comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monasterium adducens secum filium suum par¬
uulum. Quem abbas tenens infantulum oscula¬
batur. Et dixic pacri eius. Amas hunc: Et ille res¬
pondit. Etiam. Et iterum dixit illi. Diligis eum:
Q tespondit. E ꝑ ostea dixit illi abbas. Tolle
ergo sia mas. ercm et mitte illum in surnum ardẽ¬
tem. Ettenens eum pacet suus. iactauit in furnũ
ardentem. Et statim factus est furnus uelud ros.
Ex quo facto ad quisiuit gloriam in tempore illo.
quẽad modum abraham patriarcha. Dixit quidã¬
senex. quia frater qui ad obedienciam pacris sp̃i¬
talis animum dederit. maiorem mercedem habet.
quã qui in heremo solus recesserit. Quia hii qui
se in heremo religant: arbitrio suo de secuio reces¬
serunt. hic autẽ ordo qui se ad obediendum dedit.
omnes uoluntates suas abiciens. pendet ad deũ.
et ad ussionem spiritalis patris. ꝓpterea maio¬
rem głam ab aliis habet. Quappter o fili bona ẽ.
obediencia que ꝓpter deum sic. Intendite ergo fi¬

Expanded text:
monasterium, adducens secum filium suum parmonasterium, adducens secum filium suum parvulum. Quem abbas tenens, infantulum osculabatur, et dixit patri ejus: Amas hunc? Et ille respondit, Etiam. Et iterum dixit illi: Diligis eum? Et respondit, Etiam. Postea dixit illi Abbas: Tolle ergo si amas eum, et mitte illum in furnum ardentem. Et tenens eum pater suus, jactavit in furnum ardentem, et statim factus est furnus velut ros. Ex quo facto acquisivit sibi gloriam in tempore illo, quemadmodum Abraham patriarcha. Dixit senex: Quia frater qui ad obedientiam patris spiritalis animam dederit, majorem mercedem habet, quam ille qui eremo solus recesserit: quia ii qui se in eremum relegant, arbitrio suo de saeculo recesserunt; hic autem ordo, qui se ad obediendum dedit, omnes voluntates suas abjiciens, pendet ad Deum et ad jussionem spiritualis patris, propterea et majorem gloriam ab aliis habet. Quapropter, o filii, bona est obedientia, quae propter Deum fit. Intendite ergo, fi
Abbreviated transcription (Latin):
Melior est obediencia quam uictime. Obediencia
quipe uidimis uire s̾ponitur. quia ꝑ uictimnas¬
Tanto namq quisq deum cicius placao quanto
ante euis oculos rep̾ssa arbitrii sui suꝑbia. gladro
precepti seimmolat. hinc abbas basiluis incerro
gatus quomodo fratres obedire debent respondit.
Sicut serui domino scd̾m qd̾ p̃cepit dt̃is. quia qui
uult in uobis esse magnus. fiat omnium nouissimꝰ
⁊secuus. Sicue filius hominis nonuenit manistea¬
riseo ministrare. Plantauit quidam serex lignum
aridlum inheremo. ⁊ uolens obedienciam fracrisꝓba¬
re. dixit ei. ꝑ singulos dies riga lignum istud. don̾
actulit. Sumens autem de fractu eius senex decu¬
lit ad ecclesiam ec dixit. srĩbus. accipite et mandu¬
cate obediencie fructum. Dicebat quidam seuex
quia nichil sic queric deus. ab his qui inicium ha¬
bent conuersacionis. quomͦ obediencie laborem.
Quidam secularis renuntauit seculo: ⁊ uenit i

Expanded text:
Melior est obedientia quam victimae . Obedientia Melior est obedientia quam victimae . Obedientia quippe victimis jure praeponitur, quia Tanto igitur quisque Deum citius placat, quanto ante ejus oculos repressa arbitrii sui superbia, gladio praecepti se immolat. Hinc abbas Basilius interrogatus, quomodo sibi invicem fratres obedire deberent, respondit: Sicut servi Domini, secundum quod praecepit Dominus: Quia qui vult in vobis esse magnus, fiat omnium novissimus et servus: sicut filius hominis non venit ministrari, sed ministrare. Plantavit quidam senex lignum aridum in eremo, et volens obedientiam fratris probare, dixit ei: Per singulos dies riga lignum istud, donectulit. Sumens autem ex fructu ejus senex, detulit ad Ecclesiam, et dixit fratribus: Accipite et manducate obedientiae fructum. Dicebat senex, quod nihil sic quaerit Deus ab iis qui initium habent conversionis, quomodo obedientiae laborem. Quidam saecularis renuntiavit saeculo, et venit in
Abbreviated transcription (Latin):
obedientia et maduersis ex suo aliquid habere. et rur¬
i sum in ꝓsperis ex suo aliquid omnino non habete.
ex mente separatur. Ab omĩpotente dño obediencia
usq ad mortem seruanda precipitur. sicut ueritas
dicit. Non possum a me ipso facere quicquam. sed
sicut audio uidico. Ipse sicut audiuit iudicat quid
tunc etiam obedit patri. cum uidex uenerit seculi. Ne
nobis usq ad p̃sentis uite germinim. obediencia la¬
etiam cum uidex uenerit. seruat. Quid gͦ mirum si
peccator homo obediencie inpresentis uite breuita.¬
te se subicit. quando hanc mediator dei et hominũ
et cum obedientes remunerat non reliquit: Scien¬
dum ẽ. nunquam ꝑ obedienciam malum debere¬
fieri. Aliquando autẽ debet. ꝑ obedienciam bonũ
bor extitit: quam deus homini ne contingeret inter¬
bene conditus cresceret. dignum fuerat. ut hunc
etiam a bono ꝓhiberet. Quatinus tanto uerus. hoc
qđ ageret uirtus esset. quauto et a bono cessans au¬
ctorisuo se subditum ex hiberet. Scriptum est enĩ

Expanded text:
obedientia et in adversis ex suo aliquid habere; et rursum in prosperis ex suo aliquid omnimodo non habere, ex mente separatur. Ab omnipotente Domino obedientia usque ad mortem servanda praecipitur, sicut Veritas ait: Non possum ego a me ipso facere quidquam, sed sicut audio judico . Ipse si sicut audit judicat, tunc etiam obedit Patri, cum Judex hujus venerit saeculi. Ne nobis usque ad praesentis vitae terminum obedientia laetiam cum Judex venerit, servat. Quid ergo mirum si peccator homo obedientiae in praesentis vitae brevitate se subjicit, quando hanc Mediator Dei et hominum, et cum obedientes remunerat, non relinquit. Sciendum est nunquam per obedientiam malum fieri, aliquando autem debet per obedientiam bonum bor exstitit, quam Deus homini ne contingeret intero bene conditus cresceret, dignum fuerat ut hunc etiam a bono prohiberet, quatenus tanto verius hoc quod ageret virtus esset, quanto et a bono cessans, auctori suo se subditum humilius exhiberet. Scriptum est enim,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinam esse presentiam: &e oculos dñĩ
in omni loco speculan bonos ⁊ malos. maxime
tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus.
cum ad opus diuinum adsistimus. Ideo semper
memores simus: quod ait ꝓpha. Seruite dño in
timore: ⁊ exultate ei cum tremore. Et iterum.
P sallite sapienter. Ed in conspectu angelorum

Expanded text:
vinam esse praesentiam, et oculos Domini in omni loco speculari bonos et malos: maxime tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus, cum ad opus divinum assistimus. Ideo semper memores stimore, et exsultate ei cum tremore . Et iterum: Psallite sapienter . Et: In conspectu angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
quaitus. Centesimus uero sextus decimus quia
paruus est: cum centesimo quintodecimo con¬
iungantur. Digesto ergo ordine psalmorum ues¬
ꝑtinorum: reliqua. id est lectiones. responsoria.
hymni. uersus uł cantica. sicus supra taxauimꝰ
impleantur. Ad completorium uero cotidie idẽ
psalmi repetantur: id est quartus. nonagesimꝰ.
⁊erutesimus tricesimus tertius. Disposito ordi¬
ne ꝓsalmode diuane: reliqui omnes psalmi
qui suꝑ sinit equaliter diuidantur. in septem¬
I noctium uigilias parciendo. scilicet qui inter eos
ꝓlixiores sunt psalmi: e duodecim ꝑ unamꝙͣ.¬
q constituantur noctem. Hoc p̾cipue commo¬
uentes: ut sicui forte hec distributio psalmorũ
displicuetit ordiciet si melius aliter iudicauerit:
dum omnimodis co attendatar. ut omni ebdo¬
mada. psalterium ex integro numero centum
quinquaguita psalmorum psallatur: ce duĩco
nachi. qui minus psalteno cum canticis consuetu¬

Expanded text:
quartus. Centesimus vero sextus deciquartus. Centesimus vero sextus deciparvus est, cum centesimo quinto decimo conjungatur. Digesto ergo ordine psalmorum vespertinorum, reliqua, id est, lectiones, responsoria, hymni, versus, vel cantica, sicut supra taxavimus, impsalmi repetantur, quartus, nonagesimus, et centesimus trigesimus tertius. Disposito ordine psalmodiae diurnae, reliqui omnes psalmi, qui supersunt, aequaliter dividantur in septem noctium vigiliis, partiendo scilicet, qui inter eos prolixiores sunt psalmi, et duodecim per unamquamque constituantur noctem. Hoc praecipue commonentes, ut si cui forte haec distributio psalmorum displicuerit, ordinet, si melius aliter judicaverit: dum omnimodis id attendatur, ut omni hebdomada psalterium ex integro numero centum quinquaginta psalmorum psallatur; et Dominicnachi, qui minus psalterio cum canticis consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
aut proicitur de monasttuo: si reu̾ti uoluerit¬
respondeat prius omnem emendacionem uitii
pro quo egressus est: ce sic in ultimo gradu reci¬
piatur: ut ex hoc eius humilitas comprobetue:
Quod si denuo exierit: usq tercio ita recipiatur
Iam uero postra: sciat orem sibi reuersionis
mnis etas uł intellectus: corripiantur.¬
ꝓptias debet habere mensuras. Ideoq
quociens pueri uł a dolescentiores etate: aut
qui minus intelligere possunt quanta pena
sit excommunicationis. hi tales dum delĩqu¬
unt. aut ieiuiis nimiis affligontur: aut acris
sis horis ex eis sequesttantur id est a centesimo
septimo decimo. usq ad centesimũ uicesimũ
septimum ⁊ centesimo cricesimo tercio. &e cen¬
tesimo quadragesimo scdõ. Reliqui omẽs:¬
in uesꝑai dicendi sunt. Et quia minus ueniunt
tres psalmi: i deo diuidendi sunt qui in numero
suprascupto fortiores inueniuntur. id est cente¬
simus tricesimus occauus: &e centesimus qua¬
dragesimus tertius. & centesimꝰ quadragesimꝰ

Expanded text:
aut projicitur, de monasterio, si reverti voluerit, spondeat prius omnem emendationem vitii, pro quo egressus est: et sic in ultimo gradu recipiatur; ut ex hoc humilitas ejus comprobetur. Quod si denuo exierit, usque tertio ita recipiatur, jam postea sciens omnem sibi reversionis mnis aetas vel intellectus proprias debet habere mensuras. Ideoque quoties pueri, vel adolescentiores aetate, aut qui minus intelligere possunt, quanta poena sit excommunicationis, hi tales, dum delinquunt, aut jejuniis nimiis affligantur, aut acris sis horis ex eis sequestrantur; id est a centesimo septimo decimo, usque ad centesimum vicesimum septimum, et centesimo tricesimo tertio, et centesimo quadragesimo sin vespera dicendi sunt. Et quia minus veniunt tres psalmi, ideo dividendi sunt, qui ex numero supra scripto fortiores inveniuntur, id est, centesimus tricesimus octavus, et centesimus quadragesimus tertius, et centesimus quadragesimus
Abbreviated transcription (Latin):
iquis frater frequent̾ correctus daueriit¬
pro qualibet culpa. etiam si excõmunicatꝰ
non emendauerit: actior ei accidat correptio id ẽ
ut uerberum uindicta in eum procedat. Quod
si nec ita coerepserit: fuit forte quod absit in su¬
perbiam elatus etram desendere uolueat oꝑa
sua: tunc abbas faciat quod supiens medicus.
si exhibuit fomenta. si uagaapta adbortatio¬
num. si medicamina scriptim uirũ.
iis est siram ce omnium fratrum ꝓ to orationẽ.
ut dominus qui omr̃a potest: operetur salutem
cut̾a insirium fratem. Quod si nec isto modo sa¬
rum. Infidelis si discedit discedat: nenna ouis
morbida omnem gregem contaminet. Si debe¬

Expanded text:
quit, frater frequenter correptus quit, frater frequenter correptus pro qualibet culpa, si etiam excommunicatus se non emendaverit: acrior ei accedat correptio: id est, ut verberum vindicta in eum procedat. Quod si nec ita se correxerit, aut forte, quod absit, in superbiam elatus, etiam defendere voluerit opera sua: tunc abbas faciat, quod sapiens Si exhibuit fomenta, si unguenta exhortationum, si medicamina Scripturarum divjus est, suam et omnium fratrum pro eo orationem, ut Dominus, qui omnia potest, operetur salutem circa infirmum fratrem. Quod si nec isto modo sarum: «Infidelis si discedit, discedat, ne una ovis morbida totum gregem contaminet», e
Abbreviated transcription (Latin):
mni sollicitudine curam gerat excom¬
delinquentes fratres: quia noti est opus fanis
medicus. sed male habentib. Et ideo uti debet
omnimodo ut sapiens medicus: immutere¬
ei quasi occultos consolatores sempectas id
õ semores. sapienteᷤ frẽs qui quasi secrete conso¬
lentur fratrem fluctuantem. ⁊ prouocent eũ
ad bumilitatis satisfactionem. ce consolentur
eum ne habundanciori tristicia absorbeatur:¬
debet sollicitudinẽ gerere abbas: &e omni saga¬
citate &e industria curare ne aliquam de ouib
sibi creditis ꝑdat. Houerit enim se infirmarum
curam suscepisse animarum: non super sanas
tyrannidem. Et metuat ꝓpħe comininationem:
per quem dicit dius. Quod crassum uidebatis
assumebatis: &e quod debile erat proiciebatis. Et
pastoris boni pium muretur exemplum: qui re¬
lictis nonaginta nouem ouib in moritib abiit
unam ouem que errauerat querere. Cuius infir¬
mitati in tantum compassus est: ut eam in sa¬
cris humaeris suis dignaretur imponere ⁊ sic repor¬

Expanded text:
mni sollicitudine curam gerat delinquentes fratres: quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus . Et ideo uti debet omni modo ut sapiens medicus: immittere quasi occultos consolatores. Senpectas, id est, seniores sapientes, qui quasi secrete consolentur fratrem fluctuantem, et provocent eum ad humilitatis satisfactionem, et consolentur eum, ne abundantiori tristitia absorbeadebet sollicitudinem gerere abbas, et omni sagacitate et industria curare, ne aliquam de ovibus sibi subjectis perdat. Noverit enim se infirmarum curam susctyrannidem: et metuat prophetae comminationem per quem dicit Deus: Quod crassum videbatis assumebatis, et quod debile erat projiciebatis . Et Pastoris boni pium imitetur exemplum qui relictis nonaginta novem ovibus in montibus, abiit unam ovem quae erraverat quaerere : cujus infirmitati in tantum compassus est, ut eam in sacris humeris suis dignaretur imponere, et sic repor
Abbreviated transcription (Latin):
culpe noxa tenetur: suspendatur a mensa
simul ce ab oratorio. Nullus ei fr̃m in ullo ura¬
gatur consortio. neq in colloquio. Solus sit ad
opus sibi iniunctum. ꝑsistens in penitentie
luctu: sciens illam terribilem apostoli senten¬
ciam dicentis. Tradatur buiuismodi homo sa¬
thane in interitum carnis: ut spiritus saluus sit
in die dñi. Cybi autem tefectionem solus ꝑci¬
piat mensura uł hora quam preuiderit abbas
ei competere. Hec ab quoꝗͣ. benedicatur tͣnse¬
sine uissione abbatis excominunicatis¬
fri excominunicato quolibet modo se iungere
aut loqui cum eo. uł mandatum ei dirigere:
similem sorciatur excommunicationis uindic

Expanded text:
ae noxa tenetur, suspendatur a mensa simul et ab oratorio; ut nulla ei soror in ullo conjungatur consortio, neque in colloquio; sola sit ad opus sibi injunctum persistens in poenitentiae luctu, sciens illam terribilem Apostoli sententiam dicentis: Traditum hujusmodi hominem Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in diem Domini . Cibi autem perceptionem sola percipiat, mensura vel hora qua praedixerit abbatissa ei competere; neque a quaquam benedicatur transesine jussione  excommunicato quolibet modo se jungere, aut loqui cum eo, aut mandatum ei dirigere, aut litteras, subjiciatur excommunicationis vindic
Abbreviated transcription (Latin):
ecundum modum culpe: Qualis debeat
discipline debet extendi mensura. catiõis modꝰ.¬
Qui culparum modus: in abbatis pendeat udi
cio. Siquis tamen frater in leuiorib culpis in¬
uenitur. a mense participatione prinetur Pri¬
uati autem a mense consortio ĩta erit ratio: ut
in oratorio psalmum aut antiphonam non
imponat. neq lectionem recitet: usq ad satisfa¬
cionem. Refectionem autem sibi ꝙybi post frm̃
refectionem. solus accipiat. Ut si uerbi gratia
fratres reficiunt sexta hora: iue frater nona.

Expanded text:
ecundum modum culpae, et disciplinae debet extendi mensura. Qui culparum modus in abbatissae pendeat judicio. Si quis tamen frater in levioribus culpis invenitur a mensae participatione privetur. Privati autem a mensae consortio ista erit ratio, ut in oratorio psalmum aut antiphonam non imponat, neque lectionem recitet usque ad satisfactionem. Refectionem autem cibi post fratrum refectionem solus percipiat, ut si, verbi gratia, fratres sexta hora, ille frater nona;
Abbreviated transcription (Latin):
mus quoniam diligimus nos inuicem. cum deum
diligamus. et mantata eius faciamus. Hec est enĩ
caritas dei ut mandata eus custodiamus. et man¬
data euis non sunt grauia. hinc et ipse dñs dicit.
Si quis ddiligit me. sermonem meum seruabit ꝓba

Expanded text:
mus quoniam diligimus natos Dei, cum Deum mus quoniam diligimus natos Dei, cum Deum diligamus, et mandata ejus faciamus. Haec enim charitas Dei, ut mandata ejus custodiamus, et mandata ejus gravia non sunt . Hoc et ipse Dominus ait: Si quis diligit me, sermonem meum servabit
Abbreviated transcription (Latin):
oris eius. Ipse quoq dñs de dilectione sua. acq
mandatorum eius obseruancia populum iscłiti¬
cum ammonet dicens. Q nc̃ isrł audi p̃cepta et
nidicia. que ego doceo te hodie. ut faciens ea ui¬
uas in eis. Obscrua et caue nequando obimisca¬
tis domini dei tui. et negligas mandata eius atq
uidicia. et cerimonias quas ego p̃cipio tibi hodie.
Et nunc isrł. quid dominus deus tuus petit a te
nisi ut timeas dñm lm̃ tuum. & ambules in uiis
cuis et diligas eum. ac seruias ei. in toto corde tuo
&̾ intota anima tua. et custodias mandata. et ceri¬
monias eius quas ego p̃cipio tibi hodie ut bene sit
tibi: Si autem audieris. ut facias omnia mandata
eus. faciet te dominus excelsiorem. cunctis gentib
que uersantur in terra. Bñdictus eris inciuitate.
et benedicͥtus in agro. Bñdictus fructus uentris
tui: ec fructus tecre tue. Mutet dominus suꝑ cella.¬
natua et super omia oꝑa manuum tuarum be¬

Expanded text:
oris ejus . Ipse quoque Dominus de dilectione sui, atque oris ejus . Ipse quoque Dominus de dilectione sui, atque mandatorum suorum observatione, populum Israeliticum admonens, dicit: Et nunc Israel audi praecepta et judicia, quae ego doceo te hodie, ut faciens ea vivas in eis . Observa et cave, ne quando obliviscaris Domini Dei tui, et negligas mandata ejus atque judicia, et caeremonias quas ego praecipio tibi hodie . Et nunc Israel, quid Dominus Deus tuus petiit a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum, et ambules in viis ejus, et diligas eum ac servias ei in toto corde tuo, et in tota anima tua, custodiasque mandata et caeremonias ejus, quas ego praecipio tibi hodie, ut bene sit tibi . Si autem audieris, ut facias omnia mandata ejus, faciet te Dominus excelsiorem cunctis gentibus quae versantur in terra. Benedictus eris in civitate, et benedictus in agro, benedictus fructus ventris tui, et fructus terrae tuae. Mittet Dominus super cellaria tua, et super omnia opera manum tuarum, be
Abbreviated transcription (Latin):
ut oꝑemur. et oꝑando uirtutibus ditemur. Ergosi
nos dilectio dei. ꝓrimiq demulcet. consequens
estut faciamus qd ille precipit. quia intantum di¬
ligimus in quantum facimus. Neq eium potest
sincere deum diligere. qui mandata eius fidelit᷑
non implet. Ipse enĩ ait. Si quis diligit me. ser¬
monem meur setuabit. Q pater meus diliget
eum. et ad eum ueniemus et mansionem apud
eum faciemus. Et quiñ diligit me sermones mõs
non seruat. Iohannes quq apłs dilectione dei re¬
pletus. in epła sua acc. In hoc scunus qm̃ cogno¬
uimus eum si mandata eius obseruamus. Qui di¬
cit se uosse deum et mandata eius ñ custodit: men¬
dax est: et ueritas in eo non est. Qui seruat uerbũ
cius. uere in hoc caritas dei ꝑfecta est. De se quoq
iob ait. Hestigia dei sequutus est pes meus. uam
eius custodiui. ñ declinaui ex ea. a mandatis labio¬
rum eius non recessi: et in sinu meo abscondi uerba

Expanded text:
ut operemur, et operando virtutibus ditemur. Ergo si ut operemur, et operando virtutibus ditemur. Ergo si nos dilectio Dei proximique demulcet, consequens est ut faciamus quod ille praecepit. Quia in tantum diligimus, in quantum facimus. Neque enim potest sincere Deum diligere, qui mandata ejus fideliter non implet. Ipse enim ait: Si quis diligit me, sermonem meum servabit. Et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Et qui non diligit me sermones meos non servat. Joannes quoque Apostolus dilectione Domini repletus, in Epistola sua ait: In hoc scimus quoniam cognovimus eum, si mandata ejus observamus . Qui dicit se nosse Deum et mandata ejus non custodit, mendax est, et in eo veritas non est. Qui servat verbum ejus, vere in hoc charitas Dei perfecta est . De se quoque Job ait: Vestigia Dei secutus est pes meus. Viam ejus custodivi, et non declinavi ex ea. A mandatis labiorum ejus non recessi, et in sinu meo abscondi verba
Abbreviated transcription (Latin):
ne abira suꝑetur rõnabiliter repruit. Here hec
ut uidea. nobilissima. et excellentissima uirtus ẽ.
Teneamus ergo eam fratres uirtute qua possumꝰ.
ut nobiscum sit nobiscum maneat nobiscum sur¬
gat. nobiscum ꝑgat. nobiscum letetur ec conuiue-¬
tur. Decet enim in fr̃m cong̾gacione tam regiam
iugiter in esse uirtutem. de obseruatione mandatoꝵ
ost exequcionem dilectionis indeamus quid dei.¬
nobis obseruandum ipse auctor p̃cipiat dilec¬
tionis. ait enim. Si diligitis me. mandata mea scr¬
uate. Et ego rogabo patrem et alium paraclitum
dabit uobis: ut maneat uobiscum ineternum. ac¬
tendamus ergo fratres quantum nos diliga  dñs
mansurum mneternum si post dilectionem suam
mandate enis seruauerimus. Ab ipso enim nob̃
omnia bona. largiuntim et uelle. & bonum oꝑari.
abillo prius dontur nobis. Diligitr enim ab illo:
ut diligamus illum. Amanur ab eo: ut amemus
illum. Cognoscimur: ut cognoscamus. Adiuuamur.

Expanded text:
ne ab ira superetur, rationabiliter reprimit. Vere haec ne ab ira superetur, rationabiliter reprimit. Vere haec ut video nobilissima et excellentissima virtus est. Teneamus ergo eam, fratres, virtute qua possumus, ut nobiscum sit, nobiscum maneat, nobiscum surgat, nobiscum pergat, nobiscum laetetur et convivetur. Decet enim in fratrum congregatione tam regiam jugiter inesse virtutem. CAPUT V. De observatione mandatorum Dei. Post exsecutionem dilectionis, videamus quid nobis observandum ipse auctor praecipiat dilectionis. Ait enim: Si diligitis me, mandata mea servate, et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum . Attendamus ergo, fratres, quantum nos diligat Dominin aeternum mansurum, si post dilectionem suam mandata ejus servaverimus. Ab ipso enim nobis omnia bona largiuntur, et velle bonum et operari, ab illo prius donatur nobis. Diligimur enim ab illo; ut diligamus illum; amamur ab eo, ut amemus eum. Cognoscimur, ut cognoscamus: adjuvamur
Abbreviated transcription (Latin):
km̃i diligamus nos inuicem. quia caritas ex dõ
est et qui diligit frẽm suum. ex dõnatus est et co¬
gnoscit deum. Si diligius inuicem deus in nob
manet et caritas eius in nobis ꝑfecta est. Beata
est ergo uirtus cdilectionis et caritatis. que õs
amplectitur. omnes diligit. omnes fouet. Here
beata. que nutrit uirtutes et delec peccata op¬
primititam. excludit odia. expellit auariciam.
comprimit rixam. et fugat̃ omnia uicia. Om¬
nia colerat. omnia credit. omnia sꝑat. Inter
opprobria secura est. inter iras placida. inter odia
bafica. inueritate firma. Aprauis impugna¬
toribus non diripitur. a latronibus ñ furatur.
ab incendio ñ crematur. ab heresi non diuidit᷑.
Indiudua stat. mexpugnabilis manet inexpu¬
cabilis durat inconcussa ꝑseuerat incorrupta letat᷑.
Ligamentum est omnium uitucum glucen ẽ.
animarum. Concordia mercium et sorietas electo¬
rum. se aduersitatibus frangatur. fortiter mẽte
roborat. sle ꝓsꝑitatibus eleuctur. caute temꝑat.

Expanded text:
 diligamus nos invicem, quoniam charitas ex Deo est. Et omnis qui diligit fratrem suum, ex Deo natus est, et cognoscit Deum . Si diligas invicem, Deus in nobis manet, et charitas ejus in nobis perfecta est . Beata est ergo dilectio charitatis, quae omnes amplectitur, omnes diligit, omnes fovet. Vere beata, quae nutrit virtutes, et delet peccata. Opprimit iram, excludit odia, expellit avaritiam, comprimit rixam, et fugat pariter omnia vitia. Omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat . Inter opprobria secura est, inter iras placida, inter odia benefica, in veritate firma. A pravis impugnatoribus non diripitur, a latronibus non furatur, ab incendio non crematur, ab haeresi non dividitur. Individua stat, inexpugnabilis manet, inexplicabilis durat, inconcussa perseverat, incorrupta laetatur. Ligamentum est enim omnium virtutum, glutinum animarum, concordia mentium, et societas electorum. Ne adversitatibus frangatur, fortiter mentem roborat: ne prosperitatibus elevetur, caute temperat:
Abbreviated transcription (Latin):
benti fola. fructum autem non. Sicut enim ar¬
hor fructid plena etiam foliis uiridis. ita ⁊ ser¬
mo consequitut̾ hominem

Expanded text:
benti folia, fructum autem non. Sicut enim arbor fructibus plena etiam foliis viridis, ita et sermo consequitur hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ciat: sciens se ꝓculdubio de om̃ib iudiciis fuiz
equissimo udici deo ratõnem redditurum. Si
qua uero minora agenda sunt in monasterii uti¬
licatib seniorum tantum utatur consilio: sic̃
scriptum est. Omiã fao cum consilio: &e post fac

Expanded text:
ciat sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis ciat sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. Si qua vero minora agenda sunt in monasterio, seniorum tantum utatur consilio: sicut scriptum est: Omnia fac cum consilio, et post fac
Abbreviated transcription (Latin):
ya monastenõ. conuotiet abbat omnem
conigregationem. & clicat ip̃e unde agitur. Et au¬
diens consilium fratcum tractet apud se: t quod
utilius iuchicanetit factat Itẽo autem omnes
ad consilium omẽs uocari diximꝰ: quia sepe
iuniori dñs reuelat quod melius ẽ. Sic autẽ
dent fratres consiliũ cum om̃i humilitatis
subiectione: ut ñ presumant ꝓcaciter defende¬
re quod ei ᷤᷤ uiĩum fuerit. s magis in abbatis
pendeat arbitrio: ut quod salubrius eẽ iudica¬
re uerit: ei cuncti obediant. S sicut discipulis cõ¬
uenit obedire magistro: ita ce ipsum ꝓuide &
iuste condecet cuncta disponere. In om̃ĩb igit᷑
omẽs magistram sequantur regulam: neq ab ea
temere declinetur a quoqͣm. Nullus in monast̾io
ꝓprii sequatur cordis uoluntatem: neq p̾sumat
quisquam cum abbate suo ꝓterue intus aut
foris monast̾ium contendere. Quod si p̾sũpsent:
regulari discipline subiaceat. Ipse tamen abbas
cum timore dei e obseruatione tegule omĩa fa¬

Expanded text:
terio, convocet abbas omnem congregationem, et dicat ipse, unde agitur: et audiens consilium fratrum tractet apud se; et quod utilius judicaverit, faciat. Ideo autem omnes ad consilium vocari diximus, quia saepe juniori Dominus revelat quod melius est. Sic autem dent fratres consilium cum omni humilitatis subjectione; et non praesumant procaciter defendere quid eis visum fuerit. Et magis in abbatis pendeat arbitrio, ut quod salubrius judicaverit, ei cuncti obediant. Sed sicut discipulos convenit obedire magistro, ita et ipsum provide, et juste condecet cuncta disponere. In omnibus igitur omnes magistram sequantur regulam, neque ab ea temere declinetur a quoquam. Nullus in monasterio proprii sequatur cordis voluntatem. Neque praesumat quisquam cum abbate suo proterve intus et foris monasterium contendere. Quod si praesumpserit, regulari disciplinae subjaceat. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia fa
Abbreviated transcription (Latin):
uomã dedit nobis sermo tuus po¬
testatẽ ut interrogemus. primo om¬
mũ doceri quesũmus. si ordo aliqͥs
est. & consequentia in mandatis dei. ut aliud
ꝑuidẽ sit primũ. & aliud scd̾m & sic ꝑ ordi¬
nem cȩtera: an omnia mandata ita sibi in¬
uicem coherent. & sunt equalia. ut unde uo¬
iuerit quis. possit initiũ sumere: tanquã in

Expanded text:
Quoniam dedit nobis sermo tuus potestatem ut interrogemus, primo omnium doceri quaesumus si ordo aliquis est et consequentia in mandatis Dei; ut aliud quidem sit primum, et aliud secundum, et sic per ordinem caetera: an omnia mandata ita sibi invicem cohaereant, et sint aequalia, ut unde voluerit quis possit initium sumere, tanquam in
Abbreviated transcription (Latin):
ra qua nescint̃ ĩ ꝓuiso exitu rapuint᷑ atꝙ absor¬
bentur ꝓfando crucrandis et̾nis gehenne incendiis
deputant᷑. De qͥb scͥptũ ẽ. Ducũt in bonis dies
suos. ⁊ ĩpunto adinferna descendũt. Prauoꝵ emĩ
ut sint eis ip̃i tortores ĩ penis. qͥ fuerũt sinsoreᷤ
ĩ uiciis. finc̃ uͦ ustoꝵ optimũ uocatio tͣnqͥlla ñ¬
nunquã ꝯm̃dat. ut ex eo intelligant᷑ ad scõꝵ
pitas iubeat flere. fides tñ uetat lugere. Illi e¬
nĩ sut̃ deplorandi. qͦs baratrũ absorbet ĩ ferm.
ñ quos anla letificandos excipit pamidysi. Logimꝰ
aꝑit oculos suos ⁊ risit. Adiecitq iterũ ridere.
hocetiã factũ ẽ t̃tio. Qxͦ cũ fr̃õ iudissent : to¬

Expanded text:
ra qua nesciunt, improviso exitu rapiuntur, atque absorra qua nesciunt, improviso exitu rapiuntur, atque absorbente profundo, cruciandi aeternis gehennae incendiis deputantur. De quibus scriptum est: Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt . Pravorum enim ores in poenis qui fuerunt suasores in vitiis. Finem vero justorum optimum vocatio tranquilla nonnunquam commendat, ut ex eo intelligantur ad sanctpietas jubeat flere, fides tamen vetat lugere. Illi enim sunt deplorandi, quos barathrum absorbet inferni, non quos aula laetificandos excipit paradisi. Legimusaperuit oculos, et risit. Adjecit iterum ridere. Hoc etiam factum est tertio. Quod cum viderent
Abbreviated transcription (Latin):
Deatꝰ qui semꝑ habu̾it diem exitꝰ sui añ ocłos
⁊ festinau̾it in illa hora paratꝰ. ⁊ sine aliqͦ
timore peccĩ uł pͣne ꝯscientie ĩ uieniri. Beatꝰ qͥ
ĩ uenerit fiduciã in illa hora exitꝰ sui. qñ am̃ se¬
parabit᷑ a corpore. Cũ magno nãq mitu. mag¬
nisꝙ tolorib separat᷑. Uenient enĩ angłi as¬
sumere aĩam ⁊ seꝑabũt eã a corꝑe ⁊ ꝑducent
añ tͥbunal ĩmortalis ⁊ metuendi iudicis. At
illa memorans oꝑũ suoꝵ otremiscit ⁊ uitens ⁊ꝯ
siderans actꝰ suos p̃ metu ⁊ timore horrendo
eg̾di ꝑtimescit. tam̃ tremins ⁊ metuens ad et̃.¬
nũ ꝑgit udiciũ. unde sollicite debet unꝰ quisꝙ
uiuere. ne forte ĩ unqͥtatib suis moriat᷑. simiil¬
ꝙ finiat᷑ uita cũ culpa. uenturi enĩ etitꝰ hora ĩcer
taẽ. ⁊dũ moriqͥsꝙ ñ existimat tallit᷑. Nũ incertos
diabolꝰ eos qͦs uiuentes accenoit adinciũ subito mo¬
rientes ꝑtͣhere nitit᷑ ad tormenta. & repente ho¬

Expanded text:
eatus qui semper habuerit diem exitus sui ante oculos, et festinaverit in illa hora paratus et sine aliquo timore peccati vel pravae conscientiae inveniri. Beatus qui invenerit fiduciam in illa hora exitus sui, quando anima separabitur a corpore: cum magno namque metu magnisque doloribus separatur. Venient enim angeli assumere animam, et separabunt eam a corpore, et perducent ante tribunal immortalis et metuendi judicis. At illa memorans operum suorum, contremiscit, et videns et considerans actus suos, pro metu et timore horrendo egredi pertimescit. Tamen tremens et metuens ad aeternum pergit judicium. Unde sollicite debet unusquisque vivere, ne forte in iniquitatibus suis rapiatur, simulque finiatur vita cum culpa. Venturi enicentor diabolus eos quos viventes accendit ad vitia, subito morientes pertrahere nititur ad tormenta, et repente ho
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ facies eiꝰ refulsit ⁊ clix̃. Ec̃ce chorꝰ ꝓpħaꝵ uenit.
Q dupplicit refulsit facies eiꝰ. E ecce qͣsi cũ aliqͥb loqͤ¬
bat᷑. Dep̃cati sũt aut̃ eũ senes dicentes. Cũ qͦ loqͤris
pat̃ : Qui dix̃ eis. ecce angłi uenert̃ acciꝑo me̾. ⁊
rogo ut dimittarꝰ penitere modicũ. Dicunt ei se¬
niores. Non indiges penitentia pat̃. Dix̃ aut̃ eis. Ue¬
re nescio me ip̃m uł iniciũ sũpsisse penitendi. &
& rursũ subito facta ẽ facies eiꝰ sic̃ sol. & tumieit̃ õs.¬

Expanded text:
 venit; et dupliciter refulsit adhuc facies ejus, et ecce ipse cum aliquibus loquebatur. Deprecati sunt autem illum senes, dicentes: Cum quo loqueris, Pater? Qui dixit eis: Ecce angeli venerunt accipere me, et rogo ut dimittar poenitere modicum. Dicunt ei seniores: Non indiges poenitentia, Pater. Dixit autem illis: Vere nescio meipsum, vel initium sumpsisse poenitendi. Et Et rursu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ adño. ⁊ mĩam adõ salutati suo. Gaude ĩnocen¬
ꝙ secura. Si tẽptaris ꝓficis. si humiliaris erigeq.
Si pugnas. uincis. Si occideris coronans. Tu ĩ senu¬
tate lib̃a es. ĩ ꝑiculis tuta. ĩ custodia leta. Tibi oĩs
reatꝰ allidit᷑. tͥ uniũsa malicia subiugat᷑. Ce po¬
tentes honorãt. suscipiũt pͥncipes: magnan cx¬
qͥrũt. etiã te ñ nunꝗͣ desid̾ant qͥ impugnãt. T̃i¬
bi uom parẽt. mali inuidẽt. Telãt enuli ĩmici¬

Expanded text:
ericordiam a Deo salutari suo . Gaude, innocenique secura: si tentaris, proficis; si humiliaris, erigeris; si pugnas, vincis; si occideris, coronaris. Tu in servitute libera es, in periculis tuta, in custodia laeta. Tibi omnis reatus addicitur, tibi universa malitia subjugatur. Te potentes honorant, suscipiunt principes, magnates exquirunt, etiam illi te nonnunquam desiderant qui impugnant. Tibi bo
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatiõib ocłos a ꝯcupiscentia. linguã manꝰ¬
ꝙ alite cꝰtodit. & sic ieuiniũ nr̃m scĩsicet castitaᷤ
ornet patientia. benignitas foueat. mĩa letificet
ꝯmendet humilitas ut gemino qͦdã corꝑis aĩeq

Expanded text:
cogitationibus, oculos a concupiscentia, linguam manucogitationibus, oculos a concupiscentia, linguam manusque a lite custodit. Et sic jejunium nostrum sanctificet castitas, ornet patientia, benignitas foveat, misericordia laetificet, commendet humilitas, ut gemino quodam corporis animique
Abbreviated transcription (Latin):
iuriis patientes. ĩ ꝯtentiõibꝰ mod̾ati. refugientẽ¬
t᷑piloqͥa. ad u̾sꝰ iniqͣ ꝯstantes. ĩ uiiiis sobrii ĩ no¬
luptatib ꝯtiuentes. ĩ caritate sĩplices. int̃ subdo¬
los cauti. ꝯdolentes tͥstib. ꝯtumacibꝰ resistẽtes. ĩ
suspiciõibꝰ parti. ĩt̃ maliloqͦs cauti. int̃ humiles
ooequales. Si huiꝰmodi uͥtutibꝰ nr̃a uoluerimꝰ scĩ¬
ficare ieuima. tͥbuente dño ad festiuitatẽ pas¬
chalis gr̃e. ⁊ ad gaudia celestiũ ꝓmissionũ ĩ du¬
b̾ene ieuinat. qͥ dini recordatiõe iudicii semet.¬
ip̃m refrenans. ab oĩ seillecebraꝵ uoluptate
suspendit. Bñ ieinat qͥ carnẽ suã iicioꝵ ger¬
mina pullulantẽ scãꝵ meditatiõe uirtutũ
⁊ sobͥetatis amore castigat. Bñ ieiunat. qͥ fr̃nas
ĩuirias pacifici pectoris lenitate dimittit. Gra¬
tissimũ dõ refert ieuiniũ. qͥ mentẽ suã apͣius

Expanded text:
juriis patientes, in contentionibus modjuriis patientes, in contentionibus modturpiloquia, adversus iniqua constantes, in conviviis sobrii, in voluptatibus continentes, in charitate simplices, inter subdolos cauti, condolentes tristibus, contumacibus resistentes, in suspicionibus parci, inter maliloquos taciti, inter humiles coaequales. Si hujusmodi virtutibus nostra voluerimus sanctificare jejunia, tribuente Domino ad festivitatem Paschalis gratiae, et ad gaudia coelestium promissionum induBene jejunat qui divini recordatione judicii semetipsum refrenans, ab omni se illecebrarum voluptate suspendit. Bene jejunat, qui carnem suam vitiorum germina pullulantem, sanctarum meditatione virtutum, et sobrietatis amore castigat. Bene jejunat, qui fraternas injurias pacifici pectoris lenitate dimittit. Gratissimum Deo defert jejunium, qui mentem suam a pravis
Abbreviated transcription (Latin):
noiumꝰ. iemnia nr̃a religiosis sc̃ificemꝰ obsequiis.
sca uelle. iꝰta facere. iniqͣ uitare: Sc̃ificat ille ie¬
uimũ. qͥ flãmas scinentis iracundie mansuete m̃¬
tis placabilitate restͥngit. Scĩficat ieintũ. qͥ las¬
cuuentes oculos tͣpi ab aspectu abenis castitatis¬
au̾̃tit. Sc̃ificat ieuimũ. qui cõuicioꝵ iacula.
scuto patientie reꝑcussa disꝑgit. Sc̃ificat ieuimũ.
qͥ litigantiũ tumultꝰ pacifici sanitate sermoniᷤ
⁊ lingue prudentioris arte ꝯpescit. Scĩficat ie
uiniũ. qͥ consurgentes in semet ip̃o uanaꝵ co¬
gitationũ spinas euãgłico sulcante uomere
uelut qͥdã pectoris sui arator excidit. Sc̃ificat
ieumũ. qͥ ĩopias egenoꝵ ꝓ qnͣtitate sub̾e sue¬
miserantis manꝰ humanitate̾ solat᷑. Ad pͥme
scĩficat ille iciunũ. qͥ ꝑoĩa p̃ceptis diine legiꝰ
intentꝰ. diabolica a corde suorespuit tẽptam̃ta ł
simꝰ ĩ fide fortes. ĩ udicuis iꝰti. ĩ amicicia fideles. ĩ in¬

Expanded text:
eligionis sanctificemus obsequiis. sancta velle, justa facere, iniqua vitare. Sanctificat ille jejunium, qui flammas saevientis iracundiae, mansuetae mentis placabilitate restinguit. Sanctificat jejunium, qui lascivientes oculos tavertit. Sanctificat jejunium, qui conviciorum jacula, scuto patientiae repercussa dispergit. Sanctificat jejunium, qui litigantium tumultus pacifici sanitate sermonis, et linguae prjunium, qui consurgentes in semetipso vanarum cogitationum spinas evangelico sulcante vomere, velut quidam pectoris sui arator, excidit. Sanctificat jejunium, qui inopias egenorum pro quantitate subsmiserantis manus humanitate solatur. Apprime sanctificat ille jejunium, qui praeceptis divinae legis intentus, diabolica a corde suo respuit tentamenta. simus in corde fortes, in judiciis justi, in amicitia fideles, in in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mediũ. Uidentes aũ hec frs̃. satiffacientiᷤ ei
int̾rogabãt eũ d centes. Dic nob̾ qͥd oꝑatꝰ es ut
accipes grãm istã: Qͥait eis. Ignoscite mͥ patres.
Si qͥs posederit puritatẽ ⁊̃ ĩnocentiã. ̃ĩa subiciũt᷑
ei sic̃ ade qñ erat ĩ paradyso añ p̃nancationẽ mãdati

Expanded text:
 medium. Videntes autem haec fratres, satisfacientes ei interrogabant eum, dicentes: Dic nobis quid operatus es ut acciperes gratiam istam? Qui ait eis: Ignoscite mihi, Patres. Si quis possederit puritatem et innocentiam, omnia subjiciuntur ei, sicut Adae, quando erat in paradiso ante praevaricationem mandati
Abbreviated transcription (Latin):
pennata tela nobis ars exquisita ꝑfecit: q̃
ꝑ arcũ tensa. cursũ uolucrem. reb humaniᷤᷤ
exhibuit. Quod aut̃ pedũ nr̃oꝵ uestigia.
ad conficiendũ ites facilius atteruntur. neces¬
saria subiectoꝵ adminicula nobis indicunt.
ex quib calciam̃ta congruenter aptentur.
rationẽ manus date sunt: in qͦ quedã etiã
de differentus aĩarũ disputatio nat᷑ͣał inducit᷑. uiu

Expanded text:
pennata tela nobis ars exquisita perfecit, quae pennata tela nobis ars exquisita perfecit, quae per arcum tensa cursum volucrem rebus humanis exhibuit. Quod autem pedum nostrorum vestigia ad conficiendum iter facilius atteruntur, necessaria subjectorum adminicula nobis indicunt ex quibus calceamenta congruenter aptentur. rationem manus datae sunt, in quo quaedam et de differentiis animarum disputatio
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ueliti quidã animatus gladius. nr̃is est usi¬
bus aitributus. ꝓ cornib etiã uł unguib. fortuiꝰ
ac penetrabilius ferrum ab hominib inuen¬
tum est: qd ñ semꝑ nobis naturaliter inhe¬
reret. sicut illa munimina inrationabilib
bestiis: s in tempore belli conferens presidiũ
gladius deinceps maneret ociosus. Item eiusdẽ
ferri usus: ꝓ corcodrilli squamis assumitur. Est
autẽ quando & tergũ ipsius belue in prelio
munim̃ĩni inꝑtit. Alioquin ut dictũ est ad
eius similitudinẽ. ferrũ ab artifice figuratur
qd necessitati deseruiens. quẽ armauit intẽ
pore. belli. reliquit in pace. Nec ñ &e uolatilia
nr̃is accommodata sunt usib: quoꝵ etiã ue¬
locitatẽ. ratio excogitata ñ preterit. Nam q̃¬
dam ex eis. mansuefacta uidentur cooꝑantib.
quȩdã uero presentia sui. capiendis causa st̃
aliis: que nris utilitatib applicentur. S &

Expanded text:
ita veluti quidam animatus gladius nostris est usiita veluti quidam animatus gladius nostris est usibus attributus; pro cornibus etiam vel unguibus fortius ac penetrabilius ferrum ab hominibus inventum est. Quod non semper nobis naturaliter inhaeret, sicut illa munimina irrationabilibus bestiis; sed in tempore belli conferens praesidium gladius deinceps manet otiosus. Item ejusdem ferri usus pro crocodili squamis assumetur. Est autem quando et tergus ipsius belluae in praelio munimen impertit, alioquin ut dictum est ad ejus similitudinem ferrum ab artifice figuratur, quod necessitati deserviens quem armavit in belli tempore, derelinquit in pace. Nec non et volatilia nostris commodata sunt usibus, quorum etiam velocitatem ratio excogitata non praeterit; nam quaedam ex eis mansuefacta videntur cooperantibus, quaedam vero praesentia sui, capiendi causa sunt aliis quae nostris utilitatibus applicentur. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
difficilis appareret. huiuscemodi corꝑi eius ad¬
miniculis naturaliter attributis. dtinde sꝑne¬
rer in alios exercere dominatũ: quoꝵ nullis
prorsus adiutoriis indigeret. Nunc aut̃ in sin¬
gulis quȩ nobis mancipantur. usus uitȩ nr̃ȩ
dirimitur. ut necessariũ in eis principatum
penitus habere uideamur. Nã corꝑis nr̃i tar¬
ditas. & ad motũ celerem difficultas. equũ
uidentiã fecit: annuis lanarũ reditib. ea
quȩ naturȩ deerant supplem̃ta ꝓspitiens.
ex aliis quoq causis quȩ ad uitã necessa¬
na deerant cõparantua Ium̃ta nobis ad
onera grauia ferenda subiecta sunt: &
qđ ad instar animaliũ herbas depascere
nequeamus. boues nobis ad usũ uitȩ man¬
cipare curauimus. quoꝵ labore uictũ faci¬
lius cõparemus. Quia uero & morsu indi¬
gebamus & dentib. ad coercendas tales bes¬
tias. ultione id qđ nobis defuit. canũ natu¬
ra suppleuit. Qui etiã cũ uelocitate congem¬

Expanded text:
difficilis appareret, hujuscemodi corpori ejus addifficilis appareret, hujuscemodi corpori ejus adminiculis naturaliter attributis: deinde sperneret in alios exercere dominatum quorum nullis prorsus adjutoriis indigeret. Nunc autem in singulis quae nobis mancipantur usus vitae nostrae dirimitur, ut necessarium in eis penitus principatum haberi videamus; nam corporis nostri tarditas et ad motum celerem difficultas, equorum etiam annuis lanarum reditibus ea quae naturae deerant supplementa prospiciens: ex aliis quoque causis quae ad vitam necessaria deerant, comprobantur. Jumenta nobis ad onera gravia ferenda subjecta sunt, et quod ad instar animalium herbas depascere nequeamus, boves nobis ad usum mancipare curavimus, quorum labore victum facilius comparemus. Quia vero morsu indigebamus et dentibus ad cohibendas tales bestias ultione, id quod nobis defuit canum natura supplevit, qui etiam cum velocitate congen
Abbreviated transcription (Latin):
animalib magnitudo. & certis ꝓminenso¬
ris offitiũ qd ꝓboscidem uulgus appellat
Uolatilib etiã pennarũ offitium. & apib
aculeum. cunctisq prorsus unũ quid na¬
turale presidiũ constat esse conlatum: so¬
lus autẽ homo pre omnib creditur esse¬
destitutus. & his quidẽ qui currendi uelo¬
citate ꝑreminent pigrior. illis autẽ qui
eminent mole tenuior. bis etiã qui na¬
turalib armis excellunt despectior esse
sorũ talis sortitus est principatũ: S ad
hȩc nichil arbitror esse difficile demon̾¬
trare. qđ ꝑ id qđ nature nr̃e deesse cre¬
ditur. certa datur occasio: qua subditoꝵ
omniũ dominiũ consequatur. Nam si hu¬
ius esset homo potentiȩ ut equũ uelocita¬
te suꝑaret. nec pes eiꝰ attereretus. s ungl¬
larũ inniteret᷑: firmitate preualida. cornua quoq
uł aculens aliquos unguesq preferret ultores:
pͥmũ qͥdẽ bestiis existeret similis. & o̾ccursione ip̃a

Expanded text:
animantibus magnitudo, et caeteris prominens oanimantibus magnitudo, et caeteris prominens oris officium, quod proboscidem vulgus appellat; volatilibus etiam pennarum officium et apibus aculeum, cunctisque prorsus unum aliquod naturale praesidium constat esse collatum. Solus autem homo prae omnibus creditur destitutus, et his qui currendi velocitate proeminent pigrior, illis autem qui corporis eminent mole tenuior, his etiam qui naturalibus armis excellunt despectior esse iversorum dominus talis sortitus est principatum? Sed ad haec nihil arbitror esse difficile demonstrare, per id quod naturae nostrae deesse creditur, certa datur occasio, qua subditorum omnium dominium consequatur. Nam si hujus esset homo potentiae, ut equum velocitate superaret, nec pes ejus attereretur, sed ungularum inniteretur firmitate praevalida, cornua quoque vel aculeos aliquos unquesque praeferret ultores: primum quidem bestiis existeret similis, et occursione ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ generantur corꝑi uirtutis effectus: ue¬
rũ nudus quidẽ naturalib tegum̃tis. mnetiu
etiã & inops. omniũq necessariarũ rerũ e¬
gentissimus homo. in hanc ꝓducitus uitã
qui uixta id qđ cernitur. miseratiõe potuiꝰ
quã felicitate dignus esse uideatur. ñ ar
matus ꝓductione cornuũ. ñ ungurũ uł den¬
tium tuitione munitus. nec aliquo aculeo le¬
tiferũ uirus infundit: quib reb pleraq fe¬
rarũ atq serpentiũ. in ultionẽ su natura¬
liter instruunt᷑. nec pilis corpus obtegit᷑
cũ oporteret eũ qui ad alioꝵ preponebat᷑
imꝑium ꝓpriis armis naturali ꝓuisione
uallari. ne ad custodiã sui. alioꝵ aminica¬
lis incligeret. Nunc aut̃ leo quidẽ & aper
& tigris. & pardus. uł si quid his simile ẽ
suffidientẽ ꝓ salute sua uirtutẽ naturali¬
tes possidet & tauro cornua. & ꝑnicitas le¬
pori. ceruoq saltus. & certus intuitus. & ali

Expanded text:
congenerantur corpori virtutis effectus, vecongenerantur corpori virtutis effectus, verum nudus quidem naturalibus tegumentis inermis etiam et inops omniumque necessariarum rerum egentissimus homo in hanc producitur vitam, qui juxta id quod cernitur miseratione potius quam felicitate dignus esse videatur. Non enim armatur productione cornuum, non unguium vel dentium tuitione munitur, nec aliquo aculeo lethiferum virus infunditur; quibus rebus pleraque ferarum atque serpentium in ultionem sui naturaliter instruuntur; nec pilis corpus obtegitur, cum oporteret eum qui ad aliorum proponebatur imperium propriis armis naturali provisione vallari, ne ad custodiam sui aliorum adminiculis indigeret. Nunc autem leo quidem et aper et tigris et pardus, vel si quid his simile est, sufficientem pro salute sua virtutem naturaliter possidet; et tauro cornua sunt, et pernicitas lepori, cervoque saltus et certus intuitus, et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
nificantiã. scãm nobis insinuans trinita¬
tem. nequaquã singłariter suã testaret᷑
imaginẽ: si primeue formȩ sibi dissimi¬
les extitissent. Nec enĩ possibile est. ut eo¬
rũ qui sibi inuicẽ ñ congruunt. una si¬
militudo monstretur. s si diuerse erant
nature. ꝓfecto diuersas eoꝵ. & singłis con¬
gruentes imagines. condidisset. Uerũ qr
una quidẽ imago. s ñ una imaginis for¬
ma est. quis ita priuatuf intelligentia. ut
ignorare queat. qđ ea quȩ uni ꝓbantus esse
similia. & ad se inuicẽ similitudinẽ ꝓpriam.
sine dubitatione conseruent: Et ꝓpterea for¬
sitan sermo diuinus hanc malitiã in con¬
uitiõe humanȩ uitȩ ꝓspitiens. cunomianoꝵ
ꝑuersitatem resecans ait. faciamus hominẽ
ad imaginẽ &̾ similitudinẽ nr̃am.¶ Cur nu
dus homo naturalib armis. & uelaminib
approbatur S quid sibi uult etiã ipsuis
habitudinis rectitudo: Quid aut̃ ñ ad uitam

Expanded text:
nificantiam sanctam nobis insinuans Trinitanificantiam sanctam nobis insinuans Trinitatem, nequaquam singulariter suam testaretur imaginem, si primaevae formae sibi dissimiles exstitissent. Nec enim possibile est ut eorum qui sibi invicem congruunt minime, una similitudo monstretur; sed si diversae erant naturae, profecto diversas eorum et singulis congruentes imagines condidisset. Utrum quia una quidem imago, sed non una imaginis forma est, quis ita privatur intelligentia ut ignorare queat, quod ea quae uni probantur esse similia, et ad se invicem similitudinem propriam sine dubitatione conservent? Et forsitan propterea sermo divinus hanc malitiam in conditione humanae vitae prospiciens, Eunomianorumque perversitatem resecans, ait: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. CAPUdus homo naturalibus armis et velaminibus approbetur. Sed quid sibi vult et ipsius habitudinis rectitudo, quid autem non ad vitam