comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
robustos hoiẽs intolerãtia suꝑare
E xpletis nãq int̾dũ negotiis.
uelut nni se rediens. multiplitibꝰ
infirmitatibꝰ laborabat. ut uix
uiueret feriatꝰ. qui occupatꝰ
defice nesciebat Qui noc oꝑe
nouissimo tã maĩfiste tãq m̃a¬
gnifice diuĩa affuit᷑ u̾irtꝰ et gr̃a.
partibꝰ. mediator fidel rogaret
q̃ ad patẽ erant. ut pars alt̾a
ex stratre hostiũ qͥ dudũ ab eis
conclusi corruerãt. iam ferotior
q exitrebat᷑. obstinata animosi¬
tateᷤ renueret Eubito deniq
tãꝙͣ atitati furiis disscesserũt.
uirũ dei in salutatũ. solã uͦ cet̾is
omĩbꝰ relinꝙͣtes desꝑacionem
paris Ne sane ex contẽptu
aliquo. s ex metu reuerẽtie
eius mire furã. si quidẽ uerebãt.
ne pñciũ qmͣlibet improbas mẽ¬
tes facile flecteret. miiꝰ ꝯsiderã¬
tes qd ille ꝑ spm̃ nusqͣmͣ absentẽ.
posset eẽt eriã ni absentes iam
cõuentus in magno turbine sol¬

Expanded text:
robustos homines in tolerantia superare. robustos homines in tolerantia superare. Expletis namque interdum negotiis, velut in se rediens, multiplicibus infirmitatibus laborabat, ut vix viveret feriatus, qui occupatus deficere nesciebat. Cui in hoc opere novissimo tam manifeste, tamque magnifice divina adfuit virtus et gratia, partibus mediator fidelis rogaret quae ad pacem erant, ut pars altera ex strage hostium, qui dudum ab eis conclusi corruerant, jam ferocior, quod exigebatur obstinata animositate renueret. Subito denique tanquam agitati furiis discesserunt, Virum Dei insalutatum, solam vero caeteris omnibus relinquentes desperationem pacis. Nec sane ex contemptu aliquo, sed ex metu reverentiae ejus iniere fugam. Siquidem verebantur ne praesentium quamlibet improbas mentes facile flecteret, minus considerantes quid ille per spiritum nusquam absentem, posset etiam in absentes. Jam conventus in magno turbine sol
Abbreviated transcription (Latin):
cõsũmationẽ tursꝰ sui uiriliter
expectabat. cũ truis admodũ pla¬
ta metensi ppło suꝑueĩt gͣuiter
opp̃sso a uicinis pͥncipibꝰ Immi¬
nebat tociꝰ ꝓuĩcie certa ut puta¬
batur uastacio. cũ uenerabił eoꝵ
metropolicanꝰ. Hpllinꝰ archiep̃t
treuerensis. Dolens anxie de p̃tit.
sed adhuc gͣruiora formidãs. Unicũ
in tanta necessitate refugiũ peciit.
et expeciit uirũ dei Ueniẽs
stigiis tota huilitate ꝓstratꝰ. roga¬
bat et obsecrabat. ut se tantis
digrnaret᷑ opponere malis. quibꝰ
alter nemo posse modũ ponere
pus quibꝰ q causis app aptissi¬
mo usus fuerat instrumẽto. ex
pautis añ diebꝰ egritudinem
corpis eiꝰ aliquatenꝰ releuarat
Quod quidẽ sepiꝰ erga euni
puidẽcia diuĩa disposuit. ĩ cuiꝰ
manu eat placita aĩa illiꝰ. ut
quotiens eũ trrãdis aliqͣ necessi¬
tas euotaret. uincente omĩa
animo uires corꝑis ñ deessẽt:
mirãtibꝰ qui uidebant eũ. eciã

Expanded text:
consummationem cursus sui viriliter consummationem cursus sui viriliter exspectabat, cum gravis admodum plaga Metensi populo supervenit, graviter oppresso a vicinis principibus . Imminebat totius provinciae certa, ut putabatur, vastatio; cum 1270 venerabilis eorum metropolitanus Hillinus archiepiscopus Treverensis, dolens anxie de praeteritis, sed adhuc graviora formidans, unicum in tanta necessitate refugium petiit et expetiit Virum Dei. Veniens stigiis tota humilitate prostratus rogabat et obsecrabat, ut se tantis dignaretur opponere malis, quibus alter nemo posse modum ponere puis quibusque causis aptissimo usus fuerat instrumento, ex paucis ante diebus aegritudinem corporis ejus aliquatenus relevarat. Quod quidem saepius erga eum providentia divina disposuit, in cujus manu erat placita anima illius: ut quoties eum grandis aliqua necessitas evocaret, vincente omnia animo, vires corporis non deessent, mirantibus qui videbant eum, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
liber et potens. q̃ dei erant ex¬
cercebat ĩuictꝰ. nĩ cessans ĩ me¬
diis qͦ doloribus. meditari sa¬
crũ aliquid aut dictare. orare
affectuosiꝰ. fr̃õ studiosiꝰ exhortari
In oblacione hostie salutaris ꝙͣ
usq ad defectũ ultimũ uix aliqñ
int̾misit. artus sibi uio coherentes.
uigore spũs sustentabat. semet¬
ip̃m parit̾ offerens acceptabilẽ
hostiã deo. ini õdorem suauitatis
Quo temꝑe ad auũcłmm suũ an¬
dream militẽ templi epła sc̾bens.
inter cet̾a ait Etro enĩ delibor.
nec puto me lontrũ face̾ suꝑ t̾rã.
Dũq solito tͣuiꝰ laboraret. frẽs
insistebant supplicatõibꝰ et orõĩbꝰ
ad deũ pro eo Dñ eciã st̃s ip̃e
corrnostẽs eoꝵ p̃tibꝰ desideriũ suũ
differri. cũ aliqnͣte meliꝰ scdm̃ corpꝰ
habe̾ tepisset. congregatis frĩbꝰ Is
eadem u̾ba locutus est Quid te¬
netis miserũ hoĩem. Rorciores esti.
et ĩualuistis Parcite q̃so parcite.

Expanded text:
liber et potens, quae Dei erant, exliber et potens, quae Dei erant, exercebat invictus, non cessans in mediis quoque doloribus meditari sacrum aliquid, aut dictare, orare affectuosius, fratres studiosius exhortari. In oblatione hostiae salutaris, quam usque ad defectum ultimum vix aliquando intermisit, artus sibi vix cohaerentes vigore spiritus sustentabat, semetipsum pariter offerens acceptabilem hostiam Deo in odorem suavitatis. Quo tempore ad avunculum suum Andream militem Templi epistolam scribens, inter caetera ait: « Ego enim delibor, nec puto me longum facere super terram. » Dumque solito gravius laboraret, fratres insistebant supplicationibus et orationibus ad Deum pro eo. Unde etiam Sanctus ipse cognoscens eorum precibus desiderium suum differri, cum aliquanto melius secundum corpus habere coepisset, congregatis fratribus haec eadem verba locutus est: « Quid tenetis miserum hominem? fortiores estis et invaluistis Parcite, quaeso, parcite;
Abbreviated transcription (Latin):
deficiens. mente tamẽ
ꝓmptꝰ et alater. zelũ dei quo
feruebat int̾iꝰ. ꝑ ãnos aliquot
bonis oꝑibꝰ exercebat. at di¬
uini ẜuicii laborabat. insiste̾
studiis. indeficiẽs eiꝰ scã deuo¬
cio Et cũ post tantos labores
huic dilecto suo diu desidatum
p̃ciose mortis sõmũ dñs dare
dispone̾t. et fidelẽ ẜuũ in reqͥẽ
ĩtrõdute̾ suã. cepit magis at
magis ꝓmptꝰ in ip̃m ꝓfic̾e̾
spũs. caro ĩfirma defitere Co¬
gnoscens enĩ uir scs̃ ꝓpe esse iã
brauiũ solito currebat alacriq
et t̾restris t̾refttꝰ sue habitacoĩs
dissolutionẽ sentiens miminere.
uotis uberioribꝰ aspirabat ad
habitacionẽ ex deo. domũ non
manufactã eccĩa ĩ telis In ciuia
purissimo pectore satri sese desi¬
derii flãma iĩ capiens crebris
erũpebat indiciis. et ignitum
eloquiũ uelemẽter feruoris ĩterni
uehemẽtiã declarabat. ¶orpus
lectulo decubãs. uariis exercebat᷑
ĩcõmodis. animꝰ tñ nichilomĩq

Expanded text:
deficiens, mente tamen promptus et alacer, zelum Dei, quo fervebat interius, per annos aliquot bonis operibus exercebat, ac divini servitii laborabat insistere studiis indeficiens ejus sancta devotio. Et cum post tantos labores huic dilecto suo diu desideratum pretiosae mortis somnum Dominus dare disponeret, et fidelem servum in requiem introducere suam, coepit magis ac magis promptus in ipsum proficere spiritus, caro infirma deficere. Cognoscens enim Vir sanctus prope esse jam bravium, solito currebat alacrius, et terrestris suae habitationis dissolutionem sentiens imminere, votis uberioribus aspirabat ad habitationem ex Deo, domum non manufactam, aeternam in coelis. In cujus purissimo pectore sacri sese desiderii flamma non capiens, crebris erumpebat indiciis; et ignitum eloquium vehementer fervoris interni vehementiam declarabat. Corpus lectulo decubans variis exercebatur incommodis; animus tamen nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
lĩtans in suburbio
cione sua familiarit̾ dilige¬
bat. ip̃e uõ ab eo pro reuerẽꝰ
scĩtatis ĩtime diligebatur
Alcrid ͭ t ͦ qͣdã die. ut p̃dia
mitatu tramite p̃teriret.
fortuitu ille eminꝰ cõspiciẽs.
ꝯgnouit ilico adesse eligiũ
Tũc obiuãs actͣrẽs. cepit
genua eiꝰ lamb̾e̾ dicens
Est mͥ pauxillũ falerni in
cadimi. diuertat q̃so doꝰ¬

Expanded text:
itans in suburbio tione sua familiariter diligebat, ipseque ab eo pro reverentia sanctitatis unice diligebatur. Accidit ergo quadam die ut praedia mitatu tramitem praeteriret, fortuitu ille eminus conspiciens cognovit illico adesse Eligium. Tunc obviam accurrens, coepit genua ejus lambere, dicens: Est mihi pauxillum falerni in cado, divertat, quaeso, do
Abbreviated transcription (Latin):
uictꝰ p̃cibꝰ. tandẽ ad domũ
diu̾tit Ea̾t aũt p̃fato uiro¬
uas positũ in cellario. ꝙ uul¬
go tonna uocat᷑. duas fere
aut tres tm̃mõ inse metra¬
tas uini hñs. Cũ g ͦ illic ĩ¬
gressꝰ obiuxe rogaret᷑. ut
uł parũ qͥd pro bñdictõe ꝑci¬
ꝑet. allatũ sibi poculũ bñdi¬
tẽs. modicũ ex eo prosatis¬
factiõe hausit Cũcti tñ comi¬
tes eiꝰ. qͣtissiẽ ubertĩq potati
sũt ddem̃ bñdicta domo ue¬
ledicẽs uiro discessit. at ad
moͣst̾iũ suũ. ꝙ in eadẽ urbe
sitũ est. ad manẽdũ diu̾tit
ad usꝰ famuloꝵ eia pene
fua̾t exhaustũ. diuĩtatis
gͣna exuberãte. uino usq
ad sũmũ est repletũ facto
tr᷑. die alt̾o. fortuitu ĩq̾ssus
pridie uacua pene remãsẽat
usq ad os uino repletã Ex
festĩq hospitis sui mĩta. re¬
eũ ꝑrexit. narrãs ꝙͣta sibi
Od̾ cũ eligiꝰ audiss. agẽs
dño grãs dix̃ ad eũ Pax¬

Expanded text:
cibus, tandem ad domum divertit. Erat autem praefato viro positum vas in cellario, quod vulgo tunna vocatur, duas fere aut tres tantummodo in sese metretas vini habens. Cum ergo illic ingressus obnixe rogaretur, ut vel parum quid pro benedictione perciperet, allatum sibi poculum benedicens, modicum ex eo pro satisfactione hausit; cuncti tamen comites eius gratissime ubertimque potati sunt. Deinde, benedicta domo, valedicens viro, discessit atque ad monasterium suum, quod in eadem urbe situm est, ad manendum divertit. ne fuerat exhaustum, divinitatis gratia exuberante, vino usque ad summum est repletum. Facto autem die altero, fortuitu ingressus pridie vacua prope remanserat, usque ad os vino repletam. Exfestimque hospitis sui merita reeum perrexit, narrans, quanta sibi Quod cum Eligius audisset, agens Domino gratias, dixit ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
martini ab bate. causam
ei ꝑ ordĩem expouit. deflẽs
ad domũ ĩ qͣ fiebat portẽtũ.
cepͭ inquir̾e a femĩã. utx¬
ne aliqnͣ ibidẽ ẜuoꝵ dei mã¬
sei̾t quispiã An ne ei obla¬
tũ eẽt aliqͥt a uiris scĩs pro
quitate temꝑii. capilloꝵ
ilico pugnis sepiꝰ cedens.
decisiones ex fide condide̾at
Gtatim t ͦ ꝑstrutãtes lo¬
culũ. repperũt eisdẽ reli-¬
quias. uelut aromaticis
unguentis odoriferas. ut
ipãs quõdã college̾s illibatas
Tũt nẽpe liquido tttnt. et
nũtũ ancistitis ꝙͣtũ esset
et sepedicte matrone fides¬
ꝙͣtũ dõ placuei̾t. ut pꝰ tot
ãnoꝵ c̾ritula in eodem loto
ex iussione diuĩa ostenderẽt᷑
miranda ꝓdigria Audiui eĩ
ꝙ pꝯmodũ in eodẽ domicilio
elegans oracłm fui̾t a fide¬

Expanded text:
Martini abbate, causam ei per ordinem exponit, deflens ad domum in qua fiebat portentum, coepit inquirere a femina utrumne aliquando ibidem servorum Dei manserit quispiam, anne etiam ei oblatum equitate temporum, capillorum ilico pugnis saepius caedens, decisiones ex fide condiderat. Statim ergo perscrutantes loculum, reppererunt easdem reliquias veluti aromaticis uipsas quoque collegerat illibatas. Tunc nempe liquido claruit, et meritum antistitis quantum esset, et saepe dictae matronae fidesquantum Deo placuerit, ut post tot annorum curricula in eodem loco ex jussione divina ostenderentur miranda prodigia. Audivi enim quod postmodum in eodem domicilio elegans oraculum fuerit a fide
Abbreviated transcription (Latin):
raclõ reli quiaꝵ turonis
Um̃ ad luc utõ eligiꝰ
sub sclꝰ habitu turo¬
nis in urte scĩ martini tũ¬
bam fabricae̾t. hẽbat hos¬
piciũ in cuiꝰdã matrone
domo. fois muros in uico
Que nimiꝵ fenuã ĩspici¬
ens scm̃ uirũ iugit̾ eximiis¬

Expanded text:
raculo reliquiarum Turonis um adhuc beatus Eligius sub saeculari habitu Turonis in urbe sancti Martini tumbam fabricaret, habebat hospitium in cujusdam matronae domo foris muros in vico; quae nimirum femina inspiciens s
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt in oĩ oꝑe bono. frequẽs
in orõne. nͨ nõ et largissimꝰ
ĩ pauꝑm ꝯsolacione. uere
ut eãt dei famulũ c̾didit
Et die qͣdam cũ unꝰ ex
mĩst̾is eiꝰ eũ iuxͣ morem
tonde̾t. illa linteũ qd̾ capil¬
los decidentes exceꝑat ⁊a¬
piens. q̃qz ex capilł et bar¬
ba collige̾ potuit. linteo ob-¬
noluta in arcã sibi repo¬
suit Transierũt demum
płimi aĩ. ita ut penitꝰ iam
inĩ obliuionẽ liec cadẽ femĩa
gii. cũ p̃dc̃a femĩa noctibꝰ
int̾ sec̾ta silencia quiete
se agẽt. audiebat plerũqr¬
i in cubiculo suo dulti
modulamine celebrare
psalmodiã Et cũ curiose
ad hi ͦ nitende̾t protentum
ꝯspiciebat ꝑ q̃dã foranũa
radiancia nimis micare
lumĩaria Cũq trebro eadẽ
cernẽt fiei̾. niiio pauore
ꝑt̾i̾ta. ñ audebat iam nocte

