comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acrem ferocẽq ꝑuen̾it. qͦs ille nume¬
rus imꝑatores romani popłi suꝑau̾it:¬
& qͣs qͦm ciuitates regionesq uastau̾it.
uix qͥ historiã conscͥpserunt: satis ex¬
plicare potuer̃t. Neq et solum fuit
seruile bellum. s et macedoniã ꝓuin¬
ciam pͥus seruicia depopłata sunt:
et deinde siciliam horamq mariti¬
mã. Qnta cẽ et qͣm horrenda cõmi¬
serunt. Prumo latrocinia. demnde
ualiba bella pyrathaꝵ: qͥs ꝓ magni¬
tudine rerũ ualeat eloqͥ. Cũ uͦ mari
cuuli sanguine iã cruentꝰ. multis ad¬
u̾sarũ sͥ partiũ ꝑemptis. uictꝰ urbe
fugisset: iux paululũ respirante ci¬
uitate. ut uerb tullianis utar. suꝑaũ
postea cinua cũ mario. Tc̃ uͦ clarissi¬
mis uiris int̾fectis: lumina ciuitatis
extincta st̃. Ultus. ẽ huiꝰ uictoriȩ cru¬
delitatem p̾ea sylla: ne dici qͥdẽ op
ẽ: qͣnta diminuitione cuiium. et qͣn¬
ta calamitate rei publicȩ. De hac e¬

Expanded text:
acrem ferocemque peruenerit, quos ille numeacrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus imperatores populi Romani superauerit quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine rerum ualeat eloqui? CAPUT XXVIuili sanguine iam cruentus multis aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac e
Abbreviated transcription (Latin):
discordia seniens usq ad cuulia bella
ꝑduxerit. ꝑreclarum nͨ sedicionis ob¬
stacłm edem concordie testem cedis su¬
ppliciiq gͣccoꝵ: concionantib oppo¬
uendam putarint. Qnta ex hoc ꝓfe¬
cerint: indicant secuta peiorã. La¬
borarunt enĩ deinceps concionatores
ñ exemplũ denitare gͣcchoꝵ: s suꝑa¬
re ꝓpositũ. Luciꝰ satnuꝰ tribunꝰ plebis.
et maiꝰ seruiliꝰ p̃tor. et multo post mar
cꝰdrusꝰ. quoꝵ om̃iũ seditionib cedes
pͥmo iam tc̃ gͣuissime. deinde socialia.
bella exarsert̃: quib italia uehenĩter
asflicta. ẽ ad uastitatẽ mirabilem des¬
sertionẽq ꝑducta ẽ. Bellum deude¬
fere italiȩ gentes. quib romanĩ ma¬
rime p̃pollebat imꝑiũ. tanqͣm seue
barbaries domarent᷑: Iam ex paucis¬
simis hoc ẽ. minꝰ qm septuaginta gla¬
diatorib quẽadmodũ bellũ seruile¬
sit coutractũ. ad qͣntũ numerũ et ꝗͣ

Expanded text:
Discordia saeviens usque ad civilia bDiscordia saeviens usque ad civilia buta. Praeclarum vero seditionibus obstaculum, aedem Concordiae testem caedis suppliciique Gracchorum concionantibus opponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta pejora. Laborarunt enim deinceps concionatores, n exemplum deuitare Gracchorum, sed superare propositum, L. Saturninus tribunus plebis et G. Seruilius praetor et multo post M. Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo iam tunc grauissimae, deinde socialia bella exarserunt, quibus Italia uehementer adflicta et ad uastitatem mirabilem desertionemque perducta est. \'Bellum defere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit, ad quantum numerum et quam
Abbreviated transcription (Latin):
febri sic̃ saluti templũ constitutum.
mani tã mala dea irata uiu̾e uoluer̃t:
nec tͦianũ excidiũ recoluert̃ originem
ab eiꝰ osfensione sũpsisse. Ipsa qͦ qͥa init̾
deos ñ fuerat inuitata: trium dearũ
litem aurei mali suppositione ꝯm̃tata ẽ:
unde rixa numinũ. et uenꝰ uictr. et
rapta helena: et troia deleta. ¶ ꝓpt̾
si forte indignata qͦd int̾ deos in ur¬
cẽ t̾babat tantis tumultib ciuitatem:
qͣnto atrociꝰ potuit irritari: c̃ in loco
illiꝰ cedis hoc. ẽ. in loco sui oꝑis adu̾sa¬
rie ^ cͤonstitutã edem indẽt: Hec ua¬
na ridentib nob̃. illi docti sapientesq
stomachant᷑: et tam̃ numinũ bonoꝵ
maloꝵ q cultores de hac questione cõ¬
cordie discordieq ñ exeunt: siue p̃ter¬
miserint harũ dearũ cultũ. eisq fe¬
brem bellonamq p̃tulerint. quib an¬
tiqua fana fecerunt: sine et istas co¬
luerint cũ sic eos discedente concordia.

Expanded text:
Febri, sicut Saluti, templum constitutum. Febri, sicut Saluti, templum constitutum. mani tam mala dea irata vivere voluerunt, nec Trojanum excidium recoluerunt originem ab ejus offensione sumpsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat invitata, trium dearum litem aurei mali suppositione commenta est: unde rixa numinum, et Venus victrix, et rapta Helena, et Troja deleta. Quapropter, si forte indignata quod inter deos in Urjam turbabat tantis tumultibus civitatem; quanto atrocius potuit irritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, adversariae suae constitutam aedem videret? Haec vana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, sive praetermiserint harum dearum cultum, eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt; sive et istas coluerint, cum sic eos, discedente Concordia,
Abbreviated transcription (Latin):
gͣue erat: tantũ auri pondẽ consuli
uendidit. Hec enĩ pactio cedem p̃ces¬
serat: in qua &̃ occis. ẽ. cũ liberis mar¬
Dcus fuluiꝰ consularis: eleganti sane se¬
natꝰ consultu: eo ipso loco uͥ funereꝰ tu¬
multꝰ ille cõmissus. ẽ Ubi tot ciues
ordinis cuiꝰq cecidert̃ :⁊ edes ꝯcordie
facta. ẽ: ut gͣcchors pene testis concio¬
nantiũ ocłos feriret. memoriaq com
tio deoꝵs. illi dee tẽplum. ꝯstruere: que
si eẽt in ciuitate. ñ tantũ dissensionib
dilac̾ata corrueret: nͥ forte sceleris
huiꝰ rea concordia. qͥa deseruerat aiõs
cuuũ. meruit in illa ede tanqͣm in
carcẽ includi: Cur enĩ si reb gestis
congruere uoluer̃t. ñ ibi potiꝰ edem
discordie fabricart: In ulla ratio
reddit᷑. c ꝯcordia dea sit. et discordia
dea ñ sit. ut scd̃m labeonis distinctionẽ
bona sit ista:. illa uͦ mala:. Nec ipse aliud
secutꝰ uidet᷑. qmͣ qͦd adu̾tit rome etiã

Expanded text:
graue erat, tanto auri pondere consuli graue erat, tanto auri pondere consuli uendidit; haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis hi. Fuluius consularis. natus consulto eo ipso loco, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut Gracchorum poenae testis contionantium oculos feriret sio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in civitate, non tantis dissensionibus dilacerata corrueret? nisi forte sceleris hujus rea Concordia, quia deseruerat animos civium, meruit in illa aede tanquam in carcere includi. Cur enim, si rebus gestis congruere voluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricaverunt? an ulla ratio redditur, cur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit; ut secundum Labeonis distinctionem, bona sit ista, illa vero mala? Nec ipse aliud secutus videtur, quam quod advertit Romae etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uiliũ fuit: seditiones gracchoꝵ. a gra¬
riis legib excitate. Uolebant enim a¬
gros popło diuidẽ: qͦs nobilitas ꝑperã
possidebat. S iam uetustam iniqͥtatẽ
audẽ ꝯuellere: ꝑicłosissimũ ĩmo uͦ ut
res ipsa docuit ꝑniciosissimũ fuit.
Que funa facta st̃. cũ pͥor gͣcchus occisꝰ
sito tẽꝑe: neq enĩ legib et ordine po¬
testatũ. s t̾bis armoꝵq conflictibus
nobiles ignobilesq necabant᷑. ꝑost
gracchi alt̾ius int̾fectionẽ. luciꝰ opiniꝰ
consul qͥ adu̾sꝰ eum int᷑ urbem arma
cõmouerat: eoq cũ sociis opp̃sso et ex¬
tincto. ingentem ciuũ stragẽ fecat:
cũ questionẽ hab̃et iam uidiciaria inqͥ¬
sitioe cetos ꝑsequens. tͥa milia hou̾un
occidisse ꝑhibet᷑. Ex qͦ intelligi potest
qͣntã multitudiuẽ mortiũ habe potue¬
rit tbidus conflictꝰ armoꝵ: qͣndo tantã
habuit iudicioꝵ uelut examinata cog¬
nitio. ꝑcussor gͣcchi ipsiꝰ caput qͣntũ

Expanded text:
rum fuit seditiones Gracchorum agrariis legibus excitatae. Volebant enim agros populo diuidere, quos nobilitas perperam possidebat. Sed iam uetustam iniquitatem audere conuellere periculosissimum, immo uero, ut res ipsa docuit, perniciosissimum fuit. Quae funera facta sunt, cum prior Gracchus occisus sito tempore! Neque enim legibus et ordine potestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobiles ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectionem L. Opimius consul, qui aduersus eum intra Urbem arma commouerat eoque cum sociis obpresso et extincto ingentem ciuium stragem fecerat, cum quaestionem haberet iam iudiciaria inquisitione ceteros persequens, tria milia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intellegi potest, quantam multitudinem mortium habere potuerit turbidus conflictus armorum, quando tantam habuit iudiciorum uelut examinata cognitio. Percussor Gracchi ipsius caput, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
corrupto tantã ortam pestilentiã: ut
in solo regno masinisse octingenta
to ampliꝰ in t̾ris littorib ꝓximuis. Tc̃
utice ex tͥginta milib unioꝵ qͥ ibi
erant: decẽ milia remansisse ꝯfirmãt.
Talis itaq uanitas qͣlem ferimꝰ eiq
respondẽ cõpellim᷑: qͥd hoꝵs ñ xͥane¬
uidet: Et tam̃ diis suis ista ñ tͥbu¬
unt: quoꝵ cultũ ideo reliquer̃t. ne
ista uł minora patiant᷑: cũ ea maio¬
ra ꝑtulerint. aqͥb antea colebant᷑.¬

Expanded text:
corrupto tantam corrupto tantam in solo regno Masinissae octingenta to amplius in terris littoribus proximis. Tunc Uticae ex triginta millibus juniorum, quae ibi erant, decem remansisse confirmant. Talis itaque vanitas, qualem ferimus, eique respondere compellimur, quid houideret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum cultum ideo requirunt, ne ista uel minora patiantur, cum ea maiora pertulerint a quibus antea colebant
Abbreviated transcription (Latin):
incoꝵ libris ñ fabulosis s historicis.
sen uera seu falsa sint: ñ inferunt ho¬
minib ꝑniciem s stuporẽ. S et cõplu¬
it tra. cõpluit creta: compluit lapidibꝰ.
ñ ut gͣncdo appellari solet hoc noĩe. s
litꝰ ꝓrimũ decurrentib ita mare fer¬
buisse ut rupes urerent᷑: ut pices na¬
uium soluent᷑. Hoc utiq ñ leuit̾ no¬
xium fuit: qͣmiis inc̾dibilit̾ mirum.
Eodem rursꝰ estu igniũ tanta ui fauil¬
le scͥpsert oppletam eẽ siciliã: ut ca¬
thinensis urb̃ tecta. obruta & p̃ssa di¬
rueret. ¶calamitate ꝑmoti: miscłitꝰ
eiꝰoem anni tͥbutũ ei relaxane̾ roma¬
ni. Locustaꝵ ce in affrica multitudi¬
nem ꝓdigii similẽ fuisse. cũ iã pͦpłĩ
romani eẽt ꝓuincia: litt̾is mandaue¬
rt̃. Consũptis enĩ fructib foliis q lig¬
noꝵ ingenti atq mnestimabili nube
in mare dicũt. ẽẽ. deiectam. Qua mor¬
tua redditaq littorib atq hinc ere

Expanded text:
in eorum libris non fabulosis, sed historicis, in eorum libris non fabulosis, sed historicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appellari solet hoc nomine, sed litus proximum decurrentibus ita mare ferbuisse, ut rupes urerentur, ut pices nauium soluerentur. Hoc utique non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbrueret: qua calamitate permoti, misericorditer ejusdem anni tributum ei relaxavere Romani. Locustarum etiam in Africa multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, litteris mandauerunt; consumtis enim fructibus foliisque lignorum ingenti adque inaestimabili nube in mare dicunt esse deiectam; qua mortua redditaque litoribus adque hinc aere
Abbreviated transcription (Latin):
aut illuc eos ut uiuerent &ẽ ipsi bar¬
bari deduxert̃. Illud scio et hoc mecũ
qͥs qͥs sine studio parciũ udicat. facib¬
lume. agnoscit: ut omittã ceta que mul¬
nꝰ ante bella piunca. xp̃ianã reciꝑet
discipliuam. et consequeret᷑ rerũ tan¬
ta uastatio: qͣnta. illis bellis europam
affricamq contriuit nullus talium
la mnala tribuiss: multo autẽ muiꝰ eoꝵ
uoces tolerarent᷑ qͣntũ attinet ad ro¬
manos: si xp̃ianȩ religionis receptio¬
nem et diffamationẽ. uł irruptio illa¬
galloꝵ. uł tyberini fluminis igniũ¬
q illa depopłatio. uł qͦd cuncta mala
p̃cedit bella illa cuuilia sequerent᷑: alia
hoĩb tanqͣm cͥmina obicerent: Omit¬
to qͥppe illa que mag̃ fuert̃ mira ꝗͣm
noxia: boues locutos infantes nondũ
natos de uteris matrũ quedã u̾ba cla-¬
masse: uolasse serpentes: feminas et
gallinas. et hoies in mascłinũ sexum
suisse conu̾sas: et cetã huiꝰmodi que

Expanded text:
aut illuc eos ut uiuerent etiam ipsi baraut illuc eos ut uiuerent etiam ipsi barbari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, quisquis sine studio partium iudicat; facillime agnoscit ut omittam cetera quae mulnus ante bella Punica Christianam reciperet disciplinam et consequeretur rerum tanta uastatio, quanta illis bellis Europam Africamque contriuit, nullus talium, la illa tribuisset. Multo autem minus eorum uoces tolerarentur, quantum adtinet ad Romanos, si Christianae religionis receptionem et diffamationem uel inruptio Gallorum uel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio uel, quod cuncta mala praecedit, bella illa ciuilia sequerentur. Mala hominibus tamquam crimina obicerent? Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rei publice lib̾tatẽ. usq ad eo cecꝰ et in¬
ꝓiudꝰ fut᷑oꝵ. ut ille ipse uiuenis cuiꝰ di¬
gnitatem atq potestatẽ fouebat. et e¬
umdem ciceronem occidendũ antonio
qͣsi quadam concordiȩ pactione ꝑmit¬
teret: et ipsam lib̃tatẽ rei publice ꝓ qͣ
multũ ille. clamau̾at. dicioni ꝓprie sub¬
uigaret. Deos suos accusent de tan
tis malis: qͥ pro xp̃o nr̃o ingrati sũt
de tantis bonis. Certe qͣndo illa mala
fiebant. calebant are numinũ. sabeo
thure: sertisq recentib alebant. Ca¬
rebant sac̾dotia: fana renitebant: sacͥ¬
ficabat᷑ ludebat᷑. furebat᷑ in templis:
qͣndo passim tantꝰ cunũ sanguis a ci¬
uib ñ mͦ in cet̾is locis: uerũ uit̾ ipsa
qͦ deoꝵ altaria fundebat᷑. Non elegit
tẽplum qͦ confug̾et tulliꝰ: quia frustra
elegerat mutiꝰ. Hi uͦ qui multo indig¬
niꝰ insultant temꝑib xp̃ianis. aut ad
loca xp̃o dicatissima confugerunt:

Expanded text:
rei publicae libertatem, usque adeo caecus rei publicae libertatem, usque adeo caecus us futurorum, ut ille ipse iuuenis, cuius dignitatem ac potestatem fouebat, et eundem Ciceronem occidendum Antonio quadam quasi concordiae pactione permitteret et ipsam libertatem rei publicae, pro qua multum ille clamauerat, dicioni propriae subiugaret. tis malis, qui Christo nostro ingrati sunt de tantis bonis. Certe quando illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo thure sertisque recentibus halabant, clarebant sacerdotia, fana renidebant, sacrificabatur ludebatur furebatur in templis, quando passim tantus ciuium sanguis a ciuibus non modo in ceteris locis, uerum etiam inter ipsa deorum altaria fundebatur. Non elegit templum, quo confugeret Tullius, quia frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo indignius insultant temporibus Christianis, aut ad loca Christo dicatissima confugerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑante: natꝰ ẽ. xp̃c dñs. Nam et ipse
august cũ multis gessit bella cuilia
et in eis cẽ multi clarissum uiri ꝑiert:
int̾ qͦs et cicero disertꝰ ille artifer re¬
torem gaiũ cesarem qͥ uictoriã ciuilẽ
clem̃ter erercuit: suisq adu̾sariis ui¬
tam dignitatẽq donauit:: tãꝗͣ regni
appetitorẽ qͦrs dam nobiliũ ꝯuiratio se¬
natoꝵ: uelut ꝓ rei publice lib̃tate in
ipsa curia trucidauit. Huiꝰ deuide po¬
tentiã multũ morib dispar. uiciis q
om̃ib inqͥnatꝰ atq corruptꝰ asfectare
uidebat᷑ antoniꝰ cui uehem̃t᷑ ꝓ eadem
illa uelut patͥe lib̃tate cicero resiste¬
bat. Tunc em̾serat mirabilis indolis
adolescens ille aliꝰ cesar. illiꝰ gaii cesaris
siliꝰ ad optuꝰ: qͥ ut dixi postea. ẽ. appel¬
latꝰ augustus. Huic adolescenti cesari
ut eiꝰ potentia contͣ antoniũ nutriret᷑:
cicero fauebat. Sꝑans aut̃ depulsa &̃
opp̃ssa antonii dñatioẽ instaurat᷑um

Expanded text:
ante natus est Christus. Nam et ipse Augustus cum multis gessit bella civilia: et in eis etiam multi clarissimi viri perierunt, inter quos et Cicero, disertus ille artifex retorem Gaium Caesarem, qui uictoriam ciuilem clementer exercuit suisque aduersariis uitam dignitatemque donauit, tamquam regni adpetitorem quorundam nobilium coniuratio senatorum uelut pro rei publicae libertate in ipsa curia trucidauit. Huius deinde potentiam multum moribus dispar uitiisque omnibus inquinatus adque corruptus adfectare uidebatur Antonius, cui uehementer pro eadem illa uelut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis adulescens ille alius Caesar, illius Gai Caesaris filius adoptiuus, qui, ut dixi, postea est appellatus Augustus. Huic adulescenti Caesari, ut eius potentia contra Antonium nutriretur, Cicero fauebat, sperans eum depulsa et obpressa Antonii dominatione instauraturum
Abbreviated transcription (Latin):
n hannibalis ꝑueniret: ingentẽ ro¬
gũ publice instrux̃: inquẽ ardentẽ
ferro &e trucibatos om̃s sesuos q misert̃.
Hic aliqͥd agerent dĩ helluones atq¬
nebulones. sacͥficioꝵ ad ipib inhi¬
antes: et fallaciũ diuinationũ cali¬
gie decipientes. Hic aliqͥo agerent
ciuitati p̃pło romano amicissime sub¬
uenirent: fidi conseruatione ꝑeum¬
tem ꝑire ñ sinerent. Ipsi utiq me¬
dii p̃fuerunt: cũ romane rei pu¬
blice int̾iecto federe copulata est.
Custodiens itaq fidelit̃ qͦd ipsis p̃si¬
dib placito uinxerat. fide uixerat:
iuratione constriuxerat: a ꝑfido
obsessa. oppssa consupta. ẽ Si ipsi.
diĩ tempestate. atq fulminib han¬
nibalem postea romanis ꝓximũ
menib t̾ruer̃t. longeq miserunt:
tõ pͥmũ tale aliqͥd fac̾ent. ¶ udeo qͥp¬
pe dice̾ honestiꝰ illos ꝓ amicis roma¬
noꝵ ideo ꝑiclitantib ne romanis fra¬
gerẽt. E et̃ uullã opem tc̃ habenti¬

Expanded text:
nus Hannibalis perueniret, ingentem ronus Hannibalis perueniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliqnebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes, et fallacium divinationum caligine decipientes: hic aliquid agerent, civitati populi Romani amicissimae subvenirent, fidei conservatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique mepraefuerunt, cum Romanae reipublicae interjecto foedere copulata est. Custodiens itaque fideliter quod ipsis praesidibus placito junxerat, fide vinxerat, juratione constrinxerat, a perfido obsessa, oppressa, consumpta est. Si ipsi dii tempestate atque fulminibus Annibalem postea Romanis proximum moenibus terruerunt, longeque miserunt; tunc primum tale aliquid facerent. Audeo quippe dicere honestius illos pro amicis Romanorum ideo periclitantibus, ne Romanis frangerent fidem, et nullam opem tunc habenti
Abbreviated transcription (Latin):
miseriora extitert. Discordiȩ cuules
uł potiꝰ incuules. nec iam sediciones.
s cẽ ipsa bella urbana uͥ tantꝰ sangui
esfusꝰ ẽ: u patium studia ñ contentio¬
nũ dissensiombꝰ uariis q nocib in alt̾¬
utrum: s plane. iã ferro armisq seui¬
ebant. Bella socialia. bella seruilia.
bella ciuilia. qͣntũ romanũ cruorem
fuder̃t: qͣntã italiȩ uastationẽ deserti¬
onemꝰ fecerunt: Nam anteqꝗͣ adu̾s us
romã sociale latiũ cõmoueret: cũcta
animalia humanis usib subdita. ca¬
nes. eqͥ. asini. boues. et queq alia pec¬
cora sub hoium dñio fuerunt. subito
esferata. et domestice lenitatis oblita:
relictis tectis lib̃a uagabant᷑: et om̃em

Expanded text:
miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini boues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictis tectis libera uagabantur et omnem
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplo. in lecto. inconuiuio. in opinate
atq impie fusse trucidatũ Qͥs gemi¬
tꝰmorientiũ que lacͥme spectantiũ: for¬
tasse ̃ ferientiũ fuert̃: Quã dura ne¬
cessitas hospitum. ñ solũ uidendi illas
nefarias cedes domi sue: uerũ etiã ꝑ¬
petͣndi: ab illa blanda ꝯmunitate hu¬
manitatis. repente mutatis uultib ad
hostile negotiũ in pace ꝑagendũ. mu¬
tius dicã om̃ino uuln̾b: cũ ꝑcussus
in corꝑe. et ꝑcussor in aĩo feriret᷑. Nũ
et isti om̃s augͣia contẽpserant: Nũ
deos domesticos et publicos qͥ c̃ sedib
sus ad illam irremeabilẽ ꝑ egͥnatioẽ
ꝓfecti st̃. qͦs consulerent ñ habebant:
Hoc si ita. ẽ: ñ habent c᷑ isti in hac cau¬
sa de nr̃is tẽꝑib conquerant᷑. Olim
romani hec uana contẽpnũt. Si aut̾
consuluert: respondeat᷑. Qͥd aut̾ ꝓfu¬
erunt ista: qͣndo ꝑ humanas dũ taxat
leges nemine ꝓhibente licuerunt:¬

Expanded text:
templo in lecto in conuiuio inopinate templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse trucidatum! Quis gemitus morientium, quae lacrimae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura necias illas caedes domi suae, verum etiam perpetrandi; ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis vultibus ad hostile negotium in pace peragendum, mutuis dicam omnino vulneribus, cum percussus in corpore, et percussor in animo feriretur? Num et isti omnes auguria contempserant? num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam irremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita est, non habent cur isti in hac causa de nostris temporibus conquerantur. Olim Romani hconsuluerunt, respondeatur, quid ista profuerunt, quando per humanas dumtaxat leges nemine prohibente licuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ extorsisse romanis. et ad regale arbi¬
triũ cuncta reuocasse: et qͣsi morbida
uetustate collapsam. ueluti instauras¬
se ac renouasse rẽ publicã. Toto gͦ isto
tẽꝑe omitto ex aliis atq aliis causis. ã
atq c̃e bellicas clades. et numantinũ
fedus. horrenda ignominia macłosũ.
uolau̾ant enĩ pulli de cauea et manci¬
no consuli ut aiunt aug̃iũ malũ fe¬
cerant: qͣsi ꝑ tot annos qͥb illa exigua
ciuitas romanũ circũsessa exercitum
asflixerat: ipsiq romane rei publicȩ
trori. eẽ. iã ceꝑat: alii cont᷑ eam malo
qͣmins illued neq̃ qͣm tacuerim qͦd mit̾¬
dates rex asie uͥq in asia ꝑegrinantes
ciues romanos. atq ob innum̾abiles co¬
pias sius negociis initentos. uno die
occidi uissit: et factũ. ẽ. Quã illa mi¬
serabilis rerum facies erat: subito quẽ¬
q uͥcũq fuiss inuentꝰ in agro. in uia.
in oppido. in domo. in uico. in foro. in

Expanded text:
modo extorsisse Romanis et ad regale arbimodo extorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto tempore omitto ex aliis adque aliis causis etiam adque etiam bellicas clades et Numantinum fvolaverant enim pulli de cavea, et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua civitas Romanum circumsessa exercitum afflixerat, ipsique Romanae reipublicae terrori esse jam coeperat, alii contra eam malo quamuis illud nequaquam tacuerim, quod Mitdates rex Asiae ubique in Asia peregrinantes ciues Romanos adque innumerabili copia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum facies erat, subito quemque, ubicumque fuisset inuentus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in foro, in
Abbreviated transcription (Latin):
et postremũ bellũ carchaginense lata
minam face̾t. nec unicã filiã. Qlege
qͥd iniqͥus dici aut cogitari possit
ignoro: uerũtam̃ toto illo int̾uallo du¬
oꝵs belloꝵ punicoꝵs tolerabilior infeli¬
citas fuit. Bellis tantũmͦꝰ foris conte¬
rebat᷑ exercitꝰͦ: s uictoriis consolabat᷑:
domi autẽ mille sic̃ alias discordiȩ se¬
niebant. S ultimo bello punico uno
impetu alt̾us scipionis. qͥ ob hoc etiã
ipse affricani cognom̃ inuenit. emula
imꝑii romani ab stirpe deleta. ẽ: ac
deinde tantis maloꝵ aggerib opp̃ssa
romana res publica: ut ꝓsꝑitate ac se¬
curitate rerum. unde nimiũ corrup¬
tis morib mala illa congesta st̃. plus
nocuisse monstret᷑ tam cito eu̾sa: ꝗͣ priꝰ
nocuerat tã diu adu̾sa carchagõ. Hoc
toto tẽꝑe usq ad cesarem augustum.
qͥ udet᷑ ñ adhuc uł ipsoꝵ opinione glo¬
ne iã eneruẽ et languidã lib̾tatẽ om̃i

Expanded text:
et postremum bellum Carthaginense, lata et postremum bellum Carthaginense, lata minam facquid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verum tamen toto illo interuallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur exercitus, sed uictoriis consolabatur; domi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpressa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocuisse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel ipsorum opinione glone iam eneruem ac languidam libertatem omni
Abbreviated transcription (Latin):
ne saltim mortuo in ingrata patria
ꝓ consulem de gallo g̾cis triũphantẽ
asiatica luxuria: romã om̃i hoste pe¬
ior irrepsit. Tc̃ enĩ lecti erati. et p̃ci¬
osa stragula uisa ꝑhibent᷑. Tunc in¬
ducte in conuiiia psaltriȩ. et alia li¬
centiosa neqͥtia. S nc̃ de his malis
q̃ intolerabilit̾ hoĩes patiunt᷑: ñ dehis
que libent̃ faciunt dice̾ institiũ. Unde
illud mag̃ qͦd de scipione cõmemora¬
ui. qͦd cedens inimicis extra patriam
quã lib̃auit mortuꝰ ẽ. ad p̃sentem ꝑti¬
net disputationẽ: qͦd ei romana nu¬
mina a qͦꝵ templis au̾tit hannibalẽ
felicitatẽ. S qͥa salustiꝰ eo temꝑe ibi
dix̃ mores obtimos fuisse. ꝓpt̾ea hoc
de asiana luxuria cõmemorandum
putaui: ut intelligat᷑ aẽ illud a salustio
in cõꝑatione alioꝵ tẽꝑum dictũ qͥb
tẽꝑib peiores utiq in gͣnissimis discor¬
diis mores fuer̃t. Nam tc̃ id. ẽ. int̾ scđm

Expanded text:
ne saltem mortuo in ingrata patria ne saltem mortuo in ingrata patria . Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem Asiatica luxuria Romam omni hoste peior inrepsit. Tunc enim primum lecti aerati et pretiosa stragula uisa perhibentur; tunc inductae in conuiuia psaltriae et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis, quae intolerabiliter homines patiuntur, lion de his, quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis, quod de Scipione commemoraui, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberauit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina, a quorum templis auertit Hannibalem, felicitatem. Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum putavi, ut intelligatur etiam illud a Sallustio in comparatione aliorum temporum dictum, quibus temporibus pejores utique in gravissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum
Abbreviated transcription (Latin):
uentib. s̃ sic̃ m de miseria mm᷑are:
s sic̃ tũc regulus et saguntini excru¬
ciati horribilit̃ ẽ penitꝰ interire.
Porro int̾ scdđm et postremũ bellum
carthaginense. qñ salustiꝰ obtimis
morib et maxima concordia dixit
egisse romanos: multa enĩ p̃tereo
suscepti oꝑis modũ excogitans. eo dẽ
gͦ ipso tẽꝑe moꝵ obtimoꝵ maxime¬
q concordiȩ. scipio ille rome italie¬
q lib̾ator. eiusdem᷑ belli punici scd̃i
tã horrenditã exiciosi. tã ꝑicłosi p̃¬
clarus mirabilisq confector iuictor
hanuibalis. domitorq carchaginis:
cuiꝰ aͣd olescentia uita describit᷑ diis
dedita. templisq nutrita: mimicoꝵ
accusationib cessit: carensq patͥa.
quã sua uirtute saluã et lib̃am red¬
didit: in oppido linternensi egit re¬
liquã complenitq uitã: post insig¬
nem suũ triũphum. nullo illiꝰ urbis
captꝰ desidio. ita ut uississe ꝑhibeat᷑:

Expanded text:
uentibus non sicut modo de miseria murmurare, uentibus non sicut modo de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini excruciati horribiliter etiam penitus interire.Porro inter secundum et postremum bellum Carthaginense, quando Sallustius optimis moribus et maxima concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo, suscepti operis modum cogitans: eodem ergo ipso tempore morum optimorum maximaeque concordiae, Scipio ille Romae Italiaeque liberator, ejusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, victor Annibalis domitorque Carthaginis, cujus ab adolescentia vita describitur diis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit, carensque patria, quam sua virtute salvam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam complevitque vitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio, ita ut jussisse perhibeatur,
Abbreviated transcription (Latin):
coli reqͥrunt᷑. ut harũ labentiũ atꝙ
tͣnseuntiũ rerũ felicitas tuta sit: qͥb
nob defensores et excusatores eors de
saguutinis ꝑ euntib respondebunt:
nͥ qͦd de illo regulo extincto: Hoc qͥp¬
pe int̾est qͦd ille unꝰ homo. hec tota
cuutas: utriusq tam̃ interitꝰ causa cõ¬
seruatio fidi fuit. Propt̾ hanc enim¬
et ad hostes redire ille uoluit: et nolu¬
it ista transire. Conseruata gͦ ꝓuocat
deoꝵ iram fides In possunt et diis
ꝓpiciis ꝑire non solum quiq hoĩes.
uerum integre ciuitates: Utrũ uolt̾
eligant. Si enĩ fidei seruate irascũt᷑
illi ddii. querant ꝑfidos aquib colant᷑.
si aut̾ cẽ illis ꝓpiciis. multis gͣuib q
cruciatib asflicti: interire hoĩes ci¬
nitatesq possunt: nullo fructu feli¬
citatis huiꝰ colunt᷑. Desinant gͥ suc¬
censere qͥ sacͥs deoꝵ suoꝵ ꝑditis se in¬
felices esse factos putant. Possunt .ii.
illis ñ solum manentib uerũ aẽ fa¬

Expanded text:
i requiruntur, ut harum labentium adque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis defensores et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus respondebunt, nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hostes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata ergo prouocat deorum iram fides? an possunt et dis propitiis perire non solum quique homines, uerum etiam integrae ciuitates? Utrum uolunt. eligant. Si enim fidei seruatae irascuntur illi di, quaerant perfidos, a quibus colantur; si autem etiam illis propitiis multis grauibusque cruciatibus adflicti interire homines ciuitatesque possunt, nullo fructu felicitatis huius coluntur. Desinant igitur suscensere, qui sacris deorum suorum perditis se infelices esse factos putant. Possent enim illis non solum manentibus, uerum etiam fa
Abbreviated transcription (Latin):
stomacant᷑ si illa mala habeant ꝗͣm
si uitã malam: qͣsi hoc sit hoĩs maxi¬
mũ bonũ hab̃e bona omĩa p̃t iͤpsũ.
S neq talia mala que isti sola for¬
midant. dii eoꝵ qͣndo ab eis libere co¬
lebant᷑: ne illis accid̾ent obstiterũt.
Cũ enĩ uariis ꝑ diu̾sa loca tẽꝑib an¬
te aduentũ redẽptoris nr̃i innum̾a¬
bilib ñ nullis ae inc̾dibilib cladib
genꝰ contereret᷑ humanũ: qͦs alios
ꝗͣm istos deos mundꝰ colebat: excepto
uno p̾pło hebreo. et qͥbdam extͣ ipsũ
pͦpłm ubicũq grã diuina digni occul¬
tissimo atq uistissimo dĩ udicio fuer̃.
Uerũ ne nimiũ longum faciã. tace¬
bo aliar usq qͣ: gentiũ mala gͣuissi¬
ma: qͦd ad ronam ꝑtinet romanũq
imꝑium tantũ loqͣr: id ẽ ad ipsam ꝓpf
ciuitatẽ. et quac̃q illi terrarũ uł socie¬
tate coniuncte ut condicione subiede
sunt: q̃ sint ꝑpesse ante aduentũ xp̃i.

Expanded text:
stomachantur, si uillam malam habeant, quam stomachantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola formidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullisque etiam incredibilibus cladibus genus contereretur humanum, quos alios quam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hebraeo et quibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia diuina digni occultissimo adque iustissimo Dei iudicio fuerunt? Verum ne nimis longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala grauissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium tantum loquar, id est ad ipsam proprie ciuitatem et quaecumque illi terrarum uel societate coniunctae uel condicione subiectae sunt, quae sint perpessae ante aduentum Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
gna suꝑati. nullo marcio impetu t̾ri¬
ti sedarent᷑ inimici: his modis semꝑ
ag̾et᷑: et semꝑ roma clausis iã portis
paccata reguarae. Qd si in potestate
ñ fuit: ñ gͦ roma. pacẽ habuit. qͣm di¬
u dii eoꝵ. s qͣm dui hoĩes finitimi
circũ quaq uoluert̃. qͥ eam nullo bello
ꝓuocauert: nͥ forte dii tales etiã id ho¬
mini uende audebt̃. qͦd aliꝰ homo uo¬
luit siue noluit. Inter. ẽ. qͥdẽ uã uicio
ꝓpͥo. malas m̃tes qͣtin sinant᷑ isti demo¬
nes uł t̾rere uł excitare. S si semꝑ¬

Expanded text:
gna superati, nullo Martio impetu terrigna superati, nullo Martio impetu territi sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque uoluerunt, qui eam nullo bello prouocauerunt; nisi forte di tales etiam id homini uendere audebunt, quod alius homo uoluit siue noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones uel terrere uel excitare; s
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbit ipse salustiꝰ legib morib agris
aucta. satis ꝓsꝑa. satis q pollens uide¬
bat᷑. sic̃ pleraq mortaliũ habent᷑ : un¬
uidia ex opulentia orta. ẽ. Igit᷑ reges
pͤpłiq finitimi bello tẽptare. paucis
ex amicis auxilio. ẽẽ: nam cet̾i metu
ꝑcussi a ꝑicłis aberant. At romani
domi milicieq intenti. festinare. pa¬
rare. aliꝰ aliũ hortari. hostib obuiam
ire: lib̃tatem. patͥam. parentesq ar¬
mis teg̾e. Post uͥ ꝑicła uͥtute ꝓpule¬
rant. sociis atq amicis auxilia por¬
tabant: mag̃q dandis ꝗͣ accipiendis
beneficiis amicicias parabant. De¬
cent̾ his artib roma c̾uit: s regnan¬
te numa ut tã longa pax eẽt. utrum
irruebant im ꝓbi belloq temptabãt.
an nichil eoꝵ fiebat ut posset par illa
ꝑsistẽ: Sienim bellis etiã tũ roma
lacessabat᷑. nec armis arma obiuia fe¬
rebant᷑: qͥb modis agebat᷑ ut nulla pu¬

Expanded text:
scribit ipse Sallustius, legibus moribus agris scribit ipse Sallustius, legibus moribus agris aucta satis prospera satisque pollens uidebatur, sicut pleraque mortalium habentur, inuidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare; pauci ex amicis auxilio esse, nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare parare, alius alium hortari, hostibus obuiam ire, libertatem patriam parentesque armis tegere. Post ubi pericula uirtute propulerant, sociis adque amicis auxilia portabant magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant. Decenter his artibus Roma creuit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum inruebant inprobi belloque tentabant, an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur nec armis arma obuia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pu
Abbreviated transcription (Latin):
teã ꝑpetius asflictictionib ꝑuenire.
nec c̃ ꝑuen̾is requiesce̾: s qͣnto gͣndi¬
orib m̃bris: tanto maiorib agitari
malis: Q baut̾ mali eẽt. anpotiꝰ plu¬
rimũ boni: si ea temꝑa ꝑdurarent.
que ꝑstrux̃ salustiꝰ ubi ait: gͥ mnicio
reges. nam in t̾ris nom̃ imꝑii id pͥmũ
fuit dui̾si. pars ingeniũ. alii corpꝰ ex¬
ercebant. et iã tũ uita hominũ sine
cupiditate agebat᷑. sua cuiq satis pla¬
cebant: In ut tã multũ ageret᷑ im¬
ꝑium. debuit fieri qͦd uirgiliꝰ detesta¬
t᷑ dicens: deterior donec paulatĩ et
decolor. etas. & belli rabies. et amor
successit habendi: S plane ꝓ tantis
bellis susceptis et gestis. iusta defensio
romanoꝵ. ẽ: qͦd irruentib sͥ impor¬
tune inuicis resist̾e̾ cogłtabat. ñ aui¬
ditas adipiscende laudis humane:
s necessitas tuende salutis et lib̾tatis.
Ita sit plane. Nam pꝰꝗͣm res eoꝵ sic̃

Expanded text:
team perpetuis adflictionibus peruenire, team perpetuis adflictionibus peruenire, nec cum perueneris requiescere, sed quanto grandioribus membris, tanto maioribus agitari malis? Quid autem mali esset, ac non potius plurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae perstrinxit Sallustius, ubi ait: \'Igitur initio reges nam in terris nomen imperii id primum fuit diuersi pars ingenium, alii corpus exercebant; etiamtum uita hominum sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant\'. An ut tam multum augeretur imperium, debuit fieri quod Vergilius detestatur, dicens: Deterior donec paulatim et decolor aetas Et belli rabies et amor successit habendi? Sed plane pro tantis bellis susceptis et gestis iusta defensio Romanorum est, quod inruentibus sibi inportune inimicis resistere cogebat non auiditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit plane. Nam postquam res eorum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ factũ ẽ dr̃ ut res que facta. ẽ. congri¬
ere bonitati ꝓpt̃ quã sacda ẽ indicet᷑:
que bonitas si sp̃c̃ sc̃s recte intelligit᷑:
unuisa nob̃ tͥnitas in suis oꝑib intimat᷑.
Inde ẽ. ciuitatis scẽ que et in scĩs anguis
sursũ . ẽ: et origo. et informatio. et bea¬
titudo. Nam si querat᷑ unde sid: dõ eã
condidit. Si unde sit sapiens: adeo il¬
luminat᷑. Si unde sit felix: deo fruit᷑.
Subsistens modificat᷑: contemplans illu¬
strat᷑  inherens iocundat᷑ est. undet. a¬
mat. In ȩt̾nitate dĩ iuget: in u̾itate di
lucet: in bonitate cdei gaudet.

Expanded text:
 dicitur, ut res quae facta est, congruere bonitati propter quam facta est, indicetur. Quae bonitas si Spiritus sanctus recte intelligitur, universa nobis Trinitas in suis operibus intimatur. Inde est civitatis sanctae, quae in sanctis Angelis sursum est, et origo, et informatio, et beatitudo. Nam si quaeratur unde sit, Deus eam condidit: si unde sit sapiens, a Deo illuminatur: si unde sit felix, Deo fruitur: subsistens modificatur, contemplans illustratur, inhaerens jucundatur; est, videt, amat; in aeternitate Dei viget, in veritate Dei lucet, in bonitate Dei gaudet.
Abbreviated transcription (Latin):
respondeat᷑: cũ uͦ de om̃ib simul ñ treᷤ
dii uł tres om̃ipotentes. s unꝰ ds̃ omip̃c.
Tanta ẽ. ibi in trib inseꝑabilis unitas:
q̃ sic se uoluit p̃dicari. Utrũ aut̾ bo¬
ambob ẽ. recte bonitas dici possit am¬
boꝵ: ñ audeo temerariã p̃cipitare sen¬
tentiã: uerũtam̃ amboꝵ eũ dicẽ scĩ¬
tatẽ faciliꝰ ausꝰ flero. ñ amboꝵ quasi
liꝰ ducit qͦd c̃ sit et pat̃ et filiꝰ sp̃c et pat̃¬

Expanded text:
de omnibus simul, non tres di uel tres omnipotentes, sed unus Deus omnipotens; tanta ibi est in tribus inseparabilis unitas, quae sic se uoluit praedicari. Utrum autem boambobus est, recte bonitas dici possit amborum, non audeo temerariam praecipitare sententiam; uerum tamen amborum eum dicere sanctitatem facilius ausus fuero, non amborum quasi lius ducit, quod, cum sit et Pater spiritus et
Abbreviated transcription (Latin):
tãqͣm scĩtas substantialis. et consubstan¬
tialis amboꝵ. S si nichil. ẽ aliud bom
tas diuina ꝗͣ scĩtas: ꝓphecto et illa dili¬
gentia rationis. ẽ. ñ p̃sũptionis aubatia
ut ioꝑib ci sec̾to quodã loquendi mͦ¬

Expanded text:
tanquam sanctitas substantialis et consubstantialis amborum. Sed si nihil aliud est bonitas divina quam sanctitas, profecto et illa diligentia rationis est, non praesumptionis audacia, ut in operibus Dei secreto quodam loquendi m
Abbreviated transcription (Latin):
auariciaq consũpto: auarus uͦ luxu¬
riosus q pͦpłc scd̃is reb effectus est:
qͣs nasica ille ꝓuidentissime cauen¬
das esse censebat: qͣndo cuitatẽ hostiũ
maxiniã. fortissimã. opulentissimã
nolebat auferri. ut timore libido p̃¬
meret᷑: libidine p̃ssa ñ luxuriaret᷑.
luxuriaq choibita. nec auaricia gͣs¬
saret᷑ : quib uiciis obseruatis. ciuita

Expanded text:
luxuriaque corrupto. Auarus uero luxuluxuriaque corrupto. Auarus uero luxuriosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitii
Abbreviated transcription (Latin):
pulso et extincto: tanta de reb ꝓsꝑis
orta mala continuo subsecutasunt:
ut corrupta. disruptaq concordia. pͥ
seius cruentis seditionib. deinde ma¬
larum conexione causarũ. bellis etiã
cuulib tante. trages ederent᷑: tantꝰ
sanguis esfunderet᷑. tanta cupidita¬
te ꝓscͥpcionũ ac rapinaꝵ ferueret
ĩmanitas: ut romani illi qͥ uita intȩ¬
griore mala metuebant ab hostib.
ꝑdita integritate uite crudeliora pa-¬
terent᷑ a ciuib. eaq ipsa libido dñan¬
di que int̾ alia uicia generis huma¬
ni meratior inerat uniu̾so pͦpło ro¬
mano: postea qͣm in paucis potentio¬
rib uicit. obtritos fatigatos q cete¬
ros etiam uigo seruitutis opp̃ssit Nã¬
qͣndo illa quiescet in suꝑbissimis m̃¬
tib: donec continuatis honorib ad
potestatẽ regiam ꝑueniret: Honoꝵs
porro continuandor facultas ñ eẽt.
nͥ ambitio p̃ualeret: minime autẽ p̃¬
ualeret ambitio. nͥ in pͤpło luxuria

Expanded text:
pulso et exstincto, tanta de rebus prosperis pulso et exstincto, tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta disruptaque concordia prius saevis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum connexione causarum, bellis etiam civilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferveret immanitas, ut Romani illi qui vita integriore mala metuebant ab hostibus, perdita integritate vitae crudeliora paterentur a civibus: eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia uitia generis humani meracior inerat uniuerso populo Romano, postea quam in paucis potentioribus uicit, obtritos fatigatosque ceteros etiam iugo seruitutis obpressit. CAquando illa quiesceret in superbissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e securam. et ꝑditissimis morib
remota om̃i molestiarũ asꝑitate dif¬
fluere: Neq enĩ ꝓpt̾ea cupitis hab̾e
pacem. et oñui genere copiarũ ha¬
bundare: ut his bonis honeste uta¬
mini. hoc est enim modeste. sobrie.
temꝑant. pie: s ut infinita uarie¬
tas uoluptatum insanis esfusionib
exqͥrat᷑ : secundis ꝰ reb ea mala oriant᷑
in morib: quȩ seuuentib peiora suiss
hostib At ille scipio pontifex maxi¬
mꝰ ur̃. ille iudicio totiꝰ senatꝰ uir opti¬
mꝰ. istam uob̃ metuens calamitatẽ.
nolebat emulam tẽ imꝑii romani
carchaginem obrui: et decernenti
ut dirueret᷑ contradicebat catoni.
timens infirmis animis hostem se¬
curitatem: et tamqm pupillis cuub
idoneũ tutorem necessariũ uidens eẽ
terrorem. Nec eum sentencia fefellit:
Re ipsa ꝓbatum ẽ quia uerum dic̾a
Deleta qͥppe carthagine. magno sci¬
licet terrore romanȩ rei publicȩ de¬

Expanded text:
habere securam et perditissimis moribus habere securam et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste utamini, hoc est modeste sobrie, temperanter pie, sed ut infinita uarietas uoluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisque rebus ea mala oriantur in moribus, quae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem nolebat aemulam tunc imperii Romani Carthaginem dil\'ui et decernenti ut dirueretur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse tere ipsa probatum est, quam verum diceret. Deleta quippe Carthagine, magno scilicet terrore Romanae reipublicae de
Abbreviated transcription (Latin):
talia patiunt᷑. ꝓ quib euitandis eos
uł colunt. uł colendos. eẽ. contendũt:
nã ista respondet. Os̃ m̃s ubiq p̃¬
sens. uͥq totꝰ nusqͣm inclusꝰ. qͥ possit
adesse sec̾tus. ab esse ñ motꝰ. ille cũ
me aduersis reb eragitat aut me¬
rita examinat. aut peccata castigat:
mercedemq mͥ ȩtn̾am ꝓ toleratis
pie malis temꝑalib seruat: uos au̾
qͥ estis cũ quib loqui dignũ ñ sit.
saltim de diis ur̃is: qͣntominꝰ de deo
meo. qͥ terribilis. ẽ. suꝑ om̃s deos: qm̃
dii gentiũ demonia: dñs aut̃ celos
fecit. Sinasica ille scipio ur̃ qͦndã
pontifex iuueret. quẽ sub terrore bel¬
li punici in suscipiendis frigiis sa¬
cris. cũ uir optimꝰ quereret᷑ uniu̾sꝰ
senatꝰ elegit. cuiꝰ os fortassis ñ aude¬
retis aspice̾: ipse uos ab hac impu¬
dentia cohib̃et. Cur enĩ afflicti reb
adu̾sis de temporib querimini xp̃i¬
anis: nͥ qͥa urãm luxuriam cupitis

Expanded text:
talia patiuntur, pro quibus euitandis eos talia patiuntur, pro quibus euitandis eos uel colunt uel colendos esse contendunt. Nam ista respondet: Dens meus ubique praesens, ubique totus, nusquam inclusus, qui possit adesse secretus, abesse non motus; ille cum me aduersis rebus exagitat, aut merita examinat aut peccata castigat mercedemque mihi aeternam pro toleratis pie malis temporalibus seruat; uos autem qui estis, cum quibus loqui dignum sit saltem de dis uestris, quanto minus de Deo meo, qui terribilis est super omnes deos, quoniam di gen. Si Nasica ille Scipio uester quondam pontifex uiueret, quem sub terrore belli Punici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elegit, cuius os fortasse non auderetis aspicere, ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus querimini Christianis, nisi quia uestram luxuriam cupitis
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ eẽ. qͦd inuito animo ñ possit au¬
ferri: qͥ error eis fortasse sublatꝰ est:
Cũ enĩ cogitant qua conscientia deo
seruierint. et fide inconcussa de il¬
lo sentiunt qͦd ita sͥ seruientes eũq
inuocantes deserere nullo mͦ putu¬
eruĩt: qͣntũq illi castitas placeat
dubitare ñ possit. uident esse conse¬
quens neqͣꝗͣm illũ fuisse ꝑmissurũ.
ut hec accident scĩs suis: si eo modo
ꝑire posset sc̃itas qm contulit eis &
diligit in eis Habet itaq om̃is fami
ñ fallacem. nec in spe rerum nutan¬
tiũ uł labentiũ constitutã: uitã q e¬
tiam ipsam temꝑalem minime pe¬
nitendam. in qua erudit᷑ ad ȩc̾nam:
bonisq t̾renis tamꝗͣ ꝑegrina utit᷑
nec capit᷑: malis autẽ aut approbat᷑
aut em̃dat᷑: illi uͦ qui ꝓbita eius in¬
sultant eiq dicunt cũ forte in aliqͣ
temꝑalia mala deuenerit ubi est d̃s
tuus: ipsi dicant uͥ sint dii eoꝵ: cũ

Expanded text:
bonum esse, quod inuito animo non possit aubonum esse, quod inuito animo non possit auferri: qui error eis fortasse sublatus est. Cum enim cogitant. qua conscientia Deo seruierint, et fide inconcussa non de illo sentiunt, quod ita sibi seruientes eumque inuocantes deserere ullo modo potuerit, quantumque illi castitas placeat dubitare non possunt, uident esse consequens nequaquam illum fuisse permissurum, ut haec acciderent sanctis suis, si eo modo perire posset sanctitas, quam contulit eis et diligit in ein fallacem nec in spe rerum nutantium uel labentium constitutam, uitamque etiam ipsam temporalem minime paenitendam, in qua eruditur ad aeternam, bonisque terrenis tamquam peregrina utitur nec capitur, malis autem aut probatur aut emendatur. Illi uero, qui probitati eius insultant eique dicunt, cum forte in aliqua temporalia mala deuenerit: Ubi est Deus tuus? ipsi dicant, ubi sint di eorum, cum