comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uero scĩs in regnum pergnatiã praedestinatos
nontale adiutorium per seueraentiae d&ur: sed
tale ut eis perseuerantia ipsado n&ur: Non solũ
ut sine istodono per seueraentes esse non possint
Uerum&iam utper hocdonum nonnisi perseue¬
roentes sint: his uerbis scĩtatis tuue i tamouen¬
tur ut dicant quandam des perationem homini

Expanded text:
in regnum per gratiam praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae detur. sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint\\ his uerbis sanctitatis tuae ita mouentur, ut dicant quandam desperationem
Abbreviated transcription (Latin):
uerentis sima auctoritate. decr&um : s anequi a
ur gente perlatore timui ne uel non omina uel
haec ipsaminus digne. conscius mearum uiriũ
possedirigere : Egicum uirotum moribus tum
eloquio & studio claro: ut quanta poss& collecta
suis lit teris intimar &. quas coniunotas his
destinare curacui. Est enim talis qui&iam p̃¬
ter hanc neces sitatem dignus tuae sc̃ĩtatis notitia¬
iudic&ur. Sc̃s leotius diaconus cultor tuus cũ
meis par tibus multum salutat. Nemorem
mei pater nitatem tuam dñs xp̃s ecclesi aesuae
annis pluribus donare dign&ur dominepater
& infroc : sciat scĩtascua fractrem meum cuius
maxime causa hinc discessimus cum matrona
sua ex consensuper fec tam dõ continentiam
deuo uisse: underogamus sc̃i tatemtuam ut
ontere digneris quo hoc ipsum in eis dñs con¬
firmare & custodire dign&ur: Inciplip̃sc̃¬

Expanded text:
uerentissima auctoritate decretum. sane, quia uerentissima auctoritate decretum. sane, quia urgente perlatore timni, ne uel non omnia uel haec ipsa minus digne conscius mearum uirium possem dirigere, egi cum uiro tum moribus tum eloquio et studio claro, ut, quanta posset. collecta suis litteris intimaret. quas coniunctas his destinare curaui. est enim talis, qui etiam praeter hanc necesjudicetur. Sanctus Leontius diaconus, cultor tuus, cum meis parentibus multum te salutat. Memorem mei Paternitatem tuam Dominus Christus Ecclesiae suae annis pluribus donare dignetur, domine pater. Et infra: Sciat Sanctitas tua, fratrem meum, cujus maxime causa hinc discessimus, cum matrona sua ex consensu perfectam Deo continentiam devovisse. Unde rogamus Sanctitatem tuam, ut orare digneris, quo hoc ipsum in eis Dominus confirmare et custodire dignetur
Abbreviated transcription (Latin):
degratia & libero arbitrio non habemus. super¬
est uteum quiautilem quaestioni confidimus
mereamur accipere. Holo autem scĩtastua sic
me arbitr&ur haec scribere: quasidehis quuenun
edidisti egodubitem. sufficiat mihi poenamea qđ
a praesenti&uae delicus exdlatus ubis a lubrib:
tuis uberibus nutriebar. Nonsolum absentia
tua cricior. uerum &iã peruicatia quorun dam
quinontantum mani festa respuunt. sed&iam non
intellecta repr ehendunt. C&erum hac suspicione
intantum careo ut potius in firmitatemm eam
quiatales parum patienter fero notabilem putõ
qualiter autem ad haec consulendum iudices ut dixi
tuae sapientiae derelinquo. Nam adme hoc pertine¬
re eredidi proea quan txp̃o uel tibi debeo caritate :
utque in questionem ueniunt nontacerem : quic¬
quid proeagrtetia quam inte pusilli cum magnis
mistemur uolueris aut ualueris. gractissime
accipiemus. Tamquam a nobis carissima &re¬

Expanded text:
de gratia et libero arbitrio non habemus: superde gratia et libero arbitrio non habemus: superest, ut eum, quia utilem quaestioni con- - fidimus. mereamur accipere. nolo autem sanctitas tua sic me arbitretur haec scribere, quasi de his, quae nunc edidisti. ego dubitem. sufficiat mihi poena mea, quod a praesentiae tuae deliciis exulatus, ubi salubribus tuis uberibus nutriebar, non solum absentia tua crucior uerum etiam peruicacia quorundam, qui non tantum manifesta respuunt, sed etiam non intellecta reprehendunt. ceterum hac suspicione in tantum careo, ut potius infirmitatem meam, qua tales parum patienter fero, notabilem putem. qualiter autem ad haec consulendum iudices, ut dixi. tuae sapientiae derelinquo. nam ad me hoc pertinere credidi pro ea, quam Christo uel tibi debeo, caritate, ut, quae in quaestionem ueniunt, non tacerem. quicquid pro ea gratia, quam in te pusilli cum magnis miramur, uolueris aut ualueris, gratissime accipiemus, tamquam a nobis carissima et re
Abbreviated transcription (Latin):
quantum festinatio perlatoris admisit. haec ue¬
lut commonendo suggessi : Tuȩ scãe prudentiae ẽ dis¬
picere quid facco opussit : ut talium &tantorum
super& ur uel temper&ur intentio. Cuie goparũ
prodesse existimotreddere rationem: nisi & adda¬
tur auctoritas. quamtrtens gredi infatigabiliter
contentiosa corda nonpos sint: sed plane illudta¬
cere non debeo: quod sedicant tuam sc̃itatem hoc
excepto infactis &dictis omnib: ammirari
Tuumerit decernere quomodosit inhoceorum con¬
tracdictio tolertenda. Nec mireris qđ aliter uel ali¬
qua in acepła addidi quantum puto quae in superio¬
re nondixeram. Talis estenim nunc eorum desini¬
tio prȩerilla quaeper festinationem aut obliuio¬
nem fortasse pra&aeru: Labros cum editi fuerin
quos deuniuerso opere moliris. quaeso habere me¬
reamur. Naxime ut per eorum auccoritatem
si quatibi intuis displicent. adignitate tui nomi¬
nis iam nontrepidi sequestremus. Hibrum &iã

Expanded text:
quantum festinatio perlatoris admisit, haec uequantum festinatio perlatoris admisit, haec uelut commonendo suggessi. tuae sanctae prudentiae est dispicere, quid facto opus sit, ut talium et tantorum superetur uel temperetur intentio. cui ego iam parum prodesse existimo te reddere rationem, nisi et addatur auctoritas, quam transgredi infatigabiliter contentiosa corda non possint. sed plane illud tacere non debeo, quod se dicant tuam sanctitatem hoc excepto in factis et dictis omnibus admirari. tuum erit decernere, quo modo sit in hoc eorum contradictio toleranda. nec mireris; quod aliter uel aliqua in hac epistula addidi, quantum puto, quae in superiore non dixeram; talis est enim nunc eorum definitio praeter illa, quae per festinationem aut obliuionem fortasse praeterii. Libros, cum editi fuerint, quos de nniuerso opere moliris, quaeso habere mereamur, maxime ut per eorum auctoritatem, si qua tibi in tuis displicent, a dignitate tui nominis iam non trepidi sequestremus. librum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enimminus utiliter sine ac definitione aiunt
totannis a tot trctatoribus totprȩcedentib
libris &tu is &ali orum cum contre alior
tũmaxime contrae pelagianos catholicam fidẽ
fuis se defensam: Haec im pater & alia inter¬
minabiliter plura sicut summa meauota con¬
Fitear perme deferre maluis sem: uel quia hoc ñ
merui altim prolixiore tempore omnia quibusm¬
unẽ collecta dirigere. ut quic quid deacre contredicitur
quatenus refelli uel sud non potest tolerari deberet
audirem : sod quia neutrum ex uoto prouenit :
malui quomodo poti haec conpr chonsa dirigere:
quã penitus d&anta quorundam contradictione
&icere: Sunt exparte tales personae uthis con¬
su& udino eccle siastica laicos summam reueren¬
tiam noces sesic exlibere : quod quidem itacuraui
mus dõuiuante seruare : ut cum opus fuit nontacere¬
mus quae ad questionis huius ad sertionem exiguitas
nĩterum uirium suggerebat: sed nunc summatim

Expanded text:
Neque enim minus utiliter sine hac definitione, aiunt, Neque enim minus utiliter sine hac definitione, aiunt, tot annis a tot tractatoribus, tot praecedentibus libris et tuis et aliorum, cum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, catholicam fidem fuisse defensam. 9. Haec, mi pater, et alia interminabiliter plura, ut summa mea vota confitear, per me deferre maluissem; vel, quia hoc non merui, saltem prolixiore tempore omnia quibus moventur, collecta dirigere; ut quidquid de hac re contradicitur quatenus refelli, vel, si id non potest, tolerari deberet, audirem: sed quia neutrum ex voto provenit, malui quomodo potui haec comprehensa dirigere, quam penitus de tanta quorumdam contradictione reticere. Sunt ex parte tales personae, ut his consuetudine ecclesiastica laicos summam reverentiam necesse sit exhibere. Quod mus deo iuuante seruare, ut, cum opus fuit, non taceremus, quae ad quaestionis huius assertionem exiguitas nostrarum uirium suggerebat. sed nunc summatim,
Abbreviated transcription (Latin):
cis tuorũ opusculorũ & aliorũ quȩpers equi
longum est sede monstrare testantur: par uu¬
lorum autem causam ad exemplum maiorũ
Non patiuntur afferriquam & tuã sc̃itatenu
dicun catenus attigsse ut incertũ esse uolu¬
eris acpotius decorum paenis malueris dubitariqđ
in librotertio delibero arbitrio itapositum meministi
utliancens dccasionem potuerit ex hiberelloc&iam
dealiorum libris quorum est in ecclena auctoritas
faciunt: quod per spicit scĩtastua non parum posse
iuuare contradictores : nisimaiora autcerte uel
paria profertentur a nobis: Non enim ignorat
prudentis sima pi&astua quanto plures sint inacle¬
sia qui auetoritate nominum insententia tenean¬
tur. auta sententia transferantur: ad sum ma
fatigatis omnibus nobis ad idpersecutio eorum uel
potius querela conuertitur: consentientibus &iã
his qui hanedefinitionẽ in probare non audent ut
dicant quidopus fuit huius cemodi disputationis
incerto totminus intellegentiũ cordaturbari

Expanded text:
e persequi longum est, se demonstrare testantur. 8. Parvulorum autem causam ad exemplum majorum non patiuntur afferri: quam et tuam Sanctitatem dicunt eatenus attigisse, ut incertum esse volueris, ac potius de eorum poenis malueris dubitari. Quod in libro tertio de Libero Arbitrio ita positum meministi, ut hanc eis occasionem potuerit exhibere. Hoc etiam de aliorum libris, quorum est in Ecclesia auctoritas, faciunt quod perspicit Sanctitas tua non parum posse juvare contradictores, nisi majora, aut certe vel paria proferantur a nobis. Non enim ignorat prudentissima pietas tua, quanto plures sint in Ecclesia, qui auctoritate nominum in sententia teneantur, aut a sententia transferantur. Ad summam, fatigatis omnibus nobis, ad id prosecutio eorum, vel potius querela convertitur consentientibus etiam his, qui hanc definitionem improbare non audent, ut dicant: Quid opus fuit hujuscemodi disputationis incerto tot minus intelligentium corda turbari?
Abbreviated transcription (Latin):
runtur ut aut nec accedant aut si accesserint
& recedant ad illã uoluntatem pertinuis sedi¬
cunt exortationis uel comminationis utilitatẽ
ionadhanc cuinolle iustitiã in euitabili neces sit ate
coniunctum est. Pracerillos quisic conoreatis c
his qui cumuni uersa massa damnatis unt : ut

Expanded text:
 ut aut nec accedant aut, si accesserint, et recedant, ad illam uoluntatem pertinuisse dicunt exhortationis uel comminationis utilitatem.ram potestatem, non ad hanc, cui nolle iustitiam ineuitabili necessitate coniunctum est praeter illos, qui sic concreati sunt his, qui cum uni
Abbreviated transcription (Latin):
exciperentur per gretiã liberandi: Vnde in hoc
solo uolunt aprimo homine omnium distars
naturtẽ: utillum in tegris uiribus uoluntatis iu¬
uar& gractia uolan tem sinequa per seuenare
non poteraet. Hos autem amissis & perditis
uiribus credentes tantum non solum erigat
prostnxcos. uerum &iam suffulciat ambulantes :¬
&erum quicquid lib& donatum sit praedestinatis:

Expanded text:
erandi. unde in hoc solo uolunt a primo homine. omnium distare naturam, ut illum integris uiribus uoluntatis iuuaret gratia nolentem, sine qua perseuerare non poterat, hos autem amissis et perditis uiribus credentes tantum non solum erigat prostratos, uerum etiam suffulciat ambulantes. ceterum quicquid libet do
Abbreviated transcription (Latin):
dicantur: Sed quomodo aiunt non uult aquo¬
quam peccari uel deseri iustitiam. &tamen iugi¬
ter illa deseritur contraceius uoluntatem. com¬
mit tuntur qu epeccata: it aeum saluare om̃i
homines nec tamen omnes homines uellẽ sal¬
uari. Testimonia &iamscripturae quaede sa¬
ule uel dedauid posuisti nonpertinere putat
adquestionem quaedeex or tatione uer satur :

