comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa st̃ simplicia. s tamen unitatẽ
suam in multa effundunt. quia
multiplicant᷑. & fiunt mat̾ia. qua
lia st̃ corpora simplicia qͦs attomoᷤᷤ
dicunt: Quȩ qͥdem ex mat̾ia ñ ft̃.
qͥa simplicia sunt. s tamen mat̾ia
fiunt quia in semetipsis multipli-¬
cant᷑. & in augmentũ excrescunt:
Quando gͦ simplex materia siue at¬
tomꝰ sĩplex factuᷤ ẽ. de nichilo aliqͥd
factũ est.quando uͦ id ipsum sim-¬
plex corpus insemetipso multipli-¬
catur. & in plura excrescit. fit ali-¬
qͥd de aliquo in manis Qd licet
mirabile uideat᷑. maiꝰ tamen est
de nichilo aliqͥd facere. quã de ali¬
qͦ plus facere: Hoc mͦ oꝑandi de
substantia costȩ in se diuina uir-¬
tute absq extrinseco additamen-¬
to multiplicata corpus mulieris
factum est Neq enim conuenit
ut costam illam extrinsecꝰ additam̃¬
tũ accepisse dicamꝰ. quatinꝰ in eam
quantitatẽ ex cresceret. quȩ corpori

Expanded text:
quia sunt simplicia; sed tamen unitatem quia sunt simplicia; sed tamen unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicantur et forpora simplicia, quae atomos dicunt; quae quidem ex materia non sunt, quia simplicia sunt; sed tamen materia fiunt, quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. qualia st̃ cõposita. & ex par¬
tibus consistentia. quȩ unũ qͥdẽ
ẽe̾ habent. s ex uno non habent.
qͥa constant ex pluribꝰ. alia unita¬
tẽ suam ex uno habent. & in uno
habent. quia unum & idẽ ipsũ ex qͦ
st̃. & ipsum qđ sunt. qualia sunt
simplicia omĩa. & ex partibꝰ non
consistentia Compositis gͦ unũ
ee̾. aliud non ẽ quam unita e̾eͥ. &
ido uere unum eͥeͥ non ẽ. qͥa exmul¬
tis & in multis ẽ. Quibꝰ autẽ sim¬
plex ee̾ est. uere unum e̾e̾ ẽ. quia
unum est totũ & qͦd ẽ & exquo ẽ
S ex his rursum quȩ simplicitate
unum sunt. alia unitatẽ suam ex
multis non colligunt. quia ñ ft̃
composita nec unitatẽ suam in
multa effundunt. quia multipli¬
cari ñ possunt. neq e̾ẽ materia.
quales st̃ incorporei sp̃c. qͥ neq
ex mat̾ia st̃ quia simplices sunt.
neq materia e̾ẽ possunt. qͥa corpo¬
ra non sunt: Alia quid̃e unitatẽ
suam simul ex multis non colligun

Expanded text:
gunt, qualia sunt composita et ex pargunt, qualia sunt composita et ex partibus consistentia quae unum quidem esse habent; sed ex uno non habent quia constant ex pluribus. Alia unitatem suam ex uno habent, et in uno habent; quia unum et idem est ipsum ex quo sunt et ipsum quod sunt, qualia sunt simplicia omnia et ex partibus non consistentia. Compositis ergo unum esse, aliud non est quam unita esse; et ideo vere unum esse non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simplex est esse vere unum esse est, quia unum est totum et quod est, et ex quo est. Sed ex his rursum quae ex simplicitate unum sunt, alia unitatem suam ex multis non colligunt quia non sunt composita; nec unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicari non possunt, neque esse materia. Quales sunt incorporei spiritus qui neque ex materia sunt, quia simplices sunt, neque materia esse possunt, quia corpora non sunt. Alia quidem unitatem suam simul ex multis non colligunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd & de nichilo. in scđo oꝑe fit
aliqͥd & de aliqͦ. In t̾cio oꝑe fit
aliquid qͥde s non de nichilo.
qͥa qđ fit habet materiã. neq
de aliqͦ. qͥa cũ fit ipsum habet
in materia formã. s cum duo
sint. unum fit aluid. & transit
in illud ut sit illud. & desinit qͥ¬
de ee qđ est. & tamen ñ desinit ẽẽ.
qͥa incipit ee̾ qđ non ẽ Et cumfit
illud qđ ee incipit. aliqͥd fit. qͥa
illud aliquid est qđ ee incipit.
& qd̾ fit. & tamen non de nichilo
illud fit qđ fit. qͥa pͥusquã hoc fie¬
ret aliquid fuit. nec rursum de ali¬
qͦ illud fit qđ fit. qͥa desinit eeͥ qd̾
prius fuit. quando e̾e̾ incipit hoc
qđ pͥus non fuit Qͦd dicimꝰ pro
exemplo in aliquo expͥmamꝰ Om̃e
qđ est unum ẽ. & om̃e qđ unum
ẽẽ desinit. in hoc ipso etiam e̾ẽ
desinit qͦd unum e̾ẽ desinit. Ita
sine unitate nichil subsistere potest.
Uerum ex his quȩ st̃ & unum sunt.
alia unitatẽ suam ex multis colli¬

Expanded text:
nihilo. In secundo opere fit aliquid et de aliquo; in tertio opere fit aliquid quidem sed non de nihilo, quia quod fit habet materiam neque de aliquo; quia cum fit ipsum habet in materia formam, sed cum duo sint unum fit aliud et transit in illud ut sit illud, et desinit quidem esse quod est; et tamen non desinit esse, quia incipit esse quod non est. Et cum fit illud quod esse incipit aliquid fit, quia illud aliquid est quod esse incipit, et quod fit; et tamen non de nihilo illud fit quod fit, quia priusquam hoc fieret aliquid fuit, nec rursum de aliquo illud fit quod fit quia desinit esse quod prius fuit, quando esse incipit hoc quod prius non fuit. Quod dicimus pro exemplo in aliquo exprimamus. Omne quod est unum et omne quod unum esse desinit in hoc ipso esse etiam desinit quod unum esse desinit. Ita sine unitate nihil sustinere potest. Verum ex his quae sunt et unum sunt, alia unitatem suam ex multis colli
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd postea plus ibi est non e̾e̾t Rur-
sum de aliquibꝰ aliquid. aliqͥd fit.
qͥa nisi illud qͦd pͥus ibi plus fuit.
aliquid factum e̾e̾t. in eo qđ minꝰ
mͦ est illud om̃ino non eẽt De
nichilo aliqͥd factum est. quan¬
do id qđ pͥus nicͥil erat ut aliqͥd
e̾et factum ẽ Cum autẽ postea
id qͦd pͥus pariũi factũ erat. maiꝰ
factum est de aliqͦ aliqͥd in maiꝰ
factũ ẽ Cum uͦ qđ magnũ fac-¬
tũ est minꝰ aliqͣndo fit. de aliqͦ
aliqͥd in minꝰ fit Primũ ẽ opuᷤ
creationis. scđm est opꝰ multipli-¬
cationis. t̾cium ẽ opꝰ unionis sue¬

