comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
irã uindicte. qñ mittent᷑ a
filio hominis ueniente in nu¬
bib celi cũ uirtute. qͥ priꝰ
sic̃ pluuia in uellus gedeon des¬
cendit cũ hunulitate. Et con¬
gregabit electos suos a quatuor
uentis. ut triticũ uentilatũ
de area totiꝰ t̾re. fici parabo
iudicii ẽ: in qua una queq
arbor manifestabit qͦd intꝰ
habuit aridũ ad cõburendũ.
an uiride ad plantandũ in
eden eũ ligno uite. euiꝰ sẽ
folia in salutẽ gentiũ .i u̾̃ba
Celũ & t̾ra tͣnsibunt u̾ba aũt
mea ñ tnͣsient. De die aũt illa
et hora nemo sot: neꝙ angłi

Expanded text:
dictae: quando mittentur a filio hominis veniente in nubibus coeli cum virtute: qui prius sicut pluvia in vellus Gedeon descendit, cum humilitate. Et congregabit electos a quatuor ventis, ut triticum ventilatum de area totius terrae. Fici paraboljudicii: in quo unaquaeque arbor manifestabit, quae intus habuit, an aridum ad comburendum, an viride ad plantandum, in Edem cum ligno vitae: cujus folia in salutem gentium, id est, Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt. De die autem illa, vel hora nemo scit, neque angeli
Abbreviated transcription (Latin):
xepit ut iugilet. id. ẽ. ei qͥ p̃di¬
sat. cui dr. Si ñ annuntiauis
miguo iniquitatẽ suã: sangui¬
nem suum de manu tua re¬
quiram. Uigilate gͦ & reliciua.
Sero. an media nocte. qñ occisa
sunt egỹptiorum pͥmo genita.
Fe intieinat uos dormientes. Hã
qui dormit: non corꝑa sed phan¬
thasmata intendit & uacuis
uigilat de his que uiderat. Sic
numirum quos mundi amor ra-¬
pit in uita. deserit post uitam.
qd somniabant ꝓ certo. Sequit᷑
hoc fine concludit sermonẽ.
ut cõmune omĩum p̾ceptũ no¬
uissimi ꝑpͥmos audiant.
coccineũ circũdemꝰ domui
orationis nr̃e. & coccũ in ma¬
nu nr̃a ut tare ligemꝰ: ut uac¬
cã rufam in ualle occisam enar¬
rare possimꝰ. Pascha tnͣsitus
int̾pretat᷑. phase uͦ ĩmolatio.
De ĩmolatione agni & tͣnͣsitu
popłi ꝑ mare uel ꝑ egyptum
p̃figirratꝰ᷑ passio xp̃i. & redẽptio
popłi de inferno. quando nos
ꝑost biduĩt uisitat᷑. idẽ. plenis¬
sima luna. etate xp̃i ꝑfecta.

Expanded text:
pit, ut vigilet, id est, ei qui praedicat, cui dicitur: Si non annuntiaveris iniquo iniquitatem suam, sanguinem suum de manu tua requiram. Vigilate ergo, et reliqua. Sero, an media nocte, quando sunt occisa Aegyptiorum primogenita: ne inveniat vos dormientes. Nam qui dormit, non corpora vera, sed phantasmata intendit, et vacuus vigilat de his, quae viderat. Sic nimirum sunt, quos mundi amor rapit in vita, deserit post vitam, quod somniabant pro certo. SequiturHoc sive concludit sermonem, ut commune omnium praeceptum novissimi per primos audiant! coccineum circumdemus domui orationis nostrae, et coccum in manu nostra, ut Sara ligemus: ut vaccam rufam in valle occisam enarrare possimus. Pascha, transitus interpretatur: Phase vero immolatio. In immolatione agni et transitu populi per mare, vel per Aegyptum, praefiguratur passio Christi, et redemptio populi de inferno, quando nos post biduum visitat, id est, plenissima luna aetate Christi perfecta,
Abbreviated transcription (Latin):
euangelii usq ad fines t̾re.
ut ante iudiciũ clamet eccła.
Afinib t̾re ad te clamaui
dñe. Domestiei in domestieoᷤ
surgentes. Abominatio in tẽ¬
plo. fuga in montes: ut ñ des¬
cendat ad umna qͥ ascendit ad
alta. Orate ut ñ hieme fiat
fuctus. sabbato uero tempus.
Tribulatio ingens ce dies breues
ꝓpter electos. ne malitia huiꝰ tẽporiᷤ
mutet intellectũ eoꝵ. sic̃ de enoch
dicit᷑. Post hec sol tenebricabi¬
tur ad gelida corda ut hieme.
et luna ñ splendebit serena¬
a tẽpestate dissensionũ. Et stelle
ert̃ discedentes lumine: qñ pe¬
ne deerit sem̃ abrahe cui st̃¬

Expanded text:
nes terrae, ut ante judicium clamet Ecclesia: A finibus terrae ad te clamavi, Domine. Domestici in domesticos surgentes, abominatio in templo, fuga in montes, ut non descendat ad ima, qui ascendit ad alta. Orate ut hieme non fiat fructus, sabbato vero tempus. Tribulatio ingens, et dies breves propter electos: ne malitia hujus temporis mutet intellectum eorum! Sicut de Noe dicitur. Post haec sol contenebrabitur ad gelida corda ut hieme: et luna non splendebit serena tempestate dissensionum: et stellae erunt decidentes lumine, quando pene deerit semen Abrahae, cui
Abbreviated transcription (Latin):
tudo ur̃a. In eo enĩ ignis ar¬
debat. s ñ eiꝰ spinas consume¬
bat. Sic uos inflãmat eloqͥ¬
um meũ nec spinas urãs sub
maledicto germinatas absu¬
mit. Inquiens ds̃ abrahã. ds y sa¬
ac. & ds iacob. Ter dm̃ nomi¬
nando. trinitatẽ intimauit.
Non est deus mortuorũ sed
iuuorum. Unũ dm̃ iterans.
uunt aũt. qͥ uendicant porti¬
onẽ suã quã elegerant. Mor¬

Expanded text:
tudo vestra: in quo ignis ardebat, sed non ejus spinas consumebat. Sic vos inflammat eloquium meum: nec spinas vestras sub maledicto germinatas assumpsit: inquiens, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: ter Deum nominando, Trinitatem intimavit. Non est Deus mortuorum, sed vivorum. Unum Dvunt autem, qui vendicant portionem suam, quam elegerant
Abbreviated transcription (Latin):
Enumerat discipłis cladẽ
nouissimi temporis . id. ẽ des¬
tructionẽ tẽpli cũ plebe &
litt̾a sua. de qua lapis suꝑ la¬
pidẽ ñ relinquet᷑ id .ẽ. testi¬
iudei retorquebant ea. ut in
beos. Que enumerat omĩa
sꝑanda sunt potiꝰ qm trac¬
tanda. Pseudo xp̃i. pseudo

Expanded text:
Enumerat discipulis cladem novissimi temporis, id est, destructionem templi, cum plebe et littera sua. De qua lapis super lapidem non relinquetur, id est, testiJudaei retorquebant ea, ut estbaeos. Quae enumerat, omnia speranda sunt, potius quam tractanda. Pseudochristi, et pseudo
Abbreviated transcription (Latin):
est hec questio ꝓblematis. qđ
ẽ cõmune omĩb ꝑitis in le¬
ge. nisi quod diu̾sa in exodo
et leuitico & deuteromio or
duob uberib suꝑ pectꝰ spon¬
se eleuatis. nr̃a alit᷑ infantia.
Et ait illi scriba. Bene magĩ¬
ter in ueritate dixisti. & reli
non longe. qͥ uenit callide.
Uude supra saduceis. Erra¬
tis inqͥt nescientes scriptu¬
ras & uirtitẽ dei Et doce¬
bat eos iħc in tẽplo. Id .ẽ. eis
palã de se loqͥtur. ut inex¬
cusabiles sint. Et ut ignis
incendit arida scribarũ et
phariseorũ exempla. qͥ uolt̃
in stolis ambulare. & cet̾a.¬

Expanded text:
est haec quaestio problematis, quod est commune omnibus peritis in lege, nisi quod diversa in Exodo, et Levitico, et Deuteronomio ordduobus uberibus super pectora sponsae elevatis, nostra alitur infantia. Et ait illi scriba: Bene, magister, in veritate dixisti, quia non est longe, qui venit callide? a. Unde supra Sadducaeis ait: Erratis, inquit, nescientes Scripturas neque virtutem Dei. Et docebat eos Jesus in templo, id est, palam eis de se loquitur, ut inexcusabiles sint: et ut ignis incendat arida scribarum et pharisaeorum exempla, qui volunt in stolis ambulare. Et
Abbreviated transcription (Latin):
lũbi mei impleti sunt illusi¬
onib. Septimũ. delicta iuuen¬
tutis mee &e ignorantias meas
ne memineris dñe. Quos affe.¬
ctus sp̃c septiformis emundat
et illuminat: ut septẽ lucer¬
ne ab austro ardentes aqͥlona¬
les tenebras expellant taber¬
naculi testam̃ti. Sp̃c sapien¬
tie impigre neghgentiã re¬
pellit. Sp̃c intellec tꝰ diligen

Expanded text:
mei impleti sunt illusionibus. Septimus: Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris, Domine. Quos affectus spiritus septiformis emundat et illuminat: ut septem lucernae ab austro ardentes, aquilonares tenebras expellant in tabernaculo Domini. Spiritus sapientiae in pigro negligentiam repellit.
Abbreviated transcription (Latin):
in eo qͥd negligentia nr̃a pepit.
qͥd diligentia quesierit. qͥd diui¬
na ꝓuidentia contulerit. qͥd
inimici iustigatio fraudaue¬
rit. qͥd obliuio lubrica subtrare¬
rit. qͥd humana fragilitas in¬
tulerit. qͥd ignorantia imꝓui¬
da fefellerit. Om̃s hos septẽ
affectus in psalmis inuem¬
mus exp̃ssos. ut est illud pͥmũ.
Concepit dolorẽ. & pepit ini¬
quitatẽ. Scdm. p̃ueni unma¬
turitate & clamaui. Tercĩ¬

Expanded text:
d negligentia nostra pepererit: quid diligentia quaesierit: quid divina providentia contulerit: quid inimici instigatio fraudaverit, quid oblivio lubrica subtraxerit: quid humana fragilitas intulerit: quid ignorantia improvida fefellerit. Omnes hos septem affectus in Psalmis invenimus expressos, ut est illud primus: Concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Secundus: Praeveni in maturitate, et clamavi. Terti
Abbreviated transcription (Latin):
es xp̃c filius dei b̃ndicti: Quẽ
expectabant delonge. imꝑpe ñ
uidebant. Sic̃ ysaac caligan¬
tib ocłis iacob sub mnanib non
agnoscit. s longe de eo fut᷑ra
canit Ihc aũt dixit illi. Ego
sum: ut inexcusabiles sint. Et
uidebitis filiũ hoĩs. Sac̾dosin¬
terrogat filiũ dĩ iħc aũt res¬
pondet filiũ hoĩs. ut hinc intel¬
liũ hoĩs. ut ne quat̾nitatẽ fa

Expanded text:
s Filius Dei benedicti? Quem s Filius Dei benedicti? Quem exspectabant de longe, in prope non vident. Sicut Isaac caligantibus oculis, Jacob sub manibus non agnoscit, sed longe de eo futura canit. Jesus autem dixit illi: Ego sum. Ut inexcusabiles sint. Et videbitis filium hominis. Sacerdos interrogat filium Dei, Jesus autem respondit filium hominis: ut hic intellium ho
Abbreviated transcription (Latin):
retrait. caritas trait. In atrio
cũ ministris calefacit se ad ig¬
uem. Atriũ sacerdotis scła¬
ris circuitꝰ ẽ. Ministri. demo¬
nia sunt. Ignis. carnale desi¬
derium est. Cum qͥb qͥ manet
flere peccata ñ potest. Sũmi
sacerdotes querebant falsum
testimoniũ adu̾sus ih̃m. Men¬
tita ẽ iniqͥtas sibi. ut regina
adu̾sus ioseph. & sacerdotes ad¬
uersus susannã. S ignis sine
materia deficit. Et conuenien¬
tia testimonia ñ erant. Quod
uariat᷑. incertũ habet᷑. Quidã
ris ẽ hereticorũ. umbrã de ue¬
ritate trahere: Non ille dixte
quod illi dicunt. s simile uer¬
bum de tẽplo corporis sui. quod
post triduũ resuscitauit. Exsur¬
gens sũmus sac̾dos int̾rogat
ihm. Ille aũt tacebat. Ipse ds̃
et saluator nr̃ qͥ mundo salu¬
tem contulit. & humano gñi
sua pietate subuenit. sic̃ ouis
ad occisionẽ sñ uoce ducit᷑ &¬
obmutuit. et siluit a bonis.
Paciturnitas xp̃r. apologiam

Expanded text:
retrahit, charitas trahit. In atrio retrahit, charitas trahit. In atrio cum ministris calefacit se ad ignem. Atrium sacerdotis, est saecularis circuitus: ministri, daemonia sunt. Ignis, desiderium carnale, cum quibus qui manet, flere peccata non potest. Summi sacerdotes quaerebant falsum testimonium adversus Jesum, mentita est iniquitas sibi: ut regina adversus Joseph: et sacerdotes adversus Susannam: sed ignis sine materia deficit. Et convenientia testimonia non erant. Quod variatur, incertum habetur. ris est haereticorum, umbram de veritate trahere. Non ille dixit, quod illi dicunt: sed simile verbum de templo corporis sui, quod post triduum resuscitavit. Exsurgens summus sacerdos interrogat Jesum: Ille autem tacebat. Ipse Deus et Salvator noster, qui mundo salutem contulit, et humano generi sua pietate subvenit: sicut ovis ad occisionem sine voce ducitur: et obmutuit et siluit a bonis. Taciturnitas Christi apologiam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentib ueniã rogare. Uenit
uidas cũ gladiis &e lignis. lucũ¬
bit uirtuti scłi. qͥ desꝑat de ad¬
iutorio dei. Dat signũ oscłi cũ
ueneno doli. sic̃ cain optulit sa¬
crificiũ subdolũ & reꝓbatũ. Hñ
uinũ cũ aceto in cruce ponunt.
Et tenuert̃ ih̃m. hic ad est ioseph
transiit anima eiꝰ. Unꝰ educens
gladiũ amputauit auriculam
serui. Predicatio petri auditũ
a iuideis abscidit regni der Tunc
discipłi eiꝰ om̃s relinquentes eũ
Elongasti a me amicũ & ꝓrimũ
et notos meos a miseria. Ad oles¬
cens qͥdã sequebat᷑ eũ amictꝰ sin-¬
tenuerunt eum. At ille reiecto
hoc ꝓpͥe marcus. Sicut & io¬
seph relicto pallio nudus de ma¬
nib ĩpudice dñe effugit. Qui
uult effugere manꝰ iniquorũ
relinquens m̃te que mundi st̃
fugiat post ih̃m. Et conuenert
sacerdotes & scribe. Tunc fit
congregatio taurorũ in uacciꝰ
populorũ. Petrus alonge seque¬
batur. Uir duplex animo incon¬
stans ẽ in omĩb uis suis. Timor

Expanded text:
sentibus veniam rogare. Venit Judas cum gladiis et lignis. Incumbit virtuti saeculi, qui desperat de adjutorio Dei. Dat signum osculi cum veneno doli: sicut Cain obtulit sacrificium subdolum et reprobatum. Unde vinum cum aceto in cruce ponunt. Et tenuerunt Jesum. Hic adest Joseph ertransivit animam ejus. Unus educens gladium, amputavit auriculam servi. Praedicatio Petri auditum a Judaeis abscidit regni Dei. Tunc discipuli ejus relinquentes eum, Elongasti a me amicum et proximum, et notos meos a miseria. Adolescens autem quidam sequebatur eum, amictus sintenuerunt eum. At ille rejectHoc proprie Marcus. Sicut Joseph, relicto pallio, nudus de manibus impudicae dominae effugit. Qui autem vult effugere manus iniquorum, relinquens mente, quae mundi sunt, fugiat post Jesum. Et convenerunt sacerdotes et scribae. Tunc fit congregatio taurorum in vaccis populorum. Petrus a longe sequebatur. Vir duplex animo, inconstans est in omnibus viis suis. Timor
Abbreviated transcription (Latin):
tũdit. Sp̃e scientie obluuonẽ
lubricam dui eẽ. integram ñ
sunt. Sp̾c pietatis humanã
fragilitatẽ clement̾ indulget
Sp̾c timoris dĩ imꝓuidã igno¬
rantian aident̃ dequoquit :
ac plene replet. Sapientia do¬
mum edificat. Intellectꝰ gub̃na¬
cula iuuenit. Consiliũ bona
ddiscirta facit. Fortitudo in pa¬
tientia animam possidet. Sci¬
entia diuine fidei & salutis¬
dona adquirunt᷑. Pietate. ꝓspe¬
ritas uite p̾sentis & future
consistit. Tunore. humilitas

Expanded text:
scientiae, oblivionem lubricam diu esse integre non sinit. Spiritus pietatis humanam fragilitatem clementer indulget. Spiritus timoris Dei improvidam ignorantiam ardenter decoquit, ac plene replet. Sapientia domum aedificat: intellectus gubernacula invenit: consilium bona discreta facit: virtus in patientia animam possidet: scientia divitiae fidei et salutis acquiruntur. Pietate prosperitas praesentis vitae et futurae consistit.
Abbreviated transcription (Latin):
misit. Diuites qui st̃. nͥ qͥ ꝓfe¬
runt de thesauro cordis sui
noua & uet̾a. que sunt incer
sum. & desidero quod ñ pos¬
sũ uobis explanare. ñ quan
tum audistis. s ex quanto
considerat deus: Unusqͥsq
quadrautẽ potest offerre.
Hec est torta panis in leui¬
tico que ẽ. uoluntas ꝓmpta.
Que cur quadrans dicitur:
Quia cũ trib consistit. co¬
gitatu. u̾bo & facto. Quod
dicit totũ uictũ suum mi¬
sit. tota uoluptas corporis
in uictu consistit. Unde
dicit᷑. T otus labor hominiꝰ
in ore suo est. Q cũ egrede¬

Expanded text:
m. Divites qui sunt, nisi qui proferunt de thesauro cordis sui nova et vetera? quae sunt incertsum, et desidero, quod non possum vobis explanare? Non quantum ut audistis, sed ex quanto considerat Deus. Unusquisque quadrantem potest offerre. Haec est torta panis in Levitico, quae est voluntas prompta. Quae cur quadrans dicitur? Quia ex tribus consistit, cogitatu, verbo, ac facto. Quod dicit totum victum suum misit. Tota enim voluptas corporis in victu consistit. Unde dicitur: Totus labor hominis in ore suo est. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
lia occisa sunt. tauros dixit pͥncipeᷤ
plebium. altilia uero om̃ia saginata.
Quod dñs dixit ite ad exitꝰ uiarum:
et quoscũq inueneritis uocate ad
nuptias Uie intelligunt᷑ doginata
gentium: qr ex om̃ib illis ad nuptiaᷤ
nos septem fr̃s. et unus accepta urore
obiit. et secundis. et ceteri. intelligun¬
tur homines impii qui fructum iusti¬
tie nͨ poterunt afferre in t̾ra ꝑ om̃s sep¬
dem mundi etates. quib ista t̾ra con¬
Sistit: Postea enĩ et ipsa t̾ra transit: ꝑ
quam illi om̃s quasi septem maritiste¬

Expanded text:
lia occisa sunt: tauros dixit principes lia occisa sunt: tauros dixit principes plebium; altilia vero, omnia saginata. Quod dixit Dominus, Ite ad exitus viarum, et quoscumque inveneritis, vocate ad nuptias: viae intelliguntur dogmata Gentium; quia ex omnibus illis ad nuptias nos septem fratres, et unus accepta uxore obiit, et secundus, et caeteri; intelliguntur homines impii, qui fructum justitiae non potuerunt afferre in terra per omnes septem mundi aetates, quibus ista terra consistit: postea enim et ipsa terra transiet, per quam omnes illi quasi septem mariti ste
Abbreviated transcription (Latin):
nati sunt: temporalia enĩ transeũt.
eterna stant: Quod dñs dixit disci
iacta te in mare: de suꝑbia dixit.
que ad sclares ꝑtinet: Hoc sibi ser¬
uus dei dicere debet ut eam asere¬
pellat. qr ipsi non congruit: uł quod
ꝑ eorum fidem quia ꝑ eos euangłiũ
p̃dicatum est. ipse dñs qui mons ap¬
pellatꝰ est ablatꝰ est a iudeis. ut in gen¬
tes tamquã in mare porro iaceret᷑.¬
uͦ ceciderit conteret eum: Ie his diẽ¬
quod cadunt suꝑ eum qui illum mo¬
do contempmnt uł in uiriis affitiũt:
ideo non dum penitꝰ int̾eunt. sed tam
bulant: Suꝑ quos aut̾e cadit. ue¬
met illis desuꝑ in iuditio cñ pe na
ꝑditionis: Ideo dixit conteret eos ut
sint impii tamquã puluis. quẽ ꝓi¬
cit uentus a facie terre: Qd̃ dñs dĩc¬
simile est regnum homini regi qui
fecit nuptias filio suo: Nuptias dĩx̃
u̾ebum incarnatum. quia in ipso
homine suscepto. eccłia deo copula¬
ta est: quod dixit tauri mei et alti¬

Expanded text:
nati sunt. Temporalia enim transeunt, nati sunt. Temporalia enim transeunt, aetejacta te in mare, de superbia dixit quae ad saeculares pertinet: hoc sibi servus Dei dicere debet, ut eam a se repellat, quia ipsi non congruit. Vel quod per eorum fidem, quia per eos Evangelium praedicatum est, ipse Dominus qui mons appellatus est , ablatus est a Judaeis, ut in Gentes tanquam in mare porro jaceretui ceciderit quod cadunt super eum, qui illum modo contemnunt, vel injuriis afficiunt. Ideo nondum penitus intereunt, sed tamen bulent. Supra quos autem cadit, veniet illis desuper in judicio cum poena perditionis. Ideo dixit: Comminuet eos, ut sint impii tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae . Et Simile est regnum coelorum homini regi qui fecit nuptias filio suo; nuptias dixit Verbum incarnatum, quia in ipso homine suscepto Ecclesia Deo copulata est. Quod dixit, Tauri mei et alti
Abbreviated transcription (Latin):
tionem quasi transit iħe: quia taliꝰ
actio temporalis est Oportet uͥtem
ut tantum clamarent. donec resi¬
stentis sibi turbe strepitum uince¬
rent: id est tam ꝑseuerant᷑ inten
derent anunũ orando. atq pulsan¬
do: quousq consuetudinẽ desicł̃ioꝵ
carnalium que tamꝙͣ turba obstrepit
cogitationi eorum. qui lucem uerita¬
tis eterne uidere conant᷑. uł ipsam
hominum carnalium turbam stu¬
dia sp̃ualia impedientem: fortissima
intentione suꝑarent: Itaq audieis
qui ait petenti dabit᷑. et querens
inueniet. & pulsanti aꝑiet᷑: uenien¬
tes ad seipsos scilicet ardore desiderii.
ꝑuenientes ad id quod desiderant:
stans eos tangit atq illuminat:
Non enĩ sicut illa dispensatio tempo¬
ralis. ita etiã uebi etnitas transit:
que in seipsa manens innouat omi̾a.
Quaꝓpter quia fides incarnationis
temporalis ad et̾na intelligenda nos
p̾parat: transeunte ih̾u ãmonitift̃
ut illuminarent᷑: et astante illumi¬

Expanded text:
tionem quasi transit Jesus, quia talis tionem quasi transit Jesus, quia talis actio temporalis est. Oportebat autem ut tantum clamarent, donec resistentis sibi turbae strepitum vincerent; id est, tam perseveranter animum intenderent orando atque pulsando, quousque consuetudinem desideriorum carnalium, quae tanquam turba obstrepit cogitationi lucem veritatis aeternae videre conanti, vel ipsam hominum carnalium turbam studia spiritualia impedientem, fortissima intentione superarent. Itaque audiens Jesus qui ait, Patenti dabitur et quaerens inveniet, et pulsanti aperietur , venientes ad se, ipso scilicet desiderii ardore pervenientes ad id quod desiderant, stans eos tangit, atque illuminat. Non enim sicut illa dispensatio temporalis, ita etiam Verbi aeternitas transit, quae in seipsa manens omnia innovat . Quapropter quia fides incarnationis temporalis ad aeterna intelligenda nos praeparat, transeunte Jesu admoniti sunt ut illuminarentur, et ab stante illumi
Abbreviated transcription (Latin):
potest saluus fieri Com pauci
sint diuites in conparatione mul¬
titudinis paupum. intelligendũ¬
est. quod om̃s qui talia cupiunt
in eorum numero haberi animad
firmandũ in posterũ testimomũ
fecit: quia dixit in ore duor uł tri¬
um destium stabit om̃e uerbum:
Ut enĩ neq uulgaret᷑ quod dicebat:
neq careret humani destimonii
firmitate: pauc iorib quã duob
dicere non potuit: uł ad sacram᷑¬
tum caritatis ostendendum: ¶li¬
nus enĩ quã int̾ duos caritas ẽe
ñ potet Erat autẽ ille non neces¬
sitate debiti ꝓpter peccatum suum:
sed ad soluenda nostra caritate pas
credunt in eum popłi et gentes
Duo aute ceci sedentes iuxta uiam
significant de utroq popło quosda
iam coherentes ꝑ fidem dispensati
est aliqͥd de uerbi et̾nitate intelli¬
gere: qd̾ transeunte ih̃u impetrare
cupiebant id est ꝑ meritũ fideiqͣ
credit᷑ filiꝰ dei et natꝰ homo et pas¬
sus ꝓpt̾ nos. ꝑ hanc enĩ dispensa¬

Expanded text:
potest salvus fieri? cum pauci potest salvus fieri? cum pauci sint divites in comparatione multitudinis pauperum: intelligendum quod omnes qui talia cupiunt, in eorum numero haberi animadvfirmandum in posterum testimonium fecit: quia dixit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Ut enim neque vulgaretur quod dicebat, neque careret humani testimonii firmitate, paucioribus quam duobus dicere non potuit. Vel ad sacramentum charitatis ostendendum: minus enim quam inter duos charitas esse non potest. Erat autem ille non necessitate debiti propter peccatum suum, sed ad solvenda nostra peccata charitate passcredunt in eum populi et gentes. Duo autem caeci sedentes juxta viam, significant de utroque populo quosdam jam cohaerentes per fidem dispensatioest, aliquid de Verbi aeternitate intelligere, quod transeunte Jesu impetrare cupiebant, id est, per meritum fidei qua creditur Filius Dei et natus homo et passus propter nos. Per hanc enim dispensa
Abbreviated transcription (Latin):
his non obtemꝑando. uł et contͣ¬
ueniendo. sicut de alexandro era¬
rio apłs dicit. expedit ei ut mola
asinaria suspendat᷑ in collo eiꝰ. et
p̃cipitet᷑ in ꝓfundum maris. id
ẽ. congruet ei ut cupiditas tem
poralium rerum cui stulti et ceci
colligant᷑. eum cũ pondere suo
est debitor dño decem milium
talentorũ. et iussit eum uenunda¬
ri& uxorem eiꝰ et filios ⁊ sernos.¬
⁊ omĩa que habebat ⁊ reddi. In¬
telligendũ est decẽ pͣceptoꝵ legiᷤᷤ
eum fuisse debitorem: et ꝓ cupidi¬
tate atq oꝑib suis tamꝙͣ uxore
& filios penas solu̾re debuisse.
quod ẽ p̃tium eius: Pretiũ eni
uenditi: supplitium dãpnati ii¬
delligit᷑ Quod dixit noluit ignos¬
cere con seruo suo. s abiit et mi¬
Sit eum in carcerem. et cetera:
Intelligendũ. tenuit contra eum
plitia illi uellet: Conserui autẽ
qui narrauert dño que fiebant.
potest intelligi eccłia. que et illu̾
num dei. et discipłi dieunt quis

Expanded text:
s, non obtemperando, vel etiam contrs, non obtemperando, vel etiam contraveniendo, sicut de Alexandro aerario Apostolus dicit ; expedit ei ut mola asinaria suspendatur collo ejus, et praecipitetur in profundum maris: id est, congruit ei cupiditas rerum temporalium, cui stulti et caeci colligantur, eum devinctum pondere suo est debitor domino decem millium talentorum, et jussit eum venundari, et uxorem ejus et filios et omnia quae habebat et reddi, intelligendum est decem praeceptorum legis eum fuisse debitorem, et pro cupiditate atque operibus suis, tanquam uxore et filiis, poenas solvere debuisse, quod est pretium ejus: pretium enim venditi, supplicium damnati intelligitur. Quod dixit, Noluit ignoscere conservo suo, sed abiit et misit eum in carcerem, et reliqua; intelligendum, tenuit contra eum plicia illi vellet. Conservi autem qui narraverunt Domino quae fiebant, potest intelligi Ecclesia, quae et illum num Dei; et discipuli dicunt, Quis
Abbreviated transcription (Latin):
na autẽ tempoꝵ non potestis:
Signa antẽ dixit de aduentu suo
uł passione: em simile est roseũ
celum uesꝑe: Et item de tͥbula¬
tione ante aduentum suum futui¬
rum. eui simile ẽ. mane roseun
restituet omĩa Idẽ. uł eos qͦs ꝑ¬
sequͥtio antixp̃i contͣbauerit. uł
ut ipse restituet moriendo qͤ debet.
qd̾ alta petat: aquam ad uolupta¬
discipuli qͦre nos non potuimꝰ eice¬
re eum:. ne illis miracula facienti¬
bus extollerent᷑ in suꝑbiam: ãmo¬
niti sut potiꝰ ꝑ humilitatẽ fideiqͣ¬
si ꝑ synapis granũ. elationem t̾renã
que nomine montis significata est
eurare ut transiret: Quod dixit
intelligendum est lib̾os ẽẽ. filios. id
est non ẽẽ. uectigales: Culto ergo
magis liberi eͥe. debent in qͦlibet
regno t̾reno filii regni illi: sub quo
sunt omĩa regna t̾rena: Quod¬
dñs dicit qui autẽ scandalizauerit
unum expusillis istis. id est ex hu¬
milib. quales uult ẽe discipłos suõ¬

Expanded text:
na autem temporum non potestis. na autem temporum non potestis. Signa temporum dixit de adventu suo, vel passione, cui simile est roseum coelum vespere; et item de tribulatione ante adventum suum futurum, cui simile est mane roseum restituet omnia; id est, vel eos quos persecutio Antichristi conturbaverit; vel ut ipse restituat moriendo quae debetquod alta petat: aquam ad voluptadiscipuli, Quare nos non potuimus ejicere eum? ne illis miraculis faciendis extollerentur in superbiam, admoniti sunt potius per humilitatem fidei, quasi per sinapis granum, elationem terrenam, quae montis nomine significata est, curare ut transiret. XXIII. Ib.intelligendum est liberos esse filios, id est, non esse vectigales. Multo ergo magis liberi esse debent in quolibet regno terreno filii regni illius sub quo sunt omnia regna terrena. nus dicit, Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, id est, ex humilibus, quales vult esse discipulos suo
Abbreviated transcription (Latin):
congregare filios tuos sicut gallina
congregat filios suos sub alas suas et
noliusti. Hoc genꝰ animantis magnu
affectum in filios habet : ita ut eorum
infirmit᷑e affecta & ipsa infirmet᷑ : et
quod difficiliꝰ in cet̾is ammnantib in¬
uenies alis suis filios ꝓtegens contͣ mil¬
uum pugnat: sic etiam mat̾ nostra
sapientia dei ꝑ carns is susceptionẽ
um conat᷑ affectu. hoc adu̾sus diabo¬

Expanded text:
congregare filios tuos, sicut gallina congregare filios tuos, sicut gallina congregat filios suos sub alas, et noluisti? hoc genus animantis magnum affectum in filios habet, ita ut eorum infirmitate affecta et ipsa infirmetur; et quod dfificilius in caeteris animantibus invenies, alis suis filios protegens, contra milvum pugnet: sic etiam mater nostra Sapientia Dei, per carnis susceptionem um conatur affectu, hoc adversum diabo
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dixit quid eni mauis est aurum
an templum quod sanctificat auru.
et item dixit. quid emi maiꝰ est dom
an altare qd̃ s anctificat donum: i¬
telligendum templum & altare ipsũ
xp̃m. aurum & donum laudes & sacͥ¬
fitia precum. que in eo ꝑ eum offerimꝰ:
non em̃ ille ꝑ hec. sed ista per illum san
mare illos minuta queq: camelum
glutientes: referunt᷑ ad id qd̾ dixit p̃¬
teritis grauiora legis. miscdiam et
iuditium et fidem. ut iste sit sensus
minima obseruatis: maxima conte¬
mpnitis. Ex hac enĩ ꝑuersitate etĩa᷑
illud eis accidit. quo possunt hec ꝑ
allegoriam referri ut dimiterent ba¬
rabban: quia uidelicet ipse non sol¬
uerat sabbatum quod magna dili¬
gentia carnalit᷑ obseruabant: occi¬
derent aute dñm sp̃ualit sabbatum
nebant: Nam et culicis nomine n᷑
absurde figurat᷑ seditiosus homici.¬
da: quia hoc animal et strependo
inquietat. & sanguine delectat᷑
et cameli nomine ꝓpter humilitatẽ
se ad subeunda onera magnitudine subi¬

Expanded text:
nus dixit, Quid enim majus est, aurum, an templum quod sanctificat aurum? et item dixit, Quid enim majus est, donum, an altare quod sanctificat donum? intelligendum templum et altare ipsum Christum; aurum et donum, laudes et sacrificia precum, quae in eo per eum offerimus. Non enim ille per haec, sed ista per illum sancmare illos minuta quaeque. Camelum glutientes, refertur ad id quod dixit, Praeteritis graviora Legis; misericordiam, et judicium, et fidem: ut iste sit sensus, Minima observatis, maxima contemnitis. Ex hac enim perversitate etiam illud eis accidit, quo possunt haec per allegoriam referri, ut dimitterent Barabbam , quia videlicet ipse non solveret sabbatum, quod magna diligentia carnaliter observabant; occiderent autem Dominum spiritualiter sabbatum nebant. Nam et culicis nomine non absurde figuratur seditiosus homicida; quia hoc animal et strependo inquietat, et sanguine delectatur: et cameli nomine propter humiliantem se ad subeunda onera magnitudinem, in
Abbreviated transcription (Latin):
que temporalit̾ molesta sunt:
Quarta que ꝑ ceteras om̃s diffim¬
ditur dilectio dei et ꝓximi. Sane
& ibi quinq milia. & hic quatuor
milia. exceptis pueris et mulierib
suasse memorant᷑. Qd̃ mͥ uidet᷑
ad hoc ꝑtinere. ut intelligamꝰ et
inpopło ueteris testamti fuisse
quosdam infirmos ad implendã
iustitiam que scđm legem ẽ in
qua iustitia se apł̃s parilus sine¬
querela conu̾satum ẽẽ dicit: fu¬
isse item alios qui fallatia seduce¬
rentur incultum idoloꝵ: Que
duo genera id est infirmitates
& mores mulierum & puerorũ
nominib figurata sunt: Infir¬
mus enĩ est sexus mulierũ ad ac¬
tiones: & facilis ad lusumi ꝓueritia
Quid autẽ lusi pueri tam simile
est quam idola colere quando
et apłs ad hoc retulit hoc genus
suꝑstitionis cũ agt. neq idolis ser¬
uiamꝰ quẽ acdmodn᷑ qͥdam eoꝵ
sicut scriptum est sedit populus
manducare & bib̾e: et surrexer̃t

Expanded text:
quae temporaliter molesta sunt; quae temporaliter molesta sunt; quarta quae per caeteras omnes diffunditur dilectio Dei et proximi: sane et ibi quinque millia, et hic quatuor millia, exceptis pueris et mulieribus, fuisse memorantur. Quod mihi videtur ad hoc pertinere, ut intelligamus, et in populo Veteris Testamenti fuisse quosdam infirmos ad implendam justitiam, quae secundum legem est, in qua justitia se aposquerela conversatum se fuisse dicit, itemque alios qui facile seducerentur in cultum idolorum. Quae duo genera, id est infirmitatis et erroris, mulierum et puerorum nominibus figurata sunt. Infirmus est enim sexus mulierum ad actiones, et facilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile est quam idola colere? quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, neque idolis serviamus quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est: Sedit populus manducare et b
Abbreviated transcription (Latin):
one cognouert᷑ : et ideo scda pastio
popłi que de septem panib facta
est. ad noui testam̃ti p̃dicationẽ
intelligitur ꝑtine.re: Non enĩ
ab aliqͦ euangłista dictum ẽ qđ
isti panes ordeacei fuerint: sic̃
pastio de ꝓanib septem ad gr̃am
ꝑtinet eccłie. que notissima illa
ces fuisse scribunt᷑. sieut in uete¬
rilege. ubi duo soli ungebantu
rex et sacerdos : sed pauei pisces
runt. et in eiꝰ noĩe uucti st᷑ & mis¬
si ad p̾dicatioẽm euangelii. & ad
sustinendũ turbulentũ mare huͦi
scł̃i: ut ꝓ illo magno pisce. idẽ ꝓ
illic ubi carnales legem accipien¬
tes id ẽ quinq carnis sensib dedi¬
quatuor anime uirtutes. quib
in hac uita sp̃ualit̾ uiuit᷑ pruden¬
tiam temꝑantiã. fortitudinẽ. ui¬
stitiam Quarũ pͥma ẽ cognitio
appetendarũ & fugiendarũ rerũ¬
Seda refrenatio eupiditatis ab
his que tẽporaliter delectãt: Ter¬
tia firmitas anuni aduersus ea

Expanded text:
one cognoverunt . 4. Et ideo secunda pastio one cognoverunt . 4. Et ideo secunda pastio populi, quae de septem panibus facta est, ad Novi Testamenti praedicationem recte intelligitur pertinere. Non enim ab aliquo evangelista dictum est quod isti panes hordeacei fuerint, sicut pastio de panibus septem ad gratiam pertinet Ecclesiae, quae notissima illa ces fuisse scribuntur, sicut in veteri lege, ubi duo soli ungebantur, rex et sacerdos; sed pauci pisces, uncti sunt, et missi ad praedicationem Evangelii, et ad sustinendum turbulentum mare hujus saeculi, ut pro ipso magno pisce, id est,uerunt, sicut illic, ubi carnales legem accipientes, id est, quinque carnis sensibus dediquatuor animi virtutes, quibus in hac vita spiritaliter vivitur, prudentiam, temperantiam, fortitudinem, justitiam, quarum prima est cognitio rerum appetendarum et fugiendarum; secunda refrenatio cupiditatis, ab his quae temporaliter delectant; tertia firmitas animi adversus ea
Abbreviated transcription (Latin):
tenꝰ hunic tractatum eͥe̾ suffitiat :
Quod autẽ suꝑ fenũ turba illa dis¬
cubuit : significat eos quitesta¬
mentũ uetꝰ acceꝑant. qͦ regiũ
eiꝰ temporale et iherłm tempora¬
lis ꝓmittebat᷑ in spe carnali col¬
locatos fuisse. om̃is enĩ caro fenũ.
et claritas hominis sic̃ flos feni:
Qd̃ autẽ reliquiis fragnientoꝵ. dii¬
odecim cophini bucellarũ reple¬
tisunt: significat de ipsuis legiꝰ
aꝑtione & disputatione quã ni¬
clei reliquerant & deseruerant
repletos fuisse discipłos dñi. in qͥb
duodenariꝰ numnerꝰ principatũ
tenet: Nondũ enĩ erat noua¬
scrͥptura noui testamenti quan
do dñs qͦsi frangendo et aꝑiendo
qd cdurũ erat et clausum erat in
lege. discipłos impleuit eũ eis post
resurrectionẽ apperuit scͥpturas
ueteres: incipiens a moyse & om̃ib
ꝓphetis. interp̃tans illis in om̃ib
scͥpturis qͤ de ipso erant: Nlam
& tunc duo illoꝵ in panis fracti¬

Expanded text:
tenus hinc tractatum esse sufficiat. 3. tenus hinc tractatum esse sufficiat. 3. Quod autem super fenum turba illa discubuit, significat eos qui Testamentum Vetus acceperant; quia regnum eis temporale et Jerusalem temporalis promittebatur, in spe carnali collocatos fuisse. Omnis enim caro fenum, et claritas hominis ut flos feni . Quod autem de reliquiis fragmentorum duodecim cophini buccellarum repleti sunt, significabat de ipsius Legis adapertione et disputatione, quam Judaei reliquerant et deseruerant, repletos fuisse discipulos Domini, in quibus duodenarius numerus principatum tenet. Nondum enim erat scriptura Novi Testamenti, quando Dominus, quasi frangendo et aperiendo quod durum et clausum erat in Lege, discipulos implevit, cum eis post resurrectionem aperuit Scripturas veteres, incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis quae de ipso erant. Nam et tunc eum duo illorum in panis fracti
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ de tribu leur: sed ẽet de tͥbu
iuda. hoc ẽde tribu dauid: exq
tribu nemo intendit altari: Ideo
filius dauid maxi ime dicit᷑ scdm
carnẽ: quia et lucas ascendens
& matꝰeus descendens in dd̾sibiob¬
uiam facti sunt : Oportebat enĩ
ut euacuaturus sacͥficia que scd̃m
ordinẽ aaron in leuitico sacerdo¬
tio fiebant ñ eẽt de tribu leui.
ne ad ipsam tͥbum et ad ipsum
sacerdotiũ qd̵ temporalit̾ umbra
erat futura ꝑtinere uidet᷑ mim¬
datio peccatoꝵ. quã dñs oblatiõe
holocausti sui qđ in ueteri sacer¬
dotio figͣabat᷑ impleuit: et holo¬
caustieiꝰ ymaginẽ ad memori¬
am passionis sue in eccłia celebran¬
dam dedit : Est autẽ sacerdos in
eter nũ ñ scd̃m ordinem aarons
scđ̃m ordinẽ melchisedech: cinꝰ
rei sacramentũ diligentiꝰ ad huc
considerare potes: Sed ꝓpt̾ duo
pisces in qͥb duas ꝑsonas regiam
et sac̾dotalem figͣatas diximꝰ: hac¬

Expanded text:
hoc est, de tribu Levi; sed esset de tribu hoc est, de tribu Levi; sed esset de tribu Juda, hoc est, de tribu David, ex qua tribu nemo intendit altari. Ideo et filius David maxime dicitur secundum carnem, quia et Lucas ascendens, et Matthaeus descendens, in David sibi obviam facti sunt. Oportebat enim ut evacuaturus sacrificia, quae secundum ordinem Aaron in levitico sacerdotio fiebant, non esset de tribu Levi, ne ad ipsam tribum, et ad ipsum sacerdotium quod temporaliter umbra erat futuri, pertinere videretur mundatio peccatorum, quam Dominus oblatione holocausti sui, quod in veteri sacerdotio figurabatur, implevit: et holocausti ejus imaginem ad memoriam passionis suae in Ecclesia celebrandam dedit, ut esset sacerdos in aeternum, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedech . Cujus rei sacramentum diligentius adhuc considerari potest. Sed propter duos pisces, in quibus duas personas, regiam et sacerdotalem figuratas esse diximus, hac
Abbreviated transcription (Latin):
domo id est de genere dauid. &
hely sabeth que nichilominꝰ cogna¬
ta marie seribit᷑ erat de tribu sacer¬
dotali Sicut autẽ matheus qui
tamꝙͣ descendentẽ ad suscipienda
peccata nr̃a regem xp̃m insimiat.
ꝑ salomonẽ a dauiel descendit: qr
salomon de illa inqua dd peccauẽ¬
rat natus est: ita lucas qui tamꝙͣ
ascendentẽ pꝰ ablutionẽ peccatoꝵ.
sacerdotem xp̃m insinuat ꝑ nath¬
an ascendit ad dauid: qui nathan
ꝓpha missus erat. cuiꝰ correctione
dauid ipsius peccati abrolitionem
penitendo impetrauit: Itaꝙ post¬
ea quã transit lucas ꝑsonamdd̃.
ñ dissonat a matheo in nominib
generationũ ÷ nã eas nominat. as¬
cendens ad auid usq ad abraham:
quas ille descendens ab abraham
usꝙ ad dauid Dauid enĩ in duas
familias regiã & sacerdotalem ori¬
go illa distributa est: Quarũ dii¬
arum familiarũ sic̃ dictum ẽ regi¬
am descendens matheus. sacͥdotalẽ
et ñ eet tam̃ de tribu sacerdotali:

Expanded text:
domo, id est de genere David . Et domo, id est de genere David . Et Elisabeth, quae nihilominus cognata Mariae scribitur, erat de tribu sacerdotali . Sicut autem Matthaeus, qui tanquam descendentem ad suscipienda peccata nostra regem Christum insinuat, per Salomonem a David descendit; quia Salomon de illa in qua David peccaverat, natus est: ita Lucas, qui tanquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuat, per Nathan ascendit ad David; quia Nathan propheta missus fuerat, cujus correptione David ipsius peccati abolitionem poenitendo impetravit . Itaque posteaquam transiit Lucas personam David, non dissonat a Matthaeo in nominibus generatorum. Nam eos nominat ascendens a David usque ad Abraham, quos ille descendens ab Abraham usque ad David. A David enim in duas familias, regiam et sacerdotalem, origo illa distributa est, quarum duarum familiarum, sicut dictum est, regiam descendens Matthaeus, sacerdotalem et non esset tamen de tribu sacerdotali,
Abbreviated transcription (Latin):
tum manifestissimũ apparet⁊ atꝙ
inde ꝑ salonionẽ natum de illa in
qua pat̾ eins peccauerat. stirpem
regniam ꝓsequutꝰ: usq ad dñi¬
generationẽ ꝑ ducit: Lucas uero
alius euangłista qm̃ & ipse gene¬
rationẽ dñi que scđm carnem est
in sacerdotali ꝑsona explican¬
dam suscepit. ad quã ꝑsonam ꝑti¬
net mundatio et abolitio peceato¬
rum. ñ a printipio librisient ma¬
theus. sed ab illo loco ubi baptiratꝰ
est iħ̾c ubi peccatorũ nr̃oꝵ. munda¬
tionẽ p̃figauit: incipit parentum
eiꝰ originem gradatim ꝑsequi. neq
deorsum uersus sicut ille qui ad sus¬
ceptionem peccatorũ tamꝙͣ descen¬
dentem insinuabat: nec eos paren
tes quos ille nominat ÷ alia enĩ erat
origo sacerdotalis. qͤ ꝑ unum ex
filiis clauid sicuti assolet de tribu
sacerdotali matͥmoniũ sortientẽ et¬
fecerat ut maria de utraq tribu id
est regia & sacerdotali cognationem
duceret: nam & quando censitist᷑
ioseph et maria scͥptos eos fuisse de

Expanded text:
tum manifestissimum apparet; atque inde per Salomonem, natum de illa in qua pater ejus peccaverat, stirpem regiam prosecutus usque ad generationem Domini perducit . Lucas vero alius evangelista, quoniam et ipse generationem Domini, quae secundum carnem est, sed in sacerdotali persona explicandam suscepit, ad quam personam pertinet mundatio et abolitio peccatorum, non a principio libri, sicut Matthaeus, sed ab illo loco ubi baptizatus est Jesus, ubi peccatorum nostrorum mundationem praefiguravit, incipit parentum ejus originem gradatim prosequi; neque deorsum versus, sicut ille qui eum ad susceptionem peccatorum tanquam descendenttes, quos ille nominans . Alia enim erat origo sacerdotalis, quae per unum ex filiis David, sicuti essolet, de tribus sacerdotali matrimonium sortientem, effecerat ut Maria de utraque tribu, id est, de regia et sacerdotali cognationem duceret. Nam et quando censiti sunt Joseph et Maria, scriptum est eos fuisse de
Abbreviated transcription (Latin):
numꝙͣ frangiatq corrumpi. et
uolentas turbarũ contradictio¬
nes tamꝙͣ aduersantes undas
sepe difrupere⁊ int̾dum eorᷤ custo¬
dia sui integritate cͥedere: ꝓrsus
more piscium tamꝙͣ in ꝓcelloso
mari. sic in turbulenta popłi am
bas enĩ solus ipse sustiniut. nec
figurate ⁊ sed ꝓpͥe solus impleuit:

Expanded text:
nunquam frangi atque corrumpi, et nunquam frangi atque corrumpi, et violentas turbarum contradictiones tanquam adversantes undas saepe disrumpere, interdum eis custota sua integritate cedere; prorsus more piscium tanquam in procelloso mari, sic in turbulenta populi adbas enim solus ille sustinuit, et non figurate, sed proprie solus implevit.
Abbreviated transcription (Latin):
est: Moyses enĩquinq libroᷤ scͥp¬
sit : Et qd̃ or deacei panes erant.
bene significat uł ipsam legeni
que data erat. ut in ea uitale aĩe
alimentũ corporalib integumen¬
tis obtegeret᷑: brdei enĩ medul¬
la tenacissima palea tegitur. Uł
ipsum popłm ñdum expoliatũ
carnali desiderio. quod tamꝙͣ
palea cordi eiꝰ inherebat. id est
ñdum corde circũcisꝰ erat. ita
ut nec tͥtura tot tribulatiomĩ
cũꝑ deserta qͣdraginta annis
ducerent᷑ intellectu reuelationiᷤ
carnalia integumenta depone¬
ret: sicut neq ordeum areẽ tri¬
tura illo pal earie tegmine
exuitur: Itaq illipopło con¬
gruent᷑ lex talis data est:
Duo autem pisces qui saporem
suauem pani dabant. duas illaᷤᷤ
ꝑsonas uident᷑ significare quib
popłs ille Regebatur ut ꝑ eas
consiliorũ moðamen acciꝑet.
regiam scilicet & sacerdotalem:
Ad quas etiã sacro sancta illa un¬
ctio ꝑtinebat: quarum offitiũ
erat ꝓcellis flucꝰtibꝙ popularib

Expanded text:
ses enim quinque libros scripsit. Et quod hordeacei erant panes, bene significant, vel ipsam legem, quae ita data erat, ut in ea vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur; hordei enim medulla tenacissima palea tegitur: vel ipsum populum nondum exspoliatum carnali desiderio, quod tanquam palea cordi ejus inhaerebat; id est, nondum corde circumcisum, ita ut nec trituratione tribulationum, cum per deserta quadraginta annis duceretur, intellectu revelato carnalia integumenta deponeret, sicut nec hordeum areae tritura illo paleari tegmine exuitur. Itaque illi populo congruenter lex talis data est. 2. Duo autem pisces, qui saporem suavem pani dabant, duas illas personas videntur significare, quibus populus ille regebatur, ut per eas conciliorum moderamen acciperet; regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat: quarum officium erat procellis ac fluctibus popularibus
Abbreviated transcription (Latin):
tes et ꝓuintiarum: aut in penetrabi¬
lib aut in deserto qd significat occul¬
ta et obscura uenticula hereticorum:
Quod ergodirit ab oriente in occiden¬
tem ꝑuenturu aduentum suum. con¬
tra illos ualet. qui ꝑ t̾rarum particu¬
las nominant᷑. et dicunt apd̃ se eͥeͣ
xpp̃m. Qd autẽ ait sicut fulgur. contͣ
eos ualet qui occulte congͣant tamꝙͣ
in penetͣbilib. & paucos tamꝙͣ. in de¬
serto: Ad manifestationẽ quippe clari¬
tatemq ꝑtinet eccłie fulguris nom̃.¬
ad significandam etiam noctem uł
nibila scłi huiꝰ. tc enĩ fulgͣriᷤ candor
nus humanum intelligis ꝓpt̾ pru¬
ritum carnis. eñ iam ramus eiꝰ tener
eis honor adoptionis filiorum dei emi
cuerit: De die aut̾e illa et o̾ra nemo scit.
neq angeli celorum neq filiꝰ hommiᷤ:
nisi pater solus. Sicut scire deus dicit᷑
etiam cũ scient̾ facit sic̃ seriptum est.
temptat uos dñs deus uester ut sciat

Expanded text:
tes et provinciarum: aut in penetralites et provinciarum: aut in penetralibus, aut in deserto, quod significat obscura et occulta conventicula haereticorum. Quod ergo dixit, ab oriente in occidentem perventurum adventum suum, contra illos valet qui per terrarum particulas nominantur, et dicunt apud se esse Christum. Quod autem ait, Sicut fulgur, contra illos valet, qui occulte congregant tanquam in penetralibus, et paucos tanquam in deserto: ad manifestationem quippe claritatemque pertinet Ecclesiae fulguris nomen, significans etiam noctem vel nubila saeculi hujus; tunc enim fulguris candor nus humanum intellige, propter pruritum carnis. Cum jam ramus ejus tener eis honor adoptionis filiorum Dei emint. LX. De die autem illo et hora nemo scit, neque angeli coelorum, neque Filius hominis, nisi Pater solus . Sicut scire Deus dicitur, etiam cum scientem facit, sicut scriptum est, Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat
Abbreviated transcription (Latin):
sabbato. id ẽ. ne impedimento aliquo
detineamim. quia et hẏemem ubri¬
b uł frigore. et sab̃b̃to in quo ꝓficis¬
ei non licebat impediebat᷑ quis ab
itinere. uł aliud. ne in tristitia aut
letitia rerum temporalium quis in¬
emi᷑ fulgͣ exit ab oriente. et ꝑuenit
usq ad occidentem: itaerit aduentꝰ
filii hominis: Mientis et occidentiᷤ
nomine totum orbem uoluit signi¬
ficare. ꝑ quem futura erat eccħ̃a: in
lium hominis uenientem in nuibib.
ctoritate eccłie ꝑ orbem t̾rarum clara
atq manifesta conseque̾ter discipłoᷤᷤ
ãmonet. atq om̃s fideles: et qui in eũ
cede noluerint. de scismaticis & here¬
ticis. ne credant. Unu qdq enĩ scisina
et una queq heresis aut locum suu̾i
habet in orbe t̾rarum partem aliqu̾ã
tenens. aut occultis atq obscuris con¬
uẽtieulis curiositate hominum
decipit. quo ᷤ ꝑtinet ad id quod ait
siquis uob dixerit ecce hic est xp̃s
aut illic. quod significat t̾rarum par¬

Expanded text:
. Id est "ne impedimento aliquo detineamini" quia et hieme imbribus uel frigore, et sabbato, in quo proficisci non licebat, impediebatur quis ab itinere; uel aliud, ne in tristitia aut laetitia rerum temporalium quis init ab oriente, et pervenit usque ad occidentem; ita erit et adventus Filii hominis; orientis et occidentis nomine totum orbem voluit significare, per quem futura erat Ecclesia, ilium hominis venientem in nubibus .ctoritate Ecclesiae per orbem terrarum clara atque manifesta, consequenter discipulos admonet, atque omnes fideles, et qui in eum credere voluerint, ne schismaticis atque haereticis credant. Unumquodque enim schisma, et unaquaeque haeresis, aut locum suum habet in orbe terrarum, partem aliquam tenens; aut obscuris atque occultis conventiculis curiositatem hominum decipit. Quo pertinet quod ait, Si quis vobis dixerit, Ecce hic est Christus, aut illic, quod significat terrarum par
Abbreviated transcription (Latin):
Quod et puerum centurionis et
filiam chananeȩ mulieris ñ ueni¬
ens ad domos eoꝵ saluat: signifi¬
cat gentes ad quas non uenit sal¬
uas fore ꝑ uerbum sinuimm: Quod
ipsis rogantib filii sanant᷑ intelli¬
genda est eccłie ꝑsona. que sibi est
mater & filii: namsimul om̃sqͥb
constat eccłia mat̾ dicit᷑ singłi aut
idem ipsi filii appellantur: Quod¬

Expanded text:
Quod et puerum Centurionis, et filiam Chananaeae mulieris non veniens ad domos eorum, salvat; significat Gentes, ad quas non venit, salvas fore per verbum suum. Quod ipsis rogantibus filii sanantur, intelligenda est Ecclesiae persona, quae sibi est et mater et filii: nam simul omnes, quibus constat Ecclesia, mater dicitur; singuli autem iidem ipsi filii appellantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tes expoliauit: fidutialit̾ triũph̃as
eas in semet ipso. quo duce ab onerib
et laborib huiꝰ ꝑegͥnationis nr̃e
tamqũa ab egypto lib̾ant᷑. Et ꝑsequen¬
tia nos peccata sacramẽto baptisma¬
tis nob̾ euadentib obruuntur. Et
mͣ᷑: consolantes nos in scripturis sẽis
uerbo dei. sieut illos manna decelo
Codem ipso duce in iherłm celestem
tamꝙͣ in t̾ram ꝓmissioĩs introduci
nos posse p̾sumimꝰ: & in et nũ ibi
regente ipso & custodiente seruarr
ditur. ipse est etiam sacerdos in etͥmĩ
ipsum obtulit holoc austũ ꝓpeccatis
nr̃is: & eiꝰ sacrificii similitudinem
celebrandã. in sue passionis memo¬
riam cõmendanit: ut illud qd mel¬
chisedech optulit deo iam ꝑ orbem

Expanded text:
tes exspolians fiducialiter, et triumphans eas in semetipso . Itaque ipso duce ab oneribus et laboribus hujus peregrinationis nostrae tanquam ab Aegypto liberamur, et persequentia nos peccata sacramento Baptismatis nobis evadentibus obruuntur: et mur, consolante nos in sanctis Scripturis verbo Dei, sicut illos manna de coelo; et eodem ipso duce in Jerusalem coelestem, tanquam in terram promissionis introduci nos posse praesumimus, et in aeternum ibi regente ipso et custodiente servari. ditur rex noster. Ipse est etiam sacerdos noster in ipsum obtulit holocaustum pro peccatis nostris, et ejus sacrificii similitudinem celebrandam in suae passionis memoriam commendavit; ut illud quod Melchisedech obtulit Deo
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo qm̃ rex nrͣ peccata nr̃a suscepit.
ut nob pugnandi & iuincendi denni¬
Ctraret ȩxemplũ. eorũdem peccatoꝵ¬
r̃a susceptionem. regiam q ꝑsonam
matheus euangłista significat.
egenerationẽ eiꝰ que est scđm carne᷑
abrahe suscipiens: quia pater est
popłi fideł. & suc cessionẽ ꝓlis de¬
orsum uersus enumerans. ꝑuenit
ad dauid: in quo regni stabilunen

Expanded text:
Ergo quoniam rex noster peccata nostra suscepit, ut nobis pugnandi et vincendi demonstraret exemplum, eorumdem peccatorum susceptionem regiamque personam Matthaeus evangelista significans, generationem ejus quae est secundum carnem ab Abraham suscipiens, qui pater est populi fidelis, et successionem prolis deorsum versus enumerans pervenit ad David, in quo regni stabilimen