comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ praisisidibus toe gu mexpedicoe sree as phiao facioñ
meliores loni duces pribluo c̾tariuẽ nucp insi ꝯxocrsions
aut mĩma uccitate confligũt magna disposicio e hostẽ fame
ħ pars militie usũ exercitui armorũ gñe equorũ nobilitate
profocerit Ex libris nichil arbitror colligendũ Cũ pñs doct᷑ua
sufficiat quo genere depugnaturꝰ sis nesciat̃ nostes ne aliqͥdꝰ

Expanded text:
 faciunt meliores. Boni duces publico certamine numquam nisi ex occasione aut nimia necessitate confligunt. Magna dispositio est hostem fame sed cum haec pars militiae usu exercitii, armorum genere, equorum nobilitate profecerit, ex libris nihil arbitror colligendum, cum praesens doctrina  Quo genere depugnaturus sis nesciant hostes, ne aliquibus
Abbreviated transcription (Latin):
itinere destinata fuerat suꝑueniens oppͥmt ignorã ͤ Mlũ
cũ abhoste discediũ si ꝑ sluas ituri sunt p̃mittũt qui au¬
gusta nel abiupta occupent loca ne ibidẽ paciãtur ĩsidias
Et rurfũ pꝰ se p̃tisis arboribus uias clandiũ quas concedos
uocent ut adu̾sarys facultatẽ adimiat ꝑsequendi Et pene

Expanded text:
itinere destinata fuerat superveniens opprimit ignorantes. Multi, itinere destinata fuerat superveniens opprimit ignorantes. Multi, cum ab hoste discedunt, si per silvas ituri sunt, praemittunt qui angusta vel abrupta occupent loca, ne ibidem patiantur insidias; et rursus post se praecisis arboribus vias claudunt, quas concaedes vocant, ut adversariis facultatem adimant pe
Abbreviated transcription (Latin):
qutibus cibuys qui insubsessa fuerint nel qui aũ suꝑaueris¬
e obseluetur
ruot tempies ẽ quo opotuue collocantur insidie quia
aduersũ fugientes maior audacia ⁊ mior cura est
Ecessario aut̃ amplior secuitas g̃uiꝰ solet hrẽ discrunẽ in¬
pͣtis cibũ capientibus ĩ itiuere lassis equos suos pascẽtibus
at nichil tale suspicãtibus suꝑuentꝰ adcolẽ fiori quod ⁊̃ nob
uitandũ ẽ Et hosti ĩ eꝯmoĩ occafionibus ꝑuicies inferenda hͦ
enĩ casu obp̃ssis ul uirtus pt̃̾ nec multitudo prodesse qr in
insidias ⁊ subfessas passus ẽ culpã suã nõ pĩ accasare qr¬
insequidtur ualida mag̃ occulte ꝑ alia nultit᷑ loca ubi ad
agnẽ in inritoꝵ ꝑ uenerint equites temptãt leuiter ati dis¬
cedunt Ille credit quid ꝙ insidiarũ fuerat p̃terisse ⁊ siue
cura xesoluit᷑ adnegligentiã Tũi illa maꝙ̃ que fecreto ĩ¬

Expanded text:
quentibus ab his qui in subsessa fuerint vel qui ante se paraverinquentibus ab his qui in subsessa fuerint vel qui ante se paraverint obvietur. Hoc tempus est quo oportune collocantur insidiae, quia adversus fugientes maior audacia et minor cura est. Necessario autem amplior securitas gravius solet habere discrimen. Imparatis, cibum capientibus, in itinere lassis, equos suos pascentibus ac nihil tale suspicantibus, superventus adsolent fieri, quod et nobis vitandum est et hosti in eiusmodi occasionibus pernicies inferenda. Hoc enim casu oppressis nec virtus potest nec multitudo prodesse. Qui in insidias subsessas passus est, culpam suam non potest excusare, qinsequuntur, valida manus occulte per alia mittitur loca; ubi ad agmen inimicorum pervenerint equites, temptant leviter atque discedunt; ille credit quicquid insidiarum fuerat praeterisse et sine cura resolvitur ad neglegentiam; tunc illa manus quae secreto
Abbreviated transcription (Latin):
ntnide pe uestian ueridero quia delmas ⁊̃ ire conflitro
s recedant arte aliqua se iõ renocad ut ad oportumorẽ locũ
mutetur hostis aut faciliꝰ suꝑetur Aut certe insequtibꝰ
aduerscreys secietiores coulocẽt᷑ insidie Nam ad fugã parati
funt qui ducẽ suũ senciũt desperare Illud quoq uitandũ ẽ
ne hostes te recedere senciãt ⁊̃ statim ĩ ruat ꝓptea pleriq
aũ pedites suos equites posuenũ ut difarerẽte adu̾sarios
uidere nõ siuerẽt ¶yadmodũ pedites abscedebãt retroq¬
reuocabãt ingͣdu suo manẽtibus reliquis quos sensim pgea
cessumq adillos ingebant quos fubduxerat̾ pͥmũ aliqũt
exploratis itiueribus noctu cũ exercitu recedebat ut hostes
die orta cũ intellexissent ne posse comphendere p̃cedentss
nocaretur exelaitus Et si hostes insequi uoluissent a leui
armatura q̃ ante occupanerũ locũ additis equitibꝰ funde¬
bantur Nichil eni ꝑiculosiꝰ estimãt quã si nicõsulte inse¬

Expanded text:
nt ideo te recedere quia declinas inire conflictum, sed credant arte aliqua se ideo revocari ut ad oportuniorem locum invitetur hostis ac facilius superetur aut certe insequentibus adversariis secretiores collocentur insidiae; nam ad fugam parati sunt qui ducem suum sentiunt desperare.Illud quoque vitandum est, ne hostes te recedere sentiant et statim inruant. Propterea plerique ante pedites suos equites posuerunt, ut discurrentes adversarios videre non sinerent quemadmodum pedites abscedebant. Itrevocabant, in gradu suo manentibus reliquis, quos sensim postea cessimque ad illos iungebant quos subduxerant primum. Aliquanti exploratis itineribus nocte cum exercitu recedebant, ut hostes die orta cum intellexissent non possent comprehendere praecedentes. totus revocaretur exercitus, et si hostes insequi voluissent, a levi armatura, quae ante occupaverat locum, additis equitibus fundebantur. Nihil enim periculosius existimant quam si inconsulte inse
Abbreviated transcription (Latin):
tamus Contra te enĩ esse mapit si interis qd fecit ille ꝓese¬
hostẽ domas quĩ pcelio iniquo amplis solet fortũa ꝓtahaer
lrese ̃ qm̃ untus nula consilia nelioã sunt qũi illu q̃ gocuuꝰo¬
nouasaa aũꝙ faicias orcasiõz inbello Ampliꝯ sole hauarre
qm̃i uirtus ⁊ rollitandis suscipiendis q hostibus s cũ fida uer̃ant
magna fiducia ẽ qr eduersariũ ampliꝰ feangũ tũslade p̃¬

Expanded text:
camus; contra te enim esse incipit si imiteris quod fecit ille camus; contra te enim esse incipit si imiteris quod fecit ille hostem domare quam proelio, in quo amplius solet fortuna potestatis habere quam virtus. Nulla consilia meliora sunt nisi illa quuam facias. Occasio in bello amplius solet iuvare quam virtus. In sollicitandis suscipiendisque hostibus, si cum fide veniant, magna fiducia est, quia adversarium amplius frangunt
Abbreviated transcription (Latin):
uiribus interiunt Nuc̃quĩ exultantibus maiꝰ solet euenare
discrimẽ qui cũ exsuperata ferocia inforundinẽ quintatur
S quitũq euentꝰ sunt colligendi sunt suꝑstites belli exi¬
gendi adhortatõibus congnus ẜ armorũ instaueatõe refouẽdi
Tunt noui dilectũ noua querũtur auxilia Et quod amplis
prodest occirpatis occasionibus in ipõs uictores ꝑ occultas in¬
nidias impeta faciendi ac sic audaciã reꝑandã Nec sic opotiũ¬
tas desit tũ profelicitate suꝑbius ⁊incancis mentes offerantue
Iiane Si quis hũc casũ utturuõ putat cogitet euẽtus onã
prelioꝵ nuꝰ mitia contͣ illos magis fuisse quibꝰ uictorã debebat᷑
Regnle bellatorũ guales¬
L quos tibi prodest adueesariũ noceat qd illĩ adinuatibi
semper officiat Nuc̃ꝙ gͦ adilluis arbitrud̃ aliquid facere
aut dissimulate debemus sed id rolũ agere quod uobis utile indi¬

Expanded text:
viribus interemit. Numquam exultantibus maius solet evenire viribus interemit. Numquam exultantibus maius solet evenire discrimen quam cum ex subita ferocia in formidinem commutantur. Sed quocumque eventu colligendi sunt superstites bello, erigendi adhortationibus congruis et armorum instauratione refovendi. Tunc novi dilectus, nova quaeruntur auxilia, et, quod amplius prodest, captatis occasionibus in ipsos victores per occultas insidias impetus faciendus ac sic audacia reparanda. Nec oportunitas defit, cum pro felicitate superbius et incautius mentes efferantur humanae. Si quis hunc casum ultimum putat, cogitet eventus omnium proeliorum inter initia contra illos magis fuisse quibus victoria debebatur. XXVI REGVLAE BELLORVM GE quod tibi prodest adversario noceat, quod illum adiuvat tibi semper officiat. Numquam ergo ad illius arbitrium aliquid facere vel dissimulare debemus, sed id solum agere quod nobis utile iudi
Abbreviated transcription (Latin):
i manibus belius opponenda rt
Ciud fieri debeat si uel pars fugerit ul totꝰ exercitis
et tũ possit ib uincere uictoriã ĩ numerabilibu hoc accidit belł
⁊ pro superioi̾bus sunt habiti qui nũme desperarĩ Nam in
simili coudicõe forcior creditur quẽ aduersa nõ frangũ por
g decesis i ostibus spolia capiat qd̵ ips dicũt colligat capũ
prior clamore ac buccinis exultaxe uideatur hac fiducia ita
discessent. qd si aliquo cãsu om̃is in acie fundatur exercitꝰ
ꝑniciosa clades tũ reꝑacõnibus młtis fortuna nõ defuĩt hec
medicina querenda ẽ Dux eego prouida sib ea cantela sbito
d marte confligere ut siquid̃ probau̾it ⁊̃ arte bellorã uł
condicõnis hũane secus accidere absq graui detrimẽto liberet
uictos Nami si uicun colles fuerint qi p̃n terga inimitio Si
ceteris abstedentibus fortissum restiterint se suosq feruabat
frequter iam fusa acies dispersos ac passun seqũtes reꝑat

Expanded text:
manibus beluis opponenda. XXV QVID FIERI DEBEAT SI VEL PARS FVGERIT VEL TOTVS EXERCITVS m sibi possit vindicare victoriam. Innumerabilibus hoc accidit bellis, et pro superioribus sunt habiti qui minime desperarunt; nam in simili condicione fortior creditur quem adversa non frangunt. Prior ergo de caesis hostibus spolia capiat, quod ipsi dicunt, colligat campum, prior clamore ac bucinis exultare videatur. Hac fiducia ita  omni parte discesserit. Quod si aliquo casu omnis in acie fundatur exercitus, perniciosa clades; tamen reparationis multis fortuna non defuit, et medicina quaerenda est. Dux ergo providus sub ea cautela publico debet Marte confligere ut si quid pro varietate bellorum vel condicionis humanae secus acciderit absque gravi detrimento liberet victos. Nam si vicini colles fuerint, si post terga munitio, si ceteris abscedentibus fortissimi quique restiterint, se suosque servabunt. Frequenter iam fusa acies dispersos ac passim sequentes reparatis
Abbreviated transcription (Latin):
ipins sibrẽ menfuratur Ciuo cellecto ño nomo dubitar he
umbre detẽpedes noentri altitudinẽ cuunitatis cũ stiatur tãta
ulitudo qñtũ umbee mittat in longũ que adopenguõdas ul
deftndendas urbes auctores bellicare arçũ prodiderit̃ uel
querentiũ netesritatũ usus inrenit ꝓpublica aebiteer utilitat
Dugessi illud ep̃teꝵ q cõmones ut sollertissime caueaius Ne
quando aut poc̾ius ⁊̃ opia mergat aut cibi quibꝰ malis ulla
actu sucrat Ideoq nuera nutrus tanto plirea condenda sũ
qñto stitur clausue tempus mobsidencui ptãte consistere
raronibus abfolutis Naualis belli residua ut oppmror¬
suꝑ ẽ porno Decus artibus ideo panciora dicenda suasteit
iam dinoi panto mari ñ barbaris nacõbus agut terestre ter¬
ramio. Romanꝯ aut ppłus prodecore ⁊ utile meguitnds sure

Expanded text:
mo dubitat ex umbra decempedae inveniri altitudinem civitatis, cum sciatur quanta altitudo quantum umbrae mittat in longum. Quae ad oppugnandas vel defendendas urbes auctores bellicarum artium prodiderunt vel quae recentium necessitatum usus invenit pro publica ut arbitror utilitate digessi, illud iterum iterumque commonens, ut sollertissime caveatur ne quando aut potus inopia emergat aut cibi, quibus malis nulla arte succurritur; ideoque intra muros tanto plura condenda sunt quanto scitur clausurae tempus in obsidentum potestate consistererationibus absolutis navalis belli residua, ut opinor, est portio; de cuius artibus ideo pauciora dicenda sunt quia iam dudum pacato mari cum barbaris nationibus agitur terrestre certamen. Romanus autem populus pro de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ incongressũ ip̃a p̾ma adplica ad alã hostiũ dextrã ĩ qnͣtũ
potes aduecsary dextrã partẽ pelle ⁊ circũ ire festina Quã
aũ aliã exerctus partẽ inqͣ deteriores bellatores hr̃e tenot
sa tua acies elidatur hoc aut̃̾ mõ uno casu utilitꝰ pñgnabit᷑
si adiuersariꝰ inferiorẽ dextrũ cornu habuerit ⁊ tu longe for¬
ciorẽ sinistrã Ciuarta depugnacio ẽ talis cũ ordinaris
aciẽ aute quadragucta nel quõ quaginta passus qũi adhostẽ
ꝑ uenias nõ sperante eo subito ambas alas tuas matarete
quenit ut exxtroq cori inꝑuiso hostes u̾tas infugã ⁊ celeriꝰ
uictoriã conseq̃rs s hͦ genus certanus licet cito suꝑ et excita¬
tos fortissimos qꝙ produxerit Tamẽ prculosũ ẽ quia mediã
atie suã qui sic diuincatur uudare compellitur Et induas
partes exercitũ seperare Et si p̾mo impetu uictꝰ nõ fuerit

