comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exercebat habuerit xpĩ ȩccłas extruendi. precepititaq
tico ut qm̃ de creta ad greciã anauigaturi erant: non eos fa-¬
ciat sitharcus indigere sed habere ea quȩ adiuaticũ neces¬
saria sunt. Discant aut̃ et nrĩ. bonis oꝑib p̃eẽ. in necessa¬
rus usib ut non infructuosi sint. Supra dixerat.⁊enã legis
doctore et apollo sollicite p̃mitte. ut nihil illisdesit. Quia
ergo poterat sub oriri occulta responsio ut non tam titus
quã quicunq eptȩ lector hoc diceret. &unde tito ut uiaticũ
non habentib largiretur : soluit hanc quȩstionẽ. et quasi ni¬
holsibuopponatur elidit dicendo. Discant aut̃ & nrtbonis
et pauli et tti appellari merebantur. Habes inquit indisci¬
pulos potestatẽ. doce eos non eẽ in fructuosos sed euange¬
bintis ctapłicis uiris quibonis oꝑib seruiunt ministrare: q
ministrare non inquib cunq. causis sed innecessarus usib ha¬

Expanded text:
exercebat habuerit: Christi Ecclesias exstruendi. Praecipit itaque exercebat habuerit: Christi Ecclesias exstruendi. Praecipit itaque Tito, ut quoniam de Creta ad Graeciam navigaturi erant, non eos faciat sitarciis indigere, sed habere ea quae ad viaticum necessaria sunt. Discant autem et nostri bonis operibus praeesse in necessariis usibus, ut non infructuosi sint. Supra dixerat: Zenam Legis doctorem et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. Quia ergo poterat suboriri occulta responsio, ut non tam Titus quam quicumque Epistolae lector hoc diceret: et unde Tito, ut viaticum non habentibus largiretur, solvit hanc quaestionem, et quasi nihil sibi opponatur elidit, dicendo: Discant autem et noset Pauli et Titi appellari merebantur. Habes, inquit, in discipulos potestatem, doce eos non esse infructuosos, sed evangelistis et apostolicis viris, qui bonis operibus serviunt, ministrare; et ministrare, non in quibuscunque causis, sed in necessariis; ha
Abbreviated transcription (Latin):
li incretenses ꝓbemus affectus. Necessarium habet titũ in euan-¬
gelii minsteriũ. tam̃ non eum ante adiiult uenire. nisi in locũ
eius artemas uel tichicus suc cessor aduenerit. Nico polis ipsa
est quȩ obuictoriam augusti quod ibi antonium cleo patrãq
superarit nomen accepit : Tenã legis doctorẽ. et appollo sol¬
licite p̃mitte ut nihil illis desit. Iste est apollo de quo et
adcorinthios scribitur. Unusquisq urm̃ dicit egosũ pauli¬
et ego sũ apollo et ego cephȩ fuit aũ uir alexandrinus
ex iudeis ualde eloquens. et ꝑfectus in lege ep̃s corinthiqꝵ
pauli epła dissensionib quȩ counthi orte fuerant temperatis
rursum corinthũ reuertisse. Tenã uero legis doctorẽ : de a¬
lio scripturȩ loco qui fuerit non possumus dicere: niss hoc
tantum quod et ipse apostolicus uir idoꝑis quod apollo

Expanded text:
li in Cretenses probamus  Al. probemus affectus. Necessarium habet Titum in Evanli in Cretenses probamus  Al. probemus affectus. Necessarium habet Titum in Evangelii ministerium: tamen non eum ante ad se vult venire, nisi in locum ejus Artemas, vel Tychicus successor advenerit. Nicopolis ipsa est, quae ob victoriam Augusti, quod ibi Antonium Cleopatramque superarit, nomen accepit. 739 Zenam legis doctorem, et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. Iste est Apollo de quo et ad Corinthios scribitur: Unusquisque vestrum dicit: Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae . Fuit autem vir Alexandrinus ex Judaeis, valde eloquens et perfectus in Lege, episcopus CorinPauli Epistola dissensionibus quae Corinthi ortae fuerant temperatis, rursum Corinthum revertisse. Zenam vero legis doctorem, de alio Scripturae loco quis fuerit, non possumus dicere, nisi hoc tantum, quod et ipse apostolicus vir id operis quod Apollo
Abbreviated transcription (Latin):
hoo et̃ arbitrantur: quod heresis ꝑ uersũ dogina habeatt seds¬
ma ppt episcopale dissentionẽ abȩccta separecur iliđ qͥedẽ
inprincipio aliqua ex parte inteͥligi potest . Cȩtum nullue len¬
mañ sibi aliqua confingit heresim. ut recte abȩccti recess¬
se uideatur qun isers arceman adte uł cichicũ: Fertinanuie¬
suire ad me nicopolim. Ibi enĩ statu hiemare legimius i. exoꝵ¬
alo huiꝰ epłȩ . hniꝰ tei grã reliquite crece ut eã quȩ de craug
corrigas et conscituas ꝑciuitates prbos sicut egotibi disposiui
ut quia crecenses nuꝑ crediderant recedente paulo et ad alias
excłas transeunte non dimitterentur : orphani sed haberent
apłicũ uirum qui ea quȩ uidebantur de.eẽ. corrigeret. Qiua gͦ
post fundamentũ aliarũ ȩccłarũ necessarius erat titus qui ȩdificiũ
suꝑ strueret: scribit ei ut cũ arteman uł tithicũ unũ scilicet eduob
lim ueniret : ibi se hiematurũ eẽ. contestans. Ex quo pat̾̃nas pau¬

Expanded text:
s perversum dogma habeat: schisma propter episcopalem dissensionem ab Ecclesia separetur: quod quidem in principio aliqua ex parte intelligi potest. Caeterum nullum schisma non sibi aliquam confingit haeresim, ut recte ab Ecclesia recessisse videatur. Cum misero ad te Arteman, aut Tychicum, festina venire ad me Nicopolim, ibi enim statui hiemare. Legimus in exo reliqui te Cretae, ut ea quae deerant corrigas: et constituas per civitates presbyteros, sicut ego tibi disposui. Ut quia Cretenses nuper crediderant, recedente Paulo, et ad alias Ecclesias transeunte, non dimitterentur orphani: sed haberent apostolicum virum, qui ea quae videbantur deesse, corrigeret. Quia ergo post fundamentum aliarum Ecclesiarum necessarius erat Titus, qui aedificium superstrueret, scribit ei, ut cum Arteman vel Tychicum, unum scilicet e duobus ejus: ipse Nicopolim veniret, ibi se hiematurum esse contestans. Ex quo paternos Pau
Abbreviated transcription (Latin):
geronte quo scripta sunt suis locis explanare conabi¬
mur. Siaut̃ breuitas habecur contẽptui : contemnat
abdias naum sophonias. et alii duodecim ꝓpħarũ
ut nescias utrũ breuitatẽ sermonũ in illis ad miraride¬
beas  anmagnitudinẽ sensuum. Quod si intelligerent hi
qui epłam ad philemonẽ repudiant. nunquã breuita¬
tem despicerent: quȩ ꝓlaciniosis legis onerib euan¬
gelico decore conscripta est dũ breuiatum cõnsũmatũ¬
que sermonẽ facit dñs super terrã. Sediã ipsa apłi
uerba ponenda sunt : quȩ ita incipiunt: Fa. puCIT

Expanded text:
gerente, quo scripta sunt, suis locis explanare conabigerente, quo scripta sunt, suis locis explanare conabimur. Si autem brevitas habetur contemptui, contemnatur Abdias, Naum, Sophonias, et alii duodecim prophetaut nescias utrum brevitatem sermonum in illis admirari debeas, an magnitudinem sensuum. Quod si intelligerent hi, qui Epistolam ad Philemonem repudiant, numquam brevitatem despicerent: quae pro laciniosis Legis oneribus, evangelico decore conscripta est, dum breviatum consummatumque sermonem facit Dominus super terram. Sed jam ipsa Apostoli verba ponenda sunt, quae ita incipi
Abbreviated transcription (Latin):
contristetur ꝓpħa cõmemorat : multis in ordinẽ uitus pecca¬
consdigestis acdextremum inferens In om̃ib: istis contnstabas
me. Adio quin calicẽ aquȩ frigidȩ porrigerea pedes lalta¬
ree immol anenicetuliũ prandiũ peparare peccatũ eet quicia¬
nius exis reb indei quo sdla filios adoptari Non est liauuis
tamporis ad omia reponde quia nec oiã quȩ ꝓponere illi solent
cȩ uermium culicũ locustarum, alterũ cȩli terrȩ maris.
et angłoꝵ debent introducere. anpotius eiusdẽ potentiȩ
est in geniũ quod in maiorib exercueris. etiã minorib non ne¬
gare Et qm̃ marcionis fecimus mentionẽ. pauli eẽ. ad phile¬
atq corroserit. in hanc solam manus ñ ausus est mittere qr
suas illam breuitas defendebat. Sed mihi uidentur dũ
epłam simplicitatis arguunt suã impericiam ꝓdere ñ
irtelligentes quid in singulis sermonib uirtutis et sapien¬
tiȩ lateat quȩ orantib: uobis et ipso nobis scõ spũ sug¬

Expanded text:
contristetur propheta commemorat, multis in ordine vitiis peccatisque digestis, ad extremum inferens: In omnibus istis contristabas me. Alioqui calicem aquae frigidae porrigere, pedes lavare, immolare vitulum, prandium praeparare, peccatum sit: cum sciamus ex his rebus in Dei quosdam filios adoptari? Non est hujus temporis ad omnia respondere: quia nec omnia, quae illi proponere solent, n, formicae, vermium, culicum, locustarum: alterum coeli, terrae, maris, et angelorum debent introducere. An potius ejusdem potentiae est, ingenium quod in majoribus exercueris, etiam in minoribus non negare? Et quoniam Marcionis fecimus mentionem, Pauli esse Episatque corroserit, in hanc solam manus non est ausus mittere: quia sua illam brevitas defendebat. Sed mihi videntur, dum epistolam simplicitatis arguunt, suam imperitiam prodere, non intelligentes quid in singulis sermonibus virtutis ac sapientiae lateat. Quae, orantibus vobis, et ipso nobis sancto Spiritu sug
Abbreviated transcription (Latin):
iste recipuntur recipiendã eẽ et ad philemonẽ ex p̃iuditio
similium receptarũ. Ualde aut̃ eos simplicit̃ errare siputent
cibũ emere. hospicium prȩparare uestimenta conquire. et̃.
peccatum et asserere fugari spm̃ scm̃ sicorpusculi pauluꝑ
nec emitatib: seruiamus. Nolite inquit apłs contristare ipm̃¬

Expanded text:
istae recipiuntur, recipiendam esse et ad Philemonem, ex praejudicio istae recipiuntur, recipiendam esse et ad Philemonem, ex praejudicio similium receptarum. Valde autem eos et simpliciter errare, si putent cibum emere, hospitium praeparare, vestimenta conquirere, esse peccatum, et asserere fugari Spiritum sanctum, si corpusculi paulisper necessitatibus serviamus. Nolite, inquit Apostolus, contristare Sp
Abbreviated transcription (Latin):
quia pmaneat in eo: His et eȩt̃is istius modi uolunt aut exis¬
tola nonce: pauli quȩ adphilemonẽ seribatur aut si ctiam
pauli sit nihil habere quod ȩdificare nos possit. et aplerisq
ueterib repudiatam. dũ cõmendandi tantũ scribit officio non
docendi. Aut ec ontrario qui germane auctoritatis eam. ẽẽ.
defendunt: dicunt nunquã in toto orbe acunctis accłus fu¬
isse sufceptam nisi pauli apłi crederetur : et haclege nec se¬
cundã quidẽ ad thimotheũ et ad galathas eos debere susciꝑe
de quib et ipsi hunanȩ imbecillitatis exempla ꝓtulerunt
Penulam quã reliqui troade apđ carpũ ueniens tecũ defer
&utinã excidantur qui uos conturbant inueniri plura et
adromanos et adcȩteras ȩccłas maximeq ad chorinthios
remissius et quotidiano pęne sermone dictata in quib apłs
loquitur Cȩteris aut̃ ego diconon dñs. Quas et ipsas quia
aliquid tale habeant aut pauli epłas nonputandas. aut si

Expanded text:
s et caeteris istiusmodi, volunt aut Epistolam non esse Pauli, quae ad Philemonem scribitur: aut etiam si Pauli sit, nihil habere quod aedificare nos possit; et a plerisque veteribus repudiatam, dum commendandi tantum scribatur officio, non docendi. At econtrario qui germanae auctoritatis eam esse defendunt, dicunt numquam in toto orbe a cunctis Ecclesiis fuisse susceptam, nisi Pauli apostoli crederetur: et hac lege ne secundam quidem ad Timotheum, et ad Galatas eos debere suscipere, de quibus et ipse humanae imbecillitatis exempla protulerit: Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens tecum affer; et: Utinam excidantur qui vos conturbant. Inveniri plurima et ad Romanos, et ad caeteras Ecclesias maximeque ad Corinthios remissius et quotidiano pene sermone dictata, in quibus Apostolus loquatur: Caeteris autem ego dico, non Dominus. Quas et ipsas quia aliquid tale habent, aut Pauli epistolas non putandas: aut si
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o inseloquente dixisse qr neq humana imbecillitas unũ
prandium cibum capere efurire satiari. in gesta degerere
ex hausta complere. Taceo de cȩteris quȩ ex quisite et coac
te replicant ut affirment fuisse aliquod tempus inquo pau¬
Spc: quale inquiunt experimentũ xp̃i est audire : penu¬
lam quam reliqui troade apd carpum ueniens tecum affer
&illud ad galathas. utinã excidantur quiuos concurbant
& in hac ipsa epta simul aut̃ & p̃para mihi hospicium. Hoc aut̃
non solum apłis sed ꝓphetis quoq similit̃ accidisse: Inde
sepius seriptum feratur. Factiu ẽ. uerbum dnĩ adhie¬
tecbielem siue ad quem libet aliũ ꝓpħarũ. quia post
expletũ uaticinium rursũ in semet reuertens. homo cõmu¬
ut suꝑquem uidisset spm̃ scm̃ descendentẽ et manentẽ in eo
ipsum ee cognosceret. ex quo ostendi suꝑ multos quidẽ des¬

Expanded text:
o in se loquente, dixisse: quia nec humana imbecillitas unum prandium, cibum capere, esurire, saturari, ingesta digerere, exhausta complere; taceo de caeteris, quae exquisite et coacte  Al. coacta replicant: ut affirment fuisse aliquod tempus in quo Pauur Christus ? Quale, inquiunt, experimentum Christi est, audire: Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens tecum affer . Et illud ad Galatas: Utinam et excidantur qui vos conturbant . Et in hac ipsa Epistola: Simul autem et praepara mihi hospitium. Hoc autem non solum apostolis, sed prophetis quoque similiter accidisse: unde saepius scriptum feratur: Factum est verbum Domini ad Ezechiel , sive ad quemlibet alium prophetarum: quia post expletum vaticinium, rursum in semet revertens, homo commuut super quem vidisset Spiritum sanctum descendentem et manentem in eo, ipsum esse cognosceret . Ex quo ostendit  Al. ostend
Abbreviated transcription (Latin):
quib singuli ducantur errorib Arrius et eunomius et nouȩ
auctar hereseos. utinã tã notis essent: minus forsitan plurimos
decepissent. Hereticũ igitur hominẽ post unã correptionẽ siueut
comonione magis et doetrinã absq in crepatione signi ficatr obeba
intatins codicib quod uerũ papas quoq athanasus approbabat
post unã et alterã correptionẽ. quod scilicet non sufficiaertantũ
semel eũ corripi uel cõmoneri. qui aliquo sit deprauatꝰ erroreũ
moniũ scet om̃e uerbũ. Quare aũ post prinã e cdam corcepti¬
one deuitandus sit reddit causas dicens. quod subuersse. eius¬
modi et peccat cũ sit asemet ipso damnatus. Quienĩ semel biss
cormeptus audito errore suo ñ uult corrigi. errare aestimat
corrigentẽ et econtrario se ad pugnas et iurgia uerbne pĩos¬
rans: eũ uult lucri facere a quo docetur ꝓpt̾ea ueno a semnet iofo

Expanded text:
quibus singuli ducantur erroribus. Arius et Eunomius, et novae quibus singuli ducantur erroribus. Arius et Eunomius, et novae auctor haereseos, utinam tam noti non essent, minus forsitan plurimos decepissent! Haereticum igitur hominem post unam correptionem, sive ut t doctrinam absque increpatione significat. Legitur in Latinis codicibus quod verum Papa quoque Athanasius approbabat: Post unam et alteram correptionem; quod scilicet non sufficiat tantum semel eum corripi, vel commoneri qui aliquo sit depravatus errore: tium stet omne verbum. Quare autem post primam et secundam correptionem devitandus sit, reddit causas dicens: quod subversus est ejusmodi, et peccat cum sit a semetipso damnatus. Qui enim semel bisque correptus, audito errore suo, non vult corrigi, errare existimat corrigentem: et econtrario se ad pugnas et jurgia verborum parans, eum vult lucrifacere, a quo docetur. Propterea vero a semetipso
Abbreviated transcription (Latin):
quis de fr̃ib annuntiauit nobis aut locutꝰ ẽ. aliquid dete in
malũ. petimus aut̃. ut ate audiamus quid sentias. De heresi enĩ
ista notũ est nobis quia ubiq ei contradicitur. Et licet nomen
hereseon mileti non dicatur apaulo. tam̃ oꝑa nominantur lo¬
quente ad presbiteros aeccłȩ. Ego scio qm̃ uenient postacessũ
meũ lupi graues in uos ñ parcentes gregi: et ex uobis ipsis con¬
sungent uiriloquentes ꝑuersa ut abducant discipłos post
se. Hȩc in transitu dictã sint. ubi et alibi heresis appellet̾.
nunc ipsũ nom̃ uidetur plenissime uentilandũ. heresis gc̃e
ab electione dicit̾: quod scilicet unusquisq id sibi eligat
quod ei melius. eẽ. uideatur. Philosophi quoq seoici. peri¬
patetici. achademici. et epicurẽi. illius uel illius heresõs
appellantur. Suꝑ fluũ ẽ ire ꝑ singula: et marcionẽ ua¬
lentinũ. appellen hebionẽ montanũ. E manicheũ. cũ suis
onumerare dogmatibus : cũ ꝑ facile sit unicuiq cognoscere

Expanded text:
quis de fratribus annuntiavit nobis, aut locutus est aliquis de te in malum. Petimus autem, ut audiamus a te quid sentias: de haeresi enim ista notum est nobis, quia ubique ei contradicitur . Et licet nomen haereseos Mileti non dicatur, a Paulo tamen opera nominantur, loquente ad presbyteros Ecclesiae: Ego scio quoniam venient post abscessum meum lupi graves in vos, non parcentes gregi: et ex vobis ipsis consurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se . Haec in transitu dicta sint, ubi et alibi haeresis appelletur. Nunc ipsum nomen videtur plenissime ventilandum. Haeresis Graece ab electione dicitur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod ei melius esse videatur. Philosophi quoque Stoici, Peripatetici, Academici, Epicurei, illius vel illius haereseos appellantur. Superfluum est ire per singula, et Marcionem, Valentinum, Apellem, Ebionem, Montanum, et Manichaeum cum suis enumerare dogmatibus: cum perfacile sit unicuique cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ Sunt enĩ inutiles et uanȩ : quȩ tantũ speciẽ scientie
habent cȩcerũ nec dicentib nec Audientib ꝓsunt. Quid
mibieni ꝑdest scire quot annos uixerit matusalã quoto
etatis suȩ anno salomon sortitꝰ sit coniugẽ ne forsitan
roboa undecimo ȩcatis illiꝰ anno natus ee credatuiber
multa istĩ modiquȩ aut difficile ẽ. inuenire ꝓps̃ libuo
uarietatẽ. ftdũ paulatĩ demem̃datis in em̃data scrobuud¬
turerrores inoletos: aut etiã si in uenerimus margt oscudi
oerlabore: nbil ꝓfucura cognouimus ereuienm aeri¬
dit ut habeamus pugnas legis non obdesi lenum dor¬
tatis sed obiactanciã głȩdũ apdeos qui audiunt l eca
uolumus estimari. aut certe ex hoc rumusculo iurpia
tratiarrire canum. cũ simplex et moderat iensior¬
sio aut posit te placere si uera ẽ. aut si falun ceniter
acaet placabilit emendari Hereticũ horune posest¬

Expanded text:
dae. Sunt enim inutiles et vanae, quae tantum speciem scientiae dae. Sunt enim inutiles et vanae, quae tantum speciem scientiae habent: caeterum nec dicentibus, nec audientibus prosunt. Quid enim mihi prodest scire quot annos vixerit Mathusalem, quoto aetatis suae anno Salomon sortitus sit conjugem, ne forsitan Roboam undecimo aetatis illius anno natus esse credatur? et multa istiusmodi, quae aut difficile est invenire propter librorum varietatem, et dum paulatim de inemendatis inemendata scribuntur errores inolitos: aut etiam si inveniremus magno studio et labore, nihil profutura cognovimus. Frequenter accidit ut habeamus pugnas Legis, non ob desiderium veritatis; sed ob jactantiam gloriae, dum apud eos qui audiunt, docti volumus aestimari: aut certe ex hoc rumusculo turpia s, et latratu garrire canum: cum simplex et moderata responsio aut possit te placare si vera est, aut si falsa, leniter et placabiliter emendari
Abbreviated transcription (Latin):
culo deferebat quasdã ut sibi uidebatur solutiones. cum
magis debuerit iustitiã et misericardiã et dilectionẽ dĩ quȩ¬
tan de hebreoꝵ suꝑcilio et plusquã necesse fuerit dixe¬
rimus: sed occasio nobis data est de genealogus et conten¬
tione. et rixis quȩ exlege ueniunt disserendi. Bia lectici qͦ¬
rum aristotiles princeps est sole̾t argum̃tationum recia
tendere. et uagã rethorice libertatẽ insillogis moꝵ
spineta concludere. Hi ergo qui in eo todos dies et noctes
steterunt ut uł int̾rogent uł respondeant. uł dent
ꝓpositionem ł accipiant. assumant. confirment atq
concludg̃it . quosdã contentiosos uocant: qui ut libet non
ratione sed stomacho disputent litigantũ Siigit᷑ ill hor
faciunt quoꝵ ꝓpriȩ arscontentio est: quid debet facere
xpianus ni si omĩno fugere contentionẽ: Dixe quodilera¬
les penitus ⁊ espuendȩ iunt: et iuidȩoꝵ stultitiȩ relinqu en¬

Expanded text:
culo deferebat quasdam, ut sibi videbatur, solutiones, cum culo deferebat quasdam, ut sibi videbatur, solutiones, cum magis debuerit justitiam et misericordiam, et dilectionem Dei quaetan de Hebraeorum supercilio et plusquam necesse fuerit dixerimus: sed occasio nobis data est, de genealogiis et contentione et rixis, quae ex Lege veniunt, disserendi. Dialectici, quorum Aristoteles princeps est, solent argumentationum retia tendere, et vagam rhetoricae libertatem 736 in syllogismorum spineta concludere. Hi ergo qui in eo totos dies et noctes terunt, ut vel interrogent, vel respondeant, vel dent propositionem, vel accipiant, assumant, confirment, atque concludant, quosdam contentiosos vocant, qui ut libet, non ratione, sed stomacho disputent litigantium. Si igitur illi hoc faciunt, quorum proprie ars contentio est, quid debet facere Christianus nisi omnino fugere contentionem? Rixae quoque legales penitus respuendae sunt, et Judaeorum stultitiae relinquen
Abbreviated transcription (Latin):
ma crans dationem uocant aueroritate sere nomaomobindarera¬
tini sumus latina nomina et origines de lingua nr̃a ha-
bentia facilius memoriȩ tradimus : ita illi aparua ȩtatȩ uer¬
nacula sui sermonis uocabula pentissimis senib imbiber
nerationes ita memorit̃ uelocitq ꝑcurrunt. ut eos suum
putes referre nom̃: Hoc nos qui aut alias litteras didici¬
mus aut cerce sero credidimus in xp̃m. aut etiã si in fantes
sumus ȩccłȩ mancipati magis scripturarũ sensũ quã uer¬
ba sectamur. Si forte non ita nouimus putant se in om̃ib
referendis. et supputationł annonĩet innepotib ab nepo¬
tibus. auis ꝓauis. athauis doctores. Audiui ego quendã
de hebreis qui se romȩ in xp̃m credidisse simulabat. de
luca facere quȩstionẽ. quod uidelicet asclomone usq ad
ioseph nec numero sibi nec uocabuloꝵ ȩqualitate c̃senti¬
ant. Qui cũ corda simpliciũ ꝑuertisset. quasi ex aditis et ora¬

Expanded text:
mam translationem vocant: auctoritatem sine nominibus interpretini sumus, Latina nomina et origines de lingua nostra habentia  Al. trahentia, facilius memoriae tradimus: ita illi a parva aetate, vernacula sui sermonis vocabula penitissimis  Al. peritissnerationes ita memoriter velociterque percurrunt, ut eos suum, putes referre nomen. Hoc nos qui aut alias litteras didicimus, aut certe sero credidimus in Christum, aut etiam si infantes sumus Ecclesiae mancipati, magis Scripturarum sensum quam verba sectamur: si forte non ita  Al. tacet ita novimus, putant se in nominibus referendis, et in supputatione annorum, et in nepotibus et abnepotibus, avis, proavis, et atavis, doctiores. Audivi ego quemdam de Hebraeis, qui se Romae in Christum credidisse simulabat, de Matthaeo, et Luca facere quaestionem; quod videlicet a Salomone usque ad Joseph, nec numero sibi, nec vocabulorum aequalitate consentiant: qui cum corda simplicium pervertisset quasi ex adytis et ora
Abbreviated transcription (Latin):
&alibide eo seriptũ est quia cũ subiecta ei fuerint omia tẽ
&ipse filius subi cietur ei qui sibi subiecit omĩa uane lb
omia inom̃ib. Subicient᷑ aũ ei omĩa cũdixerit dñs dnd inpo

Expanded text:
et alibi de eo scriptum est: Quia cum subjecta ei fuerint omnia, tunc et alibi de eo scriptum est: Quia cum subjecta ei fuerint omnia, tunc ipse filius subjicietur ei qui sibi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Subjicientur autem ei omnia, cum dixerit, Dominus Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ad me om̃is qui laboratis & honerati estis & ego reficiã uos. nul¬¬
lã conditionẽ atatẽ . sȩxũ. ab eatitudine arbitratur alienum.
Propt̃ea nunc apłs et seruis p̃cepta constituit. scilicet ut par
ad olescentelas. uiuenes. quid titus erudire deberet edocuit:
ita nc̃ seruis apta p̃cepta constituit. Prinũ ut subditi sint do¬
minis suis in om̃ib . In his aũ om̃ib: quȩ non sunt contrariadõ.
ut si dominus ea iubet quȩ non sint aduersa scripturis scĩs: su¬
biciatur seruus domino. Sin uero contraria p̃cipit. magis obȩ
In alio loco de filiis disputans ait. Filii obȩdite parentibus
filios quippe decet parentib obȩdire: seruos uero imperanti¬
domino eẽ subiectos Nec illud putemus eẽ. contrariũ qđ
modo eñi maritus uxoris est dominus ipse inquit domid labet
tu. Erat ei saluater subiectus paretibus suis. Sedcũ ad hucocii
fec ta muri ecate quȩ possec here ditatẽ capere puenerant Sed

Expanded text:
s qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos , nullam conditionem, aetatem, sexum, a beatitudine arbitratur alienum: propterea nunc Apostolus et servis praecepta constituit, scilicet ut partadolescentulas, juvenes, quid Titus erudire deberet edocuit: ita nunc servis apta praecepta constituit. Primum ut subditi sint dominis suis in omnibus. In his autem omnibus, quae non sunt contraria Deo: ut si dominus ea jubet quae non sunt adversa Scripturis sanctis, subjiciatur servus domino. Sin vero contraria praecipit, magis obediIn alio loco disputans de filiis, ait: Filii, obedite parentibus . Filios quippe decet parentibus obedire: servos vero imperantidomino esse subjectos. Nec illud putemus 722 esse contrarium, quod modo enim maritus uxoris est dominus. Ipse, inquit, dominabitur tui . Erat et Salvator subjectus parentibus suis , sed cum adhuc duorfectam viri aetatem quae posset haereditatem capere, pervenerat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
in dĩ erudiant disciplina Cȩterũ nolle eos contristare docen¬
amare filios sed odisse. F rudiantur quoq adolescentulet
ut domus habeant diligentiã. Et quia poterat eueni eincer
nioi aeuuttune sec rederet mariti bene domũ Netre  suboe
bougnitate impetraret a seruulis non terrore Netn & subd¬
ber urissuis me focte diuitus & nobilitate ꝑflate idi seio¬
centie ñ meminerint. ꝑ quã subiectȩ sunt uurse au dome¬
pead muliere & adiurũ tuuĩ conuerslotua & uoedent ilo est
nabitu il inquo seg icripture consicderandaaporudenmab est
quia tun ulro noe dñs fuerit locutus & dexert domroderus
ciuia inue sedipsi mulieri. ut illi p̃miũ relinqueret ob seqiue¬
uxeus in potestate uuis est sidi uelit obȩdre pereosor setriu re

Expanded text:
in Dei erudiant disciplina. Caeterum nolle eos contristare docenin Dei erudiant disciplina. Caeterum nolle eos contristare docenamare filios, sed odisse. Erudiantur quoque adolescentulae, ut domus habeant diligentiam. Et quia poterat evenire, ut nignas: ut tunc se crederet mariti bene domum regere, si cum benignitate imperet servulis, non in terrore. Necnon et subditas viris suis: ne forte divitiis et nobilitate perflatae Dei sententiae non meminerint, per quam subjectae sunt viris. Ait quippe ad mulierem: Ad virum tuum conversio tua; et ipse turae consideranda prudentia est: quia non viro hoc Dominus sit locutus, et dixerit: Dominaberis uxori tuae; sed ipsi mulieri, ut illi praemium relinqueret obsequelae, dum in potestate ejus est, si Dei velit obedire praeceptis, servite
Abbreviated transcription (Latin):
loco dixerit. docere aut̃ mulierib non ꝑmitto : sic intelligendũ ẽ.
ut in uiros illis sit doctrina sublata. Cȩcerũ ad olescentulas do¬
ceant quasi filias suas. Primũ castitatẽ. quia aduersus hanc ma¬
gis inaetate florenti pugnat inimicus. & uirtus eiꝰ omĩs contra
feminas inumbilico uentris est. Deinde ut ament uiros suos.
diligant filios. Quȩ doctrina . ẽ. amare uiros. cũ hoc ñ ineloqͥo
docentis sed in corde amantis sit constitutũ. Uult eas amare
uiros suos caste. uult int̾ uirũ & mulierẽ . eẽ. pudicã dilectio¬
nẽ. ut cũ pudore et uere cundia et quasi necessitate sexus red¬
dat potius debitũ uiro. quã ipa exigat abeo. Et oꝑa liberoꝵ
ante oculos dĩ et angłoꝵ ꝑpetrare secredat : ne illa eru bescat
etiã secretũ cubile et noctis tenebras ec clausũ cubiculũ suum.
cũ omiã patere dĩ oculis cogitarit. Filios aut̃ diligunt si eos

Expanded text:
loco dixerit: Docere autem mulieribus non permitto , sic intelligendum est, loco dixerit: Docere autem mulieribus non permitto , sic intelligendum est, ut in viros sit illis doctrina sublata. Caeterum adolescentulas doceant, quasi filias suas. Primum castitatem: quia adversus hanc magis in aetate florenti pugnat inimicus, et virtus ejus omnis contra feminas in umbilico 718 ventris est: deinde ut ament viros suos, diligant filios. Quae doctrina est amare viros; cum hoc non in eloquio docentis, sed in corde amantis sit constitutum? Vult eas amare viros suos caste: vult inter virum et mulierem esse pudicam dilectionem, ut cum pudore, et verecundia, et quasi necessitate sexus, reddat potius debitum viro quam ipsa exigat ab eo, et opera liberorum ante oculos Dei et angelorum perpetrare se credat: ita nec illa erubescet etiam secretum cubile, et noctis tenebras, et clausum cubiculum suum, cum omnia patere Dei oculis cogitarit. Filios autem ita diligunt, si eos
Abbreviated transcription (Latin):
pocuis sile. psicientes use fuerent de faciuid e morti quasi aus¬
recordantes illud quod fuerunt. Et auini gͦ nimio potu anus ꝓ¬
hibentur qm̃ quod in ad olescentib libido. hoc insenib hebrie¬
tas est. Aut quomͦ potest docere anus ado lescentulas castita¬
tem. cũ si ebrietatẽ uetulȩ mulieris ad olescentula fuerit
imitata pudica. eẽ ñ possit : Sinnant̃ aut̃ & exp̃sse ait non
multo uino seruientes. Seruitus enĩ quedã est & extrema con¬
ditio uino sensus hominis occupari : et non suũ. eẽ. sed uini
Quia igit᷑ docuit quales primo anus. eẽ. deberent. & post illa
quȩcũnq senib uiris habent cõmunia etiã ꝓpria earũ exposuit.
ut honesto & scõ habitu & omĩ decore sint plenȩ. Ne accusatri¬
ces. ne aliis de trahentes. ne uino sensib occupatis: ne consequent̃
doctrinȩ eis frena ꝑmutit. Et cũ tales fuerint docendi habeant
libertatẽ : ut scilicet doceant ea quȩ bona sunt. Licet enĩ alio

Expanded text:
erint et facundae, morum quasi ausrecordantes illud quod fuerunt. Et a vini ergo nimio potu anus prohibeantur, quoniam quod in adolescentibus libido, hoc in senibus ebrietas est. Aut quomodo potest docere anus adolescentulas castitatem, cum si ebrietatem vetulae mulieris adolescentula fuerit imitata, pudica esse non possit? Signanter autem expressit: Non vino multo servientes. Servitus enim quaedam est et extrema conditio, vino sensus hominis occupari, et non suum esse, sed vini. Quia igitur docuit quales primo anus deberent esse, et post illa quae cum senibus viris habent communia, etiam propria earum exposuit, ut honesto et sancto habitu, et omni decore sint plenae: nec accusatrices, nec aliis detrahentes, nec vino sensibus occupatis. Nunc consequenter doctrinae eis frena permittit, ut cum tales fuerint, docendi habeant libertatem, ut scilicet doceant ea quae bona sunt. Licet enim in alio
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ ab olitã uelle seruare et dicere. ne atrecta ueris. ne
contingeris. ne gustaueris. et apparente solido et uirili cibo
infantiȩ cupere lacte potari: Diligentius attenda¬
mus. et inueniemꝰ in p̃senti capitulo manifestis¬
simã trinitatẽ. Benignitas quippe atq elem̃¬
tia salistoris nr̃i dĩ. ñ alterius quã dĩ pa¬
tris ꝑ laucͬrũ regenerationis et renouati
onis sp̃s scĩ quẽ effudit suꝑ nos abundan

Expanded text:
Legem abolitam velle servare, et dicere: Ne attrectaveris, ne Legem abolitam velle servare, et dicere: Ne attrectaveris, ne contigeris, ne gustaveris, et apparente solido cibo et virili, infantiae lacte cupere potari? Diligentius attendamus, et inveniemus in praesenti capitulo manifestissimam Trinitatem. Benignitas quippe atque clementia Salvatoris nostri Dei, non alterius quam Dei Patris, per lavacrum regenerationis, et renovatonis Spiritus sancti, quem effudit super nos abundant
Abbreviated transcription (Latin):
est ab eis regnũ dĩ & traditũ genti facienti fructus eius: exeo
tempore qui in xp̃m ñ credidit fuit stultꝰ errabundus incre¬
lus fuisse stultꝰ quando habeat zelũ dĩ sed non scđm scientiã
& ꝑ sequebatur ȩccłam. et lapidantiũ stephanũ uestim̃ta ser¬
uabat. cũ intantũ odii contra saluatorẽ instigatꝰ exars erat
ut litteras agacerdotib acciperet ꝑgens damascũ ad eos qui
in xp̃m crediderant uinciendos: Aut ullas poterat habere
uirtutes sine uirtute dĩ xp̃o iħu : Aut aestuantẽ flammã res¬
tinguere uoluptatũ cũ non. eẽt. tẽplũ dĩ: Quȩ aut̃ maior po-¬
test. eẽ. malitia & inuidia. quã contͣ absentes epłas sumere &
ubi cũq xpĩa uastarec discipłos. nolle ipsũ saluũ fieri et cȩt̾is
qui salui. ẽẽ. poterant inuidere: odisse xp̃ianos & consequent̃
ab omĩb odiũ ꝓmereri : Quis aut̃ maior error & in obȩdientia
et uecordia quã postquã respirauit dies et p̃terierunt umbrȩ

Expanded text:
est ab eis regnum Dei, et traditum genti facienti fructus ejus: ex eo tempore qui in Christum non credidit, fuit stultus, errabundus, increlus fuisse stultus, quando habebat zelum Dei, sed non secundum scientiam; et persequebatur Ecclesiam: et lapidantium Stephanum vestimenta servabat? cum in tantum odii contra Salvatorem instigatus exarserit, ut litteras a sacerdotibus acciperet, pergens Damascum ad eos qui in Christum crediderant vinciendos? Aut ullas poterat habere virtutes sine virtute Dei Christi Jesu, aut aestuantem flammam restinguere voluptatum, cum non esset templum Dei? Quae autem major potest esse malitia et invidia, quam contra absentes epistolas sumere, et ubique Christi vastare discipulos; nolle ipsum salvum fieri: et caeteris qui salvi esse poterant, invidere: odisse Christianos et consequenter ab omnibus odium promereri? Quis autem major error, et in obedientia, et vecordia, quam postquam respiravit dies, et praeterierunt umbrae,
Abbreviated transcription (Latin):
genesi. maledicta terra in oꝑib tuis. Hoc nunc tantũ
dixisse sufficiat : quod blasphemare xpĩ discipłos ñ
oportet: nec quod additur . et̃. litigiosus. Si enĩ sumus filii
pacis & uolumus suꝑ nos pacẽ requiescere & accessimus
ad hierusalẽ cȩlestẽ quȩ expanom̃ accepit : cũ his qui
oderunt pacẽ habeamus pacẽ & quantũ in nobis est
cũ omib hominib pacati simus. non solũ cũ modescis
sed etiã cũ rixosis : quia nulla uirtus est ferre mansue¬
tos. locũq demus irȩ. omem ostendentes mansuetudi¬
nẽ ad om̃s homines non quo uanȩ głȩ desiderio noseẽ
mansletos om̃b hominib ontenede d eb e aba oꝵ sci cũ ons

Expanded text:
Genesi: Maledicta terra in operibus tuis . Hoc nunc tantum Genesi: Maledicta terra in operibus tuis . Hoc nunc tantum dixisse sufficiat, quod blasphemare Christi discipulos non oportet: nec quod additur, esse litigiosos. 731 Si enim sumus filii pacis, et volumus super nos pacem requiescere, et accessimus ad Jerusalem coelestem, quae ex pace nomen accepit, cum his qui oderunt pacem, habeamus pacem: et quantum in nobis est cum omnibus hominibus pacati simus: non solum cum modestis, sed etiam cum rixosis; quia nulla virtus est ferre mansuetos: locumque demus irae, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines: non quod vanae gloriae desiderio nos esse mansuetos omnibus hominibus ostendere debeamus: sed dum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
sed ab solute neminẽ i non angłm. non aliquã creaturã dĩ
Omiã quippe quȩ adõ facta sunt: ualde bona. Quando mi¬
chael archangłs cũ diabolo disputabat demorsi corpore.
non fuit ausus in ferre iudiciũ blasphemiȩ: sed dixit. Imperet
tione dignissimo iudiciũ inferre blas phemiȩ quanto magis
nos ab omĩ maledicto puri. eẽ. debemus. Merebatur diabo¬
lus maledictũ : sed ꝑ os archangłi blasphemia exire non
debuit. Relege ueteres libros & uide quȩ trib in monte
garitim constitutȩ sint ut benedicerent popło. & quȩ in
monte altero ut maledicerent ruben qui maculauerat
thorũ parentis Et ⁊ abulon nouissimus filius liȩ & ancil¬
larũ liberi. in monte ebal ponuntur ut maledicant eis
qui maledictione sunt digni. Longũ est sinunc enumerẽ
quomꝰ ia cob qui ad benedictione filios dicens ut bene¬
dicã uobis: postea quasi in benedictione consociet. ma¬
ledictus furor eoꝵ quia ꝓcax. Et ipse dñs loquatur in

Expanded text:
sed absolute, neminem: non angelum, non aliquam creaturam Dei. Omnia quippe quae a Deo facta sunt, valde bona sunt. Quando Michael archangelus cum diabolo disputabat de Moysi corpore, non fuit ausus inferre judicium blasphemiae, sed dixit, imperet tione dignissimo, judicium inferre blasphemiae: quanto magis nos ab omni maledicto puri esse debemus? Merebatur diabolus maledictum: sed per archangeli os blasphemia exire non debuit. Relege veteres libros, et vide quae tribus in mente Garizin constitutae sint, ut benedicerent populo, et quae in monte altero, ut maledicerent. Ruben, qui maculaverat thorum parentis, et Zabulon novissimus filius Liae, et ancillarum liberi, in monte Ebal  Al. Eliel ponuntur, ut maledicant eis qui maledictione sunt digni . Longum est si nunc enumerem quomodo Jacob, qui ad benedictionem vocaverat filios , dicens: ut benedicam vobis, postea quasi in benedictione consociet, maledictus furor eorum, quia procax: et ipse Dominus loquatur in
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit una.ẽ. fornicatio et ad ulteriũ : ita & in furto quan¬
tũ cunq seruus abstulerit furti crim̃ incurrit. Unde &
aut̃ hoc ꝓhibetur inseruo. quanto magis in libero : Ne aut
udex rapiat aut miles nequaquã contentus stipendus
suis aliena deuastet. Pulchre quidã uir ad pͥme grauis
cũ ei cuiusdã iudicis laudaretur in tegritas & diceret de
eo ille qui laudabat ñ est fur: respondit. Optimũ seruũ
faceret. sinec fugitiuus eẽt. In tantũ furti suspitio. ab omĩ
lbero eẽ. debet aliena. Sint itaq iserui sub dioi. somint aioe

Expanded text:
fuerit, una est fornicatio, vel adulterium. Ita et in furto, quanfuerit, una est fornicatio, vel adulterium. Ita et in furto, quantumcumque servus abstulerit, furti crimen incurrit. Unde et autem hoc prohibetur in servo, quanto magis in libero: ne aut judex rapiat, aut miles non contentus stipendiis suis aliena devastet? Pulchre quidam vir apprime gravis, cum ei cujusdam judicis laudaretur integritas, et diceret de eo ille qui laudabat, Non est fur: respondit, Optimum servum faceret, si nec fugitivus esset: intantum furti suspicio ab omni libero debet esse aliena. Sint itaque servi subdi
Abbreviated transcription (Latin):
dominis contradicere. & cũ aliquid iusserint musitare. Itaq
titũ cõmonent. ut ꝑdoctrinã sanã ab his qui xpĩani serui
sunt istius modi auferat passionẽ. Si enĩ quȩ dñs imꝑat
necesse habet seruus implere cur hoc ipsum non cũ bona fa¬
ciat uoluntate. sed & dñm offendat & tam̃ faciat quod iu¬
betur. maxime cũ & ds̃ ad aquã contraditionis offensus sit:
Et in alio loco demurmurante popło loquatur. desinat a
me murmuratio eorũ & non morientur. Post contraditionẽ
& aliud seruoꝵ uitiũ doctrina xpĩ corrigat nefures sint.
fur aut̃ non solũ in maiorib sed & inminorib iudicatur
Non enĩ id quod furto ab latũ est sed mens furantis atten-¬
ditur. Quomꝰ in fornicatione & in adulterio ñ idcirco diuer¬
sa sit fornicatio aut adulteriũ si pulchra uł diues. defor¬¬
mis aut̃ pauꝑ sit meretrix uł adultera. sed qualiscũq illa

Expanded text:
dominis contradicere, et cum aliquid jusserint, secum mussitare. Itaque dominis contradicere, et cum aliquid jusserint, secum mussitare. Itaque Titum commonet, ut per doctrinam sanam ab his qui Christiani servi sunt, istiusmodi auferat passionem. Si enim quae dominus 723 imperat necesse habet servus implere: cur hoc ipsum non cum bona faciat voluntate; sed et dominum offendat, et tamen faciat quod jubetur: maxime cum et Deus ad aquam contradictionis offensus sit? Et in alio loco de murmurante populo loquatur: Desinat a me murmuratio eorum, et non morientur . Post contradictionem et aliud servorum vitium doctrina Christi corrigat, ne fures sint. Fur autem non solum in majoribus, sed etiam in minoribus judicatur. Non enim id quod furto ablatum est, sed mens furantis attenditur. Quomodo in fornicatione et adulterio, non idcirco diversa sit fornicatio aut adulterium, si pulchra, vel dives, deformis aut pauper, meretrix vel adultera sit: sed qualiscumque illa
Abbreviated transcription (Latin):
et maledictũ cũ nonsit male dictũ. sed uera benedictio su
ita ꝓnobisuł subiectus scribitur ut ñ subiectus siaut sub¬
dica fuerimus do aut non subditi. Quidã hunc locũitale¬
sunt Serui dominis suis subditi sint.: &̾ posequã hue uido
difarxerint in ferunt in om̃ib placeant: cũ ingreco alius orde
te aliqua int̾pretari possumus ut cõplaceant sibi. e ua didmodi
suꝑ conditione sua uideatur eis d inqua sȩfentia del quomodo
fipup iurta mensura suã saluari potese es mulier secims end¬
sumiate a rgno dĩ non excluditur. & omĩ conditio seam ođ
ne suum bentudine capere potese: ita & serui cõpla ceone qiubia
qe srun sunt iqtion idcirco putent᷑ se seruire nom posse quia
subeili sint hominibi : sedin eomagis placero uoluerant dł
sid dominis suos iub dliti fuerint inom̃ib &cõplacuerint sibi
inconditione sua ee quod deinceps a płs p̃cipit exequantur
ut ñ sint contradicentes. ñ furantes. ł maximũ seruoꝵ uitiũ

Expanded text:
e maledictum, cum non sit maledictum, sed vera benedictio: ita pro nobis, vel subjectus scribitur, vel non subjectus: si aut subditi fuerimus Deo, aut non subditi. Quidam hunc locum ita legunt: Servi dominis suis subditi sint, et postquam huc usque distinxerint, inferunt, in omnibus placeant: cum in Graeco alius sit ordo te aliqua interpretari possumus, ut complaceant sibi: ne videlicet super conditione sua videatur eis Dei iniqua sententia. Sed quomodo pauper juxta mensuram suam salvari potest; et mulier in sexus infirmitate dinem suum beatitudinem capere potest: ita et servi complaceant sibi quod servi sint: et non idcirco putent Deo se servire non posse, quia subjecti sint hominibus; sed in eo magis placere voluntati Dei, si et dominis suis subditi fuerint in omnibus, et complacuerint sibi conditione sua; et quod deinceps Apostolus praecipit exsequantur, ut non sint contradicentes, non furantes. Vel maximum servorum vitium est,
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩs̃ anima potestatib suꝑiorib subdita sit . Non . ẽ. enĩ po¬
testas nisi adõ. Qđ quidẽ p̃ceptũ & hic & ibi ꝓpt̃ea puto editum.
quia uidȩ galilei ꝑ illud tep̃us dogma adhuc ugebat & habe¬
tura referente. Ante hos enĩ dies surrȩx̃ theodas dicens quendã
ẽẽ. se magnũ. cui appositi sunt uiri quasi tria milia. Et post hunc
surrȩx̃ indieb census. uidas galileus. Qui int̃ cȩtera hoc quasi ꝑ¬
babile ꝓferebat ex lege. nullũ debere dominũ nisi solũ dm̃ uoca¬
ri. et eos qui ad tẽplũ decimas de ferrent cȩsari tributa ñ redđẽ
Quȩ heresis in tantũ creuerat. ut etiã pharisȩoꝵ & multã partẽ
popłi conturbaret : ita ut ad dnm quoq nr̃m referretur hȩc quȩ¬
stio. licet cȩsari dare tributũ annon: Quib dñs prudent̃ cauteq
respondens ait. Reddite quȩ sunt cȩsaris cesari : & quȩ sunt dĩ
dõ. Cui responsioni paulus apłs congruent̃ docet principatib

Expanded text:
tibus superioribus subdita sit. Non est enim potestas nisi a Deo . Quod quidem praeceptum, et hic, et ibi propterea puto editum, quia Judae Galilaei per illud tempus dogma adhuc vigebat, et habeio, Scriptura referente: Ante hos enim dies surrexit Theodas, dicens, quemdam se esse magnum: cui appositi sunt viri quasi tria millia ; et, post hunc surrexit in diebus census Judas Galilaeus: qui inter caetera hoc quasi probabile proferebat ex Lege, nullum debere Dominum nisi solum Deum vocari: et eos qui ad templum decimas deferrent, Caesari tributa non reddere. Quae haeresis intantum creverat, ut etiam Pharisaeorum et multam partem populi conturbaret: ita ut ad Dominum quoque nostrum referretur haec quaestio: Licet Caesari dare tributum, an non ? Quibus Dominus prudenter, cauteque respondens ait: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo . Cui responsioni Paulus apostolus congruens, docet principatibus
Abbreviated transcription (Latin):
& abrahã int̾rã quã nesciebat egressus est: Et ne uideret᷑ seripta
nullũ mulierib ficdei exẽplũ dare ineadẽ epła seribit᷑ quia &
sãraa adeperit uirtutẽ adrecipiendũ sem̃ alieno iã ȩtatis sue
tepore. quia fidelẽ eũ qui reꝓmiserat arbitrata et Laudat
ibifides ia÷ gcacob Mioseph morsi quoq & raab & eete¬
Duis aut sanitatẽ possidet caritatis nisi ille dͥ pͥmũ dm̃ dile¬
xerit ex tora anima sua &d ex toto corde suo & ex totis uirib

Expanded text:
et Abraham in terram quam nesciebat, egressus est. Et ne videretur Scriptura et Abraham in terram quam nesciebat, egressus est. Et ne videretur Scriptura nullum mulieribus fidei exemplum dare, in eadem Epistola scribitur, quia et Sara acceperit virtutem ad recipiendum semen, alieno jam aetatis suae tempore, quia fidelem eum qui repromiserat, arbitrata est. Laudatur ibi fides Isaac, et Jacob, Joseph, Moysi quoque et Rahab, caeteQuis autem sanitatem possidet charitatis, nisi ille qui primum Deum dilexer
Abbreviated transcription (Latin):
ne in aliena ȩtate luxurient. ne iã frigido ad sanguine libidinem
ex ẽplo sint ad olescentib adruinã : Sanos infide. Dequa fidei sani¬
tate supra diximꝰ. Sanos aut̃ non tantũ infide uerũ & in caritate
& inpatientia: ut cũ primã fidei habuerint sanitatẽ. Audiant a
saluatore fides tua te saluũ fecit. & alibi. Neq in isrł tantã fi¬
dem inueni. & ꝓpt̃ et ndẽ fidei sanitatẽ fiant filii abrahȩ deqͦ
scriptũ est credidit abrahã dõ & reputatũ est ei adiustitiã. & ab
bacuc de hac fidei sanitate cõmemorans ait: Iustus aũ exfide
alteriꝰ etõ ẽẽ. putas quia iã int̃ eccłasticas.ẽ. recepta. & totũ illũ
catalogũ fidei enumera in quo scriptũ est fide mauis sacrifici¬
ũ abel camoptulit dõ . Et enoch trans latꝰ .ẽ. ne uideret mortẽ.
& noe de his quȩ nec dũ uidebat dõ credens fabricatus ẽ. aeã:

Expanded text:
ne in aliena aetate luxurient, ne jam frigido ad libidinem sanguine, ne in aliena aetate luxurient, ne jam frigido ad libidinem sanguine, exemplo sint adolescentibus ad ruinam. Sanos in fide, de qua fidei sanitate supra diximus. Sanos autem non tantum in fide, verum et in charitate, et in patientia, ut cum primam fidei habuerint sanitatem, audiant a Salvatore: Fides tua te salvum fecit . Et alibi: Neque enim in Israel tantum fidem inveni . Et propter eamdem fidei sanitatem fiant filii Abrahae, de quo scriptum est: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Et Abacuc de hac fidei sanitate commemorans ait: Justus autem ex fialterius eam esse putas, quia jam inter Ecclesiasticas est recepta, totum illum catalogum fidei enumera, in quo scriptum est: Fide majus sacrificium Abel a Cain obtulit Deo . Et: Enoch translatus est, ne videret mortem; et Noe de his quae necdum videbat, Deo credens fabricatus est arcam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑł m suui docet uet et loquat᷑ quȩ sane conuenant plosttraiũt
qu sui dorerinȩ fit sanuitas. cũ doctoris doctria parit &ẽ uita¬
S consentiant. Senes sobrios. ẽ. honestos. pudicos infide & caritate¬
ad cunctos in eo quod ait tu uͦ loquere quȩ decet sanã doctrinam:
nunc ꝑ singulas speties qͥd unã quãq ȩtatẽ deceat exponit Primũ
senib: uiris conuenientia deinde anus quid deceat . tertio quȩ ado¬
lescentib aptit sint. tã marib uidelicet quã feminis: licet in p̃cepto
multerũ uetularũ de adolescentibus feminis mandata subieteritu
ut non ipse doceret adolescentulas quã quid auetulis docerentur
ex poneret: Extrema deserius et ꝑ singulas etates & condiciones s
decent᷑ p̃cepta constitiut ut sermo eiꝰ uite morũq sit regula. Se:¬
nes g sobrios eẽ siue uigilantes quia ñtiꝙa aõĩ apđ grecos utrũq
sonat honestos ut ȩtatis grauitatẽ morũ grauitas decoret: Pudicos

Expanded text:
discipulum docet, ut ea loquatur quae sanae conveniunt doctrinae; quia tunc doctrina est sanitas, cum doctoris doctrina pariter et vita consentiunt. Senes sobrios esse, honestos, pudicos, sanos in fidead cunctos, in eo, quod ait: « Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam. » Nunc per singulas species, quid unamquamque aetatem deceat; exponit; primum senibus viris convenientia; deinde anus quid deceat; tertio, quae adolescentibus apta sint, tam moribus videlicet quam feminis; licet in praecepto mulierum vetularum de adolescentibus feminis mandata subjecerit, ut non tam ipse doceret adolescentulas, quam quid a vetulis docerentur exponeret. Extrema de servis, et per singulas aetates, et conditiones sic decenter praecepta constituit, ut sermo ejus vitae morumque sit regula. Senes igitur sobrios esse, sive vigilantes, quia νηφάλιοι apud Graecos utrumque sonat: honestos, ut aetatis gravitatem morum gravitas decoret: pudicos,