comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sse non possumus alios hinc testes nel qrimus uel Remus. De
quorum fide cur nulla debeat eẽ dubitatio nõ ẽ iste. s posterior
erit diligentius disserendi locus In hoc aũt libro de cuutate dei
que nõ p̾eregrinatur in huius uite mortalitate. s ĩmortał semꝑ
incelis est .ĩ. de angłis scĩs deo coherentib qui nec fuert unqͣ.⁊
nec futuri sunt desertores inter quos ⁊ illos qui etnam lucem
deserentes tenebre facti sunt deum pͥmitus diuisisse iam dixi.
illo adiuuante qd̾ cepimus explicemus ut possu Capłm. 2 9¬
Ti quippe. ingeli sancti nõ puerba sonantia deum discunt sed
ꝑ ip̃am p̃señtiam ĩmutabilis ueritatis hoc ẽ u̾bum eius uni¬
genitur ⁊ ip̃m ubum ⁊ patrem ⁊ eorum sp̃m scũm eamq esse
inseperibilem trinitate singulasq in cas ꝑsonas ẽẽ unã sub¬
stantia et tam̃ om̃s nõ tres̃ deos ẽẽ. s umum dm̃ ita nouert.

Expanded text:
sse non possumus, alios hinc testes uel quaerimus uel habemus: de sse non possumus, alios hinc testes uel quaerimus uel habemus: de quorum fide quur nulla debeat esse dubitatio, non est iste, sed posterior erit diligentius disserendi locus. In hoc autem libro de ciuitate Dei, quae non peregrinatur in huius uitae mortalitate, sed inmortalis semper in caelis est, id est de angelis sanctis Deo cohaerentibus, qui nec fuerunt umquam nec futuri sunt desertores, inter quos et illos, qui aeternam lucem deserentes tenebrae facti sunt, Deum primitus diuisisse iam diximus, illo adiuuante quod coepimus ut possumus i quippe angeli sancti non per uerba sonantia Deum discunt, sed per ipsam praesentiam inmutabilis ueritatis, hoc est Verbum eius unigenitum, et ipsum Verbum et Patrem et eorum Spiritum sanctum, eamque esse inseparabilem trinitatem singulasque in ea personas esse substantiam, et tamen omnes non tres deos esse, sed unum Deum, ita nouerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
modo ẽent nec aliqua spetie continerentur. nec aliquẽ ordinem
uel appeterent uł tenerent. nisi ab illo fcã ẽent. qui sũme ẽ. qui
sũme sapiens ẽ qui sũme bonus ẽ tanqͣ ꝑ omnia que fecit mi¬
rabili stabilitate currentis. quasi quedam eius alibi magis
alibi minus impressa uestigia colligamus. In nobis antẽ Ip̃is
sic umagine contuentes tãnqͣ min̾or ille cuangelicus filius
ad nos metip̃os reu̾si surgamus ⁊ ad illum redeamus aquo ꝑec¬
cando recesseramus. Ibi ẽisse nr̃m nõ habebit mortem. Abi nosse
nr̃m nõ Rebit errorem. Ibi. amare nr̃m nõ habebit offensionem
Nunc aũt tria ista nr̃a ꝙͣrius certa tencamꝰ nec alus ea credam.
testib s nos ip̃i presentia sensiamus atq interiõr ueracissimo
cernamus aspectu tam̃ qͣ diu futura. uł utrũ nũq defutura ⁊ qͥ
simale aut quo si bene agantur ꝑuentura sint qm ꝑnos ip̃os no¬

Expanded text:
modo essent nec aliqua specie continerentur nec aliquem ordinem modo essent nec aliqua specie continerentur nec aliquem ordinem uel adpeterent uel tenerent, nisi ab illo facta essent, qui summe est, qui summe sapiens est, qui summe bonus est, tamquam per omnia, quae fecit mirabili stabilitate, currentes quasi quaedam eius alibi magis, alibi minus inpressa uestigia colligamus; in nobis autem ipsis eius imaginem contuentes tamquam minor ille euangelicus filius ad nosmet ipsos reuersi surgamus et ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensionem. Nunc autem tria ista nostra quamuis certa teneamus nec aliis ea credamus testibus, sed nos ipsi praesentia sentiamus adque interiore ueracissimo cernamus aspectu, tamen, quamdiu futura uel utrum numquam defutura et quo si male, quo autem si bene agantur peruentura sint, quoniam per nos ipsos no
Abbreviated transcription (Latin):
tum sanetur ⁊ in bonum cõmutetur om̃e quod nuumꝰ. Sienim
luid quereremus. Item si arbores ẽẽmus nihil quidem sentiente
motu amare possemus uerum t.amẽ id quasi appetere uiderem
quo feracius eẽmus nberiusq fructuose si ẽẽmus lapides aut
fluctus aut uentus aut flamma. uel quid eiusmodi. sine ullo quidem
sensu atq uita. non tamen nobis deesset quasi quidam nrorum
locorum atq ordinis. appetitus. Nam uelut amores corporum
momita sunt ponderum siue deor sum granitate. sine sursum lem¬
tate nitantur. Ita eni corpus ponder̃. sic̃ animus amore fertur
quocuq fertur qm̃ igitur homines sumus ad nr̃i creatoris ima¬
ginem creati cuius est uera et̾nitas et̾na ueritas eterna et uera
caritas Estq ip̃e et̾na iuera ⁊ cara trinitas neq confusa neq se¬
perata. Inhis quide reb que infra nos sunt qm̃ ⁊ ip̃a nec aliqͥᷤ

Expanded text:
tum sanetur et in bonum commutetur omne quod uiuimus. Si enim tum sanetur et in bonum commutetur omne quod uiuimus. Si enim liud quaereremus. Item si arbores essemus, nihil quidem sentiente motu amare possemus, uerum tamen id quasi adpetere uideremur, quo feracius essemus uberiusque fructuosae. Si essemus lapides aut fluctus aut uentus aut flamma uel quid huius modi, sine ullo quidem sensu adque uita, non tamen nobis deesset quasi quidam nostrorum locorum adque ordinis adpetitus. Nam uelut amores corporum momenta sunt ponderum, siue deorsum grauitate sine sursum leuitate nitantur. Ita enim corpus pondere, sicut animus amore fertur, quocumque fertur. Quoniam igitur homines sumus ad nostri creatoris imaginem creati, cuius est uera aeternitas, aeterna ueritas, aeterna et uera caritas, estque ipse aeterna et uera et cara trinitas neque confusa neque separata: in his quidem rebus, quae infra nos sunt, quoniam et ipsa nec aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
E de duob illis essentia scilicet ⁊ notitia quantum amentur.a
nobis ⁊ quẽ admodu etiam inceteris reb que infra sunt eorum
repperiatur. ⁊ si differens qued. im tam̃ similitudo quatum suscepti
hiuus operis ratio uisa ẽ postulare satis diximus De amore aũt
quo amantur. utrum et ip̃e amor ametur nõ dictum ẽ Amatur
aũt. Et hinc probamus qued in hominib qui rectiuis amant. ip̃e
mag amatur. Neq eĩm uirbonus mẽito dicitur. qui scit qd̾ boniĩ
ẽ s qui diligit Curergo et in nob̾ ip̃is nõ et ip̃m amorem nos a¬
mare sentimus quo ãmamus quicquid boni amamꝰ. Est enim
amor quo amatur. ⁊ quod amadum nõ ẽ ⁊ istum amorem odit in
se qui illum diligit quo id amatur qd̾ amãdum ẽ Possunt eni
ambo eẽ mnuno homine et hoc bonum ẽ homini ut illo proficiẽte
quo bene iuimus iste deficiat quo male mimus donçc ad ꝑfec¬

Expanded text:
 de duobus illis, essentia scilicet et notitia, quantum amentur in  de duobus illis, essentia scilicet et notitia, quantum amentur in nobis, et quem ad modum etiam in ceteris rebus, quae infra sunt, eorum reperiatur, etsi differens, quaedam tamen similitudo, quantum suscepti huius operis ratio uisa est postulare, satis diximus; de amore autem, quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem; et hinc probamus, quod in hominibus, qui rectius amantur, ipse magis amatur. Neque enim uir bonus merito dicitur qui scit quod bonum est, sed qui diligit Quur ergo et in nobis ipsis non et ipsum amorem nos amare sentimus, quo amamus quidquid boni amamus? Est enim et amor, quo amatur et quod amandum non est, et istum amorem odit in se, qui illum diligit, quo id amatur quod amandum est. Possunt enim ambo esse in uno homine, et hoc bonum est homini, ut illo proficiente quo bene uiuimus, iste deficiat quo male uiuimus, donec ad perfec
Abbreviated transcription (Latin):
aute reru corporaliu non quia sensiunt s quia sensiuntur sẽ¬
sibilia nũcupata sunt Quoru marbustis hoc simile ẽ sensibus
ꝙ aluntur ⁊ gignunt. Uerumtam̃ ⁊ hec ⁊ omĩa corporalia. latẽte
in na cãm abeñt s formas suas quib mundi huius uisibilis
structura for mosa ẽ sentiendas sensib p̾bent ut pro eo ꝙ nosse
nõ pñt quasi m̃otesçere uelle uideantur. S nos ea sensu corpoĩs
ita capimus ut de his non sensu corporis iuidicemus Habemꝰ
eni alium interioris hominis sẽsum isto longe prestantiore
quo iusta ⁊ iniusta sentimus Iusta ꝑ intelligibilẽm sp̃em. In iusta
peis priuationẽ Ad huius sẽsus officiu. nõ ades pupille no fo¬
ram auricule nõ spiramenta narium nõ gustus faucium ñ ullꝰ
corporens tactus accelit. Ibi me ẽẽ. ⁊hoc nõsse certus sum. et hec
pno atq mare me simliter certus sum: Capitulum. xxuiii

Expanded text:
autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, senautem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia nuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verum tamen et haec et omnia corporalia latentes in natura causas habent; sed formas suas, quibus mundi huius uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo, quod nosse non possunt, quasi innotescere uelle uideantur. Sed nos ea sensu corporis ita capimus, ut de his non sensu corporis iudicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo iusta et iniusta sentimus, iusta per intellegibilem speciem, iniusta per eius priuationem. Ad huius sensus officium non acies pupulae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum, et haec amo adque amare me similiter certus sum. CAPUT XXVIII
Abbreviated transcription (Latin):
emictant altius terre radices ad figunt quo alimentũ trahãnt atq
ita suum quedammͦ ẽẽ conseruent: Ip̃a postremo corpora quib nõ
solum sensus s nec ulla saltem seminalis ẽ uita ita tam̃ uł exsil̃t
insuꝑna uel innia descendunt. nel librantur ĩmediis. ut ẽentiam
qͣq falli nolit humana na. nł hinc intelligi põt. ꝙ lamentari quisq
sanamente mauult q̃z letari ĩ amentia que nis magna atq mira¬
bilis mortalib p̃ter homĩ animantib nulla ẽ Lic̾et coꝵ quibidã
ad istam lucem contuendam multoqͣ nob̾ sit acrior sensus crłorũ
s lucem illam incorporcam contingere nequeunt qua mens
nostra quodammodo radiatur ut dẽ his om̃ib recte iuidicare po¬
ssimus. Nam in quantum ea capimus intantu id possumus
Derumtamen mest sensib in rationabili animantiu. Et sci¬
entia nullo modo. hac certe quedam scientie similitudo. Cetera

Expanded text:
emittant, aliud terrae radicis adfigunt, quo alimentum trahant adque emittant, aliud terrae radicis adfigunt, quo alimentum trahant adque ita suum quodam modo esse conseruent? Ipsa postremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est uita, ita tamen uel exiliunt in superna uel in ima descendunt uel librantur in mediis, ut essentiam quamque falli nolit humana natura, uel hinc intellegi potest, quod lamentari quisque sana mente mauult quam laetari in amentia. Quae uis magna adque mirabilis mortalibus praeter homini animantibus nulla est, licet eorum quibusdam ad istam lucem contuendam multo quam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his omnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum id possumus. Verum tamen inest in sensibus inrationalium animantium, etsi scientia nullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo; cetera
Abbreviated transcription (Latin):
sic semꝑ eligerent ẽẽ qͣ omĩno nõ ẽẽ Pnus rei sensus ẽ notissimus
sensus eorũm Uñ eĩm morimetuũt ⁊ malunt in illa erũpna inuere
qͣ eam morte finire. nisi quissatis apparet q̃ refugiat na nõ ẽẽ atq
ideo cum se nouerint ẽe morituros ꝓmagno benẽ ficio sibi hanc ĩpen¬
di mĩam desiderant ut aliquanto prcluctius meadem miseria ninãt
tarhusq moriantur Proculdubio ergo indicant inmortalitatẽ saltẽ
talem que nõ heat finem mendicitatis quanta gratulatione suscipent
Quid aĩalia omnia. etiam ĩrationabilia quib datum nõ ẽ ista cogitar̃
ab ĩmensis draconib usq ad exiguos uermiculos nõ ne seẽe uellet
atq obhoc int̾itum fugere om̃ĩb quib possunt motib indicant: Tid
arbusta om̃sq fructĩces. quib nullus est sensus aduitandam ma¬
nifesta motione ꝑniciem nõne ut ĩ auras tutum culminis germen

