comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
÷ uialii concupiscentie malum. de quoeru¬
bescunt et nuptix. Sed quia sine illo malo
fieri non potest nuptiarum bonũ hoc est
ꝓpagatio filiorum. ubi ad huiꝰmodi opus
uenitur secreta queruntur. arbitri remo¬
uencur. filiorum quoq ipsorum suam in-¬
de aliqui nati sunt cum ꝑetatem. sentire
ista iam ceꝑint presentia deuitatur. Atq
ita nuptie sinunt᷑. exercere quod licet: ut
non negligant occultare qͦd dedecet. Hlinc
est qd̾ infantes etiã qui peccare non posst̃.
non tam̃ sine peccati contagione nascunt᷑.
non ex hoc quod licet. sed ex eo qd dedecet
Nãn ex hoc qd natura nascitur ex illo qͦd
dedecet uitium. Naturȩ nascentis est auc¬
tor ds̃. qui hominem condidit: & qui uirũ
ac feminam nuptiali iure coniunxit: ui¬
tio uero auctor est diaboli decipientis cal¬
liditas & hominis consentientis uoluntas:
ubi ds̃ nichil fecit. nisi quod hominẽ uo¬
luntate peccantem iusto iudicio cũ stirpe
damnauit. Et ideo ibiquicqͥd etiam nondũ

Expanded text:
sed carnalis concupiscentiae malum, de quo erubescunt et nuptiae. sed quia sine illo malo fieri non potest nuptiarum bonum, hoc est propagatio filiorum, ubi ad huius modi opus uenitur, secreta quaeruntur, arbitri remouentur, filiorum quoque ipsorum, si iam inde aliqui nati sunt, cum per aetatem sentire ista iam coeperint, praesentia deuitatur, atque ita nuptiae sinuntur exercere quod licet, ut non neglegant occultare quod dedecet. hinc est, quod infantes etiam qui peccare non possunt, non tamen sine peccati contagione nascuntur, non ex hoc quod licet, sed ex eo quod dedecet. nam ex hoc quod licet natura nascitur, ex illo quod dedecet uitium. naturae nascentis est auctor deus, qui hominem condidit et qui uirum ac feminam nuptiali iure coniunxit, uitii uero auctor est diaboli decipientis calliditas et hominis consentientis uoluntas. Vbi nihil deus fecit, nisi quod hominem uoluntate peccantem iusto iudicio cum stirpe damnauit, et ideo ibi quicquid etiam nondum
Abbreviated transcription (Latin):
fit questio. secutus adiunxit dicens. Quis ille
tam impiꝰ est. qͥ cuiuslibet etatis paruulo in-¬
terdicat communẽ humani generis redemp-¬
tionem. Et hoc ambiguum ẽ qualem dicat
redemptionẽ: utrum ex malo ad bonũ. an
exbono admelius. Nam et celestius apudcar-¬
exadam in eos transisse peccatũ. S qͥd deinde
iste subiungat aduertite. Et inꝑpetuam in-¬
quit certãq uitã renasci uetet. eum qͥ natꝰ
sit ad in certã: Id est quis tam impius est
ut uetet renasci ad ꝑpetuam certamq uitã
eum qui natus sit ad incertam: Hȩc uer-¬
ba quando primitus legimus. credidimus
eum incertam uitam istã uoluisse dicere
temporalem: quãuis nobis uideret᷑ magis
eum mortalem dicere uoluisse quã incer-¬
tam. eo qͦd certa morte finiatur. Tamen ꝗͣ¬
dui ducitur. qm̃ momentis omnibus esse.

Expanded text:
fit quaestio, secutus adiunxit dicens: \'quis ille fit quaestio, secutus adiunxit dicens: \'quis ille tam inpius est, qui cuiuslibet aetatis paruulo interdicat communem humani generis redemptionem?\' et hoc ambiguum est, qualem dicat redemptionem: utrum ex malo ad bonum an ex bono ad melius. nam et Caelestius apud Cartex Adam in eos transisse peccatum. Sed quid deinde iste subiungat, adtendite. \'et in perpetuam\', inquit, \'certamque uitam renasci uetet eum qui natus sit ad incertam?\' id est: quis tam inpius est. ut uetet renasci ad perpetuam certamque uitam eum qui natus sit ad incertam? haec uerba quando primitus legimus, credidimus eum incertam uitam istam uoluisse dicere temporalem, quamuis nobis uideretur magis eam mortalem dicere debuisse quam incertam, eo quod certa morte finiatur. tamen quamdiu ducitur, quoniam momentis omnibus esse
Abbreviated transcription (Latin):
attentius intuentes inueniremꝰ ambigua. Cũ
enim dixisset numquã se uł impiũ aliquem
hereticũ audisse qͥ hoc qͦd ꝓposuit de paruu-¬
lis diceret: deinde subiecit atq ai. Quis eñi
ita euangelice lectionis ignarus ẽ. qͥ hoc ñ
mͦ affirmare conetur. s qui uł leuiter dice.
aut etiam sentire possit: Deinde quis tam
impius. qͥ paruulos ex sortes regni celorũ
ẽe uelit : dum eos baptizari & in xͦ renasci
uecatur: frustra ista dicit. Non inde se
purgat. In regnũ cȩloꝵ sine baptismo par-¬
uulos intrare non posse. nec ipsi aliquando
negauerunt.S ñ inde questio est. De pur-¬
gatione originalis peccati inparuulis q̃stio
est. Inde se purget: qͥ ñ uult fateri lauacrũ
regenerationis inparuulis habere quod pur¬
get. Et ideo cet̾a quȩ dicturus est attendamꝰ.
Post inter positum eni euangelio testimoniũ.
quod nisi renatꝰ exaqͣ et sp̃u regnũ cȩloꝵ nullus
possit intrare. unde illis ut diximus nulla

Expanded text:
attentius intuentes inueniremus ambigua. cum enim dixisset numquam se uel inpium aliquem haereticum audisse, qui hoc quod proposuit de paruulis diceret, deinde subiecit atque ait: \'quis enim ita euangelicae lectionis ignarus est, qui hoc non modo affirmare conetur, sed qui uel leuiter dicere aut etiam sentire possit? deinde quis tam inpius, qui paruulos exsortes regni caelorum esse uelit, dum eos baptizari et in Christo renasci uetat?\' Frustra ista dicit, non inde se purgat. in regnum caelorum sine baptismo paruulos intrare non posse nec ipsi aliquando negauerunt. sed non inde quaestio est; de purgatione originalis peccati in paruulis quaestio est. inde se purget, qui non uult fateri lauacrum regenerationis in paruulis habere quod purget. et ideo cetera quae dicturus est attendamus. post interpositum enim ex euangelio testimonium, quod nisi renatus ex aqua et spiritu regnum caelorum nullus possit intrare, unde illis, ut diximus, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
eum dedit eis potestatẽ filios dei fieri. qui
te. et cet̾a. Proficit mens ultra naturalis
sensus intelligentiã. et plus de deo quam
opinabatur docetur. Creatorẽ enim suũ
dm̃ ex deo discit. uerbũ dm̃ & apud dm̃ in
principio esse audit. mundi lumen inmun¬
do manens & amundo non recognitum
intelligit. uenientẽ quoq in sua. a suis non
receptum. recipientes autem subfidei suȩ
merito indei filios ꝓfecisse cognoscit. non
excomplexu carnis. neq ex conceptu san¬
guinis. neq ex corporum uoluptate. sed

Expanded text:
 Dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui  et veritate . Proficit mens ultra naturalis sensus intelligentiam, et plus de Deo quam opinabatur edocetur. Creatorem enim suum Deum ex Deo discit: Verbum Deum, et apud Deum in principio esse audit. Mundi lumen in mundo manens, et a mundo non recognitum intelligit. Venientem quoque in sua, a suis non receptum: recipientes autem sub fidei suae merito in Dei filios profecisse cognoscit; non ex complexu carnis, neque ex conceptu sanguinis, neque ex corporum voluntate, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cepti exordia incites. et ꝓfectu ac crescente
confirmes. et ad consortium uel ꝓphalis uł
quam ipsi locuti sunt sensu apprehendamꝰ.
uerborumq ꝓprietates isdem rerum signi¬
ficationibus exequamur. Locuturi eñisumꝰ
quȩ ab his insacramento predicata suaui-
tate eternum dm̃ ȩterni unigeniti dei pa¬
trem. et unum te sine natiuitate. & unum
deus unus es predicandum. neq aliud ꝗͣ
dm̃ uerum qui exte uero patre natus est
confitendum. Tribue ergo nobis uerboꝵ
significationem. in telligentiȩ lumen. dicto¬
rum honorem. ueritatis fidem. & presta
ut quod credimus eloquamur. scilicet ut
gantes hereticos ita dm̃ te celebrare ne solũ
& eum predicare ne falsum. Lxpłc lib̾ .iͦ.¬

Expanded text:
coepti exordia incites, et profectu accrescente coepti exordia incites, et profectu accrescente confirmes, et ad consortium vel prophetalisquam ipsi locuti sunt sensu apprehendamus, verborumque proprietates iisdem rerum significationibus exsequamur. Locuturi enim sumus, quae ab iis in sacramento praedicata sunt, te aeternum Deum, aeterni unigeniti Dei patrem: et unum te sine nativitate, et unumDeus unus es, praedicandum; neque aliud quam Deum verum, qui ex te Deo vero patre natus est, confitendum. Tribue ergo nobis verborum significationem, intelligentiae lumen, dictorum honorem, veritatis fidem: et praesta, ut quod credimus, et loquamur; scilicet, ut gantes haereticos, ita Deum et te celebrare, ne solum; et eum praedicare, ne falsum. 25-26 LIB
Abbreviated transcription (Latin):
dei. aut ignoranti scło aut neganti heretico
demonstret. Et in hoc quidem tantum uo¬
luntatis meȩ ꝓfessio est. Ceterum auxilii.
& misericordie tuȩ munus orandum est:
ut extensa tibi fidei nr̃ȩ confessionisq uela
affiatu spiritus tui impleas. nosq in cursum
predicationis initȩ ꝓpellas. Non enim nobis
in fidelis sponsionis istius auctor es dicens.
Petite & dabitur uobis. querite & inuenie¬
tis. pulsate & aꝑietur uobis. Nos quidem
um peruicax afferemus: & omnes obseratȩ
in telligentiȩ aditus pulsabimus. sed tuũ
est et oratum tribuere. et quesitum ad ẽẽ.
& patere pulsatum. Torpemus enim quo¬
dam naturȩ nostrȩ pigro stupore. et ad
res tuas intelligendas. intra ignorantiȩ ne¬
cessitatem ingenii nr̃i in becillitatȩ cohi¬
bemur. Sed doctrinȩ tuȩ studia adsensum
nos diuinȩ cognitionis instituunt. & ultra
naturalem opinionem fidei obedientia pro¬
uehit. Expectamus ergo ut trepidi huius

Expanded text:
Dei, aut ignoranti saeculo, aut neganti haeretico Dei, aut ignoranti saeculo, aut neganti haeretico demonstret. Et in hoc quidem tantum voluntatis meae professio est: caeterum auxilii et misericordiae tuae munus orandum est, ut extensa tibi fidei nostrae confessionisque vela flatu Spiritus tui impleas, nosque in cursum praedicationis initae propellas. Non enim nobis infidelis sponsionis istius auctor est, dicens: Petite, et dabitur vobis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Nos quidem um pervicax afferemus, et omnes obseratae intelligentiae aditus pulsabimus: sed tuum est, et oratum tribuere, et quaesitum adesse, et patere pulsatum. Torpemus enim quodam naturae nostrae pigro stupore, et ad res tuas intelligendas intra ignorantiae necessitatem ingenii nostri imbecillitate cohibemur: sed doctrinae tuae studia ad sensum nos divinae cognitionis instituunt, et ultra naturalem opinionem fidei obedientia provehit. 38. Exspectamus ergo ut trepidi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
diato: ea quoq quȩ confessiont sp̃s sancti
congrua ac religiosa essent docere. ut iam
confirmatis longo anteriorum libellorum
diligentiq tractatu nichil de totius fidei
ab solutione de esset. cum amotis uitiosarũ
predicationum etiam deopinione sc̃i sp̃s
irreligiositatibus. illesum atq incontamina¬
tum regenerantis trinitatis sacramentum
intra definitionem salutarẽ apłica atq euan¬
gelica auctoritas contineret. neq iam ꝑsensꝰ
humani sententiam sp̃m dei inter creatu¬
ras quisquam auderet ꝓferre quem adin¬
mortalitatis pignus & ad diuinȩ incorrup¬
dem hoc uel precipuum uitȩ meȩ officium
debere me tibi pater omnipotens ds̃ consciꝰ
sum: ut te omnis sermo meus & sensus loqͣ¬
tur. Neq eñi ullum aliud maiꝰ premium. hic
ipse usus michi ade concessus loquendi po¬
test referre quam ut predicando te tibi ser¬
uiat. teq quod es patrem scilicet unigeniti

Expanded text:
diato, ea quoque quae confessioni sancti Spiritus diato, ea quoque quae confessioni sancti Spiritus congrua ac religiosa essent, docere: ut jam confirmatis longo anteriorum libellorum diligentique tractatu, nihil de totius fidei absolutione deesset, cum amotis vitiosarum praedicationum etiam de opinione Sancti Spiritus irreligiositatibus, illaesum atque incontaminatum regenerantis Trinitatis sacramentum intra definitionem salutarem apostolica atque evangelica auctoritas contineret: neque jam per sensus humani sententiam Spiritum Dei inter creaturas quisquam auderet referre, quem ad immortalitatis pignus, et ad divinae incorrupdem hoc vel praecipuum vitae meae officium debere me tibi, Pater omnipotens Deus, conscius sum, ut te omnis sermo meus et sensus loquatur. Neque enim ullum aliud majus praemium hic ipse usus mihi a te concessus loquendi potest referre, quam ut praedicando te tibi serviat, teque quod es, patrem, patrem scilicet unigeniti
Abbreviated transcription (Latin):
re nitunt᷑. quia dictum est. dñs creauit me
ininitio uiarum suarum inoꝑa sua. ut
sit excominuni creationum natura. licet
sit prestantior ingenere creationis. neq in
eo sit gła diuinȩ natiuitatis. sed uirtutis
potentis creaturȩ. Uerum nos nichil no¬
uum. nichil extrinsecus presumptum af-¬
ferentes. ipso illo sapientiȩ testimonio ue¬
ritatem dicti rationemq prestabimus. neq ad
natiuitatis diuine & ȩternȩ intelligentiam
trahi posse. qd̃ in initio uiarum dei. et ĩoꝑa
sit creatus. quia non idem sit. in hec creatũ
esse & ante omnia natum ẽẽ. cũ ubi nati¬
uitatis significatio est sola natiuitatis ꝑ¬
fessio est. Ubi uero creationis est nomen.
ibi causa eiusdem creationis anterior ẽ.
Et cum ante omnia sit nata sapientia.
tamen quia etiam in res aliquas sit crea-¬
ta. non idipsum sit id quod ante omnia
consequens uisum est creationis nomine a
fide quȩ nobis de unigenito deo est repu¬

Expanded text:
re nituntur, quia dictum est, Dominus creavit me re nituntur, quia dictum est, Dominus creavit me in initium viarum suarum in opera sua ; ut sit ex communi creationum natura, licet sit praestantior in genere creationis; neque in eo sit gloria divinae nativitatis, sed virtus potentis creaturae. Verum nos nihil novum, nihil extrinsecus praesumptum afferentes, ipso illo Sapientiae testimonio veritatem dicti rationemque praestabimus, neque ad nativitatis divinae et aeternae intelligentiam trahi posse, quod in initium viarum Dei et in opera sit creatus, quia non idem sit in haec creatum esse, et ante omnia natum esse: cum ubi nativitatis significatio est, sola nativitatis professio est; ubi vero creationis est nomen, ibi causa ejusdem creationis anterior est: et cum ante omnia sit nata Sapientia, tamen quia etiam in res aliquas sit creata, non idipsum sit id quod ante omnia consequens visum est, creationis nomine a fide, quae nobis de unigenito Deo est, repu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ id quoq unigenitum deum sensui tempo¬
rum subdant. quasi uero non fuisse eum
aliquando fides ipsa. et ratio natiuitatis osten-¬
dat. atq ideo exeo quod non fuit natũ esse
dicant. quia natiuitas prestet esse quod non
fuit. Sed nos apl̃cis atq euangelicis testimo¬
niis semꝑ patrem. semꝑ filium predicantes.
non post aliqua dm̃ omnium sed ante oĩa
esse edocebimus. neq incidere in eum irreli¬
giosȩ huius intelligentiȩ temeritatem. ut de
non exstantibus nasceretur. et non fuerit
antequam natus sit: sed ita semꝑ fuisse.
ut et natum predicemꝰ. ita uero natum ẽẽ
ut semꝑ fuisse manifestemus. sitq in eo ñ
in nascibilitatis exceptio. sed natiuitatis eter¬
nitas qr & natiuitas auctorẽ habeat neq careat
eternitatȩ diuinitas. et quia dicti ꝓphetici¬
in scii. et cȩlestis doctrinȩ imꝑiti. corrupto
sensu ac proprietate sententiȩ creatum ẽẽ
per id dñm potius quam natum affirma¬

Expanded text:
per id quoque unigenitum Deum sensui tempoper id quoque unigenitum Deum sensui temporum subdant: quasi vero non fuisse eum aliquando, fides ipsa et 23 ratio nativitatis ostendat atque ideo ex eo quod non fuit, natum esse dicant, quia nativitas praestet esse quod non fuit. Sed nos apostolicis atque evangelicis testimoniis semper Patrem, semper Filium praedicantes, non post aliqua Deum omnium, sed ante omnia esse docebimus: neque incidere in eum irreligiosae hujus intelligentiae temeritatem, ut de non exstantibus nasceretur, et non fuerit ante quam natus sit; sed ita semper fuisse, ut et natum praedicemus; ita vero natum esse, ut semper fuisse manifestemus: sitque in eo non innascibilitatis exceptio, sed nativitatis aeternitas; quia et nativitas auctorem habeat, neque careat aeternitate divinitas. 35. inscii, et coelestis doctrinae imperiti sunt; corrupto sensu ac proprietate sententiae creatum esse per id Deum potius quam natum affirma
Abbreviated transcription (Latin):
cum instagnis domesticis nauem nauta
intrepidus instinxerit. tunc magni et ꝑe¬
grini maris committatur ꝓcellis. id ipsum
nos in hac maxima et grauissima totius
fidei intelligentia facere curauimus. Namq
cum antea leuibus initiis de natiuitate. de
nomine. de diuinitate. de ueritate fidem te¬
neram imbuissemus. ac leni ꝓfectu etiam
usq ad euellendas omnes hereticorum occa¬
siones legentiũ studia extulissemus. tum
eos iam ad ipsam palestram gloriosi cer¬
taminis magniq ꝓduximus. ut inquantũ
ad ȩternȩ natiuitatis complectendam intelli-¬
gentiam humana mens communis sensus
opinione deficit intantum studiis diuinis
ad sencienda ea quȩ ultra nature nr̃e opini¬
onein sunt niterentur. questionem hanc
xp̃o ratione se putet dicere. erat quando ñ
erat. & non fuit antequam nasceretur. et
de non ex stantibus factus est. ut quia nati¬
uitas eam uideatur afferre causam. ut ẽẽt
qui non erat. & cum non existeret nasceret᷑:

Expanded text:
cum in stagnis domesticis navim nauta cum in stagnis domesticis navim nauta intrepidus instruxerit, tunc magni et peregrini maris committatur procellis: id ipsum nos in hac maxima et gravissima totius fidei intelligentia facere curavimus. Namque cum antea a levibus initiis de nativitate, de nomine, de divinitate, de veritate fidem teneram imbuissemus, ac leni profectu etiam usque ad evellendas omnes haereticorum occasiones, legentium studia extulissemus; tum eos jam ad ipsam palaestram gloriosi certaminis magnique produximus: ut in quantum ad aeternae nativitatis complectendam intelligentiam humana mens communis sensus opinione deficitur, in tantum studiis divinis ad sentienda ea, quae ultra naturae nostrae opinionem sunt, niterentur; quaestionem hanc Jesu ratione se putet dicere: Erat quando non erat, et, Non fuit ante quam nasceretur, et, De non exstantibus factus est: ut quia nativitas eam videatur afferre causam, ut esset qui non erat, et cum non exsisteret nasceretur;
Abbreviated transcription (Latin):
dominantis significet potestatem: in his
quoq cum summa religionis demonstrati¬
one tractandis. liber und ecimus occupat᷑.
etiam ex his ipsis dictis apłicis demonstrais
non mͦ non ad diuinitatis infirmitatem
subiectionem ꝓficere. sed ꝑeam ipsam ue
ritatem dei qui exdeo sit natus ostendi. &
ꝑid quod sibi ac nobis & pater pater est.
et deus ds̃ est. nobis multum adquiri et
ei nichil detrahi. cum scilicet homo natus et
uniuersis carnis nr̃ȩ passionibus functus.
ad dm̃ et patrem nr̃m ut homo nr̃ in dm̃
glorificandus ascenderet. Quod autẽ in omĩ¬
genere doctrinarum obseruari semꝑ memi-¬
nimus ut si qui dui tenui primum exerci¬
tatione longoq usu humilioris studii
fuerint eruditi. tum iam ad rerum ipsarũ
quibus imbuti sunt exꝑimenta miitant᷑.
ut cum iam bene luserint bella militat᷑i
in miliciam ꝓtrahantur. aut ciun foren¬
ses lites scolaris materiȩ temptauerint. tc̃
mittantur adtribunaliũ pugnas. aut

Expanded text:
dominantis significet potestatem: in his dominantis significet potestatem: in his quoque cum summa religionis demonstratione tractandis liber undecimus occupatur, 22 etiam ex his ipsis dictis apostolicis demonstrans, non modo non ad divinitatis infirmitatem subjecritatem Dei, quia ex Deo sit natus, ostendi: et per id, quod sibi ac nobis et Pater pater est et Deus Deus est, nobis multum acquiri, et ei nihil detrahi; cum scilicet homo natus, et universis carnis nostrae passionibus functus, ad Deum et Patrem nostrum, ut homo noster in Deum glorificandus adscenderet. 34. Liber XII genere doctrinarum observari semper meminimus, ut si qui diu tenui primum exercitatione longoque usu humilioris studii fuerint eruditi, tum jam ad rerum ipsarum, quibus imbuti sunt, experimenta mittantur; ut cum jam bene luserint bella militaturi, in militiam protrahantur; aut cum forenses lites scholaris materiae tentaverint, tunc mittantur ad tribunalium pugnas; aut
Abbreviated transcription (Latin):
rasse monstrabimus: fidem dictoꝵ uniuersoꝵ
absolutȩ euangelici misterii predicatione
firmantes. Igitur quia desperatissimos homi¬
nes. ne ipsa quidem resurrectionis gła intra
religionis in telligentiam edoctos cohibuit.
sed aut ꝑdignationis ꝓfessionem. impietatis
suȩ arma sumpserunt. aut sacramenti re¬
uelationẽ ad dei contumeliam transtuler̃.
ut ꝑ id quod dictum est ascendo ad patrem
meum et ad patrem ur̃m. et ad dm̃ meum.
et ad dm̃ ur̃m. dum communis nobis atq¬
ipsi & pater pater est & deus deus est: extra
exceptionem dei ueri sit in ꝓfessione com¬
muni eumq sicuti nos et creationis neces¬
sitas creatori deo subdat. & adoptio assu-¬
mat infilium. iam uero nulla in eo diui¬
ne naturȩ proprietas existimanda sit scd̾m
apłi dictum. cum autem dixerit omnia sub¬
iecta sunt preter eum qui subiecit ei omnia.
nia. ut sit d̾s omnia in omnibus. quia sub¬
iectio & infirmitatem subiecti ꝓtestetur &

Expanded text:
rasse monstravimus: fidem dictorum universorum rasse monstravimus: fidem dictorum universorum absoluta evangelici mysterii praedicatione firmantes. nes ne ipsa quidem resurrectionis gloria intra religionis intelligentiam edoctos cohibuit, sed aut per dignationis professionem, impietatis suae arma sumpserunt, aut sacramenti revelationem ad Dei contumeliam transtulerunt: ut per id quod dictum meum, et ad Patrem vestrum, ad Deum meum et ad Deuipsi et Pater pater est, et Deus Deus est, extra exceptionem veri Dei sit in professione communi, eumque sicuti nos et creationis necessitas creatori Deo subdat, et adoptio assumat in filium; jam vero nulla in eo divinae naturae proprietas existimanda sit, secundum Apostoli dictum, Cum autem dixerit, Omnia subjecta sunt, praeter eum qui subjecit ei omnia; nia, ut sit Deus omnia in omnibus . Quia subjectio et infirmitatem subjecti protestetur, et
Abbreviated transcription (Latin):
tristis est anima mea usq ad mortem. et
cem quem dedit michi pater m̃s non bibam
illum. longeq diuersum sit ds̃ deus meus
quare me dereliquisti ab eo. amen amen dico
tibi. hodie mecũ eris inparadiso. multum
quoq dissentiat pater commendo in manus
tuas sp̃m meum. Et illud. Pat̾ remitte illis
quia quod faciunt nesciunt: adimpietatẽ reci
non conueniat trepidationi. et libertati. festi¬
nationi. et excusationi. querelȩ. et adhortati¬
ni. diffidentiȩ. et intercessioni: diuinȩ ꝓfessio¬
nis natureq in memores. adargumentum
impietatis sue dispensationis gesta. & dicta
tenuerunt. Itaq nos de monstratis omnibus
quȩ insacramento & animȩ & corporis dñi¬
nichil tacitum derelinquimus. sed dictoꝵ
omnium pacificam intelligentiam singłis
quibusq causarum generibus coaptantes
nec trepidare fiduciam. neq euitare uolun¬
tatem. neq conqueri securitatem. nec cõmen-¬
dationem sui. orantem aliis ueniam deside¬

Expanded text:
Tristis est anima mea usque ad mortem ; etTristis est anima mea usque ad mortem ; etcem quem dedit mihi Pater meus, non bibam eum ? longeque diversum sit: Deus, Deus meus, quare me dereliquisti ? 21 ab eo: Amen dico tibi, hodie meum eris in paradiso : multum quoque dissentiat: Pater, commendo in manus tuas spiritum meum ; et illud, Pater, remitte illis, quia quod faciunt nesciunt Ibidem, 34: ad imnon conveniat trepidationi et libertati, festinationi et excusationi, querelae et adhortationi, diffidentiae et intercessioni, divinae professionis naturaeque immemores, ad argumentum impietatis suae, dispensationis gesta et dicta tenuerunt. Itaque nos demonstratis omnibus, quae in sacramento et animae et corporis Dominihil tacitum dereliquimus: sed dictorum omnium pacificam intelligentiam singulis quibusque causarum generibus coaptantes, nec trepidare fiduciam, nec evitare voluntatem, nec conqueri securitatem, nec commendationem sui orantem, aliis veniam deside
Abbreviated transcription (Latin):
ut religiose impii sint blandiuntur. tri¬
stis est anima mea usq admortem: ut
longea beatitudine atq in corruptione dei
sit in cuius animum dominans metus tristi¬
ciȩ iminentis incideret. qui etiam usq ad
hanc precem consternatus fuerit passionis
retur ꝑpeti quod nepateretur orauerit:
quia paciendi trepidatio causam attule¬
rit deprecandi. intantum uero infirmita¬
tem optinuerit uis doloris. ut inipso crucis
tempore diceret deus ds̃ ms quare me de¬
reliquisti. qui etiam usq ad querelam de¬
solationis suȩ passionis acerbitate commnotꝰ.
auxilii inops paterm. spiritum in hanc
uocem emiserit cum dixit. pater in manꝰ
trepidatione turbatus. tuendum hunc deo
patri commendauerit: quia cõmendationis
necessitatem desꝑatio securitatis exegerit.
intelligentes nichil contrarium in rebus his¬
dem abeodem dictum fuisse. uerbis tantũ
in herentes. causas ipsas dictoꝵ reliquerunt.
Nam cum longe multumq diuersũ sit.

Expanded text:
ut religiose impii sint, blandiuntur: Triut religiose impii sint, blandiuntur: Tristis est anima mea usque ad mortem ; ut longe a beatitudine atque incorruptione Dei sit, in cujus animam dominans metus tristitiae imminentis inciderit: qui etiam usque ad hanc precem consternatus fuerit passionis retur perpeti, quod ne pateretur oraverit; quia patiendi trepidatio causam attulerit deprecandi: in tantum vero infirmitatem ejus obtinuerit vis doloris, ut in ipso crucis tempore diceret: Deus, Deus meus, quare me dereliquisti ? qui etiam usque ad querelam desolationis suae, passionis acerbitate commotus, auxilii inops paterni, spiritum in hac voce emiserit cum dixit: Pater, commenddi spiritus trepidatione turbatus tuendum hunc Deo patri commendaverit; quia commendationis necessitatem desperatio securitatis exegerit. intelligentes nihil contrarium in rebus iisdem ab eodem dictum fuisse, verbis tantum inhaerentes, causas ipsas dictorum reliquerunt. Nam cum longe multumque diversum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
ior me est: et ego & pat̾ unum sumus: neq
se diuersitate contraria sint. pater omnia
tua mea st̃. et mea tua. & ut cognoscant te
pater inme. & dedie audem illa & hora ne-¬
mo scit. neq angłi incelis. neq filius. nisi pat̃
solus. intelligantur insingulis & dispensatio¬
num predicationes & conscie potestatis natu¬
ralis ꝓfessiones. Et cum idem sit dicti auctor
utriusq demonstratis tam̃ uirtutibus
tumeliam uere diuinitatis. quod & sacra¬
mentum fidei euangelice sub dispensatioe
et cause. et temporis. et natiuitatis. et no¬
minis predicatur. Decimi uero libri eadem¬
est ratio quȩ et fidei. Nam quia expassio¬
iiis genere & ꝑfessione quȩdam ꝑstulte
intelligentiȩ sensum ad contumeliam diui-¬
rapuerunt: ea ipsa demonstranda fuerunt.
et abhis impiissime intellecta esse. &adño
ad ꝓtestationem uerȩ et ꝑfectȩ in se maiesta¬
tis esse memorata. Namq his sibi dictis

Expanded text:
jor me est ; et, Ego et Pater unum sumus ; neque jor me est ; et, Ego et Pater unum sumus ; neque se diversitate contraria sint: Pater, omnia tua mea sunt, et mea tua ; et, Ut cognoscant te hora nemo scit, neque angeli in coelis, neque Filius, nisi Pater solus . Intelligantur in singulis et dispensationum praedicationes, 20 et consciae potestatis naturalis professiones: et cum idem sit dicti auctor utriusque, demonstratis tamen virtutibus tumeliam verae divinitatis, quod ad sacramentum fidei evangelicae sub dispensatione et causae et temporis et nativitatis et nominis praedicatur. 31. est ratio, quae fidei. Nam quia ex passionis genere et professione quaedam per stultae intelligentiae sensum ad contumeliam divirapuerunt; ea ipsa demonstranda fuerunt, et ab his impiissime intellecta esse, et a Domino ad protestationem verae et perfectae in se majestatis esse memorata. Namque his sibi dictis,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentiȩ hoc suadet inomnibus a se pos¬
se & non posse differre. Differre autem eo usq
ut de patre deo hȩc ita ꝓfessus sit. pater ma¬
ior me est. & cesset inprofessione absoluta ad¬
uersandi calumpnia quia impiȩ uesaniȩ
sit honorem ac naturam dei tribuere abnu¬
enti. Omn autem modo intantum eum a
ꝓprietate ueri dei abesse: ut etiam testatꝰ
hec fuerit. de die autem illa et hora nemo
scit neq angeli incȩlis. neq filius: nisi pat̾
solus. Ut cum filius nesciat quod pater
solus sciat: longe alienus sit nesciens a sci¬
ente. quia natura ignorationi obnoxia non
sit eius uirtutis & potestatis quȩ dominatu
deprauatoq sensu impiissime ita intelleta ẽẽ
monstrantes om̃s dictorum causas exhis ipsis
uel interrogationum uł temporum uel
dispensationum generibus attulimus cau¬
sis potius uerba subdentes. non causas uerbis
deputantes. ut cum ase dissideat pater ma¬

Expanded text:
intelligentiae hoc suadeat, in omnibus a se posintelligentiae hoc suadeat, in omnibus a se posse et non posse, differre. Differre autem eo usque, ut de patre Deo haec ita professus sit: Pater major me est et cesset in professione absoluta adversandi calumnia; quia impiae vesaniae sit honorem ac naturam Dei tribuere abnuenti. Omni autem modo in tantum eum a proprietate veri Dei abesse, ut etiam testatus haec fuerit: De die autem illa et hora nemo scit, neque Angeli in coelis, neque Filius, nisi Pater solus solus sciat, longe alienus sit nesciens a sciente; quia natura ignorationi obnoxia, non sit ejus virtutis et potestatis, quae a dominatu depravatoque sensu, impiissime ita intellecta esse monstrantes, omnes dictorum causas ex his ipsis vel interrogationum vel temporum vel dispensationum generibus attulimus, causis potius verba subdentes, non causas verbis deputantes: ut cum a se dissideat, Pater ma
Abbreviated transcription (Latin):
hominem predicari non recordentur. Namq
deo esse & equalem. ut deum filium deo patri
me dicis bonum: Nemo est bonus nisi
unus deus. ut cum se dici bonum coargu-¬
at & non nisi bonum dm̃ unum esse testa¬
tur: et extra bonitatem dei sit qui bonus
est. & in dei non sit ueritate qui unus est.
Quibus dictis etiam hȩc adimpietatis suȩ
argumenta conectunt. Hlȩc est autem uita
ȩterna. ut cognoscant te solum uerum dm̃.
& quem misisti iħm xp̃m. ut solum uerũ
deum confessus patrem: nec uerus ipse nec
ds̃ sit. quia soluis ueri dei exceptio signi¬
ficate ꝓprietatisnon excedat auctorem. Nõ
ambigue autem hoc abeo dictum esse in¬
telligendum: quia idem dixerit ñ potest
filius a se quicquam facere: nisi quod uiderit
patrem facientem. ut cum nichil nisi de ex¬
emplo oꝑis possit oꝑari: nature in eo intel¬
ligatur infirmitas quia nequaquam sit
omiipotentiȩ comparandum quod aliene
oꝑationis subiectum est necessitati. & ratio

Expanded text:
hominem praedicari non recordentur. Namquehominem praedicari non recordentur. NamqueDeo esse et aequalem ut Deum filium Deo patri,me dicis bonum? Nemo est bonus nisi unus Deus ; ut cum dici se bonum coarguat, et non nisi 19 bonum Deum unum esse testetur; et extra bonitatem Dei sit, qui bonus est, et in Dei non sit veritate, qui unus est. Quibus dictis etiam haec ad impietatis suae argumenta connectunt: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et queDeum confessus Patrem, nec verus ipse, nec Deus sit; quia solius Dei veri exceptio, significatae proprietatis non excedat auctorem. Non ambigue autem hoc ab eo dictum esse intelligendum, quia idem dixerit: Non potest Filius facere ab se quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem : ut cum nihil nisi de exemplo operis possit operari, naturae in eo intelligatur infirmitas; quia nequaquam sit omnipotentiae comparandum, quod alienae operationis subjectum est necessitati; et ratio
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis potius & unanimitas quã diuinita¬
tis asserunt ueritatẽ. Sed nos hȩc ipsa suis
natiuitatis continere ostendimus. et omnes
dictorum dñicorum ꝓfessiones reuoluentes.
totumq atq ꝑfectum exapostolicis preconiis.
maiestatis sacramentum docuimus. cum &
inpatre filius intellectus. & pater infilio
cognitus. unigeniti dei natiuitatem. & ꝑfe¬
autem est in rebus ad salutem maxime ne¬
cessariis sola ea ad satisfactionem fidei af¬
ferre quȩ ꝓpria sunt: quia plerumq blan¬
dientes sensum fallant dictoꝵ nostroꝵ in ex¬
ploratȩ assertiones. nisi etiam ꝓpositionum
aduersarium demonstrate uanitates fidẽ
nr̃am in eo ipso quod ipse ridiculȩ esse argu¬
antur. affirment. Nonus itaq liber totus
in refellendis his quȩ ad infirmandam uni-¬
geniti dei natiuitatem abimpiis usurpant᷑.
intentus est. qui dispensationis occulti ascłis
misterii immemores euangelica fide dm̃atq

Expanded text:
luntatis potius et unanimitatis quam divinitaluntatis potius et unanimitatis quam divinitatis asserunt veritatem. Sed nos haec ipsa suis vnativitatis continere ostendimus: et omnes dictorum dominicorum professiones revolventes, totum atque perfectum, ex apostolicis praeconiis aigenitae majestatis sacramentum docuimus: cum et in Patre Filius intellectus, et Pater in Filio cognitus, unigeniti Dei nativitatem, et perfeest autem, in rebus ad salutem maxime necessariis, sola ea ad satisfactionem fidei afferre, quae propria sunt: quia plerumque blandientes sensum fallant dictorum nostrorum inexploratae assertiones, nisi etiam propositionum adversarum demonstratae inanitates, fidem nostram in eo ipso, quod ipsae ridiculae esse arguantur, affirment. Nonus itaque liber totus in repellendis iis, quae ad infirmandam unigeniti Dei nativitatem ab impiis usurpantur, intentus est: qui dispensationis occulti a saeculis mysterii immemores, evangelica fide Deum atque
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝓfessio tacuerit potestatem. nec potestas
non exeruerit naturam. nec natura non suȩ
natiuitatis sit. nec natiuitatis nõn sui nomi¬
nis. ut ꝑ id non relinqueretur impietatis ca¬
lumpnia. cum dĩ ueri exdeo uero diuinitatẽ
scd̃m & nomen & natiuitatem. & naturam.
dei filio & de deo uero multum ad credentiũ
fidem ꝑficientibus totus in imiꝰ dei demon¬
stratione detentus est: non auferens filiodi
natiuitatem. sed neq ꝑeam duorum deoꝵ
diuinitatem in troducens. Ac primum quib
modis heretici ueritatem dei patris & dei filii
quia negare non possint. tamen eludere nite¬
rentur edocuit. dissoluens ineptas eorum &
ridiculas ocasiones. quibus per id quod di¬
ctum est. multitudinis autem credentiũ
erat anima una et cor unum. & rursum.
qui plantat autem & qui rigat unũ sunt.
sed et ꝓeis qui credituri sunt ꝑuerbũ eorũ
in me. ut om̃s unum sint sicut tu pater
in me & ego inte. ut & iꝑsi sint in nobis: uo¬

Expanded text:
nec professio tacuerit potestatem, nec potestas nec professio tacuerit potestatem, nec potestas non exseruerit naturam, nec natura non suae nativitatis sit, nec nativitas non sui nominis: ut per id non relinqueretur impietatis calumnia, cum Dei veri ex Deo vero divinitatem, secundum et nomen et nativitatem et naturam Dei filio et Deo vero multum ad credentium fidem proficientibus, totus in unius Dei demonstratione detentus est; non auferens filio Dei nativitatem, sed neque per eam duum deorum divinitatem introducens. Ac primum quibus modis haeretici veritatem Dei patris et Dei filii, quia negare non possent, tamen eludere niterentur, edocuit; dissolvens ineptas eorum et ridiculas occasiones, quibus per id quod dictum est: Multitudinis autem credentium erat anima et cor unum ; et rursum: Qui plantat autem, et qui rigat, unum sunt ; sed et pro iis qui credituri in me: ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi sint in nobis : vo
Abbreviated transcription (Latin):
sia & contra sabellium & contra creature pre¬
dicatores. et contra hebionem dm̃ uerũ ex
um id maxime piȩ doctrinȩ fuisse. ut quia
exlege ac ꝓpħis primum dei filiũ. post etiã
dm̃ uerum cum sacram̃to unitatis predicas¬
semus: rursum legem ac ꝓpħas ꝑeuangelia¬
sta firmantes. primum ex his dĩ filium pꝰ
etiam deum uerum doceremus. Competen¬
tissimum itaq fuit post nomen filii ue¬
ritatem eius ostendere quamquã scd̃m cõ¬
munem seusum ueritatis absolutionem
numcupatio filii optineret. Sed nequid
aduersantibus unigeniti dei ueritati occa¬
sionis ad fallendum et illudendum relique¬
dei filius non negaretur his modis docentes
neq uumcupatio non natiurtatis esset. neq
natiuitas naturam amisisset. neq natura ñ
retinuisset potestatem. neq potestas non
etiam conscia sibi ueritatis ꝓfessione notesce¬
ret. Causas ergo om̃s singulorum generum
ita exeuangeliis excerptas subiecimus : ut

Expanded text:
sia et contra Sabellium, et contra creaturae praesia et contra Sabellium, et contra creaturae praedicatores, et contra Hebionem, Deum verum eum id maxime pietati doctrinae fuisse, ut quia ex lege et prophetis primum Dei filium, post etiam Deum verum cum sacramento unitatis praedicassemus; rursum legem ac prophetas per Evangelia firmantes, primum ex his Dei filium, post etiam Deum verum doceremus. Competentissimum itaque fuit, post nomen filii, veritatem ejus ostendere: quamquam, secundum communem sensum, veritatis absolutionem nuncupatio filii obtineret. Sed ne quid, adversantibus unigeniti Dei veritati, occasionis ad fallendum et illudendum relinqueDei filius non negaretur, his modis docentes,neque nuncupatio non nativitatis esset, neque nativitas naturam amisisset, neque natura non retinuisset potestatem, neque potestas non etiam conscia sibi veritatis professione notesceret. Causas ergo omnes singulorum generum ita ex Evangeliis excerptas subjecimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tes. dum de eo pater testatur. dum de se ip̃e
ꝓfitetur. dum apłi predicant. dum religiosi
credunt. dum demones clamant. dum uidei
negantes fatentur. dum ignorantes intelli¬
tur. quod ignorandum non relinquebatur
gradum susceptȩ disputationis sermonem
temperauit. Namq primum ꝑ inuiolabi¬
lis fidei sanam & incoruptã demonstratio¬
nem inter sabellium& hebionem. & hos non
ueri di predicatores lite certauit. cur sa¬
bellius subsistere ante secula negaret quẽ
creatum alii confiterentur. Ignorabat eñi
Cabellius subsistentem filium. dum deum
uerum oꝑatum incorꝑe esse non ambigit.
Hii autem negabant natiuitatẽ & affirma¬
bant creaturam. dum oꝑa eius. dei ueri ẽẽ
oꝑa non intelligunt. Lis eoꝵ fides nr̃a est.
ad uersum eum demonstrant semꝑ oꝑatum:
de condempnato secum sabellio nobis trium¬
phant. Deum quidem uerum scientes. seddi
filium nescientes. Hebion autẽ abutroq
ita uincitur. ut hic ante secula subsisten

Expanded text:
t; dum de eo testatur Pater, dum de se ipse profitetur, dum apostoli praedicant, dum religiosi credunt, dum daemnegantes fatentur, dum ignorantes intellitur, quod ignorandum non relinquebatur.gradum, susceptae disputationis sermonem temperavit. Namque primum, per inviolabilis fidei sanam et incorruptam demonstrationem, inter Sabellium et Hebionem et hos non veri Dei praedicatores lite certavit, cur Sabellius subsistere ante saecula negaret, quem creatum alii confiterentur. Ignorabat enim Sabellius subsistentem Filium dum Deum verum operatum in corpore esse non ambigit. Hi autem negabant nativitatem, et affirmabant creaturam, dum opera ejus Dei veri esse opera non intelligunt. Lis eorum, fides nostra est. adversus eum demonstrant semper operatum, de condemnato secum Sabellio nobis triumphant, Deum quidem verum sciente, sed Dei filium nesciente. Hebion autem ab utroque ita vincitur, ut hic Arius ante saecula subsistent
Abbreviated transcription (Latin):
rumꝑemus. aut natiuitatem denegare¬
mus. Sed quia scd̃m illos creato potius quã
nato nomen dei dño nr̃o iħuxꝑo deputa¬
retur potius quam in esset: diuinitatis
ueritas ita exauctoritatibus ꝓpħicis de¬
uero predicato intra intelligentiam uniꝰ
heretice assertionis fraudulentiam pandit.
Namq ut dictis suis fidem facerent. damp¬
nantes dicta. & uicia hereticorum. ualenti¬
ni scilicet. & sabellii. & mainchei. et ierache.
pias eccliȩ predicationes uelamento ꝓfessio¬
nis impie furati sunt. ut corruptis in melius
uerbis irreligiosorum. & ambigua significa¬
tione moderatis sub impietatis dampnatio¬
ne doctrinam pietatis extinguerent. Sed
nos sĩguloꝵ dictis. & professionibus demon¬
stratis. sanctas eccłiȩ predicationes absolui¬
mus. neq quicquam cum dampnatis hereci¬
cis cominune eis esse ꝑmisimus ut dampnan¬
da dampnantes. sola uenerabiliter sectanda
sequeremur. filium dei dominũ iħ̃m xꝑm¬

Expanded text:
rumperemus, aut nativitatem denegarerumperemus, aut nativitatem denegaremus. Sed quia, secundum illos, creato potiusquam nato nomen Dei Domino Jesu Christo deputaretur potius quam inesset; divinitatis veritas ita ex auctoritatibus propheticis deto Deo vero praedicato, intra intelligentiam uniushaereticae assertionis fraudulentiam pandit. Namque ut dictis suis fidem facerent, damnantes dicta et vitia haereticorum, Valentini scilicet et Sabellii et Manichaei et Hieracae, pias Ecclesiae praedicationes velamento professionis impiae furati sunt: ut correptis in melius verbis irreligiosorum, et ambigua significatione moderatis, sub impietatis damnatione doctrinam pietatis exstinguerent. Sed nos singulorum dictis et professionibus demonstratis, sanctas Ecclesiae praedicationes absolvimus, neque quidquam cum damnatis haereticis commune eis esse permisimus, ut damnanda damnantes, sola venerabiliter sectanda sequeremur, filium Dei  supple,
Abbreviated transcription (Latin):
is quibus fides ecclesiȩ infamatur expur¬
gans: ipsam illam ꝑfidiȩ expositionem
amultis olim editam ꝓferens. & subdole
eos ac ꝑid impiissime unum deum ex lege
defendisse conuincens. omnibus legis &
ꝓphetarum testimoniis ita demonstratiᷤᷤ
ut sine deo xꝑo unum dm̃ confiteri irre¬
ligiositas sit: & confesso ungenito deo
xꝑo. non unum dm̃ predicare ꝑfidia sit.
Quintus uero tenet eum responsionis or¬
dinem quem heretici instituerant pro¬
fessionis. Namq cum unum dm̃ predi¬
care se. scd̃m legem ementiti essent: unũ
quoq dm̃ uerum ȩxeadem ꝓferre se fefeller̃
ut ꝑexceptionem dei & unius. & ueri nati¬
uitatem dño xp̃o adimerent. quia ubi
natiuitas est ibi & intelligentia sit ueri¬
tatis. Nos autem isdem gradibus quibꝰ
id ipsum negabant docentes. nec duos
deos. nec solitarium uerum dm̃. sed pa¬
trem uerum deum. ita ex lege ac ꝓpħis p̃¬
dicauimus. ne aut unius dei fidem cor¬

Expanded text:
is, quibus fides Ecclesiae infamatur, expuris, quibus fides Ecclesiae infamatur, expurgans: ipsam illam perfidiae expositionem a multis non olim editam proferens, et subdole eos, ac per id impiissime, unum Deum ex lege defendisse convincens, omnibus legis ac prophetarum testimoniis ita demonstratis, ut sine Deo Christo unum Deum confiteri irreligiositas sit; et confesso unigenito Deo Christo, non unum Deum praedicare perfidia sit.Quintus vero tenuit eum responsionis ordinem, quem haeretici instituerant professionis. Namque cum unum Deum praedicare se secundum legem ementiti essent; unum quoque Deum verum ex eadem proferre se fefellerunt: ut per exceptionem Dei et unius et veri, nativitatem Domino Christo adimerent; quia ubi nativitas est, ibi et intelligentia sit veritatis. Nos autem iisdem gradibus, quibus idipsum negabatur, docentes, nec duos deos, nec solitarium verum 16 Deum, sed Patrem verum Deum ita ex lege ac prophetis praedicavimus, ne aut unius Dei fidem cor
Abbreviated transcription (Latin):
ita sacramentum edocet diuinȩ gene¬
rationis: ut baptizandi inpatre et filio
& sp̃u scõ. non ignorent nominũ ueri¬
tatem. neq uocabulis intelligentiam
confundant. sed unum quodq ita sensu
concipiant ut est. aut numcupatur. ag¬
nituri absolutissime in his quȩ dicta
sunt quod neq non ipsa ueritas sit no
hunc itaq lenem ac breuem demon¬
stratȩ trinitatis sermonem: terciꝰ liber
et si sensim. tamen iam ꝓficienter in ce-¬
dit. Nam id quod ultra humani sensꝰ
intelligentiam dñs de se professus est:
quantis potest potencie exemplis ad
intelligentiȩ fidem coaptat dicens. Ego
in patre & pater inme: ut quod ab ho¬
mine ꝑnaturam hebetem non capit᷑.
id fides iam rationabilis scientie conse¬
quatur. quia neq non credendũ de se
deo est: neq opinandum est extra ratio¬
nem fidei esse intelligentiã potestatis.
Quartus deinde liber initium sui ex here¬
ticoꝵ doctrinis auspicatur. se ipsum uiti¬

Expanded text:
ita sacramentum edocet divinae geneita sacramentum edocet divinae generationis, ut baptizandi in Patre et Filio et Spiritu sancto non ignorent nominum veritatem, neque vocabulis intelligentiam confundant, sed unumquodque ita sensu concipiant, ut est ac nuncupatur; agnituri absolutissime in iis quae dicta sunt, quod neque non ipsa veritas sit nomhunc itaque lenem ac brevem demonstratae Trinitatis sermonem, tertius liber, etsi sensim, tamen jam proficienter incedit. Nam id, quod ultra humani sensus intelligentiam Dominus de se professus est, quantis potest potentiae exemplis ad intelligentiae fidem coaptat, dicens: Ego in Patre, et Pater in me : ut quod ab homine per naturam hebetem non capitur, id fides jam rationabilis scientiae consequatur: quia neque non credendum de se Deo est, neque opinandum est, extra rationem fidei esse intelligentiam potestatis. 23. Liber quartus. --Quartus deinde liber initium sui ex haereticorum doctrinis auspicatur, se ipsum viti
Abbreviated transcription (Latin):
turis carnis. et spiritus. & inuisibiliũ.
ac tractabilium coequandis presũp¬
ta reputetur. ꝓtestans & infirmitati se
humanȩ intelligentiȩ necessariam. et
ab inuidia esse liberam non satiffacientis
exempli. Pergimus itaq de deo locuturi
dei uerbis. sensum tamen nr̃m rerum nr̃a¬
totius oꝑis modum temꝑauimus: ut
aptissimus legentium ꝓfectibus conexo¬
rum sibi libellorum ordo succederet.
Nichil eñi in compositũ. in digestumq
placuit afferre. ne operis in ordinata con-¬
geries. rusticum quendam tumultum
ꝑturbata uociferatione preberet. Sed
quia nullus ꝑprerupta conscensus est.
nisi substratis paulatim gradibus fera¬
tur gressus adsumma: nos quoq quȩdã
gradiendi initia ordinantes. arduum
hoc intelligentiȩ iter cliuo quasi molli¬
ore leniuimus. non iam gradibus incisũ.
sed planitie surrepente deuexum. ut
prope sine scandentium sensu. euntium
primi huiꝰ sermonis libellum. sequens

Expanded text:
turis carnis et spiritus, et invisibilium turis carnis et spiritus, et invisibilium ac tractabilium coaequandis praesumpta reputetur, protestans et infirmitati se humanae intelligentiae necessariam, et ab invidia esse liberam non satisfacientis exempli. Pergimus itaque de Deo locuturi Dei verbis, sensum tamen nostrum rerum nostratotius operis modum temperavimus, ut aptissimus legentium profectibus connexorum sibi libellorum ordo succederet. Nihil enim incompositum indigestumque placuit afferre: ne operis inordinata congeries rusticum quemdam tumultum perturbata vociferatione praeberet. Sed quia nullus per praerupta conscensus est, nisi substratis paulatim gradibus feratur gressus ad summa; nos quoque quaedam gradiendi initia ordinantes, arduum hoc intelligentiae iter clivo quasi molliore lenivimus non 15 jam gradibus incisum, sed planitie subrepente devexum, ut prope sine scandentium sensu, euntium primi hujus sermonis libellum, sequens
Abbreviated transcription (Latin):
tionis expendat. Optimus enĩ lector ẽ.
qui dictoꝵ intelligentiã expectet ex di¬
cꝰtis potius quam imponat et retulerit
magis quam atculerit. neq cogat id
uideri dictis contineri quod ante lecti¬
onem pre sumpserit intelligendũ. Cum
itaq de rebus dei erit sermo: concedamus
cognitionem sui deo dictisq eius pia ue-¬
neratione famulemur. Idoneus enĩ sibi
testis est: qui nisi ꝑse cognitus non ẽ. Si
tractantes. comparationum exempla af¬
feremus: nemo ea existimet absolutȩ in
se rationis ꝑfectionem continere. Comꝑa¬
tio enim terrenorum addm̃ nulla est:
species quasdã ex inferioribus tamquã
suꝑiorum indices querere. ut rerũ fa-¬
miliarium consuecudine admonente ex
sensus nr̃i conscientia ad insoliti sensus
opinionem educeremur. Omnis igitur
comparatio homini utilis potius habe¬
atur quam deo apta: quia intelligentiã
magis significet quam expleat. neq na¬

Expanded text:
tionis expendat. Optimus enim lector est, tionis expendat. Optimus enim lector est, qui dictorum intelligentiam exspectet ex dictis potius quam imponat, et retulerit magis quam attulerit, neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum itaque de rebus Dei erit sermo, concedamus cognitionem sui Deo, dictisque ejus pia veneratione famulemur. Idoneus enim sibi testis est, qui nisi per se cognitus non est. 19tractantes, comparationum exempla afferemus, nemo ea existimet absolutae in se rationis perfectionem continere. Comparatio enim terrenorum ad Deum nulla est: sspecies quasdam ex inferioribus, tamquam superiorum indices quaerere; ut rerum familiarium consuetudine admonente, ex sensus nostri conscientia ad insoliti sensus opinionem educeremur . Omnis igitur comparatio homini potius utilis habeatur, quam Deo apta, quia intelligentiam magis significet, quam expleat: neque na