comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tetigit. malũ ȩciã iã ꝑ exꝑientiã cognoscere cep̃. atq ꝑ exꝑientiã ip¬
siꝰ mali bonũ qͦq qua stricte fuerat tenendũ cognouit. Sic gͦ lignũ
istud ꝑ uirtutẽ obedienciȩ. uł ꝑ mobedientiȩ culpã. ꝓdesse aut nocere
homini potuit. Qnͣtũ autẽ spectabat adnaturã ipsiꝰ tale fuisse credit᷑.
It siue ederet siue nõ ederet homo: fructꝰ eiꝰ nõ lederet᷑. Conuenienter
utẽ lignũ uitȩ exsua nat᷑a uirtutẽ tribuit. lignũ uͦ scienciȩ honi⁊
mali. urtutiꝰ tantũ occasionẽ p̃stitit qͥa bona inferiori uitȩ ȩxnat᷑a¬

Expanded text:
etigit, malum jam etiam per experientiam cognoscere coepit, atque per experientiam ipsius mali bonum quoque quam stricte fuerat tenendum agnovit. Sic igitur lignum istud per virtutem obedientiae vel inobedientiae culpam, prodesse aut nocere homini potuit. Quantum autem spectabat ad naturam ipsius, tale fuisse creditur ut sive ederet sive non ederet homo fructum ejus, non laederetur. Convenienter autem lignum vitae ex sua natura virtutem tribuit; lignum vero scientiae boni et mali virtutis tantum occasionem praestitit, quia bona inferioris vitae ex natu
Abbreviated transcription (Latin):
sperabat᷑. Erat̃ enĩ quȩdã bona quȩ needũ hõ ꝑexꝑientiã cognoue¬
rat. ⁊ erãt similit̃ quedã mala quȩ necdũ homo ꝑ expientiã nes¬
cierat. Expositũ ÷ qͣsi in medio lignũ scienciȩ boniimali ut per
illud hõ uł obediendo ad bona gustanda uł cognoscendo transiret.
uł nõ obediendo admala facienda ⁊ ꝑcipienda ꝑtingeret. Sie gͦ in
loco nsto siue boni fiue mali cognoscgndi occasione acciꝑe debuit nõ
ttm̃ exnatura ligni quȩ ħ homini exse dare nõ potuit. s qͥa ĩeo
uł obediendo boni uł nõ obediendo mali ꝓ debita remuneraciõe oc

Expanded text:
quae necdum homo per experientiam cognoverat; et erant similiter quaedam mala quae per experientiam adhuc nescierat. Et positum est quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro debita remuneratione ac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto om̃iũ hominũ principiũ nõ eẽt. Facta ÷ autẽ delat̾ȩ ir
ut ostendet᷑ qͥa inconsorciũ creabat᷑ dilectioniꝰᷤ ne forte si fuissi
capite facta p̃ferenda uidet᷑ uiro addñacionẽ autẽ. si dept
subicienda ad seruitutẽ. Qͥa gͦ uiro nec dña nec ancilla pari
s socia. nec de capite nec depedibꝰ s delatere fuerat ꝓducendi
iuxta se ponendã cognosceret quã de iuxta se assũptã didicis¬

Expanded text:
inum non esset. Facta est autem de latere viri ut ostenderetur quod in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta praeferenda videretur viro ad damnationem, aut si de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia igitur viro nec domina nec ancilla parabatur sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda ut juxta se ponendam cognosceret; quam de juxta se sumptam didicis
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Mensura uͦ inferioriꝰ appetitꝰ: ꝯcessa indono. & propt̾ illã tenere
uesle uirtuti fuisset. Istã autẽ recinere posse felicitati. Unde sicut
culpa fuit illã nõ tenusse. ita pena facta ÷ istã amisisse. Inqͣ tam̃
pena ȩtiã culpa fuit. qͥa ⁊ hic quoq mensurã nõ tenere contra
nustitiã fuit. Haec autẽ culꝑa p̃cedentiꝰ culpȩ pęna fuit. qͥa nͥ xp̃s
in appetitu suo mensurã deseruisset. caro subiecta spui aduers ipsũ
spm̃ in suo appetitu terminũ mensure nõ transiret. Quare iN¬
s̃ et enĩ primi homi ferior appetitꝰ mensurã non tenet.

Expanded text:
 inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita poena facta est illam amisisse. In qua tamen poena etiam culpa fuit, quia et hoc quoque mensuram non tenere contra injustitiam fuit. Haec autem culpa praecedentis culpae poena fuit, quia nisi spiritus in appetitu suo mensuram deseruisset, caro subjecta spiritui adversus ipsum spiritum in suo appetitu terminum mensurae non transiret. CAP. XVIII. Quare inferior appetitus mensuram non ten
Abbreviated transcription (Latin):
ri boni biꝑtitꝰ tantũ ĩ uemebat᷑. Primo ut sciret hõ qualit᷑ illo
ono frui debce. Scd̾o. ut ȩtiã qnͣdo eũ illo bono frui comieni¬
ret cognosceret. Nã qͦ hono ibi fruendũ eẽt. id cireo querendũ ã
endũ eẽt om̃ino querendũ nõ erat. cũ sine dubitacione cõstaret.
Ia qnͣtomagi illo frueret᷑ qͥs tanto utriq felicior eẽt. Illic autẽ
ola m̃sura qͣntitati querenda ẽ. uͥ parũ aut nimiũ eẽ potest.
fuctꝰ autẽ huiꝰ boni ita se habet in eo qͥ minꝰ possidet plenũ
Et. ⁊ qͥ ampliꝰ nõ sit suꝑfluũ. In hoc igͥ solo m̃futa costabit. ut ag¬
osceret᷑ qualit̃ illo bono frui deb̾et. nec mordinate illud nõ qͥdẽ

Expanded text:
ris boni bipertitus tantum inveniebatur. Primo, ut sciret homo qualiter illo bono frui deberet. Secundo, ut etiam quando eum illo bono frui conveniret agnosceret. Nam quo bono ibi fruendum esset idcirco quaerendum nonendum esset omnino quaerendum non erat: cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utique felicior esset. Illic autem solum mensura quantitatis quaerenda est; ubi parum aut nimium esse potest. Fructus autem hujus boni ita se habet ut in eo qui minus possidet plenum sit; et qui amplius, non sit superfluum. In hoc ergo solo mensura constabat ut agnosceretur qualiter illo bo
Abbreviated transcription (Latin):
deconcessione nat᷑ali p̾ceptũ disciplinę formandũ fusset ꝯgru
fuit magiꝰ ut scd̾m ꝓhibicionẽ hoc fieret nõ scđm p̃cepcionẽ na
bolũ posset obedienciã homini calũpniari. ⁊ muno tantũ nõ mple¬
bꝰ ne inobedientia ipsa ualeret ab homine excusari. Si enĩ dixisse
ds̃ homini ut de ligno scienciȩ boni ⁊ mali manderet hab̾et dib¬
lus aduersus hominẽ aliqͥd qđ dicere posset. qͥa uidelic̾ ĩ excule

Expanded text:
inae formandum fuisset congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret non secundum praeceptionem ne diabolus posset obedientiam hominis calumniari, et in uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haberet diabolus adversus hominem a
Abbreviated transcription (Latin):
erã in mortalitatẽ uͥ iã mori nõ posset trãs ferret᷑. ⁊ tr̃as latꝰ ꝯfirmaret᷑.
dic̃ enĩ ĩmortalẽ nõ dicimꝰ primũ hoiẽm fuisse ante peccatũ ut om̃ino¬
ori nõ posset. sic ętiã neqͥquã impossibilẽ fuisse crede debemꝰ. quasi
icħ om̃ino pati potuisset. qͥa nat᷑am inse passibilẽ habuit. s tñ siñ
eccasset sic̃ nõ mortuũ. ita etiã siue admolestiã uoluntatiᷤ ĩ m̃te.siue
Dcorrupcionẽ ĩtegritati ĩ corꝑe pass om̃ino aliqͥd ñ fuisset. Nã qđ¬
timꝰ ille hõ nõ scđm qualitatẽ corꝑis t̾reni. s exbeneficio uitał edu
nõ mori potuit script᷑a manifeste ostendit. Ubi eũ ab eodẽ ligno
dectũ ne uitã ipsã ꝑpetuã ꝯseruare posset testat᷑ dicẽs. Ecce adã
uali unꝰ exnob̾ factꝰ ÷ scienꝰ bonũ ⁊i malũ. Nũc gͦ ne forte mittat¬

Expanded text:
firmaretur. firmaretur. Sicut ergo immortalem non dicimus primum hominem fuisse ante peccatum ut mori omnino non posset; sic etiam nequaquam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. Nam q non secundum qualitatem corporis terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mori potuit, manifeste Scriptura ostendit, ubi eum ab eodem ligno ejectum ne vitam ipsam perpetuam conservare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat
Abbreviated transcription (Latin):
moriendi ⁊ peccandi necessitaᷤ. Moriendi necessitaᷤ: qu̾ã diu ad ÷ uita
peccandi necessita. qu̾a diu ab est grã. Int̾cio statu habebit posse ñ
mori ⁊ nõ posse mori. sic̃ ȩtiã posse nõ peccare.⁊ nõ posse peccare.
qm̃ ad hũc statũ ꝑtinet. Et moriendi ⁊ peccandi impossibilita utͣq
tum̃ ergrã nõ exnat᷑a qͥa sigrã nõ adeẽt in alto moriendi. ĩ altero
eccandi nat᷑e possibilita nõ deesset. Si gͦ ultima ĩ mortalitã ex gr̃a
erit. ubi moriendi possibilita nõ erat qͣnto magis pͥma ĩmortalita̾ ex
atͣa nõ fuit. uͥ moriendi possibilitaᷤ fuit : Ergo pͥmꝰ hõ añ pecca
ũ ĩmortał fuit qm̃ incorꝑe eiꝰ corrupcio ⁊ ĩ firmita nulla fuit et
extrinsecꝰ pret̃ cęt̃a fom̃ta ciboꝵ quibꝰ corporalẽ uitã nutrire ⁊ sũ¬
tentare debuit specialẽ ĩ ligno uitȩ medicinã acceꝑat. qͥ eandẽ ui¬
tũ contͣ morti defectũ sanã atq ĩ corrruptã potuit ꝯseruare. donec ad

Expanded text:
moriendi et peccandi necessitas. Moriendi necessitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse peccare; quoniam ad hunc statum pertinet et moriendi et peccandi impossibilitas. Utraque tamen ex gratia non ex natura; quia si gratia non adesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima immortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibilitas non erit; quanto magis prima immortalitas ex natura non fuit ubi moriendi possibiluit; quoniam in corpore ejus corruptio et infirmitas nulla fuit, et extrinsecus praeter caetera fomenta ciborum quibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque inc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinẽt ad concessionẽ. Mandatũ autẽ discĩpline neq dep̃cepcio¬
e. neq deꝓhibicione nat᷑ali sumi poterat nesi uel eadẽ p̾ciꝑet
s aut ꝓlnberet quȩ priꝰ p̃ceꝑat ⁊ phibuerat meritũ ut dictũ est¬
aduitã obedienti nõ eẽt. Si uͦ inutrolibet mutaret mandatũ uelne¬
cessaria ꝓhib̾et. uel noria p̃ciꝑet naturã ase factã ĩ iuste lederet.
inrepugiiancia mandatoꝵ suoꝵ quȩcũq pars ad effectũ duceret᷑ lo¬
minẽ ĩ necessitatẽ p̃uaricacionis p̃cipitaret. cũ eduobꝰ contrarĩis. ͥ¬
terũ sine alt̾iũ trãs gressione impleri nõ posset. Oportuit gͦ ut de
concessione nat᷑ali p̃ceptũ disciplinȩ sumeret᷑. qͥa solũmͦ mentis
ẽẽ potuit. ubi lib̾um arbitriũ fuit. ⁊ ubi hõ adutrũlibet se ꝓuotis
indinare potuit. Sic tñ oportebat nõ de ipsa ꝯcessione p̃ceptã di

Expanded text:
et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali sumi poterat; ne si vel eadem praeciperet Deus aut prohiberet quae prius praeceperat et prohibuerat meritum, ut dictum estvitam obedienti non esset. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ip
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ȩternũ bonũ qđ necdũ habuit ad ipisci. Neq enĩ ad ui¬
ã suꝑiorẽ obtinendã meritũ illi foret. si aut uitaret huiꝰ uitȩ no¬
ia aut quȩ salubria sũt appeteret siue adutrũlibet mediĩs u¬
eret᷑. qm̃ in hĩ om̃ibꝰ nõ tã p̃cipientiꝰ affectũ quã cõmodũ o-¬
edienti attendet. Itaq ut homo suꝑ hac̃ uitã aliqͥd mereret᷑ ne

Expanded text:
um illud quod necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaqu
Abbreviated transcription (Latin):
parenti datũ ẽ. posteri quoq illiꝰ obseruare debuert̃. ut singli ꝓ
obediencia ꝓbarent᷑. ⁊ singłi ꝓsui meriti digna remuneraciõe

Expanded text:
parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria obedientia probarentur, et singuli pro meritis suis digna remuneratio
Abbreviated transcription (Latin):
s nõ similit̃ pat̾nȩ iusticiȩ herede̾. qm̃ ipsa nat̾a nõdũ foret adie¬
rupcioni p̃miũ qđ nisi post ꝑ actã obedientiã dandũ nõ erat qͥ¬
formata. Postquã autẽ auita t̾rena ad celestẽ ⁊ spũalẽ statũ m¬
formatꝰ fuisset ampliꝰ generare nõ debuerat. sic̃ modo ꝑ inobedi¬
ciã mortalitati subiectꝰ a carni tam̃ ꝓpãciõe nõ cessat. Propt̾t
gͥ nõ uidet᷑. una ẽẽ. utrobiq condicio. qm̃ racio eadẽ utr̾iꝙ¬
apparet. Sũt tñ qͥ credũt ueracit̃ asserendũ qđ primꝰ hõ su
peccasset nullo nͥ bono filio genuisset. et nemo om̃iũ qͥ exei
obedientia ꝓbata om̃ibꝰ posteri exeo nascit᷑is admeritũ suffiaat
dobuiss aut singłi quiq pꝰ eũ tẽporibꝰ fuiꝰ quẽ admodũ ipse p
ꝓbatꝰ est. siue cidẽ siue alt̾iꝰ cuiꝰlibet ⁊ mandati obseruancia ꝓles
fussẽt. Et pot̾ fortassis nõ absurde credi qđ idẽ mandatũ qđ p

Expanded text:
m ipsa natura nondum foret ad incorruptionis praemium quod nisi post peractam obedientiam dandum non erat transformata. Postquam autem a vita aeterna ad coelestem et spiritualem statum transformatus fuisset, amplius generare non debuerat; sicut modo per inobedientiam mortalitati subjectus a carnis tamen propagatione non cessat. Propterea igitur non videtur una esse utrobique conditio, quia eadem ratiapparet. Sunt tamen qui credunt veraciter asserendum quod primus homo si non peccasset nullos nisi bonos filios genuisset, et nemo omnium qui ex eobedientia probata, omnibus posteris ex eo nascituris ad meritum sufficere debuisset; an si singuli quiquebatus est sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde credi quod idem mandatum quod primo
Abbreviated transcription (Latin):
faictũ ẽ. Ut autẽ aliã formã nͥ talẽ quȩ mali̾ę suȩ conueniret ab̃̾e ñ
posset diuna ordinacione dispositũ ẽ. Ueñ gͦ ad hominẽ inserpente cal¬
idu hosti qͥ fortassis si ꝑmissũ fuisset: in forma colũba uenire malu
ignꝰ illã formã homini hodiosã faceret inqͣ pꝰmodũ ⁊ eidẽ sp̃s sp̃s sc̃s¬
apparere debuisset. Quare primũ ad feminam uenit. N¬
Ied libet ꝯsiderare qua timida fuerit in principio ad temptandã uir
manã naturã in eã partẽ ubi debilior uidebat᷑ aggressũ est.
Ut si forte illuc aliqͥtenꝰ p̃ualere potuisset. postmodũ cũ maior
ducia ad alterã que robustior fait pulsandã aut potiꝰ subuer

Expanded text:
quae malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire malulignus illam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum eidem Spiritus sAP. III. Quare prius ad feminam venit. Libet considerare quam timenda fuerit in principio ad tentandam virtumanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia
Abbreviated transcription (Latin):
hõ m illo pͥmo ꝯdicioniꝰ suȩ statu uirtutẽ aliquãᷤ habuerit nullaten
ambigendo putamꝰ affectꝰ bonõ ⁊ scđ̾m iusticiã ordinato nat᷑ȩ ill
apͥma sua origine insertõ ꝑ quo ad bonitatẽ ⁊ iusticiã exxquenti
nat᷑ali appetitu trahebat᷑. Et inhis quidẽ affectibꝰ boniꝰ nat᷑ale̾ uirs¬
tẽ constitisse. quibꝰ aprincipio nat᷑a hominiꝰ formata ⁊ ⁊ instructa
de ill̃ autẽ uirtutibꝰ quȩ uoluntate bona examore diuino motas
cunt᷑. Nicħ̃ temere circa ipsũ qnͣtũ adprimũ illũ statũ ꝑtinet diffinire
uolumꝰ. Precipue cũ de oꝑe caritatiꝰ illiꝰ nullũ siueꝰ auctoritate siue exra

Expanded text:
o suae conditionis statu virtutes aliquas habuerit, nullatenus ambigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos naturae illius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectibus bonis naturales virtutes constitisse quibus a principio natura hominis formata est et instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum statum pertinet definire volumus, praecipue cum de opere charitatis illius nullu
Abbreviated transcription (Latin):
iã appetiit. deide ꝓmissa ⁊ habund̾ antiã ⁊ qͣli tͣłe excellenciã
ecebat ꝑauariciã ꝯcuptũ⁊ Postrenio ut ħ. dio ꝓuoto obtinere
ientẽ cibũ uetitũ gułȩ ⁊ tudio cornipta gustare ꝯsensit. Primũ
uidẽ consensit ꝓpt̃ alia qͥ dilex̾it. postea respiciẽs ⁊ coneupiꝰ¬
bile uidenꝰ tantũ inconcupicenciã exarsit. ut iã etiã si p̃miuo
ctũ. Insuꝑbia ⁊ auaricia p̃cĩi cupiditate se uendidit allecta. An
ula aũ postea delectata libent᷑ iam gͣts serure cẽp̃. Na ql̃i amore
missioniꝰ priꝰ m̃es stulta flecteret᷑. uidit inguid scrpt᷑a mulier lis¬
ũ qđ eẽt pulchrũ usu. ⁊ aduescendũ suaue. ⁊tulit defructũ

Expanded text:
missam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corrupta gustare consensit. Primum quidem consensit propter alia quae dilexit; postmodum respiciens et concupiscibile videns tantum in concupiactum. In superbia et avaritia pretii cupiditate allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod esset pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fruct
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarũ nominaũ. ut uidelic̾ ostendet qͥa idẽ nũc quisq in¬
enĩ cũ demõstraret currꝰ igneõ consolas ait. Plures sũt qͥ nobe
ꝓbos. Sũt qͥ dicũt tot electõ ex hominibꝰ adnumerũ angł̃oꝵ
cenfuro. qͦt ibi cõstat remansisse electõ angłos propt᷑ scrpturi
quȩ ait. Statuit t̾mino popłoꝵ uixta numerũ angłoꝵ dĩ. Q
si uerũ ÷ cũ multo plure sit ĩ hominibꝰ repbi ꝗͣ electi pluri.¬

Expanded text:
tenebrarum nominavit. Ut videlicet ostenderet quod idem nunc quisque inenim, cum demonstraret currus igneos, consolans ait: Plures sunt qui suntreprobos. Sunt qui dicunt tot electos ex hominibus ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat remansisse electos angelos, propter Scripturam quae ait: Statuit terminos populorum, juxta numerum angelorum Dei. Quod si verum est cum multo plures sint in hominibus reprobi quam ele
Abbreviated transcription (Latin):
sciplinȩ. Iħ om̃ia qͥa uno ictu. impleta st̃. unũ peccatũ dict̃.
uuieiis pͥma fuit suꝑbia. scd̾a auaricia. t̾cia gula. Insuꝑbiailꝰ
uaricia fuit mnobedientia de p̃cepto nat᷑ȩ. Ingula sola inobe¬
entia fuit dep̃cepto disciplinȩ. Nusqũa legit᷑ ds̃ prohibuisse ho¬
ni nesimilitudinẽ diuinitatł. uł scientiã boni ⁊ mali concupis¬

