comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te in cõprehensibili. in die uidicii mutab̾ ab
hac figura et specie: in meliorẽ. Et ut osten¬
deret iam deinde facta dm̃ sub ȩternitate
mansura. addidit et mutabũt᷑: quasi dice¬
ret. P ostꝗͣ mutati fuerint. in ea nouitate
ꝑmanebut: nũꝗͣ ad hoc corruptibile redi¬
turi. Tu aut̃ idem ipse es: et anni tui non
deficient. Ecce differentia int̾ creaturã tẽpo¬
ralit̾ factam: et creatorẽ in sua eternitate e¬
qualit̾ manentẽ. In oĩpotentẽ et eni dm̃ nõ
cadit p̃teritũ uel futurũ. neq aliqͣ muta
tabił. Unde psalmista eternitatẽ et immu¬
tabilitatẽ uerbi dei subtili cõsideratione ꝑ¬
pendens. substantiuo uerbo p̃sentis tempo¬
ris usus ẽ loquens de illo: celum inquit ⁊
t̾ra mutabuntꝰ tu autẽ ipse es: modo qui erã
ante om̃ia scła.⁊ anni tui. id est et̾nitas tua
nõ deficiet. Ipse gͦ qui semꝑ habet ẽẽ. dicit de
semetipso ad moysen. Egoͣ qui sũ: hec dices fi¬

Expanded text:
te incomprehensibili in die judicii mutabis ab te incomprehensibili in die judicii mutabis ab hac figura et specie in meliorem: et ut ostenderet jam deinde facta Domini sub aeternitate mansura, addidit: Et mutabuntur, quasi diceret: Postquam mutati fuerint, in ea novitate permanebunt, nunquam ad hoc corruptibile redituri. Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Ecce differentia inter creaturam temporalem factam et creatorem in sua aeternitate aequaliter manentem. In omnipotentem etenim Deum non cadit praeteritum vel fututabilis: unde Psalmista aeternitatem et immutabilitatem Verbi Dei subtili consideratione perpendens, substantivo verbo praesentis temporis usus est, loquens de illo. Coelum, inquit, et terra mutabuntur, tu autem idem ipse es modo qui eras ante omnia saecula, et anni tui, id est aeternitas tua non deficiet. Ipse ergo qui semper habet esse, dicit de semetipso ad Moysen: Ego sum qui sum. Haec dices fi
Abbreviated transcription (Latin):
substantia ꝓpria. Et om̃s uestimentũ uetera¬
scent. Uestimentũ hic debemꝰ acciꝑe corpus
gͦ corpꝰ humanũ ueterascit quidẽ et in pulue¬
rem redigitur. s in die uidicii ꝑ resurrectio¬
nẽ innouabitur : ita istud cęlũ aeriũ p̃ninia
longeuitate quomodo iam ueterascit: s m
die uidicii ꝑ inflãmationẽ ignis innouabit᷑.
Et uelut amictũ mutabis eos: et mutabũt᷑.
Amictꝰ dr̃ ab amiciendo: id ẽ circũdando. Be¬
mam sic̃ amictus humanũ corpꝰ hinc et inde
cingit: ita cęlũ ex omĩ parte cingit terrã. eqͣ
lance libratũ. Alnde et pelli animantis alio ĩ
loco comparatur: dicente psalmista. Exten¬
dens cȩlum: sic̃ pellem. Mutab̾ inquit cęlũ:
sic̃ amictũ. Ac si diceret. Sic̃ amictꝰ facile
plicat᷑ si fuerit extensus. rursusq plicatꝰ le¬
int̾ extendit᷑ : et si fuerit sordib comquina¬
tus. facile pot̾ mundari: ita cęlũ a te faci¬
le ẽ extensum. atq compositũ: sicq facilita¬

Expanded text:
substantia propria, et omnes ut vestimentum veterascent. Vestimentum hic debemus accipere corpus ergo corpus humanum veterascit quidem, et in pulverem redigitur, sed in die judicii per resurrectionem innovabitur: ita istud coelum aereum prae nimia longaevitate quodammodo jam veterascit, sed in die judicii per inflammationem ignis innovabitur et velut amictum mutabis eos, et mutabuntur. Amictus dicitur ab amiciendo, id est a circumdando. Beniam sicut amictus humanum corpus hinc inde cingit, ita coelum ex omni parte cingit terram, aequa lance libratum. Unde et pelli animantis alio in loco comparatur, dicente Psalmista: Extendens coelum sicut pellem . Mutabis, inquit, coelum sicut amictum, ac si diret: Sicut amictus facile plicatur si fuerit extensus, rursusque plicatus leviter extenditur: et si fuerit sordibus coinquinatus, facile potest mundari, ita coelum a te facile est extensum atque compositum, sicque facilita
Abbreviated transcription (Latin):
endũ ẽ. In die gͦ iudicii ꝑibit istud celũ aeri¬
um. unde anhelitũ attrahimꝰ et remittimus:
nõ ut penitꝰ desiat eẽ a sua natura. sed mu¬
tabitur hac specie in meliorẽ: et ab hac densi¬
tate in claritatẽ et subtilitatẽ etheris. Unde
apłs alio in loco dicit. p̃terit figura huiusmũ¬
ut altior esset quindecim cubitis suꝑ omnes
montes sub om̃i celo.⁊ ut quidã dicũt per¬
tingens usq ad circuitũ lune: tantũ spa¬
tium tenebit ignis in die iudicii. comitans
dñi aduentũ: iuxta qd̃ psalmista dicit. Ig¬
nis ante ipsũ p̃cedet. qui consumat om̃ia nu¬
bila. omnẽq densitatẽ istiꝰ aeris: eritq cęlũ
nouũ et t̾ra noua. De hac mutatione ⁊ dñs
in euuãgłio loquitur dicens: cęlũ et t̾ra tran

Expanded text:
endum est: in die ergo judicii peribit istud coelum acreendum est: in die ergo judicii peribit istud coelum acreum unde anhelitum attrahimus et remittimus, non ut penitus desinat esse a sua natura, sed mutabitur ab hac specie in meliorem, et ab hac densitate in subtilitatem et claritatem aetheris. Unde et Apostolus in alio loco dicit: Praeterit figura hujus munut altior esset quindecim cubitis super omnes montes sub omni coelo, et, ut quidam dicunt, pertingens usque ad circulum lunae, tantum spatium tenebit ignis in die judicii, comitans Domini adventum, juxta quod Psalmista dicit : Ignis ante ipsum praecedet qui consumet omnia nubila, omnemque densitatem istius aeris, eritque coelum novum et terra nova. De hac immutatione et Dominus in Evangelio loquitur dicens: Coelum et terra
Abbreviated transcription (Latin):
impii in suppliciũ ȩternũ: iusti autẽ in uitã
eternã. Quodq sequit᷑. Uirga equitatis: urga¬
regni tui. Per uirgam eqͥtatis intelligit᷑ rectitu¬
do sententie et iudicii illius. siue potestas reg¬
ni iusta: que uirga regit iustos in iusticia. et
ꝑcutit impios iuste: et recte sine aliqͣ ꝑsonarũ
acceptione cunctos iudicans et gubernans. Di¬
lexisti iusticiam: et odisti inquitatẽ. Ista uir¬
ga recta. ut diligatur iusticia: et odio habea¬
tur imquitas. Nemo enĩ potest ꝑfecte dilige¬
re iusticiam: nisi odio habuerit miquitatem.
Iniquitas aut̃ que a nonna nominatur: intel¬
ligitur quicqͥd contra legẽ diuinã fit. Uerita¬
tis etenim amor: odiũ ẽ falsitatis. Et quia dñs
dilexcit iusticiã qui nõ peccauit. ⁊ odio habu¬
it iniquitatẽ: quid p̃mii ꝑcipere meruerit
exponit dicens. Propt̾ea unxit te ds̃. ds̃ tuus
oleo exultationis: pre participibꝰ tuis. ꝑ psalmi

Expanded text:
hi in supplicium aeternum; justi autem in vitam hi in supplicium aeternum; justi autem in vitam aeternam. Quodque sequitur: Virga aequitatis, regni tui, per virgam aequitatis intelligitur rectitudo sententiae et judicii illius, sive potestas regni justa, quae virga regit justos in justitia, et percutit impios juste et recte, sine aliqua personarum acceptione, cunctos gubernans et judicans. Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem. Ista est virga recta, ut diligatur justitia, et odio habeatur iniquitas. Nemo enim perfecte potest diligere justitiam, nisi odio habuerit iniquitatem. Iniquitas autem quae et anomia nominatur, intelligitur quidquid contra legem divinam fit. Veritatis etenim amor odium est falsitatis. Et quia Dominus dilexit justitiam, quia non peccavit, et odio habuit iniquitatem, quid praemii meruerit percipere exponit, dicens: Propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultatio
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista: loquens ad filiũ dei. Ods̃. regnum
tuũ. et potestas imꝑii tui: in scłm scłi ꝑmane
regnabit in domo iacob in eternũ: et regni eiꝰ
nõ erit finis. Istud regnũ ẽ de qͦ turbe acclamͣ¬
bãt: benedictũ quod uenit regnum patris nr̃i
dauid: et de quo ipse dñs pilato. regnũ meum
nõ ẽ de hoc mundo. alit̃. T̃hronus siue sedes:
iudicantiũ solet eẽ. Unde et in lege humana
p̃cipit᷑. ut nõ detur iudiciũ nsi sedendo. Qua¬
ꝓpt̾ nt̃ in cõgrue ꝑ sedẽ possumꝰ intellig̾e iudi¬
ciũ: qd ꝓcedit a sede. Istud ẽ iudiciũ de qͦ ipse
filiꝰ dicit : pat̃ nõ uidicat quẽqͣm. s om̃e nidi¬
ciũ dedit filio: et de quo psalmista ad dm̃ pa¬
g. ds̃ in scłm scłi manebit: quia iudiciũ nouis¬
simũ quod dabit electis dicens eis. uenite ꝑci¬
eternũ : eterna discretione stabit int̾ utrosq:¬
eo testante in ȩuuangłio ac dicente. tunc ibũt

Expanded text:
Psalmista, loquens ad Filium Dei: O Deus, regnum Psalmista, loquens ad Filium Dei: O Deus, regnum tuum, et potestas imregnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis . Istud est regnum, de quo turbae clamabant benedictum quod venit regnum patris nostri David; et de quo ipse Dominus Pilato: Regnum meum non est de hoc mundo . Aliter: Thronus sive sedes judicantium solet esse. Unde et in lege humana praecipitur, ut non detur judicium nisi sedendo. Quaopter non incongrue per sedem possumus intelligere judicium quod procedit a sede. Istud est judicium, de quo ipse Filius dicit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio , et de quo Psalmista ad Deum Paergo Dei in saeculum saeculi manebit, quia judicium novissimum, quod dabit electis, dicens: Venite,aeternum: aeterna discretione stabit inter utrosque, testante Evangelio et dicente: Tunc ibunt
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ subsistit sp̃s ẽ : ex ẽo quod mittitur angłs.
Uerbi gr̃a. Sicut hõ nom̃ ẽ nature: miles aut̃
nom̃ officii. Dicat᷑ et alio modo. angł̃i et minis
tri om̃ipotentis dĩ sũt sacerdotes et p̾lati eccłie:
iuxta qd̃ malachias dicit. Labia sacerdotiᷤᷤ cus¬
todũit scientiã.⁊ legẽ requirũt ex ore eiꝰ: qui¬
a angłs dñi exercituũ ẽ. Sacerdotes gͦ eccłie
spiritꝰ sũt: qͣndo gaudia patrie celestis suis au¬
cut sol: et erũt sic̃ angłi dĩ in cęlo. Flamma uͦ
ignis sũt: qnͣo terrorẽ ignis gehennȩ suis audi¬
toribꝰ minant᷑ dicentes. Om̃is arbor nõ faciens.¬
fructũ bonũ: excidet᷑ et in ignẽ mittet᷑. Ad fili¬
um aut̃: scilicet dicit psalmista. Trhonus tu¬
us deus in seculum scłm et uirga equitatis
uirga regni tui. Intuere quomodo et quanta
sic̃ et soliũ. Per thronũ aut̃: uno modo posfu¬
mus intellig̾e regnũ. ꝑ sceptrũ aut̃ quod est
uirga aurea: potestas intelligit᷑ regũ. Dicit gͦ

Expanded text:
x eo quod mittitur, angelus. Verbi gratia, sicut homo nomen est naturae, miles autem nomen est officii. Dicatur et alio modo: Angeli et ministri Dei omnipotentis sunt sacerdotes et praelati Ecclesiae, juxta quod Malachias dicit : Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. Sacerdotes ergo Ecclesiae spiritus sunt, quando gaudia patriae coelestis suis aunt justi sicut sol ; et Erunt sicut angeli Dei in coelo . Flamma vero ignis sunt, quando terrorem ignis gehennae suis auditoribilium autem. Subaudis, dicit Psalmista. Thronus tuus Deus in saeculum saeculi: virga aequitatis, virga regni tui. Intuere quomodo et cum quanta sicut et solium. Per thronum autem uno modo possumus intelligere regnum: per sceptrum autem, quod est virga aurea, potestas intelligitur regni. Dicit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
patriarche participes xͥ in hac unctione: quia
cũ nõ eẽnt oleo insibili uncti. s dono sp̃s scĩ re¬
et iacob. ad abimelec:⁊ ad ceteros reges palesti¬
noꝵ. Nolite tangere xp̃os meos. Fuer̃ quoq
reges et sacerdotes et ꝓpħe participes illius: qr
ad illos specialit̾ unctio ꝑtinebat. ꝑ quã donũ
sp̃s scĩ merebant᷑ acciꝑe. Nam legimus saulem
unctũ a samuele.⁊ dauid. salomon qͦq unctus
ẽ in gyon. Sacerdotes ungebant᷑ sic̃ unctꝰ est
aaron a moyse: dicente dño sibi. Unges aaroi
et filios eiꝰ michi in sacerdotes: iure ꝑpetuo. a¬
phe nichilominꝰ ungebant᷑: sic̃ unctꝰ ẽ heliseus
ab helia: cui dñs dixit. Unges heliseũ ꝓpħam ꝓ
te. Isti tres ordines dñm p̃signabant: qui ẽ ue¬
rus rex. sacerdos atq ꝓpħa. In nouo aut̃ testam̃¬
to participes illiꝰ sũt apłi. martires. cõfessores.
om̃sq qͥ ꝑ grãm baptismatis abluti. donũ sp̃s¬

