comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ebrietatẽ autẽ & luxuriã int̾ car¬
nis oꝑa numerari: nec ille potest ne¬
gare: qui eisdem passionib uincit᷑
Et licet me quida in eo libro quẽ
deseruanda uirginitate conscripsi
rep̃hendendũ putent. qđ dixerim
adolescentulas ita uinũ debere fu.¬
gere ut uenenũ: ñ meç sententiȩ
penitebit. Opus quippe ibi magis
umi quã dĩ a nobis creatura da¬
nata est. &o licentiã tulimus uirgi¬
ni proprio ȩtatis calore feruent᷑ i.
ne sub occasione parũ bibendhi. plus
biberłt. & ꝑiret. Alioqum scieba¬
crari: &x timotheo uinũ. ut biberet
imꝑatũ. Ebrictas autẽ. tã ex umo
quã excȩteris bibendi gñib quȩ ua¬
riomͦ conficiunt᷑ potest accidere :
ex quo or cde scĩs dr̃. uinũ. &e siceram
ñ bibet. Sicera int̃pretat᷑ ebrictas
Et nequis uinũ ñ bibens. aliud sibi
putaret bibendũ: exclusa causatio
ẽ dũ om̃e qł inebriare potest cũ u¬
no parit̃ auferatur. Quinta decima

Expanded text:
Ebrietatem autem et luxuriam inter carEbrietatem autem et luxuriam inter carnis opera numerari, nec ille potest negare qui eisdem passionibus vincitur. Et licet me quidam in eo libro, quem de servanda virginitate scripsi, reprehendendum putent: quod dixerim adolescentulas ita vinum debere fugere ut venenum: non me sententiae poenitebit. Opus quippe ibi magis vini, quam Dei a nobis creatura damnata est: et licentiam tulimus 509 virgini proprio aetatis calore ferventi, ne sub occasione parum bibendi, plus biberet et periret. Alioquin sciebacrari: et Timotheo vinum ut biberet, imperatum. Ebrietas autem tam ex vino quam ex caeteris bibendi generibus, quae vario modo conficiuntur, potest accidere; ex quo et de sancto dicitur: Vinum et siceram non bibet . Sicera interpretatur ebrietas. Et ne quis vinum non bibens, aliud sibi putaret bibendum, exclusa causatio est; dum omne quod inebriare potest, cum vino pariter aufertur. Quintadecima,
Abbreviated transcription (Latin):
lehre quidã de neot hericis
grecũ uersũ transferens. clegiaco
metro de inuidia lusit dicens. Iustiꝰ
inuidia nichil ẽ.: quȩ ꝓtinus ipsũ
Auctorẽ rodit. excruciatq animũ
Seripsit & beatus cipͥanus librũ de
zelo & liuore ualde optimũ: quẽ
qui legerit ñ dubitat annumerare
oꝑib carnis inuidiã. Int̾ inudum
Aute as in uidiosũ hoc int̃ est: qđ
muidus feliciori inuidet. inuidio¬
sus autẽ is ẽ. qui ab alio patitur in¬
uicdiã. Quartũ decimũ locũ int̃
carnis oꝑa ebrietas tenet. Ebriosi
quoq regnũ ñ possidebunt. Et dñs
ad discipulos. cauete ait. ne forte gra-¬
uentur corda ur̃a in uino. oc crapu¬
lã U mo hominis sensus euertitur:
pedes corruunt. mens uacillat. li¬
bido suecenchtur. Unde apłs clami¬
tat. & uinũ in quo ẽ luxuria. Ha¬
bet unusquisq suȩ sententiȩ ueri
potestatẽ. Ego apłm sequor in ii.¬
no eẽ luxuriã: in uino ebrietatẽ

Expanded text:
Pulchre quidam de neotericis, Pulchre quidam de neotericis, Graecum versum transferens, elegiaco metro de invidia lusit, dicens: Justius invidia nihil est: quae protinus ipsum Auctorem rodit, excruciatque animum. Scripsit et beatus Cyprianus librum de Zelo et Livore valde optimum: quem qui legerit, non dubitabit annumerare operibus carnis invidiam. Inter invidum autem et invidiosum hoc interest: quod invidus feliciori invidet. Invidiosus autem is est, qui ab alio patitur invidiam. Quartumdecimum locum inter carnis opera ebrietas tenet. Ebriosi quippe regnum Dei non possidebunt. Et Dominus ad discipulos: Cavete, ait, ne forte graventur corda vestra in vino et crapula . Vino homini sensus evertitur: pedes corruunt: mens vacillat: libido succenditur: Unde Apostolus clamitat: Et vinum in quo est luxuria . Habet unusquisque suae sententiae potestatem. Ego Apostolum sequor: in vino esse luxuriam, in vino ebrietatem.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: cum quis nequaquam
ariti idelicet ad uxorẽ patris ad
ui fr̃is ad frẽm. conserui ad conser¬
ui milttis ad contubernalem. ar¬
peis ad eiuslem oꝑis artificẽ. Non¬
hnquã euenit ut in expositionib
puturarũ oriatur dissensio : ẽ quib
ress quoꝙ quȩ nc̃ in carnis ope
nuntr ebulliunt. Si enĩ sapien¬
i carnis inimica ẽ dõ. inunica
te sunt om̃a clogmata falsitatis
prepugnantia: consequent̃ & here
Q uicũq qͥ alit̃ scripturã intel¬
git quã sensus sps sci flagitat quo
nscripta ẽ. licet de eccła ñ reces¬
it. tam̃ hereticus appellari po¬
ł &e de carnis oꝑib ẽ: eligens
de peiora sunt Hereses sequitur
ũ: quia xelus & in bonã partem
cipi potest: cũ quis nititur ea
nȩ meliora sunt emulari Inuidia
ro aliena felicitate torquet᷑. &
duplicẽ scinditur passionẽ: cũ
t ipse ẽ aliquis in eo in quo ali¬
eliorẽ. dolet se ei ñ eẽ consimilẽ

Expanded text:
sunt: cum quis nequaquam sunt: cum quis nequaquam mariti videlicet ad uxorem, patris ad filium, fratris ad fratrem, conservi ad conservum, militis ad contubernalem, artificis ad ejusdem operis artificem. Nonnumquam evenit, ut et in expositionibus Scripturarum oriatur dissensio: e quibus haereses quoque quae nunc in carnis opere ponuntur, ebulliunt. Si enim sapientia carnis inimica est Deo inimica autem sunt omnia dogmata falsitatis Deo repugnantia consequenter et haereses gitur aliter Scripturam intelligit, quam sensus Spiritus sancti flagitat, quo conscripta est: licet de Ecclesia non recesserit, tamen haereticus appellari potest, et de carnis operibus est, eligens quae pejora sunt. Haereses sequitur zelum. Quia zelus et in bonam partem accipi potest, cum quis nititur ea quae meliora sunt, aemulari. Invidia vero aliena felicitate torquetur, et in duplicem scinditur passionem: cum aut ipse est aliquid in eo, in quo alimeliorem, dolet se ei non esse consimilem.
Abbreviated transcription (Latin):
Quo quide malo: nescio quis nr̃m
careat: Telati sunt enĩ & patriar¬
chȩ ioseph frẽm suũ &r maria &
a aron ꝓphetesdi. & sacerdotes co¬
tra moysen tali passione deceptis
intantũ ut illa de qua scriptura
narrauerat dicens. tollens autẽns
ꝓphetes tympanũ & cȩtera. postu
extra castra ꝓiecta leprȩ uicio sor¬
didata sit: & pęnitentiã longiori
septẽ cdierũ seꝑatione sigͣnalient
ra deinde succedit. quȩ iustitiã cd
ñ oꝑatur: & species ẽ furoris lnt̃
iracundiã autẽ. & irã hoc int̾ꝰ
quod iracundus semꝑ irascitur i¬
tus ꝑ tẽpore concitatur. Et nescio
quis possit regnũ dĩpossidere. ci
is qui irascitur separetur a regno
Rixȩ quoq quas aliud greci sign¬
bent Est autẽ er̃ ithĩa cũ quiss¬
per ad contradicendũ paratussi¬
maco delectatur alieno. & muls¬
bri iurgio contendit: & ꝓuoca
contendentẽ. Hȩc alio nomins
Necñ & dissensiones oꝑa cariis

Expanded text:
Quo quidem malo, nescio quis nostrum Quo quidem malo, nescio quis nostrum careat. Zelati sunt enim, et patriarchae Joseph fratrem suum: et Maria, et Aaron prophetes Dei et sacerdos, contra Moysen tali passione decepti sunt : intantum ut illa de qua Scriptura narraverat, dicens: Tollens autem Maria prophetes tympanum , et caetera, postea extra castra projecta, leprae vitio sordidata sit, et poenitentiam longiorem septem dierum separatione signaverit . Ira deinde succedit, quae justitiam Dei non operatur , et species est furoris. Inter iracundiam autem et iram, hoc interest: quod iracundus semper irascitur: iratus pro tempore concitatur. Et nescio quis possit regnum Dei possidere: cum is qui irascitur, separetur a regno . Rixae quoque quas aliud Graeci signbent. Est autem ἐριθεία, cum quis semper ad contradicendum paratus, stomacho delectatur alieno: et muliebri jurgio contendit, et provocat contendentem. Haec alio nomine Necnon et dissensiones opera carnis
Abbreviated transcription (Latin):
ligioni. ꝑ quã calcatis idolis cog¬
nitũ uenerabatur dm̃ Illud qͦq
quod popło p̃cipitur isrł. ut ocdio
sempit̃no or in posteros transmis¬
sa discordia. inimici sint madia¬
neis: quasi his dr̃ qui sub peda¬
gogo erant. &r in alio loco mere.¬
bantur audire. ochio habebis mi¬
micũ tuũ. Aut certe ñ tam ꝑso¬
narũ quã morũ ẽ facta dissen¬
fio. ut quomͦ ds̃ utilit̃ int̾ serpen¬
tem & mulierem inmicitias po¬
in utiles eorũ ẽẽnt homini. ꝑ
quas piec tus ẽ de parachiso. ita
&e in ifrahelitis & madianeis
uita magis dissimilis. quam
gens una dampnata ẽ Septi.¬
mũ locũ int̾ c̾arnis oꝑa con¬
tentio possidet: quasi quodam
secreto & eminenti int̾ uicia
numero collocata. Ser uũ autẽ
dñi ñ oportet rixari: sed mansie
tũ eẽ ad om̃s. doctorẽ. longan¬
nũ. cũ mansuetudine erudiene
etiã eos qui econtra disputant
Post contentionẽ oc taua succedi
ȩmulatio: quȩ greco sermone zelis
significantius. & notiꝰ appellatur

Expanded text:
ligioni, per quam, calcatis idolis, cognitum venerabatur Deum. Illud quoque quod populo praecipitur Israel, ut odio sempiterno, et in posteros transmissa discordia, inimici sint Madianeis , quasi his dicitur, qui sub paedagogo erant, et in alio loco merebantur audire: Odio habebis inimicum tuum . Aut certe non tam personarum, quam morum est facta dissensio: ut quomodo Deus utiliter inter serpentem et mulierem inimicitias poinutiles essent homini, per quas projectus est de paradiso: ita et in Israelitis, et Madianeis vita magis dissimilis, quam gens una damnata est. Septimum locum inter carnis opera, contentio possidet, quodam quasi sacrato, et eminenti 507 inter vitia numero collocata. Servum autem Domini non oportet rixari, sed esse mansuetum ad omnes, doctorem, longanimem, cum mansuetudine erudientem, etiam eos qui econtra disputant . Post contentionem, octava succedit aemulatio, quae Graeco sermone ζῆλος significantius et notius appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tus iohannes euangelista. cũ ephesi
moraretur usq ad ultimã senec tutẽ.
ot uix int̾ discipulorũ manus ad ec¬
clesiam deferret᷑. nec posset in plura
uocẽ ũba contexere: nichil aliud per
singulassolebat ꝓferre collectas. nͥ hoc
filioli. diligite alterutrũ. Tande disci¬
puli & fr̃s qui ad erãt tedio qđ eadem
hõc semꝑ loqueris: Qui respondit
chignã iohanne sententiã. Quia p̃cep¬
tũ dñi ẽ : o si solũ fiat. sufficit Hoc

Expanded text:
tus Joannes evangelista cum Ephesi tus Joannes evangelista cum Ephesi moraretur usque ad ultimam 529 senectutem, et vix inter discipulorum manus ad ecclesiam deferretur, nec posset in plura vocem verba contexere, nihil aliud per singulas solebat proferre collectas, nisi hoc: Filioli, diligite alterutrum. Tandem discipuli et fratres qui aderant, taedio affecti, semper hoc loqueris? Quibus respondit dignam Joanne sententiam: Quia praeceptum Domini est, et si solum fit, sufficit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eiusde magistri appellatione cen-¬
sentur:  idetur mͥ locus iste pos¬
se o suꝑiorib conuenire: ut domes¬
ticos fidei. magistros nominet qͥbus
supͣ om̃a quȩ putantur bona. ab au-¬
ditorib suis iusserat ministrari
Breue ẽ ute istius curriculũ. Hoc
ipsũ. qđ loquor. quod dicto. qͦd scri¬
bitur. qđ em̃do qđ relego: de tẽpore
meo aut crescit. Aut minuit depit
Litus filius uespasian. qui in ultio¬
nẽ dñici sanguinis. subũsis hieroso
noc te sero recordaretur incena qđ
nichil boni die illa fecisset: dixe¬
rit. Amici. hodie diem ꝑdidi Nos¬
putamus ñ ꝑire nobis horam. diẽ
mom̃ta. tempus. ętates. cũ ociosum
uerbũ loquimur. ꝓ quo reddituri
sumꝰ rationẽ in chie iudicui: Quod¬
saluatoris & apłoꝵ doctrina natu¬
ralit̃ & dixit & fecit. quid nos opor.¬
tet facere in quorũ condemnationẽ
habet & iuno uniuiras. & uesta uir-¬
gines. & alia idola continentes: Bea-¬

Expanded text:
ejusque magistri appellatione cenejusque magistri appellatione censentur! Videtur autem mihi locus iste posse et superioribus cohaerere, ut domesticos fidei, magistros nominet, quibus supra omnia quae putantur bona, ab auditoribus suis jusserat ministrari. Breve est vitae istius curriculum. Hoc ipsum quod loquor, quod dicto, quod scribo, quod emendo, quod relego, de tempore meo mihi aut crescit, aut deperit. Titus, filius Vespasiani, qui in ultionem Dominici sanguinis, subversis Jerosoladam nocte sero recordaretur, in coena, quod nihil boni die illa fecisset, dixerit amicis: Hodie diem putamus nobis non perire horam, diem, momenta, tempus, aetates, cum ociosum uerbum loquimur pro quo reddituri sumus rationem in die iudicii, cusaluatoris et aporaliter et dixit, et fecit: quid nos oportet facere, in quorum condemnationem habet et Juno univiras, et Vesta virgines, et alia idola continentes? Bea
Abbreviated transcription (Latin):
leonũ rugientes. ut rapiant & que¬
it a dõ ȩscam sibi. Ortus ẽ sol & con¬
ngate sunt: & in cubilibus suis dor¬
erunt Egreditur homo ad opussu
÷&x adoꝑationẽ suã usq ad uespe
Siue egrotamus. siue sam sumus.
niles uel potentes: pauꝑes. diuites.
obiles. honorati. esurientes atq ues
obis illud qđ scriptũ ẽ. diligentib¬
dñm om̃a cooꝑantur in bonum
psa ox libido & in uiria. quȩ deside
uiltionem. si me refrenem. si ꝓpter
oᷤcasio triumphorũ. Ne dicamꝰ in
largiendo. ille ẽ amicus. hunc
nescio: hic debet acciꝑe. iste contem¬
ni lnitemur patrẽ nr̃m. qui so¬
lem suũ oriri facit suꝑ bonos & ma¬
los: & pluit suꝑ iustos & in iustos
fons bonitatis om̃ib patet. seruus
& liber plebeius rex. diues & pauper.
exeo similit̃ bibunt. Lucerna cũ
accensa fuerit in domo: om̃ibus lu¬
cet ȩqualit̃. Qd si incunctos indif¬
ferent̃ liberalitatis frena laxant᷑.
qͣntomagis in domesticos fider ot in

Expanded text:
leonum rugientes, ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi. Ortus est sol, et congregatae sunt, et in cubilibus suis dormierunt. Egredietur homo ad opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam . Sive aegrotamus, sive sani sumus, humiles, vel potentes, pauperes, divites, ignobiles, honorati, esurientes, 528 sivein nobis illud quod scriptum est: Diligentibnum, omnia cooperantur in bonum. Ira ipsa et libido, et injuria quae desiderat ultionem, si me refrenem: si propteoccasio triumphorum. Ne dicamus in largiendo: Ille est amicus, hunc nescio: hic debet accipere, iste contemni. Imitemur Patrem nostrum, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Fons bonitatis omnibus patet. Servus et liber, plebeius et rex, dives et pauper, ex eo similiter bibunt. Lucerna cum accensa fuerit in domo, omnibus lucet aequaliter. Quod si in cunctos indifferenter liberalitatis frena laxantur, quanto magis in domesticos fidei, et in
Abbreviated transcription (Latin):
pentir. &e debent magistris suptu
utȩ necessaria ministrare. posse
endere pauptatẽ ox checre Ager m̃s
hoc anno aruit siccitate. uineã gran
tributa rapuerunt. ñ habeo unde
tribuã qđ iubetur: adiecit. Nlolite
errare: ds ñ irridet᷑ Scit inquit cor¬
da ur̃a. ñ ignorat facultates: excusa.¬
tio uerisimilis hominẽ potest ut eũq
placare. dm̃ ñ potest fallere. Et simul
cohortatur ad id quod p̃ceptũ ẽ exhi¬
bendũ. sem̃ nominans. ne putet ꝑditũ.
quod multiplicato fȩnore recepturus
ẽ. Ad corinthios quoq rationẽ dati
& accepti simili docuit exemplo.
Qui parce seminat. parce & metet:
& qui seminat in benedictione. in
benedictione &x metet Unusquisq
sicut ꝓpositũ habet in corde. ñ ex tri

Expanded text:
ntur, et debent magistris sumptus et vitae necessaria ministrare, posse obtendere paupertatem, et dicere: Ager meus hoc anno aruit siccitate: vineam grandtributa rapuerunt: non habeo unde tribuam quod jubetur, adjecit: Nolite errare, Deus non irridetur. Scit, inquit, corda vestra, non ignorat facultates. Excusatio verisimilis hominem potest utcumque placare, Deum non potest fallere. Et simul cohortatur ad id quod praeceptum est exhibendum, semen nominans, ne putet perditum, quod multiplicato fenore recepturus est. Ad Corinthios quoque rationem dati et accepti, simili docuit exemplo: Qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictione, de benedictione et metet. Unusquique sicut
Abbreviated transcription (Latin):
pleuerint uoluptatẽ. quandã
turpitudinũ uictoriã consecu
Sed & illud elegant̃ qđ in carne
a posuit. fructus in sp̃u: quia
iain semet ipsa finiunt᷑ & pere¬
it uirtuteᷤᷤ fructib pullulant
redundant. Nec putemꝰ animȩ
llũ eẽ opus. si uicia carm. uirtu

Expanded text:
expleverint voluptatem, quamdam se expleverint voluptatem, quamdam se turpitudinum victoriam consecutos. Sed et illud eleganter, quod in carne opera posuit, et fructus in spiritu: quia vitia in semetipsa finiuntur et pereunt, virtutes frugibus pullulant et redundant. Nec putemus animae nullum esse opus, si vitia carni, virtu
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑius cũ exponeremꝰ de carns
or spũ triplicẽ intelligentiã dix¬
ramus. uel cos eẽ carneos qui par¬
uuli ot corporei in xp̃o. solidũ ei¬
bũ. & ꝑfec te etatis alim̃ta capert
ñ possunt uel carnẽ legis eos cẽq
more iudaico historiã tantũ sq̃¬
rentur & litterã: Aut certe iuxta
minis fictione carnẽ sp̃mq sub¬
sistere. & iuxta chiũsitatẽ substai¬
tiȩ. uel oꝑa carnis ẽẽ uel sp̃s. Nuns
fornicatio. immundicia. luxuri
& cȩtera quȩ sequunt᷑. magis mi
dentur ad simplicẽ carnis & sp̃s
in eo loco ubi supra de decimo
origenis stromate uerbũ trant¬
limus aduerbũ. quid etiamͥ
his sentiri possit exp̃ssũ sit
autẽ ait. manifesta autẽ sil
i carnis. uel om̃ib ea nota eẽ de¬
hnstrat. quia ꝑ se pateant mala
& fugienda. intantũ ut etiam
qui ea faciunt. cupiant occultare
faciunt: uel certe his tantũ ma¬
fasta qui in xp̃o crediderint
urimi quippe gentiliũ in suis
iominiis głantur: & putant. si

Expanded text:
Superius cum exponeremus de carne et spiritu, triplicem intelligentiam dixeramus: vel eos esse carneos, qui parvuli et corporei, in Christo solidum cibum, et perfectae aetatis alimenta capere non possent: vel carnales eos esse, qui more Judaico historiam tantum sequerentur et litteram: aut certe, juxta minis fictione carnem spiritumque subsistere, et juxta diversitatem substantiae, vel opera carnis esse, vel spiritus. Nunc icet, immunditia, luxuria, et caetera quae sequuntur, magis mihi videntur ad simplicem carnis 505 et in eo loco, ubi supra de decimo Origenis Stromate verbum transtulimus ad verbum, quid etiam de his sentiri possit, expressum sit. Quod autem ait: Manifesta autem sunt opera carnis, vel omnibus ea nota esse demonstrat: quia per se pateant mala esse et fugienda, intantum ut etiam hi qui ea faciunt, cupiant occultare quod faciunt. Vel certe his tantum manifesta, qui in Chritso crediderint. Plurimi quippe gentilium in suis ignominiis gloriantur, et putant si
Abbreviated transcription (Latin):
deas plerosq de seripturis int̾ se con¬
tendere: &x athleticũ scamma. di fa¬
cere sermonẽ Inuicẽ ꝓuocant: & si
uicti fuerint inuident Inanis qͥp¬
pe głȩ cupidi st̃ Scio in latinis co¬
dicib in eo testimonio qđ supͣpo
rier. ardeã haberi ꝓglorier: sed
ria sunt diusa¬

Expanded text:
Videas plerosque de Scripturis inter se conVideas plerosque de Scripturis inter se contendere: e athleticum scamma Dei facere sermonem: invicem provocant, et si victi fuerint, in invident: inanis quippe gloriae cupidi sunt. Scio in Latinis codicibus in eo testimonio quod suprarier, ardeam habere pro glorier; sed ria sunt di
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit archana uerba quȩ ñ li¬
cet homim loqui. ille inquã
qui plus om̃ib laborauit ne
magnitudo reuelationũ extol¬
leret eũ. datus ẽ ei stimulus car¬
nis eius. angls satanȩ qui eum
colaphitaret. ut ñ extolleretur. Et
certe ter dñm rogauit ut discederet
ab eo. sed dictũ ẽ ei. sufficit tibi gr̃a
mea. uirtus enĩ in infirmitate ꝑꝰfi¬
citur. Quid tã łi opus quã scrip.¬
turas legere. in eccła p̃dicare. sacer¬
dotiũ cupere. Ante altare dñi mi¬
nistrare: Sed & hec nͥ aliquis om̃i
diligentia custocherit cor suũ: de
cupiditate laudis oriuntur. Uideaᷤᷤ
plerosq quod etiam tullius ait.
libros suos de contẽnenda gła inscri-¬
bere: ꝓpt̾ causã głȩ ꝓpͥi nominis
titulos p̃notare. Int̃pretam᷑ scriptu¬
ras sepe uertimꝰ stilũ. quȩ digna
sa fiant. sed memoriȩ inposteros.
co famȩ inpopłos. totus labor irri¬
tus fiet: &x erimꝰ quasi tympanum
sonans ot cymbalũ concrepans Ui.

Expanded text:
erba, quae non licet homini loqui: illi, inquam qui plus omnibus laboravit, ne magnitudo revelationum extolleret eum, datus est stimulus carnis ejus, angelus Satanae, qui eum colaphizaret, ut non tolleretur. Et certe ter Dominum rogavit ut discederet ab eo; sed dictum est ei: Sufficit tibi gratia mea: virtus enim in infirmitate perficitur. Quid tam Dei opus est, quam Scripturas legere, in Ecclesia praedicare, sacerdotium cupere, ante altare Domini ministrare? Sed et haec, nisi aliquis omni diligentia custodierit cor suum, de cupiditate laudis oriuntur. Videas plerosque quod etiam Tullius ait libros suos de contemnenda gloria inscribere, et causa gloriae, proprii nominis titulos praenotare. Interpretamur Scripturas: saepe vertimus stylum: quae digna sa fiant, sed memoriae in posteros, et famae in populos, totus labor irritus fiet: et erimus quasi tympanum sonans, et cymbalum concrepans .
Abbreviated transcription (Latin):
testatur dicens. Inquitates meȩ eleuatȩ
st̃ suꝑ caput meũ: quasi onus gͣue gra¬
uate sunt suꝑ me. Et ⁊acharias in
specie mulieris. uidet suꝑ talentũ plũ¬
bi sedere iniquitatẽ Noc onus salua¬
tor ꝓ nobistulit. suo nos exemplo do¬
cens quid facere deberemus. Ipse qͥppe
miquitates nr̃as portat. &x ꝓ nobis dolet:
or eos qui peccatorũ ac legis onere st̃¬
dep̃ssi. ad leue onus uirtutis mnunta
dicens lugũ meũ suaue ẽ : or onus me
leue. Qui gͦ frĩs ñ desperat salutẽ sea
manũ porrigit dep̃canti. & qͣntũ in
se ẽ flet cũ flente. infirmus ẽ cũ i¬
firmo. suaq iudicat aliena peccata:
iste ꝑ caritatẽ adimplet legẽ xp̃i

Expanded text:
tur dicens: Iniquitates meae elevatae sunt super caput meum, quasi onus grave gravatae sunt super me . Et Zacharias, in specie 521 mulieris, vidit super talentum plumbi sedere iniquitatem . Hoc onus Salvator pro nobis tulit, suo nos exemplo docens quid facere deberemus. Ipse quippe iniquitates nostras portat, et pro nobis dolet , et eos qui peccatorum ac Legis onere depressi, ad leve onus virtutis invitat, dicens: Jugum meum suave est, et onus meum leve . Qui igitur fratris non desperat salutem, sed manum porrigit deprecanti, et quantum in se est, flet cum flente, infirmus est cum infirmo, suaque judicat aliena peccata, iste per charitatem adimplet legem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
đ si inuicẽ mordetis:
ot comeditis: uidete ne ab inis
consumamini. Potest & si
plicit̃ hoc accipi. ne detra haꝰ
ucẽ. ne maledicto nos putemus
bisci nec contristari contristare
piamꝰ & similes bestiarũ morde
parit or remorderi: ut post mor¬
ssequatur interitus atq consũp¬
. Melius autẽ ẽ ne contra ratio
hoc ita rep intelligere: ut ad
cũcisionẽ obseruationẽq legis.
anc ta referamꝰ. Siuos inquit con¬
rbant alii. uos autẽ conturba
mi si totã scripturã ueterẽ legen
sic intelligitis ut scripta ẽ. ocu
poculo. dentẽ pro dente. oe ira
¶lex ñ solũ ñ ꝓhibet. uerũ etiam
pepit. iustitiã in talionẽ restitu¬
ens sequitur. & ut midatus nudet
aulneratus reuulneret. & come-¬
susremordeat. or quȩ uidetur iusti¬
ti cẽ consũptio sit. ñ unũ uindi.¬
ans sed utrũq consumens.
ico autẽ. Sp̃u ambulate: &
dernĩ carnis ñ ꝑficictis. Et¬

Expanded text:
 si invicem mordetis, et comeditis, videte ne ab invicem consumamini. Potest hoc et simpliciter accipi, ne detrahamus invicem, ne maledicto nos putemus ulcisci, ne contristati contristare cupiamus, et similes bestiarum, mordere pariter et remorderi, ut post morsus sequatur interitus atque consumptio. Melius autem est, ne contra rationhoc ita intelligere, ut ad circumcisionem observationemque Legis cuncta referamus. Si vos, inquit, conturbant alii, vos autem conturmini, si totam Scripturam veterem legentes sic intelligitis, ut scripta est: Oculum pro oculo, dentem pro dente , et ira quod lex non solum non prohibet, verum etiam praecipit, justitiam in talione restituens, sequitur, ut et nudatus nudet, et vulneratus revulneret, et comestus remordeat, et quae videtur justitia esse, consumptio sit, non unum vindicans, sed utrumque consumens. Dico autem: Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enĩ chiligit ꝓximũ totam legẽ in¬
plet. bona ei tribuens. mala ñ infim
Qđ si cesset dilectio & ñ sit caritas
ꝑ quã lex uniũsa cõpletur: publici
quodda int̾ homines latrocinũ er
quȩ carnis sunt ꝑficiatis: caro ens
frigus timet. asꝑnatur famem. as¬
nuatur uigiliis. libidinib ex aro
mollia quȩꝙ oe iocunda desidr
ꝑo quia sub seruitute legis ẽẽ cessatiᷤ
uos lege retineri. quia ñ statim si
atẽ scilicet ur̃a oꝑa subsequantur.
equent̃ ea facere cõpellamini. repug¬
e carne adũsus sp̃m quȩ facere ñ
is. Ex quo fr̃s hoc obsecro. ut ñ detis

Expanded text:
Qui enim diligit proximum, totam legem imQui enim diligit proximum, totam legem implet , bona ei tribuens, mala non inferens. Quod si cesset dilectio, et non sit charitas, per quam lex universa completur, publicum quoddam inter homines latrocinium erquae carnis sunt, perficiatis. Caro enim frigus timet, aspernatur famem, attenuatur vigiliis, libidinibus exardescit, mollia quaeque et jucunda desider, ut non ideo quia sub servitute Legis esse cessastisvos lege retineri, quia non statim siluntatem scilicet vestram, opera subsequantur, sed frequenter ea facere compellamini, repugnante carne adversus spiritum, quae facere non vultis. Ex quo, fratres, obsecro, ut non detis
Abbreviated transcription (Latin):
mo. auri ce spẽm or nom̃ acceꝑit:
aurũ quidẽ dr̃. sed necdũ ꝓbatũ.
Si autẽ ꝑ ignẽ excoctũ fuerit. &
purgatũ: tunc auri splendorẽ.
& ornatus su accipit dignitatẽ
Ita et anima int̃ humũ &r ignẽ.
hoc ẽ int̃ carnẽ sp̃mq consisten.
quando se tradiderit carni. caro
dicitur. qͣndo sp̃ui. sp̃s appellatur
Qđ si ꝓprio crediderit cogitatu &.
bitur. Potest locus iste sic melius
explanari: ot quasi una series corpilꝰ
fieri se mincẽ nec tens sibiq ñ discre
Fratres de seruitute legis. : pans¬
uocati estis in engłii lib̾tatẽ Ucrũ
obsecro uos. ne libertate ꝓlicentia
abutamini: or putetis uob̾ cuncta ex¬
pedire quȩ licent. detisq occasionẽ
carni atq luxuriȩ: quin potius di¬
scite qđ lib̾tas hȩc maior sit seruitis
ut qđ ante lex ab inuitis extorque¬
bat auxiliũ obsequiũ: nc̃ ꝑ caritati
uobis inucẽ seruiatis. Si quidẽ om̃e
illud legis onus &r multiplicia p̃ces¬
ut diligamꝰ ꝓximũ. sicut nosmet ipi

Expanded text:
 nomen acceperit, aurum quidem dicitur, sed necdum probatum. Si autem per ignem excoctum fuerit et purgatum, tunc auri splendorem, et ornatus sui accipit dignitatem. Ita et anima inter humum et ignem, hoc est, inter carnem spiritumque consistens, quando se tradiderit carni, caro dicitur: quando spiritui, spiritus appellatur. Quod si proprio crediderit cogitatui, et bitur. Potest locus iste sic melius explanari, et quasi una series corpusque fieri, se invicem nectens, sibique non discrepans. Fratres, de servitute Legis vocati estis in Evangelii libertatem. Verum obsecro vos, ne libertate pro licentia abutamini, et putetis vobis cuncta expedire quae licent: detisque occasionem 502 carni atque luxuriae. Quin potius discite quod libertas haec major sit servitus, ut quod ante Lex ab invitis extorquebat obsequium, nunc per charitatem vobis invicem serviatis. Siquidem omne illud Legis onus, et multiplicia praeceput diligamus proximum sicut nosmetipsos.
Abbreviated transcription (Latin):
simplicẽ intelligentiã sequam᷑.
ad in orchinata repente p̃cepta
nos transfert de carne & spũ dis¬
serens. id ẽ manifesta autẽ sunt¬
oꝑa carnis. illa ot illa. & econtͣrio
fructus autẽ sp̃s ẽ. caritas. & reli¬
qua. Sed neq in his consequentiã
desperare debemꝰ : quia oꝑa carnt̃.
diuinoꝵ uoluminũ historia con¬
tinet. ñ ualde eosiuuans. qui sic
eã intelligunt. ut scripta ẽ Quis
enĩ ñ docebitur seruire luxuriȩ.
or fornicationẽ habere ꝓ nichilo.
cũ iuda ad meretricẽ legerit in¬
gredientẽ. & patri archas mul¬
Quomͦ ñ ad idolatriã ꝓuocabi¬
tur. qui sanguinẽ taurorum
& cȩteras leuitici uictimas ñ plusquã
quod in littera sonat putauerit in¬
dicare: Qd autẽ inimicitias in
aꝑto positus scripturȩ sermo doceat:
ee ex hoc loco ꝓbatur. filia babilonis
misera. beatus qui retribuit tibi
retributionẽ tuã quã retribiusti
nobis. beatus qui tenebit & allidet

Expanded text:
simplicem intelligentiam sequamur, simplicem intelligentiam sequamur, ad inordinata repente praecepta nos transfert, de carne et spiritu disserens, id est: Manifesta autem opera carnis illa et illa. Et econtrario: Fructus autem spiritus, est charitas, et reliqua. Sed neque in his consequentiam desperare debemus; quia opera carnis divinorum voluminum historia continet; non valde eos juvans qui sic eam intelligunt, ut scripta est. Quis enim non docebitur servire luxuriae, et fornicationem habere pro nihilo: cum Judam ad meretricem legerit ingredientem ; et patriarchas habQuomodo non ad idololatriam provocabitur, qui sanguinem taurorum, et caeteras Levitici victimas non plus quam quod in littera sonat, putaverit indicare? Quod autem inimicitias, in aperto positus Scripturae sermo doceat, et ex hoc loco probatur: Filia Babylonis misera, beatus qui retribuet tibi retributionem tuam, quam retribuisti nobis. Beatus qui te
Abbreviated transcription (Latin):
itatis infirmiorib seruientis. fa¬
t aliquid ꝓpt̃ infirmos. ne in sci¬
sequentib sensus iste texatur
tan ideo. quia ñ om̃s uocationẽ
iditis. tantũ ne lib̾tatẽ in oc¬
iẽ detis carnis. Per dilectionẽ
portet minorib seruire ma¬
maiores: quia qui uult eẽ maior.
erit om̃iũ seruus. Neq gͦ sp̃ualis la¬
ceret xp̃i carnes: neq occasionẽ il¬
lis tribuat. ut se remordeant puo¬
cantẽ. ne ab inuioẽ consum antur
Oportet gͦ sp̃u ambulantẽ. or sp̃u
scripturarũ ũba sec tantẽ: ñ ꝑfi¬
cere desideriũ carnis earũ. Si au¬
tẽ hoc quod dr̃. spũ ambulate oo
desideriũ carnis ñ ꝑficietis. simpli¬
cit̾ intelligamꝰ. ut pleriq arbitran¬
tur: contͣ argum̃tũ ob ypothesin
totius epłȩ. in hȩc subito paulus
crũpit. Statĩ quippe sequitur. Si
autẽ spũ ducimini: ñ estis sub
lege. Et cũ huc usq aliqua expar¬
te sibi sermo cohereat: rursũ si

Expanded text:
charitatis infirmioribus servientis, facharitatis infirmioribus servientis, faciat aliquid propter infirmos: ne in scienconsequentibus sensus iste texatur.tan ideo, quia non omnes vocationem uod nunc auditis: Tantum ne libertatem in occasionem detis carni. Per dilectionem enim oportet minoribus servire majores: quia qui vult esse major, erit omnium servus . Neque ergo spiritualis laceret Christi carnes: neque occasionem illis tribuat, ut se remordeant provocantem ne ab invicem consumantur. Oportet ergo spiritu ambulantem, et spiritu Scripturarum verba sectantem, non perficere desiderium carnis earum. Si autem hoc quod dicitur: Spiritu ambulate, et desiderium carnis non perficietis, simpliciter intelligimus ut plerique arbitrantur contra argumentum et hypothesin totius Epistolae, in haec subito Paulus erumpet; 495 statim quippe sequitur: Si autem spiritu ducimini, non estis sub Lege. Et cum hucusque aliqua ex parte sibi sermo cohaereat, rursum si
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nos ꝓ lege ueteri defend
Uos enĩ in libertatẽ uocati estis
fr̃s. tantũ ne lib̾tatẽ in occasionẽ car¬
nis sub auditur detis. Qđ quia in
greco ñ habetur: latinus posuit int̃.¬
pres. Hc̃ locũ quia ualde obscurus
ẽ. de decimo stromatũ libro trans¬
ferri placuit aduerbũ. ñ quo singu¬
la ñ possint suis locis et sensibus
xplanari. sed quo a suꝑiori negocio
eꝑata. unũ difficile corpus effici.
nt & si sic intelligant᷑ ut resonant.
nconsequent̃ & abrupte repugna.¬
e int̃ se & scatere uideant᷑. Orige¬
is itaq hȩc ũba st̃. Difficilis locuᷤ
or ita nob̾ disserendus uidetur
ui liber ẽ. ot altiori sensu spm̃
ueritatẽ sequit᷑ . p̃cedentes or ty¬
s contẽnit. & litterã ñ iccirco
ebet minores despicere: & occasio
dare his qui ñ posst̃ sentire sub¬
nius. de se penitus desperandi
cet enĩ infirmi sint ot caro in¬
bationẽ sp̃s appellent᷑ : caro tam̃¬
i st̃ Si enĩ intelligit mysterium

Expanded text:
hoc non pro Lege veteri defendemus. Vos enim in libertatem vocati estis, fratres: tantum ne libertatem in occasionem carni subauditur detis: quod quia in Graeco non habetur, Latinus posuit interpres. Hunc locum quia valde obscurus est, de decimo Stromatum libro transferri placuit ad verbum. Non quo singula non possint suis locis et sensibus explanari; sed quo a superiori negotio separata, unum difficile corpus efficiant: et si sic intelligantur ut resonant, inconsequenter et abrupte repugnare inter se et scatere videantur. Origenis itaque haec verba sunt: « Difficilis locus est: et ita nobis disserendus videtur. Qui liber est, et altiori sensu spiritum, et veritatem sequitur, praecedentes et typos contemnit et litteram: non idcirco debet minores despicere, et occasionem dare his qui non possunt sentire sublimius, de se penitus desperandi. Licet enim infirmi sint et caro comparatione spiritus appellentur: caro tami sunt. Si enim intelligit mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
magis ꝑ caritatẽ eẽ faciendã Tantũ
aute bonũ ẽ caritas: ut om̃is lex
in illa recapituletur Enumerat
& in alio loco apłs caritatis bona
dicens. Non zelatur. ñ agit ꝑperã
Multisq in medio replicatis. in
fine concludit Om̃a sperat. om̃a
sustinet. caritas nũꝗͣ excidit. Et
saluator in eugło. hoc signũ sui

Expanded text:
magis per charitatem esse facienda. Tantum magis per charitatem esse facienda. Tantum autem bonum est charitas, ut omnis lex in illa recapituletur. Enumerat et in alio loco Apostolus charitatis bona, dicens: Non zelatur, non agit perperam . Multisque in medio replicatis, in fine concludit: Omnia sperat, omnia sustinet, charitas numquam excidit. Et Salvator in Evangelio, hoc signum sui
Abbreviated transcription (Latin):
potius quia serui legis ẽẽ cessaui¬
nus. facti liberi magis ꝑ caritatẽ
nibis mincẽ serinamꝰ: ut laciniosȩ
lgis p̃cepta uno dilectionis capło
ocludant᷑. sed ꝑ caritatẽ seruite
inmincẽ. Om̃is enĩ lex inuno
sttmone impletur: diliges ꝓximũ
tñ ficut te ipsũ Qui cũ eẽt liber
eom̃ib o&r om̃ium se ꝓpt̾ carita¬
ita seruũ fecit. ut plures lucrisa¬
ceret. recte hortatur & cȩteros ut
ꝑ caritatẽ sibi seruiant quȩ ñ quęrit
qđ suũ ẽ. sed qđ ꝓximi. Qui enim
uult fieri pͥmus. erit om̃iũ seruitꝰ:
ut qͦmͦ saluator in forma di con¬
stitutus. ñ rapinã arbitratus ẽ ẽẽ
se ȩquałẽ dõ. sed se ipsũ exmaniuit
formã serui accipiens. & habitu
inuentus ut homo. humiliauit se
factus obediens usq ad mortẽ. mor¬
tẽ autẽ crucis: ita o nos quȩcũq
ante sub lege necessitate facere ui-¬
debam᷑. nc̃ sciamꝰ nobis liberis.

Expanded text:
potius quia servi Legis esse cessavipotius quia servi Legis esse cessavimus, facti liberi, magis per charitatem nobis invicem serviamus, ut laciniosae Legis praecepta, uno dilectionis capitulo concludantur. Sed per charitatem servite invicem, omnis enim lex in uno sermone impletur. Diliges proximum tuum sicut teipsum. Qui cum esset liber ex omnibus, omnium se propter charitatem servum fecit, ut plures lucrifaceret , recte hortatur et caeteros, ut per charitatem sibi serviant: quae non quaerit quod suum est, sed quod proximi. Qui enim vult fieri primus, erit omnium servus : ut quomodo Salvator in forma Dei constitutus, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed seipsum exinanivit, formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis : ita et nos quaecumque ante sub Legis necessitate facere videbamur, nunc sciamus, nobis liberis,
Abbreviated transcription (Latin):
Huc usq origenes. Qũib nosp¬
sumꝰ addere. ut dicamꝰ de seruitute
go seruitutis hȩrere: & iã ñecmoneri
ut leue xp̃i iugũ & delectabilia
eugłii p̃cepta sec tantes. nequaquã
putent sibi licere. ut hac ipsa lib̾ta¬
te inuendi in occasione carnis utan¬
tur: scilicet ut iuxta carnẽ uiuant.
uixta carnẽ circũcidant᷑. sed spũ
magis stent. sp̃u p̃putiũ carnis ab¬
seidant: &x ad sp̃s altiora tendentes.
humilitatẽ litterȩ derelinquant
otest autẽ & alit̾ intelligi Dicat
quispiã. Si cessaui opaule ẽẽ sub
lege . & de seruitute in lib̾tatẽ uo¬
citus sũ: ergo debeo ita uiuere ut
conuenit lib̾tati. nec aliquib p̃cep¬
us teneri. sed quocũq placuerit. &
uoluptas suggesserit hoc facere. im.¬
plere. sec tari. Ad qđ respondit
apłs uocatos quidẽ nos ẽẽ in sp̃s li¬
bertatẽ. sel ita ut lib̾tas ipsa carni
nͥ seruiat. Nec putemꝰ quia nobis
om̃a licent. om̃a expedire: quin

Expanded text:
Hucusque Origenes. Quibus nos pHucusque Origenes. Quibus nos possumus addere, ut dicamus de servitute go servitutis haerere  etiam nunc moneri, ut leve Christi jugum et delectabilia Evangelii praecepta sectantes, nequaquam putent sibi licere, ut hac ipsa libertate vivendi, in occasione carnis utantur: scilicet ut juxta carnem vivant, juxta carnem circumcidantur; sed spiritu magis stent, spiritu praeputium carnis abscindant, et ad spiritus altiora tendentes, humilitatem litterae derelinquant. Potquispiam: Si cessavi, o Paule, esse sub Lege, et de servitute 497 libertatem vocatus sum: ergo debeo ita vivere ut convenit libertati, nec aliquibus praeceptis teneri, sed quodcumque placuerit, et voluntas suggesserit, hoc facere implere, sectari. Ad quod respondit Apostolus: Vocatos quidem nos esse in spiritus libertatem: sed ita, ut libertas ipsa carni non serviat. Nec putemus quia nobis omnia licent, omnia expedire: quin
Abbreviated transcription (Latin):
neat. quȩ qui fecerit. regnũ di ñ
consequetur Quã obrẽ sp̃m scrip¬
turȩ fructusq quȩ ramꝰ: qui ñ di¬
cunt᷑ eẽ manifesti. Multo quippe
labore & sudore & digno cultu
inscripturis fructus sp̃s inuenitur
Unde arbitror paulũ diligenter
& caute de seripturȩ sensib dixisse
carnalib. manifesta autẽ sunt oꝑa
isse manifestus ẽ sp̃s fructus. sed
ita. fructus autẽ sp̃s ẽ caritas. gau¬
diũ. pax. &x reliqua. Qđ si reliciiᷤ
tipis. ad ueritatẽ scripturȩ transer¬
mus & sp̃m. statim nobis prima
caritas panditur: & ad gaudiũ in¬
de gradientes. ꝑuenimꝰ ad pacem
ꝑquã consequim᷑ patientiã. Quis
autẽ ñ admirationẽ & bonitatẽ
erudiatur. cũ etiã ea quȩ quibus¬
da tristia putant᷑ in lege. suppl¬
cia dico or p̃lia ox eũsiones gentiũ
fuerint. rationabiliorẽ habebinꝰ
fidẽ & correctos mores temperan¬
tia comitabitur: quã continemi
sequitur & castitas: & post hȩc

Expanded text:
rint, regnum Dei non rint, regnum Dei non consequenter. Quamobrem spiritum Scripturae fructusque quaeramus, qui non dicuntur esse manifesti. Multo quippe labore et sudore, et digno cultu in Scripturis fructus spiritus invenitur. Unde arbitror, Paulum diligenter et caute de Scripturae sensibus dixisse carnalibus: Manifesta autem sunt opera isse, manifestus est fructus spiritus; sed ita: Fructus autem Spiritus, est charitas, gaudium, pax, et reliqua . Quod si relictis typis, ad veritatem Scripturae transeamus et spiritum, statim nobis prima charitas panditur, et ad gaudium inde gradientes, pervenimus ad pacem, per quam consequimur patientiam. Quis autem non ad miserationem et bonitatem erudiatur, cum etiam ea quae quibusdam tristia putantur in Lege supplicia dico et praelia, et eversiones gentium, fuerint, rationabiliorem habebimus fidem, et correctos mores temperantia comitabitur, quam continentia sequetur et castitas: et post haec
Abbreviated transcription (Latin):
res t̾rȩ. & cȩtera his similia de con¬
t̾etionib uidelicet. ȩmulatione.
ira. rixas dissentionib atq sectis.
si ñ altius aliquid sentiamus ꝓuo¬
cant nos magis historiȩ exempla
quã prohibent Hereses quoq ma¬
gis de carnali scripturȩ intelligen¬
tia quã de oꝑe carnis nr̃ȩ. ut plu.¬
rimi estimant substitert̃ Necñ in¬
indias &r ebrietates ꝑ legis litterã
discimus in ebriatur noe pꝰdilu¬
uiũ: &r patriarchȩ apud frẽm iosep
in egipto.Sed & comessationes in
regnorũ lbro scriptȩ st̃. saltante
dauid & concrepante tympanis
corã archa testam̃ti dĩ. & his simi¬
lia Queritur quomͦ ad ueneficia.
or admaleficas artes. simplex diui¬
enis nos prouocet Nisi ad eius dẽ
seripturȩ sp̃m transcendamꝰ puto
hoc Significare decies danihelem.
& tres pueros magis incantatorib
os gararenis. atq chaldeis sapien¬
tiores reꝑtos. er moysen om̃i sapi¬
entia & doc trina egiptiorũ eru¬
ditũ. Multorũ gͦ malorũ occasio

Expanded text:
res terrae , et caetera his similia: de contentionibus videlicet, aemulatione, ira, rixis, dissensionibus. Ad quae si non altius aliquid sentiamus provocant nos magis historiae exempla, quam prohibent. Haereses quoque magis de carnali Scripturae intelligentia, quam de opere carnis nostrae, ut plurimi aestimant, substiterunt. Necnon invidiam et ebrietates per Legis litteram discimus. Inebriatur Noe post diluvium, et patriarchae apud fratrem Joseph in Aegypto . Sed et comessationes in Regnorum libro scriptae sunt; saltante David et concrepante tympanis coram Arca testamenti Dei , et his similia. Quaeritur quomodo ad veneficia, et ad maleficas artes, simplex Scricaro, nos provocet: nisi ad ejusdem Scripturae spiritum transcendamus. Puto hoc significare, decies Danielem, et tres pueros, magis, incantatoribus, et Gazarenis 496 atque Chaldaeis sapientiores repertos, et Moysen omni sapientia et doctrina Aegyptiorum eruditum. Multorum ergo malorum occasio
Abbreviated transcription (Latin):
agis spũi seruiatis. ut incipiatis ea
ł quȩ uultis & nichil debere legi
tunc uere in eugło habere poteri
ĩ uos nequaquã caro cõpulerit fa
quȩ ñ uultis. sed spu sermentes do¬
itis uos ñ eẽ sub lege. Et quia supra
duplicẽ intelligentiã hunc locũ
ramꝰ exponere: reddenda sunt quȩ
ectus. contra allegoriã or spũałe
tiam si uelimus. litterã ¶ n possi.¬

Expanded text:
agis spiritui serviatis, ut incipiatis ea facere quae vultis, et nihil debere legi,tunc vere in Evangelio habere poteritis, cum vos nequaquam caro compulerit facere quae non vultis, sed spiritui servientes, docueritis vos non esse sub Lege. Et quia supra secundum duplicem intelligentiam hunc locum coeperamus exponere, reddenda sunt quae ellectus, contra allegoriam et spirituaetiam si velimus litteram s
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃t inquit in me ocdiũ iudeorũ.
& qua aduersũ furunt insama ob
nichil aliun ẽ. nͥ qđ doceo gentes
ñ debere circũcidi & legis onera
suꝑflua etiã abolita custodire.
manuestũ ẽ me circũcisionẽ ñ pre¬
die quã destruo Nlon enĩ tan¬

Expanded text:
Omne, inquit, in me odium Judaeorum, Omne, inquit, in me odium Judaeorum, et qua adversum me furunt insania, ob nihil aliud est, nisi quod doceo gentes non debere circumcidi, et legis onera superflua, et jam abolita custodire. manifestum est me circumcisionem non praedicare quam destruo
Abbreviated transcription (Latin):
Ego autẽ fr̃s si circũcisionẽ p̃dico.
quid adhuc ꝑsecutionẽ patior:
Ergo ut euacuatũẽsiue ut in gre¬
co mesius habet. cessauit scandalũ
crucis. Legimꝰ in ac tib apłorũ. ipse
quoq apłs paulus in epłis suis sepe
cõmemorat. se a iudeis ꝑsecutiones
creberrimas sustinuisse: ꝓpterea qͦd
doceret eos qui de gentib credide¬
rant in xp̃o. ñ debere circũcide Hi
itaq de quib supͣ ait. qui autẽ con¬
turbat uos portabit indiciũ qͥcũq
t̃ ille. ut deciꝑent galathas etiam
hoc addebant. Non solũ petrus &
iacobus. & ioh̾es. & cȩteri in iudȩa
apłi circũcisionẽ . & alia p̃cepta le.¬
gis obseruant: sed ipse quoq paulus
qui nos aliter docuit quã se rei ueri¬
tas habet. timotheũ circũcidit. or
indeis frequent̃ iudeus factus ẽ ueri¬
tate cogente Quã opinionẽ de ga¬
latharũ m̃tib paulus nc̃ uolens tol¬
lert. ait . Ego autẽ fr̃s si circũcisionẽ
p̃chico. quid ad huc ꝑsecutionẽ patior:

Expanded text:
 si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior? Ergo evacuatum est sive ut in Graeco melius habet, cessavit scandalum crucis. Legimus in Actibus apostolorum, ipse quoque apostolus Paulus in Epistolis suis saepe commemorat, se a Judaeis persecutiones crdoceret eos, qui de gentibus crediderant in Christo, non debere circumcidiitaque de quibus supra ait, Qui autem conturbat vos portabit judicium, quicunque est ille  ut deciperent Galatas etiam hoc addebant: Non solum Petrus et Jacobus, et Joannes, et caeteri in Judaea apostoli circumcisionem, et alia praecepta legis observant, sed ipse quoque Paulus, qui vos aliter docuit, quam se rei veritas habet. Timotheum circumcidit, et Judaeis frequenter Judaeus factus est, veritate cogente, quam opinionem de Galatarum mentibus Paulus nunc volens tollere ait: Ego autem, fratres, si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior?
Abbreviated transcription (Latin):
nariũ. seuerũ bellatorẽ. &x tantĩ
iudicẽ criminant᷑. hoc in apło
di boni ualeant excusart. Et eo
nullã puto in ueteri lege tan
trucẽ tã cruentã in aliquos eĩ
tentiã: quã utinã abscidantur q
uos conturbant. Nec posst̃ dicer

Expanded text:
llatorem, et tantum judicem criminantur, hoc in Apostolo Dei boni valeant excusare. Et certe nullam puto in veteri Lege tam trucem, tam cruentam in aliquo esse sententiam, quam, utinam abscindantur qui vos conturbant. Nec possunt dicere
Abbreviated transcription (Latin):
mo penitens loquitur Iniqͥtates mis
eleuat sunt suꝑ caput meũ. quasi
onus gͣue gͣuate st̃ suꝑ me De uirtu
tib doc trinaq uirtutũ. saluator ar
ugũ enĩ meũ suaue ẽ.: &x onus meũ
leue ẽ. Qd aut̃e or doc trina ꝓ one¬
re Accipiat᷑. ꝑspicuũ fit in eugło
Alligant quippe pharisci onera gi
gere. Quã gͣue sit aliquẽ de tran¬
quillitate turbare. ot serena cori
hominũ quib da quasi fluc tib eo¬
conturbat &x scandalizat quẽ pia
in eccła ut lapis molaris circũaͥ
collo eiis o mittat᷑ cũ eo in mari
quã ut scancdaliret unũ de his n¬
nimis qui a saluatore monstrar
Turbati gͦ fuerant galathȩ int
d litterã. circũcisionẽ oe coneio
iudaismũ occultũ o manifestu
agerent ignorantes. Breuius ait
quanis sit eloquens ce in legile¬
ditione se iactitet: nichil ans
dico nͥ hoc qđ etiã uos abnu¬

Expanded text:
mo poenitens loquitur: Iniquitates meae mo poenitens loquitur: Iniquitates meae elevatae sunt super caput meum, quasi onuinaque virtutum Salvator ait: Jugum enim meum suave est, et onus meum leve est . Quod autem et doctrina pro onere accipiatur, perspicuum fit in Evangelio. Alligant quippe Pharisaei onera grgere . Quam 491 grave sit aliquem de tranquillitate turbare, et serena corda hominum quibusdam quasi fluctibus coconturbat et scandalizat quempiam in Ecclesia, ut lapis molaris circumdetur collo ejus, et mittatur cum eo in mare, quam ut scandalizet unum de his minimis, qui a Salvatore monstrantur . Turbati ergo fuerant Galatae int litteram, circumcisionem et concisionem, Judaismum occultum et manifestum, quid agerent ignorantes. Brevius autequamvis sit eloquens, et in Legis eruditione se jactitet, nihil amplius dico, nisi hoc quod etia
Abbreviated transcription (Latin):
Ego confido in uob̾ in chño. qđ nichil
aliud sapietis Nã & additio chm̃ci
nominis: id ipsũ significat. Si enĩ ꝑ
ciec turã hoc estimabat: potuerat
dicere. ego cfido in nob̃. Nc̃ aut̃ẽ ap¬
ponens in dño: cdiuumo qͦda c̃fidens
Pui autẽ c̃turbat uos: portabit ui
diciũ qͥcũq ẽ ille. Occulte inqͥunt
petrũ lacerat eui sup̃ in facie restitis¬
se se seribit. qđ ñ recto pede incede.¬
ret ad engłii ueritatẽ. Sed nec paulꝰ
ta pcaci maledicto de ȩccłȩ pͥncipe
loqueret᷑. nec petriis dignꝰ qͥ contͥbatȩ
ecclȩ reus fieret. Ex qͦ arbit᷑ndũ ẽ de
alio qͥdła chiei. qui aut cũ apłis fuerat.
aut de iudea uenerat. aut ex phari¬
scis erecdiderat: Aut certe magnꝰ sit¬
apud galathas estimatus. ut portet
puto inscripturis onus oe in bonã cc
in malã partẽ posse accipi. hoc est
&x in his qui peccatis gͣuib oppͥmun¬
tur. & in illis qui uirtutũ leuia
onera sustentant De peceatis in psal¬

Expanded text:
Ego confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. Nam et additio Dominici nominis, idipsum significat. Si enim per conjecturam hoc aestimabat, potuerat dicere: Ego confido in vobis. Nunc autem apponens, in Domino, divino quodam confidens Qui autem conturbat vos, portabit dicium, quicunque est ille. Occulte, inquiunt, Petrum lacerat, cui supra in facie restitisse se scribit, quod non recto pede incederet ad Evangelii veritatem, sed nec Paulus tam procaci maledicto de Ecclesiae principe loqueretur, nec Petrus dignus qui conturbatae Ecclesiae reus fieret. Ex quo arbitrandum est de alio quodam dici, qui aut cum apostolis fuerat, aut de Judaea venerat, aut ex Pharisaeis crediderat, aut certe magnapud Galatas aestimatus, ut portet puto in Scripturis, onus et in bonam et in malam partem posse accipi, hoc est, et in his qui peccatis gravibus opprimuntur, et in illis qui virtutum levia onera sustentant. De peccatis in psal