Expanded text:
quod postea plus ibi est, non esset. Rursum quod postea plus ibi est, non esset. Rursum cum de aliquibus aliquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus fuit aliquid factum esset in eo quod minus modo est, illud omnino non esset. De nihilo aliquid factum est, quando id quod prius nihil erat ut aliquid esset factum est. Cum autem postea id quod prius parvum factum erat majus factum est, de aliquo aliquid in majus factum est. Cum vero quod magnum factum est, minus aliquando fit, de aliquo aliquid in minus fit. Primum est opus creationis; secundum est opus multiplicationis; tertium est op
Abbreviated transcription (Latin):
& quantitatẽ in maiꝰ. Quintũ opꝰ
ẽ de aliquibꝰ aliqͥd facere. non ta¬
men scđm substantiam & quan¬
titatẽ in minꝰ: Sextum opus ẽ de
aliquo nichil facere Ex his sex
oꝑibꝰ quatuor soli dõ possibilia
sunt. duo reliqua tantũ creat᷑ȩ
possibilitate conueniunt: De ni¬
chilo enim aliquid facere. & de ali¬
qͦ aliqua in mauis. & de aliquibꝰ
aliqͥd inminꝰ. siue de aliqͦ nichil
solus ds potest Duo reliqua id ẽ
de aliqͦ aliqua. non in maiꝰ sicut
cũ totum in partẽ diuidit᷑. uel
de aliquibꝰ aliquid ñ in minꝰ. quẽ¬
admodũ cũ partes in toto uniunt᷑.
essentiis rerum siue in conungen¬
do diuisa. siue in diuidendo conunc¬
ta nichil tollit᷑ uł confert᷑. Ubi autẽ
de nichilo aliqͥd fit. aliqͥd fit. quia
hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit.
qͦd nisi fieret idipsum qđ est aliqͥd
non eͥe̾t Rursum cum de aliquo
plus fit aliqͥd fit. quia nͥ in eõ qͦd
iam aliquid ẽ aliquid fieret. ipsum

Expanded text:
. Quintum opus est de aliquibus aliquid facere, non tamen secundum substantiam et quantitatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; duo reliqua tantum creaturae possibilitati conveniunt. De nihilo enim aliquid facere, et de aliquo aliqua facere in majus, et de aliquibus aliquid in minus sive de aliquo nihil, solus Deus potest. Duo reliqua, id est de aliquo aliqua non in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in minus quemadmodum cum partes in toto uniuntur,essentiis rerum sive in conjungendo divisa, sive in dividendo conjuncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ANe sex sunt oꝑa di
quibꝰ omĩa quȩ fiunt ad ef-¬
tectum ꝓducunt᷑. Primum opus
ẽ de nichilo aliquid facere Scd̾m
opus est de aliquo aliqua facere.
scđm substantiam & quantitat᷑ẽ
in maius Tercium opus est de ali-¬
quibꝰ aliqͥd facere scd̃m substan-

Expanded text:
ane sex sunt opera quibus omnia quae fiunt ad effectum perducuntur. Primum opus est de nihilo aliquid facere. Secundum opus est de aliquo aliqua facere secundum substantiam et quantitatem in majus. Tertium opus est de aliquibus aliquid facere secundum subst
Abbreviated transcription (Latin):
in paradyso uoluptatis Quẽ enĩ
tulisse & postea in paradyso po¬
suisse dr̃. qm̃ alibi creatꝰ sit & ut
hic poneret᷑ aliunde assumptus
manifeste demonstrat᷑.¬

Expanded text:
in paradiso voluptatis . Quem enim tulisse et postea in paradiso posuisse dicitur, quod alibi creatus sit, et ut hic poneretur aliunde assumptus manifeste demonstrat
Abbreviated transcription (Latin):
Um gͦ de se dubitare ñ possit
qm̃ est. qͥa se ignorare non
potest cogitur ex se & hoc credere
qͥa aliquando cepisse se meminit.
qm̃ non semꝑ est. qͥa se nescire ñ
potest cũ ẽ: Cum gͦ ꝑse & in se ce¬
pisse & mitiũ habuisse se uideat.
nec hoc ignorare potest. qm̃ cũ ñ
fuit sibi ipsi ut e̾e̾t initium & sub¬
sistentiã om̃ino dare ñ potuit:¬

Expanded text:
um ergo de se dubitare non possit quoniam est quia se ignorare non potest cogitur ex se et hoc credere quod aliquando se coepisse meminit; quoniam non semper est, quia se nescire non potest cum est. Cum ergo per se et in se coepisse et initium habuisse videat, nec hoc ignorare potest. Quoniam cum non fuit, sibi ipsi ut esset initium et subsistentiam dare omnino non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
& restringere ad mensurã: Aiunt
enim Non potest d̃s aliud facere
quã facit. nec meliꝰ facere quã facit
Si eñĩ aliud potest facere quã fact.
potest facere qđ non p̃uidit & si
potest facere qđ ñ p̃uidit. potest
sine ꝓuidentia oꝑari d̃s. quia om̃e
qd̃ p̾reuidit se facturum. facit.
nec facit aliqͥd qđ non p̾uidit. Si
gͦ non potest ꝓuidentia eiꝰ aut
mutari ut alud fiat quã ꝓuisũ
ẽ. aut cassari ut hoc ñ fiat qd̃ ꝓ¬
uisum ẽ. necesse ẽ totũ fieri qđ¬

Expanded text:
et restringere ad mensuram? aiunt et restringere ad mensuram? aiunt enim: Non potest Deus aliud facere quam facit, nec melius facere quam facit. Si enim aliud potest facere, quam facit, potest facere quod non praevidit, et si potest facere quod non praevidit, potest sine providentia operari Deus, quia omne, quod praevidit se facturum, facit, nec facit aliquid quod non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari, ut aliud fiat quam praevisum est: aut cassari, ut hoc non fiat, quod praevisum est: necesse est totum fieri q
Abbreviated transcription (Latin):
icut de sapientia di quȩdam
scđm tẽpꝰ diximꝰ. ita & de po¬
testate eiꝰ aliqua ad eruditionẽ le-¬
gentiũ cõmemorare oportet Po-¬
testas duplex ẽ. alia ad aliqͥd faci-¬
endũ. alia ad nichil patiendum:
Scđm utramq d̃s omp̃c uerissime
affirmat᷑. quia nec aliqͥd est qđ ei
ad patiendũ corruptionẽ possit
inferre. nec aliqͥd ad faciendum
inpedimentũ afferre Omĩa qͥp¬
pe facere potest. p̃ter id solũ qđ
sine eiꝰ lesione fieri non potest. In
omĩa potest. & tamen seipoum des-¬
truere ñ potest. Hoc eñĩ posse. poᷤ¬
se non e̾eͥt. sed non posse: Itaq omĩa
potest ds quȩ posse potentia ẽ. et
id̾o uere omp̃c est. quia impotens
e̾e ñ potest Eant gͦ nunc & de
suo sensu głient᷑. qui oꝑa diuina
ratione se putant discutere. & eiꝰpo¬
tentiã sub mensura coartare Cum
enĩ dicunt hucusq potest & non
ampliꝰ. qͥd hoc est aliud quã eiꝰ po¬
tentiã quȩ infinita ẽ concludere.

