comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi non potest: cȩtera quȩ ex igni
calefiunt. calorem illius mutuantur.
ꝙ paulatim si ignis abscesserit. calore
tenuato redeunt in naturam suam.
& nequaquam calida nuncupantur.
Iuxta hunc sensum & in euangelio
dicitur ad eum qui saluatorem non
quasi dĩ filium. sed quasi magistrũ
bonum putabat. Quid me appellas
bonum: Nemo est bonus. nisi unꝰ
ds. Et certe terram bonam legimus.
ꝙ̃ hominem. & pastorem bonum: sed
nemo iuxta naturam bonus. nisi solus
ds. cȩtera ut dicantur bona. bonitate
illius consequuntur. Sicut ergo solus
bonus bonos facit. ꝙ solus immor¬
talis immortalitatẽ tribuit. & soluᷤᷤ
uerus ueritatis nomen imꝑtit: ita &
solus pater quia creator est om̃ium.
ꝙ uniuersoꝵ causa substantię prȩstat
cȩteris ut patres esse dicantur. De ter¬
renis cȩlestia contemplemur. Adam
quem primum plasmauit ds. & crea-¬
dor ipsius & pater fuit. Certe dõ patri
scit se debere quod substitit. Rursum

Expanded text:
intelligi non potest. Caetera quae ex igne intelligi non potest. Caetera quae ex igne calefiunt, calorem illius mutuantur, et paulatim si ignis abscesserit, calore tenuato, redeunt in naturam suam, et nequaquam calida nuncupantur. Juxta hunc sensum et in Evangelio dicitur ad eum qui Salvatorem non quasi Dei Filium, sed quasi magistrum bonum putabat: Quid me appellas bonum? nemo est bonus, nisi unus Deus . Et certe terram bonam legimus , et hominem , et pastorem bonum ; sed nemo juxta naturam bonus, nisi solus Deus. Caetera ut dicantur bona, bonitate illius consequuntur. Sicut ergo solus bonus, bonos facit, et solus immortalis, immortalitatem tribuit, et solus verus, veritatis nomen impertit: ita et solus Pater, quia Creator est omnium, et universorum causa substantiae, praestat caeteris ut patres esse dicantur. De terrenis coelestia contemplemur: Adam quem primum plasmavit Deus, et Creator ipsius, et Pater fuit, certe Deo Patri scit se debere quod substitit. Rursum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam cȩteris imꝑtit elementis. ut
ipsa quoq esse dicantur. non quo se¬
cundum naturã sint. fuit enim tempꝰ
quando uniuersa non fuerint. & rur¬
sum si uoluerit in nichilum reuerten¬
tur. sed ut esse dicant᷑ habent dĩ bo¬
nitate donatum: sic & paternitatis
nomen ex semetipso largitus ẽ om̃ibꝰ
Quod ut manifestius fiat: scripturarũ
exodo dñs. Ego sum qui sum: & hȩc
dices filiis isrł. Qui est. misit me.
Nũquid solus ds̃ erat. ꝙ cetera non
erãt: Erant utiq angłi. celum. terra
uel maria. uel & ipse moyses cui dñs
loquebatur. & isrł: & egyptii. ad quos
mune substantiȩ sibi ꝓprium undi¬
cat ds: Illa ut diximus causa. quia
cȩtera ut sint. dĩ sumpsere beneficio:
Qs uero qui semꝑ est. nec habet aliun¬
de principium. & ipse sibi origo est.
suȩq causa substantiȩ. non potest in¬
delligi aliunde habere quod subsi¬
stit. Nam & igni aliud ẽ esse calidũ.
aliud calefactum. Ignis absq calore

Expanded text:
etiam caeteris impertit elementis, ut etiam caeteris impertit elementis, ut ipsa quoque esse dicantur, non quo secundum naturam sint fuit enim tempus quando universa non fuerunt, et rursum, si voluerit, in nihilum revertentur sed ut esse dicantur, habent Dei bonitate donatum: sic et paternitatis nomen ex semetipso largitus est omnibus. Quod ut manifestius fiat, Scripturarum Exodo Dominus: Ego sum qui sum ; et: Haec dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos. Numquid solus Deus erat, et caetera non erant? Utique angeli, coelum, terra, vel maria, et ipse Moyses, cui Dominus loquebatur, et Israel, et Aegyptii, ad quos, mune substantiae, sibi proprium vindicat Deus? illa, ut diximus, causa: quia caetera ut sint, Dei sumpsere beneficio. Deus vero qui semper est, nec habet aliunde principium, 601 et ipse sui origo est, suaeque causa substantiae, non potest intelligi aliunde habere quod substitit. Nam et in igne aliud est calidum, aliud calefactum. Ignis absque calore
Abbreviated transcription (Latin):
Paternitatẽ quȩ in greco fatriã. in
hebreo mesphat id est cognatio uel
familia dr̃: legimus & in numeris.
Tollite inquit summã omĩs synago¬
gȩ isrł iuxta cognationes & popłos.
scđm domus paternitatum iuxta nu-¬
merum nominum eoꝵ. Et post paulu¬
lum. Hi sunt ȩlecti synagoge princi¬
pes tribuum iuxta paternitates suas
duces isrł̃. Et ruirsum de tribi leui.
Et locutus est dñs ad moysen in de¬
serto syna dicens. Numera filios leui
scđm domus paternitatum suarum.
scđm popłos eoꝵ. scđm cognationes
eorum: omne masculinum a mense
uno ꝙ supra considerate eos. Hȩc de
populo isrł & de sacerdotali ac leui¬
tica tribu. Cȩterum mecum ipse ꝑ¬
tractans ubi & de gentibus paterni¬
tatum uocabulum legerim: nunc
interim aliud non inuenio nisi uice¬
simi primi psalmi testimoniũ in qͦ
scriptum est. & ad orabunt in conspe¬
ctu eius om̃s patriȩ gentium. & no
dño filios arietum. Quomͦ ergo d̾s
essentiȩ suȩ nomen atq substantiȩ

Expanded text:
paternitatem quae in Graeco πατριὰ, in 600 Hebraeo MESPHATH  , id est, cognatio, vel familia dicitur, legimus et in Numeris: Tollite, inquit, summam omnis synagogae Israel, juxta cognationes et populos, secundum domos paternitatum, juxta numerum nominum eorum . Et post paululum : Hi sunt electi synagogae principes tribuum, juxta paternitates suas duces Israel. Et rursum de tribu Levi: Et locutus est Dominus ad Moysen in deserto Sina, dicens: Numera filios Levi, secundum domos paternitatum suarum, secundum populos eorum, secundum cognationes eorum: omne masculinum a mense uno et supra, considerate eos . Haec de populo Israel, et de sacerdotali ac Levitica tribu. Caeterum mecum ipse pertractans, ubi de gentibus paternitatum vocabulum legerim, nunc interim aliud non invenio, nisi vicesimi primi psalmi testimonium, in quo scriptum est: Et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium ; et ino filios arietum . Quomodo ergo Deus essentiae suae nomen atque substantiae,
Abbreviated transcription (Latin):
sed intra nos ẽ. sic & ipsa hereditas hoc
est regnum dĩ quod intra nos ẽ in nob̾
uersatur intrinsecus. Quȩ enim potest
ẽẽ maior hereditas. quam contemplari
& uidere sensu pulchritudinẽ sapien¬
tiȩ. ꝙ uerbi. ꝙ ueritatis. ꝙ luminis.
ꝙ̾ ipsius in effabilem & magnificam
dĩ considerare naturam. om̃iumq quȩ
nis sc̃s. qui est arrabon hereditatis nr̃e.
idcirco nunc scĩs datur. ut redimantur.
& copulentur dõ. in laudẽ glȩ ipsius.
non quo ds laudealicuius indigeat.
sed quod laus di laudatoribꝰ ꝓsit: &
dum ꝑ singula oꝑa maiestatẽ ipsuis
magnitudinẽq cognoscunt. ad laudan¬
dum eum miraculo stuporis erũpant.
Ro pterea & ego audiens fidem ur̃am
in dño uãu & in om̃s scõs. non cesso
grãs agens ꝓ uobis. memoriam ur̃i

Expanded text:
sed intra nos est: sic et ipsa haereditas, hoc sed intra nos est: sic et ipsa haereditas, hoc est regnum Dei quod intra nos est, in nobis versatur intrinsecus. Quae enim potest esse major haereditas, quam contemplari et videre sensu pulchritudinem Sapientiae, et Verbi, et Veritatis, et Luminis, et ipsius ineffabilem, et magnificam Dei considerare naturam, omniumque quaenis sanctus, qui est arrhabo haereditatis nostrae, idcirco nunc sanctis datur, ut redimantur et copulentur Deo in laudem gloriae ipsius. Non quod Deus laude alicujus indigeat, sed quo laus Dei laudatoribus prosit, et dum per singula opera majestatem ipsius magnitudinemque cognoscunt, ad laudandum eum miraculo stuporis erumpant. 562 Propterea et ego audiens fidem vestram in Domino Jesu, et in omnes sanctos, non cesso gratias agens pro
Abbreviated transcription (Latin):
reddatur. Rursum in eo ubi ait. in re¬
demptionẽ ad optionis. non habet in
ad quisitionẽ siue possessionem possumuᷤᷤ
dicere. nec tamen iuim sermonis exp̃ssimꝰ.
Multa enim uerba sunt quȩ nec de greco
in latinum tranfferri ualent. nec de he¬
braico in grecum: ꝙ reciproce nec de la¬
consequet᷑ & arrabonẽ hereditatis. quȩ
hereditas uita ꝑpetua ẽ. Et quomodo ex
arrabone ȩstimatur. qualis emptio sit fu
tura. & quȩ possessio. uerbi causa. ex de¬
cem solidis centum solidoꝵ uilla. ꝙ ex
centum solidis mille solidoꝵ possessio.
ita ꝙ ex uarietate arrabonis. hereditatiᷤ
quoq postea secuturȩ magnitudo cogno¬
scitur. Quamuis autẽ sc̃s sit aliquis atq
ꝑfectus. & om̃ium iudicio beatitudine
dignꝰ putet᷑: tamen ad futuram heredi¬
tatem. nunc arrabonem ẽ sp̃s consecutꝰ:
Si autẽ arrabon tantus: quanta erit
ipsa possessio: Quomodo autẽ arrabon
qui in nobis tribuit᷑. non est extra nos.

Expanded text:
reddatur. Rursum in eo ubi ait: In rereddatur. Rursum in eo ubi ait: In redemptionem adoptionis, non habet in acquisitionem, sive possessionem, possumus dicere: nec tamen vim sermonis expressimus. Multa enim verba sunt, quae nec de Graeco in Latinum transferri valent, nec de Hebraico in Graecum: et reciproce nec de Laconsequetur, et arrhabonem haereditatis, quae haereditas vita perpetua est. Et quomodo ex arrhabone aestimatur qualis emptio futura sit, et quae possessio: verbi causa, ex decem solidis, centum solidorum villa, et ex centum solidis mille solidorum possessio; ita ex varietate arrhabonis, haereditatis, quoque postea secuturae magnitudo cognoscitur. Quamvis autem sanctus sit aliquis atque perfectus, et omnium judicio beatitudine dignus putetur: tamen ad futuram haereditatem nunc arrhabonem est Spiritus consecutus. Si autem arrhabo tantus, quanta erit ipsa possessio? Quomodo autem arrhabo qui nobis tribuitur, non est extra nos;
Abbreviated transcription (Latin):
scientẽ. & pietatis pium. & timoris ti¬
midum. diq timore trepidantẽ: ita et
sp̃s repromissionis uel sp̃s di. sponsorem
& dm̃ facit eum in quo in habitauerit.
quomͦ e contrario immundus sp̃s im¬
mundum facit. ꝙ spurcam sibi domum
preparat spurcus habitator. Fornicatioĩs
quoq sp̃s efficit scortatores: de quibus
Et nequam sp̃s. nequam facit homines.
atq ꝑuersos. ꝙ demoniacos. dȩmones.
Qualisq fuerit liquor. qui nouȩ testȩ in¬
fusus est: talem diu testa & odorem reti-¬
net & saporeo..
ui est pignus hereditatis nr̃e. in redem¬
ptionem adoptionis. in laudẽ głe ipsiꝰ.
ignus latinus interpres. parrabone
posuit. Non id ipsum autẽ arrabon:
quod pignus sonat. Arrabon enim futu¬
rȩ emptioni. quasi quoddam testimoni¬
um & obligamentũ datur. pignus uͦ
hoc ẽ eñ exypoñ. pro mutua pecunia
opponitur. ut cum illa reddita fuerit.
reddenti debitum. pignus a creditore

Expanded text:
scientem: et pietatis, pium; et timoris, tiscientem: et pietatis, pium; et timoris, timidum, Deique timore trepidantem: ita et spiritus repromissionis, vel spiritus Dei, sponsorem et Deum facit eum in quo habitaverit. Quomodo econtrario immundus spiritus immundum facit, et spurcam sibi domum praeparat spurcus habitator: fornicationis quoque spiritus efficit scortatores, de quibus et nequam spiritus, nequam facit homines atque perversos: et daemoniacus, daemones: qualisque fuerit liquor, qui novae testae infusus est, talem diu testa et odorem retinet, et sanorem. Qui est pignus haereditatis nostrae in redemptionem adoptionis, in laudem gloriae ipsius. Pignus Latinus interpres pro arrhabone posuit. Non idipsum autem arrhabo, quod pignus sonat. Arrhabo enim futurae emptioni quasi quoddam 561 testimonium, et obligamentum datur. Pignus vero, hoc est, ἐνέχυρον, pro mutua pecunia opponitur: ut cum illa reddita fuerit, reddenti debitum pignus a creditore
Abbreviated transcription (Latin):
euangłm nominatum sit. siue cum ad di¬
tamento. siue absolute: uerbi grã cum
quod nunc dicitur ad ephesios. ꝙ euan¬
głm salutis ur̃ȩ: absolute uero. ut cum
loquitur de luca. cuius laus in euan¬
głio. ꝑ om̃s ȩccłias. Signatur autẽ qui
audierit uerbum ueritatis. & crediderit
in eo sp̃u repmissionis scõ: quia multi st̃
qui auherunt. & increduli ꝑmanentes.
nequaꝗͣ. signaculũ scĩ sp̃s consecuti sunt.
Dicitur & ad principem tẏri: tues signa¬
culum similitudinis dĩ. Signaculum au¬
tẽ d̃i est: ut quomodo primꝰ homo con¬
ditus ẽ ad imaginem dĩ. sic in scdã re
secutus. signetur ab eo ꝙ figuram con-¬
ditoris accipiat. Quęxendum etiam ubi
alibi scriptus sit sp̃s reꝓmissionis sc̃s: uł
quid significet. Ego enim ȩstimo quia sic̃
ꝙ sp̃s sapientiȩ sapientẽ. & intelligentiȩ
intelligentẽ & consilii cautum atq con-¬
sultum. ꝙ fortitudinis fortem. ꝙ scientiȩ

Expanded text:
Evangelium nominatum sit, sive cum addiEvangelium nominatum sit, sive cum additamento, sive absolute. Verbi gratia cum quod nunc dicitur ad Ephesios, Evangelium salutis vestrae. Absolute vero, ut cum loquitur de Luca, Cujus laus in Evangelio per omnes Ecclesias . Signatur autem qui audierit verbum veritatis, et crediderit in eo, spiritu repromissionis sancto. Quia multi sunt qui audierunt, et increduli permanentes, nequaquam signaculum sancti Spiritus consecuti sunt. Dicitur et ad principem Tyri, Tu es signaculum similitudinis Dei . Signaculum autem Dei est, ut quomodo primus homo conditus est ad imaginem et similitudinesecutus, signetur ab eo, et figuram conditoris accipiat. Quaerendum etiam ubi alibi scriptum sit, spiritus repromissionis sanctus: vel quid significet. Ego enim aestimo quia sicutet spiritus sapientiae, sapientem: et intelligentiae, intelligentem: et consilii, cautum atque consultum: et fortitudinis, fortem: et scientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
sequatur. quia statim scdo ponitur in quo.
Quod quia suꝑfluum ẽ. sublatum eme¬
dio potest textum reddere lectioni. Hoc
autẽ patiebatur paulus de nimio amore
xp̃i. ut eum semꝑ qũȩ diligebat. etiam
suꝑflue & extra ordinarie nominaret: qͦd
potest absq nobis in om̃ibꝰ epłis eius
lector diligens inuenire. Unde & nunc
scđo positum in quo. ordinem dep̾hen¬
ditur turbasse sententiȩ: ꝙ anteriorem
ꝓpositionẽ reliquisse pendentẽ. Neq
uero parua laus ephesioꝵ ẽ: non prȩdi¬
cationem. sed uerbum ueritatis audisse.
Siquidem inter prȩdicationẽ &̃ uerbũ
ueritatis. multam esse distantiam: ꝙ in
alia epła legimus. Et uerbum in quit
meum & p̾dicatio mea non in ꝑsuasibi¬
libus sapientiȩ uerbis. sed in ostensione
sp̃s ꝙ uirtutis. Quęramus diligentius
ubi alibi scriptum sit. quod uerbũ qͥs
audierit ueritatis: ut ex collatione eoꝵ.
possit ꝑspicue pauli sensus aꝑiri: ubi qͦ

Expanded text:
sequatur, quia statim secundo ponitur, in quo. sequatur, quia statim secundo ponitur, in quo. quod quia superfluum est, sublatum e medio potest textum reddere lectioni. Hoc autem patiebatur Paulus de nimio amore Christi, ut eum semper quem diligebat, etiam superflue et extraordinarie nominaret. Quod potest absque nobis in omnibus Epistolis ejus lector diligens invenire. Unde et nunc secundo positum, in quo ordinem deprehenditur turbasse sententiae, et anteriorem propositionem reliquisse pendentem. Neque vero parva laus Ephesiorum est, non praedicationem, sed verbum veritatis audisse. Siquidem inter praedicationem et verbum veritatis multam esse distantiam, et in alia Epistola legimus: Et verbum, inquit, meum et praedicatio mea, non in persuasibilibus sapientiae verbis, sed in ostensione spiritus et virtutis . Quaeramus 560 diligentius, ubi alibi scriptum sit, quod verbum quis audierit veritatis, ut ex collatione eorum possit perspicue Pauli sensus aperiri: ubi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
futuros esse in laude głiȩ eius. ꝙ
reꝑti fuerint necessitate credentes. eo
tempore quo nec diabolus & angłi eiꝰ
poterunt negare regnantẽ. esse speran¬
tes. sed non in laudem głȩ eius. Quod
quidem & nunc ex parte uidemus ex¬
pleri: quia alia sit merces eius qui uo¬
luntate sequat᷑ dm̃. alia qui necessitate
Uerũtamen siue ꝑ occasionem. siue per
ueritatẽ. tantum xp̃s annuntietur: dũ¬
mͦ sciat & sperans & ante sperans. quod
ꝓ diuersitate spei diuersa sint prȩmia re
credentes signati estis sp̃u sco ꝓmissionis.
N quo haud dubium quin in xp̃o. in¬
ter cȩteros qui audierunt. uos quoq
ephesii uerbum ueritatis audistis euan¬
głm salutis ur̃ȩ: cui credentes. signati
estis sp̃u repmissionis sc̃o. Uidetur au¬
tẽ uixta ordinem lectionis non stare
sententia. nec ei quod p̾latum ẽ. in quo
& uos audito uerbo ueritatis. euan¬
gło salutis ur̃ȩ. redditum aliquid qd̃

Expanded text:
futuros esse in laudem gloriae ejus, et futuros esse in laudem gloriae ejus, et reperti fuerint necessitate credentes, eo tempore quo nec diabolus, et angeli ejus poterunt negare regnantem, esse sperantes: sed non in laudem gloriae ejus. Quod quidem et nunc ex parte videmus expleri, quia alia sit merces ejus, qui voluntate sequatur Deum, alia qui necessitate. Verumtamen sive per occasionem, sive per veritatem, tantum Christus annuntietur: dummodo sciat, et sperans, et ante sperans, quod pro diversitate spei diversa sint praemia reccredentes signati estis Spiritu sancto promissionis. In quo: haud dubium quin in Christo. Inter caeteros qui audierunt, vos quoque, Ephesii, verbum veritatis audistis, Evangelium salutis vestrae, cui credentes, signati estis spiritu repromissionis sancto. Videtur autem juxta ordinem lectionis non stare sententia, nec ei quod praelatum est: In quo et vos audito verbo veritatis Evangelii salutis vestrae, redditum aliquid quod
Abbreviated transcription (Latin):
disputauimꝰ. exponentes hoc quod scri¬
ptum est. qui benedixit nos in omni
benedictione sp̃uali in cęlestibꝰ in xp̃o.
sicut elegit nos in ipso ante consti-¬
tuonem mundi. ut essemꝰ scĩ &̃ im¬
maculati coram ipso: quod scilicet
sicut iam nos benedixerit om̃i bene¬
dictione spiritali in cęlestibꝰ. & elege¬
rit ante constitutionem mundi. ita eti¬
am nunc sperasse ante dicam᷑ in xp̃o.
ex eo tempore quo electi & p̃destinati
& benedicti sumus in celestibus. Aliꝰ
uero hoc dogma non sustinens. quod
ante fuerimꝰ & sperauerimus in xp̃o:
quam in isto corpore degerem: illo in
uentu dñi saluatoris. quando in nomi¬
ne eius om̃e genu flectetur cȩlestiũ.
terrestrium & infernoꝵ. ꝙ om̃is lingͣ
confitebit᷑ quia dñs uĩc xp̃s in gła ẽ
di patris. cum ei fuerint uniuersa subie¬
cta: alios uoluntate. alios necessitatẽ
subiciendos. ꝙ eos qui ante p̃sentiã
maiestatis eius sperauerint in eum.

Expanded text:
disputavimus, exponentes hoc quod scridisputavimus, exponentes hoc quod scriptum est: Qui benedixit nos in omni benedictione spirituali, in coelestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, ut essemus sancti et immaculati coram ipso: quod scilicet sicut jam non benedixerit omni benedictione spirituali in coelestibus, et elegerit ante constitutionem mundi: ita etiam nunc sperasse ante dicamur in Christo, ex eo tempore quo electi et praedestinati, et benedicti sumus in coelestibus. Alius vero hoc dogma non sustinens, quod ante fuerimus et speraverimus in Christo, quam in isto corpore degeremus, illo iventu Domini Salvatoris, 559 quando in nomine ejus omne genu flectetur coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confitebitur, quia Di Patris , cum ei fuerint universa subjecta, alios voluntate, alios necessitate subjiciendos, et eos qui ante praesentiam majestatis ejus speraverint in eum,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate & consilio ꝑagantur. alio quin
& mala dõ poterant imputari: sed quo
uniuersa quȩ faciat. consilio faciat ꝯ
uoluntate: quod scilicet & ratione ple¬
na sint. ꝙ potestate facientis. Nos ho¬
mines pleraq uolumus facere consilio.
sed nequaquam uoluntatẽ sequit᷑ effectus.
Illi autẽ nullus resistere potest: quin oĩa
quȩ uoluerit & faciat. Uult autẽ ea
quȩcumq sunt plena rationis atq con¬
silii: uult saluari om̃s & in agnitionẽ
ueritatis uenire. Sed quia nullus absq
ꝓpria uoluntate saluatur: liberi enĩ ar-¬
bitrii sumus. uult nos bonum uelle.
ut cum uoluerimus. uelit in nobis et
ipse suum implere consilium.
t simus in laudẽ głȩ eiꝰ: qui ante spe
manifestior sensus: eos qui sperauerunt
in xp̃o. sorte uocatos esse & p̃destinatos.¬
scđm ꝓpositum eiꝰ qui uniuersa oꝑat᷑.
iuxta consilium uoluntatis suȩ. Nunc
uero p̃positionis adiectio. ad illam nos
intelligentiam trahit. de qua suꝑius

Expanded text:
voluntate et consilio peragantur: alioquin et mala Deo poterunt imputari; sed quo universa quae facit, consilio faciat et voluntate, quod scilicet et ratione plena sint et potestate facientis. Nos homines pleraque volumus facere consilio: sed nequaquam voluntatem sequitur effectus. Illi autem nullus resistere potest, quin omnia quae voluerit, faciat. Vult autem ea quaecumque sunt plena rationis atque consilii, vult salvari omnes, et in agnitionem veritatis venire . Sed, quia nullus absque propria voluntate salvatur liberi enim arbitrii sumus, vult nos bonum velle, ut cum voluerimus, velit in nobis et ipse suum implere consilium. Ut simus in laudem gloriae ejus, qui ante spermanifestior sensus, eos qui speraverunt in Christo, sorte vocatos esse  Al. et espropositum ejus, qui universa operatur juxta consilium voluntatis suae. Nunc vero praepositionis adjectio, ad illam nos intelligentiam trahit, de qua superius
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ibꝰ adimplet᷑. Siquidem aliud est
implere. aliud impleri: quia in altero
agentis. in altero patientis ẽ uerbũ. Sic̃ gͦ
adimpletur imperator. si cotidie eius au¬
geatur exercitus. ꝙ fiant noue ꝓuintiȩ.
& popłorum multitudo succrescat: ita &
om̃ia. & ꝑ dies singulos ad fidem eius ue¬
niunt. ipse adimpletur in om̃ibꝰ. Sic ta¬
men ut om̃ia ad impleatur in om̃ibꝰ: idẽ
ut qui in eum credunt cunctis uirtutibꝰ
pleni sint. ꝙ uixta euangłm faciant eñ
ꝓficere ȩtate. sapientia. ꝙ gr̃a. non solũ

Expanded text:
in omnibus 570 adimpletur. Siquidem aliud est in omnibus 570 adimpletur. Siquidem aliud est implere, aliud impleri; quia in altero agentis, in altero patientis est verbum. Sicut ergo adimpletur imperator, si quotidie ejus augeatur exercitus, et fiant novae provinciae, et populorum multitudo succrescat: ita etomnia, et per dies singulos ad fidem ejus veniunt, ipse adimpletur in omnibus: sic tamen ut omnia adimpleatur in omnibus, id est, ut qui in eum credunt, cunctis virtutibus pleni sint, et juxta Evangelium faciant eum proficere aetate, sapientia et gr
Abbreviated transcription (Latin):
ds ꝑ partes in singulis ẽ. hoc ẽ in alio
iustitia. in alio castitas. in alio tempe¬
rantia. in alio sapientia. in alio forti¬
tudo: & difficile est. etiam in scĩs uiris
atq ꝑfectis. om̃s parit̃ esse uirtutes.
Cum autẽ in fine rerum ꝙ in consum¬
matione mundi. ei fuerint un uiersa
subiecta. adimplebitur om̃ia in om̃ibꝰ.
ut iuxta id quod ds̃ est cunctis uirtu¬
tibus plenus. om̃ia in om̃ibꝰ ad implea-¬
tur. & sint uniuersi habentes om̃ia. q̃
ante singula singuli possidebant. Sed
ꝙ hoc quod ait. & ipsum dedit cap̃
suꝑ om̃ia eccł̃iȩ quȩ est corpus ipsius.
plenitudo eius qui om̃ia in om̃ibus
adimpletur: non solum hominum sed
etiam angłorum. cunctarumq uirtutũ
& rationabilium creaturarum. ȩccłia in-¬
telligi potest. Nec non & hoc qui omĩa
in om̃ibꝰ adimpletur: nequaqũa ita ut
resonat accipiendum. Non enĩ ait qui
om̃ia in om̃ibꝰ adimplet: sed qui om̃ia

Expanded text:
Deus per partes in singulis est, in alio Deus per partes in singulis est, in alio justitia, in alio castitas, in alio temperantia, in alio sapientia, in alio fortitudo: et difficile est etiam in sanctis viris atque perfectis omnes pariter esse virtutes. Cum autem in finem rerum, et consummatione mundi, ei fuerint universa subjecta, adimplebitur omnia in omnibus: ut juxta id quod Deus est cunctis virtutibus plenus, omnia in omnibus adimpleatur, et sint universi habentes omnia, quae ante singula singuli possidebant. Sed et hoc quod ait: Et ipsum dedit caput super omnia Ecclesiae quae est corpus ipsius: plenitudo ejus qui omnia in omnibus adimpletur, non solum hominum, sed etiam angelorum cunctarumque virtutum, et rationabilium creaturarum Ecclesia intelligi potest. Nec non et hoc: Qui omnia in omnibus adimpletur, nequaquam ita ut resonat, accipiendum; non enim ait: Qui omnia in omnibus adimplet; sed, qui omnia
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse qui loquitur. Et alibi. Ego dixi
in excessu mentis meȩ: om̃is homo men¬
dax. Aut enim uerum est hoc quod
dixit. aut falsum. Si om̃is homo men¬
dax est: ergo mendar est & ipse qui lo¬
quitur. Si autẽ mendax est ꝙ ipse qui
loquitur: nec hoc quidem quod ait ue-¬
rum ẽ. omnem hominẽ ẽẽ mendacem.
Porro si uera sententia ẽ om̃s sic accipi¬
endi ut supradiximus. quod magna
pars hominum mentiat᷑. Scribit ꝙ ali¬
bi apłs. Docentes omnem hominẽ: et
rursum. commonentes omnẽ hominẽ.
non quo om̃s homines docuerit. qͣnti
enim sunt qui usq hodie nec doctri¬
nam apłi audiere nec nomen: sed qͦd
eos om̃s doceat & ammoneat qui in
excłia sunt. ꝙ cupiant scire quȩ di
sunt. Sequit᷑ Plenitudo eius qui omĩa
in om̃ibus adimpletur. Quod quidẽ
sic accipiendum: queadmodum & illud.
Tunc subiciet᷑ ei qui sibi subiecit omĩa:
ut sit d̾s̃ omia in om̃ibꝰ. Nunc enĩ

Expanded text:
et ipse qui loquitur. Et alibi: Ego dixi et ipse qui loquitur. Et alibi: Ego dixi in excessu mentis meae, omnis homo mendax . Aut enim verum est hoc quod dixit, aut falsum. Si omnis homo mendax est, ergo mendax est et ipse qui loquitur. Si autem mendax est et ipse qui loquitur, ne hoc quidem quod ait verum est, omnem hominem esse mendacem. Porro si vera sententia est, omnis sic accipiendi sunt, ut supra diximus, quod magna pars hominum mentiatur. Scribit, et alibi Apostolus: Docentes omnem hominem . Et rursum, commonentes omnem hominem: non quod omnes homines docuerit: quanti enim sunt qui usque hodie nec doctrinam Apostoli audiere, nec nomen; sed quod eos omnes doceat et admoneat, qui in Ecclesia sunt, et cupiunt scire quae Dei sunt. Sequitur: Plenitudo ejus qui omnia in omnibus adimpletur. Quod quidem sic accipiendum, quemadmodum et illud: Tunc subjicietur ei qui sibi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Nunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
non sint munda coram dõ. om̃sq crea-¬
turȩ paueant creatoris aduentum. Un¬
de & crux saluatoris. non solum ea quȩ
in terra. sed etiam quȩ in cęlis erant pur¬
gassȩ ꝑhibetur. Alius uero. om̃ia ñ ad
uniuersitatem sed ad ea tantum refert. de
quibus disputatum est. uelut hoc mͦ.
Om̃is ciuitas conclamauit. non quo
aliquis tacens in urbe non fuerit: sed
ex parte maxima etiam ea quȩ mino¬
ra sunt appellant᷑. Et ipse paulus apłs.
Om̃s inquit sua quęxunt non ea quȩ
sunt dĩ: & om̃s me dereliquerunt. Non
quo & timotheus & cȩteri discipłi. qui
illo tẽpore quo ȩpłȩ scribebantur cum
eo erant illum reliquerint: sed idcirco
quia a pluribꝰ sit desertus. ab om̃ibus
id est a maxima parte se desertum ẽẽ
conquerit᷑. Simile huic quid & in psal¬
mo sonat. Om̃s declinauerunt simul
in utiles facti sunt: non est qui faciat
bonum. non ẽ usq ad unum. Si enĩ
om̃s declinauerunt: ergo declinauit

Expanded text:
non sint munda coram Deo, omnisque creanon sint munda coram Deo, omnisque creatura paveat Creatoris adventum . Unde et crux Salvatoris non solum ea quae in terra, sed etiam quae in coelis erant purgasse perhibetur. Alius vero, omnia, non ad universitatem, sed ad ea tantum refert, de quibus disputatum est: vel hoc modo, omnis civitas conclamavit, non quo aliquis tacens in urbe non fuerit, sed ex parte maxima etiam ea quae minora sunt appellantur. Et ipse Paulus apostolus: Omnes, inquit, sua quaerunt, non ea quae sunt Dei : et: Omnes me dereliquerunt. Non quod Timothaeus et caeteri discipuli, qui illo tempore quo Epistolae scribebantur, cum eo erant, illum reliquerint; sed idcirco, quia a pluribus sit desertus, ab omnibus, id est, a maxima parte desertum se esse conqueritur. Simile huic quid et in psalmo sonat: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: 569 Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Si enim omnes declinaverunt: ergo declinavit
Abbreviated transcription (Latin):
non nulla uitiosa et debilia: ita ꝙ dñs
mẽbra. eos om̃s qui in ȩccłiam congregan¬
tur: tam scõs uidelicet quam peccatores.
sed scõs uoluntate. peccatores uero sibi
necessitate subiectos. Att ita fit. ut etiã
inimici subiecti suit pedibus eius. Qua¬
ꝓpter. in eo quod ait om̃ia. uidetur face¬
re quęstionem. Nam illud quod dictũ
est. sede a dextris meis. donec ponam ini¬
micos tuos sub pedibus tuis. ꝙ alibi.
oportet enim eum regnare. donec ponat
om̃s inimicos sub pedibꝰ eius. non ma-¬
gnopere quȩrit interpretẽ. ut ea quȩ ini¬
mica sunt cum fuerint suꝑata subiciant᷑
pedibus. ꝙ in uictoris transeant potesta¬
tẽ. Cur autẽ om̃ia. id est angłi. throni.
dominationes. potestates. & uirtutes cȩ¬
terȩ quȩ numꝗ̃. fuerunt contrariȩ dõ.
cius pedibus subiciantur: uidetur ob¬
scurum. Potest itaq responderi: quod
absq peccato nullus sit. ꝙ sydera ipsa

Expanded text:
nonnulla vitiosa et debilia: ita et Dominonnulla vitiosa et debilia: ita et Domimembra eos omnes qui in Ecclesia congregantur, tam sanctos videlicet quam peccatores: sed sanctos voluntate, peccatores vero sibi necessitate subjectos. Atque ita fit, ut etiam inimici subjecti sint pedibus ejus. Quapropter in eo quod ait, omnia, videtur facere quaestionem. Nam illud quod dictum est: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis . Et alibi: Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus : non magnopere quaerit interpretem, ut ea quae inimica sunt, cum fuerint superata, subjiciantur pedibus ejus, et in victoris transeant potestatem. Cur autem omnia, id est, angeli, throni, dominationes, potestates, et virtutes caeterae, quae numquam fuerunt contrariae Deo, ejus pedibus subjiciantur, videtur obscurum. Potest itaque responderi, quod absque peccato nullus sit, et sidera ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
sub pedibus eius ds̃ uniuersa subiecit. ma¬
ximȩ cum & in alio loco paulus & ipse
testetur: Cum autem ei subiecta fuerint
om̃ia. tunc & ipse filius subicietur ei qui
ẽ quasi iam factum esse commemorat. uixta
sensum quẽ supra exposuimꝰ ubi ait. bene¬
dixit nos in om̃i benedictione sp̃itali in
cȩlestibꝰ in xp̃o: aut cerde si de p̃terito
sentiendum est. sic debemus accipere. quod
etiam ea quȩ non sunt ei uoluntate sub-¬
iecta. naturȩ conditione deseruiant. uer¬
bi causa. demones. uidȩi atq gentiles.
non enim seruiunt xp̃o. nec subiecti sunt
pedibus eius: & tamen quia abeo in bo¬
nam partẽ creati st̃: subditi st̃ potestati eius in¬
uiti: tam ꝙ si aduersus eum repugnent
liberi arbitrii uoluntate. In hunc sensũ.
& illud quod sequit᷑ coaptatur. Et ipsũ
dedit caput suꝑ om̃ia eccł̃iȩ quȩ est cor¬
pꝰ ipsius. Quomͦ enim caput plurima
sibi habet membra subiecta. e quibꝰ sunt

Expanded text:
sub pedibus ejus Deus universa subjecit? Masub pedibus ejus Deus universa subjecit? Maxime cum et in atestetur: Cum autem ei subjecta fuerint omnia, tunc et ipse Filius subjicietur ei qui est, quasi jam factum esse commemorat, juxta sensum quem supra exposuimus, ubi ait: Benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo. Aut certe si de praeterito sentiendum est: sic debemus accipere, quod etiam ea quae non sunt ei voluntate subjecta, naturae conditione deserviant: verbi causa, daemones, Judaei atque Gentiles. Non enim serviunt Christo, nec subjecti sunt pedibus ejus, et tamen quia ab eo in bonam partem creati sunt, subditi sunt potestati ejus inviti, tametsi adversum eum repugnent liberi arbitrii voluntate. In hunc sensum et illud quod sequitur coaptatur: Et ipsum dedit caput super omnia Ecclesiae, quae 568 est corpus ipsius. Quomodo enim caput plurima sibi habet membra subjecta, e quibus sunt
Abbreviated transcription (Latin):
atq alia potestate. uirtute. principatu q̃.
dominatione fiat. Nos homunculi cito
in cinerem & puluerem dissoluendi. si con-¬
sensu hominum leuemur in reges. tan¬
tas habemus ministroꝵ diuersitates. et
multitudines. quantas faciliꝰ possumus
sentire quam dicere: uerbi causa. qͦd pre¬
fectos in parte cuuili. uidices ꝑ ꝓuntias
& ordinem suum habeat. rursum militia
in tot comites. duces. tribunos. ꝙ mul¬
tiplicem scindatur exercitum: & putamꝰ
plici tantum ministerio esse contentum:
t omia subiecit pedibus eius: & ipsum
dedit caput suꝑ om̃ia ȩccl̃iȩ quȩ est corpꝰ¬
ipsius: plenitudo eius qui omĩa in om̃ibꝰ
adimpletR
uic uidetur illud ẽẽ contrarium quod
alibi scribitur: necdum enim ei uidemus
om̃ia subiecta. Sed & illud. Oportet enĩ
illum regnare: donec ponat inunicos om̃s
sub pedibus eius. Si enim necdum ei sub¬
iecta sunt om̃ia. & oportet eum regnare.
donec ei subiciant᷑ om̃ia: quomodo nunc

Expanded text:
atque alia potestate, virtute, principatu, et atque alia potestate, virtute, principatu, et dominatione 567 fiat. Nos homunculi cito in cinerem, et pulverem dissolvendi, si consensu hominum levemur in reges, tantas habemus ministrorum diversitates et multitudines, quantas facilius possumus sentire, quam dicere: Verbi causa: quod Praefectus in parte civili, judices, provincias, et ordinem suum habeat: rursum militia, in tot comites, duces, tribunos, et multiplicem scindatur exercitum; et putamuplici tantum ministerio contentum? Et omnia subjecit pedibus ejus, et ipsum dedit caput super omnia Ecclesiae, qupsius: plenitudo ejus qui omnia in omnibus adimpletur. Huic videtur illud esse contrarium, quod alibi scribitur: Necdum enim ei videmus omnia subjecta. Sed et illud: Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus . Si enim necdum ei subjecta sunt omnia, et oportet eum regnare, donec ei subjiciantur omnia: quomodo nunc
Abbreviated transcription (Latin):
historiam scripta sunt. cum intelligeret
legem esse spiritalem sensisse sublimius:
& quod de regibus atq principibus.
ducibus quoq & tribunis & centurio¬
nibus in numeris ꝙ in regnoꝵ libris
refertur. imaginem alioꝵ principum
regumq cognouisse: quod scilicet in cȩ¬
lestibꝰ sint p̾rincipatus. sint potestates. sint
dominationes. atq uirtutes. & cȩtera
ministerioꝵ uocabula. quȩ nec nos possu¬
mꝰ nominare. nec ipsum paulum puto
ut in graui corpusculo constitutum.
enumerare ualuisse. Si autẽ sunt prin-¬
cipatus. ꝙ potestates. & uirtutes. & do¬
minationes: necesse est ut ꝙ subiectos
habeant. & timentes & seruientes sibi:
& eos qui sua fortitudine roborentur.
Quȩ distributiones officiorum. non so¬
lum in pręsentiarum. sed etiam in futu-¬
ro scło erunt: ut ꝑ singulos ꝓfectus et
honores. ascensiones etiam & descensiones.
uł crescat aliquis. uel decrescat: & sub alia

Expanded text:
historiam scripta sunt, cum intelligeret historiam scripta sunt, cum intelligeret legem esse spiritualem, sensisse, sublimius, et quod de regibus atque principibus, ducibus quoque, tribunis et centurionibus, in Numeris, et in Regnorum libris refertur, imaginem aliorum principum regnumque cognovisse: quod scilicet in coelestibus sint principatus, sint potestates, sint dominationes atque virtutes, et caetera ministeriorum vocabula; quae nec nos possumus nominare, nec ipsum Paulum, puto, ut in gravi corpusculo constitutum, enumerare valuisse. Si autem sunt principatus, et potestates, et virtutes, et dominationes, necesse est ut et subjectos habeant, et timentes se, et servientes sibi, et eos qui sua fortitudine roborentur. Quae distributiones officiorum non solum in praesentiarum, sed etiam in futuro saeculo erunt: ut per singulos profectus, et honores, et ascensiones, etiam et descensiones, vel crescat aliquis, vel decrescat, et sub alia
Abbreviated transcription (Latin):
gni significat potestatẽ. ꝑ qu̾a benefici-¬
um eis di tribuit. suꝑ quos sedere digna¬
tur: quod scilicet regat eos & in curru
suo habeat. & ad nutum ꝓprium ua¬
ga priꝰ s. libera colla conuertat. Post
hȩc quęritur. quomodo id quod sequi¬
tur possit intelligi. suꝑ omnẽ principa¬
tum. & potestatem. ꝙ uirtutem. et do¬
minationem. &̃ omne nomen quod no¬
minatur non solum in hoc scło. sed etiã
in futuro. Et quidẽ de dextris ac sini¬
stris &ͦ de sessione iam dictum est: nunc
quęrendum ubi apls hȩc quatuor po¬
mina. principatum loquor. potestatem¬
et uirtutẽ ꝙ dñationem scripta reppererit.
& in medium unde ꝓtulerit. Neq enĩ
fas est eum qui duuna lectione fuerat
instructus. aliquid locutum putare:
quod in seĩs uoluminibꝰ non habetur.
Arbitror itaq illum. aut de traditioni¬
bꝰ hebreoꝵ ea quȩ secreta sunt in medi¬
um ꝓtulisse. aut certe quȩ quasi iuixta

Expanded text:
gni significat potestatem, per quam beneficigni significat potestatem, per quam beneficium eis Deus tribuit, super quibus sedere dignatur: quod scilicet regat eos, et in curru suo habeat, et ad nutum proprium vaga prius, et libera colla convertat. Post haec quaeritur, 566 quomodo id quod sequitur, possit intelligi, super omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dominationem, et omne nomen quod nominatur, non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Et quidem de dextris ac sinistris, et de sessione jam dictum est. Nunc quaerendum ubi Apostolus haec quatuor nomina, principatum, loquor, et potestatem, virtutem, et dominationem, scripta reperit, et in medium unde protulerit. Neque enim fas est eum qui divina lectione fuerat instructus, aliquid locutum putare quod in sanctis voluminibus non habetur. Arbitror itaque illum aut de traditionibus Hebraeorum ea quae secreta sunt, in medium protulisse: aut certe quae quasi juxta
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Quomodo enim cum filius patͥ
ad dexteram sedeat. rursum pater a de¬
atris eius esse ꝑhibeatur: Aut qua
ratione terra scabellum est pedum eius ꝙ
cęlum thronus ipsius: cum & derram
scđm ysaiam pugillo continere dicatur.
& cęlum palmȩ extensione metiri: Non
enim potest intra id esse quod ab eodem
continetur: nec in manu inclusum tene¬
re. a quo iꝑpse iuxta sedentis habitum
circumdetur. Sicut ergo ꝓximum esse
dõ. uel ab eo ꝓcul recedere. non scd̃m
locorum spatia sed iuxta merita sen-¬
tiendum ẽ. quod scĩ uxta eum sint. pec¬
catores uero de quibꝰ ait ꝓpħa dicens.
ecce qui elongant se a te peribunt. ab
omni eius uicinia submoueant᷑: sic ꝙ in
dextris ꝙ in sinistris di esse accipiendũ
ẽ. quod scĩ a dextris eius sint. pecca¬
tores uero a sinistris. saluatore quoq
id ipsum in ęuangłio comꝓbante cum
oues a dextris. hedos esse memoret a si¬
nistris. Sed & ipsum uerbum sedere. re-¬

Expanded text:
tuis. Quomodo enim cum Filius Patris tuis. Quomodo enim cum Filius Patris ad dextram sedeat, rursum Pater a dextris ejus esse perhibetur? Aut qua ratione terra scabellum est pedum ejus, et coelum thronus ipsius, cum et terram secundum Isaiam pugillo continere dicatur, et coelum palmae extensione metiri ? Non enim potest intra id esse quod ab eodem continetur: nec in manu inclusum tenere, a quo ipse juxta sedentis habitum circumdetur. Sicut ergo proximum esse Deo, vel ab eo procul recedere, non secundum locorum spatia, sed juxta merita sentiendum est, quod sancti juxta eum sint: peccatores vero, de quibus ait propheta dicens: Ecce qui elongant se a te, peribunt , ab omni ejus vicinia submoveantur: sic et in dextris vel in sinistris Dei esse, accipiendum est: quod sancti a dextris ejus sint: peccatores vero a sinistris, Salvatore quoque idipsum in Evangelio comprobante, cum oves a dextris, haedos esse memoret a sinistris . Sed et ipsum verbum sedere, re
Abbreviated transcription (Latin):
t sedere eum faciens ad dexteram suam
in cęlestibꝰ suꝑ omnem principatum. &
potestatẽ. & uirtutẽ & dominationẽ. et
omne nomen quod nominatur non so-
lum in hoc scło. sed etiam in futuro.
er humanã similitudinẽ di potentiam
demonstrauit: non quo soluim ponat᷑.
& d̃s pater in eo sedeat. secumq filium
habeat residentẽ: sed quo nos aliter iu¬
dicantẽ atq regnantem. nisi ꝑ nr̃a uer¬
ba intelligere nequeamus. Ad hoc ꝑ¬
tinet & illud: quod incentesimo nono
psalmo scriptum ẽ. Dixit dñs dño meo.
sede a dextris meis: donec ponam inimi¬
cos tuos scabellum pedum tuoꝵ. Si enĩ
iuxta regnantis habitum filius ad pa¬
tris dexteram sedet: necesse ẽ. ut iuxta
eandem similitudinẽ maior sit ab eo qͥ
in leua parte consederit. Quod ut scia¬
mꝰ aliter intelligi quam littera resonat:
idem psalmus in consequentibꝰ resonat
dicens. Tues sacerdos inȩternum scđm
ordinem melchisedech: dñs a dextris

Expanded text:
Et sedere eum faciens ad dexteram suam Et sedere eum faciens ad dexteram suam in coelestibus, super omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dominationem, et omne nolum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Per humanam similitudinem, Dei potentiam demonstravit: non quo solium ponatur, et Deus Pater in eo sedeat, secumque Filium habeat residentem; sed quo nos aliter judicantem atque regnantem, nisi per nostra verba intelligere nequeamus. Ad hoc pertinet, et illud quod in centesimo 565 nono psalmo scriptum est: Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Si enim juxta regnantis habitum Filius ad Patris dexteram sedet, necesse est ut juxta eamdem similitudinem major sit ab eo qui in laeva parte consederit. Quod ut sciamus aliter intelligi quam littera resonat, idem psalmus in consequentibus docet, dicens: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec: Dominus a dextris
Abbreviated transcription (Latin):
domoꝵ atq uillarum. & ea ipsa quȩ
ab heredibus possidentur. sic ipse d̃s he-¬
leui non dabitis hereditatẽ in medio
fr̃m suoꝵ: quia ego pars eoꝵ. Et alibi.
Dñs hereditas eoꝵ est. Et sc̃s qui extra
dm̃ nichil habere se nouit. audacter
loquitur. Pars mea dñs: et. tues pars
hereditatis meȩ & calicis mei. Non
enim paru studii ẽ: ut sciamus spem
uocationis & diuitias głȩ hereditatiᷤ
di in scĩs. Ea quippe indigemꝰ ad hȩc
cognoscenda uirtute. qua etiam in fi¬
lio suo ds̃ usus ẽ suscitando: quem susci¬
tauit non semel sed semꝑ a mortuis.
ꝙ fecit eum in mortus liberum. nulla
mortis contagione maculatum. Coti¬
die xp̃s resurgit ex mortuis: cotidie in
pęnitentibꝰ suscitat᷑. non quo non habue¬
rit etiam iuxta carnem potestatẽ ani¬
eius. nemo quippe dollit eam nisi po¬
nat illam a semetipso: sed quod iuxta
dispensationẽ carnis & filii. homo &
filius a dõ & a patre resuscitatꝰ esse dicatur.

Expanded text:
domorum atque villarum ea ipsa quae domorum atque villarum ea ipsa quae ab haeredibus possidentur: sic ipse Deus haeLevi non dabitis haereditatem in medio fratrum suorum: quia ego pars eorum ; et alibi: Dominus haereditas eorum est ; et sanctus qui extra Deum nihil habere se novit, audacter loquitur: Pars mea Dominus ; et: Tu es pars haereditatis meae et calicis mei . Non ergo parvi studii est, ut sciamus spem vocationis, et divitias gloriae haereditatis Dei in sanctis: ea quippe indigemus ad haec cognoscenda virtute, qua etiam in Filio suo Deus usus est suscitando: quem suscitavit non semel, sed semper a mortuis, et fecit eum in mortuis liberum, nulla mortis contagione maculatum. Quotidie Christus resurgit ex mortuis: quotidie in poenitentibus suscitatur. Non quo non habuerit etiam secundum carnem potestatem aniejus nemo quippe tollit eam, nisi ponat illam a semetipso, sed quo juxta dispensationem carnis et filii, homo et Filius a Deo et Patre suscitatus esse dicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse est sermo. sapientia. ueritas. pax. ui
t sciatis quȩ sit spes uocationis eiꝰ. ꝙ q̃
diuitiȩ glȩ hereditatis eiꝰ in scĩs. ꝙ quȩ
sublimis magnitudo uirtutis eiꝰ in nos
qui credidimus. scdm oꝑationẽ potentiȩ
uirtutis eiꝰ quam oꝑatus ẽ in xp̃o. susci¬
tans illum ex mortius.
UI semel iuxta operationem pauli datꝰ
fuerit spiritus sapientiȩ & reuelationis.
ut aꝑtis oculis cordis aspiciat: iste sciet
quȩ reposita sint scĩs uocatis. & quȩ spe¬
randa scĩs di. quȩ abundanter & large
his qui hereditatẽ ipsius sustinent est
daturus. Ad quam notitiam magnitu
do uirtutis di est nec essaria. in his qui
iuxta similitudinẽ pauli credentes uo¬
quẽ a mortuis suscitauit. Dupliciter
autẽ intelligenda hereditas siue quod
primogenitus om̃is creaturȩ hereditas
re ꝙ anima assumptus ẽ hominis. nosq
cum hereditate animȩ hereditemꝰ dm̃
uerbum: siue quod in xp̃o hereditas
nitas: ut quomodo uocatur hereditaᷤᷤ

Expanded text:
ipse est sermo, sapientia, veritas, pax, jusstitia, fortitudo, ipse sit etiam gloria, secundum illud quod alibi dicitur: Apparebit gloria Dei : et in omni pene veteri Lege, scriptum est  potentiae virtutis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis. Cui semel, juxta orationem Pauli, datus fuerit spiritus sapientiae et revelationis, ut apertis oculis cordis aspiciat, iste sciet quae reposita sunt vocatis, et quae speranda sanctis Dei, quae abundanter, et large his qui haereditatem ipsius sustinent, est daturus. Ad quam notitiam magnitudo 564 virtutis Dei est necessaria in his qui juxta similitudinem Pauli, credentes voquem a mortuis resuscitavit. Dupliciter autem intelligenda haereditas: sive quod primogenitus omnis creaturae haereditas re et anima assumptus est hominis, nosque cum haereditate animae haereditemus Deum Verbum: sive quod in Christo haereditas nitas; ut quomodo vocatur haereditas
Abbreviated transcription (Latin):
sibus disputemus: ut uidet᷑ nobis. ita
lectionis ordo reddendus est. Et uos
cum essetis mortui delictis et peccatis
ur̃is: conuiuificauit xp̃o d̾s qui diues
est in miscdia: ꝓpter multam caritatẽ suã

Expanded text:
sibus disputemus, videtur nobis ita lectionis ordo reddendus: Et vos cum mortui essetis delictis et peccatis vestris, convivificavit Christo Deus, qui dives es
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ & reuelationis in agnitionẽ
eius. illuminatos oculos cordis ur̃i.
icet uerbi ad uerbum exp̃ssa transia¬
tio possit apostolum diligenti excusa-¬
re lectori. quod uideatur om̃is sen¬
tentiȩ scatere contextus. & soloetismꝰ.
fieri: tam̃ & in greco uitium sonat. Un¬
de ꝙ nos grecis potius calumniatoribꝰ
respondentes. conabimur ita iuxta sen¬
sum temperare ordinem lectionis: ut
dicamus. Audiens fidem ur̃am in dño
iNĩu. ꝙ in om̃s scõs eius. uidensq diffe¬
rentiam fidei uestrȩ in dñm s̃. in om̃s

Expanded text:
lationis in agnitione ejus, illuminatos oculos cordis vestri. Licet verbi ad verbum expressa translatio possit Apostolum diligenti excusare lectori, quod videatur omnis sententiae scatere contextus, et soloecismus fieri, tamen et in Graeco vitium sonat. Unde et nos Graecis potius calumniatoribus respondentes, conabimur ita juxta sensum temperare: ordinem lectionis, ut dicamus Audiens fidem vestram in Domino Jesu, et in omnes sanctos ejus: vidensque differentiam fidei vestrae in Domi
Abbreviated transcription (Latin):
subaudiatur quasi bis dictum: ꝙ nos
conuiuificauit xp̃o. Con iunctionẽ uero
causalem in eo loco in quo ait. d̃s autẽ
qui diues est in miscłia. arbitramur
aut ab indoctis scriptoribus additam. &
uitium moleuisse paulatim: aut ab ipso
paulo qui erat imperitus sermone & ñ
scientia suꝑflue usurpatã. Manifeste au-¬
tẽ mors animȩ dicitur eẽ peccatũ: ex eo
quod ait. ꝙ uos cum essetis mortui deli¬
ctis ꝙ peccatis ur̃is: uixta illud quoq
quod in ierechiel scriptum ẽ. Anima q̃¬
peccauerit. ipsa morietur. Et quia delicta
uixta eiusdem linguȩ ethimologiam ꝓpͥe
uerbum est scripturarum. licet delicta

Expanded text:
subaudiatur quasi bis dictum, et nos convivificavit Christo. Conjunctionem vero causalem in eo loco in quo ait: Deus autem 571 qui dives est in misericordia, arbitramur aut ab indoctis scriptoribus additam, et vitium inolevisse paulatim, aut ab ipso Paulo, qui erat imperitus sermone, et non scientia, superflue usurpatam . Manifeste autem mors animae dicitur esse peccatum, ex eo quod ait: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, juxta illud quoque quod in Epeccaverit, ipsa morietur . Et quia delicta juxta ejusdem linguae etymologiam proprie verbum est Scripturarum licet delicta
Abbreviated transcription (Latin):
iĩu xp̃i ds̃. pater atitẽ głȩ. det uobis
sp̃m sapientiȩ & reuelationis. Quod au¬
tem sequit᷑. illuminatos oculos cordis¬
ur̃i: ita ꝑ yꝑbaton reddi potest. Propt̃ea
& ego audiens fidem ur̃am in dño iñu.
in agnitione eius illuminados oculos
cordis ur̃i. ꝙ in om̃s scõs. non cesso grãs
agens ꝓ uobis. memoriam ur̃i faciens in

Expanded text:
vobis spiritum sapientiae et revelationis. Quod autem sequitur: illuminatos oculos cordisvestri, ita per hyperbaton reddi potest: Propterea et ego audiens fidem vestram in Domino Jesu in agnitione ejus, illuminatos oculos cordis vestri, et in omnes sanctos, non cesso, gratias agens pro vobis, memoriam