Expanded text:
patriarchae participes Christi in hac unctione, quia patriarchae participes Christi in hac unctione, quia cum non essent oleo visibili uncti, sed dono Spiritus sancti reet Jacob ad Abimelech, et ad caeteros reges Palaestinorum: Nolite tangere Christos meos . Fuerunt quoque reges, sacerdotes et prophetae participes illius, quia ad illos specialiter unctio pertinebat, per quam donum Spiritus sancti merebantur accipere. Nam legimus Saulem unctum a Samuele, et David, Salomon quoque unctus est in Sion: Sacerdotes ungebantur, sicut unctus est Aaron a Moyse, dicente sibi Domino: Unges Aaron et filios ejus mihi in sacerdotes jure perpetuo . Pe nihilominus ungebantur, sicut unctus est Eliseus ab Elia, cui dixit Dominus: Unges Eliseum prophetam pro te. Isti tres ordines Dominum praefigurabant, qui est verus Rex, Sacerdos atque Propheta. In Novo autem Testamento participes illius sunt apostoli, martyres, confessores, omnesque qui gratia baptismatis abluti donum s
Abbreviated transcription (Latin):
telligendũ quod filius ds̃ scđm naturã aiinita¬
tis in qua equał ẽ patri. poffit dm̃ habere: quia
sancti: qui die baptisinatis in specie columbe
suꝑ eum requieuit. Nec ex tp̃re baptismatis so¬
lũmodo plenitudo sp̃s scĩ in eo mansit: s potiꝰ
ex tp̃ie conceptionis. iuxta quod ysaias loquit᷑
dicens. Requiescet suꝑ eũ sp̃s dm̃. sp̃s sapiẽtie
et intellectus. sp̃s cõsilii ⁊ fortitudinis. sp̃s sciẽ¬
tie et pietatis: et replebit eũ sp̃s timoris dm̃.
habiit ex recordatione peccati. Qͥd ẽ em̃ oleo le-¬
ticiȩ ungi. nisi pc̃ci macłam nõ habere: Sc̃oꝵ
etenĩ conscientia tũc magis ac magis ylarescit:
inoris recordatione mordetur. Sp̃c siquidẽ re
cati macła ab hoc mundo transiret: uixeta qd̃
de illo scriptũ ẽ. Peccatũ nõ fecit: nec inuentꝰ
ẽ dolꝰ in ore eiꝰ. S quid ẽ qd̾ dicit psalmista.
unxeit te ds̃ deus tuus p̃ participibꝰ tuis: Q sũt
gͦ participes: In ueteri quidẽ testam̃to. fuer̃

Expanded text:
telligendum quod Filius Dei, secundum naturam divinitatis, in qua aequalis est Patri, possit Deum habere, quia plenitudine Spiritus sancti, qui die baptismi in specie columbae super eum requievit, nec ex tempore baptismatis solummodo plenitudo Spiritus sancti in eo mansit: sed potius ex tempore conceptionis, juxta quod Isaias loquitur, dicens: Requiescet super eum spsilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, replebitque eum spiritus timoris Domini .  tristitiam habuit ex recordatione peccati. Quid est enim oleo laetitiae ungi, nisi peccati maculam non habere? Sanctorum etenim conscientia tunc magis ac magis hilarescit, vioris recordatione mordetur. Spiritus quidem scati macula ab hoc mundo transiret: juxta quod de illo scriptum est: Peccatum non fecit: nec inventus est dolus in ore ejus. Sed quid est, quod dixit Psalmista: Un participes? In Veteri quidem Testamento fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
habitat om̃is plenitudo diuinitatis corporalit᷑.
Et tu in principio dñe t̾rã fundasti: et oꝑa ma¬
nuũ tuarũ sũt cęli. Post humanitatis filii dĩ
excellentiã: conuertit se iterũ ad ȩt̾nitatẽ eiꝰ
diuinitatis dicens. Tu inquit dñe in pͥncipio
creaturarũ: t̾rã fundasti. Ubi fundauit terrã:
ui recte ꝑpendimꝰ : uidebimꝰ qr nutu et dispo¬
sitione diuina. subsistit fundata suꝑ nichili:
nisi in semet ipsa. & qd̃ dicit oꝑa manuũ tuar̃

Expanded text:
nitudo divinitatis corporaliter . Et tu in principio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli. Post humanitatis Filii Dei excellentiam, convertit se iterum ad aeternitatem ejus divinitatis, dicens: Tu, inquit, Domine, in principio creaturarum terram fundasti. Ubi ergo fundavit terram? Si recte perpendimus, videbimus quia nutu et dispositione divina subsistit fundata super nihili nisi in semetipsa. Et quod dicit, Opera manuum tuarum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ei cõmittit orbẽ t̾rȩ: et cũ manifestat illũ
dñm ẽẽ tocius mundi. Tuc eñi possedit orbẽ:
cũ ab uniuersis ẽ agnitꝰ dñs tocius orbis. Hoc
aut̃ nõ de substantia uerbi: s de ẽẽntia homi¬
nis accipe dictũ. Quodq sequitꝰ. et adorent eũ
om̃s angłi dĩ: tale ẽ acsi diceret. om̃s angeli
mei et illiꝰ : quia ꝑ illũ sũt facti. Tunc ergo
adorauerũt eũ. qͣndo natuntatẽ eiꝰ annũcia¬
uerũt: et qͣndo illo esuriente accesserũt. et
ministrauerũt ei: siue qno sepulchrũ eiꝰ cu¬
stodierũt. Cotidie quoq ad orant eũ: qr uissi-

Expanded text:
cum ei committit orbem terrae, et eum manifestat illum cum ei committit orbem terrae, et eum manifestat illum Dominum esse totius mundi. Tunc enim possedit orbem, cum ab universis est agnitus Dominus totius orbis. Hoc autem non de substantia Verbi, sed de essentia hominis accipe dictum. Quodque sequitur, et adorent eum omnes angeli Dei, tale est ac si diceret, omnes angeli mei et ipsius, quia per eum sunt facti. Tunc ergo adoraverunt cum, quando nativitatem illius annuntiaverunt, et quando illo esuriente accesserunt et ministraverunt ei, sive quando sepulcrum ejus custodierunt, quotidie quoque adorant eum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uocat incarnationis sue assũptionẽ. manifesta¬
tionẽq: quia nõ eramus a deo exxpulsi extra au¬
lam paradisi et palatiũ regis ȩtern: positi ir
carcere huius mundi.⁊ in exilio relegati. Uerbi
gr̃a. sic̃ excludunt᷑ ab aula regia rei .⁊⁊ eiꝰ offensam
incurrentes destinantur in exiliũ : atq in carce¬
re clauduntur. S sic̃ bonꝰ mediator uolen eis
ueniã impet᷑re. nõ primũ eos introducit in
aulã regis. sed ipse foras egreditur ibiq mis
cet eis seͬmocinandi negotiũ. sicq correctos et ca¬
stigatos introducit eos in conspectũ regis: eo mͦ
spectu pat̃nȩ maiestatis: carnẽ assum̃do uisi¬
bilẽq prebendo: et cũ loquutꝰ ẽ nob̾cũ p̃cep¬
ta regis et̾ni : sicq nos suis p̃dicationibꝰ et mi
ne maiestatis introduxit: qͣndo ascendendo ad
celos patefecit nob̾ aditũ regni cęlestis. Dicẽdo
aut̃ introducit eũ in orbẽ t̾re hoc significat.

