comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit om̃iũ futuroꝵ: & nos nulla necessitate peccemus
Qiusquis enĩ dixerit alit̃ euenire. aliqͥd posse quã ds̃ ante
p̾sciuit. pͣscientiã dĩ destruere. insanissima impietate
molit᷑. Quaꝓpt᷑ si p̾sciuit ds̃ peccaturũ eẽ primũ homi¬
nẽ qđ necesse ẽ concedat michi quisqͥs mecũ om̃iũ futuroꝵ
psciũ fatet᷑ dm̃. Si ergo ita ẽ. ñ dico ñ eũ facer&. bonũ
enĩ fecit: nec obee̾ qͥcquã possa. doͣ peccatũ eiꝰ quẽ bonũ ipse
fecit. ĩmo in qͦ faciendo bonitatẽ suã ostenderat. ostendit
etiã in puniendo iustitiã.&. in liberando miscdam. Non
itaq dico ñ eũ facer&: sed hoc dico quoniã peccaturũ eẽ
necessitas: A Pulsasti uehemĩt̃ miscdam dĩ. Assit aperiatq
pulsantib Uerũ tam̃ maximã partẽ hominũ ista quae¬
stione torqueri. ñ ob aliud crediderĩ. nisi quia ñ pie quer̃.

Expanded text:
sit omnium futurorum, et nos nulla necessitate peccemus. sit omnium futurorum, et nos nulla necessitate peccemus. Quisquis enim dixerit aliter evenire posse aliquid quam Deus ante praescivit, praescientiam Dei destruere insanissima impietate molitur. Quapropter, si praescivit Deus peccaturum esse primum hominem, quod necesse est concedat mihi quisquis mecum omnium futurorum praescium fatetur Deum; si ergo ita est, non dico non eum faceret, bonum enim fecit, nec obesse quidquam Deo posset peccatum ejus quem bonum ipse fecit: imo in quo faciendo bonitatem suam ostenderat, ostendit etiam in puniendo justitiam, et in liberando misericordiam: non itaque dico, non eum faceret; sed hoc dico, quoniam peccaturum esse necessitas? 5. A. Pulsasti vehementer: misericordia Dei adsit, aperiatque pulsantibus. Verumtamen maximam partem hominum ista quaestione torqueri non ob aliud crediderim, nisi quia non pie quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uttime sentio. quã me habere uoluntatẽ. eaq me mo¬
ueri ad aliquid fruendũ. Quid autẽ meũ dicã prorsus
ñ inuenio: si uoluntas qua uolo. & nolo ñ ẽ mea. Qua¬
propt᷑ cui tribuendũ ẽ. si qͥd ꝑ illã male facio michi :
.Cũ enĩ bonꝰ ds̃ me fecerit. nec bene aliqͥd faciã nisi per
uoluntatẽ: adhoc potiꝰ datã eẽ a bono dõ satis appara
Motꝰ autẽ qͦ huc atq illuc uoluntas conuertit᷑. nisi ess&.
uoluntarius. atq in nr̃a positꝰ potestate. neq laudan¬
dus cũ ad superiora. neq culpandus homo ess& cũ ad
inferiora detorqu& quasi quendã cardinẽ uoluntatie.
Neq om̃ino monendus ess&. ut istis neglectis aet̾na uel¬
l&. adipisci.atq ut male nollor. uiuere. uell&. autẽ bene.
hoc autẽ monendũ ñ eẽ hominẽ quisquis existimat. de
hominũ numero extͣminandus ẽ Quae cũ ita sint. ii
effabilit̃ me mou&. quomͦ fieri possit. ut &. ds pͣscius

Expanded text:
intime sentio, quam me habere voluntatem, eaque me mointime sentio, quam me habere voluntatem, eaque me moveri ad aliquid fruendum; quid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quapropter cui tribuendum est, si quid per illam male facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, nec bene aliquid faciam nisi per voluntatem, ad hoc potius datam esse a bono Deo, satis apparet. Motus autem quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra positus potestate, neque laudandus cum ad superiora, neque culpandus homo esset cum ad inferiora detorquet quasi quemdam cardinem voluntatis; neque omnino monendus esset ut istis neglectis aeterna vellet adipisci, atque ut male nollet vivere, vellet autem bene. Hoc autem monendum non esse hominem, quisquis existimat, de hominum numero exterminandus est. CAPUT IIeffabiliter me movet, quomodo fieri possit ut et Deus praescius
Abbreviated transcription (Latin):
motũ qͦ fertur inferiꝰ. Animꝰ uero dũ ñ uult. ñ ita moua̾
ut superiorib desertis inferiora deligat. & idõ lapidi
naturalis ẽ ille motꝰ. animo uero iste uoluntariꝰ. Hinc
ẽ qđ lapidẽ siqͥs dicat petcare qđ pondere suo tendit in
infima. ñ dicã ipso lapide stolidior. sed ꝓfecto demens
iudicat᷑. Animũ uero peccati arguimus. cũ eũ conum¬
cimꝰ superiorib desertis ad fruendũ inferiora pͣponere.
Proptͣea quid opus ẽ quaerere unde iste motꝰ existat.
qͦ uoluntas auertit᷑. ab incõmutabili bono ad cõmuta¬
bile bonũ. cũ eũ nͣ nisi animi & uoluntariũ &. obhoc
culpabilẽ eẽ fateam᷑. om̃isq de hac re disciplina utilis
ad id ualeat. ut eo motu ĩꝓbato atq cohibito. uolun¬
tatẽ nr̃am ad fruendũ sempttͣno bono a lapsu tẽpo¬
neo uera eẽ quȩ dicis. ri enĩ quicquã tã firme atq

Expanded text:
motum quo fertur inferius; animus vero dum non vult, non ita movetur, motum quo fertur inferius; animus vero dum non vult, non ita movetur, ut superioribus desertis inferiora deligat; et ideo lapidi naturalis est ille motus, animo vero iste voluntarius. Hinc est quod lapidem si quis dicat peccare, quod pondere suo tendit in infima, non dicam ipso lapide stolidior, sed profecto demens judicatur: animum vero peccati arguimus, cum eum convincimus superioribus desertis ad fruendum inferiora praeponere. Propterea, quid opus est quaerere unde iste motus existat, quo uoluntas auertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum non nisi animi et uoluntarium et ob hoc culpabile esse fateamur omnisque de hac re disciplina utilis ad id ualeat, ut eo motu inprobato atque cohibito uoluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono a lapsu temponeo vera esse quae dicis: non enim quidquam tam firme atque
Abbreviated transcription (Latin):
culpabilẽ. om̃imꝰ negandũ ẽ eẽ naturalẽ. & idõ ñ ẽ similis
illi motui. qͦ naturalit̾ mouet̾ lapis. Ałgimꝰne aliqͥd supe¬
iorib duab disputationib : De gim̾ sane. A Credo ergo
meminisse te in prima disputatione satis eẽ cõꝑtũ nulla
re fieri m̃tẽ seruã libidinis. nisi. uoluntate ꝓp̾ria. Nã neq
a superiore. neq ab ȩquali eã posse adhoc dedecꝰ cogi: quia
iniustũ ẽ.Neq ab inferiore. quia ñ potest. Restat igt
ut eius sit ꝓprius iste motꝰ. qͦ fruendi uoluntatẽ ad cre¬
aturã a creatore conuertit: qͥ motus si culpae deputat᷑. unde
qui dubitat irrisione dignꝰ tibi uisus ẽ. ñ ẽ utiq naturalis
sed uoluntarius : in eoq similis ẽ illi motui . qͦ deorsũ uer¬
sus lapis fertͥ. Qđ sicut iste ꝓprius ẽ lapidis. sic ille animi.
uerũ tam̃ dissimilis. qđ in potestate ñ hab&. lapis cohibere

Expanded text:
culpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo non est similis culpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo non est similis illi motui quo naturaliter movetur lapis. A. Egimusne aliquid superioribus duabus disputationibus? E. Egimus sane. A. Credo ergo meminisse te, in prima disputatione satis esse compertum, nulla re fieri mentem servam libidinis, nisi propria voluntate : nam neque a superiore, neque ab aequali eam posse ad hoc dedecus cogi, quia injustum est; neque ab inferiore, quia non potest. Restat igitur ut ejus sit proprius iste motus, quo fruendi voluntatem ad creaturam a Creatore convertit: qui motus si culpae deputatur unde qui dubitat, irrisione dignus tibi visus est, non est utique naturalis, sed voluntarius; in eoque similis est illi motui quo deorsum versus lapis fertur, quod sicut iste proprius est lapidis, sic ille animi: verumtamen in eo dissimilis, quod in potestate non habet lapis cohibere
Abbreviated transcription (Latin):
displicere &. rep̃hendũ eẽ dubitare ñ possũ: animã uero
quae isto motu ab incõmutabili bono ad cõmutabilia de¬
trahit᷑. nego eẽ culpandã. si eius natura talis ẽ. ut eone¬
cessario moueat᷑.¶A Cuiꝰ ẽ iste motꝰ. quẽ ꝓfecto culpã eẽ
concedis: D n animo eũ uideo: sed cuiꝰ sit nescio. Anqͥd
negas eo motu animũ moueri: Hri nego. A rlegas ergo
motũ quo moueat᷑ lapis. motũ eẽ lapidis: Meq enĩ illum
dico motũ qͦ eũ nos mouemꝰ. ł aliqua ui aliena mouet᷑. ue¬
luti cũ in caelũ iacit᷑. sed eũ. qͦ ad t̾rã nutu suo ueͬgit &
adit. Diã equidẽ nego motũ qͦ ita dicis inclinat᷑ & ima
petit: motũ ee̾ lapidis. sed naturalẽ. Si autẽ hoc modo
etiã illũ motũ hab&. anima. ꝓfecto etiã ipse natura¬
lis ẽ. Mec ex eo qđ naturalit̃ mouet᷑. recte uituperari
potest: quia etiã si ad ꝑniciẽ mouet᷑. naturae suae tan
necessitate cõpellit᷑. Porro quia istũ motũ ñ dubitamus eẽ

Expanded text:
displicere, et reprehendendum esse dubitare non possum: animam vero quae isto motu ab incommutabili bono ad commutabilia detrahitur, nego esse culpandam, si ejus natura talis est, ut eo necessario moveatur. 2. A. Cujus est iste motus, quem profecto culpandum esse concedis? E. In animo eum video, sed cujus sit nescio. A. Numquid negas eo motu animum moveri? E. Non nego. A. Negas ergo motum quo movetur lapis, motum esse lapidis? Neque enim illum dico motum quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, veluti cum in coelum jacitur, sed eum quo ad terram nutu suo vergit et cadit. E. Non equidem nego motum quo ita ut dicis inclinatur, et ima petit, motum esse lapidis, sed naturalem. Si autem hoc modo etiam illum motum habet anima, profecto etiam ipse naturalis est; nec ex eo quod naturaliter movetur, recte vituperari potest: quia etiamsi ad perniciem movetur, naturae tamen suae necessitate compellitur. Porro quia istum motum non dubitamus esse
Abbreviated transcription (Latin):
dũ eẽ clamo. malũ eẽ adulteriũ. S nũc molimur id qđ in
fidẽ recepimꝰ. etiã intelligendo scire. ac tenere firmissimun.
Consid̾a itaq quantũ potes. & renũtia mͥ quanã ratiõe adul¬
teriũ malũ eẽ cognoueris.  hoc scio malũ eẽ. qđ ipse hoc
in uxore mea pati nollẽ. Quisquis aũ alteri facit qđ sibi fieri
ñ uult. male utiq facit. Aluid si ciuꝰpiã libido sit ea ut uxo

Expanded text:
dum esse clamo, malum esse adulterium: sed nunc molimur id quod in dum esse clamo, malum esse adulterium: sed nunc molimur id quod in fidem recepimus, etiam intelligendo scire ac tenere firmissimum. Considera itaque quantum potes, et renuntia mihi, quanam ratione adulterium malum esse cognoveris. E. Hoc scio malum esse, quod hoc ipse in uxore mea pati nollem: quisquis autem alteri facit quod sibi fieri non vult, male utique facit. A. Quid, si cujuspiam libido ea sit, ut uxo
Abbreviated transcription (Latin):
Queris certe unde mala faciamꝰ. Prius ergo discutiendũ ẽ
qͥd sit malefacere. Qua de re tͥ qͥd uideat᷑. ex ꝓme. Qđ si
non potes totũ simul breuit̃ uerb̾ cõp̃hendere. saltim
particulatĩ malefacta ipsa cõmemorando. sententiam
tuã notã fac mͥ. O Adulteria & homicidia & sacrilegia
ut omittã c&̾ a. qͥb enumerandis uel tẽpus uel memoria
ñ suppetit. qͥs ẽ cui nͣ malefacta uideant᷑. A Dic ergo pͥus
cur adulteriũ malefieri putes: an quia id facere lex uoeat:
O rã sane idõ malũ ẽ. quia uetat᷑ lege. sed idõ uetat᷑ lege.
quia malũ ẽ. A Quid si quispiã nos exagit& exaggerans de¬
lecͣtioes adulterii & querens a nobis quur hoc malũ & dãpna¬
tiõe dignũ uidicemꝰ nũ auctoritatẽ legis confugiendũ censes
hominib iã ñ tantũ credẽ  intelligere cupientib kłã & ego
ecũ credo & inconcusse credo om̃ibq popłis atq gentib creden.¬

Expanded text:
Quaeris certe unde male faciamus: prius ergo discutiendum est quid sit male facere; qua de re tibi quid videatur exprome. Quod si non potes totum simul breviter verbis comprehendere, saltem particulatim malefacta ipsa commemorando, sententiam tuam notam fac mihi. E. Adulteria et homicidia et sacrilegia, ut omittam caetera, quibus enumerandis vel tempus vel memoria non suppetit, quis est cui non male facta videantur? A. Dic ergo prius, cur adulterium male fieri putes; an quia id facere lex vetat? E. Non sane ideo malum est, quia vetatur lege; sed ideo vetatur lege, quia malum est. A. Quid, si quispiam nos exagitet, exaggerans delectationes adulterii, et quaerens a nobis cur hoc malum et damnatione dignum judicemus; num ad auctoritatem legis confugiendum censes hominibus, jam non tantum credere, sed intelligere cupientibus? Nam et ego tecum credo, et inconcusse credo, omnibusque populis0 atque gentibus creden
Abbreviated transcription (Latin):
rare autẽ etiã stultis concessũ ẽ : mirant᷑ homines sapient
numerosq contẽpnunt. Nocti autẽ & studiosi quantũ
remotiores sunt alobe t̾rena. tanto magis & numerũ
&. sapientiã in ipsa ueritate contuent᷑. & utrũq carũ
habent. & in eius ueritatis cõparationis ñ eis aurũ &
argentũ. &. cetera de quib homines dimicant. sed etiã
uilescunt sibi. Nec mireris numeros idõ uiluisse homi¬
nib &. carã eẽ sapientiã. quia facilius possunt numerare
quã sapere: cũ uideas carius illos habere aurũ quã lum̃
lucernȩ.cui cõparatũ. ridet᷑. Sed honorat᷑ ãplius res
longe inferior. quia lucernã sibi & m̃dicus accetidit.
aurũ uero pauci habent. Quãquã sapientia absit in cõpa¬
racione numeri inueniat᷑ inferioꝵ cũ eadẽ sit. sed ocul

Expanded text:
rare autem etiam stultis concessum est, mirantur homines sapientiam, rare autem etiam stultis concessum est, mirantur homines sapientiam, numerosque contemnunt. Docti autem et studiosi, quanto remotiores sunt a labe terrena, tanto magis et numerum et sapientiam in ipsa veritate contuentur, et utrumque charum habent: et in ejus veritatis comparatione non eis aurum et argentum, et caetera de quibus homines dimicant, sed ipsi etiam vilescunt sibi. 32. Nec mireris numeros ideo viluisse hominibus, et charam esse sapientiam, quia facilius possunt numerare quam sapere, cum videas charius illos habere aurum quam lumen lucernae, cui comparatum aurum ridetur. Sed honoratur amplius res longe inferior, quia lucernam sibi et mendicus accendit, aurum vero pauci habent: quanquam sapientia absit ut in comparatione numeri inveniatur inferior, cum eadem sit; sed ocul
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia dicit᷑. qđ attingit afine usq ad fine̾ fortit᷑.
&. dispon̾it om̃a suauit᷑. ea potentia. qua fortit᷑ a fine
usq ad finẽ attingit. numerꝰ fortasse dicit᷑. Ea uero
qua disponit om̃a suauit̃. sapientia iã ꝓprie uocat᷑
cũ sit utrũnq unius eiusdẽq sapientae. Sed quia dedit
numeros om̃ib reb etiã infimis & in fine rerũ locatiᷤᷤ.
& corpora enĩ oma quãuis in reb extrema sint. habenł
numeros suos. Sapere autẽ ñ dedit corporib neq an¬
mis om̃ib sed tantũ racionalib tanquã in eis sibi sedẽ
locauerit. de qua disponat omã. illa etiã infima.
quib numeros dedit. Itaq qm̃ de corporib facile iudicamus
tan quã de reb quae infra nos ordinatae sunt. quib ĩpres¬
cũ coeperimꝰ tanquã sursũ uersus recurrere. inueniemꝰ
eos etiã nr̃as m̃tes transcendere. atq incõmitabiles in
ipsa manere ueritate. & quia sapere pauci possunt. nume¬

Expanded text:
sapientia dicitur, quod attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter , ea potentia qua fortiter a fine usque ad finem attingit, numerus fortasse dicitur: ea vero qua disponit omnia suaviter, sapientia proprie jam vocatur; cum sit utrumque unius ejusdemque sapientiae. 31. Sed quia dedit numeros omnibus rebus etiam infimis, et in fine rerum locatis; et corpora enim omnia quamvis in rebus extrema sint, habent numeros suos; sapere autem non dedit corporibus, neque animis omnibus, sed tantum rationalibus, tanquam in eis sibi sedem locaverit, de qua disponat omnia illa etiam infima quibus numeros dedit: itaque quoniam de corporibus facile judicamus, tanquam de rebus quae infra nos ordinatae sunt, quibus imprescum coeperimus tanquam sursum versus recurrere, invenimus eos etiam nostras mentes transcendere, atque incommutabiles in ipsa manere veritate. Et quia sapere pauci possunt, nume
Abbreviated transcription (Latin):
pitur. minꝰ bona fit. Aut enĩ ñ ei noc& corruptio. & non
corrũpit᷑. aut si corrũpit᷑ noc&e ei corruptio. & si noc&: mi¬
nuit aliqͥd de bono eius. &. eã minus bonã facit. Na̾ si pae
nitꝰ eã priuat om̃i bono: quicqͥd eiꝰ remanebit iã cor¬
rũpi ñ poterit. quia nullũ erit bonũ. cuius adẽpti¬
one possit nocere corruptio. Cui autẽ ñ potest noce¬
re corruptio. ñ corrũpit᷑. Porro natura quae ñ corrũpit᷑.
in corruptibilis ẽ. Erit ergo natura qđ absurdissimũ eft
dicere corruptione facta incorruptibilis. Quaꝓpt̾ qđ ue.¬
rissime dicit᷑. om̃is natura in quantũ natura ẽ. bona est.
Quia si ẽ incorruptibilis. melior ẽ quã corruptibilis. Si autẽ
corruptibilis ẽ. qm dũ corũpit̾ minꝰ bonafit. sine dubita¬
tione bona ẽ. Om̃is autẽ natura aut corruptibilis
ẽ. aut incorruptibilis. Onĩis ergo natura bona ẽ. riaturã

Expanded text:
pitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non pitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minubono, quidquid ejus remanebit, jam corrumpi non poterit; quia nullum erit bonum cujus ademptione possit nocere corruptio: cui autem non potest nocere corruptio, non corrumpitur. Porro natura quae non corrumpitur, incorruptibilis est: erit ergo natura, quod absurdissimum est dicere, corruptione facta incorruptibilis. Quapropter quod verissime dicitur, omnis natura in quantum natura est, bona est: quia si incorruptibilis est, melior est quam corruptibilis; si autem corruptibilis est, quoniam dum corrumpitur minus bona fit, sine dubitatione bona est. Omnis autem natura aut corruptibilis est, aut incorruptibilis. Omnis ergo natura bona est: naturam
Abbreviated transcription (Latin):
inopiã facerent ad regendũ ĩperiũ suũ creatori angłoꝵ.
ñ enĩ ł bonitas eius quasi aliquo tędio ł om̃ipotentidiss¬
cultate deficer&. ad creandos alios quos in eis sedib col¬
locar&. quas peccando alii deseruissent. aut creatura
spiritalis quantilib& numeri ꝓ suis meritis dãpnaretur
angustare poss&. ordinẽ. qͥ conuenient᷑ &. decent᷑ excipit
quoscunq dãpnatos. Quacunq se igit᷑ consideratio nr̃a con¬
uerterit:. in effabilit̾ laudandũ inueni&e. dm̃ naturaꝵ om̃i¬
um conditorẽ optimũ. &. administratorẽ iustissimum.
Postremo ut relinquamꝰ contẽplationẽ pulchritudinico
rerũ his qͥ eã diuino munere uidere possunt. nec eoc
ad in effabilia contuenda uerbis conemͣ adducere.&. tam̃
propt̾ loquaces aut infirmos aut insidiosos homines tantã
qua estionẽ breuissima cõplexione ꝑagamꝰ. Om̃is natura quae¬
minus bona fieri potest. bona ẽ. & om̃is natura dũ corrũ¬

Expanded text:
inopiam facerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut creatura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque damnandos. Quacumque se igitur consideratio nostra converterit, ineffabiliter laudandum invenit Deum naturarum omnium conditorem optimum, et administratorem justissimum. 36. Postremo, ut relinquamus contemplationem pulchritudinis rerum iis qui eam divino munere videre possunt, nec eos qui non possunt ad ineffabilia contuenda verbis conemur adducere, et tamen propter loquaces aut infirmos aut insidiosos homines tantam quaestionem brevissima complexione peragamus. CAPUT minus bona fieri potest, bona est; et omnis natura dum corrum
Abbreviated transcription (Latin):
& si dici potest copiosa egestas. dũ aliud &. aliud sequit᷑. & nichil
cũ eo ꝑman&. Sic a tẽpore frum̃ti. uini & olei sui multiplicatꝰ ẽ.

Expanded text:
et, si dici potest, copiosa egestas, dum aliud et aliud sequitur, et nihil et, si dici potest, copiosa egestas, dum aliud et aliud sequitur, et nihil cum eo permanet. Sic a tempore frumenti, vini et olei sui multiplic
Abbreviated transcription (Latin):
rabilit̾ cogitari. ł in paruo spatio uisũ: possit eadẽ imaginandi facul¬
tate ꝑ infinita diffundi. Sed facillimũ ẽ execrari carnẽ. difficilli¬
mũ autẽ: ñ carnalit̾ sapere. Hac ergo ꝑuersitate animae quae con¬
tigit peccato atq suplitio: fit om̃is natura corporea. illud qđ per
salomonẽ dicit᷑. Uautras uanitantiũ & om̃a uanitas. Quae ha¬
bundantia homini in om̃i labore eius. quãȩ ipse laborat sub sole:
Meq enĩ frustra ẽ additũ. uanitantiũ. quia si uanitantes detrahas.
qͥ tanquã prima sectant᷑ extrema ñ erit corpus uanitas. sed
in suo genere quãuis extremã pulchritudinẽ sine ullo errore
monstrabit. Tẽporaliũ enĩ specierũ multiformitas ab unitate dĩ
hominẽ lapsũ ꝑ carnales sensus diuerberauit. & mutabili uarieta¬
te multiplicauit eiꝰ affectũ. Ita facta ẽ habundantia laboru

Expanded text:
rabiliter cogitari, vel in parvo spatio visum possit eadem imaginandi faculrabiliter cogitari, vel in parvo spatio visum possit eadem imaginandi facultate per infinita diffundi. Sed facillimum est exsecrari carnem, difficillimum autem non carnaliter sapere. CAPUT tingit peccato atque supplicio, fit omnis natura corporea illud quod per Salomonem dicitur: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia homini in omni labore ejus, quo ipse laborat sub sole ? Neque enim frustra est additum, vanitantium, quia si vanitantes detrahas, qui tanquam prima sectantur extrema, non erit corpus vanitas; sed in suo genere, quamvis extremam, pulchritudinem sine ullo errore monstrabit. Temporalium enim specierum multiformitas ab unitate Dei hominem lapsum per carnales sensus diverberavit, et mutabili varietate multiplicavit ejus affectum: ita facta est abundantia laboriosa,
Abbreviated transcription (Latin):
sus caro male illecta nuntiauerit. ut cũ aliqͥd cogitat. intelligere
se credat ubris illusus fantasmatũ. Si quando autẽ ñ tenens integrã
aiuinae ꝓuidentiae disciplinã. sed tenere se arbitrans carni resistere
conat᷑. usq ad uisibiliũ rerũ imagines ꝑuenit.&. lucis huiꝰ quã certis
t᷑minis circũscriptã uid&: imm̃sa spatia cogitatione format ina¬
nit᷑. & hanc spem sibi futurae habitationis pollicet᷑. nesciens oculoꝵ
concupiscentiã se trahere. &. cũ hoc mundo ire uelle extra mundũ.
Quẽ ꝓpt̾ea ipsũ cẽ ñ putat.: quia eiꝰ clariorẽ parte̾ ꝑ infinitũ falsa co¬
gitatione distendit. Qđ ñ solũ de hac luce. sed etiã de aqua. postremo
de uino. de melle. de auro. de argento. de ipsis deniq pulpis. ł sangui¬
ne ł ossib quoꝵ lib& animaliã. &. ceteris huiꝰcemodi reb facillime
fieri potest. Nichil enĩ ẽ corporis qđ ñ ł unũ uisũ possit innume¬

Expanded text:
sus caro male delectata nuntiaverit, ut cum aliquid cogitat, intelligere se credat, umbris illusus phantasmatum. Si quando autem non tenens integram divinae providentiae disciplinam, sed tenere se arbitrans, carni resistere conatur; usque ad visibilium rerum imagines pervenit, et lucis hujus quam certis terminis circumscriptam videt, immensa spatia cogitatione format inaniter: et hanc speciem sibi futurae habitationis pollicetur; nesciens oculorum concupiscentiam se trahere, et cum hoc mundo ire velle extra mundum; quem propterea ipsum esse non putat, quia ejus clariorem partem per infinitum falsa cogitatione distendit. Quod non solum de hac luce, sed etiam de aqua, postremo de vino, de melle, de auro, de argento, de ipsis denique pulpis, vel sanguine, vel ossibus quorumlibet animalium, et caeteris hujusmodi rebus facillime fieri potest. Nihil enim est corporis, quod non vel unum visum possit innume
Abbreviated transcription (Latin):
b ꝓhibem̾ spectaculis. nisi ne umbris rerũ decepti: ab ipsis rebus
quarũ illac u̾brae sunt ab erremꝰ: ita uniuersitatis huiꝰ conditio
tq administratio solis ĩpiis animis dãnatisq ñ placoe. sed e
cũ miseria earũ multis ł in t̾ra uictricib ł in caelo sine periculo
ctis beata. om̃is autẽ irrationalis aut cedat potentiori. aut pa¬
reat indiori. aut cõparet᷑ aequali. aut certantẽ exercent. aut
dinaro noceat. & oñe corpus suae animae seruiat. quantũ pro eius
macrttis & ꝓ rerũ ordine sinitͥ: nullũ malũ ẽ naturae un iuersae.
sed sua cuiq culpa fit malũ. Porro cũ anima ꝑdĩ gr̃am regenera¬
ta . &. mintegrũ restituta. &. illi subditaia quo creata ẽ. instau

Expanded text:
bus prohibemur spectaculis, nisi ne umbris rerum decepti, ab ipsis rebus bus prohibemur spectaculis, nisi ne umbris rerum decepti, ab ipsis rebus quarum illae umbrae sunt, aberremus. Ita universitatis hujus conditio atque administratio, solis impiis animis damnatisque non placet; sed etiam cum miseria earum, multis vel in terra victricibus, vel in coelo sine periculo ctis beata; omnis autem irrationalis aut cedat potentiori, aut pareat meliori, aut comparetur aequali, aut certantem exerceat, aut damnato noceat; et omne corpus suae animae serviat, quantum pro ejus meritis, et pro rerum ordine sinitur: nullum malum est naturae universae, sed sua cuique culpa fit malum. Porro cum anima per Dei gratiam regenerata, et in integrum restituta, et illi subdita uni a quo est creata, instau
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã artẽ qua conficit᷑ uersus. quia plus se aurib quã intelligentię
delider̃: ita multi tẽporalia diligunt. conditrice̾ uero ac mo¬
deratricẽ tẽpoꝵ diuinã ꝓuidentiã: ñ requir̃. Atq in ipsa dilectio¬
ne tẽporaliũ. nolunt transire qđ amant. &. tã sunt absurdi quã
si qͥsquã in recitatione pͣcdari carminis unã aliquã syllabã solã ꝑpe¬
tuo uell&. audire. Sed tales auditores carminũ ñ inueniuntur.
Ialib autẽ rerũ existimatorib plena sunt om̃a. propt᷑ ea quia ne¬
aut ẽ ordinẽ scłoꝵ sentire nullus hominũ potest. Huc accedit qđ
carminis ñ sumꝰ partes. scłoꝵ uero partes. dãnatione facti sumꝰ.
Illud ergo canit᷑ sub iudicio nr̃o. ista ꝑagunt᷑ de labore nr̃o. Nulli
uitẽ uicto ludi agonistici placent. sed tam̃ cũ eius dedecore
ri sunt. &. haec enĩ quaedã imitatio ueritatis ẽ. nec obaliud a tali¬

Expanded text:
artem ipsam qua conficitur versus, quia plus se auribus quam intelligentiae artem ipsam qua conficitur versus, quia plus se auribus quam intelligentiae dediderunt: ita multi temporalia diligunt, conditricem vero ac moderatricem temporum divinam providentiam non requirunt; atque in ipsa dilectione temporalium nolunt transire quod amant, et tam sunt absurdi, quam si quisquam in recitatione praeclari carminis unam aliquam syllabam solam perpetuo vellet audire. Sed tales auditores carminum non inveniuntur; talibus autem rerum aestimatoribus plena sunt omnia; propterea quia netotum autem ordinem saeculorum sentire nullus hominum potest. Huc accedit quod carminis non sumus partes, saeculorum vero partes damnatione facti sumus. Illud ergo canitur sub judicio nostro, ista peraguntur de labore nostro. Nulli autem victo ludi agonistici placent, sed tamen cum ejus dedecore decori sunt: et haec enim quaedam imitatio veritatis est. Nec ob aliud a tali
Abbreviated transcription (Latin):
iulta cogitantẽ. quia rapit᷑ in ordinẽ successionis extrema cori
pulchritudo. Nã idõ extrema ẽ quia simul ñ potest habere om̃a
Sed dũ alia cedunt atq succedunt. tẽporaliũ formarũ numerum
sit. Sic enĩ & uersus in suo genere pulcher ẽ. quãuis duae sillabę
simul dici nullo mͦ possint. Mec enĩ scda enuntiat᷑. nisi prima tran¬
sierit. Atq ita ꝑ ordinẽ ꝑuenit᷑ ad finẽ. ut cũ sola ultima sonat. ñ
secũ sonantib superiorib formã tam̃ & decꝰ metricũ pͣteritis con¬
ta ꝑficiat. Mec idõ tam̃ ars ipsa qua uersus fabricat᷑. sic tẽpo
obnoxia ẽ. ut pulchritudo eiꝰ ꝑ m̃suras morarũ digerat᷑. sed simul
hab&. om̃a quib efficit uersũ. ñ simul habente̾ om̃a. sed posterio¬
rib priora tollentẽ. Propt̾ea tam̃ pulchrũ. quia extrema uestigia
illius pulchritu dinis ostendat. quã constant᷑ atq in cõmutabilit᷑
ars ipsa custodit. Itaq ut ñ nulli ꝑuersi magis amant uersũ quã

Expanded text:
ulta cogitantem , quia rapitur in ordinem successionis extrema corporum pulchritudo. Nam ideo extrema est, quia simul non potest habere omnia; sed dum alia cedunt atque succedunt, temporalium formarum numerum sit. Sic enim et versus in suo genere pulcher est, quamvis duae syllabae simul dici nullo modo possint. Nec enim secunda enuntiatur, nisi prima transierit; atque ita per ordinem pervenitur ad finem, ut cum sola ultima sonat, non secum sonantibus superioribus,formam tamen et decus metricum cum praeteritis contexta perficiat. Nec ideo tamen ars ipsa qua versus fabricatur, sic tempori obnoxia est, ut pulchritudo ejus per mensuras morarum digeratur: sed simul habet omnia, quibus efficit versum non simul habentem omnia, sed posterioribus priora tollentem; propterea tamen pulchrum, quia extrema vestigia illius pulchritudinis ostentat, quam constanter atque incommutabiliter ars ipsa custodit. 43. Itaque, ut nonnulli perversi magis amant versum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
u& cur huiuscemodi acerbissimas poenas patiamͣ nos.
qui certe stulti sumꝰ. nec sapientes unquã fiumꝰ. ut me¬
rito haec dicam᷑ ꝑpeti. ꝓpt̾ desertã uirtutis arce̾ & ele¬
ctam sub libidine seruitutẽ: quin aperias disputando si

Expanded text:
vet, cur hujuscemodi acerbissimas poenas patiamur nos, vet, cur hujuscemodi acerbissimas poenas patiamur nos, qui certe stulti sumus, nec sapientes unquam fuimus, ut merito haec dicamur perpeti propter desertam virtutis arcem, et electam sub libidine servitutem, quin aperias disputando, si
Abbreviated transcription (Latin):
dissipare luxuria. ad dicere ambicio. inflare suꝑbia. torque¬
re inuidia. desidia sepelire. ꝑuicat̾ia conettare. asflicta¬
re subiertio. & quęcunq alia innumerabilia regnum
illius libidinis frequentant & exercent: possumꝰ ne tandẽ
nullã istã poenã putare. quã ut cernis om̃s qui ñ inhaerent
& om̃ino iustã siquis iã in sublimitate sapientiae collocatꝰ
inde descendere ac libidini seruire delegerit. Sed utrum
eẽ quisquã possit incertũ ẽ: qui haec aut uoluerit facere
aut uelit. Quanquã enĩ credamͦ hominẽ tã ꝑfecte con¬
ditũ a dõ. &. in beata uita constitutũ. ut ad erũnas mor¬
talis uitae ipse inde ꝓpria uoluntate delapsus sit. tamen
hoc cũ firmissima fide teneã. intelligentia nundũ assecu¬
tus sũ. Cuius rei diligentẽ inquisitionẽ. si nunc differen¬
dã putas: me inuito facis. Uerũ illud qđ me maxime mo

Expanded text:
dissipare luxuria, addicere ambidissipare luxuria, addicere ambire invidia, desidia sepelire, pervicacia concitare, afflictare subjectio, et quaecunque alia innumerabilia regnum illius libidinis frequentant et exercent. Possumusne tandem nullam istam poenam putare, quam, ut cernis, omnes, qui non inhaerent et omnino justam, si quis jam in sublimitate sapientiae collocatus, inde descendere ac libidini servire delegerit: sed utrum esse quisquam possit incertum est, qui haec aut voluerit facere, aut velit. Quanquam enim credamus hominem tam perfecte conditum a Deo, et in beata vita constitutum, ut ad aerumnas mortalis vitae ipse inde propria voluntate delapsus sit; tamen hoc cum firmissima fide teneam, intelligentia nondum assecutus sum: cujus rei diligentem inquisitionem, si nunc differendam putas, me invito facis. CAPUT XII.--
Abbreviated transcription (Latin):
opulentia. ꝑ diuersa inopẽ atq indigentẽ trahit. nunc
falsa ꝓ ueris approbantẽ. nunc etiã defensitantẽ. nunc
ĩ ꝓbantẽ quae antea ꝓbauiss&. & nichilominꝰ in alia fal¬
sa irruentẽ. nunc assensionẽ suspendentẽ suã. & plerunq
ꝑspicuas raciocinationes formidantẽ. nunc desperantẽ de
tota inuentione ueritatis. &. stultitiae tenebris paenitꝰ
inhaerentẽ. nunc conantẽ in lucẽ ia telligendi. rursusq
fatigatione decidentẽ: cũ interea cupiditatũ illud regaũ
tyrannice sacuiat. & uarus contrariisq tẽpestatib totũ
hominis animũ uitãq ꝑturb&. hinc timore. inde desi¬
derio. hinc anxietate. inde inani falsaq laetitia. hinc cru¬
cuciatu rei amissȩ quae diligebat᷑. inde ardore adipiscendȩ
uae nͣ habebat᷑. hinc acceptae in iuriae dolorib inde fa¬
cib uindicandae: quaqua uersũ potest coartare auaritia

Expanded text:
opulentia, per diversa inopem atque indigentem trahit, nunc opulentia, per diversa inopem atque indigentem trahit, nunc falsa pro veris approbantem, nunc etiam defensitantem, nunc improbantem quae antea probavisset, et nihilominus in alia falsa irruentem; nunc assensionem suspendentem suam, et plerumque perspicuas ratiocinationes formidantem; nunc desperantem de tota inventione veritatis, et stultitiae tenebris penitus inhaerentem; nunc conantem in lucem intelligendi, rursusque fatigatione decidentem: cum interea cupiditatum illud regnum tyrannice saeviat, et variis contrariisque tempestatibus totum hominis animum vitamque perturbet, hinc timore, inde desiderio; hinc anxietate, inde inani falsaque laetitia; hinc cruciatu rei amissae quae diligebatur, inde ardore adipiscendae quae non habebatur; hinc acceptae injuriae doloribus, inde facibus vindicandae: quaquaversum potest coarctare avaritia
Abbreviated transcription (Latin):
sissima teneat᷑ fide. integra nobis sit huius quaestionis
sumus. quȩ cunq illa natura sit. quã menti uirtute pol¬
lenti fas ẽ. excellere: iniustã eẽ nullo mͦ posse. Quare ne
isti quidẽ tam & si habeat potestatẽ. cog& mentẽ ser ui¬
re libidini. Dstuc prorsus nemo ẽ. qui ñ sine ulla cun¬
ctatione fateat᷑. IA Ergo relinquit᷑ ut qm̃ regnanti m̃ti
cõpotiq uirtutis quiequid par aut p̾latũ ẽ. ñ eã facit ser¬
uam libidinis ꝓpt̾ iustitiã. Quicqͥd autẽ inferiꝰ ẽ. ñ possit
hoc facere ꝓpt̾ infirmitatẽ. sicut ea quae int̾ nos consti¬
terunt docent: nulla res alia mentẽ cupiditatis comitẽ
faciat. quã ꝓpria uoluntas & liberũ arbitriũ. D Hichil
tam necessariũ restare uideo A Sequit᷑ iã ut tibi uide¬
atur. iuste illã ꝓ peccato tanto poenas pendere. D Nega¬
re nͣ possũ.AQuid ergo. nũ ista ipsa poena parua existi¬
manda ẽ. qđ ei libido dominat᷑. expoliatãq uirtuti

Expanded text:
issima teneatur fide, integra nobis sit hujus quaestionis, sumus quaecumque illa natura sit, quam menti virtute pollenti fas est excellere, injustam esse nullo modo posse. Quare ne ista quidem, tametsi habeat potestatem, coget mentem servire libidini. E. Istud prorsus nemo est qui non sine ulla cunctatione fateatur. A. Ergo relinquitur ut quoniam regnanti menti compotique virtutis, quidquid par aut praelatum est, non eam facit servam libidinis propter justitiam; quidquid autem inferius est, non possit hoc facere propter infirmitatem, sicut ea quae inter nos constiterunt docent; nulla res alia mentem cupiditatis comitem faciat, quam propria voluntas et liberum arbitrium. E. Nihil tam necessarium restare video. 22. A. Sequitur jam ut tibi videatur juste illam pro peccato tanto poenas pendere. E. Negare non possum. A. Quid igitur? Num ista ipsa poena parva existimanda est, quod ei libido dominatur, exspoliatamque virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
piũ nĩpa bonũ ẽ manere in illo. Unde autẽ hoe nisi quia
illo mesfabile bonũ ẽ: Quid ergo inueniri potesten nit̃is
paccttis unde ille untuperet᷑. quando uituperatio peccatorũ
proꝵ nulla ẽ nisi ille laudet̾. QQuid qđ etiã in ipsis rebue
quae uttuperant᷑. nullius uituperatur nisi uiciũ: Nullius
qutẽ uituperat᷑ uiciũ. nisi cuius natura laudat᷑. Aut enim
sedm naturã ẽ qdđ uituperas & ñ est uiciũ. tuq magis emendan¬
aus es ut recte uituperare noueris. quã illud qđ ñ reote uitupe¬
ras. Aut si uiciũ ẽ ut recte uituperari possit: etiã contra natu¬
rã sit necesse ẽ. Om̃e quippe uiciũ eo ipso quo uiciũ ẽ. contra.¬

Expanded text:
mum nostrum bonum est manere in illo: unde autem hoc, nisi quia ille ineffabile bonum est? Quid ergo inveniri potest in nostris peccatis unde ille vituperetur, quando vituperatio peccatorum nostrorum nulla est, nisi ille laudetur? 38. Quid, quod etiam in ipsis rebus quae vituperantur, nullius viatur vitium, nisi cujus natura laudatur. Aut enim secundum naturam est quod vituperas; et non est vitium, tuque magis emendandus es, ut recte vituperare noveris, quam illud quod non recte vituperas; aut si vitium est, ut recte vituperari possit, etiam contra naturam sit necesse est. Omne quippe vitiu
Abbreviated transcription (Latin):
erͣ. iusto suplicio uindicar& sharũ autẽ quatuor de anim¬
sententiaꝵ utrũ de ꝓpagine ueniant. an in singłis quibusq
nascentib nouae fiant. an in corpora nascentiũ iã alicubi
existentes ł mittant᷑ diuinitꝰ ł sua sponte labant᷑: nullam
temere affirmare oportebit. Aut enĩ nondũ ista quaestio
diumoꝵ libroꝵ catholicis tractatorib ꝓ merito suae obscuri¬
tatis & ꝑplexitatis euoluta atq illustrata ẽ: aut si iã factũ
eicies ndũ in manꝰ nr̃as hiuusce modi litterȩ puener. Tantũ assit
Sdes nieh il ae substantia creatoris falsũ indignũq sentiendi
Ad ullũ enũ tendimus itinere pietatis. Si ergo aliud de ilio seuse¬
remꝰ quã ẽ. intentio nrã ñ i beatitatẽ. sed in uanitade uosense
cõpelle. de creatura uero si qͥd alit̾ quã sese haba senserure

Expanded text:
luerunt, justo supplicio vindicaret. CAPUT luerunt, justo supplicio vindicaret. CAPUT sententiarum, utrum de propagine veniant, an in singulis quibusque nascentibus novae fiant, an in corpora nascentium jam alicubi existentes vel mittantur divinitus, vel sua sponte labantur, nullam temere affirmare oportebit. Aut enim nondum ista quaestio a divinorum Librorum catholicis tractatoribus pro merito suae obscuritatis et perplexitatis evoluta atque illustrata est; aut si jam factum est, nondum in manus nostras hujuscemodi litterae pervenerunt. Tantum adsit fides nihil de substantia Creatoris falsum indignumque sentiendi. Ad illum enim tendimus itinere pietatis. Si ergo aliud de illo senserimus quam est, intentio nostra non in beatitatem, sed in vanitatem nos ire compellet. De creatu
Abbreviated transcription (Latin):
titae ñ mittunt᷑ a dñõ dõ. sed sua sponte ad inhabitanda cor¬
pora ueniunt. facile ẽ iã hoc uidere. quicqͥd ignorantiae diffa¬
cultatisq secutũ fuerit eaꝵ ꝓpriã uoluntate᷑. nullo mͦ creatorẽ
hinc eẽ culpandũ. quando quidẽ etiã si eas ipse misissae. quibus
etiã in ipsa ignorantia &. difficultate. liberã uoluntatẽ peten¬
di &. quaerendi.&. conandi ñ abstulit.daturꝰ petentib. demon¬
straturꝰ quaerentib pulsantib aperturꝰ om̃ino extra culpã
ess& hanc enĩ ignorantiã & difficultatẽ studiosis & beniuolis
euincendã. ad coronã głae ualere p̃stara. Negligentib autẽ &
peccata sua de infirmitate defendere uolentib ñ ipsã ignoran¬
tiã difficultatẽq ꝓ crimine obicerae: Sed quia in eis potius
ꝑmanere. quã studio quaerendi. atq discendi. &. humilitat e
confitendi. atq orandi ad ueritatẽ ac facilitatẽ ꝑuenire uo¬

Expanded text:
tutae non mittuntur a Domino Deo, sed sua sponte ad inhabitanda cortutae non mittuntur a Domino Deo, sed sua sponte ad inhabitanda corpora veniunt; facile est jam hoc videre, quidquid ignorantiae difficultatisque secutum fuerit earum propriam voluntatem, nullo modo Creatorem hinc esse culpandum: quandoquidem etiamsi eas ipse misisset, quibus etiam in ipsa ignorantia et difficultate liberam voluntatem petendi et quaerendi et conandi non abstulit, daturus petentibus, demonstraturus quaerentibus, pulsantibus aperturus, omnino extra culpam esset. Hanc enim ignoevincendam, ad coronam gloriae valere praestaret; negligentibus autem et peccata sua de infirmitate defendere volentibus, non ipsam ignorantiam difficultatemque pro crimine objiceret; sed quia in eis potius permanere, quam studio quaerendi atque discendi, et humilitate confitendi atque orandi, ad veritatem ac facilitatem pervenire vo
Abbreviated transcription (Latin):
anima om̃is &. quaerendũ ee concedit qđ inatuilte mescre &e
psemes uont in osficiosis laborib enttendũ ad euincendo anste
esciendi difficultatẽ. & opẽ a creatore ĩplorandã. ut conantẽ
faciei&. qui ÷ extrinsecꝰ lege ł intimis cordis alocutione conan
Alle & cepit &. p̃parat ciuitatis beatissimae głam triũphantib
Ae illo q̃ primũ hominẽ ad istã miseriã ꝑduxit. iuctũ pessima
suasione. qua miseriã isti suscipiunt ad cũ uincendũ optima
fide. N enĩ paruae głae milicia ẽ diabolũ uincere. cod suscepto
suplicio quo se ille ħomine uictũ ꝑduxisse głatur. Quisqͥs autẽ
hoc istus uitae captꝰ amore neglexerit: nullo pacto iust& fla¬
itiũ desertionis suac regis ĩperio deputabit. Sed erit potiue
sub om̃iũ dño in eius partib ordinatꝰ. cuiꝰ turpe stipendium
ut castra sua desererae. ad amauit.¶Si autẽ alibi animae consti¬

Expanded text:
anima omnis et quaerendum esse concedit quod inutiliter nescit, et anima omnis et quaerendum esse concedit quod inutiliter nescit, et perseveranter in officiosis laboribus enitendum ad evincendam recte faciendi difficultatem, et opem a Creatore implorandam, ut conantem adjuvet; qui vel extrinsecus lege, vel in intimis cordis allocutione conandum esse praecepit, et praeparat civitatis beatissimae gloriam triumphantibus de illo qui primum hominem ad istam miseriam perduxit victum pessima suasione; quam miseriam isti suscipiunt ad eum vincendum optima fide. Non enim parvae gloriae militia est diabolum vincere eodem suscepto supplicio, quo se ille hominem victum perduxisse gloriatur. Quisquis autem hoc istius vitae captus amore neglexerit, nullo pacto juste flagitium desertionis suae regis imperio deputabit: sed erit potius sub omnium Domino in ejus partibus ordinatus, cujus turpe stipendium ut castra sua desereret, adamavit. 58. Si autem alibi animae consti
Abbreviated transcription (Latin):
peccati hoc ẽ mortalitate primi hominis nascit᷑. bene ad¬
ministrando. idest castigando ꝑ uirtutes. &. ordnatissimȩ
atq legitimae seruituti subiciendo.etiã ipsi cõparent
ordine ac tẽpore oportuno caelestis in corruptionis locu
Quae cũ introeunt in hanc uitã. subeuntq gestanda m̃bra
mor talia. subeant etiã necesse ẽ &. obliuionẽ uitae prioris.
&. pͣsentis laborẽ. Unde illa ignorantia &. difficultas conse¬
quetͥ. qđ in primo homine supliciũ mortalitatis fuit a
animi expendendã miseriã. In istis autẽ ianua misterui
ad reparandã corporis in corruptionẽ. Mã hoc quoq modo.
ñ dicunt᷑ ista peccata. nisi quia caro de pragime uenietis pecea¬
podis urnuentib ad se animis hane ignorantiã && dificultatẽ
orit quie neq his neq creatori tanquã eulpanda tsabrucatur
bae cqu alleen facuitate bene operanddi in labor uosis offered
eduia fidei in obliuionis cȩcitate. iudiciũ illud ł maxime qđ

Expanded text:
peccati, hoc est mortalitate primi hominis, nascitur, bene administrando, id est castigando per virtutes, et ordinatissimae atque legitimae servituti subjiciendo, etiam ipsi comparent ordine atque tempore opportuno coelestis incorruptionis locum. Quae cum introeunt in hanc vitam, subeuntque gestanda membra mortalia, subeant etiam necesse est et oblivionem vitae prioris, et praesentis laborem: unde illa ignorantia et difficultas consequitur, quod in primo homine supplicium mortalitatis fuit, ad animi expendendam miseriam; in istis autem janua ministerii ad reparandam corporis incorruptionem. Nam hoc quoque modo non dicuntur ista peccata, nisi quia caro de propagine veniens peccatoris, venientibus ad se animis hanc ignorantiam et difficultatem facit; quae neque his, neque Creatori tanquam culpanda tribuatur. Dedit enim ille et facultatem bene operandi in laboriosis officiis, et viam fidei in oblivionis caecitate; judicium illud vel maxime, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rĩ enĩ ad citaturã iubem tendere ut efficiam beati. sera dipsũ
ꝑiciosissimo errore decipim̃. Ad hoc enĩ ꝑgendo qđ̃ aut non e

Expanded text:
r ad creaturam tendere, ut efficiamur beati, sed ad ipsum adetur, perniciosissimo errore decipimur. Ad hoc enim pergendo quod aut non e
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit. Quib respondet᷑ ad uniuersitatis cõplexus& totius
creaturae. ł ꝑ locos ł ꝑ tẽpora ordinatissimã conexionẽ. non
posse suꝑfluo creari qualẽcũq hominẽ.ubi foliũ arboris n
suꝑfluo crearet᷑. Sed sane suꝑfluo queri de meritis eiꝰ qui

Expanded text:
rsitatis complexum, et totius creaturae vel per locos vel per tempora ordinatissimam connexionem, non posse superfluo creari qualemcumque hominem, ubi folium arboris nullum superfluo creatur; sed sane superfluo quaeri de meritis ejus qui
Abbreviated transcription (Latin):
plus uelle quã satest. Tantũ autẽ sat ẽ. quantũ sibi exigit
iaturae in suo genere conseruandae modus. Auaricia e¬
nĩ quae grece phylargiria dicit̾. ñ in solo argento ł in nũ¬
mis magis. unde nom̃ duxisse resonat. argento enĩ nũmi
aut mixto argento frequentius apud ueteres fiebant.
ed in omĩb reb quae immoderate cupiunt᷑ intelligenda.
ubicũq om̃ino plus uult quisq: quã sat ẽ. haec autẽ auari¬
cia cupiditas ẽ. Cupiditas porro ĩꝓba uoluntas ẽ. Ergo.
ĩꝓba uoluntas: maloꝵ om̃ĩũ causa ẽ. Quae si scđm natu¬
ã ess&.. conseruar&. utiq naturã. nec ei ꝑniciosa esset.a
naturas. Tu autẽ si huius radicis causam requiris: quomͦ
erit ista radix om̃iũ maloꝵ: Illa enĩ erit quae huius ẽ cai
quã cũ inueneris: ut dixi etiã ipsius causã quaesiturus es.
& quaerendi nullũ habebis modũ ¶Sca quae tandẽ. es poterit

Expanded text:
plus velle quam sat est. Tantum autem sat est, quantum sibi exigit plus velle quam sat est. Tantum autem sat est, quantum sibi exigit naturae in suo genere conservandae modus. Avaritia enim, quae graece φιλαργυρία dicitur, non in solo argento vel in nummis, unde magis nomen duxisse resonat; argento enim nummi vel mixto argento frequentius apud veteres fiebant: sed in omnibus rebus quae immoderate cupiuntur intelligenda est, ubicumque omnino plus vult quisque quam sat est. Haec autem avaritia cupiditas est; cupiditas porro improba voluntas est. Ergo improba voluntas, malorum omnium causa est. Quae si secundum naturam esset, conservaret utique naturam, nec ei perniciosa esset, et naturas. Tu autem si hujus radicis causam requiris, quomodo erit ista radix omnium malorum? Illa enim erit quae causa hujus est, quam cum inveneris, ut dixi, etiam ipsius causam quaesiturus es,  quaerendi nullum habebis modum. 49. Sed quae tandem esse poterit
Abbreviated transcription (Latin):
nunquã pecc&.& alia in peccando ꝑseuer&. alia quasi media
tt̃ utrãq aliquando pecc&: aliquando ad recte faciendum
conuertat᷑. Quae causa in has tres partes eã distribuit. Sed
nolo michi respondeat᷑. uoluntas. Ego enĩ causã quaero ipsius
uoluntatis. ri enĩ sine causa nunquã uult illa peccare. nun¬
quã ista ñ uult. Quaedã uero aliquando uult. aliquando ñ
uult. cũ eiusdẽ generis om̃s sint. Hoc solũ enĩ michi uide¬
re uideor. ñ sine causa eẽ istã triꝑtitã uoluntatẽ racionalis
peccati. tu autẽ causã ipsius uoluntatis inquiris: si hanc inue¬
nire potuero. nonne causã etiã eius causȩ quae inuenta fue¬
rit quaesiturꝰ es : & quis erit quaerendi modus : Quis finis
cunc̾tandi ac disserendi. cũ te ultra radicẽ quaerere ni¬
chil oporteat : Caue enĩ putes quicquã potuisse dici ueriꝰ
quã id qđ dictũ ẽ. radicẽ om̃iũ maloꝵ ce̾ auariciã. hoc ẽ

Expanded text:
nunquam peccet, alia in peccando perseveret, alia quasi media nunquam peccet, alia in peccando perseveret, alia quasi media inter utramque aliquando peccet, aliquando ad recte faciendum convertatur. Quae causa in has tres partes eam distribuit? Sed nolo mihi respondeatur, Voluntas: ego enim causam quaero ipsius voluntatis. Non enim sine causa nunquam vult illa peccare, nunquam ista non vult, quaedam vero aliquando vult, aliquando non vult, cum ejusdem generis omnes sint. Hoc solum enim mihi videre videor, non sine causa esse istam tripartitam voluntatem rationalis peccati, tu autem causam ipsius voluntatis inquiris, si hanc invenire potuero, nonne causam etiam ejus causae quae inventa fuerit quaesiturus es? Et quis erit quaerendi modus, quis finis percunctandi ac disserendi, cum te ultra radicem quaerere nihil oporteat? Cave enim putes quidquam potuisse dici verius quam id quod dictum est, radicem omnium malorum esse avaritiam , hoc est,