comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niet. aliquanto diligentius disserenti
est: iste sit huius uoluminis modus
ut illud ab alio queramus exordis.
quod non
solum eis
ad regnũ
dei uerũ
eciam ad
salutem uitamq eternam adipiscendã
datur.quam sine dei regno et sine xp̃i
saluatoris societate in quam nos rede¬
mit suo sanguine habere nullus potest:
priore libro satis ut arbitror difputaui¬
mus. In hoc aucem uiuat ne aliquis
in hoc seculo uel uixerit uicturusue sit
sine ullo omnino peccato excepto uno
mediatore dei et homunium homine
xp̃o iħu. qui dedit semet ipsum redẽp¬
tionem pro omnibus: quanta ipse do¬
nat diligencia uel facultate disserendũ
nod andumq suscepi. Cui disputatioi
sise identidem aliqua necessitate uel o¬
portunitate inseruerit questio de baptis¬
mo uel peccato paruulorum. mirandũ
uon erit: nec defugiendum ut eis locis
ad omnia que responsionem nr̃am fla¬
gitant. sicut ualemus respondeamus.
huius autem questionis solutio de ho¬

Expanded text:
eniet, aliquanto diligentius disserendum eniet, aliquanto diligentius disserendum est, iste sit huius uoluminis modus, ut illud ab alio quaeramus exordio. quod non solum eis ad regnum dei, ucrum etiam ad salutem uitamque aeternam adipiscendam detur, quam sine dei regno et sine Christi saluatoris societate, in quam nos suo sanguine redemit, habere nullus 6 potest, priore libro satis, ut arbitror, disputauimus. in hoc autem uiuatne aliquis in hoc saeculo uel uixerit uicturusue sit sine ullo omnino peccato excepto uno mediatore dei et hominum homine Christo lesu, qui dedit semet ipsum redemptionem pro omnibus, quanta ipse donat diligentia uel facultate disserendum enodandumque suscepi. cui disputationi si se identidem aliqua necessitate uel oportunitate inseruerit quaestio de peccato uel baptismo paruulorum, mirandum non erit nec defugiendum, ut eis locis ad omnia, quae responsionem nostram flagitant, sicut ualemus respondeamus. Huius autem quaestionis solutio de ho
Abbreviated transcription (Latin):
atur: ipsa uero soluco reatus uinculo quo
illam diabolus anunam recinebat. et in¬
terclusione destructa qua hominem a
suo creatore separabat. maneat in certa¬
mine quo corpus nr̃m castigamus. et ser¬
uituti subicimus: uel ad usus licitos et
necessarios relaxanda uel concinentia
cohibenda. Seo quoniam diino spirit
qui mulco melius quam nos omnia ge¬
ueris humani nouic. uel preterita uel
presentia uel futura. talis uica humana
precognita atq predicta est. ut non uisti¬
ficetur in conspeccu dei omnis uiuens:
fit ut ꝑignoranciam uel infirmitatem
non ȩxertis aduersus eam cocis uiribus
uoluncatis eidem ad illicita etiam non¬
nulla ceclamus: tantomagis et crebri¬
us quanto cleteriores: tancominus et
rarius quanto meliores sumus. Sed quo¬
niam de hac questione in qua queri¬
tur utrum possit uel utrum sit. fueris
futurusue sit homo sine peccato uiluas
uita. excepto illo qui dicit ecce ueuit
princeps mundi et in me nichil inu¬

Expanded text:
atur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per atur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore separabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus et seruituti subicimus, uelad usus licitos et necessarios relaxanda uel continentia cohibenda. sed quoniam diuino spiritu, qui multo melius quam nos omnia generis humani nouit, uel praeterita uel praesentia uel futura, talis uita humana praecognita atque praedicta est, ut non iustificetur in conspectu dei omnis uiuens, fit ut per ignorantiam ucl infirmitatem non exertis aducrsus cam totis uiribus uoluntatis eidem ad inlicita etiam nonnulla cedamus, tanto magis et crebrius quanto deteriores, tanto minus et rarius quanto meliores sumus. sed quoniam de hac quaestione, in qua quaeritur, utrum possit ucl utrum sit, fuerit futurusuc sit homo sine peccato in hac uita excepto illo qui dixit: ecce uenit princeps mundi et in me nihil inu
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem creata. siue desuꝑ inspirata.:
quod nunc querere differo. In paruuilis
certe gratia dei ꝑ baptismiun eius qui
uenit in sunilicudine carnis peccati:
id agitur ut euacuetur caro peccati Eua¬
cuatur autem non ut in ipsa uiuence
carne concupiscentia comsꝑsa et inirata
repente absumatur et non sit:seo ne ob¬
sit mortuo que mnerat nato. Nam si post
baptismum uixerit atq ad etatem capa¬
cem precepti ꝑuenire pocuerit. ibi habet
cum qua pugnet. eamq aduuiante dõ
superet: si non in uacuum gratiam dĩ
susceperit. si reprobatus esse noluerit. Nã
nec grandibus hoc prestatur in baptis¬
mo: nisi forte miraculo in effabili om̃i¬
pocentissimi creatoris: ut lex peccati que
est in membris repugnans legi mentis
penitus extinguatur et non sit. seo ut
quicquid mali ab homine factum dic¬
tum cogitatum est. cum eidem concupis¬
centie subiecta mente seruiret: tocumab¬
oleatur. ac uelut non factum fuerit habe¬

Expanded text:
ibidem creata siue desuper inspirata, ibidem creata siue desuper inspirata, quod nunc quaerere differo. In paruulis certe gratia dei per baptismum eius, qui ucnit in similitudine carnis peccati, id agitur, ut euacuetur caro peccati. euacuatur autem, non ut in ipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. nam si post baptismum uixerit atque ad aetatem capacem praecepti peruenire potuerit, ibi habet cum qua pugnet eamque adiuuante deo superet, si non in uacuum gratiam eius suscepit, si reprobus esse noluerit. nam nec grandibus hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili omnipotentissimi creatoris, ut lex peccati, quae inest in membris repugnans legi mentis, penitus extinguatur et non sit, sed ut quicquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subiecta mente seruiret, totum aboleatur ac uelut factum non fuerit habe
Abbreviated transcription (Latin):
gem fecit: quam edificauit in muli¬
erein:unde et eius filios poterat om¬
nino potentia creatoris. mox editos
grandes protinus facere. Sedut hoc
ommictam: poterat certe quod mul¬
tis etiam pecoribus prestitit quorum
pulli quamuis sint pariuili. neq¬
accedentibus corporis incrementis etiam
mente proficiant. quoniam rationalem
anumam non habent. tamen etiam mi¬
nutissimi et currunt et matres agnoscũt:
nec suggendis uberibus cura et ope ad¬
mouentur aliena: sed ea ipsi in materni
corporibus loco abdito posita. mirabili
facilitate nouerunt. Contra. homini na¬
to nec ad incessum pedes idonei. nec manꝰ
saltem ad scalpendum habiles: et nisi ope
nutrientis admocis labris papille uberis
ingerantur.nec ubi sint sentuint et uix¬
ta se iacentibus manimis magis possint
esurientes flere quam suggere. Proinde
infirmitati mentis. congruit omnino hec¬
infirmitas corporis. Nec fuisset caro xp̃i
siue et ipsa ex parentibus tracta sit. siue

