi; et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus, quibus subditi erant, grata esse cognoverant, non solum minime
Abbreviated transcription (Latin):
tia que ñ ad misert de se dici uo¬
lunt: dũ tam̃ humanas mentes
his opinionib uelut retib induañ:
et ad p̃destinatũ suppliciũ secũ tra¬
hant: siue homines ista cõmiseruis
qͦs deos haberi uolunt qͥ humanis
errorib gaudent: ꝓ qͥb etiã se co¬
lendos mille nocendi fallendi q
artib int̾ponunt. siue etiã ñ nul¬
lors hominũ illa cͥmina uera sint.
que tã de numinib fingi libenter
accipiunt fallacissimi sp̃c: ut ad
scelerata ac tpia ꝑpetranda. uelut
ab ipso celo traduci in t̾ram. satis
idonea iudeat᷑ auctoritas. Cũ gͥ
g̾ci taluim numinũ seruos se. eẽ. sen¬
tirent: unit̾ tot et tanta theatrica obp¬
bria parcendũ sͥ a poetis nullo mͦ
putauer̃t: uł diis sius etiam sic consi¬
miliari appetentes: uel metuentes ne
honestiorem famã ipsi reqͥrendo. et
eis se hoc mͦ p̃ferendo: illos ad iracũ¬
diam ꝓuocarent. Ad hanc conuemi
entiam ꝑtinet. qͦd etiam scenicos au¬

Expanded text:
tia, quae non admiserunt, de se dici uotia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam prouocarent. entiam pertinet, quod etiam scaenicos a
Abbreviated transcription (Latin):
diis suis accepta et grata. eẽ. obꝓ¬
bria ñ tantũ hominũ uerũ etiam
ipsoꝵ deoꝵs in scenicis fabulis. siue
a poetis ee̾t illa conficta: siue fla¬
gitia. eoꝵ uera cõmemorarent᷑. et
agerent᷑ in theatris: atq ab eors cul
torib utinã solo risu ac ñ eciã imi¬
tatione digna uidẽnt᷑. Nimis enĩ
suꝑbum fuit fame parce̾ pͥncipũ
ciuitatis et ciuiũ: uͥ suȩ famȩ par¬
affert᷑ ꝓ defensione ñ ulla uera
in deos dici. s falsa atq conficta:
id ipsum. ẽ. scelestiͦ si pietatem con¬
sulas religionis: si aut̾ maliciam
demonũ cogites. qͥd astutiꝰ ad deci¬
piendũ atq callidius: Cum enĩ
ꝓbrũ iacitur in pͥncipem patrie
bonum atq utilem: nonne tanto¬
.ẽ. indigniꝰ qͣnto a ueritate remotiꝰ
et auita illiᷤ aliemꝰ. Que gͥ supplicia
susficiunt: cũ deo fit ista tã nefaria
tam insignis iniuria: S maligni
sp̃s qͦs isti deos putant eciã flagi¬

Expanded text:
dis suis accepta et grata esse obpdis suis accepta et grata esse obprobria non tantum hominum, uerum et ipsorum deorum in scaenicis fabulis, siue a poetis essent illa conficta, siue flagitia eorum uera commemorarentur et agerentur in toribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna viderentur. Nimis enim superbum fuit, famae parcere principum civitatis et civium, ubi suae famae paraffertur pro defensione, non illa vera in deos dici, sed falsa atque conficta, idipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum atque callidius? Cum enim probrum jacitur in principem patriae bonum atqest indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e inqͥt contͣ duodecĩ tabule cũ ꝑ¬
paucas res capite plecti sanctissent:
in his hanc qͦ sanctiendam puta¬
uerunt: si qͥs hoc cantauiss siue
carm̃ condidiss: qͦd infamiã facet:
flagitium ue alt̾i p̃dicaret. Iudici¬
is enĩ magistratuũ disceptatioĩb
legitinis ꝓpositam uitã ñ poetaꝵs
ingeniis hab̃e debemꝰ. nec ꝓbrumm
audire. nͥ ea lege ut respondẽ lice¬
at. et iudicio defende. Hec ex cice¬
ronis qͣrto de re publica libro. ad
uerbum excerpenda arbitratꝰ sũ:
ñ nullis ꝓpt̾ faciliorem intellectũ
uł p̃termissis uł paululũ cõmuta¬
tis. Multũ enĩ ad rem ꝑtinet: qͣm
molior explicare si poto̾. Dic̃ demn¬
de alia. et sic concludit hc̃ locum:
ut ostendat uet̾ib displicuisse roma¬
nis.uł laudare quẽꝗͣ in scena uiũ
hoie̾m uł uituꝑari. S ut dixi hoc
g̾ci qͣnqͣm inuerecũdiꝰ tam̃ cõue¬
mentiꝰ licere uoluert: cũ uid̾ent

