comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuna Quare anuna dicatur
igitur hominis ꝓprie dr̃ non
etiam pecudũ: qi illoꝵs uita
in sanguine noscitur constituta.
hec uero qm̃ inmorcalis ẽ. anima
recte appellatiu: quasi anema io:
a sanguine longe discreta: quando
et post morcẽ corꝑis ꝑfectam eiꝰ cons¬
tat ẽẽ subam. sicut insubsequentib
suo loco declarabit᷑. Aliiuero appel¬
latam animã dicuit eoqd̾ animet
subam corꝑis sui acq uiuificet. dni¬
ad similitudinẽ uenti motu celeri
Que licet uaria uicissicudine cõmu¬
tetur: quedã tameii se inid qd̃ fuit
ꝑfecta nouitace restituit. Modo e¬
nuim tribulationib atcenuata qͦ¬
si ꝓbatur obscura: mͦ iterum in ui¬
gorem naturalẽ. lecicia cõmeante
reꝑatur sp̃c itaq triplici m̃ dicit᷑.
et dispensats om̃ia ꝓut uult. com¬
plens uniuersa totus in toto ĩmo¬

Expanded text:
UM. Quare anima dicatur. Anima igitur hominis proprie dicitur, non etiam pecudum, quia illorum vita in sanguine tantum noscitur constituta. Haec vero quoniam immortalis est, anima recte appellatur, quasi ἄναιμα, id est a sanguine longe discreta: quia et post mortem corporis perfectam ejus constat esse substantiam, sicut in subsequentibus suo loco declarabitur. Alii vero appellatam animam dicunt, eo quod animet substantiam corporis sui atque vivificet. Aniad similitudinem venti motu celeri quae licet varia vicissitudine commutetur, quadam se tamen in id quod fuit, perfecta novitate restituit. Modo enim tribulationibus attenuata, quasi probatur obscura; modo iterum in vigorem naturalem laetitia commeante reparatur. Spiritus itaque triplici modo dicitur. et dispensans omnia prout vult; complens universa, totus in toto, immo
Abbreviated transcription (Latin):
nobisq inuisibilẽ creatũ inmorca¬
lem. quantũ illi utilic̃ dacum ẽ ua¬
lentem. Tercio sp̃m dicimus ꝑ cotum
corpus emissũ. atq receptũ. ꝑ quẽ
uita mortaliũ flatu necessario con¬
tinetur: nec aliquãdo ocium capi¬
ens uigi mobilitate reꝑatur acq
id eo sciendũ est animũ et mencẽ
ꝓprie animã non uocaris qr res
iste in anima excellunt: interclũ
ꝑ licentiã sic dicunt᷑. Nec ꝓ anima
utiq sp̃c clistuicte ponitur qi hoc
illi nom̃ est cõmune cum ceteris.
idest angłis pocestatib aereis. et que¬
cumq sp̃u concinent᷑. nec iste sp̃c
ueracit̾ potest dici anima qui ae
cum pecorib res ista illi cõmunis ẽ
Restat ut segregatim atq signisi¬
canter anima hominis dicatur
sp̃ualis sub̾a que nullatenus san¬
guinis esfusione consumit᷑ nũc
de ipsius anime sub̾a. liberuis.
disseramus: quando eam a simi
formemus: ut consequentia que
inde potuerint nasci fide gene

Expanded text:
nobisque invisibilem, creatam, immortalem, quantum illi utiliter datum est, valentem. Tertio spiritum dicimus per totum corpus emissum atque receptum, per quem vita mortalium flatu necessario continetur, nec aliquando otium capiens, jugi mobilitate reparatur. Atque ideo sciendum est animum et mentem proprie animam non vocari; sed quia res istae in anima excellunt, interdum per licentiam sic dicuntur. Nec pro anima utique spiritus distincte ponitur, quia hoc illi nomen est commune cum caeteris, id est, angelis, potestatibus aeris, et quaecunque spiritu continentur. Nec iste spiritus veraciter potest dici anima, qui aercum pecoribus illi res ista communis est. Restat ut segregatim atque significanter anima hominis dicatur spiritalis substantia, quae nullatenus sanguinis effusione consumitur. Nunc de ipsius animae substantia liberius disseramus, quia eam a similformemus; ut consequentia, quae inde potuerint nasci, fide gene
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdis te: s̃i enim tu ipse sic te dilis
ut ꝑdas te: sic profecto ꝑditurus ei
eum quem diligis sicut ce. Nolo e¬
go quenquam diligas: uel solus pe¬
reas. Aut corrige dilectionem: aut
eris: diligo prorimum tanquam
me ipsiem. Audio: plane audio.In¬
hednari ius cum illo: quem diligis tan¬
quam ce ipsum. Bene nobis faciamus
hodie: quantum possumus bibamus.
uides quia sic te diligis: et illum ad
tetrahis. et ad quod amas uocas. Ne¬
cesse estut quem diligis tanquam te
ipsum: illuc illum trahas. ad quod et
tu amas. humanus homo immo be¬
liunus: amando talia qualia belue.
Beluas enim prostratas in faciem fe¬
cit deus pastum querentes de terra:
te in duos pedes erexit de terra: tuã
faciem sursum atcendere uoluit.
Non discordet cor tuum a facie tua:
non habeas faciem sursum et cor
deorsum. Immo uerum audi. et ue¬
rum fac sursum cor:ne menciaris
indomo discipline. Quando enim
audis responde: seduerum sit quod

Expanded text:
perdis te? Si enim tu ipse sic te diligis perdis te? Si enim tu ipse sic te diligis ut perdas te; sic profecto perditurus es et eum quem diligis sicut te. Nolo ergo quemquam diligas: vel solus peri. Aut corrige dilectionem, aut es: Diligo proximum tanquam me ipsum. Audio plane, audio. Inebriari vis cum illo, quem diligis tanquam te ipsum. Bene nobis faciamus hodie, quantum possumus bibamus. Vide quia sic te diligis, et illum ad te trahis, et ad quod amas vocas. Necesse est ut quem diligis tanquam te psum, illuc illum trahas ad quod et tu te amas. Humanus homo, imo belluinus, amando talia qualia belluae. Belluas enim Deus prostratas in faciem fecit, pastum quaerentes de terra: te in duos pedes erexit de terra. Tuam faciem sursum attendere voluit. Non discordet cor tuum a facie tua. Non habeas faciem sursum, et cor deorsum: imo verum audi et verum fac, Sursum cor; ne mentiaris in domo disciplinae. Quando enim audis, responde: sed sit verum quod
Abbreviated transcription (Latin):
quente faciat hoc: me nesciente fa¬
ciat hoc. Quomodo te diligis quisqͥs
me audis. unmo quisquis deum ꝑ
me audis in domo hac discipline:
Attende te quomodo te diligis. Px¬
fecto enim si te interrogem utrum
diligas te: respondes quia diligis.
Qiuis enim se odit: Hoc dicturus es.
Quis enim se odit: Ergo non diligis
iniquitatem: si te diligis. Nam sĩ di¬
ligis iniquicatem: non ego dicopsal¬
mum audi. Qui diligit iniquitate.
odit animam suam. Ergo si diligis
iniquitatem. audi uericatem: uen¬
tatem non te palpantem: sed apert
tibi dicentem oclis te Quantomagis
dicis quia amas te: odis te. Qui aut̃
diligit iniquitatem: odit animao
suam. Quid dicam de carne quȩ
parsuilior est hominis:Si animae
odit. carnem quomodo diligit: di¬
niq qui amant iniquitatem et or¬
runt animam suam: omnem turp¬
tudinem exercent de carne sua. Ian
ergo qui diligis iniquitatem. quom
tibi uolebas comiuti proximum aut
diligeres eum tanquam ce. homo qͥ

Expanded text:
quente faciat hoc, me nesciente faquente faciat hoc, me nesciente faciat hoc. Quomodo te diligis? Quisquis me audis, imo quisquis Deum per me audis, in hac domo disciplinae, attende te, quomodo te diligis. Profecto enim si te interrogem utrum diligas te, respondes quia diligis. Quis enim se odit? Hoc dicturus es: Quis enim se odit? Ergo non diligis iniquitatem, si te diligis. Nam si diligis iniquitatem, non ego dico, Psalmum audi, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Ergo si diligis iniquitatem, audi veritatem; veritatem non te palpantem, sed aperte tibi dicentem, Odis te. Quanto magis dicis quia amas te, odis te: Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Quid dicam de carne, quae pars vilior est hominis? Si animam odit, carnem quomodo diligit? Denique qui amant iniquitatem, et oderunt animam suam, omnem turpitudinem exercent de carne sua. Jam ergo, qui diligis iniquitatem, quomodo tibi volebas committi proximum, ut diligeres eum tanquam te? Homo, quid
Abbreviated transcription (Latin):
nichil tam ꝓximum quam homo et
homo. Sed si putamus non ẽe. ꝓximos
nisi qui de eisdem parentib nascun¬
tur adam et euam intendamui.
et omnes fratres sumus. Et quideor
fratres scd̃m quod homines sumus:
quantomagis scd̃m quod xp̃iani su¬
mus. Ad id quod homo es unus pater
fuit adam. una mater eua: ad id qͦd
xp̃ianus es unus pacer est deus. una
mater eccłia. Uidece quantos pro
ximos habeat unus homo. Omnes
homines in quos incurrerit. quib
iungi potuerit: preximi eius sunt
Quomodo ergo discuciendus est. u¬
trum diligat se cui commitendi
sunt tot prerimi: ut sic eos diligat
tanquam se: Non ergo irascatur u¬
nus quisq si discutio quomodo se
diligat. Certe ego discutio: ipse se in¬
ueniat. Ut qiud enĩ discutio quod
ego inuenturus non sum: Ideo discu¬
tio ut ipse se interroget ipse sibi ap¬
pareat. ipse se non lateat ipse sibi nõ
se abscondat: ipse sibi se ante oculos
suos non post dorsum ponat. Me lo¬

Expanded text:
Nihil tam proximum, quam homo et Nihil tam proximum, quam homo et homo. Sed si putamus non esse proximos, nisi qui de iisdem parentibus nascuntur; Adam et Evam attendamus; et omnes fratres sumus. Et quidem fratres secundum quod homines sumus, quanto magis secundum quod christiani sumus? At id quod homo es, unus pater fuit Adam, una mater Eva: ad id quod christianus es, unus pater est Deus, una mater Ecclesia. CAPUT ximos habeat unus homo. Omnes homines in quos incurrerit, quibus jungi potuerit, proximi ejus sunt. Quomodo ergo discutiendus est utrum diligat se, cui committendi sunt tot proximi, ut sic eos diligat tanquam se? Non ergo irascatur unusquisque, si discutio quomodo se diligat. Certe ego discutio, ipse se inveniat. Utquid enim discutio? quia ego inventurus sum? Ideo discutio, ut ipse se interroget, ipse sibi appareat, ipse se non lateat, ipse sibi se non abscondat, ipse sibi se ante oculos suos, non post dorsum ponat. Me lo
Abbreviated transcription (Latin):
discipline. diligere deum diligere ꝓ¬
ximum. Deum tanquam deum: ꝓri¬
mum tanquam te. Hon enim inueni¬
es parem deo: ut possit tibi dici dilige
deum sicut diligis illum. de ꝓximo in¬
uenta est cibi regula: quia inuentus
es proruno tuo partu ipse. Queris
quomodo diligas ꝓximum: Attende
te ipsum: et quomodo te diligis sic di¬
lige ꝓximum. Non est enu ubi er¬
res. Uolo ergo iam tibi commitere ꝓ¬
ximum cuum ut diligas eum. tan¬
quam ce ipsum: uolo sed adhuc tieo.
Uolo tibi dicere dilige ꝓximum tuũ.
sicut diligis te ipsum: et timeo. Adhuc
enum discutere uolo quomodo diligas
te ipsum. Noli ergo ergre ferre. Non es
tu ipse facile dimictendus: cui com
rie tecum agendum est. Tu unus ho¬
mo es: ꝓximi tui multi sunt. Non e¬
nu primo sic debes intelligere pro¬
ximum: uel fratrem. uel cognatum.
uel asfinem. Proximus est omni ho¬
mini: omnis homo. Preximi sibi di¬
cuntur pater et filius. socer et gener:

Expanded text:
disciplinae: Diligere Deum, diligere prodisciplinae: Diligere Deum, diligere proximum; Deum tanquam Deum, proximum tanquam te. Non enim invenis parem Deo, ut possit tibi dici, Dilige Deum sicut diligis illum. De proximo inventa est tibi regula, quia inventus es proximo tuo par tu ipse. Quaeris quomodo diligas proximum? Attende te ipsum; et quomodo te diligis, sic dilige proximum. Non est ubi erres. Volo jam ergo et tibi committere proximum tuum, ut diligas eum tanquam te ipsum: volo, sed adhuc timeo. Volo tibi dicere, Dilige proximum tuum sicut diligis te ipsum; et timeo: adhuc enim discutere volo quomodo diligas te ipsum. Noli ergo aegre ferre. Non es tu ipse facile dimittendus, cui est rie tecum agendum est. Tu unus homo es, proximi tui multi sunt. Non enim primo sic debes intelligere proximum, vel fratrem, vel cognatum, vel affinem. Proximus enim est omni homini omnis homo. Proximi sibi dicuntur pater et filius, socer et gener.
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarum: habens in se mirabilia
precepta multa. tanquam multas
gemias et preciosa monilia et uasa
ingentia et magni metalli. Sed quis
pocest scrucari thesaurum istum et u¬
ti eo: et ꝑuenire ad omnia que ibi s̃:
Quando hanc similitudinem dñs de¬
dit in euangelio suo et cdixit. simile ẽ
regnum celorum chesauro inuento in
agro ne quis se minus idoneum di¬
ceret ad ꝑscruptandum thesaurum:
continuo dedit aliam similitudinẽ¬
num celorum homini negociatori. que¬
renti bonas margaritas: qui inuenit
unam preciosam margaricam: et uen¬
didit omnia que habuit et emit eam:
ut si piger eras ad ꝑscrucand um ches¬
aurum. non sis piger unam margari¬
tam sub lingua ferre: et quoius am
consummans et breuians: Diliges do¬
minum deum tuum ex toto corde tuo
et ex toca antna cua. et cota mente tua:
et diliges ꝓximum cuum sicut te ipsũ.
In his duob precepcis tota lex pendet ⁊
prophete Ecce quod cliscitur in domo

Expanded text:
Scripturarum, habens in se mirabilia Scripturarum, habens in se mirabilia praecepta multa, tanquam multas gemmas, et pretiosa monilia, et vasa ingentia et magni metalli. Sed quis potest scrutari thesaurum istum, et uti eo, et pervenire ad omnia quae ibi sunt? Quando hanc similitudinem Dominus dedit in Evangelio suo, et dixit, Simile est regnum coelorum thesauro invento in agro; ne quis se minus idoneum diceret ad perscrutandum thesaurum, continuo dedit aliam similitudinenum coelorum homini negotiatori quaerenti bonas margaritas, qui invenit unam pretiosam margaritam, et vendidit omnia quae habuit, et emit illam : ut si piger eras ad perscrutandum thesaurum, non sis piger unam margaritam sub lingua ferre, et quo vis seconsummans et brevians? Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et diliges proximum tuum sicut te ipsum. In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Ecce quod discitur in domo
Abbreviated transcription (Latin):
cumq occasio fuerit ut exeas de hoc
corpore exis ad requiem. exis adbea¬
citudinem. quȩ non habet timorẽ
nec finem. Nam bona mors diuitis
inpurpura et bysso: sed mala mors¬
apud inferos sitientis. et inter torm̃¬
ta guitam aque desiderantis. Qua¬
si mala mors iacentis pauꝑis ante
ianuam diuitis. inter linguas ca

Expanded text:
t exeas de hoc corpore, exis ad requiem, exis ad beatitudinem, quae non habet timorem nec finem. Nam quasi bona mors divitis in purpura et bysso: sed mala mors sitientis et inter tormenta guttam aquae desiderantis. Quasi mala mors jacentis pauperis ante januam divitis, inter lingua
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus est. quis male  Ruto quia
melius ille pauꝑ: quam ille diues.
Anus aromatib sepeliri: et ad in¬
feros sitire: Respondes absit a me. Ruto
quia hoc eliges. disces ergo bene mori
si didiceris bene uiuere. Merces enim

Expanded text:
tuus est, quis male? Puto quia melius ille pauper, quam ille dives. An vis aromatibus sepeliri, et apud inferos sitire? Respondes: Absit a me. Puto quod hoc dices. Disces ergo bene mori, si didiceris bene vivere. Merces enim
Abbreviated transcription (Latin):
me commemoratum. omnium corda
ꝑcussit. Quomodo tunorem ur̃m
teste gemicu declarastis. Audiui au¬
diui gemiustis: mortem timetis. Si
timecis quare non cauetis: Morten
cimetis. Quid timetis: Uentura est.
Timeam aut non cimeam: uenire
habet. sero cito: uentura est. Si cime¬
as: non esficies ut non sit qd̾ cunes.¬

Expanded text:
memoratum omnium corda percussit? Quomodo timorem vestrum teste gemitu declarastis? Audivi, audivi: gemuistis, mortem timetis. Si timetis, quare non cavetis? Mortem timetis: quid timetis? Ventura est: timeam, non timeam, venire habet; sero, cito, ventura est. Si timeas, non efficies ut non sit q
Abbreviated transcription (Latin):
honor: et teneretur sublimicas dig¬
nitatis. Uide quia periturus ꝓpter
perituram rem: perituram rem cum
labore didicisti. In tantis penis et a¬
mabat te qui te ad penas trahebat
Ipse qui te amabat: ipse te ad penas
trahebat ut uapulares. Amando fa¬
ciebat ut disceres. Quid: Litteras.
es michi. Quare: Et uos ep̃i non litt¬
ras legistis:Quare: Non duunas sc¬
turas in ipsa literatura tractatis:
Ita uero: sed non adhoc didicimus
luteras. Non enim parentes nr̃i quan¬
donos in scolam mittebant. Hoc nob̾

Expanded text:
ignitatis. Vide quia periturus, propter perituram rem, perituram rem cum tanto labore didicisti in tantis poenis, et amabat te qui te ad poenas trahebat: ipse qui te amabat, ipse te ad poenas trahebat; ut vapulares, amando faciebat; ut disceres, quid? Litteras. es mihi: quare et vos, episcopi, litteras legistis; quare nunc divinas Scripturas in ipsa litteratura tractatis. Ita vero: sed non ad hoc didicimus litteras. Non enim parentes nostri, quando nos i
Abbreviated transcription (Latin):
inquibusdam opusculis edidilẽ:
hoc itaq fecisti: quod sinccrissimꝰ
et dilectissimus amicus incus face¬
re debiusti.S: hinc angor paululũ
quod adhuc tuȩ sanctitati minus
quam uellem cognitus sum: qnͣ
quidem putasti me sic acceptitrũ
quasi tumichi inuiriam feceris.
notum faciendo qr od altus fecit
Quantum autem hoc absit ab a¬
nimo meo uide: ut ne ab illo qͥ¬
dem me passum inuiriam con¬
querar. Cum enum aliter quȩdlã
quam ego saperet: numquam

Expanded text:
in quibusdam opusculis edidissem? hoc itaque fecisti, quod sincerissimus et dilectissimus amicus meus facere debuisti. Sed hinc angor paululum, quod adhuc tuae sanctitati minus quam uellem cognitus sum, quando quidem putasti me sic accepturum, quasi tu mihi iniuriam feceris notum faciendo quod alius fecit. quantum autem hoc absit ab animo meo, uide, ut ne ab illo quidem me passum iniuriam conquerar. cum enim aliter quaedam quam ego saperet, numqu
Abbreviated transcription (Latin):
sed domino nr̃o deo gratias agamus.
hoc enum concuuio commonemur:
quia hoc dignum est hoc iustum est
Recordaris hec uerba unde sint: inter
quas sancti omnes et quanta sc̃itate
commenclentur agnoscis. Tene igitur
et habe quod accepisti. et datori gr̃as
age. Quamus enum accipere et habere
tuum sit: id tamen habes quod acce¬
pisti. Quoniam suꝑbienti et ex eo qd̃
habebat quasi a se ipso haberetimpie
glorianti ueritas ꝑ apostolum dicit.
Quid enum habes quod non accepisti:
Si autem accepisti quid gloriaris qua¬
si non acceperiss hec me ammonere

Expanded text:
sed domino deo nostro gratias agamus. sed domino deo nostro gratias agamus. hoc enim continuo commonemur, quia hoc dignum est, hoc iustum est. recordaris, haec uerba unde sint, item qua sanctione et quanta sanctitate commendentur agnoscis. tene igitur et habe quod accepisti et datori gratias age. quamuis enim accipere et habere tuum sit, id tamen habes quod accepisti, quoniam superbienti et ex eo, quod habebat, quasi a se ipso haberet, inpie glorianti ueritas per apostolum dicit: quid enim habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi
Abbreviated transcription (Latin):
amor boni melioris auferret. donauit
enum ne liberet nubere cum liceret:
ut iam non liceret etiam si liberet. Et
ex hoc firmiuis non liberet. nec fieret
quod non liceret: quod factum non est
etiam cum liceret. Tantumq mereris
na facta est illa quod maria. hec dona
dei esse quantomagis nr̃i: tantomagis
es eiusdem donis beata. Immo alicer
non es nisi quod habes: noris a quo
habebas. Attende enim quid de hac re
apostolus dicit. Hos autem non sp̃m
huius mundi accepimus. seospiritum
qui ex deo est:ut sciamus que a deo
donata sunt nobis. Multi quippe ha¬
bent multa dona dei. et nesciendo a
quo habent impia uanitate iactant᷑.
Nemo est autem donis dei beatus. qui
donanti existat ingratus: quia et il¬
lud quod inter sacra mysteria cor ha¬
bere sursum iubemur. ipso adiuuante
idualemus quo iubente ammonem᷑.
Et ideo sequitur ut de hoc tanto bono
sursum leuati cordis. non nobis głam
quasi nr̃arum uirium tribuamus:

Expanded text:
amor boni melioris auferret. donauit amor boni melioris auferret. donauit enim, ne liberet nubere, cum liceret et, ut iam non liceret, etiamsi liberet, et ex hoc firmius non liberet, ne fieret quod non liceret, quod factum non est etiam cum liceret, tantumque merererna, facta est illa quod Maria. haec dona dei esse quanto magis nosti, tanto magis es eiusdem donis beata; immo aliter non es, nisi quod habes noris a quo habeas. attende enim, quid de hac re apostolus dixerit: nos autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. multi quippe habent multa dona dei et nesciendo a quo habent inpia uanitate iactantur. nemo est autem donis dei beatus, qui donanti existit ingratus, quia et illud, quod inter sacra mysteria cor habere sursum iubemur. ipso adiuuante id ualemus, quo iubente admonemur. et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono sursum leuati cordis non nobis gloriam quasi nostrarum uirium tribuamus,
Abbreviated transcription (Latin):
quis nuptias que tamen non adulte¬
ria sed nuptie sunt cuiuslibet nostri
nĩuiue propositi laude dampne¬
mus. Multa alia de istis rebus dicta s̃
et in opere quoo acduersus faustum
manicheum quanto potuimus la¬
bore conscripsimus: quoniam patri-¬
archarum et propharum casta con¬
iugia moderacissime reprehendendo.
scriptis sius quorundam indoctor
animos fidei sanitate detorsit. Proin¬
de quoniam in exordio huius opus¬
culi duo queclam necessaria propo¬
sueram. et exsequendo pollicicus e¬
ram unum quod ad doctrinam. al¬
terum quod ad exhortationem ꝑti¬
net et priori parti ut potui ꝓ suscepto
ngocio non defui: ad exhortationem
ueniamus. ut quod bonum prudenter
scuur etiam diligatur ardenter: Qua
lure prius illud moneo ut quantam¬
camq tibi inesse sentis pie continentie
ilectionem beneficio dei tribuas. eiq
selias agas qui de spirttu suo tibi tan¬
tum largitus est ut eius incorde tuo ca¬
ricate diffusa licite rei licentiam. tibi

Expanded text:
quas nuptias, quae tamen non adultequas nuptias, quae tamen non adulteria, sed nuptiae sunt, cuiuslibet nostri nostrorumue propositi laude damnemus. multa alia de istis rebus dicta sunt et in opere, quod aduersus Faustum Manichaeum quanto potuimus labore conscripsimus, quoniam patriarcharum et prophetarum casta coniugia mordacissime reprehendendo scriptis suis quorundam indoctorum animos a fidei sanitate detorsit. Proinde quoniam in exordio huius opusculi duo quaedam necessaria proposueram et exsequenda pollicitus eram, unum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exhortationem pertinet, et priori parti, ut potui, pro suscepto negotio non defui, ad exhortationem ueniamus, ut quod bonum prudenter scitur etiam diligatur ardenter. qua in re prius illud admoneo, ut quantumcumque tibi inesse sentis piae continentiae dilectionem beneficio dei tribuas eique gratias agas, qui de spiritu suo tibi tantum largitus est, ut eius in corde tuo caritate diffusa licitae rei licentiam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt. etiam si facere non possis
faciunt. Nemo enim uult esse frens¬
cus: etiam si uideat frenetici uires i¬
ribus sanorum esse forciores. Precipue
doctrina sana bonitatem propositi
ornet et muniat. Inde est quipe qul
catholice femine etiam sepius nupl
non solum uniutris uiduis. seo et ul¬
ginibus hereticorum usto iudicis
ferentur: Multi sunt quidem de his tri¬
hus rebus coniugii uiduitatis et uirgini¬
tatis questionum sinus. multe ꝑplexita¬
tes quibus disputando penetrandis. uel
dissoluendis et maiore cura opus est et
copiosiore sermone: ut uel in omnibus
aus recte sapiamus. uel si quid alicer
sapimus idquoq nobis deus reuelet.
uerumtamen quod etiam illic conse¬
quenter dicit apostolus in quod cum¬
ꝑuenimus in eo ambulemus. ꝑuenimꝰ
autem quod hanc rem de qua loquim᷑
attinet ut continentiam coniugio pre¬
ponamus: sanctam uero uirginitatem
etiam continentie uiduali. et ne ali¬

Expanded text:
sentiunt, etiamsi facere non possis quod sentiunt, etiamsi facere non possis quod faciunt. nemo enim uult esse phreneticus, etiamsi uideat phrenetici uires uiribus sanorum esse fortiores. praecipue igitur doctrina sana bonitatem propositi et ornet et muniat. inde est quippe quod catholicae feminae etiam saepius nuptae non solum uniuiris uiduis, sed et uirginibus haereticorum iusto iudicio praeferuntur. multi sunt quidem de his tribus rebus coniugii, uiduitatis et uirginitatis quaestionum sinus, multae perplexitates: quibus disputando penetrandis uel dissoluendis et maiore cura opus est et copiosiore sermone, ut uel in omnibus eis recte sapiamus uel, si quid aliter sapiamus, id quoque nobis deus reuelet. uerumtamen, quod etiam illic consequenter dicit apostolus, in quod peruenimus, in eo ambulemus. peruenimus autem, quod ad hanc rem, de qua loquimur, adtinet, ut continentiam coniugio praeponamus, sanctam uero uirginitatem etiam continentiae uiduali et ne ali
Abbreviated transcription (Latin):
estis quod inuobis non estis. Namut
sancta utrginitas adimeretur nuben¬
tibus uobis: id eo factum est ut nascers¬
tur ex uobis. hec itaq de meritis diuq¬
sis conuigatõrum diuersarumq uids¬
arum hoc opere non disputarem. suo
quod adte scribo tibi tantum inodosca¬
berem. Sed quoniam sunt quedam in
hoc genere sermonis difficillime quelti¬
onis: aliquid ampluis quam quod al
te proprie ꝑtinet dicere uolui: propter
quosclam qui sibi docti non uidentur
nisi alienos labores non iucdicando co¬
nentur: discutere. seo lacerando conse¬
cdere. Deinde ut etiam tu ipsa non so
serues quod uouisti: et in eobono ꝓfici
uerum etiam diligentius firmiusq
noueris. idem bonum cuum non a mi¬
lo nuptiarum distingui. sed bono nuy¬
tiarum anteponi. Nam qui uiduate¬
rum feminarum nuptias dampnan
etiam si continentiam suam multari
quibus tu uteris rerum abstinentias
mirabiliter et feruenter exerceaut.
non ideo te seclucant ut sentias quos

Expanded text:
estis, quod in uobis non estis. nam ut estis, quod in uobis non estis. nam ut sancta uirginitas adimeretur nubentibus uobis, ideo factum est, ut nasceretur ex uobis. Haec itaque de meritis diuersis coniugatarum t diuersarumque uiduarum hoc opere non disputarem, si id, quod ad te scribo, tibi tantummodo scriberem. sed quoniam sunt quaedam in hoc genere sermonis difficillimae quaestiones, aliquid amplius quam quod ad te proprie pertinet dicere uolui propter quosdam, qui sibi docti non uidentur, nisi alienos labores non iudicando conentur discutere, sed lacerando conscindere; deinde ut etiam tu ipsa non solum serues, quod uouisti, et in eo bono proficias, uerum etiam diligentius firmiusque noueris idem bonum tuum non a malo nuptiarum distingui, sed bono nuptiarum anteponi. nam qui uiduatarum feminarum nuptias damnant, etiamsi continentiam suam multarum, quibus tu uteris, rerum abstinentia mirabiliter et feruenter exerceant, non ideo te seducant, ut sentias quod
Abbreviated transcription (Latin):
bueris obedientiam uerbis apostoli
dicentis. que autem uere uidua est.
et desolata. sꝑabit in deum. et ꝑsistit
in orationibus nocte et die atq illud
quod sequitur sobria uigilantia de¬
bilitaueris. que aucem in deliciis agit
uiuens mortua est. omnia illa tria
bona que anne fuerunt et cua erunt.
libi autem sunt et filii quos force illa
non habuit. Hec icdeo laudanda es qĩ
eos habes: sed quia pie nutrire atq e¬
ducare studes. Ut enim tibi. nascerent᷑
fecunditatis: ut utuant felicitatis est.
It autem sic instituantur. uoluntatis¬
est et potestatis. In illis tibi homines
gratulentur: in hoc te imitentur.
anna ͭ prophetie scientiam cognouit
apud matrem iurginem. xpͥm: te e¬
uangelica gratia fecit matrem urginis
xp̃i. Illa itaq sancta uirgo quam xp̃o uo¬
lencem et petentem obtulistis. uidualib
auue matrisq mericis: addidit aliqͥd
de merito uirginali. Non enim nichil
inde habetis que hanc habetis: et in illa

Expanded text:
bueris oboedientiam uerbis apostoli bueris oboedientiam uerbis apostoli dicentis: quae autem uere uidua est et desolata, sperauit in dominum et persistit in orationibus nocte et die, atque illud quod sequitur sobria uigilantia deuitaueris: quae autem in deliciis agit, uiuens mortua est, omnia illa tria bona, quae Annae fuerunt, et tua erunt. tibi autem sunt et filii, quos forte illa non habuit; nec ideo laudanda es, quia eos habes, sed quia pie nutrire atque educare studes. ut enim tibi nascerentur, fecunditatis, ut uiuant, felicitatis est; ut autem sic instituantur, uoluntatis et potestatis. in illis tibi homines gratulentur, in hoc te imitentur. Anna per propheticam scientiam cognouit apud matrem uirginem Christum; te euangelica gratia fecit matrem uirginis Christi. illa itaque sancta uirgo, quam Christo uolentem et petentem obtulistis, uidualibus auiae matrisque meritis addidit aliquid de merito uirginali. non enim nihil inde habetis, quae hanc habetis, et in illa
Abbreviated transcription (Latin):
cum ambobus singillatim uel cum
aliquo eorum diucius uixerit. et
posteriore etate iuduata. in qua quid̃
si nubere uoluisset posset et filios procre¬
are Suscepit concinentiam uidualem.
sed plus intenta in deum plus sit sollici¬
ta quȩ illi placeant actitare nocte et
cdie. sicut anna ieiuniis et obsecratioib
seruiens. Si contendatur que nam is¬
tarum. sit meritis pocior quis non ui¬
deat in hoc certamine palmam dan¬
dam esse maiori feruentioriq. pietatiͦ
Ita est. Si tres alie consticuantur quib
illorum trium bina insint singula de¬
sint: quis dubitet eas et meliores fore
quibus prepollentius fuerit in siuis bo¬
nis duobus pia humilitas ut alta sit
pietas: Nulla quidem istarum sex ui¬
duarum tue norme adequatur: Tu e¬
num si hoc uotum ad senectutem usq
ꝑcluxeris: omnia tria potes habere.
qiubus anne meritum excelluit. Nã
et unum uirum habuisti: et non diu
tecum uixit in carne. Ac ꝑ hoc si exhi¬

Expanded text:
cum ambobus singillatim uel cum cum ambobus singillatim uel cum aliquo eorum diutius uixerit et posteriore aetate uiduata, in qua quidem si nubere uoluisset, posset et filios procreare, suscepit continentiam uidualem, sed plus intenta in deum plus sit sollicita quae illi placeant actitare, nocte et die sicut Anna ieiuniis et obsecrationibus seruiens. si contendatur, quaenam istarum sit meritis potior, quis non uideat in hoc certamine palmam dandam esse maiori feruentiorique pietati? ita et si tres aliae constituantur, quibus illarum trium bina insint, singula desint, quis dubitet eas meliores fore, quibus praepollentius fuerit in suis bonis duobus pia humilitas, ut alta sit pietas? Nulla quidem istarum sex uiduarum tuae normae adaequatur. tu enim, si hoc uotum ad senectutem usque perduxeris, omnia tria potes habere, quibus Annae meritum excelluit; nam et unum uirum habuisti et non diu tecum uixit in carne. ac per hoc, si exhi
Abbreviated transcription (Latin):
serat in diebus multis. et uixerat euo
sua. Et hec uidua usq ad annos octo¬
ginta quatuor: quȩ non discedebat
de templo. ieiuniis et obsecrationib
seruiens nocte ac die. Uides quemad¬
modum sancta uidua non solum eo
predicatur quod uniuira fuerit. ue¬
rum etiam quod paucos annos cum
marito uixerit a uirginitate sua. et
uidualis continentie munus usq ad
tantam senectutem tanta pietatis
seruitute ꝑduxerit. Constitu amus gͥ
ante oculos nr̃os uiduas tres habentes
singula eorum quȩ huic erant om̃nia.
Unam ponamus uniuiram cui desit
et tanta prolixitas uiduitatis. quod
diu cum marito uixerit: et tantum
studium pietatis. quod non ita ieruni¬
is et obsecrationibus seruiat. Alteram
que post prioris mariti breuissumã
uitam. etiam secundum cito amise¬
rit. et duiturna etate sit uidua: sed
etiam ipsa non tantum det operam
ietuniorum et obsecrationum religi¬
osissime seruituti. Terciam que non
solum duos uiros habuerit. sed etiam

Expanded text:
serat in diebus multis et uixerat cum serat in diebus multis et uixerat cum  ad annos octoginta quattuor, quae non discedebat de templo ieiuniis et obsecrationibus seruiens nocte ac die. uides, quemadmodum sancta uidua non solum eo praedicatur, quod uniuira fuerit, uerum etiam quod paucos annos cum marito uixerit a uirginitate sua et uidualis continentiae munus usque ad tantam senectutem tanta pietatis seruitute perduxerit. Constituamus igitur ante oculos nostros uiduas tres habentes singula eorum, quae huic inerant omnia: unam ponamus uniuiram, cui desit et tanta prolixitas uiduitatis, quod diu cum marito uixerit, et tantum studium pietatis, quod non ita ieiuniis et obsecrationibus seruiat; alteram, quae post prioris mariti breuissimam uitam etiam secundum cito amiserit et diuturna aetate sit uidua, sed etiam ipsa non tantum det operam ieiuniorum et obsecrationum religiosissimae seruituti; tertiam, quae non solum duos uiros habuerit, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nem extantibus liberis continentiam
deo uouit. et in ea ꝑseuerantissim a
sancticate consenuit. Hic se ercerteait
ipossunt disputando et nobis ali¬
quid demonstrando.qui de numero
utiorum non de ipsus continentiȩ ui¬
tibus pensant merita uiduarum.
Si enim illi biuire illam uniuiram
esse preferendam nisi acculerint spi¬
ritalem aliquam rationem uel aucco¬
ritatem: profecto inueniuntur uirtu
Aalimi non maiorem uirtutem ani¬
mi sed carnis felicitatem anceponere
dofelicicatem quippe carnis ꝑtinuit.
et di cum uiro uiuere et filios procre¬
are. Sed si non eam obhoc proponunt
quia filios habuit: idipsum certe qd̾
diu cum uiro uixit. quid aliud quã
carnis felicitas fuit: Meritum porro
anne illius eo maxime commendat᷑.
quia cum tam cito extulisset uirum.
ꝑ prolixam etatem suam dui cum
carne constixit et uicit. Sic enim scri¬
ptum est. Et erat anna prophetissa fi¬
lia phanuel. de tribu aser: hec proces¬

Expanded text:
nem extantibus liberis continentiam nem extantibus liberis continentiam deo uouit et in ea perseuerantissima sanctitate consenuit. hic se exerceant, si possunt, disputando et nobis aliquid demonstrando, qui de numero uirorum, non de ipsius continentiae uiribus pensant merita uiduarum. si enim dixerint illi biuirae illam uniuiram esse praeferendam, nisi adtulerint spiritalem aliquam rationem uel auctoritatem, profecto inuenientur uirtuti animi non maiorem uirtutem animi, sed carnis felicitatem anteponere. ad felicitatem quippe carnis pertinuit et diu cum uiro uiuere et filios procreare. sed si non eam ob hoc praeponunt, quia filios habuit, id ipsum certe, quod diu cum uiro uixit, quid aliud quam carnis felicitas fuit? meritum porro Annae illius eo maxime commendatur, quia cum tam cito extulisset uirum, per prolixam aetatem suam diu cum carne conflixit et uicit. sic enim scriptum est: et erat Anna prophetissa, filia Phanuel, de tribu Aser: haec proces
Abbreviated transcription (Latin):
memorauit qui resurgent ad uitam:
non qui resurgent ad penam. lotuit
ergo dicere erratis nescientes scripturas
neq iurtutem dei: in illa enim resur¬
rectione multinube iste esse non pote-¬
runt. Deinde addere quia nec aliqua
ibi nubit: sed nec ipse ut indemus tot
maritorum mulierum ulla sue sentẽ¬
tie significatione dampnauit. Qua¬
propter nec contra humane uerecun¬
dic sensum audeo dicere. ut quociens
uoluerit uiris mortuis nubat femina:
nec ex meo corde preter scripture sc̃e
auctoritatem quaslibet nuptias au¬
deo condempnare. Quod autem dico
uniuire uidue: hoc dico omni uidue.
Beatior eris si sic ꝑmanseris. Namut
illud non insipienter preponi solet:
dicat qui potest. quenamuidua me¬
ritis preferenda sit. utrum unuira
quȩ cum uixisset dutius cum mari¬
to filiis procreatis saluisq uiduata
contiuentiam professa est. an ea que
adolescentula intra duos annos amis¬
sis duobus utris. nullis ad consolatio¬

Expanded text:
memorauit, qui resurgunt ad uitam, memorauit, qui resurgunt ad uitam, non qui resurgunt ad poenam. potuit ergo dicere: erratis, nescientes scripturas neque uirtutem dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt, deinde addere: quia nec aliqua ibi nubit. sed nec ipse, ut uidemus, tot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic permanseris. Nam et illud non insipienter proponi solet, ut dicat qui potest, quaenam uidua meritis praeferenda sit: utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, filiis procreatis saluisque uiduata continentiam professa est, an ea, quae adulescentula intra duos annos amissis duobus uiris nullis. ad consolatio
Abbreviated transcription (Latin):
displiceat. uberius difputantem n¬
prehensorem meum audire paratis
sum: fortassis enim affert aliquam
rationem quare secunde nuptie ñ
cdampnentur.tercie dampnentut.
Nain ego sicut in erordio sermonis
huius aminonui. non audeo plus
sapere quam oportet sapere. Quis
entm sum qui putem definiendu
quod nec apostolum uideo defuis¬
se: Ait enim mulier alligata ẽ quis¬
atior autem erit sicsic ꝑmanserit
Quid huic sentencie quantum al
hanc rem attinet addi uel detrah
possit ignoro. Deinde ipsum quos
apostolorum ac nr̃orum magistri
et dominum audio saduceis respi¬
dentem. cum proposuissent mulu¬
rem non uniuiram uel biuiram. sel
si dici potest septiuiram in resuril¬
tionem cuius factura effet uxor. In¬
crepans enim eos ait. Erratis nons¬
entes scripturas neq uirtutem de
In resurrectione enim nec nubent
nec uxores ducent. Hon enim incii¬
ent mori. seo erunt equales angel
de forum itaq resurrectionem com¬

Expanded text:
displiceat, uberius disputantem rdispliceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius admonui, non audeo plus sapere quam oportet sapere. quis enim sum, qui putem definiendum, quod nec apostolum uideo definisse? ait enim: mulier alligata est, quambeatior autem erit, si sic permanserit. quid huic sententiae, quantum ad hanc rem adtinet, addi uel detrahi possit, ignoro. deinde ipsum quoque apostolorum ac nostrum magistrum et dominum audio Sadducaeis respondentem, cum proposuissent mulierem non uniuiram uel biuiram, sed, si dici potest, septiuiram in resurrectionem cuius futura esset uxor. increpans enim eos ait: erratis, non scientes scripturas neque uirtutem dei. in resurrectione enim nec nubent nec uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei. eorum itaque resurrectionem com
Abbreviated transcription (Latin):
offenditur cum illi ipsi non seruatur
fides in eo quod exigit oblatum: qui
non exegerat offerendum: Cum enĩ
quisq non reddit quod non imꝑio
compulsus sed consilio commonitus
uouit : tanto magis fraudati uoti
auget iniquitatem. quantominus
habuit uouendi necessitatem. Hec
ideo disputo ne arbitreris uel scd̃as
nuptias crimen esse. uel quascumq
nuptias cum sint nuptie malum ẽẽ:
non itaq illas abste dampnatas ue¬
lis esse sed spretas. Bonum ergo conti¬
nentie iuidualis. luculentius decet
cum pro illo mouendo et proficendo
possunt contempnere femine quod:
libet et licet. Sed post uoti professionẽ
ꝑseueranter frenandum et uincendũ
est quod libet: quia iam non licet. de
terciis et de quartis et de ultra pluri¬
bus nuptris. solent homines mouere
questionem. Unde ut breuiter respon¬
deam nec ullas nuptias audeo dãp¬
nare. nec eis uerecundiam numeri¬
sitatis auferre sed ne cuiquam br¬
uitas huius responsionis mee forte

Expanded text:
offenditur, cum illi ipsi non seruatur offenditur, cum illi ipsi non seruatur fides in eo quod exigit oblatum, qui non exegerat offerendum ! cum enim quisque non reddit, quod non imperio conpulsus, sed consilio commonitus uouit, tanto magis fraudati uoti auget iniquitatem, quanto minus habuit uouendi necessitatem. haec ideo disputo, ne arbitreris uel secundas nuptias crimen esse uel quascumque nuptias, cum sint nuptiae, malum esse. non itaque illas abs te damnatas uelis esse, sed spretas. bonum ergo continentiae uidualis luculentius decet, cum pro illo uouendo et profitendo possunt contemnere feminae quod et libet et licet; sed post uoti professionem perseueranter frenandum et uincendum est quod libet, quia iam non licet. De tertiis et de quartis et de ultra pluribus nuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sed ne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte
Abbreviated transcription (Latin):
illa omnia membra sunt apostolus
dicit. aptaui uos uni uiro uuginem cas¬
tam exhibere xp̃o. Nouit aucem ille
coniuigem uirginem sine corruptione
fecare: quein in ipsa etiam carne potu¬
it mater sine corruptione procreare.
fit autem ꝑ hanc minus consideratã
opinionem. qua putant lapsarum
a sancto proposito feminarum. si nu¬
pserint non esse contugia. non paruũ
malum ut a maritis separentur uxo¬
res:quasi adultere sint non uxores.
Et cum a uoluntate separatas. redde¬
re continentie faciunt maritos ea¬
rum adulteros utros. cum sius uxo¬
ribus uiuis alteras duxerint. Qua¬
propter non possum quidem dicere
proposito meliore lapsas si nupserĩt
feminas. adulteria esse non conuigi¬
a: sed plane non dubitauerim dice¬
re lapsus et rumas a castitate sanc¬
tiore que uouetur deo. adulteros ẽẽ.
peiores. Si enim quod nullo modo
dubitandum est ad offensionem. xͥ
ꝑtinet cum membrum eius fidem
non seruat marito. quanto grauius

Expanded text:
illa omnia membra sunt, apostolus illa omnia membra sunt, apostolus dicit: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. nouit autem ille coniugem uirginem sine corruptione fetare, quem in ipsa etiam carne potuit mater sine corruptione procreare. fit autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse coniugia, non paruum malum, ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores; et cum uolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros ueros, cum suis uxoribus uiuis alteras duxerint. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas, si nupserint, feminas adulteria esse, non coniugia, sed plane non dubitauerim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore, quae uouetur domino, adulteriis esse peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum est, ad offensionem Christi pertinet, cum membrum eius fidem non seruat marito, quanto grauius
Abbreviated transcription (Latin):
uo ergo xp̃o cui mors ultra non dñat᷑.
que conuigium eius elegerat. si homi¬
ni nubit adultera est. Qui hec clicuit
acute quidem mouentur: sed parum
attendunt hanc argumentationem
quanta rerum sequatur absurditas.
Cum enim laudabiliter etiam uiuen¬
te iuro ex eius consensu continentiam
femina xp̃o uoueat iam secundum
istorum rationem nulla hoc facere de¬
bet ne ipsum xp̃m quod sentire ne¬
fas est adulterum faciat cui uiuente
uiro nubit. deinde cum prime nuptie
melioris sint meriti quam secunde.
absit ut sanctarum feminarum iste
sit sensus. ut. xp̃c eis uideatur quasi
secundus maritus. Ipsum entm habe¬
bant et antea. quando iuris suis fide¬
liter subdite seruiebant. non carnali¬
ter sed spiricaliter: uirum cui eccłia
ipsa cuius membra sunt coniuix est.
que fidei spei caritatis integritate ñ
in solis uirginibus sanctis sed etiam
in uidius et conuigatis fidelibus tota
iurgo est. Uniuerse quippe eccłie cuius

Expanded text:
uo ergo Christo, cui mors ultra non dominatur, uo ergo Christo, cui mors ultra non dominatur, quae coniugium eius elegerat. si homini nubit, adultera est. qui haec dicunt, acute quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina Christo uoueat, iam secundum istorum rationem nulla hoc facere debet, ne ipsum Christum, quod sentire nefas est, adulterum faciat, cui uiuente marito nubit. deinde cum primae nuptiae melioris sint meriti quam secundae, absit, ut sanctarum uiduarum iste sit sensus, ut Christus eis uideatur quasi secundus maritus; ipsum enim habebant et antea, quando uiris suis fideliter subditae seruiebant, non carnaliter, sed spiritaliter uirum: cui ecclesia ipsa, cuius membra sunt, coniux est, quae fidei, spei, caritatis integritate non in solis uirginibus sanctis, sed etiam in uiduis et coniugatis fidelibus tota uirgo est. uniuersae quippe ecclesiae, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
tales non quia conuigalem fidem poste¬
rus inierunt: sed quia continentie pri¬
mam fidem irricam fecerunt. Quod ut
breuiter insinuaret apostolus. noluit
eas dicere habere cdampnationem. que
post amplioris sanctitatis propositum
nubunt. non quia dampnantur sed in
eis ipse nuptie cdampnari putarentur.
ses cum dixisset nubere uolunt. continuo
addidit. Habentes damimationem et
dicit quare. quoniam priorem fidem
fidem urritam fecerunt. ut uoluntatem
que a propofito cecidit appareat esse
dampnatam. siue subsequantur nup¬
tie siue desint. Proinde qui dicunt
talium nuptias non esse nuptias seopo¬
tius adulteria: michi non uidentur.
sacis acute ac diligenter considerare qͥd
dicant. fallit eos quippe similicudoue¬
ritatis. Quia enim coniuigium xp̃i di¬
cuntur eligere que xp̃iana sanctitate
non nubunt: hinc argumentantuur
quidam dicentes si uiro suo uiuo que
alteri nubit adultera est. sicut ipse
dominus in euangelio definiuit. iu¬

Expanded text:
tales, non quia coniugalem fidem postetales, non quia coniugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam fidem inritam fecerunt. quod ut breuiter insinuaret apostolus. noluit eas dicere habere damnationem, quae post amplioris sanctitatis propositum nubunt — non quia non damnantur. sed ne in eis ipsae nuptiae damnari putarentur — sed, cum dixisset: nubere uolunt, continuo addidit: habentes damnationem, et dixit quare: quoniam priorem fidem inritam fecerunt, ut uoluntatem, quae a proposito cecidit, appareat esse damnatam, siue subsequantur nuptiae siue desint. Proinde qui dicunt talium nuptias non esse nuptias. sed potius adulteria, non mihi uidentur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo ueritatis. quia enim coniugium Christi dicuntur eligere quae christiana sanctitate non nubunt, hinc argumentantur quidam dicentes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est, sicut ipse dominus in euangelio definiuit, ui
Abbreviated transcription (Latin):
punt uerbum hoc: qui pocest  capere
capiat. Quȩ se non continet nubat: quȩ
non cepit deliberet. que aggressa est ꝑ¬
seueret. Nulla aduersario detur occasio:
nulla xp̃o subtrahatur oblatio. In comu¬
gali quippe uinculo. si pudicicia conser¬
uatur: dampnatio non timetui: sed inui¬
duali et uirginali continentia. excellenti¬
a muneris amplioris expetitur. Que ex¬
petita et electa et uoti debito oblata. iam
non solum capessere nuptias. sed etiam si
non nubatur nubere uelle dampnabile
est. Nam ut hoc demonstraret apostolus
non ait cum in deliciis egerint in xp̃o
nubunt sed nubere uolunt:. habentes u¬
quit dampnationem quoniam primã
fidem irritam fecerunt. Sed si non nuben¬
do tantum uolendo non quia tpse nup¬
tie uel talium dampnande uidicantur.
sed dampnatur proposici fraus. dampna¬
tur fracta uoti fides. dampnatur non
susceptio a bono inferiore: sed riuina ex
bono superiore. Postremo cdampnantur

Expanded text:
piunt uerbum hoc, quae potest ergo capere, piunt uerbum hoc, quae potest ergo capere, capiat et quae se non continet, nubat; quae non coepit, deliberet; quae adgressa est, perseueret: nulla aduersario detur occasio, nulla Christo subtrahatur oblatio. in coniugali quippe uinculo si pudicitia conseruatur, damnatio non timetur; sed in uiduali et uirginali continentia excellentia muneris amplioris expetitur: qua expetita et electa et uoti debito oblata iam non solum capessere nuptias, sed etiamsi non nubatur, nubere uelle damnabile est. nam ut hoc demonstraret apostolus. non ait: cum in deliciis egerint in Christo, nubunt, sed, nubere uolunt habentes. inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt etsi non nubendo, tantum uolendo: non quia ipsae nuptiae uel talium damnandae indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina ex bono superiore; postremo damnantur