comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Limor legis ẽ : caritas euangłii. Deniq initiũ sapientiȩ
timor dñi. Plenitudo aut̃ legis caritas. Lam̃ et ipsa
scđm legẽ lib̃tas. Caritas enĩ libtatis. timor serui¬
tutis ẽ. Est igit̃ et caritas legis: et seruitꝰ caritatis.
culosa. Lex gͦ pedigogus fuit. iđ nomos donee fi¬
des ueniret. Et quasi infirmi inꝗd custodiebamur
alege : condusi in eã fidẽ quȩ reuelanda foret. Pt̾quã
aut̃ fides aduenit. ñdicit eugłium sedfide mea.
Est enĩsola fides. quȩ ẽ ineugłio. nã licet iustina
dĩineo reuelat̃ quȩ ẽ exfide infidẽ. tam̃ sic illa legiꝰ
ẽ fides siei accedat fidei plenitudo. merito gͣ fides ista
quasisola dicit̃. ꝗa illa sine hac fides ñ est. inhac
c̃firmat̃. Deniq ubi haecfides uenit. plenitudo ad¬
uenit: aduenit filioꝵ adoptio. Cessauit infirmitã
abiit infantia ĩuirũ ꝑfectũ ad surgimus. xp̃m ĩduimꝰ.
quomodo igitur infirmbs et paruulus eẽ potest.

Expanded text:
gis est charitas Evangelii. Denique: Initium sapientiae timor Domini, plenitudo autem legis charitas . Tamen et ipsa secundum legem libertas; charitas enim libertatis, timor servitutis est. Est igitur et charitas legis, et servitus charitatisculosa. Lex ergo pedagogus fuit, id est νόμος, donec fides veniret. Et quasi infirmi, inquit, custodiebamur a lege, conclusi in eam fidem, quae revelanda foret . Postquam autem fides advenit, non dicit Evangelium, sed fidem; ea est enim sola fides, quae est in Evangelio. Nam licet justitia Dei in eo revelatur, quae est ex fide in fidem ; tamen sic illa Legis est fides, si ei accedat fidei plenitudo. Merito ergo fides ista quasi sola dicitur; quia illa sine hac fides non est, in hac confirmatur. Denique ubi haec fides venit, plenitudo advenit, advenit filiorum adoptio, cessavit infirmitas, abiit infantia, in virum perfectum assurgimus, Christum induimus. Quomodo igitur infirmus et parvulus esse potest,
Abbreviated transcription (Latin):
selo dĩ cfitiat sicut uxor seuera scortari cõparẽsuũ
nolit. ñ patiat᷑. ñsinat nichil indulgeat. corpori.
nichil uoluptati et delectationi relaxet. Ab dicet
occulta dedecons. duralaboꝵ. sequat grauia
pͥmitiuũ filiũ amabilis inhereditatis institutione
p̃ponere pͥmitino filio odibilis. cũ sciat odibilis filiũ
pͥmitiuũ eẽ. In quo nontã p̃lationẽ simpliciter sig¬
nificari puto . quasiint̃ p̾mitiuos duos. quã exp̃ssi¬
onẽ solũ. odibilis filiũ p̾mitiui habe p̃rogatiuã.
Primitiuu enĩ pͥmo genit̾ ẽ: scĩ aut̃ pͥmo geniti st̃

Expanded text:
zelo Dei conficiatur, sicut uxor severa scortari comparem suum zelo Dei conficiatur, sicut uxor severa scortari comparem suum nolit, non patiatur, non sinat, nihil indulgeat corpori, nihil voluptati et delectationi relaxet, abdicet occulta dedecoris, dura laborum sequatur, gravia primitivum filium amabilis in haereditatis institutione praeponere primitivo filio odibilis, cum sciat odibilis filium primitivum esse. In quo non tam praelationem simpliciter significari puto, quasi inter primitivos duos, quam expressionem solum odibilis filium primitivi habere praerogativam. Primitivus e
Abbreviated transcription (Latin):
nito. ꝗaꝑit uuluã afiliis isrł. mihi em̃ in quodie
ꝑcussi om̃e pͥmogenitũ egypti. scĩficaui om̃e pͥ¬
mo genitum isrł. Ergo leuitas pͥmo genitis accȩp̃
quasi scõs. scõs eñi p̾mo genitos eẽ cognoscimus ex
epla adhebreos scͥpta: inquahabemus. sed ad¬
ꝓpinquastis syonmonti et ciuitati hierłm. Et decem

Expanded text:
it vulvam, a filiis Israel. Mihi enim in quo die percussi omne primogenitum Aegypti, sanctificavi omne primogenitum Israel . Ergo levitas pro primogenitis accepit, quasi sanctos; sanctos enim primogenitos esse cognoscimus ex epistola ad Hebraeos scripta, in qua habemus: Sed appropinquastis Sion monti, et civitati Hierusalem, et decem
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ. Et filiũ ꝗdẽ ancille suꝑnationes p̃fecit. quasi
simplã conferens patrimonii. Filio aut̃ sarre dupla
dedit. cui nonsolũ tẽporalis set etiã suꝑna et ꝑpetua
conlata sunt. Uale et nos dilige ꝗanos te diligim.¬

Expanded text:
patrem? Et filium quidem ancillae super nationes praefecit, quasi patrem? Et filium quidem ancillae super nationes praefecit, quasi simpla conferens patrimonii: filio autem Sarrae dupla dedit, cui non solum temporalia, sed etiam superna et perpetua collata sunt. Vale, et nos dilige; quia nos te diligim
Abbreviated transcription (Latin):
noritur : hic aut̃ dupla exõib accipit ut habundet
sicut etiã ingenesi habes. patriarchas afrẽ suo ioseph
gemine singulos stole donatos munẽ cũremitterent̃
ad patrẽ. ut significarent frẽm reꝑtũ ioseph: quem
defunctũ eẽ crediderat pat̃. Primo genit itaq here¬
ditatis accepit progitiuã dicente scriptura. Hic ẽ
iitiũ filioꝵ eĩ et huic debent̃ pͥmo genitali.a. E pͥm̾o¬
genito igit̃ dĩ filio pͥmo geniti scĩ. et ab illo mitio quia
ipse ẽ iniciũ et finis. Initiũ sc̃s nuncupat᷑: initiũ filius
cui debetur pͥmitia p̃rogatiua. scđm illud adhabra¬
hã dictũ. Eice ancillã et filiũ eiꝰ: non enĩ heres erit.
filius ancille cũfilio meo isaac. Qđ magis adheredi¬
tatẽ uirtutũ. quã peccumȩ spectare diumo oraculo
docetur. Dicente dõ. Oiã quecũq tibi dixit sarra
alia inẏsaac nisi sc̃ĩtatis hereditas quȩ nobilitaret

Expanded text:
noratur: hic autem dupla ex omnibus accepit, ut abundet; noratur: hic autem dupla ex omnibus accepit, ut abundet; sicut etiam in Genesi habes patriarchas a fratre suo Joseph geminae singulos stolae donatos munere, cum remitterentur ad patrem , ut significarent patri repertum Joseph, quem defunctum esse crediderat pater. 7. Primogenitus itaque haereditatis accepit praerogativam, dicente Scriptura: Hic est initium filiorum ejus, et huic debentur primogenitalia . A primogenito igitur Dei Filio primogeniti sancti, et ab illo initio quia ipse est initium et finis initium sanctus nuncupatur, initium filius, cui debetur primitiarum praerogativa, secundum illud ad Abraham dictum: Ejice ancillam, et filium ejus; non enim haerefilius ancillae cum filio meo Isaac . 8. Quod magis ad haereditatem virtutum, quam pecuniae spectare divino oraculo docetur, dicente Domino: Omnia quaecumque tibi dixerit Sarra,alia in Isaac, nisi sanctitatis haereditas, quae nobilitaret
Abbreviated transcription (Latin):
apit uuluã. Quã uuluã audi dicentẽ. Errauer̃ pec¬
catores abuto. Ꝙa intellexisti pͥmo genitũ ꝗaꝑit
uuluã intellige ierũbone matris quoñ erant scĩ
destruunt̃. Primogenita enĩ scłi alt̾ius mairis sunt.
acuĩ utero segregat᷑ paulus ẽ cũ ad gram uocaret̃ dĩ.
Et ido demedio ppłi segregitus ũbũ recepit: quod ẽ me¬
diũ in corde nr̃o. Uñ et illud dictũ ẽ. mediũ aut urm
stat. quẽ uos ñuidetis. ñ otiosus itaq nob alege inle¬
gẽ excursus fuit : ut pͥmo genitũ non eẽ amabilis illiũ.
id remissioris et uoluptariȩ filiũ docerem quãuis p̃¬
positi capituli uerba hoc expͥmant dicente scripturi
non poterit filiũ amabilis pͥmitiuũ ẽẽ. Ille ẽ uere
pͥmitiuu̾ ꝗscẽ matris sc̃s ẽ partus. sicut illa uera mat̃
acuius ut̃o nonerant ueri filii s peccatores. Ergo ille
nonuere matris filius non pͥminuus uerus siquasi pͥ¬
mitiuus iuuatur sumptune egeat. ñut diuessit ho¬

Expanded text:
aperit vulvam. Quam vulvam? Audi dicentem: Erraverunt peccatores ab utero . Quia intellexisti primogenitum, qui aperit vulvam; intellige uterum bonae matris, a quo non errant sancti, destruuntur. Primogenita enim saeculi alterius matris sunt, a cujus utero segregatus Paulus est, cum ad gratiam vocaretur Dei . Et ideo de medio populi segregatus, Verbum recepit, quod est medium in corde nostro. Unde et illud dictum est: Medius autem vestrum stat, quem vos non videtis . 6. Non otiosus itaque nobis a Lege in Legem excursus fuit, ut primogenitum non esse amabilis illius, id est, remissioris et voluptariae filium doceremus; quamvis propositi capituli verba hoc exprimant, dicente Scriptura: Non poterit filium amabilis primitivum praeponeretae matris sanctus est partus; sicut illa vera mater, a cujus utero non errant veri filii, sed peccatores. Ergo ille non verae matris filius, non primitivus verus, sed quasi primitivus juvatur sumptu, ne egeat; non ut dives sit, ho
Abbreviated transcription (Latin):
ERtulisti adme quasi filius quȩsiuis se ali¬
quos dete. ꝗd sibi uelit qđ tãse uere lex in¬
mundos eos dixerit ꝗalieni sexus uterent̃ uestib.
homo nonuis uidi ẽẽ qđ natus es: Cur alienã tibi ad¬
sumis spetiẽ. Cur mentiris feminã uł tufemina uirũ
sius unũ quẽq sexũ induit natura indum̃tis. Deniq
diuersus ususdiũsus color. mot̾. incessus. diuerse uires.
muliebria. Ergo et pariant erͣgo parturiant ꝗerispañ
comã sicut feminae. Et tam̃ ille uelant̃. istibelli ge¬
raint̃. Uerũ habeant excusatione quipatrios usus
sequunt̃ sedtam̃ barbaros ut ꝑse. ut gothi. ut armeni
Muor ꝗdẽ est natura quã patria. Quid dealis dicimꝰ
ꝗhoc adluxuriã diriuandã putant. ut calamistratõ
et torquatos habeant inministerio ipsi ꝓmissa barba
illi ÷ remissa cõma. merito illic ñseruat castimonia.
ubi ñtenet̃ sexus distinctio. In quo euidentia nature
magisteria sunt dicente apło. Decet mulierẽ ñuelitã

Expanded text:
ertulisti ad me quasi filius quaesivisse aliquos de te, quid sibi velit quod tam severe Lex immundos eos dixerit, qui alieni sexus uterentur vestibus, homo non vis videri esse, quod natus es? cur alienam tibi assumis speciem? cur mentiris feminam: vel tu, femina, virum? Suis unumquemque sexum induit natura indumentis. Denique diversus usus, diversus color, motus, incessus, diversae vires, muliebria? Ergo et pariant, ergo parturiant, qui crispant comam sicut feminae. Et tamen illae velantur, isti belligerantur. Verum habeant excusationem, qui patrios usus sequuntur, sed tamen barbaros, ut Persae, ut Gothi, ut Armenii: major quidem est natura, quam patria. 7. Quid de aliis dicemus, qui hoc ad luxuriam derivandum putant: ut calamistratos et torquatos habeant in ministerio, ipsi promissa barba, illos remissa coma? Merito illic non servatur castimonia, ubi non tenetur sexus distinctio; in quo evidentia naturae magisteria sunt, dicente Apostolo: Decet mulierem non velatam
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ absentiũ ad int̃ p̃tationẽ c̃feramus ora¬
culi cȩlestis. Introgans me ꝗd significet il¬
lud didrigiũ cuĩ dimidiũ haebreus p̃¬
cipit̃ offerre ꝓredẽpnone aĩȩ suȩ. Od
enĩ tã consotiabile quã dediuinis reh

Expanded text:
nem absentium ad interpretationem conferamus oraculi coelestis, interrogans me quid significet illud didrachmum, cujus dimidium Hebraeus praecipitur offerre pro redemptione animae suae . Quid enim tam consociabile, q
Abbreviated transcription (Latin):
Redemptio aũ aĩȩ fides. Fides gͦ drichina quã illa mulier
incugłio ut legimꝰ amissã diligent̃. reꝗrit. luc̃na accendens.
et mundans domũ suã. et sũuenit c̃uocit amica et uicinas
petens c̃gratulari eas secũ. qđ inuen̾it drachinã quã ꝑdidat.
Magnũ enĩ dãnũ animȩ siꝗs fidẽ amiserit uł grãm quã fidĩ
p̃tio adꝗsiuit sibi. Et tugͦ accende luc̃nã tuã. Lucna tua
oculus tuuꝰ ẽ. ille ĩterior oculus scilicet m̃tis. Istã lucernã
accende. q̃ accipit oleũ sp̃ale: et lucet intota domo ua. Quȩ¬
re dragmã redẽptionẽ aẽ tuȩ quã ꝗamiserit t̃bat̃. ꝗĩuieñit

Expanded text:
e, fides: fides ergo drachma, quam illa mulier in Evangelio, ut legimus, amissam diligenter requirit, lucernam accendens, et mundans domum suam; et si invenerit, convocat amicas et vicinas petens congratulari eas secum, quod invenerit drachmam, quam perdiderat . Magnum enim damnum animae, si quis fidem amiserit, vel gratiam, quam fidei pretio acquisivit sibi. Et tu ergo accende lucernam tuam: Lucerna tua oculus tuus est , ille scilicet interior oculus mentis. Istam fucernam accende, quae accipit oleum spiritale, et lucet in tota domo tua. Quaere drachmam redemptionem animae tuae, quam qui amiserit, turbatur: qui invenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
foret. sub obtestatione. tam̃ ꝓfessa ẽ alienã criminis
quod adpetebatur necquiequã inea scire sebone
uacnũ conuersationis. Nutricẽ quoq liberȩ con¬
ditionis interro gauimus cui et status haud quãquã
degeneri seruicio obnoxius libertatẽ uera fatendi
daret. et fides atꝙ aetas adueritatẽ adstipularet̃
et officiũ nutricis ad cognitionẽ secreti. Ea quoq
nichil se indecoꝵ uidisse nihilsibi quasi parenti cõ¬
missum aurgine aliqua dignũ rep̃hensione. his
moti: indiciã inoffensi uirginem mimeris ꝓnuncia¬
uimus. Maximũ aut̃. et renatũ et leontiũ. ita in¬
uoluit sententiã. ut maximo sierrorẽ em̃daret. spes
reditus seruaretur. Renat᷑ aut̃. et leontius. ex cõ¬
municati manerent. nisi forte ꝓbata sui poeniten¬
tia. et hunꝰ facti diuĩna deploratione. dignosse p̃beren
miscđia. Uale fr̃. et nos dilige ꝗanos tediligim.¬

Expanded text:
foret; sub obtestatione tamen professa est alienam criminis foret; sub obtestatione tamen professa est alienam criminis quo appetebatur, nec quidquam in ea scire se bonae vacuum conversationis. 23. Nutricem quoque liberae conditionis interrogavimus, cui et status haudquaquam degeneri servitio obnoxius libertatem vera fatendi daret, et fides atque aetas ad veritatem astipularetur, et officium nutricis ad cognitionem secreti. Ea quoque nihil se indecorum vidisse, nihil sibi quasi parenti commissum a virgine aliqua dignum reprehensione. 24. His moti, Indiciam inoffensi virginem muneris pronuntiavimus: Maximum autem et Renatum et Leontium ita involvit sententia, ut Maximo, si errorem emendaret, spes reditus reservaretur; Renatus autem et Leontius excommunicati manerent, nisi forte probata sui poenitentia, et hujus facti diuturna deploratione, dignos se praeberent misericordia. Vale, frater, et nos dilige; quia nos te diligim
Abbreviated transcription (Latin):
dule non ignara obiciendis ibi facinoris. quod ante
lectũ renati sola cubitauisset ancilla presto eẽt alia
conuentin. Licet etiã pridię subito se ꝓfecturus idẽ
enatus clamauerit. unde ego iudicio p̃scripsi
diem. Et tam̃ nullo aecusante nullis testimoniis
ꝑurgentib insinuaui scȩ sorori. quod peteres cor̃
ipsa inspici et uisitari memoratã uirginẽ. Atilla
scȩ̃ inspectionẽ quidem recusauit. sed testimoniũ
non declinauit dic̃s. mhil se indicia cõp̃hendisse.
nisi quod eẽt uirginalis pudoris et sc̃ĩtatis. habitaus¬
se eam ꝓͥme indomo nr̃a nobis absentib nulli eã
seuicioꝵ familiaritati dedisse. optare cum ea sibi
adño iħn partem reseruari in regnodĩ. Pat̃nã qͦq
filiã nr̃am interrogaui quod abea nũquã soleat
discedere cuĩ caritas uitȩ huiꝰ testimoniũ est. Itaq
et si quod. in iurata diceret fidei sacram̃to conferendũ

Expanded text:
dule, non ignara objiciendi sibi facinoris, quod ante dule, non ignara objiciendi sibi facinoris, quod ante lectum Renati sola cubitavisset, ancilla praesto esset alia, conventui, licet etiam pridie subito se profecturos idem Renatus clamaverit. 21. Unde ego judicio praescripsi diem, et tamen nullo accusante, nullis testimoniis perurgentibus, insinuavi sanctae sorori quod peteres coram ipsa inspici et visitari memoratam virginem. At illa sancte inspectionem quidem recusavit, sed testimonium non declinavit, dicens nihil se in Indicia comprehendisse, nisi quod esset virginalis pudoris et sanctitatis: habitasse eam Romae in domo nostra, nobis absentibus, nulli eam se vitiorum familiaritati dedisse, optare cum ea sibi a Domino Jesu partem reservari in regno Dei. 22. Paternam quoque filiam nostram interrogavi, quod ab ea numquam soleat discedere, cujus charitas vitae hujus testimonium est. Itaque etsi quod injurata diceret, fidei sacramento conferendum
Abbreviated transcription (Latin):
sparsum. eumq ad fluxisse in aures noui adfines ma¬
ximi. abipso interpellatũ ep̃m dimissas eas quaȩ di¬
xisse ferebantur. atq infugã coactas ut apudnos pa¬
tuit eos qui audissese dicerent ad aeccl̃am uocitos pro¬
disse renatũ et leontiũ. duos illos iniquitatis uiros qu
ad posuit gezibel redarguit danhel subomauit iu¬
da coꝵ ppłs. ut auctore uitȩ suȩ filso appeterent testi¬
monio. Qui tam̃ cũsimul cõposuissent flagiciũ simul
ingressi eẽnt uiam. et neꝗđ p̃tereã adiuncti maximo
comitantib ut dixit leontius hisꝗ illũ rumorem
spargerent. Tam̃ ubi inmeo adstiterunt iudicio
cumpͥmo deorigine causȩ quererem diuersa et dis¬
tantia ꝓmpsere. non locoꝵ separatis. sed mendatioꝵ
diuortio. Cum igitur sibi ipsi non conuenirent. mer¬
curium et leã uilissime conditionis. et detestabilioris
nequitie ꝑsonas. amendauissent aut fugisset. theu¬

Expanded text:
sparsum, eumque affluxisse in aures novi affinis Masparsum, eumque affluxisse in aures novi affinis Maximi, ab ipso interpellatum episcopum, dimissas eas quae dixisse ferebantur, atque in fugam coactas, ut apud nos patuit: eos qui audisse se dicerent, ad Ecclesiam vocatos prodisse Renatum et Leontium, duos illos iniquitatis viros, quos apposuit Jezabel , redarguit Daniel , subornavit Judaeorum populus ; ut auctorem vitae suae falso appeterent testimonio. Qui tamen cum simul composuissent flagitium, simul ingressi essent viam, et ne quid praeteream, adjuncti Maximo, comitantibus, ut dixit Leontius, iis qui illum rumorem sparserant; tamen ubi in meo astiterunt judicio, cum primo de origine causae quaererem, diversa et distantia prompsere, non locorum separati, sed mendaciorum divortio. 20. Cum igitur sibi ipsi non convenirent, Mercurium et Leam vilissimae conditionis et detestabilioris nequitiae personas amandavissent, aufugisset Theu
Abbreviated transcription (Latin):
me scripseras. Et tam̃ cũ epłȩ tuae sibi non conuenirent
consulendũ te non arguendũ putam. Quid igitur
sibi uult illa argum̃tatio ꝗa illud detulerit. quod ad
me scripseras delatã iudelicet eã inturpi crimine ita
ut editũ et obrutũ partũ dici adserat. Quasi uõ istud.
adindiciã non adme scripseris. Illa ubi audiuit lit¬
teris tuis maximũ subduci accusationis. litteras tuas
ꝓtulit ꝗb eum criminis delatorẽ ꝓbauit. ad me da¬
tas. non legerat nec quid haberent sciebat. Ego aut̃
exorrui aprimo calũpniã ꝗa adũtebã. non crim̃ in¬
tendi sediniuriã uirginis desiłan. cuĩ inspectio. et uisita¬
tio postulabat̃. non aliquod flagiciũ deferebatur. Qs
eñi istud a principio fraude compositũs nequaquã
sibi congruere. et conuenire non arbitraretur: cucur¬
risse mulieres uiles admonasteriũ. iactasse partum
unginis et necẽ pignoris. demonasterioꝵ norem ppłos.

Expanded text:
me scripseras; et tamen cum epistolae tuae sibi non convenirent, me scripseras; et tamen cum epistolae tuae sibi non convenirent, consulendum te, non arguendum putavi. Quid igitur sibi vult illa argumentatio, quia illud detulerit, quod ad me scripseras, delatam videlicet eam in turpi crimine; ita ut editum et obrutum partum dici asserat? Quasi vero istud ad Indiciam, non ad me scripseris. Illa ubi audivit litteris tuis Maximum subduci accusationi, litteras tuas protulit, quibus eum criminis delatorem probavit: ad me datas non legerat, nec quid haberent, sciebat. 19. Ego autem exhorrui a primo calumniam, quia advertebam non crimen intendi, sed injuriam virginis desiderari, cujus inspectio et visitatio postulabatur, non aliquod flagitium deferebatur. Quis enim istud a principio fraude compositum nequaquam sibi congruere et convenire non arbitraretur? Cucurrisse mulieres viles ad monasterium, jactasse partum virginis, et necem pignoris, de monasterio rumorem per populos
Abbreviated transcription (Latin):
patitur dolor. Deniq scriptura hos maximos dix̃.
dolores qui sunt parturientis. Sic enĩ inquid dies
dñi subito uenit. et inꝓuisus adestut dolor part̃.
quĩt cludit omĩa effugia delitiscendi. H. ec est ue¬
rior docum̃toꝵ fides quã erubescunt et mulieres.
eniq elisabeth ocultabat se m̃sib quinq eoquod
sterilis conceꝑat insenectute Hissignis et ipsa ma¬
riae uirginitas. Apud ignaros mysterii ꝓbri suspee¬
tabatur. Unde et ioseph cui desponsata erat uirgo
suspectum habebat uicium. dum adhue anĩce. ĩ¬
carnationis sacram̃tũ. Negare non potuisti quod ad
indiciã scripseris qm̃ maximus seu inpulsu alioꝵ
seudolore ꝓprio crim̃ graue detulerit. sola haec epła
satis est adaccusationis testimoniũ. Neq enĩ te ego
tuis adme datis literis urgendũ putaui. sed his lecũ.
quas aduirginẽ dederas aduerti diũsũ ẽẽ. quod ad

Expanded text:
patitur dolor: denique Scriptura hos maximos dicit patitur dolor: denique Scriptura hos maximos dicit dolores, qui sunt parturientis . Sic enim, inquit, dies Domini subito venit, et improvisus adest, ut dolor partus, qui intercludit omnia effugia delitescendi . 13. Haec est verior documentorum fides, quam erubescunt et mulieres. Denique Elisabeth occultabat se mensibus quinque; eo quod sterilis conceperat in senectute . His signis et ipsa Mariae virginitas apud ignaros mysterii, probri suspectabatur. Unde et Joseph, cui desponsata erat virgo, suspectum habebat vitium; dum adhuc nesciargumentatus, negare non potuisti quod ad Indiciam scripseris, quoniam Maximus seu impulsu aliorum, seu dolore proprio crimen grave detulerit. Sola haec epistola satis est ad accusationis testimonium; neque enim te ego tuis ad me datis litteris urgendum putavi, sed iis lectis quas ad virginem dederas, adverti diversum esse, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ est quod magis publicũ sit quã offensa pu¬
doris et defloraitionis uirginitatis: Nichil ꝓfecto.
Quod magis seꝓbat quã castitatis dispendium. Tu¬
mescit aluus et incedentem fetussui ora grauant.
Ut p̃ter mutimus alia quib seuł tacita ꝓdit c̃¬
scientia. Aefortes sterilitatis obtentu abscondi mn a¬
liꝗb possit flagicium. hic uõ cum editus partus et
expositus uł necatus dum inuidiȩ magis quã ꝓbatio¬
ni consulitur. dissipatussit ꝑaures uniuersoꝵ. stran¬
gulita est libertas calumnia sipeperit. N empe u̾erone
nefuit. uisebatur frequent̃ auirginib et muberib.
inhonore enim semꝑ erat. uisebat etꝰ sacerdotib:
ꝓpt̃ pudicitię reuerentiã. et griuitatis speculũ.
Quomodo igit̃ potuit occulere crim̃. qđ se uł spe¬
cie sui ꝓderet : quomodo texit uterum: quomodo
non refugit aspectus mulierũ : oculos salutantiũ.
quomodo parturiens uocem repressit : sedhoe non

Expanded text:
Quid enim est quod magis publicum sit, quam offensa puQuid enim est quod magis publicum sit, quam offensa pudoris, et defloratio virginitatis? Nihil profecto quod magis se prodat, quam castitatis dispendium. Tumescit alvus, et incedentem fetus sui onera gravant; ut praetermittamus alia, quibus se vel tacita prodit conscientia. 12. At forte sterilitatis obtentu abscondi in aliquibus possit flagitium. Hic vero cum editus partus et expositus, vel necatus dum invidiae magis, quam probationi consulitur dissipatus sit per aures universorum, strangulata est libertas calumniarum, si peperit. Nempe Veronae fuit, visebatur frequenter a virginibus et mulieribus; in honore enim semper erat. Visebatur et a sacerdotibus propter pudicitiae reverentiam, et gravitatis speculum. Quomodo ergo potuit occulere crimen, quod se vel specie sui proderet? Quomodo texit uterum? quomodo non refugit aspectum mulierum, oculos salutantium? quomodo parturiens vocem repressit? Sed hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
tes ingrediebant̃ non aduirgines ut partus susciꝑent.
non ut pudorẽ examinarent. Unde et obstetnices dic¬
te eo quod obsistant dolori uł certe pignori. nelaxatis
uteri genitalib claustris interrã deflnat. Sedo et
tertio loco inscripturis inuenimus obstetrices adhi¬
bitas sedubiq partui numquã inspectioni. Primo
ubi rachel parturit demde ubithamar parit. Ttio
ubi necandos mares phario mandat hebreoꝵ obste¬
tricib quando responder̃ illȩ non eo more hebreã
feminas parere quopariunt egỹptię. Sedhebreas
prius parere quam introeant obstetrices adeas.
Ꝙlocus ut superiori utilis adhebreoꝵ salutem. Ita
reliquo confrigosus adobstetricũ fidem. qu ȩdidi¬
cerunt m̃tiri ꝓsalute et fallere: pexcusatione: Od
igitur suspecta et dubia captamus. cũ maiora sint
alia examinande ueritatis. docum̃ta. et testimonia
inꝗb expressiora insignia uł temeriti pudorissint.

Expanded text:
tes ingrediebantur, non ad virgines; ut partus susciperent, tes ingrediebantur, non ad virgines; ut partus susciperent, non ut pudorem examinarent. Unde et obstetrices dictae, eo quod obsistant dolori: vel certe pignori, ne laxatis uteri genitalibus claustris, in terram defluat. Secundo et tertio loco in Scripturis in venimus 768 obstetrices adhibitas: sed ubique partui, nusquam inspectioni. Primo ubi Rachel parturit , deinde ubi Thamar parit , tertio ubi necandos mares Pharao mandat Hebraeorum obstetricibus ; quando responderunt illae, non eo more Hebraeas feminas parere, quo pariunt Aegyptiae: sed Hebraeas prius parere, quam introeant obstetrices ad eas. Qui locus ut superiori utilis ad Hebraeorum salutem; ita reliquo confragosus ad obstetricum fidem, quae didicerunt mentiri pro salute, et fallere pro excusatione. 11. Quid igitur suspecta et dubia captamus; cum majora sint alia examinandae veritatis documenta et testimonia, in quibus expressiora insignia vel temerati pudoris sint?
Abbreviated transcription (Latin):
demptã ad seret ita sine effectu ullo. iniuria in¬
spectionis ẽ. Quiddemde fiet. Quocies cumq
emerserit ꝗ noncredat tociens uirgo obtrectabit̃:
Namsiunquã se uisitandã abnuerit scđm asser¬
tionẽ tuã decrimine confitebitur. Et facilius ẽ
ut refutet quodnumquã fecerit quam quod fecerit.
Uariabunt̃ igitur obstetrices nesuspectȩ aliqua re¬
petatur grẽ. Ent itaꝙ inter plures quãquã pau¬
coꝵ etiam inmagnis urbib hic usus medendisit.
Erit inquã uł maliuola uł imperita quãpudorĩ
claustra pretereant et ꝑ imꝑitiã integro not am
adfigat pudori. Uides inquid ꝑiculũ indnas ur¬
ginalẽ ꝓfessionẽ. Dum obstetricẽ adhibendã putã
ut iam nonsolũ uerecundiȩ suae dispendio. sed
etiã obsteticis incerto ꝑiclitetur. Nc̃ c̃sidẽmus
quod obstetricis officium sit. Legimus etiã inueti
obstetrices sed non inspectrices. Demq ad parturien¬

Expanded text:
demptam asseret; ita sine effectu ullo injuria indemptam asseret; ita sine effectu ullo injuria inspectionis est. Quid deinde fiet? Quotiescumque emerserit, qui non credat, toties virgo attrectabitur? Nam si umquam se visitandam abnuerit, secundum assertionem tuam de crimine confitebitur. Et facilius est ut refutet, quod numquam fecerit, quam quod fecerit. Variabuntur igitur obtetrices, ne suspectae aliqua repetatur gratiae. Erit itaque inter plures, quamquam paucarum etiam in magnis urbibus hic usus medendi sit: erit, inquam, vel malevola, vel imperita, quam pudoris claustra praetereant, et per imperitiam integro. notam affigat pudori. Vides in quod periculum inducas virginalem professionem, dum obstetricem adhibendam putas; ut jam non solum verecundiae suae dispendio, sed etiam obstetricis incerto periclitetur. 10. Nunc consideremus quod obstetricis officium sit. Legimus etiam in veteri Testamento obstetrices, sed non inspectrices: denique ad parturien
Abbreviated transcription (Latin):
Quid quod etiam ipsi archiatri dicunt nonsatis liquido
cõprehendi inspectionis fidem. et ipsis medigne uetus¬
tatis doctorib id sententiȩ fuissȩ. Nos quoq usu hoc
cognouimus sepe inter obstetrices obortã uaneratem.
uqueslitionẽ excitatã. ut plus dubitatũ sit deca quę
inspiciendã se p̃buerit. quã dcea quȩ non fuerit inspecta.
Siquidem et.ꝓximo idcõperimus exemplo. Nã quedã
condicionis seruuilis altini inspecta et refutata. pos¬
tea mediolani. non meo quidẽ iussu. sed naicentu ex
tribuno et notario dñi. uł patronisin uoluntate u¬
sitata ẽ apertussima et locupleti femina huimodi
artis. et cumsimul ista subpeterent ut neq pauꝑtã
obstetricis suspectã faceret fidemneq indocilitas
imperitiã. tam̃ adhuc manet questio. Quid ꝓfuit
igitur eã inspici cumdampnatio maneat. Nam
utquisq uoluerit aut imperitã medicã aut re¬

Expanded text:
Quid, quod etiam ipsi archiatri dicunt non satis liquido Quid, quod etiam ipsi archiatri dicunt non satis liquido comprehendi inspectionis fidem, et ipsis medicinae vetustis doctoribus id sententiae fuisse? Nos quoque usu hoc cognovimus, saepe inter obstetrices obortam varietatem, et quaestionem excitatam; ut plus dubitatum sit de ea, quae inspiciendam se praebuerit, quam de ea, quae non fuerit inspecta. Siquidem et proximo id comperimus exemplo: nam quaedam conditionis servilis Altini inspecta et refutata, postea Mediolani non meo quidem jussu, sed Nicenti ex tribuno et notario domini vel patroni sui voluntate visitata est a peritissima et locupleti femina hujusmodi artis; et cum simul ista suppeterent, ut neque paupertas obstetricis suspectam faceret fidem, neque indocilitas imperitiam, tamen adhuc manet quaestio. 9. Quid profuit igitur eam inspici, cum damnatio maneat? Nam ut quisque voluerit, aut imperitam medicam, aut re
Abbreviated transcription (Latin):
rio: et exponas eius modestiã: cũ p̃sertim nichil sanc¬
tius inuirgine sit quã uerecundia: Non em̃ sacra uir¬
go ut corpore tantũmodo integra sit quęritur et
non ut inom̃ib inoffensus maneat pudor. Uirge
dñi. suis est nexa fuleris ad sui ꝓbationẽ. Nec alienis
dotib eget ut se uirginẽ ꝓhet et nec abditoꝵ ocul¬
toꝵq inspectio. sedobuia om̃ib modestia adstipu¬
stetricis indiget testimonio quod plerũq quęrit
precio. Ea ergo tibi locuples iudetur adfidem que
et redimi et falli potest ut excuset ream et qrim̃ tegat
aut nesciat. et non possit flagiciũ dephendere. Netp
litteris ꝗanisi inspecta fuerit integritas ꝑiclitetuꝵr
erincerto sirifluctuet. Ergo om̃s quae inspectȩ ñsunt periculu s
uelande sunt prius subiciende sunt huimodi adtrec¬
tationi. Noneñ uisitant̃. sed atrectant̃. Et rectius scđm
tuã semtentiã inspicitur. non ꝓbata quã consecręta.

Expanded text:
rio, et exponas ejus modestiam; cum praesertim nihil sancrio, et exponas ejus modestiam; cum praesertim nihil sanctius in virgine sit, quam verecundia? Non enim sacra virgo ut corpore tantummodo integra sit quaeritur, et non ut in omnibus ejus inoffensus maneat pudor. Virgo Domini suis est nixa fulcris ad sui probationem, nec alienis dotibus eget, ut se virginem probet: et nec abditorum, occultorumque inspectio, sed obvia omnibus modestia astipustetricis indiget testimonio, quod plerumque quaeritur pretio. Ea ergo tibi locuples videtur ad fidem, quae et redimi et falli potest: ut excuset ream, et crimen tegat, aut nesciat, et non possit flagitium deprehendere? 767litteris, quia nisi inspecta fuerit, integritas periclitetur, et incerto sui fluctuet. Ergo omnes quae inspectae non sunt, periculum velandae sunt, prius subjiciendae sunt hujusmodi attrectationi; non enim visitantur, sed attrectantur: et rectius secundum tuam sententiam inspicitur non probata, quam consecrata. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
niq sparsis rumorib sedetiã epłis compositis et desti¬
natis quesiuit acerbare inuidiã delationis sednequa¬
quã oprimi potuit integritas et circũ uenisi. Nã
si habuisset ꝓbationes. numquã inspectatonẽ tua
sententia flagitauisset. Quid igit̃ sibi uelit et quo
spectet : quod obstret̾cẽ adhibendã credideris: non
possum aduertere. Ita ne ergo libum erit accusare
om̃ib : et cũꝓbatione destiterint. patebit ut genna¬
lium secretoꝵ: petant inspectionẽ. et ad dicentur sĩꝑ
sacrȩ uirgines adhuiꝰmodi ludibria: quȩ et uisu et
audituꝰ orrosi et pudori sunt: Deniq non minima
etiam intuis litteris temptatȩ exp̃ssionis uerecundia
est. Quȩ ergo sine dampno pudoris in alienis aunh¬
resonare nonqueunt. ea possunt inuirgine sinc eius
temptari. uerecundia: Inuenisti tibi uile mancipium
ꝓcacẽ uernulã. cur non abutaris pudibundo ministe.¬

Expanded text:
nique sparsis rumoribus, sed etiam epistolis compositis et destinique sparsis rumoribus, sed etiam epistolis compositis et destinatis, quaesivit acerbare invidiam delationis: sed nequaquam opprimi potuit integritas et circumveniri. Nam si habuisset probationes, numquam inspectionem tua sententia flagitavisset. 5. Quid igitur sibi velit, et quo spectet quod obstetricem adhibendam credideris, non possum advertere. Itane ergo liberum erit accusare omnibus, et cum probatione destiterint, patebit ut genitalium secretorum petant inspectionem, et addicentur semper sacrae virgines ad hujusmodi ludibria, quae et visu et auditu, horrori et pudori sunt? Denique non minima etiam in tuis litteris tentatae expressionis verecundia est. Quae ergo sine damno pudoris in alienis auriresonare non queunt, ea possunt in virgine sine ejus tentari verecundia? 6. Invenisti tibi vile mancipium, procacem vernulam, cur non abutaris pudibundo ministe
Abbreviated transcription (Latin):
inmedium ꝓcedat. Ipsi illi pb̃ri iudeoꝵ. manussuã¬
prius supra capud inposuer̃ susannȩ et accusationem
ꝓfessisunt. et pariter addider̃ testimona auctoritatẽ
quã in prudenter ꝑpłs suberrore positus acceꝑat
sed diuino iudicio ꝑ ꝓpħam retexit: et redarguit oĩps
dr̃. ut liqueret om̃ib eos uelle inuidiã preseminare:
aduersum innocentis ꝑiculum qui deficerentur ac¬
cusationis argum̃to et firmam̃to ꝓbationis. Conicren¬
tes uidelicet quod si p̃occupatis uulgi aurib mindia
mentẽ incesseset preiudiciũ examinandȩ ueritaus in¬
ferret. Et enim cũ audita p̾ueniunt aurẽ obstru¬
unt animũ occupant ne ꝓbato desideretur ut rumor
ꝓconincto teneat᷑ crimine. Nos igitur accusatorẽ
exegimus et auctorẽ totius scęnȩ maximũ ꝑurguen¬
dum arbitrati sumus. Uerũ ille accusationẽ quã
refugiebat nomine quod diffideret ꝓbauone. De¬

Expanded text:
in medium procedat. Ipsi illi presbyteri Judaeorum manus suain medium procedat. Ipsi illi presbyteri Judaeorum manus suaprius supra caput imposuerunt Susannae, 766 et accusationem professi sunt, et pariter addiderunt testimonii auctoritatem, quam imprudenter populus sub errore positus acceperat: sed divino judicio per prophetam retexit, et redarguit omnipotens Deus; ut liqueret omnibus eos velle invidiam praeseminare adversum innocentis periculum qui deficerent accusationis argumento, et firmamento probationis, conjicientes videlicet quod si praeoccupatis vulgi auribus invidia mentem incesseret, praejudicium examinandae veritatis inferret. Etenim cum audita praeveniunt, aurem obstruunt, animum occupant; ne probatio desideretur, ut rumor pro convicto teneatur crimine. 4. Nos igitur accusatorem exegimus, et auctorem totius scenae Maximum perurgendum arbitrati sumus. Verum ille accusationem, quam fugiebat nomine, quod diffideret probationi. De
Abbreviated transcription (Latin):
reuertant̃. Presertim cum hoc iudiciũ nr̃m eñ fr̃ib
aut sine alicuius frĩs consilio hoc iudicium tibi
solus uindicandũ putaris. in quo tam̃ ante iudiciũ
tot annos sine auctore criminationis sine accusa¬
tore sine ꝓfessore delationis inꝑiculũ reatus de¬
ducendã arbitrare. Cum inuidi& eẽt auarus. ab
hereticis ut ipsi uolunt. atemporib ꝑsonis c̃flata
ꝑscelus ꝑ auaritiã ꝑintẽꝑantiã querentib ꝓprii
libertatem flagini. ab his postremo quidomo eiꝰ
eiecti att eliminati forent quod discolor oꝑa
cogrationis sollempnitas : ubi talis iudicandi for¬
mula : sileges publicas interrogimus accusatorẽ
exigunt. si aeccłe duob inquid ettrib testib stat
om̃e uerbum. sed illis testib ꝗinte esternũ et nu¬
dius tertius non fuerint inimici neirati nocere
cupiant. nelesi ulcisci sese uelint. In offensus igit̃
affectus testium querit̃. ita tam̃ ut accusator pͥus

Expanded text:
revertantur; praesertim cum hoc judicium nostrum cum frarevertantur; praesertim cum hoc judicium nostrum cum fraautem sine alicujus fratris consilio hoc judicium tibi solus vindicandum putaris; in quo tamen ante judicium tot annos, sine auctore criminationis, sine accusatore, sine professore delationis, in periculum reatus deducendam arbitrare: cui invidia esset a vanis, ab haereticis, ut ipsi volunt, a turpibus personis conflata per scelus, per avaritiam, per intemperantiam, quaerentibus proprii libertatem flagitii; ab iis, postremo qui domo ejus ejecti atque eliminati forent, quod discolora opera cognitionis solemnitas? Ubi talis judicandi formula? Si leges publicas interrogamus, accusatorem exigunt: si Ecclesiae: Duobus, inquit, et tribus testibus stat omne verbum : sed illis testibus qui ante hesternum et nudiustertius non fuerint inimici; ne irati nocere cupiant, ne laesi ulcisci sese velint. 3. Inoffensus igitur affectus testium quaeritur; ita tamen ut accusator prius
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum ds̃. Dat tibi ds̃ inspũ. et incorde tuo semi¬
nat dñs. Age ergo ut inspiret et seminet ut metas.
sinon seminauis nonmetes quasi adiꝗnͣss ᷤ ut semi¬
nes. non seminasti non metes. sententia est. pͥncipio
finis conuenit. principiũ semen est. finis messis.
Disce inquid exme. natura adiuuat discentẽ. dr̃
aut̃ auctor naturȩ est. Dĩ quoq ut benedicam̃
ꝗa hoc nature est ꝑdiscere. Duri eñi corde. non
discunt. Increm̃ta ꝑnaturã quȩ̨ diuini habet
grãm muneris consumationẽ et ꝑfectionẽ dr̃
dat idest illa prantissima et hiuina trinitatis
natura et substantia. Uale et nos dilige ut facis
ꝗanos te diligimus.
AMBROSIUS
SIRAORIO
Ros piciendũ ẽẽ ne denr̃o obloquant᷑̃ iudi¬
cio carissiminrĩ ueronenses ꝓpriis texu¬
istis luteris. non arbitror fore. certe non soleant
Aut siobloquant̃ dequo obloqui soleant haut
dubie liquet. cũ exasꝑati huc ueniant. pacifici adte

Expanded text:
mentum, Deus . Dat tibi Deus in spiritu, et in corde tuo semimentum, Deus . Dat tibi Deus in spiritu, et in corde tuo seminat Dominus. Age ergo, ut inspiret, et seminet; ut metas: si non seminaveris, non metes. Quasi admoneris ut semines: non seminasti, non metes; sententia est. Principio finis convenit: principium semen est, finis messis. 15. Disce, inquit, ex me: natura adjuvat discentem: Deus autem auctor naturae est. Dei quoque, ut bene discamus; quia hoc naturae est, perdiscere: duri enim corde non discunt. Incrementa per naturam, quae divini habet grdat, id est, illa praestantissima et divina Trinitatis natura et substantia. Vale, et nos dilige, ut facis; quia nos te diligimus.AMBROSIUS SYAGRIO. 1. Prospiciendum esse ne de nostro obloquantur judicio charissimi nostri Veronenses, propriis texuisti litteris. Non arbitror fore, certe non solent. Aut si obloquantur, de quo obloqui soleant, haud dubie liquet: cum exasperati huc veniant, pacifici ad te
Abbreviated transcription (Latin):
Petite et dabit uobis querite et muenietis pulsate.
et aꝑietur uobis pete iã noto raitioy idest ab aueto¬
re quere. habes ylen itelligibilia quib queras. pulsa
et aꝑit tibi ds̃ ũbũ. quȩ petit mensẽ. quȩ oꝑatur sic̃
ignis intellegibilia in quib m̃tis ardor oꝑatur sicut
habemus et alihi in euangłio dicente dño. Cũ autẽ
tradent uos nolite cogitare: quomodo aut quid lo¬
quamini. Dabit̃ enĩ uob in illa hora ꝗd loquamim.
inuob. habes hoc et ingenesi dicente isaac. Ꝙd
ds̃ tuus in manus meas. Apotelesma dñs est. qui
ꝑdĩm querit inuenit. Laban quoq ꝑ dñm non
quesiuit quia querebat idola nominuenit. Fulchre
aũt quos dicunt oros seruanit. Primus est oros na¬
de affermichi deuenatione tua ut manducem exci
oros in responsione. quod tradidit dñs ds̃ tuus
et consumat omĩa dequo dubitandũ non est.
Est et ille oros despontaneis sinon seminanͣitis
ñ metetis. N am et si cultura ꝓuocet semina tam̃

Expanded text:
enietis: pulsate, et aperietur vobis . Pete ἀπὸ τοῦ αἰτίου, id est, ab auctore quaere. Habes ὕλην intelligibilia, quibus quaeras: pulsa, et aperit tibi Deus Verbum. Quae petit, mens est, quae operatur, sicut ignis: intelligibilia, in quibus mentis ardor operatur, sicut Habemus et alibi in Evangelio, dicente Domino: Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; des hoc et in Genesi, dicente Isaac: QuoDeus tuus in manus meas . Ἀποτέλεσμα Dominus est. Qui per Dominum quaerit, invenit.quaesivit; quia quaerebat idola, non invenit. . 12. Pulchre autem quos dicunt ὅρους, servavit. Primus est ὅρος· Vade, affer mihi de venatione tua, ut manducem . Excὅρος in responsione: Quod tradidit Dominus Deus tuus et consummat omnia: de quo dubitandum non est. 13. Est et ille ὅρος de spontaneis: Si non seminaveritis, non metetis ; nam etsi cultura provocet semina, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ei signa facere. tam̃ dubitanti iterũ ut scia
quia signa non credentib ꝓmissum aut̃ credentib
respondit aut̃ ad infirmitatẽ. uł meriti. uł uoti. Ego
aꝑiam ostuum et instruã te quid debeas loqui. ꝑ

Expanded text:
dederit ei signa facere; tamen dubitanti iterum, ut scias dederit ei signa facere; tamen dubitanti iterum, ut scias quia signa non credentibus, promissum autem credentibus, respondit ad infirmitatem vel meriti, vel voti: Ego aperiam os tuum
Abbreviated transcription (Latin):
Inse eñi didicerat ꝓpħa quid ẽẽt consumanda& rei
aicion. Nãcũmitteret ad ppłm dĩ libandum adre¬
gẽ egipti ait. Quissum ego ut uadã et educã ppłm
aregis potestate : respondit dñs. Ego ero tecum. In¬
terrogat iterum moyses ꝗddicã illis sireꝗrant ꝗͥs ẽ
dñs quimisitte et quodest nom̃ illi : Dixit dñs ego
sum quisum. Dices quiest misit me hoc est uerum
uanum et timotheum non fuit inquid est et non¬
sed est in illo fuit. Respondit moyses sinon crediđint
mihi. neq oboedierint uocimeȩ dicentes quia non
apparuit tibi ds̃ quid dicã illis. Dedit illi signa facere
ut crederetur ꝗa adño missus est. tertio ait moyses
Nonsum dignus et gracili uoce sum et tardiore lingua.
quomodo me audiet phario. Responsum ẽ ei.
Uade et ego aꝑiam ostuum et instruã te ꝗd debeas
loqui. Interrogationes ergo ille immedio et respon¬

Expanded text:
In se enim didicerat propheta quid esset consummandae rei In se enim didicerat propheta quid esset consummandae rei αἴτιον. Nam cum mitteretur ad populum Dei liberandum, ad regem Aegypti, ait: Quis sum ego, ut vadam, et educam 785 populum a regis potestate? Respondit Dominus: Ego ero tecum . Interrogabat iterum Moyses: Quid dicam illis, si requirant: Quis est Dominus, qui misit te, et quod nomen est illi? Dixit Dominus: Ego sum qui sum. Dices: Qui est, misit me . Hoc est verum vanum et Timotheum; non fuit, inquit, Est et Nonsed Est in illo fuit . Respondit Moyses: Si non crediderint mihi, neque obaudierint vocem meam, dicentes, quia non apparuit tibi Deus, quid dicam illis ? Dedit illi signa facere, ut crederetur quia a Domino missus est. Tertio ait Moyses: Non sum dignus, et gracili voce sum, tardiore lingua, quomodo me audiet Pharao ? Responsum est ei: Vade, et ego aperiam os tuum, et instruam te quid debeas loqui . 9. Interrogationes ergo illae in medio et respon
Abbreviated transcription (Latin):
ignem m̃tis ut oꝑetur innob. Quęramus subiemis
materiem quidsit quod nutriat aĩam tãquã intene¬
bris requirimus eã. Neq enĩ uł patres sciebant qd
eẽt manna. Inuenerunt inquid manna dicentes ipsũ
ẽẽ sermonẽ et uerhũ dĩ unde om̃s discipline fonte iu¬
gi acꝑpetuo fluunt acdiriuant. Haec est esca caelestis.
significatur aut̃ exꝑsona dicentis. Ecce ego pluam
uob panes decȩlo. Aicion ergo eo quod oꝑatur ds̃
ꝗ inrigat mentes rore sapientiȩ. yle ꝗa uidentes aĩe
et gustantes delectantur. et reꝗrunt. unde sit illud
splendidius luce dulcius melle. Respondetur ei seͥp¬
turȩ seriȩ. Hic est panis quem dedit uob dñs mandu¬
care. Et hoc est uerbũ dĩ quod disposuit ds̃ uł ordi¬
naiit. quo pascitur aĩa prudentiũ et delectatur. quod
est candidũ et suaue ueritatis splendore in luminans
et uirtutũ suauitate demulcens audientũ animas.

Expanded text:
ignem mentis, ut operetur in nobis. Quaeramus subjicientis ignem mentis, ut operetur in nobis. Quaeramus subjicientis materiam, quid sit quod nutriat animam, tamquam in tenebris requiramus eam. Neque enim vel Patres sciebant, quid esset manna: invenerunt, inquit, manna dicentes ipsum esse sermonem et Verbum Dei ; unde omnes disciplinae fonte jugi ac perpetuo fluunt atque derivant. 7. Haec est esca coelestis. Significatur autem ex persona dicentis: Ecce ego pluam vobis panes de coelo : αἴτιον ergo, eo quod operatur Deus, qui irrigat mentes rore sapientiae: ὕλη, quia videntes animae et gustantes delectantur, et requirunt unde sit illud splendidius luce, dulcius melle. Respondetur eis Scripturae serie: Hic est panis quem dedit vobis manducare Dominus ; et hoc est Verbum Dei, quod disposuit Deus, vel ordinavit: quo pascitur anima prudentium, et delectatur: quod est candidum et suave, veritatis splendore illuminans, et virtutum suavitate demulcens audientium animas. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
patientiȩ quo ostendit̃ bonũ sacrificiũ ẽẽ sapientiã
et prudenter emerendi acꝓpitiandi rationẽ cogno¬
scere. Unde et ꝓpħa ait. Sacrificate sacrificium
iustitiȩ. Itaq iustitiȩ itaut sapientię sacrificiũ est.
Ecce ergo mens callida et feruens ut ignis quȩ oꝑat̃.
ecce et intelligibilia. idest matheria ubiẽ tertium
intellegere. Ecce color ubi est uidere. Ecce sensibilia
ubi est sentire. Materia eñi non abõib uidetur.
dõq ds̃ dat mimus intelligendi et sentiendi et uiden¬
consumatio disputationis qđ insunditur pruden¬
tiorib et dubia confirmat. pulchre aut etiam hi
ꝗ in aduentu xp̃i non credider̃ se ipsos reuincunt
ut confiteantur quod negandũ putant. Dicunt
eñi arietem uerhũ dĩ. et noncredunt passionis myste¬
rium. Cum in illo misterio ũbũ dĩsit in quo imple¬
tum est sacrificium. Ergo primũ accendamus in nob

Expanded text:
patientiae; quo ostenditur bonum sacrificium esse sapientiam, patientiae; quo ostenditur bonum sacrificium esse sapientiam, et prudenter emerendi ac propitiandi rationem cognoscere. Unde et propheta ait: Sacrificate sacrificium justitiae . Itaque justitiae, ita ut sapientiae sacrificium est. 4. Ecce ergo mens calida et fervens, ut ignis, quae operatur: ecce et intelligibilia, id est, materia; 784 ubi est tertium, intelligere? Ecce color; ubi est videre? Ecce sensibilia; ubi est sentire? Materia enim non ab omnibus videtur; ideoque Deus dat munus intelligendi, et sentiendi, et videnconsummatio disputationis, quod infunditur prudentioribus, et dubia confirmat. Pulchre autem etiam ii, qui in adventum Christi non crediderunt, se ipsos revincunt; ut confiteantur, quod negandum putant. Dicunt enim arietem Verbum Dei, et non credunt passionis mysterium; cum in illo mysterio Verbum Dei sit, in quo impletum est sacrificium. 6. Ergo primum accendamus in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ligimusLUI. AMBROSIUS IUSTO
egant pleriq nrõs scđm artem scripsisse. nec
nos obnitimur. Non eñi scđm artẽ scripser
sed scđm grãm . que suꝑomẽm artem ẽ. Scripser̃
eñi que sp̃s his loꝗ dabat. sed tam̃ hi ꝗdearte scrip¬
serunt. deeoꝵ scriptis aũt inuener̃ et condider̃
cõmenta artis et magisteria. Deniq in arte reꝗrunt̃
igitur legamus scm̃ isaac patri dicere. ecce ignis et
ligna ubihostia : quid hoꝵ deest. Nãquiquęrit du¬
bitat. quirespondit querenti ꝓnuntiat. et dubita¬
tionẽ soluit. Ecce ignis idest aicion. et ligna id est.
ẏle quȩ latine matheria dicitur. terciũ quid suꝑ¬
est nisi apotelesma : qđ filius quesiuit pater re¬
tulit dicenti ubihostia : Ds̃ inquid ꝓuidebit insa¬
crificium fili. differamus paulis ꝑmysteriũ. Often¬
uerbũ plenũ tranquillitats et moderationis atq

Expanded text:
lo probat. AMBROSIUS JUSTO. lo probat. AMBROSIUS JUSTO. 1. Negant plerique nostros secundum artem scripsisse. Nec nos obnitimur; non enim secundum artem scripserunt, sed secundum gratiam, quae super omnem artem est; scripserunt enim quae Spiritus iis loqui dabat. Sed tamen ii, qui de arte scripserunt, de eorum scriptis artem invenerunt, et condiderunt commenta artis, et magisteria . 2. Denique in arte requiruntur um igitur legamus sanctum Isaac Patri dicere: Ecce ignis et ligna, ubi hostia ? quid horum deest? Nam qui quaerit, dubitat: qui respondet quaerenti, pronuntiat, et dubitationem absolvit. Ecce ignis, id est αἴτιον: et ligna, id est, ὕλη, quae Latine materia dicitur: tertium quid superest, nisi ἀποτέλεσμα, quod filius quaesivit, pater retulit dicenti. Ubi hostia? Deus, inquit, providebit sibi sacrificium, fili . 3. Differamus paulisper mysterium. OstenVerbum plenum tranquillitatis, et moderationis, atque