comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rem. s nunc iam nõ nouimus. Erit
rag inquit ur̃a iustitia qua mundus
rguetur qr uado ad prẽm ⁊ iam non
bitis credetis in me. Et qñ inquit me
uidebitis quod tunc ero. nõ uidebitis
me quod sum mͦ uob̾cum. Nõ uidebitis¬
me humilem s excelsum. nõ uidebi¬
tis mortalem s sempit̾nũ. nõ iudebi¬
tis iudicand̾̃ s iudicaturũ: ⁊ de hac fide
ur̃a .i. iustitia nr̃a arguet spc̃ sc̃s incre¬
dulum mundũ. Arguet etiam de iudi¬
est. Quis est iste nisi de quo ait aliolo¬
co. ecce uenit pͥnceps mundi. ⁊ in me
pͥnceps mundi. Non enim celi ⁊ terre
⁊ oĩm que in eis sunt est dyabłs prin¬
ceps. qua signi ficadõne intssigitur
mundus ubi dcm̃ est. ⁊ mundus ꝑ eũ
fc̃s est. s mundi est dyabolus pͥnceps
de quo mundo ibi ꝯtinuo sb̃iungit.
atq ait. ⁊ mundus eũ nõ oognonit.
Hoc est hoĩes infideles quib totoorbe
gemit fidelis mundus quem de mũ¬
do elegit. ꝑ quem fr̃s est mundus De

Expanded text:
em, sed nunc jam non novimus . Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non bitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide est justitia vestra, arguet Spiritus sanctus incredulum mundum. 4. Arguet etiam de judiest. Quis est iste, nisi de quo ait alio loco, Ecce venit princeps mundi, et in me princeps mundi. Non enim coeli et terrae et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est, Et mundus per eum factus est: sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait, Et mundus eum non cognovit , hoc est homines infideles, quibus toto orbe gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus; de
Abbreviated transcription (Latin):
gum tñ utiq t̾minatũ. S dicendo tam
nõ uidebitis me. uelut nũqͣm eos decetõ
uisuros xp̃m u̾itas p̾nuntiauit. Hec
tam credere. cum pp̾ea laudetur fides ex
sblissimus stephanus: Qui cũ lapi
Aturait. Ecce uideo celũ aꝑtum. et
silium hõis stantem ad dextam dei.
Audergo est ad prẽm uado ⁊ iam nõ
nidebitis me. nisi quõ sum cũ uob̃cũ¬
lum nunc: Tunc enin adhuc erat mor¬
talis i silitudine carnis pocĩ: qui esu¬
tiax pot̾at ac sitire. fatigari atq dormi¬

Expanded text:
dicendo Jam non videbitis, velut nunquam eos de caetero visuros Christum Veritas pronuntiavit. Haec t in eum tamen credere? cum propterea laudetur fides, ex n erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormi
Abbreviated transcription (Latin):
recte iuuendo iustus est. s potius infla¬
tus putando eẽ quod nõ est. Quo pacto
igitur mundus arguendus est̾de iu¬
stitia. nisi de iustitia credentiũ: Argui
est uituꝑatio. Hoo ⁊ ip̃a expositio satis
indicat. Uolens enim apire quid drxit.
de iustitia u̾o inquit qr ad ptẽm uado
et tam nõ uidebitis me. nõ ait ⁊ tam ñ¬
uidebunt me. de quib dixat. qr nõ cre¬
dunt in me. O pocm̃ quid uocaret ex¬
ponens: de illis loquutus est dicens.
qr nõ credunt in me. Exponens autem
quam dicet iustitram de qua dixit mũ¬
dus arguitur: ad ipos quib loq̃batur
se ꝯu̾tit. atq ait qr ad prẽm uado ⁊ ian
nõ uidebitis me. Quapp̃ mundus de pt̃
quid̃ suo. de iustitia uo arguitur aliera
sicut arguuntur de lumine tenebie.
Omnia entin que aigiuntur att apls

Expanded text:
recte vivendo justus est, sed potius inflarecte vivendo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi de justitia credentium? Arguitest vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit, De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam nvidebunt me, de quibus dixerat, Quia non credunt in me; sed peccatum quid vocaret, exponens, de illis locutus est, dicens: Quia non credunt in me. Exponens autem, quam diceret justitiam, de qua dixit, mundus arguitur, ad ipsos, quibus loquebatur, se convertit, atque ait: Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena: sicut arguuntur de lumine tenebrae. Omnia enim quae arguuntur, ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ce̾ ꝑsonas. ut nõ solum sme seꝑatione p¬
etium sine confusione ⁊ muitas melico
et triitas. Exponit deinde quaddtre¬
pocõ ⁊ de iusticia ⁊ de iuditio. de pocõ quis
inquit qr nõ credidunt in me. Lxceuo
per̾m qͣi solum sit p̾ cetis posuit. ꝙ txx
qr ad prẽm uado ⁊ iam nõ uidebitis me
Hinc pͥmo iridend̾ est si recte quils. ire¬
guitur de pccõ. utrũ recte arguatur et de
iustitia. sũquid enim qr arguendus est
Nam ⁊ si alñ iustus arguitur. iõ rte at¬
guitur. qr sicut scriptum est. nõ est uist
in t̾ra qui faciet bonũ ⁊ nõ poccabit. pd¬
circa etiam cum ustus arguitur. de pcõ
arguitur nõ de iusticia. Qñ ⁊m illo quo
legimus diuinitus dc̃m̃. noli effeci uistꝰ
mltum: nõ est notata iustitia sapientes
s suꝑbia p̾sumentis. Qui ergo fit mul¬
tum iustus. ip̃õ nimio fit miustus. Iia¬
tum enĩ se facit uistum qui dicit se nõ
hr̃e pocm̃: aut qui se putat nõ gra der si
sua uoluntate efficiente effici iustũ. Ne

Expanded text:
in cordibus eorum, quae foras mittit timorem, quo impediri possent, ne arguere mundum, qui persecutionibus fremebat, auderent, propterea dixit: Ille arguet mundum, tanquam diceret: Ille diffundet in vestris cordibus charitatem. Sic enim timore Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est Nam et si aliquando justus arguitur, ideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est, Non est justus in terra qui faciet bonum, et non peccabit. Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia. Quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum, Noli effici justus multum ; non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit multum justus, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia Dei, sed sua voluntate sufficiente effici justum; nec
Abbreviated transcription (Latin):
um sit eoꝵ qui nõ credunt nõ solum ꝑ se¬
q̃m. im etram ex bono p̃t eoꝵ appare̾ qui
cedint. Et qm̃ ista uox infidelium ee con¬
sneuit. quõ credimus quod nõ udemus:
De credentim iustitiam sic oportuit dif¬
bmii qr ad prẽm uado ⁊ iam nõ uidebitis
me. Beati enim qui nõ uident ⁊ credunt.
dam ⁊ qui uiderunt xp̃m nõ in eo lau¬
dita est fides coꝵ qr ciedebant quod ui¬
debant .i. filium hoĩs: s qr credebant qd̃
nõ uidebant .i. filium dei. Cum u̾o ⁊ ip̃a
fema serui subtracta ẽẽt eoꝵ aspectib.
anc u̾e ex onni parte impletum est.
uistus ex fide iuiuit. Est enim fides sicut
in epła que ad hebreos est diffimtur. spe¬

