comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit p̃dicari in nomine eiꝰ penitentiã & remissionẽ
peccatoꝵ in om̃s gentes. Q aut p̃dictus cesar inctor
aboriente rediens. octauo idꝰ iañ. urbẽ triumphais
ingressus. ẽ. ac tc̃ primũ ipse iam portas sopitis
finitisq om̃ib bellis cunlib clausit: hoc die pͥ¬
mũ augustꝰ consalutatꝰ. ẽ. Sa nom̃ antea cunctis
muolatum atq muesitatũ. dñis totum orbͣ licite
usurpatũ apicem declarat imperiit & exea die
sũma rerũ ac potestatũ penes unũ. eẽ. cxpit. &
manste. qd̾ greci monarchiã uocant: Porro hunc
esse eundem diẽ. que epiphaniã hoc. c̃. apparitionem
siue manifestationẽ dm̃ci sacram̃ti obseruamꝰ. nemo
credentiũ nescit. Et quid hoc aliud demonstrat.
quã hunc occulto quidẽ gestorũ ordine adobseqͥũ
p̃parationis eiꝰ p̃destinatũ fuisse ut eo die quo ille
manifestandus mundo post paululũ erat. qͥ ido¬
latriã clausis idolors templis compescuit. & pacem

Expanded text:
it praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes. Quod autem praedictus Caesar, victor ab Oriente rediens, quinto Idus Jan. Urbem triumphans ingressus est, ac tunc primum ipse Jani portas, sopitis finitisque omnibus bellis civilibus, clausit, hoc die primum Augustus consalutatus est quod nomen antea cunctis inviolatum atque inusitatum, dominis tantum orbis licite usurpatum, apicem declarat imperii, et ex ea die summa rerum ac potestatum penes unum esse coepit et mansit, quod Graeci μοναρκίαν vocant; porro hunc esse eumdem diem quem Epiphaniam, id est apparitionem, sive manifestationem Dominici sacramenti observamus, nemo credentium nescit. Et quid hoc aliud demonstrat, quam hunc occulto quidem gestorum ordine ad obsequium praeparationis ejus praedestinatum fuisse, ut eo die quo ille manifestandus mundo post paululum erat, qui idololatriam, clausis idolorum templis, compescuit, et pacem
Abbreviated transcription (Latin):
desidio cantata. dĩa aut̃ mea erultauit in dño:
& delectabit᷑ in salutari ei. Defecie in salutari
tuo anima mea. Ego autẽ in dño glabor: gaude¬
bo indõ rãu meo. Et maxime illud: ds̃ in noĩe
tuo saluũ me fac. Ac si diceret. Nomins tui głam
qͥ saluaror uocaris: in me saluando claritica. Iñc
gͦ nom̃. ẽ. filis. qͥ ex uirgine natꝰ. ẽ: angło expo¬
nente significans qͦd ipse saluet popłm suũ a
peccatis eoꝵ. Qui autẽ saluat a petcatis: idẽ utiq
ã corruptionib m̃tis & corporis. quȩ obpeccata

Expanded text:
io cantata: Anima autem mea exsultabit in Domino, et delectabitur in salutari ejus . Defecit in Salutari tuo anima mea. Ego autem in Domino gloriabor . Gaudebo in Deo Jesu meo . Et maxime illud: Deus in nomine tuo salvum me fac , ac si diceret: Nominis tui gloriam qui Salvator vocaris, in me salvando clarifica. Jesus ergo nomen est filii qui ex virgine natus est, angelo exponente, significans quod ipse salvet populum a peccatis eorum. Qui autem salvat a peccatis idem utique a corrup
Abbreviated transcription (Latin):
cionib falsis nequiter agitat᷑ ⁊ inuidie stimulis inflã-¬
matur: & ob hoc natũ regẽ occidere conat᷑: Inanis. ẽ.
ista turbatio: & uana ꝓrsus cogitatio. Rex iste qͥnatꝰ
biliter sub uugare. Hec ideo natꝰ. ẽ. ut herodi succelat
s ut in eũ mundus fideliter credat. Uenit eñi non it
pugnet inuus: s ut triumphet occisus. Nec ut sibi
de aliis gentib aurũ exercitũ querat: s ꝓsaluandis
oaurꝰ. gentib p̃tiosũ sanguiñẽ fundat. Qd̃ autẽ dicit. turba¬
to herode totam ierłm simul cũ illo turbari. siue ad¬
ulationis fauore hoc factum. ẽẽ. credimꝰ. ut menbra
miquo capiti consentirent̾. sic̃ scͥptũ. ẽ. amici diuitum
plurimi. & diuiti decepto multi recuꝑatores. locutꝰ. ĩ.
suꝑbȩ & iustificauert̃ illũ: siue animi odio. eo quod

Expanded text:
quam agitatur, invidiae stimulis inflammatur, et ob hoc natum Regem occidere conatur. Inanis est ista turbatio et vana prorsus cogitatio; Rex iste qui natbiliter subjugare. Nec ideo natus est, ut Herodi succedat, sed ut in eum mundus fideliter credat. Venit enim non ut pugnet vivus, sed ut triumphet occisus. Nec venit ut sibi de aliis gentibus auro exercitum quaerat, sed ut pro salvandis gentibus pretiosum sanguinem fundat. Quod autem dicit turbato Herode totam Jerusalem simul cum illo turbari, sive adulationis favore hoc factum esse credimus, ut membra iniquo capiti consentiant, sicut scriptum est: Amici divitum plurimi, et diviti decepto multi recuperatores. Locutus est s
Abbreviated transcription (Latin):
addito udelicet binario numero. qui bene duo
tatis illi ĩdicia tribuit: qͥa quid sͥ in prauo dis¬
pliceat. & quid in bono placeat. euidenter ꝑ ea
patefacit. Nec non & duo precepta caritatis pos¬
sumꝰ inbinario simili mͦ intelligere: qͥa scdm
saluatoris sententiã. in his duob mandatis
tota lex pendet. & propħȩ. Nec. ẽ. in presenti tem¬

Expanded text:
addito videlicet binario numero, qui bene duo addito videlicet binario numero, qui bene duo tatis illi judicia tribuit, quia quid sibi in pravo displiceat, et quid in bono placeat, evidenter per ea patefacit. Nec non et duo praecepta charitatis possumus in binario simili modo intelligere, quia secundum Salvatoris sententiam, in his duobus mandatis tota lex pendet et prophe
Abbreviated transcription (Latin):
Et om̃ia hȩc eidem conueniunt satram̃to: quia
sicut ter quaterni & deni. siue quater decies ter¬
nI in numero concordant: ita inside sc̃ȩ trinitatis
lex & euangłium coadunant᷑: & ꝑlegem atq ȩuan¬
gelium sc̃e trinitatis fides p̃dicatur. Quid autẽ
numerus iste pariter significet. quo hȩc genea¬
logia continetur: non ignobilis. ẽ. studũ muesti¬
gare. Quadragenarius gͦ numerus ñ in congrue
typum tenet temporis p̃sentis: quia tempora an-¬
norum quadripertitis uicib currunt: & mundꝰ
ipse quatuor partib terminatur: quadraginta
autem quater habent decem. Porro ipsa decima:
ab unousq ad . iiiͬ. progrediente numero consũ-¬
mantur. In hac autẽ prȩsenti uita quȩ tempoꝵ
cursu cotidie delabitur. quia regi nos ã xp̃o opor¬
tet. scd̾m disciplinam lahoriosã qua flagellat
deus omnẽ filium quem recipit⁊ matheus per
hun̾c numerum regẽ xp̃m uenisse testatur:

Expanded text:
Et omnia haec eidem conveniunt sacramento, quia Et omnia haec eidem conveniunt sacramento, quia sicut ter quaterni et deni, sive quater decies terni in numero concordant, ita in fide sanctae Trinitatis lex et Evangelium coadjuvantur, et per legem atque Evangelium sanctae Trinitatis fides praedicatur. Quid autem numerus iste pariter significet quo haec genealogia continetur, non ignobilis est studii investigare. Quadragenarius ergo numerus non incongrue typum tenet temporis praesentis, quia tempora annorum quadripartitis vicibus currunt, et mundus ipse quatuor partibus terminatur. Quadraginta autem quater habent decem. Porro ipsa decem, ab uno usque ad quatuor progrediente numero, consummantur. In hac autem praesenti vita, quae temporum cursu quotidie dilabitur, quia regi nos a Christo oportet secundum disciplinam laboriosam, qua flagellat Deus omnem filium quem recipit , Matthaeus per hunc numerum Regem Christum venisse testatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ad dauid: generationes quatuordecim. Et a dauid
usq ad transinigrationem babylomis: generatiões
quatuordecim. Et a transmigratione babylonis
usq ad xp̃m: generationes quatuordecim.¬
aonꝰ. Quarum diuisionum ratio ita constabit: si ab
abraham prima tesserescedecadis incipiens. in
dauid finiatur: scda uero. a dauid hoc. ẽ. iuxta
dauid ã salomone in choans. in iechoniam pͥorẽ.
hoc. ẽ. patrem. qui apud hebreos ioachim uocat᷑
ipse xp̃c connumertur. Qđ antẽ ter quatuordecĩ
in tota genealogia sunt positr: hystorice quidem
tres ebraici popłi distincti sunt temporum articuli:
quoꝵ primo sub patriarchis & sacerdotib & iu
dicib anit reges. scdo sub regib & proph̃is &e sacer¬
dotib: tercio sub ducib & propħis & sacerdotib.
post reges conuersatus. ẽ. Mystice uͦ ꝑfecti & diui-¬
no karismate plenr: in unum redacti sunt nu¬
meri. Nam decem ad decalogum᷑ quatuor ad
ȩuangelium: tria ad trinitatis respiciunt fidẽ.

Expanded text:
generationes quatuordecim. Et a David usque ad transmigrationem Babylonis, generationes quatuordecim. Et a transmigratione Babylonis usque ad Christum, generationes quatuordecim. Quarum divisionum ratio ita constabit, si ab Abraham prima tessaradecas incipiens, in David finiatur; secunda vero a David, hoc est, juxta David a Salomone inchoans, in Jechoniam priorem, hoc est, patrem, qui Joakim apud Hebraeos vocatur, ipse Christus connumeretur. Quod autem quatuordecim in tota genealogia sunt positi, historice quidem tres Hebraici populi distincti sunt temporum articuli, quorum primo sub patriarchis, et sacerdotibus, et judicibus ante reges; secundo, sub regibus et prophetis et sacerdotibus; tertio, sub ducibus, et prophetis, et sacerdotibus post reges, conversatus est. Mystice vero perfecti et divino charismate pleni, in unum redacti sunt numerum. Nam decem ad decalogum, quatuor ad Evangelium, tria ad Trinitatis respiciunt fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
denegat᷑. In hisdem munerib confundit᷑ etiã nesto-¬
rius. qͥ nitit᷑ xp̃m in duas ꝑsonas diuidere: cũ in deat
magos ñ alia deo & alia hommni: s unidõ homini
eadẽ muera obtulisse supplicit̾. Nongͦ diuidat᷑ in
ꝑsonis: qͥ ñ inuenit᷑ diinsus indonas. Erapt̾ea qͥppe
unꝰ idemq istis munerib honorat᷑: ut unꝰ idemq
ds & homo cognoscat᷑. Ista magorũ oblatio. confun¬
dit etiã eutycetis in saniã: qͥ ñ uult in xp̃o utramq
uerã p̾dicari naturã. Ueritatẽ quippe istoꝵ mune¬
rũ tollit: dũ in xp̃o unã naturã p̃dicare contendit.
Potest & aliud in auro thure. & myrra intelligi:
qͥa hȩc mystica dona mysteriis cȩlestib st̃ plena. In
auro namq ostendit᷑ captiuitatis nr̃ȩ p̃tiosa redẽp¬
tio: inthure autẽ & demonioꝵ suꝑsticio cessatura:
& futurus uere religionis cultꝰ aꝑit᷑. In myrra uͦ qͣ
exanimata solent corpora consetuari: p̃ figurat᷑ car¬

Expanded text:
. In his confunditur etiam Nestorius, qui nititur Christum in duas personas dividere, cum videat magos non alia Deo, et alia homini, sed uni Deo homini eadem munera obtulisse suppliciter. Non ergo dividatur in personis, qui non invenitur divisus in donis. Propterea quippe unus idemque istis muneribus honoratur, ut unus idemque Deus et homo cognoscatur. Ista magorum oblatio confundit etiam Eutychetis insaniam, qui non vult in Christo utramque veram praedicari naturam. Veritatem quippe istorum munerum tollit, dum in Christo unam naturam praedicare contendit. Potest et aliud in auro, thure et myrrha intelligi. Quia haec mystica dona mysteriis coelestibus sunt plena. In auro namque ostenditur captivitatis nostrae pretiosa redemptio. In thure autem et daemoniorum superstitio cessatura, et futurus verae religionis cultus aperitur. In myrrha vero qua exanimata solent corpora conservari, praefiguratur car
Abbreviated transcription (Latin):
tes. hoc ipsũ nom̃ usq ad consũmationẽ scł̃i me-¬
morantes atq laudantes. Nom̃ quippe sal uatoriᷤᷤ.
quo nob̃cum d̾s ã propħa uocatur: utramq natu¬
ram uniꝰ ꝑsone ipsius significat. Qenĩante tẽpora
natꝰ ex patre ds̃. ẽ. ipse inplenitudine tempoꝵ em¬
manuel. id.ẽ. nob̃cum ds̃. in utero matris factus
ẽ: quia nr̃s fragilitatẽ nature in unitatẽ suȩ ꝑsone
susciꝑe dignatꝰ. ẽ. quando uerbũ caro factũ. ẽ. &
habitauit in nob̃. Eorurgens autẽ ioseph ã somꝑno:
fecit sicut pixcepit ei angłs dñi. Et accepit conuge
suã: & non cognoscebat eam. Accepit eam ad nomen
coniugis. ob causas quas p̃diximꝰ: & ñ cognosce¬
bat eam ad opꝰ coniugale. ob archana qͦ didicerat
Donec peꝑit filiũ suũ: pͥmogenitum. Interdũ do¬
nec uerbũ sacia eloqͥa ꝓconiunctione p̾sumunt:
qua uel. & uelut indicari potest. Et ideo scriptũ¬

Expanded text:
tes hoc ipsum nomen usque ad consummationem saeculi metes hoc ipsum nomen usque ad consummationem saeculi memorantes atque laudantes. Nomen quippe Salvatoris, quo nobiscum Deus a propheta vocatur, utramque naturam unius personae ipsius significat. Qui enim ante tempora natus ex Patre Deus est, ipse in plenitudine temporum Emmanuel, id est, nobiscum Deus, in utero matris factus est, quia nostrae fragilitatem naturae in unitatem personae suae suscipere dignatus est, quando Verbum caroens autem Joseph a somno fecit sicut praecepit ei angelus Domini, et accepit conjugem suam et non cognocebat eam. Accepit eam ad nomen conjugis ob causas quas praediximus, et non cognoscebat eam ad opus conjugale ob arcana quae didicerat. Donec peperit filium suum primogenitum. Interdum donec verbum sacra eloquia pro conjunctione praesumunt, qua vel
Abbreviated transcription (Latin):
sactamenta fidei xp̃rane tanto sccurius ꝑciperent. qͥnto
ctrent. Etce inquit. Hoc ipsum quod diete eece admi¬
rantis. ẽ. tanti mysterii magnitudm̃ẽ: ut om̃s uelut
c sompno suscitans. ad hoc dictum euigilent. Ecce¬
ait uigo in utero habebit. & pariet filiũ. Pro eo qͦd
euanglista matheus dicit. inutero habebit: in pro¬
tura p̃dicit: significat quid futurũ sit. & scribit
accipiet. Euangłista uͦ quia ñ de futuro. sed de p̃te¬
rito narrat hẏstoriã: mutauit accipiet. & posuit
habebit. Qui em̃ habet: neqͥqͣm accepturꝰ. ẽ. Sequit᷑.
nobiscum ds̃. Uocant nom̃ eiꝰ priꝰ angli psallenteᷤᷤ
m eiꝰ natiuitate atq gaudentef. sic̃ cłm omniũ. & re¬
gem pacis ad homines uenientẽ: deinde apl̃i unige¬
niti filii dei dñationẽ atq uirtutẽ. om̃ib gentib
p̃dicantes: acd huc & scĩ martyres contͣ ignes & gla¬
dios usq ad mortẽ resistentes deinde cuncti creden¬

Expanded text:
sacramenta fidei Christianae tanto securius perciperent, quanto sacramenta fidei Christianae tanto securius perciperent, quanto utem. Ecce, inquit. Hoc ipsum quod dicit, ecce, admirantis est tanti mysterii magnitudinem, ut omnes velut e somno suscitans, ad hoc dictum eait, Virgo in utero habebit et pariet filium. Pro eo quod evangelista Matthaeus dicit in utero habebit, in protura praedicit, significat quid futurum sit, et scribit, accipiet: evangelista autem, quia non de futuro, sed de praeterito narrat historiam, mutavit accipiet, et posuit habebit. Qui enim habet, nequaquam accepturus est. Tale quid nobiscum Deus. Vocant nomen ejus prius angeli psallentes in ejus nativitate atque gaudentes, sicut Deum omnium et Regem pacis ad homines venientem. Deinde apostoli unigeniti Filii Dei dominationem atque virtutem omnibus gentibus praedicantes. Ad haec et sancti martyres contra ignes et gladios usque ad mortem resistentes. Deinde cuncti creden
Abbreviated transcription (Latin):
gelus ioseph ꝑsompniũ uisus. ẽ. qͦd mariã accipere
nissus. ẽ: & pueri nom̃ iħm uocare. Et ad qͥd illud:
Ut uirgo tocius mundi pareret salutẽ: & uirgo in¬
a. tacta in ꝑpetuũ ꝑseueraret. Ut adimpleret᷑ ait qͦd
dictũ. ẽ. ã dño: ꝑ propħam dicentẽ. Adhibet aut
euangłista partui uirginali. etiam prophetici sermo¬
nis exemplum: ut tante miratulũ maiestatis. eo cer-¬
cius crederet᷑. quo hoc non solum ipsũ factũ creder&:
s etiã ã ꝓpħa p̾dictum recoleret. Nam & huic ȩuan¬
gelistȩ id. ẽ. matheo moris. ẽ: om̃ia quȩ narrat. etiã
ꝓpħicis adfirmare testimoniis. Scripsit namq
euangłium suũ. sic̃ suꝑiꝰ diximꝰ. ob eorũ uł maxime
causam. qui ex iudeis credebant᷑. nec tam̃ ã legis ce¬
rimoniis. quãuis renati in xp̃o ualebant euelli: &
ꝓpt̾ea satagebat eos ã carnali legis & ꝓpħarum
senlu. ad spiritalẽ qui de xp̃o.ẽ. erigere ⁊ quatiñ

Expanded text:
visus est, quod Mariam accipere jussus est, et pueri nomen vocare Jesum, et ad quid illud? Ut Virgo totius mundi pareret salutem et virgo intacta in perpetuum perseveraret. Ut adimpleretur, ait, quod dictum est a Domino per prophetam dicentem. Adhibet autem evangelista partui virginali etiam prophetici sermonis exemplum, ut tantae miraculum majestatis eo certius crederetur, quo hoc non solum ipse factum crederet, sed etiam a propheta praedictum recoleret. Nam et huic evangelistae, id est, Matthaeo, moris est omnia quae narrat etiam propheticis affirmare testimoniis. Scripsit namque Evangelium suum, sicut superius diximus, ob eorum vel maxime causam, qui ex Judaeis credebant, nec tamen legis caeremoniis quamvis renati in Christo valebant evelli. Et propterea satagebat eos a carnali legis et prophetarum sensu ad Spiritalem, quae de Christo est, erigere, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
Quos autẽ iustificauit: illos & magnificauit. Et ideo die¬
tum ẽ: ipse saluum faciet popłm suum: ã pectatis eoꝵ
ut uere ds. Dei eñi. ẽ. uirtutis: ã peccato saluare. uel
peccata dmittere. Iste gͦ filiꝰ dĩ habens popłm suum.
ipsũ uenit ut dictũ. ẽ. lib̃are ã peccatis. atq saluare:
credentium turbã. sanguine uidelicet suo cunctos
redimens: morte sua de mortis eos liberans potes¬
tate. Hoc aut̃ totũ factum. ẽ: ut adimpleretur quod
dictũ. ẽ. a dño ꝑpropħam dicentem. Ecce uirgo in
utero habebit & pariet filiũ: & uocabunt nom̃

Expanded text:
ur. Et ideo dictum est: Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum, ut vere Deus. Dei enim est virtutis, a peccatis salvare vel peccata dimittere. Iste ergo Filius Dei habens populum suum, ipsum venit ut dictum est liberare a peccatis atque salvare, credentium turbam, sanguine videlicet suo cunctos redimens, morte sua de mortis eos liberans potestate. Hoc autem totum factum est ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem: Ecce virgo in ut
Abbreviated transcription (Latin):
partus inquiens eius celaretur diabolo: dum eum
putat non de uirgine generatũ. sed de uxore.
Ancequam conuenirent: inuenta. ẽ. inutero ha-¬
bens de sp̃u scõ. Hoc quemadmodum factum sit.
& quo ordine. uł inqua ciuitate sit celebrata con¬
ceptio: quod matheus hic pretermisit. lucas suffi¬
cienter exposuit: post commemoratũ conceptum
ioħis. ita narrans: in mense in quit sexto. missus¬
ẽ. angłs gabriel a deo in ciuitatem galileȩ. cui
nomen narareth. ad uirginem desponsatã urco.¬

Expanded text:
partus, inquiens, celaretur diabolo, dum eum partus, inquiens, celaretur diabolo, dum eum putat non de virgine generatum, sed de uxore. Antequam convenirent inventa est in utero habens de Spiritu sancto Hoc quemadmodum factum sit, uoque ordine, vel in qua civitate sit celebrata conceptio, quod Matthaeus hic praetermisit, Lucas sufficienter exposuit, post commemoratum conceptum Joannis ita narrans: In mense, inquit, sexto missus angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad virginem desponsatam
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ generatio xp̃i acet̾is distat aꝑiatur: cum
cȩteri ꝑconiunctionẽ maris & femine solitam:
ipse aut̃ ꝑuirginemaic pote di filiꝰ nascebatur in¬
tũ. mundo. Si autẽ aliquis querendũ putat. cum
ioseph non sit pat̾ dñi saluatoris. quid ꝑtineat
ad eum generationis ordo deductus usq ad io¬
seph: sciat pͥmum non. eẽ. consuetudinis scrip-¬
turarũ ut mulierum in generationib ordotexa¬
tur: deinde ex una tribu fuisse ioseph & mariuã.
unde ex lege eam acciꝑe cogebatur ue ꝓpinqͣm:
& quod simul censentur in bethleem. ut de una uide¬
licet styrpe generati. Cum esset desponsata mater
enis maria ioseph Quare autem non de simplici
uirgine. s de desponsata concipitur saluator: hȩc
ẽ. iatio. Primum: ut ꝑ generationem ioseph origo
marie monstraretur. Scdõ: ne lapidaretur ã iudeis
ut adultera.: Tertio: ut in egyptum fugiens habe¬
ret solatium mariti. Ignatius etiam quartam
ad didit causam. cur asponsata conceptus sit: ut

Expanded text:
quantum generatio Christi a caeteris distet aperiatur, cum caeteri per conjunctionem maris et feminae solitam, ipse autem per Virginem utpote Dei Filius nascebatur in mundum. Si autem aliquis quaerendum putat cum Joseph non sit pater Domini Salvatoris, quid pertineat ad eum generationis ordo deductus usque ad Joseph, sciat primum non esse consuetudinis Scripturarum ut mulierum in generationibus ordo texatur. Deinde ex una tribu fuisse Joseph et Mariam, unde ex lege eam accipere cogebatur, ut propinquam et quod simul censentur in Bethlehem uti de una stirpe generati. Cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph. Quare autem non de simplici virgine, sed de desponsata, concipitur Salvator, haec ratio est. Primum ut per generationem Joseph origo Mariae monstraretur; secundo, ne lapidaretur a Judaeis ut adultera; tertio ut in Aegyptum fugiens haberet solatium mariti. Ignatius etiam quartam addidit causam, cur a sponsa conceptus sit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rationũ. quasi rememorando dixerit xp̃i autẽ
gneratio sic erat: ac sidiceret. sic ordo humanȩ
generationis xp̃i. ꝑ parentes eius usq ad tum ꝑue¬
nit: siue ad id iungant᷑. quod subsequit᷑ de despon

Expanded text:
rationum quasi rememorando dixit: Christi autem rationum quasi rememorando dixit: Christi autem generatio sic erat, ac si diceret: Sic ordo humanae generationis Christi per parentes ejus, usque ad Deum pervenit. Sive ad id jungatur quod subsequitur de
Abbreviated transcription (Latin):
liter munit: Et finitis laborib. ad requiem ꝑt̾nalit̾
ꝑducit. Nec mirandum. ẽ. qđ lucas ãdauid usq
ad xp̃m plures successiones. matheus pauciores: hoc
generationẽ fateam᷑. eẽ. decursam. Eotest eñi fieri.
ut alii longeuam transegerint uitam: alteriꝰ uero
generationis uiri immatura etate decesserint: cũ
uideamꝰ complures senes cum suis nepotib uiuere:
alios uero uiros. statim filiis obire susceptis. Post
enumeratas generationes: matheus ita sequit᷑.ii.
nauiꝰ. Up̃i autem generatio: sic erat. Hec sententia. bi¬
fariȩ pomipotest: id. ẽ. ut siue ad enumeratã suꝑiꝰ
gencalogiam respiciat. quã ita euangłista in capi-¬
te euangelii su ichoauit. liber generationis ihu
xxp̃i filii dã. filii abrahã. & sic ꝑgenerationes sin¬
guloꝵ uadens usq ad ioseph uirũ mariȩ. de qua
natꝰ. ẽ. rãc qui uocatur xp̃c: sicq finita seriȩ gene¬

Expanded text:
liter munit et finitis laboribus ad requiem aeternaliter liter munit et finitis laboribus ad requiem aeternaliter perducit. Nec mirandum est quod Lucas a David usque ad Christum plures successiones, Matthaeus pauciores, hoc generationem fateamur esse decursam. Potest enim fieri, ut alii longaevam transegerint vitam, alterius vero generationis viri immatura aetate decesserint, cum videamus complures senes cum suis nepotibus vivere, alios vero viros statim filiis obire susceptis. Post enumeratas generationes Matthaeus ita sequitur. III. Christi autem generatio sic erat. Haec sententia bifarie poni potest, id est, ut sive ad enumeratam superius genealogiam respiciat, quam ita Evangelista in capite Evangelii sui inchoavit: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham, et sic per generationes singulorum vadens, usque ad Joseph virum Mariae, de qua natus est Jesus, qui vocatur Christus. Sicque finita serie gene
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere: Ac ꝑ hoc quia uniuersũ tempꝰ septena¬
rio dierum numero uoluitur: conuenienter
undenario septies multiplicato. ad numerũ
septuagesimum & septimũ cuncta peccata ꝑue¬
nunt. In quo numero etiam fit plena remissio
pettators. expiante nos carnae sacerdotis nr̃i. ã
quo nc̃ iste numerus incipit: & reconciliante nos
piaturus: eorumdẽ quoq numeraꝵ mystica cog¬
nitio declarat. Quia uidelicet. xxx. equalib suis
duo: decimã tres sextam. quinq qͥntam sex. ter-¬
consũmant. Ubi mysticȩ ut diximꝰ. innuitur totã
eccłiȩ ꝑfectionẽ. in xp̃i fide & grã consistere: qͦ
ã patriarchis pͥmo agnita. uoce apłorum. ẽ. latꝰ
diffamata: nec. cc̃. nom̃ aliud sub ȩlo. in quo
neatur in partib. Tricenarius gͦ numerus suis partib
quadragesimum complet & scdm: quia dñs ȩccliam
sui baptismatis sacram̃tis. & nc̃ laborantem tempora-

Expanded text:
pertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenapertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenario dierum numero uoluitur, conuundenario septies multiplicato, ad numerum septuagesimum et septimum cuncta peccata perveniunt. In quo numero etiam fit plena remissio peccatorum, expiante nos carne Sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit, et reconciliante nos piaturus, eorumdem quoque numerorum mystica cognatio declarat, quia videlicet triginta aequalibus suis duo; decimam, tria; sextam, quinque; quintam, sex; tertuadraginta duo consummant. Ubi mystice, ut diximus, innuitur totam Ecclesiae perfectionem in Christi fide et gratia consistere, quia a patriarchis primo agniius voce diffamata: nec esse nomen aliud sub coelo in quo neatur in partibus. Tricenarius ergo numerus suis partibus quadragesimum complet et secundum, quia Dominus Ecclesiam sui baptismatis sacramentis et nunc laborantem temp
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ. & de maria uirgine sic̃ filiꝰ. insinuat nob̃ grãm
di: qua homo nullis p̃cedentib meritis. in ipso
exordio naturȩ suȩ qͦ. eẽ. cepit. uerbo dĩ copularet᷑
in tantã ꝑsonȩ unitatẽ. ut idem ipse. ẽẽt. filius dei
qui filiꝰ hominis. & filiꝰ hominis qͥ filiꝰ dei: ac sic i
nature humanȩ susceptione. fieret quodã modo ipsa
grã illi homini naturalis. quȩ nullũ peccatũ posset

Expanded text:
filius, et de Maria virgine sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis in ipso exordio naturae suae quo esse coepit Verbo Deo copularetur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei: ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum posset
Abbreviated transcription (Latin):
sum adam filium dei docit. cũ sit factus ã deo: s
ꝑ grãm quã postea pȩccando amisit. tanqͣm filiꝰ
inparadiso constitutus sit. Qua ꝓpt̾ in gen̾ationbꝰ
mathei significatur nr̃oꝵ susceptio peccatorum
ã dño xp̃o: in generationib aut̃ luce. significat᷑
ille descendens enarrat: iste ascendens. Qd enim
dicit apłs. misit d̾s filiũ suũ in similitudinem
carnis peccati: hȩc. ẽ. susceptio peccators. Qd aũt
addidit. ut de peccato dãpnaret peccatũ in car¬
ne: hec.ẽ. expiatio peccatoꝵ. Proinde matheus
ab ipso dđ ꝑ salomonẽ descendit: in cuiꝰ matre
ille peccauit: lucas uͦ ad ipsũ daid ꝑ nathan as¬
cendit: ꝑ quem ꝓpħam. d̾s peccatum illius expra¬
uit. Ipse quoq numerus quẽ lucas exequitur:

Expanded text:
sum Adam filium dixit dei, cum sit factus a deo, sed sum Adam filium dixit dei, cum sit factus a deo, sed per gratiam quam postea peccando amisit tamquam filius in paradiso constitutus sit. Quapropter in generationibus Matthei significatur nostrorum susceptio peccatorum a domino Christo, in generationibus autem Lucae significatur ille descendens enarrat, iste ascendens. quod enim dicit apostolus: misit deus filium suum in similitudinem carnis peccati, haec est susceaddidit: Ut de peccato damnaret peccatum in carne , haec est expiatio peccatorum. Proinde Matthaeus ab ipso David per Salomonem descendit, in cujus matre ille peccavit: Lucas vero ad ipsum David per Nathan ascendit, per quem prophetam Deus peccatum illius expiavit. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitatem nobiscum participandã. quia desien¬
dentem xp̃m uoluit significare matheus: ideo &
ipsas generationes: ab abraham usq ad ioseph. &
usq ad ipsius cp̃i natiuitatẽ descendendo cõme¬
morauit. ab initio ȩuangelis sui. lucas autẽ ñ ab
initio. s ã baptismo xp̃i generationes enarrat: noc
descendendo. s ascendendo. tanqͣm sacerdotẽ mex¬
piandis peccatis magis ad signans: ubi cum uor
de cęlo declarauit: ubi testimoniũ ioħes ipsi ꝑhi¬
buit dicens. Ecce. qui tollit peecata mundi. Ascen¬
dendo autem transit ab abraham. & ꝑuenit ad
dm̃: cui mundati & expiati reconciliamur. Meri¬
to & adoptionis originem ipse suscepit: qͥa ꝑadop¬
tionẽ efficimur filii dĩ. credendo in filiũ dei. ꝑca
nalem uͦ generationẽ: filius di potius ꝓppt̾ nos
filius hominis factus. ẽ. Satis autẽ de monstra¬
uit ñ se ideo dixisse ioseph filiũ hely. qͦd de illo
gerntus. s qͦd ab illo fuerit adoptatus: cum & ip¬

Expanded text:
mortalitatem nobiscum participandam quia descendentem uoluit significare Mattheus, ideo et ipsas generationes ab Abraham usque ad Ioseph et usque ad ipsius Christi natiuitatem descendendo commemorauit ab initio euangelii sui. Lucas autem non ab initio, sed a baptismo Christi generationes enarrat, nec descendendo, sed ascendendo. tamquam sacerdotem in expiandis peccatis magis signans, ubi eum uox de caelo declarauit, ubi testimonium Iohannes ipsi perhibuit dicens: ecce qui tollit peccata mundi. ascendendo autem transit et Abraham et peruenit ad deum, cui mundati et expiati reconciliamur. merito et adoptionis originem ipse suscepit, quia per adoptionem efficimur filii dei credendo in filium dei. per carnalem uero generationem filius dei potius propter nos filius hominis factus est. satis autem demonstrauit non se ideo dixisse Ioseph filium Heli, quod de illo genitus, sed quod ab illo fuerit adoptatus, cum et ip
Abbreviated transcription (Latin):
feruor caritatis. Possumꝰ & aliter de p̃dicto nume¬
io ad p̃sens ȩccłiȩ tempꝰ ꝑtinente. quo dño cooꝑan¬
te in spem futuri sabbati laborat: intimare. Sep¬
ties enim seni: xͦl .ii. faciunt. Sex quidẽ atd oꝑa:
sept̃c uͦ adrequiẽ significãdã ꝑtin̾e: tarꝰ qͥ dubitet. Unde
to. S quia sub spe intrandi in requiẽ. sedulus exer¬
metatur. Quorum ultimo. dum ĩm ducẽ susce¬
pit: max aꝑto iordane promissas olim sedes de¬
uictis hostib adiit. Sic & dñs mãc quadragesima
suła generatione. ex quo mundus cecitatis pͥsce
tenebras abraham credente discussit: aduemens
in carne. baptismi nob̃ lauachro cęli ianuas pan¬
dit. Et ipsi ꝑfecto uirtutum cursu. in quo qͦd
non uidemus sꝑantes ꝑpatientiam expectamꝰ:
sub eiusdem ut dictum. ẽ. numeri sacram̃to¬
post sicatum xp̃o duce lȩci fluuium. promissa pato
celestis ꝑueniemus ad regna. Uerum ad istam

Expanded text:
rvor charitatis. Possumus et aliter de praedicto numero, ad praesens Ecclesiae tempus pertinente, quo, Domino cooperante, in spem futuri sabbati laborat, intimare. Septies enim seni, quadraginta duo faciunt. Sex quidem ad opera, septem vero ad requiem significandam pertinere, rarus qui dubitet. Unde oratur in deserto; sed quia sub spe intrandi in requiem sedulus exermetatur: quorum ultimo dum Jesum ducem suscepit, mox aperto Jordane, promissas olim sedes devictis hostibus adiit. Sic et Dominus Jesus quadragesima secunda generatione ex quo mundus aetatis priscae tenebras, Abraham credente, discussit, adveniens in carne, baptismi nobis lavacro coeli januas pandit, et ipsi perfecto virtutum cursu, in quo quod non videmus sperantes per patientiam exspectamus, sub ejusdem ut dictum est numeri sacrampost siccatum Christo duce Lethi fluvium, promissa patriae coelest
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Hirgo generat: & tu hunc genitũ uocabis nũm.
Hoc. ẽ. uocab̾ qͦd ante fuit: qͦd ante scł̃a nominatũ
ẽ. Non tu ei pones nom̃: nec ex te ei uocabulũ consti¬
tues: s nomina & uoca exultando nãm id.ẽ. salua¬
torem. Saluatorem eũ. eẽ. stare: nec ex tempore cȩ

Expanded text:
ret: Virgo generat, et tu hunc vocabis Jesum, hoc est, vocabis quod ante fuit, quod ante saecula nominatum est; non tu ei pones nomen, nec ex te ei vocabulum constitues, sed nomina et voca exsultando Jesum, id est, Salvatorem; Salvato
Abbreviated transcription (Latin):
offendere. xp̃m ꝑmala oꝑa: aliud negare. Q pec¬
cator.ẽ. & tam̃ illi credit. cadit qͥdẽ suꝑ lapidẽ.
& confringit᷑: s ñ  om̃ino conterit᷑. Reseruatur
eñ ꝑpatientiã: ad salutẽ. Suꝑ quẽ uͦ ille ceciderit.
hoc. ẽ. cui lapis ipse irruerit. & qͥ xp̃m penitus
negauerit. conteret eũ: ut ne testa qͥdẽ remane¬
at. inqͣ hauriat᷑ aqͦ pusillũ. Siue dehis dicit¬
qͦd cadunt suꝑ eũ. qͥ illũ mͦ contẽpnunt. uł in¬
uriis afficiunt: ideo ñ dũ penitꝰ intereunt: sta¬
m̃ conqͥssant᷑. ut ñ rectiambulent. S̾upͣ q̃s aũt
cadet: ueniet illis de suꝑ in iudicio cũ pena ꝑditio¬
nis. Ido dix̃ cõmiruet eos: ut sint impii tanꝙͣ. puluᷤ
qͦm ꝓicit uentꝰ ã facie t̾rȩ.

Expanded text:
per mala opera, aliud negare. Qui peccator est, et tamen in illum credit, cadit quidem super lapidem, et confringitur, sed non omnino conteritur: reservatur enim per poenitentiam ad salutem. Super quem vero ille ceciderit, hoc est, cui lapis ipse irruerit, et qui Christum penitus negaverit, sin conteret eum, ut nec testa quidem remaneat, in qua hauriatur aquae pusillum. Et cum audiquod cadunt super eum, qui illum modo contemnunt vel injuriis afficiunt. Ideo nondum penitus intereunt, sed tamen conquassantur, ut non recti ambulent. Supra quos autem cadit, veniet illis desuper in judicio cum poena perditionis. Ideo dixit comminuet eos, ut sint impii tanquam pulvis quem projicit ventus a facie te
Abbreviated transcription (Latin):
Quomꝰ inqͥt implebit᷑ hȩc ꝓphetia. qͦ lapidẽ ab edi-¬
gntib p̃dicandꝰ: ut qͣsi lapis angularis duos
condens insemecipsũ. exutioq popło unã sͥ fide¬
liũ ciuitatẽ. unũ tẽplũ edificet: Eosdẽ em̃ syna¬
goge ministras. qͦs supͣ colonos dixerat. nc̃ edifi¬
aintes appellat: qͥa qͥ subditã sͥ plebẽ ad afferendos
inte fructus qͣsi uincã excolere: ipsi hanc dõ in ha¬
bitatme dignã qͥsi domũ construere & ornare iu-¬
bebant᷑. Unde & apł̃s fidelib scribens: ait. Dei agri.¬
tultura: dei ȩlificatio estis.S qͥ uineȩ dĩ fructum
negare. qͦsi agricolȩ mali laborabant: idẽ qͥ si mali
arm̃tarii domui cłĩ lapidẽ p̃ciosũ electũ. qͥ uł infun¬
ilam̃tis uł mangulo pondꝰ erat: subtrahere. hoc.ẽ.
sidc̃ xp̃i auditorib suis conabant᷑ eriꝑe. S illis
nolentib. idẽ lapis caput anguli firmauit: qͥa
dtutroq popło qͦtiͦt ipse uoluit. sua fide coniun.¬

Expanded text:
o, inquit, implebitur haec prophetia, quae lapidem ab aedifgentibus praedicandus? ut quasi lapis angularis duos condens in semetipsum, ex utroque populo unam sibi fidelium civitatem, unum templum aedificet. Eosdem enim Synagogae magistros, quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat, quia qui subditam sibi plebem ad ferendos vitae fructus quasi vineam excolere, ipsi hanc Deo inhabitatore dignam quasi domum construere et ornare jubebantur. Unde et Apostolus fidelibus scribens ait: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Sed qui vineae Dei fructum negare quasi agricolae mali, iidem quasi mali caementarii domui Dei lapidem pretiosum electum, qui vel in fundamentis vel in angulo ponendus erat subtrahere, hoc est fidem Christi auditoribus suis conabantur eripere. Sed illis licet nolentibus, idem lapis caput anguli firmavit, quia de utroque populo quotquot ipse voluit sua fide conjun
Abbreviated transcription (Latin):
ne xp̃o cecus erat. Hi qͥ ꝑse iudere ñ poterant. audie¬
runt p̃conia saluatoris: & confessi ft̃ filiũ d̃. Pro¬
fi scente igit᷑ dño & discipłis eiꝰ. & plurima mul¬
titudine de iericho. duo ceti nixta uiã sedebant:
qͥa ascendente adcelos dño. & multis fideliũ scqͣn¬
tib immo cunctis abinitio mundi electis. unacũ
illo ianuã regni glestis ingredientib: mox ut̾q
popłs diu ꝑfidia cecꝰ. audito saluatoris aduentu.

Expanded text:
s erat. Hi qui per se videre non poterant, audierunt praeconia Salvatoris, et confessi sunt filium David. Proficiscente igitur Domino et discipulis ejus, et plurima multitudine de Jericho, duo caeci juxta viam sedebant; quia ascendente ad coelos Domino, et multis fidelium sequentibus, imo cunctis ab initio mundi electis una cum illo januam regni coelestis ingredientibus, mox uterque populus diu perfidia caecus audito Salvatoris adve
Abbreviated transcription (Latin):
sciendũ. ẽ. inuecerib exemplarib ñ haberi no¬
uissimũ. s pͥmũ: ut ꝓpͥo iudicio condẽpnem᷑ sĩ
autẽ nouissimũ uoluerimꝰ legere: manifesta.ẽ.
int̾p̾tatio ut dicamꝰ intelligere qͥdẽ ueritatẽ iude¬
os: s tergiu̾sari. & nolle dicere qͦd sentiunt: sic̃ ẽ
baptismo ioh̃is scientes. eẽ. ẽ cȩło dicere noluer̃t.
Dixͣ illis ñc. Am̃ dico uob̃: qi publicam & merecti¬
ces pͣcedent uos in regnodĩ. Et merito: qͥa illi qui

Expanded text:
plaribus non haberi novissimum, sed primum, ut proprio judicio condemnentur. Si autem novissimum voluerimus legere manifesta est interpretatio, ut dicamus intelligere quidem veritatem Judaeos, sed tergiversari, et nolle dicere quid sentiunt, sicut et baptismum Joannes scientes esse de coelo, dicere noluerunt. Dicit illis Jesus: Amen dico vobis, quia publicani et meretrices praecedent vos in regno Dei. Et merit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓpͥa responsione dãpnent᷑. Aiunt illi. Malos ma¬
le ꝑdet: & uineã suã locabit aliis agricolis. qͥ reddas
ei fructũ temporibꝰ suis. Locata. ẽ. aut̃ nob̃ uinea:
& locata ea conditione. ut reddamꝰ dño fructꝰ tem¬
porib suis: & sciamꝰ uno qͦ tẽpore qͥd oporteat nos
uł loqͥ uł facere. Cũ aut̃ dixissent qͥa ueniens dñs¬
dñs uincȩ. pꝰ ꝑditionẽ malors agricolarũ uineam
daturꝰ. cẽt. aliis: hoc idẽ dñs ita diuinitꝰ fuisse ꝓ¬
curatũ. ꝓphetico statini affirmauit exemplo sub¬
itiens. Dic illis ñc. Nñqͣ. legistis inscͥpturis.lapisĩ
que reꝑbauert edificantes hic factus. ẽ. in capit an¬

Expanded text:
Aiunt illi: Matos male perdet, et vineam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis. Locata est autem nobis vinea, et locata ea conditione, ut reddamus Domino fructus temporibus suis, et sciamus unoquoque tempore, quid oporteat nos, vel loqui vel facere. Cum autem dixissent, quia veniens dominus vineae post perditionem malorum agricolarum vineam daturus esset aliis, hoc idem Dominus ita divinitus fuisse procuratum prophetico statim affirmavit exemplo, subjiciens: Dicit illis Jesus: Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaver
Abbreviated transcription (Latin):
delicet ds uirtutũ. Iterũ misit alios scruos plures pͥo¬
ribꝰ. & fecert̃ illis similit̾. In hac eñĩ sententia ostendit
patientiã patrissamilias: qͦd freqͦntius miserit. ut malo̾
colonos ad penitentiã ꝓuocaret: illi aut̃ contẽpnentes
thesaurirauert̃ sibi irã indie ire. Attam̃ seruos istos
ꝓpħarũ choros intellige: qͥ continuis actestationibꝰ

Expanded text:
utum. Iterum misit alios servos plures prioribus, et fecerunt illis similiter. In hac enim sententia ostendit patientiam patrisfamilias, quod frequentius miserit, ut malos colonos ad poenitentiam vocaret; illi autem contemnentes thesaurizaverunt sibi iram in die irae. Attamen servos istos prophetarum chorum intellige qui continuis attesta
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ uitiseoꝵ: & ꝓpago eoꝵ ex gomora. Uua eoꝵ
uua fellis: botrꝰ amaritudinis ipsis. furor draco¬
nũ uinũ eoꝵ: & furor aspidũ in sanabilis. Nã &
ipse dd seruus sũmi patrisfamilias. t̃: qͥ cor popli
ut ad celestia desideranda suspenderet. interxitꝰ
carnaliũ uictimarũ laudes dñi continuas. sua ui
melodia cantari c̃stituit. S & hunc seruũ affectũ
contumeliis in capite uulnerauert᷑: scdm qͦd euangłi¬
um marci sonat: qͥa psalmistarũ carmina. qͦ ad
laudẽ dñi uocabant paruipendentes. ipsũ qͥ psal¬
modie caput in spu scõ & fons claruerat dił ab iece¬
filio ysai: regnũ eiꝰ simul ignobili styrpe. & reli¬
gionẽ impietate mutart̃. At tam̃ ipse ꝓhac uinea
qͦ de egypto translata.ẽ. palestine montes sua obũ¬
bratione ꝓtextiat: ne radictꝰ ext̾mnaret᷑ orabat.
Dñc as uirtutũ conũte nos: respice de gelo &uide &emsita¬

Expanded text:
m, et propago eorum ex Gomorrha. Uva eorum uva fellis, botrus amaritudinis ipsis. Furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis . Nam et ipse David servus summi patrisfamilias est, qui cor populi, ut ad coelestia desideranda suspenderet inter ritus carnalium victimarum, laudes Domini continuas suavi melodia lecantari constituit. Sed et hunc servum affectum contumeliis in capite vulneraverunt; secundum quod Evangelium Marci sonat, quia psalmistarum carmina, quae ad laudem Domini vocabant parvi pendentes, ipsum qui psalmodiae caput in Spiritu sancto et fons claruerat, David abjecefilio Isai? regnum simul ejus ignobili stirpe et religionem impietate mutarunt. Attamen ipse pro hac vinea, quae de Aegypto translata Palaestinae montes sua obumbratione protexerat, ne radicitus exterminaretur orabat: Domine, Deus virtutum, convertere nunc, respice de coelo
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣ poteĩtate hȩc facis. & qͥs tͥ dedit hanc potes¬
tatẽ. & uoluert in uerbo capere sapientiã sua
arte suꝑant᷑: & audiunt inparabolis. qͦd aꝑta
faciȩ ñ merebant᷑ audire. Hõ iste pat̾familias.
ipse.ẽ. qͥ habebat duos filios: & qͥ in alia para¬
bola conduxit oꝑarios in uineã suã. Q planta¬
uit uineã: de qͦ & ysaias plenissime ꝑ cantitũ
loqͥt᷑: ad extremũ inferens. uinea dñi sabaoth
domꝰ isrł. ẽ. Et inpsalmo inqͥt. Uineã de egyp¬
to transtulisti: eiecisti gentes. & plantasti eam.
Sepẽ curũdedit ei: uł murũ urb. uł angłoꝵs
auxilia. Et fodit in ea torcular. Aut altare. aut
illa torcularia: qͦrũ & tres psalmi titulo p̃no¬
tant᷑. octauus. & octogesimꝰ. & octogesimꝰ t̾cius.
Et eaificauit turrẽ: haud dubiũ qͥn tẽplũ. de

Expanded text:
In qua potestate haec facis, et quis tibi dedit hanc potestatem? et voluerunt in verbo capere sapientiam, sua arte superantur, et audiunt in parabolis quod aperta facie non merebantur audire. Homo iste paterfamilias ipse est, qui habebat duos filios, et qui in alia parabola conduxit operarios in vineam suam, qui plantavit vineam. De qua et Isaias plenissime per canticum loquitur ad extremum inferens: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est . Et in psalmo inquit: Vineam de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam . Sepem circumdedit ei, vel murum urbis vel angelorum auxilia; et fodit in ea torcular, aut altare, aut illa torcularia, quorum et tres psalmi titulo praenotantur, octavus, octogesimus, et octogesimus sextus. Et aedificavit turrim, haud dubium quin templ
Abbreviated transcription (Latin):
ait. regnũ dĩ intͣ uos. ẽ: in qͦ gentes iudeos p̃ce¬
dunt: qi citiꝰ credere noluert̃. fitq hoc qͦd in alia
uersũ. ẽ. & cauda incaput. xxxuiii.
Aliã parabolã audite. hõ erat pat̾samilias
qui plantauit umeã: & sepẽ circũdedit ei & fo

Expanded text:
ait: Regnum Dei intra vos est . In quo gentes Judaeos paecedunt, quia citius credere voluerunt. Fitque hoc quod in alia versum est, et cauda in caput . Aliam parabolam audite: Homo erat paterfamilias, qui plan
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iuit inuineã: qͥa int̾fecto patrisfamilias filio
se putauit heredẽ. Alii uͦ ñ putant gentiliũ &
iudeorũ. eẽ. parabolã. s simplicit̾ peccatoꝵ. &
iustoꝵ: ipso qͦ dño ꝓpositionẽ suã pꝰea disseren.

Expanded text:
non ivit in vineam, quia interfecto patrisfamilias filio non ivit in vineam, quia interfecto patrisfamilias filio se putavit haeredem. Alii vero non putant gentilium et Judaeorum esse parabolam, sed simpliciter peccatorum et justorum. Ipso quoque Domino propositionem suam p
Abbreviated transcription (Latin):
Iste hõ ds̃ intelligit᷑: qͥ om̃s hoiẽs qͦs natura creauit.
pat̾no affectu diligit. Qͦmͦ locutꝰ. ẽ. filiis suis: Hon
infacie ut hõ: s in carde ut ds̃. N aurib u̾bũ so¬
nans: s insensib suggerens intellectũ. Hi st̃ duo
filii. qͥ & inluce parabola describunt᷑: liuidus. ri gidꝰ
& lururiosus: & de qͥb zacharias ꝓpħa loquitur
Assũpsi mͥ duas uirgas. Unã uocaui decorẽ. & alte¬
rã uocaui funiculũ: & paui gregẽ. Lacharias du¬
asuirgas dix: i.ẽ. duos filios. Erimo dr̃ gentili
popło ꝑnaturalis legis noticiã. uade & oꝑare in
uineã meã: hoc. ẽ. qͦd tͥ ñ uis fieri alteri ne fecers
qͥ suꝑbe respondit nolo: cũ reliqͥd bonũ. & degt
malũ. Postea uͦ in aduentu saluatoris acta peni¬
tentia oꝑatꝰ. ẽ. in uinea dĩ: & sermonis contuma¬
tiã. labore correxit. Scds aut̃ popłs iudeoꝵ.ẽ.
qͥ respondit moysi. Dĩa qͥcũq dixeris: faciemꝰ. It

Expanded text:
elligitur, qui omnes homines quos natura creavit paterno affectu diligit. Quomodo locutus est filiis suis non in facie ut homo, sed in corde ut Deus, non in auribus verbum sonans, sed in sensibus suggerens intellectu. Hi sunt duo filii, qui et in Lucae parabola describuntur, lividus, rigidus, et luxuriosus , et de quibus Zacharias propheta loquitur: Assumpsi mihi duas virgas, unam vocavi decorem, et alteram vocavi funiculum et pavi gregem . Zacharias duas virgas dixit, id est, duos filios. Primo dicitur gentili populo per naturalis legis notitiam: Vade, et operare in vinea mea, id est, Quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris. Qui superbe respondit, Nolo, cum reliquit bonum et elegit malum. Postea vero in adventu Salvatoris acta poenitentia operatus est in vinea Dei, et sermonis contumaciam labore correxit. Secundus autem populus Judaeorum est, qui respondit Moysi, Omnia quaecunque dixeris, faciemus , et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ad intelligendũ qͦd querit: aut odio. uł contẽptu ip¬
sius ueritatis. indignꝰ. ẽ. cui debeat aꝑiri qͦd querit.
cere: s ñ potestis illa portare mͦ. Propt̾ aliud uͦ: dis¬
cipłis p̃cipit. Holite scm̃ dare canibꝰ: neq mittatis
margaritas ur̃as ante porcos. Post hanc gͦ fraudu-¬
lentã sacerdotũ interrogationẽ. postq suã cautis¬
simã responsionẽ: statim infert dñs parabolam.
qͦ & illos impietatis arguat: & adgentes regnum
di doceat transferendũ.
Quid uob uidet᷑: Homo qͥdã habebat duos filios.
& accelens ad pͥmũ dp̃ẽ. fili uade hodie oꝑare in¬

Expanded text:
est ad intelligendum quod quaerit, aut odio vel contemptu ipest ad intelligendum quod quaerit, aut odio vel contemptu ipsius veritatis indignus est cui debeat aperiri quod quaerit. . Propter aliud vero discipulis praecipit: Nolite sanctum dare canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos . Post hanc ergo fraudulentam sacerdotum interrogationem, postque suam cautissimam responsionem statim infert Dominus parabolam quae et illos impietatis arguat et ad gentes regnum Dei doceat transferendum. autem vobis videtur? Homo quidam habebat duos filios, et accedens ad primum dixit: Fili
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ cuigregatim multitudines. ioħis receꝑant bap-¬
tismũ: & sic eũ habebant ut ꝓpħam. Et responden-¬
tes uiu: dicerunt. Nescimꝰ. Ait illis & ipse. Hec ego di
co uob̾: inqͥ porestate hȩc facio. Hon uob̃ inqͥt dico
qͦd scio: qi ñ uultis fateri qͦd scitis. Conseqͣns gͦ erat
iuxta responsionẽ eoꝵ dnm̃ qͦ dicere nec ego scio:
s m̃tiri u̾itas ñ potest. Et ait. Nec ego dico uob̃. Eix
qͦ ostendit & illos scire. s respondere nolle: & se nosse.
& ideo ñ dicere qͥa illi qͦd sciant taccant. Iustissime
utiq indiatores huiꝰ cemodi uerb̃ repulsi. confusi
ab scessert̃: & impletũ. ẽ. qͦd in psalmo ꝑ ꝓpħam di-¬
cit ds pat̾. Paraui lucernã xp̃o meo. id ÷ ipsũ ioħm:
mimicos eiꝰ indiã confusione. Notandũ aut qͥa du¬
as obcausas maxime scientia ueritatis. ẽ. occultan¬
da qͤrentib: cũ udelicet isqͥquerit aut minꝰ capax

Expanded text:
enim gregatim multitudines Joannis receperant bapenim gregatim multitudines Joannis receperant baptismum, et sic eum habebant ut prophetam. Et respondentes Jesu dixerunt: co vobis in qua potestate haec facio. Non vobis, inquit, dico quod scio, quia non vultis fateri quod scitis. Consequens ergo erat juxta responsionem eorum, Dominum quoque dicere, Nec ego scio, sed mentiri Veritas non potest, et ait: Nec ego dico vobis. Ex quo ostendit et illos scire, sed respondere nolle, et se nosse, et ideo non dicere, quia illi quod sciunt taceant. Justissime utique insidiatores hujusmodi verbis repulsi, confusi abscesserunt, et impletum est quod in psalmo per Prophetam dicit Deus Pater: Paravi lucernam Christo meo , id est ipsum Joannem: Inimicos ejus induam confusione . Notandum autem quia duas ob causas maxime scientia veritatis est occultanda quaerentibus, cum videlicet is qui quaerit aut minus capax
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogat. ut suo uł silentio. uł sencentia c̃dẽpnent᷑.
At illi cogitabitt. int̾ se dicences. Si dxcerimꝰ ẽ celo:
dicet nob̾. Quare gͦ ñ citilidistis illi: Dolosi tstato¬
res ac falsiloqͥ argum̃tatores. hanc argum̃tationẽ
dubiã opponebant sͥ: acsi ã dño talit̃ eis respon-¬
deret᷑. Qũe confitemimi de cȩlo habuisse ꝓphetiã. mͥ
testimoniũ ꝑhibuit: & ab illo audistis in qͥ egoista fa¬
ciã potestate. Si aut̃ dixerimꝰ ex hominib: timemꝰ
turbam. Om̃s eñi habent iolim: sic̃ ꝓpħam. Uider̃t
gͦ qͦalibet horũ respondissent in laqͦũ se casuros: ti¬
m̃tes lapidationẽ. s magis tmm̃tes ueritatis confes¬
sionẽ. Si eñ respondissent baptismũ ioh̃is. ẽ. de
cȩlo. ut ipsi sapientes in malitia ꝑtractauert: conseqͣns
erat responsi. Ore gͦ ñ estis baptiratiã ioħe: Si dice¬
re uoluissent humana deceptione cõpositũ. & nichil
habuisse diuinũ: sedtuonẽ popłi formidabant. Om̃s

Expanded text:
emnentur. At illi cogitabant inter se dicentes: Si dixerimus, E coelo, dicet nobis: Quare ergo non credidistis illi? Dolosi tractores ac falsiloquii argumentatores hanc argumentationem dubiam opponebant sibi ac si a Domino taliter eis responderetur: Quem confitemini de coelo habuisse prophetiam, mihi testimonium perhibuit, et ab illo audistis, in qua ego ista faciam potestate. Si autem dixerimus, Ex hominibus, timemus turbam; omnes enim habent Joannem sicut prophetam. Viderunt ergo quodlibet horum respondissent in laqueum se casuros, timentes lapidationem, sed magis timentes veritatis confessionem. Si enim respondissent baptismum Joannis esse de coelo ut ipsi sapientes in malitia pertractaverunt consequens erat responsio: Quare ergo non estis baptizati a Joanne? Si dicere voluissent humana deceptione compositum, et nihil habuisse divinum, seditionem populi formidabant. Omnes