comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ ẽdier̃ qͥ cõs septẽ sũt quoꝵ repeticõne inset
⁊ anni ⁊ scła ꝑ agũt᷑. Ut mane ꝙ pone ret᷑ poᷤt
uelꝑã septimi ħ eẽt ĩ itiũ oct ĩ diei de quo iam
de ĩceps silendũ fuit. qr idẽ pͥmꝰ est ad ꝙ̃ reddi¬
tͣ aqͦruriꝰ ebdomadis series ordit᷑. uñ ꝓbabi¬
liꝰ ẽ istos qͥtẽ septẽ dies illoꝵ nominib ⁊ uu̾o
auos at alios sibim succecẽtes crrẽdo tẽꝑa¬
lia ꝑag̾e spacia. illos aũ pͥmos sexdies ĩ exꝑta
nob̾ at ĩ usitata sp̃e ĩ ipĩs rer cõdicõnib ex¬
plicatos ĩ qͥb ⁊ ueꝑa ⁊ mane sic ip̃a lux ⁊ te¬
nebre .i. dies ⁊ nox nõ eã incissitudinẽ p̾bue¬

Expanded text:
petitione menses et anni et saecula peraguntur, ut mane, quod poneretur post uesperam septimi, hoc esset initium octaui diei, de quo iam deinceps silendum fuit, quia idem primus est, ad quem reditur, a quo rursus hebdomadis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebue
Abbreviated transcription (Latin):
nõ fiũt p̃pea nimirũ idẽ dies nͥq repecit᷑ ut
eiꝰ repeticõne fiant᷑ dies qͦciens distingũt᷑ reꝵ
genera creataꝵ ꝑfcĩone senarii niu tͥmiꝰ¬
nanda ut uesꝑa pͥmi diei sit ⁊̃ sui cogntõo
nõ se ẽẽ & deꝰ est mane ã post nesꝑã hãc

Expanded text:
terea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc
Abbreviated transcription (Latin):
uł ħbaꝵ at lignoꝵ ut agañt tẽꝑales nu̾os
suos ꝓpͥis naturis distͥbutos: oĩa qͥppe pͥmor
crescũt. ĩ sunt añ ĩ illis efficacissum num̾i
trahentes secũ seqͣces poͣs exillis ꝑfectis oꝑ¬
Dib tei adb ĩ die septimo reqͥeũ. Untam̃ qͥs¬

Expanded text:
um atque lignorum, ut agant temporales numeros suos naturis propriis distributos. Omnia quippe primordcrescunt. Insunt autem illis efficacissimi numeri, trahentes secum sequaces potentias ex illis perfectis operibus Dei, a quibus in die septimo requievit.
Abbreviated transcription (Latin):
eis eget tanꝙͣ ꝓficiẽdo ꝑ siciet᷑ idõ septimo
diei nulla uesꝑa accessit s plane queri põi
digna q cõsid̾acõne mouet qũo ĩtelligat᷑
ĩ se ip̃odeus reaͥeuis se abõib oꝑib suis q̃
fetit cũ scͥptũ sit. Et reqͥeũ deuᷤ die septimo.
Nõ .n. dcm̃ẽ ĩ se ip̃o s ĩ die septimo. Quidẽ
gͦ dies septimꝰ utrũ cͤat᷑a est aliqua antẽpo¬

Expanded text:
eis eget, tanquam proficiendo perficietur, ideo sediei nulla uespera accessit. Sed plane quaeri potest dignaque consideratione mouet, quomodo intellegatur in se ipso deus requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, cum scriptum sit: et requieuit deus in die septimo. non enim dictum est: in se ipso. sed: in die septimo. quid est ergo dies septimus? utrum creatura est aliqua, an tempo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alteriuꝰ uesꝑa oꝑis ĩ iciũ mane. In hac rerũ
cõditaꝵ nãracõne d ĩ celligi necogam᷑ cõtra
script᷑am dice ꝓ̾tͥ sexdies cõditã septimi dieicͤa¬
t᷑am aut sl diem septinũ uł ĩa eẽ creat᷑am
ozdies ille qmͣ fecit deus ꝑ oꝑa euis ip̃e iepecit᷑
nõ circuitu corporali s cogutõne spũali c̃ beata

Expanded text:
 alterius operis initium mane, in hac rerum conditarum narratione debet intelligi; ne cogamur contra Scripturam dicere, praeter sex dies conditam diei septimi creaturam, aut ipsum diem septimum nullam esse creaturam: sed dies ille quem fecit Deus, per opera ejus ipse repetitur, non circuitu corporali, sed cognitione spirituali, cum beata
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑał dequa fieret ꝙ faciẽdũ ess cũ ⁊ ip̃a
pͥns quã ĩ stituta est nõ fuiss nͨ ĩ stituta ẽ
nisi abillo uti sũmo dõ ⁊ iͦ ex qͦ sũt oĩa. q̃
sũ celi ⁊ t̾ͥre noĩe significata ẽ q̃ ĩ pͥncͦ fẽc¬
deꝰ añ illũ unũ diẽ ꝙ̃ cõdidit. pp̃ea iã sic ap¬
plłata qr iñ stã sũt celũ ⁊t̾ra siue nomĩe
terre ĩ insibił ⁊ ĩ ꝯposite at abyssi tenebͦse¬
ut ia ĩ pͥmolibo tractatũ est / phtbnͦ q̃ iam¬

Expanded text:
 de qua fieret, quod faciendum esset, cum et ipsa, priusquam instituta est, non fuisset; nec instituta est nisi ab illo utique summo deo et uero, ex quo sunt omnia. quae siue caeli et terrae nomine significata sit, quae in e unum illum diem, quem condidit, propterea iam sic appellata, quia inde facta sunt caelum et terra, siue nomine terrae inuisibilis et inconpositae atque abyssi tenebrosae, iam in primo libro tractatum est. In hi
Abbreviated transcription (Latin):
qui añ cõdicõnẽ istoꝵ luminariũ ꝯmemorati
sũt alieni ẽẽ nõ possũt. Is .n. modꝰ nõus ad di¬
ẽ qitũ ut inde iã istos usitatos cogitaremꝰ s
us ad sextũ septimũ q ꝑductꝰ est ut longe a¬
lit᷑ accipiẽdꝰ sit deus dies ⁊ nox ĩꝓã duo diui¬
sit deus. ⁊ alr̾ iste teꝰ ⁊ noxĩt̾ q̃ dix ut diuitãt¬

Expanded text:
uminarium commemorati sunt, alieni esse non possunt. is enim modus non usque ad diem quartum, ut inde iam istos usitatos cogitaremus, sed usque ad sextum septimumque perductus est, ut longe aliter accipiendus sit dies et nox, inter quae duo diuisit deus, et aliter iste dies et nox, inter quae dixit
Abbreviated transcription (Latin):
milł tͥb añꝙͣ sierent luminaria s ĩ ireliqͥs
itẽ tͥb diei nom̃ intelligamꝰ ĩ spetie rei q̃ cͤata
est noctẽ q eiꝰ ĩ pͥnacõne uł defectu uel si quo
auio noĩe meluiꝰ significat᷑c̃ amitat᷑ spẽs ali¬
qͣmtacõne aforma ad ĩformitatẽ declinãte
at uͥgẽte. Que nutacõ ĩ oĩ cͤat᷑a sñ possibili¬
tate ĩ ẽĩ si desit effectꝰ sic̃ in celestib suꝑiorib

Expanded text:
tequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit
Abbreviated transcription (Latin):
paret recte ĩ tuentib hũc ip̃m ĩ cõꝑabilẽ
⁊ ĩ effabilẽ ⁊ si possit in celligi. scabilẽ mo¬
tũ suũ reb eã pͥbere suauit disponẽtis. quo
uti subtracto si abhac oꝑ̃one cessai̾t eas
cõtinuo ꝑituras ⁊ illud ꝙ ait apostolꝰ cum
deũ atheniẽsib pdicaret ĩ illo uiuimꝰ ⁊ mo¬

Expanded text:
tibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuo perituras. et illud, quod ait apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: i
Abbreviated transcription (Latin):
cͤat᷑a quiblib mutacõnib sius nõ utiq
nichilerit ĩo cͤat᷑a uiu̾sa ĩcreatore suo sẽ¬
ꝑ manebit. ac ꝑ ħ po̾t illud mane nulla
teĩde uesꝑa fuit. ħ diximꝰ cur septimꝰ dies
ĩ quo reqͥeuit deus ab omnub oꝑibr suis
mane hũeruit. post uesꝑam sexti uesꝑam
u̾o nõ hũerit. Est aluid ꝙ de hac remagis
ꝓp̾e melius que possit qnͣtũ existimo ĩcelli¬
gi si aliaĩo difficilius explicari ut nõ crea¬
t᷑e s ⁊̃ sibi requies dei septimodie manehũ¬

Expanded text:
ibet mutationibus suis non utique nihil erit, ideo creatura uniuersa in creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane nulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requieuit deus ab omnibus operibus suis, mane habuerit post uesperam sexti, uesperam uero non habuerit. Est aliud, quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die mane hab
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut hõines extẽꝑe gaudeat ꝑ fectu fidellũ
uł p̾catis eoꝵ de quoꝵ tĩte ac pietate gaute¬
eos mali mesti fie̾nt hu maxime aͦs uonos
fuisse suis nou̾int siue crediterũt. q̃ ꝓ fetco
tͥsticia nõ solũ uõ culpanda. uer̃ ĩ p̾cipue lar¬
danda at⁊ p̾õt dicauda eit. ħ genle loqucõnis
rursus idẽ apsis mirabiłr us e̾uͥait. Nũc aũ

Expanded text:
t prouectu fidelium uel peccatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudeeos mali maestificent, hi maxime, quos bonos fuisse siue nouerunt siue crediderunt. quae profecto tristitia non solum non culpanda, uerum etiam praecipue laudanda ac praedicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus mirabiliter • u
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bestus ⁊ reptilib t̾re dcm̃ ẽ q̃ ad eũdẽ diem
sextũ ꝑtinẽt. Nisi forte illa ⁊ singillatĩ ĩ suoge¬
u̾e ⁊ cũ cet̾is unu̾sałr dicibona meruerũt. ⁊
hõ ftũs ad ymaginẽ dei nõ nͥ cũ cet̾is ħ dicime¬
ruit. an qr ꝑfc̾s ũdũ erat qr mũdũ erat ĩ pa¬
sit ꝙ bic p̾t̾ missũ est. Quid gͦ dicimꝰ an quia

Expanded text:
e ad eundem diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, quia nondum erat in past
Abbreviated transcription (Latin):
qmiti sumꝰ ꝑsc̃ĩomi creat᷑e cõgruent̾ ad hĩtam
retolit. Si .n. senario nu̾o ꝑ faciẽta erat cͤat᷑a si¬
cuti ꝑctã ẽ ea que redͥes dei erat nob̾ ꝯm̾dãta qua
dem̃stͥret᷑ nͨ ꝑ ftĩs u̾ificari cͤaturis. ꝓ cul dubiodies
erat ĩ hac ꝯm̃dacõne sc̃ĩficanta q̃ seqͥt᷑ sextũ quo
erigͥem᷑ ad hãc reqͥ ẽ ꝯcupiscẽtã it ⁊ nos ĩalorea

Expanded text:
ongruenter adhibitam recolit. Si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies Dei erat nobis commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis; procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos
Abbreviated transcription (Latin):
cedit olimpꝰ. ⁊ pacẽ magnã tenẽt q ꝑhibet᷑ ĩ olip̃i
u̾tice aer eẽ totam tenuis ut n nubib obũbre¬
tur ur t᷑bet uento nͨ sustentare alites possit nec
ipos qun forte ascend̾uit hoĩes crassioris aure
est unde acus iuicina qͣutate diffũdit᷑ ⁊ ppea¬

Expanded text:
cedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris auraeest, unde aquis uicina qualitate diffunditur, e
Abbreviated transcription (Latin):
scẽ ẜmo ĩdicat. Quocuta ĩ hiisdieb septẽ
quoꝵ species nota nob̾ ẽ qͥ reqͥdẽ ip̃a pͥt̾eũt
s aliis succedentib noĩa sua qͦdãmͦ tradũt
ut illi sexdies nõinet᷑ nouimꝰ eoꝵ pͥmi qñ
cͤati sũt. Septimũ añdiẽ aͥ nomĩe salbati

Expanded text:
sermo indicat. quocirca in his diebus septem, quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur, nouimus eorum primi quando creati sint; septimum autem diem, qui nomine sabbati
Abbreviated transcription (Latin):
ceretur gen̾atũ ut int̾ se simłia ata ad ma
origuiẽ semnus ꝑtinencia distingu̾et᷑ ace¬
teris. Itẽ ãrit᷑ quid tantũ aquaꝵ anmalia
decͤatore meruerĩt ut sola bñdr̃ent᷑ sic hões
Nã ⁊ ip̃a bñdix̃ deꝰ dicẽs. Crestice ⁊ mułtiplica¬

Expanded text:
ceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum animalia de creatore meruerint, ut sola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite et multiplica
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ em̃i eas qͥn duo decimã sextã quartam
t̾ciã dunidia. Nõ duo detima eiꝰ unũ est. sex
tu̾re / Et ne muitis morer ĩ ĩ finita serie uu̾oꝵ¬
ĩ plures uim̾ui reppiunt᷑ quitales partes¬
ttũ: aut nõ hũt .nͥ. singulas. sic̃ tͥnarius ⁊ cͥua¬

Expanded text:
t enim eas quinque, duodecimam, sextam, quartam, tertiam, dimidiam: nam duodecima ejus unum est; sextsunt. 5. Et ne multis morer, in infinita serie numerorum plures numeri reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtellectu conem᷑ ac tĩg̾e pͥuꝰ deħ carnales hõuĩ
sꝰpiciones a nrĩs m̃tib abignamꝰ. Nũqͥd .n.
dicił coi fas ẽ dm̃ laborasse ĩ oꝑãdo cũ ea q̃ su¬
nͨ hõ laborat sialiqͥd taciẽdũ moxut dix̾it fi¬
at. Qmiuis enĩ humana u̾ba sõł ad uũcłata
ita ꝓterãt᷑ ut ẜmo diut᷑miᷤ fatiget tam̃ cũ
tã pauca sũt ꝙͣ panca legimꝰ ĩ eoꝙ scͥptũ est
deliram̃ti ẽ istũ uł ohõine dũ dei laborẽ pu¬
tare. anforte qͥs dixit dñdo qͥdẽ ut fierẽt q̃
cõtinuo stã sũt deu nõ laborasse s forte co¬
gitando quid ciereͥt debuiss qͥcura lib̾atus

Expanded text:
intellectu conemur adtingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. numquid enim dici uel credi fas est deum laborasse in operando, cum ea, quaciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut sermo diuturnus fatiget, tamen, cum tam pauca sunt, quam pauca legimus in eo, quod scriptum est, deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continuo facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ aͥete qͥ nicħ pot ce appetit aͦ ad eptoreaͥ¬
escat ⁊dõ dũ ip̃e man ĩ se quitquid exillo ẽ
recorquet ad se ut oĩs creat᷑a uiseheat nat᷑e
sue tͥminũ quo nõ sit ꝙ ip̃e est ĩ illo aũ qui¬
etis locũ auo seruet auod ip̃a est. scio ꝙ nõ

Expanded text:
iete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet, quod ipsa est. scio, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ip̃a agnicõe creatꝰ ẽ añꝙͣ celicto uet̾asceret
uñ rursũ ĩ catẽ agnicõne renouatet᷑. Que
ã nõ ĩ ea cognicõe creata sũt  ũ corpora siue
irrõnabiles a nime creabant᷑. Primo stã est ĩ
creat᷑a ĩtellectuali cognicõ eoꝵ au̾bo ꝙ dictũ
est ut fierent pp̃ ꝙͣ cognicõnẽ pͥmo dicebat᷑
⁊ sic est fam ut ostende̾t᷑ ctã ipã cognicõ in ea

Expanded text:
ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur. quae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quo dictum est, ut fierent, propter quam cognitionem primo dicebatur: et sic est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnat᷑e ꝓfundea setreta ꝑ quos trausitꝰ eat. unde
mirabili oĩ potencia cͤatoris reformanda rur¬
sus ẜuat᷑. Qmͣ qmͣ ⁊hĩc fiat c̃dã prudentib am¬
monicõ ut se ita ꝯm̃dẽt fideli creatoriomiua ma
suoꝵ ulla gen̾a mortuũ ꝑ horrescãt. O pie for¬
citudinis nernos ad oĩa sꝑare nõ dubitẽt / tar̾
.in. questio despinis ⁊ tͥbuł sol oboriri ⁊ deqͥb¬
dã lignis ĩ fructuosis uł cur uł qñ cocata sint
cũ deus dix̾it. ꝓducat t̾ra ħuã pabuli seminã

Expanded text:
in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, msuorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit:
Abbreviated transcription (Latin):
ciẽtib claꝵq ꝑ fcĩs est. Ot certe ominib
tal.ibus ĩ fĩoris creatiue motib p̾bent᷑
hõi salubres ãmonicõnes ut uideat qnͣ¬
tẽ sͥ satagẽdũ sit ꝓ salute spirituali ⁊ sẽpi¬
tͥna qua oĩb ĩ racõnalib anmantib añ¬
ceilit. cũ illa uteat amaximis elephantis
us ad inuumos u̾miculos y salute corꝑ¬
rali ⁊ tẽprali qui ꝓnis si geñis ĩ fi̾ore ordi¬
nacõne sortita sũt sui resistendo siue cauẽ
rep̾sideo uł iatebraꝵ numimĩe tuent᷑. Nã
i ip̃e corpris dolor ĩ quolib aimante mag
moduli redigit unitatẽ cũ eã nõ ĩdiffe̾tur
s ut ita dicã ĩ dignantẽ patitur disrumpi
atz dissolui. Illud ⁊ fortasse aliꝙ̾ꝵ mouet
si aĩalia uociua iunos hõies aut penałr
ledu̾t aut salubrit̾ excercent aut utise ꝓlũt
ant ignorant docẽt. Cur ñ ĩescas suas dilac̾¬
ant ⁊̃ corpra hõinũ mortuoꝵ. Quasi uͤ aĩccanͣ
int̾ sit ad nr̃am utilitatẽ ista caro iã ex aninus

Expanded text:
cientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortpraesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magnmoduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis
Abbreviated transcription (Latin):
cõtemplante ĩ cõmutabłi u̾itati ĩ cuiꝰ rei
figura paulus apss uirũ tm̃dicit ymagi¬
nẽ ⁊ glam dei. Mulier ã ĩ quid głia iuri est
ita qmͣ uis ħ ĩduob hõib diu̾si sexus ex¬
t̾ius scõm corpꝰ figuratũ sit ꝙ ĩ ĩ unaho¬
minis ĩt̾ius mente intelligitur tñ ⁊ fe
nuina qr est corꝑe femina. renouatur ĩ¬

Expanded text:
contemplandae incommutabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et gloriam dei; mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque quamuis hoc in duobus hominibus diuersi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur
Abbreviated transcription (Latin):
motib agent᷑. pͥmo ĩ firmam̃to iumina¬
ria qr pͥus erat fc̃m fi̾am̃tũ. deiñ ĩi fi̾ore
ammãcia. sit origodo ip̃e poscebat. uno
die aqͣrũ alio t̾raꝵ. Nec qͥs quã ita demẽs
ẽ ut audeat dic̾e nõ potuisse deũ fat̾e uno
die cũta siuellz. aut si uellz biduo unodie
sp̃uase creaturã. ⁊ alio corporalẽ siue unl
die celũ cũ oĩb ꝑtinentib. ⁊ alio t̾ram

Expanded text:
mo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem, siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus et alio terram
Abbreviated transcription (Latin):
bñ ꝯsid̾ãtis ⁊ laus ub̃ior ommpotentis
artificis qͥ oĩa ĩ sapĩa fecit. qͥ afine us: ad
finẽ ꝑtendens ⁊ suauit̾ cũcta disponens
net ea ip̃a rerũ uouissima q̃ ꝓ suigenis ordi¬
ne dissoluunt᷑ ⁊ quaꝵ dissolucõnẽ expenanĩe
mortalitatis horemꝰ relinauid ĩformia. s cͤat
minima. corpre acuta sensu auimãcia uͭ ma¬
iore actẽtõne stupeamius aglitatẽ unisce uolau¬
tis ꝙͣ magnitudiũe nim̃ti gͣdiẽti s. amplꝰq
ĩ pͥmis ut dixi rer cõdicõib q̃ isto sex dieꝵ ordi
an postea cõseaẽntib corruptibiliũ corprũ

Expanded text:
bene considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque in primis, ut dixi, rerum conditionibus, quae isto sex dierum orda credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum
Abbreviated transcription (Latin):
fieret ymaginẽ dei fecit illũ ĩ quit mascilũ¬
⁊ feminã ut iam ĩ corpus sañ ĩ telligatur.
Rursum nequisquã arbitraretur ita ftm̃
ut ĩ homine singulari ut̾ sexus expͥmerecur
Sic̃ interdum nascunt᷑ quos androgines ne
ea manifestatur c̃ id ꝙ hicbreuit dcm̃ est
diligencius ceꝑit explicari ⁊ idõ pluralẽ mu¬
mͥũ continuo sb̃ietit dicens. fecit eos ⁊ bñ¬
dix̃ eos. s ut ia dixi diligencius ĩ tonseqũ¬
ti script᷑a de hoĩs creacõne requiremꝰ. Nunc
scatim subietit. Et uidit deus oĩa que fecit

Expanded text:
em Dei, Fecit illum, inquit, masculu, ut jam etiam corpus factum intelligatur. Rursum ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos vocquod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem numerum continuo subiecit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, diligentius in consequenti scriptura de hominis creatione requiremus. Nunc statim subiecit: et uidit deus omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
pabulũ agͥ. ⁊ fructus ligni ad si enĩ intu¬
lit ⁊ sic est fcm̃ ꝙ ab illo ioco nichoau̾at
uͥ ait. Et dixit deus. Ecte dedi nobis pabulũ
semmale ⁊c̃. Nã si ad omina q̃ supͣ duta sunt
fiteam᷑ ĩ creuisse illos iam ⁊ multiplicatos im
tos annos frm̃ inuenimꝰ Qua pp̃ cũ data eiss
ħ facultas edendi ⁊ ħ dõ dñte hõ cognouisiet:

Expanded text:
igni. Ad hoc enim intulit, Et sic est factum, quod ab illo loco inchoaverat, ubi ait, Et dixit Deus, Ecce dedi vobis pabulum seminale, etc. Nam si ad omnia quae supra dicta sunt fiteamur etiam crevisse illos jam, et multiplicatos impltos annos factum invenimus. Quapropter, cum data esset haec facultas edendi, et hoc Deo dicente homo cognovisset,
Abbreviated transcription (Latin):
siue ullo sensu geuerarent idigna iudicãt
ilł uñdicc̃onis uͥb̾ crescite ⁊ multiplicanum
hinoiẽ repetͥe ne quisquͣ dic̾et ĩ officio gig¬
uendi filios ullũ esse pcc̃m sic̃ ẽ ĩlbidine siue
fornicandi. siũ ip̃õ cõigio ĩ moderatius ab¬
utendi. Nõ nulla ⁊ deaͥbrdã minutissimis
aĩalib questio est utr̃ ĩ pͥmis rer̃ cõdͦnib
cicata sit̃ an ex ꝯseqñtib rer̃ mortalium

Expanded text:
adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamin homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint,
Abbreviated transcription (Latin):
br camib ⁊ simuis. atq id genꝰ cet̾is usitate
ꝯuenit uocabulũ bestiaꝵ. pecoꝵ aut̃ẽ nom̃
hͥis animalib acco modacius aptari solet q̃
sũt ĩ usu hoĩnũ siue adiuuãdis laborib ut
boues ⁊ equi ⁊ si qͣtalia. sine ad laniciũ siue
aduestendũ ut boues ⁊ sues. ꝙͥ gͦ sũt qua¬

Expanded text:
am et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem nomen his animalibus adcommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo sunt qua
Abbreviated transcription (Latin):
Q ĩ ip̃o recdͥeuit ab oĩb oꝑib suis q̃ ĩchoaũ
deꝰ face/ arduũ qͥd̾ atq difficillimũ est uurib
ĩtencõnus nr̃e uolũtatẽ scriptoris inistis sex
dieb mentis uinacitate penet̾re utrũ p̃t̾iert
dies illi ⁊ addito septimo nc̃ ꝑuolumĩa tẽprũ
nõ res noĩe repetãt᷑. ĩ coto .ii. tc̃pe młtid ies ne

Expanded text:
suis, quae inchoauit deus facere. arduum quidem atque difficillimum est uiribus intentionis nostrae uoluntatem scriptoris in istis sex diebus mentis uiuacitate penetrare. utrum praeterierint dies illi et addito septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ue
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dñte nõ qr iã accepim autͥ i ꝑfectus su cũ¬
q ad huc exertende atq ininfirmitate ꝑ fici¬
ende uirtutis necessarie sint tẽptacõnes et
molestie corꝑales eotẽ rursus apło manifes¬
tante qui ait. ĩ magnitudine reuesonũ neex¬
tolleturdatũ eẽ s̃ stimulũ carns augłm sacha¬
ne ut eũ collaphiz togatũ q a se dñm cͥciont

Expanded text:
fectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum col
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ cũ ⁊ hoĩs ꝓpago manifesta sit auquia nõ
ita teꝰ fecerat hõmĩe ut moreret᷑ si p̾ceptũ ẜua¬
re uoluiss. ⁊ idõ nõ erat netes sarius de cesso¬
ri successor. S post pccm̃ cõparatꝰ ẽ petorib
cuccessione sb̾sist̾e. Quid sͥ uult gͦ post hõmẽ
scm̃ illa bndicc̃õ. crescite ⁊ multiplicam̃i ⁊ ini

Expanded text:
sit? An quia non ita Deus fecerat hominem ut moreretur, si praeceptum servare voluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor: sed post peccatum comparatus est pecoribus successione subsistere? Quid sibi ergo vult post hominem factum illa benedictio, Crescite
Abbreviated transcription (Latin):
reptilia ꝙ̃ ad modũ aues uolatilia. Nã siuł nulla
nemoria uł sẽsus tͣoior aĩc muc nom̃ repuliss
apiscibr uolatilib c̾te adhiberet᷑. qͦꝵ uita ĩ oculis
nr̃is ẽ memora .i. garula ⁊ ĩ nicdis ꝯstendis e¬
ducaudis q fetib sołtissima. Nec ignoro na qͥs¬
tã philophos sua cuiꝰ q elem̃tis distͥouisse ani¬
malia. ut t̾rena eẽ dic̾ent. nõtam̃ q ĩ t̾ra rept̃

Expanded text:
s uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt
Abbreviated transcription (Latin):
aquaꝵ tenues alitꝰ qui .s. eidẽ aeri iuxͣ undas ⁊
t̾ras cirtũ tuso. atq obħ ĩ fime atq t̾renc ꝑti
deputato uaporałr ĩ serũt᷑ i auras ĩ texũt q̃
noct᷑nis rigorib agͣuate sereno ĩ rore distillãt.
diã uehem̃cuis frigꝰ est ⁊ gel. u candidius

Expanded text:
arum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri juxta undas et terras circumfuso, atque ob hoc infimae ac terrenae parti deputato, vaporaliter inseruntur, et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus aggravatae sereno etiam rore distillant; si autem vehementius frigus est, etiam gelu candidius
Abbreviated transcription (Latin):
gelantib dẽ siorib nubił g̾diñe ⁊ distent᷑ sere¬
nũ facit octultis impis ⁊ oꝑedei asũnis ad
ĩ finna uum̾sa q̃ cͤauit admunistrantis. ⁊ ñ
ĩ illo psalmo cũ ꝯmemorata c̃ẽt ignis gͥnto nix̃
glacies sp̃c tẽpestatis netalia sñ ꝓuidẽcia dui

Expanded text:
erenum facit occultis imperiis et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine di
Abbreviated transcription (Latin):
uolatilia celi nõ tam̃ ĩ fi̾am̃to s scd̾m ti̾am̃tũ.
Nõ nulli putat pp̃ sẽsus traditatẽ nõ aĩam uiuã
s reptilia aĩaꝵ uiuaꝵ appellata. s si pp̃ea sic ap
nobilia hõmnũ ut ĩ telligͥrmꝰ qͥcũ sũt ĩ hõib ig¬
nobiles qmͣ ꝙͣ sĩt ⁊ aĩalia t̾rest̾a q̃ repiuit sr̃tr̃a

Expanded text:
. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appnobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles
Abbreviated transcription (Latin):
auor mortaliũ corporũ extitit uidiciũ. põt
tñdici aliũ modũ ẽẽ potusse ĩ corporalib
in mortalib ut solo pie caritatis affeccu
uulla corrupcõnis ꝯcupĩa filu nascere̾tur¬
nec mortius parentib successuri. nͨ ip̃i mo

Expanded text:
quoque mortalium corporum existit indicium — potest tamen dici alium modum esse potuisse in corporibus inmortalibus, ut solo pietatis adfectu nulla corruptionis nec mortuis parentibus successuri, nec ipsi mor
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluinit᷑. qr pͥualz ĩeis elem̃tũ ꝙ ad faciẽ¬
dũ ꝙͣ ad paciẽ: dũ ẽ apcius duob sb̾tͥpõitis.
cõ nrãm scriptuai q̃ nõ exaere s exaqͥs ꝓducta
ĩdicat uoiatilia qr sb̾tilioris qͥdẽ ⁊ ĩ auras exala¬
tiatz distenti s tam̃ humoris locus uolatilib
tatꝰ ẽ. Aer aũt a cõfimo luminosi celi usi ad
aqͣꝵ flunida ⁊ unda terraꝵ ꝑuenit. nõ tam̃ to¬
tũ spaciũ eiꝰ exalacõnis humide ĩ fuscant s us

Expanded text:
raevalet in eis elementum, quod ad faciendum quam ad patiendum est aptius; duobus subterpositis, ctio nostram Scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat volatilia; quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus volatilibus datus est. Aer autem a confinio luminosi coeli usque ad aquarum fluida et nuda terrarum pervenit. Non tamen totum spatium ejus exhalationes humidae infu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽt̾e pͥmo ẜ genus quadrupedia ⁊ reptilia uͥ ar¬
bitror significatũ que qͣdrupedia dixit .s. que
quia reptiliũ uocabulo fortasse ꝯplexus ẽ. uñ
ibi nõ simpłr ait reptilia s addit oĩa reptilia
t̾re. Itõ t̾re quia sũt ⁊ a quaꝵ ⁊ idõ oĩa ut illic ĩ¬
de qͥbr itẽ ait scd̾m genꝰ quicquid ore aut ĩ uug¬
uib sanit exceptis epentib. Pecora u̾odeaͥb¬
tͥcio ait scd̃m genꝰ q̃ ueut᷑ ui lacͥant. S aut cor¬
nib aut ne ħ qͥdc̃ pͥdixi .n. ⁊ quadrupedũ nomẽ
ꝙͣ iate patcat ip̃o pedũ nu̾o facile agnosci et
noĩe petorũ ⁊ bestiaꝵ omne ĩ rõuale aĩal aliqũ
ꝯpͥhendi. s feraꝵ ferarum uocabulũ sol ĩ lati¬
na lingua tãtũdem ualłe. Nõ idõ tam̃ negligẽ¬
da fuit ꝯsid̾atõ quo possint ħ noĩa q̃ nõ frufra
ĩ ħ scriptraꝵ loco posita suit ⁊ spãli distuncõne
discͥmi. quod ĩ usu loquendi cotidiano facileaĩ¬

Expanded text:
ecundum genus quadrupedia et reptilia; ubi arbitror significatum quae quadrupedia dixerit, sciliquia reptilium vocabulo fortasse complexus est: unde ibi non simpliciter ait, reptilia; sed addit, omnia reptilia terrae. Ideo terrae, quia sunt et aquarum; et ideo omnia, ut illic inde quibus item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uelacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne inrationale animal aliquando conprehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile anim
Abbreviated transcription (Latin):
issimi ⁊ qͥetissum aeris uͥ uolare aues nõ posse
dñt᷑ sis qua sũt spatia celo suꝑiori ꝯũgñt᷑ ⁊ celi
uctupatõe ĩ scͥpt᷑is ad suꝑriorẽ m̃di ꝑtẽ ꝑtinere
ĩ celligũt᷑. ut t̾re noĩe unm̾sałr s totũ sigͥficetur
exquo ĩcipit dorsũ uliꝰ ignis gnͣtonix glacies sp̃c
tẽpestatis ⁊ om̃es abyssi. donet ꝑueniat ad ani¬

Expanded text:
rissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad ari
Abbreviated transcription (Latin):
da existimaui. ut ĩtelligamꝰ suatũ cẽ ordinẽ iẽ
quo pͥus oportuit a quaꝵ aĩalia ꝙͣ t̾raꝵ narrare
eẽ ĩ hac scripta ullũ uiũdi huꝰ elemĩtũ cũ qͣtuor
ad celũ ꝑtinere ĩ telligit᷑ si qua suut ĩ eiꝰ sr̃iorib
partib tranquillis sima ⁊ paccatissima spa

Expanded text:
da existimaui, ut intellegamus seruatum esse ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum esse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor ad caelum pertinere intellegitur, si qua sunt in eius superioribus par
Abbreviated transcription (Latin):
gis cõgruit. ꝓĩde ꝑ totũ corpꝰ aĩantis ꝙ max¬
dĩ sine igne posse aliquid nͥ tangi sñt̾ra ac ꝑ¬
hab accepisse uocabilũ. idõ aũ caloris pͥuacõne
c̃ corpꝰ nimie frigescit obtũdi sensũ. quia motus
pigͤicit qͥ ex calore ĩ ẽ corꝑri dũ ignis aerẽ ⁊ aerhm̃¬
da ⁊ humor tͥrena q̃z afficit subtiliorib .s. c rassi¬
ora pene trantib. Qtiã quidq sb̾tiliꝰ ẽ ĩ na cor

Expanded text:
gis congruit: proinde per totum corpus animantis, gis congruit: proinde per totum corpus animantis, nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra, ac habet accepisse vocabulum. Ideo autem caloris privatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum; quia motus pigrescit qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem, et aer humida, et humor terrena quaeque afficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natur
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est narrat᷑ narratur. Quicauid ergo aquaꝵ
sũ labili nudosũ ⁊ fluidũ est sui uapor abilit̃
tenuatũ atq cͦ̾ensũ ut illud repcilib aiaꝵ
poris sensꝰ sin quatuor usitata elem̃ta itadis¬
tinguant ut oculos ad ignẽ. aures ad aerẽdi¬
cãt ꝑmere. Offaciendi aut̃ẽ gustandi que sẽ¬
sũ nat᷑re humide atcͥbuũt ⁊ oifatũ qͥdẽ istis ex¬
alacõnib hũidis qͥquib crassat᷑ ħ spaciũ in
quo aues uolitãt. Gustũ no istis fluxiblłbus
unt ip̃iꝰ oris humori miscent᷑ ut sapiant ⁊ si
arita cũ accipret᷑ fuisse uideãt᷑. ignis tam̃ oĩa
penetrat ut motũ incis faciat. Nam ⁊ humor
pͥ nõne caloris cõgelescit. ⁊ cũ possit feruesc̾e
cot̾ra elem̃ta ignis frigesc̾e nõ potest fãcilius
amppe extinguit᷑ ut ignis nõ sic qm frigidus
maneat aut sit alicuiꝰ frigidi cõtractu tepidi¬
or. Tactꝰ aut̃ qͥ ẽ qͥutꝰ ĩ sensib t̾reno elem̃to ma¬

Expanded text:
tum esse narratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animporis sensus secundum quattuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus unt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia pprivatione caloris congelascit, et cum possint fervescere caetera elementa, ignis frigescere non potest: facilius quippe exstinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus maneat, aut sit alicujus frigidi contactu tepidior. Tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmode suauit̾ q uescant᷑ tunc autẽ ceꝑit ista
hõĩ parere ad erũpnosũ negociũ cũ post pañs
cepit ĩ terra laborare. Non ꝙ alus locis haute
nascerent᷑ post ĩ agris quos h̃o ad capiendas
fruges coleret. Or pͥus ⁊ postea meistem loas
pͥus locis tñ nõ hoĩ post aũt homini ut h as¬
nificet᷑ ꝙ additũ est tͥ quia nõ est dictũ spinas¬

Expanded text:
iterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additu
Abbreviated transcription (Latin):
tbinit uͭ muillũ elem̃tũ sins ammalib nacer
Euasi uͥo sẜ̾ aqͥs t̾ra nõ sit aut ꝓbare possũt pis¬
sui uõ ĩ ca redeic̾e ad reꝑandas natandi uiret sic̃
uolandi auet ⁊ si forte ratiꝰ pistes io caciuint ꝙ
ad gestanta corpra sic undaꝙͣ aura ualidior ita
ut t̾rena qͦ aĩalia natãcia ferat siue usu doctauͭ
hões. seu nat᷑a ut qͣdrupedia uł serpẽtes. Aut si
ꝓptea nõ putant qr si nõ ĩ fũt pedes piscib nͭͨ foce
aqͣꝵ sũt nec colubri clocdee q t̾raꝵ. Nã i ille pedes
hũc ⁊ het gen̾a sñ ullis pedibr nõdico redescunt
ĩ t̾ra s ab ea uix aut nũꝙͣ recedũt. Drachones
aũ sñ pedib ⁊ ĩ spcluncis ralescͥe ⁊ ĩaere scistoi¬

Expanded text:
libus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia non insunt pisarum sunt nec colubri cocleaeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustol
Abbreviated transcription (Latin):
aĩaliũ gen̾ a que ĩ uͥbo dei ꝓdux̃. o qr scpe
noĩc petoꝵ uł noĩe bestiaꝵ a ĩalia oĩa rõnis
cxꝑcia solẽt ĩ telligi m̾to ãrit᷑ quas nũc ꝓprie
bestias ⁊ ã peccora dicat. Et repẽtia qͥdẽ siue
reptilia t̾rena nõ est dubitãdũ ꝙ omẽs rep¬
entes ĩtelligi uoluit ꝙͣ ꝙͣ i bestie dici possũt.

Expanded text:
e nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint;
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. carnẽ tua. Ip̃i enĩ infider aĩa tua.
quo si i hac uita mortali. uimẽto in¬
fides. et te gestĩẽ do uellet p̃cipitare.
nõne ut securus iter ages. cibaria fe¬
rocienci sbtrahẽs. et fame domares.
qd̃ freno nõ posses/ Caro nr̃a. iumẽtũ

Expanded text:
psi enim insidet anima tua. Quomodo si in hac via mortali jumento insideres, quod te gestiendo vellet praecipitare; nonne ut securus iter ageres, cibaria ferocienti subtraheres, et fame domares quod freno non posses? Caro nostra jumentum
Abbreviated transcription (Latin):
tura erat filioꝵ ẽsf̾et ei crĩ deluti. qr ⁊ cũ
genutu ⁊ merore pariũt᷑. Nati aut̃ sñ tͥsti¬
tał. qm̃ audiati ĩ ꝙͥ nocẽ młris tue ⁊ edisti
de ligno dequo p̾ciꝑem tͥ ne ed̾es ex eo
edisti maledcã t̾ra ĩ oꝑibꝰ tius ⁊ ĩ merar¬
b tuis edes ex ea ꝯ̃ĩb diclꝰ uite tue spi¬

Expanded text:
tura erat, filiorum cresceret ei causa delicti: quia et cum gemitu et moerore pariuntur, nati autem sine tristiam audisti, inquit, uocem mulieris tuae et edisti de ligno, de quo praeceperam tibi ne ederes, ex eo edisti, maledicta terra in operibus tuis et in maeroribus tuis edes ex ea omnibus diebus uitae tuae: spi
Abbreviated transcription (Latin):
elitabatur S iã in ꝓpria pr̃ia letabat᷑.
O optĩe gubernator. O pulch̾rune ⁊
magr̃ et doctor dociusti fecisti. et iõ
celĩter ꝑueisti. quia que dociusti pri
let refugit nauigiũ. et insolicos fluc¬
tus maris hoirescit. desida̾tq iter ꝯ
uẽnre. demõstrabo uiam ĩmo ip̃a de
mõstrat uia. Ecte i eunglio clauiat.
saluator. Ego sũ uia uiã hs. ambula

Expanded text:
clitabatur, sed jam in propria patria laetabatur. O optime gubernator, o pulcherrime magister et doctor, docuisti, fecisti; et ideo celeriter pervenisti, quia quae docuisti, prilet, refugit navigium, et insolitos fluctus maris horrescit, desideratque iter ervenire; demonstrabo viam, imo ipsa se demonstrat via. Ecce in Evangelio clamat Sa
Abbreviated transcription (Latin):
detinet. Tollemiꝰ nõ auieni festinemꝰ
taniẽ. nõ est quar̾ hic stare debeã. nec
mueĩs in scło quẽ iam possis amare ipẽ
emĩ amor ꝑentũ cõiugũ filioꝵ facultacũ
maguũ ꝑiunt timore. Nõ est quar hic
stare debeamꝰ. Melius enĩ festmãdo ap¬
petimꝰ sempit̾na. quã hic remanẽdo.
scłi nos apprehendit ruina. p̃peniꝰ sitar¬
ciã. app̃hendamꝰ et ascẽdamꝰ nauẽ fidẽ
sił et cruce. nec desit ancora spes nr̃e
salutis. Extendamꝰ funes. diu̾sas uͥtu¬
tes. uela caritatis collocemꝰ ĩuocemu t̾
uentũ ꝓsperũ u̾bũ dei. Exhaurianius

Expanded text:
detinet, toleremus, non amemus: festinemus tamen. Non est quare hic stare; nec invenis in saeculo, quod jam possis amare. Ipse enim amor parentum, conjugum, filiorum, facultatum,  non est quare hic stare. Melius enim festinando appetimus sempiterna, quam hic remanendo saeculi nos apprehendat ruina. Praeparemus sitarciam, apprehendamus et ascendamus navem fidem simul et crucem, nec desit anchora spes nostrae salutis, extendamus funes diversas virtutes, vela charitatis colligamus, invocemus ventum prosperum verbum Dei; exhauria
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾s homo missus de celo cr̃asit uetu¬
stas menciũ. accessit nouitas credẽciũ.
trãsit uita carnalis. successit sp̃italis.
au pua est nouitas h̾. ħita demõstata
est ꝑ homiem deũ ut moriẽdo susciꝑet
uetustatẽ tuã. resurgẽdo ostendẽt no¬
uitatẽ tuam. ascendẽdo firet claricatẽ
tuã. Ueta trãsierũt. Que ueta̾ trãsicrũt.
ꝙ eratis filii adã filii carnales. Noua ac¬
cesserũt. que noua. qd efficianũ filii di
filii spũales. ueta̾ trãsierũt. tra eratis.
Ecce fc̃a sũt noua. celi iam pene effcĩ t
estis. Celi eiũ enarrãt głiam dei.Non
uob̾ impossibłe uideat᷑. quia cũ sitis ter¬
restres. efficianũ celestes. de tra nõ fa¬
cit celũ. qui de nichilo fecit t̾rã et celũ:
des colebatis. Noua accesserũt. deũ ue

Expanded text:
s homo missus e coelo. Transiit vetustas mentium, accessit novitas credentium: transiit vita carnalis, successit spiritualis. An parva est novitas haec, ita demonstrata per hominem Deum, ut moriendo susciperet vetustatem tuam, resurgendo ostenderet novitatem tuam, ascendendo firmaret claritatem tuam? Vetera transierunt: quae vetera transierunt? Quod eratis filii Adam, filii carnales. Nova accesserunt: quae nova? Quod efficimini filii Dei, filii spirituales. Vetera transia; coeli jam pene effecti estis. Coeli enim enarrant gloriam Dei . Non vobis impossibile videatur, quod cum sitis terrestres, efficiamini coelestes. De terra non facit coelum, qui de nihilo fecit terram et coelum? des colebatis: nova accesserunt; Deum
Abbreviated transcription (Latin):
at ne ea que creata sũt siũ te eeñt. tu
intra omĩa eẽs ueꝵ ne extra te eeñt.
nu extior es. ut omĩa cõcludant̃ a te n᷑a
locali magnitudĩe s potẽciali p̾sentia. qr
quidã hoc intlłigãt quidã uo nõ intllĩ

Expanded text:
Ac ne ea quae creata sunt sine te essent, tu intra omnia es: verum ne sine te essent, tu exterior es: ut omnia concludantur a te, non locali magnitudine, sed potentiali praesentia, qui quidam hoc intelligant
Abbreviated transcription (Latin):
iors deuicta ẽ dxa ᷝ ͦ regnũ ablatũ sacͥm̃¬
tũ dei maĩfa̾tũ. Dec̾tũ ꝙ adilsũ nos erat eua¬
tuatũ tartari iauue ꝯfracte iuuctisoluti clau¬
si renussi. ceci illiũati. Imꝑiti sciã donati. Ini¬
pufcĩ nusericordes. Iniqui iusti pccõꝵ datare¬
missio ĩmucoꝵ reconciliatõ. erroris er̃datõ
u̾itatis decłatio dõ filu ex ꝑditis acquisiti qͣ¬
dep̾ssa. hũilitas exal ͭ ͣ. pauꝑes ditati. dĩtes
ex hausti. mõtes deplanati. ualles replete: tol¬
les ꝓstrati. ĩ pudencia caltata. U̾eꝯdia ꝯfota
aĩabꝰ ad celũ data facultas lib̾tas reddita. dis¬
rupta ac reuoluta taptiuitas. Torpuerũt te¬
nebre. ꝯfusa ẽ malicia p̾ificatꝰ sqͥlor. satha¬
deutiũ mũdi. ĩ celos sb̃lata. celestia t̾restͥa ⁊
it. ĩ honesta uitantes. ut ad fructũ

Expanded text:
ors deuicta est, diabolo regnum ablatum; sacramentum dei manifestatum, decretum quod aduersum nos erat euacuatum; tartari ianuae confractae, uincti soluti, clausi remissi, caeci inluminati, inperiti scientia donati, impii facti misericordes, iniqui iusti; peccatorum data remissio, inimicorum reconciliatio, erroris emendatio, ueritatis declaratio; deo filii ex depressa, humilitas exaltata; pauperes ditati, divites exhausti; montes deplanati, valles repletae, colles prostrati; inpudentia calcata, uerecundia confota; animabus ad caelum data facultas, libertas reddita, disrupta ac resoluta captiuitas; torpuerunt tenebrae, confusa est malitia, purificatus squalor; sataudentium mundi in caelos sublata, caelestia terrestria et et inhonesta uitantes, ut ad fructum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̾ it cũ ĩ ꝑsenti nõ hñs ꝙͣ timeat. uĩcat qd̾
deledat. cur id delectatõ tiã possit. ut nõ solt̃
futura. s ⁊p̾sencia mĩmeuereatur. Uñ nuatũ
ment᷑. qui hãc suꝑãt. s plus hic qĩ psenti legĩ¬
uent᷑ ⁊ qͣre ⁊ spositũ custodũt. Ne .i. apid ho

Expanded text:
 timeat, uincat quod delectat, cum delectatio tantum possit, ut non solum futura, sed et praesentia minime uereatur. unde multum merentur qui hanc superant, sed plus hic, qui in praesenti legibuerentur, quare et propositum custodiunt. ne enim apud ho
Abbreviated transcription (Latin):
sentina nõ negligat᷑ mĩa. quia elia a
morte liba̾t. et ip̃a purgat pccã/ ad sit
ce cantemꝰ alła. ut leti ac securi in¬
grediam᷑ sempit̾nã ac felicissimam
timꝰ nmicas scłi põtates in deo span¬
tes. Multi aũt sc̃i hiꝰ fluctus sp̃uerũt.
Multi calcaunt. Multi suꝑ eius aquas
na tẽpestas. seua cuiꝰq cupiditas. Titu¬
bat fides in mari. clomet ii te pecrus
dñe ꝓ co dabit manũ mergenti nec si¬

Expanded text:
ia; quia eleemosyna a morte linerat, et ipsa purgat peccata . Adsit ce cantemus Alleluia; ut laeti ac securi ingrediamur sempiternam ac felicissimam timus inimicas saeculi potestates. In Deo sperantes multi jam sancti hos fluctus spreverunt, multi calcaverunt, multi super ejus aquas na tempestas, sua cujusque cupiditas. Titubat fides in mari, clamet in te Petrus, Domine, pereo: dabit manum mergenti, nec si
Abbreviated transcription (Latin):
ligna cũt ⁊ edendi unũ ẽ genus ꝙͣuuis diũsat᷑
q̃ edant᷑. Cũ .ii. młta fruituũ ligna creasset lx¬
nniui ad edendũ. sicut dixi de uno ligno ediꝑ
hibuit. ut reuenciã c̾atoris ex aliqͣ ꝑte hrẽnt qͥ
oĩa ĩ ptãte acceꝑat̃. dũ una reẜuata ẽ arbor cus

Expanded text:
ligna sunt et edendi unum est genus, quamuis diuersa sunt quae edantur, cum enim multa fructuum ligna creasset homini ad edendum, sicut dixi, de uno ligno edi prohibuit, ut reuerentiam creatoris ex aliqua parte haberent, qui omnia in potestate acceperant, dum una reseruata est arbor, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpla corpꝰ nr̃m. qr ħ dei oꝑe iᵈ ulo hũano la¬
bore ꝯstructũ ẽ. ⁊ ħ sb̾ spe et̾ntatis c. illud ꝑ¬
ditonis. Itaq q̃ cõ iustituẽte natũ se nouit ut
relinqũtes głiam eiꝰ alus deputant. hoꝵ .n.
natĩtas ꝓficit ad penã. s uõ natĩtas clie̾ in¬
te marcion. qr corpꝰ nõ a dõ fabͥtatũ putas s
a dya ᷝ ͦ aiam uo errore quodã lapsũ passam
ut ad tenebꝵͣ ꝑtes ĩ quib nẽ mũdus ẽ ueĩret
ꝯtendis. Qũo g ͦ posset huic lib̾ari si ꝓhib̾et᷑
gn̾ari. natus .n. cognoisti tass̃ tuũ ⁊ datas
ꝑa id egisti ut remeares ad prĩcã sedẽ reddit᷑
tus nõ eẽs cessaret coguito. nͨ ꝓsequeretur li¬
b̾atõ. Itaq sigaudes aĩam lib̾ari fauenatĩ¬
tati. nã siuatitati resistis ĩmucus es aĩaꝵ. aui
si maĩcheus ẽ qui nuꝑcias qrͣ ꝯͣrias renuis q̃ro

Expanded text:
ano labore constructum est, et hoc sub spe aeternitatis est, illud perditionis. itaque qui deo instituente natum se nouit, ut relinquentes gloriam eius aliis deputant. horum enim natiuitas proficit ad poenam; sed non natiuitas crimen inte Marcion, quia corpus non a deo fabricatum putas, sed a diabolo, animam uero errore quodam lapsum passam, ut ad tenebrarum partes, in quibus nunc mundus est, ueniret, contendis. quo modo ergo posset hinc liberari, si prohiberetur generari? natus enim cognouisti casum tuum et data opera id egisti, at remeares ad patricam sedem redditus tus non esses, cessaret cognitio neberatio. Itaque si gaudes animam liberari, fave nativitati: nam si nativitati resistis, inimicus es animarum. Aut si Manichaeus es, qui nuptias quasi contrarias renuis, quaero
Abbreviated transcription (Latin):
tepnat. Sr .n. gaudet ꝙ didicit᷑. nõ aut̃ didicis¬
se uͥ natus fuisset. Sũ dubio boua ẽ nasci qr
fructus natitatis ẽ agnitõ uitatis. Si aut̃ ma¬
lis ẽ nasci nõ erit bona cognitõ. Cui .n. rei ꝓde¬
rit sognitõ sidãpnat᷑ natĩtas. qr sinõ expidit
nasti n ͨ de. In ane ẽ ut discat daspnãdus. s qr
nemo tã habes ẽ. ut neget coguitõm dei ꝓ¬

Expanded text:
emnat? si enim gaudet quia didicit, non autem didicisset, nisi natus fuisset, sine dubio bonum est nasci, quia fructus natiuitatis est cognitio ueritatis. si autem malum est nasci, non erit bona cognitio, cui enim rei proderit cognitio, si damnatur natiuitas, quia, si non expedit nasci nec debet, inane est ut discat damnandus? sed quia nemo tam hebes est, ut neget cognitionem dei