Expanded text:
quia in uno actu sunt completa, unum peccatum dicuntur. In vitiis prima fuit superbia, secunda avaritia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupis
Abbreviated transcription (Latin):
cogente. Prima gͦ lib̾taᷤ arbitrũ fuit posse peccare. ⁊ peccare ñ posle.
Sic̃ ultima erit lib̾tã posse ñ peccare. ⁊ ñ posse peccare. Prima lib̾tas
adbonũ quidẽ adiutoriũ habuit. s admalũ infirmitatẽ nõ habuit. sic
ñ ut nec adbonũ cogeret᷑ nec ꝯtra malũ teneret᷑. Ultima lib̾ta iti
bono grãm habebit: ĩ malo ĩ firmitatẽ ñ habebit. nec solũ gram iri
bono adiuuantẽ. s ꝯtͣ aeciã malũ ꝯfirmantẽ. adiuuantẽ ut sit posse
nõ peccare. Confirmantẽ ut sit nõ posse peccare. Media lib̾tã pꝰ pecca¬
tũ qͥdẽ añ reparacionẽ gram nõ habt ĩ bono. s ĩfirmitatẽ ĩ malo. et

Expanded text:
cogente. Prima ergo libertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et
Abbreviated transcription (Latin):
dentibꝰ absens fide querit᷑. s ea qͦ tẽ ꝑp̾sentiã ꝯtẽplacioniꝰ scienti mami¬
festiꝰ cernebat᷑. Sciendũ tñ ÷. qd̾ illã primã cognicionẽ homini quã de
creatore suo habuit sic̾ maiorẽ ⁊ cerciorẽ illa cogniciõe quę nẽ ĩsola fide
cõstat ueracit̾ dicimꝰ. ita ętiã illa quę pͥmodũ ĩ ercellencia ꝯtẽplacioniꝰ
duns manfeste reuelabit̃ minore necelle ⁊ Eteam̃. Cognoũ eigo.¬
creatoiẽ suũ hõ nõ tñ ita excellent̃ sic̃ postea cognoscere debuisset si
ꝑstitisset. Sic̃ enĩ ĩ obediencia hominiꝰ ꝑsubseqñte ignoranciã pͥmȩ cop¬
nicioni multũ abstulit sic eidẽ cognicioni si ĩ obedientia hõ ꝑstitisset ꝑ̃
subsegñtẽ reuelacionẽ plurimũ addendũ fuit. Modũ uͦ diuinȩ cogni

Expanded text:
ionis scienti manifestius cernebatur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore suo habuit, sicut majorem et certiorem illa cognitione quae nunc in sola fide constat, veraciter dicimus: ita etiam illa quae postmodum in excellentia contemplationis divinae manifeste recreatorem suum homo, non tamen ita excellenter sicut postea cognoscere debuisset si perstitisset. Sicut enim inobedientia hominis per subsequentem ignorantiam primae cognitioni multum abstulit, sic eidem cognitioni si inobedentia homo perstitisset per subsequentem revelationem plurimum addendum fuit. M
Abbreviated transcription (Latin):
ihoc gͥ unũ erãt qđ boni facti erãt. ⁊ ñdũ ad huc aliud erãt
uĩa facti erãt. qͥa tũc pͥmũ facti erãt. ⁊ ñ ante qͥcqua fecerãt
cꝑũt aũ diuidi abeo quod facti erãt ut aliud iã eeñt uł pficiente
p̃ra illud ut boni eent uł sub illo deficiente̾ ut mali eenͣt. ħ ȩe
ꝯuersio ⁊ auersio qͥa diuisi st̃ qͥ unũ erãt. ⁊ boni nata. ut
t alii supͣ illud boni ꝑ iusticiã. Alii sub illo mali ꝑculpã. Con

Expanded text:
 aliud erant quam facti erant; quia tunc primum facti erant, et non ante quidquam fecerant. Coeperunt autem dividi ab eo quod facti erant, ut aliud jam essent, vel proficientes supra illud et boni essent; vel sub illo deficientes ut mali essent. Haec est conversio et aversio qua divisi sunt qui unum erant et boni natura ut sint alii
Abbreviated transcription (Latin):
icioni humanȩ adiũcta ÷ ꝓuidencia diuina. qͣtinꝰ racio humana
parte una euigilaret atra negligenciã. Prouidencia diuma ĩparte
ltera staret contͣ uiolenciã. Hac itaq gemina custodia munita
iuitã uitȩ humanȩ nulł aduersis lederet᷑. qͥa si rõ humana ñ
epuisset aduersũ negligenciã: ꝓuidencia diuina nũꝗͣ ĩ homine
uolenciȩ locũ dedisset. Quia uͦ racio pͥmũ ꝑnegligenciã locũ suũ¬

Expanded text:
entia divina, quatenus ratio humana in parte una vigilaret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligentiam, providentia divina nunquam in homine violentiae locum dedisset. Quia vero ratio primu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc autẽ bonũ illi fuit qđ ipse s sufficiẽs nõ fuit. Magna qͥppa
missa ẽ. ut ad ipsũ bonũ sũmũ cogi nõ possit. qͣtinꝰ sola uolin¬
tate ad illud iret. qđ sola dilectioe possicłe deb̾et. Ut gͦ int¬
riori uitȩ bonũ querere addisceret ext̾ior uita eiꝰ tał facta ÷ ut l
tẽpꝰ ꝑse stare ñ sufficiẽs alio p̃t̃ se ⁊extͣ se. hono sustentante

Expanded text:
Hoc autem bonum illi fuit, quod ipse sibi sufficiens non fuit. Magna quippedimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus talis est facta ut ad tempus per se stare non sufficiens alio praeter se et extra se bono sustentant
Abbreviated transcription (Latin):
msibilia. sp̃ui ĩ uisibilia. Carni adsolaciũ spũi adgaudiũ. Ex hi bonis
inũ dedit. alud ꝓmisit. Unũ ut gͣti possidet᷑. altũ ut ꝑmeritũ quereret᷑.
d̃ uisibile erat bonũ gͣtiꝰ dedit. Qđ aũ ĩ uisibile erat merito querendũ
posuit. ut exdono gͣtuito ꝓbaret᷑ ⁊ excellentia ꝓmissioni. ⁊ fides
illd̃ ꝓqͦ seruiciũ querit: Rursũ si tanta bonitaᷤ illi inerat ut nicħ
meritis tã multa daret qͦmͦ malicia ei ĩ ẽẽ poterit ut seruiente̾ ei ñ
remimeret : ad ħ spectabat qđ uisibilia oĩa gͣtiᷤ datas̃ hoĩ. ⁊ continuo
creatꝰ dñs rerũ ꝯstitutꝰ ẽ. Postea uͦ obediencia ĩ iũcta ÷ illi. ⁊ p̃ceptũ
datũ. ut pͥmũ mereret᷑ deinde remuneraret᷑. Nõ remuneraret᷑ ihis

