comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stis remanens uindicauit:
sed ubi haec indomo sua con¬
tulit. statĩq obTectis sangui¬
ne oculis. ex caecatus ẽunc
conpunctus tam dolorib: quã
inspiratione: diuina: uouit
dicens ⁊ si res pexerit dr̃ miseriã
meã & mihi uisũ reddiderit
referat̃ loco illi scõ quae abstuli¬
Et haeccũ lacrimis orans : uisit
recepit: Accedens uero adop¬
pidũ aurilianensem: ꝑuidete
dõ diaconẽ aruen nũ inuenit
Cui traditis reb: suppliciter
exorauit ut eas dẽ oractorio
restituer& : qͦddiã epdeuotus
impleuit :¬
uper Rimo autẽtempR
Ixhuius urbis aruer¬
Qpae territurio qͦdadia¬
cit ti gernensi castello: genesiis
eiusdẽ lociscs se hoc modo
reuelauit  Pauꝑ qͥdã boues
qͦs ad exercendã cultunt̃ habebał:
Casuaboculis dilapsos ꝑdidit
Eosdẽq: sollicita in dage q̃sitos :
reperirep̃ potuit. ConsequeNT
uero nocte: apparuit eiuir qͥdã
ꝑuisũdicens ⁊ Vadeꝑ uiã quae
ad silu ãducit . & inuenies boues

Expanded text:
erstis remanens vindicavit. erstis remanens vindicavit. Sed ubi haec in domo sua contulit, statimque obtectis sanguine oculis, excaecatus est. Tunc conpunctus tam doloribus quam inspiratione divina, vovit, dicens: 'Si respexerit Deus miseriam meam et mihi visum reddiderit, referam loco illi sEt haec cum lacrymis orans, visum recepit. Accedens vero ad oppidum Aurelianense, providente Deo, diaconem Arvernum invenit. Cui traditis rebus, suppliciter exoravit ut easdem oratorio restitueret, quod diaconus devotus implevit. Cuperrimo autem tempore in hujus urbis Arvernae territorio, 798 quod adjacet Tigernensi castello, Genesius ejusdem loci sanctus se hoc modo revelavit. Pauper quidam boves, quos ad exercendam culturam habebat, casu ab oculis dilapsos perdidit, eosdemque sollicita indagine quaesitos, reperire non potuit. Consequenti vero nocte apparuit ei vir quidam um, dicens: 'Vade per viam, quae ad silvam ducit, et invenies boves,
Abbreviated transcription (Latin):
ca elestia officia minis traentur
luminisq: noui fulgore cereus
clarificatur accensus: Quod cũ
populis manifestatũ fuiss&m
crementũ foci. ulterius ad acce¬
depidũ lumen nullsir ex hibere
p̃ sumpsit Postquã uerolocis
ille inhabitari ab hominibus
assidue coepit. atq ibi domos
inqͥb: ignis accender&us adesse
hoc miraculũ Nẽ ultra p̃stitũ
plebi cũ aliis miraculis freqͥetiis
& ille hon orificianae ꝑse¬
cutionis mastrr eugenius sa¬
cerdotalis infulae maximũ de¬
cus quẽ in hacurbe d&rusum
Exilio uel ipsius uel sociorũeus
passio narat : Hic cũ magnis
in scło poller& uistutib: & ũ
uictor detormentis m astrri¬
alib exsiliss&. tempis uocalio¬
nis suae qͦ arcessir&ur adglo¬
riã dño reuelante cognouit:

Expanded text:
caelestia officia ministrantur, caelestia officia ministrantur, luminisque novi fulgore cereus clarificatur accensus. Quod cum populis manifestatum fuisset, incrementum foci ulterius ad accendendum lumen nullus exhibere praesumpsit. Postquam vero locus ille inhabitari ab hominibus assiduae coepit, atque ibi domos, in quibus ignis accenderetur, adessent, hoc miraculum non est ultra praestitum plebi, cum aliis miraculis frequentiusr et ille Honorificianae persecutionis martyr Eugenius, sacerdotalis infulae maximum decus, quem in hac urbe detrusum exilio, vel ipsius vel sociorum eius passio narrat. Hic cum magnis in saeculo polleret virtutibus et iam victor de tormentis martyrialibus exsilisset, tempus vocationis suae, quo arcessiretur ad gloriam, Domino revelante co
Abbreviated transcription (Latin):
apud albigei sim urbem ex acło
agonis fidelis cursus epultus uiũ
ingloria Cuius ut histori apasse¬
nis dedarat. sepulchrũ diuuepri¬
b: senł bq. contectũ latuit: sed dño
iubentexp̃ianis populis reuelatũ ẽ
Et cripta inqͦꝰ qͥ escebat patefacta
resplenduit: sed cũ hostilitate
inpellentelocusille ab habitator¬
b fuiss& euacuatus Alonginqͦ
uenientes incolae honorẽbeato
mastrriquasicus todiꝓprionite¬
bantur inpendere: Igi turcũ cereos
frequenter deuo tioxpĩana deferr&
qͣ dã die contigit ut qͥdã p̃ longinqͥ¬
tate itineris intrementu ignisqͥ
acceder&ur cereis: ñ exhiber&
Arreptãq: silicẽ ferro uerberat
qͥ siignẽ eliciturus qͦddũ ager&
& crebris ictib lapidẽ quatiens
nihil foci possit excutere: caeles¬
ti lampadae cereus qͥ iambeato
sepulchro adfixus erat in lumi¬
natur factũq: ẽ ut quae humanȩ
Ñ expleuerant industriae ꝑ¬
agerentur diuini nominis ma¬
iestate. Cessante hum anostudio.

Expanded text:
apud Albigensim urbem, exacto agonis fidelis cursu, sepultus vivit in gloria. Cuius, ut historia passionis declarat, sepulchrum diu vepribus sentibusque contectum latuit, sed, Domino iubente, christianis populis revelatum est, et cripta, in qua quiescebat, patefacta resplenduit. Sed cum, hostilitate inpellente, locus ille ab habitatoribus fuisset evacuatus, a longinquo venientes incolae, honorem beato martyri quasi custodi proprio nitebantur inpendere. Igitur cum cereos frequenter devotio christiana deferret, quadam die contigit, ut quidam prae longinquitate itineris incrementum ignis, quo accenderetur cereus, non exhiberet. Arreptamque silicem ferro verberat, quasi ignem eliciturus. Quod dum ageret, et crebris ictibus lapidem quatiens, nihil foci possit excutere, caelesti lampadae cereus, qui iam beato sepulchro adfixus erat, inluminatur; factumque est, ut, quae humanae non expleverant industriae, peragerentur divini nominis maiestate. Cessante humano studio,
Abbreviated transcription (Latin):
guisre utferrũ : crimen conso¬
sũ. ilico cebsolutũ. Xxxi
Fertur &iã fuinre iea urbe
puellã qͣdã religiosã atq do¬
uota dõ quae in rure cõma¬
nens: qꝰ aburbica populatio¬
ne sub mota: lberius dignar
dõ laudũ hostias ex hiber&
Cotidie aut̃ leiun ur & oratio¬
nib: insistebat: factũ ẽ igitu
ut migrans ab hoc mundo:
adbasilicã oppidi causa sepi¬
liendi postar&ꝰ ⁊ Uerũ ubili¬
uato fer&ro corpus ꝑ uicẽfe
coepissent : adueniens grex
magnꝰ colũbarũ. suꝑett̃ uola¬
refoepit. ałq: illuc uolitand
seqͥ qͦ haet apximis ferebas
Quã in basilicã delatã grȩ
totus suꝑ tectũ aedis ipsiuss
uisur ẽ consedisre: Illaq: se¬
ta ad caelos euolauere colu
Vnđ non in merito georgia
nuncupata q̃ sic exercuit
mentẽ culturo spiritals ut ad¬
epto uirginitatis. sex agłsims
fructu ut ꝓuentu egrediens
esđo caelestib: honorar&us¬
ex sequiis

Expanded text:
iguisse ut ferrum, crimen confeiguisse ut ferrum, crimen confessum, ilico absolutum. 33. Fertur etiam fuisse in ea urbe puella quaedam religiosa atque devota Deo, quae in rure conmanens, quo ab urbica populatione submota, liberius dignas Deo laudum hostias exhiberet; cotidie autem ieiuniis et orationibus insistebat. Factum est igitur, ut migrans ab hoc mundo ad basilicam oppidi causa sepeliendi portaretur. Verum ubi, levato feretro, corpus per viam ferri coepissent, adveniens grex magnus columbarum super eam volare coepit atque illuc volitando sequi, quo haec a proximis ferebatur. Quam in basilicam delatam, grex totus super tectum aedis ipsius visus est consedisse. Illaque sepulta, ad caelos evolavere columbae. Unde non inmerito Georgia nuncupata, quae sic exercuit mentem cultura spiritali, ut, adepto virginitatis sexagisimi fructus ut proventu, egrediens e saeculo caelestibus honorarexsequiis
Abbreviated transcription (Latin):
grauit a scło : sepulturq: in locũ
suũ. Erat aut̃ inunaqdẽbasi¬
lica. sed ediuersir pari &ib:
utrũq: sepulchrũ habebatur
Etunũ qdẽ admeridiem: alte¬
rũ ad aqͥlonẽ: Mane aut̃ fac¬
to. inuenta sunt parit̃ esse
sepulchra. ꝙ usq hodiesicꝑ
durant. Idcirco nunc incola
duos amantes uocitant : &
summouenerantur honare :
Fuit &iã insupradicta ar¬
uerna urbe ad mirabilis
scĩtatis Am abilis qͥdã uici
ricoma gensis prb: qͥ uirtutib
maignis p̃cellenr. saepeser¬
pentib: dicitim perasse Nam
adhuiꝰ tumulũ cũ duxuictu¬
riur depexiss& ontrẽ adfixo
eregione equonequa quaĩ
poterat admouereꝰ Quẽ
cũ flagris. stimulirq urgue¬
r& Et illeqͦsi a eneurstar&
im mobilis tandẽ aliquan¬
dodux : a suis cõmamitus . q
ut itadicat̃ ipsi pecudis similis
eratfaccur ad orationẽ
decendit ⁊ Cũq fideliter
orass& qͦ uoluit ibit :
Adhuiꝰ sepulchrũ : merguma
uidimundatũ: ꝑiurantẽ : dir¬

Expanded text:
gravit a saeculo, sepultusque est in locum gravit a saeculo, sepultusque est in locum suum. Erant autem in una quidem basilica, sed e diversis parietibus utrumque sepulchrum habebatur, et unum quidem ad meridiem, alterum ad aquilonem. Mane autem facto, inventa sunt pariter esse sepulchra, quae usque hodie sic perdurant. Idcirco nunc incolae duos amantes vocitant et summo venerantur honore. 32. Fuit etiam in supradicta Arverna urbe admirabilis sanctitatis Amabilis quidam vici Ricomagensis presbiter, qui virtutibus magnis praecellens, saepe serpentibus dicitur imperasse. Nam ad huius tumulum cum dux Victurius dispexisset orare, adfixo e regione equo, nequaquam poterat admovere. Quem cum flagris stimulisque urgueret, et ille quasi aeneus staret immobilis, tandem aliquando dux a suis commonitus, qui, ut ita dicam, ipsi pecudi similis erat factus, ad orationem discendit. Cumque fideliter orasset, quo voluit ivit. Ad huius sepulchrum inerguminum vidi mundatum, periurantem dir
Abbreviated transcription (Latin):
uos fuisre aipud aruernũ. Iaue¬
iirũ scilic& & puellã refert
antiqͥtras : qͥ coniuncti coniu¬
gionon coitu . Et inun ostratu
qͥescentes : non sunt ab alte¬
rutrũ polluti inuoluptate
carnali: Pꝰ multos uero an¬
nos cũ eis eẽt latent̃ uita
castissima: ex consensupa¬
ri : uir tonsoratꝰ adderica¬
tũ. puella uero religiosũ in¬
duit uestim̃tũ ⁊ factũ ẽ aut̃
ut impl&is dieb: puellami¬
p̃parata sepulturã. ex hibu¬
it corpusculũ ad sepeliendũ
Cũq eõ sepulchro reconde¬
r& : arcanũ quod int̃ eor
conuenerat ele atis ma¬
nib: ad caelũ pandit̃ dicens:
raticstibi rerũ omniũ
astifexago quod sicꝰ mihi
etĩ conmendare dignatiies
Ita tibi red didi ab omniuo¬
luptatis contagio in pollu¬
tã, At illa subridens at
sile sileuirdĩ qͥ a ponẽ neterse
fatearis : nostrũ nemine hnter¬
rogante secr&ũ Pꝰ haec obtec¬
tã oꝑtorio recessit: Non post
multũ uero tẽpus & ipsemi¬

Expanded text:
31. Duos fuisse apud Arvernum, 31. Duos fuisse apud Arvernum, virum scilicet et puellam, refert antiquitas, qui coniuncti coniugio, non coitu, et in uno stratu quiescentes, non sunt ab alterutrum polluti in voluptate carnali. Post multos vero annos, cum eis esset latenter vita castissima, ex consensu pari vir tonsoratur ad clericatum, puella vero religiosum induit vestimentum. Factum est autem, ut, impletis diebus, puella mipraeparatam sepulturam, exhibuit corpusculum ad sepeliendum. Cumque eam sepulchro reconderet, arcanum, quod inter eos convenerat, elevatis manibus ad caelum, pandit, dicens: 'Gratias tibi, rerum omnium artifex, ago, quod, sicut mihi eam conmendare dignatus es, ita tibi reddidi ab omni voluptatis contagio inpollutam'. At illa subridens, ait: 'Sile, sile, vir Dei, quia non est necesse, fatearis nostrum, nemine interrogante, secretum'. Post haec obtectam operturio, recessit. Non post multum vero tempus et ipse mi
Abbreviated transcription (Latin):
re ualdemature surrexit:
et sicꝰ morrusticorũ hab& :
nec in choante lucep ostulatt
cibũ a coniuge q̃ sinemora
porrex it: Acceptũ uerohomo
illepanẽ : non prius comedit
quã a sacerdo tebenedicer& :¬
aut ab eo euglogias acciper&:
qͥb: acceptis sũpsit& abut
Cũq ad ambẽ adhuc antelu¬
canũ uenisr&: inposito plaus¬
tro cũbub: inponte quod suꝑ
nauẽ locatũ erat cliotrans¬
mearecoepit inlitore. uerũ
ubi inmedio amnis deuenit:
audiuit uocẽ dicentẽ merge
merge. nemoreris: Cuirespđ
uoxailia at: sine tua eñ ad¬
nonitione q̃ proclamas fe¬
cissem sires sacrameiscona¬
tib: Ñ obstar& Nã scias eũ
euglogiis sacerdotis eẽmuni¬
tũ ideo einocerenon possũ ⁊
Atille uoces audenr & ꝑsonã
nullur cernens ac dese uerba
lac tari cognoscens consignanr
secrucedominica gratias dõ
egit quod ei pars aduersa p̃ua¬
lereñ potuit ⁊ Tunc inlitus ul¬
teriore ꝓgrediens : cũ optato
onere domiregressus ẽ saluus

Expanded text:
re, valde mature surrexit, re, valde mature surrexit, et sicut mos rusticorum habet, nec inchoante luce postulat cibum a coniuge, quae sine mora porrexit. Acceptum vero homo ille panem non prius comedit, quam a sacerdote benediceretur, aut ab eo euglogias acciperet. Quibus acceptis, sumpsit et abiit. Cumque ad amnem adhuc antelucanum venisset, inposito plaustro cum bubus in ponte, quod super naves locatum erat, alio transmeare coepit in litore; verum, ubi in medio amnis devenit, audivit vocem dicentem: 'Merge, merge, ne moreris'. Cui respondit vox alia, ait: 'Sine tua enim admonitione quae proclamas fecissem, si res sacra meis conatibus non obstaret. Nam scias, eum euglogiis sacerdotis esse munitum; ideo ei nocere non possum'. At ille voces audiens et personam nullius cernens ac de se verba iactari cognoscens, consignans se cruce dominica, gratias Deo egit, quod ei pars adversa praevalere non potuit. Tunc in litus ulteriore progrediens, cum optato onere domi regressus est salvus.
Abbreviated transcription (Latin):
tumulũ cancello uallarias
palleolis nitentib obuelari:
sdixitq reuerentic̃ loco ili
inpendi: Exhoc enĩ oratio
suꝑ tumulũ funditꝰ & cuixila
antistiois inpetrantꝰ: huec
inactuꝰ si enĩ homini iniqͦ
acꝑ secutori iustiticaetanĩ
contulit seccerdotiũ ac̃pro¬
qͥ proph&cuit unũ opostere
mori depopulo negens tota
perir&. Quanda magis time¬
tib dm̃: Et scãe acpurabsa¬
cerdotiũ custodientib tribu
potest amaiestate diuina.
ut &iã iuxta lac cobũ ꝓsiem
firmis cũ orationeuisitatio
sacerdotis. Et plerũq: con¬
ferat p̃sidiũ solatantũ euglo¬
giarũ porrectio eiꝰ ex mapus
s ecundũ illud quo ⁊ apud
aruernuis gestũ in adaliscẽtis
mea inuerita te cognoui
ͥdã prb̵ solitarius iter carpens
adhospitiolũ tuiꝰdã pauperis
limanicimansionẽ exp&uit:
qa accepta iuxtamorẽ sa¬
cerdotũ : Nocte abstratu suo
consurgens orationi adst&it
sed & homoquẽ necessit᷑ con¬
pellebat lignũ exsiluis euehe¬

Expanded text:
tumulum cancello vallari ac tumulum cancello vallari ac paleolis nitentibus obvelari, praedixitque, reverentiam loco illi inpendi. Ex hoc enim oratio super tumulum funditur, et auxilia antestitis inpetrantur. Ego haec in actu. Si enim homini iniquo ac persecutori iustitiae tantum contulit sacerdotium, ut proqui prophetavit unum oportere mori de populo, ne gens tota periret; quanto magis timentibus Deum et sanctae ac purae sacerdotium custodientibus tribui potest a maiestate divina, ut etiam iuxta Iacobum prosit infirmis cum oratione visitatio sacerdotis, et plerumque conferat praesidium sola tantum euglogiarum porrectio eius ex manu secundum illud quod apud Arvernus gestum in aduliscentia mea in veritate cognovir solitarius iter carpens, ad hospitiolum cuiusdam pauperis Limanici mansionem expetiit. Qua accepta, iuxta morem sacerdotum nocte ab stratu suo consurgens, orationi adstetit; sed et homo, quem necessitas conpellebat lignum ex silvis evehe
Abbreviated transcription (Latin):
tissimo uel reliqͥs quos memo¬
rauimꝰ ẽ directis : Primũ aruer¬
naciuitas. uerbũ salutis acce¬
pit ⁊ Eoq: p̃dicante . salutarẽ
mundi redemptorẽq omniũ
xpm̃ dĩ filiũ credere coepit.
Huiꝰ aut̃ sepulchrũ: apud
iciodorensim uicũ hab&ur
Ad quod cruda rusticitas:
lic& sciens qͦ qͥ escer& Nullũ
tam̃ ibi ex hibebat honorir
cultũ i post longinquauero
annorũ curricula: cautinur
qͥ ipsius aruerna curbis
ep̃r datus ẽ indiacomato
suo ecdesict̃ uicullius rexit
Igitꝰdũ nocte quadã i lecculo
cellulaesuce q̃ huicbasili¬
cae adherebat decũber&:
audiuit psallentiũ quecsi
parũ resonantib: uocibi et
furgens uidit templũ magnõ
splendentelumine: obstup¬
pãctus. aspicit hntrinsecur
Esg cenĩ cellula illa bi supe¬
riore contra fenestros tẽpli
Et uidit & ecce circatum ula
multitudo albatorũ teneTiq̃
cereos & pscillentiũ quod
diutissimecernens : cũ discer¬
sissent statĩ facto manelussit

Expanded text:
tissimo vel reliquis quos memotissimo vel reliquis quos memoravimus est directus, primum Arverna civitas verbum salutis accepit, eoque praedicante, salutare mundi redemptoremque omnium Christum, Dei filium, credere coepit. Huius antem sepulchrum apud Iciodorensim vicum habetur; ad quod cruda priorum rusticitas, licet sciens, quo quiesceret, nullum tamen ibi exhibebat honoris cultum. Post longinqua vero annorum curricula Cautinus, qui ipsius Arvernae urbis episcopus datas est, in diaconato suo eclesiam vici illius rexit. Igitur dam nocte quadam in lectulo cellulae suae, quae huic basilicae adhaerebat, decumberet, audivit psallentium, quasi parum resonantibus vocibus; et surgens, vidit templum magno splendente lumine. Obstupefactus aspicit intrinsecus, – erat enim cellola illa in superiore contra fenestras templi –, et vidit, et ecce circa tumulum multitudo albatorum tenentium cereos et psallentium! Quod diutissime cernens, cum discessissent, statim, facto mane, iussit
Abbreviated transcription (Latin):
riguit acdigiti palmaedefix¬
erant : ad eiꝰ sepulchrũ adue¬
nit confisa deuis tute cofessoris
quod possiteꝰ int̃cessio manũ
aridã absoluere : Cuiꝰ p̃dica¬
tiopopulũ uanis suꝑstitionũ
ritib: inrͤtitũ absoluit Ce¬
lebratis ergo uigiliis in ipsa
nocte festiuitatis : dũ ad¬
tenteluxta sepulchrũ orat :
manũ sut̃ directis digitis
populo testes anatã miratꝰ
hoc modo Hic&enim
ut cruda operatur sustici¬
tas populorũ. Iuramentũ
mendox in eccles. aptulit
mox rigente lingua mutus
effectus ẽ Itaut nonicis
humanae. sed biden ttf
mugitũ simulare uiden&:
Adueniens ciuit̃ ad huiꝰ coñ¬
fessoris tumulũ: ꝓsternis
adorationẽ sensitq ut
postea ad serebat tãquã
si aliqͥs guttur eiꝰ tanger&
Quodut credo : uistu erat
dominici confessorinegres¬
susq prb̃: Iterũ qͥ aderat
nutudep̃ cabatur ut signũ
crucis faucib clausis inponer&
naq̃ ꝑ tulerat : ꝓpriopatefe
aromanis ep̃is cũ catia nobea¬

Expanded text:
riguit ac digiti palmae defixriguit ac digiti palmae defixerant, ad eine sepulchrum advenit, confisa de virtute confessoris, quod possit eius intercessio manum aridam absolvere, cuius praedicatio populum vanis superstitionum ritibus inrititum absolvit. Celebratis ergo vigiliis in ipsa nocte festivitatis, dum adtente iuxta sepulchrum orat, manum suam directis digitis populo teste sanatam miratorhoc modo. Hic etenim, ut cruda operatur rusticitas populorum, iuramentum mendax in eclesia protulit. Mox rigente lingua mutua effectus est, ita ut non vocis humanae, sed bidentis mugitum simulare videretur. Adveniens autem ad huius confessoris tumulum, prosternitur ad orationem, sensitque, ut postea adserebat, tamquam ai aliquis guttur eius tangeret; quod, ut credo, virtus erat dominici confessoris. Erectusque, presbiterum qui aderat nutu deprecabatur, ut signum crucis faucibus clausis inponeretnia quae pertulerat proprio patefea Romanis episcopis cum Catiano bea
Abbreviated transcription (Latin):
fuit populis ne haecultror
mulierulla p̃ sumer& cũ
inistã cerner&ultionẽ pessi¬
me in rogatam. XXUII.¬
gitur scr̃ mastialis ep̃r aroma¬
nis missis ep̃is murbelemoui¬
cina p̃dicare ex orsus ẽ ⁊ Euer¬
sisq: simula chrorũ ritib: re¬
pl&ã lã credulitate dĩurbẽ
migrocuit a sđo: Erant tunc
tenpr̃ cũ eoduo prbi : quos secũ
aboriente adduxitingaleis
Uerũ ubi cõpl&isunt dies eorũ
ut& ipsiuo carentur dehoc
sepulti : Etunꝰ qͥdẽ pari&ipxi¬
mus alter uero huio contigu¬
is erat suꝑ terrã Tam̃ uterq
stabat: sed non poterat alte
riꝓpt̃ illũ dͥ primus eraet ho¬
nore inpendi hoc ẽnan sibi
palla expatiandi poterat :
uon lum̃ accendi Quodcũ
incolae loci molesteferrent:
qͦdã mane accedentes adcrip¬
tũ inuenerunt sepulchro
ediuersis pari&uib: eẽ locata :
Et sic accessur lib̵: adutrũq se¬
pulchrũ patuit: Et qualiter
beatur antistis ut cultor dĩ
tente peccato : manꝰ unadi¬

Expanded text:
fuit populis, ne haec ultra fuit populis, ne haec ultra mulier ulla praesumeret, cum in ista cerneret ultionem pessime inrogatam. 27. Igitur sanctus Martialis episcopus a Romanis missus episcopis, in urbe Lemovicina praedicare exorsus est; eversisque simulachrorum ritibus, repletam iam credulitate Dei urbem, migravit a saeculo. Erant tunc temporis cum eo duo presbiteri, quos secum ab Oriente adduxit in Galeis. Verum ubi completi suntdies eorum, ut et ipsi vocarentur de hoc sepulti. Et unus quidem parieti proximus, alter vero huic contiguus erat. Super terram tamen uterque stabat, sed non poterat alteri propter illum qui primus erat honore inpendi, hoc est non ibi palla expandi poterat, non lumen accendi. Quod cum incolae loci moleste ferrent, quodam mane accedentes ad criptam, invenerunt sepulchra e diversis parietibus esse locata; et sic accessus liber ad utrumque sepulchrum patuit, et qualiter beatus antistis ut cultor Dei tente peccato, manus una di
Abbreviated transcription (Latin):
oculis. inluminatus abscessit:
sed & nunc multi frigoriticorũ
aliorũq: morborũ d&enti
incõmodo: ut pallieꝰ aũide¬
cerpserint fimbrias aui con¬
tigerint mox sanantur⁊
Hactenus deturonicis: A
Dymeon uero confessor qͥ in
colomna pagi anthio censis
dr̃ st&isse frequent̃ in colis
tribuit sanitates.  Et qͥ aut
legitꝰ ieiꝰ uitaelibro : nullam
umquã mulierẽpꝰ conuersio¬
nẽ oculis attentis inpexit:
Pꝰ quã uero colomnae editiori
sescĩ tateferuens inuexit non
modo extraneae mulierĩ ue¬
dendũ ꝑmisit : Et nuncergo
locũ ipsũ: ab huiꝰ sexui defenfat
acces sui Nãferunt quandũ
mulierẽ in dut̃a fuisse ueste
uiribi & inbasilicat̃ ingredi
uoluiss e colomnae: tractans
secũ misero agereposre ꝑ indu¬
mentũ : quod latere possit al¬
tissimũ  Ignorans illud apos¬
ł ubi ueniens ad tẽplũ: erexit
pedẽ ut scm̃ ingreder&ur
limen: ꝓtinꝰ r&ror sũruens
cecidit & mostua e⁊ satisq

Expanded text:
oculis, inluminatus abscessit. oculis, inluminatus abscessit. Sed et nunc multi frigoriticorum aliorumque morborum detenti incommodo, ut pallii eius aut decerpserint fimbrias aut contigerint, mox sanantur. Hactenus de Turonicis. 26. Symeon vero confessor, qui in colomna pagi Anthiocensis dicitur stetisse., frequenter incolis tribuit sanitates. Et quia, ut legitur in eius vitae libro, nullam umquam mulierem post conversionem oculis attentis inspexit; postquam vero colomnae editiori se sanctitate fervens invexit, non modo extraneae mulieri, vedendum permisit, et nunc ergo locum ipsum ab huius sexui defensat accensu. Nam ferunt, quandam mulierem induta fuisse veste virili et in basilicam ingredi voluisse colomnae, tractans secum misera, agere posse per indumentum quod latere possit Altissimum, ignorans illud apost ubi veniens ad templum erexit pedem, ut sanctum ingrederetur limen, protinus retrorsum ruens, cecidit et mortua est; satisque
Abbreviated transcription (Latin):
Nã quanti frigoras passi : ꝗͥ anTi
apusulis malis ueneno hncrassan
ibisintsanati uiritĩ ñ potest
explicari: sed qnm multa ex
his in libro quẽ deeiꝰ uita cons¬
cripsimꝰ memorauimꝰ q̃ dein¬
ceps gesta sunt. tacereneqͥuimꝰ :
Probatiarchidia coninr̃i famu¬
lagrauit̃ aquastanotipo qͣti¬
ebatꝰ &iãpe annũ in hacfe¬
bre aegrotabat q̃ int̃manꝰ
parentũ deposita suꝑ tumulũ
scm̃ domuiin colomis ẽrelała
Senoch abbatis uitadudũ
a nob scripta fuit inqͦ libello
multis eius đuiftutib memo¬
rocti finẽ fecimꝰ sed qnm ad eiꝰ
tumulũ uistus apparuit.
sileriã nob absurdũ fuit.:
Nantulfus aut̃ ꝓuer nimia
caecitate d&entus . & ips õ
adhuc aduliscentiaa a &atis
primae abhoc contagiode¬
tur patã : iugiter deflens
huiꝰ scĩ ex p&lut tumulũ ⁊ At¬
q ꝓstractus & humili p̃cesub¬
nixus flagitat sibi eꝰ suffragio
locẽꝑ ditcĩ reuocari : Quałriduo
in hoc p̃catu ꝑdurans : resentts

Expanded text:
Nam quanti frigoras passi, quanti Nam quanti frigoras passi, quanti a pusulis malis, veneno incrassanta aegroti inibi sint sanati, viritim non potest explicari. Sed quoniam multa ex his in libro quem de eius vita conscripsimus memoravimus, quae deinceps gesta sunt tacere nequivimus. Probati archidiaconi nostri famula graviter a quartano tipo quatiebatur et iam prope annum in hac febre aegrotabat. Quae inter manus parentum deposita super tumulum sanctum, domui incolomis est relata. 25. Senoch abbatis vita dudum a nobis scripta fuit. In quo libello multis eiusdem virtutibus memoratis finem fecimus; sed quoniam ad eius tumulum virtus apparuit, sileri a nobis absurdum fuit. Nantulfus autem puer nimia caecitate detentus et ipsam adhuc aduliscentiam aetatis primae ab hoc contagio deturpatam iugiter deflens, huius sancti expetiit tumulum, atque prostratus et humili prece subnixus, flagitat, sibi eius suffragio lucem perditam revocari. Quatriduo in hoc precatu perdurans, reseratis
Abbreviated transcription (Latin):
& haec colona q̃ uiri manu
ut itadixerim sepulta fuerat
rediuiua in sospitate uiriscens:
nouos fronderemisit. Ex tant
de ea hodieq: uirgultae : inqͥ¬
nũ senũq aut fere amplius
pedũ altitud ine q̃ annissin¬
gulir incrementũ sumentes
pud ipscã uero urbẽturo¬
nicã beata monegundis
obiit : fuit aut̃ excarnoteno
territurio q̃ relinquens tã
patriã quã parentes ad hoc
tantũ turonus ex p&liit :
dr̃ crebro miracula ostende¬
re ẽdignatus : Na siquis
punilã malã incurriss& ad
eã ueniens orationẽp̃tabat᷑ :
confestĩq: illa : ꝓsternebatur
ad supplicandũ dñm Et colle¬
gens foliacusꝰ lib&holerir
aut pami saliua in linebat:
faciensq crucẽ suꝑ ulcus i¬
panebatfoliũ confestimq
ita omne uenenũ euanisce¬
bat: ut nihildignũ l& ae grotis
ultra ꝑferr& : quastanarus
qͦq & gulã dolentib: databene¬
dicta aqua sccepius medebatur
Adcuiꝰ nunc sepulchrũ assidue
infirmi confluunt & sanantur

Expanded text:
et haec colomna, quae viri manu, et haec colomna, quae viri manu, ut ita dixerim, sepulta fuerat, rediviva in sospitate virescens, novos frondes emisit. Extant de ea hodieque virgulta in quinum senumque aut fere amplius pedum altitudine, quae annis singulis incrementum sumentes, Apud ipsam vero urbem Turonicam beata Monigundis obiit. Fuit autem ex Carnotino territurio. Quae relinquens tam patriam quam parentes, ad hoc tantum Turonus expetiit, uuam Deus crebro miracula ostendere est dignatus. Nam si quis pusulam malam incurrisset, ad eam veniens, orationem precabatur, confestimque illa prosternebatur ad supplicandum Dominum, et collegens folia cuiuslibet holeris aut pomi, saliva inlinebat, faciensque crucem super ulcus, inponebat folium. Confestimque ita omne venenum evaniscebat, nt nihil dignum leti aegrotus ultra perferret. Quartanariis quoque et gulam dolentibus, dato benedicta aqua, saepius medebatur. Ad cuius nunc sepulchrum assidue infirmi confluunt et sanantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uastis coltĩnarũ fomitib
Iocundorũ frondiũ a moeni¬
tate tenduntur sub qͦrum
umbraculo uirs cr̃ consedens
aut legebat aliqͥd aut scribe¬
bat. Cuiꝰ pꝰ obitũ cũ arbores
illae ut diximꝰ patulis dif¬
fus ceramis obumbrarent
locũ uiri diarii un a exhis
u&ustate seniscens ex aruĩl:
Tunccustus loci effossoc cũroc¬
dicib colonã in cisis ipsis cũ
ramissuis scamnũ ad aptãł
inqꝰ int̃dũ autreseder&
lcssus aut aliqͥd secure
decider&: cũ necessitas ex¬
egiss &: Quod cũ ꝑ duos annos
aut fere amplius scamnũ
in hocusuhabuiss& : tactus
ut credo inspirationediuina
dolore cordir alt uaemihi
qͥa peccaui ut arborẽquam
talis sacerdosppria manu
plantauit : ego addiuersas
necessitatũ utar incisiones
Et haecdicenr acceptos arculo
effossẽ humũ: incisistãnipe¬
dibi posuit eũ subtena reple¬
uitq fossõe humo: mirũ dictu.
adueniente uerno tem̃pr sicut
reliqae arbores flores ita

Expanded text:
vastis columnarum fomitibus vastis columnarum fomitibus jucundarum frondium amoenitate tenduntur; sub quarum umbraculo vir sanctus considens, aut legebat aliqbat. Cuius post obitum cum arbores illae, ut diximus, patulis diffusae ramis obumbrarent locum viridiarii, una ex his vetustate senescens exaruit. Tunc custus loci, effossam cum radicibus colomnam, incisis ipsis cum ramis suis scamnum adaptat, in quo interdum aut resederet lassus aut aliquid secure decideret, cum necessitas exegisset. Quod cum per duos annos aut fere amplius scamnum in hoc usu habuisset, tactus, ut credo, inspiratione divina dolore cordis, ait: 'Vae mihi, quia peccavi, ut arborem, quam talia sacerdos propria manu plantavit, ego ad diversas necessitatum utar incisiones'. Et haec dicens, accepto sarculo, effossam humum, incisis scamni pedibus, posuit eum sub terra replevitque fossam humo. Mirum dictum! Adveniente verno tempore, sicut reliquae arbores flores ita
Abbreviated transcription (Latin):
d cuiꝰ sepulchrũ sccepius in¬
firmisanantur: Puerulus
aut̃ unꝰ ex familia eclesice
turonicae inualitudine
corruit : Is cũ anhelitus oc¬
cũber& ac mex tremis posi¬
tus putar&ur sp̃m exalare
Adeiꝰ basilicã deportatus
ꝓtinꝰ extincta febresanitati
e. redditus sed & puella
dehis mancipiis similis orte
febricitans cũ antecancellos
manimenti fuiss & ex posita:
in ipsa die in colom itati ẽ res¬
tituta : Ad nos uero cũhorũ
notitia deueniss& : puerũ
humiliatis capillis. huic mo¬
nasterio cessimꝰ : ꝑuellã ue¬
romutataueste. co&uscĩ¬
monialiũ coniungi p̃cepimus¬
ba silica lohanns qͥ dã prb̃
nationebritto insũ mareli¬
multa signa sanitatũ digna¬
tus ẽoperare: qͥ obamorẽ
diuinũ ab aspectib sehominũ
cohibens paruulã oratorii
cellultt̃ habebat ante ipst̃
cainonensis uici ecclesia.
ihiq: inuiridiariolo quẽ ma
nuꝑpria ex colebat. arbores
lauri planta uerat : q̃ nunc

Expanded text:
ad cujus sepulcrum saepius inad cujus sepulcrum saepius infirmi sanantur. Puerulus autem unus ex familia ecclesiae Turonicae in valetudinem corruit. Is cum anhelus occumberet, ac in extremis positus putaretur spiritum exhalare, ad ejus basilicam deportatus, protinus exstincta febre sanitati est redditus. Sed et puella de his mancipiis simili sorte febricitans, cum ante cancellos monumenti fuisset exposita, in ipsa die incolumitati est restituta. Ad nos vero cum horum notitia devenisset, puerum humiliatis capillis huic monasterio cessimus: puellam vero mutata veste coetui sanctimonialium conjungi praecepimusbasilica Joannes quidam presbyter , natione Britto, in summa relis Dominus multa signa sanitatum dignatus est operari: qui ob amorem divinum ab aspectibus se hominum cohibens, parvulam oratorii cellulam habebat ante ipsam Cainonensis vici ecclesiam. Ibique in viridariolo, quod manu propria excolebat, lauros arbores plantaverat, quae nunc
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ obsessi adusũ habebant
bibendi. obturant Quod
cũ antedictus dĩ famulus qͥ
tunc cũ reliqͥs infraccastri
munitionẽ conclusus erat
cerner&. uider&q populũ
consumi iniuria: orationẽ
nocte tota fudit adh̃m ut
respiciens populũ. hostesinꝑ.¬
bos effugar& & ñ pater&
eos sitis ardore consumi:
Tunc reuelante sibi spũ sco
ait adplebẽ: Quis quirhab&
uas culũ eici& foris in platea:
uob hodie largitas eiꝰ aquas
mabundaNTiã ut ñ deficia¬
tisuos & paruuli ur̃i Haec
eodicente subi tonubes
texerunt caelũ . & dscendit
imb̵ magnꝰ decaelo cũ toni¬
truis & corrus cationib suꝑ
castrũ duplũ populirbene
ficiũ p̃bens: Pluuia arcens
siti fragoribi effugans hostẽ
copl&aq sunt uasa omniũ
et satiati sunt cuncti sicq
obrtentu sacerdotis fugatir
aduersariis. populus saluati
a castro discessit. Inmonaste¬
rio aut̃ locuillius plenꝰdierũ
traensiit. ibiq sepultur ẽ:

Expanded text:
quem obsessi ad usum habebant quem obsessi ad usum habebant bibendi, obturant. Quod cum antedictus Dei famulus, qui tunc cum reliquis infra castri munitionem conclusus erat, cerneret videretque populum consumi sitis iniuria, orationem nocte tota fudit ad Dominum, ut respiciens populum hostes inprobos effugaret et non pateretur, eos sitis ardore consumi. Tunc, revelante sibi Spiritu sancto, ait ad plebem: 'Quisquis habet vasculum, eiciet foris in platea evobis hodie largitas eius aquas in abundantiam, ut non deficiatis vos et parvuli vestri'. Haec eo dicente, subito nubes texerunt caelum, et discendit imber magnus de caelo cum tonitruis et corruscationibus super castrum, duplum populis beneficium praebens, pluvia arcens sitim, fragoribus effugans hostem. Completaque sunt vasa omnium, et satiati sunt cuncti. Sicque obtentu sacerdotis, fugatis adversariis, populus salvatus a castro discessit. In monasterio autem loci illius plenus dierum transiit, ibique sepultus est:
Abbreviated transcription (Latin):
nostrifuit martini discipulis:
Qͥoccu. lere quodera tcupiens
apud insulã barbarã monas¬
teri lugdunensis peregrina¬
ri ex p&uit Manifestatus aut̃
&ibi ad patriac̃rediredispo¬
suit. Deniq dũ ararĩ. fluui¬
um transire cupe &: nauelm¬
plecad mergitur. acipsesa¬
cerdos pelago operitur ha¬
bens ad collũ . cũ euangeliorũ
libro ministeriũ cotidianũ :
Id ẽ patenulã paruã cũ calice :
sed pi&as diuinã ñꝑferens.
perire quod suũ ẽ⁊ Itadehot
periculo dño iubenterestitu¬
tus ẽ lotõri ut nec uitae
damnaꝑferr&. necrerũde¬
trimenta luger& Impl&ũ¬
q: eillud quod psalmogra¬
Cũ ceciderit iustus ñ canli¬
d&ur qͥ adñsfirmatmanũ
ei: Etiterũ Ñ negabit dñsani¬
mõr iusti/
De inđ ad castrũ camonensim
urbis turonicae ueniens mo¬
nasteriũ collocauit: Quodcas¬
trũ cũ abegidio obseder &ur.
Et populur pagiillius ibidẽ
eẽt inclusus. hostis aduersis
effossũ alateremontis poteũ

Expanded text:
nostri fuit Martini discipulus. nostri fuit Martini discipulus. Qui occullere quod erat cupiens, apud Insulam Barbaram monasterii Lugdunensis peregrinari expetiit. Manifestatus autem et ibi, ad patriam redire disposuit. Denique dum Ararem fluvium transire cupiret, nare impleta dimergitur, ac ipse sacerdos pelago operitur, habens ad collum cum euangeliorum libro ministerium cotidianum, id est patenulam parvam cum calice. Sed pietas divina non perferens perire quod suum est, ita de hoc periculo, Domino iubente, restitutus est litori, ut nec vitae damna perferret nec rerum detrimenta lugeret. Impletumque est illud quod psalmogran conlidetur, quia Dominus firmat manum eius. Et iterum: Non negabit Dominus animam iusti. Deinde ad castrum Cainonensim urbis Turonicae veniens, monasterium collocavit. Quod castrum cum ab Egidio obsederetur, et populus pagi illius ibidem esset inclusus, hostis adversus effossum a latere montis puteum,
Abbreviated transcription (Latin):
Tuncuidentes hicolaeq̃ ge¬
rebantꝰ accepto sarculo
effodentes a peruer̃ cris¬
tã in quaꝑ seri ẽ gracduũ
descendentes repererunt
sepulchrũ magnũ : De qͦ tes¬
tabantꝰ illi adhucmentem
firmi. hunc ẽẽs epulchrũ
sollẽ nis bectissimi Qͥ mox.
sensu discesserunt recepto
pꝰ hoec aut̃ coeperunt ade
diuersorũ morborũ aegro¬
ticonfluere. Et accepta
sanitate redirem columes
sed & litthomeris urbisiꝑsi¬
us indigena : cũ ab illiusquar¬
tanitrpi aegrotatione fa¬
tigar&ur: acceptis exhos¬
piciolo suocereir. surrex it
cũ uno tantũ puero. acces¬
sitq adlocũ fus a uero oste¬
dione. accensis tereis mapuq¬
ꝓpria ꝑ totũ noc tẽd&enłis
uigilias celebrauitꝰ. dato
igiturmane. rediuit ad ꝓpria:
necultra ab hoc morbo frigorae
uel confractionis ullius ꝑtulit¬
uit aut̃ qͥdcc̃ religiosur &
uistutibus & nominem axi¬
mus ⁊ Et ut li uita eeiꝰ doc&
quã uersu conscriptã legimꝰ:

Expanded text:
Tunc videntes incolae quae geTunc videntes incolae quae gerebantur, accepto sarculo, effodentes aperuerunt criptam, in qua per seriem graduum discendentes, reppererunt sepulchrum magnum, de quo testabantur illi adhuc mente infirmi, hunc esse sepulchrum Sollemnis beatissimi. Qui mox sensu discesserunt recepto. Post haec autem coeperunt ad eum diversorum morborum aegroti confluere et accepta sanitate redire incolomes. Sed et Litomeris urbis ipsius indigena, cum ab illius quartani typi aegrotatione fatigaretur, acceptis ex hospiciolo suo cereis, surrexit cum uno tantum puero, accessitque ad locum. Fusa vero oratione, accensis cereis manu propria per totam noctem detentis, vigilias celebravit Dato igitur mane, redivit ad propria, nec ultra ab hoc morbo frigorae vel confractionis ullius pertulitFuit autem quidam religiosus et virtutibus et nomine Maximus et, ut liber vitae eius docet, quam versa conscriptam legimus,
Abbreviated transcription (Latin):
apparere quib: dã potest
aspeximꝰ silere nequiuimus
Quod apud malli acensimonas¬
teriũ incacumine montis ẽ
constitutũ ab antiqͥs. uallatĩ
aedificiis Ici serutis : Nac ferũ
in eolocoscũ cripta: ad huc
haber&ur occulta & nullo
xp̃ianorũ locus ille ẽẽt reue¬
latus ⁊ ꝑsingulas dominicar̃
solemnitatũ noctes ab habi¬
tacorib lumen cernebatur
accensũ ÷ sed nullus sciebat
quid sibi hoc uel st mysteriũ
tantũ suspicio r&enebat
Homines: aliqͥd ibidẽraene¬
re diuinũ : Interea aduener̃
duo mergumini exbasilica
scĩ mastin: qͥ conlisis inse
palmis: clam areco eperunt
dicenter: hicreqͥescit sollenis
beatissimus incripta ab di¬
ta: resera telgitꝰ sepulchrũ
amicidĩ : quodcũ reperer¬
tis: uelis tegite: lum̃ accen¬
dite Cultũq debitũ ex hi¬
b&e Erit regionihuicsa¬
lubre si q̃loqui mur adim¬
pl&lis : Et hciecdicentes.
cũ damore magno effodere
tellurẽ : ungulis nitebanNtꝰ

Expanded text:
apparere quibusdam potest.apparere quibusdam potest.aspeximus, silere nequivimus quid factum sit apud Malliacense monasterium, quod in cacumine montis est constructum, ab antiquis vallatum aedificiis jam erutis . Nam ferunt quod in eo loco cum crypta adhuc haberetur occulta, et nulli Christianorum locus ille esset revelatus, per singulas Dominicarum solemnitatum noctes ab habitatoribus lumen cernebatur accensum, sed nullus sciebat quid sibi hoc vellet mysterium: tantum suspicio retenebat homines, aliquid ibidem retenere divinum. Interea advenerunt duo inergumini ex basilica sancti Martini, qui, conlisis in se palmis, clamare coeperunt, dicentes: 'Hic requiescit Sollemnis beatissimus in cripta abdita. Reserate igitur sepulchrum amici Dei. Quod cum reppereritis, velis tegite, lumen accendite cultumque debitum exibete. Erit regioni huic salubre, ei quae loquimur adimpletis'. Et haec dicentes, cum clamore magno effodere tellurem ungulis nitebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
rocmini librũ uitae becitimar¬
tini : & recolite qualit̃ uerba
s acrata ꝓmenti. de capite
globiignir egressur : usq: ad
caelos uisus ẽ conscendisse :
Etideo ne terreamini: sed ip¬
sũ nos cũ scĩr reliqͥis credite xxi¬
uisitasse i Tunc timorepꝰ po¬
to: magnificauimꝰ dm̃ dicenes:
sed illud anteriur mireculũ
uisũ ẽpaucis istudapparuit
populis uniuersis.: In illud
fuitiustus indiciũ. mistum
gratice supplementũ :
Illud fuit time occultũ ꝓpt̃¬
a actantieẽ  istud manifer¬
tũ ẽcunctr adgloriẽ Ibi¬
dẽ orefectiua fi deliter
actadño nuntiantur hic¬
opostet a nob q̃ renđ ẽ & ora¬
ndus : ut ille uisit& him̃epo¬
pulũ qͥ plerũ e: crationir
uota ꝑ hocͥsatrũ ignẽ sustu¬
lit in excelsũ Munc enĩ ignẽ
uelcũ demonacho orante
narriui uel cũbra chionem
abbatẽ apignorib scõrũui¬
disseegressũ ignẽ ex posui
misticd ẽẽputo eoquodnon
exurtet. sed in lumin & sed

Expanded text:
ramini librum Vitae beati Marramini librum Vitae beati Martini, et recolite qualiter verba sacrata promenti de capite globus ignis egressus, usque ad coelos visus est conscendisse; et ideo ne terreamini, sed ipsum nos cum sanctis reliquiis credite visitasse. Tunc timore postposito, magnificavimus Deum, dicentes:Sed illud anterius miraculum visum est paucis, istud apparuit populis universis. In illud fuit virtutis indicium, in istum gratiae supplementum; illud fuit tunc occultum propter iactantiam, istud manifestum est cunctis ad gloriam; ibidem ore festiva fideliter actaoportet, a nobis quaerendus est et orandus, ut ille visitet hunc populum, qui plerumque orationis vota per hunc sacrum ignem sustulit in excelsum. Hunc enim ignem vel cum de monacho orante narravi, vel cum Brachionem abbatem a pignoribus sanctorum vidisse egressum ignem exposui, mysticum esse puto, eo quod non exurat, sed illuminet; sed
Abbreviated transcription (Latin):
pi&atis instinctu animur ut
cellulã ualde elegantẽ quã
sc̃r eufroius adusũ prãptuari
habuerat. adopus oradonis
fideliter dedicarẽ: Quã dili¬
genter conpositã. altare ex
more locato. adbos ilicom
scam iuigilur noctẽ unã ducentes:
Maneuero uenientes adcel¬
lulã. altare quoder exermus
scificauimus: regressi q: ad
asilicũ. scãr eiꝰ reliqͥas cũ satur¬
nini iulianiq: mastrrũ uel&io
beati illidu ex inđ solẽniter
racdiantib cereis crucib:q ad¬
mouimus ⁊ Erat aut̃ sacerdo¬
tũ ae leuitarũ. in albiruestib:
ñminimus chorus. Et ciuiũ
honoratorũ ordo p̃clarur :
sed & populi sequentis ordinis
magnꝰ conuentur : Cũqi sacro¬
scã pignorti palleit acnafis
exornatamn ex celso deferero¬
mus ꝑ uenimꝰ adostiũ õre¬
torim Ingredientib aut̃ nob̵:
subitorepleuit cellubã illẽ
frilgor terribibis: Vtaut p̃
cimore etsplendorenimio
adstantiũ oculi claudere :
q̃ cernitis Et p̃sertĩ rememo¬

Expanded text:
pietatis instinctu animus, ut pietatis instinctu animus, ut cellulam valde elegantem, quam sanctus Eufronius ad usum promptuarii habuerat, ad opus orationis fideliter dedicarem. Qua diligenter composita, et altari ex more locato, ad basilicam sanctam vigiliis noctem unam ducentes, mane vero venientes ad cellulam, altare quod erexeramus sanctificavimus. Regressique ad basilicam, sanctas ejus reliquias cum Saturnini Julianique martyrum, vel etiam beati Illidii exinde solemniter radiantibus cereis crucibusque admovimus. Erat autem sacerdotum ac levitarum in albis vestibus non minimus chorus, et civium honoratorum ordo praeclarus, sed et populi sequentis ordinis magnus conventus. Cumque sacrosancta pignora palliis ac nafis exornata in excelsum deferremus, pervenimus ad ostium oratorii. Ingredientibus autem nobis, subito replevit cellulam illam fulgor terribilis, ita ut prae timore et splendore nimio astantium oculi clauderentuquam cernitis; et praesertim rememo
Abbreviated transcription (Latin):
tris necessaria & caballis ad
iter p̃panctis: lõq: in hoc
stante ratione ut deber&
uiã incedere at reuer¬
tantur plcustrto. laxenT
equi non modo hoc lter
incedimur ⁊ Dicentib aut̃
suis: q̃ ess& haecleuitas
ut q̃ tã instanter parari
iusserat tã facibed&urba¬
r& : Art secr&ius : Princeps
adquẽ nos ire conpellitis.
obiit: Nec uiuentẽsi abieri¬
mus inueniemus : stupe fac¬
tiaudientes diem notanđ : &
sc̃i uerba taciti seruant: Adue¬
nientib: &ut̃ aburbe parisia¬
ca hominib: eahora regẽ
transisse nuntiant: qͣ sacer¬
dos plaustrac deltenere iusse:
quiae scĩsa turninimostr̃ris
acmatini anestitis cũ illidio
confessore uel reliqͦrũ scõru
collo cataesunt: ꝓ instruc¬
tone credentiũ narrare
aliqua nonpigebit : qͣliter
seustus beati martinire e¬
laticmere uel auit Itait
apparer& multir ignitur
glob: ille terribilis ⁊ qͥ qon¬
dc̃ solemnia celebrantab
emerserat:  paucis uis ibiliss
acapite arcȩ ꝓrumpens : Con¬

Expanded text:
tris necessaria, et caballis ad tris necessaria, et caballis ad iter praeparatis, jamque in hoc stante ratione ut deberet viam incedere, ait: Revertantur plaustra, laxentur equi, non modo hoc iter incedimus. Dicentibus autem suis quae esset haec levitas, ut quae tam instanter parari jusserat, tam facile deturbaret, ait secretius: Princeps, ad quem nos ire compellitis, obiit, nec viventem, si abierimus, inveniemus. Stupefacti audientes diem notant, et Sancti verba taciti servant. Advenientibus autem ab urbe Parisiaca hominibus, ea hora regem transiisse nuntiant qua sacerdos plaustra de itinere jusseraquiae sancti Saturnini martyris ac Martini antistitis cum Illidio confessore vel reliquorum sanctorum collocatae sunt, pro instructione credentium narrare aliqua non pigebit, qualiter se virtus beati Martini revelatione revelavit, ita ut appareret multis ignitus globus ille terribilis, qui quondam solemnia celebranti emerserat paucis visibilis, a capitis arce procumpens. Con
Abbreviated transcription (Latin):
redissimulase Aleununo
obsecraꝑ nomeñ cmmipo¬
tentis deuiꝰ nossumꝰ ancillȩ ⁊¬
si asticae domꝰ rectorẽ dicens
P eccaui: Ñ eundocũ homine
ecceenĩ uidi duces uirgines
meob id increpantes: &ue¬
reor dĩ offensa incurrere:
sulluc distulero ambulare
cceleransq: Iter : uicc̃ ingre¬
ditur. Igitur eunte illo :¬
qͥ euit pluuia austrorũq
uolentia saeua suc cubuit:
Ips eqͦq felicit̃ conficiens ite
benedictoloco: cũpacereggres¬
sus ẽ : Nã referebat plerũq
uultũ incessũq uirginũ: &
unã qͥdẽ dicebat ꝓlixiorẽ
alterã minorẽ statu ñmeri¬
to ⁊ Vtrãq: tam̃ . niue candi¬
diorẽ : Quarũ unã maur̃a :
brittã altert̃ uocitabat
dicensse ab earꝰ ore. hocecno
crebrius urguer& ut ad
occursũ charib thiregisde¬
ber& accedere & innecten
morasire differr& : tandẽ
cõmotus a suis: alt It ep̃pa¬
ratelter ut eamus ad oc¬
⁊ cursũ regis: quẽ uisurinon
sumꝰ. Igitꝰ inposita plcuis¬

Expanded text:
re dissimulas? Veni nunc, re dissimulas? Veni nunc, obsecramus per nomen omnipotentis Dei, cujus nos sumus ancillae. siasticae domus rectorem, dicens: Peccavi, non eundo cum homine. Ecce enim vidi duas virgines me ob id increpantes, et vereor Dei offensam incurrere, si illuc distulero ambulare. Acceleransque iter viam ingreditur. Igitur eunte illo quievit pluvia, austrorumque violentia saeva succubuit. Ipse quoque feliciter conficiens iter, benedicto loco cum pace regressus est. Nam referebat plerumque vultum incessumque virginum; et unam quidem dicebat prolixiorem, alteram minorem statu, non merito, utramque tamen nive candidiorem; quarum unam Mauram, Brittam alteram vocitabat, dicens se ab earum ore haec nomcrebrius urgeretur, ut ad occursum Chariberti regis deberet accedere, et innectens moras ire differret, tandem commotus a suis, ait: Ite, praeparate iter, ut eamus ad occursum regis, quem visuri non sumus. Igitur imponens plaus
Abbreviated transcription (Latin):
reo efflagnat re Tunc depu¬
tatirbub & placustrõ lapider
cangregat et dataaestate
oyectoriusuꝑ ciedificat:
Ex plecitũq opus. becctũ eu¬
froniũ qͥ tuncturonica rege¬
bat ecclesio ad benedicendũ
inuitatꝰ sed illelã defessusse¬
nio excurat abire dicenrꝰ. ui¬
des inqͥtfiliquod senuer̃ & hi¬
emps solito asperior ingruat.
decendunt pluuiae acueNTi
cuncta turbine ꝑ flant inflan¬
turflumina &ips eqͦq uia e
a frequentatione imbriũeffu
sae penem lutũ sunt dissolute
Etnune ñ conuenit a&atime¬
ae. ista modo pperacre itenera
Hoec audiens uir illẽ disces¬
sit a conspectu sacerdotis
abiens ualdemerens. Verũ
ubis acerdor mẽ braqͥ & laxa¬
uit : uidit duas uirgines ads¬
taresibi : Quarũ senior tristi
uultusic infit. Quid tibun¬
gratae ext&imꝰ becitissime
pontifex : Quid molestem
tulimꝰ regioni tibi adõcõmis¬
sce: Cur nos depicise cur
ad consecrandũ locũ quẽ nob
uir fidelis aedificauit ueni¬

Expanded text:
reo efflagrare. Tunc depureo efflagrare. Tunc deputatis bubus et plaustro, lapides congregat et, data aestate, oratorium superaedificat; explecitumque opus, beatum Eufronium, qui tunc Turonicam regebat eclesiam, ad benedicendum invitat. Sed ille iam defessus senio, excusat abire, dicens: 'Vides', inquid, 'fili, quod senuerim, et hiemps solito asperior ingravat. Discendunt pluviae, ac venti cuncta turbine perflant, inflantur flumina, et ipsae quoque viae a frequesae, pene in lutum sunt dissolutae; et nunc non convenit aetati meae ista modo properare itinera. Haec audiens vir ille, discessit a conspectu sacerdotis, abiens valde moerens. Verum ubi sacerdos membra quieti laxavit, vidit duas Virgines astare sibi, quarum senior tristi vultu sic infit: Quid tibi ingratae exstitimus, beatissime pontifex? quid molestiae intulimus regioni tibi a Deo commissae? Cur nos despicis? cur 908 ad consecrandum locum quem nobis vir fidelis aedificavit veni