comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ni contradicat et xp̃o. ne deo bo¬
no iubente. Impii mali aliquid pa¬
tiant᷑: cum dicturus ẽ angłis. col¬
ligite pͥmum zitania. et alligate
fasciculos ad comburendum. Qui
tamen hoc ipsum in oportune face
uolentes seruos ꝓhibuit dicens: ne¬
ne forte cum uultis colligere trani¬
d.eradicetis simul et triticum. Ita
solus uerus deus et bonus nouit qͥd
qͣndo. quib ꝑ quos fieri aliquid uł
iubeat. uł ꝑmittat. Poterat etiam
ista humana non bonitas s plane
uanitas eidem dño contradicere.
cum desiderio noxio demonum in
porcos ire uolenti petentiq ꝑmisit:
presertim quia manichei non solũ
porcos uerum etiam minuta et
ab iecta animalia hominum animaᷤᷤ
habere crediderunt. Qua uanitate
imꝓbata. et abiecta: illud tamen con
morte pecoꝵ alienoꝵ ꝑnitiem qͣ¬
lrum cumq animantium. & gͣue
dampnum hominum. desiderio
demonum concessisse. Quis autẽ
dementissimus dixerit. qđ eos ab
hominib non potuisset excludere.

Expanded text:
ni contradicat et Christo, ne deo boni contradicat et Christo, ne deo bono iubente inpii mali aliquid patiantur, cum dicturus est angelis: colligite primum zizania et alligate fasciculos ad conburendum. qui tamen hoc ipsum inoportune facere uolentes seruos prohibuit dicens: ne forte cum uultis colligere zizania. eradicetis simul et triticum. ita solus deus uerus et bonus nouit, quid, quando, quibus, per quos fieri aliquid uel iubeat uel permittat. poterat etiam ista humana non bonitas, sed plane uanitas eidem domino contradicere, cum desiderio noxio daemonum in porcos ire uolentium petentiumque permisit, praesertim quia Manichaei non solum porcos, uerum etiam minuta et abiecta animalia hominum animas habere crediderunt. qua uanitate inprobata et abiecta illud tamen consmortem pecorum alienorum perniciem qualiumcumque animantium et graue damnum hominum desiderio daemonum concessisse. quis autem dementissimus dixerit. quod eos ab hominibus non potuisset excludere,
Abbreviated transcription (Latin):
autem potest: ut sint alie cause
occultissime. cur hoc illi popło diui¬
uitus dictum sit. S diuinis imꝑiis
cedendum obtemꝑando non resis¬
tendum ẽ disputando. Apłs dixit.
quis enim cognouit sensum dñi:
aut quis consiliarius eiꝰ fuit: Siue
gͦ ista sit causa qͣm dixi. siue aliqͣ
quelibet in secreta et abdita dis¬
positione dei lateat.cur hoc per
moy sen illi popło dixerit ut ab
egiptiis sibi commodanda peterens
que auferrent: hoc tamen confir¬
mo nec frustra nec iniq dictum
ẽẽ nec licuisse moysen alit̾ qͣm
ds dixerat facere: ut penes dñm
eẽt consilium subendi. penes famu¬
lum autem obse quium ꝑagendi.
S d̾s inquit uerus et bonus: nul¬
lomodo talia iussisse credendus
ẽ. Immo uͦ talia recte non iubet.
nͥ deus uerus et bonus: qui & solꝰ
nouit quid cuiq iubendum sit. &¬
solus neminem quicqͣm incongru¬
um ꝑpeti sinit. Ceterum ista im¬
ꝑita et falsa bonitas cordis huma¬

Expanded text:
autem potest, ut sint aliae causae autem potest, ut sint aliae causae occultissimae, cur hoc illi populo diuinitus dictum sit: sed diuinis imperiis cedendum obtemperando. non resistendum est disputando. apostolus dixit: quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? siue ergo ista sit causa, quam dixi, siue alia quaelibet in secreta et abdita dispositione dei lateat. cur hoc per Moysen illi populo dixerit, ut ab Aegyptiis sibi commodanda peterent, quae auferrent, hoc tamen confirmo nec frustra nec inique dictum esse nec licuisse Moysen aliter quam deus dixerat facere, ut penes dominum esset consilium iubendi, penes famulum autem obsequium peragendi. Sed deus, inquit, uerus et bonus nullo modo talia iussisse credendus est. immo uero talia recte non iubet. nisi deus uerus et bonus, qui et solus nouit, quid cuique iubendum sit, et solus neminem quicquam incongruum perpeti sinit. ceterum ista inperita et falsa bonitas cordis huma
Abbreviated transcription (Latin):
gib: ita ferendis uirtutib ex co¬
lendum. Quid gͦ iam de expolia¬
tis e gyptiis faustus obicit. nesci¬
ens quid loquat᷑: Qđ faciendo
moyses usq adeo non peccauit:
ut non faciendo peccaret. Deus
enĩ iusserat qui utiq nouit non
solum scđm facta. uerum etiã scđm
cor hominis qͥd unusquisq uł per
quem ꝑpeti debeat. Carnalis itaq
ad huc ille ppłs erat: et rerum t̾re¬
narum cupiditate occupatus. Fgyo¬
tii uero sacrilegi et iniqui. Nam
et auro illo. hoc ẽ dei creatura
male utentes ad creatoris uuuri¬
am suis idolis seruiebant: et ho¬
mines peregrinos labore gͣtuito
iniuste. ac uehement̃ afflixerant
Digni gͦ erant et isti quib talia
iuberent᷑: et illi qui talia pate¬
rentur. Et forte scđm suas uoluli¬
tates et cogitationes. hebrei magis
ꝑmissi sunt facere ista: quam iussi. S:
eis ds ꝑmissionem suam ꝑ famulum
suum moy sen innotescere uoluit:
qͣndo mandauit ut diceret. fieri

Expanded text:
gibus. ita ferendis uirtutibus excogibus. ita ferendis uirtutibus excolendum. Quid ergo iam de expoliatis Aegyptiis Faustus obicit nesciens, quid loquatur? quod faciendo Moyses usque adeo non peccauit, ut non faciendo peccaret. deus enim iusserat, qui utique nouit non solum secundum facta, uerum etiam secundum cor hominis, quid unusquisque uel per quem perpeti debeat. carnalis itaque adhuc ille populus erat et rerum terrenarum cupiditate occupatus, Aegyptii uero sacrilegi et iniqui; nam et auro illo, hoc est dei creatura male utentes ad creatoris iniuriam, suis idolis seruiebant et homines peregrinos labore gratuito iniuste ac uehementer adflixerant. digni ergo erant et isti, quibus talia iuberentur, et illi, qui talia paterentur . et forte secundum suas uoluntates et cogitationes Hebraei magis permissi sunt facere ista quam iussi; sed eis deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere uoluit, quando mandauit, ut diceret. fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tis inditium. hinc erat etiam il¬
lud petri cum euaginato gladio
uolẽs defendere dñm: aurem ꝑ-¬
secutoris ab scidit. Qđ factum
dñs satis minacit̾ cohibuit di¬
cens. recunde gladium. qui enĩ
gladio usus fuerit: gladio cadet.
Ille autent utit᷑ gladio: qͥ nulla
suꝑiore ac legittima usus ꝑotesta¬
te uł iubente uł concedente. in
sanguinem alicuiꝰ armat᷑. Nam
utiq dñs iusserat. ut ferrum dis¬
cipuli eiꝰ ferrent: s non iusserat
ut ferirent. Quid gͦ in congruumn
si petrus post hoc peccatum factꝰ
est pastor eccłie. sicut moyses post
ꝑcussimi egyptium factus ẽ rector
illius sẏnagoge: Uterq enim
non detestabili immanitate. sed
emendabili animositate iusticie
regulam excessit: ut̃q odio im¬
ꝓbitatis aliene. S ille frat̃no iste
dominico: licet adhuc carnali. t̾n
amore peccauit. Resecandum hoc
uitium: uł eradicandum. S tam̃
tam magnum cor tan qͣm t̾ra fru¬

