comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uasita conlocatur ut os non ha¬
beat deor sum: sed in latus incli¬
natum: intrataqua inferius:
ex eunte aero superius: Itemq
siuasis erectios pteat in caelũ.
cumin futdis aquam euadit aet:
sursum uersus ex aliis partibus.
qua non in fundis: & fit locus aque
deorsum uersus intrandi: Quod¬
si uimaiore uas de primitur : ut
uel ex latere uelde super: aque
repente influant : & undique
os uasis obtegant: dirrumpit
ras aersur sum nitens ut eis adi¬
ma lo cum faciat: Et ipsa dis¬
ruptio: singultus uasorum est
dum partib fugit: quiatotus
tamcito non potest: propter illi¬
us oris angustias: Itasiaer suꝑ
aquas irecogitur : &iam conflu¬
entes eas dissicit: cum exilientis
inpetu eius inpulsȩ bulliunt:
st eumbullis crepantibus emittunt
insua properantem: atq: illis
adima decidendiaditum dantem:
Si autem subaquas ire cogatur
exuase: ut illo cedente uas abore
inima pressorepleriuelis: faci¬
lius undis: undique uersum coo¬

Expanded text:
uas ita conlocatur, ut os non hauas ita conlocatur, ut os non habeat deorsum, sed in latus inclinatum, intrat aqua inferius exeunte aere superius. itemque si uasis erecti os pateat in caelum, cum infundis aquam, euadit aer sursum uersus ex aliis partibus, qua non infundis, et fit locus aquae deorsum uersus intrandi. quodsi ui maiore uas deprimitur, ut uel ex latere uel desuper aquae repente influant et undique os uasis obtegant, disrumpit eas aer sursum nitens, ut eis ad ima locum faciat; at ipsa disruptio singultus uasorum est, dum partibus fugit, quia totus tam cito non potest propter illius oris angustias. ita si aer super aquas ire cogitur, etiam confluentes eas dissicit, cum exilientes inpetu eius inpulsae ebulliunt et eum bullis crepantibus emittunt in sua properantem atque illis ad ima decidendi aditum dantem. si autem sub aquas ire cogatur ex uase, ut illo cedente uas ab ore in ima presso repleri uelis, facilius undis undique uersum coo
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si adliteram quis quam cogit
intellegi nonin congruenter:
uel sublimia terrarum: siue
continentium: siue insular um
accipiuntur : que superioras
aquis: uelipsa tegmina speluon¬
carum que superaquas pendula
soliditate firmata sunt: Quocir¬
canec ad litteram quis quam po¬
test sic intellegere quod distum . c̃:
fundauit terrã suꝑ aquam: ut
aquarum pondus terreno ponderi
subportando naturali ordine :¬
quasi subiestum eẽ arbitretur:
Aerem uero aquis eẽ superiorem:
quamuis propter ampliora sui
spatia : & iamaridam contegat :
Hinc intellegitur quod nullum uas
abore in pressum: reple riaquis
potest: Vnde satis indicat aeris
naturam : locum petere superiorem
Vid&ur enimuas inane sed aere
plenum probatur quumore imo
in aquã de primitur: Quia enim
per superiorem partem non in¬
uenit emicandi locum: nec deor
uersus inruptis¬
aquis subter.easire natura sinitur:
Plenitudine sua repellit eas: & in
uas non permittit intrare: Cũ aut̃

Expanded text:
Aut si ad litteram quisquam cogit Aut si ad litteram quisquam cogit intelligi, non inuel sublimia terrarum, siue continentium siue insularum, accipiuntur, quae superiora sunt aquis, uel ipsa tegmina speluncarum, quae super aquas pendula soliditate firmata sunt. quocirca nec ad litteram quisquam potest sic intellegere, quod dictum est: fundauit terram super aquam, ut aquarum pondus terreno ponderi subportando naturali ordine quasi subiectum esse arbitretur. Aerem uero aquis esse superiorem, quamuis propter ampliora sui spatia etiam aridam contegat, hinc intellegitur quod nullum uas ab ore inpressum repleri aquis potest: unde satis indicat aeris naturam locum petere superiorem. uidetur enim uas inane, sed aere plenum probatur, cum ore imo in aquam deprimitur; quia enim per superiorem partem non inuenit emicandi locum nec deorsum uersus inruptiaquis subter eas natura ire sinitur, plenitudine sua repellit eas et in uas non permittit intrare. cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
Fundauit terra suꝑ aquam
Arbitretur aliquis nostrũ aduer¬
sus istos deponderibus elemento¬
rum subtiliterdis serentes :¬
isto testimomo scripturarũ eẽ
nitendum: Quia illi non re¬
tenti auctoritatẽ litter arumnos¬
trarum : & nescientes quemadmo¬
dum dic tum sit: Librosscõs faci¬
lius in ridebunt : quamilludrepu¬
diabunt: quoduel certisratio¬
nibus acceperunt: uel experimen¬
tis manifestissimis probauerunt :¬
llud namque in psalmis : aut figu¬
ratedictum recte accipipotest :
ut qnm caeli& terrȩ nomine: sepe
inec clesia spĩtales carnales que
significantur: Caelos ostende¬
rit pertinere adse renam in¬
tellegentiam ueritatis dicens:
Quifecit caelos in intellegentia:
Terram uero ad fidem simplicẽ
paruulorum : non fabulosis opi¬
nionibus incertã atque fallacẽ:
sed prophetica & euangelica
predicatione firmissima:
que perbaptis inã solidatur:
Et ideo subiecerit dicens: funda¬
uit terram super aquam:

Expanded text:
fundauit terram super aquam, fundauit terram super aquam, arbitretur aliquis nostrum aduersus istos de ponderibus elementorum subtiliter disserentes isto testimonio scripturarum esse nitendum, quia illi non retenti auctoritate litterarum nostrarum et nescientes, quemadmodum dictum sit, libros sanctos facilius inridebunt quam illud repudiabunt, quod uel certis rationibus perceperunt uel experimentis manifestissimis probauerunt. illud namque in Psalmis aut figurate dictum recte accipi potest, ut, quoniam caeli et terrae nomine saepe in ecclesia spiritales carnalesque significantur, caelos ostenderit pertinere ad serenam intellegentiam ueritatis dicens: qui fecit caelos in intellegentia, terram uero ad fidem simplicem paruulorum non fabulosis opiniosed prophetica et evangelica praedicatione firmissimam, quae per Baptismum solidatur, et ideo subjecerit, dicens, Fundavit terram super aquam.
Abbreviated transcription (Latin):
datum eẽ caelum : ut possit
aquarum pondera sustinere :
Quod talis soliditas nisi terris
eẽ non possit: Et quid quid
tale est. non caelum sidterra
sit: Non enim tantum locis:
sed &iam qualitatibus elementa
distingui: Vt proqualitatib:
propriis &iam loca propria
sortirentur: Aqua scilic&
super terra: quȩ &iam si subterra
stata ut labitur sicut inantris
cauernis que abditis: non tamen
a uerrȩ parte quam su pra :
sedeaquamin frase hab& conti¬
netur: Nam siex parte superiore
fuerit terrae: parsulla delapsa.
non man& super aquam ÷ sed
ea perrupta demergitur &ꝑ
Sit ad terram: Quoueniens
conquiescit tam quam in locosuo:
ut suprasit aqua Subter autem
terra : unde cognoscitur : quod
&iam suꝑ aquas cum e&. non ip¬
sis aquis portabatur sed conpage
terrȩ tenebatur. sicut sese babenł
camere speluncarum: Hic occur¬
rit ad monere cauendum errorẽ :
que in libro primo cauendum monui
Neforte quia scriptum est in psalmis

Expanded text:
datum esse caelum, ut possit datum esse caelum, ut possit aquarum pondera sustinere, quod talis soliditas nisi terris esse non possit et, quidquid tale est, non caelum sed terra sit; non enim tantum locis, sed etiam qualitatibus elementa distingui, ut pro qualitatibus propriis etiam loca propria sortirentur. aqua scilicet super terram, quae etiam si sub terra stat aut labitur, sicut in antris cauernisque abditis, non tamen ea terrae parte, quam supra, sed ea, quam infra se habet, continetur. nam si ex parte superiore fuerit terrae pars ulla delapsa, non manet super aquam, sed ea perrupta demergitur et pergit ad terram: quo ueniens conquiescit tamquam in loco suo, ut supra sit aqua, subter autem terra. unde . cognoscitur, quod etiam super aquas cum esset non ipsis aquis portabatur, sed conpage terrae tenebatur, sicut sese habent camerae speluncarum. Hic occurrit admonere cauendum errorem, quem in libro primo cauendum monui, ne forte, quia scriptum est in Psalmis:
Abbreviated transcription (Latin):
secundum omnipotenti amđi
cui cunsta possibilia sunt opor¬
terenos credere: aquas &iam
tam graues quam nouimus atq:
sentimus caelesticorpori in quo
sunt sidera superfusas: Nunc
enim quem ad modumds̃ institu¬
erit naturas rerum. secundum
scripturas eius nos conuenit
querere: numquid in eisuelex
eis ad miraculum potentiae suae
uelit operari: Neque enim si
uell& ds̃ sub aqua oleum ali¬
quando manere: non fier&:
non ex eo tamen oleinatura
nobis eẽt in cognita: quodita
factasit ut appetendo suumlo¬
cum: &iam si subter fusa fuerit:
perrum pata quas eis ques e
superpositam conloc&:
Nunc ergo quaerimus utrum
conditor rerum qui omnia in
mensura & numero & pondera
dis posuit: non unum locum pro¬
prium ponderia quarum cir¬
ca terram tribuerit: sed &
supercaelum quod ultra limi¬
tem aeris circum fusum atq:
solidatum est: Quod quinegatł
eẽ credendum de ponderibus
elementorum argumentant᷑ ::
Negantes ullo modo itadesuper
quasi quodam pauimento soli¬

Expanded text:
secundum omnipotentiam dei, secundum omnipotentiam dei, cui cuncta possibilia sunt, oportere nos credere aquas etiam tam graues, quam nouimus atque sentimus, caelesti corpori, in quo sunt sidera, superfusas. nunc enim, quemadmodum deus instituerit naturas rerum, secundum scripturas eius nos conuenit quaerere, non, quid in eis uel ex eis ad miraculum potentiae suae uelit operari. neque enim, si uellet deus sub aqua oleum aliquando manere, non fieret; non ex eo tamen olei natura nobis esset incognita, quod ita facta sit, ut adpetendo suum locum, etiam si subterfusa fuerit, perrumpat aquas eisque se superpositam conlocet. nunc ergo quaerimus, utrum conditor rerum, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit, non unum locum proprium ponderi aquarum circa terram tribuerit, sed et super caelum, quod ultra limitem aeris circumfusum atque solidatum est. Quod qui negant esse credendum, de ponderibus elementorum argumentantur, negantes ullo modo ita desuper quasi quodam pauimento soli
Abbreviated transcription (Latin):
mentum : & inter aquam quae erat
super firmamentum: Et uoca¬
uit ds̃ firmamentum caelum :
Etuidit ds̃ quia bonum est: & fac¬
ta est uespera. & factum est mane
dies secundus. De uerbodi quo
dixit. fiat firmamentum & ce¬
tera: & deplacito eius quouidit
quia bonum est: &deuespera
& mane non opus est hoc iterũ
sniliter quedis serere: at que
dem ceps quotiens cum que
ista repetuntur : sec undum su¬
periorem in quisitionem : in¬
terim consideranda eẽ ad mo¬
nemus: Vtrum autem nunc
illud caelum fiat quod excedit
aeris omnia spatia: eius que
omnem altitudinem: ubi &iam¬
in luminaria stelle quȩ constitu¬
untur quar todie: anipseair
uoc&ur firmamentum: meri¬
si toquaeri potest: Multienim
asserunt istarum aquarum
naturam suꝑsidereum caelum eẽ
non posse: quod sic habeant or¬
dinatum pondus suum: ut uelut
suꝑ terras fluitent: uel inaere
terris proximo uapor aliter
ferantur: Nequequis quam
istos deb& itare fellere: ut dicat

Expanded text:
mentum, et inter aquam, quae erat mentum, et inter aquam, quae erat super firmamentum. et uocauit deus firmamentum caelum. et uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane, dies secundus. de uerbo dei, quod dixit deus: fiat firmamentum et cetera et de placito eius, quo uidit, quia bonum est, et de uespera et de mane non opus est hic iterum similiterque disserere, atque ita deinceps, quotienscumque ista repetuntur, secundum superiorem inquisitionem interim consideranda esse admonemus. utrum autem nunc illud caelum fiat, quod excedit aeris omnia spatia eiusque omnem altitudinem, ubi etiam luminaria stellaeque constituuntur quarto die. an ipse aer uocetur firmamentum, merito quaeri potest. Multi enim asserunt istarum aquarum naturam super sidereum caelum esse non posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, ut uel super terras fluitent uel in aere terris proximo uaporaliter ferantur. neque quisquam istos debet ita refellere, ut dicat
Abbreviated transcription (Latin):
onis suꝑ stitione terreamur:
Et cum diuinos libros legimus
intanta multitudine uerorũ
intellestuum : quide paucis uer¬
bis eruuntur: & sanitate catho¬
licefidei muniuntur Id potis¬
simum deligamus: quod certũ
apparuerit eum sensis sequem
legimus: Si autem hoc lat&
id: certe quod circum stantia
scripture non impedit : & cũ
sara fide concordat: Si aut̃
&scripture cir cũstantia
per tractari ac discuti non po¬
test: saltem idsolum quod fides
sana perscribit: Aliud est enĩ
quid potissimum scriptor sen¬
ferit non dinoscere : aliud aut̃
a regula pi&atis errare:
Siutrumq uitetur: perfestese
hab& frustus legentis: Siuero
utrumq: uitari non potest : &iã
si uoluntas scriptoris incerta
sit: sanȩ fidei congruam non in¬
utile est eruisse sententiam: .i.¬
tdixit ds̃ fiat firmamentũ
inmedio aquarum & sit diui¬
dens inter aquam & aquam. &
sic est factum: Et fecit ds̃ fir¬
mamentum : & diuisit ds̃ inter
aquam quae erat infra firma¬

Expanded text:
onis superstitione terreamur. onis superstitione terreamur. et cum diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum sana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis errare. si utrumque uitetur, perfecte se habet fructus legentis; si uero utrumque uitari non potest, etiam si uoluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam.dixit deus: fiat firmamentum in medio aquarum et sit diuidens inter aquam et aquam. et sic est factum. et fecit deus firmamentum et diuisit deus inter aquam, quae erat infra firma
Abbreviated transcription (Latin):
gare donec adescam perueni¬
ant : Dic & aliquis: quid tutan¬
ta tritura dissertationis huius
quid granorum ex uisti: quid
euentilasti. quur prope modum
inquestionib: adhuclatent om̃a:
asfirma aliquideorum : quae mul¬
ta posse intellegi disputasti:
Cui respondeo: Ad eum ipsum
mecibum suauiter ꝑ uenis se
quo didici. non herere hominẽ
in respondendo secundum fidem:
quod respondendum est homini¬
bus. qui caliminiari nostrȩ
salutis affectant: ut quid quid
ipspdenatura rerum ueracibus
documentis de monstrare potu¬
erint: ostendamus nostris litteris
non eẽ contrarium: Quid quid
autem dequibus lib& suis uolumi¬
nibus his nostris litteris: id est
catholicae fidei contrarium
protulerint aut aliqua &iam
facultate ostendamus: aut nulla
dubitatio necredamus ẽẽ falsis¬
simum: Atque itateneamus
mediatorem nostrum in quos
omnes thesauri sapientiae atq
scientiae absconditi: ut neque
false philosophiae loquacitate
sedo quamur: neque falsereligi¬

Expanded text:
gare, donec ad escam peruenigare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euentilasti? cur propemodum in quaestionibus adhuc latent omnia? adfirma aliquid eorum, quae multa posse intellegi disputasti. cui reme cibum suaviter pervenisse, quo didici non haerere homini in respondendo secundum fidem, quod respondendum est hominibus qui calumniari Libris nostrae salutis affectant; ut quidquid ipsi de natura rerum veracibus documentis demonstrare potuerint, ostendamus nostris Litteris non esse contrarium. Quidquid autem de quibuslibet suis voluminibus his nostris Litteris, id est catholicae fidei contrarium protulerint, aut aliqua etiam facultate ostendamus, aut nulla dubitatione credamus esse falsissimum: atque ita teneamus Mediatorem nosomnes thesauri sapientiae atque scientiae absconditi, ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur neque falsae religi
Abbreviated transcription (Latin):
exitibus uerba scripturae quae
tractauimus exponantur: cohi¬
beant se tandem quilitteris c̃in¬
flati sec ularibus hec ita posita :
ut omnia pia corda nutriant.
uelut inperitum atque inpolitũ
aliquid exagitant: si ne pinnis
interra reptantes: & uolatu¬
rarum auium nidos in ridentes:¬
xuiiii. Peric ulosius autem errant qui¬
dam infirmi fratres: qui cum
stos inpios decaelestium corpo¬
rum numeris: uel dequibus lib&
olementorum mundi huius
questionibus: subtiliter &cop¬
ose disserere audiunt Euanes¬
cunt & eos sibi cumsus pirio pre¬
ponentes : & magnos putant es
sa luberrimȩ pietates. libros
cum fastidio repetunt: Et quos
dulciter haurire deberent :¬
uix patienter attingunt. Ase¬
getis asperitate abhorrentes:
& spinarum floribus inhiantes:
non enimuacant uidere quamsu¬
auis est dñs: nec insabbato esuri¬
unt: atq: ideopigrisunt:
Potestate adnõ sabbatiaccepta
uellere spicas : & tamdiu uersa¬
remanibus : contritas que pur¬

Expanded text:
exitibus uerba scripturae, quae exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem, qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, uelut inperitum atque inpolitum aliquid exagitant, sine pennis in terra reptantes et uolaturarum auium nidos inridentes. periculosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos inpios de caelestium corporum numeris uel de quibuslibet elementorum mundi huius quaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magnos putantes saluberrimae pietatis libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent uix patienter adtingunt, a segetis asperitate abhorrentes et spinarum floribus inhiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt potestate a domino accepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritasque pur
Abbreviated transcription (Latin):
lestiae tristitiae quaemgerant:
prudentibus fratribus temera¬
ru presumptores. satis dicinon
potest: Cum siquando de praua
& falsa opinationesua reprehen¬
di & conuinci coeperint: ab eis
quinostrorum librorum aucto¬
ritate nontenentur addefenden¬
dum id quod leuissima temerita¬
te & apertissima falsitate dixe¬
runt eosdem libros scos unde
id probent proferre conantur:
uel&iam memoriter que adtes¬
timonium ualere arbitrantur
multa in de uerba pronunti ant:
non in tellegentes neque quelo quun¬
tur: neque dequibus affirmant
Adhoc enim considerandum & ob¬
seruandum libri genes eos multi¬
pliciter : quantum potui enuc leaui
protuli que sententias de uerbis:
ad ex ercitationem nostram obs¬
cure positis non aliquid unum te¬
mere affirmans cum preiudicio
alterius expositionis fortasse
melioris: ut prosuo modulo eligat
quisq: quo dcapere possit:
ubi autem intellegere non potest
scripturȩ : dĩd& honorem sibi
timorem: sed cumtam multis

Expanded text:
lestiae tristitiaeque ingerant lestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumtores, satis dici non potest, quod, si quando de praua et falsa opinatione sua reprehendi et conuinci coeperint ab eis, qui nostrorum librorum auctoritate non tenentur, ad defendendum id, quod leuissima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, eosdem libros sanctos, unde id probent, proferre conantur uel etiam memoriter, quae ad testimonium ualere arbitrantur, multa inde pronuntiant uerba, non intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans cum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis
Abbreviated transcription (Latin):
nouerit: ut certis sima ratione
uel experientia teneat: Turpe
est autem nimis & perniciosũ
ac maxime cauendum: ut xp̃i¬
anum de his rebus quasi secun¬
dum xp̃i anas litteras loquentẽ:
itadelirare audiat : ut quem¬
admodumdicitur toto caelo
errare conspiciens risum tene¬
reuix possit: Et nontam moles¬
tum .ẽ. quoderrans homo de¬
rid&ur : sed quod austores nr̃i
ab eis quiforis sunt talia sensisse
creduntur: Et cum magno
eorum exitio dequorumꝰ salute
satagimus . tam quam in doc¬
ti reprehenduntur atque res¬
puuntur: Cum enim quemquã
denu mero xp̃ianorum in ea
re quamobtim en orunt errare
conprehenderint : & uanam
sententiam suam denostris li¬
bris adserere : quopasto illis
libris credituri sunt dere¬
surrestione mortuorum : &
despeuite a &ernȩ . regnoque
caelorum quando dehis rebus
quasiam experiri. uel in dubi¬
tatis numeris perciperepotue¬
runt : fallaciter putauerint
eẽ consicriptos: Quidenim mo¬

Expanded text:
nouerit, ut certissima ratione nouerit, ut certissima ratione uel experientia teneat. turpe est autem nimis et perniciosum ac maxime cauendum, ut christianum de his rebus quasi secundum christianus litteras loquentem ita delirare audiat, ut, quemadmodum dicitur, toto caelo errare conspiciens risum tenere uii possit. et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores nostri ab eis, qui foris sunt, talia sensisse creduntur et cum magno eorum exitio, de quorum salute satagimus, tamquam indocti reprehenduntur atque respuuntur. cum enim quemquam de numero christianorum in ea re quam optime norunt errare conprehenderint et uanam sententiam suam de nostris libris adserere, quo pacto illis libris credituri sunt de resurrectione mortuorum et de spe uitae aeternae regnoque caelorum, quando de his rebus, quas iam experiri uel indubitatis numeris percipere potuerunt, fallaciter putauerint esse conscriptos? quid enim mo
Abbreviated transcription (Latin):
sed hoc senserat humana ig¬
norantia: Si aut̃ hoc uerum
scõrũ librorũ scriptor senti¬
riuoluerit : analiud aliquid ñ
minus uerum: quod si cetera
contextio sermonis non hoc
cum uoluesse probauerit :
non ideo falsumerit aliud
quod ipse non intellegiuo luit
sed& uerum & quodutilius
cognoscatur: Si autem con¬
textio scripture hoc uoluis¬
se intellegi. scriptorem non
repugnauit adhuc restabuit
quaerere: utrum & aliud non
potuit: Quodsi & aliud potu¬
isse inuenerimus incertum¬
erit Quidnam eorum ille
uoluerit & utrumq sentire
uoluisse: non in conuenienter
creditur: siutrumque sententiae
c&eracircum stantia suffra¬
gatur: Plerumq enim accidit:
ut aliquid d& erra. decaelo:
dec& crismundi huius elementis:
demotu & conuersione : uel &iã
magnitudine & interuallis.
dierum: decertis. defectibus
solis aclunȩ: decircuitibus
annorum & temporum: dena¬
turis animalium: fruticum:
lapidum: atq: huius modi:
ceteris &iam nonxp̃ianus ita

Expanded text:
sed hoc senserat humana igsed hoc senserat humana ignorantia. si autem hoc uerum sanctorum librorum scriptor sentiri uoluerit, an aliud aliquid non minus uerum. quodsi cetera contextio sermonis non hoc eum uoluisse probauerit, non ideo falsum erit aliud, quod ipse intellegi uoluit, sed et uerum et quod utilius cognoscatur. si autem contextio scripturae hoc uoluisse intellegi scriptorem non repugnauerit, adhuc restabit quaerere, utrum et aliud non potuit. quodsi et aliud potuisse inuenerimus, incertumerit, quidnam eorum ille uoluerit; et utrumque sentiri uoluisse non inconuenienter creditur, si utrique sententiae cetera circumstantia subfragantur. Plerumque enim accidit, ut aliquid de terra, de caelo, de ceteris mundi huius elementis, de motu et conuersione uel etiam magnitudine et interuallis siderum, de certis defectibus solis ac lunae, de circuitibus annorum et temporum, de naturis animalium, fruticum, lapidum atque huiusmodi ceteris etiam non christianus ita
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ pueri desinamus: Et in reb:
obscuris atq: a nostris oculis
remotissimis: si quainde scrip¬
ta &iam diuina legerimus:
que possint salua fide quambui¬
mur: alias atq: alias parere
sententias. innullã earũ nos
precipiti ad firmatione ita ꝓ¬
iciamus: ut si forte diligentius
discus saueritas: eam reste
labefacta uerit conruamus:
Non prosententia diuinarũ
scripturarum. sed pronr̃ aita
dimicantes: ut eã uelimus
scripturarum ẽẽ quaenra est:
Cum potius eam quaescriptu¬
rarum est: nrãm eẽ uelle de¬
beamus: xUIII. Ponamus enĩ
in eo quodscriptum est: dixit
ds̃ fiat lux & fasta est lux.
alium sensisse lucem corpora
cẽsp̃i lucem increatura spitali:
fides nostra non dubitat:
Cẽ autẽ lucem corporalem cę¬
lestem aut &iam supra caelũ
uel ante caelum. cui suc cede¬
renox potuerit : tamdiunon
est contrafidem : donec ueri¬
tate certissima refellatur:
Quod sif actum fuerit non hoc
habebat scriptura diuina:

Expanded text:
esse pueri desinamus. Et in rebus esse pueri desinamus. Et in rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam diuina legerimus, quae possint salua fide, qua inbuimur, alias atque alias parere sententias, in nullam earum nos praecipiti adfirmatione ita proiciamus, ut, si forte diligentius discussa ueritas eam recte labefactauerit, corruamus, non pro sententia diuinarum scripturarum, sed pro nostra ita dimicantes, ut eam uelimus scripturarum esse, quae nostra est, cum potius eam, quae scripturarum est, nostram esse uelle debeamus. Ponamus enim in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat lux. et facta est lux, alium sensisse lucem corporalse spiritalem lucem in creatura spiritali fides nostra non dubitat; esse autem lucem corporalem caelestem aut etiam super caelum uel ante caelum, cui succedere DOX potuerit, tamdiu non est contra fidem, donec ueritate certissima refellatur. quod si factum fuerit. non hoc habebat scriptura diuina,
Abbreviated transcription (Latin):
ternisibi uerbi sui. Et quodã
utita dixerim : Flatupariter
coadderni scĩ sp̃s sui: Nam &
illud quod pergrȩcam & lati¬
nam linguã dictum est despũ
dĩ quod suꝑferebatur super
aquas: secundum syrȩ linguae
intellestũ quae uicina est he¬
breae: Nam hoc a quodam dic¬
to xpĩanosyro fertur exposi¬
tum: non suꝑferebatur: sed fo¬
uebat potius intellegi perhi¬
betur: Nec sicut fouentur
tumores aut uulnera in cor¬
pore: aquis uel frigidis uel
calore congruo temperatis:
sed sicut oua fouentur ab ali¬
tib: ubicalor ille materne
corporis. &iam formandis
pullis quodã modo ad minicu¬
latur perquendam in suo ge¬
nere dilestionis affectum:
Nonitaque ꝑ singulosdies istorũ
temporales uoces dĩ carnaliter
cogitemus: Non enim ad hoc
ipsadĩ sapientianr̃a infirmita¬
te suscepta: uenit ad colligen¬
dos subalassuas filios hierus alẽ
quemadmodum gallinapullos
suos ut sẽꝑ paruuli simus:
Sed ut malitia infantes: mente

Expanded text:
terni sibi uerbi sui et quodam, terni sibi uerbi sui et quodam, ut ita dixerim, fotu pariter coaeterni sancti spiritus sui. nam et illud, quod per graecam et latinam linguam dictum est de spiritu dei, quod superferebatur super aquas, secundum syrae linguae intellectum, quae uicina est hebraeae — nam hoc a quodam docto christiano Syro fertur expositum — non superferebatur, sed fouebat potius intellegi perhibetur, nec sicut fouentur tumores aut uulnera in corpore aquis uel frigidis uel calore congruo temperatis, sed sicut oua fouentur ab alitibus, ubi calor ille materni corporis etiam formandis pullis quodammodo adminiculatur per quendam in suo genere dilectionis adfectum. non itaque per singulos dies istorum temporales uoces dei carnaliter cogitemus. non enim ad hoc ipsa dei sapientia nostra infirmitate suscepta uenit ad conligendos sub alas suas filios Hierusalem quemadmodum gallina pullos suos, ut semper paruuli simus, sed ut malitia infantes mente
Abbreviated transcription (Latin):
uidit ds̃ quia bonumest:
Adhoc enim erat in formitas
illa discreta: ut adhuc illa alia
formarentur: Nam que ista
nox quae nobis notissima est:
facit enimeam suꝑ terras solis.
circuitus: quando perlumina¬
rium distributionem adiediui¬
ditur: Post ipsam diuisionem
diei & nostis. dicitur uidit ds̃
quia bonum. ẽ: Nonenim haec
nox in formis aliqua substantia
erat : unde adhuc alia forma¬
rentur: sed spatium lociplenũ
aere : carens lumine diurno:
Cui utique nostiam nihil
addendum eẽt in genere suo:
quoe & speciosior siue diftinc¬
tior: xuii. uespera autem
in toto illotriduo ante quam
fierent luminaria: consũ mati
operis terminus non absur de
fortasse intellegitur: Mane
uerotam quam futur e operatio¬
nis significatio: Sed ante om̃a
meminerimus unde iam multa
diximus nontemporalibus
quasi animisui: autcorporis
motibus. operaridm̃ sicuti ope¬
ratur homo uelangelus: sed
aernis atque in cõmutabilib
& stabilibus rationibus: coae¬

Expanded text:
uidit deus, quia bonum est; uidit deus, quia bonum est; ad hoc enim erat informitas illa discreta, ut adhuc inde alia formarentur. namque ista nox, quae nobis notissima est — facit enim eam super terras solis circuitus —, quando per luminarium distributionem a die diuiditur, post ipsam diuisionem diei et noctis dicitur: uidit deus, quia bonum est. non enim haec nox informis aliqua substantia erat, unde adhuc alia formarentur, sed spatium loci plenum aere, carens lumine diurno: cui utique noctiaddendum esset in genere suo, quo esset speciosior sive distinctior. Vespera autem in toto illo triduo, antequam fierent luminaria, consummati operis terminus non absurde fortasse inteuero tamquam futurae operationis significatio. Sed ante omnia meminerimus, unde iam multa diximus, non temporalibus quasi animi sui aut corporis motibus operari deum, sicut operatur homo uel angelus, sed aeternis atque incommutabilibus et stabilibus rationibus coae
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est: Vidit ds̃ lucem
quia bona est: Cumhoc pos¬
s& post omnia eiusdem diei dice¬
re: id est ut cum explicass& :¬
dixit ds̃ fiat lux & fasta est lux:
Et diuisit ds̃ inter lucem & tene¬
bras : & uocauit ds̃ lucem diem:
& tenebras uocauit nostem :
Tunc dicer &: & uidit ds̃ qui a
bonumest: Et deinceps annec¬
ter&: & facta est uespera : &
factum est mane: Sicut in aliis
operibus facit : quibus uocabu¬
lam ponit: Hic ergo propte¬
rea nonita fecit qnm a forma¬
tare ad hoc distinsta est illa
informitas : ut non in ea finis
e& sed adhuc formanda res¬
tar& per creaturas c&eras
Iam corporales : Itaq si postea¬
quam distinctaessent illa diuisi¬
one & uocabulis: tunc dicer&ur:
uidit ds̃ quiabonum est haec
fasta acciperemus significari:
quibus iam in suo genere nihil
e& addendum : qui a uero
lucem solamita perfecerat:
uiditds̃ inquit lucem qui a bona ẽ:
Et diuisione ac nominibus discre¬
uit atenebris: Ne que tunc dixit

Expanded text:
dictum est: uidit deus lucem dictum est: uidit deus lucem quia bona est, cum hoc posset post omnia eiusdem diei dicere, id est, ut, cum explicasset "dixit deus: fiat lux. et facta est lux. et diuisit deus inter lucem et tenebras et uocauit deus lucem diem et tenebras uocauit noctem", tunc diceret: et uidit deus, quia bonum est, et deinceps adnecteret: et facta est uespera, et factum est mane, sicut in aliis operibus facit, quibus uocabula inponit. hic ergo propterea non ita fecit, quoniam a formata re ad hoc distincta est illa informitas, ut non in ea finis esset, sed adhuc formanda restaret per creaturas ceteras iam corporales. itaque si, posteaquam distincta essent illa diuisione et uocabulis, tunc diceretur: uidit deus, quia bonum est, haec facta acciperemus significari, quibus iam in suo genere nihil esset addendum; quia uero lucem solam ita perfecerat, uidit deus, inquit, lucem quia bona est et diuisione ac nominibus discreuit a tenebris. neque tunc dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
V perhoc quod fasta est uespe¬
ra: peccatum rationalis erea¬
turae: Quod autem factum est
mane : renouatio eius significata
uideatur:. Sedhoc allegoriae
propheticȩ disputatio est:
quamnon isto sermone suscepimꝰ :
Insticuimus enim descripturis nunc
loqui secundum proprietatem
rerum gestarum: non secundũ
enigmata fugurarum: Ergo
adrationem factarum condita¬
rumq: natur arum : quomodo
inuenimus uesperam & mane
in lucespiritali: andiuisio quidẽ
lucis a tenebris distinstio est.
iamrei formate ab informi
Appellatio uero diei & nostis.
insinuatio distributionis est.
qua signific&ur nibil dm̃ in or¬
dinatum relinquere : At que ipsa
informitatem: per quani res
despecie inspeciem modo quodã
transeundo mutantur : non ẽẽ
indispositã: ne quedefestus
profestus que ercaturȩ: quibus
sibim& temporalia quae que
suecedunt sine suplemento ẽe
decoris uniuersi: Nox enim
ordinatesunt tenebre: Prop¬
terba uero cum fasta e & lux

Expanded text:
ut per hoc, quod facta est uespeut per hoc, quod facta est uespera, peccatum rationalis creaturae, quod autem factum est mane, renouatio eius significata uideatur. Sed haec allegoriae propheticae disputatio est, quam non isto sermone suscepimus. instituimus enim de scripturis nunc loqui secundum proprietatem rerum gestarum, non secundum aenigmata futurarum. ergo ad rationem factarum conditarumque naturarum quomodo inuenimus uesperam et mane in luce spiritali? an diuisio quidem lucis a tenebris distinctio est iam rei formatae ab informi, appellatio uero diei et noctis insinuatio distributionis est, qua significetur nihil deum inordinatum relinquere atque ipsam informitatem, per quam res de specie in speciem modo quodam transeundo mutantur, non esse indispositam neque defectus profectusque creaturae, quibus sibimet temporalia quaeque succedunt, sine subplemento esse decoris uniuersi? nox enim ordinatae sunt tenebrae. Propterea uero cum facta esset lux,
Abbreviated transcription (Latin):
sed caelum in corporeum
caeli corporei: hoc est super
omnem corpus: non locorum
gradibus sed ñatura sublimita¬
te prepositum: quo autem mo¬
do simul fieri potuit : & quod in¬
lumin ar&ur : & ipsa inlumi¬
natio ac diuerso tempore nar¬
randa fuerit: Paulo ante dixi¬
mus cum de materia tracare¬
mus: Sed huic luci suc ceden¬
tem nostem ut uespera fier&:
quo pacto intellesturi sumus
a tenebris uero qualibus talis
lux diuidi potuit dicente scrip¬
tura: Et diuisit ds̃ inter lucem
& tenebras : Num quidiam
erant peccatores & stultide¬
cidentes alumine ueritatis :
inter quos & in eadem luce per¬
omanentes diuider & ds̃ : tam¬
quam inter lucem & tenebras :¬
& lucem uocansdiem ac tene¬
bras nostem tõstender & se non
operatorem peccatorum:
sedor dinatorem distributione
meritorum: An hicdies to¬
tius temporis nomen est: & om¬
nia uolumina sȩculorum hoc
uocabulo includit: Ideoq
non distus est primus: sed unus
dies: Et facta est enim uespera.
& fastum est in quit dies unos

Expanded text:
sed caelum incorporeum caeli corporei, hoc est super omne corpus non locorum gradibus, sed naturae sublimitate praepositum. quo autem modo simul fieri potuit, et quod inluminaretur et ipsa inluminatio, ac diuerso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus? a tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti decidentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctem ostenderet se non operatorem peccatorum, sed ordinatorem distributione meritorum ? an hic dies totius temporis nomen est et omnia uolumina saeculorum hoc uocabulo includit ideoque non dictus est primus, sed unus dies? et facta est enim uespera, et factum est, inquit, mane dies unus,
Abbreviated transcription (Latin):
extrarialucemhiluidere possimꝰ:
Et qum discerm abea non potest:
quo exemplo de monstrari possit
emissio indiem : & contrastio lucis
in nostem sicut dixi repperire
difficileest: Si autem sp̃italis
lux facta est cum dixit ds̃ fiat
lux : non illauera patra co ae¬
terna intellegenda est ꝑ quam
facta sunt omnia: & quae in lu¬
minat omnem hominẽ : sed illa
dequa dicipotuit. prior omniũ
creata est sapientia: Cũ enim
a &erna illa & in cõmutabilis
quaenon est facta sed genita sa¬
pientia: inspĩtales atqueratio¬
nales creaturas sic ut in animas
scãs se transfert ut in luminait
lucerepossint: Fit in eis quȩdã
luce lenterationis affectio
quae potest accipi facta lux
cumdicer& ds̃ fiat luxs
Siiam erat creatura sp̃italis
quae nomine caeli significata .ẽ.
in eo quod scriptumꝰ. ẽ:
In principio fecit ds̃ caelum
& terrã : non corporeũ caelum

Expanded text:
extraria luce, nihil uidere possimus; extraria luce, nihil uidere possimus; et quia discerni ab ea non potest, quo exemplo demonstrari possit emissio in diem et contractio lucis in noctem, sicut dixi, reperire difficile est. Si autem spiritalis lux facta est, cum dixit deus: fiat lux, non illa uera patri coaeterna intellegenda est, per quam facta sunt omnia, et quae inluminat omnem hominem, sed illa, de qua dici potuit: prior omnium creata est sapientia. cum enim aeterna illa et incommutabilis, quae non est facta, sed genita sapientia, in spiritales atque rationales creaturas sicut in animas sanctas se transfert, ut inluminatae lucere possint, fit in eis quaedam luculentae rationis adfectio, quae potest accipi facta lux, cum diceret deus: fiat lux, si iam erat creatura spiritalis, quae nomine caeli significata est in eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, non corporeum caelum
Abbreviated transcription (Latin):
nonerat aliqua formata mo¬
les : quam lux ex una parte
in lustrans: ex altera facer&
tenebras : unde nox poss& dies
discedente suc cedere Emis¬
sionem uero contrastionem¬
que lucis illius siuellimus diem
nostemq intellegere: nec
causam uidemus quur itafier&:
Vonenim iamerant animalia
quibus hȩc uicissitudo salu¬
briter ex hibereatur : & qui¬
bus post modũ exortis ꝑ cir¬
cuitũ solis cernimus exhiberi
Nec ullum occurrit exemplũ
quo istam emissionem contrac¬
tionemꝙ lucis: ut diei nostisq
uicissitudines fierent proba¬
repossumus: Iactus enim
radiorum ex oculis nr̃is : cu¬
iusdam quidem lucis est iactus:
& contrahi potest : cumaerem
qui est oculis nr̃is proximus
intuemur & emitti cumad ean¬
dem restitudinem quaesunt
longe posita attendimus:
Nec sane cum contrabitur
ommino cernere quȩ longes
desinit. sed certe obscurius
quamcũ mneam obtutam emit¬
titur: Sed tamen e alux que
in sensu indentis est tam exigua
doc&ur : ut nisi ad iuu&ur

Expanded text:
non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei noctisque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim radiorum ex oculis nostris cuiusdam quidem lucis est iactus et contrahi potest, cum aerem, qui est oculis nostris proximus, intuemur, et emitti, cum ad eandem rectitudinem quae sunt longe posita adtendimus. nec sane, cum contrahitur, omnino cernere, quae longe sunt, desinit, sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. sed tamen ea lux, quae in sensu uidentis est, tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur
Abbreviated transcription (Latin):
Et fecit ds herbam pabuli semen
habentem secundũ suumgenus:
& secundum similitudinem: Et
lignum fructiferum faciens
fructum cuius semeius in eosit
secundugenus suꝑ terram
Etuidit ds̃ qui abonum est: & facta
est uespera: & fac tum est mane
diestertius: hic moderamen
ordinatoris aduertendum est:
ut qum distincta quedamcreatu¬
ra est: herbarum atq: lignorũ
abspecie terrarum & aquarũ :
ut inelementis numerari non possint
Scor sum de illis diceretur: ut exi¬
rent de terra : & seorsum illis red¬
derentur: r Illa solita ut dicere¬
tur. & factum est sic: Ac deinde
repeteretur: quod factum est:
Seor sum quoq: indicar&ur dm̃ui¬
disse qui abonum est: tamenqua
fixaradicibus continuantur
terris & conectantur: ista quoq
ad eundem diem pertinere uoluerit:¬

Expanded text:
duxit terra herbam pabuli, semen habentem secundum genus, et secundum similitudinem, et lignum fructiferum faciens fructum, cujus semen ejus in eo sit secundum genus super terram. Et vidit Deus quia bonum est. Et facta est vespera, et factum est mane dies tertius. Hic moderamen ordinatoris advertendum est, ut quoniam distincta quaedam creatura est herbarum atque lignorum ab specie terrarum et aquarum, ut in elementis numerari non possint, seorsum de illis diceretur ut exirent de terra; et seorsum illis redderentur illa solita, ut diceretur, Et factum est sic; ac deinde repeteretur quod factum est: seorsum quoque indicaretur Deum vidisse quia bonum est; tamen quia fixa radicibus continuantur terris et connectuntur, ista quoque ad eumdem diem pertinere voluerit
Abbreviated transcription (Latin):
sinceritate distribuit: Aliquan¬
do aut̃ idem nefandi sp̃s & iam
que ipsi facturisunt: uelut di¬
uinando prȩdicunt : Qua ꝓpt̃
bono xp̃i ano: siue mathematici
siue quilib& inpie diuinantium :
maxime dicentes uera cauendis:
ne consortio demoniorũ: ani¬
mã deceptam : pacto quodam
queri: utrum caeli luminaria
ista conspicua corpora solasint
an habeant rectores quosdam
sps suos: Et sihabent utrum
ab eis &iam uitaliter inspireNđ:
sicut animantur carnes ꝑ ani¬
mas animalium : Ansola sine
ulla permixtione presentia :
Quodlic& non facile conprehen¬
di possit : arbitror tamen in
proces sutractandarum scrip¬
turarum opportunioraloca
posse occurrere ubi nobis dehac
re secundum scẽ auctoritatis
regulas: & sinonostendere cer¬
tum aliquid tamen crederelicebit:
Nunc aut̃ seruata semper modera¬
tione pie grauitatis: nihil cre¬
dere : dere obscura temere debe¬
mus: Nefortequod postea ueri¬
tas patefecerit : quam uis libris

Expanded text:
sinceritate distribuit. aliquansinceritate distribuit. aliquando autem idem nefandi spiritus etiam quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt. quapropter bono christiano siue mathematici siue quilibet inpie diuinantium, maxime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio daemoniorum animam deceptam pacto quodam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint an habeant rectores quosdam spiritus suos, et, si habent, utrum ab eis etiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla permixtione praesentia. quod licet non facile conprehendi possit, arbitror tamen in processu tractandarum scripturarum oportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re secundum sanctae auctoritatis regulas etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seruata semper moderatione piae grauitatis nihil credere de re obscura temere debemus, ne forte, quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris
Abbreviated transcription (Latin):
non dilectũ: Si enim aliuddice¬
r&. falsum profecto dicer&
Si aut hoc dicer& uerum quidem
sed non secundum suorũ libro¬
rum: in eptas cantiunculas di¬
cer&:. Quod si huic historiae
quia denostris pfertur nolunt
credere: num quid & naturam
rerum delere possunte Cũ ergo
se minime fallidicant sihora
conceptionis inuenerint: saltem
sicut homines non dedignentur
conceptum consideraregemi¬
norum: Ideoque fatendum est:
quando abistisueradicuntur :
Inftinctu quodam occultissimo
dici quem nescientes humane
mentes patiuntur: Quod cũ ad
decipiendos homines fit spituũ
seductorũ operatio est: quib
quedam uerade tempor alibus
rebus nosse ꝑiittitur:
Partim subtilioris sensus acumi¬
nẽ : quacorporib: subtilibus
uigent: Partim experientia
callidiore: propter tam magnã
longitudinẽ pitae : Partimscis
angelis quodipsi ab ommpoten¬
tedo discunt : &iam iussu eius
sibi reue lantibus: quimerita
humana occultissime iustitiae :¬

Expanded text:
non dilectum? si enim aliud dicenon dilectum? si enim aliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, uerum quidem, sed non secundum suorum librorum ineptas cantiunculas diceret. quodsi huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? cum ergo se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab istis uera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum seductorum operatio est: quibus quaedam uera de temporalibus rebus nosse permittitur partim subtilioris sensus acumine, quia corporibus subtilioribus uigent, partim experientia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
tur perdant sidera. ista conside¬
rent: Quid autẽ insulsius et he¬
betius: quam cũ istis rebus con¬
uincuntur dicere ad solos homi¬
nes sibi subi ciendos: fatalem stel¬
larũ ꝑtinere rationem: Inqui¬
b: tamen &iam ipsis degeminis
conuincuntur. quorum diuer¬
seuiuentium: diuerse felicium
uel infelicium: diuerse que mori¬
entium:. easdem plerum que
constellationes accipiunt:
Quia & si interfuit aliquid cum
deut ero funderentur: in nonul¬
lis tamen tantum inter est :
quantum abistis conprehendi
conputatione non possit :
Manus sequentis ia cob: dumnas¬
cerentur inuenta est pedem
fratris precedentis tenens
usque ad eo sic natisunt: ut qua¬
siunus in fans induplum plixior:
nasciui der&ur: Horumcer¬
te constellationes quas appellant:
nullo mododispares ẽẽ potuerunt
Quid ergo uanius : quam ut illas
constellationes intuens mat hȩma¬
ticus. ad eundem horos copum:
ad eandemlumim diceret : unũ
eorum amatre dilectum: alterũ

Expanded text:
tur, perdant sidera, si ista considetur, perdant sidera, si ista considerent. Quid autem insulsius et hebetius quam, cum istis rebus conuincuntur, dicere ad solos homines sibi subiciendos fatalem stellarum pertinere rationem? in quibus tamen etiam ipsi de geminis conuincuntur, quorum diuerse uiuentium, diuerse felicium uel infelicium diuerseque morientium easdem plerumque constellationes accipiunt, quia, etsi interfuit aliquid, cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tantum interest, quantum ab istis conprehendi conputatione non possit. manus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus infans in duplum prolixior nasci uideretur. horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. quid ergo uanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus ad eundem horoscopum, ad eandem lunam diceret unum eorum a matre dilectum, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
lucere suꝑ terram: Nec diem
clarere nisiluce solis. nec noctẽ
tot stellis apparentib: ita lucere
omnino a nostre fidei sanitate
respuamus: Talib: enimdispu¬
tationib &iam orandi causas
nobis auferre conantur: Et im¬
pia peruersitate in malis factis
querestissime reprehenduntur
Ingerunt accusandũ potius dm̃
austorems iderum: quam homi¬
nem scelerum: Sed quod anime
nostrȩ non sit natura corporib
nequidem caelestib subditȩ au¬
diant & philosophos suos:
Quia uero terrenis corporib
illa corpora superiora non
ad eaque ipsitractant potemio¬
rasunt: Uelhine aliquando
cognoscant quia cum multa
corpora diuersorum generũ.
uel animantium uel berbarum
& arbustorũ : un osimul punsto tem¬
poris seminentur: uno quoque pune¬
to temporis innumerabiliter
multa nascantur: Nontantum
diuersis sed &iam hisdem terra¬
rum locistante sunt uari& ates
in progressibus. in actibus & pas¬
si onibus eorũ. & uere istisic ut dici¬

Expanded text:
lucere super terram, nec diem lucere super terram, nec diem clarere nisi luce solis, nec noctem tot stellis apparentibus ita lucere omnino a nostrae fidei sanitate respuamus: talibus enim disputationibus etiam orandi causas nobis auferre conantur, et impia perversitate in malis factis, quae rectissime repreheingerunt accusandum potius deum auctorem siderum quam hominem scelerum. sed quod animae nostrae non sint natura corporibus ne quidem caelestibus subditae, audiant et philosophos suos; quia uero terrenis corporibus illa corpora superiora non ad ea, quae ipsi tractant, potentiora sunt, uel hinc aliquando cognoscant, quia, cum multa corpora diuersorum generum, uel animantium uel herbarum et arbustorum, uno simul puncto temporis seminentur unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diuersis, sed etiam isdem terrarum locis tantae sunt uarietates in progressibus, in actibus et passionibus eorum, ut uere isti, sicut dici