comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ergo regnet peccatum in ur̃o morta¬
li corpore ad obediendum deside¬
riis euis: non sic manet in membri
eorum qui ex aqua et spiritu reus¬
ti sunt tanquam non sit eius faco
remissio: ulu omnino plena eti
fecta fit remissio peccatorum om¬
bus iumiciciis interfectis quibus
separabamur a deo: seo manet il
uetustate carnis tanquam supera¬
tum et peremptum: si non illicitis
consensionibus quodam modo reui
uiscat. et in regnum proprium do¬
minationemq reuocetur Ab hac
autem uetustate carnis in qua est
lex ista peccati uel peccatum iam
remissum. usq adeo spiritus uita
discernitur. in cuius nouitatem
baptizati per dei graciam renascun¬
tur: ut parum fuerit apostolo dice¬
re tales non esse. in peccato: nisi etiã
diceret in ipsa carne illos non esse.
antequam ex hac mortali uita mi¬
grarent. Qui enim in carne sunt in¬
quit: deo placere non possunt uos
utem non estis incarne sed inspiri¬
i si tamen spiritus dei habitat in

Expanded text:
ergo regnet peccatum in uestro mortaergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, non sic manet in membris eorum, qui ex aqua et spiritu renati sunt, tamquam non sit eius facta remissio, ubi omnino plena et perfeeta fit remissio peccatorum omnibus inimicitiis interfectis, quibus separabamur a deo, sed manet in uetustate carnis tamquam superatum et peremptum, si non inlicitis consensionibus quodam modo re- . uiuescat et in regnum proprium dominationemque reuocetur. ab hac autem uetustate carnis, in qua est lex ista peccati uel peccatum iam remissum, usque adeo spiritus uita discernitur, in cuius nouitate baptizati per dei gratiam renascuntur, ut parum fuerit apostolo dicere tales non esse in peccato, nisi etiam diceret in ipsa carne illos non esse, antequam ex hac mortali uita emigrarent; qui enim magis i m in carne sunt, inquit, deo placere non possunt; uos autem non estis in carne, sed in spiritu, si tamen spiritus dei habitat in
Abbreviated transcription (Latin):
nascatur que a parente tracca sunt
oberunt: quia et innouaci paren¬
tes non exprimiciis nouitatis sed ex
reliquiis uetustatis carnaliter gig¬
nunt. et filii ex parentum reliqua
uecustate coti uecusti. in peccati car¬
ne propagati. dampnationemn uete¬
ri hominis debitam. sacramento spi¬
ritualis regenerationis et renouatio¬
nis euadunt. Illud namoi precipure
propcer questiones que de hac r
mote sunt. uel moueri adhuc pist
atcendere ac meminisse debemis.
tantum modo peccatorum omnũ
plenam perfectamo remissionem
baptismo fierr: hominis uero ipsu
qualitatem non totam continuo
commutari: sed spirituales prumma¬
as un bene proficientibus cle clie in
diem nouitate crescente commuta¬
re in se. quod carnaliter uetus est
donec totum ita renouetur ut a¬
malis etiam infirmitas corporis
ad firmitatem spiritualem incor¬
ptionemq perueniat. Hec autem
lex peccati quam etiam peccatus
appellat apostolus cum dicit. non

Expanded text:
nascatur, quae a parente tracta sunt nascatur, quae a parente tracta sunt oberunt, quia et innouati parentes non ex primitiis nouitatis, sed ex reliquiis uetustatis earnaliter gignunt et filii ex parentum reliqua uetustate toti uetusti in peccati carne propagati damnationem ueteri homini debitam sacramento spiritalis regenerationis et renouationis cuadunt. illud namque praecipue propter quaestiones, quae de hac re motae sunt uel moueri adhuc possunt, adtendere ac meminisse debemus tantummodo peccatorum omnium plenam- perfectamque remissionem baptismo fieri, hominis uero ipsius qualitatem non totam continuo commutari, sed spiritales primitias in 1 ene proficientibus de die in diem nouitate crescente commutare in se quod carnaliter uetus est, donec totum ita renouetur, ut animalis etiam infirmitas corporis ad firmitatem spiritalem incorruptionemque perueniat. Haec autem lex peccati, quod etiam peccatum appellat apostolus, cum dicit: non
Abbreviated transcription (Latin):
ut si natus fuerit renascatur: qͥa
nisi quis natus fuerit denuo: non
potest uidere regnum dei. Oportet
igitur ut sacramento regeneratio¬
nis: ne sine illo male de hac uita
exeat paruulus imbuacur. Quod
non fit: nisi in remissione peccato¬
rum. Quod etiam ipso loco xp̃c os
tendit: cum interrogatus quomͦ
possent ista fieri. commemor auit
quid moyses fecerit in exaltatioe
serpentis. Cum itaq ꝑ baptismi sa¬
cramentum morti xp̃i conforman¬
tur infantes: eos a serpentis morsu
fatendum est liberari: si a xp̃iane
fidei regula nolumus aberrare Quẽ
tamen morsum non in sua uita ꝓ¬
pria: sed inillo cui primitus inflic
tus est acceperunt. Heq illud fallat
Quod si nec parenti post conuersio¬
nem obsunt propria peccata: quã¬
to ergo magis inquuint filio eius
obesse non possunt: Ses qui hoc
sentiunt. non accendunt quia sicut
parenti per hoc quoo spiritu renac᷑
est propria peccata non obsunt: icd
qui de illo natus est nisi eo modore¬

Expanded text:
ut, si natus fuerit, renascatur, quia ut, si natus fuerit, renascatur, quia nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum dei. oportet igitur, ut sacramento regenerationis, ne sine illo male de hac uita exeat, etiam paruulus inbuatur; quod non fit nisi in remissionem peccatorum. quod etiam ipso loco Christus ostendit, cum interrogatus quomodo possent ista fieri commemorauit quid Moj\'ses fecerit in exaltatione serpentis. cum itaque per baptismi sacramentum morti Christi conformantur infantes, eos a serpentis morsu fatendum est liberari, si a christianae fidei regula nolumus aberrare. quem tamen morsum non in sua uita propria. sed in illo cui primitus in illo cui est acceperunt. Neque illud fallat, quod nec parenti post conuersionem obsunt propria peccata; quanto enim magis, inquiunt, filio eius obesse non possunt! sed qui hoc sentiunt non adtendunt, quia, sicut parenti per hoc quod spiritu renatus est propria peccata non obsunt, ita qui de illo natus est, nisi eo modo re
Abbreviated transcription (Latin):
quodlibet in his uerbis intelligat:
ut obhoc existimet etiam maritũ
non xp̃ianum. quia xp̃iana fuerit
uxor eius: neq iam baptirari oporte¬
re et ad peccatorum remissionem ꝑ
uenisse. et in regnum celorum esse
intraturum: quia sanctificatus est¬
dictus in uxore. Quisquis uero adhuc
mouetur quare baptizentur qui de
iam baptizatis nascuntur: hoc breui¬
cer accipiat. Sicut generatio carnis
peccati per unum adam. ad condẽp¬
nationem trahit omnes qui eo modo
generantur: sic generatio spiritus
gracie per unum iħm xp̃m ad ius¬
tificationem uite eterne ducit om¬
nes. qui eo modo predestinati regene¬
rantur. Sacramentum autem bap¬
tismi: profecto sacramentum regene¬
rationis est. Quo circa sicut homo qͥ
non uixerit mori non pocest. et qui
mortuus non fuerit resurgere non
potest: ita qui natus non fuerit re¬
nasci non potest. Ex quo conficitur:
neminem in suo parente renascipo¬
tuisse non nacum. Oportet autem

Expanded text:
quodlibet in his uerbis intellegat, quodlibet in his uerbis intellegat, ut ob hoc existimet etiam maritum non christianum, quia christiana fuerit uxor eius, neque iam baptizari oportere et ad peccatorum remissionem iam peruenisse et in regnum caelorum esse intraturum. quia sanctificatus dictus est in uxore. Quisquis uero adhuc monetur, quare baptizentur qui iam de baptizatis nascuntur, hoc breuiter accipiat. sicut generatio carnis peccati per unum Adam ad condemnationem trahit omnes qui eo modo generantur, sic regeneratio spiritus gratiae per unum Iesum Christum ad iustificationem uitae aeternae ducit omnes qui eo modo praedestinati regenerantur. sacramentum autem baptismi profecto sacramentum regenerationis est. quocirca sicut homo, qui non uixerit, mori non potest et qui mortuus non fuerit resurgere non potest, ita qui natus non fuerit renasci non potest. ex quo conficitur neminem in suo parente renasci potuisse non natum. oportet autem
Abbreviated transcription (Latin):
oramus. utiq nr̃a corpuscula refec¬
turi. Sed sicut ista ciborum sancti¬
ficatio. non efficit ut quod in os in¬
trauerit non in uentrem uaclat:⁊
in secessum enitatur. per corrup¬
tionem qua omnia terrena soluun¬
tur: unde et ad aliam escam que
non corrumpitur dominus nos ex¬
hortatur: ita sanctificatio cathecu¬
mini si non fuerit baptiratus non
ei ualet adintrandum regnum ce¬
lorum: aut ad peccatorum remissi¬
onem. Ac per hoc et illa sanccifica¬
tio cuiuscumq modi sit. quam in
filiis fidelium esse dixit apostolus:
ad istam de baptismo et de peccati o¬
rigine uel remissione questionem
omnino non pertinet. Nam et con¬
iuges infideles in coniugibus fide¬
libus sanctificari dicit: eoipso loco i¬
ta loquens. Sanctificatur enim uir
infidelis inuxore fideli: et sanctifica¬
tur mulier nfidelis in iuro fideli.
alioquin filii ur̃i immundi essent.
nunc autem sancci sunt. Non opinor
quisquam tam infideliter intelligit.

Expanded text:
oramus utique nostra corpuscula refecoramus utique nostra corpuscula refecturi. sicut ergo ista ciborum sanctificatio non efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum emittatur per corruptionem, qua omnia terrena soluuntur, unde et ad aliam escam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et de peccati origine uel remissione quaestionem omnino non pertinet. nam et coniuges infideles in coniugibus fidelibus sanctificari dicit eo ipso loco ita loquens: sanctificatur enim uir infidelis in uxore et sanctificatur mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. non, opinor, quisquam tam infideliter intellegit,
Abbreviated transcription (Latin):
ttare non posse nisi fuerint baptirati.
non tamen dampnari quia sancti s̃.
esset qualiscumq distictio. Nunc
uero uatos de sanctis sanctos et de un¬
mundis unmundos equaliter dicũt.
⁊ quia peccatum non habent non
ampnari: et quia baptisinum ñ
ibent.a dei regno seꝑari. Hanc ab¬
sirditatem talia ingenia non u¬
dere quis crecdat: Hostre autem
unmo ipsius apostoli sententie qͥ
dixit ex uno omnes ad condempna¬
tionem. ex uno omnes adiustificati¬
nem uite: quam non sit contrari¬
n hoc quod ait cum de alia re
tret. alioquin filii ur̃i unmun
assent. nunc autem sancti sunt:
uilum atcende. Non unius mo
last sanctificatio. Nam et cathecu¬
minos secundum quendam suum
uodum ꝑ signum xp̃i et orationẽ
manus impositionis puco sanctifi¬
alimur: quia sacramentum est. Ue¬
rum et ipsos cibos quibus ad necessi¬
tatem sustentande uite huius utim̃.
sanctificari idem apostolus dixit.
per uerbum dei et oracionem qua

Expanded text:
trare non posse, nisi fuerint baptizati, trare non posse, nisi fuerint baptizati, non tamen damnari, quia sancti sunt, esset qualiscumque distinctio; nunc uero natos de sanctis sanctos et de inmundis inmundos aequaliter dicunt et, quia peccatum non habent, non damnari et, quia baptismum non habent, a dei regno separari. hanc absurditatem talia ingenia non uidere quis credat ? Nostrae autem, immo ipsius apostoli sententiae qui dixit: ex uno omnes ad condemnationem et: ex uno omnes ad iustificationem uitae, quam non sit contrarium hoc quod ait, cum de alia re ageret: alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt, paululum adtende. Non unius modi est sanctificatio; nant et catechumenos secundum quendam modum suum per signum Christi et orationem manus inpositionis puto sanctifialimur, quoniam sacramentum est. uerum et ipsos cibos, quibus ad necessitatem sustentandae uitae huius utimur, sanctificari idem apostolus dixit per uerbum dei et orationem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tum originaliter trahi÷ si de sancti
aliqua sanctitas trahitur: Et contr
nr̃am quidem non est assertionem
etiam si ex fidelibus sancti propagai¬
tur: quod eos dicuus sinon bapti¬
rantur pergere in dampnationem
quibus et ipsi regnum celorum int̃¬
ludunt: quamius eos dicunt no
habere ullum uel proprium uel
riginale peccatum. Aut si eis indis¬
num iudecur ut sancti dampnen¬
tur: quomodo est dignum ut arg¬
no dei sancti separentur Illud po¬
ciuis attendant quomodo non de
peccatoribus parentibus trahatiur. a¬
liquod peccatum: si de sauctis aliqͣ
sanctitas trahitur et unmundicia
de immundis. Utrumq enim dixit:
qui dixit alioquin filii ur̃i immun¬
di essent. nunc autem sancti sunt.
Explicent etiam quomodo iustum
sit ut sancti ex fidelibus et immum¬
di ex infidelibus nati: pariter tamẽ
si baptirati non fuerint regnum dei
non permutantur intrare. Quid er¬
o illis ista sanctitas prodest: Nam si
sidelium in dei quidem regnum tu¬

Expanded text:
tum originaliter trahi, si de sancto tum originaliter trahi, si de sancto aliqua sanctitas trahitur? et contra nostram quidem non est adsertionem, etiamsi ex fidelibus sancti propagantur, quod eos dicimus, si non baptizantur, pergere in damnationem, quibus et ipsi regnum caelorum intercludunt, quamuis eos dicant non habere ullum uel proprium uel originale peccatum. aut si eis indignum uidetur, ut sancti damnentur, quomodo erit dignum, ut a regno dei sancti separentur? illud potius adtendant, quomodo non de peccatoribus parentibus trahatur aliquod peccatum, si de sanctis aliqua sanctitas trahitur et inmunditia de inmundis. utrumque enim dixit qui dixit: alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. explicent etiam quomodo iustum sit, ut sancti ex fidelibus et inmundi ex infidelibus nati pariter tamen, si baptizati non fuerint, regnum dei non permittantur intrare. quid ergo illis ista sanctitas prodest? nam si  fidelium in dei quidem regnum in
Abbreviated transcription (Latin):
gibus omnibus decimas toca uita
sua crebras solent prebere leuitis:
baptisinum aucem tale sacramen¬
tum esse quod semel decur: et si iam
hoc acceperat quisq cum in patre
suo esset. non nisi baptiratum fuisse
deputandum. cum de illo qui bap¬
tiratus fuerat gigneretur: qui hoc
dicit ne du disputem circumcisio¬
nem respiciat que semel fiebat: et ta¬
men insingulis singulacim fiebat
Sicut ergo tempore illius sacramen¬
ti de circumciso qui nasceretur cir¬
cumcidendus fuit: sic nunc de ba¬
pcirato qui natus fuerit baptirand
filii ur̃i immundi essent: nunc a
sancti sunt. Et ideo inquiunt fidi¬
lium filii.iam baptizari minime
debuerunt. Miror hoc dicere. qui
negant peccatum ex adam origini¬
liter crahi. Si enim hanc apostoli se¬
tentiam sic accipiunt ut crecdant d
fidelibus sanctificatos filios nasci:
cur eos ĩpͥsi bapcirari oportere non
cdubitant: Cur deniq nolunt fato
de parente peccatore aliquod pecci¬

Expanded text:
ctibus omnibus decimas tota uita ctibus omnibus decimas tota uita sua crebras solent praebere Leuitis, baptismum autem tale sacramentum esse, quod semel datur et, si iam hoc acceperat quisque, cum in patre suo esset, non nisi baptizatum fuisse deputandum, cum de illo qui baptizatus fuerat gigneretur: qui hoc dicit, ne diu disputem, circumcisionem respiciat, quae semel fiebat et tamen in singulis singulatim fiebat. sicut ergo tempore illius sacramenti de circumciso qui nasceretur circumcidendus fuit, sic nunc de baptizato qui natus fuerit baptizandus filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt; et ideo, inquiunt, fidelium filii iam baptizari minime debuerunt. miror hoc dicere qui negant peccatum ex Adam originaliter trahi. si enim hanc apostoli sententiam sic accipiunt, ut credant de fidelibus sanctificatos filios nasci, cur eos etiam ipsi baptizari oportere non dubitant? cur denique nolunt fateri de parente peccatore aliquod pecca
Abbreviated transcription (Latin):
iuicationis exemplum: Quod autẽ
sitpra respondimus aduersus eos qͥ
dicunt. si peccatorem genuit pecca¬
tor. uistus quoq iustum gignere de¬
buit: hoc etiam respondemus his
qui dicunt de homine baptirato
natum. uelut iam baptiratum ha¬
beri debuisse. Cur enim non inqui¬
unt in lumbis pacris sui potuerit
baptirari. si secundum epistolam
que adhebreos scripta est in lumbis
abrahe leui pocuit decimari: Hoc
qui dicunt attendant. non propte¬
rea leui postea non fuisse decimatũ
quia iam fuerat decimatus. in lum¬
bis abrahe: sed quia sic ordinatus
est honore sacerdocii. ut acciperet
decimas non preberet. Alioquin nec
ceteri fratres eius qui ei prebebant
decimarentur: quia et ipsi in lum¬
bis abrahe. a melchisedech iam fue¬
rant decunati. Sed ne quis dicat ꝓp¬
terea recte potuisse abrahe filios de¬
cimari quamius iam fuissent in
lumbis patris decimati. quia deci¬
matio talis res erat. que in uno quo
elite annis omnibus. immno ex fru¬

Expanded text:
imitationis exemplum! Quod autem imitationis exemplum! Quod autem supra respondimus aduersus eos qui dicunt: si peccator genuit peccatorem, iustus quoque iustum gignere debuit. hoc etiam his respondemus, qui dicunt de homine baptizato natum iam uelut baptizatum haberi debuisse. cur enim non, inquiunt, in lumbis patris sui potuerit baptizari, si secundum epistolam, quae ad Hebreos scripta est, in lumbis Abrahae Leui potuit decimari? hoc qui dicunt adtendant non propterea Leui postea non fuisse decimatum, quia iam fuerat decimatus in lumbis Abrahae, sed quia sic ordinatus est honore saeerdotii, ut acciperet decimas, non praeberet; alioquin nec ceteri fratres eius, qui ei praebebant, decimarentur, quia et ipsi in lumbis Abrahae a Melchisedech iam fuerant decimati. Sed nc quis dicat propterea recte potuisse Abrahae filios decimari, quamuis iam fuissent in lumbis patris sui decimati, quia decimatio talis res erat. quae in unoquoqhelitae annis omnibus, immo ex fru
Abbreviated transcription (Latin):
quibus nos hic inuenit: sic et superi¬
ora ur̃a quibus ad eum ascendimus.
non coequabuntur superioribus eiꝰ
in quibus eum illic inuenturi sumus.
Nos enum ipsuigratia facti erimus fi¬
lii dei: ille natura semper erat filus
dei. Nos aliquando conuersi adhere¬
bumus impares deo: ille nunquam
auersus manet equalis deo. Nos par¬
ticipes uice eterne: ille uita eterna.
Solus ergo ille etiam homo factus
manens deus peccatum nullum un¬
quam habuit. nec uenit cum carne
peccati quamius de materna carne
peccati. Quod eñĩ carnis inde suscepit
id profecto aut suscipiendum mun¬
dauit. aut suscipiendo mundauit.
Ideo uirginem matrem non lege car¬
is peccati. idest non concupiscentie
carnalis motu concipientem. sed ip¬
sa fide sancta germen inse fieri pro¬
merentem quam eligeret creauit:
de qua crearetur elegit. Quancoma¬
gis ergo caro peccati baptiranda est.
propter euadendum iudicium: si
baptitata est caro sine peccato. propt̃

Expanded text:
quibus nos hic inuenit, sic et superiquibus nos hic inuenit, sic et superiora nostra, quibus ad cum ascendimus, non coaequabuntur superioribus cius, in quibus cum illic inuenturi sumus. nos enim ipsius gratia facti erimus filii dei, ille semper natura erat filius dei; nos aliquando conuersi adhaerebimus inpares deo, ille numquam auersus manet aequalis deo; nos participes uitae aeternae, ille uita aeterna. solus ergo ille etiam homo factus manens deus peccatum nullum umquam habuit nec sumpsit carnem peccati quamuis de materna carne peccati. quod enim carnis inde suscepit, id profecto aut suscipiendum mundauit aut suscipiendo mundanit. ideo uirginem matrem non lege carnis peccati, id est non concupiscentiae carnalis motu concipientem, sed pia fide sanctum germen in se fieri promerentem quam eligeret creauit. de qua crearetur elegit. quanto magis ergo caro peccati baptizanda est propter euadendum iudicium, si baptizata est caro sine peccato propter
Abbreviated transcription (Latin):
arofactum est et habitauit in nob.
Per hoc inquit factum est ut nati de
carne caro postea nascendo de spiricu.
spiritus essemus et habitaremus in
deo: quia et deus natus de deo postea
de carne nascendo caro factus est et
habitauit in nobis. Uerbum enim
quod caro factum est in principio e¬
rat: et apud deum deus erat. Uerũp
tamen ipsa participacio illius inu
feriora nr̃a. ut nr̃a esset in superiora
illius. tenuit quandam et in carnis
natiuitate meclietatem: ut nos qui¬
dem nati essemus in carne peccati.
ille autem in similitudine carnis
peccati. Nos non solum ex carne et
sangiune. uerum etiam ex uolupta¬
te iuiri. et uoliuitate carnis: ille au¬
tem tantum ex carne et sanguine
non ex uoluptate uiri neq ex uolun¬
tate carnis sed ex deo natus est. Et ideo
nos in mortem propter peccatum:
ille propter nos in mortem sine pec¬
cato. Sicut autem inferiora eius qui¬
bus ad nos descendit non omnimodo
coequata sunt inferioribus nr̃is. in

Expanded text:
caro factum est et habitauitin nobis. caro factum est et habitauitin nobis. per hoc, inquit, factum est, ut nati de carne caro postea nascendo de spiritu spiritus essemus et habitaremus in deo, quia et deus natus de deo postea de carne nascendo caro factus est et habitauit in nobis. uerbum enim, quod caro factum est, in principio erat et apud deum deus erat. uerum tamen ipsa participatio illius in inferiora nostra, ut nostra esset in superiora illius, tenuit quandam et in carnis natiuitate medietatem, ut nos quidem nati essemus in carne peccati, ille autem in similitudine carnis peccati, nos non solum ex carne et sanguine, uerum etiam ex uoluntate uiri et uoluntate carnis; ille autem tantum ex carne et sanguine, non ex uoluntate uiri neque ex uoluntate carnis, sed ex deo natus est. et ideo nos in mortem propter peccatum, ille propter nos in mortem sine peccato. sicut autem inferiora eius, quibus ad nos descendit, non omni modo coaequata sunt inferioribus nostris, in
Abbreviated transcription (Latin):
centiis: ut fint iħu. xp̃i qui hoc in
sua carne figurauit: quibus per
rratiam suam dedit pocestatem fi¬
los dei fieri. Non enun omnibus ho¬
mnibus dedit: sed quotouot recepe¬
ruint eum ut deo renascerentur spi¬
ntu. qui seculo nati erant carnesic
num de his dictum est. Quotquot
utem receperunt eum. dedit eis
potestatem filios dei fieri. qui non
ex carne non ex sangune non ex uo¬
luptate uiri. non ex uoluntate carnis
sa ex deo nati sunt. Secutus autem
addidit et uerbum caro factum est
thabitauit in nobis: tanquam di¬
uis. Magnum quidem hoc in his
utum est ut deo nascerentur ex
li. qui prius nati fuerant ex carne
tilo. quamuis creati ab ipso deo:
llonge mirabilius factum est.quod
an istis nature fuerit nasci de carne
meficii uͦ nasci ex deo: propter hoc
inperciendum beneficium ille qui
le deo naturaliter natus est. nasci
tam misericorditer de carne dig¬
iatus est. hoc est enim et uerbum

Expanded text:
centiis, ut sint Iesu Christi, qui hoc in centiis, ut sint Iesu Christi, qui hoc in sua cruce figurauit, quibus per gratiam suam dedit potestatem filios dei fieri. non enim omnibus hominibus dedit, sed quotquot receperunt eum, ut deo renascerentur spiritu, qui saeculo nati erant carne. sic enim de his dictum est: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri, qui non ex carne, non ex sanguine, non ex uoluntate uiri nec ex uoluntate carnis, sed ex deo nati sunt. Secutus autem addidit: et uerbum caro factum est et habitauit in nobis, tamquam dicens: \'magnum quidem hoc in his factum est, ut deo nascerentur ex deo, qui prius nati fuerant ex carne saeculo quamuis creati ab ipso deo; sed longe mirabilius factum est, quod, cum istis naturae fuerit nasci de carne, beneficii nero nasci ex deo, propter hoc inpcrtiendum beneficium ille, qui de deo naturaliter natus est, nasci etiam misericorditer de carne dignatusest\';hocest enim: et uerbum
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur caro peccati: expianda p
illius sacramentum qui uenit in
militudine carnis peccati. ut euacis¬
etur corpus peccati: quod et corpls
mortis huius appellatur: unde miseris
hominem non liberat nisi gratia deiꝑ
ab eis transitum fecit in posteros is
lex inicium mortis: quemadmodĩ
labor quo cuncti homines laboran
in terra. quemadmodum in femin
parturitio cum doloribus. Hec enur
cum de peccato arguerentur deiss¬
tentia meruetunt: que non in csꝰ
lis sed etiam in successoribus eorum in
aliis magis in aliis minus. tamen in
omnibus uidemus impleri. Cum ita¬
q primorum illorum hominum fu¬
erit prima iusticia obeclire deo. et
hanc in membris aduersus legem
mentis sue. legem concupiscentie nõ
haberent: nunc post eorum peccatũ
uata ex eis nr̃a carne peccati pro ma¬
gno obtinetur ab his qui obediunt
deo desideriis eiusdem concupiscentie
ion obedire: et crucifigere in se car¬
um cum passionibus et concupis¬

Expanded text:
nascitur caro peccati expianda per nascitur caro peccati expianda per illius sacramentum. qui uenit in similitudine carnis peccati, ut euacuetur corpus peccati, quod et corpus mortis huius appellat, unde miserum hominem non liberat nisi gratia dei pm. sic enim ab eis transitum fecit in posteros ista lex initium mortis, quemadmodum labor quo cuncti homines laborant in terra, quemadmodum in feminas parturitio cum doloribus. haec enim, cum de peccato arguerentur, dei sententia meruerunt, quae non in eis solis, sed etiam in successoribus eorum, in aliis magis, in aliis minus, tamen in omnibus uidemus inpleri. cum itaque primorum illorum hominum fuerit prima iustitia oboedire deo et hanc in membris aduersus legem mentis suae legem concupiscentiae non habere, nunc post eorum peccatum nata ex eis nostra carne peccati pro magno obtinetur ab his qui oboediunt deo desideriis eiusdem concupiscentiae non oboedire et crucifigere in se carnem cum passionibus et concupis
Abbreviated transcription (Latin):
confusionis et molestiȩ sue. Quem
sensum certe tpsa per mobedientiam sua
non intulit deo. Neq enu pudendun¬
deo est aut molestum si nos ei non o¬
bedimus. cuius in nos suminam potes¬
tatem nullomodo minuere ualemus
sed nobis pudendum est quod impero
nr̃o caro non seruit. quia hoc fit per
infirmitatem quam peccando me¬
riumus: uocaturq peccatum habi¬
tans in membris nr̃is. Sic est aucem
hoc peccatum: ut sit pena peccati.
deiiq postea quam est illa facta dra¬
domini sui auersa est. habere cepr
contra eam seruus siuis hoc est cor
eius. legem mobedientie: et pudu
illos homines nudicatis sue: animi¬
uerso in se motu quem antea nonsar¬
serant. Que anunaduersio apertion
ta est. oculorum. Neq enim oculis
clausis inter illas arbores oberrali
Sic et de agar scriptum est Aperi
sunt. oculi eius: et iudit puteum
Tunc illi homines pudenda texer̃
que deus illis membra: ipsi uero ps¬
denda fecerunt. de hac lege peccan

Expanded text:
confusionisetmolestiaesuae, quem confusionisetmolestiaesuae, quem sensum certe ipsa per inoboedientiam suam non intulit deo. neque enim deo pudendum est aut molestum, si nos ei non oboedimus, cuius in nos summam potestatem nullo modo minuere ualemus, sed nobis pudendum est, quod imperio nostro caro non seruit, quia hoc fit per infirmitatem, quam peccando meruimus, uocaturque peccatum habitans in membris nostris. sic est autem hoc peccatum, ut sit poena peccati. denique posteaquam est illa facta tradomini auersa est, habere coepit contra eam seruus eius, hoc est corpus eius, legem inoboedientiae et puduit illos homines nuditatis suae animaduerso in se motu, quem ante non senserant, quae animaduersio apertio dicta est oculorum; neque enim oculis clausis inter illas arbores oberrabant. sic et de Agar scriptum est: aperti sunt oculi eius et uidit puteum. tunc illi homines pudenda texerunt, quae deus illis membra, ipsi uero pudenda fecerunt. De hac lege peccati
Abbreviated transcription (Latin):
beret uite illi congruum sine resisten¬
tia famulatum. hinc et nudi erant:
et non confundebantur. Animam qͥp¬
pe rationalem naturali uerecundia nẽ
pudet quod in carne in cuius seruitu¬
tem ius potestatis acceperat. nescio qua
infirmitate efficere non potest ut se
nolente non moueantur membra. et
se uolente moueantur: que propter
hoc in quo uis casto merito appellan¬
tur pudenda. quod aduersus domi¬
nam mentem quasi sue sint potes¬
tatis sicut libitum est excitantur
Idq solum uiri in his habent frena
iurtutis: ut ad immundas atq illi¬
citas corruptiones ea peruenire non
sinant hec igitur carnis in obedien¬
tia. que in ipso motu est. etiam si ha¬
bere non permutatur effectum: nõ
erat in illis primis hominibus quan¬
do nudi erant et non confundeban¬
tur. Hondum quippe anima racio¬
nalis domina carnis inobecliens ex¬
titerat domino suo: ut pena recipro¬
ca inobedientem experirecur carnẽ
famulam suam. cum sensu quodam¬

Expanded text:
beret uitae illi congruum sine ulla resistenberet uitae illi congruum sine ulla resistentia famulatum. hinc et nudi erant et non confundebantur. animam quippe rationalem naturali uerecundia nunc pudet, quod in carne, in cuius seruitutem ius potestatis accepit, nescio qua infirmitate efficere non potest, ut se nolente non moueantur membra et se uolente moueantur. quae propter hoc in quouis casto merito appellantur pudenda, quod aduersus dominam mentem, quasi suae sint potestatis, sicut libitum est, excitantur idque solum iuris in his habent frena uirtutis, ut ad ininundas et inlicitas corruptiones ea peruenire non sinant. haec igitur carnis inoboedientia, quae in ipso motu est, etiamsi habere non permittatur effectum, non erat in illis tunc primis hominibus, quando nudi erant et non confundebantur. nondum quippe anima rationalis domina carnis inoboediens extiterat domino suo, ut poena reciproca inoboedientem experiretur carnem famulam suam cum sensu. quodam
Abbreviated transcription (Latin):
et ecce bona ualde: mali aliquid
in illius etiam corporalis paraclisi
fertilitate plautaret. Sed ut ostende¬
retur homini cui esset sub tali do¬
mino ucilissima seruitus. quantũ
esset soluis obedientie bonum. quã
solam de famulo exegerat: cui obe¬
dire non propter ipsius dominatũ.
sed propter clientis ucilitatem poci¬
us expediret: ab eoligno sunt pro¬
hibiti. quosi uterentur non prohibi¬
ti. nichil mali omnino paterentur.
ut quod illo post prohibitionem uten¬
tes passi sunt. satis incelligeretur quod
eis hoc non intulerit arbor cibonotio
perniciosa: sed tantum obedientia iuo¬
lata. hanc ergo priusquam iuolassẽt
placebant deo: et placebat eis deus.
Et quamiuis corpus animale gestarent:
nichil inobediens in illo aduersum
se moueri sentiebant. faciebat quippe
hoc ordo iusticie: ut quia eorum a¬
numa famulum corpus a domino ac¬
ceperat: sicut ipsa eidem domino suo
ita illi corpus eius obediret: acq exhi¬

Expanded text:
et ecce bona ualde, mali aliquid et ecce bona ualde, mali aliquid in illius etiam corporalis paradisi fertilitate plantaret. sed ut ostenderetur homini, cui esset sub tali domino utilissima seruitus, quantum esset solius oboedientiae bonum, quam solam de famulo exegerat, cui oboedire non propter ipsius dominatum, sed propter seruientis utilitatem potius expediret, ab eo ligno sunt prohibiti, quo si uterentur non prohibiti, nihil mali omnino paterentur, ut quod illo post prohibitionem utentes passi sunt satis ostenderetur quod eis hoc non intulerit arbor cibo noxio perniciosa, sed tantum oboedientia uiolata. Hanc ergo priusquam uiolassent, placebant deo et placebat eis deus et, quamuis corpus animale gestarent, nihil inoboediens in illo aduersum se moueri sentiebant. faciebat quippe hoc ordo iustitiae, ut, quia eorum anima famulum corpus a domino acceperat, sicut ipsa eidem domino suo ita illi corpus eius oboediret atque exhi
Abbreviated transcription (Latin):
permissum fuerat: et utilitate pre¬
cipua per etatum labem mutari
quamuis anunalia corpora. atq in
mortem ueterascere non sinebat.
tribuens hoc corpori humano de suo
corpore beneficium. et mistica signi¬
ficatione demonstrans quid per sa¬
pientiam cuius figuram gestabat.
conferretur anume rationalis ut ali¬
mento eius uurificata nequaquam
in labem mortemq nequicie uerte¬
retur: Merito enum de illa dicitur.
lignum uite est amplectentibus eã
Sicut hec arbor incorporali. sic illa
inspirituali paradiso: ista exterioris
illa interioris hominis sensibus pre¬
bens iugorem. sine ulla in deterus
temporis cominutatione uitalem.
Seruiebant ergo deo uehementer si¬
bi cominendata pietate obedientie:
qua una colitur deus. Que per se
ipsam quanta sit. quamq sola suffi¬
ciat ad tuendam rationalem sub cre¬
acore creaturam: non potuit excel¬
lentius intimari. quam ut a ligno
prohiberentur non malo. Absit enĩ
ut bonorum creator qui fecit om̃ia

Expanded text:
permissum fuerat et utilitate praepermissum fuerat et utilitate praecipua per aetatum labem mutari quamuis animalia corpora atque in mortem uetcrescere non sinebat, tribuens hoc corpori humano de suo corpore beneficium et mystica significatione demonstrans quid per sapientiam, cuius figuram gestabat, conferretur animae rationali, ut alimento cius uiuificata nequaquam in labem mortemque nequitiae uerteretur? merito enim de illa dicitur: lignum uitae est am plectentibus eam. sicut haec arbor in corporali sic illa in spiritali paradiso, ista exterioris, illa interioris hominis sensibus praebens uigorem sine ulla in deterius temporis commutatione uitalem. seruiebant igitur deo uehementer sibi commendata pietate oboedientiae, qua una colitur deus. quae per se ipsam quanta sit quamque sola sufficiat ad tuendam rationalem sub creatore creaturam, non potuit excellentius intimari, quam ut a ligno prohiberentur non malo. absit enim ut bonorum creator, qui fecit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quibus aduersus quedani que moue¬
re possent. legentis animus informet᷑.
sostea quam illi primi homines iur
unus adam et ex illo eua uxor eius.
accepto dei precepto seruare obedi¬
entiam noluerunt: iusta eos pena ac
debita consequuta est. Sic enim com¬
mnatus fuerat dominus. quod ea
le qua uetitum cibum ederent.
morte morerentur. Proinde quia u¬
iendi ad escam omni ligno quod ẽ.¬
n paradiso acceperant pocestatem
nquo etiam lignum uite plantaue¬
rat deus ab illo autem solo eos prohi¬
uerat quod appellauit scientie boni
mali: quo nomine significaret᷑
merientie consequentia: et quid
imi custodita. et quid mali trans
ssa essent prohibitione sensuri.
nete profecto intelliguntur ante
malignam diaboli persuasionem
abstinuisse cibo uetito: atq usi fu¬
isse concessis: ac per hoc et ceteris et
brecipue ligno uite. Quid enim ab¬
urdius quam ut creclantur ex ali¬
Sarboribus alimenta sumpsisse.
non autem ex illo quod et similiter

Expanded text:
quibus aduersus quaedam, quae mouequibus aduersus quaedam, quae mouere possent, legentis animus informetur. Posteaquam illi primi homines, uir unus Adam et ex illo Eua uxor eius, accepto dei praecepto seruare oboedientiam noluerunt, iusta eos poena ac debita consecuta est. sic enim comminatus fuerat dominus, quod ea die, qua uetitum cibum ederent, morte morerentur. proinde quia utendi ad escam omni ligno, quod in paradiso erat, acceperant potestatem, in quo etiam lignum uitae plantauerat deus, ab illo autem solo eos prohibuerat, quod appellauit scientiae boni et mali, quo nomine significaretur experientiae consequentia, et quid boni custodita et quid mali essent transgressa prohibitione sensuri, recte profecto intelleguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse cibo uetito atque usi fuisse concessis ac per hoc et ceteris et praecipue ligno uitae. quid enim absurdius, quam ut credantur ex aliis arboribus alimenta sumpsisse, non autem etiam ex illo, quod et similiter
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudinem iusticie perueniret
nullum haberet omnino peccatun
fuisse tamen eum antea peccatore.
unde in istam nouitatem conuerle¬
recur. non esse dubitandum. Et ems
secundo loco illo aliud querebatus
aliud in hoc quarto propositum e
Nam in illo utrum aliquis in ha
uita ad perfectam que prorsus sil
ullo peccato est uitam perueniret
per gratiam dei studio uoluncatũ
hoc requirebatur: in hoc aucẽ qual¬
to utrum esset in filiis hominum.
adiusticiam perfectissunam peruem¬
ret: sed nullo omirino umquam pec¬
cato esset obstrictus: hoc queritur.
Ideo si illa uera sunt que tam multa
de paruulis dirimus: nec est in filiis
hominum quisquam calis nec fuit
nec erit. excepto uno mecliatore. in
quo nobis propiciatio et iustificatio
posita est. per quam finitis inmici¬
cis peccatorum reconciliamur deo:
non itaq abre est. quancum presenti
ause sufficere iudetui: ab ipso exor¬
dio generis humani pauca repetere:

Expanded text:
plenitudinem iustitiae perueniret, qua plenitudinem iustitiae perueniret, qua nullum haberet omnino peccatum, fuisse tamen eum antea peccatorem, unde in istam nouitatem uitae conuerteretur, non esse dubitandum. etenim secundo illo loco aliud quaerebatur, aliud in hoc quarto propositum est. nam in illo, utrum aliquis in hac uita ad perfectam. quae prorsus sine ullo peccato est, uitam perueniret per gratiam dei studio uoluntatis, hoc requirebatur; in hoc autem quarto, utrum esset in filiis hominum uad iustitiam perfectissimam perueniret, sed nullo omnino umquam peccato esset obstrictus, hoc quaeritur. ideo si illa uera sunt, quae tam multa deparuulis diximus, nec est iste in filiis hominum quisquam nec fuit nec erit excepto uno mediatore, in quo nobis propitiatio et iustificatio posita est, per quam finitis inimicitiis peccatorum reconciliemur deo. non itaque ab re est, quantum praesenti causae sufficere uidetur, ab ipso exordio generis humani pauca repetere,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentes et quod fic conamur
et quod sic deprecamur. dono illius
nos habere: ut in omnibus non ad
nos respicientes sed sursum cor ha¬
bentes. domino deo nr̃o gratiasagi¬
mus: et cum gloriamur in illo glo¬
riemur: Quartum autem lam illus
restat quo explicito quantum adui¬
uat dominus. sermo quoq iste tam
prolixus. tandem terminum sumat.
utrum qui omnino nunquam ulli
non solum quisquam natorum sit
uerum etiam potuerit aliquando
esse uel possit. Hunc prorsus nisi mebi
nem xp̃m. nullum uel esse uel fuisst
uel futurum esse. cercissimum estili¬
de iam multa diximus de baptism
paruulorum: qui si nullum pecciti
habent non solum sunt homines in¬
numerabiles sine peccato. uerum
am fuerunt et erunt. Porro si uer¬
citer illud constat unde secundolo¬
co egimus. neminem esse sine pecco
profecto nec paruuli sine peccatos
Ex quo conficitur ut si quisquam
in hac uita esse potuisset qui uir¬
te ita. perficeretur. ut ad tantam

Expanded text:
intellegentes et quod sic conamur intellegentes et quod sic conamur et quod sic precamur dono illius nos habere, ut in omnibus non ad nos respicientes, sed sursum cor habentes domino deo nostro gratias agamus et, cum gloriamur, in illo gloriemur. Quartum iam illud restat, quo explicato, quantum adiuuat dominus, sermo quoque iste tam prolixus tandem terminum sumat, utrum qui omnino numquam ullum non solum quisquam natorum hominum sit, uerum etiam potuerit aliquando esse uel possit. hune prorsus nisi unum em Christum Iesum nullum uel esse uel fuisse uel futurum esse certissimum est. unde iam multa diximus de baptismo paruulorum, qui si nullum peccatum habent, non solum sunt homines innumerabiles sine peccato, uerum etiam fuerunt et erunt. porro si ueraciter illud constitit, unde secundo loco egimus, neminem esse sine peccato, profecto nec paruuli sine peccato sunt. ex quo conficitur. etsi quisquam in hac uita esse potuisset, qui uirtute ita perficeretur. ut ad tantam
Abbreviated transcription (Latin):
cit nobis. nec secundum iniquitates
nr̃as retribuit nobis. Et quibus non
facit iuidicio non facit. Et quis dicet
illi quid fecisti: cui misericordia et
iudicium pia sanctorum mente can¬
tatur: Idcirco etiam sanctos et fide¬
les suos in aliquibus uiciis tardius
sanat: ut in eis eos minus quam un¬
plende omni ex parte iusticie susficit
deleccet bonum. siue cum latet siue
cum etiam manifestum est:ut quan¬
tum pertinet ad integperrimam re¬
gulam ueritatis euis. non iuistificetur
in conspectu eius omnis uiuens. Nec
in eo ipso uult nos dampnabiles ẽẽ
sed humiles: commendans nobis ean¬
dem gratiam suam: ne facilitateo
in omnibus assecuti nr̃m pucemus
esse quod eius est. Qui error multũ
est religioni pietatiq contrarius.
Nec ideo camen in eisdem uiciis nob̾
permanendum esse existimemus.
sed aduersus ipsam maxime super¬
biam propter quam in eis humilia¬
mur. et nos uigilanter conemur. et
ipsum deprecemur ardenter: suul

Expanded text:
cit nobis nec secundum iniquitates cit nobis nec secundum iniquitates nostras retribuit nobis. et quibus non facit, iudicio non facit. et quis dicet illi: \'quid fecisti, cui misericordia et iudicium pia sanctorum mente cantatur\'? idcirco etiam sanctos et fideles suos in aliquibus uitiis tardius sanat, ut in his eos minus, quam inplendae ex omni parte iustitiae sufficit, delectet bonum, siue cum latet siue cum etiam manifestum est. ut, quantum pertinet ad integerrimam regulam ueritatis eius, non iustificetur in conspectu eius omnis uiuens. nec in eo ipso uult nos damnabiles esse, sed humiles commendans nobis eandem gratiam suam, ne facilitatem in omnibus adsecuti nostrum putemus esse quod eius est; qui error multum est religioni pietatique contrarius. nec ideo tamen in eisdem uitiis nobis permanendum esse existimemus, sed aduersus ipsam maxime superbiam, propter quam in eis humilamur, et nos uigilanter conemur et ipsum deprecemur ardenter simul
Abbreviated transcription (Latin):
didicimus. dum antea laceret. eius
gratia dileximus dum antea non
delectaret: ut qui gloriacur non in
se sed in domino glorietur: Attolli
quippe in superbiam proprie uolun¬
tatis est hominum: non operis dei.
Neq enun ad hoc eos compellit aut
adiuiat deus. Precedit ergo inuo¬
luntate hominis appetitus quidam
proprie potestatis. ut fiat in obediens
per superbiam. Hic autem appetitꝰ
etiam si non esset: nichil molestum
esset. Et cum hoc uoluit homo: sine
difficultate noluisset. sequutum ẽ.
autem ex debita iusta pena cale ui¬
cium: ut iam molestum esset obedi¬
reiusticie. Quod uicium nisi adtuuã¬
te gratia superetur adiusticiam nemo
conuertitur: nisi operante gratia sa¬
netur: iusticie pace nemo perfruit᷑.
Cuius autem gratia iuncitur et sana¬
tur nisi illius cui dicitur. conuerte
nos deus sanitatum nĩarum: et a
uerte iram tuam a nobis: Quod et
si facit misericordia facit: ut dica¬
tur non secundum peccata nr̃a fe¬

Expanded text:
didicimus, dum antea lateret, eius didicimus, dum antea lateret, eius gratiadileximus. dum antea non delectaret, ut qui gloriatur non in se, sed in domino glorietur. extolli quippe in superbiam propriae uoluntatis est hominum, non operis dei; neque enim ad hoc eos conpellit aut adiuuat deus. praecedit ergo in uoluntate hominis adpetitus quidam propriae potestatis, ut fiat inoboediens per superbiam. hic autem adpetitus etiam si non esset, nihil molestum esset, et cum hoc noluit homo, sine difficultate noluisset; secutum est autem ex debita iusta poena tale uitium, ut iam molestum esset oboedire iustitiae. quod uitium nisi adiuuante gratia superetur, ad iustitiam nemo conuertitur, nisi operante gratia sanetur, iustitiae pace nemo perfruitur. cuius autem gratia uincitur et sanatur, nisi illius cui dicitur: conuerte nos, deus sanita ium nostrarum, et a uerte iram tuam a nobis? quo et si facit, misericordia facit, ut dicatur: non secundum peccata nostra fe
Abbreviated transcription (Latin):
sabo tibi domine: Quare autem ue¬
lit illos conuertere. illos pro auersione
punire: quamquam et in beneficio
tribuendo nemo tuste reprehendat
misericordem. et in uintlicta exeren¬
da nemo iuste repreheudat ueraceor:
sicut in illis euangelicis operariis. ali¬
is placitam mercedem reddentem. a¬
lus etiam non placitam largientem
nemo iuste culpauerit: consiluu
tamen occultioris iusticie penes ipsũ
est.Nos quantum concessum est sapi
num ideo etiam sanctis suis alicuiꝰ
operis iusticiam aliquando non tri¬
buere. uel certam scientiam uel uic¬
tricem delectationem: ut cognoscart
non a se ipsis. sed ab illo sibi esse lucem
qua illuminentur tenebre eorum:
et suauitatem qua det fructum su¬
um terra eorum. Cum autem ab illo
illius adiutorium deprecamur ad
faciendam perficiendamq iusticiã.
quid aliud deprecamur quam ut a¬
periat quod latebat. et suaue faciat
quod non delectabat: quia et hoc ab
illo esse deprecandum eius gratia

Expanded text:
tabo tibi, domine. Quare autem iltabo tibi, domine. Quare autem illos uelit conuertere, illos pro auersione punire, cum et in beneficio tribuendo nemo iuste reprehendat misericordem et in uindicta exercenda. nemo iuste reprehendat ueracem, sicut in illis euangelicis operariis aliis placitam mercedem reddentem, aliis etiam non placitam largientem nullus iuste l\'ulpauerit, consilium tamen occultioris iustitiae penes ipsum est. Nos, quantum concessum est, sapianum ideo etiam sanctis suis alicuius operis iusti aliquando non tribuere uel certam scientiam uel uictricem delectationem, ut cognoscant non a se ipsis, sed ab illo sibi esse lucem, qua inluminentur tenebrae eorum, et suauitatem, qua det fructum suum terra eorum. Cum autem ab illo illius adiutorium deprecamur ad faciendam perficiendamque iustitiam, quid aliud deprecamur, quam ut aperiat quod latebat et suaue faciat quod non delectabat? quia et hoc ab illo esse deprecandum eius gratia
Abbreviated transcription (Latin):
il quoniam quod a deo nos auertinꝰ
nr̃m est. et hec est uoluntas mala: qͦd
uero ad deum nos conuertimus nisi ip¬
so excitante atq adiuante non pos¬
sumus. et hec est uoluntas bona: quid
habemus quod non accepimus: Si
autem accepimus quid gloriamur
quasi non acceperunus:Ac per hoc
ut qui gloriatur indomino glorie¬
tur quibus hoc deus donare uolue¬
nt. eius misericordie est non merici
illorum: quibus autem noluerit ue¬
titatis est. Iusta namq peccatoribus
pena debetur. Quoniam misericordi¬
am et ueritatem diligit dominus
deus. Et misericordia et ueritas: occur¬
rerunt sibi. Et uniuerse uiȩ domini
s quis explicet quam crebro hec duo
lonuncta luina scriptura comine¬
ioret: aliquando etiam mutatis no¬
minibus. ut gratia promisericordia¬
ponatur: unde est et iudinus glori¬
am eius gloriam quasi unigeniti a¬
patre. plenum gratia et ueritate: ali¬
quando pro ueritate iudicium: ficut
est misericordiam et iudicium can¬

Expanded text:
rca quoniam quod a deo nos auertimus, rca quoniam quod a deo nos auertimus, nostrum est haec est uoluntas mala - quod uero ad deum nos conuertimus, nisi ipso excitante atque adiuuante non possumus- et haec est uoluntas bona - quid habemus quod non accepimus? si autem accepimus, quid gloriamur, quasi non acceperimus? ac per hoc ut qui gloriatur, in domino glorietur, quibus hoc deus donare uoluerit, eius misericordiae est, non meriti illorum, quibus autem noluerit, ueritatis est. iusta namque peccatoribus poena debetur, quoniam misericordiam et ueritatem diligit dominus deus et: miserieordia et ueritas occurrerunt sibi et: uniuersae uiae domini  quis explicet quam crebro haec duo coniuncta diuina scriptura commemoret? aliquando etiam mutatis nominibus, ut gratia pro misericordiaponatur-unde est: et uidimus gloriam eius, gloriam tamquam unigeniti apatre, plenum gratia et ueritate-aliquando pro ueritate iudicium, sicut est: misericordiam et iudicium can
Abbreviated transcription (Latin):
bis quam quod abillo est. Quod si a¬
surdissime dicitur: oportet faceam
etiam bonam uoluntacem nos diur¬
tus adipisci:: quamquam uoluntas
mirum si potest in medio quod am
ta consistere. ut nec boua nec mala sit.
dut enim iusticiam diligimus et
bona est: et si magis diligimus magl
bona: si minus minus bona est: au̾t
si omnino non diligimus non est bons
Quis uero dubicet dicere uoluntate
nullomodo iusticiam diligentem.
modo esse malam:⁊ sed etiam pessiꝰ¬
mam uoluntatem: Si ergo uolunta
aut bona est aut mala: sed utiq ma¬
lum non habemus ex deo: restat ut bo¬
nam uoluntatem habeamus ex deo.
alioquin nescio cum ab eo iustificam᷑.
quo alio munere ipsuis gaudere de¬
beamus. Et hinc scriptum est. arbicrio
paratur uoluntas a domino. Et in
psalmis. Adomino gressus hominis
diriguntur: et uiam cius uolet.
Et quod apostolus ait: deus est enĩ
qui operatur in nobis et uelle et o¬
perari pro bona uoluntate. Quo ci¬

Expanded text:
nobis quam quod ab illo est. quod si anobis quam quod ab illo est. quod si absurdissime dicitur, oportet fateamur etiam bonam uoluntatem nos diuinitus adipisci. quamquam uoluntas mirum si potest in medio quodam ita consistere, ut nec bona nec mala sit. aut enim iustitiam diligimus et bona est et, si magis diligimus, magis bona, si minus, minus bona est, aut si omnino non diligimus, non est bona. quis uero dubitet dicere uoluntatem nullo modo iustitiam diligentem non modo esse malam, sed etiam pessimam uoluntatem? si ergo uoluntas aut bona est aut mala et utique malam non habemus ex deo, restat ut bonam uoluntatem habeamus ex deo; alioquin nescio, cum ab eo iustificamur, quo alio munere ipsius gaudere debeamus. et hinc scriptum arbitror: paratur uoluntas a domino et in Psalmis: a domino gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet et quod apostolus ait: deus est enim qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate. Quoci