Expanded text:
et in omni opere bono, frequens in oratione, necnon et largissimus in pauperum consolatione, vere ut erat, Dei famulum credidit: et die quadam cum unus ex ministris ejus eum juxta morem tonderet, illa linteum quod capillos decidentes exceperat rapiens, quaeque ex capillis et barba colligere potuit linteo obvoluta in arcam sibi reposuit. Transierunt demum plurimi anni, ita ut penitus jam in oblivionem haec eadem femina gii, cum praedicta femina noctibus in secreta silentia quiete se ageret, audiebat plerumquum cubiculum dulci modolamine celebrare psallentium, et cum curiose ad hoc intenderet portentum, conspiciebat per quaedam foramina radiantia nimis micare luminaria. Cumque crebro eadem cerneret fieri, nimio pavore perterrita, non audebat iam nocte
Abbreviated transcription (Latin):
regi frãcoꝵ. ut si eẽnt ei
uiri catholice eruditi. hos
sibi in adminiculũ ob he¬
resim qpͥmẽdã face̾t desti-¬
nari Uln tũc eligiꝰ cũ
sodali libentissiẽ ꝑrexiss.
nͥ ei quedã causa ĩpedimẽti

Expanded text:
regi Francorum, ut si essent ejus viri catholice eruditi, hos sibi adminiculum ob haeresim comprimendam faceret destinari: ubi tunc Eligius cum sodali libentissime perrexisset, nisi ei quaedam causa impedimenti
Abbreviated transcription (Latin):
mortuꝰ est rex magnꝰ et
inclitꝰ dagob̾tꝰ. et sepultꝰ
est in eadẽ scĩ dyonisĩ basi¬
lica sb̾ arcu in late̾ dextro
cipio. nefanda heresis ꝑtibꝰ
orientis ceꝑat pullulare.
ꝯstancio tũc romani ĩperii
apitem gub̾nãte Ceperũt
tͦ p̃fati heresiarce nequit̾
eccliastitã ⁊ egulã uiolare.¬

Expanded text:
mortuus est rex magnus et inclitus Dagobertus et sepultus est in eadem sancti Dionisii basilica sub arcu in latere dextro.cipio nefanda heresis partibus Orientis coeperat pullulare, Constantino tunc Romani imperii apicem gubernante. Coeperunt ergo praefatae heresiarches nequiter ecclesiastica
Abbreviated transcription (Latin):
nocte qͣdã dũ ꝯsuetas orões
explesset. paululũ ĩ discubi¬
tu requiestẽs. cep ͭ subito in
sompnis ueliemĩt̾ satage̾ euẽ
mox clei̾tꝰ excitatũ. cũ tau¬
sam illiꝰ uisioĩs int̾rogaret.
cũ lux diei daret ĩitiũ. tepe¬
reĩt repente p̃dicti nũcii le¬
stibulũ domꝰ pulsare Qui
ilico ingͥssi nũciant ep̃i mor¬
tem. tũctaq ita ẽẽ gesta. sit᷑
iam eligiꝰ p̃dixeat Tũc bo̾
offerentes ei copiosã pecuĩai.
a felice pro ãminiculo eps¬
ep̃atꝰ missã. nullatenꝰ sua¬
d̾e potuerũt. ut qͥppiã ep

Expanded text:
nocte quadam, dum consuetas orationes explesset, paulolum in discubitu requiescens, coepit subito in somnis vehementer satagere. Quem mox clericus excitum cum causam visionis illius interrogaret, ba, cum lux diei daret initium, coeperunt repente praedicti nuntii vestibulum domus pulsare; qui ilico ingressi nuntiant episcopi mortem cunctaque ita esse gesta, sicut iam Eligius praedixerat. Tunc vero offerentes ei copiosam pecuniam a Felice pro adminiculo episcopatus missam, nullatenus suadere potuerunt, ut quippiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
eos quidã optimatũ da¬
bant salubre ꝯsiliũ ut ali¬
qͥd elemosine ob scĩ uene¬
racioẽm eidẽ loco tͥbuerẽt
G rep senior ĩ ꝓmptu ꝯtẽp¬
cũ uoto ex radie̾nti metallo
Dem̃ ab eo leco utͥq ꝓpe¬
rantes. cũ ingͥssi fuissent
palatiũ. cepͭ surito idem
rep lothariꝰ ĩfuso corꝑi fe¬
bri uehemẽt᷑ augei̾ Cñq¬
noctẽ illã in maxĩs tnͣsẽ¬
ne negluenciã recordans
hesterne diei. ad p̃sidiũ
pridie frẽ sua largiente
nichil optule̾at sponte. ibi
medelã. młtos ex publica
moneta misit solidos Et

Expanded text:
eos quidam optimatum, daeos quidam optimatum, dabant salubre consilium ut aliquid elemosinae ob sancti venerationem eidem loco tribuerent; sed rex senior in promptu contempcum voto ex radianti metallo. Deinde ab eo loco uterque properantes, cum ingressi fuissent palatium, coepit subito idem rex Lotharius infuso corpore febri vehementer angeri, noctem illam in maximis transene neglegentiam recordans hesterni diei, ad praesidium pridie, fratre largiente sua, nihil obtulerat sponte, ibi medelam, multos ex publica moneta misit solides per
Abbreviated transcription (Latin):
ta in se qnͣtulũcũq febre¬
et spondã lectuli illico re¬
collegit Omͣ diligẽt̾ lotam.
ĩ eo loco uñ exierat restau¬
rauit. lectũq ut pͥus fua̾t
cͥcũqͣqz cõposuit Bicq se
deincep s adiscubitu illo.
remouẽs. prioi̾s scĩ cum
mlta satisfactõne pnĩam
cipe meruit Deinde iã hoc
miracło laciꝰ crebrescente.
ceperũt undiq aduẽtantes
eo in loco munuscla ĩferre.
ceperũt eciã illic uirtutes
frequẽs ibidẽ fiei̾ ¶d̾ frm̃
cũ magͣ ãmiratõe cernens
hõ. relicta ꝓtĩꝰ domo. in alio
domo uiri diruta. basilica
ibi ꝯstructa. lecto mirifice
exornato. ꝯdignũ ĩet̾nũ
possidet eligiꝰ hospiciũ Quẽ
uidelic locũ. clemens põti¬
fex beluatens. sb̃ suo habet
regimĩe Et mlt̾a ibidem
iugit᷑ exc̾cent᷑ miracła. ex
quibꝰ nũc duo tm̃mõ bre-¬
tharii. et de dolore ab eo
gres germani lothariꝰ
sciz et theoderitꝰ eg̾ssi pe¬
nes palatiũ grã illic oroĩs
redirẽt ad regiã. p̃ueiẽntes

Expanded text:
ta in se quantulumcumque febreet spondam lectuli ilico recollegit. Quam diligenter lotam in eo loco unde exierat restauravit lectumque, ut prius fuerat, circumquaque conposuit; sicque se deinceps a discubitu illo removens, prioris facti cum multa satisfactione paeniterecipere meruit. Deinde iam, hoc miraculo latius crebrescente, coeperunt undique adventantes eo in loco munuscula inferre; coeperunt etiam illic virtutes frequens ibidem fieri. Quod factum cum magna admiratione cernens homo, relicta protinus domo, in alio domo viri diruta, basilica ibi constructa, lecto mirifice exornato, condignum in aeternum possidet Eligius hospicium; quem videlicet locum Clemens pontifex Belloacensis sub suo habet regimine et multa ibidem iugiter exercentur miracula, ex quibus nunc duo tantummodo bretharii, et dolore ab eo ges germani, Lotharius, scilicet, et Theodoricus, egressi penes palatium gratia illic orationis redirent ad regiam, praevenientes
Abbreviated transcription (Latin):
piciat Et fortassis potuit
eloꝙciꝰ or̃o promi. sed stu¬
diose ita stilum correpimꝰ¬
ut rem pociꝰ ꝙͣ u̾ba legẽ¬
tibꝰ cõmendaremꝰ Et
maxie ii ͦ opꝰ cõturno
tumẽtis eloquii nullate¬
nꝰ ĩflari debuit. ꝙ de tãti
antistitis luĩlitate ma¬
potiꝰ ꝙͣ audatẽ fuisse p̃¬
sens pagina oñdat qr
ñ ex p̃sumptione uiriũ
sartinã tante molis arri¬
pui. cũ scirem ĩdignum
eẽ tum luculẽte rei exi¬
guũ pusillũq fieĩ actorẽ
S cũ sim debitor decem
miliũ talentoꝵ. uł epi¬
guũ donũ a q ͦ accepi red

Expanded text:
ia et fortassis potuit eloquentius oratio promi, sed studiose valde ita stilum correximut rem potius quam verba legentibus commendaremus; et maxime hoc opus coturno tumentis eloquii nullatenus inflari debuit, quod de tanti antestitis humilitate mapotius quam audacem fuisse praesens pagina ostendat, quia non praesumptione virium sarcinam tantae molis arripui, cum scirem indignum esse tam luculentae rei exiguum pusillumque fieri auctorem. Sed cum sim debitor decem milium talentorum, vel exiguum donum a quo acce
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. ut pote sufficienter
cernẽtibꝰ illa multimoda
cõpeditoꝵ uĩcła. q̃ hodie ad eiꝰ
tumbã in argumẽto re¬
rũ mõstrãt᷑ appensa Ex
quibꝰ nos nimiꝵ ĩ liͦ oꝑe.
aut pene panca. aut certe
oñi exposita. sit̃ nos ita
et om̃s nosse ñ ambigimꝰ
Plime nãz cathene ut
cũctis liquet disrupte. et
cõpodes illic mõstrantur
dissipate Cippi eciã fracti.
et claudoꝵ bacterii . iiĩ ur¬
uõ expulseo. et cecoꝵ illũia¬
cio. solo sanguis indicio
declarãt᷑ in pauimẽtũ.
Et ii ͨ quidẽ tam nlt̾a.
ĩfra paucũ tempꝰ constant
tresta Illa uo̾ q̃ deinceps ꝑ
prolixa tempoꝵ spacia sũt
gerenda. ꝙͣta fiant et qͣlia.
qͥs mõ estĩatione ꝯp̃hendat.
cũ nusꝙͣ a p̃sulis tũbn.
hodie cessent fiei̾ signaͤ
Nam ñ ut in mlt̾is assolet
declarata iam miracła.
unꝙͣ oꝑari desistit. sed coti¬
die undiq egri ueniũt. et
ibi epcubantes sanãt᷑ fer¬
ro uĩcti ꝯfugiũt. et soluũt᷑
Claudi carrucis aduecti¬

Expanded text:
sumus utpote sufficienter cernentibus illa multimoda conpeditorum vincula, quae hodie ad eius tumbam in argumento rerum monstrantur adpensa. Ex quibus nos nimirum in hoc opere aut paene pauca aut certe omnium exposita, sicut nos totum, ita et omnes nosse non ambigimus. Plurimae namque catenae, ut cunctis liquet, disruptae et conpedes illic monstrantur dissipatae, cippi etiam fracti et clodorum bacterii in arvero expulsio et caecorum inluminatio solo sanguinis indicio declarantur in pavimento. Et haec quidem tam multa infra pauco tempore constant gesta; illa vero quae deinceps per prolixa temporum spatia sunt gerenda, quanta fiant et qualia, quis modo aestimatione conpraehendat, cum nusquam a praesulis tumba hodieque cessent fieri signa? Nam non, ut in multis adsolet, declarata iam miracula umquam operari desistit, sed cotidie undique aegri veniunt et ibi excubantes sanantur: ferro vincti confugiunt et solvuntur; clodi carrucis advecti
Abbreviated transcription (Latin):
cõiugi eiꝰ ĩ isu. ut amone̾t
se uterqr ꝙͣtociꝰ ab illo dis¬
cubitu Epondã eciã quam
negligẽt᷑ ꝓicerãt. in loco
pͥstino restaurarẽt. atq
omẽm stratũ sic̃ fua̾t dili¬
genti cura ꝯpone̾nt Eed illa
negligẽt̾ uisionẽ obliuiscẽ¬
te. uir eiꝰ atrociꝰ c̾riatur
doloe̾ Gequẽti l̾ notte. etiã
ip̃e ad monet᷑. ꝙ nͥ secito a

Expanded text:
conjugi ejus in visu ut amoveret conjugi ejus in visu ut amoveret se uterque quantocius ab illo discubitu, spondam etiam, quam negligenter projecerant, in loco pristino restaurarent, atque omne stratum sicut fuerat diligenti cura componerent: sed illa negligenter visionem obliviscente, vir ejus atrocius cruciatur dolore, et sequenti nocte etiam ipse admon
Abbreviated transcription (Latin):
bilẽ undiq cõtegit PDost
detumescente pede. gͥssum
pͥstinuĩ recep ͭ Et ita demũ
a p̃dc̃õ podagrico humore
illesꝰ ꝑmãsit. ac si nũqm
ancea eũ exꝑtꝰ fuiss. Nam
Lu̾ in calce libri dignũ pu¬
taui adiciendũ. illud ꝙ ad
eiꝰ lectũ declaratũ fuit mi¬
Om uir uts̃ in cõpẽ
dio uilla regali freꝙ̃t̾
⁊at sibi hospiciũ ultͣ flu¬
uiũ ysere. in tiuꝰdã uiri
domicilio uocabulo waldo¬
leni Quo uideli ĩ loco. eñdo
qsueueat diu̾te̾ ad manẽ¬
dũ Pꝯqmͣ ergo migͣuit
de mũdo. p̃dcũs hospes eiꝰ
mĩe reuerescẽs pontifi¬
tis stratũ. destruxit ꝑ ĩtu¬
riam lectulã. ꝓuipendens
tanti uiri discubitũ Epondã
eciã lectuli. ꝙͣ sepiꝰ triue¬
rant manꝰ scĩ. subpedaneũ
limitis fecit. seq cũ quige ĩ¬
se ipã nocte. behemẽti febre
sudareac pallest̾e̾ Pedes
qͦr᷑ eiꝰ ⁊ lectuli caltaueant
aggͣuai̾. ita ut a gͥssu peĩtꝰ¬
q̃ret᷑ truciatibiꝰ. iussũ est

Expanded text:
 undique contetigit. Post detumescente pede, gressum pristinum recepit et ita demum a praedicto podacrico humore inlaesus permansit, acsi numquam antea eum expertus fuisset. lam vero in calce libri dignum putavi adiciendum illud quod ad eius lectum declaratum fuit miodio villa regali frequentius rat sibi hospitium ultra fluvium Hisare in cujusdam viri domilicio vocabulo Waldoleni; quo, videlicet, in loco eundo consueverat divertere ad manendum. Postquam ergo migravit de mundo, praedictus hospes eius minime reverescens pontificis stratum, destruxit per incuriam lectulum, parvi pendens tanti viri discubitum; spondam etiam lectuli, quam saepius triverant manus sancti, subpedaneum limitis fecit seque cum coniuge ie ipsa nocte vehementi febre sudare ac pallescere; pedes quoque qui lectuli calcaverant aggravari, ita ut a gressu penitqueretur cruciatibus, visum est
Abbreviated transcription (Latin):
ab ea extorq̃re. ut se ꝑ iu-¬
ramẽtũ ab hac suspicioẽ
ꝓdoneam redde̾t Alt ula
utpote adultea nichil tre¬
pidans. securã se sacͣmẽtũ
istud posse thisire gestiebat¬
Constituit gͦ isdem eiꝰ spõ¬
sꝯ. ut ad lectũ utĩ eligii
hãc fidem sola ꝑsolueret
Qd̾ illa audiens. facile
illic utriq aduentassẽt.
illa prot̾ua et ĩsolens. sñ
ullo metu ad scĩ lectum
actͬrens. cepͭ absq t̾rore
id ꝙ exigebat m̃rare E
mox ut mnanũ lecto ĩposuit.
ilico tabescente corꝑe deor¬
sũ ruens. qiͣ desectis pedibꝰ
in t̾ram corruit Quãcũ
uellent tͥcustãtes erig̾e. tre¬
mens illo et spumãs. int̾
manꝰ eoꝵ decidͭ. at ita
demũ lugubrit̾ expirauit

Expanded text:
epit ab ea extorquere, ut se per juramentum ab hac suspicione idoneam redderet; at illa ut pote adultera nihil trepidans, securam se istud sacramentum posse transire gestiebatConstituit ergo eidem ejus sponsus, ut ad lectum beati Eligii hanc fidem sola persolveret; quod illa audiens facile illic uterque adventasset, illa proterva et insolens sine ullo metu ad sancti lectum accurrens, coepit absque terrore id quod exigebatur jurare; sed mox ut manum lecto imposuit, illico tabescente corpore deorsum ruens, quasi defectis pedibus in terram corruit: quam cum vellent circumstantes erigere, tremens illa et spumans inter manus eorum decidit, atque ita demum lugubriter exspiravit:
Abbreviated transcription (Latin):
ita singłi̾s ita dispositis. hũc
libiũ contͣ om̃s emulos tue
ppẽ defensioni cõmendo. tibiq
deuocioĩs mee dicta supplex
cõmitto Tibi etiã int̾ hec
et ꝑ l ͨ oĩa. mea ligrua. pio
ut ualet affectu. reddit p̃co¬
niũ. qͥ ꝯtulisti p̃sidiũ. quo
posset patrari opꝰ optatũ
Tibi g ͦ laus tibigłia tibi
honor creatoi̾ et redemptoi

Expanded text:
itaque singulis ita dispositis hunc librum contra omnes aemulos tuae, Christe, defensioni commendo, tibique devotionis meae supplex dicta committo: tibi etiam inter haec et per haec omnia mea lingua pio ut valet affectu reddit praeconium, qui contulisti praesidium, quo posset patrare opus optatum. Tibi ergo laus, tibi gloria, tibi honor, Creatori et Recreatori
Abbreviated transcription (Latin):
optimũ fore putaui . ut
ipãm talenti exiguitatẽ.
ꝙͣ ab oĩpotẽtis te accepi.
in laude scĩ ad głiam
oĩpotentis expenderem

Expanded text:
Optimum fore putavi, ut ipsam talenti exiguitatem, quam ab omnipotente accepi, in laude sancti ad gloriam omnipotentis expenderem
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ septimanã ꝯtinuã. nei
panẽ ede̾. ne illũ tibum
nullũ prorsꝰ remedii genꝰ
ad ipisci posset. ad scĩ eligii
se patrocinia cõu̾tit Et
adiens basilicã ꝙͣ eo ĩ loco
uenea̾nda eiꝰ illustͣuat pig¬
nora. p̃missa orõne cepit
ex fimbriis crismał quo
tegeuant̾ reliquie. fauces
suas et guctur turgidũ
palpacõnem .erũpẽs nullꝰ nuliꝰ

Expanded text:
nuam neque panem edere neque ullum cibum nullum prorsus remedii genus adipisci posset, ad sancti se patrocinia Eligii convertit, et adiens basilicam quam eo in loco veneranda ejus illu trabant pignora, praemissa oratione, coepit ex fimbriis chrismalis quo tegebantur reliquiae fauces suas et guttur turgidum palpationem erumpens vulnus
Abbreviated transcription (Latin):
Gurge et iunctis cͬritulo
accipe corpꝰ ẜui mei pegͥnii.
ꝙ illit iacet. et apᵈ ãtisiodo
rũ uñ ep̃s fuit deferas
Gũq uiã se nestire dixiss.
uade inquit et ego cõducã¬
te Gic fecit. et nutu dei. a
media nocte usq ad aurorã
ãbulauit Oui sũmo mane
iter agentibꝰ obuians. q̃rebat
si bñ antisiodoꝵ tenderet Et
pinquasset Ad hoc ule uehe¬
mẽter admirãs processit. di¬
ruinã exp̾tans uolũtatem
Eadẽ hoͣ uox in dormitoi̾o moͣ¬
chorũ stĩ dyonisii ĩ sonuit di¬
tens Eurgite et occurrite
ẜuo meo ꝑegno antisiodorẽsi
ep̃o. qui ueĩt ad uos Et statĩ
sponte cõcrepantibꝰ signis
eccłie. moͣchi extitati octurre̾

Expanded text:
«Surge et uinctis curriculo accipe corpus serui mei Peregrini qui illic iacet etdefer». Cum ille uiam se nescire dixisset, «Vade», inquit, «Ego conducate». Sic fecit et nutu dei sic a media nocte usque ad auroram ambulauit, quod summo mane iter agentibus obuians querebat si bene Autissiodorum tenderet; et us appropinquasset. Ad hoc ille uehementer admirans processit diuinam expectans uoluntatem. Eadem hora uox in dormitorio monachorum sancti Dyonisii insonuit dicens: «Surgite et occurrite seruo meo Peregrino Autissiodorensi episcopo qui uenit». Et statim sponte concrepantibus signis ecc
Abbreviated transcription (Latin):
trem criminabat᷑ .Cͫ .xu.¬
Ost hos aũt dies. fuãt
quoddã furtũ inrure
nouiomensi admissũ Cũq
ꝑsona admissi facinoi̾s q̃r̾e̾t᷑.
iuueĩs quidã ꝑ iudicuĩ eidẽ
culpe cõstiꝰ cõpellebat᷑ i¶ebat
genitore suo ꝙͣdã contencio¬
nẽ. ob ꝙͣ uideliq ĩsidias eiꝰ
moliebat᷑ ĩtentare Cũ gͦ
occasioẽ reꝑta. satis actura¬
te repellẽs a se huiqͥ opimioe.
cepͭ eandẽ suꝑ prẽ uelle de
clobatis undi mlt̾is. sistũt᷑
in examĩe epĩ et cemitis
Uln mlt̾a uicissim altercã¬
tes. satagebat filiꝰ magnoꝑe.
ĩ prẽm calũpniã ieflectere.
et econtra pr̃ ut res eat ĩno¬
iũ se quiꝰ facinoi̾s esse de¬
fendebat At ĩ hũt modũ.
cõtendebãt corã duce et ep̃o¬

