comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
celoerat qñ in t̾ra loquebatur. Sic erat
fillus hoĩs in celo. quõ filius dei erat ĩ
tra. filius dei in t̾ra in suscepta carne.
R ergo quod adiungit. spc̃ est qui utui¬
liat. caro aut̃ nõ ꝓdest quidqͣm: Dicamꝰ
e Patitur enim nos nõ ꝯtradicentes
buosse cupientes. O dñe magist̾ bone.
qũõ caro nõ ꝓdest quidqͣm. cũ tu dix̾is.
llquus manducaiut carnem meam:¬

Expanded text:
coelo erat, quando in terra loquebatur. Sic erat Filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra. Filius Dei in terra in suscepta carne;  ergo quod adjungit, Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam? Dicamus ei patitur enim nos non contradicentes, sed nosse cupientes: O Domine, magister bone, quomodo caro non prodest quidquam, cum tu dixeris, Nisi quis manducaverit carnem meam
Abbreviated transcription (Latin):
unde stilus. unde conscriptio: Ista oĩa
oꝑa carnis sunt. sagitante spu tãꝙͣ
organũ suũ. Opc̃ ergo est qui uiuifi¬
cat: caro aut̃ nõ ꝓdest quidqͣm. sicut
illi incellex̾unt carnem nõ sicuc ego
fiẽs hoc dnin ꝯmendasse in mandu¬
catõne carnis sue. ⁊ potatione san¬
guinis sui ut in illo maneamus ⁊
ip̃e i nob̃. Manemus aut̾ in illo cũ
sumus m̃bra eius. Manet aut̃ ip̃e in
nob̾ cum sumus templũ eius. ut
aut̃ simus m̃bra eius: imitas nos
apaginat. Ut ꝯpaginet unitas. que
facit nisi caritas: Et caritas dei uide:
Apłm int̾roga. Caritas inquit dei
diffusa est in cordib nr̃is: ꝑ sp̃m̃ scm̃

Expanded text:
unde stilus, unde conscriptio? Ista omnia unde stilus, unde conscriptio? Ista omnia opera carnis sunt, sed agitante spiritu tanquam organum suum. Spiritus ergo est qui vivificat, caro autem non prodest quidquam: sicut illi intellefratres, hoc Dominum commendasse in manducatione carnis suae, et potatione sanguinis sui, ut in illo maneamus, et ipse in nobis. Manemus autem in illo, cum sumus membra ejus. Manet autem ipse in nobis, cum sumus templum ejus. Ut autem simus membra ejus, unitas nos compaginat. Ut compaginet unitas, quid facit nisi charitas? Charitas Dei unde? Apostolum interroga. Charitas, inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris per
Abbreviated transcription (Latin):
se uitam:. An uita nõ ꝓdest quidqͣm: Et
pp̃ quio sumus quod samus. nisi hẽamꝰ
iutam et̾nam quam tua carne ꝓmit¬
tis. Quid est ergo nõ ꝓdest quidqͣm: Ca¬
ro nõ ꝓdest quidqͣm: s quõ illi inclłexe¬
runt. Carnem quippe sic intlłex̾unt.
quõ in cadau̾e dilantatur. aue in macel¬
lo uenditur: nõ quõ spũ negetatur.
odisse scĩa: Absit. Et quid est scĩa inflat:
Sola. sine caritate. Ideo adiunxit. Ca¬
ritas uo edificat Adde ergo scĩe carita¬
tem. ⁊ utilis erit scĩa: nõ ꝑ se. s ꝑ carita¬
tem. Sic etiam nunc caro nõ ꝓdest qͥd¬
qͣm. s sola caro. Accedat sꝑ̃c̃ ad carnem.
quõ accedit caritas ad scĩam: ⁊ prodest
płimũ Ram si caro nicħ ꝓdesset: uer¬
bum caro nõ fieret ut hĩtaret in uo¬
bis. Si ꝑ carnem nob młtũ ꝓfuit xp̃c
aliquid ꝓ salute nr̃a egit̾. Caro uas fuit
quod hẽbat attende. nõ quod erat. Apłi
missi sunt. Rũquid caro ip̃oꝵ nicħ nob̾
nos sonus u̾bi ncłi ꝑ uocem carnis:

Expanded text:
se vitam? an vita non prodest quidquam? Et propter quod sumus quod sumus, nisi ut habeamus vitam aeternam quam tua carne promittis? Quid est ergo, non prodest quidquam? Caro non prodest quidquam; sed quomodo illi intellexerunt. Carnem quippe sic intellexerunt quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. odisse scientiam? Absit. Et quid est, Scientia inflat? Sola, sine charitate: ideo adjunxit, Charitas vero aedificat . Adde ergo scientiae charitatem, et utilis erit scientia; non per se, sed per charitatem. Sic etiam nunc, caro non prodest quidquam, sed sola caro: accedat spiritus ad carnem, quomodo accedit charitas ad scientiam, et prodest plurimum. Nam si caro nihil prodesset, Verbum caro non fieret, ut inhabitaret in nobis. Si per carnem nobis multum profuit Caliquid pro salute nostra egit. Caro vas fuit; quod habebat attende, non quod erat. Apostoli missi sunt; numquid caro ipsorum nihil nobis nos sonus verbi, nisi per vocem carnis?
Abbreviated transcription (Latin):
ex mimicis. s ex discipułꝰ eius dixim
durus est hic sermo. Quis potest em
audire: Si discipłi durũ hũerunt in
sermonem. quio inimici: Et tñ sicope¬
tet ut dice̾tur: quod nõ ab hoĩb mtli¬
g̾etur. Secietum dei intentos delex ha¬
cere nõ adu̾sos. Isti aut̃ cito defec̾unt
carnem qua indiitũ erat u̾bũ ueluti
concisam distribuere credentib młe.
Durus est inqͥunt hic sermo. Niispt¬
eum audire. Sciens aut̃ iħc apudłe¬
m ip̃m qr murmurarent eius dib¬
puli de eo: sic enim apud se ista dyas
ut ab illo nõ audirentur. sz ille qui
eos nou̾at in seip̃is. audiens apiioll¬
inz ip̃m respondit. ⁊ ait Hoc uos scis¬
dalizat qr dyxi carnem meam do uob
manducare. ⁊ sanguinem meũ bili
Hoc uos nempe scandalizat. si ergo
iud̾itis filium hoĩs ascendentẽ ubi
erat pͥus. Quid est hoc. Hinc soluisꝙ¬
Qumi ille aut dixit se ascensitrũ in celum
utiꝙ in tegrimi. Cum iuditis filiũ hoi̾s

