comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͦ ꝑ huiꝰ scłi tẽpus grã dĩ de suꝑueniente
ꝑlauachrũ regenerationis in sp̃ũ sc̃o misso de
cȩlo subinde ciues eiꝰ accrescunt. Sed ꝑuidiciũ
bit : ut nulla remaneant uestigiauetustatis.
qͥndo qͥdẽ & corpora ad incorruptionẽ atq im¬
mortalitatẽ nouã ex corruptione uetere atq
uidet᷑. cũ aꝑtissime dicat absterget ds̃ omnẽ
lacrimã ab oculis eoꝵ: & mors iã ñ erit neq
luctꝰ neq clamor. s nec dolor ullus. Qs uͦ tã sit
absurdus & obstinacissima intentione uesanus
qͥ audeat affirmare in huiꝰ mortalitatis erũnis
ñ dico popłm scm̃ sed unũ quẽq scõꝵ qͥ hanc uel
ducat uel ducturꝰ sit uel duxerit uitã nullas
habentẽ lacrimas & dolores. cũ potius qͣnto ẽ.
qͥsq sanctior & desiderii scĩ plenior. tanto sit
Et lauabo ꝑsingulas noctes lectũ meũ. lacrimis
meis stratũ meũ rigabo : Et gemitꝰ m̃s ñ. ẽ absconditꝰ

Expanded text:
ex quo per huius saeculi tempus gratia Dei desuper ueniente per lauacrum regenerationis in Spiritu sancto misso de caelo subinde ciues eius adcrescunt. Sed per iudicium bit, ut nulla remaneant uestigia uetustatis; quando quidem et corpora ad incorruptionem adque inmortalitatem nouam ex uetere corruptione ac uidetur, cum apertissime dicat: Absterget omnem lacrimam ab oculis eorum; et mors iam non erit neque luctus neque clamor, sed nec dolor ullus. Quis uero tam sit absurdus et obstinatissima contentione uesanus, qui audeat adfirmare in huius mortalitatis aerumnis, non dico populum sanctum, sed unumquemque sanctorum, qui hanc uel ducat uel ducturus sit uel duxerit uitam, nullas habentem lacrimas et dolores; cum potius quanto est quisque sanctior et desiderii sancti plenior, tanto sit et: Lauabo per singulas noctes lectum meum, in lacrimis meis stratum meum rigabo, et: Gemitus meus non est absconditus
Abbreviated transcription (Latin):
oquin qm̃ in locũ iudȩ traditoris. apłm mathiã
legimꝰ ordinatũ. apłs paulus qͥ plus om̃ib illis
laborauit. ubi ad iudicandũ sedeat ñ habebit.
Qui ꝓfecto cũ aliis scĩs ad numerũ iudicũ se ꝑti¬
nere demonstrat: cũ di cit. Nescitis qͥ a angłos ui¬

Expanded text:
oquin, quoniam in locum Iudae traditoris apostolum Matthiam legimus ordinatum, apostolus Paulus, qui plus omnibus illis laborauit, ubi ad iudicandum sedeat non habebit; qui profecto cum aliis sanctis ad numerum iudicum se pertinere demonstrat. cu
Abbreviated transcription (Latin):
reb̾is aut̃ hominũ dem̃tia ex eomeis facile p̃cep¬
q ꝑiculũ. Quis i ta stultꝰ ÷ ut ñ intelligat aut ab
homine callido eoq xp̃ianis inimicis simo haec
oracula fuisse conficta. aut consilio simili ab im¬
puris dȩ monib ista fuisse responsa᷑: ut scilicet
lutis ȩt̃nȩ in qͣ fit qͥsq xp̃ianꝰ. suȩ qͥppe nocendi
astutiȩ mille formi sentiunt ñ . eẽ. contrariũ sicre¬
dat᷑ illis laudantib xpm: dũ tam̃ credat᷑ etiã ui¬
tuꝑantib xp̃ianos. ut eũ qͥutrũq credidit talem
xp̃i faciant laudatorẽ ne uelit. eẽ. xp̃ianꝰ. ac sic
in eũ talẽ credidit qͣlis ab eis p̃dicat᷑. xp̃ianꝰ uerꝰ ñ¬

Expanded text:
reberis autem hominum dementiam: ex eo in eis facile praecepreberis autem hominum dementiam: ex eo in eis facile praecepsque periculum. 3. Quis ita stultus est, ut non intelligat aut ab homine callido, eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta, aut consilio simili ab impuris daemonibus ista fuisse responsa; ut scilicet, lutis aeternae, in qua fit quisque christianus? Suae quippe nocendi astutiae milleformi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christum, dum tamen credatur etiam vituperantibus Christianos; ut eum qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne velit esse christianus: ac sic in eum talem crediderit, qualis ab eis praedicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
& contaminatos & errore implicatos. eẽ. dicunt:¬
& multis talib aduersꝰ eos blasphemis utuntur.
Deinde subicit uelut oracula dõꝵ blaspheman¬
si ẽ. ds: ait hȩcate : qm̃ qͥdẽ immortał anima post
colunt alieni aueritate. Deinde pꝰ uerba huiꝰ qͣsi ora¬
culi. sua ipse conteens: piissimũ gͥ uirũ eũ dox̃.¬
& eiꝰ animã sicuti & alioꝵ piorũ pꝰ obitũ immor¬
talitate dignatã & hanc colere xp̃ianos ignoran¬
tes. In t̾rogantib aut̃ inqͥt cur gͦ dãnatꝰ. ẽ : oracu¬
lo respondit dea hoc. Corpꝰ qͥdẽ debilitantib tor¬
m̃tis sẽꝑ oppositũ ẽ: anima aut̃ pioꝵ cȩlesti sedi¬
sẽꝑ insidet. Illa uͦ anima aliis animalib fatalit̃
dedit qͥb fata ñ annuer̃ dõꝵ dona obtinere. neq
hab̾e iouis immortał agnitionẽ. errore implica¬
ri. Propt̃ ea gͦ diis exosa: qͥa qͥb fatũ ñ fuit nos¬
se dm̃ nec dona ab diis acciꝑe. his fatalit̾ dedit

Expanded text:
et contaminatos et errore inplicatos esse dicunt et multis talibus aduersus eos blasphemiis utuntur.\' Deinde subicit uelut oracula deorum blasphemansi est Deus, ait Hecate: Quoniam quidem immortalis anima post colunt aliena a se veritate. Deinde post verba hujus quasi oraculi sua ipse contexens, Piissimum igitur et eius animam, sicut et aliorum piorum, post obitum inmortalitate dignatam et hanc colere Christianos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: Quur ergo damnatus est? oraculo respondit dea: Corpus quidem debilitantibus tormentis semper obpositum est; anima autem piorum caelesti sedi insidet. Illa uero anima aliis animabus fataliter dedit, quibus fata non adnuerunt deorum dona obtinere neque habere Iouis inmortalis agnitioneri. Propterea ergo diis exosi: quia quibus fato non fuit nosse Deum, nec dona a diis accipere, his fataliter dedit
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥb p̃ceptis ꝓpħici libri pleni st̃ hebreoꝵ qͣndo
anis tantũ er̃at. aut tantũ calũniat᷑ qͣntũ uoluñ
dȩmones qͦs opinat᷑ dõs. qͥsi cuiqͦã difficile sit re¬
aut̃ huic digxẽ uł inspirauit nisi diabolicꝰ sp̃s tam
uanũ aꝑtũq m̃daciũ. qͦd dȩ mones ab hebreis coli
s ds̃ ille quẽ coluer̃ sapientes hebreoꝵ etiã cȩ¬
lestib scĩs angłis & uirtutib: dĩ. qͦs beatissimos
tanqͦã riues in hac nr̃a ꝑegrinatione mortali ue¬
neram᷑ & amamꝰ. sacrificari uetat intonans in le
minacit᷑ dicens sacrificans diis eradicabit᷑. Et ne qͥs¬
qã putaret dȩ monib pessimis t̾renis spiritib: qͦs¬

Expanded text:
Quibus praeceptis prophetici Libri pleni sunt Hebraeorum, quando anis tantum errat, aut tantum calumniatur, quantum volunt daemones, quos opinatur deos, quasi cuiquam difficile sit reautem huic dixit vel inspiravit, nisi diabolicus spiritus, tam vanum apertumque mendacium, quod daemones ab Hebraeis coli Sed Deus ille quem coluerunt sapientes Hebraeorum, etiam coelestibus sanctis Angelis et Virtutibus Dei, quos beatissimos tanquam cives in hac nostra peregrinatione mortali veneramur et amamus, sacrificari vetat, intonans in legminaciter dicens, Sacrificans diis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessimis terrenisque spiritib
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c mitinere um̃to huiꝰ generis uteret᷑: in euan
qͣntũ illi loco sufficere uisũ. ẽ. alio loco ad ipsũ xp̃m
eus sanguinẽ : tu qͦq inqͥt in sanguine testam̃titui
lacũ uelit in telligi possunt diuersa sentiri etiã
scđm rectã fidẽ. Michi aut̃ uidet᷑ ñ eos significare
melius nisi humane miserię ꝓfunditatẽ siccã qͦ¬
dã mͦ & sterilẽ. ubi ñ sunt fluenta istitiȩ. sed in¬
iqͥtatis lutũ . De hoc qͥppe etiã in psalmo dr̃ It
ecdux̃ me de lacumiseriȩ : & de luto limi. Malachi¬

Expanded text:
 itinere jumento hujus generis uteretur, in Evanx parte, quantum illi loco sufficere visum est . Alio loco ad ipsum Chrisejus sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tui lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae
Abbreviated transcription (Latin):
frequentat᷑ ubi utiq ñ. ẽ uita et̃na: ꝓpt̾ ea fi¬
nẽ ciuitatis huiꝰ ubi erit sũmũ bonũ eiꝰ et̾nã
uitã maluimꝰ cõmemorare quã pacẽ. De quo
fine apłs ait. Nunc uͦ lib̾ati apeccato. serui aut̃
facti dõ habetis fructũ ur̃m in scĩ ficationẽ si

Expanded text:
frequentatur, ubi utique non est vita aeterna; propterea fifrequentatur, ubi utique non est vita aeterna; propterea finem civitatis hujus, ubi erit summum bonum ejus, aeternam vitam maluimus commemorare quam pacem. De quo fine Apostolus ait, Nunc vero liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, fi
Abbreviated transcription (Latin):
eã ñ habemꝰ: etiã malis qͦȩ patit̾ homo bene uti¬
tur uirtꝰ. Sed tunc . ẽ. uera uirtꝰ. qͣndo & om̃ia
bona qͥb bene utit. & qͥcqͥd in bono usu bonoꝵ
& maloꝵ facit. & se ipsã ad eũ finẽ refert. ũbi
nob̾ talis & tanta pax erit. qͣ melior & maior
ipsi ciuitati dĩ de qͣ nob̵. ẽ. ista operosissima dis¬
putatio in scõ dr̃ psalmo. lauda ierłm dñm. col¬
lauda dm̃ tuũ syon: qm̃ confirmauit seras por¬
tarũ tuarũ. benedix̃ filiis tuis inte. qͥ posuit fi¬
nes tuos pacẽ. Quando enĩ confirmate fuerint
sere portarũ eiꝰ iã in illa nullꝰ intrabit nec ab
illa ullus exibit. ac ꝑ hoc fines eiꝰ eã debemus
hic intelligeͭ p̾acẽ qͥã uolumꝰ demonstrare fi¬
nalẽ. Nã & ipsius ciuitatis mr̃sticũ nom̃ id ÷¬
ierłm qͦd & ante iã diximꝰ : uisio pacis int̃p̃tat᷑.
Sed qm̃ pacis nom̃ etiã in his reb mortalibus

Expanded text:
eam non habemus, etiam malis, quae homo patitur, bene utieam non habemus, etiam malis, quae homo patitur, bene utitur uirtus. Sed tunc est uera uirtus, quando et omnia bona, quibus bene utitur. et quidquid in bono usu bonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis talis et tanta pax erit, qua melior et maior quia ipsi ciuitati Dei, de qua nobis est ista operosissima disputatio, in sancto dicitur psalmo: Lauda Hierusalem Dominum, conlauda Deum tuum Sion; quoniam confirmauit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te, qui posuit fines tuos pacem. Quando enim confirmatae fuerint serae portarum eius, iam in illam nullus intrabit nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines eius eam debemus hic intellegere pacem, quam uolumus demonstrare finalem. Nam et ipsius ciuitatis mysticum nomen, id em, quod et ante jam diximus, Visio pacis interpretatur. Sed quoniam pacis nomen etiam in his rebus mortalibus
Abbreviated transcription (Latin):
lbi enĩ er̃ naturȩ munera. hoc ẽ. qͥe naturȩ ñr̃ȩ
ab om̃iũ naturarũ creatore donant᷑. ñ solũ bona.
uerũ etiã sẽpitña. ñ solũ manimo qͥ sanat᷑ ꝑsapi¬
entiã. uerũ etiã in copore. qͦd resurrectione re¬
uocabit᷑. Ibi uirtutes. ñ contͣ ulla uitia uel mala
qͦecũq certantes: sed habentes uictoriȩ p̃miũ.
ȩt̾nã pacẽ qͥã nullus aduersarius inqͥetet. Ipa
÷ enĩ beatitudo finalis. ipse ꝑfec̾onis finis qui
con sumentẽ ñ habet finẽ . Hic aut̃ dicimꝰ qͥdẽ
beati qͣndo pacẽ habemꝰ qͣntula cũq hic habi po¬
test in uita bona. Sed hȩc beatitudo illi qͦã finalẽ
dicimꝰ beatitudini cõparata: ꝓrsus miseria reꝑi¬
tur. Hansgͦ pacẽ qͣlis hic potest. eẽ mortales ho¬
mines in reb mortalib qͣndo habemꝰ : si recte
iuuimꝰ bonis eiꝰ recte utitur uirtꝰ. Qͦ ando uero

Expanded text:
Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum Creatore donantur, non solum bona, verum etiam sempiterna; non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod resurrectione renouabitur; ibi uirtutes, non contra ulla uitia uel mala quaecumque certantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem. quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata prorsus miseria reperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic potest esse, mortales homines in rebus mortalibus quando habemus, si recte uiuimus, bonis eius recte utitur uirtus; quando uero
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: magna dĩ miscđia necessaria. ẽ. neqͥs quã
cũ bonos angłos amicos se hab̾e putat habeat
malos dȩmones fictos amicos. eosq tatito
nocentiores qͣnto astutiores ac fallatiores
rantia tanta p̾mit᷑. ut facile istoꝵ simulatio¬
ne fallat᷑ : Et illos qͥdẽ phrlosophos in impia
ciuitate qͥ dõs sibi amicos. eẽ dixer̃. in demones
subdit ȩt̃nũ cũ eis habitura suppliciũ. E x eorũ
qͥppe sacris uel potius sacrilegus qͥb eoscolen¬
dos & ex ludis immundissimis ubi eoꝵ crimina
celebrantur. qͥb eos placandos putar̃ eisdem
ipsis auctorib & ex actorib taliũ tantoꝵq dede¬
fideles uniꝰ ueridĩ sũmiq cultores ab eoꝵ fallacus
& multi formi tẽptatione securi s̃. in hoc enĩ loco
in firmitatis & dieb malignis. etiã ista sollicitu¬
do ñ ÷ in utilis ut illa securitas ubi pax plenissi¬
ma atq certissima. ẽ. desidĩo feruentiore qͦerat᷑.

Expanded text:
est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, rantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedefideles unius veri Dei summique cultores, ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima atque certissima est, desiderio ferventiore quaeratur.
Abbreviated transcription (Latin):
morib: lapsos. hoc ẽ. in ipsa anima mortuos
audire seu uide mallemꝰ: quã ingenti materiȩ
tẽptatio uita humana suꝑ t̃rã : Et ꝓpt̃ qͦd ipse
dñs ait. be mundo abscandalis. Et iterũ. em̃ a
cũ mors eoꝵ contristet: ipsa nos certius consolet:
uel conterunt᷑ uel de pͣuant᷑ uel inutroq peri¬
clitantur. In societate uero scõrũ angłorũ qͥã phr̃
losophi illi qͥ nobis dõs amicos. eẽ uoluer̃ .iiii. cors¬
tituer̃ loco uelut ad mundũ uenientes ab orbe
t̃rarũ ut sic qͦdã mͦ cõplecterent᷑ & cȩlũ. Nullo mͦ
qͥdẽ metiumꝰ ne tales amici uel morte nos sua
uel deprauatione contristent: s qͥa nob̾ ñ ea qͦa
homines familiaritate miscentur. qͦd etiã ipsũ
ad erũnas huiꝰ ꝑtinet uitȩ . Et aliqͣndo satanas
sic̃ legimꝰ trans figurat se in angłm lucis. ad tẽp¬
tandos eos qͦsita uel erudiri opꝰ ÷ uel decipi iustũ

Expanded text:
moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia tentatio est uita humana super terram? et propter quod ipse Dominus ait: Vae mundo ab scandalis, et iterum: Quoniacum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoleturuel conteruntur uel deprauantur uel in utroque periclitantur. Closophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nos uita ꝓpt̾ amicitiȩ solatia delectabat.
unde fieri potest ut eoꝵ mor̾ nullã nob̾ ingerat
mestitudinẽ : Qͥam qͥ ꝓhibet ꝓhibeat si potest ami¬
ca colloqͥa: int̃dicat amicalẽ uel int̾cidat affectũ
humanarũ om̃iũ necessitudinũ. uncula m̃tis im¬
miti stupore disrũpat. aut sic eis utedidũ cen¬
seat: ut nulla ex eis animũ dulcedo ꝑfundat.
Qd si fieri nullomͦ potest etiã hocꝰpacto futurũ
.e. ut eiꝰ nob̾ amara mors ñ sit. cuiꝰ dulcis. ẽ. uita :
Hinc enĩ .ẽ. & luctꝰ qͦddã ñ in humani cordis qͣsi
uulnꝰ aut ulcꝰ: cui sanando ad hibent᷑ officiosȩ con
animꝰ melior. tantũ ieo citius faciliꝰq sanat᷑. Cũ
gͥ etiã decarissimorũ mortib maxime qͦoꝵ sunt
humanȩ societati officia necessaria nunc mitius
nunc asꝑius affligat᷑ uita mortaliũ : mortuos
tam̃ eos qͦs diligimꝰ. quã uel a fide uel abonis

Expanded text:
enim nos vita propter amicitiae solatia delectabat, enim nos vita propter amicitiae solatia delectabat, unde fieri potest ut eorum mors nullam nobis ingerat moestitudinem? Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica colloquia, interdicat amicalem vel intercidat affectum, omnium humanarum necessitudinum vincula mentis immiti stupore disrumpat; aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut ejus nobis amara mors non sit, cujus dulcis est vita? Hinc est enim et luctus, quoddam non inhumani cordis quasi vulnus, aut ulcus, cui animorum melior, tanto in eo citius faciliusque sanetur. Cum igitur de charissimorum mortibus, maxime quorum sunt humanae societati officia necnunc asperius adfligatur uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel a bonis
Abbreviated transcription (Latin):
similis dem̃tiȩ. qͦe tam̃ in huiꝰ uitȩ misera conditi¬
one sȩpe contingit ut credat᷑ uel amicꝰ eẽ. qͥ inimi¬
cus ÷ uel inimicus qͥ amicus. ẽ: qͥd nos consolatur
in hac humana societate errorib erũnisq ple¬
nissima. nisi fides ñ ficta & mutua dilectio ue¬
rorũ & bonoꝵ amicoꝵ : qͦs qͣnto plures & in locis
plurib habemꝰ: tanto longiꝰ latiꝰq metuimꝰ ne
qͥd eis contingat malide cantis maloꝵ aggerib
huiꝰ scłi. Ñ enĩ tantũ mͦ solliciti sumꝰ. ne fame. ne
bellis. ne morbis. ne captiuitatib affligant᷑. ne
in eadẽ seruitute talia patiant᷑. qͣlia nec cogi¬
tare sufficimꝰ. uerũ etiã ubi timor. ẽ. multo ama¬
rior. ne in ꝑfidiã. malitiã. neqͥtiãq mu tentur.
ł t qͣndo ista contingunt. tanto utiq plura qͣnto
sentit aduertere : mortuos qͥppe audire mallemꝰ
qͣã ius & hoc sine dolore ñ possemꝰ audire. Q orũ

Expanded text:
similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera conditisimilis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera conditione saepe contingit, ut credatur vel amicus esse qui inimicus est, vel inimicus qui amicus est; quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima, nisi fides non ficta, et mutua dilectio verorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus hujus saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captivitatibus affligantur, ne in eadem servitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus: verum etiam, ubi timor est multo amarior, ne in perfidiam, malitiam nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto utique plura, quanto sentit, advertere? Mortuos quippe audire mallemus: quamvis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
metur. ne rursus exurgant. eͥoꝵ maloꝵ mul¬
tas & multi plicesclades. duras. & diras necessi¬
tates sic̃ dignũ ẽ. eloqͥ uelim: qͥã qͥã neqͣqͥã sic̃
res postulat possim: qͥs erit modus disputatio¬
nis ꝓlixȩ:s sapiens inqͥunt iusta bella gesturꝰ
.ẽ. quasi ñ si se hominẽ meminit. multo magis
dolebit. iustorũ necessitatẽ sibi extitis se belloꝵ
qͥa nisi iusta. eẽnt eigerenda ñ. eẽnt. ac ꝑ hoc sa¬
pienti nulla bella. eẽnt. Iniqͥtas enĩ partis ad¬
uersȩ iusta bella ingerit gerenda sapienti: qͥe
miqͥtas utiq homini. ẽ. dolenda. qͥa hominũ.ẽ. &¬
si nulla ex ea bellandi necessitas nasceret᷑. Hȩc
itaq mala tam magna tã horrenda tã sȩua qͥs¬
qͥs cũ dolore considat: miseriã fatet᷑. Qͥsqͥs aut̃
uel patitur ea sine animidolore uel cogitat : mul¬
to utiq miseriꝰ idõ se putat beatũ. qͥa & humanũ

Expanded text:
metur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum mulmetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥã illi cũ sint homines ambo sociant᷑. Q ando en
qͥȩ sentiunt int̃ se cõmunicare ñ posst̃ ꝓpt̃ sol
diuersitatẽ linguȩ: nichil ꝓdest ad consocias¬
homines tanta simitudo naturȩ. ita ut libentius
homo sit cũ cane suo. qͦã cũ homine alieno. at enĩ
oꝑa data.ẽ: ut imꝑiosa ciuitas ñ solũ iugũ uerũ
etiã lingͤam suã domitis gentib ꝑ pacẽ socie¬
tatis imponeret. ꝑ qͦã ñ . de . cẽt immo & ab un
effusione humani sanguinis cõparatũ. ẽ  qͥb
transactis ñ ÷ tam̃ eorũdẽ malorũ finita mi¬
seria. Q amuis enĩ ñ defuerint neq desint bostes
exterȩ nationis contͣ qͦs sẽꝑ bella gesta st̃ &
gerunt᷑ : tam̃ etiã ipsa imꝑii latitudo peꝑit
peioris generis bella. socia scilicet. & çiuilia
qͥb miserabiliꝰ qͣtit᷑ humanũ genus. siue cum
belligerat᷑ ut aliqͣndo conqͥescant. siue cũ ti¬

Expanded text:
quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil homines tanta similitudo naturae: ita ut libentius homo sit cum cane suo, quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa civitas non solum jugum, verum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis imponeret; per quam non deesset, imo et abundeffusione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum ti
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ã dicimꝰ miseria certe hominis: & si ñ malitia
sapientis. Anuͦ neressitate nesciendi atq uidican¬
di torquet in sontes. punit in sontes. & parũ . ẽ. ill
qͦd ñ ÷ reus si ñ sit in suꝑ & beatꝰ. Q anto considau
& homine digniꝰ agnoscit in ista necessitate mis¬
riã: eãq odit in se. & si pie sapit clamat ad dm̃
De necessitatib meiserue me. Post ciuitatẽ ul¬
urbẽ. seqͥtꝰ orbis t̾rȩ. in qͦ t̃ciũ gradũ ponunt soci¬
etatis humanȩ. incipientes adomo atq inde ad
urbẽ deinde ad orbẽ t̃rȩ ꝓgrediendo uenients.
Q utiq sic̃ aqͥarũ congeries qͣnto maior .ẽ. tanto
ꝑiculis plenior. in qͦ pͥmũ linguarũ diuersitas l¬
minẽ alienat ab homine. Nã si duo sibi met miu&
fiant obuiã. nȩq p̃terire s simul. eẽ. aliqͦa necis¬
sitate cogant᷑. quoꝵ neut̃ linguã nouit alterus
faciliꝰ sibi muta animalia etiã diuersi geners

Expanded text:
quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis erue me! CAPUT VII. De urbem sequitur orbis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis,
Abbreviated transcription (Latin):
ciret occidit. In his tenebris uitȩ socialis. sedebit
uidex ille sapiens. an ñ audebit : sedebit plane.
Constringit enĩ eũ & ad hoc officiũ ꝑtrabit huma¬
na societas: quã deserere nefas ducit. Hoc enĩ nefas
.eẽ :̃ ducit. qͦd testes in nocentes incausis torqͥent
alienis. qͦd hi qͥ arguunt᷑. ui doloris plerũq suꝑat.¬
&& de se falsa confessi. etiã puniuntur innocentes.
cũ iã torti fuerint in nocentes. Ed & si ñ morte pu¬
niant᷑: in ipsis uel ex ipsis torm̃tis plerũq mon¬
& m̃tientib testib reoq ipso contͣ corm̃ta duran¬
te immanit̃. nec fatente. ꝓbare qͦd obiciunt ñ
ualentes: qͦã uis uera obiecerint. a iudice nescien¬
te cdãnant᷑. Hȩc tot & tanta mala ñ putat. ẽẽ pa¬
cata. Ñ enĩ hȩc facit sapiens iudeo nocendi uolun¬
tate. s necessitate nesciendi: & tam̃ qͥa cogit hũs¬
na societas. necessitate etiã iudicandi. Hȩcgͦ. ẽ.

Expanded text:
ciret occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit ciret occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit iudex ille sapiens an non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum et ad hoc officium pertrahit humana societas, quam deserere nefas ducit. Hoc enim nefas esse non ducit, quod testes innocentes in causis torquentur alienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque superati et de se falsa confessi etiam puniuntur innocentes, cum iam torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte puniantur, in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque moret mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non enim haec facit sapiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nocentiũ testiuĩ ad alienã causã ꝑtinentẽ qͥȩ¬
rere ueritatẽ. Qͥ dcũ in causa sua qͥsq torqͥet᷑.
& cũ qͦerit᷑ utrũ sit nocens. cruciat᷑ & in nocer:
Luit ꝓincerto scelere certissimas pęnas nou
qͥa ulud cõmisisse de tegit. s qͥa ñ cõmisisse nes¬
citur: ac ꝑ hoc ignorantia uidicis plerũq est
calamitas in nocentis. & qͥd in colerabiliꝰ magisq
plangendũ. rigandũq si fieri possit fontib lacri¬
marũ. cũ ꝓpt̃ ea iudex torqueat accusatũ ne occi¬
dat nesciens in nocentẽ. fit ꝑ ignorantiȩ miseriã.
ut tortũ & innocentẽ occidat. quẽ ne in nocentẽ
occidet torserat. Si enĩ scđm istorũ sapientiã dili¬
gene eoc hac uita fugere qͦã dutiꝰ illa sustinere
torm̃ta: qͦd ñ cõmisit cõmisisse dicit. qͦ dãnato&
ciso utrũ nocentẽ an in nocentẽ iudex occidit ad¬
huc nescit. quẽ ne innocentẽ nesciens occidet tor¬
sit. ac ꝑ hoc innocentẽ & ut sciret torsit. & dũ nes¬

Expanded text:
enam causam pertinentem quaerere veritatem. Quid cum in sua causa quisque torquetur; et cum quaeritur utrum sit nocens, cruciatur, et innocens luit pro incerto scelere certissimas poenas; non quia illud commisisse detegitur, sed quia non commisisse nescitur? Ac per hoc ignorantia judicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabilius, magisque plangendum, rigandumque, si fieri possit, fontibus lacrymarum; cum propterea judex torqueat accusatum, ne occidat nesciens innocentem, fit per ignorantiae miseriam, ut et tortum et innocentem occidat, quem ne innocentem occideret torserat. Si enim secundum istorum sapientiam delegerit ex hac vita fugere, quam diutius illa sustinere tormenta: quod non commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, utrum nocentem an innocentem iudex occiderit, adhuc nescit, quem ne innocentem nesciens occideret torsit; ac per hoc innocentem et ut sciret torsit, et dum nes
Abbreviated transcription (Latin):
dicere audebimꝰ : lã uͦ illa uirtꝰ cuiꝰ nom̃ ÷ fortitudo
inqͣntacũq sapientia. euidentis sima testis.ẽ. huma¬
norũ malorũ qͦe cõpellit̾ pacientia tolerare. qͦe
mala storci phr losophi miror qͣ fronte mala ñ. eẽ
contendant. qͥb fatent᷑ si tanta fuerint ut ea sapiens
uel ñ possit uel ñ debeat sustinere. cogi eũ mortẽ sibi¬
met inferre. atq ex hac uita emigrare. Tantꝰ aut̃ su¬
ꝑbiȩ stupor.ẽ. in his hominib hic se hab̃e finẽ boni.
& a se ipsis fieribeatos. putantib: ut sapiens eoꝵ h&
.ẽ. qͣlẽ mirabili uanitate describunt. etiã si ex cȩce
obsurdescat. obmutescat. m̃bris debilitet᷑. dolorb
cruciet᷑. & siqͥd aliud taliũ maloꝵ dici aut cogitan
potest. incidat in eũ qͥ sibi mortẽ cogat᷑ inferre:
hanc in his malis uitã constitutã. eũ ñ pudeat bea¬
tã uocare. Ouitã beatã. quȩ ut finiat᷑ mortis qͦeri

Expanded text:
dicere audebimus? Iam uero illa uirtus, cuius nomen est fortitudo, dicere audebimus? Iam uero illa uirtus, cuius nomen est fortitudo, in quantacumque sapientia euidentissima testis est humanorum malorum, quae conpellitur patientia tolerare. Quae mala Stoici philosophi miror qua fronte mala non esse contendant, quibus fatentur, si tanta fuerint, ut ea sapiens uel non possit uel non debeat sustinere, cogi eum mortem sibimet inferre adque ex hac uita emigrare. Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus hic se habere finem boni et a se ipsis fieri beatos putantibus, ut sapiens eorum, hoc est, qualem mirabili uanitate describunt, etiamsi excaecetur obsurdescat obmutescat, membris debilitetur doloribus crucietur et, si quid aliud talium malorum dici aut cogitari potest, incidat in eum, quo sibi mortem cogatur inferre, hanc in his malis uitam constitutam eum non pudeat beatam uocare.s o uitam beatam, quae ut finiatur mortis quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa nos in malis uel mala in nob̵. eẽ. testat᷑: Ida
enĩ docet malũ. eẽ. ad peccandũ consentire : bonũq
.eẽ. ad peccandũ ñ consentire libidini. Illud tam̃
malũ cui nos ñ consentire docet prudentia. facit
tẽꝑantia. Nec prudentia nec tẽꝑantia tollit huic iut
Qud iustitia cuiꝰ munꝰ ÷ sua cuiq tribuere. unde fit
in ipso homine qͥdã iustꝰ ordonaturȩ. ut anima sub¬
dat᷑ dõ & animȩ caro. Ac ꝑ hoc dõ & anima & caro.
nonne demonstrat in eo se ad huc oꝑe laborare po¬
tius qͥã in huiꝰ oꝑis iã fine qͥescere : Tantominꝰ qͥ ppe
anima subdit᷑ dõ: qͣntominꝰ dm̃ in ipsis suis cogitati¬
onib concipit. Et tantominꝰ animȩ subdit caro: qͣnto
magis aduersꝰ sp̃m concupiscit. Q amdiu gͦ nob inẽ.
hȩc infirmitas. hec pestis. hic langͦor. qͦmͦ nos iã saluos.
&e si nondũ saluos qͦmͦ iã beatos illa finali beatudine

Expanded text:
et ipsa nos in malis uel mala in nobis esse testatur? Ipsa et ipsa nos in malis uel mala in nobis esse testatur? Ipsa enim docet malum esse ad peccandum consentire bonumque esse ad peccandum non consentire libidini. Illud tamen malum, cui nos non consentire docet prudentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae. Quid iustitia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae, ut anima subdatur Deo et animae caro, ac per hoc Deo et anima et caro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laborare potius quam in huius operis iam fine requiescere? Tanto minus quippe anima subditur Deo, quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit; et tanto minus animae subditur caro, quanto magis aduersus spiritum concupiscit. Quamdiu ergo nobis inest haec infirmitas, haec pestis, hic languor, quo modo nos iam saluos, et si nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali beatitudine
Abbreviated transcription (Latin):
cit aduersꝰ spm̃. cui uitio contraria: ẽ. uirtꝰ. cũ sic̃
idem dicit. sp̃s concupiscit ad uersꝰ carnẽ. Hȩc enĩ
in qͥt muicẽ ad uersant᷑: ut ñ ea qͦȩ uultis faciatis.
Quid aut̃ facere uolumꝰ cũ ꝑficiuolumꝰ finẽ sũmibo¬
ni. nisi ut caro aduersꝰ sp̃m ñ concupiscat. nec sit in
qm̃ facere neqͥmꝰ qͦã uis uelimꝰ: id saltim in adiutorio
dĩ faciamꝰ. necarni concupiscenti aduersus sp̃m. sp̃i
succũbente cedamꝰ. & ad ꝑ petrandũ peccatũ nr̃a
consensione ꝑtraham. absit gͦ ut qͣndiu in hoc bel¬
lo in testino sumꝰ: iã nos beatitudinẽ ad qͥã uincen¬
douolumꝰ ꝑuenire. ad eptos. eẽ. credamꝰ. Et qͥs ÷ usq
adeo sapiens. ut contͣ libidines nullũ habeat om̃ino
conflictũ: & d illa uirtꝰ q̾ȩ pͥdentia dr̃. nonne tota
iuigilantia sua bona discernit amalis. ut illis appe¬
tendis istisq uitandis nullꝰ error obrepat: ac ꝑhoc

Expanded text:
cit aduersus spiritum; cui uitio contraria uirtus est, cum, sicut cit aduersus spiritum; cui uitio contraria uirtus est, cum, sicut idem dicit, spiritus. concupiscit aduersus carnem. Haec enim, inquit, inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. Quid autem facere uolumus, cum perfici uolumus fine summi boni, nisi ut caro aduersus spiritum non concupiscat, nec sit in m facere non ualemus, id saltem in adiutorio Dei facimus, ne carni concupiscenti aduersus spiritum spiritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit ergo ut, quamdiu in hoc bello intestino sumus, iam nos beatitudinem, ad quam uincendo uolumus peruenire, adeptos esse credamus. Et quis est usque adeo sapiens, ut contra libidines nullum habeat omnino conflictum? Quid illa uirtus, quae prudentia dicitur, nonne tota uigilantia sua bona discernit a malis, ut in illis adpetendis istisque uitandis nullus error obrepat, ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s : & qͥs confidit hoc malũ in hac uita euenire
ñ posse sapienti : Deinde ꝑceptio ueritatis in hac
carne qͣlis aut qͣnta ẽ qͣndo sic̃ legimꝰ inueraci
lbro sapientiȩ. corpꝰ corruptibile aggrauat ani¬
mã & de pͥmit t̾rena in habitatio sensũ multa co¬
gitantẽ : Impetꝰ porrouel appetitꝰ actionis si hoc
ipsã in pͥmis naturȩ deputant bonis ñ ne ipse .ẽ.
q gerunt᷑ etiã in sanorũ miserabiles motꝰ. & facta qͥȩ
horremꝰ. qͣndo ꝑimit᷑ sensus ratioq: sopit᷑ : Porro ipsa
ducente suꝑuenit : cũ sibi bonorũ culm̃ uindicet
humanorũ qͥd hic agit nisi ꝑpetua bella cũ uitus.
nec ex teriorib s in teriorib. nec alienis s plane
latine teꝑantia nominat᷑. qͥ carnales frenant᷑ libi
dines: ne in q̾eq flagitia m̃tẽ consentientẽ trahan:
neq enĩ nullũ. ẽ uitiũ. cũ sic̃ dic̃ apłs. caro concupis¬

Expanded text:
spiritus? Et quis confidit hoc,. malum in hac uita euenire spiritus? Et quis confidit hoc,. malum in hac uita euenire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carne qualis aut quanta est, quando. sicut legimus in ueraci libro sapientiae, corpus corruptibile adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem? Inpetus porro uel adpetitus actionis, si hocipsam primis naturae deputant bonis, nonne ipse est, quo geruntur etiam insanorum illi miserabiles motus et facta, quae horremus, quando peruertitur sensus ratioque sopitur? Porro ipsa ducente superuenit, cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exterioribus, sed interioribus, nec alienis, sed plane Latine temperantia nominatur, qua carnales freconsen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sicut dicit apostolus, caro concupis
Abbreviated transcription (Latin):
ad ponendas in t̾ra manꝰ dorsi spina curuetur.
& hominẽ qͦdã mͦ qͣdrupedẽ faciat : nonne omnẽ
statuendi corporis & mouendi speciẽ decꝰq ꝑuer¬
tet: qͥd ipsius animi pͥmigenia qͥȩ appellabantur
bona. ubi duo pͥma ponunt. ꝓpt̃ conp̃hensionẽ
ꝑceptionẽq ueritatis. sensũ & in tellectũ : S qͣlis
qͣntꝰq remanet sensus. si ut alia taceã. fiat homo
surdus & cȩcus ÷ratio uͦ & intelligentia. qͦ recȩdet.
ubi sopietur. si aliqͦ morbo efficiat᷑ in sanus : Pre¬
netici multa absurda cũ dicunt uel faciunt. ple
suo bono ꝓposito contraria : siue illa cogitemꝰ. siue
uideamꝰ. si digne considemꝰ. lacrimas tenere uiax
possumꝰ. aut forte nec possumꝰ. Qid dicã de his qͥ
dȩmonũ patunt᷑ in cursus : ubi habent abscon¬
ditã uel obrutã intelligentiã suã. qͣndo scđm suã
uoluntatẽ & anima eoꝵ & corpore malignꝰ utit᷑

Expanded text:
ad ponendas in terra manus dorsi spina curuetur ad ponendas in terra manus dorsi spina curuetur et hominem quodam modo quadrupedem faciat? Nonne omnem statuendi corporis et mouendi speciem decusque peruertet? Quid ipsius animi primigenia quae appellantur bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem perceptionemque ueritatis sensum et intellectum? Sed qualis quantusque remanet sensus, si, ut alia taceam, fiat homo surdus et caecus? Ratio uero et intellegentia quo recedet, ubi sopietur, si aliquo morbo efficiatur insanus? Phrenetici multa absurda cum dicunt uel faciunt, plerusque contraria, siue illa cogitemus siue uideamus, si digne consideremus, lacrimas tenere uix possumus aut forte nec possumus. Quid dicam de his, qui daemonum patiuntur incursus? Ubi habent absconditam uel obrutam intellegentiam suam, quando secundum suam uoluntatem et anima eorum et corpore malignus utitur
Abbreviated transcription (Latin):
mira uanitate uoluer̃. irrisit hos ueritas ꝑ ꝓpħam
dicentẽ. Dñs nouit cogitationes hominũ. uel sic̃
hoc testimoniũ posuit apłs paulꝰ. Dñs nouit cogi¬
touis eloqͥentiȩ flumine. uitȩ huiꝰ miserias ex¬
plicare : Quã lam̃tatꝰ ÷ crcero in consolatione
de morte filiȩ sic̃ potuit. Sed qͣntũ. ẽ. qͦd potuit :
Ea qͥppe qͦȩ dicunt᷑ pͥma naturȩ . qͣndo ubi. quo
mͦ. tam bene se habe in hac uita posst̃. ut ñ sub
incertis casib fluctuent : & senĩ dolor contrariꝰ uo
debilitas hominis expugnat in columitatẽ. defor¬
mitas pulchritudinẽ. imbecillitas sanitatẽ. uires
las situdo. mobilitatẽ torpor. at tarditas. Et qͥd
horũ ẽ. qͦd nequeat incarnẽ sapientis irruere :
Statꝰ qͦq corporis atq motꝰ cũ decentes & congru¬
entes st̃ : int̃ naturȩ pͥma numerant᷑.S qͥd si aliqͦͣ
mala ualitudo m̃bra tremore concutiat : ͥ dsiusq

Expanded text:
mira vanitate voluerunt. Irrisit hos Veritas per prophetam mira vanitate voluerunt. Irrisit hos Veritas per prophetam dicentem, Novit Dominus cogitationes hominum; vel, sicut hoc testimonium posuit apostouis eloquentiae flumine uitae huius miserias explicare? Quam lamentatus est Cicero in consolatione de morte filiae, sicut potuit; sed quantum est quod potuit? Ea quippe, quae dicuntur prima naturae, quando, ubi, quo modo tam bene se habere in hac uita possunt, ut non sub incertis casibus fluctuent? Quis enim dolor contrarius uodebilitas hominis expugnat incolumitatem, deformitas pulchritudinem, inbecillitas sanitatem, uires lassitudo, mobilitatem torpor aut tarditas; et quid horum est, quod nequeat in carnem sapientis inruere? Status quoque corporis adque motus, cum decentes et congruentes sunt, inter naturae prima numerantur; sed quid si aliqua mala ualetudo membra tremore concutiat? quid si usque
Abbreviated transcription (Latin):
senserit scire : Si gͦ qͥ erat᷑ a nob̾ qͥd ciuitas dĩ de his
singulis int̾rogata respondeat. ac pͥmũ definib
bonorũ malorũq qͥd sentiat : respondebit aet̃nã
uitã. eẽ. sũmũ bonũ. ȩt̃nã uͦ mortẽ sũmũ malũ.
ꝓpt̃ illã ꝓinde ad ipiscendã istãq uitandã: recte
nob̾. eẽ. iuuendũ. Propt̃ qͦd scriptũ.ẽ. lustꝰ eo fide
uiuit. Qm̃ neq bonũ nr̃m iã uidemꝰ: unde opor¬
tet ut credendo quęramꝰ. Neq ipsũ recte uiuere
nobis ea nobis.ẽ. nisi credentes ad iuuet & oran¬
tes qͥ ĩpsã fidẽ dedit : q̃ nos ab illo ad uiuandos eẽ.
credamꝰ. Illi aut̃ qͥ mista uita fines bonoꝵ & ma¬
lorũ. eẽ putauer̃. siue in corpore siue in animo.
siue in utroq ponentes sũmũ bonũ. atq: ut idex¬
plicatiꝰ loqͦr. siue in uoluptate. siue inuirtute.
siue in utraq. siue inqͥete. siue in uirtute. siue
siue inutrisq : hic beati. eẽ. & a se ipsis beatifieri

Expanded text:
nt. 1. Si ergo quaeratur a nobis, quid civitas Dei de his singulis interrogata respondeat, ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat, respondebit aeternam vitam esse summum bonum, aeternam vero mortem summum malum: propter illam proinde adipiscendam, istamque vitandam, recte nobis esse vivendum. Propter quod scriptum est, Justus ex fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi autem, qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponentes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirtute siue in utraque; siue in quiete siue in uirtute siue sive in utrisque: hic beati esse, et a se ipsis beati fieri
Abbreviated transcription (Latin):
a uero fit ipsa dõ: cuiꝰ uerũ sacrificiũ ipsa fit.
ambȩ tam̃ tẽporalib uł bonis parit̃ utunt᷑. uel
malis parit̃ affligunt᷑. diuersa fide. diuersa
spe. diuerso amore : donec ultimo iudicio sepa¬
rentur. & ꝑcipiat una quęquȩ suũ finẽ. cuius
nullus . ẽ. finis. De quib: ambarũ finib:: deinceps
disseretioua est

Expanded text:
a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps disserendum est
Abbreviated transcription (Latin):
apͥlis falsorũ dõrũ tẽpla euerter̃. & simula chra
freger̃. Ex qͦ usq ad hoc tẽpus ꝑ acex ferme annos
qͥs ñ uideat qͣntũ creuerit cultꝰ nominis xłi: pre¬
sertim pꝰ ea quã multi eoꝵ xp̃iani facti s̃. qͥ tanqͥã
uera illa diuinatione reuocabant᷑ a fide. eãq cõ¬
pleto eodẽ numero annoꝵ in anẽ ridendãq
ficati sermonib ñ carminib uenenati nec decep¬
ti maleficiis : s benefitiis eiꝰ ad uiti. Ille petri
magist xs̃c indoctrina qͦe ad uitã ducit ȩt̃nã:
.ẽ. demons trantes qͥs nã sit duarũ ciuitatũ cȩle¬
stis atq t̾renȩ ab initio usq in finẽ ꝑmixtarum
mortalis excursus. Quarũ illa qͥȩ t̾rena. ẽ. fecit
sibi qͦs uoluit uel undecũq uel etiã ex hominib:
falsos dõs. qͥb sacrificando seruiret . Illa autẽ
quȩ cȩlestis ꝑegrinat᷑ in t̾ra. falsos dõs ñ facit. s

Expanded text:
o Kalendas Aprilis falsorum deorum templa euerterunt et simulacra o Kalendas Aprilis falsorum deorum templa euerterunt et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque ficati sermonibus, non carminibus venenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis ejus adjuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad vitam ducit aeternam, est demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, caelestis adque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
suã resurrectionẽ die misit sp̃m sc̃m. Tunc tria
dimꝰ & ueritas habet efficatia sp̃s scĩ. Sic̃ autẽ
finx̃ uanitas impia uel putauit magicis artib
petri paulo pꝰ etiã signo mirabili facto qͥndo ad
uerbũ ipsius petri quidã m̃dicus abutero matris
ita claudus ut ab aliis portaret᷑. & ad portã tẽpli
ubi stipem peteret poneret᷑. in nomine iħu xp̃i saluus
exiliuit . uͦ. milia hominũ credider̃. ac deinde aliis
atq aliis accessib: credentiũ creuit ȩccłia. Ac ꝑ hoc
colligit᷑ etiã dies ex qͦ annus ille sũpsit initiũ. scili¬
trciani. Porro seqͥenti anno consule alio theodoro
qͣndoiã scđm illud oraculũ dȩmonũ aut figm̃tũ
hominũ nulla. eẽ debuit religio xp̃iana. Quid
ꝑ alias t̃rarũ partes forsitan factũ sit: ñ fuit ne¬
cesse ꝑ quirere. In terim qͦd scimꝰ inciuitate notis¬
sima & eminentissima cartagine africȩ. gauden¬
tius & iouis comites imꝑatoris honorii .xiiii. bel

Expanded text:
suam resurrectionem die, misit Spiritum sanctum. Tunc tria dimus et ueritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut autem finxit uanitas inpia uel putauit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad uerbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portaretur et ad portam templi, ubi stipem peteret, poneretur, in nomine Iesu Christi saluus exsiliuit, quinque hominum milia crediderunt; ac deinde aliis adque aliis accessibus credentium creuit ecclesia. Ac per hoc colligitur etiam dies, ex quo annus ipse sumsit initium, scilitychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando iam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse debuit religio Christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere; interim, quod scimus, in ciuitate notissima et eminentissima Carthagine Africae Gaudentius et Iouius comites imperatoris Honorii quarto decim
Abbreviated transcription (Latin):
phr̃losophet᷑. Ex trib porro illis uitȩ generib
ocioso actuoso & qͦd exutroq cõpositũ. ẽ: hoc
t̃ciũ sibi placere asseuerant. Hlęc sensisse atq do¬
cuisse achademicos ueteres uarro asserit: auctor
antiocho magistro ciceronis & suo. Quẽ sane cr̃¬
cero in plurib fuisse stoicũ. quã ueterẽ achade¬
micũ uult uidi. S qͥd ad nos. qͥ potiꝰ de reb ipsis¬

Expanded text:
philosophetur. Ex tribus porro illis vitae generibus, philosophetur. Ex tribus porro illis vitae generibus, otioso, aetuoso, et quod ex utroque compositum est, hoc tertium sibi placere asseverant. Haec sensisse atque docuisse Academicos veteres, Varro asserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum, quam veterem Academicum vult videri. Sed q
Abbreviated transcription (Latin):
cam̃: & sçđm istos etiã ipsa ꝓpt̃ se ipsa diligit uir¬
tus utit᷑q illis & fruit̾ sic̃ uir tutẽ decet. hanc uitã¬
beatã etiã socialẽ ꝑhibent. eẽ. qͥȩ amicorũ bonaꝓ
pt̃ se ipsa diligat sic̃ sua. eisq ꝓpt̃ ipsũ hoc uelit
qͦd sibi. siue in domo sint. siue coniux & libi. & qͥcũq
domestici. siue in locoubi domꝰ eiꝰ ÷ sic̃. ẽ. urbs. ut st̃
hii qͥ ciues uocant᷑. siue in orbe toto ut s̃ g̃s. qͥs eis
socitas humana coniungit: siue in ipso mundo qͥ
censet᷑ nomine cęli & t̾rȩ. sic̃. eẽ. dicunt dõs qͦs uo¬
lunt amicos. eẽ. homini sapienti. qͦs nos familiariꝰ
angłos dicimꝰ. De bonorũ aut̃ & econtrario maloꝵ
finib negant ullomͦ. eẽ dubitandũ. & hanc int̃ se
& nouos achademicos affirmant. eẽ. distantiã :
nec eorũ int̃.ẽ. qͥcqͦã siue ernico siue aliqͦlibet
habitu & uictu in his finib qͦs ueros putant. qͥsq

Expanded text:
tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitabeatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siucensetur nomine coeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos volunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius Angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum, et hanc inter se et novos Academicos affirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, sive cynico, sive alio quolibet habitu et victu in his finibus, quos veros putant, quisque