comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quit eum ut male operet᷑. sed & illa mi¬
scdia p̃cedenti merito fidei tribuit᷑. &¬
ista obduratio p̃cedenti impietati. Qd̃
quidẽ uerũ est. Sed adhuc querendũ erat.
utrum & meritum fidei de miscđia
di ueniat. id est utrum ista miscdia id̾o
tantũmodo fiat in homine quia fide¬
lis est: an etiã facta fuerit ut fidelis
esset. Legius enim dicente apło: mi
Non ait. quia fidelis eram. Fideli ergo
datur quidẽ: sed data ẽ etiam ut esser
fidelis. Rectissime itaq alio loco in eo¬
gentib ista inuidenda miscdia. quauis
minus ibi diligenter de illa quȩ ꝑ d̃ĩ
ꝓpositum fit uocatione tractauerim.
Hic liber sic incipit. Sensus hi sunt in
epła pauli apłi ad Romanos.

Expanded text:
quit eum, ut male operetur. sed et illa miquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legimus enim dicente apostolo:non ait: quia fidelis eram. fideli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelis. rectissime itaque alio loco in eogentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim. Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in epistula - Pauli ad Romanos.
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. quia neq uelle possumus nisi
uocemur. & cũ post uocationẽ uolue¬
rimus non fufficit uoluntas nr̃a &
cursus nr̃. nͥ ds̃ et uires currentib
prebeat. ꝙ ꝑducat quo uocat. ac de¬
inde subiunxi. manifestum ẽ ergo
non uolentis neq currentis sed mi¬
serentis dĩ esse quod bene oꝑamur:
om̃ino uerissimũ est. Sed parum de
ipsa uocatione disserui: quȩ fit scđm
ꝓpositum di. Non enim om̃ium qͥ
uocant᷑ talis est: sed tantũ electoꝵ.
Itaq quod paulopost dixi. sicut enĩ
in his qͦs elegit non oꝑa sed fides in¬
choat meritum. ut ꝑ munꝰ dĩ bene
oꝑentur. sic in his quos damnat in¬
fidelitas & impietas inchoat pęnȩ
meritũ ut ꝑ ipsam pęnã etiã male
oꝑent᷑. uerissime dixi. sed fidei meri-¬
tum etiam ipsum esse donũ d̃i nec
putaui quȩrendũ esse nec dixi. Et alio
loco. Cuius enĩ miseret᷑ in qũa facit
eũ bene oꝑari. & qũe obdurat relin-¬

Expanded text:
dixi: quia neque uelle possumus, nisi dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relin
Abbreviated transcription (Latin):
consequeret᷑. nondum diligentius
quȩsiueram nec adhuc inueneram.
qualis sit electio gr̃ẽ dequa id̾e dic̃
apłs. reliquiȩ ꝑ electionẽ gr̃ȩ saluȩ fa¬
ctȩ sunt. Quȩ utiq non est grã si eã
merita ulla p̃cedunt. ne iam quod
datur non scđm grãm sed scđm de-¬
bitum. reddat᷑ potius meritis qũa do¬
netur. Proinde quod continuo dixi.
dicit enĩ idem apłs. idem ds̃ qui oꝑa¬
tur omĩa in om̃ib. nusquã autẽ
dictum ẽ. deus credit om̃ia in om̃ib.
ac deinde subiunxi. quod ergo cre¬
dimus nr̃m ẽ. quod autẽ bonũ oꝑa¬
etiam ipsam fide int̾ dĩ munera reperiri
nr̃o iñu xp̃o. Et quod paulopost dixi.
nr̃m est enĩ credere & uelle. illiꝰ autẽ
dare credentibus & uolentib faculta¬
quid̾e est. S eadẽ regula & utrumq
ipsius est quia ipse p̾parat uoluntatẽ:
& utrumq nr̃m. quia non fit nisi uo-¬
lentib nobis. Ac ꝑ hoc quod etiã postea

Expanded text:
consequeretur, nondum diligentius consequeretur, nondum diligentius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur. proinde quod continuo dixi: dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo credimus, nostrum est, quod autem bene operaetiam ipsam fidem inter dei munera reperiri,risto . Et quod paulo post dixi: Nostrum est enim credere et velle, illius autem dare credentibus et volentibus facultaquidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea
Abbreviated transcription (Latin):
malum. ut tamen eius motib quib
repugnantib resistunt non careant
in hac uita. non eos autẽ habebunt
in illa ubi absorbebitur mors inuicto¬
riam. ꝓpter hanc itaq concupiscen¬
tiam motusq ipsos quib ita resistit᷑
ut tamen sint in nobis: potest quisq
sc̃s iam sub gr̃a positus dicere ista oĩa.
quȩ hic dixi esse uerba hominis non¬
dum sub grã positi sed sub lege. Quod
ostenderimus dictum est. Item quod
disputans quid elegerit ds in nondũ
nato cui dixit seruiturum esse maiorẽ.
ꝙ̃ quid in eodem maiore similit̾ non¬
dum nato reꝓbauerit. de quib ꝓpter
hoc commemoratur quauis longe
postea ꝓlatum ꝓpħicum testimoniũ.
iacob dilexi. esau autẽ odio habui. ad
hoc ꝑduxi ratiocinationẽ ut dicerẽ.
ñ ergo elegit d̾s oꝑa cuiusqͣm in p̃scien¬
tia quȩ ip̃se daturꝰ est: s fidẽ elegit in pre¬
scientia. ut qũe sibi crediturum esse¬
p̃sciuit ipsum elegit cui sp̃m sc̃m da¬

Expanded text:
malum, ut tamen eis motibus, quibus malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus dicere ista omnia, quae esse dixi uerba hominis nondum sub gratia positi, sed sub lege. quod ostendi dictum est. Item quod disputans, quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit, ipsum elegerit, cui spiritum sanctum da
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod dictum ẽ ego autẽ carnalis
sum. ꝙ deinde cȩtera. usq ad eum locũ
ubi dicit. miser ego homo quis me libe
rabit de corpore mortis huiꝰ. gr̃a d̾i ꝑ
scribi adhuc sub lege nondum sub grã
constitutũ. benefacere uoluntate. sed
uictum concupiscentia carnis male
facientẽ. a cuiꝰ concupiscentiȩ dñatu ñ
cordibus nrĩs uncit carnis concupi¬
scentias. ne consentiamꝰ eis ad malefa-¬
ciendum sed potiꝰ bona faciamꝰ. Unde qͥdẽ
lam euertitur heresis pelagiana: quȩ
uult non ex d̾o nobis. sed ex nobis esse
caritatẽ qua bene ac pie uiuimꝰ. Sed in
illis libris quos aduersus eos edidi¬
mꝰ etiã sp̃ualis hominis iamq sub
gra constituti melius intelligi uerba
ista monstrauimꝰ: ꝓpter corpꝰ carnis qd̾
sp̃uale nondũ est. erit autẽ in resur¬
rectione mortuoꝵ: ꝙ ꝓpter ipsam car¬
nis concupiscentiam. cum qua ita con-¬
fugunt scĩ non ei consentientes ad

Expanded text:
hoc quod dictum est, Ego autem carnalis hoc quod dictum est, Ego autem carnalis sum; et deinde caetera usque ad eum locum, ubi dicit, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Deiscribi adhuc sub Lege, nondum sub gratia constitutum, bene facere volentem, sed victum concupiscentia carnis male facientem . A cujus concupiscentiae dominatu non cordibus nostris uincit carnis concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis Pelagiana, quae uult non ex deo nobis, sed ex nobis esse caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti melius intellegi uerba ista monstrauimus propter corpus carnis, quod spiritale nondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad
Abbreviated transcription (Latin):
dam propositionum ex epistola
apostoli ad Rom aN0 8.
Uo presbiter adhuc essem:
contigit ut apud cartaginẽ
inter nos qui simul eramꝰ.
ad romanos apłi epła lege¬
retur. & quȩdam interrogata a fr̃ib
quibusda cum sicut poterã respon¬
derem. uoluerunt scribi potius quȩ
dicebam. qua sine litteris fundi.
Ubi cum eis obtemperarẽ: liber unꝰ
accessit suꝑiorib opusculis meis. In
quo libro. quod autẽ ait in qũa sci¬
mus quia lex sp̃ualis est. ego autẽ
carnalis sum. satis ostendit ñ posse
impleri legẽ nisi ab sp̃ualib quales
hominis sub lege positi. nondũ sub
grã. Sic enim priꝰ hȩc uerba sapiebam
quȩ postea lectis quibusd̾ã diuinoꝵ tra¬
ctatorib eloquioꝵ quoꝵ me moueret
auctoritas. consideraui diligentiꝰ. ꝙ ui¬
di etiam de ipso apło posse intelligi
quod ait. scimꝰ qm̃ lex sp̃ualis ẽ. ego autẽ
carnalis sũ. Quod in eis libris quos contͣ
pelagianos nuꝑscripsi. quantũ potui¬
diligenter ostendi. In isto ergo libro. &

Expanded text:
dam propositionum ex Epistola Apostoli ad Romanos. 1. Cum presbyter adhuc essem, contigit ut apud Cartinter nos, qui simul eramus, ad Romanos apostoli epistula legeretur, et quaedam interrogatus a fratribus quibusdam cum sicut poteram responderem, uoluerunt scribi potius, quae dicebam, quam sine litteris fundi. ubi cum eis obtemperarem, liber unus accessit superioribus opusculis meis. In quo libro: quod autem ait, inquam, scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, satis ostendit non posse inpleri legem nisi ab spiritalibus, quales hominis sub lege positi, nondum sub gratia. sic enim prius haec uerba sapiebam, quae postea lectis quibusdam diuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moueret auctoritas, consideraui diligentius et uidi etiam de ipso apostolo posse intellegi, quod ait: scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, quod in eis libris, quos contra Pelagianos nudiligenter ostendi. In isto ergo libro et
Abbreviated transcription (Latin):
yor itaq fateantur fieri a sp̃ũ scõ.
quȩ ab eo fieri commemorauerunt:
non est ex eo consequens quod adiun¬
gunt. alienum esse a filio sp̃m sc̃m na-¬
tura . &. ordine. gradu.&. affectu. digni¬
tate. et potestate. uirtute &. oꝑatione.
quandoquide nec hominum diuersa
natura ẽ. quoꝵ separabilia oꝑa esse pos¬
sunt. quod trinitatis esse non possunt.
Ordo autẽ. gradus. affectꝰ. qui inuenit᷑
in creaturȩ disparilitate .&. infirmitate.
nullꝰ ẽ in illa coȩterna & ȩquali & i¬
passibili trinitate. Dignitas uͦ. potestas.
uirtus. quomͦ non ȩqualis ẽ om̃ib. qͥ
eadem & similit̃ oꝑantur: Quod enĩ
dicunt eos oꝑatione diuersos. hoc om̃i-¬
no falsum esse conuincimus.xxX
xxx uii.

Expanded text:
 itaque fateamur fieri ab Spiritu sancto, quae ab illo fieri commemoraverunt, non est ex eo consequens quod adjungunt: Alium esse a Filio Spiritum sanctum natura et ordine, gradu et affectu, dignitate et potestate, virtute et operatione. Quandoquidem nec hominum diversa natura est, quorum separabilia opera esse possunt, quod Trinitatis esse non possunt. Ordo autem, gradus, affectus, qui invenitur in creaturae disparilitate et infirmitate, nullus est in illa coaeterna et aequali Dignitas vero, potestas, virtus, quomodo non aequalis est omnibus, qui et eadem et similiter operantur? Quod enim dicunt eos operatione diversos, hoc omnino falsum esse convicimus. CAPUT XXXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͥ ds̃ cum templo. a patre assumptus
est in głam. Quȩrendum ẽ ab eis qui
ista dicunt. qualem oue pastor repor-¬
tauerit patri. Si enim caro sine anima
est quam reportauit. qͥd est ouis ista nͥ ter¬
ra sine sensu. quȩ nec gr̃as agere po¬
test quia sine anima caro quid potest:¬

Expanded text:
et Deus cum templo a Patre assumptus et Deus cum templo a Patre assumptus est in gloriam. Quaerendum est ab eis qui ista dicunt, qualem ovem pastor reportaverit Patri. Si enim caro sine anima est quam reportavit, quid est ovis ista nisi terra sine sensu, quae nec agere gratias potest? Quia sine anima caro quid potest
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. Itẽq alio loco. Non iustificabit᷑
homo ex oꝑib legis. Ita ergo dixit. oĩs
caro. ac si diceret om̃is homo. Sic itaq di¬
ctũ est. uerbũ caro factũ ẽ: ac si diceret. uer¬
bum homo factꝰ est uerũtamen isti cũ eius
solã humanã carnẽ uelint intelligi homi¬
nẽ xp̃m. neq enĩ negabunt hominẽ. de qͦ
apertissime dicitur. unus mediatoR
di & hominum homo xp̃c irĩc: miror
quod nolint consentire ꝓpter hanc hu-¬
manam quomodocũq naturam dici
potuisse pater maior me est. non ꝓpter
illam de qua dictum est. ego & pater
unum sumus. Quis enĩ ferat. si quan-¬
tuscumq homo dicat. ego &. ds̃ unũ
sumus: Et quis non recipiat si homo
dicat. ds maior me ẽ. quale illud ẽ quod
patris totã dispensationẽ adimpleuit:
uoluntate &. precepto patris corpus su-¬
um a mortuis suscitauit: &. cum ipso
corpore ut pastor cum oue. q sacerdos
cum oblatione. ꝙ rex cum purpura.

Expanded text:
bitur : itemque alio, Non justificatur bitur : itemque alio, Non justificatur homo ex operibus Legis . Ita ergo dixit, Omnis caro; ac si diceret, Omnis homo. Sic itaque dictum est, Verbum caro factum est; ac si diceretur, Verbum homo factum est. Verumtamen isti cum ejus solam humanam carnem velint intelligi hominem Christum; non enim negabunt hominem, de quo apertissime dicitur, Unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus : miror quod nolint consentire, propter hanc humanam quomodocumque naturam dici potuisse, Pater major me est; non propter illam de qua dictum est, Ego et Pater unum sumus. Quis enim ferat, si quantuscumque homo dicat, Ego et Deus unum sumus? Et quis non accipiat, si homo dicat, Deus major me est? Quale illud est quod et praecepto Patris totam dispensationem adimplevit, voluntate et praecepto Patris corpus suum a mortuis suscitavit; et cum ipso corpore, ut pastor cum ove, et sacerdos cum oblatione, et rex cum purpura,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ anima mea usq ad mortẽ. potestatẽ¬
habeo ponendi animam meã. maio¬
rem hac karitatẽ nemo habet. quaco
ut animam suam ponar ꝓ amicis suis.
& quod de illo intellexerumt apłi pro¬
phetatum. quoniam non derelinques
moniis non resistant: fateant᷑q xp̃m
non tantum carnem sed animã quoq
humanam uerbo unigenito coaptasse
ut esser una ꝑsona quod xp̃c est uerbũ
&. homo. sed ipse homo anima & caro.
ac ꝑ hoc xp̃c uerbum anima & caro.
& ideo sic intelligendus geminȩ substan-¬
tiȩ. diuinȩ scilicet &. humanȩ. ut ipsa
humana ex anima constet &. carne.
Aut si eo mouent᷑ quod scriptum est.
uerbum caro factum ẽ. nec illic anima
nominata est: intelligant carnẽ pro
homine positam. a parte totũ signifi¬
cante locutionis modo. sicuti ẽ ad te
om̃is caro ueniet. Item. Ee oꝑib legis
non iustificabit᷑ om̃is caro. Quod aꝑtiꝰ
alio loco dixit. Ex lege nemo iustifica¬

Expanded text:
est anima mea usque ad mortem . Audiaest anima mea usque ad mortem . Audiaonendi animam meam ; Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis : et quod de illo intellexerunt Apostoli prophetatum, Quoniam non derelinques stimoniis non resistant, fateanturque Christum, non tantum carnem, sed animam quoque humanam Verbo unigenito coaptasse; ut esset una persona, quod Christus est, Verbum et homo: sed ipse homo, anima et caro; ac per hoc Christus Verbum anima et caro. Et ideo sic intelligendus geminae substantiae, divinae scilicet et humanae, ut ipsa humana ex anima constet et carne. Aut si eo moventur quod scriptum est, Verbum caro factum est ; nec illic anima nominata est: intelligant carnem pro homine positam, a parte totum significante locutionis modo; sicuti est, Ad te omnis caro veniet : item, Ex operibus Legis non justificabitur omnis caro . Quod apertius alio loco dixit, Ex Lege nemo justifica
Abbreviated transcription (Latin):
sed susceptio corporis. ita & in morte
ipsius non fuit passio &. defectio deali¬
tatis ipsius. sed separatio carnis ipsiꝰ.
Sicuti enim qui indumentũ conscin¬
dit induto facit iniuriam: ita ꝙ. qui
carnem ipsius crucifixerunt. diuini¬
tati ipsius contumeliam intulerunt.
Ecce in quibus uerbis suis om̃ino ma-¬
nifestant negare se quod ad unita¬
na ꝑtineat. sed in xp̃o carnẽ &. diui¬
nitatẽ tantũmodo confiteri: quando¬
quidem cum penderet in ligno. illud
ubi ait pater in manꝰ tuas cõmendo
sp̃m meum: diuinitatẽ ip̃sam uolt̃
eum intelligi commendasse patri. ñ
humanum sp̃m quod ẽ anima. Me-¬
rito in ista ipsa disputatione. suꝑus
ubi uoluerunt intelligi xp̃m patris
uoluntatem fecisse non fuam. hinc euor
minoris atq diuersȩ putantes esse na-¬
turȩ. illud commemorarunt quod
ait. pater transeat a me calix iste. non
tamen quod ego uolo sed quod tu uis.
illud autẽ noluerunt quod ait tristis

Expanded text:
sed susceptio corporis; ita et in morte sed susceptio corporis; ita et in morte ipsius non fuit passio et defectio dealitatis ipsius, sed separatio carnis ipsius. Sicuti enim qui indumentum conscindit, induto facit injuriam; ita et qui carnem ipsius crucifixerunt, divinitati ipsius contumeliam intulerunt. Ecce in quibus verbis suis omnino manifestant negare se, quod ad unitapertineat; sed in Christo carnem et divinitatem tantummodo confiteri. Quandoquidem cum penderet in ligno, illud ubi ait, Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, divinitatem ipsam volunt eum intelligi commendasse Patri, non humanum spiritum, quod est anima. Merito in ista ipsa disputatione superius, ubi voluerunt intelligi Christum Patris voluntatem fecisse, non suam, hinc eum minoris atque diversae putantes esse naturae, illud commemorarunt quod ait, Pater, transeat a me calix iste; non tamen quod ego volo, sed quod tu vis: illud autem noluerunt quod ait, Tristis
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ crucis. recꝰtissime respondet᷑. ille
qui cum in forma d̾i esset. non rapinã
arbitratus ẽ esse ȩqualis do. Frgo &
ista humanitas: illius diuinitatis
nomen accepit. Apparet tamen idem
ipse xp̃c geminȩ gigas substantiȩ scd̾m
quid obȩdiens. scđ̃m quid ȩqualis dõ.
scđm quid filius hominis. scđm quid
filius dĩ. scđm quid dicat pat̾ maior
me est. scđm quid ego & pat̾ unum
sumꝰ: scđm quid non facit uolunta¬
tem suã. sed eiꝰ a quo missus ẽ. scđm
quid sicut pater suscitat mortuos
ꝙ̃. uiuificat. sic &. filiꝰ quos uult ui
tem sequunt᷑ & dicunt. uii. suificat.¬
Is ꝙ in cruce pendens uoluntate ex
prȩcepto patris. carnẽ humanã quã
num dereliquit. & diuinitatẽ suam
in manus patris cõmendauit dicens.
Pater. in manus tuas cõmendo sp̃m
meum. Quia maria moriturum cor-¬
um genuit. Ergo mors xp̃i non dimi-¬
nutio ẽ diuinitatis: sed depositio cor¬
poris. Sicut enim generatio ex uirgi¬
ne non fuit corruptio dealitatis ipsiꝰ

Expanded text:
ime respondetur, Ille qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Ergo et ista humanitas illius divinitatis nomen accepit. Apparet tamen idem ipse Christus, geminae gigas substantiae, secundum quid obediens, secundum quid aequalis Deo; secundum quid Filius hominis, secundum quid Filius Dei: secundum quid dicat, Pater major me est ; secundum quid, Ego et Pater unum sumus : secundum quid, non facit voluntatem suam, sed ejus a quo missus est ; secundum quid, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vitem sequuntur et dicunt: Is et in cruce pendens, voluntate et praecepto Patris, carnem humanam quam num dereliquit, et divinitatem suam in manus Patris commendavit, dicens: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Quia Maria moriturum corrtalem Filium genuit. Ergo mors Christi non diminutio est divinitatis, sed depositio corporis. Sicuti enim generatio ejus ex virgine non fuit corruptio dealitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
&. illud apłi. Si autẽ cognouissent: nũ-¬
ra utraq constantẽ. diuina scilicet atq
humana. ut quȩlibet earum uocabulũ
etiam alteri imꝑtiat.ꝙ. diuina huma-¬
nȩꝙ humana diuinȩ beatꝰ ostendit
apłs. ubi nos cũ ad humilitatẽ miscri¬
cordem ꝑ xp̃i exhortaret᷑ exemplum.

Expanded text:
et illud Apostoli: Si enim cognovissent, nunet illud Apostoli: Si enim cognovissent, nunra utraque constantem, divina scilicet atque humana, ut quaelibet earum vocabulum etiam alteri impertiat, et divina humanae, et humana divinae, beatus ostendit Apostolus, ubi nos cum ad humilitatem miseric
Abbreviated transcription (Latin):
constituentur multi. Nec quia dixit
hominis separauit dm̃ qui hominẽ
assumpsit. quia sicut dixi.ꝙ ualde cõ¬
mendandum ẽ. una ꝑsona est. Ipse nãq
unus xp̃c est. & dĩ filius semꝑ natura.
& hominis filius qui ex tempore assũ¬
ptus est gr̃a. nec sic assumptꝰ est ut pͥꝰ
creatus post assumeretur. sed ut ipsa
assumptione crearetur. ac ꝑ hoc ꝓpt̃
istam unitatem ꝑsonȩ in utraq natu-¬
ra intelligendam.&. filius hominis
dicitur descendisse de cęlis. quia car
nẽ ex ea quȩ in terra fuerat uirgine
assumpturus: &. filius di dicitur cru¬
cifixus & sepultus. qũauis hȩx non in
diuinitate ipsa qua est unigenitus pa-¬
tri coȩternus. sed in naturȩ humanȩ
sit infirmitate ꝑpessus. Nam filium
homiis descendisse de cęlo ipsum di¬
xisse legius. sicut est. nemo ascendit
in cęlum nisi qui descendit de cȩlo. filiꝰ
hominis qui est in cęlo: unigenitum uͦ
filium di crucifixum & sepultum om̃s
etiam in simbolo confitemur. Unde ẽ

Expanded text:
CAPUT VIII. Nec quia dixit, hominis, separavit Deum, qui hominem assumpsit; quia, sicut dixi, et valde commendandum est, una persona est. Ipse namque unus Christus et Dei Filius semper natura, et hominis Filius qui ex tempore assumptus est gratia: nec sic assumptus est ut prius creatus post assumeretur, sed ut ipsa assumptione crearetur. Ac per hoc propter istam unitatem personae in utraque natura intelligendam et Filius hominis dicitur descendisse de coelis, quamvis sit ex ea quae in terra fuerat Virgine assumptus; et Filius Dei dicitur crucifixus et sepultus, quamvis haec non in divinitate ipsa qua est Unigenitus Patri coaeternus, sed in naturae humanae sit infirmitate perpessus. Nam Filium hominis descendisse de coelo, ipsum dixisse sic legimus: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo . Unigenitum vero Filium Dei crucifixum et sepultum, omnes etiam in Symbolo confitemur. Unde est
Abbreviated transcription (Latin):
me calix iste. non tamen quod ego uolo
sed quod tu uis. Et apło asserente ꝙ. di¬
moniis scãrum scripturarum quid
ꝑsuadere conantur. nisi ꝓpterea patris
& filiĩ diuersas esse naturas: quia obę¬
diens patri ostenditur filius. Quod
tamen de Hominibus utiq ñ dicerent.
Neq enim si homo filius homini pa¬
tri suo sit obȩdiens: ideo amboꝵ diuer¬

Expanded text:
me calix iste; non tamen quod ego volo, me calix iste; non tamen quod ego volo, sed quod tu vis » . Et Apostolo asserente et dimoniis sanctarum Scripturarum quid persuadere conantur, nisi propterea Patris et Filii diversas esse naturas, quia obediens Patri ostenditur Filius? Quod tamen de hominibus non utique dicerent: neque enim si homo filius homini patri suo sit obediens, ideo amborum diver
Abbreviated transcription (Latin):
patris &. filii ualere quod dixit. pat̾
maior me est. sed &. illud potius qd̾
in forma serui ꝓpter infirmitatẽ in
qua ꝙ pati& mori potuit. minor
etiam angłis factus est. .ui.
tem dicunt. Cum inquit uenit ple¬
nitudo temporis. misit ds filium suum
natum ex muliere. Ipse qui uoluntate
patris carnem suscepit. ipse & uolun-¬
te ꝙ. p̃cepto ipsius in corpore conuersa¬
tus est. sicut ipse ait. descendi de cęlo ñ
ut faciam uoluntatẽ meam. sed uolun-¬
tatẽ eius qui me misit. Ipse & uolun-¬
tate patris.xxͥx. annoꝵ baptiratus
uoce & testimonio patris manifestatus.
uoluntate & precepto patris ȩũgłm
regni cęloꝵ prȩdicabat. sicut ipse ait.
& aliis ciuitatib oportet me euangłm
p̃dicare. In hoc enim missus sum ꝙ ipse
michi mandatum dedit: quid dicam
aut quid loquar. Et sic uoluntate
ꝙ p̃cepto patris ad passionem &. mortẽ
ꝓperauit. sicut ipse ait pat̾ transear a

Expanded text:
Patris et Filii valere quod dixit, Pater Patris et Filii valere quod dixit, Pater major me est ; sed ad illud potius quod in forma servi propter infirmitatem, in qua pati et mori potuit, minor etiam Angelis factus est. CAPUT VI. 6. Item dicunt: « Cum, » inquit, « venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum natum ex muliere » . Ipse qui voluntate Patris carnem suscepit, ipse et voluntate et praecepto ipsius in corpore conversatus est, sicut ipse ait: « Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit » . Ipse et voluntate Patris triginta annorum baptizatus, voce et testimonio Patris manifestatus , voluntate et praecepto Patris Evangelium regni coelorum praedicabat, sicut ipse ait, « Et aliis civitatibus oportet me Evangelium praedicare; in hoc enim missus sum » ; et, « Ipse mihi mandatum dedit quid dicam, aut quid loquar » . Et sic voluntate et praecepto Patris ad passionem et mortem properavit, sicut ipse ait: « Pater, transeat a
Abbreviated transcription (Latin):
est humanã carnem suscipere. ꝙ. osten-¬
dere quia non est homo uilis sed p̃-¬
tiosus. sicut scriptum ẽ: magnus ho¬
mo. p̃ciosus uir: ꝙ. ideo solum hominẽ
patri suo heredem. sibi enĩ coheredem
facere dignatꝰ ẽ. ut quod minus acce-¬
perat in natura plus haberet in ho-¬
nore. Hȩc dicentes hoc dicunt intel¬
ligi quod humanam carnem sine
humana anima xp̃s assumpserit: quȩ
ꝓprie heresis appollinaristarum est.
Sed etiam istos id est arrianos in eoꝵ
disputationib non solum trinitatis
diuersas esse naturas. sed etiam hoc
sentire dep̾hendimꝰ qd̾ animã ñ habeat
xp̃c humanam. Uerum id in huius
disputationis consequentib euiden¬
tius apparebit. Nunc ad hȩc eoꝵ uer¬
ba quȩ ꝓposuimus hoc respondemus.
ut recolant in epła quȩ ad ebreos ẽ de
xp̃o esse intellectũ qͦd scriptũ ẽ: minora¬
sti eũ paulominꝰ ab angelis. ꝙ uideant ñ
ad diuersitatem & inȩqualitatẽ nature

Expanded text:
est humanam carnem suscipere, et ostenest humanam carnem suscipere, et ostendere quia non est homo vilis, sed pretiosus, sicut scriptum est: « Magnus homo et pretiosus vir » . Et ideo solum hominem Patri suo haeredem, sibi enim cohaeredem facere dignatus est; ut quod minus acceperat in natura, plus haberet in honore. Haec dicentes, hoc volunt intelligi, quod humanam carnem sine humana anima Christus assumpserit. Quae propria haeresis Apollinaristarum est: sed etiam istos, id est, Arianos, in eorum disputationibus, non solum Trinitatis diversas esse naturas, sed etiam hoc sentire deprehendimus, quod animam non habeat Christus humanam Verum id in hujus disputationis consequentibus evidentius apparebit. Nunc ad haec eorum verba quae proposuimus hoc respondemus, ut recolant in Epistola quae ad Hebraeos est, de Christo esse intellectum quod scriptum est, Minorasti eum paulo minus ab Angelis : et videant non ad diversitatem et inaequalitatem naturae
Abbreviated transcription (Latin):
patea in nomine meo. Ubi ostenditur
quod nec pater sine filio. nec filius sine
patre misit sp̃m scm. sed eum pariter
ambo miserunt. Inseparabilia quippe
sunt oꝑa trinitatis. Solus pater non le¬
gitur missus. qm̃ solus non habet au¬
ctorem. a quo genitus sit. uł a quo ꝓ¬
cetdat. Et ideo non ꝓpter naturam di¬
uersitatemq quȩ in trinitate nulla
est. sed ꝓpter ipsam auctoritatẽ solus
pater non dicitur missus. Non enim
splendor aut feruor ignem. sed ignis
mittit siue splendorem siue feruorem.
Quamuis hȩc sunt dissimilia longe.
nec inuenit᷑ aliquid uł in spualib uł
incorporalib creaturis: quod ei trinita¬
ti quȩ ds̃ est merito conferatur..U.¬
icunt etiam .& quia de om̃ib sp̃ua¬
libus ꝙ rationabilib gradib ꝓpt̾̃
qualitatẽ & fragilitatẽ corporis paulo
minus ab angłis inferior minoratus
homo uidebatur. ne se uilem sperarer.
& de salute sua desperarer. dñs itĩc
honorans facturam suam. dignatus

Expanded text:
Pater in nomine meo . Ubi ostenditur Pater in nomine meo . Ubi ostenditur quod nec Pater sine Filio, nec Filius sine Patre misit Spiritum sanctum, sed eum pariter ambo miserunt. Inseparabilia quippe sunt opera Trinitatis. Solus Pater non legitur missus, quoniam solus non habet auctorem a quo genitus sit, vel a quo procedat. Et ideo non propter naturae diversitatem, quae in Trinitate nulla est, sed propter ipsam auctoritatem solus Pater non dicitur missus. Non enim splendor aut fervor ignem; sed ignis mittit, sive splendorem, sive fervorem. Quamvis haec longe sint dissimilia; nec inveniatur aliquid vel in spiritualibus vel in corporalibus creaturis, quod ei Trinitati, quae Deus est, merito conferatur.icunt etiam: Et quia de omnibus spiritualibus et rationalibus gradibus, propter qualitatem et fragilitatem corporis paulo minus ab Angelis inferior minoratus homo videbatur ; ne se vilem speraret, et de salute sua desperaret, Dominus Jesus honorans facturam suam, dignatus
Abbreviated transcription (Latin):
quo sine lucernȩ igne ꝑuenit. ignis
qui me misit mecum est. Potuit au¬
tem missus a patre filius dicere. pat̾
mecum est. Cum igitur hȩc a patre
missio filii prorsus in effabilis stt nec
capi ullius cogitatione possit quomͦ
hinc ostendant filiũ alterius atꝙ
inferioris essentiȩ non inueniunt. qͣn-¬
doquid̾e nec homo missus ab homine
diuersam naturã mittentis & missi
missus esse dicatur. quod filius homi¬
nibus apparuit in carne: non pat̃. Quis
enim mittit᷑ illo ubi est: Ubi autẽ non
est sapientia dĩ quod ẽ xp̃s. de qua le¬
gitur a tangens a fine usq ad finẽ for¬
titer disponit om̃ia suauiter: Cum eigo
ubiq fit filius: quo mittendus erat ubi
non erat nisi apparendo sicut apparebat:
qui certe in unitatẽ ꝑsonȩ suȩ naturam
non assumpsit humanam: nec a solo
filio missus est. sicut scriptum ẽ. cum ego
iero mittam illum ad uos. sed a patre
quoq sicut scriptum est. quem mitter

Expanded text:
quo sine lucernae igne pervenit, Ignis quo sine lucernae igne pervenit, Ignis qui me misit mecum est: potuit autem missus a Patre Filius dicere, Pater mecum est. Cum igitur haec a Patre missio Filii prorsus ineffabilis sit, nec capi ullius cogitatione possit, quomodo hinc ostendant Filium alterius atque inferioris essentiae, non inveniunt; quandoquidem nec homo missus ab homine, diversam naturam mittentis et missi missus esse dicatur, quod Filius hominibus apparuit in carne, non Pater. Quis enim mittitur illo ubi est? Ubi autem non est Sapientia Dei, quod est Christus, de qua legitur: Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Cum ergo ubique sit etiam Filius, quo mittendus fuerat ubi non erat, nisi apparendo sicut non apparebqui certe in unitatem personae suae naturam non assumpsit humanam. Nec a solo Filio missus est, sicut scriptum est, Cum ego iero, mittam illum ad vos ; sed a Patre quoque, sicut scriptum est, Quem mittet
Abbreviated transcription (Latin):
fierent om̃ia non esse nisi uerbum pa-¬
tris ꝑ quem facta sunt om̃ia. Quod autẽ
miserir d̾s pater filium negari non po¬
test. sed considerent si possunt. quomodo
eum miserit cum quo ipse uenit. An
ille mentitus est qui ait: non sum solus
qm̃ pater mecum est: Sed quomlibet
missum accipiant: num ideo diuersa
natura est quia pater mittr & muti¬
tur filius: Nisi forte potest homo pat̾
mittere hominẽ filium unius eiusd̾eq
substantiȩ.q. non potestd̾s. cum ho¬
mo missus ab homine mutente sepa¬
retur. quod non potest d̃s: Sed ignis
mittit splendorem suum. nec pot̾
splendor missus separari abigne mit¬
tente. Qũaus & ista quia creatura
est uisibilis: non om̃i ex. parte
huic rei sit comparabilis. Cum enim
splendorem mittit ignis: longius
ꝑuenit splendor quo ignis non ꝑ-¬
uenit. Unde splendor ab igne qui ẽ
in lucerna missus. si loqui posset. ñ
utiq posser uerum dicere in pariete

Expanded text:
fierent omnia, non esse nisi Verbum Pafierent omnia, non esse nisi Verbum Patris per quod facta sunt omnia. Quod autem miserit Pater Filium, negari non potest. Sed considerent, si possunt, quomodo eum miserit, cum quo ipse venit. An ille mentitus est qui ait: Non sum solus, quoniam Pater mecum est . Sed quomodo libet missum intelligant, numquid ideo diversa natura est, quia Pater mittit et mittitur Filius? Nisi forte potest homo pater mittere hominem filium unius ejusdemque substantiae, et non potest Deus: cum homo missus ab homine mittente separetur, quod Deus non potest. Sed ignis mitit splendorem suum, nec potest splendor missus separari ab igne mittente: quamvis et ista quia creatura est visibilis, non omni ex parte huic rei sit comparabilis. Cum enim splendorem mittit ignis, longius pervenit splendor, quo ignis non pervenit. Unde splendor ab igne qui est in lucerna missus, si loqui posset, non utique posset verum dicere in pariete,
Abbreviated transcription (Latin):
t antequam faceret inquiunt uni-¬
uersa. om̃ium futuroꝵ d̃s & dñs. rex
&. creator erat constitutus. & om̃ium
futuroꝵ in natura habens p̃scientiã.
& in faciendo in om̃ib expectans pa-¬
tris sui uissionẽ: ipse uoluntate patͥs
descendit de cęlo: & uenit in hunc
mundum sicut ipse aic. Nec enim a
meipso ueni: sed ille me misit. Uellem
isti ut dicerent: utrum duos constitu¬
ant creatores. Quod si non audent.
unus est enim. qm̃ ex ipso & ꝑ ipsum
& in ipso sunt om̃ia: unusquisq ds
est ipsa trinitas: & sic unus d̾s. quo¬
modo unus creator. Quid ẽ qd̾ dic̃t
iubente patre creasse omĩa filium:
tamquam pater non creauerit. sed
a filio creari iusserit: Cogitent qui
carnaliter sapiunt. quib aliis uer-¬
bis uisserit pater unico uerbo. formant
enim sibi in fantasmate cordis sui qͣsi
duos aliquos. & si iuxta inuicem in
suis tamen locis constitutos. unum iu¬
bentem. alterum obtemperantẽ: nec
intelligunt ipsam ussionẽ patris ut

Expanded text:
t antequam faceret, inquiunt, universa, omnium futurorum Deus et Dominus, rex et creator erat constitutus, et omnium futurorum in natura habens praescientiam, et in faciendo in omnibus exspectans Patris jussionem; ipse voluntate Patris descendit de coelo, et venit in hunc mundum sicut ipse ait: « Nec enim a me ipso veni, sed ille me misit » . Vellem isti ut dicerent, utrum duos constituant creatores. Quod si non audent: unus est enim; quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ; unus quippe Deus est ipsa Trinitas, et sic unus Deus, quomodo unus creator: quid est quod dicunt, jubente Patre creasse omnia Filium, tanquam Pater non creaverit, sed a Filio creari jusserit? Cogitent qui carnaliter sapiunt, quibus aliis verbis jusserit Pater unico Verbo. Formant enim sibi in phantasmate cordis sui quasi duos aliquos, etsi juxta invicem, in suis tamen locis constitutos, unum jubentem, alterum obtemperantem. Nec intelligunt ipsam jussionem Patris ut
Abbreviated transcription (Latin):
minum factus. & habitu inuentꝰ ut ho¬
mo. humiliauit semeripsum factus obȩ¬
diens usq ad mortẽ: mortẽ autẽ crucis.
Cum ergo xp̃i nomen ex illo sit quod
scriptum est in ꝓphetia. unxit te d̃s̃ d̃s
tuus oleo exultationis p̃participib
tuis: unde ad id quod homo factus est
ꝑtinet. idest quod formã serui accipi¬
ens habitu ẽ inuentus ut homo. qui
utiq habitus ẽ ex tempore: De scipso¬
tamen eodemq xp̃o dictum ẽ cum
in forma dĩ esset. antequã ab illo forma
serui eẽt accepta. nondũ erat filius ho¬
minis sed filius di. cui patris ȩqualitas
rapina non erat sed natura. Non enĩ
erat usurpando elatus. sed hoc erat
natus: & ideo ueritas. Nundum ergo
erat xp̃c. quod esse cȩpit cum semerip¬
sum exinaniuit. non formã dĩ amit¬
tens. sed formam serui accipiens. Ue¬
rum si quȩramus quis est ille qui cũ
in forma dĩ esset non rapinam arbitra-¬
tus est esse ȩqualis dõ. respon detur
nobis uoce apłica. xp̃s uĩc. Ergo &. il

Expanded text:
us, et habitu inventus ut homo: humiliavit se ipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Cum ergo Christi nomen ex eo illi sit quod scriptum est in prophetia, Unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis prae participibus tuis ; unde ad id quod homo factus est pertinet id quod formam servi accipiens habitu est inventus ut homo, qui utique habitus coepit ex tempore: de tamen eodemque Christo dictum est quia in forma Dei esset, antequam aservi esset accepta, nondum erat Filius hominis, sed Filius Dei, cui Patris aequalitas rapina non erat, sed natura. Non enim erat usurpando elatus, sed hoc erat natus, et ideo veritas. Nondum ergo erat Christus, quod esse coepit cum semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens. Verum si quaeramus, Quis est ille qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo? Respondetur nob
Abbreviated transcription (Latin):
non ut faciam uoluntatẽ meã: ꝓpĩ
adam qui fecit suam. refert᷑ ad ho¬
minis obȩdientiam. Utrũq autẽ
in illo quȩ contraria ẽ in obȩdientiȩ
primi hominis. scđm id quod homo
est commendat᷑. Unde ait apłs. Sicut
enim ꝑ in obȩdientiam unius hominis
peccatores constituti sunt multi. ita

Expanded text:
non ut faciam voluntatem meam, propter non ut faciam voluntatem meam, propter Adam qui fecit suam, refertur ad hominis obedientiam: utrumque autemin illo quae contraria est inobedientiae primi hominis, secundum id quod homo est commendatur. Unde ait Apostolus: Sicut enim per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi;
Abbreviated transcription (Latin):
eademq uoluntas est patris & filii:
nec potest ullomodo diuersa esse ubi
est natura trinitatis immutabilis
uniuersa. Ut autẽ mediator dĩ ꝙ ho¬
minum homo xp̃e uĩc non faceret
ẽ: non erat tantummͦ homo. sed d̃s
& homo. ꝑ quam mirabilem singu¬
laremq grãm humana in illo sine
peccato ullo posser esse natura. Propt̃
hoc ergo ait: descendi de cęlo non ut
faciam uoluntatẽ meam sed uolun-¬
tatẽ eius qui me misit. ut ea causa
esset tante obȩdientiȩ. quȩ omnino
sine ullo peccato esset hominis quẽ
gerebat. qua de celo descenderat. hoc
est non tantum homo uerũ etiao
d̾s erat. Unã quippe ostendit esse ꝑ¬
sonam in utraq natura. hoc ẽ dĩ &
hominis: ne si duas facit. quater¬
nitas incipiat esse non trinitas. Qm̃
itaq gemina quide substantia sed
una ꝑsona est: ꝓpterea quod dictum
est descendi de cęlo. referunt ad dĩ ex¬
cellentiam. quod uero adiunctumẽ.

Expanded text:
eademque voluntas est Patris et Filii: eademque voluntas est Patris et Filii: nec potest ullo modo esse diversa, ubi est natura Trinitatis immutabilis universa. Ut autem Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus non faceret em, non erat tantum homo, sed Deus et homo: per quam mirabilem singularemque gratiam humana in illo sine peccato ullo posset esse natura. Propter hoc ergo ait, Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit: ut ea causa esset tantae obedientiae, quae omnino sine ullo peccato esset hominis quem gerebat, quia de coelo descenderat; hoc est, non tantum homo, verum etiam Deus erat. Unam quippe ostendit esse personam in utraque natura, hoc est, Dei et hominis, ne si duas faciat, quaternitas incipiat esse, non trinitas. Quoniam itaque gemina quidem substantia, sed una persona est, propterea quod dictum est, Descendi de coelo, refertur ad Dei excellentiam; quod vero adjunctum est,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s peccauerunt. faciendo uoluntatẽ
suam non eius a quo factꝰ est. uniuer¬
sum genus humanum ꝓpagine uitia¬
ta. culpȩ ꝯ. penȩ fecit obnoxium. Unde
a contrario ꝑ qũe liberandi fueramus.
non fecit uoluntatẽ suam. sed eiꝰ a quo
missus est. Ita quippe hoc loco dicitur
uoluntas sua. ut intelligat᷑ esse ꝓpria
contra uoluntatẽ dĩ. Neq enĩ cũ obȩdi¬
mus do. eaq obȩdientia dicimur eiꝰ
facere uoluntatẽ. nolentes id facimus.
sed uolentes. Ac ꝑ hoc si uolentes id fa¬
cimus. quom uoluntatẽ nrãm non fa-¬
cimus. nisi quia illa dicit᷑ uoluntas
nrã quando scriptura ita loquit᷑. quȩ
intelligitur esse ꝓpria contra uolunta¬
tem dĩ: Hanc habuit adam. ut in il¬
lo moreremur. hanc non habuit xp̃c.
ut in illo uiueremus. De natura qͥppe
humana hoc recte dici potest. in qua
extitit ꝑ in obȩdientiã uoluntas ꝓpͥa:
quȩ di uoluntati esset aduersa. Cȩterũ
quod attinet ad diuinitatẽ filiĩ. una

Expanded text:
s Adam , faciendo voluntatem suam, non ejus a quo factus est, universum genus humanum propagine vitiata culpae et poenae fecit obnoxium. Unde a contrario, per quem liberandi fueramus, non fecit voluntatem suam, sed ejus a quo missus est. Ita quippe hoc loco dicitur voluntas sua, ut intelligatur esse propria contra voluntatem Dei. Neque enim cum obedimus Deo, eaque obedientia dicimur ejus facere voluntatem, nolentes id facimus, sed volentes, ac per hoc si volentes id facimus, quomodo voluntatem nostram non facimus, nisi quia illa dicitur voluntas, nostra, quando Scriptura ita loquitur, quae intelligitur esse propria contra voluntatem Dei? Hanc habuit Adam, ut in illo moreremur: hanc non habuit Christus, ut in illo viveremus. De natura quippe humana hoc recte dici potest, in qua exstitit per inobedientiam voluntas propria, quae Dei voluntati esset adversa. Caeterum quod attinet ad divinitatem Filii, una
Abbreviated transcription (Latin):
lium. cumq duas leges ẽe conuenerit
unam ȩternam aliam temporalem: si
quid equitatis sapis. quos istoꝵ iudi¬
cas ȩternȩ legi. quos temporali esse
subdendos: D Puto in prumptu ẽẽ
quod quęris. Nam beatos illos obamo¬
rem ipsoꝵ ȩternoꝵ sub ȩterna lege
agere existimo: miseris uero tempo¬
ralis imponit᷑. A Recte iudicas. dũ¬
modo illud inconcussum teneas:
quod aꝑtissime racio demonstraure:
eos qui temporali legi seruiunt. ñ ẽẽ
posse ab ȩterna liberos. unde omĩa quȩ

Expanded text:
lium, cumque duas leges esse convenerit, lium, cumque duas leges esse convenerit, unam aeternam, aliam temporalem; si quid aequitatis sapis, quos istorum judicas aeternae legi, quos temporali esse subdendos? E. Puto in promptu esse quod quaeris: nam beatos illos ob amorem ipsorum aeternorum sub aeterna lege agere existimo; miseris vero temporalis imponitur. A. Recte judicas, dummodo illud inconcussum teneas, quod apertissime jam ratio demonstravit, eos qui temporali legi serviunt, non esse posse ab aeterna liberos; unde omnia qu
Abbreviated transcription (Latin):
beatam uitam: malȩ miseram: D Amat
om̃ino. ac uehementer. Nam istam ipsã
sequens: ita uiuit. AQuid cũ hanc
amat. mutabile aliquid amat ac tem¬
porale. an stabile. ac sempiternum: d
fternum sane atq incõmutabile. A
Quid illi qui in mala uoluntate ꝑse¬
uerantes. nichilominꝰ beati esse cupi¬
unt: possunt ne amare istam legem. qͣ
talib hominib miseria merito repen¬
ditur: O Nullomodo arbitror. A Ni¬
chilne amant aliud: D lmmo plurima:
ea scilicet in quib adipiscendis uel reti-¬
nendis mala uoluntas illa ꝑsistre. A
Opinor te dicere. diuitias. honores. uo¬
luptates & pulchritudinẽ corporis
ceteraq omĩa quȩ possunt & uolentes
non adipisci & amittere inuiti. Msta
ipsa sunt. A Num hȩc ȩterna esse cen-¬
ses. cum temporis uolubilitati uideas
obnoxia: D Quis hoc uel dementissi-¬
mus senserit: ACum igitur manife¬
stum sit alios esse homines amato¬
res rerum ȩternarum. alios tempora-¬

Expanded text:
beatam vitam, malae miseram? E. Amat beatam vitam, malae miseram? E. Amat omnino ac vehementer: nam istam ipsam sequens ita vivit. A. Quid? cum hanc amat, mutabile aliquid amat ac temporale, an stabile ac sempiternum? E. Aeternum sane atque incommutabile. A. Quid illi qui in mala voluntate perseverantes, nihilominus beati esse cupiunt? possuntne amare istam legem, qua talibus hominibus miseria merito rependitur? E. Nullo modo, arbitror. A. Nihilne amant aliud? E. Imo plurima; ea scilicet in quibus adipiscendis vel retinendis mala voluntas illa persistit. A. Opinor te dicere divitias, honores, voluptates, et pulchritudinem corporis, caeteraque omnia quae possunt et volentes non adipisci, et amittere inviti. E. Ista ipsa sunt. A. Num haec aeterna esse censes, cum temporis volubilitati videas obnoxia? E. Quis hoc vel dementissimus senserit? A. Cum igitur manifestum sit alios esse homines amatores rerum aeternarum, alios tempora
Abbreviated transcription (Latin):
assequitur. recte scilicet uiuere: non
itidem uolunt. Hoc enim ȩterna lex
illa ad cuius considerationẽ redire ĩa
tempus est. in cõmutabili stabilitate
firmauit: ut in uoluntate meritum sit.
in beatitate autem atq miseria. pre¬
mium atq supplicium. Itaq cum dici¬
mus uoluntate homines miseros ẽẽ.
non ideo dicimus quod ẽẽ miseri ue¬
lint: sed quod in ea uoluntate sunt.
quam etiam his inuitis miseria sequat᷑
necesse ẽ. Quare non repugnat suꝑio¬
ri racioni. quod uolunt om̃s beati es se.
nec possunt. Non enim om̃s uolunt
recte uiuere. cui uni uoluntati uita
beata debetur: nisi qͥd habes aduersus
hȩc dicere. D Ego uero nichil. Sed uidea
mus iam quomͦ hȩc ad ꝓpositã illam
qͦstionẽ de duab legib referant᷑. Afiat.
ed dic michi prius utrum
qui recte uiuere diligit. eoq ita dele¬
ctatur. ut non solum ei rectum sit sed
etiam dulce atq iocundum: amet
hanc legẽ. habeatq carissimam. qua
uidet tributam esse bonȩ uoluntati

Expanded text:
assequitur, recte scilicet vivere, non itidem volunt. Hoc enim aeterna lex illa, ad cujus considerationem redire jam tempus est, incommutabili stabilitate firmavit, ut in voluntate meritum sit; in beatitate autem et miseria praemium atque supplicium. Itaque cum dicimus voluntate homines esse miseros, non ideo dicimus, quod miseri esse velint, sed quod in ea voluntate sunt, quam etiam eis invitis miseria sequatur necesse est. Quare non repugnat superiori rationi, quod volunt omnes beati esse, nec possunt; non enim volunt omnes recte vivere, cui uni voluntati vita beata debetur: nisi quid habes adversus haec dicere. E. Ego vero nihil. CAmus jam quomodo haec ad propositam illam quaestionem de duabus legibus referantur. A. Fiat: sed dic mihi prius, utrum qui recte vivere diligit, eoque ita delectatur, ut non solum ei rectum sit, sed etiam dulce atque jucundum, amet hanc legem, habeatque charissimam, qua videt tributam esse bonae voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
Uid ipsam rationem. nonne unꝰqͥsq
nr̃m habet suam. quandoquidem
fieri potest. ut ego aliquid intelligam.
cum tu id non intelligis. nec utrum
intelligam tu scire possis: ego autẽ
sciam: OManifestum est etiam ra-¬
cionales mentes singulos quosq no-¬
strum singulas habere. ANum etiã
poteris dicere singłos soles nos habe¬
re quos uidemus. aut lunas. aut
luciferos. aut cȩtera huiusmodi: qu̾a¬
uis suo quisq ac ꝓprio sensu ista uideat:
DNullomodo istuc dixerim.

Expanded text:
uid? ipsam rationem nonne unusquisque nostrum habet suam? quandoquidem fieri potest ut ego aliquid intelligam, cum tu id non intelligis; nec utrum intelligam tu scire possis, ego autem sciam. E. Manifestum est etiam rationales mentes singulos quosque nostrum singulas habere. 16. A. Num etiam poteris dicere singulos soles nos habere quos videmus, aut lunas, aut luciferos, aut caetera hujusmodi, quamvis suo quisque ac proprio sensu ista videat? E. Nullo modo istud dixerim.
Abbreviated transcription (Latin):
do ne hoc ipsũ quidẽ uidimꝰ sine signifi-¬
catione agi posse. cum aliud esse
significare. aliud docere concesse¬
ris. Si enim diuersa sunt sicut appa-¬
ret. neq hoc nisi ꝑ illud ostendit᷑.
non ꝑse utiq ostenditur: sicut tibi
uisum erat. Quamobrem nichil
ad huc inuentum ẽ. quod monstrari
ꝑseipsum queat: prȩt̾ locutionem
quȩ inter alia se quoq significat.
Quȩ tamen cum etiam ip̃sa signũ
sit: nondum prorsus extat. quod
sine signis doceri posse uideatur.
ado. Nichil habeo cur non assentiar.
Ays Confectum est igit᷑ & nichil
sine signis doceri. & cognitionẽ ipsã
signis quib cognoscimꝰ cariorẽ nobis esse
oportere. qͣnꝗͣ ñ omĩa quȩ significantur
possint suis signis ẽẽ potiora.

Expanded text:
do ne hoc quidem videmus sine signifido ne hoc quidem videmus sine significatione agi posse, cum aliud esse significare, aliud docere concesseris. Si enim diversa sunt, sicut apparet, neque hoc nisi per illud ostenditur, non per se utique ostenditur, sicut tibi visum erat. Quamobrem nihil adhuc inventum est, quod monstrari per seipsum queat praeter locutionem, quae inter alia se quoque significat: quae tamen cum etiam ipsa signum sit, nondum prorsus exstat quod sine signis doceri posse videatur. Ad. Nihil habeo cur non assentiar. 31. Aug. Confectum est igitur et nihil sine signis doceri, et cognitionem ipsam signis quibus cognoscimus, chariorem nobis esse oportere: quamvis non omnia quae significantur possint signis suis esse potiora.