comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noster. De fructu itaqz nobis mandãs:
hec mando ĩquit uobis. ut diligatis ĩui¬
cem. Onde et apłs paulus cũ contra
oꝑa carius cõmendare fructũ sp̃s uellet:
ac capite hoc posuit. Fructus ĩquit sp̃s̃:¬
est caritas. Ac deinde cetera tainquã ex
isto capite exorta et religata contexint:
que sũt gaudiũ. pax. longanimitas. be¬
nignitas. bonitas. fides. mansuctudo.
continc̃tia. Quis autẽ bene gaudet.
qui bonũ nõ diligit. unde gaudet: Qͥs
pacem uerã cũ illo nisi potest habere quẽ
ueraciter diligit: Muis est longanimis
in bono ꝑsenerãter manẽdo nisi ferue¬
at diligendo: Quis est benignus nisi
diligat cui opitulatur: Quis bonus
nisi diligendo efficiatur: Quis salubri¬
ter fidelis. nisi ca fide que per dilectionẽ
operatur: Quis utiliter mãsuctus.
cui nõ dilectio moderetur: Quis ab
eo continet unde turpatur. nisi diligat
unde honestatur: Merito itaq ma¬
gister bonus dilectionẽ sic sepe cõmen
qua nõ possũt prodesse tettra bona. et

Expanded text:
andans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magiqua non possunt prodesse caetera bona, et
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ. regira aliã et mãduca. Tũc
nuas tuas ĩgredi. Et emisit sp̃m̃
Eadem nocte decius una cũ ualeriano
prefecto ambulauit ex inde in pala¬
tio tiberiano: relicto corpore suꝑ cra¬
ticulã et ignẽ beati laurẽtii. Mane ãt
primo adhuc crepusculo: rapuit cor¬
matibus de proprio suo. Mandauit
hoc factũ iustino pbrĩtero. quomodo
set spm̃: et qualiter decius cesar et uale¬
tum tristes: tulerũt corpus beati lau
rencii archidiaconi et martiris. et ue¬
nerũt in uia tiburtina in predio ma¬
trone uidue quiriache: ad quã ip̃e¬
beatus martir fuerat noctu. cui ip̃a¬
et linteũ dedit: unde pedes scõꝵ ipẽ
exterserat. Et ibi facta mũdinia:
posuerũt eũ usq ad uesperã. Ĩ am ho¬
ra besptina. sepelietũt cc̃dm cripta in
uia tiburtina inpredio quiriache bidue
et ieiunauerũt. et agentes uigilias
dare. Beatus autẽ iustinus presbiter.¬
obtulit sacrificiũ laudis: et participati

Expanded text:
partem, renuas| tuas ingredi . et emisit spiritum eadem nocte. Decius caesar| una cum ualeriano . ambulauit exinde ad palacium. Ty| berianum relicto corpore supra graticula et igne beati| laurentii. Mane autem prima adhuc crepusculum| rapuit cormatibus de proprio suo mandauit . hoc factum| Iustino presbytero+ . quomodo tum . et qualiter de| cius caesar . et ualetum tristes tullerunt . corpus beati lau| renti . archi . diaconi et martyris. Et uenerunt in| uia tiburtina . in praedium . matrone uiduae| ciriacae ad quem ipse martyr . fuerat nocte.| Cui et linteum dedit . unde pedes sanctorum ipsi exter| serat . et ibi factum mundicia . posuerunt usque| ad uesperum. Iam hora uespertina sepelierunt| in cripta . in uia tiburtina . in praedium ciriacę| in et ieiunauerunt .| et agentes uigilias dantes. Beatus aucem iustinus obtullit sacrificium| laudes et participati
Abbreviated transcription (Latin):
fruttuosiores. quãto fuerĩt mũdiores.
Quare nõ aut mũdi estis ꝓpter baptis¬
mũ quo loti estis. sed ait ꝓpter uerbũ
qd̃ locutus sũ uobis. nisi quia et in aqua
uerbũ mũdat: Detrahe uerbũ. et quid
est aqua nisi aqua: Accedit uerbũ ad
clementũ: et fit saccamentũ ctiã ip̃m
tamquã uisibile uerbũ. Nam et hoc utiq:
dixerat. quãdo pedes discipulis lauit.
Qui lotus est nõ ĩ diget ut lauet: sed est¬
mũdus totus. Unde ista tanta uirtus
aque. ut corpus tangat et cor abluat:
nisi faciẽte uerbo. nõ quia dicitur sed qr
creditar: Nam et in ip̃o uerbo aliud ẽ
sonus transiens: aluid uirtus manens.
Soe est uerbũ fidei qd̃ predicamus ait
apłs̃. quia si confessus fueris

Expanded text:
fructuosiores, quanto fuerint mundiores. fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Quare non ait, mundi estis propter Baptismum quo loti estis, sed ait, propter verbum quod locutus sum vobis; nisi quia et in aqua verbum mundat? Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit Sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam et hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit: Qui lotus est, non indiget nisi ut pedesmundus totus . » Unde ista tanta virtus aquae est, ut corpus tangat, et cor abluat nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus manens, hoc est verbum fidei, quod praedicamus, ait stolus: « Quia si confessus fueris
Abbreviated transcription (Latin):
uiucuqz sicut dñs dedit. E go plantaui.
apollo rigauit. Et hoc ergo sicut unicuiq
dñs dedit. Non itaq de suo. Iam uero
quod sequitur. sed ds̃ nccementũ dedit:
nõ per illos sed per se ip̃m faicit. E xcedit
hoc humanã humilitatẽ. extedit angelicã
sublimitatẽ: net omnino ꝑtinet nisi ad
agricolã trinitatẽ. Iam uos mũdi estis.
Mundi scilicet. atq mũdandi. Ncq eĩ
nisi mũdi essent: fructũ ferre potuissent
Et tamẽ omnẽ qui fert fructũ purgat
agricola. ut fructũ plus afferat. ffert
fructũ quia mundus est: atq ut plus
afferat purgatur adhuc. Quis cñ est
in hac uita sic mundus. ut nõ sit magis
magicisq mũdandus: Dbi si dixerimꝰ
quia pertatũ nõ habemus. nos ipsos sedu¬
cimus: et ueritas in nobis nõ est. Si ãt¬
confesu fucrimus pctã urã. fidelis est et
uistus qui dimittat nobis pctã: et nũdet
nos ab om̃ĩ ũ quitate. Mundet utiq
mũdos hoc est fructuosos: ut tanto sint

Expanded text:
unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimusfuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint
Abbreviated transcription (Latin):
unũ sũt. Et si uerbũ caro factũ est. qd̃
nõ ecrat. manct qd̵ erat. Dcuq cũ de pa¬
tre tamꝙͣ de agricola dixisset. quod in fruc¬
tuosos palmites tollat. fructuosos autẽ pur¬
hget ut plus afferant fructũ: continuo
etiã se ipm̃ mũdator ẽ palmitũ ostendens.
iam uos ĩquit mũdi estis ꝓpter sermonẽ
quẽ locutus sũ uobis. Ecce et ip̃e mũda¬
tor est palmitũ. qd̾ est figricole nõ uitis
officiũ: qui etiã palmites operarios sues
fecit. Nam et si non dant nicrementũ :
impendũt taniẽ aliquod ad iumientũ.
Sed nõ de suo: quia finc me ĩ quit nichil

Expanded text:
um sunt, et si Verbum caro factum est, quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget, ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens: Jam vos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum, sed non de suo, quia sine me, inquit, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ctione neruoꝵ ac biciosa febriũ
compagine fuerant sauciata exẽ¬
plo efficiuntur ac si nũquã fuissent
prefactus comes sigebertus cum ml

Expanded text:
ctione nervorum ac vitiosa febrium compagine fuerant sauciata, extemplo efficiuntur ac si nunquam propria vraefatus comes Sigibertus sanatus
Abbreviated transcription (Latin):
uerus. mitis in asperis. nec pudore liber¬
tas caruit. net iocũditas grauitate. Nũc
breuistilo pauca uirtutũ eius per stri¬
gam insignia. Dabit dñs or̃onem btĩ
antistitis amãcii dicendi uires qui diui¬
tias bonitatis sue sine ullo defectu scit
effundere. et nescit cũ effũderit uatuare

Expanded text:
verus, mitis in asperis. Nec pudore libertas caruit, nec jucunditas gravitate. Nunc brevi stylo pauca virtutum ejus perstringam insignia. Dabit Dominus oratione beati antistitis dicendi vires, qui divitias bonitatis suae sine ullo defectu scit effundere, et nescit, cum effuderit, variar
Abbreviated transcription (Latin):
it exaltari suꝑ choros angeloꝵ. et
puenire ultra quã nr̃e humanita.¬
tis est natura. Ubi nõ substãtia
tollitur. sed glie magnitudo mon¬
stratur: cũ eleuatur in dexterã prĩs

Expanded text:
it exaltari super choros angelorum, et pervenire ultra quam nostrae humanitatis est natura. Ubi non substantia tollitur, sed gloriae magnitudo monstratur, cum elevatur in dexteram Patris
Abbreviated transcription (Latin):
colas diuersoꝵq erroꝵ uicia fetit. Easq
ita parauit ut si quis aduenientiũ pete¬
ret. nõ solũ nõ abnuerit ĩpartiri. sed et¬
si minime suggererit ut deberet acciꝑe.
offerret ei tamẽ et ĩpartiret ipẽqz legeret.
Tonge uero positis infrãcia in galliis atq
in hytalia in hyspania diuersisq prouĩ¬
ciis cõstitutis transmisit per sacerdotes
quid in ecclesiis suis predicari facerent
ut proiectis rebus friuolis et caducis uixta
ergo xp̃i odor per ip̃m longe lateqz diffu¬
sus est. Flagrauit ubiqz profectibus quo
non est cõspetibus presentatus. Teti¬
git pectora quoꝵ membra nõ contigit.
Il dietit ctiã hoc ut ñqmͣ in eccłia sua
diaconẽ ordinaret ante tricesimũ etrtis
eius anũ. Derũ ctiã hoc addidit ut
nec in qualibet maiore etate umiꝙͣ ordi¬
naretur msi quatuor uicibus mordĩe
libros ucteri testamẽti legeris. et quatuor

Expanded text:
colas diversorumque errorum vitia fecit, easque colas diversorumque errorum vitia fecit, easque ita paravit, ut, si quis advenientum peteret, non solum non abnuerit inpertire, sed, etsi minime suggereret, ut deberet accipere, offerret ei tamen et inpertiret ipse quae legeret. Longe vero positis in Francia, in Gallias atque in Italia, in Hispania diversisque provinciis constitutis transmisit per sacerdotes, quid in ecclesiis suis praedicare facerent, ut, proiectis rebus frivolis et caducis, iuxta ergo Christi odor per ipsum longe lateque diffusus est. Flagravit ubique profectibus, quo non est conspectibus praesentatus; tetigit pectora, quorum membra non contigit. 56. Adiecit etiam hoc, ut numquam in ecclesia sua diaconum ordinaret ante tricesimum aetatis eius annum; verum etiam et hoc addidit, ut nec in qualibet maiore aetate umquam ordinaretur, nisi quattuor vicibus in ordinem libros veteris testamenti legerit et quattuo
Abbreviated transcription (Latin):
recitãtur: A mbrosi augustin seu paruita¬
tis mee aut quoꝵ cũq doctoꝵ cacholicoꝵ
a presbiteris et dyacomibus quare nõ re¬
citentur: Non est seruus maior dño suo:
Quibus data est auctoritas enuãgeliũ
legendi credo et licitũ esse homelias seruoꝵ
dei sen expositiones canonicaꝵ scripturaꝵ
in eccłia recitare. Ego me exuo hoc ĩstituẽ¬
do sc̃i sacerdotes qui hoc ĩplere cõtempserĩt.
causasse inde in die iudicii nouerint esse
dicturos. Non quidẽ credo quid quisqmͣ
tam obduratũ sensũ habeat. ut cui deus dicit.
cdama ne cesses. nec ip̃a cdamet nec alios
stoli. Canes muti nõ ualẽtes latrare. Et¬
enĩ quãte oues tacente sacerdote ob erra¬
uerĩt de tantoꝵ aĩabus redditurus est
rationẽ. Predicationes quoq cõgrua fe¬
diã atq suꝑbiã contra sacrilegos et aru¬
spices. cõtraq kalendarũ paganissimos
ritus. et cõtra augures. lignicolas. fonti¬

Expanded text:
recitantur, Ambrosii, Augustini seu parvitarecitantur, Ambrosii, Augustini seu parvitatis meae aut quorumcumque doctorum catholicorum a presbyteris et diaconibus quare non recitentur? Non est servus maior domino suo. Quibus data est auctoritas euangelium legere, credo et licitum esse homelias servorum Dei seu expositiones canonicarum scripturarum in ecclesia recitare. Ego me exuo hoc instituendo; sancti sacerdotes, qui hoc implere contempserint, causas se inde in die iudicii noverint esse dicturos. Non quidem credo, quod quisquam tam obduratum sensum habeat, ut cui Deus dicit: Clama, ne cesses, nec ipse clamet nec alios stoli: Canes muti, non valentes latrare. Etenim quantae oves, tacente sacerdote, aberraverunt, de tantorum animabus redditurus est rationem'. 55. Praedicationes quoque congruas fediam atque superbiam, contra sortilegos et aruspices, contra kalendarum quoque paganissimos ritus contraque augures, lignicolas, fonti
Abbreviated transcription (Latin):
cos diligere deberemus. or tatu blandissi¬
mo sermone et exẽplo laudabiliter ĩstrue¬
bat. Dix aliquis illo affectu pro karis:
quo ille pro ĩumicis orabat. Et licet nõ
essent cause quibus illi quisquã ĩuinicus
existeret nisi forte pro ĩuidia aut discipli¬
na aliqui emuli esse uiderẽtur. Ille tamẽ
eos nõ solũ paterno sed etiã materno dilige¬
bat affectu. Noc sepe nobis insinuans. qz
cũ dilectio usq ad ĩnnicos extenditur fieri
nõ potest. ut proximus nõ ametur. Do
cuit preterea memoriter quã diu potuit
altaq uoce semꝑ in eccl̃ia predicauit. ã quo
opere tam pia atqz salubris eius ꝓuisio
fuit. ut cũ ipse. pro ĩfirmitate iam nõ pos¬
set ad ip̃m officiũ peragendũ accedere. pres¬
biteros et dyaconos ĩbueret atq statue¬
ret meccłia predicare facilius nullus ep̃oꝵ
se ab hac nccessaria cũctis exortatione cu¬
iscũq ĩpossibilitatis extusatione suspẽ¬

