comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ue reperiri potest: ut uł ipsuis ad ipiscende
inmortalitatis. uł ullius cauendi carendi ue
mali causa nob met ipsis xecẽ inferamus.
Nam & ꝓhibitos nos ẽẽ intelligendum ẽ. ubi lex
ait: Non occides: presertm quia ñ addidit
ꝑximum tuũ. sic̃ falsum cestimoniũ cũ ueta¬
ret. falsum inquit testimoniũ ñ dices ad ũsus
ꝓ ximũ tuũ. Nec idõ tamen si ad uersus se
ipsum quisquã falsũ testimoniũ dixerit.
ab hoc crmine sẽ putauerit alienũ: qm̃
regulã diligendi ꝓximũ a semet ipso dilector
accepit.: Quando quidẽ scriptũ ẽ. Diliges
ꝓ u̾imũ tuũ tanquã te ipsum. Porro si falii
teftimonũ ñ minus reus ẽ. qui de se ipso fal¬
sum facet᷑ quã si aduersus ꝓ rimũ ħ faceret
cũ meo p̃cepto quo falsum testimoniũ ꝓhi¬
betur ad uersus ꝓ uimũ ꝓhibeat᷑. possitq ã
recte incelligentib uideri ñ eẽ ꝓhibitum
ut aduersus se ipsum quisq falsus testis as¬
sistat: Quanto magis intelligendũ ẽ. ñ licere

Expanded text:
ue reperiri potest, ut uel ipsius adipiscendae inmortalitatis uel ullius cauendi carendiue mali causa nobismet ipsis necem inferamus. Nam et prohibitos nos esse intellegendum est, ubi lex ait: Non occides, praesertim quia non addidit: \'proximum tuum\', sicut falsum testimonium cum uetaret: Falsum, inquit, testimonium non dices aduersus proximum tuum. Nec ideo tamen si aduersus se ipsum quisquam falsum testimonium dixerit, ab hoc crimine se putauerit alienum, quoniam regulam diligendi proximum a semet ipso dilector accepit, quando quidem scriptum est: Diliges pro x i mum tuum tamquam te ipsum. Porro si falsi testimonii non minus reus est qui de se ipso falsum fatetur, quam si aduersus proximum hoc faceret, cum in eo praecepto, quo falsum testimonium prohibetur, aduersus proximum prohibeatur possitque non recte intellegentibus uideri non esse prohibitum, ut aduersus se ipsum quisque falsus testis adsistat: quanto magis intellegendum est non licere
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina. a quib tã diui fuerat neglecta uer¬
borũ. Nã cũ dic̃ apłs. qui uolunt diuites fieri
incidunt incẽptationẽ. & cetera: ꝓfecto ira
diuitiis cupiditatẽ rep̃hendit. N facultatẽ
de qua p̃cepit alibi dicens. Recipe diuttilr
huiꝰ mundi c̃ sapbe sape: oiee spare in incerto
diuitiarũ. si indõ uiuo qͥ p̃stat nob̾ om̃a abui

Expanded text:
disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerdisciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiu
Abbreviated transcription (Latin):
Quã quidã appetentes. a fide ꝑerrauer̃: & id
seruer̃ se dolorib multis. Quib gͦ trenȩ duutiȩ
in illa uastatione ꝑierunt. si eas sic habehant
quẽ admodũ ab isto foris pauꝑe intꝰ dunde
audierant. id ẽ. si mundo utebant᷑ tanꝗͣ ñ ute¬
ntes: potuerunt dicere qđ ille grauit̃ temp¬
tatus & minime suꝑatꝰ.⁊ nudꝰ exiui deuc̃o
matris meȩ nudus reuertar int̾rã. dñs dedic
dñs absfulit. sic̃ dño placuit ita factũ ẽ. sit
nom̃ dñi benedictũ: Utbonus seruris magn¬
as facultates haberet ipsam sui dñi uolunca.¬
tem cui pedisecus mente ditesceret: Nec contris.¬
taretur eis reb uiuens relictis. quit scito fuenat
moriens relicturus. Illi aũ infirmiores qͥ trenis
his bonis quã uis ea ñ p̃ponerent xp̃o aliqua¬
titula tam̃ cupiditate coherebant. quantum
hac amando peccauerint: ꝑ dendo senser̃.
Tantum quippe doluerunt. quantũ sẽ dolorib
Oportebat enĩ ut eis ad deret᷑ & iã ex prm̃toꝵ

Expanded text:
tes, a fide pererraverunt, et inseruerunt se doloribus multis . 2. Quibus ergo terrenae divitiae in illa vastatione perierunt, si eas sic habebant, quemadmodum ab isto foris paupere, intus divite audierant; id est, si mundo utebantur, tanquam non utentes : potuerunt dicere, quod ille graviter tentatus et minime superatus: Nudus exivi de utero matris meae, nudus reveDominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe doluerunt, quantum se doloribus Oportebat enim ut eis adderetur etiam experimentorum
Abbreviated transcription (Latin):
atq execrabiles iniqͥtates & impietates ds̃
sicut minando p̃dix̃ conterit tras. sic habeat
ut habendi sunt. sic cũ eis uiuat ut cũ talib
ẽ. uiuendũ: Plerumq enĩ ab eis docendis.
ad monendis. aliquando & iã oburgandis
& corripiendis. male dissimulat᷑: ł cũ la¬
offende. ł cũ eoꝵ inimicitias deuitamꝰ Ne
impediant & noceant in istis temporalib
reb siue quas ad ipisci ad huc appetit nirã
cupiditas siue quas amittere formidat iN¬
firmitas: ita ut quã uis bonis maloꝵ uita
displiceat. & ideo cũ eis ñ incidant in illã
dampnationẽ quȩ pꝰ hanc uitã calib pre¬
Nabilib pareunt dũ eos in suis licet leuib
& ueniali metuunt. uire cũ eis tẽpora¬
liter flagellent᷑ quãuis mȩc̃nũ minime

