comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoctisimꝰ ꝓdidit de nume põpilii li
tolerari: nec dignas habitas q̃ ñ solũ
lecte innotescerẽt religiosis. s saltem
scͥptȩ recondent᷑ in tenebris. Iam enĩ
dicam qͦd in t̾cio huiꝰ libro oꝑis: me su¬
o loco dictm. eẽ. ꝓmiserã. Nam sic̃ ab
eodem uarrone legit᷑ de cultu deors¬
terentiꝰ quidã cũ hab̾et ad ianicłm fũ¬
dũ et bubulcꝰ eiꝰ uxta sepulchrũ numȩ
põpilii ficiens aratrũ eriuss extra li¬
bros eiꝰ uͥ sacroꝵ institutoꝵ scͥptȩ e¬
rant causȩ: in urbem ꝑtulit ad p̃torẽ
At ille cũ inspexiss pͥncipia: rem tãtã
detulit ad senatũ. Tlbi c̃ pͥmores qͣs dã
causas legissent: cur qͥdq in sacris fu¬
erit institutũ numa mortuo senatꝰ assen¬
sus. ẽ: eos q libros tãꝗͣ religiosi patres
ꝯsceptos p̃tori ut cũbureret censuert᷑.
Credat quisq qͦt putat: ĩmo uͦ dicat
qͦd dicendũ suggeret uesana ꝯtentio:

Expanded text:
doctissimus prodidit, de Numae Pompilii libdoctissimus prodidit, de Numae Pompilii libtolerari nec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae reconderentur in tenebris. Iam enim dicam, quod in tertio huius operis libro me suo loco dicturum esse promiseram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro deTerentius quidam cum haberet ad Janiculum fundum, et bubulcus ejus juxta sepulcrum Numae Pompilii trajiciens aratrum eruisset ex terra libros ejus, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, cur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus assensus est, eosque libros tanquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt » . Credat quisque quod putat: imo vero dicat quod dicendum suggesserit uesana contentio,
Abbreviated transcription (Latin):
in senatu. deoꝵ selecti: s plane selecti
nobilitate cͥminũ. ñ dignitate urtu¬
tũ: quoꝵ sacra uarro dũ quasi adna¬
tales rationem referre conat᷑. querẽs
honestare res turpes: qͦm his quadret
et consonet ñ potest inuenire⁊ qͣm ñ
st̃ ipse illoꝵs sacroꝵ cause: quas putat
uł potiꝰ uult putarĩ. Nam si ñ solum
ise uerũ cẽ quelibet alie huiꝰ geniis
etnt. qͣmiuis nichil ad dm̃ uerũ uitã¬
ꝙ ȩt̾ã que in religione querenda. ẽ.
dita. ratione aliqͣntulũ mitigarent
osfensionẽ quã ñ intellecta in sacͥs a¬
liq̃ uelut t̾pitudo aut absurditas fece¬
rat: sic̃ in qͥb dam theatroꝵs fabulis ł
delubroꝵ misteriis facẽ conatꝰ. ẽ. uͥ ñ
theatra delubroꝵ similitudinẽ ab sol¬
uit. s theatroꝵ potiꝰ similitudine de¬
lubra dãpnauit. Tam̃ ut c̃q conatꝰ. ẽ.
ut sensũ horribilib reb osfensũ: ue¬
lut nat᷑aliũ causaꝵ ratio reddita de¬
Iliniret. S cont᷑ inuenimꝰ sic̃ ipse ur

Expanded text:
in senatum deorum selecti; sed plane selecti nobilitate criminum, non dignitate uirtutum. Quorum sacra Varro dum quasi ad naturales rationes referre conatur, quaerens honestare res turpes, quo modo his quadret et consonet non potest inuenire, quoniam non sunt ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari. Nam si non solum ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis essent, quamuis nihil ad Deum uerum uitaquae in religione quaerenda est, dita ratione aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua uelut turpitudo aut absurditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis uel delubrorum mysteriis facere conatus est, ubi non theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnauit; tamen utcumque conatus est, ut sensum horribilibus rebus offensum uelut naturalium causari. Sed contra inuenimus, sicut ipse uir
Abbreviated transcription (Latin):
misternĩ uitȩ ȩtñȩ iã inde ab exordio
genis humani ꝑ quedam signa et sa¬
cram̃ta tẽꝑib congrua. quib oportu¬
it ꝑ singłos p̃dicatũ. ẽ: deinde pͦpłs
hebreus in unã quãdã rẽ publicam
que hoc sacmĩtũ ageret cong̾gadꝰ. ẽ:
uͥ ꝑ quosdã scientes ꝑ quosdã nescien¬
tes. id qͦd ex aduentu xͥ usq nc̃ et de¬
inceps agit᷑ p̃nunciaret᷑ eẽ uentum⁊
sparsa cẽ postea eadem gente ꝑgen¬
tes ꝓpt̾ testimoniũ scͥpturaꝵ: qͥb et̾¬
na salus in xp̃o fut᷑a p̃dicata. ẽ. Om̃s
enĩ non solũ ꝓphetiȩ quȩ in uerbiꝰᷤ sũt.

Expanded text:
mysterium uitae aeternae iam inde ab exordio generis humani per quaedam signa et sacramenta temporibus congrua, quibus oportuit, per angelos praedicatum est. Deinde populus Hebraeus in unam quandam rem publicam, quae hoc sacramentum ageret, congregatus est, ubi per quosdam scientes, per quos dam nescientes id, quod ex aduentu Christi usque nunc et deinceps agitur, praenuntiaretur esse uenturum; sparsa etiam postea eadem gente per gentes propter testimonium scripturarum, quibus aeterna salus in Christo futura praedicta est. Omnes enim non
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ m̃tẽ atq rationẽ. qua eũ ipsũ
leam actiones susficẽ gr̾arũ. tam̃ qͦd
nos honeratos obrutos q peccatis. et a
contẽplatione suȩ lucis adu̾sos ac te¬
nebraꝵ. id ẽ. iniqͥtatis dilectione ce¬
catos. ñ om̃ino deseruit: misitq nob̾
assũpta carne nato atq passo. qͣnti ds̃
hoĩem penderet nos cerneren : atq
illo sacͥficio singłari apeccatis om̃ib
mundarem᷑ eiꝰq sp̃u in cordib nr̃is
dilectione disfusa. om̃ibq disficulta

Expanded text:
ipsum, leamus actioni sufficere gratiarum: tamen quod nos oneratos obrutosque peccatis, et a contemplatione suae lucis aversos, ac tenebrarum, id est iniquitatis, dilectione caecatos, non omnino deseruit, misitque nobis assumpta carne nato atque passo, quanti Deus hominem penderet nosceremus, atque illo sacrificio singulari a peccatis omnibus mundaremur, ejusque Spiritu in cordibus nostris dilec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nͥ ex se ipso beatificat angłos.
Ita quãnis ꝓpt̾ aliquas causas hõĩb
angłos mutat. ñ tñ ex angłis hoĩes. s
ex se ipso sic̃ angłos beatificat. Ib hoc
uno et uero deo: intã sꝑamꝰ et̾nã. IHa¬

Expanded text:
non nisi ex se ipso beatificat angelos. Ita quamuis propter aliquas causas hominibus angelos mittat, non tamen ex angelis homines, sed ex se ipso, sicut angelos, beatificat. Ab hoc uno et uero Deo uitam speramus aeternam. CA
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝓpt̾ ȩt̾nam uitam fideliũ in xͦ et im¬
pleta c̾dimꝰ. et impleri cernimꝰ et im¬
unam et ueram p̾otuit aꝑiri deos gẽ¬
tes: et quasi diunis honorib eisdẽq
scelestis ac tpib reb suꝑba impuri¬
tate letantes: atq ad uerum dm con¬
n̾sionẽ humanis animis inuidentes:
ex quoꝵ ĩmanissimo et ĩpiissimo dña¬
tu homo lib̾at᷑. cũ c̾dit in eũ qͥ p̃buit
ad exurgendũ tantȩ humilitatis exẽ¬
plũ: qͣnta illi suꝑbia. cecidert. Hinc
s̃ ñ solum illi de qͥb multa iã diximꝰ
etalii atq alii similes ceta̾ꝵs gentiũ¬

Expanded text:
 aeternam uitam fidelium in Christo et inpleta credimus et inpleri cernimus et inunam et veram potuit aperiri, deos Gentes, et quasi divinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba impuritate laetantes, atque ad verum Deum conversionem humanis animis invidentes. Ex quorum immanissimo et impiissimo dominatu homo liberatur, cum credit in eum qui praebuit ad exsurgendum tantae humilitatis exemplum, quanta illi superbia ceciderunt. Hinc sunt non solum illi, de quibus multa iam diximus, et alii adque alii similes ceterarum gentiu
Abbreviated transcription (Latin):
currit. Si enim dixerimꝰ qͦd ipse eam
fecit: qͥd erat ipse ante uoluntatem
malam nͥ nat᷑a bona. cuiꝰ auctor ds̃ qͥ
.ẽ. ĩmnuitabile. bonũ.: Qͥ gͦ dic̃ eum qͥ cõ¬
sensit tẽptanti atq suadenti. cui ñ cõ
sensit alius ad illicite utendũ pulchro
corꝑe: qͦd uidendũ ambob parit᷑ ad¬
fuit: cũ ante illam uisionẽ ad tẽpta¬
tionẽ similes ambo aĩo et corꝑe fuerĩt.
cur eam fec̾it: utrũ qͥa nat᷑a. ẽ. anqͥa
ex nichilo facta. ẽ: et inueniet uolun¬
tatẽ malam. ñ ex eo. eẽ. inciꝑe qͦd na¬
tã. ẽ. s ex eo qͦd ex nichilo facta nat᷑a
.ẽ Ham si natura causa. ẽ uoluntatiᷤ

Expanded text:
currit. Si enim dixerimus quod ipse eam currit. Si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor Deus, qui est inmutabile bonum? Qui ergo dicit eum, qui consensentit alius, ad inlicite utendum pulchro corpore, quod uidendo ambobus pariter affuit, cum ante illam uisionem ac temtationem similes ambo animo et corpore fuerint, cur eam fecerit, utrum quia natura est an quia ex nihilo facta est, et inueniet uoluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. nam si natura causa est uo
Abbreviated transcription (Latin):
aspectib An caro intuentis in causa ẽ:
affectos. fuisse p̃diximꝰ An dicendũ
.ẽ. alt̾um eoꝵ occulta maligni sp̃c sug¬
gestione temptatũ: quasi ñ eidem sug¬
gestioni et qualicq suasioni. ꝓpͥa uo¬
luntate consenserit. Hãc gͥ consensi¬
onẽ malam quã male suadenti adhi¬
buit uoluntatẽ: que in eo res fec̾it q̃¬
rimꝰ. Nam ut boc qͦ impedim̃tũ al
ista questione tollat᷑: si eadem tẽpta¬
tione ambo tẽptent᷑. et unꝰ ei cedat at¬
q consentiat: alt̾ idem qͥ fuerat ꝑ se¬
ueret: qͥd alud apparet. nͥ unũ nolu¬
isse alt̾um uoluisse a castitate defice̾:
Unde nͥ ꝓpͥa uoluntate uͥ eadem fue¬
rat in utroq corꝑis et animi affectio
amboꝵ ocłis parit᷑ iuisa. ẽ. eadem pul¬
chritudo: ambob parit᷑ institit occul¬
ta tẽptatio: Ppriam gͥ in uno eoꝵs
uoluntatẽ malam res quȩ secit scrt
uolentib: si bene intueant᷑ nichil oc¬

Expanded text:
aspectibus. An caro intuentis in causa est?aspectibus. An caro intuentis in causa est?affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit uoluntatem, quae in eo res fecerit, quaerimus. Nam ut hoc quoque inpedimentum ab ista quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat adque consentiat, alter idem qui fuerat perseueret: quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum uoluisse a castitate deficere? Unde, nisi propria uoluntate. ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio? Amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio; propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil oc
Abbreviated transcription (Latin):
ce nat᷑e : q̃ pͥma peccauit uoluntatẽ
malã. S cẽ res ipsa quecq ẽ inferior
ꝓcul bona. ẽ. habens modũ et spẽm su¬
am in gen̾e̾ atq ordine suo. Qmͦ gͦ
uoluntas relicto suꝑiore ad inferima
conu̾tit᷑. efficit᷑ mala: ñ qͥa malũ. ẽ.
qͦ se ꝯu̾tit: s qͥa ꝑusa. ẽ ipsa ꝯuersio.
Iccirto ñ res inserior uoluntatẽ ma¬
lam fac̃: s rem inferiorẽ pͣne atq m¬
ordinate ipsa qͥa facta. ẽ. mala appe¬
tinit. Si enĩ aliqͥ duo ȩqualit᷑ affecti
aĩo et corꝑe uideant uniꝰ corꝑis pul¬
chritudinẽ: qua insa unꝰ eoꝵ ad illi¬
cite fruendũ moueat᷑. alt̾ in nolũta¬
te pudica stabilis ꝑseueret: qͥd puta¬
mꝰ eẽ. cause ut in illo fiat. in illo ñ fi¬
at uoluntas mala: Que illã res fec̃
in quo facta.ẽ: Neq enĩ pulchritudo
illa corꝑis. Nam eam ñ fec̃ in ambob:
qͣnqͥdẽ anboꝵ nõ disparilit᷑ occurrit

Expanded text:
cae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem cae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaecumque est inferior  bona est habens modum et speciem suam in genere atque ordine suo. quomodo ergo uoluntas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia malum est quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio. Idcirco non res inferior uoluntatem malam fecit, sed rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia facta est, adpetiuit. Si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant. unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moueatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae, ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? Quae illam res fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit
Abbreviated transcription (Latin):
abat eum et corrũpebat. eratq illi. ⁊o¬
.ria: ac ꝑ hoc bono pͥuabat. ed ideo in
mala natura uoluntas mala. eẽ. ñ po¬
terat s in bona: mutabili tñ: cum
cuit. ñ utiq uicuĩ fuit. Ne ꝑ hoc nec
mala uoluntas fuisse dicenda ẽ. ꝑor¬
ro si nocuit: bonũ auferendo uł mi¬
miendo utiq nocuit. Non gͥ esse po¬
tint sempit̾na uoluntas mala in ea
re. in qua bonũ nat᷑ale p̃cesserat: qͦd
mala uoluntas nocendo poss adim̾e.
Si gͦ ñ erat sempit̾na: qͥs eam fecerit
quero. Restat ut dicat᷑ qͦd ea res fec̾it
malam uoluntatẽ: in qua nulla. uo¬
luntas fint. Hec utrũ suꝑior sit reqͥro.
an inferior: an equalis. S si suꝑior:
utiq melior. Qͦm gͦ nulliꝰ: an ñ potiꝰ
bone uoluntatis: Hoc idem ꝓfecto &¬
eqͣlis. Duo qͥppe qͣm dui st̃parit̾ uo¬
luntatis bone: ñ fac̃ alt̾ in altero uo¬
luntatẽ malam. Relinquit᷑ ut infe¬
rior cui nulla uoluntas . ẽ. fec̾it angłi¬

Expanded text:
abat eam et corrumpebat eratque illi noabat eam et corrumpebat eratque illi noxia ac per hoc bono priuabat: et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui cuit, non utique uitium fuit: ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. porro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit. non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua bonum naturale praecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. restat ut dicatur quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. haec utrum superior sit requiro an inferior an aequalis. sed superior utique melior: quomodo ergo nullius ac non potius bonae uoluntatis? hoc idem aequalis. Duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. Relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angeli
Abbreviated transcription (Latin):
ciens. ẽ oꝑis mali male aut̃ uoluntatis
efficiens nichil. ẽ: qm̃ si res aliqua: ẽ aut
habet aut ñ ht̃ aliqͣm uoluntatẽ. Si ht̾:
aut bonã ꝓfecto habet aut malã. Sibo¬
nam: qͥs ita desipiat ut dicat. qͦd bona
uoluntas faciat uoluntatẽ malam:
Erit enĩ si ita. ẽ bona uoluntas causa
peccati: qͦ ab surdiꝰ putari nichil pot̾.
Si aut̾ res ista que putat᷑ fac̾e uolunta¬
tẽ malam. ipsa qͦ ht̃ uoluntatẽ malam.
cẽ eã q̃ fecit res: consequent̃ introgo. At
q ut sit aliqͥs inqͥrendi modꝰ: causam
pͥme. male uoluntatis inquiro. Non. ẽ
enĩ pͥma uoluntas mala. quã fec̃ uolũ¬
tas mala: s illa pͥma. ẽ quã nulla fec̃.
Nam si p̃cesserit a qͦ fieret: illa pͥor. ẽ¬
q̃ altam fec̃. Si respondet᷑ qͦd eã nulla
res fec̾it. et ideo semꝑ fuerit: quero u¬
trũ in aliqua nat᷑a fuerit. Si enĩ in nul¬
la fuit: om̃ino ñ fuit. Si au in aliqͣ. uici¬

Expanded text:
ciens est operis mali, malae autem uoluntatis ciens est operis mali, malae autem uoluntatis efficiens nihil est. Quoniam si res aliqua est, aut habet aut non habet aliquam uoluntatem; si habet, aut bonam profecto habet aut malam; si bonam, quis ita desipiat, ut dicat quod bona uoluntas faciat uoluntatem malam? Erit enim, si ita est, bona uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest. Si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo, adque ita, ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae uoluntatis inquiro. Non est enim prima uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala; sed illa prima est, quam nulla fecit. Nam si pquae alteram fecit. si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit, quaero utrum in aliqua natura fuerit. si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, uiti
Abbreviated transcription (Latin):
atitudinis angłoꝵ bonoꝵ ea iussime
repꝑit᷑: qͦd ei adherent. qͥ sũme. ẽ Cũ uͦ
causa miseriȩ maloꝵ angłoꝵ querit᷑.
ea merito occurrit: qͦd ab illo qui sũ¬
me. ẽ au̾si ad se ipsos ꝯu̾si st̃. qͥ ñ sũ¬
me st̃. & hoc uicium qͥd alud qͣ suꝑ¬
bu nuncupat᷑. Iniciũ qͥpe om̃is pecca¬
ti: suꝑbia. Noluerunt gͦ ad illũ custo¬
dire fortitudinẽ suã : et qͥ magis eẽnt si
eiqͥ sũme. ẽ ad hererẽt se illi p̃ferendo:
id qͦd minꝰ est p̃tulert̃. Hic pͥmꝰ defectꝰ
et pͥma inopia: pͥmũq uiciũ eiꝰ nat᷑ȩ
que ita c̾ata. ẽ. ut nec sũme eẽt: et tam̃
ad beatitudinẽ habendã. eo qui sũme ẽ
frui poss: a qͦ au̾sa non qͥdem nulla s
tam̃ muinꝰ eẽt: atq ob hoc misera fierae.
Huiꝰ porro male uoluntatis causa effi¬
ciens si querat᷑: nichil inuenit᷑. Qͥd enĩ
est qͦd facit uoluntatẽ malã: cũ ipsa fac̃
opꝰ malũ: Ic ꝑ hoc mala uoluntas effi¬

Expanded text:
bonorum ea verissima reperitur, quod ei adhaerent qui summe est. Cum vero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo qui summe est aversi, ad se ipsos conversi sunt, qui non summe sunt: et hoc vitium quid aliud quam superbia nuncupatur? Initium quippe omnis peccati superbia . Noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam : et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent; se illi praeferendo, id quod minus est praetulerunt. Hic primus defectus et prima inopia primumque vitium ejus naturae, quae ita creata itudinem habendam eo, qui summe est, frui posset, a quo auersa non quidem nulla, sed tamen minus esset adque ob hoc misera fieret. Huius porro malae uoluntatis causa efficiens si quaeratur, nihil inuenitur. Quid est enim quod facit uoluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum? Ac per hoc mala uoluntas effi
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. ad id qͦd minꝰ ẽ. Neq enĩ auri ui¬
cuim ẽ. auaricia: s hominis ꝑu̾se a¬
mantis aurũ iusticia derelicta: q̃ incõ¬
ꝑabilit̾ auro debuit anteponĩ. Nec lu¬
xuria uiciũ ẽ pulchroꝵ suauĩq cor¬
poꝵ: s anime ꝑuerse amantis corꝑe¬
as uoluptates: neglecta tẽꝑantia qua
reb spiritalit᷑ pulchriorib et incorrup¬
tibilit̾ suauiorib coaptam᷑. Hec iac¬
tantia uiciũ ẽ. laudis humane. s aiȩ

Expanded text:
est ad id quod minus est. neque enim auri uiest ad id quod minus est. neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchritudinis suauium corporum, sed animae peruerse amantis corporeas uoluptates neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed
Abbreviated transcription (Latin):
silentiũ. Qͦd tñ nullo mͦ nͥ ñ audien¬
do sentit᷑. Sic species intelligibiles meis
qͥdem nr̃a intelligendo ꝯspicit: s uͥ
deficiunt nesciendo condiscit. Uelic¬
ta enĩ quis intelligit. Hoc scio nata᷑m
dĩ nũꝗͣm nusqͣm nulla ex parce posse
deficẽ. et ea posse defice̾: que ex nichi¬
lo facta st̃. Quȩ tam̃ qͣntomag̃ st: et
bona faciunt. Cũ enĩ aliqͥd faciunt:
causas hñt efficientes. In qͣntũ autẽ
deficiunt: et ex hoc male faciunt. Qt
enĩ t̃c faciunt nͥ uana: c̃ causas hñt
deficientes: Item questio. In qͦ fit ma¬
la uoluntas id in eo fieri. qͦd si nollet
ñ fieret: et ideo ñ necessarios s uolũ¬
mala uoluntas ro in eo fieri qͦd si nollce
ñ fieret: et ideo ñ necessarios s uolũ¬
tarios defectꝰ: iusta pena consequit᷑.
Deficiunt enĩ ñ ad mala: s male: id
.ẽ. ñ ad malas nat᷑as. s ideo male: qͥa
contra ordinẽ nat᷑arũ ab eo qͦd sũme

Expanded text:
silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiensilentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo conspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit: delicta enim quis intellegit? I Hoc scio, naturam dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt. quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt — tunc enim aliquid faciunt — causas habent efficientes; in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt — quid enim tunc faciunt nisi uana? — causas habent deficientes. itemque scio, in quo fit mala uoluntas, id in eo fieri quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uolunmala voluntas, id in eo fieri, quod si nollet, non fieret: et ideo non necessarios, sed voluntarios defectus justa poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male; id est, non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Non enĩ. ẽ. efficiens uł deficiens:
qͥa nec illa effectio s defectiõ. Deficeri
nãq ab eo qͦd sũme.ẽ. ad id qͦd minꝰ ẽ
hoc ẽ inciꝑe hab̃e uoluntatẽ malam.
Causas porro defectionũ istaꝵ c̃ effi¬
cientes ñ sint ut dixi. s deficientes uel¬
le inuenire tale. ẽ ac si qͥsqm uelit
iude tenebras. uł audire silentium.
Qͦotñ utrũq nob̃ notũ ẽ. Neq illud
ñ ꝑ ocł̃os: neq hoc nͥ ꝑ aures. Non sa¬
ne in specie: s in speciei pͥuatione. He¬
mo gͦ ex me scire querat. qͦd me nesci¬
re scio: nͥ forte ut nescire discat qͦd
scire ñ posse sciendũ. ẽ. Ea qͥppe qͦ ñ
in specie s in eiꝰ pͥuatione sciunt᷑: si di¬
ci aut intelligi pot̃. qͦdãmͦ nescitdo
sciunt᷑. aut sciendo nesciunt᷑. Cũ enĩ
acies cẽ ocłi corꝑalis currit ꝑ species
corꝑales: nusqͣm tenebras uidet. nͥ uͥ
ceꝑit ñ uidẽ. Ita cẽ ñ ad aliquẽ aliũ
sensum: s ad solas aures ꝑtinet sentire

Expanded text:
tatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est hoc est incipere habere uoluntatem malam. causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. nemo ergo ex me scire quaerat quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat quod sciri non posse sciendum est. ea quippe quae non specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. cum enim acies oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet nisi ubi coeperit non uidere. ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire
Abbreviated transcription (Latin):
tis ur̃ȩ: ad ꝓbandũ uos que sit uo¬
luntas d̃i. quod bonũ et beneplacitũ
ꝑfectum. Cum gͥ uera sacͥficia oꝑa
siut mnscdiȩ siue in nos ipsos. siue
seria lib̾em᷑: ac ꝑ hoc ut beati simꝰ qͦd
ñ sit nͥ bono illo de qͦ dictum. ẽ. mͥ au̾
adherere deo bonũ. ẽ: ꝓfecto efficit᷑
ut tota ipsa redẽpta ciuitas. hoc est
ꝯg̾gatio societasq scõꝵ. unui̾sale sa¬
crificium offerat᷑ deo ꝑ sac̾dotem
magnũ: qͥ cẽ se ipsum obtulit in pas¬
sione ꝓ nob̃: ut tanti capitis corpꝰ esse¬
mꝰ scłm formã seriũ. Hanc enĩ obtu¬
lit: in hac oblatꝰ. ẽ. quia scdm hãc me¬
diator. ẽ: in hac sac̾dos. in hac sacͥfici¬
um. ẽ. Cum itaq nos hortatꝰ eẽt apłc.¬

Expanded text:
uos quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum. Cum igitur uera sacrificia opera sint misericordiae siue in nos ipsos siue iseria liberemur ac per hoc ut beati simus quod non fit nisi bono illo, de quo dictum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas, hoc est congregatio societasque sanctorum, uniuersale sacrificium offeratur Deo per sacerdotem magnum, qui etiam se ipsum obtulit in passione pro nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum formam serui. Hanc enim obtulit, in hac oblatus est, quia secundum hanc mediator est, in hac sacerdos, in hac sacrificium est. Cum itaque nos hortatus esset ap
Abbreviated transcription (Latin):
utiq holocanstis ñ delectab̃is. Sacͥfi¬
ciũ do sp̃c contribulatꝰ: cor ꝯtͥct᷑ et
humiliatũ ds̃ ñ sꝑnit. Intueam᷑ quẽ
admodũ uͥ dm̃ dixit nolle sacͥficium:
ibi dm̃ ostendit uelle sacͥficiũ. Non
uult gͦ sacͥficiũ trucidati pecoris: et
uult sacͥficiũ contriti cordis. Illo gͦ
qͦd dm̃ nolle dix̃: hoc significat᷑ qͦ dm̃
uelle subiecit. Sic itaq illa dm̃ nolle
dix̃: qͥmͦ astultis ea nelle c̾dit᷑. uelut
sue grȩ uoluptati. Nam si ea sacͥficia
que uult quoꝵ hoc inũ ẽ. cor contͥtũ
et humiliatũ dolore penitendi. nollae
eis sacͥficiis significari: que uelut sͥ
delectabilia desidare putatꝰ. ẽ: ñ uti¬
q de his offerendis in lege ueti p̃ce¬
piss Et ideo mutanda erant oportu¬
no certoq iã tẽꝑe: nec ipsi deo desida¬
bilia. uł certe in nob̃ acceptabilia. ac
ñ potiꝰ que bis potiꝰ significata st̃ c̾de¬
rent᷑. Hinc et alio loco psalmi alt̾ius.

Expanded text:
Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernet. Intueamur quem ad modum, ubi Deum dixit nolle sacrificium. ibi Deum ostendit uelle sacrificium. Non uult ergo sacrificium trucidati pecoris, sed uult sacrificium contriti cordis. Illo igitur quod eum nolle dixit, hoc significatur, quod eum uelle subiecit. Sic itaque illa Deum nolle dixit, quo modo ab stultis ea uelle creditur, uelut suae gratia uoluptatis. Nam si ea sacrificia quae uult quorum hoc unum est: cor contritum et humiliatum dolore paenitendi nollet eis sacrificiis significari, quae uelut sibi delectabilia desiderare putatus est: non utique de his offerendis in lege uetere praecepisset. Et ideo mutanda erant opportuno certoque iam tempore, ne ipsi Deo desiderabilia uel certe in nobis acceptabilia, ac non potius quae his significata sunt crederentur. Hinc et alio loco psalmi alterius:
Abbreviated transcription (Latin):
et qͦ intelligibilit̾ illuminãte intelli¬
gibilit̾ lucet. Dat ẽ similitudinẽ
ad illa incorꝑea. de his cȩlestib cons¬
picus amplisq corꝑib: tãqͣm ille sit
sol et ipsa sit lunã. Lunã qͥppe solis
obiectu illuminari putant. Dic̃ ille
magnꝰ platonicꝰ aĩam rõnalem. siue
potiꝰ intellectuał dicenda. sit: ex qͦ gen̾e
cẽ ĩmortalium. beatoꝵq aias. eẽ. intel¬
lig̃. qͦs in cęlestib sedib habitare ñ du
bitat: ñ hr̃e supͣ se nat᷑am nͥ cdĩ qͥ fabri¬
catꝰ. ẽ. mudũ. a qͦ et ipsa facta. ẽ: nec
aluinde illis suꝑnis p̃beri uitã beatã.
et lum̃ initelligentiȩ ueritatis. quã imn¬
de p̃bet᷑ et nob: consonans euangłio
uͥ legit᷑: fuit homo missus adeo. cui no¬
m̃ erat ioħs. Hic uenit in testimoniũ
ut testimoniũ ꝑhib̃et de lumine: ut
õs c̾cłent ꝑ eũ. Non erat ille lum̃: s ut
testimoniũ ꝑ hib̃ce de lumine. Erat

Expanded text:
et quo intelligibiliter illuminante intelliet quo intelligibiliter illuminante intelligibiliter lucet. Dat etiam similitudinem ad illa incorporea de his coelestibus conspicuis amplisque corporibus, tanquam ille sit sol, et ipsa sit luna. Lunam quippe solis objectu illuminari putant. Dicit ergo ille magnus Platonicus, animam rationalem sive potius intellectualis dicenda sit, ex quo genere etiam immortalium beatorumque animas esse intelligit, quos in coelestibus sedibus habitare non dbitat, non habere supra se naturam nisi Dei, qui fabricatus est mundum, a quo et ipsa facta est; nec aliunde illis supernis praeberi uitam beatam et lumen intellegentiae ueritatis, quam unde praebetur et nobis, consonans euangelio, ubi legitur: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Iohannes; hic uenit in testimonium, ut testimonium omnes crederent per eum. Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
latͥa gce ñcupat᷑. et latine int̾p̾tatur
s ea que nob̃. ẽ. erga dm̃: uł quã illi
mere. s di cultũ possumꝰ appellare.
hãc ei tantũ deo deb̾e dicimꝰ qͥ uerꝰ
est ds̃: fac̃q suos cultores deos. Qͥc̃q
les et beati: si nos ñ amant. nec bea¬
tos nos. eẽ. uolunt: colendi utiq ñ st̃
Si autẽ amant et beatos uolunt: ꝓ¬
fecto inde uolt̃ unde et ipsi s̃. An ali¬
unde ipsi beati: aliunde nos: S no¬
b ñ. ẽ ultꝰ cũ his excellentiorib philo¬
sophis in hac questione ꝯflictus. Ui¬
derunt enĩ suisq litt̾is multimodis
copiosissime mandau̾unt. hinc illos
unde et nos fieri beatos obiectio qͦdã
lumine intelligibili qͦd ds̃. ẽ. illis. et
aluid. ẽ. qͣm illi. a qͦ illustrant᷑ ut cla¬
reant: atq eiꝰ participatioe ꝑfecti. be¬
atiq subsistant. Sepe multũ plotinꝰ
asserit sensum platonis ex planans: ne
illã quidem qͣm c̾dunt. eẽ. unui̾sitatis

Expanded text:
aece nuncupatur, et Latine interpretatur aece nuncupatur, et Latine interpretatur sed ea quae nobis est erga Deum vel quam illi mere, sed Dei cultum possumus appellare: hanc ei tantum Deo deberi dicimus, qui uerus est Deus facitque suos cultores deos. Quicumqs inmortales et beati, si nos non amant nec beatos esse nos uolunt, colendi utique non sunt. Si autem amant et beatos uolunt, profecto inde uolunt, unde et ipsi sunt; an aliunde ipsi beati, aliunde nos? bis ullus cum his excellentioribus philosophis in hac quaestione conflictus. Viderunt enim suisque litteris multis modis copiosissime mandauerunt hinc illos, unde et nos, fieri beatos, obiecto quodam lumine intellegibili. quod Deus est illis et aliud est quam illi, a quo inlustrantur, ut clareant adque eius participatione perfecti beatique subsistant. Saepe multumque Plotinus adserit sensum Platonis explanans, ne illam quidem, quam credunt esse uniuersitatis
Abbreviated transcription (Latin):
pant᷑: ac ꝑ hoc cultum qͥdem ñ debe
rinͥ deo. ꝓpͥa qͣdã noticio̾e u̾bi huiꝰ om¬
nino uerissimũ. ẽ: s qͥa et aliaꝵ re¬
rũ dr̃ cultꝰ deo debitꝰ ñ pot̾. Nam &e
ipsa religio qmͣuis distinctiꝰ ñ quẽli¬
bet s di cultũ significare iudeat᷑: un
affinitatib et quib q necessitudinib
dr̃ exbibenda religio: ñ eo uocabulo
uitat᷑ ambiguũ. cũ de cultu d̃itatis
ꝓpinqͥtatis humanȩ insolent᷑ auferri.
Pietas qͦ ꝓpriȩ dĩ cultꝰ intelligi solet:
erga parentes officiose hab̃i dicit᷑:
more autẽ uulgi hoc nom̃. &̃ in oꝑib
euenisse. qͥa hec fieri p̃cipue mandat
tum. ẽ: ut et ds̃ ipse dicat᷑ piꝰ: quẽ
sane g̾ci nullo suo sermonis usu eu
bdam scͥpt᷑aꝵ locis ut distinctio cer¬
tior appareret. ñ eusebian qͦd ex bo¬
tu compositũ resonat dicere malu¬
erunt. Vtrũlibet autẽ hoꝵ. nos uno
u̾bo enunciare ñ possumꝰ. Quȩ itaq¬

Expanded text:
pantur. Ac per hoc cultum quidem non deberi pantur. Ac per hoc cultum quidem non deberi nisi Deo propria quadam notione uerbi huius omnino uerissimum est; sed quia et aliarri cultus Deo debitus non potest. Nam et ipsa religio, quamvis distinctius non quemlibet, sed Dei cultum significare videatur undaffinitatibus, et quibusque necessitudinibus dicitur exhibenda religio, non eo vocabulo vitatur ambiguum, cum de cultu deitatis propinquitatis humanae insolenter auferri. Pietas quoque proprie Dei cultus intelligi solet, erga parentes officiose haberi dicitur. More autem vulgi hoc nomen etiam in opeevenisse, quia haec fieri praecipue mandat tum est, ut et Deus ipse dicatur pius: quem sane Graeci nullo suo sermonis usu εὐσibusdam Scripturarum locis, ut distinctio certior appareret, non εὐσέβειαν, quod ex botu compositum resonat, dicere maluerunt. Utrumlibet autem horum nos uno verbo enuntiare non possumus. Quae itaq
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ qua locuti st̃. qͥ nob̃ dutina eloqͥa ẽ¬
didert̃. aut semꝑ aut tã frequent᷑ it
pene semꝑ ea dicit᷑ seruitꝰ quȩ ꝑtinet
ad colendũ dm̃. ꝑinde si tantũ mͦ i
se cultꝰ dicat᷑: non soli deo deberi u¬
det᷑. Dicim᷑ enĩ colere. cẽ hoĩes qͦs ho¬
norifica uł recordatioẽ uł p̃sentia si¬
quentamꝰ. nec solũ ea qͥb nos religio¬
sa humilitate subicimꝰ: s quedã ã
cant᷑: et ipsos deos ñ ob aluid appel¬
lant cęlicolas. nͥ qͦd cęlum colant:
utiq uenerando. s inhabitando tãq
cȩli qͦsdam colonos. ñ sic̃ appellant᷑
coloni. qͥ cõditionẽ debent genitali
solo. ꝓpt̾ agͥculturã sub dñio posses¬
soꝵs: s sic̃ ait qͥdam latini eloquii ma¬
gnꝰ auctor: urbs antiqͣ fuit. tyrii te¬
nuere coloni Ib incolendo enĩ colo¬
nos uocauit: ñ ab agͥcultã. H inc eta
iutates a maiorib ciuitatib uelut po¬
ploꝵ examinib conditȩ coloniȩ ñcu¬

Expanded text:
qui nobis diuina eloquia condiderunt, aut semper aut tam frequenter ut paene semper ea dicitur seruitus, quae pertinet ad colendum Deum. Proinde si tantummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi uidetur. Dicimur enim colere etiam homines, quos honorifica uel recordatione uel praesentia frequentamus. Nec solum ea, quibus nos religiosa humilitate subicimus, sed quaedam uocantur, et ipsos de os non ob aliud appellant caelicolas, nisi quod caelum colant, non utique uenerando, sed inhabitando, tamquam caeli quosdam colonos; non sicut appellantur coloni. qui condicionem debent genitali solo, propter agriculturam sub dominio possessorum, sed, sicut ait quidam Latini eloquii magnus auctor: Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni. Ab incolendo enim colonos uocauit, non ab agricultura. Hinc et ciuitates a maioribus ciuitatibus uelut populorum examinibus conditae coloniae nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
ria: ñ ate pet̾em q̃ habeo in potesta¬
tẽ. Demde subiungens qͥd illa signi¬
ficent: ĩmola inqͥt deo sacͥficiũ lau¬
dis: et redde altissimo uota tua: et
inuoca me in die tͥbulationis. et exi¬
mã te et honorificab̃ me. Item apud
aliũ ꝓpħam. In quo inqͥt app̾hendam
dñm: adsumã dm̃ meũ excelsum:
Si app̃hendam illũ in holocaustis: in¬
uitulis agnicłis: Si acceptau̾it dñs
in milib arietũ. aut indenis milib
hẏrcoꝵ pinguiũ: Si dedero pͥmoge¬
nita mea impietatis fructũ uent̾s
meiꝰ ꝓ peccato aiȩ meȩ: Si annũcia

Expanded text:
a te peterem, quae habeo in potestate. Deinde subjungens quid illa significent: Immola, inquit, Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et invoca me in die tribulationis, et eximam te, et glorificabis me . Item apud alium prophetam: In quo, inquit, apprehendam Dominum, assumam Deum meum excelsum? Si appuitulis anniculis? Si acceptauerit Dominus in milibus arietum aut in denis milibus hircorum pinguium? Si dedero primogenita mea inpietatis, fructum uentris mei pro peccato animae
Abbreviated transcription (Latin):
illud qͦd ab hominib appellat᷑ sacͥfi¬
cuĩ: signũ. ẽ ueri sacͥficii. ꝑ orro aut̃
miscd̃ia uerum sacͥficiũ. ẽ: unde chic¬
ctũ. ẽ qͦd paulo ante ꝯmemoraui. Ta¬
lib enim sacͥficiis placcat᷑ ds̃. Quec̃¬
q gͥ in ministio tab̃nacłi. siue tẽpli
multis modis de sacͥficiis legunt᷑ di¬
uinitꝰ. eẽ. p̃cepta: ad dilectionẽ di e
ꝓ xrimi significandã referunt᷑: in hi
enĩ duob p̃ceptis ut scͥptum. ẽ. tota
crificiũ ẽ. om̃e opꝰ qͦd agit᷑. ut scã so¬
cietate inhereamꝰ d̃õ: relatũ scił&
ad illum finẽ boni. qͦ ueracit᷑ beati et
possimꝰ : unde et ipsa miscdia qua
cͥficium. Et si enĩ ab homine. fit.
uł offert᷑. tñ sacͥficium res duuna
⁊ ita qͦ ut hoc uocabulo id latini ue¬
t̾es appellaiu̾int. Unde ipse homo
d̃i noĩe ꝯsecrat. et deuotꝰ: in qͣntũ
mundo morit᷑ ut deo uiuat. sacͥfici¬
ũ. ẽ. Nam et hoc ad miscdiam ꝑti

Expanded text:
illud, quod ab omnibus appellatur sacrificium, signum est ueri sacrificii. Porro autem misericordia uerum sacrificium est; unde dictum est, quod paulo ante commemoraui: Talibus enim sacrificiis placetur Deo. Quaecumque igitur in ministerio tabernaculi siue templi multis modis de sacrificiis leguntur diuinitus esse praecepta, ad dilectionem Dei et proximi significando referuntur. In his enim duobus praeceptis, ut scriptum est, tota crificium est omne opus, quod agitur ut sancta societate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum finem boni, quo ueraciter beati esse possimus. Unde et ipsa misericordia, qua crificium. Etsi enim ab homine fit uel offertur, tamen sacrificium res diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quantum mundo moritur ut Deo uiuat, sacrificium est. Nam et hoc ad misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ. ẽ. aliud qmͣ illi choerere. cͦuniꝰ
aiã intellectuał in corꝑeo si dici pot̃
amplexu ueris implet᷑ sundat᷑ q uł¬
tutibꝰ. hoc bonum diligere in toto cor¬
de. in tota anima. et in tota iurtute
p̃cipim᷑. Ed hoc bonum debemus
et aquib diligim᷑ duci: et qͦs diligimꝰ
duc̾e. Sic complent᷑ duo illa p̃cepta:
in quib tota lex pendet et ꝓpħe: dili¬
ges dnm̃ dñi tuũ intoto corde tuo. &¬

Expanded text:
nullum est aliud, quam illi cohaerere: cujus unius nullum est aliud, quam illi cohaerere: cujus unius anima intellectualis incorporeo, si dici potest, amplexu, veris impletur fecundaturque virtutibus. Hoc bonum diligere in toto corde, in tota anima, et in tota virtute praecipimur. Ad hoc bonum debemus, et a quibus diligimur duci, et quos diligimus ducere. Sic complentur duo illa praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae: Diliges Dominum Deum tuum in toto corde tuo,
Abbreviated transcription (Latin):
uitate c̾tamꝰ. eũ suauissimo adolemꝰ i¬
censo: cũ in eiꝰ ꝯspectu pio scõꝰ amore
flagramꝰ: ei dona eiꝰ in nob̃. nosq ip¬
sos uouemꝰ et reddimꝰ: et beneficioꝵ
eiꝰ sollempnib festis et dieb statutis
dicamꝰ sacramꝰq memoriã: ne uolu¬
mine temꝑm ingrata subrepat obli¬
uio. Ei sacrificamꝰ hostiã humilita¬
tis et laudis: in aracordis igne ferui¬
dam caritatis. Ad hc̃ uidendũ sic̃ ui¬
deri pot̾it eiq choerendũ. ab om̃i per¬
catoꝵ et cupiditatũ malarũ labe mũ¬
dam᷑: et eiꝰ noĩe ꝯsecram᷑. Ipse enim
fons nr̃e beatituduns: ipse om̃is appi¬
titionis ẽ finis. Hc̃ eligentes uł poti
reeligentes. amiseramꝰ enĩ negligẽti
hc̃ enĩ religentes. uñ et religio dicta
ꝑhibet᷑: ad eũ dilectioẽ tendimꝰ. ut ꝑ¬
ueniendo qͥescamꝰ: ideo beati qͥa illo
sine ꝑfecti. Bonũ enĩ nr̃m de cuiꝰ si¬
ne int̾ philosophos magna ꝯtentio .ẽ.

Expanded text:
ueritate certamus: eum suauissimo adolemus iueritate certamus: eum suauissimo adolemus incenso, cum in eius conspectum pio sanctoque amore flagramus: ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolumine temporum ingrata subrepat obliuio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne feruidam caritatis. Ad hunc uidendum, sicut uideri poterit, eique cohaerendum ab omni peccatorum et cupiditatum malarudamur, et ejus nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis appetitionis est finis. Hunc eligentes, vel potius religentes, amiseramus enim negligentes: hunc ergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perveniendo quiescamus: ideo beati, quia illo fine perfecti. Bonum enim nostrum, de cujus fine inter philosophos magna contentio est,
Abbreviated transcription (Latin):
sint: si platonici uł qͥc̃q alii ista sense¬
rt̃ cognoscentes dm̃. sic̃ dm̃ głificarẽt
et grãs ag̾ent: nec euanesc̾ent in co¬
gitatioĩb sius. nec ppłoꝵs errorib par¬
tĩ auctores fierent. partĩ resistẽ ñ au¬
derent: ꝓfecto ꝯfit̾ent᷑ et illis ĩmorta¬
lib ac beatis: et nob̃ mortalib ac mise¬
ris: ut ĩmortales et beati eẽ. possimꝰ.
unũ dm̃ d̃or colendũ. qͥ et nr̃. ẽ. et il¬
lons. Huic nos seruitutẽ quȩ latria gͥce
dr̃. siue in qͥbq sacram̃tis. siue in no¬
b̃ ipsis debemꝰ : huiꝰ enĩ templum simł
om̃s et singłi templa sumꝰ: quia et
oĩũ ꝯcordiã et singłos in habitare di¬
gnat᷑ : ñ in om̃ib qm in singłis ma¬
ior: qm̃ uec mole diftendit᷑. uec par¬
ticipatione minuit᷑. Cũ ad illũ sursũ
est. eiꝰ. ẽ. altare cor nr̃m: eiꝰ unigenito
eũ sac̾dote placamꝰ. ei cruentas uicti¬
mas cedimꝰ. qñ usq ad sanguinẽ ꝓ eiꝰ

Expanded text:
sint, si Platonici uel quicumque alii ista senserunt cognoscentes Deum sicut Deum glorificarent et gratias agerent nec euanescerent in cogitationibus suis nec populorum erroribus partim auctores fierent, partim resistere non auderent: profecto confiterentur et illis inmortalibus ac beatis et nobis mortalibus ac miseris, ut inmortales ac beati esse possimus, unum Deum deorum colendum, qui et noster est et illorum. Huic nos seruitutem, quae Xatpeia Graece ur, siue in quibusque sacramentis siue in nobis ipsis debemus. Huius enim templum simul omnes et singuli templa sumus, quia et omnium concordiam et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus quam in singulis maior, qone minuitur. Cum ad illum sursum est, eius est altare cor nostrum; eum Unigenito eius sacerdote placamus; ei cruentas uictimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius
Abbreviated transcription (Latin):
płs leg̃ ñ facit: aliud intelligendũ. ẽ.
nͥ reb illis eas res fuisse significatas
q̃ agunt᷑ in nob̃ ad hoc ut inħeamꝰ
do: et ad eũdẽ finẽ ꝓximo consulamꝰ.
Sacͥficiũ gͦ inisibile: inuisibił sacͥficii
sacͣm̃tũ id. ẽ. sacrũ signũ. ẽ. Unde
ille penitens apud ꝓpħam. uł ipse ꝓpħa

Expanded text:
pulus legit, non facit, aliud intellegendum est, pulus legit, non facit, aliud intellegendum est, nisi rebus illis eas res fuisse significatas, quae aguntur in nobis, ad hoc ut inhaereamus Deo et ad eundem finem proximo consulamus. Sacrificium ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum, id est sacrum signum est. Unde ille paeni
Abbreviated transcription (Latin):
ea deferrent᷑ homines hab̾ent᷑. qͥ dñr
colendi et uenerandi: si aut̃ multũ
eis additur adorandi. Quis uͦ sacͥfi¬
candũ censuit nͥ ei quẽ dm̃ aut sciuit.
aut putauit. aut finxit: Quã porro
antiquus sit in sacrificando dei cultus.
duo illi fr̃s cain & abel satis indicant:
quoꝵ maioris ds̃ reꝓbauit sacrificium.
minoris aspexit. Quis aut̃ ita desipiat
ut existimet aliquibꝰ usibus dei eẽ. ne¬
cessaria. quȩ in sacrificiis offeruntur.:
Qđ cum multis locis duuna scrip¬
tura testetur. ne longum faciamus:
breue illud de psalmo commemorare
pecore uł qualibet alia re corruptibili
atq trena: sed ne ipsa quidẽ iusticia
hominis ds̃ egere credendus ẽ: totũ¬
q qͦd recte colit᷑ ds̃ homini ꝓdesse ñ
deo. Neq enim fonti se qͥs qͣm dixerit
consuluisse si biberit. aut luci si uidit:
nec qͦd ab antiqͥs patrib alia sacͥficia
facta st̃ in uictims pecoꝵ. q̃ nc̃ d̃ĩ pͦ¬

Expanded text:
ea deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur ea deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et uenerandi, si autem multum eis additur, et adorandi: quis uero sacrificandum censuit nisi ei, quem deum aut sciuit aut putauit aut finxit? Quam porro antiquus sit in sacrificando Dei cultus, duo illi fratres Cain et Abel satis indicant, quorum maioris Deus reprobauit sacrificium, minoris aspexit. CAPUT V. Dut existimet aliquibus usibus Dei esse necessaria, quae in sacrificiis offeruntur? Quod cum multis locis diuina scriptura testetur, ne longum faciamus, breue illud de psalmo commemorare pecore uel qualibet alia re corruptibili adque terrena, sed ne ipsa quidem iustitia hominis Deus egere credendus est, totumque quod recte colitur Deus homini prodesse, non Deo. Neque enim fonti se quisquam dixerit consuluisse, si biberit; aut luci, si uiderit. Nec quod ab antiquis patribus alia sacrificia facta sunt in uictimis pecorum, quae nunc Dei po
Abbreviated transcription (Latin):
t enim homo se dilig̾e noss
ꝯstitutꝰ. ẽ. ei finis in qͦ referra
omĩa queq ag̾et ut beatꝰ. eẽt: ñ enim
qͥ se diligit aliud uult. eẽ. qmͣ beatus.
hic aut̾ finis. ẽ. adherere deo. Iam gͥ
scienti diligẽ se ipsum: cũ mandat᷑ de
ꝓximo diligendo sic̃ iͣpsũ. qͥd aliud mã¬
dat᷑ nͥ ut ei qͣntũ potest cõm̃det dili¬
gendum dñi. Hic. ẽ d̃ĩ cultꝰ. hec ua
religio. hec rec pietas. hec tantũ deo
ligit sic̃ se ipsam: ei uult. eẽ. subditos
ut beati simꝰ cui et ipsa subdita beata
enĩ potiꝰ diuinȩ sententiȩ susfragat᷑ et
dilectionis uirib fauet: qͥa scͥptum. ẽ:
sacͥficans diis eradicabit᷑ nͥ soli deo. Nã¬
ut alia nc̃ taceam q̃ ꝑtinent ad religi¬
oms obseqͥũ qͦ colit᷑ ds: sacficium cerce
mistꝰ hominũ. ẽ. qͥ audeat dicẽ deberi:
ñ deo. Multa deniq de cultu diuino
usurpata st̾. q̃ honorib deferrent᷑ hu¬
mans. siue humilitate tumia sine ad¬
ulatione pestifera : ita tam̃ ut quib

Expanded text:
ligere nosset, constitutus est ei finis, quo referret omnia quae ageret, ut beatus esset; non enim qui se diligit aliud uult esse quam beatus. Hic autem finis est adhaerere Deo. Iam igitur scienti diligere se ipsum, cum mandatur de proximo diligendo sicut se ipsum, quid aliud mandatur, nisi ut ei, quantum potest, commendet diligendum Deum? Hic est Dei cultus, haec uera religio, haec recta pietas, haec tantum Deo ligit sicut se ipsam, ei uult esse subditos, ut beati simus, cui et ipsa subdita beata enim potius diuinae sententiae suffragatur et dilectionis uiribus fauet, qua scriptum est: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Dominad religionis obsequium, quo colitur Deus, sacrificium certe nullus hominum est qui audeat dicere deberi nisi deo. Multa denique de cultu diuino usurpata sunt, quae honoribus deferrentur humanis, siue humilitate nimia siue adulatione pestifera; ita tamen, ut, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tas dĩ: cuiꝰ pars in nob̃ ꝑegͥnat᷑. pars
in ilł opitulat᷑. De illa qͥppe suꝑna ci¬
uitate. uͥ cłi uoluntas intelligibilis at¬
q incõmutabilis lex. ẽ: de illa suꝑna
quodã mͦ curia gerit᷑ : nãq ibi cura
de nob̃ ad nos ministrata ꝑ angłos.
scã illa scͥpta descendit uͥlegitur: sacͥ¬
ficans diis eradicabit᷑. nͥ soli. deo. Huic
scͥpture. huic legi. p̃ceptis talib tanta
sunt attestata miracła: ut satis appare¬
at cui nos sacͥficari uelint ĩ mortales.
ac beati: qͥ hoc nob̃ uolunt e.sse qͦd sͥ.

Expanded text:
 pars in illis opitulatur. De. illa quippe superna ciuitate, ubi Dei uoluntas intellegibilis adque incommutabilis lex est, de illa superna quodam modo curia geritur namque ibi cura de nobis ad nos ministrata per angelos sancta illa scriptura descendit, ubi legitur: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino soli. Huic scripturae, huic legi, praeceptis talibus tanta sunt adtestata miracula, ut satis appareat, cui nos sacrificari uelint inmortales ac beati, qui hoc nobis uolunt esse quod s
Abbreviated transcription (Latin):
deo placentẽ: rationabile obseqͥum
ur̃m. Si gͦ corpꝰ qͦ inferiore tãqͣm fa¬
mulo uł tãꝗͣ instrum̃to utit᷑ aia. c̃ eiꝰ
bonꝰ et rectus usꝰ ad dni refert᷑. sacͥ¬
ficiũ. ẽ: qnto mag̃ aĩa ipsa c̃se re¬
fert ad dm̃. ut igne amoris eiꝰ accen¬
sa. formã ꝯcupiscentiȩ scłaris amit¬
tat. eiq tãꝗͣm incõmutabili forme
subdita reformet᷑: hinic ei placens
qͦd ex eiꝰ pulchritudine acceꝑit fit
sacficiũ. qͦd idem apłc ꝯsequent᷑ ad¬
uingens ait: et nolite ꝯformari huic¬

Expanded text:
e obsequium uestrum. Si ergo corpus, quo inferiore tamquam famulo uel tamquam instrumento utitur anima, cum eius bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est: quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. ut igne amoris eius accensa formam concupiscentiae saecularis amittat eique tamquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex eius pulchritudine acceperit, fit sacrificium! Quod idem apostolus consequenter adiungens: Et nolite
Abbreviated transcription (Latin):
ris fidelib notũ frequentat ȩccłia.
Ibi ei demonsttur: qͣd mea re qͣmn of¬
sedib ꝯstituti ĩmortales et beati. qͥ c̃ã¬
toris sui participatione ꝯgaudent :
cuiꝰ et̾nitate firmi. cꝰ u̾itate certi. cuiꝰ
et ipsi nob̃cum sacͥficiũ se eẽ nouert̃.
Cũ ipsis enĩ sumꝰ una ciuitas di: cui

Expanded text:
ris fidelibus noto frequentat ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re, quam ofsedibus constituti inmortales et beati, qui creatoris sui participatione congaudent, cuius aeternitate firmi, cuius ueritate certi, cuiuset ipsi nobiscum sacrificium se esse nouerunt. Cum ipsis enim sumus una ciuita
Abbreviated transcription (Latin):
istum ñ ex istimant sempit̾nũ. siue ñ
eũ solum s inmim̾iabiles opinant᷑:
siue solũ qͥdem eẽ. s certis scłoꝵs uit̾¬
uallis innum̾abilit̾ oriri et occidẽ:
necesse. ẽ fateant᷑ hominũ genꝰ priꝰ
sine hoĩb gignentib extitisse. Neq
enĩ ut alluuionib incendiis q t̾raꝑ
qͣs illi ñ putant toto ꝓrsꝰ orbe ꝯtin¬
g̾e et ideo paucos homines ex quib
multitudo pͥstina reparet᷑. semꝑ re¬
manere contendunt: ita et hi posst̃
putare. qͦd aliqͥ hominũ ꝑeunte mũ¬
do relinquant᷑ in mundo. S sic̃ ipsũ
mundũ ex mat̾ia sua renasci existi¬
mant: ita in illo ex elem̃tis eiꝰ genꝰ
humanũ. ac deinde apparentib ꝓ¬
geniem pullulare mortaliũ: sic̃ ali¬

Expanded text:
istum non existimant sempiternum, siue non eum solum, sed innumerabiles opinentur. siue solum quidem esse, sed certis saeculorum interuallis innumerabiliter oriri et occidere, necesse est fateantur hominum genus prius sine hominibus gignentibus extitisse. Neque enim ut alluuioibus incendiisque terrarum, quas illi non putant toto prorsus orbe contingere, et ideo paucos homines, ex quibus multitudo pristina reparetur, semper remanere contendunt, ita et hi possunt putare, quod aliquid hominum pereunte mundo relinquatur in mundo; sed sicut ipsum mundum ex materia sua renasci existimant, ita in illo ex elementis eius genus humanum ac deinde a parentibus progeniem pullulare mortalium, sicut ali