Expanded text:
cos diligere deberemus, hortatu blandissicos diligere deberemus, hortatu blandissimo, sermone et exemplo laudabiliter instruebat. Vix aliquis illo affectu pro caris quo ille pro inimicis orabat; et licet non essent causae, quibus illi quisquam inimicus existeret, nisi forte pro invidia aut disciplina aliqui aemuli esse viderentur, ille tamen eos non solum paterno, sed etiam materno diligebat affectu, hoc saepius nobis insinuans, quia cum dilectio usque ad inimicos extenditur, fieri non potest, ut proximus non ametur. 54. Docuit praeterea memoriter, quamdiu potuit, altaque voce semper in ecclesia praedicavit. In quo opere tam pia atque salubris eius provisio fuit, ut, cum ipse pro infirmitate iam non posset ad ipsum officium peragendum accedere, presbyteros et diaconos imbuerit atque statueritse ab hac necessaria cunctis exhortatione cuiuscumque impossibilitatis excusatione suspen
Abbreviated transcription (Latin):
ei sũma iocũditas fuerit. si illũ aliquis
ut obscura dissereret prouocaret et ipẽ
frequẽtissime ĩ citabat dicens nobis
Scio qd nõ oĩa ĩtelligitis. Quare nõ
ĩterrogatis ut possitis cognoscere: quia
nõ semꝑ uacte ad uitulos currũt. sed
nõ nũꝙͣ uituli ad uaccas festinant ut
de matrum uberibus possint suã esuri¬
em satiare. Hoc et uos omĩno debetis
facere ut ĩterrogando etiã uos exercea¬
tis ut debeamus ꝑquirere unde bobis
possimus spũalia melle proferre. De
michi misero cͥpriano qui tam tepidus
indiscendo extitit. ut modo cognoscã et
peniteã quare de tanti fontis fluẽtis. non
tantũ ausi quantũ mea ĩ digebat ariditas¬
In ip̃o nãq resplenduerũt singule queqs
uirtutes. Oirginitas cũ sinceritate. Mode
ritatis autẽ eius ardorẽ qua om̃s homines
dilexit quis poterit ĩmitarr;. Ille eñ hoc
maxime corde et ore gestabat. Et ut ĩimmi¬

Expanded text:
ei summa iocunditas fuerit, si illum aliquis, ei summa iocunditas fuerit, si illum aliquis, ut obscura dissereret, provocaret. Et ipse frequentissime incitabat, dicens nobis: 'Scio, quod non omnia intelligitis, quare non interrogatis, ut possitis cognoscere ? quia non semper vaccae ad vitulos currunt, sed nonnumquam vituli ad vaccas festinant, ut de matrum uberibus possint suam esuriem satiare. Hoc et vos omnino debetis facere, ut interrogando etiam nos exerceatis, ut debeamus perquirere, unde vobis possimus spiritalia mella proferre'. Vae mihi misero Cypriano, qui tam tepidus in discendo extiti, ut modo cognoscam et peniteam ! Quare de tanti fontis fluentis non tantum hausi, quantum mea indigebat ariditas ? 53. Resplenduerunt in eum singulae quaeque virtutes, virginitas scilicet cum sinceritate, modesritatis autem eius ardorem, qua omnes homines dilexit, quis umquam poterit imitare? Ille enim hoc maxime et corde et ore gestabat et, ut inimi
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionis ab ipso consetratũ oleũ po¬
stularet ai pullulã plenã ab ipso accep¬
tam diligẽter ad domũ defferens. tamꝙͣ
maximas reliquias studuit cõseruare.
Et dũ post aliquot tẽpus terciane febris
nimiis urgeretur ardoribus am pullã
in qua erat oleũ cũ maxima ueneratioẽ
grandiqz presidio ad caput suũ petiit de¬
bere suspendi. Que dũ fuisset mũdissiõ
linteo ĩuoluta ut credimus neglegentia
faciente famuloꝵ confracta est. Sed
ita itra ip̃am stetit oleũ ut nullus liquor
in tecrã uel in luteũ descenderet. Quo
uiso dũ in uase alio cũ sũma uelocitate
mutaretur. et per euacuata fuisset sta
tim confracta dissoluitur. et ab ip̃o qui
hoc ueraciter memorat aduiuãte dño fe¬
bris sine ulla dilatione dicessit. In dis¬
serendis autẽ scripturis et in elucidãdis
obscuritatibus quãta grã in illo emicue¬
rit. quis poterit ẽnarrare: Ita ut hec

Expanded text:
benedictionis ab ipso consecratum oleum pobenedictionis ab ipso consecratum oleum postulasset, ampullulam plenam ab ipso acceptam diligenter ad domum deferens, tamquam maximas reliquias studuit conservare. Et dum post aliquod tempus tertianae febris nimiis urgeretur ardoribus, ampullam in qua erat oleum cum maxima veneratione grandique praesidio ad caput suum petiit debere suspendi. Quae dum fuisset mundissimo linteo involuta, ut credimus, neglegentia faciente famulorum, confracta est; sed ita intra ipsam stetit oleum, ut nullus liquor in terra vel in linteo descenderet. Quo viso, dum in vase alio cum summa velocitate mutaretur, cum perevacuata fuisset, statim se ampulla confracta dissolvit: ab ipso qui haec veraciter memorat, adiuvante Domino, febris sine ulla dilatione discessit. 52. In disserendis autem scripturis et in elucidandis obscuritatibus quanta gratia in illo emicuerit, quis poterit enarrare? ita ut haec
Abbreviated transcription (Latin):
suũ xpñs reddiderat sanitati. domui-
etiã sue dñs ip̃e preponeret pro exẽplo
terroris. Et qd̃ sub admiratione magis
potest esse formdini ad declarandũ
meritũ scĩssum uiri memorabile factũ
eius nefas est silentio preterire
Dũ scũs igitur uir dioceses suas circũ¬
iens in uilla que launico dicitur ad noni¬
nis propriis fuisset exceptus. in cella que
lectũ habuit. Post discessũ illuis istrato
ip̃iuis. pestifer quidã anatholius noĩe me¬
dicus. pro tali crimine ualde dolendus.
scortũ expetiit meretricis. Ubi mox ab
incentore suo dẏabolo publica uexatiõe
correptus inconspectu hominũ est elisus
in terrã et publica uoce qua presũptione
correptus fuerat. dũ scrui dei uirtute con¬
fitetur sceleris sui publicauit admissũ
Scimus etiã multas ꝑ ĩtercessionẽ biri
dei dũm fectsie uirtufes qu longũ est¬
per ordinẽ prosequi. Nam dũ unus e
nrĩs qui hec scripsimus pro suffragio suo

Expanded text:
suum Christus reddiderat sanitati, domui suum Christus reddiderat sanitati, domui etiam suae dominus ipse praeponeret. 50. Pro exemplo terroris et, quod sub admiratione magis potest esse formidine, ad declarandum meritum viri sanctissimi memorabilem factum eius nefas est silentio praeterire. Dum sanctus igitur vir dioceses suas circumiens in villam quae Launico dicitur a dominis propriis fuisset exceptus, in cella in qua lectum habuit post discessum illius in stratum ipsius pestifer quidam Anatolius nomine medicus, pro tali crimine valde dolendus, scortum expetiit meretricis. Ubi mox ab incentore suo diabolo publica vexatione correptus, in conspectu hominum est elisus in terram et publica voce, pro qua praesumptione correptus fuerat, dum servi Dei virtutem confiteretur, sceleris sui publicavit admissum. 51. Scimus enim multas per intercessionem viri Dei Dominum fecisse virtutes, quas longum esper ordinem prosequi. Nam dum unus e nostris, qui haec scripsimus, pro suffragio suo
Abbreviated transcription (Latin):
atqz dicentes. Fac de nobis qd iubes.
Nam nec seruire tibi. net stare ibi possu¬
mus. Sollicite ĩ ter rogauit. que essent
quecele eor. Qui responderũt. Propter
apros uenuĩt comites et goti et diuer¬
si uenatores et ĩterficur̃t nos. At illi pu¬
blica uoce cleuatis oculis et manibz
hora usq in presentẽ diẽ nũqmͣ ibi net
rant. net cõparuit quod uen: ari possit
Merito ĩperauit poras. qui ase expulit
onmẽ uicũ. Potuit ille ĩpetrare a deo.
int etiã ut in lustrissimi uiri parcenmii
patricii puer qui prelatus seruis ceteris
a dño suo precipuns habebatur per
quandã nequissimã temptationẽ sep¬
tus in terrã alienato sensu corrueret.
Et dũ reuera hostis ip̃ius uexatio. ma¬
gis aĩi quã corporis ĩfirmitas uide¬
retur: oleo de beatissimi uiri benedictiõe
sacrato ꝑuctus est. Quo facto ita abeo¬
temptatio maligna discessit. ut quem
cessante cura terreni medici per seruũ

Expanded text:
atque dicentes: 'Fac de nobis quod iubes, atque dicentes: 'Fac de nobis quod iubes, nam nec servire tibi nec stare ibi possumus'. Sollicite interrogavit, quae essent querelae eorum. Qui responderunt: 'Propter apros veniunt comites et Gothi et diversi venatores et interficiunt nos'. At ille publica voce, elevatis oculis et manibushora usque in praesentem diem numquam ibi nec rant, nec conparuit quod venari posset. Merito imperavit bestiis, qui a se expulit omne vitium; potuit ille impetrare a Deo, Evenit etiam, ut illustrissimi viri Parthenii patricii puer, qui praelatus servis ceteris a domino suo praecipuus habebatur, per quandam nequissimam temptationem saepius in terram, alienato sensu, corrueret. Et dum re vera hostis ipsius vexatio magis animi quam corporis infirmitas videretur, oleo beatissimi viri benedictione sacrato perunctus est. Quo facto, ita temptatio maligna discessit ab eo, ut quem, cessante cura terreni medici, per servum
Abbreviated transcription (Latin):
mani. Sod istud factu cui dedit deus et
aĩas et corpora sanare languentiũ. Ille
respondit. Interĩ tu fac qd̃ dico tibi. Cũq
ille fortiter reniteretur. et humiliter ac
lacrunabiliter excusaret diuciusqz cõ¬
tenderet dixit ad cũ. In ignẽ tu ꝓpter ĩ¬
obedientiã ĩgressurus eras. qui nec ꝓpt̾
mĩam es paratus. facere qd Raritas ui¬
bet. Mute ergo manũ in noĩe dm̃ et
erige eam. Qui iussis obediens et mu¬
lierẽ porrecta manu leuaint pedibus
suis. et om̃ĩbus mẽbris recuperatis. ad
hospitiolũ suũ ĩcolumis ambulauit.
Nain quãtis uirtutibus emicuerit quis
ennarrare ualet: Factũ est ut magro
monasterii sui sub urbano apri frequẽ¬
tarent. E grediebãtur comes ciuitatis
uel reliqui militãtes et nõ ꝑmittebant
homines domus ip̃ius laborare. sed
niuna eos cede mactabãt. quare eos
prohiberẽt. Illi uero iã diucius nõ fecẽ¬
tes ĩiurias et inquietudines uenerũt et
interpellauerũt ip̃m donũ prodamãtes.

Expanded text:
mam. Sed istud fac tu, cui dedit Deus et animas et corpora sanare languentium'. Ille respondit: 'Interim tu fac quod dico'. Cumque ille fortiter reniteretur et humiliter et lacrimabiliter excusaret diutiusque contenderet, dixit ad eum: 'In ignem tu propter oboedientiam ingressurus eras, qui nec propter misericordiam es paratus facere quod caritas iubet ? Mitte ergo manum tuam in nomine Domini et erige eam'. Tunc iussis oboediens, mulierem, porrecta manu, levavit; pedibus suis atque omnibus membris recuperatis, ad hospitiolum suum incolumis ambulavit. 48. Nam quantis virtutibus emicuerit, quis enarrare valeat? Factum est, in agro monasterii sui suburbano apri frequentarent. Egrediebantur comites civitatis vel reliqui militantes et non permittebant homines domus ipsius laborare, sed nimia eos caede mactabant, qua feros prohiberent. Illi vero iam diutius non ferentes iniurias et inquietudines, venerunt et interpellaverunt ipsum domnum, proclamantes
Abbreviated transcription (Latin):
seruimus filioli: Queso ues qui fuerũt
nr̃i actenus in collatione sermonis si di¬
ligitis retinctis. Si retinetis procul dubio
nr̃a dicta cordibus cõdusistis. Taliter
prouocãdo etiã in uitis studiũ retinẽdi
extorquebat. Ad prandiũ uero ad cenã
mense sue sine cessatione cotidie legebat ͦ
ut uterq ĩteriore exterior homo satia¬
tus refectione duplici letaretur. In hac
ergo arta cõstrictaq cõcdlusione audiẽtes
cũ sudore fateor et uerecũdia grandi mul¬
ti ante eũ obliuiosi sũt agniti. Dũ pauci
qd̃ peins est cõmissã narrati uinculam
potuerant saltuosis cõpendiis replicare
In domũ quidẽ eccl̃ie sue sicut illo presẽ¬
est. Nullus illo suꝑstite tanqmͣ ad extra¬
neã ciuitatẽ proprie sed tãqmͣ ad ꝓpriã
domũ arelatũ uenit. Cũ grandi zelo
hec feruore sp̃s sollicitudinẽ gerens de ecile¬
siis. de monasteriis. de peregrinis. de bi¬
duis. de infirmitatibus. de quoꝵ causis

Expanded text:
seruimus, filioli ? Quaeso vos, qui fuerunt seruimus, filioli ? Quaeso vos, qui fuerunt nostri hactenus in conlatione sermones ? Si diligitis, retinetis; si retinetis, procul dubio nostra dicta cordibus conclusistis'. Taliter provocando etiam invitis studium retinendi extorquebat. 62. Ad prandium vero et ad cenam mensae suae sine cessatione cotidie legebatur, ut uterque interior exteriorque homo satiatus refectione duplici laetaretur. In hac ergo arta constrictaque conclusione audientes cum sudore, fateor, et verecundia grandi multi ante eum mox obliviosi sunt agniti, dum pauci, quod peius est, commissam narratiunculam potuerant saltuosis compendiis replicare. In domo vero ecclesiae suae, sicut illo praesennientibus. Nullus illo superstite tamquam ad extraneam civitatem, sed tamquam ad propriam domum Arelato venit. Cum grandi zelo hac fervore spiritus sollicitudinem gerens de ecclesiis, de monasteriis, de peregrinis, de viduis, de infirmantibus, de quorumcumque causis,
Abbreviated transcription (Latin):
rũt qd̃ optauerat dẏabolus repentina ami¬
mositate cessare. Hoc itaqz uire de finito
prestolantibus frĩbus sũmus pontifex
quibuscũqz predicabat dicens. Si amaᷤ
dei uerbũ ĩpectoratũ utiq retines quod
ing essi. Amori nãq diuino cõgruit
de calogi sũma ꝑfrctio. ut inte sibi karritas
xp̃i deuinxit. Reddas etiã ip̃e cũ hoĩne
parficipata largitate cõmune. sed nec pa¬
rentũ amicoꝵ sine dericoꝵ de hoc alloquio
nrõ tantũmodo credas aĩas esse pascendas.
Testor te corã deo euisqz angelis scĩs reus
eris saluti mãcipioꝵ tuoꝵ quorũlibet in¬
firmoꝵ sinõ que illis ut amicis uel parẽ¬
tibus. cũ reuersus fueris qd̃ predicauimꝰ
ĩgess. eris. Conditione nãq tibi corpo¬
rea in presenti subditũ noueris esse mã¬
cipiũ. nõ perhẽnitatis uĩculo mãcipatũ.
Iterũqz ad eos quos fuerat alloquutus
dicebat. Quid diximus frẽs: Quid dis¬

Expanded text:
runt, quod optaverat diabolus repentina anirunt, quod optaverat diabolus repentina animositate cassare. 61. Hoc itaque iure definito, praestolantibus fratribus summus pontifex quibuscumque praedicabat, dicens: 'Si amas Dei verbum, inpectoratum utiqne retines, quod ingessi. Amori namque divino congruit decalogi summa perfectio: ut in te sibi caritas Christi devinxit, reddas etiam ipse cum homine participata largitate commune. Sed nec prentum, amicorum sive clientum de hoc alloquio nostro tantummodo credas animas esse pascendas: testor te coram Deo eiusque angelis sanctis, reus eris saluti mancipiorum tuorum quorumlibet infirmorum, si non aeque illis, ut amicis vel parentibus, cum reversus fueris, quod praedicavimus ingesseris. Conditione namque tibi corporea in praesenti subditum noveris esse mancipium, non perennitatis vinculo mancipatum'. Iterumque ad eos quos fuerat allocutus dicebat: 'Quid diximus, fratres ? Quid dis
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil per se in diuinis profetibus quẽqmͣ
arripere posse nisi fuerit primitus dei grã
preuemẽte nocatus. Scd dũ suã iusticiã
querebãt statucre iusticie dei nõ erant
subiecti. Non reminiscentes deũ dixisse
sine me nichil potestis facere. et ego uos ele¬
gi. nõ uos me. et nemo habet qui qmͣ nisi
id quod sum. et aliũ om̃c datũ optimũ de¬
sursũ est. Et ꝓph̾am grãm et gliam da¬
bit dñs. Et qd̾ tũc uerc liberũ homo su¬
mat arbitriũ. cũ fuerit xp̃i liberatione re¬
demptus sub qua ctiã absolutione ualeat
consequi ꝑfectionis effectũ. Quoꝵ ĩtenti¬
onibus homo xp̃i dedit uerã et euidentẽ
extraditione apłica rationẽ. Nam beate
memorie bomifacius romane eccl̃ie papa
olim eadẽ colluctatione comꝑta calcata
intentione iurgantiũ prosequutionẽ sc̃ĩ
cesarii aplica auctoritate firmauit. Donã
tt xp̃o paulatim eccl̃iarũ antistites recepe¬

Expanded text:
nihil per se in divinis profectibus quenquam nihil per se in divinis profectibus quenquam arripere posse, nisi fuerit primitus, Dei gratia praeveniente, vocatus. Sed dum suam iustitiam quaerebant statuere, iustitiae Dei non erant subiecti, non reminiscentes, Deum dixisse: Sine me nihil potestis facere; et: Ego vos elegi, non vos me; et: Nemo habet quicquam, nisi id quod sum; et alium: Omne datum optimum desursum est; et prophetam: Gratiam et gloriam dabit Dommus. Et quod tunc vere liberum homo resumat arbitrium, cum fuerit Christi liberatione redemptus, sub qua etiam absolutione valeat consequi perfectionis effectum. Quorum intentionibus homo Christi dedit veram et evidentem ex traditione apostolica rationem. Nam et beatae memoriae Bonifacius Romanae ecclesiae papa olim, eandem conluctationem compertam, calcata intentione iurgantium, prosecutionem sancti Caesarii apostolica auctoritate firmavit; donante Christo, paulatim ecclesiarum antistites recepe
Abbreviated transcription (Latin):
et de uirginũ cõserratione. ait nõ uno tã¬
tum sit merito coronatus. sed niter tãtas
at multiplices coronas decoruscãtibus
meritis suis cingeretur. totus nni corona
głie de mulcetur. Et multi quidẽ emu¬
li surrexerũt. qui euis resisterent doc¬
trine de grã predicãdi. Sed ofelicitas
emulanda. Et em̃ surris et mala ĩter¬
pretatione quorũdam ob oritur in
galliarũ partibus cõtra predicationẽ
dei hominis frustra finistra suspicio.
Ob hoc antistes xp̃i ultra eseram cõsi¬
stentes karitatis amore collecte ĩ ualen¬
tina ciuitate cõueniũt. Ubi etiã bea¬
tus cesarius ĩfirmitatis solicite causa sic̃
disposuerat properare nõ potuit. Misit
tamẽ prestantissimos uiros de epĩs cũ pres¬
biteris et dyaconibu̾s. Inter quos etiã
cyprianus tholonensis ep̃s antistes mag¬
nus et clarus ẽnituit. Omĩa que dicebat
quis patrũ institutionibus probans.

Expanded text:
et de virginum consecratione, ut non uno tanet de virginum consecratione, ut non uno tantum sit merito coronatus, sed inter tantas ac multiplices coronas de coruscantibus meritis suis cingatur, totus in corona gloriae demutetur. 60. Et multi quidem aemuli surrexerunt, qui eius resisterent doctrinae de gratia praedicandi. Sed o felicitas aemulanda! Etenim susurris et mala interpretatione quorundam oboritur in Galliarum partibus contra praedicationem Dei hominis frustra sinistra suspicio. Ob hoc antistites Christi ultra Ęseram consistentes, caritatis amore collecti, in Valentina civitate conveniunt; ubi etiam beatus Caesarius infirmitatis solitae causa, sicut disposuerat, properare non potuit. Misit tamen praestantissimos viros de episcopis cum presbyteris et diaconibus; inter quos etiam sanctus Cyprianus Thelonensis antistes magnus et clarus enituit, omnia quae dicebat quissimis patrum institutionibus probans,
Abbreviated transcription (Latin):
opus cũ sodabibus tam precipuũ niget
ut inter psalmes. etqz ieuinia uigilias
quoq et lectiones libros diuinos scrip
sissent uirgines xp̃i ipãm matrẽ ma¬
gistrã habentes. Infistebat itaq ut so¬
litus erat. or̃omi. lectiomi. helemosimis
beatus homo. Predicationibus ĩ cessãt᷑
omni dñca om̃ĩbusqz diebus festis fre¬
quẽter ctiã matutinis ad lucernariũ
ꝓpter aduemẽtes homelie recitabãtur.
ut nullus esset qui se de ignorãcia excu¬
saret. Obediẽtes ĩuitabat. sollicitos in¬
struebat. renitentes uero acriter contesta¬
batur quia sicut fidelibus in die uidicii
digna esset retributio cõferenda. ita et
hoc digne indignationis ultio sequeret᷑
Statuit etiã regulariter ut nubẽtes ob
reuerentiã bñdictionis ante triduũ cõ¬
daretur. Tanta deinqz bona in se largi¬
ente diuina grã habuit: et de audientiũ
profectibus. et de discipuloꝵ sequacitate.

Expanded text:
opus cum sodalibus tam praecipuum viget, opus cum sodalibus tam praecipuum viget, ut inter psalmos atque ieiunia, vigilias quoque et lectiones libros divinos pulchre scriptitent virgines Christi, ipsam matrem magistram habentes. 59. Insistebat itaque, ut solitus erat, orationi, lectioni et elemosinis beatus homo, praedicationibus incessanter omni dominica omnibusque diebus festis; frequenter etiam ad matutinos, ad lucernarium propter advenientes homeliae recitabantur, ut nullus esset, qui se de ignorantia excusaret. Oboedientes invitabat, sollicitos instruebat, renitentes vero acriter contestabatur, quia, sicut fidelibus in diem iudicii digna esset retributio conferenda, ita et hos dignae indignationis ultio sequeretur. Statuit etiam regulariter, ut nubentes ob reverentiam benedictionis ante triduum condaretur. Tanta denique bona in se, largiente divina gratia, habuit et de audientium profectibus et de discipulorum sequacitate
Abbreviated transcription (Latin):
hibuit. aut ip̃e uitauit. om̃ĩa in selo
dci nichil carnaliter aut egit. auit sapu
it. Et quia nũqmͣ ociosus ab opere dei
esse uoluit. disposuit fabricatus est tripli¬
cem in una cõcdusione basilicã. cuius
membrũ mediũ ii honorẽ scẽ marie uir¬
guns. cultu enumnẽtiori cõstruxit ex uno
latere domni ioh̾is ex alio sc̃i martimi
subiecit. Et ut auferret sacris uirginib
ture mobiles archas torporibus humã¬
das aptissimas de seixis in gentibus noui¬
ter fecit incidi. quas per oume pauimẽ¬
tum basilice constipatas sterm fecit ordi¬
ne ut quecũqz cõgregationis illius de hac
luce migreisset. locũ sepulture paratissi¬
mũ et scĩssimũ reperiret. N on multũ
igitur post monasterii matrẽ germanã
suã cesariã scãm ad prenua xp̃i migrã¬
tem. inter has quas premiserat. in ibi
ad mediũ throni iuxta cã quã sibi para¬
uerat condidit. sepulturã: succedenti eidẽ
que nũc suꝑest cestrie matri. C mus

Expanded text:
ieri aut ipse vitavit facere, omnia in zelo Dei, nihil carnaliter aut egit aut sapuit. 57. Et quia numquam otiosus ab opere Dei esse voluit, disposuit fabricavitque triplicem in una conclusione basilicam, cuius membrum medium in honore sanctae Mariae virginis cultu eminentiore construxit, ex uno latere domni Iohannis, ex alio sancti Martini subiecit. Et ut auferret sacris quas congrlturae, monobiles archas corporibus humandis aptissimas de saxis ingentibus noviter fecit excidi, quas per omne pavimentum basilicae constipatis sterni fecit ordinibus, ut quaecumque congregationis illius de hac luce migrasset, locum sepulturae paratissimum et sanctissimum reperiret. 58. Non multum igitur post monasteriae matrem germanam suam Caesariam sanctam ad praemia Christi migrantem inter has quas praemiserat inibi ad medium throni iuxta eam quam sibi paraverat condidit sepulturam, succedente eidem quae nunc superest Caesaria matre, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
suit rex thronũ suũ. quia cõcupiuit
eius speciẽ ac decorẽ. Fuit enĩ plena
caritate et dilectione: ideo sequatur
post eam purpuratorũ exercitus. et
candidatoꝵ grex. Quã si diligẽtus
aspicias. nichil uirtutis est: nichil
spetiositatis: nichil scandoris et glie.
qd̃ in ea nõ resplendeat. Item

Expanded text:
 suum, quia concupivit ejus speciem ac decorem: fuit enim plena charitate et dilectione: idcirco sequitur post eam purpuratorum exercitus, et candidatorum grex. XV. Quam si diligentius aspicias, nihil virtutis est, nihil speciositatis, nihil candoris gloriaeque, quod ex ea non resplendeat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
uacantẽ: quendã cũ suo egroto uenisse et
rogauisse. ut cidẽ manũ ĩponeret quo sa¬
nus esse posset. respõdisse si aliquid i
hiis posset. sibi hoc utiq primitus pre¬
stitisset. et illũ dixisse uisitatũ se fuisse:
sibi: per somniũ dixisse. Uade ad
augustinũ ep̃m. ut eidem manũ ĩpo¬
nat: et saluus erit. Qd̃ dum cõperis¬
sct: facere nõ distulit. Et illũ infirmũ
cõtinuo dñs sanũ ab eodẽ dicere fecit.

Expanded text:
vacantem quemdam cum suo aegroto venisse, et vacantem quemdam cum suo aegroto venisse, et rogavisse ut eidem manum imponeret, quo sanus esse posset: eumque respondisse, si aliquid in his posset, sibi hoc utique primitus prstitisset: et illum dixisse visitatum se fuisse, sibique per somnium dictum esse: Vade ad Augustinum episcopum, ut eidem manum imponat, et salvus erit. Quod dum comperisset, facere non distulit, et illum infirmum continuo Dominus sanum ab eodem discedere fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
dignaretur. et forte ꝓuenit ut una cũ
cadem ad mensã cõstituti. et ĩde fabulã¬
tes: nobis diceret. Noueritis me hoc tpe
nr̃e calamitatis id deũ rogare: ut aut
hanc ciuitatẽ ab hostibus circũdatã libe¬
rare dignetur. aut si aliquid ei uidetur
ciat: aut certe ut sese de hoc sclo ad se ac¬
cipiat. Que ille dicens nosqz ĩstruens:
deinceps cũ eodem et nobis et nris om̃ib
et ipĩs qui in eadẽ fuerãt ciuitate: a sũmo
deo similiter petebanius. Et ecce tercio
illius obsidionis mẽse decubuit. febribus
et illa ultimna exercebatur egritudine: nec
suñ sane dũs famulũ fructus suc precis
fraudauit. Nam et sibi ip̃i et idẽ cinita¬
ti qd̃ lacrimosis depoposcit precibus: in
tempore ĩpetrauit. Nouimus quoq eũ¬
deur t presbiterũ et ep̃m pro quibus dã
mergumiins paciẽtibus ut oraret rog¬
tum eũqz in or̃one lacrimas fundentẽ
deũ rogasse: et demones ab hominibs
recessisse I temq ad egrotantẽ et lecto

Expanded text:
ini. Et forte provenit, ut una cum eodem ad mensam constitutis, et inde confabulantibus nobis diceret: Noveritis me hoc tempore nostrae calamitatis id Deum rogare, ut aut hanc civitatem ab hostibus circumdatam liberare dignetur, aut si aliud ei videtur,ciat, aut certe ut me de hoc saeculo ad se accipiat. Quae ille dicens, nosque instruens, deinceps cum eodem et nos, et nostri omnes, et ipsi qui in eadem fuerant civitate, a summo Deo similiter petebamus. Et ecce tertio illius obsidionis mense decubuit febribus fatigatus, et illa ultima exercebatur aegritudine. Nec suum sane Dominus famulum fructu suae precis fraudavit. Nam et sibi ipsi et eidem civitati, quod lacrymosis depoposcit precibus, in tempore impetravit. Novi quoque eumdem et presbyterum, et episcopum, pro quibusdam energumenis patientibus ut oraret rogatum, eumque in oratione lacrymas fundentem Deum rogasse, et daemones ab hominibus recessisse. Itemque ad aegrotantem et lecto
Abbreviated transcription (Latin):
mulieribus. et maria matre ihũ:¬
et fr̃ibus enis: Etre ihũ ascendẽte.
cũ quibus uirgo bacat inscola uir¬
tutũ: et meditatur in lege man¬
datoꝵ dei ut et ip̃a sit fornia disci¬
pline xp̃i. et exẽplũ ꝑfectionis uir¬
ginibus. ¶ õuersatur autẽ cũ te¬
stibus sc̃ẽ resurrectionis: et ip̃a testis
¶õuersatur cũ senatoribus celi.
ciplina. et magisferio totius dnu¬
inter prrmas. sũmi regis cportes:
i. quoꝵ bitã nõ erat uais de terris.
in quibus xpũs preliabatur: sed de
celis. Hinc ascendisse legũtur in
cenaculũ: quo pascha dignissime
celebratur. Ibi quippe manebant tũ

Expanded text:
mulieribus et Maria matre Imulieribus et Maria matre Iet fratribus ejus . Ecce Jesu ascendente cum quibus Virgo vacat in schola virtutum, et meditatur in lege mandatorum Dei, ut et ipsa sit forma disciplinae Christi, et exemplum perfectionis virginibus. Conversatur autem cum testibus sanctae resurrectionis et ipsa testis. Conversatur cum senatoribus ctus sancti disciplina et magisterio totius dinter primas summi regis cohortes, quorum vita jam non erat de terris, in quibus Christus praeliabatur, sed de coelis. Hinc ascendisse leguntur in coenaculum, in quo pascha dignissime celebrabatur: ibi quippe manebant cu
Abbreviated transcription (Latin):
in prĩcipio et apud deũ
nnt beata et glosa birgu semmꝑma¬
ria. ex sẽ carnẽ factũi dcrto et uir¬
gintas longe sacracior et fecũditas
rit ita dicã longe in effabilior: quã
suo potuent ille explicare eloquio
Uerũptanẽ quanto uirginitas cog¬
natiorhirginitati. tãnto beatus euã¬
gelista ceteris excellentior et uicinior
uerbo. Ideo quicquid est qd̾ uirgo
genint: totũ prout potrat homo:
per sp̃m scm̃ nobis reserant manife¬
stius et docuit. ¶ eterũ ad exemplũ
humane uite. cõuersatio eius post
ascentionẽ xp̃i generaliter cũ apłis¬
in fuit: quousq disꝑsi sũt sicuti lucas
meminit dicens. Q d̃ regressi quidẽ
a monte oliueti. iherosolinã uene¬
runt: et ascenderũt in cenaculũ ubi
manebãt petrus et ioh̾es. iacobus ⁊
andreas. philippus et thomas: bar¬
tholomeus et matheus. iacobus al¬
pler. et symõ ⁊ clotes: et iudas ia¬
cobi. Hii om̃s inquit erant ꝑseue¬
rantes unanimter in or̃one cum

Expanded text:
in principio, et apud Deum nuit beata et gloriosa Virgo Maria ex se carnem factum. Idcirco virginitas longe sacratior, et fecunditas ut ita dicam multo ineffabilior, quam suo potuerit ille explicare eloquio. Verumtamen quanto virginitas cognatior virginitati, tanto beatus evangelista caeteris excellentior et vicinior Verbo. Ideo quidquid est quod Virgo genuit, totum prout potuit homo per Spiritum sanctum nobis reservavit manifestius et docuit. IV. Caeterum ad exemplum humanae vitae, conversatio ejuascensionem Christi generaliter cum apostolis fuit quousque disperguntur: sicut Lucas meminit, dicens: Quod regressi quidem a monte Oliveti, Jerosolymam venerunt, et ascenderunt in coenaculum, ubi manebant Petrus et Joannes et Jacobus, et Andreas, Philippus et Thomas, Bartholomeus et Mattheus Iacobus Alphei et Simon Zelotes et Iudas Iacobi hii omnes erant perseverantes unianimiter in oratione cum
Abbreviated transcription (Latin):
rius. a beati dyonisii nũꝙͣ sustuerũt
abesse presentia. quos in unũ interro¬
gatio percussoris ĩuenit. sẽd reperire
nõ pot̾uit. quẽ a sociẽtate martirii sepa¬
raret. In terrogati: Unũ et uerũ dñin¬
in trinitate cõfitentur. Terrore subiũc¬
to multis q afflicti ĩuiriis. uel suppliciis
macerati. xp̃ĩanos se esse testãtur. Diseqz
fessionis noce pronũciant. Icõ secũda¬
n bac ergofidei ꝑtinatia ꝑsistẽ¬

Expanded text:
ri a beati Dionisii nunquam sustinuerunt abesse praesentia. quos in unum interrogatio percussoris invenit, sed repperire non potuit quem a societate martyrii separaret. 24 Interrogati unum et verum in trinitate deum confitentur. terrore subacti multisque adflicti iniuriis vel suppliciis macerati christianos se esse testantur visoque fessionis voce pronuntiant. 25 In hac ergo fidei pertinatia pe
Abbreviated transcription (Latin):
tes. terre corpora. beatas ecelo
aĩas ĩtulerũt. Tali ad dñm ꝓmeru¬
erũt professione migrare. quia ãputa¬
tis capitibus. ad huc putabatur lingua
palpitans dño cõfiteri. Deata mini¬
um et deo nostro grata societas. inter
quos nec primus alter poterit esse.
nec tercius. sed trinitatẽ cõfitentes. ue

Expanded text:
ora, beatas caelo animas intulerunt, tali ad dominum meruerunt professione migrare, ut amputatis capitibus adhuc putabatur lingua palpitans domino confiteri: beata nimium et domino nostro grata societas, inter quos nec primus alter potuit esse nec tertius, sed trinitatem confitentes non
Abbreviated transcription (Latin):
mr̃is sub decio ĩperato
re ualeriano prefecto.
Hunc beatũ ypolitũ bicariũ. scũs
laurencius cũ apud eũ esset in custo¬
dia baptisauit qui de scĩs exequis
ins suis et ancillis. et cõmunicauit
de sacrificio altaris beati laurẽcii mrͣis.
Et posita mẽsa priusꝙͣ cibũ sumeret.
uenerũt milites et tenuerũt eũ. et

Expanded text:
ris sub Decio imperatore et Valeriano prefecto. Hunc beatum Ipolitum vicarium sanctus Laurentius, cum apud eum esset in custodia, babtizavit. Qui de sanctis exsequis vis suis et ancillis, et communicavit de sacrificio altaris beati Laurentii martiris. Et possita mensa priusquam cibum sumeret, venerunt milites et tenuerunt eum et
Abbreviated transcription (Latin):
uitia designãtur: Quia enĩ seꝑtẽ
diebus. om̃e tempus cõprehẽditur:
rette septenario numero uniuersitas
figuratur. Septẽ ergo demonia
maria habuit: que uniuersis uiciy
plena fuit. Sed ecce quia turpitu
nõ erubuit. Nam quia semetipsã

Expanded text:
gnantur? Quia enim septem diebus omne tempus comprehenditur, recte septenario numero universitas figuratur. Septem ergo daemonia Maria habuit, quae universis vitiis plena fuit. Sed ecce quia turpitudntes non erubuit. Nam quia semetipsa
Abbreviated transcription (Latin):
orro ab exordio sci enuãgelii
gabrielẽ archangelũ collo¬
quentẽ marie audistis : et deinceps
reliqua omĩa plenius legistis: Ad
presepe quoqz opaula te teste: nato
crepundias noui partus: et querelas
nescii ploratus: profescenninis glia
in excelsis deo. et in terra pax hõibus
bone uoluntatis cantantẽ audisti. et
radiantẽ stellã uidistr: pastoribus
in suꝑ euangłiz ãtibus credidisti. Ma¬
gos preterea tria deferentes numera.
in uisione beatis oculis conspexisti
Ipã eadem munera bene ĩtelligendo:
uotis omũbus fide deo obtulisti. Nã
et cũ eisdẽ magis. deũ puerũ in pre¬
sepe adorasti. Sed forte conquesta:
Ad quod ego: Si celatũ esse uolebas
teste consciencia: michi narrare ante
presepiũ ubi plurimũ lacrimata
es non deberes. Quodut uerũ fate¬
ar xp̃i preconia etiã si uoluero ad¬
uiratus: neqz tuas laudes õmo ta¬
cere queo. Idcirco tue te ĩterrogent

Expanded text:
orro ab exordio sancti Evangelii Gabrielem archangelum colloquentem Mariae didicistis, et deinceps reliqua omnia plenius legistis. Ad praesepe quoque, o Paula, te teste, nato crepundia novi partus, et querelas nescii ploratus, pro fescenninis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis: multitudradiantem stellam vidisti. Pastoribus insuper evangelizantibus credidisti. Magos praeterea tria deferentes munera, in visione beatis oculis conspexisti: ipsa eadem munera bene intelligendo votis omnibus fide Deo obtulisti. Nam et cum eisdem magis Deum puerum in praesepio adorasti. Sed forte conquesta mAd quod ego: Si celatum esse volebas teste conscientia, mihi narrare ante praesepium, ubi plurimum lacrymata es, non debueras: quod ut verum fatear, Christi praeconia, etiamsi voluero adjuratus, neque tuas laudes omnino tacere queo. Idcirco tuae te interrogent
Abbreviated transcription (Latin):
rccipere merentur auditũ. Sed nec illud
silendũ est: quod ĩ nundi sp̃s infestatiõe
uexati dũ ad memoratũ locũ ex aminãdi
uirtute diuina locũtur: sc̃oꝵ ipsoꝵ cogũ¬
tur ĩperio. quo quisqz sit mrͣm positus
loco adsignatis nominibus indicare.
De quoꝵ passione dñs nes gaudere uo¬
luit. qui centesimũ esse fructũ mr̃m repro¬
misit. Cui est honor et gl̾ia in scla scloꝵ¬

Expanded text:
recipere merentur auditum. 32 Sed nec illud recipere merentur auditum. 32 Sed nec illud silendum est. quod inmundi spiritus infestatione vexati, dum ad memoratum locum examinandi virtute divina loquuntur, sanctorum ipsorum coguntur imperio quo quisque sit martyrum positus loco adsignatis nominibus indicare. 33 De quorum passione dominus gaudere nos voluit, qui centisimum esse fructum martyrum repromisit, cui est honor et gloria. virtus