comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
le est crederese quo adusq baptis¬
ma susciperet simulauit. ut qm̃
laudis erat auidissimus itaut x p̃m
secrediuellet sicut historiae nar¬
rant. artes abeo quib: miracula
faceret edisceret: quod etiam
successores eius fecisse docentur
qui auctoris sui malignis astib:
instituti ecclesiã fraude quali¬
bet ingressibaptisma furori
consuerunt. Miserunt ad illos
petrũ & iohannẽ. pulchre hoc
arator exponit saepe sibi sociũ
petrus facit eẽ iohannẽ ecclesiȩ
quia uirgo placet. Notandum
autẽ quod philippus quisamariȩ
euange lizabat . unus deseptẽ
fuerit. Sienĩ apłs eẽt ipseutiq
manũ inponere potuis set ut ac¬
ciperent sp̃mscm. hoc enĩ solis
pontificib: debetur. Nam & pres¬
biterissiue extra episcopum seu
p̃sente episcopo baptizent chris¬
mate baptizatos unguere licet
sed qđ ab episcopo fuerit conse¬
cratũ non tamen frontẽ ex eo¬
demoleo signare. qđ solis debet
episcopis. cum tradunt spm pa¬

Expanded text:
le est credere se quoadusque baptisle est credere se quoadusque baptisma susciperet, simulavit, ut quoniam laudis erat avidissimus, ita ut Christum se credi vellet, sicut historiae narrant, artes ab eo, quibus miracula faceret, edisceret. Quod etiam successores ejus fecisse docentur, qui, auctoris suis malignis artibus instituti, Ecclesiam fraude qualibet ingressi, baptisma furari consueverunt. Miserunt ad illos Petrum et Joannem. Pulchre hoc Arator exponit: Saepe sibi socium Petrus facit esse Joannem, Ecclesiae quia virgo placet. Notandum autem quod Philippus, qui Samariae evangelizabat, unus de septem fuerit. Si enim Apostolus esset, ipse utique manum imponere potuisset, ut acciperent Spiritum sanctum. Hoc enim solis pontificibus debetur. Nam presbyteris sive extra episcopum, seu praesente episcopo, baptizent, chrismate baptizatos ungere licet, sed quod ab episcopo fuerit consecratum, non tamen frontem ex eodem oleo signare, quod solis debetur episcopis, cum tradunt Spiritum pa
Abbreviated transcription (Latin):
positis autẽ genib: clamauit uoce
magna dicens Dñe nestatuas
illis hoc peccatũ. Prosequidem
stans orauit ꝓ inimicis genuflex̃
quia ipsorũ maior iniquitas
maius supplicandi remedium
flagitabat et mira beati mastr¬
ris uistus quisic zelo feruebat
uteis a quib: tenebatur palam
suae ꝑfidiȩ culpas ex probaret :
sic dilectione ardebat ut in moste
quoq: proeisa quib oc cidebatur
oraret : et omnes dispersi sunt
ꝑregiones iudeae & samariae
hoc est quod dñs ipse prȩcepit
Cumpersequentur uos inciuitate
ista fugite in aliam. Illius enim
nutu gerebatur. ut tribulationis
occasio fieret euangelii semina¬
rium. Intendebant autem turbȩ
his quae aphilippo dicebantur
et ex p̃senti capitulo & exsamari¬
tanȩ mulieris historia prompti
animi ad credendum hanc gentẽ
fuisse probatur. Tunc simon &
ipse credidit. Velbeati philippi
uerbis & uirtute deuictus ueracit̃
dño credidit uel ut magis credibi¬

Expanded text:
Positis autem genibus clamavit voce Positis autem genibus clamavit voce magna, dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum. Pro se quidem stans oravit, pro inimicis genu flexit, quia ipsorum major iniquitas majus supplicandi remedium flagitabat. Et mira beati martyris virtus, qui sic zelo fervebat, ut eis, quibus tenebatur, palam suae perfidiae culpas exprobraret, sic dilectione ardebat, ut in morte quoque pro eis a quibus occidebatur oraret. CAPUT VIII. Et omnes dispersi sunt per regiones Judaeae et Samariae. Hoc est, quod Dominus ipse praecepit: Cum persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam . Illius enim nutu gerebatur, ut tribulationis occasio fieret Evangelii seminarium. Intendebant autem turbae his quae a Philippo dicebantur. Et ex praesenti capitulo, et ex Samaritanae mulieris historia, prompti animi ad credendum, hanc gentem fuisse probatur. Tunc Simon et ipse credidit. Vel beati Philippi verbis et virtute victus veraciter Domino credidit, velut magis credibi
Abbreviated transcription (Latin):
ditur : et ne in noxius homo lapi¬
datus titubet interra. ds̃ homo
crucifixus apparet coronatus
incaelo Vnde quia stare pug¬
gnantis uel adiuuantis est recte
ad extris dĩ stantẽ uidit. quem
inter homines persequentes ad¬
iutorem habuit. Nec discordare
uideatur qđ marcus eum adex¬
trisdĩ sedere scribit. quisitus
iudicantis est quia & nunc inuisi¬
biliter omnia iudicat & ad ex¬
tremũ iud ex omniũ uisibilis ad¬
ueniet . Et eicientes eum extra
ciuitatem lapidabant. Et dñs ex¬
traportã passus est quinos ele¬
git demundo insupernũ suum
regnũ & gloriã et stephanus
quasi aduena mundi extraciuita¬
tem lapidatur. Non enĩ habuit
hic manentẽ ciuitatẽ sed futurã
totamente quaer ebat. et iuxta
rerũ mutationẽ mastrr mundi
cordis ad caelos intuitũ dirigit
per secutor durae ceruicis manus
ad lapides mittit. Vnde arator
ait. lapides iudea rebellis inste¬
phanum limphata iacis quae
crimine duro saxea semper eris

Expanded text:
ditur, et ne innoxius homo lapiditur, et ne innoxius homo lapidatus titubet in terra, Deus homo crucifixus apparet coronatus in coelo. Unde quia stare pugnantis vel adjuvantis est, recte a dextris Dei stantem vidit, quem inter homines persequentes adjutorem habuit. Nec discordare videtur, quod Marcus eum a dextris Dei sedere describit, qui situs judicantis est, quia et nunc invisibiliter omnia judicat, et ad extremum judex omnium visibilis adveniet. Et ejicientes eum extra civitatem lapidabant. Et Dominus extra portam passus est, qui nos elegit de mundo in supernum suum regnum et gloriam, et Stephanus, quasi advena mundi, extra civitatem lapidatur. Non enim habuit hic manentem civitatem, sed futuram tota mente quaerebat. Et justa rerum mutatione martyr mundi cordis ad coelos intuitum dirigit, persecutor durae cervicis manus ad lapides mittit. Unde Arator ait: . . . . Lapides Judaea rebellis In Stephanum lymphata rapis, quae crimine duro Saxea semper eris.
Abbreviated transcription (Latin):
nuat. quod his uidelicet ds in habi¬
tando p̃sideat. illos condem nan¬
do prosternat autquis locus
requietionis meae est : non au¬
reus utiq: uel marmoreus ter¬
restris habitaculi locus. sed ille
quem propheta sub nectit. Suꝑ
quem autẽ requiescit sp̃s meus
nisi suꝑ humilẽ & quietũ & tre¬
mentẽ sermones meos : quiac¬
cepistis legem indis positionem
angelorũ Lex est enĩ ordinata
ꝑ angelos inmanu mediatoris
Ecce uideo caelos apertos &
filiũ hominis ad extris stantẽ dĩ¬
fectussit filius: quid est quod
hunc beatus mastrr hominis
potius quã dĩ filium appellare
maluit cuiplus utiq gloriae
uideretur ad laturus sieum dĩ
potius quã hominis filium ap¬
pellare uoluisset. nisi ut hoc
testimonio iudacorũ confunderet᷑
infidelitas quise hominẽ cruci¬
fixisse & hunc dm̃ credere no¬
liuisse meminerunt ad confor¬
tandã ergo beatimastrris pati¬
entiã caelestis regni ianua pan¬

