comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rinead tẽpꝰ creata ẽ illa esca. atq eis data: et
aqua similit̾ nõ cõsuetudine mundana. s uir¬
tute sp̃ali oĩpotentis dĩ: eis ꝓfluxit de petra.
Idcirco et ille cibꝰ. panis angłoꝵ dictꝰ ẽ: quia
uirtute omĩpis dei qua angłi uiuũt.⁊ sub¬
sistunt sine labore aliquo: ea uirtute creatꝰ
est ille cibꝰ. ⁊ appositꝰ ẽ eis sine labore aliquo
illorũ. Hoc etiã significat. quia de cęlis uẽ¬
turus erat xp̃c sp̃ał panis: qui sp̃alit̾ pasce
ret. Unde et manna. feria prima siue pͥma
sabb̃i que ob reuerentiã dñice resurrectioĩs
dies dñica uocat᷑ : primũ uenit de cęlo ad
saturitatẽ ppłi. Bib̾ant aut̃ de sp̃ali. scilicet
petͣ: cõsequenti eos eadem petra. Iudei et
quidã simpliciũ doctoꝵ. ex hoc loco fabulose
disputant: uolentes affirmare qđ postꝗͣ mo¬
yses ꝑcussit uirga bis silicẽ. popłsq bibit ac
iumenta. semꝑ sequuta sit eos illa petra: et
ubicũq figebant tentoria. uoluebat᷑ in me¬

Expanded text:
icet creata est illa esca atque eis data, et aqua similiter non consuetudine mundana, sed virtute spiritali omnipotentis Dei, eis profluxit ex petra. Idcirco et ille panis angelorum dictus est, quia virtute omnipotentis Dei qua angeli vivunt et subsistunt sine labore aliquo, ea virtute creatus est ille cibus, et appositus est eis sine aliquo labore illorum. Hoc etiam significans, quia de coelis venturus eria, sive prima sabbati, quae nunc ob reverentiam Dominicae resurrectionis dies Dominica vocatur, primum venit de coelo ad saturitatem populi. Bibebant autem de spiritali, subaudis petra, consequente eos eadem petra. Judaei et quidam simplicium doctorum ex hoc loco fabulose disputant, volentes affirmare quod postquam Moyses percussit virga bis silicem, populusque bibit ac jumenta, semper secuta sit eos illa petra, et ubicunque figebant tentoria, volvebatur in me
Abbreviated transcription (Latin):
ri: qr oĩa que facta sũt illis in figura: nobis
eueniũt in ueritate. Nam sic̃ illi ꝑ moysen du¬
cem ex egipto lib̾ati sũt.⁊ mortẽ euaserũt ꝑ
et actualis liberam᷑. Moyses enĩ xp̃m signifi¬
cat: nubes sp̃m scm. Mare rubrũ ꝑ qd̾ illi tran¬
seundo a morte sũt lib̾ati. baptisma sigc̃at: qd̾
rubore sanguinis xp̃i cõsecrat᷑. ꝑ qd̾ nos a mor¬
te ȩt̾na lib̾amur. Et õs eandẽ escã spiritalem
manducauerũt : et õs eundẽ potũ sp̃italẽ bi¬
berũt. Manna qd̾ de cęlo id est de isto aere eiꝰ
datũ ẽ.⁊ aqua que de petra fluxit. dicit sp̃ita¬
lia eẽ : uel qr sp̃italit̾ intelligenda sũt. signifi¬
cabãt eũ corpꝰ ⁊ sanguinẽ dñi qd̾ mͦ cõsecrat᷑.

Expanded text:
ri, quia omnia quae facta sunt illis in figura, nobis ri, quia omnia quae facta sunt illis in figura, nobis eveniunt in veritate. Nam sicut illi per Moysen ducem ex Aegypto liberati sunt, et mortem evaserunt per et actualis liberabimur: Moyses enim Christum significat, nubes Spiritum sanctum, mare Rubrum per quod illi transeundo a morte sunt liberati baptisma significat, quod rubore sanguinis Christi consecratur, per quod nos a morte aeterna liberamur. Et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritalem biberunt. Manna quod de coelo, id est de isto aere eis datum est, et aquam quae de petra fluxit, dicit spiritalia esse; vel quia spiritaliter intelligenda sunt: significabant enim corpus et sanguinem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
me ducor. om̃s sub nube fuerũt. que p̃ce¬
debat eos desuꝑ ꝑdiem: et om̃s mare transi¬
erũt. qr mortẽ euaserũt: et om̃s in moyse. id
ẽ ꝑ moysen ductorẽ baptizati sũt in nube ⁊
in mari: id ẽ a morte sũt lib̾ati. Quantũ ad
ueritatẽ historie ꝑtinet. iudĩ egredientes de
egẏpto sub nube fuerũt: qr nubes ꝑ diem
gradiebat᷑. siue ferebat᷑ suꝑ eos. altiori autẽ
sensu scđm ambrosiũ sub nube fuerũt: quia
omia quȩ gesta sũt illis. in obscuritate ⁊ fig̾a
facta sũt. In hoc uͦ qd̾ nubetati sũt ab aduer¬
sariis suis egyptiis qnͣo nubes se int̃posuit ĩ¬
ter illos et egiptios: et aquȩ fuerũt a dextris
et a sinistris. et postmodũ ꝓtecti sũt ꝑ diem
ab ipsa nube a calore solis: dũ a morte p̃senti
lib̾ati sũt. baptizati dicunt᷑ fuisse ꝑ moiseri
in nube que erat post ipsos ⁊ in mari: per
cuius mediũ transierũt. Siue etiã in hoc di¬
cunt᷑ ẽẽ baptizati ꝑ moysen in nube et in ma¬

Expanded text:
m duco, omnes sub nube fuerunt, quae praecedebat eos desuper per diem, et omnes mare transierunt, quia mortem evaserunt. Et omnes in Moyse, id est per Moysen ductorem, baptizati sunt in nube et in mari, id est a morte sunt liberati. Quantum ad veritatem historiae pertinet, Judaei egredientes de Aegypto, sub nube fuerunt, quia nubes per diem gradiebatur sive ferebatur super eos . Altiori autem sensu, secundum Ambrosium, sub nube fuerunt, quia omnia quae gesta sunt illis in obscuritate et in figura facta sunt. In hoc vero, quia nube tecti sunt, adversariis suis Aegyptiis, quando nubes se interposuit inter illos et Aegyptios, et aquae fuerunt a dexteris et a sinistris; et postmodum protecti sunt per diem ab ipsa nube a calore solis, dum a morte praesenti liberati sunt, baptizati dicuntur fuisse per Moysen in nube quae erat post ipsos et in mari per cujus medium transierunt. Sive etiam in hoc dicuntur baptizati per Moysen in nube et in ma
Abbreviated transcription (Latin):
erant certi de p̃mio. sed nos certi sumꝰ de remu¬
neratione. E.xẽplũ cõponit se apłs in mediũ:
qͣtinꝰ illũ imitemur. Sic pugno nõ quasi aerẽ
uerberans: eleuando ⁊ deponendo gladiũ. uel¬
ut stultꝰ miles qͥ nõ positꝰ cõtͣ hostẽ uerb̾at ae¬
rem: agitando brachia et gladiũ. uolens appa¬
rere p̃liator. Paulus gͦ pugnabat contͣ aeriã
potestates: de quib loquit᷑ in epła ad ephe¬
sios. Pugnabat cõtͣ phylosophos ⁊ magos: et
corinthios. Siͨ ad bestias pugnaui ephesi. Pug¬
nabat gͦ nõ mat̾iali gladio: s p̃dicando. mi¬
racła faciẽdo. orando. ieuinando. bonis oꝑib
insistendo. Ille p̃dicator uerberat aerẽ. qui
sine effectu p̃dicationis p̾dicat: uidelicet
uerba tantũmodo ꝓferens. nõ oꝑibꝰ exornãs:
qsuii  aliud agit: et hoc qd p̃dicat miracłis.
exemplis nõ roborat. Apłs aut̃ aerẽ nõ uer¬
berabat. qr in uanũ uerba nõ ꝓferebat:

Expanded text:
erant securi de praemio. Sed ut nos certi simus de remuerant securi de praemio. Sed ut nos certi simus de remuneratione, exempli causa ponit se Apostolus in medium, quatenus illum imitemur: Sic pugno, non quasi aerem verberans, elevando et deponendo gladium, velut stultus miles qui non positus contra hostem verberat aerem, agitando et brachium et gladium, volens apparere praeliator. Paulus ergo pugnabat contra aereas potestates, de quibus loquitur in Epistola ad Ephesios; pugnabat contra philosophos, et magos, et cit ad Corinthios: Si ad bestias pugnavi Ephesi . Pugnabat autem non materiali gladio, sed praedicando, miracula faciendo, orando, jejunando, bonis operibus insistendo. Ille praedicator verberat aerem, qui sine effectu praedicationis praedicat, videlicet verba tantummodo proferens, non operibus exornans, que aliud agit, et hoc quod praedicat, miraculis et exemplis non roborat; Apostolus autem aerem non verberabat, quia in vanum verba non proferebat,
Abbreviated transcription (Latin):
talit̾ nob̾ seruabit᷑. Nr̃a gͦ corona ⁊ remunera¬
tio ipse ds̃ om̃ipotens erit. ⁊ cõtẽplatio tocius
trinitatis. uidere dm̃ ficuti ẽ : in quo habebi¬
mꝰ uitã sine fine mansurã. om̃ẽq beatitudi¬
nẽ atq sacietatẽ: qm̃ uidentes fulgidũ. eri¬
mꝰ fulgidi : uidentes beatũ. erimꝰ beati: u¬
dentes ĩmortalẽ. erimꝰ ĩmortales : felicesq ꝑ
omĩa scła. Iuappt̃ debemꝰ currere credendo.
sꝑando. desiderando. corpꝰ castigando. helemo¬
sinis insudando. ambulando de uirtute ĩ uir¬
tutẽ. donec uideatur a nob̾ ds̃ deoꝵ in syor:
nec debemꝰ desꝑare de p̃mio ꝓmisso. sic̃ apłs
nõ desꝑabat cũ diceret. Ego gͥ sic curro intra
t̾minos fidei. bene uiuendo: nõ quasi in in¬
certũ. ⁊ nõ dubito de remimeratione: certũ
habens quid fit michi ꝓmissũ. Illi qui cur¬
rebãt in stadio. in incertũ currebant: quia ñ

Expanded text:
tualiter nobis servabitur. Nostra ergo corona et remuneratualiter nobis servabitur. Nostra ergo corona et remuneratio ipse Deus omnipotens erit, et contemplatio totius Trinitatis, videntes Deum sicuti est, in quo habebimus vitam sine fine mansuram, omnemque beatitudinem atque satietatem; quoniam videntes fulgidum erimus fulgidi, videntes beatum erimus beati, videntes immortalem erimus immortales, felicesque per omnia saecula. Quapropter debemus currere credendo, sperando, desiderando; corpus castigando, eleemosynis insudando, ambulando de virtute in virtutem, donec videatur a nobis Deus deorum in Sion . Nec debemus desperare de praemio promisso sicut Apostolus non desperabat, cum diceret: Ego igitur sic curro, infra terminos fidei bene vivendo, non quasi in incertum, quia non dubito de remuneratione certum habens quid sit mihi promissum. Illi qui currebant in stadio, in incertum currebant, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ qͥ currũt intͣ stadiũ: ido currũt. ut cor¬
ruptibilẽ coronã accipiant : nos aut̃ idõ cur-¬
rimꝰ intͣ metas fidei nr̃e. ut coronã incorrup¬
tam accipiamꝰ. Quod suꝑius appellauit bra-¬
uiũ greco uocabulo: nũc uocat latine coro¬
nam. Illoꝵ corona et remuneratio corrupti¬
bilis erat. id est tẽporalis: qr cũ tp̃re transi¬
bat. Uerbi gr̃a. accipiebãt aurũ. argentũ.
corruptibile erat. qr de t̾ra sumitur: et in
terrã reuertitꝰ. accipiebãt uestes: uetustate
et tineis cõsumebantꝰ᷑. Accipiebãt equum.
corrũpebat᷑ ꝑ mortẽ: et cõsũptꝰ a uern̾ib
in puluerẽ transibat. Dat᷑ eis corona terre¬
na.⁊ marcescentibꝰ floribꝰ cõserta: s quasi uẽ¬
tꝰ transibat. Nr̃a aut̃ corona ⁊ remuneratio.
incorruptibił ẽ: qr nulla immutatione cor¬
rũpetur. nec erit adornata marcescibilibus
floribꝰ nr̃a corona: s in modũ regalis diade¬
matis. eternis gemmis cõserta: in et̾nũ spiri¬

Expanded text:
runt intra stadium, ideo currunt ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem ideo currimus intra metas fidei nostrae, ut coronam incorruptam accipiamus. Quod superius appellavit bravium Graeco vocabulo, nunc vocat Latine coronam; illorum corona et remuneratio corruptibilis erat, id est temporalis, quia cum tempore transibat. Verbi gratia: accipiebant aurum, argentum, quod corruptibile erat, quia de terra sumebatur, et in terram revertebatur. Accipiebant vestes, quae vetustate et tineis consumebantur. Accipiebant equum, qui corrumpebatur per mortem, et consumptus a vermibus, in pulverem transibat, Dabatur eis corona terrenis et marcescibilibus floribus conserta, sed quasi ventus transibat. Nostra autem corona et remuneratio incorruptibilis est quae nulla immutatione corrumpetur. Nec erit adornata marcescibilibus floribus nostra corona, sed in modum regalis diadematis aeternis gemmis conserta, in aeternum spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓbatꝰ. Sic dicet dñs repbis. nescio uos: id
ẽ nõ ad ꝓbo uos ad meã partẽ ꝑtinere. uel nõ
ad ꝓbo uos dignos laude ẽẽ. Timens gͥ apłs
forte alii ꝑcipiant palmã inctoriȩ. p̃dicatio¬
ne m̃a edocti: et ego ipse alienꝰ existã a lau¬
de et p̃mio remunerationis. audiens a dño.
recepisti mercedẽ tuã. Ne forte aliis curatiᷤᷤ.
ipse remaneã in uulnere. Nolo uos ignora

Expanded text:
. Sic dicet Dominus reprobis: Nescio vos , id est, non approbo ad meam partem pertinere, vel non approbo vos dignos laude esse. Timens igitur Aforte alii percipiant palmam victoriae praedicatione mea edocti, et ego ipse alienus existam a laude et praemio remunerationis, audiens a Domino: Recepisti mercedem tuam, ne forte etiam aliis curatis, ipse remaneam in vulnere. CAPUT X. Nolo en
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ad luxũ. Seruituti uͦ subicitur: dũ nõ
ẽ rationabilitatem anime. Sic debet unus¬
qͥsq fideliũ agere: castigando indelicet cor¬
pus suũ.⁊ seruituti subiciendo: implens qd̾
apłs alias ait. Spũ ambulate et desidia car¬
nis siue corporis nõ ꝑficietis. Et cuiꝰ rei cau¬
sa apostolꝰ corpꝰ suũ domabat. refrenans illud
a prauis cogitatiõibꝰ: ꝓtinꝰ manifestat subdẽs
Ne forte inqͥd cũ aliis p̃dicauerim: ipse re

Expanded text:
ituti vero subducitur, dum non est rationabilitatis animae. Sic debet unusquisque fidelium agere, castigando videlicet corpus suum, et servituti subjiciendo, implens quod Apostolus alias ait: Spiritu ambulate, et desideria carnis sive corporis ne perficiatis . Ex cujus rei causa Apostolus corpus suum domabat, refrenans illud a pravis delectationibus, protinus manifestat subdens, ne forte, inquit, cum aliis praedicaverim, ipse re
Abbreviated transcription (Latin):
R̾s. Nescitis qd̾ hii qͥ in stadio cur¬
runt. om̃s quidẽ currũt. s unus ac¬
cipit brauiũ : Uolens et desiderans egregiꝰ
p̃dicator corinthios om̃sq fideles ꝓuocare
exemplo accendant᷑ ad unctoriã captandam
ȩternã: inquiens. Nescitis qd̾ hii qui ĩ sta¬
dio currunt. ⁊ cetera. Fuit quodã tẽpore gi¬
gas quidã nomine hercules apud greco for¬
tissimꝰ. om̃iq uirtute corporis roboreus : agi¬
litate quoq seu uelocitate pedũ in cursu
uelocissimꝰ. atq ꝑniciosissimꝰ : qui uno anhe¬
litu cucurrit. atq ut ita dicamꝰ ꝑuolauit
centũ uginti quinq passus: sicq subsistit
in uno loco. Quod spatiũ sui cursus stadiũ
appellauit ab stando: et ẽ octaua pars mili¬
arii. Inde postmodũ inoleuit mos ap̃d grecos.
et cõsuetudo aiuturna: ut ex singulis ur¬
bibꝰ. castellis. oppidis. necnõ ⁊ u̾llulis. iuue¬
nes se p̃pararent: quatinꝰ adueniente fe¬
stiuitate ideoꝵ. possent currere ad illud

Expanded text:
r. Nescitis quod hi qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium? Volens et desiderans egregius praedicator, Corinthios omnesque fideles provocare exemplo accedamus ad victoriam aeternam captandam, inquiens: Nescitis quod hi qui in stadio currunt, etc. Fuit quodam tempore gigas quidam nomine Hercules, apud Graecos fortissimus, omnique virtute corporis roboreus, agilitate quoque seu velocitate pedum in cursu velocissimus atque pernicissimus, qui uno anhelitu currit, atque ut ita dicamus pervolavit centum viginti quinque passus: sicque subdit uno in loco, quod spatium sui cursus stadium appellavit, a stando: et est octava pars milliarii. Inde postmodum inolevit mos apud Graecos et consuetudo diuturna, ut ex singulis urbibus, castellis, oppidis, necnon et villulis, juvenes se praeparent, quatenus adveniente festivitate deorum, possent currere ad il
Abbreviated transcription (Latin):
tin sũt in heremo. nõ intelligẽtes beneficiũ
diximꝰ de nube et mari. moyse. esca.⁊ potu.
ac petra. in figura facta sũt nr̃i. id est sacra¬
mentũ ueritatis quibꝰ in ueritate cõtigert̃.
et manent modo: quia in exemplo illorũ. e¬
ducti sumꝰ de egipto: de errore uidelicet hu¬
ius mundi

Expanded text:
ficium dicimus de nube, mari, Moysi, esca, potu et petra, in figura facta sunt nostri, id est nostrae veritatis; quibus in veritate contigerunt et manent modo, quia in exemplum illorum educti sumus de Aegypto, de errore videlicet hujus mundi
Abbreviated transcription (Latin):
bus ponebãt circa lũbos. ne fluxũ libidi¬
nis ꝑ sompnũ paterẽt᷑: qm̃ libido minium
debilitat corpus. Et si om̃s illi ita se prepa¬
rabant cũ scirent unũ coronandũ.⁊ illi so¬
lũmͦ reꝓmissũ brauiũ qͥ prior ueniret. lic
post illũ om̃s ad eundẽ locũ peruenissẽt:

Expanded text:
bus ponebant circa lumbos, ne fluxum libidibus ponebant circa lumbos, ne fluxum libidinis per somnum paterentur, quoniam libido nimium debilitat corpus; et si illi omnes ita se praeparabant, cum scirent unum coronandum, et illi solummodo repromissum bravium qui prior veniret, licet omnes post illum ad eumdem loc
Abbreviated transcription (Latin):
significat numerũ electoꝵ: qui cõparatioẽ
reꝓboꝵ. paruissimꝰ erit: licet in se sit ꝑfec¬
tus. Unde dñs dicit. Multi sũt uocati: sed¬
pauci electi. Quasi diceret. Multi incipiũt
currere: s ante deficiũt et lassescũt. quam
ꝑueniant ad brauiũ : pauciq sũt qui ꝑue¬
atq ꝑseuerantia iungunt᷑: illi ꝑuenient ad
palmã. De qua unitate dicit dñs. Nemo as
in fide. recte credendo ⁊ bene uiuendo: ut
cõprehendatis palmã ꝑhennis remunerati¬
omis. Sollicite ac uirilit̾ uult apłs ut cur¬
ramꝰ : qr magna ẽ ꝓmissio ad quã tendimꝰ.
Om̃is aut̃ qui in agone id ẽ certamine et
pugna cõtendit. seu desudat: ab om̃ibꝰ se
abstinet que sũt contraria cursin illiꝰ. Illi
iuuenes qui ad cursũ se p̃parabãt: ab oĩ¬
impedire poterãt cursũ illoꝵ: nec solũ ani¬
mͥa comestione ⁊ suꝑflua potatione. caͬpus
refrenabãt : s etiã laminas plũbeas nocti¬

Expanded text:
significat numerum electorum, qui comparatione significat numerum electorum, qui comparatione reproborum parvissimus erit, licet in se fit perfectus. Unde Dominus dicit: Multi sunt vocati, pauci vero electi ; quasi diceret: Multi incipiunt currere, sed ante deficiunt et lassescunt quam perveniant ad bravium, paucique sunt qui perveatque perseverantia junguntur, illi pervenient ad palmam. De qua unitate dicit Dominus: Nemo in fide, recte credendo et bene vivendo, ut comprehendatis palmam perennis remunerationis. Sollicite ac viriliter vult Apostolus ut curramus, quia magna est promissio ad quam tendimus. Omnis enim qui in agone, id est in certamine et pugna, contendit sive desudat, ab omnibus se abstinet quae contraria sunt cursui illius. Illi juvenes qui se ad cursum praeparabant ab oimpedire poterant cursum illorum. Nec solum animi a comestione, et superflua potatione corpus refrenabant, sed etiam laminas plumbeas nocti
Abbreviated transcription (Latin):
um. qd̾ greco uocabulo brauiũ dicebat᷑: lati¬
ne uero palina uictoriȩ appellari potest siue
corona. Cunctisq ad stantibꝰ uiris ⁊ mulieri¬
bus ad spectacłm illud currebãt omnes: s
unꝰ qui prior p̃currebat accipiebat brauiũ.
ceteris in uanũ currẽtibꝰ. qr nichil utilitatis
li currebãt. debemꝰ intellig̾e fidẽ nr̃ãm: intͣ
cuiꝰ mȩtas currere debemꝰ ab exordio fidĩ nr̃e.
usq ad terminũ huiꝰ uite: quousq ꝑuenia¬
mus ad brauiũ reꝑmissũ. de quo dñs ait. Qͥ
ꝑ seuerauerit usq in finẽ: hic saluus erit.
Hoc tam̃ distat int̾ illoꝵ cursũ et nr̃m: quia
ibi om̃s qui ad hoc erant p̃parati currebant.
s unus qui ceteros p̃currebat pͥor ꝑueniẽdo
ad brauiũ. accipiebat solus remunerationẽ
sue uictorie. In nr̃o aut̃ cursu om̃s qͥ bene cu¬
currerint p̃miũ sui laboris ꝑcipient: nec do¬
lebũt se incassũ cururrisse. cũ om̃s qui ꝑue¬
nerit remunerationẽ acceꝑint. Ille uero unꝰ.

Expanded text:
um Graeco vocabulo dicebatur, Latine vero palma victoriae appellari potest vel corona, cunctisque astantibus viris et mulieribus, ad spectaculum illud currebant omnes: sed unus qui prior currebat, accipiebat bravium, caeteris in vanum currentibus; quia nihil utilitatis li currebant, debemus intelligere fidem nostram intra cujus metam currere jubemur ab exordio fidei nostrae usque ad terminum hujus vitae, quousque perveniamus ad bravium repromissum, de quo Dominus dicit: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Hoc tamen distat inter illorum cursum et nostrum, quod ibi omnes qui ad hoc erant parati currebant, sed unus qui prae caeteris currebat, prior perveniendo ad bravium, accipiebat solus remunerationem suae victoriae. In nostro autem cursu, omnes qui bene currerint, praemium sui laboris percipient, nec dolebunt se incassum cucurrisse, cum omnes qui pervenerint, remunerationem acceperint. Ille vero unus
Abbreviated transcription (Latin):
mero abrahe dicta est ꝓmissio. et semini eiꝰ
sed quia multe sunt ꝓmissiones facte sunt¬
ad eum .tam ext̾ra repmissionis quam etiã
dicte sunt ꝓmissiones et semini eius. Uide¬
amiis et consideremus que sunt ille ꝓmissi¬
ones. si forte inueniamus aliquid de nob gen¬
tibus ei ꝓmissum. Prima ꝓmissio ad eũ fac¬
ta est quando eum uocauit dñs ꝓmittens
ut si egrederetur de tra sua futurus esset
in gentem magnam. ⁊ dicens. Exi deterra
tua. et de cognatione tua et uade interrã
quam monstrauero tibi : et fatiam te ingen¬
tem magnam. Deinde dixit ei. Benedicens

Expanded text:
mero, Abrahae dicta est promissio et semini ejus; sed quia multae promissiones ad eum factae sunt, tam de terra promissionis quam etiam dictae sunt promissiones et semini ejus. Videamus et consideremus quae sint illae promissiones, si forte inveniamus aliquid de nobis gentibus ei promissum. Prima promissio facta est quando eum vocavit Dominus, promittens ut si egrederetur de terra sua, futurus esset in gentem magnam dicens: Exi de terra tua et de cognatione tua; et vade in terram quam monstravero tibi, et faciam te in gentem magnam; deinde dixit ei: Benedicens
Abbreviated transcription (Latin):
et sp̃m Id est si seminamus in carne. id est
si carnalia oꝑa egerimus. et carnalia desi¬
deria sequuti fuerimus : de ipsa carne me¬
temus corruptionem. hoc est dampnationẽ
accipiemus. ⁊ trademur in die tuditii: penis
inferni. ubi corrumpamur a uermibus et
igni ꝑ petuo. Si uer o seminauermmus insp̃u:
hoc est si sp̃alia oꝑa ad impleuerimus. et
pceptis sp̃s scĩ obedientes fuerimus : desp̃u
ȩt̾iam accipiemus. Bonum autem fatientes
non defitiamiis. id est abono oꝑe quod incoha¬
iinis nõ cessemis. sed in eo ꝑseueremis:

Expanded text:
et spiritum. Si seminavimus in carne, id est et spiritum. Si seminavimus in carne, id est si carnalia opera egerimus, et carnalia desideria secuti fuerimus, de ipsa carne metemus corruptionem, hoc est, damnationem accipiemus, et trademur in die judicii poenis inferni, ubi corripiemur a vermibus et igni perpetuo. Si vero seminaverimus in spiritu, hoc est, si spiritalia opera impleverimus et praeceptis se, vitam aeternam accipiemus. Bonum autem facientes non deficiamus, id est a bono opere quod inchoavimus, non cessemus, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
cibilem ⁊ obedientem in om̃ibus bonis que
deo nõ displicent. Poterat aliquis discipuloꝵ
dicere. nõ habeo quod impendam magistro
quia ager meus hoc anno nunia siccitate
aruit. uinea mea grandine consumpta ẽ
oues pestilentia corrupte sunt : sues angina
tumescente mortue sunt. Sed ut apłs õem
occasionem excluderet . dixit. Nolite erra¬
re : ds̃ nõ irridetur. hoc est nolite mentiri:
quia homo potest mendatium susciꝑe. dĩ
uero nõ potest. Et deus qui om̃ia secreta
cordium penetrat. nõ potest falli. Dicis o
auditor quicumq es nõ posse te sumptus
magistro tuo p̾bere p̃nimia egestate: noli
te decipere quasi fallere possis deum. Sed
unde tu uiiis. inde sustenta magistrum :
quia si nõ habes exp̃senti anno fruges. ex
p̃terito habes. Potes etiam impetrare mutuo
a uicinis . defuturo. Que enim seminauerit
homo. hec et metet. Hoc ẽ qualia fecerit :
talia recipiet. Duos agros habemus: corpꝰ

Expanded text:
docibilem et obedientem in omnibus bonis quae docibilem et obedientem in omnibus bonis quae Deo non displicent. Poterat aliquis discipulorum dicere: Non habeo quod impendam magistro: quia ager meus, id est annona mea siccitate aruit, vinea mea grandine consumpta est, oves pestilentia correptae sunt, sues sagina tumescente mortuae sunt. Sed ut Apostolus omnem occasionem excluderet, dixit: Nolite errare, Deus non irridetur. Hoc est: nolite mentiri, quia homo potest mendacium suscipere, Deus vero non potest: et Deus qui omnia secreta cordium penetrat, non potest falli. Dicis, o auditor quicunque es, non posset te sumptus ministrare magistro tuo, premente te nimia egestate: noli te decipere quasi fallere possis Deum, sed unde tu vivis, inde sustenta et magistrum, quia si non habes ex praesenti anno fruges, habes ex praeterito, potes etiam impetrare mutuo a vicinis de futuro. Quae enim seminaverit homo, haec et metet, hoc est, qualia fecerit, talia recipiet. Duos agros habemus, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
sensus. Qualia fecerit umusquisq. talia reci¬
piet. Si bona fecerit : uona recipiet. Si ma¬
la: dampnationẽ ȩtnam ꝑcipiet. Et notan
erit magnitudo głiȩ. Onis reꝓborum:
in effabilis miseria et cruciatus. Cõmimi¬
libet auditor qui instruitur et docetur
uerbo doctrine. cõmunicet uł amministret¬
eiꝰ magistro et pdicatori inom̃ibus bonis.
qui se instruit et docet. Auditores ⁊ disci¬
pulos ammonet.: ut doctoribus suis aquibꝰ
accipiunt uerbum uite ⁊ fidei. impendere
studeant bona temporalia : hoc est uictum.
et uestimentum. quia dignus ẽ mercena¬
ruis mercede sua. Et dñs ordinauit de
euangłio uiuere : qui euangłium annunti¬
auit. ł ossumus et ꝑ uerbum intelligere
deuotionis fructum. et rem boni oꝑis et
studii.: ut illud moisi. Quomͦ palam factũ
est uerbum istud: Referamus hoc ad disci-¬
płm. Communicet id est placabilem se p̃¬
beat studio et fructu deuotionis qui cate

Expanded text:
sensus: Qualia fecerit unusquisque, talia recisensus: Qualia fecerit unusquisque, talia recipiet: si bona fecerit, bona recipiet, si mala, damnationem aeternam recipiet. Et notanderit magnitudo gloriae: onus rebroborum ineffabilis miseria et cruciatus. Communilibet auditor qui instruitur et docetur verbo doctrinae, communicet vel administret magistro vel praedicatori in omnibus bonis qui se instruit et docet. Auditores et discipulos admonet, ut doctoribus suis a quibus accipiunt verbum vitae et fidei, impendere studeant bona temporalia, hoc est victum et vestimentum quia dignus est operarius mercede sua: quia Dominus ordinavit de Evangelio vivere qui Evangelium annuntiant. Possumus et per verbum intelligere et devotionis fructum, et rem boni operis et studii, ut illud Moysi: Quomodo palam factum est verbum istud ? Ut referamus hoc ad discipulum, communicet autem, id est placabilem se faciat studio, et fructu devotionis discipulu
Abbreviated transcription (Latin):
esse cum nichil sit. hoc est qui confidens
in suis uirtutibus et meritis : de dignatur
fr̃is onus portare. castigando cum sirauita¬
te et ammonitione dulci : cum sit ip̃se m¬
chil apud dm̃. quia eis oꝑa deo nõ placẽt
ipse seducit se et despicit. Ideo autem dicit᷑
nichil esse. quia nõ ad heret illi qui substan¬
tialiter habet esse: et qui nr̃e fragilitati
condolens ꝓ nob̃ humilrari dignatus est: cũ
deus eẽt. Om̃is enim creatura que nõ ad¬
heret illi qui semꝑ habet esse nichil est.
Opus auten suum ꝓbet umisquisq hoc ẽ
consideret quid bomi habeat factum: et sic
in corde suo gaudeat quia placet creatori
suo : et nõ querat alteruus laudem. U nus¬
quisq enim onus suũ portabit. Contraria¬
enim esse uidentur hec uerba suꝑioribus
ubi uixit alter alterns onera portate. Sed
tempus uite p̾sentis. ista uero ad diem mor¬
tis. uel generaliter ad diem iudicii. Et est

Expanded text:
esse, cum nihil sit, hoc est, qui confidens esse, cum nihil sit, hoc est, qui confidens in suis virtutibus et meritis, dedignatur onus fratris portare, castigando cum suavitate et admonitione dulci, cum sit ipse nihil apud Deum et quia ejus opera Deo non placent, ipse se seducit et decipit. Ideo autem dicitur nihil esse, quia non adhaeret illi qui substantialiter habet esse, et qui nostrae fragilitati condolens, pro nobis humiliari dignatus est, cum Deus esset. Omnis enim creatura quae non adhaeret illi qui semper habet esse, nihil est. Opus autem suum probet unusquisque, hoc est, consideret quid boni habeat factum, et sic in corde suo gaudeat, eo quod placeat Creatori suo, et non quaerat alterius laudem. Unusquisque enim onus suum portabit. Contraria videntur haec verba superioribus, ubi dixit: Alter alterius onera portate. Sed tempus praesentis vitae, ista vero ad diem mortis, vel generaliter ad diem judicii, et est
Abbreviated transcription (Latin):
moderatione corripi : porta similiter ꝑati¬
enter frẽm tuum sipeccauerit. ł otest &
aliter intelligi scđm sensum beati hiero¬
nimi. Alter alterius onera portate: hoc
est qui habundatis duitiis bonisq tem¬
poralibus : sustentate fr̃m pauꝑtatem.
Uerbi gr̃a. habeo sororem pauꝑrimam
cuiꝰ pauꝑtatis omis meum est : p̃bendo
sustenta onus meum. habeo uxorem quia
nõ possum eẽ continens. sed egestate nimia
p̃mor : tu qui deo donante continens es.
et bonis temporalibus habundas : porta
onus meum. Uide comparationẽ inepła
aci colosenses. quam beatus augustinus ex
hoc donat: et si in animalibus ratione nõ
utentibus illud fit: quantomagis in om̃ibꝰ
debet fieri : Si inquid ħ feceritis. ad im¬
plebitis legem xp̃i: hoc est pceptum xp̃i
quodipse dedit aiscipłis suis dicens. hoc est
p̃coptum meum ut diligatis inincem:
et mandatum meum do uobis. ut diliga¬
tis uos. Nam siquis existimat se aliquid

Expanded text:
moderatione corripi, porta similiter patimoderatione corripi, porta similiter patienter fratrem tuum, si peccaverit. Potest et aliter intelligi secundum sensum beati Hieronymi: Alter alterius onera portate, hoc est, qui abundas divitiis bonisque temporalibus, sustenta fratrem pauperem. Verbi gratia: habeo sororem pauperrimam cujus paupertas onus meum est, praebendo sustento onus ejus. Habeo uxorem quia non possum esse continens; sed egestate nimia premor: tu qui, Deo donante, continens es et bonis temporalibus abundas, porta onus meum. Vide comparationem cervorum in Epistola ad Colossenses quam beatus Augustinus ex hoc donat. Quia et si in animalibus ratione non utentibus illud sit, quanto magis in hominibus debet fieri? Si, inquit, hoc feceritis, adimplebitis legem Christi, hoc est, pactum Christi quod ipse dedit discipulis suis, dicens: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem ; et mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem . Nam si quis existimat se aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ditatur. Ille corripiendus est cum lenitate
mentis ne labatur in desꝑationem. iste
uero acriori indiget castigatione. Et bene
ad didit homo : quia fragilis ẽ et caducus.
citoq labens ad culpam: et maxime illi
qui p̃ occupantur. ⁊ simpliciores sunt. in¬
strute et corripite lem affectu mentis. et¬
ceni erueniam: ne forte in lapsum desꝑa¬
tionis coreiat. Considerans te ipsum quia
homo fragilis es: sicut et ille. Ideoq po¬
tes remptari: ⁊ p̃ueniri apeccato. sieut ale:
E dum consideraueris posse te temptari.
et inpeccatum ruere. sicuti uelles corripi.
si talia ages et castigati .: ita cum lenitate
mentis corripe. et ammone illum. Alter
legem xp̃i. Sunt onera alieuiꝰ ponderis.
et sunt onera peccatoꝵ: dequibis dicit
psalmista. qm̃ inquitates mee suꝑ gresse
sunt caput meum : sicut onus graue gra
uate sunt suꝑ me. De quo onere et hic
dicitur. Et est sensus. Sicut ins patien¬
ter portari et sustineri si peccas. et cum

Expanded text:
ditatus. Ille enim corripiendus est cum lenitate ditatus. Ille enim corripiendus est cum lenitate mentis, ne labatur in desperationem: iste vero acriori indiget castigatione. Et bene addidit homo, quia fragilis est et caducus, citoque labens ad culpam, et maxime ille qui praeoccupantur et simpliciores sunt, instruite et corripite leni affectu et eis veniam, ne forte in lapsum desperationis ruant, considerans teipsum, quia homo fragilis naturae es, sicut et ille, ideoque potes tentari et praeveniri a peccato sicut et ille: et dum consideraveris te posse tentari, et in peccatum ruere, sicuti velles corripi, si talia ageres, et castigari cum lenitate mentis, ita corripe et admone illum. Alter . Sunt onera alicujus ponderis, et sunt onera peccatorum, de quibus dicit Psalmista: Quoniam iniquitates meae supergressae sunt caput meum, et sicut onus grave , etc. De quo onere et hic dicitur; et est sensus: Si vis patienter portari et sustineri si peccas, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
seducti apseudo apłis et audeis. contenden¬
tes degenealogiis et questionibus legis. ex
quibus quidam dicebant. melior est cir¬
cumeisio quam bastismus : alii. melior est
baptismus quam circunicisio. Item alii di¬
cebant meliorem ẽẽ allegoriam quam his¬
toriam. quia allegoria id est sp̃alis intelli¬
gentra inuificat. littera occidit. E contra¬
rio alii dicebant. melior est historia ubi
ueritas continetur : quam allegorta uana
et umbratica. fr̃s. et si p̃oᷤcupatus fuerit hõ
homo in peccato. quando subito et insꝑate
peccat : quod antea nõ fuerat p̾med̾itatus.
Qirando uero antea p̃meditatur quomo do
ꝑ petret homicidium. ad hulterium. aud
aliquid tale : no est p̃ occupatio sed p̃me¬
ditatio. et ꝑ petratio sceleris. Aliter rephen¬
dendus est ille qui insꝑate peccat quod an¬
tea p̃meditatus nõ fuerat. id ẽ p̃uenitur
apeccato : et aliter ille qui dni illud p̃me¬

Expanded text:
seducti a pseudoapostolis et a Judaeis, contendenseducti a pseudoapostolis et a Judaeis, contendentes de genealogiis et quaestionibus legis. Ex quibus quidam dicebant: Melior est circumcisio quam baptismus. Et e contra alii: Melior est baptismus quam circumcisio: Item alii dicebant: Melior est allegoria quam historia: quia allegoria, id est spiritalis intelligentia vivificat, littera occidit. Et e contra alii dicebant: Melior est historia, ubi veritas continetur, quam allegoria vana et umbratica. Fratres, et si praeoccupatus fuerit homo homo in peccato, quando subito et insperato peccat, quod ante non fuerat praemeditatus. Quando vero praemeditatur quomodo perpetret homicidium, adulterium, aut aliquid tale, non est praeoccupatio, sed praemeditatio et perpetratio sceleris: et aliter reprehendendus est ille qui insperato peccat, quod ante praemeditatus non fuerat, id est praeventus a peccato, et aliter ille, qui diu illud est praeme
Abbreviated transcription (Latin):
terrenis. dequa dicit apłs. Si głiam ab
hom̃ibus quero : gloria mea nichil est. Que
recte in anis dicitur : quia uacua est ab oĩ
utilitate. Est tamen et utilis głia. de qua
dñs dicit. Qui me glorificauerit. glorifica¬
neris ab eo recipere : sed gloriam et laudẽ
tales : m die iudicii: recepistis mercedem
uram. Iura s̃ multi. qui nõ solum ꝓbono
querunt laudari : sed etiam ꝓ malo. Et nõ
solum ab aliis. sed in super ipsi se ectollunt
et głiantur deuirtutibus. ꝑ fecta autem
⁊ plena gła est. ut homo ꝓbono quod agit
om̃ipotenti deo desideret placere in corde:
et ab illo mercedem expectet. et gaudeat
in corde quod placeat creatori suo: et ita¬
agat bonum quod oꝑatur. ut opus sit
i publico : et intentio in occulto. Iu ħ
facit : ille nõ est cupidus mnanis głie seo¬
plene in uicem ꝓuocantes uos ad iracundi¬
am. ad lites. ad contentiones in noem in u¬
dentes uobis. Erant apud galathas qͥdam

Expanded text:
terrenus, de qua dicit Christus: Si gloriam ab terrenus, de qua dicit Christus: Si gloriam ab hominibus quaero, gloria mea nihil est . Quae recte inanis gloria dicitur, quia vacua est ab omni utilitate. Est tamen gloria utilis, de qua Dominus dicit: Qui me glorificaverit, glorifica remunerationis ab eo recipere, sed gloriam et laudem tales audient in die judicii: Recepistis mercedem vestram , quia multi sunt, qui non solum pro bono quaerunt laudari, sed etiam pro malo: et non solum ab aliis, sed insuper ipsi se extollunt et gloriantur de virtutibus. Perfecta autem et plena est gloria, ut homo pro bono quod agit, omnipotenti Deo desideret in corde placere, et ab illo mercedem exspectet, et gaudeat in corde quod placeat Creatori suo, et itgat bonum quod operatur ut opus sit in publico, et intentio in occulto. Qui hoc facit, ille non est cupidus inanis gloriae. Invicem provocantes vos ad iracundiam, ad lites, ad contentiones, invicem invidentes vobis. Erant ex Galatis quidam
Abbreviated transcription (Latin):
husmodi hom̃ibus talia oꝑantibus nõ est.
lex contraria: neque est illis necessaria.
Et enim alieni sunt ab ea. Quare nõ ẽ
illis lex necessaria. aut contraria:. Dicit
illa. nõ ad hulterabis. nõ occides Illi non
solum hoc nõ fatiunt : sed etiam castitatẽ
cos suos diligunt. Iui autẽ sunt xepisti.
hoc ẽ qui ꝑtinent ad sortem xp̃i: incia
et concupiscentias malas in carne sua mor¬
tificauerunt. Quot enim peccata a nob̃
expellimus: tot semꝑ in nobis icia oc¬
cidimus. et carnem crucifigimus & mor¬
tificamus: quando delectationi prauȩ &
uoluntati ꝑ uerse nõ consentimus. Ad galat᷑.
Rs. Si sp̃u unimus: sp̃u et ambule¬
mus. hic de spũ scõ loquitur. Si in
sectando. uitia respuendo. Uita amme fideᷤᷤ
est : qua credimus dm omĩpotentem. Et
sicut corpus unuit anima.ita anina uiuit
ꝑ sp̃m nobis tribuitur : qui uniꝰ est substã¬
tie cum deo patre ⁊ filio. Et nõ solum fides
ab illo nobis datur : sed quicquid bom ha¬

Expanded text:
jusmodi hominibus talia operantibus non est lex contraria neque illis necessaria: etenim alieni sunt ab ea. Quare non est lex illis necessaria, aut contraria? dicit illa: Non adulterabis, non occides. Illi non solum hoc non faciunt, sed etiam castitatem cos suos diligunt. Qui autem sunt Christi, id est qui pertinent ad sortem Christi, vitia et concupiscentias malas in carne sua mortificaverunt. Quot enim peccata a nobis expellimus, tot vitia in nobis semper occidimus: et carnem crucifigimus et mortificamus, quando delectationi pravae et voluntati perversae non consentimus. CAPUT VI. Si spiritu vivimus, spiritu et ambulemus. Hic de Spiritu sancto loquitur: Si, insectando, vitia respuendo. Vita animae fides est, qua credimus Deum omnipotentem: et sicut corpus vivit anima, ita anima vivit m nobis tribuitur, qui est unius substantiae cum Deo Patre et Filio: et non sola fides ab illo nobis datur, etiam quidquid boni ha
Abbreviated transcription (Latin):
nes : quia sicut om̃s ꝓpriis cibis utuntur
et cõminibus ita etiam ꝓ libitu suo unus¬
quisq quicquid scurrilitatis ⁊ ociositatis
ei placet cuiq loquitur : ideoq uocantur
turpia coniuuia. Et his similia. scilic pec¬
modo. sicut p̃dixi. Ubi p̃dixit: Ubidixit.
Non regnet peccatum in ur̃o mortali cor¬
regnum dei nõ consequentur. Non dixit
qui talia egerunt. sed qui talra agunt id
est qui intalibus ꝑmanent usq mdiem
mortis suȩ : uitam ȩtñam nõ possidebunt.
Sic et dñs dicet in die iuditii repbis. Dis¬
cedite ame qui oꝑamini mniquitatẽ. nõ qͥ
oꝑati estis : sed inpeccatis finistis uitam ur̃am.

Expanded text:
propriis utuntur cibis et communibus, ita etiam pro libitu suo unusquisque quidquid scurrilitatis et otiositatis ei placet loquitur, ideo vocantur turpia convivia. Et his similia, subaudis pecmodo sicut praedixi. on regnet peccatum in vestro mortali corregnum Dei non consequentur. Non dixit: Qui talia egerunt, sed qui talia agunt, id est qui in talibus permanent usque ad diem mortis suae, vitam aeternam non possidebunt. Sic et Dominus dicet in die judicii reprobis: Discedite a me, qui operamini iniquitatem , non qui operati estis, se
Abbreviated transcription (Latin):
dus uero facile irascitur : et semꝑ ꝓnus ẽ
ad irascendum. Rixe id est lites et conten¬
ciones : que plerumq sine causa exsurgunt.
Dissentio est discordia que solet oriri inter
maritum et uxorem: in ter fr̃s quoq et
contub̃males. uł cõmilitones. Secte sunt
dinisiones : id est hereses. Dicuntur autẽ
uł asecando id est diuidendo quod diuidant
se a cõmunione aliorum. sicut heretici fa¬
tiebant : qui ab unitate eccłie se segrega¬
asequendo dicuntur secte. sicut hereses
ab eligendo: eo quod ex multis erroribus
imum eligant. et illum sequantur Inuidie.
In uidia ingeminã scinditur passionem. cũ
aut is qui m honore est positus uidens aliũ
ad ea tendere. in uidet ei ne ad eundem
ꝑ uenire possit honorem. aut cum aliquis
alternis felicitate torquetur: indens illum
suꝑiorem se. Ebrietas. Brram generis masculi¬
ni dicimus calicem aptum potationi: a quo
dicitur ebrietas. que est nuimia potatio uini.

Expanded text:
dus vero facile irascitur, et semper pronus est dus vero facile irascitur, et semper pronus est ad irascendum. Rixae sunt lites et contentiones quae plerumque sine causa exsurgunt. Dissensio est discordia quae solet oriri inter maritum et uxorem, inter fratres quoque atque contubernales vel commilitones. Sectae sunt divisiones. Idem sunt et haereses. Dicuntur autem vel a secando, id est dividendo, eo quod dividant se a communione aliorum sicut haeretici faciebant, qui ab Ecclesiae unitate se segregasequendo dicuntur sectae, sicut haereses ab eligendo, vel haerendo ex eo quod ex multis erroribus unum eligant, et illum sequantur. Invidiae. Invidia in geminam scinditur passionem, cum aut is qui in honore est, videns alium attente attendere, invidet ei ne ad eumdem pervenire possit honorem: aut cum aliquis alterius felicitate torquetur, videns illum superiorem se. Ebrietas. Briam genere masculino dicitur ebrietas, quae est nimia potatio vini.
Abbreviated transcription (Latin):
cotre. Im munditia. luxuria. Om̃is in continẽ¬
impudicitia. atq luxuria potest appellari:¬
quocumq modo frat. Luxuria uero est no¬
xxius humor suꝑ habundans. Idolorum serui¬
tus. hoc est ydolatria. que tunc temporis
erat pene in om̃ibus gentibus. Possumus
et ꝑ hoc quod dicit ydolorum seruitus.
altiori sensu auaritiam intelligere. Unde
in epła ad colosenses. Nenefitra sunt male¬
fitia. hoc est malefice artes: ꝑ quas cogun¬
tur sepe miseri amare ⁊ amari. Unde
dicuntur ueneficia : quasi ueneno infecta.
Immicicie sunt male uoluntates. Contentio¬
nes sepe exsuꝑbia ꝓcedunt : quia uolunt qͥ¬
dam contendere de questionibus diuinarum
scripturarum et etiam humanarum: ut
dum illi inctores existunt. głificentur ab
aliis. E mulatio est in india de qua legitur
quod emulantes hoc est in uidentes ioseph
fr̃s. uendiderunt illum. Ira ẽ grauis cõmo¬
cio amini. Et hoc distat inter iratum et
iracundum: quod iratus ꝓ tempore. iracun¬

Expanded text:
acratis. Immunditia omnis incontinenimpudicitia atqquocunque modo fiat. Luxuria vero est noxius humor superabundans. Idolorum servitus est idololatria, quae tunc temporis erat pene in omnibus gentibus. Possumus et per hoc quod dicit, idolorum servitus, altiori sensu avaritiam intelligere. Unde in Epistola ad Colossenses veneficia sunt maleficia, hoc est maleficae artes, per quae coguntur saepe miseri amare et amari. Unde dicuntur veneficia, quasi veneno infecta. Inimicitiae sunt malae voluntates. Contentiones saepe ex superbia procedunt quia volunt contendere de quaestionibus divinarum Scripturarum atque etiam humanarum, ut dum illi victores existunt, glorificentur. Aemulatio est invidia, de qua legitur, quod aemulantes, hoc est, invidentes Joseph fratres sui, vendiderunt illum. Ira est grandis commotio animi. Et hoc distat inter iratum ac iracundum, quia iratus pro tempore est, iracun
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus. Illarum enim rerum quas inde¬
mus nõ est fides neque spes : sed illarum
que nec dum uise sunt nob̃. Uerbi gr̃a.
eẽ. resurrexisse amortuis. ascendisse ad ce¬
los. uenturum ad iuditium. reddere unicuiq
scãm quod meretur. fides est credulitas qua
spamus ea que nõ cernimus oculis corporeis.
Modestia ẽ mansuetudo. lenitas mentis. quȩ
lesa nõ facile irascitur. Continentia ẽ abstinẽ¬
cia. qua se ꝓhibet homo acoctu. et mulier
uidua similiter : et ab om̃ibus illecebris.
Castitas est ꝓprie uirginum. unde dicitur
castis. quasi castratus. Et hoc inter estͥ coͣ¬
tinentiam ⁊ castitatẽ : quia continẽtia pot̾
esse con iugatorum. uiduorum et induarũ

Expanded text:
videmus. Illarum enim rerum quas videvidemus. Illarum enim rerum quas videmus, neque est fides, neque spes, sed illarum quae necdum visae sunt a nobis; verbi gratia: esse, resurrexisse a mortuis, et ascendisse ad coelos, venturum ad judicium reddere unicuique secundum quod meretur. Fides est et credulitas, qua speramus ea quae non cernimus oculis corporis. Modestia, est mansuetudo et lenitas mentis, quae laesa non facile irascitur. Continentia est abstinentia qua se cohibet homo a coitu, et mulier vidua similiter ab omnibus illecebris. Castitas vero proprie virginum est, unde dicitur castitas quasi castratus. Et hoc est inter continentiam et castitatem, quia continentia potest esse conjugatorum, viduar
Abbreviated transcription (Latin):
est: et interp̃tatur in latina lingua dilec¬
tio. Dilectio autẽ dicitur eo quod duos
liget. dm̃ et hominem. uł duos ꝓxnnos.
Que merito in numero uirtutum pͥnta¬
tum tenet : quia ipsa ligat cęt̾as uirtu¬
tes. Est autẽ caritas amor et dilectio qua
diligitur deus et ꝓxnus: ⁊ mimicus etiã
ꝓpter dm̃. Gaudium est ex hilaratio cord̃¬
⁊ corporis. Leticia uero mediocriter fit
solummodo in corde. Pax est quies ⁊tran¬
quillitas. siue lenitas mentis: a qua salomon
suis quies dͥata esset ap̃liis. Longanimitas
est ꝑseuerantia in bono oꝑe: et toleran¬
tia inter ad uersa. Unusquisq enĩ fideł
longaminis debet eẽ. ut ꝑueniat ad
pͥmum ꝓmissum: iuxta quod dĩis dicit.
Qui ꝑseuerauerit usq in finem. hiesal¬
nus erit. Bonitas est bona uoluntas.
illos qui contrarii esse uidentur. Unde
dicitur benignus. quasi ualde nimisq bo¬
nus. fides est qua credimus dm̃ trinitatẽ
qua sꝑamus et credimus ea que nec dum

Expanded text:
tina lingua dilectio. Dicitur autem dilectio, eo quod duos liget, Deum et hominem, vel duos proximos. Quae merito in numero virtutum primatum tenet, quia ipsa ligat caeteras virtutes. Est autem charitas, amor et dilectio qua diliguntur Deus et proximus et inimicus etiam propter Deum. Gaudium est exhilaratio cord corporis: laetitia vero est mediocriter, et fit solummodo in corde. Pax est quies et tranquillitas sive lenitas mentis, a qua Salomon ejus quies esset data. Longanimitas est perseverantia in bono opere, et tolerantia inter adversa: unusquisque enim fidelis longanimis debet esse, ut perveniat ad praemium promissum, juxta quod Dominus ait: Qui perseveraverit usque in finem, etc. Bonitas est bona voluntas. illos qui contrarii videbantur esse. Unde dicitur benignus, quasi valde nimisque bonus. Fides est qua credimus Deum omnipotentqua speramus et credimus ea quae necdum
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscit aduersus carnem: quia ille
delectatur ieuiniis. abstinentia. et castitate.
et his que carm contraria sunt. Sed sequẽ¬
dus semper sp̃s: quia ille querit ꝑ quod
anima uuit deo. Similit̾ possumus¬
et de sp̃u scõ dicere. Dum enim carnalis
delectatio desiderat trans gredi p̃cepta dĩ
ad uersus sp̃m sc̃m concupiscit. Et dum
głio. que caro desiderat. ad uersus illam cõ¬
cupiscit. Unde sub dit apłs hec in quiens.¬
Caro et sp̃s sibi in uicem aduersantur: et¬
cȩtera. Sic sibi in uicem contraria sunt ca¬
ro et sp̃s : ut quod uult caro. nõ consenti¬
at sp̃s: et q̃d uult sp̃s nõ consentiat caro:
quia caro delectatur seruire uciis. sp̃s aut̃
uirtutibus. Quod si sp̃u ducimin. id ẽ si ra¬

Expanded text:
concupiscit adversus carnem, quia ille concupiscit adversus carnem, quia ille delectatur jejuniis, abstinentia, castitate et his quae carni contraria sunt. Sed sequendus est semper spiritus, quia ille quaerit per quod anima vivit Deo. Similiter possumuet de Spiritu sancto dicere. Dum enim carnalis delectatio desiderat transgredi praecepta Dei, adversus Spiritum sanctum concupiscit, et dum gelio quae caro desiderat, adversus illam concupiscit. Unde subdit Apostolus: Haec, inquienscaro et spiritus sibi invicem adversantur, etc. Sic sibi invicem contraria sunt caro et spiritus, ut quod vult caro, non consentiat spiritus: et quod spiritus, non consentiat caro, quia caro delectat servire vitiis, spiritus autem virtutibus. Quod si ducimini spir
Abbreviated transcription (Latin):
uelante qui uniꝰ est substantiȩ cum patre
et filio seripturas sacras conscriptas esse.
min. ambulantes et crescentes deuirtute
in uirtutem. de fide ad spem. de spe ad eari¬
tatem. de caritate ad oꝑationẽ ꝑ fectam.
concupiscere. si defuerit sp̃s: Non. quod po¬
test ꝓbari ex corporibus mortuis. ł ostquã
enim sp̃m ex alauerint. nõ solum concupis¬
cere nõ ualent : sed etiam aliquem usum¬
membrorum ꝑse mouere nõ possunt. Car¬
nem ergo appellat carnalem hominẽ. qͥ
carnalia tantum et temporalia querit.¬
uł carnalem quoq consuetudinẽ et delec¬
tationem. Licet enim caro nõ ualeat ꝑse
sp̃ui: id ẽ rationabilitati mentis. Ina ꝓpt̃
dicit apłs caro concupiseit aduersus sp̃m.:
cupiscit caro ad uersus sp̃m uideamus.
Caro desid̾at repleri cibis. in ebriari. lixu¬
urari. in om̃i delectatione manere: querẽs
semꝑ quod suum est. Ecce quomodo con
cupiscit caro ad uersus sp̃m. E contra sp̃s

Expanded text:
revelante qui unius substantiae est cum Patre revelante qui unius substantiae est cum Patre et Filio, Scripturas sacras conscriptas esse, mini, ambulantes et crescentes de virtute in virtutem, de fide ad spem, de spe ad charitatem, de charitate ad operationem perfectam. concupiscere, si defuerit spiritus? Non. Quod probari potest ex corporibus mortuis. Postquam enim spiritum exhalaverint, non solum concupiscere non valent, sed etiam aliquod membrorum per se movere non possunt. Carnem ergo appellat hominem, qui carnalia tantum et corporalia quaerit, carnalem quoque consuetudinem et delectationem. Licet enim caro non valeat per se spiritui, id est rationabilitati mentis. Quapropter dicit Apostolus: Caro concupiscit, ecupiscit caro adversus spiritum audiamus. Caro desiderat semper repleri cibis, inebriari, luxuriare, in omni delectatione manere, quaerens semper quod suum est. Ecce quomodo caro concupiscit adversus spiritum. E contra spiritus