comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rusq ad orandũ eccłam. ip̃m ꝙ has
tam quã tenuerat manu minist᷑ de¬
disset. necdum enim habitum deposue-¬
quẽ cernebat. hoc unũ dixit astanti¬
b ecce seruus dei: imitatꝰ illum. qͥue
nientẽ ad se nathanael intuitꝰ. ecce
inqͥt uere isrłita ĩ qͦ dolus ñ est. Sic̃
religiosus ac uet̾anꝰ. d̾i seruus et prb̃r
sigfridꝰ solet attestari. qͥ eidem boisilo
hec dicenti int alios astabat. t̾c ĩ ip̃o
monastĩo adolescens. pͥmis adhuc
monachice uite rudim̃tis institutꝰ:
tremi sp̃c egra suspiria letũ uite al¬
teriꝰ sitiens intͦitũ. Nec plura loq̃ns
tum benigne suscepit. causãq sui
itin̾is exponentẽ. quia uidelicet
monast̾iũ scło p̃tulerit. benigne sus¬
enĩ p̃positus eiusdem monastii. Et
pͦ dies paucos adueniente uiro bea¬
tȩ recordationis eata. tc̃ prb̃o & alb̃e
monast̾u ip̃iꝰ. postea lindifartiensis
eccłȩ. simul et eiꝰdem loci antistite. in¬

Expanded text:
rusque ad orandum ecclesiam, ipsrusque ad orandum ecclesiam, ipstam quam tenuerat manu ministro dedisset, necdum enim habitum deposuequem cernebat, hoc unum dixit astantibus: « Ecce servus Dei, » imitatus illum qui venientem ad se Nathanael intuitus, Ecce, inquit, vir Israelita, in quo dolus non est; sicut religiosus ac veteranus Dei famulus, et presbyter Sigfridus solet attestari, qui eidem Boisilo haec dicenti inter alios adstabat, tunc in ipso monasterio adolescens primis adhuc monachicae vitae rudimentis institutus, tremi suspiria laetum vitae alterius sitiens introitum. Nec plura loquens ctum benigne suscepit, causamque sui itineris exponentem, quia videlicet monasterium saeculo praetulerit, benignusenim praepositus ejusdem monasterii. Et post dies paucos adveniente viro beatae recordationis Eata, tunc presbytero et abbate monasterii ipsius, postea Lindisfarnensis Ecclesiae, simul et ejusdem loci antistite, in
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ꝓcuratam in solitudine. qui
quondã heliam solitariũ. qr nullus
hominũ ad erat qͥ ministraret. eiꝰdẽ¬
modi cibo ꝑ uolucres ñ pauco tp̃r
pauit: cuiꝰ ocłi suꝑ tim̃tes eum. spe¬
rantes aũ in miscd̾ia eiꝰ. ut eripiat
a morte amimas eoꝵ. et alat eos in
nasterii. qd̃ ad ostium Wiri flumi¬
nis prb̃r no mine ingualdꝰ. qͥ nc̃
longe gr̃a se nectutis magis corde
buit.
nterea uenera bilis dñi seruiss
relictis scłi reb. monast̾ialem
proꝑat subire dis. ciplinam. ut po¬
te celesti iusione. ad appetenda
perpetuȩ gaudia beatitudinis inci-¬
tatus: ad tolerandam ꝓ dño esuriem
sitimq tẽporalem. epulis inuitatus
celestib. Et qͥdem lindisfarnensem
eccłam multos habere scõs uiros. qͦ
doctͥna & exẽplis instrui posse noue¬
rat: s fama p̃uentꝰ boisili sublimiũ
uͥtutũ monachi et sac̃dotis. mailros
pet̾e maluit. Casuq contigit. ut cum
illo ꝑuere ens equo desilisset. ĩgressu¬

Expanded text:
tionem procuratam in solitudine, qui tionem procuratam in solitudine, qui quondam Eliam solitarium quia nullus hominum aderat qui ministraret, ejusdemmodi cibo per volucres non pauco tempore pavit; curantes autem in misericordia ejus, ut eripiat a morte animas eorum, et alat eos in nasterii quod est ad ostium Viuri fluminis presbyter de nomine Inguald, qui nunc longae gratia senectutis, magis corde buit.Interea venerabilis Domini servus relictis saeculi rebus monasterialem properat subire disciplinam, utpote coelesti visione ad appetenda perpetuae gaudia beatitudinis incitatus, ad tolerandam pro Domino esuriem sitimque temporalem epulis invitatus coelestibus. Et quidem Lindisfarnensem Ecclesiam multos habere sanctos viros quorum doctrina et exemplis instrui posset noverat, sed fama praeventus Boisili sublimium virtutum monachi et sacerdotis Mailros petere maluit. Casuque contigit ut cum illo proveniens equo desiluisset, ingressu
Abbreviated transcription (Latin):
deserta patebant. huc ꝓpt̃ manen¬
dũ ingrediens. equũ in qͦ uen̾ãt
alligauit ad parietẽ. collectũq fe¬
ni fascicłm. que tecto uentꝰ abstu¬
lerat. edendũ illi apposuit: ip̃e ho¬
ram orando duc̃e cepit. At subito
inter psallendum. uidit equũ ela-¬
to capite sursum. tecta case carpen¬
tem ore. iussumq tͣhentẽ: atq in¬
ter candentia fena tecti. ĩuolutũ
pariter decidẽ lintheũ. Uolensq
dinoscere certiꝰ quid esset finita
oiatione accessit. & ĩuenit ĩuolutũ
lintheo dimidiũ panis calidi et
carnẽ. que ad uña sibi refectionẽ
sufficẽ possent. Laudemq ddecan¬
tens beneficiis celestib: deo ĩqͥt¬
& meo comiti cenã ꝓuidere digna¬
tus est. Diuisit gͦ fraginen panis
qd̃ inuenit. partẽq eiꝰ dimidiã
equo dedit. reliquũ suo usui reser¬
uatnt. atq ex illo iã die ꝓmptior
factꝰ est ad ieunandũ. quia nimi¬
rum intellerit eius dono. sibi refec¬

Expanded text:
deserta patebant. Huc propter manendeserta patebant. Huc propter manendum ingrediens, equum in quo venerat alligavit ad parietem, collectumque feni fasciculum quem tecto ventus abstulerat edendum illi apposuit. Ipse orando horam ducere coepit. At subito inter psalmodiam vidit equum elato sursum capite tecta casae carpentem ore, josumque trahentem, atque inter cadentia fena tecti involutum pariter decidere linteum; volensque dignoscere certius quid esset, finita oratione accessit, et invenit involutum linteo dimidium panis calidi et carnem, quae ad unam sibi refectionem sufficere possent, laudemque decantans beneficiis coelestibus: « Deo, inqet meo comiti coenam praevidere dignatus est. » Divisit ergo fragmen panis quod invenit, partemque ejus dimidiam equo dedit, reliquam suo esui reservavit, atque ex illo jam die promptior factus est ad jejunandum, quia nimirum intellexit ejus dono sibi refec
Abbreviated transcription (Latin):
atq illũ refic̾e liceret. Negauit
uir dñi: non possũ inqͥens ad huc
manducare. qr dies ieuinii est. E
rat nãq sexta salb̾i. qua pleraq
fideliũ turma ob reue̾ntiam dñice
passionis. usq ad nonã horam soleñ
ꝓtelare ieiuniũ. ꝑstitit in rogan¬
do mulier hospitalitatis studio
deuota: ecce inqͥens itin̾e qͦ uadis
nullum uiculum. nulla hominũ
habitacła reꝑies. & qͥdem longũ
restat iter: neq ante solis occubi¬
tum ualet ꝯsũmari uñ p̃cor añꝙͣ.
egrediaris accipias cibos: ne tota
die ieuiniũ sustinere. uel etiam
ꝓcͣstinare cogaris. At ille ꝗͣuis mł¬
tũ rogante femina. rogantis in¬
stantie religionis amore resticit.
iam uesꝑe. cerneret se iter qd ꝓpo¬
suerat eodẽ die ñ posse finire. neq
ulla in ꝑximo hominũ hospicia uͥ
manere posset ad eẽ: ecce subito it
faciens. uidit uixta pastoꝵ tuguria.
qͦ estate infirmit posita. tec̃ iam

Expanded text:
atque illum reficere liceret. Negavit atque illum reficere liceret. Negavit vir Domini: « Non possum, inquiens, adhuc manducare, quia dies jejunii est, » erat namque sexta Sabbati qua plerique fidelium ob reverentiam Dominicae passionis usque ad nonam horam solent protelare jejunium. Perstitit in rogando mulier, hospitalitatis studio devota. « Ecce, inquit, in itinere quo vadis, nullum viculum, nulla hominum habitacula reperies; et quidem longum restat iter, neque ante solis occubitum valet consummari. Unde precor antequam egrediaris accipias cibos, ne tota die jejunium sustinere, vel etiam procrastinare cogaris. » At ille, quamvis multum rogante femina, rogantis instantiam religionis amore devincens, jam vespera cerneret se iter quod proposuerat eodem die non posse finire, neque ulla in proximo hominum hospitia ubi manere posset adesse, ecce subito iter faciens vidit juxta pastorum tuguria, quae aestate infirmiter posita tunc jam
Abbreviated transcription (Latin):
quelibet scm. uel eximiũ de fideliũ
numero uirũ fuisse existimo: quem
tantȩ splendore lucis. tot ducentiũ
corda pastoꝵ ad reuerentiã diume
laudationis accendit. agnouitq
mane facto antistitẽ lindisfarnen
de corpore. celestia regna petisse: ac
statĩ cõmendans suis que pascebat
pecora dñis. monasterium petere
decreuit.
oris ingressũ. sedulo iã corde
ac manifestis edoceret indicus. quia
querentib regnũ d̾i & iusticiã eiꝰ.
ea que ad uictũ corporis ꝑtinent.
bñficio diuine ꝓuisionis adiciunt᷑.
Quadam nãq die dũ iter solus ag̾ẽt.
diu̾tit hora tercia inuillam quã
eminꝰ positã forte reꝑꝑit. intͣuitq
domũ cuiꝰdam religiose matͥsfami¬
lias. paululum ibidem qͥesc̾e desi¬
derans: et ium̃to potiꝰ cui sedebat
quã sibi alim̃tũ posc̾e curans. Erat
enĩ tẽpus incipientis brume. SSus¬
cepit ergo eũ mulier benigne: ro¬
gauitq sollicite. ut pͣndiũ parare.

Expanded text:
quemlibet sanctum, vel eximium de fidelium quemlibet sanctum, vel eximium de fidelium numero virum fuisse existimo, quem tantae splendore lucis, tot ducentium corda pastorum ad reverentiam divinae laudationis accendit. Agnovitque mane facto antistitem Lindisfarnensde corpore coelestia regna petisse, ac statim commendans suis pecora quae pascebat dominis, monasterium petere decrevit. oris ingressum sedulo jam corde ac manifestis edoceret indiciis, quia quaerentibus regnum Dei et justitiam ejus, et ea quae ad victum corporis pertinent beneficio divinae promissionis adjiciuntur. Quadam namque die dum iter solus ageret, divertit hora tertia in villam quam eminus positam forte reperit. Intravitque domum cujusdam religiosae matris familias, paululum ibidem quiescere desiderans, et jumento potius cui sedebat, quam sibi alimentum poscere curans; erat enim tempus incipientis brumae. Suscepit ergo eum mulier benigne, rogavitque sollicite ut prandium parare
Abbreviated transcription (Latin):
bito fusum de celo lum̃ medias
longe noctis int̾rupisse tenebras.
in qͦ celostiũ choros agmmũ terram
petisse: nec mora sũpta secum anima
claritatis exime. suꝑnã redisse ad pa¬
tͥam. Cõpunctꝰ est multũ hoc irisu d̾e
dilectꝰ ad olescens. ad subeundã gr̃am
erortitii sp̃ualis. ac ꝓmerende ĩter
magnisicos iuros t̾te felicitatisq
ꝑempins. confestimq deo laudes.
gr̃arimiq referens actiones. s ce socid̃
ad laudandum dm̃ fr̃na exhortatio¬
ne ꝓuocans: heu miseri inqͥt. qͥ sõno
et mnertiȩ dediti. ñ meremͣ semꝑ ui¬
gilantiũ ministroꝵ xp̃i cern̾e lucẽ
En ipse cũ modico noctis tẽpore ꝑ¬
uigil orarem: tanta magnalia dei¬
conspexi. Aꝑta est iama celi. et in¬
ductus illic angłico comitatu sp̃c
cuiꝰdam sc̃i: qui nc̃ nobis in infima
caligine u̾santib. suꝑne mansionis
głam. acregem illiꝰ. xp̃m ꝑpetuo be¬
atꝰ intuetur. Et qͥdem hunc. uel ep̃m

Expanded text:
bito fusum de coelo lumen medias bito fusum de coelo lumen medias longae noctis interrupisse tenebras. In quo coelestium choros agminum terram petisse, nec mora, sumpta secum anima charitatis eximiae, coelestem rediisse ad patriam. Compunctus est multum hoc visu Deo dilectus adolescens, ad subeundam gratiam exercitii spiritalis, ac promerendae inter magnificos viros vitae felicitatisque perennis confestim Deo laudes, gratiarumque referens actiones, sed et socios ad laudandum Dominum fraterna exhortatione provocans: « Heu, miseri, inquit, qui somno et inertiae dediti, non meremur semper vigilantium ministrorum Christi cernere lucem. En ipse cum modico noctis tempore pervigil orarem tanta Dei magnalia conspexi. Aperta est janua coeli, et inductus illuc angelico comitatu spiritus cujusdam sancti, qui nunc nobis in infima caligine versantibus, supernae mansionis gloriam ac regem illius Christum perpetuo beatus intuetur. Et quidem hunc vel episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Quo accepto responso p̃e ora¬
turus. dũm genua flexit. caput in
terrã declinauit: statĩq retorta uis
uentoꝵ. rates cũ his qͥ ducebant.
gau̾dentib integras ad terrã eietit.
et iuxtͥa ip̃m monast̾ium ĩ loco opor¬
tuno deposint. Hidentes aũ rustici
erubuert de sua infidelitate. fidem
uͦ uen̾abilis cuthb̃ti. & t̃c laude ddig¬
na p̃dicabant. et deinceps nullatenꝰ
nast̾r̃ ꝓbatissimꝰ. cuiꝰ ip̃e hec relatiõe
didici. sese hec ab uno ip̃oꝵ rustice
simplicitatis uiro. et simulandi ꝓrsuᷤ
ignaro. corã multis sepe assidentib
audiuisse narrauerit
t uͥ gub̾natͥx uite fideliũ gr̃a.
xp̃i. uoluit famulũ suũ artio¬
ris ꝓpͥositi subite uͥtutẽ. altioris pre¬
mii głam ꝓmereri: contigit eũ re¬
motissĩmontib cõmissoꝵ sibi pecoꝵ
agere custodiam. Qui dũ nocte qͣd̾a
dortinentib socus. ip̃e uixta mortẽ
ꝑuigil ĩ oratione duraret: uidit su¬

Expanded text:
vit. » Quo accepto responso, ipse oravit. » Quo accepto responso, ipse oraturus Dominum genua flexit, caput in terram declinavit, statimque retorta vis ventorum, rates cum his qui ducebant gaudentibus integras ad terram ejecit, et juxta ipsum monasterium in loco opportuno deposuit. Videntes autem rustici erubuerunt de sua infidelitate, fidem vero venerabilis Cudbercti et tunc laude digna praedicabant, et deinceps praedicarenasterii probatissimus, cujus ipse haec relatione didici, sese haec ab uno ipsorum rusticae simplicitatis viro, et simulandi prorsus ignaro coram multis saepe assistentibus audisse narraveritAt ubi gubernatrix vitae fidelium gratia Christi voluit famulum suum arctioris propositi subire virtutem, altioris praemii gloriam promereri, contigit eum remotis in montibus commissorum sibi pecorum agere custodiam. Qui dum nocte quadam, dormientibus sociis, ipse juxta morem pervigil in oratione duraret, vidit su
Abbreviated transcription (Latin):
in cuthb̃to uirtꝰ precandi patesce¬
ret. Stabat enĩ in alt̾a amnis ri¬
pa uulgaris turba nͣ modica: in
qua stabat & ip̃e. Que cũ a spec¬
tantib cum tͥsticia monachis rap¬
tas porro ꝑ mare cernẽt rates. ad¬
eo ut qͣi quinq aues paruule.
qͥnq erant enim rates tm̃is insi¬
dentes apparerent. cepit irridere
uitã ꝯu̾sationis eoꝵ. qi m̃to talia
paterent᷑: qui cõmunia morta¬
liũ iura sꝑuentes. noua & igno¬
ta darent statuta uiuendi. Pro¬
hibuit euthb̃tꝰ ꝓbra deridentiũ.
qͥd agitis inqͥens fr̃s. maledicentes
his qͦs in lecũ iam trahi uidetis:
Nonne meliꝰ esset et humaniꝰ do¬
minũ ꝓ eoꝵ salute p̃cari.ꝙͣ. de illoꝵ
gaudere. ꝑicłif: At illi rustico et
aĩo & ore. stornachantes ad u̾sus
cũ. nullꝰ inqͥunt. hominũ ꝓ eis orec.
nulliꝰ eoꝵ misereat᷑ d̾̃s: qͥet uetes
culturas hominib tũłere. & nouas
qͣlit obseruari debeant nemo no¬

Expanded text:
in Cudbercto virtus precandi patescein Cudbercto virtus precandi patesceret. Stabat enim in altera amnis ripa vulgaris turba non modica, in qua stabat et ipse. Quae cum aspectantibus cum tristitia monachis raptas porro per mare cerneret rates, adeo ut quasi quinque aves parvulae, quinque enim rates undis insidentes apparerent, coepit irridere vitam conversationis eorum, quasi merito talia paterentur, qui communia mortalium jura spernentes, nova et ignota darent statuta vivendi. Prohibuit Cudberctus probra deridentium: « Quid agitis, inquiens, fratres, maledicentes his quos in lethum jam trahi videtis? nonne melius esset et humanius Dominum pro eorum salute precari quam de illorum gaudere periculis? » At illi rustico, et animo et ore stomachantes adversus eum: « Nullus, inquiunt, hominum pro eis roget, nullius eorum misereatur Deus, et qui veteres culturas hominibus tulere, et novae qualiter observari debeant nemo no
Abbreviated transcription (Latin):
nc autẽ mutato ut assolet ꝑ tẽpora
rerũ statu. uirginũ xp̃o seruientiũ
nobili examine pollens. Q uidelicet
famuli xͥ dum ligna monast̾ii usi¬
b apta ꝑ memorati alueũ flumi¬
nis delonge ratib ueherent. iamq
ẽ regione eiꝰdem monast̾ii uehen¬
do deuenirent. acrates ad t̾ram
educ̾e conarent᷑. ecce subito ab
occasu uentꝰ tempestuosus assur¬
gens. abripuit rates. atq ad ostiũ
fluminis tͣhere cepit. Qd̃ uidentes
ẽ monast̾io fr̃es emissis fluiio na¬
uiculis. eos qͥ inratib laborabant.
adiutare nitebant᷑: s ui fluminis
ac uentoꝵ uiolentia suꝑati neqͣꝗͣ
ualebant. Nñ facta desꝑatione hu¬
mani adiutorii: fugerunt ad diui¬
nũ. Egressi nãq de monastĩo. et
labentib in occeanũ ratib collecti
in ꝓxia obice. flectunt genua:
supplicantes dño ꝓ hñs quos in
tantũ mortis discrim̃ iã trruere
cernebant: S ꝓuisione diuma
quãuis diu p̃cantiũ uota sunt
dilata: ut uidelicet quanta esset

Expanded text:
nunc autem mutato ut solet per tempora rerum statu, virginum Christo servientium nobili examine pollens. Qui, videlicet, famuli Christi dum ligna monasterii usibus apta, per memorati alveum fluminis de longe ratibus veherent, jamque e regione ejusdem monasterii vehendo devenirent, ac rates ad terram educere conarentur, ecce subito ventus ab occasu tempestivus assurgens abripuit rates, atque ab ostio fluminis trahere coepit. Quod videntes e monasterio fratres, emissis fluvio naviculis eos qui in ratibus laborabant adjuvare nitebantur, sed vi fluminis ac ventorum violentia superati, nequaquam valebant. Unde facta desperatione humani adjutorii fugerunt ad divinum. Egressi namque de monasterio, et labentibus in Oceanum ratibus collecti in proxima obice flectebant genua, supplicantes Domino pro his quos in tantum mortis discrimen jamjamque irruere cernebant. Sed provisione divina quamvis diu precantium vota sunt dilata, ut, videlicet, quanta esset
Abbreviated transcription (Latin):
q fit. quia eoꝵ que acciden¬
tia dicunt᷑. quedam aliqͣtenꝰ
attrahant cõmutabilitatẽ.
quedam uͦ nullatenꝰ subtra¬
hant ĩmutabilitatẽ. Sic̃ igit᷑
sũma natura accidentib mu¬
tationẽ efficientib. numꝗͣ
ĩ sua simplicitate locũ tͥbuit.
sic scłm ea. que nullatenus
sũme ĩcõmutabilitati. repug¬
nant. aliqñ dici aliquid noñ
respuit. ⁊ tñ aliqͥd eius ẽẽn¬
tie. unde ipsa uariabilis in¬
telligi possit. ñ accidit Unde
hoc quoq concludi potest. qr
nullius accidentis susceptibi¬
lis est. Quippe quemadmodũ
illa accidentia. que mutatio¬
nem aliquã accedendo uł re-¬
cedendo faciunt. ipso suo ef¬
fectu uere accidere rei. quã
mutant ppendunt᷑. sic illa que
a simili effectu deficiunt. ĩpro¬
prie dici accidentia dep̃hen¬
dunt᷑. Sic̃ ergo semꝑ sibi est.
est a se diu̾sa ullo modo. uł
accidentalit: S quoqͦ mͦ sese
habeat rõ de ꝓpͥetate nominis

Expanded text:
que fit quia eorum quae accidenque fit quia eorum quae accidentia dicuntur, quaedam aliquatenus attrahant commutabilitatem, quaedam vero nullatenus subtrahant incommutabilitatem. Sicut igitur summa natura accidentibus mutationem efficientibus nunquam in sua simplicitate locum tribuit; sic secundum ea, quae nullatenus summae incommutabilitati repugnant, aliquando dici aliquod non respuit, et tamen aliquid ejus essentiae, unde ipsa variabilis intelligi possit, non accidit. Unde hoc quoque concludi potest, quia nullius accidentis susceptibilis est: quippe quemadmodum illa accidentia, quae mutationem aliquam accedendo vel recedendo faciunt, ipso suo effectu vere accidere rei, quam mutant, perpenduntur; sic illa, quae a simili effectu deficiunt, improprie dici accidentia deprehenduntur. Sicut igitur semper sibi est est a se diversa ullo modo, vel accidentaliter. Sed quoquo modo sese habeat ratio de proprietate nominis
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾: nonne aliqͣn est a se di¬
uersa. uel accidentalit᷑: Herũ
quomͦ est sũme uncõmuta¬
bilis. si ꝑ accidentia potest.
nͣ dicam esse. s uł intelligi ua¬
riabilis: Et econtͣ quom᷑ ñ ẽ
particeps accidentis. cũ hoc
illis uideat᷑ accidere: S quid
repugnant quorũdã que ac¬
cidentia dicunt᷑. susceptibili¬
tas. & naturalis un cõmutabi¬
litas. si ex eoꝵ assũptione nul¬
la sub̾am consequat᷑ uariabi¬
litas : Om̃iũ quippe q̃ acciden¬
tia dicunt᷑. alia non nisi cũ
aliqua participantis uariati.¬
one adesse & abẽẽ posse intel¬
ligunt᷑. ut om̃s colores. alia nul¬
recedendo ĩmutationẽ. circa
id de quo dicunt᷑ efficere nos¬
cunt᷑. ut quedam relationes.
Constat namq. qi homini post
annũ presentẽ nascituro. nec
maior nec minor. nec equalis
sum nec similis. Om̃s autẽ has¬
relationes utiq cũ natꝰ fuerit
sine om̃i mei mutatione. ad il¬
lum habere potero. & amit¬
tates diu̾sas mutabit᷑. Palã ita¬

Expanded text:
 nonne est aliquando a se diversa vel accidentaliter. Verum quomodo est summe incommutabilis, si per accidentia potest, non dicam esse, sed vel intelligi variabilis? Et econtra quomodo non est particeps accidentis; cum et hilli videatur accidere? Sed quid repugnant quorumdam, quae accidentia dicuntur, susceptibilitas, et naturalis incommutabilitas; si ex eorum assumptione nulla substantiam consequatur variabilitas? Omnium quippe quae accedentia dicuntur, alia non nisi cum aliqua participantis variatione adesse et abesse posse intelliguntur, ut omnes colores, alia omnrecedendo mutationem circa id de quo dicuntur, efficere noscuntur, ut quaedam relationes. Constat namque quia homini post annum praesentem nascituro, nec major, nec minor, nec aequalis sim, nec similis. Omnes autem relationes has, utique cum natus fuerit, sine omni mei mutatione, ad illum habere potero et amittates diversas mutabitur. Palam ita
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ est de aliquo. et de quo est
scđm nomina has relationes
significantia. tenent sic̃ diu̾se
hominũ ꝑsone pluralitatẽ. No¬
tandũ tamen. quia deus nec est
sine ꝑsona. nec ꝑsona sine deo.
& quia singłis ꝑsonis attribuimꝰ
aliquando ꝓpria singularũ. ali¬
quando uni qͣi ꝓpriũ. qͦd cõmu¬
ne est aliis. Nam cũ dicimꝰ. solus
pater est in trib ꝑsonis. qui a nul¬
lo est. solus filiꝰ qui de uno. & de
quo unus est. solus sp̃c sc̃s est. de
quo nullus est. singulas ꝑsonas
nominantes. singłis ꝓpͥa attribu¬
imꝰ. cum uero legimus. nemo no¬
uit filium nisi pater. neq patrẽ
quod de una dicit ꝑsona nega¬
re de alus. cõmune tamen est
om̃ib quod singłis. qͣi ꝓpriũ at¬
tribuit. Non enĩ ignorat pat̃
aut filius seip̃m. & que dei st̃.

Expanded text:
qui est de aliquo, et de quo est; qui est de aliquo, et de quo est; secundum nomina has relationes significantia, tenent, sicut diversae hominum personae, pluralitatem. Notandum tamen quia nec Deus est sine persona, nec persona sine Deo; et quia singulis personis attribuimus aliquando propria singularum aliquando uni quasi proprium, quod commune est aliis. Nam cum dicimus: solus Pater est in tribus personis, qui a nullo est, solus Filius est qui de uno et de quo unus est; solus Spiritus sanctus est, de quo nullus est; singulas personas nominantes, singulis propria attribuimus. Cum vero legimus: Nemo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quod de una dicit persona, negare de aliis; commune tamen est omnibus, quod singulis quasi proprium attribuit. Non enim ignorat Pater aut Filius seipsum et quae Dei sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tas. sic deus in deo. unꝰ solus deus¬
est. Habemꝰ autem ex uera fide
dm̃ esse de deo nascendo. et dm̃
de deo ꝓcedendo. S qm̃ ñ est
aliquid extra deum. cũ uascitur
deus de deo. uel cũ ꝓcedit d̃s
de deo. ñ exit nascens. uel ꝓce¬
dens extra dcum. s manet in
deo. Qm̃ ergo deus in deo ñ
est. nisi unus deus. cũ nascit᷑
deus de deo. unus solus est
deus gignens et genitꝰ. et cum
ꝓcedit deus de deo. unus tan¬
tummͦ deus est ꝓcedens. S de
quo ꝓcedit. Unde in euitabilit
sequitur. qm̃ deus nullas ha¬
bet partes. s totꝰ est quicqͥd ẽ.
aliũ dm̃. totũ esse patrẽ. totũ
esse filium. totũ esse sp̃m scm̃.
Quare pater & filius & sp̃c sc̃l¬
ꝑ hoc quia cũ est deus de dõ.
deus in deo non est. nisi inꝰ ds̃.
seruant in deitate ad similitu¬
dinem unius hominis singu¬
laritatẽ. ꝑ hoc uero. quia cũ ds
est de deo. aut nascendo aut ꝓ¬
cedendo. ñ potest unꝰ idẽq esse

Expanded text:
tas, sic Deus in Deo, unus est solus Deutas, sic Deus in Deo, unus est solus Deus. Habemus autem ex vera fide Deum esse de Deo, nascendo, et Deum de Deo, procedendo. Sed quoniam non est aliquid extra Deum, cum nascitur Deus de Deo vel cum procedit Deus de Deo non exit nascens vel procedens extra Deum, sed manet in Deo. Quoniam ergo Deus in Deo non est nisi unus Deus, cum nascitur Deus de Deo, unus solus est Deus gignens et genitus: et cum procedit Deus de Deo, unus tantummodo Deus est procedens et de quo procedit. Unde inevitabiliter sequitur: quoniam Deus nullas habet partes, sed totus est quidquid est; Deum, totum esse Patrem, totum esse Filium, totum esse Spiritum sanctum, Quare Pater et Filius et S hoc quia cum est Deus de Deo et Deus in Deo, non est nisi unus Deus; servant in Deitate ad similitudinem unius hominis, singularitatem: per hoc vero, quia cum Deus est de Deo aut nascendo aut procedendo, non potest unus idemque esse
Abbreviated transcription (Latin):
epła. de incarnatione uerbi de
hoc aliquantusũ dixerim: bre¬
iũt tamen hic repetam. Sepe
fit ut plura conueniant in unũ
sub eodem nomine. & eadem
quantitate. quã habebant sin¬
gula anteꝗͣ. unũ fierent. Quippe
addimꝰ. aut equalem lineam in
equali linea. aut suꝑficiem equa¬
lem in equali suꝑficie collocamꝰ.
non fit nisi unũ punctũ. una
linea. una suꝑficies. In multis
siqͥs uoluerit querere similia
inueniet. Hoc itaq modo. quã¬
uis ñ sint plures eternitates. si
tamen clicitur eternitas in eter¬
nitate. ñ est nͥ una eteruitas. et
lum̃ in lumine. unũ tanttun
lum̃ est. Eodem modo que¬
cunq de d̾i dicunt᷑ ẽẽntia. si
in se replicent᷑. nec quantitatẽ
angent. nec pluralitatem ad¬
mutunt. Qm̃ autẽ deus est eter¬
nitas. sic̃ extra eteruitatem nichil
est omĩno. ita extra deum penitꝰ
non est aliqͥd. atq sic̃ eteruitas. in
eternitate non est nisi una eterni¬

Expanded text:
epistola de incarnatione Verbi, de epistola de incarnatione Verbi, de hoc aliquantulum dixerim, breviter tamen hic repetam. Saepe fit ut plura conveniant in unum sub eodem nomine et eadem quantitate, quam habebant singula antequam unum fierint. Quippe ervallo aut aequalem lineam in aequali linea, aut superficiem aequalem in aequali superficie collocamus, non fit nisi unus punctus, una linea, una superficies. In multis si quis voluerit quaerere inveniet similia. Hoc itaque modo, quamvis non sint plures aeternitates, si tamen dicitur aeternitas in aeternitate, non est nisi una aeternitas; et lumen in lumine, unum tantum lumen est. Eodem modo quaecunque de Dei dicuntur essentia, si in se replicentur, nec quantitatem augent, nec pluralitatem admittunt. Quoniam autem Deus est aeternitas, sicut extra aeternitatem nihil est omnino, ita extra Deum penitus non est aliquid: atque sicut aeternitas in aeternitate non est nisi una aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
ad similitudinẽ diu̾sarũ homi¬
nũ ꝑsonarũ. Der hoc enĩ homi¬
nũ ꝑsone. diuerse sunt ab in¬
collectio. ñ est in alio eadẽ. Int̾¬
est tñ aliqͥd. Nam in ꝑsonis ho¬
minũ. si una est ꝑsona. unꝰ est
homo. et si unꝰ est homo. una
est ꝑsona. Itẽ si plures sunt
ꝑsone. plures quoq sunt ho¬
mines. et si isti plures sunt. ille
quoq pluralitatem. ñ effugiunt.
In deo uero quãuis sint ꝑsoue
tres. unis tamen est deus . & li¬
cet sit unus deus. neqͣquã ꝑsone
tamen pluralitatẽ amittunt. In
hoc itaq. quod relatiue deus ad
deum dicitur. sicut plures ho
id est in deo. inseparabilem ad
similitudinẽ unzius hominis
seruat singularitatẽ. Plurali¬
tas namq humanarũ ꝑsona¬
rum ñ est. nisi in plurib homi¬
nib. nec unꝰ homo pluralitatẽ
accipit ꝑsonarũ. deus uero unꝰ
est tres ꝑsone. et ꝑsone tres unus
deus. hoc itaq modo. nec unius
nec diuersarũ integre seruat
aliarũ ꝑsonarũ ꝓprietatẽ: Cur¬

Expanded text:
ad similitudinem diversarum hominum personarum. Per hoc enim hominum personae diversae sunt ab incollectio non est in alia eadem. Interest tamen aliquid: nam in personis hominum si una est persona, unus est homo; et si unus est homo, una est persona: item, si plures sunt personae, plures quoque sunt homines; et si isti plures sunt, illae et pluralitatem non effugiunt. In Deo vero quamvis tres personae sint, unus tamen est Deus: et licet sit unus Deus, nequaquam tamen personae pluralitatem amittunt. In hoc itaque quod relative Deus ad Deum dicitur, sicut plures homid est, in Deo, inseparabilem, ad similitudinem unius hominis, servat singularitatem: pluralitas namque humanarum personarum non est nisi in pluribus hominibus, nec unus homo pluralitatem accipit personarum; Deus vero unus est tres personae, et personae tres unus Deus. Hoc itaque modo nec unius nec diversarum integre servat aliarum personarum proprietatem. CA
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd dicit quod repugnet non eͥẽ
negandam. Dicimꝰ etiam. quia sa¬
tis illam affirmat. cũ illa asserit
unde ꝓbatur. et nullo modo aliqͥd
significat. unde neget᷑. ¶ Patet gͦ¬
do. hac quoq causa. quia scilicet
sp̃c sc̃s est de filio. eos de inuicem
non posse dici. et ꝓpt̾ hoc solum
filium ñ posse esse de spũ sc̃o. Nã¬
supradictas rationes. quia pater
est deus. de quo deus ẽ et nͣ est
deus de deo. & filiꝰ est deus de dõ.
et deus de quo est deus: et sp̃c
sc̃s est deus de deo. nec est deus
de qͦ est deus. Et qũauis de patre
sint duo. idest filiꝰ ꝙ sp̃c sc̃s. ñ tñ¬
est filiꝰ ꝙ sp̃c sc̃s. Et licet duo
sint. de qͦ est filiꝰ. et qui est de fi¬

Expanded text:
aliquid dicit quod repugnet, non esse aliquid dicit quod repugnet, non esse negandam. Dicimus etiam quia satis illam affirmat, cum illa asserit, unde probatur; et nullo modo aliquid significat, unde negetur. CAPUT XXdo; hac quoque causa, quia scilicet Spiritus sanctus est de Filio, eos de invicem non posse dici, et propter hoc solum, Filium non posse esse de Spiritu sancto. Nasupradictas rationes, quia Pater est Deus de quo Deus est, et non est Deus de Deo; et Filius est Deus de Deo, et Deus de quo est Deus; et Spiritus sanctus est Deus de Deo, nec est Deus de quo est Deus. Et quamvis de Patre sint duo, id est Filius et Spiritus sanSpiritus sanctus. Et licet duo sint, de quo est Filius et qui est de Fi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est. aut aliqͥd eoꝵ ex qͥb hoc
conclusimus: quod ostendi neqͥt.
Quare si uerum ñ est: fides xp̃i¬
ana destruit᷑. Palam etiam est
incelligenti: si falsum esse poni¬
tur. quia nulla inde it̾itas nas¬
citur. Consideremꝰ quoq quid e¬
ueniat. cũ pro uͦ asseritur. Utiq
filio sic̃ a patre. seqͥtur quia filu
filio sic̃ a patre. que diuina do¬
cet auctoritas: & nulla penitꝰ
seqͥtur falsitas. Cum autẽ ꝓcessio
sp̃c̃ scĩ de filio negata tantam
inducat fasitatẽ. ut illa ex quib
tam ꝓbet ueritatẽ. sic̃ ostendimꝰ.
nec aliquã ullatenꝰ secũ trahat fal¬
sitatem. cogitet cor rationale. qua
ratiõe illam excludat a fide xͥana.
Demq si error est hanc credere de
auctoritas nos in errorem inducit.
cũ & illa ex qͥb hec sequitur ꝓces¬
sio. et que illam sequunt᷑ nos do¬
cet. nec alicubi aut illam negat.
ant quod illi repugnet. aliquo mo¬
do ꝓnuntiet. Si ergo opponit᷑. qͥa
similiter quia nusqͣ. eam negat. nec

Expanded text:
non est aut aliquid eorum, ex quibus hoc conclusimus; quod ostendi nequit. Quare si verum non est, fides Christiana destruitur. Palam etiam est intelligenti, si falsum esse ponitur, quia nulla inde veritas nascitur. Consideremus quoque quid eveniat, cum pro vero asseritur. UtiqueFilio sicut a Patre, sequitur quia Filii Filio sicut a Patre; quod divina docet auctoritas, et nulla penitus sequitur falsitas. Cum autem processio Spiritus sancti a Filio negata tantam inducat falsitatem, ut illa ex quibustam probet veritatem, sicut ostendimus, nec aliquam ullatenus secum trahat falsitatem, cogitet cor rationale qua ratione illam excludat a fide Christiana. Denique si error est hanc credere de  divina auctoritas nos in errorem inducit, cum et illa ex quibus haec sequitur processio et quae illam sequuntur, nos docet; nec alicubi aut illam negat, aut quod ille repugnet aliquo modo pronuntiat. Si ergo opponitur, quisimiliter, quia nusquam illam negat, nec
Abbreviated transcription (Latin):
idem sibi ip̃i. & ꝑ se sibi ip̃i om̃i¬
no sufficiens. nec nascit᷑ uel ꝓce¬
dit ibi aliqͥd. qͣi de ñ ẽẽ ꝓficiens
adẽẽ. Sic̃ igitur intellectus nr̃.
non potest transire ultra eterni¬
tatem. ut quasi de pͥncipio eius
iundicet. sic non potest. de hac na¬
tiuitate uel ꝓcessione. nec debet
ad similitunem creature sentire
uel iudicare. S qm̃ & qͦd nascit᷑
& quod ꝓcedit. non est aliud
quã id de quo est nascens et ꝓce¬
dens. quod est solus et unꝰ deus
ficut idem deus non est se ip̃o ma¬
ior uel minor. ita in tribus idr̃ in
patre et filio et spñ sc̃o. non est
aliquid maiꝰ uel minꝰ. nec est ali¬
us alio hoc quod est magis uel

Expanded text:
idem sibi ipsi, et per se sibi ipsi omniidem sibi ipsi, et per se sibi ipsi omnino sufficiens; nec nascitur vel procedit ibi aliquid, quasi de non esse proficiens ad esse. Sicut igitur intellectus noster non potest transire ultra aeternitatem, ut quasi de principio ejus judicet; sic non potest de hac nativitate vel processione nec debet ad similitudinem creaturae sentire vel judicare. Sed quoniam et quod nascitur et quod procedit, non est aliud quam id de quo est nascens vel procedens, quod est solus et unus Deus: sicut idem Deus non est seipso major vel minor; ita in tribus, hoc est in Patre et Filio et Spiritu sancto, non est aliquid majus vel minus, nec est alius alio
Abbreviated transcription (Latin):
que sunt dñi. sunt dispensatoris
equalit᷑. sic̃ ea que sunt patͥs. filii
qͦ sunt non in eqͣlicer. ¶ Queret
forsitan aliqͥs. et mirabit᷑ dicens.
Quomͦ potest intelligi. ut habe¬
at aliqͥd esse de aliquo. et ñ sit
aliqͦ modo. id de quo est pͥnci¬
palius et digniꝰ. et hoc qͦd ex eo
est quodamiͦꝰ minꝰ: et quasi se¬
cuncdariũ. p̃sertim cũ id qͦd est.
de aliquo iideat᷑ indigere. ut
sit eo de quo est: illud uero de
quo est. nequaqͣ egeat. eo qͦd de
se est. Ad quod respondendũ.
quia sic̃ e̾entia dei. ualde diu̾sa
et aliena est a creata ẽẽntia. it̃a
nascendo uel ꝓcedendo. longe
alit̾ intelligenda est ista natiui¬
tas. siue ꝓcessio. quam cũ dicimꝰ
in aliis rebus aliquid nasci uel ꝓce¬
dere. Ioi enim nichil. aut natura
aut tempore. aut ui aliqua prius
aut posteruis: maiꝰ aut minꝰ. aut
ulla ratione aliquo indigens. s
totum quod est. non tam equale
uel simile sibi uel coeternũ. quã

Expanded text:
quae sunt domini, sunt dispensatoris quae sunt domini, sunt dispensatoris aequaliter; sicut ea quae sunt Patris, Filii quoque sunt non inaequaliter. CAPUTforsitan aliquis et mirabitur dicens: Quomodo potest intelligi ut aliquid habeat esse de aliquo; et non sit aliquo modo id, de quo est, principalius et dignius; et hoc, quod ex eo est, quodammodo minus et quasi secundarium: praesertim cum id quod est de aliquo, videatur indigere; ut sit, eo de quo est; illud vero, de quo est, nequaquam egeat eo quod de se est? Ad quod respondendum quia sicut essentia Dei valde diversa et aliena est a creata essentia, ita, nascendo vel procedendo, longe aliter intelligenda est ista nativitas sive processio, quam cum dicimus in aliis rebus aliquid nasci vel procedere. Ibi enim nihil est aut natura, aut tempore, aut in aliquo prius aut posterius, magis aut minus, aut ulla ratione aliquo indigens: sed totum quod est non tam aequale vel simile sibi et coaeternum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ille est pater. iste filiꝰ est: alius
ille et alius iste. Et sic̃ non ẽ fi¬
lius alius deus quam pater.
ita scłm quod deus est ñ habet
aliqͥd ab illo qua a se ip̃o. Nam
cũ dicimꝰ deum de deo. filium de
patre iron intelligimꝰ alium deum
de alio deo. s euundem ip̃m dm̃
de eodẽ ip̃o deo. qũauis dicamus
alium de alio filiũ scilicet de pa¬
tre. Sic̃ enim supradictum est.
quemadmodum deus scd̃m no¬
men significans unitatẽ. nullam
recipit diu̾sitatẽ. ita scdm nomina
significantia dm̃ ẽẽ de deo. ne¬
cessario admittit pluralitatem. Si
quemadinodũ in reb creatis cum
aliqͥd asserimꝰ esse pͥncipalit᷑. uolu¬
mꝰ significare quod magis sit. ħ
qͦd dicitur esse pͥncipaliter. quã
illud ad qͦd refertur. ut cũ dispen¬
sator alicuius dñi eiꝰ precepto
pascit familiam domꝰ. dñs pͥnci¬
paliter. et magis eam pasc̾e recte
dr᷑. qũa dispensator. Nam ñ om̃ĩa

Expanded text:
ille est Pater, iste Filius; est alius ille est Pater, iste Filius; est alius ille, et alius iste. Et sicut Filius non est alius Deus quam Pater; ita secundum quod Deus est, non habet aliquid ab alio quam a seipso. Nam cum dicimus Deum de Deo, Filium de Patre, non alium intelligimus Deum de Deo alio; sed eumdem ipsum Deum de eodem ipso Deo, quamvis dicamus alium de alio, Filium scilicet de Patre. Sicut enim supra dictum est, quemadmodum Deus, secundum nomen significans unitatem, nullam recipit diversitatem; ita secundum nomina significantia Deum esse de Deo, necessario admittit pluralitatem. Si quemadmodum in rebus creatis, dum aliquid asserimus esse principaliter, volumus significare quod magis sit hoc quod dicitur esse principaliter, quam illud ad quod refertur: ut cum dispensator alicujus domini ejus praecepto pascit familiam domus, dominus principaliter et magis eam pascere recte dicitur, quam dispensator. Nam non omnia
Abbreviated transcription (Latin):
conuenienter asserit᷑. Qm̃ tñ sic
habet esse de patre filuis. ut
om̃io id ip̃m sit quod pater. &
unꝰ idemnq deus. sicut solus &
simplex deus. ñ potest e̾e̾ maior
uel minor se ip̃o. nec prior aut
posterior. nec aliqͥd in se habet
diu̾sum. Sic filius nec prior
nec posterior. nec minor. nec ma¬
ior est patre: nec habet aliquid
diu̾sum ab eo. s sicut habet ab
illo ꝑ fecte esse. ita habet ꝑ oĩa
ab eodem equalem illi et simi¬
lem unmo id ip̃m ẽẽ. Quappter
sic̃ pater non est magis deus ꝗͣ
filius. quamus filius habeat. ẽe
de patre. ita non est magis sp̃c
sc̃s de patre quam de filio: licet
filius apatre habeat. ut de illo
sit sp̃c sc̃s. In eo enim in quo ẽ
unꝰ idemq cũ patre. id÷ in eo
qd̾ cdeus est. ñ est alius ille et aliꝰ
pãt. neq dissimilit̾ habet ali¬
quid. qͥa ñ ẽ aliꝰ deus pater. et
alius deus filiꝰ. neq dissimilit̃
sunt id qͦd sunt. s in eo quod

Expanded text:
convenienter asseritur. Quoniam tamen sic convenienter asseritur. Quoniam tamen sic habet esse de Patre Filius, ut omnino idipsum sit quod Pater, et unus idemque Deus: sicut solus et simplex Deus non potest esse major vel minor seipso, nec prior nec posterior, nec aliquid in se habet diversum; sic 60 Filius nec prior nec posterior, nec major nec minor est Patre, nec habet aliquid in se diversum ab eo; sed sicut habet ab illo perfecte esse, ita habet per omnia ab eodem aequalem illi et similem, imo idipsum esse. Quapropter sicut Pater non est magis Deus quam Filius, quamvis Filius habeat esse de Patre; ita non est magis Spiritus sanctus de Patre quam de Filio, licet Filius a Patre habeat, ut de illo sit Spiritus sanctus. In eo enim in quo est unus idemque cum Patre, id est in eo quod Deus est, non est alius ille, et alius Pater; neque dissimiliter habet aliquid, quia non est alius Deus Pater, et alius Deus Filius; neque dissimiliter sunt id quod sunt, sed in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
de filio. nec de filio qũa de patre:
nec maior nec minor est existens
de patre. quã existens de filio. nec
magis nec minꝰ est de uno qũã de
altero: Nlam si priꝰ aut post. uel
maior aut mmor. aut magis aus
iinꝰ de uno esset qũa de alt̾o. ex
sc̃s ñ esset de hoc. in qͦ unũ sirat
pat̾ &. filiꝰ. aut ipsũ unũ. ñ esset
ꝑfecte & simplicit unũ. s esset ibi
aliqua diu̾sitas. de qua illa quã
dixi in existendo de eodem uno
unũ sunt pat᷑ et filꝰ. alioqͥn ñ esset
de deo. nec credi debet. qͦd in ip̃o u¬
no deo. sit. scdm qͦd est aliqua diu̾¬
sitas. Quare nec priꝰ nec post. nec
maior nec minor. nec magis aut
musu̾ est sp̃c sc̃s de patre quã de
filio. aut de filio quã de patre. Non
totus est de deo toto: magis aut mi¬
nus pocest ẽẽ. de uno & summe
quasi magis sit de patre. qũa de
filio: non ita dicendũ est. ut in¬
telligat᷑ ulla p̾dictarũ uarietatũ
in esse. S qm̃ filius hoc quod est
patre de quo habet esse. non in¬

Expanded text:
de Filio; nec de Filio, quam de Patre; nec major nec minor est existens de Patre, quam existens de Filio; nec magis nec minus est de uno, quam de altero. Nam si prius aut post, vel major vel minor, aut magis aut minus de uno esset quam de altero, exitus sanctus non esset de hoc, in quo unum sunt Pater et Filius; aut ipsum unum non esset perfecte et simpliciter unum, sed esset ibi aliqua diversitas, de qua illa, quam dixi, in existendo de eodem uno unum sunt Pater et Filius; alioquin non esset de Deo. Nec credi debet quod in ipso uno sit, secundum quod est, aliqua diversitas. Quare nec prius nec post, nec major aut minor, nec magis aut minus est Spiritus sanctus de Patre, quam de Filio; aut de Filio, quam de Patre. Non totus est de Deo toto, magis aut minuspotest esse de uno et summe quasi magis sit de Patre quam de Filio, non ita dicendum est ut intelligatur ulla praedictarum varietatum inesse; sed quoniam Filius hoc quod est, Patre, de quo habet esse, non in
Abbreviated transcription (Latin):
est de millo. S de quo sunt alii
duo. solus econtra. sp̃c sẽs est. qͥ
de duob est. & de quo nullus.
solus filius qui de uno. & de
quo unus. Est autẽ trib cõmu¬
ne. ad duos habere relatione.
Pater enĩ ad filiũ et sp̃m scm̃
refert᷑. sicut ad illos qui. de
se sunt. Flius ad patrem. et ad
sp̃m scm̃. quia est de patre. et sp̃c

Expanded text:
est de nullo, et de quo sunt alii est de nullo, et de quo sunt alii duo. Solus e contra Spiritus sanctus est qui de duobus, et de quo nullus. Solus Filius qui de uno, et de quo unus. Est autem tribus commune, ad duos habere relationem: Pater enim ad Filium et Spiritum sanctum refertur, sicut ad illos qui de se sunt: Filius ad Patrem et ad Spiritum sanctum, quia est de Patre, et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
filius ñ est de illo. et filium non
de filio. Apparet igit᷑ quod supͣ
dixi. quia relationes p̃dicte. licet
sint in uno. ñ possunt unitati
immnittere pluralitatẽ suã. nec
rentie: patris et filu et sp̃c̃ sci ex
his nascentes nominib. id: ha¬
bere patrem. ñ habere patrem.
habere filium. ñ habere filium.
quisq habet unam ꝓpͥam. qua
differt ab aliis duob. et duas ssa
cõmunes & ꝓpͥas. ut qũa cõmum¬
eat um ea diffcrat abalt̾o. Pat̃
namq habet filium solus. quo
luis solus habet patrẽ in quo
differt a patre et spũ sco. est illi
est. quia ꝓcedit de illo sp̃c sc̃s.
unde ab eodem spũ sc̃o diuisus
est. caret autẽ filio sicut sp̃c scc̃.
unde discrepat a patre. Sp̃c sc̃s
solus est. de quo aliud ñ ꝓcedit
commune illi cũ patre ut dixĩ
uͨ habere patrem. in quo dissimi¬
lis est filio. cum filio qͦ est illi
cõmune. ut iã monstratũ est. ñ
habere filium. unde patͥ ñ con¬
cordat. Solus itaq pat̾ est. qui

Expanded text:
Filius non est de illo; et Filium non de Filio. Apparet igitur, quod supra dixi, quia relationes praedictae licet sint in uno, non possunt unitati immittere pluralitatem suam; nec rentiae Patris et Filii et Spiritus sancti, ex his nascentes nominibus, id est habere Patrem et non habere Patrem; habere Filium, et non habere Filium; quisque habet unam propriam, qua differt ab aliis duobus; et duas ita communes et proprias, ut qua communicat uni, ea differat ab altero. Pater namque habet Filium solus, quo lius solus habet Patrem, in quo differt a Patre et Spiritu sancto: et est, quia procedit de illo Spiritus sanctus, unde ab eodem Spiritu sancto divisus est; caret autem Filio, sicut Spiritus sanctus unde discrepat a Patre. Spiritus sanctus solus est de quo alius non procedit: commune est illi cum Patre, ut dixi, non habere Patrem, in quo dissimilis est Filio; cum Filio quoque est illi commune, ut jam monstratum est, non habere Filium unde Patri non concordat. Solus itaque Pater est qui
Abbreviated transcription (Latin):
quib iste solitarus intelligit᷑. sic̃
natiucas filii singłaris cognosci¬
tur. Id ip̃m intelligit᷑. si dicimꝰ pa¬
trem esse causam filii. et patrem
et filium causam sp̃c sciͦ. Non
enim duas possumꝰ dicere cau¬
sas. aliam indelicet filii. aliam

Expanded text:
quibus iste solitarius intelligitur, sicut quibus iste solitarius intelligitur, sicut nativitas Filii singularis cognoscitur. Idipsum intelligitur , si dicimus Patrem esse causam Filii, et Patrem et Filium causam Spiritus sancti. Non enim duas possumus dicere causas, aliam videlicet Filii, aliam
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipiũ. ñ tamen sunt tͥa princi¬
pia. s unum. ita cũ sp̃c sc̃s dicit᷑
esse de patre & de filio. ñ est de
duob principiis s de uno. qͦd
est pater & filiꝰ. sicut est de uno
incipientis ẽe. & causa ñ inisi ef
pit esse: nec est effectꝰ alicuus.
Quod enim incipit esse: ꝓficit de
non esse ad esse. & nomen effectus
sp̃m sc̃m de patre ꝙ filio. si suo
mesfabili quodammͦ intelligit᷑.
qm̃ aliter ꝓferri neqͥt. dici non
incongrue potest pater quodã¬
modo pͥncipiũ filii. & pater &
filius principiũ sp̃c sc̃i. Nec tn
duo confitemur pͥncipia. unũ pa¬
trẽ ad filiũ. alterum patr̃e & fili¬
um ad sp̃m scm: sic̃ non credimꝰ
alium dm̃ patrem. de quo est si¬
lius. S alium dm̃ patrem et fili
de eodem deo. siue de eodem pͥn¬
cipio suo quisq mͦ sit. alter scili¬
cet nascendo. alt̾ ꝓcedendo: si qͦ¬
dam singulari. & ineffabili mo¬
do intelligit᷑ ista ꝓcessio. Proces¬
sio namq modis multis dicit᷑. de

Expanded text:
principium, non tamen sunt tria principia, sed unum: ita, cum Spiritus sanctus dicitur esse de Patre et de Filio, non est de duobus principiis, sed de uno, quod est Pater et Filius, sicut est de uno incipientis esse et causa nonnisi effpit esse, nec est effectus alicujus. Quod enim incipit esse, proficit de non esse ad esse: et nomen effectus,sanctum de Patre et Filio, si suo ineffabili quodam modo intelligitur, quoniam aliter proferri nequit, dici non incongrue potest Pater quodammodo principium Filii, et Pater et Filius principium Spiritus sancti. Nec tamen duo confitemur principia; unum, Patrem ad Filium; alterum, Patrem et Filium ad Spiritum sanctum. Sicut non credimus alium Deum Patrem de quo est Filius, et alium Deum Patrem et Filiude eodem Deo, sive de eodem principio suo quisque modo sit, alter scilicet nascendo, alter procedendo; si quodam singulari et ineffabili modo intelligitur ista processio. Processio namque multis modis dicitur, de
Abbreviated transcription (Latin):
est. Hec de
sc̃i alus co¬
gentib. non de me. s de eodem
spu sc̃o confidens. ꝓ latinis contͣ
grecos scribere. et ea occasione de
unitate deitatis.& de trinitate
ꝑsonarũ aliqͥd addere p̃sumpsi:
quainuis inmimerabiles sint rnt̃
illos. qui latuns utunt᷑ litteris. qͥ
hoc melius quam ego. facerer p̾os¬
sint. Quicquid ergõ dixi. quod
suscipiendum sit. non michi
attribuatur. s sp̃ui ueritatise si
autem aliquid ꝓtuli. quod ali

Expanded text:
de ncti, aliis cogentibus, non de me, sed de eodem Spiritu sancto confidens, pro Latinis contra Graecos scribere; et ea occasione de unitate Deitatis et de Trinitate personarum aliquid addere praesumpsi quamvis inumerabiles sint inter illos qui Latinis utuntur litteris, qui hoc melius quam ego facere possint. Quidquid ergo dixi quod suscipiendum sit, non mihi attribuatur, sed Spiritui veritatis. Si autem aliquid protuli quod ali
Abbreviated transcription (Latin):
tur literis pariter concorcdant: S¬
Colligamꝰ breuit̾: qͦd supͣ plurib
rationib effectũ est. Constat in¬
expugnabili ratiõe sp̃m̃ scm esse
de filio. sicuti est de patre: nec tñ
eẽ. qͣi de duob diu̾sis. s qͣi de uno.
Ex eo enim quod pater et filius
inũ sunt id ÷ ex deo est sp̃c sc̃s:
non ex eo unde alii sunt ab tniui¬
est pater et filiꝰ: iccirco uere dicit᷑

Expanded text:
tur litteris, pariter concordant. tur litteris, pariter concordant. Colligamus breviter quod supra pluribus rationibus effectum est. Constat inexpugnabili ratione Spiritum sanctum esse de Filio, sicuti est de Patre; nec tamen esse quasi de duobus diversis, sed quasi de uno. Ex eo enim, quod Pater et Filius unum sunt, id est ex Deo, est Spiritus sanctus; non ex eo, unde alii sunt ab inviest Pater et Filius; idcirco vere dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
cdere possimꝰ hanc adiectionem
ñ esse corruptionẽ. siquis tñ hoc
contenriose uoluerit asserere
respondemꝰ nos illud ñ corrup¬
pisse. s aliuo nouũ edidisse. Il¬
lud enĩ sccłm ꝓpͥetatẽ greci dic¬
taminis transsatũ cũ illis inte¬
grũ seruamꝰ & ueneram᷑: illud
autẽ quo frequentiꝰ in pͦpłi au¬
dientia utim᷑. latino more dic¬
tatũ cũ additamento supra dic¬
to edidimꝰ. Quod aut̃ẽ querit᷑.
quare hoc grecoꝵ ecrlie consen¬
su factum non est: respondemꝰ
cile eoꝵ ep̃os ad consulendũ de
hac re colligere. nec erat necesse
unde ñ dubitabant hoc in ques¬
tionẽ adduce̾. Que est enĩ eccłia
que uel ꝑ amplitudinẽ umꝰ reg¬
ni dilatetur. cui ñ liceat aliqͥd
scłm rectam fidem constituere.
qͦd in conuentu pͦpłi utilit̾ lega¬
tur aut cancatur. Quanto ergo
magis licuit latinis hoc con¬
stant̾ ꝓferre. in quo om̃s gentes.
ꝙ om̃ia regna. que latinis utun¬

Expanded text:
dere possemus hanc adjectionem dere possemus hanc adjectionem non esse corruptionem, si quis tamen hoc contentiose voluerit asserere, respondemus nos illud non corrupisse, sed aliud novum edidisse: illud enim secundum proprietatem Graeci dictaminis translatum, cum illis integrum servamus et veneramur; istud autem, quo frequentius in populi audientia utimur, Latino more dictatum cum addimento supradicto edidimus. Quod autem quaeritur, quare hoc Graecorum ecclesiae consensu factum non est. Respondemus nis, eorum episcopos ad consulendum de hac re colligere; nec erat necesse unde non dubitant hoc in quaestionem adducere. Quae est enim Ecclesia quae vel per amplitudinem unius regni dilatatur, cui non liceat aliquid secundum rectam fidem constituere, quod in conventu populi utiliter legatur aut cantetur? Quanto ergo magis licuit Latinis hoc constanter proferre, in quo omnes gentes et omnia regna, quae Latinis utun