Expanded text:
\'Nostrae, inquit, contra duodecim tabulae cum per\'Nostrae, inquit, contra duodecim tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putauerunt, si quis occentauisset siue carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumue alteri. Praeclare. Iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam inuerecundius, tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueri leg̾e et disce̾ cogunt᷑ a senib.¬
Qd aut̾ hinc senserunt romani ue¬
teres. cicero testat᷑ in libris qͦs de re
publica scͥpsit: uͥ scipio disputansait.
Dũꝗͣm comedie nͥ consuetudo uitȩ pa¬
tet᷑: ꝓbare sua theatris flagicia po¬
tuissent. Et g̾ci quidem antiqͥores
uiciose sue opunonis qͣmdã conueni¬
entiã seruauer̃t: apud qͦs fuit etiam
lege concessum. ut qͦd uellet comedia¬
ñ attigit: uł potiꝰ quem ñ uexauit:
Cui peꝑcit: Esto. pͦpłares homines.
imꝓbos. in re publica sediciosos. cle
onem. cleofontem. yꝑbolum lesit. Pa¬
tiam᷑ inqͥt et si eiusmodi cuies: a cen¬
sore meliꝰ ẽ. ꝗͣm a poeta notari. Sed
xima auctoritate plurimos annos
domi et belli p̾fuiss molari u̾sib
et eos agi in scena ñ płꝰ decuit: ꝗͣ
si plautꝰ inqͥt nr̃ uoluiss aut neniꝰ
publio. et gneo scipioni. aut ceciliꝰ
catoni maledice̾. Dein paulo post

Expanded text:
pueri legere et discere coguntur a senibpueri legere et discere coguntur a senib autem senserint Romani ueteres, Cicero testatur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege concessum, ut quod uellet comoednon adtigit, uel potius quem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re ponem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi ejusmodi cives a censore melius est quam a poeta notari: sed xima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, violari versibus; et eos agi in scena, non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster uoluisset aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius Marco Catoni maledicere.\' Dein paulo post:
Abbreviated transcription (Latin):
romanos: s ipsos dõs ut sͥ sollempnit̾
ederent᷑. et honori suo consecͣrent᷑ a
cerbe imꝑando et qͦdammͦ extorqͦn¬
do fecisse. qͦd in pͥmo libro breui com¬
memoratioe̾ ꝑstrinxi. Nam ingͣuescẽ¬
te pestilentia: ludi scenici auctorita¬
te pontificũ rome pͥmitꝰ instituti st̃.¬
Qͥs gͥ in agenda uita ñ ea sͥ potiꝰ sectan
da arbitret᷑. que auctitant᷑ ludis aue¬
toritate diuina institutis: ꝗͣ ea que.
scͥptitant᷑ legib humano consilio pro¬
mulgatis: Adult̾ũ iouem si poete fa¬
llacit᷑ ꝓdidunt: dii utiq qͥa casti qͥb
tantum nefas ꝑ humanos ludos con¬
fictum. ẽ: ñ q neglectum irasci ac
undicare debuert. Et hec tolerabi¬
ora ludoꝵ. Comedie scilicet et tͣgedie:
Hoc. ẽ. fabule poetaꝵ agende in spec¬
tacłis multa rerũ turpitudine: sed
nulla saltim sic̃ alia multa u̾bors obs¬
cenitate. composite: qͣs etiã int̃ stu¬
dia que honesta ac lib̃alia uocantur:

Expanded text:
Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti s in agenda uittretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec liora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis, multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, verborum obscenitate compositae: quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia vocantur,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ꝗͣ in templis demonũ galli abscide¬
in sacͥs talium deoꝵs celebrari solet:
Qnͣto saciꝰ erat ad erudiendam iusticia
iuuentutẽ publice recitari leges atq
talium deoꝵ. mox ut eos libido ꝑꝓu¬
lerit. feruenti ut ait ꝑsius tincta ue¬
neno mag̃ intuent᷑ qͥd iupit̾ fecerit.
ꝗͣ qͥd docuerit plato: aut censuerit ca¬
to. Hinc apud terentiũ flagiciosus
adolescens spectat tabulam quãdam
pictam in pariete. uͥ inerat pictura
atq ab hac tanta auctoritate adhibae
patͦciniũ libilnis sue: cũ inea se iac¬
tat imitari dm̃. At quẽ dm inqͥt: qͥ
tẽpla celi sũmo sonitu concutit. Ego
homuncio hoc ñ facem: Ego uͦ illud
deoꝵ: s fabulis poetaꝵ. Nolo dice̾ il¬
la mistica qͣm ista theatrica. eẽ. tͦpio¬
ra. Hoc dico quod negantes comunc̃
historia. eosdem illos ludos in quib
regnant figm̃ta poetaꝵ. ñ ꝑ imperi¬
tũ obsequiũ sacͥs deors suoꝵ intulisse

Expanded text:
tur, quam in templis daemonum Galli abscidetur, quam in templis daemonum Galli abscidein sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorutalium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura ureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego uero illud deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse
Abbreviated transcription (Latin):
ta. qͥ utt̃q conati sunt ingeniis acuti¬
ssimis p̃diti ratiocinando uestigare
qͥd in rerum natura latitar&e: quid ĩ
morib appetendũ eẽt atq fugiendũ:
qͥd in ipsis ratiocinandi regulis certa
conerione theret᷑: aut qͥd ñ. eẽc. conse¬
quens uł etiam repugnaret. Et qͥ¬
dam eoꝵ et quedam magna qͣntum
diuinitꝰ aduiti st̃ inuenerunt: qͣntũ
autẽ humanitꝰ impediti sunt erraue¬
runt: maxime cũ eoꝵ suꝑbie iuste
ꝓuidentia dina resisteret. ut uiã
pietatis ab humilitate in suꝑna sur¬
gentem eciã istoꝵ cõꝑatione monst᷑¬
ret: unde postea nob̾ erit in dĩ ueri
et dñi uoluntate disquerendi ac dis¬
serendi locus Cerũtam̃ si philosophi
aliqͥd inuenerunt: qͦd agende bone
uite beateq adipiscende satis esse pos¬
sit: qͣnto iustiꝰ talib diuini honoris
decernerent᷑: Quanto meliꝰ et hones¬
tuis in platonis templo libri eiꝰ leg̾en¬

Expanded text:
ta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutita, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diudecernerentur? Quanto melius et honestius in Platonis templo libri ejus legeren
Abbreviated transcription (Latin):
benda auaricia. ambitione frangen¬
da. luxuria refrenanda: uͥ discerẽt
miseri: qͦd discendũ ꝑsus inc̾pat di¬
cens. Discite o miseri et causas cog¬
noscite rerum. Qd sumꝰ: & qͥd nam
uicti gignim᷑: Erdo qͥs datꝰ aut mete:
Qs moͥlis flexus: & uude: Qͥs modꝰ ar¬
gento: Qd fas optare: Qͥd asꝑ utile nũ¬
mꝰ habet: Patrie carisq ꝓpinqͥs quã¬
tũ largiri deceat: quẽ te ds. eẽ. uissit:
et humana qua parte locatꝰ es in re.
Dicat᷑ in quib locis hec docentium
deoꝵ solebant p̃cepta recitare: et a
cultorib eoꝵ pͦpłis frequent᷑ audiri:
sic̃ nos ostendimꝰ ad hoc eccł̃ias insti¬
tutas. quaqua ueysum religio. xp̃i¬
ana disfundit᷑ An forte nob̃ philoso¬
phoꝵs scolas disputationesq memo¬
rabunt: Primo hec ñ romana sed
greca st̃. Aut si ꝓpt̾ea iã romana qͥa
et greca facta est romana ꝓuincia:
ñ deoꝵ p̃cepta sunt s hominũ inuẽ¬

Expanded text:
benda auaritia, ambitione frangenbenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffunditphorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuen