comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nesciat sinistra tua. qͥd faciat dextera tua. Gilli sic
faciunt: ut sciat sinistra eoꝵ qͥd faciat dextera eoꝵ. Qd
gͥ in illis culpatũ ÷. hoc tu facere uetaris. In illis aut̃e
hoc culpatũ ÷ qͥd ita faciunt ut laudes hominũ que¬
rant. Quappt̾ nichil consequentiꝰ sinistra significare ui¬
det᷑ quã ipsam delectationelaudis: dextera aut̃ significat
intentionẽ implendi p̾cepta diuina. Cũ itaq conscien¬
tiȩ facientis elemosinã. miscet se appetitꝰ laudis huma¬
nȩ: fit sinistra conscia oꝑis dexterȩ. Nesciat gͦ sinistra
tua qͥd faciat dextera tua . Id: ñ se misceat conscientiȩ
tuȩ. laudis humanȩ appetitio: cũ in elemosina facienda
diuinũ p̾ceptũ contendis implere. Ut sit elemosina
tua in abscondito. Qͥd ÷ in abscondito. nĩ ip̃a bona con¬
scientia quȩ humanis oculis demonstrari ñ potest.
nec uerbis appeririͥ qndo qͥdem multi multa mentiunt᷑
Quappt̾ si dextera intrinsecꝰ agit in absconditoᷤͥ ad si¬

Expanded text:
non sciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Ergo illi sic faciunt, ut sciat sinistra eorum quid faciat dextera eorum. Quod igitur in illis culpatum est, hoc tu facere vetaris. In illis autem hoc culpatum est, quod ita faciunt ut laudes hominum quaerant. Quapropter nihil consequentius sinistra videtur significare, quam ipsam delectationeintentionem implendi praecepta divina. Cum itaque conscientiae facientis eleemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dexterae. Nesciat ergo sinistra tua quid faciat dextera tua, id est, non se misceat conscientiae tuae laudis humanae appetitio, cum in eleemosyna facienda divinum praeceptum contendis implere. Ut sit eleemosyna tua in abscondito. Quid est in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest, nec verbis aperiri, quandoquidem multi multa mentiuntur? Quapropter si dextera intrinsec
Abbreviated transcription (Latin):
pociꝰ quã mundando animo dant oꝑam. & hoc muigi¬
rori : studii genꝰ etiã addr̃o prece flectendũ tranfferre
conant᷑ arbitrantes sic̃ homine̾ iudicem uerbis adduci in
sententiã. Nolite itaq similes e̾e̾ illis: dicit unꝰ ⁊ uerꝰ magiᷤᷤ¬
ter. Scit enĩpat̃ ur̃ qͥd uob̾ necessariu̾ sit: antequã petatiᷤ
abed. Siemi uerba multa adidꝓferunt᷑ ut instruat᷑ &
doceat᷑ ignarꝰ qͥd eis opꝰ ÷ ad rerum omĩum cognitorem.
Cui om̃ia quȩ sunt eo ipso qͦ sunt loquunt᷑. seseq indicant
facta: & ea quȩ fut᷑a st̃. eiꝰ arte̾ sapientiãq ñ latent. in
qua sunt & quȩ transierunt. ꝙ quȩ transitura sunt oĩa

Expanded text:
potius quam mundando animo dant operam. Et hoc nugapotius quam mundando animo dant operam. Et hoc nugatorii studii genus etiam ad Deum prece flectendum transferre conantur, arbitrantes sicut hominem judicem verbis adduci in sententiam. Nolite itaque similes illis esse, dicit unus et verus magister. Scit enim Pater vester quid vobis necessarium sit, antequam petati, ab eo. Si enim verba multa ad id proferuntur, ut instruatur et doceatur ignarus, quid eis opus est ad rerum omnium cognitorem, cui omnia quae sunt, eo ipso quo sunt, loquuntur, seseque indicant facta; et ea quae futura sunt ejus artem sapientiamque non latent, in qua sunt et quae transierunt, et quae transitura sunt, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tusibilia. quȩ ꝑ ostiũ id ÷ ꝑ carnalẽ sensũ cogitationes
nr̃as penetrant: & turba uanoꝵ fantasmatũ orantib
obstrepunt. Claudendũ ÷ gͦ ostiũ id ÷ carnali sensui re¬
sistendũ ÷ ut oratio sp̃itał dirigat᷑ ad patrẽ quȩ fit inin¬
minandũ fuit. Non etũ hoc monet nẽ ut oremꝰ: s qͦ mͦ
oremꝰ. Neq suꝑiꝰ ut faciamꝰ elemosinã. s qͦ animo faciam
qm̃ de corde mundando p̃cipit. qͦd ñ mundat nͥ una⁊
simplex intentio. inet̾nã uitã solo ⁊ puro amore sapi¬
entȩ. Orantes aut. nolite ait multilo qͥ e̾ẽ. sic̃ ethnici
arbitrant᷑ em̃i qͦd inmultiloquio suo exaudiant᷑. Sic̃
hy pocͥtaꝵ ÷ preb̾e se spectandos in oratione. quoꝵ frue¬
tus : placere hominib: ĩta ethnicoꝵ idi gentiliũ in
multiloquio se putare exaudiri. Et reuera orne
multiloqͥum agentilib uenit: qͥ exercendȩ linguę

Expanded text:
visibilia, quae per ostium, id est per carnalem sensum, in cogitationes visibilia, quae per ostium, id est per carnalem sensum, in cogitationes nostras penetrant, et turba vanorum phantasmatum orantibus obstrepunt. Claudendum est ergo ostium, id est, carnali sensui resistendum est, ut oratio spiritualis dirigatur ad Patrem, quae fit in inminandum fuit: non enim hoc monet nunc ut oremus, sed quomodo oremus; neque superius, ut faciamus eleemosynam, sed quo animo faciamus: quoniam de corde mundando, praecipit, quod non mundat, nisi una et simplex intentio in aeternam vitam solo et puro amore sapientiae. 12. Orantes autem nolite, ait, multum loqui, sicut Ethnici: arbitrantur enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Sicut hypocritarum est praebere se spectandos in oratione, quorum fructus est placere hominibus; ita Ethnicorum, id est Gentilium, in multiloquio se putare exaudiri. Et revera omne multiloquium a Gentilibus venit, qui exercendae linguae
Abbreviated transcription (Latin):
hic uidi ab hõib nefas ÷: s idõ hȩc agere. ut uidearis
ab hõib. Et suꝑfluo totiens ea dñr : cũ sit iã una re¬
gula custodienda qua cognitũ : ñ si hȩc sciant hoĩes
formidandũ ẽẽ aut fugiendũ. s si hoc animo fiant
ut fructꝰ in eis expectet᷑ placendi hominib. Seruat
etiã ipse dñs eadem uerba: cũ adiungit similtt̃. Am̃
dico uob:ꝑcepert̃ mercedẽ suã. hinc ostendens id se
ꝓhibere:ut ea męrces appetat᷑ qua gaudent stulti cũ
laudant᷑ ab hõibUos cum oratis inqͥt. introite in.¬
cubicula ur̃a. Quȩ st̃ ista cubicula. nͥ ipsa corda quȩ
inpsalmo etiã significant᷑ ubi dicitꝰ. quȩ dictcis in
cordib ur̃is.&e. incubilib ur̃is compungimini: Ꝙ clau¬
dentes ostia÷ orate ait patrẽ urm̃ in abscondito. Parum
intrare in cubicula. si ostium pateat importunis :ꝑ qͥd
ostiũ ea quȩ foris sunt imꝓbe se immergunt. & interio¬
ra nr̃a appetunt. Foris aut̃ ẽẽ diximꝰ omĩa tẽporalia &

Expanded text:
licubi orantem nefas est, sed ideo hoc agere, ut videaris ab hominibus. Et superfluo toties eadem dicuntur, cum sit una jam regula custodienda, qua cognitum est, non sibi ut haec sciant homines formidandum, aut fugiendum esse, sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis exspectetur placendi hominibus. Servat etiam ipse Dominus eadem verba, cum adjungit similiter: Amen dico vobis receperunt mercedem suam. Hinc ostendens ipse prohibere, ut ea merces appetatur, qua stulti gaudent, ut laudentur ab hominibuscubicula vestra . Quae sunt ista cubicula? nisi ipsa corda, quae in Psalmo etiam significantur, ubi dicitur: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini ? Et claudentes ostia orate, ait, Patrem vestrum in abscondito. Parum est intrare in cubicula, si ostium pateat importunis, per quod ostium ea quae foris sunt improbe se immergunt, et interiora nostra appetunt. Foris autem diximus esse omnia temporalia et
Abbreviated transcription (Latin):
ita etiã contra aliqͦs orandũ sit: nondũ satis apparuit.
Generalit̾ enĩ dictũ ÷ benedicite: & nolite maledicere.
& illud. Nemini malũ ꝓmalo reddentes. ꝓ qͦ aut̃ non
oras. ñ iã contra illũ oras. potes enĩ uidere certã eiꝰ pȩ¬
nã. & penitꝰ desꝑatã salutẽ: & ñ qr odisti eũ idõ ꝓ illoñ
oras. s qr sentis nichil te ꝓficere posse.ue orationẽ tua¬

Expanded text:
ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo non oras; s
Abbreviated transcription (Latin):
exhib&: qr totũ fructũ in laude hominũ ponit.. Quã posst̃
etiã simulatores ꝑcipere. dum fallunt eos qͥb iudentur
boni: ab eisq laudant᷑. S tales ab inspectore dõ mercedẽ
ñ accipiunt. nͥ fallaciȩ suppliciũ: ab hominib aut̃ ꝑcepert᷑
inqͥt mercedẽ suã. Rectissimeq his dicet᷑: recedite a me¬

Expanded text:
exhibet, quia totum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes accipere, dum fallunt eos quibus videntur boni ab eisque laudantur. Ergo tales ab inspectore cordis Deo mercedem non capiunt, sed fallaciae supplicium. Ab hominibus autem, inquit, percepe
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. qr in ipso ut dõ placeret intuebat᷑.⁊ & placendũ
ẽẽ omib recte p̾cipiebat. ñ ut hõc appeteret᷑ tanquã
merces recte factoꝵ: s qr dõ placere ñ posset. qͥñ se his
qͦs saluos fieri uellet p̾beret imitandũ. Imitari aũt qͥs
ñ placuerit: nullo pacto qͥsquã pot̾. Sic̃ gͦ ñ absurde lo¬
queret᷑ qͥ diceret in hac oꝑa qua nauem quero. ñ nauẽ
quero s patͥam: sic apłs conuenient᷑ diceret. in hac
oꝑa qua om̃ib placeo. ñ hominib s dõ placeo . qr ñ¬

Expanded text:
dicebat, quia in eo ipso ut deo placeret intuebatur et placendum dicebat, quia in eo ipso ut deo placeret intuebatur et placendum esse omnibus recte praecipiebat, non ut hoc appeteretur tamquam merces recte factorum, sed quia deo placere non posset qui non se his quos saluos fieri uellet praeberet imitandum. imitari autem illum qui sibi non placuerit nullo pacto quisquam potest. sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: "in hac opera, qua nauem quaero, non nauem quaero, sed patriam": sic apostolus conuenienter diceret: n in hac opera, qua hominibus placeo, non ho
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ indomost̃: & sicluceat lum̃ ur̃m corã hominibꝰ.
ut uideant bona facta ur̃a. S ñ ibi finem constituit.
Addidit enim. & głificent patrẽ ur̃m qͥ incelis est
ppt̾ea recte faciamꝰ ut tantũ uideam̾ ab hominib
pꝰea quã dixit cauete facere iusticiã urãm corã homi¬
nib ut uid eamini ab eis. nichil addidit: in qͦ apparet
ñ hoc eũ ꝓhibuisse ut recte fiat coram hominibͥs ne
obid forte recte fiat corã hominib ut uideam᷑ ab eis:
id÷ ut hoc intueam᷑.ꝙ. ibi finẽ nr̃i ꝓpositi collocemꝰ.
Nam &. apłs dicit. si adhuc hominib placere᷑. xp̃i
seruus ñ eẽm: ciuun alio loco dicat. placete omib ꝑ
om̃ia nic̃ ego om̃ib ꝑ omia placeo. Qđ qͥ ñ intelligunt
cõtrariũ putant : cũ ille se dixerit ñ placere hominib
qr ñ idõ recte faciebat ut placeret hominib s ut dõ:
ad cuiꝰ amorẽ corda hominũ uolebat conu̾tere. eo ipso
qͦ placebat hominibꝰ. Itaq & ñ se placere hõibꝰ. recte

Expanded text:
 in domo sunt. sic luceat lumen uestrum coram hominibus, ut uideant bona facta uestra? sed non ibi finem constituit. addidit etiam: et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est.propterea recte facimus, ut tantum uideamur ab hominibus, posteaquam dixit: cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, nihil addidit. in quo apparet non hoc eum prohibuisse, ut recte fiat coram hominibus, sed ne ideo recte fiat coram hominibus, ut uideamur ab eis, id est ut hoc intueamur et ibi finem nostri propositi collocemus. Nam et apostolus dicit: si adhuc hominibus placerem, Christi seruus non essem, cum alio loco dicat: placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo. quod qui non intellegunt, contrarium putant, cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat, ut placeret hominibus, sed ut deo, ad cuius amorem corda hominum nolebat conuertere eo ipso, quod placebat hominibus. itaque et non se placere hominibus recte
Abbreviated transcription (Latin):
plinuã accipias irrigationẽ doctrinȩ ueritatis. qr bonis
istum solem mauis acciꝑe ñ solũ hominũ s etiã pecoꝵ
corporeis oculis ꝓpalatũ. & istã pluuiã qua fructꝰ gignim¬
tur qͥ ad refectionẽ corporis dati sunt. qͦd ꝓbabilius intel¬
ligi existimo. ut ille sol spiritalis. ñ oriatur nͥ bonis ⁊ scis
qr hoc ipsũ ÷ qͦd plangunt iniqͥ in illo libro qͥ sapientia
salomonis in sc̃bitꝰ & sol ñ ortꝰ ÷ nob̾: & illa pluiia spiri¬

Expanded text:
pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis ; quia et bonis istum solem mavis accipere non solum hominum, sed etiam pecorum corporeis oculis prolatum; et istam pluviam, qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritualis non oriatur nisi bonis et sanctis; quia hoc ipsum est, quod plangunt iniqui in illo libro, qui Sapientia Salomonis inscribitur, Et sol non ortus est nobis : et illa spiri
Abbreviated transcription (Latin):
testate accepta. efficim᷑ filii inquantũ ea quȩ ab illo
p̃cipiunt᷑ implemꝰ. Unde apłica disciplina adoptionẽ appellat.
qua in ȩc̾na hereditate uocamur : ut coheredes xͥ ẽẽ possimus.
filii gͦ esficim᷑ regenȩratione spiritali. & ad optam̃ in regnum
sit beneficiũ qͦ nos fecit e̾e̾ ꝑ om̃ipotentiã suã cũ ante nicħ
ẽemꝰ alterũ qͦ ad optauit. ut cũ eo tanquã filii iuta ȩt̾na
ꝓ nr̃a participatione fru mͦ. Itaꝙ ñ ait facite ista: qr estis
filii s facite ista ut sitis filii. Cũ aut̃ ad hõc nos uocat per
unigenitũ: ad similitudinẽ suã nos uocat. Ille enĩ sicut
consequent dicit. solem suũ oriri facit. suꝑ bonos & malos:
& pluit suꝑiustos & iniustos. Siue solẽ suũ ñ istũ carneiꝰ

Expanded text:
testate accepta efficimur filii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur, implemus. Unde et apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes Christi esse possimus. Filii ergo efficimur regeneratione spiritali, et adoptamur in regnum am suam, cum ante nihil essemus; alterum quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait, Facite ista, quia estis filii; sed, Facite ista, ut sitis filii. 79. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Sive solem suum non istum carne
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dic̃. ñ sic pugno tanquã aerem cedens. s castigo corpris
meũ & inseruitutẽ subicio: Nã hoc inse utiq ꝓsternebat
ẜanos fuerat ꝑsecutꝰ. Quis gͦ conuincit marcyres scõs nõ
talem suã uindictã adño eẽ dep̃catos cũ etiã finẽ huiꝰ scli

Expanded text:
cum dicit: Non sic pugno, tanquam aerem caedens; sed castigo corpus cum dicit: Non sic pugno, tanquam aerem caedens; sed castigo corpus meum, et servituti subjicio ? Nam hoc in se utique prosternebat,  Christianos fuerat persecutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum etiam f
Abbreviated transcription (Latin):
yipsis potiꝰ natũ ÷.s ad illã ultimã dãpnationẽ. n sic̃
fit᷑oꝵ ñ optatio supplitiĩ fuit. nec siẽ apło contra alexan¬
drũ. nã &e inde iam fatis dictũ ÷. s sic̃ in apocalypsi ioħis legimꝰ
martireᷤ orare ut undicent᷑: cũ ille pͥmꝰ martyr ut la¬
pidatorib suis ignosceret᷑ orauerit. S hinc ñ oportet
inoueri. Quis enĩ audeat affirmare. cũ illi scĩ candi¬
datise uindicari petiuerint: utrũ contraipsos hoĩes
an contra regnũ peccati petiuerint: Nã ipsa ÷ sincera
& plena iustitiȩ ac miscđiȩ uindicta martyrũ. ut e.¬
uertatꝰ regnũ peccati qͦregnante tanta ꝑ pessi sunt:
ad cuiꝰ euersionẽ nitit᷑ apłs dicens. Ñ gͦ regnaȩ peccatũ
in ur̃o mortali corpore: destruit᷑ aũt & euertit᷑ peccati
regnũ partim correctione hominũ. ut caro spiu subiciat᷑:⁊
partim dãpnatione ꝑseuerantiũ inpeccato. ut ita ordinent᷑:
paulũ. Nue tͥ uidet᷑ in seipso stephanũ martyrẽ uindicare

Expanded text:
ipsis oratum est; sed ad illam ultimam damnationem: non sicut ictio futurorum, non optatio supplicii fuit: nec sicut ab Apostolo contra Alexandrum; nam et inde jam satis dictum est: sed sicut in Apocalypsi Joannis legimus martyres orare ut vindicentur ; cum ille primus martyr ut lapidatoribus suis ignosceretur, oraverit. 77. Sed hinc non oportet moveri. Quis enim audeat affirmare, cum illi sancti candidati se vindicari petierint, utrum contra ipsos homines, an contra regnum peccati petierint? Nam ipsa est sincera et plena justitiae et misericordiae vindicta martyrum, ut evertatur regnum peccati, quo regnante tanta perpessi sunt. Ad cujus eversionem nititur Apostolus, dicens: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore . Destruitur autem et evertitur peccati regnum, partim correctione hominum, ut caro spiritui subjiciatur; partim damnatione perseverantium in peccato, ut ita justitia orPaulum; nonne tibi videtur in seipso Stephanum martyrem vindicare,
Abbreviated transcription (Latin):
multũ int̾i: quali penitentiȩ ignoscat dĩ. Multi eñi
multo citiꝰ se fatent᷑ peccasse.ͥ atq ita sibi succensent
deponunt. quã mentis affectionem ꝓpt̾ peccati mag¬
nitudinẽ iã de dampnatione illos habere credendu
Et hoc ÷ fartasse peccare in spm scm: id ÷ ꝑ malitiã ⁊¬

Expanded text:
multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent deponunt. Quam mentis affectionem propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. Et hoc est fortasse peccare in Spiritum sanctum,
Abbreviated transcription (Latin):
nando
peccauerat. Pro his aut qͥ ñ abruperant amorem s ti¬
more succubuerant: orat ut eis ignoscatur. Sic enĩ
dicit. Alexander ȩrarius multa mala mͥ ostendit: red¬
det illi dñs scđm oꝑa illiꝰ. Quem & tu euita. ualde enim
restitit nr̃is sermonib. Deinde subiungit ꝓ qͥb orat:
ita dicens. In pͥma mea defensione nemo mͥ affuit s
om̃s me dereliquert̃: ñ illis imputet᷑. Ista differentia
peccatoꝵ. iudam tradentem apetro negante diftingu¬
it ñ qr penitenti ñ sit ignoscendũ Ne contra illam
sententiã dñi ueniamꝰ. qͦua p̾cipit semꝑ ignoscęndũ
e̾ẽ fr̃i petenti. ut sibi fr̃ ignoscat: s qr illiꝰ peccati tanta
labes: ut dep̾candi humilitatẽ subire ñ possit: etiã si
peccatum suũ mala conscientia agnoscere & enuntia¬
re cogatꝰ᷑. Cum eni dixisset iudas peccaui qͦd tradide¬
rim sanguinẽ iustuni. faciliꝰ tam̃ desꝑatione cucurrit
ad laqueũ: quã humilitate ueniã dep̃catꝰ: Quappter

Expanded text:
nando, peccaverat. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dixit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit: reddet illi Deus secundum opera illius; quem et tu devita: valde enim restitit sermonibus nostris. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputepeccatorum Judam tradentem, a Petro distinguit: non quia petenti non sit ignoscendum, ne contra illam sententiam Domini veniamus qua praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat; sed quia illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiamsi peccatum suum mala conscientia agnoscere et enuntiare cogatur. Cum enim dixit Judas, Peccavi, quod tradiderim sanguinem justum , facilius tamen desperatione cucurrit ad laqueum, quam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
didit dicens. Aut facite arborẽ bonã & fructũ eiꝰ boñ
aut facite arborẽ malã. & fructũ eiꝰ malũ. Sic itaq
accipiat᷑ diligendos inimicos e̾ẽ. &. benefaciendũ his

Expanded text:
didit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: didit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . 76. Sic itaque accip
Abbreviated transcription (Latin):
Beccauerint. quando dixert̃ qd inbelzebub pͥncipe
demonioꝵ demonia dñs expelleret. Utrum hoc in
ip sũ dñm dictũ accipiamꝰ : qr de se dic̃ alio loco Si en̾i
atrẽ familias behelzebub uocauert̃ qnto magis do¬
mesticos eiꝰ: An qm̃ de magna inuidentia dixerant.
enĩ eodẽ loco dixerit. Quicinq aũt dixerit uerbũ neꝗͣ
aduersus filiũ hominis remittet᷑ ei Qui aũt dixerit
aduersꝰ spm scm̃ ñ remittet᷑ ei neq in hoc scło neq infut᷑o.
tam̃ uidi pot̃ ad hoc eos monuisse ut accedant ad grãmhi
pꝰ acceptã grãm ñ ita peccent. ut ante peccauert̃. Nẽ eñi
infiliũ hoĩs dixert̃ uerbũ nequã: & pot̾ eis dimitti si
Quo accepto si fr̃nitati inuide & grãm quã accepert᷑ op¬
pugnare uoluerint: ñ eis dimitti.neq in hoc scło neq
in futo. Na sieos sic haberet condẽpnatos. ut nulla spes
illis reliqua e̾e̾t: ñ adhic monendos iudicaretͥ.ͥ cũ ad:¬

Expanded text:
peccaverint, quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expelleret: utrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia dixerant, enim eodem loco dixerit, « Quicumque enim dixerit verbum nequam adversus Filium hominis, remittetur ei: qui autem dixeritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro; » tamen videri potest ad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum nequam, et potest eis dimitti, si quo accepto si fraternitati invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti, neque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt. quasi nichil recepturi adño.cũ rem quȩ datur
ille qͥ accipit ex soluat. Recte itaq ad hoc benefici ĩ
tribuendi genꝰ: nos diuina hertat᷑ auctoritas dicens
& auoluerit ate mutuari: ne auersatꝰ fueris. Io: ne

Expanded text:
fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accepit, exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens: Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris; id e
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ sciri aut credi ab homine pot̾. Et cũ iuste nega:¬
ueris qͦd petit. indicanda ÷ ipsa iustitia : ut ñ eũ in anem
dimittas. Ita om̃i petenti te dabis. quãuis ñ semꝑ id qͦd
petit dabis: ⁊̃ aliquando melius aliqͥd dabis. cũ petentem
iniusta correxeris. Qđ aũt ait. qͥuoluerit ate mutuari
ne auersatꝰ fueris: ad animũ referendũ ÷. Hylarem eñi
datorem: diligit ds̃. Autuat᷑ aũt om̃is qͥ accipit: etiã si
ñ ipse soluturꝰ :. Cum enĩ misericordib ds̃ plura restiai
at i om̃is qͥ beneficium prestat feneratꝰ: aut siñ placet
accipe mutuantem. nͥ eũ qͥ accipit redditurꝰ ⁊ intelligen¬
dũ ẽ dñm ip̃a tuo genera prestandi eͥẽ complexumꝰ¬
Nãꝙ aut donamꝰ qͦd damꝰ beniuole aut reddituro cõ¬
modamꝰ: & plerumq homines qͥ ꝓposito diuino p̾mio
donare parati sunt. ad dandũ qđ mutuum petit᷑ pigri

Expanded text:
quantum sciri aut credi ab homine potest; et cui juste negaquantum sciri aut credi ab homine potest; et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas: ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem te injusta correxeris. Quod autem ait, Qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris, ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus. Mutuatur autem omnis qui accipit, etiamsi non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Dat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem, nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est dominum ipsa Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro commendamus. Et plerumque homines qui, proposito divino praemio, donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri
Abbreviated transcription (Latin):
iuditiũ aufert᷑ ñ ea ui putat᷑ auferri: cui uindicta de¬
beat᷑. Terciũ uͦ ex utroq confectũ sit: ut & sine uindic¬
ta & cũ uindicta possit restitui. Namq oꝑ̃a in debita
⁊uolent̃ exigere sine ullo iuditio. sic̃ facit qͥ angariat
homine improbe. & cogit se illicitȩ adiuuari abu
uito: ⁊ pęna imꝓbitatis potest luere: & oꝑã reddere.
si hanc ille repetat qͥimꝓbum ꝑtulit. In his gͦ om̃ib ge¬
nerib iniuriarũ. dñs docet patientissimũ & misericor¬
dissimũ: & ad plura ꝑferenda paratissimũ auiniũ boni
prestes beneficium quantũ potes: cõsequent̃ adiungit
&. dicit. Omipetenti te da: & qͥ uoluerit a te mutuari.
ut id des qͦd dare honeste &. iuste potes. Qͥderĩ si pecu-¬
niam petatͥqua innocentẽ conet᷑ oppͥmere: Quid si postre.¬
mo stuprũ petat: S ne multa ꝑsequar quȩ sunt innu¬
merabilia : id ꝑfecto dandum ÷ qͦd nec tͥ nec alteri noceat.¬

Expanded text:
udicium aufertur, non ea vi putatur auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum christi etiam praestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? Quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ ñ ad mortem: postulabit & dabit ei ds̃ uitã qui
peccat ñ ad mortẽ. Peccatũ aut̃: ad mortem:. ñ ꝓ illo dieo
ut roget quis. aꝑte eñi ostendit ẽ̾e̾ qͦsdam frẽsꝓ q̃b orare
ñ nob p̃cipit᷑ : cũ dñs etiã ꝓ ꝑsecutorib nr̃is orare nosiu
apłs ita ponit. Sc̃ificatꝰ ÷ enĩ uir infidelis in uxore: &
scĩficata ÷ mulier infidelis in frẽ. Non enĩ addidit nr̃o.
s manifestum existimauit cũ fr̃ĩs nomine xp̃ianum
intelligi uoluit. qͥ infidelem haberet uxorem: &
idõ paulo post dicit. Qđ suinfidelis discedit: discedat
Peccatũ gͦ fr̃is ad mortẽ puto e̾e̾. cũ pꝰ agnitionem dĩ¬

Expanded text:
peccatum non ad mortem, postulabit, et dabit ei Dominus vitam qui peccat non ad mortem: est autem peccatum ad mortem, non pro illo dico ut ronon nobis praecipitur, cum Dominus etiam pro persecutoribus nostris orare nos juenim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Non enim addidit, nostro; sed manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod si infidelis discedit, discedat:Peccatum ergo fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem D
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ puritate qͥcqͥd ꝓcedit. tanto ÷ laudabiliꝰ. quanto
humanas laudes minꝰ desid̾at. Cauete gͦ inqͥt facere
iustitiã urãm corã hominib ut uideamini ab eis. Id:
cauete hoc animo iuste uiuere &. ibi constituere bo¬
num ur̃m: ut uos uid eant hoĩe. Alioqͥn m̃cedẽ ñ habebitiᷤ
ap̃ patrẽ ur̃m qͥ in ceł ẽ. N siut ab hõib iudeamini: s si ꝓp̃tea ite uiuati

Expanded text:
tiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto tiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. Cauete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homines. alioquin mercedem non habetis apud patrem
Abbreviated transcription (Latin):
tem ñ laudauerint. illi m errore st̃: Si aut̃ laudaue.¬
rint ͥtu ipiculo: nͥ tam simplex cor habueris et
mundũ. ut ea quȩ recte facis ñ ꝓpt̾ laudes hominum
facias. magisq illis recte laudantib gratuleris. qͥb id
ret̾ Ipsãq laudẽ tuã tc̃ intelligas utilem e̾ẽ latidantib
Indño laudabit᷑ anima mea iaudiant mites & iocundent᷑.¬
ꝑtinet gͦ ad oculũ mundũ ñ intueri in recte faciendo
laudes hõĩ &e ad eã referre q̃ recte facis id ÷ ꝓpt̾ea recte
facere aliqͥd. ut hominib placeas. Sic enĩ etiã simulare
dere cor ñ pot̾. pot̾ etiã falsa laudare. Qđ qͥ faciunt. id:
qͥbonitatẽ simulant duplici corde sunt. Non gͣ habet
simplex cor. id÷ mundũ cor. nͥ qͥ transcendit hu̾manas
laudes. & illũ solum intuet᷑ cũ recte uiuit . & ei place¬
re nitit᷑. qͥ conscientiȩ solus inspector ÷ de cuiꝰ conscien¬

Expanded text:
tem non laudauerint, illi in errore sunt; si autem laudauetem non laudauerint, illi in errore sunt; si autem laudauerint, tu in periculo, nisi tam simplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis non propter laudes hominum facias magisque illis recte laudantibus gratuleris, quibus iret, ipsamque laudem tuam tunc intellegas utilem esse laudantibus, in domino laudabitur anima mea; audiant mansuettinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum, et ad eas referre quod recte facis, id est propterea recte facere aliquid ut hominibus placeas; sic enim etiam simulare videre cor non potest, potest etiam falsa laudare: quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. Non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes, et illum solum intuetur cum recte vivit, et ei placere nititur qui conscientiae solus inspector est; de cujus conscien
Abbreviated transcription (Latin):
seria deuitat᷑: opitulante illo qͥ ait. Aliscđiam uolo ma
ne fatigatꝰ respiret aliquantũ: & ad ceta se reficiat alio
libro considanda:¬
isericordiã usq ad cuiꝰ tractationẽ lib̾ pͥmꝰ t̾mi¬
num accepit. seqͥt᷑ cordis mundatio: unde iste¬
ocliq̃i sumit exordiũ. Cordis aut̃ mundatio ÷ tanꝗͣ
ocli qͦ uidet᷑ as̃ icuiꝰ simplicis habendi tantã cura ẽẽ o¬
portet. quantã eiꝰ reidignitas flagitat. quȩ tali oculo
conspici pot̾. huic aut̃ ocło magna ex parte mundato.
difficile : ñ subriꝑe sordes aliqͣs de his reb quȩ ipsasbo.¬
nas nr̃as actiones cõmitari solent. ueluti : laus huma¬
na : Siqdem ñ recte uiuere ꝑnitiosũ : : recte aũt uiue¬
pe & nolle laudari. qͥd ÷ aliud quã mimicũ ee reb
humanis. quȩ utiq tanto st̃ miseriores quanto minꝰ
placet uita hominũ : Si gͦ int̾ qͦs uiuis. te recte uiuen¬

Expanded text:
seria devitatur, opitulante illo qui ait, Misericordiam volo magseria devitatur, opitulante illo qui ait, Misericordiam volo magne fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio libro considerandaMisericordiam, usque ad cujus tractationem liber primus terminum accepit, sequitur cordis mundatio, unde iste sumit exordium. Cordis autem mundatio est, tanquam oculi quo videtur Deus; cujus simplicis habendi tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna ex parte mundato difficile est non subrepere sordes aliquas de his rebus quae ipsas bonas nostras actiones comitari solent, veluti est laus humana. Si quidem non recte vixere, perniciosum est: recte autem vivere, et nolle laudari, quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placeret recta uita hominum? si ergo inter quos uiuis te recte uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ uitȩ solatiũ afferat lux ista uisibilis. & pluuia cor¬
poralꝰ. qͥs tam ingratꝰ ÷ ut ñ sentiat qͦd solatium iuidem.
& iustis in hac uita & peccatorib cõmunit̾ exhiberi.
Non arit̃ ait qͥ facit solẽ oriri suꝑ bonos ⁊ malos. ẜ addidit
suũ. id÷ quẽ ipse fecit atq constituit. & anullo aliqs
sumpsit ut faceret. sic̃ ingenesy de om̃ib luminaribus
ut hinc ammonerem᷑ quanta lib̾alitate inimicis nr̃is
erp̃cepto eiꝰ prestare debeamꝰ quȩ nos ñ creauimꝰ s mune
rib eiꝰ accepimꝰ. Quis aut̃ pot̾ uł paratꝰ e̾e̾ ab infirmis iniu¬
rias sustinere quantũ eoꝵ saluti ꝓd: & malle ampliꝰ mi¬
qͥtatis alienȩ ꝓpeti. quã id qͦd ꝑpessus ÷ reddere om̃i pe¬
tentiase aliqͥd uł id quod petit si habet᷑. & si recte dari
auertere ab eo qͥmutuari cupit. diligere inimicos be¬
nefacere eis qͥ se odert̾:ͥorare ꝓeis qͥ se ꝑsequunt᷑: Quis gͦ
hec faciti̾ plene ꝑfecteq misericors : Quorino cõsilio mi¬

Expanded text:
hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat. Quod solatium videmus et justis in hac vita, et peccatoribus communiter exhiberi. Non autem ait: Qui facit solem oriri super bonos et malos, sed addidit, suum, id est, quem ipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpsit ut faceret; sicuti in Genesi de omnibus luminaribus ut hinc admoneremur quanta liberalitate inimicis nostris ex praecepto  accepimus. 80. Quis autem potest vel paratus esse ab infirmis injurias sustinere, quantum eorum saluti prodest; et malle amplius iniquitatis alienae perpeti, quam id quod perpessus est reddere; omni petenti a se aliquid, vel id quod petit, si habetur, et si recte dari avertere ab eo qui mutuari cupit; diligere inimicos, benefacere his qui se oderunt, orare pro eis qui se persequuntur? quis ergo haec facit, nisi plene perfecteque misericors? Quo uno consilio mi
Abbreviated transcription (Latin):
iubentis iusto accipienda ÷: s ꝑmittentis infirmo. Orit̾
hic sane nullomͦ dissimulanda questio: qͦd huic precepto
diũ qͥ nos hortat᷑ diligere inimicos nr̃os. benefacere eis¬

Expanded text:
jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne & publicani hoc faciunt: Et si salutaueritis frẽs
urõs tantũ qͥd ampliꝰ facietis: Nonne & hennici hoc
micos ⁊ ꝑsecutores nr̃os diligere iubem᷑ : ea quȩ superiꝰ
dicta sunt implere qͥs pot̃. ⁊ ꝑfectio aut̃ miscđĩȩ qua
plurimũ animȩ laboranti consulit᷑. ultra dilectionẽ
inimici porriginon pot̾: & idõ sic claudit᷑. Estote gͦ uos
tur ꝑfectꝰ. tanquã ds: & anima ꝑfecta tanquã anima
Gradum tam̃ ee̾ alique̾ inpharisȩoꝵ iustitia quȩ ad
legem ueterem ꝑtinet hinc inteligit᷑ qͦd multi homi¬
nes eos etiã aqͥb diligunt᷑ odert̃. scduxuriosi filii pa
aut̃ imꝑio qͥ uenit legem implere ñ soluere. ꝑficiet
beniuolentiã & benignitat̾e : cũ eã usq ad inimicidi¬
lectionem ꝑduxerit. Nã ille gradꝰ qu̾atuis ñ nullus sit.
tam parius exstat: ut cũ publicanis etiã possit ẽe com¬
munis. Nec qͦdin lege dictũ ÷. oderis inimicũ tuũ uox

Expanded text:
nne et Publicani hoc faciunt? Et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid amplius facitis? nonne et Ethnici hoc micos et persecutores nostros diligere jubemur, ea quae superius dicta sunt implereplurimum animae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest. Et ideo sic clauditur: Estote ergo vos tur perfectus tanquam Deus, et anima perfecta tanquam anima. 70. Gradum tamen esse aliquem in Pharisaeorum justitia, quae ad Legem veterem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur oderunt; sicut luxuriosi filii parautem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam possit esse communis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox
Abbreviated transcription (Latin):
mȩditabunt᷑ inania : cũ ea ñ quasi iã transacta meminis¬
set suentura ꝓspiceret. Tale etiã ulud ÷ diuiserunt i
uestinta mea d & suꝑ uestim̃tũ meũ miserc̃ sortem.
fic hie eñi ñ dixit. diuident sibi uestim̃ta mea: & super¬

Expanded text:
meditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminismeditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : et hic enim non dixit
Abbreviated transcription (Latin):
tur aduersȩ . Quia & in ꝓpħis inueniunt᷑ multȩ imp̃catio¬
nes aduersus inimicos: quȩ maledictiones prtant᷑: sicuti :
illud. Fiat mensa eoꝵ in laqueũ: & cet̾a quȩ ibi dñr. & illud.
Fiant filiĩ eiꝰ pupilli. & uxor eiꝰ uidua: & quȩ alia uł supra
usq quaq inscͥptis repperiunt᷑. quȩ uideant᷑ e̾e̾ contraria.
ꝙ huic p̃cepto dñi: & illi apłico qͦ ait. ħ enedicite. & nolite¬
maledicere. & de iꝑ̃o dño scͥpͥtũ est qͦd maledixerit ciuita
Non enĩ cũ ait dñs ue tͥ capharnaũ. aliud sonat nͥ aliqͥs ei
n ant reddat. s reddet illi dñs scđ̾m oꝑa eiꝰ: qͦd uerbũ p̃nun¬
Percutiet te dñs. paries de albatȩ. Propħȩ aut̃ maxime
solent figura imp̃cantis futura p̾dicere: sic̃ figura
pteriti demporis ea quȩ uentura erant sepe cecinert᷑:
sicati⁊ illud. Quare fremuert̃ gs. & popłi meditati st̃
inania. Non enĩ dixit quare frement gentes. &. popsi

Expanded text:
Prophetis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicut est illud, Fiat mensa eorum in laqueum ; et caetera quae ibi dicuntur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua ; et quae alia vel supra usquequaque in Scripturis reperiuntur, quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apomaledicere , cum et de Domino scriptum sit quod maledixerit civitatNon enim cum ait Dominus, Vae tibi, Capharnaum, aliud sonat nisi aliquid non ait, Reddat, sed, Reddet illi Dominus juxta opera ejus: quod verbum praenunPercutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae namque solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Non enim dixit, Quare frement gentes, et populi
Abbreviated transcription (Latin):
dño educat᷑ aut regit᷑. quã ab illo pot̾ qͥ eũ cupit au-¬
ferre. nescio utrum qͥsquã dicere audeat. ut uestim̃¬
tum eũ deb̾e contempni. Hominẽ nãq homo tãꝗ̃ seipũ

Expanded text:
domino educatur aut regitur, quam ab illo potest, qui eum cupit audomino educatur aut regitur, quam ab illo potest, qui eum cupit auferre, nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
S. de tunica ⁊ uestĩto qͦd dictum ÷: ñ in eissolũ .s in
om̃ib faciendũ ÷ quȩ aliqͦ iure temporalit̾ nr̃a e̾e̾ dicimꝰ.
Si enĩ de necessariis hoc imꝑatũ ÷. quanto magis suꝑflua
contempnere conuenit: Ueruntam̃ ea quȩ nr̃a dixi.
eo genere includenda sunt: qͦ dñs ipse p̾scribit dicens.
Si qͥs uult iuditio tecum cõtendere: & tunicã tuam
tollere. Omĩa gͦ intelligant᷑ de qͥb iuditio nob̾cum con¬
tendi potest. itaut anr̃o iure in ius illiꝰ transeat qͥ conten¬
dit. ł ꝓ qͦ contenditͥ sicuti ẽ uestis. domꝰ. fundus. ium̃tũ.¬
ꝙ generalit̾ om̃ĩs pecunia. qͦd utrũ etiã de seruis acci¬
piendũ sit. magna questio ÷. Non eni xͥanũ oportet
sic posside seruum. qͦmͦ ȩquii& argentũͥ quã ꝗͣ fieri pos¬
sit ut inaiore p̾cio ualeat ȩquus quã seruus: ⁊ multo
magis aliqͥd aureũ ł argenteũ. S ille seruus si rectius
& honestius & addm̃ colendum accomodatius a te

Expanded text:
in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quibus judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicuti est vestis, domus, fundus, et generaliter de omni pecunia dicit. Utrum autem de servis accipiendum sit, magna quaestio est. Non enim Christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum. Quanquam fieri possit, ut majore pretio valeat equus, quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius, et ad Deum colendum accommodatius abs te
Abbreviated transcription (Latin):
dium de numeribꝰ. s ꝓpt̃ cõmunionẽ karitatis ab eis
querebat᷑. Qũã quã & cũ addit & dicit. alioquinmer¬
cedem ñ habebitis apud patrẽ ur̃m qͥ incelis ÷: nichil
aliud demonstrat nͥid nos cauere oportere. ne huma.
noli tuba canere ante te sic̃ hẏpocritȩ faciunt insynago¬
gis & inuicis. ut glorificent᷑ ab hominib Holi inqͥt sic uel¬
le in notescere. ut hypocͥtȩ. Manifestũ ÷ aut̃ hy pochritas
non qͦd ocłis p̃tendunt hominum. id etiã corde gestare. St̃
eñi hẏpocritȩ simulatores tanquã ꝓmintiatores ꝑsonaꝵ
alienaꝵ. sic̃ in theatricis fabulis. ñ eñi qͥ agit partes agamen¬
nonis intragedia. uerbi grã siue alicuiꝰ alteriꝰ ad hystoriã

Expanded text:
dium de muneribus, sed propter communionem charitatis ab eo quaerebatur. 4. Quanquam et cum addit, et dicit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est, nihil aliud demonstrat nisi id nos cavere oportere, ne humananoli tuba canere ante te, sicut hypocritae faciunt in synagogis et in vicis, ut glorificentur ab hominibus. Noli, inquit, sic velle innotescere, ut hypocritae. Manifestum est autem hypocritas non quod oculis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. Sunt enim hypocritae simulatores, tanquam pronuntiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fabulis. Non enim qui agit partes Agamemnonis in tragoedia, verbi gratia, sive alicujus alterius ad histo
Abbreviated transcription (Latin):
angariauerit. In qͦ t̾cio exemplo. simplo duplum additͣ
ut triplum compleat᷑. Qui numerꝰ hoc loco siñ ut dictũ
÷ significat ꝑfectionem: illud accipiat᷑ qͦd in p̾cipiendo tan¬
quã tolerabiliꝰ. incipiens paulatĩ creuerit. donee ꝑueni¬
ret usq ad duplum aliud ꝑferendũ. Nam pͥmo p̃beri uo¬
luit alterã maxillã cũ fuerit dertera ꝑcussa : ut mi¬
nus ꝑferre paratꝰ sis. quã ꝑtulisti. Quicqͥd eñi deitera
significat᷑. & cariꝰ : utiq quã id qͦd sinistra significat: ꝙ
qͥ in re cariore aliqͥd ꝑtulit: si & inuiliore ꝑferat. nunꝰ
÷. Deinde illi qͥ tuncã uult tollere: iub& ⁊ uestim̃tũ
remitti. Qđ aut tantumdẽ ÷ : aut ñ multo ampliꝰ. ñ
tam̃ duplum. Tercio d e mille passib qͥb: addenda dic̃
duo milia. usq ad duplum aliud ꝑferas iub&e: ita signi¬
ficans. siue aliquantominꝰ quã iam fuit. sue tantumdẽ¬

Expanded text:
angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donec perveniret usque ad duplum aliud perferendum. Nam primo praeberi voluit alteram maxillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit tecum iuditio contende.ꝙ tunicã tuam
tollere: remitte illi & uestimͣtũ : tanquã si diceret.
Qui uoluerit tunicã tuã tollere: remitte illi & si
qͥd aliud indum̃ti habes. Idõ non nulli palliũ int̾ptati
uerit inquit mille passusꝰ uade cum illo ali a duo
Et hoc utiq ñ tam ut pedib agas : quã ut animo sis
paratꝰ. Nam inipsa xͥana hystoria in qua : auctoritas.
nichil tale inuenies factum e̾e̾ ascĩs. uł ab ipso dño cĩ
in homine quẽ suscipere dignatꝰ : uiuendi nob̾ p̃ber&
exemplũ : cũ tam̃ om̃ib fere locis eos inuenias paratos
fuisse eqͦ animo tolerare.quicqͥd eis imꝑbe fuisset inges¬
tum. S uerbi grã dictũ putamꝰ uade cũ eo alia duo
qͣ& tria. compleri uoluit qͦ numero significat᷑ ꝑfectioͥ
Dotest uideri. ꝓpt̾ea etiã tͥb eremplis hȩc p̾cepta insimi¬
asse. quoꝵ pͥmum ÷. siqͥs te ꝑcusserit in maxillã: scđm.
siqͥs tumicã tollere uoluerit. teuim. siqͥs mille passus

Expanded text:
ecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium interpretate angariaverit, inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sanctis, vel ab ipso Domino, cum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasssi quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus
Abbreviated transcription (Latin):
ex parentib siue utroq consentiente scĩficatierant.
qđ ñ fieret. si uno credente dissociaret᷑ comugiũ.
&. ñ toleraret᷑ infidelitas conugiĩ. usq ad oporaur¬
Porro siinfidelitas formcatio ÷. & idolata infidelitaᷤᷤ.
i auaritia idolatria: ñ ÷ dubitandũ q auaritiam̃
fornicationem ẽẽ. Quis gͦiam quãlib& illicitã concupis¬
centiã. potest recte afornicationis genere separare. si
auaritia fornicatio: : Ex quo intelligitur ꝓpt̃ illicitas con¬
cupiscentias non tantũ quȩ instupris cũ alienis uiris aut
feminis cominittunt᷑. s om̃ino quas lib& quȩ animã coro¬
re male utentem a lege dĩ aberrare factunt. & ꝑninose
turpit᷑q corrũpiᷤ q̃ possit sine crimine. & uir uxorem di¬
mittere. & uor uirum: qr exceptã facit dñs causã forni¬
cationis. Quã fornicationem sic̃ supra commemoratũ ẽ :

Expanded text:
ex parentibus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportuPorro si infidelitas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo jam quamlibet illicitam concupiscentiam potest recte a fornicatioavaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur propter illicitas concupiscentias, non tantum quae in stupris cum alienis viris, aut feminis committuntur, sed omnino quaslibet, quae animum corpore male utentem a lege aberrare faciunt, et perniciose turpiterque corrumpi, possit sine crimine et vir uxorem dimittere, et uxor virum, quia exceptam facit Dominus causam fornicationis. Quam fornicationem sicut supra
Abbreviated transcription (Latin):
intuens tunet ne aggressa implere ñ possit: arripiat
consilium it auxilium mereat᷑. Qđ÷ aũt aliud cõsiliũ.
nͥut infirmitatẽ alioꝵ ferat. & eiꝰquantũ pot̾ opituletur.
qͥ fuȩ diuinitꝰ desid̾at subueniri: Consequent᷑ itaq mi
S hoc int̾ ÷ qͦd mitis de qͦ suꝑiꝰ tractatũ : pietate ũ contra¬
dicit diuinis sententiis quȩ insua peccata ꝓferunt᷑. neq
illis dĩ sermonib qͦs ñdum intelligit: s nullũ benefici¬
um prestat ei cui ñ contradicit. nec resistit. Misericors aut
ita ñresistit. ut ꝓpt̾ eiꝰ correctionẽ id faciat: quẽ redderet

Expanded text:
intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est autem aliud consilium, nisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quantum potest opituletur, qui suae divinitus desiderat subveniri? Consequenter itaque sed hoc interest, quod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sententiis quae in sua peccata proferuntur, neque illis Dei sermonibus quos nondum intelligit; sed nullum beneficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors autem ita non resistit, ut propter ejus correctionem id faciat, quem redderet