comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic eñi contex̃. Quieñ nõ ẽ aduersusuos ꝓ uobis ẽ. euis qͥs eni dederit potũ
calicẽ aquae in nomine meo quia dap̃iestis. am̃ dico uobis nõ ꝑd & mercedem
suã. Ide ostendit &iã illud dequo iohans suggessertt. & uonde iste euisser¬
mo exortus est qđ nõ ita separabatur ci socic&tite discipuloꝵ ut eãtã pã
hereticus in ꝓbar&. sedsic̃ solent homines nondũ audere aep̃i suscipere
sacamtti. & tam̃ nomini fauere dep̃iano. itaut xp̃icainos &ĩã suscipiant
& ebalud eis nisi quia dp̃i sunt obsequantur. dequalibus dicit. qm̃ nõ ꝑ¬
dunt mercedẽ suã. Nonquia iam tuti atq securi sibidebent uideri. ex
hac beni uolentia quã erga dxp̃i anos habent. aiã si xp̃ibaptismonon
eblucintur. necunitatienis incorporentur. Sed q iã ita dimiscdagu
bernantur. ut cdea quoq pueniant atq itusecuri dehoc scło abscelãt

Expanded text:
Sic enim contexit: Qui enim non est adversum vos, pro vobis est: quisquis Sic enim contexit: Qui enim non est adversum vos, pro vobis est: quisquis o uobis, non perdet mercedem suam. unde ostendit etiam illum, de quo Iohannes suggesserat et unde iste eius sermo exortus est, quod non ita separabatur a societate discipulorum, ut eam tamquam hereticus inprobaret, sed sicut solent homines nondum audere Christi suscipere sacramenta et tamen nomini fauere christiano, ita ut Christianos etiam suscipiant et non ob aliud eis, nisi quia Christiani sunt, obsequantur, de qualibus dicit, quod non perdunt mercedem suam, non quia iam tuti adque securi sibi debent uideri ex hac beniuolentia, quam erga Christianos habent, etiamsi Christi baptismo non abluantur nec unitati eius incorporentur, sed quia ita iam dei misericordia gubernantur, ut ad ea quoque perueniant adque ita securi de hoc saeculo abscedant.
Abbreviated transcription (Latin):
& siscandalic aueritte manustua abscide illã. bonĩ ẽ tibi debilẽ introire
inuitã. quã duas manus habentẽ ire ingehennã. ignẽ in ex tinguibilem
ubi uermis eoꝵ nõ morstur. & ignis eo non extinguetur. & c&era usq
ad illud ubi ait. hab&e inuobis salẽ & pacẽ habete int̃uos. haec marẽ dñm
locutũ postea quã illũ qui in nomine eius eiciebat dae monia & cũ dis cipulis
nõ eum sequȩbatur uetuit ꝓhibere. conteaxtim commemorans aliqua
ponens quae nullus alius euangłistai posuit. Alia uero quat matheus quoq
posuit. & aliqua idẽ quae & matheus. & lucas sedillis exx aliis occasiomibus
& in aliorerũ ordine. Non hoc or dine ubi deillo suggestũ est. quicũ dis cipu¬
lis gxp̃i noneũ sequebatur. & de monici ineius nomine eiciebat. Undemihi
diã quia satis ꝑtinebant ad hãc ipsã eius sententiã quauetuit phiberi
ur tutes in nomine suofieri. &ia ab illo quicũ discipulis eion non se quebat᷑

Expanded text:
onum est tibi debilem introire in uitam quam duas manus habentem ire in gehennam, ignem inextinguibilem, ubi uermis eorum non moritur et ignis non extinguitur, et cetera usque ad illud ubi ait: habete in uobis salem et pacem habete inter uos. haec Marcus dominum locutum, posteaquam illum qui in nomine eius eiciebat demonia et cum discipulis non eum sequebatur uetuit prohiberi, contextim commemorat aliqua ponens, quae nullus alius euangelistarum posuit, aliqua uero, quae Mattheus quoque posuit, et aliqua itidem, quae et Mattheus et Lu, et alio rerum ordine, non hoc loco ubi de illo suggestum est, qui cum discipulis Christi non eum sequebatur, et daemonia in ejus nomine ejiciebat. Unde mihixit, quia satis pertinebant ad hanc ipsam ejus sententiam, qua vetuit prohiberi virtutes in nomine suo fieri, etiam ab illo qui cum discipulis, eum non sequebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
e quidẽ omib bonis cũ quib eis notitia ẽ & iã dehac ꝑuerstate inno¬
tescuint abomiũ pentus socic&ate atq abipsadiunoꝵ sacrum̃tor parti¬
cipatione separentir. Sicũt quibdam ita notisiont p̃lurib aũt ista
cors ẽ i gnotapuer sitas. itatolertndisunt sic̃ eintt uentilationẽ pa¬
lece toleranur marea utneq illis adiniquitaitis communionẽ cosen¬
nouis nec prt̃ illos bonoꝵ soci &os desertitur hocfaciunt quinsep¬

Expanded text:
 etiam de hac peruersitate innotescunt, ab omnium penitus societate adque ab ipsa diuinorum sacramentorum participatione separantur; si autem quibusdam ita noti sunt, pluribus autem ista eorum est ignota peruersitas, ita tolerandi sunt, sicut ante uentilationem palea toleratur in area, ut neque illis ad iniquitatis communionem consentiatur nec propter illos bonorum societas deseratur. hoc faciunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
Quimetũ nõ ẽ aduersũ mẽ ẽ quasi uero possit cũ illo nõ ẽe. qui discipulis
eius tamquã membris eiussociatur : alioquin quo modo ueruerit quiuos
recepi merecepu: & quando uno ea minimis meis fecistis mihi fecistis
dutpotest &ĩ nõeẽ aduers ẽũ q fuerita duers eũ qͥ fueritaduers discipulos eius nsaubreru¬
saule. sale. quid me ꝑsequeris. Cumdiscipulos eius ꝑsequerturr. Seoni¬
mirũ hoc uult intellegi. intantũ cumillo nõ eẽ alique : inquantũ¬
Excempligrã. sicut iste ipse qui in nomine dep̃i uir tutes faciebat & inso¬
cio&ate discipuloꝵ xxp̃inonerat. In quantũ operabatur uirtutes imllo.
no mine inquantũ cumipsis erut : cduersus eos nonerait. In quantũ uero ens
sicic&titinon adherebat. intantũ cumipsis nonerat: aduer sus eoserat
Sed quia illihoc eum facere ꝓhibuer in quo cũ ipsiserat. Bix̃ eis dñs nalite

Expanded text:
qui mecum non est, aduersus me est? quasi uero possit cum illo non esse qui discipulis qui mecum non est, aduersus me est? quasi uero possit cum illo non esse qui discipulis eius tamquam membris eius sociatur. alioquin quomodo uerum erit: qui uos recipit, me recipit, et: quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis? aut potest etiam non esse aduersSaule, Saule, quid me persequeris? cum discipulos eius persequeretur? sed nimirum hoc uult intellegi in tantum cum illo non esse aliquem, in quantuexempli gratia, sicut iste ipse qui in nomine Christi uirtutes faciebat et in societate discipulorum Christi non erat, in quantum operabatur uirtutes in illo nomine, in tantum cum ipsis erat et aduersus eos non erat; in quantum uero eorum societati non adhaerebat, in tantum cuSed quia illi hoc eum facere prohibuerant, in quo cum ipsis erat, dixit eis Dominus, Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur nobiscũ. Iħ̃s aũt ait. Nolite ꝓhibere eũ. Nemo ẽ enĩqui facit uirtu¬
tẽ in nomine meo : & possitcito maleloquideme. Qui eñi non ẽ cd uersus uos
ꝓuobis est. Hoc lucassimilit̃ narrat nisiquod ipse nondicit. Nemoẽ ꝗfticiat
uir tutẽ in nomine meo && possiteito malelaquideme. Nulla ẽ gͦ int̾ eosquȩs¬
tio cuius quã repugnantiae. Sed uidendũ est. nehoc illi sententiae dñi putet᷑.
contrariũ ubiait. qui mecũ nõ ẽ aduersũ meẽ. & qui mecũ non colligit spar¬
git. Quomodo eni iste nõ erat aduersus eũ quicũ illo nonerat. deqͦ ioħans
suggessit quod cũ illis eũ nonsequebatur. Siaduersus illũ est. qui nõ ẽ cum
illo : Aut si aduersus illũ erat quo modo dicit discipulis nolite ꝓhibere:
Quieñ nõ ẽ ad uersus uos ꝓuobis est. Anhoc int̃ eẽ aliquis dicit quiahicdis¬
cipulis cuit. quieñi nõ ẽ aduersus uosꝓuobis est. Ibi cũt dese ipso locutus ẽ.

Expanded text:
enim qui faciat uirtutem in nomine meo et possit cito male loqui de me; qui enim non est aduersum uos pro uobis est. hoc Lucas similiter narrat, nisi quod ipse non dicit: \'nemo est qui faciat uirtutem in nomine meo et possit cito male loqui de me.\' nulla est ergo inter eos quaestio cuiusquam repugnantiae. sed uidendum est, ne hoc illi sententiae domini putetur contrarium ubi ait: qui mecum non est, aduersus me est; et qui mecum non colligit, spargit. quomodo enim iste non erat aduersus eum. qui cum illo non erat, de quo Iohannes suggessit, quod cum illis eum non sequebatur, si aduersus illum est qui non est cum illo? aut si aduersus illum erat, quomodo dicit discipulis: nolite prohibere; qui enim non est aduersus uos, pro uobis est? an hoc interesse aliquis dicet, quia hic discipulis ait: qui non est aduersus uos, pro uobis est, ibi autem de se ipso locutus est:
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ eccłae suaderent. non illud inquo cũ illis erat nom̃ scilic& magistri. &
dñieoꝵ indae moniorũ ex pulsione comm̃dans. sicut catholica eccła facit
nõ in ꝓbans inereticis sacrtim̃ta communia. in his eñĩ nobiscũ sunt. & ad¬
uersus nos non sunt. sed in ꝓbat & ꝓhib& diuisionẽ ac separcitionẽ. uł ali¬
quã ad uersã paci. ueritatiq sententiã. in hoc enĩ aduersus nossunt. quia
in hoc nobiscũ non sunt & nobiscum noncalligunt &ideo spargunt. ui.
Sequitur marcus. & dicit. Quisquis enĩ potũ dederit uobis calicem

Expanded text:
tatem ecclesiae suaderent, non illud, in quo cum illis erat, nomen scilicet magistri et domini eorum in demoniorum expulsione commendans. sicut catholica ecclesia facit non inprobans in hereticis sacramenta communia; in his enim nobiscum sunt et aduersus nos non sunt; sed inprobat et prohibet diuisionem ac separationem uel aliquam aduersam paci ueritatique sententiam; in hoc enim aduersus nos sunt, quia in hoc nobiscum non sunt et nobiscum non colligunt et ideo spargunt. VI. SequiturMarcus et dicit: °quisquis enim po
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dici introgantib go suc̃ tes÷ animal ergo manifestũ ÷ ꝙ siquares do alia
ut de subiteto ꝓdicet᷑. ut hõ deso ernte de eađ uore quȩ p̃dicat᷑ de hoc sclicet
aliarur sus suꝑior ut de subies top̃dicet᷑ ut animal de hoe necesseerit ⁊ b ano eanđ
de subiecto eiꝰ dequo ipsit de odicari ut lio deso c̃te Socra tesnaq subie  ho

Expanded text:
id est Socrates, animal. Ergo manifestum est quod si qua res de alia ut de subiecto praedicetur, ut homo de Socrate, de eadem vero re quae praedicatur, de homine, scilicet alia rursus superior, ut de subiecto praedicetur, ut animal, necesse erit et hanc eamdem de subiecto eius de quo ips
Abbreviated transcription (Latin):
bat om̃a uerba haec incorde suo. Et iħs ꝓficiebit sapienticoͤe ate.
& gr̃a. apud deum & homi nes.
am hinc dep̃dicatione iohannis narrari incipit quam om̃s. quat¬
tuor comme morint. Nam & matheus post illa uerba quae
naģoreuocabitur. Sequitur & ad umgit: Indiebus aũt illis uenit
ioħns baptista p̃dicans inde serto uida. & c&era. Et marcus quini¬
hil denatiuitate uł infantia uł pueritia dñinarrauit: Hinc euan¬
głii sumpsit initium : id est aiohannis p̃dicatione. sic eñĩ excorsus est.