Expanded text:
atque exsecrabiles iniquitates et impietates, Deus, atque exsecrabiles iniquitates et impietates, Deus, sicut minando praedixit, conterit terras , sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis vivat, ut cum talibus est vivendum? Plerumque enim ab eis docendis, admonendis, aliquando etiam objurgandis et corripiendis male dissimulatur; vel cum laoffendere; vel cum inimicitias devitamus, ne impediant et noceant in istis temporalibus rebus, sive quas adipisci adhuc appetit nostra cupiditas, sive quas amittere formidat infirmitas: ita ut, quamvis bonis vita malorum displiceat, et ideo cum eis non incidant in illam damnationem, quae post hanc vitam talibus praenabilibus parcunt, dum eos in suis licet levibus et venialibus metuunt, iure cum eis temporaliter flagellantur, quamvis in eternum minime
Abbreviated transcription (Latin):
s qualis quisq patiat᷑. Nam pari motu ex a.¬
gitatumi Q exhalat horribiliter cęnũ: &
suauit̃ flagrat unguentũ. Quid gͥ in illa re-
magis fidelit̾ ista considantib ad ꝓfectum
ualeret . Primo qđ ipsa peccata quib dĩ iN¬
dignatus impleuit tantis calamitatib mu¬
ndum humilit̾ coguantes: quãuis longe
ab sint a facinorosis. flagiciosis. atq impiis:
tamen ñ usq ad eo se adelictis de putant ali.¬
enos: ut nec temporalia ꝓ eis mala ꝑpeti
se uidicent dignos. Excepto enĩ qđ unus¬
quisq quã libet laudabilit̾ uiuens cedit
in qͥb dam carnali concupiscentię. & si ñ
ad facinori immanitatẽ & gurgitẽ flagi¬
tiorũ. atq impictatis ab ominationẽ. ad a.¬
liqua tam̃ peccata uł rara. ł tanto crebriora
quanto minora.: Hoc gͦ excepto: quis tandẽ
facile reꝑitur. qui eosdẽ ipsos ꝓpt̃ quorum
horrendam suꝑbiã luxuriamq & auariciã

Expanded text:
sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exased qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter coenum, et suaviter fragrat unguentum. CAPUT magis fideliter ista considerantibus ad profectum valeret? Primo, quod ipsa peccata, quibus Deus indignatus implevit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamvis longe absint a facinorosis, flagitiosis atque impiis, tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se judicent dignos. Excepto enim quod unusquisque, quamlibet laudabiliter vivens, cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum immanitatem et gurgitem flagitiorum atque impietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata vel rara vel tanto crebriora, quanto minora: hoc ergo excepto, quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam, luxuriam et avaritiam,
Abbreviated transcription (Latin):
concederet: ñ adeũ ista ꝑtinere diceremur.
Itemq si om̃ib eas pecentib daret: ñ nͥ ppt̾
talia p̾mia seruiendũ illi eẽ arbitrarem̃.
nec pios nos faceret talis seruitꝰ. s pꝰtius.
cupidos & auaros. Hac cũ ita sint: qͥcũq
bomi & mali parit̾ afflicti sunt. ñ ideo ipũ
distincti ñ s̃. quia distinctĩ ñ ẽ. qđ utriq
ꝑ pessi sunt. Manet enĩ dissimlitudo ꝑas.¬
sorũ : etiã in similitadine passonũ. Et
licet sub eodẽ corm̃to: ñ ẽ. udẽ iartꝰ & iu¬
tium. Nã sic̃ sub uno igne aurũ rutilat
palea fumat. Ec sub eadẽ tribula stipulȩ
cõmmniunt᷑ frum̃ta purgant᷑. nec idco
cũ oleo am̃ea confundit᷑ qr eodẽ p̃li ponde
expͥmitur: ita una eadẽq uis irruens bonos
ꝓbat. purificat. eliquat. ⁊ malos dampnat.
uastat extͣminat. Unde ineadẽ afflictione
mali dm̃ detestantur atq blasphemant. boni
aũ p̾cantur & laudant. Tantũ int̾ ẽ. ñ qͣlia

Expanded text:
ncederet, non ad eum ista pertinere diceremus; itemque si omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia seruiendum illi esse arbitraremur, nec pios nos faceret talis seruitus, sed potius cupidos et auaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter adflicti sunt, non idistincti non sunt, quia distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum; et licet sub eodem tormento, non est idem virtus et vitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat, palea fumat; et sub eadem tribula stipulae comminuuntur, frumenta purgantur; nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem preli pondere exprimitur: ita una eademque vis irruens bonos probat, purificat, eliquat; malos damnat, vastat, exterminat. Unde in eadem afflictione mali Deum detestantur atque blasphemant; boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlibꝰ ioquębat᷑ ⁊ audientes dictũ peccaca
nrã. nichil aliud debemꝰ existimare quã
parua: qm̃ taliũ iã ñ ert̃ magna. Uerũ tam̃
nec ipsa magna aqͥbꝰ oĩno mutatis in meliꝰ
moribꝰ recedendũ ẽ. dimittunt᷑ orantibus:
nr̃is. Si eñ minima peccata sineqͥbꝰ
nõ ẽ. etiã uita iustorũ alit̾ ñ remittunt᷑.
qñtomagis multis ⁊ magnis cͥminibꝰ ĩuoluti.
etiã si ea ꝑpetͣre iã desinat nullã indulgen¬
ciã c̃secunt᷑. si ad remittendũ aliis qd in eos
qͥsq peccau̾it in exorabiles fuerit̃ cũ dicat
dñs. si aũ ñ dimiseritis hominibꝰ neq pat̃
ur̃ dimictet uob: Ao hoc enĩ ualet qͣ iacobꝰ

Expanded text:
t audientes dictum: peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. uerum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orationibus, ata, sine quibus non est etiam uita iustorum, aliter non remittuntur, quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiam si ea perpetrare desinant, nullam indulgentiam consecuntur, si ad remittendum aliis quod in eis quisque peccauerit inexorabiles fuerint, cum dicat dominus: si autem non dimiseritis hominibus, neque pater uester dimittet uobis. ad hoc eni
Abbreviated transcription (Latin):
penarũ acioxitate cruciari. nõ ut eas penas
uł nũqua subeat᷑ uł aliq̃ndo finiant: s ut
cas mitiores quã merita sunt eorũ leuiores¬
q paciant᷑. Sic enĩ uradĩ manebit: et
in ipsa urasua miserationes suas ñ c̃tinebit:
Q d quidẽ nõ idõ c̃firmoqm̃ nõ resisto

