comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mortua qr resurreccio ẽ. Uides gͦ qr dũ im ago dr̃.
patre significat ẽẽ cuiꝰ imago sit filiꝰ. qr nemo pat̾ ipse
sibi imago sua eẽ slura possẽ de filii cestimoniis di¬
cere. s ne forte iple sibi nim qũ sauisselicat᷑: patrẽ
int̾rogemꝰ. Nẽpe ipse dix̃. E.icia iꝰ hoĩepi ad imaginẽ¬

Expanded text:
esurrectio est. Vides ergo quia dum imago dicitur, Patrem significat esse cujus imago sit Filius; quia nemo potest ipse sibi imago sua esse. 51. Plura possem de Filii testimoniis dicere, sed ne forte ipse sibi nimium favisse dicatur, Patrem interrogemus. Nempe ipse dixit: Faciamus ho
Abbreviated transcription (Latin):
uent᷑a st̃. Nec mirũsi ante scła fundatũ se eẽ. dicit:
cũ legeris p̃destinatũ ante tẽpora scłaria. Quã uͦde
incarnatione id ideat᷑ exp̃ssũ : declarant sequentia.
Sapientia inqͥt edificauit sibi domũ. & subdidit colũ¬
nas septẽ. Ꝙ int̾ suas hostias miscuit in cratera uinũ
suũ. & parauit mñsa suã. & misit seruos suos contiocans¬
cũ altissima p̃dicatione dicens. Quis ÷ insipiens :

Expanded text:
si ante saecula fundatum se esse dicit, cum legeris praedestinatum ante tempora saecularia. Quam vere de incarnatione id videatur expressum, declarant sequentia: Sapientia, inquit, aedificavit sibi domum, et subdidit columnas septem, et interfecit suas hostias: miscuit in cratera vinum suum, et paravit suam mensam; et misit suos servos, convocanscum altissima praedic
Abbreviated transcription (Latin):
naturã hic significare uidet᷑ in xp̃o. & diuinitatis &
carnis. Diuinitatis expatre. carnis ex matre. Illamquȩ
ante omĩa. istã quȩ ex uirgine. Deniq ante patrẽ ut
filiꝰ nominauit. dm̃ pꝰea ut hõ nuncupauit. Ubiq aut̃
dm̃ suũ qd exꝑsona dicat hoĩs: testimonia docent. Or̃

Expanded text:
naturam hic significare videtur in Christo et divinitatis et carnis, divinitatis ex Patre, carnis ex matre, illamque ante omnia, istamque ex Virgine. Denique ante Patrem ut Filius nominavit, Deum postea ut homo nuncupavit. 92. Ubique autem Deum suum quod ex persona dicat
Abbreviated transcription (Latin):
seruire. & xp̃o ad monet seruiendũ. Non gͦ creat᷑a. xp̃c.
Paulus inqͥt seruus ibu xp̃i. W bonꝰ seruus qͥ dñm
recognoscit: ipse creat᷑e seruire nos ꝓhibet. Quẽad¬
modũ gͦ xp̃o ipse seruiret. si creaturã xp̃m puta¬
ret: Aut gͥ desinant colere quẽ creat᷑am appellant
aut desinant quẽ colere se simulant dicere creatu¬
ram: ne sub appellatione cultoꝵ. sacrilegia gra-¬
uiora cõmittant. Detestabilior enĩ domesticꝰ hostis
quã extraneus. & graus scelus. ut adu̾sus xp̃m ab.¬

Expanded text:
dmonet serviendum. Non ergo creatura Christus, Paulus, inquit, servus Jesu Christi . Et bonus servus qui Dominum recognoscit, ipse creaturae servire nos prohibet: quemadmodum ergo Christo ipse serviret, si creaturam Christum putaret? Aut igitur desinant colere quem creaturam appellant, aut desinant quem colere se simulant, dicere creaturam; ne sub appellatione cultorum sacrilegia graviora committant. Detestabilior enim domesticus hostis quam extraneus: et gravius scelus ut adversus Christum ab
Abbreviated transcription (Latin):
picturis hoĩes nolunt ẽẽ. dissimiles. & iruꝰ dissimilẽ
patrẽ contendot filio. & uult ut pat̾ dissimuẽ genu¬
erit sui. qͣsi impotinis qui generare similẽ ñ potuerit:
Splendor ÷ enĩ lucis ȩt̃nȩ. & speculũ sine macula
maiestatis dĩ. & imago bonitatis illiꝰ. Uide qͣnta di
cant᷑. Splendor: qd̃ claritas pat̾nȩ lucis infilio sit.
Specłm sine macula: qđ pat̃ uideat᷑ infilio. Imago
bonitatis: qd̾ ñ corpꝰ incorpore. s uirtꝰ in filio totacer¬
nat᷑. Imago docet ñ eẽ. dissimilẽ. caracter exp̃ssũ eẽ.
dõ. egressa de patre. exp̃ssa de fonte. ꝑhanc unaginẽ
phylippo patrẽ dñs demonstrauit dic̃s. Pbilippe. qͥ
me uidet uidet & patrẽ. & quomͦ tudicis ostende nob̾ pa¬
trem: Non credis qr ego in patre & pat̃ in me ẽs Uidet enĩ
inimagine patrẽ: qui uidet in filio. Nides quã imaginẽ
dicat: Imago ista ueritasẽ. Imago ista. iusticia est.

Expanded text:
homines nolunt esse dissimiles, et Arius dissimilem Patrem contendit Filio, et vult ut Pater dissimilem genuerit sui, quasi impotens qui generare similem non potuerit.Splendor est enim lucis aeternae, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius . Vide quantcantur: splendor, quod claritas paternae lucis in Filio sit; speculum sine macula, quod Pater in Filio; imago bonitatis, quod non corpus in corpore, sed virtus in Filio tota cernatur. Imago docet nos esse dissimiles, character expressum esse Deo, egressa de Patre, expressa de fonte: per hanc imaginem Philippo Patrem Dominus monstravit, dicens, Philippe, qui me videt, videt et Patrem: trem? Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est ? Videt enim in imagine Patrem, qui videt in Filio. Vides quam imaginem dicat? Imago ista veritas est, imago ista justitia est,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłam dĩ. qͥb int̾ seipsos ñ conuenit spirart̃: cõmun no¬
mine hereticos qͥb respondendũ ÷ nominabo. Heresis enĩ
uelut quȩdã hydra fabularũ : uulnerib suis creuit.
& dũ sepe recidit᷑ pullulauit. igni debita. incendioq
ꝑitura. Aut uelut quȩdã monstruosi scylla portenti. an
uarias formas distincta ꝑfidiȩ: uelut suꝑuacuũ xp̃i¬
anȩ sectȩ nom̃ obtendit. S qͦs in illo ĩpietatis suę freto
miscros. int̾ naufragia fidei repꝑerit fluctuantes: be¬
luinis succincta ꝓdigiis : tetri dogmatis seuo dente di¬
lacerat. Cuiꝰ speluncã sc̃e imꝑator ut fert̃ nautȩ cecis
latebris inhorrentẽ. om̃emq eiꝰ uiciniã ceruleis canib
int̾ ꝑfidiȩ saxa resonantẽ: clausa qͦdãmͦ p̃t̃ire aure
debemꝰ. Scriptũ ẽ. enĩ. Sepi aures tuas. & alibi. Uidete
canes. udete malos oꝑarios. & itum. Hereticũ pꝰpͥmã

