comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatio prudentiores illos ceteris fuisse
philosophos quos achademicos appellant.
qđ de om̃ib dubitandũ esse censuerant:
nec aliquid ueri ab homine dep̃hendi
posse decreuerant. Ita enĩ & mihi liquido
sensisse uidebant᷑ ut uulgo habent᷑. etiã
illoꝵ intentionẽ nondũ intelligenti.
nec dissimulaui eundẽ hospitẽ meũ repri¬
mere animi a fiducia quã sensi eũ habere
de reb fabulosis. quib manichei libri ple¬
ni sunt. Amicitia tam̃ eoꝵ familiarius
utebar. quã ceteroꝵ hominũ qͥ in illa he¬
resi ñ fuissent. Nec eã defendebã pristina
animositate. sed tamen familiaritas
eoꝵ. plures enĩ eos roma occultat: p̃iqͥus
me faciebat aliud querere. p̃sertĩ des¬
perantẽ in eccła tua. dñe celi & terrę
creator om̃ium uisibiliũ & inunsibilium.
posse inueniri uerũ unde me illi auerte.¬
rant. multũq mͥ turpe uidebat᷑ credere
figurã te habere humane carnis & men¬

Expanded text:
tatio, prudentitatio, prudentiphilosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant nec aliquid ueri ab homine conprehendi posse decreuerant. ita enim et mihi liquido sensisse uidebantur, ut uulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intellegenti. nec dissimulaui eundem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi eum de rebus fabulosis, quibus manichaei libri pleni sunt. Amicitia tamen eorum familiarius utebar, quam caeterorum hominum qui in illa haeresi non fuissent. Nec eam defendebam pristina animositate; sed tamen familiaritas eorum, plures enim eos Roma occultat, pigrius me faciebat aliud quaerere; praesertim desperantem in ecclesia tua, domine caeli et terrae, creator omnium uisibilium et inuisibilium, posse inueniri uerum, unde me illi auerterant, multumque mihi turpe uidebatur credere figuram te habere humanae carnis et mem
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã meã eoetra culpã esse. & cũ aliqͥd
mali fecissẽ ñ confiteri me fecisse ut sais¬
res animã meã qm̃ peccabã tibi. sed extis¬
sare eã amabã. & accusare nescio qͥd aliu
qđ metũ essor. et ego ñ essẽ. Uerũ autems
totũ ego erã. & aduersus me inipietas mea
me diuiserat. & id erat peccatũ in sanabi¬
lius qͦ me peccatorẽ ñ e̾e arbitrabar & eae¬
perniciẽ meã quã me a te ad salutẽ malle
superari. Hondũ gͦ posueras custodiã ori
meo & ostiũ circustantiȩ  circũ labia
mea ut ñ declinar& cor meũ in uerba
maligna ad excusandas excusationes
in peccatis cũ hominib operantib iniqͥ¬
tatẽ. & ideo adhuc conbinabas cũ electis
eoꝵ. Sed tamen iã desperans in ea falsa
doctrina me posse ꝓficere. eaq ipsa quib
si nihil melius reperirẽ contentꝰ esse
decreuerã: iã remissius negligentiusq
retinebã. Ꝙ enĩ suborta ẽ etiam mͥ cogi¬

Expanded text:
superbiam meam extra culpam esse; et cum aliquid superbiam meam extra culpam esse; et cum aliquid mali fecissem, non confiteri me fecisse, ut sanares animam meam, quoniam peccabat tibi; sed excusare eam amabam, et accusare nescio quid aliud, quod mecum esset, et ego non essem. Verum autem totum ego eram, et adversum me impietas mea me diviserat: et id erat peccatum insanabilius, quo me peccatorem non esse arbitrabar; et exseperniciem meam, quam mea te ad salutem malle superari. Nondum ergo posueras custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in peccatis cum hominibus operantibus iniquitatem; et ideo adhuc combinabam cum electis eorum . 19. Sed tamen jam desperans in ea falsa doctrina me posse proficere; eaque ipsa quibus si nihil melius reperirem, contentus esse decreveram, jam remissius negligentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogi
Abbreviated transcription (Latin):
filii sui. Tu cuius munere talis erat. cͥ¬
tẽpneres & repelleres ab auxilio tuo. he¬
quaquã dñe. Immo uͦ aderas & exxaudie¬
bas. & faciebas ordine quo p̃destinaueriss
esse faciendũ. Absit ut tu falleres eam
in illis uisionib & responsis tuis quȩ iã
cõmemoraui & quȩ non cõmemoraui. qu
illa fideli pectore tenebat. & semꝑ oran
tanquã cirographa tua ingerebat tibi
Cio onib tuis debitor fieri. Recreasti gͦ me ab
illa egritudine. & saluũ fecisti filiũ ancil
tuȩ tunc inter ĩ corpore. ut esset cui me¬
liorẽ salutẽ atq certiorẽ dares & iunge¬
bar etiã tunc romȩ falsis illis atq fallen
tib sc̃is. Non enĩ tantũ auditorib eorĩ
quoꝵ e numero erat etiã is in cuius dons
egrotauerã & conualuerã. sed eis etiam
quos electos uocant. Adhuc enĩ mͥ uidebo
non e̾e nos qͥ peccamꝰ. sed nescio quã alian
in nobis peccare naturã. & delectabat

Expanded text:
filii sui, tu, cuius munere talis erat, cofilii sui, tu, cuius munere talis erat, contemneres et repelleres ab auxilio tuo? nequaquam, domine, inmo uero aderas et exaudiebas et faciebas ordine, quo praedestinaueras esse faciendum. absit, ut tu falleres eam in illis uisionibus et responsionibus tuis, quae iam conmemoraui et quae non conmemoraui, quae illa fideli pectore tenebat et semper orans tamquam chirografa tua ingerebat tibi. sionibus debitor fieri. Recreasti ergo me aL illa aegritudine et saluum fecisti filium ancillae tuae tunc interim corpore, ut esset cui salutem meliorem atque certiorem dares. et iungebar etiam tunc Romtibus sanctis: non enim tantum auditoribus eorum, quorum e numero erat etiam is in cujus domo aegrotaveram et convalueram; sed eis etiam quos electos vocant. adhuc enim mihi videbatur non esse nos qui peccamus, sed nescio quam aliam in nobis peccare naturam; et delectabat
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quã sanaret᷑. Non enĩ satis eloqͦr. qͥd
erga me habebat animi: & quanto ma.¬
iore sollicitudine me parturiebat sp̃ũ.
quã carne pepererat. Non itaq uideo
quomꝰ sanaret᷑. si mea talis illa mors tranᷤᷤ¬
uerberass& uiscera dilectionis eiꝰ. & ubi
essent tantȩ p̃ces. & tã crebrȩ sine in ter¬
missione: Nusquã. nisi ad te. An uͦ tu ds̃
misericordiarũ sꝑneres cor contritũ &
humiliatũ uiduȩ castȩ ac sobriȩ. frequen¬
tantis elemosinas obsequentis atq serui¬
entis sc̃is tuis. nulla die p̃termittentis
oblationẽ ad altare tuũ. bis in die mane
&e uespere ad ecclesiã tuã sine ulla inter¬
missione uenientis. non ad uanas fabula
& aniles loquacitates. sed ut te audira
in tuis sermonib. & tu illã in suis orati¬
onib : Huiusne tu lacrimas qͥb ñ a te
aurũ & argentũ petebat. nec aliqđ mui¬
tabile aut uolubile bonũ. sed salutẽ anis

Expanded text:
nunquam sanaretur. Non enim satis eloquor quid nunquam sanaretur. Non enim satis eloquor quid erga me habebat animi, et quanto majore sollicitudine me parturiebat spiritu, quam carne pepererat. 17. Non itaque video quomodo sanaretur, si mea talis illa mors transverberasset viscera dilectionis ejus. Et ubi essent tantae preces et tam crebrae sine intermissione? Nusquam nisi ad te. An vero tu, Deus misericordiarum, sperneres cor contritum et humiliatum viduae castae ac sobriae, frequentantis eleemosynas, obsequentis atque servientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum; bis in die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermonibus et tu illam in suis orationibus? huiusne tu lacrimas, quibus non a te aurum et argentum petebat nec aliquod nutabile aut uolubile bonum, sed salutem animae
Abbreviated transcription (Latin):
uer& in cruce phantasmatis. qđ de illo
crediderã : Quã gͦ falsa mͥ uidebat᷑ mors
carnis eius. tã uera erat animȩ meȩ. & quã
uera erat mors carnis eius. tã falsa uita
animȩ meȩ quȩ id ñ credebat. & in graue¬
scentib febrib. iã ibã & peribã. Quõ enĩ
irẽ.si hinc tunc abire̾. nisi in ignẽ atq tor¬
menta digna factis meis in ueritate or-
dinis tui : De hoc illa nesciebat. & tamen
ꝓme orabat absens: tu autẽ ubiq presens
ubi erat exaudiebas eã. & ubi erã mise¬
rebaris mei. ut recuperarẽ salutẽ cor¬
poris ad huc insanus corde sacrilego. Neq¬
enĩ desiderabã in illo tanto periculo bap¬
tismũ tuũ. & melior erã puer. q̾n illũ de
materna pietate flagitaui. sicut iam
recordatꝰ atq confessus sũ. sed in dedecus
meũ creuerã. & consilia medicinȩ tuȩ
demens irridebã. qͥñ me siuisti talẽ bis
mori. Quo uulnere si feriret᷑ cor matris.

Expanded text:
ueret in cruce phantasmatis, quod de illo ueret in cruce phantasmatis, quod de illo credideram? quam ergo falsa mihi uidebatur mors carnis eius, tam uera erat animae meae, et quam uera erat mors carnis eius, tam falsa uita animae meae, quae id non credebat. et ingrauescentibus febribus iam ibam et peribam. quo enim irem, si hinc tunc abirem, nisi in ignem atque tormenta digna factis meis in udinis tui? Et illa hoc nesciebat, et tamen pro me orabat absens. Tu autem ubique praesens, ubi erat exaudiebas eam; et ubi eram miserebaris mei, ut recuperarem salutem corporis mei, adhuc insanus corde sacrilego. Neqenim desiderabam in illo tanto periculo baptismum tuum; et melior eram puer, quando illum de materna pietate flagitavi, sicut jam recordatus atque confessus sum. Sed in dedecus meum creveram, et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui me non sivisti talem bis mori. Quo vulnere si feriretur cor matris,
Abbreviated transcription (Latin):
tatib mens raperes ad finiendas ipsas
cupiditates. & illius carnale desiderium
iusto doloꝵ flagello uapular&. Amabat
enĩ secũ p̃sentiã meã more matrũ. sed
multis multo ãplius : & nesciebat quid
tu illi gaudioꝵ facturꝰ esses de absentia.
mea. Nesciebat. ideo flebat & eiulabat.
atq illis cruciatib arguebat᷑ in ea reli¬
quiarũ euȩ. cũ gemitu querens qđ cum
gemitu pepererat. & tamen post accu¬
sationẽ fallaciarũ & crudelitatis meȩ.
conuersa rursus ad dep̾candũ te ꝓme
abiit ad solita. & ego romã. & ecce excci¬
pior ibi flagello egritudinis corporalis.
& ibã iã ad inferos portans om̃ia mala
quȩ cõmiserã & in te. & in me. & in alios
multa & grauia suꝑoriginalis peccati
uinculũ quo om̃s in adã morim̃. Non enĩ
quicquã eoꝵ mͥ donaueras in xp̃o. nec solue¬
rat ille in cruce sua inimicitias quas tecũ
contraxerã peccatis meis. Quom enĩ eas sol¬

Expanded text:
tatibus raperes ad finiendas ipsas tatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat atque illis cruciatibus arguebatur in ea reliquiarium Euae, cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat. et tamen post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad solita, et ego Romam. Et ecce excipior ibi flagello aegritudinis corporalis et ibam iam ad inferos portans omnia mala, quae conmiseram et in te et in me et in alios, multa et grauia super originalis peccati uinculum, quo omnes in Adam morimur. non enim quicquam eorum mihi donaueras in Christo nec soluerat ille in cruce sua inimicitias, quas tecum contraxeram peccatis meis. quomodo enim eas sol
Abbreviated transcription (Latin):
& finxi me amicũ nolle deserere. donec
uento facto nauigar&. & mentitus sum
natri &e illi matri & euasi. quia oe hoc
dimisisti mihi: misericordit᷑ seruans me
ab aqͥs marif plenũ execrandis sordibus
usq ad aquã gr̃ȩ tuȩ. qua me abluto sicca¬
ꝓ me tibi rigabat terrã sub uultu suo. Et
tamen recusanti sine me redire. uix ꝑsuasi.
ut in loco qui ꝓcimꝰ nr̃ȩ naui erat memo¬
ria beati cipriani maner& ea nocte sed
ea nocte clanculo ego ꝓfectꝰ sũ. illa autẽ
mansit orando & flendo. &quid a te pe¬
tebat ds m̃s tantis lacrimis. nisi ut naui¬
gare me non sineres : Sed tu alte consulens
& exaudiens cardinẽ desiderii eiꝰ. non
curasti qđ tunc petebat: ut me faceres
qd semꝑ petebat. Flauit uentꝰ & ĩpleuit
uela nr̃a. & litꝰ subtraxeit aspectibus
nr̃is: in quo mane illa insaniebat dolore.
& querelis & gemitu implebat aures
tuas contẽpnentes ista. cũ & me cupidi.¬

Expanded text:
et finxi me amicum nolle deserere, donec et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccaro me cotidie tibi rigabat terram sub uultu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani, maneret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et quid a te petebat, deus meus, tantis lacrimis, nisi ut nauigare me non sineres? sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me faceres quod semper petebat. flauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et me cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
docerẽ cogebar ꝑpeti alienos: & ideo
placebat ire ubi talia ñ fieri om̃s qͥ noue¬
rant indicabant. Uerũ autẽ tu spes mea
& portio mea in terra uiuentiũ. ad mu¬
tandũ terrarũ locũ ꝓ salute animȩ meȩ
& cartagini stimulos quib inde auelle¬
rer admo̾uebas. & romȩ illecebras quibus
attraherer ꝓponebas mͥ. ꝑ homines qui
diligebant uitã mortuã. hinc insana fa-¬
nentes inde uana pollicentes. & ad cor¬
rigendos gressus meos utebaris occulte
eilloꝵ & mea ꝑuersitate. Nã & qui ꝑtur¬
labant ociũ meũ fecla rabie ceci erant. &
qui inuitabant ad aliud terrã sapie¬
bant: Ego autẽ qui detestabar hic uerã
niseriã. illic falsam felicitatẽ appetebã.
Sed quare hinc abirẽ & illuc irẽ. tuscie¬
bas ds̃. nec indicabas mͥ. nec matri quȩ me
pfectũ atrocit̃ planxit & usq ad mare
secuta ẽ: sed fefelli eã uiolent᷑ me tenen¬
tẽ. ut aut reuocar&e aut mecũ ꝑger&.

Expanded text:
docerem cogebar perpeti alienos, et ideo docerem cogebar perpeti alienos, et ideo placebat ire, ubi talia non fieri omnes qui nouerant indicabant. uerum autem tu, spes mea et portio mea in terra uiuentium, ad mutandum terrarum locum pro salute animae meae et Carthagini stimulos, quibus inde auellerer, admonebas et Romae inlecebras, quibus adtraherer, proponebus mihi per homines, qui diligunt uitam mortuam, hinc insana facientes, inde uana pollicentes, et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea peruersitate. nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant, et qui inuitabant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam. Sed quare hinc abirem et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indicabas mihi nec matri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret,
Abbreviated transcription (Latin):
ab amicis qͥ hoc ꝑsuadebant ꝓmittebat᷑
quã quã & ista ducebant anynũ tc̃ meu̾
sed illa erat tunc causa maxima & pene
sola. qđ audiebã quietius ibi studere
adolescentes. & ordinatiore disciplinȩ
coercitione sedari. ne in eiꝰ scolã quo mas¬
gistro utunt᷑ passim & proterue irruar
nec eos adiitti om̃ino nisi ille ꝑmisernq
Contra apud cartaginẽ feda ẽ & intẽpe¬
rans licentia scolasticoꝵ irrũpunt impu¬
denter. & ꝓpe furiosa fronte ꝑturbant
ordinẽ quẽ quisq discipulis ad ꝓficiendũ
instituerit. Multa iniuriosa faciunt.
mira ebetudine & punienda legibus.
nisi consuetudo patrona sit. hoc miseri¬
ores eos ostendens quo iã quasi liceat faci¬
unt qd ꝑ tuã coeternã legẽ nũquã licebit.
& impune se facere arbitrant᷑ cũ ipsa fa-¬
ciendi cecitate puniant᷑. & incõparabi.¬
lit̾ patiant᷑ peiora quã faciunt. Ergo qͦs
mores cũ studerẽ meos ẽẽ nolui. eos cũ

Expanded text:
ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore disciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et proterue inruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa fronte perturbant ordinem, quem quisque discipulis ad proficiendum instituerit. multa iniuriosa faciunt mira hebetudine et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit, hoc miseriores eos ostendens, quo iam quasi liceat faciunt, quod per tuam aeternam legem numquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa faciendi caecitate puniantur et inconparabiliter patiantur peiora, quam faciunt. ergo quos mores cum studerem meos esse nolui, eos cum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi aliquid forte qđ magis eligendũ ẽẽt
elucer&. Ita ille faustꝰ qui multis laqueus
mortis eatitit. meu quo captꝰ erã rela¬
xare iã ceperat nec uolens nec sciens.
Manus enĩ tuȩ ds̃ m̃s in abdito ꝓuidentiȩ
tuȩ non deserebant animã meã. & de
sanguine cordis matris meȩ ꝑ lacrimas
eiis᷑ dieb ac noctib ꝓ me sacrificabatur
tibi & egisti mecũ miris & occultis mo¬
dis: tu illud egisti ds̃ m̃s. nã a dño gressus
hominis dirigunt᷑ & uiã eius uol&. aut
quȩ ꝓcuratio salutis preter manũ tua
Sreficientẽ quȩ fecisti. egisti ergo mecũ
ut mͥ ꝑsuaderetur romã ꝑgere. & potus
ibi docere qđ docebã cartagini. & hoc un¬
de mͥ ꝑsuasũ ẽ non preteribo confiteri tͥ.
qm̃ & in his altissimi tui recessus. & p̃sens¬
tissima in nos misccłia tua cogitanda &
predicanda ẽ. Non ideo romã ꝑgere uol
qđ maiores questꝰ maiorq mͥ dignitas

Expanded text:
nisi aiquid forte, quod magis eligendum esset, nisi aiquid forte, quod magis eligendum esset, eluceret. ita ille Faustus, qui multis laqueus mortis extitit, meum quo captus eram relaxare iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non deaerebant animam meam, et sanguine cordis matris meae per lacrimas eius diebus et noctibus pro me sacrificabatur tibi, et egisti mecum miris modis. tu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis diriguntur, et uiam eius uolet. aut quae procuratio salutis praeter manum tuam reficientem quae fecisti? Egisti ergo mecum, ut mihi persuaderetur Romam pergere et potius ibi docere quod docebam Carthagini. et hoc unde mihi persuasum est, non praeteribo confiteri tibi, quoniam et in his altissimi tui recessus et praesentissima in nos misericordia tua cogitanda et praedicanda est. non ideo Romam pergere uolui, quod maiores quaestus maiorque mihi dignitas
Abbreviated transcription (Latin):
lis ẽet reditus: etiã hinc mͥ amplius pla¬
cuit. Pul trior ẽ enĩ tẽperantia confi.¬
tentis animi. quã illa quȩ nosse cupiebã.
& eũ in om̃ib clifficiliorib & subtiliorib
questionib talẽ inueniebã. Refracto itaq
studio qđ intenderã in manichei litteras.
magisq desperans de ceteris eoꝵ doctorib
quando in multis quȩ me mouebant ita¬
ille nominatꝰ apparuit: cepi cũ eo ꝓ studio
eius agere uitã quo ipse flagrabat uin eas¬
litteras quas tunc iã rethor carthagini
adolescentes docebã. & legere cũ eo siue
quȩ ille audita desiclerar&. siue quȩ ipse
tali ingenio apta existimarẽ. Ceterũ co¬
natꝰ om̃is mĩs quo ꝓficere in illa secta sta¬
tuerã. illo homine cognito ꝓrsus in t̾tidit
ñ ut ab eis om̃ino separarer : sed quasi meli
quicquã ñ inueniens eo quo iã quo quomͦ
irruerã. contentꝰ interĩ ẽẽ lecreueram

Expanded text:
lis esset reditus: etiam hinc mihi amplius plalis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inueniebam. Refracto itaque studio, quod intenderam in Manichaei litteras, magisque desperans de ceteris eorum doctoribus, quando in multis, quae me moille nominatus apparuit; coepi cum eo pro studio ejus agere vitam, quo ipse flagrabat in ealitteras, quas tunc jam rhetor Carthagini adolequae ille audita desideraret siue quae ipse tali ingenio apta existimarem. ceterum conatus omnis meus, qui proficere in ille secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit, non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quicquam non inueniens eo, quo iam quoquo modo inrueram, contentus interim esse decreueram,
Abbreviated transcription (Latin):
atq dissoluere. quoꝵ quidẽ ignarus poss&
ueritatẽ tenere pietut is. sed si manicheus
non eẽt. Libri quippe eoꝵ pleni sunt longis¬
simis fabulis de celo & siderib & sole& lu¬
na. quȩ mͥ eũ qd utiq cupiebã collatis nu¬
meroꝵ rationib quos alibi ego legeram
utrũ potius ita essent ut manichei libris
continebant᷑. an certe uel par etiã inde
ratio redderetur subtiliter explicare
posse iã non arbitrabar. Quȩ tamen ubi
consideranda & discutienda ꝓtuli: mo¬
cdeste sane ille nec ausus ẽ subire ipsam
sarcinã. nouerat enĩ se ista non nosse. nec
eũ puduit confiteri: non erat de talib
quales multos loquaces passus erã. conan¬
tes ea me docere. & dicentes nihil. Iste
uero cor habebat. & si non rectũ ad te:
nõ tamen minis incautũ ad seipsũ. Non
usq quaq imperitꝰ erat imperitiȩ suȩ.¬
& noluit se temere disputando in ea
coartarẽ unde nec exxitus ei ullus. nec faci¬

Expanded text:
atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset ueritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. libri quippe eorum pleni sunt longissimis fabulis de caelo et de sideribus et sole et luna: quae mihi eum, quod utique cupiebam, conlatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent, ut Manichaei libris continebatur, an certe uel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales multos loquaces passus eram, conantes ea me docere et dicentes nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit se temere disputando in ea coartari, unde nec exitus ei ullus nec faci
Abbreviated transcription (Latin):
ternis disserere. & protuli quedã quȩ
me mouebant: excpertus sũ prius hominẽ
eaꝑtẽ liberaliũ disciplinarũ nisi grãmaticȩ
atq ipsius usitato modo. Q quia legerat
aliquas tullianas orationes & paucissimds
senecȩ libros & non nulla poetarũ & suȩ
sectȩ siqua uolumina latine atq cõposite
conscripta erant. & quia aderat cotidiana
sermocinandi exercitatio. inde suppete¬
bat eloquiũ. quod fiebat acceptius. magisq
seductoriũ moderamine ingenii & quodã
lepore naturali. It ane est ut recolo dñe
dĩ m̃s arbiter conscientiȩ meȩ. Corã te cor
meũ ce recordatio mea quime tunc agebas
abdito secreto ꝓuidentiȩ tuȩ. & inhonestoᷤᷤ
errores meos iã conuertebas ante faciẽ
meã. ut uiderẽ & odissem. Nã postea quã
ille imperitꝰ earũ artiũ quib eũ exccellere
putauerã satis apparuit. desperare cepi
posse mͥ eũ illa quȩ me mouebant aperire

Expanded text:
ternis disserere, et protuli quaedam, quae ternis disserere, et protuli quaedam, quae me monebant, expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinatque ejus ipsius usitato modo. Et quia legerat aliquas Tullianas orationes, et paucissimos Senecae libros, et nonnulla poetarum, et suae sectae si qua volumina latine atque composite conscripta erant, et quia aderat quotidiana sermocinandi exercitatio; inde suppetebat eloquium, quod fiebat acceptius magisque seductorium moderamine ingenii, et quodam lepore naturali. Itane est ut recolo, Domine Deus meus, arbiter conscientiae meae? Coram te cor meum et recordatio mea, qui me tunc agebas abdito secreto providentiae tuae, et inhonestos errores meos jam convertebas ante faciem meam, ut uiderem et odissem. Nam posteaquam ille mihi inperitus earum artium, quibus eum excellere putaueram, satis apparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperire
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. nec eo falsũ quia incõposite sonant signa
labioꝵ. rursũ nec ideo uerũ quia impolite
enuntiatur. nec ideo falsũ quia splendid̾
sermo ẽ: sed ꝑinde ee sapientiã & stultitiã
sicut sunt cibi utiles & inutiles. uerbis
autẽ ornatis & mornatis sicut uasis ur¬
banis & rusticanis utrosq cibos posse mi¬
nistrari. Igitur auiditas mea qua illũ tanto
tẽpore eopectauerã hominẽ. delectabatur
quidẽ motu affectuq disputantis. & uer¬
bis congruentib atq ad uestiendas sen¬
tentias facile occurrentib. Delectabar autẽ.
& cũ multis uł etiã prȩmultis lauclabã
ac ferebã. sed moleste habebã qđ in cetu
audientiũ non sinerer ingerere illi. &
partiri cũ eo curas questionũ mearũ.
conferendo familiariter. & accipiendo
ac recddendo sermonẽ. Qđ̃ ubi potui. &
aures eius cũ familiarib meis eo quoq
tẽpore occupare cepi quo non  decer& al¬

Expanded text:
dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa labiorum; rursus nec ideo uerum, quia inpolite enuntiatur, nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse ministrari. Igitur auiditas mea, qua illam tanto tempore expectaueram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias facile occurrentibus. delectabar autem et cum multis uel etiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in coetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter et accipiendo ac reddendo sermonem. quod ubi potui et aures eius cum familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceret al
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ uerbis. & ea ipsa quȩ illi solent di-¬
cere. multo suauius garrientẽ. Sed quid
ad meã sitĩ p̃tiosoꝵ poculoꝵ decentissimus
ministrator. Iã reb talib satiatȩ erant
aures meȩ. nec ideo mͥ meliora uidebant᷑
quia melius dicebant᷑. nec ideo uera quia
diserta. nec ideo sapiens anima quia uultꝰ
congruus & decorũ eloquiũ. Illi autẽ qui
eũ mͥ ꝓmittebant non boni rerũ existi.¬
matores erant. & ideo illis uidebatur
prudens & sapiens. quia delectabat eos lo¬
quens. Sensi autẽ aliud genus hominum
etiã ueritatẽ habere suspectã. & ei nolle
adquiescere : si cõpto atq uberi sermone
ymeret᷑. Me autẽ iã docueras ds̃ m̃s miris
& accultis modis. & propterea credo qđ tu
ne docueris qm̃ uerũ ẽ. nec quisquã pret̃
te alius doctor ẽ. ueri. ubicũq & undecũq
claruerit. Iam gͦ abste didicerã nec eõ de¬
bere uideri aliquid uerũ dici quia eloquent̃

Expanded text:
cundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, multo suauius garrientem. sed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, quia uultus congruus et decorum eloquium. illi autem, qui eum mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant, et ideo illis uidebatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. sensi autem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam et ei nolle adquiescere, si comto atque uberi sermone promeretur. me autem iam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et propterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque claruerit. iam ergo abs te didiceram nec eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter
Abbreviated transcription (Latin):
non detestandã longeq abiciendã ẽẽ iudi-¬
car&: Sed tamen nondũ liquido cõpere¬
rã utrũ etiã secłm eiꝰ uerba uicissitudines
longioꝵ & breuioꝵ dierũ atq noctiũ &
ipsius noctis & diei & deliquia luminũ. &
siquid eiusmodi in aliis libris legerã posso&
exponi. ut si forte poss& incertũ qͥdẽ mihi
fier& utrũ ita se res haber& an non ita.
sed ad fidẽ meã illius auctoritatẽ propter
creditã scĩtatẽ preponerẽ & ꝑ annos fer
me nouẽ quib eos animo uagabundus au¬
diut nimis extento desiderio uenturum
expectabã istũ faustũ. Ceteri enĩ eoꝵ in
quos forte incurrissẽ qui taliũ rerũ que¬
stionib a me obiectis deficiebant. illũ mihi
ꝓmittebant. cuius aduentu collatoq collo¬
quio facillime mͥ hȩc & siqua forte maiora
quererẽ enodatissime expedirent᷑. Ergo
ubi uenit. exꝑtꝰ sũ hominẽ gratũ e io¬

Expanded text:
non detestandam longeque abiciendam esse indinon detestandam longeque abiciendam esse indicaret? sed tamen nondum liquido conpereram, utrum etiam secundum eius uerba uicissitudines longiorum et breuiorum dierum atque noctium et ipsius noctis et diei et deliquia luminum et si quid eius modi in aliis libris legeram, posset exponi, ut, si forte posset, incertum mihi fieret, utrum ita se res haberet an ita, sed ad fidem meam illius auctoritatem propter creditam sanctitatem praeponerem. Et per annos ferme ipsos nouem, quibus eos animo uagabundus audiui, nimis extento desiderio uenturum expectabam istum Faustum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, qui talium rerum quaestionibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem enodatissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iu
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ignorata sed etiã falsa . tã uesana suꝑ¬
biȩ uanitate dicer&. ut ea tanquã diuinȩ
ꝑsonȩ tribuere sibi niteret᷑. Cũ enĩ audio
xcp̃ianũ aliquẽ fr̃em illũ aut il lũ ista
nescientẽ & aliud ꝓ alio sentien Itẽ : pati¬
enter intueor opinantẽ hominẽ. nec
illi obesse uideo cũ de te dñe creator om̃iũ
non credat indigna. si forte sitꝰ & habitꝰ
creaturȩ corporalis ignor&. Obest autẽ.
si hoc ad ipsam doctrinȩ pietatis formam
ꝑtinere arbitretur. & ꝑtinacius affir¬
mare aucdeat qđ ignorat. Sed etiã talis
infirmitas in fidei cunabulis a caritate
matre sust inetur. donec assurgat nouus
homo in uirũ ꝑfectũ. & circũferri ñ possit
omni uento doctrinȩ. In illo autẽ qͥ doctor
qui auctor. qui duac & princeps eoꝵ quib
illa suader& ita fieri ausus ẽ. ut qͥ eum
sequerentur non quẽ lib& hominẽ sed
dementiã sicubi falsa dixisse conuinceret᷑.

Expanded text:
solam ignorata, sed etiam falsa tam uesana supsolam ignorata, sed etiam falsa tam uesana superbiae uanitate diceret, ut ea tamquam diuinae personae tribuere sibi niteretur. Cum enim audio christianum aliquem fratrem illum aut illum ista nescientem et aliud pro alio sentientem, patienter intueor opinantem hominem nec illi obesse uideo, cum de te, domine creator omnium, non credat indigna, si forte situs et habitus creaturae corporalis ignoret. obest autem, si hoc ad ipsam doctrinae pietatis formam pertinere arbitretur et pertinacius affirmare audeat quod ignorat. sed etiam talis infirmitas in fidei cunabulis a caritate matre sustinetur, donec assurgat nouus homo in uirum perfectum et circumferri non possit omni uento doctrinae. in illo autem, qui doctor, qui auctor, qui dux et princeps eorum, quibus illa suaderet, ita fieri ausus est, ut qui eum sequerentur non quemlibet hominem, seddementiam, sicubi falsa dixisse conuinceretur,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen quis querebat manicheũ nescio quem
etiã ista scribere. sine quoꝵ peritia pietas
disci poterat : Dixisti enĩ homini. ecce
pietas est sapientia: quã ille ignorare po¬
s&. etiã si ista ꝑfecte noss&. Ista uero qͥa
non nouerat. impudentissime audens do¬
cere. prorsus illã nosse non possae. Clanita
ẽ enĩ mundana ista etiã nota ꝓͥfiteri. piete
autẽ tͥ confiteri. Unde ille deuius ad hoc
nsta multũ locutꝰ est. ut conuictꝰ ab eis
qui ista uere didicissent. quis e̾e̾t eiꝰ sensi
in ceteris quȩ abditiora sunt manifeste
cognosceretur. non enĩ parui se existimar
uoluit. sed sp̃m scm̃ consolatorẽ & ditato¬
rẽ fideliũ tuoꝵ auctoritate plenaria
ꝑsonaliter in se ẽẽ ꝑsuadere conatꝰ ẽ. itaq
cũ dȩ celo ac stellis & de solis ac lunȩ motib
falsa dde pͤrehenderet᷑. quãuis ad doctrinã
religionis ista ñ ꝑtineant. tam̃ ausus eiꝰ
sacrilegos fuisse satis eminer&. cũ ea non

Expanded text:
tamen quis quaerebat manichaeum nescio quem tamen quis quaerebat manichaeum nescio quem etiam ista scribere, sine quorum peritia pietas disci poterat? dixisti enim homini: ecce pietas est sapientia. quam ille ignorare posset, etiamsi ista perfecte nosset: ista uero quia non nouerat, impudentissime audens docere, prorsus illam nosse non posset. uanitas est enim mundana ista etiam nota profiteri, pietas autem tibi confiteri. unde ille deuius ad hoc ista multum locutus est, ut conuictus ab eis, qui ista uere didicissent, quis esset eius sensus in ceteris, quae abditiora sunt, manifeste cognosceretur. non enim parui se aestimari noluit, sed spiritum sanctum, consolatorem et ditatorem fidelium tuorum, auctoritate plenaria personaliter in se esse persuadere conatus est. itaque cum de caelo ac stellis et de solis. ac lunae motibus falsa dixisse comprehenderetur, quamuis ad doctrinam religionis ista non pertineant, tamen ausus eius sacrilegos fuisse satis emineret, cum ea non
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. te autẽ nescit. Beatꝰ autẽ qͥ te scit :
et iã si illa nesciat. Qui uͦ & te & illa nouit.
non ꝓpt̃ illa beatior sed ꝓpter te solũ beatꝰ
est. si cognoscens te sicut dm glorificet &
gr̃as agat. & non euanescat in cogitationib
suis. Sicut enĩ melior.ẽ. qͥ nouit᷑ possidere
arborẽ & de usu eius tibi gr̃as agit. quãuis
nesciat uł quot cubitis alta sit uł quanta
latitudine diffusa. quã ille qui eã metit᷑
& om̃s ramos eius numerat. & neq possi¬
d& eã neq creatorẽ eius nouit aut diligit
sic fidelis homo cuius totꝰ mundus diuitiꝰ.¬
arũ ẽ. & quasi nichil habens omĩa possid&
inherendo tibi cui seruiunt omĩa. quãuis
nec saltẽ septẽtrionũ giros nouerit. dubi¬
tare stultũ ẽ. quin utiq melior sit quam
mensor celi. & numerator sicderũ & pensor
elementoꝵ & negligens tui. qͥ omĩa in men¬
sura & numero & pondere disposuisti. Sed

Expanded text:
omnia, te autem nescit; beatus autem, qui te scit, omnia, te autem nescit; beatus autem, qui te scit, etiamsi illa nesciat. qui uero et te et illa nouit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus est, si cognoscens te sicut te glorificet et gratias agat et non euanescat in cogitationibus suis. sicut enim melior, qui nouit possidere arborem et de usu eius tibi gratias agit, quamuis nesciat uel quot cubitis alta sit uel quanta latitudine diffusa, quam ille, qui eam metitur et omnes ramos eius numerat et neque possidet eam neque creatorem eius nouit aut diligit, sic fidelis homo, cuius totus mundus diuitiarum est et quasi nihil habens omnia possidet inhaerendo tibi, cui seruiunt omnia, quamuis nec saltem septentrionum gyros nouerit, dubitare stultum est, quin utique melior sit quam mensor caeli et numerator siderum et pensor elementorum et neglegens tui, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuisti. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: mendacia scilico in te conferentes
qͥueritas es & immutantes głam incorruptibił
dĩ in similitudinẽ imaginis corrupt᷑ilis ho¬
minis & uolucrũ & quadrupedũ & serpen¬
tiũ. & conuertunt ueritatẽ tuã in mendaciũ.
& colunt & seruiunt creaturȩ potius quã
creatori. Multa tamen ab eis ex ipsa crea¬
tura uera dicta retinebã. & occurrebat
mͥ ratio ꝑ numeros & ordinẽ tempoꝵ &
uisibiles attestationes siderũ. & confere¬
bã cũ dictis manichei qui de his reb multa
seripsit copiosissime delirans. & non mͥ
occurrebat ratio nec solstitioꝵ & equinoc¬
tioꝵ. nec defectuũ luminariũ. nec qͥcqͥd
tale in libris secularis sapientiȩ didicerã.
Ibi autẽ credere iubebar. & ad illas rati.¬
ones numeris & ocuis meis exploratas ñ
occurrebat. & longe diuersũ erat. Nũquid
dñe ds̃ ueritatis. quisquis nouit ista iam
plac& tibi . Infelix enĩ homo qui scit illa

Expanded text:
sunt, mendacia scilicet in te conferentes, sunt, mendacia scilicet in te conferentes, qui veritas es, et immutantes gloriam incorrupti dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, et conuertunt ueritatem tuam in mendacium et colunt et seruiunt creaturae potius quam creatori. Multa tamen ab eis ex ipsa creatura uera dicta retinebam, et occurrebat mihi ratio per numeros et ordinem temporum et uisibiles attestationes siderum et conferebam cum dictis Manichaei, quae de his rebus multa scripsit copiosissime delirans, et non mihi occurrebat ratio nec solistitiorum et aequinoctiorum nec defectuum luminarium nec quidquid tale in libris saecularis sapientiae didiceram. ibi autem credere iubebar, et ad illas rationes numeris et oculis meis exploratas non occurrebat et longe diuersum erat. Numquid, domine deus ueritatis, quisquis nouit ista, iam placet tibi? infelix enim homo, qui scit illa
Abbreviated transcription (Latin):
immortaliter. Sed non nouerunt uiam
uerbũ tuũ ꝑ quod fecisti ea quȩ numerant.¬
& ipsos qui numerant. & sensũ quo cernunt
quȩ numerant. & mentẽ de qua numerant.
& sapientiȩ tuȩ non ẽ numerus. Ipse autẽ
unigenitꝰ factus ẽ nobis sapientia & iustitia
& scificatio. & numeratꝰ ẽ inter nos: &
soluit tributũ cesari. Non nouerunt hanc
uiã qua descendant ad illũ a se. & ꝑ eum
ascendant ad eũ. non nouerunt hanc
uiã. & putant se excelsos ẽẽ cũ siderib
& lũcidos. & ecce ruerunt in terrã & ob¬
scuratũ ẽ insipiens cor eoꝵ. & multa uera
de creatura dicunt. & ueritatẽ creatu¬
rȩ artificẽ non pie querunt. & ideo non
inueniunt : aut si inueniunt cognoscentes
dm̃ non sicut dm̃ honorant aut gratias
agunt. sed euanescunt in cogitationibus
suis & dicunt se esse sapientes. sibi tribu¬
endo quȩ tua sunt ac ꝑ hoc student ꝑuer¬
sissima cęcitate etiã tibi tribuere quȩ sua

Expanded text:
immortaliter. Sed non nouerunt uiam, immortaliter. Sed non nouerunt uiam, uerbum tuum, per quod fecisti ea quae numerant et ipsos qui numerant et sensum, quo cernunt quae numerant, et mentem, de qua numerant; et sapientiae tuae non est numerus. ipse autem unigenitus factus est nobis sapientia et iustitia et sanctificatio et numeratus est inter nos et soluitviam, qua descendant ad illum a se, et per eum ascendant ad eum. Non noverunt hanc viam, et putant se excelsos esse cum sideribus et lucidos; et ecce ruerunt in terram, et obscuratum est insipiens cor eorum. Et multa vera de creatura dicunt, et Veritatem, creaturae artificem, non pie quaerunt, et ideo non inveniunt: aut si inveniunt, cognoscentes Deum, non sicut Deum honorant, aut gratias agunt; sed evanescunt in cogitationibus suis, et dicunt se esse sapientes, sibi tribuendo quae tua sunt, ac per hoc student perversissima caecitate etiam tibi tribuere quae sua
Abbreviated transcription (Latin):
&rita factũ ẽ ut p̃mintiauerunt & scrip¬
serunt regulas indagatas & leguntur
hodie. atq ex eis p̃nuntiat᷑ quo anno & qͦ
mense anni & quo die mensis & qua hora
diei. & quota parte luminis sui defectura
sit luna uel sol. & ita fi& ut p̃nuntiatur.
& mirant᷑ hec homines & stupent qͥ nesci¬
unt ea. & exultant arq exctollunt᷑ qui
stunt: & ꝑ impiã suꝑbiã recedentes &
deficientes a lumine tuo. tanto ante
solis defectũ futurũ p̃uident. & in p̃sentia
suũ non uident. Non enĩ religiose querunt
unde habeant ingeniũ qͦ ista querunt. &
inuenientes quia tu fecisti eos ñ ipsi se cdant
tibi ut serues qđ fecisti. & quales se ipsi
fecerant occidunt se tibi. & trucidant
exaltationes suas sicut uolatilia. & curi¬
ositates suas sicut pisces maris quib ꝑam¬
bulant secretas semitas abissi. & luxurias
suas sicut pecora cãpi. ut tu ds̃ ignis ed ax
consumas mortuas curas eoꝵ. recreans eos

Expanded text:
et ita factum est, ut praenuntiauerunt, et scripet ita factum est, ut praenuntiauerunt, et scripserunt regulas indagatas et leguntur hodie atque ex eis praenuntiatur, quo anno et quo mense anni et quo die mensis et qua hora diei et quota parte luminis sui defectura sit luna uel sol: et ita fiet, ut praenuntiatur. et mirantur haec homines et stupent qui nesciunt ea, et exultant atque extolluntur qui sciunt, et per inpiam superbiam recedentes et deficientes a lumine tuo tanto ante solis defectum futurum praeuident et in praesentia suum non uident - non enim religiose quaerunt, unde habeant ingenium, quo ista quaerunt — et inuenientes, quia tu fecisti eos, non ipsi se dant tibi, se ut serues quod fecisti, et quales se ipsi fecerant occidunt se tibi et trucidant exaltationes suas sicut uolatilia et curiositates suas sicut pisces maris, quibus perambulant secretas semitas abyssi, et luxurias suas sicut pecora campi, ut tu, deus, ignis edax consumas mortuas curas eorum recreans eos
Abbreviated transcription (Latin):
de illo p̃locuta mͥ erat. qđ essoe honestarũ
omniũ doctrinarũ peritissimus. & ad pri¬
mȩ disciplinis liberalib eruditꝰ. & quaniã
multa philosophorũ legerã. memoriȩq
mandata retinebã: ex eis quedã cõpara¬
bã illis manicheoꝵ longis fabulis. & mͥ
ꝓbabiliora ista uidebant᷑ quȩ dixxerunt
illi qui tantũ potuerunt ualere ut possent
estimare seculũ. quãquã eius dñm mini¬
me inuenerint. qm̃ magnus es dñe & hu¬
milia respicis. excelsa autẽ alonge cogno¬
seis. nec ꝓpinquas nisi obtritis corde.
nec inueniris a suꝑbis. nec sulli curiosa
peritia numerent stellas & harenã. &
dimeti antur sidereas plagas. & inuesti¬
gent uias astroꝵ. Mente enĩ sua querunt
ista & ingenio quoꝰ tu dedisti eis. & mul¬
ta inuenerunt & p̃nuntiauerunt ante
multos annos defectꝰ luminariũ solis
& lunȩ. quo die. qua hora. quanta ex par¬
te futuri ẽent & non eos fefellit numerꝰ.

Expanded text:
de illo praelocuta mihi erat, quod esset honestarum de illo praelocuta mihi erat, quod esset honestarum omnium doctrinarum peritissimus et adprime disciplinis liberalibus eruditus. et quoniam multa philosophorum legeram memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam conparabam illis manichaeorum longis fabulis, et mihi probabiliora ista uidebantur, quae dixerunt illi, qui tantum potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quamquam eius dominum minime inuenerint. quoniam magnus es, domine, et humilia respicis, excelsa autem a longe agnoscis nec propinquas nisi obtritis corde nec inueniris a superbis, nec si illi curiosa peritia numerent stellas et harenam et dimetiantur sidereas plagas et uestigent uias astrorum. Mente sua enim quaerunt ista et ingenio, quod tu dedisti eis, et multa inuenerunt et praenuntiauerunt ante multos annos, defectus luminarium solis et lunae, quo die, qua hora, quanta ex parte futuri essent, et non eos fefellit numeras.
Abbreviated transcription (Latin):
creaturã tuã. Ipsi conuertant᷑ & querant
te. & ecce ibi es in corde eoꝵ. in corde
confitentiũ tibi. & ꝓicientiũ se in te. &
plorantiũ in sinu tuo post uias suas diffi¬
ciles. & tu facilis terges lacrimas eoꝵ. ut
magis plorent & gaudeant in fletib
guis. sed tu dñẽ qui fecisti reficis & conso¬
laris eos. Ꝙ ubi erã. quando te querebam.
Q tu eras ante me. ego autẽ & a me dis¬
cesserã. nec me inueniebã: quanto minꝰ
te : Proloquar in conspectu lĩ mei ann
illũ unde trigesimũ etatis meȩ. Iã ue¬
nerat carthaginẽ quidã manicheorũ
ep̃c faustꝰ nomine. magnus laqueuis diab
& multi implica bantur in eo per
illecebrã suauis eloquentiȩ. qͣm ego iam
tã &e si lauclabã. cliscer nebã tamen a ueri¬
tate rerũ quarũ discendarũ auidus erã.
Nec quali uasculo sermonis. sed quid mͥ
scientiȩ comedendũ apponer& intuebar
nominatꝰ apud eos ille faustꝰ. fama enim

Expanded text:
creaturam tuam. ipsi conuertantur, creaturam tuam. ipsi conuertantur, et ecce ibi es in corde eorum, in corde confitentium tibi et proicientium se in te et plorantium in sinu tuo post uias suas difficiles: et tu facilis tergens lacrimas eorum, et magis plorant et gaudent in fletibusguis, sed tu, domine, qui fecisti, reficis et consolaris eos. et ubi ego eram, quando te quaerebam? et tu eras ante me, ego autem et a me discesseram nec me inueniebam: quanto minus te! Proloquor in conspectu dei mei annum illum undetricensimum aetatis meae. iam uenerat Carthaginem quidam manichaeorum episcopus, Faustus nomine, magnus laqueus diaboli, et multi inplicabantur in eo per inlecebram suauiloquentiae. quam ego iam tametsi laudabam, discernebam tamen a ueritate rerum, quarum discernendarum auidus eram, nec quali uasculo sermonis, sed quid mihi scientiae comedendum adponeret nominatas apud eos ille Faustus intuebar. fama enim
Abbreviated transcription (Latin):
a lassitudine anima nr̃a. in.¬
nitens eis quȩ fecisti & transiens¬
ad te qui fecisti hȩc mirabiliter. & ibi
refectio & uera fortitudo. Cant & fu¬
giant a te inquieti & iniqui. & tu uides
eos & distinguis umbras & ecce pulcra
sunt cũ eis omĩa. & ipsi turpessunt. & qͥd
nocuerunt tibi. aut in quo imperiũ tuũ
de honestauerunt. a cȩlo usq in nouissi¬
ma iustũ & integrũ : Quo enĩ fugerunt
cũ fugerent a facie tua. aut ubi tu non
inuenis eos: Sed fugerunt ut non uide¬
rent te uidente se. atq excecati in te
offenderent. quia ñ deseris aliquid eoꝵ
quȩ fecisti. In te offenderunt inusti ut
iuste uexarentur. subtrahentes selem¬
tati tuȩ & offendentes in rectitudinẽ
tuã. & cadentes in asperitatẽ suã ui¬
delic& nesciunt qđ ubiq sis quẽ nullus
circũ scribit locus. & solus es presens etiã
his qui longe fiunt ate. Conuertantur gͦ
& querant te.: quia non sicut ipsi deseru¬
erunt te creatorẽ suũ. ita tu deseruisti

Expanded text:
lassitudine anima nostra innitens eis, quae fecisti, et adtransad te, qui fecisti haec mirabiliter: et ibi refectio et uera fortitudo. Eant et fugiant a te inquieti iniqui. et tu uides eos et distinguis umbras, et ecce pulchra sunt cum eis omnia et ipsi turpes sunt. et quid nocuerunt tibi? aut in quo imperium tuum dehonestauerunt a caelis usque in nouissima iustum et integrum? quo enim fugerunt, cum fugerent a facie tua.? aut ubi tu non inuenis eos? sed fugerunt, ut non uiderent te uidentem se atque excaecati in te offenderent — quia non deseris aliquid eorum, quae fecisti — in te offenderent iniusti et iuste negarentur, subtrahentes se lenitati tuae et offendentes in rectitudinem tuam et cadentes in asperitatem tuam. uidelicet nesciunt, quod ubique sis, quem nullus circuminscribit locus, et solus es praesens etiam his, qui longe fiunt a te. conuertantur ergo et quaerant te, quia non, sicut ipsi deseruerunt creatorem suum, ita tu deseruisti
Abbreviated transcription (Latin):
dã ẽ hu¬
mana
natur.
magnumq
hab&e & naturale bonũ: uĩ quoq amicitię.
ob hoc ͤ uno ds̃ uoluit om̃s homines condere.
ut in sua  societate ñ sola similitudine ge¬
neris sed etiã cognationis uinculo teneret.
brima itaq naturalis humanȩ societatis
copula. uir & uxor. ẽ. Quos nec ipsos singłos
condidit ds̃. & tanquã alienigenas iunocit.
ui coniunctionis in latere. unde illa decͣt¬
ta formata. ẽ. Laterib sibi enĩ iungunt᷑
qͥ parit̃ ambulant. & parit̾ qͦ ãbulant in

Expanded text:
humana natura magnumque habet et naturale bonum, uim quoque amicitiae, ob hoc ex uno deus uoluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant in
Abbreviated transcription (Latin):
gaudeant qͥa plures inuenerint. Non enĩ
ꝓpterea minꝰ ardebunt qͥa cũ multis ar¬
debt̃. Non ẽ enĩ sanitatis certũ consiliũ
sed maliuolentiȩ malũ solatiũ.
An forte attendunt multos etiã in
ip̃sis honorib eccłasticis p̃positoꝵ & mi¬
nistroꝵ ñ congruent̃ uiuere sermonib
& sacramentis. quȩ ꝑ eos popłis ininistran¬
tur : Omiseros homines. qͥ hos intuen¬
do xp̃m obliuiscunt᷑: qͥ & tanto ante
prȩdixit ut legiͣ potius obtẽperaret᷑.¬

Expanded text:
gaudeant, quia plures invenerint. Non enim gaudeant, quia plures invenerint. Non enim propterea minus ardebunt, quia cum multis ardebunt. Non est enim hoc sanitatis certum consilium, sed malevolentiae vanum solatium. An forte attendunt multos etiam in ipsis honoribus ecclesiasticis praepositorum et ministrorum non congruenter vivere sermonibus et Sacramentis, quae per eos populis ministrantur? O miseros homines, qui hos intuendo Christum obliviscuntur! qui et tanto ante praedixit, ut legi Dei potius obtemperet