Expanded text:
icut de sapientia Dei quaedam secundum tempus diximus, ita et de potestate ejus aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportet. Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendum, altera ad nihil patiendum. Secundum utramque Deus omnipotens verissime affirmatur. Quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem possit inferre, nec aliquid quod ad faciendum impedimentum afferre. Omnia quippe facere potest, praeter id solum quod sine ejus laesione fieri non potest; in omnia potest; et tamen se ipsum destruere non potest. Hoc enim posse posse non esset, sed non posse. Itaque omnia potest Deus, quae posse potentia est. Et ideo vere omnipotens est, quia impotens esse non potest. Eant ergo nunc et de suo sensu glorientur qui opera divina ratione se putant discutere, et ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt: Hucusque potest et non amplius; quid hoc est aliud quam ejus potentiam quae infinita est concludere
Abbreviated transcription (Latin):
ipse aliud faciendo alius non sit:
Sed siue idem siue aliud faciat. ipse
tamen semꝑ sit idem: Nunc illud
restat ut discutiamꝰ utrumne meliꝰ
aliqͥd facere possit quã facit d̃s. Hic
illi nr̃i scrutatores qui defecerunt
scrutantes scrutationes. nouũ ali-¬
qͥd & uere nouũ. nec tam uerũ quã
nouũ afferre se dicunt Et dicunt
singłas quide creaturas ꝑ se conside-¬
ratas a ꝑfecto minus habere. uni-¬
uersitatẽ aut̃ẽ rerum om̃ium in
tanta confummatione boni exp̃s-¬
sam. ut non possit eeͥ melior ꝗͣ
est Ubi mͥ pͥmũ responderi exp̾oᷤᷤ¬
tulo. cũ dicunt uniuersitatẽ rerũ
ñ posse meliorẽ eͥẽ quã ẽ. qualit̃
id accipiendũ sit qđ dicunt melio¬
rẽ eam e̾e non posse: Siue ideo
ñ potest e̾eͥ melior qͥa sũme bona
ẽ. ita ut nulla om̃ino bomi ꝑfectio
ei desit: Siue ideo non potest e̾e
melior. qͥa maius bonũ qđ ei de ẽ
caꝑe ipsa non potest Sed si ita

Expanded text:
ut ipse aliud faciendo alius non sit; ut ipse aliud faciendo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam novum afferre se dicunt. Et debent singulas quidem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere: universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo cum dicunt universitatem rerum omnium non posse meliorem esse quam est: qualiter id accipiendum sit, quod dicunt meliorem eam esse non posse: sive ideo non potest esse melior, quia summe bona est, ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit: sive ideo non potest esse melior, quia majus bonum, quod ei deest, capere ipsa non potest. Sed si ita
Abbreviated transcription (Latin):
turũ fuisset nec p̃uisũ Qͦd qͥa fiet:
& futurũ semꝑ est. & p̃uisũ ẽ Nul¬
la gͦ mutatio hic. aut cassatio ꝓ¬
uidentiȩ apparet. qͥa sic̃ p̃uisũ ẽ
& fiet. si sic p̃uisũ non e̾et: ñ fieret:
Sediam inqͥunt p̃uisum ẽ Bene:
Preuisum est qͥa futurũ ẽ. Et dicuth
Sed ꝓuidentia mutari non potest
nec cassari. euentꝰ autẽ impediri
potest. ut non fiat qđ futurũ est
Si autẽ impediret᷑ euentꝰ rei qđ
fieri potest. mutaret᷑ uł cassaret᷑
ꝓuidentia. qđ fieri omino non po¬
test. Sed nos adhȩc respondemiis.
qͥa si mutaret᷑ euentꝰ qđ fieri po¬
test. nec mutaret᷑ nec cassaret᷑ ꝓui¬
dentia. qͥa hoc om̃ino fieri ñ potest.
sed potius nũquã fuisset p̾uifum
qd numquã fuerat futurum. & con¬
staret ꝓuidentia in eo ut non fieret.
sic̃ mͦ in eo constitit ut fieret: Non
mutata. ut post aliam alia e̾e̾t. sed
ut nũquã alia eͥet. Ergo ds aliud
potest facere quã facit᷑. ut tamen

Expanded text:
turum fuisset nec praevisum. Quod quia fiet, et futurum semper est et praevisum est. Nulla ergo mutatio hic, aut cassatio providentiae apparet; quia, sicut praevisum est, et fiet: sic si praevisum non esset, non fieret. Sed jam, inquiunt, praevisum est. Bene. Praevisum est, quia futurum est. Et dicunt: Sed providentia mutari non pnec cassari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providentia, quia hoc omnino fieri non potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut nunquam alia esset. Ergo Deus aliud potest facere quam fecit: sic tamen
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e qđ factum ẽ in numero &
pondere & mensura legitimum
t᷑minũ & finẽ suũ habet. & idcir¬
co si ad oꝑis mensurã creatoris po¬
tentia modũq cõponit᷑. ipsa ꝓ¬
culdubio & fine & mensura ter¬
minari declarat᷑ Qua ꝓpt̃ ne
uł his quȩ uident᷑ rationes sine
causa assensum negare uideam᷑.
uł om̃ino creduli sine considera¬
tione falsum ꝓuͦ reciꝑe: oportet
ꝓ cõpendio presenti breuit ad ea
quȩ dicta funt respondere Primũ
consid̾andũ ẽ. si d̃s ulla ratione neq
mutata neq cassata sua ꝓuidentia
aliud facere possit quã fac̃ Constat
enim quia om̃e qd̾ fit ab ęt̾no p̃¬
uisum ẽ futurũ ẽẽ. qͥa ab ȩt̾no fu

Expanded text:
omne quod factum est in numero, et omne quod factum est in numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, quae videntur rationes, sine causa assensum negare videamur, vel hominum creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro compendio praesenti breviter ad ea quae dicta sunt respondere. Primum considerandum est utrum Deus ulla ratione neque mutata, neque cassata sua providentia aliud facere possit quam facit. Constat enim quod omne quod fit ab aeterno praevisum est futurum esse: quia ab aeterno f
Abbreviated transcription (Latin):
ri aliquid inpossibile ẽ. om̃e autẽ
qd̾ ꝓuisũ ẽ ẽe. fieri necesse ẽ. aliud
fieri quã fit nulla ratione possi¬
bile est Amplius Quicqͥd facit
ds si meliꝰ potest facere quã facit.
in hoc ipso non bene facit qͦd op¬
time qͥdem ñ facit qđ facit Me¬
lius enim faceret. si qđ facit meliꝰ
faceret: facere qͥppe & nolle me¬
lius facere. etiam bonũ facientis
male ẽ facere: Sed hoc pia mens
in dm̃ dici non sustinet Q ob hoc
ꝓximũ uidet᷑ & consequens. qͥa
meliꝰ facere ñ potest quã facit. qͥ
sic facit ut non faciat male in eo
qd facit sic Eiusmodi causis atq
rationibꝰ quidã inducunt᷑. ut di¬
cant dm̃ suoꝵ oꝑum mensura ac
lege ita astrictum atq alligatum.
plane infinitã illã atq inmensã
diuinitatis potentiã. sub t̃mino
ac mensura alligare conuncunt᷑.
qͥusq ad aliquid qđ uere finẽ ipsũ
habet. eam extendunt. & ultra ne-¬
gant ꝓcedere Certũ est enĩ quia

Expanded text:
ri aliquid impossibile est omne autem quod provisum est esse, fieri necesse est aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est. Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non bene facit, quod optime quidem non facit quod facit. Melius enim faceret si quod facit melius faceret. Facere quippe et nolle melius famalum est facere. Sed haec pia mens in Deum dici non sustinet. Et ob hoc proximum videtur, et consequens, quod melius facere non potest, quam facit, quia sic facit, ut non faciat male in eo, quod sic facit. Ejusmodi causis, atque rationibus quidam inducuntur, ut dicant Deum suorum operum mensura, ac lege ita astrictum, atque alligatum, plane infinitam illam atque immensam Divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid, quod vere finem ipsum habet, eam extendunt, et ultra negant procedere. Certum est enim quod
Abbreviated transcription (Latin):
possibile est Si uͦ ideo ñ potest
melior eẽ quia bonũ ampliꝰ qd̾ ei
deest caꝑe ipsa non potest. iam
hoc ipsum non posse defectioniᷤᷤ
ẽ. non consũmationis. & potest
melior ee si fiat capax maioriᷤᷤ bo¬
ni. qͥa & hoc ipse qui fecit potest
Ergo in se non potest. in deo potest.
quia ipsa non potest. sed d̾s potest.
& qͣntũ ipse potest dici non potest
Ergo ipse melior e̾e ñ potest. sed qd̾
fecit om̃e meliꝰ ee̾ potest. si tamen
ipse uoluerit qui potest. & ipse qd
fecit melius facere potest. non ta¬
men corrigens malefactum. sed
benefactum ꝓmouens in melius.
ñ ut ipse quantũ ad se melius faci¬
at. sed ut qđ fecit ipso identidem
oꝑante & in eodem ꝑseuerante me¬
lius fiat: Ergo sũme potens est. qͥ
potest om̃e qđ possibile est. nec idõ
minus potest. quia impossibilia
ñ potest. quia impossibilia posse.
ñ est posse sed non posse: Itaq oĩa
potest d̃s quȩ posse potentia ẽ. &
ideo uere omp̃c est quia in potenᷤ

Expanded text:
ile est. Si vero ideo non potest melior esse, quia bonum amplius quod ei deest capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est non consummationis; et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse qui fecit potest. Ergo in se non potest, in Deo potest; quia ipsa non potest, sed Deus potest et quantum ipse potest dici non potest. Ergo ipse melior esse non potest. Sed quod fecit omne melius esse potest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est qui potest omne quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, impossibilia posse non esset posse sed non posse. Itaque omnia potest Deus quae posse potentia est; et ideo vere omnipotens est, quia impotens
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ineffabilia & incomp̃hensibi-¬
lia st̃ om̃i creaturȩ: Sicut enim
ȩt̾nitatẽ dĩ non ęquat tempꝰ. nec
inmensitatẽ lociis. sic nec sapien¬
tiam eiꝰ sensus. nec bonitate uirtꝰ.
nec potentiã opus De uoluntatẽ
dĩ. & ꝓudentia multa querenda
restant. Primũ siuim facit rebus
p̾scientia & ꝓuidentia dĩ. deqͦ ĩã
multa dicta st̃: postea de uolun¬
tate d̾i. dequa quedã dicenda st̃.

Expanded text:
hensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primum utrum vim facit rebus praescientia et providentia Dei. De quo jam multa dicta sunt. Postea de voluntate Dei de qua quaedam dicen
Abbreviated transcription (Latin):
nes quedã & formȩ ipsiꝰ qͥbꝰ non sit
hoc aliqͥd eẽ. sed ad ce tantũ ei qͦd ẽ
hoc aliqͥd Itaq cũ sit homo ipse
ꝑsona. hȩc autẽ tantũ affectiones
quedã adherentes ꝑsone. & circa ip¬
sam existentes inueniant᷑. ñ est om̃i-¬
no eis ꝓpͥum ee̾ ꝑsona. sed ꝑsone in-¬
ẽẽ tantũ. Cum autẽ quȩ in dõ sunt
aliud ab ipso ee non possint. nec qͣ
si accidentia aut affectiones ex tẽ¬
pore mutabiles. aut separabiles
natura in cõmutabili essentiȩ. &
cui idem sit totũ eͥeͥ qđ ẽ conueni-¬
& ꝑfectũ asseritur. & dicunt᷑ tria
tres ꝑsonȩ. ñ tres essentiȩ. qͥa nat᷑a

Expanded text:
nes quaedam et formae ipsius, quibus non sit nes quaedam et formae ipsius, quibus non sit hoc aliquid esse, sed ad esse tantum ei quod est hoc aliquid. Itaque cum sit homo ipse persona, haec autem tantum affectiones quaedam adhaerentes personae et circa ipsam existentes inveniantur; non est omnino eis proprium esse persona, sed personae inesse tantum. Cum antem quae in Deo sunt aliud ab ipso esse non possunt, quasi nec accidentia aut affectiones ex tempore mutabiles sive separabiles natura incommutabili essentiae, et cui idem sit totum esse quod est: Conveniet perfectum asseritur. Et dicuntur tria tres personae, non tr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsone tres dicunt᷑. & tria in
humanitate non dicunt᷑:.
l surgit rursus ex aduerso alia
dubietas & pulsat mentẽ ꝓfundo
rerũ caligantiũ Et exit questio &
int̾rogat se ipsam ratio. quare tria
illa quȩ in deitate reꝑta st̃ ꝑsone
dicantur. cũ in trmitate illa quã
insemet ipsa pͥmũ mens reꝑit. tria
similit inuenta sint. nec tamen
tres ꝑsonas in se mentẽ rationalẽ
continere aut tribꝰ ꝑsonis constare
animũ rationabilis confideratio
patiat᷑. & diligent̃ conqͥrit ratio qͣ¬
re ita sit. cũ nec ita e̾e̾ dubitare lice¬
at. nec qͦmͦ sit. facile sciri possit
Et tamen uidet aliqͥd ex eo qđ totũ
ñ uidet. nec ignorare ꝑmittit᷑ qđ
ñ sinit app̃hendere. Uidet enim
qm̃ quȩ in mente st̃. non uere id̾e
st̃ qđ est ipsa mens Seꝑant᷑ enim
amente hȩc aliqͣndo. & cũ affuerint
recedunt. & redeunt iterũ cũ abie-¬
rint. & uariant᷑ circa ipsam. nec ue-¬
re st̃ ide cũ ipsa. sed quasi affectio-¬

Expanded text:
sonae tres dicuntur, et tria in humanitate non dicuntur. Et surgit rursus ex adverso alia dubietas, et pulsat mentem profundo rerum caligantium; et exit quaestio et interrogat seipsam ratio, quare tria illa quae in Deitate reperta sunt personae dicantur; cum in trinitate illa quam in semetipsa primum mens reperit tria similiter inventa sint, nec tamen tres personas in se mentem rationalem continere, aut tribus personis constare animam rationabilis consideratio patiatur. Et diligenter conquirat ratio quare ita sit, cum nec ita esse dubitare liceat, nec quomodo sit facile sciri possit. Et tamen videt aliquid ex eo quod totum non videt, nec ignorare permittitur quod non sinitur apprehendere. Videt enim quoniam quae in mente sunt non vere idem sunt quod est ipsa mens. Separantur enim a mente haec aliquando; et cum adfuerint recedunt, et redeunt iterum cum abierint et variantur circa ipsam, nec vere sunt idem cum ipsa, sed quasi affectio
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ad rem non ꝑtinent cognitionẽ
& ꝓuidentiã. & p̃scientiam futuro¬
rum. & eoꝵ quȩ circa se uent᷑a erant
fuisse in illis. & alit̃ imꝑfectoᷤᷤ & ig-¬
norantes & non sicut oportuit con¬
sũmatoᷤᷤ & plenos. qualia facere oĩ¬
potentẽ non decuit & ꝑfectũ &
bonũ: Sed non discernunt quia
ad ꝑfectionẽ aliquid facere ut
ꝑficiat᷑ qdđ est imꝑfectum. & ideo
inꝑfectum ut sit pͥmo inꝑfectũ
deinde autẽ ꝑfectum. & ut ab eo
ꝑficiat᷑ a quo inꝑfectũ factum est
ut ꝑficiatur: non ẽ imꝑfectio fa-¬
cientis neq turpido facti. qm̃ &
alit̃ facere potuit qͥ fecit. & non
alit̃ fieri debuit qͦd factũ est. Sed
& hoc dicendum qm̃ ꝑfectũ ẽ se¬
cundũ aliqͥd habens totũ qͦd ha¬
bere debet. & si non habeat quod
habiturum est totum:¬

Expanded text:
 ad rem non pertinet cognitionem et providentiam et praescientiam futurorum, et eorum quae circa ipsos ventura erant fuisse in illis; et aliter imperfectos, et ignorantes, et non sicut oportuit consummatos et plenos; qualia facere omnipotentem non decuit et perfectum et bonum. Sed non discernunt quod ad perfectionem aliquid facere ut perficiatur quod est imperfectum; et ideo imperfectum, ut sit primo imperfectum; deinde autem perfectum, ut ab eo perficiatur a quo imperfectum factum est, ut perficiatur; non est imperfectio facientis neque turpitudo facti, quoniam et aliter facere potuit qui fecit, et non aliter fieri debuit quod factum est. Sed et hic dicendum quod perfectum est secundum aliquid habens totum quod habere debet, et si non habeat quod habiturum est totum
Abbreviated transcription (Latin):
triplex discretio potestatiꝰ il¬
lorũ. qm̃ alia erat potestas quã as¬
ceꝑant ad se. alia quã acceꝑant ad
inuicem int̾ se. alia autẽ quã als¬
perant ad ea quȩ conditione ordi¬
nata fuerant sub se: Prima potestaᷤᷤ
uirtutis erat. scda dñationis. t̾cia
administrationis In ea potestate
quã acceꝑant in se om̃s differenteᷤᷤ
erant. in ea uͦ quã acceꝑant inter
se: qͥdã excellentes. in ea autẽ quã
cellentes. In ea potestate quã in
semetipsis singłi acceꝑant. unicuiq
ad effectũ famulabatur nat᷑a ꝓpͥa.
in ea uͦ quã ad se inuicẽ habebaii:
qͥbꝰdã subiecta erat obȩdientia alie-¬
na. in ea autẽ quã ad inferiora poᷤᷤ¬
sidebant potestate: unicuiq scđm
uirtutẽ nat᷑e & dignitatẽ officii mi-¬
nisterium exhibebat subiecta crea-¬
tura: Flȩc de potentia pͥma rationa-¬
lis nat̾e dicta futurȩ inuestigationi
pmã occasionem exponunt:¬

Expanded text:
triplex discretio potestatis illorum, quoniam alia pars potestas quam acceperant ad se, alia quam acceperant ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant sub se. Prima potestas virtutis erat, secunda dominationis, tertia administrationis. In ea potestate quam acceperant in se, omnes differentes erant; in ea vero quam acceperant inter se quidem excellentes; in ea autem quam cellentes. In ea potestate quam in semetipsis singuli acceperant, unicuique ad effectum famulabatur natura propria. In ea vero quam ad se invicem habebant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena. In ea autem quam ad inferiora possidebant potestate, unicuique secundum virtutem naturae et dignitatem officii ministerium exhibebat subjecta creatura. Haec de potentia prima rationalis naturae dicta, futurae investigationi primam occasionem exponunt
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ipsa. unde & scđm aliqͥd ante
omĩa facta ẽ ipsa quȩ forma ẽ om̃i¬
um & causa. D einde autẽ oportet
ostendere quales facti st̃ angłi tunc
in ipso pͥmordio & pͥma subfistentia
& initio conditionis suȩ. in eo qͦd
pͥmũ e̾e̾ cȩꝑunt. & quale illud fuit
qd̾ pͥmum fuit in eis conditũ eͥeͥ:¬

Expanded text:
ndum aliquid ante omnia facta est ipsa, quae forma est omnium et causa. Deinde autem oportet ostendere quales facti sunt angeli tunc in ipso primordio et prima subsistentia et initio conditionis suae; in eo quod primum esse coeperunt, et quale illud fuit, quod primum fuit in eis conditum e
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. & constat ipse ꝑfectꝰ. qm̃ in ip¬
so ꝑfecta ft̃. quȩ nec in parte auge-¬
ri posst̃. qͥa plena st̃. nec in toto c̃¬
summari. quia ꝑfecta st̃. nec in uni-¬
tate diuidi. qͥa unũ sunt:
Qd in his tribꝰ om̃ia.

Expanded text:
erfecit, et constat ipse perfectus, quoniam in iperfecit, et constat ipse perfectus, quoniam in ipso perfecta sunt quae neque in parte augeri possunt, quia plena sunt; neque in toto consummari, quia perfecta sunt; neque in unitate dividi, quia unum sunt. Quod in his tribus omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
entia. nec amor. sicut intus. sed sig-¬
na tantũ potentiȩ. sapientiȩ. et
amoris: Potentiȩ enĩ signũ fuit re-¬
rũ inmensitas. sapientiȩ: pulchri-¬
tudo. bonitatis. utilitas. & non erais
ipsa signa potentia. uł sapientia. uł
bonitas. sed tantũ signa hoꝵ attes¬
tantia his quȩ intus erant ꝓpria:
Et ꝓbata est trinitas uera in oꝑibus
siis. nec potuit ratio his adicere
qͥcquã quȩ ꝑfecta erant. neq tolle-¬
re aliqͥd quȩ constabant discreta:
Sunt enim tria hȩc quȩ om̃e ratio¬
nale ꝑficiunt. nec sine his ꝑfectũ
ẽ aliquid Similit̃ ad omnẽ effec-¬
tum concurrunt tria hȩc. quoꝵ
siqͥd defuerit nichil absoluit᷑. & ad
fint. parit̃ omĩa consũmant᷑. Hȩc
st̃ potentia. scientia. & uoluntas.
ex quibꝰ si tollas unũ aliqđ ꝑfectio¬
nẽ inminuis Si cuncta parit᷑ con¬
stituas. nichil dee̾e̾ confiteris: His
gͦ & tpsererũ conditor oꝑa sua ꝑ¬

Expanded text:
entia neque amor sicut intus, sed sigentia neque amor sicut intus, sed signa tantum potentiae, sapientiae et amoris. Potentiae enim signum fuit rerum immensitas; sapientiae pulchritudo; bonitatis utilitas. Et non erant ipsa signa potentia vel sapientia, vel bonitas; sed tantum signa eorum attestantia, his quae intus erant propria. Et probata est Trinitas vera in operibus suis; nec potuit ratio his adjicere quidquam quae perfecta erant, neque tollere aliquid quae constabant discreta. Sunt enim tria haec quae omne rationale perficiunt, nec sine his perfectum est aliquid. Similiter ad omnem effectum concurrunt tria haec, quorum siquid defuerit, nihil absolvitur; et si adsint pariter omnia consummantur Haec sunt potentia, scientia et voluntas; ex quibus si tollas unum aliquod, perfectionem imminuis; si cuncta pariter constituas, nihil deesse confiteris. His ergo et ipse rerum conditor opera sua p
Abbreviated transcription (Latin):
CCE demonstrauimꝰ
uestigiũ aliqđ trinitatiᷤᷤsũme.
qͣntũ ualet ratio humana de mo¬
dico qđ suũ ẽ & datũ ẽ illi. & est in
illa. & modicũ ẽ ad ꝑfectũ totum
Tria enim inuenit in se. & ex his tri-¬
nitatẽ dep̃hendit quȩ erat supra
se. & contestata ẽ illi natura foris.
sicut de unitate deitatis. & apparue-¬
runt tria foris. signa trinitatiᷤᷤ.sed
ñ imago. ut illa quȩ intꝰ erant. &
hȩc ipsa in ꝑfecta similitudine erans
Erat enim potentia intꝰ & sapientia.
& amor. & tria hȩc imago erant
potentiȩ creatoris. & sapientiȩ &
amoris. quia hic erant. & ibi erant.
sed hic inimagine. ibi in ueritate
Tamen utrobiq erant. & ide erant.¬
quia hoc hic erat. qđ ibi erat Sed
qd hic erat. imago erat. qđ ibi erat
ueritas erat. foris autẽ potentia ñ
erat. sed signum tantum. neq sa-¬
pientia sed signũ tantũ. neq amor.
uł bonitas sed signũ tantũ. & ipsa
signa nec potentia erant. nec sapi¬

Expanded text:
cce demonstravimus vestigium aliquod Trinitatis summae quantum valet ratio humana de modico quod suum est, et datum est illi et est in illa, et modicum est ad perfectum totum. Tria enim invenit in se et ex his Trinitatem deprehendit quae erat supra se. Et contestata est illi natura foris, sicut de unitate deitatis. Et apparuerunt tria foris signa Trinitatis, sed non imago ut illa quae intus erant: et haec ipsa imperfecta similitudine erant. Erat enim potentia intus, et sapientia, et amor. Et tria haec imago erant potentiae Creatoris; et sapientiae, et amoris, quia hic erant et ibi erant. Sed hic in imagine erant, ibi in veritate; tamen utrobique erant, et idem erant,quia hoc hic erat quod ibi erat. Sed quod hic erat imago erat, quod ibi erat veritas erat. Foris autem potentia non erat, sed signum tantum; neque sapientia sed signum tantum; neque amor vel bonitas, sed signum tantum; nec et ipsa signa, neque potentia erant neque sapi
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. boni erant quẽadmodũ
bonũ erat qͦd bonus fecerat totũ:
Et si melioreᷤᷤ erant sicut erant: me¬
liores erant ꝓ eo qͦd facti erant.
non ꝓ eo qͦd fȩcerant ipsi uł facie¬
bant. Similit̾ & qͦd iusti dicunt᷑.
solũ hoc illis erat iniustoᷤ ñ fuisse.
& qͦd beati: non miseros extitissez
Ueruntamen neq iusti ad meritũ
neq iniusti ad culpam. quẽadmodũ
neq ad głificationẽ uł consũmatio¬
nem beati. uł ad tormentũ aut
penam miseri uerissime affirmant᷑
Et forte exp̃sius & ad intelligentiã
euidentiꝰ sit nec bonos nec malos.
nec iustos nec iniustoᷤ nec conuersoᷤ
nec auersos nec beatoᷤ nec miseros
conditos asserenti: Nam qͥ bonoᷤ
dicit significat uirtittẽ. qͥ iustoᷤ me¬
ritum. qui conuersos dilectionem.¬

Expanded text:
cuntur boni erant, quemadmodum cuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant. Similiter et quod justi dicuntur, solum hoc illis erat injustos non fuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neque injusti ad culpam, quemadmodum neque ad glorificationem vel consummationem beati, vel ad tormentum vel poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
ti st̃ totum: Si enim qđ facti sunt
mali facti sunt: culpa est facientis
non facti. qͥa aliud ẽẽ ñ potuerunt
neq facere ipsi cum facti sunt tunc
ut aliud e̾ent quã facti st̃. Itaq ex fa-¬
ciente erant quando pͥmũ erant to-¬
tum qͦd erant. & acceꝑant totũ qͦd
erant. & a se nichil habebant. qui &
hoc qͦd erant: erant ex nichilo. & a
creatore acceꝑant qd̃ erant: Non
potuit autem creator optimꝰ. auctor
mali eͥẽ. & ideo totum bonũ erat
qd̾ ex ipso illis erat. & totum bonũ
erat. qm̃ ex ipso totũ erat: Hoc mͦ
ꝓbamꝰ qm̃ boni erant angłi qͣndo
pͥmum facti sunt. & qͦd boni facti
st̃ om̃s. qm̃ a bono facti sunt. qͥ ma-¬
lũ facere non potest. Sic itaq boni
erant & non mali. & guẽadmodũ
boni erant ita & iusti erant. & bea¬
ti erant. sed ea bonitate & iusticia
& beatitudine quã nat᷑a incipienᷤᷤ
acceꝑat. ñ quã fecerat ipsa uł me¬
ruerat faciendo: Si enim boni di¬

Expanded text:
ti sunt totum. Si enim quod facti sunt ti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti; quia aliud esse non potuerunt neque facere ipsi cum facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quando primum erant totum quod erant, et acceperant totum quod erant, et a se nihil habebant qui et hoc quod erant, ex nihilo, et a Creatore acceperant quod erant. Non potuit autem Creator optimus, auctor mali esse; et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probamus quod boni erant angeli quando primum facti sunt, et quod boni facti sunt omnes, quoniam a bono facti sunt qui malum facere non potest. Sic itaque boni erant et non mali; et quemadmodum boni erant, ita et justi erant et beati erant. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni di
Abbreviated transcription (Latin):
E D& multa alia quęruntur
de illa natura sp̃ali. quȩ curio¬
sitas humanȩ mentis quieta e̾ẽ ñ
sinit. Int̾rogant si boni fuerunt
uł mali creati angłi. iusti uł iniuis-¬
ti. beati an miseri. & fortassis alia
quȩdã hiis similia: Et qͥa multa
st̃ alia quȩ in qͤstione coaceruant᷑:
non possumꝰ nos ad omĩa ꝓlixa reᷤᷤ¬
ponsione occurrere. sed breuiter
diffinimꝰ. qm̃ tunc in illo pͥmo pͥn-
cipio & exordio in choationis. quod
humana consideratio ita breue &
momentaneũ simplicisq instantis
sine mora & int̾uallo pͥmȩ subsisten¬
tiȩ de nichilo in aliquid apparentiᷤᷤ
accipiat. ut id qͦd pͥmum om̃ium
illis erat intelligat. hoc solũ inuenit᷑
in conditis qđ natura contulit con¬
ditionis. Qd enim cȩperunt. totũ
acceꝑunt. & non poterat in illis ex
illis ẽẽ quicquã. qm̃ om̃e qđ ex illis
ẽ posterius est illis. Itaq õe qͥ facti s̃. ñ feceĩt
ipsi s tam̃ facti s̃: qd facti suN: boni fac¬

Expanded text:
 et multa alia quaeruntur de illa natura spirituali, quibus curiositas humanae mentis quieta esse non sinitur. Interrogant utrum boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occurrere; sed breviter definimus quia tunc in illo principio primo et exordio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim ceperunt totum acceperunt. Et non poterat in illis ex illis esse quidquam, quoniam omne quod ex illis est posterius est illis. Itaque omne quod facti sunt non fecerunt ipsi; sed tantum facti sunt et quod facti sunt boni fac
Abbreviated transcription (Latin):
iacob dõ dicenᷤ. Si dñs ds̃ m̃s fuerit
mecũ. & c̾. ac deinde subiungit. de
uniuersis qͤ dederis mͥ decimaᷤ & hos¬
tias pacificas offerã tͥ Qͦd gͦ ex uoto¬
se ex uoto se facturũ spopondit. qͥa
hoc ex necessitate mandati ñ deberet
patent̃ ostendit

Expanded text:
Jacob Deo dicens: Si Dominus Deus meus fuerit Jacob Deo dicens: Si Dominus Deus meus fuerit mecum , etc. Ac deinde subjungit: De universis quae dederis mihi decimas et hostias pacificas offeram tibi . Quod ergo ex voto se facturum spopondit, quod hoc ex necessitate mandati non deberet, patenter ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
ta st̃. ista ex p̃cepto. Neq eñi estiman¬
dũ ẽ illa pͥma nat᷑aliᷤᷤ legi sacͣmen¬
ta. siue decima uidelicet. site sacri¬
ficia. siue oblationes. ita homini ex
necessitate indicta. ut qͥ ea ñ executꝰ
fuisset reatũ p̾uaricationiᷤ incurre¬
ret. quẽadmodũ ille qͥ fidelit ea co-¬
leret meritũ deuotioniᷤᷤ suȩ inueni¬
ret. Nusquã enĩ legimꝰ qͦd ante le-¬
gẽ script̃a d̾s homini dixerit qͥ de¬
cima ᷤᷤ non dederit. qͥ sacrificia non
obtulerit. sic̃ postea ꝑ legẽ dixit. maᷤ¬
culꝰ cuiꝰ caro preputii circũcisa non
fuerit. ꝑibit anima illa de popłosuo.
renatꝰ fuerit exaqua & sp̃u scõ non
potest introire in regnũ dĩ. Unde
conicimꝰ qͦd sacͣmenta illa pͥma ma-¬
gis ad exercendã deuotionẽ ꝓposita
fuerant. quã ad optinendã salutẽ
indicta: Nam qͥ nichil possidebat.
unde decimaᷤᷤ offerre debebat: & qͥ
nichil habebat. qͦ sacͥficia & qͣs obla¬
tioneᷤ offerre poterat: Uotũ uouit

Expanded text:
timandum est illa prima naturalis legis sacramenta, sive decimas videlicet, sive sacrificia, sive oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per legem dixit: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illrenatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei . Unde conjicimus quod sacramenta illa prima magis ad exercendam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam salutem indicta. Nam qui nihil possidebat, unde decimas offerre debebat? qui nihil habebat, quae sacrificia et quas oblationes offerre poterat? Votum vovit
Abbreviated transcription (Latin):
N hoc tamen dignitatẽ seqͤntiũ in du-¬
bitant᷑ p̃ferimꝰ. qđ illa & uisibilia et
signa uisibiliũ fuert̃. ista uͦ cũ sint
ipsa qͥdẽ uisibilia. tantũmͦ inuisibilis
gr̃ȩ signa & sacramenta existunt: Idõ
sacramenta gr̃ȩ pͥmũ ꝑ benedictionẽ.
uirtute in se sc̃ificatiõis suscipiunt.
ac deinde quã continent in se scĩficatio-¬
nẽ confert᷑ ut sint ex scĩficatiõe scĩfi-¬
cantia. atq hȩc ex sua sibiq cęlitꝰ in¬
dita scĩficatiõe conferant. qd̾ illa ꝑ
hȩc ex sola hoꝵ significatioe confer-¬
re consueuerant: Passio nãq saluato¬
ris. qͦ pͥmo loco sacramenta gr̃ȩ ad
effectũ salutis scĩficat. mediantibꝰ
istis etiã illa pͥoriᷤᷤ tẽporiᷤᷤ sacͣmenta
recta fide signa futuroꝵ in illis ue-¬
nerati st̃. & his qͥ effectũ salutiᷤᷤ in is-¬

Expanded text:
n hoc tamen dignitatem sequentium indubitanter praeferimus, quod illa et visibilia, et signa visibilium fuerunt; ista vero cum sint ipsa quidem visibilia, tantummodo invisibilis gratiae signa et sacramenta existunt. Ideo sacramenta gratiae, primum per benedictionem virtutem in se sanctificationis suscipiunt, ac deinde quam continent in se sanctificationem conferunt, ut sint ex sanctificatione sanctificantia, atque haec ex sua sibique coelitus indita sanctificatione conferant, quod illa per haec ex sola horum significatione conferre consueverant. Passio namque Salvatoris quae primo loco sacramenta gratiae ad effectum salutis sanctificat, mediantibus istis etiam illa prioris temporis sacramenta recta fide signa futurorum in illis venerati sunt, et his qui effectum salutis in is
Abbreviated transcription (Latin):
nisi abipso homine donec exeat
& manifestet᷑ ꝑ uerbũ: ita sapientia
dĩ inuisibilis fuit. & non potuit cog¬
nosci nͥ ab ipso solo cuius erat. donec
manifestata est ꝑ opus suũ Et erat
ipsa sapientia uerbum sed quasi uer-¬
bũ intrinsecũ & absconditũ. quod
om̃ino sciri non posset. nͥ ꝑ uerbũ
extrinsecũ manifestaret᷑. quẽadmo¬
dũ & cogitatio hominis quasi intrm¬
secum uerbũ illiꝰ est qđ latet. & ab¬
sconditũ est donec reuelet᷑ ꝑ platio¬
nemoriᷤ. Et ẽ ipsa ꝓlatio uocis uer¬
bũ. similit̾ ut uerbũ est cogitatio
cordis. sed uerbũ qđ manifestũ est.
ꝓdit & reuelat uerbũ qđ ẽ occultũ
Sic & in deo uerbũ intrinsecũ & oc¬
cultũ & inuisibile uerbũ fuit cor¬
dis eiꝰ. Et sapientia erat hoc uer-¬
bũ & inuisibile. donec manifesta-¬
tũ ẽ ꝑ uerbũ extrinsecũ. qđ uisibi¬
le factũ ẽ. qͦd erat opus eiꝰ. sic̃ ꝑ uer¬
bũ oris manifestatũ ẽ uerbũ cordis

Expanded text:
donec exeat et manifestetur per verbum, ita sapientia Dei invisibilis fuit et non potuit cognosci nisi ab ipso solo cujus erat, donec manifestata est per opus suum. Et erat ipsa sapientia verbum. Sed quasi verbum intrinsecum et absconditum quod omnino sciri non posset nisi per verbum extrinsecum manifestaretur; quemadmodum cogitatio hominis quasi intrinsecum verbum illius est quod latet et absconditum est donec reveletur per prolationem oris; et est ipsa prolatio vocis verbum similiter ut verbum est cogitatio cordis.t revelat verbum quod occultum est. Sic et in Deo verbum intrinsecum et occultum et invisibile verbum fuit cordis ejus; et sapientia erat hoc verbum et invisibile, donec manifestatum est per verbum extrinsecum quod visibile factum est, quod erat opus ejus. Sicut per verbum oris manifestatum est verbum cordis;
Abbreviated transcription (Latin):
tis dñatur motui mentis. dñatur
& motui corꝑis qͥ subiectꝰ est illi. &
tunc peccatum regnare incipit
in nrõ mortali corpore. si autem ñ
dñat᷑. utitur mens seruicio corꝑiᷤ
sui. & exhibet mẽbra sua armaius¬
ticiȩ. & st̃ simul motꝰ mentis & mo¬
tus corꝑis. seorsum motꝰ sensualita¬
tis. & ꝑficit᷑ iusticia. & iniquitas
cohibet᷑¬

Expanded text:
tis dominatur motui mentis, dominatur tis dominatur motui mentis, dominatur et motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali corpore. Si autem non dominatur, utitur mens servitio corporis sui; et exhibet membra sua arma justitiae, et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus sensualitatis, et perficitur justitia, et iniquitas cohibet
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tate mouet᷑. qͥa uoluntarie mo¬
uetur & ꝑ se mouetur. & eiꝰ est qͦd
mouetur. uł ad meritũ si bene. uel
mouetur necessitate mouet᷑. qͥa
ab alio mouet᷑. hoc ẽ amente. nec
suum ẽ qđ mouet᷑. sed illiꝰ a qͦ mo¬
uet᷑. siue ad meritũ si bene. siue ad
culpam si male: Ita motꝰ mentis
dñatur motui corꝑis. lege naturs
subiecto. & qͣndo abutitur illo uii¬
tium ẽ imꝑantis. debitũ obedien¬
tis Nec culpat᷑ qui ducit᷑. qͥa necꝰ¬
sitate ducitur. sed culpat᷑ qui duct
qͥa in subiectum libertate abuttͥ
Porro uoluntas si iusticiã tenuissit
haberet non solum motũ corpors
dinẽ suam ipsa non tenuit haba
quidẽ adhuc ex indulgentia crea¬
toris motũ corporis obedientẽ. ex
uindicta autem motũ sensualita¬
tis contradicentẽ Cuiꝰ uiolentiã
aliqͣndo infirmata sequit᷑. aliqͣn¬
do autẽ corroborata cohercet &
moderat᷑. Si autẽ motꝰ sensualita¬

Expanded text:
libertate movetur, quia voluntarie molibertate movetur, quia voluntarie movetur, et per se movetur; et ejus est quod movetur, vel ad meritumovetur necessitate movetur, qui ab alio movetur hoc est a mente. Nec suum est quod movetur; sed illius a quo movetur, sive ad meritum si bene, sive ad culpam si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis lege naturae subjecto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur quia necessitate ducitur; sed culpatur qui ducit, quia in subjectum abutitur libertate. Porro voluntas si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporisectitudinem suam ipsa non tenuit, habet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem; ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualita