comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reuera ẽ quandoq capiat᷑ Ueritas enĩ ꝓ manife¬
statione in sacris sepe litteris reꝑiturꝰ. De qua
manifesta uifione dñs in euugłio scđm iohan¬
nẽ discpłis dicit. Qui autẽ diligit me. diliget᷑
a patre meo. Et ego diligã eũ. & manifestabo ei
me ipsũ. Et dauid in ꝑsona dĩ patris. Longitu¬
dine dierũ replebo eu. & ostendã illi salutare
meũ. Quãius ñ imꝓbabilit̾ quidã exponant
hoc in loco esse carnis ac sanguinis ueritatẽ ip¬
sã eorumdẽ efficientiã. id ÷ peccatorũ remissi¬
onẽ. Illis namq om̃ib modis uera xp̃i caro &
sanguis existit. qui digne ꝑcipiunt. qͥ ꝑcipien¬
do delictorũ indulgentiã c̃sequnt᷑. Unde in ca¬
Nobis inquã id ÷ credentib & miscđia tua digne
sumentib Qui enĩ manducat & bibit indiqne
uidiciũ sibi manducat & bibit. Hinc & sc̃s ore¬
GORI US in quarto dialogi libro. Tunc uera

Expanded text:
reuera est quandoque capiatur. Veritas enim pro manifereuera est quandoque capiatur. Veritas enim pro manifestatione in sacris sepe litteris reperitur. De qua manifesta uisione dominus in euangelio secundum Ioannem discipulis dicit: Qui autem diligit me, diligetur a Patre meo. Et ego diligam eum; et manifestabo ei meipsum . Et David in persona Dei Patris: Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum . Quamvis non improbabiliter quidam exponant hoc in loco esse carnis ac sanguinis veritatem, ipsam eorumdem efficientiam, id est, peccatorum remissionem. 248 Illis namque omnibus modis vera Christi caro ac sanguis existit qui digne percipiunt, qui percipiendo delictorum indulgentiam consequuntur. Unde in ca» nobis, inquam, id est credentibus, et misericordia tua digne sumentibus. Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Hinc et sanctus Gregorius in quarto Dialogi libro : « Tunc vera
Abbreviated transcription (Latin):
diũsis ac ꝓlixioribus uerbis. s ñ mutata sententia
repperi. hoc garriunt discipłi ac sequaces tui. sub¬
u̾sores quidẽ aliorũ & ipsi auro & argento cȩt̃a q
pecunia tua a te subũsi. errantes & nꝰ alios in er¬
rorẽ mittentes. ñ intelligentes sic̃ dicit apłs neq
quȩ loqunt᷑. neq de quib affirmant. Uerũ his
uocabulis in nullo p̾scribit᷑ fidei qua credimꝰ. & ue¬
ritati quã defendimꝰ: Species nãq & similitudo il¬
larũ rerũ uocabula st̃ quȩ ante suer̃. & ex quib
corpꝰ xp̃i sanquisq cͥficitur. Panẽ dico ac uinũ:
Undẽ in fine cͦuiusdã missȩ orat᷑ & dicit᷑. ꝑficiant
in nob̾ dñe q̃s̃ tua sacram̃ta qđ cͣtinent. ut quȩ
nc̃ specie gerimꝰ rerũ ueritate capiamꝰ. Postulat
quippe sacerdos ut corpus xp̃i qđ sub specie pa¬
nis iuniq nc̃ geritur. manifesta uisione sicuti

Expanded text:
diuersis ac prolixioribus uerbis sed non mutata sententia diuersis ac prolixioribus uerbis sed non mutata sententia reperi, hoc garriunt discipuli atque sequaces tui, subuersores quidem aliorum et ipsi auro et argento ceteraque pecunia tua a te subuersi errantes et alios in errorem mittentes, non intelligentes sicut dicit apostolus neque que loquuntur neque de quibus affirmant. Verum his uocabulis in nullo prescribitur fidei qua credimus, et ueritati quam defendimus. Species namque et similitudo illarum rerum uocabula sunt que ante fuerunt, et ex quibus corpus Christi sanguisque conficitur. Panem dico ac uinum. Vnde in fine cuiusdam misse oratur et dicitur: Perficiant in nobis domine quesumus tua sacramenta quod continent, ut que nunc specie gerimus, rerum ueritate capiamus. Postulat quippe sacerdos ut corpus Christi quod sub specie panis uinique nunc geritur, manifesta uisione sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ tam&si illã excelsissimã auctoritatis arcẽ
ñ obtinent. qͣ donate sunt quas ꝓpheticas & apłicas
nuncupamꝰ hoc tam̃ ꝓbare sufficiunt. qđ hanc
fidẽ quã nc̃ habemꝰ. om̃s fideles qui nos p̾cesser̃
a priscis temporib habuert̃. Alio quin cũ in de¬
cretis romanorũ pontisicũ sacrisq canonib apo¬
criphȩ scripturȩ nominatĩ dãnatȩ sint. hȩ quo¬
q specialiter dãpnarent᷑. nec in ęccłia catholica
a catholicis sollẽpnit̾ legerentur. Adũsus tan¬
tã diunarũ auctoritatũ lucẽ questionis caligi¬
nẽ opponere ñ desistis diceits. Qđ tu uerũ xp̃i corpis
esse asseris. in sacris litteris appellat᷑ species. simili¬
tudo. figura. signũ. mysteriũ. sacram̃tũ Hec aut̃
uocabula ad aliqiđ sunt. Nulla uͦ quȩ ad aliqiđ
referunt᷑: possunt esse id qđ st̃ ea ad quȩ referunt᷑.
Non ẽ igitur corpꝰ xp̃i. hoc enĩ in quodã scripto tuo

Expanded text:
ture tametsi illam excelsissimam auctoritatis arcem ture tametsi illam excelsissimam auctoritatis arcem non obtinent, qua donate sunt quas propheticas seu apostolicas nuncupamus, hoc tamen probare sufficiunt, quod hanc fidem quam nunc habemus, omnes fideles qui nos precesserunt a priscis temporibus habuerunt. Alioquin cum in decretis romanorum pontificum sacrisque canonibus apocriphe scripture nominatim damnate sint, hec quoque specialiter damnarentur, nec in ecclesia catholica a catholicis solemniter legerentur. 8 436 Aduersus tantam diuinarum auctoritatum lucem questionis caliginem opponere non desistis dicens: Quod tu uerum Christi corpus esse asseris, in sacris litteris appellatur species, similitudo, figura, signum, mysterium, sacramentum. Hec autem uocabula ad aliquid sunt. Nulla uero que ad aliquid referuntur, possunt esse id quod sunt ea ad que referuntur. Non est igitur corpus Christi. Hoc enim in quodam scripto tuo
Abbreviated transcription (Latin):
cordis hauritur. his diuinoꝵ eloquioꝵ testimo¬
nus quȩ ex multis compendu causa pauca ex¬
cerpsi. clare ut arbitror innotescit. qđ uera xp̃i
caro. uerꝰq eiꝰ sangus ii mensa dñica immolet᷑.
comedat᷑. bibat᷑. corporalit᷑. sp̃ualit̃. in cõprehen¬
sibilit. Et ne quis ꝑuersus atq ꝑuersor alit̾ eam
intelligeret. uł exponeret. quã uniuersalis ȩccłiȩ
sp̃uales filu intelligunt & exponunt. facta sunt
tã antiquis quã modernis tẽporibꝰ in diu̾sis ec¬
clesus huic fidei ẽgrua miracula. qͣndo & ubi.
& quibus tantũ sęcretũ demonstrare uoluit ęt̾¬
na dĩ sapientia cui nulla st̃ ñ possibilia. attin¬
gens a fine usq ad finẽ & fortit᷑ atq suauit̃ dis¬
ponens om̃a: Quȩ miracula facta esse ignorat
nullus. qͥsqͥs in ecclesiasticis hẏstoruis seu̾ scoꝵ
patrũ gestis. ẽ aliquantulũ studiosus. Quȩ scrip¬

Expanded text:
cordis hauritur. His diuinorum eloquiorum testimocordis hauritur. His diuinorum eloquiorum testimoniis, que ex multis compendii causa pauca excerpsi, clare ut arbitror innotescit, quod uera Christi caro uerusque eius sanguis in mensa dominica immoletur, comedatur, bibatur, corporaliter, spiritualiter, incomprehensibiliter. Et ne quis peruersus atque peruersor aliter ea intelligeret uel exponeret quam uniuersalis ecclesie spirituales filii intelligunt et exponunt, facta sunt tam antiquis quam modernis temporibus in diuersis ecclesiis huic fidei congrua miracula, quando et ubi et quibus tantum secretum demonstrare uoluit eterna dei sapientia, cui nulla sunt non possibilia, attingens a fine usque ad finem et fortiter atque suauiter disponens omnia. Que miracula facta esse ignorat nullus, quisquis in ecclesiasticis historiis seu sanctorum patrum gestis est aliquantulum studiosus. Que scrip
Abbreviated transcription (Latin):
frustra ab illis amen respondetur. a quib c̃tra id
qđ accipit᷑ disputatur. Itẽ in epła anatholio ep̃o
missa. Alit̾ enĩ in eccłia dĩ que corpus ẽ xp̃i nec
rata sunt sacerdotia. nec uera sacrificia. nisi in
nrȩ ꝓprietate naturȩ uerꝰ nos pontifex c̃ciliet.
uerꝰ immaculati agni sanguis emundet. Qui li¬
cet sit in patris dextera c̃stitutꝰ. in eadẽ tam̃ carne
quã sũpsit ex uirgine sacram̃tum ꝓpitiationis ex e¬
quit᷑. Itẽ in sermone de passione dñi. fefellit gͦ
illũ malignitas sua. intulit supliciũ filio dĩ qđ
cunctis filus hominũ in remediũ uerteret᷑. fu̾dit
sanguinẽ iustũ. qui reconciliando mundo & p̾mi¬
um esset & poculum Sc̃s gregoriꝰ in omelia pascha
li. Qiđ namq sit sanguis agñi ñ iã audiendo s
bibendo didicistis. Qui sanguis suꝑ utrũq postẽ¬
postẽ ponit᷑. quando nͣ solũ ore corporis s etiã ore

Expanded text:
frustra ab illis amen respondetur, a quibus contra id frustra ab illis amen respondetur, a quibus contra id quod accipitur, disputatur. Item in epistola Anatholio episcopo missa: Aliter enim in ecclesia dei que corpus est Christi, nec rata sunt sacerdotia nec uera sacrificia, nisi in nostre proprietate nature uerus nos pontifex reconciliet, uerus immaculati agni sanguis emundet. Qui licet in patris sit dextera constitutus, in eadem tamen carne quam sumpsit ex uirgine sacramentum propitiationis exequitur. Item in sermone de passione domini: Fefellit ergo illum malignitas sua, intulit supplicium filio dei, quod cunctis filiis hominum in remedium verteretur. Fudit sanguinem justum, qui reconciliando mundo et praemium esset et poculum. » S. Gregorius in homilia paschali : « Quid namque sit sanguis Agni, non jam audiendo, sed bibendo didicistis. Qui sanguis super utrumque postepostem ponitur, quando non solum ore corporis sed etiam ore
Abbreviated transcription (Latin):
rentibus hostẽ suũ. Et in subsequenti capitulo post
aliqua. Qid̃ tã mundũ ꝓ mundanis uiciis morta¬
liũ. quã sine ulla contagione carnalis c̃cupiscentiȩ̨
caro nata in utero & ex utero uirginali: ͣ qid tã
grate offerri & suscipi posset. quã caro sacrisici nostri
corpus effectũ sacerdotis nr̃i Leo papa. in sermone
de ieiunio septimi mensis. hanc confessione dilec¬
tissimi toto corde ꝓmentes: impia hereticoꝵ cõmen¬
ta respuite. ut ieuinia ur̃a & elemosinȩ nulliꝰ erro¬
is contagio polluantur. Tẽ enĩ & sacrisicu munda
est oblatio. & miseđiȩ scã largitio. quando si qui i¬
sta dependunt qđ operantur intelligunt. Nã dicen¬
te dño nisi manducaueritis carnẽ silu hominis.
& biberitis eiꝰ sanguinẽ ñ habebitis uita in uobis.
sic sacrȩ mensȩ cõmunicare debetis. ut nichil
prsus de ueritate corporis xp̃i & sanguinis am¬
bigatis: hoc enĩ ore sumitur. qđ fide credit᷑.. Et

Expanded text:
rentibus hostem suum. Et in subsequenti capitulo post rentibus hostem suum. Et in subsequenti capitulo post aliqua: Quid tam mundum pro mundandis uitiis mortalium, quam sine ulla contagione carnalis concupiscentie caro nata in utero et ex utero uirginali? Et quid tam grate offerri et suscipi posset, quam caro sacrificii nostri, corpus effectum sacerdotis nostri? Leo papa in sermone de ieiunio 435 vii mensis: Hanc confessionem dilectissimi toto corde promentes, impia hereticorum commenta respuite, ut ieiunia uestra et elemosine nullius erroris contagio polluantur. Tunc enim et sacrificii munda est oblatio, et misericordie sancta largitio, quando ii qui ista dependunt, quod operantur intelligunt. Nam dicente domino: Nisi manducaueritis carnem filii hominis et biberitis sanguinem eius non habebitis uitam in uobis, sic sacre mense communicare debetis ut nichil prorsus de ueritate corporis Christi et sanguinis ambigatis. Hoc enim ore sumitur, quod fide creditur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tellȩxerunt. Carnẽ quippe sic intellexert᷑ quomͦ
in cadauere dilaniat᷑. aut in macello uendit᷑. ñ
quom sp̃u uegetat᷑ de his hactenꝰ ad ꝓpositũ re¬
uertam Augustinus in omelia undecima suꝑ
corpus. Itẽ in omelia tricesima pͥma. At illi ui¬
derunt. xp̃m suo scelere morientẽ. & credider̃
in xp̃m suis sceleribus ignoscentẽ. Quo usq bi¬
berent sanquinẽ quẽ fuderant. de sua salute de¬
sperauerant. Itẽ in quadragesima. Qui seuien¬
tes occider̃t. mutati credider. Et quẽ sanguinẽ
seuiendo fuder. creilendo biber̃. Itẽ in sermo¬
ne ad neophitos. Hoc accipite in pane. qđ pepen¬
dit in cruce. Et hoc accipite in calice. qđ effusũ ẽ de
xp̃i latere. Erit enĩ illi mors ñ uita. qͥ mendacẽ pu¬
tauerit uitã. Itẽ ui libro quarto de trinitate. apud
eũ paucissimi remanser̃t. agnoscentib gentib & pia
humilitate bibentibis p̃ciũ suũ. eiꝰq fiducia dese¬

Expanded text:
tellexerunt? Carnem quippe sic intellexerunt: quomodo tellexerunt? Carnem quippe sic intellexerunt: quomodo in cadauere dilaniatur aut in macello, non quomodo spiritu uegetatur. De his hactenus, ad propositum reuertamur. Augustinus in omelicorpus. » Item in homilia tricesima prima: « At illi viderunt Christum suo scelere morientem, et crediderunt in Christum suis sceleribus ignoscentem. Quousque biberent sanguinem quem fuderant, de sua salute desperaverant. » Item, in quadragesima: « Qui saevientes occiderunt, imitati crediderunt; et quem sanguinem saeviendo fuderunt, credendo biberunt. » Item, in sermone ad Neophytos: « Hoc accipite in pane quod pependit in cruce. Et hoc aChristi latere. Erit enim illi mors non uita, qui mendacem putauerit uitam. Item in libro iiii de trinitate: Apud eum paucissimi remanserunt, agnoscentibus gentibus et pia humilitate bibentibus precium suum eiusque fiducia dese
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequentes bibamus. S potius id credimꝰ qđ ñ
uidemꝰ. ut ualeat esse fides. quȩ nͣ potest esse
si res quȩ credunt᷑ corporalibus sensib c̃stiterit
subiacere. Unde exponens qđ obscure posuit & si
necesse est inquit illud iusibilit celebrari: oportet
tamen inuisibilit̾ intelligi. Existimabant namq
qđ pͣciperet eis dñs. aut bestiali. aut humano mo¬
re comedere corpus qđ uidebant. aut bibere sangui¬
nẽ. quẽ ꝑsequentes fusuri erant. hoc est aut crudũ
aut aqua coctũ. aut substratis carbonibus in ue¬
ribus assum hanc carnalẽ eoꝵ intelligentiã re¬
darguens dñs. in euangłio scđm iohannẽ dicit.
Spͣs est qͥ uiuificat. caro autẽ ñ ꝓdest quicquã. Qđ
exponens beatꝰ augustinꝰ in uicesima septima e¬
iusdẽ eu angłii omelia: ait. Qid̃ ẽ gͦ. ñ ꝓdest ca¬
ro quicquã: Non ꝓdest quicquã. s quomͦ illi in¬

Expanded text:
persequentes bibamus. Sed potius id credimus quod non persequentes bibamus. Sed potius id credimus quod non uidemus, ut ualeat esse fides que non potest esse, si res que creduntur corporalibus sensibus constiterit subiacere. Vnde exponens quod obscure posuit: Et si necesse est inquit uisibiliter illud celebrari, oportet tamen inuisibiliter intelligi. Existimabant namque quod preciperet eis dominus aut bestiali aut humano more comedere corpus quod uidebant, aut bibere sanguinem quem persequentes fusuri erant. Hoc est aut crudum aut aqua coctum aut substractis carbonibus in ueribus assum. Hanc carnalem eorum intelligentiam redarguens dominus in euangelio secundum Iohannem dicit: Spiritus est qui uiuificat, caro autem non prodest quicquam. Quod exponens beatus Augustinus in xxvii eiusdem euangelii omelia ait: Quid est ergo, non prodest quicquam caro? Non prodest quicquam, sed quomodo illi in
Abbreviated transcription (Latin):
Calumniosa quidẽ ista obiectio est. Qui enĩ suꝑius
testatꝰ eͣ qđ carnẽ quã de matre uirgine suͣpsit. &
in ꝗͣ in t̾ris ambulauit ad manducandũ nob̾ sa¬
lubriter tribuit. quomͦ huic tã p̾clarę sententiȩ
alia ẽtraria sententia potuit obiuare. u Absit a¬
a sobrio lectore. & catholico expositore tã ꝑ uerse
sentire de columna ȩccłiȩ. de firmam̃to ueritatis.
de qͦ celestinꝰ papa in decretis suis asserit. qđ nec
saltẽ sinistrȩ suspicionis rumor dũ uiueret eũ
asperserit. Immo reuera id dixit. qđ catholica
ȩccłia in omnib membris suis fidelit̃ fatet᷑. ⁊ cre¬
dit. qđ ego quoq in ꝓfessione fidei breuit᷑ suꝑuiᷤ
posui. breuit comp̃hendi. uidelicet ipsũ corpꝰ¬
esse. & ñ ipsũ. Neq enĩ eo qͦ ipsi putabant mͦ cre¬
dimus qđ iusibile xp̃i corpꝰ comedamꝰ. aut san¬
quinẽ quẽ fusuri. & oculis suis c̃specturi erant

Expanded text:
Calumniosa quidem ista obiectio est. Qui enim superius Calumniosa quidem ista obiectio est. Qui enim superius testatus est quod carnem quam de matre uirgine sumpsit, et in qua in terris ambulauit, ad manducandum nobis salubriter tribuit, quomodo huic tam preclare sententie alia contraria sententia potuit obuiare? Absit a sobrio lectore et a catholico expositore tam peruerse sentire de columna ecclesie 434 de firmamento ueritatis, de quo Celestinus papa in decretis suis asserit, quod nec saltem sinistre suspicionis rumor dum uiueret eum asperserit. Immo re uera id dixit quod catholica ecclesia in omnibus membris suis fideliter fatetur et credit, quod ego quoque in professione fidei breuiter superius posui, breuiter comprehendi. Videlicet ipsum esse corpus et non ipsum. Neque enim eo quo ipsi putabant modo credimus quod uisibile Christi corpus comedamus, aut sanguinem quem fusuri et oculis suis conspecturi erant
Abbreviated transcription (Latin):
amplius cũ eo ñ ambulauer̃. durũ illis uisũ ẽ
qđ ait. nisi quis manducauerit carnẽ mea ñ ha¬
bebit uitã eternã. Acceper̃ illud stulte. Carnalit̃ il¬
lud cogitauerunt. & putauer̃ qđ p̾cisurus esset dñs
particulas quasdã de corpore suo. & daturꝰ illis. &
dixerunt. Uurus ẽ hic sermo. Ipsi erant duri non
sermo Et paucis int̾missis. sp̃ualiter inquit uitel¬
ligite qđ locutus sũ: Non hoc corpus qđ uidetis
manducaturi estis. & bibituri illũ sanguinẽ. quem
fusuri sunt qui me crucifigentꝰ. In his postremis
beati augustini uerbis exultas. in his uicisse te &
suꝑiorẽ esse gloriaris hic firmamentũ tuȩ defen¬
sionis te inuenisse gratularis: Quomͦ inquis ꝑsua¬
dere c̃tentlis qđ uerã carnẽ uerũq sanguinẽ in ħ
sacram̃to sumamus. cũ manifeste audias qđ cor¬
pꝰ qđ uidebant ñ essent discipłi comesturi. neq bi¬
bituri sanguinẽ quẽ crucifigentes erant fusuri.

Expanded text:
Durum illis uisum est quod ait: Nisi quis manducauerit carnem meam, non habebit uitam eternam. Acceperunt illud stulte. Carnaliter illud cogitauerunt et putauerunt quod precisurus esset dominus particulas quasdam de corpore suo et daturus illis et dixerunt: Durus est hic sermo. Ipsi erant duri non sermo. Et paucis intermissis: Spiritualiter inquit intelligite quod locutus sum. Non hoc corpus quod uidetis manducaturi estis et bibituri illum sanguinem quem fusuri sunt qui me crucifigent. In his postremis beati Augustini uerbis exsultas. In his uicisse te et superiorem esse gloriaris, hic firmamentum tue defensionis te inuenisse gratularis. Quomodo inquis persuadere contendis, quod ueram carnem uerumque sanguinem in hoc sacramento sumamus cum manifeste audias quod corpus quod uidebant non essent discipuli commesturi, neque bibituri sanguinem quem crucifigentes erant effusuri?
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑtes. facti propt᷑ arrogantiã & sterilitatẽ sic̃
equus & mulꝰ. in quib ñ est intellectus Qđ uͦ
incorruptionẽ dñici corporis. & qđ cęlo usq in
diẽ iudicii deuocari ñ possit. fidei nr̃ȩ qua ip
sũ a sidelibus suis uere manducari credimꝰ qͣsi
ñ intelligis. aut intellectã male exponendo ad
tuã ipsius ꝑniciẽ deprauare cͣtendis. Sic enĩ
creclimꝰ uere salubrit᷑q manducari in t̾ris a
me teneamꝰ existere illũ in cęlestib in c̾tami¬
natũ. incorruptũ. illesũ. In eptꝰ sis. si ꝓpterea
dicas sareptena uiduã non potiusse cõmedere
oleũ quo plenus erat lechitꝰ suus: quia sacra
testante hẏstoria lechitꝰ olei ñ est ĩminutꝰ.ci
eadẽ scriptura dicat. Abut & fecit uxta ũ¬
bum helyȩ. & comedit ipse & illa. & domꝰ eiꝰ:
Non dissimili grauaris uecordia. si iccirco mole¬
stiaris astruere ñ posse ali ȩcclĩam carne ac sangui¬

Expanded text:
expertes, facti, propter arrogantiam et sterilitatem sicut expertes, facti, propter arrogantiam et sterilitatem sicut equus et mulus in quibus non est intellectus. Quod uero incorruptionem dominici corporis et quod celo usque in diem iudicii deuocari non possit, fidei nostre qua ipsum uere a fidelibus suis manducari credimus quasi tram aut non intelligis, aut intellectam male exponendo ad tuam ipsius perniciem deprauare contendis. Sic enim credimus uere salubriterque manducari in terris ame teneamus existere illum in celestibus incontaminatum, incorruptum, illesum. Ineptus sis si propterea dicas Sareptenam uiduam non potuisse comedere oleum quo plenus erat lechitus suus, quia sacra testante historia lechitus olei non est imminutus, cum eadem scriptura dicat: Abiit et fecit iuxta uerbum Helie, et comedit ipse et illa, et domus eius. Non dissimili grauaris uecordia, si iccirco moliaris astruere non posse ali ecclesiam carne ac sangui
Abbreviated transcription (Latin):
di non possunt suꝑuacue laborare. seiens scrip¬
tũ esse. Altiora te ne quęsieris. & fortiora te ne
serutatus fueris. s quȩ p̾cepit tibi ds̃ illa cogita sẽꝑ
& in pluribus operib eius ne fueris curiosus Non
est eñ necessariũ tibi. ea que abscondita st̃ uide¬
re te oculis tuis. Diuina tam̃ potentia mirabilit
operante. fieri posse c̃cedit: Nec defuere quibusdã
dubitantib digna miracula. quibꝰrerũ uisibiliũ
atq corruptibiliũ ablatis tegum̃tis sicuti reuera
ẽ appareret corporalibus oculis caro xp̃i & sanqui
om̃ipotente dõ nusericordit᷑ sanante infirmorũ
in becillitatẽ. & t̾ribilit̾ dãpnante atq euertente
om̃ium heretcorũ detestabilẽ pͣuitatẽ.: Quorũ
osficui inter est simplicẽ infantiũ atq lactentiũ
ex quibꝰ laudẽ ꝑfecit xp̃c. sidẽ irridere. rationi¬
bus om̃a uelle cõprehendere cũ ipsi sit rationis

Expanded text:
di non possunt superuacue laborare, sciens scripdi non possunt superuacue laborare, sciens scriptum esse: Altiora te ne quesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris, sed que precipit tibi deus illa cogita semper, et in pluribus operibus eius ne fueris curiosus. Non est enim tibi necessarium ea que abscondita sunt uidere oculis tuis. Diuina tamen potentia mirabiliter operante fieri posse concedit. Nec defuere quibusdam dubitantibus digna miracula quibus rerum uisibilium atque corruptibilium ablatis tegumentis, sicuti re uera est appareret corporalibus oculis caro Christi et sanguis, omnipotente deo misericorditer sanante infirmorum imbecillitatem, et terribiliter damnante atque euertente omnium hereticorum detestabilem prauitatem. Quorum officii interest simplicem infantium atque lactentium ex quibus laudem perfecit Christus, fidem irridere, rationibus omnia uelle comprehendere, cum ipsi sint rationis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ualebunt aduersus eã Et tibi dabo claues regni
cȩlorũ & qđ cumq ligaueris suꝑ t̾ram erit ligatũ
& in cęlis. & qđ cumq solueris suꝑ t̾ram erit solutũ
& in cęlis. Quȩ tam & si de pastorib scȩ ȩccłiȩ dicta
esse credant᷑. & a quibusdã catholicis exponantur.
pͣcipue tñ de romana ȩccłia intelligenda esse sacri
canones. & pontificũ decreta testant᷑. B. Quis e¬
niͣ aut ratione c̃cipiat. aut ꝑ miraculũ fieri pos¬
se c̃cedat panẽ frangi in xp̃i corpore. qđ post re¬
surrectionẽ tota uiget incorruptibilitate. & usq
in tempora restitittionis om̃ium cęlo manet in¬
ter mutata natura: iustꝰ qui ex fide uiuit. scru¬
tari argumentis & c̾cipere ratione ñ quęrit.
Mauult enĩ cęlestibꝰ mysterus ncͣ sidẽ adhibere. ut
ad sidei pͬmia quandoq ualeat ꝑuenire. quã fi¬
de omissa in comp̃hendendis his quȩ cõprehen¬

Expanded text:
preualebunt aduersus eam, et tpreualebunt aduersus eam, et tcunque ligaueris super terram, erit ligatum et in celis, et quodcunque solueris super terram erit solutum et in celis. Que tametsi de pastoribus sancte ecclesie dicta esse credantur, et a quibusdam catholicis exponantur, precipue tamen de romana ecclesia intelligenda esse sacri canones et pontificum decreta testantur. Ber.: Quis enim aut ratione concipiat aut per miraculum fieri posse concedat panem frangi in Christi corpore quod post resurrectionem tota uiget incorruptibilitate et usque in tempora restitutionis omnium celo inter mutata natura, iustus qui ex fide uiuit, scrutari argumentis et concipere ratione non querit. Mauult enim celestibus misteriis nunc fidem adhibere, ut ad fidei premia quandoque ualeat peruenire, quam fide omissa in comprehendendis iis que comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
measti. Propterea traditꝰ in repbũ sensũ sc̃am
romanã ȩccłiam uocas ȩccłiam malignantiũ.
c̃ciliũ uanitatis. sedẽ sathanȩ. Et hoc impio
ore garristi: qđ garrisse nemo legit᷑. ñ here¬
ticꝰ. non scismaticꝰ. ñ falsus aliquis xpianus.
Q uotquot enĩ a primordio xp̃ianȩ ȩccłiȩ xpiani nomi¬
nis dignitate gloriati sunt. & si aliqui relicto ueri¬
tatis tramite ꝑ deuia erroris incedere maluerunt.
sedẽ tamen beati peTRI apłi magnifice honoraue¬
runt. nullã q aduersus eã huius modi blasphemiã
uł dicere uł scribere psũpserunt. Qđ indubitatum
habet qui eoꝵ scripta legit. quȩ diũsis temporibꝰ ac
diuersis de causis sedes apłica ab eis transmissa uel
porrecta recepit. Neniq ipse dñs honorifice alloquit᷑
eã in euangelio suo dicens. Tu es pETRUS. & suꝑ
hanc petrã ȩdificabo eccłiam meã. & portȩ inferi ñ

Expanded text:
measti. Propterea traditus in reprobum sensum sanctam measti. Propterea traditus in reprobum sensum sanctam romanam ecclesiam uocas ecclesiam malignantium, concilium uanitatis, sedem Sathane. Et hoc impio ore garristi, quod garrisse nemo legitur, non hereticus, non scismaticus, non falsus aliquis christianus. Quotquot enim a primordio christiane ecclesie christiani nominis dignitate gloriati sunt, etsi aliqui relicto ueritatis tramite per deuia erroris incedere maluerunt, sedem tamen beati Petri apostoli magnifice honorauerunt, nullamque aduersus eam huiusmodi blasphemiam uel dicere uel scribere presumpserunt. Quod indubitatum habet qui eorum scripta legit, que diuersis temporibus ac diuersis de causis sedes apostolica ab eis transmissa uel porrecta recepit. Denique ipse dominus honorifice alloquitur eam in euangelio dicens: Tu es Petrus et super hanc petram edificabo ecclesiam meam, et porte inferi non
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ihc uerꝰ ds̃ sit & uerus homo: om̃isq homo
constet anima rationali & corpore : ñ tͣn anima
ipsa aut ipsũ corpus recte uocabit᷑ homo uł ds̃.
B. Consentio inquit burgundꝰ scȩ romanȩ ȩccłȩ.
Reuera ñ scãm ȩcclĩam exꝑta ẽ ueritas ipsa s
ȩxcłiam malignantiũ. conciliũ uanitatis. necꝰ
apłicã. s sedẽ satanȩ.L. Non deberes dicere
c̃sentio inquit burgundus. s c̾sentio ego berin¬
geriꝰ. Tua enĩ hec uerba fuerunt. hec te crede¬
re scm̃ c̃cilium fefellisti. hec te seruaturũ u¬
reiurando firmasti. Uenerabilis humbertus
quẽ quasi exꝓbrando burgiuidus nominas. qͣ¬
si ñ possit habere ds̃ in burgundia seruos su¬
os. nichil aliud fecit. nisi qđ scripturã ipsã pͣci¬
piente synodo manu in manũ tibi porrexit.
Uerũ o infelix anima de heresi pruis ad ꝑuri¬
um transisti. nc iterũ de ꝑuirio ad heresĩ re¬

Expanded text:
dominus Iesus uerus deus sit et uerus homo, omnisque homo dominus Iesus uerus deus sit et uerus homo, omnisque homo constet anima rationali et corpore, non tamen anima ipsa aut ipsum corpus recte uocabitur homo uel deus. 6 Ber.: Consentio inquit burgundus sancte romane ecclesie. Re uera non sanctam ecclesiam experta est ueritas ipsa, sed ecclesiam malignantium, concilium uanitatis, nec apostolicam sed sedem Sathane. Lanfr.: Non deberes dicere: Consentio inquit burgundus; sed: Consentio ego Beringerius. Tua enim hec uerba fuerunt, hec te credere sanctum concilium fefellisti, hec te seruaturum iureiurando firmasti. Venerabilis Humbertus quem quasi exprobrando burgundum nominas, quasi non possit habere deus in Burgundia seruos suos, nihil aliud fecit nisi quod scripturam ipsam precipiente synodo manu in manum tibi porrexit. Verum o infelix anima de heresi ad periurium prius transisti, nunc iterum de periurio ad heresim re
Abbreviated transcription (Latin):
mestio necessaria. utraq fructuosa. Altera indi¬
get alterius. ut boni aliqiđ operet᷑. Nã prior si
desit: posterior ñ solũ peccata ñ purgat. s etiam
auget. & pͣsũptores uidicat. Qui enĩ mandu¬
cat & bibit indigne: iudiciũ sibi manducat &¬
bibit. Porro posterior sine pͥore esse nͣ potest
nit᷑. Et in euangelio legit᷑. Nisi manducaue¬
ritis carnẽ silii hominis & biberitis eiꝰ sanguinẽ
non habebitis uitã in uobis Et sacri canones
iubent non habendos int̾ catholicos qui sacramͣ¬
to corporis xp̃i nͣ coͣmunicant. nisi forte poeniten¬
tiũ more & ep̃ali iudicio pro capitalib peccatis
abstineant. Frustra gͦ infers & dicis. Si semel pas¬
sus ẽ xp̃c in semetipso. semes etiã in corpore suo.
eo qđ corpꝰ suũ nullomͦ separari potest a se ipso.
Qđ non ꝓcedit. Multa quippe sunt in reb quȩ
rerũ partibus c̾uenire non possunt. Nã cũ ipse

Expanded text:
mestio necessaria, utraque fructuosa. Altera indimestio necessaria, utraque fructuosa. Altera indiget alterius, ut boni aliquid operetur. Nam prior si desit posterior, non solum peccata non purgat, sed etiam auget et presumptores iudicat: Qui enim manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit. Porro posterior sine priore esse non potest nitur, et in euangelio legitur: Nisi manducaueritis carnem filii hominis et biberitis eius sanguinem non habebibis uitam in uobis. Et sacri canones iubent non habendos inter catholicos qui sacramento corporis Christi non communicant, nisi forte penitentium more et episcopali iudicio pro capitalibus peccatis 426 abstineant. Frustra ergo infers et dicis: Si semel passus est Christus in semetipso, semel etiam in corpore suo, eo quod corpus suum nullo modo separari potest a seipso. Quod non procedit. Multa quippe sunt in rebus que rerum partibus conuenire non possunt. Nam cum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
redimendos iudicauit. p̾sciuit. p̃destinauit. uo¬
cauit. modis atq temporib quib id fieri c̃grue¬
bat. In sacram̃to tam̃ qđ in huiꝰ rei memoriã
frequentat eccłia caro dñi cotdie ĩmolat᷑. diui¬
ditur. comedit᷑. & sanguis eiꝰ de calice sideliũ ore
potatur Utraq uera. utraq de uirgine sũpta.
Sumit᷑ quidẽ caro ꝑ se. & sangius ꝑ se nͨ sine certi
ratione mysterii. Quãuis alio locutionis mͦ totꝰ
xpͣs manducari dicat᷑ & credat᷑. scilicet cũ utta
ȩterna quȩ ipse est spͣuali desiderio appetitur.
cũ recordatio mandatoꝵ eiꝰ suꝑ mel & fauũ dul¬
cior in mente habet᷑. cũ frat̃na caritas cuiꝰ signũ
hoc sacramentũ gestat ꝓ ap̾i amore diligit᷑. cũ
dulcit᷑ atq salubrit in memoria recͣditur. qđ ꝓsa
lute hominũ cͣtumeliis sit affectus. cruce suspen¬
sus. clauis affixus. lancea uulneratus. Utraq co¬

Expanded text:
redimendos iudicauit, presciuit, predestinauit, uoredimendos iudicauit, presciuit, predestinauit, uocauit, modis atque temporibus quibus id fieri congruebat. In sacramento tamen quod in huius rei memoriam frequentat ecclesia, caro domini quotidie immolatur, diuiditur, comeditur, et sanguis eius de calice fidelium ore potatur. Vtraque uera, utraque de uirgine sumpta. Sumitur quidem caro per se, et sanguis per se non sine certi misterii ratione. Quamuis alio locutionis modo totus Christus manducari dicatur et credatur, scilicet cum uita eterna que ipse est spirituali desiderio appetitur, cum recordatio mandatorum eius super mel et fauum dulcior in mente habetur, cum fraterna caritas cuius signum hoc sacramentum gestat pro Christi amore diligitur, cum dulciter atque salubriter in memoria reconditur quod pro salute hominum contumeliis sit affectus, cruce suspensus, clauis affixus, lancea uulneratus. Vtraque com
Abbreviated transcription (Latin):
tismo &. fide. Utrũq enĩ lauat. purgat. purisicat.
Illud carnẽ. hoc mentẽ. Sicut gͦ cęlestis panis quȩ
uera. xp̃i caro est suo mͦ uocat᷑ corpus xp̃i. cũ reue¬
ra sit sacramentũ corporis xp̃i. illiꝰ uidelicet qđ ui¬
sibile. palpabile. mortale. in cruce est suspensu.
uocat᷑ q ipsa carnis ipsius ĩmolatio quȩ sacerdotis
manibus fit xp̃i passio. mors. crucisixio. ñ rei ue¬
ritate . s significanti mysterio : sic sacram̃tum fidei
qđ baptisma intelligit fides est. B. Beatꝰ augu¬
stinꝰ in epła ad bonifaciũ. Semel ĩmolatꝰ ẽ xp̃s
in semetipso. & tamͣ in sacram̃to nͥ solũ ꝑ omnes
paschȩ sollẽpnitates. s & om̃i die popłis ĩmolat᷑:
om̃ium uerꝰ ds̃ & uerꝰ homo semel tantũ in cruce
pependit. offerens se ipsũ patri hostiã puuã. pas¬
sibile. mortalẽ. uiuoꝵ ac mortuoꝵ redẽptionis ef¬
ficacẽ: eoꝵ uidelicet. quos diumi c̃silu altitudo

Expanded text:
tismo et fide. Vtrumque enim lauat, purgat, purificat. tismo et fide. Vtrumque enim lauat, purgat, purificat. Illud carnem, hoc mentem. Sicut ergo celestis panis que uera Christi caro est suo modo uocatur corpus Christi cum re uera sit sacramentum corporis Christi, illius uidelicet quod uisibile, palpabile, mortale in cruce est suspensum, uocaturque ipsa carnis ipsius immolatio que sacemanibus fit, Christi passio, mors, crucifixio, non rei veritate, sed significanti mysterio, sic sacramentum fidei quod baptisma intelligit, fides est. Semel stinus in epistola ad Bonifacium: Semel immolatus est Christus in semetipso. » Et tamen in sacramento non solum per omnes Paschae solemnitates, sed et omni die populis immolatur. » omnium verus Deus et verus homo semel tantum in cruce pependit, offerens seipsum Patri hostiam vivam, passibilem, mortalem, vivorum ac mortuorum redemptionis efficacem, eorum videl
Abbreviated transcription (Latin):
esse. xp̃m uerũ : qr ipso figmento longioris itineris sig¬
nificauit uerũ xp̃m ascensurũ in cęlũ. Porro sacra¬
mentũ fidei in ipsa ad bonifaciũ epła. beatꝰ augu¬
stinꝰ baptismũ uocat. Uerꝰ aut̃ baptismꝰ c̃̾stat non
tã ablutione corporis quã fide cordis. quẽ ad modũ
apłica doctrina tradit dicens: fide mundans corda
et. Et alibi. Sic & uos saluos facit baptisma. ñ
carnis depositio sordiũ. s c̃scientie bone int̾rogatio
in dm̃. Alterũ tanĩ significat᷑ ꝑ alterũ.: Nã ꝑ ablu¬
tionẽ quȩ corpori extrinsecꝰ adhibet᷑ purgatio a¬
nimȩ expͥmitus. quã fides interior oꝑatur. Uocat᷑¬
q baptisius fides. scłm eã locutionis formã qͣ my¬
steriũ eiꝰ rei cuiꝰ mysteriũ ẽ censeri nomine ẽsue¬
uit. huiꝰ rei causa simil itudo ẽ. quã in sacram̃to &
in re sacram̃ti reperiri semꝑ necesse est. Sic̃ in bap¬

Expanded text:
esse Christum uerum quia ipso figmento longioris itineris sigesse Christum uerum quia ipso figmento longioris itineris significauit uerum Christum ascensurum in celum. Porro sacramentum fidei in ipsa ad Bonifacium epistola beatus Augustinus baptismum vocat. Verus autem baptismus constat non tam ablutione corporis quam fide cordis, quemadmodum apostolica doctrina tradit dicens: « Fide mundans corda eorum ; » et alibi: « Sic et vos salvos facit baptisma, non carnis depositio sordium, sed conscientin deum. Alterum tamen significatur per alterum. Nam per ablutionem que corpori extrinsecus adhibetur, purgatio anime exprimitur, quam fides interior operatur. Vocaturque baptismus fides secundum eam locutionis formam qua misterium eius rei cuius 425 misterium est censeri nomine consueuit. Huius rei causa similitudo est quam in sacramento et in re sacramenti reperiri semper necesse est. Sicut in bap
Abbreviated transcription (Latin):
si eadẽ caro. idẽq sanguis sui ipsoꝵ sacram̃ta ex¬
istant. scđm aliud atq aliud accepta. cũ ipse
dñs ihc post resurrectionẽ suã sui ipsius diuer¬
sa tẽporũ ratione typũ gesserit & figurã. Appa¬
rens enĩ duob discipulis. locutꝰq eis qͣntũ satis
eẽ uidicauit : dũ finxit se longuis ire : sic̾ beat᷑
augustinꝰ dicit signisicauit se post paucos dies
in cęlos ascensurum esse. Qđ tter longe remotũ
ẽ a cõmuni hominũ uita. que ipsis ẽ duobꝰ di¬
scipulis euidentissime figurata. Xp̃c gͦ xpͣi
longius suo tempore ascendentis in cęlũ. Idẽ
eiusdẽ. nec tam̃ usq quaq euisdẽ Uerꝰ nãq ds̃
& uerꝰ homo. & singens & ascendens. Uerũ tam̃
alud ẽ fignientũ terreni itineris. aliud in celũ ue¬
ritas ascendentis Nec aliquis ita desipuerit. ut
ꝓpterea abnegare p̾sumat fingentẽ se longiꝰ ire

Expanded text:
si eadem caro idemque sanguis sui ipsorum sacramenta exsi eadem caro idemque sanguis sui ipsorum sacramenta existant secundum aliud atque aliud accepta, cum ipse dominus Iesus post resurrectionem suam sui ipsius diuersa temporum ratione tipum gesserit et figuram. Apparens enim duobus discipulis locutusque eis quantum satis esse iudicauit, dum finxit se longius ire, sicut beatus Augustinus dicit, significauit se post paucos dies in celum ascensurum esse. Quod iter longe remotum est a communi hominum uita, que ipsis et duobus discipulis euidentissime figurata? Christus ergolongius suo tempore ascendentis in celum. Idem eiusdem nec tamen usquequaque eiusdem. Verus namque deus et uerus homo et fingens et ascendens; uerumtamen aliud est figmentum terreni itineris, aliud in celum ueritas ascendentis. Nec aliquis ita desipuerit, ut propterea abnegare presumat fingentem se longius ire
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ uͦ effusũ de calice ab ore sideliũ sumit᷑.
mors eiꝰ in cruce. & sanguinis eiuis de latere ema¬
natio siguratur. Utrũq beatꝰ CRESORIUS & sol¬
lert̾ attendit. & enucleate in quarto dialogi libro
exponit dicens: Eius quippe caro ibi sumit᷑. eiꝰ
sanguis nͣ iã in manꝰ fideliũ. s in ora fideliũ fun¬
ditur. Pensandũ gͦ est quale sit hoc sacrificiũ.
qđ ꝓ absolutione nr̃a mortẽ unigeniti filu semꝑ
imitat᷑. Imitat᷑ dixit nͣ oꝑatur. qr resurgens ex
mortuis iã ñ morit᷑. mors illi ultra nͨ dominabit᷑.
Caro ergo & sanguis quibꝰ ad impetrandã ꝓ peccatis
nr̃is dĩ miscdĩam cotidie alimur. xp̃i corpꝰ & san¬
guis uocant᷑. ñ solũ quia essentialit idẽ sunt qͣ¬
litatibus plurimũ discrepantes: uerũ etiã eo lo¬
cutionis mͦ qͦ res significans signisicatę rei solet uo¬
cabulo nuncupari. Nec iuste quisquã mouebit᷑.

Expanded text:
alterum uero effusum de calice ab ore fidelium sumitur, alterum uero effusum de calice ab ore fidelium sumitur, mors eius in cruce et sanguinis eius de latere emanatio figuratur. Vtrumque beatus Gregorius et sollerter attendit, et enucleate in iiii.to dialogi libro exponit dicens: Eius quippe caro ibi sumitur, eius sanguis non iam in manus infidelium, sed in ora fidelium funditur. Pensandum ergo est quale sit hoc sacrificium quod pro absolutione nostra mortem unigeniti filii semper imitatur. Imitatur dixit, non operatur, quia resurgens ex mortuis iam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Caro ergo et sanguis quibus ad impetrandam pro peccatis nostris dei misericordiam cotidie alimur, Christi corpus ac sanguis uocantur, non solum quia essentialiter idem sunt qualitatibus plurimum discrepantes, uerum etiam eo locutionis modo quo res significans significate rei solet uocabulo nuncupari. Nec iuste quisquam mouebitur
Abbreviated transcription (Latin):
sacrandũ uͦ conũti in xp̃i carnẽ & sanquinẽ. qͣs
utrasq res benedictio c̃secrauit. Quãuis beatꝰ au¬
gustinꝰ in eo libro ñ magis loquebat᷑ de hoc sa¬
cram̃to quã de cęt̾is quȩ xp̃iana cͣsuetudine exer¬
ceri iubent᷑. & sollẽpnit᷑ exercent᷑. instruens dia¬
conũ quẽdã cartaginiensis eccłiȩ. qualit᷑ ipsũ qͦq
rudes de his &. de cȩtis oporteret instruere: B:
Unde beatꝰ augustinꝰ in epła ad bonifaciũ Sic̃
inquit sacram̃tũ corporis xp̃i scđm quendã
modũ corpꝰ ẽ xp̃i. sacramentũ sanguinis xp̃i se¬
sacram̃to accipimꝰ. & sanguis eius quẽ sub ui¬
ni specie ac sapore potamꝰ. Caro uidelicet car¬
nis. & sanguis sacramĩtũ ẽ sanguinis Carne
& sanguine. utroq inuisibili. intelligibili.
sp̃uali significat᷑ redẽptoris corpꝰ uisibile.
palpabile. manifeste plenũ gr̃a om̃ium uir¬
tutũ. & diuina maiestate. Quoꝵ alterũ
quidẽ dũ frangitur & in populi salutẽ diuidit᷑.

Expanded text:
conuerti in Christi carnem ac sanguinem quas utrasque res benedictio consecrauit. Quamuis beatus Augustinus in eo libro non magis loquebatur de hoc sacramento quam de ceteris que christiana consuetudine exerceri iubentur, et solenniter exercentur, instruens diaconum quendam cartaginiensis ecclesie qualiter ipsum quoque rudes de his et de ceteris oporteret instruere. Ber.: Vnde beatus Augustinus in epistola ad Bonifacium: Sicut inquit sacramentum corporis Christi secundum quendam modum corpus Christi est, sacramentum sanguinis Christi sesacramento accipimus, et sanguis eius quem sub uini specie ac sapore potamus. Caro uidelicet 424 carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis. Carne et sanguine, utroque inuisibili, intelligibili, spirituali, significatur redemptoris corpus uisibile, palpabile, manifeste plenum gratia omnium uirtutum et diuina maiestate. Quorum alterum quidem dum frangitur et in populi salutem diuiditur,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ de saluatore nesciens ꝓphetauit: dicens. ex¬
pedire magis ꝓ mundo mori unũ hominẽ.
quã totiꝰ mundi perire omnẽ hominẽ. Uerũ
quidẽ dixit. uerũtamen qͦ eiꝰ u̾bũ uergeret
gnorauit. Sic & tu uolens loqui contra causã
nr̃am: manifeste quã defendendã suscepimꝰ.
asseris partẽ nr̃am hoc ẽ namq qđ dicimꝰ. ħ
modis omnib c̃tra te ac sequaces tuos apꝓba¬
re c̃tendimꝰ. sacrificiũ scilicet ȩccłiȩ. duob c̃fi¬
ci. duobus c̾stare. uisibili helemͣtoꝵ spẽtie.
& in uisibili dñi iħu xp̃i carne & sanguine.
sacramento. & re sacramenti. quȩ res ut uer

Expanded text:
rum de saluatore nesciens prophetauit, dicens exrum de saluatore nesciens prophetauit, dicens expedire magis pro mundo mori unum hominem, quam totius mundi perire omnem hominem. Verum quidem dixit, uerumtamen quo eius uerbum uergeret ignorauit. Sic et tu uolens loqui contra causam nostram manifeste quam defendendam suscepimus asseris partem nostram. Hoc est namque quod dicimus, hoc modis omnibus contra te ac sequaces tuos approbare contendimus, sacrificium scilicet ecclesie duobus confici, duobus constare, uisibili elementorum specie et inuisibili domini Iesu Christi carne et sanguine, sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
ta sententia u̾bis aliis inuenit᷑ hoc mͦ Si igitur
tanta ius e᷑ in sermone dñi ihu. ut inciperent ẽẽ
quȩ ñ erant. quantomagis oꝑatoriꝰ ẽ ut quȩ erant
in aliud cõmutent᷑.  Euȩ litteratura plurimũ
in sententia concordat cũ ea. quȩ in libro ab eo¬
dẽ de mysteriis siue iniciandis edito: in hec uerꝰ¬
ba reperitur . Sermo gͦ xp̃i qͥ potuit ex nichilo
facere qđ ñ erat᷑. ñ potest ea quȩ sunt in id muta
re qđ ñ erant. B. Sacrificium q ȩccłiȩ duobus
cͣstat. duob consit. uisibili & inuisibili. sacram̃¬
to. & re sacramenti. quȩ tam̃ res id est. xp̃i corpꝰ
si esset pͣ oculis: uisibilis esset. s eleuata in cęlũ
sedensq ad dexterã patris: usq in tempora resti¬
tutionis omniũ qđ scribit apłs petrus cęlo deuo¬
cari nͣ poterit. siq̃ xp̃i ꝑsona dõ constat & homi¬
ne.: L. Cayphas cũ esset pontisex anni illiꝰ: ue¬

Expanded text:
ta sentta sentt inciperent esse que non erant, quanto magis operatorius est ut que erant in aliud commutentur? Que litteratura plurimum in sententia concordat cum ea que in libro ab eodem de mysteriis siue iniciandis edito, in hec uerba reperitur: Sermo ergo Christi qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea que sunt i Sacrificiumque ecclesie duobus constat, duobus confit, uisibili et inuisibili, sacramento et re sacramenti, que tamen res id est corpus Christi si esset pre oculis, uisibilis esset sed eleuata in celum, sedensque ad dexteram patris usque in tempora restitutionis omnium quod scribit apostolus Petrus, celo deuocari non poterit, sicut Christi persona deo constat et homine. Lanfr.: Caiphas cum esset pontifex anni illius, ue
Abbreviated transcription (Latin):
quide̾ litteras male intellexit. s tñ sine ulla
eũsione uł ꝑuersione in suo eas statu manere
ꝑmisit In quarto uͦ de sacram̃tis sermone cũ p̾¬
fatꝰ doctor satageret appbare ñ esse mirandũ
si ea quȩ st̃ diuina potentia in aliud transeant.
ꝓpterea qđ ipsa quoq iubente. omͣa ex nichilo
acta subsistant : subiunxit. Si igit᷑ tanta uis
est in sermone dñi ihu ut inciperent esse quȩ
ñ erant: quantomagis oꝑatoriꝰ est ut sint quȩ
erant & in aliud cõmutent᷑ Esse qͥdẽ scđm
uisibilẽ speciẽ testat᷑ quȩ erant. coͣmutari uͦ
scđm int̾iorẽ essentiã in naturã illarũ rerũ
quȩ antea ñ erant.: Hoc mͦ ante .&. pꝰ ipsemet
exponit. diu̾sis quidẽ ũbis. s ñ diũsis senten¬
tus atq hinc arbitror te assũpsisse qđ suꝑiꝰ
intulisti. qđ q tolerabilit᷑ dictũ: in tolerabi¬
lit᷑ exposiuisti. In quibusdã tñ codicibus p̃fa¬

Expanded text:
quidem litteras male intellexit, sed tamen sine ulla quidem litteras male intellexit, sed tamen sine ulla euersione uel peruersione in suo eas statu manere permisit. In quarto uero de sacramentis sermone cum prefatus doctor satageret approbare non esse mirandum si ea que sunt diuina potentia in aliud transeant, propterea quod ipsa quoque iubente omnia ex nichilo facta subsistant, subiunxit: Si igitur tanta uis est in sermone domini Iesu ut inciperent esse que non erant, quanto magis operatorius est ut sint que erant et in aliud commutentur? Esse quidem secundum uisibilem speciem testatur que erant, commutari uero secundum interiorem essentiam in naturam illarum rerum que antea non erant. Hoc modo ante et post ipsemet exponit, diuersis quidem uerbis sed non diuersis sententiis. Atque hinc arbitror te assumpsisse quod superius intulisti, quodque tolerabiliter dictum intolerabiliter exposuisti. In quibusdam tamen codicibus prefa
Abbreviated transcription (Latin):
Qid̾ hic quęris naturȩ ordinẽ in xpͣi corpo¬
re. cũ pret᷑ naturã sit ipse dñs ib̃c partus
de uirgine: Sextũ quoq de sacram̃tis
librũ. in quo oꝑe pͣfatũ mendaciũ eũ dixisse men¬
daciter affirmasti: sic incipit Sic̃ uerꝰ ẽ dĩ filus
dñs nrͣ ihͣs xp̃s. non ꝑ grãm quem admodũ cȩte¬
ri homines si ꝑ natura ita uera caro eius ẽ quã
accipimus. & uerꝰ eiꝰ sanguis ẽ quẽ potamus
Paucissima de multis me dixisse sufficiat. ut
lectores tuarũ atq mearũ sententiarui ꝑspica¬
cit᷑ agnoscant qͣ fraude fingis ñ inuenta. qͣ a¬
stutiã deprauas inuenta. ꝗͣ ꝑuicacia in aliud de¬
torquere conaris quȩcũq relinquis illesa. Cui
nequiciȩ nulla fere heretcoꝵ prauitas a tẽpore
luciani. & Isicu similis extitit. quoꝵ ut̃q ꝓphe¬
ticas & euangelicas atq apłicas scripturas ad su¬
ȩ causȩ cõmodũ depͣuauit: Quȩ q heresis sacraᷤ

Expanded text:
Quid hic quaeris naturae ordinem in Christi corpoQuid hic quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse Dominus Jesus partus ex Virgine? » Sextum quoque De sacramentis librum, in quo opere praefatum mendacium eum dixisse mendaciter affirmasti, sic incipit: « Sicut verus est Dei Filiusnoster Iesus Christus non per gratiam quemadmodum ceteri homines sed per naturam, ita uera caro eius est quam accipimus et uerus eius sanguis quem potamus. Paucissima de multis me dixisse sufficiat, ut lectores tuarum atque mearum sententiarum perspicaciter agnoscant, qua fraude fingis non inuenta, qua astutia deprauas inuenta, qua peruicacia in aliud detorquere conaris quecumque relinquis illesa. Cui nequitie nulla fere hereticorum prauitas a tempore Luciani et Isicii similis extitit, quorum uterque propheticas et euangelicas atque apostolicas scripturas ad sue cause commodum deprauauit. Queque heresis sacras
Abbreviated transcription (Latin):
credere humana refugeret : subiunxit di¬
cens. Quantis igiturꝰ utim exemplis. ꝓbemuᷤᷤ
ñ hoc ẽẽ qđ natura formauit. s qđ benedicꝰ¬
tio c̃serrauit. maiorẽ q ui esse benedictionis
quã naturȩ. qr benedictione etiã nat᷑a ipsa
mutatur: Panẽ uinũq a natura formari
nullus qͥ ambigat. nemo qͥ nesciat. De quoꝵ
uera in uerũ corpꝰ dni cͥuersione ñ oporte¬
re dubitari : manifestis ostendit exempli.
congrius ꝑ similia asserit argum̃tis. nar¬
rans in pͥmis moysi uirgã m serpentẽ u̾sã.
deinde serpente̾ in uirgã. Postheo aquas in
sangumẽ mutatas. dehinc sanguinẽ reme¬
asse mn aquas. Plura q in hc̃ modũ. Ad ul¬
timũ p̃misso illo magno ac singulari mira¬
culo de partu uirginꝰs: inquit. Et hoc qđ
ẽficimꝰ. corpꝰ ex uirgine est. Et ne naturã
potentiȩ diuine p̃poneros : quasi ñ possit ds̃
cuiꝰlibet rei mutare naturã : occurrit dicenᷤᷤ

Expanded text:
credere humana refugeret, subiunxit dicredere humana refugeret, subiunxit dicens: Quantis igitur utimur exemplis, probemus non hoc esse quod natura formauit, sed quod benedictio consecrauit, maioremque uim esse benedictionis quam nature, quia benedictione etiam natura ipsa mutatur. Panem uinumque a natura formari nullus qui ambigat, nemo qui nesciat. De quorum uera in uerum corpus domini conuersione non oportere dubitari manifestis ostendit exemplis, congruis per similia asserit argumentis, narrans imprimis Moysi uirgam in serpentem uersam, deinde serpentem in uirgam. Post hec aquas in sanguinem mutatas, dehinc sanguinem remeasse in aquas. Pluraque in hunc modum. Ad ultimum premisso illo magno ac singulari miraculo de partu uirginis, inquit: Et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Et ne naturam potentie diuine preponeres, quasi non posset deus cuiuslibet rei mutare naturam, occurrit dicens: