comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naculum unum. Circuli ergo quinquaginta aurei. secundi
aulue inserebantur quinquaginta ansis tertii aulei. & de
inceps ita c&eri conestebantur ut quinq complerentur.
atq ex aduersa parte alia similiter quinq deinde dicit
& facies uela capillatia operire super tabernaculum. id ẽ.
quae uenirent super nona parte testi. sed super cingendo.
dicimus enim & sic aliquid super poni nonquem ad modum
testum domus sedquem ad modum testatorium pari&is
tamquam super lineam fasciam. undecim inquit uela faci¬
es ea longitudo ueli. unius erit triginta cubitorum & quat¬
tuor cubitorum. latitudine ueli unius mensurue eadem
erit undecim uelorum & coniunges quinq uela inse & sex
uela inse. quomodo illa aulea uoluit quina coniungi sic
ista uela quinq & sex quiundecim erent non decem & du¬
plicabis inquit uelum sextum secundum faciem tabernaculi.
ne mouer& quia in parocliter alter utrum incurrebant sex

Expanded text:
naculum unum. circuli ergo quinquaginta aurei secundi naculum unum. circuli ergo quinquaginta aurei secundi aulaei inserebantur quinquaginceps ita ceteri conectebantur, ut quinque complerentur atque ex aduersa parte alia similiter quinque. Deinde dicit: et facies uela capillacia operire super tabernaculum, id est, quae uenirent super non a parte tecti, sed supercingendo. dicimus enim et sic aliquid superponi, non quemadmodum tectum domus, sed quemadmodum tectorium parietis tamquam super lineam fasciam. undecim, inquit, uela facies ea. longitudo ueli unius erit triginta cubitorum et quattuor cubitorum latitudo ueli unius; mensura eadem erit undecim uelorum. et coniunges quinque uela in se et sex uela in se. quomodo illa aulaea uoluit quina coniungi, sic ista uela quinque et sex, quia undecim erant, non decem. et duplicabis, inquit, uelum sextum secundum faciem tabernaculi, ne moueret, quia inpariliter alterutrum occurrebant sex
Abbreviated transcription (Latin):
quia coniungi ut ex aduerso constituerentur. utrum autẽ
quadrum spatium his conduder&ur anrutundum nondum
appar& sed apparebit cum de columnis coeperit dicere qui¬
b protenduntur auleae non ergo amplius quam d&rium
conexione dicere uoluit. quae fit inducb commissuris. se¬
cundi ad primum. tertii ad secundum. ut ex hac ueluti regu¬
la c&erae iungerentur ansas ergo praecepit fieri primo
auleo quin quaginta exuna parte qua illifueroet committen¬
dum secundum & ansus quinquaginta. tertio auleo exea
parte qua secundo coniungebatur. ipsum autem secundum
id .ẽ inter ut rasq ansas quinquagenas. medium circulos
habere uoluit quinquaginta aureos. utiq exuna parte per
quos con iunger&ur quinquaginta ansis aulei primi. ac
perhoc con sequens erat ut ex alia quoq parte circulos
uiter scripturx Itadixit. & facies circulos quinquaginta au¬
reos. & coniunges auleum ad auleum circulis. & erit tiber¬

Expanded text:
quina coniungi, ut ex aduerso constituerentur. utrum autem quina coniungi, ut ex aduerso constituerentur. utrum autem quadrum spatium his concluderetur an rotundum, nondum adparet: sed adparebit cum de columnis coeperit dicere, quibus protenduntur aulaea. non ergo amplius quam de trium conexione dicere uoluit, quae fit in duabus commissuris, secundi ad primum et tertii ad secundum, ut ex hac ueluti regula cetera iungerentur. ansas ergo praecepit fieri primo aulaeo quinquaginta. ex una parte, qua illi fuerat committendum secundum, et ansas quinquaginta tertio aulaeo ex ea parte, qua secundo coniungebatur ; ipsum autem secundum, id est inter utrasque ansas quinquagenas medium, circulos habere uoluit quinquaginta aureos utique ex una parte, per quos coniungeretur quinquaginta ansis aulaei primi. ac per hoc consequens erat, ut ex alia quoque parte circulos uiter scriptura ita dixit: et facies circulos quinquaginta aureos et coniunges aulaeum ad aulaeum circulis; et erit taber
Abbreviated transcription (Latin):
lea perhibent quas cortinas uulgo uocant non ergo decem
atria fieri ussit sicut quidam neglegentes interpr&ati st̃
non enim aulas sed auleas dixit. opere ergo textili cherubin
iussit in auleis fieri quorum auleorum longitudinẽ esse
pracecepit cubitorum uiginti octo. & latitudinem cubitorum
quat tuor. cohȩrere autem inuicem aulea & coniungi inter
se quinq: hinc &quinq inde ut spatium quod eis cingere¬
tur hoc e&̃ tabernaculi spatium: quomodo autem interse
connesterentur eadem quina aulea Ita prececepit. facies
illis inquit ansas iacynthinas. ora summa aulece unius
exuna parte in commissurom. & sic facies super summa
ad commis suroem secundam id .ẽ. ubi commitaitur auleũ
auleo tertium scilic& secundo qđ secundum iam cum primo
commissum . ẽ. id .ẽ. coniunctum atq conexum. faciem con¬
troc faciem consistentia & adueno singul& quõ interse iussit

Expanded text:
laea perhibent, quas cortinas uulgo uocant. non ergo decem laea perhibent, quas cortinas uulgo uocant. non ergo decem atria fieri iussit, sicut quidam neglegenter interpretati sunt; non enim αὐλάς, sed αὐλαίας dixit. opere ergo textili Cherubin iussit in aulaeis fieri, quorum aulaeorum longitudinem esse praecepit cubitorum uiginti octo et latitudinem cubitorum quattuor; cohaerere autem inuicem aulaea et coniungi iuter se quinque hinc et quinque inde, ut spatium, quod eis cingeretur, hoc esset tabernaculi spatium. quomodo autem inter se conecterentur eadem quina aulaea, ita praecepit. <et> facies illis. inquit, ansas hyacinthinas super ora summa aulaei unius ex una parte in commissuram; et sic facies super ora summa ad commissuram secundam: id est, ubi committitur aulaeum aulaeo, tertium scilicet secundo, quod secundum iam cum primo commissum est, id est coniunctum atque conexum, faciem contra faciem consistentia ex aduerso singula, quoniam inter se iussit
Abbreviated transcription (Latin):
manebant ubi castrac posuissent nubes perdiem flamina
ũo liber qui exodus dicitur in constitutione tabernaculi
sumit terminum dequo tabernaculo &iam persuperiore
eiusdem libri multa dicuntur faciant quae faciebant dif¬
ficultutem̃ intellegendi sicut sol& omnis topo grafia id iẽ
loci alicuius descriptio in omni historia facere. uisum .ẽ. mihi
de toto tibernaculo sepan aetim dicere quo intellegitur
si ficri potest quade illud &quid fuerit. interim ad propri&a¬
tem nanetionis expecta & in aliud tempus dilatu figurattu
significatione: neq enim aliquid ibi fuisse putandum est.
quod iubente dõ constituer&ur sine alicuius magnae rei sa¬
cramento cuius cognitio fidem formamq pi&atis aedific&:
lub& ergo ds̃ mosi facere tubernaculum decem auleorum
debrsso torta &iacrntho & purpdroe & cocco torto cheru¬
bin opere textoris. auleas quas greci appellant latini au¬

