comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex omni copia circiter quarta pars erat militaribus
armis instructa. cę̧teri ut quẽq casus armauerat
sparros aut lanceas:alii pacutos sudes portabant
Sed posiq Antonius cum exercitu aduentabat. Ca¬
tilina per montes iter facere: modo adurbem mo
oallias uersus castra mouere. hostibus occasione
pugnandi non darc.sperabat propediez magnasx
copias se se habituru si rome socii incepta patrauis¬
sent. Interca ẜuitia repudiabat. cuius rei ĩ iitio
magne copiȩ adeum concurrebant. opibus coniura¬
cionis fretus simł es alienum suis opibus existimas
uideri: causam ciuium cũ ẜuis fugitiuis cõicauisse
Sed postꝙͣ nuncius in castra ꝑuenit: dicens rome
coniurationẽ patefacta esse de lentulo: cethego:
ceterisq quos supra memoraui suppliciu sumptũ.
płiq quos aebeallu Uspes rapinarum: aut nouarum
rerum studium illeserat dilabunt. Rȩliquos Catili¬
na per montes asperos magnis itineribus ĩ agrum pi¬

Expanded text:
ex omni copia circiter pars quarta erat militaribus ex omni copia circiter pars quarta erat militaribus armis instructa; ceteri, ut quemque casus armaverat, sparos aut lanceas, alii praeacutas sudis portabant. Sed postquam Antonius cum exercitu adventabat, Catilina per montis iter facere, modo ad urbem, modo in Galliam vorsus castra movere, hostibus occasionem pugnandi non dare. Sperabat propediem magnas copias sese habiturum, si Romae socii incepta patravissent. Interea servitia repudiabat, cuius generis initio ad eum magnae copiae concurrebant, opibus coniurationis fretus, simul alienum suis rationibus existumans videri causam civium cum servis fugitivis communicavisse. Sed postquam in castra nuntius pervenit Romae coniurationem patefactam, de Lentulo et Cethego ceterisque, quos supra memoravi, supplicium sumptum, plerique, quos ad bellum spes rapinarum aut novarum rerum studium illexerat, dilabuntur; reliquos Catilina per montis asperos magnis itineribus in agrum Pi
Abbreviated transcription (Latin):
St locus in carcere quod tulianum appellatũ.
ubi paululus ascenderis ad leuam circitr .xii.
pedes humi depressus cuq muniunt undiq pa¬
rictes: atq in super camera lapides fornicibus iũ
cta s inculta tenebris odore feda atq terribilis
cius facies est. Incu locum postq dimissus est
lentulus: iudices rerum capitalium quibus pre¬
ceptum erat laqueo gulam fregere. Ille ita patͥ¬
cius exgente clarissima corneliorum qui consula¬
re imperium rome habuerat dignum moribus
sactisq suis exitu uitȩ ĩueũ. de Cethego. statilio
gabinio cepario eodem modo suppliciu sumptũ
est: dum ea rome gerunt Catilina ex omni copia¬
quas ip̃ȩ adduxerãt & Malius habuerat. duas legio¬
nes instituit. cohortes pro nũo militum complet
Icinde ut quisq uoluntariꝰ aut ex suis sociis rogat¬
in castra uenerat equaliter distribuerat: ac breui
spacio legiones numero hominus expleuerat cum
ininitio non amplius duobus millibus habuisset S

Expanded text:
st locus in carcere, quod Tullianum appellatur, ubi paullulum escenderis ad laevam, circiter duodecim pedes humani depressus. eum muniunt undique parietes, atque insuper camera lapidecta; sed incultu tenebris odore foeda atque terribilis eius facies est. in eum locum postquam demissus est Lentulus, vindices rerum capitalium, quibus praeceptum erat, laqueo gulam fregere. ita ille patricius ex gente clarissuma Corneliorum, qui consulare imperium Romae habuerat, dignum moribus factisque suis exitium vitae invenit. de Cethego, Statilio, Gabinio, Caepario eodem modo supplicium sumptum est. Dum ea Romae geruntquam et ipse adduxerat et Manlius habuerat, duas legiones instituit, cohortis pro numero militum conplet. Deinde, ut quisque voluntarius aut ex sociis in castra venerat, aequaliter distribuerat ac brevi spatio legiones numero hominum expleverat, cum initio non amplius duobus milibus habuisset. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
edoctus properato itinere post diem octauu
rediit ad bocchum: et ei nunciat iugurtham cu¬
pere omnia quȩ imꝑarentur facere. Sed ma¬
rio parum confidere dicebat. Sepe ante cum
imperatoribus romanis pacem conuentam fru¬
stra fuisse. Ceterum bocchus si ambobus con¬¬
sultum et rata pacem uellet: daret operam
uti una ab omnibus quasi de pace in coloqui¬
um ueniretur. ibiq syllam sibi traderet. Cu
talem uirum ĩpotestate habuisset. tum fore
uti iussu senatus aut populi foedus fieret.x
neq hominem nobilem non sua ignauia: sed
ob rem publicam in hostium potestatem re.¬
lictum iri. Ea maurus secum ipse diu uolues
tandem ꝓmisit.Ceteruz dolo an uere cuntati
parum comperimus. Sed plerunq regiȩ uo¬¬
luntates: ut uehementes: sic mobiles sepe ĩpe
sibi aduerse. Postea tempre et loco constitu¬
to in coloquium uti de pace ueniretun. bocchꝰ
syllam modo: modo iugurthȩ legatum appel¬

Expanded text:
edoctus properato itinere post diem octauum edoctus properato itinere post diem octauum redit ad Bocchum et ei nuntiat Iugurtham cupere omnia quae imperarentur facere, sed Mario parum confidere; saepe antea cum imperatoribus Romanis pacem conventam frustra fuisse. Ceterum Bocchus si ambobus consultum et ratam pacem vellet, daret operam, ut una ab omnibus quasi de pace in colloquium veniretur, ibique sibi Sullam traderet. Cum talem virum in potestatem habuisset, tum fore uti iussu senatus aut populi foedus fieret; neque hominem nobilem non sua ignavia sed ob rem publicam in hostium potestate relictum iri. Haec Maurus secum ipse diu voluens tandem promisit; ceterum dolo an vere cunctatus, parum comperimus. Sed plerumque regiae voluntates ut vehementes sic mobiles, saepe ipsae sibi aduersae. Postea tempore et loco constituto, in colloquium uti de pace veniretur, Bocchus Sullam modo, modo Iugurthae legatum appel
Abbreviated transcription (Latin):
plius ualuissent non in gratiam habituros. &¬
adeo impromptum esse qm̃ copiam iugurthe
haberet. quem si romanis tradidisset fõre ut il¬
li plurimum deberetur amicicia et fedus nu-¬
midiȩ et partem quam nunc peteret tũ ultro
aduenturam.Rex primo negare cognatione¬
et affinitate. preterea foedus interuenisse. Ad
hoc metuere ne fluxa fide usus popularium
animos uerteret: quibus ut iugurtha carus erat.¬
et romani inuisi erant. Deniq sȩpius fatigatus
leniter et ex uoluntate sylle se omnia facturu
promutit. Cȩterum adsimulandam pacem cu¬
ius numida defessus bello auidissimus erat.
quȩ utilia uisa sunt constituit. Ita composito
dolodigrediuntur. Et rex postremo die aspa¬
rem iugurthe legatum appellat: dicitq sibi
pen dabarem ex sylla esse cognitum posse Ø¬
condicionibus bellum poni. Quam obrem regis
sui sententiam ex quireret. Ille letus in castra
iugurthȩ proficiscitur. Deinde ab illo cuncta

Expanded text:
plius valuissent, non in gratiam habituros; fplius valuissent, non in gratiam habituros; fadeo in promptu esse, quoniam copiam Iugurthae haberet. Quem si Romanis tradidisset, fore ut illi plurimum deberetur; amicitiam foedus Numidiae partem, quam nunc peteret, tum ultro adventuram. Rex primo negitare: cognationem, affinitatem, praeterea foedus interuenisse; ad hoc metuere, ne fluxa fide usus popularium animos auerteret, quis et Iugurtha carus et Romani inuisi erant. Denique saepius fatigatus lenitur et ex voluntate Sullae omnia se facturum promittit. Ceterum ad simulandam pacem, cuius Numida defessus bello auidissimus erat, quae utilia visa constituunt. Ita composito dolo digrediuntur. At rex postero die Asparem, Iugurthae legatum, appellat dicitque sibi per Dabarem ex Sulla cognitum posse condicionibus bellum poni: quam ob rem regis sui sententiam exquireret. Ille laetus in castra Iugurthae proficiscitur. Deinde ab illo cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
animum nihil carius habeo. iod adeo experiri li¬
cet arma: uiros pecuniam postremo quicquid ĩ¬
animo libet sume utere et quo adiuues nũq ti¬
biredditam gratiam putaueris. Semper apud me
integra erit. Deniq nihil me sciente frustra uo¬
les. Nam ut ego existimo regem armis ꝙͣ mu¬
nificentia uinci minus flagiciosum. Cȩterum
de re publica uestra cuius curator huc missus
es paucis accipe. Bellum ego populo romano.
neq feci: neq factum ũqͣ uolui: sed fines meos
aduersum armatos armis tutatus sum. Id omit¬
to quoniam uobis ita placet. gerite uos uti uul¬
tis cum iugurtha bellum. Ego flumen mulucaz
qđ inter me et micipsam fuit non egrediar:
neq iugurtham intrare sinam. Preterea si qd
me uobis q dignum petiueris haud repulsus
abibis.
Dea sylla pro se breuiter et modice de
pace et omnibus rebus multum disseru¬
it. Deniq regi patefecit ꝙ polliceatur senatũ
et populum romanum quoniam armis am¬¬

Expanded text:
animum nihil carius est. Id adeo experiri lianimum nihil carius est. Id adeo experiri licet. Arma viros pecuniam, postremo quicquid animo libet, sume utere, et, quoad viues, numquam tibi redditam gratiam putaueris: semper apud me integra erit; denique nihil me sciente frustra uoles. Nam, ut ego aestimo, regem armis quam munificentia vince minus flagitiosum est. Ceterum de re publica vestra, cuius curator huc missus es, paucis accipe. Bellum ego populo Romano neque feci neque factum umquam volui; at finis meos aduersum armatos armis tutatus sum. Id omitto, quando vobis ita placet. gerite quod uultis cum Iugurtha bellum. Ego flumen Muluccham, quod inter me et Micipsam fuit, non egrediar neque id intrare Iugurtham sinam. Praeterea si quid meque vobisque dignum petiueris, haud repulsus abibis." Ad ea Sulla pro se breviter et modice, de pace et communibus rebus multis disseruit. Denique regi patefacit, quod polliceatur, senatum et populum Romanum, quoniam armis am
Abbreviated transcription (Latin):
ra occulte aut nullo. aut ꝙͣ paucissimis presenti¬
bus simul edocet quȩ sibi respondentur. Postqx
sicuti uoluerant congressi sunt. dicit se missum
a consule uenisse quesitum ab eo pacem an bellũ
agiturus foret. Tunc rex uti prȩceptum fuerat ɨ
põst diem decimum syllam redire iubet. ac nihil
etiam nunc decreuisse. Sed illo die responsuru.
deinde ambo in sua castra digressi sunt. Sed ubi
plerunque noctis processit sylla aboccho occulte
accersitur: ut ab utroq tantum modo fidi ĩterp̃tes
adhibentur. Preterea dabar inter nuncios san¬
ctus uir ex sententia uirat amborum: ac staum
Unq ego ratus sum fore uti maximus rex¬
in hac terra et omnium quos noui priua¬
to homini gratiam deberem: et hercule sylla añ
te cognitum multis orantibus aliis ultro ego met
tuli. nullius indigui. id ĩminutum est quod ce¬
teri dolore forent ego letor. fuerit mihi eguisse ali¬
quando prȩcium tuç amicicię qua apud meum

Expanded text:
ra occulte nullo aut quam paucissimis praesentira occulte nullo aut quam paucissimis praesentibus. Simul edocet, quae sibi responderentur. Postquam, sicuti voluerat, congressi, dicit se missum a consule venisse quaesitum ab eo, pacem an bellum agitaturus foret. Tum rex, uti praeceptum fuerat, post diem decimum redire iubet, ac nihil etiam nunc decrevisse, sed illo die reponsurum. Deinde ambo in sua castra digressi. Sed ubi plerumque noctis processit, Sulla a Boccho occulte accersitur. Ab utroque tantummodo fidi interpretes adhibentur, praeterea Dabar internuntius, sanctus vir et ex sententia ambobus. Ac statim "Numquam ego ratus sum fore uti rex maximus in hac terra et omnium, quos novi, privato homini gratiam deberem. Et mehercule, Sulla, ante te cognitum multis orantibus. Aliis ultro egomet opem tuli, nullius indiguus. Id imminutum, quod ceteri dolere solent, ego laetor. Fuerit mihi eguisse aliquando pretium tuae amicitiae, qua apud meum
Abbreviated transcription (Latin):
ire intenderat prouentum est et ibi cum boccho
numida quidam nomine aspar multum ac fami¬
liariter agebat. p̃missus ab iugurtha. postq sylla
accitu audierat orator: et subdole speculatum boc¬
chi consilia ierat. Prcterea Dabar massugrade fi¬
lius exgente massinisse: ceterum materno genẽ
impar. nam mater eius ex concubina nata erata
fidum esse romanis multis ante tempestatibus
expertus. illico ad syllam nuncium mittit para¬
tum se se facere que populus ro. uellet coloquio
omnia cum illo integra habere. neu iugurthȩ
gercretur. Nam ab insidiis eius aliter cauerc a¬
nequiuisser. Sed ego comperior bocchum ma¬
gis punica fide q õbea quȩ prȩdicabat simulx
romanos et numidam spe pacis attenuisse. mul¬
tumq cum animo suo uoluere solitu iugurthã
romanis an illi syllam traderet libidincm aduer¬
sum nos metum pronobis suasisse. Igitur sylla
respondit se pauca coram aspare locuturum. Cete¬

