comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ relictis in celo nonaginta nouẽ ouib ange-¬
licarum uirtutũ. abiit querere in terra⁊ inuen¬
tamq suis humeris imposurr: & sic reportauit
longe post obiit. & ioseph monente angło dñĩn
cũ matre ad terrã isrł reduxit: significat om̃s ꝑ¬
secutiones quȩ contͣ ecclam erant mouende. ipso¬
rum ꝑsecutoꝵ morte uindicandas: eisdẽq mul-¬
tatis ꝑ secutorib. pacẽ eccłiȩ denuo reddendamr:
& scõs qui latuert ad sua loca. ẽẽ. reuersuros:
Possumꝰ quoq odiũ herodis. qͦ ꝑdere iũm uolu¬
facte in iudea specialit̃ acciꝑe: qͣndo in ualescen¬
te inuidia p̃dicatores st̃ uerbi pene om̃s expulsi
de ꝓuintia:. & in gentib p̾dicaturi. sunt longe lateq
disꝑsi. Sicq factũ. ẽ: ut gentilitas quȩ ꝑ egyptum
eccłieq sacietatẽ. ꝑ doctores scõs gentib cõmitti.
Qd erant in egypto usq ad obitum herodis: indi¬

Expanded text:
bonus, relictis in coelo nonaginta novem ovibus angebonus, relictis in coelo nonaginta novem ovibus angelicarum virtutum, abiit quaerere in terra, inventamque suis humeris imposuit, et sic reportavit longe post obiit, et Joseph, monente angelo, Dominum cum matre ad terram Israel reduxit, significat omnes persecutiones, quae contra Ecclesiam erant movendae, ipsorum persecutorum morte vindicandas, eisdemque multatis persecutoribus, pacem Ecclesiae denuo reddendam, et sanctos qui latuerunt ad sua loca esse reversuros. Possumus quoque odium Herodis quo perdere Jesum volufactae sunt in Judaea, specialiter accipere, quando invalescente invidia, praedicatores verbi pene omnes sunt expulsi de provincia, et in gentibus praedicaturi sunt longe lateque dispersi. Sicque factum est ut gentilitas, quae per Aegyptum et Ecclesiae societatem per doctores sanctos gentibus committi. Quod erant in Aegypto usque ad obitum Herodis indi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ secutorib: quoꝵ herodes truculentissimꝰ typũ
tenuit. higͦ bin ioccisi st̃: hoc. ẽ. doctrina & oꝑ¬
secutio seuit. nullatenꝰ eis uiuentib uł occisis pos¬
se auferri. Ed uixta uaticinium ieremiȩ. uax in
rama id. ẽ. in excelso audita. ẽ. ploratus. & ulu¬
latus multꝰ: manifeste denuntiat luctũ scẽ eccl̃ȩ.
quo de iniusta m̃broꝵ suoꝵ nece gemit ñ ut hos¬
tes garriunt in uacuũ cedere: s usq ad soliũm
suꝑni ascendere iudicis: sicut de sanguine abel
ꝓthomartyris scriptũ. ẽ. Qͦd aut̃ rachel plorasse
filios suos dicit᷑. nec uoluisse consolari. qͥa ñ st̃:
significat ȩccłiam quidẽ plorare scõꝵ de hoc
scło ablationẽ: s ñ ita uelle consolari: ut qui
scłm morte uicerunt. rursus ad scli certamina
secum toleranda redeant. Sa nimirũ non sunt
ultra reuocandi in mundũ: de cuiꝰ erumpnis semel
euasert coronandi ad xp̃m. Et bene rachel. quȩ
inuigilat. Et ipsa. ẽ. ouis centesima: qͦm pastor

Expanded text:
truculentissimus typum tenuit. Hi ergo bimi occisi sunt, id est doctrina et opsecutio saevit, nullatenus eis viventibus vel occisis, posse auferri. Quod juxta vaticinium Jeremiae vox in rama, id est in excelso, audita est, ploratus, et ululatus multus, manifeste denuntiat luctum sanctae Ecclesiae, quo de injusta membrorum suorum nece gemit, non, ut hostes garriunt, in vacuum cedere, sed usque ad solium superni ascendere judicis, sicut de sanguine Abel protomartyris scriptum est. Quod autem Rachel plorare filios suos dicitur, nec voluisse consolari quia non sunt, significat Ecclesiam quidem plorare sanctorum de hoc saeculo ablationem, sed non ita velle consolari, ut qui saeculum morte vicerunt rursus ad saeculi certamina secum toleranda redeant. Quia nimirum non sunt ultra revocandi in mundum, de cujus aerumnis semel evaserunt, coronandi ad Christum. Et bene Rachel, quae mereatur, invigilat. Et ipsa est ovis centesima, quam Pastor
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Multi ꝓpt̾ ignorantiã historiȩ labunt᷑ inet¬
rorem: putantes cundem. eẽ. herodẽ. aquo in pas¬
sione sua dñs irridet᷑. Ergo herodes ille qui cũ pi¬
lato postea amicitias facit: huiꝰ herodis filiꝰ fuit
qui nc̃ mortuus. eẽ. refert᷑. fr̃at̃ aut̃ archelai. qͥ teli¬
monio patris sui herodis. ad iudicante etiã cesan
augusto. regni iudeoꝵ successor exstiterat. tricesime
herodes hic de quo ȩuangłium narrat de functͥ
chorum fidem. Defuncti sunt enim qui querebas¬
eꝵ amnam pueri. Ea hoc loco intelligimꝰ: ñ solum
herodem. s & sacerdotes & scribas. iam eo tempor
nntm domini fuisse meditatos. legitur coam in iosepho.
herodem non nullos de pͥncipib iudeorũ ante mortẽ
suã netasse. Et merito: ut eis cum qͥb ante paululũ
de innocentũ morte tractabat. ipse moriens causa
mortis existeret. Qui surgens: accepit puerũ & matiẽ

Expanded text:
Israel. Multi propter ignorantiam historiae labuntur erIsrael. Multi propter ignorantiam historiae labuntur errore, putantes eumdem esse Herodem a quo in passione sua Dominus irridetur. Ergo Herodes ille, qui cum Pilato postea amicitias facit, hujus Herodis filius fuit, qui nunc mortuus esse refertur, frater autem Archelai, qui testimonio patris sui Herodis, adjudicante etiam Caesare Angusto regni Judaeorum successor exstiterat, trigesimo Herodes hic, de quo Evangelium narrat, defunctus corum fidem. Defuncti sunt enim qui quaerebant animam pueri. Ex hoc loco intelligimus non solum Herodem, sed et sacerdotes et Scribas, jam eo tempore necem Domini fuisse meditatos. Legitur etiam in Josepho Herodem nonnullos de principibus Judaeorum ante mortem suam necasse, et merito ut eis, cum quibus ante paululum de Innocentium morte tractabat, ipse moriens causa mortis existeret. Qui surgens accepit puerum et matrem,
Abbreviated transcription (Latin):
sum interp̃tat᷑: ut sit sensus. uox in excelso audi¬
uł ta. ẽ: id est longe lateq disꝑsa. Rachel ia cob ixn.
fuit diu sterilis: s nullũ ex his qͦs genuerat amĩit
herũ hec in genesi ȩccłiȩ typum p̃tulit. Non igitir
illiꝰ uax & ploratus audit᷑. quȩ nullũ habuit a¬
missorũ filiorũ dolorem:. s huiꝰ eccłiȩ diusterilis.
nc̃ uero fecundȩ. Cuiꝰ ploratꝰ exfiliis. ñ idcuro qͥa
ꝑemptos dolebat auditur: s qͥa ab his ꝑimebant᷑
qͦs pͥmũ genitos filios retinere uoluissec. Demq
consolari se noluit: quȩ dolebat. Non enim non
erant: hi qui mortui putabantur. In ȩt̾nitatis em̃
ꝓfectũ: ꝑ martyrii głam efferebant᷑. Consolatio
aũt rei a misse. erat p̾standa: ñ aucte. iIi.¬
e functo autẽ herode: ecce apparuit angs
dñi in sompnis ioseph dicens. Surge &¬
accipe puerũ & matrem eiꝰ: & uade interram

Expanded text:
sum interpretatur. Ut sit sensus: Vox in excelso audisum interpretatur. Ut sit sensus: Vox in excelso audita est, id est, longe lateque dispersa. Rachel Jacob uxor fuit diu sterilis, sed nullum ex his quos genuerat amisit. Verum haec in genere Ecclesiae typum praetulit. Non igitur illius vox et ploratus auditur, quae nullum habuit amissorum filiorum dolorem, sed hujus Ecclesiae diu sterilis, nunc vero fecundae. Cujus ploratus ex filiis, non idcirco, quia peremptos dolebat, auditur, sed quia ab his perimebatur, quos primum genitos filios retinere voluisset. Denique consolari se noluit, quae dolebat. Non enim non erant hi qui mortui putabantur, in aeternitatis enim profectum per martyrii gloriam efferebantur. Consolatio autem rei amissae erat praestanda, non auctae Defuncto autem Herode, ecce apparuit angelus Domini in somin terram
Abbreviated transcription (Latin):
incuiꝰ tribu non. ẽ. bethleem. Querit᷑ gͦ: quomodo
rachel filios ude. id ÷ bethleem. qͦsi suos ploret. Res¬
pondebimꝰ breuit᷑: quia rachel sepulta sit iurta
bethleem in effrata. sic̃ titulus monum̃ti ipsius ma¬
nens usq hodie testat᷑ ad occidentẽ ciuitatis. ultra
uram quȩ ducit hebron: & exterreno corpusculi
hospitio matris nom̃ acceꝑit: siue qm̃ iuda & ben-¬
iamin iunctȩ duȩ trib erant. & herodes p̃ceperat ñ sol̃i
in bechleem inter fici pueros. s & in om̃ib cirra fies
eiꝰ: ꝑ occasionẽ bechlcem intelligimꝰ multos etiã de
beniamin fuisse cesos. Qđ̃ autẽ plorat filios suos racha
& non ircipit consolationẽ: scd̃m duplicem intelliga¬
tiam accipi potest. Siue quod eos in ȩt̾num mortuos
estimaret: siue quod consolari se nollet de his qͦs
sciret. ẽẽ. uicturos. Qͦd autem dicit᷑ in rama. ñ prte¬
mus loci nom̃. eẽ. qui. ẽ. iuxta gabaã: s rama excl¬

Expanded text:
cujus tribu non est Bethlehem. Quaeritur ergo quomodo cujus tribu non est Bethlehem. Quaeritur ergo quomodo Rachel filios Judae, id est Bethlehem, quasi suos ploret. Respondebimus breviter quia Rachel sepulta sit juxta Bethlehem in Ephratha, sicut titulus monumenti ipsius, manens usque hodie testatur, ad occidentem civitatis ultra viam quae ducit Hebron, et ex terreno corpusculi hospitio, matris nomen acceperit. Sive quoniam Juda et Benjamin junctae duae tribus erant. Et Herodes praeceperat, non solum in Bethlehem interfici pueros, sed et in omnibus circa finibus ejus. Per occasionem Bethlehem intelligimus multos etiam de Benjamin fuisse caesos. Quod autem plorat filios suos Rachel, et non recepit consolationem, secundum duplicem intelligentiam accipi potest. Sive quod eos in aeternum mortuos aestimaret, sive quod consolari se nollet de his quos sciret esse victuros. Quod autem dicitur in rama, non putemus loci nomen esse, qui est juxta Gabaa, sed rama excel
Abbreviated transcription (Latin):
kalendarũ earundẽ infantes occidi iusserit: ubi
dies passionis eorũ ã scã & apłica ȩccłia ueneratur.
Et ita regẽ uersutissimũ mandasse. ut usq ad bi¬
ennes om̃s int̾ficiant᷑: quatenꝰ ille qũe solũ modo
occidere iam pͥdem decreuit. nullo mͦ in tanta mul¬
titudine int̾fectoꝵ euadere posset. Poterat enĩ rex mm¬
quus & subtilis cogitare. qđ regidõ nascenti cui celi
sydera famulabant᷑. possibile ẽet: in ualidiore ȩta¬
te id. ẽ. quasi uniꝰ anni uł duoꝵ puer ocłis om̃ium
apparere: & rursus si uellet in paruitate corporis
ȩtatẽ naturȩ celarȩ. Et ideo sub hac conditione tẽ¬
poris om̃s occidit: qͦs prior & alt̾ annꝰ habebat.
łunc adimpletũ. ẽ: qđ dictum. ẽ. ꝑiheremiã ꝓphae¬
tam dicentẽ. Uox in rama audita. ẽ. ploratꝰ & ulula¬
tus multꝰ: rachel plorans filios suos. noluit consola¬
ri qͥa non sunt. De rachel quidẽ natꝰ. ẽ. beniamin:.

Expanded text:
Kalen. earumdem infantes occidi jusserit, ubi Kalen. earumdem infantes occidi jusserit, ubi dies passionis eorum a sancta et apostolica Ecclesia veneratur. Et ita regem versutissimum mandasse ut usque ad biennes omnes interficiantur, quatenus ille quem solummodo occidere jampridem decrevit nullo modo in tanta multitudine interfectorum evadere posset. Poterat enim rex iniquus et subtilis cogitare quod regi Deo nascenti, cui coeli sidera famulabantur, possibile esset in validiore aetate, id est, quasi unius anni vel duorum puer, oculis omnium apparere, et rursus, si vellet, in parvitate corporis, aetatem naturae celare; et ideo sub hac conditione temporis, omnes occidit, quos prior et alter annus habebat. Tunc adimpletum est quod dictum eox in rama audita est, ploratus, et ululatus multus; Rachel plorans filios suos noluit consolari, quia non sunt. De Rachel quidem natus est Benjamin,
Abbreviated transcription (Latin):
in fantes sic̃ matheus narrat occidit in bethleem.
& in om̃ib finib eiꝰ. & hoc ab imatu & infia: qͥa
crudelitas animi ꝑ inuidiam & furorẽ exardescens. mo-¬
dũ in nullo tenuit. s malitia om̃s suꝑare contendit.
Nam ñ contenta. ẽ. sola uastatione bethleem: s & õs
simul fines eiꝰ deuastauit. Nec etiã paruulȩ etatis
ullã miscł̾iam habuit: quin om̃s a filio umꝰ noctᷤ.
usq ad filiũ duoꝵ annoꝵ. pariter occidit. Inde se¬
quit᷑. Scdm̃ tempꝰ: qͦd exquisierat a magis. Diligen¬
ter quoq ut supͣ dictum. ẽ. tyrannꝰ impiissimꝰ. &
om̃i dolo atq nequitia plenissimꝰ. didicit ã magis
tempꝰ stelle quȩ apparuit eis: qͥa occidere puerum
natũ cogitabat. S tam̃ ñ apparet. utrũ post annũ
natiuitatis dñice. an post duos annos. hanc necem
maximã pueroiũ confecerit: nͥ forte dicamꝰ qͦd post
annũ cuolutũ. & quatuor dies sequentis anni ãnati¬

Expanded text:
infantes, sicut Matthaeus narrat, occidit in Bethlehem, infantes, sicut Matthaeus narrat, occidit in Bethlehem, et in omnibus finibus ejus, et hoc a bimatu et infra. Quia crudelitas animi per invidiam et furorem exardescens, modum in nullo tenuit, sed malitia omnes superare contendit. Nam non contenta est sola vastatione Bethlehem, sed et omnes simul ejus fines devastavit, nec etiam parvulae aetatis ullam misericordiam habuit, quin omnes a filio unius noctis usque ad filium duorum annorum pariter occidit. Unde sequitur. Secundum tempus quod exquisierat a magis. Diligenter quoque, ut supra dictum est, tyrannus impurissimus et omni dolo atque nequitia plenissimus didicit a magis tempus stellae quae apparuit eis, quia occidere puerum natum cogitabat. Sed tamen non apparet utrum post annum nativitatis Dominicae, an post duos annos hanc necem maximam puerorum confecerit. Nisi forte dicamus quod post annum evolutum et quatuor dies sequentis anni a nati
Abbreviated transcription (Latin):
tens occidit om̃s pueros qͥ erant in bechleem ꝙ in
amb̾. õib finib eiꝰ: ab imatu & in fra. Meri simile. ẽ.
gͦ qͦd postqͣm magi herodi nichil renuntiauert̃.
eũ credere potuisse illos fallacis stelle uisione de¬
ceptos. & postea qͣm ñ in uenert̃ quẽ natũ putaue¬
rant. erubuisse ad se redire: atq ita eũ timore de-¬
pulso. ab inquirendo ac ꝑsequendo puero tantũ¬
tẽꝑis requieuisse. Cũ gͦ post purgationẽ matris
eiꝰ. in ierłm cũ illo uenissent. & ea gesta essent in
templo. quȩ ã lu ca narrant᷑: qͥa ueͬba symeonis &
anne de illo ꝓphetantiũ. cũ ceꝑissent ab eis qui
audierant p̾dicari. ad pͥstinã intentionẽ reuo-¬
catura erant animũ regis: ad monitꝰ ꝑ somniũ
ioseph. cũ in fante & matre eiꝰ fugit in egyptũ.
Deinde uulgatis reb quȩ in templo facte dicte¬
q fuerant: herodes se ã magis sensit illusum.
Ac deinde ad xp̃i mortẽ cupiens ꝑuenire. multos

Expanded text:
lehem et in omnibus finibus ejus, a bimatu et infra. Verisimile est ergo, quod postquam Herodi magi nihil renuntiaverunt, eum credere potuisse illos fallacis stellae visione deceptos, posteaquam non invenerunt quem natum putaverant, erubuisse ad se redire, atque ita eum, timore depulso, ab inquirendo ac persequendo puero quievisse. Cum ergo post purgationem matris ejus, in Jerusalem cum illo venissent, et ea gesta essent in templo, quae a Luca narrantur, quia verba Simeonis et Annae de illo prophetantium, cum coepissent ab eis qui audierant praedicari, ad pristinam intentionem revocatura erant animum regis, admonitus per somnum Joseph cum infante et matre ejus fugit in Aegyptum. Deinde vulgatis rebus, quae in templo dictae factaeque fuerant, Herodes a magis se sensit illusum, ac deinde ad Christi mortem cupiens pervenire multos
Abbreviated transcription (Latin):
aus̾ pinqͣuit eñi regnũ celorũ. Qͦ autẽ dicit in dieh
illis: ñ utiq tantũmͦ pueritiȩ illiꝰ dies insinuat.
s om̃s dies ab eiꝰ natiuitate usq ad tempꝰ qͦ p̃dica¬
re ac baptirare cepit ioħs. simul cõprehendit.
Qͦ temꝑe xp̃i ȩtas niuenilis inuenit᷑: qͥa coeui eras
ipse & ioħs: & triginta ferme annoꝵ narratur¬
fuisse. cũ ab illo baꝑtitatꝰ. eẽt. lucasautẽ ꝑ potes¬
tates terrenas. signantius ipsa tempora exp̃ssto
p̃dicationis. uł baptismi ioħis: dicens. Anno aĩt

Expanded text:
appropinquat enim regnum coelorum. Quod dicit in diebus illis, non utique tantummodo pueritiae illius dies insinuat, sed omnes dies ab ejus nativitate usque ad tempus quo praedicare ac baptizare coepit Joannes, simul comprehendit. ti aetas iuuenilis inuenitur, quia coaeui erant ipse et Iohannes et triginta ferme annofuisse, cum ab illo baptizatus esset. Lucas autem per potestates terrenas signantius ipsa tempora expressit praedicationis vel baptismi Joannis, dicens: Anno autem
Abbreviated transcription (Latin):
in egyptũ transeat. nocte tollit. & in tenebris. qͣn.¬
do uͦ reu̾titur. nec nox. nec tenebre ponunt᷑ in
euangłio: qͥa luce uera recedente. lucis ipsius
exosores in p̾scis tenebris remanserunt.ipsa uͦ
redeunte qͥ cumq digi.i existunt. ꝑpetuo lucis ful¬
agore illuminant᷑. Qͦd autẽ dñs ipse ne occideretur
ab herode sublatꝰ. ẽ: a parentib in egyptũ: signifi¬
cat electos sepiꝰ maloꝵ imꝓbitate suis effugandos
emplũ dat᷑ fidelib ne dubitent rabiẽ ꝑsequentium
uͥ oportunũ fuerit declinare fugiendo: cũ hoc dm̃
ac dñm suũ fecisse meminerint. Siqͥdem ipse qui
suis erat p̃cepturꝰ cũ uos ꝑsecuti fuerint in una ci
uitate fugite in aliã: pͥus fecit qͦd p̃cepit: fugiendo
hominẽ qͣsi hõ in terra: quẽ magis paulo ante ad¬
impleret᷑. qͦd dictũ.ẽ. ꝑ propħam dicentẽ. Ex
&egypto: uocaui filiũ meũ. Hec in .lxx. int̾pretũ

Expanded text:
in Aegyptum transeat, nocte tulit et in tenebris. Quanin Aegyptum transeat, nocte tulit et in tenebris. Quando vero revertitur nec nox nec tenebrae ponuntur in Evangelio. Quia luce vera recedente, lucis ipsius exosores in priscis tenebris remanserunt. Ipsa vero redeunte quicunque digni existunt perpetuo lucis fulgore illuminantur. Quod autem Dominus ipse ne occidab Herode sublatus est a parentibus in Aegyptum, significat electos saepius malorum improbitate suis effugandos emplum datur fidelibus, ne dubitent rabiem persequentium, ubi opportunum fuerit, declinare fugiendo, cum hoc Deum ac Dominum suum fecisse meminerint. Si quidem ipse qui erat suis praecepturus, Cum vos persecuti fuerint in civitate ista, fugite in aliam, prius fhomine, quasi homo in terra, quem magis paulo ante mimpleretur quod dictum est per prophetam di centem: Ex Aegypto vocavi Filium meum. Haec in Septuaginta int
Abbreviated transcription (Latin):
gionẽ suã: cum statim sub iungit. qͥ cũ recessissen.
acce angłs dñi apparuit in sompnis iosepb. Post
magorũ eñi recessum impletũ. ẽ. purgationis tẽ¬
pus: & allato ipso in ierłm. ꝑficiebant᷑ oĩa quȩ eo
loco lucas tunc facta cõmemorat. Et sic deinde
iosephangłi apparitione cõmonitus: cũ puero
& matre eiꝰ fugit in egyptũ. Unde euangłista sub¬
sequit᷑. dicens. Qui consurgens accepit puerũ
& matrẽ eiꝰ nocte & recessit in egyptũ: & erat
ibiusq ad obitũ herodis. Ioseph ꝑangłm mo¬
netur:. ut iħm in egyptũ tranferat: egyptũ uide¬
licet idolis plenã. & om̃igenũ dm̃ monstra ue¬
nerantẽ. lam pͦ iudeorum in sectationẽ. & in ex¬
tingueno s ꝓphane pleb̾ assensũ: xp̃c ad gentes
ianissimis religionib deditas transit. & iudeo¬
rũ relinquens ignorantiã. scło colendus infer¬
tur. Quando gͥ tollit ioseph puerũ & matrẽ eiꝰ ut

Expanded text:
gionem suam. Cum statim subjungit: Qui cum recessissent, gionem suam. Cum statim subjungit: Qui cum recessissent, ecce angelus Domini apparuit in somnis Joseph. Post magorum enim recessum impletum est purgationis tempus, et allato ipso in Jerusalem, perficiebantur omnia quae eo loco Lucas tunc facta commemorat. Et sic deinde Joseph, angeli apparitione commonitus, cum puero et matre ejus fugit in Aegyptum, unde Evangelista subsequitur dicens: II. Qui surgens accepit puerum et matrem ejus nocte, et recessit in Aegyptum, et erat ibi usque ad obitum Herodis. Joseph per angelum monetur ut Jesum in Aegyptum transferat, Aegyptum videlicet idolis plenam et omnigenum Deum monstra venerantem. Jam post Judaeorum insectationem et in exstinguendo profanae plebis assensum, Christus ad gentes inanissimis religionibus deditas transit, et Judaeam relinquens ignoranti eum saeculo colendus infertur. Quando igitur tulit Joseph puerum et matrem ejus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
iobediendo. uisibilia scquendo. tybũ uetitũ gus¬
tando discessimꝰ: s ad eã necesse. ẽ. flendo. obedien¬
do. uisibilia concẽpnendo. atq appecitũ carnis re¬
trenando. redeamꝰ. ꝑ aliam uiã ad regionẽ nr̃am re¬
gredim᷑: qm̃ qͥ a paradisi gandio ꝑdelectam̃ta dis¬
cessimꝰ: ad hoc ꝑ lam̃ta reuocamur. Qui cum absces.¬
sissent: eccc angls dñi apparuit in somꝑnis ioseph
dicens. Surge & accipe puerũ & matrẽ eiꝰ: & fuge
megyptũ. & esto ibi usq dũ dicam tibi. fu̾turũ. ẽ.
enm: ut herodes querat puerũ adꝑdendũ eũ.
Hie matheus p̃termittit quȩ lucas narrat de xp̃o:
quod post implecos dies purgationis mariȩ attu¬
dixerint de illo in templo. postquã cognouer̃t
eũ impleti spũ scõ. Omĩa hȩc tacet p̾dictus euan¬
gelista: ubi ait somnio ad monitos magos ne re¬
dirent ad herodẽ. ꝑ aliam uͦ uiam regressos in re-¬

Expanded text:
inobediendo, visibilia sequendo, cibum vetitum gusinobediendo, visibilia sequendo, cibum vetitum gustando discessimus, sed necesse est ad eam flendo, obediendo, visibilia contemnendo, atque appetitum carnis refrenando, redeamus. Per aliam viam ad regionem nostram regredimur, quando qui a Paradisi gaudio per delectamenta discessimus, ad hoc per lamenta revocamur. Qui cum recessissent, ecce angelus Domini apparuit in somnis Joseph, dicens: Surge, et accipe puerum, et maum dicam tibi; futurum est enim ut Herodes quaerat puerum ad perdendum eum. Hic Matthaeus praetermittit quae Lucas narrat de Christo, quod post impletos dies purgationis Mariae, attudixerunt de illo in templo, postquam cognoverunt eum impleti Spiritu sancto. Omnia haec tacet praedictus, ubi ait somnio admonitos magos ne redirent ad Herodem, per aliam vero viam regressos in re
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. ẽ. phisicã. echicã. logicã. siue hystoriã. tropo¬
logiã. & allegoriam. uł fidẽ scȩ̃ trinitatis. Nunera
gͦ in thesauris clausa: significant fidẽ in corde re¬
conditã. Munera uͦ de thesauris aꝑtis ꝓlata: signi¬
ficant fidẽ oris confessione. atq oꝑis ꝓbatione mani¬
festatam. S qͥa post ꝑceptam fidẽ. & cognitã ueri¬
tatẽ. retriisum ire & m infidelitatẽ relabi alicin
ñ licet: sequens sententia significat. cũ sub iugr᷑
Et̃ responso accepto in sompnis ne redirent ad hero¬
dem: ꝑ aliam uiam reuersi sunt in regionẽ suam.
Ergo magi munera obtulerunt dño: & conseqͣnt¬
responsũ ab eo accipiunt. Reuertunt᷑ aut̃ ꝑ aliã
uiam: qͥa infidelitati miscendi ñ erant iudeoriũ.
õs̃. Ineo namq qͦd admoniti faciunt: nob̃ ꝓfecto mn¬
sinuant. quid faciamꝰ. Regio qͥppe nr̃a paradi.¬
sus. ẽ: ad quã iħu cognito. redire ꝑuiã qua ueni¬
mus ꝓhibem̃. A regione &enim nr̃a superbienda¬

Expanded text:
icam, logicam, sive historiam, tropologiam, et allegoriam, vel fidem sanctae Trinitatis. Munera ergo in thesauris clausa significant fidem in corde reconditam. Munera vero de thesauris apertis prolata significant fidem oris confessione atque operis probatione manifestatam. Sed quia post receptam fidem et cognitam veritatem retrorsum ire, et in infidelitatem relabi alicui non licet, sequens sententia significat, cum subjungitur: Et responso accepto in somnis ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in civitatem suam. Ergo magi munera obtulerunt Domino, et consequenter munera ab eo accipiunt. Revertuntur autem per aliam viam, qui infidelitati miscendi non erant Judaeorum. In eo enim quod admoniti faciunt, nobis profecto insinuant quid faciamus. Regio quippe nostra paradisus est, ad quem Jesu cognito redire per viam qua venimus prohibemur. A regione etenim nostra superbiend
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit se ñ uerba. s sensum de scripturis sũp¬
sisse. Narareus: sc̃s int᷑pretat᷑. Scm̃ autẽ dnm fu¬
turum: om̃is scriptura cõmemorat. Possumꝰ &
alit᷑ dicere: quod etiã eisdẽ uerb̃ nixta hebraicã
ueritatẽ in ysaia scriptũ. sit. Exiet uirga de ra¬
dice iesse: & natareus de radice eiꝰ ascendet.
eda Allegorice autẽ. hȩc mors in nocentũ paruuloꝵ
p̾figurat passionẽ omniũ mhartyrũ xp̃r. qui
paruuli & innocentes sunt id. ẽ. humiles &
ab om̃i dolo malitiȩ alien. Et qͥ ñ solũ in bech¬
leem hoc. ẽ. in iudea. unde ȩccłȩ cepit origo: s
& in om̃ib eiꝰdem ȩccl̃iȩ finib. ꝑ totũ orbẽ ter-¬

Expanded text:
ostendit se non verba, sed sensum de Scripturis sumpostendit se non verba, sed sensum de Scripturis sumpsisse. Nazaraeus sanctus interpretatur. Sanctum autem Dominum futurum omnis Scriptura commemorat. Possumus et aliter dicere, quod etiam eisdem verbis juxta Hebraicam veritatem in Isaia scriptum est: Exiet virga de radice Jesse et Nazaraeus de radice ejus ascendet . Allegorice autem haec mors Innocentum parvulorum praefigurat passionem omnium martyrum Christi, qui parvuli et innocentes sunt, id est humiles, et ab omni dolo malitiae alieni, et qui non solum in Bethlehem, id est in Judaea, unde Ecclesiae coepit origo, sed et in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
deam. Ipsa eñi pͥmitꝰ intelligi potuit t̾ia isrł. Por¬
ro aũt̃ postea quã cõperit illic regnare filiũ hero¬
dis archelaũ: noluit obicere se illi ꝑiculo: cũ
posset t̾ra isrł etiam sic intelligi. ut galilea illic
de putaret᷑: qͥa & ipsã popłs isrł incolebat. Qũã¬
quam & alio mͦ. solui possit hȩc questio. Qͥa po¬
tuit uideri parentib xp̃i. cũ puero de qͦ talia
lic habitaturos. nͥ archelai p̃sentia terrerentur.
led eñ diuinitꝰ uibebant᷑ ibi habitare. ubi de
archelao quod timebatur debeant contẽpnere.
Et ueniens habitauit in ciuitate quȩ uocat᷑ nara¬
reth: ut adimpleretur qͦd dictũ. ẽ. ꝑ ꝓpħias:¬
ꝵ.qm̃ nazareus uocabit᷑. Si fixum de scripturis
posuisset exemplum: nũquam diceret qͦd dictũ
ẽ. ꝑ proph̃as. sed simplicit̾ quod dictũ. ẽ. ꝑ pro¬
phetam. Nc̃ aut̃ pluraliter prophetas uocans.

Expanded text:
daeam. Ipsa enim primitus intelligi potuit terra Israel. Pordaeam. Ipsa enim primitus intelligi potuit terra Israel. Porro autem postea quam comperit illic regnare filium Herodis Archelaum, noluit objicere se illi periculo, cum posset terra Israel etiam sic intelligi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israel incolebat. Quanquam et alio modo solvi possit haec quaestio. Quia potuit videri parentibus Christi cum puero de quo talia lic habitaturos, nisi Archelai praesentia terrerentur. Neque enim divinitus jubebantur ibi habitare, ut de Archelao quod timebant debeant contemnere. III. Et veniens habitavit in civitate quae vocatur Nazareth, ut adimpleretur quod dictum est m Nazaraeus vocabitur. Si fixum de Scripturis posuisset exemplum, nunquam diceret, quod dictum est per prophetas, sed simpliciter quod dictum est per prophetam. Nunc autem pluraliter prophetas vocans,
Abbreviated transcription (Latin):
regnaret in uidea ꝓherode patre suo: timuit illo
ire. Et ammonitꝰ in somnis: secessit in partes galilex
Archelaus iste qͥ herodi patri in regnũ successerat:
nouem annis iudeȩ regnũ tenuit. Q a uideis ob in¬
tolerabilem animi ferocitatẽ apud augustũ crima
num uͦ iudeȩ quominꝰ ualidũ fieret. idem angust̾
ꝑ tecarchias scindere curauit: qͥs quatuor fr̃s arche¬
lai tenere fecit: herodẽ. antipatrũ. lisamã & phi-¬
lippũ: ut scriptores temporũ ꝑdunt. Si quẽ autẽ
mouet. quomͦ dicat matheus. ꝓpt̾ea cũ puero m̃n
parentes eiꝰ isse in galileam. qͥa metu archelai in ui-¬
deã ire noluert̃. cũ ꝓpt̾ea magis isse ingalileã ui¬
deant᷑. qͥa ciuitas eorũ erat narareth galilee. sicut
lucas ñ tacuit: s intelligendũ. ẽ ubi angłs in sõp¬
nis in egypto dỹõ adioseph. surge & accipe puerũ
& matiẽ eiꝰ. & uade int̾ram isrł. sic intellectũ. eẽ.
pͥmo ã ioseph. ut putaret iussũ se. eẽ. ꝑgere in ni¬

Expanded text:
ret in Judaea pro Herode patre suo, timuit illuc ire, et admonitus in somnis, secessit in partes Galilaeae. Archelaus iste qui Herodi patri in regnum successerat, novem annis Judaeae regnum tenuit. Qui a Judaeis ob intolerabilem animi ferocitatem apud Augustum criminnum vero Judaeae quo minus validum fieret, idem Augustus per tetrarchias scindere curavit, quas quatuor fratres Archelai tenere fecit, Herodem, Antipatrum, Lisaniam et Philippum, ut scriptores temporum produnt. Si quem autem movet quomodo dicat Matthaeus propterea cum puero Jesu parentes ejus isse in Galilaeam, quia metu Archelai in Judaeam ire noluerunt, cum propterea magis isse in Galilaeam videantur, quia civitas eorum erat Nazareth Galilaeae, sicut Lucas non tacuit, intelligendum est, ubi angelus in somnis in Aegypto dixit ad Joseph: Surge, et accipe puerum et matrem ejus, et vade in terram Israel, sic intellectum esse primo a Joseph, ut putaret jussum se esse pergere in Ju
Abbreviated transcription (Latin):
bit saluatorẽ. & regnabit indomo iacob inet̾nũ.
& regni eiꝰ ñ erit finis: ꝑ totũ diẽ hoc. ẽ. ꝑom̃e tẽpꝰ
romani imꝑii. immo usq ad finẽ mundi. axp̃o
xxp̃ianos fieri. id. ẽ. unctos ab uncto & ipsos de
meritoria tab̃na. hoc ÷ de hospita largaq eccl̃ia.
affluent᷑ & in cessabilit̾ ꝓcessuros: Illud qͦq quod
augustꝰ legiones suas. ad tutam̃ orb̃t̾rarũ distribu¬
issȩt: ouansq om̃ia suꝑiora popłoꝵ debita donan¬
da litterarũ etiã monim̃tis abolitis censinsset: sig¬
nificat qͦd xp̃c ipsis temporib natꝰ. p̃dicatorib siuͤ

Expanded text:
et Salvatorem et regnabit in domo Jacob in aeternum, et Salvatorem et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non eriRomani imperii, imo usque ad finem mundi a Christo Christianos fieri, unctos ab uncto, et ipsos de meritoria taberna, hoc est, de hospita largaque Ecclesia, affluenter et incessabiliter processuros. Illud quoque quod Augustus legiones suas ad tutamen orbis terrarum distribuisset, ovansque omnia superiora populorum debita donanda, litterarum etiam monumentis abolitis, censuisset, significat quod Christus ipsis temporibus natus, praedicatoribus su
Abbreviated transcription (Latin):
uenturus. ec̃t. ad sc̃ȩ trinitatis fidẽ p̃dicandũ qui
ipsũ solem solus. mundũq totum & fecisset & rege¬
ret. Qͣa aũt augustꝰ triginta milia seruoꝵ dommis
readlidit: & sex milia quorũ dñi ñ exstabant in cru¬
cem egit: significat eum ipsis temporib uenturũ cuiꝰ
seruituti quicũq se rite manciparent. & digne in
scȩ trinitatis fide oꝑantes. decalogum legis imple¬
rent. in ȩt̾num ipsi ꝑdm̃ sui grãm uiuerent: illos uͦ¬
qͥ eiꝰ dñatum sꝑnentes. ꝑsex etates istiꝰ scłi uariis uiti¬
is se implicantes aberrauer̃t: ꝑpetuo cruciatu om̃s ẽẽ
puniendos. Hoc uͦ quod augusto urbem ingresso. in
ꝓpetuũ illi tribuniti potestas manere ã senatu decre¬
ta.ẽ. & his dieb trans tiberim ẽ taberna meritoria
fontẽ olei terra exundauit. ac ꝑtotũ diẽ largissimo
riuo flux̃: quid euidentiꝰ in eo significat᷑. qͣm qd̃

Expanded text:
venturus esset ad sanctae Trinitatis fidem praedicandam, qui venturus esset ad sanctae Trinitatis fidem praedicandam, qui ipsum solem solus mundumque totum et fecisset et regeret. Quod autem Augustus triginta millia servorum dominis reddidit, et sex millia quorum domini non exstabant in crucem egit, significat eum ipsis temporibus venturum, cujus servituti quicunque se rite manciparent, et digne in sanctae Trinitatis fide operantes decalogum legis implerent, in aeternum ipsi per Domini sui gratiam viverent, illos inatum spernentes, per sex aetates hujus saeculi, variis vitiis se implicantes, aberraverunt, perpetuo cruciatu omnes esse puniendos. Hoc vero quod Augusto Urbem ingresso in perpetuum illi tribunitia potestas manere a senatu decretum est, et his diebus trans Tiberim, e taberna meritoria fontem olei terra exundavit, ac per totum diem largissimo rivo fluxit, quid evidentius in eo significatur, quam qu
Abbreviated transcription (Latin):
auferet᷑ inqͥt sceptrũ de uida. & dux de femorb
eiꝰ: donec ueniat qͥ mittendus. ẽ. & ipse erit expat¬
tatio gentiũ. fu̾it aut̃ hic herodes filiꝰ cuiꝰdã an¬
patris. paternũ genus ex idumeoꝵ gente: ex arabũ
uͦ mat̾nĩ sanguinis originẽ deducens: a romanis
quoq & augusto potestatẽ regnim uideis aci¬
piens: postquã huranꝰ pontifex eoꝵ. a parthis
emenso natꝰ. ẽ. Hec hoc uacat amisterio. Concordas
enim in numero natiuitas patriarchȩ ac saluato.¬
res mirande quȩ tẽporib augusti in testimonium
aduentus saluatoris nr̃i extiterunt. breuit̾ cõme¬
osi. morentur. Nã cũ pͥmo gaio cesare auunculo sno
int̾fecto. ex apollonia rediens urbẽ ingrederetir
hora curiter diei t̾cia. repente lucido ac puro ser
noͥ cirtulus ad speciem glestis artꝰ orbem solis am¬
bit.qͥi eũ unũ ac potentissimũ in hoc mundo
polumꝙ clarissimum in orbe monstraret: cuiꝰ tempore

Expanded text:
auferetur, inquit, sceptrum de Juda, et duic de femoribus auferetur, inquit, sceptrum de Juda, et duic de femoribus ejus, donec veniet qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium . Fuit autem hic Herodes filius cujusdam Antipatris, paternum genus ex Idumaeorum gente, ex Arabum vero materni sanguinis originem ducebat. A Romanis quoque et Augusto potestatem regni in Judaeis accipiens, postquam Hircanus, pontifex eorum a Parthis emenso, natus est. Nec hoc vacat a mysterio; concordat enim in numero nativitas patriarchae ac Salvatores mirandae quae temporibus Augusti in testimonium adventus Salvatoris nostri exstiterunt breviter commemorentur. Nam cum primo, C. Caesare avunculo suo interfecto, ex Apollonia rediens, Urbem ingrederetur hora circiter diei tertia, repente lucido ac puro et sereno coelo circulus ad speciem coelestis arcus orbem solis ambit, quasi eum unum ac potentissimum in hoc mundo solumque clarissimum in orbe monstraret, cujus tempore
Abbreviated transcription (Latin):
em ude: in dieb herodis regis Denatiuitate
qͥdem dñi in bethleem. matheus lucasq consenti-¬
unt: s qͦmͦ &e qͥ causa acd eam uenirent ioseph &
maria lucas exponit. matheus p̃termitat: quomꝰ
& illud quod angłs pastorib natum dnm. & m
p̃sepi positum nuntiauerat. & qͦd multitudo mi.¬
litiȩ celestis facta. ẽ. cum angło laudantiũ am̃ &
qͦd uenert̃ pastores. & uider̃t̃ uerũ. eẽ. qͦd eis an¬
gelus nuntiauerat. & qđ die circumcisionit sus
iñc nom̃ acceꝑit. luca pordinem narrante maths
tacet: sic̃ e contra de magis stella duce ab oriente ne¬
nientib ad herodẽ & regẽ natũ querentib oblatis¬
q munerib. & de reditu eoꝵ lucas tatet. mathens
in tribu zabulon: sub herode rege.qͥ primꝰ de alie¬
nigenis ingente iudeoꝵ rex fuit pͥncipatũ semꝑuis
q: ad illud tempꝰ de ꝓpͥa eoꝵ gente tenentib: nꝑta
illud qͦd iacob patriarcha olim ipsis p̃dyxerat. Hon

Expanded text:
hem Juda, in diebus Herodis regis. De nativitate quidem Domini in Bethlehem Matthaeus Lucasque consentiunt; sed quomodo et qua causa ad eam venirent Joseph et Maria, Lucas exponit, Matthaeus praetermittit. Quomodo, et illud quod angelus pastoribus natum, et in praesepi positum nuntiaverat; et quod multitudo militiae coelestis facta est cum angelo laudantium Dominum; et quod venerunt pastores, et viderunt verum esse quod eis angelus nuntiaverat; et quod die circumcisionis suae Jesus nomen acceperit, Luca per ordinem narrante, Matthaeus tacet. Sicut contra de magis, stella duce, ab Oriente venientibus ad Herodem, et Regem natum quaerentibus, oblatisque muneribus, et de reditu eorum, Lucas tacet, Matthaeus in tribu Zabulon; sub Herode rege, qui primus de alienigenis in gente Judaeorum rex fuit, principatum semper, usque ad illud tempus de propria eorum gente tenentibus, juxta illud, quod Jacob patriarcha olim ipsis praedixerat: Non
Abbreviated transcription (Latin):
de lumine illã dñi stellã antiqͣ credimꝰ tc̃ int̾ astra
fulsisse: quȩ tantũ in splendore p̃cessit: qͦ tantũ pre¬
ibat in munere: quȩ uelud quidã totius orb̃ ocłs. cali¬
sb̃. gantis mundi ueterẽ nouauit aspectũ: S querendũ
nob̾. ẽ: qͥd nã sit qđ redẽptore nato pastorib in u¬

Expanded text:
ve lumine illam Domini stellam antiqua credimus tunc inter astra ve lumine illam Domini stellam antiqua credimus tunc inter astra fulsisse! Quantum in splendore praecessit, tantum praeibat in munere. Quae velut quidam totius orbis oculus, caligantis mundi veterem novavit aspectum. Sed quaerendum nobis est quidnam sit quod Redemptore nato, pastoribus in Ju
Abbreviated transcription (Latin):
pit: qͥ aliter tam̃ habent᷑ apud gentẽ suã. eo qͦd
sint philosophi caldeoꝵ: & ad artis huiꝰ scientĩã.
reges qͦq & pͥncipes eidẽ gentis om̃ia faciunt.
Inde & in natiuitate añ saluatoris ipsi pͥmi
ortũ eiꝰ intellexerunt: & uenientes in scãm bechle¬
em ad orauert̃ puerũ. stella desuꝑ ostendente. sic̃
& illi ierłm aduenientes dixerunt. Uidimꝰ eñi stellam
eiꝰ moriente: & uenimꝰ adorare eũ. Ad confusionẽ
iudeoꝵ. ut natiuitatẽ cp̃i ã gentib dicerent. orit᷑
stella moriente: qͣm futurã balãam cuiꝰ sucessores
erant. uaticinio nouerant. sic̃ in numeris legitur.
Ait enĩ inter cȩt̾a sic. Oriet᷑ stella ex iacob: & exur¬
get homo ex isrł. Id circo autẽ magi apud isrł p̾ci¬
pue natũ regẽ requirt̃: qͥa ꝑbalãam de isrł nasci¬
S Iturũ eũ audierunt. Noua eni stella: nouũ ad¬
uentasse hominẽ reu̾elabat. Quib uͦ radiis qͣnto¬

Expanded text:
pit; qui aliter habentur apud gentem suam. Eo quod pit; qui aliter habentur apud gentem suam. Eo quod sint philosophi Chaldaeorum, et ad artis huius scientiam, reges quoque et principes ejusdem gentis omnia faciunt. Unde et in nativitate Domini Salvatoris ipsi primum ortum ejus intellexerunt, et venientes in sanctam Bethlehem adoraverunt puerum, stella desuper ostendente, sicut et illi Jerusalem venientes dixerunt. Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum. Ad confusionem Judaeorum, ut nativitatem Christi a gentibus discerent, oritur stella in Oriente, quam futuram, Balaam, cujus successores erant, vaticinio noverant, sicut in Numeris legitur. Ait enim inter caetera sic: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel. Idcirco autem magi apud Israel praecipue natum regem requirunt, quia per Balaam de Israel nasciturum eum audierunt. Nova enim stella novum adventasse hominem revelabat. Quibus vero radiis, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Qͥd enim tam cecum. qͥd tam lucis alienũ. qũã
illi sacerdotes & scrihȩ israhelitarũ fuerunt: qͥ ꝑcun¬
ctantib magis & herode querente ubi xp̃c scđm scͥo
turarũ testimoniũ nasceret᷑. hoc responderunt de
ꝓpħico eloquio. quod indicabat stella de celo:
Quȩ utiq potuerat magos ierosolimis p̃termissis.
usq ad cunabula pueri. sic̃ postmodũ fecit. sua
significatione ꝑducere: nͥ ad confutandã iudioꝵ
duritiam ꝑtinuissȩt. ut ñ solũ ductu syderis.
s etiam ipsoꝵ ꝓfessione. in notesceret natiuitas
saluatoris. Nam abherode requisiti: locũ natiuita¬
Et testimoniũ ꝓferunt qͦ bechleem honoranda. na-¬
tiuitate noui ducis ostendit᷑: ut ipsa eorũ scientia
& illis fieret ad testimonium dampnationis: &
nobis ad adiutorium credulitatis.ui.
T unc herodes clam uocatis magis: diligenter
didicit ab eis tempꝰ stellȩ quȩ apparuit eis. Et mit

Expanded text:
Israel. Quid enim tam caecum, quid tam lucis alienum quam Israel. Quid enim tam caecum, quid tam lucis alienum quam illi sacerdotes et Scribae Israelitarum fuerunt? qui percontantibus magis, et Herode quaerente turarum testimonium nasceretur, hoc responderunt de prophetico eloquio, quod indicabat stella de coelo. Quae utique potuerat mages Jerosolymis praetermissis usque ad cunabula pueri sicut postmodum fecit, sua significatione perducere, nisi ad confutandam Judaeorum duritiam pertinuisset ut non solum ductu sideris, sed etiam ipsorum professione innotesceret nativitas Salvatoris. Nam ab Herode requisiti, locum nativitaEt testimonium proferunt quo Bethlehem honoranda nativitate novi ducis ostenditur, ut ipsa eorum scientia et illis fieret ad testimonium damnationis, et nobis ad adjutorium credulitatis. Tunc Herodes clam vocatis magis diligenter didicit ab eis tempus stellae, quae apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑdat reliquias ciuitatis. Et congregans om̃s pͥnci¬
pes sacerdotũ & scribas popłi: sciscitabatur ab eis.
ubi axp̃c nasceretur. In hoc uerbo congregandi: di-¬
ligentiam inquirentis ostendit. Congregauit em̃ cos
ut ꝓbaret utrum legis ꝑitiam haberent: & intesta¬
m̃to diuinitꝰ conscripto cȩlestis regis natiuitatem
potuissent p̃dictã inuenire. Et fortasse ut uideret
utrũ eos tał nuntiꝰ lecos antristes faceret. Xp̃m em̃ cũ
noĩat: qͥa nouit iudeoꝵ more reges oleo ꝑungi.
Et illi dixert̃. In bethleem iude. Sic em̃ scrip¬
tum.ẽ. ꝑpropħam. Et tu bechleem t̾ra uida: neqͥ¬
quã minima. es in pͥncipib iuda. Exte eñi exiet
dux: qui reget popłm meũ isrł. Micheȩ utunt᷑
testimonio: in qͦ arguunt᷑ nimie oblimonis: qͦd
ñ hisdẽ uerb̃ quib ꝓpħa dixerat utunt᷑. Ita eñi
ait ꝓpha. Et tu bethieem effrata: neqͦquã paruula
es inmilib iuda. Ex temͥ egrediet᷑. qͥ sit dñator in

Expanded text:
gans omnes principes sacerdotum et Scribas populi, sciscitabatur ex eis ubi Christus nasceretur. In verbo congregandi diligentiam inquirentis ostendit. Congregavit enim eos ut probaret utrum legis peritiam haberent, et in Testamento divinitus conscripto coelestis regis nativitatem potuissent praedictam invenire, et fortasse ut videret utrum tale ejus nuntium laetos, an tristes faceret. Christum enim eum nominat, quia novit Judaeorum more reges oleo perungi. At illi dixerunt, in Bethlehem Juda. Sic enim scriptum est per prophetam: Et tu Bethlehem terra Juda nequaquam minima es in principibus Juda. Ex te enim exiet dux, qui reget populum meum Israel . Micheae utuntur testimonio in quo arguuntur nimiae oblivionis, quod non eisdem verbis quibus propheta dixerat, utuntur. Ita enim ait propheta: Et tu Bethlehem Ephrata nequaquam parvula es in millibus Juda. Ex te mihi egredietur qui sit dominator in
Abbreviated transcription (Latin):
mortua caro putrefiat. Alortuã uͦ carnẽ putresetre ũ
hoc mortale corpꝰ fluxui lipcurie deseruire. Myrrã
gͦ dõ offerimꝰ: qͣndo hoc mortale corpꝰ. a lipcurie po¬
tredine ꝑ condim̃tum continentie custodimus:¬
amꝰ. Mystice aut̃ tres magi significant gentilẽ popła
ex trib filiĩs noe ꝓcreatũ: & ã trib partib orb̾ ad
xp̃i fidem uenientẽ. Stella quidẽ ꝓpħicũ sermonẽ
significat: ueracit̾ dñi natiuitatẽ demonstrant̃.
Herodes uͦ typũ tenet diaboli: qͥ cognita saluatoris
natiuitate. ꝑsequit᷑ illũ. m̃bris eiꝰ temporalẽ p̃paras
mortẽ. Aquo magi ꝑgunt. cũ ab idolatria gentes

Expanded text:
tuam vero carnem putrescere, est hoc mortale corpus fluxui luxuriae deservire. Myrrham ergo Deo offerimus, quando hoc mortale corpus a luxuriae putredine per condimentum continentiae custodimus. Mystice autem tres magi significant Gentilem populum ex tribus filiis Noe procreatum, et a tribus partibus orbis ad Christi fidem venientem. Stella quidem propheticum sermonem significat veraciter Domini nativitatem demonstrantem. Herodes vero typum tenet diaboli, qui cognita Salvatoris nativitate persequitur illum, membris ejus temporalem praeparans mortem. A quo magi
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur. Et uotauit nom̃ eius iħm. Hon quod
statim post partũ ei nomen hoc imposuerit id. ẽ.
nĩm: licet hoc ante conceptũ eiꝰ. de eo anglica siue
ꝓpħica p̃dicerent oracula: s sic̃ luicas in euangłio
suo euident᷑ insinuat. certũ temporis terminũ deno¬
tans. scd̾m id qͦd in lege p̃ceptũ. ẽ. Postqͣm inqͥt
consũmati st̃ dies octo ut curũcideret᷑ ꝓuer. uo

Expanded text:
Sequitur: Et vocavit nomen ejus Jesum. Non quod Sequitur: Et vocavit nomen ejus Jesum. Non quod statim post partum ei nomen hoc imposuerit, id est, Jesum, licet hoc ante conceptum ejus angelica sive prophetica praedicerent oracula; sed, sicut Lucas in Evangelio suo evidenter insinuat, certum temporis terminum denotans, secundum id quod in lege praeceptum est. Postquam, inquit, consummati sunt dies octo, ut circ
Abbreviated transcription (Latin):
tempore nascendo p̃cesserunt. dignitate p̃gredit᷑.
Siquidẽ possunt illicũ ioħe ueratissime testari:
qͥa qͥ post nos uenit ante nos factꝰ. c̃. Id. ẽ. pͦꝰnos
quidẽ in mundo genitꝰ. s merito uirtutis & reg¬
ni. pͥmogenitus om̃ium nr̃m iure uocatꝰ. Q &
i ipsa diuina natiuitate ñ in conuenienter potest
primogenitus ditr: quia prinsqua crraturã faciendo
gigneret aliquã. coȩternũ sibi pater genuit filium.
Priꝰquam uerbo ueritatis adoptionis sibi filiosre¬
dim̃do gigneret aliquos: coeternũ sibi pat̾ ȩternus
genuit uerbũ. Unde ipsum uerbum ipse filiꝰdi uide¬
licet uirtus & sapientia: loquit᷑. Ego ex ore altissi¬
mi ꝓdiui: primogenita ante omnẽ creaturam.
Peꝑit gͦ maria filium suũ primogenitũ: i. ẽ suȩ
substantiȩ filiũ. Peꝑit eũ: qui & ante om̃em crra¬
turã d̾s de deo natus erat. & in ea qua ciratus. ẽ.
humanitate. onĩem merito ciraturam p̾ibat.

Expanded text:
tempora nascendo praecesserunt, dignitate praegreditur. tempora nascendo praecesserunt, dignitate praegreditur. Siquidem possunt illi cum Joanne veracissime testari: Quia qui post nos venit, ante nos factus est, id est, post nos quidem in mundo genitus est, sed merito virtutis et regni primogenitus omnium nostrum jure vocatur. Qui et in ipsa divina nativitate non inconvenienter potest primogenitus dici, quia priusquam creaturam faciendo gigneret aliquam, coaeternum sibi Pater genuit Filium; priusquam verbo veritatis adoptionis sibi filios redimendo gigneret aliquos, coaeternum sibi Pater aeternus genuit Verbum. Unde ipsum Verbum, ipse filius, Dei videlicet virtus et Sapientia, loquitur: Ego ex ore altissimi prodivi, primogenita ante omnem creaturam . Peperit ergo Maria filium suum primogenitum, id est, suae substantiae filium. Peperit eum qui et ante omnem creaturam Deus de Deo natus erat, et in ea qua creatus est humanitate omnem merito creaturam praeibat.
Abbreviated transcription (Latin):
mogeniti ñ uxta hcreticoꝵ opinationẽ soli sunt qͦs
fr̃s sequunt᷑ alii: s nixta auctoritatẽ scripturarũ
om̃s qͥ primi uuluã aꝑiunt. siue fr̃s eos aliqui. seu
nulli sequant᷑. At tam̃ dñs spetiali ratione potest
pͥmogenitꝰ dictus intelligi: nicta hoc qͦd inapoca¬
lipsi dicit de illo ioħes. Qui. ẽ. testis fidelis pͥmoge¬
nitus mortuorũ: & pͥnceps regũ t̾rȩ. Et apłs pau¬
lus. Nam qͦs p̾sciuit & p̃destinauit conformes fie-¬
ri imaginis filii sur: ut sit ipse pͥmogenitus in
multis fr̃ib. Primogenitꝰ qͥppe mortuoꝵ uocat᷑.
qͥa post multos licet fr̃s incarnatus: pͥmꝰ om̃ium
surrexit a mortuis: & uiã de morte credentib uitȩ
cxlestis aꝑuit. Prmogenitꝰ. ẽ. in multis fr̃ĩb: qͥa
quotiͦt receꝑunt eũ: dedit eis potestatẽ filios d̃ĩ
sieri. Quoꝵ recte pͥmogenitꝰ appellat᷑: quia om̃s
adoptionis filios. etiã & illos qͥ incarnationis eꝰ

Expanded text:
mogeniti non juxta haereticorum opinationem soli sint quos mogeniti non juxta haereticorum opinationem soli sint quos fratres sequuntur alii, sed juxomnes qui primi vulvam aperiunt, sive fratres eos aliqui, seu nulli sequantur. Attamen Dominus speciali ratione potest primogenitus dictus intelligi, juxta hoc quod in Apocalypsi dicit de illo Joannes: Qui est testis fidelis, Primogenitus mortuorum, et princeps regum terrae. Et apostolus Paulus: Nam quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Primogenitus quippe mortuorum vocatur, quia post multos licet fratres incarnatus, primus omnium surrexit a mortuis, et viam de morte credentibus vitae coelestis aperuit. Primogenitus in multis fratribus, quia quotquot receperunt eum, dedit einitus appellatur, quia omnes adoptionis filios etiam et illos qui incarnationis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
peꝑit filiũ suum. Cognoscit᷑ itaq maria pͦ par¬
tum: id. ẽ. transit in coniugis nom̃. Cognoscit᷑¬
b. cnim ñ admiscetur. Neio itaq intelligendũ putet: qͥ si
post natum filiũ eam ioseph cognouerit. ut heluidiani
puerĩssime opinantur: qͥ dicunt inde ortos. eẽ. eos qͦs
fr̃s dñi scͥptura appellat assumentes hoc in adiuto¬
riũ sui erroris. qͦd primogenitꝰ nuncupat᷑ dñf. sed
quod catholica pictas docet. sentiendũ. ẽ. parentes
nr̃i saluatoris intemerata fuisse semꝑ uirginitate
rum more nuncupari: atq ob id euangelistã an
post natũ filiũ dĩ eã cognouerit. dicere ñ curasse:
quia nulli de hoc ambigendũ putauerit. Et reuera
nulli ambigendũ. ẽ. qͦd iusti coniuges. quib in uir-¬
ginitatis castimonia ꝑmanentib dĩ filiũ nascism¬
gulari grã datũ. ẽ. nullatenꝰ ex eo castitatis iura te-¬
merare: & templũ dĩ sacroscm̃ suȩ seminȩ corruptio¬
nis attaminare potuerint. Notandũ qͦq ẽ. qͦd pri¬

Expanded text:
 suum. Cognoscitur itaque Maria post partum, id est, transit in conjugis nomen; cognoscitur autem, non admiscetur. Nemo itaque intelligendum putet, quasi post natum filium eam Joseph cognoverit, ut Helvidiani perversissime opinantur. Qui dicunt inde ortos esse eos quos fratres Domini Scriptura appellat, assumentes hoc in adjutorium sui erroris, quod primogenitus nuncupatur Dominus; sed, quod catholica pietas docet, sentiendum est parentes nostri Salvatoris intemerata fuisse semper virginitate rum more nuncupari. Atque ob id evangelistam, an post natum Filium Dei eam cognoverit dicere non curasse, quia nulli de hoc ambigendum putaverit. Et revera nulli ambigendum est, quod justi conjuges, quibus in virginitatis castimonia permanentibus Dei Filium nasci singulari gratia datum est, nullatenus ex eo castitatis jura temerare, et templum Dei sacrosanctum suae semine corruptionis attaminare potuerint. Notandum quoque est quod pri
Abbreviated transcription (Latin):
uerã cunctis terris atq unitatẽ religionis obtulit:
in ipso iste & pacis signũ p̃ferret. & potestatis nom̃
assumeret: Qa gͦ his tẽporib solis eclipsis facta
ẽ. & fames ualida in romano imꝑio: solis iusticiȩ
& panis uitȩ testatur. aduentũ. Et merito tr̃ sol
mundanꝰ defectionẽ patit᷑ & penuria corporei

Expanded text:
veram cunctis terris atque unitatem religionis obtulit, veram cunctis terris atque unitatem religionis obtulit, in ipso iste et pacis signum praeferret, et potestatis nomen assumeret? Quod ergo his temporibus solis eclipsis facta est et fames valida in Romano imperio, solis justitiae et panis vitae testatur adventum. Et merito tunc sol mundanus defectionem pat