comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ferenda ÷ enĩ om̃is inecessitas. quam
ꝑpetranda aliqua miquitas. Tam̃ ali¬
ud ÷ de necessitate peccare. aliud in
abundantia. Pauꝑ mendicꝰ furtũ
facit. ex maciȩ ꝓcessit iiquitas.
Diues abundans rebꝰ tantis. quare diri¬
pit res alienas: Illiꝰ iniquitas ex
macie. huiꝰ ex adipe ꝓcessit. Ideo ma¬
cro cũ dicis quare fecisti: humilit̾
afflictꝰ & abiectꝰ respondet. Necessi¬
tas coegit. Quare ñ timuisti dm̃ E¬
gestas compulit. Dic diuiti. quare hec
facis e ñ times dm̃ : Si tam̃ tantꝰ es qͥ
possis dicẽ. uide si ł dignat᷑ audire.
uide si ñ etiã inte ipsũ ꝓdiet iniqͥtas
ex adipe eiꝰ. Iã enĩ p̃ceptoribꝰ et correcto¬
ribꝰ suis immmcicias indicunt. & fi¬
unt inimici uerũ dicentib. iã sueti
cõpalpari u̾bis adulantiũ. aure molli.
corde ñ sano. Quis dicat diuiti. male
fecisti raꝑe res alienas: Aut forte si
ausus fuerit aliqͥs dicere. & talis. ẽ. cui

Expanded text:
ferenda est enim magis omnis necessitas, quam ferenda est enim magis omnis necessitas, quam perpetranda aliqua iniquitas. Tamen aliud est de necessitate peccare; aliud in abundantia. Pauper mendicus furtum facit; ex macie processit iniquitas: dives abundans rebus tantis, quare diripit res alienas? Illius iniquitas ex macie: hujus ex adipe processit. Ideo macro cum dicis: Quare hoc fecisti? Humiliter afflictus et abjectus respondet: Necessitas coegit me. Quare non timuisti Deum? Egestas compulit. Dic diviti: Quare haec facis, et non times Deum? si tamen tantus es qui possis dicere. Vide si vel dignatur audire; vide si non etiam in te ipso prodiet iniquitas ex adipe ejus. Jam enim praeceptoribus et correptoribus suis inimicitias indicunt; et fiunt inimici verum dicentibus, jam sueti compalpari verbis adulantium, aure molli, corde non sano. Quis dicat diviti: Male fecisti rapere res alienas? Aut forte si ausus fuerit aliquis dicere, et talis est cui
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ cupiditatũ & timorũ. uideret illoᷤᷤ¬
miseros. & qnͣdo felices uocant᷑. S quia
circũ amicti sunt iniqͥtate & impieta¬
te sua. ñ uident s nec uident᷑. Noue¬
rat illos sp̃c qui de illis ista dic̃. & eo
ocło tales debemꝰ inspicere. quo scimꝰ ui¬
dere si nob̾ auferat᷑ ab oculis tegm̃ im¬
pietatis. Uideamꝰ istos. & cũ felices sunt
fugiamꝰ. & cũ felices sunt n̾imittem᷑. nec
a dño do nr̃o talia nob̾ ꝓ magno optemꝰ.:
qualia acciꝑe meruerunt qͥ illi non
seruiunt. Aliud quiddã seruat. aliud
desiderandũ. e̾. Quid sit aut̾: atidite.
Primo isti describant᷑. Prodiet quasi ex
adipe iniquitas eoꝵ. Uide si ñ taurus
ille agnit᷑ ẽ. Audite fr̃s. Non qͦmͦ cunq
transeundũ ÷. qđ dixit. prodiet quasi
exadipe iniquitas coꝵ. Sunt enĩ mali.
s macie mali. Ideo mali qr macri.
id ÷ exiles. exigui. tabe quadã neces¬
sitatis affecti. & ipsi mali & dãnandi.

Expanded text:
nibus cupiditatum nibus cupiditatum elices vocantur. Sed quia circumamicti sunt iniquitate et impietate sua, non vident; sed nec videntur. Noverat illos Spiritus qui de illis ista dicit; et eo oculo tales debemus inspicere, quo scimus videre, si nobis auferatur ab oculis tegumen impietatis, Videamus istos; et cum felices sunt, fugiamus; et cum felices sunt, non imitemur: nec a Domino Deo nostro talia nobis pro magno optemus, qualia accipere meruerunt qui illi non serviunt. Aliud quiddam servat; aliud desiderandum est: quid sit autem, audite. 12. vers. 7. Primo isti describantur. Prodiet quasi ex adipe iniquitas eorum. Vide si non taurus ille agnitus est. Audite, fratres: non quomodocumque transeundum est quod dixit, Prodiet quasi ex adipe iniquitas eorum. Sunt enim mali, sed macie mali; ideo mali, quia macri, id est exiles, exigui, tabe quadam necessitatis affecti: et ipsi mali, et damnandi;
Abbreviated transcription (Latin):
p̾parat᷑. Propt̾ea quid hinc isti dũ ñ
flagellant᷑. dũ non laborant cũ homi¬
nibꝰ Ideo inqͥt obtinuit eos suꝑbia.
Attende illos suꝑbos. indisciplinatos.
attende taurũ deuotũ uictimȩ. ꝑmis¬
sũ errare libere. & errare et uastare
quȩ potest usq ad diẽ occisionis.
audiamꝰ hc̃ quasi taurũ. de quo dixi.
Sic enĩ illũ & alibi scͥptura cõmemo¬
rat. Ducit eos tanq̃m aduictimam
Fparatos. & parcit eis ad malã liber¬
tatẽ. Ideo dixit. obtinuit eos suꝑbia. Quid
÷ obtinuit eos suꝑbia: Cirtum amicti st̃
iniquitate & impietate sua. Non dixit
tecti. s circũ amicti. undiq cooꝑti im¬
pietate sua. Merito miseri nec uident
nec uident᷑. qr circũ amicti sunt. nec
uident᷑ interiora eoꝵ. Nam qͥsqͥs maloꝵ
hominũ quasi feliciũ scđ̾m tempꝰ interi¬
ora conspiceret. qͥsqͥs eoꝵ uideret truces
conscientias. qͥsqͥs eoꝵ animas posset
inspicere diu̾berari tantis ꝑturbatio¬

Expanded text:
 Propterea quid hinc isti, dum non flagellantur, dum non laborant cum hominibus? Ideo, inquit, obtinuit eos superbia. Attende illos superbos, indisciplintos; attende taurum devotum victimae, permissum errare libere, et vastare quae potest, usque ad diem occisionis. audiamus hunc quasi taurum de quo dixi. Sic enim illum et alibi Scriptura commemorat: dicit eos tanquam ad victimam praeparatos, et parci eis ad malam liber. Ideo, dixit, obtinuit eos superbia. Quid est, obtinuit eos superbia? Circumamicti sunt iniquitate et impietate sua. Non dixit, tecti; sed, circumamicti, undique cooperti impietate sua. Merito miseri nec vident, nec videntur, quia circumamicti sunt, nec videntur interiora eorum. Nam quisquis malorum hominum, quasi felicium secundum tempus, interiora conspiceret; quisquis eorum videret truces censcientias, quisquis animas eorum posset inspicere diverberari tantis perturbatio
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. in manib linguę In potestate
linguȩ. Quid. ẽ. in potestate linguȩ:
Ex ore tuo itificaberis. & ex ore tuo
dãnaberis. Tenuisti manũ dext̾e meę
potestatẽ dext̾ȩ meȩ. Quȩ erat dext̾a
mea: Quia ego semꝑ tecũ. In simstra
habebã ꝙr pecus factus sũ. id.ẽ. qr t̾rena
in me fuit concupiscentia: s dext̾a mea
erat. qr semꝑ tecũ erã. huiꝰ dext̾e mee
manũ tenuisti. id ÷ potestatẽ rexisti.¬