Expanded text:
um. Ex his bonis unum dedit, alterum promisit. Unum ut gratis possideretur, alterum per meritum quaereretur. Quod visibile erat bonum gratis dedit; quod autem invisibile erat merito quaerendum proposuit, ut ex dono gratuito probaretur et excellentia promissionis et fides  quo servitium quaerit? Rursum si bonitas tanta illi inerat ut nihil meritis tam multa daret, quomodo malitia ei inesse poterit ut servientes non remuneraret? Ad hoc spectabat quod visibilia omnia gratis data sunt homini; et continuo creatus, dominus rerum constitutus est. Post ea vero obedientia injuncta est illi, et praeceptum datum, ut primum mereret
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ difficilia s̃ ꝑtinacit̾ msistit. si potiꝰ si ea qͦ dicenda s̃ ⁊ scienda. pru¬
dent̃ discernit. ȩqͣł enĩ stulticiȩ ÷ p̃sumere in bĩ qͦ nõ posst᷑ sciri et
deficere inhi qͣ nõ debẽt ignorari. Propt̾ea qntũ sane fidi̾ sati ÷ queraoiꝰ
agnoscere. ut ea qͦ curiositd sola scrutari suadet desistamꝰ ĩ uestigarei.
Creaũ ds̃ animã primi hominiꝰ denichilo. ⁊ ĩspiraũ eã corpori det̾ra
ꝑmat̾iã sũpto ⁊ formato. dãs ei sensũ ⁊ diserocionẽ boni ⁊ mali ut corpꝰ
ipsũ sͥ sociatũ ꝑsensũ uiuificaret. ꝑracionẽ regeret. ⁊ in ipso homine
sensꝰ eẽt subiectꝰ racioni ⁊ racio creatori. ut scđ̾m racionẽ corpꝰ moui¬
ret ꝑsensũ. racio autẽ lib̾o arbitͥo moueret᷑ scđm dm̃. de libo ar¬

Expanded text:
quae difficilia sunt pertinaciter insistit; sed potiquae difficilia sunt pertinaciter insistit; sed potidenter discernit. Aequalis enim est stultitiae praesumere in iis quae non possunt sciri, et deficere in iis quae non debent ignorari. Propterea quantum sanae fidei satis est, quaeramus agnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investigare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspiravit eam corpori de terra per materiam sumpto et formato, dans ei sensum et discretionem boni et mali; ut corpus ipsum sibi sociatum per sensum vivificaret, per rationem regeret, et in ipso homine sensus esset subjectus rationi; ratio creatori, ut secundum rationem corpus moveretur per sensum; ratio autem libero arbitrio moveretur secundum Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
cudo qͥa ana ⁊ sĩplex ipsa scđm cẽnciã. Imago qͥa racionał̃. Simi¬
litudo qͥa spuał. Imago enĩ ꝑtinet ad figurã. Similitudo adnatu¬
tã multiplicẽ opimonẽ ꝑseqͥ suꝑuacuũ ⁊ ĩ fructuosũ estimamꝰ. et
ħ solũ nob̵ sufficere putamꝰ si ea tantũ quȩ sencienda ⁊ asserenda
sit̃ ꝓponimꝰ. In hi gͦ fides catholica ħ potiꝰ elegit. ⁊ ueritati magis
consenta neũ iudicaũ. ut credamꝰ animã pͥmi homini qͣndo facta
est. nõ dep̃iacenti aliqͣ mat̾ia factã s denichilo creatã neq factã
aprincipio qͣndo angłi factis̃ s postea cũ corpꝰ ipsũ eui ĩ fundenda¬
fuerat formatũ ÷ abipso. ereatoie simł ⁊ factã ⁊ corꝑi sociatã. Utrũ
uͦ ĩ corꝑe uł extͣ corpꝰ creata sit qͣndo difficiliꝰ scire ÷ tanto m̾mnꝰ ÷ ꝑi¬
culosũ ignorare. Neq uͦ inħ ingeniũ homini apꝓbandũ estimet᷑. si his

Expanded text:
udo, quia una et simplex ipsa secundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad natusupervacuum et infructuosum existimamus; et hoc solum nobis sufficere putamus si ea tantum quae sentienda et asserenda sunt proponimus. In his ergo fides catholica hoc potius elegit et veritati magis consentaneum judicavit, ut credamus animam primi hominis quando facta est non de praejacenti aliqua materia factam; sed de nihilo creatam, neque factam a principio quando angeli facti sunt, sed postea cum corpfuerat formatum est ab ipso creatore simul et factam et corpori sociatam. Utrum vero in corpore an extra corpus creata sit, quanto difficilius est scire, tanto minus est periculosum ignorare. Neque vero in hoc ingenium hominis approbandum existimetur, si in iis
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ꝑfecta ÷ nec minui qm̃ ȩt̃na ẽ. sola caritate nulla sui necessit
participẽ faceret. Uerũ qͥa hoc ad felicitati illiꝰ augm̃tũ ꝑtinuit
ut gram ꝯditori̾ sui ꝑ qu̾e głificandũ erat agnosceret. uoluit ipe
conditor pri ei ĩ sua ꝯdicione ostende qđ pꝰ modũ ĩ ipso factur
erat exdignaciõe. Creatã gͦ racionalẽ qu̾a fecerat iussit part̃ ĩ fe
puritate ꝑsistere. partĩ eã corporᷤᷤ ĩ dum̃ti ⁊ t̾reniꝰ mansionibꝰ eq¬
latiꝰ. Loteã materiã fec̃ aduitȩ sensũ uegetare. Hoc si quidẽ :

Expanded text:
a perfecta est; nec minui, quia aeterna est: sola charitate, nulla sui necessitate participes facereut gratiam conditoris sui per quem glorificandus erat agnosceret, voluit ipse conditor prius ei in sua conditione ostendere quod postmodum in ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim eam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulans, luteam materiam fecit ad vitae sensum vegeta
Abbreviated transcription (Latin):
xordio ĩ choacioni qd̾ humana ꝯsid̃acio ita breue ⁊ mom̃taneũ sipli¬
disq instanti sine mora int̾uallo pͥmȩ subsistenciȩ de nichilo ĩ aliqͥđ
apparentiꝰ accipiat. ut id qđ primũ om̃iũ ilł erat ĩ telligat. hoc soluo
ĩuenit᷑ ĩ conditiꝰ qđ nat᷑a ꝯtulit ꝯdicioni. Qđ enĩ ceꝑũt totũ acce¬
ꝑunt. ⁊ nõ pot̾at in ilł exilliꝰ qͥcqũa eẽ. Qm̃ oẽ qđ exilli̾ ÷ posterl :
it. Itaq õẽ qđ factist̃. nõ fecer̃ ipsi. s tantũ factist̾.⁊ qđ facti st̃ boni
facti ft̃ totũ. Sienĩ qđ facti st̃ mali factis̃. culpa ÷ facientiꝰ ñ facti qͥa
aliud ẽẽ nͣ potuer̃. neq facere ipsi cũ facti st̃. t̾c ut aliud eeñt quamr
facti st̃. Itaq exfaciente erãt qnͣdo pͥmũ erãt totũ qđ erãt: ⁊ acceꝑat᷑¬

Expanded text:
neum simplicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim ceperunt totum acceperunt. Et non poterat inis. Itaque omne quod facti sunt non fecerunt ipsi; sed tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti; quia aliud esse non potuerunt neque facere ipsi cum facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quando primum erant totum q
Abbreviated transcription (Latin):
nia ⁊ int̾na ꝯũsionẽ hab̾e.sc̃ꝑq creatori assistere. Inferiore̾ aũ tre
Dext̾iora agenda. ⁊ nncianda mitti. Trc̾ aũ medio̾ ñ solũ dignitate
ł loco. s officio ȩtiã int̃ utroq ꝯsistere. qͥ p̃ceptũ diuinũ afuꝑio¬
ibꝰ accipiũt. ⁊ deferũt ad inferiore̾. ac ꝑ ħ cũ sup̃mi mediis. medii
pnis. atq hi nob̃ p̃ceptũ diuinũ nunciãt. om̃s merito angłi no¬

Expanded text:
a conversionem habere, semperque Creatori assistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam inter utrosque consistere; qui praeceptum Domini a superioribus accipiunt et deferunt ad inferiores. Ac per hoc cum supremi mediis, medii imis atque hi nobis praeceptum divinum nuntient - omnes merito angeli no
Abbreviated transcription (Latin):
cione. ⁊ ꝓuidenciȩ fut᷑oꝵ quȩ facienda fuerãt. Et cũ factas̃
illa qͦ facta s̃ adsimilitudinẽ horũ facta s̃ qͣ er̃t ĩ sedo facta.
sic̃ facta s̃ adsimilitudinẽ illoꝵ q̃ ĩ pͥncipio erat ñ facta. Se¬
cundũ huiꝰ modi rõnẽ ⁊ ꝯsidacionẽ corꝑea creat᷑a pꝰ sedam
teio loco ⁊ creatã racionalẽ. qm̃ ad eã facta ÷ sic̃ ipsa racionał¬

Expanded text:
quae facienda fuerant. Et cum facta sunt illa quae facta sunt ad similitudinem horum facta sunt quae erant in secundo facta; sicut facta sunt ad similitudinem illorum quae in primo erant non facta. Secundum hujusmodi rationem et considerationem corporea creatura post secundam tertio loco est creaturam rationalem, q
Abbreviated transcription (Latin):
recte uiuendi magi spectabat. ut ei facienda ĩdicerent᷑ potiꝰ quo
fut᷑a p̃dicerent᷑. Illud nãq ⁊ arbitrii lib̾tatẽ ⁊ obedienciȩ puritatẽ n

Expanded text:
recte vivendi spectabat magis ut ei facienda indicerentur potius quam ut recte vivendi spectabat magis ut ei facienda indicerentur potius quam ut futura praedicerentur. Illud namque et arb
Abbreviated transcription (Latin):
orro cognicionẽ sui eundẽ hominẽ apͥma cogniciõe fua tali
accepisse credimꝰ ut et debitũ obedienciȩ su̾ȩ erga suꝑiore
agnosceret. ⁊ debitũ ꝓuidenciȩ suȩ erga ĩferiorẽ ñ ignoraret.
si quidẽ erat semet ipsũ cognoscere condicionẽ ⁊ ordinẽ ⁊ debii
fuũ siue suꝑse siue inse. siue subse nõ ignorare. Intelligere quo
factꝰ eẽt. ⁊ qualit̾ ĩ cecłe deb̾et. qͥđ agere. qͥd cauere similit̾. ħ toti
erat semet ipsũ agnoscere. Si horũ cognicionẽ ⁊ discrecionẽ hõ ñ liu¬
isset: semet ipsũ nõ cognouisset. neq p̃uaricacioniꝰ horũ pꝰmodũ ꝙ¬
titisset reu̾. si priꝰ adhorũ cognicionẽ ñ fuisset illuminatꝰ. Siaũ qu¬
rit᷑ utrũ hõ iã tẽ apncipio cognicionẽ eoꝵ quȩ cirea ipsũ fut᷑a
pͥmũ inipsũ postea ꝑ ipsũ ĩ os qͥ fuerũt exipso transier̃ ⁊ similit᷑ s
um̃ino ꝓbabile i ꝯsequẽs ẽẽ uidet᷑. qđ ad institucionẽ ⁊ formam

Expanded text:
orro cognitionem sui eumdem hominem a prima cognitione sua talem accepisse credimus, ut et debitum obedientiae suae erga superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum cognitionem et discretionem homo non habuisset semetipsum non cognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur utrum homo tunc a principio cogniprimum in ipsum; postea per ipsum in omnes qui fuerunt ex ipso transierunt, et similitomnino probabile, et consequens esse videtur, quod ad institutionem et formam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ beati erãt. s ea bonitate ⁊ iusticia ⁊ beatitudine qu̾a nat᷑ai ĩcipiẽs
acceꝑat. numꝗͣ fecerat ipsa uł meruerat faciendo. Si enĩ boni dicunt᷑
boni erãt gũe admodũ erat bonũ qđ bonꝰ fecerat totũ. ⁊ si meliore
erãt sic̃ erãt meliore erãt ꝓ eo qđ facti erãt nõ ꝓeo qđ fegerat ipsi
uł faciebãt. Similit̾ ⁊ qd̃ iusti dicunt᷑ solũ ħ ilł erat ĩ iusto non
fuisse. ⁊ qđ beati ñ misero extitisse. Ueruntam̃ neq iusti admeritũ neq
ĩ iusti adculpã qũe admodũm neq ad głificacionẽ uł ꝯsũmacionẽ bi.
ul adtormentũ aut penã missi uerissime affirmant᷑. Et forte exp̃ssius
ti ad intelligenciã euidenciꝰ sit nec bono̾. nec malo̾. nec iusto. nec ite¬
iusto̾. nec conuerso. nec aduerso. nec beato. nec misero condito asert¬
ti. Nã qͥbonõ dĩẽ signeficat uirtutẽ. qͥ iusto meritũ. qͥ conuersos diletis¬

Expanded text:
erant. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel facifuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neque injusti ad culpam, quemadmodum neque ad glorificationem vel consummationem beati, vel ad tormentum vel poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
Ioc gͥ querit᷑ si eẽnciȩ ille racionale̾ qͦ sp̃s erãt. ⁊ natͣa siplices
⁊ uita ĩ mortale̾ uniꝰ subtilitati. uł puritati. siue uigori eisdẽ
uł qͦlibet alio nomine significandũ sit qͣlib& eencia bona siue alia
meliora ut decencior forma iure appellat᷑ creatȩ sĩt. Sic enĩ copo¬
tũ nat᷑a se dem̃ostrat. ⁊ st̃ quȩdã corꝑa solida magiꝰ ifirma ⁊ alia

Expanded text:
s erant; et natura simplices, et vita immortales, unius subtilitatis vel puritatis sive vigoris ejusdem vel quolibet alio nomine significandum sit quaelibet essentia bona, sive alia melior aut decentior forma jure appellatur, creatae sunt. Sic enim corporum natura se demonstrat; et su
Abbreviated transcription (Latin):
sic ẽẽ. oĩa ut bonũ fuit. qͥa ita bonũ fuit. ut uidit. ⁊ uoluit qđ fu¬
turũ fuit. & pensaũ eqͦ iudicio uniu̾sa qͣ uidit ⁊ aplacito uno qͦ bonũ
fuit ⁊ iustũ totũ ẽẽ. ⁊ nicħ aliud ẽẽ. ⁊ uoluit totũ ẽẽ ⁊ aliud ñ esse.
Et hac uoluntate postea fec̃ ut bona eeñt. qͦ ẽẽ bonũ erat. sic̃ uidat
i uoluerat. ⁊ ꝑmisit ut mala eent quȩ ẽẽ bontũ erat. qͥ cũ boniꝰ futura
ẽẽ p̃uicdat : ut eeñt cũ boni uoluerat qͥa bonũ erat. Et erit qͣdẽ uo

Expanded text:
quia ita bonum fuit ut vidit et voluit quod futurum fuit. Et pensavit aequo judicio universa, quae vidit in complacito uno quo bonum fuit et justum totum esse, et nihil aliud esse; et voluit totum esse et aliud non esse. Et hac voluntate postea fecit ut bona essent quae esse bonum erat, sicut viderat et voluerat. Et permisit ut mala essent quae esse bonum erat, quae cum bonis futura esse praeviderat, et ut essent cum bonis voluerat quia bon
Abbreviated transcription (Latin):
factũ crediinꝰ: ita qͦq qͣntũ adanimã. cognicionẽ ueritatiꝰ iscienciã eã diũ¬
tarat quȩ pͥmȩ ꝑfectioniꝰ ꝯgrua fuit.ꝑfectã mox conditũ accepisse pu¬
tamꝰ. ⁊ ad illã nõ studio aut disciplina aliqͥ ꝑint̾ualla tẽporiꝰ ꝓfecisse.
ẜ sinł ⁊ semeł ab ipso suȩ ꝯdicioniꝰ exordio. una acsiplici diuine aspiracioniꝰ il¬
luminacione illã ꝑcepisse. Riplici autẽ cogniciõe pͥmũ hominẽ eruditũ ꝯstat
cogniciõe scilic creatori sui ut agnoscer& aqͦ factꝰ erat. ⁊ cognicionẽ sui ut

Expanded text:
ionem veritatis et scientiam eam duntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognosceret a quo factus era
Abbreviated transcription (Latin):
sui ⁊ ĩ sapiencia data agnouer̃ qͥđ fut᷑ũ eẽt suꝑ eo. Uidẽt as
utrĩq aliqͥd ĩ comieniẽs occurrere. Si enĩ qͥ fu̾ti erãt mali lapsu suẽ
psciuer̃ penãq cognouer̃ qͦ rumã seqͥ debuerat ⁊ finiri ñ debuerit
tanta ÷ͥ mala immitiere uidente aut uitare uoluer̃ s ñ potuers
erãt miseri. aut potuerũt ⁊ noluert̃.⁊ erãt stulti ⁊ maligni. Si aꝰ
nesciuer ceci erãt. neq cognouer̃ qͦ ꝑgerẽt ⁊ ĩ ꝯtingẽs ac fortuti
miser̃ pedẽ ⁊ ultra ꝓcederẽt qͦ nesciebãt. Et uidet᷑ qͣsi aliqͥd abfis¬
ditati afferre si ħ dicat᷑. ⁊ meliꝰ sed̾e ⁊ aptũ ẽẽ magiᷤᷤ ut scientes
dicant᷑ eoꝵ qͥ fut᷑a fuerãt. Et repugnat iterũ alia rõ qu̾a ꝯts
posumꝰ. ⁊ pot̾ facile mentibꝰ ĩ firmis scandalũ nasci ĩ alterutrus
tũ ÷ ei qͥd faciendũ cẽt ñ qͥđ eẽt futũ ut nulla necessitate ꝓuidenciȩ

Expanded text:
sui, et in sapientia data agnoverunt quid futurum esset super eos. Videtur enim utrinque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum suum praescierunt, poenamque cognoverunt quae ruinam sequi debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi mala immineerant; aut potuerunt et noluerunt et stulti erant, et maligni. Si autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra fferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra posuimus, et potest facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum tum est eis quid faciendum esset non quid esset futurum, ut nulla necessitate providentiae
Abbreviated transcription (Latin):
ite qu̾a ĩ semet ipsiꝰ singłi acceꝑãt imicuiq ad effectũ famu¬
abat᷑ nat᷑a ꝓpͥa. In ea uͦ qũa adse ĩuicẽ habebãt. qͥb dã sul¬
ecta erat obediencia aliena. ĩ ea aũ quã adĩferiora possidebãt
otestate unicuiq scđ̾m uirtutẽ nat᷑ȩ idignitatẽ officii. minis¬
riũ exibebat subiecta creat᷑a.ħ de potencia. pͥma racionał na

Expanded text:
erant, unicuique ad effectum famulabatur natura propria. In ea vero quam ad se invicem habebant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena. In ea autem quam ad inferiora possidebant potestate, unicuique secundum virtutem naturae et dignitatem officii ministerium exhibebat subjecta creatura. Haec de potentia
Abbreviated transcription (Latin):
informẽ scđm aliqͥd. ⁊ utrãq scđm aliqͥd formatã. Sicit
enĩ uisibiliũ ⁊ corporaliũ om̃iũ materia ĩ exordio illo ꝯdicionis
pͥmarie ⁊ formã ꝯfusioni habuit. ⁊ñ habuit formã dispoficionis
donec postea formaret᷑ ⁊ ad ordinẽ ꝯcederet ac disposicionẽ. ita
spũał ⁊ angłica nat᷑a ĩ sua ꝯdiciõe ꝑsapienciã ⁊ discrecionẽ se¬
cundũ habitũ nat᷑ȩ formata fuit. ⁊ tam̃ illã quã postea pet