Expanded text:
manebant, ubi castra posuissent, nubes per diem, flammamanebant, ubi castra posuissent, nubes per diem, flammasitio tabernaculi. Quoniam liber qui Exodus dicitur in constitutione tabernaculi terminum sumit, de quo tabernaculo etiam per superiora eiusdem libri multa dicuntur, quae faciant difficultatem intellegendi, sicut solet omnis toTCofpacpia, id est loci alicuius descriptio in omni historia facere, uisum est mihi de toto ipso tabernaculo separatim dicere, quo intellegatur, si fieri potest, quale illud et quid fuerit interim ad proprietatem narrationis excepta et in aliud tempus dilata figurata significatione; neque enim aliquid ibi fuisse putandum est, quod iubente deo constitueretur sine alicuius magnae rei sacramento, cuius cognitio fidem formamque pietatis aedificet. Iubet ergo deus Moysi facere tabernaculum decem aulaeorum de bysso torta et hyacintho et purpura et cocco torto Cherubin opere textoris. aαὐλαίας quas Graeci appellant, Latini au
Abbreviated transcription (Latin):
Notanda ẽ. res multum mirabilis quod descendente & in¬
plente tabernaculum quae tamen gloria dñi dicitur
non poteraet moses intracre tabernaculum qui in monte
sina quando legem primitus accepit intracuit in nube ubi
erat dr̃ procus dubio ergo aliam personam tunc figu¬
rabat. aliam nunc & tunc eorum qui participes fiunt inti¬
mȩ ueriactis dĩ Nunc autem iudueorum quib: gloria dñi
quae in tabernaculo ẽ. qđ .ẽ. gractia xp̃i tam quam nubes
opponitur. non eam intellegentib: & ideo non introent in
tabernaculum testimonii. & hoc credendum .ẽ. semel fasti
mox ut constitutum ẽ tabernaculum significationis huius
causa uel alicuius alterius. neq enim semper sic erat nubes
super tabernaculum illuc moses intracre non poss& quan¬
do quidem non remouebatur nisi cum eis hoc signum da¬
batur disiungendi hoc ẽ. castia mouendi ex eoloco ubi
eraent & accedendi quo nubes ducebat perdiem flamma
pernostem quae duo uicissim &iam super tabernaculum

Expanded text:
Notanda est res multum mirabilis, quod nube descendente et inplente tabernaculum, quae tamen gloria domini dicitur, non poterat Moyses intrare tabernaculum, qui in monte Sina, quando legem primitus accepit, intrauit in nubem, ubi erat deus. procul dubio ergo aliam personam tunc figurabat, aliam nunc: et tunc eorum qui participes fiunt intimae ueritatis dei, nunc autem Iudaeorum, quibus gloria domini, quae in tabernaculo est — quod est gratia Christi - tamquam nubes opponitur non eam intellegentibus. et ideo non intrat in tabernaculum testimonii. et hoc credendum est semel factum, mox ut constitutum est tabernaculum, significationis huius causa uel alicuius alterius. neque enim semper sic erat nubes super tabernaculum, ut illuc Moyses intrare non posset, quandoquidem non remouebatur nubes, nisi cum eis hoc signum dabatur disiungendi, hoc est castra mouendi ex eo loco ubi erant, et accedendi quo nubes ducebat per diem, flamma per noctem. quae duo uicissim etiam super tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
sacer dotium quod ad nouum pertin& testumentum pullo
modo ausus ess& dicere. Homoqui ex eudem tribu nonerat
purs meu dñs & inalio psalmo. dñs pars hereditatis meae:
uid . ẽ. quod p̃cȩpit moses conmenduns¬
uerba dñi & uit: scrib&is eus superlimina domorum ur̃a¬
rum & iunuarũ ur̃arum. Cum hoc secundum propri&item
nemo fecisse israbelitarum cominemor&ur uellegitur quia
nec quisquum potest nisi forte diuidat ea permultus partes
domus suȩ anyperbolica conmendutio .ẽ. sicut multu di¬
cuntur.¬

Expanded text:
sacerdotium, quod ad nouum pertinet testamentum, nullo sacerdotium, quod ad nouum pertinet testamentum, nullo modo ausus esset dicere homo, qui ex eadem tribu non erat: pars mea dominus, et in alio psalmo: dominus pars hereditatis meae. Quid est quod praecepit Moyses coet ait: <et> scribetis ea super limina domorum uestrarum et ianuarum uestrarum, cum hoc secundum proprietatem nemo fecisse Israhelitarum commemoretur uel legatur, quia nec quisquam potest, nisi forte diuidat ea per multas partes domus suae? an hyperbolica commendatio est, sicut multa dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
itu ꝓmisse uerum &iam ipse scripsisse natur. ut signi¬
fic&ur quod cit apostolus. dr̃ ẽ enim qui operactur inuobis
& uelle & operari probona uoluntate: Hõc est in eis qui exfide
gractiam suscipiuNT & non suam iustitiam uolunt stutuere
sed iustitice dĩ subiectisunt. ut ipsisint inxp̃o iustitia dĩ: Nam
& illic apostolus utrumq dicit & dm̃ operari& ipsos: Nams
ipsi non opestebantur. quomodo eis dicebat. Cum timore &
tremore uram ipsorũ sulutẽ operaminit. operatur ergo ille
cooperamur nos: nonenim aufert. sed adiuuat bonȩ uoluntu¬
tis arbitrium:¬
UI IN illo tempore distinxit dñs tribum leui porture arcum
testumenti dñi ad sistere coram dño ministrare & oroere in
nomine eius usq in hunc diem: Propter hoc non .ẽ. leuitis
purs & sors cum fr̃ibus suis . dus ipse pars eius est: Sicut dixit
ei .nisi perhanc tribum significar&ur uniuersum pegile

Expanded text:
ita promisisse uerum etiam ipse scripsisse narratur, ut signiita promisisse uerum etiam ipse scripsisse narratur, ut significetur quod ait apostolus; deus enim est qui operatur in uobis et uelle et operari . pro bona uoluntate, hoc est in eis qui ex fide gratiam suscipiunt et non suam iustitiam uolunt statuere, sed iustitiae dei subiecti sunt, ut ipsi sint in Christo iustitia dei. nam et illic apostolus utrumque dicit et deum operari et ipsos. nam si ipsi non operabantur, quomodo eis dicebat: cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini? operatur ergo ille, cooperamur nos; non enim aufert, sed adiuuat bonae uoluntatis arbitrium. In illo tempore distinxit dominus tribum Leui portare arcam testamenti domini, adsistere coram domino, ministrare et orare in nomine eius usque in hunc diem. propter hoc non est Leuitis pars et sors cum fratribus suis; dominus ipse pars eius est, sicut dixit ei. nisi per hanc tribum significaretur uniuersum regale
Abbreviated transcription (Latin):
quic & ds̃ facit ꝑgratiam suam opus legis in homine:
& homo ꝑfidem suam suscipiens gratiam dĩ ꝑtinens ad
testu men tum nouum cooperator. ẽ. adiuuantis dĩ:
Ideo cutem in primis solum opusdĩ comme moratur qui¬
alex sp̃irittlis ẽ. & lex scã & mandatum sc̃m & iustum &
bonum: Ideo uero nullum opus hominis ibi comme mo¬
ratur : quia infideles non contemperantur adiutorio
gratiȩ sed ignorantes dĩ iustitiã & suam uolentes consti¬
tuere iustitiȩ dĩ non sunt subiecti: unde illis lex ad con¬
dem nationẽ uad& quod significat contritio tabularũ
pfecto non cogimur uiolento intellectu subaudire. qđ dr̃
scripserit ubi scriptura dixit. & erat ibi moses in conspe¬
tudñi quadraginta dieb & quadraginta noctib panem
non manducauit &aquã non bibit &scripsit intabulis
uerba testamenti ubi ualde sonat scripsisse mosen. sedideo
superius dĩ se ꝓmisit scripturũ & in deutero nomio non solũ

Expanded text:
quia et deus facit per gratiam suam opus legis in homine quia et deus facit per gratiam suam opus legis in homine et homo per fidem suam suscipiens gratiam dei pertinens ad testamentum nouum cooperator est adiuuantis dei — ideo autem in primis solum opus dei commemoratur, quia lex spiritalis est et lex sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum: ideo uero nullum opus hominis ibi commemoratur, quia infideles non contemperantur adiutorio gratiae, sed ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti: unde illis lex ad condemnationem ualet, quod significat contritio tabularum — profecto non cogimur uiolento intellectu subaudire, quod deus scripserit, ubi scriptura dixit: et erat ibi Moyses in conspectu domini quadraginta diebus et quadraginta noctibus; panem non manducauit et aquam non bibit, et scripsit in tabulis uerba testamenti, ubi ualde sonat scripsisse Moysen. sed ideo superius deus se promisit scripturum et in Deuteronomio non solum
Abbreviated transcription (Latin):
quando & priores & secundas tabulas scripsit non homo sed ds̃:
uerum tamen illa ceste distantia non hab& dubitationem
dictum .ẽ. ad mosen excide tibi ducs tabulas. sed ita potius
legitur & conuersus moses descendit demonte & duȩ
tabulȩ testimonii in manib eius: tabule lapideae scrip
te exutraq parte hinc atq hinc erant scriptȩ & tubu¬
lȩ opus dĩ erant & scripturt scriptura dĩ ẽ. sculpta inta¬
tus digito dĩ. sic loquens & dedit mosi. statimut cessauit loqui
udeum in monte sina duas tabulas testimonii. tabulus
lupideas scriptas digito dĩ. ibi ergo & tabulȩ opus dĩ erant
& scriptura eurum digito dĩ futu secundas autem tubu¬
las ipse moses iub&ur excidere ut ipse ceste opere hu¬
mano intellegantur excise quamuis easds̃ ipse scripserit
sicut ꝓmisit cum iuber& excidi Pond autem sidiligentius
cdtendami Ideo utrumq dictum. eẽ. insecundis tabulis

Expanded text:
quando priores et secundas tabulas scripsit non homo, sed Deus. quando priores et secundas tabulas scripsit non homo, sed Deus. Verumtamen illa certe distantia non habet dubitationem, dictum est ad Moysen: « Excide tibi duas tabulas, » sed ita potius dicitur: « Et conversus Moyses, descendit de monte, et duae tabulae testimonii in manibus ejus. » Tabultae ex utraque parte earum, hinc atque hinc erant scriptae, et tabulae opus dei erant, et scriptura scriptura dei et sculpta in tatas digito Dei sic loquens: « Et dedit Moysi, ad eum in monte Sina, duas tabulas Testimonii, tabulas lapideas scriptas digito dei. ibi ergo et tabulae opus dei erant et scriptura earum digito dei facta. secundas autem tabulas ipse Moyses iubetur excidere, ut ipsae certe opere humano intellegantur excisae, quamuis eas deus ipse scripserit, sicut promisit cum iuberet excidi. porro autem si diligentius adtendamus ideo utrumque dictum esse in secundis tabulis,
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcipiebat ut non in ducb: lapideis tabulis scriberentur.
sedin illo libro legis ubi multa conscripta sunt : Certe illud
quod sequitur. & erat ibi moses in conspectu dñi quadragin¬
tu dieb & qua druginta noctib panem non manducauit
& cquum nonbibit. & scripsit intabulis uerba testamenti
decem uerba satis manifestat eundem mosen intabulis:
hȩc decem uerba scripsisse non dm̃ nisi forte uiolenter
quidem sed certu Necessitate conpellimur ubi distum ẽ
& scripsit in tubulis uerba testamenti decem uerba non
mosen subcudire sed dñm: supra enim positum. ẽ. & erat
ibi moses in conspectu dñi ut adño incuius conspectuerat
moses qua draginta dieb: & quad raginta nostib panẽ
non manducans &aquã nonbibens. scripta intelle¬
guntur . Hȩc decem uerba intabulis sicut ante promise¬
rut: quod si ita . ẽ. non quidem illa differentia duorũ testu
mentorum quȩ nob̵ uisa ẽ. in his uerbis conmendari potest

Expanded text:
praecipiebat, ut non in duabus tabulis lapideis scriberentur, sed in illo libro legis, ubi multa conscripta sunt. Certe illud quod sequitur, « Et erat ibi Moyses in conspectu Domini quadraginta diebus, et quadraginta noctibus. Panem net aquam non bibit, et scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba, satis manifestat eundem Moysen in tabulis haec decem uerba scripsisse, non deum. nisi forte uiolenter quidem sed certa necessitate conpellimur, ubi dictum est: et scripsit in tabulis\' uerba testamenti, decem uerba, non Moysen subaudire, sed dominum — supra enim positum est: et erat ibi Moyses in conspectu domini — ut a domino, in cuius coMoyses, quadraginta diebus et quadraginta noctibus panem non manducans, et aquam non bibens, scripta intelligantur haec decem verba in tabulis, sicut ante promiserat. Quod si ita est, non quidem illa diffementorum, quae nobis visa est in his verbis, commendari potest,
Abbreviated transcription (Latin):
sionis inducti:
IN illo tempore dixit dñs adme excide tibi duas tabulas
lupideas quem ad modum priores & ascende adme in
montem & facias tibi arcam ligneam & scribã intabulis
uerba quȩ erant intabulis priorib: quas contruusti &¬

Expanded text:
sionis inducti. sionis inducti. In illo tempore dixit dominus ad me: excide tibi duas tabulas lapideas quemamontem, et facies tibi arcam ligneam, et scribam in tabulis verba quae erant in tabulis prioribus. Discuti
Abbreviated transcription (Latin):
merito fuissent ante laudati. paulo post eis dicitur: memor
esto neobliuiscaris quanta exaceruasti dñm dm̃tuum inde¬
serto exquadie existis d& era egypti donec uenistis in locũ
hunc increduli perseuerebatis quȩ ad dñm : quod siquidam
eorum tales erant. quidamuero fideles & boni &iam sic
non utiq: illis datur terra ꝓmissionis quinesciunt dextra
cut sinistra. ut hoc sic intellegamus quasi non offende¬
rint dm̃ : Nam & patres eorum quimortui sunt nec in
eundem teram intrare ꝑmissunt. tades inueniuntur
fuisse ut in eis essent quidam & iamboni propter quod apos¬
tolus non omnes sed quos dam eorum dicit offendisse in
quibus eorum peccata commemorat: similes quippe
istos parentib suis ita euidentius doc&. &ista scriptura
deutero nomi quod consequenter adiungit. & dicit & in
coreb exaceruastis dnm ubi certe illi exccceruauerunt qui
pioptereu demala merita sua non sunt interraem promis¬

Expanded text:
mento fuissent ante laudati, paulo post eis dicitur: memor mento fuissent ante laudati, paulo post eis dicitur: memor esto, ne obliuiscaris quanta exacerbasti dominum deum tuum in deserto: ex qua die existis de terra Aegypti, donec uenistis in locum hunc, increduli perseuerabatis quae ad dominum. quodsi quidam eorum tales erant, quidam uero fideles et boni, etiam sic non utique illis datur terra promissionis, qui nesciunt dextra aut sinistra, ut hoc sic intellegamus quasi non offenderint deum. nam et patres eorum, qui mortui sunt nec in eandem terram intrare permissi sunt, tales inueniuntur fuisse, ut in eis essent quidam etiam boni. propter quod apostolus non omnes, sed quosdam eorum dicit offendisse, in quibus eorum peccata commemorat. similes quippe istos parentibus suis ita euidentius docet et ista scriptura Deuteronomii, quod consequenter adiungit et dicit: et in Coreb exacerbastis dominum. ubi certe illi exacerbauerunt, qui propter eadem mala merita sua non sunt in terram promis
Abbreviated transcription (Latin):
te iurandi: qui enim iurat non solum uerum. sed & iam
fulsum potest iurcre: qui autem omnino non iurat ape¬
iurio longe ambulat
cer& quȩ in cord&uo sunt. si obseruabis mandatu eius
annon: hic aꝑtius dictum ẽ. quod cdibi genere locutionis
eo quod .ẽ. ut sciri faciat quo modo dilucide dictum . ẽ ut
temptar&te & cognita fucer& quȩ incor d&uo sunt:
Non enim uit & cognoscer& quod quidẽ sidixiss& intelle¬
gendum erat cognita facer&:
& scies hodie quia non ꝑꝑ iustitiastuas dñs ds̃ tuus dat
tibi tenẽ bonã istam hereditare. quo populus dura cerui¬
ce es: certe istisunt qui propter ea non meruerunt peri¬
re indeserto quia nescierunt dextra aut sinistra ecce iũ
dura ceruice appellantur: unde uidendum .ẽ. illud insuera¬
mento eẽ dictum non qđ istorum merita commendata sint :
Num nequis ex istim & subito istos uituperabiles fuctos qui

Expanded text:
te iurandi. qui enim iurat, non solum uerum, sed etiam te iurandi. qui enim iurat, non solum uerum, sed etiam falsum potest iurare; qui autem omnino non iurat, a periurio longe ambulat. Et ceret quae in corde tuo sunt, si obseruabis mandata eius, an non. hic apertius dictum est, quod alibi genere locutionis eo quod est" ut sciri faciat". quod modo dilucide dictum est: ut tentaret te et cognita faceret quae in corde tuo sunt; non enim ait: "et cognosceret"; quod quidem si dixisset, intellegendum erat "cognita faceret". Et scies hodie quia non propter iustitias tuas dominus deus tuus dat tibi terram bonam istam hereditare, quoniam populus dura ceruice es. certe isti sunt, qui propterea non meruerunt perire in deserto, quia nescierunt dextera aut sinistra. ecce iam dura ceruice appellantur. unde uidendum est illud in sacramento esse dictum, non quod istorum merita commendata sint. nam ne quis existimet subito istos uituperabiles factos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ testamentũ quod disposui ad patreseorũ: Indie
qua ad prȩhendi manum eorum ut educerem eos d&enoe
egypti : quo hoc testamentũ quod disposui adeos postdies
illos duns leges meas incoreorum & inmente eorũ suꝑ¬
scribã eas & iniquita tum eorum & peccatorum eorum non
memor ero amplius : Hic enim discreuit nouum testamentũ
au&eri. quod u& eri data ẽ lex intabulis lapideis: in no¬
uo autem Incordibi quod fit ꝑ gratiũ: unde & a postolus
dicit: non intabulis lapideis sed intabulis cordis carna¬
libus &cdio loco: Idoneos nos inquit fecit ministros noui
testamenti non littera sed sp̃s:
Quod ait dedño & in nomine eius iurabis. non ita prȩ¬
ceptum accipiendum ẽ quasi iurari iusserit. sed in al¬
terius alicuius dĩ nomine iurari ꝓhibuit: melius autẽ
fit si secundum euangelium nec iuraueris. non quia ma¬
la .ẽ. uera iuratio. sed ne in peiuriũ incidatur facilita¬

Expanded text:
secundum testamentum quod disposui ad patres eorum in die secundum testamentum quod disposui ad patres eorum in die qua adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. quoniam hoc testamentum quod disposui ad eos: post dies illos dans leges meas in cor eorum et in mente eorum superscribam eas et iniquitatum eorum et peccatorum eorum non memor ero amplius. hic enim discreuit nouum testamentum a uetere, quod in uetere data est lex in tabulis lapideis, in nouo autem in cordibus, quod fit per gratiam. unde et apostolus dicit: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, et alio loco: idoneos nos, inquit, fecit ministros noui testamenti non litterae, sed spiritus. Quod ait de domino: et in nomine eius iurabis, non ita praeceptum accipiendum est, quasi iurari iusserit, sed in alterius alicuius dei nomine iurari prohibuit. melius autem fit, si secundum euangelium nec iuraueris; non quia mala est uera iuratio, sed ne in periurium incidatur facilita
Abbreviated transcription (Latin):
propter euangelistarum &iam uerba quȩ ab inperitis
& cudumniosis tam quã repugnantia re prehenduntur:
Neque enim magnum erat mosi attendere qu
ner& ad scos doctores nr̃os. hoc ipsum insinuare dicentib
ut nihil cliud in uerbis loquentium quȩrant nisi uolun¬
tatem propter quam enuntiandam uerba instituia sunt:¬
XI Quid ẽ. quod uit moses distum sibi. eẽ cdño depopulo he¬
breo quis dabit eẽ sic coreorũ in eis ut timeunt me &
custodiant mandata mea. An hic iam uult intellegigra¬
tia sua concedi hoc beneficium ut sit in hominib iustitia
dĩ exfide non quasi propria uelut exlege: hoc enĩ & per
ꝓph&am significat dicens: aufera eis corlapideũ & dabo
eis corcurneum quod ꝑꝑsensum dictum ẽ quem caro ha¬
b& & lcpis non hab& uerbo utiq trans lito hoc ipsum
& alibi dicit: ecce diesueniunt dicit dñs & consum mabo
suꝑ domũ isrł & suꝑ domũ iuda testamentũ nouũ Non

Expanded text:
propter euangelistarum etiam uerba, quae ab inperitis propter euangelistarum etiam uerba, quae ab inperitis et calumniosis tamquam repugnantia reprehenduntur. neque enim magnum erat Moysi adtendere quneret ad sanctos doctores nostros hoc ipsum insinuare discentibus, ut nihil aliud in uerbis loquentium quaerant nisi uoluntatem propter quam enuntiandam uerba instituta sunt. Quid est quod ait Moyses dictum sibi esse a domino de populo hebraeo: quis dabit esse sic cor eorum in eis, ut timeant me et custodiant mandata mea? an hic iam uult intellegi gratia sua concedi hoc beneficium, ut sit in hominibus iustitia dei ex fide non quasi propria uelut ex lege? hoc enim et per prophetam significat dicens: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum: quod propter sensum dictum est, quem caro habet et lapis non habet, uerbo utique translato. hoc ipsum et alibi dicit: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum non
Abbreviated transcription (Latin):
uudito deculogo postulauit ut ꝑ mosenc&era audir&:
Restat ergo ut quod positum ẽ: dicens. proeo positũ intel¬
istis a fucie ignis. & non ascendistis in montem cumdicen&
ego sum dñs dr̃tuus. ut sub audiatur cum dicer& utiq dñs
cum enim hȩc uerba dicer& dñs quȩ consequenter exde¬
calogo cunta commemorat. Tunctimuit populus aft
cie ignis & non ascendit in montem & rogauit ut ꝑ mosen
potius uerba dñi audir&. quȩ uerba moses commemoria
in deutero nomio dicta sibi apopulo. cumaudire iam
nollent uocem dĩ. sed peum p&erent sibi diciquȩ dicebat
ds̃ id est ecce ostendit dñs ds̃ noster nobis gloriã sua &uo¬
cemeius uudiuimus emedio ignis &c&era. non eudem
prorsus leguntur in exodo ubi primũ numata sunt quȩ
modo rep&untur. unde intellegebamus quod cliquoti¬
ens iam commemoruui non . eẽ. inmendatio deputundũ
sicliis quib: lib& uerbis eadem uoluntas manifestatur .

Expanded text:
audito decalogo, postulauit. ut per Moysen cetera audiret. audito decalogo, postulauit. ut per Moysen cetera audiret. restat ergo, ut quod positum est "dicens" pro eo positum intelistis a facie ignis, et non ascendistis in montem, cum diceret Ego sum Dominus Deus tuus, » ut subaudiatur, cum diceret, utique Dominus. Cum enim haec verba diceret Dominus, quae consequenter ex decalogo cuncta cocie ignis et non ascendit in montem et rogauit, ut per Moysen potius uerba domini audiret. Quae uerba Moyses commemorat in Deuteronomio dicta sibi a populo, cum audire iam nollent uocem dei, sed per eum peterent sibi dici quae dicebat deus, id est: ecce ostendit dominus deus noster nobis gloriam suam et uocem eius audiuimus e medio ignis et cetera, non eadem prorsus leguntur in Exodo, ubi primum narrata sunt, quae modo repetuntur. unde intellegamus, quod aliquotiens iam commemoraui, non esse in mendacio deputandum, si aliis quibuslibet uerbis eadem uoluntas manifestatur,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrit quiadorent eum: sp̃s ẽ ds̃ & eos qui ador ant eũ. insp̃u
& ueritate oport& adorare : medium ergo dixit moses non
interdĩ substantiã & populũ inter uallo aliquoloci. sed
quia ꝑeum placuit populo audire c&eru dĩ uerba postea¬
quam uehementer ẽ territus. audit demedio ignis uocẽ
dĩ dicentis decidogum legis. sed merito quęritur quomo¬
do accipiuntur hȩc uerba deutero nomii dicente mosẽ.
& egostubum interdm̃ & uos intempore illo ad nuntiu¬
re uobis uerba dñi quotimuistis a fucie ignis & non ascen¬
distis inmontem dicens. Ego sum dñs dr̃ tuus &c&era quȩ
iam uerbudĩ sunt quȩ decalogas contin&: quid ergo uult
quod addidit dicens. Sienim putauerimꝑ yperbato ut or¬
douerborum sit & ego stabam inter dñm & uos intempo¬
re illo adnuntiare uob uerba dñidicens ego sum dñs ds̃
tuus. nonerit uerum: Non enim hȩc uerba ꝑ mosen populu
sedde medio ignis audiuit quod cum sustinere non poss&

Expanded text:
t eum. spiritus est deus et eos qui adorant eum in spiritu et ueritate oportet adorare. medium ergo se dixit Moyses non inter dei substantiam et populum interuallo aliquo loci, sed quia per eum placuit populo audire cetera dei uerba, posteaquam uehementer est territus audita de medio ignis uoce domini dicentis decalogum legis. Sed merito quaeritur quomodo accipiantur haec uerba Deuteronomii dicente Moyse: et ego stabam inter dominum et uos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini, quoniam timuistis a facie ignis et non ascendistis in montem, dicens: ego sum dominus deus tuus et cetera: quae iam uerba dei sunt. quae decalogus continet. quid ergo uult quod addidit: dicens? si enim putauerimus hyperbaton, ut ordo uerborum sit: et ego stabam inter dominum et uos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini dicens: ego sum dominus deus tuus, non erit uei-um. non enim haec uerba per Moysen populus, sed de medio ignis audiuit: quod cum sustinere non posset
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit: sicũt non purificatus fuerit die testio & die septimo
non erit mundus : omnis qui tetigerit ab omni anima homi

Expanded text:
 dicit: Si autem non purificatus fuerit die tertio, et in die septimo, non erit mundus; omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima homi
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ fucta nonerunt ibi an consum& uos. sic ait. ac sidicer&
inter fici& uos. ut adistũ consum mationem illi ꝑtineant qui
gladio cadant non omnes. quando quidẽ paulo postdicit.¬
& eis quiresi dui sunt ex uobis suꝑducã formidinẽ in cor
eorum An secundũ ypebolen dictum .ẽ. consum& uos se¬
cundũ quem loquendi modũ & hubundantia eorũ diftuẽ
sicut urena maris: secundũ istum modum &iam dicitur. qđ
deinde sequitũr & ꝑsequetur eos sonus filii uolantis. id est
quianimius in eis timorerit. ut & leuissima quȩ quȩ for

Expanded text:
tium facta non erunt ibi? an "consumet uos" sic ait, ac si diceret: tium facta non erunt ibi? an "consumet uos" sic ait, ac si diceret: "interficiet uos", ut ad istam consummationem illi pertineant, qui gladio cadent, non omnes, quandoquidem paulo post dicit: et eis qui residui sunt ex uobis superducam formidinem in cor eorum? an secundum hyperbolen dictum est: consumet uos, secundum quem loquendi modum et abundantia eorum dicta est sicut arena maris? secundum istum modum etiam dicitur quod deinde sequitur: et persequetur eos sonus folii uolantis, id est, quia nimius in eis timor erit, ut et leuissima quaeque for
Abbreviated transcription (Latin):
num atque uirtutum. ita ut cumdicit anima mea uolun¬
tutem eius debem accipere: ꝑfest& quippe simplex illa natu¬
quem non ẽ commutatio: hincautẽ acceperunt apollina¬
riste occusionẽ quidicunt animam non habuisse mediatorẽ
dĩ & hominum hominem xp̃m ihm̃. sed tuantum uerbũ & cur¬
nem fuisse cum dicer& tristis ẽ. unimu mea usq: ad mortẽ:
sed ipso eius ustu qui nob̵ ꝑ euangelicã delaritur historiã
sic aparent humanȩ animȩ offitia ut hinc dubitare demen¬
tissit:
iiiQuid ẽ quod in obedientiȩ penas cumminar&ur ds̃ dixit
interc&era & consum& uos pumbulans gladius de in¬
deuit. & erit terac ur̃a desertu. & ciuitates ur̃ae erunt
desertȩ tunc bene senti& teroc sabbatusua omnesdies de¬
solationis suȩ. & uos eritis interae in imicorũ uestrorum:
quo modo ergo consum& eos gladius sierunt interoe ini¬
micorũ suorum. An in ipsa tente consum&. quõ struge mor¬

Expanded text:
num atque uirtutum: ita et cum dicit: anima mea, uolunnum atque uirtutum: ita et cum dicit: anima mea, uoluntatem eius debemus accipere. perfecta quippe simplex illa natuquem non est commutatio. hinc autem acceperunt Apollinaristae occasionem, qui dicunt animam non habuisse mediatorem dei et hominum hominem Christum Iesum, sed tantum uerbum et carnem fuisse, cum diceret: tristis est anima mea usque ad mortem. sed ipso eius actu, qui nobis per euangelicam declaratur historiam, sic adparent humanae animae officia, ut hinc dubitare dementis sit. Quid est quod inoboedientiae poenas cum minaretur deus, dixit inter cetera: et consumet uos perambulans gladius? deinde ait: et erit terra uestra deserta et ciuitates uestrae erunt desertae. tunc bene sentiet terra sabbata sua omnes dies desolationis suae, et uos eritis in terra inimicorum uestrorum. quomodo ergo consumet eos gladius, si erunt in terra inimicorum suorum? an in ipsa terra consumet, quoniam strage mor
Abbreviated transcription (Latin):
uendo qũo conpellitur migrare morienddo & in cola ui
illud nisi fallor uult intellegi quod inde recd debam quodum
modo ꝑcessationes septimorũ quorumque annorũ & qun¬
quarg eiisimi anni quem uocat remissionis ut ipse rocetio
tums uelut mertes habitationis cut redemptio es& cbillo
cuus .ẽ. hoc .ẽ ab eius crectoredo:
& ponam tabernaculũ meum in uobis & non ab homina¬
bitur uamnima mea uos: unimã suã ds̃ uoluntatẽ siuc dicit
Monenim ẽ animal habens corpus & animã neque suo¬
stantiu euis eius modi ẽ cuius modi creaturaeius quȩ anima
dicitur. quã fecit enim sicut pse ium ipse testitur dicens & omnẽ
flatum ego feci qđ eum de anima hominis dicere consequentia
mani festint sicut ergo cum dicit oculos suos & lubia sua & ce¬
tera uocabula membrorũ corpordium Nonutique accĩpi¬
mus eum formacorporis ẽẽ definitum sed illu omnia mem¬
brorum nomina non intellegimus nisi effectus operatio¬

Expanded text:
uendo, quoniam conpellitur migrare moriendo. deinde adiunguendo, quoniam conpellitur migrare moriendo. deinde adiungillud, nisi fallor, uult intellegi quod inde reddebant quodam modo per cessationes septimorum quorumque annorum et quinquagesimi anni, quem uocat remissionis, ut ipsa uacatio terrae uelut merces habitationis aut redemptio esset ab illo cuius est, hoc est ab eius creatore deo. Et ponam tabernaculum meum in uobis et non abominabitur anima mea uos. animam suam deus uoluntatem suam dicit. non enim est animal habens corpus et animam; neque substantia eius eius modi est cuius modi creatura eius, quae anima dicitur, quam fecit, sicut per Esaiam ipse testatur dicens: et omnem flatum ego feci: quod eum de anima hominis dicere consequentia manifestant. sicut ergo cum dicit "oculos suos et "labia sua et cetera uocabula membrorum corporalium non utique accipimus eum forma corporis esse definitum, sed illa omnia membrorum nomina non intellegimus, nisi effectus operatio
Abbreviated transcription (Latin):
entem eo dices babent redemptionẽ dabitir teme sensis ergodic
est non uenundabitur tente in ꝑfanationem idest illis pu
ele ituntun in inurium cratoris aut inconfir mitione
id est irteu n emipior ppauo possideat ueccesto suodũ¬
n pccott̃ inter uallo unnorũ restituat uenditorscintdi
aru est in quit tem unde secundum meũ pdeptt̃ erute
debertis atq ut ostender& suã eẽ non ipsorũ quidipsi ineu
essent eonse quenter ad iunait dicens propter quo dpseliti
&ineole uos estis anteme hoc ẽ quamuis ꝓselito icesfir
ud ue nesunt uobis quȩ excligenigenis aduinguntur genti
urae uutincole id est non in teme ꝓpria manentes tumen
&iã uos omnes anteme aduena estis & in cole hocds dicnte
Siue issechelitis quod aliarum gentium tenit̃ quas e&pu¬
lit eis dederit. siue omnihomini qũo antedm̃ quisempoe
maen&. & sicut scriptum ẽ. celum & tenẽ impl& utique
p̃sento sui omnis homo aduena ẽ nascendo & in colaua¬

Expanded text:
tem codices habent "redemptionem dabitis terrae". sensus ergo hic est: non uenumdabitur terra in profanationem, id est illis qui ea utantur in iniuriam creatoris, aut: in confirmationem, id est ut eam emptor perpetuo possideat nec certo secuptum interuallo annorum restituat uenditori. mea enim est, inquit, terra: unde secundum meum praeceptum ea uti debetis. atque ut ostenderet suam esse, non ipsorum, quid ipsi in ea essent, consequenter adiunxit dicens: propter quod proselyti et incolae uos estis ante me, hoc est: quamuis proselyti, id est aduenae sint uobis, qui ex alienigenis adiunguntur genti uestrae, et incolae, id est non in terra propria manentes, tamen etiam uos omnes ante me aduenae estis et incolae. hoc deus dicit siue Israhelitis, quod aliarum gentium terram quas expulit eis dederit, siue omni homini, quoniam ante deum qui semper manet et, sicut scriptum est, caelum et terram inplet utique praesentia sua, omnis homo aduena est nascendo et incola ui
Abbreviated transcription (Latin):
prius in greco accidisse arbitror propter uerbi similẽ sonũ
BeGlosis enim profanatio dicitur: BeBeosis. autem confir¬
matio sed ille sensus apestus .ẽ. & terru non uenundubitur
in ꝓfanationem id .ẽ. uequis auder& terrã quã accepit ado
uendere profanis qui ec utuntur ad impi&atem cultũq deoiꝵ.
alienorum atque falsorum: illud sub obscurum est. non uenun¬
dabitur terra in confirmationem qđ puto non intellegendũ
nisi nelta nͥenditio confirinir m&ur. ut eum non reciput uen¬
ditor tempore remissionis sicut piaceceptum. ẽ ȩp uerosequitꝰ
utrique sensui pot ẽ. congrueresiue legictur & terra ñ uenundubitꝰ
ie senatonem suie in confirmationẽ : secutus quippe edunet

Expanded text:
prius in graeco accidisse arbitror propter uerbi similem sonum; prius in graeco accidisse arbitror propter uerbi similem sonum; βεβήλωσις enim profanatio dicitur, βεβαίωσις; autem confirmatio. sed ille sensus apertus est: et terra non uenumdabitur in profanationem, id est ne quis auderet terram, quam accepit a deo, uendere profanis, qui ea utantur ad inpietatem cultumque deorum alienorum atque falsorum. illud autem subobscurum est: non uenumdabitur terra in confirmationem. quod puto non intellegendum, nisi ne ita uenditio confirmetur, ut eam non recipiat uenditor tempore remissionis, sicut praeceptum est. quod uero sequitur utrique sensui potest congruere, siue legatur: et terra non uenumdabitur in profanationem, siue: in confirmationem. secutus quippe adiunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
uit elamminiculis suspendenda uel quod lib& aliud quod ud
cultaram eius ꝑtineat adhibendum. sed quomodo sol& a par¬
te totum intellegi ita perputationem omnis cultura signifi¬
cata : e : & ꝑ agrum aruum atq uineam cum &illum seminie¬
ri & hanc putari prohibuit omne a grigenus intellegendũ
ẽ ueq enim in oliu&o uel quolih& alterius generis ag̃o aliqͥd
operandum . ẽ. dequibus tatuit: quod uero ait. &erunt sabbata
teroressca tibi & puerotuo & puellae tuue &c&era satis appe¬
ruit uec dñm agri phibitum uesci eisquȩ non adhibita cultura
illo anno sponte nascuntur sed fructus redigere prohibitum
sic ergo ꝑmissus .ẽ. aliquid inde in escam sumere quamodo tran¬
siens ut hoc solum caper& quod statĩnuescendo consumer&
non quod in usus repon&
St terra non uenundabitur in profanationem: allii codices
habent in confirmationẽ. quammendositatẽ in alterutris

Expanded text:
aut adminiculis suspendenda uel quodlibet aliud, quod ad aut adminiculis suspendenda uel quodlibet aliud, quod ad culturam eius pertineat, adhibendum; sed quomodo solet a parte totum intellegi, ita per putationem omnis cultura significata est. et per agrum atque uineam, cum et illum seminari et hanc putari prohibuit, omne agri genus intellegendum est. neque enim in oliueto uel quolibet alterius generis agro aliquid operandum est, de quibus tacuit. quod uero ait: et erunt sabbata terrae esca tibi et puero tuo et puellae tuae et cetera, satis aperuit nec dominum agri prohibitum uesci eis, quae non adhibita cultura illo anno sponte nascantur, sed fructus redigere prohibitum. sic ergo permissus est aliquid inde in escam sumere, quomodo transiens, ut hoc solum caperet quod statim uescendo consumeret, non quod in usus reponeret. Et terra non uenumdabitur in profanationem. alii codices habent "i n confirmationem"; quam mendositatem in alterutris
Abbreviated transcription (Latin):
quemquam operari peragriculturam: sed nimirũ lon¬
gum i perbaton. facit obscuritatem huic sensui: uid&ur
ergo hic ẽẽ ordo uerborum : cum intro Terrts interrã
quam ego do uobis & requierit terra quam ego do uobis
sabbatata dñi quae absẽ surgunt. agrum tuũ ñ m&es
&uuã scĩ ficationis tuae non uindemiabis annus reqͥ¬
es cendi erit tenixe &erunt subbata tenixe escatibi &
puero tuo & puellue tuae & mercenuriotuo & in quilino
qui applicatus .ẽ. ad te & peccorib: tuis & bestus quaest
intenir tua. omne quod nascer&ur exeo inescam:¬
Inter posuit cutem exponendo quomodo terra requiescat¬
& ait sex annis sex annis seminabis agrum tuum. & sex
annis putabis uitem tuam & congregubis fructum eius: An¬
noautem septimo sabbata requies erit terrȩ. sabbata drii
agrum tuum non seminabis & uineim tuam non putabis: &ꝑ
hoc quod ait non putibis omnem culturam eo anno prohubitũ
debemus accipere: neque enim siputaenda non ÷ arunda ẽ

Expanded text:
quemquam operari per agriculturam. Sed nimirum longum hyperbaton facit obscuritatem huic sensui. Videtur ergo hic esse ordo verborum: Cum introieritis in terram quam ego do vobis, et requieverit terra quam ego do vobis, sabbata Domini: quae ab se surgunt agrum tuum non metes, et uvam sanctificationis tuae non vindemiabis: annus requiescendi erit terrae. Et erunt sabbata terrae esca tibi, et puero tuo, et puellae tuae, et mercenario tuo, et inquilino qui applicitus est ad te, et pecoribus tuis, et bestiis quae sunt in terra tua omne quod nasceinterposuit autem exponendo quomodo terra requiescat et ait: sex annis seminabis agrum tuum et sex annis putabis uitem tuam et congregabis fructum eius; anno autem septimo sabbata: requies erit terrae, sabbata domini. agrum tuum non seminabis et uineam tuam non putabis. et per hoc quod ait "non putabis", omnem culturam eo anno prohibitam debemus accipere. neque enim si putanda non est, aranda est
Abbreviated transcription (Latin):
ut non cognoscerem. si enim cognouissent numquam dñm
gloriae crucifixissent. sequitur &iungit conuersus sum in
aerumnam dum confringen&ur spina. id .ẽ. cum eẽm corde
conpunctus. deinde addidit. peccatum meum cognoui. & fa¬
cinus meum non operui. postea quam uiderunt quanto
scelere xp̃m crucifixerint & quia recsperunt consilium ut
agerent paenitentiam & in baptismo remissionem accipe¬
rent peccatorum. dixit inquit pronuntiabo aduersum me
delistum meum dño & tu remisisti impi&atem cordis mei.
hanc autem proph&iam potius fuisse quam locutus ẽ. dñs ad
mosen. satis resipsa indicat quando quidem dep&roc uel cauer¬
na eius & demanus eius suꝑ positione deuisione posteriorũ
eius nihil postea uisibili opere subsecutum legitur. mox enim
adiungit interposito articulo scripture & dixit dñs ad mose
cum ipse dñs utiq &ium illa quae supra sunt loquer&ur

Expanded text:
ut non cognoscerem; si enim cognouissent, numquam dominum ut non cognoscerem; si enim cognouissent, numquam dominum gloriae crucifixissent — sequitur et iungit: conuersus sum in aerumnam, dum configeretur spina, id est cum essem corde compunctus. deinde addidit: peccatum meum cognoui et facinus meum non operui: posteaquam uiderunt, quanto scelere Christum crucifixerint. et quia receperunt consilium, ut agerent paenitentiam et in baptismo remissionem peccatorum acciperent, dixi, inquit, pronuntiabo aduersus me delictum meum domino, et tu remisisti inpietatem cordis mei. Hanc autem prophetiam potius fuisse quam locutus est dominus ad Moysen satis res ipsa indicat, quandoquidem de petra uel cauerna eius et de manus eius superpositione, de uisione posteriorum eius nihil postea uisibili opere subsecutum legitur. mox enim adiungit interposito articulo scriptura: et dixit dominus ad Moysen, cum ipse dominus utique etiam illa, quae supra sunt, loqueretur.
Abbreviated transcription (Latin):
misso desuper sp̃uscõ cum linguis omnium gentium. a postolo
lo quecerentẽ compuncti sunt corde multi ex eis qui crucifixe¬
rent xp̃m quem non ut cognouissent & dñm gloriue crucifix¬
issent caecitas exparte isrochel facti ẽ. sicut dictũ fuerat
tegam manu mea superte . donec transeam. unde psidmus dicit
qũo die ac noste gracuata ẽ. super me manus tua. diem ap¬
pellans quando xp̃s diuina miraccula faciebat nostẽ quando
ut homo moriebatur. quando & illi ti tubauerum
die crediderant. hoc ẽ. ergo cum traensiero tunc uidebis potes¬
ora mea cum tensiero de hoc mundo ad patrem posterius
in me crediturisunt quorum typum geris. tunc enim conpunc¬
ti corde dixerunt. quid faciemus & iussi sunt ab apostolis agere
paenitentiam & baptizari in nomine iħuxp̃i ut dimitteren¬
tur illis peccata eorum. qđ inpsadmo illo sequitur. cum dic¬
tum e& die ac noste grauataẽ. suꝑ me manus tua. id.ẽ.

Expanded text:
misso desuper spiritu sancto cum linguis omnium gentium apostoli misso desuper spiritu sancto cum linguis omnium gentium apostoli loquerentur, compuncti sunt corde multi ex eis qui crucifixerant Christum; quem ut non cognouissent et dominum gloriae crucifixissent,. caecitas ex parte Israhel facta est, sicut dictum fuerat: tegam manu mea super te donec transeam. unde psalmus dicit: quoniam die ac nocte grauata est super me manus tua, diem appellans, quando Christus diuina miracula faciebat, noctem, quando sicut homo moriebatur, quando et illi titubauerunt qui in die crediderant. hoc est ergo: cum transiero, tunc uidebis posteriora mea: "transiero de hoc mundo ad patrem; posterius in me credituri sunt quorum typum geris". tunc enim compuncti corde dixerunt: quid faciemus? et iussi sunt ab apaenitentiam et baptizari in nomine Iesu Christi, ut dimitterentur illis peccata eorum. quod in psalmo illo sequitur, cum dictum esset: die ac nocte grauata est super me manus tua — id est
Abbreviated transcription (Latin):
tatem quomodo accipiendum ẽ: qđ ait ponum te incauer¬
na p&roce & tegum manu mea suꝑ te donec trenseum &¬
auferam manum. & tunc uidebis posteriore mec quasi iam
illo in p&roc constituto tegat manu sua suꝑ eum. & dein de
trensert cum eẽ in p&ra non possit. nisi post eius troensitũ.
sed recapitulatio intellegenda ẽ. rei pr&er missue quudi
sol& uti scripturte in multis locis postea quippe dixit . qđ
ordine temporis prius ẽ. qui ordo ita sehab& tegam manumea
super te donec traenseam. & tunc uidebis posteriora mea. nã
facies mea non uidebitur tibi. & stabis super p&ram statim
ut traensi& gloria mea & ponam te in cauerna p&rae. hoc
enim factum .ẽ in eis quos tunc significabat persona mosi.
id ẽ is yachelitis qui in dm̃ ih̃m sicut actus apostolorum indi¬
cant post ea crediderunt id .ẽ. statim ut traensut eius gloria.
nam post ea quam resunexit amortuis & ascendit incaelũ.

Expanded text:
tatem — quomodo accipiendum est quod ait: ponam te in cauertatem — quomodo accipiendum est quod ait: ponam te in cauerna petrae et tegam manu mea suauferam manum, et tunc uidebis posteriora mea? quasi iam illo in petra constituto tegat manu sua super eum et deinde transeat, cum esse in petra non possit nisi post eius transitum. sed recapitulatio intellegenda est rei praetermissae, quali solet uti scriptura in multis locis; postea quippe dixit quod ordine temporis prius est. qui ordo ita se habet: tegam manu mea super te, donec transeam, et tunc uidebis posteriora mea; nam facies mea non uidebitur tibi; et stabis super petram, statim ut transiet gloria mea, et ponam te in cauerna petrae. hoc enim factum est in eis quos tunc significabat persona Mosi, hoc est Israhelitis, qui in dominum Iesum, sicut Actus apostolorum indicant, postea crediderunt, id est statim ut transiit eius gloria. nam posteaquam resurrexit a mortuis et ascendit in caelum,