Expanded text:
unt, non uult a quoquam peccari uel deseri iustitiam et tamen iugiter illa deseritur contra eius uoluntatem committunturque peccata. ita eum uelle saluare omnes homines nec tamen omnes homines saluari. testimonia etiam scripturae, quae de Saule uel de Danid posuisti, non pertinere putant ad quaestionem, quae de
Abbreviated transcription (Latin):
sehaberecor. quõ pruecessit cũ rexiustus sederit inthrono.
Quanta lib& enĩ iustitiasit p̃ditus homo cogitare deb& Nealiquo
in illo qđ ipse nonuid& inueniatur ẽẽ culpandũ : Cũ rexiustus
sederit inthrono: cuius cogiationẽ fugere delista nom possunt
nec illi dequib: dictũ .ẽ. delistuquis intelligit. Cum ergo rex
iustus sederit inthrono quis glori abitur castũ sehabere cor
Autquis gloriubitur mundũ se eẽ. a peccato Nisi foste istiqui
Tamen &iũ illuuera sunt quue respendendo subiecit. qđ sul¬
uator ait in euangelio beatimundi cordes quõ ipsidm̃ uide¬
bunt & qđ diuiddic̃ quis uscend& in montẽ dñi. autquis
stubir in locoscõeius. In nocens manib: & mundus corde.

Expanded text:
 castum se habere cor? quoniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. quantalibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet, ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum, cum rex iustus sederit in throno, cuius cogitationem fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est: delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor, aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato, nisi forte isti, quTamen etiam illa uera sunt, quae respondendo subiecit, quod saluator ait in euangelio: beati mundicordes. quoniam ipsi deum uidebunt, et quod Dauid dicit: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco
Abbreviated transcription (Latin):
nus quia dñs de scõ iobait : Nũ quid conside rasti seruũmeum
iob non eni ẽ ei similis quisquã interris homosine querela ue¬
rusdĩcultor abstinensse abamnimido : linde iã superius
disseruimus. Nectamen iste ostendit nobis quomodo & iob
si haec uerba ita intelligenda sunt sine ullo peccato fueriti
terra &uerũ sit qđ scriptũ eẽ dex non .ẽ homo niustus interrio
quisucuet bonũ de nompecca. Itẽdicunt in quit qui non iustisi

Expanded text:
niis, quia dominus de sancto Iob ait: numquid considerasti seruum meum niis, quia dominus de sancto Iob ait: numquid considerasti seruum meum Iob? non enim est ei similis quisquam in terris, homo sine querella, uerus, dei cultor, abstinens se ab omni malo. unde iam superius disseruimus. nec tamen iste ostendit nobis quomodo et Iob, si haec uerba ita intellegenda sunt, sine ullo peccato fuerit in terra et uerum sit quod scriptum esse dixit: non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet
Abbreviated transcription (Latin):
erit uerebon subslntiu ⁊dẽ uere diuntiue cuirunsȩrnc coni
pauptus ⁊dẽ consumetu fuerit ominis in firmitas Nunc uer
aeestin se bhomo adelicto: cũ pficiendo inde discodit & renouar
dedie indiemi. Et dirigat maenur inopere misericor qer n quon¬
nidelisomund& corsuum misereatur: ut qđ resta ꝑ uenalar
nottatur. Hoceni sa lubriter &e sineuana maniq icestntiae bo¬
einte lliditur in eo qeł dex sẽs iohannes sicor nrm nos t pte dot¬
fidutĩ habemus uci dm̃ & quuecũq paierimus accipiemus abeo
oceñ uid&ur istoloco am monuisse necornrñ nos impsi coradio¬
ne &paitione rephendit. Hoc ẽ ne fortecum coeperinus cce¬
re dimitte nobis sicut & nos dimittimur : Compuingamni none
facere qd dicimus aut &iũ non audea mur dicero qđ nonticcuoni
& fiduciũ paendi amittumus. Nc̃ sibi opposuit tellimanium
scripturarum qđ eis dici sol& qui ñon .ẽ. homo iustus in terra
qui fuciat bonũ & non pecc&. & quasi respondit aliistestimo¬

Expanded text:
rit uere bona substantia, id est uerae diuitiae, cum transierit tota paupertas, id est consummata fuerit omnis infirmitas. nunc uero auertat se homo a delicto, cum proficiendo inde discedit et renouatur de die in diem, et dirigat manus in opus misericordiae et ab omni delicto mundet cor suum; misereatur, ut quod restat per ueniam dimittatur. hoc enim salubriter et sine uana inanique iactantia bene intellegitur in eo quod dixit sanctus Iohannes: si cor nostrum nofiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc enim uidetur isto loco ammonuisse, ne cor nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est ne forte cum coeperimus dicere: dimitte nobis; sicut et nos dimittimus, compungamur non facere quod dicimus aut etiam non audeamus dicere quod non facimus et fiduciam petendi amittamus. Item sibi opposuit testimonium scripturarum, quod eis dici solet: quia non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet, et quasi respondit aliis testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut hoc pi&ati non imput& ds̃ : Quũuis altersit beatus
sine peccuto : aliter aut̃ beatus cui non imputut dñs peccu¬
tum nonnimis exestimo relustandũ. Scio enĩ quib dũ. eẽ.
uisum quorũ dehucre sententium non uudeo rep̃hendere
quũquã nec defendere uedeam sed plune quis quis ne¬
gat nos orure debere ne intremus inteptationem Negat
uutem hoc qui contendit ad non peccandũ gratiue dĩ adiu¬
iorium non ee. homini necessuriũ sed sola lege acceptu
humanum sufficere uoluntatem : ab aurib omnium
remo uendum & oreomnium a nathema dum ẽẽ non
dubito.

Expanded text:
est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum — non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, quamquam nec defendere ualeam. sed plane quisquis negat nos orare debere, ne intremus in temptationem — negat autem hoc qui contendit ad non peccandum gratiae dei adiutorium non esse homini necessarium, sed sola lege accepta humanam sufficere uoluntatem — ab auribus omnium remouendum et ore omnium anathemandum esse non dubito.
Abbreviated transcription (Latin):
sit nobis quȩ moueatur inuitis : Subtilit̃ quidẽ ista discernn:
sed uideat quid agatur dedominica oratione ubidicimus
dimitte nobis debitannã. qđ nis fullor non opus eã dicere
sinũ quã uel in lapsu linguȩ uel in oblectunda cogitatione eius¬
dem peccati desideruis aliquantu consentiremus. Sedtientũ¬
modo dicendũ eã nenos inferas intẽptationẽ sedliberci nos
amalo Nec iucobus apłs dicer& in multis offendimus om̃s
Non eni offendit pisicui mula concupiscentia contraiustitiue
rationem appaendo seu uitando fuciendũ uel dicendũ uelco¬
giandũ aliquid qđ non debuit siue fallens siue p̃uadens ꝑsua¬
d&. Pos tremo si excepto illo capite nro sincorporis salua¬
tore asseruntur uel fuisse in hucuita uel eẽ. aliqui hami¬
nes iustisine aliquo peccuto siuenũ quã consentiendo desi¬
deriis eius siue quia ꝓnullo peccatohubendũ ẽ. qđ iuntum

Expanded text:
sit nobisque moueatur inuitis: subtiliter quidem ista discernit, sit nobisque moueatur inuitis: subtiliter quidem ista discernit, sed uideat quid agatur de dominica oratione, ubi dicimus: dimitte nobis debita nostra. quod, nisi fallor, non opus esset dicere, si numquam uel in lapsu linguae uel in oblectanda cogitatione eiusdem peccati desideriis aliquantum consentiremus, sed tantummodo dicendum esset: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo, nec Iacobus apostolus diceret: in multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid, quod non debuit, siue fallens siue praeualens persuadet. postremo, si excepto illo capite nostro, sui corporis saluatore, asseruntur uel fuisse in hac uita uel esse aliqui homines iusti sine aliquo peccato, siue numquam consentiendo desideriis eius siue quia pro nullo peccato habendum est, quod tantum
Abbreviated transcription (Latin):
nes peccauerunt: & neces se . ẽ. ut impia contentione asre¬
ratẽe poisse homines quisine mediatore xpoliberinte aiq
sidu nte sint liberi sidiu que peccato : Cumille dixerit non e
opus sunis medicus sed midehabentibus Nonueni uocare
iustios sedpeccutores: Quis quis uut dicit post acce ptam
raliius sionẽ peccutori: tuquẽ quã hominẽ iuste uixinse
nhuc curne uel uiuere ut nullũ habeat omninopeccatũ
Contrudic̃ apło iohanni quiait. si dixerimus quia peccutũ
illo peccato dictũ qđ habitat incarne mostadi nñ secund
uitium qđ peccatis primi hominis uoluntate contrastũ
s cuius peccati desideriis ne oboediamus paulur apł
precepit: Noncut petcure qui eidẽ peccato qũ ̃uir in cur¬
ne habitunti adnullũ opus malũ omninocanitu it u faeti
uel disti uel cogitati quuã uis ipsa concupiscentia moueatur
quaeidiomodo peccati nom uccepit qđ ei consentire peccaru

Expanded text:
nes peccaverunt . Et necesse est ut impia contentione assenes peccaverunt . Et necesse est ut impia contentione asserat, esse posse homines, qui sine mediatore Christo liberante atque salvante sint liberi salvique a peccato; cum ille dixerit, Non est opus sanis medicus, sed male habentibus. Non veni vocare justos, sed peccatores . Quisquis autem dicit, post acceptam remissionem peccatorum ita quemquam hominem juste vixisse in hac carne, vel vivere, ut nullum habeat omnino peccatum, contradicit apostolo Joanni qui ait: Si dixerimus quia peccatum illo peccato dictum, quod habitat in carne mortali nostra secundum uitium quod peccantis primi hominis uoluntate contractum est, cuius peccati desideriis eri i s ne oboediamus Paulus apostolus praecipit, non autem peccare, qui eidem peccato quamuis in carne habitanti ad nullum opus malum omnino consentit, uel facti uel dicti uel cogitati, quamuis ipsa concupiscentia moueatur, quae alio modo peccati nomen accepit, quod ei consentire peccare
Abbreviated transcription (Latin):
mes imaginis filii sui ut sit ipse primogenitus inmultis fra
illos &iustificauit quos uuĩ iustificcuut illos &glorificuũ
Currimus ergo cum ꝓficimus dum sanitas nr̃e in ꝑficientib
currit sicut &umcicatrix currere dicitur quando bone
uulnus diligentq curaturu tomini expuste ꝑfesti sino
simus omnino in firmitate peccati. Quod nonsolum uilt
ds̃. uerũ &iam utimpleatur fucit uq adiuuat. & hocnobis cũ
ritis in eordib nr̃is quȩ iñpellat gemitib: inenarrabilibus
donec in nobis sunits ꝑficidur & ds̃ sicuti ẽ. uidendur inbus¬
na ueritute monstr&ur. Quisquis ergo fuisse uel ee in haciu¬
tu aliquã hominẽ uel aliquos homines putat ex cepto
uno mediutor edi & hominũ quib: necessuria non fuerit
remissio peccatorũ contnarius ẽ. diuinae scripturue:
tibiu płs dicit. ꝓ unũ hominẽ peccutũ intricuit inmundũ &¬
ppeccatũ mors &itu inomnes homines ꝑtrianssit in quo om¬

Expanded text:
mes imaginis filii sui, umes imaginis filii sui, uillos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. currimus ergo, cum proficimus, dum sanitas nostra in proficientibus currit — sicut etiam cicatrix currere dicitur, quando bene uulnus diligenterque curatur omni ex parte perfecti sine ulla simus omnino infirmitate peccati, quod non solum uult deus, uerum etiam ut impleatur facit atque adiuuat. et hoc nobiscum ritas in cordibus nostris, quae interpellat gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis sanitas perficiatur et deus, sicuti est, uidendus in aeterna ueritate monstretur. Quisquis ergo fuisse uel esse in hac uita aliquem hominem uel aliquos homines putat excepto uno mediatore dei et hominum, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum, contrarius est diuinae scripturae, ubi apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrper peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo om
Abbreviated transcription (Latin):
ritur siuequũ trexit exillo inquo omnes pecciuerunt siue
quã postea sis iniquitatib ad didit: quade ẽ. cutem qđ iste
posuit in extremo : siquis dixerit potest fieri ut homo uel in
uerbo non pecc& : Respondendũ ẽ inquit siuult dr̃ pocest:
uult enids̃ ergo potest: Itẽ ait siquis dixerit fieri potest u
homo non in cogitatione delinquat: Respondendũ .e. siuult
ds̃ potest uult enĩds̃ ergo potest: Vid&e quẽ ad modum
noluerĩ dicere sids̃ adiuu& potest: cuidicitur adiutor
meis esto nederelinquas me : Nonutiq ad corporadiabo¬
na capessenda & mula cauenda: sedud gerendũ ꝑficiendã¬
q iustitiã ꝯ propt̃ qđ dicimus nenos inferas in temptationẽ
sed libera nos umalo Necudiuuatur nisi qui & ipse aliquid
ugii : a diuuatur autẽ si inuocat sicredit sisecundũ ꝓpositũ
uocatus ẽ : quõ quos ante prȩsciuit & p̃destinaauit confor¬

Expanded text:
ratur, siue quam traxit ex illo in quo omnes peccauerunt siue ratur, siue quam traxit ex illo in quo omnes peccauerunt siue quam postea suis iniquitatibus addidit. Quale est autem, quod iste posuit in extremo, si quis dixerit: potest fieri ut homo uel in uerbo non peccet? \'respondendum est\', inquit, \'si uult deus, potest; uult enim deus, ergo potest\'. item ait: si quis dixerit: fieri potest ut homo non in cogitatione delinquat? respondendum est: si uult deus, potest; uult enim deus, ergo potest\'. uidete quemadmodum noluerit dicere: si deus adiuuet, potest, cui dicitur: adiutor meus esto, ne derelinquas me, non utique ad corporalia bona capessenda et mala cauenda, sed ad gerendam perficiendamque iustitiam. propter quod dicimus: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. nec adiuuatur, nisi qui et ipse aliquid agit; adiuuatur autem, si inuocat, si credit, si secundum propositum uocatus est, quoniam quos ante praesciuit, et praedestinauit confor
Abbreviated transcription (Latin):
plenrast ai obediud suꝑbis p̃cepta istadatas int nis quiilio
delictum suꝑhabundicut grutiu: Idẽ utiacci pera homo
ꝓceptu supb edesuis uirib: fidens inquib deficiens & fucus
Qicm praeuaricator liberutorem sidua torã riturera
atq: ita eũ timorlegis humile fuctũ tãquã pedagogus ad fidẽ
gratiũq ꝑducer&. Itc multiplicatis infirmitatib postea acce¬
leruuerunt : quib: sunandis opostune xp̃s aduenit. Incuius
gnatiam &iam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gractia
eius adiuti in guudentes eũ praenoscerent & quidã &ium
pruenuntiurent ẽẽ uenturum. Uelin illo populo isrł sicut
morses & iesus naue & samuhel &dcaud & caeritides uł ex¬
truipsum populũ sicut iob uel ante ipsum populũ sicut abrax hã
sicut noe & quicũq alii sunt quos comme morat uel tuc& scrip̃¬
tuna diuina : Vnus enĩ ds̃ & unus medictor dĩ & hominum
homo xp̃s ihs sinecuius gnatia nemo a condem natione libe¬

Expanded text:
plena sit: aut ob aliud superbis praecepta ista data sint, nisi quia lex delictum, superabundauit. gratia: id est ut acciperet homo praecepta superbe de suis uiribus fidens, in quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem saluatoremque requireret atque ita eum timor legis humilem factum tamquam paedagogus ad fidem gratiamque perduceret. ita multiplicatis infirmitatibus postea accelerauerunt, quibus sanandis oportune Christus aduenit. in cuius gratiam etiam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gratia eius adiuti, ut gaudentes eum praenoscerent et quidam etiam praenuntiarent esse uenturum, uel in illo populo Israel, sicut Moyses et Iesus Naue et Samuhel et Dauid et ceteri tales, uel extra ipsum populum, sicut Iob, uel ante ipsum populum, sicut Abraham, sicut Noe et quicumque alii sunt, quos uel commemorat uel tacet scriptura diuina. unus enim deus et unus mediator dei et hominum, homo Christus Iesus, sine cuius gratia nemo a condemnatione libe
Abbreviated transcription (Latin):
s eligereuurẽ ⁊ usids eligendicarita tẽ inspirarasi &cledahae¬
quaesi non debeatdõ ageregratius quia p̃cepta uoluit quide sesi
omino liu rine ueriutis hue cuelle nonposs&: Positis enteho¬
nineri ine auaque que uultquidẽ porrigit manũ sediatiorẽ.
quiuuocaet altius quã ominis humana cogitatio: quindo quide
inidiũ coogendi corfides ẽ. sicut scriptũ ẽ: ut nier & ꝑtransi¬
es ab initiofidei & quisq uacelegit bonum sicut uniciiq dr̃
pustitus ẽ mensunt̃ fidei & nemopotest ad me uenire ait
princeps fidei Niipiã quimisitine traxerit eum: qđ defide
dbn uic eũ quec ineũ creditur postea sitis euident ex plint
ubide uerba quueegolocutussum uobit fpreiuta sint Sad

Expanded text:
et eligere uitam, nisi deus eligendi caritatem inspiraret et eleet eligere uitam, nisi deus eligendi caritatem inspiraret et elequasi non debeat deo agere gratias, quia praecepta uoluit, qui desertus omni lumine ueritatis haec uelle non posset. positis ante hominem igne et aqua, quo uult quidem porrigit manum, sed altior est qui uocat altius quam omnis humana cogitatio, quandoquidem initium corrigendi cor fides est, sicut scriptum est: uenies et pertransies ab initio fidei, et quisque ita eligit bonum, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei, et: nemo potest ad me uenire, ait princeps fidei, nisi pater qui misit me traxerit eum. quod de fide dictum esse qua in eum creditur postea satis euidenter explanat, ubi dicit: uerba, quae ego locutus
Abbreviated transcription (Latin):
tib quã sermonib meis. Vid&etumen obsecro quule sit. id eo
uolenti & currenti misericordiũ dĩ non neces sarium quue
illũ &iam p̃uenit ut currenas quiudequodã ait apłs qđ uult
fuciatiibiut iarbitror ubi sequitur & dicit non peccatꝰ nubat
Quusi ꝓmagno habendũsit uelle nubere. ubideudiutorio di¬
uinae misericordiue operosius disputatur. Aut uero &iam
ibiꝑdest aliquid uelle. nisi ds̃ ꝓuidentia quagub nut omnia
marem feminam qu econiunge. Aut quõ adfilimonem
scripsit apłs. ut non quusi ex neces sitatebonũ eius e&̃ sed
uolunturiũ : quisi alit̃ sit uoluntarium bonũ : Ni sicuds̃ ope¬
ratur ix nobis & uelle & operari ꝓbona uoluntate : Aut quia
inde utero nomio scriptũ ẽ. uitum & mostem dedit ante faci¬
em
hor uis bonũ &midũ & am̃monuit ut eligera uitum quaes
alipse reiiio niti qe iondemiseri cordiacueniat uel aliquia ydera¬

Expanded text:
tibus quam sermonibus meis. Videte tamen, obsecro, quale sit ideo tibus quam sermonibus meis. Videte tamen, obsecro, quale sit ideo uolenti et currenti misericordiam dei non necessariam, quae illum etiam praeuenit, ut curreret. quia de quodam ait apostolus: quod uult faciat, ibi, ut arbitror, ubi sequitur et dicit: non peccat, nubat — quasi pro magno habendum sit uelle nubere, ubi de adiutorio diuinae misericordiae operosius disputatur, aut uero etiam ibi prodest aliquid uelle, nisi deus prouidentia, qua gubernat omnia, marem feminamque coniungat — aut quoniam ad Philemonem scripsit apostolus: ut non quasi ex necessitate bonum eius esset, sed uoluntarium, quasi aliter sit uoluntarium bonum, nisi cum deus operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate; aut quia in Deuteronomio scriptum est: uitam et mortem dedit ante faciem hominis, bonum et malum et ammonuit ut eligeret uitam, quasi et ipsa ammonitio non de misericordia ueniat, uel aliquid prodess
Abbreviated transcription (Latin):
nem bonũ & malũ uitu&mors pauꝑtas & honestus ad ñodõ sunt¬
tem apud esuiam. & si uolueritis & uudieritis me quaebona sunt
terrae manducabitis suuit̃ nolueritis nec obaudieritis me
lib& isti obtegant aperiuntur. Declarat enĩ secontra dĩgnatiũ
uel miseri cordiã disputare quã uolu mus imp&rare : Cũ dicimꝰ
fiat uoluntustua sicut incuelo itu & interra. uel nenos inferas
intẽprictionẽ sedlibera nosamalo. Vt quid enĩ istuorundo
tunto gemitu p&imus. si uolentis hominis &currentis non mi¬
serentis ẽ dĩ : Nonquia hoc sine uoluntute nr̃a agitur sed quia
uoluntas non impl& qđ ugit nisi diuinitus adiuu&ur. Huec ẽ
fidei sunitus quae nos fucit quȩ rere ut inueniamus p&ere ut
uccipiamus. pulsure ut aperiatur nobis. Contra istã quidis¬
putat : contruseipsum cliuidit ostiũ misericordiuedĩ : Nolo plu¬
medicere deretunti. quia melius eam committo fideliũ gemi¬

Expanded text:
nem bonum et malum, uita et mors. paunem bonum et malum, uita et mors. pauitem apud Esaiam: et si uolueritis et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis; si autem nolueritis nec obaudieritis me,libet isti obtegant, aperiuntur. declarant enim se contra dei gratiam uel misericordiam disputare, quam uolumus impetrare cum dicimus: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemi
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatis nondu apparuit qđ erimus :scimus quõ cũ appc¬
ruerit similes eierimus quo uidebim eũ sicuti ẽ : T unc pec¬
citũ nullum erit quic in firmitus necinterior necexterior
ullu remanebit: & omnis quihaba& hanc spem in eũ sc̃ificattr
s̃icut & ipie sẽs ẽ. Sc̃ificut enĩ se non ꝑseipsum sedcredendo in
llumi & inuocando illum quisc̃i ficat scõr suos cuius sc̃ificuatio¬
nis ꝑfestioquie nunc ꝓficit & crescit dedie indiem : Omnes in
leneis ne qreureentis sedinserentis õ dĩ. quib res ponciondũ
me decinereut pie mihi miniseracs&. seds̃ne comsiliotuo
ibil uolui ficere ut non quusi ex neces sitate bonũtuu ca
seduolunteriũ. Item in deute ro nomiouitũ & mostẽdedt
unte fatiem tuã bonũ &madũ elige uitũ ut uiuas Item
apud sidomonẽ ds̃ uab inicio constituit hominem & reliquiđ¬
Siuoles p̃cepta seruabunt & in posterũ fidem placitã fucere: ap¬
posuit tibi aquã &ignem : ad quosuis porrige manũ tuã : ante homi¬

Expanded text:
 erimus. scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. tunc peccatum nullum erit, quia infirmitas nec interior nec exterior ulla remanebit. et omnis qui habet hanc spem in eum, sanctificat se, sicut et ipse sanctus est; sanctificat enim se non per se ipsum, sed credendo in illum et inuocando illum qui sanctificat sanctos suos. cuius sanctificationis perfectio, quae nunc proficit et crescit de die in diem, omnes infilentis neque currentis, sed miserentis est dei\'. quibus respondendum me detinere, ut pro te mihi ministraret; sed sine consilio tuo nihil uolui facere, ut non quasi ex necessitate bonum tuum esset, sed uoluntarium. item in Deuteronomio: uitam et mortem dedit ante faciem tuam, bonum et malum. elige uitam, ut uiuas. item apud Salomonem: deus ab inisi uoles praecepta, seruabunt te et in posterum fidem placitam facere. apposuit tibi aquam et ignem; ad quod uis porrige manum tuam. ante homi
Abbreviated transcription (Latin):
siplegẽ iustitiu ergo xp̃s gratis mostuus ẽ Siuuit̃ non
qrutis mostuus ẽ in illo solo iust ficintur impiur cuicre
denti meum qui iustificat impium deputatur fide
iustirium. Omnes eñ peccauerunt & egemi gloria
dĩ iustificatigratis ꝑ sunginẽ ipsius: Quicũq autẽ
nom putuntur ꝑtinere adhos omnes qui peccuuerun
& egent gloriudi: Profecto nullũ necessiutem ha¬
bent ut xp̃iani fiunt quia non ẽ opussunis medics

Expanded text:
si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non gratis mortuus est, in illo um deputatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius. quicumque aut, m non putantur pertinere ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitatem habent ut Christiani fiant, quia non est opus sani
Abbreviated transcription (Latin):
&iucobe intermisis paululũ quae inia nibientnt cursin
quidẽ sed non med iocri intentione perlegi &uidi homi¬
nem telo ardentis simo accensum aduersus eos quicũ
in suis peccatis humanã uoluntatẽ debeant ac curare:
Nicturã potius accusantes hominum ꝑillũ se excusure
conuntur :Nimis exarsit aduersur hane pestilentium
quã &ium lit terurum sieculariũ cuictores grauiter
arguerunt exclumantes falso queritur donaturu
suugenus humunum : hanc ꝓrsus &ium istesententium
quantis potuit ingenii uirib: aggeriuit. Uerũ tumen
timeo neillis potius suffragour quiz elũdihabent sed
non secundũ scientium. Ignorantes enĩdĩ iustitiã & siã
uolentes constituere iustia cedĩ non sunt subiecti. Quiae
sit uut̃ iustitia di de quahic loquitur consequenter
aperit adiungens finis eni legis Xp̃s adiustitiam om¬
nieredenti. Hanc ita iustitiũ dĩ non in p̃cepto legis
ẽ qui intellagit ipse int lltgit̃ quaresitxpianur. Ram

Expanded text:
Iacobe, intermissis paululum, quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi et uidi hominem zelo ardentissimo accensum aduersus eos, qui cum in suis peccatis humanam uoluntatem debcant accusare. naturam potius accusantes hominum per illam st excusare conantur. nimis exarsit aduersus hanc pestilentiam. quam etiam litterarum saccularium auctores grauiter arguerunt exclamantes: falso queritur de natura sua genus humanum. hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii uiribus aggorauit. uerum tamen timeo nc illis potius suffragetur, qui zelum dei habent, sed non secundum scientiam; ignorantes enim dei iustitiae et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto legis, esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit Christianus. nam
Abbreviated transcription (Latin):
Item dicunt in quiđ sidixerimus quia peccatũ non habemur
ipsinos seducimus &ueritus in nobis non .ẽ: & huic euidentise
fẽr ut non pecc&is Omnis quinatus ẽ ex dõ peccatũ non fuait
quiu semen ipsius ineomanee & non potest peccare. ⁊tem
illic quinitus e ex dõ non peccat quia generatiodi conser¬
uuteũ: & malignus nontungiteũ: Itemillicinquit ubide
suluutereait qũo ille appurit ut peccatu toller&. Omnis
quimn eomuna non peecat. omnis quipeccat nonuidit eum

Expanded text:
dicunt\', inquit, \'si dixerimus quiapeccatum non habemus, ipsi nos seducimus. et ueritas in nobis non est\\ et huic euidentissifratres, ut non peccetis. omnis qui natus est ex deo peccatum non facit, quia semen ipsius in eo manet, et non potest peccare; item illic: qui natus est ex deo, non peccat. quia generatio dei conseruat eum, et malignus non tangit eum. \'item illic\', inquit, \'ubi de saluatore ait: quoniam ille apparuit, ut peccata tolleret. omnis qui in eo manet non peccat; omnis qui peccat non uidit eum
Abbreviated transcription (Latin):
Qto nado em uerũ ẽ omnis quipeccat nonuidit eũ neq cogno¬
uit eum cusecundũ uisione & cognitionẽ quae erit in spscie
nemo eum in bacuita uideat atq cognoseat secundũ uisionem
a ut̃ & cognitionẽ quaeiẽ infide multi sunt qui peccent : Ceste p¬
si a postiȩ quita menineũ aliquando crediderunt ut demullo
corum dicipos sic secundũ uisionẽ & cognitionẽ quae adhuc infi¬
de iẽ. noniudit eũ neq cognouiteũ Sed intellegendũ arbitror
quia renouatio ꝑficienda uid& & cognoscit : In firmities uero
absumenda necunid& nec cognoscit eũ Incuius quantiscũq
reliquis interius constiuitos : si dixerimus quia peccatũ non
habemus nos ipsos seducimus & ueritus in nobis non .e. Cum

Expanded text:
quomodo enim uerum est: omnis qui peccat non uidit eum neque cognouit eum, cum secundum uisionem et cognitionem quae erit in specie nemo eum in hac uita uideat atque cognoscat? secundum uisionem autem et cognitionem quae est in fide multi sunt, qui peccent, certe ipsi apostatae, qui tamen in eum aliquando crediderunt, ut de nullo eorum dici possit: secundum uisionem et cognitionem, quae adhuc in fide est, non uidit eum neque cognouit eum. sed intellegendum arbitror, quia renouatio perficienda uidet et cognoscit, infirmitas uero absumenda nec uidet nec cognoscit eum, in cuius quantiscumque reliquiis interius constitutis si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, e
Abbreviated transcription (Latin):
auiSdiquidenis modi ⁊ unc utiq quandaglorios uoneri
modo initunts malis intuntis secndedir intana ꝓmxtioner̃
hominũ pessimorũ. intantis obpbrus impiorum icendũ
e eã es seglordosum quid reges ei seriuint ubi e pemiculo sior
imeaor que tempttio. Sed ũ incpotius gloriosuerit quiaendo

Expanded text:
 quando gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis, in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i & resurrectionis imbur : Qued si fieri potuit aut po
dueorũ quanto iustius dicitur delegenat urue quũ acce¬
pit uniug sumgenus humanũ: si ꝑnaturã iusticia ergo

Expanded text:
Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potChristi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potdaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per naturam iustitia, ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ud implendum legem ꝑficiendũ que iustitiũ deprȩmo deb&
esse secuna : hoc ẽ. deuitu axerna: &iam simaliquagen¬
te aut aliquo superiore tempore fides eã latuit sangui¬
nis xp̃i : Non eñ iniustus ds̃ qui iustosrauid& mercȩ de
iustitiue si eis non .ẽ. an nuntitũ sucram̃tũ diuinitatis
& humanitatis xp̃i qđ manifestũ .ẽ. incurne: Quomodo
enĩ crederent qđ nonuudierunt : aut quomodo iudirent
Inomnaerrũ exiit sonus eorũ & infines orbisterrae uerba
eorum. Sed unte quã hoc inciper& fieri ancequũ deniq
usq ud fines totius orbis terrȩ p̃dicatio ipsu ꝑuenit : quo
non desunt ad hucultimȩ gentes lic& ut ꝑhibedr paucissimȩ
quib hoc nondũ fuerit p̃dictũ quid faci et humani natuna
uel quid fecit quueuel ante non audierat hoc futurum
uel adhuc non comperit fustum : Nisi credendo indm̃ qui
fec̃ cuelũ & terrũ aq uo & sefucta naturalit̃ sentit & rec¬
te uiuendo eius impleat uoluntatẽ . Nulla fide pussionis

Expanded text:
plendam legem perficiendamque justitiam, de praemio debet esse secura, hoc est, de vita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. Non enim injustus Deus, qui justos fraudet mercede justitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum divinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crederent quod non audierunt ? aut quomodo audirent inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa perueniat — quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis
Abbreviated transcription (Latin):
de bono thescuro cordis sui ꝓfest boni. & iterũ
quisolẽ suũ oriri fucit suꝑbonos & mados &
alibi scriptũ ẽ. inquit bon aboniscreatu
ent abinitio &iterũ quisunt boni erunt habitatores terrȩ :
ciui sicres pondendũ ẽ ut & illud intellegatur quomodo distũ sit
e mobonus nisunusds̃ : siue qui comniereata sunt quac uis ea
d̃ feceritbonu uulde : creatoritam̃ comparata necbonasi¬
cu comparata nec sunt : Altissimẽ quippe & ꝓprio modo
quodã deseipsodix̃ Egosũ quisũ sic un dictũ .ẽ. Ne mobonus
nisiunusds̃ : quẽ admodũ deiohanne dictũ .ẽ. Nonerat iller
lumen cũdñs eũ dicc ẽẽ lucernã sicut discipulor quib dixic
uos estis lumen mundi Nemo accendit iucernã & ponueã
sub modio: Sed in conparatione luminis illius qđ ẽ. lumen
uerum: Ira luminans omnẽ hominẽ uenientẽ inhunc mundũ
nonerit illelumen. Siue quiu ipsi &iũ filudĩ comparati sibi ipsis

Expanded text:
de bono thesauro cordis sui profert bona, et iterum: de bono thesauro cordis sui profert bona, et iterum: qui solem suum oriri facit super bonos et malos. <et alibi scriptum est\', inquit, <bona bonis creata sunt ab initio, et iterum: qui sunt boni, erunt habitatores terrae\'. cui sic respondendum est, ut et illud inteliegatur quomodo dictum sit: nemo bonus nisi unus deus. siue quia omnia quae creata sunt, quamuis ea deus fecerit bona ucui comparata nec sunt. Altissimo quippe et proprio modo quodam de se ipso dixit: « Ego sum qui sum, » Sic dictum est, « Nemo bonus nisi unus Deus , » quemadmodum de Joanne lumen, cum dominus eum dicat esse lucernam sicut discipulos, quibus dixit: uos estis lumen mundi; nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio; sed in comparatione luminis illius, quod est lumen uerum inluminans omnem hominem uenientem in hunc mundum, non erat ille lumen — siue quia ipsi etiam filii dei comparati sibi ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsecuuit̃ quomodo sit uccipiendum qđ scriptũ .ẽ. omnis homo
mendix omnino non soluit. nec soluere poterit : Nisicorrec¬
to errore quocredit hominẽ sine aduitorio gnatiuedĩ ꝑsolũ
ꝓpriam uoluntatẽ posse. ẽẽ uerxcẽ : Sic aliã quae sequitur
questionẽ ꝓposuit nec soliul. immo uero auxit & dificilior
red didit ꝓponendo aduersum seꝓbatum testimenium:
Non . ẽ. qui fuciat bonũ non .ẽ. usq udunũ : & quasi contri¬
ria testimonia referendo quib: ostender&. eẽ. homines
qui faciunt bonũ : quod quide ostendit: sed aliud. ẽ. nn. ific¬
cerebonũ : aliud non. eẽ. sine pec &ium si homofuciat
multubonu: quaꝓpterea testimonia quue posuit non st
contnx illud qđ dicitur non. ẽẽ. in hacuita hominẽ sine pec¬
cito. Ipseaut non ostendit quẽ admodũdictũ sit : Nonẽ

Expanded text:
ipse autem quomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo ipse autem quomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo mendax. omnino non soluit nec soluere poterit nisi correcto errore, quo credit hominem sine adiutorio gratiae dei per solam propriam uoluntatem posse esse ueracem. Sic aliam quae sequitur quaestionem proposuit nec soluit; immo uero auxit et difficiliorem reddidit proponendo aduersum se probatum testimonium: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, et quasi contraria testimonia referendo, quibus ostenderet esse homines qui faciunt bonum. quod quidem ostendit, sed aliud est non facere bonum, aliud non esse sine peccato, etiamsi homo faciat multa bona. quapropter ea testimonia quae posuit non sunt contra illud quod dicitur non esse in hac uita hominem sine peccato. ipse au
Abbreviated transcription (Latin):
sonat de sicpientia qđ ipse posuit. uiriaut ueraces inueni¬
cunc uut̃ lux in dño. Cũ dicer& tenebrȩ non addidu¬
indño. cũuut̃ dixlux: ad didit utiq in dño : quia in seipsis
lux ẽẽ non possent: ut quigloriatur indño gloria ur
lliuero ina poculi psi propterea tules sunt dicti qđ nõ sst
inuentum inore eorum mendacium : quia non dixerunt
se non habere peccatum. qđ sidicerent seipsos deciperent
& ueritus in eis noness&. Porrosiueritus in eis non ess&
inuenir&ur inore eorũ mendatiũ. Quod si ꝓpt̃ inuidium
cũ essent sine pecciao dicerent. senon. ẽẽ. sine peccato: hobie&¬
mendauum : fadsum qu e. e& qđ distũ ẽ. non .ẽ inuentum
inore eorum mendaciũ. Ideo ergo sine maculu sunt : quia
sicut ipsi dimiserunt debitorib suis: sic illis dõ dimittente
mundati sunt. Eccenos ut ualuimus ex posuimus. quomodo
accipienda essent testimonia quae ꝓsua causa commemoriũ.

Expanded text:
sonat de sapientia, quod ipse posuit: uiri autem ueraces inuenisonat de sapientia, quod ipse posuit: uiri autem ueraces inueninunc autem lux in domino. cum diceret tenebrae, non addidino"; cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se ipsis lux esse non possent. ut qui gloriatur, in domino glorietur. illi uero in Apocalypsi propterea tales dicti sunt. quod non sit inuentum in ore eorum mendacium, quia non dixerunt se non habere peccatum. quod si dicerent, se ipsos deciperent et ueritas in eis non esset; porro si ueritas in eis non esset, inueniretur in eorum ore mendacium. quodsi propter inuidiam, cum essent sine peccato, dicerent se non esse sine peccato, homendacium falsumque esset quod dictum est: non est inuentum in ore eorum mendacium. ideo ergo sine macula sunt, quia sicut ipsi dimiserunt debitoribus suis, sic illis deo dimittente mundati sunt. ecce nos, ut ualuimus, exposuimus quomodo accipienda essent testimonia, quae pro sua causa commemorauit.