comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iordanem. sid ⁊ si tu credas ica ut scͥ̃p¬
tim est eris uam qutes matheianuo sit
enim mͥ dicend̾ est. catholicus u̾o neq̃ꝙͣ
Ram catholicam fidem nouimus que
tanto longe abest ab hac ꝓfessione mathe
qnͣto pcul est ⁊ a uero: siquid̃ symbolũ
ur̃m ita se hc̃at: ut credatis in iħm xͣ
filiũ dei qui sit natus ex uirgine ma¬
ria. Urm̃ ergo est de maria acciꝑe filiũ
dei: mathei ad iordanem. ur̃m ex deo
Ac ꝑhoc tam uob̃ matħs. si hec eius pro
certo sunt. ꝯtͣrius est in ꝓfessione ista
sua qm nob̃: nisi quod paulo pruden¬
tior uob̃ inuentus est ut ortũ ex femi¬
neo sexu dauid filio ascriberet magis
qͣm filio dei. Quapp̃ de duob uos inñ
facĩ oportet. Aut hunc nõ ẽẽ matheum
qui hec uidetur asserere: aut uos non
teñe aplicam fidem. Nos u̾o ꝙͣuis de hac
sententia nemo prsus dectiat ex deo
accipiendi filium dei: tñ ut młtũ im¬

Expanded text:
Iordanem. quod si et tu credas ita, ut scripIordanem. quod si et tu credas ita, ut scriptum est, eris iam quidem Matthaeanus — sic enim mihi dicendum est — catholicus uero nequaquam. nam catholicam fidem nouimus; quae tanto longe abest ab hac professione Matthaei, quanto procul est et a uero, siquidem symbolum uestrum ita se habeat. ut credatis in Iesum Christum filium dei, qui sit natus ex uirgine Maria . uestrum ergo est de Maria accipere filium dei, Matthaei ab Iordane, nostrum ex deo . ac per hoc tam uobis Matthaeus, si haec eius pro certo sunt, contrarius est in professione ista sua quam nobis, nisi quod paulo prudentior uobis inuentus est, ut ortum ex femineo sexu Dauid filio ascriberet magis quam filio dei. quapropter de duobus uos unum fateri oportet: aut hunc non esse Matthaeum, qui haec uidetur adserere, aut uos non tenere apostolicam fidem. Nos uero quamuis de hac sententia nemo prorsus deiciat ex deo accipiendi filium dei, tamen ut multum in
Abbreviated transcription (Latin):
filium dei. Ram ih̃m quid̃ eum qui
lit filius dei si scriptoris huius men¬
tem ꝓpositum q considẽs: nõ tam ille
de maria nirgine uult nos accipe pro
aptid fluenta iordanis. Illic enĩ dicit
baptiratum a iohe eum quem dauid
in exordio filium designauit. factũ
alñ eẽ filium dei. post annos dum¬
taxat scd̃ luce fidem ferme. xxͣx: ubi
et uox tunc audita est dicens ad eũ
Filius meus es tu: ego hodie genui
te. Uides ergo id quod añ annos .xoͣc.
ur huic uidecur de maria natum est
nõ ẽẽ ip̃m filium dei: s id quod de bap¬
mus ad dm̃ ex gentilitatis ertore
ꝯu̾si : Quiod ip̃m tñ nescio utrũ sacis
cum ea fide nesciat faciat. quam uos
catholicam nominatis. S int̾tin sic
matheo uidetur: si sunt ip̃ius hec.
Req enĩ usqͣm in parturitõnib ma¬
rie dcm legitur illud. filius meus
es tu:ego hodie genui te. aut hic est
filius meus dilectissimus in quo bñ
complacui: s in expiatione eius ap̃

Expanded text:
filium dei. nam Iesum quidem eum. qui filium dei. nam Iesum quidem eum. qui sit filius dei, si scriptoris huius mentem propositumque consideres, non tam ille de Maria uirgine uult nos accipere procapud fluenta Iordanis. illic enim dicit baptizatum a Iohanne eum, quem Dauid in exordio filium designauit, factum aliquando esse filium dei post annos dumtaxat secundum Lucae fidem ferme triginta, ubi et uox tunc audita est dicens ad eum: filius meus es tu; ego hodie genui te. uides ergo id, quod ante annos triginta, ut huic uidetur, de Maria natum est. non esse ipsum filium dei, sed id, quod de bapmus ad deum ex gentilitatis errore conuersi: quod ipsum tamen nescio utrum satis cum ea fide faciat, quam uos catholicam nominatis; sed interim sic Matthaeo uidetur, si sunt ipsius haec. neque enim usquam in parturitionibus Mariae dictum legitur illud: filius meus es tu, ego hodie genui te, aut: hic est filius meus dilectissimus, in quo bene conplacui, sed in expiatione eius apud
Abbreviated transcription (Latin):
gistro docente istud accipiam.: It ille.
Matheo inquit. Cui rurlum ego. Quid
matheus scripsit: Et ille. Liber gen̾atio¬
nis iħu xp̃i filii dauid. filii abraham.
Et cet̾a. Tum ego. Putat̾iam inq̃m qͥa
cẽs dicturus. liber genatõnis ihu xp̃i
filii dei. ⁊ me ꝑaũam ad p̾scribend̾. S
qr nunc fidelit̾ capłm memorasti: ad mo¬
nendus tm̃ es. ut id quod recitasti con¬
sideres. Req enim maths hic filui dei
gen̾atõm scribero se fatetur instituis¬
se. s filii dauid. Ut ergo huic int̾im
dicenti credam: filius dauid erit mͥ de
maria natus. Adhuc in hoc omni gen̾a¬
tionis textu de dei filio nlła fit mentio
usq ad baptismũ scil. Frustraq calũp¬
niam uos nig̾itis scriptori: tamꝙͣ det
illo filium in uto mulieris inclusĩt
Atu̾o hic clamitat ut uidetur ⁊ inscͥp¬
tione ip̃a sua se prorsus ab hoc sacrile¬
gio uindicat: dauid filium ꝑhibens
ex illa stirpe oriumdũ se scripsisse nõ

Expanded text:
gistro docente istud accipiam? at ille, gistro docente istud accipiam? at ille, Matthaeo, inquit. cui rursum ego: quid enim Matthaeus scripsit? et ille: liber generationis Iesu Christi filii Dauid, filii Abraham, et cetera. tum ego: putaueram, inquam. quia esses dicturus liber generationum Iesu Christi filii dei, et me paraueram ad praescribendum; sed quia nunc fideliter capitulum memorasti, . admonendus tantum es, ut id, quod recitasti, consideres. neque enim Matthaeus hic se dei filii generationem scribere fatetur instituisse, sed filii Dauid. Ut ergo huic interim dicenti credam, filius Dauid erit mihi de Maria natus; adhuc de dei filio in hoc omni generationis textu nulla fit mentio usque ad baptismum scilicet frustraque calumniam uos ingeritis scriptori, tamquam dei ille filium in utero mulieris incluserit. at uero hic clamitat, ut uidetur, et inscriptione ipsa sua se prorsus ab hoc sacrilegio uindicat Dauid filium perhibens ex illa stirpe oriundum se scripsisse, non
Abbreviated transcription (Latin):
nicheoꝵ omnis ꝯuicta est ⁊euersa
fallatia. St aut̾ ab hoste opp̾ssa: quo
missa est si alieno malo suꝑata cui
resiste̾ nõ ualuerat: miqua pena et
magna crudelitas. S ad excusandũ
ꝓfert dei noc̃itas. Talem dm̃ colant
qui nolunt colere dm̃. Sanc quod fa¬
tend̃ est etiani ip̃i cultores eius ꝙ̃us
talem dm̃ colendo sint pessimi: me¬
liores tñ sunt illo. qr saltem sunt.
Ille aut̾ nicħ est nisi factio falsitatis
et cogitatio uanicatis. S iam cet̾a
fausti arguta deliram̃ta uideamus
dam ex num̾iosa plebe respon¬
dens ait Accipis ilimi de maria natũ:
Cui ego. Quemnam inqͣm dicis iłim
Nam ples in hebraismo fu̾unt ilx. unꝰ
quid̾ naue filius discipłs moysi. alt̾
u̾o filius iosedech sacerdotis magni.
Item alius qui dictus est filius daid
alius u̾o filius dei. Quẽnam ergo
istoꝵ de maria natũ q̃ris ex me utr̃
accipiam: Utiq inquit filium dei.
Cui ego. Et quo auctore quo ue ma¬

Expanded text:
nichaeorum omnis conuicta est et euersa nichaeorum omnis conuicta est et euersa fallacia. si autem ab hoste obpressa quo missa est, si alieno malo superata, cui resistere non ualuerat, iniqua poena et magna crudelitas. sed ad excusandum profertur dei necessitas. talem colant deum, qui nolunt colere deum. sane, quod fatendum est, etiam ipsi cultores eius, quamuis talem deum colendo sint pessimi, meliores tamen illo sunt, quia saltem sunt; ille autem nihil est nisi fictio falsitatis et cogitatio uanitatis. sed iam cetera Fausti arguta deliramenta uideamusdam ex numerosa plebe respondens ait: accipis Iesum de Maria natum? cui ego: quemnam, inquam, dicis Iesum? nam plures in Hebraismo fuerunt Iesus: unus quidem Naue filius, discipulus Moysi; alter uero filius Iosedech sacerdotis magni; item alius, qui dictus est filius Dauid; alius uero filius dei . quemnam ergo istorum de Maria natum quaeris ex me utrum accipiam ? utique, inquit, filium dei. cui ego: et quo auctore quoue ma
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt. quod ⁊ dour li potuillet utig
fecisset. Hoc ergo nõ est malos arguerẽ
s feliciorib inuidere. Que aut̃ crudelitas
moysi ꝙ in ppłm qui grauit᷑ in diñ pec¬
cauerat gladio iundicauit: Cuius tñ
pcc̃i ueniam s ꝓ illis etiam diuine iũ¬
dicte offerens dep̾catus est. U̾mptam̃
si ⁊ hoc nõ miscricordit s crudelit fecis¬
set: etiam sic melior deo ur̃o eẽt. Neq
enim quemqm suoꝵ in nocentium ⁊
obedientiũ. si ad hostis cuneũ disrum¬
pend̃ missus fitisset ⁊ captiuatus. ullo
modo eum postea si uicisset ip̃e damp¬
naret. quod facturus est ds̃ iste de sua
ꝑte quam configet in globo. qr obedi¬
uit iubenti: qr inhostiles cuneos pro
salute regni eius postposita sua mor¬
te ꝓcessit. s in hac inquit serie scłoꝵ
iam malis ꝑmixta atq ꝯcreta nõ ob¬
temꝑauit p̾ceptis. Queramus quare.
Si ꝓpͥa uoluntate uera culpa ⁊ iusta
pena. S iam si uoluntas est rea. ulla
est ad peccand̾ natura ꝯtͣria. ⁊ iõ ma¬

Expanded text:
potuerunt: quod et deus uester si potuisset, utique fecisset. hoc ergo non est malos arguere, sed felicioribus inuidere. quae autem crudelitas Moysi, quod in populum, qui grauiter in deum peccauerat, gladio uindicauit? cuius tamen peccati ueniam se pro illis etiam diuinae uindictae offerens deprecatus est. uerumtamen si et hoc non misericorditer, sed crudeliter fecisset. etiam sic melior deo uestro esset. neque enim quemquam suorum innocentium et oboedientium, si ad hostis cuneum disrumpendum missus fuisset et captiuatus, ullo modo eum postea. si uicisset, ipse damnaret: quod facturus est deus iste de sua parte, quam configet in globo, quia oboediuit iubenti, quia in hostiles cuneos pro salute regni eius proposita sua morte «processit. sed in hac, inquit, serie saeculorum iam malis permixta atque concreta non obtemperauit praeceptis. quaeramus, quare. si propria uoluntate, uera culpa et iusta poena; sed iam si uoluntas est rea, nulla est ad peccandum natura contraria, et ideo Ma
Abbreviated transcription (Latin):
stram. iutlłigant hanc p̃paratõm nõ eẽ
in corpore. sz m corde. Ibi est enim scĩn cu¬
bile uirtutis: que in illis quoq antiqͥs
uistis nris patrib hĩtauit. S eam reꝵ
dispensatõm ac distributõm tpr̃m ordo
poscebat: ut pͥus appareret etiam ipsa
bona t̾rena. quib ⁊ humana regna. ⁊ ex
hostib uictorie deputantur: pp̃ que maxi¬
me cuutas impioꝵ diffusa ꝑ mundum

Expanded text:
istram ; intelligant hanc praeparationem non esse istram ; intelligant hanc praeparationem non esse in corpore, sed in corde; ibi est enim sanctum cubile uirtutis, quae in illis quoque antiquis iustis nostris patribus habitauit . sed eam rerum dispensationem ac distributionem temporum ordo poscebat, ut prius adpareret etiam ipsa bona terrena, quibus et humana regna et ex hostibus uictoriae deputantur, propter quae maxime ciuitas inpiorum diff
Abbreviated transcription (Latin):
desse nuenttur. seq enĩ ht̃ in eos qͥsꝙͣ
ullam potestatem: nisi cui data fuerit
desuꝑ. Nõ est enĩ potestas nisi a deo: siue
uibente. siue smnente. Cum ergo uir ui¬
stus si forte sub rege hoĩe etiam sacrile¬
go militet. recte possit illo iubente bella¬
re. cuice pacis ordinem seruans: cum¬
io quod iubetur uł nõ eẽ ꝯtra dei p̾cep¬
tum certũ est. uł utrũ sit certũ nõ
est. ita ut fortasse reum regem faciat
iniquitas imꝑandi. innocentem aut̃
militem ostendat ordo seruiendi: ꝙͣto
magis in administratõne belloꝵ m no¬
centissime deu̾satur. qui deo iubente
bellig̾at: queni male aliquid iubere
nõ posse nemo qui ei seruit ignorat:
si acit̾ pp̃ea putant nõ potuisse dm̃ bel¬
lum gerendũ iubere. qr dñs postea iħc¬
xp̃c. ego inquit dico nob̃ nõ resiste aduer¬
sus malum. s si quis te ꝑcusserit in n¬
maxillam tuam dext̾am p̃̾be illi ⁊ sim¬

Expanded text:
rodesse inuenitur. neque enim habet in eos quisquam rodesse inuenitur. neque enim habet in eos quisquam ullam potestatem, nisi cui data fuerit desuper. non est enim potestas nisi a deo siue iubente siue sinente. cum ergo uir iustus, si forte sub rege homine etiam sacrilego militet, recte possit illo iubente bellare ciuicae pacis ordinem seruans — cui quod iubetur, uel non esse contra dei praeceptum certum est uel utrum sit, certum non est, ita ut fortasse reum regem faciat iniquitas imperandi, innocentem autem militem ostendat ordo seruiendi — quanto magis in administratione bellorum innocentissime deuersatur, qui deo iubente belligerat, quem male aliquid iubere non posse nemo, qui ei seruit, ignorat. Si autem propterea putant non potuisse deum bellum gerendum iubere, quia dominus postea I Ego, inquit, dico vobis, non resistere adversus malum; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dextram, praebe illi et sin
Abbreviated transcription (Latin):
et uadit. ⁊ alii ueni ⁊ uenit. ⁊ seruo
meo fac hoc ⁊ facit. fidem laudauit. ñ
illius militie desertõm imꝑauit. Et
te ustis qius mustis qrbelles uinc sispu¬
tare longum est: ⁊ nõ ncc̃m. Intest enĩ qͥb
causis quibrq auctorib hoĩes ge̾nda bella
suscipiant. Ordo tũ ille naturalis morta¬
lium paci accõmodatus hoc poscit. ut sus¬
cipiendi belli auctoritas atq consilium
penes pͥncipem sit: exseq̃ndi aut̃ iussa
bellica ministium milites debeant paci
saluti q ꝯmuni. Hellum aut̃ quod ge¬
rendum deo auctore suscipitur. recte
luscipi dubitare fas nõ est. uł ad t̾ren¬
dam. uł ad obt̾endam. uł ad sb̾iugan¬
dam mortaliũ suꝑbiam: qñ ne illudqͥ¬
dem quod humana cupiditate geritur
nõ solũ incorruptibili deo. s nec scĩs elꝰ
obẽẽ aliquid pt. quib potius ad ex̾cendã
patĩam ⁊ ad humiliandam aĩam. ferẽ¬
dam q pat̾nam disciplinam etiam ꝓ¬

Expanded text:
et uadit, et alio: ueni, et uenit, et seruo et uadit, et alio: ueni, et uenit, et seruo meo: fac hoc, et facit, fidem laudauit, non illius militiae desertionem imperauit. et de iustis quidem iniustisque bellis nunc disputare longum est et non necessarium. Interest enim, quibus causis quibusque auctoribus homines gerenda bella suscipiant; ordo tamen ille naturalis mortalium paci adcommodatus hoc poscit, ut suscipiendi belli auctoritas atque consilium penes principem sit, exequendi autem iussa bellica ministerium milites debeant paci salutique co mmuni. bellum autem, quod gerendum deo auctore suscipitur, recte suscipi dubitare fas non est uel ad terrendam uel ad obterendam uel ad subiugandam mortalium superbiam, quando ne illud quidem, quod humana cupiditate geritur, non solum incorruptibili deo, sed nec sanctis eius obesse aliquid potest: quibus potius ad exercendam patientiam et ad humiliandam animam ferendamque paternam disciplinam etiam p
Abbreviated transcription (Latin):
inueniuntur. ubi eos uł iubere tale
aliquid. uł in talib obedire iuste ordo
ip̃e constringit. Alioqͥn iohes cũ ad eum
baptirandi milites uenirent dicentes
et nos quid faciemus: Respond̾et eis.
Arma abicite: militiam istam deserite
S qr sciebat eos cum hec militando fa¬
cerent nõ eẽ homicidas s ministros le¬
gis. ⁊ nõ ultores inuiriaꝵ suaꝵ. s salu¬
tis publice defensores: respondit ets.
Neminem ꝯcusseritis. nlłi calũpniã
fec̾itis: sufficiat uob̾ stipendiũ ur̃m.
S qr manichei iohem aꝑte blasphema¬
audiant. hoc stipendium uibentem roe¬
di cesari. quod iohes dicit debere suffice
militi. Reddite inquit cesar⁊ que cesa¬
ris sunt:⁊ deo que dei sunt. Et ad hoc
onim tributa p̾stantur: ut pp̃ bella
ncc̃m militi stipendium p̃beatur. Me¬
rito ⁊ illius centurionis dicentis. egi
homo sum sub potestate constitutus
hñs sub me milites: ⁊ dico huic uade

Expanded text:
inueniuntur, ubi eos uel iubere tale inueniuntur, ubi eos uel iubere tale aliquid uel in talibus oboedire iuste ordo ipse constringit. alioquin Iohannes, cum ad eum baptizandi milites uenirent dicentes: et nos quid faciemus? responderet eis: arma abicite, militiam istam deserite,sternite; sed quia sciebat eos, cum haec militando facerent, non esse homicidas, sed ministros legis, et non ultores iniuriarum suarum, sed salutis publicae defensores, respondit eis: neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. sed quia Manichaei Iohannem aperte blasphemaaudiant hoc stipendium iubentem reddi Caesari, quod Iohannes dicit debere sufficere militi. reddite inquit, Caesari, quae Caesaris sunt, et deo, quae dei sunt. et ad hoc enim tributa praestantur, ut propter bella necessario militi stipendium praebeatur. merito et illius centurionis dicentis: et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me milites; et dico huic: uade,
Abbreviated transcription (Latin):
dem melligit humana duritia. atq¬
i rebi retis uoluntas pua acq pula pli¬
rimũ inteẽ utrum aliquid humana cupi¬
ditate uł tem̾tate admittatur. an dei pa¬
rertur imꝑio qui nouit quid. qñ. quib
ꝑmittat aut iuibeat. quid cuiq facere pa¬
tiq ꝯueniat: nec bella ꝑ moysen gesta
miretur aut horreat:qr ⁊ illis diuina se¬
quitus imꝑia: nõ seuiens s obediens fu
Rec ds cum iubebat ista seuiebat. s dig¬
tur in bello: An qr moriuntur qñq me¬
riturt: ut domentur in pace uicturi.
Hoc rep̾hendere timidorũ est: nõ religio¬
soꝵ. Nocendi cupiditas. ulciscendi crudo¬
litas. impacatus atq implacabilis am¬
mus. feritas rebellandi. libido dnãndi
et si qtia siłia: hec sunt que in bellis iure
culpantur. Que płmq ut etiam iure pu¬
niantur adu̾sus iuolentiam resistentu
siue deo. siue aliquo legituno imꝑio ui¬
bente g̾enda ip̃a bella suscipumtur a
bonis: cum in eo reꝵ humanaꝵ ordine

Expanded text:
dem intellegit humana duritia atqdem intellegit humana duritia atqin rebus rectis uoluntas praua atque peruersa plurimum interesse, utrum aliquid humana cupiditate uel temeritate admittatur. an dei pareatur imperio, qui nouit, quid, quando. quibus permittat aut iubeat, quid cuique facere patique conueniat, nec bella per Moysen gesta miretur aut horreat. quia et in illis diuina secutus imperia non saeuiens, sed oboediens fuit, nec deus, cum iubebat ista, saeuiebat, sed digtur in bello? an quia moriuntur quandoque morituri, ut domentur in pace uicturi? hoc reprehendere timidorum est. non religiosorum. nocendi cupiditas, ulciscendi crudelitas, inpacatus atque inplacabilis animus, feritas rebellandi, libido dominandi et si qua similia, haec sunt, quae in bellis iure culpantur, quae plerumque ut etiam iure puniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue aliquo legitimo imperio iubente gerenda ipsa bella suscipiuntur a bonis. cum in eo rerum humanarum ordine
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tñ reprehendere nõ aude̾t. Nisi for¬
te nõ ei uen̾it in m̃tem fc̃m ita no¬
bile. ut ⁊ nõ lectum nec quesitũ aĩo
occurret: ut deniq tot linguis can¬
tatum. tot locis pictum. ⁊ aures ⁊ ocu¬
los dissiłantes feriret. Quapp̃ si i occi¬
dendo filio spontaneus motus exsecra¬
bilis. deo aut̃ iubente obsecundans
famulatus nõ solum inculpabilis
u̾m etiam laudabilis inuenitur.
quid moysen fauste rep̾hendis ꝙ ex¬
poliarit egyptios: Si te irritat ue¬
lut humana facientis imꝓbitas:
diuina t̾reat iubentis auctoritas.⁊
An talia fieri uolentem etiam ip̃m
dm̃ uituꝑare ꝑatus es: Redi ergo
retro sathanas. neq enĩ sapis que dĩ
sunt: s que sunt hoĩm. Atq utinam
hoc sicut petrus audire dignus fuis¬
ses: atq id quod in deo sensu infirmi
ore rep̾hendis.postea p̾dicasses. ꝙad¬
mod̾ ille głoso p̾conio postea annũ
ri displicebat. Qmobrem si iam tã¬

Expanded text:
hoc tamen reprehendere non auderet, nisi forhoc tamen reprehendere non auderet, nisi forte non ei ueniret in mentem factum ita nobile, ut et non lectum nec quaesitum animo occurreret, ut denique tot linguis cantatum, tot locis pictum et aures et oculos dissimulantes feriret. quapropter si in occidendo filio spontaneus motus execrabilis, deo autem iubente obsecundans famulatus non solum inculpabilis, uerum etiam laudabilis inuenitur: quid Moysen, Fauste, reprehendis, quod expoliarit Aegyptios? si te inritat uelut humana facientis inprobitas, diuina terreat iubentis auctoritas. an talia fieri uolentem etiam ipsum deum uituperare paratus es? redi ergo retro, satanas; neque enim sapis, quae dei sunt, sed quae sunt hominum. atque utinam hoc sicut Petrus audire dignus fuisses atque id, quod in deo sensu infirmo reprehendis, postea praedicasses, quemadmodum ille glorioso praeconio postea gentibri, displicebat. Quamobrem si iam tan
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qui nouit ⁊ penis uł coherce repro¬
bos. uił erudire subiectos: ⁊ p̾cepta uali¬
diora dare santoribr. ⁊ quosdam medici¬
nales gradus infirmiorib ordinare.
soyses u̾o nec cupiditatis arguendus
est in illis reb desid̾atis: nec ꝯtumacie
in diuinis imptis quibrcũq ꝯtẽptis
Quedam enim fcã lex illa et̾na que or¬
dinem naturalem conseruari iubet.
ꝑturbari uetat. ita medio quodã loco
posuit hoib ut in eis usurpandis
m̃ito rep̾hendatur audatia: in exseq̃n¬
dis aut̃ obedientia iure laudetur. Can¬
tum int̾est in ordine naturali. quid
a quo agatur ⁊ sub quo quisq agat.
Abraham si filium sponte immolaret.
quid nisi horribilis ⁊ insanus: Deo
aut̃ iubente: quid nisi deuotus ⁊ fi
delis apparuit: Quod usq ad eo ipsa
u̾itas clamat. ut eius uoce det̾ritus
faustus cum in ip̃m abraham quid
dic̾et unguib ⁊ dentib q̃rens usq
ad calumpniosum m̃datiũ ꝑueniret:

Expanded text:
sunt, qui nouit et poenis uel cohercere inprosunt, qui nouit et poenis uel cohercere inprobos uel erudire subiectos et praecepta ualidiora dare sanioribus et quosdam medicinales gradus intirmioribus ordinare. Moyses uero nec cupiditatis arguendus est in illis rebus desideratis nec contumaciae in diuinis imperiis quibuscumque contemptis. Quaedam enim facta lex illa aeterna, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, ita medio quodam loco posuit hominibus, ut in eis usurpandis merito reprehendatur audacia, in exequendis autem oboedientia iure laudetur. tantum interest in ordine naturali, quid a quo agatur, et sub quo quisque agat. Abraham si filium sponte immolaret, quid, nisi horribilis et insanus, deo autem iubente, quid, nisi fidelis et deuotus adparuit? quod usque adeo ipsa ueritas clamat, ut eius uoce deterritus Faustus, cum in ipsum Abraham, quid diceret, unguibus et dentibus quaerens usque ad calumniosum mendacium perueniret,
Abbreviated transcription (Latin):
eos ab hominib nõ potiusset exclude:
etiam si eoꝵ noxie uoluntati nec por¬
coꝵ exitum p̾state uoluisset: Porro
si spĩcum dampnatoꝵ. ⁊ igni eterno
iam destinatoꝵ ꝙͣuis seua ⁊ miqua
cupiditas a creatore atq ordinatore
oĩm naturaꝵ occulto quid̃ s ubiqi
iusto mod̾amine n id quo se incli¬
nauit relaxata est: quid absurdum
est si egyptii ab hebreis hoĩes inique
dñantes ab hõib lib̾is. quoꝵ etiami
m̃cedis ꝓ eoꝵ tam duris ⁊ mniustis
laborib fuant debitores: reb t̾renis
quib etiam ritu sacrilego in iniu¬
rtam ciratoris ittebantur pͥuari me¬
ru̾unt: Quod tñ si moyses sua spon¬
te iussisset. aut hoc hebrei sua sponte
fecissent. ꝓfecto peccassent. Qm̃ꝙͣ illi
nõ quid̃ hoc faciendo quod uł uisse¬
rat uł ꝑmiserat ds̃: s tũ talia fortas¬
se cupiendo peccau̾unt. Quod autem
hoc face duuna dispensatõe ꝑmissi
sunt. ilius usditio iuistobono ⁊ ymissi

Expanded text:
eos ab hominibus non potuisset excludere, eos ab hominibus non potuisset excludere, etiamsi eorum noxiae uoluntati nec porcorum exitium praestare uoluisset? porro si spirituum damnatorum et igni aeterno iam destinatorum quamuis saeua et iniqua cupiditas a creatore atque ordinatore omnium naturarum occulto quidem, sed ubique iusto moderamine in id, quo se inclinauerat, relaxata est, quid absurdum est. si Aegyptii ab Hebraeis, homines inique dominantes ab hominibus liberis, quorum etiam mercedis pro eorum tam duris et iniustis laboribus fuerant debitores, rebus terrenis. quibus etiam ritu sacrilego in iniuriam creatoris utebantur, priuari meruerunt? quod tamen si Moyses sua sponte iussisset, aut hoc Hebraei sua sponte fecissent, profecto peccassent; quamquam illi non quidem hoc faciendo, quod uel iusserat uel permiserat deus, sed tamen talia fortasse cupiendo peccauerunt. quod autem hoc facere diuina dispensatione permissi sunt, illius iudicio iusto bonoque permissi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtradicat ⁊ xp̃o: ne deo bono iubente mi¬
pi mali aliquid patiantur cũ dicturus
est angłis. Colligite pͥmũ rixania: et
alligate fascicłos ad ꝯburend̾. Nui tam̃
hoc ip̃m importune face̾ uolentes ser¬
uos ꝓhibuit: dicens. Ne forte cũ młtis
colligẽ zixanta: eradicetis simul ⁊ tri¬
ticum. Ita solus ds̃ uerus ⁊ bonus no¬
uit quid. qñ. quib. ꝑ quos fieri aliqͥd
uł ubeat uł ꝑmittat. Pot̾at etiã ista
humana nõ bonitas. s plane imꝓbi¬
tas eid dño ꝯtradicere cum deside̾rio
noxio deniones in porticos ire uolentos
petentes q ꝑmisit: p̾sertim q manichei
nõ solum porcos um etiam mtnuta ⁊
abtecta aninalia hõim animas hẽre
credid̾unt. Qua uanitate imꝓbata et
uerũ ⁊ bonũ: mortem pecoꝵ alienoꝵ
ꝑnitiem qͣliũcũq animantiũ ⁊ gͣue
dampnũ hom̃ desid̾io demonũ ꝯces¬
sisse. Quis aut̃ dem̃tissimus dix̾it qd̃

Expanded text:
contradicat et Christo, ne deo bono iubente incontradicat et Christo, ne deo bono iubente inpii mali aliquid patiantur, cum dicturus est angelis: colligite primum zizania et alligate fasciculos ad conburendum. qui tamen hoc ipsum inoportune facere uolentes seruos prohibuit dicens: ne forte cum uultis colligere zizania. eradicetis simul et triticum. ita solus deus uerus et bonus nouit, quid, quando, quibus, per quos fieri aliquid uel iubeat uel permittat. poterat etiam ista humana non bonitas, sed plane uanitas eidem domino contradicere, cum desiderio noxio daemonum in porcos ire uolentium petentiumque permisit, praesertim quia Manichaei non solum porcos, uerum etiam minuta et abiecta animalia hominum animas habere crediderunt. qua uanitate inprobata et uerum et bonum mortem pecorum alienorum perniciem qualiumcumque animantium et graue damnum hominum desiderio daemonum concessisse. quis autem dementissimus dixerit. quod
Abbreviated transcription (Latin):
lint alie cause occultissime. cur hoc illi
ppło diuinitus dc̃m sit. S diuinis mi¬
piis cedend̃ obtemꝑando: nõ resistend̾
est disputando. Apłs dixit. Nuis enĩ cog¬
nouit sensum dñi: aut quis ꝯsiliarius
eius fuit: Siue ergo ista sit causa quã
dixi siue aliqua quel in secreta ⁊ abdita
dispositione dei lateat cur hoc ꝑ moysẽ
illi ppło dix̾it ut ab egyptiis sibi ꝯmo¬
danda pet̾ent que auferrent: hoc tam̃
confirmo. nec frustra nec iique dcm̃
ẽẽ nec licuisse moysen alit̾ qͣm deus
dix̾at facere: ut penes dñm eẽt ꝯsiliũ
iubendi. penes famulũ aut̃ obseqͥum
ꝑagendi. S d̾s̃ inquit uerus ⁊ bonus
ulło modo talia uississe credendus est.
Immo u̾o talia recte nõ uibet nisi ds
uerus retus ⁊lonus qui ⁊olurs nout
quid cuiq iubend̾ sit: ⁊ solus neminem
quicqͣm incongruũ ꝑpeti sinit. Cct̾um ista
imꝑita ⁊ falsa bonitas cordis humani

Expanded text:
sint aliae causae occultissimae, cur hoc illi sint aliae causae occultissimae, cur hoc illi populo diuinitus dictum sit: sed diuinis imperiis cedendum obtemperando. non resistendum est disputando. apostolus dixit: quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? siue ergo ista sit causa, quam dixi, siue alia quaelibet in secreta et abdita dispositione dei lateat. cur hoc per Moysen illi populo dixerit, ut ab Aegyptiis sibi commodanda peterent, quae auferrent, hoc tamen confirmo nec frustra nec inique dictum esse nec licuisse Moysen aliter quam deus dixerat facere, ut penes dominum esset consilium iubendi, penes famulum autem obsequium peragendi. Sed deus, inquit, uerus et bonus nullo modo talia iussisse credendus est. immo uero talia recte non iubet. nisi deus uerus et bonus, qui et solus nouit, quid cuique iubendum sit, et solus neminem quicquam incongruum perpeti sinit. ceterum ista inperita et falsa bonitas cordis humani
Abbreviated transcription (Latin):
ita ferendis uirtutib excolend̾. Nuid gͦ
iam de expoliatis egyptiis faustus obicit
nesciens quid loqͣtur. quod faciendo moy¬
ses usq adeo nõ peccauit. ut nõ faciendo
peccasset: D̾s enĩ iusserat qui utiꝙ nouit
nõ solum scd̃ fc̃a u̾m etiam scd̃ cor homĩs
quid unusquisq uł ꝑ quem ꝑpeti debeat.
Carnalis itaq adhuc ille ppłs erat. ⁊ reꝵ
t̾renaꝵ cupiditate octupatus: egyptii ũo
sacrilegi ⁊miqui. Ram ⁊auro illo hoc est
dei creatura male utentes ad creatoris
miuriam suis ydolis seruiebant. ⁊ ho¬
mines ꝑegrinos labore gratuito iiuste
ac uehement̾ afflix̾ant. Digni ergo erat
et isti quib talia iuberentur. ⁊ illi qui
talia pat̾entur. Et forte sod̃ suas uolũ¬
tates ⁊ cogitatõnes: hebret magis per¬
missi sunt fac̾e̾ ista qͣm iussi. S eis
deus ꝑmissionem suam ꝑ famulum
suũ moysen innotesce uoluit: qͣndo
mandauit ut diceret fieri aut̃ pt̾ ut

Expanded text:
ita ferendis uirtutibus excolendum. Quid ergo ita ferendis uirtutibus excolendum. Quid ergo iam de expoliatis Aegyptiis Faustus obicit nesciens, quid loquatur? quod faciendo Moyses usque adeo non peccauit, ut non faciendo peccaret. deus enim iusserat, qui utique nouit non solum secundum facta, uerum etiam secundum cor hominis, quid unusquisque uel per quem perpeti debeat. carnalis itaque adhuc ille populus erat et rerum terrenarum cupiditate occupatus, Aegyptii uero sacrilegi et iniqui; nam et auro illo, hoc est dei creatura male utentes ad creatoris iniuriam, suis idolis seruiebant et homines peregrinos labore gratuito iniuste ac uehementer adflixerant. digni ergo erant et isti, quibus talia iuberentur, et illi, qui talia paterentur . et forte secundum suas uoluntates et cogitationes Hebraei magis permissi sunt facere ista quam iussi; sed eis deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere uoluit, quando mandauit, ut diceret. fieri autem potest, ut
Abbreviated transcription (Latin):
feracitatis inditium. Hinc erat etiã¬
illud petri cum euaginato gladio uo¬
lens defendere dñm: aurem ꝑsecuto¬
ris abscidit. Quod fcm̃ dñs satis mina¬
cit̾ cohibuit dicens. Reconde gladiũ.
Qui enĩ gladio usus fu̾it: gladio cadet
Ille aut̃ utitur gladio: qui nlła suꝑio¬
re ac legitima potestate. uł iubente
uł concedente in sanguinem alicuiꝰ
armatur. Nam utiq dñs iusserat ut
ertũ discipili cuis feirent.b nõ ulle¬
rat ut ferirent. Quid ergo incongruũ est
si petrus post hoc pcc̾m fc̃s est pastor eccłe.
sicut moyses post ꝑcussam egyptum fcõ
est rector illius synagoge. Utq enĩ nõ de¬
testabili immanitate. s emendabili animo¬
sitate iustitie regulam excessit: uterꝙ
odio iꝓbitatis aliene. s ille frat̾no. iste
dñico. licet adhuc carnali tñ amore pecca¬
uit. Resecand̾ hoc uitiũ uł eradicandũ
s tñ tam magnũ cor tamqͣm t̾ra frugib

Expanded text:
feracitatis indicium. hinc erat iferacitatis indicium. hinc erat illud Petri, cum euaginato gladio uolens defendere dominum aurem persecutoris abscidit: quod factum dominus satis minaciter cohibuit dicens: reconde gladium; qui enim gladio usus fuerit, gladio cadet. ille autem utitur gladio, qui nulla superiore ac legitima potestate uel iubente uel concedente in sanguinem alicuius armatur. nam utique dominus iusserat, ut ferrum discipuli eius ferrent, sed non iusserat, ut ferirent. quid ergo incongruum, si Petrus post hoc peccatum factus est pastor ecclesiae, sicut Moyses post percussum Aegyptium factus est rector illius synagogae ? uterque enim non detestabili inmanitate, sed emendabili animositate iustitiae regulam excessit, uterque odio inprobitatis alienae, sed ille fraterno, iste dominico, licet adhuc carnali. tamen amore peccauit. resecandum hoc uitium uel eradicandum. sed tamen tam magnum cor tamquam terra frugibus.
Abbreviated transcription (Latin):
dam sciant ualidis uittib abilem i¬
telligunt. Et quem montem oleasts
siluescere aspex̾int oleis ẽẽ utilem cul¬
tura accedente nõ dubitant. Sic ille
animi motus quo moyses ꝑegrinũ fr̃e
a cuie imꝓbo inuiriam ꝑpetientem. nõ
obseruato ordine potestis młtũ ẽẽ non
ꝑtulit: nõ uirtutũ fructib mutilis
rat. s adhuc incultus. Uitiosa quid̃: s
magne fertilitatis signa fundebat Ip̃
deniq ꝑ angłm suum diuinis moysen
uocib euocauit in montem syna ꝑ quẽ
libaretur ex egypto ppłs isrł: eum q
miraculo uisionis in rubo flammante
et nõ ardente. u̾bis ꝙ dñicis ad frugem
obedientie pparauit: qui etiam saulũ
eccłam ꝑ seqñtem de celo uocauit. ꝓst̃¬
uit. erexit. impleuit. tamqͣm ꝑcussit.
amputauit. inseruit. fecundauit Illa
namq pauli seuitia cum scd̃ emulati¬
nem pat̾naꝵ traditionũ ꝑsequebatur
eccłam putans officium deo se facere
tamq̃m siluestre erat uitiũ. s magne

Expanded text:
dam sciant, ualidis uitibus habilem idam sciant, ualidis uitibus habilem intellegunt, et quem montem oleastris siluescere aspexerint, oleis esse utilem cultura accedente non dubitant: sic ille animi motus, quo Moyses peregrinum fratrem a ciue inprobo iniuriam perpetientem non obseruato ordine potestatis inultum esse non pertulit, non uirtutum fructibus inutilis erat, sed adhuc incultus uitiosa quidem, sed magnae fertilitatis signa fundebat. ipse denique per angelum suum diuinis Moysen uocibus euocauit in monte Sina, per quem liberaretur ex Aegypto populus Israhel, eumque miraculo uisionis in rubo flammante et non ardente uerbisque dominicis ad frugem oboedientiae praeparauit: qui etiam Saulum ecclesiam persequentem de caelo uocauit, prostrauit, erexit, inpleuit, tamquam percussit. amputauit, inseruit, fecundauit. illa namque Pauli saeuitia, cum secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur ecclesiam, putans officium deo se facere, tamquam siluestre erat uitium, sed magnae
Abbreviated transcription (Latin):
que ip̃e nõ facit ⁊ in diffidentib ut
uidex agnoscit.⁊ in confitentib uti
pr̃ ignoscit. Ex ore oĩo eius moysen
seruum eius ⁊ amamus ⁊ admira¬
mur. ⁊ qnͣtum possumus imitamur.
cum simus longe illius m̾itis infe¬
riores. etiam nullo egyptio uł occiso
uł expoliato. nlło bello gesto: quoꝵ
ille aliud futuri indole defensoris.
alia imposito imꝑio dei fecit. Ut in¬
est ut futurũ aliquid p̾signaret. Unde
nõ nunc ago: s oĩo tamqͣm nich signi¬
ficau̾nt facta illa discutio. ꝯsultaq illa
et̾na lege reꝑio. nõ debuisse hoĩem ab
illo qui ulłam ordinatam potestatem
gerebat. ꝙͣuis iniurtosũ ⁊ imꝓbũ occi¬
di. Umptñ anune uirtutis cãpaces ac
fertiles p̾mittunt sepe uitia quib hoc
ip̃m indicent. cui uirtuti sint potissum̃
accõmode: si fu̾int p̾ceptis exculte. Sic
gignere: frum̃itis aptam eẽ ꝓnũtiant
Et ubi filicem aspex̾int. lice̾t etadicã¬

Expanded text:
quae ipse non facit, et in diffitentibus ut quae ipse non facit, et in diffitentibus ut iudex agnoscit et in confitentibus ut pater ignoscit. ex ore omnino eius Moysen seruum eius et amamus et admiramur et quantum possumus imitamur, cum simus longe illius meritis inferiores, etiam nullo Aegyptio uel occiso uel expoliato, nullo bello gesto, quorum ille aliud futuri indole defensoris, alia inposito imperio dei fecit. Ut inest, ut futurum aliquid praesignaret, unde nunc non ago, sed omnino tamquam nihil significauerint facta illa discutio consultaque illa aeterna lege reperio non debuisse hominem ab illo, qui nullam ordinatam potestatem gerebat, quamuis iniuriosum et inprobum occidi. uerumtamen animae uirtutis capaces ac fertiles praemittunt saepe uitia, quibus hoc ipsum indicent, cui uirtuti sint potissimum adcommodatae, si fuerint praeceptis excultae. sicgignere, frumentis aptam esse pronuntiant, et ubi filicem aspexerint, licet eradican
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Si crederetis moysi: cred̾etis ⁊ mͥ.
de me enĩ ille scripsit. unde suo loco qñ¬
tum satis uisum est ꝯtra impudentos
manicheoꝵ calumpnias disseruimus.
Hunc ergo moysen famulũ dei iuui
dei ueri. dei sũmi fabricatoris celi ⁊ t̾re.
nõ de alieno s de nichilo nõ p̾mente
ncc̃itate. s affluente bonitate. nõ ꝑ sui
m̃bri penam. s ꝑ sui u̾bi potentiam:
hunc inqͣm moysen humilem in recu¬
sando tam magnũ mist̾ium sb̃ditũ
in suscipiendo. fidelem in seruando.
strenuũ in exseq̃ndo. in regendo ppło
uigilantem. in corrigendo uehenen¬
tem. in amando ardentem. in sustinẽ¬
do patientem: qui ꝓeis quib prefuit
deo se int̾posicit consulenti. oposuit
irascenti: hunc itaq talem ac tantũ
uirum absit a nob̾ ut ex maledico
fausti ore pensemus. s ex ore plane
u̾idici dei qui u̾acit̾ hoĩem quem
fec̾at nou̾at. qñ quid̾ etiam pocã hõim

Expanded text:
dicens: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; dicens: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit — unde suo loco, quantum satis uisum est, contra inpudentes Manichaeorum calumnias disseruimus — hunc ergo Moysen famulum dei uiui, dei ueri, dei summi, fabricatoris caeli et terrae, non de alieno, sed de nihilo, non premente necessitate, sed adfluente bonitate, non per sui membri poenam, sed per sui uerbi potentiam, hunc, inquam, Moysen, humilem in recusando tam magnum ministerium, subditum in suscipiendo, fidelem in seruando. strenuum in exequendo, in regendo populo uigilantem, in corrigendo uehementem, in amando ardentem. in sustinendo patientem, qui pro eis, quibus praefuit, deo se interposuit consulenti, obposuit irascenti: hunc itaque talem ac tantum uirum, absit a nobis, ut ex maledico Fausti ore pensemus, sed ex ore plane ueredici dei, qui ueraciter hominem, quem fecerat, nouerat, quandoquidem etiam peccata hominum.
Abbreviated transcription (Latin):
petro qui fecit hec sedenti in duode¬
cim sedib. ⁊ nõ solum duodecun tri¬
bus. u̾ni etiam angłos iudicanti im¬
pares apparebunt. Ita etiam multi
ulłius appetentes uxorem. nlłm ma¬
ritũ appetite usq ad mortem ꝑ seq̃n¬
tes. tñ dauiticũ iu̾ttũ cũ iste illa:
int̾est quid cuiq in se ip̃o qͣntũ ꝙ displi¬
ceat ut penitus extirpetur. ⁊ quid pro co
fructiferum ⁊ opulentũ ingenti feraci¬
tate consurgat. Quia ⁊ agricole plus
placent agri qui spiuis etiam magnis
eradicatis centenũ ꝓferunt: qͣm qui
nlłas nũq̃m spinas hũunt. ⁊ uix ad
tricenũ ꝑueniunt. Sic ⁊ moysen famu¬
lum dei fidelissimũ in tota domo euts
ministrũ legis scẽ ⁊ mandati scĩ ⁊ iu¬
sti ⁊ boni cui apłs attestatur. nam eius
hec u̾ba sunt que ꝯmemoraut: mtnis¬
trum etiam sacram̃toꝵ nõ iam p̾stan¬
tium salutem. s adhuc ꝓmittentium
saluatorem: ꝙ ⁊ saluator ip̃e confirmat

Expanded text:
Petro, qui haec fecit, sedenti in duodePetro, qui haec fecit, sedenti in duodecim sedibus et non solum duodecim tribus, uerum et angelos iudicanti inpares adparebunt? ita etiam multi nullius adpetentes uxorem, nullum, maritum adpetitae usque ad mortem persequentes tamen Dauidicum meritum, cum iste illa interest, quid cuique in se ipso quantumque displiceat, ut penitus exstirpetur, et quid pro eo fructiferum et opulentum ingenti feracitate consurgat, quia et agricolae plus placent agri, qui spinis etiam magnis eradicatis centenum proferunt, quam qui nullas umquam spinas habuerunt et uix ad tricenum perueniunt. Sic et Moysen famulum dei fidelissimum in tota domo eius, ministrum legis sanctae et mandati sancti, iusti et boni, cui apostolus adtestatur — nam eius haec uerba sunt, quae commemoraui — ministrum etiam sacramentorum, non iam praestantium salutem, sed adhuc promittentium saluatorem, quod et saluator ipse confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
uł potius dolenda est alit̾ sentiens
humana ten̾utas. Eis quippe diuinis
libris de antiquis uiris credend̾ est:
qui tam longe futura dix̾unt. que
p̾sentia nunc uidentur. Quid aliud
m eũngłio dicimus cũ ead̾ uox petri
auditur confitens xp̃m filiũ dei: que
etiam demonioꝵ paria u̾ba s longe
impari corde emittentiũ: Pmde in
simili uoce fides petri laudatur: de¬
monioꝵ immunditia cohibetur. A
quo nisi ab illo qui nõ aure hũana
s diuina mente radices int̾nas uocũ
illaꝵ nosset inspicere: ⁊ sine ulla fal¬
sitate disc̾nere: Qm̃ młti enĩ ⁊ alii
hor̃es dicunt xp̃m filiũ dei uiui nec
tũ petri m̾itis comꝑantur: nõ solũ
illi qui dicturi sunt in illo die. dñe
dñe. ⁊ audituri discedite a me s ⁊̃
illi qui segregabuntur ad dext̾am.
In quib płimi nec umiqͣm xp̃m uel
semel negau̾ut. nec euis ꝓ nr̃a
salute passionem imꝓbauunt. nec
gentes iudaizare coegerunt:⁊ tñ

Expanded text:
uel potius dolenda est aliter sentiens uel potius dolenda est aliter sentiens humana temeritas ? eis quippe diuinis libris de antiquis uiris credendum est, qui tam longe futura dixerunt. quae praesentia nunc uidentur. Quid aliud in euangelio discimus, cum eadem uox Petri auditur confitentis Christum filium dei, quae etiam daemoniorum paria uerba, sed longe inpari corde emittentium? proinde in simili uoce fides Petri laudatur, daemoniorum inmunditia cohibetur. a quo, nisi ab illo, qui non aure humana. sed diuina mente radices internas uocum illarum nosset inspicere et sine ulla falsitate discernere? quam multi enim et alii homines dicunt Christum filium dei uiui nec tamen Petri meritis conparantur, non solum illi, qui dicturi sunt in illo die: domine, domine et audituri: discedite a me. sed etiam illi, qui segregabuntur ad dexteram, in quibus plurimi nec umquam Christum uel semel negauerunt nec eius pro nostra salute passionem inprobauerunt nec gentes iudaizare coegerunt, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tenti confitenti ꝙ ꝓpitius. qͣntũ penaꝵ
et̾naꝵ eius ẽẽnt digna pcc̃a. ꝓ quib
cum tp̃ralib em̃datõnib utetur: ui¬
debat erga se ⁊ man̾e ueniam. ⁊ non
negligi medicinam.Cur aut saul ꝑ
lamuelem cor rectus. cui dicẽt etam ipe
poccaut: nõ meruit audire quod dauid
ꝙ ei dñs ignouisset: Nõ ꝑsonaꝵ accep¬
tio est apud dm̃: Absit. S in simili uoce
quam sensus humanus audiebat dis¬
simile pectus erat quod diuinus ocłs
disceruebat. Quid talib docemur exẽ¬
plis nisi regnũ celoꝵ intra nos ẽẽ. et
de intumnis nr̃is dm̃ colere nos debere.
ut ex abrindantia cordis os loquatur:
nõ aut̃ ut ppłs eum labus honoret. cor
aut̃ eoꝵ longe sit ab eo: neq iudicare
alit̾ audoamus de hõib quoꝵ int̾iora
uidere nõ possumus. qͣm ds̃ qui hoc p̃t
et falli aut corrumpi nõ p̃t: Cuiuo
eiudentissimam sententiam de dauid
cum diuine scripture ꝯtineat tam
sublimis auctoritas: młtũ ridenda

Expanded text:
e propitius, quantum poenarum aeternarum eius essent digna peccata; pro quibus cum temporalibus emendationibus ureretur, uidebat erga se et manere ueniam et non neglegi medicinam. cur autem Saul per Samuhelem correptus, cum diceret etiam ipse "peccaui," non meruit audire, quod Dauid, quod ei dominus ignouisset? num personarum acceptio est apud deum ? absit. sed in simili uoce, quam sensus humanus audiebat, dissimile pectus erat, quod diuinus oculus discernebat. quid talibus docemur exemplis nisi regnum caelorum intra nos esse et de intimis nostris deum colere nos debere, ut ex abundantia cordis os loquatur. non autem ut populus labiis eum honoret, cor autem eorum longe sit ab eo, neque iudicare aliter audeamus de hominibus. quorum interiora uidere non possumus, quam deus, qui hoc potest et falli aut corrumpi non potest, cuius euidentissimam sententiam de Dauid cum diuinae scripturae contineat tam sublimis auctoritas, multum ridenda
Abbreviated transcription (Latin):
sonant s tm̃ corde. ceta tñ in toto:
oythure corpne.is fabricita lunt uc es
ubi uincirentur: unde ⁊ quo tend̾e̾nt᷑
ilie quas ad cantilene suauttatem mo¬
dulaturus ⁊ ꝑcussurus est artifex
catõne futiuoꝵ: aut si nil tale signi¬
ficant ad hoc int̾ponuntur ut sit
unde illa significantia tamqͣ̃m sonan¬
tia ꝯnectantur. Has aut̃ reꝵ gestaꝵ
allegoricas narratones si nolunt he¬
retici sicut a nob̃ exponinitur acciꝑe
uł etiam nich eas nisi quod ꝓpͥe sonãt
significare contendunt. nõ est luctan¬
dum cum hominib qui dicunt. nõ
sapit palato meo quod sapere dicis
tuo: dum tñ ea que diuinitus p̾ci¬
ptuntur. aut mores pietatem q for¬
mare. aut aliquid fignrate significa¬
re uł credantur uł inclłigantur. aut
utrũq potius q̃m uenturũ. dũ tñ
et ip̃a que figurate dicta uł fc̃a intel¬
liguntur. ad eoso mores bonos pieta¬

Expanded text:
sonant, sed tantum chordae, cetera tamen in toto sonant, sed tantum chordae, cetera tamen in toto citharae corpore ideo fabricata sunt, ut esset ubi uincirentur, unde et quo tenderentur illae quas ad cantilenae suauitatem modulaturus et percussurus est artifex:catione futurorum ant, si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit unde illa significantia tamquam sonantia conectantur. Has autem rerum gestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici sicut a nobis exponuntur accipere uel etiam nihil eas nisi quod proprie sonant significare contendunt, non est luctandum cum hominibus, qui dicunt: "non sapit palato meo quod sapere dicis tuo"; dum tamen ea quae diuinitus praecipiuntur aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellegantur aut utrumque potius quam neutrum; dum tamen et ipsa quae figurate dicta uel facta intelleguntur ad eosdem mores bonos pieta
Abbreviated transcription (Latin):
scripturaꝵ de quib eiso scripturis
calumpniantur heretici picrutata
et quodã modo int̾rogata. qnͣto uident᷑
obscuriora. tanto intrabiliores in se
mystioꝵ thesauros late respondent:
qͣnto magis impioꝵ blasphema ora
obmutesoe oĩo debent. cum opilant
aptissima u̾itate ꝯtra quam p̾foca¬
tõ spu quid musitent nõ inueniũt
Et malunt miseri manifestatione
eus suas fauces obturari: qͣm suani¬
tate pectus impleri. Tp̃m igitur so¬
nant hoc omnia. Caput illud quodas
cendit in celum. ⁊ hoc corpus eius qd̾
usꝙ in finem laborat in t̾ra: scribẽ¬
tium litt̾as u̾e sacras omnis partu¬
tum. quod nõ significet aliquid fu¬
turoꝵ: nisi que tõ posita sunt ut ex
eis quodã modo religentur ea que il¬
lum regem ppłm q eius siue ꝓpͥis
siue figuratis loquucõnib reb ue
puuntient. Sicut enĩ in cytharis
et hĩ organis musicis nõ quid̾ oĩa
que tanguntur canorũ aliquid re¬

Expanded text:
scripturarum, de quibus eisdem scripturis scripturarum, de quibus eisdem scripturis calumniantur haeretici, perscrutata et quodam modo interrogata quanto uidentur obscuriora, tanto mirabiliorum in se mysteriorum thesauros latere respondent: quanto magis impiorum blasphema ora obmutescere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitent non inueniunt, et malunt miseri manifestatione eius suas fauces obturari, quam suauitate pectus impleri? Christum igitur sonant haec omnia; caput illud, quod iam ascendit in caelum, et hoc corpus eius, quod usque in finem laborat in terra, scribentium litteras uere sacras omnis partutum, quod non significet aliquid futurorum, nisi quae ideo posita sunt, ut ex eis quodam modo religentur ea quae illum regem populumque eius siue propriis siue figuratis locutionibus rebusue praenuntient. sicut enim in citharis et huiusce modi organis musicis non quidem omnia, quae tanguntur, canorum aliquid re
Abbreviated transcription (Latin):
uitulus iste aureus: q̃lia solebant
egyptioꝵ etiam ip̃i pͥmates ⁊ tamꝙͣ
decti hoĩes adorare figm̃ta. Hoc ergo
uirtilo lienifiati. eEt onmne corpuo .i.
omnis societas gentilium ydolatrie de¬
ditoꝵ. Lianc sacrilegam societatem dñs
ilx illo igne comburit. de quo in eringe¬
lio dicit᷑ Ignem ueni mitte̾ in t̾ram
Ut quĩ nõ est qui se abscondat a calore
eius. dum in eum credunt gentes:
igne uirtutis eius dyabolica in eis
forma saluatur. Cotum demido corpꝰ
iiud ꝯminuitur .i. ab illa male con¬
spiratõnis conflatõne discissum. ũbo
u̾itatis humiliatur. Et ꝯminutũ in
aquam mittitur: nt eos isrsite .i. eim̃
m̃bra. hoc est in corpus dñicũ tnͣsferãt.
Quoꝵ isrłitaꝵ petro de ip̃is gentibus
dc̃m est.shacta ⁊ manduca. Si macta
et manduca. q̃re nõ etiam concide et
bibe. Ita me iutulus ꝑ ignem zeli
et aciem u̾bi ⁊ aquam baptismi: ab
eis potius quos absorbere conabatur
absorbitus est. Si ergo hec quoq loca

Expanded text:
uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. hanc sacrilegam societatem dominus Christus illo igne comburit, de quo in euangelio dicit: ignem ueni mittere in terram, ut, quoniam non est qui se abscondat a calore eius, dum in eum credunt gentes, igne uirtutis eius diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationis conflatione discissum uerbo ueritatis humiliatur et comminutum in aquam mittitur, ut eos Israhelitae, id emembra, hoc est in corpus dominicum, transferant. quorum Israhelitarum Petro de ipsis gentibus dictum est: macta et manduca. si macta et manduca quare non etiam:I concide et bibe? ita ille uitulus per ignem zeli et aciem uerbi et aquam baptismi ab eis potius quos absorbere conabatur absorptus est. Si ergo haec quoque loca
Abbreviated transcription (Latin):
si deniq ut abeis ille uiculus penitͦ
aboleretur moendit eum. ꝯtriuit. in
aquam sparsit. atq subm̃sit: utquid
et potum hoc ppło dedit: Quem nõ ex¬
citet fcm̃ hoc ad inquirendam ⁊ intlłi¬
gendam ꝓpħicam significatõm. Occur¬
rat ergo tam intentis m̃tib tamqͣm
dyaboli corpus in uitulo .i. hoĩes in
omnib gentib: quib ad hec sacrile¬
gia caput hoc est auctor est dyabolus
Aureum pp̃ea: qr uidentur ydolatrie
ritus uelut a sapientib instituti. de

Expanded text:
si denique, ut ab eis ille uitulus penitus si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor, est diabolus, aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de