comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reseruauit. sicut ioħs p̃cursor enis de eo cdic̃
turbis. Ipse uos baptizabit in sp̃u scõ et igne.
Et iterum. Ego inquit nesciebam eũ: quod
sibi esset seruaturus potestatem baptizandi
milliq traditurus : sed qui misit me bapti¬
zare ille michi dixit. Suꝑ quẽ uideris sp̃m̃
ei aliquis obicere. cuiꝰ rei gratia extitit ipse
minister circuicisionis. Ad hoc apłs. Prop¬
ter ueritatem inquid dei patris. ad confir-¬
mandas ꝓmissiones patrum. id est ut confir¬
maret deus pater ꝓmisiones suas. quas loquu¬
nis est ad scõs patres desalute gentium. di¬
cens habrahȩ. insemine tuo benedicentur õs
gentes: siue ut uerax appareret. complen¬
ao ꝓmissiones quas patres ꝓmiserant desa¬
lute gentium: ⁊ que p̃dexerant de eadem
cir cumesione sp̃ali. Nasi eni ꝑ gr̃am baptis¬
matis mundarentur gentiles ⁊ ꝑ fidem dñ
saluatoris. nequaquam infiliationem habrahe
transirent. Nequaquam etiam esset com¬
pletum : quod dicit moyses. Innouissimis

Expanded text:
servavit, sicut Joannes praecursor ejus de eo dicit turbis: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni . Et iterum: Ego, inquit Joannes, nesciebam eum quod sibi esset servaturus potestatem baptizandi, nullique traditurus, sed qui misit me baptizare, ille mihi dixit: Super quem videri aliquis ei objicere: Cujus rei gratia exstitit ipse minister circumcisionis? Ad haec Apostolus: Propter veritatem, inquit, Dei Patris, ad confirmandas promissiones patrum, id est ut confirmaret Deus Pater promissiones suas, quas locutus est ad sanctos patres de salute gentium, dicens Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes , sive ut verax appareret complendo promissiones quas patres promiserant de salute gentium, et quae praedixerant de eadem circumcisione spiritali. Nisi enim per gratiam baptismatis mundarentur gentiles et per fidem Domini Salvatoris, nequaquam in filiationem Abrahae transirent, nequaquam etiam esset completum quod dicit Moyses : In novissimis
Abbreviated transcription (Latin):
tem dei. ad confirmandas ꝓmissiones patrũ.
Circumcisio in ħ loco dupplici intelligen¬
tia accipi potest : tam indelicet carnalis.
Circumcisionis enim carnalis minister ex¬
titit : quia antequam ueniret in mundum
ꝑ incarnationis misterium. ipse qui est uer¬
bum dei patris ministrauit illam dando.
⁊ p̃cipiendo ut obseruaretur: quia ipse
loquebatur ꝑ angłm ad scõs patres. sicut
in libris ꝓpħicis sepissime manifestatur: ubi
dicitur os suie uerbum dñi loquitum est.
Ueniens etiam incarne. minister extitit
circumcisionis : quia illam insemet ip̃so
suscepit. nõ ut illam p̃ciperet seruari &
custodiri post suũ aduentum: sed ut osten¬
deret legem sc̃am et iustam esse ⁊ bonam.
est altiori sensu decircumessione sp̃ali intelli¬
genum. id est de gr̃a baptismatis. Circumcisio
sp̃alis est utiq expoliatio intiorum. que fit
ꝑ baptismum. cuiꝰ minster extitit ipse dñs
inse suscipiendo. et aliis dando. Suscepit enĩ
baptismum quando baptizatus est a ioħe.

Expanded text:
as promissiones patrum. Circumcisio in hoc loco duplici intelligentia accipi potest, videlicet tam carnalis qCircumcisionis enim carnalis minister exstitit, quia antequam veniret in mundum per Incarnationis mysterium, ipse qui est Verbum Patris, ministravit illam dando et praecipiendo ut observaretur, quia ipse qui loquebatur per angelum ad sanctos patres, sicut in libris propheticis saepissime manifestatur, ubi dicitur: Os, sive verbum Domini locutum est, veniens in carne etiam minister exstitit circumcisionis, quia illam in semetipso suscepit, non ut illam praeciperet servari et custodiri post suum adventum, sed ut ostenderet legem sanctam esse, justam, et bonam. st altiori sensu de circumcisione spiritali intelligendum, id est de gratia baptismatis. Circumcisio spiritalis quae est? Exspoliatio utique vitiorum quae fit per baptismum, cujus minister exstitit ipse Dominus in se suscipiendo et aliis dando. Suscepit enim baptismum quando baptizatus est a Joanne
Abbreviated transcription (Latin):
radix boot. uel obeth. cum et ipsi iusti ex¬
aterit ⁊ patres ysai. Ad quod dicendum
descendere: qui ante scł̃a genitus est adõ
patre rege regum. ⁊ dño dñantium. No¬
tandumq quod dicit erit radix iesse sub
uerbo futuri temporis loquens. ad natunta¬
tem xp̃i humanam respicit. que ad huc fu¬
tura erat quando ista p̃dixit. Dicatur itaq
hoc modo. Erit iesse radix xp̃ĩ scđ̃m hu¬
manitatẽ et ipse xp̃s qui exsurget nas
gentes. et gentes in eo sperabunt. De p̃s
qui regit et gubernat gentes inse creden¬
tes: et ipse defendit illas ab insidiis et in¬
festationibꝰ demonum om̃iumq ad uersari¬
orum. qm̃ ipse in eo sꝑãt. Deus autem spei
repleat uos oim̃ gaudio. et pace in ere¬
casionem apłs: ut diceret illis hanc bene¬
dictione. Ds̃ autem spei qui tribuit spem
futuroꝵ bonorum ise credentibus. reple¬
at uos om̃i gaucuio sp̃ali. ⁊ pace .i. concor¬
dia ⁊ amore fraterno meredendo ut cre¬

Expanded text:
radix Booz vel Obed, cum et ipsi justi exradix Booz vel Obed, cum et ipsi justi exstiterint, et patres Isai? Ad quod dicendum descendere, qui ante saecula genitus est a Deo Patre, Rege regum, et Domino dominantium. Notandumque quia quod dixit: Erit radix Jesse, sub verbo futuri temporis loquens, ad nativitatem Christi humanam respexit, quae adhuc futura erat quando ista praedixit. Dicatur itaque hoc modo: Erit Jesse radix Christi secundum humanitatem, et ipse Christus qui exsurget nascgentes, in eo gentes sperabunt. Christus igitur regit et gubernat gentes, in se credentes, et ipse defendit illas ab insidiis et infestationibus daemonum, omniumque adversariorum, quoniam ipsi in eo sperant. Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in creoccasionem ut diceret illis hanc benedictionem: Deus autem spei, qui tribuit spem futurorum bonorum in se credentibus, repleat vos omni gaudio spiritali et pace, id est concordia, amore fraterno in se credendo; cre
Abbreviated transcription (Latin):
flos uero rami istuis xxp̃s est. qui dicit ad
eccłiam in canticis canticoꝵ. Ego flos campi.
quna sicut flos ex radice arboris ꝓcessio¬
iesse origniem traxit. Altiori autẽ intellec¬
tu radix iesse xp̃s est. uerbum scilie dei
patris: quod inter cetera que creauit.
iesse quoq creator extitit. Om̃a .N. per
ipsum facta sunt: et sine ipso factum ẽ
nchil. Qui ergo scđ̾m carnem ex iesse
originem duxit: ipse utique scd̃m diu¬
nntatem radix ⁊ creator iesse extitit. Iesse¬
autẽ: interp̃tatur est michi. Est: uerbũ
substantiuum est. luod uero dicitur erit
radix iesse. similiter erit. ab eodem uerbo
substantiuo uenit. et ponitur ꝓ futuro tem¬
pore. Quicumq ergo in eum credit qui
dixit ad moysen. qui ẽ misit me ad uos.
ille ueraciter potest dicere. Est michi .i.
in eum credo qui semꝑ est. et ipse est mͥ
deus et erit. S queri potest quare dixe¬
rit ꝓpħa erit radix iesse. ⁊ nõ potius erit

Expanded text:
flos vero rami istius, Christus, qui dicit ad flos vero rami istius, Christus, qui dicit ad Ecclesiam in Canticis canticorum: Ego flos campi .se fuit, quia sicut flos ex radice arboris processiornem ex Jesse originem traxit. Altiori autem intellectu, radix Jesse Christus est, Verbum scilicet Dei Patris, quod inter caetera quae creavit, Jesse quoque creator exstitit: Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Qui ergo secundum carnem ex Jesse originem duxit, ipse quoque secundum divinitatem radix et creator Jesse exstitit. Jesse interpretatur Est mihi. Est, verbum substantivum est. Quod vero dicitur: Erit radix, similiter erit, ab eodem verbo substantivo venit, et ponitur pro futuro tempore. Quicunque ergo in eum credit, qui dixit ad Moysen: Qui est, misit me ad vos , ille veraciter potest dicere: Est mihi, id est credo in eum qui semper est, et ipse est mihi Deus et erit. Sed quaeri potest, quare dixerit Propheta: Erit radix Jesse, et non potius: erit
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis credentibus ex ifrł̃: letamini leti¬
cia sp̃ali. Et iterum. Laudate om̃s gentes
dñm. Chorus apłorum alloquitur multi¬
tudinẽ gentium ad fidem xp̃i et baptis¬
mi gr̃ãm concurrentem. et p̃cepit ut
laudes gr̃arum referat domino. corde.
ore. et oꝑe : cuniꝰ gr̃a sunt redempti. cuiᷤᷤ
miscđia ab omibus reatibus pur gati. In
hoc uero quod subdit. magnificate enm
om̃s ppłi. iudeos ortatur ut gaudeant
gentilium. et ꝓpter ineffabilia magnalia
que uob̃ contulit adiebus antiquis referẽ¬
tes gentibus quanta et qualia nobis libẽ¬
tissime p̃stitit. Et rursum ysaias ait. Erit
radix iesse et qui exsurget regere gen¬
tes. i eo gentes sꝑabunt. Iesse ipse est ysai
pater dauit regis : de cuiiꝰ ꝓsapia exortus
est xp̃s scđm carnem ꝑmariam uirginẽ.
hoc quod dicit erit radix iesse : dupplici¬
ter intelligi potest hoc modo Iesse ipse
est radix. dauit uero filius eiꝰ ip̃se est ar

Expanded text:
ritatis credentibus ex Israel, laetamini laetiritatis credentibus ex Israel, laetamini laetitia spiritali. Et iterum: Laudate, omnes gentes. Chorus apostolorum alloquitur multitudinem gentium ad fidem Christi et baptismi gratiam concurrentem; et praecipit ut laudes gratiarum referant Domino corde, ore, et opere: cujus gratia sunt redemptae; cujus misericordia ab omnibus reatibus sunt expiatae. In hoc vero quod subdit: Magnificate eum, omnes populi, Judaeos hortatur ut gaudeant gentilium et propter ineffabilia magnalia quae vobis contulit a diebus antiquis: referentes gentibus quanta et qualia vobis libentissime praestitit. Et rursus Isaias ait : Erit radix Jesse; et qui exsurget regere gentes: in eum gentes sperabunt. Jesse ipse est Isai, pater David regis, de cujus prosapia ortusecundum carnem per Mariam virginem. Hoc quod dicit: Erit radix Jesse, dupliciter intelligi potest hoc modo: Jesse ipse est radix, David vero filius ejus ipse est arb
Abbreviated transcription (Latin):
plus debet diligere. Sicut scriptum est.
Propter hoc confitebor tibi in gentibus dñe
et nomim tuo cantabo. ł salmista loquitur
ex ꝑsona filii dei. deo patri grãs referentis
ꝓpter obedientiam gentium adfidem ueni¬
entium. Quomͦ ergo laudat et glorificat
filius deum patrem. qui equał est ei. In
om̃ibꝰ gentibus utiq credentibus laudat
illum. Quando cumq .N. gentes glorificãt
⁊ lauddant dm̃ patrẽ. filius dei laudat illũ
ꝑ ora et ꝑ oꝑa gentium. cum sanguine re¬
ficabo ꝑ ipsas gentes. ⁊ nomimi tuo canta¬
bo: id est nomen deitatis tue laudabo. Et
iterum dicit seriptura indeutero nomio.
Letamini gentes cum plebe enis. Moyses
legis lator extendens occłm ꝓpħie ad tempꝰ
uocationis gentium: alloquitur eas uocan¬
que olim plebs enis sola ex omnibꝰ gentibꝰ
uocabatur. O gentes credentes in filium dei.
ꝑ cuiꝰ passionem estis redẽpte. ⁊ ꝑ cuiꝰ bap¬
tismum remundate atq exprate estis ab
om̃ibus peccatis. sociantes uos in affectu ca¬

Expanded text:
est: Propterea confitebor tibi in gentibus, Domine, et nomini tuo cantabo. Psalmista loquitur ex persona Filii Dei, Deo Patri gratias referentis, propter obedientiam gentium ad fidem venientium. Quomodo ergo laudat et glorificat Filius Deum Patrem, qui aequalis est ei in omnibus? In gentibus utique credentibus laudat illum. Quandocunque enim gentes laudant et glorificant Deum Patrem, Filius Dei laudat illum per ora et opera gentium, cujus sanguine reficabo te per ipsas gentes, et nomini tuo cantabo, id est nomen Deitatis tuae laudabo. Et iterum dicit Scriptura in Deuteronomio: Laetamini, gentes, cum plebe ejus. Moyses legislator extendens oculum prophetiae ad tempus vocationis gentium, alloquitur eas hortanlitica: quae olim plebs ejus sola ex omnibus gentibus vocabatur: O gentes credentes in Filium Dei, per cujus passionem estis redemptae, et per cujus baptismum mundatae et expiatae estis ab omnibus peccatis, sociantes vos in affectu cha
Abbreviated transcription (Latin):
unde ⁊ ysaias ait. Nisi erediditis non in tellige¬
tis. Fides gͥ nob̾ ẽ. necessaria. ut ad hane doctͥnã
ꝑuenire ualeamꝰ. S. quid ẽ. quod ait utrum ex dõ¬
sit. an ego ame ipso loquar. nisi utrum scdm
diuimi tatẽ au scd̾m humanitatẽ loquar: Loquit᷑
enim dñs a se ipso. s scãm alteram partem sui
ipsuis. Qui ase ipso loquitur : głiam ꝓpriam
querit. Qui aũ querit głiam eus qui misit illũ
hie ueraar ẽ.⁊ iniusticia in illo non ẽ. Non gene¬
raliter de om̾ibus s specialit̾ de se ipso ⁊ de antiaͦ
hoc dicit iħs. Ille enim non ap̃u sc̃o loquetur s
bit. ita ut intẽplo di sedeat. ostendens se tamꝗͣ
quia ueritas ẽ. ⁊ in quo iniusticia nulla ẽ : ubiq

Expanded text:
 Isaias ait: « Nisi credideritis, non intellige Isaias ait: « Nisi credideritis, non intelligetis . » Fides igitur nobis est necessaria, ut ad hanc doctrinam pervenire valeamus. Sed quid est, quod ait: Utrum ex Dsit, an ego a meipso loquar, nisi, utrum secundum divinitatem, an secundum humanitatem loquar? Loquitur enim Dominus a seipso, sed secundum alteram partem sui ipsius. Qui a seipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Qui autem quaerit gloriam ejus, qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo non est. Non generaliter de omnibus, sed specialiter de seipso, et de Antichristo hoc dicit Jesus. Ille enim non a Spiritu sancto loquetur, sed bit, ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se, tanquam qui ver
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina non ẽ. hominis. mea doctrina non ẽ. hu¬
mane sapientie. neq ego ab homine didiei eam:
nolite mirari. diuinitatis ẽ. Intus ẽ. magister
qui me talia docuit. De quo suo magistro ꝑ ysaiã
sic ait. Erigit mane. erigit mͥ aurem. ut audiã
quasi magistrum. Idem gͥ ipse ẽ.⁊ magister ẽ.
ce discipłs. Magister scđ̾m diupitatẽ. discipłł scd̃m
humanitatẽ. Planum ẽ. itaq quod ait mea doetͥna
non ẽ. mea s eiꝰ qͥ misit me. Tale quid etiam dñs
ait. Non eni uos estis qui loquimini. s sp̃s pa¬
tris uri qui loquitur in uob̾. Si quis uoluerit
uoluntatẽ eus facere cognoseet de doctrina utrũ
er deo sit : an ego ame ipsoloquar. Soli gͥ illi hac
doetrinam in tellig̾e ⁊ cognoscere possunt qui
patris uoluntatẽ faciunt. Est em̾ uoluntas patͥs
ut credamus in eum quẽ ipse misit. Nisi enim
credidimus : non in telligemus. Unde ⁊ ysaias¬

Expanded text:
doctrina non est hominis; mea doctrina non est hudoctrina non est hominis; mea doctrina non est humanae sapientiae. Neque ego ab homine didici eam. Nolite 242 mirari. Divinitatis est. Intus est magister, qui me talia docuit. De quo suo magistro per Isaiam sic ait: « Erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum . » Idem igitur ipse et magister, et discipulus est. Magister secundum divinitatem; discipulus secundum humanitatem. Planum est itaque, quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus, qui misit me. Tale quid etiam discipulis ait: « Non enim vos estis, qui loquimini, sed spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis. Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet ex doctrina, utrum ex Deo sit, an ego a me ipso loquar . » Soli igitur illi hanc doctrinam intelligere, et cognoscere possunt, qui Patris voluntatem faciunt. Est autem voluntas Patris, ut credamus in eum quem ipse misit. Nisi enim crediderimus, non intelligemus. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nichil nsi hominẽ eum eẽ eredebant. S latebat
diuinitas: om̃is huiꝰ doctrine in formatria atq
magistra. Unde etiam ipse dñs sub inferens ait.
Mea doctrina non ẽ. mea: ẜ eiꝰ qui misit me .S
si sua erat: quomͣ sua non erat: & si sua non erat. qͣm̃ suaerit:
Ipse enim utrumq dicit : ⁊ suam ⁊ nõ suam. S sua
erat quia diuinitatis erat.⁊ sua non erat quia hu¬
manitatis non erat. Sic gͥ ⁊ sua erat ⁊ non sua erat.
Siiliter eñi ⁊ illud intelligitur quod suꝑuis ait.
quia descendi de celo non ut faciam uoluntatem
meam. s uoluntatem eiꝰ qui misit me. Q quidem
unum sunt pat̾ ⁊ filius: hoc enĩ. ipse ait. Ego ⁊
pater unum summus. Una gͥ uoluntas utriusq.
Si gͥ facit uoluntatẽ patris. facit uoluntatẽ suam.
Facit gͥ uoluntatẽ suam : ⁊ non facit uoluntatem
suam. Facit enim uoluntatẽ suam sed̾m diuini
indoctrina eus. Mea doctrina non ẽ. mea. Mea

Expanded text:
nihil nisi hominem eum esse credebant. Sed latebat nihil nisi hominem eum esse credebant. Sed latebat divinitas omnis hujus doctrinae informatrix, atque magistra. Unde et ipse Dominus subinferens ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus, qui misit me. Sed si sua erat, quomodo sua non erat? Et si sua non erat, quomodo sua erat? Ipse enim utrumque dicit, et suam, et non suam. Sed sua erat, quia divinitatis erat: et sua non erat, quia humanitatis non erat. Sic igitur et sua erat, et sua non erat. Similiter enim et illud intelligitur, quod superius ait, quia « descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me . » Et quidem unum sunt et Pater et Filius. Hoc enim ipse ait: « Ego, et Pater unum sumus . » Una igitur voluntas utriusque. Si igitur facit voluntatem Patris, facit et voluntatem suam: facit igitur voluntatem suam, et non facit voluntatem suam. Facit enim voluntatem sujus: Mea doctrina non est mea: mea
Abbreviated transcription (Latin):
bonus ẽ : alii autẽ non. s sedueit turbas. Quid gͣ
mirum si de uiris sc̃is ⁊ religiosis iiqui homines
aliquando male locuntur. cum de ipso di filio ta¬
lia talia loquerentur: Ilemo tamen palam loq̃¬
batur de illo : ꝓpt̾ metum iudeorum. Idem gͥ ipsi
qui bonũ ẽẽ dicebant: palam hoc dicere non au¬
debant. quia magis homines quam din timebat᷑.
am autem die festo mediante: ascen xuiii..uiiͦ..
dit iħs intemplum ⁊ docebat. E mirabantur.
uid̃ĩ dicentes. Quomodo hic litteras seit cum
non didicerit : Dirimus suꝑius hanc festiuita¬
tem septem diebus celebrari. Quod gͥ ait iam die
festo mediante: tale ẽ: ac si diceret. sum ad hue
media pars suꝑ eẽt dierum de tota festiuitate:
ascendit iħs intemplum ⁊ docebat. Mirabantur
iudi eum audientes. qm mira loquendi suauita¬
te de lege ⁊ ꝓpħis eum scolastice disputare audie¬
bant : quẽ numquam in seolis litteras didieisse
cognouerant. Quia enim solum hominem udebãt.¬

Expanded text:
autem dicebant: Non, sed seducit turbas. Quid igitur mirum, si de viris sanctis et religiosis iniqui homines aliquando male loquuntur, cum de ipso Dei Filio talia loquerentur? Nemo tamen palam loquebatur de illo, propter metum Judaeorum. Iidem igitur ipsi, qui bonum eum esse dicebant, palam hoc dicere non audebant, quia magis homines quam Deum timebant. XXI. Jam autem die festo mediante, ascendit Jesus in templum, et docebat. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? Diximus superius hanc festivitatem septem diebus celebrari. Quod igitur ait: Jam die festo mediante, tale est ac si diceret: Cum adhuc media pars dierum superesset de tota festivitate, ascendit Jesus in templum, et docebat. Mirabantur autem Judaei eum audientes, quoniam mira loquendi suavitate de lege et prophetis eum scholastice disputare audiebant, quem nunquam in scholis litteras didicisse cognoverant. Quia enim solum hominem videbant,
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ age diem festum: s̃i ad tuam festiuitatẽ iis ue¬
nire iħm. Noli hoc ag̾e in manifesto. neq ut ab homi¬
nbus uidearis. Qui eni hoc agunt : receꝑunt
mercedem siram. Nonne audistis quia ipse dñs n̾
in manifesto. s quasi mocculto uenit ad diem fes¬
tum : uenit en̾i dñs in occłto ad diem festum :
quia quamuis tota illa festiuitas in eiꝰ honore ⁊ głia
agebatur. ipse tamen apaucis uł anullis ibi intel¬
ligebatur. E ratgͥ indie festo: s occłtus. Miseri ui¬
di in quorum festiuitatibus semꝑ manet rp̃s occul¬
tus. Hoc autẽ significat᷑ ysaac qui iacob filio bene¬
dicebat ⁊ eum non cognoscebat. Iud̃i gͦ querebat
eum indie festo: ⁊ dicebant. Ubi ẽ ille:. Usq hodie
namq in om̃i sabb̃o ⁊ in omi sua festuntate legũt

Expanded text:
igitur age diem festum, si ad tuam festivitatem vis veigitur age diem festum, si ad tuam festivitatem vis venire. Noli hoc agere in manifesto, neque ut ab hominibus videaris. Qui enim hoc agunt, receperunt mercedem suam. Nonne audis quia ipse Dominus non in manifesto, sed quasi in occulto venit ad diem festum? Venit enim Dominus in occulto ad diem festum, quia quamvis tota illa festivitas in ejus honore, et gloria agebatur, ipse tamen a paucis, vel a nullis ibi intelligebatur. Erat igitur in die festo, sed occultus. Miseri Judaei, in quorum festivitatibus semper Christus manet occultus. Hoc enim significabat Isaac, qui Jacob filium suum benedicebat, et eum non cognoscebat. Judaei ergo quaerebant eum in die festo, et dicebant: Ubi est ille? Usque hodie namque in omni
Abbreviated transcription (Latin):
tis. uos ascendite ad diem festũ hunc. ubi non
miscłia. non dĩ gr̾a. non peeatorum remissio.
s laus sola ⁊ manis głia querit᷑. Ego enim qui ta¬
libus non delector. ⁊ hiius modi głiam non appe¬
to. non afcendo ad diem festum istum. Quare :¬
Qua tempus meum nondum impletũ ẽ. P rius
enim plenitudo gentium intrabit. prius om̃is
isrł saluus fiet : prius ad iuditium ueniam qͣm
huius tante głie tempus adueniat. Hec autẽ cu̾
diariss: ipse mansit ingalilea. Ut autẽ ascendũt
fr̃s eiꝰ: tunc ⁊ ipse ascendit ad diẽ festum istum.
ascendit utiq ad diem festum.⁊ non ad illum ad
quẽ fr̾̃s eus ascenderunt. alioquin uerum no̾
eẽt quod ipse ait: ego no̾ ascendam ad die festũ
istum. Dies festus dñi nõ externus ẜ interuis. nõ
in facie s in mente agitur: de quo psalmista. Quia
cogitacio inquit hominis confitebitur tibi: ⁊ re¬
liquie cogitacionum diem festum agent tibi Sic

Expanded text:
tis, vos ascendite ad diem festum 241 hunc, ubi non tis, vos ascendite ad diem festum 241 hunc, ubi non misericordia, non Dei gratia, non peccatorum remissio, sed laus sola, et inanis gloria quaeritur. Ego enim, qui talibus non delector, qui hujusmodi gloriam non appeto, non ascendo ad diem festum istum. Cur? Quia tempus meum nondum impletum est. Prius enim plenitudo gentium intrabit, prius omnis Israel salvus fiet, prius ad judicium veniam quam hujus tantae gloriae tempus adveniat. Haec  ipse mansit in Galilaea. Ut autem ascenderunt fratres, tunc et ipse ascendit ad diem festum. Ascendit utique ad diem festum, sed non ad illum, ad quem fratres ejus ascenderunt. Alioquin verum non esset, quod ipse ait: Ego non ascendo ad diem festum istum. Dies festus Domini non exterius, sed interius; non in facie, sed in mente agitur. De quo Psalmista: « Quia cogitatio, inquit, hominis confitebitur tibi, et reliquiae cogitationum diem festum agent tibi . » Sic
Abbreviated transcription (Latin):
fauore.⁊ uana głia decipiamin. Non potest mu̾¬
dus odisse uos. Me aũ odit quia ego testimoniu̾
ꝑhibeo de illo. quia oꝑa enis mala sunt. Quid ẽ.
enim quod ait non potest mundus odisse uos.
cum ipsos mundi amatores qui ꝑ istos signifi¬
cantur. tam multa ꝑ odium in ter se bella. lites.
⁊ contenciones habere uideamus: Quod gͥ ait
non potest mundus odisse uos : tale ẽ. ac si di¬
ceret non potest mundus odisse mores ur̃os.
au̾ odit q ego testimonium ꝑhibeo de illo quia
oꝑa euis mala sunt. Hec ͤem̃ macrima ⁊ prinei¬
palis causa. quare om̃s iniqui ⁊ ip̃m rp̃m ⁊ men¬
bra xp̃i hodio habent : hic ẽ. quod tiranni saerile¬
gi. ad ulteri. ⁊ ꝑuiri. om̃sq facmorosi in eccłiam
insurgunt. uos ascendite ad diẽ festum hunc.
Ego enim nõ ascendam ad diem festum istum.
quia meum tempus no̾dum impletum ẽ. uos in¬
quit qui hominum laude queritis. qui ppłi fa¬
uorem concupiseitis. qui mundi głiam desida¬

Expanded text:
piamini. Non potest mundus odisse vos. Me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quia opera ejus mala sunt. Quid est enim, quod ait: Non potest mundus odisse vos, cum ipsos mundi amatores, qui per ipsos significantur, tam multa per odium inter se bella, lites et contentiones habere videamus? Quod igitur ait: Non potest mundus odisse vos, tale est, ac si diceret: Non potest mundus odisse mores vestrosautem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quia opera ejus mala sunt. Haec est enim maxima, et principalis causa cur omnes iniqui et ipsum risti odio habent. Hinc est, quod tyranni, sacrilegi, adulteri, et perjuri, omnesque facinorosi in Ecclesiam insurgunt. Vos ascendite ad diem festum hunc. Ego enim non ascendo ad diem festum istum, quia meum tempus nondum impletum est. Vos, inquit, qui hominum laudem quaeritis, qui populi favorem concupiscitis, qui mundi gloriam desidera
Abbreviated transcription (Latin):
Ego enim sum finis legis. in me legis lutera comple¬
ta ẽ : ecce noua facio omia. sp̾ualit̾ intelligantur
que hac tenus ad litteram intelligebantur. Qui gͥ
non habemnus. nos ipsos seducimus. ⁊ ueritas in
nob̾ non ẽ. Pocest enĩ aliquis sine erimine ẽẽ s si¬
ne peccato quis erit : Reccatum gͥ in loco hoc. ꝓeri¬
sine crimine sint. Isti gͥ sunt qui in huiusmodi
muliere: prum lapidem mitt̾e debent. Dicen¬
dum ẽ. gͥ quid mulier ad ultera. R quid lapides
isti significent. Est enim mulier ad ultera: omis
anima heretica praintate corrupta. Hec autẽ tunc
lapidatur: qn̾o ad ep̃orũ ⁊ sacerdotum concilium
dueta.⁊ de sua miquitate conuieta. a toto coneilio
excomumcatur. S primis in illam lapidem mit¬
mus. quem apls sine crimine eẽ p̾cepit. Deinde

Expanded text:
Ego enim sum finis legis. In me legis littera compleEgo enim sum finis legis. In me legis littera completa est. Ecce nova facio omnia. Spiritualiter intelligantur, quae hactenus ad litteram intelligebantur. Qui igitur s, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . » Potest enim aliquis sine crimine esse; sed sine peccato quis erit? Peccatum igitur in hoc loco pro crisine crimine sint. Isti igitur sunt, qui in hujusmodi mulierem primi lapidem mittere debent. Dicendum est itaque, quid mulier adultera, et quid lapides isti significent. Est enim mulier adultera omnis anima haeretica pravitate corrupta. Haec autem tunc lapidatur, quando ad episcoporum et sacerdotum concilium ducta, et de sua iniquitate convicta a toto concilio excommunicatur. Sed primus in illam lapidem mitmus, quem Apostolus sine crimine esse praecipit. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
attend̾e sꝑabant. Quod si feciss : ilico eum de le¬
gis transgressione accusare uolebant. Unde ⁊ sub¬
ditur. Hec autẽ dicebant temptantes. ut posset
accus are . Iħs autẽ in elinans se deorsũ. digito
seribebat int̾ra. sum autem ꝑseuerarent int̾ro¬
gantes eum : ererit se ⁊ dicrit eis. Qui sine pec¬
eato ẽ. ur̃m : primus in illam lapidem mittat.
Quod enim iħs digito seribebat int̾ra. tale ẽ. ac
si diceret. uos legis michi testimonia affertis. uos
legis uerba mͥ narratis. qui legem ipsam non in¬
telligitis. Hic ẽ. enim ille digitus qui eam scrip¬
bulas lapideas inmanibus sins : scriptas utrasq
digito di. Ego gͥ legem composui. ⁊ uos legis erẽ¬
plis me irretire intimim : Stulti estis si meis
argumentis me caꝑe ⁊ suꝑare sꝑatis. Precipit.
enim lex mulierem huius modi lapidare : ⁊ non
sicut uos intelligitis neq atalibus quales uos estis.

Expanded text:
attendere sperabant. Quod si fecisset, illico eum de leattendere sperabant. Quod si fecisset, illico eum de legis transgressione accusare volebant. Unde et subditur: Haec autem dicebant tentantes, ut possent accusarent interrogantes eum, erexit se, et dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Quod enim Jesus digito scribebat in terra, tale erat, ac si diceret: Vos legis mihi testimonia affertis, vel legis verba mihi narratis, qui legem ipsam non intelligitis. Hic est ille digitus, qui eam scripbulas lapideas in manibus suis, scriptas utrasque digito Dei . » Ego igitur legem composui, et vos legis exemplis me irretire nitimini? Stulti estis, si meis argumentis me capere, et superare speratis. Praecipit enim lex mulierem ejusmodi lapidare, sed non sicut vos intelligitis, neque a talibus quales vos estis.
Abbreviated transcription (Latin):
naseiturum. E reuersi sunt umis quisq in
domum suam: ualde dolentes quia nõ potuer̃¬
facere uoluntatem suam. xxr.uiii.cͦ.¬
ħs autem ꝑrexit in montem oliueti: ⁊ di¬
lucło iterum uenit intemplum. E omis
sc̃am eccłiam oliuarum arboribus consitam.
¶e diligere. semꝑq in habitare significabat. De
his enim oliuis ille erat qui dicebat. Ego autem
sic̃ oliua fruetifera indomo di: sꝑabo iinised̃ia¬
quieumq pacem ⁊ miscłiam diligunt. S: eu
iterum iħs ueniret intemplũ.⁊ sedens docet
ppłm ecce inmici euis seribe ⁊ pharisei. qui
semꝑ ei. in sidiantes iniquo odio eum ꝑ seque¬
bantur: ad ducunt mnulierem quandã in ad¬
ulterio de phensam. et statuunt eam minedio.
&e dieunt ei. Magister hec mulier mͦ de p̾hensa
est. in ad ulterio. In lege autẽ mandauit moy¬
ses innꝰ modi lapidare. Tu gͦ quid adicis: Seiebat
enm eum miscdem ⁊ pium eẽ : unde potius
eum ad miscdłiam ⁊ pietatẽ. quam ad legis uerba

Expanded text:
nasciturum. Et reversi sunt unusquisque in domum suam, valde dolentes, quia facere non potuerunt voluntatem suam. XXIII. Jesus autem perrexit in montem Oliveti, et diluculo iterum venit in templum, et omnis sanctam Ecclesiam, olivarum arboribus consitam se diligere, semperque inhabitare significabat. De his enim olivis ille erat, qui dicebat: « Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, sperabo in miseriquicunque pacem et misericordiam diligunt. Sed cum iterum Jesus veniret in templum, et sedens doceret populum, ecce inimici ejus Scribae, et Pharisaei, qui semper ei insidiantes iniquo odio eum persequebantur, adducunt mulierem quamdam in adulterio deprehensam, et statuunt eam in medio, et dicunt ei: Magister, haec mulier modo deprehensa est in adulterio. In lege autem mandavit Moyses hujusmodi lapidare. Tu ergo quid dicis? Sciebant enim eum misericordem et pium esse. Unde potius eum ad misericordiam, et pietatem, quam ad legis verba
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne uiter eos: Quomͦ gͦ uenire non poterãt.
ubi ipse erat : Erat eni in celis iłis sed̃m diuini¬
tatẽ quo utiq uenire non possunt. quic̃q in eu̾
credere nolunt. Direrunt gͥ uid̃i ad semetipsos.
Quo hic iturus ẽ. quia non inueniemus eum:
rlumquit in disꝑsionem gentium iturus ẽ. ⁊ doc

Expanded text:
Nonne inter eos? Quomodo ego venire non poterant, Nonne inter eos? Quomodo ego venire non poterant, ubi ipse erat? Erat enim in coelis Jesus secundum divinitatem, quo utique venire non possunt, quicunque in eum credere nolunt. Dixerunt ergo Judaei ad semetipsos: Quo hic iturus est, quia non inveniemus eum? Nunquid in dispersionem
Abbreviated transcription (Latin):
principes ⁊ pharisei ministros: ut app̾hendent
eum. Dirit gͦ eis iħs. Ad huc modicum tempus
uob̾cum sum. ⁊ uado ad eum qui misit me. Inua¬
num inquit laboratis : ⁊ uos ⁊ principes ur̃i. Ad
hoc missi estis. ⁊ ad hoc uenistis. ut me app̾henda¬
tis: hoc autẽ non in ur̃a s uimea ẽ. potestate. Ad¬
huc modicum tempus uob̾cum sum ex pectate dũ
tempus ad uemiat. uͥ suo ordine om̾ia compleant᷑.
sito uos relinquam non diutius uoħ̃ morabor:
ꝓpe ẽ. ut ad eum reuertar qui misit me. Queri¬
tis me ⁊ non inuenetis: ⁊ ubi ego sum uos nõ
potestis uenire. Querebant enim uidĩ iħm. ⁊ ma¬
le querebant: ⁊ quia male querebant non inue¬
mebant. Querunt enim ad huc ⁊ non inueniunt:
seripturas legunt ⁊ non intelligunt. Ibi querunt
iħm: s quia carnaliter querunt nonͥ ueniunt.
uis inuenire iħm: Nade ad templum : uade ad
eccłiam. Ibi sedet inmedio doctorum. inconuen
ego uos non potestis uenire : Ubi en̾ tunc erat iłs.

Expanded text:
prehenderent eum. Dixit ergo eis Jesus: Adhuc modicum tempus vobiscum sum, et vado ad eum qui misit me. In vanum, inquit, laboratis et vos, et principes vestri. Ad hoc missi estis, et ad hoc venistis, ut me apprehendatis. Hoc autem non in vestra, sed in mea est potestate. Adhuc modicum tempus vobiscum sum. Exspectate dum tempus adveniat, ut suo ordine omnia com leantur. Cito vos relinquam: non diutius vobiscum morabor. Prope est ut ad eum revertar, qui misit me. Quaeretis me, et non invenietis, et ubi sum ego, vos non potestis venire. Quaerebant enim Judaei Jesum, et male quaerebant, et quia male quaerebant, non inveniebant. Quaerunt enim adhuc, et non inveniunt. Scripturas legunt, et non intelligunt. Ibi quaerunt Jesum, sed quia carnaliter quaerunt, non inveniunt. Vis invenire Jesum? Vade ad templum, vade ad Ecclesiam; ibi sedet in medio doctorum, in convensum, vos non potestis venire? Ubi enim tunc erat Jesus?
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nõ patris solumm ẽ. Nocandum gͥ quomͦ ubiq
patrem honorat atq głificat. Querebant gͦ eum
app̾hende : ⁊ nemo misit in illum manus. qui a
non dum uenerat hora euis. Illa uidelicet qua
nisi eo uolente uenire non poterat. Lotestatem
enim habebat sicut ipse ait ponendi animam
suam ⁊ iterum sumendi eam. De turba autem:
multi credid̾unt in eum. Hoc ẽ. en̾i quod ipse
alibi ait. Confiteor tibi dñe pat̾ celi ⁊ t̾re. quia
abscondisti hec asapientibus ⁊ prudentibus. ⁊ re¬
uelasti ea paruulis. E dicebant. xp̃s cum uenerit.
num quid plura signa faciet quam hic fac̃: Opti¬
mum argumentum: ⁊ hiuic aserciom ualde ido¬
neum. Sic eñ ⁊ ipse dñs ait. Oꝑa que ego facio
ĩ nomine patris mei : ipsa testimonium ꝑhibent

Expanded text:
et non Patris solummodo est. Notandum igitur quomodo ubique et non Patris solummodo est. Notandum igitur quomodo ubique Patrem honorat, atque glorificat. Quaerebant ergo eum apprehendere, et nemo misit in illum manus, quia nondum venerat hora ejus: illa videlicet, qua nisi eo volente, venire non poterat. Potestatem enim habebat, sicut ipse ait, ponendi animam suam, et iterum sumendi eam . De turba autem multi crediderunt in eum. Hoc enim est quod ipse alibi ait: « Confiteor tibi, Domine, Pater coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et prudentibus, et revelasti ea parvulis . » Et dicebant: Christus cum venerit, numquid plura signa faciet, quam quae hic facit? Optimum argumentum, et huic assertioni valde idoneum. Sic enim et ipse Dominus ait: « Opera, quae ego facio in nomine Patris mei, ipsa testimonium perhibent
Abbreviated transcription (Latin):
Quid autẽ his uerbis aliud significatur. nisi quia
⁊ me scitis ⁊ me nescitis : Cum enim unum sit
pater ⁊ filius. qui patrẽ nescit ⁊ filium neseit.
sciebant gͥ eum quia hominẽ eum eẽ credebant:
&e nesciebant eum quia dm̃ ẽẽ ignorabant. Scie¬
bant quoq eum ẽẽ de nazareth: s non sciebãt
eum ẽẽ de patre. Dicat gͥ ⁊ me scitis ⁊ unde sim
seitis. ⁊ ame ipso non ueni: sic̃ ille de quo supͣ dicri.
alius ueniet in nomine suo ⁊ illum accipietis.
Ego em̃ ⁊ pater unum sumus quem uos nescitis.
Ego scio eum. E si dicrero quia nescio eum : ero
similis uobis mendar. Ego enim eum scio. qui a
ab ipso sum ⁊ ipse me misit. Ab ipso eni ẽ : qr d̃s
de do. lumen de lumine. eusdem cum patre sub¬
stancie ẽ. Pat̾ enim de nullo. filus de patre. sp̃s¬
uero sc̃s ab utroq ꝓcedit. Quid ẽ. autẽ quod ait qui
misit me nisi qui me homine fieri ⁊ carnem sus¬
eiꝑe uoluit. Hec autem oꝑatio toeus trinitatis

Expanded text:
gnificatur, nisi quia et me scitis, et me nescitis? Cum enim unum sit et Pater, et Filius; qui Patrem nescit, et Filium nescit. Sciebant igitur eum, quia hominem eum esse credebant: et nesciebant eum, quia Deum esse ignorabant. Sciebant quoque eum esse de Nazareth, sed non sciebant eum esse de Patre. Dicat igitur: Et me scitis, et unde sim scitis, et a meipso non veni, sicut ille, de quo supra dixit: « Alius venieenim, et Pater unum sumus . » Quem vos nescitis. Ego scio eum. Et si dixero, quia nescio eum, ero similis vobis, mendax. Ego enim eum scio, quia ab ipso sum, et ipse me misit. Ab ipso enim est, quia Deus de Deo, lumen de lumine, ejusdem cum Patre substantiae est. Pater enim de nullo; Filius ex Patre; Spiritus sanctus ab utroque procedit. Quid est autem quod ait: qu misit me, nisi qui me hominem fieri, et carnem suscipere voluit? Haec autem operatio, totius Trinitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
eam condempnass : nequatiuã ei diriss. nemo
te condeminauit. Diar aũ ei iħs. Nec ego condem¬
nabo. Noli timere. esto secura. crede tantum cõ¬
siliis meis. non habitio peccatores. penitentes sus¬
cipio. uade ⁊ amplus noli peceare. Sic gͥ lib̾ata

Expanded text:
eam condemnasset, nequaquam ei dixisset: Nemo eam condemnasset, nequaquam ei dixisset: Nemo te condemnavit. Dixit autem ei Jesus: Nec ego te condemnabo. Noli timere. Esto secura. Crede tantummodo consiliis meis. Non abjicio peccatores, poenitentes suscipio. Vade, et amplius noli peccare. Sic igitur
Abbreviated transcription (Latin):
autem quicumq illi sunt qui ex comumeatio¬
nem confirmant. om̃s in illa lapidem mittunt.
hoc gͥ signifieauit moises: quãdo mulierẽ ad ul¬
bant. ⁊ quid contra dic̾e̾nt nõhabebant. Sic eni
suum sermonẽ tẽꝑaũ iħs : ut legi non contra¬
dicẽt & pietatẽ non amitt̾et. Audientes autẽ unꝰ
post unum eriebant : incipietes asemoribus.
& rema̾sit solus iħs : ⁊ mulier in medio stans.
Quare eriebant : Quia om̃s peccatores se eẽ seie¬
bant. Ille autem solus remansit qui solus erat
sine peceato. Ad huc mulier timebat. ad huc mulier
in medio stabat : huic miscđiam. inde uidienum
expectabat. Quid ẽ. enim inmedio. insi inter miscdiã
&e iudicium : Bene gͥ psalmista ait. Miscd̾iam ce
iudicnum cantabo tibi dñe. Erigens au̾ se iħs:
diait ei. Mulier ubi sunt qui te accusabant : Nle¬
mo te condemnauit. Que diã. Nemo dñe. Non
ergo condemnauit eam iħs in eo quod ait. qui sine
peceato ẽ. primus in illam lapidem mittat. Si em̾

Expanded text:
autem quicunque illi sunt, qui excommunicationem confirmant, omnes in illam lapidem mittunt. Hoc igitur significavit Moyses, quando mulierem adulbant, et quid contradicerent non habebant. Sic enim suum sermonem temperavit Jesus, ut legi non contradiceret, et pietatem non amitteret. Audientes autem, unus post unum exibant, incipientes a senioribus, et remansit solus Jesus, et mulier in medio stans. Cur exibant? Quia omnes se peccatores esse sciebant. Ille autem solus remansit, quia solus erat sine peccato. Adhuc mulier timebat, adhuc mulier in medio stabat Hinc misericordiam, et inde judicium exspectabat. Quid est enim in medio, nisi inter misericordiam et judicium? Bene igitur Psalmista ait: « Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine » . Erigene autem se Jesus dixit ei: Mulier, ubi sunt, qui te accusabant? Nemo te condemnavit? Quae dixit: Nemo, Domine. Non ergo condemnavit eam Jesus in eo quod ait: Qui sine peccato est, primus in eam lapidem mittat. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
Responder gͦ eis pharisei. Numquid ⁊ uos seduc¬
ti estis: Seducti utiq: s̃ bene. Bene eñ seducun¬
tur. qui de malo adbonum ducuntur. At illi.
Num quid aliquis exprincipibus eredidit in eũ.
aut ex phariseis : S turba hec que non nouit
legem : maledicti sunt. Non enim isti maledic¬
ti sunt: s uos potius malediet estis qui in eum
credere nolustis. ꝑ quem alegis mn aledictione
solui debinstis. Ercecantur gͥ sapientes : illu¬
minantur insipien tes. sic̃ ipse dñs ait. In uidi¬

Expanded text:
Responderunt ergo eis Pharisaei: Nunquid et vos seducti estis? Seducti utique, sed bene. Bene enim seducuntur, qui de malo ad bonum ducuntur. At illi: Nunquid aliquis ex principibus credidit in eum, aut ex Pharisaeis? Sed turba haec, quae non novit legem, maledicti sunt. Non enim isti maledicti sunt, sed vos potius maledicti estis, qui 245 in eum credere noluistis, per quem a legis maledictione solvi debuistis. Excaecantur igitur sapientes: illuminantur insipientes, sicut ipse D
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura dicit quia de semine dd ⁊ de bethleem
eastello ubi erat dauid uenit. rp̃s : Nides gͦ quam
necessarium fuit. ut xp̃s nasceretur in bethleem.
Luto enim istos ignorasse saluatore nr̃m. in beth¬
leem natum fuisse. Dissensio itaq facta ẽ. in tur¬
ba ꝓpt̾ eum. Hoc ẽ em̃ quod dñs ait. Holite puta¬
re quia uem pacem muttere int̾ram: non ueni
pacem mitt̾e s gladium. Quidam autẽ ex ipsis
uolebant app̾hende eum : ẜ nemo misit suꝑ illũ
manus. uolebant illi app̾hende eum : ẜ ille uole¬
bat. R quia nolebat: nemo misit suꝑ illum manꝰ.
plemo tollit a me animam meam. ẜ ego pono
eam. ⁊ iterum sumo eam. uenerunt gͦ ministri
ad pontifices ⁊ phariseos: ⁊ dixerunt eis illi.

Expanded text:
et de Bethlehem castello, ubi erat David, venit Christus? Vides ergo quam necessarium fuit ut Christus nasceretur in Bethlehem. Puto enim istos ignorasse Salvatorem nostrum in Bethlehem natum fuisse . Dissensio igitur facta est in turba propter eum. Hoc est enim quod Dominus ait: « Nolite putare, quia veni pacem mittere in terram. Non veni pacem mittere, sed gladium . » Quidam autem ex ipsis volebant apprehendere eum; sed nemo misit super illum manus. Volebant illi apprehendere eum, sed ille nolebat, et quia nolebat, nemo misit super illum manu« Nemo tollit a me animam meam, sed ego pono eam, et iterum sumo eam . » Venerunt ergo ministri ad pontifices, et Pharisaeos, et dixerun
Abbreviated transcription (Latin):
aqua: ⁊ non qualiscu̾q s uua aqua. Hac autẽ
aqua plemis ẽ. qui in xp̃m eredit. Hac apłi ha
bundabant : huiꝰ flumina de eorũ uentre flue¬
bant. uide gͦ quam magnum flumen de istius
qui hic loquitur pectore fluit. suis fluminis
impetus letificat ciuitatẽ di. Om̃a gͥ flumina.¬

Expanded text:
atur, et non qualiscunque, sed viva aqua. Hac autem aqua plenus est, qui in Christum credit. Hac apostoli abundabant. Hujus flumina de eorum ventre fluebant. Vide modo, quam magnum flumen de istius, qui hic loquitur, pectore fluit. Cujus « fluminis impetus laetificat civitatem Dei . » Om
Abbreviated transcription (Latin):
qui unus erat er ipsis. Flumquid lex nr̃a ui¬
dicat hominẽ. nisi audierit ab ipso prus.
&e cognouerit quid faciat: Nemo enim sed̃m
legem damnatur. nsi a se ipso confessus. uł
ab aliis conuictus. Responderunt ⁊ dixrerũt
ei. Numquid ⁊ tu galileus es: Serutare.⁊
uide quia ꝓpħa agalilea non surgit. Qinid ẽ. q̃¬

Expanded text:
nus erat ex ipsis: Nunquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius, et cognoverit quid faciat? Nemo enim secundum legem damnatur, nisi a seipso confessus, vel ab aliis convictus. Responderunt, et dixerunt ei: Nunquid et tu Galilaeus es? Scrutare, et vide, quia propheta a Galilaea non surgit.
Abbreviated transcription (Latin):
tis me ⁊ non inuenietis. ⁊ ubi sum ego uos non
potestis uenire : Non possunt uidi uerba ꝙͣ in tel¬
ligere: quia anmalis homo non ꝑcipit ea que
d̾i sunt. Putant enim ad gentilem ppłm eum
corporaliter ꝑgere uelle : quasi illur eum sequi

Expanded text:
tis me, et non invenietis, et ubi ego sum, vos non potestis venire? Non possunt Judaei verba Christi intelligere, quia « animalis homo non percipit ea quae Dei sunt . » Putant eum ad gentilem populum corporaliter pergere velle, quasi illuc eum sequi
Abbreviated transcription (Latin):
iħs ingalileam. Nlon enim uolebat inui¬
deam ambulare. qͣuia quia querebant eum
uidi int̾fice̾. Hoc enim faciebat iħs non quod
mortem uel uideos timeret : ẜ ut fidelibus sui
eremplum p̾beret. Unde ⁊ alibi ait. Si uos ꝑ secu¬
ti fuerrait ui una eiuitate. fugite maliam. Erat
autẽ in ꝓrimo dies festus uideorum scenophegia.
Scenophegia namq festiuitas erat tab̃nacłorũ :¬
&e habitabant filii isrł in umbracłis septem diebꝰ.
illis. Illa em̃ festiuitas hanc nr̃am festiuitatem
significat. in qua uiri sẽi a ap̾i re surrectione
usq ad scłi consuminationẽ aseruili ⁊ ini quo
opere quiescentes. in bono oꝑe ꝑseuerant. Bene
autẽ fiebat diebꝰ septẽ. ꝑ quos ex tunc om̃s dies
isti significantur : siquidẽ non sunt dies nisi
septem. S quare in umbracłis habitabant. nisi
quia umbracła cito de fitiunt. ut pote non haben¬
tia fundamentum. paruoq tp̃r in eis habitatur:
unde apłus ait. Non enim habemus hic manen¬

Expanded text:
s in Galilaea; non enim volebat in Judaea ambulare, quia quaerebant eum Judaei interficere. Hoc enim faciebat Jesus, non quod mortem, vel Judaeos timeret, sed ut fidelibus suis exemplum praeberet. Unde et alibi ait: « Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . » Erat autem in proximo dies festus Judaeorum Scenopegia. Scenopegia namque festivitas erat tabernaculoruEt habitabant filii Israel in umbraculis septem diebus. ivitatem significabat, in qua viri sancti a Christi resurrectione usque ad saeculi consummationem a servili et iniquo opere quiescentes, in bono opere perseverant. Bene autem fiebat diebus septem, per quos ex tunc omnes dies isti significantur: siquidem non sunt dies nisi septem. Sed cur in umbraculis habitabant, nisi quia umbracula cito deficiunt, utpote non habentia fundamentum, parvoque tempore in eis habitatur? Unde et Apostolus ait: « Non enim habemus hic manen
Abbreviated transcription (Latin):
timetis. Hoc en̾i ẽ. scđm faciem iudicare. Dice¬
bant gͦ quidam ea iherosolums. Nõne hic ẽ. quẽ
querunt interfic̾e̾ : Ecce palam loquitur.⁊ incħ
ei dicunt. Num quid u̾e cognouerunt principes
quia hic ẽ. rp̃s: S hunc scimus unde sit. xp̃s
autem eum uenerit nemo seit unde sit. Hoc au̾
tale e. ac si dic̾e̾nt. De cepti sunt principes nr̃i.
si xp̃m hunc ẽẽ putant. cimis nos ⁊ natitatis
locum ⁊ parentes nouimus. Qui em̾ dicũt xp̃s au̾
cũ uenerit nemo seit unde sit. er eo loco hoc tes¬
timonium sũpsisse uidentur. ubi đr generacio¬
nem eiꝰ quis ennararabit. Sciebant tamen iudi

Expanded text:
timetis. Hoc etenim est secundum faciem judicare. Dicetimetis. Hoc etenim est secundum faciem judicare. Dicebant ergo quidam ex Jerosolymis: Nonne hic est, quem qe cognoverunt 243 principes, quia hic est Christus? Sed hunc scimus unde sit. Christus autem cum venerit, nemo scit unde sit. Hoc autem tale est, ac si dicerent: Decepti sunt principes nostri, si Christum hunc esse putant, cujus nos et nativitatis locum et parentes cognovimus. Quod enim dicunt: Christus autem cum venerit, nemo scit, unde sit, ex eo loco hoc testimonium sumpsisse videntur, ubi dicitur: « Generationem ejus quis enarrabit? » Sciebant tamen Judaei,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. Qui sint isti sepe iam dirimus. Isti enim s̃
qui enis ꝓpinqui erant scđm carnem consangu¬
nei uidelicet uirginis marie. Mos &e em̃ ẽ. sc̃arũ
seripturarũ. quos libet ualde ꝓpinquos fr̃s uoca¬
re. Carnales gͥ fr̃s carnale consilium dabant qͦ
saluator nr̃ mundi głiam ad quireret. ⁊ nomen¬
suum longius dilataret. Idoq non inocculto
res discipłos inuidea eum habuisse. qualis
nchodemus fuit ⁊ multi alii qui eiꝰ oꝑa iide
cupiebant: Ieo quod dicunt ut ⁊ discipłi tui
uideant oꝑa tua que facis. Si hec facis : mani¬
festa te ipsum mundo. hoc autẽ tale ẽ. ac si di¬
c̾ent. aut cessa amiracłis. aut si ea facis. ita
fac ut mundo ꝑmiracła manifesteris. Fleq em̾
fr̃s eiꝰ credebant in eum. Quamuis enim cre¬
debant eum eẽ ꝓpħam: non dum tamen dĩ fi¬
lium ẽẽ credebant. Dicit gͦ eis iħs. Tempus meũ
non dum aduenit: tempus aũ ur̃m semꝑ ẽ.
paratum. Dicitis inquit mͥ ut me mundo ma¬

Expanded text:
utem isti fratres, saepe jam diximus, isti enim sunt, qui ejus propinqui erant secundum carnem, consanguinei videlicet virginis Mariae. Mos etenim est sanctarum Scripturarum quoslibet valde propinquos, fratres vocare. Carnales igitur fratres carnale consilium dabant, quo Salvator noster mundi gloriam acquireret, et suum nomen longius dilataret. Ideoque non in occulto, res discipulos in Judaea eum habuisse, qualis Nicodemus fuit, et multi alii, qui ejus opera videre cupiebant, in eo, quod dicunt, ut et discipuli tui videant opera tua, quae facis. Si haec facis, manifesta teipsum mundo. Hoc autem tale est, ac si dicerent: Aut cessa a miraculis, aut, si ea facis, ita fac ut mundo per miracula manifesteris. Neque enim fratres ejus credebant in eum. Quamvis enim credebant eum esse prophetam, nondum tamen Dei Filium eum esse credebant. Dicit ergo eis Jesus: Tempus meum nondum advenit; tempus autem vestrum semper est paratum. Dicitis, inquit, mihi, ut me mundo ma
Abbreviated transcription (Latin):
expectauert᷑. gestis p̃sigurauert᷑. dictisq aut scͥp¬
tis ꝓphetauert᷑ ⁊ ieoꝵ contẽplatione ĩuoces e¬
rũꝑe p̃cinendo antiphonã q̃ dr ad introitum
Nã sicut introitꝰ sacerdotis ingressũ filii di ĩ hunc
mũdũ. sic antiphona que dicitur ad introitum.
uoces & expectacionẽ p̃fert patͥarchaꝵ ⁊ ꝓpħaꝵ. Ĩ¬
gͥditur gͦ antiphona p̃dicta ñ minꝰ ꝗͣ semel decauta¬
tata cum eiꝰmͦi põpa que significate rei aptissime
congit. pͣ cedunt flãmantes cereoli. uidł insignũ.
gaudii qd mortu saluatoris oĩ mundo efflilsit. de
quo angłs ad pastores. annuncio uob̃ gaudium
magnũ ⁊ c̃. p̃ueniunt sac̾dotẽ ministri duo. nõ
parit᷑ neq ałat̾e incedñtes. s añ sub dͥiaconꝰ. pꝰdi¬
aconꝰ. Signãt enĩ hi duo uetꝰ & nouũ testam̃tum

Expanded text:
t, gestis praefiguraverunt, dictisque aut scriptis prophetaverunt, et in eorum contemplatione in voces erumpere, praecinendo antiphonam, quae dicitur ad introitum. Nam sicut introitus sacerdotis ingressum Filii Dei in hunc mundum, sic antiphona, quae dicitur. Ad introitum, voces et exspectationem praeferunt patriarcharum et ditur ergo antiphona praedicta, non minus quam semel decantata cum ejusmodi pompa quae significatae rei aptissime congruit. Procedunt flammantes cereoli, videlicet in signum gaudii, quod in ortu Salvatoris omni mundo effulsit, de quo angelus ad pastores: « Annuntio vobis gaudium magnum , » etc. Praecedunt sacerdotem ministri duo, non pariter, neque a latere incedentes, sed ante subdiaconos. Signant enim hi duo Vetus et Novu