Expanded text:
guae? In potestate linguae. Quid est, in potestate linguae? Ex ore tuo justificaberis, et ex ore tuo condemnaberis . Tenuisti ergo manum dexterae meae, potestatem dexterae meae. Quae erat dextera mea? Quia ego semper tecum. In sinistram habebam, quia pecus factus sum; id est, quia terrena in me fuit concupiscentia: sed dextera mea erat, quia semper tecum eram. Hujus dexterae meae manum tenuisti, id
Abbreviated transcription (Latin):
uox gentiũ. Nunqͥd gt̃s possedit ab
initio. Sed possedit ab initio semen
abralȩ. popłm isrł etiã scđ̾m carnẽ
natũ de patriarchis patrib nr̃is. quoꝵ
nos filii facti sumꝰ. non ueniendo de
carne. s imitando fidẽ. Illi aut̃ adeo
posses si ab initio. Et qͥd eis contigit.
Mem̃to congregationis tuȩ. quã possedi¬
sti ab initio. Redemisti uirgã heredita
tionẽ. dix̃ uirgã hereditatis. Respiciamꝰ
ad factũ pͥmũ. quando uoluit possidere

Expanded text:
vox Gentium? numquid Gentes possedit ab vox Gentium? numquid Gentes possedit ab initio? Sed possedit semen Abrahae, populum Israel etiam secundum carnem natum de Patriarchis, patribus nostris; quorum nos filii facti sumus, non veniendo de carne, sed imitando fidem. Illi autem a Deo possessi ab initio, quid eis contigit? Memento congregationis tuae, quam possedisti ab initio. Redemisti virgam haereditationem dixit virgam haereditatis. Respiciamus ad factum primum, quando voluit possider
Abbreviated transcription (Latin):
ille bonꝰ. ꝑ iniustos s iꝰtꝰ & iͦte ita in
eos uindicauit: ut ꝑimerent᷑ & mul¬
ta hominũ milia. & ipsa ciuitas e¬
u̾teret᷑. hoc in isto psalmo plangit
intellectꝰ a saph. & in ipso planctu
tanquã intellectꝰ discernit t̾rena a
cȩlestibꝰ. discernit uetꝰ testam̃tũ a no¬
uo testam̃to: ut iuideas ꝑ quȩ tran¬
seas. qͥd expertes. qͥd relinquas.
quibꝰ hȩreas. Sic ergo cepit.
NAuid reppulisti nos ds̃ in finem:
ꝓpͥe sỹnagoga appellat᷑. Ut qͥd reppuli¬
sti nos d̾s infinem: Non reprehendit.
s quęrit. Ut qͥd. quã obrẽ ꝓpt̃ qͥd hoc fe¬
cisti: Qͥd fecisti. Reppulisti nos in fi¬
nẽ. Qͥd ÷ in finẽ  forte usq infinẽ
scłi. An reppulisti nos in xp̃m. qͥ finis
÷ om̃i credenti: Ut qͥd enĩ reppulisti
oues gregis tui. Quare iratꝰ es super
oues gregis tui. nͥ qr t̾renis inhȩre¬
bamꝰ. & pastorẽ non agnoscebamꝰ.o¬
Mem̃to congregationis tuę. quã posse¬
disti ab initio. Nunqͥd ista potest. eẽ.

Expanded text:
te, ita in eos vindicavit, ut perimerentur multa hominum millia, et ipsa civitas everteretur. Hoc in isto psalmo plangit intellectus Asaph; et in ipso planctu, tanquam intellectus discernit terrena a coelestibus, discernit Vetus Testamentum a Novo Testamento; ut videas per quae transeas, quid exspectes, quid relinquas, quibus haereas. Sic ergo coepit. 4. Utquid repulisti nos, Deus, in finem? proprie Synagoga appellatur. Utquid repulisti nos, Deus, in finem? Non reprehendit, sed quaerit, Utquid, quamobrem, propter quid hoc fecisti? Quid fecisti? Repulisti nos in finem. Quid est, in finem? Forte usque in finem saeculi. An repulisti nos in Christum, qui finis est omni credenti ? Utquid enim repulisti oves gregis tui. Quare iratus es super oves gregis tui; nisi quia terrenis inhaerebamus, et pastorem non agnoscebammento congregationis tuae, quam possedisti ab initio. Numquid ista potest esse
Abbreviated transcription (Latin):
patiunt᷑. Quod iã dudũ dixi fr̃s. quale
cor ht̃ qͥs ut lucret᷑ uestẽ. & ꝑdat fidẽ:
Ille cui tulit uestẽ passus est fraudem.
an iste qͥ tanto clãno ꝑcutit᷑ s Si
p̃ciosior ĩ uestis quã fides: maiore dã¬
no ille affictt᷑. Si aut̾ in cõ parabilit᷑
fides excedit totũ mundũ: ille uidebit᷑
dãnũ uestis ꝑpeti. huic aut̾ dr. Qͥđ ꝓ¬

Expanded text:
patiuntur. Quod jamdudum dixi, fratres; quale patiuntur. Quod jamdudum dixi, fratres; quale cor habet, qui ut lucretur vestem, perdit fidem? Ille cui tulit vestem passus est fraudem, an iste qui tanto damno percutitur? Si pretiosior est vestis quam fides, majore damno ille afficitur: si autem incomparabiliter fides excedit totum mundum, ille videbitur damnum vestis perpeti; huic autem
Abbreviated transcription (Latin):
troeã in scũariũ dĩ. In scũario enĩ
di qͥd tͥ p̾stat᷑. ut hanc soluas quȩstio¬
nẽ: Et intelligã inqͥt in nouissĩma.
ñ in pͣsentia. Ego inqͥt de scũario dĩ
intendo ocłm infinẽ. presentia tͣns¬
gredior. Totũ hoc qđ uocat᷑ humanũ
genꝰ. om̃is ista massa mortalitatis
uentura ÷ ad examen. uentura. e̾.
ad librã. appendent᷑ ibi oꝑa hominũ.
Cuncta mͦ nubes in uoluit. s do cogni¬
ta st̃ merita singuloꝵ. Et intelligã
uiquit in nouissima. s ñ a me. Nã
amdine labor ÷ Unde intelligam
in nouissima: Intrẽ in scũariũ di. Ibi gͦ
intellex̃. Et unde mͦ isti felices. llerun
losi st̃. id ÷ fraudulenti st̃. qr dolosi sunt.
dolos patiunt᷑. Qͥd . ẽ. hoc. qr fraudulen¬
ti st̃. fraudẽ paciunt᷑  fraudẽ uolunt
facere generi humano in om̃ibꝰ neqͥti is
suis. fraudẽ & ipsi paciunt᷑. ut t̾rena bo¬
na eligant. & relinquant ȩt̃na. Ergo
fr̃s in eo qđ fraudẽ faciunt: fraudẽ

Expanded text:
rio enim Dei quid tibi praestatur, ut hanc solvas quaestionem? Et intelligam, inquit, in novissima; non in praesentia. Ego, inquit, de sanctuario Dei intendo oculum in finem; praesentia transgredior. Totum hoc quod vocatur humanum genus, omnis ista massa mortalitatis ventura est ad examen, ventura est ad libram; appendentur ibi opera hominum. Cuncta modo nubes insingulorum. Et intelligam, inquit, in novissima: sed non a me; nam ante me labor est. Unde intelligam in novissima? Intrem in sanctuarium Dei. Ibi ergo intellexit, et unde modo isti felices. 24. velosi sunt, id est fraudulenti; quia dolosi sunt, dolos patiuntur. Quid est hoc, quia fraudulenti sunt, fraudem patiuntur? Fraudem volunt facere generi humano in omnibus nequitiis suis; fraudem et ipsi patiuntur, ut terrena bona eligant, et relinquant aeterna. Ergo, fratres, in eo quod fraudem faciunt, fraudem
Abbreviated transcription (Latin):
blasphem.a. quomͦ sciuit ds. Hoc est
pęne. Hon dixit nesciuit ds. ñ dix̃ ñ ÷
scientia in altissimo. s quasi qͥerens.
hȩsitans. dubitans. hoc : qđ ait paulo
ante.pęne effusi st̃ gressus mei. Quo¬
mͦ sciuit d̾s. & si est scientia in altis¬
simo Non confirmat. s ipsa dubi¬
tatio ꝑicłosa ẽ. ꝑ pericłm tͥnsit ad sa¬
nitate̾. Audi iã sanitatẽ. Ergo inua¬
nũ iꝰtificaui cor meũ. & laui inter
innocentes manꝰ meas. & fui flagel¬

Expanded text:
blasphema, Quomodo scivit Deus? Hoc est et blasphema, Quomodo scivit Deus? Hoc est et pene: non dixit, Nescivit Deus; non dixit, Non est scientia in Altissimo: sed quasi quaerens, haesitans, dubitans Hoc est quod ait paulo ante: Pene effusi sunt gressus mei. Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? Non confirmat; sed ipsa dubitatio periculosa est. Per periculum transit ad sanitatem. Audi jam sanitatem: Ergo in vanum justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas:
Abbreviated transcription (Latin):
tissimo. Et dixi. Sine causa rꝰtificaui
cor meũ. Quando seruio do̾  ista noti
habeo. ñ seruiunt illi & his habundant.
Ergo sine causa tꝰtificaui cor meũ. & la¬
ui int̾ innocentes manꝰ meas. Hoc sine
causa feci. Ubi. ẽ. merces bone uitȩ meȩ:
Ubi .ẽ. p̃minũ seruitutis meȩ bene ui
uo ego. & miquus abundat. Et laui in
di. Bene seruio & flagellor. ñ seruit¬
e ornat᷑. Maguã quęstionẽ sibt fec̃. agita¬
t᷑ anima. tͦnsit anima. tnsitura ad con¬
tẽp uend̃a t̾rena & concupiscenda et̃¬
nã . Iansitꝰ ẽ. ipsiꝰ animȩ in hac cogita¬
tione ubi fluctuat in quadã tẽpestate.
ꝓuentura .ẽ. ad portũ. Et quomͦ solent
egri qui lentiꝰ egrotant cũ sanitas. ẽ.¬
longe. uicina sanitate plus estuare.
accẽssionem creticã medici uocant ꝑ
quã transit᷑ ad sinitatẽ. maior ibi ȩstꝰ
s ducens ad salutẽ. maior ibi ardor
s uicina refectio: Sic gͦ & hic estuat.
Nã ꝑicłosa u̾ba st̃ fr̃s. molesta &̃ pene

Expanded text:
Ergo sine causa justificavi cor meum. Quando servio Deo, et ista non habeo; non serviunt illi, et his abundant: Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas. Hoc sine causa feci. Ubi est merces bonae vitae meae? ubi est praemium servitutis meae? Bene vivo, et egeo; et iniquus abundat. Et lavi in Dei. Bene servio; et flagellor, non servitornatur. Magnam quaestionem sibi fecit. Agitatur anima, transit anima transitura ad contemnenda terrena et concupiscenda aeterna. Transitus est ipsius animae in hac cogitatione: ubi fluctuat in quadam tempestate, perventura est ad portum. Et quomodo solent aegri, qui lentius aegrotant cum sanitas longe est, vicina sanitate plus aestuant: accessionem creticam medici vocant, per quam transitur ad sanitatem; major ibi aestus, sed ducens ad salutem; major ibi ardor, sed vicina refectio: sic ergo et hic aestuat. Nam periculosa verba sunt, fratres, molesta, et pene
Abbreviated transcription (Latin):
suã. uelut sõniũ exsurgentis. Quomͦ
defecert̃: Quomͦ defecit somniũ exur¬
gentis. fac hominẽ in sõnis uidere se
inuenisse thesauros. Diues e̾. s donec
euigilet. Ueluti somniũ exurgentis.
Sic defecer̃: qͦmͦ somniũ euigilantis.
in lecto. sauꝑ dormierat. di ues in sõnis
factus fuerat. Si ñ euigilisset: diues

Expanded text:
 Veluti somnium exsurgentis. Quomodo defecerunt? Quomodo deficit somnium exsurgentis. Fac hominem in somnis videre se invenisse thesauros: dives est, sed donec evigilet. Veluti somnium exsurgentis: sic defecerunt, quomodo somnium evigilantis. in lecto. Pauper dormierat, dives in somnis factus fuerat; si non evigilasset, dives
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendaui. uox ÷ synagoge. id ÷ illiꝰ
popłi. qui ñ seruiuit idolis. Pecus qͥdẽ
factus sũ a deo meo t̾rena desiderans:
s nunquã recessi ab ipso deo meo. Quia
sequit᷑. Tenuisti manũ dext̾ȩ meȩ. Non
dix̃ manũ dext̾am meã. s manũ dex¬
terȩ meȩ. Si dexterȩ manꝰ. e̾: manꝰ ha¬

Expanded text:
commendavi: vox est Synagogae, id est, illius commendavi: vox est Synagogae, id est, illius populi qui non servivit idolis. Pecus quidem factus sum, a Deo meo terrena desiderans; sed nunquam recessi ab ipso Deo meo. 30. sequitur: Tenuisti manum dexterae meae. Non dixit, manum dexteram meam; sed, manum dexterae meae. Si dexter
Abbreviated transcription (Latin):
ges. Quia de lectatũ.c̾. cor meũ. Dic̃
quib reb tẽptat᷑. Quia delectatũ. ẽ
inquit cor meũ & renes mei mutati
st̃. Quando me delectauer̃ tẽporalia
ista. mutati st̃ renes mei. Potest & fic
intelligi. Quia delectatũ Eor meũ in
d̾m. & renes mei mutati ft̃. id ÷ libi¬
dines meȩ mutatȩ st. & castꝰ totus
factꝰ sũ. Renes mei mutati st̃. & audi
qͦmͦ. Et ego ad nichilũ redactus sum.
& ñ cognoui. Ego ille qui mͦ ista dico
de diuitib: aliquando talia desidera¬
iii. ideo & ego ad nichilũ redactꝰ sũ.
quando pęne effusi st̃ gressus mei.
Et ego ad nichilũ redactꝰ sũ: & ñ cog¬
nõui. Non .ẽ. gͦ desꝑandũ & de illis.
in quos talia dicebam. Quid. ẽ. non
tẽ. & ego semꝑ tecũ. Multũ inter :
ut̾ istũ & alios. Iste quasi pecus factꝰ
.ẽ. desiderando t̾rena: quando redactꝰ
ad nichilũ ñ cognouit ęt̾̃na. S ñ re¬
cessit adeo suo. qr non illa desiderauit
a demonib adiabolo. hoc enĩ iã uobis

Expanded text:
 cor meum. Dicit quibus rebus tentatur: Quia delectatum est, inquit, cor meum; et renes mei mutati sunt. Quando me delectaverunt temporalia ista, mutati sunt renes mei. Potest et sic intelligi: Quia delectatum est cor meum, in Deum; et renes mei mutati sunt, id est, libidines meae mutatae sunt, et castus totus fa Et ego ad nihilum redactus sum, et non cognovi. Ego ille, qui modo ista dico de divitibus, aliquando talia desideravi: ideo et ego ad nihilum redactus sum, quando pene effusi sunt gressus mei. Et ego ad nihilum redactus sum, et non cognovi: non est ergo desperandum et de illis, in quos talia dicebam. 29. vers. 23.te; et ego semper tecum. Multum interest inter istum et alios. Iste quasi pecus factus est desiderando terrena, quando redactus ad nihilum non cognovit aeterna: sed non recessit a Deo suo, quia non illa desideravit a daemonibus, a diabolo. Hoc enim jam vobis
Abbreviated transcription (Latin):
de istis diuitiis: Usq adeo non ẽ.
qđ inde fiat. Diuites sint inqͥt in
oꝑibꝰ bonis. facile tribuant. cõmu¬
nicent. Et qͥd ꝓdest hoc : Thesauri¬
rent sibi fundam̃tũ bonũ in futurũ:
ut apprehendant uerã uitã. Ubi de¬
bent sibi thesauricare: Quo misit
iste ocłm. intrans in scũariũ di.
abundantes pecunia. argento. auro.
familla. honorib. exhorrescant qͦ mͦ
dictũ e̾ dñe in ciuitate tua. imaginẽ
eoꝵ ad nichilũ rediges. Nonne digni
st̃ hȩc pati. ut ds inciuitate sua i¬
maginẽ eoꝵ ad nichilũ redigat. quia
& ipsi in ciuitate sua t̾rena imaginẽ

