comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ eĩ ex̾cctãdi sũt ad portãdũ põ¬
dũ cũ cdaua. eerc̃o ad emitten¬
dũ tela sie iacula ⁊ ad ꝑxuciẽ¬
dũ cũ lãcea. Quarto ad iatiẽdũ
sagittas. qͥnto ad ꝓiciendũ lapi¬
des cũ fũdis. Sexto ad ꝑcucien¬
dũ cũ phũbatis. Septĩo ad ascen¬
dẽdũ eqͦs. Qctauo adsçiẽdũ ar¬
tẽ uatandi. Ess ⁊̃ ult̾iꝰ dicẽdũ
qũo exͥctãdisũt bellatores ad
ħ special e capłm faciemꝰ. pͦ em̃
oct bellatores ex̾citãdi ad por¬
tãdũ põd̾a. ut płs põd̾is porta¬
re assuescãt. ⁊̃ ꝙͣ sit armorũ
sarina. Nã ꝯsuetudo ẽ qr nã¬
ta quedã. Cũ gͦ quis assuetꝰ ẽ

Expanded text:
 enim exercitandi sunt ad portandum pondum cum clava. Tertio ad emittendum tela sive iacula, et ad percutiendum cum lancea. Quarto ad iaciendum sagittas. Quinto ad proiiciendum lapides cum fundis. Sexto ad percutiendum cum plumbatis. Septimo ad ascendendum equos. Octavo ad sciendum artem natandi. Esset etiam ulterius dicendum, quomodo exercitandi sunt bellatorhoc speciale capitulum faciemus. Primo enim sunt bellatores exercitandi ad portandum pondera, ut plus ponderis portare assuescant etiam quam sit armorum sarcina. Nam consuetudo est quasi natura quaedam. Cum ergo quis assuetus
Abbreviated transcription (Latin):
axĩe hr̃e p̾dc̃a. E Sũt eĩ rusti¬
ci assucti ad mag̾tudinẽ pond̾ũ
Nõ eĩ ĩ bello gͦuabit eos armo¬
ꝵ sarcina qui assidue tẽꝑe pacis
assueti sũt ad maiora ponda.
nec ⁊̃ eos faligabit. curoꝰ uel
ductõ brachioꝵ. uł ałioꝵ mot᷑
sueti. Rursꝰ ñ affliget eos ꝑs¬
tas uictꝰ quib potus aq̃ satis¬
faciẽbat insiti ⁊ grossus pãs
sufficiebat ad esũ. Aupliue
rurales nõ affligũt ex ĩꝯmo¬
ditate iacẽdi ⁊ standi qͥ solis
ardorẽ nõ timẽt. Umbras ñ cu

Expanded text:
axime praedicta. Sunt enim rustici assueti ad magnitudinem ponderum non enim in bellis gravabit eos armorum sarcina, qui assidue tempore pacis assueti sunt ad maiora pondera. Nec etiam eos fatigabit cursus vel ductio brachiorum, vel aliorum sueti. Rursus, eos non affliget parcitas victus, quibus potus aquae satisfaciebat in siti, et grossus panis sufficiebat ad esum. Amplius, rurales non affliguntur ex incommoditate iacendi vel standi, quimsolis ardorem non timent, umb
Abbreviated transcription (Latin):
exħ adu̾sariĩ qñ sic udẽt hostes
ꝑsaltũ ĩcede. Rurs ip̃e saltꝰ rõ¬
ne motꝰ facit ut plaga ãpliõr
cit ad ĩcedendum serio ⁊ gͣdatĩ
⁊ ad cursum ⁊ saltũ ex̾citare bel¬
lantes. Q sũt pła aliã ad q̃ exci¬
tãdi sũt homines bellicos

Expanded text:
 adversarii, quando sic vident hostes per saltum incedere. Rursus, ipse saltus ratione motus facit ut plaga amplior cit ad incedendum serio et gradatim, et ad cursum et saltum exercitare bellantes, sed sunt plura alia ad quae exercitandi sunt homines bellicos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ex ĩctitudĩe idicii nr̃i. Nã de
ꝯtingẽtib ꝑticłarib ⁊ de agibi¬
lib hũans ad̾o sũt diu̾sa iudici¬
a homũ. ut de cisdẽ a pd̾ diu̾sas
gentes diu̾se sint leges ẜmiu

Expanded text:
t ex incertitudine iudicii nostri. Nam de contingentibus particularibus, et de agibilibus humanis adeo sunt diversa iudicia hominum, ut de eisdem apud diversas gentes diversae sint leges, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ bello bñ mori ĩ bello tunc eĩ qͥs
dr̃ bñ mori ĩ bello qñ rꝰte bellãs
Ut ꝓ tefẽsione prie uł ꝓ aliquo
alio magno bono iꝰte et audact̾
¶Sexto pugͣntes nõ debent
horre sãgͥnis effusionẽ. Nã si
qͥs cor molle hñs młiebris ex¬
istẽs horreat effũd̾e sangͥnẽ nõ
andebit hostib plagas ĩflig̾e

Expanded text:
o bene mori. Tunc enim quis dicitur bene mori in bello, quando iuste bellans, ut pro defensione patriae, vel aliquo alio magno bono, iuste et audacterSexto pugnantes non debent horrere sanguinis effusionem. Nam si quis cor molle habens, muliebris existens, horreat effundere sanguinem; non audebit hostibus plagas inflige
Abbreviated transcription (Latin):
milites ⁊ pedites ⁊ ułitͥ bellã¬
tes assuefatiẽdi sũt ad gͣdũ
⁊ bassũ bellitũ ut gͣdatĩ ꝑgãt
Ita ut qͥl ĩ suo ordine teneat.
Nã oi acies sũ peditũ sũ miłi¬
tũ nõ ordinate ĩcedat duo
to debito ordine in uniaꝑte
erit acies qͣi sparsa ⁊ plia. ultͣ
ꝙͣ debeat. In alia uo arcta ⁊ strit¬
ta plusꝙͣ õporteat. pꝰ gͦ ex eo
hostib ꝑforabr̃ ⁊ diuidetͫ ⁊ ꝑ
ꝯñs debellabr̃ Scdo ĩ ꝑte illa
ĩ qͣ miis arta ẽ ĩpedietur ad ꝑ¬
cuciẽdũ. Nã cã bellator a suo ꝯ¬
socio uiras ꝯpͥmit᷑ sua ĩpediũ¬
t᷑ brachia ne possit hostio pla¬
gas ĩfligͥe hec eĩ duo sũt ma
dũ ⁊ debito ordĩe ĩcessu finon
põt tã gͦ pedites qmͣ eqͥtes bel¬
latores añꝙͣ bella exceãt sunt¬

Expanded text:
iter bellantes assuescendi sunt ad gradum et passum bellicum, ut gradatim pergant ita, ut quilibet se in suo ordine teneat. Nam si acies sive peditum sive militum non ordinate incedat, duo to debito ordine, in una parte erit acies quasi sparsa et pervia, ultra quam debeat. In alia vero arcta et trista, plus quam oporteat. Primo ergo ex eo hoste perforans debellabitur. Secundo in parte illa in qua nimis arctum est, impedietur ad percutiendum. Nam cum bellator a suo consocio nimis comprimitur, sua impediuntur brachia, ne possit hostibus plagas infligere. Haec enim duo in aadu, et debito ordine in incessu, fieri non potest. Tam ergo pedites quam equites bellatores antequam bella exerceant
Abbreviated transcription (Latin):
citata sit ꝓmpta ad uictoriã
⁊ młtitudo rudis ⁊ ĩdocta sẽꝑ
sit expõita ad fugã ⁊ ad cedẽ¬
¶ Uiso armorũ excitium esse
ꝑittile ad oꝑa bellica. Restat
oñd̾e qũo excitãbe sũt bellan¬
tes adĩcedẽdũ gͣdatim ⁊ pas¬
sim ⁊ ad cursũ ⁊ ad psaltũ.
Nã ista ut ĩꝓseq̾ndo patebͥ¬

