comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quiq uirtutesq suꝑioẽs et ipsa
bonitate ac pietate potẽtiores. Si
autẽ illis hec exhibere uolueriũs.
nõ libẽter accipiũt: et cũ ad hoiẽs
itamittũtur ut eorũ presentia
lẽtiatur apertissiẽ uetãt. Sũt de¬
his exẽpla ĩ lrĩs sãctis. Put auert̃
quidã deferẽdũ anglis honorẽ:
Uel adorãdo uel sacrificãdo ꝗdebe¬
tur deo: et eorũ sũt ad moitĩtioẽ
prohibiti: iuissiq sũt hec ei de¬
ferre cui um fas esse nouerũt.
Imitati sũt ãglos lãctos: etiã sã¬
Ei hoiẽs dei. Nã Paulus et Bap¬
nabas in lycaonia facto quodã
miraculo sanitatis: putati sũt
dii. eisq lycaonui ĩmolare uic¬
timas uoluerũt qđ ase hum̃ili
pietate remouẽtes:cisq ĩ quẽ cre¬
derẽt ãnũciauert̃ dũ. Si nec ob
aliud fallaces illi superbe hoc esi¬
gũt: nisi quia uero deberi sciuĩt.
Nõ eĩ reuera ut ait Porphyrius
et nõnulli putãt cadauerinis
nidoribus sed diuinis honori

Expanded text:
quique uirtutesque superiores et ipsa quique uirtutesque superiores et ipsa bonitate ac pietate potentiores. Si autem illis haec exhibere uoluerimus, non libenter accipiunt, et cum ad homines ita mittuntur, ut eorum praesentia sentiatur, apertissime uetant. Sunt exempla in litteris sanctis. Putauerunt quidam deferendum angelis honorem uel adorando uel sacrificando, qui debetur Deo, et eorum sunt admonitione prohibiti iussique hoc ei deferre, cui uni fas esse nouerunt. Imitati sunt angelos sanctos etiam sancti homines Dei. Nam Paulus et Barnabas in Lycaonia facto quodam miraculo sanitatis putati sunt di, eisque Lycaonii uictimas immolare uoluerunt; quod a se humili pietate remouentes eis in quem crederent adnuntiauerunt Deum. Nec ob aliud fallaces illi superbe sibi hoc exigunt, nisi quia uero Deo deberi sciunt. Non enim re uera, ut ait Porphyrius et nonnulli putant, cadauerinis nidoribus, sed diuinis honorib
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽ cur illis Irĩs noluit credere
ista facta tẽ: quibus tanto ma¬
ior dehetur fides: quãto suꝑ oẽs
est iagnus: cui uni soli sacrisi
lacrificii ꝙ uni uero et intu¬
sibili deo offerri docet uera
Ui autẽ putãt hec
uisibilia sacrificia
diis aliis cõgruere. illi uerotãꝗͣ
ĩuisibili ĩuisibilia: et maiori ma¬
iora. inelioriq meliora: qualia st̃
pure mẽtis et bone uolũtatis ofli¬
cia profecto nescuĩt hec ita esse
signa illorũ: sicut uerba signãtia¬
uelsonãtia signa sũt rer. Quoc̃ci
sicut orãtes atq laudãtes ad eum
dirigimus sigͥficãtes uoces: cui res
ipãs ĩ corde quas significamus offe¬
rimus: ita sacrisicãtes nõ alteri
Uisibile sacrificiũ offerẽdũ esse
nouerimus: quã illi cuius ĩ cordi¬
bus nrĩs ĩuisibile sacrificiũ nos
ip̃i el se debemus. Tũc nob̃ fiuẽt
nobisq cõgaudẽt: atq ad hoc ip̃s:
nos pro suis uiribus adiuuãt ãgli

Expanded text:
sae est, quur illis litteris nolint credere sae est, quur illis litteris nolint credere ista facta esse, quibus tanto maior debetur fides, quanto super omnes est magnus, cui uni soli sacrificsacrificii, quod uni uero et inuisibili Deo offerri docet uera ui autem putant haec uisibilia sacrificia dis aliis congruere, illi uero tamquam inuisibili inuisibilia et maiori maiora meliorique meliora, qualia sunt purae mentis et bonae uoluntatis officia: profecto nesciunt haec ita signa esse illorum, sicut uerba sonantia signa sunt rerum. Quocirca sicut orantes adque laudantes ad eum dirigimus significantes uoces, cui res ipsas in corde quas significamus offerimus: ita sacrificantes non alteri uisibile sacrificium offerendum esse nouerimus quam illi, cuius in cordibus nostris inuisibile sacrificium nos ipsi esse debemus. Tunc nobis fauent nobisque congaudent adque ad hoc ipsum nos pro suis uiribus adiuuant angeli
Abbreviated transcription (Latin):
fine nãq boni inter phylosophos
queritur: ad quod adipiscẽdũ os¬
sicia oĩa referenda sũt. Nec di¬
Xit il ue: mihi autẽ diuiciis abã¬
dare bonũ est: aut insiginri pur¬
pura et sceptro: uel dyademate
phõrum dicere nõ erubuert̃ th
uoluptas corpois bonũ est: aut qđ
melius uelut meliores dicere uili
sũt. mihi uirtus aniimi bonũ ẽ:
sed inrihi inquit deo adherere
bonũ est. Hloc eũ docuerat:
cui uin tãuummõ sacrificandũ
sancti quoq angli eius miracu¬
lorũ etiã contes tatioẽ monuert̃.
Unde et ipeͣ sacrificiũ eius factus
fuerat: cuius igne intelligibili cor¬
reptus ardebat: et in eius inefsa¬
bilẽ incorporeũq cõplexũ sãcto
desiderio ferebatur. Porro autẽ
si multorũ deorũ cultores quales¬
cũq deos suos ẽẽ arbitrẽtur: cũ¬
ab eis facta esse miracula uel
ciuiliũ rerũ hystorie uellibris
inagicas: siue ꝗd honestius pu¬
tãt theurgicis credũt. Quid cau¬

Expanded text:
fine boni namque inter philosophos fine boni namque inter philosophos quaeritur, ad quod adipiscendum omnia officia referenda sunt. Nec dixit iste: Mihi autem diuitiis abundare bonum est, aut insigniri purpura et sceptro uel diademate am philosophorum dicere non erubuerunt: Mihi uoluptas corporis bonum est; aut quod melius uelut meliores dicere uisi sunt: Mihi uirtus animi mei bonum est; sed: Mihi, inquit, adhaerere Deo bonum est. Hoc eum docuerat, cui uni tantummodo sacrificandum sancti quoque angeli eius miraculorum etiam contestatione monuerunt. Unde et ipse sacrificium eius factus erat, cuius igne intellegibili correptus ardebat, et in eius ineffabilem incorporeumque conplexum sancto desiderio ferebatur. Porro autem si multorum deorum cultores qualescumque deos suos esse arbitrentur ab eis facta esse miracula uel ciuilium rerum historiae uel libris magicis siue, quod honestius putant, theurgicis credunt: quid cau
Abbreviated transcription (Latin):
N dicet aliquis
Na falsa esse mi¬
racula. nec fuis se facta: sed
mẽdaciter scripta: Quisquis
hoc dicit: si de his rebus negat
ominno ullis lrĩs eẽ credendũ.
potel Letiã dicere nec dos yllos
curare mortalia. Non eĩ se aliter
colendos esse persuaseriĩt: nisi mi¬
rabiliũ operũ effectibus: quorũ
et hyltoria gentiũ testis est. qͣꝵ
dii se ol tẽtare mirabiles: potiusꝗͣ
utiles ol tedere potuerr. Unde hoc
tẽpore nr̃o c̃uius hũc iã decimũ
librũ habemus ĩ manibus nõ eos
luscepimus refellẽdos: qui uel
ullam uim esse diuinã negant:
uel humana nõ curare cõtendũt.
Sed cos qui nrõ deo coditori sac̃¬
te et gloriosissi ẽ ciuitatis: deos
luos preferũt: nesciẽtes eũ ipsũ
esse etiã inundi huius uisibilis
et mut abilis ĩtusibilẽ et ĩcõmu¬
tabilẽ cõditorẽ: et uite beate nõ
de his que cõdidit. sed de seipso
Uerissimiũ largitorẽ. Cuis enĩ
propheta ueracil simus ait. Mihi
autẽ adherere deo bonũ est. De

Expanded text:
n dicet aliquis ista falsa esse miracula, nec fuisse facta, sed mendaciter scripta? Quisquis hoc dicit, si de his rebus negat omnino ullis litteris esse credendum, potest etiam dicere nec deos ullos curare mortalia. Non enim se aliter colendos esse persuaserunt, nisi mirabilium operum effectibus, quorum et historia gentium testis est, quarum dii se ostentare mirabiles potius quam utiles ostendere potuerunt. Unde hoc opere nostro, cuius hunc iam decimum librum habemus in manibus, non eos suscepimus refellendos, qui uel ullam esse uim diuinam negant uel humana non curare contendunt, sed eos, qui nostro Deo conditori sanctae et gloriosissimae ciuitatis deos suos praeferunt, nescientes eum ipsum esse etiam mundi huius uisibilis et mutabilis inuisibilem et incommutabilem conditorem et uitae beatae non de his, quae condidit, sed de se ipso uerissimum largitorem. Eius enim propheta ueracissimus ait: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. De
Abbreviated transcription (Latin):
concessit hominibus ad domãda
grauia mala multarum gentirim
qu causa honoris laudis et glo¬
rie confuluerunt patrie: ni qua
ipsam gloriam requirebant: salu¬
temq eius saluti sue preponere
non dubitauerunt. Pro isto uno
uicio idest amore laudis pecunie
cupiditatẽ et multa alia uicia
comprimentes
¶De amore laudis qui ciã
sit yciũ ob hoc uirtus putatͭ
quia per ipmn yitia inaiora
cohibentur.

Expanded text:
concessit hominibus ad domanda concessit hominibus ad domanda gravia mala multarum gentium, qui causa honoris, laudis et gloriae consuluerunt patriae, in qua ipsam gloriam requirebant, salutemque ejus saluti suae praeponere non dubitaverunt, pro isto uno vitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditatem et multa alia vitia comprimentesDe amore laudis, qui, cum sit uitium, ob hoc uirtus putatur, quia per ipsam uitia maiora cohibentur.
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat sepenumero parua manu
cum magnis legionibus hostiũ
contendisse romanos. Cogno¬
uerat paruis copiis bella gesta
cum opulentis regibus. Sibiq
mnulta agitanti constare diXit
Paucorum ciuium egregiam
uirtutem cuncta patrauisse. eoq¬
factum ut diuicias paupertas:
multitudinẽ paucitas suꝑaret.
Sed postquam luxu atq desi¬
dia inquit Iciuitas corrupta
est: rursus res publica magni¬
tudine sua impatorũ atq mgratuũ
uicia sustentabat. Paucortim igr̃
Uirtus ad gloriam. honorem impe¬
rium. Uera uia idest ipsa uirtute
intencium: etiam a Cathone lau¬
data est. Ninc erat inbustria
quam commemorauit Catho
Ut erarium esset opulentum: te¬
nues res priuate. Unde corruptis
moribus iuicium e contrario po¬
fuit. publice egestatem: priuatim
opulentiam. Quamobrem cum
triã uoluit deus et occitentale fieri:
quod tempore esset posterius: leo
imperii latitudine et magnitudie
illustriuis. Ioq talibus potissimũ

Expanded text:
sciebat saepenumero parua manu sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta cum opulentis regibus; sibique multa agitanti constare dixit, paucorum ciuium egregiam uirtutem cuncta patrauisse, eoqfactum ut divitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. Sea postquam luxu atque desidia, inquit, civitas corrupta est, rursus respublica magnitudine sui imperatorum atque magistratuum vitia sustentabat. Paucorum iguirtus ad gloriam honorem imperium uera uia, id est ipsa uirtute. nitentium etiam a Catone laudata est. Hinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde corruptis moribus uitium e contrario posuit, publice egestatem, priuatim opulentiam. CAtria, voluit Deus et occidentale fieri, quod tempore esset posterius, sed imperii latitudine et magnitudine illustrius. Idque talibus potissimum
Abbreviated transcription (Latin):
a principio. Nieque amplius
equo et modesto iure esse actum:
quam expulsis regibus quandiu
metus a Tarꝗnio fuit: donec
bellumgraue quod propter ipm̃
fimretur. Postea uero seruili mmi¬
perio patres exercuisse plebem.
Regio inore uerberasse. Agro¬
pepulisse: et ceteris ex partibus
ĩolos egisse in imperio. Quarui
discordiarum dum illi doiinari
uellent: illi seruire nollent. finem
fiusse bello secundo punico. quia
rursus metus grauis cepit urgere
atq ab illis perturbationibus alia
inaiore cura cohibere: animos inq¬
etos: et ad concordiam reuocare
ciuileni. Seoper quosdam paucos¬
qui prosuo modo bonierant iuag¬
na adminis trabantur. atq illis
tolleratis ac temperatis inalis pau¬
corum bouorum prouidentia res
illa crescebat. Sicut idem hystori¬
cus dicit multa sibi legenti et au¬
dientique populus nomanus
domi milicieq mari atq terra
preclara facinora fecerit. libuisse
attendere que res maxime tãta
negotia substinuisset: Quomam

Expanded text:
a principio, neque amplius a principio, neque amplius aequo et modesto iure actum quam expulsis regibus quamdiu metus a Tarquinio fuit, donec bellum graue, quod propter ipsum finiretur; postea uero seruili imperio patres exercuisse plebem, regio more uerberasse, agropepulisse et ceteris expertibus solos egisse in imperio; quarum discordiarum, dum illi dominari uellent, illi seruire nollent, finem fuisse bello Punico secundo, quia rursus grauis metus coepit urguere adque ab illis perturbationibus alia maiore cura cohibere animos inquietos et\' ad concordiam reuocare ciuilem. Sequi pro suo modo boni erant, magna administrabantur, atque, illis toleratis ac temperatis corum bonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adque terra praeclara facinora fecerit, libuisse adtendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
equorum maiorum copia nobis ꝗͣ¬
illis est. Seo alia fuere: que illos uiras¬
magnos fecerunt: que nobis nulla
sunt: domi indus tria foris iustum
imperium / animus in consolando
liber. Neq delicto neq libidini
obnoxius. Prohis nos habemus
Iuxuriam atque auariciã publice
eges tatem priuatim opulentiata.
uidamus diuicias sequimur mer¬
tiam. Inter bonos et malos discrimẽ
niullum. Omnia uirtutis premia
ambicio possidet. neq mirum ubi
uos separatim sibi quilq consiliũ
capitis. ubi comi uoluptatibus.
Hlic pecunie aut gratie seruitis.
cosit: ut impetus fiat in uacuam
rem publicam. Qui audit hec Ca¬
thonis uerba. suie Salustii: putat
quales laudantur Romam ueteres
oumes eos tales tunc fuisse uel
plures: non estita. Alioquin
Uera non essent que ipẽ item scri¬
bit: ea que cominemoraui in scdõ
libro huius operis. ubi dicit miu¬
rias ualidiorum: et obeas discessio¬
nem plebis a patribus: aliasque
dissenssiones domi fuisse iam ĩde

Expanded text:
equorum maior copia nobis equorum maior copia nobis illis est. sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam. laudamus divitias, sequimur inertiam. inter bononullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat in uacuam rem publicam.\' Qui audit haec Catonis uerba siue Sallustii, putat, quales laudantur Romani ueteres, omnes eos tales tunc fuisse uel plures. Non ita est; alioquin uera non essent, quae ipse item scribit, ea quae commemoraui in secundo libro huius operis, ubi dicit, iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque dissensiones domi fuisse iam inde
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e. et alio loco. Opus autem suũ
probet unusquisq et tunc in femet
ip̃o tantum gloriam habebit: et nõ
in altero. Gloriam ergo et honorẽ
et imperuim que sibi exoptabant.
et quobonis artibus peruemre iite¬
bantur boni non debet sequi uir¬
tus: sedipã uirtutem. Neque enim
est uera uirtus: misi que ad eum finẽ
tendit: Ubi est bonum hominis: quo
melius non est. Unde et honores atl
quos expetiuit Catho: petere non
debuit. Sedeos ciuitas ob eius uix¬
tutem non petenti dare: Sed cum illa
memoria duo romani essent uirtu¬
te magni. Cesaret Catho. Longe xtus
Cathonis ueritati uidetur propin¬
quior fuisse quam Cesaris. Proinde
qualis esset illo tempore ciuitas et
antea qualis fuis set:uideamus in ipã
sententia Cathonis. Molite inquit uerba
existimare maiores nrõs aimis rem¬
publicam ex parua magnam fecisse
Si ita esset: multo pulcherrimã eã
nos haberemus. quippe sociorum
atq ciuium preterea armorum et

Expanded text:
nostrae; et alio loco: Opus autem suum nostrae; et alio loco: Opus autem suum probet unusquisque, et tunc in semet ipso tantum gloriam habebit et non in altero. Gloriam ergo et honorem et imperium, quae sibi exoptabant et quo bonis artibus peruenire nitebantur boni, non debet sequi uirtus, sed ipsa uirtutem. Neque enim est uera uirtus, nisi quae ad eum finem tendit, ubi est bonum hominis, quo melius non est. Unde et honores, quos petiuit Cato, petere non debuit, sed eos ciuitas ob eius uirtutem non petenti dare. Sed cum illa memoria duo Romani essent uirtute magni, Caesar et Cato, longe uirtus Catonis ueritati uidetur propinquior fuisse quam Caesaris. Proinde qualis esset illo tempore ciuitas et antea qualis fuisset, uideamus in ipsa sententia Catonis: \'Nolite, inquit, existimare maiores nospublicam ex parva magnam fecisse. si ita esset, multo pulcherrumam eam nos haberemus: quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque
Abbreviated transcription (Latin):
ignauus eque sibi exoptant. sed
ille ioest bonus uerauia itit᷑. uia
uirtus est: quanititur tanquam
ad possessionis finem. idest ad gloriã
honorem imperium. Hoc insitũ
habuisse romanos etiam deorum
apud illos edes indicant quas coniũ¬
Cissimas constituerũt uirtutis et
honoris:pro diis habentes que dãtur
a deo. Unde intelligi potest quem
finem xolebant esse uirtutis: et quo
eam referebant: qui boni erant
ad honorem scilicet. Nam mali nec
habebant eam: quanuis honorem
habere cuperent quem malis artib
conabantur adipisci: idest tolis atq
fallaciis. Melius laulatus est
Catho. de illo quippe ait. quominus
petebat gloriam: eo magis illum se¬
quebatur quandoquidem gloria
est cuius illi cupiditate flagrabat
iudicium hominum bene de homi¬
nubus opinantiũ: et ideo melior est
uirtus que humano testimonio cõ¬
tenta nonest: nsi conscientie sue:
Undedicit apostolus. Nam et glã
nra hec est: testimoniũ consciẽcie

Expanded text:
ignauus aeque sibi exoptant; sed ignauus aeque sibi exoptant; sed ille, id est bonus, uera uia nititur. Via uirtus est, qua nititur tamquam ad possessionis finem, id est ad gloriam honorem imperium. Hoc insitum habuisse Romanos etiam deorum aput illos aedes indicant, quas coniunctissimas constituerunt, Virtutis et Honoris, pro dis habentes quae dantur a Deo. Unde intellegi potest quem finem uolebant esse uirtutis et quo eam referebant qui boni erant, ad honorem scilicet; nam mali nec habebant eam, quamuis honorem habere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est dolis adque fallaciis. a Melius laudatus est Cato. De illo quippe ait: Quo minus petebat gloriam, eo illum magis sequebatur.\' Quando quidem gloria est, cuius illi cupiditate flagrabant, iudicium hominum bene de hominibus opinantium; et ideo melior est uirtus, quae humano testimonio contenta non est nisi conscientiae suae. Unde dicit apostolus: Nam gloria nostra haec est: testimonium conscientiae
Abbreviated transcription (Latin):
q imponere morem. Parcere sb̃¬
iectis: et debellare superbos. Has
artes illi tanto peritius excercebĩt.
quantominus se uoluptatibus
dabant: et eneruationi corporis
et auime in concupiscentiis et
augendis diuiciis: et per illas mo¬
ribus corrumpendis rapiendo mi¬
seris ciuibus. Largiendo scenicis
turpibus. Unde qui tales iam
morum labe superabant atque
abundabant quando seribebat
ista Salus tius. cinebatq Ungilis
non illis artibus ad honorem et glo¬
riam: sed dolis atq fallaciis ambie¬
bant. Unde idem dicit. Sed primo
magis ambitio quam auaricia an¬
mos hominum excercebat: quod
tamen uicim propius uirtuti
erat. Nam gloriam honorẽ impe¬
rium bonus et ignauus eque sibi
exoptant. Sed ille inquit uera
uia nititur. huic quia bone artes
desunt: dolis atq fallaciis contendit.
Rie sunt ille artes per uirtutẽ scili¬
cet: non per fallacem ambitionem
ad honorem et gloriam et imperiũ
peruenire: que tamen bonus et

Expanded text:
que inponere mores, Parcere subque inponere mores, Parcere subiectis et debellare superbos. Has artes illi tanto peritius exercebant, quanto minus se uoluptatibus dabant et eneruationi animi et corporis in concupiscendis et augendis diuitiis et per illas moribus corrumpendis, rapiendo miseris ciuibus, largiendo scaenicis turpibus. Unde Qui tales iam morum labe superabant adque abundabant, quando scribebat ista Sallustius canebatque Vergilius, non illis artibus ad honores et gloriam, sed dolis adque fallaciis ambiebant. Unde idem dicit: Sed primo magis ambitio quam auaritia animos hominum exercebat, quod tamen uitium propius uirtutem erat. Nam gloriam honorem imperium bonus et ignauus aeque sibi exoptant; sed ille, inquit, uera uia nititur, huic quia bonae artes desunt, dolis adque fallaciis contendit.\' Hae sunt illae bonae artes, per uirtutem scilicet, non per fallacem ambitionem ad honorem et gloriam et imperium peruenire; quae tamen bonus et
Abbreviated transcription (Latin):
meluis referet: mecumq fouebit.
Romanos rerum dominos: gentẽ¬
q togatam. Sic placitum ueniet:
lustri labentibus etis. Cum domᷤ
assaraci phytiam claraoq micenas
Seruiet oprimet acuictis domiã¬
bitur argis. Que quidem Uirgilius
iouem inbucens tanquam fuiura
predicentem: ipẽ iam fata recolebat:
cerniebatq presentia. Uerum pro¬
pterea cominemorare illa uolui.
ut ostenderem dominationẽ post
libertatẽ sic habiisse romanos:
ut in eorum magnis laudibus po¬
neretur. Hinc est et illud eitisdẽ
poete: quod cum artibus aliarum
gentium eis ipãs proprias romano¬
rum artes regnandi atq imperã¬
di et subigendi ac debellandi popu¬
los anteponeret ait: Excudent
alii spirantia mollius aera. Credo
equidem uiuos ducent te marmoͬe
Uultus. Orabunt causas melius:
celiq meatus. Describent radio:
et surgentia sydera dicent. Tu rege¬
re ĩmperio populos: romane me¬
mento. Hetibi erunt artes: paci¬

Expanded text:
melius referet mecumque fouebit melius referet mecumque fouebit Romanos rerum dominos gentemque togatam. Sic placitum. Ueniet lustris labentibus aetas, Cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas Seruitio premet ac uictis dominabitur Argis. Quae quidem Vergilius Iouem inducens tamquam futura praedicentem ipse iam facta recolebat cernebatque praesentia; uerum propterea commemorare illa uolui, ut ostenderem dominationem post libertatem sic habuisse Romanos, ut in eorum magnis laudibus poneretur. Hinc est et illud eiusdem poetae, quod, cum artibus aliarum gentium eas ipsas proprias Romanorum artes regnandi adque imperandi et subigendi ac debellandi populos anteponeret, ait: Excudent alii spirantia mollius aera, Cedo equidem, uiuos ducent do marmore uultus, Orabunt causas melius caelique meatus Describent radio et surgentia sidera dicent: Tu regere imperio populos, Romane, memento Hae tibi erunt artes paci
Abbreviated transcription (Latin):
nouum exoptabat. ubi uirtus
enitescere posset. Ita froebat in uotis
uirorum uirtute magnorum: ut
exitaret in bellum miseras gentes
et flagello agitaret Bellona sangui¬
neo: ut esset ubi uirtus eorũ enite¬
sceret. Hoc illa profecto laudis aui¬
ditas: et glorie cupido faciebat.
Amore itaque prmitus libertatis
post etiam dominationis: et cupi¬
ditate laudis et glorie multa mag¬
na fecerunt. Reddit eis utriusq
rei testimoniũ: etiã poeta insignis
illorum Inde quippe ait. Nec non
Tarquimum eiectum porsenia
iubebat accipere: ingentiq urbẽ
obsidione premebat. Eneade in
ferrum pro libertate ruebant
Tunc itaq magnum illis fuit aut
fortiter emori: aut liberos uiuere.
ded cum esset adeꝑta libertas tãta
cupido glorie incesserat: ut parũ
esset sola libertas: nisi et domina¬
tio quereretur: dum pro magno
haberetur. quod uelut loquente
Ioue idem poeta dicit: Quin alpera
Iuno: Que mare nunc. terrasque
metu celumq faugat. Consilia ĩ

Expanded text:
nouum exoptabat, ubi uirtus nouum exoptabat, ubi uirtus enitescere posset. Ita fiebat in uotis uirorum uirtute magnorum, ut excitaret in bellum miseras gentes et flagello agitaret Bellona sanguineo, ut esset ubi uirtus eorum enitesceret. Hoc illa profecto laudis auiditas et gloriae cupido faciebat. Amore itaque primitus libertatis, post etiam dominationis et cupiditate laudis et gloriae multa magna fecerunt. Reddit eis utriusque rei testimonium etiam poeta insignis illorum; inde quippe ait: Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat Accipere ingentique urbem obsidione premebat; Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant. Tunc itaque magnum illis fuit aut fortiter mori aut liberos uiuere. Sed cum esset adepta libertas, tanta cupido gloriae incesserat, ut parum esset sola libertas, nisi et dominatio quaereretur, dum pro magno habetur, quod uelut loquente Ioue idem poeta dicit: Quin aspera Iuno, Quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, Consilia in
Abbreviated transcription (Latin):
a regnando atque dominando.
Cum et reges utiq a regendo dicti
melius uideantur quam regnum
a regibus. Reges autemut dictume
a regendo: sed fastus regius non dis¬
ciplma putata est regentis. uelle¬
niuolentia consulentis: seo superbia
dominantis. Expulso itaque rege
Tarquino et consulibus institutis
secutum est: quod idem auctor in
romanorum laudibus posuit.
quod ciuitas mcredibile memora¬
tum est adepta libertate: quantum
breui creuerit. tanta cupido glorie
incesserat. Ista ergo laudis auiditas
et cupido glorie multa illa mirãda
fecit. Laudabilia scilicet atq glo¬
riosa secundum hominũ existiã¬
tionẽ. laudat idem Salus tuis tem¬
poribus suis magnos et precdaros
uiros: Marcum catonem et Gaiũ
cesarem:dicens:quod diu illa res
publica non habuit quenquam
uirtute magnum. Sed sua memo¬
ria fuisse illos duos ingenti virtu¬
te diucisis moribus In laudibus
atitem Cesaris posuit. Quod sibi mas¬
num imperiũ excercitum bellum

Expanded text:
a regnando adque dominando\'; a regnando adque dominando\'; cum et reges utique a regendo dicti melius uideantur, ut regnum a regibus, reges autem, ut dictum est, a regendo; sed fastus regius non disciplina putata est regentis uel beneuolentia consulentis, sed superbia dominantis. Expulso itaque rege Tarquinio et consulibus institutis secutum est, quod idem auctor in Romanorum laudibus posuit, quod \'ciuitas incredibile memoratu est adepta libertate quantum breui creuerit; tanta cupido gloriae incesserat. Ista ergo laudis auiditas et cupido gloriae multa illa miranda fecit, laudabilia scilicet adque gloriosa secundum hominum existimationem. Laudat idem Sallustius temporibus suis magnos et praeclaros uiros, Marcum Catonem et Gaium Caesarem, dicens quod diu illa res publica non habuit quemquam uirtute magnum, sed sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute, diuersis moribus. In laudibus autem Caesaris posuit, quod sibi magnum imperium, exercitum, bellum
Abbreviated transcription (Latin):
sua sumesset non illorum deorũ
cultu romanum imperium pro¬
pagatum atque seruatum nescio
cui fato potius id tribueret quã
dei sumini potentissime uoluntati.
Ueteres igitur primiq romani quã¬
tum eorum docet et commendat
hystoria quãuis ut alie gentes
excepta una populi hebreorum
deos falsos colerent: et non deouic¬
timas sed demoniis immolarent.
Tamẽ laudis auidi pecune libe¬
rales erant. Gloriam mgentem:
diuitias honestas uolebant. hanc
ardentissime dilexerunt. Propter
hanc uiuere uoluerunt: pro hac
et mon non dubitauerunt. Cete¬
ras cupiditates huius unius ĩgẽti
cupiditate presserunt. Ipsam
demiq patriam suain quoniam
seruire uidebatur inglorium: doĩa
uero atq imperare gloriosum
prius omni stubio liberam: dembe
dominam esse concupiuerunt.
Ninc est quod regalem do ĩatiõe
non ferentes: annua imperia
binosq imperatores sibi fecerũt
qui consules appellati sunt a
consulendo: non reges aut domĩ

Expanded text:
suasam esset non illorum deorum suasam esset non illorum deorum cultu Romanum imperium propagatum adque seruatum, nescio cui fato potius id tribueret quam Dei summi potentissimae uoluntati. Ueteres igitur primique Romani, quantum eorum docet et commendat historia, quamuis ut aliae gentes excepta una populi Hebraeorum deos falsos colerent et non Deo uictimas, sed daemoniis immolarent, tamen \'laudis auidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, diuitias honestas uolebant; hanc ardentissime dilexerunt, propter hanc uiuere uoluerunt, pro hac emori non dubitauerunt; ceteras cupiditates huius unius ingenti cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam suam, quoniam seruire uidebatur inglorium, dominari uero adque imperare gloriosum, prius omni studio liberam, deinde dominam esse concupiuerunt. Hinc est quod regalem dominationem non ferentes annua imperia binosque imperatores sibi fecerunt, qui consules appellati sunt a consulendo, non reges aut domini
Abbreviated transcription (Latin):
moriam sensum appetitum. Ratõ¬
nali autem insuper mentem intel¬
ligentiã uoluntatem. qui non solũ
celum et terrã. nec solum angelum
et hominẽ: seb nee exigui et cõtẽp¬
tibilis animantis uiscera: nec auis
pennulam: nec herbe flosculum.
nec arboris folium: siue suarum
partiũ conuemientia: et quad am
ueluti pace dereliquit: nullomodo
est credendus regna houiiiũ: eorũq
dominationes et seruitutes a sue
prouidentie legibus alienas esse
uoluisse¬
Roinde uideamus quos
Romanorum mores et
quam ob causam deus uerus ad
augendum imperium adiuuare
dignatus est. In cuius potestate
sunt etiam regna terrena. Quod
Ut absolutius disserere possemus.
ad hoc pertinentem et superiorẽ librũ
conscripsimus. Quod in hac re pote¬
stas nulla sit eorũ deorum: quos
etiam rebus nugatoriis colendos
putarunt. et presentis uoluminis
partes superiores quas hucusque
perduximus de fati questione tol¬
lenda. ne quisquam cui iam per¬

Expanded text:
moriam sensum adpetitum, ratiomoriam sensum adpetitum, rationali autem insuper mentem intellegentiam uoluntatem; qui non solum caelum et terram, nec solum angelum et hominem, sed nec exigui et contemtibilis animantis uiscera nec auis pinnulam, nec herbae flosculum nec arboris folium sine suarum partium conuenientia et quadam ueluti pace dereliquit: nullo modo est credendus regna hominum eorumque dominationes et seruitutes a suae prouidentiae legibus alienas esse uoluisseroinde uideamus, quos Romanorum mores et quam ob causam Deus uerus ad augendum imperium adiuuare dignatus est, in cuius potestate sunt etiam regna terrena. Quod autem ut absolutius disserere possemus, ad hoc pertinentem etiam superiorem librum conscripsimus, quod in hac re potestas nulla sit eorum deorum, quos etiam rebus nugatoriis colendos putarunt, et praesentis uoluminis partes superiores, quas huc usque perduximus, de fati quaestione tollenda, ne quisquam, cui iam per
Abbreviated transcription (Latin):
Eus itaque summus et
uerus cum uerbo suo
et spiritu sancto que tria sunt
deus unus omnipotẽs creator et fac¬
tor omnis anime atq omnis cor¬
poris: cuius sunt participatione
felices: quicunque sunt Ueritate
non Uanitate felices. Qui fecit hoiẽz¬
rationale animal: ex anima et
corpore: qui eum peccantem nec
impunitum esse permisit: nec sine
misericordia dereliquit. Qui bonis
et malis essentiam etiã cum lapidib
uitam seminalem etiam cum arbo¬
ribus uit.am sensualem etiã cum
peccoribus uitam intellectualem
cum solis angelis dedit. a quo omĩs
modus omnis species omnis ordo.
A quo est mensura numerus põ¬
dus. A quo est quicquid naturalr̃
est: Cuiuscunq generis est: cuius¬
libet existimationis est. Aquo
sunt semina formarum. forme seĩ¬
num motus seminum atq forma¬
rum. Qui dedit et carni originem
pulchritudinẽ valitudinẽ propa¬
gationis fecunditatem: membroꝵ
dispositionen salutem concordiã.
Qui et anime irrationali dedit me¬

Expanded text:
eus itaque summus et uerus cum Uerbo suo et Spiritu sancto, quae tria unum sunt, Deus unus omnipotens, creator et factor omnia animae adque omnis corporis, cuius sunt participatione felices, quicumque sunt ueritate, non uanitate felices, qui fecit hominrationale animal ex anima et corpore, qui eum peccantem nec inpunitum esse permisit nec sine misericordia dereliquit; qui bonis et malis essentiam etiam cum lapidibus, uitam seminalem etiam cum arboribus, uitam sensualem etiam cum pecoribus, uitam intellectualem cum solis angelis dedit; a quo est omnis modus omnis species omnis ordo; a quo est mensura numerus pondus; a quo est quidquid naturaliter est, cuiuscumque generis est, cuiuslibet aestimationis est; a quo sunt semina formarum formae seminum motus seminum adque formarum; qui dedit et carni originem pulchritudinem ualetudinem, propagationis fecunditatem membrorum dispositionem salutem concordiae; qui et animae inrationali dedit me
Abbreviated transcription (Latin):
esse censebant. putantes hoc utle
esse reipublice: quanquã nec in
ipĩs phylosophie libris. Tullius
ab hac peste dissimulet. ubi
eam luce clarius confitetur
Cum enimde studus talibus lo¬
queretur: que utiq sect anda
sunt fine ueri bomi: non uen
salem generalemq senteiniã
Nlonos alit artes: omnesq incen¬
duntur ao studia gloria. Iacentq
humane qm iustorũ gloria
omnis in deo est. Cap̾itul

Expanded text:
esse censebant, putantes hoc utile esse censebant, putantes hoc utile esse rei publicae. Quamquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentsalem generalemque sententiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad studia gloria iacentque humanae, quoniam iustorum gloria omnis in Deo sit. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
Am sanius uitet qui
et amorem lauois uici¬
um esse cogͥnoscit: quod nec poctã
fugit Oratium qui ait. laudis
amore tumescunt certa piacula
que te: Ter pure lecto poterant re¬¬
creare libello. Iteniq in carmiẽ
lyrico ad repriitienoam dominã¬
di libidinem ita cecinit. Iacius
regnes auidum domando spiri¬
tum: Quam si libiam remotis ga¬
oibus itingas: Et uterq penius
seruiat uni. Uerumt.amẽ qui libi¬
oines tu piores fice pietatis impe¬
trato spiritu sancto et amore
intelligibilis pulchritudinis nõ
refrenant: Melius saltem cupi¬
ditate humane lauidis et glorie:
non quidem iam sancti sed minus
turpes sunt. Etiam Tullius hinc
dissimulare non potuit in eisoe
libris quos te re publica scribit.
ubi loquitur de instituendoprin¬
cipe ciuitatis: quemdicit alendũ
esse gloria. Et consequenter cõ¬
memorat alios maiores suos mł¬
ta mira atq preclara glorie cupi¬
ditate fecisse. Nuic igitur uitio
non solum non resistebant. uerũ
etiam id exitardum et accẽdendũ

Expanded text:
am sanius uidet, qui et amorem laudis uitium esse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemque in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui libidines turpiores fide pietatis inpeti\'ato Spiritu sancto et amore intellegibilis pulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem iam sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non potuit in eisdem libris quos de re publica scripsit, ubi loquitur de instituendo principe ciuitatis, quem dicit alendum esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitandum et accendendum
Abbreviated transcription (Latin):
Uero auaros dicimus semper inhi¬
antes et egentes. Quanlibet enĩ
magnas pecunias habere possuni. sed
in earum quantacunq abundantia
non egere non possunt. Et deum ipm̃
Uerum recte dicinus duu̾tem: non
ramen pecuma: sed omnipotentia
Dicuntur itaq et diuites pccunioli.
sed interius egeni si cupidi. Item dictĩ¬
tur pauperes pecuma carentes: sed
interius diuites sapiemes. Qualis
ergo is tatheologia debet esse sapiẽti
ubi rex deorum eius rei nomen
accepit: quam nemo sapies concu¬
purit. Quanto enim facilius si ali¬
quidhac doctrina quod aduitam
pertineret eternam salubriter disce¬
retur: deus mundi rector nor ab
eis pecuma sed sapientia uocaretur.
couius amor purgat a sordibus aua¬
ricie: hoc est ab amore pecunie

Expanded text:
ero avaros, semper inhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum verum recte dicimus divitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et divites pecuniosi; sed interius egeni, si cupidi. Item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius divites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum ejus rei nomen accepit, quam nemo sapiens concupivit? Quanto enim facilius, si aliquid hac doctrina quod ad vitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis pecunia, sed sapientia vocaretur, cujus amor purgat a sordibus avaritiae, hoc est ab amore pecuniae
Abbreviated transcription (Latin):
theologias primam et terciam thea¬
tri scilicet atq urbis. distrixit at
iunxit. Uideinus enim nõ cõtinuo
quod esturbis pertinere posse ad
mundum: quanuis inbemesse
uideamus in inundo. Fieri enim
potestut murbe secundum falsas
opiniones ea colantur et eacredã¬
tur. Quorum mnmnundo uel extra
mundumnatura si nusquam:
theatrum uero ubi est nisi in urbe
Qiis theatrum instituit: msi cũctis
propterquid instituit tisi propter
ludos scenieos: Uhi funt ludiscem¬
ci: itisi in rebus diuinis: de quibus
labulosa et de ciuili cõtra

Expanded text:
theologias, primam et tertiam, theatheologias, primam et tertiam, theatri scilicet adque urbis, distinxit an iunxit? Videmus enim non continuo, quod est urbis, pertinere posse et ad mundum, quamuis urbes esse uideamus in mundo; fieri enim potest, ut in urbe secundum falsas opiniones ea colantur et ea credantur, quorum in mundo uel extra mundum natura sit nusquam: theatrum uero ubi est nisi in urbe? Quis theatrum instituit nisi ciuitas? Propter quid instituit nisi propter ludos scaenicos? Ubi sunt ludi scaenici nisi in rebus diuinis, de quibus hica, id est fabulosa, et de ciuili contra
Abbreviated transcription (Latin):
aliued quani etamipm̃ eiuile fate¬
uriesse mendosum: Si enĩ illudi na¬
turale est: quaid habet reprehensio¬
nis ut excludatur.: Si autem hoe qł
cinile dicitur uaturale non est: ꝗd
habet meritiut admutatur. t iec
nempe illacausa est:quiare prius
scripserit de rebus humanis: poste¬
rius de diuihis: quoniã iudiis̃
rebus normaturam deorũ sedhoĩ¬
numinstitura. lecutus elt Intue¬
amur sarię et eiuilem theologiame
Tercium genus est inqui quod
inurbibus ciues maxise sacer¬
dotes nosse atq̃ministrare debẽt
Iu quo est quos eleos publice sacra
ac lacrificia colere ac sacere quẽꝗͣ
parsit. Adhuc quo seꝗitit. hitẽ dantus¬
Primainquit theologia maxime ac¬
cominodataest adtheatra: Secun¬
da adiudeum. Tercium ad urbem.
Quis non uideat cui palmam dede¬
rit: utiq secunde quam supra dixit
esse philosophorum. Matic enim
pertinere testatur admundum.
quois ti tuhil esse excellentius opi¬
nantur in rebus. Duas uero illas

Expanded text:
aliud quam etiam ipsum ciuile fatealiud quam etiam ipsum ciuile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid habet reprehensionis, ut excludatur? Si autem hoc quod ciuile dicitur naturale non est, quid habet meriti, ut admittatur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de diuinis, quoniam in diuinis rebus non naturam, sed hominum instituta secutus est. Intueamur sane et ciuilem theologian. \'Tertium genus est, inquit, quod in urbibus ciues, maxime sacerdotes, nosse adque administrare debent. In quo est, quos deos publice, <quae> sacra ac sacrificia colere et facere quemque par sit\' Adhuc quod sequitur adtendamusTrima, inquit, theologia maxime adcommodata est ad theatrum, secunda ad mundum, tertia ad urbem\'. Quis non uideat, cui palmam dederit? Utique secundae, quam supra dixit esse philosophorum. Hanc enim pertinere testatur ad mundum, quo isti nihil esse excellentius opinantur in rebus. Duas uero illas
Abbreviated transcription (Latin):
a foro idest apopulis: scolis uero
et parietibus clausit. Illud autẽ
primum mendacissimum atq
turpissimũ acuxitatibus non re¬
mouit. O religiosas aures popit¬
lares: atq in his etiam roitianas
quod de diis immortalibus phi¬
losophi disputant ferre non pos¬
sunt. Quod uero poete cariunt
et histriones agunt. quia contra
dignit atem acnaturã iminortaliũ
ficta sunt. Quia non modo in hoĩe
sedetiam in contẽptissimũ hoiẽm
cadere possunt: non solum ferũt
sedetiam liboenter audiũt: neq
idtantum: seddiis quoq ipsis hec
placere: et per hoc eos placandos
esse decernunt. Dixerit aliquis
hec duo genera mythycon et physi¬
con: ides ł fabulosum atq natura¬
le discerriamus ab hoc ciuili de quo
nunc agitur. Unde illa et ipẽ discer¬
nit. Iamq ipm̃ cuule uideanus
qualitereplicet. Uideo quidem
cur debeat discerni fabulosum:
quia falsiun:quia turpe. quia m¬
dignumest. Naturale autem
actuiliuelle discernere: Quidẽ

Expanded text:
a foro, id est a populis; scholis uero a foro, id est a populis; scholis uero et parietibus clausit. Illud autem primum mendacissimum adque turpissimum a ciuitatibus non remouit.s o religiosas aures populares adque in his etiam Romanas! Quod de dis inmortalibus philosophi disputant, ferre non possunt; quod uero poetae canunt et histriones agunt, quia contra dignitatem ac naturam inmortalium ficta sunt, quia non modo in hominem, sed etiam in contemtissimum hominem cadere possunt, non solum ferunt, sed etiam libenter audiunt. Neque id tantum, sed dis quoque ipsis haec placere et per haec eos placandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythicon et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo nunc agitur, unde illa et ipse discreuit, iamque ipsum ciuile uideamus qualiter explicet. Video quidem, quur debeat discerni fabulosum: quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est
Abbreviated transcription (Latin):
tis simum hominẽ cadere possunt.
Nic certe ubi potuit: ubi ausus
esst: ubi impunitum put auit:
Quantum mendacissimis fabulis
umature deorum sieret miuria:
sine calligine ullius ambiguitatis
expressit. Ioquebatur enim non
de naturali theologia: non de ciui¬
li: sed de fabulosa quam libere a se
put auit esse culpandam. Uidea¬
mus quid de altera dicat: Eecun¬
duni genus est inquit quod
denions traui de quo multos libros
philosophi reliquerunt. Inquibus
est: dii qui sunt: ubi: quod genus.
quale. ex quo tempore: ansempi¬
terno fuerint: ane igne sint:
ut credit Herachitus. anex nu¬
meris: ut Pitthagoras: an ee
qtomis. ut ait Epicurus. Sic
alia que facilius intra parietes
in scola quam extra in foro ferre
possunt aures. Ntihil m hoc gene¬
re culpauit: quod physiconuo¬
cant: et ad phylosophos pertinet.
Tantuni quod inter se controuer¬
sias comiemorauit per quas fac¬
ta est dissidentiũ multituolo sec¬
tarum: Remouit tamẽ hoc genus

Expanded text:
tissimum hominem cadere possunt. tissimum hominem cadere possunt. Hic certe ubi potuit, ubi ausus est, ubi impunitum putavit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret injuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim, non de naturali theologia, non de civili, sed de fabulosa, quam libere a se putavit esse culpandam. 2. Videamus quid de altera dicat. Secundum genus est, inquit, quod demonstravi, de quo multos libros philosophi reliquerunt: in quibus est, dii qui sint, ubi, quod genus, quale; a quodam tempore, an a sempiterno fuerint dii; ex igne sint, ut credit Heraclitus; an ex numeris, ut Pythagoras; an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra parietes in schola, quam extra in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere culpauit, quod physicon uocant et ad philosophos pertinet, tantum quod eorum inter se controuersias commemorauit, per quos facta est dissidentium multitudo sectarum. Remouit tamen hoc genus
Abbreviated transcription (Latin):
tertioq ciuili.
Einde illud quale est ꝙ
Itria genera theologie di¬
cit esse Id est rationis que dediis
explicatur. Eorumq unium iny¬
thicum appellari: alterum physicũ
terciũ ciuile latine siuisus amimit¬
teret genus quodprimum poluit
fabulare appellaremus: sed fabulo¬
sum dic nnus. Afabulis enĩ inythi¬
con dictũ est. Quoniam inythos
grece fabula dicitur. Secundum
autẽ ut naturale dicatur iam et
consuetudo locutionis admittit.
Tercium etiam ipẽ latine enunci¬
auit: ꝙ ciuile appellatur. De mde
ait mythicon appellant: quo max¬
rine utuntur poete: Physicon quo.
phisici ciuile quo populi. Primũ
inquit quod dixi: in eosunt mł
ta contra dignitatẽ et naturam
mnimiortalium ficta. In hoc enim
est:ut deus alius ex capite: alius
ex femore sit: alius ex guitis
sanguinis natus In hoc ut dii fura¬
ti sũnt ut adulterarint.: ut seruie¬
ritit homini. Deniq in hoc omiã
diis attriburintur: que non mob
in hominem: sed etiam in contẽp¬

Expanded text:
tertioque ciuili. einde illud quale est, quod tria genera theologiae dicit esse, id est rationis quae de dis explicatur, eorumque unum mythicon appellari, alterum physicon, tertium ciuile? Latine si usus admitteret, genus, quod primum posuit, fabulare appellaremus; sed fabulosum dicamus; a fabulis enim mythicon dictum est, quoniam μυ̃θος Graece fabula dicitur. Secundum autem ut naturale dicatur, iam et consuetudo locutionis admittit. Tertium etiam ipse Latine enuntiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: \'Mythicon appellant, quo maxime utuntur poetae; physicon, quo philosophi; ciuile, quo populi. Primum, inquit, qlta contra dignitatem et naturam immortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ex capite, alius ex femore sit, alius ex guttis sanguinis natus: in hoc, ut dii furati sint, ut adulteraverint, ut servierint homini: denique in hoc omnia diis attribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemp
Abbreviated transcription (Latin):
CAn rationabiliter ꝑlato¬
nici diffinierint decos celestes
declinantes terrena contagia
hominibus non misceri qui¬
bus ad amiciciam deorum
demones suffragentut¬

Expanded text:
An rationabiliter Platonici definierint deos coelestes, declinantes terrena contagia, hominibus non misceri, quibus ad amicitiam deorum daemones suffragentu
Abbreviated transcription (Latin):
atq euerti posse cernebat: quando
uos ab hostili terrore securos esse
nolebat. Neq enim censebat ille
felicem esse rempublicam stantib
menbus ruentibus moribus: sed
in uobis plus ualuit: quod demo¬
nes impi seduxerunt: quã qd
homines prouidi precauerunt.
Hinc est quod mala que facitis
uobis imputare non uultis: inala
uero que patimini chyistianis tprĩ¬
bus imputatis. neq enim est in
uestra securitate pacatam rempu¬
blicam. sed Luxuriã queritis impa¬
nitam: qui deprauati rebus pros¬
peris: nec corrigi potiustis aduersis.
Uolebat uos ille Scipio terreri ab
hoste ne in luxuriam flueretis:¬
Uos nec contriti ab hoste luxuriã
repressistis: perdidistis utilitatẽ
calamitatis: et miserrimi facti
estis: et pessimi permanisistis.
qui uobis parcendo admonet: ut
corrigamini penitendo: Qui uobis
etiam ingratis prestitit: ut uel sb̃
nomine seruorum eius. uel in lo¬
cis martyrum eius hostiles manus
euadẽtis:¬

Expanded text:
atque everti posse cernebat, quando atque everti posse cernebat, quando vos ab hostili terrore nolebat. Neque enim censebat ille felicem esse rem publicam stantibus moenibus, ruentibus moribus. Sed in uobis plus ualuit quod daemones inpii seduxerunt, quam quod homines prouidi praecauerunt. Hinc est quod mala, quae facitis, uobis inputari non uultis, mala uero, quae patimini, Christianis temporibus inputatis. Neque enim in uestra securitate pacatam rem publicam, sed luxuriam quaeritis inpunitam. qui deprauati rebus prosperis nec corrigi potuistis aduersis. V Volebat uos ille Scipio terreri ab hoste, ne in luxuriam flueretis: nec contriti ab hoste luxuriam repressistis, perdidistis utilitatem calamitatis, et miserrimi facti estis et pessimi permansistis. Cqui uobis parcendo admonet, ut corrigamini paenitendo; qui uobis etiam ingratis praestitit, ut uel sub nomine seruorum eius uel in locis martyrum eius hostiles manus euaderetis
Abbreviated transcription (Latin):
pestilentiã iam fine debito cessaturã.
aliam longe grauiorẽ qua plurimum
gaudet: ex hic occasione non corpori¬
bus: sed moribus curauit mimittere:
que animas miserorum tantis obae
cauit tenebris: tanta odeformitate
fedauit: ut etiam modo quod ĩcrediblẽ
forsitam erit: si a nostris posteris
audietur romana urbe uastata.
quos pestilentia illa possedit. atq
inde fugientes Carthaginem perue¬
nire potuerunt in theatris quotidie
certatim prohystrionibus insanirẽt
¶ de uiiiis romanorũ quos
patrie non correxit euer
Mentes amentes
quis est hic tantus
et maximis ciuitatibus inremoti¬
ssimis terris publicum luctum
memoremq ducentibus: uos the¬
atra quereretis: intraretis: imple¬
retis: et multo insaniora ꝗͣ fuerãt
antea faceretis: Hanc animorũ
labem: ac pestem. hane probita¬
tis et honestatis euersionẽ uobis
Scipio ille metuebat. quando cons¬
trui theatra prohibebat: quando
rebus prosperis uos facile corrumpi

Expanded text:
pestilentiam iam fine debito cessaturam pestilentiam iam fine debito cessaturam aliam longe grauiorem, qua plurimum gaudet, ex hac occasione non corporibus, sed moribus curauit inmittere, quae animos cavit tenebris, tanta deformitate foedavit, ut etiam modo quod incredibile forsitan erit, si a nostris posteris audietur, Romana urbe vastata, quos pestilentia ista possedit, atque inde fugientes Carthaginem pervenire potuerunt, in theatris quotidie certatim pro histrionibus insanirent. - De vitiis Romanorum, quos patriae non correxit eversio. O mentes amentes! quis est hic tantus,et maximis civitatibus in remotissimis terris publicum luctum moeroremque ducentibus, vos theatra quaereretis, intraretis, impleretis, et multo insaniora, quam fuerant antea, faceretis? Hanc animorum labem ac pestem hanc probitatis et honestatis eversionem vobis Scipio ille metuebat, quando construi theatra prohibebat, quando rebus prosperis vos facile corrumpi