Expanded text:
tis indicium. hinc erat iltis indicium. hinc erat illud Petri, cum euaginato gladio uolens defendere dominum aurem persecutoris abscidit: quod factum dominus satis minaciter cohibuit dicens: reconde gladium; qui enim gladio usus fuerit, gladio cadet. ille autem utitur gladio, qui nulla superiore ac legitima potestate uel iubente uel concedente in sanguinem alicuius armatur. nam utique dominus iusserat, ut ferrum discipuli eius ferrent, sed non iusserat, ut ferirent. quid ergo incongruum, si Petrus post hoc peccatum factus est pastor ecclesiae, sicut Moyses post percussum Aegyptium factus est rector illius synagogae ? uterque enim non detestabili inmanitate, sed emendabili animositate iustitiae regulam excessit, uterque odio inprobitatis alienae, sed ille fraterno, iste dominico, licet adhuc carnali. tamen amore peccauit. resecandum hoc uitium uel eradicandum. sed tamen tam magnum cor tamquam terra fru
Abbreviated transcription (Latin):
montem oleastris sil uescere aspexe¬
rint. oleis eẽ utilem cultura acce¬
dente non dubitant: sic ille animi
motus quo moyses ꝑegrinũ frẽm
a ciui imꝓbo iniuriam ꝑpetientẽ.
non obseruato ordine potestatis
inultum ẽẽ non ꝑtulitꝰ non uir¬
tutum fructib inutilis erat. sed
adhuc incultus. uitiosa quidem.
s magne fertilitatis signa funde¬
bat. Ipse deniq ꝑ angłm suum.
diuinis mo ysen uocib euocauit
in monte syna ꝑ quem lib̾aret᷑
ex egypto ipłs isrł: eumq mi-¬
raculo uisionis in rubo flamante
et non ardente uerbisq dñicis
ad frugem obedientie p̾parauit:
qui etiam saulum eccłiam ꝑse qͦn¬
tem de celo uocauit. ꝓstrauit.erex̃.
impleuit tan qͣm ꝑcussit. ampu¬
tauit inseruit. fecunda uit. Illa nã¬
q pauli seuitia. cum scđm emula¬
tionem pat̾narum traditionum
ꝑ se quebat᷑ eccłiam. putans offici¬
um deo se facere. tanqͣm siluestre
erat uitium: s magne feracita¬

Expanded text:
montem oleastris siluescere aspexemontem oleastris siluescere aspexerint, oleis esse utilem cultura accedente non dubitant: sic ille animi motus, quo Moyses peregrinum fratrem a ciue inprobo iniuriam perpetientem non obseruato ordine potestatis inultum esse non pertulit, non uirtutum fructibus inutilis erat, sed adhuc incultus uitiosa quidem, sed magnae fertilitatis signa fundebat. ipse denique per angelum suum diuinis Moysen uocibus euocauit in monte Sina, per quem liberaretur ex Aegypto populus Israhel, eumque miraculo uisionis in rubo flammante et non ardente uerbisque dominicis ad frugem oboedientiae praeparauit: qui etiam Saulum ecclesiam persequentem de caelo uocauit, prostrauit, erexit, inpleuit, tamquam percussit. amputauit, inseruit, fecundauit. illa namque Pauli saeuitia, cum secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur ecclesiam, putans officium deo se facere, tamquam siluestre erat uitium, sed magnae feracita
Abbreviated transcription (Latin):
ato nullo bello gesto. Quoꝵ ille.
aliud futuri indole defensoris: ali¬
a imposito imꝑio dei fecit. Ut inte¬
rim omittam. qđ cum ꝑcussisset
egyptium qͣm qͣm illi d̾s non pre¬
ceꝑit. in ꝑsona tamen ꝓpħica ad hoc
diuinitus fieri ꝑmissum ẽ : ut fu¬
turum aliqͥd presignaret. Unde
nunc non ago: s omĩno tanqͣm
nichil significauerint facta illa
discutio. Consultaq illa et̾na lege.
repꝑio non debuisse hominem ab
illo qui nullam ordinatam potes¬
tatem gerebat: qͣmuis iniuriosum
et im ꝓbum occidi. Ueruntamen
anime. uirtutis capaces ac fertiles
p̃mittunt sepe uitia quib hoc ip¬
sum indicent cui uirtuti sint po¬
tissimum accõmodare: si fuerint
p̃ceptis exculte. Sic enim et agri¬
cole cum t̾ram uiderint qͣmuis in¬
utiles. tamen in gentes herbas ꝓgig¬
nere. fruinentis aptam ẽẽ ꝓnuntiañ:
et ubi filicem aspexerint licet era¬
dicandam sciant. ualidis uitibus
habilem intelligunt: et quem

Expanded text:
ato, nullo bello gesto, quorum ille ato, nullo bello gesto, quorum ille aliud futuri indole defensoris, alia inposito imperio dei fecit. Ut interim omittam, quod cum percussisset Aegyptium, quamquam illi deus non praeceperit, in persona tamen prophetica ad hoc diuinitus fieri permissum est, ut futurum aliquid praesignaret, unde nunc non ago, sed omnino tamquam nihil significauerint facta illa discutio consultaque illa aeterna lege reperio non debuisse hominem ab illo, qui nullam ordinatam potestatem gerebat, quamuis iniuriosum et inprobum occidi. uerumtamen animae uirtutis capaces ac fertiles praemittunt saepe uitia, quibus hoc ipsum indicent, cui uirtuti sint potissimum adcommodatae, si fuerint praeceptis excultae. sicut enim et agricolae quam terram uiderint quamuis inutiles, tamen ingentes herbas progignere, frumentis aptam esse pronuntiant, et ubi filicem aspexerint, licet eradicandam sciant, ualidis uitibus habilem intellegunt, et quem
Abbreviated transcription (Latin):
non p̃mente necessitate s affluen-¬
te bonitate. non ꝑ sui membri pena
s ꝑ sui uerbi potentiam hunc in¬
quam moysen humilem in recu¬
sando tam magnum ministerium.
sub ditum insuscipiendo. fidelem in
seruando. strenuum in exequendo
in regendo popło uigilantem. in
corrigendo uehementem. in aman¬
do ardentem. in sustinendo patien¬
ten. qui ꝓ eis quib prefuit deo se
int̃posuit consulentr opposuit iraᷤᷤ¬
centi: hunc itaq tantum ac talem
uirum. absit a nobis ut ex male¬
dico fausti ore pensemus. s ex ore
plane ueridici dei. qui ueraciter
hominem quem fecerat nouerat.
quando quidem etiam peccata ho¬
minum que ipse non fecit. et in
diffitentib ut iudex agnoscit. et
in confitentib ut pater ignoscit:
ex ore omĩno eiꝰ. moy sen seruum
eiꝰ et amamꝰ et admiram᷑. et qͣntũ
possumus imitam᷑: cum simus lon¬
ge illius meritis inferiores. etiam
nullo egyptio uł occiso uł ex poli¬