Expanded text:
gem fecit, quam aedificauit in muligem fecit, quam aedificauit in mulierem. unde et eius filios poterat omnipotentia creatoris mox editos grandes protinus facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe, quod multis etiam pecoribus praestitit, quorum pulli. quamuis sint paruuli neqaccedentibus corporis incrementis etiam mente proficiant, quoniam rationalem animam non habent, tamen etiam minutissimi et currunt et matres agnoscunt nec sugendis uberibus cura et ope admouentur aliena, sed ea ipsi in materni cofacilitate noverunt. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et nisi ope nutrientis admotis labris papillae uberis ingerantur, nec ubi sint sentiunt, et juxta se jacentibus mammis magis possint esurientes flere, quam sugere. Proinde infirmitati mentis congruit haec omnino infirmitas corporis: nec fuisset caro Chrissiue et ipsa ex parentibus tracta sit siue
Abbreviated transcription (Latin):
rum peccato factum esse ut ex eis pul¬
li paruuli nascerentur: quod quale
sit nunc non querimus: sed agitur
de illius mentis quadam ualentia
usuq rationis. quo preceptum dei
legemq mandati et docilis adam
caperet. et facile posset custodire si
uellet: nunc autem homo sic nasci¬
tur: ut omnino non possit propter
horrendam ignorantiam atq infir¬
mitatem non carnis sed mentis: cum
omues fateamur in paruulo non al¬
terius sed eiusdem substantie cuius
in primo homine fuit. hoc est ratio¬
ualem anunam degere: quamqmͣ
etiam ipsa tanta carnis infirmitas
nescio quid quantum arbitror. pe¬
nale demonstrat. Mouet enim si pri
mi illi homines non peccassent: utrũ
tales essent filios habituri. qui nec
lingua nec manibus nec pedibus u¬
terentur. Ham propter uteri capaci¬
tatem fortasse necesse fuerit paruui¬
los nasci: quamius cum exigua sit
pars corporis costa. non tamen prop¬
ter hoc deus paruulam uiro conui¬

Expanded text:
rum peccato factum esse, ut ex eis pulrum peccato factum esse, ut ex eis pulli paruuli nascerentur, quod quale sit nunc non quaerimus — sed agitur de illius mentis quadam ualentia usuque rationis, quo praeceptum dei legemque mandati et docilis Adam caperet et facile posset custodire, si uellet. nunc autem homo sic nascitur, ut hoc omnino non possit propter horrendam ignorantiam atque infirmitatem non carnis, sed mentis, cum omnes fateamur in paruulo non alterius, sed eiusdem substantiae, cuius in primo homine fuit, hoc est rationalem animam degere. quamquam etiam ipsa tanta carnis infirmitas nescio quid, quantum arbitror, poenale demonstrat. mouet enim, si illi primi homines non peccassent, utrum tales essent filios habituri, qui nec lingua nec manibus nec pedibus uterentur. nam propter uteri capacitatem fortasse necesse fuerit paruulos nasci, quamuis, cum exigua sit pars corporis costa, non tamen propter hoc deus paruulam uiro coniu
Abbreviated transcription (Latin):
il atq infirmitatis malum. si in
luc uita iam nati paruuli contraxe¬
runt: ubi. quando. quomodo mag¬
na aliqua impietate commissa re¬
pente tantis tenebris inuoluti sunt:
dicet aliquis. Si hec natura pura ñ
est sed uiciosa primordia: quia ta¬
is non est creatus adam. cur xp̃c lon¬
ẜ excellentie et cerce sine ullo pecca¬
D natus ex uirgine. in hac tamen
nfirmitate atq etate procreatus ap¬
paruit: Huic propositioni responde¬
mus: adam propterea non talem cre¬
atum quia nullius parentis precedẽ¬
te peccato. non est creatus in carne
peccati. Nos ideo tales: quia illius
precedente peccato. nati sumus in
arne peccati. xp̃e ideo talis: quia
ut de peccato condempnaret peccatũ.
natus est in similitudine carnis pec¬
cati. Non enun hic agicur de adam
quod ꝑtinet ad corporis quantitatẽ:
quia non paruulus factus est. sed ꝑfec¬
ta mole membrorum: potest enim di¬
ci etiam pecora sic creata. nec tamen eo¬

Expanded text:
tiae atque infirmitatis malum si in tiae atque infirmitatis malum si in hac uita iam nati paruuli contraxerunt, ubi, quando, quomodo magna aliqua impietate commissa repente tantis tenebris inuoluti sunt? Dicet aliquis: \'si haec naturae purae non sunt, sed uitiosae primordia, quia talis non est creatus Adam, cur Christus longe excellentior et certe sine ullo peccato natus ex uirgine in hac tamen infirmitate atque aetate procreatus apparuit?\' huic propositioni respondemus Adam propterea non talem creatum, quia nullius parentis praecedente peccato non est creatus in carne peccati, nos ideo tales, quia illius praecedente peccato nati sumus in carne peccati. Christus ideo talis, quia, ut de peccato condemnaret peccatum, natus est in similitudine carnis peccati. non enim hoc agitur de Adam, quod pertinet ad corporis quantitatem, quia non paruulus factus est, sed perfecta mole membrorum — potest enim dici etiam pecora sic creata, nec tamen eo
Abbreviated transcription (Latin):
anuna rationalis. non solum indoci
uerum etiam indocibilis iacet:. qua¬
re aut quando aut unde contrusal
Si natura est hominis sic incipere et
non iam uiciosa est ista natura: cur ñ
calis creatus est adam: Cur ille capax
precepti et ualens uxori et omnibus
animalibus nomina imponere:Haon
et de illa dixit. hec uocabitur muli¬
er. et quodcumq uocauit adam ani¬
mam uiuam. hoc est nomen eius. Iste
autem nesciens ubi sit. quid sit. a quo
creatus sit. aquibus genitus sit iam
reus delicti. non dum capax preceptr:
tam profunda ignorantie caligine
iuolutus et pressus. ut neq tanquã
le sompno excitari possit. ut hec sal¬
tem demonstrata cognoscat: sed expec¬
tetur tempus quo hanc nescio quam
uelut ebrietatem non ꝑunam noctẽ
sicut quelibet grauissima solet. seo ꝑ
aliquot menses atq annos paulatum
digerat: Quod donec fiat: tam multa
que in maioribus punimus. toleramꝰ
in paruulis: ut numerari omnino nõ
possint. Hoc tam magnum ignoran¬

Expanded text:
anima. rationalis, non solum indocta, anima. rationalis, non solum indocta, uerum etiam indocilis iacet, quare aut quando aut unde contrusa est ? si naturae est hominis sic incipere et non iam uitiosa est ista natura, cur non talis creatus est Adam? cur ille eapax praecepti et ualens uxori et omnibus animalibus nomina inponere? nam et de illa dixit: haec uocabitur mulieret: quodcumque uocauit Adam animam uiuam, hoc est nomen eius. iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a quo creatus, ex quibus genitus sit, iam reus delicti, nondum capax praecepti, tam profunda ignorantiae caligine inuolutus et pressus, ut neque tamquam de somno excitari possit, ut haec saltem demonstrata cognoscat, sed expectetur tempus, quo hanc nescio quam uelut ebrietatem non per unam noctem, sicut quaelibet grauissima solet, sed per aliquot menses atque annos paulatim digerat — quod donec fiat, tam multa, quae in maioribus punimus, toleramus in paruulis, ut numerari omnino non possint — hoc tam magnum ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
ignorant prorsus: cuius sacramentis
etiam cum baptirantur obsistunt. In
has quero unde et quando subiners
sunt. Itane uero eas hic contra xeriui
et in hac uita sua iam propria ꝑnim¬
am negligentiam suam obliti sunc
deum: prudentes uero et religiosi in¬
xerunt uel in uteris matrum: Dicant
ista qui ausi fuerint: audiant quiu¬
luerint. credant qui potuerint. ẽgi
autem puto quod omnes quorum
mentes non obnubilat defendende
sue sententie ꝑuicacia: hec sentireñ
possunt. An nullum est ignorantie
malum᷑ et ideo nec purgandum: łt
quid agit illa uox. delicta uiuent¬
tis mee. et ignorantie mee ne mer¬
neris: Et si enim dampnabiliorã
peccata que a scientibus cominittu¬
tur:tamen si ignorantie peccata nul¬
la essent. hoc non legeremus quod con¬
iemoraui: delicca iuuentutis mee
et ignorantie inee ne memineris. In
illas igitur ignorantie densissunas i¬
nebras ubi anina infantis recentis
ab utero utiq anima hominis. utio

Expanded text:
prorsus ignorant, cuius sacramentis prorsus ignorant, cuius sacramentis etiam cum baptizantur obsistunt; in has quaero unde et quando sumnicrsi sint. itane uero eas hic contraxerunt et in hac uita sua iam propria per nimiam neglegentiam obliti sunt deum, prudentes uero et religiosi uixerunt uel in uteris matrum? dicant ista qui ausi fuerint, audiant qui uoluerint, credant qui potuerint; ego autem puto, quod omnes, quorum mentem non obnubilat defendendae suae sententiae peruicacia, haec sentire non possunt. an nullum est ignorantiae malum et ideo nec purgandum? et quid agit illauox: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris? etsi enim damnabiliora peccata sunt, quae ab scientibus committuntur, tamen, si ignorantiae peccata nulla essent, hoc non legeremus quod commemoraui: delicta iuuentutis meae et ignorantiae meae ne memineris. in illas igitur ignorantiae densissimas tenebras, ubi anima infantis recentis ab utero, utique anima hominis, utique
Abbreviated transcription (Latin):
accessurum creditur etatis accessu:
fit ut conuicia paruulorum etiam
in parentes non solum inuiriosa ñ
sint: uerum etiam grata atq iocun¬
da sint. Quod quidem prudentiuor
nemo probauerit. ut a clictis uel fac¬
tis huiusmodi non solum non pro¬
hibeantur cum prohiberi iamposfunt.
uerum. in hec etiam concitentur.
studio ridendi. et uanitate maioꝵ.
Nam plerumq illa etas iam patrẽ
matremq agnoscens neutri eorum
audet maledicere: nisi ab altero eo¬
rum aut abutroq uel ꝑmissa uel
iussa. Uerum hec eorum sunt paruu¬
lorum qui iam in uerba prorum¬
punt: et animi sui motus qualibrs¬
cumq lingue indiciis promere ia
possunt Illam pocius recentium na¬
torum profundissimam ignorantia
uideanius: ex qua adistam non ꝑma¬
suram balbutientem fatuitatem. tan¬
quam ad scientiam loquutionemq
tendentes. proficiendo uenerunt. Ilas
inquam consideremus tenebras me¬
tis utiq rationalis: in quibus et din

Expanded text:
accessurum creditur aetatis accessu, accessurum creditur aetatis accessu, fit ut conuicia paruulorum etiam in parentes non solum iniuriosa non sint, uerum etiam grata atque iucunda sint. quod quidem prudentium nemo probauerit, ut a dictis uelfactis huiusmodi non tantum nou prohibeantur, cum prohiberi iam possunt, uerum in haec etiam concitentur studio ridendi et uanitate maiorum. nam plerumque illa aetas iam patrem matremque agnoscens neutri eorum audet maledicere nisi ab altero eorum aut ab utroque uel permissa uel iussa. uerum haec eorum sunt paruulorum, qui iam in uerba prorumpunt et animi sui motus qualibuscumque linguae signis promptare iam possunt. illam potius recentium natorum profundissimam ignorantiam uideamus, ex qua ad istam non permansuram balbutientem fatuitatem tamquam ad scientiam locutionemque tendentes proficiendo uenerunt. Illas, inquam, consideremus tenebras mentis utique rationalis, in quibus et deum
Abbreviated transcription (Latin):
luerit ꝑcutit iratus: et sepe ipsas eius
inammas: quas dum esurit exigit.
hec non modo feruntur: uerum eti am
diliguntur in pariuilis. Et hoc quo
affectu nisi carnali. quo etiam risus
iocusq delectat animos auctorum
quoq hominum: ipsa quasi absur¬
ditate conditus: Qui si eo modo sen¬
tiretur ut dicitur: non iam illi tan¬
quam faceti. sed tanquam facui ride¬
rentur: Ipsos quoq cirratos uideinus
quos ulilgo moriones uocant. ad cor¬
datorum delicias adhiberi: et in mã¬
cipiorum estimatione preciosiores ẽe.
cordatis. Tantum ualet carnalis affec¬
tus etiam minime fatuorum: in de¬
lectatione alieni mali. Nam cum ho¬
mini iocunda sit aliena fatuitas.
nec ipse tamen talis esse uoluisset.
Et si suum paruulum filium a quo
garriente talia pater letus expeccat
et prouocat. talem presciret futurũ
esse cum creuerit: nullomodo dubi¬
taret miserabilius lugendum esse
quam mortuum sed dum spes sub¬
est incrementorum. et ingeniilum̃

Expanded text:
luerit, percutiet iratus et saepe ipsas eius luerit, percutiet iratus et saepe ipsas eius mammas, quas, dum esurit, exigit. haec non modo feruntur, uerum etiam diliguntur in paruulis, et hoc quo affectu nisi carnali, quo etiam risus iocusque delectat, acutorum quoque hominum ipsa quasi absurditate conditus? qui si co modo sentiretur, ut dicitur, non iam illi tamquam faceti, sed tamquam fatui riderentur. ipsos quoque fatuos uidemus, quos uulgo moriones uocant, ad cordatorum delicias adhiberi et in mancipiorum aestimatione pretiosiores esse cordatis: tantum ualet carnalis affectus etiam minime fatuorum in delectatione alieni mali. nam cum homini iucunda sit aliena fatuitas, nec ipse tamen talis esse noluisset; et si suum paruulum filium, a quo garriente talia pater laetus expectat et prouocat, talem praesciret futurum esse cum creuerit, nullo modo dubitaret miserabilius lugendum esse quam mortuum. sed dum spes subest incrementorum et ingenii lumen
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantia. tam nulla omnino precep¬
ti capacitas. nullus uel naturalis uel
conscripte legis sensus aut motus. nullus
in alterutram pattem rationis usus. hoc
multo testatiore silentio quam sermo
nr̃ proclamat atq indicat: ĩ aleat ali¬
quio ad se ipsam. ꝑsuadendam ipsa eiu¬
dentia. Nani nusquam sic inuenio non
quid dicam: quam ubi res de qua dicit᷑
manifestior est quam omine quod dicit᷑
Uellem tamen quisquis hoc sapit. dice¬
ret quod peccatum uiderit uel putarit
infantis recentis ab utero: cui redunen¬
do fatetur iam baptismum necessari¬
um: quid mali in hac propria sua uica
ꝑ animum proprium corpusue cõmise¬
rit. Si forte quod plorat cedioq maio¬
ribus est: mirum si hoc iuquitati nõ
ĩ felicitati potius depucandum est. An
quod ab ipso flecu nulla sua ratione.
nulla cuiusquam prohibitione com¬
pescitur: At hoc ignorantie est. in qua
profundissima iacet: qua etiam ma¬
trem cum post etiguum tempus ua¬

Expanded text:
ignorantia, tam nulla omnino praecepignorantia, tam nulla omnino praecepti capacitas, nullus uel naturalis uel conscriptae legis sensus aut motus, nullus in alterutram partem rationis usus hoc multo tes tatore silentio quam sermo noster proclamat atque indicat? ualeat aliquid ad se ipsam persuadendam ipsa euidentia; nam nusquam sic non inucnio quod dicam, quam ubi res, de qua dicitur, manifestior est quam omne quod dicitur. Vellem tamen quisquis hoc sapit diceret, quod peccatum uiderit uel putarit infantis recentis ab utero, cui redimendo fatetur iam baptismum necessarium, quid mali in hac propria sua uita per animum proprium corpusue commiserit. si forte quod plorat taedioque est maioribus, mirum si hoc iniquitati, non infelicitati potius deputandum est. an quod ab ipso fletu nulla sua ratione, nulla cuiusquam prohibitione conpcscitur? at hoc ignorantiae est, in qua profundissima iacet, qua etiam matrem, cum post exiguum tempus ua
Abbreviated transcription (Latin):
n illam in sua iam uita propria. ni¬
sil peccati pocuisse contrahere. Sed ne
iccatum originale fateantur: nulluo
sse omnino peccatum in paruilis di¬
unt. In his ergo que singula uera dicũt.
rius uiter se ipsi consentiant: et couse¬
uenter fiet ut a nobis nulla ex parte
uissentiant. Ham si paruulis baptiracis
imissionem fieri peccatorum concedart
u istis. paruulos ut ipsa natura in taci¬
tis infancibus clamat. sue uite propri¬
um nullum adhuc habuisse peccatũ
concedant isti illis: concedent utriq
nobis nullum nisi originale restare:
quod ꝑ baptisium soluatur in pariu¬
lis. An uero et hoc quesituri. et hoc dis¬
putaturi. et tempus ad hoc impensuri
sumus. ut probemus atq doceamus
quomodo ꝑ propriam uoluntatem si¬
ne qua nullum uice proprie pocest eẽ
peccatum. nichil mali cominiserint in¬
fantes: qui propter hoc uocantur ab
omnibus innocentes: Honne canta in¬
firmitas animi et corporis. tanta rerum

Expanded text:
tem illam in sua iam uita propria nitem illam in sua iam uita propria nihil peccati potuisse contrahere, sed, ne peccatum originale fateantur, nullum esse omnino peccatum in paruulis dicunt. in his ergo, quae singula uera dicunt, prius inter se ipsi consentiant, et consequenter fiet, ut a nobis nulla ex parte dissentiant. nam si paruulis baptizatis remissionem fieri peccatorum concedant illi istis, paruulos autem, ut ipsa natura in tacitis infantibus clamat, suae uitae propriae nullum adhuc contraxisse peccatum concedant isti illis, concedant utrique nobis nullum nisi originale restare, quod per baptismum soluatur in paruulis. An uero et hoc quaesituri de hoc disputaturi et tempus ad hoc inpensuri sumus, ut probemus atque doceamus, quomodo per propriam uoluntatem, sine qua nullum uitae propriae potest esse peccatum, nihil mali commiserint infantes, qui propter hoc uocantur ab omnibus innocentes? nonne tanta infirmitas animi et corporis, tanta rerum
Abbreviated transcription (Latin):
dicis etiam in paruulis ꝑbaptisinum
remissionem fieri peccatorum. Nec mir.
Non enun redemptio alio modo posset in¬
telligi. Non tamen originaliter inquiũt:
sed inuita iam propria postea quam
nati sunt peccatum habere ceperunt
Quamobrem uides quantum iam
distet inter eos contra quos in hoc ope¬
re diu iam mnultumq disserui: quors
etiam uniuis legi librum ea continen¬
em que ut potui refucaui. Inter istos
rgo ut dicere ceperam. qui omnino
paruulos ab omni peccato et originali
it proprio puros et liberos esse defendt̃:
itistos qui eos iam natos propria pu¬
tant concraxisse peccata. a quibus eos
rediunit ꝑbaptismum oportere pur¬
rari: quantum inter sit uides. Promi¬
deisti posteriores intuendo scripturas et
utoritatem totius ecclesie et formam
qud illudin eis est peccati uel nolunt¬
licere. uel non possunt credere Illi aut̃
miores in ipsa natura humana quȩ ab
mnibus ut consideretur in promptu
bene uiderunt quod facile fuit eta¬

Expanded text:
dicis, etiam in paruulis per baptismum dicis, etiam in paruulis per baptismum remissionem fieri peccatorum. nec mirum; non enim redemptio alio modo posset intellegi. non tamen originaliter, inquiunt, sed in uita iam propria, posteaquam nati sunt, peccatum habere coeperunt. Quamobrem uides quantum iam distet inter eos, contra quos in hoc opere diu iam multumque disserui, quorum etiam unius legi librum ea continentem, quae ut potui refutaui. inter istos ergo, ut dicere coeperam, qui omnino paruulos ab omni peccato, et originali et proprio, puros et liberos esse defendunt, et istos, qui eos iam natos propria putant contraxisse peccata, a quibus eos credunt per baptismum oportere purgari, quantum intersit uides. proinde isti posteriores intuendo scripturas et auctoritatem totius ecclesiae et formam quid illud in eis est uel noluntdicere uel uidere non possunt. illi autem priores in ipsa natura humana, quae ab omnibus ut consideretur in promptu est, bene uiderttnt-quod facile fuit—acta
Abbreviated transcription (Latin):
gestaret: quia prose ille responcdere ne
posset. Quomodo igitur diccurus ere
eum renunciare diabolo: cuius mo
nichil esset: Quomodo conuerci adi
a quo non essec auersus: Credere pi
nulla tribueretur: Ego quidem sicr¬
tra hec eum sentire existunarem: ne
ad sacramenta cum paruulo intrare
ꝑmitterem. Ipse autem in hoc qua fio¬
te ad homines. qua mente ad deuins
ferret ignoro: nec uolo aliquid grauis
dicere. Falsam igitur uel fallacem cras
paruulis baptiratis formam. in quast¬
narec utiq agi uidebatur: et tamen
nulla fieret remissio peccatorum.U¬
runt aliqui eorum nichil execrabil
ac detestabilius dici posse atq sencis
Prouide quod attinet adbapcismui
paruulorum ut eis sit necessarus.
demptionem ipsis eciam opus esses
cedunt᷑. sicut cuiusdam eorum libi
breuissimo continetur: qui tamen
remissionem aliciuus peccati aps
exprimere nolunt. Sicut autem michi
ipse litteris intunasti: facentur iam ut

Expanded text:
gestaret, quia pro se ille respondere non gestaret, quia pro se ille respondere non posset. quomodo ergo dicturus erat eum renuntiare diabolo, cuius in eo nihil esset? quomodo conuerti ad deum, a quo non esset auersus? credere int, quae illi nulla tribueretur? ego quidem, si contra haec eum sentire existimarem, nec ad sacramenta cum paruulo intrare permitterem, ipse autem in hoc qua fronte ad homines, qua mente ad deum sc ferret ignoro nec uolo aliquid grauius dicere. falsam igitur uel fallacem tradi paruulis baptismatis formam, in qua sonare atque agi uideretur et tamen nulla fieret remissio peccatorum, uiderunt aliqui eorum nihil execrabilius ac detestabilius posse diei atque sentiri. proinde quod adtinet ad baptismum paruulorum, ut eis sit necessarius, redemptionem etiam ipsis opus esse concedunt, sicut cuiusdam eorum libello breuissimo continetur, qui tamen ibi remissionem alicuius peccati apertius exprimere noluit. sicut autem mihi ipse litteris intimasti, fatentur iam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bitrantur: quando eis corporis mortẽ
timent: In deo autem facta dicit ope¬
ra eius qui uenit adlucem: quia incel¬
ligit iustificationem suam non adsua.
merita sed ad dei gratiam ꝑtinere.
deus est enim inquit apostolus qui
operatur in nobis et uelle et ꝑficere ꝓ
bona uoluntate. Hoc ergo modo fit
omiuum ex caruali. generatione ad
xp̃m uenientium regeneratio spiricua¬
lis. Ipse hoc aperuit ipse monstrauit.
cum ab eo quereretur quomodo pos¬
sent ista fieri. nemini humanam argi¬
mentationem in hac causa liberam¬
facit. Non alienaentur. paruuli a grane
remissionis peccaco: rum. Non aliter cran¬
sicur ad xp̃m: nemo aliter pocest deo
reconciliari et ad deum uenire: iusii
xp̃m. Quid de ipsa forma sacrainentis
quar: Uellem aliquis istorum qui c¬
traria sapint: michi baptirandum
paruulum afferrec. Quid in illo agit
exorcisinus meus: si in familia diabis¬
li non tenetur: Ipse certe michi fuerit
responsurus pro eodem paruulo quen

Expanded text:
bitrantur, quando eis mortem corporis bitrantur, quando eis mortem corporis timent? in deo autem facta dicit opera eius, qui uenit ad lucem, quia intellegit iustificationcm suam non ad sua merita, sed ad dei gratiam pertinere. deus est enim, inquit apostolus, qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. hoc modo ergo fit omnium ex carnali generatione ad Christum uenientium regeneratio spiritalis. ipse hoc aperuit, ipse monstrauit, cum ab eo quaereretur quomodo possent ista fieri, nemini humanam argumentationem in hac causa liberamfecit.non alienentur parunli a gratia remissionis peccatorum; non aliter transitur ad Christum, nemo aliter potest deo reconciliari et ad deum uenire nisi per Christum. Quid de ipsa forma sacramenti loquar? uellem aliquis istorum, qui contraria sapiunt, mihi baptizandum paruulum afferret. quid in illo agit exorcismus meus, si in familia diaboli non tenetur? ipse certe mihi fuerat responsurus pro eodem paruulo, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ut saluetur mundus ꝑ ipsum:. preser¬
tm quia sequitur et dicit. qui credit
in eum non iudicatur: qui aucem ñ
credit iam udicatus est. quia non cre¬
dit in nomine unigenici filii dei: ubi
ergo paruulos ponimus baptiracos nͥ
inter fideles: sicut unuierse ecclesie
ubiq clamat auctoritas: Ergo inter
eos qui crediderunt. hoc enim eis acqͥ¬
ritur ꝑuirtutem sacramenti: et offeren¬
tium responsionem. Ac ꝑ hoc qui bap¬
tirati non sunt inter eos quinon credi¬
derunt. Porro si illi qui bapcirati sũt
non iudicantur: isti qui carent baptis¬
mo iudicantur Quod uero adiungit.
hoc est iudicium quia lux uenit in
mundum et dilexerunt homines ma¬
gis tenebras quam lucem: unde lux
uenit in mundum nisi de suo dicit
acluentu: sine cuius aduentuᷤᷤ sacra¬
mento quomodo esse paruuli dicun¬
tur in luce: Aut quomodonon et hoc
in dileccione tenebrarum habent. qui
quemadmodum ipsi non credunt.
sic nec paruulos suos baptizandos ar¬

Expanded text:
ut saluetur mundus per ipsum, praeserut saluetur mundus per ipsum, praesertim quia sequitur et dicit: qui credit in cum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti filii dei. ubi ergo paruulos ponimus baptizatos nisi inter fideles, sicut uniuersae ubique ecclesiae clamat auctoritas? ergo inter eos qui crediderunt — hoc enim cis adquiritur per uirtutem sacramenti et offerentium responsionem - ac per hoc eos, qui baptizati non sunt, inter eos qui non crediderunt. porro si illi, qui baptizati sunt, non iudicantur.isti, quia carent baptismo, iudicantur. quod uero adiungit: hoc est au tem i udici umquia lux uenit in mu ndum et dilexerunt homines tenebras magis quam lucem, unde lux uenit in mundum um, nisi desuo dicit aduentu? sine cuius aduentus sacramento quomodo paruuli esse dicuntur in luce? aut quomodo non et hoc in dilectione tenebrarum habent, qui quemadmodum ipsi non credunt, sic nec baptizandos suos paruulos ar
Abbreviated transcription (Latin):
suam non peccatum transtulit tan¬
quam uenenum serpentis: sed tam̃
transtulit mortem: ut essec in simili¬
tudine carnis peccati sine culpa:⁊
unde in carne peccati. et culpa sol¬
ueretur et pena. Sicut eigo cunc qͥ
conspiciebant exaltatum serpentẽ.
et a ueneno sanabantur. et a morte
liberabatur: sic nunc qui conforma¬
tur similicudini mortis xp̃i ꝑfidem
bapcismumq eius. et a peccato ꝑuis¬
tificationem. et a morte ꝑ resurrectio¬
nem liberatur. Hoc est enim quod ait:
ut omnis qui credit in eum non pe¬
reat sed habeat uitam eternam. Qͥ d
igicur opus est ut xp̃i morti ꝑ bap¬
tismum conformetur paruulus.⁊
si morsu serpencis non est omnino
uenenatus: Deinde si quod sequent̃
dicit. sic deus dilerit mundum. ut
filium suum unigenitum daret ut
omnis qui credit eum non pereat sed
habeat uitam eternam. nisi ꝑsacram̃¬
cum baptisini non crederet in unige¬
nitum filium dei. duminterun sic
uenit ut non uidicet mundum. sed

Expanded text:
suam non peccatum transtulit tamsuam non peccatum transtulit tamquam uenenum serpentis, sed tamen transtulit mortem, ut esset in similitudine carnis peccati poena sine culpa, unde in carne peccati et culpa solueretur et poena. sicut ergo tunc qui conspiciebat exaltatum serpentem, et a ueneno sanabatur et a morte liberabatur, sic nunc qui conformatur similitudini mortis Christi per fidem baptismumque eius, et a peccato per iustificationem et a morte per resurrectionem liberatur. hoc est enim quod ait: u t omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid igitur opus est, ut Christi morti per baptismum conformetur paruulus, si morsu serpentis non est omnino uenenatus ? Deinde si-quod consequenter dicit-deus sic dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret, ut omnis, qui credit uitam aeternam, si per sacramentum baptismi non crederet in unigenitum dei filium, dum interim sic uenit, ut non iudicet mundum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pore multa membra habemus.
unia autem mnembra corporis cũ
lut multa unum est corpus: ita et
agna et mira dignatio. Que quoni¬
in fieri non potest nisi ꝑ remissionẽ
ecatorum. sequitur et dicit. Et sic̃
moyses exaltauit serpentem in deser¬
to: ita exaltari oportet filium hoĩs:
ut omnis qui credit in eum non pereat
sed habeat uitam eternam. Quid tunc
in deserto factum sit. nouimus. Serpen¬
tum morsibus multi moriebantur:. Tũc
populus peccata sua confitens. ꝑ moys¬
en deprecatus est dominum ut hoc ab
eis uirus auferret: ac sic moyses ex pre¬
cepto domini exaltauit in deserto &¬
neum serpentem: admonuitq popu¬
lum ut illum exaltatum quisquis a
serpente morderetur attenderet. Hoc
facientes: continuo sanabantur. Quid
est exaltatus serpens. nisi mors xp̃r.
eo significandi modo quo ꝑ efficientẽ
id quod efficitur significatur: A ser¬
pente quippe mors uenit: qui pecca¬
tum quo mori mereretur homini ꝑ¬
suasit. Dominus autem in carnem

Expanded text:
corpore multa membra habemus, corpore multa membra habemus, omnia autem membra corporis, cum sint multa, unum est corpus, ita et Magna haec et mira dignatio! quae quoniam fieri non potest nisi per remissionem peccatorum, sequitur et dicit: et sicut Moyses exaltauit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid tunc in deserto factum sit nouimus: serpentum morsibus multi moriebantur. tunc populus peccata sua confitens per Moysen deprecatus est dominum, ut hoc ab eis uirus auferret. ac sic Moyses ex praecepto domini exaltauit in deserto aeneum serpentem ammonuitque populum, ut illum exaltatum quisquis a serpente morderetur adtenderet; hoc facientes continuo sanabantur. quid est exaltatus serpens nisi mors Christi eo significandi modo, quo per efficientem id quod efficitur significatur? a serpente quippe mors ucnit, qui peccatum, quo mori mereretur, homini persuasit. dominus autem in carnem
Abbreviated transcription (Latin):
unus deus et alter homo: sed unus at¬
q idem deus et homo. Deus quia in
um est et habicauit innobis. Ac ꝑhoc
ydistantiam duunicatis et infirmi¬
atis filius dei manebat in celo: et fili¬
us hominis ambulabat in terra. Per
imitatem uero ꝑsone qua in utraq
substantia unus xp̃c est. et filius dei
ambulabat in terra: et ipse idem fi¬
lius hominis manebat in celo. fit er¬
go credibiliorum fides: ex incredibi¬
lioribus creditis. Si enum duuna sub¬
tantia longe distantior atq incom¬
parabili diuerfitate sublimior. po¬
mit propter nos ita suscipere huma¬
iam substantiam. ut una ꝑsona fie¬
it ac sic filius hominis qui erat in
ia ꝑcarnis infirmitatem. icdem
ie esset in celo ꝑ participatam carni
auunitatem: quanto credibilius a¬
li homines sancti et fideles eius fiunt
ubus ꝑ eius hanc gratiam societa¬
mq ascendentibus. ipse unus xp̃c
endat in celum qui de celo descen
sic et apostolus ait. Sicut in uno