Expanded text:
et in congressu ipsam primam applica ad alam hostium dextram, et quantum et in congressu ipsam primam applica ad alam hostium dextram, et quantum potes adversarii dextram partem pellere et circumire festina; tuam autem aliam exercitus partem, in qua deteriores bellatores habere te nosti, micorum cuneis transversa tua acies elidatur. Hoc autem modo uno casu utiliter pugnabitur, si adversarius infirmiorem dextrum cornum habuerit et tu longe fortiorem sinistrum. Quarta depugnatio talis est. Cum ordinaveris aciem, ante quadringentos vel quintare te convenit, ut ex utroque cornu inprovisos hostes vertas in fugam et celerius victoriam consequaris. Sed hoc genus certaminis, licet cito superet si exercitatos fortissimosque produxerit, tamen periculosum est, quia mediam aciem suam qui sic dimicat nudare compellitur et in duas partes exercitum separare; et si primo impetu victus non fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
optimus ⁊ probatissimis peditibus sinistrã parte̾ illis ad qmi te
nexeris aggrediatis at circũeas ⁊ detendendo at suꝑtuerẽdo
ad hostiũ terga ꝑ uenias ꝙ si semel adu̾sarios exinde pellẽ
ceperis accedentibus tuis moubitatã uictoriã conseq̃ris Et ꝑ
exercitus tui qũi abhoste submoueris socura durabit adsiłi¬
tudiuẽ aut̃ a lictere uel libelli fabrilis acies in hoc dimicãdi
genere ꝯponũtut Quod si tibi prior adu̾sariꝰ hͦ fecerit illos
quoꝵ post aciẽ suꝑ numoranes diximꝰ debere poni tam õtel
qui pedites adsinistrũ tuũ colliges corni Et sic aduersario
resisus magnis uiribus ne arte pellatis Sͣ depugnacio
dextro confligere Nam ꝙͣi mãcus impetꝰ ẽ eorũ aꝑte quorũ
difficultate coꝵs ad greditur hostes qui insinistro dinicãt
cormi quod aꝑcius ut sit explanabo di qũ alam simistrã lõge
habueris meliorẽ Tunc ei fortissim os equites peditesq quige

Expanded text:
itibus sinistram partem illius, ad quam te iunxeris, adgrediaris atque circumeas et detrudendo atque supercurrendo ad hostium terga pervenias. Quod si semel adversarios exinde pellere coeperis, accedentibus tuis indubitatam victoriam consequeris et pars exercitus tui quam ab hoste submoveris secura durabit. Ad similitudinem autem A litterae vel libellae fabrilis acies in hoc dimicandi genere componuntur. Quod si tibi prior adversarius fecerit, illos quos post aciem supernumerarios diximus debere poni, tam equites quam pedites, ad sinistrum tuum colliges cornum, et sic adversario resistes magnis viribus, ne arte pellaris. Tertia depugnatio dextro confligere; nam quasi mancus impetus est eorum et aperte cum difficultate adgrediuntur hostes qui in sinistro dimicant cornu. Quod apertius explanabo. Si quando alam sinistram longe habueris meliorem, tunc ei fortissimos equites peditesque coniunge
Abbreviated transcription (Latin):
insidias qmis occasio ẽ in quas cũ inciderit ĩ mricꝰ recrit
ip̃ẽ ⁊ adiuuat suas Ciui nõ sequit᷑ aduersos semitis louge
ante desinat expeditos ut p̃cedentẽ aduersariũ arceat tñsitu
De coptũq a fronte ⁊ atergo coniludat domientibus noctu
aduersarys Et qui processit pĩ regredi ⁊ qui sequaur qtĩ¬
ius intersit pr̃ subuenire ꝑ frandẽ in trnsfretacõe fluuuꝵ
qui precedit illam partẽ temptat oypmere q̃ p̾ma trissinentꝰ
dũ ueliqui aluueo seꝑantur Cii aut̃ sequit᷑ festinato iti

Expanded text:
insidias, in quas cum inciderit inimicus, recurrit ipse et adiuvat suos; qui vero sequitur aversis semitis longe ante destinat expeditos et praecedentem adversarium arcet a transitu deceptumque a fronte et a tergo concludit. Dormientibus noctu adversariis et qui praecessit potest regredi et qui sequitur, quantumvis intersit, potest supervenire per fraudem. In transfretatione fluviorum qui praecedit illam partem temptat opprimere quae prima transierit dum reliqui alveo separantur; qui autem sequitur festinato it
Abbreviated transcription (Latin):
hmeris atulei urgentes pouerẽt᷑ ferro ne clofone
bellatorẽ tout᷑ se coemẽtẽ possit arp̃hendere p̃tipus
cũ uellites antique aduersũ elifantes ordinanera
uelites aut̾ exrat̃ Iuuenes leui armatura cõpore alace¬
crescente audacia postea collecti plures milites paritꝰ pila hoc
ẽ missilia melephantes cõgerebant eosq uulueribus elidebat̃
Illud additũ est ut funditores cũ fustibalss ⁊ fondis rotondis
lapidibus Destinatos in dos per quos regebantur elephanti
cũ ip̃is turribus afflgen̾t at mactarẽt quo nichil tuciꝰ Iuite¬
intur Pretea uenientibus belius qiͣ ĩ iupisset aciẽ spacũ i
lites dabant q̃ cũ in agnien mediũ prenissent crecũfusis rudiq
armatoꝵ globis cũ ingr̃is at uolueribus capiebantur illese Caro¬
balistas aliqnͣtid maiores Hoe enĩ longius uehemenciꝰ sticłã
tũ cõnͣ eos ⁊̃ firimiꝰ prefigitur ferꝵs ut in magius corpoio¬
⁊ maiora sinit roluera aduersũ elefan plura exã ⁊ machi

Expanded text:
gentes ponerentur e ferro, ne elephas bellatorem contra se venientem posset apprehendere; precipue tamen velites, antiqui adversum elephantes ordinaverunt. Velites autem erant iuvenes levi armatura, corpore alaccrescente audacia, postea collecti plures milites, pariter pila, hoc est missilia in elephantes congerebant, eosque vulneribus elidebant. Illud additum est, ut funditores cum fundibulis et fundis, rotundis lapidibus destinatis, hos per quos regebantur elephanti, cum ipsis turribus affligerent, atque mactarent, quo nihil tutius invenitur. Preterea venientibus bellvis, quasi irrupissent aciem, sptes dabant; quae cum in agmen medium pervenissent circumfusis undique armatorum globis cum magistris absque vulneribus capiebantur inlaesae. Carroballistas aliquanto maiores—hae enim longius et vehementius spicula dtamen contra eas et firmius praefigitur ferrum, ut in magnis corporibus maior
Abbreviated transcription (Latin):
q̃r̃a ꝯñr tu rotiorã teega defendant sy ⁊ mangllor pi
ex utans foctissimos collocent quia d ipetꝰ amplior fieo
consireuit Itm̃ aducesũ cuneũ hostũ cectis resistit nodis
Cmreg dicit᷑ multitudo peditũ q̃ ucti ad acie pͥmo angustie
De ma lacior procedet ⁊ aduersaxiore ordines eñpit qũ
apluitus in unulotĩ tela mittũt᷑ quã res mlites norenae
nau e lecissimus militibus in unũ confertis ordo ꝯporil¬
⁊ illũ tunet᷑ exmpit at exutraꝙ parte concludit Eauo fito
ante fronte opponii  hostibus ut turbatu acies ueporer Elo¬

Expanded text:
rsi tui sociorum terga defendant; sed in angulo ipsius extremitatis fortissimi collocentur, quia ibi impetus amplior fieri consuevit.Item adversus cuneum hostium certis resistitur modis. Cuneus dicitur multitudo peditum quae iuncta cum acie primo angustior deinde latior procedit et adversariorum ordines rumpit, quia a pluribus inNam ex lectissimis militibus in unum consertis ordo coet illum cuneum excipit atque ex utraque parte concludit, quo facto ante frontem opponitur hostibus ut turbata acies reparetur. Glo
Abbreviated transcription (Latin):
species rehemenor iurenitur Scorpiones dicebant q̃s nũ
mamibalistas uocant p̃ sic nũccupati qd puis subtilibus ꝑspi¬
culis inferas mortẽ fuscibalos arcubalistas et fundas diseabere
fupfluo puto q̃ p̃fens usus aguostit daxis t̃ grauioribus ꝑ
omagad destinatis nõ solũ oqui elidunt᷑ ⁊ lionnĩes ẜ eriã ⁊̃ hostũ
machinamta franguntur
Duersũ arietes etiã uel faltes sunt plura ccemedia aligũt
centones ⁊ culcitas fim̃ibus calant Et illis orponis̃ lotis
⁊ addir anes ut mmipetꝰ machine ma molli oro factus nõ destruat
muũ aly laquos captos arietes ꝑ multitudinẽ horiuidde ruio
m obliqͥn tehuõ Et nõ ipis̃ testudinibus euertiũ plures ĩ mod
forfiris dentatõ fumibus iuligant fedeũ que lupud uocat̃ adphẽũ¬

Expanded text:
species vehementior invenitur. Scorpiones dicebant quas nunc species vehementior invenitur. Scorpiones dicebant quas nunc manuballistas vocant, ideo sic nuncupati quod parvis subtilibusque spiculis inferant mortem. Fustibalos arcuballistas et fundas describere superfluum puto, quae praesens usus agnoscit. Saxis tamen gravioribus per onagrum destinatis non solum equi eliduntur et homines sed etiam hostium machinamenta franguntur. XXIII Adversum arietes etiam vel falces sunt plura remedia.Aliquanti centones et culcitas funibus calant et illis opponunt locis quae caedit aries, ut impetus machinae materia molliore fractus non destruat murum. Alii laqueis captos arietes per multitudinem hominum de muro in obliquum trahunt et cum ipsis testudinibus evertunt. Plures in modum forficis dentatum funibus inligant ferrum, quem lupum vocant, appre
Abbreviated transcription (Latin):
uadut̃ Exost dicitur pons quẽ superiꝰ exposuuiuꝰ qui de tr.
in murũ repente ꝑtruditur Callenone dici᷑ quociens unat᷑bos
interrã p̃alta defigitur Cui ĩ sumo uertite alia tnͣsuersa
tbes longior quid̃ S dimensa medietate ipiũs quectitur Eo
libramto ut si unũ caput depresseris aliud exgatur In uno
ergo capite g cratibus siue tabulatis contextue machina
inqua parati collocãtur armati Tunc ꝑfues attracto dep̃¬
eque tormenta dofenditur murus
Duersũ ħ obsessos defendere consuenerĩ baliste onagri
Scorpiones. arcubaliste suscibali sagictary funde Salista
qfñto maior fuerit. tanto spicula longius miltit q̃ uxta artẽ
mechanicã temperetur ⁊ abexercitatis homibus qui mensiruꝰ eiꝯ
añ colligerent drrigatur penetrat quodeũq ꝓcusserit Ouageri
aĩ dirigit lapides ẜ pro nenuoꝵ crassitudine ⁊ megnitudine
sax otii pondera iaculatur nami qͣnto amplior fuerit tanto m̃s
sayxa fiamĩs more contorqt̃ lyys duobus gu̾ibus nulla temẽtore

Expanded text:
perius exposuimus, qui de turri in murum repente protruditur. Tollenon dicitur, quoties una trabes in terra prealta defigitur, cui in summo vertice alia transversa trabes longior quidem, sed medietate ipsius connectitur, eo libramento, ut si unum caput depresseris, aliud erigatur. In uno ergo capite, cratibus sive tabulatis contexitur machina, in qua pauci collocantur armati, tunc per funes uno attracto, deprPER QVAE TORMENTA DEFENDITVR MVRVS Adversum haec obsessos defendere consueverunt ballistae onagri scorpiones arcuballistae fustibali sagittarii fundae. Ballista quanto maior fuerit, tanto spicula longius mittit; quae si iuxta artem mechanicam temperetur et ab exercitatis hominibus qui mensuram eius ante collegerint dirigatur, penetrat quaecumque percusserit. Onager autem dirigit lapides, sed pro nervorum crassitudine et magnitudine saxorum pondera iaculatur; nam quanto amplior fuerit, tanto maiora saxa fulminis more contorquet. His duobus generibus nulla tormentorum
Abbreviated transcription (Latin):
dolis hostiũ resistatur ĩ acie exeptis suꝑ ueniẽtibus nel inq̃s¬
onbus repentuus ex occasione quã mnap̃ dux exercitatꝰ adittit¬
Nam ĩ itieribus iã fatigatis in fluminũ tũsgressionũ dimẜ
impaludibus occupat ĩ iugis monciũ laborantibus ĩ campis
exꝑb̃s at securis In mansione dormientibus oportinũ p̃lut̾
semꝑ infertur cũ alys negoces occupantur hostes p̾us int̾iamã᷑
qmͣ pp̃arare se possent ¶uod si cante sunt aduscrey Et inisi¬
diertũ nulla sit copia Tunc adiqro puites scientes uidentes
equa condicioe pugnatire Cũ ars belli nõ mud̃ irhos apto con¬
palatn qm moctulus frandibus adueuat eruditos Canendĩ
uel maxie ne ab ala cormuios sinistro qued seyiꝰ eneras q¬

Expanded text:
DOLIS HOSTIVM RESISTATVR IN ACIE Exceptis superventibus vel incursionibus repentinis ex occasione, quam numquam dux exercitatus amittit—nam in itineribus iam fatigatis, in fluminum transgressione divisis, in paludibus occupatis, in iugis montium laborantibus, in campis sparsis atque securis, in mansione dormientibus, oportunum proelium semper infertur, cum aliis negotiis occupati hostes prius interimantur quam praeparare se possint; quod si cauti sint adversarii et insidiarum nulla sit copia, tunc adversus praesentes scientes videntes aequa condicione pugnatur. Tamen ars belli non minus in hoc aperto conflictu quam in occultis fraudibus adiuvat eruditos. Cavendum vel maxime ne ab ala cornuque sinistro, quod saepius
Abbreviated transcription (Latin):
quici exarbitrio tuo potes facere qd tibi utile iudicas cũ ullꝰ
obsistit De inde ⁊ tuis auges confidenciã ⁊ aduersurxs fiduciã
muinus quia farciores uidentur qui ꝓuocare nõ dubitãt
Inmnci aut incipiut forundaere quia uidentur d̃ se acies

Expanded text:
quia ex arbitrio tuo potes facere quod tibi utile iudicas cum nullus quia ex arbitrio tuo potes facere quod tibi utile iudicas cum nullus obsistit; deinde et tuis auges confidentiam et adversariis fiduciam minuis, quia fortiores videntur qui provocare non dubitant, inimici autem inci
Abbreviated transcription (Latin):
Ux qui p̃cipuã sustinet p̃t̃ate. intꝰ equites ⁊ pedites ĩ ꝑte
dextra scare ꝯsueuerat Hic etũ locus ẽ inquo tota acies
consistit ut et consilio regere ⁊ auc̃te tã equites ꝙ̃q pedites
adpugnã possit hortari Hic de equitibus suꝑ mimerarys nuxtꝭ
peditibus expoditis suꝑ adu̾sario ⁊ sinistrũ coruu qui cont᷑ ipm̃
⁊ bene armotos de illis suꝑfluis secũ lnc̃e dt̃ Exquibꝰ aut
ip̃ẽ cuneũ friãt ⁊ hostũ aciẽ rũpat aut si adu̾sary cuueũ fe¬
pars difficilior ẽ ⁊ uelut manca in acie consistit Iõq creca
f bonos equites suꝑ mmeraiõs ⁊ uelocissimos pedites hrẽ dẽ
De quibꝰ siistrũ corni semꝑ extendat ne crrcũuedatur abhostib
Clamoral quẽ barritũ uocat p̾us nõ dẽ attolli qũi acies
utraq se uiuxenit Imperitorã enĩ uel ignauor ẽ uociferar.
de longe Cum hostes magis tereatur si cũ telorũ ictu clamoꝵ
horor accessit Semꝑ aut̃ studere debes ut prior instrues acĩẽ

Expanded text:
cipuam sustinet potestatem inter equites et pedites in parte dextra stare consuevit. Hic enim locus est in quo tota acies er utrosque consistit ut et consilio regere et auctoritate tam equites quam pedites ad pugnam possit hortari. Hic de equitibus supernumerariis mixtis peditibus expeditis adversariorum sinistrum cornum, qui contra ipsum et bene armatos de illis superfluis secum habere debet ex quibus aut ipse cuneum faciat et aciem hostium rumpat aut si adversarii cuneum fesinistra pars difficilior est et velut manca in acie consistit. Hic circa se bonos equites supernumerarios et velocissimos pedites habere debet de quibus sinistrum cornum semper extendat, ne circumveniatur ab hostibus. Clamor autem quem barritum vocant prius non debet attolli quam acies utraque se iunxerit; imperitorum enim vel ignavorum est vociferari de longe, cum hostes magis terreantur si cum telorum ictu clamoris horror accesserit. Semper autem studere debes ut prior instruas aciem,
Abbreviated transcription (Latin):
aby cont alios dinucat̃ meliꝰ Et qui fociores uierã. abinf¬
rioibus sepe uicĩtur ꝙ si equites imꝑates moes uoeter¬
iuscis miscendi sunt quos explicatos uelites morãboi quofatõ
qmuos fornsstu equites hostũ aduenerã tũ aduersũ muxtũ
aguen paies esse uõ pm Et mõ uñ hĩ remediñ oreia
duces reers neuesiũ ut asuescere farerc̃ Iuuenos trelos
egcegre EEt miꝰ binos equites singlos ex hys pedites conlocuies
tũ lemioribus scutis gladys at misselibus
Es optina ratio ẽ ⁊ ad onctoriã plud̾inũ confert ut lectis

Expanded text:
alii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ab infalii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ab inferioribus saepe viiisdem miscendi sunt, quos explicatos velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi equites hostium venerint, tamen adversum mixtum agmen pares esse non possunt. Unum hoc remedium omnes duces veteres invenerunt, ut assuescere facerent iuvenes currentes egregie et inter binos equites singulos ex his pedites collocarent, cum levioribus scutis, gladiis, atque missilibus. Sed optima ratio est et ad victoriam plurimum confert, ut lectis
Abbreviated transcription (Latin):
xx nułia sine xxx milia peditũ fueriunt iuxta menfire po¬
difi siue aliqua dubitacioe dfficultatis poterũ ordinari
Nec dux fallaus cũ friat qui locus qũto caꝑe possit a̾matos
Dicut̾ se angristior locus sit ⁊ multitudo sufficiat enã ande nouẽ¬
⁊ amplius acies ordinaro Magis eñ expedit ut couberi pus¬
nent qmͣ longius seperat Nam si iniiũ fueet aces te¬
nuata cito ab aduerscreos faã imp̾ssione xnmpit Et nillũ
postra pĩ esso romediũ Qui aut̃ mumm indextes corum qual
simistro qui ⁊̃ medio debeant ordinad ul uspn digruntates cor
seruant exmore nel certe ꝓ qualitate hostiũ cõnuutatur
aũt nel qui uosicas nõ habent longus enagentire ⁊ sor ioib
namqr equitibus proteganda sum latera ⁊ aueloibus dalr
expeditis hosturo coruua fuꝑfindenda at turebanda sune dcire
dux dt̃ cont̃ quos deũgos hoc ẽ globos hostur quos cerutee
dpoleat pom nam uestio qua occulta rõe ynuo pene dioa

Expanded text:
 triginta milia peditum fuerint, iuxta mensurae podismum sine aliqua difficultate poterunt ordinari, nec dux fallitur, cum sciat qui locus quantos capere possit armatos. Dicunt, si angustior locus sit vel multitudo sufficiat, etiam in deno vel amplius acies ordinari. Magis enim expedit ut conferti pugnent quam longius separati; nam si nimium fuerit acies tenuata, cito ab adversariis facta impressione perrumpitur et nullum postea potest esse remedium. Qui autem numeri in dextro cornu, qui in sinistro, qui in medio debeant ordinari, vel iuxta dignitates eorum servatur ex more vel certe pro qualitate hostium commutatur. as non habent longius evagentur. A fortioribus namque equitibus peditum protegenda sunt latera et a velocioribus atque expeditis hostium cornua superfundenda atque turbanda. Scire dux debet contra quos drungos, hoc est globos, hostium quos equites oporteat poni; nam nescioqua occulta ratione, immo paene divina,
Abbreviated transcription (Latin):
fmas dutenda sit serra amut̃ ex hrabundantibus dine. Nai
. dilao sue oedmatt̃ militẽ tusfereo cepis unuie̾o tuebabis¬
si globus hostiũ sepetatꝰ & alã suã ut partẽ aliquã urgere
ceꝑit nsi suꝑfluos haeas quos creca globũ possis opponere
siue pedites sine equites de acie tuleris dũ aliqͣ uis defender
aliqua ꝑiculosius demudabis ꝙ si bellatorũ tibi copia nõ habũ¬
dat meliꝰ ẽ aciẽ hr̃e bremorẽ dũmõ insubsidys conloceꝵ
płimos Nam creca medias ꝑtes campi expeditibus bũ armat
des̃ hr̃e lołissimos De quibꝰ cuneũ facias ⁊ statim hostiũ aciẽ
rũpas Contͣ cormua aũt d̾ cantat᷑ loricatifqs equitibus ad hoc
resematis ut leui armatura peditẽ hostiũ circũuenire te cõneñt

Expanded text:
 ducenda sit serra, item ex abundantibus ducitur; nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis, universa turbabisSi globus hostium separatus aut alam tuam aut partem aliquam urgere coeperit, nisi superfluos habeas quos contra globum sive pedites sive equites de acie tuleris, dum alia vis defendere, alia periculosius denudabis. Quod si bellatorum tibi copia non abundat, melius est aciem habere breviorem, dummodo in subsidiis colloces plurimos; nam circa medias partes campi, ex peditibus bene armatis debes habere lectissimos, de quibus cuneum facias et statim aciem hostium rumpas. Contra cornua autem de contatis loricatisque equitibus ad hoc reservatis et levi armatura peditum, alas hostium circumvenire te convenit
Abbreviated transcription (Latin):
senos pedes atergo unꝰ singlas acies in latere dixuo tibi peiaẽ
debere Et ip̃i bellatoes stantes singlos obtineĩ pedes Ideoq
si sex acies ordinalis quadraginta duo pedes in latũ ⁊ mlle

Expanded text:
Senos pedes a tergo inter singulas acies in latum diximus interpatere Senos pedes a tergo inter singulas acies in latum diximus interpatere debere, et ipsi bellatores stantes singulos obtinent pedes; ideoque, si sex acies ordinaveris, quadraginta duo pedes in latum et mille
Abbreviated transcription (Latin):
cabant Sextꝰ ordo pn otũs a fremissimis ⁊ scutatis ⁊ om̃i
gnẽ armotũ mimitis bellatoribus tenobantur Quos ãtiq̃
triarios appellabãt hy ut equieti ⁊ intege acrius in uaderẽt
hostes pꝯ ultimas acies federe consuenerãt Si ꝙ enĩ pͥmis
exdimibus accidisẜ D eoxũ urribus reꝑacõnis spes tota pẽdebat
Racio podisini qnͣtũ spaciũ in acie int̾ fingulos homĩes inlõgũ
uel int̾ singulos ordines inlatũ deam̃ custadire tiꝰ inꝰ¬
Xplanacio qualit̾ deañt acies instem nnt̃ podisiũ mẽ¬
surã q ip̃ius ordinacõius exponã In nulle passibus
campi una acies nulle fexcẽtos sexaguita sex suscipit pedi¬
tes ꝓpteã quia singłi pugnatores ruos occupãt pedes ꝙ
s sex acies ĩ nulle passibus campi uolueris ordinad̾ noue̾
milia nõgentos nongentos nonagnita sex peditus sũt ncc̃aꝵy
Si aũt̃ int̾no huĩ mĩm uoluers tendere duo nulea passuũ ꝯp̃¬
hendit ẜ melius ẽ plures acies facere qmͣ militẽ sraregere Igi

Expanded text:
abant.Sextus ordo post omnes a firmissimis et scutatis et omni genere armorum munitis bellatoribus tenebatur, quos antiqui triarios appellabant. Hi, ut requieti et integri acrius invaderent hostes, post ultimas acies sedere consueverant. Si quid enim primis ordinibus accidisset, de horum viribus reparationis spes tota pendebat. XV RATIO PODISMI QVANTVM SPATIVM IN ACIE INTER SINGVLOS HOMINES IN LONGVM VEL INTER SINGVLOS ORDINES IN LATVM DEBEAT CVSTODIRI Explanato qualiter debeant acies instrui, nunc podismum mensuramque ipsius ordinationis exponam.In mille passibus campi una acies mille sexcentos sexaginta sex suscipit pedites, propterea quia singuli pugnatores ternos occupant pedes. Quod si sex acies in mille passibus campi volueris ordinare, novem milia nongenti nonaginta sex pedites sunt necessarii. Si autem in terno hunc numerum volueris tendere, duo milia passuum comprehendit; sed melius est plures acies facere quam militem spargere.
Abbreviated transcription (Latin):
leuis armatura Sciend̃ gͦ ẽ stantibus duobꝰ p̾mis ordinibꝰ¬
gͫͫ ⁊ em ordinẽ ad ꝓuocandũ cũ missaibus ⁊̃ sagittis p̾mo loco
st exire qui si hostes infugã uertere potuerã ipi cũ equitibꝰ
sustinet bellũ Inq̃rta acie ponitur interd̃ cõcobalista ĩ maũ¬
balistary fundibulatores funditores ⁊ffundibulatores sunt qͥ
inistaer onagri dirigit saxa funditores sunt qui fundis ligno¬
nel fetis factis pugnã has enĩ dicut esse meliores Nã cõtorto
circa caput brachio dirigũt saxa quibus feuta de erat̃ siue

Expanded text:
levis armatura. Sciendum ergo est stantibus duobus primis ordiniblevis armatura. Sciendum ergo est stantibus duobus primis ordinibm ordinem ad provocandum cum missilibus et sagittis primo loco semper exire. Qui si hostes in fugam vertere potuerint, ipsi cum equitibus erit, totum sustinet bellum.In quinta acie ponebantur interdum carroballistae manuballistarii fundibulatores funditores. Fundibulatores sunt qui instavel zonis factis pugnant, has enim dicunt esse meliores, cum toto circa caput brachio dirigunt saxa. Sextus ordo post omne
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus hastatos uocabant Singuli aũt arnati indirectũ ternos
pedes inter se occupare consũer̃ Hoc ẽ ĩ nulle passibus nulle
sexcenti sexagnita sex pedites ordiuẽtur iulocũ ut u ͨ acies int̾¬
sex pedes distare uoluerĩt ut hreũ spaciũ pugnantes accedẽdi
at recedendi Uehemenciꝰ enĩ cũ saltu cursuq tela mittutur
Inhys duobus ordinbus ⁊ etate maturi ⁊̃ rsu confidentes ⁊
muniti ingͣuioribus armis collocatur Hy enĩ adiuricẽ n ͨ accede̾
n ͨ sequi aliqũ cogendi sunt ne ordines turbent ẜ ueniẽtes
adu̾sarios excipere Et stando pugnando q repellere nel fuge¬
cogant 3ꝰ ordo daispanitur de armatius uelocissinis de sa¬
gittarys iuuenibus De bonis Iaculatoĩbus quos antea feretais
nom̃abant Etꝰ idem ordo constrintur descutatis expeditissis
De sagittarys iunioribu De hys qui alacater se agũt u̾tats¬
⁊ maciobarbolis quas plũbatas nomiant dimicat qui dicebã

Expanded text:
prius hastatos vocabant. Singuli autem armati in directum ternos pedes inter se occupare consuerunt, hoc est, in mille passibus mille sexcenti sexaginta sex pedites ordinantur in longum, ut nec acies intesex pedes distare voluerunt, ut haberent pugnantes spatium accedendi atque recedendi; vehementius enim cum saltu cursuque tela mittuntur. In his duobus ordinibus et aetate maturi et usu confidentes et muniti etiam gravioribus armis collocantur; hi enim ad vicem muri nec cedere nec sequi aliquando cogendi sunt, ne ordines turbent, sed venientes adversarios excipere et stando pugnandoque repellere vel fugare. Tertius ordo disponitur de armaturis velocissimis, de sagittariis iuvenibus, de bonis iaculatoribus, quos antea ferentarios nominabant. Quartus item ordo construitur de scutatis expeditissimis, de sagittariis iunioribus, de his qui alacriter verrutis vel mattiobarbulis, quas plumbatas nominant, dimicant, qui dicebantur
Abbreviated transcription (Latin):
exploret Sat enĩ s. pr̃ fy noĩatim quis comes quis tribunꝰ
quas domesticus quis tontuberualis qnͣtũ posfit inbello auctos
uinditet itulli exeantũ credat᷑ gnostere indi̾sis lotis ⁊ du̾ae
ocupacõnbus omi ex ꝑmuẽta ꝑcipiat hisꝰ ut o curatis cũ disps
ad p̃bandid̃ securi oberrat̃ hostes Tune ꝓbatos equites sine
poditos nõ hyromibus aut inferioi̾buꝵ nultat ut qe ocrasione
fusis ⁊̃ nimicis Et illis pericia ⁊̃ ueliquis crestat audacia
ad tãsita fluuoꝵ ad p̃cipicia monciẽ ad siluatũ angrsties ad
paludũ ⁊ uratũ difficutatẽ suꝑuẽtus nõuullos stiemꝰ disponat
In ita iter suũ temperet ut cibũ capientet an dorunẽtes
horostut ⁊ panore confusi de fuga magl ꝙ̃ de conflicto
incipuũ rogitare p̃terea si excuerat adueesary longo
atiuere fatigatos adgrediatur Et ultios uel certe insredtos
remptantia sunt q̃ si male cesseruit neĩꝰ noceat s lriẽ
pludmũ ꝓfuit ¶Iut᷑ hostes discordiarũ scire causas sapiẽtis

Expanded text:
potest fieri nominatim quis comes, quis tribunus, quis domesticus, quis contubernalis quantum possit in bello; auctorvindicet; nulli errantium credatur ignoscere; in diversis locis, in diversis occasionibus omnium experimenta percipiat. His ut oportet curatis, cum dispersi ad praedandum securi oberrant hostes, tunc probatos equites sive pedites cum tironibus aut inferioribus mittat, ut ex occasione fusis inimicis et illis peritia et reliquis crescat audacia. Ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad silvarum angustias, ad paludum aut viarum difficultatem superventus nullo sciente disponat atque ita iter suum temperet ut cibum capientes aut dormientes perhorrescunt et pavore confusi de fuga magis quam de conflictu incipiunt cogitare. Praeterea, si excurrant adversarii, longo itinere fatigatos adgrediatur et ultimos vel certe insperatos temptanda sunt quae si male cesserint minus noceant, si bene plurimum prosint.Inter hostes discordiarum serere causas sapientis
Abbreviated transcription (Latin):
fieri opoteat si cũ defuetũ adpugnã exexcitũ heãt uol tyronẽ
Omnes artel omiã ꝙ opera cottidiaõ usu ti yꝰ¬
magis decet ĩ maxinuis custodim Quus aut dubitet artẽ
bellicã rebus om̃ĩbus esse potio̾ ꝑ qui libertas retinetur
quondã relictis doctrius om̃ibus lacedemony ⁊̃ posteci consul¬
uere romar Hauc solã hodieq barbar putii esse fiuãdã
cetã aut̃ inhac arte ꝯsistere omiã aut ꝑ hanc adsequi se
tribuntire cuiꝰ fidei at u̾tute possessoꝵ fortune Tutele uebiũ
salus mlitũ. rei publite credit glã nõ tũ ꝑxĩto gxritu ẜece¬

Expanded text:
 DESVETVM A PVGNA EXERCITVM HABEAT VEL TIRONEM Omnes artes omniaque opera cotidiano usu e est, quanto magis decet in maximis custodiri! Quis autem dubitet artem bellicam rebus omnibus esse potiorem, per quam libertas retinetur ? Hanc quondam relictis doctrinis omnibus Lacedaemonii et postea coluere Romani; hanc solam hodieque barbari putant esse servandam, ctribuuntur, cuius fidei atque virtuti possessorum fortunae, tutela urbium, salus militum, rei publicae creditur
Abbreviated transcription (Latin):
cioribus ⁊ honoratis ac locorũ guaris siꝑatim dĩ uniu̾ra
ꝑ quir̾e̾ Et ueritatẽ colligere d̾ pluribus p̃terea subꝑicło
eligendarũ uiaꝵ duces ydoneos scientis q p̃npere eoꝵ q¬
sustadire manciprrte adoita pene ostentaciõe pmy Euũ¬
ent utaes rũ intelligant u fugiendi sibi copiã suꝑesse
dꝯtamẽ ponat uniuꝰrs Interdũ auĩ nuporta uustiitas
plura ꝑmtit qͥ cerdu se strre que nestit fi cantele copin¬

Expanded text:
tioribus et honoratis ac locorum gnaris separatim debet universa tioribus et honoratis ac locorum gnaris separatim debet universa perquirere et veritatem colligere de pluribus, praeterea sub periculo eligencustodie mancipare, addita pene ostentatione vel premenim utiles cum intellegant nec fugiendi sibi copiam superessdiscrimen pariat universis; interdum autem imperita rusticitas plura promittit et credit se s
Abbreviated transcription (Latin):
aliqnͣti incastellorũ aut urbiũ tueribus adpendiũ trabes qͣbꝰ
aliqũ erectis aliqũ depositꝭ indicut q̃ gerũtur
Ceuanta sit semuanda cantela cũ uicĩs
Nostibus nimero exercitus
Ui rem nulitarẽ studiosus didiceriũ adserĩ plura
in itmeibus qui in ip̃a acie picula solere contingere
nam incõflictu ariuati sunt oñis ⁊ hestẽ conuq̃ uident ĩ ad
Pagnandũ aĩo ueniut pp̃arati Initinexe miꝯ̃ armatꝰ nuq̃q
adtentus ẽ nules Et suꝑ remiẽte impetu uel frande repd̃te
ne ꝓficisiens paciatur inciresuo uel facile ac sine dap̃no
repellat iulatũ Pmũ itmerara oñi regionũ inquibus
bellũ geritur plenissime dĩ hr̃e ꝓscripta ita ut locorã
interualla nõ solũ passuũ mĩo si eciã uaiaꝵ qualitates
ꝑdistat compendia Diuerticula montes fluiã ad fidẽ
descripta consideret usq eo ut solecciores duces itiueaiã
prorinciaꝵ inquibus nc̃citas gerebatur nõ tũi ad nõta

Expanded text:
Aliquanti in castellorum aut urbium turribus appendunt trabes, quibus aliquando erectis aliquando depositis indicant quae geruntur. VI QVANTA SIT SERVANDA CAVTELA CVM VICINIS HOSTIBVS MOVETVR EXERCITVS ui rem militarem studiosius didicerunt, asserunt plura in itineribus, quam in ipsa acie, pericula solere contingere: nam in conflictu armati sunt omnes et hostem comminus vident et ad pugnandum animo veniunt preparati. In itinere minus armatus, minusque attentus est miles et superveniente impetu vel fraude, repente ne proficiscens patiatur incursum, vel facile ac sine damno repellat illatum. Primum itineraria omnium regionum in quibus bellum intervalla non solum passuum numero sed etiam viarum qualitate perdiscat, compendia deverticula montes flumina ad fidem descripta consideret, usque eo ut sollertiores duces itineraria provinciarum in quibus necessitas gerebatur non tantum adnotata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ex ꝑmnẽtorũ fidem meõne ꝓdiderũt ut ad ꝑiciã sagitãdi
qui in serenitate tua ꝑsa mirat᷑ ad equitandi sciam̃ uł decorẽ
qui monũ alanoꝵ q nacio uelit intitar si possit adc̃rendi
uelocitatẽ quã saratenꝰ indꝰq nõ equat adarmature oxer¬
ticiũ cui campi doctores uel pparte exempla intellexisse gau
deut Nunc regula pliandi cit ymo uincendi artificiũ nrgat᷑
imꝑatoris officiũ exhibebis ⁊ militis

Expanded text:
erimentorum fidem memoriae prodiderunt, ut ad peritiam sagittandi, quam in serenitate tua Persa miratur, ad equitandi scientiam vel decorem, quae Hunnorum Alanorumque natio velit imitari si possit, ad currendi velocitatem, quam Saracenus Indusque non aequat, ad armaturae exercitationem, cuius campidoctores vel pro parte exempla intellexisse se gaudent, regula proeliandi, immo vincendi artificium iungereimperatoris officium exhiberes et militis
Abbreviated transcription (Latin):
poꝵ tꝰ discipłiã eiuꝰ usus intercidi Dicenĩ exerulis ap
repetita ẽ postea ducũ autoitate firmata Cipipo effacad̃¬
cũ subalys imꝑatoi̾bus hospamẽses exercitus freqũter uictas
accepit Hos discipline regula custodita om̃i opere fossis¬
q faciendis ita diligent exercuit ut dicoret fodientos luro
inqͥuari debere qui madere hostiũ sagrome noluissent Cũ
ipos demq inimãtinos capta cunctate sic contͤmanit ut ulłꝰ¬
sic euaderet metellus maffrica albino imꝑante subiugatũ
accepit exercitũ quẽ ita emendauit reteribus institutis at
ut ĩ nuĩabilẽ mulcitudine nõ solũ ciubroꝵ ẜeciã tentonũ
⁊ ambͦuũ publico marte deleret faciliꝰ auĩ ẽ adu̾tutẽ no¬
uos imbuere qmi euocare ꝑt̾ritos

Expanded text:
dit doceamur exemplis. Apud repetita est, postea ducum auctoritate firmata. Scipio Africanus sub aliis imperatoribus Hispanienses exercitus frequenter victos accepit; hos disciplinae regula custodita omni opere fossisque faciendis ita diligenter exercuit ut diceret fodientes luto inquinari debere qui madere hostium sanguine noluissent; cum ipsis denique Numantinos capta civitate sic concremavit ut nullus evaderet. Metellus in Africa Albino imperante subiugatum accepit exercitum, quem ita emendavit veteribus institutis ut ut innumerabilem multitudinem non solum Cimbrorum sed etiam Teutonum et Ambronum publico Marte deleret. Facilius autem est ad virtutem novos imbuere quam revocare perterritos
Abbreviated transcription (Latin):
n ͨ nõ eciã salis oñi tempore intitas declinanda ita ut icbes
at castella ablux nulitibus qui miã ꝑmpti ĩ ueniutur ĩ acie
cemis sagittis fustibalis fundis eciã ⁊ saxis onagas balistis¬
q deffendantur Peecipneq uideatur ne aduersanorũ dolo at
ꝑireys decipiatur ꝑrincialiũ incanta simplicitas freq̃nius
eni̾ quiercioꝵ patis q simulacio credulis qui arma nocueriũ¬
rua raciõe fañ collecti pacĩtur hostes disꝑsi uoro cebris
suꝑrentibus facile uiucũtur

Expanded text:
nec non etiam salis omni tempore necessitas declinanda, ita ut urbes nec non etiam salis omni tempore necessitas declinanda, ita ut urbes atque castella ab his militibus qui minus prompti inveniuntur in acie armis sagittis fustibalis fundis etiam et saxis onagris ballistisque defendantur.Praecipueque vitetur ne adversariorum dolo atque periuriis decipiatur provincialium incauta simplicitas; frequentius enim commerciorum pacisque simulatio credulis quam arma nocuerunt.Qua ratione famem collecti patiuntur hostes, dispersi vero crebris superventibus facile vincuntur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ obsidio fit sepe longior qmͣi putatur Cũ aduersary eciã ip̃s
esuciẽtes circũtedere nõ desmãt quos fame sperã esse uincedos
p̃teã q̃tquid in pecore nel quorũq fruge uno ꝙ hostis inferẽs
uellũ ad rictũ suũ pot̾it occupare Non solũ admonitis ꝑeditã
possessoribus si ecia coactis ꝑ electos ꝑscentatores ad castella
forendũ ẽ cuitates urgendiq ꝓrinciales ut aũ ĩeupcior
seq ⁊ sua menibus condat Reꝑacõ eciã inurocũ tormẽtorũ¬
interclusis ittue̾i̾bus denegant s fideli foris eorũ cuitodia
⁊ exogacio moderata consueuit sufficere ꝑ copia maxime si
abinicio procuretur Ceterũ sera ꝑsimonia ẽ tu seruare cũ
deficit in expedicõnibus ardi ꝑcapita magis militũ ꝙͣ ꝑ
dignitates ab antiquis prebebantur anone ita ut pꝰ nocitatẽ
eiidẽ a re publica redderent᷑ hieme lignorũ ⁊ pabuli estate
aqualũ uitanda ẽ difficultas ⁊ frunnti uni̾ ⁊̃ aceti uł uimi

Expanded text:
 obsidio saepe fit longior quam putaris, cum adversarii etiam ipsi esurientes circumsidere non desinant quos fame sperant esse vincendos. Praeterea quicquid in pecore vel quacumque fruge vinoque hostis inferens bellum ad victum suum poterit occupare non solum admonitis per edicta possessoribus sed etiam coactis per electos executores ad castella ferendum est civitates; urgendique provinciales, ut ante irruptionem, se et sua in urbibus condant. Reparatio etiam murorum tormentoruminterclusis itineribus denegantur. Sed fidelis horreorum custodia et erogatio moderata consuevit sufficere pro copia, maxime si ab initio procuretur. Ceterum sera parsimonia est tunc servare cum deficit. In expeditionibus arduis per capita magis militum quam per dignitates ab antiquis praebebantur annonae, ita ut post necessitatem eisdem a re publica redderentur.Hieme lignorum et pabuli, aestate aquarum vitanda est difficultas, frumenti vero et aceti vel vini