Expanded text:
vocat incarnationis suae assumptionem, manifestavocat incarnationis suae assumptionem, manifestationemque, quia non foris eramus a Deo expulsi extra aulam paradisi et palatium regis aeterni positi in carcere hujus mundi et exsilio relegati. Verbi gratia, sicut excluduntur ab aula regia rei, ejus offensam incurrentes, et destinantur in exsilium, atque in carcere clauduntur; sed sicut bonus mediator volens eis veniam impetrare, non primum eos introducit in aulam regis, sed ipse foras egreditur, ibique cum eis miscet sermocinandi negotium: sicque correctos et castigatos introducit eos in conspectu regis; similitspectu paternae majestatis, carnem assumendo, visibilemque se praebendo, et collocutus est nobiscum praecepta nae majestatis, quando ascendendo ad coelos patefecit nobis aditum regni coelestis. Dicendo autem introducit eum in orbem terrae, hoc significat,
Abbreviated transcription (Latin):
genitꝰ ẽ in multis fribꝰ adoptiuis: de quibus¬
mundũ: sic uident᷑ hec uerba sonare. quasi
iam altera uice introductꝰ eẽt. S quomͦ hoc
sit intelligendũ: euuangłista ioħs ex parte ma¬
infestat dicens. In mundo erat. ⁊ mundꝰ ꝑ ip¬
sũ factꝰ est: et mundꝰ eũ nõ cognouit. Uerbũ
gͦ dei patris ꝑ quod omĩa facta sũt unius essẽ
tie existens cũ patre ⁊ spiritu scõ. ubiq ẽ et
omĩa implet: qr cingendo implet omĩa. im¬
plendo cingit: gub̾nando p̃sidet. p̃sidendo gu¬
bernat. Et quia in mundo erat ubi carnem
assũpsit. ⁊ tam̃ maccessibile erat nr̃is aspectibꝰ
quod nõ uidebat᷑: ipsam assumptionẽ carnis
appellat introitũ alterũ. Dũ enĩ qui inuisi¬
bilis erat humanis aspectibꝰ assũpta carne ui¬
sibilẽ se p̃buit: quasi iterũ introductꝰ ẽ. Notan¬
dũq quia qd̃ apłs introitũ nominat: hoc iri
euuangłio ipsa ueritas exitũ uocat dicens. Ea¬
iui a patre: et uem in mundũ. Merito gͦ exitũ

Expanded text:
genitus est in multis fratribus adoptivus: de quibusmundum, sic videntur haec verba sonare, quasi jam altera vice introductus esset. Sed quomodo hoc sit intelligendum. Evangelista Joannes aperte manifestat, dicens: In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Verbum ergo Dei Patris, per quod omnia fatiae existens cum Deo Patre et Spiritu sancto, ubique est et omnia implet: quia cingendo implet omnia, implendo cingit, gubernando praesidet, praesidendo gubernat. Et quia in mundo erat, ubi carnem assumpsit, et tamen inaccessibile erat nostris aspectibus, quia non videbatur: ipsam assumptionem carnis appellat alterum introitum. Dum enim qui invisibilis erat humanis aspectibus, assumpta carne, visibilem se praebuit quasi iterum introductus est. Notandumque quia quod Apostolus introitum nominat, hoc in Evangelio ipsa Veritas exitum vocat, dicens: Exivi a Patre, et veni in mundum . Merito ergo exitum
Abbreviated transcription (Latin):
tius om̃i creature. Et ad angłos quidẽ dicit.
Qui facit angłos suos sp̃s: et ministros suos
flammã ignis. Quod dicit et ad angłos qͥdẽ
ac si diceret de angłis. ad. prode ponens. Nõ
em̃ seruat apłs ordinẽ siue sensũ p̃positionũ.
Et ẽ sensus. Ipse quẽ p̃cipiunt᷑ angłi ad orare:
de ipsis suis spiritalib quotienscũq uult fa¬
eit angłos. Ministros etiã suos facit flãmam
ignis: qui in cõspectu eiꝰ affistũt. in amore suo
incendentes et in flãmantes reddit: iuxta qͦd
alibi dicitur. in quẽ desiderant angl̃i ꝓspicere.
Nam quod dixit qui facit angłos suos spiritꝰ
prepostero ordine ꝓtulit. Debuerat em̃ dicere
qui facit suos sp̃s angłos. Sciendũ autẽ est¬
quod angłs nomen ẽ officii: nõ nature. Qui

Expanded text:
ius omni creaturae. Et ad angelos quidem dicit: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis. Quod dicit, et ad angelos quidem ac si diceret, de angelis, ad, ponens pro de; non enim servat Apostolus ordinem sive sensum praepositionum; et est sensus: Ipse, quem praecipiuntur angeli adorare; de ipsis suis spiritibus quotiescunque vult, facit angelos; ministros etiam facit flammam ignis; quia qui in conspectu illius assistunt, in amore suo incendentes et inflammantes reddit: juxta quod alibi dicitur: In quem desiderant angeli prospicere. Nam quod dixit: Qui facit angelos suos spiritus praepostero ordine protulit; debuerat enim dicere: Qui facit suos spiritus angelos. Sciendum autem quod angelus nomen est officii, non naturae; qui
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ diuidimꝰ ꝑsonã xp̃i : s distinguimꝰ naturaᷤ.
cõstitutũ illũ eẽ a deo patre heredẽ om̃i: crea¬
turarũ: ad humanitatẽ illiꝰ retulit. Llolens au¬
tẽ discretionẽ facere int̾ diuinitatis eiꝰ naturam
et humanitatis:. ⁊ ostẽdere quid ꝓprie ꝑtineret
ad unã quãq naturam: subintulit dicens.
Per quẽ fecit et scła. Uecula dicunt᷑ a sequendo.
eo qd sequant᷑. in semet ipsa redeundo ac reuer¬
tendo. hic aut̃ ꝑscła. debemꝰ intelligere omĩa
que facta sũt in tp̃re. Ut ergo ostendet apłs e
undẽ nouissimis diebꝰ uenisse in mundũ. ac
tẽporalit̾ hereditatẽ ꝑcepisse. qui ante omnia
scła erat cũ patre: dixit. Per quẽ fecit ds̃ pat̃
om̃ia: que in tp̃r sũt facta. Nam qd̃ euuãgłista

Expanded text:
sonas, sed distinguamus naturas. constitutum illum esse a Deo Patre haeredem omnium creaturarum, ad humanitatem illius retulit: volens autem discretionem facere inter divinitatis ejus naturam, et humanitatis, et ostendere quid proprie pertineret ad unamquamque naturam, subintulit dicens: Per quem fecit et saecula. Saecula dicuntur a sequendo, eo quod sequuntur, in semet redeundo ac revertendo: Hic autem per saecula debemus intelligere omnia quae facta sunt in tempore. Ut ergo ostenderet Apostolus eumdem novissimis diebus venisse in mundum, ac temporaliter haereditatem percepisse, qui ante omnia saecula erat cum Patre, dixit: Per quem fecit Deus Pater omnia quae in tempore facta sunt: nam quod e
Abbreviated transcription (Latin):
ge moysi transire faciat ad grãm euuãgłii.
ab obseruatione carnali ad sp̃italẽ. Simul¬
q ostendit eminentiã gr̃e que ꝑfiliũ data
ẽ fidelibꝰ discerni a legalibꝰ umbris que an¬

Expanded text:
ge Moysi transire faciat ad gratiam Evangelii, ge Moysi transire faciat ad gratiam Evangelii, ab observatione carnali ad spiritalem: simulque eminentiam gratiae quae per Filium data est fidelibus, discernit a legalibus umbris
Abbreviated transcription (Latin):
ris legis eos instruere: et ad ueritatẽ que xp̃s
erit. quia eiꝰ nomine nõ ẽ titulata: gͦ nec bar-¬
nabe. nec luce. nec clem̃tis. aut alicuiꝰ erit: eo
quod nullius nomine titulatꝰ. Cui gͦ horũ
ascribenda ẽ: Utiq eggregio p̃dicatori: quip¬
pe que ⁊ lucido sensu ⁊ genere locutionis. com¬
ꝓbatur illiꝰ esse: quãꝗͣ subtiliori et aꝑtiori sti¬
lo comprehensa sit om̃ibꝰ epłis eiꝰ. Nã fertur a¬
postolꝰ hanc hebreis missam. hebreo sermone
conscripsisse: in qua ipse extitit ꝑitissimꝰ. cum
reliquas greco sermone seripserit. Post discessũ
uͦ apłi. lucas euuangłista greco sermone sam
cõprehendit: ex quo postiodũ translata est
in latinam linguã sic̃ ⁊ relique. Multiphari¬
tribꝰ in ꝓpħis: nouissnne diebꝰ istis loquutꝰ
ẽ nob̃̾ in filio. Om̃is intentio bĩ apłi in hac
epła ẽ: ut udeos cognatos suos qͥ ⁊ hebrei
ab heber apellantur in qͦ assumpti sũt: a le

Expanded text:
ris legis eos instruere, et ad veritatem quae Chriris legis eos instruere, et ad veritatem quae Chrierit, quia ejus nomine non est titulata, ergo nec Barnabae, nec Lucae, neque Clementis, aut alicujus erit, eo quod nullius nomine titulatur. Cui ergo illorum ascribenda est? Utique egregio praedicatori: quippe quae ex lucido sensu et genere locutionis comprobatur illius esse, quanquam subtiliori atque apertiori stylo comprehensa sit omnibus ejus Epistolis. Nam fertur Apostolus hanc Hebraeis missam Hebraeo sermone eam conscripsisse, in quo ipse peritissimus exstitit, cum reliquas Graeco sermone scripserit. Post discessum ostoli, Lucas evangelista Graeco sermone eam comprehendit, ex quo postmodum translata est in Latinam linguam sicut et reliquae. CAPUT PRItribus in prophetis, novissime diebu istis locutus est nobis in Filio. Omnis intentio beati Apostoli in hac Epistola est ut Judaeos cognatos suos qui et Hebraei, ab Heber appellantur, in quo assumpti sunt a l
Abbreviated transcription (Latin):
ceteraq huiusmodi. Loth quoq de sodomiꝰ eũ
educendo: aliisq quãpluribꝰ. Aliquando uero
qui sum : hec dices filiis isrł. qui ẽ misit me
ad uos. Aliqͣndo in habitu militis ut iosue:
aliquando in corde ut dauid qui dicebat au
diam quid loquatur in me dñs ds̃. ceteris
quod genus ꝓpħie ẽ. Nouissime aut̃ id est in
fine temporũ locutus ẽ nob̃ apłis suis ceteri¬
q credentibꝰ: ꝑ filiũ suũ. Et ẽ sensus. Patribꝰ
nr̃is ut pote seruis loquutꝰ ẽ olim ꝑ seruos an¬

Expanded text:
caeteraque hujus modi; Loth quoque de Sodomis eum caeteraque hujus modi; Loth quoque de Sodomis eum educendo , aliisque quampluribus. Aliquando vero qui sum. Haec dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Aliquando in habitu militis, ut Josue: Aliquando in corde, ut David, quod dicebat: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus , caequod genus prophetiae est: Novissime autem, id est in fine temporum locutus est nobis apostolis suis, caeterisque credentibus per Filium suum, et est sensus: Patribus nostris, utpote servis, locutus est olim per servos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ primũ ponit ꝓpħas diuersis modis. uariis¬
q locutionibꝰ. patribꝰ fuisse locutos: dicens.
Multiphariã : id est multis locutionibꝰ. Mul¬
tisq modis: hoc ẽ multis qualitatibꝰ. Olim in
tia esset gr̃ȩ int̾ illos ⁊ patres illoꝵ: subiun¬
xit. Nouissime diebꝰ istis ultime ȩtatis locutꝰ
ẽ nobis ꝑ filiũ. Dicendo aut̃ locutus est in ꝓ
positione per accipitur : sic̃ in multis locis e¬
pistole eiꝰ inueniuntur his p̃positionibꝰ indif¬
ferent̃ utiq positis. Consideremꝰ gͦ quomodo
multis locutionibꝰ multisq qualitatibꝰ locu¬
tus sit ds̃ pat patribus ueteris testam̃ti. Mul¬
tis locutionibꝰ multisq qualitatibꝰ locutꝰ est¬
eis: quia nõ semꝑ uniformit̾ secreta sua reue¬
lauit. Aliqͣndo enim aꝑte et ꝑ angłm locutꝰ ẽ
eis: ut abrahe cui dixit. Scd̾m hoc tempꝰ ue¬
niam: eritq sarrȩ filiꝰ. Moysi quoq p̃cepta le-¬
galia dando: nõ occides. nõ adhulteriũ facies.

Expanded text:
onit prophetas diversis modis variisque locutionibus Patribus fuisse locutos, dicens: Multifariam, id est, multis locutionibus. Multisque modis, hoc est multis qualitatibus. Olim, ptia esset gratiae inter illos et patres illorum, subjunxit: Novissime diebus istis, ultimae aetatis, locutus est nobis pro alia praepositione per accipitur: sicut multis in locis Epistolae ejus invenitur his praepositionibus indifferenter uti. Consideremus ergo, quomodo multis locutionibus, multisque qualitatibus locutus sit Deus Pater patribus Veteris Testamenti, multis vero locutionibeis, quia non semper uniformiter secreta sua eis revelavit. Aliquando enim aperte et per angelum locutus est eis ut Abrahae cui dixit: Secundum hoc tempus veniam, eritque Sarae filius ; Moysi quoque praecepta legalia dando, Non occides, non adulterabis ,
Abbreviated transcription (Latin):
ministros ⁊ auditores legis. qͥ serm ad seruoᷤ
missi sũt: et int̾ ꝓmissionẽ et grãm. que per
filiũ data ẽ filiis: ac postmodũ ꝑ filios filiis
ad ministrata. Sequitur. Quẽ costituit here¬
dẽ uniuersorũ. Heres dr ab hero. id est dño:
eo qd̃ lib̾a potestate in hereditate paterna dñe¬
tur. Constituit gͦ pat̾ ds̃ filiũ suũ heredẽ uni¬
uersorũ. hoc ẽ tocius mundi. seu om̃iũ creatu¬
rarũ: nõ tamen scđm diuinitatẽ qua coeternus
patri. ⁊ coequalis illi in om̃ipotentia dĩtatis. et¬
in qua eternalit̾ possidet omĩa cum patre : sed
potius scđm humanitatẽ assũptã a uerbo cõsti¬
tutus ẽ. Ille dñs ẽ heres. suꝑ omnẽ creaturam:

Expanded text:
adjutores legis: quoniam servi ad servos missi sunt; et inter promissionem et gratiam, quae per Filium data est filiis, ac postmodum per filios filiis administrata sequitur. Quem constituit haeredem universorum. Haeres dicitur ab hero, id est, domino: eo quod libera potestate in haereditate dominetur. Constituit ergo Deus Pater Filium haeredem universorum, hoc est totius mundi, seu omnium creaturarum: non tamen secundum divinitatem, qua coaeternus est Patri, et coaequalis illi in omnipotentia deitatis, et qua aeternaliter ipse possidet omnia cum Patre; sed potius secundum humanitatem a verbo assumptam constitutus est ille Dominus et haeres super omnem creatur
Abbreviated transcription (Latin):
filio. Uides ne quomͦ discerint geminã naturã
i xp̃o : Nam quod dixxit paulo suꝑius hodie
genui te : ad diuinitatis retulit naturã. At ue¬
ro quod sub intulit ego ero illi in patre: ad hu¬
manitatis eẽntiam refert sine aliqua dubitatio¬
ne. Unde et cõgrue uerbo futuri temporis usꝰ
qd̃ egredietur de lumbis tuis: et firmabo thro¬
nũ eius suꝑ thronũ suũ. ipseq erit erit michi
filiꝰ: et ego ero illi pat̾. futurũ erat adhuc. ut
uerbũ dĩ patris assumeret hominẽ in utero
ueritate ẽẽt. nõ adoptiuus sed ꝓprius. Hec aut̃
sententia et ad suꝑiora potest respicere: ut ita
legatur sub int̾rogatione. Rursũ cui em̃ dixit¬
angeloꝵ. ego ero illi in patrẽ: Et subaudit᷑ nulli.
Uel certe absolute et affirmatiue hoc modo rur¬
sum dicit de illo ds̃ pat̾: ego ero illi in patrem.
Et cũ iterũ introducit primogenitũ in orbem

Expanded text:
filium. Videsne quomodo discernit geminam naturam filium. Videsne quomodo discernit geminam naturam in Christo? Nam quod dixit paulo superius, hodie genui te, ad divinitatis retulit naturam: at vero quod subintulit, ego ero illi in patrem, ad humanitatis essentiam refert sine aliqua dubitatione. Unde et congrue verbo futuri temporis usus egredietur de lumbis tuis; et firmabo thronum ejus super thronum tuum: ipseque erit mihi filius, et ego ero illi Pater, futurum erat adhuc, ut Verbum Dei Patris assumeret hominem in utero veritate esset, non adoptivus, sed proprius. Haec autem sententia et ad superiora potest respicere, ut ita legatur sub interrogatione rursum cui angelorum dixit: Ego ero illi in patrem? et subauditur nulli; vel certe absolute et affirmative hoc modo, rursum de illo dicit Deus Pater: Ego ero illi in patrem. Et cum iterum introducit pr
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s est. Qua abraham genuit ẏsahac. Isahac¬
genuit iacob. Iacob autem iudam. decuiꝰ tribu
et ꝓ genie assumpsit deus carnem in utero
uirginali beate marie : et ꝓcessit uelut spon¬
sus dethalamo suo. Sed queri potest quare
om̃s gentes dicantur benedici in xp̃o. cum
ad huc om̃s gentes nõ credant in eum. Et
milli dubium est alium nõ mereri benedici:
nsi qui fidem eiꝰ habet. Iuod duobus modis
potest solui. Potest enim sine dochicos accipi.
hoc ẽ atoto pars : quia licet om̃s nõ credant.
benedicuntur. Sub nectit ergo apłs et dicit.
Non ddicit scilicet abrahe dicte sunt ꝓmissio¬
nes et seminibus enis: seo singłari numero
dicit semini. Uel nõ dicit scriptura insemini¬
bus tus benedicentur om̃s gentes: sed in se¬
mine tuo. ut de xp̃o intelligamus dictum.
Si enim dixeisset pluraliter seminibus. for¬

Expanded text:
s est, quia Abraham genuit Isaac, Jacob, Jacob autem Juda, de cujus tribu et progenie assumpsit carnem Dominus in utero virginali beatae Mariae, et processit velut sponsus de thalamo suo. Sed quaeri potest quare omnes gentes dicantur benedictae in Christo, cum adhuc omnes gentes non credant in eum, et nulli dubium sit alium non mereri benedici, nisi qui fidem ejus habet? Quod duobus modis potest solvi: Potest enim synechdochicos accipi, hoc est a toto pars, quia licet omnes non credant, o benedicuntur. Subnectit ergo Apostolus, et dicit: Non dicit, subaudis Abrahae dictae sunt promissiones, et seminibus ejus, sed singulari numero dicitur semini. Non dicit Scriptura: In seminibus tuis benedicentur omnes gentes, sed in semine tuo, ut de Christo intelligamus dictum. Si enim dixisset pluraliter seminibus, for
Abbreviated transcription (Latin):
benedicam tibi: et multiplicans multiplicabo¬
te. Et rursum. Insemine tuo benedicentur om̃s
gentes: et patrem multarum gentium posui
te. Iuod autẽ sub iungitur et semini enis dic¬
semen abrahe xp̃m intelligat. possumus tam̃
simplici modo semen illius acciꝑe ysaac filiũ
eiꝰ ⁊ iacob nepotem: ad quos ȩtiam legimus¬
reꝓmissiones factas. Nlam legimus in genesi
q̃d dormiente iacob in quodam loco. apparue¬
rit᷑ . deus dicens: terram in qua dormis tibi da-¬
bo. et semini tuo. Dicamus modo et scđm a¬
postolum. Abrahe inquit dicte sunt ꝓmissi¬
ones. et semini euis: io est de xp̃o. Que sũt
ille ꝓmissiones que sunt dicte xp̃o in xxp̃o:

Expanded text:
benedicam tibi, et multiplicabo te, etc.; et rursum: In semine tuo benedicentur omnes gentes; et: Patrem multarum gentium posui te . Quod autem subjungitur, et semini ejussemen Abrahae Christum intelligat, possumus tamen simplici modo semen illius accipere Isaac, filium ejus, et Jacob, nepotem ejus, ad quos etiam repromissiones legimus factas. Nam legitur in Genesi quod, dormiente Jacob, quodam loco apparuerit ei Deus, dicens: Terram in qua dormis tibi dabo et semini tuo. Dicamus modo et secundum Apostolum: Abrahae, inquit, dictae sunt promissiones et semini ejus, id est Christo. Quae sunt illae promissiones, quae dict
Abbreviated transcription (Latin):
querens eum ⁊ inueniens capharnaum ait ei.
rabbi quando huc uenisti: in matħo determina¬
ta sunt. Quibus iħs respondens ait. Amen am̃
dico uob̾. queritis me non quia uidistis signa.
s quia manducastis de panibus &e saturati estis.

Expanded text:
quaerens eum et invenicus Capharnaum, ait ei: quaerens eum et invenicus Capharnaum, ait ei: Rabbi, quomodo huc venisti? in Matthaeo determinata sunt. Quibus Jesus respondens ait: Amen, amen dico vobis, quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis de panibus et saturati est
Abbreviated transcription (Latin):
enim sciebat quid eẽt facturus. S temptando
philippum audire uolebat. quid de enis om̃ipo¬
tencia senciebat. Similq noiũ illud miracłm
discipłi responsione extollebat. cum exr quinq
panibus tot homines reficerentur. quibꝰ scđm
c̾e̾nt ut unusquisq modicum quid acciperet.
Sic em̃ philippus respondit dicens. Ducentorũ
denariorũ panes nõ sufficiunt eis. ut unusqͥsq
modicũ quid accipiat. Dic̃ unus ei ex discipłiꝰ eiꝰ
andreas fr̾ simonis petri. Est puer umus hic qui
habet quinq panes ordeaceos &e duos pi̾ces. S hec
panes quinq libri moysi intelliguntur. Quos pa¬
nes ppłs ille ubiq secum portat ⁊ non comedit.
quia legit tantum seripturas ⁊ non intelligit.
Hec autẽ quia in matħo er posuimus : ut it̾m ea¬
ponamus non tantum necessariũ quantum suꝑ¬
fluum & laboriosum ẽẽ uidetur. Similit̾ autẽ
& cetera que secuntur usq ad illũ lorum ubi tur¬
ba que modo suꝑuis panes in monte comedat

Expanded text:
enim Dominus quid facturus erat. Sed tentando Philippum, audire volebat quid de ejus omnipotentia sentiebat: simulque novum illud miraculum, discipuli responsione extollebat, cum ex quinque panibus tot homines reficeret, quibus, secundum s non sufficerent, ut unusquisque modicum quid acciperet. Sic enim Philippus respondit, dicens: Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat. Dicit ei unus ex discipimonis Petri: Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces. Sed haec panes quinque libri Moysi intelliguntur. Quos panes populus ille ubique secum portat, et non comedit, quia legit tantum Scripturas et non intelligit. Haec autem, quia in Matthaeo exposuimus, ut iterum exponamus, non tantum necessarium, quantum superfluum et laboriosum esse videtur. Similiter autem et caetera, quae sequuntur, usque ad illum locum ubi turba, quae modo superius panes in monte comederat,
Abbreviated transcription (Latin):
uł signis que facio erede uelitis: s quia mandu¬
castis de panibus ⁊ saturati estis. Consida modo
quante suamtatis panes illi fuerint quamuis
ordeacei.: quorũ dulcedine capta tota hec turba
ad huc dñm sequebatur. Sequitur.¬

Expanded text:
quae facio, credere velitis, sed quia manducastis de panibus, et saturati estis. Considera modo quantae suavitatis panes illi fuerint, quamvis hordeacei, quorum dulcedine capta tota haec turba adhuc Dominum sequebatur. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
qui in firmabantur. Subiit gͦ in montẽ tħs:
ce ibi sedebat cum discipłis sins. Erat autẽ ꝓ ri¬
mum pascha dies festus iudeorum. Magna dñs
miracła facturus:⁊ noui mirabilisq panis deli¬
cias ppło daturus. montem ascedit: quatinus ⁊
nos quotiescumq sp̾ualibꝰ nouisq epulis satiari
cupimus. non montis s mentis altitudinẽ ⁊
ingenii sub limitatẽ ascendamus. Qm̃ autẽ talibꝰ
delitiis refecti festiuitatẽ ag̾e ⁊ rp̃i carnẽ ⁊ san¬
guinem susciꝑe digni sunt: merito hic d̃r quia
ꝓrinum erat pascha dies festus uideorũ. Securi
enim ad hanc festiuitatẽ ueniunt. qui talibus
epulis sunt repleti. Cum subleuass gͦ occłos tis

Expanded text:
iit ergo in montem Jesus, et ibi sedebat cum discipulis suis. Erat autem proximum Pascha, dies festus Judaeorum. Magna Dominus miracula facturus, et novi, mirabilisque panis delicias populo daturus montem ascendit; quatenus et nos quotiescunque spiritualibus, novisque epulis satiari cupimus, non montis, sed mentis altitudinem et ingenii sublimitatem ascendamus. Quoniam autem talibus deliciis refecti, festivitatem agere, et Christi carnem et sanguinem suscipere digni sunt, merito hic dicitur: quia proximum erat Pascha dies festus Judaeorum: securi enim ad hanc festivitatem veniunt, qui talibus epulis sunt repleti. Cum sublevasset ergo Jes
Abbreviated transcription (Latin):
miscdie sue : sic̃ ad patres nr̃os id ẽ abraam ⁊ semi¬
i eiꝰ locutus fuerat : suscepit isrł puerum suu̾.
Suscepit enim reconciliauit. tenuit ⁊ inpatris
ꝓmissam hereditatẽ in trodur̃. Puerum utiq isrł
non autem senem isrł : idẽ non ueteris s noui tes¬
tamenti sectatores. Mansit au̾ maria eum illa
quasi mensibus tribus: ⁊ reuersa ẽ. indomum
suam. Decebat enim ut simul manerent: qua¬
tinus in illo temporis spacio. ⁊ helisubeth a maria
⁊ ioħs a xrp̃o doceretur. Libet nine intueri quan¬
tas tunc zacharias quãtas ⁊ elisabeth lacrimas
fudit: quando uirgo maria inde. quando mun¬
di gaudium. ⁊ stella maris indomum suam re¬
uersa ẽ. Ioħs quoq quãins ad huc inmatris ut̾o
clausus. in enis discessum non parum doluit:
qui in illius aduentu tanto gaudio ecrultauit.
eli sabeth impletum ẽ. tempus

Expanded text:
suae, sicut ad patres nostros, id est, Abraham et semini ejus locutus fuerat. Suscepit Israel, puerum suum. Suscepit enim, reconciliavit, tenuit et in patribus promissam haereditatem introduxit. Puerum utique Israel, non autem senem Israel, id est, non Veteris sed Novi Testamenti sectatores. Mansit autem Maria cum illa quasi mensibus tribus, et reversa est in domum suam. Decebat enim ut simul manerent, quatenus in illo parvo temporis spatio Elisabeth a Maria, et Joannes a Christo doceretur. Libet nunc intueri quantas tunc Zacharias, quantas Elisabeth lacrymas fuderit, quando virgo Maria inde, quando mundi gaudium, et stella maris in domum suam reversa est. Joannes quoque, quamvis adhuc in matris utero clausus, in ejus dicessus non parum doluit, qui in illius adventu tanto gaudio exsultavit. V. Elisabeth autem impletum est tempus
Abbreviated transcription (Latin):
tatur ⁊ crescit cunctis subueniens timentibꝰ
eum. Fecit poteneiã inbrachio suo. Preterito
ꝓfuturo utitur. Fecit enim dñs poteneiam
mbrachio suo. idẽ inuirtute ⁊ fortitudine sua:
qu̾a diabrlum uicit. infernum expoliauit.⁊
sẽorum anmas secum ad celestia uerit. Disꝑ¬
sit suꝑbos mente cordis sui. Mente namq cor¬
dis sin id ẽ scđ̃m uoluntatẽ suam. suꝑbos uideõ.
ubiq terrarũ dñs disꝑsit: ⁊ cimetis nacionibus
ad huc subditur. de posuit potentes de sede:
exraltauit humiles. Ingłiam scilicet uidis ꝓmisaꝰ:
gentiles exaltans. hoc em̃ dñs semꝑ agit. Dĩs
erñ qui se exraltat humiliabitur.: ⁊ qui se humi¬
liat ecraltabitur. E surientes impleinit bonis:
& duntes dimisit manes. Esurientes erant
gentiles qui celestium mandatorim dulcedinẽ¬
non gustauerant: duntes uidi qui legis ⁊ ꝓpħar̃
diuiciis habundabat. Illos autem sp̾ualibus bo¬
nis impleuit: hos uero manes ⁊ p̾ualis intelli¬

Expanded text:
tatur, et crescit, cunctis subveniens timentibus eum. Fecit potentiam in brachio suo. Praeterito pro futuro utitur. Fecit enim Dominus potentiam in brachio suo, id est, in virtute et fortitudine sua, quia diabolum vicit, infernum exspoliavit, et sanctorum animas secum ad coelestia vexit. Dispersit superbos mente cordis sui. Mente namque cordis sui, id est, secundum voluntatem suam, superbos Judaeos ubique terrarum Dominus dispersit, et cunctis adhuc subditur: Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles: in gloriam scilicet Judaeis promissam gentiles exaltans. Hoc enim Dominus semper agit: « Omnis enim, qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur . » -- Esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes. Esurientes erant gentiles, qui coelestium mandatorum dulcedinenon gustaverant: divites, Judaei, qui legis et prophetarum divitiis abundabant. Illos autem spiritualibus bonis implevit; hos vero inanes et spiritualis intelli
Abbreviated transcription (Latin):
inficencia tua suꝑ celos ds. cunctis gentibus
manifestat inquo semꝑ erultauit. inquo semꝑ
delectata ẽ. quẽ semꝑ dilerit. cui totis insceribꝰ
ad hesit. ⁊ cinus seruitun se ꝑ omn̾a sub iuga¬
unt. E hoc merito: quia resperit humilitatẽ
ancille sue. Resperit ⁊ non desperit. Ad quẽ
em̃ resperit d̃s nisi ad humilem ⁊ quietum.¬
& trementem sermones eius: Ecce ͭ er hoc beatã
medicent om̃s generationes. Uera ẽ ꝓpħia quã
ueritatis mater de se ipsa ꝓpħauit. Nulla em̾
ex eo tempore generatio fuit. que eius beatitudi¬
nem non p̾dicau̾it. Semꝑ enĩ enis beatitudinẽ
eccłia concinit: inqua simul om̃s generationes
continentur. Quia fecit michi magna qui po¬
tens ẽ : immo quia potens ẽ. uere utiq magna:
⁊ tam magna quam magna ulli umꝗͣ alii uel
fecit uel facturus ẽ. Er ea carnẽ suscepit. et
celi t̾req dominam ⁊ regnia eam constituit.
Magna enim sunt hec. Q sc̃m nom̃ enis. E ipse

Expanded text:
ntia tua super coelos, Deus , » cunctis gentibus manifestat; in quo semper exsultavit, in quo semper delectata est, quem semper dilexit, cui totis visceribus adhaesit et cujus servituti se per omnia subjugavit. Et hoc merito: Quia respexit humilitatem ancillae suae. Respexit, et non despexit. 154 Ad quem enim respicit Deus, nisi super humilem trementem sermones ejus? Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Vera est prophetia, quam Veritatis mater de se ipsa prophetavit. Nulla enim ex eo tempore generatio fuit, quae ejus beatitudinem non praedicaverit. Semper enim ejus beatitudinem Ecclesia concinit, in qua simul omnes generationes continentur. Quia fecit mihi magna qui potens est. Imo, qui omnipotens est. Vere utique magna, et tam magna, quam magna nulli unquam alii vel fecit, vel facturus est. Ex ea carnem suscepit, et coeli terraeque Dominam et reginam eam constituit. Magna enim sunt haec. Et sanctum nomen ejus. Et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Ego potius debui ire ad te : s tua tinq filii
humilitas. te coegit uenire ad me. Ecce emm
ut facta ẽ. uor salutacionis tue in auribus m̾is
exultaut ingaudio infans in utero meo. In ad¬
uentu in quit tuo. non solum ego s ⁊ filius m̾s
gratulatur : in salutacione tua letatur. ⁊ quod
uoce non potest gaudio fatur. & beata que cre¬
didisti: qm̃ ꝑficientur ea que dicta sunt tibi
adño. Que sunt enim que dicta sunt ei adño.
nisi illa que suꝑiꝰ angłs ait : ecce concipies ⁊ pa¬
ries filium ⁊ uocabis nom̾ ens iħm : Et paulo
mea uirtus mea. om̃isq intelligencia ⁊ consei¬
encia mea. magnificat dnm laudat. benedicit.
et p̾dicat. Magnificat aũ ⁊ ille dnm : in emus
bonitate magnificatur ⁊ laudatur dñs. Sic em̾
in discipłis magistri : sic inoꝑibus sins singłi
artifices laudantur ⁊ magnificantur. Q exrul¬
tauit sp̃s m̃s indeo salutari meo. Modo inquit¬

Expanded text:
rem. Ego potius debui ire ad te; sed tua, tuique filii rem. Ego potius debui ire ad te; sed tua, tuique filii humilitas te coegit venire ad me. Ecce enim, ut facta est vox salutationis tuae in auribus meis, exsultavit, in gaudio infans in utero meo. In adventu, inquit, tuo non ego solum, sed et filius meus gratulatur, in tua salutatione laetatur, et quod voce non potest, gaudio facit. Et beata, quae credidisti, quoniam perficientur ea quae dicta sunt tibi a Domino. Quae sunt enim, quae dicta sunt ei a Domino, nisi illa, quae superius angelus ait: Ecce concipies, et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum? Et paulo mea, virtus mea, omnisque intelligentia, et conscientia mea magnificat Dominum, laudat, benedicit et praedicat. Magnificat autem et ille Dominum, in cujus bonitate magnificatur, et laudatur Dominus. Sic enim in discipulis magistri, sic in operibus suis singuli artifices laudantur, et magnificantur. Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo. Modo, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
re conaris: E repleta ẽ. sp̃u scõ elisabet. ⁊ exela¬
maiit uoce magna ⁊ dicrit. Benedietatu in ter
mulieres : ⁊ benedictus fructus uentris tui. Priꝰ
filius: deinde mater ꝑ filium repletur sp̃u sẽo.
Eilius intus latens docet: quit mater exteriꝰ
agere debeat. Quasi em̃ magna in helisabeth
interuis commota. nõ solũ uirginẽ resalutaũ:
uerum etiam magna uoce clamauit dicens.
Benedicta tu int̾ mulieres. Ipsum enim ⁊ angłs
ait. ab om̃ibus benedicit᷑ : que om̃i benedictiõe
digna habetur. & benedietus fructus uentris
tu. Benedicta arbor. benedictus ⁊ arboris frurtꝰ.
Benedicta uirga de radice iesse. benedietus ⁊ floᷤ
qui de tali radice ascendit. Benedieta talis
mater: benedictus talis filius. E unde hoc mͥ
ut uemat mat̾ dm̾ mei ad me : Nleq sc̃ĩtas.
neq religio. neq nobilitas. aliqua hoc michi p̾sti¬
tit. ut tanto honore tantaq beatitudine digna fie¬

Expanded text:
re conaris! Et repleta est Spiritu sancto Elisabeth, et exclare conaris! Et repleta est Spiritu sancto Elisabeth, et exclamavit voce magna, et dixit: Benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus ventris tui. Prius filius, deinde mater per filium repletur Spiritu sancto. Filius intus latens docet, quid mater exterius agere debeat. Quasi enim magna vi Elisabeth interius commota, non solum Virginem resalutavit, verum etiam voce magna clamavit dicens: Benedicta tu inter mulieres. Id ipsum enim et angelus ait. Ab omnibus benedicitur, quae omni benedictione digna habetur. Et benedictus fructus ventris tui. Benedicta arbor, benedictus et arboris fructus. Benedicta virga de radice Jesse, benedictus et fios, qui de tali radice ascendit. Benedicta talis mater, benedictus et talis filius. Et unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me? Neque sanctitas, neque religio, neque nobilitas aliqua hoc mihi praestitit, ut tanto honore, tantaque beatitudine digna fie