Expanded text:
nuat, quia his videlicet Deus inhabinuat, quia his videlicet Deus inhabitando praesideat, illos condemnando prosternit Aut quis locus requietionis meae est? Non aureus utique vel marmoreus terrestris habitaculi locus, sed ille, quem Propheta subnectit: Super quem autem requiescit Spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem sermones meos ? Qui accepistis legem in dispositionem angelorum. Lex est enim ordinata per angelos, in manu Mediatoris. Efilium hominis a dextris stantem dfectus sit Filius, quid est quod hunc beatus martyr hominis potius quam Dei Filium appellare maluit, cui plus utique gloriae videretur delaturus, si eum Dei potius quam hominis Filium appellare voluisset, nisi ut hoc testimonio Judaeorum confunderetur infidelitas, qui se hominem crucifixisse, et hunc Deum credere noluisse meminerunt? Ad confortandam ergo beati martyris patientiam, coelestis regni janua pan
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sub intellegi uult. sicut ta¬
bernaculum intempli factura
desertũ sic & ipsum templum
intellegant meliore statu suc¬
cedente delendum. Iuxta qđ
olim hieremias p̃cinebat dicens
Nolite confidere in uerbis menda¬
cii dicentes templũ dñĩ templũ dniẽ
Et post aliquanta. faciam inquit
domuihuic inqua inuocatũ est
nomen meum & inqua uos habe¬
tis fiduciam. sicut feci silo ubi
habitauit nomen meũ a princi¬
pio & proiciã uos a facie mea
Caelum mihi sedes est. terra autẽ
scabellũ pedũ meorũ. Non hoc
carnaliter intellegendũ quod¬
sic habeat ds̃ membra collocata
incaelo & interra ut noscum se¬
demus sed ut se indicaret interio:¬
rem ẽẽ & superiorẽ omnibicȩlũ
sibi sedem terrã uero scabellum
pedũ eẽ ꝑ hibuit. quiut seetiam
omnia circũ dare monstraret:
alibi secaelum metiri palmo.
& terram asserit pugillo con¬
cludere. Spiritaliter autẽ caelũ
scõs terrauero peccatores insi¬

Expanded text:
Ubi subintelligi vult, sicut taUbi subintelligi vult, sicut tabernaculum in templi factura desertum, sic et ipsum templum intelligant meliori statu succedente delendum. Juxta quod olim Jeremias praecinebat, dicens: Nolite confidere in verbis mendacii dicentes: Templum Domini, templum Domini est . Et post aliquanta: Faciam inquit domui huic, in qua invocatum est nomen meum, et in qua vos habetis fiduciam, sicut feci Silo, ubi habitavit nomen meum a principio, et projiciam vos a facie mea . Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum. Non hoc carnaliter intelligendum, quasi habeat Deus membra collocata in coelo et in terra, ut nos cum sedemus, sed ut se indicaret interiorem esse et superiorem omnibus, coelum sibi sedem, terram vero scabellum pedum esse perhibuit. Qui ut se etiam omnia circumdare monstraret, alibi se coelum metiri palmo, et terram, et asserit pugillo concludere. Spiritaliter autem coelum sanctos, terra vero peccatores insi
Abbreviated transcription (Latin):
id est facturȩ urae uobis ꝓdõ
suscepistis significat autẽ lucife¬
rũ cuius cultui sarracenorum
gens. obhonorẽ ueneris erat
mancipata. Et quia rem fam
ut dixi factura ur̃a uel requies
interp̃tatur. propheta conse¬
quent̃ adiunxit atq ait : figu¬
rasquas fecistis adorare eas
sub auditur a pocinu suscepistis
Et trans ferã uos trans babrlo¬
nẽ propt̃ haec inquit sacrilogia
uos non in babrlonẽ tantũ modo
sedultra babrloniam quoq: cap¬
ptiui ducemini nec putandus est
primus mastyr errasse quia
ꝓeo quod in propheta scriptũ ẽ
trans damascum. dixerat trans
babrlonem magis enĩ intelle¬
gentiã quã uerbum posuit.
quia trans damascum ductis
inbabrlonem siue transbabr¬
lonem: Tabernaculum testimo¬
nii fuit patrib nris indeserto
Quia dicebant eum contralocũ
scm̃ agere. hinc ostendit dñm
non magni pendere lapidum
ornatum : sed splendorẽ anima¬
rum desiderare caelestium

Expanded text:
id est, facturae vestrae, vobis pro Deo id est, facturae vestrae, vobis pro Deo suscepistis. Significat autem Luciferum, cujus cultui Sarracenorum gens ob honorem Veneris erat mancipata. Et quia Remphan ut dixi factura vestra, vel requies vestra interpretatur, propheta consequenter adjunxit, atque ait: Figuras quas fecistis adorare eas. Subauditur, ἀπὸ κοινοῦ suscepistis. Et transferam vos trans Babylonem. Propter haec inquit sacrilegia, vos non in Babylonem tantummodo, sed ultra Babylonem quoque captivi ducemini. Nec putandus est primus martyr errasse, quia pro eo quod in propheta scriptum est Trans Damascum , dixerat trans Babylonem. Magis enim intelligentiam quam verbum posuit, quia trans Damascum ducti sunt in Babylonem, sicut trans Babylonem. Tabernaculum testimonii fuit patribus nostris in deserto. Quia dicebant eum contra locum sanctum agere, hinc ostendit Dominum non magni pendere lapidem ornatum, sed splendorem animarum desiderare coelestium.
Abbreviated transcription (Latin):
cui noluerunt oboedire patres
ur̃i prȩdicat & in hominis hunc
forma futurũ &cunctis anima¬
bus uitae prȩcepta daturum
Numquid uictimas aut hostias
obtulistis mihi annis xlindesesto
ueraciter idolis seruisse dicunt᷑
ex eotempore quo aurũ incaput
uituli trans formauerunt
Nam qđ postea quaedã dñoeos
legimus optulisse. Non uoluntate
sed ut ex hoc loco discimus poenarũ
fecerunt metu. & eorũ interfe¬
ctione qui propter idola corruer̃
Dñs autem non ea quae offeruNt
sed uoluntatẽ recipit offerentũ
Deniq ubicumq occasio fuit. sẽ ꝑ
corde reuersi sunt in aegrptũ
et suscepistis tabernaculũ moloch
quamuis inquit uidereminiad
taber naculum dnĩ uictim as
hostiasq: deferre. tota tamen
intentione mentis. fanũ moloch
amplexatiestis. Est autẽ moloch
siue melchom ut sȩpe &iam legit᷑
idolum ammanitarũ qđ inter¬
p̃tatur. rex uester et sidus dĩ
uerum &uiuum. et sidus rẽfã

Expanded text:
cui noluerunt obedire patres cui noluerunt obedire patres vestri, praedicat et in hominis hunc forma futurum, et cunctis animabus vitae praecepta daturum. Nunquid victimas aut hostias obtulistis mihi annis quadraginta  aversi veraciter idolis servisse dicuntur, ex eo tempore, quo aurum in caput vituli transformaverunt. Nam quod postea quaedam Domino eos legimus obtulisse, non voluntate, sed, uti ex hoc loco discimus, poenarum fecerunt metu, et eorum interfectione, qui propter idola corruerunt. Dominus autem non ea quae offeruntur, sed voluntatem respicit offerentium. Denique ubicunque occasio fuit, semper corde reversi sunt in Aegyptum. Et suscepistis tabernaculum Moloch. Quamvis, inquit, videremini ad tabernaculum Domini victimas hostiasque deferre, tota tamen intentione mentis fanum Moloch amplexati estis. Est autem Moloch, sive Melchom, ut saepe etiam legitur, idolum Ammonitarum, quod interpretatur rex vester. Et sidus Dei verum et vivum, et sidus Remphan,
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ et legem docuisse. pergit
ostendere quomodo ihs xp̃s ex
lege monstret᷑ eẽ promissus
et qd ipsi natune morsi nec dño
seruiremaluerint. Haec ut potui
dixi Non p̃iudicans sententiae
meliori siassit. porro qđ dicit᷑
a filiis emmor filii sichem ingrito
exemplari scriptum est afiliis
emmor qui fuit in sichem quod
genesis historiae magis uidet᷑
emmor & patrẽ & filium sichem
nomine haberet. Cum ad pro¬
pinquaret autẽ tempus repro¬
missionis quã confessus erat ds̃
abrahae illius utiq qđ dictũ ẽ
et posthac exibunt & deseruieN
mihi in loco isto. Sequitur
Quiste constituit principem &
iudicem supernos. In tota illos
contione sua redarguit iã tunc
legi morsique fuisse contrarios
hic est mor ses quidixit filiis isrł:
prophetã uobis suscitabit ds̃
defratrib: ur̃is tanquã me
me maiestate terribilem Ne
noua inquit & aduenticia xp̃i
dicaturẽẽ doctrina ipsemoses

Expanded text:
sanctum et legem docuisse, pergit sanctum et legem docuisse, pergit ostendere quomodo Jesus Christus ex lege monstretur esse promissus, et quod ipsi, nec tunc Mosi, nec Domino nunc servire maluerint. Haec ut potui dixi, non praejudicans sententiae meliori, si adsit. Porro quod dicitur: A filiis Hemor filii Sichem, in Graeco exemplari scriptum est: A filiis Hemor, qui fuit in Sichem, quod Genesis historiae magis concordHemor et patrem filium Sichem nomine haberet. Cum appropinquaret autem tempus repromissionis, quam confessus fuerat Deus Abrahae. Illius utique, qua dictum est: Et post haec exibunt, et deservient mihi in loco isto. Quis te constituit principem et judicem super nos? In tota illos concione sua redarguit, jam tunc legi Mosique fuisse contrarios. Hic est Moses qui dixit filiis Israel: Prophetam vobis suscitabit Deus de fratribus vestris, tanquam me. me majestate terribilem. Ne nova, inquit, et adventitia Christi dicatur esse doctrina, ipse Moses,
Abbreviated transcription (Latin):
optimo genere interp̃tandi¬
XII autẽ patriarchȩ non sunt
sepulti in arboc sed in sichem sed
merito mouet quod sequitur
et positi sunt in sepulchro quod
emit abraham p̃tio argenti
a filiis emmor filii sichem
Docet enĩ genesis abraham ab
ephron filio soor aethei in caria¬
tharbelocum sepulchriqua drin¬
gentis argenti siclis emisse. inquo
ipse abraham isaac & iacob &
adam proto plastus sepultis
Itemq: ia cob demesopotamia
reuersum iuxta urbem sichem
partem agri quo taber nacula
tenderet abemmor patresichẽ
datiscentũ agnis accepisse
Nonemit ergo abraham sepul¬
chrũ abemmor sic hemita sed
ab ephron hetheo. in quo xii
patriarchȩ non sunt sepulti
sed in sichem ut diximus. Verũ
beatus stephanus uulgo loquens
uulgimagis indicendo sequitur
opinionem. Duas enĩ pariter
narrationes coniungens. Nontã
ordinem circum stantis histo¬
riȩ quam causam dequa age¬
batur intendit. Quia enim
insimulabatur aduersus locũ

Expanded text:
optimo Genere interpretandioptimo Genere interpretandi: « Duodecim patriarchae non sunt sepulti in Arbes, sed in Sichem. » Sed merito movet quod sequitur: Et positi sunt in sepulcro, quod emit Abraham pretio argenti a filiis Hemor filii Sichem. Docet etenim Genesis, Abraham ab Ephron filio Seor Hethaei in Cariatharbe locum sepulcri quadringentis argenteis siclis emisse, in quo ipse Abraham, Isaac, et Jacob, et Adam protoplastus sepulti. Itemque Jacob de Mesopotamia reversum juxta urbem Sichem partem agri, quo tabernacula tenderet, ab Hemor patre Sichem datis centum agnis accepisse. Non emit ergo Abraham sepulcrum ab Hemor Sichemita, sed ab Ephron Hethaeo, in quo duodecim patriarchae non sunt sepulti, sed in Sichem, ut diximus. Verum beatus Stephanus vulgo loquens, vulgi magis in dicendo sequitur opinionem. Duas enim pariter narrationes conjungens, non tam ordinem circumstantis historiae, quam causam, de qua agebatur, intendit. Qui enim insimulabatur adversus locum
Abbreviated transcription (Latin):
computetur annorũ. Accersiit
ia cob patrẽ suum & omnẽ cogna¬
marum seriem ingenesi compu¬
tare uolueris. addito ipsoiacob
& ioseph cum duob: filiis quieraNT
mas inuenies. Et de functus est
ipse & patres nr̃i & trans latis
in sichem. Deioseph quidem
solo scriptura refert qđ eiusossa
de aegrpto trans lata & insichẽ
sint tumulata. Verũ & ex his
beati stephani uerbis & scĩ hiero¬
nimi scriptis: qui eorundem loco¬
rum incolaerat. animaduerten¬
dum est c&eros quoq patriarchas
ibidem eẽ sepultos. Quã uis memo¬
ria ioseph merito celebrior ha¬
beatur. qui & haec ipse deossib:
suis fierimandauit & ad cuius
tribum ciuitas ipsa ꝑtinuit
Si quidem hieronimus in historia
beatȩ paulȩ sic refert. Transiuit
inquiens sichem non ut pleriq
errantes legunt sichar quae
nunc nea polis appellatur & ex
latere montis garizim extru¬
cta circa puteũ iacob intrauit
diuertens uidit xii patri archa¬
rũ sepulchra. Itemin libro de

Expanded text:
computetur annorum. Accersivit computetur annorum. Accersivit Joseph Jacob patrem suum, et omnem cognamarum seriem in Genesi computare volueris, addito ipso Jacob et Joseph cum duobus filiis, qui erant mas invenies. Et defunctus est ipse et patres nostri, et translati sunt in Sichem. De Joseph quidem solo Scriptura refert, quod ejus ossa de Aegypto translata, et in Sichem sunt tumulata, verum et ex his beati Stephani verbis, et sancti Hieronymi scriptis, qui eorumdem locorum incola erat, animadvertendum et caeteros quoque patriarchas ibidem esse sepultos, quamvis memoria Joseph merito celebrior habeatur, qui et haec ipse de ossibus suis fieri mandavit, et ad cujus tribum civitas ipsa pertinuit. Siquidem Hieronymus in historia beatae Paulae sic refert: « Transivit inquiens Sichem, non ut plerique errantes legunt Sichar, quae nunc Neapolis appellatur, et ex latere montis Garizim exstructam circa puteum Jacob, super qudivertens, vidit duodecim patriarcharum sepulcra. » Item in libro de
Abbreviated transcription (Latin):
euelleret: Ideoq quod sequit᷑
łunc ex it de terra chaldeorũ
noncorporis sed mentis egressũ
significat. quose inperpetuum
achaldeorum conuersatione
& gente sec reuerit: qui iuxta
fidem chronicorũ eodem anno
chaldea egressus mesopotamiã
ingressus incharrismoratus
& in terrã est repromissionis
inductus quia erit semeneius
accola interra aliena & serui¬
tuti eos subicient &male tracta¬
bunteos annis quadringentis
Nonita intellegendum ẽ quasi
male tractandum uel seruituti
subiciendum dixerit hoc semen
legendum quia pere grinũ erit
te temporis etiã seruitus accidit.
quia enĩ scriptum est in isa ac
uocabitur tibi semen. exanno na¬
tiuitatis isaac usq ad annum egres¬
sionis ex aegrpto conputantur
ptura quad ringentos appellat
quib: peregrinũ futurũ erat
illud semen siue in terrã chanaan
siue in aegrpto. Potest & sic in¬
tellegi qđ a quinto anno isa ac
quo ꝑ filium ancillȩ coeperit
affligi labor qua dringentorũ

Expanded text:
evelleret. Ideo quod sequitur: evelleret. Ideo quod sequitur: Tunc exiit de terra Chaldaeorum, non corporis, sed mentis egressum significat, quo se in perpetuum a Chaldaeorum conversatione et gente secreverit. Quia juxta fidem Chronicorum eodem anno a Chaldaea est egressus, Mesopotamiam ingressus, in Charris moratus, et in terram repromissionis inductus. Quia erit semen ejus accola in terra aliena, et servituti eos subjicient, et male tractabunt eos annis quadringentis Non ita intelligendum est quasi male tractandum, vel servituti subjiciendum dixerit hoc semen legendum, quia peregrinum erit te temporis etiam servitus accidit. Quia enim scriptum est: In Isaac vocabitur tibi semen , et ab anno nativitatis Isaac usque ad annum egressionis ex Aegypto computantur ptura quadringentos appellat, quibus peregrinum futurum erat illud semen, sive in terra Chanaan, sive in Aegypto, potest et sic intelligi, quod a quinto anno Isaac, quo per filium ancillae coeperit affligi, labor quadringentorum
Abbreviated transcription (Latin):
loqueb antur hoc est qđ dñ sipse
se suis mastrrib: ait Ego enim
dabo uobis os & sapientiã cui ñ
poterunt resistere & contra¬
dicere omnes aduersari ur̃i
Dignum enim fuit utin proto¬
mastrre confirmaret. quod
cunctis prosuo nomine tradi¬
tis est promittere dignatus
abraham cum esset in mesopota¬
mia &c&era Notandum iuxta
uerba stephani quia non sicut
ingenesi uidetur postmortẽ
patris locutus est ds̃ abrahae
qui utique in charra mortuus
est ubicum illo & ipse filius ha¬
bitauit. sed prius quã habitaret
in eadem ciui tate iam tamencũ
esset in mesopotamiae regione
cuius ipsa est ciuitas Exi de ter¬
ratua & decognatione tua & cẽ¬
Terram & cognationem abrahȩ
chaldeorum patriã genus que
appellat unde iam pridem exi¬
erat quinunc in mesopotamia
degebat. sed quia quas libet
obcausas egrediens speredeun¬
di & desiderio tenebatur audit
adño Exideterra tua non ut
corpus inde traiceret qđ iam
fecerat. sed ut amorẽ mentis

Expanded text:
loquebatur. Hoc est, quod Dominus loquebatur. Hoc est, quod Dominus ipse suis martyribus ait: Ego enim dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri. Dignum enim fuit ut in protomartyre confirmaret quod cunctis pro suo nomine traditis est promittere dignatus.Abraham, cum esset in Mesopotamia, etc. Notandum, juxta verba Stephani, quia non sicut in Genesi videtur, post mortem patris locutus est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitavit; sed priusquam habitaret in eadem civitate, jam tunc cum esset in Mesopotamiae regione, cujus ipse est civitas. Exi de terra tua, et de cognatione tua, eTerram et cognationem Abrahae Chaldaeorum patriam genusque appellat, unde jampridem exierat, qui nunc in Mesopotamia degebat, sed quia quaslibet ob causas egrediens spe redeundi et desiderio tenebatur, audit a Domino: Exi de terra tua. Non ut corpus inde trajiceret, quod jam fecerat, sed ut amorem mentis
Abbreviated transcription (Latin):
murmuris erat . qđ hebrei suas
uiduas. ut pote eruditiores. in
ministerio prȩferrent uiduis
grȩcorum Non est aequum nos
derelinquere uerbũ dĩ & mini¬
strare mensis dehoc arator
ra rudi populosint ferculam̃tis
quam fulsȩ ꝑmem bra dapes
Considerate ergo fratres uiros
ex uobis bonitesti monii septẽ &c&
Hinciam decreuerant apłi uel
successores a postolorũ ꝑ omnes
ecclesias vii diaconos. qui subli¬
miorigradu essent c&eris &
proximi circa aram quasico¬
lumnȩ altaris ad sisterent &¬
non sine alico septenarii nume¬
ri mysterio. Stephanus autẽ
plenus gratia & fortitudine
stephanus grȩce latine corona¬
tus dicitur: qui pulcherrima
ratione : qđ percepturus erat
in re. quodam p̃sagio p̃occupa¬
rat in nomine. Lapidatus hu¬
militer sed sublimiter corona¬
tus. hebraice autẽ interp̃tat᷑
norma ur̃a. Quorũ uidelicet nisi
mastrrũ sequentiũ quib: primo
patiendo forma factus est mori¬
resistere sapientiae & sp̃ui quo

Expanded text:
murmuris erat, quod Hebraei suas murmuris erat, quod Hebraei suas viduas, ut pote eruditiores, in ministerio praeferrent viduis Graecorum. Non est aequum nos derelinquere verbum Dei, et ministrare mensis. De hoc Arator: ra rudi populo sint fercula mentis, Quam fusae per membra dapes. Considerate ergo fratres viros ex vobis boni testimonii septem, etc. Hinc jam decreverunt apostoli, vel successores apostolorum, per omnes Ecclesias septem diaconos, qui sublimiori gradu essent caeteris, et proximi circa aram quasi columnae altaris assisterent, et non sine aliquo septenarii numeri mysterio. Stephanus autem plenus gratia et fortitudine Graece, Latine coronatus dicitur, qui pulcherrima ratione quod percepturus erat in re, quodam praesagio praeoccuparet in nomine: lapidatus humiliter, sed sublimiter coronatus, Hebraice autem interpretatur norma vestra, quorum videlicet? nisi martyrum sequentium, quibus primo patiendo, forma factus est, moriresistere sapientiae et spiritui, qui
Abbreviated transcription (Latin):
consilio ꝑmanens apud iuda eos
ut illorum intali turbine potuiset
sed are furorem. Ante enĩ hosdies
extitit theodas &c&̃ Theodas
hic persua sit multis ut iosephus
refert. sub latis exurbe faculta¬
tib: suis ripas iordanis obsidere
et cumes& magus prophetam
sedicebat. posseq: imperio fluuii
diremto gurgite prȩberetran¬
situm. Cui fadi procuratoris
iussu equitum turba superueni¬
ens. multis quidem ꝑemptis aut
captis ipsius caput hiero solrmã
reuexit Post hunc extititiudas
galileus hunc etiã seribit iosephus
gaulaniten deciuitate ga mala
qui s a ducho quodam phariseo coe¬
ptis ad sumpto cogeret plebem
netributa romanis soluendo ꝑ¬
deret libertatem proferens
ex lege dño soli seruiendum &eos
quiad templum decimas defereT
caesari tributa reddere non debe¬
re. Quae heresis intantũ creuerat.
ut etiã phariseorum & multam
partẽ populi conturbar et. ita
ut dñm xp̃m in terrogandumẽe
crederent licet tributa caesari

Expanded text:
consilio permanens apud Judaeos, consilio permanens apud Judaeos, ut eorum in tali turbine posset sedare furorem. Ante hos enim dies exstitit Theodas, etc. Theodas hic persuasit multis, ut Josephus refert, sublatis ex urbe facultatibus suis, ripas Jordanis obsidere. Et cum esset magus, prophetam se dicebat esse, posseque imperio fluvii dirempto gurgite praebere transitum. Cui Phadi procuratoris jussu equitum turba superveniens, multis quidem peremptis aut captis, ipsius caput Jerosolymam revexit. Post hunc exstitit Judas Galilaeus. Hunc etiam scribit Josephus Gamaliten, de civitate Gamala, qui Sadducho quodam Pharisaeo coeptis assumpto, cogeret plebem, ne tributa Romanis solvendo perderet libertatem, proferens ex lege Domino soli serviendum, et eos qui ad templum decimas deferrent Caesari tributa reddere non debere. Quae haeresis in tantum creverat, ut etiam Pharisaeos et multam partem populi conturbaret, ita ut Dominum Christum interrogandum esse crederent, licet tributa dari Cae
Abbreviated transcription (Latin):
carnem & ossages tantẽ quem
ianuis clausis uiderat intrantẽ
ecceipse cum sociis mostali ad¬
huccarne uestitus ianuis egre¬
ditur clausis. Carcerẽ quidem
inuenimus clausum cũ omnidili¬
gentia & custo des stantes ad ia¬
nuas. A perientes autẽ nemi¬
nem inuenimus quid profane
iudeae cȩca stimularis insania
furantib: dicens a postolis dnm
fuisse demonumento sublatũ
dic rogo eosdem a postolos de car¬
cere tuoclauso cuius furto cre¬
das ablatos. Ambigebant de
illis quid nam fieret: Nesic qui¬
dem fidei sedare uolentes. In¬
genita enĩ malitiacor ꝑfidum.
insignis &uiam manifestis obtu¬
rat Et uultis inducere supernos
sanguinẽ hominis istius oblitus
est princeps sacerdo tum debiti
quod ipse sibi & suis in precatus
erat dicens sanguis eius super
nos & superfilios nr̃os Surgens
autẽ quidã in concilio phariseus
nomine gamalihel. Hic gama¬
lihel ut clemens indicat aposto¬
lorũ erat infide socius sed eorũ

Expanded text:
carnem et ossa gestantem, quem carnem et ossa gestantem, quem januis clausis viderat intrantem, ecce ipse cum sociis mortali adhuc carne vestitus, januis egreditur clausis. Carcerem quidem invenimus clausum cum omni diligentia, et custodes stantes ante januas; aperientes autem, neminem invenimus. Quid, profane Judaee, caeca stimularis insania, furantibus dicens apostolis Dominum fuisse de monumento sublatum? Dic, rogo, eosdem apostolos de carcere tuo clauso cujus furto credis ablatos? Ambigebant de illis quidnam fieret. Ne sic quidem fidei se dare volentes. Ingenita enim malitia cor perfidum in signis etiam manifestis obdurat. Et vultis inducere super nos sanguinem hominis istius. Oblitus est princeps sacerdotum debiti, quod ipse sibi et suis imprecatus erat, dicens: Sanguis ejus super nos et super filios nostros. Surgens autem quidam in concilio Pharisaeus nomine Gamaliel. Hic Gamaliel, ut Clemens indicat, apostolorum erat in fide socius, sed eorum
Abbreviated transcription (Latin):
caelestib: intendens quasi umbra¬
tice transcurrit interra. et hic
sacramentis temporali figurisq
caelestium renouat. quos illic ꝑ¬
petuis remunerat donis quidã
Ex surgens autem princeps sacer¬
dotum &omnes quicũ illo erant
Iquae est heresis sadduceorum
&c&̃ Heresis gree abelectione
uocatur: quiaquisq sibi spretis
aliorum dictis quod sequendũ
putauerit eligat. sad ducei
ergo quuinter precantur iusti.
uindicabant enĩ sibi quod non
erant. sicut in fralegimus cor¬
poris omnino resurrectionem
negantes animã perire cum
carne dicebant: sed neangelũ
quidem sp̃mue ullum eẽ crede¬
bant : Et quinq: tantũ libros mor¬
si recipientes prophetarum p̃¬
conia respuebant. atq: ideo maxi¬
me in principib: inpersequen¬
do a postolos astipulantur
Telo uidelicet ducti quod illi uir¬
tute magna & miraculorum
signis redderent testimonium
Angelus autẽ dñi perneetem
aperiens ianuas carceris. & cẽ
Nedubitaret thomas dñm esse

Expanded text:
coelestibus intendens, quasi umbracoelestibus intendens, quasi umbratice transcurrit in terra, et hic sacramentis temporalibus figurisque coelestium renovat, quos illic perpetuis remunerat donis. Quidam . Exsurgens autem princeps sacerdotum, et omnes qui cum illo erant, quae est haeresis Sadducaeorum, etc. Haeresis Graece ab electione vocatur, quia quisque sibi, spretis aliorum dictis, quod sequendum putaverit, eligebat. Sadducaei autem, qui interpretantur justi vendicabant enim sibi quod non erant, sicut infra legimus, corporis omnino resurrectionem negantes, animam perire cum carne dicebant. Sed ne angelum quidem spiritumve ullum esse credebant, et quinque tantum libros Mosi recipientes, prophetarum praeconia respuebant. Atque ideo maxime hi principibus in persequendo apostolos astipulantur, zelo videlicet ducti, quod illi virtute magna et miraculorum signis redderent testimonium Angelus autem Domini per noctem aperiens januas carceris, etc. Ne dubitaret Thomas Dominum esse
Abbreviated transcription (Latin):
simplicitatẽ ecclesiae prauis
morib: adulterarent: Ex his
enĩ deterrimũ sarabaitarũ
genus perhibetur ortum qui
rebus suis nequaquã derelictis
a postolicã sedistrictionem
custo dire simulant. nulla
reos passus est paenitentia
curari : uerũ adtimorẽ pos¬
steris incutiendum. noxium
germen radicitus amputare
curauit. Deniq: sequitur.
Ibe factus est timor magnus
Iinuniuersa ecclesia & in om̃s¬
I qui audiebant haec c&erorũ
Iautẽ nemo audebat secon¬
iungere illis poenaduorũ
qui fraudulenter eis iungi
temptauerant c&eris ex¬
emplũ tribuit
Vt ueniente petro saltemum¬
bra illius obumbraret quemquã
eorum et liberabantur. Iunc pe¬
trus umbra suicorporis isibilit̃
alleuabat infirmos quietiã nunc
inui sibili suae in tercessionis um¬
braculo fidelium infirma ro¬
borare non cessat. Et quia pe¬
trus edesiae trpus est. pulchre
ipsequidem rectus incedit sed
umbra comitante iacentes eri¬
git. quia ecdesiamente & amore

Expanded text:
simplicitatem Ecclesiae pravis simplicitatem Ecclesiae pravis moribus adulterarent ex his enim teterrimum Sarabaitarum genus perhibetur exortum, qui, rebus suis nequaquam derelictis, apostolicam se districtionem custodire simulant, nulla reos passus est poenitentia curari, verum ad timorem posteris incutiendum noxium germen radicitus amputare curavit. Denique sequitur: Et factus est timor magnus in universam Ecclesiam, et in omnes qui audiebant haec. Caeterorum autem nemo se audebat conjungere illis. Poena duorum, qui fraudulenter eis jungi tentaverant, caeteris exemplum tribuit. Ut, veniente Petro, saltem umbra illius obumbraret quemquam illorum, et liberarentur. Tunc Petrus umbra sui corporis visibiliter allevabat infirmos, qui etiam nunc invisibili suae intercessionis umbraculo fidelium infirma roborare non cessat. Et quia Petrus Ecclesiae typus est, pulchre ipse quidem rectus incedit, sed umbra comitante jacentes erigit, quia Ecclesia mente et amore
Abbreviated transcription (Latin):
creatrix sola trinitas quiatantũ¬
modo secundũ operationẽ & uo¬
luntatis instinctũ animus dehis
quaecreata sunt implet᷑. Implet
enĩ satanas mentẽ alicuius &
principale cordis. non quidem
in grediens in eum & insensum
eius atq: ut it adicã aditum cor¬
dis introiens. siquidem haec
potestas solius est diuinitatis
sed quasi callidus quidã & nequã
ac fallax fraudulentusq de¬
ceptor in eos animã humanam
malitiae affectus trahens ꝑ
cogitationes et incentiua uitioꝵ
quib: ipseplenus est. Impleuit
ergo satanas corananiȩ non ipse
intrando sed suae malitiae uirus
inserendo Nones mentitus ho¬
minib: sed dõ supra dixerat
eum mentitũ eẽ spiritui sc̃o
patetergo sp̃m scm̃ esse dm̃
& errorem macedonii dã natũ filis ÷¬
prius quã fuisse natũ. Audiens
autem ananias haec uerba ce¬
cidit & expirauit Nonquȩstus
causa tã seueram in p̃uaricato¬
ressententiã dedit. sed p̃uidens
inspu zizania futura quae

Expanded text:
creatrix sola Trinitas. Quia tantumcreatrix sola Trinitas. Quia tantummodo secundum operationem et voluntatis instinctum, animus de his quae creata sunt impletur. Implet enim Satanas mentem alicujus, et principale cordis, non quidem ingrediens in eum et in sensum ejus, atque ut ita dicam aditum cordis introiens, siquidem haec potestas solius divinitatis est, sed quasi callidus quidam et nequam ac fallax fraudulentusque deceptor, in eos animam humanam malitiae affectus trahens per cogitationes et incentiva vitiorum, quibus ipse plenus est. Implevit ergo Satanas cor Ananiae, non ipse intrando, sed sua malitiae virus inserendo. Non es mentibus hominibus, sed Deo. Supra dixerat eum mentitum Spiritui sancto. Pater ergo Spiritum sanctum esse Deum, et errorem Macedonii damnatum, priusquam natus fuisset. Audiens autem Ananias haec verba, cecidit et exspiravit. Non quaestus causa tam severam in praevaricatore sententiam dedit, sed praevidens in spiritu zizania futura, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nis ubicumq: scriptura sacra
nomina rerum uel personarũ
cumint̃ p̃tatione ponit. sensum
utiq: sacratiorẽ hisdem in esse
significat Merito ergo filius
consolationis uocatur. qui prȩ¬
sentia contempnens. spe futuroꝵ
consolatur. Nam & sp̃s sc̃s ideo
paracirtus cognominatur. quia
inmundo pressurã habentibus
ꝑ internã sui muneris in fusionẽ
paraclr sin id est consolationẽ
caelestiũ prȩstat gaudiorunt
sicbeatus petrus. propter eiusdẽ
sp̃s gratiã bariona id est filius
columbae uocatus est: Sequit᷑
et attulit p̃tiũ & posuit ante
pedes apłorũ De hoc arator
destitui debere probant. quod
tangere uitant calcandumq:
docent qđ subdunt gressibus
aurũ de quo terrenȩ ueniunt
ad pectora curae. consimili iactatus
latione iuxta grȩcũ exemplar
italegitur. An ania quare im¬
pleuit satanas cortuũ ubino¬
tandum qđ animã & mentem
hominis nulla creatura iuxta
substantiã possit implere. sed

Expanded text:
NIS. Ubicunque Scriptura sacra, NIS. Ubicunque Scriptura sacra, nomina rerum vel personarum cum interpretatione ponit, sensum utique sacratiorem iisdem inesse significat. Merito ergo filius consolationis vocatur, qui, praesentia contemnens, spe futurorum consolatur. Nam Spiritus sanctus ideo Paracletus cognominatur, quia in mundo pressuram habentibus, per internam sui muneris infusionem, paraclisin, id est, consolationem coelestium praestat gaudiorum. Sic beatus Petrus propter ejusdem Spiritus gratiam Bar Jona, id est, filius columbae, vocatur. Sequitur: Et attulit pretium, èt posuit ante pedes apostolorum. De hoc Arator: Destitui debere probant, quod tangere vitant Calcandumque docent quod subdunt gressibus aurum. De quo terrenae veniunt ad pectora curae, Consimili jactatur latione, juxta Graecum Exemplar, ita legitur: Anania, quare implevit Satanas cor tuum? Ubi notandum quod animam et mentem hominis nulla creatura juxta substantiam possit implere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
degeneris nobilitate gloriantes
seinuicem p̃ferebant. sed uelut
unius eiusdẽ matris ecclesiae
uiscerib: editi eodem cuncti fra¬
ternitatis amore gaudebant
a postoli testimoniũ resurrectio
Nam multitudo credentium reb:
suis spretis caritatis inuicẽ copula
iuncta est. a postoli uero uirtutib
refulgentes xp̃icunctis mrsteria
pandebant . Iosephautẽ qui cog¬
gnominatus est barnabasab apłis
Hunc puto eẽbarnaban. qui in fra
cum paulo gentiũ legitur apłs
ordinatus : unde quia crprius
genere erat. postea discedens a paulo
patriã repetit insulã. Licet quidã
arbitrentur pauli collegã eum
potius fuisse qui su pracũ mathia
ad apostolatus est sortẽ statutus
minus intuentes . quia iuxta emen¬
datiora exemplaria hic barna¬
bas ille mutata littera barsabas
appelletur: Et in libro hebreoꝵ
nominũ hic filius consolationis:
ille autẽ filius quietis int̃pretet᷑.
qđ est inter p̃tatũ filius consolatio¬

Expanded text:
de generis nobilitate gloriantes de generis nobilitate gloriantes se invicem praeferebant, sed velut unius ejusdemque matris Ecclesiae visceribus editi, eodem cuncti fraternitatis amore gaudebant. apostoli testimonium resurrectionNam multitudo credentium, rebus suis spretis, charitatis invicem copula juncta est. Apostoli vero virtutibus refulgentes Christi cunctis mysteria pandebant. Joseph autem, qui cognominatus est Barnabas ab apostolis. Hunc puto esse Barnabam qui infra cum Paulo gentium legitur apostolus ordinatus. Unde quia Cyprius genere erat, postea discedens a Paulo, patriam repetit insulam. Licet quidam arbitrentur Pauli collegam eum potius fuisse, qui supra cum Matthia ab apostolatus est sorte statutus, minus intuentes, quod juxta emendatiora exemplaria hic Barnabas, ille mutata littera Barsabas appelletur, et in libro Hebraeorum nominum, hic filius consolationis, ille autem filius quietis interpretatur. Quod est interpretatum FILIUS CONSOLATIO
Abbreviated transcription (Latin):
& terram & c& Auditis ꝑsecuto¬
rumminis fiduciam sibi resis¬
stendi ꝑuirtutum signa depos¬
scunt. Aduersus sc̃m puerum
tuum ihm quem un xisti. Xp̃inom̃
dequo dictum est & aduersus xp̃m
eius aduerbum exponunt
Xp̃s enim achrismate. id est ab
unctione nomen accepit. iuxta
qđ dicitur. Vnxit teds̃ ds̃ tuus
oleo laetitiae. Idest sp̃uscõ. Et cũ
orassent. motus est locus in quo
erant congregati. quiuir tutẽ
robusti pectoris contrafraudẽ
quȩrebant hostium indicium
iam audite p̃cis terrae motuꝑci¬
piunt: quatinus cognoscerent
terrena sibi corda esse cessura
subquorũ pedib: scõ adueniente
spũ terra ipsa sit pauore concussa
Quãuis & laetus timor eorum. qui
credendo apłis fuerant subici¬
endi possit intellegi quiinfima
grauedine discussa conresurgere
cum xp̃o & caelestia saperedidicer̃
Multitudinis autem credentium
erat cor & animauna qui saeculũ
perfecte reliquerant Nequaquã

Expanded text:
et terram, etc. Auditis persecutoet terram, etc. Auditis persecutorum minis fiduciam sibi resistendi per virtutum signa deposcunt. Adversus sanctum puerum tuum Jesum, quem unxisti. Christi nomen, de quo dictum est: Et adversus Christum ejus , ad verbum exponunt. Christus enim a chrismate, id est, ab unctione nomen accepit. Juxta quod dicitur: Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae , id est, Spiritu sancto. Et cum orassent, motus est locus in quo erant congregati. Qui virtutem robusti pectoris contra fraudem quaerebant hostium, indicium jam auditae precis terrae motu percipiunt, quatenus agnoscerent terrena sibi corda esse cessura, sub quorum pedibus sancto adveniente Spiritu, terra ipsa sit pavore concussa. Quamvis laetus timor eorum qui credendo apostolis fuerant subjiciendi possit intelligi, qui infima gravedine discussa conresurgere cum Christo, et coelestia sapere didicerunt. Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una. Qui saeculum perfecte reliquerunt, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ nisi insanguine eius
qui dedit semet ipsum redempti¬
tionem proomnib: Comperto
quod homines essent sinelitte¬
ris &idictae ad mirabantur
In lit terati mittuntur ad prae¬
dicandũ nefides credentium
non uirtute dĩ . sedeloquentia atq:
doctrina fieriputaretur ut
apłs ait : Non in sapientia uerbi
ut non euacuetur crux xp̃i:
Idiotae enim dicebantur quiꝓ
pria tantum lingua naturaliq:
scientia contenti litter arum
studia nesciebant : si quidem grȩci
proprium idion uocant . Anno
sanitatis : Iuxta historiã per¬
fecta aetas hominis in ex supe¬
rabilis calumniantib: ostendit᷑:
Allegorice autem populus isrł
sordes aegrptias manna contem¬
pto requirit . uerũ & in terra
repromissionis interdñi saepe
idolorum queritus claudicabat
uel sinumerus quadragenarius
geminȩ legis plenitudinẽ signi¬
ciunt . utriusq: trans gressor
uelut quadragenariam per¬
fectionem debilis iacendo trans¬
cendit. Dnẽ tu qui fecisticelũ

Expanded text:
humanae, nisi in sanguine ejus, humanae, nisi in sanguine ejus, qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus. Comperto quod homines essent sine litteris et idiotae, admirabantur. Illitterati mittuntur ad praedicandum, ne fides credentium, non virtute Dei, sed eloquentia atque doctrina fieri putaretur, ut Apostolus ait: Non in sapientia verbi, ut non evacuetur crux Christi . Idiotae enim dicebantur, qui propria tantum lingua, naturalique scientia contenti, litterarum studia nesciebant. Siquidem Graeci proprium, ἴδιον vocant. Annorsanitatis. Juxta historiam perfecta aetas hominis inex superabilibus calumniantibus ostenditur. Allegorice autem populus Israesordes Aegyptias manna contempto requirit, verum et in terra repromissionis inter Domini semper idolorumque ritus claudicabat. Vel si numerus quadragenarius geminam legis plenitudinem signiciunt utriusque transgressor velut quadragenariam perfectionem debilis jacendo transcendit. Domine, tu qui fecisti coelum
Abbreviated transcription (Latin):
ficant ꝑ uener̃ ad lapidẽ angu¬
larẽ qui duos parietes amplec¬
cteretur : Id est in uener̃ inscriptu¬
ris propheticis xp̃m incarne
uenturum quiduos conderet
populos insemetipso Et quia ipsi
inuno pariete stare. hoc est soli
salui fierimalebant . reprobaue¬
runt lapidem quinonerat
aptatus ad unũ sed ad duos Verũ
ds̃ illis lic& nolentibi hunc ipse¬
perse posuit in caput anguli.
ut ex duob: testamentis & ex
duob: populis aedificatio sur¬
geret. unius eiusdemq: fidei
et non est in alio aliquo salus
Suinnullo alio. sed in xp̃otantum
mundi salus est ergo & patres
testamenti ueteris eius demre¬
demptoris incarnatione & pas¬
sione saluatisunt. quanos saluari
credimus & speramus Et si enĩ¬
sacramenta protemporũ ratio¬
ne discrepent. fidestamen una
eademq: concordat quia quam
nosper apłos factã eandem illi
dispensationẽ xp̃i ꝑ prophetas
didicerant esse uenturã. Neque
enim est redemptio captiuitatis

Expanded text:
ficabant, pervenerunt ad lapidem anguficabant, pervenerunt ad lapidem angularem, qui duos parietes amplecteretur, id est, invenerunt in Scripturis propheticis Christum in carne venturum, qui duos conderet populos in semetipso. Et quia ipsi in uno pariete stare, hoc est, soli salvi fieri malebant, reprobaverunt lapidem, qui non erat aptatus ad unum, sed ad duos. Verum Deus, illis licet nolentibus, hunc ipse posuit in caput anguli, ut ex duobus testamentis, et ex duobus populis aedificatio surgeret unius ejusdemque fidei. Et non est in alio aliquo salus. Si in nullo alio, sed in Christo tantum mundi salus est, ergo et patres Testamenti veteris ejusdem Redemptoris incarnatione et passione salvati sunt, in qua nos salvari credimus et speramus. Et si sacramenta pro temporum ratione discrepent, fides tamen una eademque concordat. Quia quam nos per apostolos factam, eamdem illi dispensationem Christi per prophetas didicerunt esse venturam. Neque enim est redemptio captivitatis
Abbreviated transcription (Latin):
& magistratus siue praetortẽpli
ut alia dicit editio. quidoctores
& iudices uidebantur populi.
dolebant qđ ad aplõs audiendos
multitudo conflueret. Sad du¬
cȩi autẽ qđ resurrectionẽ prȩ¬
dicarent utriq uero qđ ihm
quẽ a se occisum nouerant homi¬
nẽ illi hunc adfirmarent ado pa¬
tre glorificatũ et factus est
numerus uirorum quinq: milia
sunquinq: milib: hominũ quos
in heremo dñs pauit populus
sublege constitutus sed xp̃imu¬
nere recreatus accipitur. pos¬
sunt & haec quinq: milia apłoꝵ
instructa doctrinis. populum
designare gentiũ eiusdem legis
spiritalit̃ mrsteria secuturum
Et bene utriq: uespere caelesti
munere donantur. quiacum
ueniret plenitudo temporis misit
ds̃ filium suũ. Hic est lapis qui
reprobatus est auobis aedificantib
qui factus est incaput angeli
Aedificantes erant iudȩi. quicͤun¬
ctis gentib indesolatione idolorũ
morantib:. ipsisolilegem & ꝓ¬
phetas ad aedificationẽ populi¬
cotidie legebant . hidum aedi¬

Expanded text:
et magistratus, sive praetor templi, ut alia dicit Editio, qui doctores et judices videbantur populi, dolebant quod ad apostolos audiendos multitudo confluxerat. Sadducaei autem, quod resurrectionem praedicarent. Utrique vero, quod Jesum, quem a se occisum noverant hominem, illi hunc affirmarent a Deo Patre glorificatum. Et factus est numerus virorum quinque millia. Si in quinque millibus hominum, quos in eremo Dominus pavit , populus sub lege constitutus, sed Christi munere recreatus accipitur, possunt et haec quinque millia apostolorum instructa doctrinis, populum designare gentium, ejusdem legis spiritualiter mysteria secutum. Et bene utrique vespere coelesti munere donantur, quia cum veniret plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . Hic est lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli. Aedificantes erant Judaei, qui cunctis gentibus in desolatione idolorum morantibus, ipsi soli legem et prophetas ad aedificationem quotidie legebant. Hi dum aedi
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis procedente tam̃ tempore
dum frequentius ad lectionem
legis prophetarũq: conuene¬
rint. paulatim uitae instituta
& seruandȩ inuicem dilectio¬
nis iura suscipient primitiuã
enĩ ad huc iuid aitantẽ eclesiã
haec sabbatis celebrasse pro¬
certũ ẽ. Visum ẽ enĩ sp̃uiscõ
stens ubi uult spirat et eaquȩ
uult loquitur. placuit & nob̵
non nr̃a sola uoluntate. sed eius¬
dem sp̃s instituto. Paulus autẽ
& barnabas demorabantur

Expanded text:
a nobis, procedente tamen tempore, a nobis, procedente tamen tempore, dum frequentius ad lectionem legis prophetarumque convenerint, paulatim vitae instituta et servandae invicem dilectionis jura suscipient. Primitivam enim adhuc Judaizantem Ecclesiam, haec Sabbatis celebrasse perceptum est. Visum est enim Spiritui sancto stens, ubi vult spirat, et ea quae vult loquitur. Placuit et nobis; non nostra sola voluntate, sed ejusdem Spiritus instinctu. Paulus autem et Barnabas dem