Expanded text:
ire intenderant, perventum est. Ibi cum Boccho ire intenderant, perventum est. Ibi cum Boccho Numida quidam Aspar nomine multum et familiariter agebat, praemissus ab Iugurtha, postquam Sullam accitum audierat, orator et subdole speculatum Bocchi consilia; praeterea Dabar, Massugradae filius, ex gente Masinissinpar — nam pater eius ex concubina ortus erat fidum esse Romanis multis ante tempestatibus expertus ilico ad Sullam nuntiatum mittit: paratum sese facere quae populus Romanus vellet; conloquio omnia cum illo integra habere, gereretur; nam ab insidiis eius aliter caueri nequiuisse. Sed ego comperior Bocchum magis Punica fide quam ob ea, quae praedicabat, simul Romanos et Numidam spe pacis attinuisse multumque cum animo suo voluere solitum, Iugurtham Romanis an illi Sullam traderet; libidinem aduersum nos, metum pro nobis suasisse. Igitur Sulla respondit se pauca coram Aspare locuturum, cete
Abbreviated transcription (Latin):
nec quẽꝙ decere quẽ manus armauerit ab in¬
ermibus pedibus auxilium petere in maximo
metu nudum et cecum corpus ad hostes uertẽ
Deinde uolucem qm hostilia fecerat iouem
maximum obtestatus ut sceleris atq perfidie
bocchi testis adesser: ex castris abire iubet. Ille
lacrimans orarc ne ea crederet nihil dolo factũ
ac magis caliditate iugurthȩ cui uidelicet spe¬
culanti:uter suum cognitum esset.Ceterum¬
orabat quoniam neq ingentem multitudine
haberet: et spes opesq eius in patre suo pende¬
rent: ut crederet illum nihil palam ausurum
cum ipse filius testis adesset. Quare optimu
factu uideri per media eius castra palam trã¬
sire se se uel premissis uel ibidem relictis mau¬
ris solum cum sylla iturum. Ea res uti intali
negocio probata est: ac sratim profecti quia de
improuiso res acciderat dubio atq hesitate iugurtha
ĩ columes transeunt. Deinde paucis diebus quox

Expanded text:
nec quemquam decere, qui manus armauerit, ab innec quemquam decere, qui manus armauerit, ab inermis pedibus auxilium petere, in maximo metu nudum et caecum corpus ad hostis vertere. Dein Volucem, quoniam histilia faceret, Iouem maximum obtestatus, ut sceleris atque perfidiae Bocchi testis adesset, ex castris abire iubet. Ille lacrimans orare, ne ea crederet: nihil dolo factum, ac magis calliditate Iugurthae, cui videlicet speculanti iter suum cognitum esset. Ceterum quoniam neque ingentem multitudinem haberet et spes opesque eius ex patre suo penderent, credere illum nihil palam ausurum, cum ipse filius testis adesset. Qua re optimum factu videri per media eius castra palam transire; sese vel praemissis vel ibidem relictis Mauris solum cum Sulla iturum. Ea res, uti in tali negotio, probata; ac statim profecti, quia de improuiso acciderant, dubio atque haesitante Iugurtha incolumes transeunt. Deinde paucis diebus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
paulo morbo interiturȩ uitę parceret. Ceterũ
ab eodem monitus uti noctu proficiscerentur
consilium approbat. ac statim milites cenatos
esse iubet in castris ignesq qͣ creberrimos fieri
deinde prima uigilia cum silentio egredi iubet
itaq nocturno itinere fessis omnibus. sylla pit̾
cum ortu solis castra metabatur: cum ęquites
mauri nunciant iugurtham circiter duum
millium interuallum ante eos consedisse.Quod
postq auditum est: tum uero ingens metus no¬
stros inuadit. Credere se perditos auoluce et in¬
sidiis circũuentos. Ac fuere qui dicerent manu
uindicandum: neq apud illum tantum scelus
inultum reliquendum. At sylla qq eadem exi¬
stimabat: tamen ab iniucia maurum prohibet
suos hortatur uti fortem animum gererent.
sepȩ antea a paucis strenuis aduersum multitu¬
dinem bene pugnatum esse. Quanto minus¬
sibi in prelio pepercissent: tanto tutiores fore:

Expanded text:
paulo morbo interiturae vitae parceret. Ceterum paulo morbo interiturae vitae parceret. Ceterum ab eodem monitus, uti noctu proficisceretur, consilium approbat; ac statim milites cenatos esse in castris ignisque quam creberrimos fieri, dein prima vigilia silentio egredi iubet. Iamque nocturno itinere fessis omnibus Sulla pariter cum ortu solis castra metabatur, cum equites Mauri nuntiant Iugurtham circiter duum milium interuallo ante consedisse. Quod postquam auditum est, tum vero ingens metus nostros invadit; credere se proditos a Voluce et insidiis circumventos. Ac fuere qui dicerent manu vindicandum neque apud illum tantum scelus inultum relinquendum. At Sulla, quamquam eadem existimabat, tamen ab iniuria Maurum prohibet. Suos hortatur, uti fortem animum gererent: saepe antea a paucis strenuis aduersum multitudinem bene pugnatum; quanto sibi in proelio minus pepercissent, tanto tutiores fore;
Abbreviated transcription (Latin):
aliis numerum ampliorem uero et hostile metũ
efficiebant. Igitur se se quisq expedire arma
atq tela alia temptare intendere timor aliquã¬
tus sed spes amplior erat. quippe uictoribus et
aduersum eos quos sepe uicerant. Interim eꝗ¬
tes exploratum prȩmissi:rem uti erat quieta
nunciant. Uolux adueniens questorez appellat
dicitq se missum apatre boccho obuiam illis si.¬
mul et presidio. deĩn eum et proximum diem
sine metu coniuncti eunt. Post ubi castra loca¬
ta: et diei uesper erat: repente maurus incerto
uultu pauens ad syllam occurrit: dicitq sibi ex
peculatoribus cognitum iugurtham haud pro¬
cul abesse simul uti noctu cłam secum profuge¬
ret. rogat atq hortatur. Ille feroci animo negat
se tociẽns fusum numidam pertimescere: uirtu¬
ti suorum satis credere: etiam si certa pestis ad¬
esset mansurum potius ꝙ perditis illis quos
ducebat turpi fuga incerte aut forsitan post

Expanded text:
et numerum ampliorem vero et hostilem metum et numerum ampliorem vero et hostilem metum efficiebant. Igitur se quisque expedire, arma atque tela temptare, intendere; timor aliquantus, sed spes amplior, quippe victoribus et aduersum eos, quos saepe vicerant. Interim equites exploratum praemissi rem, uti erat, quietam nuntiant. volux adveniens quaestorem appellat dicitque se a patre Boccho obviam illis simul et praesidio missum. Deinde eum et proximum diem sine metu coniuncti eunt. Post ubi castra locata et diei uesper erat, repente Maurus incerto uultu pauens ad Sullam accurrit dicitque sibi ex speculatoribus cognitum Iugurtham haud procul abesse. Simul, uti noctu clam secum profugeret, rogat atque hortatur. Ille animo feroci negat se totiens fusum Numidam pertimescere: virtuti suorum satis credere; etiam si certa pestis adesset, mansurum potius, quam, proditis quos ducebat. Turpi fuga incertae ac forsitan post
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Romeq legati eius postq dicunt errasse re¬
gem bocchum: et iugurthe scelere lapsum de pre¬
cati sunt amiciciam et foedus petentibus hoc mõ¬
aromanis respondetur. Senatus et populus xo.
beneficii et iniuriȩ memor esse solet. Ceterum
boccho qm̃ penitet delicti gratiam facit: foedus
et amicicia dabuntur cum meruerit. Quibus re¬
bus cognitis bocchus per literas amario petiuit.
uti syllam ad se mitteret cuius arbitratu comuni¬
bus negociis consuleretur. Is missus cum prȩsidio
equitum atq peditum funditorum et balcatoru
Preterea iere sagutarii et cohor peligna cum ueli¬
taribus armis itineris properandi causa: neq his
secus atq aliis armis aduersum tela hostium ꝙ ca
leuia sunt muniti erant. Sed initinere quinto die
deniq Uolux filius bocchi repente ĩcampis patẽ¬
tibus cum mille non amplius equitibus se se ostẽ¬
dit qui temerc et effuse euntes syllȩ et omnibus

Expanded text:
cepit. Romaeque legatis eius, postquam errasse recepit. Romaeque legatis eius, postquam errasse regem et Iugurthae scelere lapsum deprecati sunt, amicitiam et foedus petentibus hoc modo respondetur: "Senatus et populus Romanus benefici et iniuriae memor esse solet. Ceterum Boccho, quoniam paenitet, delicta gratiae facit: foedus et amicitia dabuntur, cum meruerit." Quis rebus cognitis Bocchus per litteras a Mario petiuit, uti Sullam ad se mitteret, cuius arbitratu communibus negotiis consuleretur. Is missus cum praesidio equitum atque peditum funditorum Baliarium. Praeterea iere sagittarii et cohors Paeligna cum uelitaribus armis, itineris properandi causa, neque his secus atque aliis armis aduersum tela hostium, quod ea levia sunt, muniti. Sed in itinere quinto denique die Volux, filius Bocchi, repente in campis patentibus cum mille non amplius equitibus sese ostendit, qui temere et effuse euntes Sullae aliisque omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
niuolentia esse credebant oratione extollunt.
Deinde Sulla omnia pollicito doctiq quomo
apud marium. itez apud senatu uerba facerẽt
circiter dies quadraginta marium ibidem ope¬
riuntur. Marius postq infecto negocio quo ĩ¬
tenderat cirtham rediit: et de aduentu legatoꝵ:
certior factus est. Illosq et syllam ab utica ue¬
nire iuber. item.I. bellienum pretorem. prete¬
tea omnes undiq senatorii ordisis quibus cum man¬
data bocchi cognoscit inquibus legatis potestas eun¬
di romam fit ab consule. interea induciȩ postula¬
bantur. Ea Sylle et plerisq placuere. pauci fero¬
cius decernunt: scilicet ignari humanarum reru
quȩ fluxe et mobiles semper inaduersa mutan¬
tur. Ceterum maurstm petratis omnibus reb
tres romam profecti funit. Gn. octauio. N. ruffone
qui questor stipendium in africa portauerat. Duo
ad regem redeunt. Ex his bocchus tum cętera tus
maximȩ benignitatem et studium sylle libens ac¬

Expanded text:
neuolentiae esse credebant, oratione extollunt. neuolentiae esse credebant, oratione extollunt. Dein Sulla omnia pollicito docti, quo modo apud Marium, item apud senatum verba facerent, circiter dies quadraginta ibidem opperiuntur. Marius postquam infecto quo intenderat negotio Cirtam redit et de adventu legatorum certior factus est, illosque et Sullam ab Utica venire iubet, item L. Bellienum praetorem Vtica, praeterea omnis undique senatorii ordinis, quibuscum mandata Bocchi cognoscit. legatis potestas Romam eundi fit, et ab consule interea indutiae postulabantur. Ea Sullae et plerisque placuere; pauci ferocius decernunt, scilicet ignari humanarum rerum, quae fluxae et mobiles semper in aduersa mutantur. Ceterum Mauri impetratis omnibus rebus tres Romam profecti duce Cn. Octauio Rusone, qui quaestor stipendium in Africam portauerat, duo ad regem redeunt. Ex iis Bocchus cum cetera tum maxime benignitatem et studium Sullae libens ac
Abbreviated transcription (Latin):
reliquerat ex omni copia necessariorum quinq
delegit. quorum fides cognita et ingenia ualidis¬
sima erant: eos ad Marium ac deinde romam si
placeat legatos ire iubei. Agendarum rerum et
quocunq modo belli componendi licentiam ipis
permutit. Illi mature ad hyberna romanorum
proficiscuntur: deinde initinere agetulis lairoi¬
bus circũuenti. spoliatiq pauidi sine decore ad
Syllam profugiunt: quem consul in expeditõe pro¬
ficiscens pro pretore reliquerat. Eos ille non pro
uanis hostibus: uti merui erant: sed accurate ac
liberaliter habuit. Quare barbari et famamx
nificentiam in se se amicum rati sunt. Nam ẽi
tum largitio militis ignoia erat: munificus ne¬
mo putabatur: nisi pariter uolens: dona omnia
inbenignitate habebantur. Igitur quȩ̨stori mã¬
data bocchi patefaciunt: simũl ab eo petunt. uti
fautor consultorq sibi adsit: copias fidem magni¬
tudinem regis sui: et aliaquȩ aut utilia: aut be¬

Expanded text:
reliquerat, ex omni copia necessariorum quinque reliquerat, ex omni copia necessariorum quinque delegit, quorum et fides cognita et ingenia validissima erant. Eos ad Marium ac deinde, si placeat, Romam legatos ire iubet, agendarum rerum et quocumque modo belli componendi licentiam ipsis permittit. Illi mature ad hiberna Romanorum proficiscuntur, deinde in itinere a Gaetulis latronibus circumventi spoliatique pauidi sine decore ad Sullam profugiunt, quem consul in expeditionem proficiscens pro praetore reliquerat. Eos ille non pro uanis hostibus, uti meriti erant, sed accurate ac liberaliter habuit. Qua re barbari et famam nificentiam in sese amicum rati. Nam etiam tum largitio multis ignota erat; munificus nemo putabatur nisi pariter volens; dona omnia in benignitate habebantur. Igitur quaestori mandata Bocchi patefaciunt; simul ab eo petunt, uti fautor consultorque sibi assit; copias fidem magnitudinem regis sui et alia, quae aut utilia aut be
Abbreviated transcription (Latin):
esse. nam bello quid ualeat tute scis:
Dea Bocchus placide et benigne simul pau¬
ca pro dilicto suo uerba facit. Se non hosti¬
li animo: sed ob regnum tutandum arma cepisse.
Nam numidiȩ partem unde iugurtham expu¬
lerat: iure belli suam factam: eam uastari a ma¬
rio pati nequiuisse. Preterea missis antea romã
legatis repulsum ab amicicia. Cęterum uetera
omittere ac tum si per marium liceret legatos ad
senatum missurum. Deinde copia facta animꝰ
barbari ab amicis flexus est quos iugurtha co-¬
gnita legatione Sylle et Malii: metuens id quod
parabatur donis corruperat. Marius interea ex¬
ercitu in hybernaculis composito: cum ex pedi¬
tis cohortibus: et parte equitatus proficiscitur ĩ
loca sola. obsessum turrim regiam: quo iugur¬¬
tha perfugas omnes prȩsidium imposuerat.x
Tum rursus Bocchus feliciter seu reputandox
que sibi duobus preliis uenerant: seu ad moni¬
tus ab illis amicis quos ĩ corruptos iugurthax

Expanded text:
esse. Nam bello quid valeat, tute scis." esse. Nam bello quid valeat, tute scis." Ad ea Bocchus placide et benigne, simul pauca pro delicto suo verba facit: se non hostili animo, sed ob regnum tutandum arma cepisse. Nam Numidiae partem, unde vi Iugurtham expulerit, iure belli suam factam; eam vastari a Mario pati nequiuisse. Praeterea missis antea Romam legatis repulsum ab amicitia. Ceterum uetera omittere ac tum, si per Marium liceret, legatos ad senatum missurum. Dein copia facta animus barbari ab amicis flexus, quos Iugurtha, cognita legatione Sullae et Manli metuens id, quod parabatur, donis corruperat. Marius interea exercitu in hibernaculis composito cum expeditis cohortibus et parte equitatus proficiscitur in loca sola obsessum turrim regiam, quo Iugurtha perfugas omnis praesidium imposuerat. Tum rursus Bocchus, seu reputando quae sibi duobus proeliis venerant, seu admonitus ab aliis amicis, quos incorruptos Iugurtha
Abbreviated transcription (Latin):
Ex Bocche magna uobis leticia est cum te
talem uirum dii monuere uti aliquando
pacem ꝙ bellum malles: neu te optimum cum
pessimo omnium iugurtha miscendo cõmacu¬
lares. Simul nobis demeres acerbam necessitu¬
dinem pariter et ẽrantem atq illum sceleratis¬
rere tutius q esse rati sunt uolentibus qͣ coa¬
ctis imperitare. Tibi uero nulla amicicia opor¬
tunior est qͣ nostra. Primum ꝙ procul ab sumus
in quo offense minimum est gratia par. ac si pro¬
pe adesemus: deinde quia parentes abunde ha¬
bemus. Amicorum copia neq nobis neq cuiq̃
omnium satis fuit. Atq hoc utinam aprinci¬
pio cibi placuisset. profecto expopulo romano¬
ad hoc tempus multo plura bona accepisses ꝙ̃ ma¬
la perpessus esses. Sed quoniam humanarum
uim et gratiam nostram te experiri: nunc qͣm
per illam licet festina: atq uti cocpisti perge
Multa oportuna hẽs quo facilius errata superss
officiis. Posiremo hoc impeͬtus tuum dimitte
nũꝙ populum romanum beneficiis uictum

Expanded text:
ex Bocche, magna laetitia nobis est, cum te talem virum di monuere, uti aliquando pacem quam bellum malles neu te optimum cum pessimo omnium Iugurtha miscendo commaculares, simul nobis demeres acerbam necessitudinem, pariter te errantem atque illum sceleratisrere, tutiusque rati volentibus quam coactis imperitare. Tibi vero nulla opportunior nostra amicitia, primum quia procul absumus, in quo offensae minimum, gratia par ac si prope adessemus; dein quia parentis abunde habemus, amicorum neque nobis neque cuiquam omnium satis fuit. Atque hoc utinam a principio tibi placuisset: profecto ex populo Romanoad hoc tempus multo plura bona accepisses, quam mala perpessus esses. Sed quoniam humanarum et vim et gratiam nostram te experiri, nunc, quando per illam licet, festina atque, uti coepisti, perge. multa atque opportuna habes, quo facilius errata officiis superes. Postremo hoc in pectus tuum demitte, numquam populum Romanum beneficiis victum
Abbreviated transcription (Latin):
to. C. corneli. Ad hec multi excolonis & munici¬
piis domi nobiles erant. Preierca q plures pauloa
gis oñationis spes hortabat q̃ inopia: aui aliqua
necessitudo. Eeterum iuuent pleraq: s maxiȩ no¬
biliu Catiline ĩceptis fauebat:quib in ocio:uła

Expanded text:
to, C. Cornelius; ad hoc multi ex coloniis et municito, C. Cornelius; ad hoc multi ex coloniis et municipiis domi nobiles. Erant praeterea complures paulo ogis dominationis spes hortabatur quam inopia aut alia necessitudo. Ceterum iuventus pleraque, sed maxume nobilium, Catilinae inceptis
Abbreviated transcription (Latin):
nus aut animus gratuito potius malus atq crude¬
riq syllani milites largius suo usi rapinarũ & ui¬
ctoriȩ ueteris memores ciuile bellu exoptabanti
opprimende rei.p.consilium cepi. In italia nus¬
lus exercitus erat. ¶. N. pompeiꝰ in extremis teͬris
bellus gerebat. Ipsi consulatus petendi magna spes¬
erat. Senatus nihil sane intentus tranquilleq tute
res om̃es erãt. s ea prorsus oportuna catiline ui¬
debant᷑. Igit circiter kal ian. l. cęsare & .C. sigulo
consulib primo singulos appellarc: hortari alios
gna premia coniurationis eolocerc. ubi satis explo¬
rata sunt quȩ uoluit omes inunuz conuocat: qb
maxia necessitudo & plurimus audaciç mnerat. Eo
conuenẽ senatorii ordinis. Plentulus surra. Fan
tonius.I. cassius longinus.C. cetegus.P. ẜuus
tius lecca .I. bestia. & curius. pret̾ea ex cquestri
ordĩc. M. fuluiꝰ nobilior.I. statili. E.gabiniꝰ capi¬

Expanded text:
nus aut animus, gratuito potius malus atque crudenus aut animus, gratuito potius malus atque cruderique Sullani milites largius suo usi rapinarum et victoriae veteris memores civile bellum exoptabant, opprimundae rei publicae consilium cepit. In Italia nullus exercitus, Cn. Pompeius in extremis terris bellum gerebat; ipsi consulatum petenti magna spes, senatus nihil sane intentus: tutae tranquillaeque res omnes, sed ea prorsus opportuna Catilinae. Igitur circiter Kalendas Iunias L. Caesare et C. Figulo consulibus primo singulos appellare, hortari alios, agna praemia coniurationis docere. Ubi satis explorata sunt, quae voluit, in unum omnis convocat, quibus maxuma necessitudo et plurumum audaciae inerat. Eo convenere senatorii ordinis P. Lentulus Sura, P. Autronius, L. Cassius Longinus, C. Cethegus, P. et Ser. cius Laeca, L. Bestia, Q. Curius; praeterea ex equestri ordine M. Fulvius Nobilior, L. Statilius, P. Gabinius Capi
Abbreviated transcription (Latin):
captus amore Aurelic horestiliȩ cuius prȩter
formas nemo ũqͣ bonus laudauit: M ea illi nu¬
bere ddubitabat timẽs priuignu adultu ȩtateɨ
procerto credit necato filio uacuas oomum sce¬
lestis nuptiis fecisse. Quȩ quidẽ res ĩprimis mͥ¬
uidet causa fuisse facinoris maturandi. nãqi
animus impurus diis atq homĩb infestus: ne¬
q iuigiliis. neq quietib sedari poterat. Itaq co¬
scientia mentem excitas uexabat. Igitur color eiusi
exanguis fedi oculi mo citus mo tardus in cessus: s¬
prorsus ĩ facie uultuq uecordia inerat: S iuuentu¬
tem qua ut supra diximus illexerat multis modis
mala facinora edocebat ex illis testes signatoresq
falsos accomodare fidem fortunas pericula uilia
habere. post ubi eorum fama: atq pudorẽ atriue¬
rat maiora alia imparabat. si ca peccandi minus
ĩpñs suppetebai. nihilominus ĩsontes sicuti sontes

Expanded text:
captus amore Aureliae Orestillae, cuius praeter captus amore Aureliae Orestillae, cuius praeter formam nihil umquam bonus laudavit, quod ea nubere illi dubitabat timens privignum adulta aetate, pro certo creditur necato filio vacuam domum scelestis nuptiis fecisse. Quae quidem res mihi in primis videtur causa fuisse facinus maturandi. Namque animus inpurus, dis hominibusque infestus neque vigiliis neque quietibus sedari poterat: ita conscientia mentem excitam vastabat. Igitur color ei exsanguis, foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus: prorsus in facie vultuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam, ut supra diximus, illexerat, multis modis mala facinora edocebat. Ex illis testis signatoresque falsos commodare; fidem, fortunas, pericula vilia habere, post, ubi eorum famam atque pudorem attriverat, maiora alia imperabat. Si causa peccandi in praesens minus suppetebat, nihilo minus insontis sicuti sontis
Abbreviated transcription (Latin):
manus arq lingua ꝑiurio: aut sanguine ciuili
alebar. postremo omes quos flagitiuz. ȩgestas cõ¬
scius animus exagitabat. hi Catiline proximi fa¬
miliares q exant. Ꝙsi quis etiã aculpa uacuus
ĩamiciciam eius inciderat: quotidiano usu atq
illecebris facile par similisq cęteris efficiebatur
s maxĩȩ adolescẽtium familiaritates appetebat
eoꝵ animi molles et ȩ̨tate: fiuxi haud difficult̾
capiebant᷑ dolis.Nam ut cuiusq studius exȩta¬
te flagrabat aliis scorta p̃bere aliis canes atq eqͦs
mercari.postremo neq sumptui: neq modestiȩ
parcẽ: dũ illos obnoxios fidosq sibi faceret.Scio
fuisse nõ nullos qui existimarẽt iuuentutez quȩ
domũ catilinȩ frequẽtabat parus honestę pudi¬
ciciam huisse. s exaliis rebus magisqͣ id comp
adolescens catilina multa nefandia stupra fece¬
alia huiuscemodi contra ius fasq. Fostremox

Expanded text:
manus atque lingua periurio aut sanguine civili manus atque lingua periurio aut sanguine civili alebat, postremo omnes, quos flagitium, egestas, conscius animus exagitabat, ii Catilinae proxumi familiaresque erant. Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam eius inciderat, cotidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. Sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat: eorum animi molles etiam et fluxi dolis haud difficulter capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret. Scio fuisse nonnullos, qui ita existumarent: iuventutem, quae domum Catilinae frequentabat, parum honeste pudicitiam habuisse; sed ex aliis rebus magis, quam quod adulescens Catilina multa nefanda stupra fecealia huiusce modi contra ius fasque. Postremo
Abbreviated transcription (Latin):
serat. uideres uiros muliebria pati mulieres pudi¬
ciciam ĩpro patulo hr̃e. uescendi cã t̾ra mari atos
omĩa ex quirere: dormire prius q somni cupido
adesset. nõ famem neq sitiz: neq: frigus: neq: las¬
suudinẽ ullas operiri: s ea omnia luxu antecapẽ.
hec iuuentutẽ ubi familiares opes defecerãt ad fa¬
cinora incendebant.animus imbutus malis arti¬
bus: haud facile libidinib carebat. Eo profusius
omnibus modis questui: aro sumptui deditus
erat. Intanta itaq & tam cõrupta ciuitate Ca¬
tilina ratus iol q factu facillimum erat oĩum
flagitiosorũ aiq facinorosu circus se tãꝙͣ stipa¬
rorum cateruas habebat. nam quicũq impudicꝰ
adulter ganeo alea manu uentre pene bona pa¬
tria lacerauerat. quicũq alienu es grande. con¬
flauerat. quo flagiius aut facinus redimerer.
Preterea om̃es uñdio paricide. sacrilegi cõuicti
iudiciis: aut profacus iudicius timentes. ad hec qͦs

Expanded text:
serat: viri muliebria pati, mulieres pudiserat: viri muliebria pati, mulieres pudicitiam in propatulo habere; vescendi causa terra marique omnia exquirere; dormire prius quam somni cupido esset; non famem aut sitim, neque frigus neque lassitudinem opperiri, sed ea omnia luxu antecapere. haec iuventutem, ubi familiares opes defeceracinora incendebant: animus imbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat; eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat. In tanta tamque corrupta civitate Catilina, id quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum atque facinorum circum se tamquam stipatorum catervas habebat. Nam quicumque inpudicus, adulter, ganeo manu, ventre, pene bona patria laceraverat quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret, praeterea omnes undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes, ad hoc, quos
Abbreviated transcription (Latin):
sua pipendẽ. aliena cupere pudorẽ pudicicia di¬
uina atq humana promiscua nihil pensi neq mo¬
derati habẽ. opere prȩciu est cu domos atq uillas
cognoueris ĩ urbiũ modũ edificatas uisere templa
deoru quȩ nostri maiores religiosissimi mortales
fecere. uerũ illi delubra deoꝵ pietate domos suas
gloria decorabat neq uictis quicq preter iiuriȩ licẽ¬
cia eripiebat. At hi contra ignauissimi honnes
ꝑ sumu scelus omnia ea sociis adimẽ que fortis¬
simi uiri uictores relinquerũt.proinde quasi ĩ¬
iuna face̾ idolemu esset impio uti. na quidea
memorem quȩ nisi his qui uidẽ nemini credi¬
bilia sunt. apriuatis cus pluribus subu̾sos mon¬
tes maria prostrata esse: quib mihi uident̃ lu¬
dibrio fuisse diuitiȩ.Quippe quas honestȩ hre
licebat abuti ꝑ turpitudĩe properabant. S libi¬
do stupri gance cȩteriq: cultus non minor inces¬

Expanded text:
sua parvi pendere aliena cupere, pudorem pudicitiam, disua parvi pendere aliena cupere, pudorem pudicitiam, divina atque humana promiscua, nihil pensi neque moderati habere. operae pretium est, quom domos atque villas cognoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum, quae nostri maiores religiosissumi mortales fecere. verum illi delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant, neque victis quicquam praeter iniuriae licentiam eripiebant. at hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant: proinde quasi iniuriam facere id demum esset imperio uti. nam quid ea memorem, quae nisi iis qui videre nemini credibilia sunt, a privatis compluribus subvorsos montis, maria constrata esse? quibus mihi videntur ludibrio fuisse divitiae: quippe quas honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant. sed lubido stupri ganeae ceterique cultus non minor inces
Abbreviated transcription (Latin):
Sed postq .I. sylla armis recepta r p̃ ex bonis initiis
malos euentus huit rapere omnes trahẽ domum
alius: alius agros cuperc. neq: modum: neq: mode¬
ues fecẽ huc accedebat ꝙ I. sylla exercitu quem
in asia ductauerat quo sibi fidum facẽt contra ma¬
iorum morẽ luxuriosę minusq liberalit habuerat
loca amena: ac uoluptaria facile animos militum
.x. amare potare signa tabulas pictas uasa cȩlata
mirari. ca priuaum & publicȩ rapere delubra deo
rum spoliare saera profanaq omnia polluẽ. Igi
qui uictis faecẽ: quippe secundȩ res sapientus ani¬
mos fatigat. nedu illi cõruptis morib uictoriȩ op¬
temperaret. Posto diuitiȩ honori esse cepere: et
eas gloria imperiũ poientia sequebat ebescẽ uiriꝰ
paupertas probro haberi ĩnocentia pro maliuolen¬
tia duci cepit. igit ex diuitiis iuuentutem luxuria
atq auarcia cu superbia in uasere rape cõsumere

Expanded text:
Sed postquam L. Sulla, armis recepta Republ. bonis initiis Sed postquam L. Sulla, armis recepta Republ. bonis initiis malos eventus habuit, rapere omnes, trahere: domum alius, alius agros cupere; neque modenora facere. Huc accedebat, quod L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxuriose nimisque liberaliter habuerat. Loca amoena, voluptaria facile in otio ferocesR. amare, potare, signa, tabulas pictas, vasa caelata mirari, ea privatim ac publice rapere, delubra spora spoliare, sacra profanaque omnia polluere. igiqui victis fecere. quippe secundae res sapientium animos fatigant: ne illi corruptis moribus victoriae temperarent. Postquam divitiae honori esse coepere et eas gloria imperium potentia sequebatur, hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit. igitur ex divitiis iuventutem luxuria atque avaritia cum superbia invasere: rapere consumere,
Abbreviated transcription (Latin):
tio multos mortales falsos fieri subegit. aliud clau¬
sus ĩ pectore. aliud ĩlingua promptus habere ami¬
cicias inimiciciasq non ex re. s ex comodo existi¬
mare magisq uultus õ ingenius bonu habere.
Hȩc primo paulatim cresce̾ & interdum uindica¬
ri. Post ubi paulatim contagio quasi pestilentia ĩ¬
uasit. ciuitas est ĩmutata. Imperiu ex iustissioi
atq optimo crudele in tollerandu ꝙ saciu est s
primo migis ambitio ꝙ auaricia animos hõium¬
exercebri: qd in uitiu propius uirtuti erat. nas
glorus honores & imperiuz bonus e ignauus o¬
cque sibi exoptant s ille uera uia nitiiur hico
quia bone artes desunt dolis iiq fallaciis conte¬
dit. auaricia pecunię studium habet qua ne¬
mo sapiens cõcupiun ca quasi uenenis malis ĩ¬
buta corpus animuq uirilẽ effeminat semp ifini¬
ta & insaciabilis est. neq copia neq in opia minuit

Expanded text:
tio multos mortalis falsos fieri subegit, aliud clautio multos mortalis falsos fieri subegit, aliud clausum in pectore, aliud in lingua promptum habere, amicitias inimicitiasque non ex re, sed ex commodo aestumare magisque voltum quam ingenium bonum habere. Haec primo paulatim crescere, interdum vindicari; post, ubi contagio quasi pestilentia invasit, civitas immutata, imperium ex iustissumo atque optumo crudele intolerandumque factum. Sed primo mexercuit: quod tamen vitium propius virtuti erat. Sgloriam, honorem, imperium, bonus, ignavus aeque sibi exoptant, sed ille vera via nititur; huic quia bonae artes desunt dolis atque fallaciis conrendit. Avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit. Ha quasi Veneris malis imbuta, corpus animumque virilem effeminat, semper infinita, insatiabilis est; neque copia, neque inopia minuitur.
Abbreviated transcription (Latin):
xima documenta hȩc habeo:ꝙ ĩ bello sepius uin¬
dicatum est in eos qui contra imperiũ ĩ hostem
pugnabant:quiq tardius reuocati prȩlio excesse¬
rant: ꝙ qui signa relinquẽ: aut pulsi loco cedere
ausi erant. ĩ pace uo bñficiis magisq metu impiũ¬
aditabant. & accepta in iuria ignoscẽ ꝙ persequi a¬
reges magni bello domiti nationes fere & ppłi in¬
gentes ui subacti sunt. Cartago emula romani im¬
peri astirpe in teriit. cuncta miria terrȩq prebat.
seuire tunc fortuna ac miscere omĩa cepit. Qui
labores picula dubias atq asperas res facile tolle¬
rauerant his ocium diuitięq optande aliis oneri
miserieq fuere. Igit primo pecunię deinde im¬
perii cupido creuĩt ea quasi materies omnium
maloru fuere nãq auaricia fidẽ probitate aliasq
bonas artes subuertit. pro his suꝑbia crudelitatẽ
deos negligere omnia uenalia hr̃e edocuii. Ambi¬

Expanded text:
xuma documenta haec habeo, quod in bello saepius vinxuma documenta haec habeo, quod in bello saepius vindicatum est in eos, qui contra imperium in hostem pugnaverant quique tardius revocati proelio excesserant, quam qui signa relinquere aut pulsi loco cedere ausi erant; in pace vero, quod beneficiis magis quam metu imperiuagitabant et accepta iniuria ignoscere quam persequi  crevit, reges magni bello domiti, nationes ferae et populi ingentes vi subacti, Carthago, aemula imperi Romani, ab stirpe interiit, cuncta maria terraeque patebant, saevire fortuna ac miscere omnia coepit. Qui labores, pericula, dubias atque asperas res facile toleraverant, iis otium divitiaeque optanda alias, oneri miseriaeque fuere. Igitur primo pecuniae, deinde imperi cupido crevit: ea quasi materies omnium malorum fuere. Namque avaritia fidem, probitatem ceterasque artis bonas subvortit; pro his superbiam, crudelitatem, deos neglegere, omnia venalia habere edocuit. Ambi
Abbreviated transcription (Latin):
nitas ceperit: ni ea res longius nos ab incepto⁊
retraheret. sed profecto fortuna in omni re domi¬
natur: ea res cunctas ex libidine magisq ex uero i¬
celebrat obscuratq.
Theniensium res geste sicuti ego existimox
satis ample magnificeq fuẽ ueꝵaliquando
ptoru magna ĩgenia per terrarum orbem athe¬
niensiu facta promaxĩs celebrant. ita eorum
qui ea fecere uirtus clara habet tanta: quantũ¬
.r. nunõ ea copia fuit: quia prudentissimus ꝗsq
maximȩ negociosus erat. Ingenium nemo sinc
corpore exercebat optimus quisq facere q dicẽ¬
et sua ab aliis benefacta narrari qͣ ip̃e aliorum
cia inter ipsos erat. Ius bonu apud eos non legi¬
bus magisq natura ualebat iurgia discordias si¬
multates cu hostib exercebant.Ciues cu ciui¬
bus de uirtute certabant insupplitiis deoru ma¬
gnifici olomi parci. & in amicos fiodeles erant. dua¬

Expanded text:
nitas pugnando ceperit, ni ea res longius nos ab incepto nitas pugnando ceperit, ni ea res longius nos ab incepto traheret. Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex lubidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. Atheniensium res gestae, sicuti ego aestumo, satis amplae magnificaeque fuere, verum aliquanto ptorum ingenia, pet tertarum orbem Atheniensum facta pro maxumis celebrantur. ita eorum, qui ea fecere, virtus tanta habctur, quantunumquam ea copia fuit, quia prudentissumus quisque maxume negotiosus erat: ingenium nemo sine corpore exercebat, optumus quisque facere quam dicere, sua ab aliis bene facta laudari quam ipse aliorum tia erat; ius bonumque apud eos non legibus magis quam natura valebat. Iurgia, discordias, simultates cum hostibus exercebant, cives cum civibus de virtute certabant. In suppliciis deorum magnifici, domi parci, in amicos fideles erant. Dua
Abbreviated transcription (Latin):
noui qui antea per uirtutem soliti erant nobili¬
tatem anteuenire furtim et per latrocinia pottꝰ
qͣr bonis artibus ad imperia et honores nituntur.
Perinde quasi prȩtura et consulatus: atq aliax
omnia huiuscemodi per se ip̃a clara: atq magni¬
fica sint: ac non perinde heant: ut eorum qui
ea sustinent uirtus est. Uerum ego liberius:
altiusq processi: dum me ciuitatis morum piget
tedetq. nunc adĩcoeptum redeo:
Ellum scripturus sum quod populus roma¬
nus cum Iugurtha rege Numidarum ges¬
sit. primum quia magnum & atrox uariaq uicto¬
ria fuit: deinde quia tunc primum superbiȩ no¬
bilitatis obiuatum est. quę contentio diuina &
humana cuncta permiscuit. Eoq uȩcordiȩ pro¬
cessit instudiis ciuilibus bellum atq uastitas
italiȩ finem faceret. Sed priusq huiuscemodi
rei initium expediam: pauca supra repetam.Ø
quo adagnoscendum omnia illustria: magis
magisq inaperto sint:

Expanded text:
novi, qui antea per virtutem soliti erant nobilinovi, qui antea per virtutem soliti erant nobilitatem antevenire, furtim et per latrocinia potius quam bonis artibus ad imperia et honores nituntur; proinde quasi praetura et consulatus atque alia omnia huiusce modi per se ipsa clara et magnifica sint ac non perinde habeantur, ut eorum qui ea sustinent virtus est. verum ego liberius altiusque processi, dum me civitatis morum piget taedetque. nunc ad inceptum redeo. bellum scripturus sum, quod populus Romanus cum Iugurtha rege Numidarum gessit, primum quia magnum et atrox variaque victora fuit, dehinc quia tunc primum superbiae nobilitatis obviam itum est; quae contentio divina et humana cuncta permiscuit eoque vecordiae processit, ut studiis civilibus bellum atque vastitas Italiae finem faceret. sed prius quam huiusce modi rei initium expedio, pauca supra repetam, quo ad cognoscundum omnia illustria magis magisque in aperto sint