comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ dicetur. Deinde omnia facta. et̃ abreo
quȩ in ipsius fecerint potestate. quodmi¬
nus. quã conuenerit factũ sit: culpaid
alterius accidisse. Deinde in alterius
culpa exponenda: Demonstrandũ ẽ. Quan¬
tũ uoluntatis & studii fuerit in ipso. &id
signis confirmandũ huius modi. exçȩtera
diligentia. ex ante factis. autdictis: atq
hoc ipse utile fuisse facere inutile aut
ufacere. Et cũ cȩtera uita fuisse hoc
magis consentaneũ: quã quod ꝓpteral¬
terius culpã non fecerit. Siautẽ non in
hominẽ certũ. sed inrem aliquã causa
demouebitur. ut in hac eademre. Siquęs¬
tor mortuuseẽt. Md circo legatis pecu¬
nia data noneẽt. accusatione. alterius
&culpe depulsione dempta: cȩterissimi¬
liter uti locis oportebit : & exconcessiones
partib quȩ conuenient assumere: Deqͥb
nobis dicendũerit. Lociautem cõmunes.
idem utriq fere qui superiorib assump¬

Expanded text:
 dicetur. deinde omnia facta esse ab reo,  dicetur. deinde omnia facta esse ab reo, quae in ipsius fuerint potestate; quod minus, quam convenerit, fac- tum sit, culpa id alterius accidisse. deinde alterius culpa exponenda demonstrandum est, quantum volun- tatis et studii fuerit in ipso, et id signis confirman- dum huiusmodi: ex cetera diligentia, ex ante factis aut dictis; atque hoc ipsi utile fuisse facere, inutile autem non facere, et cum cetera vita fuisse hoc magis consentaneum, quam quod propter alterius culpam non fecerit. si autem non in hominem certum, sed in rem aliquam causa demovebitur, ut in hac eadem re, si quaestor mortuus esset et idcirco legatis pe- cunia data non esset, accusatione alterius et culpae depulsione dempta ceteris similiter uti locis oportebit et ex concessionis partibus, quae convenient, assumere; de quibus nobis dicendum erit. Loci autem communes idem utrisque fere, qui in superioribus assump
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Accusator autẽ illũ cuiuscul¬
pa id factum reusdic& : primũ defen¬
d& sipoterit. Sinminus poterit:¬
quȩstorẽ negabit. Ad hoc iudicium
illius. sedhuius quem ipse accuset culpã
ꝑtinere. Postea dic& suo quemq officio
consulere oportere. Necsiille peccass&:
hunc oportuisse peccare. De inde sulle
deliquerit. separatimillum sicut hunc
accusatori oportere. M non cũ huius
defensione coniungi illius accusationẽ
Defensor autẽ cum cȩtero siqua exaliis in¬
cident constitutionib ꝑtractarit: deip¬
saremotione sic argumentabitur: Pri¬
mum cuius acciderit culpa de monstra¬
bit. Deinde cũ id aliena culpa accidis¬
s&: ostend& seaut non potuisse. aut
non debuisse id facere. quod accusator
dicat. oportuisse Quid potuerit exuti¬
litatis partib in quib ẽ. necessitudinis
uis implicata: Quid debuerit ex hones
tate considerabitur de monstrabit.¬
Deutroq diftinctius in deliberatiuo genere¬

Expanded text:
erunt. Accusator autem illum, cuius culerunt. Accusator autem illum, cuius culpa id factum reus dicet, primum defendet, si poterit; sin minus poterit, negabit ad hoc iudicium illius, sed huius, quem ipse accuset, culpam pertinere. postea dicet suo quemque officio consulere oportere; nec, si ille peccasset, hunc oportuisse peccare; deinde, si ille deliquerit, separatim illum sicut hunc accusari oportere et non cum huius defensione coniungi illius accusationem. Defensor autem cum cetera, si qua ex aliis incident constitutionibus, pertractarit, de ipsa remotione sic ar- gumentabitur: primum, cuius acciderit culpa, demon- strabit; deinde, cum id aliena culpa accidisset, ostendet se aut non potuisse aut non debuisse id facere, quod accusator dicat oportuisse; quid potuerit, ex utilitatis partibus, in quibus est necessitudinis vis implicata, tate considera- bitur. de utroque distinctius in deliberativo genere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinuerit. aut aliquãrem quã carani
ẽẽ omnb aut necesse. ẽ. aut oportet. ẽẽ¬
fuerit uindicatã. Remotio criminis ẽ.
cũ eius intentio facti. quodab aduersa¬
rio infertur. inaliũ. aut inaliud dimo¬
uetur. Idfit biꝑtito. Namtũ causa:
tumres ipsa remouetur Causa remo¬
tionis: hoc nobis exemplosit. Rhodi
quosdã legarunt athenas. Legatis.
quȩstores sumptim quem oportebat
dari: nondeder̃. Legati profectinons̃
Accusantur. Intentio. ẽ. Proficisci opor
est. Sumptus. enim quidepublico da¬
risol& is ab quęstore non est datus.
Infirmatio. ẽ. Uostamen id quod publicȩ
uobis erat negotiidatũ conficere opor¬
tebat. Indicatio.ẽ. Cum his quilegati
erant sumptus quidebebatur depubli¬
co nondaretur : oportuerit neeos
conficere pihilominus legationem.
N oc ingenere primũ sicut incȩteris siqͥt
comparatione & exrelatione criminis
in hanc quoq causam conuenire potu¬

Expanded text:
pertineret aut ad aliquam rem, quam caram pertineret aut ad aliquam rem, quam caram esse omnibus aut necesse est aut oportet esse, vin- dicata. Remotio criminis est, cum eius intentio facti, quod ab adversario infertur, in alium aut in aliud de- movetur. id fit bipertito; nam tum causa, tum res ipsa removetur. causae remotioni hoc nobis exem- plo sit: Rhodii quosdam legarunt Athenas. legatis quaestores sumptum, quem oportebat dari, non dede- runt. legati profecti non sunt. accusantur. intentio est: proficisci oportest: sumptus enim, qui de publico dari solet, is ab quaestore non est datus. infirmatio est: vos tamen id, quod publice vobis erat negotii datum, conficere oportebat. iudi- catio est: cum iis, qui legati erant, sumptus, qui de- bebatur de publico, non daretur, oportueritne eos con- ficere nihilo minus legationem? hoc in genere pri- mum sicut in ceteris, si quid comparatione et ex relatione criminis in hanc quoque causam convenire pot
Abbreviated transcription (Latin):
& ab quosit uindicata. Fostea sicrem fiis¬
se aꝑtam: ut iuditiũ deeare fieri nihil ati¬
nuerit. Atq hic demonstrandũ ẽ. ratiori¬
bus & similib reb permultas ita a troces
& ꝑspicuas reseẽ. ut dehis ponmodo non
ne cessesit. sedne utile quidem quinmox
iuditiũ fiat exspectare. Locus cõmimis
accusatoris ineũ: quicũ id quod arguit᷑
negare nonpossit tamen aliquid sibi
spei comparet exet iuditiorũ ꝑturba¬
tione atq hic utilitatis. iuditiorũ demons¬
tratio. &lceo conquestio qui supplicium
dederit indempnatus: In eius autem qui
sumpserit: audaciã & crudelitatẽ in dig¬
natio. Abdefensore est in eius quȩ multꝰ
sit. audatiam. suiconquęstione. re non
ex nomine ipsius negotii. sed ex consilio
eius quifecerit. & causa. & temport com¬
siderari oportere. quimali futurũ sit.
aut ex iniuria. aut exscelere alicuius. pusi
tanta & tã ꝑspicua audacia ab eo adeuiꝰ
famam aut adparentes. aut delliberos

Expanded text:
et ab quo sit vindicata; postea sic rem fuiset ab quo sit vindicata; postea sic rem fuisse apertam, ut iudicium de ea re fieri nihil adtinuerit. atque hic demonstran- dum est rationibus et similibus rebus permultas ita atroces et perspicuas res esse, ut de his non modo non necesse sit, sed ne utile quidem, quam mox iu- dicium fiat, exspectare. Locus communis accusatoris in eum, qui, cum id, quod arguitur, negare non possit, tamen aliquid sibi spei conparet ex iudiciorum perturbatione. atque hic utilitatis iudiciorum demonstratio et de eo conquestio, qui supplicium dederit indamnatus; in eius autem, qui sumpserit, audaciam et crudelitatem indignatio. ab defensore, in eius, quem ultus sit, audaciam cum sui conquestione; rem non ex nomine ipsius negotii, sed ex consilio eius, qui fecerit, et causa et tempore considerari oportere; quid mali futurum sit aut ex iniuria aut scelere alicuius, nisi tanta et tam perspicua audacia ab eo, ad cuius famam aut ad parentes aut ad liberos
Abbreviated transcription (Latin):
siresferet iuncta conquęstione ante
oculos ponendo. Postea leuius demons
trandas reũ punitum quã sit ille ꝓmeri¬
tus & suũ suppliciũ cũ illius in uria con¬
ferendo. Deinde oportebit coslocos
quita erunt ab accusatore tractati: ut
refelli. & contrariã in partẽ conuerti
possint quo ingenere sunt tres extremi.
contrariis rationib infirmare. Illa aut̃
acerrima accusatorũ criminatio. ꝑquã
ꝑ turbationẽ fore omniũ iuditiorũ de¬
monstrat. side. indumpnato supplicii su
mendi potestas data sit leuabitur. Pri¬
mũ sieius modi demonstrabitur iniuria.
ut non modo uirobono. uerũ omnino
homini libero uideatur pon fuisse tole
randa. Deinde ita ꝑspicua: ut ne ab ipso
quidem quifecisset indubiũ uocaretur:
deinde eiusmodi. ut in eã ismaxime de¬
buerit anim aduertere. quianim aduer¬
terit. ut nontam rectum p̃tamfuerit
honescũ in iudiciũ illãrem ꝑuenire.
quã comodo atq ab eo uindicari quomͦ

Expanded text:
si res feret, iuncta con- questione ante si res feret, iuncta con- questione ante oculos ponendo; postea levius demon- strando se poenitum, quam sit illius promeritum, et suum supplicium cum illius iniuria conferendo. deinde oportebit eos locos, qui ita erunt ab accusatore trac- tati, ut refelli et contrariam in partem converti pos- sint, quo in genere sunt tres extremi, contrariis ratio- nibus infirmare. illa autem acerrima accusatorum criminatio, per quam perturbationem fore omnium iu- diciorum demonstrant, si de indamnato supplicii su- mendi potestas data sit, levabitur, primum si eius- modi demonstrabitur iniuria, ut non modo viro bono, verum omnino homini libero videatur non fuisse tole- randa; deinde ita perspicua, ut ne ab ipso quidem, qui fecisset, in dubium vocaretur; deinde eiusmodi, ut in eam is maxime debuerit animum advertere, qui ani- mum advertit; ut non tam rectum, non tam fuerit ho- nestum in iudicium illam rem pervenire, quam eo modo atque ab eo vindicari, quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
deilla supplici ũ sumere. Quareeẽ in¬
dignũ eum: quine dedampnata quidem
poenas sumere ipse potuisset. deca sup¬
pliciũ sumpsisse quȩne adducta quidẽ
sit inuiditiũ. Deinde postulabit ietle¬
gem qualege fecerit proferat. Peuide
quemadmodũ in cõparatione p̃cipieba¬
mus: ut illud quod cõparabatur exte¬
nuaretur. ab accusatore quã maxme
sic in hoc genere oportebit illius culpam
inquem crimen transferetur. Cũ huius
maleficio quise iure fecisse dicat cõpara¬
re. Postea demonstrandũ . ẽ. Noneẽ illud
eiusmodi. ut ob id hoc fiericonueniret.
Extrema ẽ. ut in cõparatione ad sũptio iu¬
dicationis. & deea ꝑamplificationẽ exde¬
liberationis p̃ceptis dictio. Defensor autẽ
quȩ ꝑalias constitutiones. inducentur. ex
his locis quitraditi sunt infirmalit: Ipsã
autẽ relationẽ cõprobabit: primũ augen¬
do eius inquem refer&e crimen. culpã & au¬
datiã: & quã maxime ꝑ indignationem

Expanded text:
de illa supplicium sumere; quare esse inde illa supplicium sumere; quare esse indignum eum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipse potuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua lege fecerit, proferat. deinde quem- admodum in comparatione praecipiebamus, ut illud, quod compararetur, extenuaretur ab accusatore quam maxime, sic in hoc genere oportebit illius culpam, in quem crimen transferatur, cum huius maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare. postea demonstran- dum est non esse illud eiusmodi, ut ob id hoc fieri con- venerit. extrema est, ut in comparatione, assumptio iudicationis et de ea per amplificationem ex delibera- tionis praeceptis dictio. Defensor autem, quae per alias constitutiones indu- centur, ex iis locis, qui traditi sunt, infirmabit; ipsam autem relationem comprobabit, primum augendo eius, in quem referet crimen, culpam et audaciam et quam maxime per indignationem,
Abbreviated transcription (Latin):
id quod ineũ criminis conferatur: deqͦ
isipse quiconferat. iuditiũ fieri noluerie.
& id quod iudicatũ p̾sit. pro infecto habe¬
rioportere. Postea inpudentiã de mond¬
trare eorũ. quieũ Nunc apud iudices
accusent. quem sine iudicib ipsi con¬
dempnarint: & de eo iuditiũ faciant.
de quo iam ipsi suppliciũ sũpserunt
Postea ꝑturbationẽ iudicii futurã dicemꝰ.
& iudices longius quã potestatẽ habeant
progressuros: si simul &edereo. & deeo
quemreus arguat iudicarint. Dein¬
de si hoc confaatutũ sit ut peccata homi¬
nes peccatis. & iniurias iniuriis ulcis cant᷑:
quantũ in cõmodorũ consequatur : Acsi
idem facere ipse quinunc accusat ualu¬
iss& : nehoc quidem ipsoquicq opusfuis¬
se iuditio. Siuero cȩteri quoq idem
faciant: omnino iuditiũ pullũ futurũ.
Postea demonstrabitur: ne siiuditio qui¬
dem illa dampnata eẽt. inquã iderim̃
abreo conferatur: potuisse hunc ipssum

Expanded text:
id, quod in eum criminis conferatur, de quo id, quod in eum criminis conferatur, de quo is ipse, qui conferat, iudicium fieri noluerit, et id, quod iudicatum non sit, pro infecto habere oportere; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nunc apud iudices accusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iudicii futuram dice- mus et iudices longius, quam potestatem habeant, progressuros, si simul et de reo et de eo, quem reus arguat, iudicarint; deinde, si hoc constitutum sit, ut peccata homines peccatis et iniurias iniuriis ulciscantur, quan- tum incommodorum consequatur; ac si idem facere ipse, qui nunc accusat, voluisset, ne hoc quidem ipso quicquam opus fuisse iudicio; si vero ceteri quoque idem faciant, omnino iudicium nullum futurum. postea demonstrabitur, ne si iudicio quidem illa damnata esset, in quam id crimen ab reo conferatur, potuisse hunc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ lugebat. fratrum negligebat:
Infirmatio ẽ. Tamen afratre indemꝑna
necari nomoportunt Ei qua uidicatio
sit. Cuoritia frm mortẽ pegligere.:
der& opor tuerit necam a fratre in dãp¬
natã pecari. Ntoc ingenere cause pͥmũ
si quid ex ceteris dabitur constitutioni¬
bus sumi oportebit sicuti in cõparatio¬
ne p̃ceptũ e. Posteasiqua faculta serit
ꝑaliquã conftitutionẽ illũ inquẽ crim̃
transferetur defendere. Deinde leuius
esse illuo quod in alterũ peccatum reid
trans ferat. quam quod ipse susceperit:
Postea tiuns lationis partib uti: & osten
dere. aquo & ꝑquos & quomodo & quo
tempore. autagi. aut iudicari. aut sta¬
tui. decare conuenerit. ac simul ostende¬
re. non oportuisse. ante suppliciũ. quã
iuditium interponere. Tum leges quo¬
q &iudicia demonstrandas̃. ꝑquȩ potu¬
erit id peccatum. quod sponte sua reus
punitus sit morib & iuditio uindicari:
Deinde negare debebit audire oportere.

Expanded text:
mortem lugebat, fratrum neglegebat; mortem lugebat, fratrum neglegebat; infirmatio est: tamen a fratre indamnatam necari non oportuit. ex quo iudicatio fit: cum Horatia frderet, oportueritne eam a fratre indamnatam necari? Hoc in genere causae primum, si quid ex ceteris dabitur constitutionibus, sumi oportebit, sicuti in com- paratione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alterum peccatum reus transferat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibus uti et osten- dere, a quo et per quos et quo modo et quo tem- pore aut agi aut iudicari aut statui de ea re convene- rit; ac simul ostendere non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. tum leges quoque et iudi- cia demonstranda sunt, per quae potuerit id pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio vindicari. deinde negare audire oportere
Abbreviated transcription (Latin):
futurus sit. Et alter locus. ꝑquẽ mag¬
na cũ amplificatione benefitii magni¬
tudo. exutilitate. aut honestate. aut facti
necessitudine. demonstratur. Et tercius.
ꝑ quẽ res exp̃ssi uerbis. ante oculos eorum
qui audiunt ponitur : ut ipsise quoq idẽ
facturos fuisse arbitrentur. si sibi illares
atq ea faciendi causa ꝑidem tẽpus accidis¬
s&. Relatio criminis ẽ : cũreus id quod
arguitur confessus. alterius se inductum
peccato iure fecisse demonstrat. Ea. ẽ.
huius modi horatius Occisis trib curia¬
tis & duobus amissis fratrib. domũ seuic¬
tor recepit is anim aduertit sororẽ suã.
de fratrẽ morte non laborantẽ: sponsi
autẽ nomen appellantẽ. idem tide de
curiaticũ gemitu. & lamentatione indig¬
ne passus uirginẽ occidit. Accusatur.
Intentio. ẽ Iniuria: sororem occidisti.
Depulsio ẽ.: iure occidi. Quȩstio ẽ: iure¬
ne occiderit. Ratio est: Illa enĩ hostiũ

Expanded text:
futurus sit; et alter locus, per quem magfuturus sit; et alter locus, per quem magna cum amplificatione beneficii magnitudo ex utilitate aut honestate aut facti necessitudine demonstratur; et tertius, per quem res expressa verbis ante oculos eorum, qui audiunt, ponitur, ut ipsi se quoque idem facturos fuisse arbitrentur, si sibi illa res atque ea faciendi causa per idem tempus accidisset. Relatio criminis est, cum reus id, quod arguitur, confessus alterius se inductum peccato iure fecisse demonstrat. ea est huiusmodi: Horatius occisis tribus Curiatiis et duobus amissis fratribus domum se victor recepit. is animadvertit sororem suam de fratrum morte non laborantem, sponsi autem nomen appellan- tem identidem Curiatii cum gemitu et lamentatione. indigne passus virginem occidit. accusatur. intentio est: iniuria sororem occidisti. depulsio est: iure occidi. quaestio est: iurene occiderit? ratio est: illa enim hostium
Abbreviated transcription (Latin):
uenissent. utrum satius fuerit perire
milites. anadhanc pactionẽ uenire.
Hoc ex locis deliberationis. quasi aliquam
in consultationẽ resueniat. tractari
oportebit. Defensor autẽ quib in locis
ab accusatore. aliȩ constitutiones eruns
inducte : in his ipse quoq exhisdem cons¬
titutionib defensionẽ cõparabit. Cȩte¬
ros autẽ omnes locas qui ad ipsã cõpara¬
tionẽ ꝑtinebunt: ex contrario tractabit.
Loci cõmunes inerunt accusatoris ineum:
quicũ defacto turpialiquo. aut iutili.
aut utrũq fateatur. quȩrat tam̃ aliquã
defensionẽ. & facti inutilitatẽ. aut turpi¬
tudinem eũ ndignatione proferre: Pefen¬
soris . ẽ: nullũ factum in utile. Neq tarpe
neq itẽ utile. Neq honestũ putari opor
tere: nisi quo animo quotẽpore. quade
causa factũ sit intelligatur. Quilocus
ita cõmunis. ẽ: ut bene tractatus in hac
causa: magno ad ꝑsuadendũ momento

Expanded text:
venissent, utrum satius fuerit perire venissent, utrum satius fuerit perire milites, an ad hanc pactionem venire? hoc ex locis deliberationis, quasi aliquam in consultationem res veniat, tractari oportebit. Defensor autem, quibus in locis ab accusatore aliae constitutiones erunt inductae, in iis ipse quoque ex isdem constitutionibus defensionem comparabit; ceteros autem omnes locos, qui ad ipsam comparationem pertinebunt, ex contrario tractabit. Loci communes autem erunt: accusatoris in eum, qui, cum de facto turpi aliquo aut inutili aut utroque fateatur, quaerat tamen aliquam defensionem, et facti inutilitatem aut turpitudinem cum indignatione pro- ferre; defensoris est, nullum factum inutile neque turpe neque item utile neque honestum putari opor- tere, nisi, quo animo, quo tempore, qua de causa fac- tum sit, intellegatur; qui locus ita communis est, ut bene tractatus in hac causa magno ad persuadendum momento
Abbreviated transcription (Latin):
re. neq oportere. Neq cẽrationẽ. Quare
hoc propt̃ hoc fiat: ut propt̃ salutẽ mili¬
tum. ea quȩ salutis causa cõparata sunt.
hostib tradantur. Postea cõparare opor¬
tebit. cũ beneficio maleficiũ : & omnino
to quod arguitur. cũ eo quod factũ abde¬
fensore laudabitur. aut faciendũ fuis¬
se demons trabitur contendere. Et hoc
extenuando maleficii magnitudinem
simul ad augere. Iofieripoterit: side¬
monstrabitur. honestius. ut ilius. magis
necessariũ fuisse illud quoduita uerit
reus. quã illud quod fecerit. Honestiaũt
& utilis. & necessarii. uis. & hatura: in de¬
liberationis p̃ceptis cognoscetur: Dem¬
de oportebit ipsam illã cõparatiuã iudi¬
cationẽ exponere. tãquã causam delibe¬
ratiuã: a de caexdeliberationis p̃ceptis¬
de in ceps dicere. Sit enim hȩc iudicatio
quã ante exposuimus. Cũ omnes peritu¬
ri milites eẽnt pisi adhanc pactionem

Expanded text:
re neque oportere neque esse rationem, quare re neque oportere neque esse rationem, quare hoc propter hoc fiat, ut propter salutem militum ea, quae salutis causa comparata sunt, hostibus tradantur. postea com- parare oportet cum beneficio maleficium et omnino id, quod arguitur, cum eo, quod factum ab defensore laudatur aut faciendum fuisse demonstratur, conten- dere et hoc extenuando maleficii magnitudinem simul adaugere. id fieri poterit, si demonstrabitur honestius, utilius, magis necessarium fuisse illud, quod vitarit reus, quam illud, quod fecerit. honesti autem et utilis et necessarii vis et natura in deliberationis praecep- tis cognoscetur. deinde oportebit ipsam illam com- parativam iudicationem exponere tamquam causam deliberativam et de ea ex deliberationis praeceptis dicere. sit enim haec iudicatio, quam ante expo- suimus: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem
Abbreviated transcription (Latin):
iniuditiũ. sicut in hac causa: nãmaiestatis
ac cersitur. definitione. & p̃ceptis defini¬
tionis. utio portebit. Atq hȩc quidem
plerũq in hoc genere accidunt. ut & con¬
iectura. a definitione. utendũsit. Sin
aliud quoq aliquod genus incidet: eius
generis p̃cepta licebit huc pari ratione
transferre. Nam accusatori maxime. ẽ.
in hoc elaborandũ ut id ipsũ factũ propt̃
quod sibi reus concediputat oportere.
quã plurimis infirmae rationibus Qđ
facile. ẽ : siquã plurimis constitutionib
ad gredietur idim probare. Ipsa autẽ
cõparatio separata acȩteris generibus
controuersiarũ. sic ex sua ui considerabit᷑:
sullud quod cõparabitur. aut non hones¬
tum. aut non utile. aut non necessariũ
fuisse. aut non tantopere utile. aut non
tantopere honestum. aut non tanto pe
cusatorem illud quod ipse arguat. ab eo
quod defensor cõparat. separare. Idaut̃
faci&: si demonstrabit. nonita fieri sole¬

Expanded text:
in iudicium, sicut in hac causa— nam maiestatis in iudicium, sicut in hac causa— nam maiestatis arcessitur—, definitione et praeceptis definitionis uti oportebit. atque haec quidem ple- rumque in hoc genere accidunt, ut et coniectura et definitione utendum sit. sin aliud quoque aliquod genus incidet, eius generis praecepta licebit huc pari ratione transferre. Nam accusatori maxime est in hoc elaborandum, ut id ipsum factum, propter quod sibi reus concedi putet oportere, quam plurimis infirmet rationibus. quod facile est, si quam plurimis constitu- tionibus aggredietur id inprobare. ipsa autem compara- tio separata a ceteris generibus controversiarum sic ex sua vi considerabitur, si illud, quod comparabitur, aut non honestum aut non utile aut non necessarium fuisse aut non tantopere utile aut non tantopere honestum aut non tantoperede oportet accusatorem illud, quod ipse arguat, ab eo, quod defensor conparat, separare. id autem faciet, si demonstrabit non ita fieri sole
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo nefecerit. aut hȩc cõparatiua
cuius nunc indigemus: At enĩ satius
fuit amittere milites quã arma &im¬
pedim̃ta concedere. hostibus: Ex qua
iudicatio nascitur. Cũ omnes perituri
milites eẽnt pisiad hanc pactionem
uenissent. utrũ satius fuerit amite
re milites. anad hanc conditionẽ ueni¬
re Hoccausȩ genus exhis locis tracta¬
ri conueni&. Oportebit ad hibere
cȩterarũ quoq constitutionũ rationẽ
atq p̃cepta. ãcmaximȩ coniecturis fa¬
ciendis. infirmare illud quid cũ eo qđ
crimini dabitur : hi qui accusabuntur
cõparabunt Iofi&: siaut id quoddicent
defensores. futurũ fuisse. nisi id factũ
eẽt. de quo facto iuditũ ẽ futurũ fuisse
pegabitur: aut si alia ratione & aliam
obcausam. ac dic& sereus fecisse : demonꝰ¬
trabitur eẽ factũ. Eiusrei confirmatio.
& itẽ contraria departe infirmatio: ex
coniec turali constitutione sumetur
S in autẽ certo nomine maleficii uocabit᷑

Expanded text:
et: ideone fecerit?; aut haec comparativa, et: ideone fecerit?; aut haec comparativa, cuius nunc indigemus: at enim satius fuit amittere milites quam arma et inpedimenta concedere hostibus. ex quo iudi- catio nascitur: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit amit- tere milites, an ad hanc condicionem venire? Hoc causae genus ex suis locis tractari oportebit et adhibere ceterarum quoque constitutionum rationem atque praecepta; ac maxime coniecturis faciendis infir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui accusabuntur, comparabunt. id fiet, si aut id, quod dicent defensores futurum fuisse, nisi id factum esset, de quo facto iudicium est, futurum fuisse negabi- tur; aut si alia ratione et aliam ob causam, ac dicet se reus fecisse, demonstrabitur esse factum. eius rei con- firmatio et item contraria de parte infirmatio ex con- iecturali constitutione sumetur. sin autem certo nomine maleficii vocabitur
Abbreviated transcription (Latin):
Ad sũptiua igitur tum dr̃: cũ ipsum
exse factũ probari ponpotest. ali¬
quo autẽ foris adiuncto argum̃to:
defenditur. Eius partes sunt quat¬
concessio. Cõparatio.ẽ: cũ aliquod
factũ quod ꝑse ipsũ notsit proban¬
dum. exeocuius id causa factũ ẽ. de¬
fenditur. Eaesi huius modi. Quidã
impr cũ ab hostibus circũ sederetur.
neq effugere ullomodo possa: depãe¬
tusẽ. cũ hostibus ut arma. & impedi¬
menta relinqueret. milites educera
Itaq fecit.. Irmis & impedimentis
amissis. p̃ter spem milites conser¬
uauit. Accusatus maiestatis Incur¬
rit huc definitio Sednos hunc locũ
de quo agimus consideremus Intentio
est: non oportuit arma. & impedim̃¬
ta relinquere. Depulsio. ẽ: oportuit
Questio ẽ. oportueritne. Ratio. ẽ mi¬
lites enĩ omnes perissent. Infirmatio
est aut coniecturalis p̃perissent: aut
altera coniecturał: ponideo fecisti
Ex quib iudicationes: perissent ne:

Expanded text:
Adsumptiva igitur tum dicitur, cum ipsum Adsumptiva igitur tum dicitur, cum ipsum ex se fac- tum probari non potest, aliquo autem foris adiuncto argumento defenditur. eius partes sunt quatconcessio. Comparatio est, cum aliquid factum, quod ipsum non sit probandum, ex eo, cuius id causa factum est, defenditur. ea est huiusmodi: quidam imperator, cum ab hostibus circumsederetur neque effugere ullo modo posset, depectus est cum iis, ut arma et inpedimenta relinqueret, milites educeret; itaque fecit; armis et in- pedimentis amissis praeter spem milites conservavit. accusatur maiestatis. incurrit huc definitio. sed nos hunc locum, de quo agimus, consideremus. intentio est: non oportuit arma et inpedimenta relinquere. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirmatio est aut coniecturalis: non perissent; aut altera coniecturalis: non ideo fecisti ex quibus iudicatio est: perissentne?
Abbreviated transcription (Latin):
tio.ẽ: Attamen et̾nũ inimicitiarum
monumentũ. graios degraiis statuere
non oport&: Iudicatio. ẽ: Cũ summȩ
uirtutis concelebrandȩ causa. graii
degraiis ȩt̃nũ inimicitiarũ monimen¬
tũ statuerunt: rectene ancontra fece¬
rint. Panc ideorationẽ subiecimus:
ut hoc causȩ genus. ipsũ de quo agimus
cognosceretur. Namsieã supposuisse¬
mus. quã fortasse usi sunt. nonenim
iuste pieq piebellũ gessistis. in relatio¬
nẽ criminis delaberemur. dequa
post loqueniur. Vtrũq autẽ causae
genus in hanc causã incidere ꝑspiciũ
est. In hanc. argumentationes exifdẽ
locis sumende sunt. atq in causam
negotialem. quadeante dictum. ẽ
Locosautẽ cõmunes & excausa ipsa.
siquid inerit indignationis. aut con¬
quęstionis: & ex iuris utilitate & na¬
tura multos a graues sumerelicebit.
&oportebit. sicausȩ dignitas. uide¬
bitur postulare. Nunc ad sumptiuã
partẽ iuridicialis consideremus

Expanded text:
tio est: at tamen aeternum inimicitiarum tio est: at tamen aeternum inimicitiarum monumentum Graios de Graiis statuere non oportet. iudicatio est: cum summae virtutis concelebrandae causa Graii de Graiis aeternum inimicitiarum monu- mentum statuerunt, rectene an contra fecerint? hanc ideo rationem subiecimus, ut hoc causae genus ipsum, de quo agimus, cognosceretur. nam si eam subpo- suissemus, qua fortasse usi sunt: non enim iuste neque pie bellum gessistis, in relationem criminis de- laberemur, de qua post loquemur. utrumque autem causae genus in hanc causam incidere perspicuum est. in hanc argumentationes ex isdem locis sumendae sunt atque in causam negotialem, qua de ante dictum est. Locos autem communes et ex causa ipsa, si quid inerit indignationis aut conquestionis, et ex iuris uti- litate et natura multos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videbitur postulare. Nunc adsumptivam partem iuridicialis considere- mus.
Abbreviated transcription (Latin):
Iuridicialis ẽ: inqua ȩqui. &iniqui flatura.
a proenii. aut pene. ratio queritur¬
E uius partes sunt duȩ: quarũ alteram ab¬
solutã: ad sumptiuã alterã nominamus
Absoluta ẽ. quȩ ipsa inse. p̃ut negotialis
implicite. & abscondite : sed patentius.
& expeditius recti. & nonrecti. quȩstionẽ
contin&. Caest huiusmodi. Cũtheba¬
ni lace demonios. bello suꝑauissent.
a feremoseẽt graciis. Cũ inter sebellũ ges¬
sissent. uthi quiuicissent. tropheũ aliqd̃
infinib statuerent uictoriȩ modo. in p̃¬
sentia ẽ. declarandę causa: nonut in ꝑ¬
petuũ bellimemoria. maner&. aeneũ
statuer̃ tropheũ accusantur apud am¬
phironas. id. ẽ. apud cõmune greciȩ con¬
cilium. Intentio. ẽ: ñoportuit. Depul¬
sio ẽ: oportuit. Quęstio ẽ: oportuerit¬
ne. Ratio ẽ: cãenĩ exbello gloriã uirtu¬
te peperimus: ut eius et̃na insigna pote¬
ris nr̃is relinquere uellemus. Infirma¬

Expanded text:
Iuridicialis est, in qua aequi et iniqui natura Iuridicialis est, in qua aequi et iniqui natura et praemii aut poenae ratio quaeritur. huius partes sunt duae, quarum alteram absolutam, adsumptivam alteram nominamus. Absoluta est, quae ipsa in se, non ut neg- otialis implicite et abscondite, sed patentius et expedi- tius recti et non recti quaestionem continet. ea est huiuscemodi: cum Thebani Lacedaemonios bello su- peravissent et fere mos esset Graiis, cum inter se bellum gessissent, ut ii, qui vicissent, tropaeum ali- quod in finibus statuerent victoriae modo in praesen- tiam declarandae causa, non ut in perpetuum belli memoria maneret, ae+neum statuerunt tropaeum. accu- santur apud Amphictyonas id est apud commune Graeciae consilium. intentio est: non oportuit. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: eam enim ex bello gloriam virtute peperimus, ut eius aeterna insignia posteris nostris relinquere velle- mus. infirma
Abbreviated transcription (Latin):
Par.: quod in omnes ȩquabile ẽ: Iudicatum:
dequoiam ante sententia alicuius. aut
aliquorũ confatutũ. ẽ Iã iuiralegitima
ex legib cognosci oportebit. Hisergo ex
partib iuris. quod autẽ exipsare aut ex
simili. aut maiore. minoriue nasci
uidebitur. attendere atq elicere ꝑtemp¬
tando unã quãq uiris partem oportebit
Locorũ autẽ cõmuniũ. qm̃ utante dictũ
est duogenera sunt. Quorũ alterũ du¬
biȩ rei. Alterũ certȩ continet amplifica¬
tionẽ : quidipsa cansadet. & quid augeri
ꝑ cõmunẽ locũ possit. &oporteat conside¬
rabitur. Nam certi qui in omnes inci¬
dant loci ꝑscribi p̃possunt. In plerisq
fortasse ab autoritate iuris consultorum:
& contra auctoritatẽ dicio portebit.
Attendendũ ẽ autẽ & in hac &inomnibus
nũ quos locos cõmunes p̃ter eos quos nos
exponimus. ipsares ostendat. Nunc
iuridicia legenus. & partes consideremꝰ

Expanded text:
par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, de quo iam ante sententia alicuius aut aliquorum con- stitutum est. iam iura legitima ex legibus cognosci oportebit. his ergo ex partibus iuris, quod cuique aut ex ipsa re aut ex simili aut maiore minoreve nasci videbitur, attendere atque elicere pertemptando unam quamque iuris partem oportebit. Locorum autem communium quoniam, ut ante dic- tum est, duo genera sunt, quorum alterum dubiae rei, alterum certae continet amplificationem, quid ipsa causa det et quid augeri per communem locum possit et oporteat, considerabitur. nam certi, qui in omnes incidant, loci praescribi non possunt; in plerisque for- tasse ab auctoritate iuris consultorum et contra auctoritatem dici oportebit. adtendendum est autem et in hac et in omnibus, num quos locos communes praeter eos, quos nos exponimus, ipsa res ostendat. Nunc iuridiciale genus et partes consideremus.
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑquam peccata pimimus. Ooser¬
uantiã: ꝑ quã ȩtate. aut sapientia.
aut honore. aut aliqua dignitate.
antecedentes ueremur. a colimus.
Veritatẽ : ꝑ quã damus operã. Nequid
aliter quã confirmauerimus. fiat.
aut factũ aut futurũ sit. Acnaturȩ
quidem uraminus ipsa quęruntur:
Adhanc controuersiã: quodneq in hoc
ciuili iure uersantur. & auulgari in¬
tellegentia remotiora sunt. ad simili¬
tudinem uero aliquam. aut adrem
amplificandam sȩpesunt inferenda
Consuetudinũ autẽ ius eẽputatur. id qd
uoluntate omnium sine lege uetustas
cõprobarit. In ea autẽ quȩdã sunt iura
ipsa iamcerta propt̃ uetustatẽ. Quo
ingenere &alia sunt multa & corũ multo
maxima pars. quã p̃tore seducere con¬
suerunt. Quȩdã autẽ genera iuris
iam certa consuetudine facta sunt: Quod
genus. Pactum. Pari. ludicatum. Pactũ
est quodinter aliquos conuenit qd iam¬
ita iustum putatur. ut iure p̃stare dicat᷑

Expanded text:
per quam peccata punimur; obserper quam peccata punimur; observantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veremur et colimus; veritatem, per quam damus operam, ne quid aliter, quam confirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferenda. consuetu- dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium sine lege vetustas comprobarit. In ea autem quaedam sunt iura ipsa iam certa propter vetustatem. quo in genere et alia sunt multa et eorum multo maxima pars, quae praetores edicere consuerunt. quaedam autem genera iuris iam certa consuetudine facta sunt; quod genus pactum, par, iudicatum. pactum est, quod inter quos convenit ita iustum putatur, ut iure praestare dicatur;
Abbreviated transcription (Latin):
tiones: & propterea iudicationes. plu¬
resfiant. Nunc huius generis p̃cepta
uideamus. Utriq aut &iam omnibus
siplures ambigent. ius ex quib rebus
consta considerandũ. ẽ. Initiũ ergo eiꝰ
abnatura ductũ uidetur: quȩdã hi ex
utilitatis ratione. aut ꝑspȩcua nobis
aut obscura in consuetud inẽ uenisse.
P ostautẽ ad probata quedã autẽ consue¬
tudine. aut auero utiliauisa. legib eẽ
firmata. Acnaturȩ quidem iuseẽ qđ
nobis ponopinio. sed quȩdã innata uis
afferat. Vtreligionẽ. pietttẽ. Prãm.
uindicationẽ obseruaritiam uerita¬
tem: Religionẽ eam: quȩ inmetu
aecerimonia deorũ sit appellant
autalios sanguine conuinc tos offici¬
a conseruare moneat. Gratiam.
quȩ in memoria. & remuneratione
offitiorũ. &o̾noris &amicitiarũ ob
seruantiã teneat. Vindicationem
ꝑquã: uim & contumeliam. defen¬
dendo aut ulciscendo propulsamꝰ.
a nobis a nr̃is. qui nobis cari eẽ debent.

Expanded text:
tiones et propterea iudicationes plutiones et propterea iudicationes plures fiant. Nunc huius generis praecepta videamus. utrisque aut etiam omnibus, si plures ambigent, ius ex quibus rebus constet, considerandum est. initium ergo eius ab natura ductum videtur; quaedam autem ex utili- tatis ratione aut perspicua nobis aut obscura in con- suetudinem venisse; post autem adprobata quaedam a consuetudine aut vero utilia visa legibus esse fir- mata; ac naturae quidem ius esse, quod nobis non opinio, sed quaedam innata vis adferat, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veri- tatem. religionem eam, quae in metu et caerimonia deorum sit, appellant; aut alios sanguine coniunctos officium conservare moneat; gratiam, quae in memoria et re- muneratione officiorum et honoris et amicitiarum ob- servantiam teneat; vindicationem, per quam vim et contumeliam defendendo aut ulciscendo propulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et
Abbreviated transcription (Latin):
res habent rationes. insimplici constitutio¬
ne. Quod fit. cũid quod factũ.ẽ. aut quod
defenditur: plurib derausis rectum. aut
probabile uideri potest. ut in hac ipsa
causa. Supponatur enim abheredibus.
hȩcratio unius enĩ pecuniȩ plures dissimi¬
lib decausis. heredes eẽ nonpossunt Nec
umquã factũ . ẽ ut eiusdem pecunię.
alius testamento. alius lege heres esse
Infirmatio autẽ hexerit. Non . ẽ. una
pecunia: propterea quod altera pupil¬
li iamerat aduentitia : cuius heres non
illo intẽpore intestamento quisquam
scriptus erat siquid pupillo accidisset.
Etde altera patris &iam puncmortui.
uoluntas plurimũ ualebat. quȩ iam
mortuo pupillo suis heredib conce¬
debat. ludicatiest. Una nepecunia
fuerit. Atsi hacerunt usimfirmatio¬
ne: posse plures. eẽ unius heredes pecuniȩ
plures dissimilib generib heredes eẽ.
Ergo una inconstitutione intellectum. ẽ.
quomodo arationes. arationũ infirma

Expanded text:
res habent rationes in simplici constitutiores habent rationes in simplici constitutione; quod fit, cum id, quod factum est aut quod defenditur, pluribus de causis rectum aut probabile videri potest, ut in hac ipsa causa. sub- ponatur enim ab heredibus haec ratio: unius enim pe- cuniae plures dissimilibus de causis heredes esse non possunt, nec umquam factum est, ut eiusdem pecuniae alius testamento, alius lege heres esset, infirmatio autem haec erit: non est una pecunia, propterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius heres non illo in testamento quisquam scriptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plures esse unius heredes pecuniae plures dissimilibus gene- ribus heredes esse? ergo una in constitutione intel- lectum est, quomodo et rationes et rationum infirma-
Abbreviated transcription (Latin):
quipatris pupilli. heredes secundisunt:
& intesagnatos pupilli controuersia ẽ
Possessio heredũ secundorũ. Intentio ẽ.
agnatorũ. Nr̃ã pecunia ẽ. dequa is cuiꝰ
agnati sumus. testatus pi ẽ: Depulsio
est. Immo nr̃a quiheredes scłi testam̃to
patris sumus. Quęstio.ẽ. utrorumsit
ratio est. Paterenĩ &sibi & filio testa¬
mentũ scripsit. dũ is pupillus eẽt
Quare : quȩ fili fuerunt testam̃to patris:
nr̃a fiant necesse est. Infirmatioratio¬
nis. Immo pater sibi scripsit: & scđm
heredem p̃filio. sed sibi iussit ẽẽ. Quare
p̃ter quã quod ipsius fuit intestamento.
illius ur̃um ẽẽ nonpotest. Iudicatio pos¬
sit Nequisquã de filii pupilli re testari
an heredes secundi ipsius patris familias.
Non filii quoq eius pupilli heredes sint
Atq hoc non alienũ.ẽ. quodad multa per¬
tineat. Neaut pusquã. aut usq quaq dica¬
tur hic ammonere. Sunteause quȩ plu¬

Expanded text:
qui patris pupilli heredes secundi sunt, qui patris pupilli heredes secundi sunt, et inter adgnatos pupilli contro- versia est. possessio heredum secundorum est. intentio est adgnatorum: nostra pecunia est, de qua is, cuius adgnati sumus, testatus non est. depulsio est: immo nostra, qui heredes testamento patris sumus. quaestio est: utrorum sit? ratio: pater enim et sibi et filio testamentum scripsit, dum is pupillus esset. quare, quae filii fuerunt, testamento patris nostra fiant ne- cesse est. infirmatio rationis: immo pater sibi scripsit et secundum heredem non filio, sed sibi iussit esse. quare, praeterquam quod in ipsius fuit, testamento il- lius vestrum esse non potest. iudicatio: possitne quis- quam de filii pupilli re testari; an heredes secundi ipsius patrisfamilias, non filii quoque eius pupilli heredes sint? Atque hoc non alienum est, quod ad multa pertineat, ne aut nusquam aut usquequaque dicatur, hic ad- monere. sunt causae, quae plu
Abbreviated transcription (Latin):
qr causȩ diffidat. A trans latione aut
omniũ fore ꝑturbationẽ: siñ ita res
agantur. & iniuditiũ ueniant quo
pacto oporteat. Noc ẽ. siaut cumco
agatur. quocũ ñoporreat. aut alia
poena . alio crimine. alio tẽpore: atq
hanc rationẽ adꝑturbationẽ iuditioꝵ
omniũ ꝑtinere Tresigitur hec cons¬
titutiones quę partes p̾habent ad
hunc modũ tractabuntur: Nunc ge¬
neralem constitutionẽ a parteseius
consideremus. Cũ & facto & factino¬
mine concesso. Neq ulla actionis
in lata controuersia id̃natura & genꝰ
ipsius Negotii queritur: constitutio¬
nẽ generalẽ appellamus. Huius pͥma
eẽ partes duas nobis uideri diximus.
NECOTIALEM ENURI DICIALEM
Negotialis ẽ : quȩ in ipso negotio iurisci¬
uilis. ht̃ implicatã contro uersiam
Ca.ẽ. huiusmodi. Quidã pupillũ heredẽ
fecit. Pupillus autẽ autemortuus est
quam insuã tutelam uenir&. Ne heredi¬
tate ea. quȩ pupillo uenit. inter eos

Expanded text:
quia causae diffidat. a trans- latione autem: quia causae diffidat. a trans- latione autem: omnium fore perturbationem, si non ita res agantur et in iudicium veniant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, quocum non oporteat, aut alia poena, alio crimine, alio tempore; atque hanc rationem ad perturbationem iudiciorum omnium per- tinere. Tres igitur haec constitutiones, quae partes non ha- bent, ad hunc modum tractabuntur. nunc generalem constitutionem et partes eius consideremus. Cum et facto et facti nomine concesso neque ulla actionis inlata controversia vis et natura et genus ipsius negotii quaeritur, constitutionem generalem ap- pellamus. huius primas esse partes duas nobis videri diximus, negotialem et iuridicialem. Negotialis est, quae in ipso negotio iuris civilis habet implicatam controversiam. ea est huiusmodi: quidam pupillum heredem fecit; pupillus autem ante mortuus est, quam in suam tutelam venit. de hereditate ea, quae pupillo venit, inter eos,
Abbreviated transcription (Latin):
enim oporta: in recuperatorio iudicio
eius maleficii dequo inter sicarios qr̃
modi s̃ inuiriȩ: ut dehis indignũ sit
p̃primo quoq tẽpore iudicari Iudi¬
catio atrocitas iniuriarũ satisneca sȩ
sit. Quare dũdeea iudicorur: dealiꝙͦ
maiorẽ maleficio. de quoiuditiũ com¬
paratũ sit p̃iudicetur. Atq exemplũ
quidem hoc ẽ. In omnihȩc causa abu¬
troq quȩri o portebit. A quo & ꝑ quos.
& quomodo & quotẽpore. autagi. aut
iudicari. autquid statui deeare conue¬
niat. Io ex partib iuris de quib post
dicendũ. ẽ. sumi oportebit: & ratiocina¬
ri. quid insimilib rebus fieri soleat:
& uidere utrũ malicia quid aliud agatur.
aliud simuletur: Anstultitia. anne¬
cessi tudine. quod aliomodo agiñpossit:
anoccasione agendi. sic sit iudiciũ. aut
actio constituta. an recte sine ulla
re. eius modi resagatur. Lo cus autem
cõmunis contraeũ quitrans lationem
induc&. fugere iuditiũ ac poenam:

Expanded text:
enim oportet in recuperatorio iudicio enim oportet in recuperatorio iudicio eius male- ficii, de quo inter sicarios quaeusmodi sunt iniuriae, ut de iis indignum sit non primo quoque tempore iudicari. iudicatio: atrocitas iniuriarum satisne causae sit, quare, dum de ea iudicatur, de aliquo maiore maleficio, de quo iudicium conparatum sit, praeiudicetur? atque exemplum quidem hoc est. in omni autem causa ab utroque quaeri oportebit, a quo et per quos et quo modo et quo tempore aut agi aut iudicari aut quid statui de ea re conveniat. id ex partibus iuris, de qui- bus post dicendum est, sumi oportebit et ratiocinari, quid in similibus rebus fieri soleat, et videre, utrum malitia quid aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia, an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an occasione agendi sic sit iudicium aut actio constituta, an recte sine ulla re eiusmodi res agatur. Locus autem communis contra eum, qui translationem inducet: fu- gere iudicium ac poenam,
Abbreviated transcription (Latin):
quõ &id causȩ subscriptũ. & eare nom̃
extra ordinẽ sit acceptũ. Eaigitur
poena siafficireũ p̃oporteat. dampna¬
riquoq p̃oportere: quõ ea poena cdãp¬
nationẽ necessario consequatur.
Nic defensor poenȩ cõmotionẽ extrans¬
latiuo genere inducendo: totã infir¬
mabis accusationẽ. Uerũ tamen cęte¬
ris quoq eriminib defendendis: con¬
iecturali constitutione translationẽ
confirmabit. Exemplũ autẽ trans¬
lationis in catisa positũ nobis sit huiꝰ¬
modi. Cũ adum faciendã quidanti
armati uenissent: armaticontra
fuerunt. Et cuidã ȩquitiromano
quidã armatis resistenti gladioma¬
nũ p̾cidit. Agitis cuimanus pͥcisa est
iniuriarũ postulatis. quicũ agitur
ap̃tore exeptionẽ. extraquã in reũ
capitis p̾iuditiũ fiat. Hic isquiagit iu¬
ditiũ purũ postulat. Ille quicũ agitur
exceptionẽ addi ait oportere. Quęstio
est excipiundũ sit annãn. Ratio Non

Expanded text:
quoniam et id causae subscriptum et ea re nomen quoniam et id causae subscriptum et ea re nomen extra ordinem sit acceptum. ea igitur poena si af- fici reum non oporteat, damnari quoque non oportere, quoniam ea poena damnationem necessario consequa- tur. hic defensor poenae commutationem ex transla- tivo genere inducendo totam infirmabit accusationem. verumtamen ceteris quoque criminibus defendendis coniecturali constitutione translationem confirmabit. Exemplum autem translationis in causa positum no- bis sit huiusmodi: cum ad vim faciendam quidam armati venissent, armati contra praesto fuerunt et cuidam equiti Romano quidam ex armatis resistenti gladio manum praecidit. agit is, cui manus praecisa est, iniuriarum. postulat is, quicum agitur, a praetore exceptionem: extra quam in reum capitis prae- iudicium fiat. hic is, qui agit, iudicium purum postulat; ille, quicum agitur, exceptionem addi ait oportere. quaestio est: excipiundum sit an non. ratio: non
Abbreviated transcription (Latin):
excluduntur actiones. &ita iusciuile
habemus. constitutũ. Ut causa cadat.
isqui non quẽ ad modũ opor ta egerit.
Quare iniure plerũq uersantur. Ibienũ
& exceptiones postulantur & quodam¬
modo agendi potestas datur. a omnis
conceptio priuatorũ iuditiorũ consti¬
tuitur. In ipsis autẽ iuditus rarius
incidunt. & tamen siquando incidunt
eius modisunt. ut ꝑseminus habeant
firmitudinis. Confirmentur autẽ
assumpta alia aliqua constitutione.
ut in quodã iuditio. cũ uene fici cuius¬
dã nomen eẽt delatũ. & quia parrici¬
dii causa subscripta eẽt. extra ordinẽ
eẽt acceptũ. Cũ in accusatione alia
quȩdã crimina testib & argumentis
confirmarentur. Parricidii autem
mentiosolũ facta eẽt defensor: in hoc
ipso multũ oport& ut diu consistat.
cũ denece parentis nihil demonstra¬
tũ sit. indignũ facinus. eẽ ea poena affi¬
cere eũ qua parricidę afficiuntur
Id autẽ sidampnaretur fieri necesse eẽ:

Expanded text:
excluduntur actiones et ita ius civile excluduntur actiones et ita ius civile habemus constitutum, ut causa cadat is, qui non quem- admodum oportet egerit. quare in iure plerumque ver- santur. ibi enim et exceptiones postulantur et agendi potestas datur et omnis conceptio privatorum iudi- ciorum constituitur. in ipsis autem iudiciis rarius incidunt et tamen, si quando incidunt, eiusmodi sunt, ut per se minus habeant firmitudinis, confirmentur autem assumpta alia aliqua constitutione: ut in quodam iudicio, cum veneficii cuiusdam nomen esset de- latum et, quia parricidii causa subscripta esset, extra ordinem esset acceptum, in accusatione autem alia quaedam crimina testibus et argumentis confirmaren- tur, parricidii autem mentio solum facta esset, defensor in hoc ipso multum oportet et diu consistat: cum de nece parentis nihil demonstratum esset, indignum facinus esse ea poena afficere reum, qua parricidae afficiuntur; id autem, si damnaretur, fieri necesse esse,