comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& loquendo S ed &e ego ad huc quanuis in¬
contaminabilẽ & in conuertibilẽ. & nulla
ex parte mutabilẽ dicerẽ. firmeq sentirẽ
nr̃as s etiã corpora. nec tantũ nr̃as aĩas
& corpula sed om̃s & omĩa. ñ teneliã ex-¬
plititã e enodatã causam mali. Quecũ¬
q tam̃ eẽt: sic eã querendã uidebã. ut ñ
ꝑ eã constringerer dm̃ in conmutabilẽ
mutabilẽ credere: ne ipse fierem qͦd que¬
rebã. Itaq securus eã querebã. & certus
ñ ẽẽ. uerũ quod illi dicerẽt quos toto a¬
nimo fugiebã. qr uidebã querendo unde
malũ. repletos malitia qua opinarent᷑
tuã potius substantiã etiã male pati qͣm
suã male facere &e intendebã ut cernerẽ
quod audiebã. liberũ uoluntatis arbitri

Expanded text:
et loquendo. Sed et ego adhuc, quamuis inet loquendo. Sed et ego adhuc, quamuis incontaminabilem et inconuertibilem et nulla ex parte mutabilem dicerem firmeque sentirem nostras, sed etiam corpora, nec tantum animas nostras et corpora, sed omnes et omnia; non tenebam explicitam et enodatam causam mali: quaecumque tamen esset, sic eam quaerendam videbam, ut non per illam constringerer Deum incommutabilem mutabilem credere, ne ipse fierem quod quaerebam. Itaque securus eam quaerebam, et certus non esse verum quod illi dicerent, quos toto animo fugiebam; quia videbam, quaerendo unde malum, repletos malitia, qua opinarentur tuam potius substantiam male pati, quam suam male facere. 5. Et intendebam ut cernerem quod audiebam, liberum volun
Abbreviated transcription (Latin):
re potuisse diceretur: nulla auferet᷑ cau¬
sa pugnandi. & itapugnandi: ut qued ã
portio tua & membrũ tuũ uel ꝓles de ip¬
sa substantia tua misceret᷑ ad uersiis po¬
testatibus. &e ñ ate creatis naturis atq
intantũ abeis corrũperetur. & cõmuta¬
retur in deterius: ut ab eatitudine in mi¬
seriã uerteretur. & indigeret auxilio qͦ
erui purgariq posset. & hanc ẽẽ. aĩam cui
tuus sermo seruienti liber. & contamina¬
te purus. & corrupte integer subueniret
sed e ipse corruptibilis. qr ex una eademq
substatia. Itaq site qͥqqͥd es id ẽ. substantiã
tuã quasi in corruptibilẽ dicerent: falsa
ẽẽ illa om̃ia &e execrabilia. Si autẽ corrup¬
tibilẽ: id ipsũ iã falsũ & pͥma uoce abomi¬
nãdũ. Sat ergo erat istud aduersus eos
om̃i mͦ euom̃dos apressura pectoris. qr ñ
habebant qͦ exirent sine horribili sacrile¬
gio cordis e lingue. sentiendo de te ista

Expanded text:
re potuisse diceretur, nulla afferretur caure potuisse diceretur, nulla afferretur causa pugnandi, et ita pugnandi, ut quaedam portio tua et membrum tuum, vel proles de ipsa substantia tua, misceretur adversis potestatibus et non a te creatis naturis, atque in tantum ab eis corrumperetur et commutaretur in deterius, ut a beatitudine in miseriam verteretur, et indigeret auxilio quo erui purgarique posset: et hanc esse animam, cui tuus sermo, servienti liber, et contaminatae purus, et corruptae integer subveniret; sed et ipse corruptibilis, quia ex una eademque substantia. itaque si te, quidquid es, id est substantiam tuam, qua es, incorruptibilem dicerent, falsa esse illa omnia et exsecrabilia; si autem corruptibilem, id ipsum iam falsum et prima uoce abominandum. sat erat ergo istuc aduersus eos omni modo euomendos a pressura pectoris, quia non habebant, qua exirent sine horribili sacrilegio cordis et linguae sentiendo de te ista
Abbreviated transcription (Latin):
ratione intrinsecus ad ministrantẽ om¬
nia que creasti. Ita suspicabar: qr cogita¬
re aluid ñ poterã nã falsũ erat. Illo em̃
mͦ maior pars t̃re maiorẽ tui partem
haberet. & minorẽ minor: atq ita te ple¬
na essent omĩa. ut ampliꝰ tui caperet ale¬
fanti corpus quã passeris quo ẽẽt isto gͣn¬
dius granidiorẽq occuparet locũ: atq ita
frustatĩ partib mũdi. magnis magnas
breiule breues. partes tuas p̃sentes face¬
res. Non es aut̃ ita. sed ñ dũ illuminaue
ces mutos qm̃ ñ ex eis sonabat ũbũ tuũ:
sat erat gͦ illud. quod iã diu abusq car¬
tagine anebridio ꝓponi solebat & om̃s qͥ
audieramꝰ concussi sumꝰ. Quid erat tͥ fac¬
turu᷑ nescio que gens tenebrarũ quã ex
adũsa mole solent opponere si tu cũ ea
pugnare uoluisses: Si enĩ responderet᷑
aliquid fuisse nocituturã uiolabilis tu &
corruptibilis fores. Si aut̃ nichil ea noce¬

Expanded text:
ratione intrinsecus et extrinsecus administrante omratione intrinsecus et extrinsecus administrante omnia, quae creasti. ita suspicabar, quia cogitare aliud non poteram; nam falsum erat. illo enim modo maior pars terrae maiorem tui partem haberet et minorem minor, atque ita te plena essent omnia, ut amplius tui caperet elephanti corpus quam passeris, quo esset isto grandius grandioremque occuparet locum, atque ita frustatim partibus mundi magnis magnas, breuibus breues partes tuas pres. Non es autem ita. Sed nondum illuminaverces mutos, quoniam non ex eis sonabat verbum tuum: sat erat ergo illud quod jamdiu ab usque Carthagine a Nebridio proponi solebat, et omnes qui audieramus concussi sumus. Quid erat tibi factura nescio quae gens tenebrarum, quam ex adversa mole solent opponere, si tu cum ea pugnare noluisses? Si enim responderetur, aliquid fuisse nocituram, violabilis tu et corruptibilis fores. Si autem nihil ea noce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aliquanta spatia tenderet᷑. uel diffun¬
deret᷑. uel conglobaret᷑. uel tumeret. uel
tale aliquid caꝑet aut caꝑe posset: ni¬
chil prorsus ẽẽ arbitrabar. Per quales
enĩ formag ire solent ocłimei: ꝑ tales
Que tam̃ ipsas ñ formaret: nͥ eẽt magñu
aliquid. Ita etiãte uita uite meȩ. gr̃a-¬
dẽ ꝑ infinita spatia undiq cogitabam
penetrare totã mundi molẽ. & extra eã
qͦqua uersũ ꝑ immensa sine tmino. ut
haberet te terra haberet cȩlũ. haberent
omĩa & illa finirent᷑ inte: tu aut̃ nus¬
quã. Sicut aut̃ luci solis ñ ob sisteret aeris
corpus. aeris huiꝰ qͥ supra t̾rã ẽ. quo minꝰ
ꝑ eũ traiceretur penetrans eũ ñ dirũpẽ¬
do aut concidendo. sed implendo eũ to¬
tũ: sictͥ putabã ñ solũ celi &e aeris ma¬
ris sed etiã t̾rȩ sorpus ꝑuiũ. & ex om̃ils
marimis minimisq partil penetrabi¬
le ad capienda p̃sentiã tuã oculta in spi¬

Expanded text:
 aliquanta spatia tenderetur, vel diffun aliquanta spatia tenderetur, vel diffunderetur, vel conglobaretur, vel tumeret, vel tale aliquid caperet, aut capere posset, nihil prorsus esse arbitrabar. Per quales enim formas ire solent oculi mei, per tales quae tamen ipsas non formaret, nisi esset magnum aliquid. Ita etiam te, vita vitae meae, grandem per infinita spatia undique cogitabam penetrare totam mundi molem, et extra eam quaquauersum per inmensa sine termino, ut haberet te terra, haberet caelum, haberent omnia et illa finirentur in te, tu autem nusquam. sicut autem luci solis non obsisteret aeris corpus, aeris huius, qui supra terram est, quominus per eum traiceretur penetrans eum non dirrumpendo aut concidendo, sed implendo eum totum, sic tibi putabam non solum caeli et aeris et maris, sed etiam terrae corpus peruium et ex omnibus maximis minimisque partibus penetrabile ad capiendam praesentiam tuam, occulta inspi
Abbreviated transcription (Latin):
gere circũuolantẽ turbã inmunditiȩ
ab acie mentis meȩ. & uix dimota in ic¬
tu oculi: ecce conglobata rursus ad erat
& irruebat in aspectũ meũ & ob nubila¬
bat eũ. ut quanius ñ forma humani
corporis: corporeũ tam̃ aliqͥd cogitari
cogerer ꝑ spatia locorũ: siue infusũ mõ¬
do siue etiã extͣ mũdũ ꝑ infinita diffu¬
sũ: etiã ipsũ incorruptibile. & inuiola¬
bile. & in commutabile. qͦd corruptibili
& uiolabili & conmutabili p̃ponebã qm̃
quicquid pͥuabã spatiis talib nichil
mͥ ẽẽ uidebatur. Sed prorsus nichil in
ane qͥdẽ. Tanquã si corpus auferatur lo¬
co. & maneat locꝰ om̃i corpore uacͥat᷑. &
terreno & humido & aerio celesti. s tam̃
sit locus in anis tanquã spatiosũ nichil.
Ego itaq in crassatus corde nec mͥmet
ip̃si uel ipse conspieuus: quicquia ñ¬
ĩ ibat cor meũ. nec uidebã hanc eandẽ intentio¬
nẽ qua illas ipsas imagines

Expanded text:
gere circumuolantem turbam inmunditiae gere circumuolantem turbam inmunditiae ab acie mentis meae: et nix dimota in ictu oculi ecce conglobata rursus aderat et inruebat in aspectum meam et obnubilabat eum, ut quamuis non forma humani corporis, corpoream tamen aliquid cogitare cogerer per spatia locorum siue infusum mundo siue etiam extra mundum per infinita diffusum, etiam ipsum incorruptibile et inuiolabile et inconmutabile, quod corruptibili et uiolabili et conmutabili praeponebam, quoniam quidquid priuabam spatiis talibus, nihil mihi esse uidebatur, sed prorsus nihil, ne inane quidem, tamquam si corpus auferatur loco et maneat locus omni corpore uacuatus et terreno et humido et aerio et caelesti, sed tamen sit locus inanis tamquam spatiosum nihil. Ego itaque incrassatus corde nec mihimet ipsi uel ipse conspicuus, quidquid n ibat cor meum: nec videbam hanc eamdem intentionem, qua illas ipsas imagines
Abbreviated transcription (Latin):
am mortua erat adolescentia mea niala
& nefanda. & ibã iniuentutẽ quanto
etate maior tanto uanitate turpior. qͥ
cogitare aliqͥd substantie nͥ tale ñ pote¬
ram. quale ꝑ hos oculos uideri solet.
Non te cogitabã deus infigura corporis
humani. Ex quo audire aliquid desa¬
pientia cepi. semꝑ hoc fugi. & gaudebã
me hoc reꝑisse in fide sp̃ualis matris
nr̃e catholicȩ tuȩ. sed quid de aliud co¬
gitarẽ. ñ occurrebat E conabar cogitare
te homo & talis homo sũmũ & solũ &
uerũ dm̃: & te incorruptibilẽ En uiolabi¬
lẽ & in contamibilẽ totis medullis crede¬
bã qr nesciens ũde & qͦmͦ: plane tam̃ ui¬
debã. & certꝰ erã: ul qͦd corrũpi potest de¬
teriꝰ ẽẽ quã ul quod ñ potest. & qͦd uio¬
lari ñ potest in cunctant᷑ p̃ponebã uiola¬
bili : qͦd nullã patitur ꝑ mutationẽ. me¬
lius ẽẽ quã id qͦd mutari potest. Clamabat
uiolenter coi meũ ad uersus om̃ia phan¬
ta̾mara mea. & hoc uno i̾tu conabar abi¬

Expanded text:
am mortua erat adulescentia mea mala et nefanda, et ibam in iuuentutem, quanto aetate maior, tanto uanitate turpior, qui cogitare aliquid substantiae nisi tale non poteram, quale per hos oculos uideri solet. non te\'cogitabam, deus, in figura corporis humani, ex quo audire aliquid de sapientia coepi; semper hoc fugi et gaudebam me hoc reperire in fide spiritalis matris nostrae, catholicae tuae; sed quid te aliud cogitarem non occurrebat. et conabar cogitare te homo, et talis homo, summum et solum et uerum deum, et te incorruptibilem et inuiolabilem et inconmutabilem totis medullis credebam, quia nesciens, unde et quomodo, plane tamen uidebam et certus eram id, quod corrumpi potest, deterius esse quam id quod non potest, et quod uiolari non potest, incunctanter praeponebam uiolabili, et quod nullam patitur mutationem, melius esse quam id quod mutari potest. clamabat uiolenter cor meam aduersus omnia phantasmata mea et hoc uno ictu conabar abi
Abbreviated transcription (Latin):
contriuit dñs. quã salubres herbas
ȩccłasticas. ad ũsas serpentes. Quas tͥ
deus meus uoces dedi eũ legerẽ psal¬
mo d auid cantica fidelia. & sonos pie-¬
tatis exculdentes turgidũ sp̃m. rudis
in germano amore tuo. cathecummꝰ
in uilla cũ cathecumino alipes feriat᷑
matre ad herente nobis muliebri ha¬
bitu. uirili fide. anili securitate. ma¬
t̃na caritate. xp̃i ana pietate: Quas
tͥ uoces dabã in psalmis illis. & qͦmͦ
in te inflãmabar ex eis. & accende¬
tant᷑: & ñ ẽ. qui se abscondat acalore
tuo Quã uehem̃ti & acri dolore indigna¬
bar manicheis. & nriserabar eos rur¬
sus qđ illa sacram̃ta illa medicata nes¬
cirent. & in san essent ad uersus

Expanded text:
contriuit dominus, quam salubres herbas contriuit dominus, quam salubres herbas ecclesiasticas aduersas serpentibus. Quas tibi, deus meus, uoces dedi, cum legerem psalmos Dauid, cantica fidelia, sonos pietatis excludentes turgidum spiritum, rudis in germano amore tuo, catechumenus in uilla cum catechumeno Alypio feriatus, matre adhaerente nobis muliebri habitu, uirili fide, anili securitate, materna caritate, christiana pietate! quas tibi uoces dabam in psalmis illis et quomodo in te inflammabar ex eis et accendetantur, et non est qui se abscondat a calore tuo. quam uehementi et acri dolore indignabar manichaeis et miserabar eos rursus, quod illa sacramenta, illa medicamenta nescirent et insani essent aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
aeꝓfessione rechouea unde iã cogitatu
solutꝰ erã. & factũ ẽ. Eruisti linguam
meã unde iã erueras cormeũ & benedi¬
cebã tibi gaudens ꝓfect᷑ in uillã cũ eis
om̃il. Ibi qͥd egerim in literis iã qͥdẽ
tanquã in pausatione anhelantil: te.¬
stant᷑ libri disputati cũ p̃sentib. & cũ ip¬
some solo corãte. Que aut̃ cũ absente
nebridio: testant᷑ epłe. Et quanilo mͥ suf¬
fitiat tẽpus cõ me morrãdi om̃ia ma¬
gna erga nos benefitia tua in illo tẽpo¬
re.p̾sertm ad alia maiora ꝓperanti s
Reuocat enĩ me recordatio mea. & dul¬
ce mͥ fit dñe confiteri tͥ qͥle int̾nis me
stimulis ꝑdomueris. & quẽ admodũ me
cõplanaueris humiliatis montil & col¬
lil cogitationũ mearũ. & tortuosa mei
dirȩxeris. & asꝑa lenieris. quoq mͦ ip¬
sũ etiã alipiũ fr̃em cordis mei sub ege
litteris nr̃is. Magis enĩ eas uolebat re¬
dolere gimnasiorũ cedros. quas iã

Expanded text:
professione rhetorica, unde iam cogitatu professione rhetorica, unde iam cogitatu solutus eram. et factum est, eruisti linguam meam, unde iam erueras cor meum, et benedicebam tibi gaudens profectus in uillam cum meis omnibus. ubi quid egerim in litteris iam quidem tamquam in pausatione anhelantibus testantur libri disputati cum praesentibus et cum ipso me solo coram te; quae autem cum absente Nebridio, testantur epistulae. et quando mihi sufficiat tempus conmemorandi omnia magna erga nos beneficia tua in illo tempore praesertim ad alia maiora properanti? reuocat enim me recordatio mea, et dulce mihi fit, domine, confiteri tibi, quibus internis me stimulis perdomueris et quemadmodum me conplanaueris humilitatis montibus et collibus cogitationum mearum et tortuosa mea direxeris et aspera lenieris quoque modo ipsum etiam Alypium, fratrem cordis mei, subegerilitteris nostris. magis enim eas uolebat redolere gymnasiorum cedros, quas iam
Abbreviated transcription (Latin):
meus. tuus aut̃ dñe adopnuus. ex
liberto filiꝰ. ibi uiuit. Nã qͥs alius tali
aĩe locus : Ibi uiuit uuude me multa
introgabat homuntionẽ in exꝑtũ.
Iã ñ ponit aurẽ ad os meũ. sed sp̃u¬
ale os ad funtẽ tuũ: & bibit quantũ
potest sapientiã ꝓ auiditate sua. sine
fine felix. Nec eũ sic arbitror inebria¬
ri. ex ea ut obliuiscat᷑ mei: cũ tu dñe
que potat ille sis nr̃i memor. Sicgͦ era¬
mus ꝓuerecondũ consolantes tristẽ.
salua amiticia de tali conũsrone nr̃a
& exhortantes ad fidẽ gradus sui uite
scilicet conuigalis. nebridiũ aut̃ oꝑi¬
entes quando sequeret᷑. quod etã ꝓ¬
ximo poterat & erat iãiãq facturus.
.cũ ecce euolun sunt ilies illi tandẽ¬
qͥ iã lungi & multi uulebant᷑ p̃amore
libertatis occiose ad cantandũ deme¬
dullis om̃il. tͥ dixit cormeũ quesiui
uultũ tuũ. uultũ tuũ iñe reqͥram.
Et uenit dies in qͦ etiã soluerer. actu

Expanded text:
meus, tuus autem adoptiuus ex meus, tuus autem adoptiuus ex liberto filius: ibi uiuit. nam quis alius tali animae locus? ibi uiuit, unde me multa interrogabat homuncionem inexpertum. iam non ponit aurem ad os meum, sed spiritale os ad fontem tuum et bibit, quantum potest, sapientiam pro auiditate sua sine fine felix. nec eum sic arbitror inebriari ex ea, ut obliuiscatur mei, cum tu, domine, quem potat ille, nostri sis memor. sic ergo eramus, Verecundum consolantes tristem salua amicitia de tali conuersione nostra et exhortantes ad fidem gradus sui, uitae scilicet coniugalis, Nebridium autem opperientes, quando sequeretur. quod de tam proximo poterat et erat iam iamque facturus, cum ecce euoluti sunt dies illi tandem. nam longi et multi uidebantur prae amore libertatis otiosae ad cantandum de medullis omnibus: tibi dixit cor meum, quaesiui uultum tuum; uultum tuum, domine, requiram. Et uenit dies, quo etiam actu soluerer a
Abbreviated transcription (Latin):
hortationes &e consolationes tue fide¬
lis ꝓmissor reildes ꝓuerecũdo ꝓrure
illo eiꝰ cassiciaco. ubi ab estu scłi reqͥe¬
iumꝰ inte amenitatẽ sempit̾ne uirẽcis
paradi si tui qm̃ dimisistiei peccata
suꝑterram in monte caseato. monte
tuo. monte uberi. Angebartir ergo tũc
ipse. nebridiꝰ aut̃ colletabat᷑. Qanuis
enĩ & ipse ñ dũ xp̃i anꝰ in illã foueam
ꝑniciosimi erroris inciderat. ut uerita¬
tis filui tui carnẽ fantasma crederet.
tam̃ in de emergens sic sibi erat. ñ dũ
imbutꝰ ullis eccłe tue sacram̃tis: sed in¬
qͥsitor ardentissimꝰ ueritatis. Qũe non
multo post conuersionẽ nram a re¬
generationẽ ꝑbaptismũ tuũ. ipsũ eti¬
am fidelẽ catholicũ castitate ꝑfecta
atq continentia tͥ seruientẽ.: in afri¬
xp̃iana facta eẽt. carne soluisti. Et
nune ille uiuit in sinu abraham. qͥc¬
qͥd illud ẽ. qͦd illo sinificat᷑ sinu. ibi
nebridiꝰ meus uiuit. dulcis amicus

Expanded text:
hortationes et consolationes tuae: fidehortationes et consolationes tuae: fidelis promissor reddis Yerecundo pro rure illo eius Cassiciaco, ubi ab aestu saeculi requieuimus in te, amoenitatem sempiternae uirtutis paradisi tui, quoniam dimisisti ei peccata super terram in monte incaseato, monte tuo, monte uberi. Angebatur ergo tunc ipse, Nebridius autem conlaetabatur. quamuis enim et ipse nondum Christianus in illam foueam perniciosissimi erroris inciderat, ut ueritatis filii tui carnem phantasma crederet, tamen inde emergens sic sibi erat, nondum imbutus ullis ecclesiae tuae sacramentis, sed inquisitor ardentissimus ueritatis. quem non multo post conuersionem nostram et regenerationem per baptismum tuum ipsum etiam fidelem catholicum castitate perfecta atque continentia tibi seruientem in Afrir eum christiana facta esset, carne soluisti. et nunc ille uiuit in sinu Abraham. quidquid illud est, quod illo significatur sinu, ibi Nebridius meus uiuit, dulcis amicus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ne & hoc peceatũ cũ ceteris horrendis
&funeris in aqua scã ignousti. & remi¬
sisti mͥ: Macerabat᷑ anxietudine ꝓuere¬
cundus de isto nr̃o bono. qͦd ꝓpt̃ uincu¬
la sua qͥb tenacissime tenebat᷑ deserise
nostro consortio uidebat. ñ dũ xp̃ianꝰ.
coniuge fideli. ea ipsa tam̃ artiore p̃ce
teris cõpede abitinere qͦd aggressi eramꝰ
retardabat᷑ Nec xp̃ianũ ee᷑ alio modo
se uelle dicebat: quã illo qͦ ñ poterat.
Benigne sane obtulit. ut quã du ibi
essemꝰ: in re eiꝰ essem. Retribues illi
dñe insurrectione iustorũ ꝙ iã ipsam
sort̾e recribiusti ei. Quanuͥs enĩ ab sen¬
tilȩ nobis eũ iãro me essem᷑: corporali
egritudine correptus. & in ea xp̃i anꝰ
& fidelis factus. ex hac uita emigra¬
uit. Ita misertꝰ es ñ solũ eiꝰ. seil etiã
nr̃i: ne cogitantes egregie circa nos a¬
mici humanitat᷑e. nec eũ ingrege tuo
numerantes. dolore in dolerabili cru¬

Expanded text:
nonne et hoc peccatum cum ceteris horrendis nonne et hoc peccatum cum ceteris horrendis et funereis in aqua sancta ignouisti et remisisti mihi? Macerabatur anxitudine Verecundus de isto nostro bono, quod propter uincula sua, quibus tenacissime tenebatur, deseri se nostro consortio uidebat. nondum Christianus coniuge fideli ea tamen ipsa artiore prae ceteris conpede ab itinere, quod aggressi eramus, retardabatur nec christianum esse alio modo se uelle dicebat quam illo, quo non poterat. benigne tamen obtulit, ut, quamdiu ibi essemus, in re eius essemus. retribues illi, domine, in retributione iustorum, quia iam ipsam sortem retribuisti ei. quamuis enim absentibus nobis, cum Romae iam essemus, corporali aegritudine correptus et in ea Christianus et fidelis factus ex hac uita emigrauit. ita misertus es non solum eius sed etiam nostri, ne cogitantes egregiam erga nos amici humanitatem nec eum in grege tuo numerantes dolore intolerabili cru
Abbreviated transcription (Latin):
q magisterii illiꝰ sacinã pene ia neressi¬
tate de ponere cogebat aut si curari
& conualescere potuissem: certe int̃¬
muterẽ. Sed uͥ plena uoluntas uacan¬
di & uidendi qm̃ tu es dñs oborta mͥ
ẽ. atq firmata. nosti ds̃ m̃s etia gau¬
dere cepi qͦd hec quoq suberat ñ m̃dax
excusatio. que offensionẽ hominũ tẽpe¬
raret. qͥ ꝓpt̃ liberos suos me liberũ ẽẽ. ñꝗͣ
uolebant. Nenꝰ igitur tali gaudo tolera¬
bã illud in t̾̃uallũ tẽporis. donec decur¬
reret. Nescio ultrũ uel uinginti dies
erant. s tam̃ fortit̃ tolerabant᷑. qr re¬
cesserat cupiditas que mecũ solebat
ferre graue negotiũ. & ego p̃mendus
remanserã: nͥ pacientia suecederet. Pec¬
case me in hoc qͥsquã seruorũ tuorũ
fr̃um meorũ dixerit. qͦd iã pleno corde
milicia tua. passus me fuerĩ uel una
hora sedere incathela mendatui. Atego
ñ contendo. Sed tii miserericordissi me.

Expanded text:
quia magisterii illius sarcinam paene iam necessiquia magisterii illius sarcinam paene iam necessitate ponere cogebat aut, si curari et conualescere potuissem, certe intermittere. sed ubi plena uoluntas uacandi et uidendi, quoniam tu es dominus, oborta mihi est atque firmata — nosti, deus meus — etiam gaudere coepi, quod haec quoque suberat non mendax excusatio, quae offensionem hominum temperaret, qui propter liberos suos me liberum esse numquam uolebant. plenus igitur tali gaudio tolerabam illud interuallum temporis, donec decurreret — nescio utrum uel uiginti dies erant — sed tamen fortiter tolerabantur, quia recesserat cupiditas, quae mecum solebat ferre graue negotium, et ego premendus remanseram, nisi patientia succederet. peccasse me in hoc quisquam seruorum tuorum, fratrum meorum, dixerit, quod iam pleno corde militia tua passus me fuerim uel una hora sedere in cathedra mendacii. at ego non contendo. sed tu, domine misericordissime,
Abbreviated transcription (Latin):
Congesta in sinũ cogitationis nr̃e ure¬
bant. & aͥsumebant grauẽ torporẽ. neima
ũgerem᷑ͦ & accendebant nos ualide. ut
om̃is ex lingua sub dola contͣdictionis
flatꝰ inflãmare nos acriꝰ posset. ñ extin
ret uotũ & ꝓpositũ nr̃m. & iactantie simi¬
le uidebatur ñ oꝑari tã proximũ feria¬
rũ tẽpus. seil de publica ꝓ fessione atq
ante ocłs om̃iũ sita ante discederẽ ut¬
ñ conũsa infactũ meũ ora cunctorũ
intuentiũ. quã uiciũ uindemialiũ
diẽ p̃uenire uoluerĩ. Multi dicerent
qͦa qͣsi appetissem magnꝰ uideri. Et qͦd
mͥ erat istuc. ut putaret᷑ & disputaret᷑
de aĩomeo. & blasfe maret᷑ bonũ nr̃m:
Quinetiã qͦd ipsa etate litterario labo¬
ri nimio pulmo m̃s cedere ceꝑat. & dif¬
ficult̃ tͣhere suspiria dolorilꝙ pectoris
testari se sautiũ uocẽq clariore ꝑduc¬
tiorẽ ue recusare pͥmo ꝑ tͣbauerat᷑ me:

Expanded text:
congesta in sinum cogitationis nostrae urecongesta in sinum cogitationis nostrae urebant et absumebant grauem torporem, ne in ima uergeremus, et accendebant nos ualide, ut omnis ex lingua subdola contradictionis flatus inflammare nos acrius posset, non extingret uotum et propositum nostrum, iactantiae simile uidebatur non opperiri tam proximum feriarum tempus, sed de publica professione atque ante oculos omnium sita ante discedere, ut conuersa in factum meum ora cunctorum intuentium, quam uicinum uindemialium diem praeuenire noluerim, multa dicerent, quod quasi appetissem magnus uideri. et quo mihi erat istuc, ut putaretur et disputaretur de animo meo et blasphemaretur bonum nostrum? Quin etiam quod ipsa aestate litterario labori nimio pulmo meus cedere coeperat et difficulter trahere suspiria doloribusque pectoris testari se saucium uocemque clariorem productioremue recusare, primo perturbauerat me,
Abbreviated transcription (Latin):
sed lenit̾ subt̾ere ministeriũ lingue mee
nundinis loquacitatis. ne ulterius pue¬
ri meditantes ñ legẽ tuã. ñ pace tuam.
seil insanias m̃ilaces. & bella forẽ sia
mercarent᷑ exore meo arma furori suo.
Et opportune iã paucissimi dies sup erant
ad uindemiales ferias. & stacui tolera¬
re illos ut solennit abscederẽ & redemp¬
tꝰ ate iã ñ redirẽ uenalis. Consiliũ gͦ nr̃m
erat corã te: corã hominils aut̃ nͥ nrĩs
ñ erat. Et conuenerat int̃nos: ne passi
cuiquã effunderet᷑ quanquã tu nobis
a conualle plorationis ascendentils &
cantantil canticũ graduũ. dederas sa¬
gittas acutas & carbones uastatores adũ
sus linguã sub idolã uelut consulendo
contͣdicentẽ. & sic̃ cibũ assolet amando
consum̃tẽ. Sagittaueras tu cor nr̃m cari¬
tate tua. & gestabamꝰ u̾ba tua transfixa
uisceril. & exẽpla seruorũ tuoiũ. quos de
ingris lucidos de mortuis iuiuos feceras.

Expanded text:
sed leniter subtrahere ministerium linguae meae sed leniter subtrahere ministerium linguae meae nundinis loquacitatis, ne ulterius pueri meditantes non legem tuam, non pacem tuam, sed insanias mendaces et bella forensia mercarentur ex ore meo arma furori suo. et opportune iam paucissimi dies supererant ad uindemiales ferias, et statui tolerare illos, ut sollemniter abscederem et redemtus a te iam non redirem uenalis. consilium ergo nostrum erat coram te, coram n erat. Et convenerat inter nos ne passim cuiquam effunderetur; quanquam tu nobis a convalle plorationis ascendentibus , et cantantibus canticum graduum, dederas sagittas acutas, et carbones varsus linguam subdolam uelut consulendo contradicentem et, sicut cibum assolet, amando consumentem. Sagittaueras tu cor nostrum caritate tua, et gestabamus uerba tua transfixa uisceribus et exempla seruorum tuorum, quos de nigris lucidos et de mortuis uiuos feceras,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc totũ erat nolle quod uolebã & uelle
qͦd uolebas. Sed uͥ erat tã annoso tẽpore
& de qͦ uno altoq secreto euocatũ ẽ. in mo¬
m̃to liberũ arbitriũ meũ. qͥ suderẽ feruicẽ
leni iugo tuo &e humeros leui sarcine
tue Xp̃e iħu ad iutor meus &e redẽp¬
tor meus quã suaue mͥ subito factũ
ẽ. carere suauitatil nugarũ. & quas
amittere metꝰ fuerat: ia dimittere gau¬
diũ erat. Ciciebas enĩ eas ame u̾a tu & sũ¬
ma suauitas. eiciebas. ẜ intͣbas ꝓeis om̃i
suauitate dulcior. ẜ ñ carni e sanguini.
om̃i luce clarior. s ñ om̃i secreto interi¬
or. om̃i honore sullimior. sed ñ sullimi¬
b in se. Iã liber erat animꝰ meus acuris
mordacils ãbiendi & ad qͥrendi. &uo¬
iuptandi atq scalpendi scabiẽ libulinũ.
ẜgariebã tͥ claritati mee. aecdiuituis meis.
&saluti mee dño dõmeo. Et placuit mͥ
in conspectu tuo ñ tumultuose abriꝑe.

Expanded text:
hoc erat totum nolle quod uolebam, et uelle hoc erat totum nolle quod uolebam, et uelle quod uolebas. sed ubi erat tam annoso tempore et de quo imo altoque secreto euocatum est in momento liberum arbitrium meum, quo subderem ceruicem leni iugo tuo et umeros leni sarcinae tuae, Christe Iesu, adiutor meus et redemptor meus? quam suaue mihi subito factum est carere suauitatibus nugarum, et quas amittere metus fuerat, iam dimittere gaudium erat. eiciebus enim eas a me, uera tu et summa suauitas, eiciebus et intrabas pro eis omni uoluptate dulcior, sed non carni et sanguini, omni luce clarior, sed omni secreto interior, omni honore sublimior, sed non sublimibus in se. iam liber erat animus meus a curis mordacibus ambiendi et adquirendi et uolutandi atque scalpendi scabiem libidinum, et garriebam tibi, claritati meae et diuitiis et saluti meae, domino deo meo. Et placuit mihi in conspectu tuo non tumultuose abripere,
Abbreviated transcription (Latin):
bat: quã petere solebat muserabilil fle¬
bililq gemitil. Conũtisti enĩ me ad te.
ut nec urorẽ quererẽ. nec aliquã sp̃e
scłi huiꝰ: stans in ea regula fidei in qͣ
me ante tot annos ei reuelaueras & con¬
ũtisti luctũ eiꝰ ingaudiũ. multo uberiꝰ qͣm
uoluerat. & multo carius atq castius quã
de ne potibus carnis meȩ requirebat.
dñe ego seruus tuus ego ser¬
us tuus:  filius ancille tue.
Diripisti uincula mea. tibi sacrificabo
hostiã liaudis. Laudet te cormeũ ce lui¬
gua mea &e om̃ia ossa mea dieant. Dñe
qͥs similis tibi: Dicant. ẜ responde michi.
& dic aĩe mee. salus tua ego sum. Quis ego
& qualis ego: Quid ñ mali ego. aut facta
mea. aut si ñ facta idicta mea. aut si ñ dic¬
ta uoluntas mea fuit: su aut̃ dñe bonus
& misericors & dextera mea respiciens ꝓ¬
funditatẽ mortis meȩ. & afundo cordis
mei ex hauriens abysũ Grruptionis. Et

Expanded text:
bat, quam petere solebat miserabilibus flebat, quam petere solebat miserabilibus flebilibusque gemitibus. conuertisti enim me ad te, ut nec uxorem quaererem nec aliquam spem saeculi huius stans in ea regula fidei, in qua me ante tot annos ei reuelaueras, et conuertisti luctum eius in gaudium multo uberius, quam noluerat, et multo carius atque castius, quam de nepotibus carnis meae requirebat. ine, ego seruus tuus, ego seruus tuus et filiusDirupisti vincula mea; tibi sacrificabo sacrificium laudis . Laudet te cor meum et lingua mea, et omnia ossa mea dicant: Domine, quis similis tibi? Dicant, et responde mihi, et dic animae meae, Salus tua ego sum . Quis ego, et qualis ego? Quid non mali aut facia mea; aut, si non facta, dicta mea; aut, si non dicta, voluntas mea fuit? Tu autem, Domine, bonus et misericors, et dextera tua respiciens profunditatem mortis meae, et a fundo cordmei exhauriens abyssum corruptionis. et
Abbreviated transcription (Latin):
sententie quasi luce securitatis in fu¬
sa cordi meo: om̃s dubitationes tene¬
bre diffuger̃. Tũ int̾iecto aut digito aut
nescio qͦ alio signo: codic̃ẽ clausi. & tran¬
qulo iã uultu indicaui alipio. At ille
quid in se ageret᷑ qͦd ego nesciebã: sic
indicauit Retiit uidere quid legissẽ. Osten¬
di. & attendit etiã ult quã ego legerã. &
ignorabã qͥd sequeret᷑. Sequebat᷑ uͦ. In¬
firmũ aut̃ in fide recipite. Quod ille ad
se retulit: mͥq aꝑuit. Sed tali amoniti¬
one firmatus ẽ: placitoq ac ꝓposito bono.
& congruentissimo suis morib. qͥl ame
in meliꝰ iã olĩ ualde longeq distabat. sine
ulla t᷑bulenta cunctatione coniunctusẽ.
Inde ad matrẽ in gredim᷑. in dicamꝰ. gau¬
det. narramꝰ quẽ admodũ gestũ sit. Erul¬
tat & triũphat. & benelicebat tͥ qͥ potens
es ultͣ quã petimꝰ & in telligimꝰ facere. q
tanto ãpliꝰ sibi ate concessũ deme uide¬

Expanded text:
sententiae quasi luce securitatis infusententiae quasi luce securitatis infusa cordi meo, omnes dubitationis tenebrae diffugerunt. 30. Tum interjecto aut digito aut nescio quo alio signo, codicem clausi, et tranquillo jam vultu indicavi Alypio. At ille quid in se ageretur, quod ego nesciebam, sic indicavit. Petit videre quid legissem: ostendi; et attendit etiam ultra quam ego legeram, et ignorabam quid sequeretur. Sequebatur vero: Infirmum autem in fide recipite . Quod ille ad se retulit, mihique aperuit. Sed tali admonitione firmatus est, placitoque ac proposito bono et congruentissimo suis moribus, quibus a me in melius jam olim valde longeque distabat, sine ulla turbulenta cunctatione conjunctus est. Inde ad matrem ingredimur, indicamus; gaudet. Narramus quemadmodum gestum sit; exsultat et triumphat; et benedicebat tibi, qui potens es ultra quam petimus aut intelligimus facere , quia tanto amplius sibi a te concessum de me vide
Abbreviated transcription (Latin):
rent pueri in aliqͦ genere lud endi can¬
titare tale aliqͥd. nec occurrebat õĩno
audisse me uspiã. Rep̃ssoq impetu la¬
crimarũ: surreri nichil aliud int̃p̃¬
tans diuiuit᷑ mͥ iuberi nͥ ut aꝑirẽ codi¬
cẽ. & legerẽ qͦd pͥmũ capud in uenis¬
sem Audierã enĩ de antomo qł ex
euanglica lectione cui forte suꝑuene¬
rat ailmonit fuerit. tanquã sibi dice¬
quod legebatur uade uende omĩa q̃
habes & cla pauperib & habebis thes¬
aurũ in celo. & ueni de seq̃re me: & tali
maculo confestĩ ad te ẽẽ conũsũ. Itaq
concitꝰ redii in eũ locũ uͥ sedebat alipius.
Ibi eñi posuerã codicẽ apłi. cũ in de sur¬
rererã. Arripui. aꝑui & legi in silentio
capłm qͦ pͥmũ coniectisunt ocłi mei. N
incomessationib & ebrietatib. ñ in cu¬
bilils & impudiciciis. ñ in contentione
& emulatione. sed induite dñm iħm
nec opꝰ erat. Statĩ quippe c̃ fine huiꝰce

Expanded text:
rent pueri in aliquo genere ludendi canrent pueri in aliquo genere ludendi cantitare tale aliquid, nec occurrebat omnino audisse me uspiam repressoque impetu lacrimarum surrexi nihil aliud interpretans diuinitus mihi iuberi, nisi ut aperirem codicem et legerem quod primum caput inuenissem. audieram enim de Antonio, quod ex euangelica lectione, cui forte superuenerat, admonitus fuerit, tamquam sibi dicequod legebatur: uade, uende omnia, quae habes, da pauperibus et habebis thesaurum in caelis; et ueni, sequere me, et tali oraculo confestim ad te esse conuersum. itaque concitus redii in eum locum, ubi sedebat Alypius: ibi enim posueram codicem apostoli, cum inde surrexeram. arripui, aperui et legi in silentio capitulum, quo primum coniecti sunt oculi mei: non in comisationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et inpudicitiis, non in contentione et aemulanec opus erat. Statim quippe cum fine hujusce
Abbreviated transcription (Latin):
suggerebat᷑: & secessi remotiꝰ quã ut
posset mͥ onerosa ẽẽ etiã eiꝰ p̃sentia. Sic
tunc erã & ille sensit Nescio qͥd enĩ pu¬
to direram: in qͦ apparebat sonꝰ uocis
mee iã flecu gͣuidus. & sic surrexerã.
Mansit gͦ ille uͥ seilebamꝰ numie stu¬
pens. Ego sub quadã fici arbore stra¬
ui me nescio quo mͦ & dimisi habenas
lacͥmis: &e ꝓruperunt flumina occuloꝵ
meirũ. acceptabile sacͥfitiũ tuũ. Et ñ
qͥdẽ his ũbis. sed in hac sententia mul
iqͥtatũ nr̃arũ antiqͣrũ. Sentiebam enĩ¬
ab eis me teneri. Iactabã uoces misera¬
biles Quã dui quã dius cras ẜ cras.
Quare ñ modo: Quare ñ hac hora funis
tͣpitudinis meȩ: Bicebã hec & flebã
amarissima contritione cordis mei.
ẜ ecce audio uocẽ de uicma domo cũ
cantu dicentis & crebro repetentis. qua¬
si pueri an puelle nescio. Tolle lege.
tolle lege.Statĩq mutato uultu: in¬
tentissimꝰ cogitare cepi utrũ nã sole¬

Expanded text:
suggerebatur — et secessi remotius, quam ut suggerebatur — et secessi remotius, quam ut posset mihi onerosa esse etiam eius praesentia. sic tunc eram, et ille sensit: nescio quid enim, puto, dixeram, in quo apparebat sonus uocis meae iam fletu grauidus, et sic surrexeram. mansit ergo ille ubi sedebamus nimie stupens. ego sub quadam fici arbore straui me nescio quomodo et dimisi habenas lacrimis, et proruperunt flumina oculorum meorum, acceptabile sacrificium tuum, et non quidem his uerbis, sed in hac sententia multiquitatum nostrarum antiquarum. sentiebam enim eis me teneri. iactabam uoces miserabiles: "quamdiu, quamdiu cras et cras\'? quare non modo? quare non hac hora finis turpitudinis meae?" Dicebam haec et flebam amarissima contritione cordis mei. et ecce audio uocem de diuina domo cum cantu dicentis et crebro repetentis quasi pueri an puellae, nescio: "toIIe lege, tolle lege". statimque mutato uultu intentissimus cogitare coepi, utrumnam sole
Abbreviated transcription (Latin):
da mat̾ filiorũ gaudiorũ. de marito
diceret. Tu ñ poteris qͦd isti qͦd iste: an
uͦ isti & iste in semet ipsis possunt ac
ñ in dño deo suo: Dñs deus eorũ me
das. Pice te ut securus excipiet & sana¬
bit te. Et erubescebã nimis qr illarũ
nugarũ murmͣ ad huc audiebã. & cun¬
ctabundus pendebã. Et rursus illa
qͣsi diceret. Ob suridesce adũsus im¬
munda illa m̃bra tua suꝑ t̾rã. ut
mortificent᷑. Narrant tͥ delectationes.
sed ñ sic̃ lex ilñi dei tui. Ista controũsia
in corde meo. ñ nͥ de me ipso adũsus
me ipsũ. At alipiꝰ affirus lateri meo
inusitati domͦ mei exitũ tacit᷑ oꝑieba¬
tur. Ubi uͦ afundo archano alta con¬
sideratio contͣrit a congessit dotã mi¬
seriã meã in conspectũ cordis mei. ob¬
rta ẽ. ꝓcella ingens. ferens ingentẽ
imbrẽ lacͥmarũ. Et ut totũ effunder̃e
cũ uocib suis: surrexi ab alipio. So¬
litudo mͥ ad negotiũ flendi aptio

Expanded text:
da mater filiorum, gaudiorum de marito da mater filiorum, gaudiorum de marito diceret: "tu non poteris quod isti, quod istae? an uero isti et istae in se ipsis possunt ac non in domino deo suo? dominus deus eorum me das: proice te securus, excipiet et sanabit te." et erubescebam nimis, quia illarum nugarum murmura adhuc audiebam, et cunctabundus pendebam. et rursus illa, quasi diceret: "obsurdesce aduersus inmunda illa membra tua, ut mortificentur. narrant tibi delectationes, sed non sicut lex domini dei tui." ista controuersia in corde meo non nisi de me ipso aduersus me ipsum. at Alypius affixus lateri meo inusitati motus mei exitum tacitus opperiebatur. Vbi uero a fundo arcano alta consideratio traxit et congessit totam miseriam meam in conspectu cordis mei, oborta est procella ingens ferens ingentem imbrem lacrimarum. et ut totum effunderem cum uocibus suis, surrexi ab Alypio — solitudo mihi ad negotium flendi aptior
Abbreviated transcription (Latin):
bant deus meus. aũtat ab aĩa serui
tui mĩa tua. quas sordes suggerebãt.
quȩ dedecora: Et audiebã eas iã lunge
minꝰ quã dimidiꝰ. ñ tanquã libere con¬
tͣdicentes eũdo in obiiã: sed ueluti
adorso musitantes. & discente quasi
furcĩ uellicantes ut respicerẽ. Retar¬
dabant tam̃ me recunctant᷑ẽ ab riꝑe
atq ex cutere ab eis. & transilire. Quo
uocabar. cũ diceret mͥ consuetudo ur¬
olentia putas ne si ne istis poteris:
Serd iã tepidisstme hoc dicebat. Ape¬
riebat᷑ enĩ ab eaparte qua intende¬
rã faciem & qͦ transire trepidabã ca¬
sta dignitas continentie. serena. & ñ
dissolute hilaris. honeste blanliens¬
ut uenirẽ neq dubitarẽ. & excendens
ad me suscipiendũ & amplectendũ
pias manꝰ. plenas gregile bonorũ exẽ¬
plorũ. Ibi tot pueri & puelle ibi iu¬
uentꝰ multa & om̃is etas. & gͣues ui¬
due & uirgines anus. & in om̃ils ipsa
continẽtia neqͣquã sterilis sed fecũ¬

Expanded text:
bant, Deus meus? Avertat ab anima servi bant, Deus meus? Avertat ab anima servi tui misericordia tua! Quas sordes suggerebant! quae dedecora! Et audiebam eas jam longe minus quam dimidius, non tanquam libere contradicentes eundo in obviam, sed veluti a dorso mussitantes, et discedentem quasi furtim vellicantes, ut respicerem. Retardabant tamen cunctantem me abripere atque excutere ab eis et transilire quo vocabar, cum diceret mihi consuetudo violenta: Putasne sine istis poteris? 27. Sed jam tepidissime hoc dicebat. Aperiebatur enim ab ea parte qua intenderam faciem, et quo transire trepidabam, casta dignitas continentiae, serena et non dissolute hilaris, honeste blanut uenirem neque dubitarem, et extendens ad me suscipiendum et amplectendum pias manus plenas gregibus bonorum exemplorum. ibi tot pueri et puellae, ibi iuuentus multa et omnis aetas et graues uiduae et uirgines anus, et in omnibus ipsa continentia nequaquam sterilis, sed fecun
Abbreviated transcription (Latin):
& me robustiꝰ alligaret. Bicebã eñi
apud me intꝰ. Ecce mͦ fiat. mͦ fa̾t. & cũ ũ¬
bo iã ibã implacitũ: iã pene faciebã.
& ñ faciebã. nec relabebar tam̃ inpͥsti¬
na: sed de ꝓximo stabã e respirabã.
itẽ conabar & paulominꝰ ibi eram. &
paulominꝰ iã iãq attingebã e tenebã.
& ñ ibi erã. nec attingebã nec teneba.
hȩsitans mori morti. & uitȩ uiuere flus¬
q in me ualebat deteriꝰ molitũ. quã
meliꝰ in solitũ. Punctũq ipsũ tẽporis
qͦ aliud fut᷑us erã. quanto ꝓꝑiꝰ admo¬
nebat᷑: tanto ãpliorẽ incusciebat hor¬
rorẽ. Sed ñ recuriebat retro. nec aũte¬
bat. s suspendebat. Retinebant nuge
nugarũ & uanitates uanitantiũ atiq̃
aĩe mex̧ & succuciebant uestẽ meã car¬
neã. & sũ murmurabãt: Dimittis¬
ne nos & anim̃to isto ñ erim̾ tec̃ ultͤ
in et̾mĩ. & amom̃to isto ñ tͥ licebit b
i eo qͦd dixi hoc & illud que sugge¬

Expanded text:
et me robustius alligaret. dicebam enim et me robustius alligaret. dicebam enim apud me intus: "ecce modo fiat, modo fiat," et cum uerbo iaet non faciebam: nec relabebar tamen in pristina, sed de proximo stabam, et respirabam. Et item conabar, et paulo minus ibi eram, et paulo minus jamjamque attingebam et tenebam; et non ibi eram, nec attingebam, nec tenebam, haesitans mori morti, et vitae vivere; plusque in me valebat deterius inolitum, quam melius insolitum: punctumque ipsum temporis quo aliud futurus eram, quanta propius admouebatur, tanto ampliorem incutiebat horrorem; sed non recutiebat retro nec auertebat, sed suspendebat. Retinebant nugae nugarum et uanitates uanitantium, antiquae amicae meae, et succutiebant uestem meam carneam et submurmurabant: "dimittisne nos?" et "a momento isto non erimus tecum ultra in aeternum" et "a momento isto non tibi licebit hoc in eo quod dixi, Hoc et illud? quae suggere
Abbreviated transcription (Latin):
nũ sit delectari lectione apłi. & utrũ
bonũ sit delectari psalmo sobrio & u¬
tũ bonũ sit euangłiũ. disserere. Res¬
pondebunt ad singula. Bonũ. Quid sig
parit delectent om̃ia. simulq uno tepore
Non ne diũse uoluntates distendunt cor
hõis. dũ deliberat᷑ qͥd potissimũ arripia¬
mͦ: & om̃s bone sunt: & certant sec̃. donec
eligat᷑ unũ quo ferat᷑ tota uoluntas una
que in plures diuidebat᷑. Ita etiã cũ et̃ni¬
tas delectat suꝑiꝰ. & tẽporalis boni uo¬
luntas retentat inferłꝰ: eadẽ aĩa ẽ. ñ to¬
tauoluntate illud aut hoc uolens. &
idõ discerpit᷑ gͣui molestia: dũ illud
ueritati p̃ponit. hoc familiaritate ñ
punit. Sic egrotabã & excruciabar ac¬
cusans memet ipsũ solito acerbius ni¬
sed tenebar tam̃. & in stabas tu in occul
minãs timoris & piuloris. ne rursus ces¬
sarẽ & ñ abruꝑet᷑ id ipsũ exiguũ etenue
qͦd remanserat. & reualesceret iterũ:

Expanded text:
num sit delectari lectione apostoli et utrum num sit delectari lectione apostoli et utrum bonum sit delectari psalmo sobrio et utram bonum sit euangelium disserere. respondebunt ad singula: "bonum." quid? si ergo pariter delectent omnia simulque uno tempore, nonne diuersae uoluntates distendunt cor hominis, dum deliberatur, quid potissimum arripiamus? et omnes bonae sunt et certant secum, donec eligatur unum, quo feriatur tota uoluntas una, quae in plures diuidebatur. ita etiam, cum aeternitas delectat superius et temporalis boni uoluptas retentat inferius, eadem anima est non tota uoluntate illud aut hoc uolens et ideo discerpitur graui molestia, dum illud ueritate praeponit, hoc familiaritate non ponit. Sic aegrotabam et excruciabar accusans memet ipsum solito acerbius nised tenebar tamen. et instabus tamen in occultminans timoris et pudoris, ne rursus cessarem et non abrumperetur id ipsum exiguum et tenue, quod remanserat, et reualesceret iterum
Abbreviated transcription (Latin):
substantiis de duol contͣriis pͥncipib
condere. unã bonã alterã malã Nã tu
ds̃ uerax in ꝓbas eos redarguis atq
conuincis eos sic̃ mnultͣq mala uolun¬
tate. cũ quisq delibͤrat utrũ hominẽ
ueneno int̾imat anferro. utrũ sũdũ
aliũ. illũ an illũ inuadat. quando
utrũq ñ postest utrũ emat uolupta¬
tẽ luxuria. an pecuniã seruet auari¬
tia. utrũ adcircũ ꝑgat anad theatrũ.
si uno die utrũq exibeat᷑. addo etiã
t̃ciũ. an ad furtũ dedomo aliena ͥ sub¬
ẽ occasio. ad do & quartũ an ad comit¬
tendũ ad uteriũ si & inde simul facul¬
rant in unũ articulũ tẽporis parit̃q
cupiant᷑ omĩa: q̃ simul aginequeunt.
Discerpunt enĩ amiũ sibimet adũsan¬
tib qͦtuca uoluntatib uel etiã pluribs.
in tanta copia rerũ que appetunt᷑. nec
tam̃ tantã multitudinẽ diũsarũ sub¬
stantiarũ solent dicere. Ita de in bonis
uoluntatils. Nã quero ab eis utrũ bo¬

Expanded text:
tantiis et de duobus contrariis principiis contendere, unam bonam, alteram malam. nam tu, deus uerax, inprobas eos et redarguis atque conuincis eos, sicut in utraque mala uoluntate, cum quisque deliberat, utrum hominem ueneno interimat an ferro, utrum fundum alienum illum an illum inuadat, quando utrumque non potest, utrum emat uoluptatem luxuria an pecuniam seruet auaritia, utrum ad circum pergat an ad theatrum, si uno die utrumque exhibeatur; addo etiam tertium, an ad furtum de domo aliena, si subest occasio; addo et quartum, an ad conmittendum adulterium, si et inde simul faculrant in unum articulum temporis pariterque cupiuntur omnia, quae simul agi nequeunt: discerpunt enim animum sibimet aduersantibus quattuor uoluntatibus uel etiam pluribus in tanta copia rerum, quae appetuntur, nec tamen tantam multitudinem diuersarum substantiarum solent dicere. ita et in bonis uoluntatibus. nam quaero ab eis, utrum bo
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ in eternũ irasceris nobis: qm̃ mise¬
ratus es t̃rã & cinerẽ & placuit incon¬
spectu tuo reformare de formia mea:
& stimulis internis agitabas me ut im¬
patiens essem donec michi ꝑ interiorẽ
aspectũ certus esses. Et sic residebat tu¬
mor meus ex occulta manu medici¬
ne tuȩ. aciesq turbata & contenebra-¬
ta mentis meȩ acri collirio salubriũ
dolorũ meoũ de die in diem sanabat᷑.
Et pͥmo uolens ostendere mͥ quã resistas
ta mĩa tua de monstrata sit homini¬
bus uia humilitatis. quod uerbũ tuũ¬
caro factũ ẽ. & habitauit in ter homines
ꝓcurasti mͥ ꝑ quendam hominẽ im
manissimo tẏ pho turgidũ quosdã
platonicorũ libros ex greca lingua in la-¬
tinã uersos. & ibi legi. ñ qͥdem his ũbis
sed hoc idẽ om̃ino multis &e multiplica¬
cib suaderi rationibus quod in pͥntipio
erat ũbũ. & ũbũ erat apud deũ. & ds̃ erat
ũbũ. hoc erat impͥntipo apud deũ omĩa

Expanded text:
et non in aeternum irasceris nobis, quoniam miseet non in aeternum irasceris nobis, quoniam miseratus es terram et cinerem, et placuit in conspectu tuo reformare deformia mea. et stimulis internis agitabus me, ut inpatiens essem, donec mihi per interiorem aspectum certus esses. et residebat tumor meus ex occulta manu medicinae tuae aciesque conturbata et contenebrata mentis meae acri collyrio salubrium dolorum de die in diem sanabatur. Et primo uolens ostendere mihi, quam resistas t quanta misericordia tua demonstrata sit hominibus uia humilitatis, quod uerbum caro factum est et habitauit inter homines, procurasti mihi per quendam hominem imanissimo typho turgidum, quosdam Platonicorum libros ex graeca lingua in latinam versos: et ibi legi, non quidem his verbis, sed hoc idem omnino multis et multiplicibus suaderi rationibus, quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum; omnia
Abbreviated transcription (Latin):
me ista ut dicerem sat ẽ & bene ẽ: nec
dimittebãt redire. uͥ mͥ satis eẽt bene.
Suꝑior enĩ erã istis: te uero in ferior. Et
tu gaudiũ uerũ mͥ subdito tibi: & tu mͥ
subieceras que in fra me E hoc erat rec¬
tũ tẽporamentũ & media regio salutis
meȩ ut manerẽ adinmaginẽ tuã &e tibi
seruiens dominarer corpori. Sed cũ su¬
ꝑbe contrate surgerem &e currerem ad¬
uersus deũ inceruice crassa scuti mei:
etiam ista infima supͣ me facta sunt
& p̃mebant. & nusquam erat laxam̃tũ
& respiramentũ. Ipsa occurrebant undi¬
q aceruatim & conglobatĩ cernẽti cogi¬
tanti aut̃ imagines corporũ ipse oppone¬
bant᷑ redũti: quasi diceret᷑. Quo is in¬
digne & sordide: E hec de uulnere meo
creuerãt qr humiliasti tanquã uulne¬
ratũ suꝑbũ &e tumore meo separabar aus
te: & nimis inflata faties claudebat
oculos meos: Cu uͦ dñe in eternũ manes

Expanded text:
me ista, 25 ut dicerem: "at est et bene est," nec me ista, 25 ut dicerem: "at est et bene est," nec dimittebant redire, ubi mihi satis esset bene. superior enim eram istis, te uero inferior, et tu gaudium uerum mihi subdito tibi et tu mihi subieceras quae infra me creasti. et hoc erat rectum temperamentum et media regio salutis meae, ut manerem ad imaginem tuam et tibi seruiens dominarer corpori. sed cum superbe contra te surgerem et currerem aduersus dominum in ceruice crassa scuti mei,. etiam ista infima supra me facta sunt et premebant, et nusquam erat laxa-mentum et respiramentum. ipsa occurrebant undique aceruatim et conglobatim cernenti, cogitanti autem imagines corporum ipsae opponebantur redeunti, quasi diceretur: "quo is, indigne et sordide?" et haec de uulnere meo creuerant, quia humiliasti tamquam uulneratum superbum, et tumore meo separabar abs te et nimis inflata facies claudebat oculos meos. Tu uero, domine, in aeternum manes