Expanded text:
i sit prompta ad victoriam: et multitudo rudis, et indocta semper sit exposita fugam et ad caedem. Viso armorum exercitium esse perutile ad opera bellica, restat ostendere quomodo exercitandi sunt bellantes ad incedendum gradatim, et passim, et ad cursum et ad saltum. Na
Abbreviated transcription (Latin):
no ult assuefaciẽdos eẽ
ad labores fortes ut ad labores
militares ⁊ bellicosos ꝙ ꝯordat
cũ uegetio de re militari deicẽte
ꝙ a tẽꝑe pub̾tatis assuescẽdi st̾
iuuenes ad militares labores ĩ¬
mo qr q̃ anuẽtute ĩchoamꝰ minis
diligumꝰ ⁊ delectamꝰ in illis. siułr
legis lator ciues bellatores fac̾e ⁊
redde ip̃os aptos ad pugͣndũ po

Expanded text:
no ultra assuefaciendos esse ad labores fortes, ut ad labores militares et bellicosos. Quod concordat cum Vegetio dere militari dicente, quod a tempore pubertatis assuescendi sunt iuvenes ad militares labores. Imo quia quae a iuventute inchoamus, nimis diligimus et declaramur in illis: si vult legislator cives bellatores facere, et reddere ipsos aptos ad pugnandum, po
Abbreviated transcription (Latin):
ensẽ. qui d hr̃e manũ lenem
⁊ nõ ẽ assuetꝰ retin̾e ĩ mãĩb nͥ
rasoriũ aut acũ q̃ eĩ ꝓporcõ est
acus ad linceã ⁊ iasori ad da¬
uam. sic ⁊ĩ apotetarii aucupes
⁊ piscatores nõ sũt eligendi
aliqui u̾o timidi ⁊ pusillãimes
ars ip̃a reddit hõmẽ ĩhertẽ ad
opꝰ bellicũ aliqͣ gn̾a artiũ diximm¬
ẽẽ utilia ad actõnes bellicas⁊⁊
assuescendi sunt iuuenes ad
oꝑa bellita ⁊ ex qͥb sigris ꝯgͦs

Expanded text:
ensem qui debet habere manum levem, et non est assuetus retinere in manibus nisi rasorium aut acum. Quae enim proportio est acus: ad lanceam, et rasorii ad clavam? Sic etiam Apothecarii, Aucupes, et Piscatores non sunt eligendi aliqui vero timidi et pusillanimes. ars ipsa reddit hominem aptum ad opus bellicum, aliqua genera artium diximus utilia ad actiones bellicas, et assuescendi sunt iuvenes ad opera bellica, e
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ reqͥrũt᷑ ĩ hoĩb bellicosis.
Ut sciamꝰ qͣies hoĩes sũt eligẽ¬
di ad bellũ. ⁊ ex qͥb artib st̾
assumendi bellãtes ¶ Sciẽdũ
apta ⁊ assueta ad ꝑcuciendũ ñ
deheant horre effusionẽ sãgͥnis
⁊ potẽtes ad tolłandũ labores.
dic̾e possimꝰ ꝙ fabri frarii ⁊ car¬
pentarii utiles sũt ad oꝑa belli¬
ca. qr ex arte sua hũt brachias
apta ⁊ assueta ad ꝑcucuciẽdũ sᷤ
⁊̃ utiles sũt macellarii. qr ñ horẽt
sangͥnis effusionẽ cũ assueti sĩt
ad octisionẽ ałiũ ⁊ ad effũdẽdũ
sangͥnẽ. uenatores ⁊̃ aptũ admił

Expanded text:
ea quae requiruntur in hominibus bellicosis, ut sciamus quales homines sunt eligendi ad bellum, et ex quibus artibus sunt assumendi bellantes. Sciendum apta et assueta ad pecutiendum, non debeant m potentes ad tolerandum labores: dicere possumus quod Fabriferrarii, et carpentarii utiles sunt ad opera bellica: quia ex arte sua habent brachia apta et assueta ad percutiendum. Sic etiam utiles sunt Macellarii: quia non horrent sanguinis effusionem, cum assueti sint ad occisionem animalium, et ad effundendum sanguinem. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
Ectat uegeciꝰ ĩ libro de
re militari extitacõnẽ
armoꝵ ⁊ ĩ dustͥam bel¬
landi fuisse ea q̃ t̾raꝵ orbẽ roma¬
no ppło sb̾iet̾unt. N am quid
potuissent paucitas romano¬
ꝑ ꝯͣ dolos affrorũ ⁊ prudẽtias

Expanded text:
ecitat Vegetius in libro De re militari, exercitationem armorum, et industriam bellandi fuisse ea, quae terrarum orbem Romano Populo subiecerunt. Nam quid potuisset paucitas Romanocontra dolos Afrorum, et prudentias
Abbreviated transcription (Latin):
¶Pud qũo reges ⁊ p̾ncipes de¬
beant se hr̃e ut ament᷑ ⁊ p̃pło
bid̾e restat qũo se hr̃e debẽt ut
tuneant᷑ ab eis. potͥissime ã timẽt᷑
punitõnes qͣs ex̾cẽt ĩ sb̾ditos
In punitõne ã tͥa sũt ꝯsid̾anda
uideħ̾ punicõnẽ ip̃am ꝑsonam pu¬
uitã ⁊ modũ piꝑgiendi. qnͣtũ gͦ ad
punicõnẽ tnẽt᷑ reges ⁊ pͥncipes
si ĩ eos qͥ ułt̃ modũ regns ⁊ poli¬
ticiã ꝑtbãt ĩexqͥsitas crudelitates
ment eos de qͥb sũt ꝯscii fecisse
aliꝙͥ dirũ ¶Scdo timent᷑ re¬
ges ⁊ potẽtes. nõ solũ rõne pu¬

Expanded text:
o reges et principes debeant se habere ut amentur a populo: videre restat, quomodo se habere debent ut timeantur ab eis. Potissime autem timentur punitiones, quas exercent in subditos. In punitione autem tria sunt consideranda videlicet punitionem ipsam, personam punitam, et modum puniendi. Quantum ergo ad punitionem, timentur reges et principes; si in eos qui ultra modum regnum et politiam perturbant, inexquisitas crudelitates ment eos, de quibus sunt conscii fecisse aliquid dirum. Secundo timentur reges et potentes non solum ratione pu
Abbreviated transcription (Latin):
a mag̾ tũ ẽ aĩositas utilis. Ĩ¬
d̾o ⁊ si gẽtes oĩo ꝓpĩq̃ soli ⁊
oĩo remote nõ sũtͥ penitꝰ uti¬
les actib bellicis. mag̾ tñ ĩter
medias regiones eligede sunt
ad oꝑa bellita remocõres a so¬
le ꝙͣ ꝓpinqͥores ut mag̃ aĩosi¬
tate ꝓticipent. ¶Uiso ex qͥb¬

Expanded text:
 magis tamen animositas est utilis. Ideo et si gentes omnino propinquae soli, et omnino remotae non sunt penitus utiles actibus bellicis: magis tamen inter medias regiones eligendi sunt ad opera bellica remotiores a sole, quam propinquiores, ut magis animositate participent. Viso ex q
Abbreviated transcription (Latin):
nͣlit̾ timent sãgͥnis amissionẽ
nõ gͦ sũt ꝓmꝑti ad bella uͭ ad
ꝑcussidnes ¶ Rursꝰ in ꝑtib ni¬
mis septẽtͥoualib ⁊ nimis a
sole remotis ñ sũt eligẽdibã¬
lantes. qr ⁊ si illis ẽ sangͥnis
Id̾o ñ oĩno sũt utiles oꝑib bel¬
licis. qr ꝯsiliũ ⁊ prudẽtia ĩ dimi¬
cacõne ñ est modicũ utilis ¶ Ex¬
ꝑimẽto eĩ uidemꝰ ⁊ plane ułt¬

Expanded text:
liter timent sanguinis amissionem. non ergo sunt prompta ad bella, nec ad percussiones. Rursus in partibus nimis septentrionalibus, et nimis a sole remotis, non sunt eligendi bellantes: quia et si illis est sanguinis Ideo non omnino sunt utiles, operibus bellicis, quia consilium et prudentia in dimicando non est modicum utilis. Experimento enim videmus, et plane
Abbreviated transcription (Latin):
axͣtes leges ꝯfĩgit ẽẽ simplicos.
Iiraconabłe gͦ eẽt siposcerio¬
res sapiẽtiorẽs nõ pꝰsent ĩmuta¬
releges pat᷑as ꝑ simplicõres ꝯ¬
ditas. gͦ ĩ talicasu mutande es¬
sent pͥaꝵ leges ¶ Quartaui¬
a sumitur ex ĩ det̾minacõne ꝑ¬
titulariũ actuũ. Nam agibilia
ꝑticłaria ĩtet̾mmata sũt ⁊⁊ per¬
fecte ꝯpͥhendi ñ possũt. qr qnͣ¬
tũcũ ꝯditores legũ fu̾nt sapi¬
entes pot̾ũt eos lat̾e alique
ꝑticłares cͥcũstãcie ccͣ agibilia

Expanded text:
tes leges contingit esse simplices, irrationale esset, si posteriores sapientiores non possent immutare leges paternas per simpliciores conditas: ergo in tali casu mutandae essent priorum leges. Quarta via sumitur ex indeteriminatione particularium actuum. Nam agibilia particularis indeteminata sunt, et perfecte comprehendi non possunt: qconditores legum fuerint sapientes, potuerunt eos latere aliquae particulares circumstantiae circa agibilia
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃es prudẽcie dr̃ ẽẽ politicia siue
cuuł. Nã sicut ĩ pͥncipãte reqͥ¬
rit᷑ excellẽs pͥdẽcia qͣ sciat alios
priidencia aliqͣlis qͣ noscat ad¬
ĩplere leges ⁊ mandata pͥnci
fabro. qr ĩ martello nlła ẽ cogͥ¬
cõ s solũ agitat a fabro. S ĩ
ciue reqͥrit᷑᷑ pͥdencia aliqͣ ꝑ qm

Expanded text:
es prudentiae dicitur esse politica sive civilis. Nam sicut in principante requiritur excellens prudentia qua sciat alios prudentia aliqualis qua noscat adimplere leges et mandata principfabro: quia in martello nulla est cognitio, sed solum agitatur a fabro, sed in cive requiritur p
Abbreviated transcription (Latin):
nents ꝑtib eligendi sũt bella¬
tores. S ex regione media nec
oĩo a sole remota. nec oĩo so¬
li ꝓpinqͣ eligẽdi sũt bellantes.
Ut tam prudẽtia ꝙͣ aĩositate ꝑ¬
lia docimta accipiẽda ẽẽ ut in
płib. Nam ĩ om̃ib ꝑtib sũt

Expanded text:
neutris partibus eligendi sunt bellatores; sed ex regione media, nec omnino a sole remota, nec omnino soli propinqua eligendi sunt bellantes, ut tam prudentia quam animositate plia, documenta accipienda esse ut in pluribus. Nam i
Abbreviated transcription (Latin):
s ĩ regẽ ab hiis qͥ sũt ĩ regno.
pͦ si nõ ei exhibeant honorẽ de¬
ñ sint ei sb̾iecti ⁊ obedientes.
obẜuãdo eiꝰ leges ⁊ mandata
diẽcia sbfhũt a rege m̾ito ꝓ¬

Expanded text:
fieri ad regem ab iis qui sunt in regno. Primo, si non ei exhibeant honorem denon sint ei subiecti et obedientes, observando eius leges et mandata. dientia subtrahuntur a rege, merito
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ reges ⁊ pͥncipes qñ nͨ amicis nͤ
aliis ꝑcũt suud̾int eos forefa
⁊ caute se g̾unt ĩ punicõnib ex¬
seq̃ndis ⁊ ĩsꝰticia facienda ꝙ ma¬
li effug̾e nõ possũt qͥn puin ant᷑¬

Expanded text:
tur reges et principes, quando nec amicis, nec aliis parcunt, si viderint eos forefac caute se gerunt in puniitonibus exequendis, et in iustitia facienda: quod mali effugere non possunt, quin puniant
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ mag̾̃ t̃tentũ a legis latore c̃
gͦ sicines ⁊ existentes ĩregno
bñ agãt ⁊ obẜuẽt leges ot man¬
dataregis ex amore honesti ⁊ ex
ad regẽ sint magis boni. ⁊ u̾tuo
ne pumirẽt᷑ mag̾ debẽt apet̾e re¬
ges ⁊ p̾ͥncipos amari appłis. ⁊ ꝙ
amore bom ppłi bñ agant qmti¬

Expanded text:
 magis intentum a legislatore. Cum ergo cives et existentes in regno si bene agant, et observent leges, et mandata regis ex amore honesti, et ex ad regem, sint magis boni et virtuone punirentur; magis debent appetere. reges et principes amari a populis: et quod amore boni, populi bene ag
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ ułit õs cognati uxor fi¬
lii ⁊ ob̾diti Spectat ita ad i¬
hitatores regni si nolũt nogẽ
ad iram ꝓuocare nõ solũ ñ fore¬
fac̾e ĩ ip̃m regẽ. s ⁊̃ ñ forefat̾e ĩ
cognatos uxore filios ⁊ ułiter¬

Expanded text:
ter omnes cognati, uxor filii, et subditi. Spectat itaque ad habitatores regni si nolunt regem ad iram provocare, non solum non forefacere in ipsum regem, sed etiam non forefacere in cognatos, uxorem, filios, et univer
Abbreviated transcription (Latin):
diũt regi qͣi p̾excellenti Mi¬
so qũo hĩtatores regi ñ debẽt
ꝓuocare regẽ ad iram forefa¬
ciendo ĩ ip̃m ñ exhibẽdo ei debi¬
tũ honorẽ ⁊ õbediẽciã dignam
Restat uid̾e qũo nõ debẽt ip̃m¬
ad iram ꝓuocare forefaciendo ĩ
ad ip̃m. ad regẽ ã ꝑtin̾e bidẽ¬

Expanded text:
diunt regi quasi praecellenti. Viso quomodo habitatores regni non debent provocare regem ad iram, forefaciendo in ipsum, non exhibere ei debitum honorem et obedientiam condignam. Restat videre, quomodo non debent ipsum provocare, forefaciendo in ad ipsum. Ad regem autem pertine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ tales debẽt eẽ hoĩes pugͣ¬
fui ut deu tolłare pꝰ sunt assi¬
duũ mẽbrorũ motum.¶ Ger¬
cõ hoĩes pugͣtiuos decet ñ cu¬
rare de pcitate uictꝰ. Nam gͣ¬
ue est ult armoꝵ põdera et
eoꝵ q̃ reqͥrũt᷑ ad defẽsionem

Expanded text:
quod tales debent esse homines pugnativi, ut diu tolerare possint assiduum membrorum motum. Tertio homines pugnativos decet non curare de parcitate victus. Nam grave est, ultra armorum pondera et eorum quae requiruntur ad defensionem
Abbreviated transcription (Latin):
liqͦ mͦ ordinant᷑ ad ip̃m. Cũgͦ qͥs
aliquo dc̃oꝵ modoꝵ manifeste fo¬
refacit ĩ aliũ. ille t̾statꝰ ex appeti¬
tu punicõnis dr̃ irasci. aiues ita
ut nõ ꝓuocẽt reges ad iram nõ
debẽt forefac̾e nec ĩ regẽ nec in
ea q̃ sut ip̃iꝰ nec ĩ illa que aliqͦ
mͦ ordinant᷑ ad ip̃m ¶ Primoi
qͥdẽ expedit eis qui sũt ĩ regno
ut nõ incurrant regiã iram. non
forefat̾e ĩ ip̃m regẽ. Regi ã du¬
o debẽt᷑  honor ⁊ obediẽtia. Est
eĩ rex capd̾ regͥ. capd̾ ã ad aliar
capite eĩ inget sensꝰ ⁊ ymagi¬
nr̃as. Sic rex excellenqiqr ẽ oĩbꝰ
illis qui sũt ĩ regno ¶Rursᷤ
qr eiꝰ ẽ leges f̾re qr ĩ rege maxͤ¬

Expanded text:
aliquo modo ordinantur ad ipsum. Cum ergo quis aliquo dictorum modorum manifeste forefacit in alium, ille tristatus ex appetitu punitionis, dicitur irasci. Cives itaque ut non provocent reges ad iram, non debent fore facere nec in regem, nec in ea quae sunt ipsius, nec in illa quae aliquo modo ordinantur ad ipsum. Primo quidem expedit eis, qui sunt in regno, ut non incurrant regiam iram, non forefacere in ipsum regem. regi autem duo debentur, honor et obedientia. Est enim rex caput regni: caput autem ad alia capite enim viget sensus et imaginostras. Sic rex excellentior est omnibus illis, qui sunt in regno. Rursus quia eius leges ferre, et quia in rege max
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ qͣnta ẽ pax  tnͣquillitas. ex¬
istẽtiũ ĩ regno. ¶ Consurgit ⁊
existẽte guerra in regno t̾re re
manẽt ĩculte fiũt dep̾dac̃ones.
oriũt᷑ st̾ilitates. deducunt hitato¬
res regni ad ĩopiam. oigͦ ꝯsid̾et᷑¬
nit regno ex rege ñ solũ regib
recte regentib. s ⁊̃ dato ꝙ ĩ ali¬
quo tyrãnizarẽt. stud̾e̾t ppłs o¬
bedire illis. Nam mag̾ ẽ tołabi.¬
lis aliqͣł tyramdes pͥncipãtis qmͣ
sit malũ ꝙ ꝯsurgit ex ĩobediẽ¬
cia pͥncipis. ⁊ ex p̾uaritacõne mã¬

Expanded text:
bona est pax et tranquillitas existentium in regno. Consurgit etiam existente guerra in regno, terrae manent incultae, siunt depraedationes, oriuntur sterilitates deducuntur habitatores regni ad inopiam. Si ergo considerenit es rege, non solum regibus recte regentibus, sed etiam dato in aliquo tyrannizarent, studeret populus obedire illis. Nam magis est tolerabilis aliqualis tyrannis principantis, quam sit malum, quod consurgit ex inobedientia principis
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣ loges duplex cura ẽẽ debet.
Primo ut leges bene ĩstituã
bene obediantur. Capłm xxb¬
ti̾e leges q̃ a regib ⁊ pͥncipi¬
b gunt condende. coooo

Expanded text:
ca leges duplex cura esse debet: primo ut leges bene instituantbene obediantur. Quot, ontinere leges, quae a regibus, et principibus sunt condendae.
Abbreviated transcription (Latin):
ad iꝰ nͣle. S lex humanatũc
legib. Si sint recte ⁊ iꝰ te. ⁊ a
legib naturalib deriuate ꝯsis¬
tat s alꝰ regͥ ⁊ curtatis. decet
reges ⁊ pͥncipes ñ modicũ sol¬
licitari. quas leges ĩponãt ppło
ci dñant  ⁊ postꝙͣ excogitaue¬
rĩt leges ĩponẽdas ut hꝰ legos
bim obligãdi hẽant debẽt eas

Expanded text:
ad ius naturale. Sed lex humana tunclegibus, si sint rectae et iustae et a legibus naturalibus determinatae, consistat salus regni et civitatis; decet reges et principes non modicum solicitari quas leges imponant populo cui dominantur. Et postquam excogitaverunt leges imponendas, ut huiusmodi leges vim obligandi habeant
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝙ ex obedĩa regia ⁊ exobe¬
uacõne legũ oritur par ⁊ enqͥl¬
reꝵ. Nã ut supͣ dicebatur le¬
ges ⁊ ⁊̃ segis latores. ut reges
⁊ pͥncipes coactiũã hñt potẽnã
Ut qͥ amore honesti ꝑ ĩcrepacõ¬
nes pat̾nas ⁊ amicoꝵ ñ retͣhip
ab oꝑib scełatis saltẽ tñnore pe¬
ne retͣhat᷑ ab illis. expediens
el fuit regnio ⁊ ciuitati hr̃e ali¬
quẽ regẽ uł aliꝙ̃ pͥncpantẽ ne
malefici t  barẽt pacẽ auiũ In¬
tẽde̾ eĩ d quil legis lator ut
corda cunũ sint Enqͥlla. ⁊ ut tĩ¬
ues uinant pacifice ⁊ unami¬
mes. Inde ẽ ꝙ pħ̾s pͦ retħ. uide¬
t᷑ uelle ꝙ sit se heant legis la¬
tores ad aĩas sicut medici ad¬
corꝑa. Nam sicut medicꝰ ĩtẽdit
sedare huores ne ĩ surgat mor¬
b ⁊ bellũ. ĩ corꝑe. sic legis lator
ĩtẽdit placare corda sedare aĩas
ne ĩ surgat rixa ⁊ dissẽsio ĩ reg¬
no aut ĩ cintate. Inde ẽ ⁊̃ ꝙ dr

Expanded text:
egia, et ex observatione legum oritur pax et tranquilrerum. Nam ut supra dicebatur leges et etiam legislatores, ut reges et principes coactivam habent potentiam: ut qui amore honesti per increpationes paternas, et amicorum non retrahitur ab operibus sceleratis, saltem timore poenae retrahatur ab illis. Expediens enim fuit regno et civitati habere aliquem regem vel aliquem principatem, ne malefici turbarent pacem civium. Intendere enim debet quilibet legislator, ut corda civium sint tranquilla, et ut cives vivant pacifice et unanimes. Unde et Philosophu I Rhet. videtur velle, quod sic se habent legislatores ad animas, sicut medicinapora. Nam sicut medicus indentit sedare humores, ne insurgat morbus et bellum in corpore: sic legislator intendit placate corda, sedare aimas, ne insurgat rixa et diffensio in regno, aut in civitate. Inde est er
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ oĩa p̾dc̃a bona sit aliqͦ mͦ ciui¬
tas ꝯstituta. potissime tñ ꝯstitit¬
ta ẽ pp̃ inu̾e eligibilit̾ ⁊ u̾tuose.
qr si amaiorifme. ⁊ a maiori
bono ꝙ ĩtẽdit᷑ in re actipienda

Expanded text:
praedicta bona sit aliquo modo civitas constituta, potissime tamen constituta est proter vivere eligibiliter et virtuose. Quare si a maiori fine, et a maiori bono quod intenditur in re accipienda
Abbreviated transcription (Latin):
cietate ut alii suam magͥficẽ¬
ciam ꝑciꝑent. ⁊ ut eis ouar
putaret illa. Facta ẽ gͦ ciuitas
ut hoĩes simł ĩ uno loco uiuẽ.¬
tes iocũde ⁊ delectabilit̾ ꝯu̾sẽ¬

Expanded text:
cietate, ut alii suam magnificentiam perciperent, et ut eis sua putaret illa. Facta est ergo civitas, ut homines simul in uno loco viventes, iocunde et delectabilite
Abbreviated transcription (Latin):
bellicas oppͥm̾e ĩpedim̃ta hos¬
tiũ. ex ꝯñti u̾o spectat ad ip̃os
data pͥncipãtis impedire õs
sedicones ciuiũ ⁊ om̃s opp̾si¬
ones eoꝵ qui sũt ĩ regno ꝑ qͣs
mͦ ꝯmittẽda sint bella ꝯ⁊ qͣlitꝰ
caute remou̾i possint ĩpedien¬
cia ꝯm̃e bonũ. maxĩe spectat

Expanded text:
e impedimenta hostium: ex consequenti vero spectat ad ipsos data principantis impedire omnes seditiones civium et omnes oppressiones eorum qui sunt in regno, per quas omodo committenda sint bella, et qualiter caute removeri possint impedientia commune bonum, maxime spe
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾iorib aliꝙͥ meliꝰ reꝓbanda sũt
dc̃ã pͥoꝵ puta ĩ meditinali ãmo¬
ta sũt młta pat̾na eloqͥa ⁊ ĩscĩa
gingnastica. siue ĩ arte luctati¬
ua. q̃ docet buctari ut ĩnuit pħs¬

Expanded text:
ioribus aliquid melis, reprobanda sunt dicta priorum, puta in medicinali amota sunt multa paterna eloquia, et in scinetia gymnastica, sive in arte luctativa quae docet luctari, ut innuit P
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e deft̃m. pͦ si sit ꝯͣria legĩna¬
turali. Scd̾o siñ sufficient̾
det̾miuet ꝑticłaria gesta. Si
p mͦ deficiant leges pat̾e. ⁊⁊
positiue. ñ sũt leges s corrupcõ¬

Expanded text:
re defectum. Primum si sit contraria legi naturali. Secundo si non sufficienter determinaret particularia gesta. Si primo modo deficiant leges paternae et positivae, non sunt leges sed corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuire aliis ⁊ obedire lic sit
urrinͣli additũ ⁊ appoĩtũ sicut
defminãt ꝑticłaria agibilia. dato
ꝙ oturrãt leges meliores. ⁊ mag̾
talia decipi que credũt᷑ meliores
q̃ sũt peiores. ⁊ credũt᷑ mag̾ suf¬
ficiẽtes q̃ sũt minꝰ. Hito tũ ꝙ ĩ
aliquo sufficiẽcõres ẽẽnt leges
nouit̾ adinuẽte sũt tñ leges an¬
ex imaꝑte qͥs ꝓficit dando suf¬
ficiẽtorẽ legẽ tãto exalia ꝑte.
nocet tollendo ꝯsuetudinem ⁊
efficaciã magnã. Nõ ẽ gͦ siłe de
artib ⁊ de legib. qr artes ⁊ scĩe

Expanded text:
servire aliis et obedire licet sit iuri naturali addictum et appositum, sicut determinant particularia agibilia, dato quod occurrant leges meliores et magistalia decipi, quia creduntur meliores quae sunt peiores, et creduntur magis sufficientes quae sunt minus. Dato tamen quod in aliquo sufficientiores essent leges noviter adiuventae, sunt tamen leges anex una parte quis perficit, dando sufficientiorem legem, tanto ex alia parte nocet, tollendo consuetudinem et efficaciam magnam. Non est ergo simile de artibus et de l
Abbreviated transcription (Latin):
Idet ͦ qnͣtũ ad pͥsẽs spec¬
tat ĩ oꝑe bellico duo ne¬
cessaria eẽ strenitas
bellãdi. ⁊ prudẽtia erga bella
q̃r siscire uolumꝰ ĩ quib re¬
gionib mebores sũt bellato¬

Expanded text:
idetur quantum ad prsesens spectat in opere bellico duo necessaria ese, strenuitas bellandi, et prudentia erga bella. Quare si scire volumus in quibus regionibus meliores sunt bellato
Abbreviated transcription (Latin):
pͣntatis qͣꝑdã legũ. Nã qͣldam
lex olim apd̾ grecos ꝙ portãtes
frũ ⁊ alia metalla emebant ux¬
erat statue leges ut aiues pꝰspit¬
suas uxores uende̾ sic ⁊̃ ꝯtĩgit

Expanded text:
puritatis quarundam legum: nam quasdam lex olim apud Graecos, quod portantes ferrum, et alia metalla, emebant uxcum, statuere leges, ut cives possent uxores suas vendere, Sic
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ ĩpetũ. ut ħ fiant. Surgũt eĩ
bonitotiꝰ. ut ꝙ abcidatur mer¬
brũ put̾dũ. uͭ ꝑeat totũ corpꝰ.
malefactor tͣbat patẽ cimũ ĩ sidi¬
at᷑ ꝯĩ bono. Id̾o nͣle iꝰ exigit ut
lia piire. S ea pumre sic uł
sic ẽ põitiuũ ⁊ ad placitũ. Id̾o
apd̾ oẽs nolẽtes ciuilit̾ inu̾ema¬
leficia puniũt. S nõ apd̾ õs ea¬
dẽ maleficia corrigũt᷑ eisdẽ peĩs
Ubi gͦ t̾minat᷑ iꝰ uat᷑aleibũ
cipit oriri ius positiuũ qr sꝑ que¬
ĩ hiis q̾ sũt tradita anat᷑a. iꝰ eñi
põitiuũ ꝑ artẽ ⁊ ĩdustam hõmũ
adĩuẽtũ p̾supponit ius nͣle. ⁊ sic̃
ea q̃ fũt artis p̾supponũt ea que
sũt nat᷑e. q̃r siius nat᷑ale dictat
fures ⁊ maleficos ẽẽ pumẽdos
ħ p̾supponẽs iꝰ põitiuũ ꝓcedit ul¬
t̾ius det̾minãs qͣ pena sint talia
punienda Hoc uiso qnͣtũ ad
p̾sẽs spectat duplicẽ dr̾am assigͣre

Expanded text:
lem impetum ut haec fiant. surgunt enimboni totius, ut quod abscindatur membrum putridum, ne pereat totum corpus: malefactor turbat pacem civium insidiantur communi bono, ideo naturale ius exigit ut punire. Sed ea punire sic, vel sic, est positivum et ad placitum. Ideo apud omnes volentes civiliter vivere maleficia puniuntur, sed non apud omnes eadem maleficia corriguntur eisdem poenis. Ubi ergo terminatur ius naturale, ibi incipit oriri ius positivum: quin his quae tradita sunt a natura, ius enim positivum per artem et industriam hominum adinventum praesupponit ius naturale, sicut ea quae sunt artis praesupponunt quae sunt naturae. Quare si ius naturale dictat fures et maleficos ese puniendos, hoc praesupponens ius positivum procedit ulterius, determinans qua poena sint talia punienda. Hoc viso quantum ad praesens spectat duplicem differentiam assignare
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ clem̃cia lic uideantur ẽẽ preter
sustĩam legalẽ ⁊ põitiuã. Nõ tũ
sũt p̾t̾ rꝰticiam simplicit᷑. si rõna¬
aliqͣ dñr ẽẽ de eqͣlitate. aliqͣ
de rigore. aliqͣ u̾o ex dem̾cia. Nã¬
qm diu regłaregis man recta
⁊ eqͣlis nõ plicata ad aliꝙͣ ꝑtẽ Iu¬
dicia mẽsurata scd̃m talẽ̾ re¬
głam dñt ex eqͣlitate ꝓced̾e̾. Si

Expanded text:
r esse praeter iustitiam legalem et positivam; non tamen sunt praeter iustitiam simpliciter, si rationaaliqua dicuntur esse de aequalitate, aliqua de rigore, aliqua vero et clementia. Quam diu regula regis manet recta et aequalis, non plicata ad aliquam partem, iudicia mensurata secundum talem regulam dicuntur ex aequalitate procedere. Si
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ aut ciuitatẽ sit
meliꝰ regi optimo rege
aut optima lege. adducit ã racõ¬
nes duas. ꝙ meliꝰ sit politiciã rogͥ
regi optima bege ꝙͣ optimo rege.
Prima sũit ͫ ex eo ꝙ rex d ẽẽ orgi¬

Expanded text:
regnum aut civitas sit melius regi optimo rege, aut optima lege. Adducit autem rationes duas, quod melius sit politiam regni regi optima lege, quam optimo rege. Prima sumitur ex eo quod rex debet
Abbreviated transcription (Latin):
cis ind̾it expedire. tales d isis le¬
ges ĩpou̾e. ¶ Hiso qͣles leges
reges ⁊⁊ pͥncipes deceat pon̾e. qr ꝯ
dende oũt leges q̃ sint iꝰ teuti¬
de lein pat̾e potest ꝙ expedit
amore honesti ĩclinãt᷑ ut agãt
quos hñt ĩ se ip̃is ũ sufficient̾¬
faciant bonũ. attũ sũt facile
disciplinabiles ꝑ alios. ita ꝙ so¬
li ẜmones ⁊ sole ĩcrepacõnes
ĩalmãt eos ad bonũ S aliqui

Expanded text:
eis viderit expedire, tales debet eis leges imponere. Viso quales leges reges et principes deceat ponere, quia condendae sunt leges, quae sunt iustae, utide levi patere potest, re honesti inclinantur ut agant quos habent in seipsis non sufficientbonum, attamen sunt facile disciplinabiles per alios, ita quod soli sermones et solae increpationes inclinant eos ad bonum. Sed aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it ex seq̾ntib iudicia.tãto:
magis actipient finẽ exseru¬
cõnes iudicõꝵ. qr cũ iudex iũ¬
dicando reos ẜi leges ñ tau¬
tã inimiciciam ĩcurrat. qnͣtasi
iudicaret eos arbitͥo ꝓp̾o. ue
iutex timore ĩmitĩtie ĩcdinat᷑
diff̾at debito fim iudicia mã¬
cipe. qͣntũ possibłe ẽ sũt oĩa
legib detͥminanda ⁊ paucai
arbito iudicũ ꝯmittẽda. Sufti

Expanded text:
fuerit exequentibus iudicia, tanto magis accipient finem executione iudiciorum. Quare cum Iudex iudicando reos secundum leges non tantam inimicitiam incurrat, quantam si iudicaret eos arbitrio proprio, ne iudex timore inimicitiae inclinatus differat debito fini iudicia mancipare, quantum possibile est, sunt omnia legibus determinanda, et pauca arbitrio iudicum committe
Abbreviated transcription (Latin):
tũc iudiciũ ñ ꝓcedit ex zelo iꝰticie.
to si ndiees nõ debite se hẽant
ad negoia agibilia ut si sint in¬
epꝑti huanoꝵ actuũ facient iudi¬
ciũ suspicõ sũ. qr aliqñ ex lemi sꝰ¬
pitõne alios ꝯdẽpnabit. Nõ ent¬

Expanded text:
tunc iudicium non procedit ex zelo iustitiae, rto si iudices non debite se habent ad negocia agibilia, ut si sint inexperti humanorum actuum, facient iudicium suspitiosum, quia aliquando ex levi suspitione alios
Abbreviated transcription (Latin):
osis. ꝙͣ oi hũndaret ĩ diuiciis
Uł in nobilitate gm̾s. uł in ali¬
is exfiorib reb bonis. credũt
Si ĩ regno hẽant domos młtas
possõnes magnas ez maz̾ sut
de regno hundantes ĩ oꝑib i

Expanded text:
osis, quam si abundat et in divitiis, vel in nobilitate generis, vel aliis exterioribus bonis: Credunt si in regno habeat domos multas possessiones magnas: sed magis sunt de regno abundantes in operi
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ tem̾ariũ si ñ recte se hñt
ad leges. ut si careant legum
prudẽcia. ¶Iam sine cogcõne
legũ recte iudicari ñ possunt ⁊
Tercõ si iudices nõ debite
Se hũt ad ꝑtes litigãtes faciẽt

Expanded text:
cium temerarium, si non recte se habent ad leges, ut si carent legum prudentia: nam sine cognitione legum, recte causae iudicari non possunt. Tertio si iudices non debite se habent ad
Abbreviated transcription (Latin):
salus regni ⁊ cuntatis. ⁊ hĩta¬
tores regni efficiũt᷑ libi si obe¬
diant regib ⁊ obẜuant leges¬
¶ Quanta a̾ salꝰ ꝯsurgat in
regno ex obedĩa regis suffici¬
ui. poł. qm ꝯꝑat regẽ ad regͣ
dicut aĩani ad corpus. Nam
sicut aĩa corpꝰ regit ⁊ ꝯẜuati
sic rex regit ⁊ gub̾nat regnũ
⁊ sicut aĩa est salus o⁊ iuta
corꝑis. Sic rex sirecte pͥnape¬
ł ẽ salꝰ ⁊ uita regni. qr sit̃
pessimũ ẽ corꝑi dereliq̾re aĩam. ⁊
nõ regi ꝑ eam. sic pessimũ ẽ rege

Expanded text:
salus regni et civitatis, si habitatores regni efficiuntur liberi, si obediant regibus, et observent leges. Quanta autem salus surgat in regno ex obedientia regis, sufficiui comparat regem ad regnum, sicut animam ad corpus. Nam sicut anima corpus regit et conservat, sic rex regit et conservat regnum: et sicut anima est salus et vita corporis, sic rex si recte principetur est salus et vita regni. Quare sicut pesssimum est corpori delinquere animam, et non regi per eam, sic pe
Abbreviated transcription (Latin):
młte. ĩo ĩ eade̾ cuntate ĩ qͣ lege
ꝯdũtur ꝯtingit płes eẽ iudices ꝙ
legũ ꝯditores. Nam leges suꝰte
sint debent ẽẽ qͣi ĩ mortales ⁊ mn¬
mutabiles qr ccͣ eas ułła aut
mod̾ica mictacõ fi deb. Iudices
tũ iudicantes ẜm ip̃as moriũt᷑ et

Expanded text:
multae. Immo illa eadem civitate in qua leges conduntur contingit plures esse iudices, quam legum conditores. Nam leges si iustae sint, debent esse quasi immortales et immutabiles: quia circa eas nulla aut modica mutatio fieri debet. Iudices amen iudicantes secundum illas moriuntur et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditores inłto tẽꝑe ⁊ magno
ꝯfilio delib̾re possint qͣles debe¬
ant legeo fri. Iudices u̾o pp̃ ĩstã¬
ciam ꝑciũ.  qr nõ debent lites ꝓ¬
longari s depͥmi ñ tãtã hñt di¬
dicanto erretur qͣntũ possibile
ẽ sũt oĩa legib det̾minanda ⁊
pauca discrecõmi iudicũ ꝯmittẽ¬
da ¶ Tercia ina sic declarat᷑. Ø
Nam ꝯditores legũ leges fe¬
rũt ĩ uniu̾sali ⁊ defuturis dicẽ¬
tes. quicũ sic eg̾it sic ꝓunia¬
tur. Igͦrantes an amicꝰ uł u̾im¬
cus sĩt illa facturꝰ ⁊ denͣt illã
subire siñam. Uam si scirẽt
qd̾ amitꝰ forte obliq̃ret᷑ ĩ iudi¬
cundo ⁊ penã palliarent. Siu̾o
oppõitã ⁊ punicõnẽ aug̾ent.
nunc ã qr solũ ĩ usi leges fe¬
rũt ⁊ nesciũt ꝙͥ ĩ ꝑticłarib sit
futurũ. nõ ꝑutunt᷑ in iudican¬
do amore uł̃ odio ĩdinati. Iu¬
dices ã nõ sic. Nam iudicum
lari. Incusant᷑ eĩ det̾minate ꝑ¬
sone ad qͣs ẽ amare ⁊ atidire

Expanded text:
conditores multo tempore et magno consilio deliberare possint quales debeant leges fieri: iudices vero propter instantiam partium, et quia non debent lites prolongari, sed deprimi, non tamen habent didicando erretur, quantum possibile est sunt omnia legibus determinanda, et pauca discretioni iudicum committenda. Tertia via sic declaratur, nam conditores legum leges ferunt in universali et de futuris, dicentes quicunque sic egerit, sic puniatur, ignorantes an amicus, vel inimicus sic illa facturus, et debeat illam subire sententiam. nam si scirent quod amicus, forte obliquerentur in iudicando, et poenam palliarent: si vero oppositam, et punitionem augerent. Nunc autem quia solum in hoc leges ferunt, et nesciuntquid in particularibus sit futurum, non pervertuntur in iudicando amore, vel odio inclinati. Iudices autem non sic. nam iudicum lari. Incusantur enim determinatae personae, ad quas est amare vel odire,
Abbreviated transcription (Latin):
tes se corĩ eis. Idõ dr̃ .iiͦ. retħ. ꝙ
autẽ ad huiliatos cess ira. ⁊̃ ca¬
nes maifestãt nõ mordẽtes eos.
qui residẽt. p gͥ qũo decet iudi¬
ces ẽẽ mag̃ demẽtes ꝙͣ seu̾os.
⁊ si hoc decet iudices młto mag̾
decz reges ⁊ pͥncipes quos ꝯgui¬
it ãpliori bonitate polle. Qecet
ita eos ẽẽ clemẽtes nõ ꝙ rꝰtos

Expanded text:
s se coram eis. Ideo dicitur 2. Rhet. quod autem ad humiliantes cesset ira etiam canes manifestant non mordentes eos qui resident. Patet ergo quomodo decet iudices esse magis clementes quam severos. et si hoc decet iudices, multo magis decet reges et principes, quibus congruit ampliori bonitate pollere. Decet itaque eos esse clementes
Abbreviated transcription (Latin):
quo tẽꝑib refactis. młta bora
suscepimꝰ debemꝰ ad illũ nuẜicor¬
dit̾ nos hr̃e. ⁊ mag̾ mem oraribo¬
ni suscepti ꝙͣ ĩiurie illate. Ideo
pħ̾s pͦ retħ. uolẽs iudicantes ad
dari bonoꝵ q̃ passi sũt a delĩq̾n¬
ẽ paciẽcia ĩcusati. Iam si ali

Expanded text:
o temporibus retroactis multa bona suscepimus, debemus ad illum misericorditer nos habere, et magis memorari boni suscepti, quam iniuriae ilatae. Ideo Philos. I. Rhet. volens iudicantes ad dari bonorum quae passi sunt a delinquenest patientia incusari. nam si a
Abbreviated transcription (Latin):
ciam. o posituui ex pͥncipio. ⁊¬
añꝙͣ sit statutũ nich̾ differt õẽ
sic uł alit̾. postꝙͣ autẽ ẽ edc̃m ĩ¬
cipit hr̃e ligandi effĩcaciã. ħacõ
ã qr iuri nat᷑ali oportuit suꝑad¬
d̾e poĩtiuũ ẽ qr młta sũt sic iꝰ¬

Expanded text:
ex principio antequam sic statutum, nihil differt esse sic vel aliter, postquam autem est editum incipit habere ligandi efficaciam. Ratio autem, quare iuri naturali oportuit superaddere positivum, est: quia multa sunt sic iu
Abbreviated transcription (Latin):
acti. Septimũ excessꝰ bouitatis su¬
pͣ maliciam. EAtauũ paciẽtia actu¬
sati.Ionũ corrigibilitas pectã¬
tis. Gecimũ sb̃iectõ delinq̾ntis.
¶Primo eĩ ip̃a natura huana cla¬
ntat ꝓ clem̃cia delinqntis. L ã
cũ natura huãna de se sit debilis
⁊ mutabibis ⁊ ꝓna ad malũ. oi ꝯfi¬
gat aliꝙ̾ delinq̾re. ĩflnitas nature
supplicat ꝓ uenia. Id̾o dr̃ pͦ retħ.

Expanded text:
s bonitatis supra malitiam, octavum patientia accusati, novum corrigibilitas peccantis, decimum subiecto delinquentis. Primo enim ipsa natura humana clamat pro clementia delinquentis. nam cum natura humana de se sit debilis, et mutabilis, et prona ad malum, si contingat aliquem delinquere, infirmitas naturae supplicat pro venia
Abbreviated transcription (Latin):
sũt leges ⁊ expediebat eas sta¬
tue ut saltẽ metu pene uo¬
eas promulgatas esse. ococo
nantes nos ĩ ꝯm̃e bonũ
hũtes coactuiã potẽciã. Ouppli

Expanded text:
sunt leges, et expediebat eas statuere: ut saltem metu poenae voeas promulgatas esse. Cap. Xnantes nos in commune bonum, habentes coactivam potentiam. Duplici
Abbreviated transcription (Latin):
paciẽtẽ ẽẽ .i. si ꝯtingat eũ qui
penã pitit  eã paciẽt̾ suff̾re.¬
¶A. Ionũ ẽ corrigibłitas pͦ¬
cãtis. Nã sũt aliqͥ ita corrigibi¬
les ⁊ ita disciplinables ꝙ solaĩ¬
crepacõne ⁊ solo ẜmone melio¬
rautꝰ ⁊ desinũt pͣue agͥe. talib
sũt ualde benigne tͣctandi. ⁊deo

Expanded text:
at eum qui poenam patitur, eam patienter sufferre. Nonum est corrigibilitas peccantis. nam sunt aliqui ita corrigibiles et ita disciplinabiles, quod sola increpatione, idest solo sermone meliorantur et desinunt prava agere: talibus sunt valde benigne tractanti. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ sensꝰ uoles disc̾nere deꝓ¬
pͥis sẽsibilib hr̃e se d ĩt̾ ip̃os¬
dapores uł int̾ ꝓpͥa sẽsibilia. Est¬
eĩ s ẽsꝰ media ꝓporcõ sẽsibłiũ
⁊ ꝙͣ diu ñ ĩficitur ẜm alt̾m ꝯͣri¬
oꝵ dat rectũ ĩudiciũ de sẽsibĩ¬
lib. ut ꝙͣ diu lingua ñ ẽ ĩ fec¬
ta aliqͦ hũore recte iudicat di¬
cẽs amarũ eẽ amaꝵ ⁊ dulce
dulce. siu̾o ĩfiçiat᷑ coła uel
ftemate uł aliqͦ alio hũore⁊
tũc ñ qiͣ existẽs ĩ medio s ꝯͣt¬
ta ad alt̾u ꝯͣnoꝵ ꝑu̾se iudicat

Expanded text:
re enim debemus quod iudex in iudicando de litigiis, ut recte iudicet, sic debet se habere inter partes litigantes, sicut lingua volens discernere de saporibus, vel dat rectum iudicium de sensibus; ut quamdiu lingua non est infectio aliquo humore, recte iudicat, dicens amarum esse amarum, et dulce dulce. Si vero inficiatur colera vel phlegmate vel aliquo alio humore, tunc non quasi existens in medio, sed contracta ad
Abbreviated transcription (Latin):
at. Est tñ supͣ legẽ poĩtiuã.
qr illã sua auctoritate ꝯstituit¬
¶ Ita sic̾̃ rex nuĩꝙͣ recte regit
ti regis. aut alt̾iꝰ pͥncipantis. Nã
iꝰtũ posigiuũ ⁊ legale ut supͣ
dicebat᷑ ex pͥncipio nich diffł
autoritatẽ ponẽtis diff̾t. qrͣ¬

Expanded text:
at: est tamen supra legem positivam, quia illam sua auctoritate constituit. Itaque sicut rex nunquam recte regit,ti legis aut alterius principantis. Nam iustum positivum et legale ut supra dicebatur ex principio nihil differt auctoritatem ponentis diff
Abbreviated transcription (Latin):
uidel ꝑtes litigãtes negotiũ de
quo ꝑtes litigant leges ẜmqͣs
sũt litigia iudicanda. ⁊ legis la¬
torẽ ut regẽ aut pͥncipẽ a quo
dat᷑ auctoritas iudicanti. Expe¬
dit autẽ iudices. ut recte iudi¬
cent ad oĩa hec debite se hr̃e. Nã
iudicũ ñ d eẽ usurpatũ nec te¬

Expanded text:
icet partes litigantes, negocium de quo litigant, leges secundum quas litigia iudicanda, et legislatorem aut regem aut principem a quo datur auctoritas iudicandi. Expedit autem iudices ut recte iudicent, ad omnia haec debite se habere. nam iudicium non debet esse usurpatum, nec te
Abbreviated transcription (Latin):
gantes. ⁊ qr mediũ aliꝙͥ debet
actiꝑe ab utroq extremoꝵ. Iu¬
dex tãꝙͣ mediꝰ aliꝙͥ actipit ab u¬
tͥs. Nam a legis latore actipit
disc̾nit᷑ ꝙ iuris ab illo adcliscit
iudex qͥd iꝰtũ ĩ agibilib hũanis
ꝑ cuiꝰ leges regłat ᷑ ĩuidicando.
a legis gͦ latore disçit iudex ꝙͥ

Expanded text:
tes, et quia medium aliquid debet accipere ab utroque extremorum, iudex tanquam medius aliquid accepit ab utrisque. Nam a legislatore accipit discernitur quid iuris ab illo addiscit iudex quid iustum in agibilibus humanis per cuius leges regulatur in iudicando, a legislatore ergo discit iudex quid
Abbreviated transcription (Latin):
to. s a bono ꝙ ĩtẽdĩ ĩregno et
ciuitate sumẽ de sũt leges ⁊ re¬
głe agibłiũ. Inimo qr uim co¬
gendi ⁊ potẽciã ext̾minãdi ma
publica q̃ pͥe̾ regno ant cuutati
aut alii młtitudini. Ido leges

Expanded text:
regno et civitate sumendae sunt leges et regulae agibilium. Immo quia vim agendi et potentiam exterminandi malpublica, quae praeest regno aut civitati, aut alii multitudini, ideo leges
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ artifex. eo ꝙ hẽat noticiã ꝯdicõ
p̾dc̃a reqͥrũt᷑ ad recte ⁊ debite iu¬
dicandũ ¶ P ita qͣies iudicas
⁊ qͣles discussores cãꝵ q̃re debeat
regiã maxestatẽ. Hã decet eos
tales qt̾e qͥ st̃ huiles ũ excedẽtes
auctoritatẽ s̾ ꝯmissã. Sint pͥden¬
tes ĩ legib scientes eas appłicare
ad litigia exorta hẽant zelũ iꝰtici
e ut nõ ex amore uł odio ꝑciũ
cogͦs cẽtes ꝑticularia acta meliꝰ
⁊ que oporteat ꝯsidare iudi¬
cos ut indulgeant hũanis ⁊
ut sint dementes pocius
quam crudeles. occor ooo
Uantũ adpͥsens spectat.
degẽ enuin̾are possumꝰ q̃¬

Expanded text:
dicio praedicta requiruntur ad recte et debite iudicandum. Patet itaque quales iudices et quales discussores causarum quaerere deceat regiam maiestatem: nam decet eos tales quaerere qui sint humiles, non excedentes autoritatem sibi commissam; sint prudentes in legibus scientes eas aplicare ad litigia exorta: habeant zelum iustitiae, vel ut non ex amore vel odio partium, cognoscentes particularia acta melius  quot oporteat considerare iudices, ut indulgeant humanis, et ut sint clementes potius quam crudeles. Cap. XXIII. Quantum ad praesens spectat decem numerare possum
Abbreviated transcription (Latin):
Posito eĩ ꝙ potẽcores ad quos
refist̾e ñ ualemꝰ ĩ nos forefaci¬
ant prudẽcie nõ est ĩsurg̾e in
ip̃os. nͥ octurrat oportuitas tẽ¬
ꝑis ĩ quo ex eis ꝯgrue pꝰsumus
uindc̃as assum̾e ¶ Qntũ ccͣ ꝙ

Expanded text:
Posito enim quod potentiores, ad quos resistere non valemus, in nos forefaciant, prudentiae est, non insurgere in ipsos, nisi occurrat opportunitas temporis, in quo ex eis congrue possimus vindicta
Abbreviated transcription (Latin):
gat sustu aliquos passionale
ẜmones. qr ut ĩ seq̃ntib pateb
ꝓmores debẽt ẽẽ iudices ad mi¬
ẜendũ ꝙͣ ad puniendũ. pocius
sustinẽdi sũt ẜmones passiona¬

Expanded text:
gat sustinere aliquos pasisonales sermones, quia ut insequentibus patebit proniores debent esse iudices ad miserandum quam ad puniendum, potius sustinendi sunt sermones passiona
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ modũ ĩ ꝯsiliis hr̃e debentꝰ. S̾t
aut̃ qͣntũ adp̾sẽs spectat Sexo
obẜuanda ut sciamꝰ qͣlit̾ sit ꝯ¬
mag̾ defminatũ. tãto minori eg
ꝯsilio. Inmo si oĩo det̾minatũ eẽt

Expanded text:
quem modum in consiliis habere debemus. Sunt autem quantum ad praesens spectat sex observanda, ut sciamus qualiter sit cmagis determinatum, tanto minori eget consilio: immo si omnino determinatum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
cõ nͥ ꝑtinẽs ad rẽ uł ad nego¬
cũ de quo est litigiũ. passiona¬
re a̾ iidicẽ. ut narrare ĩiurias
qͣs ꝑs adu̾sa iudici ĩtulit uł nar
ad ꝓpõitũ qr nõ sũt talia ꝑmił

Expanded text:
cio nisi pertinens ad rem vel ad negocium, de quo est litigium: passionare autem iudicem, aut narrare iniurias quas pars adversa iudici intulit, vel narrad propositum: quare non sunt tal
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ młto tẽꝑe occͣrãt oꝑtunitates
pauce. ⁊ ĩ pauco młte. Istudita¬
q sextũ indinatuũ ad pietatẽ
respiciens diuturnitatẽ tẽꝑis
nõ ẽ idẽ cũ qũto ꝙ respitit mł¬
titudinẽ oꝑũ. qr si ꝯtingat a¬

Expanded text:
in multo tempore occurrant opportunitates paucae, et in pauco multae. Istud itaque sextum inclinativum ad pietatem respiciens diuturnitatem temporis, non est idem cum quinto, quod respicit multitudinem operum. Quare si contingat a
Abbreviated transcription (Latin):
faciliꝰ ẽ ĩuenire paucos sapiẽtes
ꝙͣ młtos. ut oĩa sapiẽt̾ disponã¬
tur expedit qͣntũ possibłe ẽ ꝑ le
arbitͥo iudicũ ꝯmitt̾e Scdaui¬
a sic oñdit᷑. Nam faciliꝰ ⁊ meliꝰ¬

Expanded text:
facilius est invenire paucos sapientes, quam multos, ut omnia sapienter disponantur, expedit quantum possibile est, per arbitrio, iudicium committere. Secunda via sic
Abbreviated transcription (Latin):
bona orclinanda sũt ad bonũ ꝯe
ut ad defẽsionẽ reg̃ ⁊ ad bom̃
statũ exꝰ. ¶ecet gͦ ꝯsiliatios scire
introitꝰ ⁊ prouentus regni quos
or ꝑuenire ad regẽ qui ⁊ quãti
dũt. quatinꝰ si quis ẽ ouꝑfluus
um de alimento ut sciat᷑ utrũ
ciuitas uł regnũ cui pͥncipat᷑ ali¬
quis rector sufficiat sͥ ĩ alimẽ¬
to ⁊ ĩ deẜuẽtib ad sufficiẽciã iuite.

Expanded text:
bona ordinanda sunt ad bonum commune, ut ad defensionem regni, et ad bonum statum eius: decet ergo consiliarios scire introitus et proventus regni, quos oportet pervenire ad regem, qui et quanti sunt: quatenus si quis est superfluus um de alimento, ut sciatur utrum civitas vel regnum cui principatur aliquis rector sufficiat sibi in alimento et in deservientibus ad sufficientiam vitae:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ loca aliqͣ sũt uemorosa ⁊
Umbrosa mag̾ apta. ad miꝰtificã¬
siliũ. ut ccͣ talia maior custolia pͥ¬
beatur. rursus ccͣ cꝰtodiã ciuitatis
⁊ regni ñ solũ sũt adhibenda ꝯsili

Expanded text:
civitatem loca aliqua sunt nemorosa et umbrosa magis apta ad iniustificanonsilium, ut circa talia maior custodia praebeatur. Rursus circa custodiam civitatis et regni non solum sunt adhibenda consili
Abbreviated transcription (Latin):
bent qr amicoꝵ est amicis ꝓposse¬
rii debent ẽẽ eapientes. qr non
mencientur ex parte reꝵ dequi¬
b loqunt᷑. qr cogͦscent nego¬
cia agibilia ⁊ sçient qͣlit̾ sit a¬
gendum. hec gͦ t̾a querenda
sũt ĩ ꝯfiliariis. bidel bouitas
amicitia ⁊ sapĩa.Iã ut recte

Expanded text:
amicorum est amicis rii debent esse sapientes, quia non mentientur ex parte rerum de quibus loquuntur; quia cognoscerent negocia agibilia, et scient qualiter sit agendum. Haec ergo tria quaerenda sunt in consiliariis: videlicet, bonitas, amic
Abbreviated transcription (Latin):
bł o ꝙ sit bonꝰ uł ꝙ amicus. i
ꝯsiliator habeat existent̾ satisi
apparet quales ꝯfiliatores deceat
lestatem qr debet quere tales:¬
qui sint boni ⁊ amici ⁊ dapiẽtes
¶Ut si bom oint nõ menciãt᷑
rone sui qr bonis displicet õe ma¬
linu. ⁊ om̃e detestabile. mendaci¬
um autẽ ut dr̃ .iiͦi. etħ. ꝑ se est
malum ⁊ detestabile. Scd̾o ꝯsili¬
arii debent eẽ non solũ bonisz
amici ut nõ solum non mẽciẽt᷑

Expanded text:
amicus, veet quod bonus consiliator habeat existenter: satis apparet quales consiliatores deceat iestatem; quia debet quaerere tales sint boni, et amici, et sapientes. Ut si boni sint, non mentiantur ratione sui, quia bonis displicet omne malum, et omne detestabile: mendacium autem ut dicitur 4. Ethic. per se est malum et detestabile. Secundo consiliarii debent esse non solum boni sed am
Abbreviated transcription (Latin):
cũ minismis s de magͥs. Diceba¬
tͦ eĩ supͣ ꝙ timor ꝯsiliatiuos facit.
dubitare ne aliqͦ ĩ fortunio ꝯtĩgẽ¬
te deficiat a ꝯsecucõne optatiboni
lũ. ũ sꝑ̾ ꝯsiliabłia. Est gͦ modꝰ at¬
tẽdẽdꝰ ĩ ꝗsiliis ut de magͥs ꝯfili

Expanded text:
sed de magnis. Dicebatur enim supra, quod timor consiliativos facit: dubitare ne aliquo infortunio contingente deficiat a consecutione optati bonilum, non sunt consiliabilia. Est ergo modus attendendus in consiliis, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
credibilẽ ⁊ bñ ꝑsuad̾e ꝑ se est
ex ip̃is ꝑ se reb. ⁊ ex ip̃is nego¬
ciis de quib loquit᷑ sctre assum̾e
rõnes ⁊ argumenta per que fides
fiat. audientibus. ⁊ qr prudẽtes
sciunt hoc fat̾e. ⁊ qui estimant᷑
prudentes estimantur talia fa¬
cere.deo ad hoc quod aliquis
ex rebus de quib loquitur fi¬

Expanded text:
suadere per se, est ex ipsis rebus, et ex ipsis negotiis de quibus loquitur scire assumere rationes et argumenta, per quae fides fiat audientibus. Et quia prudentes sciunt facere, et qui existimantur prudentes, existimantur talia facere: ideo ad hoc quod aliquis ex rebus de quibus loquitur fi