Expanded text:
deo non est quod inde faciant? Divites sint, inquit, in operibus bonis; facile tribuant, communicent. Et quid prodest hoc? Thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam . Ubi debent sibi thesaurizare? Quo misit iste oculum, intrans in sanctuarium Dei. abundantes pecunia, auro, argento, familia, honoribus; exhorrescant quod modo dictum est: Domine, in civitate tua imaginem illorum ad nihilum rediges. Nonne digni sunt haec pati, ut Deus in civitate sua imaginem illorum ad nihilum redigat; quia et ipsi in civitate sua
Abbreviated transcription (Latin):
& locuti st̃ malignitatẽ. S loquunt᷑
malignitatẽ homines. & cũ timore.
Isti aut̾ quomͦ: Iniquitatẽ in altũ lo¬
cuti st̃. Non solũ locuti iniqͥtatẽ. s
etiã clare. audientibꝰ om̃ib suꝑb ͤ
Ego facio. ego ostendo. senties cũ ꝙ¬
habes. uiuere tẽ ñ sinã. Suꝑbe uel co¬
gͥares ea. ñ etiã effunderes. uel intra
claustra cogitationis mala cupiditas
coerceret᷑. uel refrenarẽt eã intra cogi¬
tationẽ suã. Quare : An torde macer.e̾:
ꝓdiet quasi ex adipe iniqͥtas eoꝵ. Irqͥta¬

Expanded text:
et locuti sunt malignitatem. Sed loquuntur malignitatem homines et cum timore, isti autem quomodo? Iniquitatem in altum locuti sunt. Non solum locuti sunt iniquitatem; sed etiam clare, audientibus omnibus, superbe: Ego facio, ego ostendo; senties cum habes, vivere te non sinam. Vel cogitares ea, non etiam effunderes: vel intra claustra cogitationis mala cupiditas coerceretur, vel refrenaret eam intra cogitationem suam. Quare? an forte macer est? Prodiet quasi ex adipe iniquitas eor
Abbreviated transcription (Latin):
tiã uis ꝓferre. qr sine causa iuste ui¬
uunt qͥ iuste uiuunt. qr ꝑdidit ho
i tͦ seruitutẽ suã. qr magis ds̃ malis
fauet. aut neminẽ curat: hoc uis dice¬
re. hoc narrare. Reprimit se aucto¬
ritate cõpescente. Quia aliqndo uult

Expanded text:
sine causa juste vivunt qui juste vivunt, quia perdidit homo justus servitutem suam, quia magis Deus malis favet, aut neminem curat? hoc vis dicere, hoc narrare? Reprimit se, auctoritate compescente. Qua auct
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. Cuigilauit. inuenit erumnã quã
dimiserait dormiens. Et isti inuenient
miseriã quã sibi cõꝑauerant: cũ eii¬
gilauerint de hac uita. Transit illud
qđ quasi in sõno tenebat᷑. uelut sõmũ
exurgentis. Et ne diceret᷑. qͥd gͦ. sparua
tͥ uidet᷑ põpa eoꝵ. parua tͥ uident᷑ ti¬
tuli. imagines. statuę. laudes. cimei
clientiũ : dñe ait in ciuitate tua ima¬
gines eoꝵ ad nichilũ rediges. Itaq fr̃s
mei libere loquens de hoc loco unde
libet uel. qr qnͣdo uob̾ miscem᷑ magis
uos ferimꝰ quã docemꝰ: in nomine xp̃i
cunq ista ñ habetis ñ cupiatis. quicun¬
q habetis ñ in eis pͣsumatis. Ecce dixi
humani conditionẽ cõmunẽ. ꝓpt̾ excel¬
lentẽ uanitatẽ obliuscamin. Tunc
enĩ d̾s necesse ÷ retribuat in nouissimo.
& in ciuitate sua imaginẽ taliũ ad

Expanded text:
et: evigilavit, invenit aerumnam quam dimiserat dormiens. Et isti invenient miseriam quam sibi comparaverant: cum evigilaverint de hac vita, transit illud quod quasi in somno tenebatur, veluti somnium exsurgentis. Et ne diceretur: Quid ergo? parvatibi videtur pompa eorum, parvi tibi videntur tituli, imagines, statuae, laudes, cunei clientium? Domine, ait, in civitate tua imaginem illorum ad nihilum rediges. Itaque, fratres mei, libere loquens de hoc loco, vel unde licet; quia quando vobis miscemur, magis vos ferimus quam docemus: in nomine Chricunque ista non habetis, non cupiatis; quicunque habetis, non in eis praesumatis. Ecce dixi humani conditionem communem propter excellentem vanitatem obliviscamini. Tunc enim Deus necesse est retribuat in novissimo, et in civitate sua imaginem talium ad
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. Sic & alio psalmo dieit. Cũ scõ
sc̃s eris. & cũ uiro innocente in nocens
nos. uegetos. fortes habenti tranqͥllus
apparet. in ocłos aut̃ lippos. quasi tela
asꝑa iaculat᷑. intuentẽ illũ uegetat.
hunc excruciat ñ mutatꝰ s mutatũ.: sic

Expanded text:
 in alio psalmo dicit: Cum sancto sanctus eris, et cum viro innocente innocens nos, vegetos fortes habenti, tranquillus apparet, in oculos autem lippos quasi tela aspera jaculatur; intuentem illum vegetat, hunc excruciat, non mutatus, sed mutatum: sic
Abbreviated transcription (Latin):
bonis & malis. aliquando aufert &e boniꝰ
& malis. prȩ om̃ibꝰ seruat aliqͥd bonis
Qͥd i seruat aliquid bonis: Qiã ilis
Se ipsũ. Iam quantũ arbitror eurritar
in psalmo. Intellectꝰ.ẽ. in nomine dñi.
Audi recordantẽ & pgnitentẽ. qr erraue¬
rat putando dm ñ bonũ qui dat bona
t̃rena malis. & aufert illa a seruis suis.
Intellexit enĩ qͥa ds seruaret serus su¬
.is. & cogitans seq castigans: erupit

Expanded text:
bonis, et malis, et aliquando aufert, et bonis, bonis, et malis, et aliquando aufert, et bonis, et malis, prae omnibus servat aliquid bonis. Quid est, servat aliquid bonis? quid illis  Jam quantum arbitror, curritur in Psalmo; intellectus est in nomine Domini. Audi recordantem et poenitentem qui erraverat, putando Deum non bonum qui dat bona terrena malis, et aufert illa a servis suis. Intellexit enim quid Deus servaret servis suis; et recogitans, seque castigans erupit
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemi. inquieti: abundant his õi¬
b reb ꝓpt̃ quas nos do seruimꝰ. Puto
sine causa seruit᷑ do. hic sensus. ẽ. psal¬
mi. deficientis popłi et nutantis. dũ cõ¬
siderat bona t̾rena. ꝓpt̾ quȩ seruiebat
dõ. abundare iis qͥ ñ seruirent dõ. Nu¬
tat & ꝓpe labit᷑. et cũ ymnis illis deficit.
qr in talib cordib ymni deficiebant.
Qͥd ÷ in talib cordibꝰ ymni deficiebant.
Quia iã talia cogitabant. dm̃ ñ laudabant.
Quomꝰ enĩ laudarent dm. qͥbꝰ quasi ꝑu̾sus
uidebat᷑. dans impiis cantã felitatẽ. &
auferens eã a seruientib sibi: Non illis
bonꝰ uidebat᷑ d̾s. Et quib bonꝰ as non ui¬
debat᷑: ñ utiq ab eis laudabat᷑. A quibꝰ
aut̃ ds ñ laudabat᷑: defecer᷑ in illis rimii.
Postea uͦ popłs iste intellex̃ qͥd eũ admone¬
ret ds querere. cũ ista tẽporalia subtra¬
beret seruis suis. & donaret ea inimieis
siuis. blasphemis. impris. Admonit᷑

Expanded text:
blasphemi, inquieti, abundant omniblasphemi, inquieti, abundant omnibus rebus, propter quas nos Deo servimus: puto sine causa servitur Deo. Hic sensus est Psalmi, deficientis populi et nutantis: dum considerat bona terrena propter quae serviebat Deo, abundare his qui non servirent Deo, nutat, et prope labitur: et cum hymniibus hymni deficiebant. Quid est, in talibus cordibus hymni deficiebant? Quia jam talia cogitabant, Deum non laudabant. Quomodo enim laudarent Deum, quibus quasi perversus videbatur, dans impiis tantam felicitatem, et auferens eam a servientibus sibi? Non illis bonus videbatur Deus: et quibus Deus bonus non videbatur, non utique ab eis laudabatur; a quibus autem Deus non laudabatur, defecerunt in illis hymni. Postea vero populus iste intellexit quid eum admoneret Deus quaerere, cum ista temporalia subtraheret servis suis, et donaret ea inimicis suis, blasphemis, impiis: admonitus
Abbreviated transcription (Latin):
nã. s in his om̃ib figure erant. & non
intelligens quid ibi lateret in rebꝰ figu¬
ratis. putans hoc ꝓ magno dare dđm nec
habere meliꝰ qđ dare possit diligentibꝰ se
& seruientib sibi. attendit & uidit qͦsdã
peccatores impios. blasphemos. seruos
demonũ. filios diaboli. uiuentes in mag¬
na neqͥcia & suꝑbia. abundare reb talib
t̃renis. tẽporalibꝰ ꝓ qualib reb ipsa do
seruiebat. et nata .ẽ. cogitatio in corde.
pessima que faceret nutare pedes. & ꝓpe
labi adei uia. Et ecce ista cogitatio in
popło erat ueteris testam̃ti. Utinã non
sit in carnalibꝰ fr̃ibꝰ nr̃is. cũ iã aꝑte p̃¬
dicat᷑ felicitas noui testam̃ti. Qa enim
dixit tt̃ illa sẏnagoga. Qͥa dixit ille
popłs : Seruimꝰ dõ & corripimur et fla¬
gellam᷑. subducunt᷑ nob̾ ea quȩ diligimꝰ.
&e quę pro magno ado acceꝑamꝰ. Illi aut̃
scelerati homines. nequissimi. suꝑbi.

Expanded text:
nam: sed in his omnibus figurae erant; et non nam: sed in his omnibus figurae erant; et non intelligens quid ibi lateret in rebus figuratis, putavit hoc pro magno dare Deum, nec habere melius quod dare posset diligentibus se et servientibus sibi. Attendit, et vidit quosdam peccatores, impios, blasphemos, servos daemonum, filios diaboli, viventes in magna nequitia et superbia, abundare rebus talibus terrenis, temporalibus, pro qualibus rebus ipsa Deo serviebat: et nata est cogitatio pessima in corde, quae faceret nutare pedes, et prope labi a Dei via. Et ecce ista cogitatio in populo erat Veteris Testamenti: utinam non sit in carnalibus fratribus nostris, cum jam aperte praedicatur felicitas Novi Testamenti! Quid enim dixit illa tunlagellamur; subducuntur nobis ea quae diligimus, et quae pro magno a Deo acceperamus; illi autem scelerati homines nequissimi, superbi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑductꝰ ÷ popłs ad patriã ꝓmissionis. nũ¬
qͥd semꝑ staturã: Si hoc. eẽt: non. ẽẽt.
figura s res. Quia uͦ figura erat: ad
tẽporale qͥddã ꝑductus. ẽ. ille popłs. Si
ad tẽporale quiddã ꝑductꝰ ẽ. oporte¬
bat ut deficeret. & defectu suo cogeret
quę̧rere qđ nunquã deficeret. Syna¬
goga gͦ. id .ẽ. qui dm ibi pie colebant.
s tam̃ ꝓpt̾ terrenas res. ꝓpt̾ ista pre¬
sentia. sunt enĩ impii qui p̾sentia re¬
rũ bona a demonib quęxt̃. Hic aut̃ po¬
płs ideo melior erat gentibꝰ. qđ quanuis
p̃sentia bona & temporalia. tam̃ ab uno
deo quȩrebat qui ẽ. creator om̃rũ & spũa¬
liũ & corporaliũ. cũ gͦ illi pii scđ̃m car¬
nẽ attenderent id ÷ ila sy nagoga quȩ erat
tores regni cęlestis & ęt̾ni. ergo synago¬
ga illa anmadu̾tit quę acceꝑit ado. & q̃
promiserit d̾s popło illi. abundͥantiã re
rũ t̾renarũ. patriã. pacẽ. felicitatẽ terre¬

Expanded text:
s ad patriam promissionis; numquid semper staturam? Si hoc esset, non esset figura, sed res. Quia vero figura erat, ad temporale quiddam perductus est ille populus. Si ad temporale quiddam perductus est, oportebat ut deficeret, et defectu suo cogeretur quaerere quod nunquam deficeret. 6. Synagoga ergo, id est, qui Deum ibi pie colebant, sed tamen propter terrenas res, propter ista praesentia: sunt enim impii qui praesentium rerum bona a daemonibus quaerunt; hic autem populus ideo melior erat Gentibus, quod quamvis praesentia bona et temporalia, tamen ab uno Deo quaerebat, qui est creator omnium, et splium, et corporalium: cum ergo illi pii secundum carnem attenderent, id est, illa Synagoga quae erat tores regni coelestis, aeterni; ergo illa Synagoga animadvertit quae acceperit a Deo, et quae promiserit Deus populo irum terrenarum, patriam, pacem, felicitatem terre
Abbreviated transcription (Latin):
Contigit nẽpe mori in opẽ illũ. & afferri
ab angłis in sinũ abrahȩ. Ille aut̃ mor¬
tuus. ẽ. et sepultꝰ.e̾. Nam illiꝰ forte se¬
pultur ã nemo curauit. Et cũ apud in¬
feros ille diues in torm̃tis eẽt. nonne
eleuauit occłos suos. & uidit in infinito
gaudio eũ quẽ contẽpsit aute ianuam
suã. & de digito eiꝰ aquȩ stillã desidera¬
uit. qui de m̃sa eiꝰ cadentes micas desi¬
derauerat:. Fr̃s. labor ille pauꝑis qͣntꝰ¬
fuit.: Qđ aut̾ mutauerunt. ꝑpetuũ:
.ẽ. Illiꝰ gͦ qr ñ erat declinatio in morte.
nes flagellatꝰ ñ . e̾. Ille gͦ flagellatꝰ hic.
requieuit ibi: qr flagellat omnẽ filiũ
quẽ recipit. S cui dicis ista Epulanti
splendide. & induenti cotidie purpu¬
ra & bysso. Cui dicis. Qui transiit
in dispositionẽ cordis. Merito sero dic¬
turus.e̾. mitte lazarũ. dicat uel fr̃ibꝰ
meis: qͣndo ei ũ concedit᷑ fructꝰ pęni¬
tentiȩ. Non enĩ pęnitentia . & nulla¬

Expanded text:
opem illum, et auferri ab Angelis in sinum Abrahae: ille autem mortuus est, et sepultus est; nam illius forte sepulturam nemo curavit: et cum apud inferos ille dives in tormentis esset, nonne elevavit oculos suos, et vidit in infinito gaudio eum quem contempsit ante januam suam, et de digito ejus aquae stillam desideravit, qui de mensa ejus cadentes micas desideraverat? Fratres, labor ille pauperis quantunt? Quod autem mutaverunt, perpetuum est. Illius ergo quia non erat declinatio in morte, nes flagellatus non est: ille autem flagellatus hic, requievit ibi; quia flagellat omnem filium quem recipit . Sed cui dicis ista? Epulanti splendide, et induenti se quotidie purpura et bysso. Cui dicis? Qui transiit in dispositionem cordis. Merito sero dicturus est, Mitte Lazarum; dicat vel fratribus meis ; quando ei non conceditur fructus poenitentiae. Non enim p
Abbreviated transcription (Latin):
mortis eoꝵ. & firmam̃tũ inflagellis
eoꝵ. In laborib hominũ non st̃. & cũ
hominib ñ flagellabunt᷑. Iam intel¬
lexi inquit. quare illi habent pacem
& florent in terra. qr mortis eoꝵ ñ
÷ declinatio. Id ÷ qr certa mors et u¬

Expanded text:
 firmamentum in flagello eorum. In laboribus hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Jam intellexi, inquit, quare illi habent pacem, et florent in terra; quia morti eorum non est declinatio, id est, quia certa mors et
Abbreviated transcription (Latin):
Factꝰ .ẽ. uia. reuocauit ad cogitationẽ
intimã. ad monuit qͥd adeo quȩrendũ
ecẽt. Et uide de qua cogitatione reu̾̃be¬
rata in se. & quodã mͦ reuocante flu¬
t impetꝰ sui. transit᷑ ad uera eligenda.
deo reu̾tet᷑ huc popłs m̃s. & dies pleri

Expanded text:
Factus est via, revocavit ad cogitationem Factus est via, revocavit ad cogitationem intimam, admonuit quid a Deo quaerendum esset. Et vide de qua cogitatione reverberata in se, et quodammodo revocante fluctus impetus sui, transitur ad vera eligenda. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
lio loco de talibꝰ. Exiet sp̃c eiꝰ. et re¬
u̾tet᷑ in t̾rã suã. in illa die ꝑient om̃s
cogitationes eiꝰ. S isti diẽ ultimũ
suũ ñ cogitantes. loquunt᷑ suꝑba. &
in cȩlũ ponunt os suũ. et transcen¬
dunt t̾rã. Si ultimũ suũ diẽ ñ cogi¬
taret. id ÷ iudicii sui ultimũ diẽ
latro missus in carcerẽ: nichil illo
eẽt. immaniꝰ. & tam̃ posset effugere.
Quo fugis ne moriaris : Certꝰ erit ille
dies. Qd ÷ diu qđ uicturꝰ es : Quantũ
.ẽ. diu qđ habet finẽ. & diui. eẽt.
ã ipse asaph reu̾tet᷑ huc. Uidit enĩ ista
abundare iniqͥs. uidit suꝑbos. redit
ad dm̃. & incipit quȩrere & disputa¬
re.S quando Cũ dies pleni inueni¬
ent. ieis. Quid. ẽ. dies pleni: cũ aut̃
ut plenitudo tẽporis. misit ds fili
suũ. Ipsa ẽ. plenitudo tẽporis. qͣndo
uenit ille tẽporalia docere contẽpni. rĩ
habere magnũ qđ mali homines cupiurt.
pati qͥcqͥd mali homines metuunt.

Expanded text:
et revertetur in terram suam; in illa die peribunt omnes cogitationes ejus . Sed isti diem ultimum suum non cogitantes, loquuntur superbiam; et in coelum ponunt os suum, et trascendunt terram. Si ultimum suum diem non cogitaret, id est judicii sui ultimum diem, latro missus in carcerem, nihil illo esset immanius; et tamen posset effugere. Quo fugis ne moriaris? Certus erit ille dies. Quid est diu quod victurus es? Quantum est diu quod habet finem, etsi diu esset? Jam ipse Asaph revertitur huc. Vidit enim ista abundare iniquis, vidit superbis: redit ad Deum, et incipit quaerere et disputare. Sed quando? Cum dies pleni invenientur in eis. Quid est, dies pleni? Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . Ipsa est plenitudo temporis, quando venit ille temporalia docere contemni, non habere magnum quidquid mali homines cupiunt; pati quidquid mali homines metuunt.
Abbreviated transcription (Latin):
introdudti st̃ in t̾rã ꝓmissionis. ubi
etiã ierłm t̾rena edificata ÷. ubi reg¬
nauit dauid. Acceꝑunt t̾rã liberati
ex egypto. transe untes ꝑ rubrũ ma¬
dinũ. Accepunt t̾rã. acceꝑunt regnũ.
Deinde post regnũ acceptũ qr t̾rena ac¬
ceꝑant: cȩꝑunt merito peccatoꝵ suo¬
rum oppugnari. expugnari. captiua¬
ri. ad extremũ euersa . eꝰ. & ipsa eiu¬
tas. Tales erant ille ꝓmissiones ñ ꝑse¬
ueraturȩ. ꝑ quas cam̃ figurarentur fu¬
ture ꝓmissiones ꝑseueraturȩ. ut ille
om̃is decursus teporaliũ ꝓmissionũ
figurȩ eẽnt. & quȩdã ꝓphetia futuro¬
rũ. Itaq cũ illud regnũ deficeret.
ubi regnauit dauid filiꝰ iesse. id ÷ ho

Expanded text:
missionis, ubi etiam Jerusalem terrena aedificata est, ubi regnavit David. Acceperunt terram, liberati ex Aegypto, transeuntes per Rubrum madinum, acceperunt terram, acceperunt regnum: deinde post regnum acceptum, quia terrena acceperant, coeperunt merito peccatorum suorum oppugnari, expugnari, captivari; ad extremum eversa est et ipsa civitas. Tales erant et illae promissiones non perseveraturae, per quas tamen figurarentur futurae promissiones perseveraturae; ut ille omnis decursus temporalium promissionum figura esset, et quaedam prophetia futurorum. Itaque cum illud regnum deficeret, ubi regnavit David, filius Jesse, id est, homo
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ tͥ. Mei aut̃ pene moti ft̃ pedes.
Quando cõmoti st̃ pedes. nͥ quando ñ erat
rectũ cor: Uno̾e ñ eiat rectũ cor.  au¬
di. Paulominꝰ effusi st̃ gressus mei. Qaͣ
dix̃ penȩ : hoc dix̃ paulominꝰ. Et qđ ai¬
xit pene moti st̃ pedes: hoc dix̃ effu si st
sus. moti pedes ad errandũ. effusi gsfũs¬
ft ad lapsũ. non om̃ino s pene: Quid
enĩ.e̾. lam ibam in errorẽ ñ ierã. iã ca¬

Expanded text:
autem tibi? Mei autem pene commoti sunt pedes. Quando commoti sunt pedes, nisi quando non erat rectum cor? Unde non erat rectum cor? Audi: Paulo minus effusi sunt gressus mei. Quod dixit, pene; hoc dixit, paulo minus: et quod dixit, pene moti sunt pedes; hoc dixit, effusi sunt sus? Moti pedes, ad errandum; effusi gressus, ad lapsum; non omnino, sed pene. Quid enim est? Jam ibam in errorem, non ieram: jam ca
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt ẜmni dauid filii iesse. Cuiꝰ
uox .ẽ. psalmꝰ. : Asaph. Ed ÷ asaph.e
Sic̃ inuenimꝰ in int̾pretationibꝰ ex lin¬
gua hebrea in gretã. & ex greca in la
tinã nobis translatis: asaph synago¬
ga int̾pretat᷑. Uox ÷ gͦ synagoge. Sed
tu cũ audieris sẏnagogã: noli conti¬
nuo de testari. quasi int̾fectricẽ dñi.
Crat quidẽ illa sinagoga int̾fectrix
dñi. nemo dubitat. s mem̃ito de sr̃na¬
goga fuisse arietes quoꝵ filii sumꝰ.
unde dr in psalmo. afferte dnõ filios
arietũ. Qui inde arietes. : setrus.
teri apłi. hinc & ipse pͥmo saulus.
humilis. Saul enim unde dictum :
factꝰ : pauluis. ex suꝑbo modicus. Pau¬
lũ enĩ modicũ ẽ. Uis nosse qͥd sit sau¬
lus : ipsũ iã audi paulũ recordan¬
tẽ. qͥd fuerit ꝑ maliciã suã. & qͥa iã
sit ꝑ grãm dĩ. Audi quomͦ fuerit sau
lus. & quomͦ sit paulus. Qui prius
iniuriosus. Audisti saulum. audi ae
paulũ. Ego eni sũ inqͥt minimꝰ apłoꝵ.¬

Expanded text:
ni David, filii Jesse. 4. Cujus vox est Psalmus? Asaph. Quid est, Asaph? Sicut invenimus in interpretationibus ex lingua hebraea in graecam, et ex graeca nobis in latinam translatis, Asaph Synagoga interpretatur. Vox est ergo Synagogae. Sed tu cum audieris Synagogam, noli continuo detestari quasi interfectricem Domini. Erat quidem illa Synagoga interfectrix Domini; nemo dubitat: sed memento de Synagoga fuisse arietes, quorum filii sumus. Unde dicitur in psalmo: Afferte Domino filios arietum . Qui inde arietes? Petrus, Joteri Apostoli. Hinc et ipse primo Saulus, humilis. Saül enim, unde dictum est factus est Paulus, ex superbo modicus. Paulum enim Modicum est. Vis nosse quid sit Saulus? Ipsum audi jam Paulum recordantem quid fuerit per malitiam suam, et quid jam sit per gratiam Dei; audi quomlus, et quomodo sit Paulus: Qui fui, iinjuriosus . Audisti Saulum, audi et Paulum: Ego enim sum, inquit, minimus apo
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina impia. In hȩc iste ibat. cus
pene cõmoti st̃ pedes. & cuiꝰ paulominꝰ
esfusi st̃ gressus. in hunc ibat erroꝵ
suscepit cognoscere. & dãnauit scientiã
in qua iꝰticiȩ di ñ congruebat. Et qͥd
dicit: Audiamꝰ qr suscepit cognoscere.
& aditꝰ.ẽ. & didicit aliqͥd & indicauit
nob. & suscepi inqͥt cognoscere: hoc la¬
bor.ẽ. ante me. Uere magnꝰ labor cogno¬
scere. qͦmͦ & d̾s curet res humanas. et
bene sit malis. & laborent boni. Magna
uis quȩstionis. ideo hoc labor .e̾. ante
me. Quasi stat mͥ in faciẽ murꝰ qͥdã. s
habens uocẽ psalmi. in deo meo tͣnsgre
ñ ÷ labor. fac te ante dmn. ubi ñ ÷ labor:
& nec tͥ erit labor. Et fec̃ hoc. Nã dic̃
quãdiu labor.ẽ. ante se. Donec intro¬
eã in scũariũ dei. & intelligã in no¬
qđ ait. Iam diu laboro inqͥt. et ante
faciẽ meã laborẽ quendã quasi in ex¬
tricabilẽ uideo. ut cognoscã quomͦ

Expanded text:
doctrina impia! In haec iste ibat, cujus doctrina impia! In haec iste ibat, cujus pene commoti sunt pedes, et cujus paulo minus effusi sunt gressus; in hunc ibat erroreDei, suscepit cognoscere; et damnavit scientiam in qua justis Dei non congruebat. Et quid dicat audiamus; quia suscepit cognoscere, et adjutus est, et didicit aliquid, et indicavit nobis. Et suscepi, inquit, cognoscere. Hoc labor est ante me. Vere magnus labor, cognoscere quomodo et Deus curet res humanas, et bene sit malis, et laborent boni! Magna vis quaestionis! ideo, Hoc labor est ante me. Quasi stat mihi in facie murus quidam: sed habes vocem psalmi, In Deo meo transgrenon est labor: fac te ante Deum ubi non est labor, et nec tibi erit labor. Et fecit hoc; nam dicit quamdiu labor ante se: Donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in no. Jam diu laboro, inquit, et ante faciem meam laborem quemdam quasi inextricabilem video, ut cognoscam quomod
Abbreviated transcription (Latin):
concinui: Id ÷ eui congruii. ein accõ¬
modat᷑ sũ: Dissonui ab om̃ibꝰ si sic
doceo. Concinit enĩ: qͥ consonat. Qui
Aut̾ ñ consonat: ñ concinit. Aliud di¬
cturus sum ꝗͣ dix̃ abrahã. quã dixit
nas. Ergo dicturꝰ sũ quia ñ curat.
Maior ne in me prudentia quã in illis
Maior ne intellectꝰ inme. quĩ in illis.
Saluberrima auctoritas reuocauit
cogitationẽ ab impietate. Et qͥd seqͥt.
qad fec̃ & suscepi cognoscere. Suscepit
cognoscere. ds illi assit. ut cognoscat.
Interim fr̃s a magno lapsu reuoca¬
tͦ qͣndo ñ se iã scientẽ pͣsũpsit. s sus¬
cepit cognoscere qđ nesciebat. Iã enĩ
uolebat quasi sciens uideri. & p̃dicare
nullã. eẽ. do curã de reb humanis.
F acta . eꝰ. enĩ ista iniquora neqͥssima
& impia doctrina. Sciatis fr̃s multos
disputare & dicere. q ads res humanaᷤ
ñ curat. qr casibꝰ regunt᷑ om̃ia. uel
qr stellis subiectȩ sunt uoluntates nr̃e.
testellarũ suarũ. Doctrina mala.

Expanded text:
concinui? id est, cui congrui, cui accommodatus sum? Dissonui ab omnibus, si sic doceo. Concinit enim qui consonat; qui autem non consonat, non concinit. Aliud dicturus sum quam dixit Abraham, quam dixit nas: ego dicturus sum quia non curat? Majorne in me prudentia, quam in illis? majorne intellectus in me quam in illis? Saluberrima auctoritas revocavit cogitationem ab impietate. 22. vers. 16.quid fecit? Et suscepi cognoscere. Suscepit cognoscere: Deus illi adsit, ut cognoscat. Interim, fratres, a magno lapsu revocatur, quando non se jam scientem praesumit, sed suscepit cognoscere quod nesciebat. Jam enim volebat quasi sciens videri, et praedicare nullam esse Deo curam de rebus humanis. Facta est enim ista iniquorum nequissima et impia doctrina. Sciatis, fratres, multos disputare, et dicere quia Deus res humanas non curat, quia casibus reguntur omnia, vel quia stellis subjectae sunt voluntates nostrate stellarum suarum: doctrina mala,
Abbreviated transcription (Latin):
citis inuani¬
tates & in in¬
sanias mendaces. & qui adhuc respi¬
citis. audite ne sespiciatis. Psalmꝰ iste
inscriptionẽ ht̃ id ÷ titulũ. defecer ⁊̃
ymni dauid filii iesse. psalmꝰ ipsi
asaph. Tot habemꝰ psalmos. in quoꝵ
titulis scͥptũ ÷ nom̃ dauid. nusquã
.ẽ. additũ filii iesse nisi in hoc solo.
Qđ credendũ ÷ ñ frustra factũ. neq
in anit̃. Ubiq enĩ nobis innuit d̾s.
& ad intellectũ uocat piũ studiũ
caritatis. Qͥd ÷ defecert̃ smni dauid
filii iesse. Ymni. laudes st̃ dłi cũ cari¬
tico. Ymni. cantꝰ st̃ continentes lau¬
dẽ dĩ. Si sit laus & ñ sit di. ñ ÷ rmnꝰ.
Si sit & laus. & dei laus. & ñ cantetꝰ.¬

Expanded text:
citis in vanitates et insanias mendaces ; et qui adhuc respicitis, audite ne respiciatis. Psalmus iste inscriptionem habet, id est titulum, Defecerunt hymni David, filii Jesse: Psalmus ipsi Asaph. Tot habemus psalmos in quorum titulis scriptum est nomen David, nusquam est additum filii Jesse, nisi in hoc solo. Quod credendum est non frustra factum, neque inaniter: ubique enim nobis innuit Deus, et ad intellectum vocat pium studium charitatis. Quid est, Defecerunt hymni David, filii Jesse? Hymni laudes sunt Dei cum cantico: hymni cantus sunt continentes laudem Dei. Si sit laus, et non sit Dei, non est hymnus: si sit laus, et Dei laus, et non cantet
Abbreviated transcription (Latin):
dens. quȩ sursũ st̃ sapite. non quȩ
suꝑ terrã. Precessit gͦ iã ille. resur¬
reximꝰ & nos. s adhuc spe. Audi hoc
idẽ apłm paulũ dicentem. Et ipsi in
nobis metipsis ingemiscimꝰ ad opti¬
onẽ expectantes. redẽptionẽ corpo¬
ru nr̃i. Adhuc in gemiscis. ad hue
expectae Quid g̃ ẽ qđ tͥ prestitit xp̃c:¬

Expanded text:
s; quae sursum sunt sapite, non quae super terram . Praecessit ergo ille; jam resurreximus et nos, sed adhuc in spe. Audi hoc idem apostolum Paulum dicentem: Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus adoptionem, exspectantes redemptionem corporis nostri. Adhuc ingemiscis, adhuc exspectas. Quid ergo est quod tibi praestitit C
Abbreviated transcription (Latin):
tinuer̃ diuitias. & peccatores sunt. &
abundantes diuitias in scło obtinuer̃.
Confessus. ẽ. qr ideo nolebat. eẽ. peccator.
ut haberet diuitias. Carnalis anima.
uisibilibꝰ rebꝰ & t̾renis uendiderat i̾ticiã
suã. Qualis ĩticia. quȩ ꝓpt̾ aurũ habetur.
quasi p̃ciosiꝰ sit aurũ quã ipsa t̾ticia. aut
cũ qͥsquã negat res alienas. maiꝰ dãnũ pa¬
ciat᷑ cui negat. quã ille qͥ negat. Ille ꝑdit
uestẽ. ille fidẽ. Ecce ipsi peccatores & a

Expanded text:
tinuerunt divitias. Et peccatores sunt, et abundantes divitias in saeculo obtinuerunt. Confessus est quia ideo nolebat esse peccator, ut haberet divitias. Carnalis anima visibilibus rebus et terrenis vendiderat justitiam suam. Qualis justitia, quae propter aurum habetur; quasi pretiosius sit aurum quam ipsa justitia, aut cum quisquam negat res alienas, majus damnum patiatur cui negat, quam ille qui illi negat! Ille perdit vestem, iste fidem. Ecce ipsi peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Iransiit popłs ille ꝑ mare rubrum.
iste ꝑ baptismũ. Moriunt᷑ in mari
rubro om̃s inimici popłi illiꝰ. mori¬
unt᷑ in baptismo om̃ia peccata nr̃a.
Intendite fr̃s. Post mare illud rubrũ.
p̃ continuo patria d it᷑. nec tanquã
hostes iã desint securȩ triũphat᷑: s restat
heremi solitudo. restant hostes insidian¬
tes in uia. Sic & post baptismũ restat
uia xp̃iano intẽptationibꝰ. In illa here¬
mo suspirabat᷑ patriȩ ꝓmissȩ. Quid aliud
xp̃iami suspirant. iã abluti baptismo.:
Nunqͥd iã regnant cũ xp̃o  Nondũ uentũ
÷ ad terrã ꝓmissionis nr̃ȩ. s ñ defec¬
turã. Non enĩ ibi deficient ymni đd̃.
Hoc mͦ audiant om̃s fideles. sciant ubi
sint. In heremo st̃. patriȩ suspirant. mor¬
tui st̃ hostes in baptismo. s in seqͥunt᷑
a t̾go. Qͥd ÷ in sequunt᷑ a t̃go . Ante fa¬
ciem futura habemꝰ. a tergo p̃terita.
Omĩa p̃terita peccata. deleta sunt in
baptismo. Quibꝰ mͦ tẽptamͦ: ñ a t̃go in¬

Expanded text:
ransit populus ille per mare Rubrum; iste per Baptismum. Moriuntur in mari Rubro omnes inimici populi illius ; moriuntur in Baptismo omnia peccata nostra. Intendite, fratres. Post mare illud Rubrum non continuo patria datur, nec tanquam jam hostes desint, secure triumphatur; sed restat eremi solitudo, restant hostes insidiantes in via: sic et post Baptismum restat vita christiana in tentationibus. In illa eremo suspirabatur patriae promissae; quid aliud Christiani suspirant jam abluti Baptismo? Numquid jam regnant cum Christo? Nondum ventum est ad terram promissionis nostram; sed non defecturam, non enim ibi deficient hymni David. Hoc modo audiant omnes fideles; sciant ubi sint: in eremo sunt; patriae suspirant. Mortui sunt hostes in Baptismo; sed insequentes a tergo. Quid est, insequentes a tergo? Ante faciem futura habemus; a tergo praeterita: omnia praeterita peccata deleta sunt in Baptismo; quibus modo tentamur, non a tergo in
Abbreviated transcription (Latin):
dñs d̾s isrł. qui fac̃ mirabilia solus.
Consideratis om̃ibꝰ supradictis: eru¬
ctat᷑ rmnꝰ. & benedicit᷑ dñs ds isrł.
mplet᷑ enĩ qđ ad illã sterilẽ dictũ ÷. &
qui eruit te ipse ds isrł umu̾se

Expanded text:
nus, Deus Israel, qui facit mirabilia solus. Consideratis omnibus supra dictis eructatur hymnus, et benedicitur Dominus Deus Israel. Impletur enim quod ad illam sterilem dictum est, Et qui eruit te, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
in semine tuo benedicent᷑ om̃s tͥb
terrȩ. Neq enĩ qͥ filii carnis. s qͥ filii
ꝓmissionis deputant᷑ in semine. Om̃s
gts magnificabunt eũ. Tanquã expo¬
nendo repetitũ. ẽ qđ supradictũ . ẽ.
Quia enĩ benedicent᷑ in eo: magnifi¬
cabunt eũ. non ipsi faciendo ut mag¬
nꝰ sit qͥ ꝑ se ipsũ magnꝰ ÷. s laudan¬
do & magnũ fatendo. Sic enĩ magni¬
ficamꝰ dm sic ȩtiã dicimꝰ scificet᷑ no

Expanded text:
emine tuo benedicentur omnes tribus terrae » . « Neque filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine » . « Omnes gentes magnificabunt eum. » Tanquam exponendo repetitum est quod supra dictum est. Quia enim benedicentur in eo, magnificabunt eum: non ipsi faciendo ut magnus sit, qui per seipsum magnus est; sed laudando et magnum fatendo. Sic enim magnificamus Deum; sic etiam d
Abbreviated transcription (Latin):
uestres s oliuã daret. Ad om̃i poten¬
tiã dei reuocans hoc apłs ait. Si tu
ex naturali incisus es oleastro. & con¬
tra naturã insertus es in bonã oli¬
uã: noli głari inqͥt adu̾sus ramos.
S dicis ait̃. fracti sunt rami. ut ego

Expanded text:
vestres, sed olivam daret; ad omnipotenvestres, sed olivam daret; ad omnipotentiam Dei revocans hoc Apostolus ait: Si tu ex naturali incisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam, noli gloriari, inquit, adversus ramos. Sed dicis, a