comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dͣs . exponunt statim corrumpet dc̃m̃
cẽ corruptioni tradet uel si quo aliom
possunt. quo animo si eẽnt un uetem
legem. et multa ibi miranda intesu¬
gerent: et nondũ intellecta nõ cure
odio lacerarent: s cum honore defer¬
rent. Qui aut̃ nondũ tredit exni¬
chilo ẽẽ corruptionẽ. p̃ponat sibt b
duo eẽ et nõ eẽ quasi ex diu̾ss ꝑtib
intelligendi gr̃a ut cum tardis taĩ¬
dius ambulemus. Deinde uelut ei
medio constituat aliqͥd utputa corpͥ
anmantis. et querat hoc secum. dum for¬
matur illud corpus et nascitur. dũ au¬
getur eius species. nutritur. conualescit
roboratur. decoratur. firmatur in qͣntũ
manet. et inqͣntum stabilitur: in quã
et ualentia constabilitur atq firmat᷑
tantomagis fieri ut sit et in eam ꝑtem
tendat qua positum est ẽe. Nunc gͦ inci¬
piat corrumpi. debilitetur om̃is ille sta¬
tus. languescant iures. marcescat robͣ
forma fedetur. dissiliat compago mem¬

Expanded text:
deus, exponunt statim "corrumpet" dictum deus, exponunt statim "corrumpet" dictum esse: corruptioni tradet, uel si quo alio modo possunt. quo animo si essent in ueterem legem, et multa ibi miranda intellegerent et nondum intellecta non cum odio lacerarent, sed cum honore differrent. Si quis autem nondum credit ex nihilo esse corruptionem, proponat sibi haec duo "esse" et "non esse" quasi ex diuersis partibus intellegendi gratia, ut, cum tardis tardius ambulemus, deinde uelut in medio constituat aliquid, ut puta corpus animantis, et quaerat hoc secum, dum formatur illud corpus et nascitur, dum augetur eius species, nutritur, conualescit, roboratur, decoratur, firmatur, in quantum manet et in quantum stabilitur, in quam et ualentia constabilitur atque firmatur, tanto magis fieri, ut sit, et in eam partem tendat, qua positum est esse. nunc ergo incipiat corrumpi; debilitetur omnis ille status, languescant uires, marcescat robur, forma foedetur, dissiliat conpago mem
Abbreviated transcription (Latin):
s euidentius in nouo tͥ dñs dicit. Noli¬
te timere eos qui corpus occidunt. et
amplius nõ habent cd̾ faciant. Es iũ
timete qui cum corpus occiderit habec
potestatem aninã mittere in gehẽnã
Uoluntarie aut̃ corruptioni addi iuidicio
diuino penalem corruptionẽ manifestis¬
sime paulus apłs attestatur cum dicit.
Timplum eñi di scm̃ est. qd̾ estis uos.
Qiuisqͥs templum d̾i corruꝑit. corrũpet
illum d̾s. Qd si in uet̾i lege dictum es¬
set: quib inuectionib isti impetũ Fa¬
cerent accusantes qͣi corruptorem dm:
Qs uerbum metuentes multi latie
intͥpretes. noluerunt dicere corrũpet
re ip̃a: offensionem uocabuli deurte¬
runt. Qm̃qm isti nõ minus muehe¬
rentur in ꝑditorem d̾mͦ si hoc in ue¬
tis exempłarib tonuintũtur.in qui
b aꝑtissime scͥptum est. Quisquis
templum di corruꝑit: corrumpet. il¬
lam d̾s. Qd siquis ab ns querat quo¬
modo dictum sit. ne corruptor pudecur

Expanded text:
sed euidentius in nouo, ubi dominus dicit: nolised euidentius in nouo, ubi dominus dicit: nolite timere eos, qui corpus occidunt et amplius non habent, quid faciant, sed eum timete, qui cum corpus occiderit, habet potestatem animam mittere in gehennam. uoluntariae autem corruptioni addi iudicio diuino poenalem corruptionem manifestissime apostolus Paulus adtestatur, cum dicit: templum enim dei . sanctum est, quod estis uos; quisquis templum dei corruperit, corrumpet illum deus. quod si in uetere lege dictum esset, quibus inuectionibus isti inpetum facerent accusantes quasi corruptorem deum! quod uerbum metuentes multi latini interpretes noluerunt dicere „corrUmpetre ipsa offensionem uocabuli deuitarunt. quamquam isti non minus inueherentur in perditorem deum, si hoc in lecis exemplaribus conuincuntur, inscriptum est: quisquis templum dei corruperit. corrumpet illum deus. quod si quis ab eis quaerat quomodo dictum sit, ne corruptor putetur
Abbreviated transcription (Latin):
Dnon capis. quiesce: et noli tenie non¬
dum intellesta dampnare supglexes il¬
diqui lumen est mentis attendeat in¬
celligas. Cum dicitur es̃i natura cor¬
ruptibilis : nõ unum s duo nomita de¬
cuntur Item cum dicitur. ds fecit do
nichpilo: nõ unum s duo nomĩa Audi¬
uimus. Redde gͦ istis ingulis. ille sm¬
gula : ut cum audis naturã ad deum
ꝑtineat. cum audis corruptibilem adiui¬
Enlũ. Ita tamen ut ip̃e corruptiones ꝙͣ¬
uis nõ sint ex d̾i arte: in eius tam̃ pͥo¬
destate sunt disponende: ꝓ rerũ ordine
it meritis animaꝵ. Ideo recte dicimul
ab illo tẽ p̃miũ atq suppliciũ. Itaem
nõ fecit corruꝑtionẽ. ut possit corrupti¬
oni eum dare qui corrumpi meruit.
idest qui scip̃m ceꝑit peccando corrũꝑe:
ut cruciantẽ sentiat corruptionẽ in¬
uitus. qui blandientẽ cõmisit uolens
Non eni inuet̾i testamento tantũ scͥo¬
tum est. ego facio bona et condo mala

Expanded text:
si non capis, quiesce, et noli temere nonsi non capis, quiesce, et noli temere nondum intellecta damnare; supplexque illi qui lumen est mentis, attende ut intelligas. Cum enim dicitur, natura corruptibilis; non unum, sed duo nomina dicuntur. Item cum dicitur, Deus fecit de nihilo, non unum, sed duo nomina audimus. redde ergo istis singulis illa singula, ut cum audis naturam, ad deum pertineat, cum audis corruptibilem, ad nihilum, ita tamen, ut ipsae corruptiones, quamuis non sint ex dei arte, in eius tamen potestate sint disponendae pro rerum ordine et meritis animarum. ideo recte dicimus ab illo esse praemium atque subplicium. ita enim non fecit corruptionem, ut possit corruptioni eum dare, qui corrumpi meruerit, id est qui se ipse coeperit peccando corrumpere, ut cruciantem sentiat corruptionem inuitus, qui blandientem commisit uolens. Non enim in uetere testamento tantum scriptum est: ego facio bona et condo mala,
Abbreviated transcription (Latin):
recto moderamĩe altissimi conditores
quousq ad bona terrena ꝑuentum est
que corrumpunt᷑ q reformant᷑: ut habe¬
res supplicio mixta solatia ut et laudẽres
dm delectata ordine bonoꝵ. et refugeres
in eum exercitata exꝑimentis malorium
ita ut inqͣntum tibi t̾rena seuiunt. de¬
cent te eẽ dñam suam in qͣntum autẽ
molesta sunt. docent ut seruras dño tuo
Quaꝓpter qͣmius sit malum corruptio
et qͣmuis nõ sit a conditore naturaru
Q ex eo sit qd̾ de nichilo facte suart. tañi
etiam ip̃a. illo regente et gubnante oĩa
que fecit sic ordinata est. ut no noceat
nisi naturis ifimis ad suꝑplicium damꝑ¬
natoꝵ. et ad exercitationẽ ad monitionẽꝙ
redeuntiũ. ut inhereant deo incorruptibi¬
li. maneantq incorrupti. qd̾ lnum est
uiles. In q̃ntum eñi nature funt sicet dẽ
in qͣntumt aut̃ corruptiles. nõ deus fecit.
corruptibilis. ei hec capis. gͥt̃a ⁊ age deor

Expanded text:
recto moderamine altissimi conditoris recto moderamine altissimi conditoris usque ad bona terrena peruentum est, quae corrumpuntur et reformantur, ut haberes subplicio mixta solatia, ut et laudares deum delectata ordine bonorum, et refugeres in eum exercitata experimentis malorum. ita in quantum tibi terrena seruiunt, docent te esse dominam suam; in quantum autem molesta sunt, docent, ut seruias domino tuo. Quapropter quamuis sit malum corruptio et quamuis non sit a conditore naturarum, sed ex eo sit, quod de nihilo factae sunt, tamen etiam ipsa illo regente et gubernante omnia, quae fecit, sic ordinata est, ut non noceat nisi naturis infimis ad subplicium damnatorum et exercitationem admonitionemque redeuntium, ut inhaereant deo incorruptibili maneantque incorrupti, quod unum est biles. in quantum enim naturae sunt, deus fecit; in quantum autem corruptibiles, non deus fecit; incorruptibilis. Si haec capis, gratias age Deo:
Abbreviated transcription (Latin):
debuit. nollem ut post me aliqͥd boni
fieret. Non eñi qd̃ bonum est post d̾m.
iam debuit eẽ nouissimũ. et hinic ma¬
yenne apparet. ꝙͣntam tibi tribuerit
dignitatem: qd̃ deus qui solus tibi na¬
turalit̾ dñatur. fecit alia bona. qͥb
tu quoq dñareris. Nec mireris. Qd̾ nã
tibi nõ om̃imodo seruiunt. ut aliqnelo
etia cruciant: quia d̾s tuus maiorẽ hĩ
potestatem m ea que tibi seruitt. qm
cu ip̃a tanqͣm in seruos seruoꝵ suorũ.
Qiuid gͦ mirum si tibi peccanti idest nõ
obtemꝑanti dño tuo. penalia quib dña¬
baris effecta sunt: Quid eñi tam iustũ
et quid iustuus deo: Hoc namq humana
natura in adam meruit de quo nũc nõ
est disputandi locus. & tamen dñacor
iuistus. et iustis premiis. et iustis suppoli¬
tuis approbatur beatitate recte uiuenti¬
um. penaq peccantiũ. Nec tamen sie
miscõia derelicta es. que certis rerũ tem¬
poꝵq mensuris uocaris ut redeas. Ita

Expanded text:
debuit; nollem, ut post me aliquid boni debuit; nollem, ut post me aliquid boni fieret. non enim quod bonum est post deum, iam debuit esse nouissimum. et hinc maxime adparet, quantam tibi tribuerit dignitatem, quod deus, qui solus tibi naturaliter dominatur, fecit alia bona, quibus tu quoque dominareris. nec mireris, quod nunc tibi non omni modo seruiunt et te aliquando etiam cruciant, quia dominus tuus maiorem habet potestatem in ea, quae tibi seruiunt, quam tu ipsa, tamquam in seruos seruorum suorum. quid ergo mirum, si tibi peccanti, id est non obtemperanti domino tuo poenalia, quibus dominabaris, effecta sunt? quid enim tam iustum et quid iustius deo? hoc namque humana natura in Adam meruit, de quo nunc non est disputandi locus; sed tamen dominator iustus et iustis praemiis et iustis subpliciis adprobatur beatitate recte uiuentium poenaque peccantium. nec tamen sine misericordia derelicta es, quae certis rerum temporumque mensuris uocaris, ut redeas. ita
Abbreviated transcription (Latin):
unigeniti a prẽ: plenum gr̃a ⁊ u̾itate.
Et paulus dicit. ut sit ip̃e pͥmogenitus.
in multis fr̃ib. Qd̃ si dicerimꝰ. iam nõ
ẽẽ ista bona que de nichilo facta sund.
s tantũ modo dĩ naturã bonam eẽ. in¬
uidemꝰ tantis bonis. et uox impia ẽ in¬
iuriam putare non hoc eẽ qd̃ d̾s est:
et ideo nolle ẽẽ aliqd̃ bonum. qm̃ ei p̃¬
ponitur d̾s. Queso patere natura aĩe
rõnalis aliqͣnto minus eẽ. qͣm deus est:
et tanto minꝰ ut post istum. melius te¬
aliqͥd non sit. Patere inqͣm et mitesce
illi. ne te adhuc repellat in infima: uͥ
ꝑ angustias penales. etiã atq etiã bo¬
num qd̃ es. ulescat tibi. Suꝑba es in
dm si indignaris qd̃ te antecedit. et
ninis cõtumeliose de illo sentis. si nõ
ineffabilit̾ gratularis: tam magnũ
bonum eẽ te. ut solus sit ille p̃stan¬
tior. Quo constituto atq firmato: illd̾
ne diiceris. Me solam naturã d̾s fac̾e

Expanded text:
unigeniti a patre, pleni gratia et ueritate, unigeniti a patre, pleni gratia et ueritate, et Paulus dicit: ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quodsi dixerimus "non iam essent ista bona, quae de nihilo facta sunt, sed tantummodo dei natura esset", inuidebimus tantis bonis et uox inpia est, iniuriam putare non hoc esse, quod deus est, et ideo nolle esse aliquod bonum, quoniam ei praeponitur deus. quaeso, patere, natura animae rationalis, aliquanto minus te esse quam deus est, et tanto minus, ut post ipsum te melius aliquid non sit, patere, inquam, et mitesce illi, ne te adhuc repellat in infima, ubi per angustias poenales etiam atque etiam bonum, quod es, uilescat tibi. superba es in deum, si indignaris, quod te antecedit, et nimis contumeliose de illo sentis, si non ineffabiliter gratularis tam magnum bonum esse te, ut solus sit ille praestantior. quo constituto atque firmato illud ne dixeris: me solam naturam deus facere
Abbreviated transcription (Latin):
mali inqͥs fieret. si et ista fierent sum¬
me bona: Et tamen si quis ex nobis
quereret accepto et credito deo patre
sũme bono. si eẽt aliud sũme bonum uͥ
ẽẽ nobis pie uideret᷑. nullomͦ recte res¬
ponderemꝰ. nisi de deo patre qui sũme bo¬
ms est. Quid gͦ de illo est memuin̾imus
natum esse de illo. nõ ab eo factum de
nichilo. et ideo et hoc sũme. idest incor¬
ruptibilit̾ bonum ẽẽ. uidemusq iniꝰ¬
te flagitari. ut tam sũme bona sint
que fecit de nichilo: qͣm sũme bonꝰ
est. quẽ de se genuit: quẽ nisi unum
genusset. non id qd̃ ip̃e est genuiss
quia ip̃e unus est. Quaꝓpter unico qͥ¬
dem filio ꝑ quẽ facta sunt a patre oĩa
bona de nĩchilo imꝑite atq impie fr̃s
queruntur. nisi ex eõ qd̃ in homune appa¬
rere dignatus est Nam ideo et unigeni¬
tus in scͥpturis et p̾mogenitus dicitur
Unigenitus a patre. pͥmogenitꝰ ex mor¬
tius. Et uidimꝰ inqͥt głam eius. tãꝙͣ

Expanded text:
mali, inquis, fieret, si et ista fierent summali, inquis, fieret, si et ista fierent summe bona? et tamen si quis ex nobis quaereret accepto et credito deo patre summo bono, si esset aliud summe bonum, unde esse nobis pie uideretur, nullo modo recte responderemus nisi de deo patre, qui summe bonus est. quod ergo de illo est, meminerimus natum de illo esse, non ab eo factum de nihilo, et ideo et hoc summe, id est incorruptibiliter bonum esse, uidemusque iniuste flagitari, ut tam summe bona sint, quae fecit de nihilo, quam summe bonus est, quem de se genuit: quem nisi unum genuisset, non id, quod ipse est, genuisset, quia ipse unus est. quapropter unico quidem filio, per quem facta sunt a patre omnia bona de nihilo, inperite atque inpie fratres quaeruntur, nisi ex eo, quod in homine adparere dignatus est. nam ideo et unigenitus in scripturis et primogenitus dicitur: unigenitus a patre, primogenitus ex mortuis. et uidimus, inquit, gloriam eius tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
rerum bonaꝵ. S tamen corruptibili¬
um ẽẽ comaꝑimus: Qui talis querit cito
inueniet. magno ardore uerum petens
et constanti ꝑseuerantia pulsans pie.
P homines crs̃i cõmemoratio aliqua sig¬
nis u̾boꝵ fieri potest: docet aut̃ unus
ueuꝰ magister. ip̃a incorruptibilis ueri¬
tas solus magister int̾ior. Qui etiã ext̾i¬
or factus est ut nos ab ext̾ioribs ad int̾i¬
ora reuocaret. et formam serui accipi¬
ens. ut surgentib eius sublimitas ĩ no¬
desceret. iacentib humilis apparere di¬
giratus est. In eius nomine supplices
simus. et ꝑ eum miscd̃iam patris ĩplo¬
corruptio est cum dicitur. Ex eo qd̾ he
nature que corrũpi possunt. nõ de d̾o
genite. s ab illo de nichilo facte sunt
quas qͣndo bonas suꝑior ratio demost¬
uit: nemo potest dicere recte. cõfecisse
deum bona. Si aut̃ dixerit sũme bo¬
na ea fecisset. oportet intelligat. sũmũ
bonum ip̃m ce̾ qui facit hec bona. quid

Expanded text:
rerum bonarum, sed tamen corruptibilirerum bonarum, sed tamen corruptibilium esse conperimus? qui talis quaerit, cito inuenit magno ardore uerum petens et constanti perseuerantia pulsans pie. per homines enim commemoratio aliqua signis uerborum fieri potest; docet autem unus uerus magister, ipsa incorruptibilis ueritas, solus magister interior: qui etiam exterior factus est, ut nos ab exterioribus ad interiora reuocaret, et formam serui accipiens, ut surgentibus eius sublimitas innotesceret, iacentibus humilis adparere dignatus est. in eius nomine subplices simus et per eum misericordiam patris inplonde corruptio est, cum dicitur: ex eo, quod hae naturae, quae corrumpi possunt, non de deo genitae, sed ab illo de nihilo factae sunt: quas quo- Diam bonas superior ratio demonstrauit, nemo potest recte dicere "non fecisset deus bona"; si autem dixerit "summe bona ea fecisset" oportet intellegat summum bonum ipsum esse, qui fecit haec bona. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
prio. Et qͣmdin in eis augeri corrup¬
tio potest: tamdiui habent bonũ quo mi¬
pot̾ant corrumpi. aut nõ pot̾ant. Si
nõ pot̾ant incorruptibiles erant: qͦ
bono suꝑius nichil est. Si poterant.
aut corrumpebantur. aut nõ corrũpã¬
bantur. Si non corrumpebant᷑ incor¬
rupte erant: qd̃ uidemus dici sine ma¬
gna laude nõ posse. Si aut̃ corrumpe¬
bant᷑ minuebãt᷑ de illo tã magno bono. Si mi¬
habebant bonũ non erant nature ille
sũmũ malum. et om̃is manichei fabu¬
la falsa est. S qm̃ quesiuimꝰ quid esset
ille si fecisset: minus fortasse in has
tanti erroris augustias laberetur. pͥre¬
ꝓpere tͥppe ac p̃postere quesiuit unde
nullomͥ potuerunt querenti nisi uana
occurrere phantasmata. quib difficile
Animus carnalib sensib multũ pastꝰ
exuitur. Dicet gͦ aliquis: nõ iam cer¬
tare. s non errare desiderans. Unde ẽ
ista corruptio qd̃ quasi gen̾ale malum

Expanded text:
ptio; et quamdiu in eis augeri corrupptio; et quamdiu in eis augeri corruptio potest, tamdiu habent bonum, quo mipoterant corrumpi aut non poterant. si non poterant, incorruptibiles erant, quo bono superius nihil est. si poterant, aut corrumpebantur, aut non corrumpebantur; si non corrumpebantur, incorruptae erant, quod uidemus dici sine magna laude non posse; si autem corrumpebantur, minuebantur illo tam magno bono; si mihabebant bonum, non erant naturae illae summum malum et omnis Manichaei fabula falsa est. Sed quoniam quaesiuimus, quid esset ille si fecisset, minus fortasse in has tanti erroris angustias laberetur. praepropere quippe ac praepostere quaesiuit, unde nullo modo potuerunt quaerenti occurrere nisi uana phantasmata, quibus difficile animus carnalibus sensibus multum pastus exuitur. dicet ergo aliquis non iam certare, sed non errare desiderans: unde est ista corruptio, quod quasi generale malum
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur in reb malum nisi corru¬
ptio. et corruptio nõ est natura: hul¬
Ia utiq natura malum est. S si ħ fer¬
te incelligere ño ualetis: illuo acte¬
dite qd̾ om̃e qd̾ corrumꝑitur. hono ali¬
quo minuitur. Quia si nõ corrũꝑet᷑
incorruptũ ex̃t. siu̾o etiam nõ posset
om̃ino corrumpi. incorruptibile eẽt
Necesse est eñi ut siue moorrupto se¬
uẽ in corruptibilitas bonũ sit: suma¬
lium est corruptio. S nunc de icerru¬
ptibili natura. nulla questio ẽ. Dehis
agitur que possunt corrumpi. q̃ dũ
nõ corrumpunt᷑. incorrupta dicipos¬
sunt: incorruptibilia nõ possunt. ¶l¬
lud eñi solum incorruptibile ꝓpͥe dici¬
tur. qd̾ non tantum nõ corrumput᷑.
S etiam nulla ex ꝑte corrumpi po¬
test. Incorrupta gͥ quetũq sunt. et
tamen corrumpi possunt. cũ corrũ¬
pi ceꝑint. eo ip̃o bono niniunt᷑. qͦ
incorrupta erant. Et magno quidẽ
bono : quia magnũ malum ẽ corru¬

Expanded text:
inuenitur in rebus malum nisi corruinuenitur in rebus malum nisi corruptio et corruptio non est natura, nulla utique natura malum est. Sed si hoc forte intellegere non ualetis, illud adtendite, quod omne, quod corrumpitur, bono aliquo minuitur, quia si non corrumperetur, incorruptum esset; si uero etiam non posset omnino corrumpi, incorruptibile esset. necesse est autem, ut siue incorruptio siue incorruptibilitas bonum sit, si malum est corruptio. sed nunc de incorruptibili natura nulla quaesito est; de his agitur, quae possunt corrumpi quae dum non corrumpuntur, incorrupta dici possunt, incor- . ruptibilia non possunt. illud enim solum incorruptibile proprie dicitur, quod non tantum non corrumpitur, sed etiam nulla ex parte corrumpi potest. incorrupta ergo quaecumque sunt et tamen corrumpi possunt, cum corrumpi coeperint, eo ipso bono minuuntur, quo incorrupta erant, et magno quidem bono, quia magnum malum est corru
Abbreviated transcription (Latin):
corruptio prudentis imprudentia. Cor¬
ruptio iusticie iniusticia: corruptio for¬
tis ignauia. Corruptio quietis atq tͣn¬
quillitatis. cupiditas uel metus: uel
t̾sticia. uel iactantia. Deinde in corꝑe
animato. corruptio sanitatis dolor. ⁊
morbus. corruptio uiriũ lassitudo. cor¬
ruptio quietis labor. Deinde in ip̃o cor
ꝑe corruptio pulchritudinis feditas.
corruptio rectitudinis prauitas. corrup¬
tio ordinis ꝑusitas. corruptio integra¬
tis discissio aut fractura aut diminu¬
tio. Longum est et difficile. et haxum
rerum quas cõmemoraui. et aliaꝵ in¬
numerabiliũ om̃s corruptiones noĩa¬
tim enuntiare. cum etiã multe que
dicuntur in corꝑe possint ⁊ in anima
dici. et innumerabilia sunt in quibus
ꝓpria uocabula corruptio teneat. uerũp¬
tamen uidere iam facile est nichil no¬
cere corruptionẽ. nisi qd labefacit na¬
turalem statum: et ideo eam nõ esse
naturam. s contra naturã. Qd̃ sa nõ

Expanded text:
corruptio prudentis inprudentia; corcorruptio prudentis inprudentia; corruptio iustae iniustitia; corruptio fortis ignauia; corruptio quietae atque tranquillae cupiditas uel metus uel tristitia uec iactantia; deinde in corpore animato corruptio sanitatis dolor et morbus; corruptio uirium lassitudo; corruptio quietis labor; deinde in ipso solo corpore corruptio pulchritudinis foeditas; corruptio rectitudinis prauitas; corruptio ordinis peruersitas; corruptio integritatis discissio aut fractura aut diminutio. longum est et difficile et harum rerum, quas commemoraui, et aliarum innumerabilium omnes corruptiones nominatim enuntiare, cum etiam multae, quae dicuntur in corpore, possint et in anima dici et innumerabilia sint, in quibus propria uocabula corruptio teneat. uerumtamen uidere iam facile est nihil nocere corruptionem, nisi quod labefacit naturalem statum, et ideo eam non esse naturam, sed contra naturam. quodsi non
Abbreviated transcription (Latin):
tendat ex aliquo. et in totu̾m nascat᷑
odium. cum manifestum sit multo
meliorem eẽ speciem fere ac uiue bestie
etiam cũ t̾ret in siluis qͣm imitate at
simulate cum in ꝑiete ꝑicta laudat
Hoc gͦ errore ille nos nõ decipiat. nes
cetos faciat ad considerandas naturaꝵ
speties. cum quedam in eis ita rephen¬
dit. ut om̃i ex ꝑce cogat displicere qd̾
om̃i ex ꝑte reprehendere non potest. at¬
q hoc modo animum ad equũ iudici¬
um componentes: queramus iam un¬
de sint cum illis bonis mala. que me
quoq imꝓbare dicebam. Qd̃ facilius
uidebimus si inunum nomen potue¬
rimꝰ cuncta conferre. Quis eñi dubitec
totum illud qd̾ dicitur malum. nicħ
eẽ aliud qͣm corruptionẽ: Possunt qͥ¬
dem aliis atq aliis uocabulis. alia ãt¬
ꝙ alia mala nominari: s qd̾ om̃iũ
rerum malum sit. in quib mali aliqͥd
animadu̾ti potest: corruptio est. Sed
corruptio ꝑite anime imꝑitia uocat᷑.

Expanded text:
ffendat ex aliquo et in totam nascatur ffendat ex aliquo et in totam nascatur odium, cum manifestum sit multo meliorem esse speciem uerae ac uiuae bestiae, etiam cum terret in siluis, quam imitatae atque simulatae, cum in pariete picta laudatur. hoc ergo errore ille nos non decipiat nec caecos faciat ad considerandas naturarum species, cum quaedam in eis ita reprehendit, ut omni ex parte cogat displicere, quod omni ex parte reprehendere non potest. atque hoc modo animum ad aequum iudicium conponentes quaeramus iam, unde sint cum illis bonis mala, quae me quoque inprobare dicebam. quod facilius uidebimus, si in unum nomen potuerimus cuncta conferre. Quis enim dubitet totum illud quod dicitur malum nihil esse aliud quam corruptionem ? possunt quidem aliis atque aliis uocabulis alia atque alia mala nominari, sed quod omnium rerum malum sit, in quibus mali aliquid animaduerti potest, corruptio est. sed corruptio peritae animae inperitia uocatur;
Abbreviated transcription (Latin):
quaq natura salutem ualentiãq ani¬
mantiũ. et cetera que repet̾e iam pigs
ita in terra cõmenticia tenebearũ esse
arbitratus est: ut ab illo deo quem bo¬
noꝵ om̃ium fatetur auctorem aliena¬
re conaretur. Non eñi ea bona uidit
dum hoc solum attendit qd̾ displice̾t
tanqͣm si quispiam leonis fremitu ex¬
tͥritus. et eum intuens trahentẽ ac di¬
laniantem pecoꝵ aut hominũ corꝑa
quecumq apprehendisset pu̾li quadã
infirmitate animi tanto timore per¬
celleretur. ut solam feritatem leonis
intuens atq seuiciam. cet̾am eius ne¬
gligens om̃ino. acq pret̾iens naturã
exaggeratius. qͣnto timidius. At si edo¬
mita feritate leonem mansuetum u¬
deret. presertim si nunqͣm ante fiuiss
de illa bestia t̾ritus. tunc uacaret secu¬
ro atq intrepido leonis pulchritudinẽ
considerare atq laudare. De quo ego ni¬
chil dicam. nisi qd̾ ad rem maxime ꝑ¬
tinet fieri posse. ut aliqua natura o¬

Expanded text:
quaque natura, salutem ualentiamque aniquaque natura, salutem ualentiamque animantium et cetera, quae repetere iam piget, ita in terra conmenticia tenebrarum esse arbitratus est, ut ab illo deo, quem bonorum omnium fatetur auctorem, alienare conaretur. non enim ea bona uidit, dum hoc solum adtendit, quod displiceret, tamquam si quispiam leonis fremitu exterritus et eum intuens trahentem ac dilaniantem pecorum aut hominum corpora, quaecumque adprehendisset, puerili quadam infirmitate animi tanto timore percelleretur, ut solam feritatem leonis intuens atque saeuitiam, cetera eius neglegens omnino atque praeteriens naturam exaggeratius, quanto timidius; at si edomita feritate duci leonem mansuetum uideret, praesertim si numquam antea fuisset de illa bestia territus, tunc uacaret securo atque intrepido leonis pulchritudinem considerare atque laudare. de quo ego nihil dicam, nisi quod ad rem maxime pertinet, fieri posse, ut aliqua natura o
Abbreviated transcription (Latin):
no eẽ potuerunt. quo bono fiebat. ut
aliqua natura corꝑea posset ẽẽ. Nam
qd̃ dicitis qd̃ illa mala de naturis talib
nõ possunt auferri: respondetur qd̾ et
illa bona de naturis talib nõ possunt
auferri. Cur gͦ istas res ꝓp̃t̾ mala que
auferri nõ posse arbitrãmini. mala na¬
turalia uocare uultis ꝓpt̾ bona u̾o que
auferri nõ posse coniuncimini: bona na¬
turalia uocare nõ iultis: Restat ut q̃¬
ratis. nam ip̃a solet ẽẽ uox ultima. unde
sint illa mala. que mͥ quoq displicere
dicebam. Respondebo fortasse. si uos pͥus
dixeritis unde sut illa bona. que uos
quoq laudare cogimini si absurdissimi
cordis eẽ nõ uultis. S quid ego istud
queram cum utriq fateamur omĩa
quetumq ⁊ qͣntacumq bona sunt. ab uno
deo eẽ qui sũme bonus est: Resistite gͦ
uosip̃i manicheo qui tot et qͣnta bona
que cõmemoraiumus. iusteq laudaui¬
mus. pacem concordiamq ꝑtium ĩ una¬

Expanded text:
no esse potuerunt, quo bono fiebat, ut no esse potuerunt, quo bono fiebat, ut aliqua natura corporea posset esse. nam quod dicitis, quod illa mala de naturis talibus non possunt auferri, respondetur, quod et illa bona de naturis talibus non possunt auferri. cur ergo istas res propter mala, quae auferri non posse arbitramini, mala naturalia uocare uultis, propter ea bona uero, quae auferri non posse conuincimini, bona naturalia uocare non uultis? Restat, ut quaeratis — nam ipsa solet esse uox ultima — unde sint illa mala, quae mihi quoque displicere dicebam. respondebo fortasse. si uos prius dixeritis, unde sint illa bona, quae uos quoque laudare cogimini, si absurdissimi cordis esse non uultis. sed quid ego istud quaeram, cum utrique fateamur omnia, quaecumque et quantacumque bona sunt, ab uno esse deo, qui summe bonus est ? resistite ergo uos ipsi Manichaeo, qui tot et tanta bona, quae commemorauimus iusteque laudauimus, pacem concordiamque partium in una
Abbreviated transcription (Latin):
displiceant. quẽ cum detrahimus. nat᷑e
meliores manent. Unde incelligitur eas
in qͣntum nature sunt bonas ẽẽ. quia
tum eis uicissim bonum qd̃ habent decͣ¬
xeris: nature nulle erunt. Animadu̾¬
tite etiam qui recte uultis iudicare illũ
quoq pͥncipem ĩmanẽ. Cui si auferat᷑
ĩmanitas. atcendite qͣnta laudabilia
remanebunt compagini corꝑis mẽbroꝵ
Huic itaq inest congruentia forme.
unitas et pax contextarũ int̾ se ꝑtium
anime regentis et uegetantis. fa mulan¬
tisq et uegetati corꝑis ordo et dispositõ. Q¬
omĩa bona si auferantur. et si qua forte
nimus enumeraui: nulla prorsus natu¬
ra subsistit. S fortasse dicatis. illa mala
de talib naturis nõ posse auferri. ⁊ ido̾
naturalia debere accipi. Non nũc que¬
ritur quid possit uel nõ possit auferri
S certe non ꝑuum lumen est ad ĩtel¬
occurrit: aut uullom sentiri potest.
Ac ꝑ hoc nec ille aque tenose sine isto bo¬

Expanded text:
displiceant; quae cum detrahimus, naturae displiceant; quae cum detrahimus, naturae meliores manent. unde intellegitur eas, in quantum naturae sunt, bonas esse, quia cum eis uicissim omne, quod bonum habent, detraxeris. naturae nullae erunt. animaduertite etiam, qui recte uultis iudicare, illum quoque principem inmanem; cui si auferatur inmanitas, adtendite quanta laudabilia remanebunt: conpago corporis, membrorum hinc atque inde. congruentia, formae unitas et pax contextarum inter se partium, animae regentis et uegetantis famulantisque et uegetati corporis ordo et dispositio. quae omnia si auferantur, et si qua forte minus enumeraui, nulla prorsus natura subsistet. Sed fortasse dicatis illa mala de talibus naturis non posse auferri et ideo naturalia debere accipi. non nunc quaeritur, quid possit uel non possit auferri, sed certe non paruum lumen est ad inteloccurrit, aut ullo modo sentiri potest. ac per hoc nec illae caenosae aquae sine isto bo
Abbreviated transcription (Latin):
det qui potest uidere omnẽ naturam
in qͣntum natura est bonum ẽẽ: qͥa
lantur ea que bona sunt natura nul¬
la erit: si aut̃ tollantur ea que displi¬
cent. incorrupta natura remanebis.
Tolle aquis ut sint cenose & turbide
remanent aque pure atq tnquille.
Tolle de aquis ꝑtium concordiam: nõ
erunt aque. Si gͤ malo illo adempto
manet natura purgatior. bono aut̃ de¬
tracto non manet illa natura: hoc ibi
facit natura qd̃ bonum habet. qd̾ aũ
malum nõ natura. s contra naturã ẽ.
Tolle de uentis horrorem. et nimium
impetũ qui tibi displicet: potes cogita¬
re uentos leues atq moderatos. Tolle
de uentis ꝑtium similitudinẽ. qua eo¬
rum corpus in unitatem continuatur
et sibi pacatur ut corpus sit: nulla sube¬
rit natura qͣm cogites. longum est ꝓse¬
qui cetera sed manifestum eis qui nullo
studio ꝑtium iudicant: cũ iste nature cõ¬
memorantur. Adiungi eis quãdam qͥb

Expanded text:
det, qui potest uidere, omnem naturam, det, qui potest uidere, omnem naturam, in quantum natura est, bonum esse, quia lantur ea, quae bona sunt, natura nulla erit; si autem tollantur ea, quae displicent, incorrupta natura remanebit. tolle de aquis, ut sint caenosae et turbidae, remanent aquae purae atque tranquillae; tolle de aquis partium concordiam, non erunt aquae. si ergo malo illo adempto manet natura purgatior, bono autem detracto non manet ulla natura, hoc ibi facit naturam, quod bonum habet; quod autem malum, non natura, sed contra naturam est. tolle de uentis horrorem et nimium inpetum, qui tibi displicet, potes cogitare uentos lenes atque moderatos; tolle de uentis partium similitudinem, qua eorum corpus in unitatem continuatur et sibi pacatur, ut corpus sit, nulla suberit natura, quam cogites. longum est persequi cetera; sed manifestum est eis, qui nullo studio partium iudicant, cum istae naturae commemorantur, adiungi eis quaedam, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
um naturarũ ẽẽ auctorem deum: quo
gen̾e suꝑius agebam. cum dice̾m uitu¬
ꝑo tecum pesteni. cecitatem. cenositatẽ.
turbidam. horribilem uehementiã. cor¬
ruptibilitatẽ ĩmanitatem. p̾ͥncipium
⁊ his similia. lauda mecum spẽm. distĩ¬
ctionẽ. ordinationem. pacem formarũ
membroꝵ congruentias. et numerosas.
ꝑilitates. iutalia spiramenta ⁊ nutri¬
menta. temꝑamentũ salutis. regunen
⁊ mod̾amen̾ anime. famulatusq tor¬
ꝑum. similitudinem concordiãq ꝑtiũ
in singulis naturis uel que habitant
uel que habitantur: et cet̾a huiꝰmodi.
Sic eñi intelligunt. si tamen sine perti¬
natia uelint attendere. iam et bona &
mala se miscere cum loquunt᷑ de illa t̾¬
ra. ubi solum et sũmum malũ fuisse
crediderunt. Itaq si tollantur illa que
mala enumerata sunt. bona illa que
laudata sunt sine ulla iutuꝑatõne
reman̾e: si aut̃ bona ip̃a tollant᷑ nul¬
lam reman̾e naturam. Ex quo iã ui¬

Expanded text:
um naturarum esse auctorem deum. quo um naturarum esse auctorem deum. quo de genere superius agebam, cum dicerem: uitupero tecum pestem, caecitatem, caenositatem turbidam, horribilem uehementiam, corruptibilitatem, inmanitatem principum et his similia; lauda tu mecum speciem, distinctionem, ordinationem, pacem, unitatem formarum, mem- \'brorum congruentias et numerosas parilitates, uitalia spiramenta et nutrimenta, temperamentum salutis, regimen et moderamen animae famulatusque corporum, similitudinem concordiamque partium in singulis naturis uel quae habitabant uel quae habitabantur et cetera huiusmodi. sic enim intellegunt, si tamen sine pertinacia uelint adtendere, iam et bona et mala se miscere, cum loquuntur de illa terra, ubi solum et summum malum fuisse crediderunt, itaque, si tollantur illa, quae mala enumerata sunt, bona illa, quae laudata sunt, sine ulla uituperatione remanere; si autem bona ipsa tollantur, nullam remanere naturam. ex quo iam ui
Abbreviated transcription (Latin):
tales habitatores ibi constituere: qͥb
nichil constitueretur ab surdius: Nã
quadrupedẽ ignis incendit atq cor¬
rumpit : et bipedes fumus offocat et
necat. Uel hinc certe cogitur fateri se
meliores dicere in gente tenebraꝵ is¬
tas fuisse naturas. ubi iuilt omĩa pe¬
iora credi. Si quidem ibi gignebat ig¬
nis quadrupedem et enutriebat. st cõ¬
tinebat ĩ noxie. uel etiã cõmodissime
Similit̾ et fumus bipedes suos clem̃¬
tissimo sinu editos. et nõ solum sine
molestia. s uitalit atq indulgenter¬
usq in illum pͥncipatum educ̃au̾iat
et continebat. Ita ostendunt᷑ istamendacia.
animadiisione rerum que uident᷑ ĩ mun
do. minus diligenti minꝰq sollerti carna¬
li sensu concepta et phantasmate ꝑturi¬
ta. et tem̾itate cclita ate conscͥpta. he¬
ticoꝵ numero auxisse. S illo gen̾e ma¬
gis urgendi sunt. uel intelligant si pos¬
sunt qͣm uere in catholica dicatur om̃i¬

Expanded text:
tales ibi habitatores constituere, quibus tales ibi habitatores constituere, quibus nihil constitueretur absurdius? nam quadrupedem ignis incendit atque corrumpit et bipedes fumus offocat et necat. uel hinc certe cogitur fateri se meliores dicere in gente tenebrarum istas fuisse naturas, ubi uult omnia peiora credi. siquidem ibi gignebat ignis quadrupedem et nutriebat et continebat innoxie uel etiam commodissime. similiter et fumus bipedes suos clementissimo sinu editos non solum sine molestia, sed uitaliter atque indulgenterusque in illum principatum educauerat et continebat. ita ostenduntur ista mendacia animaduersione rerum, quae uidentur in mundo, sed minus diligenti minusque sollerti ca.rnali sensu concepta et phantasmatis parturita et temeritate edita atque conscripta haereticorum numerum auxisse. Sed illo genere magis urgendi sunt, ut intellegant, si possunt, quam uere in catholica dicatur omni
Abbreviated transcription (Latin):
dit passerem ꝑietinum. in cuiꝰ comꝑa¬
tione quiuis admissarius frigidissimꝰ
inuenitur. Bipedes uo in fumo cum
ab eis queritur quare ordinau̾it respõ
eñ i homines trahere originem diciurt
Et qm̃ fumus globosus et quasi tumi¬
dus in auras erigitur. suꝑbis ẽẽ simm¬
leni nõ absurde attenderunt.Que am¬
madisio sufficere debuit ad aliquam
similitudinẽ dandam de suꝑbis homi¬
nib siue allegoriam uel formandam
uel intelligendam: nõ tamen ut idec
dantur. Nam et in pulu̾e nasci debu¬
erunt. quia sepe nõ minore ambitu et
elatione surgit in celum: et in nebuł
quia plerumq de terra ita exhalant᷑
ut longe intuentib incertum etiã fa¬
ciant fumus ne anille sint. postremo
cur in aquis et uentis de habitandi
patientia ad habitatores dudum est
argumentũ: quia et iudemꝰ natan¬
tia in aquis et uolantia in uentis i¬
uere. ignis u̾o et fumus nõ de t̾riut
hominẽ mentientẽ ut puderet eum

Expanded text:
dit passerem parietinum, in cuius conpadit passerem parietinum, in cuius conparatione quiuis admissarius frigidissimus inuenitur. bipedes uero in fumo cum ab eis quaeritur quare ordinauerit, respoenim homines trahere originem dicunt; et quoniam fumus globosus et quasi tumidus in auras erigitur, superbis esse similem non absurde adtenderunt. quae animaduersio sufficere debuit ad aliquam similitudinem dandam de superbis hominibus, siue allegoriam uel formandam uel intellegendam; non tamen, ut ideo dantur. nam et\' in puluere nasci debuerunt, quia saepe non minore ambitu et elatione surgit in caelum; et in nebulis, quia plerumque de terra ita exhalantur, ut longe intuentibus incertum etiam faciant, fumusne an nebulae sint. postremo cur in aquis et uentis de habitandi patientia ad habitatores ductum est argumentum ? quia uidemus et natantia in aquis et uolantia in uentis uiuere. ignis uero et fumus non deterruit hominem mentientem, ut puderet eum
Abbreviated transcription (Latin):
udeantur. Seinde in aquis natantia
facile fuit hic discere: et ad illa tͣnsire
phantasmata. Sic et inuentis uolan¬
tia. qm̃ huius crassioris aeris impulo
in quo aues uolant. uentus diciturem
igne uo quadrupedia. uinde illi fingere
in menten uen̾it nescio: et tamen
ñ frustra hoc dixit. S parum attendit.
sint: et inconcubitũ multum ferueant
Q multi homines edacitate sua supe¬
rant quẽlib cuadrupedẽ qui cextebipe¬
des sunt: quos nõ ignis s fumi filios:¬
ex dicit. Anserib uo nõ facile quicqͣm
edatius inuenit᷑. quos suie in fumo po¬
nat quia bipedes sunt. siue in aquis
qr natare amant siue inuentis quia
pennati sunt. et int̾clum uolant. ad ig¬
nem certe secundũ eius distinctionem
nõ ꝑtinent. Qd̃ aut̃ attinet ad feruo¬
rem concubitus: credo eura animadu̾¬
tisse hinnientes equos. et sepe morsis fre¬
nis raptos in feminas. Qd̃ aut̃ animad¬
u̾sum dum uult cito scribere: nõ attẽ¬

Expanded text:
uideantur. deinde in aquis natantia uideantur. deinde in aquis natantia facile fuit hic discernere et ad illa transferre phantasmata; sic et in uentis uolantia, quoniam huius crassioris aeris inpulsus, in quo aues uolitant, uentus dicitur; in igni uero quadrupedia unde illi fingere in mentem uenerit, nescio. et tamen non frustra hoc dixit, sed parum adtendit sint et in concubitum multum ferueant. sed multi homines edacitate sua superant quemlibet quadrupedem, qui certe bipedes sunt, quos non ignis, sed fumi esse filios dicit. anseribus uero non facile quicquam edacius inuenitur; quos siue in fumo ponat, quia bipedes sunt, siue in aquis, quia natare amant, siue in uentis, quia pennati sunt, et interdum uolant: ad ignem certe secundum eius distinctionem non pertinent. quod autem adtinet ad feruorem concubitus, credo eum animaduertisse hinnientes equos et saepe morsis frenis raptos in feminas: quod animaduersum dum uult cito scribere, non adten
Abbreviated transcription (Latin):
rant ille tenebre. quales hic nosti. unde
gͦ me de illis doces: An forte tam u̾bosus
doctrine pollicitator cogis ut credam S
fac me credere. Illud tamen scio qd̾ si ñ
habebant aliqͣm faciem sicut iste nõ ha¬
bent: nichil generare potuerũt. Si aũ
habebant: meliores erant. Tu autẽ
cum dicis nõ fuisse tales. qͣi peiores a¬
liquas credi cupis. Posses dicere etiam
silentium qd̾ sic est aurib ut tenebre
oculis. aliqua ibi surda uel muta ani¬
malia geniusse. ut cum tͥ dic̾etur ñ eẽ
Aliqm naturã silentiũ respond̾es. s nõ
tale erat. quale hic nosti. ut omĩo qd̾
uelles diceres eis quos semel ut tibi cre¬
d̾ent decepisse. Qmqͣm id qd̃ eum indu¬
xit ut in tenebris serpentina nata ẽẽ
confing̾et: in ip̃is quidem pͥmorduis
nascentiũ potuit bene animaduerti.
S sunt serpentes qui tam acure iudẽt
et sic presentia lucis exultant. ut gree¬
uissimũ testimoniũ contra eum dic̾e

Expanded text:
rant illae tenebrae, quales hic nosti. unde rant illae tenebrae, quales hic nosti. unde ergo me de illis doces? an forte tam uerbosus doctrinae pollicitator cogis, ut credam? sed fac me credere. illud tamen scio, quod si non habebant aliquam speciem, sicut istae non habent, nihil generare potuerunt; si autem habebant, meliores erant. tu autem cum dicis non fuisse tales, quasi peiores aliquas credi cupis. posses dicere etiam silentium, quod sic est auribus ut tenebrae oculis, aliqua ibi surda uel muta animalia genuisse, ut, cum tibi diceretur non esse aliquam naturam silentium, responderes "sed non tale silentium, quale hic nosti," ut omnino quod uelles, diceres eis, quos semel, ut tibi crederent, decepisses. quamquam id, quod eum induxit, ut in tenebris serpentia nata esse confingeret, in ipsis quidem primordiis nascentium potuit bene animaduerti. sed sunt serpentes, qui tam acute uident et sic praesentia lucis exultant, ut grauissimum testimonium contra eum dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ris disputo: qm̃ ea non ũantur. q̃ ĩ hoc
mundo nota nobis sunt. Nouimꝰ eñi
tenebras aquas. uentos. ignem. fumũ
nouimꝰ etiã animalia. serpentia. natã¬
tia. uolantia. quadrupedia. bipedia. In
quib om̃ib exceptis tenebris que ut
dixi nicħ sunt aliud qͣm lucis. absentia
que oculis nõ uidendo discernunt᷑. sicut
silentiũ aurib nõ audiendo. nõ qura
tenebre sunt aliquid. S quis lux nõ est
sicut nõ quia silentium est aliqͥd. S qͥa
sonus nõ est: exceptis gͦ tenebris ĩ hac
enumeratõne cetere nature sunt ⁊ om̃i¬
b note. Quarum spẽm quia in qͣntum¬
cumq est laudabilis et bona est: nemo
prudens abalienat ab auctore om̃ium
bonoꝵ deo. Nam ille manicheus sicut
uoluit naturas quas hic dicit. ordiare
in phantasmatibꝰ suis uelut in gente
tenebraꝵ: om̃ino falsus eẽ conuincit᷑
Oruno quia tenebee nichil possunt gig¬
nere ut dictum est. S non inqͥt tales e¬

Expanded text:
ris disputo, quoniam ea nominantur, quae in hoc ris disputo, quoniam ea nominantur, quae in hoc mundo nota nobis sunt. nouimus enim tenebras, aquas, uentos, ignem, fumum; nouimus etiam animalia serpentia, natantia, uolantia, quadrupedia, bipedia: in quibus. omnibus exceptis tenebris, quae, ut dixi, nihil sunt aliud quam lucis absentia, quae oculis non uidendo discernuntur — sicut silentium auribus non audiendo — non quia tenebrae sunt aliquid, sed quia lux non est — sicut non quia silentium est aliquid, sed quia sonus non est — exceptis ergo tenebris in hac enumeratione ceterae naturae sunt et omnibus notae, quarum speciem, quia, in quantumcumque est, laudabilis et bona est, nemo prudens abalienat ab auctore omnium bonorum deo. Nam ille Manichaeus, sicut uoluit naturas, quas hic didicit, ordinare in phantasmatibus suis uelut in gente tenebrarum, omnino falsus esse conuincitur. primo quia tenebrae nihil possunt gignere, ut dictum est. sed non, inquit, tales e
Abbreviated transcription (Latin):
compagine constabiliretur. Nõne te ad
laudem mouet in hoc uno pͥncipe ułpax
orduiata. uel ordo pacatus: Qd̃ aut̃ de
uno dictum est: hoc de cet̾is intelligi licz
S eñi erat in alios seuerus et ĩmanis. Nõ
hoc laudo. s tanta illa que nõ uis atten¬
dere. Que si uel admonitus intuetur atq
considerat. quisqͥs manicheo temi̾e credi¬
dit. sine dubitatõne cognoscit. cum de
istis naturis loquit᷑. de bonis quibdam
se loqui s nõ sunmis ⁊ infabricatis
situti est d̃s una trinitas. neq de his
fabricatis que sublunit̾ ordinata sunt
sicuti sunt angłi scĩ et beatissime pote¬
states. s de infimis et ꝓ sui gen̾is mo¬
dulo in imno rerum ordinatis bonis. que
dum comꝑantur suꝑiorib uituꝑande
ab imꝑitis existimantur: et dum con¬
sid̾antur qͣntum his desit boni. qd̾ illis
adest eiusdem boni absentia. mali nomẽ
ht̃. Et ego quidem ꝓptͥea sic de istis natu¬

Expanded text:
conpagine constabiliretur. nonne te ad conpagine constabiliretur. nonne te ad laudem mouet in hoc uno principe uel pax ordinata uel ordo pacatus? quod autem de uno dictum est, hoc de  ceteris intellegi licet. sed enim erat in alios ferus et inmanis. non hoc laudo, sed tanta illa, quae non uis adtendere. quae si uel admonitus intuetur atque considerat, quisquis Manichaeo temere credidit, sine dubitatione cognoscit, cum de istis naturis loquitur, de bonis quibusdam se loqui, sed non summis et infabricatis, sicuti est deus una trinitas, neque de his fabricatis, quae sublimiter ordinata sunt, sicuti sunt angeli sancti et beatissimae potestates, sed de infimis et pro sui generis modulo in imo rerum ordinatis bonis: quae dum conparantur superioribus, uituperandae ab inperitis existimantur, et dum consideratur, quantum his desit boni, quod illis adest, eiusdem boni absentia mali nomen tenet. et ego quidem propterea sic de istis natu
Abbreviated transcription (Latin):
et ĩmanitatẽ pͥncipis qui in eo sicut
dicis morabatur. lauda ibi mecum qd̃ uel
in ip̃o fumo nullam ꝑtem inuenis dissi¬
milem cet̾is. ex quo in gen̾e suo ꝑtiũ inrtͤ
se suaꝵ congruentiã modumq custodit
ut quadam unitate sic qd̾ est que ne¬
mo sobrie considerat. et nõ mirabilit̾eꝵ
laudat. Quid qd̃ etiam fumo addis uim
potentiamq gen̾andi qͣndo eidem quoq
inhabitatores pͥncipes tribius. ut quod
hic nunqͣm uidimꝰ ibi fumus fecundꝰ sit.
salubrem sius babitatorib p̃beat mansi¬
onemt᷑ Qd̃ etiam in ip̃o fumi pͥncipe imn¬
mauitatẽ solam adu̾tisti qͣm uituꝑa¬
res: nõne debiusti attend̾e cet̾a que te in
eius nature laudem cogerent: Habebat
enĩ animã et corpus. illam iuuificantẽ.
hoc uita inspiratũ cum illa regeret hoc
temꝑaret. illa preiret hoc subsequeretur:
illa contineret nõ hoc difflueret. illa mo¬
ueret ĩnumeros. Hoc numerosa mẽbroꝵ

Expanded text:
et inmanitatem principis, qui in eo, sicut et inmanitatem principis, qui in eo, sicut dicis, morabatur, lauda ibi mecum, quod uel in ipso fumo nullam partem inuenis dissimilem ceteris, ex quo in genere suo partium inter se suarum congruentiam modumque custodit. ut quadam unitate sit quod est: quae nemo sobrie considerat et non mirabiliter laudat. quid? quod etiam fumo addis uim potentiamque generandi, quando eidem quoque inhabitatores principes tribuis, ut quod hic numquam uidimus, ibi fumus fecundus sit et salubrem suis habitatoribus praebeat mansionem. Quod etiam in ipso fumi principe inmanitatem solam aduertisti, quam uituperares, nonne debuisti adtendere cetera, quae te in eius naturae laudem cogerent? habebat enim animam et corpus, illam uiuificantem, hoc uita inspiratum, cum illa regeret, hoc obtemperaret; illa praeiret, hoc subsequeretur; illa contineret, hoc non difflueret; illa moueret in numeros, hoc numerosa membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
re non potes: quia si abstuleris. nullũ
erit corpus. Que omĩa si es homo. sen¬
tis ẽẽ laudanda. et qͣntumius illorũ
inhabitatoꝵ seuitiam. et int̾ impetus
dilacerationes et uastationes exagg̾es:
nõ eis tamen adimis numerosos for¬
marũ t̾minos. qͥb s̾ singula toꝵ corꝑa
membroꝵ ꝑilitate pacata sunt et tem¬
ꝑamentum salutis. et mod̾amen forme
ꝑtes sui corporis inunitatẽ amicie cõ¬
tordieq redigentis. Que si humano sẽ¬
su intueris. uides plus eẽ laudanda ꝙͣ
illa uituꝑanda que displicent. uituꝑo
mecum genitabilem ignem et ingen¬
tem. oportunamq tuis temꝑationẽ
nascentib. et ut coalescerent: et ut su¬
is numeris liniamentisq ꝑficerent᷑
et ut iii̾e atq habitare ibi possent.
Que omĩa nõ solum in ignis habita¬
tione. s in ipĩs quoc habitantibus
miranda atq laudanda eẽ cognoscis
uituꝑo ibi tecum obscuritatẽ fumi

Expanded text:
rre non potes, quia si abstuleris, nullum rre non potes, quia si abstuleris, nullum erit corpus: quae omnia, si es homo, sentis esse laudanda. et quantumuis illorum inhabitatorum saeuitiam et inter se impetus dilacerationis et uastationis exaggeres, non eis tamen adimis numerosos formarum terminos, quibus sibi singula eorum corpora membrorum parilitate pacata sunt, et temperamentum salutis, et moderamen animae partes sui corporis in unitatem amicitiae concordiaeque redigentis: quae si humano sensu intueris, uides plus esse laudanda quam illa uituperanda, quae displicent. uitupero mecum genitabilem ignem et uigentem oportunamque eius temperationem nascentibus, et ut coalescerent et ut suis numeris liniamentisque perficerentur et ut uiuere atque habitare ibi possent: quae omnia non solum in ignis habitatione, sed in ipsis quoque habitantibus miranda et laudanda esse cognoscis. uitupero ibi tecum obscuritatem fumi
Abbreviated transcription (Latin):
men lucis absentia ẽ: sicut nuditas
carere uestitu. et manitas uacare cor¬
poris plenitudine. ac ꝓpt̾ea tenebre nich
gign̾e potuerunt: qͣmius terra potuerit¬
ẽẽ tenebrosa. idest carens luce aliqͥd gig¬
ptum saluti. et quedam concordia nume¬
rosa. ordinat atq in unitatẽ coedificat
inuicem moderatõnis pace congruentia
Que onũa quis nõ intelligat maiore
laude. qͣm tenebras uituꝑatõne dignã¬
da: Hituꝑo ibi tetũ cenũ tͣbidũ aquarũ
lauda ibi mecum. et ip̃am spẽm. quali¬
tatemq aquarũ. et inhabitatoꝵ natã¬
tium membra congruentia. uitam corpꝰ
continentẽ et regentem. et om̃e temꝑam̃¬
tum sui gen̾is ualitudini accõmodatum
Qnͣtumuis eñi aquas cenosas turbidas¬
q rep̃hendas. eo tamen qd̃ tales aquas
dicis ut animantia sua possent gign̾e
et contin̾e: spẽm illuis qualiscumq cor¬
ꝑis. et ꝑtium similitudiniẽ quia ĩunã
formantur. pacantur qualitatẽ. aufͦ¬

Expanded text:
men lucis absentia est, sicut nuditas men lucis absentia est, sicut nuditas carere uestitu et inanitas uacare corporis plenitudine; ac propterea tenebrae nihil gignere potuerunt, quamuis terra potuerit tenebrosa, id est carens luce aliquid gigptum saluti et quaedam concordia numerosa ordinat atque in unitatem coaedificat inuicem moderationis pace congruentia. quae omnia quis non intellegat maiore laude quam tenebras uituperatione dignanda? uitupero ibi tecum caenum turbidum aquarum, lauda ibi mecum et ipsam speciem qualitatemque aquarum et inhabitatorum natantium membra congruentia, uitam corpus continentem et regentem et omne temperamentum sui generis ualetudini adcommodatum. quantumuis enim aquas caenosas turbidasque reprehendas, eo tamen, quod tales aquas dicis, ut animantia sua possent et gignere et continere, speciem illis qualiscumque corporis et partium similitudinem, qua in unam formantur pacanturque qualitatem, aufe