comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erubescamus de xp̃i nomine. insultetur nob qr credĩꝰ in
crucifixum. in occifum. planc in occisum. s de quo sangius¬
nͥ manaret: cgrographum peccatorũ nr̃oꝵ adhuc maneret
Prorsus in occisum credidi. S hoc in illo occisum ẽ. qđ sũp¬
ciplinȩ robustissima auctoritate firmatum. qr ustus ex
fide uiuit. eaq fidei deuotio officium a nob exigit et cordis
et linguȩ. Ait enim apłs. Corde creditur ad iusticiã. ore
aũt confessio fit ad salutẽ. Oportet nos gͦ ẽẽ. et iusticie me¬
mores et salutis. qͣndoquidẽ insempit̾nam iusticiã itg¬
naturi ap̃senti sđo maligno salui fieri ñ possumꝰ. nͥ et nos
ad salutem ꝓximoꝵ intentes. etiam ore ꝓfiteamur qͣmcor¬
ne aliud inꝑfessione oris. aliud sit incordis archano. Ni¬
chil enun ꝓdest hoc inẽt cordi qđ uerum ẽ. si hoc dr̃uoce
qđ falsum ẽ. qr ueritas et credenda ẽ. et loquenda. Om̃is

Expanded text:
erercrucifixum, in occisum. Plane in occisum; sed de quo nisi sanguis manaret, chirographum peccatorum nostrorum adhuc maneret. Prorsus in occisum credidi: sed hoc in illo occisum est quod sumpciplinae robustissima auctoritate firmatum, Quia justus ex fide vivit ; eaque fides officium a nobis exigit et cordis et linguae; ait enim Apostolus, Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem — oportet nos esse et iustitiae memores et salutis, quandoquidem in sempiterna iustitia regnaturi a praesenti saeculo maligno salui fieri non possumus, nisi et nos ad salutem proximorum nitentes etiam ore profiteamur fine aliud in professione oris, aliud sit in cordis arcano. Nihil enim prodest hoc esse in corde quod verum est, si hoc dicitur voce quod falsum est; quia veritas et cr
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Humilem tues confiteri filium dĩ. Magnum uerbũ
dĩ. uirtutẽ dĩ. sapientiã dĩ. ñ erubescis confiteri: natũ cru
cifixũ. mortuũ erubescis confiteri. Atus. excelsus. equalis
us. Aegrote qͦmͦ sanabis. qui de medicam̃to tuo erubescis:
elige tempꝰ. Nune ẽ tempꝰ. Dostea contẽptus ille ueniet
admirandus. Iudicatꝰ ille ueniet iudicaturus. occisus ille ex
citaturus. ex honoratus ueniet honoraturus .mͦ et postta.
Modo infide res ẽ. postea in manifestatione erit. Elige hoc
tempore qͣm partẽ teneas infutura. De. xp̃i nomine eru
habes. cuuenerit in gła sua redditurus qđ ꝓmisit bonis.
qđ minatus ẽ mał. Ui eristu quid facies. si te attendat ille
excelsus et dicat tͥ. erubiusti de humilitate mea. ñ eris
inclaritate mea: discedat e mala uerecundia. accedat
salubris impudentia. si impudentia dicenda ẽ. S tamen
fr̃s. extorsi mͥ ut hoc dicerem. nec timerem ꝓrsus. Nolo enĩ¬

Expanded text:
bis. Humilem times confiteri Filium Dei. Magnum Verbum bis. Humilem times confiteri Filium Dei. Magnum Verbum Dei, virtutem Dei, sapientiam Dei non erubescis confiteri: natum, crucifixum, mortuum erubescis confiteri. Altus, excelsus et aequaus. Aegrote, quomodo sanaberis, qui de medicamento tuo erubescis? Elige tempus. Nunc est tempus: postea contemptus ille veniet admirandus, judicatus ille veniet judicaturus, occisus ille veniet excitaturus, exhonoratus ille veniet honoraturus. Modo, et postea: modo in fide res est, postea in manifestatione erit. Elige hoc tempore quam partem teneas in futuro. De Christi nomine erubvenerit in gloria sua redditurus quod promisit bonis, quod minatus est malis. Ubi eris tu? Quid facies, si te attendat ille excelsus, et dicat tibi, Erubuisti de humilitate mea, non eris in claritate mea? Discedat ergo mala verecundia; accedat salubris impudentia, si impudentia dicenda est: sed tamen, fratres, extorsi mihi ut hoc dicerem, nec prorsus tim
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo de qͦ dictũ ẽ. qui loquit᷑ ueritatẽ in corde suo. Hãc
aũt ueritatẽ catholicꝰ sic̃ incorde loquit᷑. qr ita credit. ita
et in ore debet ut ita p̃dicet. Contra istam uͦ nec incorde
nec in ore habeat falsitatẽ. ut et corde credat ad iusticiã
et ore confessionẽ faciat ad salutẽ. Nam et in illo psalmo
cũ dictũ eẽt. qui loquitur ueritatẽ in corde suo. mox
etiam hoc additũ ẽ. qui ñ egit dolum in lingua sua
Corde creditur ad iusticiam. ore confessio fit ad salu¬
tem. Multi credunt corde. et erubescunt confiteri
ore. Sciatis fr̃s ꝓpe iã neminẽ ẽẽ.paganoꝵ qͥ ñ apđ se ip¬
timent. sibunet inuicẽ crubescunt. faciunt a se longe sa¬
lutẽ. qr ore confessio fit ad salutẽ. Quid ꝑdest corde cre¬
didissad iusticiã. si os dubitat ꝓferre qđ corde conceptũ ẽ:
intus fidẽ ds̃ uidet s parum ẽ. Ne confitearis humilem.
times suꝑbos. et ei p̃ponis suꝑbos. qui ꝓte displicuit suꝑ¬

Expanded text:
 qui loquitur ueritatem in corde suo. hanc autem ueritatem catholicus sicut in corde loquitur, quia ita credit, ita et in ore debet, ut ita praedicet; contra istam uero nec in corde nec in ore habeat falsitatem, ut et corde credat ad iustitiam et ore confessionem faciat ad salutem. nam et in illo psalmo, cum dictum esset: qui loquitur ueritatem in corde suo, mox etiam hoc additum est: qui non egit dolum in lingua suaCorde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Multi credunt corde, et erubescunt confiteri ore. Sciatis, fratres, prope jam neminem esse Paganorum, qui non apud se iptiment, sibimet invicem erubescunt, faciunt a se longe salutem: quia ore confessio fit ad salutem. Quid prodest corde credidisse ad justitiam, si os dubitat proferre quod corde conceptum est? Intus fidem Deus videt: sed parum est. Ne confitearis humilem, times superbos; et ei praeponis superbos, qui pro te displicuit super
Abbreviated transcription (Latin):
uenerint. qͣre aliꝰ sic. aliꝰ aũt sic. quart ille dõ descrente
excecct᷑. ille dõ adiuuante illuminet᷑. ñ nob uidicium
de iudicio tanti udicis usurpemꝰ. s contremiscentes ex¬
clamemꝰ cum apło. Oaltitudo diuitiarũ sapientię et
scientiȩ dĩ. qͣm inscrutabilia sũt udicia eiꝰ. et inuestiga
altitudinẽ. adhanc abyssum discutiendã. ad inscruta¬
bilia scrutanda. expectatio ur̃e caritatis inpinguat.
Agnosco modulũ meũ. sentire mͥ uideor modulum

Expanded text:
icetur, quare ille Deo deserente excaecatur, ille Deo adjuvante illuminatur, non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus ealtitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum meum, sentire mihi videor etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quare aũt ñ poterant si a me querat᷑. cito respondeo. qr
nolelunt. Malã qͥppe eoꝵ uoluntatẽ p̃uidit ds. et ꝑ pro¬
pħam p̃nunciauit ille cui abscondi futura ñ posfũt :. S.
aliam causam inqͥs dic̃ ꝓpħa ñ uoluntatis illoꝵ. Quam
Excetauit ocdos eoꝵ. t indurauit eoꝵ cor. Etiam hoc
coꝵ uoluntatẽ merusse respondeo. Sic̃ enim excecat.
sic obdurat dĩ deserendo et ñ adiuuando. Qđ occulto
iudicio facere potest inͥ quo ñ potest. Hoc om̃ino pictas
religiosoꝵ in concussum debet inuiolatumq seruart. sicut
apłs cum eandẽ ipsam t̾ctaret difficillimã questionem
absit ut sit mniquitas apđ dm̃. siue qͣndo adiuuat mise

Expanded text:
quaeratur, cito respondeo, quia nolebant: malam quippe eorum voluntatem praevidit Deus, et per Prophetam praenuntiavit ille cui abscondi futura non possunt. Sed aliam causam, inquis, dicit Propheta non voluntatis eorum. Quam excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum. Etiam hoc eorum voluntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo et non adjuvando: quod occulto judicio facere postest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumque servare; sicut Apostolus, cum eamdem ipsam tractaret difficillimam quaestionem, absit ut sit iniquit
Abbreviated transcription (Latin):
ubi possunt aliquando ꝓclamant. et turbulenta dis¬
ceptatione contendunt dicentes. Quid fecert̃ iudgi ul
quȩ culpa coꝵ fuit. si necesse erat ut sermo isaie ppħę
implcretur quẽ dix̃. dñe quis credidit auditui m̃o. et
brachium dñi cui reuelatum ẽ: quib respondemꝰ. dñĩn
p̃dixisse tem̃. ñ sccisse. Non enĩ ꝓpt̾ta quẽqͣm aĩad pec¬
candũ cogit. qr futura hominũ peccata iã nouit. Ipsoꝵ.
enĩ p̃sciuit peccata. ñ sua. ñ cuiusqͣm alterius s ipsor.¬
Qua ꝓpt̃ si ea quȩ ille p̃sciuit ipsoꝵ. ñ funt ipsoꝵ. ñ uera¬
ille presciuit. S qr illius p̃scientia falli ñ potest. sine du¬
bio ñ alius s ipsi peccant. quos dĩ peccatdres ẽẽ p̾sciuit.
Fecert̃ gͦ peccatũ udȩi. qđ eos facert ñ cõpulit cui pecca¬
tum ñ placet. s facturos et̃ p̃drẽ quẽ nichillatet. & idõ¬

Expanded text:
ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Dpraedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescint ipsorum, non vera praescivit. Sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alii, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatum non placet, sed facturos esse praedixit, quem nihil latet. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Cum uenerit gͦ exponendo legẽ sp̃ualiter qͣm nc̃
iudȩi carnaliter sapiunt. conuertet cor patris ad filium
id ẽ cor patrum ad filios. Singularẽ quippe ꝓ numero
etiam filii sic intelligant. legẽ idẽ uidȩi quẽ ad modũ
ses. Sic enĩ cor patrũ conuertetur ad filios. cũ intelligen¬
tia patrum ꝑducetur ad intelligentiam filioꝵ. & cor filio¬
rum ad patres eoꝵ. dum id qđ senserunt illi consentiunt
et isti. Ubi Lxx. dixer̃t et cor hominis ad ꝓximũ suum.
sunt enĩ int̾ se ualde ꝓximi patres et filii. In illo itaq uidicio¬
uł circa illud iudiciũ has res dicimꝰ ẽẽ uenturas. Heliam thes¬

Expanded text:
tur. cum uenerit ergo expo- nendo legem spiritaliter, quam nunc tur. cum uenerit ergo expo- nendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei carnaliter sapiunt, conuertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios. singularem quippe pro numero etiam filii sic inteses. Sic enim cor patrum convertetur ad filios, cum intelligentia patrum perducetur ad intelligentiam filiorum; et cor filiorum ad patres eorum, dum in id quod senserunt illi, consentient et isti: ubi Septuaginta dixerunt, et cor hominis ad proximum suum. Sunt enim inter se valde proximi patres et filii. uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thes
Abbreviated transcription (Latin):
ui ei inchoreh ad om̃em isrł p̃cepta et udicia oportune
cõmemorat pꝰ declaratũ futurũ tam magnũ int̾ obserua¬
tores legis contemptoresq discrim̃. Simul etiam ut dis¬
cant legẽ sp̃ualiter intelligere. et inueniant in ea xp̃m
cretio. Non enĩ frustra idem dñs ait uidȩis. Si credetis
moy̧ si. credetis et mͥ. De me enim ille scripsit. Cũ autẽ¬
ammonuisset ut meminissent legis moỹsi qͣm p̃uidebat
eos multo adhuc tẽpore ñ eã sp̃ualiter sic̃ oportuerat
accepturos. continuo subiec̃. Ecce ego mittã uob̾ heliã
thesbiten.ante qͣm ueniat dies dñi magnꝰ et illustris.
qͥ conuertet cor patris ad filiũ. et cor hominis ad prei
mũ suũ. ne forte ueniens ꝑcutiã t̾ram pęnitus. Per
hunc eliã magnũ mirabilẽq ꝓpħam exposita sibi lege
cordibusq fideliũ. Ipse quippe ante aduentũ uidicis
saluatoris ñ inmerito creditur. Curru nãq igneo raptꝰ¬
ẽ. de humanis reb. qđ euidentissime sc̃a scriptura testa¬

Expanded text:
horeb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant in ea Chriscretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Carnaliteadmonuisset, ut meminissent legis Moysi: quoniam praevidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritualiter, sicut oportuerat, accepturos, continuo subjecit: Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, antequam veniat dies Domini magnus et illustris, qui convertet cor patris ad filium, et cor hmum suum, ne forte veniens percutiam terram penitus . » Per hunc Eliam magnum mirabilemque prophecordibusque fidelium. ipse quippe ante aduentum iudicis saluatoris non immerito est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testa
Abbreviated transcription (Latin):
scđm eu̾głm quidẽ inmici ꝓpt̃ uos: est gͦ in maloꝵ po¬
testate peccare. Ut aũt peccando hoc uł hoc illa malicia
faciant. ñ ẽ. in eoꝵ potestate s dĩ diuidentis tenebras et
ordinantis eas. ut hinc etiam qđ faciunt contͣ uoluntatẽ
dĩ ñ impltat᷑ nisi uoluntas dĩ. Legimꝰ inactib apłoꝵ qđ¬
cũ dimissi a iudȩis apłi uenissent ad suos. et indicassent
ti clũ et t̾ram mare et om̃a quȩ in eis sũt. qͥ ꝑ os patris nr̃i
dauid sc̃i pueri tui dixisti. qͣre fremuert̃ gentes et ppłi
meditati sũt in ania. astitert̃ reges t̾rȩ et pͥncipes conue

Expanded text:
Evangelium quidem inimici propter vos? Est ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus ApoCum dimissi a Judaeis apostoli venissent ad suos, et indicassent ti coelum et terram et mare, et omnia quae in eis sunt, qui per os patris nostri David sancti pueri tui dixisti: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania: Astiterunt reges terrae, et principes co
Abbreviated transcription (Latin):
sequent̃ aꝑit adiungens. Finis enĩ legis xp̃c. adiusticiam
om̃i credenti. Hlanc itaq iusticiã dĩ ñ inp̃cepto legis qͦ timor
incutitur. s in adiutorio gr̃e xp̃i. ad quã solum utiliter le¬
gis udut pedagogi timor duc̃ constitutã eẽ qui intelligit.
ipse intelligit qͥ sit xp̃ianꝰ. Nam si ꝑ legẽ iusticia ͥg xp̃c¬

Expanded text:
Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti ? Hanc itaque justitiam Dei, non in praecepto legis, quo timor incutitur, sed in adjutorio gratiae Christi, ad quam solam utiliter legis velut paedagogi timor ducit , constitutam esse qui intelligit, ipse intelligit quare sit christianus. Nam si per legem justitia, ergo C
Abbreviated transcription (Latin):
ciliationẽ. quẽ mundus odit ex eadem massa ꝑtinens ad
uasa urȩ quȩ ꝑfecta sunt inꝑditionẽ. Deniq cũ dixisset.
si de mundo essetis. mundus qđ suum erat diligeret. con¬
tinuo subiecit. Quia uͦ de mundo ñ estis. s ego degi uos de
mundo. ꝓpt̃ea odit uos mundus. Ergo et ipsi inde eraÑ.
unde ut ñ eẽnt: electi sunt inde. ñ meritis suis quoꝵ nul
rum arbitrium impsa radice uiciata. s gratuita hoc ẽ. uera
gr̃a. Qui enĩ de mundo mundũ elegit̾. fecit qđ eligeret.¬

Expanded text:
ciliationem: quem mundus odit, ex eadem massa pertinens ad ciliationem: quem mundus odit, ex eadem massa pertinens ad « vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . » Denique cum dixisset, « Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret, » continuo subjecit: « Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo; propterea odit vos mundus. » Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulrum arbitrium in ipsa radice vitiata, sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. homo rectꝰ. ut manere in ea rectitudine posset ñ sine
diuino ad utorio. et suo fieri ꝑuersus arbitrio. utrũlibet
horum elegisset. dĩ uoluntas fieret. aut etiã ab illo. aut
certt de illo. Proinde qr suam maluit facere qͣm dĩ. de
illo facta ẽ. uoluntas dĩ. qr ex eadẽ massa ꝑditionis quȩ
de illius stẏrpe ꝓfiux̃. facit aliud uas in honorẽ aliud in con¬
do inquit ẽc̃tis mundus qđ suum erat diligeret. Uniuersȩ
itaq dic̃ aeccłiȩ̾ hoc. quã plerumq etiam ipsam mundi no¬
mine appellat. Sicut illud ẽ. ds erat in xp̃o. mundum recon¬
cilians sibi. Itemq illud. Non enimͣ filiꝰ hominis ut iudicet
mundũ. s ut saluetur mundus ꝑ ipsum. & in epła sua ioħs
di. Totus gͦ mundus aeccłia ẽ. et totꝰ mundus odit ȩccłam
Mundus g. odit mundum. inimicͦ reconciliatũ. dãpnatꝰ
saluatũ. inquinatꝰ mundatũ. S iste mundus quẽ ds̃ in
catũ om̃e donat᷑. de mundo ẽ. electus inimico. damnato.

Expanded text:
tus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in condo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat: sicut est illud, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud. Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Et in Epistola » Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum: sed iste mundus, quem Deus in peccatum omne donatur, de mundo electus est inimico, damnato,
Abbreviated transcription (Latin):
credit quanto fructus eiꝰ magis nouit. qͦͥs opari solet fides
completa. quando adhucusq sunt gentes qđ certissimũ ẽ
nob. inquib mͦ cepit. et in quib ñdum cępit implen: ñ
itaq sic dictum ẽ. apłis. eritism testes in ierłm et intora
iudea et samaria et usq ad extremũ t̾rȩ. tamquã ipsi soli
quib tunc loquebat᷑ totum munꝰ fuerint impleturi S fic
cis solis uidetur dixisse qđ dr̃e. Ecec uobcum sum usq ad¬

Expanded text:
credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides completa, quando adhuc usque sunt gentes, quod certissimum est nobis. in quibus modo coepit et in quibus nondum coepit impleri? non itaque sic dictum est apostolis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque ad extremum terrae, tamquam ipsi soli, quibus tunc loquebatur, tantum munus fuerint impleturi, sed sicut eis solis uidetur dixisse, quod dixit: Ecce ego uobiscum sum
Abbreviated transcription (Latin):
uerat dicens. Pater ignoscc illis qr nesciunt quid faciunt
De qua eoꝵ ignominia. et apłs dic̃. Testimonium illis phibco
quia relum di habent.s ñ scđm scientiam . T unc et hot sulb¬
unx̃. atq ait: Ignorantes enim dĩ iusticiam et suam uoleñ
ceat intrinsecus. tam̃ fides & auditu ẽ. & qͣm audient᷑ si¬
ne p̃dicante : neq enim qr dĩdat increm̃tum. ideo ñ est
ꝓpria dĩ filium ñ receꝑunt quãuis exauditu in nob facta
sit. non tam̃ ad cum sensum corporis ꝑtinet qui appellat᷑
auditꝰ. qm̃ ñ ẽ. sonus. nec ad odos huius carnis. qm ñ ẽ.
color aut corporis forma. net ad cum qui dr̃ tactus. qm̃ cor
pulentiȩ nil habet. nec ad ullum om̃ino sensum corporis
insemetipso. Deniq potest et simulatione confingi. et pu¬
tari cẽ. in qͦ ñ ẽ. Suam quisq gͥ fidem apud se ipfum ui¬
det. in altero aũt credit eam ẽt : uidet. et tanto firmius

Expanded text:
verat dicens, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt verat dicens, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . De qua eorum ignorantia et Apostolus dicit, Testimonium illis perhibeo quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam: tunc enim et hoc subjunxit, atque ait, Ignorantes eniceat intrinsecus; tamen fides ex auditu est: et quomodo audiunt sine praedicante ? Neque enim quia Deus dat incrementum , ideo non est propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus, quoniam corpulentiae nihil habet; nec ad ullum omnino sensum corporis,in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius
Abbreviated transcription (Latin):
mutari homines in melius ñ possũt. s qͣndui talia sapi¬
unt ñ possunt crede. ł linc excecant᷑ et indurantia.
qr negando diuinũ ad uitoriũ ñ adiuuant᷑. Hoc de ui¬
deis qr excecati et indurati sunt dĩ p̃sciuit. atq in eis sp̃u¬
ꝓpħa p̃dix̃. Qđ uͦ addidit et conuertant᷑ et sanẽ cos:
utrum subaudiendũ sit ñ. idẽ. ñ conuertant᷑. conexa de¬
suꝑ sententia ubi dictum ẽ. ut ñ uideant ođis et intelli¬
gant corde. qr et hic utiq dictum ẽ. ut ñ intelligant. et
uerte nos. anforte et hoc de suꝑnę medicine miscdia
tatis erant. et fuã iusticiã constituere uolebant . adhos
desererentur ut excecarentur. ad hoc excecarnt᷑. ut̃
offendent in lapidem offensionis. et impleret᷑ facies roꝵ
ignominia. atq ita humiliati quererent nom̃ dñi. et ñ
suã q̃ inflat᷑ suꝑb s iusticiã dĩ qͣiustificat᷑ impius. hoc
puncti in xp̃m postra credid̾unt. ꝓ quib et ipse ora¬

Expanded text:
us homines non possunt; sed quamdiu talia sapiunt, non possunt credere. Hinc excaecantur, et indurantur; quia negando divinum adjutorium, non adjuvantur. Hoc de Judaeis qui excaecati et indurati sunt, Deus praescivit, atque in ejus Spd vero addidit, Et convertantur et sanem eos: utrum subaudiendum sit, non, id est, non convertantur, connexa desuper sententia, ubi dictum est, ut non videant oculis et intelligant corde; quia et hic utique dictum est, ut non intelligant? et tutum, converte nos . An forte et hoc de supernae medicinae misericordia tatis erant, et suam justitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc m postea crediderunt: pro quibus et ipse ora
Abbreviated transcription (Latin):
tulit insuꝑbiã. et qͦsdam nimia fuę uoluntatis diffiden¬
tia deiecit in nęgligentiã. Illi dicunt. Ut quid rogamꝰ
dm̃ ne uincam̃ temptatione. qđ inñra ẽ. potestat̾e : is¬
ti dicunt. Ut qͥd conamͣ bene uiuere. qđ in dĩ ẽ. potesti¬
te : o dñe. õpat̃ qui es incelis ne nos inferas inqͣmlibet
istarũ temptationũ : s lib̾a nos amalo. Audiamꝰ dñm di¬
centem. rogaui ꝓ te petre ut ñ deficiat fides tua. ne sic
existimemꝰ fidem nr̃am et̃. in libo arbitrio. ut diuino ñ
egcat adiutorio. audiamꝰ et eugłistam dicentẽ. dedit eis
potestatt̃ filios dĩ fieri. ne om̃ino existimemꝰ in nr̃a potes¬
tate ñ cẽ. qđ credimꝰ. Ueruntam̃ inutroq illius beneficia

Expanded text:
tulit in superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentulit in superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Utquid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Utquid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o Pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo ! Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ; ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem, Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus: verumtamen in utroque illius beneficia
Abbreviated transcription (Latin):
si me teneamꝰ. Ipsa ꝑduc̃ ad cubiculũ regis. in q̾ sũt om̃is
thesauri sapientientiȩ et scientię ab sconditi. Non enĩ dñs
uidebat. qͣndo dicebat. Multa habeo uob dicere.s. non
potestis illa portare mͦ. Ambulandum ẽ. ꝓficiendum ẽ.
crescendum ẽ. ut sint corda nr̃a capacia carum rerum
qͣs caꝑe mͦ ñ possumꝰ. Qđ si nos ultimus dies pficientes in¬
uenerit. ibi discemꝰ qđ hic ñ potuimꝰ. Siquis aũt questio
nẽ istam liquidius et medius nouit sc posse et confidit᷑
exponere. absit ut ñ sim paratior discert quã
docert. tantũ ne audrat. quisqͣm libum arbitnũ sic de¬
fenđe. ut nob orationẽ qua dicimꝰ ne nos inferas intẽp¬
tationẽ conetur auferre. Rursus ne quisqͣm neget uo¬
luntatis arbitrium. et audeat excusart peccatũ. s au¬
diamꝰ dñm et p̃cipientẽ et opitulantẽ et iubentt̃ qͥd fa¬
cert debeamus. et adiuuantẽ ut implert possumꝰ. Nam
et quosdam nimia suȩ uoluntatis diffidentia fiducia ex¬

Expanded text:
e teneamus: ipsa perducet ad cubiculum regis, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Non enim ipsevidebat, quando dicebat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum est, crescendum est, ut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discemus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare peccatum. Sed audiamus Dominum, et praecipientem, et opitulantem; et jubentem quid facere debeamus, et adjuvantem ut implere possimus. Nam et quosdam nimia suae voluntatis fiducia ex
Abbreviated transcription (Latin):
mus. s sp̃m qͥ ex dõ ẽ. ut sciamꝰ quȩ adõ donata sunt nob̾.
Quos gͦ prohibuit. nͥ luttos atq t̾renos: qui ñdum in trin¬
secus regenerati atq nutriti imaginẽ illius hominis por¬
tant. qui pͥmꝰ factus ẽ. de t̾ra t̾renus. & qr ei a quo factꝰ ẽ.
noluit obtemꝑare. in id lapsus ẽ. unde factus. meruitq pꝰ
peccatũ audire. t̾ra es et int̾ram ibis. Talib gͥ hominib
dic̃ apłs. Ohomo tu quis ẽs ut respondeas dõ  nũquid fig
mentũ ei dic̃ qui se furẽ. quare sic me fecisti: Quan
du gͦ figm̃tum es. ñdum ꝑfectus filiꝰ. qr ñdum hausisti
plenissimã gr̃am qua nob̾ data ẽ. potestas filios dĩ fieri. qͦ
possis audire.lã ñ uos dicã seruos s amicos. tu qͥs es qui res

Expanded text:
qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibus dicit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se fdiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam, qua nobis data est potestas filios Dei fieri, qua possis audire: Jam non dicam vo
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria siue angłica siue humana peccata. cui nec
iusticia creaturȩ cuiusꝗͣ ẽ. necessaria. s ut notas face¬
ret diuitias głȩ suȩ inuasa miscđĩȩ. ne se inbonis oꝑib
tamqͣm de ꝓpriis extollerent uirib. s humilit̃ intelli¬
gerent nͥ illius dĩ gr̃a ñ debita s gratuita subueniret.
id fuisse reddendum meritis suis qđ aliis in eadẽ massa
redditum cernerent. Cęt̃i aũt homines ad istam societa¬
tẽ ñ ꝑtinentes. quoꝵ tam̃ et animã et corpꝰ dĩ bonitas
oꝑata ẽ. et quicqͥd habet ipsa natura p̃ter uciũ qđ eidẽ
inflix̃ suꝑbientis uoluntatis audacia. ꝓpt̃̾ hoc adõ presci¬
toꝵ. sine sua gr̃a quid ualeret. et in coꝵ iustis et debitis
penis uasa miscđię quȩ ñ suoꝵ. oꝑum meritis s gratuita
dĩ gr̃a sunt ab illa contritione discreta quid sibi collatũ
c̃ẽt addiscerent. ut om̃c os obstruatur. et qui głatur in

Expanded text:
ec justitia creaturae cujusquam est necessaria, sed ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, ne se in bonis operibus tanquam de propriis extollerent viribus; sed humiliter intelligerent, nisi illis Dei gratia non debita, sed gratuita subveniret, id fuisse reddendum meritis suis, quod aliis in eadem massa redditum cernerent. Ita non pertinentes, quorum tamen et animam et corpus Dei bonitas operata est, et quidquid habet ipsa natura praeter vitium, quod eidem infixit superbientis voluntatis audacia, propter hoc a Derbitrium sine sua gratia quid ualeret, et in eorum iustis et debitis poenis uasa misericordiae, quae non suorum operum meritis sed gratuita dei gratia sunt ab illa concretione discreta, quid sibi conlatum esset, addiscerent, ut omne os obstruatur et, qui gloriatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
latet. Sic enĩ fortasse significare uoluit sc ipsum hoc
facere. idẽ. gr̃a sua ficri. ut uocet᷑ dñs in om̃ib gentib
Qđ uͦ addidĩt. et miserebor cui misertꝰ ero. et miscđam
p̃stabo. cui miscdam p̾stittro. ibi plane exp̃ssius osten¬
dit uocationẽ qua nos uocauit. insuum regnũ et głam ñ
cturũ pollicebat᷑ dicens. uocabo nomine dñi in conspec¬
dico enĩ xp̃m ministrum fuisse circũcisionis ꝓpt̾ uerita¬
tẽ dĩ ad confirmandas ꝓmissiones patrũ. Gentes aũt su
ꝑ miscđia glorificare dm̃. Hoc gͦ p̃dictũ ẽ. miserebor
cui misertũs ero. et miscđiam p̾stabo cui miscđiam
p̃stitero. Quib uerb̃ ꝓhibuit hominẽ uelut de ꝓpͥarũ
uirtutũ meritis głari. ut qui głatur in dño głȩtur. Nõ
enĩ ait miserebor talib uł talib s cui misericors fuero.
ut neminẽ p̃cedentẽ bonis oꝑib suis miscđiam tantę

Expanded text:
latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc facere, id est gratia sua fieri, ut uocetur dominus in omnibus gentibus. Quod uero addidit: et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, ibi plane expressius ostendit uocationem, qua nos uocauit in suum regnum et gloriam,cturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspecdico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum, genlorificare Deum . Hoc ergo praedictum est, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. Quibus verbis prohibuit hominem velut de propriarum virtutum meritis gloriari, ut qui gloriatur in Domino glorietur . Non enim ait, Miserebor talibus vel talibus, sed, cui misericors fuero; ut neminem praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae
Abbreviated transcription (Latin):
bonos reclamant. et inunius uiscerib utriq luctãtur.
Nũqͥd simul sẽꝑ erunt : infine exitur ad lucẽ. Decla¬
ratur natiuitas. quȩ hic insacram̃to figurabat᷑. et tunc
apparebit. iacob dilexi esau aũt odio habui. Quid gͦ
Ille intelligit᷑ loqui et dicert. tͣnsibo ante miserebor¬
te : de quõ dic̃ cu̾ugłm. Cum uenisset hora ut tͣnsiret
iħc de hoc mundo ad patrẽ. Qui transitus etiã pascha in
ẽ. Ipsc enim ante om̃s scõs transut ad patr̃t de hoc scło.
parart illis mansiones regni cęloꝵ. qͣs dabit eis in resur¬
rectione mortuoꝵ. qm̃ transiturus ante om̃s. pͥmogeni¬
tus amortuis factus ẽ. Grãm uͦ suã in eo ipso ualde cõ¬
mendat. cũ dic̃. et uocabo nomine dñi in conspectu
tuo. Tãqͣm inconspectu ppłi isrł. cuiꝰ moyses cũ hec au¬
diret tẏpũ gerebat. In conspectu enĩ gentis ipsius
nere locutionis musitato. In quonimirũ magnꝰ senfus

Expanded text:
bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Quid ergippe intellegitur loqui et dicere: transibo ante te, de quo dicit euangelium: cum uenisset hora, ut transiret Iesus de hoc mundo ad patrem: qui transitus etiam pascha intest. ipse enim ante omnes sanctos transiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni caelorum, quas dabit eis in resurrectione mortuorum, quoniam transiturus ante omnes primogenitus a mortuis factus est. Gratiam uero suam in eo ipso ualde commendat cum dicit: et uocabo nomine domini in conspectu tuo, tamquam in conspectu populi Israhel, cuius Moyses cum haec audiret typum gerebat. in conspectu enim gentis ipsius nere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus
Abbreviated transcription (Latin):
tea sp̃uale. Solet et sic intelligi hoc qđ dictũ ẽ. ut inesau
figuratꝰ sit maior popłs dĩ. hoc ẽ. isrliticus scđm carnẽ.
cõpletum. ubi popłs ifrł hoc ẽ. iacobminor filius suꝑa¬
Dabes aꝑte scripturã dicentẽ. dĩ uoce. Iacob dilexi.
csau aũt odio habin. Istos duos genuit rebecca. iacob et esau.
Unꝰ inde digitur. alius imꝓbatur. Unus succedit in here¬
ditatẽ. alter exeredatur. Non facit ppłm suũ ds̃ de esau.
s fac̃ de iacob. Sem̃ unũ. diuersi qui concepti sunt. Ute¬
rus unus. diuersi qui nati sunt. Nũquid ñ lib̾a peꝑit
iacob. quę liba peꝑit esau: luctabant᷑ inuentre matris
suȩ. et dictum ẽ. rebeccȩ cũ ibi luctarentur. duo ppłi
sũt inut̃o tuo. duo hominis. duo ppłi. Bonꝰ popłs. ma¬
lus ppłs. s tam̃ in uro uentrt luctant᷑. Quanti mali sũt
in acccłia. et unꝰ uterus portat donet infine discernan¬
tur. & boni aduersus malos clamant. et mali aduersus

Expanded text:
tea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. coHabes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus
Abbreviated transcription (Latin):
quib eos bonoꝵ. usib cõmodaret. atq ita ordinem
scłoꝵ quasi pulcherrimũ carm̃. etiam exquib dã anti¬
uult obdurat. Quando gͦ pater intus auditur. et docet
ut ueniat᷑ ad filium. aufer cor lapideũ. et dat cor carneũ sicut
ꝓpħa p̃dicante ꝓmisit. Sic quippe fac̃ filios ꝓmissionis. et

Expanded text:
quibus eos bonorum usibus commodaret: atque ita ordinem quibus eos bonorum usibus commodaret: atque ita ordinem saeculorum, quasi pulcherrimum carmen, etiam ex quibusdam antitur. Quando ergo Pater intus auditur et docet ut veniatur ad Filium, « aufert cor lapideum, et dat cor carneum, » sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit « filios promissionis, et
Abbreviated transcription (Latin):
uatus es. ut ostendã in te uirtutẽ meã. et ut annuncietur
nom̃ incũ inuniuersa t̾ra. Hȩc scripturȩ uerba et apłs
posuit. cũ in eodem loco ꝑ difficili uersaret᷑. Ibi aũt et
hoc ait. Si aũt uolens ds̃ ostende irã et demonstrare po¬
tentiã suã attulit in multa patientia uasa ue. parcen¬
do utiq his qͦs malos futuros eẽ p̃scierat. quȩ uasa dic̃
ꝑfecta inꝑditionẽ. Ut notas inqͥt facere᷑ diuitias głȩ̨
suȩ in uasa miscđię. Unde uasoꝵ miscđię uox ẽ. in psal¬
mis. ds m̃s miscđia eiꝰ p̃ueniet me. Ds̃ m̃s demonstrauit
mͥ inimicis meis. Nouit ꝙͦ dĩ bene uti mał. in qͥb tamen
humanã naturã ñ ad maliciã citat. s ꝑfecte eos patien¬
tes qͦ usq scit oportere. ñ in aniter s utens cis ad amimo¬
nitionẽ uł exercitationẽ bonoꝵ. Scce enĩ ut annuncia¬
retur nom̃ dĩ muniuersa t̾ra uasis miscđiȩ utiq ꝓdest.¬
nũ crearet quẽ malũ futurũ ẽe.p̾scisset. nͥ parit̃ nosset

Expanded text:
uatus es, ut ostendam in te uirtutem meam et ut adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. haec scripturae uerba et apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili uersaretur. ibi autem et hoc ait: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praescierat: quae uasa dicit perfecta in perditionem — et ut notas. inquit, faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae. unde uasorum misericordiae uox est in Psalmis: deus min quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter, quousque scit oportere; non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim ut annuntiaretur nomen dei in uniuersa terra, uasis misericordiae utnum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset
Abbreviated transcription (Latin):
lentes humanis coniecturis iusticiam dĩ defenđe. et ig¬
norantes altitudinẽ gr̃ȩ fabulas in ꝓbabiles texutrunt.
genꝰ ingeenne filiis p̃terire. ut qui głatur in dño głet᷑.¬
Eedamus gͥ et consentiamꝰ auctoritati scȩ̃ scripturȩ. quȩ nes¬
cit falli nec fallere. et sic̃ ñdum natos ad discernenda me¬
rita eoꝵ aliquid boni uł mali egisse ñ credimꝰ. ita om̃s sub
peccato ẽẽ. qđ ꝑ unũ hominẽ int̾uit inmunctum et ꝑ

Expanded text:
lentes humanis coniecturis iustitiam dei defendere et iglentes humanis coniecturis iustitiam dei defendere et ignorantes altitudinem gratiae fabulas inprobabiles texuerunt. genus in gehennae filiis praeterire. « Ut qui gloriatur, in DoCedamus igitur, et consentiamus auctoritati sanctae Scripturae, quae nescit falli, nec fallere. Et sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid boni vel mali egisse non credimus, ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intravit in
Abbreviated transcription (Latin):
incelo egerũt aliqͣm uitã ut ꝓsius actib ꝓpellerentur
uł laberent᷑ int̾ras. congriusq sue ante acte uitȩ cor¬
portis receptacuł tenerent᷑. ille utiq melius ante hoc
mortale corpus uicisse credendus ẽ. qͥ eo ñ multũ me¬
ruit p̾grauari. ut et bonũ hab̾et ingenium. et concu
set a scđe mortis ꝑniciȩ liłuri. Ille aũt ꝓmeritis de¬
teriorib sic̃ putant grauiori corpori implicitꝰ. et ob hoc
cordis obtunsi cũ carnis illecebris ardentissima cupidine
uincert᷑. et ꝑneqͥssimã uitã peccatis pͥstinis qͥb ad hoc
uenire merucrat addet ꝑciora t̾rena. aut incruce tamen
audiuit hodie mecũ eris inparadiso. aut alicui cohesit a¬
poplo cuius p̃dicatione mutatus. et ꝑ lauachrũ regenerati¬
onis saluus effectus ẽ. ut ubi abundauit peccatũ iuꝑ abun¬
daret gr̃a. Quid hinc respondeant. om̃mo ñ uideo. qͥ uo¬

Expanded text:
in coelo egerunt aliquam vitam, ut pro suis actibus propellerentur in coelo egerunt aliquam vitam, ut pro suis actibus propellerentur uel laberentur in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concuset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uideo, qui no
Abbreviated transcription (Latin):
positum di maneret. ñ ex oꝑib s ex uocante dictum ẽ.
qđ maior scruiet minori. Nec ipsi tam̃ qͥ hoc sentiunt
or. ex magna parte libidinũ uictor. qui odit auariciã.
luxuriã de testetur. atq ad uirtutes cȩt̃as ꝓuectior. ap¬
tiorq consurgat. et tam̃ eo loco sit ubi ei p̃dicari gr̃a
xp̃iana ñ possit. Quomͦ enim inuocabunt᷑ in quẽ non cre¬
didunt: aut qͦmͦ credent ei. quc̃ ñ audierũt: qͣm aũt
audient sine p̃dicante. alius aũt tardus ingenio. libi¬
dinosus. dedit̾ flagiciis. et facinorib cooptus. ita gu¬
bnet᷑ ut audiat. credat. baptiretur. rapiat᷑. aut si de¬
tentꝰ hic fuerit. laudabilit̾ hic uiuat: Ubi duo isti tã
diuersa merita contͣxerunt : nondico ut iste credat. il¬
le ñ credat. qđ ẽ. ꝓpͥe uoluntatis. s ut iste audiat qđ cre¬
dat. ille ñ audiat. Hoc t̃. enim ñ ẽ. in hominis potesta¬
te. Uhi inqͣm hȩc tam diuersa merita contͣrerunt. sĩ

Expanded text:
 sed ex vocante dictum est quod major serviet minori: nec ipsi tamen qui hoc sentiunt, or, ex magna parte libidinum victor, qui oderit avaritiam, luxuriam detestetur, atque ad virtutes caeteras provectior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana non possit? Quomodo enim invocabunt in quem non crediderunt? Aut quomodo credent ei quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante ? Alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus, ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur, aut si detentus hic fuerit, laudabiliter hic vivat? Ubi duo isti tam diversa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae voluntatis; sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat; hoc enim non est in hominis potestate: ubi, inquam, haec tam diversa merita contraxerunt? Si
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. s scriptũ sit ñ uolentis neq currentis. s miserentis
ẽ.dĩ. ñ qr nulla ẽ. homini uoluntas atq cursus. s qr ni¬
xerit ñ ego aũt. s gr̃a dĩ mecũ. ñ qr ipse nichil boni age¬
bat. s qr nichil ageret si illa ñ adiuuaret. Dicit enĩ¬

Expanded text:
est dei, sed scriptum sit: Non uolentis neque currentis sed miserentis est dei, sed scriptum sit: Non uolentis neque currentis sed miserentis est dei, non quia nulla est hominis uoluntas atque cursus, sed quia nixerit: Non ego antem sed gratia dei mecum, non quia ipse nihil boni agebat, sed quia nihil ageret, si illa non adiuuaret?
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ sufficit et sola miscđia dĩ si ñ sit etiam uoluntas homi¬
nis. ac ꝑ hoc si recte dictũ ẽ. ñ uolentis hominis s miseren¬
tis ẽ. dĩ. qr id uoluntas hominis sola ñ implet. curñ et a
contͣrio recte dr̃ ñ miserentis ẽ. dĩ s uolentis ẽ. hominis. qr
id miscđia dĩ sola ñ implet : porro si dicere xp̃ianꝰ nullus
audebit ñ miserentis ẽ. dĩ s uolentis ẽ hominis ne apło
aꝑtissime contͣdicat. restat ut ꝓpt̾ea recte dictũ intelli¬
gatur ñ uolentis neq currentis s miserentis ẽ. dĩ. ut totũ
detur dõ qui hominis uoluntatẽ bonã et p̃parat adiuuan
hominis multa dĩbona. s ñ om̃a. Quȩ aũt ñ p̃cedit ip¬
me. Nolentẽ p̃uenit ut uelit. uolentẽ subscquit᷑ ne fru¬
rio ipsius uł difficile impletur. cũ si dñs ñ ȩdificet. inua¬
nũ ȩdificans laborasse dicaturꝰ Neq cũ scriptum sit.
quidẽ uolentis atq currentis. facilius aũt miserentis

Expanded text:
go sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, Non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non et e contrario recte dicitur, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum dehominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non praecedit ipme . Nolentem praevenit, ut velit; volentem subsequitur, ne fruitus ipsius uel difficile impletur, cum. si dominus non aedificet, in uanum aedificans laborasse dicatur neque scriptum sit ceat quidem uolentis atque currentis, facilius autem miserentis
Abbreviated transcription (Latin):
aeccłia catholica sapit. ñ cont᷑ gram ꝓmeritis disputat.
s miscdam et iudiciũ dño cantat. ut nec miscdam recu¬
set ingratꝰ. nec iudiciũ accuset inuitus. Iteo de

Expanded text:
ecclesia catholica sapit, non contra gratiam pro meritis disputat, ecclesia catholica sapit, non contra gratiam pro meritis disputat, sed misericordiam et iudicium domino cantat, ut nec misericordiam recuset ingratus nec iudicium accuset iniustus. Alia e
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ udicioꝵ dĩ cogitare conant᷑. Hanc sibi ex
conqueritur: nã uoluntati eiꝰ qͥs resistit : nob hoc dic¬
tũ putemͦ. Quid gͦ aliud quã qđ respondit apłs respon¬
de debemꝰ : aut si et nos talia mouerint. qr et nos homi¬
nes sumꝰ. simul oportet om̃s audiamꝰ dicentẽ. O homo
tu qͥs es qͥ respondeas dõ: nũqͥd dic̃ figm̃tũ ci qͥ se fixit
quart me fecisti sic an ñ habet potestatẽ figulus luti¬
ex cadem massa facere aliud uas in honorẽ. aliud in contu¬
meliam:: hec massa si ẽc̃t. utiq media. ut quẽ ad modũ
per libum arbitriũ pͥmi hominis in condẽpnationẽ uni¬
uersa defluxerit. ꝓculdubio qđ ex ea fiunt uasa in ho¬
norẽ ñ ipsius iusticiȩ quẽ grãm nulla p̃cessit. s dĩ mi
scdiae. qđ uͦ in contumeliã. ñ iniqͥtati dĩ quȩ absit
ut sit apđ dm̃ s. iudicio deputandum ẽ. Hoc qͥsquiscũ

Expanded text:
altitudinem iudiciorum dei cogitare conantur. Hanc sibi exaltitudinem iudiciorum dei cogitare conantur. Hanc sibi exconqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' nobis hoc dictum putemus. quid ergo aliud, quam quod respondit apostolus. respondere debemus? aut si et nos talia mouent, quia et nos homines sumus, simul oportet omnes audiamus. dicentem:s o homo, tu quis e s. qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei. qui se finxit: \'Quarex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ? Haec massa si esset ita media, ut quemadmodum niper liberum arbitrium primi hominis in condemnationem ex uno uniuersa defluxerit, procul dubio, quod ex ea fiunt uasa in honorem, non ipsius iustitiae, quae gratiam nulla praecessit, sed dei midiae, quod uero in contumeliam, non iniquitati dei, quae absit ut sit apud deum, sed iudicio deputandum est. hoc quisquis cum
Abbreviated transcription (Latin):
re. qđ qͥsq libatur: atq ita ñ ẽẽ. iniquitatẽ apđ dm̃. qr
neq remittendo neq exigendo qđ debetur. iniustus ẽ
Ibi enĩ grata ẽ. indulgentĩa. ubi iusta eẽ posset uindic¬
ta. ut hinc euidentius appareret a pęna debita lib̾ato
et gratis iustificato qͣntum beneficii conferat᷑ qđ alter
equalit̾ reus sine punientis iniqͥtate punit᷑. Deniq sub¬
iungit et dic̃. Igit᷑ ñ uolentis neq currentis. s miseren¬
tis ẽ. dĩ. Hoc ꝓpt̾ cos dictũ ẽ. qui ꝑ gr̃am lib̾ati iustifi
cant᷑. Propt̾ eos aũt suꝑ qͦs ira dĩ manet. qr et ipsis ds
bene utitur ad docendos alios quos lib̾are dignat᷑. sub¬
inx̃ atq ait. Dic̃ eñĩ scriptura pharaoni. Quia ad hoc
te excitaui. ut ostendã in te potentiã meã. et ut an¬
nuncictur nom̃ meũ in uniuersa t̾ra. Deinde adutrũq
Profecto neutrũ aliqua iniqͥtate.s utrũq miscđa et ue¬
licet qͥ scđm coniecturas cordis humani inscrutabile̾m

Expanded text:
re quod quisque liberatur. atque ita non esse iniquitatem apud deum, quia neque remittendo neque exigendo. quod debetur, iniustus est? ibi enim grata est indulgentia. ubi iusta posset esse uindicta. et hinc euidentius apparet, a poena debita liberato et gratis iustiticato quantum beneficii conferatur. .-quod alter aequaliter reus sine punientis iniquitate punitur. Denique subiungit et dicit: Igitur non nolentia neque currentis sed miserentis est dei. cantur. Propter eos autem super quos ira Dei manet, quia et ipsis Deus bene utitur ad docendos alios quos liberare dignatur, subjunxit atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Deinde ad utrumquprofecto neutrum aliqua iniquitate, sed utrumque miselicet, qui secundum coniecturas cordis humani inscrutabilem
Abbreviated transcription (Latin):
de oꝑib de ipso głȩtur lib̾o uoluntatis arbitrio. tãqͣm ab ip¬
so incipiat meritũ cui tãquam debitũ reddat᷑ p̃miũ bene
oꝑandi ipsa libtas. audiat cundẽ gr̃ȩ p̃conẽ dicentẽ. Ds enĩ
ẽ. qui oꝑat᷑ in uob̃. et uelle et oꝑari ꝓbona uoluntate. &
alio loco. Igitur ñ uolentis neq currentis s miscrentis ẽ. dĩ.
cũ ꝓcul dubio si homo ętatis eiꝰ ẽ. ut ratione iam utat᷑. non

Expanded text:
de operibus, de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat eumdem gratiae praeconem dicentem: Deus enim enim qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non
Abbreviated transcription (Latin):
aliud qͥdẽ uas facere in honorẽ. aliud in contumeliam:
Ibi umuersa ista massa merito dãmnata ẽ. contume¬
liã debitã reddit iusticia. honorẽ donat in debitũ
gr̃a. ñ meritoꝵ p̃rogatiua. ñ fatali necessitate. ñ
temeritate fortunȩ . s altitudine diuitiarũ sapien¬

Expanded text:
facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam Ubi quia universa ista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit justitia, et honorem donat indebitum gratia, non meriti praerogativa, non fati necessitate, non temeritate fortunae, sed altitudine di