Expanded text:
onvenit conspirarunt, communi nomine haereticos, quibus respondendum est, nominabo. Haeresis enim velut quaedam hydra fabularum, vulneribus suis crevit; et dum saepe reciditur, pullulavit, igni debita, incendioque peritura. Aut velut quaedam monstruosi Scylla portenti, in varias formas distincita perfidiae, velut supstianae sectae nomen obtendit: sed quos in illo impietatis suae freto miseros inter naufragia fidei reperit fluctuantes, belluinis succincta prodigiis, tetri dogmatis saevo dente dilacerat. 47. Cujus speluncam, sancte Imperator, ut ferunt nautae, caecis latebris inhorrentem, omnemque ejus viciniam caeruleis canibus inter perfidiae saxa resonantem, clausa quodammodo praeterire aure debemus. Scriptum est enim: Sepi aures tuas spinis . Et alibi: Videte canes, videte malos operarios . Et iterum: Haeretic
Abbreviated transcription (Latin):
diuina gen̾atio subiecta tẽpori fuit. & idex isugn̾atiõis
usurpat᷑ humanȩ : gͦ & pat̃ corporali ut̾o portauit filiũ.
decem m̃siũ curriculis onꝰ uexit. S qͦm̾ sine sexu alt̾o. gn̾a¬
tionis usus: Uides sollẽnẽ gn̾ationis seriẽ ñ cepisse. &tu
partus cuiꝰdã corporeȩ necessitatis putas fuisse solẽnes :
Tuusũ queris. ego sexũ. Iu tẽpꝰ exigis. ego ordinẽ. Iufi¬
nẽ discutis. ego quero pͥncipiũ. Nẽpe fin.s ex pͥncipio. ñ
÷ impietatis horresco. Dm̃ confit̾is homo. & tali circũscribis
pat̃. & manet semꝑ. St̃ etiã creaturȩ ꝓ dispositione diuina.
Est gͦ aliqͥd earũ. qdđ ñ subiectũ sit aut locis. aut tẽporibꝰ.
aut creatiomi. aut causȩ alicui. uł auctori: ꝓfecto nichil.
Qa gͦͥ dicitis : Est barũ aliqͥs qͥegeat pat : Impiũ ẽ. dicere.
Ergo aut desinite quȩ creat᷑arũ sẽ aare diinitati.
aut si cõparare contenditis: considerate qͦ ur̃a ꝓcedat

Expanded text:
it, et id ex usu generationis usurpatur humanae; ergo et Pater corporali utero portavit Filium, decem mensium curriculis onus vexit. Sed quomodo sine sexu altero generationis usus? Vides solemnem generationis seriem non coepisse, et tu partus cujusdam corporeae necessitatis putas fuisse solemnes. Tu usum quaeris, ego sexum: tu tempus exigis, ego ordinem: tu finem discutis, ego quaero principium, Nempe finis ex principio, non quum est impietatis, horresco. Deum confiteris, homo, et tali circumscribis Pater, et manet semper: sunt etiam creaturae pro dispositione divina. Est ergo aliquid earum quod non subjectum sit aut locis, aut temporibus, aut creationi, aut causae alicui vel auctori? Profecto nihil. Quid ergo dicitis? Est horum aliquid quo egeat Pater? Impium est dicere. Ergo aut desinite, quae creaturarum sunt, aptare divinitati: aut si comparare contenditis, considerate quo vestra procedat
Abbreviated transcription (Latin):
omĩpotentẽ. cũ fateant᷑ omĩa facta ꝑfiliũ. oĩa creata
etiã diuinitate unũ eẽ. cũ patre. Deleant gͦ euangłium.
deleant xp̃i uocẽ. Ipse enĩ dix̃. Ego & pat̾ unũ sumꝰ. Non
ego hoc dico. xp̃c dix̃. Nunqͥd fallax. ut m̃tiret᷑: Nunqͥd
impiꝰ. ut qđ ñ erat usurparet: S singła sius locis pleniꝰ
disputationib astruere nitit᷑: dicendũ ÷ nob̾ qd̾ scͥptũ
ẽ. Cauete neqͥs uos depredet᷑ ꝑ philosophiã & in anẽ¬

Expanded text:
omnipotentem; cum fateantur omnia facta omnipotentem; cum fateantur omnia facta etiam divinitate unum esse cum Patre. Deleant ergo Evangelium, deleant Christi vocem. Ipse enim dixit: Ego et Pater unum sumus . Non ego hoc dico, Christus dixit. Numquid fallax, ut mentiretur? Numquid impius, ut quod non erat usurparet? Sed singula suis locis pleniusdisputationibus astruere nititur, dicendum est nobis quod scriptum est: 451 Cavete ne quis vos depraedetur per philosophia
Abbreviated transcription (Latin):
quia merito fidei ꝑdiderat sũa pęna nat᷑am. Aderat᷑ enim
in specie angłi qͥ muniebat: ut innumero trinitatis. uniꝰ
eẽt. laudatio potestatis. Benedicebat᷑ ds̃. uidebat᷑ in an¬
gelo dĩ filiꝰ. sca & sp̃ualis in pueris gr̃a loquebat᷑.¬
nes. Dissimilẽ patris dict̃ eẽ. dĩ filiũ. Hoc si homini
obiciat᷑: in iuria ẽ. Ex tẽpore cepisse dicc̃ dĩ filiũ: cũ con¬
ditor sit ipse cẽpoꝵ. Hoiẽs sumꝰ. & ẽẽ. nolumꝰ tẽporales. Ex
tẽpore cȩpimꝰ. & sine cẽpore fut᷑os eẽ. nos credimꝰ. fieri nos
optamꝰ ȩt̃nos. & quomͦ negare possumꝰ dĩ filiũ sempit̾nũ.
quẽ sempit̾nũ docet atq demonstrat nat᷑a ñ gr̃a Creatũ
dict̃. Quis auctorẽ int̃ oꝑa sua deputet. ut uideat᷑ ideẽ. qd̾
fecit: Bonũ negant. Sacrilega uoł ipsa se dãpnat. ut in¬
dulgentiã sꝑare ñ possint. Negant uerũ dĩ filiũ. negant

Expanded text:
quia merito fidei perdiderat suam poena naturam. Aderat enim quia merito fidei perdiderat suam poena naturam. Aderat enim in specie angeli qui monebat ut in numero Trinitatis, unius esset laudatio potestatis. Benedicebatur Deus, videbatur in angelo Dei Filius, sancta et spiritalis in pueris gratia loquebatnes. 35. Dissimilem Patri dicunt esse Dei Filium. Hoc si homini objiciatur, injuria est. 36. Ex tempore coepisse dicunt Dei Filium; cum conditor ipse sit temporum. Homines sumus, et esse nolumus temporales. Ex tempore coepimus, et sine tempore futuros esse nos credimus. Fieri nos optamus aeternos, et quomodo negare possumus Dei Filium sempiternum, quem sempiternum docet atque demonstrat natura, non gratia? 37. Creatum dicunt. Quis auctorem inter opera sua deputet, ut videatur id esse quod fecit? 38. Bonum negant. Sacrilega vox ipsa se damnat, ut indulgentiam sperare non possit. 39. Negant verum Dei Filium, negant
Abbreviated transcription (Latin):
qr unꝰ ÷ mundꝰ. Unũ dñm fides significat: qr una fides
noui & uet̾is testam̃ti. Unũ sp̃m sc̃m testificat᷑ gr̃a: qr
inyrrã. supplices ad xp̃i cun abula detulert̃. auro re¬
gẽ fatentes. ut dm̃ thure uenerantes. myrra mor-¬
ra ÷ sepulturȩ. Quid gͥ uoluert̃ sibi mistica munera
int̃ abiecta p̾sepia. nisi ut intelligamꝰ in xp̃o differen¬
tiã diuinitatis & carnis: Ut hõ cernit᷑. ut dñs ad orat᷑.
Iacet in pannis. fulget in stellis. Cunȩ nascentẽ indi¬
cant. stella dominantẽ. Caro ẽ. quȩ in uoluit᷑. diur¬
nitas cui ab angłis ministrat᷑. Ita nec dignitas nat᷑ał
maiestatis amittit᷑. & assũptȩ carnis ueritas cõꝓbat᷑.
Hȩc ÷ fides nr̃a. Sic se ds̃ cognosci uoluit ab hominibꝰ
sic tres pueri credidert̃. nec incendia circũiecta sense¬
runt: cũ infidos noxiꝰ ignis ex ureret. fideles innoxia
flãma roraret. qͥb alioꝵ incendia refrigerabant.

