comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Item infixma tõ est que iuidetut pro ratione
afferri. S idem dicit qd̾ in expositioẽ dictũã
hoc mõ. Magno malo est homĩbꝰ auaritia
id cireo ꝙ horẽs magͥ ac multis ĩ ꝯmodis cõ¬
per expositonẽ est. Item infirma rõẽ que
iamꝰ ydonea ꝙͣ res postulat causa subicit
expositionis. Hoc modo utilis est sapientia
ꝓpterea ꝙ qui sapiẽtes sunt pictatẽ colete cõ¬
suer̃t. Item utile ẽ amicos u̾os habe̾. habeas
em quib cu iocari possis .I. lam in hui mõĩ
rationib nõ uniu̾sali neq absoluta s exte¬
nuata ratioẽ expositio confirmat᷑. Itẽ ĩfir¬
ẽratio illa que uł alii expositiomi põt attõ¬
modari ut facit pacum qui caudẽ affert iõ
foi est ceca eadem et qt bruta fortuã dicitꝰ¬

Expanded text:
Item infirma ratio est, cum videtur pro ratione adferri, sed idem dicit, quod in expositione dictum est, hoc modo: «Magno malo est hominibus avaritia, idcirco quod homines magnis et multis incommodis conper expositionem. Item infirma ratio est, quae minus idoneam, quam res postulat, causam subicit expositionis, hoc modo: «Utilis est sapientia, propterea quod qui sapientes sunt, pietatem colere consuerunt.» Item: «Utile est amicos veros habere: habeas enim quibuscum iocari possis.» Nam in huiusmodi rationibus non universa neque absoluta, sed extenuata ‹ratione expositio confirmatur. Item infirma› ratio est, quae vel alii expositioni potest adcommodari, ut facit Pacuvius, qui eandem adfert rationem, quare caeca, eandem, quare bruta fortuna dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
eu actusem qui ẽ probus si in uerecundu
A ingeniu possidet. quid eu accusem qui
uidetur sibi ostendisse qr nõ accusaret qui
postra ait nũc ego te a sumo iam detexim
partes qubꝰ illi student. aut homiẽs quos
illicaros hñt ledantur aut aliquo eiusinoĩ
uitio leditur auditoris uolũtas. Item intiosũ
est nõ omẽs res confirmare quas policitus
sis in expositioẽ. Item uitiosu et uerendũ est
ne de alia re dicatur cu dealia te conuer¬
sia sit. Inꝙ eusmodi uitio considerandũ ẽ
ne ⁊drem addatur quidꝙͣ aut quidpiã d̾re
detrahatur aut tota causa mutata in alia
ẽ ne aliud accusatoris crimiãtio contine¬
am aliuꝰ defensoris purgatio purget. Q
conselto multi sepe ab rro fatuit angustus
tause coattatisiquis cu accusete anibi¬
tu agistratu petisse ab impatoribꝰ sepe
nuio dicat apud ex̃citu donatu se eẽ. Hoc
sidiligent moratioẽ adũsarior obsuaueris
habere. Item iitiosu ẽ artem aut sciaꝵ autꝰ

Expanded text:
eum accuses qui est probus? Sin inverecundum animi ingenium possidet, quid eum accuses, qui videtur sibi ostendisse, quare non accusaret. Quid postea? Quid ait? Nunc ego te ab summo iam detexam partes, quibus illi student, aut homines, quos illi caros habent, laedantur aut aliquo eiusmodi vitio laeditur auditoris voluntas. Item vitiosum est non omnis res confirmare, quas pollicitus sis in expositione. Item verendum est, ne de alia re dicatur, cum alia de re controversia sit; inque eiusmodi vitio considerandum est, ne aut ad rem addatur quid aut quippiam de re detrahatur, aut tota causa mutata in aliam erandum est, ne aliud accusatoris criminatio contineat, aliud defensoris purgatio purget, quod saepe consulto multi ab reo faciunt angustiis causae coacti; ut si quis, cum accusetur ambitu magistratum petisse, ab imperatoribus saepe numero apud exercitum  donatum esse. Hoc si diligenter in oratione adversariorum observaverimus, habere. CAPUT 44 Item vitiosum est artem aut scientiam a
Abbreviated transcription (Latin):
duolex ẽ. una per oroẽs. altera per argumen¬
tationes ab institutioẽ artis profecta. Estat̃
alia dispositio queeu ab ordine artifitioso
secedendu est oratoris iuditio addatur ac¬
cõmodatu tp̃s ut si a narratioẽ dice̾ ĩcipi¬
amꝰ ut ab aliqua firmissima argumẽta ͦ ͤ
aut lrãru aliquaru recitatioẽ aut siẜm
principiu confirmatioẽ utamur. Denide
ratione aut siquã huiꝰ moĩ permutatioẽ

Expanded text:
o est: una per orationes, altera per argumentationes, ab institutione artis profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso recedendum est, oratoris iudicio ad tempus adcommodatur; ut si ab narratione dicere incipiamus aut ab aliqua firmissima argumentatione aut litterarum aliquarum recitatione; aut si secundum principium confirmatione utamur, deinde narratione
Abbreviated transcription (Latin):
tuctit obsistete.si maxime sit ita. nũquid ea te
concedi reo cõueniat ꝙ alieno inducta fecerit
deinde in coniectur alez trahetur controuersiar
et querctt niquid consulto factu st Si cauã
pctĩ in ꝙdam tem confetet᷑ Hec eadem et fere

Expanded text:
tuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re tuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit. Si causa in rem quandam conferetur, et haec eadem fere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ malefitia uidebunt᷑ constate siqua iurtus
aut nobilitas etit in eo qui supplicabit. Si qua
spes erit usui fatura si sine supplicio discesẜit
Si ipẽ ille supplex mansuet et miscricors ĩpo¬
test itib ostendet᷑ fuisse di ea que pectauerit
no odio n crudelitate s offitio et tecto studio
cõmotus fecit. Sitali de causa aliis quoq igno
a nr̃is ciuibꝰ aut ab aliqua ciuitatt utupatõ
ex contratio uictur isqui contradicet cũ impli¬
ficitioẽ et enuãtioe peccator. Hec causa iu¬
tis dicialis fieri nõ potest ut in libit primo os¬
tendimꝰ s quia potest uł ad senatu ul ad consi¬
liu peruenite ideo nõ uisa ẽ supsedenda
Nm a nobis crimẽ temonẽ uolem¬
b aut in rem aut in hoĩem nrĩ pctĩcĩs
conferem si causa pecĩ in hoiẽ confer᷑
querend̾ etit. primũ potũit ne tm̃ q̃tũ
itus demõstrabit is inquẽ causa peccati ꝯferet
E quo nã mõ aut honeste aut simne periculo po¬

Expanded text:
quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa aliis quoque ignoa nostris civibus aut ab aliqua civitate vituperatex contrario utetur is, qui contra dicet, cum amplificatione et enumeratione peccatorum. Haec causa iudicialis fieri non potest, ut in libro primo ostendimus, sed, quod potest vel ad senatum vel ad consilium venire, non visa est supersedenda. Cum ab nobis crimen removere volemus, aut in rem aut in hominem nostri peccati causam conferemus. Si causa in hominem conferetur, quaerendum erit primum, potueritne tantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut sine periculo po
Abbreviated transcription (Latin):
Etima tationẽ et periculi metu inf̾cessissed̾¬
Imõstraui nõ est dubin quin confiteat cñ
malefitii fuisse.
EPgo ibsolutissima est argumẽtatio
ei que er qnq partib constat. set non¬

Expanded text:
rimam rationem et periculi metum intercessisse demonstravi, non est dubium quin confiteatur causam maleficii fuisse.» Ergo absolutissima est argumentatio a, quae ex quinque partibus constat; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ui de medio tollete uolebat a qͦ sibiñ
ĩ iutia sũmu periculu metuebat Uidebat¬
eiu illo ĩcolumi se incolumẽ non futuru
sperabat illiꝰ ex morte salutẽ sibi compate cõ¬
suenerat si uire nõ poterat quauis ĩiuria ĩi¬
mico exitiũ machinari cui rei mors ĩdigna
palamedis testimoniu dat. Ergo et metus
periculi Hortabat᷑ eu int̾imẽ a quo supplici¬
u uerebatur. Et consuetudo peccandi male¬
fitii suscipiendi remouebat dubitationẽ Q̃¬
eiu eũ mĩma peccata aliqua de causa susci¬
puĩt. tñ uo̾ illa qua multo maxima sũt ma¬
lefitia aliquo certo emolumẽto inducti sus¬
cipeit conant. Si multos in durit in pecta¬
tu pectiuẽ spes. sicũ plures scelete se cõtami¬
nauerũt imperii cupiditate Si multi leue
ꝯpendiũ fraude maxima cõmutarũt. Cui
miru iudebit iustu a malefitio ꝑꝑ accerri¬
mã formidinẽ nõ se tempasse I itu foctis

Expanded text:
de medio tollere volebat, a quo sibi iniuria summum periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueverat, se iure non potuerat, iniuria quavis inimico exitium machinari: cui rei mors indigna Palamedi testimonium dat. Ergo et metus periculi hortabatur eum interimere, a quo supplicium verebatur; ‹et› consuetudo peccandi maleficii suscipiendi removebat dubitationeim cum minima peccata cum causa suscipiunt, tum vero illa, quae multo maxima sunt maleficia, aliquo certo emolumento inducti suscipere conantur. Si multos induxit in peccatum pecuniae spes, si conplures scelere se contaminarunt imperii cupiditate, si multi leve conpendium fraude maxima commutarunt, cui mirum videbitur, istum a maleficio propter acerrimam formidinem non temperasse? Virum fo
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ ĩprudẽtia reus sepectasse dicet. primũ
queret utru potuerit scite an nõ potuerit
Demde utru sit dita opera ut sciret an non
Deinde utrũ casu nescieit anculpa ł lam qui
se pp uinũ. aut amorẽ aut iracundiã fugisserõ
dicet is cũ uitio uidebit nescisse nõ ĩprudẽna
Qẽ nõ imprudẽtia se defendet s culpa ꝯtimi¬
nabit᷑ persona. Demde coniecturali constoe q̃
tibit᷑ satis ne ĩprudẽtia presidn debeat. cũsta¬
defensor ignosci trodicet oportere. eadẽ omil
uident᷑ considgranda que de necessitudine p̃¬
scripta sunt. Et em omẽs hec tres partes pur¬
gationis mnt̾se finitime sũt ut in om̃s eadet¬
tes fere possit accomodiri loci comues. ĩ hus¬
tribus causis actusatoris coñ eu qui pcases̃
confitetut tm̃ otoẽ iudices demorẽt. Defenso¬
tis de humanitate et miã uolũtatẽ in omĩbus
tebus spectati cõuenite. Que consulto facta
nonsunt meis fraudẽ ẽẽ non oportere.

Expanded text:
 inprudentia reus se peccasse dicet,› primum quaeretur, utrum potuerit nescire an non potuerit; deinde utrum data sit opera, ut sciretur, an non; deinde, utrum casu nescierit an culpa. Nam qui se propter vinum aut amorem aut iracundiam fugisse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse, non inprudentia; quare non inprudentia se defendet, sed culpa contaminabit. Deinde coniecturali constitutioerabitur satisne inprudentia praesidii debeat defensor ignosci reo dicet oportere, eadem omnia videntur consideranda, quae de necessitudine praescripta sunt. Etenim omnes haec tres partes purgationis inter se finitimae sunt, ut in omnes eadem fere possint adcommodari. Loci communis in his causis: accusatoris contra eum, qui cum peccasse confiteatur, tamen oratione iudices demoretur; defensoris, de humanitate, misericordia: voluntatem in omnibus rebus spectari convenire; quae consulto facta non sint, an ea fraudei esse non oportere.
Abbreviated transcription (Latin):
Uonia satis ostendisse uides. erunt
quib argumc̃tationib in inoquoq
gnẽ cause iuditialis uti cõueniat cõ¬
i argum̃ẽtanoẽs ornate et absoluit tractare
possimꝰ. Ulam fere nõ difficile ẽ ĩuenite qd
expolite et expedite pronũtiate. ł eru ⁊es fa¬
cit ut n duitius ꝙ satis sit in eisdem locis cõ
neq ĩomode ad aliam deinceps transean Ita
Hac ratioẽ ipĩ meminisse poterim quid ĩ ono¬
quoq loco dixerim. Et auditor tñ totius cẽ¬

Expanded text:
uoniam satis ostendisse videamur, quibus argumentationibus in uno quoque genere causae iudicialis uti conveniret, conipsas argumentationes ornate et absolute tractare possimus. Nam fere non difficile invenire, quid expolire et expedite pronuntiare. Haec enim res facit, ut neque diutius, quam satis sit, in eisdem locis commeque incommode ad aliam deinceps transeamus. Itaque hac ratione et ipsei meminisse poterimus, quid quoque loco dixerimus, et auditor cum totius c
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate uł ꝓpter uanitate. Infirͣ
ratio ẽ que nõ nec̃cio ostendit ita eẽ
quẽ admodu expositu ẽ. Uelut apud plautũ
amicu castigare obnuatam noxam ĩ mane
facinꝰ est uet̾u inetate utile et conducibile¬
c̃. Hec expositio ẽ. iideamꝰ que rõ afferat᷑
nam ego amicu meu hodie pto cõmissa

Expanded text:
el propter vanitatem. Infirma ratio est, quae non necessario ostendit ita esse, quemadmodum expositum est, velut apud Plautum: Amicum castigare ob meritam noxiam Inmune est facinus, verum in aetate utile Et conducibile. Haec expositio est. Videamus, quae ratio adferatur: nam ego amicum hodie meum Conca
Abbreviated transcription (Latin):
similit̾ iudicate proferti cu idusu uemĩt iu¬
dicẽ cu iudice. tp̃s cu tpr̃. nũs cu nũo iudi¬
cioꝵ ꝓferem. Ex equo et bono ius constat ꝗd
cognitorẽ det Ex eo eni nouu ius constitin
cõuenit extptẽ et ex hoĩs dignitate. Ex pacto

Expanded text:
similiter iudicatae proferri, cum id usu venerit, iusimiliter iudicatae proferri, cum id usu venerit, iudicem cum iudice tempus cum tempore, numerum cum numero iudiciorum conferemus. Ex aequo et bono ius constat, qucognitorem det. Ex eo vel novum ius constitui convenit ex tempore et ex hominis dignita
Abbreviated transcription (Latin):
sit de eo causa posita dicere poterim. si ex qb̃
ꝑtibus ius constet cognoium. Constat igitur
ex his ꝑtibus ñ. lege consuetudine iudicato.
equo et bono pacto. Nã ius est qd̾ cognatioĩ
aut pietatis causa obẜuat. quo uite parẽtes a
lib̾is a patẽtib liberi colũt. lege ius est qd̾ iussu
ppli santitũ ẽ. qd̾ genꝰ ẽ ut ĩius eas cu uoceris
Consuetudine ius ẽ id qd sine lege eque ac sile¬
giptimu sit usitatu ẽ. Qd̃ gen ẽ id qd argẽ¬
tatio tuletis expẽsu asotio eius tecte repetẽ
possu. Iudicatu ẽ id de quo siuã lata ẽ aut dec̃¬
tu int̾positu. Ea sepe diuersa sunt ut aliud a¬
lii iudici aut p̃toru. aut ꝯsuli aut tribuno pleb
placitu sit. et fit sepe ut de eadem te. aliꝰ aliud
decreuĩt aut iudicaũt. Qd̾ genꝰ ẽ. M. drus
p̃tor utbanꝰ ꝙ cũ herede mandati ageretut iu¬
ditiu reddidit. Sextus iulius nõ tedidit. Itẽ
gecli iudex assolu ĩ uiriatu eu qui lucilum

Expanded text:
 De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a parentibus liberi coluntur. Lege ius est id, quod populi iussu sanctum est quod genus: ut in ius eas, cum voceris. Consuetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium reddidit, Sex. Iulius non reddidit. Item:‹C.› Caelius iudex absolvit iniuriarum eum, qui Lucilium
Abbreviated transcription (Latin):
ita tractatis accusator utetur loco coĩ in eui qui
potestatez defensor contra eos qui equũ ẽe cen¬
senit tem pernitiosam utili p̃p̃oni utet᷑ loco tũ
per conq̃stionẽ et simul queret ab accusatoribꝰ¬
et a iudicibus ipĩs quid facturi essent si in eo
loco fuissent. et tempus. locu. tem. de lib̾ationẽ
suan ponet ante oculos
Ranslatio crim̃is ẽ cu ab teo fcĩ causa
in alioꝵ peccatu transferet. In q̃ pͥmu¬
querendu ẽ uire ne maliu erimẽ trã¬
fferat. Deinde spectandui ẽ ne eq̃ in ig¬
nu sit illud peccatu qd̾ in aliu transferi: atq
illud qd reus suscepisse dicatur. deinde opor¬
tuerit ne in ea re pectare in qua alius añ pecca¬
uerit. Denide oportuerit ne iuditiu añ pto
ferri. Demde cu fcũ iuditiu nõ sit de ille
crimiẽ qd̾ in aliu tratisfertur. Opportrat ned

Expanded text:
ic tractatis accusator utetur loco communi in eum, qui potestatem. Defensor contra eos, qui aecum censeant rem perniciosam utili praeponi, utetur loco communi per conquestionem: ‹et› simul quaerat ab accusatoribus, ab iudicibus ipsis, quid facturi essent, si in eo loco fuissent; et tempus, locum, rem, deliberationem suam ponet ante oculos. Translatio criminis est, cum ab reo facti causa in aliorum peccatum transfertur. Primuquaerendum est, iurene in alium crimen transferatur; deinde spectandum est, aeque magnum sit illud peccatum, quod in alium transferatur, atque illud, quod reus suscepisse dicatur; deinde, oportueritne in ea re peccare, in qua alius ante peccarit; deinde, oportueritne iudicium ante fieri; deinde, cum factum iudicium non sit de illo crimine, quod in alium transferatur, op
Abbreviated transcription (Latin):
ibsoluta de qua iam loquemur.
legibus et moribꝰ equo et bono repient. de q¬
bus dicetur in uiris ditiali absoluta
I l ratiotinili causa primũ queret si
quid in tebus maioribꝰ aut minoribꝰ
Iit similib similit̾ sit scriptu aut uidi¬
catũ. Deinde utru ea tes similis sit eid̾qua
agitur an dissimilis Deinde utrũ ꝯsulto de
noluerit cauere qd̾ satis cautu putauetit ꝑp
tialem reuertemur

Expanded text:
absoluta, de qua iam loquemur. absoluta, de qua iam loquemur. legibus et moribus, aequo et bono reperientur; de quibus dicetur in iuridiciali absoluta. In causa ratiocinali primum quaeretur, cquid in rebus maioribus aut minoribus aut dissimilibus similiter scriptum aut iudicatum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qua de agitur, an dissimilis; deinde, utrum consulto de noluerit cavere, an quod satis cautum putarit proptiuridicialem revertemur
Abbreviated transcription (Latin):
et dum caute et expedite uolũt loqu ĩfan¬
tissimi reperiũtar ita dum metuũt ĩ di¬
cendo nequid ambiguũ dicant nomon
suu pronũtiare non possũt. Uerũ horũ
pueriles oppiniones rectissimis rõnibui
cu uoles refenemꝰ. In p̃sentiarũ hec int̾¬
dicere nõ alienuĩ fuit ut hiuꝰ infantie ga¬
tulam disciplina contemneremus¬
Pm diffinitioẽ uteruur primũ
afferemus breuẽ uocabuli diffini¬
tionẽ hoc mõ maiestatẽ is minu¬
Sit . qui ea tollit ex quib rebꝰ ciui¬
tatib amplitudo constat quo sunt ea que
Hlempe igitur tu et pilm suffragio et ma¬
gistratu consilio priuasti. cum pontesd
qui amplitudinẽ ciuitatis detrimẽto affi¬
cit. ego nõ affeci.s prohibui detrimẽto. E¬
rariu eiu conẜnaui libidim maloꝵ resti¬
ti maiestatẽ omnẽ int̾ite nõ passus sum
aut falsa erit aut mutilis aut turpis aut ĩuirio¬
sa. Id quoq ex uiui ꝑtibus sũmet᷑ de uirisditi

Expanded text:
et dum caute et expedite loqui volunt, infanet dum caute et expedite loqui volunt, infantissimi reperiuntur. Ita dum metuunt in dicendo, ne quid ambiguum dicant, nomen suum pronuntiare non possunt. Verum horum pueriles opiniones rectissimis rationibus, cum voles, refellemus. In praesentiarum hoc intercedere non alienum fuit, ut huius infantiae garrulam disciplinam contemneremusum definitione utemur, primum adferemus brevem vocabuli definitionem, hoc modo: «Maiestatem is minuit, qui ea tollit, ex quibus rebus civitatis amplitudo constat. Quae sunt ea, Q. Nempe igitur tu et populum suffragio et magistratum consilio privasti, cum pontes dqui amplitudinem civitatis detrimento ‹adficit. Ego non adfeci, sed prohibui detrimento:› aerarium enim conservavi, libidini malorum restiti, maiestatem omnem interire non passus sum.aut falsa erit aut inutilis aut turpis aut iniuriosa: id quod ex iuris partibus sumetur de iuridiciali
Abbreviated transcription (Latin):
modu. Demde de iuxis ditiali absoluta sũ¬
mem Erationẽ iuris et queremꝰ partes ui¬
ris utrũ eu ea faciant de quibꝰ ꝑtib iuris¬
Iambiguũ ẽ scriptu ut puta ꝙ ĩ du
as aut plures sinãs trahi possit. hoc
mõ tractandũ ẽ. Primũ sit ne am¬
tuẽ. et si id qd̾ aduersarii int̾pretant᷑ scr¬
iptor fieri uoluiss ostendendũ ẽ. Demde
id qd̾ nos int̾p̃tamur et fieri possẽt et ho¬
fieri posse. qd aduersarii int̾p̃tãtur ex ꝯͣtio¬
nec ambigue ẽe scriptu cũ intelligati.
utra sinã uera sit. Sunt quidã qui arbi¬
trent ad hanc causam tractanda ptinere
cognitionẽ amphibologyaꝵ. eamq adiale¬
titis profert᷑ Nos uero arbitrani nõ mõ
nullo ad iumẽto ẽẽ. s potius marimo ĩpe¬
dimẽto Omẽs eni illi amphibologias au¬
ra sermonis molesti int̾pellatores et scpͥ¬
ti tum odiosi. tum obscuri int̾pretes sut

Expanded text:
modum. Dein de iuridiciali absoluta sumodum. Dein de iuridiciali absoluta sumemus rationem iuris et quaeremus partes iuris, utrocum faciant; de qua parte iuriambiguum esse scriptum putabitur, quod duas aut plures sententias trahi possit, hoc modo tractandum est: primum, sitne amtum esset, si id, quod adversarii interpretantur, scriptor fieri voluisset, ostendendum est; deinde id, quod nos interpretemur, et fieri posse, et hofieri posse; quod adversarii interpretenture ambigue scriptum, cum intellegatur, utra sententia vera sit. Sunt, qui arbitrentur ad hanc causam tractandam vehementer pertinere cognitionem amphiboliarum eam, quae ab dialecticis proferatur. Nos vero arbitramur non modo nullo adiumento esse, sed potius maximo inpedimento. Omnes enim illi amphibolias aue et alieni sermonis molesti interpellatores et scripti cum odiosi tum obscuri interpretes sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ant cu rebꝰ iudicati dissc̃ture. Semde
erem plor a nolutate et coñseriptũ iudica¬
totu enumoratioẽ utemur. Deinde leguni
Iet stipulationũ breuiter exceptarũ ĩ quibꝰ
intelligat᷑ scriptor uolũtas et expositio lo¬
cus coĩs contra eu qui striptu recitet sc
riꝑtoris uolũtate non interpretetur.
uidendu ẽ p̾rimu an abrogatio
an derogatio sit. Oemde utrum
leges ita dissentiant ut altera iu¬
oꝓbeat astera uero uetet. In ita ut altera co¬
gat altera permittat. Infirma eni etit erꝰ
defensio qui negabit se fecisse qd̾ cogeret¬
sab altera cu altera lex perinitteret. Plus
ei ualet sanctio permissioẽ. Item illa defẽ
sentiat. Cui legi abrogatu sit ant derogatũ
sit. Id que qd̃ posteriori lege sancitu ẽ eẽ nẽ¬
glectu.Cum hec erunt consid̾rata statim
tirẽ legis expositioẽ recitatioẽ collandatioẽ
utemur. Denide contrarie legis cnodabimr
uolũtatẽ. et eam trahem ad nrẽ cause cõ¬

Expanded text:
catis dissentire. Deinde exemplorum a voluntate et contra scriptum iudicatorum enumeratione, deinde legum aut stipulationum breviter exscriptarum, in quibus intellegatur scriptorum voluntas, et  expositione. Locus communis contra eum, qui scriptum recitet et scriptoris voluntatem non interpretetur. videndum est primum, num quae obrogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permissione. Item illa defens ea lex sanciat, cui legi obrogatum aut derogatum sit; id, quod posteriore lege sanctum sit, esse neclectum. Cum haec erunt considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae com
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. Locus coĩs accusatoris est contra eũ qui
plus censeat uim ꝙͣ uiditiu ualẽ oporte. Et ab
aduersatiis pꝯtabit accusator quid futurũsit
siidem ceteri faciant ut de indãnatis supplitiasa¬
mant ꝙ eos idem fecisse dicant. et quid su pẽ io¬
cusator idem facere uoluisset. Defensor cor
pccĩ attocitate proferet ĩ quos exiniẽ tñ̾sfert¬
et. rem. locu tp̃s ante oculos ponet urhn qui
audiũt estiment aut nõ potuisse aut nõ utile
Fuissi rem ĩuiditi uenite
Oncessio crunis est per ꝙ̃ nobis ignos¬
ci postulam. Ea diur̃. in purgationẽ
et dep̃citionẽ. Purgatio ẽ cu ꝯsultoa.
nobis factu negamꝰ. Ea diuir̾ ĩ ne¬
cessitudinẽ fortunã et inprudẽtia. De hiis pti

Expanded text:
usatoris contra eum, qui plus censeat vim quam iudicia valere oportere. Et ab adversariis percontabitur accusator, quid futurum sit, si idem ceteri faciant, ut de indemnatis supplicia sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem facere voluisset? Defensor eorum peccati atrocitatem proferet, in quos crimen transferet; rem, locum, tempus ante oculos ponet, ut ii, qui audient, existiment, aut non potuisse aut non inutile fuisse rem in iudicium venireoncessio est per quam nobis ignosci postulamus. Ea dividitur in purgationem et deprecationem. Purgatio est quum consulto a nobis factum negamus. Ea dividitur in necessitatem, fortunam et imprudentiam. Necessi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ necessaria cauĩam affert expositionis ue¬
lut patiuiꝰ fortunã insana eẽ. et ceca et
lem quia quo saru impulerit fors eo cadere
fortuna autumãt. Cccam obeam rem iterit
ẽẽ illam quia nichil cernat quo sese applicet
ĩsana aute auuit quia atrox incerta ĩstabił¬
quia sit. Brutam quia dignũ ab indigno ne¬
queat internoscere. Sunt alii autẽ pħi qui
contra fortunã negant ullã eẽ miseriatoẽ
tumãt. Id magis uerisimile aiũt ẽẽ qd̃ usus
⁊tipã ase experiendo edocer uelut horestes
modo ter mõ factus est mendicꝰ. Mlaufra¬
nõ forte aut fortuna obtigit. Mara hic pa¬
ucumꝰ infrrma ratioẽ utitur cu ait uerius
ẽẽ temeritate ꝙͣ fortuna res mũdanas geri

Expanded text:
non necessariam causam adfert expositionis: velut Pacuvius: Fortunam insanam esse et caecam et li: Id quo saxum inpulerit Fors, eo cadere Fortunam autumant. Caecam ob eam rem esse iterant, quia nihil cernat, quo sese adplicet; Insanam autem ‹esse› aiunt, quia atrox, incerta instabilisque sit; Brutam, quia dignum atque indignum nequeat internoscere. Sunt autem alii philosophi, qui contra Fortunam negant Ullam misera in tumant. Id magis veri simile esse usus reapse experiundo edocet: Velut Orestes modo fuit rex, factust mendicus modo. Naufrahau Forte aut Fortuna optigit. Nam hic Pacuvius infirma ratione utitur, cum ait verius esse temeritate quam fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
cui ĩcolumẽ ẽẽ noluit. Cui tandẽ hoc iniu
uidebit ł lam cu feris bestias uideanitis
alactes et erectas uadete ut alteri bestie noce¬
ant nõ est mctedibile putandn istins quoq
aĩ̾ feru crudelẽ atq ĩhumanũ cupide ad
ĩ imici ꝑnitiem ẽẽ profectu. Presertim cui

Expanded text:
e noluit: qui tandem hoc mirum videbitur? Nam cum feras bestias videamus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant, non est incredibile putandum istius quoque animum ferum, crudelem atque inhumanum cupide ad inimici perniciem profectum; praes
Abbreviated transcription (Latin):
tudine cotidiana. Propria que ciui r̃i
uerba sunt ã eẽ possunt de qua loqui.¬
Ompoĩto est yboꝵ constructio que
facit omẽs partes orõis equabilit᷑
perpolitas. Ea conẜuabit si fugiemus
lrẽ nimi i assiduitate cui uitio uersus hic
uerbi assidintate ninnia fugiem. Fae¬
cadentibꝰ uerbis hoc mõ. Flentes proran¬
tes. lacrimãtes obtestantes. Et si uerborũ
transiectioẽ uitabimꝰ nͥ que enit ꝯcina
qua de te posterius loquemꝰ quo ĩuitioẽ
cetilius assidius. ñ hͥ ẽ in priori libro.
fcas res adte scriptas luci misimꝰ.e h
Item fugere oz longam u̾boꝵ cõtinuatiõ
que auditoris autes et oratoris spm̃ ledit¬
fclis uiciis in cõpositioẽ uitatis reliquũ o¬
peris cõsumẽdu ẽ in dignitate.
ignitas est que teddit ornatam o¬
nes diuidit᷑. Uerboꝵ exornatio ẽ q̃ ip̃i

Expanded text:
tudine cotidiana. Propria sunt, que eius rei tudine cotidiana. Propria sunt, que eius rei uerba sunt aut esse possunt de qua loquionpositio est verborum constructio, quae facit omnes partes orationis aequabiliter perpolitas. Ea conservabitur, si fugiemus litterae nimiam adsiduitatem, cui vitio versus hic verbi adsiduitatem nimiam fugiemus, ecadentibus verbis, hoc modo: Flentes, plorantes, lacrimantes, obtestantes; et si verborum transiectionem vitabimus, nisi quae erit concinna, qua de re posterius loquemur; quo in vitio est Caelius adsiduus, ut haec est: In priore libro has res ad te scriptas, Luci, misimus, Aeli. Item fugere oportet longam verborum continuationem, quae et auditoris aures et oratoris spiritum laedit. His vitiis in conpositione vitatis relicum operae consumendum est in dignitate. Dignitas est, quae nes diuiditur. Verborum exornatio est que ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
figura indicendo cõmutate o. ut gͣuer
mediotris mediotre excipiat extenua¬
ta. Demde idemptide ꝯmutet᷑ ut faci¬
le satietas uarietate iuidet
quas der debeat habere elocutio cõmoda
et ꝑfecta que maxime ad modu oratoris
ad comodata ẽ Ttes tes in se deb habe
Elegantia. Cõpositioe et dignitate.
Elegantia ẽ que facit ut unũꝙ pure et
aperte dici iudeatur. łCec Diuidit᷑ ĩ lati¬
nitate et explanatione. Latiuitas ẽ q̃
sermone puru conseruat ab omĩ uitio
temotu. Uitia inẜmone quo minꝰ is
latinꝰ sit. duo possũt eẽ soleocisinꝰ et
barbarismꝰ. Soleocismꝰ ẽ cu ĩ uerbis
pluribꝰ tonsequẽs uerbu superiori nõ
accomo datur. Barbarismꝰ ẽ cu u̾bu aliꝙ
uitiose profertur. Hec qua rõe uitate po¬
ssimꝰ in arte gramatica dilucide aͦ dis¬
cemꝰ. Explanatio ẽ que reodit aperta
et dilucida oratione ea compat dua¬
bus rebus usitatis uerbis et ꝓpͥis. Usita¬

Expanded text:
in dicendo commutare oportet, ut gravem mediocris, mediocrem excipiat attenuata, deinde identidem commutentur, ut facile satietas varietate viteturquas res debeat habere elocutio commoda et perfecta. Quae maxime admodum oratori adcommodata est, tres res in se debet habere: elegantiam, conpositionem, dignitatem. Elegantaperte dici uideatur. Hec diuiditur in Latinitatem et explanationem. Latinitas est que sermonem purum conseruat ab omni uicio remotum. Vicia in sermone quo minus Latinus sit duo possunt esse: soloecismus et barbarismus. Soloecismus est cum in uerbis pluribus consequens uerbum superiori non accomodatur. Barbarismus est cum uerbum aliquod vitiose efferatur. Haec qua ratione vitare possumus, in arte grammatica dilucide dicemus. Explanatio est, quae reddit apertam et dilucidam orationem. Ea conparatur duabus rebus, usitatis verbis et propriis. Usita
Abbreviated transcription (Latin):
possit. hn ptopter ĩprudẽtia facuitie de¬
ducũtur in fraude. Ethii qui stuit quie
la soc fretiarma substulert. Quis igit ꝗt¬
crederertatam amc̃tia ꝙꝙͣ teniusse ut
imperiu ppłi .R. temptare audetet nullis
inf̾imu et cotidianu sermonẽ dii¬
iz est hoc erit exemplu¬
m ut forte ħ inbaleans uenit cepit
postꝙ̃ perfusus c̃ defricari demde ubi
uisu ẽ ie ut in alneu descenderet et ecte
iste detrans uerso heus inquit adolescens
tulas es itq acer ñne ad solariu quipe¬
salutandu ut michi uidetur s penes scenã
et in eiꝰ moĩ locis ex̾citatus su cdnturbar¬

Expanded text:
possunt, ii per inprudentiam facillime deducuntur in fraudem: at ii, qui sciunt, quid la spe freti arma sustulerunt? Quis hoc credet, tantam amentiam quemquam tenuisse, ut imperium populi Romani temptare auderet nullis infumum et cottidianum sermonem demissum est, hoc erit exemplum«Nam ut forte hic in balineas venit, coepit, postquam perfusus est, defricari; deinde, ubi visum est, ut in alveum descenderet, ecce tibi iste de traverso: «Heus», inquit, «adolescens, tulans est atque acerba, ne ad solarium quidem, ut mihi videtur, sed pone scaenam et in eiusmodi locis exercitata. Conturba
Abbreviated transcription (Latin):
ssu satis ydonea pena excogitare qui
leficur potest cu hoc scelere ꝯpari. Ꝙ Huic
malefitio dignu suplitin potest ĩ uenuri
Ir bus qui molassent ingenua mree fa¬
las constuprassẽt aut puisassẽt alique̾ aut
postremo necassent marina supplitiã ma¬
iores nũ consũpserũt. huic truculentiniõ
querũt atꝙ in aliis malefituis ad singuibi
Nur ad paucos ex alieno peco nursa ptieit
łsuius sceleris qui sunt affines. uno cosilio
uinsic tiuib ⁊trotissimas calamitates na¬
chinãtor ofero aios ocrudeles cogititio¬
nes & dereligtos hoies ib humanitae que
agete posi sũt aut ex cogitate potetũt. Qo
danis siliis ereptis inseruitute matribut¬
familias ingenius milcibꝰ sub hostise libi¬
dine subiectis uibs acbissimo contioat
tendio tonsligrita qui se nõ putat idqd

Expanded text:
sit in eum poenam excogitare, qui maleficium cum hoc scelere conparari, quod huic maleficio dignum supplicium potest inveniri? In iis, qui violassent ingenuum, matremfamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo querunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo datis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut corporis bona habitudine tumor
imitatur sepe ita grauis orõsepe ĩperiti
uidebitur ea que turget et ĩflata ẽ cuant
nonis tut p̃scis uerbis aut durit aliũde
transatu uit gra nioribus quã tes postu¬
lat aliquid dicitur hoc modo
Am qui per duelli omĩbꝰ uendicat pa¬
triamꝰ ñ satis suplicui dederit si p̃cepe
neptimias depłtus erit lacuans pesiter
igit istu qui mõtes belli fabricitus. e siquas
campos substulit pacis. In hoc gne pleriq
cui decliuassent et ab eo quo profecti sunt
abertaunt spe grauitatis fallũtur nͦ ꝓspi¬
cere possũt orois tumorem

Expanded text:
ita ut corporis bonam habitudinem tumos imitatur saepe, item gravis oratio saepe inperitis videtur ea, quae turget et inflata est, cum aut novis aut priscis verbis aut duriter aliunde translatis aut gravioribus, quam res postulat, aliquid dicitur, hoc modo: «Nam qui perduellionibus venditat patriam, non satis subplicii dederit, si praeceps in Neptunias depultus erit lacunas. Poenite igitur istum, qui montis belli fabricatus est, campos sustulit pacis.» In hoc genus plerique cum declinantur et ab eo, quo profecti sunt, aberrarunt, specie gravitatis falluntur nec perspicere possunt orationis tumorem
Abbreviated transcription (Latin):
dissolutu qd̾ est sine ꝟ̾bis et articulis utri
mõ appellem fluctuans eo ꝙ fluctuat huc
et illuc. et nõ potest confirmate n. uĩlit sese
expedire. Iest euismodi. Socii nrĩ cũ belli¬
gare nobiscu uellent profecto rõtiati es¬
sent etiam atq etia. quid possent face̾siꝗ
dem sua sponte facerent et nõ hreñt hicad¬
uitores multos malos hoiẽs et audates do¬
lent eni du cogitare omẽs qui magnia ne¬
gotia uolũt agere. I lon põt huĩor ẜino te¬
nere actentu anditote defluit eni totus
i nõ possũt in illa facetissima u̾boꝵ
attenuatioẽ ꝯmod uersari ueniunt
aridũ et exãgue genus orõnis. ꝗd nou
alienu ẽ exile nomiari cuimoĩ est hoc¬
I Iam ille istic inbalneas accessit ad hũc
postea dixit. Hic tius suus pulsa uit me
postea dicit hic illi considerabo postea ille
conuictiũ fecit et magis magisq pñtib
multis clamaũ frinolꝰ ħ quide iam et illib̾al

Expanded text:
‹dissolutum, quod est sine nervis et articulis; ut hoc modo appellem «fluctuans» eo, quod› fluctuat huc et illuc nec potest confirmate neque viriliter sese expedire. Id est eiusmodi: «Socii nostri cum belligerare nobiscum vellent, profecto ratiocinati essent etiam atque etiam, quid possint facere, si quidem sua sponte facerent et non haberent hinc adiutores multos, malos homines et audaces. Solent enim diu cogitare omnes, qui magna negotia volunt agere.» Non potest huiusmodi sermo tenere adtentum auditorem; diffluit enim totus Qui non possunt in illa facetissima verborum attenuatione commode versari, veniunt ad aridum et exangue genus orationis, quod non alienum est exile nominari, cuiusmodi est hoc: «Nam istic in balineis accessit ad hunc; postea dicit: «Hic tuus servus me pulsavit.» Postea dicit hic illi: «Considerabo.» Post ille convicium fecit et magis magisque praesente multis clamavit.» Frivolus hic quidem iam et inliberalis
Abbreviated transcription (Latin):
liis homib id mutuaret. aut si promethe
cu mortalibꝰ ignẽ diuidete uellet ipẽ a
uicinis tu testa ambulans carbũtulos cor¬
togaret. ñne ridicuł iuderetur
Sti magrĩ oũi dicendi p̃ceptores ñne
uidntur sibi ridide facere cuid qd̾a
liis policent᷑ ab aliis q̃rũt. si quis se fonte
marimos penitꝰ absconditos aperiusse di¬
quo sitim sedet. ñ ne ridebit᷑. Istiem cu
nõ mõ dnos se fontiu. set seipõs fontes di
cant eẽ et onũi rigate debeant ĩgenia ñne
putant fore ridiculu sicu id polli ceant
arescant ipĩ sicitate
ies alisipo statuas facere ñ isto
mõ didicit. It lisipus capit ostẽdet
gistru facientẽ uidebat. Ceteroꝵ operaul
sua sponte poterat considerare. Isti credus
cos qui ħuolũt ad discere ħ alia tatioe do¬
lenit unusquisq lotus plerũq tangin
possint et post indicendo ne posuit ars
iminẽ et ab omĩbꝰ ideri facultate ꝯa¬
toris octultat᷑. gͦ et nõ mag̾ ars cogͦsca¬

Expanded text:
id hominibus mutuaretur, aut si Prometheus, cum mortalibus ignem dividere vellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridiculus videretur: isti magistri, omnium dicendi praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos penitus absconditos aperuisse diqui sitim sedet, non rideatur? Isti cum non modo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant ingenia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput ostenderet gistrum facientem videbat, ceterorum opera vel sua sponte poterat considerare isti credunt eos, qui haec velint discere, alia ratione doleviter unus quisque locus plerumque tangitur, possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergo etiam ut magis ars cognosca
Abbreviated transcription (Latin):
delii i sotus qui pronos pugnate
et̃ lperiui nruꝰ nobis. nsimᵒ nergte ite
industria conseruate soliti sunt. Hii cũ se et
opes suas et copia nec̃tioru norint cã uoͣ
nicdhulonimꝰ ꝑtopter propinquitate et ouĩ
Hͦ posset scire et extimate poterant. Nncũ
tes erat qua freti bellu suscipete conarent
cio erulto marima parte sotior ĩ offõ
manere intelligerent cu sibi nõ multitu¬
dine militu nõ ydoncos impatores non
pecumã publica ꝓresto eẽ uidetẽt nõ demq
dir.sitn cu finitimis bellu gereret sito¬
tu cenbon in uno ꝑtelio positu putarẽt
tr̃ oroibir rebus nistructiores et apparatio¬
bis tecte cui imperio omẽs gentes teges
nationes partim ii. partim uolũtate con¬
tomirentur. Querit aliquis quid ñne flegi
liami sua sponte conati sunt. eo quide ilesi¬

Expanded text:
sociis, qui pro nobis pugnare et imperium nostrum nobiscum simul virtute industria conservare soliti sunt. Ii cum se et opes suas et copiam necessario norunt, tum vero nihilominus propter propinquitatem et omniumus Romanus posset, scire ‹et› existimare poterant. Ii, cum  quae res erat, qua freti bellum suscipere conarentur, cum multo maximam partem sociorum in officio manere intellegerent? Cum sibi non multitudinem militum, non idoneos imperatores, non pecuniam publicam praesto esse viderent? Non denique  de finibus bellum gererent, si totum certamen in uno proelio positum putarent, tamen omnibus rebus instructiores et apparatiobis terrae, cui imperio omnes gentes, reges, nationes partim vi, partim voluntate conconarentur. Quaeret aliquis: Quid? Fregellani non sua sponte conati sunt? Eo quidem is
Abbreviated transcription (Latin):
pellamꝰ in quibꝰ omĩs orõ nõ uitiosa
onsumit. Anam grauẽ. alterim medio¬
cre. tertia attenuata uocam. Grauis ẽ
que constat ex uerbor grauiu magna et
oruata constructioẽ. Alediocris est q̃ ꝯstat
usq ad usitatissima piũ consuetudinẽ finõis

Expanded text:
pellamus, in quibus omnis oratio non vitiosa consumitur: unam gravem, alteram mediocrem, tertiam extenuatam vocamus. Gravis est, quae constat ex verborum gravium levi et ornata constructione. Mediocris est, quae conusque ad usitatissimam puri consuetudinem sermonis.
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ an̾cte interentite
Einde int̾ est mag̾ eus qui uult di¬
s a ͦ ab alio putet consequi posse. Si
eni putabit omiã posse penes uiu constae̾
Ipe quoq ad omniu nitetur facultatẽ si id
desperabit inpautis sese ex̾cebit. Iois ein
contentus erit nec miru cu ipẽ p̃ceptor
artis omiã penes unu reperire nõ poterit
Tuatis igitur exemplis acatone a gracho
alelio a Scipione Qalba. portina. Crasso
Antomoq ceteris. Item sumptis aliis apoe¬
tis et ystoriaru scriptorib nctẽ erit eu q
discet putate ab omĩb omiã ab uno pauci
solu habere seposse diffid. gͦ ĩutile ẽ ei qui
discere uult nõ putare unu omiã posse hrẽ¬
Q nemo inhanc incideret oppimoẽ. diab
uno exꝰ sũpsisset. I. Iunc h signu ẽ ipõs ar¬
tis scriptotes nõ putasse unu potuisse ĩ omĩ¬
bus elocunomis ꝑtibus enitere. quã n sua ꝓ
siquis uelit arte demõstrate nͥ prodesse addi¬

Expanded text:
rentur. Deinde interest magni eius, qui disceraliud alium putet consequi posse. Si enim putabit posse omnia penes unum consistere, ipse quoque ad omnium nitetur facultatem. Si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus omnia, ab uno pauca solum habere se posse diffidet. Ergo inutilest ei, qui discere vult, ‹non› putare unum omnia posse. Igitur nemo in hanc incideret opinionem, si ab uno exempla sumpsissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse unum potuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad di
Abbreviated transcription (Latin):
SSed quia addidit nichiladdo ducas l¬
tulo ĩ pholippum in eum ip̃im aliquid
qui lacessiuit infligit᷑. Sed cum plura
sint ambigui genera de quibus ẽ doctͥna
quedam subrisior attendere et ancupari
uerba oportebit.in quibus ut ea que sũt
frigidiora iitemus. Et eni cauendu
ne artessitum dictu putetur permulta
tamẽ acute dicemiis. Alteru genus est
quod habet paruam uerbi mutatione
quod lrã positu greti uocant

Expanded text:
sed quia addidit "nihil addo, ducas lsed quia addidit "nihil addo, ducas ltulo in Philippum, in eum ipsum aliquid, qui lacessivit, infligitur. Sed cum plura sint ambigui genera, de quibus est doctrina quaedam subtilior, attendere et aucupari verba oportebit; in quo, ut ea, quae sint frigidiora, vitemus,—est enim cavendum, ne arcessitum dictum putetur—permulta tamen acute dicemus. Alterum genus est, quod habet parvam verbi immutationem, quod in littera positum Graeci vocant
Abbreviated transcription (Latin):
diceret Ut illud affritam quod ẽ apͤ
lucilliu Quid detius nuculart an
confixu uis faccre inquit ut tuus
amicis crasse granius. nõ ẽẽ sextant
Et si queritis is qui appellatꝰ dicax
Hoc geriere maxiẽ excellet. Sed risul
mouent alia maiores Ambiguu ꝑ
scipũm probatur id quod ut antẽdi¬
xi uł maxime ingemosi eni uidet
uim uerbi malud tq ceteri accipi¬
ant posse deducere. Sed ammirationez ma¬
gis ꝙͣ risum mouent insi si qñ incidit ĩ
aliud genus ridiculi que genera percur¬
ram equide.Sed scitis eẽ notissimu ri¬
diculi genus cu aliud expectamꝰ aliud di¬
cit᷑ hic nobis in et ipĩs nr̃ etror risũ mo¬
uet quod si admixtu ẽ etiam ambiguu
fit salsiuus ut apud neuium uidetur ẽẽ
misericors ille qui iudicatu duci udet
percunctatꝰ ita Quanti additus mille
nũmtu si addidissectantũ mõ ducas licet
eẽt illud genus ridiculi p̃ter expectatioẽ

Expanded text:
diceret; ut illud Africani, quod est apud diceret; ut illud Africani, quod est apud Lucilium Quid Decius? Nuculam an confixum vis facere? inquit: ut tuus amicus, Crasse, Granius, "non esse sextantis." Et si quaeritis, is, qui appellatur dicax, hoc genere maxime excellet; sed risum movent alia maiorem. Ambiguum per se ipsum probatur id quidem, ut ante dixi, vel maxime; ingeniosi enim videtur vim verbi in aliud, atque ceteri accipiant, posse ducere; sed admirationem magis quam risum movet, nisi si quando incidit in aliud quoque genus ridiculi, quae genera percurram equidem. Sed scitis esse notissimum ridiculi genus, cum aliud exspectamus, aliud dicitur: hic nobismet ipsis noster error risum movet: quod si admixtum est etiam ambiguum, fit salsius; ut apud Novium videtur esse misericors ille, qui iudicatum duci videt: percontatur ita: "quanti addictus?" "Mille nummum." Si addidisset tantummodo "ducas licet"; esset illud genus ridiculi praeter exspectationem;
Abbreviated transcription (Latin):
q ipõ corpore ridetur. Salsum hunc
possedicere.atq ita nõ ut enis modi o¬
ratorem ẽẽ uelim sedut minium. qͥre
primu genus hoc quod risum uł max
ipẽ. quas personas cogitare solemus nõ
nitas nõ solum nõ foro digna sed etra¬
uix cõuiuio liheoꝵ De tractatis igit tot
rebus ex hoc oratorio foro facetie reliq̃
sunt que aut inre aut ante diuisi po¬
site rudẽtur ẽẽ aut ĩuerbo. N am quod
quibuscũq uerbis dixeris. facetu tũẽ
te continet᷑. quod mutatis uerbis salẽ
amittit ĩ uerbis habet lepore omne
Ambigna sunt in primuis acuta atq
ĩ uerbo posita non in re. Sed nõ sepẽ
maguu risum mouent magis ut
belle et lrãte dicta laudant ut ĩ illu
titium qui cu studiose pila luderet
et idem signa satra noctu frangere pu¬
taretur gregalesq cu in campu nõ
uenisset requiterent extusauit uespa
terrentius quod eu brachin fregissẽ

Expanded text:
nique corpore ridetur ipso; salsum hunc nique corpore ridetur ipso; salsum hunc possum dicere atque ita, non ut eius modi oratorem esse velim, sed ut mimum. Qua re primum genus hoc, quod risum vel maxime ipsae, quas personas agitare solemus, non nitas, non solum non foro digna, sed vix convivio liberorum. Detractis igitur tot rebus ex hoc oratorio loco facetiae reliquae sunt, quae aut in re, ut ante divisi, positae videntur esse aut in verbo; nam quod, quibuscumque verbis dixeris, facetum tamen est, re continetur; quod mutatis verbis salem amittit, in verbis habet omnem leporem. Ambigua sunt in primis acuta atque in verbo posita, non in re; sed non saepe magnum risum movent; magis ut belle, ut litterate dicta laudantur; ut in illum Titium, qui cum studiose pila luderet et idem signa sacra noctu frangere putaretur gregalesque eum, cum in campum non venisset, requirerent, excusavit Vespa Terentius, quod eum bracchium fregisse
Abbreviated transcription (Latin):
claru et graue ẽ quod calumno glaucia
claudicanti. Ubi ẽ uctus illud. num clau
in claudicatioẽ aiãduerti potuit et duc¬
tum Quid hoc nemo ignauius. Seuere
scipio at in male olentem iudeo meate
circumueniri Sub ridicule phylippus at
utrũq genus continet uerbi ad lram̃ in¬
mutati similitudo Ex ambiguo dicta
uł argutissima putatit᷑ scd nõ seraper
ĩ ioco sepe etiam et grauitate uersantur
affricano illi sup etioti corona sibi ĩ cõ¬
uiuio ad caput actõmodanti tumea se¬
pius tumparit. P. licinius uarus no¬
li mirati in quit si nõ cõuerat caput
emn magnu ẽ et landabile et honcstu
At ex eodem genett ẽ.caluus. s̃atis quod
dicit. parum nec multa. N ullu genꝰ
est ioci quo nõer esde scuera et grau̾a su¬
mantur Atq hoc etiara arãd̾ uertẽdu
ẽ nõ ẽẽ onniã tidicula faceta Quid cĩ
potest tam ridiculu ꝙͣ sãtuo ẽ. ded oro
uultu ⁊ mitandis moribus uoce Dem¬

Expanded text:
clarum et grave est: quod Calvino Glaucia clarum et grave est: quod Calvino Glaucia claudicanti "ubi est vetus illud: num claudin claudicatione animadverti potuit, est ductum. "Quid hoc Navio ignavius?" severe Scipio; at in male olentem "video me a te circumveniri" subridicule Philippus; at utrumque genus continet verbi ad litteram immutati similitudo. Ex ambiguo dicta vel argutissima putantur, sed non semper in ioco, saepe etiam in gravitate versantur. Africano illi superiori coronam sibi in convivio ad caput accommodanti, cum ea saepius rumperetur, P. Licinius Varus "noli mirari," inquit "si non convenit, caput enim magnum est": et laudabile et honestum; at ex eodem genere est "Calvo satis est, quod dicit parum." Ne multa: nullum genus est ioci, quo non ex eodem severa et gravia sumantur. Atque hoc etiam animadvertendum est, non esse omnia ridicula faceta. Quid enim potest esse tam ridiculum quam sannio est? Sed ore, vultu, imitandis moribus, voce, de