comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nare debemus qui aduersa erroris ẜ¬
nea non unum eiuidemq filium de
dicunt: sed alium eẽ qui ex deo patre
natus sit. alium qui sit generatꝰ ex
uirgine. Cum euangelista dicat quia
uerbum carofactum ẽ. ut unũ dominũ
iħm non duos crederes. Nonnussi etiã
aliud dei uerbum alium uerum dei fi¬
lium crediderunt: cum ip̃m qui in pͥn¬
cipio erat uerbum apud patrem in
sua propria uenisse euangelista testa¬
tur. Sunt autem qui tanꝙͣ ad unũ
Sed de nullo prophetarum dc̃m ẽ quia
uerbum caro factum ẽ: nullus prophe¬
tarũ abstulit peccata mundi. de nul¬
lo alio dictum ẽ. hie ẽ filius meus dilec¬
tus in quo complacui. De nullo ꝓphe¬
tarũ legimus qd̾ sit dñs maiestatis
quod de xp̃o aplũs dixit. quia uidei
dũm maiestatis crucifiperunt. Sed
dum huc redarguimus emergũt alii.
qui carnem dñi dicant et diuinitatẽ
unius ẽẽ nature que tantum sacrile¬
gium inferna uomuerunt. Iam tole¬

Expanded text:
nare debemus, qui adversa erroris linare debemus, qui adversa erroris linea non unum eumdemque Filium Dei dicunt: sed alium esse qui ex Deo Patre natus sit, alium qui sit generatus ex Virgine; cum Evangelista dicat quia Verbum caro factum est ; ut unum Dominum Jesum, non duos crederes. 48. Nonnulli etiam aliud Dei Verbum, aliud Dei Filium crediderunt: cum ipsum, qui in principio erat Verbum apud Deum Patrem, in sua propria venisse Evangelista testetur . Sunt autem qui tamquam ad unuSed de nullo prophetarum dictum est quia Verbum caro factum est. Nullus prophetarum abstulit peccata mundi. De nullo alio dictum est: Hic est Filius meus dilectus in quo complacui . De nullo prophetarum legimus quod sit Dominus majestatis, quod de Christo Apostolus dixit quia Judaei Dominum majestatis crucifixerunt . 49. Sed dum hos redargnimus, emergunt alii qui carnem Domini et divinitatem dicant unius esse naturae. Quae tantum sacrilegium inferna vomuerunt? Jam tole
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi patielutur ues manens ĩ carne
dei uerbum patiebatur carne. sicut scͥp¬
tum ẽ. xp̃o in carne passo: in se utiq pro
corporis assumptione referebat. ut que
stiret humana. Recte igitur scdm natu¬
ram suam et caro passa ẽ nec ea corpo-¬
ris passione uerbi natura imitata est.
In ueritate enim nr̃a c̃resurrectio: et idem
in ueritate xp̃i passio predicatur. Neq
mate passus ẽ quia nec in fantasmate
super mare ambulauit.quod discipuli
in euangesio opinati ẽẽ produnt᷑. Sed
excusantur quia nondũ erat spũs datꝰ
nondum enim ihũs fuerat honorificat᷑
Nobis iam crucifixus ẽ xp̃us et resurre ł
nobis iam spũs datus ẽ qui assertor est
ueritatis. Et discipuli quidem aliquãdo
errauerunt. ne nos postea errare posse¬
mus. Ergo illoꝵ error nobis proficit. qͣi
homines errarunt. quasi discipuli cre¬
diderunt.Et hos igitur qui ĩ fantasma¬
te uenisse ihm̃ predicant. et illos condẽ¬

Expanded text:
Verbi patiebatur vel manens in carne, Verbi patiebatur vel manens in carne, Dei Verbum patiebatur carne, sicut scriptum est: Christo in carne passo ; in se utique pro corporis assumptione referebat; ut quaestiret humana. 45. Recte igitur secundum naturam suam et caro passa est, nec ea corporis passione Verbi natura mutata est; in veritate enim nostra est resurrectio, et ideo in veritate Christi passio praedicatur. 714 mate passus est, quia nec in phantasmate super mare ambulavit, quod discipuli in Evangelio opinati esse produntur . Sed excusantur, quia: Nondum erat Spiritus datus ; nondum enim Jesus fuerat honorificatus . Nobis jam crucifixus est Christus et resurrexit: nobis jam Spiritus datus est, qui assertor est veritatis. Et discipuli quidem aliquando erraverunt, ne nos postea errare possemus. Ergo illorum error nobis proficit. Quasi homines errarunt, quasi discipuli crediderunt. 47. Et hos igitur qui in phantasmate venisse Jesum praedicant, et illos condem
Abbreviated transcription (Latin):
Et bene mare dixit nõ ẽ mecũ. quia su¬
per mare erat.Deniq in mari et corpo¬
re et uestigiis ambulabat. quando et
subiectum mari super mare petrum
ambulare precepit. qui licet titubauit:
titubauit tamen non per imbecillitatẽ
iubentis. sed per infirmitatem obedien¬
tis. Ergo splendori glorie. nõ ꝑmisceas
nr̃e atramentum nature. non luci ne¬
bulam humane carnis offundas. Rur¬
sus passionem predicans si nequaquã
id quod ẽ passibile recognoscas: pieta-¬
tem dñi refellisti. salutem tuã negasti.
Unde amentes eos estimare debenns.
qui audientes dicentem dei filiũ: quid
me cedis secundum naturã diuinitatis
subiectum iniurie putauerunt. Dixit
enĩ quid me cedis: sed cedem diuina
natura non sensit. Dixi dorsum meum
dedi inflagesla et maxillas meas in
paliuas: uultum autem meũ nõ con-¬
uerti a confusione sputorũ. sed dorsum
et marillas dixit. et uultum hoc ẽ hu¬
mani corporis portiones. Quod eĩ caro

Expanded text:
Et bene mare dixit: Non est mecum; quia suEt bene mare dixit: Non est mecum; quia super mare erat. Denique in mari et corporeis vestigiis ambulabat, quando et subjecto mari super mare Petrum ambulare praecepit ; qui licet titubaverit, titubavit tamen non per imbecillitatem jubentis, sed per infirmitatem obedientis. 44. Ergo splendori gloriae non permisceas nostrae atramentum naturae, non luci nebulam humanae carnis offundas. Rursus passionem praedicans, si nequaquam id quod est passibile recognoscas, pietatem Domini refellisti, salutem tuam negasti. Unde amentes eos aestimare debemus, qui audientes dicentem Dei Filium: Quid me caedis ? secundum naturam divinitatis subjectum injuriae putaverunt. Dixit enim: Quid me caedis? sed caedem divina natura non sensit. Dixit: Dorsum meum dedi in flagella, et maxillas meas in palmas: vultum autem meum non converti a confusione sputorum. . Dorsum dixit et maxillas et vultum, hoc est, humani corporis portiones. Quod enim caro
Abbreviated transcription (Latin):
si queritur. in simi patris euangelico
spũ repperitur. Nũquid sinum patris
locum putatis. et queritis quomodo
nata fic cum dicat propheticus uir.
nescit homo uiam eius. et secundum
hominis ortum eius estimatis. cum
ios dicat. qd̾ inter homines non sit ĩ¬
uenta. et mortem tribuitis sapientie:
de qua abyssus dicit non ẽ ime. ma
re dicit non ẽ mecum. Non dicit celum nõ
ẽ in me. sed abissus dicit non ẽ in me Nõ
enim abysso sẽd patri dixit: in manus tu¬
as commendo sp̃m meum. Ip̃a anima
et si fuit in abysso iam non ẽ: quia scͥp¬
tum ẽ. Quomam non derelinques ani¬
mam meam in inferno nec dabis scm̃
tuum uidere corruptionem. Marc ergo
dicit non ẽ mecum. Hoc ẽ uita nr̃a dicit
seculi fluctib inquieta. Non est eĩ inter
homines caro eius quia secundũ carnẽ
iam non nouimus xp̃m. Terra dicit ñ
ẽ mecum quia surrexit. Deniq angelꝰ
ait. Quid queritis uiuentẽ cũ mortuis:

Expanded text:
si quaeritur, in sinu Patris evangelico si quaeritur, in sinu Patris evangelico spiritu reperitur. Numquid sinum Patris locum putatis? Et quaeritis quomodo nata sit, cum dicat propheticus vir: Nescit homo viam ejus ? Et secundum homines ortum ejus aestimatis, cum Job dicat quod inter homines non sit inventa? Et mortem tribuitis Sapientiae, de qua abyssus dicit: Non est in me; et re dicit: Non est mecum ? Non dicit coelum, Non est in me, sed abyssus dicit, Non est in me. Non enim abysso, sed Patri dixit: In manus tuas commendo spiritum meum . Ipsa anima etsi fuit in abysso, jam non est; quia scriptum est: Quoniam non relinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem . 43. Mare ergo dicit: Non est mecum, hoc est, vita nostra dicit fluctibus saeculi inquieta. Non est enim inter homines caro ejus, quia secundum carnem jam non novimus Christum . Terra dicit: Non est mecum, quia resurrexit. Denique Angelus ait: Quid quaeritis viventem cum mortuis ?
Abbreviated transcription (Latin):
numꝰ. Cur diuinitati actribuis erum¬
nas corporis. et infirmum doloris hu¬
mam diuine cõnectis nature: Nunt
anma inquit mea turbata ẽ. Anima
turbata ẽ non sapientia. Immutabilis
enim manebat sapientia: et si cirtũda¬
retur amictu carnis. Nam in illa ẜui
forma: erat ueri suminis plenitũdo. Et
cum se exmnamuit. sumen enit. Demqs
dicebat. Ambulate dum lumẽ habetis.
Et quando in morte fuit in umbra nõ
erat. Demq etiam in infernopofĩtis.
uite lumen fundebat eterne. Radiabat
etiam illic luxuera sapientie: illiũa¬
bat infernum. s in inferno non claude¬
batur. Quis eni locus ẽ sapientie. De¬
nꝙ dicit iustus: sapientia aũt mũdi
inuenta ẽ. Quis enim locus ẽ disciplie
nescit homo uiam eius: nec inuenta ẽ
inter homines. Ergo nec in tempore nͣ
in loco sapientia ẽ: unde et tempus ẽẽ
significat. Sed quomodo in tempore q̃
in printipio erat: quomodo in soco que
apud deumn erat: ynigenitus filius

Expanded text:
num. 41. Cur divinitati attribuis aerumnum. 41. Cur divinitati attribuis aerumnas corporis, et infirmum doloris humani et divinae connectis naturae? Nunc anima, inquit, mea turbata est . Anima turbata est, non sapientia; immutabilis enim manebat sapientia, etsi circumdaretur amictu carnis. Nam in illa servi forma erat veri luminis plenitudo: et cum se exinanivit, lumen erat. Denique dicebat: Ambulate dum lumen habetis . Et quando in morte fuit, in umbra non erat. Denique etiam in inferno positis vitae lumen fundebat aeternae. Radiabat etiam illic lux vera sapientiae, illuminabat infernum, sed inferno non claudebatur. Quis enim locus est sapientiae? Denique dicit justus: Sapientia autem unde inventa est? Quis autem locus est disciplinae? Nescit homo viam ejus, nec inventa est inter homines . 713 42. Ergo nec in tempore, nec in loco Sapientia est, unde et tempus esse significat. Sed quomodo in tempore, quae in principio erat? quomodo in loco, quae apud Deum erat? Unigenitus Filius
Abbreviated transcription (Latin):
amisit. Pendebat in cruce et omĩa
commoriebat. Trem.Uat in signo: quẽ
totus trerebat hic mundus. Erat
inter supplicia. expiabat uulnera:
et regnum celeste donabat. Pcc̃m
omnium factus: pcc̃a generis ablu¬
ebat humani. Postremo mortuus
ẽ. et secundo et tercio exultans atq
ouans dico mortuus ẽ: ut illiꝰ mors
uita fieret mortuoꝵ. Sed ne sepul¬
chrum quidem eius miraculo caruit.
Nam cum eẽt unctus a iosepħ et in
eius monumento sepultus: nouo opere
quõdam ip̃e defunctus. defunctorum
sepulchra reserabat. Et corpus quidẽ
eius iacebat in tumulo: ip̃e autẽ inter
mortuos libet. remissionem ĩ inferno
positis soluta mortis lege donabat.E¬
rat igitur caro eius in monumento: s
uirtus eius operabatur ecelo. Ostende¬
batur omnib per corporis ueritatem.
quia nõ caro erat uerbum: s caro erat
uerbi. Caro quidem gustauit mortem:
sed impassibilis dei uirtus. et exuit cor¬
pus millum tamen de corpore deo dã¬

Expanded text:
amisit. Pendebat in cruce, et omnia amisit. Pendebat in cruce, et omnia commovebat. Tremebat in ligno, quem totus tremebat hic mundus. Erat inter supplicia, excipiebat vulnera, et regnum coeleste donabat. Peccatum omnium factus, peccata generis abluebat humani. Postremo mortuus est, et secundo et tertio exsultans atque ovans dico, mortuus est; ut illius mors vita fieret mortuorum. 40. Sed nec sepulcrum quidem ejus miraculo caret. Nam cum esset unctus a Joseph, et in ejus monumento sepultus , novo opere quodam ipse defunctus defunctorum sepulcra reserabat: et corpus quidem ejus jacebat in tumulo; ipse autem inter mortuos liber, remissionem in inferno positis, soluta mortis lege, donabat. Erat ergo caro ejus in monumento, sed virtus ejus operabatur e coelo. Ostendebatur omnibus per corporis veritatem, quia non caro erat Verbum, sed caro erat Verbi. Caro quidem gustavit mortem, sed impassibilis Dei virtus: et si exuit corpus, nullum tamen de corpore Deo dam
Abbreviated transcription (Latin):
arderetur: et tamen  pͣatiebat᷑ scd̾m
debi impassibilem diuinitatẽ. qͦd
ntius ex sors doloris ẽ. Deniq ĩdem
dicebat. Deus deus meus respice in
me quare me dereliquisti: quia secũ¬
dum carnem relictus ẽ. qui secũdum
diumitatem nec deseri potuit nec re¬
linqui. Idem etiam dicit. Longe a sa¬
lute meci berba desictoꝵ meoꝵ. Hoc
ẽ non capiatur qui audit quare me
dliquisti: sed intelligat quod secũdũ
catnem ista dicantur que longe a
plenitudine diuinitatis. Aliena fũt
sunt et delicta uerboꝵ. Sed quoniã
delicta aliena suscepi: etiam delicto¬
rum alienoꝵ uerba suscepi. ut dere¬
lictum me a putredo eẽ dicam. qui
apud deum semper fum. Erat igitur
imortalis in morte: ipassibilis in
passione. Et enĩ quasi deu̾ non cepit
mortis crimina: et eundem qͣi hoĩem
inferna uiderunt. Deniq eimisit sp̃m:
et tamen quasi arbiter exuendi susci¬
piendiq corporis emisit spiritũ non

Expanded text:
crederetur: et non patiebatur secundum crederetur: et non patiebatur secundum Verbi impassibilem divinitatem, quod totius exsors doloris est. Denique idem dicebat: Deus, Deus meus, respice in me: quare me dereliquisti ? quia secundum carnem relictus est, qui secundum divinitatem nec deseri potuit, nec relinqui. 38 Idem etiam dicit: Longe a salute mea verba delictorum meorum , hoc est, non capiatur, qui audit: Quare me dereliquisti? sed intelligat quod secundum carnem ista dicantur, quae longe a plenitudine divinitatis aliena sunt. sunt et delicta verborum: sed quoniam delicta aliena suscepi, etiam delictorum alienorum verba suscepi; ut derelictum me a Patre Deo esse dicam, qui apud Deum semper sum. 39. Erat igitur immortalis in morte, impassibilis in passione. Etenim quasi Deum non cepit mortis aerumna, et eumdem quasi hominem inferna viderunt. Denique emisit spiritum , et tamen quasi arbiter exuendi suscipiendique corporis, emisit spiritum, non
Abbreviated transcription (Latin):
currendam uiam. Sponsus aĩe scd̃m
uerbum gigas terre quia usus nr̃i offi¬
cia percurrens. cum deus semper eẽt
eternus incarnationis sacramenta
suscepit. non diuĩdrꝰ sed unus quia
utrumq unus et unus in utroq. hoc
ẽ ues diuinitate ues corpore. Non enim
diuinitati: quia nec pignus patri. nͨ
uoluritas passioni. nec passio uolũtati.
Idem enĩ patiebatur et non patiebat᷑.
moriebatur et non moriebatur: sepeli¬
ebatur et non sepeliebatur resurgebat
et non resurgebat. quia corpus propͥũ
suscitabat. quia quod cecidit hoc resur¬
git. quod non cecidit non resurgit. Re¬
surgebat igitur scd̾m carrnerꝰ. que moni¬
ua tosuererit. non refurgebat secundũ
otibum. quod non resolutum fuerat ĩ
terni. sed apud deum semper maneb̾at.
Ergo et moriebatur secundum nr̃e
susceptionem nature. et non morieba¬
tur secundum eterne substantiã uite.
Et patiebatur secundũ corporis suscep¬
tionem ut suscepti corꝑoris ueritas

Expanded text:
currendam viam . Sponsus animae secundum currendam viam . Sponsus animae secundum Verbum: gigas terrae, quia usus nostri officia percurrens, cum Deus semper esset aeternus, incarnationis sacramenta suscepit, non divisus, sed unus, quia utrumque unus, et unus in utroque, hoc est, vel divinitate vel corpore: non enim divinitati; quia nec pignus Patri, nec voluntas passioni, nec passio voluntati, Idem enim patiebatur, et non patiebatur: moriebatur, et non moriebatur: sepeliebatur, et non sepeliebatur: resurgebat, et non resurgebat; quia corpus proprium suscitabat: quia quod cecidit, hoc resurgit: quod non cecidit, non resurgit. Resurgebat igitur secundum carnem, quae mortua resurrexit: non resurgebat secundum Verbum, quod non resolutum fuerat in terram, sed apud Deum semper manebat. 37. Ergo et moriebatur secundum nostrae susceptionem 712 naturae, et non moriebatur secundum aeternae substantiam vitae: et patiebatur secundum corporis susceptionem; ut suscepti corporis veritas
Abbreviated transcription (Latin):
quia nouit non solum proprium sed
etiam cõmune seruare. Huic adscipu¬
latus est xp̃us. reuelauit paternam.
qui ueraim generationem soquit᷑ pr̃ige
A patre assumpsit non sumpfit excar¬
ne.fides ergo ẽ ecc̃e fundamentũ. Non
enim de carne petri sed de fide dictum ẽ:
quia porte mortis ei non preualebunt
sed confessiouicit infermum. Et hec ton¬
fessio non unam heresim excludit. Ñ
cum eccͣa multis tanꝙͣ bona. naius u¬
tibus sepetundatur: aduersus omna
hereses debet ualere ec̃ce fundamenti.
Dies enĩ me citius defecerit. ꝙͣ nomĩa
hereticorũ diuersarũq sectarũ. Aduer¬
sus ommes tamen generalis est ista fi¬
des. quia xpũs ẽ dei filius: et sempiter¬
nus ex patre. et natus ex uirgine. Quẽ
quasi gigantem sanctus dauid ꝓpħa
describit. co qd biformis gemineq na¬
ture unus sit consors diuinitatis et cor¬
poris: qui tanꝙͣ sponsus procedens de
thalamo suo. erultauit trmꝙͣ gigas ad

Expanded text:
quia novit non solum proprium, sed quia novit non solum proprium, sed etiam commune servare. Huic astipulatus est Christus, revelavit Pater. Nam qui veram generationem loquitur Patris, a Patre assumpsit, non sumpsit ex carne.enim de carne Petri, sed de fide dictum est, quia portae mortis ei non praevalebunt: sed confessio vicit infernum . Et haec confessio non unam haeresim exclusit; nam cum Ecclesia multis tamquam bona navis fluctibus saepe tundatur, adversus omnes haereses debet valere Ecclesiae fundamentum. 35. Dies me citius defecerit, quam nomina haereticorum diversarumque sectarum; adversum omnes tamen generalis ista est fides, quia Christus est Dei Filius, et sempiternus ex Patre, et natus ex Maria virgine. Quem quasi gigantem sanctus David propheta describit, eo quod biformis geminaeque naturae unus sit consors divinitatis et corporis: qui tamquam sponsus, procedens de thalamo suo, exsultavit tamquam gigas ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut occurreret dño: non głorie cupidꝰ
sed obedientie prematurus. Hic ergo
qui ante reticebat ut doceret nos. qd̾
impioꝵ nec uerbum debeamꝰ iterare.
Hic in quam ubi audiuit. uos autẽ
quid me dicitis. statim loci nõ mime¬
mor sui primatum egit. primatũ cõ¬
fessioris utiq non honoris. primatũ
fidei non ordinis. Hoc ẽ dicere minc ne¬
mo me uincat. Nunc mee partes fũt:
debeo compensare quod tacui. debet
prodesse quod silui. Lingua mea non
habet spinas. sine impedimento fides
debet extre. Dum alii cenũ aliene licz
prolace tamen impietatis euacuant:
qui aut heliam. aut iheremiã. aut
unum ex prophetis xp̃m ẽẽ dixerunt.
Habuit ista uox cenum. hũit ista uox
spinas. Dum alii in hoc labant cenũ:
ẽ sermo: cui nullas spinas expressare¬
liquit impietas. Hic ẽ ergo petrus qui
respondit pre ceteris apłis iimo pro
ceteris. Et ideo fundamentum dicitur.

Expanded text:
ut occurreret Domino , non gloriae cupidus, ut occurreret Domino , non gloriae cupidus, sed obedientiae praematurus. 32. Hic ergo qui ante reticebat, ut doceret nos quod impiorum nec verbum debeamus iterare: hic, inquam, ubi audivit: Vos autem quid me dicitis ? statim loci non immemor sui, primatum egit: primatum confessionis utique, non honoris; primatum fidei, non ordinis. Hoc est dicere: Nunc nemo me vincat, nunc meae partes sunt: debeo compensare quod tacui, debet prodesse quod silui. Lingua mea non habet spinas; sine impedimento fides debet exire. Dum alii coenum, alienae licet, prolatae tamen impietatis evacuant, qui aut Eliam, aut Hieremiam, 711 aut unum ex prophetis Christum esse dixerunt ; habuit enim ista vox coenum, habuit ista vox spinas: dum alii, inquam, hoc lavant coenum, est sermo, cui nullas spinas expressa reliquit impietas. 33. Hic est ergo Petrus qui respondit pro caeteris apostolis, immo prae caeteris ; et ideo fundamentum dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
interrogasset dñs quid homines de fi¬
lio hominis estimarent. cum diceret᷑
uulgi sentencia petrus tacebat. Taces
ergo symon et respondentib aliis ad¬
hendaris a drĩo. qui a non respondes
interroganti. Ideo inquit nõ respondeo:
quia non interrogor meam s alienã
sertentiam. Legi enĩ: ut nõ loquat᷑
os meum opera hominũ. Opus autẽ
ẽ perfidoꝵ perfidias predicure. Ergo
taceo adhut: qrua nondum ĩo quod
sentio interrogor. Non proseram la¬
biis quod animus non probauit .
Erit tempus quando resporideam.
Interrogabor et ip̃e quid sentiam: tũc
demum respondebo quod meũ ẽ. Meũ
ẽ enim fidem loqui: pietatem asserere.
gratiam predicare. Non igitur quasi
pigrior sensu uoce tardior tacet: nec
quasi fastidrosus differt uocis obseqͥ¬
um. sed quasi cautus periculũ uul¬
gares opimones euitat. qui ꝑiculum
noy euitabat salutis. Demiq in po¬
steriorib habes quia exiliuit enaui

Expanded text:
interrogasset Dominus, quid homines de Fiinterrogasset Dominus, quid homines de Filio hominis aestimarent, cum diceretur vulgi sententia, Petrus tacebat. 30. Taces ergo, Simon, et respondentibus aliis, adhendaris a Domino, quia non respondes interroganti? Ideo, inquit, non respondeo, quia non interrogor meam, sed alienam sententiam; legi enim: Ut non loquatur os meum opera hominum : opus autem est perfidorum perfidias praedicare. Ergo taceo adhuc, quia nondum id quod sentio interrogor: non proferam labiis, quod animus non probavit. Erit tempus quando respondeam. Interrogabor et ipse quid sentiam, tunc demum respondebo quod meum est; meum est enim fidem loqui, pietatem asserere, gratiam praedicare. 31. Non igitur quasi pigrior sensu, voce tardior tacet, nec quasi fastidiosus differt vocis obsequium: sed quasi cautus periculum vulgaris opinionis evitat, qui periculum non evitabat salutis. Denique in posterioribus habes quia exsilivit e navi,
Abbreviated transcription (Latin):
solos pro testimonio glorie sue. drĩs noster
ihũs rp̃us. ad omiium fidem credidit a¬
bundare. Deniq quasi ad testimonium
ueteris et noui testamenti: moyses cum
helia adsciscitur. Cum iohanne petrus fre¬
quenter adhibetur. Petrus dicit tu es. nõ
dicit tu ẽẽ cepisti. Petrus dicit tues filiꝰ
dei. non dicit tues ercatura. Dixit hoc io¬
hannes. si adhuc non crẽdidisti quia nõ m¬
tellexisti misterium supra sapientiam
recumbentis: repetiuit petrus. Conmien¬
dauit utrumq xp̃us. Asterum iudicio. al¬
terum misterio id eẽ addidit ut legeres.
quod in rp̃i pectore recumbebat. et intelli¬
geres quod eius caput in quo principale
omnium sensuum ẽ: archano quodam
sapientie replebatur. Sed si non putas
initelligendum ẽẽ misterium. saltẽ noli
impugnare iudicium. Laudatur petrus.
quia dei filium credidit quem iudebat:
quia se ab imperite plebis rudib adhuc
opinionibus separabat. Demq cum

Expanded text:
solos pro testimonio gloriae suae Dominus noster solos pro testimonio gloriae suae Dominus noster Jesus Christus ad omnium fidem credidit abundare? Denique quasi ad testimonium veteris et novi Testamenti Moyses cum Elia adsciscitur, cum Joanne Petrus frequenter adhibetur . 29. Petrus dicit, Tu es ; non dicit: Tu esse coepisti. 710 Petrus dicit: Tu es Filius Dei; non dicit: Tu es creatura. Dixit hoc Joannes. Si adhuc non credidisti, quia non intellexisti mysterium supra sapientiam recumbentis, repetivit Petrus. Commendavit utrumque Christus, alterum judicio, alterum mysterio; id enim addidit, ut legeres quod in Christi pectore recumbebat, et intelligeres quod ejus caput, in quo principale omnium sensuum est, arcano quodam sapientiae replebatur. Sed si non putas intelligendum esse mysterium, saltem noli impugnare judicium. Laudatur Petrus, quia Dei Filium credidit, quem videbat; quia se ab imperitae plebis rudibus adhuc opinionibus separabat. Denique cum
Abbreviated transcription (Latin):
quod secula surit. Minoris enĩ sacrilegii
ẽ copulari diuinitati secula: ꝙͣ preferri.
Si credas iterum quia xp̃us principiũ
non sumpsit ex iurgine: s camẽ aliquõd
tia de impretate contentio ẽ. Uirginis emĩ
supparem negasti ẽẽ nõ temporis. Ego aũt
et supparem rurginis secundum suscepti¬
onem corporis non negabo: et creatorem
temporis corifitebor. Quid enim proficis
si dicas quia xpũs hec an illa sit ereat᷑a.
Creatura mutatur diuinitas adorat. No¬
luit se sic xp̃ris agnosci: nec his tantũ que
supra homiem sunt meritis estimari.
Deniq cum interrogasset quẽ me dicũt
ẽẽ homines cum asii dicerent. Hesiam. a¬
lii iheremiam aut unum ex prophetis.
nullius sententiam prẽdicauit. Cum
petrus dixisset tu es xpus filius dei uiui.
hunc solum non immerito laudauit. Er
go iohannes dicit. petrus dicit. xp̃us pro¬
bauit. et tu nõ probas arriane. nec iohi
et petro putas ẽẽ credendum: quos uel

Expanded text:
quod saecula sunt; minoris enim sacrilegii quod saecula sunt; minoris enim sacrilegii est copulari divinitati saecula, quam praeferri. 26. Si credas iterum quia Christus principium non sumpsit ex Virgine, sed tamen aliquod atia, de impietate contentio est; Virginis enim supparem negasti esse, non temporis. Ego autem et supparem Virginis secundum susceptionem corporis non negabo, et creatorem temporis confitebor. Quid enim proficis, si dicas quia Christus haec an illa sit creatura? Creatura mutatur, non divinitas adoratur. 27. Noluit se sic Christus agnosci, nec his tantum, quae supra hominem sunt, meritis aestimari. Denique cum interrogasset: Quem me dicunt esse homines ? cum alii dicerent Eliam, alii Hieremiam, aut unum ex prophetis; nullius sententiam praedicavit: cum Petrus dixisset: Tu es Christus Filius Dei vivi ; hunc solum non immerito laudavit. 28. Ergo Joannes dicit, Petrus dicit, Christus probavit, et tu non probas, Ariane? Nec Joanni et Petro putas esse credendum, quos vel
Abbreviated transcription (Latin):
secundum naturam interpretari. quod
preter diuinitatis naturam ẽ. Nam et
offeras transsigurandum corpris alta¬
r us non distinguas tamen naturam
diuinitatis et corporis. et tibi dicitur. si
recte offeras et recte non diuidas peccasti.
Duude enim quod meum diuide quod
suũ uerbi est. Ego quod erat illius non
habebam: et ille quod meum ẽ nõ hẽbat.
Suscepit quod meum ẽ: ut imꝑtiret quõd
suũ ẽ. suscepit non ut corfunderet sed ut
repleret. Si crodas susceptionem ad fingas
confusioriem: manicheus eẽ desisti. nͨ tñ
ecc̃e filius ẽẽ cepisti. Si credas susceptiõ¬
nem corporis. adiungas diuinitatis cõ¬
passionem: portionem utiq perfidie nõ
perfidiam declinasti. Credis enĩ quod
tibi prodesse presumis: nõ credis quod
der dignum est. Rursus si credas quia
idem deus. et noui et ueteris testamẽti
ẽ tempora autem berbo eius et mom̃ta
premittas: colenabisio: ualentinus ẽ qui
non secula ante deum. sẽd deos putat eẽ

Expanded text:
secundum naturam interpretari, quod praeter divinitatis naturam est. Nam etsofferas transfigurandum corpus altaribus; non distinguas tamen naturam divinitatis et corporis, et tibi dicitur: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti . Divide quod meum, divide quod suum Verbi est. Ego quod erat illius, non habebam: et ille quod meum est, non habebat. Suscepit quod meum est, ut impertiret quod suum est: suscepit non ut confunderet, sed ut repleret. Si credas susceptionem, affingas confusionem; Manichaeus esse desisti, nec tamen Ecclesiae filius esse coepisti. 24. Si credas susceptionem corporis, adjungas divinitati compassionem: portionem utique perfidiae, non perfidiam declinasti; credis enim quod tibi prodesse praesumis: non credis quod Deo dignum est. 25. Rursus si credas quia idem Deus et novi et veteris Testamenti est, tempora autem Verbo ejus et momenta praemittas: tolerabilior Valentinus est, qui non saecula ante Deum, sed deos putat esse,
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit enĩ salornon: Quia omniũ ar¬
tifex docuit me sapientia. Est emi ĩea
spũs intelligentie. sanctus unicus. mł¬
tipler. subtilis. bonus. mobilis. dissertꝰ
immaculatus. manifestus. ĩuiolabi¬
lis. bonum amans. actus prouidens.
possibilis munificus. benignus. sta¬
bilis. integer. sine sollicitudine. quia
omnia potest. omnia spectat. et ꝑ oĩa
penetrans spũum incelligibilium. Ex¬

Expanded text:
dicit enim Salomon: Quia omnium ardicit enim Salomon: Quia omnium artifex docuit me Sapientia . Est enim in ea Spiritus intelligentiae, sanctus, unicus, multiplex, subtilis, bene mobilis, disertus, immaculatus, manifestus, inviolabilis, bonum amans, acutus, providens, possibilis, munificus, benignus, stabilis, integer, sine sollicitudine, qui omnia potest, omnia spectans, et per omnia penetrans spirituum intelligibilium.
Abbreviated transcription (Latin):
putat: superiora repetat et reuoluat.
Tamen quod ibi propter congestionem
testimonioꝵ pene preterii: dicant de qͦ
putent dictum quod amos ꝓphetauit.
Sic enim scriptum ẽ. Dñs qui attigit
terram et mouet eam: et lugebũt oẽs
commorantes in ea. et ascendet sicut
flumen egipti. Qui edisicat suꝑ celum.
ascersionem fuam: et repromissionẽ
fuam super terram confirmat. qui
aduocat aquam maris et effundit
eam super faciem terre: dñs om̃ps no
men ẽ ei. Nonne hec omnia in filium
intessigunt conuenire:. Qui terram
descendens tetigit. in passione ꝯmouit.
De terris ascendit in celum: et super
tertam desceridit ecelo. sicut ip̃e pro¬
miserat. Sed quid de filio laboro. cum
etiam sp̃m omnipotentem scriptura
testatur: scriptum ẽ enim. Uerbo dñ
celi firmati sunt: et spũ oris eius oĩs
uirtus eoꝵ. Et de sapientia scriptũ
ẽ: quia habeat in se omĩpotentẽ spm̃.

Expanded text:
putat, superiora revolvat et repetat. 115. putat, superiora revolvat et repetat. 115. Tamen quod ibi propter congestionem testimoniorum pene praeterii, dicant de quo putent dictum, quod Amos prophetavit; sic enim scriptum est: Dominus qui attigit terram, 729 et movet eam, et lugebunt omnes commorantes in ea. Et ascendet sicut flumen Aegypti, quia aedificat super coelum ascensionem suam, et repromissionem suam super terram confirmat: qui advocat aquam maris, et effundit eam super faciem terrae, Dominus omnipotens nomen est ei. Nonne haec omnia in Filium intelligunt convenire, qui terram descendens tetigit, in passione commovit, de terris ascendit in coelum, et super terram descendit e coelo, sicut ipse promiserat? 116. Sed quid de Filio laboro, cum etiam Spiritum omnipotentem Scriptura testetur? Scriptum est enim: 730 Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Et de Sapientia scriptum est quia habeat in se omnipotentem Spiritum;
Abbreviated transcription (Latin):
Qualem enim estimaueris ymaginem.
talis tibi iudebitur hic. cuius ĩuisibilis
ẽ ymago. Dixit enim ymago. Qui me
uidet. uidet et patrem. At qualem esti¬
maueris eum cuius ymagiem ẽẽ filiũ
credis: talis tibi necessario filius estimã¬
dus ẽ. Unde quia increatus pater incre¬
atus et filius: quia non minor pater. ñ
minor filius: quia ommpotens pater.
onmpocens et filius. Dictum ẽ igitur
etiam siusurpert quod non segũt ut
ingenitum dicant. uerẜo tamẽ nichis
impẽdiri: quominus unius nate̾ atq
substancie xp̃m cum pare ẽẽ crẽdamꝰ.
Quod si unius nate̾: utiq uniꝰ potentie
Quiquidem locus: aut diffcilior ẽ ad
refellenda studra perfidoꝵs. Quomodo¬
enuim negant omni potentem xp̃m. ꝯd̾
scriptum ẽ. qui uolunt usurpare quod
non docent scriptum. Oumpotentem
et enim xp̃m supra dociumus. et in
iohannis euangeliste apocalypsi et ĩ
zacharie prophete et in euangelio si¬
gnificatum. Que si quis recensenda

Expanded text:
Qualem enim aestimaveris imaginem, Qualem enim aestimaveris imaginem, talis tibi videbitur is, cujus invisibilis est imago. Dixit imago: Qui me videt, videt et Patrem . Et qualem aestimaveris eum, cujus imaginem esse Filium credis; talis tibi necessario Filius aestimandus est. Unde quia increatus Pater, increatus et Filius; quia non minor Pater, non minor Filius; quia omnipotens Pater, omnipotens Filius. 113. Dictum est igitur, etiamsi usurpent quod non legunt, ut ingenitum dicant; eo verbo tamen nihil impediri quominus unius naturae atque substantiae Christum cum Patre esse credamus. Quod si unius naturae, utique unius potentiae. 114. Qui quidem locus haud difficilior est ad refellenda studia perfidorum. Quomodenim negant omnipotentem Christum, quod scriptum est, qui volunt usurpare, quod non docent scriptum? Omnipotentem etenim Christum supra docuimus , et in Joannis evangelistae Apocalypsi, et in Zachariae prophetia, et in Evangelio significatum. Quae si quis recensenda
Abbreviated transcription (Latin):
Estote sancti: ut fiant id ꝑ imitationem.
hominib ergo dicitur estote: quia non
sunt. De se autem dicit deus. quia scũs
sum: non utiq proficiente processir. sed
manente natura. Deinde ait sapientia
Estote perfecti: ut incipiant hẽre quod ñ
hent. De patre autem dicit: sicut pater
ur̃ qui in celis ẽ perfectus ẽ. Est ergo per¬
grece quod sit semper: uellatine quod
in suo maneat nec ope subsistat aliena
appellatur substantia. Scũs ergo pater.
et perfectus pater: scũs etiã et ꝑscũs
filius. quasi ymago dei. Ymago autẽ
dei: quia omma que sunt dei uident in
filio. Id est sempiterna diuinitas: onini¬
potenctia atq mauestas. Talis ergo qua¬
lis ẽdeus: sua uidetur ymagine. Unde
oportet ut ymaginem eius talẽ credas
qualis ẽ deus. Nam si ymagimi detrahas.
et utiq ei cuius ymago ẽ uidebitur esse
detractum. Si minorem ymaginem cre¬
das: minor deus apparebit ymagine.

Expanded text:
Estote sancti; ut id fiant per imitationem. Estote sancti; ut id fiant per imitationem. Hominibus ergo dicitur: Estote, quia non sunt: de se autem dicit Deus, quia sanctus sum; non utique proficiente processu, sed manente natura. Deinde ait Sapientia: Estote perfecti; ut incipiant habere, quod non habent. De Patre autem dicit: Sicut Pater vester, qui in coelis est, perfectus est. Est ergo per οὐσία Graece, quod sit semper; vel Latine, quod in suo maneat, nec ope subsistat aliena, appellatur substantia. 112. Sanctus ergo Pater, et perfectus Pater, sanctus etiam et perfectus Filius, quasi imago Dei. imago autem Dei, quia omnia quae sunt Dei, videntur in Filio, id est, sempiterna divinitas, omnipotentia atque majestas. Talis ergo qualis est Deus, sua videtur in imagine. Unde oportet ut imaginem ejus talem credas, qualis est Deus. Nam si imagini detrahas, et utique ei, cujus imago est, videbitur esse detractum: si minorem imaginem credas, minor Deus apparebit in imagine.
Abbreviated transcription (Latin):
hoe sequitur: ut et ip̃e compositus uide¬
atur cuius sit ymago compositu. Com¬
posita autem si ex parte similitũdinẽ
seruet ymago eius ex parte similis ẽẽ
non possit. Sed qui similem secundum
uiitatem nature negant: similẽ ceteris
arbitrantur. Solent em̃ dicere. Cur pu¬
tatis quia multum dicit scriptura filio
quia ymaginem dixit: cum ip̃e deꝰ dix̾it
et filius dixerit. estote perfecti sicut et
pater uester qui in celis ẽ ꝑfectus est.
nec intelligunt eo ip̃o astru: quia nõ
setundum partem sed secundũ plenitu¬
dinem duunitatis et perfectionẽ. simi¬
lis sit filiuo patri. Deniq si multi si¬
mles cur solus filius ymago iniusibilis
dei dicitur et caracter substantie eiꝰ nisi
quia in eo nature eiusoem onitas. et euis
marestatis expressio ẽ. Alia em̃ secũdũ
mitationem similitũdo. alia secũdum
naturam. Quod propositoꝵ exemploꝵ
etiam uerb̾a indicant. Dicit eĩ scriptura

Expanded text:
hoc sequitur, ut et ipse compositus videhoc sequitur, ut et ipse compositus videatur, cujus sit imago composita. Composita autem si ex parte similitudinem servet, imago ejus ex parte similis esse non possit. 110. Sed qui similem secundum unitatem naturae negant, similem caeteris arbitrantur. Solent enim dicere: Cur putatis quia multum dedit Scriptura Filio, quia imaginem dixit; cum ipse Deus dixerit nctus sum ? Et Filius dixerit: Estote perfecti, sicut et Pater vester qui in coelis est, perfectus est ? Nec intelligunt eo ipso astrui: 728 quia non secundum partem, sed secundum plenitudinem divinitatis et perfectionem similis sit Filius Patri. Denique si multi similes, cur solus Filius imago invisibilis Dei dicitur, et character substantiae ejus; nisi quia in eo naturae ejusdem unitas, et ejus majestatis expressio est? 111. Alia enim secundum imitationem similitudo, alia secundum naturam: quod propositorum exemplorum etiam verba indicant; dicit enim Scriptura:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯm albentis concolor species ẽ. ẜ discre¬
pantiam seruat distantis nature. n
difecentia naturarũ. speciero simili¬
dome coloratur. Quomõdo ergo isti si¬
uulem dicunt pacrem et filium. qui
unnitatem substantie negant. Ansecũ¬
dum formam et figuram cołorẽ simi¬
lem putant: s hec corporis surt. hec
compositionem quandam indicãt. Qͦ¬
modo autem inuisibili similitudinem
setundum cołorem optamus aut formã.
Aut quomodo creatura potest ẽẽ similis
mcrato: quomodo splendor glorie et ca¬
racter substantie eius. si diuersa gloria
ut illi dicunt. diuersa substantia est.
SSecimdum głoriam inquiunt et opera¬
tionem simiłis ẽ: et propterea ymago dĩ
dicitur filius. Ergo si per aliqua nõ per
omnia similis: pro parte similis. pro ꝑ¬
te dissimilis. Huic autẽ propositiom cõ¬
sequens ẽ: ut si ex parte similis nõ ĩtoto
ẽ pro ꝑte sit dei ymago composita. Ac ꝑ

Expanded text:
gni albentis concolor species est, sed discregni albentis concolor species est, sed discrepantiam servat distantis naturae; nec differentia naturarum specierum similitudine coloratur. 108. Quomodo ergo isti similem dicunt Patrem et Filium, qui unitatem substantiae negant? An secundum formam et figuram et colorem similem putant? Sed haec corporis sunt, haec compositionem quamdam indicant. Quomodo autem invisibili similitudinem secundum colorem aptamus aut formam? Aut quomodo creatura potest esse similis increato? Quomodo splendor gloriae, et character substantiae ejus ; si diversa gloria, ut illi dicunt, diversa substantia est. 109. Secundum gloriam, inquiunt, et operationem similis est, et propterea imago Dei dicitur Filius. Ergo si per aliqua, non per omnia similis, pro parte similis, pro parte dissimilis. Huic autem propositioni consequens est, ut si ex parte similis, non in toto est, pro parte sit Dei imago composita: ac per
Abbreviated transcription (Latin):
anime rationabilis. Et ut expressiꝰ
dicamus. humane nr̃iq corporis ue¬
ritatem. Quid autem de ip̃o loquam᷑
adam. qui cum sit formatus elimo
terre. generauit utiq filios sue cõ¬
sortes nature participes generis. suc¬
cessionis herẽdes. Diuersa quidem
in filiis et parente principia: s hu¬
mane conditionis una natura Nec
tamen dissimilicudo ortus: simili¬
tudini substantie preiũdicauit. Si¬
milis ergo filius patri etiam in his
qui propter humane conditionis
fragilitatem. similitudinis pleni-¬
tudinem habere non possent. Quo¬
mõdo ergo dei patris dissimilis filiꝰ
quentes. disputationis geriere discor¬
dare se putant ab his qui dissimilẽ
patri per omnia filium dicurit. Ideo
horum quoq qui similem dicũt fili¬
um sed non umus substantie cpm pr̃s
milia cẽ non possint: nisi forte secũdũ
soeciem simiłia dicas dissimifia secũdũ
peritatem. Ilam et sactis et muis et cy¬

Expanded text:
animae rationabilis, et ut expressius animae rationabilis, et ut expressius dicamus, humani nostrique corporis veritatem. 105. Quid autem de ipso loquamur Adam, qui cum sit formatus e limo terrae, generavit utique filios suae consortes naturae, participes generis, successionis haeredes ? Diversa quidem in filiis et parente principia, sed humanae conditionis una natura; nec tamen dissimilitudo ortus similitudini substantiae praejudicavit. Similis ergo filius patri etiam in his, quae propter humanae conditionis fragilitatem similitudinis plenitudinem habere non possent: quomodo ergo Dei Patris dissimilis Filius quentes, disputationis genere discordare se putant ab his, qui dissimilem Patri per omnia Filium dicunt. Ideo horum quoque qui similem dicunt Filium, sed non unius substantiae cum Patre, milia esse non possint; nisi forte secundum speciem similia dicas, dissimilia secundum veritatem. Nam et lactis et nivis et cy
Abbreviated transcription (Latin):
sie camen utraq ducta causis orta pͥn
uirilis femineiqz coitus sollemne com¬
mertium. Carobero nr̃a nisi uirilis
iuxta femmeneq sexus. genitalia
sulcis naturalib obducat semma.
intra iuscera nescit materna forma¬
ri. Et tamen cum generationis fu̾it
causa diuersa. carnis tamen n xp̃o
cum hominib omnib una natura
ẽ. Partus enim uirginis: ñ naturã
mutauit. s generandĩ usũ nouauit.
Demq caro de carne nata ẽ. Hut
ergo de suo uirgo quod traderet. Nõ
enim alienum dedit mater: s pro¬
prium eiuscerib sius contulit. Inu¬
sitato modo. sedusitato munere. Ha¬
buit igitur carnem uirgo: quã nat᷑e
solemnis iure transcripsit iuscerũ
Eadem igitur secundum carnẽ gene¬
rutis marie genitiq natura nec dis¬
similis fratrib. quia dicit scriptura.
Ut per omnia fratrib similis fieret.
similis utiq dei filius nr̃i. Nõ scd̾m
diuinitatis plenitũdinem: s secũdũ

Expanded text:
rsis tamen utraque ducta causis, diversisrsis tamen utraque ducta causis, diversisvirilis femineique coitus solemne commercium: caro vero nostra, nisi virilis juxta femineusque sexus genitalia sulcis naturalibus obducat semina, intra viscera nescit materna formari; et tamen cum generationis fuerit causa diversa, carnis tamen in Christo cum hominibus omnibus una natura est. 104. Partus enim Virginis non naturam mutavit, sed generandi usum novavit. Denique caro de carne nata est. Habuit ergo de suo Virgo, quod traderet; non enim alienum dedit mater, sed proprium e visceribus suis contulit inusitato modo, sed usitato munere. Habuit igitur carnem Virgo, quam naturae solemnis jure transcripsit in fetum. Eadem igitur secundum carnem generantis Mariae, genitique natura, nec dissimilis fratribus; quia dicit Scriptura, ut per omnia similis fratribus fieret . Similis utique Dei Filius nostri non secundum divinitatis plenitudinem, sed secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Uulturũ similiter et ceteroꝵ scd̃m
genus suum uolatilium. Quemadino¬
dum autem ceperint ẽẽ uolatilia tres
species reperimus: et ortus eoꝵ causas
legimus eẽ diuersas. scriptũ ẽ emdixis¬
se deum. Producant aque repentia an¬
mar uiuentium: et uolatilia uosãtiũ.
Et paulopost cum paradisum feciss deꝰ
et posuisset in eo hominem. scriptũ ẽ
quia figurauit deus de terra bestias
agri et uolatilia celi. Significantur
ergo uolatilia hoc loco figurata de terra.
supra quoq legisti quia dixit deꝰ auib.
Crescite et multiplicamim. Utiq ex coi¬
tu maris et femine. generationis incre¬
menta precipiens. Itaq aduertimꝰ etiã
que unius generis sunt. diuerso modo
eẽ cepisse. Alia deaquis. alia de terra
alia de maris et femine generatione:
et unius tamen hec ẽẽ nature. dissimi-¬
litudinemq substantie non here. Quid
uerotam unius nature. ꝙͣ caro nostra
cum dominici corporis ueritate. Diu̾¬

Expanded text:
est, vulturum similiter, et caeterorum secundum est, vulturum similiter, et caeterorum secundum genus suum volatilium. Quemadmodum autem coeperint esse volatilia, tres species reperimus, et ortus eorum causas legimus esse diversas. 726 Scriptum est enim dixisse Deum: Producant aquae repentia animarum viventium. et volatilia volantium . Et paulo post, cum paradisum fecisset Deus, et posuisset in eo hominem, scriptum est, quia figuravit Deus de terra bestias agri, et volatilia coeli . Significantur ergo volatilia hoc loco figurata de terra. Supra quoque legisti quia dixit Deus avibus: Crescite et multiplicamini ; utique ex coitu maris et feminae generationis incrementa praecipiens. Itaque advertimus etiam quae unius generis sunt, diverso modo esse coepisse: alia de aquis, alia de terra, alia de maris et feminae generatione; et unius tamen haec esse naturae, dissimilitudinemque substantiae non habere. 103. Quid vero tam unius naturae, quam caro nostra cum Dominici corporis veritate? Dive
Abbreviated transcription (Latin):
pretatos latinos. ut substantiã dic̾ene.
usia autem dei cum dicatur: quid ali¬
ũd significatur insi deum semper ẽẽ
uinus lutere mutato ordine propt̾ sonũ
et compendium decoremqz sermonis
Ergo usia quod semper sit deus fign¬
ficat. Ingeniti autẽ ut tuius uel geniti
appellatio quomodo sit declarat. hoc est
qd non ex alio sit pater necex se filius.
Speties hic iuidetur eẽ diuersa. species
utiq distincta sed indistincta diuini¬
tas. Queris quomodo hoc probari possit.
etiam in creaturis oscendam diuersã
speciem: diuersa initia in plerisq et
unam eẽ substantiam. Et de scripturis
exemplum proferam. Itaq si in his q̃
mortalia sunt hoc potest conuenire.
quenadmodum patris et filii et spũs¬
sancti diuinitati. legem cuiusdam ne¬
cessitatis imponunt: omnia nempe
uolatilia eiusdem generis que uident᷑.
eusdem utiq et nature sunt: ut aqui¬
larum Unum genus et una natura

Expanded text:
pretatos Latinos, ut substantiam dicerent. pretatos Latinos, ut substantiam dicerent. Οὐσὶα autem Dei cum dicitur, quid aliud significatur, nisi Deum semper esse?unius litterae mutato ordine propter sonum et compendium decoremque sermonis. Ergo οὐσὶα, quod semper sit Deus, significat: ingeniti autem, ut tu vis, vel geniti appellatio quomodo sit, declarat, hoc est, quod non ex alio sit Pater, nec ex se Filius. Species hic videtur esse diversa. Species utique distincta, sed indistincta divinitas. 101. Quaeris quomodo hoc probari possit? Etiam in creaturis ostendam diversam speciem, diversa initia in plerisque, et unam esse substantiam, et de Scripturis exempla proferam. Itaque si in his quae mortalia sunt, hoc potest convenire; quemadmodum Patris et Filii et Spiritus divinitati legem cujusdam necessitatis imponunt? 102. Omnia nempe volatilia quae ejusdem generis videntur, ejusdem utique et naturae sunt, ut aquilarum unum genus et una natura
Abbreviated transcription (Latin):
generasse declaro. Non ergo hinc nature
discretionem facias: cum sit hoc signifi¬
catorium generantis et geniti. Signifi¬
catoria autem huiusmodi: exprimunt
substantie qualitatem. Multi enim ut
dixi filii. s diuersitas filioꝵ. alios per
naturam. alios per gratiam. multe cre¬
ature inuusibiles et iusibiles. Inuisibi¬
les: ut principatus et potestates. throm
et dominationes. Uifibiles: ut sol. lu¬
na. stelle. homo. terra. Ergo diuerse spe¬
cies: et diuerse creatura p substantie
sunt. Itaq si uelis proprietatem creatẽ
alicuius exprimere: aut solem aut lu¬
nam nomiabrs. aut stellas: et sic in¬
telligitur quid sit quod significandum
putaueris. Ceterum si factum dicas
aut creatum quod interdum filium di¬
cunt: quia multa facta et creata sũt
non proprietatem substantie uideris
significasse. s speciem qualitatis. Ali¬
ud enim substantia: aliud qualitas ẽ
Demq diximus et alibiusiam ita int̾¬

Expanded text:
generasse declaro. Non ergo hinc naturae generasse declaro. Non ergo hinc naturae discretionem facias, cum sit hoc significatorium generantis et geniti: significatoria autem hujusmodi exprimunt substantiae qualitatem; multi enim, ut dixi, filii, sed diversitas filiorum: alius per naturam, alius per gratiam. 99. Multae creaturae invisibiles et visibiles: invisibiles, ut Principatus et Potestates, Throni et Dominationes: visibiles, ut sol, luna, stellae, homo, terra. Ergo diversae species, et diversae creaturarum substantiae sunt. Itaque si velis proprietatem creaturae alicujus exprimere, aut solem, aut lunam nominabis, aut stellas: et sic intelligitur quid sit, quod significandum putaveris. 100. Caeterum si factum dicas aut creatum, quod interdum Filium dicunt; quia multa facta et creata sunt, non proprietatem substantiae videris significasse, sed speciem qualitatis. Aliud enim substantia, aliud qualitas est. Denique diximus et alibi, οὐσίαν ita inter
Abbreviated transcription (Latin):
simnilis sit patri. Cum patre ex alio cau¬
sam non hẽat.filius autem ut ip̃i alle¬
gunt ẽẽ non potuerit. insi hoc ip̃m ex
alibi sepe iam dixi. generatio potesta¬
tis sit non nature. Cum enĩ dicogenitũ
non propreetatem nature. s significa¬
tionem generationis expressi. hoc exñ¬
plis eiudentiorib approbabo. Nam sige¬
neraliter dicam filium nec addam cuiꝰ.
potest incelligi. et filius hominis. et filiꝰ
miquitatis. et filiuo pestilentie. et filiꝰ
diaboli. sicut de uideis scriptura testut᷑.
et quod inusu est et fecus pecudis et pul¬
li columbarũ. Et ĩdeo in appellatione fi¬
lioꝵ non ẽ expressio signficuta nature.
at uero si naturam designare desidero:
aut hominem mincupabo aut equũ no¬
minab̾o. Aut̃ auem dicam. ut natura
possit intelligi. Ita ergo si naturã cupio
designare diuinam. deur uerum debeo
nominare. Cum autẽ filiũ dico: genera¬
tur sigrafico. Cum patrem quoq dico:

Expanded text:
similis sit Patri: cum Pater ex alio causimilis sit Patri: cum Pater ex alio causam non habeat, Filius autem, ut ipsi allegant, esse non potuerit, nisi hoc ipsum ex alibi saepe jam dixi, generatio potestatis sit, non naturae. Cum enim dico genitum, non proprietatem naturae, sed significationem generationis expressi; et hoc exemplis evidentioribus approbabo. Nam si generaliter dicam Filium, nec 725 addam cujus, potest intelligi et filius hominis, et filius iniquitatis, et filius pestilentiae, et filius diaboli, sicut de Judaeis Scriptura testatur : et quod in usu est, et foetus pecudis, et pulli columbarum. Et ideo in appellatione filiorum non est expressio significata naturae. At vero si naturam designare desidero, aut hominem nuncupabo, aut equum nominabo, aut avem dicam, ut natura possit intelligi. 98. Ita ergo si naturam cupio designare divinam, Deum verum debeo nominare. Cum autem Filium dico, generatum significo: cum Patrem quoque dico,