Expanded text:
quia unus est mundus. Unum Deum fides significat, quia una fides novi et veteris Testamenti. Unum Spiritum sanctum testificatur gratia, quia et myrrham supplices ad Christi cunabula detulerunt, auro regem fatentes, ut Deum thure venerantes. ha est sepulturae. 32. Quid igitur voluerunt sibi mystica munera inter abjecta ptiam divinitatis et carnis? Ut homo nascitur, ut Deus adoratur. Jacet in pannis, sed fulget in stellis. Cunae nascentem indicant, stellae dominantem. Caro est quae involvitur, divinitas cui ab angelis ministratur. Ita nec dignitas naturalis majestatis amittitur, et assumptae carnis veritas comprobatur. est fides nostra. Sic se Deus cognosci voluit ab omnibus, sic tres pueri crediderunt, nec incendia circumjecta senserunt; cum infidos noxius ignis exureret, et fidelibus innoxia flamma roraret, quibus aliorum incendia refrigerabant;
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite duob dñis seruire. & lexdic̃. Audi isrł. dñs d̃s
tuus. dñs unꝰ ẽ. Et utiq in eodẽ ÷ testam̃to. pluuit dũs
a dño. Dñs inqͥt a dño pluuit. Sic & ingenesi habes. Et
dixit ds̃. & fec̃ ds̃. & infra. Et fecit ds hoĩem ad imagi¬
nem dĩ.S tam̃ ñ duo dũ. s unꝰ d̃s fecit. Utrobiq gͥ uni¬
tas oꝑationis seruat᷑ & nõis. Nã utiq cũ legimꝰ ds dedõ:

Expanded text:
Nolite duobus dominis servire . Et lex dicit: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Et utique in eodem est Testamento: P Dominus, inquit, a Domino pluit. Sic et in Genesi habes: Et dixit Deus, et fecit Deus; et infra: Et fecit Deus hominem ad imaginem Dei ; sed tamen non duo Dii, sed unus Deus lecit. Utromque igitur unitas operationis se
Abbreviated transcription (Latin):
adeũ ñ possit aliꝰ estimari: Quȩ enĩ pot̃ ẽe alia esti¬
matio. ubi dĩtatis unitas ẽ: Confitebat᷑ het popłs
in ꝑiculis constitutꝰ. nesciebat serere question s qui
credo huiꝰ mundi: S ubi sapiens. ubi scriba: Rua ꝰ icꝰ
nr̃ cũ ficos insereret: inuenit qđ philosophꝰ ignor. ait.
Quȩ stulta st̃ enĩ huiꝰ mundi elegit ds̃. ut confundat

Expanded text:
ad eum non possit alius aestimari? Quae enim potest esse alia aestimatio, ubi deitatis unitas est? Confitebatur hoc populus in periculis constitutus: nesciebat serere quaestiones quicredam hujus mundi? Sed ubi sapiens, ubi scriba? Rusticus noster cum ficus insereret, invenit quod philosophus ignoravit. Quae stulta sunt enim hujus mund
Abbreviated transcription (Latin):
oth laborauit egyptus & mercatꝰ ethiopũ & sebaim.
Uiri excelsi ad te tͣnsibt̃. & tui erunt serui. & pꝰ te se¬
quent᷑ alligati uincłis & ad orabt̃ ce. & in te dep̃cabunt᷑

Expanded text:
oth: Laboravit 448 Aegyptus, et mercatus Aethiopum et Sebaim: oth: Laboravit 448 Aegyptus, et mercatus Aethiopum et Sebaim: viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et post te sequentur alligati vinculis, et adorabunt te, et in te deprecabuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
unũ diuinitate. Nonenĩ pat̃ ipse qͥ filiꝰ. s int̾̃ patrẽ &
filiũ. generationis exp̃ssa distinctio ẽ. Ut ex dõ ds. ex
manente manens: plenꝰ e pleno sit. Non suntgͥ hȩc nu-¬
da noĩa. s oꝑatricis uirtutis indicia. Est enĩ plenitu¬
do diuinitatis in patre. ẽ. plenitudo diuinitatis infi¬
lio. s ñ discrepans. s una diuinitas. Nec confusũ qd̃
unũ. nec multiplex qd indifferens. Ꝙ enĩ si om̃iũ cre¬
carne una st̃. si om̃s homines qͣntũ ad nat᷑am ꝑtinet:
uniꝰ substantiȩ sumꝰ. si hoc de humanis script᷑a dic̃. qͥa
multi unũ st̃. quoꝵ nulla potest eẽ. cũ diuinis cõpara¬
tio: qnͣtomagis pat̾ & filiꝰ diuinitate unũ st̃. ubi nec
substantiȩ nec uoluntatis ulla ÷ differentia. Nanq
alit̃ qͦmͦ unũ dm̃ dicimꝰ: Diu̾sicas plures fac̃. unitas
potestatis excludit numeri qͣnticatẽ: qr unitas nui¬
tem: ꝓpħica testant᷑ oracula. Sicenĩ dic̃. Dñs saba¬

Expanded text:
on enim Pater ipse, qui Filius: sed inter Patrem et Filium generationis expressa distinctio est; ut ex Deo Deus, ex manente manens, plenus e pleno sit. 17. Non sunt igitur haec nuda nomina, sed operatricis virtutis indicia; est enim plenitudo divinitatis in Patre, est plenitudo divinitatis in Filio, non discrepans, sed una unum est: nec multiplex, quod indifferens. 18. Etenim si omnium crecarne una sunt: si omnes homines, quantum ad naturam pertinet, unius substantiae sumus: si hoc de humanis Scriptura dicit, quia multi unum sunt, quorum nulla potest esse cum divinis comparatio; quanto magis Pater et Filius divinitate unum sunt, ubi nec substantiae nec voluntatis ulla est differentia? 19. Namque aliter quomodo unum Deum dicemus? Diversitas plures facit, unitas potestatis excludit numeri quantitatem; quia unitas nutem, prophetica testantur oracula. Sic enim dicit Dominus saba
Abbreviated transcription (Latin):
accipiat uł ꝓfectũ. qr ds uer̾ ex dõ ẽ. Ergo qr usitatũ
ñ reꝑimꝰ ordinẽ: ad quiesce arriane p̃cipuã filii gene¬
tationẽ fuisse. Ad quiesce inquã. Et si mͥ ñ credis: erubese
uł dĩ uocẽ dicentis. Cui me similẽ ixistunastis : & it̾um.
Quia ñ sic̃ homo. ita & ds̃. C enĩ si oꝑitio dei p̃cipua ẽ. qr
ñ manib aliqͥd oꝑat᷑. ñ labore confict. ñ dieb absoluit.
ipse enĩ dix̃ & facta st̃. ipse mandaut & creatast̃: cur ñ
credamꝰ p̃cipuã gn̾ationẽ eẽ. eiꝰ infilio. cuiꝰ p̃cipuam
creationẽ in oꝑib agnoscimꝰ: Digni certe ÷ ut specialit̃
& p̃cipue uideat᷑ generasse filiũ. hat gen̾ationis inusi¬
tatȩ głam. qͥ ht̃ potestatis inusicare gr̃am. Non sola
admirabilis ex patre gen̾atio xp̃i: idmirabilis etiam
ipsa gen̾atio eiꝰ ex uirgine. Iu illã dies nr̃ȩ similem con-¬
ceptionis. & ego ꝓbo & istã nr̃ȩ eẽ. dssimilẽ. ĩmo teipsũ

Expanded text:
76. Ergo quia usitatum non reperimus ordinem, acquiesce, Ariane, praecipuam Filii generationem fuisse. Acquiesce, inquam; et si mihi non credis, erubesce vel Dei vocem dicentis: Cui me similem aestimastis ? Et iterum: Quia non sicut homo, ita et Deus . Etenim si operatio Dei praecipua est, quia non manfacta sunt, ipse mandavit, et creata sunt : cur non credamus praecipuam generationem esse ejus in Filio, cujus praecipuam creationem in operibus agnoscimus? Dignum certe est ut specialiter et praecipue videatur generasse Filium. Habeat generationis inusitatae gloriam, qui habet potestatis inusitatae gratiam. 77. Non sola admirabilis ex Patre generatio Christi, admirabilis etiam ipsa generatio ejus ex Virgine. Tu illam dicis nostrae similem conceptionis, et ego probo et istam nostrae esse dissimilem, immo te ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
s unitate nat᷑ȩ. Unũ gͦ dm̃. ñ duos aut tres dos dicimꝰ:
ut impia arrianoꝵ heresis dũ criminat᷑ incurrit. Tres
enĩ dõs dic̃. qͥ diuinitatẽ separat trinitatis. cũ dñs di¬
cendo: ite baptizate gentes in noĩe patris. & filiĩ. &
sp̃s sci: uniꝰ eẽ. trinitatẽ potestaiis ostendic. Nos patrẽ

Expanded text:
s cap. II. Unum ergo Deum, non duos aut tres deos dicimus; ut impia Arianorum haeresis dum criminatur, incurrit. Tres enim deos dicit, qui divinitatem separat Trinitatis; cum Dominus dicendo: Ite, baptizate gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, unius esse Trinitatem potestatis ostenderit. Nos P
Abbreviated transcription (Latin):
eGina austri uenit audire sapi¬
entiã salomonis. ut in libro regnoꝵ
legimꝰ. Hyrã qͦ rex ad salomonẽ
misit. ut cognosceret eũ. Iu qͦ scẽ¬
imꝑator GraliaNe ueceris imi¬
tator listorie: fidẽ meã audire
uoliusti. S ñ ego salorion cuiꝰ
mireris sapientiã. neq tuuniꝰ
gentis. s cociꝰ orb augustꝰ. fidẽ libello expͥmi censiusti.
ñ ut disceress ut ꝓbares. Quid mĩ discas imꝑator aug̾te.
quã ab ipsis incunabulis pio fouisti seniꝑ affectu: Priꝰꝗͣ
inqt te formarẽ inut̾o matris tuȩ nouite. & priꝰꝗͣ exi¬
res de uulua scĩficauice. Ergo scĩficatio ñtiadit᷑. s in¬
fundit᷑. Ꝙ idõ diuina dona custodi. Qd enĩ nemoce do¬
cuit: utiq dĩ auctor infudit. Petis ame fidei libella sce
ris quã uirtute militũ. queri solere uictoriã. Nã &e abra¬
ham trecentos decẽ & occo duxit ad bellũ. & ex innim̾is
trophea hostib reportauit. Signoq dñicȩ crucis & no-¬

Expanded text:
egina Austri venit audire sapientiam Salomonis, ut in libro Regnorum legimus . Hiram quoque rex ad Salomonem misit, ut cognosceret eum . Tu quoqueimperator Gratiane, veteris imitator historiae, fidem meam audire voluisti. Sed non ego Salomon, cujus mireris sapientiam: neque tu unius gentis, sed totius orbis Augustus fidem libello exprimi censuisti: non ut disceres, sed ut probares. 2. Quid enim discas, imperator Auguste, quam ab ipsis incunabulis pio fovisti semper affectu? Priusquam te, inquit, formarem in utero matris tuae, novi te: et priusquam exires de vulvafunditur; et ideo divina dona custodi. Quod enim nemo te docuit, utique Deus auctor infudit. 3. Petis a me fidei libellum, saris quam virtute militum quaeri solere victoriam. Nam et Abraham trecentos decem et octo duxit ad bellum, et ex innumeris tropaea hostibus reportavit; signoque Dominicae crucis et no
Abbreviated transcription (Latin):
Audis dĩ filiũ. Aut dele nom̃: aut agnosce nat᷑am. Audis
uerũ. agnosce gn̾ationis ꝑspicue ueritatẽ. Audis cor
u̾bũ intellige. Audis dext̾am. agnosce uirtutẽ. Audis
os. agnosce sapientiã. Non hȩc st̃ in dõ. corporalib
estimanda. Incõp̃hensibilit̾ gn̾at᷑ filiꝰ. ĩpassibilit̃ ge¬
nerat pat̾. Etam̃ ex se gen̾auit. & ante om̃em intel

Expanded text:
Audis Dei Filium: aut dele nomen, aut agnosce naturam. Audis Audis Dei Filium: aut dele nomen, aut agnosce naturam. Audis uterum, agnosce generationis perspicuae veritatem. Audis cor, Verbum intellige. Audis dexteram, agnosce virtutem. Audis os, agnosce sapientiam. Non haec sunt in Deo corporaliter aestimanda. Incomprehensibiliter generatur Filius: impassibiliter generat Pater; et tamen ex se generavit, et ante omnem intel
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾atio : Tu qͦ manũ ori admoue. scrutari ñ licet
suꝑna mist̾ia. Licet scire qđ natꝰ sit. ñ licet discutere
quẽ ad modũ natꝰ sit. Illud negare mͥ ñ licet. hoc quere¬
re metꝰ ẽ. Nã si paulus ea quȩ audiuit raptꝰ int̾ciũ cȩ¬
lum ineffabilia dic̃. quomͦ nos expͥmere possumꝰ pat̾¬
nȩ gn̾ationis archanũ. qđ nec sentire potuimꝰ nec au¬
dire: Uerũ si me ad consuetudinẽ trahis gn̾ationis hu¬
manȩ. ut patrẽ dicas pͥorẽ : uide utrũ ad gn̾ationẽ dĩ.
t̃renȩ gn̾ationis exẽpla conueniant. Si scđ̾m hominẽ
loquam᷑ : negare ñ pot̾is pͥores eẽ in homine patris qͣm
filũ passiones. Prior creuit. pͥor senuit. pͥor doluit.
pͥor fleuit. Sigͥ hic tẽpore minor: ille antiqͥor passio¬
ne. Si hic gn̾ationis incurrit etatẽ: nec ille generandi
euasit pudorẽ. Qd te ista questionũ torm̃ta delectant:

Expanded text:
generatio? 65. Tu quoque manum ori admove, scrutari non licet generatio? 65. Tu quoque manum ori admove, scrutari non licet superna mysteria. Licet scire quod natus sit: non licet discutere quemadmodum natus sit. Illud negare mihi non licet, hoc quaerere metus est. Nam si Paulus ea quae audivit raptus in tertium coelum, ineffabilia dicit, quomodo nos exprimere possumus paternae generationis arcanum, quod nec sentire potuimus, nec audire? 66. Verum si me ad consuetudinem trahis generationis humanae, ut Patrem dicas priorem; vide utrum ad generationem Dei terrenae generationis exempla conveniant. Si secundum hominem loquamur, negare non poteris priores esse in homine patris quam filii passiones. 457 Prior crevit, prior senuit, prior doluit, prior flevit. Si igitur hic tempore minor, ille antiquior passione. Si hic generationis incurrit aetatem, nec ille generandi evasit pudorem. 67. Quid te ista quaestionum tormenta delectant?
Abbreviated transcription (Latin):
calũniã heretice struas. neq ex nr̃o sermone cõponas.
Neq enĩ angustis sermonibꝰ nr̃is im̃sȩ magnitudinem
possumꝰ diuinitatis includere. cuiꝰ magnitudinis ñ est
finis. Nãq hõis gen̾ationẽ si definire contendas: tẽpꝰ osten¬
dis. Gn̾atio aut̃ diina. supͣ omĩa ẽ. Late patet. supͣ om̃s co
ȩt̃nitatẽ: ñ potes de eo aliqͥd nͥ ꝑ filiũ cogitare. nec pot̃
ullus ad patrẽ nisi ꝑ filiũ tͣnsire sensus. Hic ⁊ inqͥt filiꝰ
m̃s dilectissimꝰ. Est inqt. qͥ qđ ẽ. sẽꝑ ẽ. Unde ꝙ dd̾. Inȩt̾¬
nũ inqtͥ dñe ꝑmanet u̾bũ tuũ incelo. Quodenĩ manet:
nec substantia nec ȩt̃nitate deficit. Queris ame quomͦ
sit filiꝰ. si ñ pͥorẽ habeat patrẽ: Quero itẽ abs te. qudo
aut qͦmͦ filiũ puces ẽẽ. gen̾atũ. Michi enĩ ĩpossibile ẽ.¬
cherubin. suꝑͣ seraphin. supra om̃em sensũ ẽ: qr scͥptũ ẽ.¬
om̃em sensũ. quẽad modũ ñ ÷ suꝑ om̃em sensũ canta