Expanded text:
unus Deus, et alter homo: sed unus atunus Deus, et alter homo: sed unus atque idem Deus et homo; Deus, quia intum est et habitauit in nobis. ac per hoc per distantiam diuinitatis et infirmitatis filius dei manebat in caelo, filius hominis ambulabat in terra; per unitatem uero personae, qua utraque substantia unus Christus est, et filius dei ambulabat in terra et idem ipse filius hominis manebat in caelo. fit ergo credibiliorum fides ex incredibilioribus creditis. si enim diuina substantia longe distantior atque incomparabili diucrsitate sublimior potuit propter nos ita suscipere humanam substantiam, ut una persona fieret ac sic filius hominis, qui erat in terra per carnis infirmitatem, idem ipse esset in caelo per participatam carni diuinitatem, quanto credibilius alii homines sancti et fideles eius fiunt , ut omnibus per eius hanc gratiam societatemque ascendentibus ipse unus Christus ascendat in caelum, qui de caelo descendit ! sic et apostolus ait: sicut in uno
Abbreviated transcription (Latin):
ista fieri. Nemo uquit ascendit in cli
nisi qui descendit de celo: filius hes
qui est uicelo. Sic inquit fiet genite
spiritualis: ut sint celestes hominis
terrenis. Quod adipisci non poterit
nisi membra mea efficiantur: ut p¬
se ascencdat qui descendit: quia ne¬
mo ascendit nisi qui descendit. ii
ergo in unitatem xp̃i omnes mucar¬
cdescendit ipse ascendat. non alius
deputans corpus suum id est ecclians
suam quam se ipsum: quia dexp̃s
et ecclesia uerius intelligitur: erum
duo in carne una: de qua reipse dͥ¬
xit itaq iam non duo sed una cars
ascendere omnnino non poterunt:
nemo ascendit in celum nisi qui q
cendit de celo filius hominis qui
in celo. Quamius enim in terra fact
sit filius hominis: diuinitatem se¬
men suam qua in celo manens dess¬
dit ad terram. non indignam censi
nomine filii hominis. sieut carnem
suam dignatus est nomine filii dei:
ne quasi duo xp̃i ista accipiantur:

Expanded text:
ista fieri: nemo, inquit, ascendit in caelum, ista fieri: nemo, inquit, ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. \'sic\',inquit, \'fiet generatio spiritalis, ut sint caelestes homines ex terrenis, quod adipisci non poterunt, nisi membra mea efficiantur, ut ipse ascendat qui descendit, quia nemo ascendit nisi qui descendit\'. nisi ergo in unitatem Christi omnes mutanstus, qui descendit, ipse ascendat, non aliud deputans corpus suum, id est ecclesiam suam, quam se ipsum — quia de Christo et ecclesia uerius intellegitur: erunt duo in carne una, de qua re ipse dixit: igitur iam non duo, sed una caro—, ascendere omnino non poterunt, quia nemo ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. quasit filius hominis, divinitatem tamen suam qua in coelo manens descendit ad terram, non indignam censuit nomine filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine filii Dei, ne quasi duo Christi ista accipiantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Et non uenit ad lucem: ut non argu¬
antur opera eius. Qui autem facit
ueritatem uenit ad lucem: ut mani¬
festentur eius opera. quia in deo sunt
facta. hucusq est ad rem de qua queri¬
mus ꝑtinens totus sermo ille contextus:
deinceps in aliuo narrator abscedit.
Cum ergo nichodemus que dicebant᷑
non intelli geret: quesiuit a domino
quomodo possent ista fieri. Uideamus
quid dominus ad hoc respondeat: pri¬
fecto enim si ad interrogata responder
dignabitur: quoniodo possunt hec fie¬
ri: hoc dicturus est quomodo possit fi¬
ri generatio spiritualis. uenientis hoĩs
ex geueratione carnali. Notata itaq
paululum eius impericia. qua se cete¬
ris de magisterio preferebat. et omnui
talium incredulitate reprehensa. ql
testimonium non acciperent ueritat
addidit etiam se illis terrena dixisse.
nec eos credicdisse: querens uel admi¬
rans quomodo essent celestia creditur
Sequitur tamen et respondet quod a¬
lii credant si illi non credunt: ad ill
quod interrogatus est quomodo possi

Expanded text:
enit ad lucem, ut non arguantur opera eius; qui autem facit ueritatem, uenit ad lucem, ut manifestentur eius opera, quia in deo sunt facta. huc usque est ad rem, de qua quaerimus, pertinens totus sermo ille contextus; deinceps in aliud narrator abscedit. Cum ergo Nicodemus quae dicebantur non intellegeret, quaesiuit a domino, quomodo possent ista fieri. uideamus quid dominus ad hoc respondeat. profecto enim si ad interrogata respondere dignabitur: \'quomodo possunt ista fieri?\', hoc dicturus est, quomodo possint fieri regeneratio spiritalis uenientes homines ex generatione carnali. notata itaque paululum eius inperitia, qui se ceteris de magisterio praeferebat, et omnium talium incredulitate reprehensa, quod testimonium non acciperent ueritatis, addidit etiam se illis terrena dixisse nec eos credidisse, quaerens uel ammirans, quomodo essent caelestia credituri. sequitur tamen et respondet, quod alii credant, si illi non credunt, ad illud quod interrogatus est, quomodo possint
Abbreviated transcription (Latin):
ne liberum. sic asseramus arbitrium.
ut superba impietate ingrati dei gra¬
tie uidicemur. Namq illud apostoli
quod cominemoraui sic defendere qui¬
dam uoluerunt ut dicerent. ideo qͥc¬
quid bone uoluntatis habet homo deo
tribuendum esse: quia et hoc in illo es¬
se non posset si homo ipse non esset. Cum
uero ut sit aliquid atq ut homo sit ñ
habet nisi a deo.cur non auctori deo

Expanded text:
ne liberum sic asseramus arbitrium, ne liberum sic asseramus arbitrium, ut superba impietate ingrati dei gratiae iudicemur. Namque illud apostoli quod commemoraui sic defendere quidam uoluerunt, ut dicerent \'ideo quicquid etiam bonae uoluntatis habet homo, deo tribuendum esse, quia et hoc in illo esse non posset, si homo ipse non esset; cum uero, ut sit aliquid atque ut homo sit, non habeat nisi a deo, cur non auctori deo
Abbreviated transcription (Latin):
sue facultatis sed duuini muneris esse
uel quod delectatur. uel. quod scit.¬
ac sic elacionis uanitate sanetur: et
sciat quam uere non de terra ista. s
spiritualiter dictum sit: dominus
dabit benignitatem et terra nostra
cdabit fructum suum. Tanto autem
magis delectat opus bonum: quan¬
tomagis diligitur deus summum
atq incominutabile bonum: et auc¬
tor qualiumcumq bonorum omni¬
um. Ut autem diligatur deus: cari¬
tas eius diffusa est in cordibus nr̃is
non ꝑ nos sed ꝑspiritum sanctum. qͥ
cdatus est nobis. Sed laborant homi¬
nes inuenire in nr̃a uoluntate quid
boni fit nr̃m. quod nobis non sit ex
deo: et quomodo inueniri possit ig¬
noro. Excepto enim quod apostoliis
ait. cum de bonis hominum loque¬
retur quidenumł gloriaris quasi nõ
his rebus a talibus quales sumus
inueniri potest. quemlibet nostruo
querentem uehementer angustat: nec
sic defencdamus gratiam ut liberum
arbitrium auferre uideamur: rursus

Expanded text:
suae facultatis, sed diuini muneris esse uel quod scit suae facultatis, sed diuini muneris esse uel quod scit uel quod delectatur, ac sic ab elationis uanitate sanetur et sciat quam ucre non de terra ista, sed spiritaliter dictum sit: dominus dabit suauitatem et terra nostra dabit fructum suum. tanto autem magis delectat opus bonum, quanto magis diligitur deus, summum atque incommutabile bonum et auctor qualiumcumque bonorum omnium. ut autem diligatur deus, caritas eius diffusa est in cordibus nostris non per nos, sed per spiritum sanctum, qui datus est nobis. Sed laborant homines inuenire in nostra uoluntate quid boni sit nostrum, quod nobis non sit ex deo, et quomodo inueniri possit ignoro. excepto enim, quod apostolus ait, cum de bonis hominum loqueretur: quid enim habes quod non his rebus a talibus quales sumus iniri potest, quemlibet nostrum quaerentem uehementer angustat, ne sic defendamus gratiam, ut liberum arbitrium auferre uideamur, rursus,
Abbreviated transcription (Latin):
namq omnium humanorum cau¬
sa superbia est. Ad hanc conuincen¬
dam atq sauandam : talis medici¬
na celitus uenit. ad elatum homi¬
nem ꝑ suꝑbiam. deus humilis desc̃e¬
dit ꝑ misericordiam⁊ gratiam cla¬
ram manifestamq commendans
in ipso homine: quem tanta pre
participibus suis caritate suscepit.
Neq enuim et ipse ita uerbo dei con¬
tunctus. ut ipsa coniunctione unus
filius dei. et ipse idem unus filius
hominis fieret: precedentibus sue
uoluntatis meritis fecit. Unum
quippe illum esse oportebat. Essent
autem et duo:et tres et plures: si
hoc fieri posset. non ꝑ dei proprium
donum: sed ꝑ hominis liberum arbi¬
trium. Hoc ergo precipue commenda¬
tur hoc in sapientie atq scientie
thesauris in xp̃o absconditis. quan¬
tum existimare audeo precipue do¬
cetur et discitur: ideo quisq nr̃m
bonum opus suscopere. agere. implere.
nunc scit nunc nescit: nunc delectat᷑
nunc non delectatur: ut nouerit non

Expanded text:
namque omnium humanorum caunamque omnium humanorum causa superbia est. ad hanc conuincendam atque auferendam talis medicina caelitus uenit: ad elatum hominem per superbiam deus humilis descendit per misericordiam gratiam claram manifestamque commendans in ipso homine. quem tanta prae participibus suis caritate suscepit. neque enim et ipse ita uerbo dei coniunctus, ut ea coniunctione unus filius dei et idem ipse unus filius hominis fieret, praecedentibus suae uoluntatis meritis fecit. unum quippe illum esse oportebat; essent autem et duo et tres et plures, si hoc fieri posset non per dei proprium donum, sed per hominis liberum arbitrium. hoc ergo praecipue commendatur, hoc in sapientiae atque scientiae thesauris in Christo absconditis, quantum existimare audeo, praecipue docetur et discitur. ideo quisque nostrum bonum opus suscipere, agere, inplere nunc scit, nunc nescit, nunc delectatur, nunc non delectatur, ut nouerit non
Abbreviated transcription (Latin):
eidum opus bonum: uel ab ope¬
e malo abstinendum. Ut autem
motescat quod latebat. et suaue
lt quod non delectabat: gratia
uest que hominum adiuuat uo¬
intates: quia non ut adiuuent᷑
ipsis itidem causa est non indeo:
ue dampnandi predestinati suit
ropter iniquitatem superbie.
iue contra ipsam suam superbiã
udicandi: ut eruditi sint filii
nisericordie. Unde iheremias cum
dixisset scio domine quia non est in
homine uia eius. nec uiri est ut am¬
bulet et dirigat gressus suos: conti¬
nuo subiumntit. Corripe me cdomine:
uerumptamen in uidicio et non in
furore tuo.Tanquam diceret Scio
ad correptionem meam ꝑtinere.
quod minus abste adiuiuor. ut ꝑ¬
fecte dirigantur gressus mei: uerup
tamen hoc ipsum noli sic mecum
agere. tanquam in furore quo ini¬
quos dampnare statiustr: sed tan¬
quam in iudicio quo doces tuos
non superbire. Unde alibi dicitur.
ft iudicia tua adiuuabunt me.
Nullius proinde culpe humane in
deum referas causam: iuciorum

Expanded text:
endum opus bonum uel ab operendum opus bonum uel ab opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae dei est, qua hominum adiuuat uoluntates; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, siue damnandi praedestinati sunt propter iniquitatem superbiae siue contra ipsam suam superbiam iudicandi et erudiendi, si filii sunt misericordiae. unde Hieremias cum dixisset: scio, domine, quia non est in homine uia eius nec uiri est ut ambulet et dirigat gressus suos, continuo subiunxit: corripe me, domine, uerum tamen in iudicio et non in furore tuo, tamquam diceret: \'scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adiuuor, ut perfecte dirigantur gressus mei; uerum tamen hoc ipsum noli sic mecum agere, tamquam in furore, quo iniquos damnare statuisti, sed tamquam in iudicio, quo doces tuos non superbire\'. unde alibi dicitur: et iudicia tua adiuuabunt me. Nullius proinde culpae humanae in deum referas causam. uitiorum