comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solue fasciculor de¬
primentes: maliest
emendatio: Quod
uero adie cit. frange
esurienti panẽ tuũ:
operirbomest actio:
neo uero quod subiux¬
git: tunc erump&
matutinum lumen
tuum. operirboniẽ
r&ributio: Ergo
non ꝓficit facerebo¬
num: nisi correctũ
sueritinalum: Pec
poterit quis quã ad
contem plctionem
ur inbonirst iduent
actibur &ercere MNul¬
tismodis terr& dr̃ ho¬
miner ut uelsero con¬
uertantur at queex¬
inde magiseruber¬
cant : quod tam diu
& pectati sunt ut redi¬
rent:Nãnuncmi¬
nis nuncplugis
nuncre uelationib
quosdam concutit:
ut quiuoluntate con¬
uertides prciunt: ẽ¬
rorib: corrigantur:
Plueriquue & solam̃¬
tis deuotione conuer¬
tuntur addm̃: Non¬
nulliuero: coactipla¬
gir conuertuntur.
qui& deuotione non
conuer tebantur :
Iux tacapitulũ ꝓsal¬
midicentir: Infre¬
no& camo maxillas.
eorũ co astringes qui
non ad ximantadte :
Plerique autẽ dũ deuo¬
tꝯone non conuertun¬
tur plageistimulis se¬

Expanded text:
Solve fasciculos deSolve fasciculos deprimentes , mali est emendatio: Quod vero adjecit: Frange esurienti panem tuum, operis boni est actio. In eo vero quod subjungit: Tunc erumpet matutinum lumen tuum, operis boni est retributio. Ergo non proficit facere bonum, nisi correctum fuerit malum. Non poterit quisquam ad contemplationem us in bonis studuerit actibus exercere. 8. Multis modis terret Deus homines, ut vel sero convertantur, atque exinde magis erubescant, quod tandiu exspectati sunt ut redirent. Nam nunc minis, nunc plagis, nunc revelationibus quosdam concutit, ut qui voluntate converti despiciunt, roribus corrigantur. 9. Plerique ex sola mentis devotione convertuntur ad Deum; nonnulli vero coacti plagis convertuntur, qui ex devotione non convertebantur, juxta capitulum psalmi dicentis: In freno et camo maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te . 10. Plerique autem, dum devotione non convertuntur, plagae 201 stimulis fe
Abbreviated transcription (Latin):
quippe nisi intraeccle¬
nãcatholicã Quan¬
do nisiante uenturi
& iturdiem Quia ec¬
cenuuc tẽpur accepta¬
bile : eccenunc dies salu¬
tir: Q uadib nisicon¬
uersir quiꝑ humilito¬
tem ad paruulorum
tranreunt imitationẽ.
De quib: dicitur: talium
quantisit ponder is in
iustitia: uel quanti ful¬
gorirradio iustitia cla¬
reat : nisi quis priur
ao tomentis nisĩ conuer¬
tatur addm̃: Quate¬
nus ipsolumine quõ in¬
lustratur & suamfedi¬
tatẽ agnorcat: & lumen
quod cueco corde non
intuebatur intellegat:
Nuncautem inadtingi
que sequi conuersur.
tẽptauerit. Quiar.
non intellegitur : niri
um quod inhome ispo¬
testate consistit con¬
uersionis est gratia . ꝑ
quã norm&ipsor iudica¬
mus: quundo flentes
malanrã punimur
& bono quod & dõ nobir
est solidius inheremo:
esse uniurcuius que
conuersi ꝓfectus Id
est primus corrigen¬
diamalo Secundus
faciendibonum Ter¬
cius consequendibo¬
noperis pruemium:
Nam quod ait ꝓph&a

Expanded text:
quippe? nisi intra Ecclequippe? nisi intra Ecclesiam catholicam? Quando, nisi ante venturi exitus diem? Quia ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Qualibus, nisi conversis, qui per humilitatem 200 ad parvulorum transeunt imitationem? de quibus dicitur: Talium quanti sit ponderis in justitia, vel quanti fulgoris radio justitia clareat, nisi qui prius toto mentis nisu convertatur ad Deum, quatenus ipso lumine quo illustratur et suam foeditatem agnoscat, et lumen quod caeco corde non intuebatur intelligat. 5. Tunc autem inattingibque sequi conversus tentaverit, quia lux non intelligitur, nisi um quod in hominis potestate consistit conversionis est gratia, per quam nosmetipsos judicamus, quando flentes mala nostra punimus, et bono quod ex Deo nobis est solidius inhaeremusesse uniuscujusque conversi profectus, id est, primus, corrigendi a malo; secundus, faciendi bonum, tertius, consequendi boni operis praemium. Nam quod ait propheta:
Abbreviated transcription (Latin):
mit titur interire :
Satur eiqui uultere
bonur: Aliur nec
uult neceidatur
ut sitbonus: Istenar¬
citur inerrore amo¬
riturs Illeinbono
quocepit its que in
sinem ꝑdurat. Uam¬
diu iste stat quousqͥe
nec prueual&: Uult
nocere malus: Qua¬
l&: Iste uult dõuaca¬
re & scło in peditur
Illenegotur inplicare
cupit: nec ꝑficit: Do
minatur malurbono
bonurdamnatur ꝓ
impio. Impius ho¬
noratur ꝓiusto: Oe
in hac tant a obscuns¬
tate. non ual& homo
diuinã prȩscrutare
dispositionẽ. & oc¬
cultum pruedestino¬
tionis ꝑpendere or¬
dinem
dinem: .vii. de conueis is
onincoantib pre¬
mium ꝓmittitur
sed ꝑseuerantib:¬
datur: Sicut scyp¬
tumest: qui ꝑseue¬
raueritusque infi¬
nem hic saluuserit:
Puncenim plac& dõ nr̃i
conuerno quandobo¬
num quod inchoamur
ꝑ seueranti fine conple¬
mur: Nasicutscrip¬
tinentiã ꝑdider̃. id est
opurbonum non con¬
summauer̃. Indul¬
gentia peccatoꝵ scien¬
dumubi quando uel
qualib: datur: Ubi

Expanded text:
mittitur interire. mittitur interire. Datur ei qui vult esse bonus; alius nec vult, nec datur ei ut sit bonus. Iste nascitur in errore, et moritur; ille in bono quo coepit, usque in finem perdurat. Tandiu iste stat, quousque nec praevalet; vult nocere malus, et valet. Iste vult Deo vacare, et saeculo impeditur; ille negotiis implicari cupit, nec perficit. 6. Dominatur malus bono, bonus damnatur pro impio, impius honoratur pro justo. Et in hac tanta obscuritate non valet homo divinam perscrutari dispositionem, et occultum praedestinationis perpendere ordinem. CAPUT VII. De conversis. 1. Non inchoantibus praemium promittitur, sed perseverantibus, sicut scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit 2. Tunc enim placet Deo nostra conversio, quando bonum, quod inchoamus, perseveranti fine complemus Nam sicut scriptinentiam perdiderunt, id est, opus bonum non consummaverunt . 3. Indulgentia peccatorum, sciendum, ubi, quando, vel qualibus datur. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
conuersionis ostendimꝰ
sidenuo ut patrẽ diligi¬
mur : quẽ prius seruile
mente uere ut dnm̃
formidabamus: Pr
mordia conuersorum
blun dirresouenda sun
modis : Meriab asperi¬
tate incipiant: & terri¬
ti ad pnores lapsurre¬
currant: Quienim
conuersum sinelenita¬
teerudit: & asperare
potius quã corrigere
nouit: Conuersurquir¬
que antea ab opere cor¬
rigendus est. posteaue¬
ro a cogitatione : Ut
priurrefren& prauũ
actum deinde adp&i¬
tum acdelictum: Ut
quod iam inopere non
appar&. in cogitatione
nequaquã perdur&:
Omnis noua conuersio.
adhuc pristinȩ uitȩ ha¬
b& conmietionẽ: ꝑp¬
terea noquaquã ẽauir¬
tus ꝓcedere ad hominũ
ocũlor deb& donec con¬
uerratio u&ur fundi¬
tus ab animo &tirp&us:
Quirquis & d&eriore Iã
melioresse coepit: ca

Expanded text:
conversionis ostendimus, conversionis ostendimus, si denuo ut patrem diligimus, quem prius servili mente vere ut Dominum formidabamus. 5. Primordia conversorum blandis refovenda sunt modis, ne si ab asperitate incipiant, exterriti ad priores lapsus recurrant. Qui enim conversum sine lenitate erudit, exasperare potius quam corrigere novit. 6. Conversus quisque antea ab opere corrigendus est, postea vero a cogitatione, ut prius refrenet pravum actum, deinde appetitum delictum, ut quod jam in opere non apparet, in cogitatione nequaquam perduret. 7. Omnis nova conversio adhuc pristinae vitae habet commistionem: propterea nequaquam ea virtus procedere ad hominum oculos debet, donec conversatio vetus funditus ab animo exstirpetur. 8. Quisquis ex deteriore jam melior
Abbreviated transcription (Latin):
tionis cumrequie:
ed tamen plerumq
alii incipiunt adulce
seat addesiderium su¬
ꝑnorũ: Priusenĩ
la crimispurganda
sunt uitia quaeger¬
simus: & tunc mun¬
datamentis acie: id
quod querimus con¬
templemur: Etdũ
antea flendo pecca¬
tia nobiscaligo d&er¬
gitur: mundatir
cordiroculis libereruper¬
na in rpiciantur : Ante
necesseest timorecon¬
uertiud dm̃ : ut m&u fu¬
turarum poenarum.
carnaler in lecebre de¬
uincantur: Deindeo¬
port&: abiecto timore:
adamorem uite u&er¬
nȩ transire : Pfec¬
taenim caritar. foras
mittit timo rem:
Quiautem tim& poe¬
nam hab& & non est
ꝑfectus: Vnde&apos¬
tolur: Nonenimac¬
cepistir spm̃ seruitutis
iterum intimore: sed
accepistis sp̃m adoptio¬
nis: ꝑ quẽ scilic&
lam non pec catipoena
seruor conpymit: sed
amor iustitiue liberor
reddit: Necesre est
omni conuerro: ut post
timorẽ consrgere
ad caritatẽ dĩdebeat qua¬
sifilius: nerem ꝑ subtimo¬
re iaceat qua siseruus:
Tuncenim amorem nrãe

Expanded text:
tionis cum requie. tionis cum requie. Sed tamen plerumque alii incipiunt a dulceseat ad desiderium supernorum. Prius enim lacrymis purganda sunt vitia quae gessimus, et tunc munda mentis acie id quod 202 quaerimus contemplemur, ut dum antea flendo peccati a nobis caligo detergitur, mundatis cordis oculis libere superna inspiciantur. 3. Ante necesse est timore converti ad Deum, ut metu futurarum poenarum carnales illecebrae devincantur. Deinde oportet, abjecto timore, ad amorem vitae aeternae transire. Perfecta enim charitas foras mittit timorem ; qui autem timet, poenam habet, et non est perfectus. Unde et Apostolus: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis ; per quem scilicet jam non peccati poena servos comprimit, sed amor justitiae liberos reddit. 4. Necesse est omni converso ut post timorem consurgere ad charitatem Dei debeat, quasi filius, nec semper sub timore jaceat, quasi servus. Tunc enim amorem nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
cussistieor & non do¬
luerunt: ad triuisti
redisciplinã Non¬
nulliuir secularer
dationementis tu¬
mentes postinodũ
conuernad dĩ reli¬
gio sa sequutur oboe¬
ante acelsitudinemum¬
dialitumebant. pos¬
teaipram elationem
instudio humilita¬
tis commutant᷑: Vul¬
damsunt qui ia msere¬
tim conuersisunt: quo¬
rum conuerrio quia non
ꝓcedit ad publicũ aput
estimationẽ humanũ
quadessuer̃ tales ad huc
ereputantur Iamta¬
inenindĩ oculis surrece¬
runt Item quidã ad¬
huc humano iudiciosta¬
recernuntur : lanta¬
men indi oculir cȩcide¬
runt: Multiapudho¬
miner reꝓbisunt: &a
putdm̃electi: Atque
item multi apud homi¬
nerelectiputantur : &
Salomonedicente: Ui¬
diinquid impiorse pul¬
tos: quicum aduiue¬
rent in locoscõerant:
& laudabantur inciui¬
tate: quasisustorum
operum: Nullurer¬
go seput& electum ne
sorte apud dm̃ sitreꝓ¬
Trimodũ genurest con¬
Quersionis ad dm̃ in¬
choationis cum dulce¬
dine. Medi&atir
cum labore. Perfec¬

Expanded text:
sisti eos, et non doluerunt; attrivisti re disciplinam 11. Nonnulli viri saeculares elatione mentis tumentes, postmodum conversi ad Deum, religiosa sequuntur obeantea celsitudine mundiali tumebant, postea ipsam elationem in studio humilitatis commutant. 12. Quidam sunt qui jam secrete conversi sunt, quorum conversio, quia non procedit ad publicum, apud aestimationem humanam, quales fuerunt, tales adhuc esse putantur; jam tamen in Dei oculis surrexerunt. Item quidam adhuc humano judicio stare cernuntur; jam tamen in Dei oculis ceciderunt. 13. Multi apud homines reprobi sunt, et apud Deum electi; atque item multi apud homines electi putantur, et Salomone dicente: Vidi, inquit, impios sepultos, qui cum adhuc viverent, in loco sancto erant, et laudabantur in civitate quasi justorum operum . Nullus ergo se putet electum, ne forte jam apud Deum sit reTrimodum genus est conversionis ad Deum, inchoationis cum dulcedine, medietatis cum labore, perfec
Abbreviated transcription (Latin):
onfaci& in suturũ cormi¬
seru iustoꝵ conpassioneda¬
natoꝵ condolendi ciffecti¬
o: ubitantuerit scoꝵ dedi
conte platione gaudium.
ut tyssticiȩ nullu tribuat᷑
introitũ: Sicut conpara¬
tus color candidus nigro
na: Postresurrectio¬
ne scis in carne ꝓmissaẽ
cueloꝵ ascensio : dicente
ad patrexpo: Uolo ut
subisuego & ipsisint me¬
cũ: sienim me bracapi¬
tisumus: & unus inse &

Expanded text:
on faciet in futurum cor miserum justorum compassione damnatorum condolendi affectio, ubi tantum erit sanctorum de Dei contemplatione gaudium, ut tristitiae nullus tribuatur introitus. Sicut comparatus color candidus nigro na. Post resurrectionem sanctis in carne promissa est coelorum ascensio, dicente ad Patrem Christo: Volo ut ubi sum ego, et ipsi sint mecum. Si enim membra capitis sumus, et unus in se et
Abbreviated transcription (Latin):
c& iudici: omnissapi¬
entia: scientia &opina¬
tione consistit: Meli¬
orestautẽ &iscientiaue¬
nie .s: quã &oninatione
sententia: namillaue¬
raest ista dubia: ad ma¬
iorisculpae cumulũ ꝑti¬
n& scire quẽ quã quod
sequidebeat: & sequi nol¬
l& quodsciat: Unde
sciens uoluntate dñi sui
& non faciens dignapla¬
gis uapulabit multis:
&iacobus. scienti inqit¬
bonũ & non facienti pec¬
catũ est: S implicita

Expanded text:
cet judici. 8. Omnis sapicet judici. 8. Omnis sapientia ex scientia et opinatione consistit. Melior est autem ex scientia veniens quam ex opinatione sententia. Nam illa vera est, ista dubia. 9. Ad majoris culpae cumulum pertinet scire quemquam quod sequi debeat, et sequi nolle quod sciat. Unde sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, digne plagis vapulabit multis . Et Jacobus: Scienti bonum et non facienti, peccatum est . 10. Simplic
Abbreviated transcription (Latin):
mnis qͣi secun¬
dudin sapi¬
ensestbea¬
tauita cogniti¬
odiuini tatirẽ: Cogni¬
tio diuinitatis. uirtusbo¬
nioperis est: Uirturbo¬
nioperis. fructura&er¬
nitatis est: quise¬
cundum scłm sapiens
est secundũ dm̃stultur
stultus inquid facture
omnishomo abscien
studium: quuereredin
Deinde honestate uitue
cumnnocentiue opere
nullus sapientia diplene
recipit nisiquise ab om¬
niubstrahere actionum
cura contendit: Unde
& scriptue: Sapientia
scribe intẽporeotii &
quimino ratur actui p¬
intelle gentiue arceꝑue¬
pen&raren posse : Tunc
cimur : quundo eũ ꝑfec¬
te scire nosdenega¬
mus: Interdũquueda
nescire conuenit pul¬
lus autẽ inculpa ma¬
iorestquũ ille qui dm̃
nescit Inuesti gatio¬
nẽ ueritatis. multoꝵ est
querere: sed paucorũ
prahominis intellec¬
tũ est quuerendũ non
est consilio autẽ diui
noseruandũ est : Vt hoc
credatur esseiustitia
quod diuinue plucue¬
rit uoluntati:
nonenim poteritesse in¬
iustũ quo diusto conpla¬

Expanded text:
mnis qui secundum Deum sapiens est beata vita cognitio divinitatis est. Cognitio divinitatis virtus boni operis est. Virtus boni operis fructus aeternitatis est. 2. Qui secundum saeculum sapiens est, secundum Deum stultus Stultus, inquit, factus est omnis homo a scientia studium quaerere Deum, deinde honestatem vitae cum innocentiae opere. 4. Nullus sapientiam Dei plene recipit, nisi qui se ab omni abstrahere actionum cura contendit. Unde et scriptum est: Sapientia scribae in tempore otii, et qui minoratur actu, ipintelligentiae arcem pepenetrare non posse. Tunc citur, 191 quando eum perfecte scire nos denegamus. 6. Interdum quaedam nescire convenit. Nullus autem in culpa major est quam ille qui Deum nescit. 7. Investigationem veri multorum est quaerere, sed paucorum pra hominis intellectum est quaerendum non est. Consilio autem divino reservandum est, ut hoc credatur esse justitia, quod divinae placuerit voluntati. Non enim poterit esse injustum quod justo compla
Abbreviated transcription (Latin):
non consentiant : Vn
de& nouerint seruidĩ se
&iam a peccatir lamer¬
se mundatos: sed ta¬
m̃ cogitationũ turpiũ
ad huc int̃pellatione
pulsari: Ante con¬
uersionẽ p̃cedit eur¬
bapeccatorũ: Post
conuersionẽ sequitr
turbatẽp̃tationum:
llare obiciunt neadð̃m
conuertamur: ista se
inger̃ neliberis cordir
oculis dm̃ cernamus:
U triurq tumultur in so¬
lentiã nobirgignit: inten¬
tionẽq nrãm sepe frau¬
de multi moda int̃lu¬
dit: Vtile est dĩseruo
post conuersionẽ tẽpta¬
ri quatenꝰ a torpore ne¬
glegentiue solicitantib

Expanded text:
non consentiant. Unde non consentiant. Unde et noverint servi Dei se etiam a peccatis jam esse mundatos, sed tamen cogitationum turpium adhuc interpellatione pulsari. 5. Ante conversionem praecedit turba peccatorum, post conversionem sequitur turba tentationum. Illa se objiciunt, ne ad Deum convertamur; ista se ingerunt, ne liberis cordis oculis Deum cernamus: utriusque tumultus insolentiam nobis gignit, intentionemque nostram saepe fraude multimoda intercludit. 6. Utile est Dei servo post conversionem tentari, quatenus a torpore negligentiae, sollicitant
Abbreviated transcription (Latin):
uisque conuersur:
simox omner carnis
stimulos calcare cupit
& sũmauir tutũ subire
contendat siforte ad¬
hucaliqua aduersade
carnismo lestus tole¬
rat non frangatur:
Quia dirpensa torbono¬
rum: nouit aduersi¬
tatis reprimereuit i¬
um successione uirtu¬
tũ: Tunc magis gra¬
uari sequisq: inpulsu
uitiorum agnoscit.
dumad cognitionem
dĩ accerit: Sicut
onere abegyptiis pre¬
mitur dum ꝑ moysen
diuina illi cognitio
aperitur : Vitia enim
ande conuersionem
quasipacẽ in homine
habet: Quando
autem &pelluntur
acriore uirtute con¬
surgunt: fiuntau¬
tẽ inimica conuers o.
quue pecca toriꝓspe¬
reblandiebant᷑: At¬
q: item fiunt blañda
conuerso: que necca¬
tori aduerra & titer̃:
Multor hab& conflictusd ĩ
seruus. & recordatione
operum pru&eritorum:
Qultiq post conuersionẽ
&iam nolenter motũ
libidinis sustinent:
Quod tamen addã natio¬
nẽ nontolerant sed
ad ꝓbationẽ : Scilic&
ut sẽ ꝑ habeant ꝓ&cu¬
tienda inertia hoste
cuireristant: dũ modo

Expanded text:
uisque conversus si mox omnes carnis stimulos calcare cupiat, et summa virtutum subire contendat, si forte adhuc aliqua adversa de carnis molestiis tolerat, non frangatur, quia dispensator bonorum novit adversitates reprimere vitiorum successione virtutum. 2. Tunc magis gravari se quisque impulsu vitiorum agnoscit, dum ad cognitionem Dei accesserit, sicut onere ab Aegyptiis premitur, dum per Moysen divina illi cognitio aperitur . 3. Vitia enim ante conversionem quasi pacem in homine habent, quando autem expelluntur, acriori virtute consurgunt. Fiunt autem inimica converso, quae peccatori prospere blandiebantur; atque item fiunt blanda converso, quae peccatori adversa exstiterunt. 4. Multos habet conflictus Dei servus ex recordatione operum praeteritorum; multique post conversionem etiam nolentes motum libidinis sustinent, quod tamen ad damnationem non tolerant, sed ad probationem, scilicet ut semper habeant pro excutienda inertia hostem, cui resistant, dummodo
Abbreviated transcription (Latin):
acdoc trina
doctrind i utr lem facit
Sacerdotis p̃dicatio operib: con¬
firmanda est¬
tauo quoddbc& uerbo
ysstru at & emplo: Edert
eenim illa docthna : quã
uiuendi requntig for nas
Norniholtur pius ẽ quã
sibonum quoc quis que
p̃dicat. &plere opere
dicatio ut liter ꝓfestur:
quando efficaciter ad¬
impl&ur: Unur quisq
doctor & boneactionis
& bonep̃dicationis habe
xdeb & stucdium: Nam
alterum rine altera:
non facit ꝑseo cõ: Sed
p̃cedit iustus bene age¬
re ut sequenter pos¬
sit benedocere: Sicut
in nomir mame tallũ.¬
& figunt & pondur in¬
quiritur : ita in omnidoc¬
tose ȩccle siastico quies
sequatur quiddo ceat
quomodo uiuat. Per qualitatem
igit̃ masalli doctrina¬
d trina. Perfigura
simitudo patrum: ꝑpor
dus humilitas desig¬
natur: Q uiuero ab hir

Expanded text:
doctrina doctrina inutilem facit. Sacerdotis praedicatio operibus confirmanda estut quod docet verbo, instruatur exemplo. Vera est enim illa doctrina, quam vivendi sequitur forma. Nam nihil turpius est quam si bonum quod quisquam praedicat explere opere dicatio utiliter profertur, quando efficaciter adimpletur. Unusquisque doctor, et bonae actionis et bonae praedicationis habere debet studium; nam alterum sine altero non facit perfectum: sed praecedat justus bene agere, ut sequenter possit bene docere. Sicut in numismate metallum, figura et pondus inquiritur; ita in omni doctore ecclesiastico, quid sequatur, quid doceat, quomodo vivat. Per qualitatem igitur metalli, doctrina; per figuram, similitudo patrum; per pondus, humilitas designatur. Qui ergo ab hi
Abbreviated transcription (Latin):
ulla ante principi¬
um mundi fuirse
tura in principio tam̃
mundi factuerse cre¬
dendum est: Ideoergo
prncipium dicitur quod
& ipso coepit rerumu¬
niuersarum & ordium:
Nullumspatium corpo¬
raliter habent tẽpora
quiaante ubscedunt pe¬
ne quã ueniunt: Ideo¬
que insebur nullur sta¬
tus est temporum qui¬
acelerꝰ ceaturȩ motu
mutantur. Neccentũ
anni unumtempur est
necunus annur: unum
tempꝰ est Nec unur
moisis unũtẽpꝰ est
Nec dier pechora quia
dumhec omniu parti¬
culis accedun sui&
decedum quo modo
unum dicendumest.
quod non simulest
Vtrum sit prees tum
futurum u&empur
sicut praesens & si
est scire oport& ubi
est Seduduerte
quod cuncta & futu¬
prae sentiu inanimo
sunt potius reqrenda
Priaista py&erit
presentiu& futura:
hunimor tantum
taremĩ nis cendo: Pre¬
soitia contuendo Ru¬
tura & pec tando
sperum̃usigitur adue¬
nientia Intue mur
mus transe untia:
Hec nonita in dm̃ suN
cuisimul omnia adsy¬

Expanded text:
Nulla ante principium mundi fuisse tura, in principio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et futupraesentia, in animo sunt potius requirenda. Tria ista, praeterita, praesentia et futura in animo tantum ta reminiscendo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur mus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, cui simul omnia ads
Abbreviated transcription (Latin):
Maleenim son¬
dendo essendiam non ad¬
quir̃ adnihilum enim
tendunt her&ici in¬
genti studio mendacia
fuudercunt & lubore
ueementi nead unita¬
tẽ ecclęsiȩ ueniunt
decertantur: De qui
b ꝑ ꝓph&am congrue
dicitur docuerunt
linguã suã loqui men¬
dat᷑ium: &ut imiq age¬
rent lubo rauerunt᷑
Dum uicissim herdici
mutuo se lacerant qan¬
do alter utrũse reinp
ppas sectas inducunt
sictamen inuicẽ sese
conlidunt : ut contra
ecclera parierrorir
spũ decertentur &
in aduerritate ecclesiȩ
simul& istant uni E¬
hoc respondendum est
num ideoraluti ꝓponer¬
dirunt morbi: qui aple¬
rumq: Ita generaliter
mundũ oc cupant ut

Expanded text:
Male enim sentiendo scientiam non acquirunt, ad nihilum enim tendunt. 9. Haeretici ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant, decertant: de quibus per prophetam congrue dicitur: Docuerunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spiritu decertent. Et in adversitate Ecclesiae simul existunt uni; ehoc respondendum est: Num ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut
Abbreviated transcription (Latin):
que non hab& contra¬
rium inuidiȩ malũ :
sõ la miseria cap&
inuidia: quia nemo
inuid& mirero. Cui
reuero non liuor obi¬
citur sedro lami¬
s. encordia adhibe¬
tur: Mult & bo¬
nor imitarinolunt:
& debonorũ oseciib
muidie buore tabercunt:
Quofit ut nec illi comgan¬
tur amalosdio. sed per in¬
uidentiã &eriorentꝰ :
& bonos arec tostudio
quantd̃ in ioris ẽ ripotue¬
nnt depra uare conentur:
Iuando malor bonipros¬
Icere uidont nons cadali¬
tentur se quẽ fint
fnẽ habituri maxime cogi¬
tent : Doc omnis inui¬
dos alienis uistutib: prer¬
tat: quod beato iob satan
emulatur. pros penta¬
tibus cõmouit aduera
sed unde eum credidit
di abolus porre prost ne¬
re. Inde eius auctarunt
merita : adq: indeclaru¬
enunt probabiliont pati¬
ñtiae documinta: Ita
requirunt inuidiaditũ
male famȩ ꝑquam bono¬
rum uitã maculent: sicut
querebanit ostium podo¬
mite. quo doloth noci¬
bant: ostium non inueniȩ¬
bant: Non aliter inuidi
uidendo uelut pari&em

Expanded text:
quae non habeat contrarium invidiae malum; sola miseria caret invidia, quia nemo invidet misero, cui re vera non livor objicitur, sed sola misericordia adhibetur. 5. Multi et bonos imitari nolunt, et de bonorum profectibus invidiae livore tabescunt. Quo fit ut nec illi corrigantur a malo suo, sed per invidentiam deteriorentur, ut bonos a recto studio, quantum in ipsis est, si potuerint, depravare conentur. 315 6. Quando malos boni proficere vident, non scandalizentur; sed quem sint finem habituri maxime cogitent. 7. Hoc omnis invidus alienis virtutibus praestat, quod beato Job Satan  dum aemulatur prosperitatibus, commovit adversa, sed dum credidit eum diabolus posse prosterni, inde ejus aucta sunt merita, atque inde claruerunt probabiliora patientiae documenta. 8. Ita requirunt invidi aditum malae famae, per quam bonorum vitam maculent, sicut quaerebant ostium Sodomitae, quo domum Lot nocibant, ostium non inveniebant. Non aliter invidendo invidi, velut parietem,
Abbreviated transcription (Latin):
ioralienibom suumpo¬
anit auctorẽ : Nam un¬
de bonus proficit Inde
inuidus contaber cit:
Hominer prarue uiuete
sicut debonorum lap¬
sibusgnrtulantur.
itade ȩ drum recte
factas boniq: perseue¬
prntia consundurtar
diabocuiur inuidia

Expanded text:
or alieni boni suum punit auctorem. Nam unde bonus proficit, inde invidus contabescit. Homines prave viventes, sicut de bonorum lapsibus gratulantur, ita de eorum recte factis, bonique perseverantia confunduntur diaboli, cujus invidia
Abbreviated transcription (Latin):
Subiuga tigtridis ora premens
Da locuples ds̃ hoc famulis
Rite precantibns ut tenui
Memibra cybo reoreata leuent
Neu piger in modiois dapebus
liam tudisponecorrectã.
dꝓpitius tuere subiectam.
uguberna ꝑp&ua benigni¬
tate saluandam. ꝑ dnm.

Expanded text:
subiuga tigridis ora premens. da, locuples Deus, hoc famulis rite precantibus, ut tenui membra cibo recreata levent, neu piger inmodicis dapibus liam, tu dispone correctam, tu propitius tuere subjectam, tu guberna perpetua bonitate salvandam per
Abbreviated transcription (Latin):
malum & nescies & inru& suꝑte calamitas quam non potueris expiare: Ueni& suꝑ
te repente miseria quam nescis: Mlagis mala facientibus. quã mala patientibus delere
debemus: Illienim praua faciendo inmalum prosiciunt: istipaciendo amalo corrigunt᷑:
ds̃ autem ꝑmalas uoluntates alioꝵ. in aliis multa operatur bona: Malignantium homi
num uoluntus. nequaquã potest impleri : nisids̃ dederit potestatẽ: Nã dumhouines dõ
ꝑmittente : malum quod concupiscunt ꝑficiunt. ĩpsedicitur facere qui ꝑmit̃tit: Inde ẽ.
quod scriptum est ꝑꝓph&am: Sierit malum quod dñs fecit: Uerum tameN quod iniqui
mala expetunt uoluntate : ilcir cods̃ ꝑficiendidat potestatem: quiꝑ suã bonã uoluntatẽ
quia denr̃o malo ipsa multa operatur bona:. Quidam dum dĩ uoluntate resistunt. nesci¬
entes consilium dĩ faciunt:. Quonoueris sicdõ subiecta eẽ.omnia: ut & ipsidis positioni

Expanded text:
malum, et nescies; et irruet super te calamitas quam non poteris expiare. Veniet super malum, et nescies; et irruet super te calamitas quam non poteris expiare. Veniet super te repente miseria quam nescis » . 3. Magis mala facientibus quam mala patientibus dolere debemus. Illi enim prava faciendo in malum proficiunt; isti patiendo a malo corriguntur. Deus autem per malas voluntates aliorum in aliis multa openum voluntas, nequaquam potest impleri, nisi Deus dederit potestatem. Nam dum homines, Deo permittente, malum quod concupiscunt perficiunt, ipse dicitur facere qui permittit. Inde est quod scriptum est per prophetam: Si erit malum, quod Dominus non fecit. Veruntamen quod iniqui mala expetunt voluntate, idcirco Deus perficiendi dat potestatem per suam bonam voluntatem quia de nostro malo ipse multa operatur bona. Quidam cum Dei voluntati resistunt, nescientes consilium Dei faciunt, quod noverint sic Deo subjecta esse omnia, ut et ipsi qui
Abbreviated transcription (Latin):
falsum testimonium : ułdicit : ueldicentib credit: Nã non solum reus ẽ. qui falsum
dealio profert : sed & his quicito aurẽ crimib: praeb&: Quim&u potestatis uerita tẽ
ocultat : eius ueritas iracundiam sibi cȩlitus ꝓuocat: quia plus ꝑtimescit hominẽ
quã diuinã trepidat indignationem: Beatus cuiꝰ testimonio in nocens abscelere
abiecto purgatur: Impius cuuis ꝓditione & iã iniquus per imitur: Neque enim
nisterium deb& et̃ salutis : Ira enim in dignationis : & tribulationes & inmis¬
siones pangelos malos:
suturo susplitio condempnandi sunt: quantohie fortius contra miserorum uitã inua¬
lerint Audiant iudices & qui p̃sunt populis. quia ꝓtẽporalibus molestuis quas plebibus
ingerunt: e terno incendio cremabuntur: Testant᷑e dño ꝑesayam ꝓph&am: Iratus sum
inquid suꝑ populum meũ & dedieos inmanutua: nom posuisti eiꝰ miscđiam. a grauasti
augum tuum ualde. Descende inpuluerẽ . sede tace : & intraintenebras: Uen̾i& suꝑte

Expanded text:
falsum testimonium vel dicit, vel dicentibus credit. Nam non solum ille reus est, qui falsum de alio profert, sed et is qui cito aurem criminibus praebet. 7. Qui metu potestatis veritatem occultat, ejusdem veritatis iracundiam sibi coelitus provocat, quia plus pertimescit hominem quam divinam trepidat indignationem. Beatus cujus testimonio innocens ab scelere objecto purgatur; impius, cujus proditione etiam iniquus perimitur. Neque enim nisterium debet esse salutis; ira enim indignationis et tribulationis, et immissiones per angelos malos. futuro supplicio condemnandi sunt, quanto hic fortius contra miserorum vitam invaluerint. Audiant judices et qui praesunt populis, quia pro temporalibus molestiis quas plebibus ingerunt, aeterno incendio cremabuntur, testante Domino per Esaiam prophetam: Iratus sum, inquit, super populum meum, et dedi eos in manu tua: non posuisti ei misericordiam, aggravasti jugum tuum valde. Descende in pulvere, sede, tace et intra in tenebras. Veniet super te
Abbreviated transcription (Latin):
quod sumus necessitate
potius. nonuoluntate
eistimus: Uertenda
estautẽ necessitas ma¬
li inuolunta teboni:
Pleriq non uoluntate sed
solane cessitate peccaNł.
ꝑtimescentes tẽpora¬
secłinecesritatẽ refigi¬
unt: a futurirbonis
priuantur: Itẽ non¬
nulli peccatũ uolunta¬
ce non necessitate com¬
mittu. Nullaq coacti
in opia & istunt iniqui.
sed tantũ gratis cupiuNł
esemali. Neq enimuiꝑ¬
samrẽ amantq uaptut apta

Expanded text:
quod sumus, necessitate potius, non voluntate existimus. Vertenda est autem necessitas mali in voluntatem boni. Plerique non voluntate, sed sola necessitate peccant, pertimescentes temporasaeculi necessitatem refugiunt, a futuris bonis privantur. 2. Item nonnulli peccatum voluntate, non necessitate committunt, nullaque coacti inopia existunt iniqui; sed tantum gratis cupiunt esse mali. Neque enim ipsam rem amant, quam ap
Abbreviated transcription (Latin):
onus sector est
qui & in humi litate¬
peruit dis ciplinã &
ꝑ disciplinã ñ incurrit
suꝑbiam: Elatiautẽ
pastorer pleber tyror¬
uica p̃munt non regua
quique nondĩ sechaam gle¬
riamarubditis & igunt¬
o ultis̃ quin uerbo doc¬
trinȩ non humiles
aedis candi sed &x tu¬
more ruperbicnidido¬
coit: Nec ut prosiNT
sapiintes sunt sed ut
sapienter uideantur
docere student: Esti¬
matio praua arrogan¬
tium sacer dotũ: ꝑ quã
imitantur sc̃osrigore
dirciplina.  requi ne¬
glegunt cantatis affec¬
tione: uideriuo lunt
rigidi seueritate & for¬
mã humilitatis prestar
nequeunt ut magis ter¬
ribileri quã mitter aspi¬
ciantur: Suꝑbi docto¬
rer uulnerix repotius
quã emendareno uer̃.
Salumone attestante
Inorestulti irgi
biae: Quia incre pani¬
dorigda feriunt a&
conpatihumi liter nerci¬
unt: Boĩa abeni pec cati
carida uitia sur cipit.
qui hoc & cordis dilectio¬
ne & humili conscsen¬
tia facit: Q&e rum
qui delinquentẽ superbo
uelo dioso animo corripit.

Expanded text:
onus rector est qui in humilitate disciplinam, et per disciplinam non incurrit superbiam. Elati autem pastores plebes tyrannice premunt, non regunt quia non Dei sed suam gloriam a subditis exigunt. Multi sunt qui verbo doctrinae non humiles aedificandi, sed ex tumore superbiendi docent: nec ut prosint sapientes sunt, sed ut sapientes videantur docere student. Aestimatio prava arrogantium sacerdotum per quam imitantur sanctos rigore disciplinae, et sequi negligunt charitatis affectionem, videri appetunt rigidi severitate, et formam humilitatis praesentare nequeunt, ut magis terribiles quam mites viciantur. 6. Superbi doctores vulnerare potius quam emendare norunt, 329 Salomone attestante: In ore stulti virga superbiae , quia increpando rigide feriunt, et compati humiliter nesciunt. 7. Bene alieni peccati curanda vitia suscipit, qui hoc ex cordis dilectione et humili conscientia facit. Caeterum qui delinquentem superbo vel odioso animo corripit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlinguã fiun faepe
dicimur illa & illalin¬
osponitur quiamor
est utore uerba formor¬
tur & siuoluens ge¬
nefe locutionis illo de¬
monstrure quo ir qui
efficit ꝑ id quod effici¬
tur no minitur.
eneos ꝓuerbo ponis
sicut liuguũ ꝓ uerbis
sicut manũ plittens
&i estigiadĩrunt quu nuno¬
dr̃ ꝑrpeculum agnor¬
citr ud ꝑfectum ue¬
dum infuturum facie
ad faciem quib quee¬
edis presgitubitur ut
pram podiem contem¬
plartur cuius ptine uest¬
gia conphendeseco¬
nantur hoc est que
uidere ꝑꝓpeculũ dicun¬
cesrio adrcrilatun
nniate pora p̃cedit
diuina u&ernitas:
nia psentia in eodicun¬
tuir quia &ernitate sua
cuncta conplestitur
Alioquin mutubi lisest
dr̃ credendur sieisuc¬
cessiones teporum ad¬
scibuntur Sisemper
aliquaesseN cum dõtẽ¬
pora nonesr& tempus
mutureitur tẽpor a sed
neoco dicem. Propi¬
terto tenui futuro
rum Nam duur
erse increaturr res qͥa¬
rumuicissitudo dem¬
porum non ual&: An¬
gelos scilic& ꝓpt̃ quod
incommuta biliinhe¬

Expanded text:
linguam fiunt, saepe dicimus illa et illa linos ponitur, quia mos est ut verba ore formentur. Et si volueris genere locutionis illo demonstrare, quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur, bene os pro verbo ponis, sicut linguam pro verbis, sicut manum pro litteris. 10. Vestigia Dei sunt, quibus nunr speculum agnoscitur, ad perfectum vedum in futurum facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cuius nunc vestigia conprehendere conantur, hoc est, quem videre per speculum dicicessio ascribatur. 1. Omnia tempora praecedit divina aeternitas, nia praesentia in eo dicuntur, quia aeternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo tempora, non esset tempus, mutarentur tempora, sedneo Codicem; pro praeterito, tenui; pro futuro,rum. Nam duas esse in creaturis res, quibus vicissitudo temporum non valet, angelis scilicet, propter quod incommutabili inhae
Abbreviated transcription (Latin):
inecupturir facos nor
caro feddiuina cogni¬
dio intellegitur. Eadẽ
ratione qua ꝑ faciẽ cons¬
pectĩ quir queco gnos¬
citur. Hocenim ino

Expanded text:
in Scripturis sanctis non caro, sed divina cognitio intellegitur, eadem ratione qua per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in o
Abbreviated transcription (Latin):
tur quidã stultorũ
dumlegune adima¬
ginẽ di ͦ fac tumesse
leominẽ arbitranter
dm̃ esse corporeum
dum non caro quod
estcor pus sec dani¬
maginẽ hab&:
Nonergo essecorpo¬
risformam Indm̃ qr¬

Expanded text:
tur quidam stultorum, dum legunt, ad imaginem Dei factum esse hominem , arbitrantes Deum esse corporeum, dum non caro, 125 quod est corpus, sed animaginem habeat. Non ergo esse corporis formam in D
Abbreviated transcription (Latin):
incir cum sciptur Sed
pid efficientur caurarũ¬
rerum in ipro speiesscr
buntur: At quia omni¬
auido dicatur oculus:
& ꝓpt̃ quod audit omni¬
Adicatur aunr: Peo
autẽ quod auer ttur
ambulat : Peo quod
& pectat estat Sic
& in c&ens horum simi¬
lib abbumanis menti¬
b trahitur similitudo
ad dm̃. Sicur ẽ obliuis¬
cens: & memoranr: Hin
est quod& ꝓpħ& adicit :
Iurauit dñr & ercituũ
per animamsuam:
onquod drunimã habe¬
at sed hoc nr̃o narrat
affectu & a libi simi¬
lifigura & uermis &
scarabeus intellegitur
decmirũ siuilib: signifi¬
cationib figur& urꝰ qn
uique adnr̃arx pussionũ
seu curnis contumelius

Expanded text:
incircumscriptus, sed incircumscriptus, sed pro efficientiis causarum in ipso species rerum scribuntur, ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod expectat stat. 5. Sic et in caeteris horum similibus ab humanis motibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens, et memorans. 124 Hinc est quod propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam . Non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus intelligitur . 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contum
Abbreviated transcription (Latin):
solum quia non arguunt pro
peccato sed&iam adolanter
decipiunt. Dicente prophe¬
ta: Gerunt qui beati ficant
populum meũ seducentes
& quibeatificantur p̃cipita¬
ti: Atrociter iterum ar¬
guuntur. qui peccantẽ non
recipiunt: sed derpici¬
unt. & ꝑnunt nec alten¬
us delictum tã quã ꝓpriũ
ingemescunt: D& alib:
pesaiã dñs conminans dic̃:
Quidicunt recede ame
nes ad propinquer mihi

Expanded text:
solum non arguunt pro solum non arguunt pro peccato, sed etiam adulanter decipiunt, dicente propheta: Et erunt qui beatificant populum istum, seducentes: et qui beatificantur, praecipitati . Atrociter iterum arguuntur, qui peccantem non recipiunt, sed despiciunt et spernunt, nec alterius delictum, tanquam proprium, ingemiscunt. De talibus per Isaiam Dominus comminans, dicit: Qui dicunt, Recede a me: non appropin
Abbreviated transcription (Latin):
diant : aut pec canternon ar¬
guant.
proph&am: Speculato¬
rem tededidomui isrđ:
si non fueris locutus ut re
custodiat impi¬
us auias ua. ille¬
in iniquita tesua
mori&ur:
sanguinem uero eiur de
ma nutuare quiram: gio ena
heli facer dos profiliorũ
iniquitate dãnaturẽ &li¬
c& eos delinquenter adno¬
nuit : sed tamen non ut opor¬
tebat redarguit: Sacer¬
doter & quire redebempes¬
cata populorum & sagacisol¬
licitu dinẽ unumquẽq proba¬
pe iuxta testi monium dñi ad
hieremiam loquentis: Pro¬
batorẽ inquit dedite popule
meo robustum: & ciente
probabiruias eorum:
Sacer doter studio corrirea¬
di facta ꝑs crutari debet
subiectorum ut & menda¬
tos lucrifacere porrint:
Si cut autẽ pec catorem
conuenit argui. ita iuis¬
tum non & ulcerari
Sacer doter curam de¬
bent habere dehis quipe¬
gutione aut cor rigantꝰ
apet catisauts uncor rectibi¬
ler &ristunt ab eccles iaspa¬
pentur: Qpociter arguntur
quidecipiendo peccanter: non

Expanded text:
diant, aut peccantes non ardiant, aut peccantes non arguant: prophetam: Speculatorem te dedi domui Israel. Si non fueris locutus, ut se custodiat impius ain iniquitate sua morietur; sanguinem vero ejus de manu tua requiram . Sic enim Heli sacerdos pro filiorum iniquitate damnatus est, licet eos delinquentes admonuit, sed tamen non ut oportebat redarguit . Sacerdotes exquirere debent peccata populorum, et sagaci sollicitudine unumquemque probare juxta testimonium Domini ad Jeremiam loquentis: Probatorem, inquit, dedi te in populo meo robustum: et scies, et probabis vias eorum . Sacerdotes studio corrigendi facta perscrutari debent subjectorum, ut emendatos lucrifacere possint. Sicut autem peccatorem convenit argui, ita justum non exulcerari. Sacerdotes curam debent habere de his qui pegutione aut corrigantur a peccatis, aut si incorrigibiles existunt, ab ecclesia separentur. Atrociter arguuntur, qui decipiendo peccantes, non
Abbreviated transcription (Latin):
molestiam odorũ incurrant
pec cantes non arguunt. &
corripere pauperum op¬
pres sores uerentur.
Teper timercunt dese¬
ueritate reddendera¬
tionis. proeo quod conticer¬
cunt deplebib: ribi cõmissis :
Quanclo a potentibus paupe¬
res opprimuntur ad epien¬
dor eos bonir racer dotes
protectionis auxiliũ ferunt:
Nec uerentur cuius quã in¬
imicitiarũ molestias : sed
o pressores pauperũpa¬
lamarguunt : increpant.
& comunicant: Oinus¬
que mauunt eorum no¬
cendi insidias. &iam sino¬
cereualeant: Pastor
enim bonur animã ponitpro
contrabestias. oues custo¬
dira solo: Ita & dĩsacer¬
dos suꝑ gregẽ
neꝑsecutur infesta
ne potentioris cuiusq
cupiditas : uitampau pe¬
rum inqui&et : Pnrui
autem pastores non habeNT
curam de ouibus: Sed si¬
cut legitur in euangelio
demercennarir: uidenł
lupum uenientẽ & fugiunt:
Tunc enĩ fugiunt quando po¬
tentibus tacent: & ma¬
lis reristere m&uunt
lorum. iniquita te
sieos
aut igno stenter noneru¬

Expanded text:
molestiam odiorum incurrant, molestiam odiorum incurrant, peccantes non arguunt, et corripere pauperum oppressores verentur; nec pertimescunt de severitate reddendae rationis, pro eo quod conticecunt de plebibus sibi commissis, quando a potentibus pauperes opprimuntur. Ad eripiendos eos boni sacerdotes protectionis auxilium ferunt, nec verentur cujusquam inimicitiarum molestias, sed oppressores pauperum palam arguunt, increpant, excommunicant, minusque metuunt eorum nocendi insidias, etiamsi nocere valeant. Pastor enim bonus animam suam dat contra bestias oves custodire solet, ita et Dei sacerdos super gregem persecutor infestet, ne potentioris cujusque cupiditas vitam pauperum inquietet. Pravi autem pastores non habent curam de ovibus, sed, sicut legitur in Evangelio de mercenariis, vident lupum venientem, et fugiunt. Tunc enim fugiunt, quando potentibus tacent, et malis resistere metuunt; eorum iniquitate si eos aut ignorantes non eru
Abbreviated transcription (Latin):
uibus docendifor¬
ma commissa est
multum subeunt
peri culi si contra dicen¬
tibus ueritati reriste re
noluerunt : Dumpro¬
ph&a doctorem ecclesi¬
& instruat ad sũmũ usq
iustitiȩ ꝑuenire : Cũ diee:
uꝑ montẽ &x celrum as¬
cende tu que euangeli¬
zas sion Scilic& ut
ita premineat merito:
sicut & gradu: Seqen¬
ter. nefoste debe at ado¬
cendo timore restrin¬
gi audit: Ex alta infor¬
ticudine uocẽtuam & noli timere¬
er
mia itadñs att Ac eii ge
lum bostuos. & sur ge &
loque readeor ne formides
a facie eorum: nec enimti¬
mer&efaciam uultum eorum:
unde& appar& quia nonti
tatur culpȩrententia :
Multienim racer dotes maũ
potestatis uentatẽ otultant:
& a bono opere uel aiuistiti ȩ
p̃dicatione sei alicuius formi¬
dine aut potestate terrenite
auestuntur: Ged heuprodo¬
lor indem̃tunt. quia uel amo¬
se rerũ secularium inplican¬
tur : Uel quia aliquo fac inons
opere confunduntur: Mul¬
ti preruler eccles iarum tim̃¬
tes neamicitiã ꝑdant. &

Expanded text:
uibus docendi forma commissa est, multum subeunt periculi si contradicentibus veritati resistere noluerint; dum propheta doctorem Ecclesiae instruat ad summum usque justitiae pervenire, cum dicit: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion ; scilicet, ut ita praeemineat merito, sicut et gradu. Sequenter, ne forte debeat a docendo timore restringi, audiat: Exalta in fortitudine vocem tuam, et noli timere. miae ita Dominus ait: Accinge lumbos tuos, et surge; loquere ad eos; ne formides a facie eorum, nec enim timere te faciam vultum eorum ; unde apparet quia et non titatur culpae sententia. Multi enim sacerdotes metu potestatis veritatem occultant, et a bono opere, vel a justitiae praedicatione, rei alicujus formidine aut potestate terrente avertuntur. Sed heu, proh dolor! inde metuunt, quia vel amore rerum saecularium implicantur, vel quia aliquo facinoris opere confunduntur. 3. Multi praesules Ecclesarium, timentes ne amicitiam perdant, 333 et
Abbreviated transcription (Latin):
cautor sibi subditosq: ac
sollicitos faciant: Sicut
medici morbos. Inminen¬
tes curando sruscipiunt.
futurr uero ne in ripiant
medicine obiecti: quadã
prescientia antecedunt:
Ita & doctores bonis ic ea
quemalactas̃ resecant
ut eaque᷑ mit tipos s̃. ne ꝑ pe¬
trentur doctrina succur¬
Vrente p̃ueniant :¬

Expanded text:
cautos sibi, subjectosque, ac cautos sibi, subjectosque, ac sollicitos faciant. 335 10. Sicut medici morbos imminentes curandos suscipiunt, futuros vero, ne irrepant, medicinae objecto quadam praescientia antecedunt, ita et doctores boni, sic ea quae male acta sunt resecant, ut ea quae admitti possunt, ne perpetrentur, doctrina succurrente praeveniant
Abbreviated transcription (Latin):
tatiotine erroris: red
comparrionis miseratione :¬
cilic& ut itauitia oliena
fler& : quẽ ad modũ rtali
& ipre inplicar&ur erro¬
re : Bonipastores. popu¬
lidebent delicta deflere
& totos eplanctib: tradere:
imitanter hieremiã pro¬
ph&ã dicentẽ: Quirda¬
bit capitimeo aquã &ocu¬
lir meis fontẽ lacrimarũ
& plonebo diȩ ac nocte
int̃fector populimei : Nã¬
quam propria igitur delic¬
ta plebis peccata sacer¬
dos fere deb&: sed affec¬
tus ompatiendi ñ actione
conmirri: Non nulli p̃sa¬
lergregis quos dãꝓpeccato
cocõmunione eiciunt
ut penite ant sel qua¬
lisoste uiuere debeant
ad meliur & ostando
ñ uiritant quib: congrue
increpanssermodiuinis
conminatur: Pastosts
qui papcunt populũ meuni
Uor disgristis grege meun
eiecst̃ & nonuisitas tis eos
Ecre ego uis itabos uꝑuos
malitiã studiorũ uestrorũ
ꝑonorumstudiasacerdocũ
multa diligentia &iam par¬
ua plebium facta ꝑquirunt :
Dt dum inminimis subdito¬
rũ peccatis sea cerrimos

Expanded text:
ed compassionis miseratione, scilicet ut ita vitia aliena fleret, quemadmodum si tali et ipse implicaretur errore. Boni pastores populi debent delicta deflere, et totos se planctibus tradere, imitantes Jeremiam prophetam dicentem: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocte interfectos populi mei ? Tanquam propria igitur delicta, plebis peccata sacerdos flere debet: sed affectu compatiendi, non actione commissi. Nonnulli praesules gregis, quosdam pro peccato a communione ejiciunt, ut poeniteant: sed quali sorte vivere debeant, ad melius exhortando non visitant. Quibus congrue increpans sermo divinus comminatur: Pastores qui pascunt populum meum, vos dispersistis gregem meum: ejecistis, et non visitastis eos: ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum » . 9. Bonorum studia sacerdotum multa diligentia etiam parva plebis facta perquirunt, ut dum in minimis subditorum peccatis se acerrimos
Abbreviated transcription (Latin):
ropter peccatum
primi hominibo
huma nogene i pocha
diuinitꝰ in lata ẽ. seruitutis.¬
t itaut quib aspicit
non congruȩre libertatem.
his miseri cordius inro¬
g& ser uitutẽ: & lic&
per pec catum humanȩ
originis tamenequus đr
ideo dir creuit hominib:
uitam alios seruor
constituens alior domi¬
nos. ut licentiam male
agendi seruorum poter¬
tate dominantium res¬
tringatur : Flams iom¬
nes rine m&u fuissent
quis erset qui amalis qͦ ẽ¬
piam cohiber&: Inde
ciperque eleotisunt ut
terroreruo populos
amalo coercerent : atq
recte uiuendum legibur
rubder&Quantum a
perro narum acceptio ap̃d
dñ : quimundielegit igno¬
er& neglori&ur omni
caro hoc ẽ carnalr pote¬
tia coram illo Qnur enĩ
dñs aequaliter & domiy
fest consultum & peruis
Melior ẽ subiecta seriu¬
tus  quam elata libertas
Multienĩ inueniuntur dõ
libere reruienter subdomi¬
nis constituti flagioris : qui
& rirub iectir̃ illis corpore¬
prelati tamen sunt mente:¬

Expanded text:
eccatum primi hominis humano generi poena divinitus illata est servis,a ut quibus aspicit non congrue libertatem, his misericordius irroget servitutem: et licet per peccatum humanae originis, tamen aequus Deus ideo discrevit hominibus vitam, alios servos constituens, alios dominos: ut licentia male agendi servorum, potestate dominantium restringatur. Nam si omnes sine metu fuissent, quis esset, qui a malis quempiam cohiberet? Inde regesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. Quantum ad personarum acceptio apud Deum, qui mundi elegit iget, ne glorietur omnis caro, hoc est, carnalis potentia coram illo. Unus enim Dominus aequaliter, et dominis fert consultum, et servis. Melior est subjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes, sub dominis constituti flagitiosis: qui etsi subjecti sunt illis corporepraelati tamen sunt mente