Expanded text:
calumniam, haeretice, struas; neque ex nostro sermone componas. Neque enim angustis sermonibus nostris immensae magnitudinem possumus divinitatis includere, cujus magnitudinis non est finis . Namque hominis generationem si definire contendas, tempus ostendis: generatio autem divina supra omnia est: late patet, supra omnes caeternitatem, non potes de eo aliquid nisi per Filium cogitare: nec potest ullus ad Patrem nisi per Filium transire sensus. Hic est, inquit, Filius meus dilectissimus . Est, inquit, qui quod est, semper ine, permanet Verbum tuum in coelo . Quod enim manet, nec substantia, nec aeternitate deficit. 64. Quaeris a me quomodo Filius sit, si non priorem habeat Patrem? Quaero item abs te, quando aut quomodo Filium putes esse gencherubin, supra seraphin, supra omnem sensum est. Scruomnem sensum est, quemadmodum non est supra omnem sensum tanta
Abbreviated transcription (Latin):
diuisũ ÷ regnũ trinitatis. Sigͦ diuisũ ñẽ: unũ ẽ. Qd̃
aut̃ unũ ñ ÷: diuisũ ÷. Iale gͦ regnũ ẽẽ. cupiunt tri¬
nitatis. qđ diuisione sui facile destruat᷑. Immo qr ñ pot̃
destrui: constat ñ eẽ. diuisũ. Non enĩ diuidit᷑ unitas
nec scindit᷑. & idõ nec corruptelȩ subdit᷑ nec ȩtati. Non¬

Expanded text:
 regnum Trinitatis. Si ergo divisum non est, unum est; quod enim unum non est, divisum est. Tale ergo regnum esse cupiunt Trinitatis, quod divisione sui facile destruatur. Immo quia non potest destrui, constat non esse divisum. Non enim dividitur unitas, nec scinditur; et ideo nec corruptelae subditur, nec aetati.
Abbreviated transcription (Latin):
ut in auctores culpȩ crucis inuidiã retorquan
atq a paucis qͥdem affigeret᷑. s pro toto orben
habens sp̃m immundũ. Et infra. Sit¬
gens aut̃ de synagoga: intrauit in domuns
monis & andreȩ. Socrus aut̃ symonis: teneus
magnis febribꝰ. Uide clem̃tiã dñi salutaris lla
indignatione cõmotus. nec scelere offensus.
iniuria uiolatꝰ. iudeã deserit: qͥn etiã ĩmemi
iniuriȩ. memor clem̃tiȩ : nc̃ docendo. nc̃lit¬
rando. nc̃ sanando infidȩ plebis corda: demiss
E bene sc̃s lucas uirũ i sp̃u neqͥtiȩ liberatia
te p̾misit: & substituit feminȩ sanitatẽ. Uo¬
q enĩ sexum dñs curaturus aduenerat: e
sanari debuit qui pͥor creatꝰ ẽ: nec p̃termit
illa quȩ mobilitate magis animi. quã pͣut
peccauerat.Sabbato medicinȩ dñicȩ oꝑact
uetus creatura ante desinit: nec sub legeil
dei filiũ. s supra legẽ in ipso pͥcipio dehs¬

Expanded text:
ut in auctores culpae crucis inuidiam retorqueret ut in auctores culpae crucis inuidiam retorqueret atque a paucis quidem adfigeretur, sed pro toto orbe mhabens spiritum in mundum et infra: surgens autem de synagoga intrauit in domum Simonis et Andreae. socrus autem Simon i s tenebatur magnis febribus. uide clementi am domini saluatoris. nec indignatione commotus nec scelere offensus nec iniuria uiolatus Iudaeam deserit, quin etiam inmemor iniuriae, memor clementiae nunc docendo nunc liberando nunc sanando infidae plebis corda demulcet. et bene sanctus Lucas uirum ab spiritu nequitiae liberatum ante praemisit et substituit feminae sanitatem. utrumque enim sexum dominus curaturus aduenerat et prior sanari debuit qui prior creatus est nec praetermitti illa quae mobilitate magis animi quam prauitate peccauerat. sabbato medicinae dominicae operaubi uetus creatura ante desiuit nec sub lege esse dei filium, sed supra legem in ipso principio desi
Abbreviated transcription (Latin):
Nec mirũ si ꝑdidert̃ salutẽ: qui eiecert᷑ defi
suis salutarem. Moralis enĩ dñs. & qui docur
exemplo sui apłos suos omĩb omĩa fieri: nei
lentes repudiat. nec inuitos alligat. neceios
reluctat᷑. nec rogantib deest. Sic gerasenos ai
cũ uirtutes eiꝰ sustiner ĩ possent: quasu isim
& ingratos reliquit.Simul intellige ñ exnas¬
tate fuisse. s uoluntariã corporis passionẽ.n
captũ a iuideis sed ase oblatũ. Et enĩ qͣndo ułi
pitur. quando uult labit᷑: qͣndo uult suspens
quando uult non tenet᷑. Q hic insuꝑciliũ net
precipitandus ascenderat: & ecce ꝑ mediũile
tata subito uł obstupe facta furentiũ m̃te d¬
cendit. Nondũ enĩ hora uenerat passionis. os
etiã malebat adhuc iudeos sanare quã pđe i
in efficaci furoris exitu: desinerent uelle qda
admodũ a paucis teneri potuit. qui ã popil
non teneret᷑: Sed noluit sacrilegiũ ẽẽ miltr

Expanded text:
nec mirum si perdiderunt salutem, qui eiecerunt de suis nec mirum si perdiderunt salutem, qui eiecerunt de suis finibus salutarem; moralis enim dominus et qui docuerit exemplo sui apostolos suos omnibus omnia fieri nec uolentes repudiat nec inuitos alligat nec eicientibus reluctatur nec rogantibus deest. sic Gerasenos alibi, cum uirtutes eius sustinere non possent, quasi infirmos et ingratos reliquit. simul intellege non ex necessitate fuisse, sed uoluntariam corporis passionem nec captum a Iudaeis, sed a se oblatum. etenim quando uult capitur, quando uult labitur, quando uult suspenditur, quando uult non tenetur. et hic in supercilium montis praecipitandus ascenderat et ecce per medium illorum mutata subito uel obstupefacta furentium mente descendit; nondum enim hora uenerat passionis. quin etiam malebat adhuc Iudaeos sanare quam perdere, ut inefficaci furoris exitu desinerent uelle quod madmodum a paucis teneri potuit, qui a populo non tenetur? sed noluit sacrilegium esse multorum.
Abbreviated transcription (Latin):
nis st̃ estimant᷑ in semen bonũ: ita etiã qui filũ
erroris st̃ estimant᷑ in sem̃malũ. Nã & iudei ex
patre diabolo: ñutiq carnis successione s crimi¬
nis. Ergo om̃s cupidi. om̃s auari. gieri leprã cũ
diuitus suispossident: & male quesitã mercedẽ
ñ tam patrimoniũ facultatũ quã tbesaurũ
criminũ congregart̃: ȩt̾no supplicio. & breui
fructu. Nam cũ diuitiȩ sint caducȩ. pena ꝑpetua
est: quia neq auarꝰ. neq ebriosus. neq idolisser¬
uiens regnum dĩ possidebit.
i repleti st̃ ira om̃s in sẏnagoga: hec au¬
dientes. Ꝙ surrexert̃: & eiecert̃ illũ
extraciuitatẽ. Sacrilegia iudoꝵ quȩ multo
ante dñs p̾muntiauerat ꝑ ꝓpħam & psalmi uer¬
siculo declarauerat quȩ pasfurꝰ eẽt in corpo.
stitutus dicens. retribuebant mͥ mala ꝓbont.
euangłio docet ẽẽ cõpleta. Nam cũ ipse ppopis
beneficia diffunderet: illi in uirias irrogai

Expanded text:
nis sunt aestimantur in semen bonum, ita etiam qui filii nis sunt aestimantur in semen bonum, ita etiam qui filii erroris sunt aestimantur in semen malum. nam et Iudaei ex patre diabolo non utique carnis successione, sed criminis. ergo omnes cupidi, omnes auari Giezi lepram cum diuitiis suis possident et male quaesita mercede non tam patrimonium facultatum quam thesaurum criminum congregarunt aeterno supplicio et breui fructu. nam cum diuitiae sint caducae, poena perpetua est, quia neque auarus neque ebriosus neque idolis seruiens regnum dei possidebit. Et repleti sunt ira omnes in synagoga haec audientes et surrexerunt et eiecerunt illum extra ciuitatem . sacrilegia Iudaeorum, quae multo ante dominus praenuntiauerat per prophetam et psalmi uersiculo declarauerat quae passurus esset in corpore constitutus dicens: retribuebant mihi mala pro bonis, in euangelio docet esse conpleta. nam cum ipse per populos beneficia diffunderet, illi iniurias inrogabant.
Abbreviated transcription (Latin):
animũq: malequesita cõmaculat. Accepisti in qͥt
pecuniã. & possidebis ex ea agrum. & uineam. &
oliueta. & greges: & lepra naaman applicauit se
inte : & seminituo usq inȩt̾nũ. Uides quia facto
auctoris. successio dãnat᷑ heredis : In expiabilis ÷
enĩ uendita culpa mysterũ: & gr̃ẽ dicta cȩlestis
transit ad posteros. Deniq moabite & cȩteri ñ in-¬
trabunt ȩccłam dñi usq ad terciã & quartã gene-¬
rationẽ: tamdiu uidelicet ut simpliciꝰ int᷑p̃tem᷑.
donec culpã auctoꝵ multiplicis successio genera¬
tionis aboleret. S cũ illi qui in dm̃ idolatrio er¬
rore deliquert̃. in quartã generationẽ uideant᷑
ẽẽ multati: ꝓfecto durior uidet᷑ eẽ sententia qr
gieri semen usq inȩt̾nũ ꝓ cupiditate habendi.
sionẽ dederit peccatoꝵ. nisi ut uicioꝵ magis qͣm
generis sem̃ intelligas. Sic̃ enĩ qui filũ ꝓmissio¬

Expanded text:
animumque male quaesita commaculat. Accepisti, inquit, animumque male quaesita commaculat. Accepisti, inquit, pecuniam, et possidebis ex ea agrum, et vineam, et oliveta, et greges: et lepra Naaman applicabit se in te, et semini tuo usque in aeternum . Vides quia facto auctoris successio damnatur heredis. Inexpiabilis est enim uenditi culpa mysterii et gratiae uindicta caelestis transit ad posteros. denique Moabitae et ceteri non intrabunt usque ad tertiam et quartam generationem, tam diu uidedonec culpam auctorum multiplicis successio generationis aboleret. Sed cum illi, qui in Deum idololatriae errore deliquerunt, in quartam generationem videantur esse multati, profecto durior videtur esse sententia, qua Giezi semen usque in aeternum pro cupiditate habendi psionem dederit peccatorum, nisi ut vitiorum magis quam generis semen intellegas? sicut enim qui filii promissio
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia uoluntatis est med cina ñgentis. & di¬
uinũ munꝰ uotis eligit᷑ ñnat᷑e iure defertur
Disce rogare: qđ cupias impetrare. fastidiosos
uiros: cęlestium ꝓfectꝰ mimerũ ñ sequunt᷑. Sed
quãuis simplex expositio miralẽ informet affectũ:
gr̃a tam̃ ñ est occulta mysterũ. Et enĩcũ posteriora
a suꝑioril diriuent᷑: tũ etiã suꝑiora posterio¬
rib astruunt᷑. Diximꝰ enim inlibro alio in uiduã
illam ad quã helias directꝰ ẽ. typũ eccłȩ p̃missũ.
popłs ȩccłam congruit. ut sequat᷑. Populus ille
ex alienigenis congregatꝰ. popłs ille ante leꝓsus.
popłs ille ante maculostis. priusquã mistico bap¬
tizaret᷑ in flunme: idempost sacram̃ta baptis¬
matis maculis corporis & mentis ablutꝰ.iam ⁊on
lepra sed immaculata uirgo cepit ẽẽ sine ruga.
Merito gͦ magnꝰ naaman in conspectu dnisiũ &
admirabilis facie describit᷑: qm̃ in eiꝰ typo salus

Expanded text:
nisi quia uoluntatis est medicina. non gentis et dinisi quia uoluntatis est medicina. non gentis et diuinum munus uotis eligitur, non naturae iure defertur? disce rogare quod cupias inpetrare; fastidiosos uiros caelestium profectus munerum non secuntur. sed quamuis simplex expositio moralem informet adfectum, gratia tamen non est occulta mysterii. etenim cum posteriora a superioribus deriuentur, tum etiam superiora posterioribus adstruuntur. diximus enim in libro alio in uidua illa ad quam Helias directus est typum ecclesiae praemissum. populus ecclesiam congruit ut sequatur. populus ille ex alienigenis congregatus, populus ille ante leprosus, populus ille ante maculosus, priusquam mystico baptizaretur in flumine, idem post sacramenta baptismatis maculis corporis et mentis ablutus iam non lepra, sed inmaculata uirgo coepit esse sine ruga. merito ergo magnus Neman in conspectu domini sui et admirabilis facie describitur, quoniam in eius typo salus
Abbreviated transcription (Latin):
S de hoc pleniꝰ scripsimꝰ: cũ de uiduis scribe
emo eoꝵ mũ datꝰ est. nisi naaman syrus.
dent̾ hic sermo nos dñi salutaris informat. &
tudium uenerandȩ diuinitatis hortat᷑: quod
no sanatꝰ ostenditur. & maculosi morbo corpo
absolutus: nisi qui religioso officio studuit sa¬
ati.Non enim dormientib diuina beneficia:
obseruantib deferunt᷑. & bene apto cõpara¬
is exemplo arrogantia ciuium retundit᷑ inui-
uenire. Quod in libris qͦq regnoꝵ legimꝰ. gen¬
muirũ naaman ꝓphetico oraculo leprȩ ma-¬
sabsolutũ: cum plurimos uidõꝵ lepra corpo
urit᷑ & mencis ab sumeret. Siqͥdem quattuor
illos qui cogente fame incastra pͥmi regis syriȩ teten¬
derunt: tradit historia fuisse lepsos. Cur gͥ ñ cura.¬
bat fr̃s. non curabat ciues. ñ sanabat ꝓpħa consor¬
tes. cũ sanaret alienose Sanaret eos qui obseruan¬
tiam legis & religionis consortiũ nonl abebant.

Expanded text:
Sed de hoc plenius scripsimus, cum de Viduis scriberemus Sed de hoc plenius scripsimus, cum de Viduis scriberemus emo eorum mundatus est nisi Neman Syrus. euidenter hic sermo nos domini salutaris informat et ad studium uenerandae diuinitatis hortatur, quod nemo sanatus ostenditur et maculosi morbo corporis absolutus nisi qui religioso officio studuit sanitati; non enim dormientibus diuina beneficia, sed obseruantibus deferuntur. et bene apto conparationis exemplo adrogantia ciuium retunditur inuidconuenire, quod in libris quoque Regnorum legimus gentilem uirum Neman prophetico oraculo leprae maculis absolutum, cum plurimos Iudaeorum lepra corporis pariter et mentis absumeret, siquidem etiam quattuor illos qui cogente fame in castra primi regis Syriae tetenderunt tradat historia fuisse leprosos. cur igitur non curabat fratres, non curabat ciues, non sanabat propheta consortes, cum sanaret alienos, sanaret eos qui obseruantiam legis et religionis consortium non habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
bilia demonstrant᷑. Non ociose itaq saluator
usat qđ nulla inpatria sua miracula uirtu
opatꝰ sit: ne fortassis aliqͥs uiliorem patriȩ no
ẽe debere putaret affectũ. Neq enĩ ciues po¬
it ñ amare. qui amaret om̃s: s ipsi se caritate
nȩ qui inuident abdicart̃. Caritas enĩ non
ulat᷑. non inflat᷑. nec tam̃ exors beneficiorũ
ria diuinoꝵ est. Quod enĩ maiꝰ miracłm. quã
udia afferat. In digna ꝓpt̾ inuidiã patria iu¬
it᷑: in qua ciuis oꝑet᷑. quȩ digna fuit inqua
iliꝰ nasceret᷑. Inueritate dico uobis. multȩ ui¬
e fuerunt indieb heliȩ: non quia heliȩ dies
t̃.s in quib helias oꝑatꝰ ẽ: aut quia dies faci¬
t illis. qui in eiꝰ oꝑib lucẽ uidebant gr̃e sp̃ualis:¬
nutebant᷑ ad dñm. Qidõ aꝑiebat᷑ celũ uidentib
a & diuina mysteria. claudebat᷑ qͣndo fames
: quia nulla erat cognoscendȩ diuinitatis ub̃.

Expanded text:
uisibilia demonstrantur. non otiose itaque saluator uisibilia demonstrantur. non otiose itaque saluator excusat quod nulla in patria sua miracula uirtutis operatus sit, ne fortassis aliquis uiliorem patriae nobis esse debere putaret adfectum. neque enim ciues poterat non amare qui amaret omnes, sed ipsi se caritate patriae qui inuident abdicarunt; caritas enim non aemulatur, non inflatur. nec tamen exsors beneficiorum patria diuinorum est. quod enim maius miraculum quam quid mali inuidia adferat. indigna propter inuidiam patria iudicatur, in qua ciuis operetur, quae digna fuit in qua dei filius nasceretur. In ueritate dico uobis: multae uiduae fuerunt in diebus Heliae. non quia Heliae dies fuerunt, sed in quibus Helias operatus est aut quia dies faciebat illis qui in eius operibus lucem uidebant gratiae spiritalistebantur ad Dominum. Et ideo aperiebatur coelum videntibus aeterna et divina mysteria: claudebatur quando fames erat; quia nulla erat cognoscendae divinitatis ubertas.
Abbreviated transcription (Latin):
possit: Quis aliis possit uitã reddere. cũ ipse mortẽ
non possit euadere: Om̃s enĩ in adã mortui: qͥa
ꝑ unũ hominẽ inbunc mundũ peccatũ introitut.
& ꝑ peccatũ mors: & ita inom̃s homines ꝑtran¬
siit. in quo om̃s peccauert̃. Illiꝰ gͥ culpa: mors om̃i
cula diuina loquerent᷑: nec qͥcquã promo uere
potuert̃. Queramꝰ gͦ aliquẽ de angłis & arho¬

Expanded text:
possit? quis aliis possit uitam reddere, cum ipse mortem possit? quis aliis possit uitam reddere, cum ipse mortem non possit euadere? omnes enim in Adam mortui, quia per unum hominem in hunc mundum peccatum introiuit et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. illius igitur culpa mors omniue, qui oracula diuina loquerentur, nec quicquam promouere potuerunt. quaeramus ergo aliquem de angelis a
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: quoꝵ alt̾ ad imaginẽ dĩ factꝰ. altera uirtutẽ
sui accipiens uiri: quãdiu fuit subdita fortiori.
unã gerebant in uno sp̃u dõ placitã uoluntatẽ:
& in paradiso positi dĩ. uitȩ cȩlestis oꝑabant᷑ alimo¬
niam. Postea nͦ quã caro suadere diuersũ. & legẽ
cepit ꝓpͥam nontenere: paradisi exules facti. in
hunc inferiorẽ dimersi locũ peccati merito reci¬
derunt. Nec quisquã putet in congruũ ẽẽ. si adã
carne apłs diceret: adiecit. Sacram̃tũ inqͥt hoc
hoc magnũ ẽ. Ego aut̃ dico in xp̃o: & in ȩccłia.
Inquo gͦ suꝑni dĩ: in eo multomagis animi nr̃i
potest ẽẽ mysteriũ. S heret suffixus est: captꝰẽ.
& corporeis succensus febribꝰ. cũ passione carnis
egrescit: querendus ẽ. medicus. S quis iste tantꝰ
est. qui sauciȩ mentis medeat᷑ ulceribꝰ: Qͥs tantꝰ
est homo. qui possit aliis subuenire. cũ sibi ipsiñ

Expanded text:
uenit, quorum alter ad imaginem dei factus, altera uirtutem uenit, quorum alter ad imaginem dei factus, altera uirtutem sui accipiens uiri, quamdiu fuit subdita fortiori, unam gerebant in uno spiritu deo placitam uoluntatem et in paradiso positi dei uitae caelestis operabantur alimoniam. posteaquam uero caro suadere diuersum et legem coepit propriam non tenere, paradisi exules facti in hunc inferiorem demersumque locum peccati merito reciderunt. nec quisquam putet incongruum esse, si Adam carne apostolus diceret, adiecit: sacramentum inquit hoc magnum est, ego autem dico in Christo e in ecclesia. in quo ergo superni dei, in eo multo magis animi nostri potest esse mysterium. sed haeret, suffixus est, captus est et corporeis succensus febribus conpassione carnis aegrescit. quaerendus est medicus. sed quis iste tantus est, qui sauciae mentis medeatur ulceribus? quis tantus est homo, qui possit aliis subuenire, cum sibi ipse non
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Nudũ est enĩ dõ om̃e secretũ: nec in illiꝰ ficus fo¬
liis hoc est tegmine corporali uł lactantia seculari.
flagitioꝵ secreta uelant᷑: & unusquisq diuinũ pec¬
cati conscientia formidat m̃te iudiciũ dicens. Qui
suꝑ me montes cadant: Inquib me abscondam
fissuris petrarũ. cũ uenerit confringere t̾rã: Iunc
tribulos & spinas animȩ caro. hoc est curarũ mor¬
sus sollicitudinũq generata ẽ. usq quo sibi quos
ꝑ conscientiã carnis animꝰ ipse circ̃dedit. Et enĩqua¬
si clauis quib dã suffigit᷑ anima corporeis uolup¬
tatibꝰ. Et cũ semel adheserit cupiditatib dimer¬
saterrenis: difficile in altũ potest. unde descendit
sine dei fauore uolare. Actuũ enĩ suoꝵ uinculata
laqueis. & deliciarũ scłariũ illecebris obnoria iã
tenet᷑. Hunc gͦ adam. hanc euã dñs liberaturꝰ ad¬

Expanded text:
tas; nudum est enim Deo omne secretum, nec illius ficus fotas; nudum est enim Deo omne secretum, nec illius ficus foliis, hoc est, tegmine corporali, vel jactantia saeculari flagitiocati conscia formidat mente iudicium dicens: <qui super me montes cadant, in quibus me abscondam fissuris petrarum, cum uenerit confringere terram? tunc tribulos et spinas animo caro, hoc est curarum morsus sollicitudinumque generat aestusque, quos sibi per concupiscentiam carnis animus ipse circumdedit. etenim quasi clauis quibusdam suffigitur anima corporeis uoluptatibus et, cum semel adhaeserit cupiditatibus demersa terrenis, difficile in altum potest, unde descendit, sine dei fauore reuolare. actum. enim suorum uincta laqueis et deliciarum saecularium inlecebris obnoxia iam tenetur. Hunc ergo Adam, hanc Euam dominus liberaturus ad
Abbreviated transcription (Latin):
& mens consortio amoris inflectit᷑. Duo enim in
carne una sunt: atq ita mors irrepit sceleris ef¬
fectu. tẽptante di abolo. suadente carne. Uehe¬
mentior tam̃ est animi: quã corporis febris. W ido
ꝓ anuni uoluptate. corporis salus plerũq contẽ¬
nitur: nec aꝑiculis abstinet᷑. Unde ñ alienũ ui¬
det᷑ repetere : quẽ admodũ theotimus cũ graui
oculoꝵ incõmodo laboraret. & amaret uxorem
int̾dictã sibi amedico: facultate coeundi cupidi¬
tatis impatiens. atq impetu libidinis raptꝰ mo¬
derari nequi uerit. sciens enĩ prudensq qđ ee̾t
oculos amissurꝰ : priꝰquã conueniret uxori. in ipso
estu feruentis cupiditatis & consuetudinis appa¬
ratu: uale inqͥt amicũ lum̃. Sic febre libido fla¬
grantior est: grauiꝰq p̃cipitat & inflãmat. S
Tunc caro arguit᷑: diabolus accusat᷑. Hȩc quasilena
uicioꝵ: ille quasi auctor erroris pate scit deformi¬

Expanded text:
 mens consortio amoris inflectitur duo enim in  mens consortio amoris inflectitur duo enim in carne una sunt atque ita mors irrepit sceleris effectu, tentante diabolo, carne suadente. 64. Vehementior tamen est animi, quam corporis febris: et ideo pro animi voluptate, corporis salus plerumque contemnitur, nec a periculis abstinetur. Unde non alienum videtur repetere quemadmodum Theotimus cum gravi oculorum incommodo laboraret, et amaret uxorem, interdicta sibi a medico facultate coeundi, cupiditatis impatiens, atque impetu libidinis raptus, se moderari nequiverit. Sciens enim prudensque quod esset oculos amissurus, priusquam conveniret uxori, in ipso aestu ferventis cupiditatis, et consuetudinis apparatu: Vale, inquit, amicum lumen. Sic febre libido flagrantior est, graviusque praecipitat et inflammat. 65. Sed tunc caro arguitur, diabolus accusatur: haec quasi lena vitiorum, ille quasi auctor erroris. Patescit deformi
Abbreviated transcription (Latin):
bris e nĩ nr̃a: auaricia ẽ. febris nr̃a. libido est: eo
non secontinent: nubant. Meliꝰ ẽ. enĩ nubere: qͣm
uri. febris nr̃a: luxuria est. fẽbris nr̃a: ambitio
est. febris nr̃a: iracundia ẽ. Quȩ licet corporis
uicia sint: ignẽ tam̃ ossib implicant. mentẽ
animũ sensũq ꝑtẽptant. Hac pͥor diaboli sollici¬
tat᷑ arte. Et enim ager bonꝰ. uestis. monile. sua¬
dela serpentis ẽ: & honoꝵ gr̃a. sublimitas pote¬
statũ. epularũ suauitas. fõrma meretricis. la¬
queus est diaboli. & quasi quidã neqͥtiȩ sp̃ualis
illecebrosus affectus: qui ꝑ carnis illecebram
quȩcito feminea quadã leuitate mollit᷑. animũ
quoq de gradu deicit. Neq enĩ formã mulieris
animus. priꝰquã corporis oculus c̃cupiscit. Deni¬
q qđ ñ uideris: ñ amabis. S ubi caro concupie¬
rit. cõpatientis qͦq anuni constantia de fatiscit:¬

Expanded text:
bris enim nostra avaritia est, febris nostra libido est; eo bris enim nostra avaritia est, febris nostra libido est; eo non se continent, nubant; melius est enim nubere quam uri . Febris nostra luxuria est, febris nostra ambitio est, febris nostra iracundia est. Quae licet corporis vitia sint, ignem tamen ossibus implicant, mentem, animum, sensusque pertentant. Haec prior diaboli sollicitatur arte. Etenim ager bonus, vestis, monile, suadela serpentis est. Honorum gratia, sublimitas potestatum, epularum suavitas, forma meretricis laqueus est diaboli, et quasi quidam nequitiae spiritalis illecebrosus affatus, qui per carnis illecebram quae cito feminea quadam levitate mollitur, animum quoque de gradu dejicit. Neque enim formam mulieris animus prius quam corporis oculus concupiscit. Denique quod non videris, non amabis: sed ubi caro concupierit, compatientis quoque animi constantia defatiscit, et
Abbreviated transcription (Latin):
nm tẽptat: hi facto. Ille dicit. mitte te. isti
oriunt᷑ ut mittant. Si altiori consilio ista
endamꝰ: animi debemꝰ intelligere & corporis
ntatẽ. ut priꝰ animꝰ qui serpentis laborabat
fidus absolutꝰ sit. Anima enĩ nuinquã a corpore
uinceret᷑: nisi priꝰ adiabolo temptaret᷑. Nam cum
anima corpus agat. uiinficet & gubernet: quẽad¬
modũ in eiꝰ illecebras captiua raꝑet᷑. nisi & ipsa su¬
ꝑioris alicuiꝰ potestatis. uinculis stringeret᷑: De¬
niq non priꝰ eua esuriuit quã serpentis eã uersu¬
tia tẽptaret: & idõ aduersus ipsũ auctorẽ pecca¬
ti. prius debuit medicina salutis oꝑari. fortassis
etiam intẏpo mulieris socrus symonis & andreȩ.
uarus criminũ febrib caro nr̃a languebat: & diu̾̃¬
sarũ cupiditatũ immodicis estuabat illecebris.
Nec minorem febrẽ amoris eẽ dixerim: quã caloris.
Itaq illa animũ febris: hec corpus inflãmat. fẽ¬

Expanded text:
dominum temtat, hi facto; ille dicit: mitte te, isti dominum temtat, hi facto; ille dicit: mitte te, isti adoriuntur ut mittant. si altiore consilio ista pensamus, animi debemus intellegere et corporis sanitatem, ut prius animus qui serpentis laborabat insidiis absolutus sit. anima enim numquam a corpore uinceretur, nisi prius a diabolo temtaretur. nam cum anima corpus agat, uiuificet et gubernet, quemadmodum in eius inlecebras captiua raperetur, nisi et ipsa superioris alicuius potestatis uinculis stringeretur? denique non prius Eua esuriuit quam serpentis eam uersutia temtauit, et ideo aduersus ipsum auctorem peccati prius debuit medicina salutis operari. Fortassis etiam in typo mulieris illius socrus Simonis et Andreae uariis criminum febribus caro nostra languebat et diuersarum cNec minorem febrem amoris esse dixerim, quam caloris. Itaque illa animum febris, haec corpus inflammat. Fe