comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit mare : & uiditds̃ qui abonum ẽ : Iam dehoco peređĩ ꝓpt̃
alterius reiquaerendae necessita temin primonr̃o uoluminb
satis tuxstauimus : Hic itaq breuit̃ ammonemus . ut quẽ forte
non mouei quae rerequando species aquarũ terarũq: creata sit :
accipiat istodie non. eẽ. factum nisiut secernerentur. haec duo
elementa in ferionr: quemuero mouesꝰ. qͦuurin dieb: fasta sitlux
& caelum & temno diesaut̃ uel ante omnes dies a quetema. & qͣuur
ad di uerbum facta sint illa: dicente dõ fiat : Haec aut̃ dõquidem dicente
discrexa non aut̃ dodicente facta inueniantur : Hab& qđ salua fide
intellegat scilice id quod dictum ẽ : ante dierum enumerationem
temreraet inuisibilis & in composita cum commendar& scriptu¬
iii cuius moditem amfecerat ds̃. quia predixerat : In principio
fecit ds caelum & temaẽnihi laliud his uerbis quã materiae corpor¬

Expanded text:
uocauit mare. et uidit deus, quia bonum est. iam de hoc opere dei propter uocauit mare. et uidit deus, quia bonum est. iam de hoc opere dei propter alterius rei quaerendae necessitatsatis tractavimus . Hic itaque breviter admonemus, ut quem forte non movet quaerere quando species aquarum terrarumque creata sit, accipiat isto die non esse factum, nisi ut secernerentur haec duo elementa inferiora. quem uero mouet, cur in diebus facta sit lux et caelum, extra dies autem uel ante omnes dies aqua et terra, et cur ad dei uerbum facta sint illa dicente deo: fiat, haec autem deo quidem dicente discreta, non autem deo dicente facta inueniantur: habet, quod salua fide intellegat. scilicet id, quod dictum est ante dierum enumerationem: terra erat inuisibilis et inconposita, cum commendaret scriptura, cuiusmodi terram fecerat deus, quia praedixerat: . in principio fecit deus caelum et terram, nihil aliud his uerbis quam materiae corpor
Abbreviated transcription (Latin):
salutem & scãe ecclesiae necessariã utilitatem cupimus informari:
hoc sane nouerint nec nomen firmamenti cogere : ut stare caelum
putemus firmamentũ enim non ꝓpt̃ stationem sed ꝓpt̃ firmitatẽ :¬
autꝓpt̃ intuans gressibilem terminũ superiorũ e inferiorũ aqua¬
rũ uocatum intellegerelic&s : Nec si ueritas caelũ stare ꝑsua serit
inpedirinos circuitu siderum : Nec hoc intellegere possimus : &
ab ipsis quippequihȩc curiosis sime dotiosissime quaesi uerunt: in¬
uentum ẽ &iam caelo non motosisola sidera mouerentur fieripo¬
tuis seomnia : quaein ipsis siderũ conuersionib: animaduersu atq:
comprehensa sunt. Ꝙdixit ds̃ congreg&uraqua quae .ẽ. sub
caelo in congregationẽ. unam & appareat arida & fastum ẽ sic :¬
& congregata ẽ. a quaquae subcaelo in congregationẽ suã & appa¬
ruit arida : &uo cauit d̃ aridam terrm& conoregationẽ aquae

Expanded text:
salutem et sanctae ecclesiae necessariam utilitatem cupimus informari. salutem et sanctae ecclesiae necessariam utilitatem cupimus informari. hoc sane nouerint nec nomen firmamenti cogere, ut stare caelum putemus — firmamentum enim non propter stationem, sed propter firmitatem aut propter intransgressibilem terminum superiorum et inferiorum aquarum uocatum intellegere licet — nec, si ueritas caelum stare persuaserit, inpediri nos circuitu siderum, ne hoc intellegere possimus. et ab ipsis quippe, qui haec curiosissime et otiosissime quaesiuerunt, inuentum est etiam caelo non moto, si sola sidera mouerentur, fieri potuisse omnia, quae in ipsis siderum conuersionibus animaduersa atque conprehensa sunt. Et dixit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregatione sub caelo, in congregationem suam, et adparuit arida. et uocauit deus aridam terram et congregationem aquae
Abbreviated transcription (Latin):
nintellegi potest: ut rumq aut̃ ad lit te nrm quomodo possit uidendũm ẽ
sienim cament non solũ curua sed euã plana restedicitur ꝓfecto & pellis non
solum in planũ uerũ &iã inraitundũ sinum extenditur nam& uter & uesi¬
capellis est  U III. Qemotu&iã caeli non nulli furtres quaestionem
mouent utrums annemoueatur : quia simou&ur inquiunt : quo modo
firmamentum ẽ siaut̃ stat quomodo sidene qui in illo fixa creduntur:
aboriente usq ad orientem circumeunt septentrionib breuiores gr¬
ros iuxta cardinem ꝑagentib: utcaelum si ẽ alius nobis oecultus cardo
exalio uertice sicut sphenr: siaut̃ nullus alius cardo .ẽ. uelut discus
rotari uideatur : Quib: respondecimultum subtilib & laboriosis rac¬
nonib: ista ꝑquiri ut uere ꝑcipiatur : ut rum ita anita sit quib: in eundis
atq turstandis Nec mihiiampus ẽ : nec illis eẽ deb& quos ad suam

Expanded text:
intellegi potest, utrumque autem ad litteram quomodo possit, uidendum est. intellegi potest, utrumque autem ad litteram quomodo possit, uidendum est. si enim camera non solum curua, sed etiam plana recte dicitur, profecto et pellis non solum in planum, uerum etiam in rotundum sinum extenditur. nam et uter et uesica pellis est. De motu etiam caeli nonnulli fratres quaestionem mouent, utrum stet anne moueatur. quia, si mouetur, inquiunt, quomodo firmamentum est? si autem stat, quomodo sidera, quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt septentrionibus breuiores gyros iuxta cardinem peragentibus, ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. quibus respondeo multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum ita an ita sit: quibus ineundis atque tractandis nec mihi iam tempus est nec illis esse debet. quos ad suam
Abbreviated transcription (Latin):
c&ur caelum sphere figun undiq: ẽẽ conuexum sitamen ꝓbatur
& illa quidem apud nosca menre similitudo es iam secundũ litterom
accepta non inpedit eos quispenein dicunt. bene quippecreditur.
secundum eam partem que suꝑnos .ẽ. decaelifigune scriptune lo¬
qui uoluisse ⁊ siergo spent non .ẽ. exuna parte camenr ẽ. ex
qua partecaelum temem contegit . siaut̃ spera ẽ. undiq: came¬
rar .ẽ. sed illud qđ depelledistum .ẽ magis urg& nenon sphere
qđ humanum ẽ. forte cõmentũ sed ipsinñ recam enrea duer¬
sum sit : quid autem hinc allegoricae senserim consessionũ.¬
nosturum liber tertius decimus hab& siuegitur ita utibi posuisiue ali¬
quo aliomodo intellegendum sit cuelũ sicut pellis extentum ꝓpt̃ molestos
&imimios exastore s expositionis ad litterũ hocdico : quod sicut arbitror om¬
nium sensib: pat&. utrumq enimfortasse id est & pellis eicameni figunrte

Expanded text:
cetur caelum sphaerae figura undique esse conuexum, si tamen probatur. cetur caelum sphaerae figura undique esse conuexum, si tamen probatur. Et illa quidem apud nos camerae similitudo etiam secundum litteram accepta non inpedit eos qui sphaeram dicunt. bene quippe creditur secundum eam partem, quae super nos est, de caeli figura scriptura loqui uoluisse. si ergo sphaera non est, ex una parte camera est, ex qua parte caelum terram contegit; si autem sphaera est, undique camera est. sed illud, quod de pelle dictum est, magis urget, ne non sphaerae, quod humanum est forte commentum, sed ipsi nostrae camerae aduersum sit. quid autem hinc allegoriae senserim, Confessionunostrarum liber tertius decimus habet. siue igitur ita, ut ibi posui, siue aliquo alio modo intellegendum sit caelum sicut pellis extentum, propter molestos et nimios exactores expositionis ad litteram hoc dico, quod, sicut arbitror, omnium sensibus patet . utrumque enim fortasse, id est et pellis et camera, figurate
Abbreviated transcription (Latin):
tribuunt qđ scriptum ẽ in litteris nr̃is qui extendit caelum sicut pel¬
lemsit sane contrariũ si falsum ẽ. qđ illidicunt hoc enimuerum .ẽ. qđ
diuinadicit auctoritas potius quã illud qđ humana in firmitas conicit.
sed si forte illud talib: illi documentis probare potuerint : ut dubitari
inde non debeat: demonstrandum .ẽ. hoc qđ apud nos depelledictum ẽ
ueris illis itionib: non. ẽẽ . conturriũ alio quinconturriũ erit. &iam ip¬
sis in alio locoscripturis nr̃is ubi caelumdicitur uelut cament. ẽẽ sus¬
pensũ : Quid enim tam diuer sum & sibim& aduersum quam plana
pellis extensio & camerie curua conuexio. qđ sio post& sicuti opost&
Haecduo sic intellegere : ut concordare utrum quenec sibim& repue¬
nare inueniatur. itao port& eiã utrum lib&i horũ illis non ad uersari
disputationib: sieas forte uei scerta nrtio declanauerit. quib: do¬

Expanded text:
tribuunt, quod scriptum est in litteris nostris: qui extendit caelum sicut peltribuunt, quod scriptum est in litteris nostris: qui extendit caelum sicut pellem? sit sane contrarium, si falsum est, quod illi dicunt; hoc enim uerum est, quod diuina dicit auctoritas, potius quam illud, quod humana infirmitas conicit. sed si forte illud talibus illi documentis probare potuerint, ut dubitari inde non debeat, demonstrandum est hoc, quod apud nos de pelle dictum est, ueris illis rationibus non esse contrarium; alioquin contrarium erit etiam ipsis in alio loco scripturis nostris, ubi caelum dicitur uelut camera esse suspensum. quid enim tam diuersum et sibimet aduersum quam plana pellis extensio et camerae curua conuexio ? quodsi oportet, sicut oportet, haec duo sic intellegere, ut concordare utrumque nec sibimet repugnare inueniatur, ita oportet etiam utrumlibet horum illis non aduersari disputationibus, si eas forte ueras certa ratio declarauerit, quibus do
Abbreviated transcription (Latin):
credenda sit secundũ scriptune snñs. multienim multũ disputant dehis reb: quis
maiore prudentia nr̃i auctore somi serunt udbeatamuitã non ꝓfutunes dis¬
centib: eoccupantes qđ peius ẽ : multum pnreciõsu &reb: salubrib: impenden¬
da temporũ spatia Quidenimad meꝑtin & utrum caelũ sicut spera undiq
condudat terem in mediamundimole libnrtã . aneam exuna parte de suꝑ
uelut discus operia sed quia defide agitur scripturarũ ꝓpt̃ illamcausam qũ
non semel comme morrui nequis quã eloquia diuina non intellegenscum dehu
reb: talealiquid uel in uenerit in libris nr̃is uel exillis audierit qđ ꝑcep¬
tis a serationib: aduersariuideatur. nullomodo eisc&ent utilia monen¬
tib: uel namientib: uel prrenuntiantib: credat. breuit̃ dicendum .ẽ. de
lo queb atur noluis seistadocere homines Nulli saluti ꝓfutura : sed
ait aliquis quomodo non .ẽ contrariũ his qui figunrin spherre caelo

Expanded text:
aeli esse credenda sit secundum scripturas nostras. multi enim multum disputant de his rebus, quas maiore prudentia nostri auctores omiserunt ad beatam uitam non profuturas discentibus et occupantes, quod peius est, multum pretiosa et rebus salubribus inpendenda temporum spatia. quid enim ad me pertinet, utrum caelum sicut sphaera undique concludat terram in media mundi mole libratam, an eam ex una parte desuper uelut discus operiat? sed quia de fide agitur scripturarum, propter illam causam, quam non semel commemoraui, ne quisquam eloquia diuina non intellegens, cum de his rebus tale aliquid uel inuenerit in libris nostris uel ex illis audierit, quod perceptis a se rationibus aduersari uideatur, nullo modo eis cetera utilia monentibus uel narrantibus uel praenuntiantibus credat, breuiter dicendum est de dei, qui per eos loquebatur, noluisse ista docere homines nulli saluti profutura.. Sed, ait aliquis, quomodo non est contrarium his, qui figuram sphaerae caelo
Abbreviated transcription (Latin):
minis factum non nouimus quando creantidõ quemammodũ
angeli seruiunt ignontinus : quinec arborem ex arboris¬
s urculo in robore alieno factam nosse possumus si& istadõ crear¬
ti quemam modum agricolaes eruiant. similiter nesciremus
nullo modo tamen dubitamus & hominum & arborum non nisi
dm̃esse creatorem fideliter que credimus fatam femmam ex
uiro nullo interueniente concubitu. &iam si foste costa hominis
ministrataperangelos in opere creatoris:

Expanded text:
minis factam non nouimus, quando creanti deo quemadmodum minis factam non nouimus, quando creanti deo quemadmodum angeli seruiant ignoramus? qui nec arborem ex arborissurculo in robore alieno factam nosse possemus, si et ista deo creanti quemadmodum agricolae seruiant, similiter nesciremus. Nullo modo tamen dubitamus et hominum et arborum nonnisi deum esse creatorem fideliterque credimus factam feminam ex uiro nullo interueniente concubitu, etiamsi forte . costa hominis ministrata sit per angelos in opere creatoris:
Abbreviated transcription (Latin):
quaerimus in rebus creationis huius similitudinem: quamud¬
qr deuri latere facta ẽ. nec possumus inuenire. no n obalud
nisi quia homines quem am modum operentur in aaenanolno
quemammodum autem angeli in bocmundo quodan modo agr¬
colentur nonuti quenouuimus Nam profecto si remota bominum
in dustria fruticum genus natune cursus opene r&ur nibilalius
nos semus quamex ternt nasci arbores & herbas & exua nunose¬
minibus ab eisitidem internem cadentibus : Numquit in notes¬
cer&e nobis quidualer& in sitio italterius generis lignum nndi¬
cepropria poma postar& aliena & coalescente un itate nam suas
haecper agri colarum opent didicimus cumipsi creatores arborũ
nullo modo essent sed natunte tursum dõ creanti suum quodd̃
officium minis teriumque pnteuerent nequaquamenimque¬
quam pereorum opent exister& si hoc indĩ opere intimanatue
nitio non baber& quidergo mirum si hominem ex osseho¬

Expanded text:
quaerimus in rebus creationis huius similitudinem, qua mulquaerimus in rebus creationis huius similitudinem, qua mulier de uiri latere facta est, nec possumus inuenire, non ob aliud, nisi quia homines quemadmodum operentur in hac terra nouimus; quemadmodum autem angeli in hoc mundo quodammodo agricolentur, non utique nouimus. nam profecto si remota hominum industria fruticum genus naturae cursus operaretur, nihil aliud nossemus quam ex terra nasci arbores et herbas et ex earum seminibus, ab eis itidem in terram cadentibus, numquid innotesceret nobis quid ualeret insertio, ut alterius generis lignum radice propria poma portaret aliena et coalescente unitate iam sua? haec per agricolarum opera didicimus, cum ipsi creatores arborum nullo modo essent, sed naturae cursum deo creanti suum quoddam officium ministeriumque praeberent. nequaquam enim quidquam per eorum opera existeret, si hoc in dei opere intima naturae ratio non haberet. quid ergo mirum, si hominem ex osse ho
Abbreviated transcription (Latin):
ris formatione quis audeat ad firmare cestissime tamendi¬
xerim supplementumillum carnis in costae locum ipsius que
feminae corpus & anima in conformationem que membrorũ
omnia uiscertesensus omnes & quid quidenet quo illa &crea¬
tunt & homo & femina enatnonnisi in illo operedi factum
quod ds̃ nonperange los sed persem& ipsum non openecus ea
dimisit sedita continuanter operatur. ut nec ulla rum ali¬
rum rerum necipsorum angelorum natune subsistat sinon
oper&ur Sed quonum carnem ani matani. atquesentientem
quantum natu ntrerum pro humanocaptũ experiri potuimus
non nouimus nascinisi autex istis tam quam materia libuselemen¬
tis hoc est aqua & cerno autexfruticibus uellignorum fructi¬
bus uel &iam ex carnibus animalium sicut innumentbila gene¬
ne uermium siue repailium aut certe ex concubitu parentum
nullam autem carnem natam scimus ex carne cuius liba
animantis quaetam ess& ei similis ut sexit tantum discerner&

Expanded text:
ris formatione, quis audeat adfirmare? certissime tamen diris formatione, quis audeat adfirmare? certissime tamen dixerim subplementum illud carnis in costae locum ipsiusque feminae corpus et animam conformatiomnia viscera, sensus omnes et quicquid erat, quo illa et creatura et homo et femina erat, non nisi illo opere dei factum, quo det dimisit, sed ita continuanter operatur, ut nec ullarum aliarum rerum nec ipsorum angelorum natura subsistat, si non operetur. Sed quoniam carnem animatam atque sentientem, quantum naturam rerum pro humano captu experiri potuimus, non nouimus nasci, nisi aut ex istis tamquam materialibus elementis, hoc est aqua et terra, aut ex fruticibus uel lignorum fructibus uel etiam ex carnibus animalium, sicut innumerabilia genera uermium siue reptilium, aut certe ex concubitu parentum, nullam autem carnem natam scimus ex carne cuiuslibet animantis, quae tam esset ei similis, ut sexu tantum discerneretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ponere num& ĩam ex hisqua e adhib& opentri & creare uires
uelcar nem potest natunt idagit interioremotu nobis queo ccul¬
tissimo cuita men sids̃ subtiiphat openitionem intimam quaeam
subfutuitẽ fecit continuo tamquam extincta nulla remanebit:
uaꝓptercums̃ uniuersam creatunem suam. bi pertitoquodam
opere prouindentiae dequo in superiore libro locittsumus & inna¬
tunedibus & inuoluntarus motibus amministr& c̃rcarenatunt̃.
Amnullus ingelus potest quam nec scipsum uoluntas uero angelica
oboedienter dõ subdita eius que ex secuta iussio nenatuntlibus motib
derebus subi ectis tamquam materiem ministire: ut secun¬
dum illas principales in uerbo dĩ noncreatas uel secundum illas
inprimis sex dicrum operibus causaliter crectas nttiones :¬
aliquid intemporeere eturmore agrico landi. uel medendipots
qualeita quae ministeriumdo. ex hibuerint angeli in illa mule¬

Expanded text:
ponere. num etiam ex his, quae adhibet, operari et creare uires ponere. num etiam ex his, quae adhibet, operari et creare uires uel carnem potest? natura id agit interiore motu nobisque occultissimo. cui tamen si deus subtrahat operationem intimam, qua eam substituit et facit, continuo tamquam extincta nulla remanebit. Quapropter cum deus uniuersam creaturam suam bipertito quodam modo opere prouidentiae, de quo in superiore libro locuti sumus, et in naturalibus et in uoluntariis motibus administret, creare naturam tam nullus angelus potest quam nec se ipsum. uoluntas uero angelica oboedienter deo subdita eiusque executa iussionem naturalibus motibus de rebus subiectis tamquam materiem ministrare, ut secundum illas principales in uerbo dei non creatas uel secundum illas in primis sex dierum operibus causaliter creatas rationes aliquid tempore creetur. more agricolandi uel medendi potest. quale itaque ministerium deo exhibuerint angeli in illa mulie
Abbreviated transcription (Latin):
crementum dats ad hoc incrementum peran& &i am incorpore
humano quod ossedemto locus carne supl&us est: illoscilic& õpere
dĩ quonatunessubstuitut sint quo ipsos quoque angelos creauit:
pusitaque agricolaȩ .ẽ. utaquam ducatcumrigat : Nonaute mopus
eius ẽ utaqua perdediuia prolauatur sedillius quiomnia inmen¬
sunt & numero & pondere disposit : Tte mopus agricolae ẽ ut
surculus auellatur ex arbore terne quaemand&ur. at non eiuso¬
pus ẽ ut sucum inbibat ut germen emittat. ut aliud eius solo figat
quo nedicem stabiliat.⁊ Aliudinaunes promoueat. quorobur
nutriat nrmosque diffundat. sed illius quida tincrementum me¬
dicusdiam acgroto corpori alimentum adbib& & uulnenitome¬
dicamentum primum non derebus quas creauit sed quascreatas ope¬
rȩ creatoris inuenitde in decibum uel potum prtepanere potuit.
& ministitre : emplasrum formare & medicamento inlitum ad¬

Expanded text:
ncrementum dat, deus. ad hoc incrementum pertinet etiam in corpore ncrementum dat, deus. ad hoc incrementum pertinet etiam in corpore humano, quod osse demto locus carne subpletus est, illo scilicet opere dei, quo naturas substituit, ut sint, quo ipsos quoque angelos creauit. Opus itaque agricolae est, ut aquam ducat, cum rigat; non autem opus eius est, ut aqua per decliuia prolabatur, sed illius, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit. item opus agricolae est, ut surculus auellatur ex arbore terraeque mandetur; at non eius opus est, ut sucum inbibat et germen emittat, ut aliud eius solo figat, quo radicem stabiliat, aliud in auras promoueat, quo robur nutriat ramosque diffundat, sed illius, qui dat incrementum. medicus etiam aegro corpori alimentum adhibet et uulnerato medicamentum: primum non de rebus, quas creauit, sed quas creatas opere creatoris inuenit; deinde cibum uel potum praeparare potuit et ministrare, emplastrum formare et medicamento inlitum ad
Abbreviated transcription (Latin):
aedifictao dicta .ẽ.: que mam modum facta sit naturt quippe
muliebris creata est quamuis exuirili qua eiamerat non aliqui
motus iamex siftentium natunrum angeliautem nullam
omnino possunt crearenatunm: solus enimunus cuius lila
quem ad modum sits opo iatus adam costaqueenus sineullo¬
doloris sensu a corporis conpaged& nirctasit. hae cenim forassedi cantur
potuisse perangelos fieri formare autem uela edificare costam
ut mulieres s& usque ad eo non potuit nisi ds̃ a quo uniuers antura
subsistit ut neillud quidem carnis supplementum in corpore uiri
quodinillius costae successit locumabangelis factumesse credide¬
rimsicut necipsum hominem d&ernre puluere
on quid nulla sit angelorum operdutaliquid cre&ur sed nonideo
creatores sunt quia nec agricolas creatores seg&um atque arborũ
dicimus non enim qui plantat ẽ aliquid nequequirigat sed quiii¬

Expanded text:
aedificatio dicta est, quemadmodum facta sit. natura quippe aedificatio dicta est, quemadmodum facta sit. natura quippe mulieris creata est, quamuis ex uirili, quae iam erat, non aliquo motu iam existentium naturarum. angeli autem nullam omnino possunt creare naturam; solus enim unus cuiuslibet quemadmodum sit soporatus Adam costaque eius sine ullodoloris sensu a corporis conpage detracta sit.haec enim fortasse dicantur potuisse per angelos fieri; formare autem uel aedificare costam, ut mulier esset, usque adeo non potuit nisi deus, a quo uniuersa natura subsistit, ut ne illud quidem carnis subplementum in corpore uiri, quod in illius costae successit locum, ab angelis factum esse crediderim sicut nec ipsum hominem de terrae puluere: non quo nulla sit angelorum opera, ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt. quia nec agricolas creatores segetum atque arborum dicimus. non enim qui plantat, est aliquid neque qui rigat, sed qui i
Abbreviated transcription (Latin):
culo proph&arequieuenit: si enim hominido nauitds. sicenim
inftituens ut &iam carnem peccati postans possit non solum peco¬
ra & iumenta suis usibus subdita nec tantum domesticas auessed
&ĩam libente uolitantes quas lib& &iam seuasfents & capere&
mansuefacere & eis minrbiliter impentre patentia nttionis
non corporis cum earum app&itus & dolore scaptans paula¬
timq in lectando prcemendo laxandoque modentns a grest
ea sexuit consu& udine xtam quam hu manis moribus indu¬
it quanto magis angeli hocpossunt quius sionedĩ in ipsacius
quam sempiter neintuentur . in commutabili ueritate per¬
spetta mouentes seper tempus & corponelibus subdita percȩ¬
pus & locum a gilita teminbili & iuisa quibus moueatur &ap
p&itucarnalis indigentia eualent efficere. omni animi
uiuae ut quo eam uenireopus ẽ nesciens adducatur
xm̃ ergo uideamus ipsa mulieris formatio quae mrfticie diam

Expanded text:
culo propheta requieuerat. si enim homini donauit deus, sic eum culo propheta requieuerat. si enim homini donauit deus, sic eum instituens, ut etiam carnem peccati portans possit non solum pecora et iumenta suis usibus subdita nec tantum domesticas aues, sed etiam libere uolitantes quaslibet etiam saeuas feras et capere et mansuetas facere et eis mirabiliter imperare potentia rationis, non corporis, cum earum adpetitus et dolores captans paulatimque inlectando, premendo laxandoque moderans agresti eas exuit consuetudine et tamquam humanis moribus induit: quanto magis angeli hoc possunt, qui iussione dei in ipsa eius, quam sempiterne intuentur, incommutabili ueritate perspecta mouentes se per tempus et corpora sibi subdita per tempus et locum agilitate mirabili et uisa, quibus moueatur, et adpetitum carnalis indigentiae ualent efficere omni animae uiuae, ut quo eam uenire opus est nesciens adducatur! Iam ergo uideamus, ipsa mulieris formatio, quae mystice etiam
Abbreviated transcription (Latin):
utinhis quaesibi subiecta sunt iussa eius efficiant ⁊
Omnis enimanima uiua non solum nationalis sicut in bominibus uerã
& iaminnationabilis sicutin pecoribus a uolat libus & pis cibus uisis
mou& ursedanima nirtionalis uolumtatis arbitrio. uel consentit
uisis uel non consentit in nitionalis iutem non bab& hociudicium pro
suo autem genere atquenatunr uiso aliquo tacta propellitur nec
in potestateullius animaeest quaeilli uisa ueniant. siueinsen¬
sus corporissiue in ipsum spm̃ interius quibus iusis app&itus mo¬
ueatur cuius lib& animantis. acsic cum cauisa perangelorum olue¬
dientium desuperministruntur peruenitiussio dĩ nonsolumad
homines nec solum adaues & pecore uerum & iam ad eaque ina¬
quis latent si cutade&um quiglutauit ionam. nec solum a dista
maioni uerum &iam aduermiculum nam& huic legimus di¬
uinitus iussum ut irdicem cucurbitaero der&. sub cuius umbnt¬

Expanded text:
ut in his, quae sibi subiecta sunt, iussa eius efficiant, ut in his, quae sibi subiecta sunt, iussa eius efficiant, Omnis enim anima uiua, non solum rationalis sicut in hominibus, uerum etiam inrationalis, sicut in pecoribus et uolatilibus et piscibus, uisis mouetur. sed anima rationalis uoluntatis arbitrio uel consentit uisis uel non consentit; inrationalis autem non habet hoc iudicium, pro suo tamen genere atque natura uiso aliquo tacta propellitur. nec in potestate ullius animae est, quae illi uisa ueniant siue in sensus corporis siue in ipsum spiritum interius, quibus uisis adpetitus moueatur cuiuslibet animantis. ac sic cum ea uisa per angelorum oboedientiam desuper ministrantur, peruenit iussio dei non solum ad homines nec solum ad aues et pecora, uerum etiam ad ea, quae sub aquis latent — sicut ad cetum, qui gluttiuit Ionam — nec solum ad ista maiora, uerum etiam ad uermiculum; nam et huic legimus diuinitus iussum, ut radicem cucurbitae roderet, sub cuius umbra
Abbreviated transcription (Latin):
igri & omma uolatiliacieli underam quodui sum est &
quantum uisum ẽ disseruimus & ad duxitea omnia adadam
ut uider& quid eauocar& quomodoba ec addixeritds̃ ad ada
necarnaliter sapiamus adiuuare nos deb& quod debipertito
opere diuinae prouidentiae in libro superiore tracctabimꝰ
nequeenim sicutindagant atq adigunt uel antes uel aucupan¬
tes ad raia quaecum que animantia capi unt ita hoc faca
esse credendum ẽ. autuox aliqua iussionis denubefacta ẽ
eis uerbis nationales animae audientes intellegere atque
oboedire adsolent non enim hoc acceperunt ut possint bestiae
uelaues in suo tamen genereo btem perentdo non nttionabili uo¬
luntatis irbitrio sed sicut mouaille omnia tomporibusop¬
postunis non ipse tempone litermotus perangelica ministeri a
quaecapiunt inuerbo cius quid quo temporefieri debeat. &¬
illo non tempo nliter moto mouentur ipsa temponeliter

Expanded text:
agri et omnia uolatilia caeli: unde iam quod uisum est et agri et omnia uolatilia caeli: unde iam quod uisum est et quantum uisum est disseruimus. et adduxit ea omnia ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret. quomodo haec adduxerit deus ad Adam, ne carnaliter sapiamus, adiuuare nos debet, quod de bipertito opere diuinae prouidentiae in libro superiore tractauimus. neque enim sicut indagant atque adigunt uenantes uel aucupantes ad retia quaecumque animantia capiunt, ita hoc factum esse credendum est aut uox aliqua iussionis de nube facta est eis uerbis, quae rationales animae audientes intellegere atque oboedire adsolent. non enim hoc acceperunt ut possint bestiae uel aues; in suo tamen genere obtemperant deo, non rationali uoluntatis arbitrio, sed sicut mouet ille omnia temporibus oportunis, non ipse temporaliter motus, per angelica ministeria, quae capiunt in uerbo eius quid quo tempore fieri debeat, et illo non temporaliter moto mouentur ipsa temporaliter,
Abbreviated transcription (Latin):
nondictum .ẽ. finxit aut fecit sicut in omnibus supnroperibus sed
aedificacuit in quit dñs ds̃ illam costam non tamquam corpus huma¬
num sed tam quam domum non ẽ itaque dubitandum quoniam
haec facta sunt & stulta esse non possunt obaliquid signis̃ candum
essefacta fructum futuris aeculi ab ipsoiam primor digeneris hu¬
mani dõ purescio in ipsissuis operibus miseri corditer pncedi¬
caenteut cesto tempore seruissuis siue perhominum successi¬
ones siue persuum spm̃ uel angelorum ministerium reuelata
atque conscribta & ꝓ mittendis rebus futuris & recognoscen¬
dis impl&is testimonium perbiberent quod magis magisque
in consequentibus apparebit. ⁊ Vid eamus ergo quodisto ope¬
resuscepimus non secundum prirefigunttionem rerum
fucunerum sed secundum rerum gestarum. non allegori¬
cams ed propriam significationem quem ammodum haecaccipi
possint & finxit ds̃ in quitadhuc d&ern omnes bestias

Expanded text:
non dictum est "finxit" aut "fecit" sicut in omnibus supra operibus, sed non dictum est "finxit" aut "fecit" sicut in omnibus supra operibus, sed aedificauit, inquit. dominus deus illam costam, non tamquam corpus humanum, sed tamquam domum? non est itaque dubitandum, quoniam haec facta sunt et stulta esse non possunt, ob aliquid significandum esse facta fructum futuri saeculi ab ipso iam primordio generis humani deo praescio in ipsis suis operibus misericorditer praedicante, ut certo tempore semis suis siue per hominum successiones siue per suum spiritum uel angelorum ministerium reuelata atque conscripta et promittendis rebus futuris et recognoscendis inpletis testimonium perhiberent: quod magis magisque in consequentibus adparebit. Uideamus ergo, quod isto opere suscepimus, non secundum praefigurationem rerum futurarum, sed secundum rerum gestarum non allegoricam, sed propriam significationem quemadmodum haec accipi possint. et finxit deus, inquit, adhuc de terra omnes bestias
Abbreviated transcription (Latin):
gestarum natunli uelusitato ordinefactum .ẽ. ut cordibus
nris fidelissima scãrum scribtunrum auctoritate precelata.
quia stultum eẽ non potest mrsticum eẽ credatur quamus
eius expositionem uel inquisitionem auta libiiam ex hibuerimus
aut intempus aliud diffentmus : Quidergo sibi uult& ĩ imillud
quod muli eruiro delatere facta .ẽ.uerũ esto propteripsius con¬
iunstionis uim com mendandam hocitafieri opostuissecredamis
numquid &iam ut dormienti fier& eadem ratio uel necessitassa¬
gitabat ut denique ossed& nito incuius locum caro suppler&ur nũ
enim non potuit. ipsa caro d& nibi ut in de congruentius quod sit
sexus infirmior mulier formar&ur anuero tam mubtis additis
costands̃ aedificare potuit in mulierem & carnem pulpam uenon
potuit quidepuluere ipsum hominem fecit. ausiiam costafuerat
d&nhenda quurnon alt eram proea costa reposita ẽ. quur&i am

Expanded text:
gestarum naturali uel usitato ordine factum est, ut cordibus gestarum naturali uel usitato ordine factum est, ut cordibus nostris fidelissima sanctarum scripturarum auctoritate praelata, quia stultum esse non potest, mysticum esse credatur, quamuis eius expositionem uel inquisitionem aut alibi iam exhibuerimus aut in tempus aliud differamus. Quid ergo sibi uult etiam illud, quod mulier uiro de latere facta est? uerum esto propter ipsius coniunctionis? uim commendandam hoc ita fieri oportuisse credamus. numquid etiam, ut dormienti fieret, eadem ratio uel necessitas flagitabat, ut denique osse detracto, in cuius locum caro subpleretur? num enim non potuit ipsa caro detrahi, ut inde congruentius, quod sit sexus inferior, mulier formaretur? an uero tam multis additis costam deus aedificare potuit in mulierem et carnem pulpamue non potuit, qui de puluere ipsum hominem fecit? aut si iam costa fuerat detrahenda, cur non altera pro ea costa reposita est? cur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fecto neque hoc scirepotenat utrum ad cum omnia illecui no ncrede¬
bat addixerit. anfoste maliquibus ab illo remotioribus ternrepir¬
tibus aliqua ei similia qua e non de monstntess& absconderit
Ionita que arbitror dubitandum hocalicuius proph&icie significa¬
Itionis gnatia factum sed ta menfactum neque hocopere sus¬
cepimus proph&ici aenigmata perscrutari sed rerum gestarĩ
fidem ad propri& atem historiae commendare ut quod inpossib¬
leuideri uanis atque in credulis potest aut ipsi auctoritatis cae
scribtunte uelut testificatione contreria repugnare id ꝓ
meis uiribus quantumds̃ adiuuat disserendo de monstrom
neq in possibilem eẽ neque contierium quod autem possi¬
bile quidemappar& nec hab& ullam speciem repugnantia esed
tamenqua si superfluum uel &iam stultum quibusdam uider
potest hocipsum disputando de monstrem. quodideo nontam quamreñ

Expanded text:
fecto neque hoc scire poterat, utrum ad eum ille omnia, cui non credefecto neque hoc scire poterat, utrum ad eum ille omnia, cui non credebat, adduxerit, an forte in aliquibus ab illo remotioribus terrae partibus aliqua ei similia, quae non demonstrasset, absconderit. non itaque arbitror dubitandum hoc alicuius propheticae significationis gratia factum, sed tamen factum. Neque hoc opere suscepimus prophetica aenigmata perscrutari, sed rerum gestarum fidem ad proprietatem historiae commendare, ut quod inpossibile uideri uanis atque incredulis potest aut ipsi auctoritati sanctae scripturae uelut testificatione contraria repugnare id pro meis uiribus, quantum deus adiuuat, disserendo demonstrem neque inpossibile esse neque contrarium, quod autem possibile quidem adparet nec habet ullam speciem repugnantiae, sed tamen quasi superfluum uel etiam stultum quibusdam uideri potest, hoc ipsum disputando demonstrem, quod ideo non tamquam rerum
Abbreviated transcription (Latin):
bestiae & uolatilia ad hominem adduta sunt ut eis ad secongrega¬
tis genertetim qua ed istinetis nominain poner& quibus &iam ipsis
piulitim & multocitius quampiscibus si hoc fictum nonessa posx
nominamponere quid fuit causae nisi nitio aliquidsignificandique d
ad prcenuntiationem futurorum ualer& cui rei maxime ordonart¬
tionis huius inuigilat. deinde numqui dignontbat dsnibilta lesccruura
innaturis animalium quod simile adiutorium poss& eẽ hominimo
pus erat ut hoc&i am homo ipse cognoscer& & eo conmendatioremba¬
ber& mulierem suam quod inomni carnecreata subcuclo & dehocan
sicutips eui uente nibil eius simileinuenerit ÷ mirum si hoc scire nonps¬
s& isi omnibus ad seadductis. ad quepers pectis. sien imdõ credelat
poss& hocilli eomodo dicere quomodo & prireceptum dedit. quomodas
peccantem interrogauit atqueiudi cauit: si autem non credebatpro¬

Expanded text:
bestiae, et volatilia ad hominem adducta sunt, ut eis ad se congregabestiae, et volatilia ad hominem adducta sunt, ut eis ad se congregatis, generatimque distinctis, nomina imponeret, quibus etiam ipsis paulatim, et multo citius quam piscibus, si hoc factum non esset, posset nomina imponere; quid fuit causae, nisi ratio aliquid significandi, quod ad praenuntiationem futurorum valeret? Cui rei maxime ordo narrationis hujus invigilat. 21. Deinde, numquid ignorabat Deus, nihil tale se creasse in naturis animalium, quod simile adjutorium posset esse homini? opus erat, ut hoc etiam homo ipse cognosceret et eo commendatiorem haberet mulierem suam, quod in omni carne creata sub caelo et de hoc aere sicut ipse uiuente nihil eius simile inuenerit? mirum, si hoc scire non posset nisi omnibus ad se adductis atque perspectis. si enim deo credebat, posset hoc illi eo modo dicere, quo modo et praeceptum dedit, quo modo et peccantem interrogauit atque iudicauit; si autem non credebat, pro
Abbreviated transcription (Latin):
quis & terris uerum & ĩ amipsa tern &aqua & celum & quae uiden¬
turincelo & qua e non uidentur sed creduntur prodiuersitate lin¬
guarum gentilium diuersis nomimibus appellantur. unanis anel in¬
guarum primitus fuissedidicimus antequam superbia turrisilli¬
us postdiluuium fabricatae in diuerso ssignorum sonos humanã
diuider& soci& atem quaecumq autemilla linguafuerit quidattin&¬
quaerere illacerte tunclo quebaturadam & in ea lingua si ad huc
usque permaner& suntiste uoces asticulatae. quibus primus ho¬
mo animalibus terrestribus & uolatilibus nomina in posuit:
Numigitur ullomodo credibile .ẽ. in eadem lingua nomina piscium
non ab homine sed diuinitus instuta . quaedõ docente homo postea dice¬
r& quod sita &i amfactum c& quareita factum e& procul dubio
mrstica significatio resonar&.: Ged credendum e paulatim cog¬
nitis piscium generib: nomina in pasita tuncautem cumpecone &

Expanded text:
quis et terris, uerum etiam ipsa terra et aqua et caelum et quae uidenquis et terris, uerum etiam ipsa terra et aqua et caelum et quae uidentur in caelo et quae non uidentur, sed creduntur, pro diuersitate linguarum gentilium diuersis nominibus appellantur. unam sane linguam primitus fuisse didicimus, antequam superbia turris illius post diluuium fabricatae in diuersos signorum sonos humanam diuideret societatem, quaecumqquaerere? Illa certe tunc loquebatur Adam, et in ea lingua, si adhuc usque permanet, sunt istae voces articulatae, quibus primus homo animalibus terrestribus et volatilibus nomina imposuit. Num igitur ullo modo credibile est, in eadem lingua nomina piscium non ab homine, sed divinitus instituta, quae Deo docente homo postea disceret? Quod si ita etiam factum esset, quare ita factum esset, procul dubio mystica significatio resonaret. Sed credendum est, paulatim cognitis piscium generibus nomina imposita: tunc autem cum pecora, et
Abbreviated transcription (Latin):
depirua utum inimapi& ite do subdita legem istam peccati quae ẽ
in membris corporis mortis huius quam primus homo accapiti poe¬
namuceritipsa pergitetiimpnten aumadestem percipiat maio¬
regloria demonstrens quantasitlaus oboedientiae quaca liena
nebaedientiac poenim poturiunlutem supenire sed quoniam cui
nes bestiae agri & omnia uolatila ueli uteis nomina in ponerotatq
ita uelat necessitas orerecrcreandi ei feminam ex eius latere
cuminterilla animalia similo illi adiutorium non fuiss& inuentum
Tid&ũr enimmnibi ꝓpter aliquam significaaonem ꝓph&icam faccum
sed tamen factum utregesta confirmata figunteinterpncaatio
libencrelinquatur Quid .e enim hocipsum quoduo latilibus
terrestribus qua eanimantibus non &i ampiscibus at que omnibus
nitatilibus adamoionia inposuit sienim linguae huma nae
consulantur sicappellantur hae comnia quemam modum eis homi¬
nes loquendo nomina posuerunt. Non solum haecquae sunt in a¬

Expanded text:
de parua. ut cum anima pietate deo subdita legem istam peccati, quae est in membris corporis mortis huius, quam primus homo accepit in poenam, uicerit ipsa per gratiam, praemium caeleste percipiat maiore gloria, demonstrans, quanta sit laus oboedientiae, quae alienae inoboedientiae poenam potuit uirtute superare? Sed quoniam, cuines bestiae agri et omnia uolatilia caeli, ut eis nomina inponeret, atque ita uelut necessitas oreretur creandi ei feminam ex eius latere, cum inter illa animalia simile illi adiutorium non fuisset inuentum. uidetur enim mihi propter aliquam significationem propheticam factum, sed tamen factum, ut re gesta confirmata figurae interpretatio libera relinquatur. quid est enim hoc ipsum, quod uolatilibus terrestribusque animantibus non etiam piscibus atque omnibus natatilibus Adam nomina inposuit? si enim linguae humanae consulantur, sic appellantur haec omnia. quemadmodum eis homines loquendo nomina posuerunt. non solum haec, quae sunt in a
Abbreviated transcription (Latin):
& nonemodo ꝓ creatam quonunc ꝓcreantur homines cumin est pecati
lex in membris repugnans legimentis & iamsi perdĩgnatia uistute supe¬
nixtur : Hocenim eẽ non potuisse crededum .ẽ. nisu incorpore mor¬
tis huius quod corpus mostuum .ẽ. ꝓpterpeccatum : Ꝙquidac poe¬
naiustius quamut non adomnem nutum seruiat corpus. id ẽ suus
famulus ammae sicut dño suo deocr estauit ipsa serure siue utrumq
expirentibus cre&ds corpus ex corpore animam ex unima siuc
idiutorio femina factastt uiro satis quantum exiscimore quisitũ est

Expanded text:
et non eo modo procreatam, quo nunc procreantur homines, cum inest peccati et non eo modo procreatam, quo nunc procreantur homines, cum inest peccati lex in membris repugnans legi mentis, etiamsi per dei gratiam uirtute superatur; hoc enim esse non potuisse credendum est nisi in corpore mortis huius, quod corpus mortuum est propter peccatum. et quid hac poena iustius, quam ut non ad omnem nutum seruiat corpus, id est suus famulus animae, sicut domino suo detrectauit ipsa seruire, siue utrumque ea parentibus creet deus, corpus ex corpore, animam ea anima, siue adiutorio femina facta sit uiro, satis, quantum existimo, requisitum est
Abbreviated transcription (Latin):
ardo resemin ar&ur neq: cumdolore parer&ur  Nuncuero tirens gre¬
diendo pnteceptum: motum legisillius qua erepugnat legimentis inmen¬
bris conceptae mortis haleremeruerunt quem nubtiae ordinant conti¬
nentia cohib& & refrenat ut quemi imodum depeccata ficue
subplicium sic desupplicio fiat meritum faccanaq femina uiro deuiro
in eosexu in eaforma & distinetione membrorum. quafeminae nota
sunt quae peperit cair & abel & omnes fraetreseorum ex quibus
omnes homines nascerentur in quibus peperit &iam seth. perquẽ
tissimam gentibus & pernoefilios omnes gentesquis quis dubitaue¬
rit omnia cogitnutarequecredimus. longeq a fidelium mentibus
reppellendus ẽ. : Cu mergo quaeriturad quod adiutorium ficitus
sitilles exusuiro diligen terquantum ualeo cuncta considenenti non¬
nisi causa prolis occurrit ut pereorum stirpem terra impler& ur

Expanded text:
ardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgreardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut, quemadmodum de peccato factum est subplicium, sic de subplicio fiat meritum. Factam itaque feminam uiro de uiro in eo sexu, in ea forma et distinctione membrorum, qua feminae notae sunt, quae peperit Cain et Abel et omnes fratres eorum, ex quibus omnes homines nascerentur, in quibus peperit etiam Seth, per quemtissimam gentibus et per Noe filios omnes gentes, quisquis dubitauerit, omnia cogit nutare, quae. credimus, longeque a fidelium mentibus repellendus est. cum ergo quaeritur, ad quod adiutorium factus sit ille sexus uiro, diligenter, quantum ualeo, cuncta consideranti nonnisi causa prolis occurrit, ut per eorum stirpem terra inpleretur,
Abbreviated transcription (Latin):
enimtam necesse e eumipsomorbo mori qui brdropsuel sintesa¬
cus uelelefantiosus factus fuerit quam eum qui hoccorpus haberecot¬
perit in quo om̃s homines natuna sunt filiiine qui a boc non fecit nisi por¬
napeccati
Quaecumita sint quur noncredamus illos hominesan¬
tepeccatum
ita genitalibus membris ad pro creandos filio simpe¬
naere potuisse sicut c&eris quae in colib& opereanima sineulla
molestia & quasi pruritu uoluptatis mou& .: An uero sicreatoro mnp̃s in¬
effabiliter que laudandus qui & inminimis suisoperibus magnus ẽ ipi¬
bus donauit ut sicoperentur genenitionem filiorum quemad modã
cueraespeciem liquoremq: mellis quur incredibile uideaturprimis
hominibus talia fecisse corporto. ut si non peccassent . & morbum
quaendam quomorerentur cortanuo concepissent. eo nittm penurent
membris quibus f&us exoritur quopedibiscum ambulatur ut neq cum

Expanded text:
enim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops uel syntectenim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops uel syntecticus uel elephantiosus factus fuerit. quam eum, qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae, quia hoc non fecit nisi poena peccati. Quae cum ita sint, cur non credamus illos homines ante peccatum ita genitalibus membris ad procreandos filios imperare potuisse sicut ceteris, quae in quolibet opere anima sine ulla molestia et quasi pruritu uoluptatis mouet? si enim creator omnipotens ineffabiliterque laudandus, qui et in minimis suis operibus magnus est, apibus donauit, ut sic operentur generationem filiorum quemadmodum cerae speciem liquoremque mellis, cur incredibile uideatur primis hominibus talia fecisse corpora, ut, si non peccassent et morbum quendam, quo morerentur, continuo concepissent, eo nutu inperarent membris, quibus fetus exoritur, quo pedibus, cum ambulatur. ut neque cum
Abbreviated transcription (Latin):
do sanitas dicitur ꝑ quaesi perturbata sic fuerit utladalis mor¬
bus iamuis cert depaschatur. quo in specto medicimostem inminere
ꝓnuntient morta leutiq: corpus &iam tuncdicitur seda liter quã
cum e& sanum quamuis quando qua es ine dubio moriturum
Itulli homines animalia quidem corpono gerentes sed nonmoritunto
nisi peccassent acceptunr autem angeliac̃ formã celestemq: qualita¬
tem mox ubi praeceptum triens gressisunt. eorum membris
uelut aliqua aegritudo la& alis mors ipsa concepta ẽ mutauit¬
q illam qualitatem qua corporisic dominabantur ut nondice¬
rent uideo aliam legem in membris meis. repugnantem legi
mentis meae quia & si nondum spiritale sedlanimale corpus
enat nondum tamen ert mostis buiusdequa & cũquanatisumꝰ̃
quidenim aliud nondicamnati sed omnino conceptinisi a egritudo
quindim inchoabimus quasumus necessario morituri: Neque

Expanded text:
do sanitas dicitur, quae si perturbata sic fuerit, ut letalis mordo sanitas dicitur, quae si perturbata sic fuerit, ut letalis morbus iam uiscera depascatur, quo inspecto medici mortem inminere pronuntient, mortale utique corpus etiam tunc dicitur, sed aliter, quam cum esset sanum quamuis quandoque sine dubio moriturum: ita illi homines animalia quidem corpora gerentes, sed non moritura, nisi peccassent, acceptura autem angelicam formam caelestemque qualitatem, mox ubi praeceptum transgressi sunt, eorum membris uelut aliqua aegritudo letalis mors ipsa concepta est mutauitque illam qualitatem, qua corpori sic dominabantur, ut non dicerent: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, quia, etsi nondum spiritale, sed animale corpus erat. nondum tamen erat mortis huius, de qua et cum qua nati sumus. quid enim aliud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quandam inchoauimus, qua sumus necessario morituri? neque
Abbreviated transcription (Latin):
mostis ꝓpagine ducta sunt neque enim nihil ẽ in eisfactum cumde
ligno ꝓhibito edissent quando quidemds̃ dixenat nonsiederitis mostem
moriemini sed qua dieederitis mostemoriemini ut hocipsum in eis illa
facer& dies quoda postolus gemit dicens condelector legidĩ secundũ
interiorem hominem uideo autem aliam legem in menibris meis re¬
pugnantem legimentis meae & capauantemme in legepecctt quae¬
cer& quis melibenabit de hoc mortali corpore sed decorporeinquit
mortis huiussicut &iam illud. corpus quidem inquit mostuum ẽ
ꝓpterpeccatum. Necibia it mortale sed mostuum quam uis utiq
& mortalequia moriturum non ituredendum ẽ fuisse illa corpone
sedlic&animalia nondum spiritalia non tamen mostua id ẽ quaene¬
cesseess& ut morerentur quod eadiefactum ẽ qualignum contuirue¬
titum t&igerunt. Vicutinipsisnris corporibus quaedam ꝓsuo mo¬

Expanded text:
mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est in eis factum, cum de mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibito edissent, quandoquidem deus dixerat non "ei ederitis, morte moriemini", sed: qua die ederitis, morte moriemini, ut hoc ipsum in eis illa faceret dies, quod apostolus gemit dicens: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legiceret: quis me liberabit de hoc mortali corpore? sed, de corpore, inquit, mortis huius. sicut etiam illud, corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamuis utique et mortale, quia moriturum. non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factum est, qua lignum contra uetitum tetigerant. Sicut in ipsis nostris corporibus quaedam pro suo mo