comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niat desideriũ collium et̾noꝵ. Colles
magno cũ desiderio. in carnationẽ eiꝰ
expectauert̃. De quib dñs dicit. qr multi
iusti ⁊ ꝓpħe cupiert̃ uidere q̃ uidetis. hi¬
gͦ sc̃ĩ dicti st̃ colles ꝓpt̾ excellentiã sc̾ita¬
tis. Oui etiã et̾ni uocant᷑. qͥa uitã conse¬
quunt᷑ et̾nam. nec int̾eunt cũ mundo.
s e̾e̾ credunt᷑ et̾ni. Fiant in capite ioseph.
ticẽ nazarei. de qͦ scriptũ est: qmͣ narare¬
min lupꝰ rapax. mane comedet p̾dã et
Qui mane rapuit p̾dã. id ẽ in pͥmordiis
fideles quos potuit deuastauit. Uespe

Expanded text:
onec veniat desiderium collium aeternorum. Colles magno cum desiderio incarnationem ejus exspectaverunt, de quibus Dominus dicit: Quia multi justi et prophetae cupierunt videre quae videtis dicti sunt colles, propter excellentiam sanctitatis; qui etiam aeterni vocantur, quia vitam consequuntur aeternam, nec intereunt cum mundo, sed esse creduntur aeterni. Fiant in capite Joseph oticem Nazareth. De quo scriptum est: Quoniam Nazaremin lupus rapax, mane comedet praedam, et Qui mane rapuit praedam, id est, in primordiis fideles quos potuit devastavit, vespere
Abbreviated transcription (Latin):
ta st̃ referentẽ. Beniamin inqͥens filius
doloris int̾p̃tat᷑. Hic sorte hereditatis.
atq repulsa. Hȩc enĩ infiliis suis sub
beniamin ultimã conseqͥt᷑ benedictio¬
nẽ. ita ⁊ ide popłs ultinꝰ ẽ saluandus :
postꝗͣ þlenitudo gentiũ introierit.

Expanded text:
ta sunt referentem. Benjamin, inquit, filius doloris interpretatur. Hic sorte haereditatis atque repulsa; haec enim in filiis suis sub Benjamin ultimam consequitur benedictionem, ita et idem populus ultimus est salvandus, posteaquam plenitudo gen
Abbreviated transcription (Latin):
E rogent diuites in mundo pecuniam.
ut recipiant in cęlo uitã ȩternã. Uiuites
mundi frumentũ. urnũ ⁊ oleum. in hor¬
reo uel cellario copiose reponunt. pau¬
peres xp̃i orando uigilando ieuinando.
spũales thesauros incęlo recondunt. Fa¬
ciant gͦ sibi quoscũq seruos dei diuites
huius mundi. de t̾rena facultate parti¬
cipes: ut illi sibi eos incęlesti thesauro
faciant coheredes. Diuites mundi huiꝰ
dum aliquotiens nimiũ se t̾renis acti¬
bus obligant. quantũ illos oportet ui
sunt. Unde timenđũ ẽ ne forte aut
pro peccatis suis minus offerant. aut
non quantũ expedit inthesauro cę¬
lesti reponant. Pauꝑes xp̃i his fruc¬
tib dõ iugit̾ uacando exuberant.
Non ergo sint pigri driu¬
tes adero¬
ganda terrena. si cupi¬
unt hab̾e
cȩlestia. Ep̃s enĩ qui oĩ¬
bus homi¬
nib munera sua largi¬
tur: in suis
pauꝑib egere. esuri re ⁊ algere.
ergo dubitos.
dare pauꝑib: quia manꝰ pauꝑis¬

Expanded text:
ergo divites in mundo pecuniam, ut recipiant in coelo vitam aeternam. Divites mundi frumentum, vinum et oleum in horreo vel in cellario copiose reponunt; pauperes Christi orando, vigilando, jejunando spirituales thesauros in coelo recondunt: faciant ergo sibi quoscumque servos Dei divites hujus mundi de terrena facultate participes; ut illi eos sibi in coelesti thesauro faciant cohaeredes. Divites mundi hujus, dum aliquoties nimium se terrenis actibus obligant, quantum illos oportet vigpossunt unde timendum est ne forte aut pro peccatis minus offerant, aut non tantum quantum expedit, in thesauro coelesti reponant; pauperes Christi his fructibus Deo jugiter vacando exuberant: non ergo sint pigri divites ad eroganda terrena, si cupiunt habere coelestia. Christus enim qui omnibus hominibus munera sua largitur, in suis pauperibus egere et esurire et algere ergo dubitet dare pauperibus; quia manus
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ sub memoratis uiris
deuonẽ plebis fuisse. itapo¬
pli xp̃iani floruisse pͥmitias.
ut post acceptam
fidem nemo domũ
ꝓpͥam sibi defende
Dcauit iacob filios suos ut
benediceret eos. mistico or
cipiens ita. Px ben pͥmogenitꝰ m̃s.

Expanded text:
tantam sub memoratis viris devotionem plebis fuisse, ita populi Christiani floruisse primitias, ut post acceptam fidem nemo domum propriam sibi defendecavit Jacob filios suos ut benediceret eos. Mystice ordcipiens ita: Ruben primogenitus meus.
Abbreviated transcription (Latin):
cussoꝵ .i. ꝓpħarũ. qͥ in
manu poten¬
tis di̾ positi st̾: ⁊ tanꝗͣ
sagitte ex¬
cusse ꝑuenert̃ usq ad
fines t̾re.
Uñ ⁊ bene hic neptaliꝰ ceruus emissus scbit᷑
exilientes. imorẽ ceruoꝵ tͦnscendunt inpedi¬
menta huiꝰ mundi. sicq excelsa ⁊ sublimia
meditantes. dant eloqͥa pulcͥtudinis. id ẽ
p̾dicant cunctis gentib gr̃am dñi saluato¬
hȩc ꝓpħia pꝰ passionẽ dni pat̾ne uocis imnagi¬
nẽ p̃tulit: qua redeuntẽ incęlũ pꝰ uictoiã.
xp̃m pat̾ alloqͥt᷑ dicens. Filiꝰ accrescens ioseph.
filiꝰ accrescens. utiq ingentib qr cũ ob in¬
credulitatẽ sinagoge popłm reliqͥss: in¬
numer̾a sibi plebem ȩccłȩ ex omib gentib
ampliauit. Quod dauid cecinit dicens.
Reminiscent᷑ i conuertent᷑ ad dnm .i. f.t.¬

Expanded text:
 qui in manu potentis Dei positi sunt et tamquam sagittae excussae pervenerunt usque ad fines terrae. Unde et bene hic Neptalim cervus emissus scribitexsilientes, more cervorum transcendunt implicamenta saeculi hujus, sicque excelsa et sublimia meditantes dant eloquia pulchritudinis, id est, praedicant cunctis gentibus doctrinam Domini salvatohetia post passionem Domini paternae vocis imagine praetulit; quo redeunte in coelum post victoriam Christum alloquitur, dicens: Filius accrescens Joseph, filius accrescens, utique in gentibus, quia ob incredulitatem Synagogae populum reliquisset, innumeram sibi plebem Ecclesiae ex omnibus gentibus ampliavit. Quod et David cecinit dicens: Reminiscentur et convertentur ad Domi
Abbreviated transcription (Latin):
uoce c̾uersꝰ ẽ dicens. Salutare tuũ .e.d.¬
id ẽ non sic̃ infideles antixp̃m. s eũ qͥ uire¬
deptionẽ nr̃am uenturꝰ ẽ. uerũ credo
fidelit̾ xpͣm. Gad accinctꝰ p̾liabitur
ante ipsũ. Iste gad accinctꝰ ꝑsonãt dĩ ex¬
pͥmit. qͥ in pͥmo aduentu humilitatis sue
accinctꝰ gladio uerbi sui circa femur
potentissime. qͦ inimicos diuisit. id ẽ filiũ
a patre. filiã a matre. nurũ a socru. uix
antixpͣc. itẽ occurret retrorsũ .i. ptꝰ¬
eiꝰ uestigia. etiã .xͦ. celeri aduentu
ꝓ grediens ut
int̾ficiat eũ gladio
oris sui.
Iñ ⁊ bene id̾ẽ gad.
latruncłs
int̾ptat᷑ eo qd posteri
or .i. secus ꝓedes quasi latrunds rapido atq
in ꝓuiso aduentu exiliat. contͣ aꝑtã antixͥ.

Expanded text:
voce conversus est, dicens: Salutare tuum evoce conversus est, dicens: Salutare tuum eId est, non sicut infidelis Antichristum, sed eum qui redemptione nostra venturus est, verum credo fideliter Christum. Gad accinctus praeliabitur ante eum. Iste Gad accinctus personam Domini exprimit, qui in primo adventu humilitatis suae accinctus gladio verbi sui circa femur potentissime , quo inimicos divisit, id est, filium a patre, filiam a matre, nurum a socru. JuxtAntichristus, ita occurret retrorsum, id ejus vestigia, Christus celeri adventu progrediens ut interficiat eum gladio oris sui. Unde et bene idem Gad latrunculus interpretatur, eo quod posterius, id est, secus pedes quasi latrunculus rapido atque improviso adventu exsiliat, contra apertam antichristi
Abbreviated transcription (Latin):
S inuia mordet. qͥa eos qͥb lib̾tatẽ tri¬
buit. erroris sin ueneno consumit fit
nera constringentes. ñ sołu̾ neqͥtia cal¬
lid̾e ꝑsuasionis impetit: s &ͣ t̾rore po¬
testatis p̾mit.⁊ in ꝑsecutionis angore pt
beneficia fict̾e dulcedinis: exerit cornua
potestatis. Quo in loco equus ħc mund̾u
tiũ tp̃rum spumat. Et quia antirp̃c extre
mundi app̾hende̾ nitit᷑. cerastes iste eqͥ
ungulas mordẽ ꝑhibet᷑. Ungłam qͥppe
eqͥ mord̾e ẽ: extrema scłi feriendo con¬
stringere. Ut cadat ascensor. e.r. Ascen¬
sor eqͥ ẽ: qͥsqͥs extollit᷑ in dignitatib
saulus cecidisse memorat᷑. In facie enĩ ca¬
dẽ ẽ: in hac uita suas unu̾quẽq culpas
agnoscere. easq penitendo deflere. Le¬
tro uͦ qͦ non uidet᷑ cadẽ ẽ: in hac uita
repente recedẽ. ⁊ ad que supplicia duca¬
tur ignorare. & qr uidã exroris sui
bene iacob eodẽ loco repente in ęlectoꝵ.

Expanded text:
sed in via mordet, quia eos quibus libertatem trised in via mordet, quia eos quibus libertatem tribuit, erroris sui veneno consumit. Fitnera constringentes, non solum nequitia callidae persuasionis impetit, sed etiam terrore potestatis premit, et in persecutionis languore, post beneficia fictae dulcedinis exercet cornua potetium temporum spumat. Et quia Antichristus extrema mundi apprehendere aititur, cerastes istius equi ungulas mordere perhibetur. Ungulas quippe equi mordere est extrema saeculi feriendo contingere, ut cadat ascensor ejus retro. Ascensor equi est quisquis extollitur in dignitatibus Saulus cecidisse memoratur. In facie enim cadere, est in hac vita suas unumquemque culpas cognoscere, easque poenitendo deflere. Retro vero quo non videtur, cadere, est ex hac vita repente decedere, et ad quae supplicia ducatur ignorare. Et quia Judaea erroris sui bene Jacob eodem loco repente in electorum
Abbreviated transcription (Latin):
carne suscepta designare uolt. Retror¬
sum aũ cadẽ. ut int̾ram reu̾teret᷑ unde
sũptꝰ ẽ. S qmͣ die tertio surrexit. idoq
ait. Salutare tuũ expectabo dñe. Sic̃ ꝑdd̾¬
dicit. Non relinques animã meã in infer-
no. Hȩc qͥda ita exponunt. Alii uͦ ad anti-
dan n coluber asserit᷑ ⁊ mordens. Unͣ ⁊ ñ
ĩmerito dũ israheliticꝰ ppłs t̾ras in castroꝵ.
partitione susciꝑet: pͥmꝰ dan ad aqͥlonẽ cast᷑
metatꝰ ẽ: ilłũ scilior significans qͥ in cor-¬
de suo dixerat. Sedebo inmonte testam̃ti
in lat̾ib aqͥlonis. ascenda suꝑ altitudinẽ¬
nua dicunt᷑. Serpensq hic cornutꝰ ꝑibet᷑.
per quẽ digne aduentꝰ antrxpͣi asserit᷑.:
qͥ contra uitã fideliũ cũ morsu ꝓ estife¬
re persuasionis. armabit᷑ etiã cornib
potestatis. Qͥs aũ nesciat semitã angusti¬
orem eẽ gͣ. uiam: Fit gͦ coluber in uia.
qͥa in p̾sentis uitȩ latitudinẽ eos ambu¬
lare ꝓuocat. qͥb quasi parcendo blandit᷑.

Expanded text:
carne suscepta designare volunt. Retrorsum autem cadere, ut in terram, unde assumptus est. Sed quod die tertio surrexit, ideo ait: Salutare tuum exspectabo, Domine; non relinques enim, inquit, in infeno . Haec quidem ita exponunt. Alii autem hanc pDan et coluber asseritur, et mordens. Unde et non immerito, dum Israeliticus populus terras in castrorum partitione susceperat, primus Dan ad Aquilonem castra metatus est, illum scilicet significans qui in corde suo dixerat: Sedebo in monte testamenti in lateribus Aquilonis: ascendam altitudinenua dicuntur, serpensque hic cornutus esse per quem digne Antichristus asseritur, quia contra vitam fidelium cum morsu pestiferae praedicationis armabitur etiam cornibus potestatis. Quis autem nesciat semitam angustiorem esse quam viam? Fit ergo Dan coluber in via, quia in praesentis vitae latitudine eos ambulare provocat, quibus quasi parcendo blanditur:
Abbreviated transcription (Latin):
tare drͣ catułu dormientẽ. Qd ualde con-¬
uenient̾ de passionis morte aptat᷑ in xpͣo.
iacens: sõnũ mortuus impleuit. Bene gͦ
xp̃c ut leo reqͥeuit. qͥ ñ solum mortis acer¬
bitatẽ non trmuit: s & in ipsa morte.

Expanded text:
tari dicitur catulus dormiens. Quod valde contari dicitur catulus dormiens. Quod valde convenienter de passionis morte aptatur in Chrisjacens, somnum mortis implevit. Bene ergo Christus ut leo requievit, qui non solum mortis acerbitatem non timuit, sed etiam in ipsa morte
Abbreviated transcription (Latin):
n suos strauit inimicos atq adu̾sarias po¬
testates curuauit: iuxta qđ & pat̾ ꝓmit¬
tit ei dicens. Sede ad dext̾am meã donec
rant eum. ꝑ electionẽ gr̃ę saluificati
Catuł leonis uidas: qm̃ nascendo paruul
factꝰ ẽ: sic̃ scriptũ est. Paruulꝰ natꝰ ẽ nob̾.
Ad p̃dã filimi ascendisti. id ẽ ascendens
i altũ captiuos popłos redemisti. ⁊ qͦs ille
leo contrariꝰ inuaserat. tu moriens eripu¬
isti. Peniq rediens ab inferis ascendisti
ĩ altũ. captiũa ducens captiuitatẽ. Reqͥ¬
escens ut leo accubuisti. Manifestissime
rus. uelut quoda somno corporis qͥ euit.
S quare ut leo. ⁊ uelut catulꝰ leonis:ᷤ
In somno enĩ suo leo fuit: qͥa ñ necessita¬
te s potestate hoc ipsũ impleuit. iuxta
qđ n ipse dixerat. Potestatẽ habeo ponen¬
mã meã. sed ego pono eã.⁊.i.s.e. Qđ̃ uero
addidit. & ut catulꝰ leonis. Inde enĩ mor¬
noctib dormit. Tc̃ deinde pat̾s. fremitu
łrugitui ueluti tremefactꝰ. cubił locꝰ susci¬

Expanded text:
 suos exuit, et inimicos atque adversarias potestates curavit: juxta quod et pater promittit ei dicens: Sede ad dexteram meam, donec rabunt eum per electionem gratiae salvi facti. Catalus leonis Juda, quoniam nascendo parvulus factus, sicut scriptum est: Parvulus natus est nobis . Ad praedam, fili mi, ascendisti, id est, ascendens in cruce, captivos populos redemisti, et quos ille leo contrarius invaserat, tu moriens eripuisti. Deinde rediens ab inferis, ascendens in altum, captivam duxisti captivitatem. Requiescens accubuisti ut leo: manifestissime rus, velut quodam corporis sonna quievit. Sed quare ut leo et velut catulus leonis? In somno enim suo leo fuit, qui non necessitate sed potestate hoc ipsum implevit, juxta et quod ipse dixerat: Potestatem habeo ponenmam meam, sed ego pono eam . Quod vero addit, Et ut catulus leonis: inde enim mornoctibus dormit; tunc deinde patris fremitu vel rugitu, veluti tremefacto cubilis loco, susci
Abbreviated transcription (Latin):
fame uerbi dĩ ⁊ inedia uorat. Lapar.
quia ⁊ ipse uiolent̾ diripit regnum
dĩ. Hic aũ mane diuidit p̃dam. Ma-¬
ne illud tempꝰ credit᷑. quo legẽ acce-¬
pit. Tc̾ enĩ mundo pͥma quȩda illumi¬
ne: quia legẽ quã mane accepit edit
athuc ⁊ meditat᷑: licet sequens legẽ
iustitiȩ : in legẽ fidei non ꝑuenerit.
o duesꝑam aũ diuidet spolia. Uesꝑa
ẽ illud tẽpus nouissimũ qͦ conu̾tet᷑

Expanded text:
fame verbi Dei et inedia venit rapax, quia et ipse violenter diripit regnum Dei. Hic autem mane comedit praedam. Mane illud tempus creditur, quo legem accepit. Tunc enim mundi prima quidem illumne, quia legem, quam mane accepit, comedit adhuc, et meditatur; licet sequens legem justitiae in legem fidei non pervenit. Ad vesperam autem dividet spolia. Vespere est illud tempus
Abbreviated transcription (Latin):
manifestissime ad uidã refert᷑. Tandu
enĩ fuit ex semine eiꝰ apud udeos inte-¬
merata successio regni: donec xͦ ad re¬
dẽptionẽ mundi ex uirgine nasceret᷑
Probant ħ historiȩ uideoꝵ. qͥb ostendit᷑

Expanded text:
manifestissime ad Judam refertur. Tandiu enim fuit ex semine ejus apud Judaeos intemerata successio regni, donec Christus ad redemptionem mundi ex Virgine nasceretur. Probant hoc historiae Judaeorum, quibus ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ malu aduersus se dicentes Allige¬
mus iustũ. qr inutilis ẽ nob̾. Et indolore
suffodert̾ murũ: qm̃ lancea confoder̃t
illud spiritale ⁊ fortissimũ ꝓpugnadm
qͥ custodit isrł. Maleditꝰ furor eoꝵ qͥa
tio pilato dic̾tes. Crucifige. crucifige. Et
si hc dimittis. ñ es amic̾ cesaris. & indig¬
natio eoꝵ. quia dura dũ barab̾a latro¬
nempeterent. ⁊ pͥncipẽ uite crucifig̾e̾¬
dũ postularent. Uiuicda eos in iacob: &
disꝑgã illos in isrł. Hi duo nominant᷑
diuisio ⁊ disꝑsio. idcirco qr n̾mnulli ex ipsis
dño credidert̃. qͥdã in infidelitate ꝑman¬
serunt. Diuisi enĩ dicunt᷑ hi qͥ ab eis seꝑan¬

Expanded text:
consilium malorum, adversum se dicentes: Alligemus justum, quia inutilis est nobis. Et in dolore suo suffoderunt murum, quando lancea confoderunt illud spirituale et fortissimum propugnaculum quod custodit Israel. Maledictus furor eorum quia tio Pilato, dicentes illi: Crucifige, crucifige; et: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris . Et indignatio eoram, quia dura, dum Barrabam latronem peterent, et principem vitae crucifigendum postularent. Dividam eos in Jacob, et dispergam illos in Israel. Hic duo nominantur, divisio et dispersio: idcirco, quia nonnulli ex ipsis Domino crediderunt, quidam in infidelitate permanserunt. Divisi enim dicuntur, quia ab eis separan
Abbreviated transcription (Latin):
siue duũ testam̃toꝵ. quoꝵ alt̾o nuntiatꝰ ẽ.
alt̾o demonstratꝰ. siue benedictionib ube¬
rũ marie. q̃ uere benedict̾a. erant: qͥa his¬
dẽ sacra uirgo dño potũ lactis immul¬
sit. Uñ ⁊ illa mulier in eugło ait. Beatꝰ

Expanded text:
testamentorum, quorum altero nuntiatus est, altero demonstratur; sive benedictionibus uberum Mariae, quae vere benedicta erant, quia iisdem sancta virgo de se potum lactis Domino immulsit. Unde et illa mulier in Evangelio ait: Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ iudei intelligt̾ hoc ꝓinde dictum
ee̾. eo qd̃ cũ bala concubina patͥs su con¬
cubuerit. ꝓpħa enĩ fut᷑a ꝓnuntiabat.
ñ q̃ fuerant gesta: ipso patͥarcha dicen¬
te. yldnuntiẽ uobis q̃ uentura st̃ in nouissi¬
mis dieb. & ido inp̾terito ñ est referen¬
dũ. qđ ipse fut urũ predicit. Predicebat
enĩ dñi passionẽ. & pͥmogenite plebis au¬
daciã quȩ ascendit cubile dĩ patͥs sui.
maculauit stratũ eiꝰ. qͣn corpꝰ dñicũ in qͦ
plenitudo diuinitatis qͥescebat. raptũ in
cruce suspendit ⁊ ferro cõmaculauit.
Post hȩc conu̾tit᷑ ad symeon & leui dicenᷤ.
Simeon & leui fr̃s. uasa inigͥtatis bellan

Expanded text:
e dictum est, eo quod cum Bala concubina patris sui concubuerit. Prophetia enim futura pronuntiabat, non quae fuerant gesta, ipso patriarcha dicente: Annuntio vobis quae ventura sunt novissimis diebus; et ideo in praeterito non est referendum quod ille futurum praedixit. Praedicabat enim Domini passionem, et primogenitae plebis audaciam, quia ascendit cubile Dei Patris, et maculavit stratum ejus, quando corpus Domini, in quo plenitudo divinitatis requiescebat, raptum in cruce suspendit, et ferro commaculavit. Post haec convertitur ad Simeon et Levi, dicens: Simeon et L
Abbreviated transcription (Latin):
be st̃ uideoꝵ : de leui pͥncipes sacerdotũ
de qͥb scriptũ ẽ quia consiliũ fecert̃.
ut iħm mortitraderent. De qͦ consilio
iste patͥarcha qͥ iã mente dm uidebat
dicit. In consilio eoꝵ ne ueniat anima mea.
n reliqͣ. Horrebat enĩ iã illo t̾pr sc̃s iste
patͥarcha uidere tantoꝵ scelerũ imma¬
nitatẽ q̃ in nouissimis tẽporib fac̾turi
erant iudei. Seqͥt᷑. Quia in furore suo

Expanded text:
e tribu vero Levi principes sacerdotum, de quibus scriptum est quia consilium fecerunt ut Jesum morti traderent . De quo consilio iste patriarcha, qui jam mente videbat Deum, dicit: In consilium eorum non veniat anima mea, et reliqua. Horrebat enim jam illo tempore sanctus iste patriarcha videre tantorum scelerum consilia, quae in novissimis temporibus facturi erant Judaei. Sequitur: Quia in furore suo
Abbreviated transcription (Latin):
õ filimi asinã tuam. Ipse dixit. Egosũ
uitis uera. Ad hanc gͦ uitẽ alligat asinã
suã. cui suꝑ sedit: eccłam ex nationib
congregatã. Hanc itaq ad uitẽ corꝑis
sui alligauit uincłõ karitatis. ⁊disci¬
pline ȩũgłicȩ nerũ. ut imitationẽ illiꝰ ui¬
uens. efficiat᷑ heres xͥ. ⁊ coheres di. Alii

Expanded text:
o fili mi, asinam suam. Ipse dixit: Ego sum vitis vera . Ad hanc vero vitem alligat asinam suam, cui supersedet, Ecclesiam ex nationibus congregatam. Hanc itaque ad vitem corporis sui alligavit vinculo charitatis, et disciplinae evangelicae nexu, ut de imitatione illius vivens, efficiatur haer
Abbreviated transcription (Latin):
primogenitꝰ ms Et enĩ iuxta qđ pͥmo¬
genitꝰ debebat᷑. ipsiꝰ erat accipe sacerdo¬
tium siue regnũ. Addit᷑. Tu
uirtꝰ mea Utiq quia ex ipso
popło fundam̃tũ fidei. Ex
nit. Quomͦ aũ ipse sit pͥnci¬
piũ doloꝵ. nͥ dumpat᷑ deo
semꝑ irrogaret in iuriã. du
conuertit ad eũ dorsũ ⁊ ñ
faciem:Iste pͥor indonis : qr
pͥmitꝰ ipsis data sunt eloqͥa
dei: primis ipsis legis latio. ⁊ testam̃¬
tũ siue promissio. Iste maior in imꝑio.
utiq pro magnitudine uiriũ. qͥa
copiosius cȩt̾is in hoc scło isde popłs

Expanded text:
primogenitus meus, etenim juxta quod primogenitus debebat, ipsius erat accipere sacerdotium et regnum. Additur: Tu virtus mea; utique quia ex ipso populo fundamentum fidei, ex nit. Quomodo autem ipse sit principium dolorum, vere dum patri dosemper irrogaret injuriam, dum convertit ad eum dorsum, et faciem. Iste prior in donis, quia primis ipsis data sunt eloquia Dei. Primis ipsis legislatio et testamentum sive promissio. Iste major in imperio, utique pro magnitudine virium, quia copiosiu
Abbreviated transcription (Latin):
S ama etiã eccłasticas legere litt̾as:
& non multa inuenies quȩ reqͥras
ex me: s legendo ⁊ ruminando si oẽ
pure dñm largitorẽ omĩum bonoꝵ
dep̾ceris. omĩa quȩ cogitatione
digna st̃: aut certe plurima. ipso
magis in spirante quã hominũr
aliquo cõmonente ꝑdisces
quãꝗͣ eo ipso quo forinsecus.
bene ammonentẽ. iudicio
non errante apꝓbamꝰ: nichil
aliud quã int̾nũ lum̃
magistrũ nos habere

Expanded text:
sed ama etiam ecclesiasticas legere litteras et non multa inuenies, quae requiras ex me; sed legendo et ruminando, si etiam pure deum largitorem bonorum omnium depreceris, omnia, quae cognitione digna sunt, aut certe plurima ipso magis inspirante quam hominum aliquo commonente perdisces. quamquam eo ipso, quo forinsecus bene admonentem iudicio non errante adprobamus, quid aliud quam internum lumen magistrum nos habere
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ cũ inuicẽ sibi ꝑhibeant pater et filiꝰ. qͦmͦ
isti alterũ eoꝵ faciant testimoniũ ꝑhiben¬
tẽ. & alterũ cui testimoniũ ꝑhibeat᷑ ignoro.
Nonne pater dicit. hic est filiꝰ m̃s dilectus :
Nonne filius dicit testimoniũ ꝑhibet
de me qui misit me pater: Cur gͦ eosita
distingunt. ut patrẽ dicant cui testimo¬
nrũ ꝑhibet᷑. et filtũ qui ꝑhibet: Tur usq
ad ista sunt uani.usq ad ista surdi. usq
ad ista cȩci: De patre autẽ mittente & mis¬
so filio iam in suꝑiorib disputationis

Expanded text:
vero cum invicem sibi perhibeant Pater et Filius, quomodo vero cum invicem sibi perhibeant Pater et Filius, quomodo isti alterum eorum faciant testimonium perhibentem, et alterum cui testimonium perhibeatur, ignoro. Nonne Pater dicit, Hic est Filius meus dilectus ? Nonne Filius dicit, Testimonium perhibet de me, qui misit me, Pater ? Cur ergo eos ita distinguunt, ut Patrem dicant cui testimonium perhibetur, et Filium qui perhibet? Cur usque ad ista sunt vani, usque ad ista surdi, usque ad ista caeci? De Patre autem mittente et misso Filio, jam in superioribus hujus dis
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ: et non est iam filiꝰ pͥmogenitus om̃i s
creaturȩ. quia et tempꝰ utiq creatura est.
nec om̃ia ꝑ ipsum. si tempus ante ipsũ. Sed
om̃ia ꝑ ipsũ. Nullũ gͦ tempus ante ipsũ.
Ac ꝑ hoc quẽ admodũ ignis et splendor qui
ex igne gignit᷑. et circũquaq diffundit᷑ si¬
mulẽe incipiunt. nec genitus agignente
p̃ceditur: sic ds̾ pader et filiꝰ ds̃ de deo simul
esse incipiunt. quia parit̾ si ne ullo inicio
temporis sunt. nec genitus a gignente p̃-¬
cedit᷑. Et sicut ignis gignens & splendor
genitus coȩui sunt: ita ds̃ pater gignetis.
& ds̃ filius genitꝰ coȩterni sunt. Sed quia
iste est de illo. non ille de isto: ideo et man¬
datũ accȩpit a patre. cũ mandatũ ipse fit
patris. & docet eũ pater. cũ ipse sit pat̾na
doctrina. Sicenĩ accȩpita patre uitã: cũ sit̃
pater ipse sit uita. Ita est et patͥ similis: ut
in nullo om̃ino sit dissimilis. Testimoniũ

Expanded text:
Filium, et non est jam Filius primogenitus omnia Filium, et non est jam Filius primogenitus omnia creaturae, quia et tempus utique creatura est: nec omnia per ipsum, si tempus ante ipsum; sed omnia per ipsum , nullum ergo tempus ante ipsum. Ac per hoc, quemadmodum ignis et splendor qui ex igne gignitur et circumquaque diffunditur, simul esse incipiunt, nec genitus a gignente praeceditur: sic Deus Pater et Deus de Deo Filius esse simul incipiunt, quia pariter sine ullo initio temporis sunt, nec genitus a gignente praeceditur. Et sicut ignis gignens et splendor genitus coaevi sunt; ita Deus Pater gignens et Deus Filius genitus coaeterni sunt. Sed quia iste est de illo, non ille de isto, ideo et mandatum accipit a Patre, cum mandatum ipse sit Patris; et docet eum Pater, cum ipse sit paterna doctrina. Sic enim accipit a Patre vitam, cum sicut Pater ipse sit vita: ita est et Patri similis, ut in nullo sit omnino dissimilis. Testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
& filius: sed unũ sunt pater et filiꝰ. Qd uͦ
maior est pater. non ꝑtinet ad naturãgig¬
nentis & geniti. sed hominis et dei: scd̾m
quã formã suscepti hominis et ad dexterã
patris sedet uł stat et orat & gr̃as agit. et sa¬
cerdos est & minister est et supplex est et
subditus est. Scd̾m formã autẽ dei in qua
equalis est pat̾ unigenitus est & gignenti
coȩternus. Et licet sit pͥmogenitus om̃is
creaturȩ. quia in illo sunt condita om̃ia. pͥ¬
usq illegenitꝰ quã hȩc condita. tam̃ sem-¬
pit̾nus est sicut pater. nec cȩpit ex tempore:
Nichil enĩtam pͥmũ quã id ante quẽ ni¬
chil est. S ed sicut nichil est ante patrẽ: ita
nichil est ante unigenitũ filiũ patͥ utiq
coeternũ. Neq enĩ quia ille genuit. ille ge¬
nitus est. ideo est pater tempore anterior.
Namsi int̾ patrẽ gignentẽ & genitũ filiũ
aliquod tempus est ꝓfecto tempus est ande

Expanded text:
et Filius, sed unum sunt Pater et Filius. Quod vero et Filius, sed unum sunt Pater et Filius. Quod vero major est Pater, non pertinet ad naturam gignentis et geniti, sed hominis et Dei: secundum quam formam suscepti hominis, et ad dexteram Patris sedet vel stat, et orat, et gratias agit, et sacerdos est, et minister est, et supplex est, et subditus est: secundum autem formam Dei, in qua aequalis est Patri, unigenitus est et gignenti coaeternus. Et licet sit primogenitus omnis creaturae, quia in illo condita sunt omnia, priusque ille est genitus quam haec condita; tamen sempiternus est sicut Pater, nec coepit ex tempore. Nihil enim tam primum, quam id ante quod nihil est. Sed sicuti nihil est ante Patrem; ita nihil est ante unigenitum Filium, Patri utique coaeternum. Neque enim quia ille genuit, ille genitus est, ideo est Pater tempore anterior. Nam si inter Patrem gignentem et genitum Filium aliquod tempus est, profecto tempus est ante
Abbreviated transcription (Latin):
in isto sermone subnectunt impos-¬
sibile est ut unꝰ idemq sit pater et filiꝰ. gene-¬
rans et nascens. cui testimoniũ ꝑhibet᷑ & qͥ
testimoniũ ꝑhibet maior et is qui maio¬
rem confitet᷑. is qui ad dexterã sedet et stat.¬
& is qui sedis dedit honorẽ. qͥ missus est
et is qui misit. nec discipłs ut doctor. ut ip¬
se docint dicens. sicuti docuit me pater lo¬
quor. similis & imitator. et is qui iustus ẽ
similis & quẽ imitat᷑ is qui orat & is qui
exaudit. is qui gr̃as agit et is qui benedi-¬
cit is qui fuscipit mandatũ & is qͥ dedit
mandatũ. minister & p̃cipiens. supplex
et eminens. subditus & suꝑior. unigenitꝰ
& ingenitus. sacerdos et ds̃. ex parte aliqͦ
uerissi me dicunt. sed ea cont᷑ sabellianos
non contͣ catholicos dicunt. Illi enĩ unũ
et eundẽ dicunt filiũ esse qui pater est.
nos autẽ patrẽ gignentẽ & filiũ genitũ.
duas dicimꝰ esse ꝑsonas. sed non duas di¬
u̾sasq naturas. Nongͦ unus & idẽ est pater

Expanded text:
in isto sermone subnectunt, Impossibile esse ut unus idemque sit Pater et Filius, generans et nascens; cui testimonium perhibetur, et qui testimonium perhibet; major, et is qui majorem confitetur; is qui ad dexteram sedet aut stat, et is qui sedis dat honorem; qui missus est, et is qui misit; nec discipulus et doctor, ut ipse docuit dicens, « Sicuti docuit me Pater, sic loquor » : similis et imitator, et is cujus est similis et quem imitatur; is qui orat, et is qui exaudit; is qui gratias agit, et is qui benedicit; is qui suscipit mandatum, et is qui dedit mandatum; minister, et praecipiens; supplex, et eminens; subditus, et superior; unigenitus, et ingenitus; sacerdos, et Deus: ex parte aliqua verissime dicunt, sed ea contra Sabellianos, non contra Catholicos dicant. Illi enim unum et eumdem dicunt Filium esse qui Pater est: nos autem Patrem gignentem et Filium genitum duas dicimus esse personas, sed non duas diversasque naturas. Non ergo unus et idem est Pater
Abbreviated transcription (Latin):
quis neget. Sed et filiũ gl̃ificari ꝑ patoẽ
negare quis audeat: euidicit ipse flliꝰ głisi¬
came. cui etiã dicit. ego te clarificaui.: S łii¬
cat̾e autẽ &. honorificat᷑e. et clarificat᷑e tria
quidẽ uerba: sed ima res est. Quod grece di¬
atq aliter positũ in latino.

Expanded text:
quis negat? Sed et Filium glorificari per Patrem, negare quis audeat: cui dicit ipse Filius, Glorifica me; cui etiam dicit, Ego te glorificavi ? Glorificare autem, et honorificare, et clarificare, tria quidem verba, sed res una est, quod graece diatque aliter
Abbreviated transcription (Latin):
uod dñs dix̃. ab arbore aut̃ fici
dinoscite similitudinẽ. discite¬
parabolã: arborẽ fici genus humanũ
intellige.ꝓpt̃ pruritum carnis cũ ĩã
ramus eius tener fuerit. id ẽ cũ filii
filioꝵ dĩ emicuerit

Expanded text:
uod Dominus dixit, Ab arbore autem fici discite similitudinem; arborem fici genus humanum intellige, propter pruritum carnis. Cum jam ramus ejus tener fuerit; id est, cum filifiliorum Dei eminuerit
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ in hanc uitã usitate locutꝰ sit.
ñ enĩ potest bonũ ẽẽ aliqͥd ei qͥ non ẽ.
⁊ si qͥsqũa contendit ẽẽ aliꝗͣ uitam
ante istam: non uidȩ tantũ ut nasceret᷑.
s nulli expedire conuincit᷑: an diabolo
dic̃ non nasci ad peccatũ. an etiã bonũ
illi erat ut xp̃i non nasceret᷑ ꝑ uocati¬
onẽ. ne eẽt apostata

Expanded text:
itate locutus sit. Non enim potest bonum esse aliquid ei, qui non est. Et si quisquam contendit esse aliquam vitam ante istam, non Judae tantum ut nasceretur, sed nulli expedire convincitur. An diabolo dicit non nasci ad peccatum? An etiam bonum illi erat ut Christo non nasceretur per vocationem, ne esset apostata
Abbreviated transcription (Latin):
sub alas suas ⁊ noluisti. hoc genus animan¬
tis magnũ affectũ in filios habet. staut
eoꝵ infirmitate affecta ⁊ ipsa infirmet᷑.
⁊ qͦd difficiliꝰ in cȩteris ammantib inue¬
nies alis suis filios ꝓtegens contra miluum
pugnat. Sic etiã mater nr̃a sapientia cdĩ
ꝑ carnis susceptionẽ infirmata qͦdamͦ. un¬
de apłs dic̃. q̃d infirmũ ẽ dĩ fortius ẽ ho¬
minib. ꝓtegit infirmitatẽ nr̃am ⁊ resistit
diabolo ne nos rapiat. In qua defensione
qͦd illa aduersus miluu conat᷑ affectu:
hȩc aduersũ diabolũ ꝑfecit potestate.

Expanded text:
sub alas pullos suos. Hoc genus animantis magnum affectum in filios habet, ita ut eorum infirmitate affecta, et ipsa infirmetur; et quod difficilius in caeteris animantibus invenies alis suis filios protegens, contra milvum pugnat: sic etiam mater nostra sapientia Dei per carnis susceptionem infirmata quodammodo uns dicit, Quod infirmum Dei, fortius est hominibus , protegit infirmitatem nostram, et resistit diabolo, ne nos rapiat. In qua defensione, quod illa adversus milvum conatur affectu, haec adversus diabolum perficit potestate.
Abbreviated transcription (Latin):
postea ꝗͣ uentũ ẽ ut de illis loqueret᷑ quib
tali ñ subuenit᷑ auxilio ⁊ anteꝗͣ baptizentur
expirant: in hoc inqͥt loco ñ me quasi auc¬
torẽ spondeo. s aliqͥd de exemplo conitio.
Habendã dicimꝰ de infantib huiꝰmodi ratio¬
nẽ. qͥ p̃destinati baptismo uitȩ p̃sentis ante¬
qũa renascant᷑ in xꝑo. p̃ueniunt᷑ occiduo.

Expanded text:
posteaquam uentum est, ut de illis loqueretur, quibus posteaquam uentum est, ut de illis loqueretur, quibus tali non subuenitur auxilio et antequam baptizentur exspirant: in hoc, inquit, loco non me quasi auctorem spondeo, sed aliquid de exemplo conicio. habendam dicimus de infantibus istius modi rationem, qui praedestinati baptismo uitae praesentis, anteq
Abbreviated transcription (Latin):
alibi peccatx ẽẽ ñ posset. Dicat quid meruit.
Si enĩ meruit ẽẽ peccatx. aliqͥd iã peccauerat:
ra eẽ iactent᷑: cũ sint aꝑtissima. Neq enim
dice debuit qͦd anima meruerit eẽ peccat᷑x
ꝑ carnẽ: cuiꝰ nec bonũ nec malũ meritũ repe¬
rire poterat ante carnẽ. S ad manifestiora
ueniamꝰ. Cũ enĩ magnis coartaret᷑ angustiis
qͦmͦ animȩ originalis peccati uinculo teneant᷑
obstrictȩ. si ñ ex illa trahunt originẽ q̃ pͥma
peccauit. s eas puras ab om̃i contagione & ꝓpa-¬
gatione peccati. peccatrici carni creator insuf
flat.: ne dicat᷑ illi. qͦd sic insufflando eas ds̃
efficit reas. primo de p̃scientia dĩ hanc opini-¬
onẽ munire tẽptauit. qͦd eis p̃parauerat re¬
dẽptionẽ: in cuiꝰ redẽptionis sacram̃to paruu-¬
li baptizant᷑. ut abluat᷑ originale peccatũ
qͦd de carne traxert̃. quasi facta sua ds̃
em̃det: qͦd eas insontes fecerat inqͥnari. Sed

Expanded text:
alibi peccatrix esse non posset? dicat, quid meruit. alibi peccatrix esse non posset? dicat, quid meruit. si enim meruit esse peccatrix, aliquid iam peccauerat, r, cum sint apertissima. neque enim dicere debuit, quod anima meruerit r carnem, cuius nec bonum nec malum meritum repperire poterit ante carnem. Sed ad manifestiora ueniamus. cum enim magnis coartaretur angustiis, quomodo animae originalis peccati uinculo teneantur obstrictae, si non ex illa trahunt originem, quae prima peccauit, sed eas puras ab omni contagione et propagatione peccflat; ne dicatur illi, quod sic insufflando eas Deus efficit reas: primo de praescientia Dei hanc opinionem munire temptauit, \'quod eis praeparauerit redemtionem\'. in cuius redemtionis sacramento paruuli baptizantur, ut abluatur originale peccatum, quod de carne traxerunt; quasi facta sua deus emendet, quod eas insontes fecerat inquinari. sed
Abbreviated transcription (Latin):
si potest qͦd nullo mͦ potest: qͥa inuenire hic
qͥd uerũ dicat om̃ino ñ potest. Itẽ aliqͣnto
post ait. Anima itaq si peccatͥx ẽẽ meruit
quȩ peccatͥx ẽẽ ñ potuit. tam̃ neq in pecca-¬
to remansit: qͥa in xꝑo p̃figurata in peccato¬
esse non debuit. sicut eẽ non potuit. Rogo te
frat̃ putas ne ista saltẽ postea legisti ⁊ conside¬
rasti. ⁊ qͥd in recitatione laudaueris. uł unde
post recitationẽ gr̃as egeris cogitasti Quid ẽ
obsecro te. anima itaq si peccatrix ẽẽ meruit
it. cũ mereri hoc ñ potuisset. nͥ peccatx fuisset.
Non aut̃ fuisset nͥ eẽ potuisset. ut ante om̃e
malũ meritũ peccans. inde sibi meritũ faceret:
unde ad alia peccata deserente dño ꝑueniret.
An idõ dix̃ quȩ peccat᷑x ẽẽ ñ potuit. qͥa nͥ in
carnẽ ueniret. peccatx ẽẽ ñ posset.Qͥd gͦ meruit
ut mitt̾et᷑ ubi peccatͥx ẽẽ posset. qͦ nisi uenisset.

Expanded text:
si potest, quod nullo modo potest, quia inuenire hic si potest, quod nullo modo potest, quia inuenire hic quid uerum dicat omnino non potest. Item aliquanto post ait: anima itaque si peccatrix esse meruit, quae peccatrix esse non potuit, tamen neque in peccato remansit, quia in esse non debuit, sicut esse non potuit » . Rogo te, frater, putasne ista saltem postea legisti et considerasti, et quid in recitante laudaveris, vel unde post recitationem gratias egeris cogitasti? Quid est, obsecro te, « Anima itaque si peccatrix esse meruit, mereri hoc non posset, nisi peccatrix fuisset, non autem fuisset, nisi esse potuisset, ut ante omne malum meritum peccans inde sibi meritum faceret, unde ad alia peccata deserente domino perueuiret? an ideo dixit: quae peccatrix esse non potuit, quia, nisi in carnem ueniret, peccatrix esse non posset ? quid ergo meruit, ut eo mitteretur, ubi peccatrix esse posset, quo nisi uenisset
Abbreviated transcription (Latin):
re didicisses. me tͥ docendũ libentissime trade¬
rẽ.S aliud ẽ discere: aliud uideri sibi didicis¬
se. Si gͦ te didicisse arbitraris qͦd adhuc nescis.
ũ plane didicisti s temere credidisti qͦd ubent̃
audisti: ⁊ subrepsit tͥ falsiloqͥũ ꝑ suauiloquiũ.
Qͦs ñ idõ dico qͥa falsũ ẽẽ iã certus sũ animas
potiꝰ insufflari nouas. qũa de origine parentũ
trahi. hoc enĩ adhuc ab eis qͥ docere id possunt
existimo reqͥrendũ. s qͥa iste de hac re ita disse¬
ruit. ut ñ solũ eã quȩ adhuc discutienda ẽ non
solueret questionẽ uerũetiã talia diceret. quȩ
falsitatis ñ habeant dubitationẽ. Cũ enĩ uellet
ꝓbare dubia: ausus ẽ dic̃e sine dubio reꝓbanda.
An uͦ tu repbare dubitabis qͦd cũ de anima
loqueret᷑. ñ uis inqͥt animã ex carne peccati
contrahere ualitudinẽ ad qũa uicissim scifica¬
tionẽ uideas transire ꝑ carnẽ : ut ꝑ ipsam repa-

Expanded text:
re didicisses! me tibi docendum libentissime tradere didicisses! me tibi docendum libentissime traderem; sed aliud est discere, aliud uideri sibi didicisse. si ergo te didicisse arbitraris quod adhuc nescis, non plane didicisti, sed temere credidisti quod libenter audisti et subrepsit tibi falsiloquium per suauiloquium. quod non ideo dico, quia falsum esse iam certus sum animas potius insufflari nouas quam de origine parentum trahi — hoc enim adhuc ab eis qui docere id possunt existimo requirendum —, sed quia iste de hac re ita disseruit, ut non solum eam, quae adhuc discutienda est, non solueret quaestionem, uerum etiam talia diceret, quae falsitatis non habeant dubitationem; cum enim uellet probare dubia, ausus est dicere sine dubio reprobanda. An uero tu reprobare dubitabis, quod, cum de anima loqueretur: non uis, inquit, animam ex carne peccati contrahere ualetudinem, ad quam uicissim sanctificationem uid
Abbreviated transcription (Latin):
credere nefas eẽt. huic indicauerit qͦd ñ fuerint
baptizati: de qͥb tam̃ in eo libro qũe scͥpsi
ad frẽm nr̃m Renatũ. pleniꝰ qͥd mͥ uideret᷑ ex¬
posui. qͦd tua dilectio poterit nosse. si ñ spre¬
ueris legere. Nã ille petenti ñ poterit dene-¬
gare. Estuat tam̃ iste: atq horrendis suffo-¬
cat᷑ angustiis. Attentius enĩ fortasse ꝗͣ tu qͥd
maledicat attendit: pret̃ xꝑi scilicet baptis¬
mũ. solui in paruulis originale peccatũ. Deniq
ut aliquatenꝰ in hac causa uł sero ad ȩcclȩ sa¬
cram̃ta confugiat. ꝓ his sane inqͥt oblationes
assiduas. ⁊ offerenda iugit̃ scõꝵ censeo sacrificia
sacerdotũ. Hlabẽo istũ si placet etiã censorẽ si
paruũ fuerat hab̾e doctorẽ: ut sacͥficiũ corꝑis
Rem qͥppe  nouã atq a disciplina ȩccl̃astica
⁊ a regła ueritatis alienã. cũ libris suis auderet
ñ ait saltẽ suggero uł dico. sed censeo: ut scilicet

Expanded text:
credere nefas esset, huic indicauerit quod non fuerint credere nefas esset, huic indicauerit quod non fuerint baptizati. de quibus tamen in eo libro, quem scripsi ad fratrem nostrum Renatum, plenius quid mihi uideretur exposui. quod tua dilectio poterit nosse, si non spreueris legere; nam ille petenti non poterit denegare. Aestuat tamen iste atque horrendis suffocatur angustiis; adtentius enim fortasse quam tu quid mali dicat adtendit praeter Christi scilicet baptismum solui in paruulis originale peccatum. denique, ut aliquatenus in hac causa uel sero ad ecclesiae sacramenta confugiat: pro his sane, inquit, oblationes assiduas et offerenda iugiter sanctorum censeo sacrificia sacerdotum. habeto istum, si placet, etiam censorem, si parum fuerat habere doctorem, ut sacrificium corporis rem quippe tam nouam atque a disciplina ecclesiastica et a regula ueritatis alienam cum libris suis auderet non ait saltem \'suggero\' uel \'dico\', sed \'censeo\',ut scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
tis habundent loca sempit̾nȩ felicitatis. nec
uidet cũ ista dic̃ ita se nolle baptizati cuiꝰpiã
paruuli mansionẽ a cȩloꝵ regno separare. ut
ipsã dĩ patͥs domũ uł aliquas partes eiꝰ inde
baptizatꝰ. cũ dm̃ patrẽ habere ñ possit nͥ re¬
natus. Non sit ingratꝰ dõ qͥ eũ dignatꝰ est
a donatistarũ uł rogatistarũ diuisiõe lib̾are.
ut ipsã domũ dĩ patͥs querat diuidere. ⁊ aliꝗͣ
eiꝰ partẽ extra regnũ cȩloꝵ ponere: ubi non
baptizati ualeant habitare. E quo pac to
ipse regnũ cȩloꝵ se intraturũ ẽẽ p̃sumit. de
quo regno in qͣnta uult parte domũ ipsius
regis excludit. S de latrone illo qͥ iuxta
dñm crucifixus sꝑauit in dñm etiã crucifixũ.
⁊ de fr̃e scẽ Perpetuȩ dinocrate argum̃tatꝰ ẽ:
qͦd etiã ñ baptizatis dari possit indulgentia
peccatoꝵ. ⁊ sedes aliqͣ beatoꝵ. qͣsi qͥsqũa cui non

Expanded text:
tis abundent loca sempiternae felicitatis. nec tis abundent loca sempiternae felicitatis. nec uidet. cum ista dicit, ita se nolle baptizati cuiuspiam paruuli mansionem a caelorum regno separare, ut ipsam dci patris domum uel aliquas partes eius inde baptizatus, cum deum patrem habere non possit nisi renatus ? non sit ingratus deo, qui eum dignatus est a Donatistarum uel Rogatistarum diuisione liberare, ut ipsam domum dei patris quaerat diuidere et aliquam eius partem extra regnum caelorum ponere, ubi non baptizati ualeant habitare. et quo pacto ipse regnum caelorum se intraturum esse praesumit, de quo regno in quanta uult parte domum ipsius regis excludit? sed de latrone illo, qui iuxta dominum crucifixus sperauit in dominum etiam crucifixum, et de fratre sanctae Perpetuae Dinocrate argumentatur, quod etiam non baptizatis dari possit indulgentia peccatorum et sedes aliqua beatorum; quasi quisquam, cui non
Abbreviated transcription (Latin):
munere sibi exoptant. ꝑuenire potuerint.
siue cuiusubet rei ñ ꝑmittat dm̃ qͦd p̃destina¬
uit implere: E quomꝰ ipse illos rapit. qͥa pla¬
cuert̃ illi:An eos ipse p̃destinat luptixari.
& ipse qͦd p̃destinauit ñ sinit fieri. S adten¬
de qͥd adhuc audeat: cui displicet in tanta¬
huiꝰ ꝓfunditate questionis cautioe ꝗͣ scientior
nr̃a cunc tatio. Ausim dic̃e inqͥt. istos ꝑuens¬
re posse ad originaliũ indulgentiã peccatox
ñ tam̃ ut cȩleste inducantur in regnũ. sicut
latroni confesso qͥde sed ñ baptizato dñs uol
celoꝵ regnũ tͥbuit sed paradisũ. eũutiq ias
maneret. qui non renatus fuerit ex aqua ⁊ sp̃u
scõ ñ intrabit in regnũ cȩloꝵ: p̃cipue qͥa mul¬
tas ẽẽ mansiones apud patrẽ suũ dñs ꝓfitetur.
in qͥb designant᷑ merita multa ⁊ cliuersa
mansoꝵ: ut hic ñ baptizatꝰ ꝑducat᷑ ad ueniã.
baptizatꝰ ad palmã. quȩ ẽ parata ꝑ gr̃am.

Expanded text:
munere sibi exoptant, peruenire potuerint. munere sibi exoptant, peruenire potuerint. siue cuiuslibet rei non permittat deum quod praedestinauit inplere? et quomodo ipse illos rapit, quia placuerunt illi ? an eos et ipse praedestinat baptizari et ipse quod praedestinauit non sinit fieri ? Sed adtende qhujus profunditate quaestionis cautior quam scientior nostra cunctatio. « Ausim dicere, » inquit, « istos pervenire posse ad originalium indulgentiam peccatorum, non tamen ut coeleste inducantur in regnum: sicuti latroni confesso quidem, sed non baptizato, Dominus non coelorum regnum tribuit, sed paradisum ; cum utique jam maneret, Qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu on intrabit in regnum caelorum, praecipue quia multas esse mansiones apud patrem suum dominus profitetur, in quibus designantur merita multa et diuersa mansorum, ut hic non baptizatus perducatur ad ueniam, baptizatus ad palmam, quae est parata per gratiam.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpora longa. Quis istũ dignet᷑ habere docto¬
rẽ. Ergone paruuli qͦs plerũq uolt homi¬
nes baptizare.⁊ dũ currit᷑ ante morunt᷑ sire¬
tardarent᷑ in ista paululũ uita ut baptixati
continuo morerent᷑. malitia mutaret intel¬
lectũ eoꝵ ⁊ fic tio deciꝑet animã eoꝵ ⁊ nehoc
eis contingeret subuentũ illis ẽ ut ante rapenꝰ
qũa baptrzarent᷑.In isto gͦ baptismate mu¬
tarent᷑ in peius. ⁊ fictione deciꝑent᷑ si post
baptisma raꝑent᷑. Oadmiranda atq sec̃tan¬
da doctrina. S hoc de ur̃a prudentia qui
affiustis cũ recitaret iste p̃sũpsit. ⁊ de tua ma¬
xime ad qũe scͥpsit. ⁊ cui recitatos libros tradi¬
dit: ut creditus suos confideret de ñ baptrra¬
tis infantib eẽ scͥptũ. qͦd de om̃iũ sc̃oꝵ ĩmnatu¬
ris ȩtatib scͥptũ ẽ cũ quib male actũ stulti ar¬
bitrant᷑ si de hac uita celerit raptifuerint.
nec ad annos qͦs homines ꝓ magno diuino

Expanded text:
replevit tempora longa » . Quis istum dedignetur habere doctorem? Ergone parvuli, quos plerumque volunt homines baptizari, et dum curritur, ante moriuntur, si retardarentur in ista paululum vita, ut baptizati continuo morerentur, malitia mutaret intellectum illorum, et fictio deciperet animam eorum, et ne hoc eis contingeret, subventum illis est, ut ante raperentur quam baptizarentur? In ipso ergo Baptismate mutarentur in pejus, et fictione deciperentur, si post Baptisma raperentur. O admiranda atque sectanda doctrina! Sed hoc de vestra prudentia, qui adfuistis, cum recitaret, iste praesumpsit, et de tua maxime ad quem scripsit, et cui recitatos libros tradidit, ut credituros vos esse confideret, de non baptizatis infantibus esse scriptum, quod de omnium sanctorum inmaturis aetatibus scriptum est, cum quibus male actum stulti arbitrantur, si de hac uita celeriter rapti fuerint nec ad annos, quos homines pro magno diuino
Abbreviated transcription (Latin):
uuloꝵ animȩ quȩ sine baptismo exeuntes in
dãnationẽ mittunt᷑. quo merito in carnem
peccatric̃e q̃ nichil peccauert̃ missȩ st̃. ut
illic inuenirent peccatũ: ꝓpter qͦd merito dã¬
narent᷑. Porro si quatuor ista deuitans q̃ sana
doc trua condẽnat. idẽ si ñ audeat dicere
uł sine ullo peccato existentes a dõ fieri ani-¬
mas peccatrices. aut sine xꝑisacram̃to in eis
solui origiale peccatũ. aut eas alicubi peccas¬
se antequ̾a mitterent᷑ in carnẽ. aut ea quȩ
nũqu̾a habuert̃. in eis peccata danari. si hȩc

Expanded text:
vulorum animae, quae sine Baptismo exeuntes in vulorum animae, quae sine Baptismo exeuntes in damnationem mittuntur, quo merito in carnem peccatricem quae nihil peccaverunt, missae sunt, ut illic invenirent peccatum, propter quod merito damnarentur. Porro si quatuor ista devitans, quae sana doctrina condemnat, id est, si non audens dicere, vel sine ullo peccato existentes, a Deo fieri animas peccatrices, aut sine Christi Sacramento in eis solvi originale peccatum, aut eas alicubi peccasse, antequam mitterentur in carnem, aut ea quae nunquam habuerunt in eis peccata damnari: si haec
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ precte dicit᷑ p̃sciri futurũ. qͦd non ẽ futu¬
rũ. Quomͦ gͦ puniunt᷑ peccata quȩ nulla st̃.
id ẽ quȩ nec uita ista nondũ incipiente cõmissa
st̃ ante carnẽ. nec morte p̃ueniente post carnẽ:
Hoc itaq mediũ ex quo anima missa in carnẽ¬
est. quousq solueretur a carne. qm̃ paruuli
anima ẽ. nec liberi arbitrii gessit etatẽ: non
inuenit unde dãnaret᷑ ñ ꝑcepto baptismo
nͥ originale peccatũ. Ex hoc peccato iuste
dãnari animã non negamꝰ: quia peccato
suppliciũ lex iusta constituit. S ad hoc pec¬
catũ subeundũ cur dãnata sit querimꝰ: si
ñ ex illa una trahit᷑ quȩ in generis humani
primo patre peccauit. Qũ aobrẽ si ds̃ non
dãnat in nocentes nec facit nocentes qͦs ꝑspi¬
cit in nocentes. & si animas ñ lib̾at siue ab ori
comittant᷑ & multomagis quȩ nũꝗͣ cõmissa
st̃. dãnari iusta lege ñ posst̃. Nichil horũ
quatuor iste dicat. E si potest explicet. par¬

Expanded text:
m recte dicitur praesciri futurum, quod non est futurum ? quomodo ergo puniuntur peccata, quae nulla sunt, id est quae nec uita ista nondum incipiente commissa sunt ante carnem nec morte praeueniente post carnem? Hoc itaque medium, ex quo anima missa est in carnem, quo usque solueretur a carne, quoniam paruuli anima est nee liberi arbitrii gessit aetatem, non inuenit unde damnaretur non percepto baptismo nisi originale peccatum. cx hoc peccato iuste damnari animam non negamus, quia peccato supplicium lex iusta constituit; sed ad hoc peccatum subeundum cur damnata sit quaerimus, si non ex illa una trahitur, quae in generis humani primo patre peccauit. quamobrem si deus non damnat innocentes nec facit nocentes, quos perspicit innocentes, et si animas non liberat siue ab origcommittantur et multo magis quae numquam commissa sunt damnari iusta lege non possunt, nihil horum quattuor iste dicat e
Abbreviated transcription (Latin):
catẽ eiꝰ fecerit ipsũ exaudit. ñ a dñodic¬
tũ est. s ab illo qͥ ocłos corporis iamqͥcłẽ
restitutos habebat: s ei oclĩ cordis ñdu
patebant. Unde ipsũ dnm̃ ad huc ꝓpham
putabat. Nam eũ postea cognitũ dei
filtum adorauit. Ipse aũ dñs cum in uno
stificatũ dicit. ꝙͣ. phariseũ iactantẽ meri-¬
ta sua. oui similes isti st̃ Quanꝗͦ. enĩ iusti¬
ficatꝰ destiterit ẽe peccator. tam̃ ut iusti¬
ficaret᷑ peccator orabat . ⁊ peccata confite¬
bat᷑. ⁊ exauditꝰ iustificatꝰ ẽ: ut desineret
ñ prius exaudiret᷑ peccator. Quã obre omñe¬
ñ qͥ dẽ peccatorẽ exaudiri: s tam̃ non omnẽ
peccatorẽ ñ exaudiri. ueritas cestis e̾. Obi

Expanded text:
tatem eius fecerit, ipsum exaudiet, non a domino dictum est, sed ab illo qui oculos corporis iam quidem restitutos habebat, sed ei oculi cordis nondum patebant, unde ipsum dominum adhuc prophetam putabat. nam eum postea cognitum dei filium suppliciter adorauit. ipse autem dominus, cum in uno stificatum dicit quam Pharisaeum iactantem merita sua, cui similes isti sunt. quamquam enim iustificatus destiterit esse peccator, tamen ut iustificaretur peccator orabat et peccata confitebatur et exauditus iustificatus est, ut desineret r, nisi prius exaudiretur peccator. quamobrem non quidem omnem peccatorem exaudiri, sed tamen non omnem peccatorem non exau