Expanded text:
m aliquid et utramque secundum aliquid formatam. Sicut enim visibilium et corporalium omnium materia in exordio illo conditionis primariae et formam confusionis habuit et non habuit formam dispositionis donec postea formaretur et ordinem concederet ac dispositionem; ita spiritualis et angelica natura in sui conditione per sapientiam et discretionem secundum habitum na
Abbreviated transcription (Latin):
erit q̃ separant᷑ ab inuicẽ ⁊ ñ ꝯstabãt in uimo ꝓpt̾ea ĩm̃te racionali ali¬
ud potencia erat qͥa pͥor erat sine sapiencia. ⁊̃ ad huc sapiencia ñ erat. Et
uenit postea sapiencia. ⁊ cũ potencia ẽẽ cep̃. qͣsi aliud ĩ alio. ⁊ erãt iã duo.
tiamor. ⁊ nõ erat pot̾cia de aliqͦ. ⁊ de ipsa sapiencia erat. Amor aũ de ipsa
enciã erat. ⁊ de ipsa sapiencia exierat. Neq rursũ amor potencia uł sa¬
piencia dici pot̾at qͥa ꝓcesserat tantũ abipsis ⁊ ipsa aliqñ sine ipsa
extiterãt. Et erãt tͥa ħ discreta ĩ anima. ⁊ in hi cribꝰ trinita animę ĩ¬
uenta ẽ. lascendit aĩa abhi adsũmã tͥnitatẽ. ⁊ ĩuenit ibi patrẽ qui
inullo erat. sic̃ inse potencia. ⁊ filiũ qͥ apatre erat. sic̃ ĩse sapiencia. ⁊
cesserat. Et idõ potenciã patri tribuit. qͥa inie similitudo fuerat illiꝰ.

Expanded text:
erant qui separabantur ad invicem, et non constabant in uno. Propterea in mente rationali aliud potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum potentia esse coepit, quasi aliudet amor. Et non erat potentia de aliquo, et de ipsa sapientia erat; amor autem de potentiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nullo erat, sicut in se potentia; et filium qui a Patre erat, sicut in se sapientia; processerat. Et ideo potentiam Patri tribuit, quia in se similitudo fuerat illius;
Abbreviated transcription (Latin):
ta trinitatẽ docet. dediscrecione nominũ intrinitateꝰ.¬
t posuit nomina fide quibꝰ significaret᷑ qđ credit᷑. Et dictꝰ ÷ pat̾
trinitate qͥa abipso filiꝰ erat qͥ dę substancia erat. & enĩ gignit.
sua substancia gignit. ⁊ id qđ ipse ÷ gignit.I ꝓpt̾ea aqͦ erat qͥcũ p
erat id qđ ipse erat. Pat̃ dictꝰ ÷ qͥa abipso erat filiꝰ. Q aũ abutroq¬

Expanded text:
 XXIII. De discretione nominum in Trinitate Posuitque nomina fides quibus significaretur quod creditur; et dictus est Pater in Trinitate, quia ab ipso Filius erat, qui de ipsius substantia erat. Qui enim gignit et de sua substantia gignit; id quod ipse est, gignit. Et propterea a quo erat qui cum ipso erat idem quod ipse erat, Pater dictus est; quia ab ipso erat Filius Qui autem ab utroq
Abbreviated transcription (Latin):
pͥa raciõe directa uł reuelaciõe diuina aduita. & pͥmĩ usq q̃ ipsa
humana rõ ex ĩsito s lumine ueritati ꝯualuerit dignũ ÷ esicłacioe. nersi
ał totũ hõĩ det᷑ negare ꝯuincamꝰ gram. aut si tollat᷑ totũ. ignoranciã
excusare. Ituq utrũq modũ humanȩ ĩ uestigacioĩs oidine pseqͥmur
quo racio hõis uł ꝑse directa uł ablis quȩ extͣ se naturalia erat ui

Expanded text:
pria directa, vel revelatione divina adjuta. Et primum usquequo ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine prosequamur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
iacẽt quȩ corporalit̾ mutant᷑ oĩa tͣnsimꝰ ad spũalẽ creaturã mu¬
Atubilitatẽ illiꝰ ꝯsideranteᷤ siqͣ harũ mutacionũ illi ꝯueniat isiqua
nitudiniꝰ. ⁊ uoluntati. ⁊ scresc̃ sciencia. ⁊ uoluntas. ⁊ obliuio ĩ eũ ca¬
dit ⁊ uariat cogitacionẽ. ⁊ fuccedent᷑ ĩtellig̃. Et ÷ ꝗͣsi formę mutacio
ista ĩ eo mutacio scienciȩ ⁊ affectꝰ. ⁊ seqr̃ istã tẽporat mutacio ⁊ subia

Expanded text:
jacent quae corporaliter mutantur omnia transimus ad spiritualem creaturam, mutabilitatem ipsius considerantes; si quarum mutationum illi conveniat, et si qua nitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et affectus.
Abbreviated transcription (Latin):
imiũsitatẽ rerũ om̃iũ ñ posse meliorẽ eẽ qu̾a ÷ͥ qualit̃ id accipien¬
dũ sit qđ dict̃ meliorẽ eã ẽẽ ñ posse. Siue iõ ñ pot̾ eẽ melior. qͥa
sũe bona ÷ ita ut nulla oĩno boni ꝑfectio ei desit. siue iõ ñ potest
tẽ melior. qͥa maiꝰ bonũ qđ de ÷ ei caꝑe ipsa ñ pot̾. s si ita summe
bona dicit᷑. ut nulla ei boni ꝑfectio desit iã opꝰ suũ plane creatori

Expanded text:
accipiendum sit quod dicunt meliorem eam esse non posse. Sive ideo non potest melior esse quia summe bona est ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit, sive ideo non potest esse melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed, si ita summe bona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Creatori
Abbreviated transcription (Latin):
soꝵ. ne tba fac̾et. nec ꝯposiciõe parciũ. ne massã formaret . simi¬
litudine multoꝵ. ne pluralita suꝑflua uł singłarita ĩ ꝑfecta
Appareret. Om̃is enĩ unitas ĩsimilitudine sola ꝯsistẽs plurimorõ
uuit ĩꝑfectionẽ ostendit ĩparte siminꝰ habẽt singła. aut suꝑfluao
geminacionẽ in toto si ꝑfecta st̃ unũsa. Et nõ ÷ inhi om̃ib unitas

Expanded text:
ositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unit
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ ut uerbũ ÷ cogitacio cordiꝰ s uerbũ qđ manifestũ ÷ ꝓdit et
elat u̾bũ qđ ÷ occultũ. Sic ⁊ indõ uerbũ ĩtrinsecũ ⁊ occultũ et
iisibile ũbũ fuit cordis eiꝰ. E sapĩa erat ħ uerbũ ⁊ ĩuisibile. Donec ma¬
ufestatũ ÷ ꝑ ũbũ extrinsecũ qđ uisibile factũ ÷ qđ erat opꝰ eiꝰ. sic̃
uerbũ ori manifestũ ÷ uerbũ cordĩ. Sic loqͥt᷑ om̃is nat᷑a auctorẽ suũ¬

Expanded text:
 prodit et revelat verbum quod occultum est. Sic et in Deo verbum intrinsecum et occultum et invisibile verbum fuit cordis ejus; et sapientia erat hoc verbum et invisibile, donec manifestatum est per verbum extrinsecum quod visibile factum est, quod erat opus ejus. Sicut per verbum oris manifest