Expanded text:
ex inimicis, sed ex dicipulis ejus, dixerunt: ex inimicis, sed ex dicipulis ejus, dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Si discipuli durum habuerunt istum sermonem, quid inimici? Et tamen sic oportebat ut diceretur, quod non ab omnibus intelligeretur. Secretum Dei intentos debet facere, non adversos. Isti autem cito defecerunt,carnem quia indutum erat Verbum, veluti concisam distribuere credentibus in se. Durus est, inqeum audire? » « Sciens autem Jesus apud semetipsum quia murmurabant discipuli ejus de eo. » Sic enim apud se ista dixerunt, ut ab illo non audirentur: sed ille qui eos noverat in seipsis, audiens apud semetipsum, respondit et ait: « Hoc vos scandalizat? » Quia dixi, carnem meam do vobis manducare, et sanguinem meum bibere, hoc vos nempe scandalizat. « Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius. suum: ille autem dixit se ascensurum in coelum utique integrum: Cum videritis filium hominis
Abbreviated transcription (Latin):
beo quod scriptũ est. Hec dixit
in synagoga docens sabbato in
capharliaum. usq ad id. Ille enĩ erat¬
traditurus eum cũ eẽt imus ex duodecĩ¬
erba dñi ex euͣngłio que sermo¬
nem pͥstinũ ꝯsequuntur audi¬
uimus: hinc sermo debetur aurib ⁊
mentib ur̃is. ⁊̃ hodierno diei nõ in
huius ⁊ doni sui quõ daret carnem suã
manducare dicens. Qui manducat catiũ
meam. et bibit meũ sanguinem: in re
manet.⁊ ego in illo. Signũ qr manduca¬
uit ⁊bibit. hoc est si manet ⁊ manetur. si
hĩtat ⁊ mhĩtatur. si heret ut nõ deseratͭ.
Hoc ergo nos docuit ⁊ ammonuit misti¬
cis u̾bis ut simus in eius corpore. sb̃ipo
capite in m̃bris eius: edentes carnem eiꝰ.
non relinqntes unitatem eius. sz qui
aderant plures nõ intlłigendo scandali¬
zati sunt. Non eni cogitabant hec audien¬
nc sua dicit. qr ibi est uita et̾na. Eigon
carnem debemus saꝑe scd carnem. saore
in hiis u̾bis Multi itaq audientes ñ

Expanded text:
Ab eo quod scriptum est, Haec dixit in synagoga docens sabbato in Capharnaum; usque ad id, Ille enim traditurus erat eum, cum esset unus ex duodecierba Domini ex Evangelio, quae sermonem pristinum consequuntur, audivimus. Hinc sermo debetur auribus et mentibus vestris, et hodierno diei non imphujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo . Signum quia manducavit et bibit hoc est, si manhabitat, et inhabitatur; sic erit ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit, et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore, sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed qui aderant, plures non intelligendo scandalizati sunt. Non enim cogitabant haec audienne sua dicat, quia ibi est vita aeterna. Ergo nec carnem debemus sapere secundum carnem, sicut in his verbis. Multi itaque audientes non
Abbreviated transcription (Latin):
sem ip̃m exmantuit factus obediens us
ad mortem crucis. Si enim scd̾ id quod
accipimus uiuo pp̃ patrem. quod alibi ait
pat̾ maior me est sicut ⁊ nos uiuimus
pp̃ ip̃m qr maior est nob̾. hoc ex eo ꝙ mis¬
sus est fcm̃ est. Missio quippe eius exma¬
nitio siumz ip̃tus est. ⁊ forme seruił ac¬
ceptio: quod recte intlłigicur seruata¬
etiam filii cum patre eqͣlitate nature.
Maior est enim pat̾ hoĩs filio. s equalẽ¬
quam sententiam nõ recte accipiunt᷑
hec u̾ba. hic dixit. Sicut misit me uiuẽs
patet. ⁊ ego uiuo pp̃ patrem. ⁊ qui man

Expanded text:
semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad mortem crucis . Si enim secundum id accipimus, Vivo propter Patrem, quod alibi ait, Pater major me est ; sicut et nos vivimus propter ipsum, qui major est nobis: hoc ex eo quod missus est, factum est. Missio quippe ejus exinanitio suimetipsius est, et formae servilis acceptio: quod recte intelligitur, seretiam filii cum Patre aequalitate naturae. Major est enim Pater homine filio, sed aequalequam sententiam si recte accipiuntur haec verba, ita dixit, Sicut me misit vivens Pater, et ego vivo propter Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
quodãmodo etiam ip̃e ingredi ⁊ egredi
intssigatur. ⁊ quisuam sit hostiariꝰ
longum est hodie quer̾e. ⁊ disserendo
sicut ip̃e donauit explicare. Omelia. xłiii

Expanded text:
quodammodo etiam ipse ingredi et egredi intelligatur, et quisnam sit ostiarius, longum est hodie quaerere, et disserendo sicut ipse donaverit explicare. TRACTATUS XLVI
Abbreviated transcription (Latin):
cis. Qui enim male crescit: iuste minui¬
tur. Crescat ergo ds̃. Qui semꝑ ꝑ fcõ ẽ
crescat in te. Qñto enim mag̾is intsli¬
gis dñi. et qnͣto magis capio: uidecur
in te cresc̾e d̾s. In se aut̾ nõ crescit: sed
semꝑ ꝑfc̃s est. Intlłigebas enĩ heri mo¬
dicum. intłłigis hodie ampliuo. intlłi¬
ges cras młto amplius. Lum̃ ip̃m dei
crescit in de. ita uelut ds̃ crescit qui sẽꝑ
cuius oculi ex pͥstina cecitate. ⁊ incipet
iuude paululũ lucio. ⁊ alia die pluoii¬
deret. ⁊ t̾cia die amplius: ude̾cur illi
lux cresc̾e. lux tñ ꝑfcã est. siue ipẽ uide¬
at. siue ip̃e nõ uideat: sic est ⁊ int̾ior
homo. ꝓficit quid in deo: ⁊ d̃s m illo.
uidetur cresc̾e. Ip̃e tñ minuctur ut a
gła sua decidat. et ingłam dei surgat.
Et distincte iam ac manifeste apparet.
quod m audinimus. Qui desursum:
rienit: supͣ omnes est. Uidete quid di¬
cat de xp̃o. quid de se. Qui est de t̾ra: de

Expanded text:
cis. Qui enim male crescit, juste minuicis. Qui enim male crescit, juste minuitur. Crescat ergo Deus qui semper perfectus est, crescat in te. Quanto enim magis intelligis Deum, et quanto magis capis, videtur in te crescere Deus: in se autem non crescit, sed semper perfectus est. Intelligebas heri modicum, intelligis hodie amplius, intelliges cras multo amplius: lumen ipsum Dei crescit in te; ita velut Deus crescit, qui sempcujus oculi ex pristina caecitate, et inciperet videre paululum lucis, et alia die plus videret, et tertia die amplius, videretur illi lux crescere: lux tamen perfecta est, sive ipse videat, sive non videat. Sic est et interior homo: proficit quidem in Deo, et Deus in illo videtur crescere; ipse tamen minuitur, ut a gloria sua decidat, et in gloriam Dei surgat. 6. Et distincte jam et manifeste apparet quod modo audivimus. Qui de sursum venit, supra omnes est. Vide quid dicat de Christo. Quid de se? Qui est de terra, de
Abbreviated transcription (Latin):
ificari: me aut̃ confic̾i. Intlłigat ergo¬
Hmo gradum suũ. ⁊ confiteatur deo. et
andiat apłi dicentem hõi suꝑbienti ⁊
elito. extollerc se uolenti. Quid enim hẽs
¶od nõ accepisti: Si aut̃ accepisti. quid
głaris qĩ nõ acceꝑis: Intlłigat ergo hõ
qiaccepit. qui uolebat suũ dicẽ quod nõ
Deius: et minuatur. Bonũ est enĩ illi
ued̾s in illo głificetur. ip̃e mn se minuat᷑.
ut in dño augeatur. Hec testimonia et
minutus. xp̃c in cruce exaltatus. ut et
ibi appareret quid est illũ oportet cresc̾e
me aut̃ minui. Demde natus est xp̃c̃ cũ
um inciꝑent cresce dies. natus est iotes
qñ ceꝑunt minui dies. Itcestata est ipa
minui. Crescat ergo in nob gła dei. ⁊ mi¬
nuatur gła nr̃a: nt in deocrescat ⁊ nr̃a.
Hoc enim dicit apłs hoc dicit scriptura
scã. Qui głatur: in dño głecur. In te uis
głart. cresc̾e uis: s malo tuo male cres¬

Expanded text:
glorificari, me autem confiteri. Intelligat hoglorificari, me autem confiteri. Intelligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et audiat Apostolum dicentem homini superbienti et elato, et extollere se volenti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Intelligat ergo homo qui accepit, qui volebat suum dicere quod non est ejus, et minuatur. Bonum est enim illi ut Deus in illo glorificetur, ipse in se minuatur, ut in Deo augeatur . Haec tesminutus, Christus in cruce exaltatus; ut et ibi appareret quid est, Illum oportet crescere, me autem minui. Deinde natus est Christus cum jam inciperent crescere dies, natus est Joannes quando coeperunt minui dies. At testata est ipsaminui. Crescat ergo in nobis gloria Dei, et minuatur gloria nostra, ut in Deo crescat et nostra. Hoc enim dicit Apostolus, hoc dicit Scriptura sancta: Qui gloriatur, in Domino glorietur . In te vis gloriari? crescere vis: sed malo tuo male cres
Abbreviated transcription (Latin):
ubem hic secum eẽ: quõ parit̾ creu̾ant.
ia parit᷑ senesc̾e pot̾ant. Quare ergo illũ
Qortet crescere me aut̃ minui: Primoq
inde ad senectutem. S et si pueri eẽnt am¬
H. nõ dice̾t illum oportet cresce̾: me aut̃
minui. s dice̾t simul nos oportet crescẽ.
Aumnc aut̃ trignita annoꝵ ille: trigni
Net ille. sex m̃ses qui int̾erant: nłłam
distingunt etatem. Magis illud muenit
lectio qͣm aspectio Quid ergo est illũ opor¬
tet crescere. illũ aut̃ minui: Magnum
Minis gła: et augetur gła dei. Et enĩ ue¬
uit ille sine pocõ. ⁊ inuenit omnes cum
pcco. Si sic uenit ille ut dimitt̾et poc̃a:
Dus largiatur. homo confiteatur. Et enim
Qfessio hoĩs humilitas hoĩs. Miseratõ
A alticudo dei. Si ergo uenit ille dimit¬
sere homini pocã: agnoscat hõ humilita¬
tem suam. et d̾s faciat mĩam suam. Ilũ
oportet crescẽ: me aut̃ minuri. Hoc est illũ
Cortet dare: me aut̃ acciꝑe. Illũ oportet

Expanded text:
em hic secum esse, quomodo pariter creverant, ita pariter senescere poterant: quare ergo, Illum oportet crescere, me autem minui? Primo, qinde ad senectutem. Sed et si pueri essent ambo, non diceret, Illum oportet crescere, me autem minui; sed diceret, Simul nos oportet crescere. Nunc autem triginta annorum ille, triginta et ille: sex menses qui intererant, nullam distinguunt aetatem; magis illud invenit lectio quam aspectio. 5. Quid ergo est, Illum oportet crescere, me autem minui? Magnum minis gloria, et augeretur gloria Dei. Etenim venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille ut dimitteret peccata, Deus largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis: miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo venit ille dimittere homini peccata, agnoscat homo humilitatem suam, et Deus faciat misericordiam suam. Illum oportet crescere, me autem minui: hoc est, iloportet dare, me autem accipere. Illum oportet
Abbreviated transcription (Latin):
in natio mulieꝵ nemo exsurg̾et maior
amicũ sponsi. nõ dignũ tñ solu̾e corri¬
giam calciam̃ti ip̃ius. Hinc audiuit
iam miłta caritas ur̃a. Quod sequitur
uideamus. Aliqͣntum enim spissummi est
sumus ⁊ nõ possumus acciꝑe quidqͣm ns
ille ded̾it qui homo nõ est. Hoc ergo sen
Et dicit iohes. hoc ergo gaudiũ meũm¬
pletum est. Quod est gaudim ip̃ius
Uo gaudeat ad uocem sponsi. Intellige

