comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
das iguorantias & infirmitates m̃ broꝵ. suoꝵ
habet unde cotidi x cotadicat: dimiete nob d
bita tirã I n quarto libro cũ dicerẽ. uicẽ bi¬
cisim posse habere passionẽ. ñ satis idoneũ poli
Ili latronis erẽpłu. quia utrũ ñ fuerit bapti¬
uat᷑ incertũ est : I n librs sextimo deualis
aureis &a argentris in domo magna constira¬
tis. sensũ cipriani secutꝰ sũ. Quih ec accipit
in bonis. in malis autẽ lignea & fictilia: adil
refereus qd̾ dictũ ẽ. alia quidẽ in honorẽ. aola
aut᷑ qͥd dictũ e. aliauͦ in concumelia S mags
ap ꝓbo qd̾ apud ticoniũ postea repperi uela¬
uerti. inutrisq intelligendũ queda ui hons¬
rẽ. ñ sola scilicet aurea ⁊ argentea: ae rurlu
in utrisq queda in contumeliã. non utiq s el
lignea arfictilia Hoc opus sic in capit Inei
libris quos aduersus epłam parmeniam. lib a
contra qͦd attulit centuriꝰ a oonatistis.
U ũ aduersus partẽ donati. milta
crebris disputationib agerenꝰ

Expanded text:
dam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. In quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. Inaureis et argenteis in domo magna constitutis , sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis; in malis autem lignea et fictilia : ad illa referens quod dictum est, Alia quidem in honorem; ad haec autem quod dictum est, Alia vero in contumeliam . Sed magis approbo quod apud Tychonium postea reperi vel adverti, in utrisque intelligendum quaedam in honorem, non sola scilicet aurea et argentea; et rursus in utrisque quaedam in contumeliam, non utique sola lignea et fictilia. Hoc opus sic incipit: In eis libris quos adversus Epistolam Parmeniani. CAPUT XIX. Contra quod attulit Centurius a Donatisum aduersus partem Donati multa crebris disputationibus ageremus,
Abbreviated transcription (Latin):
scisma fecert᷑. In quoꝵ libro tertio eum
anferte mału er uobis ipsis: illuo qd̾ diri.
ut ex se ipso quisq auferat małũ. ñ sic esse
incelligendũ. s sic pociꝰ ut homo malus aufe¬
ratur ex hominib bonis qd̾ fit ꝑ eccłiastitã
aisciplinã. satis greca ligͥua inlicat: ubi sine
ambigincate scripcũ. est. ut in telligatur hẽ¬
mabi ñ hoc malũ: quãuis &e scõm hẽ intellectũ
responderĩ ꝑameniano hoc opus sic incipit
Multa quid̾ẽ ꝙ alia aduersus donatitas
tissimi ep̃i ꝙ martiris cipriani. se
defendere molientes. sepcẽ libros
de baptismno scripsi. inqͥb docu
mebil sic ualere ac refellendos donatistas. &x a
iot prorsus ora clandenda ne aduersus citio.¬
lca sui seisma actendint: qͦmͦ litteras faetis
eiprian. U bicũq aut̃ in bis libris cõmorau

Expanded text:
fecerunt. In quorum libro tertio, cum auferte malum ex uobis ipsis, illud, quod dixi: ut ex se ipso quisque auferat malum, non sic esse intellegendum, sed sic potius, ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, sicut graeca lingua indicat, ubi sine ambiguitate scriptum est, ut intellegatur: hm, non: hoc malum, quamuis et secundum istum intellectum responderim Parmeniano.\' Hoc opus sic incipit: Multa quidem alias aduersus Donatistas tissimi episcopi et martyris. Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Vbicumque autem in his libris
Abbreviated transcription (Latin):
isset exꝑt̾: mordine tẽpoꝵ. postea consideratũ.
alit̾ inuentũ est d ã prius memoratꝰ imꝑator
causã felicis fecit audiri ã ꝓconsule ubi legit᷑
absolutꝰ. x postea ipse cecilianũ cũ accusatorib
eiꝰ auditũ cõꝑit in nocentẽ. ubi eos exꝑtus.ẽ. in
eiꝰ criminib calũpniosos. qͥ ordo tẽporũ ꝑ consu¬
les declaratꝰ. multo uehem̃tius in ea causa calũp¬
nias donatistarũ cõuincit penitꝰq subu̾tit: qd̾
int̾ cetera contra donatistas. ñ bre¬
uissimũ sicut antea s grandẽ multo
diligentius: in qͦ apparet quẽ ad mod̾i diligentiᷤ
eorũ ad uersus ȩcç łãm catholicã impiũ ac suꝑbis¬
simũ errorẽ. solõ funditꝰ marim ianistarũ cau¬
sa subu̾tat: qd̾ scisma fact̾ũ ẽ. ex ipsa partẽ do¬
nati hic lib̾ sic incipit Multa iã dirimiꝰ mul¬

Expanded text:
isset expertus, in ordine temporum postea consideratum isset expertus, in ordine temporum postea consideratum aliter inuentum est. nam prius memoratus imperator causam Felicis fecit audiri a proconsule, ubi legitur absolutus, et postea ipse Caecilianum cum accusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in eius criminibus calumniosos. qui ordo temporum per consules declaratus multo uehementius in ea causa calumnias Donatistarum conuincit penitusque subuertit, quod m inter cetera contra Donatistas non breuissimum, sicut antea, sed grandem multo diligentius; in quo apparet, quemadmodeorum aduersus ecclesiam catholicam inpium ac superbissimum errorem sola funditus Maximianistarum causa subuertat, quod scisma factum est ex ipsa parte Donati. Hic liber sic incipit: Multa iam diximus, mul
Abbreviated transcription (Latin):
ruans locũ diligentioride hac re inquisiti
Aut enĩ non morient᷑. aut de uta uita in
ortẽ & de morte inet̾nam uitã celerrimã
mutationẽ. & tanquã in ictu oculi transe¬
ido mortẽ ñ sentiant hoc opꝰ sic incipit Quã¬
s in mediss ꝙx m agnis curarũ estib.¬
De unico ẜaptismo. contra petilianũ
constantinensem. liber UNUS.
ode tẽpore librũ de unico baptismo.
amicus quida mĩs a nescio quo donatis
petilianꝰ ep̃s eoꝵ. constantinensis eũ scripse¬
rit Hunc ad me ille attulit. ac uehem̃ter ut
ei responderẽ rogauit. ꝙ factͥũ ẽ. Librũ autẽ
etiã meũ in qͦ respontreundẽ titułũ habere uo¬
lui. hoc ẽ. de unico baptismo. In quo libro
illud qd̵ dixi. constantinũ imꝑatorẽ. donatistis
criminantib orainatorẽ ceciliani felicẽ ap tug¬
nensẽ non negasse. accusationis locũ. quãuis
eos in cecilianũ fictis criminib calũpniosos fu¬

Expanded text:
seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. aut enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutationeundo mortem non sentient. Hoc opus sic incipit: Quamvis in mediis et magnis curarum aestibDE UNICO BAPTISMO CONTRA PETILIANUM AD CONSTANTINUM LIBER UNUS. o tempore librum de unico baptismo amicus quidam meus a nescio quo DonatisPetilianus episcopus eorum Constantiniensis eum scriprit. hunc ad me ille adtulit ac uehementer, ut ei responderem, rogauit. librum autem etiam meum, in quo respondi, eundem titulum habere uolui, hoc est de unico baptismo. In quo libro illud, quod dixi: Constantinum imperatorem .Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptugnensem non negasse accusationis locum, quamuis eos in Caecilianum fictis criminibus calumniosos fu
Abbreviated transcription (Latin):
ta. nemo ita seruet in andata iustitiȩ. utñ
sit ei necessariũ ꝓsuis peccatis orando dicere.
dimitte nobis debita nr̃a Contraq omĩa serui-¬
entes illi: nouã heresiꝰ condidert̃. In hic
aut̃ libris cacenda arbitratꝰ sũ ad huc nomi¬
na eoꝵ. sic eos faciliꝰ posse corrigi sperans. Imo
ctiã intertio libro. que. ẽ. epła s in libris ba¬
bita: ꝓpt̃ duos qͥb eam conectendã puicam pe¬
lagii ipsius non sine aliqua laude posui. qͥa
nsuis scriptis. ñ ex ꝑsona sua posuit. s quid
ib aliis diceret᷑ exposuit. quȩ tam̃ postea iã
erecicus ꝑ cinacissima animosima anmosita¬
t defendit Celestius uero discipulus eiꝰ. iã
ropt̃ cales assertiones. apud carthaginẽ in
piscopali uidicio ubi ego  int̾fui. ex cõmuni¬
acionẽ meruerat. In scd̃o libro quocdam
eo hoc quib d̾a inquã etiã in fine largietur.
c mortẽ repentina cõmutatione ñ sentiant.

Expanded text:
ta nemo ita seruat mandata iustitiae, ut non ta nemo ita seruat mandata iustitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: dimitte nobis debita nostra. contra quae omnia sentientes illi nouam heresem condiderunt. in his autem • libris tangenda adhuc arbitratus sum nomina eorum sic eos facilius posse corrigi sperans, immo etiam in tertio libro, quae est epistula, sed in libris habita propter duos, quibus eam conectendam putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quiain suis scriptis non ex persona sua posuit, sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animositate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In secundo libro quodam loco: hoc quibusdam, inquam, etiam in fine largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, .
Abbreviated transcription (Latin):
Ne opuscula mea rerei erposicionẽ epos erit
bi. quã retractans adilti annotationes pe
erpositor quo rũda eiꝰ locor. inlibr ̃od¬
das frm̃ diligentia. qͥ eas in frontib coda
eẽ noluert Aduiuant gͦ aliquid. ul q̃le¬
coła quã legebamꝰ. quando ista dicdau. uo
alligent᷑ ex greco habebamꝰ int̾ p̃ catamibu
lib sic incipit Duod eci tͥbub que sc̃ nous¬
sione. et de ẜaptismo paruuloris
ad oarcelliruo. libri tres¬
lUIIIenit eciã necessitas quȩ me cogeret ad¬
uersus nouã pelagianã heresim scribe.
contra quã prius cũ opꝰ erat. ñ scrip¬
tis s sermonib & collocutiomb age¬
bamꝰ: ut qͥsq nrm poterat aut debebat Musis
ergo mͥ a carthagine questionib eoꝵ. quas
rescribendo dissoluerẽ. scripsi pͥmũ cres libros.
quoꝵ titulus . ẽ. de peccatoꝵ meritis & remissi¬
ꝓpt̾ originale peccatũ. & de grã dĩ qua us¬
cificam᷑. hoc. ẽ. uisti efficim᷑. quãuis in hacui¬

Expanded text:
 opuscula mea reperi expositionem Epistolae Jacobi, quam retractans adverti annotationes potius expositorum quorumdam ejus locorum in librum redactas fratrum diligentia, qui eas in frontibus codicis esse noluerunt. Adjuvant ergo aliquid,  quam legebamus quando ista dictavi, non diligenter ex graeco habebamus interpretatam. Hic liber sic incipit: Duodecim tribubus quae susione, et de Baptismo Parvulorum, ad Marcellinum libri tres. Venit etiam necessitas, quae me cogeret adversus novam Pelagianam haeresim scribere; contra quam prius, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et collocutionibus agebamus, ut quisque nostrum poterat aut debebat. Missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum quas rescribendo dissolverem, scripsi primum libros tres, quorum titulus est, de Peccatorum Meritis et Remissipter originale peccatum, et de gratia, qua iustificamur, hoc est iusti efficimur, quamuis in hac ui
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ latentia. an alia ui. & ea spu̾ali ista cog¬
noscant. aut dificillime pocest ab hominib
Ncer hec misse st̃ m a carthagine questiones
ser. quas ꝓposint amicꝰ qͥda. quẽ cupiebã fieri
xp̃ianũ: ut contra paganos soluerent᷑: p̃ sertĩ
quia ñ nullas earũ a porphiris philosophos ꝓps¬
sitas dixit S non eũ arbitror et̃ porphiriũ¬
illũ siculũ. cuiꝰ celeb̾rima. ẽ fama harũ ques¬
cionũ ensputationes in unũ librũ cntulrũ

Expanded text:
autem latentia, an alia vi et ea spirituali ista cogautem latentia, an alia vi et ea spirituali ista cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus, Inter haec missae sunt mihi a Carthagine quaestiones sex, quas proposuit amicus quidam, quem cupiebam fieri Christianum, ut contra paganos soluerentur, praesertim quia nonnullas earum a Porfyrio philosopho propositas dixit. sed non esse arbitror Porfyrium Siculum, cuius celeberrima est fama. harum quaestionum dispu
Abbreviated transcription (Latin):
facilitate describendi. in manꝰ pluriũ ꝑuenire.
& ipsa sui breuitate faciliꝰ cõmendari memorie
cui taitulũ imposui. ãmonitio donatistarũ
de maximianistis hic lib̾sic in cipit Qͥ cũq
calũpniis hominũ & criminationib mouemi
i. UDe diuinatione demonũ. lib. i. ⁊ p¬
er ide tẽpus accidit mͥ exquadã dis¬
putatione necessicas. ut de diuinati¬
one demonũ. libellũ scriberẽ: euuis
titulus iste ipse ẽ. In eiꝰ aut̃ qͥda loco ubi
diri demones. aliquando & hominũ dispositi¬
ones. ñ solũ uoce platas. uerũ etiã cogitatioe
conceptas. cũ signa quedã ex ammo ex pͥmuntur
in corpore. tota facilitate ꝑdiscere. rẽ diri occul¬
tisimã audatiore asseueratione quã debui
Nlã ꝑuenire ista ad notitiã demonũ. ꝑ ñ nulla
etia exꝑim̃ta cõꝑtũ est: s utrũ signa quedã
dent᷑ ex corpore cogitatitiũ. illis sensibilia. nos¬

Expanded text:
facilitate describendi in manus plurium peruenire facilitate describendi in manus plurium peruenire et ipsa sui breuitate facilius commendari memoriae, cui titulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis. Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminationibus mouemiI. DE DIVINATIONE DAEMONVM LIBER VNVS. Per idem tempus accidit mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum scriberem, cuius titulus iste ipse est. In eius autem quodam loco, ubi dixi: daemones aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas uerum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscere, rem dixi occultissimam audaciore asseueratione, quam debui; nam peruenire ista ad notitiam daemonum per nonnulla etiam experimenta conpertum est. sed utrum signa quaedam dentur ex corpore cogita
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ supra cõmemoraui. titulũ eẽ. liiii¬
uolui contra nescio quẽ donatistã.
ubi similit̾ de absolutione ordinatoris cecilia¬
ni. uer̾ ordo tẽporis. ñ est. Illud etiã qd dixi
ad multitudinẽ ⁊i camoꝵ ubi intelligunt᷑
p̃ter eccłiam tantũmͦ sint aicama ñ etiã in
eccłia. cũ ipsa sit regnũ xp̃i de qͦ collecturi st̃
angłi eiꝰ messis tẽpore omĩa scandala Unde &
ciprianꝰ martir: & si uident᷑ inqͥt in eccła eẽ
tuania : ñ cam̃ impediri debet aut fides aut
cermiinꝰ. ipsi de eccła recedamꝰ Quẽ sensũ
etiã nos alias & marime adu̾sus p̃sentes
sic incipit ꝓ batͥnes rerũ necessariũ quodãbre¬
uiculo breuiario collectas ꝓmisintꝰ Amozonitio
donatistaꝵuo de orariorianistis. lib̾ unus¬
E.u. U ũ uidere mulcos legendi labore
impectiri. ad discendũ quã nichil
rationis atq ueritatis habeat pars
donati. libellũ breuissimũ feci. qͦ eos de solis
marimi anstis a monendos pucaui: ut passet

Expanded text:
quem superius commemoraui, titulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam. ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est. illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur praeter ecclesiam tantummodo sint zizania, non etiam in ecclesia, cum ipsa sit regnum Christi, de quo conlecturi sunt angeli eius messis tempore omnia scandala. unde et Cyprianus martyr: etsi uidentur, inquit, in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet aut fides aut cernimus, ipsi de ecclesia recedamus. quem sensum etsic incipit: Probationes rerum necessariarum quodam breviario collectas permisimus. Admonitio Donatistarum de Maximianistis lib. . Cum uiderem multos legendi labore inpediri a discendo, quam nihil rationis atque ueritatis habeat pars Donati, libellum breuissimum feci, quo eos de solis Maximianistis admonendos putaui, ut posset
Abbreviated transcription (Latin):
scripsi librũ C̃uiꝰ opis ea causa extitit: qd ad pͥs¬
aillianistas hereticos uestigandos. qͥheresĩ
suã ñ solũ negando atq: m̃tiendo. uerũ etiam
peierando existimant occulendã. uisĩ est qͥb¬
cda catholicis pͥselliamstis se debere simulare.
probibens: bunc librũ condidi Hic lib̾ sio incip̃

Expanded text:
cripsi librum cujus operis ea causa exstitit, quod ad Priscillianistas haereticos vestigandos, qui haeresim suam non solum negando atque mentiendo, verum etiam pejerando existimant occulendam, visum est quibusdam catholicis Priscillianistas se debere simulare, prohibens, hunc librum condidi. Hic liber sic incip
Abbreviated transcription (Latin):
possidebt S quisqͥs ea sicaecipit. ut estimet
ita corpus t̾renũ quale nc̃ habemꝰ. in corpus
cel est resurrectione mutari. ut nec mnbra¬
ista nec carnis sit futura substantia: ꝓculeu¬
bio corrigendꝰ eit. cõmonitus de eorpore dui
q̃ post resurrectionẽ in eisdẽ menbris ñ soli
conspiciendꝰ oculis. uerũ etĩ manib cangus
& ossa non habet. sic̃ meudetis haber e qnde
constat apostolũ ñ carnis substantiã negnse
in dĩ regno futura: s aut hamiies. dis cemes¬
nẽ uuunt. carnis & sangumis noninie ns¬
cupasse. aut ipsã carnis corruptione aue
tẽ utiq nulla erit Nã eũ xard ⁊ sanguis

Expanded text:
possidebit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet possidebit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec mista, nec carnis sit futura substantia; procul dubio corrigendus est, commonitus de corpore Domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus ocm non habet, sicut me uidetis habere. unde constat apostolum non carnis substantiam negasse in dei regno futuram, sed aut qui secundum carnem uiuunt carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. nam cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ꝙ illa duo p̃cepta. de diligendo deo ⁊ ꝓximo.¬
ñ in lectione s in ipsa ꝑfecta & sempit̾na cdilec¬
tione cenebimꝰ hos opꝰ sic incipit. U. ẜ. alenda¬
de fide uel simbolo. liber unys.
er ide tempus corã ep̃ĩs hoc michiu¬
bentib qui plenariũ totius affricȩ
conciliũ ypone regio agebant: de fide
Ac simbolo pres bit disputaui Q. uã disputati¬
onẽ. non nullis eoꝵ qui nos familiarius dilige
bant studiosissime instantib in librũ contuli.
u qͣ de reb ipsis ita disseritur ut tam̃ non fiat
uerborũ illa contextio que tenenda memorit
cõpetentib traditur In hoc libro cũ de resur¬
rectione carnis ageretur. resurget inquã eorpꝰ
dit : quał aut̃ tẽ futura sit non considerat. q
illo tepore in mutationis angłice: iã noncari
erit ⁊ sanguis s tantũ corpus: & cetera. qui
ibi de corporũ terrestriũ in corpora celestu
loqueretur. caro & sanguis regnũ d̃i non

Expanded text:
tur et illa duo praecepta de diligendo deo et proximo notur et illa duo praecepta de diligendo deo et proximo non in lectione, sed in ipsa perfecta et sempiterna dilectione tenebimus. Hoc opus sic incipit: V. KALDe Fide et Symbolo, libe unus. Per idem tempus coram episcopis hoc mihi jubentibus, qui plenarium totius Africae concilium Hipponeregio habebant de Fide et Symbolo presbyter disputavi. Quam disputationem, nonnullis eorum qui nos familbant, studiosissime instantibus in librum contuli. in quo de rebus ipsis ita disseritur, ut tamen non fiat uerborum illa contextio, quae tenenda memoriter conpetentibus traditur. In hoc libro cum de resurrectione carnis ageretur: resurget, inquam, corpdit, qualis autem futura sit non considerat, quia illo tempore inmutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera, quae ibi de corporum terrestrium in corpora caelestis, cum inde loqueretur: caro et sanguis regnum dei non
Abbreviated transcription (Latin):
tũ esse amnie. ita diri ut hoc generalit᷑ de uni¬
uersa creatura rationali accipi uelłe: quã uis
in scripturis scĩs animas dictas ẽẽ angłiꝵ. aut¬
ñ omĩno aut ñ possit facile reperiri. sic̃ supra
iã diximꝰ tẽ alio loco Ego chico inquã
peccatũ ñ esse. si non ꝓpria uoluntate peccet᷑
Nbi peccatũ illud intelligi uolui: qd̾ non est
etiã pena peccati N ã de tali pena dixi alibi
in ead̾e disputationẽ. qd̾ dicendũ fuit Itẽq
diri ut postea eadẽ ipsa caro que nos penis tor¬
sit inpeccatis manentes. nob̾ subiciat᷑ in resur¬
rectione: & nulla adu̾sitate nos quatiat. qͦ¬
minꝰ legẽ & diuina p̃cepta seruemꝰ Q. uod nͣ
est ita accipiendũ tanquã ⁊ in illo di regno
ubi in corrutibile atq in mortale corpꝰ habebi¬
inus. de scripturis diuinis lex & p̃cepta sum̃¬
da sint: s quia ꝑfretisime ibi ler et̾na seruabi¬

Expanded text:
tum esse animae, ita dixi, ut hoc generaliter de unitum esse animae, ita dixi, ut hoc generaliter de uniuersa creatura rationali accipi uellem, quamuis in scripturis sanctis animas dictas esse angelorum aut omnino aut non possit facile reperiri, sicut supra iam diximus. item alio loco: ego dico, inquam, peccatum non esse, si non propria uoluntate peccatur. ubi peccatum illud intellegi uolui, quod non est etiam poena peccati; nam de tali poena dixi alibi in eadem disputatione, quod dicendum fuit. itemque dixi: ut postea eadem ipsa caro, quae nos poenis torsit in peccato manentes, subiciatur nobis in resurrectione et nulla aduersitate nos quatiat, quominus legem et diuina praecepta seruemus. quod non est ita accipiendum, tamquam et in illo dei regno, ubi incorruptibile atque inmortale corpus habebimus, de scripturis diuinis lex et praecepta sumenda sunt, sed quia perfectissime ibi lex aeterna seruabi
Abbreviated transcription (Latin):
conuerterent᷑ oraui Hic lib̾ sic incipit
natum manicheum. liber unꝰ.
od̾e̾ tẽpore p̃sbiterii mei. contra for¬
t unatũ queda manicheoꝵ presbite¬
rũ disputaui. qui plurimũ temporis apud
yponẽ uixerat. sedureratq multos ut ppt̃¬
eos ibi eũ deletarit habitare &. disputatio nob. xui.
altercantib excepta est a notariis: ueluti gesa
conficerentur Na & chẽ habent &e consulem
hanc in librũ memorie mandandũ conferre
curauimꝰ Versatur ibi questio unde sit malũ.
me asserente exortũ fuisse hominis malũ er:
libero uoluntatis arbitrio. illo autẽ naturã
mali do coet̾nam ꝑ suadere moliente S con¬
sequente die cancdẽ confessus est: inchil se
ad u̾sus nos in uenire qd̾ diceret Nec sane
catholicus factus est: sed tamen ab yppone
aessessit In hoc libro illud qd diri. animã dico
et̃ facta a do̾ ut cetera omĩa que a dõ facta sc̃.
& int̾ illa quȩ dis omp̃s fecit. principałe locũ da¬

Expanded text:
conuerterentur oraui. Hic liber sic incipit:conuerterentur oraui. Hic liber sic incipit:natum Manichaeum, liber unus. 1. Eodem tempore presbyterii mei, contra Fortunatum quemdam Manichaeorum presbyterum disputavi, qui plurimum temporis apud Hipponem vixerat, seduxeratque tam multos, ut proptelos ibi eum delectaret habitare. Quae disputatio nobis altercantibus excepta est a notariis, ueluti gesta conficerentur; nam et diem habent et consulem. hanc in librum memoriae mandandum conferre curaui. uersatur ibi quaestio, unde sit malum, me asserente exortum fuisse hominis malum ex libero uoluntatis arbitrio, illo autem naturam mali deo coaeternam suadere moliente. sed consequenti die tandem confessus est nihil se aduersus nos inuenire, quod diceret, nec sane catholicus factus, sed tamen ab Hippone discessit. In hoc libro illud, quod dixi: animam dico esse factam a deo, ut cetera omnia, quae a deo facta sunt, et inter illa, quae deus omnipotens fecit, principalem locum da
Abbreviated transcription (Latin):
nicheos de natura questio uersabat & utiq
id agit grã: ut sanata natura qd uitiata
non potest. possit per eũ qui uenit querere
ae saluare qd̃ perierat Q uã tamen grãm
etiã tẽ recolens. oraui ꝓfamiliarissimis meis.
qui mortifero illo ad huc tenebantur tene¬
bantur errore: & dixi Ds̾ magne. ds omp̃s.¬
as summe bonicatis. quẽ inuolabiłe & in¬
intelligi fas est: crina unitas quã catholi¬
ea eccłia colit. supplex oro expertꝰ in me
miscd̾iam tuã: ne homines cũ quib mnͥ apu¬
eritia inomĩ conuictu fuit sũma consensio.
in tuo cultu a me dissentire ꝑmitas Si c utiq
orans: iã fide retinebã non solũ conu̾sos
ad dm̃ grã eiꝰ adiuuari ut ꝓficiant ac ꝑfi¬
ciantur: ubi adhuc dici potest ꝓmerito
conuersionis illoꝵ istã dari gr̾am. uerum
etiã ut conuertantur ad dm̃. ad ipsã dei
gr̃am ꝑtinere: quando qͥdẽ ꝓ eis oraui. qui
erant ab illo nimis au̾si: atq ut ad illum

Expanded text:
nicheos de natura quaestio uersabatur, et utique nicheos de natura quaestio uersabatur, et utique id. agit gratia, ut ista natura, quod uitiata non potest, possit per eum, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat., quam tamen gratiam etiam tunc recolens oraui pro familiarissimis meis, qui mortifero illo adhuc tenebantur errore, et dixi: deus magne, deus oms summae bonitatis, quem inviolabilem et inintelligi fas est, Trina Unitas, quam catholica Ecclesia colit, supplex oro, expertus in me misericordiam tuam, ne homines cum quibus mihi a pueritia in omni convictu fuit summa consensio, in tuo cultu a me dissentire permittas . Sic utique orans, jam fide retinebam, non solum conversos ad Deum gratia ejus adjuvari, ut proficiant ac perficiantur, ubi adhuc dici potest, pro merito conversionis illorum istam dari gratiam; verum etiam ut conuertantur ad deum, ad ipsam dei gratiam pertinere, quem pro eis oraui, qui erant ab illo nimis auersi, atque ad illum
Abbreviated transcription (Latin):
cheos. est. qͥ hoc ñ sentiunt. s aduersus alios
qui hoc sentiunt suscipienda ẽẽ atq soluen¬
ci: ꝑ tractare atq enodare cẽ nolui: ne li¬
brũ multo quã uelłe facerẽ longiorẽ: cũ ui¬
derẽ etiã si hoc concederetur. tam̃ debere ma¬
nicheos ac posse uinci. introducentes in sanis¬
simo errore naturã mali et̾nobono coet̾nã
Idõ gͦ diri qd̃ interĩ incertũ est. ñ quod ego
inde dubitarẽ. sed qd̾ int̾ me & illos quos
ita s apere in uenerã. nondũ eẽt ista questio
dissoluta. quã tamen in aliis longe posteriorib
lbris meis de genesi ad literã. scđm scriptu¬
ras scãs quanta pocui manifestacione dissolui
Alio loco ꝓpterea inquã corporea diligendo
peccamꝰ. quia spiritalia diligere ⁊ uittitia
iubemur & natura possumꝰ. & tẽ in genere nr̃o
obtimi & beatissimi sumꝰ Ubi queri potest
cur natura & ñ grã potiꝰ direrĩ: s contra ma¬

Expanded text:
cheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, cheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, qui hoc sentiunt, suscipienda esset atque soluenda, pertractare atque enodare tunc nolui, ne librum multo, quam uellem, facerem longiorem, cum uiderem, etiamsi hoc concederetur, tamen debere Manicheos . ac iam posse conuinci introducentes insanissimo errore naturam mali aeterno bono coaeternam. ideo ergo dixi: quod interim incertum est, non quod ego inde dubitarem, sed quod inter me et illos, quos ita sapere inueneram, nondum esset ista quaestio dissoluta. quod tamen in aliis longe posterioribus libris meis de Genesi ad litteram secundum scripturas sanctas quanta potui manifestatione dissolui. Alio loco: propterea, inquam, corporea diligendo peccamus; quia spiritalia diligere et iustitia iubemur et natura possumus, et tunc in nostro genere optimi et. beati sumus. ubi -quaeri potest, cur natura et non gratia possumus dixerim. sed contra Ma
Abbreviated transcription (Latin):
his enĩ disputationẽ usq ad hc̃ locũ ꝑduri:
ubi dixi. etiã si st̃ anime quod interim incer
cũ est corporeis officiis non peccato s nat᷑a
qꝰ interĩ incertũ est: cũ ꝓrsus dubitare non
debuerĩ non esse tales animas d hoc id̾o dixi
quia expertꝰ sũ qui dicerent diabolũ ⁊ an¬
gelos eiꝰ bonos et̃ in genere suo. & in ea na¬
cura in qua eos creauit ds̃ ordine ꝓprio. taleᷤ
quales st̃: s nobis mału eẽ si aliciamur & se¬
aucamur ab eis Si autẽ caueamꝰ eos atq uin¬
camꝰ decorũ atq głosum Ꝙ hoc qͥ dicunt.:
uidentur sibi ut id ꝓbent de scripturis adhi¬
bere idonea testimonia: uel illud qd scrip¬
tũ est inlibro iob. cũ diabolus describeret᷑.
hoc est initiũ figmenti dni. qd̾ fecit ad illu¬
dendũ ab angłis suis. uel illud in psalmo cen¬
cesimo t̾tio. draco hic quẽ fecisti ad illuden¬
dũ ei&. uã questionẽ que non adu̾sus mani-¬

Expanded text:
his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: etiamsi sunt animae, qutum est, corporeis officiis non peccato, sed natura quod interim incertum, cum prorsus dubitare non debuerim non esse tales animas. sed hoc ideo dixi,. quia expertus sum, qui dicerent diabolum et angelos eius bonos esse in genere suo et in ea natura, in qua eos creauit deus ordine proprio tales, quales sunt, sed nobis malum esse, si inliciamur et seducamur ab eis, si autem caueamus. eos atque uincamus, decorum atque gloriosum. et hoc qui dicunt, uidentur sibi, ut id probent, de scripturis adhibere idonea testimonia uel illud, quod scriptum est in libro Iob, cum diabolus describeretur: hoc est initium figmenti domini, quod. fecit ad inludendum ab angelis suis, uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei. quam quaestionem, quae non aduersus . Mani
Abbreviated transcription (Latin):
de paruulis questio. quia ex illtꝰ origie
rei tenent᷑ qui uoluntate peccauit᷑. quas¬
do libero ad facienttũ & ad ñ faciendũ mi¬
cu animi ñ carebat eiq ab opere malo
ab stinendi sũ ia potestas erat Q d̾ m aui¬
chei detenebrarũ gente ñ dicunt quã
fabulosissime inducunt: eamq natura
semꝑ mała nũquã bonã fuisse contende
Illud autẽ queri potest. quomͦ dixerĩ
etiã si sc̃ anime qd incerĩ incertũ est co
poreis officiis ñ peccato s natura dedits
uosq quãꝗ sint inferiores aliqua cane
interi ore ui cinitate contingt̃. non sl
ido malas haberi oportere. quia nos cũ eas sequi¬
mur a corporea diligimꝰ mali sumꝰ: quando¬
quide de illis hoc dixi de qͥb superiꝰ loqui
ceperã dicens. quãquã etiam si eisdẽ conce-¬
datur inferiore alio genere animarũ nos
illici ad turpia. ñ inde conficiunt aut illas
naturas malas ẽẽ. aut istas sumũ bonũDe

Expanded text:
de paruulis quaestio, quia ex illius origine de paruulis quaestio, quia ex illius origine rei tenentur, qui uoluntate peccauit, quando libero et ad faciendum et non faciendum motu animi non carebat eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. quod Manichei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamque naturam semper malam, numquam bonam fuisse contendunt. Illud autem quaeri potest quomodo dixerim: etiamsi rporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam sint inferiores, aliqua tamen interiore uicinitate contingunt, non iUas ideo malas haberi oportere, quia nos, cum eas sequimur et corporea diligimus, mali sumus, quandoquidem de illis hoc dixi, de quibus apertius loqui coeperam dicens: quamquam etiamsi eisdem concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas esse aut istas summum bonum — de
Abbreviated transcription (Latin):
origine reos ceneri Omĩs eni homo t̾renꝰ
qͥd ẽ origine. nisi adã : Porro aut̾e ad a habe¬
bat utiq uoluntatẽ Qua uoluntate cũ pee¬
easset: peccatũ ꝑ eũ intrauit in mundũ. Ites
in eo qđ diri natura essȩ male anime nulls
a ceteri. respondemꝰ naturã in his u̾bis meis
me intelligi u& Oluisse. ilła que ꝓprie nati¬
ra dicitur. in quasine uitio creati sumꝰ lã
ista ꝓpt̃ originẽ natura appellatur: que
origo utiq habet uitium. qd ẽ. contra na¬
curã Et icerũ in eo qd dictũ est. pece¬
tireũ teneri quẽquã quia non fecit quod
fa cere non potuit: sũme unquitatis
est ⁊ insanie Cur gͦ inquiunt paruuliti¬
nentur rei: Respondet᷑. quia er eiꝰ oris¬
ne tenent᷑ qui non fecit qd facere potui
& ad faciendũ ⁊ non adfaciendũ mocu
animi carent. si deniq his abstinendi a
ope suo pocestas nulla conceditur. peccatiꝰ
earũ tenere ñ possumꝰ: ꝓpterea ñ pert̃lic

Expanded text:
origine reos teneri. omnis enim homo terrenus origine reos teneri. omnis enim homo terrenus quid est origine nisi Adam? porro autem Adam habebat utique uoluntatem, qua uoluntate cum peccasset, peccatum per eum intrauit in mundum. Itemque in eo, quod dixi: natura esse malae tmimae nullo ii irae sicut et ceteri, . respondemus naturam in his uerbis meis me intellegi uoluisse illam, quae proprie natura dicitur, in qua sine uitio creati sumus. nam ista propter originem natura appellatur, quae origo utique habet uitium, quod est contra naturam. et iterum quod dictum est: peccati reum tenere quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis est et insaniae, cur ergo., inquiunt, 'paruuli tenentur rei?\' respondetur, quia eius ex origine tenentur, qui non fecit quod facere potuit, et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, peccatum earum tenere non possumus, propterea non perturbat
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est qd̾ ualet uoluntas sub dnante cupi¬
ditate nisi forte si pia ẽ. ut oret auriliũ:
Intantũ enĩ libera ẽ. in quantũ liberata ẽ:
& intantũ appellatur uoluntas Alioquin
cota cupiditas quã uoluntas ꝓpriȩ nuncupan¬
da est: quia non ẽ sicut manichei desipiunt.
aliene nature additam̃tũ s nr̃e uitium: aqͦ
non sanatur nisi grã saluatoris Qd si quisꝗ
Eicit eciã ipsã cupiditatẽ nichil eẽ aliud qͥmn
uoluntatẽ. s uitiosam peccatoq seruentẽ.
non resistendũ est. nec de uerbis cũ rescon¬
stet. controuersia facienda: qmͣ sic etia oten¬
ditur. sine uoluntate nullũ eẽ peccatũ. siue
in opere siue in origine Fursus meo qa diri.
iã querere ciperam utrũ illud malũ genus
animarũ. antequã bono misceret᷑. habuisset
aliquã uoluntatẽ. si enĩ non habebat sine
uuloꝵ: quorũ uoluntatẽ non tenetis reã:¬
ẜ espondet᷑: ñ eos ꝓprietit᷑  uoluntatis. s

Expanded text:
tum est, quod ualet uoluntas sub dominante cupitum est, quod ualet uoluntas sub dominante cupiditate, nisi forte, si pia est, ut oret auxilium? in tantum enim libera est, in quantum liberata est, et in tantum appellatur uoluntas. alioquin tota cupiditas quam uoluntas proprie nuncupanda est, quae non est, sicut Manichei desipiunt, alienae naturae additamentum, sed nostrae uitium, a quo non sanatur nisi gratia saluatoris. quod si quisquam dicit etiam ipsam cupiditatem nihil esse - aliud quam uoluntatem, sed uitiosam peccatoque seruientem, non resistendum est nec de uerbis, cum res constet, controuersia facienda. etiam sic enim ostenditur sine uoluntate nullum esse peccatum siue in opere siue in origine. Rursus in eo, quod dixi: iam quaerere coeperam, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliquam uoluntatem. si enim non habebat, sine uulorum, quorum uoluntatem non tenetis ream?\' respondetur non eos proprietate uoluntatis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit peccauit: nesciens peccatũ c̾e qđ
fecit Ita nec tale peccatũ sine uoluntate
et᷑ potuit. s uoluntas facti. non uoluntas
pecati: ꝗd̾ cam̃ factũ peccatũ fuit hoc
enĩ faetũ est: qd̾ fieri non debuit Us qͥs
autẽ sciens peccat si potet cogenti ad peccatum
sine peccato resisere. nec tamen facit. utiq uolens
peecat: qm̃ qui ptet resistere ñ cogitur cclere
Qui uero cogenti cupiditati bona uoluntatere¬
sistere non potest. & ideo contra precepta
iustitie: iã hoc ita peccatũ est ut siteciãpe¬
na peccati Qua ꝓpt̃ peccatũ sine uoluntate
esse non posse uerissimũ ẽteꝙ desu
nitio peccati qua dirimꝰ. peccatũ est uolun¬
tas retinendi uel consequendi qd iustitiaue¬
tat. & unde liberũ est abstinere: ꝓpterea
uera est. quia desfinitũ est qd̾ cantũ modo
peccatũ est: non ꝗd etiã penapeccatislã
quando tale. ẽ. ut ide sit pena peccati. quli¬

Expanded text:
uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod fecit. ita nec tale peccatum sine uoluntate esse potuit, sed uoluntate facti, non uoluntate peccati, quod tamen factum peccatum fuit; hoc enim factum est, quod fieri non debuit. qui autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere nec tamen facit, utique uolens peccat, quoniam qui potest resistere, non cogitur cedere. qui uero cogenti cupiditati uoluntate resistere non potest et ideo facit contra praecepta iustitiae, iam hoc ita peccatum est, ut sit etiam poena peccati. quapropter peccatum sine uoluntate esse non posse uerissimum est. Itemque definitio peccati, qua diximus: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi, quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere, propterea uerum est, quia id definitum est, quod tantummodo peccatum est, non quod etiam poena peccati. nam quando tale est, ut idem sit et poena peccati, quan
Abbreviated transcription (Latin):
eodixi son gͥ nͥ uoluntate peccatur  tẽꝙ
alio loco gͥret ipsã uoluntatẽ dł finui dicens¬
N oluntas est animi motꝰ. cogente nullo ad
aliquia: uel non admittendũ. uol ad ipi¬
scendñ Q. uod ꝓpterea dictũ est. ut hac defi¬
nicione uolens a nolente discerneret᷑. & sic
ad illꝯs referret᷑ intentio. qͥ primi in para¬
diso fecert humano grneri origͣmẽ mali.
nullo cogente peccato. hoc est libera uolun¬
tate peccando: quia & scientes contra pre¬
ceptũ fecert᷑. ⁊ ille tẽptator suasit ut hoc
fieret. ñ coegit Nã qui nesciens peccauit.
ñ in congruent̃ nolens peccasse dici potest:
quãuis & ipse qd̾ nesciens fecit. uolens tam̃
fecit Ita nec s eẽ potuit sine uoluntate pec¬
catũ Quȩ uoluntas utiq sicut definita ẽ.
animi motus fuit. cogente nullo ad aliqͥd
uel non admittendũ. ł ad ipiscendũ Qd̾
enĩ nisi uoluisset ñ fecisset. ñ eo actꝰ est
facere Qitia uoluit gͦ fecit etiã si non qͥa

Expanded text:
dixi: non igitur nisi uoluntate peccatur. Itemque alio loco ipsam uoluntatem definiui dicens: uobmtas est animi motus cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod propterea dictum est, ut hac definitione uolens a nolente discerneretur et sic ad illos referretur intentio, qui primi in paradiso fuerunt humano generi origo mali nullo cogente peccando, hoc est libera uoluntate peccando, quia et scientes contra praeceptum fecerunt, et ille temptator suasit, ut hoc fieret, non coegit. nam et qui nesciens peccauit, non incongruenter nolens peccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fecit; ita nec ipsius esse potuit sine uoluntate peccatum. quae uoluntas utique, sicut definita est, animae motus fuit cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod enim, si noluisset, non fecisset, non coactus est facere. quia uoluit, ergo fecit, etsi non, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Et meo qdꝰ duixi de cẽporũ historia sem̃ ambro¬
sium soluisse questionẽ. canquã coetanei fuetit
plato & seremus: me fefellit memorir sa quia ille d e
uoꝵ titulus ẽ contra partẽ donad¬
U A uoꝵ in libro ptimo trri. non m plao¬

Expanded text:
et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambroet in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de um titulus est: contra partem Donati. Quorum in libro primo dixi non mihi plac
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerat usq ad eũ locũ ubi cõmemoratũ ẽ
er euangłio tesimoniũ de muliere. que ab scon¬
ait ferm̃cũ unitrib m̃suris farine donec totũ ferm̃¬
taretur. addidi etiã nouissimũ librũ: & inqua¬
tuor libris opus illud impleui Q uoꝵ pͥmi tres ad¬
uiuant ut seripture intelligant᷑ quartꝰ aut̃ qꝰ mͦ
que inteligimiꝰ ꝓferenoa sint. In scđ̾osanelibro
de auctore libri quẽ plures uocant sapientiam
salomonis. qd̾ etiã ipsũ sic̃ ȩecłasticũ ihẽ filiꝰ sirac
scripserit. ñ ita constare ut ã me dictũ est. postea
didici: ꝙ omĩno pbabiliꝰ cõꝑi ñ ẽẽ hc̃ eius libri aue¬
torr̃ Lbi aut̃ dixi. his quadraginta quatuor
libris. cestam̃ti ueteris t̾minatur auctoricas. excon¬
suetudine qua iã loqͥtur eccłia. uetꝰ testam̃tum
aspellami Nplurimis aut̃ non iudetur appellari
testam̃tum uetꝰ. nͥ qd̾ datũ est in monte sina

Expanded text:
ptus fuerat usque ad eum locum ubi commemoratum est ptus fuerat usque ad eum locum ubi commemoratum est ex Evangelio testimonium de muliere, quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae donec fermentaretur totum . Addidi etiam novissimum librum, et quatuor libris opus illud implevi; quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina.
Abbreviated transcription (Latin):
illud qd positũ est. nec eos audiamꝰ qͥ car nis re
surrectionẽ futurã negant. & cõmemorant qd at apls
paulus. caro & sanguis regaũ eñ non posidebt̃. non
intelligentes qł art ipse dirit apłs. oportet corru
cibue hoc in duere us corruptionẽ. &e mortale hoc in¬
auere immortalitã. cũ mi hoc fuerit factĩ. iam
ñ erit caro ⁊ sanguis s celeste corpus. ñ sic acc¬
pieneũ est. quasi carnis ñ sit futura substantia:
s cartus q sanguinis nomine ipsã corruption e car
utiq in regno illo ñ erit. ubi caro in corrupcibilis
erit: quãuis & alit̾ possit intelligi. ut carnẽ ⁊ san¬
guinẽ oꝑa carnis & sangumis carisse accipiamus
apłm. & eos regnũ cli ñ possesuros. qͥ ꝑseueranter
ista cdilerirint Hic liber sic incipit Corona uictorie.
cõperissẽ. ꝑ ficere malui: quã eis sic relictis aclalia
retractanda transire Compleui gͦ certiũ. qͥ serꝙ¬

Expanded text:
illud, quod positum illud, quod positum surrectionem futuram negant, et commemorant quod ait apostolus Paulus, « caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; » non intelligentes quod ipse dicit Apostolus, « Oportet corru et mortale hoc induere immortalitatem. cum enim hoc factum fuerit, iam non erit caro et sanguis, sed caeleste corpus, non sic accipiendum est, quasi carnis non sit futura substantia, sed carnis et sanguinis nutique in regno illo non erit, ubi caro incorruptibilis erit. Quamvis et aliter possit intelligi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus Apostolum, et eos regnum Dei non possessuros, qui perseveranter ista dilexerint. Hic liber sic incipit: Corona victoriaecomperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. Complevi ergo tertium qui scri
Abbreviated transcription (Latin):
lo tẽporis presto ẽ. uoluntas ipsa cũ uolumꝰ.
S hanc quoq ad bene uiuendũ desuꝑ acci¬
pimꝰ potestatẽ. cũ preparatur uoluntas a tnõ.
Scd̃a questio ẽ: quomodo dictu sit penitet me
qd̾ constitui regẽ saul ⁊̃ ertia. utrũ spc̃ in mun¬
ctus qui erat inphitonissa. potuerit agere. ut
samuhel a saule uideretur & loqueret᷑ cũ eo
Quarta: de eo qd̾ scriptũ est: intrauit rex dd
& secdit ante dnm̃ Quinta: cde eo qł dirit helias.
õ anẽ cestis huiꝰ uidue cũ qua ego inhabito apud
ipsã cu male fecisti occidere filiũ eiꝰ Hoc opussic
incipit Gratissimã plane atq suauissimã
fundamenti. LIB ER UNUS.
ibe  contra epłam manichei. quam
uocant̃ fundam̃ti. ꝓrincipia eiꝰ sola redarguit:
s in ceteris illiꝰ partib annotationes ubi uide¬
nerer: si quãdo contra totã scrib̾e uacauisset
latino in eruditis humili sermone conscriptꝰ
est. fidi reguła continens. ⁊ p̾cepta uiuendi In qͦ

Expanded text:
lo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a doomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu maincipit: Gratissimam plane. CAPUT II. Fundamenti, liber unus. Liber contra Epistolam Manichaei, quam vocant Fundamenti, principia ejus sola redarguit; sed in ceteris illius partibus adnotationes, ubi uidenerer, si quando contra totam scribere uacuisset.latino ineru-. ditis humili sermone conscriptus est fidei regulam continens et praecepta uiuendi. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
ad iac&r mͥ. ꝑficere aut̃ bonũ non ꝑ fectio
quippe bom est. ut nec ipsa concupiscentu
peccati sit in hominȩ: oui quidẽ quando
b mne iuiuit᷑. non consentit uoluntas qerũ¬
tam̃ non ꝑficit bonũ: quia in ȩest concupi¬
scentia ad huc cui repugnat uoluntas Cuiꝰ
concupiscentiȩ reatꝰ in baptismate soluitur.
s infirmitas manet: cui donec sanet᷑ omĩs
fidelis qui bene ꝓficit studis sissime reluctat᷑
Peccatũ aut̃ qd̾ nusquã ẽ nͥ in uoluntate.
illud p̃ cipue intelligendũ est: quod iusta d̾ap¬
natio consecuta ẽ hoc eni ꝑ unũ hominẽ in¬
trauit in munctũ. quãꝙ ꝙ hoc peccatũ quo
consentitur peecato concupiscentiȩ. nͣ nisi

Expanded text:
adiacet mihi, perficere autem bonum non. adiacet mihi, perficere autem bonum non. quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene vivitur, non consentit voluntas, verumtamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, quod iusta damnatio consecuta est - hoc enim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et hoc peccatum, quo consen
Abbreviated transcription (Latin):
quia nondũ uoluntatis arbitrio utuntur:
quasi uero peccatũ. qd eos ex ada dicimꝰ ori¬
ginalit̃ trahere. id ẽ. reatu eiꝰ implicatos. &
obhoc pene obnorios detineri. usꝗ. esse possit
iͥ in uoluntate: qua uoluntate cõmissũ est
quando diuini p̃cepti ẽ facta transgressio
Potest etiã putari falsa eẽ ista sencentia qua
dirimꝰ nusquã nͥ in uoluntate esse peccatũ.
quia dirit apłs Si aut̃ quod nolo hoc facio.
ĩ non ego operor illud: s qd̾ habitat in me¬
peccatũ Hoc enĩ peccatũ usq ad eo non est
in uoluntate. ut dicat qd̾ nolo hoo facio
Quomꝰ gͦ nusquã ost nisi inuoluntate pec¬
catũ: Sed hoc peccatũ de quo sic est loquutꝰ
apłs. ideo peccatũ uocatur. qui a peccato
factũ est. ꝙ pena peccati eist: quandoqͥdẽ
hoc de concupiscentia carnis dr̾: qd aperit
in consequentib dicens Scio quia ñ habitat
ime. hoc ẽ in carne bonũ mea Velle enĩ

Expanded text:
quia nondum arbitrio uoluntatis utuntur. quia nondum arbitrio uoluntatis utuntur. quasi uero peccatum, quod eos ex Adam dicimus originaliter trahere, id est reatu eius inplicatos, et ab hoc poenae obnoxios detineri, umquam esse potuit nisi ex uoluntate, qua uoluntate commissum est, quando diuini praecepti est facta transgressio. potest etiam putari falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apostolus: si autem, quod nolo, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod in me habitat peccatum. hoc enim peccatum usque adeo non est in uoluntate, ut dicat: quod nolo, hoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum? sed hoc peccatum, de quo sic est.locutus apostolus, ideo peccatum uocatur, quia peccato factum est et poena peccati est, quandoquidem hoc de concupiscentia carnis dicitur, quod aperit in consequentibus dicens: scio, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim
Abbreviated transcription (Latin):
raba hoc mnitio facto ad eũ ipsũ me scripta¬
rũ fuisse. que hic nondũ scripserã Hilib
ost hc̃ librũ scripsi adhuc prsbit̾.
contra manicheos de duab anini¬
bus. quarũ dicunt unã partẽ di ese lt¬
rã de gente tenebrarũ quã non concide
rit ds & que sit deo coȩt̾na u has amiba
aninas. unã bonã & alterã mała in homi¬
ne uno es delirant. istã scilicet mała pri¬
pam carnis esse dicentes quã carnẽ etũdẽ
gentis esse cenebrarũ ilła uero bonã se
aduentitia dei parte. que cũ tenebrarũ gen
la. illi male anime tribuunt. In hoc libro
illud ꝗd̾ diri. nulła eẽ quałecũq uitã que nͣ
eo ipso quo uita ẽ & in quantũ omĩno uita ẽ.
ad sũ mũ uite fonte̾̃ principiũq ꝑtineat: ita dixi
ut tanquã creatura ad erSeatorẽ ꝑcinere
intelligatur .ñ aut̃ de illo esse canquã pars
nꝰ existimet᷑ Itẽ qd̾ dixi nusquã scilicet nisi

Expanded text:
rabam, hoc initio facto, ad eum ipsum me scripturabam, hoc initio facto, ad eum ipsum me scripturum fuisse quae hic nondum scripseram. Hic liber 1. Post hunc librum scripsi adhuc presbyter contra Manichaeos de Duabus Animabus, quarum dicunt unam partem Dei esse, alteram de gente tenebrit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum tenebrarum gentla illi malae animae tribuunt. In hoc libro illud, quod dixi, nullam esse qualemcumque uitam, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat, ita dixi, ut tamquam creatura ad creatorem pertinere intellegatur, non autem de illo esse tamquam pars eius existimetur. Item quod dixi: nusquam scilicet nisi