comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
entiã quando quidem a nob̾. nec
nr̃a conp̃henditur. Ea quippe.
que uł sensibus. uł intelligentie
nĩr ad sunt. possitmus ut cũq
conspicere. Ra uͦ que absunt &¬
tamen ad fuer̃. ꝑmemoriã noui¬
mus. que obliti nõo sumus. Nec
exfuturis p̃teritti. s& futura
expieteritis. nõ titm̃ firma cog¬
nitionẽ conicimus. Nam quasdã
cogitationes nr̃as. quas futuras
uł ut manifestius. atq cercius ꝓ¬
ximas. quasq ꝓspicimus. memo¬
ria faciẽnte id agimus. cum age¬
re ualeamus. quantum ualemꝰ
ue uidentur nõ ade a que futu¬
ra sunt. s& ad piete ritt ꝑtinere.
uod lic& experiri mneis dictis
uł canticis. quorum seriem me¬
mortter reddimus. Nisi etum
preuideremus cogita cione quod
sequitur. nõ utiq dic eremus. &
tamen ut p̃uideamꝰ. nõ ꝓuiden¬
cia nos instruit. s& memoria.
am donec finiatur ome quod di¬
cimus. suie canimus. nichil ẽ qͦd
nõ ꝓuisum. ꝓspectũq ꝓferatur.

Expanded text:
entiam; quandoquidem a nobis nec entiam; quandoquidem a nobis nec nostra comprehenditur? Ea quippe quae vel sensibus vel intelligentiae nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae absunt, et tamen adfuerunt, per memoriam novimus, quae obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam quasdam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque certius proximas quasi prospicimus, memoria faciente id agimus, cum agere valemus quantum valemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt, sed ad praeterita pertinere. Quod licet experiri in eis dictis vel canticis, quorum seriem memoriter reddimus. Nisi enim praevideremus cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et tamen ut praevideamus, non providentia nos instruit, sed memoria. Nam donec finiatur omne quod dicimus, sive canimus, nihil est quod non provisum prospectumque proferatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s ei diligit. s& ipse sibi. Sua enĩ
est. & ipse memoria. sua indelle¬
gentia. sua dileccio.S& istit se
habe de patie illiẽ. de qͦ natus est.
cedens desapiẽntia. nõ patre hab&.
memoriã. ⁊ filiũ intellegentiam
i se dileccionẽ. Neq enĩ sapientia
eẽt. si alius ei meminiss&. eiq aliꝰ
intelligere. hac tantũ modo sibi
ipse diliger&. S& ipse hab& hec
tria. Ꝙ ea sic hab&. ut ea ipsa
ipse sit. Uerumptiañ ut ita sit.
inde illi ẽ unde ꝓcedit. Quis gͦ
hominum potest. istt̃ sapientiam
qua nouit ds̃ omĩa. ttti ut nẽc ea
que dicuoitur preteritit. ibi p̃¬
trirant. Nec ea que dicuntur fu¬
tura. quasi desint expectentur
ut ueniant. S& ⁊ pieterita & fu¬
tura. cum presentibꝰ sint cunctti
presentia. Nec singula cogitent᷑
⁊ ab aliis ad alia cogitando transeat᷑
s& muno conspectu simul presto
sint uniuersa. Quis in quã ho¬
minũ conp̾hendit istc̃ sapientiã
eandem prudentiã. eandemq sci¬

Expanded text:
sanctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim sanctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua intelligentia, sua dilectio; sed ita se habere, de Patre illi est, de quo natus est. apientia, non Patrem habet memoriam, et Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit. 13. Quis ergo hominum potest istam sapientiam qua novit Deus omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in uno conspectu simul praesto sint universa: quis, inquam, hominum comprehendit istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque sci
Abbreviated transcription (Latin):
genitus filus. Quo cirea cõse¬
quenter ẽ. ⁊ intelligens pader.
ea qua ipse sua est intellegentia.
Leq enĩ eẽ sapiens. qui nõ ẽẽt ittel¬
legens. filius autem intellegen¬
tia patris. de intellegentia ge¬
nitus. quod est pater. Hoc & de
memoria. nõ inconuenienter dici
potest. Quo modo est enĩ sapiens
qui nichil memunit. uł sui nõme¬
minit : Pro inde quia sapientia
pat̃. sapientia filius. sic̃ sibi memi¬
nit pat̾. ita filius. Ꝙ siẽ sui. ⁊ filii
menunit pater. memoria nõ filii
s& sua. toii sui & patris meminit
filius. memoria nõ patris soe sua.
Dileccio quoq ubi nulla ẽ. quisul¬
lam dicat eẽ sapientiã : Ex quo
colligitur itti eẽ patr̃e dileccionẽ
suã. ut intellegentiã & memoriã
suã. E cce ergo tria illa. idest
nemoria. intellegentia. dileccio.
uł uoluntas. in illa sũma & inmutti¬
genita de sapientia. sic̃ nec pat̃
itti nec pater ei meminit. nec spc̃

Expanded text:
genitus est Filius. Quocirca consegenitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non inconvenienter dici potest. Quomodo est enim sapiens qui nihil meminit, vel sui non meminit? Proinde, quia sapientia Pater, sapientia Filius, sicut sui meminit Pater, ita et Filius: et sicut sui et Filii meminit Pater, memoria non Filii, sed sua; ita sui et Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapientiam? Ex quo colligitur ita esse Patrem dilectionem suam, ut intelligentiam et memoriam s : « Ecce ergo tria illa, id est memoria, intelligentia, dilectio seu voluntas, in illa summa et immutagenita de sapientia, sicut nec Pateita nec Pater ei meminit, nec Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sua & patris. ⁊ sp̃s scĩ: Sp̃s uero
uis hec in illa tinitute opinari
uł affirmare p̃sumat : Si enim
solus ibi filius intelligit. ⁊ sibi.&.
patri. & spũi scõ. ad illã reditur
absurditutẽ. ut pater nõsit sapi¬
ens de se ipso. s& de filio. Nec sapi¬
entia. sapientiã genuerit. s& ea
sapientia pater dicatur sapiens
eẽ quã genuit. Ubi eñ nõ est antel¬
legentia. nec sapientia potest er̃
Hac ꝑ hoc si pater nõ intelligit. ipso
sibi. s& filius intelligit patri. pro¬
fecto filius patrẽ sapientẽ facit.
U si hoc est dõ ẽẽ quod saꝑe. & ea ẽ
illi essentia. que sapientia ño filiꝰ
apatre quod uerũ est. s& afilio po¬
cius hab& pater essentiã. quod ab¬
surdissimum. atq fallacissimũ ẽ
Hanc absurdititẽ. nos in libro sep¬
timo discussisse. conuicisse. ab ie¬
eisse. certissimũ est. E. st ergo as̃
pater sapiens. ea qua ipse est sua
sapientia. Ifilius sapientia patris.
de sapientia quod est pater. de quoẽ

Expanded text:
s vero uis haec in illa Trinitate opinari vel affirmare praesumat? Si enim solus ibi Filius intelligit, et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius a Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est . Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est Pater, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
lum scilic& in enigmate labo¬
rarenos. ut quo modo cumq ui¬
deamus. Nomen quippe hioiron
sonar& enigmatis. si eẽt facili¬
mus. quod nõ uidere possumus. Iuis
enĩ nõ uidat cogittitionẽ suã. &
quis uidat cogitutionẽ suã. Nõ
ocłis carnalibus dico. s& ipso inte¬
riore conspectu. Quis nõ eã ui¬
d&. ⁊ quis eã uid&. Quando qͥdẽ
cogitatio. uisio est animi quedã.
Siue ad sint ea que ocłis corporalib
uideantur. uł ceteris sentiant᷑
sensibus. Siue nõ adsint. ⁊ coꝵ
simi litudines cogitatione cer¬
nantur. Sue nichil eorũ. s&
ea cogitentur. que nec corpora¬
lia sunt. nec corpor alium simi¬
litudines. Sicut uirtutes &
uita. sic̃ ipsa deniq cogitio co¬
gitatur. Siuẽ illa que ꝑ discipli¬
nas traduntur. liberalesq doc¬
se suꝑiores. atq rationes. inna¬
tura immuttibili cogitentur.
falsa cogitemus.. uł nõ cõsentien¬
te sensu uł eirante consene.u:¬

Expanded text:
lum, scilicet in aenigmate labolum, scilicet in aenigmate laborare nos, ut quomodocunque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facili possumus. Quis enim non videt cogitationem suam? et quis videt cogitationem suam, non oculis carnalibus dico, sed ipso interiore conspectu? Quis non eam videt, et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam, sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per disciplinas traduntur liberalesque docsae superiores atque rationes in natura immutabili cogitentur; falsa cogitemus, vel non consentiente sensu, vel errante consensu
Abbreviated transcription (Latin):
poner&. obscurũ fuit. Pro inde
allegoria talis. quod ẽ generale
nomen. poss&e spetialiter enignra
nominari. S& quia nõ soli qui
eas litteras nesciunt. quibus di¬
cuntur. trophi querunt. quid
dixer̾it apłs. nunc menigmate
nos uidere. uerum &iã qui sci¬
unt. titmen quid sit illud enig¬
ma. ubi numc uidemus nosse de¬
dit menigmate. Una ẽ enim
cum totit sic dicitur. uidemus
nunc ꝑspeculũ menigmate. ꝓ¬
inde quantum michi uidetur
sic̃ nomine speculi. imaginẽ
uoluit intelligi. itti nomine
enigmatis. quã uis similitudi¬
nẽ. tianen obscurã. ⁊ ad pies¬
piciendũ difficilem. Cum igit᷑
speculi. ⁊ enigmatis nomine.
que cumq similitudines. ab apło
significante intelligi possunt.
que ad comodate sunt. ad intel¬
legendum dm̃. eo modo quo po¬
test. nichil tamen est ad quo¬
modatus. quã id quod imago eiꝰ
ñ frustra dr̃. nemo itaq miret᷑.¬
&iam in isto uidendi modo. qui¬
concessus est huic uite. ꝑspecu¬

Expanded text:
poneret, obscurum fuit: proinde poneret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset specialiter aenigma nominari. 16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse dein aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur. Nemo itaque miretur etiam in isto concessus est huic vitae per specu
Abbreviated transcription (Latin):
ralis. om̃s &iam speties conplec¬
tatur necesse est. Hac ꝑ hoc siẽ
om̃is equus animalest. nõ omne
animal equusest. titi omẽ enig¬
ma allegoria est. nõ om̃is allego¬
ria enigma est. Quid est ergo
allegoria .nisi tropus ubr exa¬
lio aliud intelligitur. Quale il¬
lud est adtͥesalonicenses. ltti q
nõ dormiamus sic̃ & ceteri. s&
iugilemus. ⁊ sobrii simus. Ham
qui dormiunt. nocte dormiunt.
& qui mnebriantur. nocte ebrii
sunt. Nos autẽ qui diei sumis.
sobrii sumus. s& allegoria hec.¬
nõ est enigma. Nam nisi multũ.
tcardis iste sensus imꝓnitu est. Enig¬
ma est autẽ. ut breuius explicẽ.
obscura allegoria est. Sicuti ẽ.
quecumq similia. S& ubi allego¬
riam nominauit apls. nõ muer¬
bis eam repperit. s& infacto. Cũ
ex duobus filus habrite. uno de
ancilla. altero de libera. quod
nõ tantũ dictũ. s& giam factũ
fuit. duo testianenta. intellegen¬
da monstrauit. quod ante quã ex¬

Expanded text:
ralis, omnes etiam species complecralis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est, quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam ex
Abbreviated transcription (Latin):
De gła fider. ingłam speciei. De
gła qua filii dĩ sumus. ingła qua
trans formationis bonurN
locutionibue
EC Dicda SIN. Prorpt̃
quo ait apłs. nunc ꝑspe¬
culum nosuidere. Quia uero
ad didit menigmate. multis
hoc in cognitũ est. qui eas litte¬
ras nesciunt. in quibꝰ est doctri¬
na quedã delocitionũ modis.
quos greci tõpos uocant. Eosq
gieco uocabulo. &iam nosuti¬
mur ꝓlatino. Sic̃ enĩ scemata
usittitius dqͥcimus quã figuias.
ita uisitticius tropos quã modos
Singulorũ autẽ modorũ. siue
troporũ nomina. ut singulis
singula referantur difficillimũ
est. & insolentissimũ latine enun¬
ciare. Unde quidã inter pretes
nr̃i quod ait apłs. que sunt mel¬
legoria. nolentes eũ grece uo¬
cabulũ ponere. eircum loquen¬
do inter p̃citi sunt dicentes.
que sunt aliad ꝑxalio significan¬
cia. Huius autem tropi. alle¬
gorie pluressunt species. in qui¬
bus ẽ &iam quod dr̃ enrgma. De¬
fuutio autẽ ipsius nominis gene¬

Expanded text:
de gloria fidei in gloriam speciei; de gloria qua filii Dei sumus, in gloriam qua transformationis bonum. locutionibus. Haec dicta sunt propter quod ait Apostolus, nunc per speculum nos videre. Quia vero addidit, in aenigmate; multis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretes nostri, quod ait Apostolus, Quae sunt in allegoria , nolentes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis gene
Abbreviated transcription (Latin):
deiurgine scd̃m carnem natus xp̃c
offendat. S& tamen inspãlibꝰ illis
summis ubi non est aliquid uola¬
bile aud corruptibile nec taatum
Ex tempore s& nec ex informi for¬
matum si qua dicuntur ttilia
ad quorum simlitudinẽ &iam
ist inferioris creature genera
quam iuis longe remotissima fac¬
ta sunt. nõdebent cuiusquã so¬
briã ꝑturbare prudentia. ne
cum uanũ deureat orrorem ut
ꝑniciosum ineuirat eirorem.
Assuescat incorporibus ita sp̃aliũ
repperire uestigia. ut cum inde
sursum uersus duce ratione as¬
cendere ceperit. ut ad ipsam
incomutttbilem ueritatem ꝑquã
facta sunt ista ꝑueniat. nõ secũ
ad sũma ꝑtraat quod contemnt
minfimis. Nẽc enĩ erubuit qͥdã
uxorem sibi eligere sapientiam
quia nomen uxoris in prole gig¬
nenda corruptibilem cõcubitũ
ingerit cogittati. Aud uero
ipsa sapientia sexius feminei est
quia femini uocabulo generis
uocabulo & ingreca & inlatina
lngͣ enuntiatUR : cẽ .UI.¬

Expanded text:
de virgine secundum carnem natus Christus de virgine secundum carnem natus Christus offendat. Sed tamen in spiritualibus illis summis, ubi non est aliquid violabile aut corruptibile, nec natum ex tempore, nec ex informi formatum, si qua dicuntur talia, ad quorum similitudinem etiam ista inferioris creaturae genera, quamvis longe remotissime facta sunt, non debent cujusquam sobriam perturbare prudentiam, ne cum vanum devitat horrorem, in perniciosum incurrat errorem. Assuescat in corporalibus ita spiritualium reperire vestigia, ut cum inde sursum versus duce ratione ascendere coeperit, ut ad ipsam incommutabilem veritatem per quam sunt facta ista perveniat, non secum ad summa pertrahat quod contemnit in infimis. Nec enim erubuit quidam, uxorem sibi eligere sapientiam, quia nomen uxoris in prole gignenda corruptibilem concubitum ingerit cogitanti: aut vero ipsa sapientia sexu femina est, quia feminini generis vocabulo et in graeca et in latina lingua enuntiatur. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
filius. Atq ita tertiã personã
uł ut spc̃ dicunt er̃ mulierem.
Que ttti de uiro ꝓcessit. ut no ip¬
sa eẽt filius audfilia quãuis ea
concipiente. ꝓles nasceretur.
Dixit enĩ dñs de spũ scõ quod apa¬
tre ꝓcedat ⁊ttonen silius nõ est.
Inhuius igitur opinionis errore
hoc solum ꝓh baliter affertur
quod inhorigine facte facte femi
hostenditur. Non om̃e quod dea¬
liqua ꝑsona itti exxistit ut ꝑsonam
alteram faciat filiũ posstm dici.
Quando quidem de uiri ꝑsona exti¬
tit ꝑsona mulieris nec tamen eiꝰ
filia dictti est. Cetera sane itti¬
sunt itti sunt absurda immo uero
itti falsa ut facillime raedargu¬
antur. Omitto enĩ quale sit spm̃
respondeatur hec incarnalibus
habere ofensionẽ dum corporei
conceptus partus que cogiiant᷑.
uam quã ⁊ hec ipsa castissime co¬
gitent. quͥbus mundis omĩa mun¬
da sunt. In mundis autẽ & infi¬
delibus quorum polluta sunt
&mens ⁊ concientia. itti nichilẽ
mundum ut quosdã eorũ &iam

Expanded text:
nam velut Spiritus dicunt esse mulierem, quae ita de viro processit, ut non ipsa esset filius aut filia , quamvis ea concipiente proles nasceretur. Dixit enim Dominus de Spiritu Sancto, quod a Patre procedat , et tamen Filius non est. In hujus igitur opinionis errore, hoc solum probabiliter affertur, quod in origine factae feminae, sostenditur, non omne quod de aliqua persona ita existit, ut personam alteram faciat, filium posse dici; quandoquidem de viri persona exstitit persona mulieris, nec tamen ejus filia dicta est. Caetera sane ita sunt absurda, imo vero ita falsa, ut facillime redarguantur. Omitto enim quale sit, Spirrespondeatur haec in carnalibus habere offensionem, dum corporei conceptus partusque cogitantur. Quanquam et haec ipsa castissime cogitent, quibus mundis omnia munda sunt: immundis autem et infidelibus, quorum polluta sunt et mens et conscientia, ita nihil est mundum , ut quosdam eorum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
UMIGI TUR Disserimus.
de natur a mentis humane
Se una quadam re disserimus. hec
eam cduo que comemora uimus
nisi ꝑoficia ge minamus. Itaq
cum mea querimus trinittitem
intotti querimus. Non separan¬
tes accionẽ rationalem intempo¬
ralibus a contemplatione eterno¬
rum. ut tercium aliquid in qui¬
ramus quo trinitas impleatur.
S & in tota natura mentis ita tri¬
nititẽ reperiri opus est ut side¬
sit accio temporalium cii operi
necessariũ sit ad uitorium. Prop¬
ter quod ad hec inferiora ad mi¬
nistranda diriuatur aliquid
mentis. muna nus quã disꝑtita
mente trinitas inueniatur.
& factti iam ista distributione
meos qͣuod ad contemplationem
ꝑtineat eternorum nõ solum
trinittis. s& &iã imago dei.
nhoc autem quod diriuatũ ẽ
in haccionẽ tempor alium.
&iam si trinitatis possit nõ

Expanded text:
um igitur disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravi, nisi per officia geminamus. Itaque cum in ea quaerimus trinitatem, in tota quaerimus, non separantes actionem rationalem in temporalibus a contemplatione aeternorum, ut tertium aliquid jam quaeramus quo trinitas impleatur. Sed in tota natura mentis ita trinitatem reperiri opus est, ut si desit actio temporalium, cui operi necessarium sit adjutorium, propter quod ad haec inferiora administranda derivetur aliquid mentis, in una nusquam dispertita mente trinitas inveniatur: et facta jam ista distributione, in eo solo quod ad contemplationem pertinet aeternorum, non solum trinitas, sed etiam imago Dei; in hoc autem quod derivatum est in actione temporalium, etiamsi trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
GEMN UOEADUUBISITQͣSI
quoddã hominis ext̾ioris int̾iorisq
cfiniũ. Iuicquid enĩ habemꝰ inam̃o
cõmune cũ peccore. recte adhuc dr̃ adex¬
t̃iorẽ hoĩem ꝑtinere. Non enĩ solũ corpꝰ
hõo erterior deputabituir. Sed
adiunctii quadã uita sua qua
compages corporis  & om̃s sensus
sentienda. Quorũ sensorum
imagines infixe inmemoria. cum
recordando reuisuntur. resadhuc
agitur. ad exteriorem hominẽ
ꝑtinens. Atq in his om̃ibus nõ
distranus apecore. nisi quod figu¬
ra corporis. nõ proni s& erecti
sumus.. Qua ure admonem᷑
ab eo quinos fecit. ne melio¬
re nr̃i parte. idest animo similes
peccoribus simus. aquibus corpo¬
ris ereccione distitmus. Nonut
inea que sublimia sunt incorpo¬
ribus animũ proiciamus. Nam
uł intalibus quietẽ uoluntatis
app&ere prosternere est animũ.
S & sicut corpis adea que sunt ex¬
celsa corporum. Id est ad celestia
naturaliter erectũ est sic animꝰ
que sub sitartia est spãlis est

Expanded text:
bi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensussentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia naturaliter erectum est; sic animus, qui substantia spiritualis est,
Abbreviated transcription (Latin):
atq uersentur. nõ sunt autem
rationis exꝑtum. nec hominibꝰ
pecoribusq comimia. s& subli¬
nioris rationis est uidicare de
istis corporalibus scđm rationes
incorporales & sempiternas. Que
nisi supra mentẽ hum anã essẽt
in comutabiles ꝓfecto nõ essent.
Atq his nisi sub un geretur ali¬
quid nrm̃. nõ scđm eas possemꝰ
camus autem decorporalibus.
exratione dimentionũ atq fi¬
gurarum. quã in comuttbilit᷑
manere mens nouitC̃II

Expanded text:
r, non sunt tamen rationis expertia, nec hominibus pecoribusque communia. Sed sublimioris rationis est judicare de istis corporalibus secundum rationes incorporales et sempiternas: quae nisi supra mentem humanam essent, incommutabiles profecto non essent; atque his nisi subjungeretur aliquid nostrum, non secundum eas possemuscamus autem de corporalibus ex ratione dimensionum atque figurarum, quam incommutabiliter manere mens novit.
Abbreviated transcription (Latin):
babilem affere sententiã
qui sic arbitrantur trinitatẽ
imaginis dei intribus ꝑsonis. quo¬
quod attin& adumanam natuiã
posse reperiri aud inconiuigio
masculi & femine atq medrũ
prole compleatur. Quod quasi

Expanded text:
babilem afferre sententiam, qui sic arbitrantur trinitatem imaginis Dei in tribus personis, quod attinet ad humanam naturam, posse reperiri, ut in conjugio masculi et feminae atque in eorum prole compleatur: quod quasi
Abbreviated transcription (Latin):
LLUT̃ UERO ÑM QuOOS
maccione corporalium att
temporaliũ tracltendorum itti
uersatur ut nõsit nobis cõmune
cum corpore rationa le est quidem
S & exilla rationali nr̃e mentis sub¬
stantia qua sub e̾remus intelli
dis gubernandisq deputiitum est.
Sicut enĩ mom̃bus pecorib nõ in¬
uentum est uiro ad utorium si¬
mile illi. nisi de illo detractum
inconiugid̾ formaretur. ita men¬
tis nr̃e qua suꝑnã & internam
consulimus uerititẽ. nullum ad
usum rerum corporalium quan¬
tum nature hominis satis estꝰ
simile ad uitorium. ex anime par¬
tibus. quas comunes cumpecoribꝰ
habemus. &ideo quiddam ratio¬
nale nr̃m. nõ abunitate diuorsio
separatũ s& in auxilid̾m societatis
quasi deriuatũ in sui oꝑis disꝑtit᷑
officio. & sicut una caro est duor
inmasculo & femina. sic intellectũ
nr̃m & accionẽ uł consiliũ & execs¬
tionem uł rationẽ ⁊ appetitum m¬
tionalẽ uł siquo alio modo signisidl¬
tius dici possunt. una mentis n¬

Expanded text:
llud vero nostrum quod in actione corporalium atque temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit nobis commune cum pecore, rationale quidem est, sed ex illa rationali nostrae mentis substantia, qua subhaeremus intelligractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile illi, nisi detractum de illo in conjugium formaretur; ita menti nostrae qua supernam et internam consulimus veritatem, nullum est ad usum rerum corporalium, quantum naturae hominis satis est, simile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus. Et ideo quiddam rationale nostrum, non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in sui operis dispertitur officium. Et sicut una caro est duorum in masculo et femina, sic intellectum nostrum et actionem, vel consilium et exsecutionem, vel rationem et appetitum rationalem, vel si quo alio modo significantius dici possunt, una mentis n
Abbreviated transcription (Latin):
abtir sos & iam memorie comendata
retinere. & in obliuonẽ iamiãq
labentia
recordando atq
cogittindo
rursus in primere.
Ut quẽ ad modũ exeo quod gerit
memoria cogitatio formatur sic
⁊ hoc ipsum quod inmemoria est
cogitatione formetur. Bictas
autem uisiones hinc atq uide re¬
cordata que lib&s sumendo ⁊ qͣsi
ad suendo conponere. inspicere
quẽ ad modum in hoc rerum
genere que ueri similia sunt
discernatur aueris nõ spãlibꝰ
s& ipsis corporalibus hec atq
huius modi quamuis insensibilibꝰ

Expanded text:
industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut quemadmodum ex eo quod gerit memoria cogitatio formatur, sic et hoc ipsum quod in memoria est cogitatione firmetur: fictas etiam visiones, hinc atque inde recordata quaelibet sumendo et quasi assuendo, componere, inspicere, quemadmodum in hoc rerum genere quae verisimilia sunt discernantur a veris, non spiritualibus, sed ipsis corporalibus: haec atque hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. dedit filio uitĩr. nõ alius intel¬
ligitur. quã genuits qͣui ẽ uitir. sic
atiã cũ dr̃. dedit filio doctrinã. be¬
ne intelligitur. genuit filiũ qui ẽ
doctrina. Ut quod dictũ est. m̃a doc¬
trina. nõ est m̃a. s eius qui me misit.
sic intelligatur. hac si dictum sit.
go nõ sum ame ipso. seo ab illo qui

Expanded text:
 est: dedit filio uitam non aliud intellegitur quam: genuit filium, qui est uita, sic etiam cum dicitor: dedit filio doctrinam, bene intellegitur: genuit filium, qui est doctrina, ut quod dictum est: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit, sic intellegatur, ac si dictum sit: "ego non 25 sum a me ipso, sed ab illo qui
Abbreviated transcription (Latin):
Aibris ut dicere ceperã ttr gͣ¬
p̾ositir. ut ambigu um sit quonã re¬
ferenda sint. dt̾rũ ad illuo. quos ꝓp ꝑ¬
ter assuptĩr creaturã. minor ẽ filiꝰ.
an ad illuo quod quã uis equalis. taam̃̃
quia depatre sit indicatur. Et michi
quidẽ uidetur. si eo mͦ ambiguũẽ. pͥ
ut explicari discerniq nõpossit. exu¬
traq quelib& regula. sine ꝑiculo
pese cietalie. sat est quos at
ea doctrina nõ est mã. s eiꝰ quimisit
me. Hã exforma serui potest accipi.
Et hec forma dĩ inqua sic equalis ẽ pa¬
tri. ut tirm̃ de patre sit. In dei qͥppe
forma. sic̃ nõ est aliud filuᷤᷤ. aliuo iun¬
tir eius. s ipsa uitir filius ẽ. itrr aliuo

Expanded text:
Libris, ut dicere coeperam, ita posita, ut ambiguum sit quonam referenda sint: utrum ad illud quod propter assumptam creaturam minor est Filius; an ad illud, quod quamvis aequalis, tamen quia de Patre sit indicatur. Et mihi quidem videtur, si eo modo ambiguum est, ut explicari discernique non possit, ex utralibet regula sine periculo posse intellegi, sicut est quod ait: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit. nam et ex forma serui potest accipi, et ex forma dei, in qua sic aequalis est patri, ut tamen de patre sit. in dei quippe forma sicut non est aliud filius, aliud uita eius, sed ipsa uita filius eius est, ita
Abbreviated transcription (Latin):
illud quoq fatendũ ẽ. quod &iã
cum similes ei erimus. quando eũ¬
uidebimus. sicuti ẽ. quod utiq qui
dixit. hanc ꝓcul dubio que nunc
est dissimilitudinẽ ad tendit. nec
tunc natura illi erimus equales.
D emꝑ enĩ natura minor est faciẽ¬
te que facta est. & tunc quidem
uerbũ nr̃m nõerit falsum. quia
ittiq redeuntes. s& omnẽ scientiã
nr̃am. unosimul conspectu uide¬
bimus. T̾am̃ cũ & hoc fuerit. si &.
hoc fuerit. formatto erit creatura
formabilis suit. ut nichil iã de¬
sit eius forme. ad quã ꝑuenire de¬
ber&. S& tam̃ quo equanda nõ
erit illi simplicitati. ubi nõ forma¬
bile aliquid formatũ. uł reforma¬
tum est. S&& forma neq informis
neq formatti. ipsa sibi eterna ẽ
inmuttibilisq substantia. Satis
de patre ⁊ filio. quantũ ꝑ hoc specu¬
lum. atq in hoc enigmate uidete po¬
tuimus locuti sum ue: xuii.

Expanded text:
lud quoque fatendum est, quod etiam cum similes ei erimus, quando videbimus eum sicuti est quod utique qui dixit, hanc procul dubio quae nunc est dissimilitudinem attendit, nec tunc natura illi erimus aequales. Semper enim natura minor est faciente, quae facta est. Et tunc quidem verbum nostrum non erit falsum, quia atque redeuntes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus: tamen cum et hoc fuerit, si et hoc fuerit, formata erit creatura bilis fuit, ut nihil jam desit ejus formae, ad quam pervenire deberet: sed tamen coaequanda non erit illi simplicitati, ubi non formabile aliquid formatum vel reformatum est, sed forma; neque informis, neque formata, ipsa ibi aeterna est immutabilisque substantia. de Patre et Filio, quantum per hoc speculum atque in hoc aenigmate videre potuimus, locuti sumus. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
Niua uerbũ uerũ nõ est. nisi qͦd deie
que scitur gignitur. Balsum ẽ gͦ
isto modo uerbũ nr̃m. nõcũ men¬
titur. s& cũ fallimur. Cum aut̃
dubittanus nõdũ est uerbũ dere
qua dubittanus. s& de ipsa dubitti¬
cione uerbũ est. Quauis enim
nõ nouerimus an uerum sit unde
dubititmꝰ. tamen dubititre nos
nouimus. ac ꝑ hoc cum hoc dici¬
mus. uerum uerbum est. qm̃ quod
nouimꝰ dicimus. liuid quo &eiã
mentiri possumus. Quod cion fa¬
cimus. utiq uolentes a scientes.
falsum uerbũ habemus. Ꝙ ubi
uerum uerbum est. mentiri nos
hoc enĩ seimꝰ.U cum mentitosnoᷤᷤ
eẽ cõfitemur. uerũ dicimus. Qͥd
scimus enĩ dicimus. Seimusnãq
nos ẽẽ m̃titos. Uerbũ a ut̃ illud
quod est ds̃. & potentius est nobis.
hoc nõ potest. Nõ enim potest fa¬
cere quicqͣm. nisi quod uiderit
patrem facientẽ. Ꝙ nõ a se ipso
loquitur. s& apatie ẽ illi om̃e qͦd
unice loquitur: Imagna uerbi¬

Expanded text:
quia verbum verum non est, nisi quod de re quia verbum verum non est, nisi quod de re quae scitur, gignitur. Falsum est ergo isto modo verbum nostrum, non cum mentimur, sed cum fallimur. Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos novimus: ac per hoc cum hoc dicimus, verum verbum est; quoniam quod novimus dicimus. Quid, quod etiam mentiri possumus? Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum habemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse confitemur, verum dicimus: quod scimus enim dicimus; scimus namque nos esse mentitos. Verbum autem illud quod est Deus et potentius est nobis, hoc non potest. Non enim potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: et non a se ipso loquitur, sed a Patre illi est omne quod unice loquitur: et magna
Abbreviated transcription (Latin):
seientia. meorũ sapientia. meoꝵ
essentia. imus quisq eorũ. simul uid&
Ion particulatim aud singillatĩ. uł¬
ut alternante conspectu. hinc illuc
a inde huc. Urursus inde. uł inde
maliud atq aliud. Ut aliqͣ uidee
nõpossit. nisi nõ uidensalia.S& ut
dixi simul omĩa uident. quorũ nil¬
lum est. quod nõsemꝑ uident. Uer¬
bum autem nr̃m. illud quod nõ aba
sonũ. neq cogitationẽ soni. so ei
rei quã uidendo uirtꝰ dicimus. &.
ideo nulluis lingue est. atq in de
ut cumq simile est. in hoc enigma
dum & illud de sciẽntia patris na¬
tum est. Nrm gͦ tale uerbũ quod
inuenimus eẽ. ut cumq illi simile.
quantũ sit &nã dissimile. sic̃ anob̾
dici potuerit. nõ pigent intueri:¬
Sola scientia nr̃a nascitur c̃¬
onne multa dicimꝰ & ⁊ã que nes¬
cimus : N ec dubitites ea dicimꝰ.
s& uera eẽ arbitrantes. Que si
forte uera sunt inipsis rebꝰ de qͥbꝰ
loquim᷑. nõ in uerbo nr̃o uera sũt

Expanded text:
eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quorum nullum est quod non semper videt. 24. Verbum autem nostrum illud quod non habet sonum neque cogitationem soni, sed ejus rei quam videndo intus dicimus, et ideo nullius linguae est; atque inde utcumque simile est in hoc aenigmatuemadmodum et illud de scientia Patris natum est: nostrum ergo tale verbum, quod invenimus esse utcumque illi simile, quantum sit etiam dissimile sicut a nobis dici potuerit, non pigeat intuerisola scientia nostra nascitur? Nonne multa dicimus etiam quae nescimus? Nec dubitantes ea dicimus, sed vera esse arbitrantes: quae forte si vera sunt, in ipsis rebus de quibus loquimur, non in verbo nostro vera sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
si concedamus. ne decontrouesi a
uocabuli laborare uideamur. ⁊ã
uocandũ eẽ uerbũ. quiddã illud
mentis nĩr. quod de nr̃a scientia
formari potest. &iã priusquã
formatum est sit. quia iã ut ttii dica
formabile est. quis nõ uideat quan¬
ta hic sit disimilitudo. ab illo dei
uerbo. quod inuerbo forma dĩ sic
est. ut nõ ante fuerit formabile
postq formatũ. nec aliquando poᷤ
sit eẽ informe. S& si forma sim¬
plex.  simpliciter equalis. ei de
quo est. & eui mirabiliter quo¬
eterna est xui. Anuolubi

Expanded text:
si concedamus, ne de controversia si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddam illud mentis nostrae quod de nostra scientia formari potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit informe, sed sit forma simplex et simpliciter aequalis ei de quo est, et cui mirabiliter coaeterna est. CAPUT XVI
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuũ. qua scientia ipsa ꝑpetuaẽ.
& quo modo est uerbũ. quod nondũ
incogitutionis uisione formatũ ẽt
uomodo erit simile scientie dequa
nascitur. si eius nõ hab& formã:
ideo iam uocatur uerbum. quia
pot est hab̾e. lale est enĩ. hacsi dicat᷑.
deo iamuocandũ eẽ uerbũ. quia po¬
test ẽẽ uerbũ. S& quid est quod pͥo¬
test. eẽ uerbũ. & ided iam dignũ
est uerbi nomine. Qiudest inquã
hoc formabile. nõ dũq formatum.
nasi quid dam mentis nr̃e. quod hac
atq hac. uolubili quadã motione
iactamus. Cum a nobis nunc hoc.
nunc illud sic̃ inuentũ fuerit. uł
occuirerit cogitatur. Ituncfit
uerũ uerbũ. quando illud qd̃ nos
Adixi uolubili motione iacłttre.
adid quod scimus ꝑuenit. atq in de
formatur eius om̃imodã similitu¬
clinẽ capiens. ut quo mͦ res queq
scitur. sic &iã cogitetur. Idest
sine uoce i sine cogitatione uocis.
que ꝓfecto alicuius lingue ẽ. sic
incorde dicatur. Hac ꝑhoc & iã

Expanded text:
quam scientia ipsa perpetua est. Sed quomodo est verbum, quod nondum in cogitationis visione formatum est? Quomodo erit simile scientiae de qua nascitur, si ejus non habet formam, et ideo jam vocatur verbum quia potest habere? Tale est enim ac si dicatur, ideo jam vocandum esse verbum quia potest esse verbum. Sed quid est quod potest esse verbum, et ideo jam dignum est verbi nomine? Quid est, inquam, hoc formabile nondumque formatum, nisi quiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum verbum, quando illud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, sine voce, sine vocis cogitatione, quae profecto alicujus linguae est, sic in corde dicatur. Ac per hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Sempit̾nũ est est sere. quoduruit.
Fec titm̃ sempiter nũ est cogtatie ui¬
ttm suã. uł cogititre scientiã ui¬
te sue. Qm̃ cum aliud atq aliud
ceperit. hoc de sin& cogititre. quã¬
uis nõde sinat serre. Ex quo sitt.
ut sipotest er̃ mantmo aliqua scien¬
cia sempiterna. ⁊ sempiterna ee
nõpotest. eiusdem scientie cogiit¬
tio. ⁊ uerbũ uerum nrm̃ intimũ
nisi nr̃a cogitatione nõ dr̃. solus
ds̃ intellegatur hab̾e uerbũ sem

Expanded text:
re quod vivit: nec tamen sempiternum est cogitare vitam suam, vel cogitare scientiam vitae suae; quoniam cum aliud atque aliud coeperit, hoc desinet cogitare, quamvis non desinat scire. Ex quo fit, ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non potest ejusdem scientiae cogitatio, et verbum verum nostrum intimum nisi nostra cogitatione non dicitur, solus Deus intelligatur ha
Abbreviated transcription (Latin):
Sunigenitus filius. ꝑ om̃ia
tia. essentia de essentia ẽ. Hoc om̃i¬
no quod pat̾. nõ titm̃ pater. Quia
iste filius. ille pater. ac ꝑhoc no¬
uit omĩa. que nouit pater. s& ei
nosse de patre est. sic̃ eẽ. Nosse
enĩ. & eẽ. ibi enĩ unũ ẽ. L ideo pa¬
tris. sicuti nõ eẽ est afilio. itt nec
nosse. Pro inde. ttanquã se ipsum
dicens pat̾. genuit uerbũ. sibi eqͣ
le ꝑomia. Nõ enĩ se ipsũ integre
ꝑfecteq dixiss&. si aliquid minuᷤ

Expanded text:
unigenitus Filius, per omnia tia, essentia de essentia; est hoc omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille Pater. Ac per hoc novit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minu
Abbreviated transcription (Latin):
UA PROPTER ITA DICATUR
ꝯlllud dĩ uerbũ. ut dei cogi¬
tatio nõ dicatur. ne a liquid eẽ
quasi uolubile eredatur indeo
quod nunc accipiat. nuncre¬
cipiat formã ut uerbum sit. eã q
possit amittere atq informit̾ quo¬
dam modo uolutitri. Bene quippe
nouerat uerba. ⁊uim cogitaitioniᷤᷤ
inspexerat locutor egregius. qui
dixit in carmine. secumq uolutat
euentus belli uarios. Id est cogitat.
Don ergo ille dei filius. cogitatio dei
s& uerbũ dei dr̃. Cogitutio quippe
nr̃a. ꝑueniens adid quod scimꝰ. atq
inde formatit. uerbum nr̃m uerũ
est. Ꝙ ideo uerbũ dei sine cogitu¬
tione dei deb& intelligi. ut forma
ipsa simplex intellegatur. non
eẽ &iam possit informe. Dicuntur
quidem &iã inscripturis sc̃ĩs cogitit¬
ciones dei. & eo locutionis modo qͦ
ibi ⁊ obluo dei dr̃. Que utiq ad
ꝓprietatẽ. in deo nulla ẽ. Quam¬
obrem cum tantit sit. nunc nusto
enigmate dissimilitudo dei. inqua¬

Expanded text:
uapropter ita dicitur illud Dei verbum, ut Dei cogitatio non dicatur, ne aliquid esse quasi volubile credatur in Deo; quod nunc accipiat nunc recipiat formam ut verbum sit; eamve non possit amittere, atque informiter quodam modo volutari. Bene quippe noverat verba, et vim cogitationis inspexerat locutor egregius, qui dixit in carmine, Secumque volutat Eventus belli varios: id est, cogitat. Non ergo ille Dei Filius cogitatio Dei, sed Verbum Dei dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id quod scimus, atque inde formata, verbum nostrum verum est. Et ideo Verbum Dei sine cogitatione Dei debet intelligi, ut forma ipsa simplex intelligatur, non esse etiam possit informe. Dicuntur quidem etiam in Scripturis sanctis cogitationes Dei; sed eo locutionis modo, quo ibi et oblivio Dei dicitur, quae utique ad proprietatem in Deo nulla est. 26. Quamobrem cum tanta sit nunc in isto aenigmate dissimilitudo Dei
Abbreviated transcription (Latin):
mea scientia. de qua ẽ genitum
⁊ m ipso est. Quod aut̃ mea nõ ẽ
nec in ipso est.  falsum hab̃e ali¬
quid. hoc uerbũ num quã potest.
quia inmut tibiliter sicse habꝙ
de quo est. Non enĩ potest filius
asse facere qui equã. nisi quod iu¬
derit patrem faerentẽ. Potenter
hoc non potest. Nec est infirmitaꝰ
isti. s& firmittis. quia falsa eẽ nõ
potest ueritts. Nouit ititq deus
pater omĩa inse ipso. nouit infilio.
S& inseipso tamquam inse ipsũ. Insi¬
lio tamquã uerbũ suum. quod ẽ
de his omĩbus. que sunt inse ipso oĩa
Similiter nouit. ⁊ filius omĩa. Inse
scilie&. ttaquã ea que notti sunt
delns. que pater nouit inse ipso. In¬

Expanded text:
in ea scientia de qua genitum est, et in ipso est; quod autem in ea non est, nec in ipso est. Et falsum habere aliquid hoc Verbum nunquam potest: quia immutabiliter sic se habet, ut se habet de quo est. Non enim potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Potenter hoc non potest, nec est infirmitas ista, sed firmitas, qua falsa esse non potest veritas. Novit itaque omnia Deus Pater in se ipso, novit in Filio: sed in se ipso tanquam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater no
Abbreviated transcription (Latin):
moriam quodã mͦ uiuunt ttti &
obluuone quodammodo moruit᷑.
Atq ideo cum illa iam nõ sint inno¬
tieia nr̃a. nos tuañ sumus. Ꝙ cum
scientia nr̃a animo lapsa perierit
que itt scuntur ut numquam
sunt⁊ adipsius animi naturim

Expanded text:
oriam quodam modo vivunt, ita et oblivione quodam modo moriuntur: atque ideo cum illa jam non sint in notitia nostra, nos tamen sumus; et cum scientia nostra animo lapsa perierit quae ita sciuntur, ut nunquam  sunt, et ad ipsius animi naturam
Abbreviated transcription (Latin):
&iam trinitas isti. que nune
ineius dem fidei presentis hac
manentis memoria contuitu
dileccione cõsistit. tunc trans¬
acta & p̃teritti. reperietur
eẽ nõ ꝑmanens. Ex quo colli¬
gitur. ut si iam imago dei ẽ
istti trinitts. &iã ipsa nomeis
que semꝑ sunt s& mrebus sint
habenda transeuntibue:

Expanded text:
etiam trinitas ista quae nunc etiam trinitas ista quae nunc in ejusdem fidei praesentis ac manentis memoria, contuitu, dilectione consistit, tunc transacta et praeterita reperietur esse, non permanens. Ex quo colligitur, ut si jam imago Dei est ista trinitas, etiam ipsa non in eis quae semper sunt, sed in rebus sit h
Abbreviated transcription (Latin):
por alis retencione. contẽpla¬
cione dileccione. nõ dum talise
trinittis. ut dĩ mmago dicenda
sit. Ne in rebus tempor alibus
constituta uideatur. que consti¬
tuenda est in eternis. Mens quipe
humana. cum fidem suã uid&
qua credit. qua nõ uida. non
iliquid sempiternũ uid&. Nõ enĩ
semꝑtternũ hoc erit. Quod
utiq nõ erit. quando istt ꝑegri¬
natione finita. qua ꝑegrinam᷑
a duõ. ut ꝑfidem ambulare. ne¬
cessit species illa succed&. ꝑ quã
udebimus facie ad faciem. Sic̃
modo nõ uidentes.⁊ taen quia
credimus uidere merebimur
atq ad speciem nos ꝑfidem ꝑ¬
ductos eẽ gaudebimus. Neq
enĩ iam fides erit. qua credã¬
tur que nõ uidentur. S& spe¬
cies qua uideantur. que crede¬
ergo isi uite huius mortalis
trans h acte memmerimus.
& credidisse nos aliquando que
nõ uidebamus. memoriter re¬
coluerimus. in preteritis atq
trans hactis. deputtbitur fideᷤᷤ
isti. nõ inpresentibus rebus.
semꝑq manentibus. Hac ꝑhoc

Expanded text:
poralis retentione, contemplatione, dilectione, nondum talis est trinitas, ut Dei jam imago dicenda sit: ne in rebus temporalibus constituta videatur, quae constituenda est in aeternis. Mens quippe humana cum fidem suam videt, qua credit quod non videt, non aliquid sempiternum videt. Non enim semper hoc erit, quod utique non erit, quando ista peregrinatione finita, qua peregrinamur a Domino, ut per fidem ambulare necesse sit, species illa succedet, per quam videbimus facie ad faciem : sicut modo non videntes, tamen quia credimus, videre merebimur, atque ad speciem nos per fidem perductos esse gaudebimus. Neque enim jam fides erit, qua credantur quae non videntur; sed species, qua videantur quae credeergo etsi vitae hujus mortalis transactae meminerimus, et credidisse nos aliquando quae non videbamus, memoriter recoluerimus, in praeteritis atque transactis deputabitur fides ista, non in praesentibus rebus semperque manentibus: ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lib& derebus ad sapientiã ꝑ¬
tinentibus. doctrina quisq uł
sibi uł aliis. uideretur excoel¬
lere. nõ nisi philophus uoca¬
retur. An indeo sapientem.
prostaeri taliũ hominũ nullus
audebat. quia sine ullo pecca¬
to. putaibant eẽ sapientẽ. Hoc
autẽ nr̃a scriptura nõ dicit.
Que dicit argue sapientẽ. & a¬
mabite. Profecto enĩ indicat
habere peccatũ. quẽ cens&
arguendũ. S& ego nec sic
quidem sapientẽ. audeo ꝓfite¬
ri. Satis est michi. quod &iã
ipsi negare nõpossunt. et̃ &iã
phuo sophorũ idest amatorũ
sapientie. dẽ sapientia disputa¬
re. Non enĩ hoc illi facere
destiterunt. qui se amator es
sapientie. pocius quã sapien¬
tes eẽ ꝓfessi sunt. Disputan¬
tes autẽ de sapientia. definier̃
eam dicentes. Sapientia est
rerũ humanarũ diuinarũq
scientia. Unde egꝰ quoq su
un libro suꝑiore. utrarumq
rerũ cognitionẽ id est diuina¬
rum atq humanarũ. & sapi¬

Expanded text:
libet de rebus ad sapientiam plibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. An ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato putabant esse sapientem? Hoc autem nostra Scriptura non dicit, quae dicit: Argue sapientem, et amabit te . Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. Sed ego nec sic quidem sapientem me audeo profiteri: satis est mihi, quod etiam ipsi negare non possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapientia, definierunt eam dicentes: Sapientia est rerum humanarum divinarumque scientia. Unde ego quoque in libro superiore utrarumque rerum cognitionem, id est divinarum atque humanarum, et sapi
Abbreviated transcription (Latin):
corrigatur. dici soleat discipli¬
na. Unde illud est inepłã adebre¬
os. Quis enĩ est filius. ein nõ deb&
disciplinã pater eius : & illud
euidentius meadem. Omĩs uero¬
udetur eẽ s& tristicie. Postea
uero fructũ pacatissimũ. his
qui ꝑ eã certarunt. redd&
iusticie. Ds̃ ergo. ipse summa
sapientia. Cultus autẽ dei. sa¬
pientia est hominis. de qua nũc
loquimur. Nam sapientia huiꝰ
mundi stulticia est apud dm̃
ccłm hanc ittiq sapientiã quedĩ
cultus est. ait scã seriptura.¬
ultitudo sapientiũ. sanittis ẽ
orbis t̃rarũ. S& si de sapientia
disputire sapientiũ est quid
agimus. Num quid nã ꝓsiteri
audebimus sapientiã nesit nr̃a
de illa inpudens disputatio :
Nõne tribinur. exempla phitti¬
gore : Qui cũ ausus nõ fuissa
sapientiam ꝓsiteri philophũ
pocius. id est amator ẽ sapien¬
cie se er̃ respondit. Aquo id
nomen exortũ. tttt de incebs
posteris placuit. ut quantu¬

Expanded text:
corrigatur, dici soleat disciplicorrigatur, dici soleat disciplina. Unde illud est in Epistola ad Hebraeos, Quis enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus? et illud evidentius in eadem, Omnis evidetur esse, sed tristitiae: postea vero fructum pacificum iis qui per eam certarunt, reddet justitiae . Deus ergo ipse summa sapientia, cultus autem Dei sapientia est hominis, de qua nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum hanc itaque sapientiam, quae Dei cultus est, ait sasanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sapientem profiteri, philosophum potius, id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris placuit, ut quanta