comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uti adfaltatiã ñ ad quod sunt instituta. pecatũ est.
putandũ ẽ ñ eẽ peccatũ. quia possumus aliquanoo
alicui ꝓdesse mentiendo. Possumus enĩ & furando ali¬
cui ꝓdesse. si pauper cui palã datur sentit commodũ.
& diues cui dã tollitur. non sentit incõmodũ. nec idõ
tale furtũ quisquã dixerit ẽẽ peccatũ. Possumus & ad¬
ulterando. si aliqua nisi ad hoc ei consentiatur. appa-¬
reat amando moritura. & siuixerit penitendo purgan-¬
da nec idõ peccatũ tale negabiturꝰ adulteriũ. Si aut̃
merito nobis placet castitas. quid offenditur ueri-¬
tas. ut ꝓpt̾ alienã utilitatẽ illa ñ uioletur ab ulte-¬
rando. & uiolenut ista m̃tiendo Plurimosquidem
adbonũ ꝓfecisse homines qui non nisi ꝓsalute: homi-¬
nis mentiuntur non est negandũ. sed in eoꝵ tali
ꝓfectu merito laudatur. uł &iã tẽꝑalit᷑ remunerat᷑.
beniuolentia non fallacia. quȩ ut ignoscatur sat ẽ.

Expanded text:
uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum est. uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum est. putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est,
Abbreviated transcription (Latin):
cit erramꝰ. Qui errores & iã sipeccã non st̃: tamen in
malis huiꝰ uitȩ̃ deputandi st̃. que ita subiecta est
uanitati. ut apꝓbentur hic falsa ꝓueris. respuant᷑
uera ꝓfalsis. teneantur incerta ꝓcertis. Quã uis
enĩ hec ab ea fide absint ꝑquã uerã certãq ad et̾nã
beatitudinẽ tendimꝰ : ab ea tam̃ miseria ñ ab sunt
inqua ad huc sumꝰ. Hullo mͦ quippe fallerem ur
in aliquo uelanimi uł corporis sensu. si iã uera illa atq
scit ipse. quid uerũ sit. sed &iã si quando errat & fallit᷑
sicut homo. hoc debet loqui quod ani mo gerit. siue
illuo uerũ sit. siue putetur & nonsit. Om̃is aui qui
mentitur contraio quod animo sentit loquitur uo¬
luntate fauendi. Et utiq ũba ꝓpterea st̃ instituta. ñ¬
ꝑque inuicẽ sȩ homines fallant. sed ꝑquȩ in alterus
quisq noticiã cogitacianes suas ꝑferat. Uerbis exgo

Expanded text:
cit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in cit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem qui mentitur, contra id quod animo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba propterea sunt instituta, non per quae se homines invicem fallant, sed per quae in alterius quisque notitiam cogitationes suas perferat. Verbis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sendũ dĩ regnũ. utrũ credantur an non: uł utrũ uera
siue sint siue putentur anfalsa. in his errare. idẽ
aliud ꝓalio putare: ñ est arbitrandũ eẽ peccatũ. aut
siest minimũ eẽ atq leuissimũ. Postremo qualecũq
ullud quantũ cũq sit. ad illã uiã ñ ꝑtiner qua imus
ad dm̃. que uia sides est xp̃i. quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur.
deuiabat. ingeminis filus gratus ille parentibus error.
aut abhac uia deuiabat apłł petrus. quando se existimais
uisũ uidere. aliud palio sicputabat. ut acorporum una¬
ginib in quibus se eẽ arbitrabatur uera inquibus erat
corpora non dinosceret. nisi cũ ab illo angłs ꝑquẽ fue¬
rat liberatꝰ abscessit : aut abac uia deuiabat iacob
patriarcha. quando uiuentẽ filiũ abestia credebat
occisũ. Inhis atq huiꝰ modifalsitatib salua fide que in
dm̃ nob̾ est fallimur. & uia non relicta quȩ ad illũ du-¬

Expanded text:
sendum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sendum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum: quae via fides est Christi, quae per dilectionem operatur . bat in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum du
Abbreviated transcription (Latin):
tã similitudinẽ. fãlsi & iã siquͦd uidet᷑ forte sit uerũ. a¬
cutissimis quidẽ sed impudentissimis conflictib disputant.
Apud nos aũ iustꝰ exfide uiuit. At si tollat᷑ assensio. fides
collitur. quia sine assensione nichil creditur. Et st̃
uera quãuis ñ uideantur. quȩ nisi credantur adui-¬
cã beatã quȩ non nisi ȩt̃na ẽ. ñ potest ꝑueniri. Cũistis
uͦ utrũ loqͥ debeamꝰ ignoro. qui ñ solũ uicturos in et̾nũ
sed inp̃sentia se uiuere nesciunt. immo nescire se dicunt.
uere quandoqͥdẽ siñ uunt ñ potest aliquid uel nescire.
qm̃ ñ solũ scire. uerũ &iã nescire uiuentis est. Sedui-¬
delicet non assentiendo qd uiuant cauere sibi uident᷑
errorẽ. cũ & iã errando coniuncant᷑ uiuere. qm̃ ñ potest
qui non nouit errare. Sicut gͦ nos uiuere non solũ uerũ
sed & iã certũ est: ita c iã uera & certa sunt multa quibus
nonassentiri. absit. ut sapientia potiꝰ quã dementia nomi.

Expanded text:
tam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, vere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vivere; quoniam non potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam dementia nomina
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑũ speties. & quid implere non posset. Nunc
uͦ cũ dicit corꝑib. uos quidẽ nisi aliqua unitas
contineret nichil ee̾tis. sed rursꝰ siuos essetis ip¬
sa unitas. corꝑa ñ essetis: recte illidicit᷑: unde
istam nosti unitatẽ scđm quã uidicas corꝑa.
quã nͥ uideres. uidicare ñ posses qđ eã ñ im¬
pleantSiaut̃ bis corꝑeis occulis eã uideres.:
ñ uere diceres. quãquã eiꝰ uestigio teneant᷑
longe tam̃ ab ea distare. Nã istis oculis. ñ nͥ
uidemꝰ. Si hoc loco eẽ̾t ubi corpꝰ nrm̃ est.
ñ eã uderet qui hoc mͦ inoriente de corꝑib
iudicat. Non gͦ ista continet᷑ loco. Et eũ adest

Expanded text:
corporum species, et quid implere non posset? Nunc corporum species, et quid implere non posset? Nunc vero cum dicit corporibus, Vos quidem nisi aliqua unitas contineret, nihil essetis, sed rursus si vos essetis ipsa unitas, corpora non essetis; recte illi dicitur, Unde illam nosti unitatem, secundum quam judicas corpora, quam nisi videres, judicare non posses quod eam non impleant: si autem his corporeis oculis eam videres, non vere diceres, quanquam ejus vestigio teneantur, longe tamen ab ea distare? nam istis oculis corporevidemus? Si hoc loco esset ubi corpus nostrum est, non eam videret qui hoc modo in Oriente de corporibus judicat. Non ergo ista continetur loco; et cum adest
Abbreviated transcription (Latin):
chra sunt. Hic mͥ sine dubitacione respon-¬
debit᷑. idõ delectare quia pulchra sunt. Querã gͦ dein.¬
ceps. quare sint pulchra. Et si titub abitur. subiciã.
utrũ idõ quia sibi similes partessunt. & aliqua co¬
pulatione adunã conuenienciã redigunt᷑. Quodcũ
ita eẽ cõpererit: in t̾rogabo utrũ hanc ipsã unitatẽ
quã conuincuntur apetere. sũme impleant. an lon-¬
ge infra iaceant. & eã quodã modo menciantur.
Quod siita. ẽ. nã quis ñ ad monitus uideat. neq ullã
spetiẽ. neq ullũ omino ee̾ corpꝰ quod ñ habeat uni¬
tatis qualecq uestigiũ. neq qͣnͭłlus pulcherri.¬
mũ corpꝰ cũ int̾uallis locoꝵ necessario aliud ali¬
bi habeat. posse asseqͥ eã quã seqͥtur unitatem:
Quare si hoc ita est. flagitabo ut respondear ubi
uideat ipse unitatẽ hanc. aut unde uideat: quã
si ñ uideret. unde cognosceret. & quid imitatores

Expanded text:
chra sunt. Hic mihi sine dubitatione responchra sunt. Hic mihi sine dubitatione respondebitur, ideo delectare quia pulchra sunt. Quaeram ergo deinceps, quare sint pulchra; et si titubabitur, subjiciam, utrum ideo quia similes sibi partes sunt, et aliqua copulatione ad unam convenientiam rediguntur. 60. Quod cum ita esse compererit, interrogabo utrum hanc ipsam unitatem, quam convincuntur appetere, summe impleant, an longe infra jaceant, et eam quodammodo mentiantur. Quod si ita est nam quis non admonitus videat, neque ullam speciem, neque ullum omnino esse corpus quod non habeat unitatis qualecumque vestigium; neque quantumvis pulcherrimum corpus, cum intervallis locorum necessario aliud alibi habeat, posse assequi eam quam sequitur unitatem?: quare si hoc ita est, flagitabo ut respondeat, ubi videat ipse unitatem hanc, aut unde videat: quam si non videret, unde cognosceret et quid imitaretur
Abbreviated transcription (Latin):
& alit̾ uelut cũ dicimꝰ. ita cẽ debet. aut ita ee̾ de¬
buit. aut ita eͥe debebit. ut in suis oꝑib arti¬
fices faciunt. Sed multis finis est humana de¬
lectacio. nec uolunt tend ere ad suꝑiora. ut ui-¬
dicent cur ista uisibilia placeant. Itaq siquerã
ab artifice. uno arcu constructo. cur alterũ pa¬
rẽ contra in altera parte moliatur: respondebit
credo: ut paria parib edificui m̃bra respondeaNT.
Porro si ꝑgã querere. idipsũ cur eligat. dicet hoc
decere. hoc eẽ pulchrũ. hoc delectare cernentes:
Nil audebit ãplius. Inclinatus enĩ recũbit occłis.
& unde pendeat ñ intelligit. At ego uirũ in¬
trinsecꝰ oculatũ & inuisibilit̾ uidentẽ ñdesi¬
nã cõmonere cur ista placeat̃. ut uidex e̾e
audeat ipsiꝰ del ectacionis humane. lta enĩ
suꝑfertur illi ut nec ab ea teneatur: dũ non
sint quia delectant. an idõ delectent qr pul-¬

Expanded text:
et aliter; velut cum dicimus, Ita esse debet, aut, ita esse deet aliter; velut cum dicimus, Ita esse debet, aut, ita esse debuit, aut, ita esse debebit; ut in suis operibus artifices faciunt. lectatio, nec volunt tendere ad superiora, ut judicent cur ista visibilia placeant. Itaque si quaeram ab artifice, uno arcu constructo, cur alterum parem contra in altera parte moliatur; respondebit, credo, ut paria paribus aedificii membra respondeant. Porro si pergam quaerere, idipsum cur eligat; dicet hoc decere, hoc esse pulchrum, hoc delectare cernentes: nihil audebit amplius. Inclinatus enim recumbit oculis, et unde pendeat non intelligit. At ego virum intrinsecus oculatum, et invisibiliter videntem non desinam commonere cur ista placeant, ut judex esse audeat ipsius delectationis humanae. Ita enim superfertur illi, nec ab ea tenetur, dum non ssint, quia delectant; an ideo delectent, quia pul
Abbreviated transcription (Latin):
beri ante tribunal xp̃i. Omĩa gͦ iudicat quia
suꝑ omia: quando cũ dõ est. Cũ illo est aut̃ quan.¬
do purissime intelligit. & tota caritate quod
in telligit diligit. Ita & iã quantũ ꝑ otest̃. lex ipsa
etiã ipse fit. scđm quã uidicat om̃ia. & de qua
iudicare nullus potest sicut in istis tẽꝑalib le¬
gib quãquã dehis homines iudicent cũ easin-
sticuunt. tam̃ cũ fuerint institutẽ atq firma¬
te ñ licebit iudici de ipsis uidicare. sed scdos
ipsas. Conditor tam̃ legũ tẽꝑ alium siuir bo¬
nus. ẽ. & sapiens. illã ipsã consulit et̾nã dequa
nulli animȩ udicare datũ est. ut scd̾m eiꝰ incõ
mutabiles regulas. quid sit ꝓ tẽꝑe iubendum
uetandũq discernat. E t̾̃nã igͥ legẽ mundis
animis fas est cognoscere. uidicare aut̃ ñ est¬
fas. Hocaut᷑ int̾ est quod ad cognoscendũ satis ẽ.
ut uideam us ita eẽ aliquid ł ñ ita .N. diudican¬
dũ uero addimꝰ aliquoͥd. quo significemꝰ posse e̾e̾

Expanded text:
beri ante tribunal Christi . Omnia ergo judicat, quia super omnia est, quando cum Deo est. Cum illo autem est, quando purissime intelligit, et tota charitate, quod intelligit, diligit. Ita etiam, quantum potest, lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam judicat omnia, et de qua judicare nullus potest. Sicut in istis temporalibus legibus, quanquam stituunt; tamen cum fuerint institutae atque firmatae non licebit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum temporalium si vir bonus et sapiens est, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae mutabiles regulas, quid sit pro tempore jubendum vetandumque discernat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, judicare non fas est. Hoc autem interest, quod ad cognoscendum satis est ut videamus ita esse aliquid vel non ita: ad judicandum vero addimus aliquid quo significemus posse esse
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ñ imꝑlent illuo unũ quod conuincuntur
imitari. a quo principio unũ est quicqͥdẽ.
ad euiꝰ similitudinẽ quic qͥd nititur natura¬
liter apꝓbamꝰ. quia naturalit̾ imꝓbamus
quic quid ab unitate discedit. atq in eiꝰdis¬
simi litudinẽ tendit: dat᷑ intelligr e̾e̾ aliqͥd
qđ illius uniꝰ solus aquo principios unũ est
quid quid aliqͦ mͦ unũ ẽ. ita similesit. ut
hoc omĩno impleat acsit id ipsum. Ethec
est ueritas & ũbũ in principio. & ũbũ deus
apud dm̃. Si enĩ falsitas exhis ẽ quȩ imitan.

Expanded text:
tum non implent illud unum quod convincuntur tum non implent illud unum quod convincuntur imitari, a quo Principio unum est quidquid est, ad cujus similitudinem quidquid nititur, naturaliter approbamus; quia naturaliter improbamus quidquid ab unitate discedit, atque in ejus dissimilitudinem tendit: datur intelligi esse aliquid, quod illius unius solius, a quo Principio unum est quidquid aliquo modo unum est, ita simile sit ut hoc omnino impleat ac sit idipsum; et haec est Veritas et Verbum in Principio, et Verbum Deus apud Deum. Si enim falsitas ex iis est quae i
Abbreviated transcription (Latin):
mus. & relinquunt in anima turbasfantas.¬
matũ. quib in aliud atq aliud cupidicas
incitetur. Ita fit inquietus et erũpnosus
animus. frustra tenere aquib tenetur ex¬
optans. Socatur gͦ ad otiũ. idẽ. ut ista
ndiugat. que diligi sine labore ñ posst̃
Sic enĩ eis dñabitur̾: ⁊c ñ tenebit᷑ s tenebit.
Iugũ enĩ meũ inquit leue .ẽ. Hiuc ugo qui subiec¬
ctus est. subiecta habet oetera. Nongͦ labora¬
bit. Noneni resistit quod sub iectũ. ẽ. sed mise¬
ri amici huiꝰ mundi. cuiꝰ domini er̃ sifilu dĩ
eẽ uoluerint. qm̃ dedit eis potestatẽ: filios
dĩ fieri Amici gͦ huiꝰ mundi tã timent ab eiꝰ
ãplexu seꝑari. ut nichil eis laboriosius sit.
quã ñ laborare. Sed eui salti̾ illud manifestũ
est. falsitatẽ ee. qua id pucatur ẽe. quod ñ:
intelligit eã e̾ẽ ueritatẽ que ostendit id qđ
est. At si corpora intantũ fallunt. inquan¬

Expanded text:
mus, et relinquunt in anima turbas phantasmus, et relinquunt in anima turbas phantasmatum, quibus in aliud atque aliud cupiditas incitetur. Ita fit inquietus et aerumnosus animus, frustra tenere a quibus tenetur, exoptans. Vocatur ergo ad otium, id est, ut ista non diligat, quae diligi sine labore non possunt. Sic enim eis dominabitur, sic non tenebitur, sed tenebit. Jugum meum, inquit, leve est . Huic jugo qui subjectus est, subjecta habet caetera. Non ergo laborabit; non enim resistit quod subjectum est. Sed miseri amici hujus mundi, cujus domini erunt, si filii Dei esse voluerint, quoniam dedit eis potestatem filios Dei fieri ; amici ergo hujus mundi tam timent ab ejus amplexu separari, ut nihil eis sit laboriosius, quam non laborare. est, falsitatem esse, qua id putatur esse quod non est, intelligit eam esse veritatem, quae ostendit id quod est. At si corpora in tantum fallunt, in quan
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplor & satisitu credo. quia uerũ e̾e
oporcet quod ui ad. intellectu contẽp lor.
Nunquid forte ista sunt que fantasmata dici
solent. Unde gͦ impleta ẽ anima mea illu¬
sionib. Ubi ẽ uerũ quod m̃te conspicit᷑:
Ita cogitanti iã dici potest. Illa lux uera est.
qua hecͥ ñ ẽẽ uera cognoscis ꝑ hanc illud unũ
uides. quo uidicas unũ eẽ quicquid aliud ui.¬
des: nec tam̃ hoc e̾e̾ quod illud ẽ. quic quid
m̃tis Aspectus: quiescite. nolite certare nͥ
cũ consuetudine corꝑum: ipsã uincite. uic¬
ta erunt om̃ia. Unũ certe querimꝰ quosim¬
plicuis nichil est. Ergo insim plicitate cordis
queramꝰ illũ. Agite otium inquit. & agnõ¬
cetis quia ego sũ dñc. Non otuĩ desidiȩ sed
otiũ cogitacionis. ut alocis ac tẽꝑib uacetis.
Hlec enĩ fantas matis tumoris & uolubilitatis.
constantẽ unitatẽ uidere nonsinunt. L oca
offer̃ qđ amemꝰ. tẽꝑa subripiunt quod aora¬

Expanded text:
templor, et istis credo; quia verum esse templor, et istis credo; quia verum esse oportet quod intellectu contemplor: numquid forte sunt ista quae phantasmata dici solent? Unde ergo impleta est anima mea illusionibus? Ubi est verum, quod mente conspicitur? Ita cogitanti jam dici potest: Illa lux vera est qua haec non esse vera cognoscis. Per hanc illud unum vides, quo judicas unum esse quidquid aliud vides, nec tamen hoc esse quod illud est, quidquid mentis aspectus, quiescite; nolite certare, nisi cum consuetudine corporum: ipsam vincite, et victa erunt omnia. Unum certe quaerimus, quo simplicius nihil est. Ergo in simplicitate cordis quaeramus illum. Agite otium, inquit, et agnoscetis quia ego sum Dominus : non otium desidiae, sed otium cogitationis, ut a locis et temporibus vacet. Haec enim phantasmata tumoris et volubilitatis, constantem unitatem videre non sinunt. Loca offerunt quod amemus, tempora surripiunt quod ama
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illos in anima uapulauit: qui resistat consue¬
tudini hominũ. resistat laudib hominum:
qui conpungatur incubili suo. qui rescul.¬
pat suũ sp̃m. qui ñ foris diligat uanitates
& querat m̃datia. qui iã sibi nouerit dicere.
Si una roma. ẽ. quã circa tẏberĩ nescio quis
romulus dr̃ condidisse. falsa e. ista quam
cogitans fingo. Non enĩ ẽ. ipsa. nec ibi sum
modo. Nã quid ibi agatur modo. utiq sci¬
rẽ. Siunus ẽ sol: falsus ẽ iste quẽ cogitans
fingo. Nã ille curricula sua certis locis &
tẽꝑib ꝑagit. istũ ego ubi uolo & quando
uolo constituo. Sinus. ẽ. ille amicus meus
falsus est quẽ cogitans fingo. Nã ille ubisit
nescio. iste ibi fingitur ubi uolo. Ego ipse
certe unꝰ sum. & hoc loco e̾e. sentio corpus
meũ & tam̃ figm̃to cogitacionis ꝑgo quolib&.¬
& loquor cũ quolibet. Falsa sunt hec. nec qͥsꝗͣ
intelligit falsa. Nongͦ in telligo cũ istacort¬

Expanded text:
per illos in anima vapulavit: qui resistat consueper illos in anima vapulavit: qui resistat consuetudini hominum, resistat laudibus hominum, qui compungatur in cubili suo, qui resculpat suum spiritum, qui non foris diligat vanitates, et quaerat mendacia ; qui jam sibi noverit dicere: Si una Roma est, quam circa Tiberim nescio quis Romulus dicitur condidisse, falsa est ista quam cogitans fingo: non enim est ipsa, nec ibi sum animo; nam quid ibi agatur modo, utique scirem. Si unus est sol, falsus est iste quem cogitans fingo: nam ille curricula sua certis locis et temporibus peragit; istum ego ubi volo, et quando volo constituo. Si unus est ille amicus meus, falsus est iste quem cogitans fingo: nam ille ubi sit nescio; iste ibi fingitur, ubi volo. Ego ipse certe unus sum, et hoc loco esse sentio corpus meum; et tamen figmento cogitationis pergo quo libet, loquor cum quo libet. Falsa sunt haec; nec quisquam intelligit falsa. Non ergo intelligo, cum ista con
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eis tribuamꝰ. quantũ speties meretur extre-¬
ma. ne cũ in nouissimis pͥma querimꝰ. apͥmis
int̾ nouissima numerem᷑ quia nichil ipsis nouis¬
simis ob est. sed nob plurimũ. Nec idõ diuine ꝑ¬
uidentiȩ administratio minꝰ decora fit. quia &
inusti iuste. & fedi pulchre ordinantur: Et si
proptea nos fallit rerũ iusibiliũ pulchritudo quia
unitate continetur & ñ implet unitatẽ: intelliga¬
mꝰ si possumꝰ. non er eo quod ẽ. nos faili. sed ex eo
quod ñ ẽ. Omẽ quippe corpꝰ uerũ corpꝰ: sed fil¬
sa uni tas. Non enĩ sũme unũ ẽ. aut in tantũ
idimitatur ut im pleat: & tam̃ nec corpꝰ ipsũ
eet: nͥ ut cũq unũ ee̾t. Porrout cũq unũ eẽ ñ
posset: nisi ab eo qđ sũme unũ. ẽ. id haberet.
Oanimȩ ꝑuicaces. date mͥ qͥ uideat sine ulla
get. ñ qui uideri uelit se uidere qđ ñ uidet.
Date qui resistat sensib carnis. & plagis quib

Expanded text:
tum eis tribuamus, quantum species meretur extretum eis tribuamus, quantum species meretur extrema, ne cum in novissimis prima quaerimus, a primis inter novissima numeremur. Quod nihil ipsis novissimis obest, sed nobis plurimum. Nec ideo divinae providentiae administratio minus decora fit; quia et injusti juste, et foedi pulchre ordinantur. Et si propterea nos fallit rerum visibilium pulchritudo, quia unitate continetur, et non implet unitatem; intelligamus, si possumus, non ex eo quod est nos falli, sed ex eo quod non est. Omne quippe corpus verum corpus est, sed falsa unitas. Non enim summe unum est, aut in tantum id imitatur ut impleat: et tamen nec corpus ipsum esset, nisi utcumque unum esset. Porro utcumque unum esse non posset, nisi ab eo quod summe unum est, id haberet. 64. O animae pervicaces, date mihi qui videat sine ulla get, non qui videri velit se videre quod non videt. Date qui resistat sensibus carnis, et plagis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
afficiuntur: quid ab eis ãplius exigere de
ro: Tolle itaq uanitantes.
& nulla
in tegrari : ñ malũ habet intͣnuntium. sed
malus ẽ. iude. Nã ille ꝓ sua natura ñ po¬
tuit in aqua alit̾ sentire. nec alit̃ dobu¬
it. Si enĩ alid ẽ. aer. aliud aqua: iustũ
est ut alit̾ in aere. alit̃ in aqua sentiat᷑.
Qua re oculus recte uidet. Ad hoc enim
factus ÷ ut tantũ ualeat sed animusꝑ¬
ũ se iudicat. cui ad contẽplanda sũmã
pulchritudinẽ mens ñ oculus factus est. Ille aut̃
m̃tẽ uult conũtere ad corꝑa. oculos ad dm̃. Que¬
rit enĩ intelligere carnalia. & uide spũ alia.
qđ fieri ñ potest. Quare ista ꝑu̾sitas corrigen¬
da est. quia nͥ fecerit qd̃ sursũ ẽ deorsũ. & qđ
deorsũ est sursũ. regno cęloꝵ aptꝰ non erit. N
gͦ sũma queramꝰ ininfimis. nec ipsis infimis inui.¬
deamꝰ. Iudicemꝰ ea ne cũ ipsis udicemur: id̃ tan-¬

Expanded text:
afficiuntur; quid ab eis amplius exigere debafficiuntur; quid ab eis amplius exigere debeamus ignoro. Tolle itaque vanitantes, et nulla integrari; non malum habet internuntium, sed malus est judex. Nam ille pro sua natura non potuit aliter in aqua sentire, nec aliter debuit: si enim aliud est aer, aliud aqua, justum est ut aliter in aere, aliter in aqua sentiatur. Quare oculus recte; ad hoc enim factus est ut tantum videat: sed animusse judicat cui ad contemplandam summam pulchritudinem mens non oculus factus est. Ille vult mentem convertere ad corpora, oculos ad Deum. Quaerit enim intelligere carnalia, et videre spiritalia: quod fieri non potest. Quare ista perversitas corrigenda est, quia nisi fecerit quod sursum est deorsum, et quod deorsum est sursum, regno coelorum aptus non erit. Non ergo summa quaeramus in infimis, nec ipsis infimis inhaereamus. Judicemus ea, ne cum ipsis judicemur; id est, tan
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ inuanitates uanitantiumatatẽ: Sed que¬
rendum est potius. cũ idõ m̃tiant ur quia
eã iudentur ostendere oculis carneis cũ ula
m̃te pura uideatur: utrũ in tantũ m̃tian¬
tur inquantũ ei similia sunt. an in quãn¬
cũ eã nͣ assecunt᷑. Nã si n assequerentur.
quod imitantur implerent. Si aut̃ imple¬
rent: oĩmꝰ eent similia. Si om̃i modo ee̾nt
similia: nichil int̾ illã naturã & istã int᷑ eet.
Luoosi ita ee̾t: ñ eã m̃tirentur: id enĩ ee̾nt
ri quod ñ est. Quod aut̃ ñ uolens aliud puta.¬
tur quã est. ñ mͣtitur. sed fallit tam̃. Nam¬
ita discernitur m̃tiens afallente. qđ in est
omĩ intienti uoluntas fallendi. &iã siñ ei
credatur: fallens aut̃ ee ñ potest. qui ñ fallit
Ergo corporea species quia nullam uolunta.¬
tẽ habet: ñ m̃titur. Suiꝰ & iã ñ putetur
ee. qđ ñ est: ñ fallit: sed ne ipsi quidem
oculi fallunt. Non enĩ renunciare animo¬
possunt. nisi affectionẽ suã. Quod si ñ solũ

Expanded text:
 in vanitates vanitantium: sed quaerendum potius est, cum ideo mentiantur, quia eam videntur ostendere oculis carneis, cum illa mente pura videatur, utrum in tantum mentiantur, in quantum ei similia sunt, an in quantum eam non assequuntur. Nam si assequerentur, quod imitantur implerent. Si autem implerent, omnino essent similia. Si omnino essent similia, nihil inter illam naturam et istam interesset. Quod si ita esset, non eam mentirentur: id enim essent ri quod non est; quod autem non uolens aliud putatur quam est, non mita discernitur mentiens a fallente, quod inest omni mentienti voluntas fallendi, etiamsi non ei credatur: fallens autem esse non potest, qui non fallit. Ergo corporea species, quia nullam voluntatem habet, non mentitur: si vero etiam non putetur esse quod non est, nec fallit. 62. Sed ne ipsi quidem oculi fallunt; non enim renuntiare possunt animo nisi affectionem suam. Quod si non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ueritatẽ pat̾ fabricatus ẽ. ad ipsã uerita.¬
tẽ sẽꝑ in tuendã. & se ꝑ ipsã. quia om̃ino ei nu
simillima est. D einde ueniunt aduitã ge¬
nitalẽ. ꝑ quã creaturã uisibilia & tẽꝑalia
gignentia deus ȩt̃nus & in cõmutabilis oꝑat᷑.
Hinc ad animalia & inde ad ipsa corꝑa colen-¬
da dilabunt᷑. & inhis pͥmo eligunt pulchri¬
ora: in quib celestia maxime excellunt. Ergo
in pͥmis solis corpus occurrit. & ineo non nul¬
li remanent. Aliqui & lunȩ splendorẽ reli¬
gione dignũ putant. Est enĩ nob̾ ut ꝑhibe¬
tur ꝓpinquior. unde & iuciniorẽ spetiẽ
habere sentitur: Nlu &iam ceteroꝵ syderum
corpoꝵa ad iungunt. & totũ cȩlũ cũ stellis suis. Alii
cȩlo ethereo copulant aerẽ. & istis duob superio.¬
rib elem̃tis corporeis subiciunt animas suas.
Sed inter hec illi sibi uidentur religiosissimi: qui

Expanded text:
eritatem Pater fabricavit, ad ipsam Veritatem semper intuendam, et se per ipsam, quia omni modo ei simillima est. Deinde veniunt ad vitam genitalem, per quam creaturam visibilia et temporalia gignentia Deus aeternus et incommutabilis operatur. Hinc ad animalia, et inde ad ipsa corpora colenda dilabuntur; et in his primo eligunt pulchriora, in quibus coelestia maxime excellunt. Ergo in primis solis corpus occurrit, et in eo nonnulli remanent. Aliqui et lunae splendorem religione dignum putant: est enim nobis, ut perhibetur, propinquior; unde viciniorem speciem habere sentitur. Alii etiam caeterorum siderum corpora adjungunt, et totum coelum cum stellis suis. Alii coelo aethereo copulant aerem, et istis duobus superioribus elementis corporeis subjiciunt animas suas. Sed inter hos illi sibi videntur religiosissimi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
peccantiũ. sed & iã dãpnatoꝵ. ꝓ peccatis suis.
Non enĩ tantũ scrutari naturã eiꝰ uł creaturã
contra p̃ceptũ dĩ. & ea frui potiꝰ quã ipsa
lege & ueritate uolunt. qđ pͥmi hominis pec¬
catum deprehenditur. male utentis libero ar¬
britrio. Sed hoc quoq in ipsa dãpnatione
addunt. ut ñ modo diligant. sed etiã seruian
creature potius quã creatori: & eam colaNT
ꝑ partes a sũmis usq adima uenientes. Sed.

Expanded text:
amnatorum pro peccatis suis. Non enim tantum scrutari creaturam contra praeceptum Dei, et ea frui potius quam ipsa lege et veritate volunt, quod primi hominis peccatum deprehenditur, male utentis libero arbitrio; sed hoc quoque in ipsa damnatione addunt, ut non modo diligant, sed etiam serviant creaturae potius quam Creatori , et eam colant per partes ejus, a summis usque ad ima venientes. Se
Abbreviated transcription (Latin):
similia dici possunt. in quantũ sunt in tantũ
enĩ & uera sunt. H ec ẽ aut̃ ipsa eiꝰ similitu¬
do. & idõ ueritas. Ut enĩ ueritate sunt uera
que uera sunt: ita similitudine similia sunt
quecũq similiaͭ. Ut gͦ ueritas forma uero
est. ita similitudo forma similiũ. Quaꝓpter.
in tantũ aut̃ sunt. in quantũ pͥncipalis uniꝰ
similia sunt: ea forma ÷ om̃iũ que sunt. que
sũma similicudo pͥncipiĩ & ueritas est qͥa
sine ulla dissimilitudine: Unde falsi¬
tas orit᷑ ñ reb ipsis fallentib que nichil
aliud ostendunt sentienti quã spetiem
suã quã ꝓsue pulchritudinis acceꝑunt gͣ¬
du. neq ipsis sensib fallentib qui ꝓnatura
sui corꝑis affecti. ñ aliud quã suãs affectio¬
nes p̃sidenti animo nunciant. sed peccata
animas fallunt. cũ uerum querunt relicta
& neglecta ueritate. Nãqm̃ oꝑa magisꝗͣ¬

Expanded text:
ci possunt in quantum sunt, in tantum enim et vera sunt: haec est autem ipsa ejus similitudo, et ideo Veritas. Ut enim veritate sunt vera, quae vera sunt; ita similitudine similia sunt, quaecumque similia sunt. Ut ergo veritas forma verorum est, ita similitudo forma similium est. Quaproin tantum autem sunt, in quantum principalis unius similia sunt: ea forma est omnium quae sunt, quae est summa similitudo Principii; et Veritas est, quia sine ulla dissimilitudine est. 67. Unde falsitas oritur, non rebus ipsis fallentibus, quae nihil aliud ostendunt sentienti quam speciem suam, quam pro suae pulchritudinis acceperunt gradu; neque ipsis sensibus fallentibus, qui pro natura sui corporis affecti, non aliud quam suas affectiones praesidenti animo nuntiant: sed peccata animas fallunt, cum verum quaerunt, relicta et neglecta veritate. Nam quoni
Abbreviated transcription (Latin):
mã uł exẽplũ. uł siquo alio modo dici se sinit.
qm̃ sola eiꝰ similitudinẽ a quo e̾e accepit imple.¬
uit: si tamen accepit non in congrue dr̃ peasig¬
nificatione quafilius appellatur. quia ñde se¬
ipso est sed de pͥmo sũmoq pͥncipio qͥ pat̾ dicit᷑.
ex qͦ om̃is pat̾nitas in celo & in t̾ra nominatur.
ater gͦ ñ uidicat quẽquã. sed om̃e udicium

Expanded text:
m, vel exemplum, vel si quo alio verbo dici se sinit; quoniam sola ejus similitudinem a quo esse accepit, implevit: si tamen, accepit, non incongrue dicitur, pro ea significatione, qua Filius appellatur, quia non de seipso est, sed de primo summoque principio, qui Pater dicitur; ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur . Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ticia nec nostra sed dĩ. nec in nobis sed in ips
sicut ipse peccatũ ñ suũ sed nĩm. nec in se sel
in nobis constitutũ. similitu dinẽ carnis pec¬
cati inqua crucifixus ẽ. demonstrauit:. ut
am peceatũ ei non inerat : ita quodã mͦ pec¬
cato moreret᷑. dũ morit᷑ carne inqua erat si¬
militudo peccati. & cũ scđm uecustatẽ peccati
ua sua resurrectione signaret. Ipsũ est qd in
nobis celebrat᷑ magnũ baptis matis sac̾m̃ tũ.
ut quic̃q ad istã ꝑtinent grãm moriantur
mortuus est carni. hoc est peccati similitudi¬
ni: & iuuant a lauacro renasçendo: sic̃ ipse
asepulchro tesurgendo: quãlibet corporis¬
etatẽ gerant. Aparuulo enĩ recens natousq
ad decrepitũ senẽ. sic̃ nullus est ꝓhibendus
ab aptis mo. ita nullus ẽ qͥ peccato ñ moriat᷑
inbaptismo. Sed paruuli tantũ originali maio-¬
resaut̃ & iã his omibus moriunt᷑ peccatis. quec̃q

Expanded text:
titia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: titia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem peccati va sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur ia mortuus est carni, hoc est peccati similitudini, et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet aetatem corporis gerant. A parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est, qui non peccato moriatur in baptismo; sed parvuli tantum originali, majores autem his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque
Abbreviated transcription (Latin):
ulla igͥ uoluptate carnalis concupiscentiȩ
Iseminatꝰ. siue conceptꝰ. & ido nullũ peccatũ
originalit̃ trahens. dĩ quoque gr̃a u̾bo pa-¬
tris unigenito ñ gr̃a filio sed natura. inunita¬
tẽ ꝑsone mͦ mirabili & in effabili adiunctꝰ
atq concretꝰ. & id̾o nullũ peccatũ & ipse comi¬
mittens: tam̃ ꝓpt̾ similitudinẽ carnis peccati
inqua uenerat. dictꝰ ẽ & ipse peccatũ sacrifican.¬
dus ad delenda ipsa peccata. Inueteri qͥppe
lege peccata uocabant᷑ sacrificia ꝓpeccatis.
qd uere iste factꝰ est. cuiꝰ ũbrȩ erant illa. Hinc
continuo subiunxit atq ait. eu quin noue¬
rat peccatũ. ꝓnobis peccatũ fȩcit. ut nos simꝰ
iusticia dĩ in ipso. Non ait ut inquibus dã
m̃ dosis codicib legit᷑ is qui non nouerit peccatũ
ꝓ nobis peccatũ fecit. tamquã ꝓ nobis x p̾s ipse
sumꝰ hoc est sacrificiũ ꝓpeccatis ꝑ qd recona¬
lari ualeremꝰ. Ipse ergo peccatũ. ut nosiuis.¬

Expanded text:
tate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hinc ntinuo subjunxit atque ait: Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . Non ait, ut in quibusdam mendosis codicibus legitur, Is qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit; tanquam pro nobis Christus ipse sumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos jus
Abbreviated transcription (Latin):
illã creaturã quã uirgo concepit & peperit.
quauis adsolã ꝑsonã filu ꝑtinentẽ tota trinitas
fecerit. neq enĩ seꝑabilia sunt oꝑa trinitatis.
cur in ea facienda solꝰ sp̃s scs nominatꝰ est: An
& quando unꝰ triũ inaliquo oꝑe nominat᷑. uni-¬
u̾sa oꝑa trinitatis intelligunt᷑. Ita uͦ ẽ. & exẽ

Expanded text:
illam creaturam, quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit, neque enim separabilia sunt opera Trinitatis: cur in ea facienda Spiritus sanctus nominatus est? An etiam quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ concu piscentiã carnis cũob ligatione delicticiuiꝰ
reatꝰ regeneratione diluit᷑. sed qualẽ de uirgine
nasa oportebat. quẽ fides matris ñlibido conceperat.
Quod ssuel nascente corrũperet᷑ integritas. non iam
lle denuisine nasceretur eũq falso qđ absit natũ
de iurgine maria tota cͥfiteret᷑ eccła. quȩ imitas
esꝰ inatrẽ eotdie parit m̃bra eiꝰ ⁊ uirgo est. Lege
si placet deuirginitate scç mariȩ meas litteras ad
illustrẽ iurũ. quẽ cũ honore acdilectione nomi¬

Expanded text:
 concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans ejus matrem quotidie parit membra ejus, et virgo est. Lege, si placet, de virginitate sanctae Mariae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac dilectione nomi
Abbreviated transcription (Latin):
filii. consequens ẽ. ut de illo & iã nati eẽ.
dicantur. sic̾ st̃ qui ad optant᷑. Dicuntur
enĩ filu gehennȩ. ñ ex illa nati sed in illã
p̃parati sic̃ sunt filu regni qͥ p̃parant᷑ in reg.¬
nũ. Cũ itaq dealiquo nascat᷑ aliqͥd & iã ñ eomͦ
ut sit filiꝰ. nec rursꝰ om̃is quidicitur filiꝰ de illo
p̾cedentib meritis. in ipso exordio nature suȩ
quo eẽ cȩpit. u̾bo dĩ copularet᷑ in tantã ꝑsonȩ
Iunitatem¬
ut idẽ ipse eẽt filiꝰ dĩ. qui filiꝰ hominis. & filiꝰ ho¬
minis quifiliꝰ dĩ. ac sic innaturȩ humanȩ suscep¬
cione fieret quodã mͦ ipsa grã illi homini natu-¬
ralis. qui nullũ peccatũ posset ad mittere. Que

Expanded text:
filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo praecedentibus meritis ex ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copuletur in tantam personae unitatemut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei: ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum posset admittere. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
ic omnino gradit᷑ ⁊ euident̃ gra di cõmmendatur.
Quid enĩ natura humana in homine xp̃o meruit. ut̃
munitate ꝑ sone uniei fili di singularit᷑ et asipd¬
opera precesser̃ quibꝰ mereretur homo iste una fieri
ꝑsoni cũ do: Nũquid antea fuit homo. & hoc ei sin-¬
gulare beneficiũ p̾stitũ ẽ. ut singularit᷑ ꝓ mere.¬
retꝰ dm. Nẽpe ex quo ẽẽ homo cepit. ñ aliud cepit
& ꝓpt̃ dĩ ubũ quod illo suscepto caro factũ est utiq
ds. ut quẽ ad modũ ẽ una ꝑsonaquilibet homo ani-¬
ma scilicet rationalis & caro. ita sit xp̃s una ꝑsona
u̾bũ & homo. Unde naturȩ humanȩ tanta gła nullis
p̃cedentib meritis : sine dubitatione gratuita: nͥ quia
magna hic & sola dĩ grã. fidelit̾ & sobriȩ consid̾anti.¬
b euident᷑ ostñdit᷑. ut intelligant homines ꝑ ean-¬
dẽ grãm se iustificari apeccatis. ꝑ quã factũ ẽ ut ho-

Expanded text:
ic omnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esopera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Nunquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, ut singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo homo esse coepit, non aliud coepit m Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis,
Abbreviated transcription (Latin):
& aquaꝵ. quia istis purior & lucidior᷑ aer & iã
caligino sus. quẽ tam̃ colere ñ debemꝰ. N onsit
nob religio etiam purioris aeris & serenioris
cultus. quia luce absente inu̾bratur. & purior

Expanded text:
 aquarum; quia istis purior et lucidior est aer, etiam caliginosus, quem tamen colere non debemus. Non sit nobis religio etiam purioris aeris et serenioris cultus: quia luce absente inumbratur; et purior
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdere noli. Occulta uistutes
tuas ꝓelatione. absconde
bona facta ꝓ artogantia.
mani festando potes amittere:
tacendo custodi Uitia uero
cordis tui reuela: prauas
cogitationes il ico manifesta
Peccatũ enĩ ꝓditũ. cito curat᷑
Crimen aut̃: tacendo am.¬
pliatur. Silentio: culpa
magnũ. Sitegitur.
maius credicur. ce̾. malũ
Malũ aut cauere potius.
quã emeNdare oport&
Melius est ut uites uitium
quãut emendes: neforte
cũ incurreris reuocare non

Expanded text:
rodere noli; occulta virtutes rodere noli; occulta virtutes pro elatione, absconde bona facta pro arrogantia, manifestando potes amittere, tacendo custodi; vitia vero cordis tui revela; pravas cogitationes illico manifesta; peccatum enim proditum cito curatur, crimen autem tacendo ampliatur, silentio culpa magnum; si tegitur, magis creditur esse malum; malum autem cavere potius quam emendare oportet; melius est ut vites vitium quam ut emendes, ne forte cum incurreris, revocare non
Abbreviated transcription (Latin):
Diuinis enĩ iudiciis eris reus.
quã uis humanis absconditus
suȩ potentiȩ at tingit p̃sentia
Extraeũ : locus Nullus :
Cognitioni eius: nihil occultũ :
Omã secreta: uił uirtũs eius
ir rumpit. Nulla occulta.
sibi latere patitur: Nullis
obicib: ut peneti& ĩpeditur.
Ipse cogitationẽs Nouit
Nemopotest etiã semet ipfũ
effugere: &e siñ damnat publica
fama : c̃demnat ꝓpria c̾ scientia
Nulla poena: grauior c̃scientia.
Uis aut nũquã esse tristis: bene
uiue. Securamens: tristiciam
leuit᷑ sustinet. BoNA uita:
gaudiũ sẽꝑ hab&. Conscientia
aut̃ rei: sc̃ꝑ in poena est¬
Sienĩ in bono ꝑ manseris. tristicia
elongabitur ate. Si iniusticia
ꝑseueres: tristicia noccurret
tibi. nec plaga nec mors te
tuũ: sẽꝑ addiñ conuerte
Inomĩ oꝑe tuo: dĩ auxilium
posce Omã diuinȩ gratiȩ.
diuino dono adscribe. Nihil
meritis tuis attribuas
Inuistute tua: nihil p̾sumas
In audacia: nihil poNas.
Uis autẽ uirtutes tuas augere :¬

Expanded text:
Divinis enim judiciis eris reus, quamvis sis oculis humanis absconditus.suae potentiae attingit praesentia, extra eum locus nullus est. Cognitioni ejus nihil occultum est, omnia secreta vis virtutis ejus irrumpit, nulla occulta sibi latere patitur, nullis obicibus, ut penetret impeditur. Ipse cogitationes novitNemo potest etiam semetipsum effugere, et si te non damnat publica fama, condemnat propria conscientia: nulla poena gravior conscientia; vis autem nunquam esse tristis? bene vive: secura mens tristitiam leviter sustinet, bona vita gaudium semper habet, 513 conscientia autem rei semper in poenSi enim in bono permanseris, tristitia elongabitur a te; si in justitia perseveraveris, tristitia non occurret tibi; nec plaga, nec mors te tuum semper ad Dominum converte. In omni opere tuo Dei auxilium posce. Omnia divinae gratiae, divino dono ascribe; nihil meritis tuis attribuas, in virtute tua nihil praesumas, in audacia nihil ponas; vis autem virtutes tuas augeri? p
Abbreviated transcription (Latin):
caelebram festiuitatẽ : quoꝵsotietate celũ exultat. quoꝵ patro cinis t̾ralaetat᷑. quoꝵ
trium phis accła sc̃ã coronatur. quoꝵ confessio quanto in passione fortior: tanto ẽ clarior in ui¬
nore. Qadũ creuit pugna: creuit & pugnantiumgła. & martyriitriumphis multiplici passionũ
adornatur supplicio. Perque grauiora torm̃ta grandiora suere & p̃mia: dũ catholicamat̃ eccla
ꝑtotũ orbẽ longe lateq diffusa in ipsocapite suo xp̃o iħu ed octa. Contumelias erucis & mortenos
timere: magisq roborata non resistendo sed ꝑferendo uniuersos quos agmine inclito carcerpeuls
inclusit: parisꝰ simili calore uirtutis ad gerendũ certam̃ głatriũ phalis inspirauit: Ouere beatant¬

Expanded text:
etate coelum exsultat, quorum patrociniis terra laetatur, triumphis Ecclesia facta coronatur, quorum confessio quanto in passione fortior, tanto est clarior in honore, quia dum crevit pugna, crevit et pugnantium gloria, et martyrii triumphus multiplici passionum genere adornatur, perque graviora tormenta graviora fuere et praemia, dum ce diffusa est, in ipso capite suo Christo Jesu edocta est contumelias, cruces et mortem, non timere, magis magisque roborata, non resistendo, sed perferendo, universos quos agmine inclyto carcer poenalis inclusit, pari et simili calore virtutis, ad gerendum certamen, gloriam triumphalem inspiravit. O vere beata
Abbreviated transcription (Latin):
uare de traxistis sermonibus ueritatis cum e uobis nullus sit qui possit arguereme  adincrepan¬
dum tantum eloquia concinnatis. & inuentum uerba profertis. Super pupillumi ir¬
nutis e sibur tent nitiniou ahaiet aostoro uer aitimen quod coepistisexpla&e: Prebac. Aurem

Expanded text:
Quare detraxisti sermonibus veritatis, cum e vobis nullus sit qui possit arguere me? Ad increpanQuare detraxisti sermonibus veritatis, cum e vobis nullus sit qui possit arguere me? Ad increpandum tantum eloquia concinnatis, et in ventum verba profertis. Super pupillum irruitis, et subvertere nitimini amicum vestrum. Verumtamen quod coepistis explete. Praebete aurem,
Abbreviated transcription (Latin):
conditum BAut potest aliquis gustare quod gusti tum affert mortem ũ amimererũ esaneris
oepibi pseisue conterats seluat manum suam & succidatme : & haec mihisit consolatio ut asfi¬
gensme dolore non parcat: nec contradicam sermonibus scĩ: Quae est enĩ fortitudo mea ut
sustineam. Autquis finis isut patienter agam : nec fortitudo lapidum fortitudo mea
nec caro mea aeneaest: Eece non est auxilium mihi in me. & necessarii quoquȩ mei. recesserunt
a me: Quitollit ab amicosuo misericordiam. timorem dñi derelinquit. Frs mei preterier
me : sicut torrens quiraptim transit in conuallibus: Quitiment pruinam. irru& lupereos
usque adme & pudore cooꝑtisunt Nuncuenistis. & modo uidentes plagam mneam timetis.  num¬
quid dixi afferte michi: & de substantia ur̃ĩ donate michi uel liberateme demanu hostis. & de
manu robustorum eruite me : doce teme & ego tacebo & siquid forte ignoriui inftriteme

Expanded text:
conditum aut potest aliquis gustare quod gustatum adfert mortem quae prius tangere conditum aut potest aliquis gustare quod gustatum adfert mortem quae prius tangere coepit ipse me conterat solvat manum suam et succidat me et haec mihi sit consolatio ut adfligens me dolore non parcat nec contradicam sermonibus Sancti quae est enim fortitudo mea ut sustineam aut quis finis meus ut patienter agam nec fortitudo lapidum fortitudo mea nec caro mea aerea est ecce non est auxilium mihi in me et necessarii quoque mei recesserunt a me qui tollit ab amico suo miserime, sicut torrens qui raptim transit in convallibus. Qui timent pruinam, irruet super eousque ad me, et pudore cooperti sunt. Nunc venistis: et modo videntes plagam meam, timetis. Numquid dixi: Afferte mihi, et de substantia vestra donate mihi? Vel, Liberate me de manu hostis, et de manu robustorum eruite me? Docete me, et ego tacebo; et si quid forte ignoravi, instruite me.
Abbreviated transcription (Latin):
calamitatẽ cũ uenerit Inuastita te & fame ride bis & bestiã terrae ponformidabis
sed cum laeidibus regionum pactum tuum & bestiae tesrae pacriem erum non peccabis
Cescies quod pacem habeat tabernaculum tuum : & uisitins speciem tuam nompercabis
tscies quoque qm̃ inultiplex crit sementuum : & progenies tua quan herba terodio  lngnrue¬
deris mabundantia sepulchrum : sicut infertur aceruus in tempore suo Ecce hoc utinues¬
tigarumbs ⁊ taest ÷ quod auditum mente ꝑtracta Res poNdeio merũsem
IOB DIXIT
Utinam appenderentur peccata mea quibusiram merut na
uerba meadolore sunt ꝑlena: quia sagittac dñi in mesunt. quarum indignateor ebilbua
spmmneum. & terroresdñi militant contrame Num quid rugi& onager eum subuerit berbãe
aut mugi& bos cũ ante presepo plenũ steterit: Aut poterit comedimsulsum quodinom e unde

Expanded text:
calamitatem cum venerit in vastitate et fame ridebis et bestiam terrae non formidabis calamitatem cum venerit in vastitate et fame ridebis et bestiam terrae non formidabis sed cum lapidibus regionum pactum tuum et bestiae terrae pacificae erunt tibi et scies quod pacem habeat tabernaculum tuum et visitans speciem tuam non peccabis scies quoque quoniam multiplex erit semen tuum et progenies tua quasi herba terrae ingredieris in abundantia sepulchrum sicut infertur acervus in tempore suo ecce hoc ut investigavimus ita est quod auditum mente pertracta respondens autem Iob dixit utinam adpenderentur peccata mea quibus iram merui etverba mea dolore sunt plena quia sagittae Domini in me sunt quarum indignatio ebibit spiritum meum et terrores Domini militant contra me numquid rugiet onager cum habuerit herbam aut mugiet bos cum ante praesepe plenum steterit aut poterit comedi insulsum quod non est sale