Expanded text:
sic semper eligerent esse quam omnino non esse. Huius rei testis est notissimus sic semper eligerent esse quam omnino non esse. Huius rei testis est notissimus sensus illorum. Unde enim mori metuunt et malunt in illa aerumna uiuere, quam eam morte finire, nisi quia satis apparet quam refugiat natura non esse? Adque ideo cum se nouerint esse morituros, pro magno beneficio sibi hanc inpendi misericordiam desiderant, ut aliquanto productius in eadem miseria uiuant tardiusque moriantur. Procul dubio ergo indicant, inmortalitatem, saltem talem quae non habeat finem mendicitatis, quanta gratulatione susciperent. Quid? animalia omnia etiam inrationalia, quibus datum non est ista cogitare, ab inmensis draconibus usque ad exiguos uermiculos nonne se esse uelle adque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt motibus indicant? Quid? arbusta omnesque frutices, quibus nullus est sensus ad uitandam manifesta motione perniciem, nonne ut in auras tutum cacuminis germen
Abbreviated transcription (Latin):
esset nam quo pacto recte rephenderer ⁊ recte ꝓhiberer ab amore fal¬
sorumsime illa amare falsum ẽẽt: Cum uero ⁊ illa uera atq cer¬
ta sint quis dubitet ꝙ eorum cum amantur. ⁊ ip̃e amor uerus et
certus est: Tam porro nemo ẽ qui ẽẽ se nolit qͣ nemo ẽ qui nõ ẽẽ be¬
atus uelit Quomodo eĩm potest btus esse si nihil sit Capłm .⁊
miseri sunt. nolint interire ⁊ cum se miseros ẽẽ sentiant. nõ se ip̃os
de rebus. s miseriã suam potius auferriuelint illis etiam qui ⁊ sibi
miserimi apparent ⁊ plane sunt ⁊ nõ solum asapientib qm̃ stulti ue¬
ru et ab his qui se btõs putant miseri inclicantur quia panperes
atq mẽdici sunt. Siquis ĩ mortalitatem daret qua nec ip̃a miseria
moreretur. ꝓposito sibi ꝙ si in eandem miẜiam seꝑ ẽẽ nollent nulli et
nusqͣ ẽent futiuĩ s om̃imodo pituri Profecto exultarent letitia et

Expanded text:
esset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohiberer ab amore falesset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohiberer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset? Cum uero et illa uera adque certa sint, quis dubitet quod eorum, cum amantur, et ipse amor uerus et certus est? Tam porro nemo est qui esse se nolit, quam nemo est qui non esse beatus uelit. Quo modo enim potest beatus esse, si nihil sit? CAPUT XXmiseri sunt nolint interire et, cum se miseros esse sentiant, non se ipsos de rebus, sed miseriam suam potius auferri uelint. Illis etiam, qui et sibi miserrimi apparent et plane sunt et non solum a sapientibus, quoniam stulti, uerum et ab his, qui se beatos putant, miseri iudicantur, quia pauperes adque mendici sunt, si quis inmortalitatem daret, qua nec ipsa miseria moreretur, proposito sibi quod, si in eadem miseria semper esse nollent, nulli et nusquam essent futuri, sed omni modo perituri, profecto exultarent laetitia et
Abbreviated transcription (Latin):
gitationes uersamus memoria tenemus ⁊ ꝑ ip̃as in ip̃orum de¬
sideria cõcitamus. S sine ulla phantasiaru uł phantasmatum¬
imagmatione ludificatoria. mihi ẽẽ. me idq nosse ⁊ amare cẽti¬
ssimu ẽ. Nulla mhis ueris achademicoꝵ argum̃ta formido di¬
centiu Quid si falleris: Si ẽm fallor sum Nam qui nõ ẽ utiq
nec falli põt. Ac ꝑ hoc sum si fallor quia ergo sum. quomolo ẽe me
fallor quomodo certum ẽ me ẽe si fallor: Quia igitur ẽẽm si fal¬
lerer prcculdubio fallerer in eo qued me moui ẽẽ. non fallor. Cõ¬
sequens ẽ aũt ut etiam in eo ꝙ menoui ẽẽ non fallar. Sientenim
noui ẽeme ita noui etiam hoc ip̃m nosse me. Ea que duo cimamo
eunde quoꝵ imorem quidam tertium nec ĩparis existimationis
eis quas noni reb adrungo. Neq enim fallor amare me cũ ĩhis
que amo nõ fallor quãq ẽt si illa falsa ẽẽnt. falsa me amare uerũ

Expanded text:
gitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum degitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum desideria concitamur; simaginatione ludificatoria, mihi esse me, idque nosse et amare certissimum est. Nulla in his veris Academicorum argumenta formido, dicentium, Quid, si falleris? Si enim fallor, sum. Nam qui non est, utique nec falli potest: ac per hoc sum, si fallor. Quia ergo sum si fallor, quomodo esse me fallor, quando certum est me esse, si fallor? Quia igitur essem qui fallerer, procul dubio in eo, quod me noui esse, non fallor. Consequens est autem, ut etiam in eo, quod me noui nosse, non fallar. Sicut enim noui esse me, ita noui etiam hoc ipsum, nosse me. Eaque duo cum amo, eundem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis eis quas noui rebus adiungo. Neque enim fallor amare me, cum in his quae amo non fallar; quamquam etsi illa falsa essent, falsa me amare uerum
Abbreviated transcription (Latin):
sap̃iãm. nec eam doctrina .i. aliunde discendo pcipere curaremus
⁊ nr amor a nob̾ profectus ⁊ ad nos relatus ⁊ ad beate uiuendum
sufficeret nec alio bono quo frueremur ullo indigeret Nunc ueoͬ
p̃m debemus habere doctorem. ip̃m etiã ut btisimꝰ suauitatis ĩtime¬
ummo ualde longeq distantẽ. neq coet̾nam ⁊ quo breuius tot
dicitur non eiusde substantie cuius ẽ ds̃ tam̃ quia des nihil sit ĩ
rebus ab eo fcĩs na propinquius ymagmẽ dei. hoc ẽ illius sũme
triitatis agnoscimus ad huc resormatione ꝑficiendam. ut sit ̃
similitudine prossima.Nam ⁊ sumus i nos ẽẽ nouimus ⁊ no¬
stru ẽẽ ac nosse diligimus In his aũt trib que dixi.nulla nos
falsitas uerisimilis turbat. Non eim ea sicut illa que foris sũt
ullo sensu corporis tangimus uelut colores uidendo sonos audiẽ¬
sensibilu etiam ymagmes eis similimas neciam corporeas co¬

Expanded text:
sapientiam, nec eam doctrina, id est aliunde discendo, percipere curaremus; sapientiam, nec eam doctrina, id est aliunde discendo, percipere curaremus; et noster amor a nobis profectus et ad nos relatus et ad beate uiuendum sufficeret, nec bono alio quo frueremur ullo indigeret; nunc ueroipsum debemus habere doctorem, ipsum etiam ut beati simus suauitatis intimmmo ualde longeque distantem, neque coaeternam et, quo breuius totum dicitur, non eiusdem substantiae, cuius Deus est, tamen qua Deo nihil sit in rebus ab eo factis natura propinquius, imaginem Dei, hoc est illius summae trinitatis, agnoscimus, adhuc reformatione perficiendam, ut sit etiam similitudine proxima. Nam et sumus et nos esse nouimus et id esse ac nosse diligimus. In his autem tribus, quae dixi, nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim ea sicut illa, quae foris sunt, ullo sensu corporis tangimus, uelut colores uidendo, sonos audiensensibilium etiam imagines eis simillimas nec iam corporeas co
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliquid efficiat natura doctrina usus natura ingenio doctrĩa¬
scĩausus fructu diuidicandus ẽ. Nec ignoro ꝙ ip̃e proprie fructus.
fruentis nsus utentis sit atq hoc intẽresse uideatur ꝙ ea re frin di¬
cimur que nos non ad alud referenda ꝓ se ip̃am delectat. utiueo
care quam ꝑꝑ aliud querimus. Uñ temporalib magis utendũ ẽ
qͣ fruendum ut frui mereamur eternis. non sicut peruersi. quib
quem plus obtinuit consuetudo ⁊ fructib utimur ⁊ usib friumu
Nam et fructus iam proprie dicitur agroꝵ quib utiq omnes tẽ¬
poraliter utimur. Hoc itaq more usum dixeri. in his trib que
in homine spectanda cõmonui q̃ sunt na doctrina usus. Exhis pp
obtinendu btãm uit̾a tripartita ut dixi aphilosophis inuẽta
Siergo natura nr̃a eẽt anobis. profecto ⁊ nr̃am nos genuissemus

Expanded text:
ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ingenio, doctrinaut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ingenio, doctrinantia, usus fructu diiudicandus est. Nec ignoro, quod proprie fructus fruentis, usus utentis sit, adque hoc interesse uideatur, quod ea re frui dicimur, quae nos non ad aliud referenda per se ipsa delectat; uti uero ea re, quam propter aliud quaerimus unde temporalibus magis utendum est, quam fruendum, ut frui mereamur aeternis; non sicut peruersi, qui quem plus obtinuit consuetudo, et fructibus utimur et usibus fruimur; nam et fructus iam proprie dicuntur agrorum, quibus utique omnes temporaliter utimur. Hoc itaque more usum dixerim , in his tribus, quae in homine spectanda commonui, quae sunt natura, doctrina, usus. Ex his propter obtinendam beatam uitam tripertita, ut dixi, a philosophis inuenta m, moralis propter usum. Si ergo natura nostra esset a nobis, profecto et nostram nos genuissemus
Abbreviated transcription (Latin):
tertia ethica. Quarum nõia latina iam multoꝵ litteris frequen¬
tata sunt ut nãlis rationalis morilisq uocarentur. Quas q̃
in octano libro breuiter striximus nõ quo sit consequens ut
isti in his trib aliquid ẜm dm̃ detrinitate cogitauerint. Quãni
plato primus istam distributione reperissẽ et cõmẽdasse dici¬
tur. Cui neq narum omniu auctor nisi deus nisus ẽ. neq inte¬
ligentie doctor neq amoris quo bene beateq unutur inspirator
Fed certe cum et de natura rerum ⁊ deratione mueniende ueri¬
tatis ⁊ de homi fine. ad quem cuncta que agimus referre debemꝰꝰ
diu̾si diu̾sa sentiant.Inis tam̃ trib mag̾nis ⁊ generalib que¬
stionib omnis corum uersatur intentio ita cum ĩ ina quaq
earum quid quisq sectetur multiplex discrepantia sit oppinio
tatur. Tria etiam sunt q̃ muno quoq homine artifice spectant

Expanded text:
tertia ethica quarum nomina Latina iam multorum litteris frequentertia ethica quarum nomina Latina iam multorum litteris frequentata sunt, ut naturalis, rationalis moralisque uocarentur; quas etiam in octauo libro breuiter strinximus; non quo sit consequens, ut isti in his tribus aliquid secundum Deum de trinitate cogitauerint, quamuis Plato primus istam distributionem repperisse et commendasse dicatur, cui neque naturarum omnium auctor nisi Deus uisus est neque intellegentiae dator neque amoris, quo bene beateque uiuitur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum et de ratione indagandae ueritatis et de boni fine, ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diuersi diuersa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum uersatur intentio. Ita cum in unaquaque earum quid quisque sectetur multiplex discrepantia sit opinionutatur. Tria etiam sunt, quae in unoquoque homine artifice spectantur,
Abbreviated transcription (Latin):
est sitis significatur. dm̃ nulla necessitate nulla sue cunisqͣ utili¬
tntis indig̾entia s sola bonitate fecisse quod fcũm ẽ idest quia bo¬
po quam fc̃a ẽ inclicetur. Que bonitas si sp̃s sanctũs recte intelligi¬
tur uniu̾sa nob̾ trmitas in sius opib intimatur. Inde ẽ ciuitatis
sancte que insanctis angłis sursum ẽ ⁊ origo ⁊ informatio ⁊ beati¬
tudo. Pam si queratur unde sit. d̃s cam condidit si unde sit sapi
ens a deo illuminat: si uñ sit felix deo fruitur subsistens modifica¬
tur cõtemplans illustratur inherens iccundatur. ẽ udet amat
Ineternitate dei uiget in ueritate lucet. in bonitate dei gandet.
sciplinam tripartitam ẽe uoluer̃t inmo tripartitam ẽe aĩad¬
uertere potuerunt. neq enim ip̃i instituer̾t ut ita ẽẽt. s ita ẽe po¬
tius muenert.Cuius una pars appellaretur phisica altera loica

Expanded text:
est, satis significatur Deum nulla necessitate, nulla suae cuiusquam utiliest, satis significatur Deum nulla necessitate, nulla suae cuiusquam utilitatis indigentia, sed sola bonitate fecisse quod factum est, id est, quia bopropter quam facta est, indicetur. Quae bonitas si Spiritus sanctus recte intellegitur, uniuersa nobis trinitas in suis operibus intimatur. Inde est ciuitatis sanctae, quae in sanctis angelis sursum est, et origo et informatio et beatitudo. Nam si quaeraens, a Deo illuminatur: si unde sit felix, Deo fruitur: subsistens modificatur, contemplans illustratur, inhaerens jucundatur; est, videt, amat; in aeternitate Dei viget, in veritate Dei lucet, in bonitate Dei gaudet. sciplinam tripartitam esse voluerunt; imo tripartitam esse animaduertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset. sed ita esse potius inuenerunt, cuius una pars appellaretur physica, altera logica,
Abbreviated transcription (Latin):
potens Tanta ibi ẽ intrib inseperabił imitas. q̃ sic se noluit p̃clica¬
ri Ptrum aũt boni patris ⁊ bom filii sp̃s scũs quia cõmunis ãbo¬
bus ẽ recte bonitas dici possit amboꝵ nõ audeo temeraiam p̃cipi¬
tare sententia. Uerumtam̃ amboꝵ eum dicere sanctitatẽ facili
ausus fuero nõ amboꝵ quasi qualitatẽ s ip̃m quoq sub̾am et
t̾tiam intrinitate ꝑsonam. Ad hoc enim me probabilius ducit.
quod cum sit ⁊ pater filius sp̃s et filius sp̃s ⁊ pater sc̃s. ⁊ fili: sc̃s
qͦr sc̃itis profecto et illa diligentia rationis ẽ nõ p̃sũptionis an¬
data ut in opibus dei. secrcto quodam loquendi modo quo nr̃a ex¬
entur intentio eadem nob̾ insinuata intelligatur trinitas. Unã¬
quãq creaturam quis fecerit ꝑ quod fecerit ẽt ꝑp quid fecerit Pat̾
quippe intelligitur uͥbi qui dixit fiat qd̾ aũt illo dicente fcũm est.
oroculchubio p̃ũbum fcũm ẽ In eo uoͣ qd̾ dicitur uidit ds̃ quia bonͦ

Expanded text:
 sic se voluit praedicari. Utrum autem boni Patris et boni Filii Spiritus sanctus, quia communis ambobus est, recte bonitas dici possit amborum, non audeo temerariam praecipitare sententiam: verumtamen amborum eum dicere sanctitatem facilius ausus fuero, non amborum quasi qualitatem, sed ipsum quoque substantiam, et tertiam in Trinitate personam. Ad hoc enim me probabilius ducit, quod cum sit et Pater spiritus et Filius spiritus, et Pater sanctus, et Filius sanctus, quam sanctitas, profecto et illa diligentia rationis est, non praesumptionis audacia, ut in operibus Dei secreto quodam loquendi modo, quo nostra exerceatur intentio, eadem nobis insinuata intelligatur Trinitas, unamquamque creaturam quis fecerit, per quid fecerit, propter quid fecerit. Pater quippe intelligitur Verbi, qui dixit, Fiat. Quod autem illo dicente factum est, procul dubio per Verbum factum est. In eo vero quod dicitur, Vidit Deus quia bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ac per hoc nec uitium ẽ nam ẽẽ intium ⁊ nõ nocere nõ põt. unde
colligitur. quãius nõ possit uitium nocẽ ĩ cõmutabili hono. nõ tam̃
dici potest itium esse. nec in sũmo posse bono. nec nisi inaliquo bo¬

Expanded text:
ac per hoc nec uitium est. Nam esse uitium et non nocere non potest. Unde ac per hoc nec uitium est. Nam esse uitium et non nocere non potest. Unde colligitur, quamuis non possit uitium nocere incnaturae. Vitium esse nec in summo potest bono, nec nisi in aliquo bo
Abbreviated transcription (Latin):
perio nihil ei ualentes nocere s sibi inimici enim sunt resistẽdi
inimiti. nõ ẽ deo. s ip̃is malum. neq hoc ob aliud nisi quia cõrupit
meis nature bonu. Nã igitur cõtraria nõ ẽ deo s iutrum. quia malͦ
econtrãium bono. Quis aũt neget dm̃ summe bonu: Mitur gͦ
cõtrãium ẽ deo.tanqͣ malum bono. Porro aũt. honum est etia nã¬
tura quam uitiat. unde ⁊ huic bono utiq contrarni ẽ. sed deo tan¬
tũmͦ tanqͣ bonomalum. Rature nero quam uitiat. nõ tantum
malum setiam noxium. Nulla quippe mala deo noxia. s muta¬
bilib cocruptibilibq naturis. bonis tam̃ ip̃oꝵ quoq testimonio
uitioꝵ. Si enim bone non ẽent. eis uitia nocere non possent. Ram
quid eis nocendo facunt nisi uł eis adimũt integritatẽ pulcͥtudĩe
salutẽ uirtute. et quicquid boni nature ꝑuitiũm detrahi seu mi¬
nui cõsueuit. Quod si om̃ino desit nihil boni adimendo ñ nocet.

Expanded text:
perio, nihil ei ualentes nocere, sed sibi. Inimici enim sunt resistendi inimici, non est Deo, sed ipsis malum, neque hoc ob aliud, nisi quia corrumpit in eis naturae bonum. Natura igitur contraria non est Deo sed uitium, quia malum contrarium est bono. Quis autem neget Deum summe bonum? Vitium ergo contrarium est Deo, tamquam malum bono. Porro autem bonum est et natura quam uitiat; unde et huic bono utique contrarium est; sed Deo tantummodo tamquam bono malum, naturae uero, quam uitiat, non tantum malum, sed etiam noxium. Nulla quippe mala Deo noxia sed mutabilibus corruptibilibusque naturis, bonis tamen ipsorum quoque testimonio uitiorum. Si enim bonae non essent, eis uitia nocere non possent. Nam quid eis nocendo faciunt, nisi adimunt integritatem pulchritudinem, salutem uirtutem et quidquid boni naturae per uitium detrahi siue minui consueuit? Quod si omnino desit, nihil boni adimendo non nocet
Abbreviated transcription (Latin):
mentierum aiam plato ab initio terre mechio d grometre centuo
uaemat pones partes enis usq ad celi summa et extrema diffudi
ut entenoi puumeros musicos opmatur ut sit mundus ⁊stea¬
neite maximu btissimu sempit̾nu cuius mapere ꝑfectoroi
lapentie felicitatem teneret. ⁊ corpus ꝓprium nõ derelinqueret.
cuusq corpus et inet̾num ex illa inueret ⁊ eam quauts nõ sim¬
plex s tot corporib tantisq cõpactu hebetare atq tardare tioꝵ
pere diuina noluntate atq potentia ĩ mortalia corpora fieri posse
terrena in quib anime nulla meis morte seperate. nulł corum
honerb aggranate sempiterne ac feliciter unuar. ꝓdos segeo
posic asserunt in corporibus igneis. Iouemq ip̃um corut regem
uapoiter de celo et terra aut si nõ possunt miser nidicentũr Se
nentru sti nolunt qui neq acorporib sepantion oatident dp¬

Expanded text:
Hanc enim animam Plato ab intimo terrae medio, quod geometrae centron Hanc enim animam Plato ab intimo terrae medio, quod geometrae centron uocant, per omnes partes eius usque ad caeli summa et extrema diffundi et extendi per numeros musicos opinatur, ut sit iste mundus animal maximum beatissimum sempiternum, cuius anima et perfectam sapientiae felicitatem teneret et corpus proprium non relinqueret, cuiusque corpus et in aeternum ex illa uiueret et eam quamuis non simplex, sed tot corporibus tantisque conpactum hebetare adque tardare non dere, diuina uoluntate adque potentia inmortalia corpora fieri posse terrena, in quibus animae nulla ab eis morte separatae, nullis eorum oneribus adgrauatae sempiterne ac feliciter uiuant, quod deos suos posse adserunt in corporibus igneis Iouemque ipsum eorum regem Iuppiter de caelo et terra; aut si non possunt, miseri iudicentur. Sed neutrum isti uolunt, qui neque a corporibus separationem audent da
Abbreviated transcription (Latin):
fieere qu̾ãdo quidem ut nec ea que orta sunt cccidant nec ea q̃ nĩcta
sunt soluantur nec ea que sunt ex elementis sumpta reddantur.i
atq ut anime incorporibus constitute ne unq̃ ea deserant ⁊ cu
eis ĩmortalitate ac sempit̾na beatitudine perfruant᷑ posse deuin
facere confitetur plato. cur ergo non possit ut nec terrestria mo¬
riantur. An deus nõ ẽ potens quousq xp̃iam credunt s qͥusq
platonici nolunt. Nimirũ quippe consilium dei et potestatem
potuert nosse philo sophi nec potuert nosse prophete eñ potiꝰ
econtrario dei prophetas ad enũctiandr eis quantum dignat
c̃xcometir Humma deceperit. Werimnno esqradeo dẽcioi potu¬
erna delrusern e refragentur magnie disỹntationu prib assepe¬
eterm que pudum istum uolunt omtibio miino corpoceis ele¬
mentis q̃ ubhtota molis aterra meelam surgit naclo santri

Expanded text:
fficere, quandoquidem ut nec ea quae orta sunt, occidant, nec ea quae sunt fficere, quandoquidem ut nec ea quae orta sunt, occidant, nec ea quae sunt juncta solvantur, nec ea quae sunt ex elementis sumpta reddantur, atque ut animae in corporibus constitutae nec unquam ea deserant, et cum eis immortalitate ac sempiterna beatitudine perfruantur, posse Deum facere confitetur Plato? Cur ergo non possit, ut nec terrestria moriantur? An Deus non est potens quousque Christiani credunt, sed quousque Platonici uolunt? Nimirum quippe consilium Dei et potestatem potuerunt philosophi, nec potuerunt nosse prophetae; cum potius e contrario Dei prophetas ad enuntiandam eius, quantum dignatus coniectura humana deceperit. Verum non usque adeo decipi debu et sibi apertissime refragentur magnis disputationum uiribus adsereanimam, quem mundum istum uolunt, omnibus omnino corporeis elementis, quibus haec tota moles a terra in caelum surgit, inclusam.
Abbreviated transcription (Latin):
in solubile ac sempiternã uelint. quid c̃e ẽ ut̾ cõpor maiois aĩã
tis tanq̃ medium membrũ. eterna sit tr̾a. ⁊ aliorum aĩantiu
terrestriu corpora si dens sicut illud uelit eterna ẽẽ non possint Fed
terre inquiunt terra reddenda ẽ unde aĩalium terrestriu iunctã sũt
corpora Eequo fit inquiunt ut ea sit necessedissolui et mori. ⁊ com̃o
terre stabili ac sempiterne unde fuerant sũpta restitui. Siquis hoc
etiam de igne similiter affirmet ac dicat redclenda esse imiuersa igͥ
corpora qu̾e inde sumpta sunt. ut celestia fierent ammalia. non ne ĩ¬
mortalitas quam talib diis uelut deo summo loquente misit pla¬
to tanq uiolentia disputationis huins int̾cidet. An ibi ꝑpea nõ fit
quia dens nõ nult cinus noluntatẽ ut ait plato nulla is iuncit:
Suidergo prohibet ut hoc etiam de terrestrib corporib deus possite¬

Expanded text:
insolubilem ac sempiternam uinsolubilem ac sempiternam utis tanquam medium membrum aeterna sit terra, et aliorum animantium terrestrium corpora, si, Deus sicut illud velit, aeterna esse non possint? Sed terrae, inquiunt, terra reddenda est, unde animalium terrestria sumpta sunt corpora: ex quo fit, inquiunt, ut ea sit necesse dissolvi et emori; et eo modo terrae stabili ac sempiternae, unde fuerant sumpta, restitui. Si quis hoc etiam de igne similiter affirmet, et dicat reddenda esse universo igni corpora, quae inde sumpta sunt, ut coelestia fierent animalia; nonne immortalitas, quam talibus diis, velut Deo summo loquente, promisit Plato, tanquam violentia disputationis hujus intercidet? An ibi propterea non fit, quia Deus non vult, cujus voluntatem, ut ait Plato, nulla vis vincit? Quid ergo prohibet, ut hoc etiam de terrestribus corporibus Deus possit e
Abbreviated transcription (Latin):
gos nmqn mg eeiguam pancititẽ ⁊ querentes¬
quid in datrma xp̃iana rep̃hendant exagitant eterntate corpoꝵ
tanqͣ hec sint inter se contraria. ut beatitudine queramus aĩe.⁊
eam semp uelimus ẽẽ incorpore uelut erũpnoso unculo colliga¬
tam. Qum eoru auctor ⁊ magister plato donum a deo summo. di
abilio facts dicat eẽ cõcessum ne aliquando moriantur R acor¬
poribus quib eos conexuit separent.  corpor sepit Caplum.la
umiuersam terram dei sui non quidem sumimi. s tamen magni
.i. totus huius mundi membrum in medio positum.⁊ sempiter¬
num ẽẽ non dubitent. Cur ergo deus ille summus. fecerit eis
infra eum sunt preferendu eundemq ẽẽ existiment aĩante
anima scilicet sicut asserunt rationali uel intellectual. ĩta
magna mole corporis eius inclusa. ip̃iusq corporis tanq̃ mẽ¬
bra locis sins posita atq digesta quattuor constituerit elem̃ta
quoꝵ unctura ne unq̃ deus eoru tanq magnus moriatur.

Expanded text:
gis exiguam paucitatem; et quaerentesquid in doctrina Christiana reprehendant, exagitant aeternitatem corporum, tamquam haec sint inter se contraria, ut et beatitudinem quaeramus animae et eam semper esse uelimus in corpore, uelut aerumnoso uinculo conligatam; cum eorum auctor et magister Plato donum a deo summo dis ab illo factis dicat esse concessum, ne aliquando moriantur, id est a corporibus, quibus eos conexuit, separentur. CAPUT XVII. Contra uniuersam terram dei sui, non quidem summi, sed tamen magni, id est totius huius mundi, membrum in medio positum et sempiternum esse non dubitent. Cum ergo deus ille summus fecerit eis is, qui infra eum sunt, praeferendum, eundemque esse existiment animantem, anima scilicet, sicut adserunt, rationali uel intellectuali in tam magna mole corporis eius inclusa, ipsiusque corporis tamquam membra locis suis posita adque digesta quattuor constituerit elementa, quorum iuncturam, ne umquam deus eorum tam magnus moriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
lucem et tenebras Et indit ds̃ quia bonũ est utrũq placuit quia
utrũq sine pecc̃o ẽ U̾bi ant dixit fiat lux ⁊ fcã ẽ lux. Et uidit ds̃
lucem quia bona ẽ ⁊ postinoclum infertur ⁊ seperauit deus intẽ¬
lucem ⁊ tenebras ⁊ uocauit ds̃ lucem diem ⁊ tenebras uocuuti
noctẽ nõ hoc loco adclitu ẽ ⁊ uidit ds quia bonũ ẽ ne ntrũq appel¬
laretur bonum cum ẽet horum alterum malum uitio proprio
non nã ⁊ ideo sola ibi lux placu̾it conditori tenebre aũt ĩglice
⁊ si fuint orclinãde. nõ tam̃ fuerant approbande. Quid ẽ eĩm aliud ĩtel¬
bãtio secundum artem facti que sap̃ia dei est. Capitulum. exipo¬
Tus aũt usq adeo nõ cum fcm̃ ẽ tunc dicit bonu ut nibil eoriumi

Expanded text:
lucem et tenebras. Et uidit Deus quia bonum est. Utrumque placuit, quia lucem et tenebras. Et uidit Deus quia bonum est. Utrumque placuit, quia utrumque sine peccato est. Ubi autem dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux. Et uidit Deus lucem quia bona est; et postucem diem et tenebras uocauit noctem: non hoc loco additum est: Et uidit Deus quia bonum est, ne utrumque appellaretur bonum, cum esset horum alterum malum, uitio proprio, non natura. Et ideo sola ibi lux placuit Conditori; tenebrae autem angelicae, etsi fuerant ordinandae, non tamen fuerant adprobandae. CAPUT batio secundum artem facti, quae Sapientia Dei est? Deus autem usque adeo non cum factum est, tunc didicit bonum, ut nihi
Abbreviated transcription (Latin):
esse diei ⁊ nocti ⁊ diuidere inter lucem ⁊ tenebras. Inter illam uoͣ lucẽ
terrimas mentes ip̃e diuidere potuit ciuĩ etiã futũm nõ nature s no¬
lũtatis malum occultu aut incertu esse non potuit Capłm. 20¬
Eniq nec illud pretereũdum ẽ silentio. ꝙ ubi drxit ds̃ Fiat lux et
facta est lux continuo subumctu ẽ Et idit deus lucem quia bona
est. Non posteaqͣ seperauit inter lucem ⁊ tenebras ⁊ uocaut lucẽ die
⁊ tenebras nocte. ne simul cum luce etiam talib tenebris testimõiu
placiti sin phibuisse uideretur Nam ubi tenebre inculpabiles sunt
inter quas ⁊ lucem istã his ocuł cõspicuã luminaria celi diuidunt. ñ
añ s post infertur. Et uidit deus quia bonu ẽ posuit illa inquit in
firmam̃to celi lucere suꝑ t̾ram. ⁊ preesse diei ⁊ nocti ⁊ separare inter

Expanded text:
esse diei et nocti et diuidere inter lucem et tenebras. Inter illam uero lucem, esse diei et nocti et diuidere inter lucem et tenebras. Inter illam uero lucem, terrimas mentes, ipse diuidere potuit, cui etiam futurum non naturae, sed uoluntatis malum occultum aut incertum esse non potuit. CAPUT enique nec illud est praetereundum silentio, quod, ubi dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, continuo subiunctum est: Et uidit Deus lucem quia bona est; non postea quam separauit inter lucem et tenebras et uocauit lucem diem et tenebras noctem, ne simul cum luce etiam talibus tenebris testimonium placiti sui perhibuisse uideretur. Nam ubi tenebrae inculpabiles sunt, inter quas et lucem istam his oculis conspicuam luminaria caeli diuidunt, non ante, sed post infertur: Et uidit Deus quia bonum est. Posuit illa, inquit, in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et separare inter
Abbreviated transcription (Latin):
dei absurda sententia si cum lux prima illa facta ẽ angłi creati intel¬
liguntur. Intersanctos angelos et ĩmundos fuisse discr̾etum ubi dic¬
tum ẽ. ⁊ diuisit deus inter̾ lucem et tenebras. Et uoemut deus lucem
diem ⁊ tenebras noctem. Solus quippe ille ista discerner potuit. qui
potuit etiam priusqͣ caderẽt prescire casuros ⁊ priuatos lumine ueri¬
tatis intenebrosa superbia mansuros Nam inter istum eĩm notissi¬
mu diem ⁊ noctẽ .i. inter hanc lucem ⁊ has tenebras uulgatissimas sẽ¬
sib nr̃is luminaria celi ut diuiderẽt impauit Fiant iñquit lumina¬
ria infirmam̃to celi. ut luceant suꝑ tram ⁊ diuidant interhanc diem
⁊ noctem ⁊ paulo post ⁊ fecit inquit d̃s duo luminaĩa magna. Lumina¬
re maius in principio dei ⁊ luminare minus inprincipio noctis.
et stellas ⁊ posuit illas deus infirmam̃to celi. lucere suꝑ tr̾am apre¬

Expanded text:
Dei absurda sententia, si, cum lux prima illa facta est, angeli creati intelDei absurda sententia, si, cum lux prima illa facta est, angeli creati intelleguntur, inter sanctos angelos et inmundos fuisse discretum, ubi dictum est: Et diuisit Deus inter lucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et tenebras uocauit noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam caderent praescire casuros et priuatos lumine ueritatis in tenebrosa superbia remansuros. Nam inter istum nobis notissimum diem et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut diuiderent imperauit: Fiant, inquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter diem et noctem; et paulo post: Et fecit, inquit, Deus duo luminaria magna, luminare maius in principia diei, et luminare minus in principia noctis, et stellas; et posuit illa Deus in firmamento caeli lucere super terram et prae
Abbreviated transcription (Latin):
riis opposita. ẜmonis pulcritudinẽ redunt. ita qͣuadam nõ u̾borũ sed
reru elqquentia cõtrariorum oppositione seculi pulcritudo cõponitur
Apertissime hoc positum ẽ in libro eccłiastico isto mͦ. Contra malu bo¬
nu ẽ et contra mortẽ uita. Sic cõtra piũ pec̃or ⁊ sic intuere in om̃ia
opera altissimi. bina ⁊ bina unu contra unum Cipłirtutili
Uanuis itaq diuini emonis ob̾scuritas etiam adhec sit utilis ł¬
ꝙ plures sententias ueritatis parit. ⁊ inlucem notitie plucit. Dũ alius
sic alius sic intelligit Ita tamen. ut quod in obscuro loco intelligit
uel attestatione rerum manifestaru. uel aliis locis minime dubiis
asseratur siue cum multa tractantur. ad id quoq pueniatur qd̾ sentit
ille qui scripsit. siue id lateit. s ex occasione tractande profunde ob¬
scuritatis. alia uera quedam dicantur. nõ mihi iudetur ab operibus

Expanded text:
riis obposita sermonis pulchritudinem reddunt: ita quadam non uerborum, sed riis obposita sermonis pulchritudinem reddunt: ita quadam non uerborum, sed rerum eloquentia contrariorum obpositione saeculi pulchritudo conponitur. Apertissime hoc positum est in libro ecclesiastico isto modo: Contra malum bonum est et contra mortem uita; sic contra pium peccator. Et sic intuere in omnia opeuamuis itaque diuini sermonis obscuritas etiam ad hoc sit utilis, qod plures sententias ueritatis parit et in lucem notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intellegit ita tamen ut, quod in obscuro loco intellegitur, uel adtestatione rerum manifestarum uel aliis locis minime dubiis adseratur: siue, cum multa tractantur, ad id quoque perueniatur, quod sensit ille qui scripsit, siue id lateat, sed ex occasione tractandae profundae obscuritatis alia quaedam uera dicantur: non mihi uidetur ab operibus
Abbreviated transcription (Latin):
seculorum. tanqͣ pulcherrimũ cam̃ etiam ex quibdam quasi ãtti¬
thet is honestaret. Antitheta eĩm que appellantur in ornam̃tis et¬
locutionis sunt decentesima que latine ut appellentur opposita uł qd̾
exp̾ssius dicitur cõtra posita. Non ẽ apud nos huiꝰ nocabuli ꝯsuetudo
cum tam̃ eisdem ornam̃tis locutionis. etiam ẜmo latinus utatur
Emmo lingue õĩum gentiu his antithetis. et paulus apostolus
in secunda ãd corĩthios epła illum locum suaniter explicat ubi dicit. Pe
arma iustitie a dextris ⁊ a smistris. Pgłiam ⁊ ignobilitatem. Pinfamĩa
⁊ bonam famã ut seductores et uerãces ut q̃u ignoramur. et cognosci¬
mur. quasi morientes ⁊ ecce muimus ut coherãti ⁊ nõ mortificati. ut
tristes semꝑ añt gaudentes sicut egeni multos aũt locuplectantes tã¬
qͣ nihil habentes ⁊ omnia possidentes Sicut ergo ista contraria cõtra¬

Expanded text:
saeculorum tamquam pulcherrimum carmen etiam ex quibusdam quasi antisaeculorum tamquam pulcherrimum carmen etiam ex quibusdam quasi antithetis honestaret. Antitheta enim quae appellantur in ornamentis elocutionis sunt decentissima, quae Latine uel appellentur obposita, uel, quod expressius dicitur, contraposita. Non est aput nos huius uocabuli; consuetudo, cum tamen eisdem ornamentis locutionis etiam sermo Latinus utatur, immo linguae omnium gentium. His antithetis et Paulus apostolus in secunda ad Corinthios epistula illum locum suauiter explicat, ubi dicit: Per arma iustitiae dextra et sinistra: per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur; quasi morientes, et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tamquam nihil habentes et omnia possidentes. Sicut ergo ista contraria contra
Abbreviated transcription (Latin):
optimus creator ẽ. ita malaru uoluntatu iustissimꝰ ordinator Ut c̃
ille male utitur naturis bonis. ip̃e bene utatur etiã uolũtatib maliᷤ¬
Itaq fecit ut diabolus institutione illius bonus uoluntate sua malus
in inferiorib ordinatus illuderetur. ab angłis eius idest ut prosint tẽp¬
tationes eis sanctis. quib eas obẽe de siderat. ⁊ qm̃ d̃s cum eu conderet
futer malignitatis eius nõ erat ntiq ignarus. s prouidebat que bona
de malo eiũs. ip̃e ẽet fcũrus. Proptereã psalmus ait. Draco hic quẽ
finxisti ad illudendum ei. ut in eo ip̃o ꝙ eum finxit. licet ꝑsuam bo¬
nitatem bonũ iam ꝑ suam p̾scĩam p̃parasse intelligat᷑ quomͦ illo ute¬
lorum. s uł hoĩum crearet quemi malum futurum ẽẽ p̾scisset. nisi
pariter nosset quib eos bonorũ usib comodaret. Atq ita orclinem

Expanded text:
optimus creator est, ita malarum voluntatum justissimus ordinator; ut cum optimus creator est, ita malarum voluntatum justissimus ordinator; ut cum male illae utuntur naturis bonis, ipItaque fecit, ut diabolus institutione illius bonus, uoluntate sua malus, in inferioribus ordinatus inluderetur ab angelis eius, id est, ut prosint tentationes eius sanctis, quibus eas obesse desiderat. Et quoniam Deus, cum eum conderet, futurae malignitatis eius non erat utique ignarus et praeuidebat quae bona de malo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet per suam bonitatem bonum, iam per suam praescientiam praeparasse intellegatur quo modo illo utelorum, sed uel hominum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commodaret adque ita ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
ita libertate iudicandi plurimu distat Rat̾io cõsiderãtis ane¬
cessitate indigentis seu uoluntate cupientis cum ista quid ꝑ se
ip̃m inreru gradib pendeat necessitas aũt quil ꝑꝑ quid expe¬
tat cogitat. et ĩsta quid uerum luci m̃tis appareat. Uoluptas uroͣ
quid ĩccundum corporis sensibus blandiatur expectat. S tantu
ualet innaturis ratio nalib qd̾lam ueluti pondus uoluntatis̃
⁊ amoris. ut cum ordine nature angłi hominib. tam̃ legi iustitie dei
bom homines malis angelis prẽferantur li dictumꝰ Capitł aa¬
nõ intiata p̃recessit Witium aũt ita contra naͣm ẽ ut nõ possit nisi
nocere nature. Non itaq ẽet uitium recedere adeo nisi nature. cuius
idutiu ẽ potius cõpeteret ẽẽ cum deo. Quaꝑꝑ etiam noluntas mala
grande testimoĩum est nature bone.Sed deus sic̃ naturarum bonar

Expanded text:
Ita libertate iudicandi plurimum distat ratio considerantis a neIta libertate iudicandi plurimum distat ratio considerantis a necessitate indigentis seu uoluptate cupientis, cum ista quid per se ipsum in rerum gradibus pendat, necessitas autem quid propter quid expetat cogitat, et ista quid uerum luci mentis appareat. uoluptas uero quid iucundum corporis sensibus blandiatur expectat. Sed tantum ualet in naturis rationalibus quoddam ueluti pondus uoluntatis t amoris, ut, cum ordine naturae angeli hominibus, tamen lege iustitiae boni homines malis angelis praeferantur. CAPUT non uitiata praecessit. Vitium autem ita contra naturam est, ut non pnocere naturae. Non itaque esset vitium recedere a Deo, nisi naturae, cujus id vitium est, potius competeret esse cum Deo. Quapropter etiam voluntas mala grande testimonium est naturae bonae. Sed Deus sicut naturarum bonarum