Expanded text:
in natis mulierum nemo exsurgeret major in natis mulierum nemo exsurgeret major amicum sponsi, non dignum tamen solvere corrigiam calceamenti ipsius. Hinc audivit jam multa Charitas vestra: quod sequitur videamus; aliquantum enim spissum est adsumus, et non possumus accipere quidquam, nisi ille dederit qui homo non est. 3. Hoc ergo sequitur, et dicit Joimpletum est. Quod est gaudium ipsius? ut gaudeat ad vocem sponsi. Multi e
Abbreviated transcription (Latin):
s qr missus sum añ illum. Qui ht̃ spõ¬
sam sponsus est.Amicus aut̃ sponsi qui
stat et audit eum: gaudio gaudet pp̃uo
cem sponsi. Non sibi gaudiũ fecit de se. Qͥ
enĩ gaudere uult de se: tristis erit. Qti
sempit̾num. Inbere illi qui sempit̾nꝰ
est. Talem se dixit iohes. Propt̾ uocem
sponsi gaudet amicus sponsi ait: nõ pp̃
u̾itace nõ stetit. De dyabolo dictum est.
Ergostare debet amicus sponsi ⁊ audire
deat. Sic erat ioħes. Nou̾at unde gaude¬
Sciebat illuminatũ se nõ illuminato¬
rem. Erat aut̃ lum̃ uerũ ait enͣngłista
quod illuminat õem hoĩem uenientẽ
iohem. qr et tp̃e de hõĩb. Etenim q̃mius
nemo exsurrexit mator iohx in natis
mulieꝵ. imus tũ ⁊ ip̃e exhiis qui nati
sunt ex mulierib. Nũquid ꝯparandus
est eis qui qr uoluit natus est: Et ideo
nouo partu: qr nouus natus. Ambe enĩ
gen̾atõnes dñi inusitate sunt:⁊ diui¬
na et humana. duuna nõ ht̃ inr̃em
humana nõ ht̃ prẽm. Ergo unus de ce¬

Expanded text:
 illum. Qui habet sponsam, sponsus est, amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi. Non sibi gaudium facit de se. Qui vult gaudere de se, tristis erit; qui sempiternum? inhaere illi qui sempiternus est. Talem se dixit Joannes. Propter vocem sponsi gaudet amicus sponsi, ait, non proveritate non stetit . De diabolo dictum est. Ergo stare debet amicus sponsi, et audire. deat. Sic erat Joannes. Noverat, unde gaudesciebat illuminatum se, non illuminatorem. Erat enim lumen verum, ait evangelista, quod illuminat omnem hominem venientem Joannem; quia et ipse de hominibus. Etenim quamvis nemo exsurrexerit major Joanne in natis mulierum , unus tamen et ipse ex his qui nati sunt ex mulieribus. Numquid comparandus est ei qui, quia voluit, natus est; et ideo novo partu, quia novus natus? Ambae enim generationes Domini inusitatae sunt, et divina et humana: divina non habet matrem, humana non habet patrem. Ergo unus de cae
Abbreviated transcription (Latin):
beatoꝵ. Quid est ꝙ uadis. quid est ꝙ ne¬
nis: Si bene intssigo nec unde uadis
nec unde uenis recedis. Uadis laten¬
.do. uenis apparendo.s nisi maneas
regendo. ut ꝓficiamus bene uiuendo:
quõ ꝑabitur locus ubi possimus ma¬
nere ꝑfruendo: Hec de u̾bis que re¬
citata sunt eingłicis satis dc̃a sunt.
quousq ait dñs It̾m uenio ⁊ accipiã
tos ad me ip̃m. Nuid aut̃ sit quod se

Expanded text:
beatorum. Quid est quod vadis? quid est quod vebeatorum. Quid est quod vadis? quid est quod venis? Si bene te intelligo, nec unde vadis nec unde venis, recedis: vadis latendo, venis apparendo. Sed nisi maneas regendo, ut proficiamus bene vivendo; quomodo parabitur locus ubi possimus manere perfruendo? Haec de verbis quae recitata sunt evangelicis, satis dicta sint, quo usque ait Dominus, Iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Quid autem sit quod se
Abbreviated transcription (Latin):
dñs.S quid est ꝙ ut p̾pararet abnit.
cum ꝓfecto nos ipos pparet. quod nõ
faciet si reliq̃rit: Agnosco dise ut pos¬
sum: nimirũ illud significas qr ut
parentur iste mansiones. iue debet
Beati enim mundo corde qr ipi deum
indebunt. Et fide mundat corda corũ
Illud in eunͣgłio. hoc in apłoꝵ actib
legitur. fidos aut̾̃ qua coꝵ qui dñi
uisuri sunt qͣmdiu corda mundan
tur ꝑegrinantur: quod nõ uidet cre¬
dit. Qam si udes: nõ est fides. Credenti
colligitur m̾itũ: uidenti redditur p̃¬
mium. Eat ergo dñs ⁊ paret locum.
Eat ne uideatur. Laceat. uc credat᷑.
Tmc enim locus ꝑatur: si ex fide ni¬
uatur. Creditus desid̾etur. ut desid̾a¬
tus hẽatur. Desid̃tum dilectionis. p̃¬
ꝑatio est mansionis. Ita dñe. paras
quod paras. Nos enĩ dñe tibi paras.
et te nob̃ paras qm̃ locũ paras ⁊ tibi
in nob̃. ⁊ in te nob̃. Tu enim dixisti
manete in me ⁊ ego in uob̃. Qnͣtũ

Expanded text:
Dominus. 3. Sed quid est quod ut praepararet abiit, Dominus. 3. Sed quid est quod ut praepararet abiit, cum profecto nos ipsos praepararet, quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut possum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et, Fide mundat corda eorum . Illud in Evangelio, hoc in Apostolorum Actibus legitur. Fides autem, qua eorum qui Deum visuri suntmundantur, quod non videt credit: nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus et paret locum; eat ne videatur, lateat ut credatur. Tunc enim locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur, ut desideratus habeatur: desiderium dilectionis, praeparatio est mansionis. Ita, Domine, para quod paras: nos enim tibi paras, et te nobis paras; quoniam locum paras, et tibi in nobis, et in te nobis. Tu enim dixisti, Manete in me, et ego in vobis . Quantum
Abbreviated transcription (Latin):
lint xp̃i in p̃sentia eius. Deinde finis
an tradiderit regnũ deo ⁊ patri .i.
pos redemit sanguine.tradid̾it con¬
implando etiam patri suo. Hoc est reg¬
num celoꝵ de quo dicitur. Simile est
pnũ celoꝵ homini semmnantibonũ
angios suos. a colligent de regno eus
ornia scandala. Tuc usti fulgebunt
nunc oramus ⁊ dicimus ueniat regnũ
tuũ. Nunc ergo iam regnũ uocatur. s
ad huc auocatur. Si enim regnũ nõ uo¬
caretur. colligent de regno eius omma
scandala nõ dice̾tur. S nond̾ regnat
hoc regnum. Pinde sic est tam regnũ.
ut cum de illo collecta fu̾int omnia scã¬
dala tunc ꝑueniat ad regnũ: ut non
solum regni nom̃. s etiam regnandi
hẽat pocestatem. Huic quippe ad dexce¬
regnate. ut quod in spe fueratis. etiã
in re ẽẽ possitis. Hec ergo domus der ħ
templũ est. dei hoc regnũ dei. regnũ q
adhuc congregatur. In illo erunt man¬
siones. sicut eas adhuc parat dñs. In
illo iam sunt.sicut p̾destinauit iam

Expanded text:
sentia ejus: deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri ; id est, quos redemit sanguine suo, tradiderit contemplando etiam Patri suo. Hoc est regnum coelorum, de quo dicitur, Simile est regnum coelorum homini seminanti bonumAngelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala. Tunc justi fulgebunt nunc oramus, et dicimus, Veniat regnum tuum . Nunc ergo jam regnum vocatur, sed adhuc convocatur: si enim regnum non vocaretur, Colligent de regno ejus omnia scandala, non diceretur. Sed nondum regnat hoc regnum. Proinde sic jam est regnum, ut cum de illo collecta fuerint omnia scandala, tunc perveniat ad regnum; ut non solum regni nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic quippe regno ad dexteregnate; ut quod in spe fueratis, etiam in re esse possitis. Haec ergo domus Dei, hoc templum Dei, hoc regnum Dei, regnumque adhuc congregatur. In illo erunt mansiones, sicut eas adhuc parat Dominus: in illo jam sunt, sicut praedestinavit jam
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit iõ se hoc illis dixisse qr am
ibi sunt manfiones młte. ⁊ uonel
ro et p̃parau̾o nob̃ locum itm uemi¬
am ⁊ accipiam nos ad meip̃m. itt uͥ
ego sum ⁊ uos siris. Quõ uadir ⁊pa

Expanded text:
ostendit ideo se hoc illis dixisse, quia jam ibi sunt mansiones multae, et nonro, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad me ipsum, ut ubi ego sum et vo
Abbreviated transcription (Latin):
intamus. uisi quõ etiam ꝓpb̾a p̾dicat
ñ qui fecit que futura sunt: Nõ enun
qui facturus est que futura sunt
Iui fecit que futura sunt. Ergo ⁊ fecit
ifacturus est ca. sam neq facta sunt
ip̃ nõ fecit. neq futura sunt si ip̃e
u̾fecit. fecit ergo ea p̾destinando factu¬
rus est oꝑando. Sicut discipłos qñ ele¬
grrit satis indicat euͣngłm. tũc utiq
utiq nõ uocando. Quos aut̃ p̾destinauit
slos ⁊ uocauit. Elegit p̾destinando ante
mundi ꝯstitutõm. elegit uocando ante
mundigsũ matõm. Sic ⁊ mansiones p̾¬
pauit. ⁊ p̾parat. Nec alias. sz quas p̾para¬
int has p̾parat. qui fecit que futura sũt
Quas p̾parauit p̾destinando. p̃parat ope¬
undo. lam ergo sunt in p̃destinatõne.
siquominus dixisset. ibo ⁊ p̃parabo .i.¬
rtm uenio ⁊ accipiam uos ad me ip̃m.
parat aut̃ quõ mansiones: Mansioni¬
b parando mansores. Quippe cũ dix̃it
in domo patris mei mansiones mlte
mplũ dei : Quod aut̃ sit: int̾rogetur¬

Expanded text:
aedicat Deum, quia facit quae futura sunt? Non enim ait, qui facturus est quae futura sunt, sed qui fecit quae futura sunt, ergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt si ipse non fecit, neque futura sunt si ipse non fecerit. Fecit ergo ea praedestinando, facturus est operando: sicut discipulos quando elegerit, satis indicat Evangelium , tunc utique utique, non vocando. Quos autem praedestinavit, illos et vocavit : elegit praedestinando ante mundi constitutionem, elegit vocando ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, praeparat operando. Jam ergo sunt in praedestinatione: si quo minusiterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Parat autem mansiones, mansionibus parando mansores. Quippe cum dixerit: In domo Patris mei mansiones multae templum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Si aut̾ nõ est bonũ. qͣre mnimico
uicto suꝑ alienam t̾ram cresce̾ uoluit
regnum suũ. cum pͥus contentus suis
finib plena felicitate uixisset: S utti¬
nam sle isti hec ip̃a p̾cepta uite agende
quoꝵ est unũ. ne ꝯcupiscamus alienũ
uellent ex illis litt̾is disc̾e. ꝓ fecto man¬
suesce̾nt. ⁊ mites intlłig̾e̾nt etiam illa
pͥcepta uite significande quib eoꝵ ob¬
latrat offensio: et illi tunc tp̃ri obseruã¬
da congruisse. ⁊ huic nunc tpr̃i mclligẽ¬
da congruere. Nos aut̾ quõ uetus testa¬
mentum tamqͣm alienũ ꝯcupiscimus.
um ea legimus que infigura ꝯtinge¬
lunt illis. scripta sunt aut̃̾ pp̃ nos in

Expanded text:
retur. si autem non est bonum, quare inimico retur. si autem non est bonum, quare inimico uicto super alienam terram crescere uoluit regnum suum, cum prius contentus suis finibus plena felicitate uixisset? sed utinam uere isti haec ipsa praecepta uitae agendae, quorum est unum. ne concupiscamus alienum, uellent ex illis litteris discere, profecto mansuescerent et mites intellegerent etiam illa praecepta uitae significandae, quibus eorum oblatrat offensio, et illi tunc tempori obseruanda congruisse et huic nunc tempori intellegenda congruere. nos autem quomodo uetus testamentum tamquam alienum concupiscimus. cum ea legamus, quae in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos. in
Abbreviated transcription (Latin):
a uob:deficientes in respondendo. ⁊ ma¬
nifesta u̾itate fancib p̾ssis anhelitu
saucio dicitis eẽ falsata. Quid aliuo pos¬
sent exspirare p̾focata ora fallacium
uł potius quid aliud possent pucere
confossa cadauia mortuoꝵ: Et tũ ꝯfest¬
silns no encupile aliena nos solim
s ex nouo testam̃to s etiam ex uete̾ didicis¬
se quod certe a deo suo nõ posset discere.
se quippe si nõ concuptnt aliena. qͣte sr̃
ctam tenebraꝵ ubi mĩqͣm fu̾unt noua scł̃a
onstruxit: An dicturus est pͥor ip̃a gens
tnebraꝵ regnũ meũ concupiuit. quod ab
ila erat alienum: Ergo imtatus est gẽ¬
tem tenebraꝵ: ut ⁊ ip̃e concupiscet alie¬
na. In gustum andea fu̾at regnũ lucis:
Optand̾ igitur erat bellum: ut adquir̾e¬
tur de tuctoria latitudo regnandi. Quod
si bonũ est: et añ potuit concupisci. S
epectabatur ut gens hostilis in bellum
por erumꝑet: quoqͣi iustuis expugna¬

Expanded text:
a uobis, deficientes in respondendo et maa uobis, deficientes in respondendo et manifesta ueritate faucibus pressis anhelitu saucio dicitis esse falsata. quid aliud possent exspirare praefocata ora fallacium? uel potius quid aliud possent putere confossa cadauera mortuorum? et tamestus non concupiscere aliena non solum se ex nouo testamento, sed etiam ex uetere didicisse: quod certe a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit aliena. quare super terram tenebrarum, ubi numquam fuerunt, noua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa erat alienum? ergo imitatus est gentem tenebrarum, ut et ipse concupisceret aliena? an angustum antea fuerat regnum lucis? optandum igitur erat bellum, ut adquireretur de uictoria latitudo regnandi. quod si bonum est, et ante potuit concupisci, sed expectabatur, ut gens hostilis in bellum prior erumperet. quo quasi iustius expugna
Abbreviated transcription (Latin):
contingebant illis. Scripta sunt aut̃ pp̃
nos: in quos finis scłoꝵ obuenit. Itaq
si audistis quid respondeamus uideis
audite ⁊ quõ obiciam manicheis. Certe
faustus dixit turbari nos posse si nob̾
iudei dix̾int. qͣre tenetis uetus testa¬
m̃itũ cuius p̾cepta nõ obseruatis: qͥb
nos eiusd̾ scripture uen̾ata atq obser¬
uata auctoricate respondimus. Uos qͥd
respondetis cum uob̃ dr̃. qͣre tenetis
eimgłicos libeos quoꝵ uos ad decipien¬
dos imꝑitos confingitis sectatores ⁊
que ibi scripta sunt nõ solũ nõ credi¬
tis: s etiam qͣnͣtis potestis uirib oppui¬
natis: Certe uidetis uos potuis de no¬
uo testamento: qm nos de uet̾e obiec¬
tis responde̾ nõ posse. Omnia eni que
in uetere scripta sunt. nos ⁊ uera esse
dicimus. ⁊ diuinitus mandata: ⁊ con¬
gruis tpr̃ib distributa uos aut̾ cũ
uob̾ obiecta fu̾int que in libris noui
testam̃ti scripta sunt. nec accipiuntir

Expanded text:
contingebant illis; scripta autem sunt propter contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. itaque si audistis, quid respondeamus Iudaeis, audite et quod obiciam Manichaeis. Certe Faustus dixit turbari nos posse, si nobis Iudae dixerint: quare tenetis uetus testamentum, cuius praecepta non obseruatis? quibus nos eiusdem scripturae uenerata atque seruata auctoritate respondemus. uos quid respondetis, cum uobis dicitur: quare tenetis euangelicos libros, quorum uos ad decipiendos inperitos confingitis sectatores, et quae ibi scripta sunt, non solum non creditis, sed etiam quantis potestis uiribus obpugnatis? certe uidetis uos potius de nouo testamento quam nos de uetere obiectis respondere non posse. omnia enim quae in uetere scripta sunt, nos et uera esse dicimus et diuinitus mandata et congruis temporibus distributa. uos autem, cum uobis obiecta fuerint, quae in libris noui testamenti scripta sunt nec accipiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tem animi minime ꝑtinentia: idcir¬
conec que ꝓmittit adme iam specta¬
re cognoscõ.Memorq qr ibi sit man¬
datũ. nõ concupisces aliena. iudeis
bona sua hr̃e libens uolensq ꝑmisi
solo scilz eungłio ⁊ regni celoꝵ splen
cuius p̃cepta nõ seruas: sic uereor ne m
orid̾ uideus increpitet tenenti testamenti
s ead spe qͣmius uera respondete me
piget Quisquis itaq etiam adusus istã
responsionem q̃rit: que supitis a nobdẽ
sunt legat. Iudeo aut̾ dicenti mͥ cur tenes
uetus testam̃tũ cuius p̾cepta nõ seruao
respondeo seruari a xp̃ianis etiam exipts
libris p̾cepta uite agende. pcepta u̾ou
te significande tunc recte obseruata cũ
p̾minitiabantur ista que nunc reuela¬
ta sunt. Quapp̃ etiam ip̃a sic nõ obseruo
ad religionem. ut teneam cñ ad testifi¬
catõm: sicut ⁊ pmissa carnalia que ibi
et illa tñ attestantia lego que in figura

Expanded text:
tem animi minime pertinentia, idcirtem animi minime pertinentia, idcirco nec quae promittit. ad me iam expectare cognosco, memorque quia sit mandatum: non concupisces aliena, Iudaeis bona sua habere libens uolensque permisi solo scilicet euangelio et regni caelorum splendcuius praecepta non seruas?" sic uereor, ne mihi eadem Iudaeus increpitet tenenti testamentumsed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta sunt, legat. Iudaeo autem dicenti mihi: "cur tenes uetus testamentum, cuius praecepta non seruas?" respondeo seruari a christianis etiam ex ipsis libris praecepta uitae agendae; praecepta uero . uitae significandae tunc recte obseruata, cum praenuntiabantur ista, quae nunc reuelata sunt. quapropter etiam ipsa sic non obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibet illa tamen adtestantia lego. quae in figura
Abbreviated transcription (Latin):
tur. paulo post dicit. Et ip̃i si nõ ꝑman¬
serint in infidelitate inserentur. Po¬
tens est enim d̾s insetere illos. Nam si
tu ex naturali incisus oleastro ⁊ ꝯtra
naturam insertus es in bonam oliuã
qnto magis illi qui scd̃ naturam sunt
inserentur sue oluie: Etce unde ⁊̃ ip̃e
głatur a fractura lib̾atus.⁊radici pi¬
guedinis redditus. Qui ergo in uobis
sunt quos inde fregit impietas rede¬
ant: ⁊ rursus inserantur. Qui aut̃ nũ¬
qͣm ibi fu̾unt:ueniant a naturali ste¬
rilitate p̾cisi ꝑticipes fecũditatis futuri
didicimus: aliena nõ concupisc̾e. Nuid
aut̃ inquis alienum ht̃ testam̃tũ uetꝰ:
Inmo quid ht̃ nõ alienũ : diuitias ꝓ¬
mittit ⁊ uentris saturitatem ⁊ filios
et nepotes. uitam q longam:⁊cũ hiis
cananitidis regnum. Sz omnia hec cir¬
cumcisis ⁊ obseruantib sabbata.⁊ im¬
molantib sibi: ⁊ abstiuentib a porci¬
anus omnis ut inepta scil ⁊ ad salu¬

Expanded text:
tur, paulo post dicit: et ipsi si non permantur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est enim deus iterum inserere illos. nam si tu ex naturali excisus oleastro es in bonam oliuam. quanto magis illi, qui secundum naturam sunt, inserentur suae oliuae? ecce unde etiam ipse gloriatur a fractura liberatus et radicis pinguedini redditus. qui ergo in uobis sunt, quos inde fregit inpietas, redeant et rursus inserantur; qui autem numquam ibi fuerunt, ueniant a naturali sterilitate praecisi participes fecunditatis futuri.didicimus aliena non concupiscere. quid autem, inquis, alienum habet. testamentum uetus? immo quid habet non alienum? diuitias promittit et uentris saturitatem et filios et nepotes uitamque longam et cum his Chananitidis regnum, sed omnia haec circumcisis et obseruantibus sabbata et immolantibus sibi et abstinentibus a porcianus omnis, ut inepta scilicet et ad salu
Abbreviated transcription (Latin):
tes: qr cecitas ex parte isfrł fcã est do¬
nec plenitudo gentiũ intͣret: ⁊ sic õĩs
isuł salutis fieret. Uidetis ergo nos
qui in ista inseri radice nõ uultis.
nõ quid fractis ramis eẽ sibes sicut
est carnalis ⁊ impius ppłs iudeoꝵ.
s i oleastri amaritudine remansis¬
se. Nam quid nisi oleastrũ gentiũ
sipt adene solen ⁊limam: Sili frte
pp̃ca uos iam nõ putatis ẽẽ in olcastro gẽ¬
tium. qr spinas noui genis addidiscis:
et falsum xp̃m quen cum sole ⁊ lima co¬
leretis. nõ manu fabrili s ꝑũso corde fin¬
xistis. Insertmini ergo i radicem olee
quo se redditum gaudet apłs: qui inter
fractos ramos ꝑ incredulitatem fuit.
Inde se quippe libatum dicit cum se a
p̃dicatus est. in quem uenientem qui
nõ credid̾unt fracti sunt inde. ⁊ qui cre¬
did̾unt inserti sunt ibi. Quib ne suꝑ¬
biant dicitur. uoli altũ saꝑe. si time. ne
si ds̃ naturalib ramis nõ peꝑcit: neq
tibi parcat. S ne do ip̃is fractis despere¬

Expanded text:
rte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluus fieret. uidetis ergo uos, qui in ista inseri radice non uultis, non quidem fractis ramis esse similes, sicut est carnalis et inpius populus Iudaeorum, sed in oleastri amaritudine remansisse. nam quid nisi oleastrum gentium sapit adorare solem et lunam? nisi forte propterea uos iam non putatis esse in oleastro gentium. quia spinas noui generis addidistis et falsum Christum, quem cum sole et luna coleretis, non manu fabrili, sed peruerso corde finxistis? inserimini ergo in radicem oleae, quo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, cum se a praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis despere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis cum frĩb ex equo acciꝑent.
nõ illis obfu̾unt natales ancillarum.
s p̾ualuit semen pat̾num: sic quicũq
ꝑ malos baptizantur. tamqͣm de ancillis
fudentur nati. s tñ qr ex semine u̾bi dei
quod figuratur in iacob nõ contristent᷑
Decuruo ergo sit si quis de semine bono
pascitur tm̃ nõ mutetur ancillam: si
De ancilla nascitur. Ancillam malam suꝑ¬
Hientem nõ imiterio. Unde eium filii
Iacob de ancillis nati possed̾unt t̾ram ꝓ¬
missionis cum frĩb. ysmael aut̃ deancil¬
la natus expulsus est ab hereditate. unde
nisi qr ille suꝑbus erat. isli humiles:. E¬
pexit ille ceruicem. ⁊ uoluit seduc̾e frẽm
suum ludens cum illo. Magnũ ibi sacͣ¬
mentũ. ludebant simul ysmael ⁊ ysaac
Sidit illos sara ludentes: ⁊ ait abrahe. Ei

Expanded text:
acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicumque per malos baptizantur, tanquam de ancillis videntur nati; sed tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur ancillam. Si de ancilla nascitur, ancillam malam superbientem non imitetur. Unde enim filii Jacob de ancillis nati possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus expulsus est de hereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat; illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Ab
Abbreviated transcription (Latin):
Eentes uidet et dicit. Eice ancillam et fi¬
lium eius. Quid est hoc frẽs: Nuid enĩ
mali fecerat ysmael puero ysaac qr lu¬
debat cum illo: O illa lusio. illusio erat
Ila lusio deceptõm significabat. Nam
magnũ sacram̃tum. Atcendat caritas
ltr̃a. ꝑ secutõm illam uocat apłs ipãm¬

Expanded text:
dentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vocat Apos
Abbreviated transcription (Latin):
in ⁊ ommi recte recte iudicanti tam
stultum uidetur hoc credẽ qͣm si quis
cecum ⁊ suidum testem inuiditiũ

Expanded text:
i et omni recte iudicanti tam stultum uidetur hoc credere, quam si quis caecum et surdum testem in iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
rit testimoniũ filio suo. ꝑ ip̃m filiũ
ũ indicat ds filiũ: indicat se ꝑ filiũ
hunc si potuit homo ꝑuenire nec
ic̾nis indigebit. ⁊ u̾e fodiendo altiꝰ
ifitium ꝑducet ad petram. Facilis
õ abstulerim. ⁊ dñs dignatus est
nare etiam hodie loqui ad uos. Re¬
edamini quid reposce̾ debeatio: si
ete aliquo modo seruata pietate. et
lubri humilitate extendamuo nos
od
cum aiam nr̃am. ettundenteo eam luꝑ
nos. sicut ille in psalmo cui dicebatur
Ubi est ds̃ tuus: Hec inquit meditat᷑
sumi. ⁊ effudi suꝑ me aĩam moam. Leue¬
mus ergo at̃am ad eum. nõ ꝯtra dm̃i.

Expanded text:
 testimonium Filio suo: per ipsum Filium suum indicat Deus Filium, indicat se per Filium. Ad hunc si potuerit homo pervenire, nec lucernis indigebit, et vere fodiendo altius, aedificium perducet ad petram. 5. Facilis est non abstulerim, et Dominus dignatus est donare etiam hodie loqui ad vos, recordamini quid reposcere debeatis, si forte aliquo modo servata pietate et salubri humilitate, extendamus nos d eum animam nostram, effundentes eam super nos, sicut ille in Psalmo, cui dicebatur, Ubi est Deus tuus? Haec, inquit, meditatus sum, et effudi super me animam meam . Levemus ergo animam ad Deum, non contra Deum;
Abbreviated transcription (Latin):
nes inclłiguntur qͥnq libre moystit
rito nõ triticei. s ordeacet. qr ad uetus
testam̃tũ ꝑtinent. Nostis aut̃ ordeum
ita creatum. ut ad medullam etuo no
ꝑuenitur. Uestitur enĩ ead̾ meduli
teginine palee. ⁊ ip̃a palea tenax et m¬
berens. ut cum labore exuatur. ealioi
litt̾a uet̾is testam̃ti: uestita tegmid
carnaliũ sacram̃toꝵ. S si ad eiuo me¬
dullam ꝑueniatur: pascit ⁊ reficit.
ferebat ergo pu̾r quidam qͥnqe panen
et duos pisces. Si q̃ramus quis fu̾it pe
iste. forte ppło isrł erat sensu pu̾ili. pe¬
tabat nec manducabat. Illa enim qute
portabat clausa oñabant: apta pase¬
bant. Duo aut̃ pisces uidentur noba
significare duas illao in uet̾i testate¬
to sb̃limes ꝑsonas. que ungebantu
ad ppłm scĩficand̾ ⁊ regend̾. sacerdore
et reges. Et ip̃e in mist̾ĩo uenit alĩꝙ

Expanded text:
nes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et r
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpharet: ppħa nõ dice̾tur. Exortatus
est nos ad fidem: ⁊ ad capescendami
uitam et̾nam. Aliquid p̾seno annũ¬
tiauit: aliquid futurũ p̾̃dixit. Ex eo
quod p̾sens annuntiauit: angelus
erat. Et eo quod fucitrũ p̾dixit: ppła

Expanded text:
pheta non diceretur. Exhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam: aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit: ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat; ex eo quod futurum praedixit, p
Abbreviated transcription (Latin):
quod uidisti:.alios ille oculos habet
siłr signa cognoscitio. Tu ergo uidos
et landas. Ille uidet. laudat. legit. ⁊ i¬
telligit. Quia etgo uidimus qr lau¬
dauimuo: legamuo ⁊ intlłigamus.
Dñs in monte. młto magis intsliga

Expanded text:
quod vidisti. Alios ille oculos habet,quod vidisti. Alios ille oculos habet,? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis
Abbreviated transcription (Latin):
sicut audiuimus qͣm magnũ sic: quera¬
mus etiam qͣm ꝓfimdũ sit. Nõtm̃ eius
suꝑficie delectemur: s etiam altitudi¬
nem ꝑscrutemur. Ht enĩ aliquid intꝰ.
hoc quod miramur foris Uidimus. ex¬
pectaiumus magnũ quiddam: p̃cla¬
rum quiddam. ⁊ oĩo diuinũ. quod fieri
nisi a deo nõ possit. Laudauimus de fcõ
fc̃orem. G ꝙ̃ ad mod̾ si lict̾as pulchras
alicubi inspice̾mus nõ nob suffic̾e̾t
laudare scriptoris articulũ. quod eas
pariles. eqͣles. decoras q fecit. nisi etiã
legemus quid nob̃ ꝑ illas indicau̾it.
ita fcm̃ hoc qui tm̃ in spicit delectatur
pulchritudine facti ut ammiretur
artificem. Qui aut̃ intlligit qi legit. Ałr
enĩ uidetur pictura. alit̾ uidentur litt̾e.¬
Picturam cũ uid̾io: hoc est totum ui¬
nosti leg̾e̾. Quid putamus eẽ quod
hic scriptum est: Int̾rogas quid sit
cum iam uideas aliquid. Aliud tibi de¬
monstraturuo est. a quo q̃ris agnosd̾e

Expanded text:
sicut audivimus quam magnum sit, quaerasicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit: non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, alitPicturam cum videris, hoc est, totum vinosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere
Abbreviated transcription (Latin):
pinib et in he nemo nuraitur. ilio
mirantur hoĩes. nõqr mauuis est. s qr rarũ
est. Quis en u ⁊ nunc pascit unrirsũ mũ¬
dum. nisi ille qui de paucis granis sege¬
tes creat: fecit ergo quõ d̾s Unde enim
młtiplicat de paucio granis segetes:
inde in manib suis młtiplicauit qͥnq
panes. Potestas enim erat in mantb xp̃i.
Panes aut̃ illi qͥnq: qi semina etant nõ
quid̃ t̾re mandata. s ab eo qui t̾ram fe¬
cit mnłtiplicata. Hoc ergo młtiplicatũ¬
ammotũ est sensib quo erig̾etur mens
et exhibitũ ocłis ubi ex̾ceretur intlłco
ut muisibilem dm̃ ꝑ uisibilia oꝑa mi¬
taremur: et erecti ad fidem ⁊ purgati
ꝑ fidem. etiam ip̃m inuisibilit̾ uidere
cuꝑemus. quem de reb uisibilib ĩui¬
sibilem nosde̾mus. Nec tñ sufficit hec in¬
tueri in miraculis xp̃i. Int̾rogemus
ip̃a miracula quid nobis loqͣntur de xp̃o.
Hñt enim si inelligantur lingitam suam.
u̾bi u̾bum nob̃ est. Hoc ergo miracłm

Expanded text:
panibus: et tamen haec nemo miratur: illud mirantur homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque, quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Verbi, verbum nobis est. Hoc ergo miraculum,
Abbreviated transcription (Latin):
sciat quem in t̾rogamus. Utrũq hoc
nou̾at dño. Et quod int̾rcgabat scie¬
bat. quid eẽt enim facturus ip̃e noue¬
rat. ⁊ hec nescire philippũ sciebat fiłt
Quare itaq int̾rogabat. nisi qr illiꝰ
ignor intiam demonstrabat: Et hoc
q̃ re fec̾it: ut dixi post intlłigemus.
Andreas art. Est hic puer quidam:
qui hc qͥuq: panes.⁊ duos pisces. S
het quid sunt ad tantos: Cũ dixisset
philippus int̾regatus ducentoꝵ de¬
narioꝵ panes nõ lafficẽ quib tanta
portane qͥuq panes ordeaceos ⁊ duoop¬
ces. Et ait iħc facite hoĩes discumbete
Erat aut̃ ibi młtũ fenũ. Et discubus¬
runt ferme qͥnq milia hoĩm. Accepn
aut̃ dñs ihc pines. grãs egit. iussit.
fracti sunt panes. positi ante discum¬
bentes. sõ iam qͥnq panes: s quod adn¬
cerat qui creu̾at quod auctũ fuit. Et d
piscib q̃ntum sufficiebat. parum est
turbam illam fuisse saciatam. etiani sto¬

Expanded text:
sciat quem interrogamus. Utrumque hoc sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta s hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt ferme quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti sunt panes, positi ante discumbentes. Non jam quinque panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod auctum erat. Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam frag