Expanded text:
qui non credunt, non solum per seipsum, verum etiam ex bono potest eorum apparere, qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit: Quomodo credemus, quod non videmus? Ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non videbunt, et credent . Nam et qui viderunt Christum, non eo laudata est fides eorum, quia credebant quod videbant, id est, Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant, id est, Filium Dei. Cum ergo et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est: Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola, quae ad Hebraeos est, definitur, spe
Abbreviated transcription (Latin):
a se diem xp̃ianoꝵ nll̾a confu sione fus¬
cauit. ⁊ qñ carnem occide̾ potuit fidem
tenebrare non potuit. Omelia. xcͣui¬
Ncipit sermo .xcii. de eo quod dicit. Hec
aut̃ nob̃ ab mitio nõ dixi qr uob̾cum¬

Expanded text:
a se diem Christianorum nulla confusione fusa se diem Christianorum nulla confusione fuscavit; et quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare non potuit. TRACTATUS XCIV. De eo quod dicit Jesus, Haec autem vobis ab initio non dixi, qu
Abbreviated transcription (Latin):
plente discipłos xp̃i. cum lingius oĩm
gentium loquerentur. cum ꝑ eos diuma
miracula firqñtarentur.⁊ diuna eloqͥa
sparg̾entur: etiam occisus occisus ita di¬
lectus est xp̃c̃. ut eius discipłi expulsi
a congregatõnib iudeoꝵ. ex ip̃is quoq
iudeis ingentem młtitudinem ꝯgre¬
garent.⁊ nlłam solitudinem formida¬
rent. Hic ergo accensi cet̾i repbi ⁊ ceci
eos. S ꝑ illis occisus colligebat eos. qui
de hus futuris añqͣm occid̾etur instruxe¬
rat eos: ne ignaros atq imꝑatos ani¬
mos mala mopinata ⁊ imꝓuisa ꝙͣuis
cito tͣnͣsitura turbarent. s p̾oognita et
patient̾ accepta. ad bona sempit̾na ꝑ¬
ducent. Hanc enim fuisse cãm ut hec
eis p̾nuntiaret. etiam ip̃e demonstra¬
uit adiungens. S hec loquutus sum
uob̾. ut cum uen̾it hora eoꝵ reminis¬
camini qr egodixi uob̾. Hora eoꝵ hora
tenebrosa. hora nocturna.S in die man
nocte declarauit: qñ nox udeoꝵ seꝑatũ

Expanded text:
plente discipulos Christi, cum linguis omnium plente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci,eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque imparatos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura, turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Hora eorum hora tenebrosa, hora nocturna. Sed in die manocte declaravit : quando nox Judaeorum separatum
Abbreviated transcription (Latin):
et nõ tota gens peat.⁊ in hoc ergo suo
discipłos erexit exemplo: quib dixe¬
rat. si me ꝑsecuti funt ⁊ uos ꝑsequẽ¬
tur: ut ꝙ̃ ad mod̾ illum occidendo dõ
se p̾stitisse obsequium putau̾ut
sic etiam illos. Iste itaq sensus est ĩ
hiis u̾bis. Extra synagogas facient
uos. s nolite solitudinem formidare.
Seꝑati quippe a congregatõne eoꝵ
tam młtos in nomine meo ꝯgrega¬
bitis: ut illi metuentes ne templũ
quod erat apud eos. ⁊ omnia legis
uet̾is sacramenta deserantur. inter¬
ficiant uos. sic fundentes sangumẽ
ur̃m. ut deo p̾stare arbitrentur ob¬
sequium. Etce est illud quod de eis
horrendus. Ita ne ut placeas deo.ꝑ
cutis placentem deo: Et dei tẽplũ
uiuũ te feriente ꝓst̾nitur. nec dei
templũ lapideũ deseratur: O exe¬
crabilis cecitas. s ex parte isrł fcã¬
enimomnes h aliqui et raimnis fiunicti sit
ut insereretur olcaster. Nam sp̃u scõ im¬

Expanded text:
et non tota gens pereat . Et in hoc ergo suo et non tota gens pereat . Et in hoc ergo suo discipulos exerit exemplo, quibus dixerat: Si me persecuti sunt, et vos persequentur, ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestare obsequium putaverunt, sic etiam illos. Iste itaque sensus est in his verbis, Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare. Separati quippe a congregatione eorum, tam multos in meo nomine congregabitis, ut illi metuentes ne templum, quod erat apud eos, et omnia legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos: sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce est illud, quod de illis horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placentem Deo? et Dei templum vivum te feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! sed ex parte in enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto im
Abbreviated transcription (Latin):
au int̾ficiet uos arbitretur obsequiũ
sepstare deo. Prorsus nõ mͥ uidetura¬
lid significare uoluisse. nisi ut intlłi¬
sent alq gaud̾ent. tam młtos se xp̃o¬
pellerentur. ut eos nõ sufficet pellere. s
no smnerent uiuere: ne omnes ad nom̃
uatione iudaismi tamqͣm diuine u̾i¬
tatis au̾terent. Hoc enim de uideis di
ctum debemus acciꝑe. de quib dixerat
extra synagogas facient uos. Nam te¬
stes idem martyres xp̃i etiam si occisi
sunt a gentilib. nõ tñ illi arbitrati
sunt deo. s diis suis falsis obsequrũ
p̾stare cum hoc face̾nt. Iudeoꝵ autẽ
onmus qui occidit p̾dicatores xp̃i deo
se p̾stare pucauit obseqͥuni. credens
tur ad xp̃m. Ut enim ⁊ ip̃m xp̃m occi¬
d̾e̾nt ista rõne ꝯmoti sunt. Nam eoꝵ de
hac re etiam u̾ba conscripta sunt.
Uidetis qr totus mundus post eum
abiit: Si dimiserimus eum iuuere
uenient romani ⁊ tollent nob̃ ⁊ locũ
et gendem. Et ꝙ cayphas dixit. expe¬
dit ut imus homo ꝓ ppło moriatur.

Expanded text:
qui interficit vos arbitretur obsequium se praestare Deo. Prorsus non mihi videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se rentur, ut eos non sufficeret pellere, sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen vatione Judaismi, tanquam divinae veritatis, averterent. Hoctum debemus accipere, de quibus dixerit: Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est, martyres Christi, etiam si occisi sunt a gentibus, non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis falsis obsequium se praestare, cum hoc facerent. Judaeorum autem omnis qui occidit praedicatores Christi, Deo se praestare putavit obsequium, credens tur ad Christum. Ut enim et ipsum Christum occiderent, ista ratione commoti sunt; nam eorum de hac etiam re verba conscripta sunt: Videtis quia totus mundus post eum abiit ; si dimiserimus eum vivere, venient Romani, tollent nobis et locum, et gentem , et quod Caiphas dixit: Expedit ut unus homo pro populo moriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
qnuili cape pot̾a̾tis. Runc aut̃ uado ad eũ
uine misto ⁊ nemo inquit ex uob int̾iogat
abqus uadis. Significat sic se iturul. ut
asoint regaret ꝙ palam fieri uisu corpo¬
ql cernet. scom suꝑius int̾regauerant
cam quo eẽt iturus. ⁊ respond̾at eis eose

Expanded text:
uli capere poteratis. Nunc autem vado ad eum qui me misit, et nemo, inquit, ex vobis interrogat me: Quo vadis? Significat sic se iturum, ut nullus interrogaret quod palam fieri visu corporis cerneret. Nam superius interrogaverant eum quo esset i
Abbreviated transcription (Latin):
citur sensus. qr facturus erit mariyꝰ¬
in ets oꝑante. ꝑsecutionũ quecimꝙ
asꝑa tolerarent:nec frigesce̾nt a cari¬
tate p̾dicandi. illo diuino igne suc¬
mini qr ego dixi uob̃. Hec scil leq uuitꝰ
sum uob̾. nõ tm̃ qr passurt estis ista
s qr cum uen̾it ꝑaclitus ille testino¬
niũ ꝑhibebit de me. ne ista timendo
taceatis. Unde fiet ut etiam uos teli¬
moniũ ꝑhibeatis. Hec aut̾̃ uobis ab
mtio nõ dixi. qr uob̾cũ eram. Et e
uos consolabar mea p̾sentia coepeill

Expanded text:
citur sensus, quia facturus eos erat martycitur sensus, quia facturus eos erat martyin eis operante, persecutionum quaecunque aspera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne sucmini quia ego dixi vobis . Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego vos c
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃m̃ est. Hec aut̾ uob̾ ab mnitio non duo
cha cum discipłis cenaturus ĩminent
passione.uim ⁊ ab mitio deninitiata ex
cõmemorat: ubi pͥmũ uominatumdro¬
decim expͥmuntur apłi. t ad oꝑa dnuna
mittitur: Quid sibi ergo uult quo
hic ait. hec aut̃ nob̾ ab mitio nõ drxiq
ri sunt. hec eis ab mitio nõ dyxit. q. cũ
ip̃is erat: Consolator ergo ille uł aduo¬
catus. utrũq enim int̾p̾tatur quod
ncc̃ius. Et ideo de illo nõ dix̾at ab initio
qñ cum illis erat qr ens p̾sentia sola¬
bantur. Ibscessurus aut̃ oportebatit
dicet illum eẽ uenturũ ꝑ quem fiu
rũ erat ut caritate diffusa in cordib
sius u̾bum dei cũ fiducia p̾dicarent.
Et illo intͥnsecus apud eos testimoniũ
ꝑhibente de xp̃o. ip̃i quoq testimoniũ
phiberent: neq scandalizarentur cũ
mimici uidei absq synagogis facent
et int̾fic̾e̾nt arbitnͣtes obsequiũ sep¬
stare deo: qm̃ caritas omnia tolerat
que diffundenda erat in cordib eoꝵ:

Expanded text:
m est: Haec autem vobis ab initio non dixi. cha, cum discipulis coenaturus imminente passione, verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur apostoli, et ad opera divina mittuntur? Quid sibi ergo vult, quod hic ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia ri sunt, haec eis ab initio non dixit, quia cum ipsis erat. Consolator ergo ille, vel advocatus utrumque enim interpretatur, quodnecessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio, quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur. Abscessurus autem oportebat ut drum erat ut charitate diffusa in cordibus suis verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent; neque scandalizarentur cum inimici Judaei absque synagogis facerent eos, et interficerent arbitrantes obsequium se praestare Deo: quoniam charitas omnia tolerat , quae diffundenda erat in cordibus eoru
Abbreviated transcription (Latin):
minus. Nec ego dico uob̃ in qua pote¬
state ista facio. Et ꝯfusi sunt ꝑ iohem.
Impletũ q in illis est. Paraui lucer¬
nani xp̃o meo. mimicos eius induam
confusione. In mundo erat ⁊ mundus
ꝑ ip̃m fc̃s est. Ne putes qr sic erat in
mundo quõ in mundo est tr̃a. in m̃do
est celũ. in m̃do est sol luna. ⁊ stelle In
mundo arbores. pecora. hoĩes: nõ sic iste
in m̃do erat. S quõ erat: Qũo artifex
regens quod fecit. Non enĩ sic fecit quõ
facit faber. formsecus est archa quam
facit ⁊ illa in alioloco poĩta est cum fa¬
beicatur. ⁊ ꝙͣuis iuxͣ sit ip̃a. alioloco
et qui fabricat extͥnsecuo est ad illud
quod fabricat. D̾s aut̃ mundo infufus
fabricat. ubiq poĩtus fabricat: ⁊ nõ
recedit aliquo. nõ extͥnsecus qi uersat
molem quam fabricat P̃sentia maie¬
statis facit quod facit. p̾sentia suagu¬
bernat quod fecit. Sic ergo erat in mũ¬

Expanded text:
minus: Nec ego dico vobis in qua poteminus: Nec ego dico vobis in qua potestate ista facio . Et confusi sunt per Joannem; impletumque in illis est, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem mundo infusus fabricat, ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mun
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e iohes dño dicente. Ille erat luc̾na
ardens ⁊ lucens. ⁊ uos uoluistis ad ho¬
ram exultare in lumine eius. Ego¬
aut̃ hẽo testimoniũ maius iohanne.
Etgo ostendit qr pp̃ hoĩes uoluit per
luc̾nam demonstrari. ad fidem credentiũ.
ut ꝑ ip̃am luc̾nam iniunci eius ꝯfun¬
dentur. Ili enĩ mimici qui illũ teptabãt¬
e dicebant dic uobio in qua potestate
ista facis. int̾rogabo uos ⁊ ego inquiti
imũ sermonem. dicite mͥ. baptismum
iohis unde est. de celo an ab hoĩb Et tur¬
bati sunt. ⁊ dix̾unt ad semz ip̃os. Si dix̾i¬
mus de celo. dicturus est nob. Quare
hoc nõ credidistis illi: Qua ille xpo ꝑ
hibuerat testimoniũ ⁊ dix̾at. nõ sum
ẽẽ. timemus ppłm ne lapidet nos. qr
serant. negando se scire quod nou̾ant.
ne ip̃e ilł aꝑuit qr nõ pulsau̾unt. dic¬
tum est enim. Pulsate ⁊ aꝑietur uo¬
bis. son solum aut̾ illi non pulsaue¬
runt ut aꝑiretur. s negando hostiũ
ip̃m ꝯtra de astrinx̾unt. Et ait eis do¬

Expanded text:
it, domino dicente: ille erat lucerna ardens et lucens, et uos uoluistis ad horam exultare in lumine eius. autem habeo testimonium majus Joanne 9. Ergo ostendit quia propter homines voluit per lucernam demonstrari ad fidem credentium, ut per ipsam lucernam inimici ejus confunderentur. Illi enim inimici qui illum tentabantet dicebant, Dic nobis, In qua potestate ista facis? Interrogabo vos et ego, inquit, unum sermonem: dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? quia ille Christo perhibuerat testimonium, et dixerat, Non sum esse, timemus populum ne lapidet nos; quiserant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et aperietur vobis . Non solum autem illi non pulsaverunt, ut aperiretur; sed negando, ostium ipsum contra se obstruxerunt. Et ait eis Do
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si nõ ita est: fateamini ⁊ uos qr
hoc etiam Ymagmarie sit fcm ut ui¬
deretur natus: ⁊ omnis uob̾erit ꝓfli¬
gata contentio. Nam illud quid̃ quod
sepe affirmare soletis nocõ eũ eẽ natũ.
qr alias hoĩb uideri aut loqui nõ pos¬
set: ridicłm est. cum młtotiens ut
hõib ⁊ loquuti ẽẽ monstrentur. aug̾s

Expanded text:
aut si non ita est, fatemini et uos, quia aut si non ita est, fatemini et uos, quia hoc etiam imaginarie sit factum, ut uideretur natus, et omnis nobis erit profligata contentio. nam illud quidem, quod saepe adfirmare soletis necessario eum esse natum, quia alias hominibus uideri aut loqui non posset, ridiculum est, cum multotiens, ut minibus et locuti esse monstrentur. AUGUS
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid ꝓtuleris: demonstrabitur. Nul¬
la ergo causa est qͣre illis littis tanta
auctoritate p̾dicis nõ credamus. Et
plana ista maxima caus a est cur eos
iusus ac passus est si natus non
est. Ead̾ in te uicissim argum̃tatio re¬
torquetur: ut magia ⁊ illud fuerit
quod utõ portatus. aut ꝙ editus sit.
si seminatus nõ fuit. Extra legem na¬
ture ẽẽ constat uirgiiem peperisse
młtoq magis inuentam etiam post
partum uirginem. Quare ergo ⁊ hoc
p̃t̾ naturani nõ uis ut ꝯtig̾it. pati .n.
potuisse uolentem sine sorte natuu¬
tatis: Michi crede: qͣntũ ad rem acti¬
net. utriq in hoc nature ꝯtraria ꝓfi¬
temur. S hoc int̾est ꝙ nos honeste. uos
turpit̾. Nos passionis eius rõm aliqͣm
reodimus ⁊ ꝓbabilem: uos naciuita¬
tis aut nlłam p̾statis. aut falsam. De¬
niq nos spẽtenus passum ꝯfitemur.
nec u̾e mortuũ: uos ꝓcerto puerpiũ
fuisse creditis. ⁊ utõ muliebri portatũ

Expanded text:
quicquid protuleris, demonstrabitur. nulquicquid protuleris, demonstrabitur. nulla ergo causa est, quare illis litteris tanta auctoritate praeditis non credamus; et plane ista maxima causa est, cur eos, isus ac passus est, si natus non est. eadem in te uicissim argumentatio retorquetur, ut magia et illud fuerit, quod utero portatus aut quod editus sit, si seminatus non fuit. extra legem naturae esse constat uirginem peperisse multoque magis inuentam etiam post partum uirginem. quare ergo et hoc praeter naturam non uis, ut contigerit, pati eum potuisse uolentem sine sorte natiuitatis? mihi crede; quantum ad rem adtinet, utrique in hoc naturae contraria profitemur . sed hoc interest, quod nos honeste, uos turpiter; nos passionis eius rationem aliquam reddimus et probabilem; uos natiuitatis aut nullam praestatis aut falsam; denique nos specie tenus passum confitemur nec uere mortuum; uos pro certo puerperium fuisse creditis et utero muliebri portatum.
Abbreviated transcription (Latin):
Euis ꝙ naturam atq sb̃am usq a deo eẽ
mutabilem. corruptibilem. molabilẽ
comqͥnabilem: ut pars eus quedam
nec mundari ualeat. ⁊ ab ip̃o qui cam
sciens innocentem de suis uisc̾ib nich¬
ꝙ apud se pectantem tante ꝯtaminatõ¬
ni ꝑmiscuit. et̾no globi supplitio pu¬
s in corde ⁊ in ore urõ: ut alũ tam ex se¬
crandas blasphentas cred̾e ac dice desi¬
natis. S ex ip̃is inquit litt̾is ꝓbo ꝙͣ eis
nõ ubiq credend̾ sit: qm̃ ꝯtrãria sibi
loquuntur. Cur nõ ergo dicis potius
nusqͣm eis es̃ credend̾. tamqͣm inconstã¬
tib seseq impugnantib testib: Sed
hoc in quit deligo: quod consentaneũ
uideo u̾itati. Cui u̾itati: fabule scilz
tue hñti in capite bellum dei: in me¬
dio ꝯtaminatõm dei. in fine dampna¬
tibi hoc uidetur: qr nõ int̾ssigis. Nam ⁊
quicquid ꝓtulisti quod tale inderetur.
demonstratũ est qͣm nõ intlłigas. Et

Expanded text:
eiusque naturam atque substantiam usque adeo esse eiusque naturam atque substantiam usque adeo esse mutabilem, corruptibilem, uiolabilem. coinquinabilem, ut pars eius quaedam nec mundari ualeat et ab ipso, qui eam sciens innocentem de suis uisceribus nihilque apud se peccantem tantae contaminationi permiscuit, aeterno globi subplicio pused in corde et in ore uestro, ut aliquando tam execrandas blasphemias credere ac dicere desinatis. sed ex ipsis, inquit, litteris probo, quam eis non ubique credendum sit, quoniam contraria sibi loquuntur. cur non ergo dicis potius nusquam eis esse credendum tamquam inconstantibus seseque inpugnantibus testibus? sed hoc, inquit, eligo. quod consen- . taneum uideo ueritati. cui ueritati? fabulae scilicet tuae habenti in capite bellum dei, in medio contaminationem dei, in fine damnatibi hoc uidetur, quia non intellegis; nam et quicquid protulisti,. quod tale uideretur, demonstratum est, quam non intellegas, et
Abbreviated transcription (Latin):
appar̾et. eccła illi oĩo nõ cred̾e̾t: s cũ cog¬
nouissent eum hoc annuntiantem quod
etiam illi amiuntiabant. ⁊ in eoꝵ ꝯmu¬
mone atq unitate uiuentem: accedenti¬
b etiam ꝑ eum talib signis qͣlia ⁊ illi o¬
ꝑabantur. ita eum dño ꝯmendante me¬
ruit auctoritatem. ut u̾ba illius sic au
tur. Et putat manicheus credi sibi deb̾e
ab occła xp̃i loq̃nti ꝯtra scripturas tan¬
ta ⁊ tam ordinata auctoritate firmatas.
ꝑ quas ei p̾cipue ꝯmendatũ est. ut quis¬
quis illi annuntiau̾it p̾t̾qͣm quod acce¬
pit: anathema sit: S rõm inquit ꝓfe¬
ro: qua demonstrem scripturis illis nõ
ẽẽ credend̾. Certe nõ argum̃tis: ⁊ tũ in
ip̃a quoq argum̃tatõne suꝑaris. Id hoc
enmi redigitur omnis argum̃tatõ tua
ut ad extremũ credat anima iõ se ĩ hoc
mundo ẽẽ miseram.qr mi seria sua deo
suo subuenit ne ille regno pͥuaretur.

Expanded text:
appareret, Ecclesia illi omnino non crederet? Sed cum cogappareret, Ecclesia illi omnino non crederet? Sed cum cognovisset eum hoc annetiam illi adnuntiabant, et in eorum communione atque unitate uiuentem accedentibus etiam per eum talibus signis, qualia et illi operabantur, ita eum domino commendante meruit auctoritatem, ut uerba illius hodie sic audtur. et putat Manichaeus credi sibi debere ab ecclesia Christi loquenti contra scripturas tanta et tam ordinata auctoritate firmatas, per quas ei praecipue commendatum est, ut quisquis illi adnuntiauerit praeterquam quod accepit, anathema sit. Sed rationem, inquit, profero, qua demonstrem scripturis illis non esse credendum. certe non argumentaris ? et tamen in ipsa quoque argumentatione superaris. ad hoc enim redigitur omnis argumentatio tua, ut ad extremum credat anima ideo se in hoc mundo esse miseram, quia miseria sua deo suo subuenit, ne ille regno priuaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
culmine auctoritatis emin̾ent ĩ eius
eccła que ab ip̃o ꝑ apłos suocedentib
sibim ep̃is usq ad hec tpr̃a ꝓpagata
dilatatur: młtis in ea iam ꝯpletis
que añ p̾dicta sunt. ⁊ usq in finem
que restant sine dubio futuris atꝙ
uenturis: Nua ⁊ ille litc̾e si ꝓferren¬
tur: utiq consid̾and̃ erat a quib ꝓ¬
ferrentur. Si ab ip̃o illis p̾mitus sñ
dubio ꝓferri potu̾it. qui tunc eidẽ
coh̾ebant: ⁊ ꝑ illos etiam ad alios ꝑ¬
resc̾ent. Nuis est ergo tam demens
qui hodie credat ẽẽ epłam xp̃i quam
matheo nõ potius id credat quod in¬
uenit in eccła. que ab ip̃ius mathei
tpr̃ib usq ad hoc tp̃s certa successio¬
nũ serie declaratur:⁊ credat nescio
ut illi potius quid xp̃c dix̾it fec̾it ꝙ creda¬
tur. cum ip̃e apłs paulus post ascensionẽ
dñi de celo uocatus si nõ mueniret ĩ car¬
ne apłos quib ꝯmunicando⁊ cũ quib
conferendo einͣigłm eiusd̃ societatis esse

Expanded text:
ritatis eminerent in eius ecclesia. quae ab ipso per apostolos succedentibus sibimet episcopis usque ad haec tempora propagata dilatatur multis in ea iam conpletis, quae ante praedicta sunt et usque in finem quae restant, sine dubio futuris atque uenturis? quia et illae litterae si proferrentur, utique considerandum erat, a quibus proferrentur: si ab ipso, illis primitus sine dubio proferri potuerunt, qui tunc eidem cohaerebant, et per illos etiam ad alios prescerent. quis est ergo tam demens. qui hodie credat esse epistulamMatthaeo non potius id credat, quod inuenit in ecclesia, quae ab ipsius Matthaei temporibus usque ad hoc tempus certa successionum serie declaratur, et credat nescio ut illi potius, quid Christus dixerit feceritque credatur, cum ipse apostolus Paulus post ascensionem domini de caelo uocatus, si non inueniret in carne apostolos, quibus communicando et cum quibus conferendo euangelium eiusdem societ
Abbreviated transcription (Latin):
renti sibi ꝑ omnia. ⁊ sermenti ss̃imissꝰ
qͣm ancilla. nob̾ p̾stare quid pot̾it alie¬
nis ab se. et mandatoꝵ suoꝵ detrectantib
iuguni suꝑba cernice: S uos quid per¬
gite ag̾e: ut cepistis. Rudem panniĩ:
uet̾i uestimento ꝯmictite. Notl umũ
net̾nosis utrib credite Duob maritis¬
nlli placituri seruite. Ppł̃anam deniq
fidem yppocentaurũ facite. nec equum
ꝑfectũ nec hoĩem. Rob soli xp̃o serutte
ꝑmictite. eius tñ immortali dote ꝯten¬
tis: ⁊ mutantib apłm qui dicit. suffi¬
cientia nr̃a ex deo est: qui nos ydoneos
ꝓbauit ministros. noui testamenti.
Hebreoꝵ dei ⁊ nrã ad modũ diu̾sa con
nos adu̾sus blanditias eiuo ip̃i lilrra¬
litas fecit. Ac ne incongrue me hec com¬
passe existimes: paulus in nos hanc
Quigalis discipline silitudinem por
contulit dicens. Que sub iuro est mu¬
lier: uiuente utro alligata est lege
utri.Si aut̃ mortuus fuit irenis.

Expanded text:
renti sibi per omnia et seruienti summissius renti sibi per omnia et seruienti summissius quam ancilla, uobis praestare quid poterit alienis ab se et mandatorum suorum detrectantibus iugum superba ceruice? sed uos quidem pergite agere, ut coepistis, rudem pannum ueteri uestimento committite, nonum uinum ueternosis utribnulli placituri servite, christianam denique fidem Hippocentaurum facite, nec equum perfectum, nec hominem: nobis soli Christo servire permittite, ejus tantum immortali dote contentis, et imitantibus Apostolum qui dicit, Sufficientia nostra ex Deo est, qui nos idoneos probavit ministros Novi Testamenti . Hebraeorum Dei et nostra admodum diversa condnos adversus blanditias ejus, Christi liberalitas fecit. Ac ne incongrue me haec comparasse existimes, Paulus in nos hancconiugalis disciplinae similitudinem prior contulit dicens: quae sub uiro est mulier uiuente, uiro alligata est lege uiri; si autem mortuus fuerit uir eius,
Abbreviated transcription (Latin):
quid ei nupta s diuiti. ꝯtenta sit
dus marite sui: humaiũ amatoꝵ¬
dedignatut ores. Sordent e⁊ testañti inetis
et eins auctoris mun̾a. fame q sue cu¬
stos diligentissima: nesi sponsisiu non
accipit lit̾as Urã sane eccła usurpet
testam̃tũ uetus que uo lascitia uirgo
mimemor pudoris. alieni turi ⁊ mu¬
nerib gaudet. ⁊ lict̾is. Amator deniq
ille ur. ⁊ pudoris corruptor hebreoꝵds
dipticeo lapideo suo aurũ nob ꝑmit¬
tit ⁊ argentũ. uentris saturitatem.
et t̾ram chananeoꝵ. Hii uos delectane¬
runt tam sordidi questus. ut libeat
poccare post ip̃m: ut sitis ingrati tam
in m̃sis docib eius. Rec uos illiciũt
ut hebreoꝵ depeatis deo post nuptias
xp̃i. Discite ergo tam nunc: etram falli
nos ⁊ decipi falsis ꝓmissionib eius
Pauꝑ est: egenus est. Ne ea quid̾ p̾sta¬
re pt̾ que ꝓmittit. sam si suc ꝓpͥe con¬
iugi. dico aut synagoge nicħ hoꝵ pre¬
stat que pollicetur. ⁊ quid morem ge¬

Expanded text:
quidem ei nupta. sed diuiti, contenta sit bonis mariti sui, humilium amatodedignatur opes, sordent ei testamenti ueteris et eius auctoris munera famaeque suae custos diligentissima nisi sponsi sui non accipit litteras. uestra sane ecclesia usurpet testamentum uetus. quae ut lasciua uirgo inmemor pudoris alieni uiri et muneribus gaudet et litteris. amator denique ille uester et pudoris corruptor Hebraeorum deus diptychio lapideo suo aurum uobis promittit et argentum, uentris saturitatem et terram Chananaeorum. hi uos delectauerunt tam sordidi quaestus, ut libeat peccare post Christum, ut sitis ingrati tam inmensis dotibus eius. haec uos inliciunt, ut in Hebraeorum depereatis deo post nuptias Christi. discite ergo iam nunc etiam falli uos et decipi falsis promissionibus eius. pauper est, egenus est, ne ea quidem praestare potest, quae promittit: nam si suae propriae coniugi, dico autem synagogae, nihil horum praestat, quae pollicetur. et quidem morem ge
Abbreviated transcription (Latin):
nõ añ repudiantes.⁊ in mortuts quo¬
dãmodo ponentes legis auctorem. tum
demũ se copulai̾tunt xp̃o: quod dcm̃ est
ad eos p̾cipue spectat qtu crediderint
ex iudeis. uidel ut ip̃i sint p̾me suꝑsti¬
tionis obliti. Nob̃ uo in hoc quid opus
debet uideri. s nec natus: Sane utdeo
si credat adonens debet inderi. defunct
gentili u̾o ydolum: ⁊ unicuiq quodi
est uen̾atus añ cognitũ xp̃m. Nam si
que post unius mariti obitũ duob
nupserit. augustims.

Expanded text:
non ante repudiantes et in mortuis quodam modo ponentes legis auctorem tum demum se copulauerint Christo. quod dictum ad eos praecipue spectat, qui crediderint ex Iudaeis, uidelicet ut ipsi sint primae superstitionis obliti. nobis uero in hoc quid opus debet uideri, sed nec natus? sane Iudaeo, si credat, Adoneus debet uideri defunctus, gentili uero idolum, et unicuique quod est ueneratus ante cognitum Christum. nam si quae post unius mariti obitum duobus nupserit. AUGUSTI
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃ralit̾ soluitur: s timete maledcm
spĩialis mortis. ꝑ quod anima in et¬
num cum suo corpore cruciatur. Eto
maledicto maleddn: quõ de morte m¬
tem. de poc̃õ pocm̃. Sic ergo nõ blatpl¬
mauit moyses dicendo. maledictus
omnis qui pendet in ligno. quõ nõ
blasphemauerũt apłi dicendo. mor¬
tuus est ⁊ uetus homo nr̃ confixus
est cruci cum illo. ⁊ de pcc̃o dampnauti

Expanded text:
temporaliter soluitur, sed timete maledictum temporaliter soluitur, sed timete maledictum spiritalis mortis, per quod anima in aeternum cum suo corpore cruciatur. eccemaledicto maledictum, quomodo de morte mortem, de peccato peccatum. sic ergo non blasphemauit Moyses dicendo: maledictus omnis qui pendet in ligno, quomodo non blasphemauerunt apostoli docendo: mortuus est et: uetus homo noster confixus est cruci c um illo et: de peccato damnauit
Abbreviated transcription (Latin):
drcur in ligno. Et declinatio inqueis mas¬
dictũ quod lex ꝓmpsit in solis adonte
incidam in ullud qriod ead lex ꝓmpst
exin qui pependit in ligno Itauoturs¬
berts stu. Immo nec tu qui t ulloe¬
te adoras solem. Atu̾o xp̃ianus edifiq¬
dit siglas causas. ⁊ singla maledita
dideduũ ꝑtin̾e ad corpus mortales
quod ligno suispenditur. alt̾m ad ane¬
mam quo soladoratur. Et si eni corpa
inclmatur in adorando: animus tan
aut colit quod adorat. aut fingit. Utes
corporis in ligno pend̾e. ⁊ta mors ana¬
mi est solem adorare. Eligend̾ est ts
maledcĩn in corports morte: quo malo¬
dicto ⁊ ip̃m corpus in resurrectione li¬
berabitur deuitand̃ aut̃ maledcm in
anime morte: ne cum suo corpore m
et̾no igne dampnecur. Hanc eni qõms¬
eos qui corpus oocidunt. aiãm aut̃ nõ
possunt oocide. S eum timete qui ht̃
gehennam ignis. Tamqͣm dicet. Poli
tim̾e maledc̃m corporalis mortis. qu

Expanded text:
datur in ligno. si declinauero, inquis, maldatur in ligno. si declinauero, inquis, maledictum, quod lex prompsit in solis adoratorem, incidam in illud, quod eadem lex prompsit in eum, qui pependerit in ligno. ita uero turbaberis; sed tu. immo nec tu, qui et nullo cogente adoras solem. at uero christianus aedificdit singulas causas, et singula maledicta: videt unum pertinere ad corpus mortale, quod ligno suspenditur; alterum ad animum, quo sol adoratur. Etsi enim corpus inclinatur in adorando, animus tamen aut colit quod adorat, aut fingit; utrumcorporis in ligno pendere, ita mors animi est solem adorare. Eligendum est igitur maledictum in corporis morte, quo maledicto et ipsum corpus in resurrectione liberabitur: devitandum autem maledictum in animae morte, ne cum suo corpore in aeterno igne damnetur. Hanc enim quaesunt, animam autem non possunt occidere; sed eum timete, qui habet gehennam ignis, tamquam diceret: nolite timere maledictum corporalis mortis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ens iubear crucifigi: in aliud eius
incurram maledcm quod adu̾sus
eum deꝓmpsit qui pendet in ligno.
uos quid̃ nlłs rex gentilis cogit ado¬
rare solem ꝙ nec ip̃e sol cog̾et si ĩ t̾ra
regnaret: qr nec nunc a nob̃ ħ ult
fieri. S cieator ip̃e impios blasphe¬
matores suos usq ad iuditiũ susti¬
net: sic ⁊ ip̃a celestia tolerant uanos
adoratores suos usq ad iuditiũ crea¬
toris sui. Cam̃ mem̃tote: xp̃ianũ re¬
gem nõ posse cog̾e ut sol adoretur.
De gentili enĩ rege exemplũ faustꝰ
pposuit sciens ꝓfecto ad gentiles ꝑ¬
tinere: quod facitis cum solem ado¬
ratis. Nõ est hoc ergo xpĩanũ. S ubiq
iam ꝑdix nom̃ xp̃i ponit. ut ꝯgreget
que nõ peꝑit. Uidete tñ qͣm facile
respondeat uitas: ⁊ sana doctrina qͣm
disrumpat hunc ur̃e q̃onis tamqͣm
meuitabilem ⁊ bicipitem laq̃um.
Etce faciamus aliquem armatum
regia potestate cominari hõi xp̃iano.
ut si solem adoeare noluit: suspen¬

Expanded text:
ens, iubear crucifigi, in aliud eius ens, iubear crucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit. qui pendet in ligno. uos quidem nullus rex gentilis cogit adorare solem. quod nec ipse sol cogeret, si in terra regnaret, quia nec nunc a uobis hoc uult fieri; sed sicut creator ipse inpios blasphematores suos usque ad iudicium sustinet, sic et ipsa caelestia tolerant uanos adoratores suos usque ad iudicium creatoris sui. tamen mementote christianum regem non posse cogere, ut sol adoretur. de gentili enim rege exemplum Faustus proposuit sciens profecto ad gentiles pertinere, quod facitis, cum solem adoratis. non est hoc ergo christianum; sed ubiqi ponit, ut congreget, quae non peperit. uidete tamen. quam facile respondeat ueritas et sana doctrina quam facile disrumpat hunc uestrae quaestionis tamquam ineuitabilem et bicipitem laqueum. ecce faciamus aliquem armatum regia potestate comminari homini christiano, ut si solem adorare noluerit, suspen
Abbreviated transcription (Latin):
q sufficiens. se ip̃o beatus. pp̃ abundan¬
tiam bonitatis ꝑ u̾bum sunm drar.
et fca sunt: mandauit ⁊ creata sunt. ꝑ¬
inde si t̾restria corpora de quib loqueba¬
tur apłs cum cibũ nlłm immundũ
dice̾t bona sunt qr creatura onnus dei
bona est. qnto magis celestia in quib
excellunt sol ⁊ lima cum ⁊ ip̃e apłs di¬
cat. corpora celestia ⁊ corpora t̾restria
Oz alia est celestium gła: ⁊ alia t̾restͥũ
Non ergo ꝯuitiatur moyses soli ⁊ lu
ne cum eos uetat adorart: s eos lau¬
dat camq̃m creaturam celestem: dm̃
aut̃ laudat tamqͣm creatorem celestiũ
et t̾restriũ. Nec uult offendi dm̃ cum
illi ꝓ illo adorantur: qui pp̃ illũ ⁊ ex
illo laudantur. At qͣm sibi faustus ar¬
gute rep̾hende uisus est: quod etiam
maledc̃m uocat moyses qui solem ad¬
orau̾it ac lunam. Si ergo inquit sb̃
gentili positus roge solem cogarado¬
tare. ⁊ cum restit̾o maledcm̃ hoc metu¬

Expanded text:
que sufficiens. se ipso beatus propter abundanque sufficiens. se ipso beatus propter abundantiam bonitatis per uerbum suum dixit et facta sunt; mandauit, et creata sunt. proinde si terrestria corpora, de quibus loquebatur apostolus. cum cibum nullum inmundum diceret, bona sunt, quia omnis creatura dei bona est: quanto magis caelestia, in quibus excellunt sol et luna. cum ipse apostolus dicat: corpora caelestia et corpora terrestria; sed alia est caelestium gloria, alia terrestrium. Non ergo conuiciatur Mo eos laudat tamquam creaturam caelestem, deum autem laudat tamquam creatorem caelestium et terrestrium nec uult offendi deum, cum illi pro illo adorantur, qui propter illum et ex illo laudantur. At quam sibi Faustus argute reprehendere uisus est. quod etiam maledictum uocat Moyses, qui solem adorauerit ac lunam. si ergo, inquit, sub gentili positus rege solem cogar adorare et, cum restitero maledictum hoc metu
Abbreviated transcription (Latin):
actione ꝑcipitur. Uidete quid sit sana
doctrina: quam nõ ferentes uos ad fa
dei laudat. ⁊ et tñ cultũ religionis ex¬
hiberi uetat sic ⁊ moyses qui nob̾i
detur ulłi diuinoꝵ peꝑcisse. nõ ob aluid
suspicor. nisi qr solem ⁊ lunam uetuit
adorari. ad quoꝵ circuicũ uos ꝑ om̃s
angulos u̾titis ut eos adoretis solẽ
et luuam uera laude laudaunit:cũ eos
fcõs a deo ⁊ in celesti ordine ad pagenda
sua oꝑa collocauit. sicut estita nartauit
Solem in potestatem diei. lunam in
potestatem noctis. Falsis aut̃ ur̃is lan¬
dib sol ⁊ luna nõ gaudent. Dyabłs
nouit falsa laude gand̾e: p̃uaricatͥr
creatura. Potestates u̾o celoꝵ que poc¬
cato nõ lapse sunt. artificem suũ in
se laudari uolunt. Quaꝵ illa u̾a laus
m̃bra eius. aut aliquid sbe ip̃ius. Ile
enim pbt̃o ⁊ millius idigens. ⁊ nulam
defluens. neq discissus. neq ꝑ loca disten¬
tus. apud se totus incõmutabilis. sibi¬

Expanded text:
actione percipitur. uidete, quid sit sana actione percipitur. uidete, quid sit sana doctrina, quam non ferentes uos ad fabcreaturam dei laudat et ei tamen cultum religionis exhiberi uetat, sic et Moyses, qui uobis uidetur nulli diuinorum pepercisse — non ob aliud suspicor, nisi quia solem et lunam uetuit adorari, ad quorum circuitum uos per omnes angulos uertitis, ut eos adoretis — solem et lunam uera laude laudauit, cum eos factos a deo et in caelesti ordine ad peragenda sua opera conlocatos, sicut est, ita narrauit: solem in potestatem diei, lunam in potestatem noctis. falsis autem uestris laudibus sol et luna non gaudent. diabolus nouit falsa laude gaudere, praeuaricatrix creatura. potestates uero caelorum, quae peccato non lapsae sunt, artificem suum in se laudari uolunt: quarum illa uera laus membra eius aut aliquid substantiae ipsius. ille enim perfectus et nullius indigens et nusquam defluens neque discissus neque per loca distentus apud se totus incommutabilis sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dent quidam a fide. intendentes spiritib
seductorib doctrinis demonioꝵ. in ypocri¬
si mendaciloquoꝵ. Qui enĩ nisi demones
passus. nec ue mortuus sit. nec ille n̾e
fuint ex ueris nuln̾ib cycatrices: Que
sunt eindentiores doctrine mendaci lo¬
quoꝵ demonioꝵ. qm iste quib ꝑsuadet᷑ͤ
filiũ dei .i. ip̃am n̾tatem eẽ mendacem:
G isti in doctrina sua hñt ⁊ aptam non
quid̃ demonioꝵ. s tñ creature culturã
quam dampnat apłs dicens. ⁊ colu̾unt
et seruierunt creature potius ꝙͣ crea¬
tori.ꝓinde isti in fantasmate fabulaꝵ
suaꝵ ydola ⁊ demonia nesciencos colũt.
In sole aut̃ ⁊ lima nouunt se seruire cre¬
ature. Et ꝙ putant se etiam creatorii
seruire: młtũ falluntur. fantasiati
enĩ suo seruumt. Crertori aut̃ nullo
modo seruiunt. qñ ea negant dm̃ cre¬
tinere demonstrat. dicens cũ de cibis ⁊
carnib ag̾et. omnis enĩ creatura dei
bona est. ⁊ nicħ abitiend̾ quod cũ gr̃aꝵ

Expanded text:
spiritibus seductoribus, doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum . Qui enim nisi daemones, passus, nec vere mortuus sit, nec illae verae fuerint ex veris vulneribus cicatrices? Quae sunt evidentiores doctrinae mendaciloquorum daemoniorum, quam istae quibus persuadetur Filium Dei, id est ipsam veritatem, esse mendacem? Sed isti in doctcreaturae culturam, quam damnat apostolus dicens: et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. Proinde isti in phantasmatis fabularum suarum idola et daemonia nescientes colunt; in sole autem et luna nouerunt se seruire creaturae. et quod putant se etiam creatori seruire, multum falluntur; phantasmati enim suo seruiunt, creatori autem nullo modo seruiunt, quando ea negant deum crecibis et carnibus ageret: omnis enim creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum
Abbreviated transcription (Latin):
tis sicut in heremo quicũq illũ accel¬
ligno pendẽ. Stc enĩ quidam putant sol¬
endam eẽ istam qõnem: ut iudam dicãt
amoyst maledc̃m qui laqueo se suspendit
luasi pͥmo nou̾int utrũ ex ligno an ex
lipide se ille suspend̾it. s uerũ est quod
e faustus ꝯmemorauit. apłm nõ sin̾e
inpitia nõ ulłoꝵ catholicoꝵ. uenatio ma¬
incheoꝵ est. Tales enim solent in sectari
ciles sius fallatus inretire. Tales ĩeos
cecid̾imus. tales heseramus. tales nõ
faustus crimunatur dicens. ꝙ huma¬
nĩ ⁊abiit. nicħ sategit ꝓbare: nicħ cu¬
nuit osdende. Nos audem scimus moy¬
sen omnra uera diurna pie laudasse.
a ꝓsui tp̃ris ꝯgruentia. sue q dispen¬
litionis grã. iuste humana rexisse. Ex¬
gint isti ut hoc doccam: cũ ⁊ ip̃i doc̾e co¬
nati fiunt. quod faustus obicit. Caute
quid̃ ut erat acutus: s hoc moautus.
qr suo acumine se ꝑimebat. felix enĩ
oracutum ad uitatem: infelix ꝯtra

Expanded text:
ntis, sicut in heremo quicumque illum attenntis, sicut in heremo quicumque illum attenligno pendere. sio enim quidam putant soluendam esse istam quaestionem, ut Iudam dicant a Mose maledictum, qui laqueo se suspendit. quasi primo nouerint utrum ex ligno an ex lapide se ille suspenderit. sed uerum est quod et Faustus commemorauit apostolum non sinere inperitia nonnullorum catholicorum uenatio Manichaeorum est; tales enim solent insectari, tales suis fallaciis inretire. tales in eos cecideramus. tales haeseramus, tales non Faustus criminatur dicens, quod humaenim et abiit: nihil sategit probare, . nihil curauit ostendere. nos autem scimus Moysen omnia uere diuina pie laudasse et pro sui temporis congruentia suaeque dispensationis gratia iuste humana rexisse. exigant isti, ut hoc doceam, cum et ipsi docere conati fuerint, quod Faustus obicit, caute quidem, ut erat acutus, sed hoc incautus, quia suo acumine se perimebat. felix enim cor acutum ad ueritatem, infelix contra
Abbreviated transcription (Latin):
confit̾is mortuũ ẽẽ ꝓ nobis. Rec aliuo
significare uoluisse moysen cum dicẽt
maledc̃s omnis qui in ligno pepend̾it
nisi mortalis omnis. ⁊ moriens om̃ie
qui in ligno pependĩt. Pot̾at enĩ dice̾
maledc̃s omnis mortalis: aut maledã
omnis moriens. Sz hoc est quod asserit
ꝓph̾ta. qr sciebat xp̃i mortem in crucei
pensuram. ⁊ futuros heticos qui dicen
pependit quid in ligno: s spẽ quadam ũ
ut u̾e moreretur. Clamando ergo ma¬
ledc̃s. nicħ aliud clamauit. nisi qr ñe
mortuus. sciens mortem hoĩs pocõrie
quam sine pocõ ille suiscepit de illo ma¬
ledicto uenientem quod dcm̃ est: su
tig̾itis morte mortemini. Ad hoc ꝑti¬
net ⁊serpens ille in ligno suspensus
quo significaretur nõ falsam mortq̃
xp̃m finxisse. s illam ueram in ligne
passionis sue suspendisse. in quanise¬
pens ille hoĩem malesuadendo derecit
Quam u̾am mortem nolunt isti ꝯsps¬
cere. ⁊ iõ nõ sanantur a ueneno serpe¬

Expanded text:
confiteris mortuum esse pro nobis, nec aliud confiteris mortuum esse pro nobis, nec aliud significare uoluisse Moysen, cum diceret: maledictus omnis, qui in ligno pependerit, nisi "mortalis omnis et moriens omnis, qui in ligno maledictus omnis mortalis, aut maledictus omnis moriens, sed hoc est quod asserit prophetia, quia sciebat Christi mortem in cruce pensuram et futuros haereticos, qui dicerent: "pependit quidem in ligno, sed specie quadam, non ut uere moreretur". clamando ergo maledictus nihil aliud clamauit, nisi quia uere mortuus, sciens mortem hominis peccatoris, quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto uenientem, quo dictum est: si tetigeritis, morte moriemini. ad hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus, quo significaretur non falsam mortem Christum finxisse, sed illam ueram in ligno passionis suae suspendisse, in quam serpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno serpe