Expanded text:
poenarum atrocitate cruciari; non ut eas poenas poenarum atrocitate cruciari; non ut eas poenas vel nunquam subeant, vel aliquando finiant, sed ut eas mitiores quam merita sunt eorum leuioresque patiantur. Sic enim et ira Dei manebit, et in ipsa ira sua miserationes suas non continebit. Quod quidem non ideo confirmo, quoniam non resisto.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto qͥd dixerit nunquit continebit in
ira sua miserationes suas. Ira enĩdĩ ẽ. etiã
uta ista mortat. ubi homo uanitati simił
factus ẽ. dies eiꝰ nelut imbra p̃ceunt. in
qua tam̃ ira nec obliuiscit̾ misereri deus
faciendo solẽ suñ oriri suꝑbonos imalos
i pluendo suꝑ uistos ⁊inustos. acsio n c̃cinetꝰ
inir sua miserationes suias maximeq in co
hec mutatio dextere excelsi. qm̃ in hac
ad huc inhuiꝰ corruptionis miseria maneat
ireiꝰ. qianec in ipsa ira sua continet
miscintionessuas Cũ gͦ istomꝰ cõpleatin
duuni illiꝰ cantici ueritas. nocã ẽ. neccsie etiã
alio intelligi. ubi nõꝑtinentes ad cuutate di
sẽpitno supplicio pument᷑: Sed quibꝰ placet¬
ista sencentiã usq ao illa impiorũ corm̃ta.
ꝓtende. salte sc incelligant ut manentẽ in
eis uridĩ que mȩt̃no ẽ. p̃nuntiata supplicio
nõctineat ds̃ in ac ira sua misenationes suas.
i faciat eos nõ canta quanta digni sunt

Expanded text:
profecto quid dixerit: Numquid continebit in profecto quid dixerit: Numquid continebit in ira sua miserationes suas? Ira enim Dei est etiam ista uita mortalis, ubi homo uanitati similis factus est: dies eius uelut umbra praetereunt. In qua tamen ira non obliuiscitur misereri Deus, faciendo solem suum oriri super bonos et malos et pluendo super iustos et iniustos, ac sic non continet in ira sua miserationes mutatio dexterae Excelsi, quoniam in hac adhuc in huius corruptionis miseria maneat ira eius, quia nec in ipsa ira sua continet miserationes suas. Cum ergo isto modo conpleatur dimni illius cantici ueritas, non est eam necesse etiam illic intellegi, ubi non pertinentes ad ciuitatem Dei sempiterno supplicio punientistam sententiam usque ad illa impiorum tormenta protendere, saltem sic intelligant, ut, manente in eis ira Dei, quae in aeterno est pronuntiata supplicio, non contineat Deus in hac ira sua miserationes suas, et faciat eos non tanta quanta digni sunt
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit aiudice iuuorũ siue mortuorum
uenite benedidi pacris mei possidete parti¬
cũ uob̾ ireuũ a contitutione mudi. et
aliis econtrario discedite ame maledicti
in ignẽ eternũ qui panitus est diabolo et
angłis eiꝰ : uerint isti insuppliciũ ętnũ.
iusti autẽ inuitã etnã miie p̃sũptionis
ẽ. dicere ciuiquã eorũ ęt̃nũ supplicium
iꝑ hiuꝰ p̃sũptionis ꝑsuasionẽ facere ut de
nunqͥd obliuiscetur misereri ds̃. aut con¬
cinebic inini miserationes suas. ut opine¬
t̃ debominibꝰ bonis uerã de mał falsam:
aut debonis hominibꝰ ⁊ mał angłis ueraem
de mał autẽ h ominibꝰ falia di eẽ. sencentiaẽ
Hoc enĩ qđ ait psalmꝰ aduasa miscłiȩ ꝑtinet¬
⁊ adfilios ꝓmissionis. quorũ erat unus etiã
ipso ꝓpħa: q̃ cũ dixisset nunqͥd obliuiscetur
miserori ds̃. aut ccinebit mira sua miserati¬
ones suas. contimio subiecit ⁊ dix̃. Nunc cepi
hȩc c̃ immutatio dextere excelsi Expos̾ut

Expanded text:
iuorum adque mortuorum: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum a constitutione mundi, et aliis e contrario: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, et ierint isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam: nimiae praesumtionis est dicere cuiquam eorum aeternum suus praesumptionis persuasionem facere, ut de Numquid obliviscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas ? ut opinetur de hominibus bonis veram, de malis falsam, aut de bonis hominibus et malis angelis veram, de malis autem hominibus falsam Dei esse sententiam. Hoc enim quod ait Psalmtiam ipse pro pheta, qui cum dixisset: Numquid obliuiscetur misereri Deus aut continebit in ira sua miserationes suas? continuo subiecit: Et dixi: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae Excelsi. Exposuit
Abbreviated transcription (Latin):
c tidianã qͥppe orationẽ docebat: ⁊ iustifica¬
cis utiq discipłis loquebat᷑. Qd ẽ. gͦ pecca¬
ta urã. nͥ peccata sine qͥbꝰ nec uos eritisqͥ
iustificati ⁊ sc̃ificati estis: Ubigͦ illi qui
ꝑ hanc orationẽ occasionẽ ꝑpetͣldorũ
qͦtidie scelerũ quȩit̃ dict̃ dnm̃ significasse

Expanded text:
 docebat et iustificatis utique discipulis loquebatur. quid est ergo: peccata uestra nisi "peccata, sine quibus nec uos eritis, qui iustificati et sanctificati estis" ? ubi ergo illi qui per hanc orationem occasionem perpetrandorum cotidie scelerum quaerunt, dicunt dominum significasse
Abbreviated transcription (Latin):
porro dicant idẽ. sutura predicant. S
iuderint eorũ conectores quomꝰ exeis
siue fallant᷑. siue instinctu spirituum
quibꝰ cura ẽ. calipęna dignos animos
hominũ noxie curiositatis retibꝰ implicare
etiã uera p̃dicant. siue multa dicendo
aliquando in aliquio ueritatis incurrãt
N ob̾ tam̃ ista que uelud contͣ nat᷑am fiunt
icontra naturã fieridicunt. quo more
hominũ locutus ẽ. et apłs dicendo con¬
tra naturã in olea insitũ oleastrũ. et¬
factũ eẽ. participẽ pinguedinis oliuę
⁊ monstra. ostenta pofenta. ꝓdigia
nuncupantur. hoc monstrare debet̃.
hoc ostende uł p̃ostendẽ. hoc p̃dicere
q̃ facturus sit ds̃. quȩ de corꝑibꝰ homi¬
nũ se p̃nunciauit eẽ. facturũ nilla im¬
pediente difficultate. nalla p̃scribente
loze naturȩ. Quomͦ autẽ p̃nunciaue¬
rit satis in libro suꝑiore docuisse me
ex istimo decerpendo de scripturis sc̃is

Expanded text:
porro dicant, id est, futura praedicant. Sed porro dicant, id est, futura praedicant. Sed viderint eorum conjectores, quomodo ex eis sive fallantur, sive instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus implicare, etiam vera praedicant, sive multa dicendo aliquando in aliquid veritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apostolus dicendo contra naturam in olea insitum oleastrum factum esse participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de corporibus hominum se praenuntiavit esse facturum, nulla impediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quomodo autem praenuntiaverit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo de Scripturis sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
paradiso indiunis eloquiis cõꝑarata ẽ.
Hȩc postea quã tacta ẽ. decelo sicut illoꝵꝑ
quoq adcestat᷑ historia : inc̾ ab eisqͥͦ
ueniunt ad loca illa conspicitur ꝓdigio¬
sa fuligine horrori est ⁊ pomaᷤᷤ ens in¬
teriorẽ fauillã iñdati supficie matunta¬
tis includunt: Eoce nonerattał: et
calis ẽ. Ecce ac̃ditore naturarũ natura
eius in hanc fedissunã diu̾sitatẽ mira¬
bili qũ mutatioẽ conũsa est ⁊qd post
cã longũ accidit tẽpꝰ tã longo cẽꝑore
ꝑsuerat᷑. Sicut gͦ nõ fuit inpossibile dõ
quas uoluit instituere: sic ei nõ ẽ. impos¬
sibile in quicquid uoluerit quas insticuit
mutare naturas. Unde illorũ quoq mi¬
rađorũ multitudo siluescit. quȩ monstͣ
ostenta. portenta ꝓdigia nuncupantur.
quȩ recolere et cõmemorare. siuelim huiꝰ
oꝑis quiserit sinis.: Monstra sane dicta
dendo idẽ. p̃ostendendo: ⁊ ꝓdigia qđ

Expanded text:
paradiso in diuinis eloquiis conparata est. paradiso in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adtestatur historia et nunc ab eis qui ueniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam diuersitatem mirabili mutatione conuersa est; et quod post tam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta dendo, id est, praeostendendo; et prodigia, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cudinẽ iustius uidet᷑ exposcere natura
cõmunis. Et cam̃ qm̃ quȩ sunt rara ipsa
sunt mira. multo ampliꝰ ãmiram᷑ quando
duos ita similes reꝑimꝰ: ut ineis discer¬
nendis aut sẽꝑ aut frequent̃ erremꝰ.S
q̃ dixiscͥptũ auarrone licet corũ sic histori¬
cus idc̃q doctissimꝰ fortasso uere factũ
cẽ. nõ credant. aut quia nõ du mansit
alius eusdẽq sidis cursꝰ s reditũ ẽ. ad soli¬
tum : minꝰ isto mouent̾ exemplo Habẽt
gͦ aliuo qd etiã nc̃ possit ostendi eis quȩ
puto debe sufficere : quo cõmoneantur
cũ aliquid adũterint in aliqua institu¬
cione naturg. eamq sibi notissimam
fecerint nõ se inde dõ deb̾e p̃scribere :
quasi eam nõ possit in longe aliud quã
eis cognitaẽ. uertere atq iutare Terra
sodomorũ nõ fuit utiq ut nunc ẽ. sed
iacebat similis cȩt̃is facie. eadẽq uel
eciã ubiore fȩcunditate pollebat: nã cdĩ

Expanded text:
tudinem iustius uidetur exposcere natura tudinem iustius uidetur exposcere natura communis. Et tamen quoniam quae sunt rara ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ uͦ de lucifero uarro scͥpsit: nõẽ. illic
dictum alicui potenti homim id suisse
c̃cessũ. No gͥ de nocicia naturarũ caligi¬
nẽ sibi faciant infiddes. quasi nõ possit in
aliquare diuinitꝰ fieri aliuo quã meiꝰ nat᷑a¬
ꝑhumanã suã exꝑientiã cognouerunt
quãus ⁊ ipsa quȩ in rerũ nat̾a om̃ibus
nota sunt nõ minꝰ mirasint eeñtq stupen¬
da considerantibꝰ cunctis. si solerent homi¬
nes mirari mira nͥ rara. Quis enĩ c̃sulta
ratione nõ uideat in hominũ innumerabili
numerositate et tanta naturȩ similicudi¬
ne. ualde miribilit sic hab̾e singłos singłas
facies. ut nͥ int̾ se simileseent̃. nõ dinscerñẽt᷑¬
species corũ ab animalibꝰ cȩt̾is et rursũ nͥ ĩt̃ se dissimilesccnt.
amn discerñent᷑ singłi ab hominibꝰ cęt̃is. Quos gͦ similes
conficem̃ cosdc̃ dissimiles inuenimꝰ. S mira¬
bilior consid̾atio dissimilicudinis: qñ sumili¬

Expanded text:
Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re diuinitus fieri aliud, quamdiu humanam suam experientiam cognouerunt; quamuis et ipsa, quae in rerum natura omnibus nota sunt, non minus mira sint, essentque stupenda considerantibus cunctis, si, solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discernerespecies eorum ab animalibus ceteris; et rursus nisi inter se dissimiles essent, non discernerentur singuli ab hominibus ceteris? Quos ergo similes confitemur, eosdem dissimiles inuenimus. Sed mirabilior est consideratio dissimilitudinis, quoniam simili
Abbreviated transcription (Latin):
fecto cuncsi ulli ia fuerunt canones
astrologorum. quos uelut inenarrabili
computatione de p̃t̾ias ac futuris astroꝵ
motibꝰ conscriptos habent quos canones
sequendo ausi sunt dicere hoc qd deluci¬
fero contigit nec antea nec postea con¬
cigisse slos autẽ indiuinis ubris legimꝰ
petuusset uir sc̃s iħ snaue. donec ceptũ
plium uctoria t̾minaret.: ⁊ retrorsũ re¬
disseut regi ez echiȩ .xii. anni adiuuen¬
dũ additi. hoc etiã ꝓdigio ꝓmissionis
dĩ significarent᷑ ad iuncto.S ista quoq
mirada quȩ meritis sunt concessa sc̃oꝵ.
quando creduit isti facta: magicis
artibꝰ cribuunt. Unde illud ẽ. q suꝑuis
cõmemoraui dixisse iurgiliũ: Sistere
aqua fluuiis ⁊ uet̾e sid̾a retro: sã ⁊i fluii¬
ũ stecisse suꝑiꝰ. inferiꝰq fluxisse. cũ ppłs
discipulo eiꝰ diseo: ideẽ. factũ in sacͥs
litt̾is legimꝰ. Et retro ũsũ fusse maximũ
sidus: regnante et ethia mͦ cõmemorauimꝰ:

Expanded text:
fecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones fecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones astrologorum, quos uelut inerrabili conputatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec antea nec postea contigisse. Nos autem in diuinis libris legimus petiuisset uir sanctus Iesus Naue, donec coeptum proelium uictoria terminaret, et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim anni ad uiuendum additi hoc etiam prodigio promissioni Dei significarentur adiuncto. Sed ista quoque miracula, quae meritis sunt concessa sanctorum, quando credunt isti facta, magicis artibus tribuunt. Unde illud est, quod superius commemoraui dixisse Vergilium: Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro. Nam et fluuium stetisse superius inferiusque fluxisse, cum populus discipulo eius Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro uersum fuisse maximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus.
Abbreviated transcription (Latin):
les. Hoc certe uarro tantꝰ auctor połentũ
nõ appellaret : niss eẽ. contra naturã
iudctur. Om̃ia quippe portenta contͣ
naturã dicimꝰ eẽ. s nõ sunt. Quomꝰ ẽ.
⁊ͦ contranaturã q dĩ fit uoluntate cũ
uoluntas tantiutiq conditoris conditȩ
rei cuiꝰq natura sit: P ortentũ gͦ fit
nõ cont᷑ naturã: s contra quã ẽ. nota
natura. Quis autẽ portentorũ numerat
multitudinẽ quȩ in historia gentium
continentur  S nuc̃ in hoc uno atenda¬
mͦ qͥ ad rẽ de qua agimꝰ ꝑtinet. Quid ita
dupositũ ẽ. ab auctore naturȩ cȩli ⁊t̾re
quẽ ad modũ cursꝰ ordinacissimꝰ sidũ: Quid
tã ratis legibꝰ fixisoꝵ sirmatũ: et tam̃ qñdo
ille uoluit qͥ sũmo regit imꝑis ac pote¬
state qͥ condidit: steila p̃cȩt̃is magnitudi¬
ne acsplendore notissima. colorẽ magnitu¬
dinẽ. figuram. et qͥ ẽ. mirabilius suicurs
ordinẽ segemq mutauit. curbauit. Pro¬

Expanded text:
les.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum les.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra naturam uideretur. Omnia quippe portenta contra naturam dicimus esse; sed non sunt. Quo modo est enim contra naturam, quod Dei fit uoluntate, cum uoluntas tanti utique conditoris conditae rei cuiusque natura sit? Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historia gentium continetur? Sed nunc in hoc uno adtendamus, quod ad rem, de qua agimus, pertinet. Quid ita dispositum est ab auctore naturae caeli et terrae, quem ad modum cursus ordinatissimus siderum? Quid tam ratis legibus fixisque firmatum? Et tamen, quando ille uoluit, qui summo regit imperio ac potestate quod condidit. stella prae ceteris magnitudine ac splendore notissima colorem, magnitudinem, figuram et quod est mirabilius sui cursus ordinem legemque mutauit. Turbauit pro
Abbreviated transcription (Latin):
insticuet᷑ in restirrectione mortuorũ: S qm̃
istis nõ credunt litt̃is ubi legit᷑ quał in para¬
diso uꝑxerit homo. quantũq fuerit a ne¬
cessitate mortis alienus. quibꝰ utiq sicre¬
derent nõcũ illis de pęna dampnatorũ
quȩ futura e. oposius ageromꝰ : de litt̃is
corũ qui doctissimi apud illos fuerunt.
aliquid ꝓferendũ ẽ. qͦ appareat posse fien
marci uarronis. quorũ inscͥptio ẽ. de gente
populi romani: qͣ eisdẽ ũb̾ qͥbꝰ ibi legitur
ihic ponã: Incedo inquit mirabile exticit¬
portentum Nlã stella ueneris nobilissima
quã plautꝰ uesꝑuginẽ. homerꝰ hesꝑon
appellat pulcherriumã dicens. Castor
scribit tantũ portentũ extitisse. ut mu¬
taret colorẽ. magnitudinẽ. figurã cursũ:
O q factũ ita neq antea nec postea sit: Hoc
factũ ẽ. ogigo regidicebant ad rastos. cizice¬
nos. ⁊ dion nea polites mathematici nobi¬

Expanded text:
instituetur in resurrectione mortuorum. Sed quoniam instituetur in resurrectione mortuorum. Sed quoniam istis non credunt litteris, ubi legitur qualis in paradiso uixerit homo quantumque fuerit a necessitate mortis alienus quibus utique si crederent, non cum illis de poena damnatorum, quae futura est, operosius ageremus: de litteris eorum. qui doctissimi aput illos fuerunt, aliquid proferendum est, quo appareat posse fieriMarci Varronis libris, quorum inscriptio est: De gente populi Romani, quod eisdem uerbis, quibus ibi legitur, et hic ponaportentum: nam stellam Veneris nobilissimam, quam Plautus Vesperugiuem, Homerus Hesperon appellat, pulcherrimam dicens, Castor scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum; quod factum ita neque antea nec postea sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolites, mathematici nobi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ focisse monstratur: Ipse qͥppe
faciet quia se facturũ eẽ. p̃dixit quȩ
impossibilia putant᷑: qui ꝓmisit ⁊ fec̃
ut ab increduł gentibꝰ incredibikacre¬
dent᷑. Si aũ respondẽt ꝑꝑt̾ea se non
crede quȩ de humanis semꝑ arsuris nec
unquã morituris corꝑibꝰ dicimꝰ. quia hu¬
manorũ corꝑũ naturã nouimꝰ longe
alit̾ institutã. uñ nec illa ratio hinc
reddi potest quȩ de illis naturis mirabi¬
ubꝰ reddebatur. ut dici possit uis ista
naturat ẽ. rei huiꝰ ista nacura ẽ. qm̃ scimꝰ
humanȩ carnis. istã nõ eẽ. nacurã: habe¬
mus quidẽ q respondeamus de licteris
sacris. hanc ipsã scilicẽt humanã carnẽ
alit̃ institutã fuisse ante peccatũ. id est
ut posset nunquam ꝑpeti mortẽ abt̃
autẽ post peccatũ qualis inerũpna huiꝰ
mortalitatis in notuit. ut perpetẽ utã
cenere nõ possit Sigͤ alit̃ quã nob̾ nota ẽ

Expanded text:
quae fecisse monstratur? ipse quippe quae fecisse monstratur? ipse quippe faciet, quia se facturum ipse praedixit quae impossibilia putantur, qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur. Si autem respondent propterea se non credere quae de humanis semper arsuris nec umquam morituris corporibus dicimus, quia humanorum corporum naturam nouimus longe aliter institutam, unde nec illa ratio hic reddi potest, quae de illis naturis mirabilibus reddebatur, ut dici possit: „uis ista naturalis est, rei huius ista natura est," quoniam scimus humanae carnis istam non esse naturam: habemus autem quid respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem aliter institutam fuisse ante peccatum, id est ut posset numquam perpeti mortem, aliter autem post peccatum, qualis in haerumna huius mortalitatis innotuit, ut perpetem uitam tenere non possit. sic ergo aliter, quam nobis nota est,
Abbreviated transcription (Latin):
ulũ quidẽ fontẽ nõ inueni qui inephiro¬
se uidisse dicerent: s qui ingalliã similẽ
nossent nõ longe agratianopoli ciuitate.
Oefructibꝰ autẽ arborũ sodomitarũ non
tantũ litt̾e fide dignȩ indicant. uerum
etiã tã multi seloquunt᷑ exꝑtos: ut hinc
dubitare nõ possim Cȩtera uͦ sic abeo.
ut neq neganda. noq affirmanda de¬
creuerim s idõ etiã ipsa posui. qm̃apđ
eorũ c̃tra quos agimꝰ historicoslegi: ut
ostendem qualia multa multiq illorũ
nulla reddita ratione in suoꝵ licteratorũ
scͥpta litt̃is credant. qui nob crede q̃ndo
id qͥ eorũ exꝑientiã sensumq transgredit᷑
oĩpocentẽ dm̃ dicimꝰ cẽ. facturũ: nec
reddita ratione dignantur. Namquę
melior ⁊ ualidior racio de rebꝰ calibus
redditur: quã cũ omp̃s ea posse facere
ꝑhibet᷑ ⁊ facturus dr̃ quȩ p̾nunciasse
ibi legit᷑. ubi alia multa p̾nunciauit

Expanded text:
illum quidem fontem non inueni qui in Epiroillum quidem fontem non inueni qui in Epiro uidisse se dicerent, sed qui in Gallia similem nossent non longe a Gratianopoli ciuitate. De fructibus autem arborum Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut neque neganda neque adfirmanda decreuerim; sed ideo etiam ipsa posui, quoniam aput eorum, contra quos agimus, historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum nulla reddita ratione in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id, quod eorum experientiam sensumque transgreditur, omnipotentem Deum dicimus esse facturum, nreddita ratione dignantur. nam quae melior et ualidior ratio de rebus talibus redditur, quam cum omnipotens ea posse facere perhibetur et facturus dicitur, quae praenuntiasse ibi legitur, ubi alia multa praenuntiauit,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ platonis: de palea sit frigente uo flues¬
cere niuẽ non sinat. sic calente ut mat̾es¬
cere poma copellat de igne fulgido q
scđm suũ fulgorẽ lapides coquentibus
candificet. ⁊ c̃t᷑ eundẽ siuĩ fulgorẽ uren¬
do plurima offuscet: Tale ẽ. ⁊ qͥ nigre
macłȩ offunduntur ex oleosplendĩdo.
simlit̃ nigre lineȩ decandido inpͥmũt᷑
argento. De carbonibꝰ etiã qd accedente
igne sicũtant᷑ in contrariũ ut de lignis
pulcherrimis cetri. fragiles de duris.
imputribiles de putribilibus fiant. Hȩc
ipse quedã cum multis. quędã cũ om̃ibꝰ
nom et alia plurima quȩ hiuc libro
inserere longũ fuit. De his autẽ quę
posuinõ exꝑca s lecta p̃t̃ de fonte illo
ubi faces extingunt̾ ardentes et accen¬
dunt᷑ extincte : ⁊de pomis t̾rȩ sodomoꝵ
forisecus quasi maturis. intrinsecus
fumeis: nec testes aliqͦs idoneos a quibꝰ
utrũ uera eent audirẽ pociu reꝑire. Et

Expanded text:
 Platonis; de palea sic frigente, ut Sues Platonis; de palea sic frigente, ut Suescere niuem non sinat, sic calente ut maturescere poma conpellat; de igne fulgido, quod secundum suam fulgorem lapides coquendo candificet et contra eundem suum fulgorem urendo plurima obfuscet. Tale est et quod nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido inprimuntur argento, de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis taetri, fragiles de duris, inputribiles de putribilibus fiant. Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus quasi maturis, intrinsecus fumeis, nec testes aliquos idoneos, a quibus utrum uera essent audirem, potui reperire. Et
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ quando aliquid uelut impossibile
nolunt crede eisq redditionẽ rationis
poscentibꝰ respondemꝰ hanc eẽ. uolunta¬
cẽ om̃pocentis. dĩ qui certe nõ obaliud
qui pocuerit citare tã multa quȩ nisi
ostenderentur aut a credend hodieq
putarent᷑ nõ solũ quȩ ignotissima apd
nos. uerũ etiã quẽ notissima posui :Iua
nõ habent cestẽ ⁊ abeͥ conscͥpta suntꝰ qui
nõ st̃ diuinitus docti atq humanitus
falli forte potuert᷑: licet cuiq sine recta
rep̃hensione nõ crode: Nã nec ozo uolo
temere credi cuncta quȩ posui. quia
nec ame ipso ita credunt᷑ tanquã nulla de
illis sit in mea cogitatione dubitatio. ex¬
ceptis his quȩ uł ipse sum exceptꝰ. ⁊ cui¬
uis facile ẽ. exꝑiri. sic̃ de caloe qđ feruet.
inaqua. in oleo frigida ẽ: de magnete lapi¬
de qͥ nescio qua sorbitione insensibilisti¬
puiã nõ moneat ⁊ ferrũ rapiat. de carne
nõ putrescente pauonis cũ putuerit¬

Expanded text:
rationem, quando aliquid velut impossibile rationem, quando aliquid velut impossibile nolunt credere, eisque redditionem rationis poscentibus respondemus, hanc esse voluntatem omnipotentis Dei; qui certe non ob aliudqui potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur, aut a credendis hodieqputarentur, non solum quae ignotissima apud nos, verum etiam quae notissima posui. Illanon habent testem, et ab eis conscripta sunt qui non sunt divinitus docti atque humanitus falli forte potuerreprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experiri; sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putescente pauonis, cum putuerit et
Abbreviated transcription (Latin):
ignis aquę̧ dedit salẽ soluere: correre¬
autẽ igm nõ aquȩ S ista inqͥunt salis
huiꝰ nat᷑alis ẽ. uis: ut his contraria
paciatur. hȩc gͥ racio redditur ⁊de illo
fonte garamantico ubi una uena friget
diebus nocdibꝰ feruet: ui utraq molesta
cangentibꝰ Hȩo et de illo alio qui cum
sit contrectantibꝰ frigidus ⁊ facẽ sic̃ alii
fontes excingat accensã: dissimilit̃ cam̃
atq mirabilit᷑ idẽ ipse accendit excinctã
H ec et de lapide asbesto quicũ ignẽ nul¬
lũ habeat ꝓpͥũ accopto tam̃ sic ardet
alieno : ut nõ possit excingui Hȩc de
cet̃is quȩ piget recexere. quibꝰ licet
ius in solita contra naturã in eẽ. uideat᷑:
alia tam̃ de illis nõ redditur ratio. nisi
ut dicatur hanc eorũ eẽ. naturã. Breuis
sane ista ẽ. racio fateor sufficiensorue
responsio. S cũ ds̃ auctor sit naturara
omiũ curnolunt fortiorẽ nos rtddere

Expanded text:
igni, sed aquae dedit salem soluere, igni, sed aquae dedit salem soluere, autem igni, non aquae. Sed ista, inquiunt, salis hujus naturalis est vis, ut his contraria patiatur. Haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una vena friget diebus, noctibus fervet, vi utraque molesta tangentibus. Haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidus, et facem sicut alii fontes exstinguat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter idem ipse accendit exstinctam. Haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit exstingui. Haec de caeteris quae piget retexere, quibus licet vis insolita contra naturam inesse videatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur, hanc eorum esse naturam. Brevis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt fortiorem nos reddere
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlo. int̾ra. in aere. inaquis. innum̃a¬
bilibꝰ miraculis plenũ cũ sit omĩbꝰ qͥbꝰ
plenus ẽ. ꝓculdubio maus ⁊ excellentiꝰ
etiã ipse mundus miraculũ ed isti cũ¬
credunt aqͦfactus ẽ. mundus. ⁊ dõs ab illo
factos ꝑ qͦs ab illo administratur mundꝰ¬
imiracłorũ effectrices sine spontaneorũ
siue cultu ⁊ ritu quolibet impetratorũ
siue etiã magicorũ mundanas uł non
negant uł insuꝑ ⁊ip̃dicant pocestates.
quando eis rerũ ium mirabilẽ ꝓponimus
aliarũ. quȩ nec animalia sunt racionalta.
nec ulla ratione p̃dici sp̃s. sicut sunt
ca quorũ pauca cõmemorauimꝰ respon¬
de assolent. Uisẽ. ista nature. Natura
eorũ sic se habet:. Propriarũ sc̃ istȩ effica¬
ciȩ naturarũ. Tota itaq racioẽ. cur
agrigentinũ salẽ flãma fluere faciat
aqua crepitare: quia hȩc ẽ. nat̾a eius
At hoc et̃ pociꝰ c̃tͣ nat᷑am indet᷑. quȩ nõ

Expanded text:
in caelo, in terra, in aere, in aquis innumerain caelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus, quibus plenus est, procul dubio maius et excellentius etiam credunt a quo factus est mundus, et deos ab illo factos et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere assolent: "uis est ista naturae, natura eorum sic sese habet, propriarum istae sunt efficaciae naturarum". tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
demones excollere potuerunt ut congru¬
ere hominũ sensibꝰ sibi nobilis poeta uidẽ¬
cur dequadã femina qͤ cali arce polleret
dicens. hȩc se carminibꝰ ꝓmittit soluere
m̃tes. Quas uelit. ast ali is duras uimictere
curas. Sistere aquã fluuiis. ⁊ ũte sida retͦ
Noctumosq ciet manes. mugire uido. Sub
podibꝰ t̾rã. idescendẽ montibꝰ ornos. qͣnto
magis ds̃ pocens ẽ. facere quȩ infidelibus
st̃ incredibilia. s illius facilia potestatis
qñdo qͥdẽ ipse lapidũ aliarũq ium rerũ.
⁊ hominũ ingenia qui ea miris utuntur
mod. angłicasq t̾renas õĩbꝰ t̾renis poten¬
ciores animantibꝰ condidit. uniuersa
mirabilia mirabili uincente uirtute. ⁊ioꝑ¬
andi. iubendi siendiq sapientia utens
omibus cã nurabilit̃ quã creauit.Cur¬
itaq fatre nõsiossit ds̃ ut i resurgant
corꝑã mortuorũ ugne et̃ no crucientur
corꝑa dãpnatorũ: qui fecit mundũ

Expanded text:
daemones extollere potuerunt, ut congrudaemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauit.itaque facere non possit deus, ut et resurgant corpora mortuorum et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum
Abbreviated transcription (Latin):
angłos lucis. St̃ gͦ facta eorum plurura
quȩ quanto magis mirabilia c̃ficemur:
tanto cauciꝰ uitare debemus. S ad hoc
uñ nc̃ agimꝰ. nob̾ etiã ipsa ꝑficiunt:
Si enĩ hȩc inmundi dęmones possunt.
quanto potenciores st̃ scĩ angłi qͣno
potencior his om̃ibꝰds̃ qui tantorũ miracłoꝵ
effectores etiam ipsos angłos fecit: Quam
obrẽ si tot ⁊ canta mirifica quę mechanemata
appellant dĩ creatura utentibꝰ humanis
artiꝰ funt. ut ea qui nesciunt opinent᷑
eẽ. diuina unde factum ẽ. ut in quodã
tc̃plo lapidibꝰ magnecibꝰ insolo ⁊ camera
ꝓporcione magnitudinis positis simulacrũ
ferreum aeris illius medio int̃ utrũq
lapidem ignorantibꝰ quid sursum ect̃. ac
dcorsum quasi num inis pocestate pendet.
uałe aliquid etiã in illa lucerna ueneris
de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse:
iam diximus: si maguorũ oꝑa qͦs nr̃a soͥpt᷑a
ueneficos ⁊ incantatores uocat intantum

Expanded text:
angelos lucis. Sunt ergo facta eorum plurima, angelos lucis. Sunt ergo facta eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius uitare debemus; sed ad hoc, unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec inmundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti angeli, quanto potentior est his omnibus Deus, qui tantorum miraculorum effectores etiam ipsos angelos fecit! Quam ob rem si tot et tanta mirifica, quae μηχανήματα appellant, Dei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesciunt opinentur esse diuina unde factum est,\' ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentaũ: ut hoc ibi ꝓdigiũ. ⁊ appareret
hominibꝰ idutiꝰ ꝑmaneret. Illiciuntur
autẽ de mones adinhabitandũ ꝓcreat᷑as
quas nõ ipsi s ds̃ condidit delectabilibꝰ
psua diu̾sitate diũsis. nõ ut animalia
cib̾ s ut sp̃s signis. quȩ cuiꝰquã delectatio¬
ni congruunt ꝑuaria genera lapidũ.
erbarũ. lignorũ. animaliũ. carminũ.
rituũ. Ut autẽ illiciantur ab hominibꝰ
prius eos ipsi astucissima calliditate
seducunt. uł inspirando eorũ cordibꝰ
urꝰ occultũ uł etiã fallacibꝰ amicitiis
apparendo eorũq paucos discipulos
suos faciunt: plurimorũq doctores:
Neq enĩ potuit nͥ pͥmũ ipsis docentibus
disci quid qͥsquã illorũ appetat qͥd ex¬
horreat qͦ inuitet᷑ nomine. qͦcogatur:
ũ magicȩ arces ⁊ qͥ ł earũq artifices
exciterunt. Maximȩ autẽ possident
corda mortaliũ qua pocissimũ possessio¬
ne głantur : cum se tnͣfigurant in

Expanded text:
praesentauit, ut hoc ibi prodigium et appareret praesentauit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus et diutius permaneret. Inliciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diuersitate diuersis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cuiusque delectationi congruunt, per uaria genera lapidum herbarum, lignorum animalium, carminum rituum. Ut autem inliciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, uel inspirando eorum cordibus uirus occultum uel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum adpetat, quid exhorreat, quo inuitetur nomine, quo cogatur; unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. Maxime autem possident corda mortalium, qua potissimum possessione gloriantur, cum se transfigurant in
Abbreviated transcription (Latin):
si uolumꝰ credimꝰ que nõ adũsantur
liliris. quibꝰ nõ dubitamꝰ oporcere nos
crecłe. De his aucẽ miraculorũ locis
nob̾ adca quȩ futura ꝑsuađe incre¬
duł uolumus satis illa sufficiant. quȩ
nos quoq possumꝰ oxꝑiri : ⁊eorũ cestes
icdonors nõ difficile ẽ. inuenire. De isto
autẽ fono ueneris et lucerna in extin¬
guibili nõ solũ innullas coartam̃ an¬
gustias: uerũ etiã latitudinis nobis
campꝰ aꝑit̾: Addimꝰ enĩ ad istã lucernã
in extĩgiubilẽ et humananum. ⁊ magica¬
rum idẽ. ꝑ homines de monicarũ arciũ
iipsorũ ꝑse ipsos dȩmonũ multa miracła
quȩ si negare uoluerimꝰ: cidẽ ipsi cui cre¬
dimꝰ sacrarũ litt̾arũ adũsabim̃ ueritati
Aut gͦ in lucerna illa mechanicũ aliqͥd
de lapide asbesto ars humana molitaẽ.
aut arte magica factũ ẽ. qđ homines
illo mirarentur intẽplo. aut demonqͥs¬
piã sub nomine ueneris canta se efficatia

Expanded text:
si uolumus. credimus, quae non aduersantur si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus oportere nos credere. De his autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuadere incredulis uolumus, satis illa sufficiunt, quae nos quoque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est inuenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Addimus enim ad istam lucernam inexstinguibilem et humanarum et magicarum, id est per homines daemonicarum artium et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula; quae si negare uoluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum litterarum aduersabimur ueritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia
Abbreviated transcription (Latin):
respondeant. prorsꝰ nec ista st̃ nec istacre¬
dimꝰ. falsa de his dicta. falsa conscͥpta
st̃.: ⁊ adiciant raciotinantes atq dicen¬
tes sicalia cradenda st̃: credite et uos
qđ in easdẽ lict̾as ẽ. relatũ suisss uł cẽ
qđ dã ueneris fanũ. acq ibi candelabrũ
i in eo luccrnã subdiuo sic ardentẽ ut
eã nulla tẽpestas nullꝰ imber extĩgueret
unde sicut ille lapis ita istalichinꝰ asbc¬
stos idẽ. lucerna in extingiubił nomina¬
ca ẽ Qđ ꝑpt̾ea pot̾unt dicere ut res¬
pondendi nob̾ angustias ingerant: qr
si dixerimꝰ nõeẽ. credendũ. scͥpta illa
miracłorũ infirmabimꝰ: si autẽ creden¬
dũ eẽ. concesserimꝰ. firmabimꝰ numina
paganorũ. S nos iam sicut in libro
duodeuiocsimohuiꝰ huiꝰ oꝑis dixi nõ
habemꝰ necesse omĩa crede que historia
c̾cinet gentiũ cũ upsi inc̃se historici
sic̃ ait uarro quasi. ata oꝑa ⁊ quasi
ex industria ꝑmulta. dissentiant. s ca

Expanded text:
respondeant, Prorsus nec ista sunt, nec ista credimus, falsa de his dicta, falsa conscripta sunt; et adjiciant ratiocinantes, atque dicentes, Si talia credenda sunt, credite et vos quod in easdem litteras est relatum, fuisse vel esse quoddam Veneris fanum, atque ibi candelabrum, et in eo lucernam sub divo sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret, unde sicut ille lapis, ita ista λύχνος ἄσβεστος, id est, lucerna inexstinguibilis, nominata est. Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant: quia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum infirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, firmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut iam in libro duodeuicensimo huius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea,