comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis naui  adlitus ꝑduxit : significat bonis & spirita¬
libus uiris non ẽẽ oportere hanc uoluntatẽ ut pec ca¬
tis turbarum cõmoti quo quacsi securius tran¬
quilli usq uiuant munus ecclesiasticum deserant:
etait ad symoneo th̃s: politiorere : Confor¬
tat dñs timorem carnalium animasq fragilium
consolando erigit. Nequis uł desua conscientia
sequitur: &x hociao hoones eris capiens
Ad ipsum p&rum specialiter ꝑtin& &xponit enim
uidelic& ipse sicut nunc ꝑr&ia piscis sic aliquan¬
do ꝑuerba sit capturus homines : Totusq facti hu¬
ius ordo quid in eccła cuius inse typum ten& coti¬
die geritur ostendat: qđ uero sub iungitur
et subductis aterrã pauibus Relictis omni¬
bus secuti sunit euon Potest significare finẽ
temporis qđ ab huius mundi scło qui xp̃o in eserint
paenitus recessuri sunt: Sciendum ẽ autẽ hanc
eandem non ẽẽ lectionem qua matheus & marcus

Expanded text:
tis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spirituatis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritualibus viris, non esse oportere hanc voluntatem, ut peccatis turbarum commoti, quo quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium, animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de sua conscientia sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim videlicet ipse, sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines, totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geritur, ostendat, quod vero subjungitur: Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus secuti sunt eum. Potest significare finem temporis, quo ab hujusmodi saeculo, qui Christo inhaeserint, penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem, qua Matthaeus et Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
exponit dicens In nouissimis dieb: erunt tempora
periculosa & erant homines seipsos amantes &¬
c&era Nam mergi nauis ẽ. hominer in sebm &
quo elati ꝑfidem suerunt morum prauitate relabi
queclis & ipse p&rus adhuc in firmitate positus hoc
loco demonstrat unde sequitur: quod cuor uide¬
ret symoꝵ petrus procidit adgadaua ihũ di¬
ceris: &i aoe quia hocno peccatoꝵ sum drae
Qia carnales quiq: in eccła regimen spiritaliũ
inquib maximȩ xp̃iꝑsona emin& ase quodam¬
modo repellunt non enim hoc uoce linguȩ dicunt
bonis ministris dĩ ut eos ase repellant : sed uoce
morum & actuum suorum suadent ase recedi neꝑ
bonos regantur: &eo uehementius qđ deferunt
eischonorem & tamen factis suis ase recedere am¬
monent ut honorisicentiam eorum signisicauerit
p&rus cadens ad pedes dñi: mores autem in eo qđ ait
non fecit dñs non enim recessit ab eis sed eos subduc¬

Expanded text:
exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccatoQuia carnales quique in ecclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hac voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur. Et eo vehementius quod deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini. Mores autem in eo quod ainon fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subduc
Abbreviated transcription (Latin):
nauicula piscibus impletur electis : quia nouit dñs
qui sunt eius : & apud ipsum certus ẽ suorũ nume¬
rus electorum : dum que tot iniudea credituros
non inuenit qđ ad sidem uitamq p̃distinatos nouit
a &̃ nam quasi aliȩ nauis receptacula piscibus quȩ¬
rens suis corda quoq gentium fidȩi gratia repl&
& bene rupto p&e socia nauis aduocatur qm̃
ante iudas ꝓditor : ante symonmagus pisces ne¬
quissimi captisunt : Antea ananias & saphyra fi¬
dei r&e subdole temptabant ingredi : ante ut iõ hr
testatur multi discipulorum eius habierunt r&ro
&iam non cum illo ambulabant. hac deinde barna¬
bas & paulus ad gentium sunt uocati a posto latũ:
et ueneruntꝰ & iorpleuerunt am̃bas nauicu¬
las itautpene mrercerentur: Harum imple¬
tio nauium usq insinem scłi crescit : Sed qđ imple¬
te merguntur hoc ẽ in submersionem p̃muntur
non enim sub mersa sed tamen sunt pereclitate apłs

Expanded text:
navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Dumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet, et bene rupto reti socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon magus pisces nequissimi capti sunt, ante Ananias et Saphira rete fidei subdole tentabant ingredi, ante ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, etiam non cum illo ambulabant, ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati. Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium usque in finem saeculi crescet. Sed quod impletae merguntur, hoc est, in submersionem premuntur, non enim submersa, sed sunt periclitata, Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
Noctem Las orantes nihil coepinus. Ipuerpo
autemtuo laxapo retia: Nisi dñs a edificauerit
domum inuanum laborant qui edificant eam: Nisi
dñscor inlustra uerit auditorum : doctor in nocte
laborat: nisi in uerbo gratiȩ suꝑnȩ laxceta fuerint
instrumenta disputationum frustra uocissuȩ p̃di¬
cator iaculum mittit : quia fides populorum non sa¬
pientia uerbi compositi: sed diuinȩ uocationis mu¬
nere p̃uenitur: et cun hoc pecis sent concłuse¬
runt pis ciuor onltitudineo copiosaor. Ruo¬
peba tur autem rete eoruoi: Praemultitudi¬
ne piscium r&e rumpebatur: quia nunc ad con¬
fessionẽ fidei &iam cum electis reꝓbitanti intrant:
qui ipsam quoq: eccłe heresibur scindant : rumpit᷑
autem r&e sed non labitur piscis quiasuos dñs &iã
inter ꝑsequentium scandala seruat: et anpue r̃
Socus qui erant ipalia naui utuenirent et
ad iuuarent eos: Mianauis ut p̃diximus. est¬
eccła degentibus : quae &ipsa non sufficiente unce

Expanded text:
noctem laborantes, nihil cepimus. In verbo noctem laborantes, nihil cepimus. In verbo autem tuo, laxabo rete.--Nisi Dominus aedidomum, in vanum laborant qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat; nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit, quia fides populorum, non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere praevenit. Et cum hoc fecissent, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis ut pEcclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una
Abbreviated transcription (Latin):
ra reducertͭ pus illum. etsedeus docebat de
pauicula tunbas: Nauis symonis. est eccła pri¬
mitiua. dequa paulus ait . qui enim operatus est
p&ro in apostolatum circumcisionis. operatus ẽ &
mihi intergentes: beneuna dicta quia multitu¬
dinis credentium eratcor & anima una. de qua
docebat turbas: quia de auctoritate ecđe doc&
usq hodiȩ gentes. Vt cessauit autemloqui di¬
xit adsyosonem duc in altum et laxate retia
ura incapturam: Quod primo rogauit symo¬
nem. Nauem a terra reducere pus illum : signi¬
ficat uel temperatȩ utendum uerbo ad turbas
ut nec terrena eis p̃cipiantur: Necsic aterre¬
nis inꝓfunda sacramentorum recedatur : ut
adea poenitus non intellegant: uel prius
in proximis regionib: gentib: praedicandum
ut quod dicit item p&ro. duc in altum & laxate
r&ia ur̃a in capturam ad remotiores gentes qui¬
bus postea p̃dicatum ẽ ꝑtineat: etaes p̾or deus
symon petrus dixit illi. praeceptor pertotã

Expanded text:
ra reducere pusillum. Et sedens, docebat de ra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque hodie gentes. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes quibus postea praedicatum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam
Abbreviated transcription (Latin):
gecus staquum: duȩ naues secus stagnum posi¬
tȩ circum cisionem & p̃pucium significat: quas
bene ihr̃ uidisse ꝑhib&ur quia in utroq populo
nouit dñs qui sunt eius. eorum quȩ cor a fluctib
scł huius ad futurȩ uitȩ tranquilli tatem quasi
ad soliditatem littoris uidendo hoc est misericor
diter uisitando ꝓuehit piscatores autem des.¬
cen derant et lauapaut uetia: Piscatores sunt
ecđȩ doctores quinos r&e fidei conp̃hensos. & de
ꝓfundo adlumen electos quasi pisces littori. sic
terr& uiuentium ad uehunt Quasi enim quedã
r&ia piscantium sunt compl&ȩ p̃dicantium dictio¬
nes quȩ eosquos coeperint infide non ammittanit
Vnde &r&ia quasi r&inentia sunt uocata: sed hãc
r&ia modo laxantur incaptura: modo lẽta pli¬
cantur: quia non omne tempus ẽ habilȩ doctri¬
nȩ sed nunc eerenda lingua doctoris. nunc sum&
cura gerenda: ascendeus autem ipunaor pa¬
uem guae erat eymonis rocauit euoi uta ter¬

Expanded text:
ecus stagnum. Duae naves secus stagnum posiecus stagnum. Duae naves secus stagnum positae, circumcisionem et praeputium figurant. Quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus. Eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris viditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint, in fide non amittant. Unde et retia, quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctoris, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a ter
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ qđ maregalileȩ uel mare tyberiadis: sed ma¬
regalilȩȩ abad iacente ꝓuincia dictum mare my¬
beriadis a ꝓpria ciuitate quȩ olim chenerah uoca¬
ta sed abherode the tarha in staurata in honorem
tsberii caesaris : tyberiar ẽ appellata. Porro gene
se ipso sibi gecitare: aurã ꝑhibecur. Ereco uocabulo
quecsi generans sibi auram dicitur: Neque enim
tandum habilis: sed hebreae linguȩ consu&udine
Omnis a quarum congregatio siue dulcis siue salsa
mare nuncupatur qui lacus inter fluenta ior¬
danis centum quad raginta stadiis in longitudinẽ :
ergo stacgnum siue mare p̃sens słm designat i
Dñr secus marestat: post quam uitã labentis mor¬
talitatem deuincens in ea qua pas sus ẽ carne sta¬
bilitatẽ ꝑp&uȩ qui &is adiit: Turbarum conuen¬
tus ad eum gentium infide concurrentium typus
est: dequib isa ias. & fluent inquiã ad eum omnes
gentes & hibunt populi multi &dicent. uenite &
ascendamus ad montem dñi: et uiditduas uaues¬

Expanded text:
est quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum mare Tiberiadis a proxima civitate quae olim Gennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata in honorem Tiberii Caesaris, Tiberias est appellata. Porro Genneseipsa sibi excitare aqua auram perhibetur, Graeco vocabulo quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim tandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio, sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus inter fluenta Jordanis, centum quadraginta stadiis in longitudinem, eergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat. Postquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne, stabilitatem perpetuae quietis adiit, turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum omnes gentes, exibunt populi multi et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini . Et vidit
Abbreviated transcription (Latin):
uere debemus cumincertum ẽ quo animo quid
etdionttominu date &dabitur uobis Nimit¬
tere nos in iurias dare beneficia iub& ut& nob
peccata dimittantur & uita d&ur a&̃na: Qua
sententia breui sed &imia cunctaquͤlatissime de
conuersando cum inimicis manda cauerat con¬
p̃hendendo concludit: mensuram bonam
et conpersam et coagitatam et super epplu¬
entem dãbunt in ginuoruũm Huic simile est
qđ alibi dicit ut & ipsi recipiant uos in a&̃na tab̃¬
nacula : Non enim pauperes ipsi . se d xp̃r mercedem
his qui aele mosinam facere rediturus ẽ : quã tam̃
insinum daredicuntur quia ꝓmerendo illius hocceo¬
sione dedere cum uł egentes misere uł in probe
seuientes forciorum sunt & tolerati pacientia &
beneficentia sustentati & ad ipsam aliquoties fidẽ¬

Expanded text:
vere debemus, cum incertum est, quvere debemus, cum incertum est, quet dimittetur, date et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut et nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi sed eximia cuncta, quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit. Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. Huic simile est quod alibi dicit, ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula. Non enim pauperes ipsi, sed Christus mercedem his qui eleemosynam fecere redditurus est. Quam tamen in sinum dare dicuntur, quia promerendo illius occasionem dedere, cum vel egentibus miserti vel improbe saevientes fortiorum sunt, et tolerati patientia, et beneficentia sustentati, et ad ipsam aliquoties fide
Abbreviated transcription (Latin):
no animo fieri sicuti sunt stupra uelbilas phemiȩ
uł surta uł ebri&as & siquas unt alia. dequib
nobis iudicare ꝑmittitur: De genere aũt̃ ciborũ
quia possunt bono animo & simplicicorde sine
uitio concupiscentiae quicumq humane cibi &¬
carnibus uescebantur &uinum bibebant ab eis
quise abhuius modi alimentis temperabant : Qui
manducat in quit non mandu cantem non sper¬
nat & qui non manducat manducantem non
iudic& Ad hoc ꝑtin& &iam illud qđ alio loco
quo adusq ueni& dñs & in lumin& abscondita
tenebrarum & manifestabit cogitationes cordis:
Sunt autem quaedam fasta media quae igno ramus
quo animo fiant quȩ & bono & malo fieripossunt
de quibus temerarium est iudicare: maxime ut
condempnemus Horum autem ueni& tempus
ut iudicentur cum dñs in luminabit abscondita
tenebrarum & manifestabit cogitationer cordis:
Duosunt autem in quib temerarium iudicium ca¬

Expanded text:
no animo fieri, sicuti sunt, stupra vel blasphemiae, no animo fieri, sicuti sunt, stupra vel blasphemiae, vel furta, vel ebrietates, et si qua sunt alia, de quibus nobis judicare permittitur. De genere autem ciborum, quia possunt bono animo, et simplici corde, sine vitio concupiscentiae, quicunque humani cibi carnibus vescebantur, et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi alimentis temperabant. Qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non judicet . Ad hoc pertinet etiam illud, quod alio loquoadusque veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis . Sunt autem quaedam facta media, quae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt, de quibus temerarium est judicare, maxime ut condemnemus. Horum autem veniet tempus ut judicentur, cum Dominus illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis. Duo sunt autem in quibus temerarium judicium ca
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicate eugłm omnicreaturae: Noti solũ aut̃ illa
dẽ angelica quae nobis benignior ẽ : uł illa hominum
quae plebeiamẽ& indocta: sed &uam nos psi disci¬
puli xp̃i quisumus primitiȩ ad quisitionis & p̃cla¬
ra charis mata uelut primitiȩ spr undemundum
ditaremus accepimur &x pectamus redemptionem
corporis nr̃i idesttotiur ecđȩ quae in a& ernum
stote erco onseri cordes: sicut etpater ues ter
ongericors est Misericorr estds̃ suꝑ in gratos
glorisicat inspirando: sed siue hoc siue illud siue
utrumq: intelliges magnadĩ bonitatefit quae nob̵
imitanda p̃cipitur sifilii dĩ eẽ uolumus Nolite iudi¬
care. et uon iudi cabiontii. nolite condeopuare.
et uon coudeop uabioniti. Hoc lo co nihil aliud
nobis p̃cipi & istimo nisiuit ea facta qu&e dubiũ ẽ
quo animo fiant in meliarem partem interp̃temus :
Quod enim scriptum est. & frustibus eorum cognasce
tiseor Demanifestis dictum ẽ quae nom possunt bo¬

Expanded text:
Praedicate Evangelium omni creaturae. Non solum autem illa. Praedicate Evangelium omni creaturae. Non solum autem illa. Id est, angelica, quae nobis benignior est, vel illa hominum quae plebeia est et indocta, sed etiam nos ipsi discipuli Christi, qui sumus primitiae adquisitionis, et praeclara charismata, velut primitiae spiritus, unde mundum ditaremus, accepimus, exspectat redemptionem corporis nostri, id est totius Ecclesiae, quae in aeternum stote misericordes, sicut et Pater vester misericors est. Misericors est Deus super ingratos, glorificat inspirando. Sed sive hoc sive illud sive utrumque intelligas, magna Dei bonitate fit, quae nobis imitanda praecipitur, si filii Dei esse volumus. Nolite judicare, et non judicabimini; nolite condemnare et non condemnabimini. Hoc loco nihil aliud nobis praecipi existimo, nisi ut ea facta quae dubium est quo animo fiant, in meliorem partem interpretemur. Qtis eos , de manifestis dictum est, quae non possunt bo
Abbreviated transcription (Latin):
angelos gloriam desiderare scorũ: uanitati enor
creatura subiecta est Id est creatura humana
p̃uaricationiẽ peccando subiecta: Non uolens
dest non ꝓpria uoluntate sed a serpente decepta
speilla quam audierat. eritis sicut dii scienterbo¬
num & malum: Sed propter euor qui subiecit ins¬
pe: Quaeẽ ipsa spes audi serrentia : quia & ipsa
creatura liberabitur a corruntione seruitutis quã
audiuit quando eid̃s ait: Terraer & interrã ibis
quae intellegitur corruptio mortis Inlibertate:
Vt dñs ait siuosfilius liberauerit : uere liberieritis:¬
Coli enim homines non alia in rationabilis creatura
gloriam filiorum dĩ merebitur obtinere Scious enĩ
que adhuc Non celum non terra non mare
non aliqua inrationabilis creatura sed angeli qui
sicut gaudent suꝑ penitentiã agentes : itadolent suꝑ
conuerti nolentes: Si ue &iam omnis creatura pro¬
miscui eccła fidelium populi intelliguntur: ut illud

Expanded text:
angelos gloriam desiderare sanctorum. Vanitati enim angelos gloriam desiderare sanctorum. Vanitati enim creatura subjecta est. Id est, creatura humana praevaricationi est peccando subjecta. Non volens. Id est, non propria voluntate, sed a serpente decepta, spe illa qua audierat: Eritis sicut dii, scientes bonum et malum . Sed propter eum qui subjecit in spe. Quae est ipsa spes, audi sequentia, quia et ipsa creatura liberabitur a corruptione servitutis, quam audivit quando ei Dominus ait: Terra es, et in terram ibis, quae intelligitur corruptio mortis. In libertate. Ut Dominus ait: Si vos filius liberaverit, vere liberi estisoli enim homines, non alia inrationabilis creatura gloriam filiorum Dei merebitur obtinere. Scimus enim c. Non coelum, non terra, non mare, non aliqua irrationabilis creatura, sed angeli, qui sicut gaudent super poenitentiam agentes, ita dolent super converti nolentes. Sive etiam omnis creatura promiscui Ecclesiae fidelium populi intelliguntur, ut illud:
Abbreviated transcription (Latin):
sed & nos ipsi inquoꝵ diebus redemptionis sac ram̃ta
completa sunt quia nec dum tenemus sed in spe sal¬
uifactisumus : quamuis quȩ multi cupier̃ iusti
uidere uiderimus: Iteo alia expositio:
x sigtino enior quodnor sunit condicne
passiones. etcetera. Hinc uult futuram
gloriam commendccre ut p̃sentes pressurar facilius to¬
leremus : adputunam cloriao quaene uel abitur iu
nobis Ideo dicit reuelabitur quia modo abscondita
scimus enim quiacum apparuerit similes ei erimus
qm̃ uidebimus eum sicutiest. Nam expectatio cre¬
atune. Diuersi huno locum diuersis modis & panunt
siue omnis creature resurrectionem tempus &xpecꝰ¬
tat . quia tunc inmelius commutabitur quando
erit caelum nouum & terranoua & tunc idẽ intẽ¬
pore resurrectionis reuelatio apparebit filiorũ dĩ
Siueomnis creatura idestrationales angelica
hocest in omnibus &xpestat impleri P&rus enĩdicit

Expanded text:
sed et nos ipsi in quorum diebus redemptionis sacramenta sed et nos ipsi in quorum diebus redemptionis sacramenta completa sunt, quia necdum tenemus, sed in spe salvi facti sumus, quamvis quae multi cupierunt justi videre, viderimus. ALIA EXPOSITIO. Existimo enim quod non sunt condignae passiones, etc. Hinc vult futuram gloriam commendare, ut praesentes pressuras facilius toleremus. Ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Ideo dicit revelabitur, quia modo abscondita id erimus, scimus enim quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Nam exspectatio creaturae. Diversi hunc locum diversis modis exponunt: sive omnis creatura resurrectionis tempus exspectat, quia tunc in melius commutabitur, quando erit coelum novum, et terra nova, et tunc, id est, in tempore resurrectionis, revelatio apparebit filiorum Dei. Sive omnis creatura, id est rationalis angelica, hoc in hominibus exspectat impleri. Petrus enim dicit
Abbreviated transcription (Latin):
sit agnosci : acsicomnis creatura in ea congemes¬
cit & dol& reuelationem filiorumdĩ &pectans
quꝰ ꝑ corporis &iamresurrectionem &finon inom¬
nibus hominibus omnis tamen a corruptiones
seruitute liberabitur quia insingulir omnis est :¬
& siquo aliomodo melius potest idem locus aposto¬
licarum litterarum intellegi nontamen e his qui¬
dem uerbis consequens est. ut solem & luam & si
dera congemes cere credamus donec inscłi finem
a corruptionis seruitute liberentur: Quidẽ &iã
sic dicunt. adam & euam ẽe ccreaturam ꝑ quor
primitiȩ humani generis uanitati subiectas cor¬
ruptioni feceritꝰ deseriure: non sem &ipsos solum
peccantes: red & ꝑserpentis instinctum &ips iinqui¬
unt liberabuntur ut corruptioni mortis ultra non
seruiant: omnem &iam ereatura um dicunt
ẽẽ eos quicumq ante aduentum xp̃i iusti suer̃:
quia & ipsi nondum accipienter &pectant dõ ꝓ
noliis melius aliquid ꝓuidente: Non solũ aũt illi:

Expanded text:
ura in eo congemiscit et dolet, revelationem filiorum Dei exspectans ; quae per corporis etiam resurrectionem, etsi non in omnibus hominibus, omnis tamen a corruptionis servitute liberabitur, quia et in singulis omnis est. Et si quo alio modo melius potest idem locus apostolicarum Litterarum intelligi: non tamen ex eisdem verbis consequdera congemiscere credamus, donec in saeculi finem a corruptionis servitute liberentur. Quidam etiam sic dicunt Adam et Evam esse creaturam, per quos primitiae humani generis procreatae sint, ruptioni fecerit deservire, non per semetipsos solum peccantes, sed et per serpentis instinctum, et ipsi, inquiunt, liberabuntur, ut corruptioni mortis ultra non serviant. Omnem etiam creaturam dicunt esse eos, quicunque ante adventum Christi justi fuerunt, quia et ipsi nondum accipientes, exspectant Deo pro nobis melius aliquid providente, non solum autem illi,
Abbreviated transcription (Latin):
re dinstituere missi sumus donec uideamus eos in
tantum ꝓficere ut ad optari mereantur insilios. neces¬
sario dolemus & gemimus : Adhuctamen addemus
quia sit primo genitus omnis creaturȩ. Ne forte ergo
utille primo genitus dicitur oͥmnis creaturȩ Tali
quadam ratione &iam multorum spirituum primi¬
ueniat apłico. Si uero qđ dixit & nos ipsi primicias sp̃s
habentes de ommnibur dictum qui grãm baptismi. conse¬
quti uidentur accipies sperandum ẽ illud quod idẽ
apłr dixit qđ si primitiȩ sc̃ae & massa & sira dix scã
&rami: Quod &si itasit : ta men ipsius masse inqua
uidetur indicari multitudo fidelium primitiȩ ne¬
cessaria uidebantur in apłis conlocate: Sicenim
scriptum ẽ quia in eccła posuit dr̃ primum apłos

Expanded text:
re et instruere missi sumus, donec videamus eos in re et instruere missi sumus, donec videamus eos in tantum proficere, ut adoptari mereantur in filios, necessario dolemus et gemimus. Adhuc tamen addimus quia sit primogenitus omnis creaturae, ne forte ergo ut ille primogenitus dicitur omnis creaturae ad quamdam rationem etiam multorum spirituumnctus. Si vero quod dixit: Et nos ipsi primitias spiritus habentes, de omnibus dictum, qui gratiam baptismi consecuti videntur, accipies, sperandum est illud, quod idem apostolus dixit: Quod si primitiae sanctae et massa, et si radix sancta et rami , quod et si ita sit, tamen ipsius massae, in qua videtur indicari multitudo fidelium, primitiae necessario videbantur in Apostolis collocatae, sic enim scriptum est: Quia in Ecclesia posuit Deus, primum apos
Abbreviated transcription (Latin):
dicit & seineis dicit esurire &sitire & nudum esse
dicitur eẽ subiectus: sed & hec ꝑ eccessum quendam
dista sunt : nunc autem adꝓpositum redeamus. Do¬
naergo diuersa sp̃s a paulo multi sp̃r appellant᷑
horum autem multorum donorum quicquid ẽ sum¬
mum & magnum sine dubio apłi conseguti sunt ut
idonei essent sicut & ipse paulus dicit ministri no¬
ui testamenti : & ut replere possint eugb̃n ab hierł
c&eris sublimius & p̃clarius conlatum ẽ sc̃i sp̃r donum
merito primicias sc̃i spr appellauit & ideodicit sed
& nos ipsi in quospecialiter desigiare uidetur a pos¬
ut primiticessp̃s acciperemus &iam ipsi intranos
gemimus : In tantum inquic nulla creaturaẽ quȩdo¬
lorib: & gemitibus uac& ut&iam nos ipsi qui sũ ma
abspũ sc̃õ & electa dona ꝑcipimus : tamen &pestantes
adoptionem filiorum id est ꝑfectionem eoꝵ quos doce¬

Expanded text:
dicit, et se in eis dicit esurire, et sitire et nudum esse, dicit, et se in eis dicit esurire, et sitire et nudum esse, dicitur esse subjectus, sed haec per excessum quemdam dicta sint. Nunc autem ad propositum redeamus. Dona ergo diversa spiritus a Paulo multi spiritus appellantur, horum hoc multorum donorum quidquid est, summum et magnum sine dubio, Apostoli consecuti sunt, ut idonei essent, sicut et ipse Paulus dicit: Ministri Novi Testamenti, et ut replere possint Evangelium ab Jecaeteris sublimius et praeclarius collatum est sancti spiritus donum, merito primitias sancti spiritus appellavit. Et ideo dicit: Sed et nos ipsi, in quo specialiter designare videtur aposut primitias spiritus acciperemus, etiam ipsi intra nos gemimus. In tantum, inquit, nulla creatura est, quae doloribus et gemitibus vacet, ut etiam nos ipsi, qui summa ab spiritu sancto et electa dona percepimus, tamen exspectantes adoptionem filiorum, id est, perfectionem, eos quos doce
Abbreviated transcription (Latin):
Vnus hic modus sit quosermonis huius intellegentia
potuimus indagare : uidermus nunc & alium : Legi¬
latores estis spuũ ad aedificationem ecđȩ̃ quę̧rite
liori inferiores : sed peo qđ habens quis ꝓphetia& sp̃m
non inuitus loqui cogitur ut illiqui habent spr̃ in mun¬
dos fedqum uult & ratia postulat dicit Cum uero
dicere oportunum non ui debitur. sil&: bene sciens
quia tempus sit loquendi: & tempus tacendi : &ideo
non ad in iuriam dicitur quia ꝓph&is subiecti sunt
spr̃. sed ad dispensationem: Sicut & illud dictũ acci¬
pimus desaluatore: Quia tunc & ipse silius subielus
erit ei quisibi subdidit om̃a & hic enĩ subiectur non
quasi inferiordicitur. Quomodo enim inferior dici
potest quifilius ẽ & om̃a est quȩ pater : oc̃a enm in¬
quid patertua mea sunt sed in his quos patri subdit
credentes inse : quod in uno quoque ipsorum seẽc̃

Expanded text:
Unus hic modus sit, quo sermonis hujus intelligentiam Unus hic modus sit, quo sermonis hujus intelligentiam potuimus indagare. Videamus nunc et alium. Legilatores estis spiritalium, aedificationem Ecclesiae quaerite, liori inferiores, sed pro eo quod habens quis prophetiae spiritum, non invitus loqui cogitur, ut illi, qui habent spiritus immundos, sed cum vult et ratio postulat, dicit, cum vero dicere opportunum non videbitur, silet, bene sciens quia tempus sit loquendi et tempus tacendi. Et ideo non ad injuriam dicitur, quia prophetis subjecti sunt spiritus, sed ad dispensationem, sicut et illud dictum accipimus de Salvatore: Quia tunc et ipse filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia ; et hic enim subjectus, non quasi inferior dicitur: quomodo enim inferior dici potest, qui filius est, et omnia est quae pater: Omnia enim, inquit, pater, tua mea sunt; sed in his quos patri subdit credentes in se, quoniam in unoquoque ipsorum se esse
Abbreviated transcription (Latin):
fidem xp̃i ꝑduxit adlũcem. Velsicutꝰ dealiis dixit:
p iliolimei quos iterum parturio donec formetur xp̃s
in uobis: Parturit ergo &creatura eas quos regene¬
rat ad salutem: nonsoluor auteo illa sedetnos
telligimus sententia qđ cum scđm eaqu superius dis¬
seruimus multi sint sp̃r ministericles in ministerium
missi ꝓpter eos qui hereditatem capiunt salutis sub
quibur agens unus quisq: credentium uelut subtuto¬
ribus & ꝓcuratorib: instituitur usq: ad prefinitũ tem¬
pus a patre. hoc est usque quo adlegitimam a&atem
animȩ ꝑfectionis aduenerit : Vbi quisiam suꝑ gressus
spr seruitutis quem acceperat intimore a quo ueluc
apeda gogo seruacr&ur dignus efficitur accipere
possitẽẽ primitiuorum ecđȩ̃ que incaelis ẽ sociari:
Et sicut multum differt filium ẽe quam seruũ: ita
multum differt aministerialibus spiritib: sp̃r sc̃s cui:
primitias paulus cumsuis similib: habere sedicit:

Expanded text:
fidem Christi perducit ad lucem. Vel sicut de aliis dixit: Filioli mei, quos iterum pario, donec formetur Christus in vobis . Parturit ergo et creatura eos quos regenerat ad salutem. Non solum autem illa, sed et nos telligimus sententia, quod cum secundum ea, quae superius disseruimus, multi sint spiritus ministeriales, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis, sub quibus agens unusquisque credentium, velut sub tutoribus et procuratoribus instituitur, usque ad praefinitum tempus a patre, hoc est, usquequo ad legitimam aetatem animae perfectionis advenerit, ubi quis jam supergressus spiritum servitutis, quem acceperat in timore, a quo velut in paedagogo servaretur, dignus efficitur accipere possit esse primitivorum Ecclesiae, qui in coelis est sociari. Et sicut multum differt filium esse quam servum, ita multum differt a ministerialibus spiritibus Spiritus sanctus, cujus primitias Paulus cum suis similibus habere se dicit.
Abbreviated transcription (Latin):
Vtquid uultus dñi suꝑ facientes mala: sequentiam
audi. Vitꝑdat d&erra memoriã eorum : idest
d&erra uiuentium: ut illud. Deleantur delibro
uiuentium. & cum iustis non scribantur: et quie
est qui uobis noceat. Cuh auditur. nullus iuxta
huius sententiȩ locum passiones ł ꝑ secutiones
non faciunt eẽ miseros: sed prestant ẽẽ beatos:
siboni emulatores ꝑuenitis Idẽ bonidĩ det
quo scriptum est. Nemobonus nisi solus dr̃: Siuege¬
neraliter siue omnium bonorum emulatores idẽ
imitatores fueritis uirtutum: Sed et siquid pati¬
onpi propteraustitiam beati: Sub auditur ertus
eritis. hancsententiam dñm dicentem p&rus audi¬
erat ubiait: beati quiꝑsecutionem patiuntur:
propter iustitiam &cetera: tiooneo aũt eo &ũ:
dẽ ꝑsequtorum n&imueritis ut inside non contur¬
bemini & hoc dñs ad monuit ubiait. Nolite time¬
reeor quioccidunt corpus: animam autem non¬

Expanded text:
Utquid vultus Domini super facientes mala, sequentia Utquid vultus Domini super facientes mala, sequentia audi: Ut perdat de terra memoriam eorum, id est, de terra viventium, ut illud: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Et quis est qui vobis noceat? Subauditur nullus, juxta hujus sententiae locum, passiones vel persecutiones, non faciunt esse miseros, sed praestant esse beatos. Si boni aemulatores fueritis. Id est, boni Dei, de quo scriptum est: Nemo bonus nisi solus Deus , sive generaliter, sive omnium bonorum aemulatores, id est, imitatores fueritis virtutum. Sed et si quid patimini propter justitiam, beati. Subauditur, eritis: hanc sententiam Dominum dicentem Petrus audierat, ubi ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, etc. . Timorem autem eorum. Id est persecutorum ne timueritis, ut in fide non conturbemini; et hoc Dominus admonuit, ubi ait: Nolite timere eos, qui occidunt corpus, etc., sed
Abbreviated transcription (Latin):
nonmale dictionis hac murmurationis siue genera¬
liter omnino linguam resrenanda est amalo aitenĩ
ia cobus siquis dicit sereligiosum ẽẽ non refrenans
linguam suam sed seducens corsuum huius uana est
religio: Nam & qui custodit linguam suam in quiđ
scriptura custodit animam suam: et labia eius
nelo quatur dolum. Dolus non dolor sed fraus
in telligituri quando aliud corde tenetur : aliud
&core ꝓfertur declinet a malo & paciat bonũ:
dest destru& uitia & uirtutes aeclific& : relinquat
quae instigat chabolus & operetur quȩ p̃cipit xp̃r
in guirat pacem et sequati eam : Idẽ diligent᷑
orando & legendo & humiliter interro gando per¬
quir& xp̃m qui factus ẽ pax nr̃a &emit&ur eum
quatur & scĩmoniam sine quanemo uidebit dm̃
quia ocilli dr̃u supen tustos: Idẽ aspectus diui¬
nitatis: et aures eius i preces eoruo. Idẽ audi
tio diuna quacdigiatur p̃ces audre iustorum:
uul tus autem dr̃i super pacientes mala.

Expanded text:
, maledictionis, ac murmurationis, sive genera, maledictionis, ac murmurationis, sive generaliter omnino lingua refrenanda est a malo. Ait enim Jacobus: Si quis dicit se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio . Nam et qui cusScriptura, « custodit animam suam . » -- « Et labia ejus ne loquantur dolum. » Dolus, non dolor, sed fraus intelligitur: quando aliud corde tenetur, et aliud ex ore profertur. « Declinet autem a malo, et faciat bonum. » Id est destruat vitia, et virtutes aedificet: relinquat quae instigat diabolus, ut operetur quae praecipit ChrInquirat pacem et sequatur eam. » Id est, diligenter orando et humiliter interrogando perquirat Christum, qui factus est pax nostra, et imitetur eum; quatur et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum . » « Quia oculi Domini super justos. » Id est aspectus Divinitadignatur preces audire justorum. Vultus autem Domini super facientes mala.
Abbreviated transcription (Latin):
& peccatum illius seruans seruabitur uel mraledic¬
tum pro maledicto In hoc enim &xemplum dm̃ tenen¬
dum est quicum ma ledic&ur nonmaledicebat
sed ecoutaanio benedicentes: Vt illud benedici¬
te maledicentibus uob̵ benedicite & nolite maledi¬
cere: quia in hoc uocati estis utbene dictionẽ
hereditatẽ pos sideatis Penedictio est hereditas
omnis uir tutum copia caelestis inqua scĩ heredes qui¬
demdĩ oheredes autem efficientur xp̃i. Cum au¬
dierint. uenite benedicti patris mei ꝑcipite regnum
quod uobis pacratum est ab origine mundi: qui enĩ
uult uitam diligere : Idest uitam a& nam. uitam
beatam &in ꝑp&uo sine sine mansuram: et uidene
dies bonos: In quibus scĩ cumscĩs idcundentur in
caelis : quidi es non ꝓpter in terruntionem noctis. sed
ꝓpter ꝑ p&uitatem dicuntur luminis cohenceat
Lineuaoi suaor acialo: Idest amalo d&ractionis¬

Expanded text:
et peccatum illius servans servabitur . » « Nec maledicet peccatum illius servans servabitur . » « Nec maledictum pro maledicto. » In hoc enim exemplum Domini tenendum est, « qui cum malediceretur, non maledicebat . » -- « Sed e contrario benedicentes. » Ut illud: « Benedicite maledicentibus vobis, benedicite et nolite maledicere . » -- « Quia in hoc vocati estis, ut benedictionem haereditate possideatis. » Benedictio est haereditatis omnis virtutum copia coelestis, in qua sancti haeredes quidem Dei, cohaeredes autem efficiantur Christi, cum audierint: Venite, benedicti patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Qui enim vult vitam diligere, Id est, vitam aeternam, vitam beatam, et in perpetuo sine fine mansuram. Et videre dies bonos. In quibus sancti cum sanctis jocundentur in coelis, qui dies non propter interruptionem noctis, sed propter perpetuitatem dicuntur luminis. Coerceat linguam suam a malo. Id est, a malo detractionis
Abbreviated transcription (Latin):
enim & seipsum amare deb& : aut quia iustur ẽ
aut ut iustussit. Dilectionem autem fraternam
quantum cõmendat iohannes apłs adtendamur:
quidiligit inqui fratrem suum in lumine man& :
& scandalum in eo non est : &item. dilectis simi diliga
mus inuicem quia dilectio edõ est & omnis quidili¬
git & dõnatus est & cogno uit dm̃: & dñs inquid Man¬
datum nouum do uobis ut diligatis uos inuicem:
Etinhoo scient om̃s quiadis cipuli mei estis siuos inuicẽ
dilexeritis: migeai cordes. Scriptum quippe est:
Facere miseri cordiam magis placc& dõ : quã uictime
& qui pronus ẽ in quiđ scritura ad misericor diam
benedicetur. Et dñs ait. Estote misericordes : quia
& pater ur̃ misericors est: huoiles: Scriptũ quip¬
pe est ꝑdidit dr̃ memoriam suꝑborum & relinqu&
memoriam humilium. ꝑtdñs inquiđ. His cite ame
quiamitissum & humilis corde . & adquem respiciã
&item. Quiuindi cari uult adõ inueniaet uindictã:

Expanded text:
enim et seipsum amare debet, aut quia justus est, enim et seipsum amare debet, aut quia justus est, aut ut justus sit. Dilectionem autem fraternam quantum commendet Joannes apostolus attendamus: Qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet, et scandanos invicem, quia dilectio ex Deo. Et omnis qui diligit ex Deo natus est, et cognovit Deum; et Dominus inquit, mandatum novum do vobis, ut diligatis vos invicem, et in hoc scient omnes, quia discipuli mei estis, si vos invicem dilexeritis. Misericordes. Scriptum quippe est: Facere misericordiam magis placet Deo, quam victimae ; et qui pronus est, inquit Scriptura, ad misericordiam, benedicetur . Et Dominus ait: Estote misericordes, quia et pater vester misericors est . Humiles. Scriptum quippe est: Perdet Deus memoriam superborum, et reliquit memoriam humilium . Et Dominus inquit: Discite quia mitis sum et humilis corde . » Et ad quem respiciam, « Qui vindicari vult, a Deo inveniet vindictam,
Abbreviated transcription (Latin):
contra insidias ac uiolentiam terrentis inimici sẽꝑ
uidelic& intueri. quantam inse sperantibus uincen¬
di fortitudinem decre ual& cuius inestimabilis scĩtas
fulg&: Iteo alia expositio ineadem epistola:
Ionues uu aruoes itionatione estote .ẜ. raternita¬
tis uniammitas uelut urbs in &pugnabilis. ostium
nonpat& insidus. Hab& enim sc̃a eccła ut salomon
ait. Castrorum aciem ordinatam quam tyranni
& ꝑsecutores una cum austore suo diabolo non ua¬
lent inrumpere. quia muniente xp̃o. pec martyres
ꝑsecutio Nac uirginer carnaclis delectatio Nec
misericordes cupiditas Nec hum iler tempo ralis
gloriȩ deuin eit ambitio: Con.pa tientes:
icut enim gaudere debemus cum gaudentibus ita & fle¬
re cumflentibus. Sicut paulus faciebat apłr qui dice¬
bat quis infirmatur &ego non in firmor ÷ prater¬
uitates acnatones. Quiergo amat homines : aut
quia iustisunt. aut ut iustisint a mare deb&. Sic

Expanded text:
contra insidias ac violentiam terrentis inimici, semper contra insidias ac violentiam terrentis inimici, semper videlicet intueri, quantum in se sperantibus vincendi fortitudinem dare valet, cujus inaestimabilis sanctitas fulget. ITEM ALIA EXPOSITIO IN EAMDEM EPISTOLAM. Omnes unanimes in oratione estote. Fraternitatis unanimitas, velut urbs inexpugnabilis, hostium non patet insidiis. Habet enim sancta Ecclesia, ut Salomon ait, castrorum aciem ordinatam , quam tyranni et persecutores, una cum auctore suo diabolo non valent irrumpere, quia muniente Christo, nec martyres persecutio, nec virgines carnalis delectatio, nec misericordes cupiditas, nec humiles temporalis gloriae devincit ambitio. Compatientes. Sicut enim gaudere debemus cum gaudentibus, ita et flere cum flentibus, sicut Paulus faciebat Apostolus, qui dicebat: Quis infirmatur, et ego non infirmor ? Fraternitatis amatores. Qui ergo amat homines, aut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare debet. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
cidit: quia uiolantia tempestatum non ꝑ tulit. sed
quia fundata erat supra p&ram: Necrursus eaquã
stultus stulte fabricauit. icleo cȩcidit quia pulsata
tempestatibus ẽ : sed quia suꝑ arenam posita erat:
V tramq & enim aequaliter aduersitas feriens tẽp¬
tauit: sed uni firmitas fundamenti coronam
ꝑ seuerantiam tribuit. alteram fragilis structurȩ
stultitia strauit: Sed et siquid patimini. prop
ter iusticiam beati: Nonsolum inquit nihil nob̃
noc& quibonum facientibus male in rogat sed &iã
cum uos ꝓpterbona que & secratur hostis in sequitur
causam uobis maioris beatitudinis prestat. Cumpa¬
cientiae ur̃ae uires &erc&: iuxta illud euan gelicum
beati quiꝑ secutionem paciuntur propter iustitiam:¬
Quidẽ dñm sc̃i ficare in cordibus ur̃is nisi sci tatem
eius quam sit in conp̃hensibilis gloriȩ intimo cordis
affectu contueri : quod maximumꝰ nobis praesidium

Expanded text:
cidit, quia violentias tempestatum non pertulit, sed cidit, quia violentias tempestatum non pertulit, sed quia fundata erat supra petram ; nec rursus ea, quam stultus stulte fabricavit, ideo cecidit, quia pulsata tempestatibus est, sed quia super arenam posita erat. Utramque etenim aequaliter adversitas feriens tentavit, sed uni firmitas fundamenti coronam perseverantiae tribuit, alteram flagellis structurae stultitia strater justitiam, beati eritis. Non solum, inquit, nihil vobis nocet, qui bonum facientibus mala irrogat, sed etiam cum vos propter bona quae exsecratur hostis insequitur, causam vobis majoris beatitudinis praestat, cum patientiae vestrae vires exercet, juxta illud Evangelicum: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiamQuid est Dominum sanctificare in cordibus vestris, nisi sanctitatem ejus, quam sit incomprehensibilis gloriae, intimo cordis affectu contueri, quod est maximum nobis praesidium
Abbreviated transcription (Latin):
quentib: bona optamus a& nõ p̃mio remunerandam
& ꝑ secutores nr̃os sipeniteri noluerint dignoflec¬
tendos ẽẽ supplicio: Siuero penituerint . nos quoq
proipsorum salute quam dep̃cabamur adño coro¬
nam iuste congratulationis accepturos: et quis
est qui uobis noceat. sihon emulatores pueritis
Dehis dicit quae nobis ab ad uersariis ꝑ uerba contume¬
liosa. ꝑ dampna rerum temporalium ꝑ tormenta
corporis accedunt: Haec enim & huius modi omnia
cumsidelibus in roganter hisdumtaxat quiboni emu¬
latores sunt & scđm scientiam nequaquam eis noce¬
re possunt : sed palmam magis pacientiȩ &equanimit̃
tolerantibus adferunt : & contra illis qui in rogant
paenam accumulando a&nam plurimum nocent:
Siquis autem huius modi aduersis uictus deuicit
non huic ille quimalum intulit. sed ipse sibi qui hoc
pacienter ferre secusauit nocuit Neque enim
domius. quamuir sapiens aedisi cauit : ideo noncȩ¬

Expanded text:
quentibus bona optamus, aeterno praemio remunerandam, quentibus bona optamus, aeterno praemio remunerandam, et persecutores nostros, si poenitere noluerint, digno plectendos esse supplicio, si vero poenituerint, nos quoque pro ipsorum salute, quam deprecabamur a Domino, coronam justitiae congratulationis accepturos. Et quis est qui vobis noceat, si boni aemulatores fueritis? De his dicit, quae nobis adversariis per verba contumeliosa, per damna rerum temporalium, per tormenta corporis accedunt. Haec enim et hujusmodi omnia cum fidelibus irrogantur, his duntaxat, qui boni aemulatores sunt, et hoc per scientiam, nequaquam eis nocere possunt, sed palmam magis poenitentiae aequanimiter tolerantibus afferunt. E contra illis qui rogant poenam accumulando aeterna plurimum nocent. Si quis autem hujusmodi adversis victus devicit, non huic ille qui malum intulit, sed ipse sibi qui haec patienter ferre recusavit, nocuit; neque eorum domus, quam vir sapiens aedificavit, ideo non ce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonas conditiones & secus congruasibi discreci¬
one docebat. lamnunc om̃s communiter ad mon&
infidei dominicae causa unumcor &unam habere ani¬
mam: quia ii hoc uocati estis utbenedictioneor
hereditateo pos sideatis etcetena. Dicente uide¬
lic& iudice. uenite benedicti patris mei ꝑcipite regnũ.¬
Potestbene dictio hereditatis & illa intellegi. qua ecđȩ̃
infutur auita dñm ꝑp&uo benedicit. unde &uam
nunc spe futurorum gratulabunda canit. &xaltabo
& in scłm scłi: Quodergo quisq: in futuro inuenire
desiderat: hoc inp̃senti meditari &agere satagat: &
conditorem uidelic& & ꝓximum sincerauoce bene¬
dicere & seipsum &iam diuina pariter hac frat̃na
benedictione dignum reddere: quia oculi dñi suꝑ
malo reddere u&auerat Immomale dicentibus
benedicere iusserat: Recte ꝓph&ico testimanio as¬
truit suꝑna inspectione. & bonas semꝑ uideri:
& malos : quatenus meminerimus & nr̃am pacientiam
qua coleramus malos : nr̃am beniuo lentiam qua ꝑse¬

Expanded text:
personas, conditiones, et sexus congrua sibi discretione docebat, jam nunc omnes communiter admonet in fidei dominicae causa, unum cor et unam habere animam. Quia in hoc vocati estis, ut benedictionem haereditate possideatis. Dicente, videlicet, JudicePotest benedictio haereditatis et illa intelligi, qua Ecclesia in futura vita Domino perpetuo benedicit, unde et nunc spe futurorum gratulabunda canit: Exaltabo et in saeculum saeculi . Quod ergo quisque in futuro invenire desiderat, hoc in praesenti meditari et agere satagat, et conditorem videlicet et proximum, sincera voce benedicere, et ipsum divina pariter ac fraterna benedictione dignum reddere, quia oculi Domini sumalo reddere vetuerat. Imo maledicentibus benedicere jusserat, recte prophetico testimonio astruit, superna inspectione et bonos semper videri et malos, quatenus meminerimus et nostram patientiam, qua toleramus malos, nostram benevolentiam, qua perse
Abbreviated transcription (Latin):
uł obiurgare necessitas coegerit : primo cogite¬
mus utrum talesit uiuum quodnumquam habui¬
mus uł quod caruimus : &sinum quam habuimꝰ:
cogitemus & nos homines ẽẽ & habere potuisse :
Siuero habuimus & non habemus tangat memoriã
communis infirmitas ut illam rep̃ hensionẽ aut
obiurgationem non hodium sed micđia p̃cedat:
ut siue ad correctionem eius ꝓpter quem id facimꝰ
siue adꝑuersionem ualuerit nam incertus est
exitus. Nos tamen desimplicitate oculinr̃i securi su¬
mus. Si autem cogitantes nos m&ipsos inuenerimus
in eo ẽẽ uitio in quo ẽ ille quemrep̃hendere pocra¬
bamus : non rep̃ hendamus neq: obiurgemus sed
tamen congemes camus &non illum adobtẽperandũ
nobis sed ad pariter canandum inuitemus: raro
ergo & magna necessitate ob iurgationes adhiben
desnt ita tamen ut &iam in his ipsis non nobis sed
dõ utseruiamur instemus : Ipse est enim finis & nihil
duplici corde faciamus auferentes trabem deoculo

Expanded text:
vel obiurgare necessitas coegit, primo cogitevel obiurgare necessitas coegit, primo cogitemus utrum tale sit vitium quod numquam habuimus, vel quo iam caruimus Et si numquam habuerimus, cogitemus et nos homines esse et habere potuisse; si vero habuimus et modo non habemus, tangat memoriam communis infiobjurgationem, non odium, sed misericordia praecedat, ut sive ad correctionem ejus, propter quem id facimus, sive ad perversionem valuerit, nam incertus est exitus. Nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. Si autem cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio, in quo est ille, quem reprehendere parabamus, non reprehendamus neque objurgemus, sed tamen congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo, et magna necedae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo