comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscamus. uidelicet qͣ¬
les sumus ad malum. ⁊ qualeᷤ
ret nos: in omne malũ possemꝰ
cadere. nec inde surg̾e nisi mia
cognouerat ꝓph̾a cum dicebat.¬
subsequetur me que me erigat.
Inualidi sumus ad bonum n
sine gr̃a dei aliquid boni facere
uel in aliquo bono perseuerare
possumus. Illud etiam apłs sci¬
ebat cum dicebat. Gr̃a dei sũ
io quod sum. et quia gr̃a eius
in me uacua non fuit. ⁊ gratia
eius semper in me manet. hãs
geminã cognitionẽ sui habuit
abraham cum dixit loquar ad
dñm meum cum sim pulius
⁊ cinis. Reuera pulius ẽ homo.
Sicut enim puluis ex quacũq
om̃e uitiũ homo cadere potest.
nec adiciet ut relurgat. insi mi¬
sericordia dei ei subueniat. Eiii¬
est etiam homo. qm̃ situt cius
nec ꝓfert germen ex se nec semen¬
susceptum gͥminat. sic homo les¬

Expanded text:
ognoscamus, videlicet quales simus ad malum, et quales ret nos, in omne vitium possemus cadere, nec inde surgere, nisi micognoscebat propheta cum dicebatsubsequatur me , quae me erigat. Invalidi sumus ad bonum, nec sine Dei gratia bonum facere, vel in aliquo bono perseverare possumus. Istud etiam Apostolus sciebat, cum dicebat, Gratia Dei sum id quod sum; et quia gratia ejus in me vacua non fuit , gratia ejus in me manet. Hanc geminam cognitionem sui habuit Abraham cum diceret: Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis . Revera pulvis est homo. Sicut enim pulvis ex quacumqueomne vitium cadere potest, nec adjiciet ut resurgat, nisi misericordia Dei ei subveniat. Cinis etiam est homo; quia sicut cinis nec profert germen ex se, nec susceptum semen germinat, sic homo ne
Abbreviated transcription (Latin):
ticum est non credere. Quid gͦ
inquis: Tue ne sr̃ĩe magis qͣm
ꝓprie credam experientie: Et qͥd
si alius longe aliuo se testetur
exꝑtum. Certe ille quo mag̃
affligitur. eo maiorẽ diuine
lulcedinis gr̃am experitur. Pla
sententia confutatur. L.

Expanded text:
ticum est, non credere. Quid ergo, ticum est, non credere. Quid ergo, inquis? Tuaene sententiae magis, quam propriae credam experientiae? Et quid, si alius longe aliud se testatur expertum? Certe ille, quo magis affligitur, eo majorem divinae dulcedinis gratiam experitur Planesententia confutatur.
Abbreviated transcription (Latin):
delicatam doctrinam euercit.
quam claui sacris induti mẽ¬
bris expugnant. quam lancea
illa dulcib impressa iuscerib
acumine salutari debellat. Ego
prorsus contra sentio audacter q
ꝓnuntio carnis afflictionem. si
sana ꝓcedat intentio. ⁊ fuerit ser¬
uata discretio. quam tamen non
ꝓpria corectura. s exemplis ma¬
iorum capere oportet. ne forte
remissio ⁊ dissolitio sub colore
se discretõnis pallient. sic inquit
carnis affiictionem ñ spiritui
contrariam s ncc̃ariam. s nec di¬
unã minuere consolationem.
s potius sentio ꝓuocare. adeo
ut hec duo semper equari in
hac dum tacat uita existimem
enum forte deus huic diurtiie
ci delitiis affluenti sue consola¬
tionis dulcedinẽ impertit. qͣm
a pauperculo suo pro se coticlie
morienti rigida censura suspẽ¬
lo dulcissimo. suauissimo. com¬
patientissimo sentire uel cred̾e.
S si ego dico potes forsitan du¬
bitare. si autem xp̃c dicit here¬

Expanded text:
delicatam doctrinam evertit, delicatam doctrinam evertit, quam clavi sacris inditi membris expugnant; quam lancea illa dulcibus impressa visceribus acumine salutari debellat. Ego prorsus contra sentio, audacterque pronuntio, carnis afflictionem, si sana praecedat intentio, et fuerit servata discretio, quam tamen, non propria conjectura, sed exemplis majorum capere oportet, ne forte remissio et dissolutio sub colore se discretionis oppallient; sic, inquam, carnis afflictionem non spiritui contrariam, sed necessariam; sed nec divinam minuere consolationem, sed potius sentio provocare; adeo ut haec duo semper aequari in hac duntaxat vita existimem,enim? Forte Deus huic divitiis et deliciis affluenti suae consolationis dulcedinem impertit; quam a pauperculo suo pro se quotidie moriente rigida censura suspenlo dulcissimo, suavissimo, compatientissimo sentire vel credere! Sed si ego dico, potest forsitan dubitare; si autem Christus dicit, haere
Abbreviated transcription (Latin):
uel inuestigari uidentur uel pro¬
bari. Orem pudendam sccd̃m regl̃as
ipocratis gr̃a queritur sp̃alis. Sic
nimirum sic erant qui phisicis ar¬
gumentis magis quam p̾ceptis
apostolicis imrituntur. Ip̃uis
namq sunt hec qui super uentrẽ
repit. qui t̾ram comedit qui sub
umbra dormit in locis humentibꝰ
qui negotium uentris ⁊ libidintͤ
sub colore actitat scĩtitatis. Sic
enim facilius simplices quosq
abapostolita panꝑtate ⁊ euuange¬
lica puritate cogitat exterrendos
si maiorẽ diuine dulcedinis gra¬
tiam in remissiori uita sibi esti¬
ment affuturam. Plane hec ẽ
sapientia non clesursum descẽ¬
dens. s prorsus terrena anima¬
lis diabolica. hec est prudenti¬
a uerbi sapientia carnus que
cum suauctatẽ doceat carns.
crucem xp̃i euacuare contendit.
in qua profecto quantum ad car¬
nem nichil est suaue. nichil
molle nichil tenerum. nichil
omnino delicatum. S non il¬
la euacuatur. Illa potus hac

Expanded text:
vel investigari videntur, vel provel investigari videntur, vel probari. Orem pudendam! secundum regulas Hippocratis gratia quaeritur spiritualis. Sic nimirum, sic errant, qui physicis argumentis magis, quam praeceptis apostolicis innituntur. Ipsius namque sunt haec, qui super ventrem repit, qui terram comedit, qui sub umbra dormit in locis humentibus, qui negotium ventris et libidinis sub colore actitat sanctitatis. Sic enim facilius simplices quosque ab apostolica paupertate et evangelica puritate cogitat exterrendos, si majorem divinae dulcedinis gratiam in remissiore vita sibi aestiment ad futuram. Plane haec est sapientia, non desursum descendens, sed prorsus terrena, animalis, diabolica . Haec est prudentia verbi, sapientia carnis, quae, cum suavitatem doceat carnis, crucem Christi evacuare contendit; in qua profecto quantum ad carnem nihil est suave, nihil molle, nihil tenerum, nihil omnino delicatum. Sed non illa evacuatur. Illa potius hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ritati. ⁊ urt̾iori dulcedimi dicũt
ẽe contrarios.
ed assidius inquis iugiliis
corpus tabefacere. cotedia¬
nis laborib carnem affligere.ui¬
lissimis cibie membroꝵ labefac¬
tare uiguorem ñ solum non modi¬
ci laboris. s ⁊ ei quani tantopere ni¬
teris commendare. Adeo caritati cõ¬
stat ẽẽ ꝯtrarium ut totam m̃tis
luauitẽ euacuans. omni etiam
spiritali dulcecline reddat effetã.
Hec est illa redenda quoꝵdam opi¬
nio qui spiritalem dulcelinem
in carnis quodam modo suauita¬
te constituunt. asferentes corporiͤ
afflictionem contrariam ẽẽ sp̃ui
exteriorisq hominis passiones
interioris minuere sanctitatẽ
Cum enim inquiunt caro cic sp̃us
affectu sibi materiali cohereant.
nece est suas inuicem cõmunicẽt
passiones. at sit impossibile. ut nĩ
huius oppressione alterins hila¬
ritas ꝑturbetur. ita ut in illd̾ gau¬
Coium sp̃ale meroris quadam an¬
xietate delectus spiritus nullate¬
nus ualeat. respirare. Acute hec

Expanded text:
ritati, et interiori dulcedini dicunt esse contrarios. Sed assiduis vigiliis corpus tabefacere, quotidianis laboribus carnem affligere, vilissimis cibis membrorum labefactare vigorem, non solum non modici laboris; sed et ei, quam tantopere niteris commendare, adeo charitati constat esse contrarium; ut totam mentis suavitatem evacuans, omni eam spirituali dulcedine reddat effetam. Haec est illa ridenda quorumdam opinio, qui spiritualem dulcedinem in carnis quodammodo suavitate constituunt, asserentes corporis afflictionem contrariam esse spiritui, exteriorisque hominis passiones interioris minuere sanctitatem. Cum enim, inquiunt, caro ac spiritus affectu sibi naturali cohaereant, necesse est, suas invicem communicent passiones; ac sic impossibile ut non hujus oppressione alterius hilaritas perturbetur; ita ut in illud gaudium spirituale, moeroris quadam anxietate dejectus, spiritus nullatenus valeat respirare. Acute haec
Abbreviated transcription (Latin):
meo. Quod cum de ip̃ius fructu
uel utilitate ceꝑimus disputa¬
re. mantfestius ꝑuidebis. Nũc
si quio sit amicitia pro simpli¬
citatate ingeniol ur̃i satis di¬
ximus. cetera que enuclessda ꝓ¬
posiusti alio tempori reseruemꝰ.
ILicet auiditati mee nimis
ista sit molesta cdilatio. ad hoc
tamen non solum tempus cene.
cui deesse non ꝑmittim᷑. s etiã
multoꝵ cui debitor tu es. expec¬
tatio satis onerosa compellit.
tu amiticre ⁊ excellentia eiꝰ.¬

Expanded text:
in eo . Quod, cum de ipsius fructu in eo . Quod, cum de ipsius fructu vel utilitate coeperimus disputare, manifestius pervidebimus. Nunc, si quid sit amicitia, pro simplicitate ingenioli nostri satis diximus, caetera, quae enucleanda proposuisti, alio tempori reservemus. Ivo. Licet aviditati meae nimis ista sit molesta dilatio, ad hoc tamen non solum tempus coenae, cui deesse non permittitur; sed etiam multorum, quibus debitor tu es, exspectatio satis onerosa compellit. tu amicitiae et excellentia e
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. quia p̃cellit continentia
uidualis. quib licet sc̃a prefera¬
tur uirginitas. earum tameri
grãm non obliterat. Quamuis
si ea que de amicitia dicta sunt
diligent᷑ adu̾tas: inuenies eã
sapientie sic uicinam. uel inserꝰ¬
tam ut pene dix̾im amicitiam
nichil aliud eẽ quam sapienti¬
am. I Obstupesco fateor nec̃
facile id michi ꝑsuaderi posse exi¬
stimo. A Excidit ne tͥ dixisse scͥp¬
turam. omni tempore diligit qͥ
amicus est: Ait etiam sicut me¬
tia que desiere potest. nunquã
uera fuit. Amicitiam etiam nͦ
subsistere quidem sine caritate
satis supero monstratum est.
Cum gͥ in anucitia et ef̾nitas
uigeat. ⁊ u̾ttas luceat. ⁊ cantaᷤᷤ
dulcescat. utram nomen Lapĩe
trib his debeas abrogare tu ui¬
deris. I Oquid est hoc: Dicam
hoc. nec ex scripturis habet aucto¬
ritatẽ. Quod tamen sequitur de
caritate amititie profecto dare
non dubito. qm̃ qui manet in
amicitia: in deo manet ⁊ deus

Expanded text:
non est, quia praecellit continentia non est, quia praecellit continentia vidualis; quibus licet sancta praeferatur virginitas, earum tamen gratiam non obliterat. Quamvis si ea, quae de amicitia dicta sunt, diligenter advertas, invenies eam sapientiae sic vicinam vel infertam, ut pene dixerim, amicitiam nihil aliud esse, quam sapientiam. Ivo. Obstupesco, fateor, nec facile id mihi persuaderi posse, existimo. AELREDUS. Exciditne tibi dixisse Scripturam: Omni tempore diligit, qui amicus est? Ait etiam, sicut metia quae desinere potest, nunquam vera fuit. » Amicitiam etiam nec subsistere quidem sine charitate, satis superque monstratum est. Cum igitur in amicitia et aeternitas vigeat, et veritas luceat, et charitas dulcescat, utrum nomen sapientiae tribus his debeas abrogare, tu videris. Ivo. O quid est hoc? dicamnhoc, nec ex Scripturis habet auctoritatem: quod tamen sequitur de charitate, amicitiae profecto dare non dubito, quoniam: Qui manet in amicitia, in Deo manet, et Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tus est qui sibi placet. Qui u̾o
stultus ẽ: sapiens ñ est. Et qui
sapiens non est non habendo
utiq sapientiam. sapiens non
est. Quomodo igit᷑ sapientia
male utitur. qui sapientiam
non habet: Sic ⁊ suꝑba casti¬
tas uirtus non est. quia suꝑbia
ip̃a que uitium est eam que uir¬
tus putabatur sibi conformem
facit. ⁊ sdeo iam non uirtus sed
uinium est. IS pace tua dico
incongruum michi usdetur qd̃
amicitie sapĩam ad uinxisti. cũ
int̾ illas nulla sit comparatro.
na meliorib. infirmiora forti¬
orib. ⁊ si non coequentur. con¬
iunguntur tamen maxime i
uirtutib que licet a se gͣduum
diu̾sitate discrepent. quadam sͥ
tamen similitudine uicinant᷑.
Uicina enim est uirguutati iu¬
duitas. iuduitati coniugalis
castitas. ⁊ qͣmuis int̾ has uir¬
tutes magna sit differentia. ⁊̃
eo tamen qd̾ uirtites sunt. non¬
nulla est conuenientia. Neq enĩ
ĩdeo pudicitia coniugalis uirtꝰ

Expanded text:
tus est, qui sibi placet. » Qui vero tus est, qui sibi placet. » Qui vero stultus est, sapiens non est. Et qui sapiens non est, non habendo utique sapientiam, sapiens non est. Quomodo igitur sapientia male utitur, qui sapientiam non habet? Sic et superba castitas virtus non est; quia superbia ipsa, quae vitium est, eam quae virtus putabatur, sibi conformem facit; ideo jam non virtus, sed vitium est. Ivo. Sed pace tua dico, non congruum mihi videtur, quod amicitiae sapientiam adjunxisti, cum inter illas nulla sit comparatio. na melioribus, inferiora fortioribus, etsi non coaequantur, conjunguntur tamen, maxime in virtutibus; quae licet a se graduum diversitate discrepent, quadam sibi tamen similitudine vicinantur. Vicina enim est virginitati viduitas, viduitati conjugalis castitas; quamvis inter has virtutes magna sit differentia, in eo tamen, quod virtutes sunt, nonnulla est convenientia. Neque enim ideo pudicitia conjugalis virtus
Abbreviated transcription (Latin):
liquit. Adeo ut sine sociis nec aua¬
ro diuitie. nec ambitioso głia.
nec uoluptas placere posset luxi¬
oso. Compacta sunt itaq etiam
int̾ pessimos. quedam societatie
federa detestanda. que anucitie
pulcherrimo nomine palliata
lege ⁊ p̾ceptis a uera amicitia
fuerant distinguenda. ne cum
ista appeteretur in illa ꝓpter ꝙͣ¬
dam eius similitudinẽ incaute
incideretur. Sic amicitiam ꝙͣ
natura instituit quam robora-¬
uit usus. legis auctoritas ordi¬
nauit. Mantfestum ꝓide ẽ
amicitiam naturalem ẽẽ sicut
uirtitem. sicut sapientiam ⁊
cetera que ꝓpter se quasi bona
naturalia ⁊ appetenda sunt. ⁊
seruanda. quib omnis qui ea h̃t
bene utitur. quib nullus ꝓrsᷤ
abutitur ¶ Nonne queso te
sapientia multi abutuntur.
qui ex ea hominib placere cupi¬
unt. uel in se ip̃is pro collata
sibi sapientia suꝑbiint. uel
certe hii qui eam uenalẽ hñt
⁊ questum existimant pietatẽ.
hoĩ placet. quia profecto stul¬

Expanded text:
liquit; adeo ut sine sociis nec avaliquit; adeo ut sine sociis nec avaro divitiae, nec ambitioso gloria, nec voluptas placere posset luxurioso. Compacta sunt itaque etiam inter pessimos quaedam societatis foedera detestanda; quae amicitiae pulcherrimo nomine palliata, lege et praeceptis a vera amicitia fuerant distinguenda; ne cum ista appeteretur, in illa propter quamdam ejus similitudinem incaute incideretur. Sic amicitiam, quam natura instituit, quam roboravit usus, legis auctoritas ordinavit. Manifestum proinde est amicitiam naturalem esse, sicut virtutem, sicut sapientiam, et caetera, quae propter se, quasi bona naturalia, et appetenda sunt et servanda: quibus omnis, qui ea habet, bene utitur, quibus nullus prorsus abutitur. Ivo. Nonne, quaeso te, sapientia multi abutuntur; qui ex ea hominibus placere cupiunt, vel in seipsis pro collata sibi sapientia superbiunt; vel certe hi, qui eam venalem habent, et quaestum existimant pietatem? homini placet, quia profecto stul
Abbreviated transcription (Latin):
subuttrasset. fecissetq bono com¬
muni priuata p̾poni. amicitie
caritatisq splendorẽ. auaricia
inuidiaq corrupit. contentio¬
nes. emulationes. odia. suspi¬
tiones. corruxtis homint̃ mo¬
rib inuehens. Tunc boni quiq
int̾̃ caritatem ⁊ anucitiam distĩ¬
xerunt animadu̾tentes qd̃ etiã
inimicis atq peruersis sit ĩpen¬
denda dilectio. cum. int̾ bonos ⁊
pessimos ẽẽ non possit uolunta-¬
tum uel consilioꝵ ulla cominu¬
no. Amicitia itaq que sicut ca¬
utas int̾ omnes primum. ⁊ ab
omnib seruabatur. int̾ paucos
bonos naturali lege resedit qui
uiclentes a multis sacra fidei ac
societatis iura iuolari artiori se di¬
lectionis ⁊ amicitie federe constͣn¬
xerunt. inter mala que usdebãt
et sentiebant in mutue caritatis
gr̃a quiescentes. Uerum his in
quib omnẽ uirtutis sensum ob¬
literauit impietas. ratio que ĩ
eis extingui ñ potuit ip̃m ami¬
citie ⁊ societatis affectum non re¬

Expanded text:
subintrasset, fecissetque bono comsubintrasset, fecissetque bono communi privata praeponi, amicitiae charitatisque splendorem avaritia invidiaque corrupit; contentiones, aemulationes, odia, suspiciones corruptis hominum moribus invehens. Tunc boni quique inter charitatem et amicitiam distinxerunt; animadvertentes quod etiam inimicis atque perversis sit impendenda dilectio; cum in bonos et pessimos esse non possit voluntatum vel consiliorum ulla communio. Amicitia itaque, quae sicut charitas inter omnes primum et ab omnibus servabatur, inter paucos bonos naturali lege resedit, qui videntes a multis sacra fidei et societatis jura violari, arctiori se dilectionis et amicitiae foedere constrinxerunt; inter mala, quae videbant et sentiebant, in mutuae charitatis gratia quiescentes. Verum his, in quibus omnem virtutis sensum oblitteravit impietas, ratio, quae in eis exstingui non potuit, ipsum amicitiae et societatis affectum re
Abbreviated transcription (Latin):
Lotus pateret inuidie. si non
obstitiset caritas amicitie ⁊ ita
solitudinem excluderet multi¬
tudo. iocun ditatem augeret ⁊
plurib caritatem comminuo.
Postremo cum hominẽ condi¬
disset. ut bonum societatis al¬
tius commendaret. non est bo¬
num inquit ẽẽ hominẽ solum.
faciamus ei ad uitoriũ simile
sibi. Nec certe de simili. uel
saltem de eadem mat̾ia. hoc ad¬
uitorium diuina uirtus forma¬
uit. s asd expressius caritatis ⁊
amititie incertuiũ de ip̃iuꝰ sb̃¬
stantia masculi feminam pro¬
creauit. Pulchre autẽ de latere
primt hominis scd̃s assumitur.
ut natura doceret omnes eqͣles
qͣiͣ collaterales ñ esset in reb
humanis suꝑior uel inferior
quod est amicttie ꝓprium. Ita
natura mentib humanis ab
ip̃o exordio amicitie ⁊ caritatiᷤᷤ
impressit affectum. quem int̾ior
mox sensus amandi quodam gu¬
stu suauitatis ad auxit. At post
lapsum primi hominis cum re¬
frigescente caritate cupiditas

Expanded text:
locus pateret invidiae, si non locus pateret invidiae, si non obstitisset charitas amicitiae, et ita solitudinem excluderet multitudo, jucunditatem augeret in pluribus charitatis communio. Postremo cum hominem condidisset, ut bonum societatis altius commendaret: Non est bonum, inquit, homini esse solum, faciamus ei adjutorium simile sibi . Nec certe de simili, vel saltem de eadem materia, hoc adjutorium divina virtus formavit, sed ad expressius charitatis et amicitiae incentivum, de ipsius substantia masculi feminam procreavit. Pulchre autem de latere primi hominis secundus assumitur, ut natura doceret omnes aequales, quasi collaterales, nec esset in rebus humanis superior vel inferior, quod est amicitiae proprium. Ita natura mentibus humanis, ab ipso exordio amicitiae et charitatis impressit affectum, quem interior mox sensus amandi, quodam gustu suavitatis adauxit. At post lapsum primi hominis, cum refrigescente charitate cupiditas
Abbreviated transcription (Latin):
unam unius generis arborem
profert. Ita int̾ ip̃a in sensibilia
quasi amor quidam societatis
elucet. cum nichil eoꝵ solum
sit. sed cum quadam sui gen̾is
societate ⁊ creetur ⁊ ꝑsistat. Ue¬
rum inter ip̃a sensibilia qͣnta
amicitie species ⁊ societatis amo¬
risq fulgeat imago. quis fa¬
tile clixerit: Certe cum in cet̾is
omnib irrationabilia dep̾hen¬
dantur. in hac tantum parte¬
tua ita humanum animum
umitantur. ut pene ratione a¬
gi estimentur. Ita se secunt᷑.
ita colludunt sibi. ita motibꝰ
simul ⁊ uocib. suum expͥmũt
⁊ ꝓdunt affectum. tam aufde
⁊ iocunde mutua societate fru¬
untur. ut nichil magis qͣm
ea que amicitie sunt curare
utdeantur. Sic etiam in ange¬
lis diuina sapĩa prouidit.
ut non unus uidelicet creare¬
tur. s plures. int̾ quos grata so¬
cietas. ⁊ amor suauissimus e¬
andẽ uoluntatem. eundem cre¬
aret affectum. ne cum alter
suꝑior. inferior alter usderetꝰ.

Expanded text:
unam unius generis arborem unam unius generis arborem profert? Ita inter ipsa insensibilia quasi amor quidam societatis elucet, cum nihil eorum solum sit, sed cum quadam sui generis societate et creetur, et persistat. Verum inter ipsa sensibilia quanta amicitiae species et societatis amorisque fulgeat imago, quis facile dixerit? Certe cum in caeteris omnibus irrationabilia deprehendantur, in hac tamen parte ita humanum animum imitantur, ut pene ratione agi aestimentur. Ita se sequuntur, ita colludunt sibi, ita motibus simul et vocibus suum exprimunt et produnt affectum, tam avide et jucunde mutua societate fruuntur, ut nihil magis quam ea, quae amicitiae sunt, curare videantur. Sic etiam in angelis divina sapientia providit, ut non unus videlicet crearetur; sed plures; inter quos grata societas, et amor suavissimus eamdem voluntatem, eumdem crearet affectum; ne cum alter superior, inferior alter videretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ angelus. non celum. non ter¬
ra. nec aliquid. quod in ip̃is est.
cui omnis creatura proclamat.
Deus mens es. qm̃ bonoꝵ meoꝵ
non eges. Nec tantum sibi suf¬
ficit ip̃e. s ⁊ omnium rerum sut̾¬
ficientia est. dans aliis ẽẽ. aliis. ⁊
sentire aliiᷤ ĩ sr̃ ⁊ saꝑe. ip̃e oĩum
existentiũ causa. õium seruiẽtiũ
uita. oĩuim intelligẽtiũ sapia. Ip̃
itaq sũma natura om̃s natu¬
ras instituit. oĩa suniꝰ locis ordiua¬
uit. omnia suis temporib discͤ¬
te distribuit. Uoluit autem. uam
⁊ ita ratio eius eterna prescͥsit
ut omnes creaturas suas pax
componeret. ⁊ uniret societas.
⁊ ita omnia ab ip̃o qui sũme
⁊ pure unus est quoddam mui¬
tatis uestigium. sortirentur.
hinc est ꝙ nullum genus pe¬
rum solicitarium reliquit. sed
ex multis quadam societate
conexuit. Nam ut ab insensiłib
ordiamur. que humus uel quod
flumen unum unius generis
gignit lapidem. aut que silua

Expanded text:
n angelus, non coelum, non tern angelus, non coelum, non terra, nec aliquid, quod in ipsis est. Cui omnis creatura proclamat: Deus meus es, quoniam bonorum meorum non eges . Nec tantum sibi sufficit ipse, sed et omnium rerum sufficientia ipse est, dans aliis esse, aliis et sentire, aliis insuper et sapere, ipse omnium existentium causa, omnium sentientium vita, omnium intelligentium sapientia. Ipse itaque summa natura omnes naturas instituit, omnia suis locis ordinavit, omnia suis temporibus discrete distribuit. Voluit autem, nam et ita ratio ejus aeterna praescripsit, ut omnes creaturas suas pax componeret, et uniret societas; et ita omnia ab ipso, qui summe et pure unus est, quoddam unitatis vestigium sortirentur. Hinc est, quod nullum genus rerum solitarium reliquit, sed ex multis quadam societate connexuit. Nam ut ab insensibilibus ordiamur, quae humus, vel quod flumen unum unius generis gignit lapidem: aut quae silva
Abbreviated transcription (Latin):
micitiam pridentia dirigit iu¬
sticia regit fortitusco custodit.
temperantia mod̾atur. De qͥb
suo loco clispittabimꝰ. Nunt aũ
si de eo quod primum querendũ
putasti uscelicet quid sit am¬
citia satis datum existimas edi¬
cito. I Sufficiunt plane ea q̃
dicta sunt nec aliquid michi sug¬
geritur ultra quod querairi.
S anteqͣui ad alia transeamus
scire desider o unde primum ami¬
citia inter mortales orta est. Na¬
tura. an casu. an ricc̃itate aliqͣ
uel certe precepto. aut lege hu¬
mano generi imposita inusum
uenerit. usus uero eam cõmen¬
dabilem fecerit. A Amicitie
ut michi uidetur primum ip̃a
natura humanis meritib im¬
pressit affectum. deinde experiẽ¬
tia auxit. postremo legis aucto¬
ritas ordinauit. Deus enin
sumine potens. ⁊ summe bonus.
sibi ip̃i sufficiens bonum est.
qm bonum suum. gaudium
suum. gloruia sua. beatitudo
sua. ip̃e est. Nec est aliquso ex¬
tra ip̃m quo egeat. non homo.¬

Expanded text:
micitiam prudentia dirigit, jumicitiam prudentia dirigit, justitia regit, fortitudo custodit, temperantia moderatur; de quibus suo loco disputabimus. Nunc autem si de eo, quod primum quaerendum putasti, videlicet quid sit amicitia satis dictum existimas, edicito. Ivo. Sufficiunt plane ea, quae dicta sunt, nec aliquid mihi suggeritur, quod ultra quaeram. Sed antequam ad alia transeamus, scire desidero, unde primum amicitia inter mortales orta est, natura an casu, an necessitate aliqua, vel certe praecepto, aut lege humano generi imposita in usum venerit, usus vero eam commendabilem fecerit. AELREDUS. Amicitiae, ut mihi videtur, primum ipsa natura humanis mentibus impressit affectum, deinde experientia auxit, postremo legis auctoritas ordinavit. Deus enim summe potens et summe bonus, sibi ipsi sufficiens bonum est; quoniam bonum suum, gaudium suum, gloria sua, beatitudo sua ipse est; nec est aliquid extra ipsum quo egeat, non homo, no
Abbreviated transcription (Latin):
eus p̃miumq non sit aluid ꝙͣ
ip̃a. Unde dominꝰ in euugłio. Po¬
sui uos inquit ut eatis ⁊ fructũ
afferatis. idest ut inuicẽ diligatiᷤ.
In ip̃a namq uera amicitia itur
ꝓficiendo ⁊ fructus capitur per¬
fectionis illius dulcedinẽ senti¬
endo. Amicitia itaq sp̃alis int̃
bonos uite moꝵ studioꝵq siłi¬
tudine ꝑturitur que est in reb
humanis. atq diuinis cum
beniuolentia ⁊ caritate consen¬
sio. Quod quidem diffinitio ad
amicitiam exprimendam sa¬
tis michi uidetur esse suffi¬
ciens. si tamen more nr̃o caritaˢ
nuncupetur. ut ab amicitia õe
uicium excludatur beniuolen¬
tia aũ ip̃e sensus amandi. qui
cum quadam dulcedine moue¬
tur interuis exprimatur.Uͥ
talis ẽ amicitia. ibi profecto
ẽ sdem uelle ⁊ idem nolle. tan¬
to utiq dulcius quanto sincergͦ
tanto suauius qͣnto Lacratus.
ubi sic amantes nichil possunt
uelle quod dedeceat. nichil qd̃
expediat nolle. hant nempe a¬

Expanded text:
ejus praemiumque, non sit aliud quam ejus praemiumque, non sit aliud quam ipsa. Unde Dominus in Evangelio: Posui vos, inquit, ut eatis, et fructum afferatis , id est ut invicem diligatis. In ipsa namque vera amicitia itur proficiendo, et fructus capitur perfectionis illius dulcedinem sentiendo. Amicitia itaque spiritalis, inter bonos, vitae, morum, studiorumque similitudine parturitur, quae est in rebus humanis atque divinis, cum benevolentia et charitate consensio. Quae quidem diffinitio, ad amicitiam exprimendam, satis mihi videtur esse sufficiens; si tamen more nostro charitas nuncupetur, ut amicitia omne vitium excludatur, benevolentia autem ipse sensus amandi, qui cum quadam dulcedine movetur interius, exprimatur. Ubi talis est amicitia, ibi profecto est idem velle et idem nolle, tanto utique dulcius, quanto sincerius; tanto suavius, quanto sacratius; ubi sic amantes nihil possunt velle quod dedeceat, nihil quod expediat, nolle. Hanc nempe a
Abbreviated transcription (Latin):
ea certum. nichil ꝯstans. nichł
marsupium. Unde scriptum
est. Est amicus scd̾m tem pug
⁊ non ꝑmanebrt in die tribu¬
lationis. Tolle spem questus ⁊
statim desinet eẽ amicus. Qm̃
amicitiam quidam eleganti uer¬
su ita derisit. Non est persone
s prosꝑitatis amicus quẽ for¬
tuna tenet dulcis accerba fugat.
Attamen huius amettie uitio¬
se principiũ quosdam plerũq
ad quandam uere anucitie ꝓ¬
uehit portionem eos scilicet qͥ
primum spe lucri cõmunis fedͤ
ineuntes dum sͥ ininiquo mã¬
mona fidem seruant. in reb hi
manis ad maximũ ꝑueniunt
gratumq consensũ. Attam̃ ue¬
ra amicitia nullo modo dicen¬
da est que commodi temporalis
causa suscipitur ⁊ seruatur. A¬
miertia enim sp̃alis quam uerã
dicimue non utilitatis cuiꝰq mũ¬
dialis intuitu. non qualibet ex¬
tra nascente causa. s ex ꝓprie na¬
ture dignitate. ⁊ humani pecto¬
ris sensu desid̾atur. ita ut fructꝰ

Expanded text:
ea certum, nihil constans, nihil ea certum, nihil constans, nihil marsupium. Unde scriptum est: Est amicus secundum tempus, et non permanebit in die tribulationis . Tolle spem quaestus, et statim desinet esse amicus. Quam amicitiam quidam versus ita eleganter derisit: Non est personae sed prosperitatis amicus, Quem fortuna tenet dulcis, acerba fugat. Attamen hujus amicitiae vitiosae principium quosdam plerumque ad quamdam verae amicitiae provehit portionem: eos scilicet, qui primum spe lucri communis foedus ineuntes, dum sibi in iniquo mmona fidem servant, in rebus duntaxat humanis, ad maximum perveniunt gratumque consensum. Attamen vera amicitia nullo modo dicenda est, quae commodi temporalis causa suscipitur et servatur. Amicitia enim spiritalis, quam veram dicimus, non utilitatis cujusque mundialis intuitu, non qualibet extra nascente causa, sed ex propriae naturae dignitate, et humani pectoris sensu desideratur, ita ut fructus
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc motu. nutu. uerbis. obse¬
quiis. animus ab animo aaꝓl¬
uatur et accẽditur unus ab al¬
tero ⁊ conflantur in unum ut ĩ¬
ito federe miserabili quicquid sce¬
leris quicquid sacrilegii ẽ alter
agat ⁊ pariatur ꝓ altero. nichil¬
q hac amicitia cdultius arbitͣn¬
tur. nichil udicant iustius scẽ
uelle ⁊ idem nolle sibi existimã¬
tes amicitie legib imperariz
Hec itact amicitia nec de lib̾a¬
tione susciprtur nec iuditio pro¬
batur nec regitur ratione s setũ¬
dum impetum affectionis ꝑ diu̾¬
modum seruans non honesta ꝑ¬
curans non cõmoda incõmoda¬
ne prospiciens. s ad omnia in cõ¬
siderate indiscrete. leuit᷑. ĩmode¬
rateq progreclienꝰ. Iccirco ł qͣsi
quib dam suriᷤᷤ agitata a semet¬
ip̃a consumitar uel eadem leui¬
tate resoluitur. qua contrahit᷑.
At amicitia munclialis q̃ rerũ
uel bonoꝵ temporalium cupi¬
dine parturitur. semper ẽ plena
fraudis atq fallati e nichil ĩ

Expanded text:
Tunc motu, nutu, verbis, obseTunc motu, nutu, verbis, obsequiis, animus ab animo captivatur, et accenditur unus ab altero, et conflantur in unum: ut inito foedere miserabili, quidquid sceleris, quidquid sacrilegii est, alter agat et patiatur pro altero; nihilque hac amicitia dulcius arbitrantur, nihil judicant justius: idem velle, et idem nolle, sibi existimantes amicitiae legibus imperari. Haec itaque amicitia nec deliberatione suscipitur, nec judicio probatur, nec regitur ratione; sed secundum impetum affectionis per divermodum servans, non honesta procurans, non commoda incommodave prospiciens; sed ad omnia inconsiderate, indiscrete, leviter, immoderateque progrediens. Idcirco vel quasi quibusdam furiis agitata, a semetipsa consumitur, vel eadem levitate resolvitur, qua contrahitur. At amicitia mundialis, quae rerum vel bonorum temporalium cupidine parturitur, semper est plena fraudis atque fallaciae; nihil in
Abbreviated transcription (Latin):
to honestior est. tanto ẽ ⁊ sec᷑ior.
quanto castior. tanto iocundior.
quanto lib̾ior tanto ⁊ felicior.
Datiamur tamen ut ꝓpter qͣn¬
dam que in affectib sentitur
similitudinẽ etiã ille amici¬
tie que uere non sunt. amiti¬
cie nuncupentur. dum tam̃
ab illa que sp̃alis est ⁊ ideo ue¬
ra. certis iuiditiiᷤ distinguantur.
Dicatur itaq amicitia alia car¬
nalis. alia mundialis. alia spi¬
ritalis. Et carnalem quidem
creat uitioꝵ consensus mun¬
dialem spes questus accendit.
sp̃ualem int̾ bonos uice moꝵ
stuclioꝵq similitido congluti¬
nat. Uerum amuicitie carnalis
exorlium ab affectione proceditꝰ.
que iustar meretricis diuaricat
pedes suos omni tnseunti. secͤs
aures ⁊ oculos suoz ꝑuaria for¬
nicanti ꝑ quoꝵ aditus usq ad
ip̃am mentem pulchroꝵ corpoꝵ
uel rerum uoluptuariũ infer¬
tur imago quib ad libitum frui
putat ẽẽ beatum. s sine socio fra
minus estimat ẽẽ iocundum.

Expanded text:
to honestior est, tanto est securior; to honestior est, tanto est securior; quanto castior, tanto jucundior; quanto liberior, tanto felicior. Patiamur tamen ut, propter quamdam, quae in affectibus sentitur, similitudinem, etiam illae amicitiae quae verae non sint, amicitiae nuncupentur, dum tamen ab illa quae spiritualis est, et ideo vera, certis judiciis distinguantur. Dicatur itaque amicitia alia carnalis, alia mundialis, alia spiritualis. Et carnalem quidem creat vitiorum consensus; mundialem spes quaestus accendit; spiritalem inter bonos vitae, morum studiorumque similitudo conglutinat. Verum amicitiae carnalis exordium ab affectione procedit, quae instar meretricis divaricat pedes suos omni transeunti, sequens aures et oculos suos per varia fornicantes; per quorum aditus usque ad ipsam mentem pulchrorum corporum, vel rerum voluptuosarum inferuntur imagines: quibus ad libitum frui, putat esse beatum; sed sine socio frui, minus aestimat esse jucundum.
Abbreviated transcription (Latin):
spĩtalem ad differentiam aliaꝵ
credimus nominandam que illis
quodammodo in uoluitur ⁊ obscri¬
ratur. ⁊ illam querentib ⁊ deside¬
rantib occurrunt ⁊ obstrepũt.
ab earum ut ita dixim cominu¬
nione secernere. ut illarum com¬
paratione clariorem eam nobis
ac ꝓunde optabiliorem faciens
ad eius nos adquisitionẽ uehe¬
mentius excites ⁊ accendas. Q̾
falso sibi preclarum amicitie no¬
men assumũt inter quos ẽ ꝯue¬
niẽtia uitiorum. quoniam qui
iniquitatẽ. qui enum amat ini¬
quitatẽ. non diligit s odit ani¬
mam suam. qui uero suam ñ dili¬
git animã utiq alt̾ius amare ñ
poterit. Unde colligitur eos ami¬
citie solo nomine głiari. Falliq eiꝰ
similitudine. ñ u̾itate fulciri. Ue¬
runtam cum in hocc tali amicitia.
qͣm uel libido cominaculat. uł
auaritia Redat. uel incestat luxu¬
ria. tanta ac talis experiatur
dulcedo. licet conicere qͣntum
habeat suauitatis illa q̃ quan¬

Expanded text:
spiritualem ad differentiam aliarum spiritualem ad differentiam aliarum credimus nominandam, quae illis quodammodo involvitur et obscuratur, et illam quaerentibus et desiderantibus occurrunt et obstrepunt, ab earum, ut ita dixerim, communione secernere; ut illarum comparatione clariorem eam nobis, ac proinde optabiliorem faciens, ad ejus nos acquisitionem vehementius excites et accendas. AELREDUS. Falso sibi praeclarum amicitiae nomen assumunt, inter quos est convenientia vitiorum; quoniam qui iniquitatem. Qui enim diligit iniquitatem non amat, sed odit animam suam ; qui vero suam non diligit animam, utique alterius amare non poterit. Unde colligitur eos amicitiae falso nomine gloriari, fallique ejus similitudine, non veritate fulciri. Verumtamen cum in hac tali amicitia, quam vel libido commaculat, vel avaritia foedat, vel incestat luxuria, tanta ac talis experiatur dulcedo: libet conjicere, quantum habeat suavitatis illa, quae quan
Abbreviated transcription (Latin):
lupanari. Multa tͥ huius rei ꝑ¬
ferrem exempla. nisi ⁊ plixitas
ꝓhiberet. ⁊ silentium uob̃ ipsa
copia indixisset. Annuntiauit
rem inquit hac dlilectionẽ nemo
ht. quam ut animã suam po
riat pro amicis suis. I Ergo¬
ne inter amicitiam ⁊ caritatem
nichil distare arbitbimur. Im
mo plurimum. Multo enĩ plu¬
res gremio caritatis. qͣm amicitie
amplexib recipiendo diuina
sanxit austoritas. Non enim a¬
micos solum. s ⁊ iumicoꝵ sinu
dilectiorue excipere caritatis lege
compellim᷑. Anucos autẽ illos
solos dicimus. quib cor nr̃m ⁊
quiogusd in illo ẽ comintitere ñ
formidamus. illis uicissim nobis
eadem fidei lege et securitate cons¬
trictis. I Quoniam multz secu¬
lariter uiuentes. ⁊ sibi i in qui¬
buslibet uitiis consentientes. si¬
mili sibi federe copulantur.⁊ p̃
cunctis mundi delitiis gratum ⁊
dulce etiam talis amiettie uincu¬
lum exꝑiuntur. ñ sit tͥ molestũ
int̃ tot amicitias illam quam

Expanded text:
lupanari. Multa tibi hujus rei prolupanari. Multa tibi hujus rei proferrem exempla, nisi et prolixitas prohiberet, et silentium nobis ipsa copia indixisset. Annuntiavit um. Majorem, inquit, hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Ivo. Ergone inter amicitiam et charitatem nihil distare arbitrabimur? AELREDUS. Imo plurimum; multo enim plures gremio charitatis, quam amicitiae amplexibus recipiendos, divina sanxit auctoritas. Non enim amicos solum, sed et inimicos sinu dilectionis excipere, charitatis lege compellimur. Amicos autem illos solos dicimus, quibus cor nostrum, et quidquid in illo est, committere non formidamus; illis vicissim nobis, eadem fidei lege et securitate constrictis. Ivo. Quam multi saeculariter viventes, et sibi in quibuslibet vitiis consentientes simili sibi foedere copulantur, et prae cunctis mundi deliciis gratum, et dulce etiam talis amicitiae vinculum experiuntur! Non sit tibi molestum inter tot amicitias, illam quam
Abbreviated transcription (Latin):
Iu cuiꝰ ꝓfecto fide. non dico tria
uel quatuor s mille tͥ ꝑferam
paria amicoꝵ. qui qd̃ ille de pi¬
lade ⁊ horeste ꝓ magno miraculo
dicunt uel fingunt. parati erant
ꝓ iuicem mori. Nonne sed̾m tul¬
lianam diffinitionẽ uere amiti¬
tie urtute pollebant de quib
scͥptum ẽ. multitudins crederi¬
tium erat cor unum ⁊ anima u¬
na. nec quisqͣm aliquid suum
ẽẽ dicebat. s erant illis omnia
cõmunia: Quomodo non inter
eos rerum diuinarũ ⁊ humanaꝵ
cum caritate ⁊ beniuolentia fuit̾
summa consensio: quib cor erat
unum ⁊ anima una. Quot
nir̃es pro fr̃ib auimas pol̾uert̃.
quot ñ pepercer̃t expensis. ñ labo¬
rib ñ ip̃ius corporis cruciatib
Credo te multociens ñ sine lacri¬
mis legisse puellam illam an¬
tiochenam. pulcherrima cuius¬
dam mlitis fraude ereptam lu¬
panarib. ip̃m postinodum soci¬
um. habuisse martirii. quem cu¬
stolem puditicie inuenerat in

Expanded text:
In cujus profecto fide, non dico tria In cujus profecto fide, non dico tria vel quatuor, sed mille tibi proferam paria amicorum; qui quod illi de Pilade et Oreste pro magno miraculo dicunt vel fingunt, parati erant pro invicem mori. Nonne, secundum Tullianam diffinitionem, verae amicitiae virtute pollebant, de quibus scriptum est. Multitudinis credentium erat cor unum et anima una: nec quisquam aliquid suum esse dicebat, sed erant illi omnia communia? Quomodo non inter eos rerum divinarum et humanarum, cum charitate et benevolentia fuit summa consensio, quibus cor erat unum et anima una? Quot martyres pro fratribus animas posuerunt! quot non pepercerunt expensis, non laboribus, non ipsius corporis cruciatibus! Credo te multoties, non sine lacrymis, legisse puellam illam Antiochenam, pulcherrima cujusdam militis fraude ereptam lupanaribus, ipsum postmodum socium habuisse martyrii, quem custodem pudicitiae invenerat in
Abbreviated transcription (Latin):
ait tullius. tria uel quatuor
amicoꝵ paria. in tot retro sclis
fama concelebrat. Quod si nos¬
tris io est xp̃ranis temporib tã¬
ta est raritas amicoꝵ. frustra ut
michi uidetur in huius uirtu¬
tis inquisitiorie desisco. quam
me adepturum eius mirabili
sublim̾ate t̾ritus iam pena despe¬
ro. A Flagnarum terum ut ait̃
quidam etiam ip̃e conatus mag¬
nus est. Unde uirtuose mentis ẽ.
sublimia semper ⁊ ardua medi¬
tari. ut uel ad ipiscatur optata.
uel lucidius intelligat ⁊ cognos¬
cat optanda. cum non parum
credendus sit ꝓfecisse. qui iurtu¬
tis cognitione didicit. qͣm longe
sit auirtute. Quamuis de nulliꝰ
uirtutis acquisitione desꝑandũ
sit xpiano. cui cotidie exeuuange¬
lio uox duuna resultat. petite et
accipietis. et cetera. Nec mirum
si inter ethincos uere uirtutis
rari fuerunt sectatores. qui uir¬
tutum largitorem ⁊ dominum
nesciebant de quo scͥptum est. Do¬
minus uirtutum ip̃e est rex głie.

Expanded text:
ait Tullius, tria vel quatuor ait Tullius, tria vel quatuor amicorum paria, in tot retro saeculis fama concelebrat. Quod si nostris, id est Christianis temporibus, tanta est raritas amicorum, frustra, ut mihi videtur, in hujus virtutis inquisitione desudo, quam me adepturum, ejus mirabili sublimitate territus, jam pene despero. AELREDUS. Magnarum rerum, ut ait quidam, ipse conatus magnus est. Unde virtuosae mentis est, sublimia semper et ardua meditari; ut vel adipiscatur optata, vel lucidius intelligat, et cognoscat optanda, cum non parum credendus sit profecisse, qui virtutis cognitione didicit, quam longe sit a virtute. Quamvis de nullius virtutis acquisitione desperandum sit Christiano, cui quotidie ex Evangelio vox divina resultat: Petite et accipietis, etc. Nec mirum si inter ethnicos verae virtutis rari fuerunt sectatores, qui virtutum largitorem Dominum nesciebant, de quo scriptum est: Dominus virtutum ipse est Rex gloriae .
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃as uirtutes que et̾ne sunt etiã
mundi huius philosophi collo¬
cauerunt. Quib salomori in ꝓ¬
uerbiis consentire uidetur. omĩ
inquiens tempore diligit qui ami¬
cus est. mantfeste declarans ami¬
citiam et̾nam ee si uera est. si aũ
ẽẽ desierit. nec ueram fuisse cum
iuderetur existere.I Quid ẽ
igitur quod int̾ amicissimos gͣ¬
uez ortas inimititias legimus
A De his suo loco uiberuis si deꝰ
uolu̾it disputabimus. Hec uo¬
lo int̾im credas nunquam fuis¬
se amicum. qui ledere potuit
eum quem in amicitia semel
recepit. sed nec eun uere ami¬
citie gustasse delitias qui uł
lesus desiit diligere quẽ semel
amauit. Omni enim tempore
diligit qui amicus est. Et si
flamms. ⁊ si cruci affigatur.
omini tempore diligit qui amitꝰ
citia que desinere potest: nunꝙͥ
uera fuit. Cum tanta sit in
amicitia uera ꝑfectio nor ẽ mi¬
rum qd̃ tam rari fuerint hi
quos ueros amicos antiquitas
commendauit. Uix erm it

Expanded text:
ipsas virtutes, quae aeternae sunt, etiam ipsas virtutes, quae aeternae sunt, etiam mundi hujus philosophi collocarunt, quibus Salomon in Proverbiis consentire videtur: Omni, inquiens, tempore diligit, qui amicus est , manifeste declarans amicitiam aeternam esse, si vera est; si autem esse desierit, nec veram fuisse, cum videretur existere. Ivo. Quid est igitur, quod inter amicissimos graves ortas inimicitias legimus? AELREDUS. De his suo loco uberius, si Deus voluerit, disputabimus; hoc volo interim credas, nunquam fuisse amicum, qui laedere potuit eum, quem in amicitia semel recepit; sed nec eum verae amicitiae gustasse delicias, qui vel laesus desiit diligere, quem semel amavit. Omni enim tempore diligit, qui amicus est; etsi flammis, si cruci affigatur, omni tempore diligit qui amicus citia quae desinere potest, nunquam vera fuit, cuamicitia vera perfectio, non est mirum quod tam rari fuerint hi, quos veros amicos antiquitas commendavit. Vix enim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
amicitia. Est autem amor quidã
amue rationalis affectus. ꝑ quẽ
ip̃a aliquid cum desiderio querit. ⁊¬
appetit ad fruendum per quem ⁊ fru¬
itur eo tũ quadam interiori sua¬
uitate. amplectitur ⁊ conseruat
adeptum. Cuius affectus ⁊ motꝰ
in speculo nostro quod satis cogni¬
tum habetz quam lutide potiumus
ac cdiligenter expressimus. Porro
amicus qͣi amoris uel ut quibus¬
dam placuit ip̃ius animi custos
dicitur. quoniam amitum meũ
amoris mutu. uł ip̃ius animi mez
oportet ẽẽ custodem. ut omnia eiꝰ
secreta fideli silentio seruet. quit¬
quid in ea uitiosum uiderit pro
uirib curet ⁊ toleret cui ⁊ gau¬
denti congaudeat. ⁊ dolenti con¬
doleat. ⁊ omnia sua ẽẽ sentiat q̃
amiti sunt. Anuertia igitur ip̃a
uirtus ẽ qua talis dilectiorus ac
dulcedinis federe ip̃i animi copu¬
lantur. ⁊ efficiuntur unum de
plutib. Unde ip̃am amcitiam
non int̾ fortuita uel cacbaca s int̾

Expanded text:
amicitia. Est autem amor quidam amicitia. Est autem amor quidam animae rationalis affectus per quem ipsa aliquid cum desiderio quaerit et appetit ad fruendum; per quem et fruitur eo cum quadam interiori suavitate, amplectitur et conservat adeptum. Cujus affectus et motus in Speculo nostro, quod satis cognitum habes, quam lucide potuimus ac diligenter, expressimus. Porro amicus quasi amoris, vel, ut quibusdam placuit, ipsius animi custos dicitur; quoniam amicum meum amoris mutui, vel ipsius animi mei oportet esse custodem, ut omnia ejus secreta fideli silentio servet; quidquid in eo vitiosum viderit, pro viribus curet et toleret; cui et gaudenti congaudeat, et dolenti condoleat, et omnia sua esse sentiat, quae amici sunt. Amicitia igitur ipsa virtus est, qua talis dilectionis ac dulcedinis foedere ipsi animi copulantur, et efficiuntur unum de pluribus. Unde ipsam amicitiam non inter fortuita et caduca, sed inter
Abbreviated transcription (Latin):
uenuntañi caritatis uel benino¬
lentie nomine quid ethuicus ille
significare uolu̾it: non uideo. A
forte nomine caritatis mentis af¬
fectum. beniuolentie uero: oꝑum
expressit effectum. Nam ip̃a in
reb humanis atq diuinis men¬
tib utriusq cara id est suaiis
⁊ p̃ciosa debet ẽẽ consentio benig¬
uola etiam ⁊ iocunda in reb exteri¬
orib oꝑum exhibitio. Ifateor pla¬
cet michi satis ista diffiuitio. nisi
et ethuicis ⁊ uideis iniquis insuꝑ
xp̃ianis eam conuenire putarem.
Quod autẽ uera amicitia inter eoᷤ
ꝑhabundet in aliquo. ut uel reꝓbe¬
tur a nob̾ uel quasi sufficiens. ⁊
extra nichil recipiens admittatur.
Et ip̃a tam̃ diffinitiorie quanus
forte tͥ minus usdeatur ẽẽ ꝑfecta in¬
telligere utrumq poteris quid sit a¬
micttia. INon sim tͥ oneri rogo
te si non ista sufficiant. nisi ip̃ius
inscĩe mee ut me non cogas docere
quod nestio. Ab amore ut michi
uidetur amitus dicitur ab amico

Expanded text:
Verumtamen charitatis vel benevoVerumtamen charitatis vel benevolentiae nomine, quid ethnicus ille significare voluerit, non video. AELREDUS. Forte nomine charitatis mentis affectum, benevolentiae vero operis expressit effectum. Nam ipsa in rebus humanis atque divinis, mentibus utriusque chara, id est suavis et pretiosa debet esse consensio: benevola etiam et jucunda, in rebus exterioribus, operum exhibitio. Ivo. Fateor, placet mihi satis ista definitio, nisi et ethnicis et Judaeis, iniquis insuper Christianis eam convenire putarem. Quod autem vera amicitia inter eos,perabundet in aliquo; ut vel reprobetur a nobis, vel quasi sufficiens, et extra nihil recipiens admittatur. Ex ipsa tamen definitione, quamvis forte tibi minus videatur esse perfecta, intelligere utcunque poteris, quid sit amicitia. Ivo. Non sim tibi oneri, rogo te, si non ista sufficiant, nisi ipsius inscientiae meae, ut me non cogas docere, quod nescio. Ab amore, ut mihi videtur, amicus dicitur, ab amico
Abbreviated transcription (Latin):
referatur plenius edoceri. Con¬
stat enim tullium uere anuci¬
tie iguorasse uirtutem cum eiꝰ
sum fateor ut quasi me ipm nes¬
ciens. nec uires ꝓprias metiens.
dehis non quido m te doceam sed
totum potius conferam cum tu ip̃e
iuam utrisq aperueris. lum̃q
illud splendidissimñ in ip̃a inqͥ¬
sitionis nr̃e ianua accend̾is. quod
nos non sinat errare per deuia.
s certo tramite ad certum finem
ꝓposite questiorus perclucat. Qͥo
enim sublimius de amicitia di¬
ei potest. quid uerius. quid uti
nunc. ⁊ quid primum. de amiti¬
tia uideatur ẽẽ querendum edici¬
to. ¶ Primum quid sit amicitia
arbitror disserendum. ne usdea¬
mur in mani pingere. si nesciamꝰ
quid sit illud de quo debeat clispxi¬
ait tullius. amicitia ẽ rerum hu¬
manarum ⁊ diuinarum cum be¬
nuolentia ⁊ cartate consentio.
ISi tibi sufficit ista diffinttio.
uoluntas. cum beniuolentia ⁊ ca¬
ritate. ad amicitie perfectionẽ eos
ꝑuenisse fatebunur: ¶Quidni:

Expanded text:
referatur, plenius edoceri. Constat enim Tullium verae amicitiae ignorasse virtutem, cum ejus sum, fateor, ut quasi me ipsum nesciens, nec vires proprias metiens, de his non quidem te doceam, sed tecum potius conferam; cum tu ipse viam utrisque aperueris, lumenque illud splendidissimum, in ipsa inquisitionis nostrae janua accenderis, quod nos non sinat errare per devia; sed certo tramite ad certum finem propositae quaestionis perducat. Quid enim sublimius de amicitia dici potest, quid verius, quid utilnunc, et quid primum de amicitia videatur esse quaerendum, edicito. Ivo. Primum quid sit amicitia, arbitror disserendum; ne videamur in inani pingere, si nesciamus quid sit illud, de quo debeat dispuait Tullius. Amicitia est rerum humanarum et divinarum, cum benevolentia et charitate consensio? Ivo. Si tibi sufficit ista definitio, mvoluntas cum benevolentia et charitate, ad amicitiae perfectionem eos pervenisse fatebimur. Ivo. Quidni?
Abbreviated transcription (Latin):
stilo clisseruit. ⁊ quasdam ut ita
clicam leges in ea ac p̃cepta des¬
cripserit. I Non usq ꝙͣ ip̃e michi
ignotus est liber. ut pote qui in eo
aliquando plurimum delecta¬
bat. sed ex quo michi de sc̃arum
scripturanm fauis aliquid ce¬
pit emanare dulcedinis. ⁊ melli¬
fluum xp̃i nomen sibi meum
uendicauit affectum. quicquid
sine celestium litterarum sale. ac
dulcissimi illius nominis con
putatum legero uel audiero:
nec sapiclum michi potest ẽẽ nec
lutidum. Ea ꝓpter uel ea ip̃a q̃
dicta sunt. si tam sunt comsona
rationi uel certa alia que dispu¬
tationis istius poscit ntilitas.
uelim michi scripturam̃ austori.

Expanded text:
stylo disseruit, et quasdam, ut ita dicam, leges in ea ac praecepta descripsit. Ivo. Non usquequaque ipse mihi ignotus est liber, utpote qui in eo aliquando plurimum delectabar; sed ex quo mihi de sanctarum Scripturarum favis aliquid coepit emanare dulcedinis, et mellifluum Christi nomen sibi meum vindicavit affectum, quidquid sine coelestium litterarum sale, ac dulcissimi illius nominis condputatum legero, vel audiero, nec sapidum mihi potest esse, nec lucidum. Eapropter vel ea ipsa quae dicta sunt, si tamen sunt consona rationi, vel certe alia, quae disputationis istius poscit utilitas velim mihi Scr
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. Aut si omĩa hoĩes intelligũ¬
tur. omĩa p̾destinata ad salutẽ pos¬
sumꝰ dice. Qut c̾te omĩa gen̾a ho¬
minũ trahit Ad se ut caput. siue
in lingius siue inetatib. siue ĩgͣ¬
dib bonoꝵ. siue in diu̾sitatib ĩ¬

Expanded text:
se. Aut si omnia homines intelliguntur, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere. Aut certe omnia genera hominum trahit ad se ut caput, sive in linguis, sive in aetatibus, sive in gradibus honorum, sive in diversitatibus in