comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tare possumꝰ conditorẽ. qͣm etiã ex nr̃a
ipsoꝵ formatione. si tam̃ se qͥsq uelit
prudent̾ infpicere. sic̃ dicit ꝓpħa. Mi¬
rificata est notio tua ex me. Idest dũ
me ipsũ intueor. ineffabilis tue sapi¬
entiȩ disco uirtutẽ. Ee dixit d̾s. Faci¬
amus hominẽ. Ubi st̃ nc̃ iudei qui
insequentib uelut ꝑ qͣsdã cau̾nas dei¬
tatis luce fulgente. scd̃aq ꝑsona qͤ
mystice qͥdẽ declarat᷑ necdũ tamen
manifeste conspicit᷑. repugnabant
dicentes. sibumet ipsi loqͥ dm. qm̃ ipse¬
modo abeis ꝓferuntur ineptiȩ. Quis
enĩ faber ferrarius. aut carpentariꝰ
aut corioꝵ confector solus insuo con¬
sistens ergastulo. cui nullus artis so¬
cius p̾sto est: sibimet ipsi dicit. facia¬
mus gladiũ. uel aratrũ compagine¬
mus. aut formemꝰ calceũ. & non ma¬
gis tacitus speciẽ qͣm mente desti¬
nauit inceptat: & enĩ uana garru¬
litas: hominũ quẽpiã uelut iudicẽ.

Expanded text:
tare possumus Conditorem, quam etiam ex nostra tare possumus Conditorem, quam etiam ex nostra ipsorum formatione: si tamen se quisque velit prudenter inspicere, sicut dicit propheta: Mirificata est notio tua ex me ; id est, dum me ipsum intueor, ineffabilis tuae sapientiae disco virtutem. Et dixit Deus, faciamus hominem. Ubi sunt nunc Judaei, qui in sequentibus velut per quasdam cavernas Deitatis luce fulgente, secundaque persona quae mystice quidem declaratur, necdum tamen manifeste conspicitur, repugnabant dicentes sibimet ipsum loqui Deum, qmodo proferuntur ab eis ineptiae. Quis enim faber ferrarius, aut carpentarius, aut coriorum confector solus in suo consistens ergastulo, cui nullus artis socius praesto est, sibimet ipse dicit, faciamus gladium, vel aratrum compaginemus, aut formemus calceum; et non magis tacitus speciem quam mente destinavit inceptat? Etenim vana garrulitas est, hominum quempiam, velut judicem
Abbreviated transcription (Latin):
culcabis leonẽ & draconẽ. Reminisce¬
re namq quomͦ paulus cũ ligna col¬
ligeret. morsu utꝑe sauciatus. ni¬
chil lesionis accepit: obhoc scilicet
quod fidei plenus uir ille scĩssimꝰ
habebat᷑. Sin autẽ fueris infidelis
non tam serpentẽ metuere debebis.
s infidelitatẽ ꝓpriã. ꝑ qͣm tu te ipse
ꝑditioni obnoxiũ fecisti. S iam ser¬
monẽ humanȩ natiuitatis ñ dubito
flagitari. & auditoꝵ uoces in cordib
doceamꝰ nosinet uͦ ipsos ignoremꝰ. Ne¬
cessariũ est gͦ nubem illã quȩ homi¬
nũ sensꝰ caligat eriꝑe: nã reuera
omniũ causarũ difficislimũ est se
ipsum cognoscere. Non enĩ solus ocu¬
lus ea quȩ extͥnsecus habent᷑. inspi¬
ciens seipsum ualet non intueri. s
etiã mens ipsa satis acute aliena
delicta contemplans. tardior. est
erga suoꝵ cognitionẽ uitioꝵ. Unde
etiã nc̃ quoq uelocit᷑ alienis actib
tam exelementoꝵ compositione repu¬

Expanded text:
culcabis leonem et draconem . Reminisceculcabis leonem et draconem . Reminiscere namque quomodo Paulus cum ligna colligeret morsu viperae sauciatus, nihil laesionis accepit: ob hoc scilicet, quod fidei plenus vir ille sanctissimus habebatur. Sin autem fueris infidelis, non tam serpentem metuere debebis, sed infidelitatem propriam, per quam tu te ipse perditioni obnoxium perfecisti. Sed jam sentio me humanae nativitatis debito flagitari, et auditorum voces in cordibus doceamus, nosmet vero ipsos ignoremus. Necessarium est ergo, nubem illam quae hominum sensus caligat eripere: nam revera omnium causarum difficillimum est se ipsum cognoscere. Non enim solus oculus ea quae extrinsecus habentur inspiciens, seipsum non valet intueri: sed etiam mens ipsa satis acute aliena delicta contemplans, tardior est erga suorum cognitionem vitiorum, unde etiam nunc quoque velociter alienis actibustam ex elementorum compositione repu
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ enĩ non satis admiror magnoꝵ
uertices montiũ. qr cũ ꝓximi nubi¬
bus habeant᷑ assiduis flatib graitis¬
simas ꝑferunt tẽpestates. Uel e contͣ
speluncarũ cauationes. qr non solũ
uentoꝵ fremitus euitare solent qͥb
ardua qͣtiunt᷑ s sempiterna etiã
temꝑie gratulant᷑. sic & in animali¬
um forma non tantũ uastitudinẽ
elefanti stupeo. qͣntũ murem qͥ for¬
midolosꝰ elefanto est. uel aculeũ¬
lam qͣndam sapientia ꝑforauit
tificis. ut ꝑ eam uirus ase uulneratiꝰ
tniceret. S nullus obhoc rep̃hendat
conditorẽ: qͦd uitȩ nr̃ȩ bestias uere¬
nosas adhibuit. Ita enĩ qͥs & p̃ceptorẽ
insimulabit infantũ. qͥ officia eos
discipline custodire cõpellens. lasci¬
uias & ꝓt̾uitates illoꝵ minis u̾beri¬
bq castigat. quin potiꝰ ꝓfessionẽ
fidei nobis intelligamꝰ res noxias in¬
dicare. Si enĩ confidis indñm: suꝑ
aspidem & basiliscũ ambulabis. & con¬

Expanded text:
Sicut enim non satis admiror magnorum Sicut enim non satis admiror magnorum vertices montium quia, cum proximi nubibus habeantur, assiduis flatibus gravissimas perferunt tempestates, vel e contra speluncarum cavationes, quia non solum ventorum fremitus evitare solent, quibus ardua quatiuntur, sed sempiterna etiam temperie gratulantur: sic et in animalium forma, non tantam vastitudinem elephanti stupeo, quantum murem, qui formidolosus elephanto est, vel aculeulam quamdam sapientia perforavit artificis, ut per eam virus a se vulneratis injiceret. Sed nullus ob hoc reprehendat Conditorem: quod vitae nostrae bestias venenosas adhibuit. Ita enim quis et praeceptorem insimulabit infantum, qui officia eos disciplinae custodire compellens, lascivias et protervitates illorum minis verberibusque castigat. 6. Quin potius confessionem fidei nobis intelligimus res noxias indicare. Si enim confidis in Dominum, super aspidem et basiliscum ambulabis, et con
Abbreviated transcription (Latin):
modo uelut quȩdam corporee turres
belli tempore locant᷑ ante aciẽ uel
montes animati opponunt᷑ hostrũ
munim̃ta rupturi. Quoꝵ si magni¬
tudini fundamina gressuũ non ha¬
berent᷑ equalia. nullatenꝰ tanta mem¬
brositas portaret᷑. Ferunt autẽ ele¬
fantũ. trecentos annos & amplius
uiuere. ministerioq ꝓmuscidis ci¬
bum sibimet ut diximꝰ ad mouere.
Quȩ uelut serpens qͥdem sinuosus
& lubricus. huc atq illuc flectit᷑. Ita
tierus est sermo qͥ asserit. nichil mi¬
ntis nichil sitꝑfluũ in rerũ creatura
repperiri. Hanc tam̃ tpsam beluam
tam ingentẽ ds subiectã nobis esse
precepit: ut & qͦd doceret᷑ intelligat.
&e cedit᷑ patiat᷑. Manifeste declaranᷤ
cuncta nobis ideo fuisse subiugata.
qr nos adimaginẽ dei factisumus.
Ꝙ non solũ inmaximis animalib.
eiꝰ mestimabilẽ sapientiã possumus
contẽplari. s inminimis quoq be¬
stiolis eadem considerare iniracła.

Expanded text:
omodo velut quaedam corporeae turres omodo velut quaedam corporeae turres belli tempore locantur ante aciem, vel montes animati opponuntur, hostium munimenta rupturi. Quorum si magnitudini fundamina gressuum non haberentur aequalia, nullatenus tanta membrositas portaretur. Fertur autem elephantum trecentos annos et amplius vivere, ministerioque promuscidis cibum sibimet, ut diximus, admovere; qui velut serpens quidam sinuosus et lubricus, huc atque illuc flectitur. Ita verus est sermo qui asserit nihil minus, nihil superfluum in rerum creatura reperiri. Hanc tamen ipsam belluam tam ingentem Deus subjectam nobis esse praecepit: ut et quod doceretur intelligat, et dum caeditur patiatur, manifeste declarans cuncta nobis ideo fuisse subjugata; quia nos ad imaginem Dei facti sumus, et non solum in maximis animalibus ejus inaestimabilem sapientiam possumus contemplari, sed in minimis quoque bestiolis eadem considerare miracula.
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ iocirco longũ guitur habet. ut
coeqͣtam pedib. facile escam qͣm que¬
rit attingeret. Breuis autẽ hume¬
risq suppressa ceruix ursoꝵ est: itẽq
leonis & tygridis & similiũ feraꝵ
qͥb herbosa non st̃ alim̃ta. nec ha¬
bent aliꝗͣ. necessitatẽ inclinandi se
membris immanib formaret᷑. Quoꝵ
magnitudini si ceruix fuisset eqiti¬
perans. immobilis haberet᷑ pondẽ
ipso deorsũ curuatꝰ. Nc̃ autem pau¬
cis ossib ceruix & caput innexũ
spine coheret: habetq ꝓmuscidem
ministeriũ sibi colli longioris ex¬
plentẽ. qua pastũ ꝑcipit & aquã
trahit. Pedesq eius nullis genicłoꝵ
contungunt᷑ articłis. ut tanꝗͣ. co¬
lumpnȩ quȩdam grauitatẽ suꝑ¬
iecti ponderis subuectarent. Si enĩ
gracilia nutantiaq fuissent eius¬
crura. sine dubio eiectiones iuinc̃¬
turaꝵ pateret᷑ assiduas. ut pote ñ
sufficientium molem tantam sub¬
leuare cum surgeret. Itaq uides qͦ¬

Expanded text:
igitur idcirco longum guttur habet: ut igitur idcirco longum guttur habet: ut coaequatum pedibus, facile escam quam quaerit attingeret. Brevis autem humerisque suppressa cervix ursorum est, itemque leonis et tygridis, et similium ferarum, quibus herbosa non sunt alimenta, nec habent aliquam necessitatem inclinandi se membris immanibus formaretur? Quorum magnitudini si cervix fuisset aequiparans, immobilis haberetur, pondere ipso deorsum curvatus. Nunc autem paucis ossibus cervices et caput innexum spinae cohaeret, habetque promuscidem ministerium sibi colli longioris explentem, quae pastum percipit et aquam trahit. Pedesque ejus nullis geniculorum conjunguntur articulis, ut tanquam columnae quaedam gravitatem superjecti ponderis subvectarent. Si enim gracilia nutantiaque ejus fuissent crura, sine dubio ejectiones juncturarum pateretur assiduas, utpote non sufficientium molem tantam sublevare, cum surgeret. Itaque vides qu
Abbreviated transcription (Latin):
mater: unguib enĩ dum nascitur
uuluã genitͥcis exulcerat. Sic̃ utꝑa
quȩ non aliter nisi matris exeso di¬
scerptoq uentre ꝓcedit: congruã
creatrici m̾cedemꝰ ꝓtali partu repen¬
dens. Ita nichil inreb humanis ha¬
bet᷑ inꝓuidũ: nec ulla diligentiȩ
sibi competentis tmmunitas est. Qd̾
si studiosius ipsapecoꝵm̃bͣ discusseriᷤ.
inuenies nichil illis suꝑfliũ dedisse
conditorẽ. nichil necessariũ dene¬
gasse. Beluis nãq carnisumis. acu¬
tos dentes apposuit: qm̃ talib opꝰ
erat ad speciem alimoniȩ p̃finitȩ
ministeriis. Cis uero qͥb exuna
parte dentes instituit. plurimoꝵ re¬
ceptacła pabuloꝵ. in eẽ disposuit. ut
pars quȩ prior. assũpta est. de stoma¬
cho denuo decurrat ad dentes. quo
facilius eam possit ruminando con¬
terere. ac sine labore digerere. Neq
enĩ sine causa gurgulionẽ stoma¬
chũq certis anmalib dedit ut spon¬
te necessarios usus p̃bentẽ. Camelus

Expanded text:
mater: unguibus enim dum nascitur, mater: unguibus enim dum nascitur, vulvam genitricis exulcerat, sicut vipera quae non aliter nisi matris exeso discerptoque ventre procedit, congruam creatrici mercedem pro tali partu rependens. Ita nihil in rebus humanis habetur improvidum: nec ulla diligentiae sibi competentis immunitas est. Quod si studiosius ipsa pecorum membra discusseris, invenies nihil illis superfluum dedisse Conditorem, nihil necessarium denegasse. Belluis namque carnisumis acutos dentes apposuit, quoniam talibus opus erat ad speciem alimoniae praefinitae ministeriis. Eis vero quibus ex una parte dentes instituit, plurimorum receptacula pabulorum inesse disposuit, ut pars quae prior assumpta est de stomacho, denuo decurrat ad dentes, quo facilius eam possit ruminando conterere, ac sine labore digerere. Neque enim sine causa gurgulionem, stomachumque certis animalibus dedit, utpote necessarios usus praebentem. Camelus
Abbreviated transcription (Latin):
signant. & ex tͥb ꝓpositionib duaᷤ
auferunt. In illa autẽ quȩ reliqͣ
est inueniunt ueritatẽ. Memoria cãml
gͣ erga depensũ sibi beneficium
pudore confundit. cũ etiã dm̃s
int̾fectis in loco deserto. multi caneᷤ
obseruatione longissima defecerunt:
Alii ꝑemptis dñis indices homicidii
fuerunt: reosq p̾sentauere udicib.
accusationẽ latratu ꝑagentes. Qͥd
gͥ dicturi st̃ qͥ creatorẽ pastorẽq
suũ d̃m. non mͦ non diligunt. sed
in eadem cũ illis simul cibant᷑ men¬
sa. largitorẽq epularũ sacrilegis
blasphemiaꝵ sermonib lacerare pa¬
ciunt᷑ S nc̃ ad creat᷑e contempla¬
tionẽ redeamꝰ. Ideo scilicet inbecil¬
liores. bestiȩ fecundiores st̃. id est le¬
pores & dammȩ ouesq siluestres. ut
non facile dełet᷑ genus eaꝵ a carni¬
ficib expensũ feris. Hȩ autẽ quȩ
deuoratͥces st̃ aliaꝵ: steriliores haben¬
tur. Nam deniq leoni uix leena fit

Expanded text:
signant, et ex tribus propositionibus duas signant, et ex tribus propositionibus duas auferunt, in illa autem quae reliqua est inveniunt veritatem? Memoria igitur canis erga depensum sibi beneficiumpudore confundit, cum etiam dominis interfectis in loco deserto, multi canes observatione longissima defecerunt? Alii peremptis dominis indices homicidii fuerunt, reosque praesentavere judiciis, accusationem latratu peragentes. Quid igitur dicturi sunt qui creatorem pastoremque suum Deum non modo non diligunt, sed in eadem cum illis simul cibantur mensa, largitoremque epularum sacrilegis blasphemorum sermonibus lacerari patiuntur? 5. Sed nunc ad creaturae contemplationem redeamus. Ideo scilicet imbecilliores bestiae fecundiores sunt, id est lepores et damae, ovesque silvestres: ut non facile deleretur genus earum, a carnificibus expensum feris. Hae autem quae devoratrices sunt aliarum, steriliores habentur. Nam denique leoni vix leaena fit
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥa nichil mnordinatũ. uel inꝓuidũ
habet᷑ in reb: s omĩa certissimũ spe¬
cimen inise sapientiȩ conditoris osten¬
tant. qͥ sic instructas pecudes ad de¬
fensionẽ ꝓpriȩ salutis tnstitiit. Ex¬
pers qͥdem rationis est canis. s equi¬
perantẽ rationi sensũ credit᷑ possid̾e.
sedentes uix inuenire potuerunt.
iã est philosophi scłares. sillogismoꝵ
dico tendiculas. beneficio nat᷑ali ca¬
nis consecutꝰ asseritur. qr uestigia
feraꝵ sagacit̾ indagando. cũ ude¬
rit multiplicit̾ intercisas semitas.
om̃s discursib interrũpit. uocem
tantũ articłatã non emittens. Nã
ꝑ ea quȩ agit indicat ꝓfecto. quo
bestiȩ quȩ lustrant᷑ abierint. Nlec
illũ relinquens mexploratũ locũ
ubi suspicio nulla uestigii est. do¬
nec omĩb odore repetitis explicatisi
fallentibꝰuiis. cubile reꝑiat. Quid
ampliꝰ hi factunt indescͥptionib.
qͥ ociose sedentes. puluerem stilo

Expanded text:
et quia nihil inordinatum, vel improvidum et quia nihil inordinatum, vel improvidum habetur in rebus: sed omnia certissimum specimen in se sapientiae Conditoris ostentant, qui sic instructas pecudes ad defensionem propriae salutis instituit. Expers quidem rationis est canis, sed aequiparantem rationi sensum creditur possidere. sedentes vix invenire potuerunt, id est philosophi saeculares, syllogismorum dico tendiculas beneficio naturali canis consecutus asseritur: quia vestigia ferarum sagaciter indagando, cum viderit multipliciter intercisas semitas, omnes discursibus interrumpit, vocem tantum articulatam non emittens: nam per ea quae agit indicat profecto, quo bestiae quae lustrantur abierint. Nec illum relinquens inexploratum locum, ubi suspicio nulla vestigii est, donec omnibus odore repetitis explicatisque fallentibus viis, cubile reperiet. Quid amplius hi faciunt in descriptionibus, qui otiose sedentes, pulverem stylo
Abbreviated transcription (Latin):
genitoris. aut pat̾ sccl̃as nactus
nuptias. liberos ex matͥmonio pͥori
contristat: Infucatꝰ est amor fera¬
rũ inter parentes & filios: q̃m qui
eas creauit ds quod minus illis in
ratione prestitit. sensus beneficio
cõpensauit. E xqͦ fit ut p̃sentibus
tot ouiũ milib de mandra laxatꝰ
agnus. mox matͥs uocem agnoscat¬
& ad eam currat exultans fontesq
lactis inqͥrat. Quod & si forte mat̾
sterilior habeatur: ipsa sola contentꝰ
ubera p̃terit aliena qͣmuis copiosa
sint & referta. Materq nichilomi¬
nus intantã multitudinẽ suum re¬
cognoscit fetum. & certe uox una ẽ
indiũsis. color unus. & odor. idem.
Quanta nos uidelicet nr̃o possimꝰ
oddore colligere: Uerumtam̃ est illiᷤᷤ
tamen infestantes conat᷑ ore repellẽ¬
re. Nondũ uitulo cornua surrexert̃.
& nouit iam in qͣ parte sibi futura
sint arma pugnandi. Hec gͥ indi¬
ciũ nobis faciunt. qr naturalis pru¬
dentia doct᷑nȩ traditione non utit᷑

Expanded text:
genitoris, aut pater secundas nactus genitoris, aut pater secundas nactus nuptias liberos ex patrimonio priore contristat? Infucatus est amor ferarum inter parentes et filios, quoniam qui eas creavit Deus quod minus illis in ratione praestitit, sensus beneficio compensavit. Ex quo fit ut praesentibus tot ovium millibus, de mandra laxatus agnus mox matris vocem agnoscat: et ad eam currat exsultans, fontesque lactis inquirat. Quod etsi forte mater sterilior habeatur, ipsa sola contentus ubera praeterit aliena, quamvis copiosa sint et referta. Materque nihilominus in tanta multitudine suum recognoscit fetum. Et certe vox una est in diversis, color unus et odor idem, quantum nos videlicet nostro possumus odore colligere: verumtamen est illis tamen infestantes conatur ore repellere. Nondum vitulo cornua surrexerunt, et novit jam in qua parte futura sibi sint arma pugnandi. Haec igitur indicium nobis faciunt, quia naturalis prudentia doctrinae traditione non utitur,
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ erga omĩa quȩ nos contri¬
stare credunt᷑ horrorẽ. sic & ani¬
mo nat᷑ale subest officiũ. noxia
declinare. Om̃e autẽ malũ morb
est animi. uirtus autẽ rationem
sanitatis apportat. Unde bene qͥdã
statuerunt asserentes sanitatem
ẽẽ. motuũ naturaliũ constantiã.
Quod etiã in animi uigore ꝓfiten¬
do qͥs. non iudicabit᷑ errare. Siti enĩ
semꝑ appetens est naturalit̾ animꝰ.
ideoq laudanda prudentib est ca¬
stitas. assequenda tusticia. sectanda
sapientia. imitanda fortitudo. Euȩ
res magis animis familiares st̾. qͣm
corporib ualitudo. Parentes diligi¬
te filios. filii nolite parentes exasꝑa¬
re. Numqͥd non hoc idem nat᷑a pre¬
cepit: Nichil gͦ noui paulus horta¬
Cuiꝰ tanta iuis est in affectu: ut etiã
lupus ꝓ catulis suis pugnet. Quid
dicturus est homo qͥ & mandatũ
sꝑnit & naturã despicit. cũ aut ui¬
uenis deformat inturiis canitiẽ

Expanded text:
habemus erga omnia quae nos contrihabemus erga omnia quae nos contristare creduntur horrorem; sic et animo naturale subest officium noxia declinare. Omne autem malum morbus est animi, virtus autem rationem sanitatis apportat. Unde bene quidam statuerunt, asserentes sanitatem esse motuum naturalium constantiam. Quod etiam in animi vigore profitendo quis non judicabitur errare? Sui enim semper appetens est naturaliter animus: ideoque laudanda prudentibus est castitas, assequenda justitia, sectanda sapientia, miranda fortitudo. Quae res magis animis familiares sunt quam corporibus valetudo. Parentes, diligite filios: filii, nolite parentes exasperare . Nunquid non hoc idem natura praecepit? Nihil ergo novi Paulus hortaCujus tanta vis est in affectu, ut etiam lupus pro catulis suis pugnet. Quid dicturus est homo, qui et mandatum spernit, et naturam despicit, cum aut juvenis deformat injuriis canitiem
Abbreviated transcription (Latin):
dere. qͥs auditus caꝑe. uel qͣntũ
temporis sufficere poterit ad ex¬
plananda cuncta mirabilia: Qua¬
ꝓpt̾ & nos simul cũ ꝓpħa dicamus.
Qͣm magnificata st̃ oꝑa tua dñe:
omĩa insapientia fecisti. Ergo non
ꝓderit nobis illa satisfactio qua
putamꝰ excusare nos posse dicentes.
minime litt̾is didicisse qͦd expedit:
cũ legis magisterio nat᷑alis electio¬
nẽ utiliũ ꝑcepisse credam᷑. Nosti enĩ
tu bonũ qͦd facere debebis inꝓximũ.
& malũ qͦd idem nolis ab alio per¬
peti. Nulla scilicet ars medendi. nec
aliqͥs usus herbaꝵ remedia pecorib
querenda monstrauit: s naturalit̾
antmal unũqͦdq nouit ꝓpriȩ salu¬
ti consulere. & ineffabilem diligen¬
tiã genitiua captare prudentia.
St̃ tam̃ & aputl nos genera non¬
nulla uirtutũ. qͦs non ex hominũ
doctrina s exnat᷑ae traditione sortim᷑
Sicut enĩ nulla nos institutio mo¬
net odisse languorẽ. s spontaneũ

Expanded text:
dere, quis auditus capere, vel quantum dere, quis auditus capere, vel quantum temporis sufficere poterit, ad explananda cuncta mirabilia? Quapropter et nos simul cum propheta dicamus: Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti . Ergo non proderit nobis illa satisfactio, qua putamus excusare nos posse dicentes, minime litteris didicisse quod expedit, cum legis magisterio naturalis electionem utilium percepisse credamur. Nosti enim tu bonum quod facere debebis in proximum, et malum quod idem nolis ab alio perpeti. Nulla scilicet ars medendi, nec aliquis usus herbarum remedia pecoribus quaerenda monstravit, sed naturaliter animal unumquodque novit propriae saluti consulere, et ineffabilem diligentiam genitiva captare prudentia. 4. Sunt tamen et apud nos genera nonnulla virtutum: quas non ex hominum doctrina, sed ex naturae traditione sortimur. Sicut enim nulla nos institutio monet odisse languorem, sed spontaneum
Abbreviated transcription (Latin):
tatib contaminare. s intentionem
nr̃am aduenturũ scłm destinare. Tu
ne gͦ homo non laborabis in hoc mun¬
do. ut possis tͥ subsidia qͥetis futurȩ
reponere. cũ uideas formicã hyemis
memorẽ. uictum sibi studiose tempr
estatis attͣhere: Quȩ non ideo minuᷤ
diligens est qr nondũ pericła exꝑit᷑
hiberni. Quinpotiꝰ omni nisu curaq
ꝑuigili laborat & oꝑat᷑ cunctaq
discurrendo ꝑtemptat. qͦ possit suf¬
fice̾ntia sibimet alim̃ta recondere.
mirabiliq prudentia ꝓspicit: ne spe¬
cies quȩ collecte st̃ corrumpant᷑ Se¬
cat enĩ dentib granũ: ne incipienᷤᷤ
g̾minare pastũ sibi preb̾et inutilẽ.
Semen qͦq ipsũ si fuerit humectatũ
uapore telluris. siccat in sole. nec tn
semꝑ hoc facit. s cũ serenitate sta¬
bilem fore p̃senserit. Deniq non ui¬
debis imbres emitti de nubib: qͦusq
formica torrendũ sub sole semen
exponit. Quis gͥ sermo cõprehen¬

Expanded text:
tatibus contaminare, sed intentionem tatibus contaminare, sed intentionem nostram ad venturum saeculum destinare. Tu ne ergo homo non laborabis in hoc mundo, ut possis tibi subsidia quietis futurae reponere, cum videas formicam hiemis memorem, victum sibi studiose tempore aetatis attrahere? Quae non ideo minus diligens est, quia nondum pericula experitur hiberni, quin potius omni nisu curaque pervigili laborat et operatur, cunctaque discurrendo pertentat, quo possit sufficientia sibimet alimenta recondere: mirabilique prudentia prospicit, ne species quae collectae sunt corrumpantur. Secat enim dentibus granum, ne incipiens germinare pastum sibi praeberet inutilem: semen quoque ipsum si fuerit humectatum vapore telluris, siccat in solem; nec tamen semper hoc facit, sed cum serenitatem stabilem fore praesenserit. Denique non videbis imbres emitti de nubibus, quousque formica torrendum sub sole semen exponit. Quis igitur sermo comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
gͣuisimos ocłoꝵ. femełm depastus
extinguit. Nam p̾scientia uecudũ
de futuris cęli mutationib. qͣm ñ
rationabilẽ prudentiã credit᷑ suꝑa¬
re: Itaq ouis impendente hyeme.
herbam carpit aitdliꝰ. tanq̃m refic̾e
se largius ndicans. ad toleranclã
exfutura tempestate penuutã. Bo¬
ues autẽ cum dͥiutꝰ melusi fueriit¬
bulo foris simul om̃s aspiciunt mu¬
tantes uultũ. Multi sane hoĩes echi¬
nũ t̾restrem captauert̃ duplices ca¬
uernas in suis fecisse cubilib. ut cũ
flatib aqͥlonis urget᷑. ad australem
se conferat partẽ. iterũq cũ nothus
spirau̾it boreale foram̃ aꝑiat. Quid
gͥ nobis hoĩb ꝑ hȩc signa scriptitra
significat: Non solũ ut ꝑ omĩa nr̃i
creatoris qͣnta sit erga nos indul¬
gentia contẽplem᷑: s etiã confide¬
remꝰ qr cũ nimia futuroꝵ ꝓuiden¬
tia in mutis pecorib habeat᷑. Ne
utiq nos debemꝰ p̃sentis uite uolup¬

Expanded text:
gravissimos oculorum, feniculum depastus gravissimos oculorum, feniculum depastus exstinguit. Nam praescientia pecudum de futuris coeli mutationibus, quam non rationabilem prudentiam creditur superare? Itaque ovis, impendente hieme, herbam carpit avidius, tanquam reficere se largius indicans ad tolerandam ex futura tempestate penuriam. Boves autem cum diutius inclusi tempbulo foris simul omnes aspiciunt mutantes vultum. Multi sane homines echinum terrestrem captaverunt duplices cavernas in suis fecisse cubilibus, ut cum flatibus aquilonis urgetur, ad australem se conferat partem; iterumque cum notus spiraverit, boreale foramen aperiat. Quid igitur nobis hominibus per haec signa Scriptura significat? non solum ut per omnia nostri Creatoris quanta sit erga nos indulgentia contemplemur, sed etiam consideremus, quia cum nimia futurorum providentia in mutis pecoribus habeatur, nec utique nos debemus praesentis vitae volup
Abbreviated transcription (Latin):
rugitu eiꝰ pauefactȩ deficiant. Cor¬
itis est parclus. & acutꝰ nuimpetu con¬
ueniensq anumi fiti motib habet. sor¬
pus : Ursoꝵ segnior nat᷑a ẽ. mens afꝑa.
subdola & non magisetis qͣm srmmul¬
tate contecta. Quod si sermonẽ latꝰ
extendentes uoluerimꝰ asserere. quta
mutis anmalib diligentia consex¬
uands. ꝓprie salutis sine cuiꝙͣ tradi¬
tione suppeditet: fortasse oͦsclã moi¬
tabimꝰ erga studiũ nr̃e munitione
S uereor ne in emulandis guoꝙ
bestus nimores eẽ credam̃. t sus
letali uulnere sepe tͣnsfixus. om̃ib
utitur machi nam̃tis ut se eurare
p̃ualeat. herba p̃cipue qͣdam nat̃a
sicciore. plagas ꝓprias opitulanc̃o.
Nulpes etiam frequentius depre¬
hensa est suco pineo sibimet remeili¬
ũ contulisse. ⁊̃ estuclo autẽ cũ uꝑine
uiscerib ingluiiẽ uentris expleuerit.
origani medicamine qͦd est serpen¬
tib contrariũ pestẽ uenenosi eibi
fertur effugere C oluber uͦ dolores

Expanded text:
iant. Torvus est pardus, et acutus in impetu conveniensque animi sui motibus habet corpus. Ursorum segnior natura est, mens aspera, subdola, et non minus setis, quam simultate contecta. Quod si sermonem latius extendentes, voluerimus asserere quanta multis animalibus diligentia conservandae propriae salutis sine cujusquam traditione suppeditet, fortasse quidem incitabimur erga studium nostrae munitionis: sed vereor ne in aemulandis quoque bestiis minores esse credamur. Ursus lethali vulnere saepe transfixus, omnibus utitur machinamentis, ut se curare praevaleat, herba praecipue quadam natura sicciore plagas proprias oppilando. Vulpes etiam frequentius deprehensa est, succo pineo sibimet remedium contulisse. Testudo autem cum viperinis visceribus ingluviem ventris expleverit, organi medicamine quod est serventibus contrarium, pestem venenosi cibi fertur effugere. Coluber vero dolores
Abbreviated transcription (Latin):
repetundarum. In quibus unum rei patrocinium est. nullas
sededisse uel accepisse pecunias. Superuacua narratio est
ubi notares ẽ. Dequa ambigitur. Ut nihil stultius sit quin
si apud scientes narres. Alterum genus est In quo utriqu
aeque super uacua narratio est . Vbi quod facit qua estionen
ab unde propositione inda gari potest. etiam siignotum est
nec aliquam narrationem : acicerone omissam putemus
Nisi pronatura causarum edebat enim. Non solum patro¬
cinia causarum sed & exempla dicendi euenit ut ante sit
res pondendum quam sit ponenda narratio. ut promilone
Incidunt causae . In quibus quod summam hab& qua estionis
Magna ex parte tractandum sit & sic sit ponenda nar¬
ratio ut prouocare non uel prohabito In narrationibus
res ex ponimus Probamus argumentatione Narratio
insinuatio est totius causae quem ad modum facta est
expositio uero quae non decausa nascitur. Vt est hones¬

Expanded text:
repetundarum, in quibus unum rei patrocinium est, nullas repetundarum, in quibus unum rei patrocinium est, nullas se dedisse vel accepisse pecunias. Supervacua narratio est, ubi nota res est de qua ambigitur, ut nihil stultius sit, quam si apud scientes narres. Alterum genus est, in quo utrique aeque supervacua narratio est: ubi quod facit quaestionem abunde propositione indagari potest, etiam si ignotum est. Nec aliquam narrationem a Cicerone admissam putemus nisi pro natura causarum: edebat enim non solum patrocinia causarum, sed et exempla dicendi. Evenit ut ante sit respondendum, quam sit ponenda narratio, ut pro Milone. Incidunt causae, in quibus quod summam habet quaestionis, magna ex parte tractandum sit, et sic sit ponenda narratio, ut pro Vareno vel pro Habito. In narrationibus res exponimus, probamus argumentatione. Narratio insinuatio est totius causae, quem ad modum facta est: expositio vero, quae non de causa nascitur, ut 'est hones
Abbreviated transcription (Latin):
posueris uel quid ex positurus sis. Vt dixi demedicam de
ao uersario Neque alienum est ubilongior fuerit expositio
uel narratio extrema mita finire. Vt ad moneas quaecũq
dixeris. Verba autem narrationis ex media consuetudine
esse debent. Simplex sermo et siuiuicina conpositio In ex¬
positionibus plus mora noc& Necloquentis personas nar¬
rationibus inseras minuitur. praeterea offensa longio¬
ris orationis site praeter mittere aliqua si mula ueris . In
aliquibus post questiones ponenda narratio est In aliquibus
inultimo Nam pronatura causarum parratio uariatur
Nec semper deb& orator ueterum se Peceptis ad dicere
Sed scire deb& incidere nouam materiam. quae noui aliquid
postulot Narrari proeo Non ex pedit qui omnia quae ab
cusatore dicuntur tantum modo negat nec ibi se fuisse. T alt
causa syllarue fuit negantis sibi quicquam cum catillina con¬
uenis se contrarem publicam. Talis ferae sunt ambitus causas

Expanded text:
posueris vel quid expositurus sis, ut: 'Dixi de me: dicam de posueris vel quid expositurus sis, ut: 'Dixi de me: dicam de adversario'. Neque alienum est, ubi longior fuerit expositio vel narratio, extreman ita finire, ut admoneas quaecumque dixeris. Verba autem narrationis ex media consuetudine esse debent; simplex sermo et sibi vicina compositio. In expositionibus plus mora nocet; neque loquentis personas narrationibus inseras. Minuitur praeterea offensa longioris narrationis, si te praetermittere aliqua simulaveris. In aliquibus post quaestiones ponenda narratio est, in aliquibus in ultimo; nam pro natura causarum narratio variatur, nec semper debet orator veterum se praeceptis addicere, sed scire debet incidere novam materiam, quae novi aliquid postulet. Narrari pro eo non expedit, qui omnia quae ab accusatore dicuntur tantum modo negat nec ibi se fuisse. Talis causa Sullae fuit negantis sibi quidquam cum Catilina convenisse contra rem publicam. Tales fere sunt ambitus causae et
Abbreviated transcription (Latin):
cientem narres. In qua intueberis initium medium & finem
Ita ut ipsa narratio ordinem suum habeat. Facile enim per¬
cipitur ubi quod sequitur. Ex priore pend& interdũ aliqua
suo lo co memoriae nostrae non occurrisse fingemus. Breuis
fit. sicircumcisis quibusdam super fluis sola quae necessaria
sunt posueris quaecumque enim tibi medio criter possunt.
tresue occisos uideri uolueris : A dicere & iam occasionem quae
per ficiendȩ rei fuerit . Vt dicas dormientis oppressus. perso¬
ias uero nominibus. quibus notissimae sunt nuncupabis. Si hoc
parumest. & iam aliquas notas adicias. ut scipio a fricanus
ut hanibal poenus & similia Num quam narrationem nisi ꝑ¬
fectam reliqueris Sedubiludicem minus intellexisse per¬
spexeris. Num quam ei tarditatem ingenii obieceris. Sed inte
culpam retorque quod parum dixeris. Vbilongior narratio
est. quo sit lucida magis ad monere iudicem debes. quidex¬

Expanded text:
cientem narres: in qua intueberis initium, medium et finem, cientem narres: in qua intueberis initium, medium et finem, ita ut ipsa narratio ordinem suum habeat; facile enim percipitur, ubi quod sequitur ex priore pendet. Interdum aliqua suo loco memoriae nostrae non occurrisse fingemus. Brevis fit, si circumcisis quibusdam superfluis sola quae necessaria sunt posueris; quaecumque enim tibi mediocriter prosunt, atresve occisos videri volueris: adicere etiam occasionem, quae perficiendae rei fuerit, ut dicas dormientis oppressos. Personas vero nominibus, quibus notissimae sunt, nuncupabis: si hoc parum est, etiam aliquas notas adicies, ut 'Scipio Africanus', ut 'Hannibal Poenus', et similia. Numquam narrationem nisi perfectam reliqueris. Sed ubi iudicem minus intellexisse perspexeris, numquam ei tarditatem ingenii obieceris, sed in te culpam retorque, quod parum dixeris. Vbi longior narratio est, quo sit dilucida magis admonere iudicem debes quid ex
Abbreviated transcription (Latin):
quae in praetura siciliensi : Tum in his ipsis secundus ad pri¬
uatorum furta pertin& Tertius frumentariam rati¬
onem Quartus sacrilegia. Quintus maiestatis crimina
conpraehendit. De inde inter ipsa unius generis crimina
In prima magna ponito quae minima sunt in mediumcom¬
gerantur. Quae maxima ultimis partibus reseruabis
Vt de graui crimine quod acicerone inulti mam partem
dilatum est Ita iudicis animus & occupabitur. & ualidissima
maxime memoriae mandat. Hinc est quod cicero proscauri
reprebhendt aduersarii confusam criminationem : Ait enim
et quoniam congesta fuit accusatio magis aceruo quod amer¬
minum Non distinctione aliqua generum & uarietate
DEPRIN CIPIIS
Ie principiis Nihil put auidicendum quando quidem
adea quae aste seruanda sunt Natura duce saepius per¬
uenitur
Parrationis certumest tres. eẽ. uistutes. Vt dilucida
sit. Ut breuis ut uerisimilis. dilucida fit. si apud nes¬

Expanded text:
quae in praetura siciliensi: tum in his ipsis secundus ad priquae in praetura siciliensi: tum in his ipsis secundus ad privatorum furta pertinet, tertius frumentariam rationem, quartus sacrilegia, quintus maiestatis crimina comprehendit. Deinde inter ipsa unius generis crimina in primo magna ponito: quae minima sunt, in medium congerantur; quae maxima, ultimis partibus reservabis, ut de Gavi crimine, quod a Cicerone in ultimam panem dilatum est. Ita iudicis animus et occupabitur et validissima maxime memoriae mandabit. Hinc est quod Cicero pro Scauro reprehendit adversarii confusam criminationem; ait enim: «et quoniam congesta fuit accusatio magis acervo quodam criminum, non distinctione aliqua generum et varietate». DE PRINCIPIIS De principiis nihil putavi dicendum, quando quidem ad ea, quae arte scrutanda sunt, natura duce saepius pervenitur. Narrationis certum est tres esse virtutes: ut dilucida sit, ut brevis, ut verisimilis. Dilucida fit, si apud nes
Abbreviated transcription (Latin):
priuatis causis ubi semper iudices festinant quem ad mo¬
dum inpublicis. Nec in accusationibus ut in patrociniis
maxima itaque arserit semper circum spicere. quid
per sonae quid loco quid tempori conueniat
PEDISPONENDIS CRIMINIBUS
uidam amaximis criminibur ad leuissima gradum
faciunt : Aut aleuissimis ad maxima Nos primum
aestimamus auctorem quasi membra quaedam facere de¬
bere. Vt se paret quae ad libidinem quae ad auaritiam
quae ad crudelitatem. aliudue. quod ad noxa aegenus per¬
tin&. Vt si non genera criminum tempora tamer discernat
prima quae puta ante militiam facta sunt. Quae in militiã
quae post militiam Aut se iungat ea quae ad priuatas cau¬
sas : de inde eas quae ad publicas pertinebunt : Aliudue simi¬
le. Vt cicero qui criminaueris & intempora & ingene¬
radiuisit Nam primus liber continet quae ante sicilien¬
sem praecuram commissa sunt. quat tuor in sequentes ea

Expanded text:
privatis causis, ubi semper iudices festinant, quem ad moprivatis causis, ubi semper iudices festinant, quem ad modum in publicis, nec sic in accusationibus, ut in patrociniis. Maxima itaque ars erit semper circumspicere quid personae, quid loco, quid tempori conveniat. DE DISPONENDIS CRIMINIBVS Quidam a maximis criminibus ad levissima gradum faciunt, aut a levissimis ad maxima: nos primum existimamus actorem quasi membra quaedam facere debere, ut separet quae ad libidinem, quae ad avaritiam, quae ad crudelitatem aliudve quod ad noxae genus pertinet: aut si non genera criminum, tempora tamen discernat, prima quae puta ante militiam facta sunt, quae in militia, quae post militiam. Aut seiungat ea quae ad privatas causas, deinde ea quae ad publicas pertinebunt aliudve simile, ut Cicero, qui crimina Verris et in tempora et in genera divisit. Nam primus liber continet quae ante siciliensem praeturam commissa sunt, quattuor insequentes ea
Abbreviated transcription (Latin):
bendum agendum. & clamandum est : his enim rebur oratorifi¬
ducia simulcum facundia conparatur Inceteris uere studiis
uerum quaeritur Finis autem oratoriae uirtutis est . Veri¬
simili dixisse. uel tantum contendisse. Qquantum res passa sit
aduictoriam. Proxime queren dumest quo geuere orati¬
onis utidebeat orator atticorum ne nobis sequenda sit actio
quibreues adstrictique. et acres sunt pure inter res ipsas
aculeos que uersantes quique ad fectum ex occulto petunt
ANimitanda nobis sit asinorum licentia . Quiuagi ac fusi
rapere potius ad fectibus quamdis putationibus persua dere
didicerunt. Sit tamen romanus orator asiatico praessior
attico copiosior ego uero ipsum oratorem eligere arbitror
et probare genus orationis. quo magis capisuum iudicem
senserit . Aliter apud eum quem latior delectabit oratio
Aliter apudeum quem as trictior Aliter apud superiorẽ
Aliter apud uacuum Aliter apud dis trictum. Nec sic in

Expanded text:
bendum, agendum, declamandum est: his enim rebus oratori fibendum, agendum, declamandum est: his enim rebus oratori fiducia simul cum facundia comparatur. In ceteris fere studiis verum quaeritur, finis autem oratoriae virtutis est verisimilia dixisse vel tantum contendisse, quantum res passa sit ad victoriam. Proxime quaerendum est quo genere orationis uti debeat orator: Atticorumne nobis sequenda sit dictio, qui breves adstrictique et acres sunt, pure inter res ipsas aculeosque versantes quique adfectum ex occulto petunt, an imitanda nobis sit Asianorum licentia, qui vagi ac fusi rapere potius adfectibus quam disputationibus persuadere didicerunt: sit tamen Romanus orator Asiatico pressior Attico copiosior. Ego vero ipsum oratorem eligere arbitror et probare genus orationis, quo magis capi suum iudicem senserit. Aliter apud eum, quem latior delectabit oratio, aliter apud eum, quem adstrictior, aliter apud superiorem, aliter apud vacuum, aliter apud districtum: nec sic in
Abbreviated transcription (Latin):
nam Memento tamen non. ante tibihaec esse compendia
relegenda Quam ingenium tuum multa actulliana aste
subegeris
Ratoriis artibus nemo instrui potest. nisicui in¬
genium & frequens studium est primum animisit
oportet quaedam naturalis aduidenda se discendas que
res potentia  um uox latus decor ualetudo fruga¬
litas, Laboris patientia Necessaria de inde orationũ
frequens lectio ẽ quae nos exemplo conform&. Neq
earum modo sed & historiarum & carminum. ex quib:
compositio dicendi Non in totum trahenda est . Nam per
lectiones sapientium praecepta noscuntur. Sine quib
nihil subtile neque magni ficum cogitari pocest Iuris
uerociuilis neque omittendum studium ẽ. Nec paenitus
ad petendum Nam nec rudis esse deb& orator. &sise
multum iuris scientiae dederit plurimũ. Decultu
orationis at que impetu amittet huic & ueteres oratores le¬
gendi sunt . Et praesentes audiendi superhaec frequenter scri¬

Expanded text:
nam. Memento tamen non ante tibi haec esse compendia nam. Memento tamen non ante tibi haec esse compendia relegenda quam ingenium tuum multa ac Tulliana arte subegeris. Oratoriis artibus nemo instrui potest, nisi cui ingenium et frequens studium est. Primum animi sit oportet quaedam naturalis ad videndas ediscendasque res potentia: tum vox, latus, decor, valetudo, frugalitas, laboris patientia. Necessaria deinde orationum frequens lectio est, quae nos exemplo conformet, neque earum modo, sed et historiarum et carminum, ex quibus compositio dicendi non in totum trahenda est. Nam per lectiones sapientium praecepta noscuntur, sine quibus nihil subtile neque magnificum cogitari potest. Iuris vero civilis neque omittendum studium est nec penitus adpetendum; nam nec rudis esse debet orator, et si se multum iuris scientiae dederit, plurimum de cultu orationis adque impetu amittet. Huic et veteres oratores legendi sunt et praesentes audiendi. Super haec frequenter scri
Abbreviated transcription (Latin):
Lonsitan one usun patorem atdui operis atoue rx¬
riti laboris desideri fatere quod hunc libellum attede aste
dicendi scriptum miserim cum possis aduestere. Nihil me
rethorum praeceptis adiunxisse. Sed quae in ipsis sparsim
legeram inquas dam sermonis angustias coartasse. De¬
nique si haec quis quam digna aestim& quae inmanus sumat
repperi& eame de ueteribus per strinxisse. quibus coti¬
die ad forensem campum aduliscentia hnibuta proludit:
Quorum si notauis ẽ siluiscentium uidelic& praeceptorũ
uidericerte possum plura his ademisse quam adde disse
Namque ueteres ita nobis dicendi praecepta reliquerunt
Vt &iam sui nominis sempiternam memoriam propagarent
ego non ullius fame cupidus sed in mensi laboris molestiam
considerans Certus tibi ad compendium grmnasii forensis
tramites constitui. quos ad me moriam reparandam facile
lectione percurrens Aduerti praeterea uidero quid ceteri
sentiant obessedicentibus. Rethoricae astis nimiam discipli¬

Expanded text:
orsitan me usurpatorem ardui operis atque inriti laboris, Desideri, fateare, quod hunc libellum ad te de arte dicendi scriptum miserim, cum possis advertere nihil me rhetorum praeceptis adiunxisse, sed quae in ipsis sparsim legeram, in quasdam sermonis angustias coartasse. Denique si haec quisquam digna existimet quae in manus sumat, reperiet ea me de veteribus perstrinxisse, quibus cotidie ad forensem campum adulescentia inbuta proludit. Quorum si nota vis est, silvescentium videlicet praeceptorum, videri certe possum plura his ademisse quam addidisse: namque veteres ita nobis dicendi praecepta reliquerunt, ut etiam sui nominis sempiternam memoriam propagarent. Ego, non ullius famae cupidus, sed immensi laboris molestiam considerans, certos tibi ad compendium gymnasii forensis tramites constitui, quos ad memoriam reparandam facili lectione percurreres. Adverti praeterea - videro quid ceteri sentiant - obesse dicentibus rhetoricae artis nimiam discipli
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarius dixerit & iam pronobis esse ut promilone cicero
quod lex promulgata de questione fuiss& quã prose esse contendt
Argumentis uero omnibus aduersarii respondere non est ne¬
cessarium f inemenim non habebit oratio & satiserit propo¬
sitionibus repugnasse. hissane argumentis respondendum
erit . Quibus erunt iũd commodi Sinuero aduersarium su¬
is argumentis confutare ne quiueris Aliis rationibus quod
posuerit conuellito. Deuitus argumentorũ quae aduersarii
male posuerint plene atullio insinuatum est
DESTATIBUS

Expanded text:
adversarius dixerit, etiam pro nobis esse, ut pro Milone Cicero, adversarius dixerit, etiam pro nobis esse, ut pro Milone Cicero, quod lex promulgata de quaestione fuisset, quam pro se esse contendit. Argumentis vero omnibus adversarii respondere non est necessarium: finem enim non habebit oratio, et satis erit propositionibus repugnasse. His sane argumentis respondendum erit, quibus erunt iudices commoti: sin vero adversarium suis argumentis confutare nequiveris, aliis rationibus quod posuerit convellito. De vitiis argumentorum, quae adversarii male posuerint, plene a Tullio insinuatum est. DE STATIBVS
Abbreviated transcription (Latin):
ut illud est septingenta milia passum biduocur sasunt Et
respond& Orem incredibilem. Ocupidratem itconsideriã
onintium uolucrem et in fra romam trans al pis biduo ueni¬
unt Ohominem fortunatum quieis modi nuntios seu petios
pega sos habrat. poroposito eo quod aduer sarus dyxerti Rer¬
pendebimus ducbus modis : Aut nor esse id Nt non ideo nosum¬
cidebtrio ꝑropositis quibus responsurisumus. Quaerendu olis
ert aninterso conparata repugnantia sint. ut suis ar mis
conruant. Ut cicero de antonio auunculum suum sceleratum esse f¬
tebatur. poena ad fectum quaerebatur . Item procaelio cura in
tam familaris fuisti. ut aurum commodares : Aut tam inimica it
ue nenumtimeres. Similiter progallio ubiaccusator tres
pecunias obiecit. Ibienimdum singula ititer se conparat. Alterum¬
terum Altero tullius deluit. Item ultimum erit docere quod

Expanded text:
ut illud est: «Septingenta milia passuum biduo cursa sunt», et ut illud est: «Septingenta milia passuum biduo cursa sunt», et respondet: «o rem incredibilem, o cupiditatem inconsideratam, o nuntium volucrem! » et infra: «Roma trans Alpes biduo veniunt. O hominem fortunatum, qui eius modi nuntios seu potius pegasos habeat!» Proposito eo, quod adversarius dixerit, respondebimus duobus modis: aut non esse id, aut non ideo nos vinci debere. Propositis quibus responsuri sumus, quaerendum nobis erit an inter se comparata repugnantia sint, ut suis armis conruant, ut Cicero de Antonio: «Avunculum suum sceleratum esse fatebatur: poena adfectum quaerebatur». Item pro Caelio: «Cur aut tam familiaris fuisti, ut aurum commodares? aut tam inimica, ut venenum timeres?». Similiter pro Gallio, ubi accusator reo pecunias obiecit; ibi enim dum singula inter se comparat, alterum altero Tullius diluit. Item utilissimum erit docere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cogere qua munam in plures diuidere . It omini materia qu¬
pendum puto quid sit. quod maxime nos foueat. aut ur ge¬
at Illuc enim uires suas conferre deb& orator. Alt quo
maxime nos praemit frangat. Sed ut omne genus causis
quiddam contranos recipitꝰ. Ualentis simum sic pro nobis
om̃nis causa aliquid ualentius habere deb&
uerbis io firmioribus pronuntiato quae uero l¬
credidilia uisa fuerint. aut in becilla ita uniuersa ponen¬
tur sicuti ab aduer sario dicta sunt. Vt est illud bos tarem
igitur quendamdixit. Norensem fugiente me sardinia
scauri aduentum et in fra addit &iam augendicriminis
ciusa. prius illum sepultũ quam huic caenam esse sublatam
euenit ut pro positionem aduersarii uerbis nostris ultra
fidem extollentes in credibilem faciamus Item propositioni
aduer sari si natura sui incredibilis fuerit Cum quodam
impetu animi ac ridicula ad miratione res pondebimus

Expanded text:
cogere quam unam in plures dividere. In omni materia qucogere quam unam in plures dividere. In omni materia quaerendum puto, quid sit quod maxime nos foveat aut urgeat: illuc enim vires suas conferre debet orator, ut quod maxime nos premit frangat. Sed ut omne genus causae quiddam contra nos recipit valentissimum, sic pro nobis omnis causa aliquid valentius habere debetverbis infirmioribus pronuntiato: quae vero incredibilia visa fuerint aut inbecilla, ita universa ponentur, sicuti ab adversario dicta sunt, ut est illud: «Bostarem igitur quendam dixit Norensem fugientem e Sardinia Scauri adventum», et infra addit etiam augendi criminis causa, «prius illum sepultum quam huic cenam esse sublatam». Evenit ut propositionem adversarii verbis nostris ultra fidem extollentes incredibilem faciamus; item propositioni adversarii, si natura sui incredibilis fuerit, cum quodam impetu animi ac ridicula admiratione respondebimus,
Abbreviated transcription (Latin):
it becillioribus r eples ut puta ualidum argunientum est
Iruimicas medio cre ebrius ualidis simnumest. Iartx a bomanã
occidit Siuinun ualidũ argumexotũest & unum friuolũ Aua¬
lidalc ipuen stiuolimi pro sequeris. rur sumualiduam repear¬
Ast gumentatio illa melior & fidelior uideripotest qualcu
do scuratur Cum aliquibus pastibus causa laborat. ut ilus
ordinem quaestionum confundimus quas ex toto tractaro
non ene pedit Scias numquam confitenda esse quae nocent
Siater dum non neganda quod eicero promilone secutus uide¬
ripoiest Nam later fectum ab e o lodium reequo nogauit
Neque fas sus est. Nonnegauit quia sic de fendit tã quã occi¬
diss& fassus non est Quia in scioillo dixit aseruis occisum
Cum hidominum inter emptum arbitrarentur. Praeto¬
rea ut illius ex istimo dis putationem inspeciem paucarum
rerum & firmarum conuertere easque undique ad stru¬
ere & ex aggerare potius que est plures res in unam

Expanded text:
imbecillioribus replebis: ut puta, validum argumentum est imbecillioribus replebis: ut puta, validum argumentum est 'inimicus', mediocre 'ebrius', validissimum est 'in rixa hominem occidit'. Si unum validum argumentum est et unum frivolum, a valido incipies, frivolum prosequeris, rursum validum repetes. Argumentatio illa melior et fidelior videri potest, quae obscuratur. Cum aliquibus partibus causa laborat, utilius ordinem quaestionum confundimus, quas ex toto tractare non expedit. Scias numquam confitenda esse quae nocent, interdum non neganda, quod Cicero pro Milone secutus videri potest. Nam interfectum ab eo Clodium neque negavit neque fassus est: non negavit, quia sic defendit tamquam occidisset: fassus non est, quia inscio illo dixit a servis occisum, cum hi dominum interemptum arbitrarentur. Praeterea utilius existimo, disputationem in speciem paucarum rerum et firmarum convertere easque undique adstruere et exaggerare, potiusque est plures res in unam