comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr sentit dispendiũ : sic ⁊ animꝰ qm̃ tẽ¬
poralib affectib quasi dispeNdiũ ab
intentione di patit᷑. p̃ceptor cibo refi¬
cit᷑. Da nob̃ hocdie autẽ dictũ est: ꝙ̃diu
dicit᷑ hodie. id est iN hac temporali ui¬
ta. Sic enĩ cibo spũali uita post hanc
uitam saturabimur iN ęt̃num. ut non
tc̃ dicat᷑ cotidiat Ius panis : qr ibi temporis
uolubilitas quȩ dieb dies succede facit
unde apellat᷑ cotidie nulla erit. Ut au
autẽ etiam . de uictu corporis necessario
uel sacram̃to dñici corporis istam senteN¬
tiam uilt acciꝑe. oportet ut coniuncte
accipiant᷑ om̃a tria: ut scilicet cotidianũ
panẽ simul petamꝰ. n necessariũ corpo¬
ris.  sacram̃tum uisibile. & inuisibile uer¬

Expanded text:
quia sentit dispendium: sic et animus, quoniam temquia sentit dispendium: sic et animus, quoniam temporalibus affectibus quasi dispendium ab intentione Dei patitur, praeceptorum cibo reficiatur. Da nobis hodie autem dictum est, quamdiu dicitur hodie, id est, in hac temporali vita. Sic enim cibo spirituali post hanc vitam saturabimur in aeternum, ut non tunc dicatur quotidianus panis; quia ibi temporis volubilitas, quae diebus dies succedere facit, unde appelletur quotidie, nulla erit. Ut autautem etiam de victu corporis necessario, vel de Sacramento Dominici corporis istam sententiam vult accipere, oportet ut conjuncte accipiantur omnia tria; ut scilicet quotidianum panem simul petamus, et necessarium corpori, et sacratum visibilem, et invisibilem ver
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam tam̃ horam qua corpore dñi
comunicamus. postea uͦ noNIsic orar¬
dũ ꝑ reliquas partes diei. Non enĩ
iam dicere poterimꝰ da nob hodie.
qt iam accepimꝰ. Aut poterit qͥsq
cogitare ut etiam ultima diei parte
sacram̃tum illud celebremus. Sł at
igitur ut cotidianũ panẽ accipiamꝰ
spũ ałe. p̃cepta scilicet diuiNa quȩ
cotidie oportet meclitari ⁊⁊ oꝑari.
Nam de ipsis dñs dicit. O ꝑamiNi escã
quȩ ñ corrũpit᷑. Cotidianus autẽ
iste cib nc̃ dicit᷑. quamdiu ista uita
temporalis ꝑ dies decidentes succe¬
dentesq ꝑagit᷑. Et reuera. quãdiu
uc̃ in suꝑiora nc̃ in inferiora. id est
nc̃ in sp̃ualia. nc̃ in carnalia aNii
affectus alt̾nant. tamꝗ. ei qui aliquan¬
do pascit᷑ cibo aliquando famẽ patit᷑.
cotidie panis est necessarius est : quo
reficiat᷑ esuriens & relabenserigatur.
Sicut itaq corpus nrm̃ ⁊ in hac uita scili
cet ante illam ĩmutationẽ cibo reficitur

Expanded text:
ad eam tantum horam qua corpori Domini communicamus, postea vero non sic orandum per reliquas partes diei? Non enim jam dicere poterimus, da nobis hodie, quod jam accepimus: aut poterit quisque cogere, ut etiam ultima diei parte Sacramentum illud celebremus. 27. Restat igitur ut quotidianum panem accipiamus spiritualem, praecepta scilicet divina, quae quotidie oportet meditari et operari. Nam de ipsis Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur. Quotidianus autem iste cibus nunc dicitur, quamdiu ista vita temporalis per dies decedentes succedentesque peragitur. Et revera quamdiu nunc in superiora, nunc in inferiora, id est, nunc in spiritualia, nunc in carnalia animi affectus alternat, tanquam ei qui aliquando pascitur cibo, aliquando famem patitur; quotidie panis necessarius est, quo reficiatur esuriens, et relabens erigatur. Sicut itaque corpus nostrum in hac vita, ante illam scilicet immutationem, cibo reficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fectus pͥmo sibi reus qđ suis minis ad
id uentum esset. ꝓnuntiat tamq in
alium sententiam diceret de acẏndi¬
ni bonis auri libram fisco inferendam:
illam uͦ mulierẽ dominam in eam t̾ram
unde ꝓ auro t᷑ram accepisset induci.
Nichil hic in aliꝗͣ. partẽ disputo. liceat
cuiq existimare qđ uelit. Non enĩ
de diuinis auctoritatib deꝓmpta
historia est. S ed tam̃ narrato facto
non ita respuit hoc sensus humanꝰ qđ its
illa muliere uiro iubente cõmissũ est.
quẽ admodũ antea cum sine ullo exemplo
res ipsa poneret᷑ horruimꝰ. S ed in hoc
euangelii capitulo nichil fortius conside¬
rancdu est quam tantũ malũ esse forni¬
cationis. ut cum tanto uinculo sibi con¬
iugia constringant᷑ hec una causa solu¬
tionis excepta sit. Quȩ sit autem forni¬
catio iam tractatũ est. Iterum inqͥt au¬

Expanded text:
praefectus primo se reum, quod suis minis ad praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram fisco inferendam; illam vero mulierem dominam in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci. Nihil hinc in aliquam partem disputo; liceat cuique aestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius considerandum est, quam tantum malum esse fornicationis, ut cum tanto vinculo sibi conjugia constringantur, haec una causa solutionis excepta sit: quae sit autem fornicatio, jam tractatum est. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
se habere sui corporis potestate᷑ sed ui¬
rũ suum ꝑtulit ad eum dicens paratã
se esse ꝓ marito id facere. si tam̃ ipse con¬
uigalis corporis dominꝰ cui tota illa
castitas deberetur tamꝗ. de re sua ꝓ
uita sua uellet id fieri. Egit ille grãs.
et ut id fieret ĩꝑauit : nullomͦ iudicanᷤᷤ
adulterinũ esse concubitũ. qđ & li¬
bido nulla & magria mariti castitas
se uolente & iubente flagitaret. Ue¬
nit mulier in uillam illius diuitis. fecit
qđ uoluit inpudicꝰ. S ed illa corpus ñ¬
nͥ marito cdedit. non concumb̾e ut solet
sed uiuere cupienti. Accepit aurum.
sed ille qui dedit fraude subtraxit
qđ dederat. & subposuit simile liga¬
m̃tum cum t᷑ra. Qđ ubi mulier domui
suȩ posita inuenit: ꝓsilunt in publi¬
cum. eadem mariti caritate clamat᷑a
qł fecerat qua facere coacta est.
Intͣpellat p̾fectum. fatet᷑ om̃a. quã
fraudẽ passa esset ostendit. Tum uͦ

Expanded text:
on habere sui corporis potestatem, sed vion habere sui corporis potestatem, sed virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se jubente et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit aurum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et supposuit simile ligamentum cum terra. Quod ubi mulier jam domi suae posita invenit, prosiluit in publicum eadem mariti charitate clamatura quod fecerat, qua facere coacta est: interpellat praefectum, fatetur omnia, quam fraudem passa esset ostendit. Tum vero
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ipso marito hoc facere uideat᷑ : sicut
antiochiȩ factũ esse ꝑhibet᷑ ante quinqua¬
ginta ferme annos constantii tẽporib
Nam acyndinus tẽ p̾fectus qͥ etiamcon¬
sul fuit cum quendam librȩ auri debi¬
torem fisci exigeret. nescio unde cõmotꝰ
qđ plerũq in istis potestatib ꝑiculosũ
est quib qđubet licet uel potius putat᷑
licere : cõminatꝰ est uirans & uehement᷑
affirmans qđ si certo die quẽ constituerat
memoratũ aurũ non exsolueret. occidet᷑.
Itaq cum ille teneret᷑ immani custodia
nec se posset debito illo expedire: dies
metuendus inmiNere & ꝓpinquare
cepit. Et forte habebat uxorẽ pulcher¬
rimam. sed nullius pecunȩ qua subueni¬
re posset uiro. C uius mulieris pulcͥtu¬
dine cum qͥdam diues esset accensus &
cognouisset maritũ eius in illo discͥmine
constitutum : misit ad eam. pollicens ꝓ
una nocte si ei misceri uellet se auri li.¬
brã daturum. Tum illa quȩ sciret ñ¬

Expanded text:
 ipso marito hoc facere debere videatur: sicut Antiochiae factum esse perhibetur ante quinquaginta ferme annos, Constantii temporibus. Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam consul fuit, cum quemdam librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis potestatibus periculosum est, quibus quodlibet licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affirmans, quod si certo die quem constituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere et propinquare coepit. Et forte habebat uxorem pulcherrimam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulieris pulchritudine cum quidam dives esset accensus, et cognovisset maritum ejus in illo discrimine constitutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, si ei misceri vellet, se auri libram daturum. Tum illa quae se sciret n
Abbreviated transcription (Latin):
Icaput tuum iuraueris. qr non potes facere¬
unum capillum album uel nigrum. Sit
Iaut ẽ sermo ur̃ est. est : noN. non. Qł autẽ

Expanded text:
ue per caput tuum iuraveris, quia non potes unum pilum facere album vel nigrum. Sit autem sermo vester: Est, est; non, non. Cont
Abbreviated transcription (Latin):
Certe hoc ipse dñs it euangłio dicit. cui
heretici isti uelint nolit colla submit¬
tunt. Si autem hoc mouent᷑ qđ temptan¬
dũ iustũ satanas petiit adõ. non ego ex¬
pono quare sit factũ. sed ipsos cogo expo¬
nere quare sit dictũ in euangłio ab ipso
dño discipulis eccẽ satanas petut uex are
uos quomͦ tͥticum. ⁊ petro ait. ego antẽ
postulaui ne deficiat fides tua. Cũ aut̃e
hoc ex pont̃ michi : simul illud qđ a me
quert̃ expont̃ sibi. Si uͦ non ualuerit
hoc exponere : non audeant ul qł iN
euangłio sine offensione intelligt̃. in aliqͦ
libro cum temeritate culpare. F iunt
igit᷑ temptationes ꝑ satarIam non potesta¬
te eius sed ꝑmissu dñi: ad hominies aut
ꝓsuis peccatis puNhiendos. aut ꝓ dĩ mise¬
ricordia ꝓbandos ⁊ exercendos. Sed int̾est
plur imum. in quałe qͥsq temptationẽ
inciclat. Non enim iNtałe incidit uidas
qui traddidit dñm. iN qualẽ incidit pe

Expanded text:
certe hoc ipse dominus in euangelio dicit; cui certe hoc ipse dominus in euangelio dicit; cui haeretici isti, uelint, nolint, colla submittunt. si autem hoc mouentur, quod temtandum iustum satanas petit a deo, non ego expono, quare sit factum, sed ipsos cogo exponere quare sit dictum in euangelio ab ipso domino discipulis: ecce, satanas expetiuit uexare uos quomodo triticum; et Petro ait: ego autem postulaui, ne deficiat fides tua. cum autem hoc exponunt mihi, simul illud quod a me . quaerunt exponunt sibi. si uero non ualuerint hoc exponere, non audeant id quod in euangelio sine offensione non intellegunt, in aliquo libro cum temeritate culpare. Fiunt igitur temtationes per satanan non potestate eius, sed permissu domini ad homines aut pro suis peccatis puniendos aut pro dei misericordia probandos et exerceplurimum in qualem quisque tentationem incidat. Non enim in talem incidit Judas, qui vendidit Dominum, in qualem incidit Pe
Abbreviated transcription (Latin):
autem falsum illi cupiditati tͥbuitur¬
qua diaboli nom̃ accepit: quamq. etiam ꝑ
creaturam corporalem atq uisibiłẽ đs ple¬
rumq locutus est seubonis seu malis tamꝗ cre¬
atteom̃ium dñs ⁊ rector ⁊ pro cuiusq rei me¬
ritis orclinator. sicut ꝑ angłos qui homi¬
nũ qͦq aspectib apparuert̃. ⁊ ꝑ propħas
dicentes hȩc dicit dñs. Quid ͦꝗ mirum si
quamq. non iN ipsa cogitatione ꝑ aliquã
certe creaturam tali oꝑi accõmodatã đs
locutus cũ diabolo dicit᷑. N ec dignita¬
tis esse arbitrent᷑ ⁊ quasi iustitis meritũ.
qł cum illo ds locutus est: qm̃ locutus est
cum anima angłica quamq stulta ⁊ cupi¬
da. tamq. si loqueret᷑ cum anima huma¬
na stulta ⁊ cupida. Aut ipsi dicant qͦ¬
mͦ locutus est ds cum illo diuite cuius cu¬
piditatẽ stultissimã arguere uoluit di¬
cens. St ulte. hac nocte anima tua ex¬
postulatur ate. hȩc quȩ parasti cuiusert̃ :¬

Expanded text:
autem falsum, illi cupiditati tautem falsum, illi cupiditati tqua diaboli nomen accepit. Quanquam etiam per creaturam corporalem atque visibilem Deus plerumque locutus est seu bonis seu malis, tanquam omnium Dominus et rector, et pro cujusque rei meritis ordinator: sicut per Angelos, qui hominum quoque aspectibus apparuerunt, et per prophetas dicentes: haec dicit dominus. quid ergo mirum, si quamquam non ipsa. cogitatione, per aliquam certe creaturam tali operi accommodatam deus locutus cum diabolo dicitur? Nec dignitatis esse arbitrentur et quasi iustitiae meritam. quod cum illo deus locutus est, quoniam locutus est cum anima angelica, quamquam stulta et cupida, tamquam si, loqueretur cum anima humana stulta et cupida. aut ipsi dicant, quomodo locutus est cum illo diuite, cuius cupiditatem i stultissimam arguere uoluit dicens: stulte, hac nocte anima tua expostulatur a te; et quae praeparasti . cuius erunt?
Abbreviated transcription (Latin):
tia non loquatur ds.  Quis enim seripsit
in cordib hominum naturalem legem Nꝰ
ads  De qua lege apłs dicit. Cum enio
gentes quȩ legem Non habent naturalit᷑ ea
quȩ legis sunt faciunt hi legem non ha¬
bentes ipsi sibi sunt lex : qui ostendt̃ opꝰ
legis seriptum in cordib suis. contestar¬
te conscientia illors ⁊ int̾ se inuicẽ co¬
gitationũ accusant iũ aut etiam excusar¬
tiũ in die qua iudicabit ds occulta ho¬
miNum. Quappt᷑ si omis anima ra¬
tionalis etiam cupiditate cȩcata tam̃
cum cogitat ⁊ ratiocinatur. quicquid
in ea ratiocinatione uerũ est non ei tͥbu¬
endũ est sed ipsi lumini ueritatis. a qͦ
uel tenuit᷑ ꝓ sui capacitate illustratur
ut uerũ aliquid iN ratiocinando senti¬
at. quid mirũ si diaboli anima praua
cupiditate ꝑuersa quicqͥd tam̃ uerũ de
iusto uiro cogitauit cũ eum temptase
uellet ipsis cłi uoce idest ipsus ueri¬
tatis uoce audisse ꝑhibet᷑. Quicquid

Expanded text:
tia non loquatur deus? quis enim scripsit tia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut etiam excusantium in die, qua iudicabit deus occulta hominum. quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione uerum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini ueritatis, a quo uel tenuiter pro sui capacitate inlustratur, ut uerum aliquid in ratiocinando sentiat: quid mirum, si diaboli anima praua cupiditate peruersa quidquid tamen uerum de iusto uiro cogitauit, cum eum temtare uellet, ipsius dei uoce , id est ipsius ueritatis uoce, laudasse perhibetur, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
satanas petiuerit ilłũ temptancłũ. Que¬
runt enim ab inperitis hominib talia i¬
telligere nequaq. ualentib quomocdo sa¬
tanas cum dõ loqui potuerit. non intu¬
entes. non enim possunt cum suꝑstitione
n contentione cȩcati sint. dm̃ non loci spa¬
tium mole corporis occupare. n sic alibi
esse᷑ alibi notI esse. aut certe hic partem
hab̾e aliam & alibi aliam. sed maiestate
ubiq p̾sto esse non ꝑ partes diuisum. sed
ubiq ꝑfectum. Qcł si carnalit᷑ intuent᷑
qł dictum est. celumtronus est & terra
scabellum peclum meors. cui loco dñs
attestatur dicens. non uiretis neq ꝑ cȩ¬
lum qr tronus di est. neq ꝑ t̾ram qr sca¬
bellum est pedũ eius. quid mirum si it
t᷑ra diabolus constitutus ante pedes dĩ
stetit. & coram illo aliquid locutꝰ estͦ
Nam quando illi ualent intelligere nulla
esse animam quamius ꝑuersam quȩ tamerꝰ
ullom ratiocinari potest in euius consciet¬

Expanded text:
satanas petierit eum tentandum . Quaesatanas petierit eum tentandum . Quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intelligere nequaquam valentibus, quomodo satanas cum Deo loqui potuerit: non intuentes non enim possunt, cum superstitione et contentione caecati sint Deum non loci spatium mole corporis occupare; et sic alibi esse, alibi non esse, vel certe hic habere partem aliam, et alibi aliam: sed majestate ubique praesto esse, non per partes divisum, sed ubique perfectum. Quod si carnaliter intuentur quod dictum est, Coelum mihi thronus est, et terra scabellum pedum meorattestatur dicens: non iuretis, neque per caelum, quia thronus dei est; neque per terram, quia scabillum est pedum eius — quid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei stetit et coram illo aliquid locutus est? nam quando illi ualent intellegere nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscien
Abbreviated transcription (Latin):
nam ipse sciebat quid esset facturꝰ.
Si enim nouerat cor eius quẽ tempta¬
bat. quid est qđ uoluit scire temp¬
tando Sed ꝓfecto illud factum
est. ut ipse sibi notus fieret qͥ tẽptabat᷑.
suamq desꝑationẽ condempnaret. satura¬
tis tͣbis de pane dñi. qui eas non habere qđ
edent ex ist imauerat. Non gͦ hic oratur
ut non temptem᷑. sed ut non inferam᷑ iN
temptationẽ : tamq si quispiam eui neces¬
se est igne ex amitIari non oret ut igne
non contingatur. sed ut noN exuratur.
Uass enim figuli ꝓbat fornax. ⁊ homines
iustos temptatio tribulationis. Iosehp
gͦ temptatus est illecebris stupri. sed
non est illat us in temptationẽ. Susati¬
na temptata. nec ipsa inducta uel illata
in temptationem est: multiq alii utͥ usꝙ
sexus . sed iob maxime cuius ãmirabilẽ¬
st abilit atem in cdo dño suo cum illi heretici
hostes ueteris testam̃ti ore sacͥlego irriđe
uoluerint. illud p̃ ce teris uentilant qđ

Expanded text:
nam ipse sciebat, quid esset facturus. nam ipse sciebat, quid esset facturus. si enim nouerat cor eius quem temtabat, quid est quod uoluit uidere temtando? sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui temtabatur suamque desperationem condemnaret saturatis turbis de pane dederent existimaverat. 32. Non ergo hic oratur, ut non tentemur, sed ut non inferamur in tentationem: tanquam si quispiam cui necesse est igne examinari, non oret ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. Vasa enim figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Joseph ergo tentatus est illecebra stupri, sed non est illatus in tentationem : Susanna tentata est, nec ipsa inducta vel illata in tentationem ; multique alii utriusque sexus: sed Job maxime, cujus admirabilestabilitatem in Deo Domino suo, cum illi haeretici hostes Veteris Testamenti ore sacrilego irridere voluerint, illud prae caeteris ventilant, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sepe manifestis dignũ iudicat illum
quẽ deserat ⁊ intẽptationẽ induci sinat.
Alud est autẽ induei in temptationẽ.
aluid temptari. Nam sine temptati¬
one ꝓbatus esse nullus potest. siue sibi.
ipͥsi sicut scriptũ est. qui non est tẽpta¬
tus qualia scit. siue aliis sicut apłs dicit.
n temptationẽ urãm in carne mea noN
sp̃iustis. Hinc enĩ eos firmos ipse cog
ante omes temptationes. qui scit omã
gitis eum. illa locutione positũ est ut
sciat ꝓ eo qđ est. ut scire uos faciat. si¬
cut diem lȩtũ diẽ dicimus qđ lȩtos
faciatꝰ pigrum frigus qđ pigros fa¬
cit. ⁊ innumerabilia huiusmodi. quȩ¬
siue in consuetudine loquendi siue
in sermone doctor. siue in scriptu¬
ris scĩs repperiunt᷑. Qđ non intelli¬
gentes heretici qui ueteri testam̃to
adũsantur uelut ignorantię uitio no¬
tancłũ put ant eum de quo dictum est
temptat uos dñs ds̃ ur̃. quasi in
euangelio de dño seriptum non
sit hoc autẽ dicebat temptans eum.

Expanded text:
epe manifestis dignum judicat ille quem deserat, et in tentationem induci sinat. Aliud est autem induci in tentationem, aliud tentari; nam sine tentatione probatus esse nullus potest, sive sibi ipsi, sicut scriptum est: Qui non est tentatus, qualia scit? Sive alii, sicut Apostolus ait: Et tentationem vestram in carne mea non sprevistis . Hinc enim eos firmos ipse cognante omnes tentationes, qui scit omnia at si diligitis eum , illa locutione positum est ut sciat, pro eo quod est, ut scire vos faciat; sicut diem laetum dicimus quod laetos faciat; et frigus pigrum, quod pigros faciat, et innumerabilia hujusmodi. ne loquendi siue in sermone doctorum sine in scripturis sanctis reperiuntur. quod non intellegentes haeretici, qui ueteri testamento aduersantur, uelut ignorantiae uitio notandum putant eum de quo dictum est: temtat uos dominus deus uester, quasi in euangelio de domino scriptum non sit: hoc autem dicebat temtans eum;
Abbreviated transcription (Latin):
rat p̾dicauit : & quẽ confiteri timu¬
erat non timuit ꝓfiteri. Prius enĩ
exemplo quidẽ fuerat edoctus ut
qđ fieri conuenerat nosset. sed nun¬
dũ fuerat uirtute fultus ut qđ no¬
uerat faceret. Instructus erat ut staret.

Expanded text:
rat praedicavit; et quem confiteri timurat praedicavit; et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri. Prius enim exemplo quidem fuerat edoctus, ut quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut staret
Abbreviated transcription (Latin):
N his quȩ p̾cedunt hoc euangłii
capitulũ dñs discipłos suos ad ini¬
micoꝵ odia ꝑferenda confirmans.
suo quoq preparauit exemplo ut
eũ imitando fierent fortiores: ad¬
dens & ꝓmittens eis qͦtł uenturus
testes eius. hoc utiq in eis oꝑante
spũ scõ. Sic enĩ ait. Ille testimoniũ
ꝑhibebit de me : & uos testimoniũ
ꝑhibebitis. Utiq quia ille ꝑhibebit.
etiã uos ꝑhibebitis. Ille in cordib
ur̃is. uos in uocib ur̃is. Ille inspiran¬
cdo. uos sonando: ut possit impleri
in omnẽ terrã exiit sonus eoꝵ. Parũ
quippe fuerat eos adhortari exẽplo¬
suo: nisi impleret sp̃u scõ. Deniq apłs
petrus cũ iam uerba eius audisset
ubi dixerat. non est seruus maioe
dño suo. si me ꝑsecuti sunt & uos
ꝑsequent᷑. & hoc in illo iã uiderit
impleri in quo patientiae dñi sui
exẽplũ sufficeret: debuit imitari:
subcubuit & negauit : non utiq
ferens quod illũ ferre cernebat. Cũ
uͦ accepit donũ sp̃s scĩ quẽ negaue¬

Expanded text:
n his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et promittens eis quod venturus testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplosuo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur ; et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod illum ferre cernebat. Cum vere accepit donum Spiritus sancti, quem negave
Abbreviated transcription (Latin):
susceptã quã diu concessione uł ꝑmissione abbatis uł fr̃m altarib illis deserui erint cus¬
suscipiant. & debita eis eoꝵq decanis obedientiã exhibeant. atq¬
abbas uͦ uł fr̃s episcopalia atq synodalia ura more solito ꝑ soluant
ȩccła scĩ.A. ꝑ succedentia tẽpr̃a ead̃ altaria ab om̃i alia exactis
libera in ꝑpetuũ teneat.Q Qđ ut nr̃is scu futuris in tẽporib ra
& inuiolatũ maneat. pontificali auctoritate nr̃oꝵq clericoꝵ
testimonio & assensu confirmauimꝰ. S. dõni .B. ep̃i. S. l

Expanded text:
susceptam quamdiu concessione uel permissione abbatis uel fratrum altaribus illis deseruierint custodiant et debitam eis eorum que decanis obedientiam exhibeant. Abbas uero uel fratres episcopalia atque sinodalia iura more solito persoluantecclesia sancti Amandi eadem altaria ab omni alia exactione libera in perpetuum teneat. Quicet inviolatum maneat, pontificali auctoritate nostrorumque clericorum testimonio et assensu confirmavimus. Signum domni Bal
Abbreviated transcription (Latin):
cordistui. Est quȩdam uoluptas cordistui cuipanis dulas ẽ
ille caelestis. Porro sipeȩ dicerelicuit. trahit sua quemq
uoluptas. non ne cessitas seduoluptas non obligatio sed delecta¬
tio. Quando fostius nos cucere debemus trahi hominẽ adxp̃m

Expanded text:
cordis tui . Est quaedam voluptas cordis, cui panis dulcis est cordis tui . Est quaedam voluptas cordis, cui panis dulcis est ille coelestis. Porro si poetae dicere licuit, « Trahit sua quemque voluptas » ; non necessitas, sed voluptas; non obligatio, sed delectatio: quanto fortius nos dicere debemus trahi hominem ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uides hoc solum me eẽ putas. noli m&angere. Quid est
hocsolum me eẽ puras quod tibi appareo: Nolisic credere.
hoc est noli me tanglre ÷ Nondum enim ascendo ad patrem:
Tibi non ascendi : naminde numquam recessi. Interra non tangi¬
bit stantẽ quomodo tanger& ad fatrẽ ascendentẽ sic tamen
sic sȩ tangi uoluit sic tangitur ab eis Quibus bene tangitur As¬
cendens ad fatrẽ manens cmpatre aequalis patri Ifide &
hic si aduestis ne ouenit adme nisicumpater adtraxerit
oli cogitare inuitu trahi . Inuitũ trahit᷑ animus & as
nec timere debemus ne ab omnibus qui uerba perpendunt
Et arebus maxime diuinis intelle gendis longe remotisunt in
hoc scripturarũ scãrum euangelico uerbo forsitan rep̃henda¬
mur & dicatur nobis. quomodo uoluntate credo sitrahor
Ego dico parum uoluntate &iam uoluntatẽ traheris. Quid
trahi uoluntate: Delectare in dnõ & dabit tibi: p&iti .ones

Expanded text:
. Quod vides, hoc solum me esse putas; noli me tangere. Quid est? . Quod vides, hoc solum me esse putas; noli me tangere. Quid est? Hoc solum me esse putas quod tibi appareo, noli sic credere: hoc est, Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem; tibi non ascendi, nam inde nunquam recessi. In terra non tangebat stantem, quomodo tangeret ad Patrem ascendentem? Sic tamen, sic se tangi voluit: sic tangitur ab eis a quibus bene tangitur, ascendens ad Patrem, manens cum Patre, aequalis Patri. 4. Inde et hic si advertis, Nemo venit ad me, nisi quem Pater attraxerit. Noli te cogitare invitum trahi: trahitur animus et amore. Nec timere debemus ne ab hominibus qui verba perpendunt, et a rebus maxime divinis intelligendis longe remoti sunt, in hoc Scripturarum sanctarum evangelico verbo forsitan reprehendamur, et dicatur nobis, Quomodo voluntate credo, si trahor? Ego dico: parum est voluntate, etiam voluptate traheris. Quid est trahi voluptate? Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones
Abbreviated transcription (Latin):
ri dicere qđ habes inc&de siaut̃ aliou iqͥ in corde haoas. aliud hicis:
loqueris non confiteris. Cum ergo mxp̃o corde tredatur quoc
ooutique facit muitus quiaut̃ trahitur tam quã inuitus cogi
Vd&ur quo modo istam soluimus questionem nemouenit ad me
isĩ pater quimisit me tra xeriteum : sitrahitur. Ait aliquis
inuitus uenit: si inuaitus uenit neccre dit ꝯsi neacredit necuenit
nonenim adxpm̃ am bulas docurrimus : sed rec credendo nec mo¬
tu corporis sed uoluntate cordis accedimus :. Ideo illa mulier
quae  fimbriam t&igit. magis t&igit quam turba que pressit. Ideo
te conp̃munt : Et dicis. Qiuis m&etigit : & ille rep&iut: ⁊augit me
aliquis: illa tangit. Turba p̃mit : Quid ẽ t&igit  Nisi credidu:
Vnde & mulieri illi post resurrectionẽ dix̃ uolenti semittere
ad pedes eius. Nolite tangere Nondum enim ascendi ad patrę

Expanded text:
ri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; ri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteris. Cum ergo in Christum corde credatur, quod nemo utique facit invitus, qui autem trahitur, tanquam invitus cogi videtur; quomodo istam solvimus quaestionem, Nemo venit ad me nisi Pater qui misit me, traxerit eum? 3. Si trahitur, ait aliquis, invitus venit. Si invitus venit, nec credit; si non credit, nec venit. Non enim ad Christum ambulando currimus, sed credendo: nec motu corporis, sed voluntate cordis accedimus. Ideo illa mulier quae fimbriam tetigit, magis tetigit quam turba quae pressit. Ideo te comprimunt, et dicis, Quis me tetigit? Et ille repetivit: Tetigit me aliquis. Illa tangit, turba premit. Quid est tetigit, nisi credidit? Unde et mulieri illi post resurrectionem dixit volenti se mittere ad pedes ejus: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
qui a in uisibi liter renatur. Insans intus ẽ nouus intus ẽ Vbi nouelatꝰ
ibisadiatur : Quid ergo talibus murmurantibus respondit ihs̃. Nolite
mur morare adinuicem tam quã dicens: Scioquare ñ esuri&is. Et istũ
quem non trahat. quare illũ trahat & illũ nontra hat. Noli uelenidi¬
care si non iuses rare. Semel accipe & in tellege ñ dum traheris.
ora ut traheris. Quid hic dicemus fr̃s sitrahitur ad xpm̃. Ergo in uiti
cre dimus. ergo uiolentia adhibetur. non uoluntas excitatur intra
quis quã ec clesiã potẽ nolens. accedere ad altare potestno¬
lens accipere sacramentum potest nolens credere non potefonisi uolens¬
Oreaut̃ confessio fit ad salutem. Deradicecor dis surgit ista con¬
fesso aliquando audis confitentem &nes credeniem sed necdebes¬
uo carȩ confitentim quẽ iudicas nongedente hoc ẽ enim confite¬

Expanded text:
quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus intus est: ubi novellatur, quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus intus est: ubi novellatur, ibi satiatur. 2. Quid ergo talibus murmurantibus respondit Jesus? Nolite murmurare ad invicem. Tanquam dicens, Scio quare non esuriatis, et istum quem non trahat, quare illum trahat et illum non trahat, noli velle judicare, si non vis errare. Semel accipe, et intellige: nondum traheris? ora ut traharis. Quid hic dicimus, fratres? Si trahimur ad Christum, ergo inviti credimus; ergo violentia adhibetur, non voluntas excitatur. Intrare quisquam ecclesiam potest nolens, accedere ad altare poteslens, accipere Sacramentum potest nolens: credere non potest nisi volensOre autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debesvocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confite
Abbreviated transcription (Latin):
deiudeis Ignorantes enim dĩ iustitiam.
& suam uolen tes constituere iustitied̃. non sunt subiecti indeerant isti¬
quipanem decȩlo descendentem non intellegebant q̃ui a sua nuftitia sa¬
turati iustitiam dĩ nonesuriebant. Quidẽ hoc iustitiadĩ & iustitia
hominis Iustitiadĩ hic dicitur non quia iustus ẽ ds̃. sed quã dat homini
qs̃ ut iustus sit homo ꝑdm̃: Queantem erat illorum iustitia quã desuis
uisibus presumebant: Et quasi impl&ores legisseipsos & suauistute
dicebant Nemoautem. impl& legem. nisiquem adiuuerit gratia.
Idẽ panis qui decelo descendit: Legisenim plenitudo conpendio
Vt ait apostolus caritas .ẽ. Carit᷑as non muimised dĩ. Caritas non
terrae non caeli sedeius qui fecit cȩlũ. & tersam. Vnde isticaritas
homini ipsum. audiamusCaritas in quid dĩ diffusa ẽ. in cordibus nrĩs
cȩlo descendit hostans ut credamus in eũ Crẽdere enĩ in eum
hocẽ manducare panẽ uiuũ qui credidit manducat in uisibi litar saginat᷑

Expanded text:
de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Inde erant istqui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, charitas est : charitas non nummi, sed Dei; charitas non terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coelum et terram. Unde ista charitas homini? Ipsum audiamus: Charitas, inquit, Dei diffusa est in cordibus noscoelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit, manducat; invisibiliter saginatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nerat a patre. ut non maneret
in patre. Postremo quom eũ etiã hic
constitutus non poterat mittere.
quẽ scimus suꝑ eũ baptizatũ uenis¬
se atq mansisse. immo uͦ a qͦ scimꝰ
eũ nũquã separabilẽ fuisse: Quidẽ
gͦ si non abiero paraclitus non ue¬

Expanded text:
nerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mansisse ; imo vero a quo scimus eum nunqu Si non abiero, Paracletus non ve
Abbreviated transcription (Latin):
uel famulatꝰ affectu. sed hoc in pluri¬
b codicib qͦs in promptu habuimꝰ non
inuenimꝰ. Exiit gͦ petrus & ille alius &¬
hic & cõmencdanda recapitulatio. qͦmͦ
reditũ est ad id quod fuerat p̃t̾missũ.
& tamen quasi hoc sequeret᷑ adiunc¬
tũ est. Cũ enĩ iã dixisset uenerunt
ad monum̃tũ: regressus ẽ ut narraret
quomͦ uenerint. atq ait. Currebant
autẽ duo simul & cȩtera ubi osten¬
dit qđ p̾currens ad monum̃tũ prior
uenerit alius ille discipłs quẽ se ipsũ
significat. sed tanqͣm de alio cuncta
narrat. Et cũ se inclinasset inqͥt. uidit
posita linteamina. non tam̃ introuit.
Uenit gͦ symon petrus sequens eũ &
introiit in monum̃tũ. & uidit lintea
mina posita. & suadariũ qđ fuerat
suꝑ caput eius non cũ linteaminib
positũ. sed separatĩ inuolutũ in unũ
locũ. Putamꝰ ne nichil ista significant:
Nequaquã id putauerĩ. sed ad alia

Expanded text:
vel famulatus affectu; sed hoc in plurivel famulatus affectu; sed hoc in pluribus codicibus quos in promptu habuimus, non invenimus. 7. Exiit ergo Petrus et ille alius hic et commendanda recapitulatio, quomodo reditum est ad id quod fuerat praetermissum, et tamen quasi hoc sequeretur, adjunctum est. Cum enim jam dixisset: Venerunt ad monumentum, regressus ut narret quomodo venerint, atque ait: Currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit alius ille discipulus quem seipsum significat, sed tanquam de alio cuncta narrat. Et cum se inclinasset, inquit, vidit posita linteamina, non tamen introivit. Venit ergo Simon Petrus sequens eum, et introivit in monat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. » Putamusne nihil ista significant? Nequaquam hoc putaverim. Sed ad alia
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixus ẽ hoctꝰ. & in horto monu¬
m̃tũ nouũ in qͦ nondũ qͥsꝙͣ positꝰ fue¬
rat. Sicut in mariȩ uirginis utero
nemo ante illũ. nemo pꝰ illũ conceptꝰ
est: ita in hoc monum̃to nemo ante
illũ
nemo post illũ sepultꝰ est.
Ibi
ui xta erat monum̃tũ: posuert᷑ iħm.
Acceleratã uult intelligi sepulturã ne
aduesꝑasceret. quando iã ꝓpt̾ parasche¬
uen quã cenã purã uidei latinę usi¬
tatius apud nos uocant facere tale ali
qͥd non lice̾at.
maria magdalene ue¬
nit mane cũ adhuc te¬
nebrȩ eẽnt ad monum̃¬
tũ. & uidit lapiclẽ sub¬
latũ amonum̃to. Una sabbati ẽ quẽ
solus in ȩuangłistis pͥmã sabbati no¬
minauit. Cucurrit gͦ & uenit ad sy¬
monẽ petrũ & ad aliũ discipłm quẽ
amabat iħc: & tlicit eis. Tulerunt
dñm de moniuñto. & nescimꝰ ubi po¬
suert eũ. Non nulli codices eta gre¬
ci habent. tulert̃ dnm meũ: qđ ui¬
deri dictũ potest ꝓpensiore karitatis

Expanded text:
fixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus fuerat. Sicut in Mariae virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus est, ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum sepultus est. Ibi uia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret, quando jam propter Parasceven, quam coenam puram Judaei Latine usitatius apud nos vocant, facere tale aliquis non licebat. Maria Magdalene venit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum; et vidit lapidem sublatum a monumento. Una sabbati est, quesolus in Evangelistis primam sabbati nominavit . Cucurrit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium discipulum quem amabat Jesus; et dicit eis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Nonnulli codices etiam graeci habent, Tulerunt Dominum meum, quod videri dictum potest propensiore charitatis
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad monum̃tũ. Prior uenit. &
posterior intrauit. Neq hoc utiq
uacat. sed mͥ ad ista non uacat. Et
uidit inqͥt. & credidit. Hic non nul¬
li parũ adtendentes. putant hoc io¬
hannẽ credidisse qđ iħc resurrexit.
sed qđ sequit᷑ non hoc inclicat. Quid
sibi enĩ uult qđ statĩ acliunxit. non¬
dũ enĩ sciebant scripturã qͥa oportet
eũ amoctuis resurgere: Non gͦ eũ
credidit resurrexisse. quẽ nesciebat
oportere resurgere. Quid gͦ uidit:
Quid credidit: Uidit. scilicet mane
monum̃tũ. & credidit qđ dixerat
mulier. eũ de monum̃to ẽẽ sublatũ.
nondũ enĩ sciebant scripturã quia
oportuit eũ a mortiuis resurgere. Et
ideo qͣndo id ab ipso dño audiebant.
quãuis aꝑtissime diceret᷑. consue tudine
audiendi ab illo parabolas non intelli¬
gebant. & aliquid aliud eũ significa¬

Expanded text:
ior venit, et posterior intravit. Neque hoc utique vacat, sed mihi ad ista non vacat. Et vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse, quod Jesus resurrexit; sed quod sequitur, hoc non indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit, Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportet eum a mortuis resurgere? Ncredidit resurrexisse, quem nesciebat oportere resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monumentum, et credidit quod dixerat mulier, eum de monumento esse sublatum. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Et ideo quando id ab ipso Domino audiebant, quamvis apertissime diceretur, consuetudine audiendi ab illo parabolas, non intelligebant, et aliquid aliud eum significa
Abbreviated transcription (Latin):
& uerũ ẽ eius testimoniũ: & ille scit
qͥa uera dicit. ut & uos credatis. Nõ
dixit ut & uos sciatis. sed ut creda¬
tis. Scit enĩ qͥ uidit. cuiꝰ credat testi¬
monio qͥ non uidit: magis autẽ ad
fidẽ credere ꝑtinet quã uidere.
Nã qͥd ẽ aliud credere. quã fidẽ ac¬
cõmodare: facta sunt enĩ inqͥt hȩc
ut scriptura impleret᷑. os non com¬
minuetis ex eo. Et iterũ alia scriptu¬
ra dicit. Uidebunt in quẽ confixe¬
runt. Quo testimonia de scripturis
reddidit singulis reb. quas factas
fuisse narrauit. Nã qͥa dixerat ad
tħm autẽ cũ uenissent ut uider̃t
eũ iã mortuũ non fregert᷑ eiꝰ crura. morẽ

Expanded text:
et verum est testimonium ejus: et ille scit et verum est testimonium ejus: et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Non dixit, ut et vos sciatis; sed ut credatis: scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. Magis autem ad fidem credere pertinet quam videre. Nam quid est aliud credere, quam fidem accommodare? Facta sunt enim haec, inquit, ut Scriptura impleretur. Os non comminuetis ex eo. Et iterum alia Scriptura dicit, Videbunt in quem confixerunt. Duo testimonia de Scripturis reddidit singulis rebus quas factas fuisse narravit. Nam quia dixerat, Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus cru
Abbreviated transcription (Latin):
głista usus ẽ : ut non diceret latꝰ eiꝰ ꝑ¬
cussit aut uulnerauit aut qͥd aliud
sed aꝑuit. ut illic quoclãmͦ uitȩ ostiũ
panderet᷑ unde sacram̃ta eccliȩ ma¬
nauerunt. sine quib ad uitã quȩ
uera uita ẽ. non intrat᷑. Ille sanguis
in remissionẽ fusus ẽ peccatoꝵ. aqua
illa salutare tẽperat poculũ. hec &
lauacrũ p̃stat & potũ. Hoc p̾nun¬
tiabat qđ noȩ in latere arcę ostiũ
facere iussus est. qua intrarent ani¬
malia quȩ non erant diluuio ꝑitura.
qͥb p̃figurabat᷑ ȩccłia. Propt̃ hoc pͥma
mulier facta est de uiri latere dormi¬
entis. & appellata ẽ uita mat᷑q ui¬
uoꝵ. Magnũ quippe significauit
bonũ. ante magnũ p̾uaricationis
malũ. Hic scđs aclã inclinato capi¬
te in cruce darmuit. ut inde faima¬
retͣ ei coniunx qđ de latere clormi¬
entis effluxit. O mors: unde mortui
reuiuiscunt. Quid isto sanguine mun¬
dius: Quid uulnere isto salubrius:
Et qͥ uidit in qͥt testimoniũ ꝑhibuit.

Expanded text:
gelista usus est, ut non diceret: Latus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud; sed aperuit: ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum. Aqua illa salutare temperat poculum. Haec et lavacrum praestat, et potum. Hoc praenuntiabat quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est, quia intrarent animalia quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia. Propter hoc, prima mulier facta est de viri latere dormientis, et appellata est vita, materque vium . Magnum quippe significavit bonum, ante magnum praevaricationis malum. Hic secundus Adam inclinato capite in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux, quod de latere dormientis effluxit. O mors unde mortui reviviscunt! Quid isto sanguine mundius? quid vulnere isto salubrius? 3. Et qui vidit, inquit, testimonium perhibuit,
Abbreviated transcription (Latin):
sui partib. Hic gͦ intelligendũ ẽ ad
iħm non tunc solũ sed tẽ primũ uenis¬
se nic ho demũ: uentitasse autẽ postea
ut fieret audiendo discipłs. qđ certe
mͦ in reuelatione corporis beatissimi
stephani fere om̃ib gentib declarat᷑.
il lud linteis cũ aromatib sicut mos

Expanded text:
sui partibus . Hic ergo intelligendum est ad Jesum, non tunc solum, sed tunc primum venisse Nicodemum; ventitasse autem postea ut fieret audiendo discipulus: quod certe modo in revelatione corporis beatissimi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. illud linteis cum aromatibus, sicut mos
Abbreviated transcription (Latin):
in cruce corpora sabbato. erat enĩ
magnus dies ille sabbati. rogauer̃t
pilatũ ut frangerent᷑ eoꝵ cruta
& tollerent᷑. Non crura tollerent᷑. sed
hi qͥb ideo frangebant᷑ ut morerent᷑
auferent᷑ ex ligno. ne pentlentes in
crucib magnũ diẽ festũ sabbati. sui¬
diurni cruciatꝰ horrore fedarent. Ue¬
nerunt gͦ & milites: & pͥmi qͥdẽ frege¬
runt crura. & alteriꝰ qͥ crucifixus est

Expanded text:
bbato erat enim magnus dies ille Sabbati rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. Non crura tollerentur, sed hi quibus ideo frangebantur, ut morerentur et auferrentur ex ligno, ne pendentibus in crucibus, magnum diem festum sui diuturni cruciatus horrore foedarent. Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixus
Abbreviated transcription (Latin):
filius cdatos homines. qͥb alio loco dicit.
ego uos de mundo elegi. Quos ds̃ filius
de mundo elegit cũ patre. idem ipse
homo filius de mundo eos accepit a
patre. Non enĩ pat illos filio dedisset.
nͥ elegisset. ac ꝑ hoc filius sicut non
inde separauit patrẽ quando clixit
ego uos de mundo elegi qm simul eos
elegit & patͣ : sic ñ inle separauit &
se quando dixit. tui erant: qͥa & ipsi¬
us filii parit᷑ erant. Nunc autẽ ho¬
mo idem ipse filius accepit eos qͥ non
erant ipsius : qͥa &t foemã serui accepit
idem ds̃ quȩ non erat ipsus. Seqͥt᷑ ac
dicit. Et sermonẽ tuũ seruauerunt.
nunc cognouerunt qͥa om̃ia quȩ de¬
disti mͥ abst te st̃: idest cagnouert᷑
qͥa abs te sũ. Simul enĩ pat̾ dedit om̃ia.

Expanded text:
Filius datos esse homines, quibus alio loco dicit: Filius datos esse homines, quibus alio loco dicit: Ego vos de mundo elegi . Quos de mundo Dei Filius elegit cum Patre, idem ipse homo Filius de mundo eos accepit a Patre. Non enim Pater illos filio dedisset, nisi elegisset. Ac per hoc Filius, sicut non inde separavit Patrem, quando dixit: Ego vos de mundo elegi, quoniam simul eos elegit et Pater, sic non inde separavit et se, quando dixit Tui erant, quia et ipsius filii Pater erat. Nunc autem homo idem ipse Filius accepit eos, qui non erant ipsius, quia et formam servi ipsius accepit, id est, quae non erat ipsius. Sequitur ac dicit: Et sermonem tuum servaverunt. Nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi abs te sunt, id est, cognoverunt q
Abbreviated transcription (Latin):
ut possit. & simul utrũq semꝑ habu¬
tuit. Quo cirea quicqͥd potuit pat᷑ sẽꝑ
cũ illo filius potuit. qmͣ ille qͥ nũquã¬
ñ fuit & nũꝙͣ non potuit nũquã sine
patre fuit. nũquã sine illo pat̾ fuit:
ac ꝑ hoc sicut pater ȩternus omĩps. ita
filius coȩternus om̃ips. Et si om̃ps: uri¬
q om̃itenens. Om̃ps. ld enĩ potius uer¬
cerent. cũ sit pantocrator om̃itenens.
nͥ tantũdẽ ualere sentirent. Quid gͦ
qđ non simul habuerit ͤ ȩt̾nus om̃ite¬
nens: Quod itaq ait. & mͥ eos dedisti:
hominẽ se accepisse hanc potestatẽ ut
eos haberet ostendit. qmͣ qui semper
om̃ps fuit. non semꝑ homo fuit. Quã
est qͥcqͥd ẽ de quo ẽ: etiã ipsi sibi eos
dit. Deniq qͥ hoc loco dicit tui erant
& mͥ eos dedisti: iã suꝑius eisclẽ disci¬
płis dixerat. ego uos de muncdo elegi.
Conterat᷑ hic cogitatio carnalis atq
dispeat. de mundo sibi a patre cdicit

Expanded text:
ut possit; et simul utrumque semper habuut possit; et simul utrumque semper habutuit. Quocirca quidquid potuit Pater, semper cum illo Filius potuit; quoniam ille qui nunquam fuit et non potuit, nunquam sine Patre fuit, nunquam sine illo Pater fuit. Ac per hoc sicut Pater aeternus omnipotens, ita Filius coaeternus omnipotens; et si omnipotens, utique omnitenens. Id enim potius vercerent, cum sit παντοκράτωρ omnitenens, nisi tantumdem valere sentirent. Quid ergo quod non simul habuerit coaeternus omnitenens? Quod itaque ait, Et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem ut eos haberet, ostendit; quoniam qui semper omnipotens fuit, non semper homo fuit. Quamoest quidquid est de quo est; etiam ipse sibi eos dit. Denique qui hoc loco dicit, Tui erant, et mihi eos dedisti, jam superius eisdem discipulis dixerat, Ego vos de mundo elegi . Conteratur hic cogitatio carnalis, atque dispereat.
Abbreviated transcription (Latin):
preteritũ positũ. quẽ admolũ illud om̃ia
quȩ audiui apatre meo nota feci uobis.
qđ nondũ fecerat. sed loquebat᷑ quasi
fecisset: quod immobilit̾ ẽẽ p̾fixũ scie¬
bat ut faceret. Quid est autẽ qͦ sde¬
cdisti mͥ de mundo: Dictũ est enĩ de
illis qđ non eeñt de mundo. sed hoc¬
eis regeneratione p̾stitit non genera¬
tio. Quid est etiã qđ sequit᷑ tui erant.
& mͥ eos dedisti: In aliquando erant
patris. quando non erant unigeniti
filii eius: Et habuit aliquando patͣ
aliquid sine filio: Absit. Uerũtamen
habuit aliqͥd aliquando ds̃ filius. qđ
nondũ habuit idem ipse homo filius:
quia nondũ erat homo factus ex matre.¬
liere. quando tam̃ habebat uniu̾sa cũ
patre. Quappt᷑ qđ dixit tui erant. ñ¬
se inde separauit ds̃ filus sine qͦ nichil
umquã pat᷑ habuit: sed solet ei tri¬
buere om̃e qd potest. a qͦ ẽ ipse qͥ potest.
A quo enĩ habet ut sit: ab illo habet

Expanded text:
praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis, quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. Quid est autem Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non essent de mundo. Sed hocillis regeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam quod sequitur, Tui erant et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus; et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit. Verumtamen habuit aliquid aliquando Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius; quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa cum Patre. Quapropter quod dixit, Tui erant, non inde se separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuere omne quod potest, a quo est ipse qui potest. A quo enim habet ut sit, ab illo habet