Expanded text:
non premente necessitate, sed adfluennon premente necessitate, sed adfluente bonitate, non per sui membri poenam, sed per sui uerbi potentiam, hunc, inquam, Moysen, humilem in recusando tam magnum ministerium, subditum in suscipiendo, fidelem in seruando. strenuum in exequendo, in regendo populo uigilantem, in corrigendo uehementem, in amando ardentem. in sustinendo patientem, qui pro eis, quibus praefuit, deo se interposuit consulenti, obposuit irascenti: hunc itaque talem ac tantum uirum, absit a nobis, ut ex maledico Fausti ore pensemus, sed ex ore plane ueredici dei, qui ueraciter hominem, quem fecerat, nouerat, quandoquidem etiam peccata hominum. quae ipse non facit, et in diffitentibus ut iudex agnoscit et in confitentibus ut pater ignoscit. ex ore omnino eius Moysen seruum eius et amamus et admiramur et quantum possumus imitamur, cum simus longe illius meritis inferiores, etiam nullo Aegyptio uel occiso uel expoli
Abbreviated transcription (Latin):
sequentes: tamen dauiticum meri
tum cum iste illa fecisset apud dm
habere non possunt. Tantum int̃¬
est quid cuiq in seipso qͣntumq dis¬
pliceat ut penitus exturpetur: et
quid ꝓ eo fructiferum et opulentũ
ingenti feracitate consurgat. Quia
et agricole plus placent agri qͥ
spinis etiam magnis eradicatis cen¬
tenum ꝑferunt: quam qui nullas
umqͣm spinas habuerunt. et uix
ad tricenum ꝑueniunt. Sic et
moy sen famulum dei fidelissimũ
in tota domo eiꝰ ministrum legis
apłs attestat᷑: nam eius hec ũba
sunt que commemoraui. ministrũ
etiam sacramentoꝵ. non iam preᷤ¬
tantium salutem. s ad huc ꝓmitten¬
tium saluatorem. qđ et saluator
ipse confirmat dicens. si credetis
moysi crederetis et mͥ. de me enĩ
ille scͥpsit: unde suo loco qͣntum
satis uisum ẽ. contra impudentes
manicheoꝵ calumpnias disseruimꝰ.
hunc gͦ moysen fanulum dei uiui.
dei ueri. dei summi fabricatoris celi
& t̾re. non de alieno s de nichilo.

Expanded text:
seqseqtum, cum iste illa fecisset, apud deum habere non possunt. tantum interest, quid cuique in se ipso quantumque displiceat, ut penitus exstirpetur, et quid pro eo fructiferum et opulentum ingenti feracitate consurgat, quia et agricolae plus placent agri, qui spinis etiam magnis eradicatis centenum proferunt, quam qui nullas umquam spinas habuerunt et uix ad tricenum perueniunt. Sic et Moysen famulum dei fidelissimum in tota domo eius, ministrum legis apostolus adtestatur — nam eius haec uerba sunt, quae commemoraui — ministrum etiam sacramentorum, non iam praestantium salutem, sed adhuc promittentium saluatorem, quod et saluator ipse confirmat dicens: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit — unde suo loco, quantum satis uisum est, contra inpudentes Manichaeorum calumnias disseruimus — hunc ergo Moysen famulum dei uiui, dei ueri, dei summi, fabricatoris caeli et terrae, non de alieno, sed de nihilo,
Abbreviated transcription (Latin):
que etiam demonioꝵ paria uerba.
s longe imꝑari corde emittentiũ:
Pinde insimili uoce fides petrilau¬
datur: demonioꝵ immundicia co¬
hibet᷑. Aquo nisi ab illo qui non an¬
re humana. s diuina mente radi¬
ces int̃nas uocum illarum nosset
inspicereꝰ et sine ulla falsitate dis¬
cernere: Quam multi enim et alii
homines dicunt xp̃m filiũ dei uini:
nec tamen petri meritis cõparant᷑
Non solum illi qui dicturi sunt in
illo die. dñe dñe. et audituri. dis¬
cedite ã me. s etiam illi qui segre¬
gabunt᷑ ad dexteram. In quib plu¬
rimi nec unqͣm xp̃m uł semel ne¬
gauerunt. nec eiꝰ ꝓ nr̃a salute pal¬
sionem imꝓbauerunt. nec gentel
iudaitare coegerunt: & tamen petro
qui hec fecit sedenti in duodecim se¬
dib et non solum duodecim tribus.
uerum & angłos iudicanti impa¬
res apparebunt. Ita etiam multi nul¬
lius appetentes uxorem. nullum ma¬
ritum appetite usq ad mortem per¬

Expanded text:
quae etiam daemoniorum paria uerba, quae etiam daemoniorum paria uerba, sed longe inpari corde emittentium? proinde in simili uoce fides Petri laudatur, daemoniorum inmunditia cohibetur. a quo, nisi ab illo, qui non aure humana. sed diuina mente radices internas uocum illarum nosset inspicere et sine ulla falsitate discernere? quam multi enim et alii homines dicunt Christum filium dei uiui nec tamen Petri meritis conparantur, non solum illi, qui dictuillo die, Domine, Domine, et audituri, Discedite a me ; sed etiam illi, qui segregabuntur ad dexteram , in quibus plurimi nec unquam Christum vel semel negaverunt, nec ejus pro nostra salute passionem improbaverunt, nec Gentes judaizare coegerunt ; et tamen Petro qui haec fecit, sedenti in duodecim sedibus, et non solum duodecim tribus, verum et angelos judicanti impares apparebunt? Ita etiam multi nullius appetentes uxorem, nullum maritum appetitae usque ad mortem per
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd ꝑsonarum acceptio ẽ apud de¬
um:᷑ Absit:ͥ s in simili uoce qͣm sen¬
sus humanus audiebat. dissimile pectꝰ
erat: qđ diuinꝰ ocłs discernebat. Qd
talibus docem᷑ exrem plis. nisi regnum
celoꝵ intra nos ẽẽ. et de intimis nos¬
tris đm colere nos debere. ut ex abim¬
dantia cordis os loquat᷑: non autem
ut ppłs labiis honoret. cor autẽ eoꝵ
longe sit ab eo: neq iudicare alit̾
audeamꝰ de hominib quoꝵ int̾iora
uidere non possumꝰ qͣm ds qui hoc
potest et falli aut corrumpi ñ potest:
Cuiꝰ eudentissimam sententiam. de
dauid cum diuine scͥpture contine¬
at tam sublimis auctoritas: m ultũ
ridenda uł potiꝰ dolenda ẽ. aliter
sentiens humana temeritas. Fis
qͥppe diuinis libris de antiquis ui¬
ris credendum ẽ: qui tam longe
futura dixerunt. que p̃sentia nc̃
uident᷑. Quid aliud in eu̾głio dis¬
cimus. cum eadem uox petri au¬
ditur confitentis xp̃m filium deiͥ

Expanded text:
num personarum acceptio est apud denum personarum acceptio est apud deum ? absit. sed in simili uoce, quam sensus humanus audiebat, dissimile pectus erat, quod diuinus oculus discernebat. quid talibus docemur exemplis nisi regnum caelorum intra nos esse et de intimis nostris deum colere nos debere, ut ex abundantia cordis os loquatur. non autem ut populus labiis eum honoret, cor autem eorum longe sit ab eo, neque iudicare aliter audeamus de hominibus. quorum interiora uidere non possumus, quam deus, qui hoc potest et falli aut corrumpi non potest, cuius euidentissimam sententiam de Dauid cum diuinae scripturae contineat tam sublimis auctoritas, multum ridenda uel potius dolenda est aliter sentiens humana temeritas ? eis quippe diuinis libris de antiquis uiris credendum est, qui tam longe futura dixerunt. quae praesentia nunc uidentur. Quid aliud in euangelio discimus, cum eadem uox Petri auditur confitentis Christum filium dei,
Abbreviated transcription (Latin):
ad sempiternam salutem: Neq enĩ
p̃termissa ẽ. in illo scđm dei cõminatio¬
nẽ flagelli pat̾ni disciplina: ut et confes¬
sus in et̾num liberaret᷑ et afflictus
fidei robur fuit. aut paruum mitis
et obedientis animi inditium. cum
audisset a ꝓpħa qđ sibi d̃s ignouisset.
et tamen que fuerat comminatus con¬
sequenter euenissent: non se dicere
ꝓpħe deceptum eẽ mendatio. nec mͣ¬
murare aduersus dm quasi falsam pec¬
catorum indulgentiam eiꝰ ꝓnuntiau̾it
Intelligebat enim uir alte sc̃s. et ñ
contra dm. s ad d̾m leuans animam
suam. nisi dñs eẽt confitenti peniten¬
tiq ꝓpitius. qͣntum penarum eterna¬
rum eiꝰ eeñt digna peccata: ꝓ quibus
cum temꝑalib emendationib ure¬
ret᷑. uidebat erga se et manere ueniã
et non negligi medicinam. Cur autẽ
saul ꝑ samuelem correptus cum dice¬
ret. etiam ipse peccauiꝰ non meruit
audire qđ dauid qđ ei dñs ignouisset:

Expanded text:
ad sempiternam salutem? neque enim ad sempiternam salutem? neque enim praetermissa est in illo secundum dei comminationem flagelli paterni disciplina, ut et confessus in aeternum liberaretur et adflictus fidei robur fuit, aut paruum mitis et oboedientis animi indicium, cum audisset a propheta, quod sibi deus ignouisset, et tamen quae fuerat comminatus consequenter euenissent, non se dicere prophetae deceptum esse mendacio nec murmurare aduersum deum, quasi falsam peccatorum eius indulgentiam pronuntiauerit. intellegebat enim uir alte sanctus et non contra deum, sed ad deum leuans animam suam, nisi dominus esset confitenti paenitentique propitius, quantum poenarum aeternarum eius essent digna peccata; pro quibus cum temporalibus emendationibus ureretur, uidebat erga se et manere ueniam et non neglegi medicinam. cur autem Saul per Samuhelem correptus, cum diceret etiam ipse "peccaui," non meruit audire, quod Dauid, quod ei dominus ignouisset?
Abbreviated transcription (Latin):
ritꝰ item iuuenem filium parricida¬
li furore yrecipitem. qui et pater¬
num cubile in stupris nefariis macu¬
lauerat. et contra patrem scelestum
bellum gerebat. et uellet conseruatũ.
et fleret occisum: anime scilicet tantis
criminib inuolute sempitnas preui¬
dens ƿenas. quib euadendis eum per
þenitentiam corrigendum. uiuere cu¬
piebat humiliatum. hec et alia multa
laudanda et imitanda. in illo scõ rep¬
ꝑiunt᷑ uiro. si non ꝑuersus animꝰ eam
eam scͥpturam que de illo loquit᷑ per¬
scrutet᷑. marime si mence subdita
et pia et plane fideli sequam᷑ sen¬
tentiam dei. qui eiꝰ nouerat occulta
cordis: ubi conspectu eiꝰ qui falli ñ
potest ita placuit. ut etiam filiis su¬
is imitandus ab illo ꝓponeret᷑. Quid
enim aliud quam cordis eiꝰ ꝓfunda
cernebat sp̃c dei. qͣndo correptus ꝑ
ꝓpħam. dixit peccaui. continuoq ad
hoc unum uerbum audire meruit.
qđ acciꝑet ueniam: Ad qͣm rem nisi

Expanded text:
rit, idem iuuenem filium parricidarit, idem iuuenem filium parricidali furore praecipitem, qui et paternum cubile stupris nefariis maculauerat et contra patrem scelestum bellum gerebat, et uellet conseruatum et fleret occisum, animae scilicet tantis criminibus inuolutae sempiternas praeuidens poenas, quibus euadendis eum per paenitentiam corrigendum uiuere cupiebat humiliatum. haec et alia multa laudanda et imitanda in illo sancto reperiuntur uiro, si non peruersus animus eam scripturam, quae de illo loquitur, perscrutetur, maxime si mente subdita et pia et plane fideli sequamur sententiam dei, qui eius nouerat occulta cordis, ubi in conspectu eius, qui falli non potest, ita placuit, ut etiam filiis suis imitandus ab illo proponeretur. Quid enim aliud quam cordis eius profunda cernebat spiritus dei, quando correptus per prophetam dixit "peccaui" continuoque ad hoc unum uerbum audire meruit, quod acceperit ueniam? ad quam rem nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ob ꝓbria. Ibi in gregem sibi cõmissum
tanta dilectio pastoralis. ut ꝓ eis ipse
uellet mori qͣndo popło numerato.
peccatum elationis eiꝰ sic punire pla¬
cuit d̃o ut eundem numerum minu¬
eret morte multoꝵ: cuiꝰ multitudine
cor regis suꝑbia fuerat ꝑtemptatum
In quo occulto iuditio. ds apud quẽ
non ẽ iniquitas. et quos nouerat in¬
dignos hac uita subtraxit huic uite :¬
et in illo qui de hominum copia se
extulerat. tumorem animi huma¬
ni. eiusdem copie diminutione sa¬
nauit. Ibi tam religiosus dei timor.
sacramentum xp̃i in sca unctione
seruabat: ut cor eiꝰ pia sollicitudine
trepidauerit qͣndo exiguam parti¬
culam de ueste ipsius saulis laten¬
ter abscidit: ut haberet unde illi fidẽ
faceret. qͣm nollet eum cum posset
prudens in filios. et tanta clementia.
ut cum in nocentem puerum ꝓ quo
egrotante multis lacrimis et humi¬
litatis sordib se se abiciens dñm fue¬
rat de precatus mortuum non lure¬

Expanded text:
obprobria. ibi in gregem sibi commissum obprobria. ibi in gregem sibi commissum tanta dilectio pastoralis, ut pro eis ipse uellet mori, quando populo numerato peccatum elationis eius sic punire placuit deo, ut eundem numerum minueret morte multorum, cuius multitudine cor regis fuerat superbia pertemptatum: in quo occulto iudicio deus, apud quem non est iniquitas, et. quos nouerat indignos hac uita, subtraxit huic uitae et in illo, qui de hominum copia se extulerat, tumorem animi humani eiusdem copiae diminutione sanauit. ibi tam religiosus dei timor sacramentum Christi in sancta unctione seruabat, ut cor eius pia sollicitudine trepidauerit, quando exiguam particulam de ueste ipsius Saulis latenter abscidit, ut haberet, unde illi fidem faceret. quam nollet eum, cum posset, prudens in filios et tanta clementia, ut cum innocentem puerum, pro quo aegrotante multis lacrimis et humilitatis sordibus sese abiciens dominum fuerat deprecatus, mortuum non luxe
Abbreviated transcription (Latin):
prudentie. qua et auctoritas diuina.
et merita humana possunt cerni
atq discerni. Nam legant isti et uide¬
ant in dauid plura dm̃ redarguisse:
qͣm faustum. S ibi ẽ et penitentie sa¬
crificium. ibi ẽ illa in comꝑabilis man¬
suetudo. usq ad immanissimum et
atrocissimum inimicum: qui quoti¬
ens illi ẽ in manus fortissimas datꝰ.
totiens ab illo ẽ de manib piissimis
dimissus illesus. Ibi memorabilis
humilitas sub flagello dei. et ceruix
regina dñico iugo ita subdita. ut ar¬
matus et comitatus armatis. amara
ex inimici ore conuitia yatientissi¬
me sustineret. suumq comitem accen¬
sum iracundia. qđ talia rex eiꝰ au¬
diret. et iam iamq in conuitiatoris
caput dextera ultrice ꝑgentem. mo¬
destissime refrenaret: regali sue
iussioni diuini timoris pondus aditiens.
et dicens. meritis suis hoc redditum
suꝑno iuditio. qͦ ille iniuriosus mis¬
sus eẽt ut in eum talia iacularetur

Expanded text:
prudentiae, qua et auctoritas diuina prudentiae, qua et auctoritas diuina et merita humana possunt cerni atque discerni. nam legant isti et uideant in Dauid plura deum redarguisse quam Faustum; sed ibi est et paenitentiae sacrificium, ibi est illa inconparabilis mansuetudo usque ad inmanissimum et atrocissimum inimicum, qui, quotiens illi est in manus fortissimas datus, totiens ab illo est de manibus piissimis dimissus inlaesus. ibi memorabilis humilitas sub flagello dei et ceruix regia dominico iugd ita subdita, ut armatus et comitatus armatis amara ex inimici ore conuicia patientissime sustineret suumque comitem accensum iracundia, quod talia rex eius audiret et iam iamque in conuiciatoris caput dextera ultrice pergentem modestissime refrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicens meritis suis hoc redditum superno iudicio, quo ille iniuriosus missus esset, ut in eum talia iacularetur
Abbreviated transcription (Latin):
genter scrutatus. tam seuere uin¬
dicare conatus ẽ. obediens deo qͥ
hoc fieri ꝓhibuerat: uł qđ phitoneᷤᷤ
et uentrilo quos de regno suo deleie
Aut quia laudabilis erat dauid: ideo
peccata eiꝰ que d̾s quoq arguit ꝑ
ꝓpħam. uł approbanda uł imitanda
sunt. Sicut nec in pontio pilato ui¬
tuꝑandum ẽ. qđ aduersus accusati-¬
ones iudeoꝵ innocentem dñm iudi¬
cauit. nec in petro laudandum ẽ qđ
eundem dñm ter negauit. uł unde
ab ipso sathanas appellatus ẽ. qđ sa
ƿiendo que dei sunt. eum uoluit ã
passione hoc ẽ a nr̃a salute reuocare:
paulo ante dictus beatus. paulo pꝰ
dictus ẽ sathanas. S quid in illo ob¬
tinuerit apostolatus eiꝰ et martyrii
corona testat᷑. Sic itaq et regis dauid
legimꝰ peccata:. s legimꝰ etiam recte
facta. In quo autem p̃ualuerit. et un-¬
de qͥd uicerit satis in ꝓmytu ẽ: non
maliuole cecitati qua in scos libros
et uiros faustus irruebat. s religiose

Expanded text:
genter scrutatus, tam seuere uingenter scrutatus, tam seuere uindicare conatus est oboediens deo, qui hoc fieri prohibuerat, uel quod pythones et uentriloquos de regno suo deleuit, aut quia laudabilis erat Dauid, ideo peccata eius, quae deus quoque arguit per prophetam, uel adprobanda uel imitanda sunt. sicut nec in Pontio Pilato uituperandum est, quod aduersus accusationes Iudaeorum innocentem dominum iudicauit, nec in Petro laudandum est, quod eundem dominum ter negauit, uel unde ab ipso satanas appellatus est, quod non sapiendo, quae dei sunt, eum uoluit a passione, hoc est a nostra salute reuocare, paulo ante ergo dictus beatus, paulo post dictus est satanas. sed quid in illo obtinuerit, apostolatus eius et martyrii corona testatur. Sic itaque et regis Dauid legimus peccata, sed legimus etiam recte facta. in quo autem praeualuerit, aut unde quid uicerit, satis in promptu est non maliuolae caecitati, qua in sanctos libros et uiros Faustus inruebat, sed religiosae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. manducari agnus acceptus ex o¬
uib et capris. tam qͣm iustis et inuis¬
tis ad se prefigurandum p̃cessise fir¬
maret. Documenta qͥppe dei et ho¬
minis ubiq conseruans parentes
bonos et malos. ꝓpt̾ conuenientiã
humanitatis non spreuit: partum
autem uirginis ꝓpter miraculum
diuinitatis elegit Inanit̾ gͦ faustus
in se ipsum potius dente sacrilego
seuiens. scãm scͥpturam qͣm totus iam
mundus merito ueneratur accusat.
que ut supra dixi tanqͣm speculi fi¬
delis nitor nullius accipit adulan¬
dam ꝑsonam: s et laudanda et in¬
tuꝑanda hominum facta uł ipsa i¬
dicat. uł legentib iudicanda ꝓpo¬
nit. Nec solum homines ipsos. uł
uituꝑabiles. uł laudabiles intimans
uerum etiam quedam in uituꝑabi¬
lib laudanda. et in laudabilib u¬
tuꝑanda non tacens. Neq enim qi
uituꝑabilis homo erat saul. ideo
non est laudabile factum eiꝰ quod
gustatum de anathemate tam dili¬

Expanded text:
est manducari agnus acceptus ex oest manducari agnus acceptus ex ouibus et capris tamquam iustis et iniustis, ad se praefigurandum praecessisse firmaret. documenta quippe dei et hominis ubique conseruans parentes et bonos et malos propter conuenientiam humanitatis non spreuit, partum autem uirginis propter miraculum diuinitatis elegit. Inaniter ergo Faustus in se ipsum potius dente sacrilego saeuiens sanctam scripturam, quam totus iam mundus merito ueneratur, accusat: quae, ut supra dixi, tamquam speculi fidelis nitor nullius accepit adulandam personam. sed et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda proponit, nec solum homines ipsos uel uituperabiles uel laudabiles intimans, uerum etiam quaedam in uituperabilibus laudanda et in laudabilibus uituperanda non tacens. neque enim quia uituperabilis homo erat Saul ideo non est laudabile factum eius, quod gustatum de ana themate tam dili
Abbreviated transcription (Latin):
tib dicit auditam: qđ factum etiam
ipse pater iacob cum eos benediceret
suꝑ caput eiꝰ accusando et detestando
non tacuit. Hoc gͦ crimen potiꝰ fau¬
stus obiceret. ubi non error ex ha¬
bitu meretricio. s omĩno uolunta¬
ria contaminatio pat̾ni lectuli ap¬
paret: nisi et ipsam thamar plus
odisset. qđ illo concubitu nichil
aliud qͣm parere cuperet. qͣm si
sola libidine carnalis uoluptatis
arsisset. et xp̃i. ꝓgenitores culpan¬
do. incarnationi eius fidem dero¬
gari uoluisset:ignorans miser ue¬
rissimum. et ueracissimum saluatorẽ
non solum loquendo. s etiam nascen¬
do magistrum extitisse. fideles enin
eiꝰ uent᷑i ex omĩb gentib etiam ex¬
emplo carnus ipsius discere debuȩ¬
runt: parentum suoꝵ iniquitates si¬
bi obesse non posse. ꝓ inde sponsus
ille. suis congruens inuitatis qui uo¬
caturus erat ad nuptias bonos et ma¬
los. etiam nasci uoluit de bonis et
malis: ut ꝓpħiam pasche qua p̃ceptꝰ

Expanded text:
tibus dicit auditam. quod factum etiam tibus dicit auditam. quod factum etiam ipse pater Iacob. cum eos benediceret, super caput eius accusando et detestando non tacuit. hoc ergo crimen potius Faustus obiceret, ubi non error ex habitu meretricio, sed omnino uoluntaria contaminatio paterni lectuli adparet, nisi et ipsam Thamar plus odisset, quod illo concubitu nihil aliud quam parere cuperet, quam si sola libidine carnalis uoluptatis arsisset, et Christi progenitores culpando incarnationi eius fidem derogari uoluisset, ignorans miser uerissimum et ueracissimum saluatorem non solum loquendo, sed etiam nascendo magistrum extitisse. fideles enim eius uenturi ex omnibus gentibus etiam exemplo carnis ipsius discere debuerunt parentum suorum iniquitates sibi obesse non posse. proinde sponsus ille suis congruens inuitatis, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos. etiam nasci uoluit de bonis et malis, ut prophetiam paschae. qua praeceptus
Abbreviated transcription (Latin):
þatre cui tam magnum testimoni¬
um d̾s ꝑhibet. p̃cipue benedictus. et
supra om̃s laudatus ẽ. Quinimmo.
hinc ex pressius apparet. non ad ipsũ.
s ad xp̃m qui ex eiꝰ tribu p̃nuntiaba¬
tur in carne uenturus. illam ꝑtin̾e
ꝓpħiam: et ideo magis flagitium
eiꝰ diuina scͥptura tacere non debu¬
it. sicut non tacuit: ut in uerbis pa¬
tris eiꝰ. quib post illud dedecuis
ita laudat᷑ quia ipse non agnoscit᷑
alius requirat᷑. qͣmqͣm faustus den-¬
te maledico hoc ipsum intelliga¬
tur mordere uoluisse. qđ xp̃c a
nobis ex eiꝰ tribu uenisse p̾dicat᷑:
maxime quia in generationib
patrum eiꝰ quas matheus euange¬
lista cominemorat etiã zara quẽ
thamar ipsa ex illo conceptu pe¬
þerit inuenitur. Nam si stirpem
iacob non xp̃i generationem uel¬
let reyrehendere. habebat magis
ymituum ruben qui paternum tho¬
rum nefaria libidine uiolauit. qua¬
lem fornicationem apłs nec in gen¬

Expanded text:
patre, cui tam magnum testimonipatre, cui tam magnum testimonium deus perhibet, praecipue benedictus et supra omnes laudatus est. quin immo hinc expressius adparet non ad ipsum, sed ad Christum, qui ex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, illam pertinere prophetiam, et ideo magis flagitium eius diuina scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit, ut in uerbis patris eius, quibus post illud dedecus ita laudatur, quia ipse non agnoscitur, alius requiratur. Quamquam Faustus dente maledico hoc ipsum intellegatur mordere uoluisse, quod Christus a nobis ex eius tribu uenisse praedicatur, maxime quia in generationibus patrum eius, quas Matthaeus euangelista commemorat, etiam Zara. quem Thamar ipsa ex illo conceptu peperit, inuenitur. nam si. stirpem Iacob, non Christi generationem uellet reprehendere, habebat magis primitiuum Ruben, qui paternum torum nefaria libidine uiolauit: qualem fornicationem apostolus nec in gen
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. Quis enim nr̃m in ipso e¬
uangłio non detestat᷑ herodis crude¬
litatemꝰͥ cum de xp̃i natiuitate sol¬
licitus tot infantes iussit occidi:
At hoc factum ibi non uituperat᷑:
s tantum narrat᷑. S ne hoc mani¬
chei uesana impudentia falsum ẽẽ
contendant. quia et ipsam xp̃i nati¬
uitatem qua herodes ꝑturbatus ẽ
negant: ipsoꝵ iudeoꝵ immanitatẽ
et cecitatem legant qͤmadmodum il¬
lic tantumm narretur non uituꝑet᷑.
et tamen ab om̃ib detestet᷑. S in qͥ¬
unt iste iudas qui cum sua nuru con¬
cubuit inter duodecim patriarchas
computat᷑. Quid enim: Et ille iudas
qui dñm tradidit: nonne inter duo¬
decim apłos numeratus ẽ. et cum
eis unus ex eis ad p̃dicandum euan¬
głium diabolus missus ẽ: S adhuc
respondent et dicunt. ille post tale
facinus laqueo suo ꝑenitus et apłoꝵ
numero exemptus ẽ. iste autem pꝰ¬
hanc turpitudinem int̾ fr̃es suos ab illo

Expanded text:
scribit. quis enim nostrum in ipso escribit. quis enim nostrum in ipso euangelio non detestatur Herodis crudelitatem, cum de Christi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi natiuitatem, qua Herodes perturbatus est, negant, ipsorum Iudaeorum inmanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non uituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. Sed, inquiunt, iste ludas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim patriarchas conputatur. quid enim? et ille ludas, qui dominum tradidit, nonne inter duodecim apostolos numeratus est et cum eis unus ex eis ad praedicandum euangelium diabolus missus est? sed adhuc respondent et dicunt: ille post tale facinus laqueo suo peremptus et apostolorum numero exemptus est; iste autem phanc turpitudinem inter fratres suos ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
nus culpata. s omĩno a socero lauda¬
ia intelligatur. que tamen consul¬
ta illa eterna lege iusticie que na¬
turalem ordinem ꝑturbari uetat.
non utiq tantimm corpoꝵ. s maxi¬
me ac primitus animoꝵ quia in
ꝓereandis filiis. ordinatam societatẽ
non custodiuit. merito culpabilis inue¬
nit᷑ qͥd mirum si ais peccatrix apec¬
catore laudat᷑: Qđ ita nobis faustus uł
ipsa manichea ꝑuersitas arbitratur
aduersum: quasi nobis in illiꝰ scͥpture
ueneratione dignoq p̃conio uitia ho¬
minum que illa commemorat. neces¬
se sit approbare. Quin potiꝰ necesse ẽ
ut qͣnto illam religiosius accipimus.
tanto fidentiꝰ illa culpemꝰ: que ꝑ eiꝰ
ueritatem certiꝰ culpalda didicimꝰ.
Ibi enĩ fornicatio: et omĩs illicitus
concubitus diuino iure dãpnatur.
Ac ꝑ hoc cum talia quorundam fac¬
ta cominemorat. de quib eo loco su¬
am taceat sententiam. iudicanda
nobis ꝑmittit: non laudanda pre¬

Expanded text:
nus culpata, sed omnino a socero laudanus culpata, sed omnino a socero laudata intellegatur — quae tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inlicitus concubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanda prae
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Deniq cum iussu eiꝰ ꝓduceret᷑
ad mortem. et uirgani. monile. atq
anulum ꝓtulisset. dicens se ab eo gͣ
uidatam. cuius pignera illa essent:
ubi ea que dederat ille cognouit
istam magis qͣm se iustificatam eẽ
respondit. qđ ei filium suum ma¬
ritum coniungere noluisset: qua
destitutione compulsa illo modo
potiꝰ qͣm nullomͦ posteritatem non
aliunde qͣm ab eadem stirpe conqͥ¬
reret. In qua sententia non eam ius¬
łificatam s eam magis qͣm se iusti¬
ficatam dicens nec ipsam laudaũ
s in sui comparatione preposuit:
desiderium scilicet habende ꝓlis.
quo ducta illa se socero subposuerat.
minꝰ culꝑans. qͣm libidinosi concu¬
bitus ardorem. quo ipse uelut ad
meretricem uictus intrauerat: si¬
cut quib dam dicit᷑. iustificastis
sodomam. id ẽ tantum peccastis.
ut uobis sodonia comꝑata iusta ui¬
deat᷑. Quamqͣm etiã si hec mulier.
non in peioris facti comꝑatione mi¬

Expanded text:
rum. denique cum iussu eius produceretur rum. denique cum iussu eius produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa essent, ubi ea, quae dederat, ille cognouit, istam magis quam se iustificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum coniungere noluisset, qua destitutione conpulsa illo modo potius quam nullo modo posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe conquireret. in qua sententia non eam iustificatam, sed eam magis quam se iustificatam dicens nec ipsam laudauit, sed in sui conparatione praeposuit, desiderium scilicet habendae prolis, quo ducta illa se socero subposuerat, minus culpans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis Sodoma conparata iusta uideatur. quamquam etiamsi haec mulier non in peioris facti conparatione mi
Abbreviated transcription (Latin):
diuina atq et̾na lege dampnatur
Omnem qͥ ppe de honestat emptorẽ:
turpitudo uenalis. Ac ꝑ hoc iudas
et sic grauius peccasset si nurum
sciens cum ea concumbere uoluis¬
set: si enim uir et uxor sicut dñs
dicit non iam duo s una caro ẽ.
non alit̾ nurus ẽ deputanda qͣm
filia: tamen eum qͣntum in ipso
erat deformit cum meretrice cu¬
basse non dubium ẽ. At illa que
socerumfefellit. non carnis eius
concupiscentia. nec meretrice mers¬
cedis cupiditate peccauit. s ex iy¬
so sanguine ꝓlem requirens. ex
quo duob iam fr̃ib nupta. tertio
quoq denegato habere non po¬
tuit. patri eoꝵ socero suo fetandi
cor pus fraude subiecit pignore merce¬
dis accepto: qđ non ad ornamentum.
s testimonium reseruauit. Melius
quidem sine filiis remaneret: qͣm sine
iure mnatrimonii mat̾ fieret. Longe
tamen alia intentione peccauit q̃
filiis suis patrem ꝓuidit socerum suũ:
qͣm si eum sibi concupiuisset adulte¬

Expanded text:
diuina atque aeterna lege damnatur. diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat emptorem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas etsi grauius peccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoque denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum, sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iure matrimonii mater fieret; longe tamen alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adulte
Abbreviated transcription (Latin):
unius ueri dei cultum xp̃iano im¬
ꝑio subiugauit. edomito orbe ter-¬
rarum. non uiolentia bellici certa¬
minis. s inuicte potentia ueritatis:
Ubi enim litterarum illarum lauda¬
tus ẽ iudas: Quid de illo boni sc̃ptͣa
uenturus: benedictione patris sui
p̃ ceteris commendatus eminuit:
Ceterum ad id qđ eum faustus for¬
nicatum commemorauit: addimꝰ
nos aliud qđ̃ frẽm suum ioseph in
egyptum uendidit. Nunqͥd cuiꝰ qͣm
membra distorta deprauant lucem:
que cuncta demonstrat: Sic nec cuiꝰ¬
piam malefacta malam scripturam
faciunt: qua ꝓdente legentib in no¬
tescunt. Consulta qͥ ppe et̾na lex illa
que ordinem naturalem conseruari
iubet. ꝑturbari uetat. non nͥ ꝓpagati.¬
onis causa statuit hominis concubi¬
tum fieri: et hoc non nͥ socialit̾ ordi¬
nato conubio qđ non ꝑuertat uincu¬
lum pacis. Et ideo ꝓstitutio femina¬
rum non ad substituendam prolem.
s ad satiandam libidinem ꝓpositaꝵ:

Expanded text:
unius dei ueri cultum christiano imunius dei ueri cultum christiano imperio subiugauit edomito orbe terrarum non uiolentia bellici certaminis, sed inuictae potentia ueritatis. ubi enim litterarum illarum laudatus est ludas ? quid de illo boni scriptura uenturus, benedictione patris sui prae ceteris commendatus eminuit? Ceterum ad id, quod eum Faustus fornicatum commemorauit, addimus nos aliud, quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum uendidit. numquid cuiusquam membra distorta deprauant lucem, quae cuncta demonstrat? sic nec cuiuspiam malefacta malam scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis causa statuit hominis concubitum fieri, et hoc non nisi socialiter ordinato conubio, quod non peruertat uinculum pacis et ideo prostitutio feminarum non ad substituendam prolem. sed ad satiandam libidinem propositarum
Abbreviated transcription (Latin):
in illis libris laudanda ꝓponunt᷑.
non ebrietas. non incestus. S cum
hominis eiusdem et recte factum. et
peccatum scͥptum inuenimus. aliud
insinuat᷑ imitandum. aliud p̃cauen¬
dum. Porro si peccatum loth cui ꝑ¬
hibitum ẽ anteqͣm peccaret iustici¬
e testimonium. non mͦ non decolo¬
rat diuinitatem dei. uł scͥpture illiꝰ
ueritatem. uerum etiam laudandã
diligendamq: commendat qđ tan¬
qͣm speculi fidelis nitor ad motaꝵ
sibi ꝑsonaꝵ non solum que pulcͣ
atq integra. s etiam que defor¬
mia uitiosaq sunt indicat. qͣnto
magis factum iude qđ cum sua nu¬
ru concubuit. nichil omĩno affert.
unde auctoritas sc̃a culpet᷑. que in
illis libris fundata ꝑsistens. non
tantum paucissimoꝵ manicheorũ
calumpniosas argutias. uerum etiã
gentilium tot tantoꝵq ppłoꝵ hor¬
rendas inimicicias diuino iure con¬
tempnit quos pene iam totos a ne¬
faria suꝑsticione si mulachroꝵ. ad

Expanded text:
in illis libris laudanda proponuntur, in illis libris laudanda proponuntur, non ebrietas, non incestus; sed cum hominis eiusdem et recte factum et peccatum scriptum inuenimus, aliud insinuatur imitandum, aliud praecauendum. porro si peccatum Loth, cui perhibitum est, antequam peccaret, iustitiae testimonium, non modo non decolorat diuinitatem dei uel scripturae illius ueritatem, uerum etiam laudandam diligendamque commendat, quod tamquam speculi fidelis nitor admotarum sibi personarum non solum, quae pulchra atque integra, uerum etiam quae deformia uitiosaque sint, indicat: quanto magis factum Iudae, quod cum sua nuru concubuit, nihil omnino adfert, unde auctoritas sancta culpetur! quae in illis libris fundata persistens non tantum paucissimorum Manichaeorum calumniosas argutias, uerum etiam gentilium tot tantorumque populorum horrendas inimicitias diuino iure contemnit, quos paene iam totos a nefaria superstitione simulacrorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
atq pietate. et longe remota a iu¬
ditio carnalium altitudine ꝓpħie:
non ẽ nunc disserendi locus. Tan¬
tum ab his criminib quib eos ma¬
ledica et ueritatis inimica lingua
pulsauit defendendi fuerint in hoc
presenti opere nr̃o. ne contra scͥpt᷑as
scãs et salubres aliquid sibi dicere
uiderent᷑ qui eas ꝑuersa et ad u̾sa
mente legerunt. dum petulantib
conuitiis insectant᷑ eos qui illic
cum tanto honore p̃dicantur. Ce¬
terum lotħ frat̃ idem consangune¬
us abrabe nequaqͣm istis cõꝑandꝰ
ẽ. de quib ds dicit. ego sum đs
abraham et ds ysaac et ds iacob. nec
in eorum numero deputandus. quib
illa scriptura usq in finem ꝑhibet
iusticie testimonium qͣmuis inter so¬
domitas pie casteq uersatus. hospi¬
talitatis etiam meritis cõmendatus.
ab illius terre incendio liberatus
sit. et eiꝰ posteris terra possessioĩs
ꝓpt̾ abraham qui patruus eiꝰ fuerat
dono dei data sit. Hec nob merita

Expanded text:
atque pietate et longe remota a iuatque pietate et longe remota a iudicio carnalium altitudine prophetiae non est nunc disserendi locus: tantum ab his criminibus, quibus eos maledica et ueritatis inimica lingua pulsauit, defendendi fuerint in hoc praesenti opere nostro, ne contra scripturas sanctas et salubres aliquid sibi dicere uiderentur, qui eas peruersa et aduersa mente legerunt, dum petulantibus conuiciis insectantur eos, qui illic cum tanto honore praedicantur. Ceterum Loth frater, id est consanguineus Abrahae, nequaquam istis conparandus est, de quibus deus dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, nec in eorum numero deputandus, quibus illa scriptura usque in finem perhibet iustitiae testimonium. quamuis inter Sodomitas pie casteque uersatus, hospitalitatis etiam meritis commendatus ab illius terrae incendio liberatus sit et eius posteris terra possessionis propter Abraham, qui patruus eius fuerat, dono dei data sit. haec nobis merita
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. laudat᷑ a ppłis etiam illa uita
cuius amore conuersi. spem scł̃i reli¬
querunt: et ex cuiꝰ ꝓfessione ad mi¬
sericordiam regende plebis assũpti
sunt. Id enim agunt in om̃ib labo¬
rib suis. ut illa ꝓfessio quo se con¬
uerterant. quia tales rectores ppłis
dedit. latius et clarius glorificet᷑. tan¬
qͣm iacob non recusantem noctem lie.
ut rachel pomis suaue olentib et
clare intentib potiat᷑ : que aliq̃n
et ipsa prestante miscdia dei ꝑ se
ipsam parit. uix tandem quidem.
quia ꝑ rarum ẽ. ut in yͥncipio erat
uerbum. et uerbum erat apud dm.
et ds erat uerbum. et quicquid de
hac re pie sapienterq dicit᷑ si ne
phantasmate carnalis cogitationis
et salubriter uł ex parte capiat᷑.
Hec de trib patrib abraham ysaac
et iacob quoꝵ se dm appellari uolu¬
it d̃s qͦm catholica eccłia colit: ad u̾sus
fausti calumpnias dicta suffecerit.
De quoꝵ trium hominum meritis

Expanded text:
fidei, laudatur a populis etiam illa uita. fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores populis dedit, latius et clarius glorificetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare nitentibus potiatur: quae aliquando et ipsa praestante misericordia dei per se ipsam parit, uix tandem quidem, quia perrarum est, ut "in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum" et quicquid de hac re pie sapienterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter uel ex parte capiatur. Haec de tribus patribus, Abraham, Isaac et Iacob, quorum se deum appellari uoluit deus, quem catholica ecclesia colit, aduersus Fausti calumnias dicta suffecerint. de quorum trium hominum meritis