comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oc qui non recipit.
cuius uidetur ẽẽ sententię. nͥ
dieentis. fides ꝑ quã iustificor ex me
ẽ. & hoc bonũ ex quo iustus uiuit.
ñ accepi per grãm. s habeo ꝑ nat᷑a :
Si gͦ fides donũ di ñ ẽ. frustra ȩccła
ꝓ ñ eredentibꝰ orat ut credant. & suf¬
fic̃ impiis magisteriũ legis adhiberi
de qua dictum ẽ. si ex lege iustiera¬
ẽ: ergo xp̃s gratis mortuus ẽ. Qđ
similiter dici potest etiã de natura.
Frustra etiã apłs gr̃as agit do ꝓ his
qui eugłm receꝑunt. cum hoc scđm
pelagianos ñđusit p̃stitũ munere:
s ex sola hominũ habeatur uoluntate.
& frustra quibꝰdã p̃cat᷑ idem apłs.
ut sit eis pax. & caritas. cũ fide. a
hȩc ex hominibꝰ sunt. quid obest ut
ñ ex semet ipso habeat & cȩt̃a bona
quȩ inferiora s̃. cũ audeat sibi de-¬
putare quȩ sũmȩ s̃. & sine quibus
aliqua quãuis multa & elara non
ꝓsunt: N on potest itaq merito re-¬
futari qđ dictum ẽ. Fides igitur &

Expanded text:
oc qui non recipit, cujus videtur esse sententiae, nisi dicentis: Fides per quam justificor, ex me est; et hoc bonum, ex quo justus vivit , non accepi per gratiam, sed habeo per naturam? Si ergo fides donum Dei non est, frustra Ecclesia pro non credentibus orat, ut credant, et sufficit impiis magisterium legis adhiberi, de qua dictum est . Si ex lege est justitia, ergo Christus gratis mortuus est: quod similiter dici potest etiam de natura. Frustra etiam Apostolus gratias agit Deo pro his qui Evangelium receperunt, cum hoc secundum Pelagianos non Dei sit praestitum munere, sed ex sola habeatur hominum voluntate; et frustra quibusdam precatur idem Apostolus , ut sit eis pax et charitas cum fide, a haec ex homine sunt, quid obest ut non ex semetipso habeat et caetera bona quae inferiora sunt; cum audeat sibi deputare quae summa sunt, et sine quibus alia, quamvis multa et clara, non prosunt? Non potest itaque merito refutari quod dictum est: Fides igitur et
Abbreviated transcription (Latin):
& iterũ. ꝑ patientiã curramus
ad ꝓpositum nob̾ certam̃. aspicien¬
tes in auctorẽ fidei: ce consũmatorẽ
iħm. Quibꝰ & plur imis aliis testimo¬
niis diuinarũ seripturarũ. in dubi.¬
tant̃ agnoscitur. qm̃ sic̃ ab hoc uiro
definitum ẽ. fides & inchoata & ꝑfe.¬
cta donũ ẽ đi. & hoc donũ inquit
quibꝰdã dari. quibꝰdã ñ dari omĩno
ñ dubitat: qui ñ uult manifestis.¬
simis saeris litt̃is repugnare. Nõ
putemus hoc ueraeit̃ dictũ: si õs
quã acceꝑunt qui habent. ñ acce¬
pisse qui non habent: uu
fidelẽ mouere ñ debet. qͥ ere¬
dit ex uno õs isse in condemnati.¬
onẽ sine dubitatione iustissimam.
ita ut nulla ẽẽt di iusta rep̃hen¬
sio. etiã si nullus inde libaretur.
Unde constat magnã ẽẽ gratiã.
quod plurimi lib̾antur. & quid sibi
deb̾etur in eis qͥ ñ lib̾ant᷑ agnoseũt.
ut qͥ głatur ñ in suis meritis q̃ paria
uidet ẽẽ dãnatis: s in dño głetur.

Expanded text:
rramus ad propositum nobis certamen, aspicientes in auctorem fidei, et consummatorem Jesum. Quibus et plurimis aliis testimoniis divinarum Scripturarum indubitanter agnoscitur quoniam, sicut ab hoc viro definitum est, Fides et inchoata, et perfecta, donum est Dei; et hoc donum, inquit, quibusdam dari, quibusdam non dari, ovult manifestissimis sacris litteris repugnare; non putemus hoc veraciter dictum, si omnes quam acceperunt qui habent, non accepisse qui non habent? EXCfidelem movere non debet, qui credit ex uno oonem sine dubitatione justissimam, ita ut nulla esset Dei justa reprehensio, etiam si nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur in eis qui non liberantur agnoscant: ut qui gloriantur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur .
Abbreviated transcription (Latin):
putasti de testimonio laudate fidei
p̃iudiciũ donis posse gr̃e generari:
quasi fides ubi ostendetur laudata.
ñ doceretur ẽẽ donata. Laudat
apłs romanorũ fidẽ. & ꝓ hoc bono
eorũ gras agit d̾o: dicens. Primũ
quidẽ grãs ago do meo. ꝑ iħm xͣͥ¬
ꝓ omnibꝰ uobis: quia fides ur̃a an¬
nunciatur in uniu̾so mundo. Ad
corinthios quoq simili seribit af.¬
fectu: dicens. Grãs ago do meo sẽꝑ
ꝓ uob̾. in gr̃a di quȩ data ẽ uob̾ in
xp̃o tħu: quia in omnibꝰ diuites fa-¬
cti estis in illo. in oĩ u̾bo & in omni
scientia. N unquid agendo gr̃as do.
credentibꝰ abstulit laudẽ. aut lau-¬
dando credentes. meriti negauit
auctorem: De ephesiorũ etrã fide
quid sentiat audiamus. ꝑ ropt̃ea
inquit & ego audiens fidẽ ur̃am q̃¬

Expanded text:
putasti de testimonio laudatae fidei putasti de testimonio laudatae fidei praejudicium donis gratiae posse generari, quasi fides, ubi ostenderetur laudata, non doceretur esse donata. Laudat Apostolus Romanorum fidem, et pro hoc bono eorum agit gratias Deo, dicens: Primum quidem gratias ago Deo meo per  omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo . Ad Corinthios quoque simili scribit affectu, dicens: Gratias ago Deo meo semper pro vobis, in gratia Dei, quae data est vobis in Christo Jesu; quia in omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo et in omni scientia. Numquid agendo gratias Deo, credentibus sustulit laudem? aut laudando credentes, meriti negavit auctorem? De Ephesiorum etiam fide quid sentiat audiamus. Propterea, inquit , et ego audiens fidem
Abbreviated transcription (Latin):
alius uero sic. Ealso doeuit & ille qͥ
dixit. Siquis indiget sapientia. po¬
stulet a do: & dabitur ei. N ec sedm
ueritatẽ dictum ẽ. omne datum
optimũ. & omne donũ ꝑfectum
desursum ẽ. descendens a patre lu-¬
minũ. & nemo potest acciꝑe quie¬
quã : nisi ei datum fuerit de cȩlo.
An dicendũ ẽ. om̃s quidẽ uir tutes
int̃ di dona numerandas. s in illis
hominẽ quas de ꝓpͥo habuerit ẽẽ
laudabilẽ. & ibi merita. ubi dĩ do-¬
na non fuerint: Igitur seđm regu¬
lam tuã. quibꝰ donatũ ẽ ut non
solũ cred̾ent in xp̃m. s etiã ut
paterentur ꝓ ipso: & laudem &
meritum ꝑdiderunt. N ee habent
uerã głam: qui ñ in se s in dño głi.¬
antur. S rectius audimꝰ ꝓpħam di¬
centẽ. Maledictus homo qui spem
habet in homine. & firmat car nẽ
brachiũ suũ: & a dño discedit cor
eius. & illũ qui ait. Diligam te
dñe uirtus mea. & in dño lauda¬
quod nͥ dñs dederit ñ habet᷑. Sic aũt

Expanded text:
alius vero sic : falso docuit et ille qui dixit, Si quis indiget sapientia, postulet a Deo, et dabitur ei. Nec secundum veritatem dictum est, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum : et, Nemo potest accipere quidquam, nisi ei datum fuerit de coelo . An dicendum est, omnes quidem virtutes inter Dei dona numerandas; sed in illis hominem, quas de proprio habuerit, esse laudabilem; et ibi esse merita, ubi Dei dona non fuerint? Igitur secundum regulam tuam, quibus donatum est, ut non solum crederent in Christum, sed etiam ut paterentur pro ipso, et laudem et meritum perdiderunt; nec habent veram gloriam, qui non in se, sed in Domino gloriantur. Sed rectius audimus prophetam dicentem, Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor ejus : et illum qui ait, Diligam te, Domine virtus mea ; et, In Domino laudaDominus dederit non habentur. 50. Sic autem
Abbreviated transcription (Latin):
aũt qui excecati s̃. sic̃ ibi ñ tacitũ
ẽ: in retributione factum ẽ. Quis
hie locus ẽ querimoniȩ. nͥ ap̃ inimi¬
cos gr̃e: Qͥ nisi ad retributionẽ re¬
feratur qđ gratis dat᷑: ad iniqͥtatem
uoluit ꝑtinere quod redditur. De-¬
sanarũ m̃tiũ ista rep̃hende. & in.¬
uestigabiles uias dñi. hoc ẽ dona
mĩe. & iudicia ueritatis. pelagia¬
norũ elationi penetrabilia deputa.¬
re. quia seđm ipsos ñ latet consi-¬
liũ dđi. nec in occulto ẽ diuinȩ ratio
uoluntatis: si erga omnẽ hominẽ
tã gr̃a di quã & ira de merito ẽ.
ost hec posuistis
quod infra dictum ẽ fides igit᷑¬

Expanded text:
n tacitum est, in retributione factum est. Quis hic locus querimoniae, nisi apud inimicos gratiae; qui nisi ad retributionem referatur quod gratis datur, ad iniquitatem volunt pertinere quod redditur? Desanarum mentium ista reprehendere; et investigabiles vias Domini, hoc est, dona iae et judicia veritatis, Pelagianorum elationi penetrabilia deputare. Quia secundum ipsos non latet consilium Dei, nec in occulto est divinae ratio voluntatis, si erga omnem hominem tam gratia Dei, quam et ira de merito est. Post haec posuistis quod infra dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
consecuta ẽ iusticiã đi: iudicium
uero in cęt̾os qui excȩcati sunt.
Ꝙ tam̃ illi quia uoluer̃ eredider̃.
tibus facta sunt. E lectio quippe
ista. gr̃ȩ ẽ: non utiq meritorum.
Suꝑius enĩ dixerat. sic enĩ & in
hoc tempore reliquię ꝑ electionẽ
g̃rȩ. saluȩ facte sunt. Si aut̃ gr̃a.
iam ñ ex oꝑibꝰ. Alioquin gr̃a. iam¬

Expanded text:
est justitiam Dei; judicium vero in caeteros, qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt crediderunt; tibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic enim in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex o
Abbreviated transcription (Latin):
igitur & mĩa qua gratis liberat:
& ueritas qua iuste iudieat. Hȩc
omĩa apud piũ catholicũq lecto¬
rem quid offensionis pariunt. quid
contradictionis incurrunt: Nũqͥd
falsum ẽ. quod p̃paratur uoluntas
a dño: Nunquid ñ quot quot sp̃u
di aguntur. hi filii s̃ đ̃i: Nũqͥd ho-¬
minẽ ab homine natura discernit.
ac ñ potius gr̃a ab infideli fidelem:
Nunquid potest ullus dicere. hab̾e
se quod ñ accep̃. aut quasi de non
accepto si ꝓpͥo głari: Quod si non
accepisset: utiq ñ haberet. Nunqͥd
dubium ẽ cũ uerbũ ueritatis p̃di-¬
catur. alios uoluntate crede. alios
uoluntate ñ credere: Sed eũ illorũ
cor ds aꝑuerit. illorũ aut̃ ñ aꝑue-¬
rit: discernendum ẽ. quid ueniat
de mĩa quid de iudicio. ꝑ ost cõme¬
morationẽ aut̃ apłice sententię
quã ꝓpħicis testimoniis astruit.
qđ iusticiã di quã isrł querens
consecutus ñ ẽ. electio sit conse.¬
euta ꝑ gr̃am. cȩt̾is ex retributi.¬

Expanded text:
icordia qua gratis liberat, et veritas qua juste judicat. Haec omnia apud pium catholicumque lectorem, quid offensionis pariunt? quid contradictionis incurrunt? Numquid falsum est, quod praeparatur voluntas a Domino ? Numquid non quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ? Numquid hominem ab homine natura discernit, ac non potius gratia ab infideli fidelem? Numquid potest ullus dicere habere se quod non accepit? aut quasi de non accepto sed proprio gloriari; quod si non accepisset, utique non haberet? Numquid dubium est, cum verbum veritatis praedicatur, alios voluntate credere, alios voluntate non credere? Sed cum illorum cor Deus aperuerit, illorum autem non aperuerit, discernendum est quid veniat de misericordia, quid de judicio. Post commemorationem autem apostolicae sententiae , quam propheticis testimoniis astruit quod justitiam Dei, quam 247 Israel quaerens consecutus non est, electio sit consecuta per gratiam, caeteris ex retributi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificatã. tot annorũ studiis expo-¬
liatã. ad adolescentiȩ rudimenta
reuocabant. ut magis suffragare¬
tur hereticis. quod int̾ initia cõ.¬
u̾sionis suȩ imꝑite senserat. quã
ꝓdeẽt catholicis qđ pontificali dili.¬
gentiȩ ueritas reuelarat. Merito
illos hoc p̃udicio utentes. & in his
que dudũ abdicata fuerant immo¬
rantes. pii doctoris grauitas notat.
Q đ qui curauer̃ omnes sensus ip¬
sius indagare: noluer̃ cũ eiꝰ eru-¬
ditione ꝓficere. Sed iã considemꝰ.
quale sit qđ de subsequentibꝰ adno-¬
tastis. Non quia eredere uel nõ
crede ñ ẽ in arbitrio uoluntatis
humane: s in electis p̃paratur
uoluntas a dño. iiii
ungamꝰ qđ sequit᷑: ut qđ ꝓpositũ
ẽ de conexo ser mone sit clariꝰ.
audiunt u̾bũ ueritatis. s aliiere.¬
dunt. alii contradicunt. Uolunt
aut̃ isti credere. nolunt tam̃ illi.
Quis hoc ignoret: qͥs hoc neget:
Sed cũ aliis p̃paretur. aliis non

Expanded text:
aedificatam, tot annorum studiis expoaedificatam, tot annorum studiis expolitam, ad adolescentiae rudimenta revocabant, ut magis suffragaretur haereticis, quod inter initia conversionis suae imperite senserat, quam prodesset Catholicis, quod, pontificali diligentiae veritas revelarat: merito illos hoc praejudicio utentes, et in his quae dudum abdicata fuerant immorantes, pii doctoris gravitas notat; quod qui curaverunt omnes sensus ipsius indagare, noluerint cum ejus eruditione proficere. Sed jam consideremus quale sit, quod de subsequentibus adnotastis. EXC. IV. Non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluungamus quod sequitur, ut quod propositum est de connexo sermone sit clarius. audiunt verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nob̃. eũ postremo nemo hab̾et
& fortitudinẽ. scientiã. & pietatem.
ac timorẽ dñi. nisi has uir tutes
sp̃s sc̃s daret. quomodo fides in
adam ꝑdita in quoquã filiorum
eiꝰ inueniretur. nisi eã idem sp̃s
qui omnia in om̃ibꝰ oꝑatur infun¬
deret: Unde si qđ adam ꝑdidit
posteritas ñr amisit. ipsum solum
lesit peccatũ eius: & ñ genus hu.¬
manũ. S ed om̃s in uno peccauer̃.
& p̃uaricationis merito. tota eiꝰ
ꝓpago damnata ẽ. O mnes igitur
quod adã ꝑdidit. ꝑdiđ̾unt. ꝑdidit
aut̃ primitus fidẽ quã omnes.
quia pͥmã potuimus amittere.
primã egemus acciꝑe. P laceat
ergo nob̾ hec gr̃ȩ p̃dicatio. qua
fides donũ di ẽẽ defenditur: & in
nullo nob poterit pelagianus
error illudere. Qui ut gratiam
ꝑsuadeat debitã: fidẽ non uult
ẽẽ donatã. Quia gͦ nec iusta nec
rationabilis intelligitur eorum
fuisse ꝑsirasio. qui huius uiri sei¬
entiã tot increm̃torũ ꝓfecꝰtibus

Expanded text:
est nobis ; cum postremo nemo haberett fortitudinem, scientiam et pietatem ac timorem Domini, nisi has virtutes Spiritus sanctus daret ; quomodo fides in Adam perdita, in quoquam filiorum ejus inveniretur, nisi eam idem Spiritus, qui omnia in omnibus operatur infunderet? Unde si quod Adam perdidit, posteritas non amisit; ipsum solum laesit peccatum ejus, et non genus humanum. Sed omnes in uno peccaverunt , et praevaricationis merito tota ejus propago damnata est. Omnes igitur quod Adam perdidit, perdiderunt. Perdidit autem primitus fidem; quam omnes, quia primam potuimus amittere, primam egemus accipere. Placeat ergo nobis haec gratiae praedicatio, qua fides donum Dei esse defenditur; et in nullo nobis poterit Pelagianus error illudere, qui ut gratiam persuadeat debitam, fidem non vult esse donatam. Quia ergo nec justa, nec rationabilis intelligitur eorum fuisse persuasio, qui hujus viri scientiam tot incrementorum profectibus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ nͥ d̾s & uires currentibꝰ p̃beat.
& ꝑdueat qͦ uocat. ac deinde subiun¬
xi: manifestũ ẽ gͦ ñ uolentis neq
currentis s miserentis di ẽẽ qđ bene
oꝑamur. omĩno uerissimũ ẽ. s pa-

Expanded text:
nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est.
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc in eis dñs uoluisset oꝑari. Neq
enĩ ulli falsum uidĩ potest. qđ ueri.¬
tas ait. N emo potest uenire ad me:
nͥ fuerit ei datũ a patre meo. & uob̾
datũ ẽ nosse misteriũ regni di: illis¬

Expanded text:
si hoc in eis Dominus voluisset operari. Neque si hoc in eis Dominus voluisset operari. Neque enim ulli falsum videri potest quod Veritas ait: Nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo ; et : Vobis datum est nosse mysterium regni
Abbreviated transcription (Latin):
Q uare aut̃ ñ õs. &e quare illos po.¬
tius quã istos lib̾et. nec necessariũ
ẽ querere. nec possibile reꝑire.
cũ omissis discretionis istuis cau¬
sis seire sufficiat. quod nec mĩa
iusticiã. nec iusticia auferat mĩã
natur. nemo nͥ miscditer lib̾atur.
De tẏriis uero & sidoniis. qͥd aliud
possumꝰ dicere. quã ñ ẽẽ eis datũ
ut credent. quos etiã credituros
fusse ipsa ueritas dic̃. si talia qͣlia
ap̃ ñ credentes facta sunt uirtutũ
signa uidissent: Quare aut̃ hoc eis
negatũ fuerit. dicant si possunt qͥ
calũniant᷑. & ostendant cur ap̃ eos
dñs mirabilia quibꝰ ꝓfutura ñ erãt
fecerint: & ap̃ eos quibꝰ erant ꝓfu-¬
tura ñ fecerit. N os etiã si rationẽ
facti & ꝓfunditatẽ iudicii eiꝰ pene-¬
trare ñ possumus. manifestissime tam̃
qđ fec̃. & ñ solũ tẏrios & sidonios.
s etiã cororain & bethsaida potuise
conu̾ti. & fideles ex infidelibꝰ fieri:

Expanded text:
Quare autem non omnes, aut quare illos poQuare autem non omnes, aut quare illos potius quam illos liberet, nec necessarium est quaerere, nec possibile reperire; cum, omissis discretionis istius causis, scire sufficiat quod nec misericordia justitiam, nec justitia auferat miserinatur, nemo nisi misericorditer liberatur. De Tyriis vero et Sidoniis quid aliud possumus dicere, quam non esse eis datum ut crederent, quos etiam credituros fuisse ipsa Veritas dicit, si talia qualia apud non credentes facta sunt virtutum signa vidissent ? Quare autem hoc eis negatum fuerit, dicant, si possunt, qui calumniantur: et ostendant cur apud eos Dominus mirabilia, quibus profutura non erant, fecerit, et apud eos quibus erant profutura non fecerit. Nos etiam si rationem facti, et profunditatem judicii ejus penetrare non possumus, manifestissime tamen quod fecit; et non solum Tyrios et Sidonios, sed etiam Corazain et Bethsaida potuisse converti, et fideles ex infidelibus fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾are p̃scisse. & hane ẽẽ p̃destina¬
tionẽ scorũ. p̃destinationem scili¬
cet & p̃parationẽ gr̃ȩ di. qua cer¬
tissime lib̾antur. Cȩt̃os aut̃ qͥcũq
lib̾antur. quos a generali ꝑditione
humani generis. gr̃a ñ exemit.
iusto nouerimꝰ iudicio ñ exẽptos.
& quid nob̾ remissum sit. in eis di-¬
seamus: de quorũ queri damna-¬
tione ñ possumus. Non ẽ enĩ ini-¬
quitas apud đm: neq quisquam
sub iudicio eius in nocens perit.
S icut enĩ hie ipse insignis gr̃ę p̃di¬
cator alibi ait. Reddit omnino
ds & mala ꝓ malis qm iustus ẽ:
ꝓ malis. pęnã ꝓ iniusticia: & red¬
dit bona ꝓ malis. gr̃am ꝓ iniusti.¬
cia: & reddit bona ꝓ bonis. gr̃am
ꝓ gr̃a. Cum aliqͥ ꝑeunt. ñ dubite¬
mus ipsorũ meritis deputari. qđ
ꝑeunt. Quos utiq posset d̾s mise.¬
ricordit̃ lib̾are. si uellet. & cũ alii
libentur. ñ audeamus definire. qđ
digni fuerint lib̾ari. Quos utiq
posset d̾s iuste damnare. si uellet.

Expanded text:
aescisse: et hanc esse praedestinationem sanctorum, praescientiam scilicet et praeparationem gratiae Dei, qua certissime liberantur. Caeteros autem quicumque non liberantur, quos a generali perditione humani generis gratia non exemit, justo noverimus judicio non exemptos: et quid nobis remissum sit, in eis discamus, de quorum queri damnatione non possumus. Non est enim iniquitas apud Deum , neque quisquam sub judicio ejus innocens perit. Sicut enim hic ipse insignis gratiae praedicator alibi ait: Reddit omnino Deus et mala pro malis, quoniam justus est; eddit bona pro malis, gratiam pro injustitia; et reddit bona pro bonis, gratiam pro gratia. Cum aliqui pereunt, non dubitemus ipsorum meritis deputari quod pereunt; quos utique posset Deus misericorditer liberare, si vellet. Et cum aliqui liberantur, non audeamus definire, quod digni fuerint liberari; quos utique posset Deus juste damnare, si vellet.
Abbreviated transcription (Latin):
memoriȩ augustini ep̃i. quorũ titu.¬
lus ẽ de p̃destinatione scõrũ quędã
scĩtatẽ ur̃am. uł insolita. aut minꝰ
clara mouer̃. q̃ ad humilitatẽ meã
de contextu disputationis excerpta
misistis. ut qͦ intellectu. quoue udi-¬
cio ea acciꝑem nosceretis. quasi plꝰ
in me quã in uob̾ ad hȩc introspici¬
enda ẽẽt ingenii. ac ñ magis in
hoc examine ur̃e facultatis debu¬
eratis exercere m̃surã. & si aliqua
uos morabat᷑ obscuritas. decur rere
ad patrẽ luminũ. a qͦ descendit oẽ
datũ optimũ. &. omne donũ ꝑfectũ:
& a qͦ datur sp̃c sapientiȩ & intelle.¬
ctus. U erũtam̃ p̃ceptis ur̃is obse.¬
quiũ meũ ñ subtrahã. & adiuuan¬
te do qͥ sapientiã p̃stat paruulis.
de capitulis istis quid cũ seĩs &
eruditis fr̃ibꝰ sentiã. breuit᷑ indiea¬
petens ne ubi ẽ simplicitas obȩdi.¬
entiȩ: p̃sumptionẽ putetis ẽẽ do-¬
cꝰtrine. De excerptis itaq hȩc pͥma
T acob dilexi. esau aut̃ odioi

Expanded text:
memoriae Augustini episcopi, quorum titulus est, de Praedestinatione Sanctorum, quaedam sanctitatem vestram vel insolita aut minus, clara moverunt, quae ad humilitatem meam, de contextu disputationis excerpta, misistis: ut quo intellectu, quove judicio ea acciperem, nosceretis: quasi plus in me quam in vobis ad haec introspicienda esset ingenii; ac non magis in hoc examine vestrae facultatis debueritis exercere mensuram, et si aliqua vos morabatur obscuritas, decurrere ad Patrem luminum, a quo descendit omne datum optimum, et omne donum perfectum , et a quo datur Sp. Verumtamen praeceptis vestris obsequium 242 meum non subtraham, et adjuvante Domino, qui sapientiam praestat parvulis , de capitulis istis, quid cum sanctis et eruditis fratribus sentiam, breviter indicapetens ne ubi est simplicitas obedientiae, praesumptionem putetis esse doctrinae. De excerptis itaque haec prima acob dilexi, Esau autem odio
Abbreviated transcription (Latin):
Quãuis enĩ nunquã tam insipienter
loquutus sit ad popłm xp̃ianũ. & id
quod m̃dax obtrectatio ineptissime
finxit inhorruerit. pia tam̃ constan.¬
tiq doctrina abundant̃ ꝓbauit
in qua ẽ gr̃e p̃paratio. & gr̃am in qͣ¬
di. qua ante scła ȩt̾na quibus ẽẽt
collaturus sua dona p̃senut. Cuius
p̃dicationis quisquis ẽ impugnator:
aꝑtissimus ẽ pelagiane elationis ad¬
uitor. Hoc aut̃ quod in fine posuistiᷤᷤ
suꝑiori capitulo ubi tyriorũ & sido¬
niorũ mentio facta ẽ debuit copu¬¬
lari. qͥ etiã in libri corpore eidem
Unde & responsio quã p̃cedentibꝰ sub¬
didi. potest etiã ad ista sufficere. in
quibus nulla ẽ obseuritas. si de fide
p̃destinationis & gr̃ȩ di. ex qua est
omniũ bonorũ origo: ꝑseuerantiaq
meritorũ hoc teneatur qđ habet

Expanded text:
Quamvis enim nunquam tam insipienter Quamvis enim nunquam tam insipienter locutus sit ad populum christianum, et id quod mendax obtrectatio ineptissime finxit, horruerit: pia tamen constantique doctrina abundanter probavit, in qua est gratiae praeparatio; et gratiam, in qDei, qua ante saecula aeterna quibus esset collaturus sua dona praescivit. Cujus praedicationis quisquis est impugnator, apertissimus est Pelagianae elationis adjutor. Hoc autem quod in fine posuistis, superiori capitulo, ubi Tyriorum et Sidoniorum mentio facta est, debuit copulari; quia etiam in libri corpore eidem Unde et responsio, quam praecedentibus subdidi, potest etiam ad ista sufficere, in quibus nulla est obscuritas, si de fide praedestinationis et gratiae Dei, ex qua est omnium bonorum origo, perseverantiaque meritorum, hoc teneatur quod habet
Abbreviated transcription (Latin):
pora ȩt̃na. nemo potest ẽẽ securꝰ.
nisi consũmata fuerit ista uita:
quȩ temptatio ẽ suꝑ terrã. S faci¬
et nos ꝑseuerare in se usq ad huiꝰ
uitȩ finẽ: eui cotidie dicimus. ne
nos inferas in tẽptationẽ. Uidetisne
obsecro quantũ distat hic ser mo
ab eo quẽ composuit malignitas
obloquentiũ. qui studuer̃ etiam ea
quȩ recte dic̃ exquisita u̾borũ frau-¬
de corrũꝑe: De quo idẽ auctor re.¬
cꝰtissime ait. Dolosi aut uel imꝑiti
medici ẽ. etiã utile medicam̃tum
sie alligare: ut aut ñ ꝓsit aut obsit.
& iterum de simili ineptia. Nempe
inquit hoc uerissimũ ẽ. ita sane. sed
improbissimũ. importunissimũ. incon¬
gruentissimũ. ñ falso eloquio: s non
salubrit̃ ualitudini humane infir¬
mitatis apposito. Non igitur necẽe
ẽ de his rationẽ redde. quȩ & ab aliis
dicta. &. ab ipso ostendimus improbata:
ita tam̃ ut nichil sibi ꝑ falsorum ad¬
mixtionẽ p̃ripi pat̾etur ex ueris.

Expanded text:
est esse securus, nisi consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram : sed faciet nos perseverare in se usque ad hujus vitae finem, cui quotidie dicimus, « Ne nos inferas in tentationem » . Videtisne, obsecro, quantum distet hic sermo ab eo quem composuit malignitas obloquentium; qui studuerunt etiam ea quae recte dicit, exquisita verborum fraude corrumpere? De quo idem doctor rectissime ait: Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit . Et iterum de simili ineptia: Nempe, inquit, hoc verissimum est, ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito . Non igitur necesse est de his rationem reddere, quae et ab aliis dicta, et ab ipso ostendimus improbata: ita tamen, ut nihil sibi per falsorum admixtionem praeripi pateretur ex veris.
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt quod sunt: nec laudẽ ullam
hab̾e nec meritũ. & ab eo qͥ uenit
pe ȩccłȩ corpore. atq in singulis
membris. quod mortuũ erat ui-¬
uficatum ẽ. quod captiuũ erat
redemptum ẽ. quod cȩcatũ erat
illuminatum ẽ. quod ꝑierat quę¬
situm. quod errabat inuentũ: nec
scđm nouã istã partitionẽ. aliorũ
saluator. aliorũ susceptor. s omniũ
usq quaq fideliũ & saluator & sus-¬
ceptor ẽ xp̃s: nec merito ac laude
pͥuantur. qui unde ȩt̾̃na bona me-¬
reantur accipiunt. tantoq beati-¬
ores fiunt. quanto pauciora habu¬
erint quȩ ipsorũ sunt: & quanto
plura. quȩ di sunt. Non enĩ eont᷑¬
bat nos suꝑbientiũ inepta queri
dona dieantur: qm opitulationes
diuinȩ gr̃ȩ. stabilim̃ta sunt uolun¬
tatis humane.U olentes oramꝰ. & tam̃
misit ds sp̃m suũ in corda nr̃a: ela-¬
mantẽ abba pat̾. U olentes loquim᷑:
& tam̃ si pium ẽ quod loquim᷑. ñ sumꝰ

Expanded text:
Dei sunt quod sunt, nec laudem ullam Dei sunt quod sunt, nec laudem ullam habere, nec meritum, et ab eo, qui venit pe Ecclesiae corpore, atque in singulis membris, quod mortuum erat, vivificatum est; quod captivum erat, redemptum est; quod caecatum erat, illuminatum est; quod perierat, quaesitum est; quod errabat, inventum est. Nec secundum novam istam partitionem aliorum salvator, aliorum susceptor: sed omnium usquequaque fidelium et salvator et susceptor est Christus. Nec merito ac laude privantur, qui unde aeterna bona mereantur accipiunt: tantoque beatiores fiunt, quanto pauciora habuerint quae ipsorum sunt, et quanto plura quae Dei sunt. Non enim conturbat nos superbientium inepta querimesse dicantur: quoniam opitulationes divinae gratiae, stabilimenta sunt voluntatis humanae. Volentes oramus: et tamen misit Deus Spiritum in corda nostra clamantem, Abba, Pater . Volentes loquimur: et tamen si pium est quod loquimur, non sumus
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ uener̃. ut ñ ẽẽnt tenebrȩ:
aut ita lux ẽẽ cȩper̃. ut illuminati.¬
one ueri luminis ñ egerent. nec
de omnibꝰ adoptatis accipiendũ sit
quod ait apłs. qui eruit nos de po¬
testate tenebrarũ: & transtulit in
regnũ filii dilectionis suȩ. Siquidẽ
ipsi ruꝑant uincula sua: & iugo
ueteris captiuitatis excusso a dña-¬
tione diaboli: in regnũ di lib̾a ala-¬
eritate transcurrerant. Hȩe si possũt
intra unã ȩccłam p̃dicari. ut neut᷑
opinio alteri cędat. s inuicẽ sibi utͣq
succumbat. potest fieri ut recipiamꝰ
quod pelagiani tenent: & pelagiani
recipiant quod tenemus. Sed hoc mͦ.
ñ tam illi catholici: quã nos erimꝰ
quod absit pelagiani. Contrariorũ
enĩ ꝑmixtio. meliorũ defectio ẽ:
quia eum uirtus uiciũ recipit. ñ
a uicio s a uirtute disceditur. Nul.¬
lo igitur mͦ xp̃iana corda suscipiũt
quod ꝑsuadere conatus es. eos qͥ grã

Expanded text:
mundum venerunt, ut non essent tenebrae; mundum venerunt, ut non essent tenebrae; aut ita lux esse coeperunt, ut illuminatione veri luminis non egerent: nec de omnibus adoptatis accipiendum sit quod ait Apostolus , Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suae ; siquidem ipsi rumpant vincula sua, et jugo veteris captivitatis excusso, a dominatione diaboli in regnum Dei libera alacritate transcurrant. Haec si possunt intra unam Ecclesiam praedicari, ut neutra opinio alteri cedat, sed invicem sibi utraque succumbat; potest fieri ut recipiamus quod Pelagiani tenent, et Pelagiani recipiant quod tenemus. Sed hoc modo non tam illi catholici, quam nos erimus quod absit Pelagiani. Contrariorum enim permixtio meliorum defectio est: quia cum virtus vitium recipit, non a vitio, sed a virtute disceditur. 54. Nullo igitur modo christiana corda suscipiunt, quod persuadere conatus es, eos qui gratia
Abbreviated transcription (Latin):
susceptor sit: ut hi tantũ quos ad su¬
scipiendã gram ds adu̾sos reluctan¬
tesq compulerit. saluati: hi autẽ
suscepti sint. qui uocationẽ sponta¬
nei cursus feruore p̃uenerunt: &s
illis quidẽ conferat᷑ gratuitũ donum.
istis uero debitũ p̃miũ rependatur.
illi nullius sint laudis ac meriti. qui
Nichil boni habent nisi qđ acceꝑunt:
isti aut̃ & gła abundent &e remune¬
ratione ditescant. qͥ ꝓpͥa facultate
ditati: quod ñ acceꝑant obtuler̃.
Atq ita iħs dñs alios lib̾atos inue.¬
nerit. alios libarit: & non ad õs
ꝑtineat quod ait. ñ uos me ele¬
gistis s ego elegi uos: si sunt a qͥbꝰ
cũ eos ñ elegisset electus ẽ. non ad
omnes ꝑtineat. nemo potest ue¬
nire ad me nisi datum ei fuerit
a patre meo. si sunt qui ñ dante
patre ad filiũ uenire potuerunt:
non ad omnes ꝑtineat quod ait euan¬
głista. erat lum̃ uerũ quod illumi¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ in hũe
mundũ : si sunt qui aut ita in hune

Expanded text:
susceptor sit: ut hi tantum salvati, quos ad suscipiendam gratiam Deus aversos reluctantesque compulerit; hi autem suscepti sint, qui vocationem spontanei cursus fervore praevenerint: et illis quidem conferatur gratuitum donum, istis vero debitum praemium rependatur: illi nullius sint laudis ac meriti, qui nihil boni habeant nisi quod acceperint; isti autem et gloria abundent, et remuneratione ditescant, qui propria facultate devoti, quod non acceperant obtulerunt. Atque ita Jesus Christus alios liberatos innerit, alios liberarit; et non ad omnes pertineat quod ait , Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, si sunt a quibus, cum eos non elegisset, electus est; non ad omnes pertineat, Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit a Patre meo , si sunt qui non dante Patre ad Filium venire potuerunt; non ad omnes pertineat quod ait Evangelista , Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, si sunt qui aut ita in hunc
Abbreviated transcription (Latin):
ex naturali affectu. & ñ ex gr̃ę dono
bonam habeat uoluntatẽ: qui ꝓfitet᷑
ex d̾o sibi ẽẽ sufficientiã cogitandi.
Quinta diffinitione dictum ẽ. & ita
sunt hȩc quodã mͦ indiserete ꝑmixta
atq confusa. utquid ex quo pendeat
int̃ multos magna questione uoluat᷑.
id ẽ utrũ quia mitiũ bonȩ uolunta.¬
tis prebuerimꝰ. misereatur nr̃i d̾s:
an quia ds miseretur. consequamur
bone uoluntatis initiũ. Multi enĩ
singula hȩc eredentes. ac iusto am¬
plius asserentes: uariis sibiq eõ.¬
trariis sunt erroribꝰ inuoluti.
Si enĩ dixerimus nr̃m ẽe bonȩ
ꝑsecutore paulo. quid in publie ano

Expanded text:
ex naturali affectu, et non ex gratiae bono, bonam habeat voluntatem, qui profitetur ex Deo sibi esse sufficientiam cogitandi. Quinta diffinitione dictum est: « Et ita sunt haec quodammodo indiscrete permista atque confusa, ut quid ex quo pendeat inter multos magna quaestione volvatur, id est, utrum quia initium bonae voluntatis praebuerimus, misereatur nostri Deus; an quia Deus miseretur, consequamur bonae voluntatis initium? Multi enim singula haec quaerentes ac justo amplius asserentes, variis sibique contrariis sunt erroribus involuti. Si enim dixerimus nostrum esse bonae persecutore Paulo, quid in publican
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ueniet me. Qͥ eũ in nob ortum
& incitat ad salutẽ. inerem̃tũ tri¬
buens ei. quã uel ipse plantauit:
uel nr̃o conatu uidit emer sisse.
scenditur. & quod totũ gr̃e datũ
fuerat: ex parte lib̃o nunc arbito
deputatur. Tereia diffinitione
dictum ẽ. N isi quod in his omnibꝰ.
os grã cłi o lib̾tas declaratur arbi¬
trii: quia etiã suis interdũ motibꝰ
homo ad uirtutũ appetitus possit
extendi. semꝑ uero a dño indiget
adiuuari. N ec enĩ eũ uoluerit quis
sanitate ꝑfruitur. aut de egritudi.¬
nis morbo arbitrii sui desidio lib̾at᷑.
donet morbidis: ut & uerã desid̾ent
sanitatẽ. Q uarta diffinitione dictũ
est. Ut aut̃ euidentius clareat. etiã
ꝑ naturȩ bonũ quod beneficio erea-¬
toris indultum ẽ. ñ nunquã bonarũ
uoluntatũ ꝓdire pͥncipia. quȩ tam̃

Expanded text:
praeueniet me. qui cum in nobis ortum  incitat ad salutem, incrementum tribuens ei quam uel ipse plantauit uel nostro conatu uiderit emersisse. sceditur, et quod totum gratiae datum fuerat, ex parte nunc libero arbitrio deputatur. TERTIA DEFINITIONE DICTUM EST: Nisi quod in his omnibus, et gratia Dei, et libertas declaratur arbitrii, qua etiam suis interdum motibus homo ad uirtutum adpetitus possit extendi, semper uero a domino indigeat adiuuari? nec eaim cum uoluerit quis sanitate perfruitur aut de aegritudinis morbo pro arbitrii sui desiderio liberatur. donet morbidis ut veram desiderent sanitatem. A. Quarta diffinitione dictum est: « Ut autem evidentius clareat, etiam per naturae bonum, quod beneficio Creatoris indultum est, nonnunquam bonarum voluntatum prodire p
Abbreviated transcription (Latin):
fides uoce dñi laudata ẽ: nullius
laudis eẽt ac meriti. si id in eo dñs
quod ipse donauerat p̃tulisset: diffini-¬
sti centurionẽ ipsũ ñ donatã fidem
habuisse s ꝓpͥam: ac ꝑinde nichil eiꝰ
pͥncipiis collatum fuisse ꝑ gr̃am. In
eadẽ aũt̃ fide causam fuisse & laudis
& meriti. quorũ neutrũ hab̾et: si
id eui & laus debetur & meritum.
dñs contulisset. Frustra gͦ ut inui-¬
diam damnati erroris euadas. sum¬
mã salutis negas in fidei nr̃ȩ di-¬
cione consistere: cũ omnino salꝰ¬
enĩ ex fide uiuit: qm̃ ueritas diẽ.

Expanded text:
fides Domini voce laudata est, nullius fides Domini voce laudata est, nullius laudis esset ac meriti, si id in eo Deus, quod ipse donaverat, praetulisset: » definisti Centurionem illum non donatam fidem habuisse, sed propriam, ac perinde nihil ejus principiis collatum fuisse per gratiam; in eadem autem fide causam fuisse et laudis et meriti, quorum neutrum haberet, si id, cui et laus debetur et meritum, Dominus contulisset. Frustra ergo, ut invidiam damnati erroris evadas, summam salutis negas in fidei nostrae ditione consistere: cum omni modo salenim ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
pensa ẽ: Quid uirtutis ac pietatis ex.¬
ceptum ẽ. quod ñ ex gr̃ȩ fonte ꝓflu.¬
xerit. ubi ab initio usq ad finem. &
inchoatio & ꝑfectio boni oꝑis dño de¬
putatur: Cui canitur de scĩs suis.
Dñe in lumine uultus tui ambulabt̃:
& in noĩe tuo exultabunt tota die.
& in iusticia tua exaltabuntur. quia¬
gła uirtutis eorũ tu es: & in bene¬
Considerandũ sane ẽ in hac senten¬
Quos tam̃. ut catholicȩ fidei defen-¬
daris umbraculo. ꝓfanȩ opinionis
ẽẽ ꝓfiteris. dicens. N emo aut̃ estimet
hȩc a nob̾ ob hoc fuisse ꝓlata: ut ni-¬
tamur astruere summã salutis in
nr̃e fidei dicione consistere. seđm
quorundã ꝓfanã opinionẽ. qͥ totũ
libo arbitrio deputantes: grãm di
dispensari scđm meritũ uniꝰcuiꝰq
diffiniunt. S ed miror ualde. qͦmͦ
ñ uides. aut ab aliis estimas ñ uiđi:
quod te ipsum tuo ore condemnas.
dicendo enĩ quod centurio cuius

Expanded text:
pensa est? quid virtutis aut pietatis expensa est? quid virtutis aut pietatis exceptum est, quod non ex gratiae fonte profluxerit, ubi ab initio usque ad finem et inchoatio et perfectio boni operis Domino deputatur? Cui canitur de sanctis suis, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota die, et in utis eorum tu es . Considerandum sane est, in hac senten» quos tamen, ut catholicae fidei defendaris umbraculo, profanae opinionis esse profiteris, dicens, « Nemo autem aestimet haec a nobis ob hoc fuisse tamur adstruece summam salutis in nostrae fidei dicione consistere secundum quorundam profanam opiaionem, qui totum libero arbitrio deputantes gretiam dei dispeasari secundum meritum uniuscuiusque defnon vides, aut ab aliis aestimas non videri, quod te ipsum tuo ore condemnas. Dicendo enim quod « Centurio, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ głȩ. det uob sp̃m sapientię. &e re.¬
uelationis in agnitione eius: illum ina.¬
tos oculos cordis ur̃i. Habebant ergo
isti fidẽ. habebant &e oꝑa caritatis: quȩ
nec laude potant carere nec merito.
Sed ꝓ his uirtutibꝰ apłs gr̃as do agere
ñ cessat. sciens a patre luminũ hȩc dona
uenisse: a quo etiã se petere ꝓtestatur.
ut quibꝰ dedit fidẽ quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑.
det sp̃m sapientię & intellectus: & inde
se nouerint accepisse quod habent. a qͦ
discunt sꝑare quod ñ habent. ꝓhilip.¬
pensibus quoq similes do gr̃as agit. &
meritũ eorũ laudẽq ñ omittit. dicens.
Gr̃as ago do meo in omni memoria
ũri semꝑ. in eunctis orationibꝰ mĩs pro
omnibꝰ uob̃. cũ gaudio dep̃cationẽ faci¬
ens. suꝑ cõmunicatione ur̃a in eugłio. a¬
pͥma die usq nunc: confidens hoc ipsũ.
quia qui cep̃ in uob opus bonũ. ꝑficiet
usq in diẽ xp̃i iħu. Cuius hic humane
laudis ac meriti. nune in do eausa sus¬

Expanded text:
 det vobis Spiritum sapientiae et revelationis, in agnitione ejus illuminatos oculos cordis vestri . Habebant ergo isti fidem, habebant et opera charitatis, quae nec laude poterant carere, nec merito: sed pro his virtutibus Apostolus gratias Deo agere non cessat, sciens a Patre luminum haec dona venisse; a quo se etiam petere protestatur, ut quibus dedit fidem, quae per dilectionem operatur, det Spiritum sapientiae et intellectus: et inde se Ephesii noverint accepisse quod habent, a quo discunt sperare quod non habent. Pro Philippensibus quoque similes Deo gratias agit, et meritum eorum laudemque non supprimit, dicens: Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in cunctis orationibus meis pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens suusque nunc; confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Jesu Christi . Cujus hic humanae laudis ac meriti nunc in Deo causa sus
Abbreviated transcription (Latin):
ec oĩa si ñ recte¬
dicta s̃. scrutabilia sunt uidi¬
cia di: & uestigabiles uie eiꝰ. Nec
occultũ ẽ quare ille potius quam
iste saluetur. & in se non in dño gła¬
bitur: qͥ aliis uicio suo ꝑeuntibus
electione dignus inuentus ẽ. Ae
sic iusticia quidẽ erit. qđ plur imi
dãnantur: s ñ erit gr̃a qđ pluri.¬
mi lib̾antur. Absint hec a catholi¬
cis cordibꝰ. A bsit talis impietas. ut
quẽquã putemꝰ meritis suis er ui
de potestate tenebrarũ: & ĩ regnũ
transferri. Magno peccato periit
adã. & in illo om̃s ꝑierunt. quia
oĩ hõi. damnata natiuitate in ge¬
nitore. hoc ẽ in adã. debet᷑ ut ꝑeat.
& sic̃ ñ possumꝰ conqueri de eo qđ
in p̃teritis sełis dimisit õs gentes in¬
gredi uias suas: ita iustam ñ hab̾emꝰ
querelã. si eũ eis cũ qͥbꝰ nob̾ fuit eausa
cõmunis cessante adhuc gr̃a ꝑiremꝰ.
Que tam̃ siẽ tunc de oĩ mundo eru¬
it paueos. ita nunc de uniu̾so
genere hominũ saluat innume¬

Expanded text:
a si non rectdicta sunt scrutabilia sunt judicia Dei, et vestigabiles viae ejus; nec occultum est quare ille potius quam iste salvetur; et in se non in Domino gloriabitur, qui, aliis vitio suo pereuntibus, electione dignus inventus est. Ac sic justitia quidem erit quod plurimi damnantur: sed non 249 erit gratia quod plurimi liberantur. Absint haec a catholicis cordibus, absit talis impietas, ut quemquam putemus meritis suis erui de potestate tenebrarum, et in regnum transferri. Magno peccato periit Adam, et in illo omnes perierunt. Quia omni homini damnata nativitate genito, hoc in Adam debetur ut pereat. Et sicut non possumus conqueri de eo quod in praeteritis saeculis dimisit omnes gentes ingredi vias suas: ita justam non haberemus querelam, si cum eis, cum quibus nobis fuit causa communis, cessante adhuc gratia, periremus. Quae tamen sicut tunc de omni mundo eruit paucos; ita nunc de universo genere hominum salvat innume
Abbreviated transcription (Latin):
um. qui & incip̃ quȩ bona sunt. &
ex sequitur & consũmat in nobis: in
alio aut̃ eui congruat regula ista.
qua dicis centurionẽ nec laudem
ullã habiturũ fuisse nec meritum:
si id in eo dñs quod ipse donauerat
p̃tulisset. & licet totũ disputationis
tue textũ ad has duas formulas quȩ
nullo mͦ conformes possunt ẽẽ ꝑdu¬
xeris: nunc tam̃ distinc̾tius atq ex.¬
pressius qͥd uolueris firmare pro¬
er hec igitur exempla quȩ
de euglicis ꝓtulimus monim̃.¬
tis. euidentissime poterimus ad uer.¬
tere: diu̾sis atq innumeris modis.
& inserutabilibꝰ uiis. đm salutem
bumani generis ꝓcurare: & qͦrun.¬
dam quidẽ uolentiũ ac sitientiũ
cursum ad maigrẽ excitare fla-¬
grantiã: quosdam uero etiã nolen¬
tes inuitosq compellere. & nunc
quidẽ ut impleantur ea quȩ utilit̃
a nob desid̾ata conspexerit adiua-¬
re. nunc uero eriam ipsius seĩ de.¬
siderii inspirare pͥncipia: & uel initi.¬

Expanded text:
um; qui et incipit quae bona sunt, et um; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur et consummat in nobis; » in alio autem, cui congruat regula ista, qua dicis, « Centurionem nec laudem ullam habiturum fuisse, nec meritum, si id in eo Dominus, quod ipse donaverat, praetulisset. » Et licet totum disputationis tuae textum ad has duas formulas, quae nullo modo conformes possunt esse, produxeris; nunc tamen distinctius atque expressius quid volueris firmare proer haec igitur exempla quae de euangelicis protulimus; monumentis euidentissime poterimus aduertere diuersis atque innumeris modis et inscrutabilibus uiis deum salutem humani generis procurare et quorundam quidem uolentium ac sitientium cursum ad maiorem incitare flagrantiam, quosdam uero etiam nolentes inuitosque conpellere, et nunc quidem ut inpleantur ea quae utiliter a nobis desiderata perspexerit adiuuare, nunc uero etiam ipsius sancti desiderii inspirare principia et uel initi
Abbreviated transcription (Latin):
cant te solum uerũ đm: & quẽ
misisti iłim xp̃m. Cũ itaq huic
honorasti. quia mauis eã int̃ lib̃i
arbitrii bona quã int̃ di dona
numerari. et̃nã beatãq uitam
constet ẽẽ p̃paratã. quomͦ hoc uul-¬
nus declinabis. quo te ipse cõfigis.
ꝓnunciando eos ꝓfanos. qui gr̃ã
dispensari scđm merita humana
diffiniant. asserendo qđ nec laudẽ
constet habere nec meritũ. eos qͥ
ex dono gr̃e sint fideles: Qͦ quou̾sũ
ergo te conferas: a temet ipso &
uinceris & uinciris. Si enĩ gr̃am
merita ñ p̃cedunt. & fides non
potest ẽẽ sine meritis. fides gr̃am
quicquid illud ẽ ex quorũ merito
nascitur: quod ante gr̃am non
gnare uideatur. inconuenientia
miscere conaris: & unitatẽ mẽ¬
brorũ corporis xp̃i in duobꝰ gene¬
ribꝰ fidelium noua p̃sumptione
constituis. in uno scilieet ad quod
ꝑtineat illud quod in pͥncipio dixi.¬
sti: ñ solum actuum uerũ etiã co.¬
gitationũ bonarũ ex do ẽẽ pͥncipi.¬

Expanded text:
cant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Cum itaque huic honorasti, quia mavis eam inter liberi arbitrii bona, quam inter Dei dona numerari, aeternam beatamque vitam constet esse praeparatam: quomodo hoc vulnus declinabis, quo te ipse configis, pronuntiando eos profanos, qui gratiam dispensari secundum merita humana definiant; et asserendo quod nec laudem constet habere nec meritum eos, qui ex dono gratiae sint fideles? Quoquoversum ergo te conferas, a temetipso et vinceris, et vinciris. Si enim gratiam merita non praecedunt, et fides non potest esse sine meritis; fides gratiam quidquid illud est ex quo meritum nascitur, quod ante gratiam nognare videatur, inconvenientia miscere conaris, et unitatem membrorum corporis Christi in duobus generibus fidelium nova praesumptione constituis: in uno scilicet, ad quod pertineat illud, quod in principio dixisti, « Non solum actuum, sed etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principi
Abbreviated transcription (Latin):
su suas amisisse uirtutes: quas
nisi ꝑ grãm recipiat. habere ñ
possit. Quid ẽ aut̃ qđ eidẽ naturȩ
solã fidẽ non uult ẽẽ p̃reptã. quã
nͥ pͥmã amisisset. cęt̾is bonis õĩbus
ñ careret: Credendo enĩ adam
diabolo. ñ credidit do. & eũ sp̃u
suꝑbiȩ in ebriatus ẽẽt. discessit a
dño cor eiꝰ. & factus ẽ seruus apo-

Expanded text:
su suas amisisse virtutes, quas su suas amisisse virtutes, quas nisi per gratiam recipiat, habere non possit. Quid est autem, quod eidem naturae solam fidem non vult esse praereptam, quam nisi primam amisisset, caeteris bonis omnibus non careret? Credendo enim Adam diabolo, non credidit Deo: et cum spiritu superbiae inebriatus esset, discessit a Domino cor ejus; et factus est servus
Abbreviated transcription (Latin):
das opiniones nr̃as. siquas forte im¬
prudent̃ incidimus. exemplo suȩ cor-¬
rectionis instituit. & quam docet
a do nos acciꝑe. quod ut accipiamꝰ
iubem᷑ orare : Si enĩ considemus pe¬
lagianȩ argum̃ta ꝑfidiȩ. quid magis
nititur obtinere. quã ut uideatur
gr̃a di scđm merita nr̃a dari. ut in
eo ipso in quo gr̃am necessariã cõfi-¬
tetur meritis eã humanȩ uolunta.¬
tis eneruet: Quã ꝑu̾sitatẽ omnino
incurrit: qui fidẽ ad dĩ munera ñ
putat ꝑtinere. aut idõ se iacꝰtitat
eã ad dđm referre. quia ab ipso sit
creata natura ei racionabilẽ in¬
seruit libtatẽ. ꝑ quã unusquisq &.
crede & ñ erede in sua habeat po¬
testate. & de hoc naturali bono
qđ nullis p̃cedentibꝰ meritis cũ
erearetur accepit: cęt̾a dona
mereat᷑. Hoc aut̃ qui asserit. fa¬
tetur eredo nob̾eũ quod in pͥmo
adã: omniũ hominũ natura uici.¬
ata sit. N ec negat eã in illo lap.¬

Expanded text:
das opiniones nostras, si quas forte imdas opiniones nostras, si quas forte imprudenter incidimus, exemplo suae correctionis instituit; et qua docet a Deo nos accipere, quod ut accipiamus jubemur orare? Si enim consideremus Pelagianae argumenta perfidiae, quid magis nititur obtinere, quam ut videatur gratia Dei secundum merita nostra dari, ut in eo ipso, in quo gratiam necessariam confitetur, meritis eam humanae voluntatis enervet? Quam perversitatem omnino incurrit, qui fidem ad Dei munera non putat pertinere: aut ideo eam se jactitat ad Deum referre, quia ab ipso sit creata natura, cui rationabilem inseruerit libertatem, per quam unusquisque et credere et non credere in sua habeat potestate; et de hoc naturali bono quod nullis praecedentibus meritis, cum crearetur, accepit, caetera dona mereatur. Hoc autem qui asserit, fatetur, credo, nobiscum, quod in primo Adam omnium hominum natura vitiata sit; nec negat eam in illo lap
Abbreviated transcription (Latin):
one consultũ. totã questionẽ ad hos
geminos ꝑtinentẽ sagatiore diligen¬
tia uentilasse. & omnibꝰ ratio cinandi
uiribꝰ hoc indubitant̃ agnouisse qđ
electionẽ gr̃ẽ nulla merita huma.¬
na p̃cedant. & qđ fides unde incipi¬
unt oĩa merita donũ sit di: ne gr̃a
ñ sit gr̃a. si aliquid eã ꝓpt̃ qd tribuat᷑
ante uenit. Itaq in eo qđ dictũ ẽ
iacob dilexi. ostensum ẽe qͥd hoĩni
donaretur. & in eo qđ dictum est
esau aut̃ odio habui: ostensum ẽẽ
quid homini debetur. Hoc aut̃ se
in libro retractationũ seđo suo
oꝑe studiose recoluisse. & cũ om̃s
opiniones suas censoria grauitate
discuteret. istã quã obtrectatores
eiꝰ eligunt imꝓbasse. quã ante pela-¬
gianȩ heresis orto futuro errori
amicã ẽẽ p̃uidit: & reuelata sibi
gr̃ȩ ueritate reiecit. Quȩ igitur
ratio ẽ. ut hanc uiri huius ꝓfessio.¬
nẽ ñ apꝓbemꝰ quã nos ad castigan-¬

Expanded text:
one consultum, totam quaestionem ad hos one consultum, totam quaestionem ad hos geminos pertinentem, sagaciore diligentia ventilasse, et omnibus ratiocinandi viribus hoc indubitanter agnovisse, quod electionem gratiae nulla merita humana praecedant; et quod fides, unde incipiunt omnia merita, donum sit Dei: ne gratia non sit gratia , si aliquid eam, propter quod tribuatur, antevenit. Itaque in eo quod dictum est, Jacob dilexi, ostensum esse quid homini donaretur: et in eo quod dictum est, Esau autem odio habui , ostensum esse quid homini deberetur. Hoc autem se in libro Retractationum secundo suo opere studiose recoluisse; et cum omnes opiniones suas censoria gravitate discuteret, istam, quam obtrectatores eius eligunt, improbasse, quam ante Pelagianae haeresis ortum futuro errori amicam esse praevidit, et revelata sibi gratiae veritate rejecit. Quae igitur ratio est, ut hanc viri hujus professionem non approbemus, qua nos ad castigan