Expanded text:
trem criminabatur. Post hos autem dies fuerat quoddam furtum in rure Noviomagense admissum: cumque persona admissi facinoris quaereretur, juvenis quidam per indicium eidem culpae conscius compellabatur. Habebat dam contentionem, ob quam videlicet et insidias ei moliebatur intentare. Tum ergo, occasione reperta, et satis accurate repellens a se huiusce opinionem, coepit eadem super patrem velle def et conglobatis undique multis, sistuntur in examine episcopi et comitis. Ubi multa vicissim altercantes, satagebat filius magnopere in patrem calumniam reflectere; e contra pater, ut res erat, innoxium se huius facinoris esse defendebat, atque in hunc modum contendebant coram duce at
Abbreviated transcription (Latin):
grent ĩqͥt filii ĩ ꝑntes. et
gantes. ñ eẽ rectũ credi fi¬
liũ sr̃ prẽm iudicabãt Cũq
diu hꝰ cemoĩ alt̾tatio inter
eos uerte̾t᷑. n ͨ facile a qqmͣ¬
diffiniret᷑. tãdẽ ep̃s cũ duce
accepto ꝯsilio. cũ nullatenꝰ
possẽt rei u̾i̾tatẽ cognosc̾e̾.
iudicio eos cõmittũt btĩssiõ
cimꝰ. cui ex hiis potiꝰ c̾di
dec̾namꝰ. tibiscẽ oligi cũ dei
sentencia. h ͦ supplices iudiciͫ
ꝯmittĩꝰ Tũc statuẽtes utꝵ¬
q corã scĩ sepulchro. expec¬
tabãt ꝑ iuramẽtũ dei fore
iudiciũ Et ecte repente dũ
sacͣmẽtũ cepisset prom̾e̾. ar¬
reptꝰ iuueĩs a demoẽ. collisa
ĩ t̾rã est gͣuit᷑ Sicq se uehe¬
mẽt̾ decerpẽs. uolut. ibatu
miser. tremẽs et spumãs
atz pallescens Ex qͦ facto.
cũcti astantes attoniti nimio
prolatũ. ab eccli̾a est dicessũ
uene castigato cõdolentes
mlt̾i. pro eodẽ miẜ̾o queniũt
mĩst̾. btm̃ ꝯfessorẽ rogabãt
obnixe. ut ꝙ̃ad modũ eos

Expanded text:
gent, inquit, filii in parentes et gantes, non esse rectum credi filium super patrem iudicabant. Cumque diu huiuscemodi altercatio inter eos verteretur nec facile adefineretur, tandem episcopus cum duce, accepto consilio, cum nullatenus possent rei veritatem cognoscere, iudicio eos committunt beatissimo cimus, cui ex his potius credi decernamus, tibi, sanctae Eligi, cum Dei sententia hoc supplices iudicium committimus'. Tunc statuentes utrumque coram sancti sepulchro, expectabant per sacramentum Dei fore iudicium. Et ecce! repente dum iuramentum coepisset promere, arreptus iuvenis a daemone, conlisus in terram est graviter, sicque se vehementer decerpens, volutabmiser, tremens, et spumans atque pallescens. Ex quo facto cuncti astantes attoniti, nimioprolatum ab ecclesia est discessum. uvene castigato, condolentes multi pro eodem misero conveniunt ministri beatum confessorem rogabant innixe, ut quemadmodum eos
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝙͣ ea q̃ fut᷑a erãt p̃sciꝰ
longe añ p̃nũciaret As
qd̾ declarandũ. nct̃ariũ
reor pauca de plimis e
eidem collata. et de morte

Expanded text:
uam ea quae futura erant praescius longe ante praenuntiaret, ad quod declarandum necessarium reor vel pauca de plurimis eneidem collata, et de morte
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ Tut eligiꝰ cũ nuilla
eũ rõne flecte̾ posset ad ꝯfes¬
sionẽ. excoĩt auit eũ. ut
ĩterim qͦ pro admisso scele
publice penit̾e̾t. nullo mõ
altare adiens sacra mistia
celebrare p̃sumẽt Cõminãs
mlt̾ũ q at pollicẽs. ꝙ si id
ultͣ usmm paret. se se nulla¬
tenꝰ posse lat̾e̾. s ilico se pa-¬
lan adesse. et seueriꝰ ĩ eo
culpã uĩdicaret At ille
a facie eiꝰ eg̾ssꝰ. pro nichilo
ducẽs minas ip̃iꝰ. dies suos
in negligẽtia cõsũmabat
Transactis ãt pauas diebꝰ.
excoĩtatõne hoĩs dei. uelut
iam ĩueteratã negligẽter
obliuiscẽs. qͣdã die altare
sacͥficiũ oblaturꝰ agg̾dit᷑
Cũqi pͥmã altai̾s ꝑtem ĩ¬
trepidꝰ adiret. statim diuĩtꝰ
ꝓstratꝰ expirauit Ex q ͦ
facto. copͭ ĩdignacõ eligni
cũctis t̾ribil uidei̾. simoq

Expanded text:
onem. Tunc Eligius cum nulla eum ratione flectere posset ad confessionem, excommunicavit eum, ut interim qui pro admisso scelere publice poeniteret, nullo modo altare adiens sacra mysteria celebrare praesumeret, comminans multum atque pollicens, quod si id ultra usurparet, sese nullatenus posset latere, sed illico se palam adesse, et severius in eo culpam vindicare. At ille a facie ejus egressus, pro nihilo ducens minas ipsius, dies suos in negligentia consummabat: transactis autem paucis diebus, excommunicationem hominis Dei veluti jam inveteratam negligenter oblitterans, quadam die altare, sacrificium oblaturus, aggreditur; cumque primam altaris partem intrepidus adiret, statim divinitus prostratus, ex spiravit. Ex quo facto coepit indignatio Eligii cunc
Abbreviated transcription (Latin):
Nit quidã pbr̃ in qͣdã
ldiocesi eiꝰ. cui pli̾mi
uiciõꝵ ĩ honestũ ualde fe¬
rebant testĩo ͫ Quẽ eligiꝰ
freꝙ̃t̾ u̾bis corripiens.
nequibat eũ a pͥstino re¬
uocure contagio Cũq
laciꝰ eiꝰ ĩfaustũ crebresce̾t
uiciũ. ñ paciẽs ultͣ eligiꝰ
tanta nefandu audire de
illo. die qͣdã accer̾sitũ ad
se. causam uulgati crimĩs
ꝑcũctat᷑. hortans eũ modeste
tans ad ꝯfessionẽ Alt ille
longe a se tale qͥd fcm̃ ab¬
negãs. audatͭ ͤ culpã defẽ¬

Expanded text:
it quidam presbyter in quadam dioecesi ejus, cui plurimi vicinorum inhonestum valde ferebant testimonium, quem Eligius frequenter verbis corripiens, nequibat eum a pristino revocare contagio; cumque latius infaustum ejus crebresceret vitium, non patiens ultra Eligius tanta nefanda audire de illo, die quadam accersitum ad se causam vulgati criminis percunctatur, hortans eum modeste ter ad confessionem: at ille longe a se tale quid factum abnegans, audaciter culpam defen
Abbreviated transcription (Latin):
aput gallias. rogacõnes a
tũcto ppło celebrant᷑ Cõueĩẽ¬
tes igit᷑ simł in cĩtatem rotho¬
magensem. qur quartodeci¬
mo die mensis tercii. tercio
ãno clodouei iuuẽtłi adhuc
regis. die dnĩco añ letanias.
int̾ tat̾uas ppłi. int̾ agiĩã
clei̾coꝵ. int̾ it choros psallẽ¬

Expanded text:
apud Gallias Rogationes a cuncto populo celebrabantur. Convenientes igitur simul in civitatem Rothomagensem quarto decimo die mensis tertii, tertio anno Clodovei, juvenculi adhuc regis, die Dominico ante Litanias inter catervas populi, inter agmina clericorum, inter choros psallen
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuigilabant scĩ uiri eligiꝰ
et andoenꝰ Et cõi cũ tet̾is
uiris catholicis hĩto ꝯsilio.
suggesserũt pͥncipi et opti¬
matibꝰ eiꝰ. ut hoc mortife¬
rũt qd̾ deuote r ogauerũt
Tũc gͦ placuit oĩbꝰ. uno ĩ
spũ scõ accepto ꝯsilio. simł
cũ regis imꝑio. ut nullꝰ
p̃cio dato. ad sac̾dotale offi.
admittet᷑ Neqi eos qui ut
lupi rapates mun̾adãdo.¬
met mercãda censebãt do¬
na spũs scĩ. sed hos pociꝰ
qui eẽtit boni testĩonii uiri

Expanded text:
invigilabant sancti viri Eligius et Audoenus, et communi cum caeteris viris catholicis habito concilio, suggesserunt principi et optimatibus ejus ut hoc mortiferunt quod devote rogaverunt. Tunc ergo placuit omnibus, uno in Spiritu sancto accepto consilio simul cum regis imperio, ut nullus, praetio dato, ad sacerdotale officium admitteretur, neque eos qui ut lupi rapaces munera dando mercanda censebant dona Spiritus sancti, sed hos potius qui essent boni testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
tĩs cũctis bonis oꝑibꝰ p̃ditũ.
ad sac̾dotale officͣ scm̃ eligiũ.
iam liuũe radiatũ. ut p̃ essec
eccłie nouiomagensi decessãt
eñ in ip̃o ãni circulo. achariꝰ
p̃fate uruis antistes. Elege¬
rũt aũt cũ eo et andoenũ soda¬
lem eiꝰ. q uocabat᷑ dado. ut
pẽsset ecclie rothomagẽsi Coc
t ͦ mõ aurificẽ ĩuitum decõ¬
sũ.ꝯstituerũt custodẽ urbiũ
seu municipioꝵ hiis uocabͥl
Wermãdẽsi scili. q̃ est metro¬
polis urbs. tornãtensi uo̾ q̃
quõdã regał eꝑtitit cĩtas.
nouiomagensi qͦ et flãdrẽsi.
gandensi eciã et tor corturia¬
censi Ou hoc itaz eũ maxĩe
in hiis locis dederũt pastorem.
ꝙ incole eiꝰdem regionis.
magna ad huc ex ꝑte genti¬
litatis errore detinebant᷑. et
uanis suꝑsticionibꝰ satis de di¬
ti erant Tuiqz uelut agrestes.
reciꝑe poterãt G uir bt̃ꝰ cũ
se nullo mõ ab offĩcio disposi¬
to discuc̾e poss. ne tñ in ullo
catholice regule deuiare ui¬

Expanded text:
bonis operibus praeditum ad sacerdotale officium sanctum Eligium jam lumine radiatum, ut praeesset Ecclesiae Noviomagensi: decesserat enim in ipso anni circulo Acharius praefatae urbis antistes. Elegerunt autem cum eo et Audoenum sodalem ejus qui vocabatur Dado, ut praeesset ecclesiae Rodomagensi. Hoc ergo modo aurificem invitum detonsum constituerunt custodem urbium seu municipiorum his vocabulis, Vermandensi scilicet, quae est matropolis urbs, Tornacensi vero, quae quondam regalis extitit civitas, Noviomagensi quoque et Flandrensi, Gandensi etiam et Corturiacensi. Ob hoc itaque eum vel maxime in his locis dederunt pastorem, quod incolae eiusdem regionis magna adhuc ex parte gentilitatis errore detinebantur et vanis superstitionibus satis dediti erant, quique velut agrestes frecipere poterant. Sed vir beatus cum se nullo modo ab officio disposito discutere posset, ne tamen in ullo catholicae regulae deviare vi
Abbreviated transcription (Latin):
ieris frãcoꝵ. et toto tp̃e da¬
gob̾ti incliti pͥncipis. nͨnõ
et clodouei filii eiꝰ. et usq
ad ũicium regni iunioris
locharii mãsit in corꝑeG cͥ
trudelit̾ in diebꝰ ilł symonica
hesis pullulabat. in urbibꝰ
et in cũctis finibꝰ regni frã¬
corũ Maxĩeq de tꝑ̃ibꝰ bru¬
nichilde ĩfelissime regine.

Expanded text:
egis Francorum, et toto tempore Dagoberti incliti principis necnon et Chlodovei, filii eius, et usque ad initium regni iunioris Chlotharii mansit in corpore. Sed crudeliter in diebus illis Simoniaca heresis pullulabat in urbibus et in cunctis finibus regni Francorum, maximeque de temporibus Brunihilde infelicissimae reginae
Abbreviated transcription (Latin):
ita ea̾t solidũ et illibatũ.
diminutõe ĩcorruptũ. ut
uuue̾ adhuc putaret᷑ in
tumulo Et ꝙ hiis adiuc
mirabiliꝰ est. it a barba
in modũ. creuerãt ĩ tum¬
ulo. ut cũcti hec uidentes.
nouũ ĩauditũq oustupes¬
terẽt. rei ceste miracłin
Tũt ep̃i cũ tremore ma¬
gno leuantes eũ detumu¬
sissimis. q̃ regina ꝑ aue¬
dudũ obtectꝰ fua̾t eũdẽ
exeũtes. cũ diligenti re-¬
suerũt Alt si demũ cõcrepante
hinc inde choro psallentiũ. cim
canora orgaĩs suauiq modu¬
lacione concinentibꝰ. a loco q
iacuerat uir sc̃o. tũc corã õĩbꝰ
submotꝰ. cũ sũmo et honoĩfi¬
sibi sepulchro uibane ut dece¬
bat componit᷑. et̾ne meõrie
ẜuãdꝰ. ampliꝰq cotidie ho¬
norificãdꝰ O quibꝰ post hec
miraclõꝵ effulsẽi̾t signis. nũc
si aurẽ sollicite accõmodatis.
oportuniꝰ audire potestio¬

Expanded text:
ita erat solidum et inlibatum diminutione incorruptum, ut vivere adhuc putaretur in tumulo; et quod his adhuc mirabilius est, ita barba in modum creverant in tumulo, ut cuncti haec videntes novum inauditumque obstupescerent rei gestae miraculum. Tunc episcopi cum tremore magno levantes eum de tumusissima, quae regina parave obtectus fuerat eundem exuentes, cum magna diligentia reps. Ac sic demum, concrepante hinc inde choro psallentum cymbalibus, canora organis suavique modulatione concinentibus, a loco quo iacuerat vir sanctus tunc coram cunctis submotus, cum summo et honorifisibi sepulchro urbane, ut decebat, conpositus, aeternae memoriae servandus ampliusque cottidie honorificandus. Sed quibus post haec miraculorum effulserit signis, nunc, si aurem sollicite accominodatis, oportunius audire potesti
Abbreviated transcription (Latin):
dencia atti. do dũ conarẽt᷑
ꝑietẽ in eo loco ꝑforare. ut
se se sponte ausqi eoꝵ laboe
in directũ materia fudit. ut
n ͨ hoĩem nullũ. n ͨ ipãm de¬
niq tũbã q̃ ei eãt contigua.
ullatenꝰ lede̾t corruentis
ruina Eit igĩ. cũ antistitis
p̃sidio opꝰ aggͥdientes opta¬
tũ. dignũ btõ ꝯfessori at
honorabilẽ cõstruxerũt
mausoleũ ¶ Interrea ap¬
propĩꝙͣte die dispositoĩs eiꝰ

Expanded text:
dentia acti, cum conarentur parietem eo in loco forare ut sese sponte absque eorum labore in directum maceria fudit, ut nec hominem ullum nec ipsam denique tumbam, quae ei erat contigua, ullatenus laederet corruentis ruina. Sic igitur cum antistitis praesidio opus aggredientes optatum, dignum beato confessori atque honorabile construxerunt mausoleum. Interea appropinquante die depositionis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
iis ita gestis.
cũ corꝰ btĩ eligii.
in lat̾e̾ altai̾s eẽt¬
sepultũ. uisum
e regine ꝯsiliũ
optimũ. ut ẽdificata ultra
alta̾e uolucione. illit ei cõdi
liter id fieĩ deberet dispone¬
rent. appuit subito ĩꝑiete
arcꝰ in rotũdo p̾rupta ĩmi¬
nens criptura Et uidelis
liquido cũctis patesce̾t. dei
id nutu fiei̾ ꝙ disponebant.
ac ꝑ eũ locũ mat̾iam dete̾
euerte̾. q ͦ nimiꝵ uidebant
h ͦ opꝰ cripturã p̃ire Gec

Expanded text:
is ita gestis, cum corpus beati Eligii in latere altaris essesepultum, visum  reginae consilium optimum, ut aedificata ultra altare volutione, illic ei demum liter id fieri deberet disponerent, apparuit subito in pariete arcus in rotundo praerupta imminens criptura, ut liquido cunctis patesceret Dei id nutu fieri quod disponerent, ac per eum locum maceriam debere evertere, quo nimirum viderent hoc opus cripturam pr
Abbreviated transcription (Latin):
tͣderet᷑. illiq dixit Sic fuit
magistris nr̃is aplis suis
petro et paulo. ita sit tecum
Esto robustꝰ. tu eĩ maxĩa
et ĩnu̾abilẽ ppli̾ młtitudĩe
ĩtroduces in uerã repmis¬
sionis t̾rã filioꝵ israhel Et
et circũcirca dñm p̃dicantes
appuleerũt portui arelatẽ¬

Expanded text:
uit, illique dixit: Sicut fuit magistris nostris apostolis suis Petro et Paulo, ita sit tecum Esto robustus: tu enim maximam et innumerabilem populi multitudinem introduces in veram repromissionis terram filiorum Israel. Et et circumcirca Dominum praedicantes appulerunt portui Arelaten
Abbreviated transcription (Latin):
galliis mĩstrauit. ñ ueritꝰ
ĩcredule trentis expet̾e feri¬
penaꝵ retordatio roborabat
torm̃tis exꝑtꝰ młtis. morte tã¬
dẽ assecuturũ se uitã tota nichi¬
lominꝰ intencioẽ desiderans.
ut qui iam eãt xp̃i noĩs inter
mlt̾a torm̃toꝵ flagella ꝑfectꝰ
ꝯfessor. fieri mortis mulctatõe
mereret᷑ et martyr ¶Por

Expanded text:
stravit: non veritus incredulae gentis expetere feripoenarum recordatio roborabat, tormentis expertus multis, morte tandem assecuturum se vitam: tota nihilominus intentione desiderans, ut qui jam erat Christi nominis inter multa tormentorum flagella perfectus confessor, fieri mortis mulctatione mereretur et martyr. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ apᵈ gallias gentili¬
tatis feruere cognouit erro¬
reiii. illuc ĩtrepidꝰꝰ. et calore
fidei armatꝰ accessit. ac lu¬
teciã ꝑisiorũ dño ducente
miracłis coruscãs. et uirtu¬
tũ signis. q̃ atheniensiũ

Expanded text:
amplius apud Gallias gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc intrepidus et calore fidei armatus accessit, ac Lutetiam Parisiorum, Domino ducente, miraculis coruscans, et virtutum signis,
Abbreviated transcription (Latin):
gria. et cõuentu galloꝵ ac
germanoꝵ et nobilitate pol¬
lebat. qr eãt salubris aere.
locũda flumine. secũda t̾ris.
arloribꝰ nemorosa. et uineis
uberrima. cõstipata ppli̾s. re¬
ferta cõmertiis. ac uariis cõ¬
meatibꝰ unda fluminis cur¬
cũfluente Que siquidẽ inter
mlt̾imoda cõmoditatũ gn᷑a.
eciã alueo suo magnã pisciũ
copiã ciuibꝰ mĩstrabat ¶a

Expanded text:
c Germanorum, et nobilitate pollebat: quia erat salubris aere, jucunda flumine, fecunda terris, arboribus nemorosa, et vineis uberrima, constipata populis, referta commerciis ac variis commeatibus, unda fluminis circumfluente. Quae siquidem inter multimoda commoditatum genera, etiam alveo suo magnam piscium copiam civibus ministrabat. CA
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra mariq imꝑii sui
frena laxasset. et nimie
uoluptatis successu. int̾ cet̾a
nequitiarũ suaꝵ cumulam̃ta
eciã furor cͣdelitatis eiꝰ dira
rabie in xp̃i famulos ebulissea¬

Expanded text:
ra marique imperii sui frena laxasset, et nimiae voluptatis successu, inter caetera nequitiarum suarum cumulenta, etiam furor crudelitatis ejus dira rabie in Christi famulos ebullisse
Abbreviated transcription (Latin):
Reciosꝰ deniq dyonisiꝰ.
cũ artis roͣne menibus
ad suscipiendũ dei u̾bũ euidẽ¬
tis in gentibꝰ quas ꝑtnͣsierat.
oscii aꝑtio morosiꝰ eũ detinuit.
btm clemẽtem põtificẽ scẽ et sũ¬
me sedis apli̾ce iam apicem
trub̾nãtem ĩueĩt Aquo idem
gliosa dñi atheniensiũ archi¬
epũs dyonisiꝰ. mox ut se po¬
tuerũt ĩuicẽ salutare. digno
est. cũ honore susteptꝰ. et pro
sc̃itatis ac eruditioĩs sue re¬
uerentia. seu ãterioris frat᷑¬
nitatis cõiũctõne. loco maxĩe
ueneratõnis est hĩtꝰ Cũ quo
etiã ꝓ mutua tollocutõne
apłicaꝵ sanctionũ. et dulcedĩe
spũar dilc̃tonis aliqnͣdiu fa¬
miliarissime cõu̾satꝰ. ĩmodi¬
ci amoĩs uterq uĩculis sese

Expanded text:
retiosus denique Dionysius, cum arcis Romanae moenibus ad suscipiendum Dei verbum, evidentis in gentibus, quas pertransierat, ostii apertio eum morosius detinuit, beatum Clementem pontificem, sanctae et summae sedis apostolicae jam apicem gubernantem invenit. A quo idem gloriosus Domini Atheniensium archiepiscopus Dionysius mox, ut se potuerunt invicem salutare, digno est cum honore susceptus, ac pro sanctitatis ac eruditionis suae reverentia seu anterioris fraternitatis conjunctione loco maximae venerationis est habitus. Cum quo etiam pro mutua collocutione apostolicarum sanctionum, et dulcedine spiritualis dilectionis, aliquandiu familiarissime conversatus, immodici amoris uterque vinculis sese
Abbreviated transcription (Latin):
dio splendidissimo et orientali.
idest scĩssimo dyonisio occiden¬
tales tenebras uellet sua qͣ̈tia
illustrare. et murũ ualidissimũ
ĩfidelitatis. qui tociꝰ gallie et
gmanie t̾minos pene irreme¬
Diabilit̾ occupauerat ꝓuide̾t
ariete tali destru̾e. t anqtãtoq
ꝑitissiẽ eloquencie spiculo gẽ¬
tilitatẽ ꝑ fodi. qͦ añ ut muni¬
tissima defensione eat solita
gͣtulare. atz omẽ hãc galliã
ip̃ia dyonisis apłatu disponẽt
subleuari. ꝙͣ merturio demo¬

Expanded text:
dio splendidissimo et orientali, id est sanctissimo Dionysio, occidentales tenebras vellet gratia sua illustrare, et murum validissimum infidelitatis qui totius Galliae et Germaniae terminos pene irremediabiliter occupaverat, provideret ariete tali destruere, tantoque peritissimae eloquentiae spiculo gentilitatem perfodi, quo ante, ut munitissima defensione erat solita gratulari, atque omnem hanc Galliam ipsius Dionysii apostolatu disponeret sublevari,
Abbreviated transcription (Latin):
Ides inquit scs̃
tlemens mi fr̃
carissime macha¬
ri dionisi. qnͣta
est messis dmĩce
sacionis. et qm
pauci sũt oꝑarii Omaergo
de oĩbꝰ catholite pietatis es
sufficient̾ edoctus. et om̃i yͥa¬
na uĩtate ac religione ad¬
modũ roboratꝰ. ꝑte ĩ noĩe
occidentis. et ut bonꝰ nules
nieo petro Rdidit. et ego scẽ
h̾editatio mec iure suscepi.
ut in ligandi soluẽdiq auc¬
toritate. tibi semꝑ p̃sto sit
diuĩa potestas. nrĩs oroĩbꝰ

Expanded text:
ides, inquit sanctus Clemens, mi frater charissime Macari Dionysi, quanta est messis Dominicae sationis, et quam pauci sunt operarii, quia ergo de omnibus catholicae pietatis es sufficienter edoctus, et omni Christiana virtute ac religione admodum roboratus, perge in nomine Occidentis, et ut bonus miles meo Petro tradidit, et ego sanctae haereditatis jure suscepi, ut in ligandi solvendique auctoritate tibi semper praesto sit divina potestas, nostris orationibus