comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquibus fagicio eorum deos et
nullis potissimnm locis ubi nuda
corpora cormiptorum luuimibus
patent. et milla colidace uoluerũt
que suuplex et ꝓuida prius mretin
et iila quos potest cadere ꝙͣ cauere.
Quid nurum si abbac gente nui¬
uersa flagicia manarunt apudꝙͣ
uicia ipsa religiosa siit. eaq nou
modo non intantur uerum eci aui
coluitur. et ideo hinc seutentie tã¬
ꝙͣ grecos prudencia uuceret. a die¬
cit nirtutes enim oportere nou in¬
cia consecrari. quod si recipis .o. ꝙ̃.
tulli uon ides fore ut mrũpant
nicia aun uirtutibus: quia ma¬
la bouis adherent. et maunus
hominiu petenciora sunt que si
uetas consecrari respondebit tibi.
Eadem illa greçia se alios deos co¬
lere ut prosit: alios ne noceant.
Hec enim semper excusacio est eoꝵ
aui mala sua ꝑro diis habent ut
romami rubigniem ac febrem.
si ergo conseciadi non sit iuqͦ
tibi assencior ne uirtutes quidemi.
Non eniu per se sapunt aut sẽ¬
cuuit ueq intra parietes aut edi¬

Expanded text:
a quibus flagitiorum deos et in illis potissimum locis, ubi nuda corpora corruptorum luminibus patent, et in illa coli aetate uoluerunt, quae simplex et inprouida prius inretiri et in laqueos potest cadere quam cauere. quid mirum si ab hac gente uniuersa flagitia manarunt, aput quam uitia ipsa religiosa sunt eaque non modo non uitantur, uerum etiam coluntur? et ideo huic sententiae, tamquam Graecos prudentia uinceret, adiecit: uirtutes enim oportere, non uitia consecrari. quod si recipis, o Marce Tulli, non uides fore ut inrumpant uitia cum uirtutibus, quia mala bonis adhaerent, et in animis hominum potentiora sunt? quae si uetas consecrari, respondebit tibi eadem illa Graecia se alios deos colere ut prosint, alios uero ne noceant. haec enim semper excusatio est eorum qui mala sua pro diis habent, ut Romani robiginem ac febrem. si ergo uitia consecranda non sunt, in quo tibi adsentior, ne uirtutes quidem. non enim per se sapiunt aut sentiunt neque intra parietes aut aedi
Abbreviated transcription (Latin):
huĩt naturã que utiq anactẽdo dr
uata est. Aqͦ aũt unsi ad̾o potuit
ꝓc̾ari. Natura eĩ qua dicitis orta eõ
omĩa si consiliũ nõ ht effice̾ iuch
potest. Si aũt generandi et faci¬
endi potens est. Ht̃ ergo cõsiliũ.
⁊ pp̃ ea deus sit uoce est. nec auo
nouũe appellari pt ea ius inqͣi

Expanded text:
habuit naturam, quae utique a nascendo dicitur, nata est. A quo autem, nisi a Deo potuit procreari? Natura enim, qua dicitis orta esse omnia, si consilium non habet, efficere nihil potest. Si autem generandi et faciendi potens est, habet ergo consilium et propterea Deus sit necesse est. Nec alio nomine appellari potest ea vis, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
lierum congressib in quinauit. tũ
in celum ob pecrata in quib se in¬
merserunt non recepti. ce ͤderunt
interram sic eos dyabolus ex ange¬
lis dei suos fecit satellites ac mi¬
instros. Qui antenisunt ex hiis pro¬
creati. quia neq angeli neq hoĩues
fuerunt. s mediam quamd̾ naturã
generentes. non sunt apud inferos
recepti. sicut in celum parentes eo¬
rum. Ita duo genera demonũ facta
sunt. uniui celeste. alterum terre¬
numi: hii sunt inmũdi spiritus ma¬
loꝵ que gerentur auctores. quorũ
idem dyabolus est princeps: unde
illum trismegistus. demom archeu
nocat. demonas autem gramatici
peritos ac rernuu scios: hos .ii. pu¬
tant deos eos ẽẽ. scimit illi quid̾ fu¬
tura multa sed non onnĩa: Qmppe
quib penitus consilium dei scire nõ
licesit. Et ĩo solent responsa in am¬
biguos exitus temperare. eos poᷤte
sciunt esse demones id loquntur. Esi¬

Expanded text:
lierum congressibus inquinauit. tum lierum congressibus inquinauit. tum in caelum ob peccata quibus se inmerserant non recepti ceciderunt in terram. sic eos diabolus ex angelis dei suos fecit satellites ac miistros. qui autem sunt ex his procreati quia neque angeli neque homines fuerunt, sed mediam quandam naturam gerentes, non sunt ad inferos recepti sicut in caelum parentes eorum. ita duo genera daemonum facta sunt, unum caeleste, alterum terrenum. hi sunt immundi spiritus, malorum quae geruntur auctores, quorum idem diabolus est princeps. unde illum Trismegistus daemonia-rchen uocat. daemonas autem grammatici peritos ac rerum scios: hos enim putant deos esse. sciunt illi quidem futura multa, sed non omnia, quippe quibus penitus consilium dei scire non liceat, et ideo solent responsa in ambiguos exitus temperare. eos poetae et sciunt esse daemonas et locuntur. Hesi
Abbreviated transcription (Latin):
cra fecerunt: Eaq uctimis et do¬
lorib coulere instituerunt: Sic ab¬
errantes anoticia dei gentes ẽẽ ce¬
perunt: Erant igitur qui deorum
cultus abexordio uerum fuisse con¬
tendunt: Et priorem ẽe gentilita¬
tem. quã dei religionem quam pu¬
tant posterius inuentam. qr fontẽ
atq originem neritatis ignorant:
Nunc ad principium iundi re¬
nertannr. Cum ergo inuerus ho¬
mim̃̃ cepisset increcere. promi deus
deus. ne fraudibus suis diabolus
cmi abiuicio dederat terre potestatẽ.
nel corrumperet homines. uel dis¬
perderet. quod in exordio fecerat:
Misit angelos ad tutelam cultũq
generis humani. quib precepit
ante omna. ne terre contagione
maculati substancie celestis amit¬
terent diguitatem: Scilicet id eos
facere prohibuit. quod sciebat ẽẽ
facturos. ne ueniam sperare non
possent: Itaq illos cum hominib
cõmorantes. dominator ille terre
falla cissimus consuetudine ip̃a
paulatim ad nicia pellexit. et mu¬

Expanded text:
cra fecerunt; eaque victimis et ocra fecerunt; eaque victimis et odoribus colere instituerunt; sic aberrantes a notiperunt. errant igitur qui deorum cultus ab exordio rerum fuisse contendunt et priorem esse gentilitatem quam dei religionem, quam putant posterius inuentam, quia. fontem atque originem ueritatis ignorant. nunc ad principium mundi reuertamur. Cum ergo numerus hominum coepisset increscere, prouidens deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae potestatem, uel corrumperet homines uel disperderet, quod in exordio fecerat, misit angelos ad tutelam cultumque generis humani: quibus praecepit ante omnia, ne terrae contagione maculati substantiae caelestis amitterent dignitatem. scilicet id eos facere prohibuit quod sciebat esse facturos, ut ueniam sperare non possent. itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad uitia pellexit et mu
Abbreviated transcription (Latin):
cogeret. profugi ad quereudas sibi
nouas sedes. huc atq illuc dispersi.
oumes insulas. et orbem totuuire¬
pleuerunt. et ab stirpe sc̃e radicis
auulsi. nouos sibi mores atq insti¬
tuta. pro arbitrio condiderunt.
Sed omniũ primi qui egiptum occu¬
pauerunt. celestia suspicere atqz ado¬
rare coperunt: Et quia neqz doun¬
cilus tege bantim propter aeris qͣ¬
litatem. nec nullis in ea regione
nubibus obtexitur celum. cursus
siderum. et effectus notaner̾. dũ
ea sepe nenerantes. curiosins ac
liberius iituentin: postea demi de
portentificas ammal ium figuras
quas colerent cõmenti sunt: qͥbd̃
prodigus inducti. quorum mox anc¬
tores aperiemus: Ceteri antem qͥ
per terram dispersi fuerant. a diui¬
rantes elementa urondi. celum. so¬
leui. terrani. mare. sine ullis y̾ma¬
ginb ac templis uenerabantur.
Ethis sacrificia. in aperto celebra¬
bant. douec processu tempor̃ poten¬
tissimis regib. templa et simula¬

Expanded text:
cogeret, profugi ad quaerendas sibi cogeret, profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atque illuc dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi nouos sibi mores atque instituta pro arbiSed omnium primi, qui Aegyptum occupaverunt, coelestia suspicere atque adorare coeperunt. Et quia neque domiciliis tegebantur propter aeris qualitatem, nec ullis in ea regione nubibus subtexitur coelum, cursus siderum, et defectus notaverunt, dum ea saepe venerantes, curiosius atque liberius intuerentur. Postea deinde potentificas animalium figuras, quas colerent, commenti sunt, quibusdam prodigiis inducti: quorum mox auctores aperiemus. Caeteri autem, qui per terram dispersi fuerunt, admirantes elementa mundi, coelum, solem, terram, male, sine ullis imaginibus ac templis venerabantur, et his sacrificia in aperto celebrabant; donec processu temporum, potentissimis regibus templa et simula
Abbreviated transcription (Latin):
cum indisset uius ex filiis cui nom̃
fint chami nou terit patris nditatẽ.
s e gressus. et ia i fratrib indican ͭ.
At illi sumpto pallio intranerunt
auersis nultibz patremq tererunt.
Que facta cũ pater recognosceret
abdicanit. atq expulit filiuu: at
ille profugus in eius terre parte con¬
a rabia nomiuatur. Eaq terra deno¬
mine eins chauaandicta est: Et pos¬
teri eins chananei;: Hec fuit prima
progenies que deum iguoranit. qm̃
princeps eius et couditor. cultum dĩ
a patre non accepit. male dictus ab
eo: Itaq ignoranciam dininitatis
minorib suis uelinquit: Ab hac
gente proximi quiq populi multitu¬
dine in crescente fluxerunt: Ipsins
autem patris posteri hebrei hebrei dc̃.
penes quos religio dĩ resedit.¶Sed
et ab hiis poste multiplicato in in¬
mensum inmiero. cum eos angus¬
tie eoꝵ locorum capere non possent.
tum adulescentes nel missi si paren¬
tibz nel sua sponte. cum reꝵ penuria

Expanded text:
cum uidisset unus ei filiis, cui nomen cum uidisset unus ei filiis, cui nomen fuit Cham, non texit patris nuditatem, sed egressus etiam fratribus indicauit. at illi sumpto pallio intrauerunt auersis uultibus patremque texerunt. quae facta cum pater recognosset, abdicauit atque expulit filium. at ille profugus in eius terrae parte conArabia, nominatur, eaque terra de nomine eius Chanaan dicta est et posteri eius Chananaei. haec fuit prima gens quae deum ignoranit, quoniam princeps eius et conditor cultum dei a patre non accepit maledictus ab eo: itaque ignorantiam diuinitatis minoribus suis reliquit. ab hac gente proximi quique populi multitudine increscente fluxerunt. ipsius autem patris posteri Hebraei dicti: penes quos religio dei resedit. sed et ab his postea multiplicato in inmensum numero cum eos angustiae locorum suorum capere non possent, tum adulescentes uel missi a parentibus uel sua sponte, cum rerum penuria
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinem reparandam diligit
unum. qd̃ corruptis om̃ib singulari
Hic cum sex centorum eeũt annoꝵ
fabricauit arcam. si cut preceperat¬
ei deus: In qua ip̃e cum cõige et
tribus filiis. totidem mirib. reser¬
natus est: Cum aqua uniuersos
mõtes altissimos operuisset: De mñ
orbe siccato exetratus iniusticiam pͥ¬
oris seculi deus. ne rursus longitudo
nite causa eẽt. ex cogitandorũ malo¬
rũ paulatim per singulas progeĩes
demiut hominiis etatem. atq incẽ¬
tum et uiginti annis uitam collo¬
cauit. quam trausgredi nou licẽt:
Ille uero cum egressus eẽt ex arca.
sicut sancte littere docent. terram stu¬
diose coluit. ac unnea ᷤ suaᷤ mauu ser¬
nit: uude arguunt qui auctorem
nim liberum putant: Ille .n. nõ
modo liberum. sed et iam saturuũ
atq uranũ. multis ante cessit etati¬
b: Qua ex niuea cum primũ fructũ
cepisset. letus factus. bibit usz aide¬
brietatem: Iacuit qz nudus: Quod

Expanded text:
multitudinem reparandam delegit multitudinem reparandam delegit unum, quod corruptis omnibus singulare hic cum sescentorum esset annorum, fabrica-uit arcam, sicut ei praeceperat deus, in qua ipse cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus reseruatus est, cum aqua uniuersos montes altissimos operuisset. deinde orbe siccato exsecratus iniustitiam prioris saeculi deus, ne rursus longitudo uitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies deminuit hominis aetatem atque in centum et uiginti annis metam conlocauit, quam transgredi non liceret. ille uero cum egressus esset ex arca, sicuti sanctae litterae docent, terram studiose coluit ac uineam sua manu seuit. unde arguuntur qui auctorem uini Liberum putant. ille enim non modo Liberum, sed etiam Saturnum atque Uranum multis antecessit aetatibus. qua ei uinea cum primum fructum cepisset, laetus factas bibit usque ad ebrietatem iacuitque nudus. quod
Abbreviated transcription (Latin):
por alis. sed tamen longa que ĩ mil¬
le annos propagaret: Quod diuiiuis
litteris proditum. et per om̃ium sci¬
enciam publicatum: Cu uarro
non iguoraret. sirginentari uisus
est: Cur putarent autiqui nulle
annos nictitasse: ait enim apud
egipcios pro amus meuses ha beri
Ut non solis per duodecim signa cir¬
cuitu faciat aumũ. sed lue que orbe
illum signiferum triginta dierum spa¬
cio lustrat: Quod argumentum est.¬
perspicue fl̾m. ueno enim tunc mil¬
lessimiũ amũi trausgressus est: Nũc
uero quia sid centessummim amm̃ per¬
uenunt. qd̃ fit sepissime nlle certe¬
ac ducentis mensib mumũ: Et auc¬
tores idouei tradunt. ad centum et
uigĩti annos perueniri solere: S qr
iguorabat uarro. cur aut quando es¬
set uita honins demiunta. proprie¬
ip̃e deuiniit. cum sciret mille et qua¬
dringentis mensib posse honinem
muere: Deus tam̃ autem postea cũ
inderet orbem terre malicia et ce le¬
ribus oppletum. statuit humanũ
genus diluno perdere: S tamen ad

Expanded text:
poraria: sed tamen longa, quae in mille annos propagaretur. Quod divinis litteris proditum, et per omnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est cur putarentur antiqui mille annos victitasse. Ait enim, apud Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per cuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum triginta. dierum spatio lustrat. quod argumentum perspicue falsum est: nemo enim tunc millesimum annum trans- gressus est, nunc uero qui ad centesimum perueniunt, quod fit saepissimeac ducentis mensibus vivunt. Et auctores idonei tradunt, ad centum et uiginti annos perueniri solere. sed quia ignorabat Varro cur aut quando esset uita hominis deminuta, ipse deminuit, cum sciret, mille et qua.drmgentis mensibus posse hominem uiuere. Deus autem postea cum uideret orbem terrae malitia et sceleribus obpletum, statuit humanum genus diluuio perdere. sed tamen ad
Abbreviated transcription (Latin):
ex bono per se malum effectuz
greci Aia roion appellant. nos
criminatorem uocamus ꝙ cri¬
iima inque ipse nilicit ad eũ
de ferat. Exorsus igitur deus fa¬
bricam inundi illum primum
et maxinum filium prefecit
operi uniuerso. eoq sunul et
consiliatore usus est et artifice
mexcogitandis ornandis per¬
ficiendisq rebus. quoniam is
et promdencia et racione et
potestate perfectus est de quo
nunc ꝑcius ꝙ alio loco et uirco¬
enim et nomen et racio enar¬
randa nob erituenio querat
ex quibus icta matiis tam ma¬
gua tam inirifica oꝑa deꝰ fec̾it
onuna enum fecit ex nichilo uec
au dieudi sunt poece qͥ auint cha¬
os inpͥncipio fuisse .i. consusionẽ
rerũ acq elementoꝵ postea nero
deum direiusse om̃em illam cõ¬
geriam singułq reb ex confusio
ateruo seꝑatis mordinemq destp̾¬
tis inctruxisse mũd̾ ꝑiter ⁊ oruasse.
Quib facile ẽ rũdere pcãtem dei
non ĩcelligentib ꝙ̃ credant nich

Expanded text:
ex bono per se malum effectum ex bono per se malum effectum Graeci διάβολον appelant; nos criminatorem vocamus, quod crimina, in quae ipse illicit, ad Deum deferat. Exorsus igitur Deus fabricam mundi, illum primum et maximum Filium praefecit operi universo, eoque simul et consiliatore usus est, et artifice in excogitandis, ornandis, perficiendisque rebus, quoniam is et providentia, et ratione, et potestate perfectus est: de quo nunc parcius, quod alio loco et virtus, et nomen ejus, et ratio enarranda nobis erit. Nemo quaerat, ex quibus ista materiis tam magna, tam mirifica opera Deus fecerit; omnia enim fecit ex nihilo. Nec audiendi sunt poetae, qui aiunt chaos in principio fuisse, id est, confusionem rerum, atque elementorum; postea vero Deum diremisse omnem illam congeriem, singulisque rebus ex confuso acervo separatis, in ordinemque descriptis, instruxisse mundum pariter et ornasse. Quibus facile est respondere potestatem Dei non intelligentibus, quem credant nihil
Abbreviated transcription (Latin):
stiuatur acq intelligat ꝙ tan¬
dem sit capud horum et causa
malorum et liumine accepto
suos actocins generis humaĩ
ꝓspiciat errores / Ciui esseͬ deꝰ¬
ad excoguaudum proiidentis¬
siuius ad faciendum sostertissi¬
mus anteꝙͣ ordiretur ħ opiter
mundi. quomodo plem et con¬
sinumati bomi fons impso erat
sicut est semper. Ut ab eo bonũ
tainquam unus oriretur longe¬
q profueret. produrit suuilẽ
sin sp̃m qui esset uurtutibusi
patris dei penitus. quoniodo
autemi uoluerit inquarto libͦ
docete donabiuuir.. Denide
fecit alterum in quo indoles
diuine scupis non permuansit.
Itaq suapte inuidia tamqmͣ
ueueno infectus est. et ex bono
ad malum transcendit: suoq
arbitrio ꝙ illi ad eoliberum fu¬
ercit datum contrarium sibi
nomen ad stuit. Unde aꝑpa¬
rec cuuctorum malorum fon¬
tem esse liuoreur. Inui dit enim
illi autecessori suo qui deo patri
perseuerando couprobatus.
tũ eciam et carus est. Hunc gͤ

Expanded text:
struatur atque intellegat quod tanstruatur atque intellegat quod tandem sit caput horum et causa malorum, et lumine accepto suos ac totius generis humani perspiciat errores. cum esset dead eicogitandum prouidentissimus, ad faciendum sollertissimus, antequam ordiretur hoc opus mundi, quoniam pleni et consummati boni fons in ipso erat, sicut est semper, ut ab eo bonum tamquam riuus oreretur longeque proflueret, produxit similem sui spiritum, qui esset uirtutibus patris dei praeditus. quomodo autem id uoluerit, in quarto libro docere conabimur. deinde fecit alterom, in quo indoles diuinae stirpis non permansit. itaque suapte inuidia. tamquam ueneno infectus est et ex bono ad malum transcendit suoque arbitrio, quod illi a deo liberum fuerat datum, contrarium sibi nomen a.dsciuit. unde apparet cunctorum malorum fontem esse liuorem. inuidit enim illi antecessori suo, qui deo patri perseuerando cutum etiam charus est. Hunc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
posita recepisse corporis siriui¬
tatem sins q pedibus domum
reddisse. Illud quoq sompnũ
non nuinoris admracionis
fuit quo cesar auguctus dicit᷑
esse seruatus Nam cum bello
cli imꝑ brictiano implicitꝰ
gram morbo abstinere. prelio
cratuisset: medico eins artorio
uuerne species obuersata est
mouens ne propter corporis i¬
besilłitatem castris se cesar cõ¬
tineret. Itaq manem leticia
perlatus est. et eodem die abraco
cactra capta sunt multa pre¬
terea possunt suuilia exempla
proferr. s nereor ne si fuero ĩ
proposicione rerum cõuariatũ
diucius nnuoratus aut oblitus
esse propositi uidear aut cri¬
men loquacitatis in curram.
Exponam igitur istorn om¬
nium racionem quo facilins
res difficiles et obsture intelli¬
gautur. et has omnes simul¬
ati unumus prestrigias reue¬
labo. quibus in ducci homines
aueritatis maloguis recesse¬
runt. sed repetam lougo alciꝰ.
Ut si quis ad legendun ueri
exꝑs et iguarus accessent ii¬

Expanded text:
posita recepisse corporis firmiposita recepisse corporis firmitatem suisque pedibus domum redisse. illut quoque somnium non minoris admirationis fuit quo Caesar Augustus dicitur esse seruatus. nam cum bello ciuili Brutiano inplicitus graui morbo abstinere proelio statuisset, medico eius Artorio Mineruae species obuersata est monens, ne propter corporis inbecillitatem castris se Caesar contineret. itaque in aciem lectica perlatus est et eodem die a Bruto castra. capta sunt. multa practerea. possunt similia exempla proferri, sed uereor ne si fuero in propositione rerum contrariarum diutius inmoratus, aut oblitus esse propositi uidear aut crimen loquacitatis incurram. Exponam igitur istorum omnium rationem, quo facilius . res difficiles et obscurae intellegantur, et has omnes simulati numinis praestrigias reuelabo, quibus inducti homines a ueritatis uia longius recesserunt. sed repetam longe altius, ut si quis ad legendum ueri expers et ignarus accesserit, in
Abbreviated transcription (Latin):
exemplis adiuugitur pyyrhus
qui sublata exthesanro proser¬
ꝑine locrensis pecuma uaufra¬
gium fecit. ac inanis dee licorib
uilisus est. Ut nichil preter
eam peumau mncolume reppe¬
riretur. Ceres quoq mules ia
multum sibi apud homines ne¬
ueracionis adiecit. Nani cũ
ab alexandro capca auitas es¬
set. ac milites ad eam spoli¬
audam nirupissent oculos
ominum repente obiectus
fulgor igis extiuxit. repperi
iitur sumpina que mui deo¬
riu iudeantur octendere. cibe¬
rio namq atimo homnu ꝑle¬
beio per quietem obuersatus
esse inppiter dicitur et ꝑ recepis¬
se ut consulibus et senatin
nunciaret ludis curcensibus
proxinus presultorem sibi
displicuisse. ꝙ autronius ma¬
xiinum quidam uerberatum
seruum sub fiura medio curo¬
ad suppliciu duxerat. Id eoq
ludos iustaurari oportere ꝙ cũ
ille neglerisset eodem die filiũ
perdidisse. Ipse autem grain
morbo esse correptus et cun pe
sules et omini reinsenatu ex¬

Expanded text:
exemplis adiungitur Pyrrhus, exemplis adiungitur Pyrrhus, qui sublata cx thensauro Proserpinae Locrensis pecunia naufragium fecit ac uicinis deae litoribus inlisus est, ut nihil praeter eam pecuniam incolume reperiretur. Ceres quoque Milesia multum sibi aput homines uenerationis adiecit. nam cum ab Alexandro capta ciuitas esset ac milites ad eam spoliandam inrupissent, oculos omnium repente obiectus fulgor exstinxit. rppehuntur etiam somnia quae uim deorum uideantur ostendere. Tiberio namque Atinio homini plebeio per quietem obuersatus esse Iuppiter dicitur et praecepisse, ut consulibus et senatui nuntiaret ludis Circensibus proximis praesultorem sibi displicuisse, quod Autronius Maximus quidam uerberatum seruum sub furca medio cirad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere: quod cum ille neclexisset, eodem die filium perdidisse, ipse autem graui morbo esse correptus; et cum rusules et omni re m senatu ex
Abbreviated transcription (Latin):
cultus deam simimissis genib
orasse ut si se castã iudicaret.
sinim cingulum sequeretur. i ta
nauem que ab omni iuentute
uon ualint commoneri ab uma
muliere esse comnotam. Illud
culapiuns epidauro acritus ur¬
bem romam dicitur ua pestilen¬
cia liberasse perhibetur sacrilegi
quoq imerari possunt quoꝵ
presentibus penis nuuriam su¬
am diu iudicasse creduntur.
Appius claudius ceusor cum ad
seruts publicos sacra herculis
transtu lisset liuummibus orbatus
est et pociciorum gensq pro¬
didit. Intra unius aniu tempꝰ
extiucta est. Item censor fulmius
cum ex iois la cuue templo
marmoreas regulas abculi ss.
quibus edem fortune equestus
quai rome fecerat cegeret et
mente captus est. et amissis
duobus filiis myllyrico militã¬
tibus siuinno amini merore cõ¬
sumptus est. Prefectus eciam.
q̃i. antonii tutullus cum apud
coos euerso estulapii lucodassẽ
fecisset. eodem post ea loco ain¬
ltibus cesaris interfectus Hiis

Expanded text:
cultus, deam submissis genibus cultus, deam submissis genibus orasse, ut si se castam iudicaret, suum cingulum sequeretur: ita nauem, quae ab omni iuuentute non ualuit commoueri, ab una muliere esse commotam. illut culapius Epidauro accitus urbem Romam diuturna pestilentia. liberasse perhibetur. sacrilegi quoque numerari possunt, quorum praesentibus poenis iniuriam suam dii uindicasse creduntur. Appius Claudius censor cum ad seruos publicos sacra Herculis transtulisset, luminibus orbatus est et Potitiorum gens, quae prodidit, intra unius anni tempus extincta est. item censor Fuluius cum ei Iunonis Laciniae templo marmoreas tegulas abstulisset, quibus aedem Fortunae Equestris quam Romae fecerat tegeret, et mente captus est et amissis duobus filiis in Illyrico militantibus summo animi maerore consumptus est. praefectus diam Marci Antonii Turullius cum aput Coos euerso Aesculapii luco classem fecisset, eodem postea loco a militibus Caesaris interfectus est. his
Abbreviated transcription (Latin):
at ille mauictantur accepit ac
sennt. Deuide illud ꝙ castor et
pollux bello latino apud lacum
inturue uisi sunt equoruum sudo¬
rem abluentes. cum edes eorũ
que uiucta fonti erant sua spõ¬
te patuisset. Idem bello macedo¬
nnco equis albis insidientes.
Puacione romam nocte ueniẽ¬
ti seobtulisse dicuntur inuiciã¬
tes eo die regem per se inuictũ
atq captum. ꝙ ꝑ ancis post die¬
bus lutere pauli uerum fuisse
docuerunt. Illud eciam iirabi¬
le ꝙ simulacrum fortune mulie¬
bris uon semel loqutum esse tra¬
ditur. Item iunoius mouete
cum captis neis uinis ex nuliti¬
bus ad eam trausferendam
missus iocabundus acludens
interrogauit utrum uero uã
uugrare uellet. uelle respondit.
Claudia quoq ꝓponitur mexeni¬
plum muaculi. Nam au ex
libris sibiluus si dea mater eẽt
acrita et mudo tyberim aumĩs
uanis qua uehabatur hesiss
nec ulla uicio moueretur. clan¬
diam ferunt que semper impu¬
dica esset habita obuios corͥs

Expanded text:
at ille incunctanter accepit ac at ille incunctanter accepit ac secuit. deinde illut, quod Castor et Pollux bello Latino aput lacum Iuturnae uisi sunt equorum sudorem abluentes, cum aedes eorum quae iuncta fonti erat sua sponte patuisset. idem bello Macedonico equis albis insidentes Publio Vatieno Romam nocte uenienti se obtulisse dicuntur nuntiantes eo die regem Persen uictum atque captum: quod paucis post diebus litterae Pauli uerum fuisse docuerunt. illut etiam mirabile, quod simulacrum Fortunae Muliebris non semel locutum esse traditur, item Iunonis Monetae, cum captis Veiis unus ex militibus ad eam transferendam missus iocabundus ac ludens interrogaret utrumne Romam migrare uellet, uelle respondit. Claudia quoque proponitur in exemplum miraculi. nam cum ex libris Sibyllinis Idaea mater esset accita. et in uado Tiberini fluminis nauis qua uehebatur haesisset nec ulla ui commoueretur, Claudiam ferunt, quae semper inpudica esset habita ob nimios corporis
Abbreviated transcription (Latin):
auamaiores uonmnautur Quid
ergo impedit quin abipsis su¬
nauius exemplum. Ut quo¬
modo illi qui falsa inueuerant.
posteris tradiderunt. sic uos qͥ
uerum iuemimus: posteris me¬
liora tradanius. Superest uigẽs
quectio cuius disputacio non
abingemo: sed asciencia ueuit
que pluribus explicanda erit.
Ne quid ominuo dubium relm¬
quatur: Nam fortasse aliquis
ad illa confugiat que amultis
et non dubiis tradiuitur auc¬
toribus eos ipsos quos documꝰ
deos non esse. maiestacem suam
persepe ostendisse. et prodigiis
et sumpuiis et anguriis et ora¬
culis et saue multa enumerari
possunt digna iutraculo. In
primis illud ꝙ arcus naunus
sunimus augur cmi tarquim¬
uu pristum moueret ut uich̃
nom facere incipieret insi prius
esset marignatus ei que rex
artis eins eleuans fidem d r̃et
Ut consultis ambus reuuncia¬
ret sibi urum ne fieri posset id
ꝙ ip̃e ammo concepisset aftĩr¬
maret que uaunus posse. cape
cotem eamq nouacuuia dissite.

Expanded text:
quia majores nominantur. Quid quia majores nominantur. Quid ergo impedit, quin ab ipsis sumamus exemplum; ut quomodo illi, quae falsa invenerant, posteris tradiderunt, sic nos, qui verum invenimus, posteris meliora tradamus? Superest ingens quaestio, cujus disputatio non ab ingenio, sed a scientia venit, quae pluribus explicanda erit, ne quid omnino dubium relinquatur. Nam fortasse aliquis ad illa confugiat, quae a multis et non dubiis traduntur auctoribus; eos ipsos, quos docuimus deos non esse, majestatem suam persaepe ostendisse, et prodigiis, et somniis, et auguriis, et oraculis. Et sane multa enumerari possunt digna miraculo: in primis illud, quod Accius Navius .summus augur cum Tarquinium Priscum moneret, ut nihil noui facere inciperet, nisi prius esset inauguratus, eique rex artis eius eleuans fidem diceret ut consultis auibus renuntiaret sibi, utrumne fieri posset id quod ipse animo concepisset, adfirmaretque Nauius posse, \'cape cotem eamque nouacula dissice\'.
Abbreviated transcription (Latin):
sinunus ueq infimus asfiuita¬
te dignos indicauit. Quare
oportet in ea remaxime inqua
inte racio uersatur sibi quemq
confidere suoq iudicio ac propriis
sensibus niti ad inuestigandam
et perpendendam ueritate i ꝙͣ
credentem aliems erroribus de¬
cipi tamquami ipsimi racionis
expartem. dedit omnibus deus
pro iirili porcione sapienciaui.
Ut et mandita inuestigare pos¬
sent. et audica perpendere.
Nec quia uos il̃i temporibus
autecesserunt. Sapiencia qͦ
antecesserunt. que si omnibus
equaliter datur:. occupari ab au¬
tecedentibus non potest. Inliba¬
bilis est tamquamn lux et clarita ᷤ
sous quia ut solo aulorume sic
sapiencia lumen est cordis hunia¬
ni. Quare cum sapere .i. uerita¬
tem querere omnibus sit uiua¬
qui sine ullo iudicio iuuenta ma¬
iorum probant et ab aliis pecu¬
dum more ducuntur. Sed h oc
fallit ꝙ maiorum nomine poĩto
uon putant fien posse. ut aut
ipsi plus sapiant. quia inio¬
res ilocautur. Aut illi desipuerint

Expanded text:
summus neque infimus adfinitasummus neque infimus adfinitate dignos iudicauit. Quare ovitae ratio versatur, sibi quemque confidere, suoque judicio ac propriis sensibus magis niti ad investigandam et perpendendam veritatem; quam credentem alienis erroribus decipi tamquam ipsum rationis expertem. Dedit omnibus Deus pro virili portione sapientiam, ut et inaudita investigare possent, et audita perpendere. Nec quia nos illi temporibus antecesserunt, sapientia quoque antecesserunt; quae si omnibus aequaliter datur, occupari ab antecedentibus non potest. Illibabilis est tamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum, sic sapientia lumen est cordis humani. Quare cum sapere, id est, veritatem quaerere, omnibus sit innaqui sine ullo judicio inventa majorum probant, et ab aliis pecudum more ducuntur. Sed hoc eos fallit, quod majorum nomine posito, non putant fieri posse, ut aut ipsi plus sapiant, quia minores vocantur, aut illi desipuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. cuuq is numerus cõ¬
deudt urbi per eumydonens
uideretur consticuit a sylum.
Eo passim confugerunt ex
fiuitimis locis ꝑ essimi quiq
sine ullo condicionis discri¬
iine. Ita conflauit ex hiis
omubus populum. legitqz in
seuatum eos qui etate aute ibãt.
et patres appellauit quorim
consilio gereret omina. De
quo senatu propercius elegi a¬
rum scriptorh̾ loquitur. Buci¬
na cogebat priscos ad uerba
quirites centum illi uprato se¬
pe seuatus erat uicia pretexto.
Nunc que uitet alta senatu.
pellicos hũit rustica corda patres.
Hii sut patres quorum decretis
eruditi ac prudentes niri deuotis¬
sume seruiant. idq uerum atq
uuitabile omins posteritas
iudicet ꝙ centum pelliti senes sta¬
tutum esse noluerunt. Q uos
tanen ut in primo libro dictinu
est. pompilius uilexit ut uera eẽ
crederent sacra que ipse tradebat.
Est uero ꝙ illorum auctoritas
tanti habeatur aposteris quos
ueno cum uiuerent. neque

Expanded text:
cauit cumque is numerus concauit cumque is numerus condendae urbi parum idoneus uideretur, constituit asylum. eo passim confugerunt ex finitimis locis pessimi quique sine ullo condicionis discrimine. ita conflauit ex his omnibus populum legitque in senatum eos qui aetate anteibant et patres appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato saepe senatus erat. curia, praetexto nunc quae nitet alta senatu, pellitos habuit, rustica corda, patres. hi sunt patres quorum decretis eruditi ac prudentes uiri deuotissime seruiant, idque uerum atque inmutabile omnis posteritas iudicet quod centum pelliti senes statutum esse uoluerunt: quos tamen, ut in primo libro dictum est, Pompilius inlexit, ut uera esse crederent sacra quae ipse tradebat. est uero quod illorum auctoritas tanti habeatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque
Abbreviated transcription (Latin):
ioribus aũ nrĩs eciam nulla ra¬
cione reddita crederemi. Si ciedis.
air ergo racionem requirs: que
potest efficere ue credas: sin raci¬
ouem querendam putas. ergo
non credis. Ideo enim queris ut
eam sequaris cum inueneris do¬
cet eecete iacio non esse ueras
maiores ue pocius au racionẽ
sequeris: que quidem tibi uou
ab alio iusinuata: sed ate ipso
uiuenta et elata est. Cumi om̃s
religiones radicitus eriusti: si in¬
cionen mains discedere te uccẽ
est abinsritutis et auctoricate
maiorum. Quo id soliui rectũ
est ꝙ racio prectribit. Si autem
pietas maioris sequi suadet. fabẽ
igitur et illos crulcos fuisse: qui
ex cogitatis contra racionem re¬
ligionibus sermerunt et teluep¬
tum qui id colas ꝙ faisum esse
coninceus.Sed tamen quonio¬
do nobis tancopere maiorum
nouien oppouitur. Dideamꝰ
tamen qui fueruit maiores
illi aquorum auctoritate disce¬
cedi uefas dicitur. Romilus
Urbeni condicurus pastores
interquos adoleuerat conno¬

Expanded text:
ioribus autem nostris etiam nulla raioribus autem nostris etiam nulla ratione reddita. credere. si credis, cur ergo rationem requiris, quae potest efficere ne credas? sin rationem quaerendam putas, ergo non credis: ideo enim quaeris, ut eam sequare, cum inueneris. docet ecce tc ratio nou esse ueras maioresne potius an rationem sequeris, quae quidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inuenta et elata est, cum omnes religiones radicitus eruisti? si rationem mauis, discedere te necesse est ab institutis ct auctoritate maiorum, quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit: si autem pietas maiores sequi suadet., fatere igitur et illos stultos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus seruierunt, et te ineptum, qui id colas quod falsum esse conuiceris. sed tamen quoniam nobis tanto opere maiorum nomen opponitur, uideamus tandem qui fuerint. maiores illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. Romulus urbem conditurus pastores inter quos adoleuerat conuo
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilibus: ꝙͣ ut uirum
oculis liaurant ultorem lenga¬
ti marmoris aut eboris aspiciãt.
ut iisignes lapillis et coloribus
uestes nel distincta geninus sul¬
gentibus. pocula in saciabili cõ¬
templacione concrectent. ⁊ ꝙͣto
fuerint ornaciora templa ⁊ pul¬
chriora simulacra tanto pus ma¬
iestatis habere crediitur a deo
religio eorum nichil est aliud ꝙͣ
ꝙ cupiditas humana miratur.
Hee sunt religiones quas sibi
amaioribus sins traditas pertu¬
nacissime tueri ac deffendere
perseuerant nec consideraut
quales suit. sed ex hoc probacas
atq ueras esse confidunt ꝙ eas
ueteres tradiderunt tanta que
est auctoritas uetustatis ut in¬
quirere meam scelus esse dicat᷑.
Itaq creditur ei passim tamꝙͣ
coginte ueritatis demq apud
aceronem sic dicit. Cotta lucilio
habes balbe. Quid cotta. quid
pontifex senciat fac muc ego
icelligam quid tu sencias.
ate enim plulosopho incionẽ
religioius accipere debeo. Ma¬

Expanded text:
corruptibilibus, quam ut aurum corruptibilibus, quam ut aurum oculis hauriant, nitorem leuigati marmoris aut eboris aspiciant, ut insignes lapillis et coloribus uestes uel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatione contrectent. et quanto fuerint ornatiora templa et pulchriora simulacra, tanto plus maiestatis habere creduntur: adeo religio eorum nihil est aliut quam quod cupiditas humana miratur. hae sunt religiones, quas sibi a maioribus suis tra<ditas pertinacissime tueri ac defendere perseuerant, uec considerant quales sint, sed ex hoc ueras ac probatas esse confidunt, quod eas ueteres tradiderunt, tantaque est auctoritas uetustatis, ut inquirere in eam scelus esse ducatur. itaque creditur ei passim tamquam cognitae ueritati. denique aput Ciceronem sic dicit Cotta Lucilio: habes, Balbe, quid Cotta, quid pontifex sentiat. fac nunc ego intellegam quid tu sentias: a te enim philosopho rationem religionis accipere debeo, ma
Abbreviated transcription (Latin):
tanta homines ymaginum ai¬
piditas: ut iam niliora ducan¬
tur illa que uera sinit. Auro .s.
et gemus et obore delectantur.
horum pulcritudo agnitorimi
p rectringit oculos uec isslam re¬
ligionem pucant ubicumq illa
non fulserint. Itaq sub obten¬
tu deorum auaricia et cupiditas
colunt. Credunt eum dees amare
quicquid ips̃ concupiscunt quid¬
quid est propter ꝙ furta et honu¬
cidia et latrocuna cotidie seniunt.
propter ꝙ bella per totum orbeni
populos urbesq subuertunt. con¬
secrant ergo diis mauubias et
rapmnas suas auos certe uecces¬
se est inbecillos esse ac sunuue
uirtutis exparces. si subiecti sunt
cupiditatibus: Cur eniui celestes
eos putemus si desiderant aliquid
de terra. Uel beatos si aliqua re
indigent. uel incorruptes si uo¬
luptati habent ea inquibus ap¬
petendis cupiditas hominum
nou iumento dampuatur. Ue¬
nunt autem ad eos non tam
religionis gracia que nulla po¬
test esse iurebus male partis ⁊

Expanded text:
tanta homines imaginum cutanta homines imaginum cupiditas tenet, ut iam uiliora ducantur illa quae uera sunt: auro scilicet et gemmis et ebore delectantur. horum pulchritudo ac nitor praestringit oculos nec ullam religionem putant ubicumque illa non fulserint. itaque sub obtentu deorum auaritia et cupiditas colitur. credunt enim deos amare quidquid ipsi concupiscunt, quidquid est propter quod furta et homicidia et latrocinia cottidie saeuiunt, propter quod bella per totum orbem populos urbesque subuertunt. consecrant ergo diis manubias et rapinas suas, quos certe necesse est inbecillos esse ac summae uirtutis expertes, si subiecti sunt cupiditatibus. cur enim caelestes eos putemus, si desiderant aliquid de terra, uel beatos, si aliqua re indigent., uel incorruptos, si uoluptati habent ea in quibus adpetendis cupiditas hominum non inmerito damnatur? ueniuut igitur ad deos non tam religionis gratia, quae nulla potest esse in rebus male partis et
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. Cuius igitur rei similitudi¬
nen gerit unuidus iuiurum
ipsi docent cum factumn esse non
disfitentur. ut esset diis et honun¬
bus quasi comuiis domus.
Si ergo est confructus ut domus
uec ipse deus est uec elementa q̃
sunt partes eins quia neq dourꝰ
habere dominum sui potest neq
illa de quibus domus constat nõ
tantum igaitur ueritate: sed eciam
uerbis sins reuncuntur. Sicut
enim domus musum habitandi
facta per se uichil sentit: dominoq
subiecca est qui eam fecit aut
incont. Ita minidus perse ii¬
chil senciens factori deo sibiͣ iacet
qui eum iuusum sui fecit. Du¬
plia ergo racione peccator ab in¬
sipientibus primuni ꝙ elementa.
i. dei opera deo preferunt. deinde
ꝙ elementorum ipsorum figu¬
ras humana specie conprehensas
colunt. Nam solis lueq siuul¬
acra humanum in modum for¬
mant. Item igues et terre et
maris que illi uuicanum ues¬
tam neptumum uocant. nec
elementis ipsins maperto litat᷑

Expanded text:
cunt. cuius igitur rei similitudicunt. cuius igitur rei similitudinem gerit mundus? nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, ut esset diis et hominibus quasi communis domus. si ergo est constructus ut domus, nec ipse deus est nec elementa, quae sunt partes eius, quia neque domus habere dominium sui potest neque illa de quibus domus constat. non tantum igitur ucritate, sed etiam uerbis suis reuincuntur. sicut enim domus in usum habitandi facta per se nihil sentit dominoque subiecta est, qui eam fecit aut incolit, ita mundus per se nihil sentiens factori deo subiacet, qui eum in usum sui fecit. Duplici ergo ratione peccatur ab insipientibus, primum quod elementa id est dei opera deo praeferunt, deinde quod elementorum ipsorum figuras humana specie conprehensas colunt. nam solis lunaeque simulacra. humanum lu modum formant, item ignis et terrae et maris, quae illi Vulcanum Vestam Neptunum uocant, nec elementis ipsis in aperto litant.
Abbreviated transcription (Latin):
ex faiso petita meptes et absurdes
exitus habent. quia ꝙ idem ipi
auint deorum et honunum can¬
sa nundum esse constructum qͣsi
comminem domium ergo mũ¬
dus nec deus est uec anuuaus si
constructus est. animuans emm
non conaruitur. sed uactitur. Et
si est ardificatus sic utiq tamꝙͣ
comus tamꝙͣ uanis. est ergo au¬
ais artifex nundi deus et se¬
orsum erit nuudus qui factus
est: seorsum ille qui fecit¶Iam
sslud ꝙͣ repugnans et ab surdũ
ꝙ cum celestes igues cetera que
mnidi elementa deos ess affir¬
ment. id est nundum ipsimi
deum dicunt. Quomodo potest
ex multorum deoruum aceruo
unus deus confici. Si actrri
di sunt: unundus ergo uou
dens. sed domialium deorum
est. si uero mundus deus est.
ergo illa omma que sunt meo.
non dii sunt sed dei membra.
que utiqz soni dii nouen accipe
non possut. Nec enui recte
quis dix̾it membra houinus¬
illius unius mulcos honunes
quia sensu preditum est: eciaui
nec uisi a corpore diuulsa brutes¬

Expanded text:
ex falso petita ineptos et absurdos ex falso petita ineptos et absurdos exitus habent. quid quod idem ipsi aiunt deorum et hominum causa mundum esse constructum quasi communem domum? ergo mundus nec deus est nec animans, si constructus est: animans enim non construitur, sed nascitur, et si est aedificatus, sic utique tamquam domus, tamquam nauis. est ergo aliquis artifex mundi deus et seorsum erit mundus qui factus est, seorsum ille qui fecit. iam illut quam repugnans et absurdum, quod cum caelestes ignes ceteraque mundi elementa deos esse adfirment, idem mundum ipsum deum dicunt! quomodo potest ex multorum deorum aceruo unus deus confici? si astra dii sunt, mundus ergo non deus, sed domicilium deorum est. si uero mundus deus est, ergo illa omnia quae sunt in eo non dii sunt, sed dei membra, quae utique sola dei nomen accipere non possunt.. nec enim recte quis dixerit membra. hominis unius multos homines quia sensu praeditum est, etiam nec nisi a corpore diuulsa brutes
Abbreviated transcription (Latin):
taculum est: et urbs unus p̃plĩ.
sic et mundus dounalium tociꝰ
geuens humani et aliuid est ꝙ
ucolicur: aliud ꝙ in colit. s illi
dum student id ꝙ falso sustepant
confirmaret sen sibueni esse miũ¬
duni. et deuni nou iiderunt
argumentorum suoruu conse¬
quencia. Nami simundi pars
est homo et sensibilis est niuu¬
dus quia homo sentit. ergo quia
moralis est homo morcalis sit. ⁊
mundus. neccesse est. nec tau¬
tum mortalis s et omnibus mor¬
bis ꝑ assionibusq subiectus. Et
econtiario: si deus est mundus
et partes eins utiq inmortales
sunt: ergo et homo dei est: ꝯma
pars est ut dicitis inundi. Si
homo ergo et niuenta et pecudes
et cetera geuera bestiaruu et
auium et pistu. quomodo et
illa eodem modo sen aunt et inũ¬
di partes uint ad h̾ colerabile est.
Nani et h̾ colunt egypci: s res
eo perueiit ut et rane et culices
et formice dii esse uideantur: qr
et ipsis mest sensus: et exparte
undi sunt. Ita argumenta sẽꝑ¬

Expanded text:
taculum est et urbs unius populi, taculum est et urbs unius populi, sic et mundus domicilium est totius generis humani: et aliut est quod incolitur- , aliut quod incolit. sed illi dum student id quod falso susceperant confirmare, et sensibilem esse mundum et deum, non uiderunt argumentorum suorum consequentia. nam si mundi pars est homo et sensibilis est mundus, quia homo sentit, ergo quia mortalis est homo, mortalis sit et mundus necesse est nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis passionibusque subiectus. et e contrario si deus est mundus et partes eius utique inmortales sunt, ergo et homo deus est, quia pars est ut dicitis mundi. si homo, ergo et iumenta et pecudes et cetera genera bestiarum et auium et piscium, quoniam et illa eodem modo sentiunt et mundi partes sunt. at hoc tolerabile est; nam et haec colunt Aegyptii. sed res eo peruenit ut et ranae et culices et formicae dii esse uideantur, quia et ipsis inest sensus et ex parte mundi sunt. ita semper argumenta
Abbreviated transcription (Latin):
mndi partes sunt dii esse post̾.
ergo nec uuuidus quidem tocꝰ
deus est. quen idem ipsi stoici ⁊
auuuantem et sapientem esse
contendunt. et pp̾ea deuns in
quo tan inconstantes fuerunt
sum. sic enuu arguuentantur
fieri nou posse ut seusu careat:
ꝙ sen sibuici ex se generat. inuudꝰ
autem generat honunen qui
est sensu preditus: ergo et ipiu eẽ
sensibilem muttem siue sensu oẽ
nou posse. Cinus pars babeat
sensum. Igitur quia hono sensi¬
bilis est eciam mundo cuius ps
est honio in esse sensun proposi¬
cioues quidem uere sunt: et sen¬
sibilem esse ꝙ sensu preditum gi¬
guat et habere sensum. cuius
pars sensu ducta sit: s assump¬
cioues frse quibus argumienta
concludunt: ama ueq mnundus
geuerat hominem: ueq honio
muudi pars est. Nam hominem
a prinapio idem deus fecit qui ⁊
mundum et nou est pars mundi
hono acut corporis membrum.
pocest enim mudus et sine ho¬
mine sicut urbs et domus at qͥu
ut domus uinus honinus habi¬

Expanded text:
mundi partes sunt, dii esse possunt, mundi partes sunt, dii esse possunt, ergo ne mundus quidem totus deus est, quem idem ipsi Stoici et animantem et sapientem esse contendunt et propterea deum. in quo tam inconstantes fuerunt,sum. sic enim argumentantur: fieri non posse ut sensu careat quod sensibilia ex se generat; mundus autem generat hominem, qui est sensu praeditus: ergo et ipsum esse sensibilem; item, sine sensu esse nou posse cuius pars habeat sensum: igitur quia homo sensibilis est, etiam mundo cuius pars est homo inesse sensum. propositiones quidem uerae sunt, et sensibile esse quod sensu praeditum gignat et habere sensum cuius pars sensu aucta sit, sed adsumtiones falsae quibus argumenta concludunt, quia neque mundus generat hominem neque homo mundi pars est. nam hominem a principio idem deus fecit qui et mundum, et non est pars mundi homo sicut corporis membrum: potest enim mundus esse sine homine sicut urbs et domus. atquin ut domus unius hominis habi
Abbreviated transcription (Latin):
ua breniter conprebeudit hus cri¬
bus uersibus terminauit. Tot
niniero taliq deus simulacra fi¬
guiri. Imposuit celo per que alri
spsa tenobras. Clara primuose
iussit clare luuma uocti. Q si fi̾
nou potest ut srelle dii sint ergo
ne sol quidem ac iuna dii esse pũt
quomi ain luminibus accioru
uou racione differiut s magni¬
tud ne. ꝙ si hii dii nou sunit:ergo
uec celuui quidem inquo illa oĩa
concuiencur. siuli modo si t̾ra quã
calcrunus quam subigimus et
colunus ad uctum deus nou est.
nec campi quidem ac moutes dii
erunt si hii non sunt ergo ue tellꝰ
quidem uiu̾sa deus iuderi pt̃.
Item si a qua que seruit aiumau¬
tibus ad usum bibendi aut lauã¬
di deus non est: ues fontes qui dẽ
ex quibus aqua profluit. si fon
ces non sunt: nec fluiunia quidẽ
que de fontibus colliguntur. Si
aliuma quoq dii uon sunt: ergo¬
nec mare ꝙ ex fluminbus cõstat
des haben non potest ꝙ siueq ce¬
ium neq terra ueq mare que

Expanded text:
na. breuiter conprehendit his trina. breuiter conprehendit his tribus uersibus terminauit: tot numero talique deus simulacra figura inposuit caelo perque atras sparsa tenebras clara pruinosae iussit dare lumina nocti. quodsi fieri non potest ut stellae dii sint, ergo ne sol quidem ac luna dii esse possunt, quoniam luminibus astrorum non ratione differunt, sed magnitudine. quodsi hi dii non sunt, ergnec coelum quidem, in quo illa omnia continentur. Simili modo si terra quam calcamus, quam subigimus et colimus ad victum, deus non est, nec campi quidem ac montes dii erunt; si hi dii non sunt, ergo nec tellus universa deus videri potest. Item si aqua quae servit animantibus ad usum bibendi aut lavandi deus non est, nec fontes quidem ex quibus aqua profluit. Si fontes dii non sunt, nec flumina quidem quae de fontibus colliguntur. Si flumina quoque dii non sunt, ergo mare quod ex fluminibus constat deus haberi non potest. quodsi neque caelum neque terra neque mare, quae
Abbreviated transcription (Latin):
iouen ea uoluit. ⁊̃uarie moueri.
ut uon modo lucis atq tenebrarũ
niutue incissitudines fierent quib
laboris et quietis alterna spacia cõ¬
starent sed eciam frigoris et caloris
ut diuersoꝵ temporum ius ac ꝑ ote¬
cras uel generandis uł maturau¬
dis frugibus conueniret quam
sollerciam diuine potestatis ĩ ma¬
chinandis itiueribus actrorum qr
philosophi non indebant amina¬
lia esse s hem putauerunt tamꝙ̃
pedibus et spoute nou diuina roẽ
procederent./ Cur ergoꝰ illa ex cogita
uerit deus. quis non intelligit .s.
ne solis lumine de cedente uimium
ceca uox terus atqz horrentibus
tenebris iugra uesteret noceretq
unentibus itaq et celum auiul
mura uarietate dictureit et tene¬
bras ipsas multis inuuitisq iu¬
imibus temperauit quanto gͥ
uaso prudeuaus quiͣ illi qui sa¬
piencie srudere se putant. qͥ sensit
ad eo liuuiua illa ut horrorem te¬
nebrarum depellerent inctituta:
Is euu librum quo phenonie¬

Expanded text:
moueri ea uoluit et tam uarie moueri, moueri ea uoluit et tam uarie moueri, ut non modo lucis atque tenebrarum mutuae uicissitudines fierent, quibus laboris et quietis alterna spatia constarent, sed etiam frigoris et caloris, ut diuersorum temporum uis ac potestas uel generandis uel maturandis frugibus conuesolertiam divinae potestatis in machinandis itineribus astrorum, quia philosophi non videbant, animalia esse sidera putaverunt; tamquam pedibus, et sponte, non divina ratione procederent. Cur autem illa excogiuerit deus, quis non intellegit? scilicet ne solis lumine decedente nimium caeca nox taetris atque horrentibus tenebris ingrauesceret noceretque uiuentibus. itaque et caelum simul mira uarietate distinxit et tenebras ipsas multis minutisque luminbus temperauit. quanto igitur Naso prudentius quam illi qui sapieutiae studere se putant, qui sensit a deo lumina illa ut horrorem tenebrarum depellerent instituta! is eum librum quo Phaenome