Expanded text:
c in corde suo. et Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines. Iam hinc de praedicatione Iohannis narrari incipit, quam omnes quattuor commemorant. nam et Mattheus post illa uerba, quae uoniam Nazoreus uocabitur, sequitur et adiungit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui nihil de natiuitate uel infantia uel pueritia domini narrauit, hinc euangelii sumsit initium, id est a Iohannis praedicatione. sic enim exorsus est:
Abbreviated transcription (Latin):
nuel detribu asser. hae ꝓcesserat in diebus multis. & uixcerat cum
uiro suo annis.uii. auirginitate succ. Et haec uidua usq ad annos
octuagintu quat tuor. quae non discede bat. de templo ieiunis &
obsecrationib seruiens nocte acdie. Et haec ipsa hora suꝑ ueniens
confitebatur dño. & loq batur de illo om̃ib: qui epectabant re¬
dẽptionẽ hierus alem inisrł. Et ut ꝑfecer̃ om̃a scđm legem domini

Expanded text:
tribu Aser. haec processerat in diebus multis et uixerat cum uiro suo annis septem a uirginitate sua, et haec uidua usque ad annos octoginta quattuor, quae non discedebat de templo ieiuniis et orationibus seruiens nocte ac die. et haec ipsa hora superueniens confitebatur domino et loquebatur de illo omnibus qui expectabant redemptionem Hierusa
Abbreviated transcription (Latin):
Sisi forte hinc rursus quispiam moueatur cum matheus
diocerit. id eotimuisse ioseph cũ puero redeunte ire inuideã . qr
ꝓpatre suo herode circhelaus filius eius ibi regnabat. Quom̃odo
potut ire ingalileam ubi alius filius eius herodes tetrarche serat
suue lucis testatur. Quasi uero ipscisint tempora quib tunc
puer umebatur quae ninclucas commemorauit. Qur usq
tus ullauis non rexiudeoꝵ sedp̃ses erat. Ciuius temporib igt¬
icos subtbero ersare fili maioris he rodis: non regũ h abebãt

Expanded text:
Nisi forte hinc rursus quispiam moueatur: cum Mattheus Nisi forte hinc rursus quispiam moueatur: cum Mattheus dixerit ideo timuisse Ioseph cum puero redientem ire in Iudaeam, quia pro patre suo Herode Archelaus filius eius ibi regnabat, quomodo potuit ire in Galilaeam, ubi alius filius eius Herodes tetrarches erat. sicut Lucas testatur? quasi uero ipsa sint tempora, quibus tunc puero timebatur, quae nunc Lucas commemorauit, quae usque tius Pilatus non rex Iudaeorum, sed praeses erat, cuius temporibus agentes sub Tiberio Caesare filii maioris Herodis non regnum habebant
Abbreviated transcription (Latin):
quando &iam dñs uiuenis bciptiçatus est. Mlatheus cũt mortuo
herode dicit puerum iħm ab egipto remecisse. qđ utrũq uerũ arẽ
non potest. nisiduo fuisse intellegantur herodes. Quod cũ fieri
potuisse nemonesciat .: quia cȩcitate in sinuant. quipcliuiores st̃
ad calumniandũ euagłice ueritateͥ. quã paululũ consideratio¬
res ut duos homines eodem uocabulo apellatos intellegant. cuius
rei ecemplis plena sunt om̃a. Nam iste posterior herodes prioris
herodis filius fuisse ꝑ hib&ur. Sicut archel aus quẽ matheus miu
dea regnũ patrimor tuo successis se cõmemorat. Si cut philipus quẽ
sratrẽ tetrarchȩ herodis x ipsu ituriae tetrarchã lucas insinuit
Beccenĩ fuit herodes ille qui querebat animã pueri ap̃i. Herodos
aũt alius. filius eius fuit. non rex. sedte trarcha dictus est. Quad
nomengregũ apafre regniquartu inditũ resonat. Uiii

Expanded text:
quando etiam dominus iuuenis baptizatus est, Mattheus autem mortuo quando etiam dominus iuuenis baptizatus est, Mattheus autem mortuo Herode dicit puerum legum ab Aegypto remeasse, quod utrumque uerum esse non potest, nisi duo fuisse intellegantur Herodes. quod cum fieri potuisse nemo nesciat, qua caecitate insaniant, qui procliuiores sunt ad calumniandum euangelicae ueritati quam paululum consideratiores, ut duos homines eodem uocabulo appellatos intellegant! cuius rei exemplis plena sunt omnia. nam iste posterior Herodes prioris HeroJudaeae regnum patri mortuo successisse commemorat ; sicut Philippus, quem fratrem tetrarchae Herodis et ipsum Ituraeae tetrarcham Lucas insinuat. Rex enim fuit Herodes ille qui quaerebat animam pueri Christi; Herodes autem alius filius ejus, non rex, sed tetrarcha dictus est, quod nomen Graecum a parte regni quarta inditum resonat. VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
lis diebus sed inmulto longioris temporis spatio uoluisse acci¬
pi qđ ait inillis dieb Moxenĩ ut nar rauit regressũ deaipto
xp̃m. mortuo herode qđ utiq tempore infantiae. uł pueri¬
ci& a eius factumest: ut possit constare. qđ lucas deillo cum
duo decim annorum e& gestum naritiuit intemplo hierus alẽ.
Cumgͦ in fantẽ. uł puerum. ex egrpto reuocatum commemoras¬
s& matheus. continuo intulit. Indieb aũt illis uenit iohannes¬
baptista. non utiq tantũ modo pueritiae illius dies insinuans.
sed om̃s dies ab eius natiuitate usq ad tempus. qđ p̃dicare. ac
baptigire coepit ioħns: q uo ia tempore xp̃i&as iuuen ilisinue¬
naturi qua coȩui ernt ipse & iohns: & triginta fere annorum
narratum fuisse cum abillo baptiģatus ess&¬
edplane deherode sol& mouere non nullos: quod lucas narriuit
indiebus baptsmi iohannis herodem fuisse tetrarchã galileae

Expanded text:
m diceret in illis diebus, sed in multo longioris temporis spatio uoluisse accim diceret in illis diebus, sed in multo longioris temporis spatio uoluisse accipi quod ait in illis diebus. mox enim ut narrauit regressum de Aegypto Christum mortuo Herode, quod utique tempore infantiae uel pueritiae eius factum est, ut possit constare quod Lucas de illo, cum duodecim annorum esset, gestum narrauit in templo Hierusalem, cum ergo infantem uel puerum ex Aegypto reuocatum commemorasset, Mattheus continuo intulit: in diebus autem illis uenit Iohannesbaptista, non utique tantummodo pueritiae illius dies insinuans, sed omnes dies ab eius natiuitate usque ad tempus, quo praedicare et baptizare coepit Iohannes, quo iam tempore Christi aetas iuuenilis inuenitur, quia coaeui erant ipse et Iohannes et triginta ferme annorum narratur fuisse, cum ab illo baptizatus esset. Sed plane de Herode solet mouere nonnullos, quod Lucas narrauit in diebus baptismi Iohannis Herodem fuisse tetrarchen Galilaeae,
Abbreviated transcription (Latin):
locis fieri posse qđ hic factum esse ꝑspecerit : Iamgͦ ut diait uideamus¬
UI. quat tuor euangłistarum. debaptista iohanne consen sum Matheus
ita sequitur. Indiebus aũt illis uenit ioħns baptiçans & p̃dicans inde¬
serto iudeae, Marcus nondiã. In illis diebus quia nullam seriem rerũ
ante p̃mi serat in quarum rerum diebus intelleg&ur dicere. sidiceret
in illis diebus: Lucas aũt ꝑ potestates terrenas signatius ipsa tẽpora
ex pressit p̃dicationis uł baptis mi iohannis dicens. Annoaũt
quinto decimo imperii tiberii caesaris ꝓcurante pontiopilato
iudaam Tetrarcha aũt galileae: herode Philippoaũt fratre
eius tetrarcha itureae & traconitidis regionis & lisaniae. abi¬
linae te trarcha. sub principib sacer dotum anna. & caipha
factum est uerbum dĩ suꝑio hannẽ zachariae filium indeser
to. Nec tã intelligere debemus hos dies. idest hoc tempus.

Expanded text:
locis fieri posse quod hic factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamuslocis fieri posse quod hic factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae. Marcus non dixit in illis diebus\'. quia nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus intellegeretur dicere, si diceret in illis diebus\'. Lucas autem per potestates terrenas significantius ipsa tempora expressit praedicationis uel baptismi Iohannis dicens: anno autem quintodecimo imperii Tiberii Caesaris procurante Pontio Pilato Iudaeam tetrarcha autem Galilaeae Herode Philippo autem fratre eius tetrarcha Itureae et Trachonitidis regionis et Lysania Abilinae tetrarcha sub principibus sacerdotum Anna et Caiapha factum est verbum Dei super Iohannem Zacchariae filium to. nec tamen intellegere debemus hos dies, id est hoc tempus
Abbreviated transcription (Latin):
principes sua rdoiunitui coraupha. F actum est uerbũ domini
suꝑ iohannem dachariae filium inde serto. &c&era : Iohannes
quoq apłs in euangelifes quat tuor eminentissimus: postea quã
dioeit de uerbodi. quiest ipse filius ante om̃a scła creatura: Quia
omiẽ piosum facta sunt: intulit amtinuo de ioħnis p̃dicatione : ac
nen timomodicens Fu homo missus ado cui nomerat ioh anne si
naopras iones que d moditm interse uondis cõdent. Nonit hoe
emobis pomã requiratur aut eocigatur. quo modo fecimus do
primordus nati. ex maria xp̃i. quẽ ad modũ int̃semat heus
lucasq consentiant ut edc uutriusq narratione una feicort mus
demonstruntes tardioribus quem lib& eorum comme moraindo qđ dt̃
tac& uł tacendo qđ alt̃ commemorat. non inpedire intellectum uera¬
cis narrationes alterius Uit hoc exemplo siue ut ame factum est siue
alio modo commodius fieri possit. Uideat unusquisq inc&eris talib

Expanded text:
s sacerdotum Anna et Caifa factum est uerbum domini super Iohannem filium Zachariae in deserto, et cetera. Iohannes quoque apostolus in euangelistis quattuor eminentissimus, posteaquam dixit de uerbo dei, qui est ipse filius ante omnia saecula creaturae, quia omnia per ipsum facta sunt, intulit continuo de Iohannis praedicatione ac testimonio dicens: fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. rationes quemadmodum non inter se discordent, non ut hoc a nobis per omnia requiratur aut exigatur quod modo fecimus de primordiis nati ex Maria Christi, quemadmodum inter se Mattheus Lucasque consentiant, ut ex utriusque narratione unam faceremus, demonstrantes tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus
Abbreviated transcription (Latin):
euis: łuit ioħns. inde sertobaptiems. & p̃dicins baptis mum pȩ¬
nitentiae in remissionẽ peccatorum. & c&era. Et lucas post uerba
ubiait. Et iħs ꝓficiebat sapientia &ate & grã apud dm̃ & homines
deiohannis. p̃dicatione iam se quitur dicens. Anno aũt quintodeci¬
mo imperii tiberii caesaris procurante pontiopilato iudeã : Te¬
trarcha aũt galilee: herode Uhilip poaũt fruire cius tetrarcha

Expanded text:
fuit Iohannes in deserto baptizans et praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum, et cetera. et Lucas post uerba, ubi ait: et Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines, de Iohannis praedicatione iam sequitur dicens: anno autem quinto decimo imperii Tiberii Caesaris procurante Pontio Pilato Iudaeam, tetrarcha autem Ga
Abbreviated transcription (Latin):
& congratulabantur ei. & factum est indie octauo uenerunt cir¬
cumcidere puerum. & uoaibant eum nomine patris eius ⁊ acharã.
Etrespondens mater eius dixit: Non: Sed uocabitur iohannes.
Etdixer̃ ad illam Quia nemoẽ incognatione tua qui uocetur hoc
nomine. In nuebant aũt patrieius. quemuellet. uoca rieum. Et

Expanded text:
 congratulabantur ei. et factum est in die octauo, uenerunt circumcidere puerum et uocabant eum nomine patris eius Zachariam. et respondens mater eius dixit: non, sed uocabitur Iohannes. et dixerunt ad illam: quia nemo est in cognatione tua qui uocetur hoc nomine. in- innuebant
Abbreviated transcription (Latin):
Et mirrã Et responso accepto in somnis neredirent adherodem.
ꝑ aliam uiam regressi sunt in regionem suam: Hoc lucas. Quicum
regressiessent. postea quam impla&i sunt dies purgationis matris¬
eius. scđ legem moysi. tuler̃ illum in hierusalem. ut sisterent eum
dño. scriptum est in legedñi. qui aom̃e masculinum aperiens uuluã¬

Expanded text:
edirent ad Herodem, per aliam uiam regressi sunt in regionem suam. qui cum recessissent, posteaquam impleti sunt dies purgationis eius, secundum legem Moysi tulerunt illum in Hierusalem, ut sisterent eum domino, sicut scriptum est in lege domini: quia omne masculinum adaperiens uulua
Abbreviated transcription (Latin):
nisi archela i presentia terrerentur: Neq eñi diunitus uibebant᷑.
n & hoc aliquis dicit. quomodo gͦ sicut lucas narrat. ibant pa¬
⁊ eñteseius ꝑom̃s amnos pueritiae xxp̃i in hierusalẽ: siarche lai
timore illuc prohibebantur accedere: Hoc mihi dissoluere non
e& difficile. Nec sialiquis eu angłistarum ex pressisso&: quadu
ibi regnauerit archelaus Fieriem̃ potiiat ut ꝑdiem festum inter
tam ingentem turbarum latent̃ ascenderent: mooe reuer suri ubi
tam̃ aliis dieb habitare m&uerent: Ut nec solem nitate prȩter¬
missa essent in religiosi. Nec continua mansione conspicui. Cum

Expanded text:
nisi Archelai praesentia terrerentur. neque enim diuinitus iubebantur nisi Archelai praesentia terrerentur. neque enim diuinitus iubebantur re. An et hoc aliquis dicit: quomodo ergo, sicut Lucas narrat, ibant parentes eius per omnes annos pueritiae Christi in Hierusalem, si Archelai timore illuc prohibebantur accedere? hoc mihi dissoluere non esset difficile, nec si aliquis euangelistarum expressisset, quamdiu ibi regnaret Archelaus. fieri enim poterat, ut per diem festum inter tam ingentem turbam latenter ascenderent mox reuersuri, ubi tamen aliis diebus habitare metuerent, ut nec sollemnitate praetermissa essent inreligiosi nec continua mansione conspicui. cum
Abbreviated transcription (Latin):
nfort& & hoc mou&. quo modo dicat matheus ꝓpterea
cũpuero iħii parentes eius isse ingalileam. quiam&u archelai¬
ire in iudaam noluer̃. cum ꝓpterea magis isse ingalileam.
tacuit Sed intelle gendum est. ubi angłs in somnis inegypto
dit̃ ad ioseph Surge & accipe puerum cũmatre eius. & uade in
t̃ rã isrł. sic intellectũ eẽ primoꝰ ioseph. ut putar& iussũ se eẽ
ꝑgere in indeam. ipsa enĩ primitus intellegi potuit terra isrł. Porro
cũt postea quam conperit illic regnare filium herodis archelaum. noluit
obicere illi periculo Cumpossit terra isrł &iam sic intellegi. ut gali¬
lea illic deputar&ur Quia & ipsam ppłs isrhł incolebat: Euã quã
& alio modo soluipossit. haec questio Quic potuit uideri parentib
xp̃icũ puero de quotalia ꝑ angłua responia cognouerant. non eẽ
habitam dum nisi in hi rusalem ubierat templum dñi: Et ꝓpt̃ ai
rede untes ex egrpto illuc eos ituros fuisse & illic habitaturos.

Expanded text:
autem movet quomodo dicat Matthaeus propterea cum puero Jesu parentes ejus isse in Galilaeam, quia metu Archelai in Judaeam ire noluerunt, cum propterea magis isse in Galiltacuit. sed intellegendum est, ubi angelus in somnis in Aegypto dixit ad Ioseph: surge et accipe puerum et matrem eius et uade in terram Israhel, sic intellectum esse primo a Ioseph, ut putaret iussum se esse pergere in Iudaeam — ipsa enim primitus intellegi potuit terra Israhel — porro autem posteaquam conperit illic regnare filium Herodis Archelaum, noluit obicere se illi periculo, cum posset terra Israhel etiam sic intellegi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israhel incolebat. quamquam et alio modo solui possit haec quaestio. quia potuit uideri parentibus Christi cum puero, de quo talia per angelica responsa cognouerant, non esse habitandum nisi in Hierusalem, ubi erat templum domini, et propterea redeuntes ex Aegypto illuc eos ituros fuisse et illic habitaturos,
Abbreviated transcription (Latin):
pit puerũ & matrem eius &uenit int̾rã isrhł. Audiens aũt qđ
archelaus regnar&& iniudea ꝓherode patre suo timuit illucire:¬
Et ammonitus in somnis secessit inpartes galileae. & ueniens habi¬
tauit inciuitate quae uocatur nagaraeh. ut ad impleraear qđ dic¬
crescebat & confortabatur plenus sapientia & grãdĩerat in illo
Etibant parentes eius ꝑom̃s annos in hierusalem indie solle̾ ni
paschȩ : Et cum factus ee annorum duodecim. Ascendentib illis¬
in hieruso limã scđm consuxudine die festi. consumatisq diebus

Expanded text:
 matrem ejus. et venit in terram Is drahel. Audiens autem. quod Archelaus regnaret in Judaea pro Herode patre suo timuit illuc ire. Admonitus autem in somnis, secessit in partes Galileae. Et veniens habitabit in civitatem + quae vocatur Nazareth. ut adimpleretur quod diccrescebat et confortabatur, plenus sapientia; et gratia Dei erat in illo. Et ibant parentes ejus per omnes annos in Hierusalem, in die solemni Paschae. Et cum factus esset annorum duodecim, ascendentibus illis Hierosolymam secundum consuetudinem diei festi, consum
Abbreviated transcription (Latin):
iussit ut eiom sequerentur. primo duob p&ro & cndrea. De inde aliis
duob fili :⁊ ebedcei. Tame enim non subductis at̾ranauib tãquã cunra
rede undi. Sedita eum secuti sũt. tamquã uocantẽ ac uibentẽ ut seque

Expanded text:
iussit. ut eum sequerentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis iussit. ut eum sequerentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis duobus filiis Zebedaei. tunc enim non subductis ad terram nauibus tamquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tamquam uocantem ac iubentem, ut seque
Abbreviated transcription (Latin):
rapiscium. sociosq p&ri commemorar& ia cobĩ & iohannẽ.
filios zebedȩi uocatos ad adiuuandum. cum r&ia extrahere
plena non possent. Simulq miratos tantũ multitu dinem
piscium quaecaptaerat. & cum paero tantum dixxisso noliti¬
mere. e hociam homines eriscapiens. simul eumtant en subductis
ad terrãnauib secutos fuisse. Unde intellegendum est. hoc primoesse
factum quodlucas insinuat. Nectunt eos ad nõ uocatos sedtantum
pxro fuisse prȩdictum qđ homines e&̃ capturus. Quod nonita dictũ
est. quasi iã pisces num quã eae capturus. Nam & post resur rectionẽ
dñi legi mus eoseẽ piscatos. Dictũ estgͦ qđ deinceps capturus etẽ homi¬
nes. Non dictũ ẽ. qđ ĩa non eã capturus pisces. Vnde datur locus in¬
tellegere eos ad captur̃ piscium exmore remeasse. ut post eafier&
qđ matheus. & marcus narrant: quando eos binos uocauit & ipse

Expanded text:
ra piscium sociosque Petri commemoret Iacobum et Iohannem ra piscium sociosque Petri commemoret Iacobum et Iohannem filios Zebedaei uocatos ad adiuuandum, cura retia extrahere plena non possent, simulque miratos tantam multitudinem piscium, quae capta erat, et cum Petro tantum dixisset: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens, simul eum tamen subductis ad terram nauibus secutos fuisse. unde intellegendum est hoc primo esse factum quod Lucas insinuat, nec tunc eos a domino uocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum, quod homines esset capturus. quod non ita dictum est, quasi iam pisces numquam esset capturus; nam et post resurrectionem domini legimus eos esse piscatos. dictum est ergo, quod deinceps capturus esset homines; non dictum est, quod iam non esset capturus pisces. unde datur locus intellegere eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Mattheus et Marcus narrant, quando eos binos uocauit et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tamen abeo nom̃ & primꝰ & solus p&rus accepit. Nam filios rebe¬
dei nõ sibigillatim sed simulãbos appellauit filios tronitrui. Sane
anim ad uertendum ẽ . qđ scriptura euangłica & apłicu. Nõ solos ilbos
duo decim appellat discipulos euis. sedom̃s qui incũ credeĩes magis¬
terio eus ad regnum celoꝵ erudiebant᷑. ex quoꝵ multitu dine elegit
duo decim quos & apłos nominauit sic̃lucas commemorat. Ipseqͥ¬
pepaulo postait. Etdescendens cum illis stetit in loco camp&ri. &
turba discipulorum eius. & multitudo copiosa plebis: Honutiq
dicer& turbam discipuloꝵ homines duodecim. ciliis quoq scrip¬
turarum locis. hoc euidenter appar& discipulos eius. omnes
apellatos qui abeo discerent quod ad &̃ nam uitam ꝑtiner&.
Quaeriaũt potest quomodo ibi duos uocauerit denauiculis pisa¬
tores. primop&rum. & andream. Deinde pro gressus paululũ
alios duos filios zebedei sicut narrat matheus. & marcus.
cũlucas dicat ãbas eaꝵ nauiculas impl&as magna illacaptu¬

Expanded text:
tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitduodecim, quos et Apostolos nominavit, sicut Lucas commemorat. Ipse quippe paulo post ait: Et descendens cum illis stetit in loco campestri, et turba discipulorum eius et multitudo copiosa plebis. non utique diceret turbam discipulorum homines duodecim. aliis quoque scripturarum locis hoc euidenter apparet discipulos eius omnes appellatos qui ab eo discerent quod ad aeternam uitam pertineret. Quaeri autem potest, quomodo binos uocauerit de nauiculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrat Mattheus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum nauiculas impletas magna illa captu
Abbreviated transcription (Latin):
euangł in ueri regis & sacerdotis. qued illoregno. & sacer dotio futurũ
pfiguraue slinc ipse ds srł abiqodel& idola gentuon. qua itiq nedelerentur
reeiperesaenieus pomami nolierint: scitrecoperiunt derum aliarum gen¬
tum quis uerion. Ita &e regum sacor dotumq pͥpuena ģentis abstult
Que um quc̃ peream pmetebctur adunerat && romani im perum as

Expanded text:
d illo regno et sacerdotio futurum praefiguravit, nunc ipse Deus Israel ubique delet idola gentium; quae utique ne delerentur, recipere sacra ejus Romani noluerunt, sicut receperunt deorum aliarum gentium quas vicerunt. Ita et regnum sacerdotiumque propheticae gentis abstulit, quia jam qui per eam promittebatur, advenerat; et Romanum imperium, a
Abbreviated transcription (Latin):
Videbitis semen longissimȩ uitae. Et uult dñs ausferre : adoloribus cinimã eius
Ostendere illilucẽ. & figurare ꝑsensum. Iustificare iustũ. bene seriuentẽ plurib
Et peccati illoꝵ ipse sustine bit. ꝓptereic ipse hereditabit complures. & fortium
par turieur spoluc ꝓpt̃ qđ̵ tradittiẽ ad mortem animaenis. Et int̃ iniquos
cestimattiẽ & ipsepecicita multoꝵ sustinebit & ꝓpt̃ iniquitttes eorum¬

Expanded text:
uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, "ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum ipse sustinebit. "propterea ipse hereditabit complures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimat
Abbreviated transcription (Latin):
in plaga. & quid sciat ferre in firmitates ꝓpt̃ qđ & auertit se. facieseiis in iu¬
riata est. Nec magni aestimattiẽ. Hic in firmitates nr̃is portat. & ꝓnobis
indoloribus est . Et nos cesti mabimus illum indoloribus eẽ & inplaga & in
poena. Ipse aũt uul nertitus est ꝓpt̃ pecaita nr̃a. & infirmatus est ꝓpt iniqui¬
tates nr̃as. Eruditio paicis nñẽ in eũ liuore eiis sanatisumus : Om̃s in ut oues
erriuimus: & dñs tradidit illum ꝓpeccatis nr̃ .s. & ipse qm̃ male tracititus est
non aperuit os: Ut ouis adimolandum ductus est. & ut agnus ante eũ quise
tonderit fuit sine uoce. sic non aperuit ossuum. In humilitate sublatũẽ uidic¬
umeius. generationẽ eius quis enarrabit : qm̃tolle tur de t̾ra uittieius. ab ini¬
bñs uult purgure illũ deplaga. Sidederitis uos obdelicta ur̃i ainimã urãm

Expanded text:
in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuin plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. Hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existimauimus illum in doloribus esse et in plaga et in poena. ipse autem uulneratus est propter peccata nostra et infirmatus est propter iniquitates nostras. eruditio pacis nostrae in eum, liuore eius sanati sumus. "omnes ut oues errauimus et dominus tradidit ilium pro peccatis nostris. et ipse quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est, et ut agnus ante eum qui se tonderet fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. ab inidominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram,
Abbreviated transcription (Latin):
aep̃icmnoꝵ apparuerat ad huc gentib ex quibus tam̃ gentib longe fer¬
tilior & uberior scõꝵ multitudo ꝓuenit. Itaergo dicit esayas. Incipi¬
ens abhumilitate ap̃i. & se postea conuertens ad allo quendã eccłam
usq aid euidem uersum quẽ cõmemorauimus ubicut & quierunt
te ds̃ ipse isrł uniuersae t̃rae uocabitur. Ecce inquit in intellec tuerit
puerm̃s & ex il tabitur. & honorificabitur uehementer. quomodo
& honor tuus ab hominib Ita eñi mirabuntur gentes multic suꝑeum. & conti¬
netunt reges offuium. Qm̃ quib non est nunciatum deillo uidebunt. ꝗ no au¬
dierunt intellegent. dnẽ quis credidit cuditu iño. & brachiũ dñicui reue¬
latum est : Numciauimus cort̃ illo ut puer ut radix int̃ rasicienti. Nõ est
species illi neq honor. & uidimus illum. & nõ habuit speciem neq decorem.
seduultus eus abiectus. & deformis posicio eius abomnib: hominibus Homo

Expanded text:
Christianorum apparuerat adhuc, ei quibus tamen gentibus longe ferChristianorum apparuerat adhuc, ei quibus tamen gentibus longe fertilior et numerosior sanctorum multitudo prouenit. ita ergo dicit Esaias incipiens ab humilitate Christi et se postea conuertens ad adloquendam ecclesiam usque ad eum uersum, quem commemorauimus, ubi ait: et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur: "Ecce, inquit, in intellectu erit puer meus et exaltabitur et honorificabitur uehementer. "quomodo et honor tuus ab hominibus. "ita enim mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum, quoniam quibus non est nuntiatum de illo uidebunt et qui non audierunt intellegent. \'Domine, quis credidit auditui nostro? et bracchium domini cui reuelatum est? \'nuntiauimus coram illo ut puer, ut radix in terra sitienti; non est species illi neque honor. et uidimus illum, et non habuit speciem neque decorem; \'sed uultus eius abiectus et deformis positio eius ab omnibus hominibus. homo
Abbreviated transcription (Latin):
Certe eni si idem ds̃ isrł ds uniuerse terrae uocatur. Necosse ẽ. ut fiatqđ
ut eccła eiis ꝑorbem diffundertur & ꝑipsum ds̃ isrł uniuersce t̃re uoci¬
r&ur. Paulo superius. apud eundem ꝓph&tm legtant quiuolunt. Immo &
ame comme moretur. Neq enĩ tta longũẽ ut oporteit p̃termitti. Dicun¬
tur enĩ multa. dep̃sentia & humilitate & passioneap̃i. & corpore euis
cuicaput est. Id est deeccła eius. Cum apellatur tamquam sterelis. quȩ
non pariebat: Permultos enĩ annos eccła quae futurit erat in om̃ibus
gentib: infiluissuis hoc est in scissuis non appariut. Nondũ ap̃o annun¬
plures filios deserte futuros. quam eius quae hab& urrum. Cũuiri no¬
mine signi ficcita ẽ lex uł rex quẽ accepit primus ppłs isrł. Nec acce¬
perant gentes legem eo tempore quo ꝓph&ti loquebatur. Heq rex

Expanded text:
certe enim si iam deus Israhel deus uniuersae terrae uocatur, necesse est, ut fiat, quod certe enim si iam deus Israhel deus uniuersae terrae uocatur, necesse est, ut fiat, quod ut ecclesia eius per orbem diffunderetur et per ipsam deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, paulo superius aput eundem prophetam legant qui uolunt, immo et a me commemoretur. neque enim ita longum est, ut oporteat praetermitti. dicuntur enim multa de praesentia et humilitate et passione Christi et corpore eius. cui caput est, id est ecclesia eius, cum appellatur tamquam sterilis, quae non pariebat. per multos enim annos ecclesia. quae futura erat in omnibus gentibus in filiis suis, hoc est in sanctis suis, non apparuit nondum Christo adnunplures filios desertae futuros quam eius, quae habet uirum, cum uiri nomine significata est lex uel rex, quem. accepit primus populus Israhel, nec acceperant gentes legem eo tempore, quo propheta loquebatur, neque rex
Abbreviated transcription (Latin):
Dies dieieruetu auit uerbum. & nox nocti annunciauit scientiã. Iam
non sunt loque lae neq sermones. quoꝵ non audiantur uoces eoꝵ Iam
inomnem t̃ram ex ut sonus eoꝵ & in fines orbis terre uerbaeoꝵ
Iam in sole. hoc est in manifestatione. posuit tabernaculum suũ. qdẽ ecła
cessit de thalamo suo. Id est coniugatum uerbum atrnihumanȩ. Pro¬
cessit deutero uirginali. Iam ełituit utgiga s. & cucurrit uiam. Iã
rectissimȩ sequitur. uersus quem paulo com memoraui. & non ẽquise abscon¬
dat a caloeius. Et ad huc isti fragiles contradict iungulas garrientes. Eli¬
gant isto igne sicut stipulat incinerem euerti. quam sicut aurũ absorde
purgari cum & deorum falsorion iam ftillatia monumenta frustũi ta
rit deos eorum deserit. Et simulacri confringi. Ds̃ enĩ isrł dequo p̃dictũ
ẽ. qđ ds uniuersȩ terrae uocabitur. Eitds̃ uniuersae terre iam uocatur:

Expanded text:
dies diei eructuauit uerbum, et nox nocti adnuntiauit scientiam. iam dies diei eructuauit uerbum, et nox nocti adnuntiauit scientiam. iam non sunt loquellae neque sermones, quorum non audiantur uoces eorum. iam in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. iam in sole, hoc est in manifestatione, posuit tabernaculum suum, quod est ecessit de thalamo suo, id est: coniugatum uerbum carni humanae processit de utero uirginali, iam exultauit ut gigans et cucurrit uiam, iam rectissime sequitur uersus, quem paulo ante commemoraui: et non est qui se abscondat a calore eius. et adhuc isti fragiles contradictiunculas garrientes eligunt isto igne sicut stipula in cinerem uerti quam sicut aurum a sorde purgari, cum et deorum falsorum iam fallacia rit deos eorum deseri, et simulacra confringi. Deus enim Israel, de quo praedictum est quod deus uniuersae terrae uocabitur, et deus uniuersae terrae iam uocatur,
Abbreviated transcription (Latin):
niant dm̃ solũ uerum. a quocrecitt sunt om̃. Pro inde quidã lucanus
magnus eoꝵ in airmine declamator Credo & ipse diuquae rens. siue ꝑ
suas cogitationes. siue ꝑ suoꝵ: libros. quis nam ec̃ iud aeorum ds̃ & qui nõ
pie quaerebat non inueniẽs. malit tamen incertum dm̃ quẽ non inuenie¬
bat. quam nullum dm̃ dicere . cuius tã magna documenti sentiebat. Ait
in hodiernum diem postlucani tempora consecuta sunt. Hunc uero quis
tamdicrus non flectatur : Quis tam torpidus. non agnoscat cum inpl&
qđ scriptum est. Quia non est qui se abs condat acalore euis quando iã cla¬
rissima luce manifesitantur. quae in eodem psalmo unde uersiculũ istum
commemoriui. Tanto ante p̃dicta sunt. Ccelorum eni nomine cpłi ap̃i
significati sunt. qd ineis ds̃ p̃sider& ut euangłm nunciarent. Iãgͦ cceli¬
en narrauer̃ głamdĩ. & oꝑa manuum eius anmgitiat᷑ uit firmamentũ

Expanded text:
niant deum solum uerum, a quo creata sunt omnia. Proinde quidam Lucanus niant deum solum uerum, a quo creata sunt omnia. Proinde quidam Lucanus magnus eorum in carmine declamator, credo et ipse diu quaerens siue per suas cogitationes siue per suorum libros, quisnam esset Iudaeorum deus, et, quia non pie quaerebat, non inueniens, maluit tamen incertum deum, quem non inueniebat, quam nullum deum dicere, cuius tam magna documenta sentiebat. ait in hodiernum diem post Lucani tempora consecuta sunt. nunc uero quis tam durus non flectatur? quis tam torpidus non ignescat, cum impletur quod scriptum est, quia non est qui se abscondat a calore eius? quando iam clarissima luce manifestantur quae in eodem psalmo, unde uersiculum istum commemoraui, tanto ante praedicta sunt? caelorum enim nomine apostoli Christi significati sunt, quod in eis deus praesideret, ut euangerunt gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiauit firmamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiat. quod illi qualib& p̃sumptione opinantur deillodo que dm̃ee nega¬
re non possunt Sieñ p̃positus est elementoꝵ. quibus mundus iste consistit
Cur non pocius solus ipsecolitur quam neptunus quisolius maris prepositus
est: Quã deniq siluanus. qui soloꝵ agroꝵ. atq sil uaꝵ: Quã sol. quisolius
dici uł &eiuã imiuersi ccelestis caloris : Quã lina que soluis noctis. uł &iamn
humoris potestate p̃fulg& : Quamiuno quae solum aerem tenere ꝑhibetir:
Cer te eñ isti partium p̃po siti quicũq sunt. necesset̃ ut sub illo sint qui om̃iũ
elem̃torum. & imiuersȩ huius molis. praepositurã gerit. At iste illos om̃s
coliphib& Curgͦ isti contrap̃ceptum maioris illoꝵ non solũ eos colere uo¬
lunt. Sedꝓpt̃ istos illũ nolunt. Adhuc non inueniunt quid deistodõ isrhł
constanter liquidoq pronuntient. Nec um quam inuenient donec eũ in ue¬

Expanded text:
sufficiat quod illi qualibet praesumtione opinantur de illo deo, quem deum esse negasufficiat quod illi qualibet praesumtione opinantur de illo deo, quem deum esse negare non possunt? si enim praepositus est elementorum, quibus mundus iste consistit, cur non potius solus ipse colitur quam Neptunus, qui solius maris praepositus est, quam denique Siluanus, qui solorum agrorum adque siluarum, quam Sol, qui solius diei uel etiam uniuersi caelestis caloris, quam Luna, quae solius noctis uel etiam humoris potestate praefulget, quam Iuno, quae solum aerem tenere perhibetur ? certe enim isti partium praepositi, quicumque sunt, necesse est, ut sub illo sint qui omnium elementorum et uniuersae huius molis praeposituram gerit. at iste illos omnes coli prohibet. cur ergo isti contra praeceptum maioris illorum non solum eos colere uolunt, sed propter istos illum nolunt? adhuc non inueniunt, quid de isto deo Israhel constanter liquidoque pronuntient, nec umquam inuenient, donec eum inue
Abbreviated transcription (Latin):
inscissuras pararum asticietimoris dñi. & amaiestate uirtutis eius. cũ
ecurrexerit comminu ere t̃ram: Quidicunt deisto dõ sab aoth: quod in¬
t̃p̃tatur ds̃ uirtutum. uł exercituum quia illi seruiunt uirtutes & exer¬
citus aingelorum. Quid dicunt deisto dõ isrł : quic ds̃ illius ppłi. dequo uenit
semen. in quobene dicentur om̃s gentes. Cur solũ noncolunt. quiom̃sdõs
colendos eẽ contendunt : cur ei noncredunt quialios dõs falsos. & ostendit¬
& euertit : Audui quendam eoꝵ dicere selegisse apud nescio quẽ phylophum
qd ecchis quae iudcei in suis sacramentis agerent: intellexiss&&. quẽ dm̃ colerent
P̃ positum in quid istoꝵ elȩmentoꝵ quibus iste uisibilis & corporeus mundus. ex¬
tructus est . Cum scripturis sc̃is ꝓph&arum eius. aꝑte ostenditur. Illũ dm̃ colen
sapientia. Sed quid apus cipi est hic diutius diputare : cum ad id quod ago

Expanded text:
in scissuras petrarum, a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum in scissuras petrarum, a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum exsurrexerit comminuere terram. Quid dicunt de isto deo sabaoth, quod interpretatur \'deus uirtutum uel \'exercituum\', quia illi seruiunt uirtutes et exercitus angelorum? quid dicunt de isto deo Israhel, quia deus est illius populi, de quo uenit semen, in quo benedicerentur omnes gentes? cur solum non colunt, qui omnes deos colendos esse contendunt? cur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit et euertit? audiui quendam eorum dicere se legisse aput nescio quem philosophum, quod ex his quae Iudaei in suis sacramentis agerent intellexisset, quem deum colerent: praepositum, inquit, istorum elementorum, quibus iste uisibilis et corporeus mundus extructus est, cum scripturis sanctis prophetarum eius aperte ostendatur illum deum colendusapientia. sed quid opus est hinc diutius disputare, cum ad id quod ago
Abbreviated transcription (Latin):
timoris dñi. & amaiestate uirtutis eius. cum sur rexerit confringeret̃xĩ.
Oculi enĩ dnĩ excelsi. homo aũt humilis. & humiliabitur altitudo hominum:
& exaltabitur dñs solus in illa die. dies enĩ dñi sabaoth. inomnẽ iniurio sum.
& suꝑbũ. & supra omnẽ altum. & elatum. qui humiliabuntur. & suꝑ ominẽ cȩdr̃
libani excelsorum. & elatorum. & supraomnẽ arborem libani basam. & suꝑ
taculum nauium decoris. Ethimiliabitur. & cad& contumelia hominum
& ex altabitur dñs solus in illa die & manib fabricatic om̃a. abscondent in
speluncis. & inscissuris pa&rirum . & in cauernis t̾rae afacietimoris domini
& amuiestate urtutis eius cum ex surrerit confringere terrã. Illum
enĩ diȩpicie homo ab hominationes ciurecis & argentecis quae fecer̃. ut ado¬
rarent suꝑuacanea. & noxia. ut intraent inforamina solidae p&ire. &

Expanded text:
timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. "oculi enim domini excelsi, homo autem humilis. et humilabitur altitudo hominum, et exaltabitur dominus solus in illa die. "Dies enim domini sabaoth in omnem iniuriosum et superbum et supra omnem altum et elatum, qui humilabuntur, "et super omnem cedrum Libani excelsorum et elatorum et super omnem taculum navium decoris. Et humiliabitur, et cadet coet exaltabitur dominus solus in illa die; et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis et in scissuris petrarum et in cauernis terrae a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. illa enim die proiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt, ut adorarent superuacanea