comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑauit: quã in natura in rationabiliũ faci¬
le contuem. & quȩ ñ solũ ut berba crescenꝰ
nutrit᷑ & nuitit: s etiã sensibilẽ ium pos¬
sidere cognoscit᷑. ꝑfecta uero tertia uita cor¬
poris. in hominis essentia. rationali consti
participans mente uegetaturr. Debemus
aut̃ scire qđ talis quedã eoꝵ que sunt ra¬
tio diuisionis existat. uͭt aliud intellectuale
sit. aliud corporale. S intellectualis essen¬
tiȩ nunc omittatus in sua ꝓprietate diui¬
no sine uita. aliud uite participat. Run¬
sum uitalis corporis. alia sunt sensibilia. alia
sensu carentia: ut sunt etiã capilli nr̃i.
& ungues. Item sensibilia in naturis rati¬
onabiliũ. atq inrationabiliũ diuidunt᷑.
Ppterea post exanimẽ materiã. primũ ue¬
lut crepidinem quandã. banc germinalem
substantiã. legis lator expressit: deinceps
eoꝵ generationẽ. quȩ sensib tantũ modo
continentur apꝑuit. Et quia scdm istã con¬

Expanded text:
peravit, quam in natura irrationabilium faciperavit, quam in natura irrationabilium facile contuemur, quae non solum ut herba crescens nutritur et nutrit, sed etiam sensibilem vim possidere cognoscitur. Perfecta vero tertia vita corporis in hominis essentia rationali constitet rationis participans mente vegetatur. Debemus autem scire, quod talis quaedam eorum quae sunt ratio divisionis existat, ut aliud intellectuale sit, aliud corporale. Sed intellectualis essentiae nunc omittatur in sua proprietate divino sine vita, aliud vitae participat: rursus vitalis corporalis alia sunt sensibilia, alia vero sensu carentia, ut sunt etiam capilli nostri et ungues. Item sensibilia in naturis rationabilium et irrationabilium dividuntur. Propterea post exanimem materiam primum velut crepidinem quamdam hanc germinalem substantiam legislator expressit: deinceps eorum generationem quae sensibus tantummodo continentur, aperuit. Et quia secundum istam con
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ uero quȩ humanȩ uitȩ possent admini¬
cula prebere ꝓduxerit. sicut micbi uidetus con¬
sequentia huius eloquii. aliquod dogna de
absconditis intimari. Sic enĩ moyses de statu
ammȩ ddiuino imꝑio pbylosophye reserauit
archanũ. De qua re quidẽ. & eruditio extera
sibumet imaginata est aliquid: s ñ clare q̃
erant uidenda ꝑspexit.ꝑ hec igit᷑ ut arbi¬
tror ip̃a tatio dõcet: ꝗđ in trib differentis.
uitalis hec atq animalis potentia. declare¬
tus. Herbarũ siquidẽ natura. increm̃tis est
tantũ & nutrim̃tis accõmoda. congruũ pre¬
bens his quȩ ex ea prebent᷑ augm̃tum: quȩ
etiã germinalis dicit᷑. eadẽ q in uirgubas. &
arborib substantia ꝑuidetur. Est aut̃ in hi
ipsis quȩ germine̾nt᷑. uitalis quedã poten¬
tia: sensus animatione priuata. Preita hanc
uero est. & alia uite speties. cui crͣcator. & cte¬
menta contulit. & dispensandã sensib im¬

Expanded text:
hominem vero quae humanae vitae possent adminihominem vero quae humanae vitae possent adminicula praebere, produxerit. Sed mihi videtur consequentia hujus eloquii aliquod dogma de absconditis intimare. Sic enim Moses de statu animae divino imperio philosophiae reservavit arcanum, de qua re quidem et eruditio extera sibimet imaginata est aliquid; sed non clare quae erant videnda perspexit. Per haec ergo, ut arbitror, ipsa ratio docet quod in tribus differentiis vitalis haec atque animalis potentia declaretur. Herbarum siquidem natura incrementis est tantum et nutrimentis accommoda, congruum praebens his qui ex ea paventur augmentum, quae et germinabilis dicitur, eademque in virgultis et arboribus substantia pervidetur. Est autem in his ipsis quae germinantur vitalis quaedam potentia, sensus animatione privata. Praeter hanc vero est et alia vitae species, cui Creator et incrementa contulit, et dispensandam sensibus im
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentie nr̃e respitio. qđ scilicet uer¬
ba literis manus administratione signa¬
mus. & quidẽ nec ista gr̃a rationalis impar
est dignitatis. qđ luteris loqui possumus.
&e modo quodã manib disputamus. in ele¬
mentoꝵ figuris. nr̃m reponentes eloquiũ.
S ego ad alia prorsus intendens. studio quo¬
dam cooꝑationis: obtemꝑare manus adfin¬
mo rationis imperio. uerũ antequã hoc
idem discutiamus effusius: rationẽ magiᷤᷤ
quã pretermisimus inquiramus. Pene nãq
factorũ nos ordo. & causa latuit. cuius rei
gr̃a precedant germina terre uirentia.
ehinc irrationabilia subsequantus anima¬
lia: && ita post horũ conditiõem. loco ter¬
cio homo firmetur. fortassis enĩ ꝑ hec.
non tantũ ea quȩ sunt manifesta senti¬
mus: qđ ꝓpter ium̃ta uł maxime con¬
ditor uniuersitatis. instituerit herbarũ
naturã. ꝓpter homines aut̃ ium̃ta cre¬
auerit: unde & ante greges pabula. ante

Expanded text:
intelligentiae nostrae respicio, quod scilicet verintelligentiae nostrae respicio, quod scilicet verba litteris manus administratione signamus, et quidem nec ista gratia rationalis impar est dignitatis, quod litteris loqui quoque possumus et modo quodam manibus disputamus in elementorum figuris nostrum reponentes eloquium. Sed ego ad alia prorsus intendens, studio quodam cooperationis obtemperare manus affirmo rationis imperio. Verum antequam hoc idem discutiamus, effusius rationem magis quam praetermisimus, inquiramus. Pene namque factorum nos ordo, et causa latuit cujus rei gratia praecedant. Germinent terrae virentia, dehinc irrationabilia subsequantur animalia, et ita post horum conditionem loco tertio homo formetur. Fortassis enim per haec non tantum ea quae sunt manifesta sentimus, quod propter jumenta vel maxime Conditor universitatis instituerit herbarum naturam, propter homines autem jumenta creaverit. Unde et ante greges pabula, ante
Abbreviated transcription (Latin):
uod uero rectus est bominis
habitus. & ad celũ sese sustol¬
lens. sursũq respiciens: prin¬
cipalia & bec bona esse cer¬
tissimũ est. approbantia re¬
giã potestatem. Deniq qđ
solus ita formatus est. ceteroꝵq omniũ pro¬
na sint corꝑa. & indeorsum ꝓcliuius incli¬
nata. manifesta differentia honoris eius os¬
tenditus. dũ constet illa quiõẽ huius esse
subiecta potentie. hunc aut̃ suꝑeminentis ex-¬
istere clignitatis. Nam aliis quidem omnib
anteriora mẽbra corꝑis pedes sunt quia qđ
adcline est egebat ꝓfecto firmitatis annisu.
in hominis autẽ conditione. hȩc mẽbra ma¬
nus effecte sunt. quia rectitudine babitus
eius unus gressus uidebatus. esse sufficiens.
qui geminis pedib. standi constantiã. cau¬
ta ꝓuisione firmaret. Alias quoq ad usũ ra¬
tionis offitia manus aptata sunt: & si quis
rationali naturȩ ministeriũ manuũ ꝓpriũ
quid esse dixerit: minime delinquet. Non
solũ enĩ ad hoc qđ cõmune & ꝓitum est

Expanded text:
uod vero rectus est hominis habitus et ad coelum sese sustollens sursumque respiciens, principalia haec dona esse certissimum est, approbantia regiam potestatem. Denique quod solus ita formatus est, caeterorumque omnium prona sint corpora, et in deorsum proclivius inclinata, manifesta differentia honoris ejus ostenditur: dum constet illa quidem hujus esse subjecta potentiae, hunc autem supereminentis existere dignitatis. Nam aliis quidem omnibus anteriora membra corporis pedes sunt, quia quod acelive est, egebat profecto firmitatis adnisu. In hominis autem conditione haec membra manus effecta sunt, quia rectitudine habitus ejus unus gressus videbatur esse sufficiens, qui geminis pedibus standi constantiam cauta provisione firmaret. Alias quoque ad usum rationis officia manus aptata sunt, et si quis rationali naturae ministerium manuum proprium quid esse dixerit, minime delinquet. Non solum enim ad hoc quod commune et promptum est
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo in multiplices sensus in se¬
ritur. quomodo in singularitate quod
uatiũ. quomodo in uarietate qđ singu¬
lare est inuienitus. S agnoui solutionẽ diffi¬
cillimȩ questionis: ad ip̃am nocẽ diuinam
recurrens. faciamus inquit hominẽ. ad ima¬
ginẽ. & similitudinẽ nr̃am. Imago uãq quã¬
du in nullo deficit ab his qui in primeua
forma substant. ꝓprie imago cognoscitur
Si uero a similitudine formȩ reciderit: unta
eã partẽ imago non erit. Qm̃ igitur & hoc
unum ex his est. quȩ in diuina natura con¬
siderantua. qđ in conprehenbilis babet᷑
essentiȩ: necesse est & imaginem prucuȩ
forme imutaa substantiam. Q uod si ima¬
gmus natura conprehendi potest. cũ pri¬
meua forma. in sua inconprehensibilita¬
te ꝑmanert ex hac ip̃a contrarietate qua
comp̾henditue. esse dissimilis conprobat᷑.
Porro cũ fugiat humanã scientiã mentis
nr̃ȩ natura q̃ est effecta ad imaginẽ con¬

Expanded text:
quomodo in multiplices sensus insequomodo in multiplices sensus inseritur, quomodo in singularitate quod varium, quomodo in varietate quod singulare est invenitur? Sed agnovi solutionem difficillimae quaestionis, ad ipsam vocem divinam recurrens: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Imago namque quandiu in nullo proficit ab his quae in primaeva forma substant, proprie imago cognoscitur; si vero a similitudine formae recesserit, juxta eam partem imago non erit. Quomodo igitur et hoc unum ex his est quae in divina natura considerantur, quod incomprehensibilis habetur essentiae, necesse est et imaginem primaevae formae imitari substantiam. Quod si imagines natura comprehendere potest, cum primaeva forma in sua comprehensibilitate permaneat, ex hac ipsa contrarietate qua comprehenditur esse dissimilis comprobatur. Porro cum fugiat humanam scientiam mentis nostrae natura, quae est effecta ad imaginem, ref
Abbreviated transcription (Latin):
bid igitua est mens
iuxta naturã ꝓpri¬
am. que sensualib
potentiis sese distai¬
buit. & ꝑ singulos cõ¬
petentea eoꝵ quȩ
sunt scientiã sumit: Quod enĩ aliud
quiddã sit preter sensũ: quẽlibet ꝑtu¬
dentũ dubitate non arbitror. Nlam si
id ip̃m mens qł sensus esset unius ꝓfec¬
to iuxta sensus effitientiã ꝓprictatis᷑ exis¬
teret ꝓpterea qđ simplex quidẽ ip̃a sit.
& nichil in re simplici uariũ conspici que¬
at. Nunc autẽ omnib consentientib.
aliud est tactus. aliud odoratus: & alios
quidẽ in communicabiles. & inꝑmixtos
similiter esse sensus ad inuicem. Et qͥa
mens singulis equaliter ad est: aliud qͥo
oportet eam preter sensualem definir
substantiam ne quid rei intelligibili pos¬
sit uarietatis adscribi. Quis cognouit
ꝓpriam mentẽ considerare preualuit:
Dicant qui dei naturã se putant posse
conprehẽdere. si se considerant. si men¬
tis suę substantiã norunt. si multifida
quȩdam est. uariȩq compositionis.

Expanded text:
id igitur est mens juxta naturam propriam, quae sensualibus potentiis sese distribuit, et per singulas competenter eorum quae sunt scientiam sumit? Quod enim aliud quiddam sit praeter sensum, quemlibet prudentium dubitare non arbitror. Nam si idipsum mens quod sensus esset, unius profecto juxta sensus efficaciam proprietatis existeret, propterea quod simplex quidem ipsa sit et nihil in re simplici varium conspici queat: nunc autem omnibus consentientibus, aliud est tactus, aliud odoratus, et alios quidem incommutabiles et impermixtos similiter esse sensus ad invicem, et quia mens singulis aequaliter adest, aliud quid oportet eam propter sensualem diffinire substantiam, ne quid rei intelligibili possit varietatis ascribi. Quis cognovit o: Quis propriam mentem considerare praevaluit? Dicant qui Dei naturam se putant posse comprehendere, si se considerant, si mentis suae substantiam norunt; si multimoda quaedam est, variaeque compositionis,
Abbreviated transcription (Latin):
exurgens. & sequens dñm. qui ñ solum
lucta reliquerat uectigaliũ. s ꝑiculum contẽpse¬
tat. quod utiq poterat euenire. a principib
scliꝰ ꝓeo quod uectigaliũ rationes imꝑfectas anꝙ
in compositas reliquisset. Ita autẽ cupiditate se¬
quendi ddñm ductus est ut in nullo prorsus hu
ius uitȩ respectum uł cogitationes sibimet re¬
si aduer santi adñicis preceptis. neq ullã ali¬
quã brananã delectatiot̾m oporteat aliquẽ res¬
picre a ꝑ hoc ab es quos ꝓposuit impediri: dñ¬
nos dõcet dicens. Si quis uenit ad me. & ñ odit
postem suu a matrem suã aut uxorem & filioᷤ.
catei. & sorores. insuꝑ & animã suã: non po¬
cest ineus esse ddiscipulus. Quod est simile illi
quod dixit: ut deneget quis se ip̃m. Interrog̃
⁊ oportet illum. qui seruis dei socia

Expanded text:
ens Dominum ; qui non solum lucra reliquerat vectiganum, sed et periculum contempserat; quod utique poterat evenire a principibus saeculi, pro eo quod vectigalium rationes imperfectas atque incompositas reliquisset. Ita autem cupiditate sequendi Dominum ductjus vitae respectum vel cogitationem sibimet resi adversantur Dominicis praeceptis, neque ad ullam aliquam humanam delectationem oporteat aliquem respicere, et per hoc ab eo quod proposuit impediri, Dominus edocet, dicens: Si quis ergo venerit ad me, et non odit patrem suum et matrem suam, et uxorem et filios, et fratres et sorores, insuper et animam suam, non potest meus esse discipulus . Quod est simile illi quod dixit, ut deneget quis seipsum. INTERROGATIO V. Si oportet eum qui servis Dei socia
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑfectionem uitȩ tendunt s ab his qui
prima statĩ confessiõe initiantur ficri so¬
let. In hoc aut̃ renuntiat sicut suꝑius di¬
ximus. etiã ip̃e sibi homo: id est priori
consuetudim suȩ. uł uite. Renuntiat autt̃ etiã
morib suis. uł delectationib sca huius. s & con¬
sanguinitati corporali. illi maxime quȩ impedi
magis putabit. frẽs aut̃ eos qui eundẽ adop¬
tionis sp̃m susceperunt: possessiones uero om̃s
simul a se ducit alienas. Et ut breuiter dicam.
mundo. quomͦ potest seruus effici cogitatio¬
nũ &e sollicitudinũ mundi. cũ dñs iubeat eti¬
am animã suã ab negandã esse ꝓ se: ꝑfecta
penitus careat: dũ adbuc in corpore est. Sed
hȩc incipit agere ab his pͥmo que intrin¬
secus sunt: id ẽ a passionib uł inani gła.
& si qua sunt similia. ut ab his primo ef¬
ficiatuR alienus. Et hoc est quod nos docu¬
erunt apłi iacob &e iohannes. relinquentes
patrẽ suũ zebedeum. &e nauẽ ip̃am in qua

Expanded text:
ad perfectionem tendunt, sed ab his qui a prima statim confessione initiantur, fieri solet. In hoc autem renuntiat, sicut superius diximus, etiam ipse sibi homo, id est, si priori consuetudini suae vel vitae renuntiet, aut etiam moribus suis, vel delectationibus saeculi hujus, sed et consanguinitati corporali; illi maxime quae impediremagis putabit; fratres autem eos qui eumdem adoptionis spiritum susceperunt: possessiones vero omnes simul a se ducit alienas. Et ut breviter dicam, mundo, quomodo potest servus effici cogitationum et sollicitudinum mundi; cum Dominus jubeat etiam animam ipsam abnegandam esse pro se? Perfecta penitus careat, dum adhuc in corpore est. Sed haec incipit agere ab his primo quae extrinsecus sunt, id est, a passionibus, vel inani gloria, et si quae sunt alia similia, ut ab his primum efficiatur alienus. Et hoc est quod nos docuerunt apostoli Jacobus et Joannes, qui reliquerunt patr
Abbreviated transcription (Latin):
intrinitate. Sedõ ut diligamus eum ex toto
corde. tota amma. tota uirtute. Quia ut ioh̾s
ait. ominis qui diligit ex deo natus ẽ. ⁊ oognos¬
cit dm̃. Qui non cliligt. non nouit eum. Ter¬
cio si mandata eus seruamus. eodem iohanne tis¬
te qui ait. Qui dicit se nosse dm̃ ⁊ mandata eiꝰ
non custodt. mendax ẽ. In hoc enim scimꝰ qm̃
cognoscin ius eum simandata eius obsetuamus.
⁊ inrtutem resurrectionis eius. Agnoscimus
eiim uirtutem resurtectionis xp̃i. qnͣdo credi¬
mus quia ds eum suscitait. ⁊ nos cum illo sus¬
citauit ꝑfidem suam. am. et a damnatione
mortis eripuit. ⁊ erectos in hereditate et̃na
ut filios ad dexteram patris collocauit. Octaua
enim die dñs a mortius resurgens. exemplum
nob̾ future resurrectionis et mysterium osten

Expanded text:
in Trinitate. Secundo, ut diligamus eum ex toto corde, tota anima, tota virtute , quia ut Joannes ait: Omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognoscit Deum. Qui non diligit, non novit eum . Tertio, si mandata ejus servamus, eodem Joanne teste qui ait: Qui dicit nosse Deum, et mandata ejus non custodit mendax est . In hoc enim scimus quoniam cognovimus eum, si mandata ejus observamus, et virtutem resurrectionis ejus. Agnoscimus enim virtutem resurrectionis Christi, quando credimus quod Deus suscitavit eum, et nos cum illo suscitavit per virtutem suam , et a damnatione mortis eripuit, et ereptos in haereditate aeterna, ut filios, ad Patris dexteram collocavit. Octava enim die Dominus a mortuis resurgens, exemplum nobis futurae resurrectionis et mysterium osten
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ diuina uirtutis sue que ad uitam ⁊ pietatem do¬
nata sunt ꝑ cognitionem cus. qui uocait nos ꝓptra
glaia ⁊ mrtute. Acsi diceret. Adimpleat᷑ uob̾ gratia
nobis diuine uirtutis sue donata sunt ꝑ enis grãm
que ad uitam obtinendam ⁊ pietatem conseruan¬
dam sufficiant. Quia quanto quis ꝑfectius dñm
cognoscit. tanto altus promissoꝵ enis mognitu¬
dinem sentit. hunc ⁊ paulus ait. Ad cognoscendũ
illum. ⁊ uitturem resuraectionis enis. Cognitio enũ
mysterii in carnationis eius passionis ⁊ resur recti¬
oms ꝑfectio uite ẽ. ⁊ thesautus sapientie. ꝑcog.¬
nitionem enim dm̃ ⁊ saluatoris nt̃ĩ ib̾u xp̃i
omia diuinitatis eius mysteria quib salua¬
murꝰ. agnoscimus. Tnpliciterꝰ enĩ ad cognitio

Expanded text:
nobis divinae virtutis suae ad vitam et pietatem donata sunt per cognitionem ejus qui vocavit nos propria gloria et virtute . Ac si diceret: Adimpleatur vobis gratia nobis divinae virtutis suae donata sunt per ejus gratiam, quae ad vitam obtinendam et pietatem conservandam sufficiant. Quia quanto quis perfectius Dominum cognoscit, tanto altius promissorum ejus magnitudinem sentit. Hinc et Paulus ait: Ad agnoscendum illum et virtutem resurrectionis ejus . Cognitio enim mysterii incarnationis ejus, passionis et resurrectionis, perfectio vitae est et thesaurus sapientiae. Per cognitionem enim Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi omnia divinitatis ejus mysteria quibus salvamur, agnoscimus. Tripli
Abbreviated transcription (Latin):
bedientie bonum fratres.¬
non solum abbati exhibendum est ab
om̃ib s etiam sibi inuicem obediant frattes:
scientes per hanc obecdientie uram se ituros ad de¬
um. Ptemisso ergo abbatis aut prepositorum q̃
ab eo constituuntur impenio: tni non ꝑmittimꝰ
puinata imꝑia p̾poni. decetero omnes iuniores
priorib sus omni karitate &e sollicitudine obe¬
diant. Quod si aliquis contentiosus reperitur.
corripiatur. Siquis autem frater pro quauis mri¬
nima causa ab abbate uł a quocumq ptiore suo
cormipitur quolibet modo: uł si leniter senserit¬
animum prioris cuiuscumq contra se iratum
uł commotum quamuis modice: mox sine mora
tam dnui prostratus in terra ante pedes eius ia¬
ceat satisfaciens. usq dum benedictione sane
tur illa commotio. Quod siquis contẽpserit
facere. aut corporali uindicte subiaceat: aut
si contumax fuent de monasti̾o expellatur.

Expanded text:
bedientiae bonum non solum abbati exhibendum est ab omnibus, sed etiam sibi invicem ita obediant fratres, scientes per hanc obedientiae viam se ituros ad Deum. Praemisso ergo abbatis, ut praepositorum, qui ab eo constituuntur, imperio, cui non permittimus privata imperia praeponi, de caetero omnes juniores prioribus suis omni charitate et sollicitudine obediant. Quod si quis contentiosus reperitur, corripiatur. Si quis autem frater pro quavis minima causa ab abbate vel a quocunque priore suo coranimos prioris cujuscunque contra se iratos vel commotos quamvis modice, mox sine mora tandiu prostratus in terra ante pedes ejus jaceat satisfaciens, usque dum benedicttur illa commotio. Quod qui contempserit facere, aut corporali vindictae subjaceat, aut, si contumax fuerit, de monasterio expellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
amaritudinis malus qui separat a deo
ce ducit ad infernum: ita est.
cẽzelus bonus qui sepatat a uitiis &e ducit ad
deum & ad uitam eternam. Hunc ergo zelũ
feruentissimo amore exerceant monachi: id est
ut honore se inuicem preuemant. Infirmita¬
des suas siue corporum siue moꝵ: pacientissi¬
me tolerent. Obedientitim sibi certatim im¬
pendant. Nullus quod sibi utile uidicat sequa¬
tur: sed quod magis alii. karitatem fraterni¬
tatis casto nipendant amore. Dm̃ timeant: ab¬
batem suum fincera ce humili haritate dili¬
gant. ypõ ommino mchi p̃potant: qui nos pa¬

Expanded text:
amaritudinis malus, qui separat a Deo et ducit ad infernum, ita est zelus bonus, qui separat a vitio et ducit ad Deum et ad vitam aeternam. Hunc ergo zelum ferventissimo amore exerceant monachi. Id est, ut honore se invicem praeveniant, infirmitates suas, sive corporum, sive morum, patientissime tolerent: obedientiam sibi certatim impendant. Nullus quod sib utile judicaverit, sequatur, sed quod magis alio; charitatem fraternitatis casto impendant amore: Deum timeant: abbatem suum sincera et humili charitate diligant: Christo omnino nihil praeponant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
trusioms expetiit. ibi ꝙ multis dieb sese ex̾citan¬
dum uidiinis cultib domino mancipauit.
Deuide post multa curricula annorum. assũp¬
sit alas sicut columba. hoc ẽ uirtutes spũales.
et ad heremum conuolauit. ibi ꝙ dnĩ nrm̃¬
iħm xp̃m expectauit. ut illum saluum facerer
a pusillaminitate sp̃c et tempestate. Qui ue¬
niens nonsolum saluauit eum. s ad ethera tͣns¬
uexit felicit coronandum. Iocirco enim exem¬
plum tanti uiti huiꝰ hic inserere studur ut
ab eo discant solitarii omnia caduca despicere.
et celestia totis desideriis appetere. de p̃ceptis

Expanded text:
trusionis expetiit; ibique multis diebus sese ad exercitantrusionis expetiit; ibique multis diebus sese ad exercitandum in divinis cultibus Domino mancipavit. Deinde vero post multorum curricula annorum assumpsit alas sicut columba, hoc est, virtutes spirituales, et ad eremum convolavit; ibique Dominumistum exspectavit, ut illum salvum faceret a pusillanimitate spiritus et tempestate. Qui veniens non solum salvavit eum, sed ad aethera transvexit feliciter coronandum. Idcirco enim exemplum tanti viri hujus hic inserere studui, ut ab eo discant solitarii omnia caduca despicere et coelestia totis viribus appetere. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
in nouo testa mento rei istius fuisse principem.
quod et uerum ẽ. Sciendum uͦ ẽ quia a tempore
beati antonii ceꝑunt cenobitarum solitaris hoc.
ẽ retrusi. s quis primus fuit retrusus difficile
reꝑitur. Non enim solummꝰ in cenobiiẜ sed eti¬
am in ipsis herenuis antea habebanturꝰ retrusi.
Priscis deniꝙ temporib hi qui prius in monas¬
deriis erant retrusi. qui iam didicerant ꝑ multa
exꝑimenta contra diabolum pugnare. ipsi qͦꝙ
bene instructi. atq sicut aurum in fornace pro¬
bati. frat̃na exacie ad singłarem pugnam here¬
mi. securi iam sine consolatione alteruis. sola ma¬
nu. uel brachio. contra uicia carnis et cogitatio¬
num deo auxilante dimicati ꝑgebant. Quo¬
dit. panꝑib ꝙ distribuit. Non solum natnꝙ¬
temporalia reliquit omnia. s etiam ep̃atum quẽ
post amissionem bonorum temꝑalium domino
largiente suscepit. dimisit. et postea cellam re¬

Expanded text:
in Novo Testamento rei istius fuisse principem; in Novo Testamento rei istius fuisse principem; quod et verum est. Sciendum vero quod a tempore beati Antonii coeperunt coenobitarum solitarii, hoc est, retrusi. Sed quis primus fuisset retrusus, difficile reperitur; non enim solummodo in coenobiis, sed etiam in ipsis eremis antea habitabant retrusi. Priscis denique temporibus hi qui prius in monasteriis erant retrusi; qui jam didicerant per multa experimenta contra diabolum pugnare, ipsi quoque bene instructi, atque sicut aurum in fornace probati, fraterna ex acie ad singularem pugnam eremi, securi jam sine consolatione alterius, sola manu vel brachio contra vitia carnis vel cogitationum, Deo auxiliante, dimicaturi pergebant. Hodit pauperibusque distribuit. Et non solum temporalia reliquit omnia, sed etiam episcopatum, quem post amissionem bonorum temporalium, Domino largiente, suscepit, ipsum dimisit; et postea cellulam re
Abbreviated transcription (Latin):
gare oportet. cur monachus uelsoli¬
tarius uocaturꝰ. et sic demum auxilian¬
de diuina clementia adcetera exponenda rite tͣn¬
seamus. Monachus enim greca tchimologia
uocatur. quod sit singłaris. Nonas enim grece.
latine singłaritas dicitur silitanꝰ int̾pir¬
tatur uocabulum monachi. mae siue̾
orum. Duo sunt namq genera solitariortim. u¬
num auachoritaꝵ .i. heremitarum. alterum
nꝰ cenobitarum. hoc ẽ mouasteriale. Hec aut̃ am¬
borum genera non conũsionis feruore nouicio
debent iustitui. s duturna monasterii exercita¬
dione prius debent probari. quatinus probatiad
ꝑfectionis ciulmen domino miserante conscen¬
dere ualeant. Pretẽa quoꝙ sepe dubitatum ẽ
cepta sit habitari. Quidam enim altius repe¬
tentes abeato helya et iohanne sumptũ dicũt
exordium. Alii aut̃ asscuerant bratum antoniũ
huiꝰ propositi ẽẽ caput. Macharius u discipłs
beati antonii. affirmat paulum quendã thebeum

Expanded text:
gare oportet cur monachus, vel cur soligare oportet cur monachus, vel cur solitarius vocatur, et sic demum, auxiliante divina clementia, ad caetera exponenda rite transeamus. Monachus enim Graeca etymologia vocatur, eo quod sit singularis. Monas enim Graece, Latine singularitas dicitur. Ergo solitarius interpretatur vocabulum monachi. Idcirco enorum. Duo sunt namque genera solitariorum; unum anachoretarum, id est, eremitarum; alterum vero coenobitarum, hoc est, monasteriale. Haec autem amborum genera non conversionis fervore novitio debent institui, sed diuturna monasterii exercitatione prius debent probari, quatenus probati ad perfectionis culmen, Domino miserante, conscendere valeant. Praeterea quoque saepe dubitatum est emus coepta sit habitari. Quidam enim altius repetentes, a beato Elia et Joanne sumptum dicunt exordium; alii autem asseverant beatum Antonium hujus propositi esse caput. Macarius vero discipulus beati Antonii affirmat Paulum quemdam Thebaeum
Abbreviated transcription (Latin):
non aliter quam angusto uncio ẽ incipienda. Uñ
dominꝰ ait. Contenoite intrare ꝑ angustam por¬
tam. Et iterum. Arta et angusta ura ẽ que ducit
aduitam. lata et spaciosa que ducit ad mortem.
Nichil gͦ in hac constitutione asꝑum uelonerosum.
nil graue spero me scripsisse. s si quid paululum¬
⁊ restraictius dictante equitatis iõne in ea dixi. hoc
propt᷑ ementationem niciorum et conseruationẽ
uirtutum feci. Quisqͥs gͥ hanc regłam bono
animo et pia deuotione uoluerit obseruare. ĩ
presenti ad huc positus scło ad uirtutum culmina
deo fauente poterit scandere. et post huiꝰ termi
num cum electis dei incelesti regno gaudere. ⁊ cum
ipso domino et angłis eius imppenum feliciter
poterie uiucir. Et non solum uiuere. s etiam cõ¬
regnare. Cunctipotens dĩ omnium urm̃ cor ad
hanc institutionis obseruantiam sestinant᷑ ad¬
ducat. et ꝑcantem obseruantiam ad regna cele¬

Expanded text:
non aliter nisi angusto initio est incipienda. Unde non aliter nisi angusto initio est incipienda. Unde Dominus ait: Contendite intrare per angustam portam . Et iterum: Arcta et angusta via est, quae ducit ad vitam; lata et spatiosa, quae ducit ad mortem . Nihil ergo in hac constitutione asperum, vel onerosum, nihil grave spero me scripsisse; sed si quid paululum restrictius, dictante aequitatis ratione in ea institui, hoc propter emendationem vitiorum et conservationem virtutum feci. Quisquis igitur hanc Regulam bono animo et plena devotione voluerit observare, in praesenti adhuc saeculo positus, ad virtutum culmina, Deo favente, poterit scandere; et post hujus vitae terminum, cum sanctis et electis Dei in coelesti regno gaudere, et cum ipso Domino et angelis ejus in perpetuum feliciter poterit vivere; et non solum vivere, sed etiam conregnare. Cunctipotens Deus animum vestrum ad hanc institutionis observantiam festinanter adducat, et per eamdem observantiam ad regna coele
Abbreviated transcription (Latin):
tam sollicit si hi hanc regłam seribere in uin¬
geretis. nisi eam diligeretis. et nisi ad propositũ
uite solitarie qnͣtoꝙ uenire uoluissetis. Sicut
enim me pie dͥeuotionis affectu exortati estis
ut eam scriberem. ita nunc uos humilit deposco.
ut eadẽ sepiꝰ diligent̃ legere stureatis. quatinus
animus ut̃ q̃ dammodo ext̾iorib molestiis fa¬
tigatus ad seip̃m redeat. et quo maxime festi¬
nare debeat intelligat. Quid gͦ in hacuita labo¬
riosiꝰ. quam terrenis desideriis estuare: Aut qͥd
securuus qnã de huiꝰ scłi mamtate nichil appet̾e:
Qui enim hunc mundũ diligunt. turbulentis
eins curis. et solliaitudinib conturbant᷑. Qui
aut̃ ab eo ueradunt. et solitariam uitam expetunt. fu¬
ture pacis requiem quam illuc expectant. hic
quoꝙ quodam modo habere inichoant. Qua ꝓpt̃
queso tam uos quam omnes deum diligentes. ut
nemo hanc regłam sꝑnat. neq ab hac instituti¬

Expanded text:
tam sollicite mihi hanc Regulam scribere injuntam sollicite mihi hanc Regulam scribere injungeretis, nisi eam diligeretis, et nisi ad propositum vitae solitariae quandoque venire voluissetis. Sicut enim me piae devotionis affectu exhortati estis ut eam scriberem, ita nunc vos humiliter deposco ut eamdem saepius diligenter legere studeatis; quatenus animus vester, quodammodo exterioribus molestiis fatigatus, ad seipsum redeat, et quo maxime festinare debeat, intelligat. Quid ergo in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? Aut quid securius quam de hujus saeculi vanitate nil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis et sollicitudinibus conturbantur. Qui autem ab eo recedunt, et solitariam vitam expetunt, futurae pacis requiem, quam illic exspectant, hic jam quodammodo habere inchoant. Quapropter quaeso tam vos quam omnes Deum diligentes, ut nemo hanc Regulam spernat, neque ab hac instructi
Abbreviated transcription (Latin):
hensionis inueneriit. uiciomee rusticitatis ad scai¬
bant. micbiꝙ dignant᷑ indulgrant. Ea aut̃ que
scałm fidem catholicam dicta ꝑrobauetint des de¬
putent. quidat omnib aslluent᷑ et non impro¬
ꝑat. Ego quoppt dran studi ꝑticeꝑtum uibentis
implete. etiam maiom mrb meis ꝑtesumpsi sus¬
ciꝑe. s tamen ipsi obibenta ualde michi erat ne¬
cessaria. hac quitem nastus occasione. regłimꝙͣ
non habebam moio habro. Citum de accuratiõe
dictionis elucubrate non sarigo. quia qd̾ amagi¬
stris negligendo non didici. io ethibere in loquẽ¬
do nequiui. Id ipm̃ aut̃ quod scripsi non inge¬
nio meo fretus. s osonibus urĩs aiiliatibus
ꝑegi. Solent namꝙ medici ex multorum spe¬
cieb pigmentorum in salutem poscentis quod¬
dam genus medicamenti componere. nec se ipos
p̃sumunt fateri ereatores herbarum. uel aliaꝵ
non auctor huniꝰ operis s minister extiti intelli¬

Expanded text:
hensionis invenerint, vitio meae rusticitatis ascrihensionis invenerint, vitio meae rusticitatis ascribant mihique dignanter indulgeant: ea autem quae secundum fidem catholicam dicta probaverint, Deo deputent, qui dat omnibus affluenter, et non improperat. Ego quippe dum studui praeceptum jubentis implere, etiam majora viribus meis praesumpsi, suscipere; sed tamen ipsa obedientia valde mihi erat necessaria? Hac quidem nactus occasione Regulam, quam non habebam, modo habeo. Caeterum de accuratione dictionis elucubratae non satago; quia quod a magistris negligendo non didici, id exhibere loquendo nequivi. Id ipsum autem quod scripsi, non ingenio meo fretus, sed orationibus vestris auxiliantibus peregi. Solent namque medici ex multorum speciebus pigmentorum in salutem poscentis quoddam genus medicamenti componere, nec seipsos praesumunt fateri creatores herbarum vel aliarum non auctor hujus operis, sed minister in colli
Abbreviated transcription (Latin):
operis. unum tñ capitłin posui. In his gͦ om¬
nib udicumꝙ aliquib clansulis enueleandis
necessitas extitit. morem fluminis imitari
studiii. Fluuiꝰ quippe dum ꝑ alueum defluit
si ualles concauas ex latere contingit. in eas ꝓ¬
tunis sai mpetus curium diuertit. cumꝙ isi
sufficient᷑ im pleucrit. repente se in alucum cefim¬
dit. Ita nimirum ubicumq intra sacra scõiume¬
loquia aliquam obscuritatem congiae elificati¬
onis repperi. quasi ad uicinam uallem explanati¬
onis undam retorsi. Et dum ip̃am obscuram uallẽ
susficient expositam ꝑsꝑexi. rursus ad sermonis ꝓpo¬
siti aluenm recucurri. S non hoc meo sensu uel
studio. s scõrum patrum oiaculis anuuentib ꝑe¬
gi. hoc sane pat᷑ uenerante t im uos qui ad istud
opusculum ꝑrgendum me excitatis. quam om̃s
qui hec farte lecturi sunt cutestor et obsecio. ut
quicͥd in reb istis queuitumꝙ digeste sunt itꝑte¬

Expanded text:
operis unum tantum capitulum posui. In his ergo omoperis unum tantum capitulum posui. In his ergo omnibus ubicunque aliquibus clausulis enucleandis necessitas exstitit, morem fluminis imitari studui. Fluvius quippe dum per alveum defluit, si valles concavas ex latere contingit, in eas protinus sui impetus cursum divertit; cumque illas sufficienter impleverit, repente se in alveum refundit. Ita nimirum ubicunque inter sacra sanctorum eloquia aliquam obscuritatem congruae aedificationis reperi, quasi ad vicinam vallem explanationis undam retorsi; et dum ipsam obscuritatis vallem sufficienter expositam perspexi, rursus ad sermonis propositi alveum recucurri. Sed non hoc meo sensu vel studio, sed sanctorum Patrum oraculis annuentibus peregi. Hoc sane, Pater venerande, tam vos qui ad istud opusculum peragendum me excitastis, quam omnes qui haec forte lecturi sunt, contestor et obsecro, ut quidquid in rebus istis quae utcunque digestae sunt, repre
Abbreviated transcription (Latin):
abrenunciatione scłi. et de auctiua uita et cõ¬
templatura. pauca collogi capitula. Deinde
quomꝰ solitaria conũsatio constare debeat. et
de uita ac morib solitariorum. aliqua adnetu
capitula. Int̾ hec quidem de preceptis redemꝑ¬
toris nr̃i tria tantum capitula inserui. qͣtinꝰ
solitarii in lege dominidie acnocte meditan¬
tes et ipsa xp̃i mañdata sedulo ante oculos men¬
tis. simul et corporis reuoluentes. semꝑ deuoti¬
ores atꝙ feruentiores existant. Postea quoq
ad acturam uitam ueniens. quid uel quantũ
de cibis et potib quio de uestimentis aut lectu¬
alib habete ueluti debeant det̃ininaui. Addi¬
di pretea modum ac tempus icmmoꝵ atꝙ ab¬
stiuentie. Subiunx: quoꝙ congrius pauca de
uirtutib et uiciis. Et ut canto̾ facerem solitati¬
os. quib modis miracula operari soleant intima¬
re curam. Ad ultimũ aut̃ de ꝑseuerantia bõĩ

Expanded text:
abrenuntiatione saeculi, et de activa vita et conabrenuntiatione saeculi, et de activa vita et contemplativa pauca collegi capitula. Deinde quomodo solitaria conversatio constare debeat, et de vita ac moribus solitariorum aliqua adnexui capitula. Inter haec quidem de praeceptis Redemptoris nostri tria tantum capitula inserui, quatenus solitarii in lege Domini die ac nocte meditantes, et ipsa Christi mandata sedulo ante oculos mentis simul et corporis revolventes, semper devotiores atque ferventiores existant. Postea quoque ad activam vitam veniens, quid vel quantum de cibis et potibus, quidve de vestimentis aut lectualibus habere vel uti debeant, determinavi. Addidi etiam modum et tempus jejuniorum atque abstinentiae. Subjunxi quoque locis congruis pauca de virtutibus et vitiis, et ut cautos facerem solitarios, quibus modis miracula operari soleant intimare curavi. Ad ultimum autem de perseverantia boni
Abbreviated transcription (Latin):
ponere saregi. Coruindem quippe nomina quo¬
rum sententias ad hoc opus assũpsi. ob prolixita¬
tem capitłorum uitandam. partim intusserie.
partim deforis inipsis marginib impressi. Et ne¬
ine aliquis compilatorem uocitaret. hoc potissi¬
mum fieri curaui. Scio namꝙ domino pronun¬
ciante. qui a semet ip̃o loquitur. głam ꝓprram
querit. Meaquoꝙ dicta licet sint exigua. tam̃
int̾ scõium flores eloquiorum solito nomine mõ
impͥmere curaui. Qua de causa humilit᷑ obse¬
cro. ut si cui bec scribilis uidetur. prefata scõrũ
uocabula sicuti nunc sunt ad notata. ad nota¬
re non omittat. Metacismos deniꝙ et barbati¬
smos. nec non et ipsos p̃positionum casus in hox
opuscło seruare contempsi. Quia indignum ue¬
hement᷑ fore censui ut uerba xp̃i uel scõrum pa¬
trum sub reguł ꝑstringerem donati. hanc ni¬
mirum regłam de scõium florib. quasi de
magnis fluminib pelagi ꝙ gurgitib excer¬

Expanded text:
ponere sategi. Eorumdem quippe nomina, quoponere sategi. Eorumdem quippe nomina, quorum sententias ad hoc opus assumpsi, ob prolixitatem capitulorum vitandam, partim intus in serie, partim deforis in ipsis marginibus impressi. Et ne aliquis compilatorem vocitaret, hoc potissimum fieri curavi. Scio namque, Domino pronuntiante, quia qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit . Mea quoque dicta licet sint exigua, tamen inter sanctorum flores eloquiorum solito nomine meo imprimere curavi. Qua de causa humiliter obsecro ut si cui haec scribilis videtur, praefata sanctorum vocabula, sicuti nunc sunt adnotata, adnotare non omittat. Nostracismos denique et barbarismos, necnon et ipsos praepositionum casus in hoc opusculo servare contempsi: quia indignum vehementer fore censui, ut verba Christi vel sanctorum Patrum sub regula perstringerem Donati. Hanc nimirum regulam de sanctorum floribus, quasi de magis fluminibus pelagique gurgitibus excer
Abbreviated transcription (Latin):
in saluatore saluteni. Sepe gͥ dum ĩ
aurib ur̃is omne quod michi te me ipso dis¬
pliceret exposui. suggessistis michi ut regulam
solitarioium uidelicet et cenobitarum describe¬
rem. michi ꝙ ipsi ugum seruitutis imponerẽ
ego autem hoc dui multum ꝙ retusus sum
agere. ne forte uires ineas excederem. immone
iactãtie lapsum incurterem. uerens parit
ne ab aliquib quasi noua condens presumptu¬
osus putarer. ac ne michi illud antiquum ob¬
iceretur proũbum. Quidnecesse est in mari
mittere pisces. aut in flumine aquas. Sed
cum post multos dies reminisci ceperim quod
nunquam moris fuerit scĩs patrib inuicẽ
prouocare inuicem inuidere. s unum quẽ q
inobiuanta domo dñi prouitib obtulisse
malui imperio ussionis ur̃e obtemperare:
quam uoluntatem meam facere. Unde ⁊ gõ
mox inuindti me operis labori supposui. atꝙ
hincinde ortodororum patrum sentencias exem¬
pla ꝙ diu̾sa decerpsi: et ex his hanc regłam cõ¬

Expanded text:
in Salvatore salutem. Saepenumero dum in in Salvatore salutem. Saepenumero dum in auribus vestris omne quod mihi de meipso displiceret, exposui, suggessistis mihi ut Regulam solitariorum, videlicet coenobitarum, describerem, mihique ipsi jugum servitutis imponerem. Ego autem hoc diu multumque renisus sum agere, ne forte vires meas excederem, imo ne jactantiae lapsum incurrerem; verens pariter ne ab aliquibus quasi nova condens praesumptuosus putarer, ac ne mihi illud antiquum objiceretur proverbium: Quid necesse est in mari mittere pisces aut in flumine aquas? Sed cum post multos dies reminisci coeperim quod nunquam moris fuerit sanctis Patribus invicem provocare, invicem invidere, sed unumquemque in ordinanda domo Dei pro viribus suis obtulisse, malui imperio jussionis vestrae obtemperare quam voluntatem meam facere. Unde et ego mox injuncti me operis labori supposui, atque hinc inde orthodoxorum Patrum sententias exemplaque diversa decerpsi, et ex his hanc Regulam com
Abbreviated transcription (Latin):
hanc descripsimus uatio in hac sit re¬
monasteriis aliquatenus uł honestatem
moꝵ aut mitium conuersationis nos demõ¬
stremꝰ habere. Ceterum ad ꝑfectionem conuer¬
sationis qui festinat: sunt doctrine sc̃orum
patrum. quarum obseruatio ꝑducit hominẽ
ad celsitudinem ꝑfectionis. Que enim pagi.¬
na aut quis sermo diuine auctoritatis uet̾is
ao noui testamenti non est rectissima normra
uite humane: Aut quis liber scõrum cacho¬
licorum pacrum hoc non resonat. ut recto
cursu ꝑueniamus ad creacorem nt̃m: Necñ
s cẽ regula sancti patris nostri basilii quid
aliud sunt. nisi bene iuentium ce obedienti¬
um monachoꝵ instrumenta uittutum: No¬
bis autem desidiosis ⁊ male uiuentib atq ne¬
glegentib tubor confusionis est. Quis quis gͦ
ad patͥam celestem festinas. hanc miniinã in ebo
&e tunc demum ad maiora que supra comine¬
morauimus doctrine uirtutumq culmina deo
ꝓtegente ꝑuenies. facientib hec: regna pateł¬

Expanded text:
hanc descripsimus, ut hamonasteriis aliquatenus, vel honestatem morum, aut initium conversationis nos demonstremus habere. Caeterum ad perfectionem conversationis qui festinant, sunt doctrinae sanctorum Patrum, quarum observatio perducat hominem ad celsitudinem perfectionis. Quae enim pagina, aut quis sermo divinae auctoritatis Veteris ac Novi Testamenti non est rectissima norma vitae humanae? Aut quis liber sanctorum catholicorum Patrum hoc non resonat, ut recto cursu perveniamus ad Creatorem nostrum? Nec non Regula sancti Patris nostri Basilii quid amplius sunt, nisi bene viventium et obedientium monachorum instrumenta virtutum? Nobis autem desidiosis et male viventibus, aut negligentibus, rubor confusionis est. Quisque ergo ad patriam coelestem festinas, hanc minimam inchoatiice: et tunc demum ad majora, quae supra commemoravimus, doctrinae virtutumque culmina, Deo protegente, pervenies. Facientibus haec regna pate
Abbreviated transcription (Latin):
rit et hominem de terra eleuat. Obediencia coha¬
bitatrix est angelorum. Obediencia sc̃orum om.¬
nium cibus est. Ex hac enim lactati sunt. et ꝑ hãc

Expanded text:
 et hominem de terra elevans. Obedientia cohabitatrix est angelorum. Obedientia sanctorum omnium cibus est. Ex hac enim ablactati sunt, et per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
suscitatus. nec monum̃to ꝓximus iuuenis
suũ feretrũ deserit: s iuuenis prematurus
prtrescens. atq defluens. ita ut nec pareuti¬
ous eius esset tolerabile. ut dñs ꝓpinquaret
monum̃to. ꝓpter insitam molestiam iam
resoluto cadaneai: una tam̃ uoce uinificatꝰ
firem facit predicationi. quȩ spem resurtec¬
tioniꝰ affirmat. Hoc est ꝗđ de uniuersis in
tuos excitet: ita ⁊ nẽ mortẽ ueluti somnum
quendã imperio dnĩcȩ uocis his qui etat
in monumento discutiens. & cortuptionẽ ã
de morte ꝓuenerat. a se longe secludens. in¬
teges. atqͦ ꝑfectus exilit de sepulchro nec
ip̃sis unculis quib erat adstrictus ad gͣ¬
diendũ omnino ꝓhibitus. Pparua hec esti¬
mas ad faciendam fidem. qua resurrectio¬
nẽ fore credimus mortuoꝵ. An quetis &e
ex aliis. hanc tibi debere firmari senten¬
erant capharnaũ. ueluti ex ꝑsona eoꝵ
dixisse oñm̃. Utiq cdicetis michi hane pa¬

Expanded text:
suscitata, nec monumento proximus juvenis suscitata, nec monumento proximus juvenis suum feretrum deserit, sed vir primatus putrescens atque diffluens, ita ut nec sororibus ejus esset tolerabile ut Dominus propinquaret monumento, propter insitam molestiam jam resoluto cadavere: una tamen voce vivificatus, fidem facit praedicatori, quae spem resurrectionis affirmat. Hoc est quod de universis in tuos excitet, ita et nunc mortem veluti somnum quemdam imperio dominicae vocis, is qui erat in monumento discutiens, et corruptionem quae de morte provenerat a se longe secludens, integer atque perfectus exilit de sepulcro, nec ipsis vinculis quibus erat astrictus ad gradiendum omnino prohibitus. Parva haec aestimas ad faciendam fidem quod resurrectionem fore credimus mortuorum? An quaeris et ex aliis hanc tibi firmari deberi sentenerant Capharnaum veluti ex persona eorum dixisse Dominum: Utique dicitis mihi hanc pa
Abbreviated transcription (Latin):
ca declinabant. exitiale. ac periculosũ putan¬
tes. rutsus in iudeã ꝑgere. & intex impios. ho
micidasq uersari. & ideo remorantes. atq difftren¬
des. ne ibidẽ reuerterentuꝵ tempora ꝓtrahebant:¬
s obtinuit imperiũ dñi. eoq ꝓficiscente. disci¬
puli subsecuntux. ut in bethania ꝑtimitias u¬
niuersales quodãmodo de spe tesurrectionis in¬
spictrent. Quartus erat iam sepulto dies. cunc¬
esse constabant. corpus monum̃to depositum.
& qđ erat consequens. iam tumore distentũ.
corruptionis interitu soluebatur. Sanies eti¬
am in terrã. ip̃a necessitate defluebat. fugien¬
da proculdubio res cogente natura. id qd iesolu¬
tum fuerat. fecores teterrimos exbalabat. Hoc
autẽ factũ est: ut generalis resurretionis opus.
qđ ab infidelib minus creditue. manifesti
miraculi ostensione ꝓbaretue. Non enĩ quis
eleuatue. ex egritudine: nec in extremis locatus
retinetire in uita. nec paruula nuꝑ mortua

Expanded text:
ca declinabant, exitiale ac periculosum putanca declinabant, exitiale ac periculosum putantes rursus in Judaeam pergere, et inter homicidas impiosque versari, et ideo remorantes atque differentes, ne ibidem reverterentur tempora protrahebant. Obtinuit imperium Domini, eoque proficiscente discipuli subsequuntur, ut in Bethania primitias universalis quodammodo resurrectionis inspicerent. Quartus erat jam sepulto dies, cunc; constabat corpus in monumento depositum, et, quod erat consequens, jam timore distentum corruptionis interitu solvebatur. Sanies enim in terram ipsa necessitate defluebat, fugienda procul dubio res, cogente natura, id quod resolutum fuerat fetor teterrimus exhalabat. Hoc autem factum est ut generalis resurrectionis opus, quod ab infidelibus minus creditur, manifesti miraculi ostensione probaretur. Non enim quis elevatur ex aegritudine, nec in extremis locatus retinetur in vita, nec parvula nuper mortua
Abbreviated transcription (Latin):
ciari desiderans: ddu longas in fletũ uoces
emutere cupiebat. ita ut om̃s audientes mo¬
portabant steterunt. Et dixit defuncto. Ado¬
iescens: tibi dico surge. Et ꝓtinus eũ uiuentẽ
matri restituit. Nunc non in parua mora
atq distantia. quãuis ñdũ sepulti. tam̃ sepul¬
ture uicini. fit adño resurrectio mortui: equi¬
dem miraculũ mauis. s equale prorsus im¬
periũ. Aohuc aut̃ magnificentius ꝓmun¬
tus signa uirtutũ: ut magis ac magis ꝓpui¬
quetur illi rei. qua uidetur de mortuorũ
resurrectione dubitari. Infirmatur quis
de familiarib xp̃i nomine lazarus: quẽ
dñs quãuis amicũ idcuto distulit uisitate.
& ab egrotante ꝓcul affuit. ut absente uita mor̾
aditum repperiret. & ꝑ infirmitatẽ qđ suũ
erat efficeret. Inodicat discipulis quid in ui¬
dea contigerat lazato : & quod illic sibi pto¬
perandũ esset. ut eũ suscitaret a mortuis.
Iui ueto ꝓpter iudeoꝵ seuitiã memorata lo¬

Expanded text:
tiari desiderans, diu longas in fletu voces tiari desiderans, diu longas in fletu voces emittere cupiebat, ita ut omnes audientes moportabant steterunt; et dixit defuncto: Adolescens, tibi dico, Surge, et protinus eum viventem matri instituit, nunc non in parva mora atque distantia, quamvis nondum sepulti, tamen sepulturae vicini, vita Domino resurrectio mortui, equidem miraculum majus, sed aequale prorsus imperium. Adhuc autem magnificentius promuntur signa virtutum, ut magis ac magis propinquetur illi rei qua videtur de mortuorum resurrectione dubitari. Infirmatur quis de familiaribus Christi nomine Lazarus, quem Dominus quamvis amicum idcirco distulit visitare, et ab aegrotante procul abfuit, ut, absente vita, mors aditum reperiret, et per infirmitatem quod suum erat efficeret. Indicat discipulis quid in Galilaea contigerat Lazaro, et quod illuc sibi properandum esset, ut eum suscitaret a mortuis. Illi vero propter Judaeorum saevitiam memorata lo
Abbreviated transcription (Latin):
is lactatat uberib. solus inlustrabat eiꝰ conui¬
niũ. totiusq domus solus erat causa leticiȩ. cũ
ludent aut aliquid ageret cũ institueretus
aut ornaretur cũ coeuis in processionib. in
palestris. in conuentib iungeret᷑. Om̃e quic¬
qͥd matris oculis dulce preciosũq suberat.
solus unicus offerebat. Iamq nuptiale tem¬
pus aduenerat. stirps uidebatue generis. ra¬
musculus successionis. baculus senectutis. &
etatis incrementũ. Erat altera lamentationis
occasio. Qui enĩ iuuenẽ retulit: florẽ simul
qui marcuerat indicauit. cuius adhuc modo¬
aultus lanugine uestiretua. & genarũ decor
grato fuigore nitesceret. Quid gͥ suꝑ euiso¬
ditu mater ꝑtulit: Qnanto uũtera eius ig¬
ne pusta sunt. quã copiosissimas a̾ ama¬
rissimas lacrimas suꝑ eũ fudit: tabescens
quodã modo. & cadauer eius amplectens ne
ꝓperaretue sepultura eius. Tantoq casu sa¬

Expanded text:
is lactaverat uberibus, solus illustrabat ejus conviis lactaverat uberibus, solus illustrabat ejus convivium, totiusque doloris, solus erat causa laetitiae, cum luderet aut aliquid ageret, cum institueretur aut ornaretur, cum coaevis in processionibus, in palaestris, in conventibus jungeretur, omne quidquid matris oculis dulce pretiosumque suberat, solus unicus offerebat. Jamque nuptiale tempus advenerat, stirps videbatur generis, ramusculus successionis, baculus senectutis et aetatis incrementum. Erat et altera lamentationis occasio. Qui enim juvenem retulit florem simul qui marcuerat indicavit, cujus adhuc vultus lanugine vestiretur, et genarum decor grato fulgore nitesceret. Quid igitur super ejus obitu mater pertulit, quanto viscera ejus igne perusta sunt? Quam copiosissimas et amarissimas super eum lacrymas fudit? Tabescens quodammodo et cadaver ejus amplectens, ne properaretur sepultura ejus, tantoque casu sa