comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diftͥbuta. aliis alii p̃feruut᷑ tã
culimine potestatis ꝗͣ scientia
uͥtutis. Subiministrant gͥ alii
aliorũ p̃ceptis. atq obediunt.
iussis. Uñ: ad ꝓph̃am zachari¬
am angłs angłm mittit. et
q̃cũq ad nũtiare debeat p̃cip̃.
nes angłorũ sacre scͥp¬
te testant᷑. idẽ angłi. archagłi.
tates. cherubin ⁊ seraphin. ho¬
rũ ordinũ nutinerũ oe ezechiel
ꝓpħa descͥbit sub totidem lapi¬
dũ nõibꝰ. cũ de pͥmatu aposta¬
te angłi loq̃ret᷑. Omĩs inqͥt la¬

Expanded text:
distributa; aliique aliis praeferuntur, tam culmine potestatis quam scientia virtutis; subministrant igitur alii aliorum praeceptis, atque obediunt jussis. Unde et ad prophetam Zachariam Angelus angelum mittit, et quaecunque annuntiare debeat praecipit. nes angelorum sacrae Scripturae testtates, cherubin, et seraphin. Horum ordinum numerum etiam Ezechiel propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur: Omnis, inquit, la
Abbreviated transcription (Latin):
qui falsum dealio ꝓfeit. s et his
qui cito aurem cͥminib p̃bce. Qui
metu potestatis uĩtatẽ occultat. eiꝰ¬
dem ũitatis irac̃diam sibi celit᷑ ꝓuo¬
cat. quia plus ꝑtinescit hominẽ
qͣu diuinam trepidat indignatõ¬
nem. Beatꝰ cuius testimoiio in no¬
cens abscelere abiecto purgat᷑. im¬
pius cuius ꝓdicione eciam unqͦ
ꝑunitur. Neq enim decet xp̃ianũ
morti obnoxiũ ꝓdere. et ad effim¬
dendum sanguiem ĩfeliciũ. uo¬
cem testificatõnis p̃b̃e. Sermo eĩ
iusti hoĩs. tantũ adiminsf̾iũ eẽ de
bet. salutis. Ira enim indignatõis
egociorum forensiũ docto¬
res ꝓpter ꝓxum dilectõnẽ
scłare negociũ deserere debent aũ
cirte manente ꝓxuni caritate. ne¬
goci im seqͣntur terrenũ.S: quia
ꝑrarum est. ut int̾ iurgantes cari¬
ias maneat. ptponenda ÷ rei causa¬
tõ. ut ꝑseueret dilectõ. Antiqͥ forẽ¬
sem eloquentiã caninam fac̃idiã
uuncupant. eo qd̾ cansidici ĩ certa¬

Expanded text:
qui falsum de alio profert, sed et is qui cito aurem criminibus praebet. 7. Qui metu potestatis veritatem occultat, ejusdem veritatis iracundiam sibi coelitus provocat, quia plus pertimescit hominem quam divinam trepidat indignationem. Beatus cujus testimonio innocens ab scelere objecto purgatur; impius, cujus proditione etiam iniquus perimitur. Neque enim decet Christianum morti obnoxium prodere, et ad effundendum sanguinem infelicium vocem testificationis praebere. Sermo enim justi hominis tantum ad ministerium debet esse salutis; ira enim indignationis1. Negotiorum forensium sectatores propter proximi dilectionem saeculare negotium deserere debent, aut certe, manente proximi charitate, negotium sequantur terrenum. Sed quia perrarum est ut inter jurgantes charitas maneat, postponenda est rei causatio, ut perseveret dilectio. 2. Antiqui forensem eloquentiam caninam facundiam nuncupabant, 350 eo quod causidici in certa
Abbreviated transcription (Latin):
pe diabolꝰ eos qͦs conu̾ti ad pe¬
nitentiã aspicit. ĩ manitate
scelerĩ ꝑculsos addesꝑatõem̃
deducit. ut subtracta spe ue¬
nie. abstrahat in diffiden¬
tiam. qͦs ñ potuit retiñe ꝑ¬
seuerantes inculpa. S pem¬
tẽs p̃uide debet callidas cõtͣ
se hostis insidias. sicq di iͦti¬
ciã mnetuat. ut tñ qͣuis ĩ mag¬

Expanded text:
Saepe diabolus eos quos converti ad poenitentiam aspicit, immanitate scelerum perculsos ad desperationem deducit, ut, subtracta spe veniae, trahat in diffidentiam quos non potuit retinere perseveranter in culpa. Sed poenitens praevidere debet callidas contra se hostis insidias; sicque Dei justitiam metuat, ut tamen, quamvis in mag
Abbreviated transcription (Latin):
sanꝰ peniteat. sanꝰq ꝑpetra ta
facinora defleat. St̃ qui peni¬
tentib securitatẽ cito pollice
rant contͥcionem filiȩ popłi
mei cũ ignominia. dicenteᷤᷤ
par ⁊ ñ est par. Cũ ignomi¬
ma gͥ curant cõtͥcionem. qͥ¬

Expanded text:
sanus poeniteat, sanusque perpetrata sanus poeniteat, sanusque perpetrata facinora defleat. 16. Sunt qui poenitentibus securitatem cito pollicenrant contritionem filiae populi mei cum ignominia, dicentes pax, pax, et non est pax. Cum ignominia igitur curat cont
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qd̃ ꝑpacientiã dĩ spaciũ ac¬
cipiunt em̃dandi. ꝗͣ illi mo¬
ram uiuendi ñ utunt᷑ ad pe¬
intentiã. s ad peccandi usur¬
pãt audaciã. A malo aũ ĩde¬
tiꝰ uadit. qui tẽpꝰ sibi ad pem¬
tendũ indultũ. ad lib̾tatem
praui oꝑis utitur. festinare
dũ potest. ne si dũ potest no¬
luĩt. cũ tarde uolu̾it omĩo ñ
possit. Proinde ꝓpħ̾a ait. Que¬
rite dnm dũ inueniri potest.
ĩuocate eũ dũ ꝓpe est. Et uͥ in¬
ueniri potest nisi in hͣuita. ĩ
qͣ &̃ et ꝓpe est om̃ib inuocãtib
se: Ham ia̾ t̾e longe erit qͦͣndo
dixi̾t. ite in ignem et̾mĩ. Modo
enĩ non uidetur ⁊ ꝓpe est. tc̃ ui¬
debit᷑ et ꝓpe ñ erit. qr ⁊ ind̾i po
tĩt et non pot̾it inueniri. Si qñ
quisq peccare pot̾ penitet. iuu¬
tamq suam uiuens ab om̃i cͥ¬
mine corrigit. ñ dubiũ qd̃ mo¬
riens ad et̾nam transeat reqͥẽ.
missio dubia. Quigͦ cup̃ cer¬
tꝰ ẽẽ inmorte de indulgentia.

Expanded text:
o per patientiam Dei spatium accipiunt emendandi; quia illi mora vivendi non utuntur ad poenitentiam, sed ad peccandi usurpant audaciam. A malo autem in deterius vadit, qui tempore sibi ad poenitentiam indulto, ad libertatem pravi operis utitur. Festinare endo dum potest, ne si dum potest noluerit, cum tandem voluerit, omnino non possit. Proinde propheta ait: Quaerite Dominum, dum inveniri potest, invocate eum, dum prope est . Et ubi inveniri potest, nisi in hac vita, in qua etiam et prope est omnibus invocantibus se? Nam tunc jam longe erit, quando dixerit: Ite in ignem aeternum . Modo enim non videtur, et prope est; tunc videbitur, et prope non erit, . Si quando quisque peccare potest, poenitet, vitamque suam vivens ab omni crimine corrigit, non dubium quod moriens ad aeternam transeat requiem.missio dubia. Qui ergo cupit certus esse in morte de indulgentia,
Abbreviated transcription (Latin):
penitentẽ atq iterũ dełiq̃ntẽ
smo dnimꝰ increpat dicens.
uias tuas. Quisqͥs gͦ culpas
p̃t̾itas plorat. hc necesse: te¬
neat modũ. ut sic admissa
defleat. ne itm̃ flenda con¬
mitat. ue mͥ misero ysido¬
ro. qͥ ⁊ penitẽ retro acta ne¬
gligo. ⁊ adhuc penitenda cõ¬

Expanded text:
poenitentem atque iterum delinquentem sermo divinus increpat, dicens: vias tuas ! Quisquis ergo culpas praeteritas plorat, hunc necesse est modum teneat, ut sic admissa defleat, ne iterum flenda committat. Vae mihi misero Isidoro, qui et poenitere retro acta negligo, et adhuc poenitenda com
Abbreviated transcription (Latin):
qñ ds̃ ꝓ asim pͥmogenito o¬
uem iussit offerre. hoc est
ĩ mũdiciam uite pͥoris mu¬
tandam ĩ umnocentiã boni
funs. Uñ et cauda iubet᷑ off̾¬
ri in hostiã. idẽ. uitȩ extͤma
ĩ penitentiã. Multi suꝑna
respecti grã in extremis suis
bonis factis mala gesta cõmu¬
tant. Quib iuste totũ qd de¬
liq̃rant ignoscit᷑. qr ip̃i q̃ ma¬
le gessert̃ penitendo cognos¬
cunt. In uita hoĩs finis q̃rẽ¬
dꝰ est. qm̃ d̾s ñ respicit qͥles ã¬

Expanded text:
 pro asini primogenito ovem jussit offerri, hoc est, immunditiam vitae prioris mutandam in innocentiam boni finis. Unde et cauda jubetur offerri in hostiam, id est, vitae extrema in poenitentiam. 7. Multi superna respecti gratia in extremis suis bonis factis mala gesta commutant; quibus juste totum quod deliquerant ignoscitur, quia ipsi, quod male gesserunt, poenitendo cognoscunt. 8. In vita hominis finis quaerendus est, quoniam Deus non respicit quales an
Abbreviated transcription (Latin):
rediguntur. ysaia testante.
Ip̾e misit eis sortẽ. ⁊ manuᷤᷤ
eiꝰ diuisit eis eã in m̃suram
usq inet̾num possidebt̃ eã.
Quidam electorũ dimittũ¬
t᷑ diuina iusticia ĩcede in t̾¬
rorem peccati. s tñ mi serati¬
one eiꝰ reducti denuo c̃u̾tũt᷑.

Expanded text:
tante: Ipse misit eis sortem, et manus ejus divisit eis eam in mensura, usque in aeternum possidebunt eam . 6. Quidam electorum dimittuntur divina justitia incidere in errorem peccati, sed tamen miseratione ejus reducti denuo convertuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatione peccantium.
on ꝑ locorũ spacia
s ꝑ affectũ bonum uł malũ
itur recedit᷑ ue a dõ. Heq enĩ
trare flagicium aliqͦd mors a¬
ꝑmane inculpa. descende in
infernũ ptͦ mortẽ ÷. Ergo pec¬
catũ ad mort̾e̾ ꝑtinet. desꝑa¬

Expanded text:
peratione peccantium. 1. Non per locorum spatia, sed per affectum bonum, vel malum itur, recediturve a Deo. Neque enim trare flagitium aliquod mors apermanere in culpa, descendere in infernum post mortem est. Ergo peccare ad mortem pertinet, des
Abbreviated transcription (Latin):
agit. qͥ sic p̾t̾ita mala deplorat
ut fut᷑a it̾m ñ cõmittat. Hã
qͥ plangit peccatũ & it̾m ad¬
mictit peccatũ. qͦsi siqͥs lauet
laterem crudũ. qͦm qͣnto ma¬
gis elũit. tãto ãpliꝰ lutũ facit.

Expanded text:
agit, qui sic praeterita mala deplorat, agit, qui sic praeterita mala deplorat, 210 ut futura iterum non committat. Nam qui plangit peccatum, et iterum admittit peccatum, quasi si quis lavet laterem crudum, quem quanto magis eluerit, tanto amplius lutum fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ quisq rustꝰ eẽ incip̃.
ex quo sui acusator ertit̾it.
Multi au̾ e contͣ semet ipõs
peccatores fatent᷑. &e tñ senr¬
ut ex eo diuine uircuti sub¬
dat᷑ humiliꝰ. ex qͦ suam ĩ fir¬
mitatẽ agnoscit. Bene se
iudicat iꝰtus in hac uita. ne
iudicetur ad̾o dãpnatõne
ꝑpetua. Tc̃ au̾ iudiciũ de se
quisq sumit. qnͣ ꝑ dignam
penitentiam sua pͣua facta
condẽpnat. Amaritudo pe¬
intentiȩ facit anim̃ ⁊ sua fac¬
ta subtiliꝰ discut̾e. & dona
dĩ q̃ condẽpsit flendo cõme¬
morare. Nichil aũ peiꝰ. qͣm cł¬
pamꝰ agnoscẽ nec deflere. Du¬
intentia omis peccator. siue
qr ꝑ negligentiã bonũ ñ fecit.
seu qr malũ ꝑ audaciã ꝑpet¬
uit. Qd̃ enim oportuitͥ gessit.
et gessit qd̃ ag̾e ñ oportuit. Ii¬
le penitentiam digne agit. qͥ
reatũ suũ satisfactõ¬
ne legituna plangit. cõdẽp¬
nando scilicet ac deflendoq̃
gessit. tãto inde ꝓfundiꝰ plo¬
ꝓcliuiꝰ. Ille penitentiã digne

Expanded text:
unusquisque justus esse incipit, ex quo sui accusator exstiterit. Multi autem contra semetipsos peccatores fatentur, et tamen semeut ex eo divinae virtuti subdatur humilius ex quo suam infirmitatem agnoscit. Bene se judicat justus in hac vita, ne judicetur a Deo damnatione perpetua. Tunc autem judicium de se quisque sumit, cum per dignam poenitentiam sua prava facta condemnat. Amaritudo poenitentiae facit animum et sua facta subtilius discutere, et dona Dei quae contempsit flendo commemorare. Nihil autem pejus quam culpam agnoscere nec deflere. Duenitentia omnis peccator, sive quia per negligentiam bonum non fecit, seu quia malum per audaciam perpetravit. Quod oportuit non gessit, et gessit quod agere non oportuit. Ille poenitentiam digne agit, qui reatum suum satisfactione legitima plangit, condemnando scilicet ac deflendo quae gessit. Tanto in deplo. Ille poenitentiam digne
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis nc̃ recordatõe peccati.
lacͥmas fundũt. nc̃ uͦ reui¬
uiscenti usu eaq̃ fleuert̃ ite¬
rando cõmittut᷑. Qui & p̃tĩ¬
ta uult plangẽ. et actionib
scłarib incubare. iste mun¬
dationem ñ h̃t. qm̃ ad huc
agit qd̃ penitendo deflere pꝰ¬
sit. Y saias peccatorib dicit.
Iauamini mundi estote. La¬
ta plangit. ⁊ flenda itm̃ ñ cõ¬

Expanded text:
mentis, nunc recordatione peccati mentis, nunc recordatione peccati lacrymas fundunt, nunc vero reviviscente usu ea quae fleverint iterando committunt. Qui et praeterita vult plangere et actionibus saecularibus incubare, iste mundationem non habet, quoniam adhuc agit, quae poenitendo deflere possit. Isaias peccatoribus dicit: Lavamini, mundi estote . Lata plangit, et flenda it
Abbreviated transcription (Latin):
ñꝗͣ &e reu̾tens ds̃ hominẽ qͣm
deseruerat rurs affligẽs iii¬
sitat. et ꝑ lam̃ta lacrimar̃
ac penitentiȩ afflictionem
a peccatis expurgat. dicẽte
qͥt qͣi leenam capies me. re¬
u̾susq mirabilit̾ me cruci¬
as. Reu̾tens enim d̾s hoĩe
cruciat. qñ qͣm peccantem
deseruerat. flagellando ite¬
rum uisitat. Malis actibꝰ ccͣ
uos ãpliꝰ cęlestem irac̃diã
cius sipenitendo digna deo
acła gesserimꝰ. seuitatẽ eiꝰ ĩ
cleũciam cõmutabimꝰ. Nã
ille qui nos malos tolerat. ñ
dubiũ ÷ qd̃ cõu̾sis clem̃t̾ ig¬
noscat. ħam qd̃ suat᷑ nobis
tẽpꝰ penitenciȩ ut ñ simł mor¬
te obruam᷑ p̃cipiti. sedet᷑ lo¬
cꝰ satiffactionis. hoc totũ de
dĩ ꝓcedit clem̃cia. ut nos non
dapnet crudeliter. s expectet
de his qui ad delictũ post la¬
penitẽs. qui adhuc agit qd
ti eirm lacͥmas in desinenter
fundũt. et peccare ñ desinunt.
Quosdam acciꝑe lacͥmas ad
penitentiam. ⁊ effectũ peni-¬

Expanded text:
nim revertens Deus, hominem quem deseruerat rursus affligens visitat, et per lamenta lacrymarum ac poenitentiae afflictionem a peccatis expurgat, dicente quit, quasi leaenam capies me, reversusque mirabiliter me crucias . Revertens enim Deus hominem cruciat, quando quem peccantem deseruerat flagellando iterum visitat. 8. Malis actibus contra nos amplius coelestem iracundiam tius, si poenitendo digna Deo acta gesserimus, severitatem ejus in clementiam commutabimus. Nam ille qui nos malos tolerat, non dubium est quod conversis clementer ignoscat. Nam quod servatur nobis tempus poenitentiae, ut non simul morte obruamur praecipiti, sed detur locus satisfactionis, hoc totum de Dei procedit clementia, ut nos non damnet crudeliter, sed exspecteer. CAPUT XVI. De his qui ad delictum post lapoenitens, qui adhuc agit quod lti enim lacrymas indesinenter fundunt, et peccare non desinunt. Quosdam accipere lacrymas ad poenitentiam, et effectum poeni
Abbreviated transcription (Latin):
posse ueniã credit᷑. Nullus em̃¬
de bonitate di dubitat. s sola
accipientiũ pͣuitas cõferre s
in dulgentiam abnegat. Inhͣ
uita tantũ penitentie patet
lib̾tas. pt᷑ mortem uͦ nullam
dies :. Ueniet aũ nox qn ne¬
mo potest oꝑari. hinc ⁊ppħa.¬

Expanded text:
se veniam creditur. 9. Nullus de bonitate Dei dubitat, sed sola accipientium pravitas conferri sibi indulgentiam abnegat. 10. In hac vita tantumdem poenitentiae patet libertas; post mortem vero nullam dies est; veniet autem nox, quando nemo potest operari . Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ et plangere. & un cecidĩt
cogitare. Hon nulli aũ ita des¬
picnintur adõ. ut deplorare
mala sua ñ posst̃ oẽ si uelint.
Consiliũ in mũdorũ sp̃uum
hoc est. ut qr ipsis negatũ est.
pt p̃uaricatõnem reg̃di ad łꝰ¬
ticiam. obserare aditũ peni
ut aut deserant᷑ adeo. aũ fla¬
gelli ĩmanitate desꝑent. Ege¬
miscendũ est iugit̃ & ptꝰ po¬
sita securitate lugendũ. ne
di secreto ⁊ iusto iudicio de¬
tate demonũ relinqͣt᷑. Ham re¬
ti. statĩ ut au̾tunt᷑ adõ. ama
hĩc est illud ꝓpħicum. i̾imi¬
cos di ꝑ secunt᷑ tenebre. qͥ ĩtel¬
liguntur demones. Uñ ⁊ in

Expanded text:
e, et plangere, et unde ceciderit, cogitare. Nam nonnulli ita despiciuntur a Deo, ut deplorare mala sua non possint, etiam si velint. 2. Consilium immundorum spirituum hoc est, ut, quia ipsis negatum est post praevaricationem regredi ad justitiam, obserare aditum poeniistentes, ut aut deserantur a Deo, aut flagelli immanitate desperent. 3. Ingemiscendum est jugiter, et, postposita securitate, lugendum, ne Dei secreto et justo judicio detate daemonum relinquatur. Nam reti, statim ut avertuntur a Deo, a malHinc est illud propheticum: Inimicos Dei persequuntur tenebrae , qui intelliguntur daemones.
Abbreviated transcription (Latin):
do . angłis copiosiꝰ ẽẽ gaudi¬
ũ de eo qui aꝑicło lib̾at᷑. qͣ
de eo qͥ ñqͣm nouit peccati
ꝑicłm. Qnͣto em̃ cõtͥstat res
ꝑdita. tantomag̾ si fuit in¬
uenta letificat. sic̃ in eungłi¬
o pastor ille exultat. qͥ ꝑdi¬
tam ouem ĩ uentã humeris
siis gaudens reportat. Hł¬

Expanded text:
gaudium de eo qui a periculo liberatur quam de eo qui nunquam novit peccati periculum. Quanto enim contristat res perdita, tanto magis, si fuerit inventa, laetificat: sicut in Evangelio pastor ille exsultat qui perditam ovem inventam humeris suis gaudens reportat
Abbreviated transcription (Latin):
tenti ꝓmittũt securitatẽ. Uñ
et sequit᷑. Confusi st̃ qui ab¬
hominatõnẽ fecert̃. id est cõ¬
fusi st̃ ñ penitendo. s pęnas
luendo. Alit̃ enim cõ fundi¬
t᷑ coram iudice reus dũ plecti¬
t᷑. atq alit̾ qui de malo oꝑe
crubescens corrigit᷑. Ille eñĩ qr
rep̃hensꝰ est. cõfundit᷑. iste qr
malũ se fecisse memorat
Quamuis ꝑ penitentiã ꝓpi¬
ciato peccatorũ sit. sine me¬
tu tñ hõ ẽẽ ñ debet. qr penitẽ¬
ciȩ satisfactio. diuino t̾atum
pensatur iudicio ñ humano.
Pinde qr miserat̾o dĩ occulta
est. sine uit̾missione fiere ue¬
cesse est. Neq enĩ unqͦm opor¬
tet penitentͫ hr̃e de peccato
securitatem. nam securitaᷤᷤ ne¬
gligentiam parit. negligẽcia
si forte ptͦ ħ int̾cedente sccͤita¬
te q̃libet culpa subrepsit. c̃ fes¬
tim delectatõnes pͥstine uicioꝵ
m̃tẽ auidiꝰ ĩ reppũt. pulsanteᷤᷤ¬
q hominem ĩ cõsuctis oꝑib¬

Expanded text:
tem. Unde et sequitur: Confusi sunt, quia abominationem fecerunt: id est, confusi sunt non poenitendo, sed poenas luendo. 17. Aliter enim confunditur coram judice reus, dum plectitur, atque aliter qui de malo opere erubescens corripitur. Ille enim, quia reprehensus est, confunditur; iste, quia se malum fecisse memoratQuamvis per poenitentiam propitiatio peccatorum sit, sine metu tamen homo esse non debet, quia poenitentiae satisfactio divino tantum pensatur judicio, non humano. Proinde, quia miseratio Dei occulta est, sine intermissione flere necesse est. Neque enim unquam oportet poenitentem habere de peccatis securitatem. Nam securitas negligentiam parit, negligentia si forte post haec, intercedente securitate, quaelibet culpa subrepserit, confestim delectationes pristinae vitiorum mentem avidius irrepunt, pulsantesque hominem in consuetis o
Abbreviated transcription (Latin):
palam. ñc̃ cõsuetudĩe. nc̃ des¬
ꝑatõne. Istis gͦ gradib et cor¬
de delinquit᷑. ⁊ oꝑe malicia ꝑ¬
petrat᷑. Rib modis peccatũ
gerit᷑. hoc est ignorancia. in¬
firuntate. industͥa. ꝑicło aũ
penarũ diũso. Ignorantiş
namq mͦ peccauit in ꝑadiso

Expanded text:
palam, nunc consuetudine, nunc desperatione. In istis ergo gradibus et corde delinquitur, et opere malitia perpetratur. Tribus modis peccatum geritur, hoc est ignorantia, infirmitate, industria, periculo autem poenarum diviso. Ignorantiae namque modo peccavit in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea: missi. nuncii ad¬
eunt locum. Qui benignis simẽ᷑
ab abbate loci illius suscepti.
uestibq mutatis. ac tanti fa¬
cuncta quȩ suȩ contigerant
regioni. simulq ad qd uenerãt
pandunt. Quȩ u̾ba cum ip̃ius
loci abbas suo retulisset anti¬
stiti: ubrimas omnipotñti deo
laudes ut̃q retulit. qui retulit¬
ꝓ lapsis nature fragilitate t̾ri¬
genis. assistentium sͥ ministro¬
rum dignat᷑ pbere suffragͥas.
Hinꝰ cum qua decebat uenera¬
tione sumptis aloco pignorib.
quo beatus archangłs sui me¬
moriam fidelib comindauerat.
partem scilicet rubei pallioli qͦd
ip̃e memoratus archangłs in
monte gargano supra altare
q ip̃e manu sua construxerat
posuit. et partem scilicet rubei¬
marmoris supͣ qͥ stenit. cuiꝰ ibid̾e
extant uestigia. iam dictis fr̃ib
usq ad sacͥum locum referenda
una quoq ȩt̾nalit necteret cari¬

Expanded text:
nterea missi nuntii adeunt locum: qui benignissime ab abbate loci illius suscepti vestibusque mutati, ac tanti icuncta quae suae contigerant regioni, simulque ad quod venerant pandunt. Quae verba cum ipsius loci abbas suo retulisset antistiti, uberrimas omnipotenti Deo laudes uterque retulit, qui pro lapsis naturae fragilitate terrigenis assistentium sibi ministrorum dignatur praebere suffragium. Hinc cum qua decebat veneratione sumptis a loco pignoribus, quo beatus archangelus sui memoriam fidelibus commendaverat, partem scilicet rubei pallioli quod ipse memorandus archangelus in monte Gargano supra altare quod ipse manu sua construxerat, posuit, et partem scilicet marmoris supra quod stetit, cujus ibidem eodem vestigia, jam dictis fratribus usque ad sacrum locum referenda una quoque aeternaliter necteret c
Abbreviated transcription (Latin):
uod cum ñ post multum
tempꝰ ẽẽt. opem ferente dõ
edificatum: iuro di autb̃to ep̃o
manente anxio. ꝓuide quia cerne¬
bat sͥ deẽẽ: sancti archangłi pig¬
nora beatus eundem sacertdote
michael ammonuit. uti fr̃s ce¬
lerrime usq ad locum quo me¬
moria uenerabilit excolit᷑. sc̃issi¬
mi archangłi dirigeret ĩ gargano
et eamquam angeloreferrent

Expanded text:
uod cum post non multum tempus esset opem ferente Deo aedificatum, viro Dei Autberto episcopo manente anxio, proinde quia cernebat sibi deesse sancti archangeli pignora, beatus eumdem sacerdotem Michael admonuit, uti fratres celerrime usque ad locum quo memoria venerabiliter colitur sanctissimi archangeli, dirigeret in Gargano, et eam quam angelo
Abbreviated transcription (Latin):
totis ex hortationis nisib et sig¬
norum prodigiis satagebat. qͣ¬
tinus quos abripiebat mundo.
dignos faceret cȩlo. Iantas enĩ
uirtutes. ut rebellium corda gñ¬
tilium ñ minus miracuł quam
p̃dicationib obtineret. Et cum
sepissime abydolorum pontifici¬
b contra eum seditio excitaret᷑
in pͦpło. ita ut plebes innumere
etiam et de uicinis regionib cũ
armis acbellico apparatu ꝓpter
fideles qui iam ꝑ illum in xp̃m
crediderant. adꝑdendum eum
gregatim nͥ ipsum. ẽẽ. audiebãt
concurrerent. mox ut illum cer¬
nere poterant. tanta et ita inef¬
fabilit in eolux cȩlestis gr̃ȩ ra¬
diabat. ut aut omni ferocitate
una cum armis deposita se illi
ꝓsternerent. aut qui conpũcti
dono sancti sp̃c adcredendum
ñ erant pauore nimio soluere:¬
tur. et t̾rii ap̃sentia eiꝰ aufuge

Expanded text:
totis exhortationis nisibus, et sigtotis exhortationis nisibus, et signorum prodigiis satagebat, quatenus quos abripiebat mundo, dignos faceret coelo. Tantas enim virtutes, ut rebellium corda gentilium non minus miraculis quam praedicationibus obtineret. Et cum saepissime ab idolorum pontificibus contra eum seditio excitaretur in populis, ita ut plebes innumerae, etiam et de vicinis regionibus cum armis ac bellico apparatu, propter fideles, qui jam per illum in Christum crediderant, ad perdendum eum gregatim, ubi ipsum esse audiebant, concurrerent; mox ut illum cernere poterant, tanta et ita ineffabiliter in eo lux coelestis gratiae radiabat, ut aut omni ferocitate una cum armis deposita se illi prosternerent: aut qui compuncti Spiritus sancti dono ad credendum non erant, pavore nimio solverentur, e
Abbreviated transcription (Latin):
clo sanguinis illius morte int¬
cedente de captuitate diaboli
et mortis ꝑpetuȩ baptizati fue¬
rint: redimantur. Commuto
gieris: qui te illi deuotissime op
illic dise omnipotentis semꝑ in
omnib et ubiq comitante auxi¬
lio. uixta facultatem suarũ ui¬
rium. utq nouus ad huc aduena
quȩ nec dum locis illius et popu¬
lis nota erat construx̃. ac offitia
dño deuote. seruientium clericoꝵ
ex more constituit. probatasq
ꝑsonas honore. secundi ordinis
ampliauit. incessant̃ restituenꝰ
ipłos creatori. quos adeuio cul¬
tu reuocabat creaturȩ. Cunctis
gͦ fide et deuocione ppłi qmͣ
inconstructione et reuerentia
basilicȩ ac frequentatõne cer¬
nebat ad modum roboratus:
quem pectore purissimo nouerat.
et corde ardentissimo diligebat.
insinuare gentib non cessabat.
Cunctisq miscđiam eius in hoc
tempore & iuditium futurum
ꝓponens. paulatim sociabat dõ
quos diabolo subtrahebat. atq

Expanded text:
cio sanguinis illius, morte intcio sanguinis illius, morte intercedente, de captivitate diaboli et mortis perpetuae baptizati fuerint, redimantur. Commutatgieris, qui te illi devotissime obtillic, Dei se omnipotentis semper in omnibus et ubique comitante auxilio, juxta facultatem virium suarum, utque novus adhuc advena esu Christi, quae necdum locis illis et populis nota erat, construxit, ac officia devote Domino servientium clericorum ex more constituit, probatasque personas honore secundi ordinis ampliavit, incessanter restituens populos creatori, quos a devio cultu revocaverat creaturae. Cinctus ergo fide et devotione populi, quam in constructione et reverenti basilicae frequentatione cernebat, admodum roboratus, quem pectore purissimo noverat, et corde ardentissimo diligebat, insinuare gentibus non cessabat; cunctisque misericordiam ejus in hoc tempore, et judicium futurum proponens, paulatim sociabat Deo, quos diabolo subtrahebat, atque
Abbreviated transcription (Latin):
allocutus. ẽ. dicens. Uir illustrissi
incredulitate et confessione sui
sancti nominis benedictione bap¬
tismatis consecrat᷑. et cotidie fide¬
lium numerꝰ augm̃tatur. uisum
.ẽ. mͥ agrum secretarii tui p̃cio
a tua frat̾nitate suscipere: et do¬
mum baptismatis ibi construere
nas sacram̃torum ministris cȩle¬
brantib. populus deo dignus
possit confluere: et karismata
diuina ꝑcipere. Cui lisbius Ora¬
tis inquit eum pater beatissime
ita in huiuismodi negotio. ẽ. agẽ¬
dum. quia ds̃ et dominꝰ nr̃ iħs
xp̃c ꝓ salute nr̃a operante spũ
sc̃õ ex beata et gloriosa semꝑ uir
fecerit mundum. in locato. est
diuersorio positus. Qua ꝓpt̃ ñ
uidetur equum. ut gratis ac¬
cepto agro p̃parem domum. in
qua ei filũ adoptionis ꝑ nr̃m mi¬
nistium renascant᷑. Sed et de eiꝰ
precio: captiuorum.ẽ. sepultura
comparata. Propterea rationa¬
bile iudicatur. ut p̃cio sumam
locum. ubi illi qui in commer¬

Expanded text:
allocutus est, dicens: Vir illustrissimallocutus est, dicens: Vir illustrissimin credulitate et confessione sui sancti nominis, benedictione baptismatis consecratur, et quotidie fidelium numerus augmentatur, visum est mihi secretarii tui agrum pretio a tua fraternitate suscipere, et domum baptismatis ibi construerenas sacramentorum ministris celebrantibus, populus Deo dignus posset confluere, et charismata divina percipere. Cui Lisbius: Gratis, inquit, eum, pater beatissime,ita nobis in hujusmodi negotio est agendum, quia Deus et Dominus nostra salute, operante Spiritu sancto, ex beata Maria semper fecerit mundum, in locato est diversorio natus. Quapropter non videtur aequum, ut gratis accepto agro, praeparem domum, in qua ei filii adoptionis per nostrum ministerium renascantur. Sed et de ejus pretio captivorum est sepultura comparata. Propterea rationabile judicatur, ut pretio sumam locum, ubi illi, qui in commer
Abbreviated transcription (Latin):
ueritus incredule gentis expẽte
feritatem. quia uirtutem suam
prẽtitarum penarũ recordatioro¬
borabat. Torm̃tis exꝑtus multis.
morte tandem assecuturum seii¬
tam. tota nichilominis intentõne
desiderans. ut qui iam erat.xp̃i
nominis int multa torm̃torum
flagella ꝑfectus confessor: fieri
mortis multacione mereretur
et martyr. Tunc memorata pari¬
siorum ciuitas ut sedes regia.
et conuentu gallorum ac germa¬
norum et nobilitate pollebat.
quia erat salubriꝰ aere. iocunda
flumine. fecunda t̃ris. arborib
nemorosa. et uineis uberrima.
constipata populis. referta. cõ¬
merciis acuariis commeatib:
unda fluminis cirtum fluentȩ.
Que siquidem int̾multimoda
commoditatũ genera. etiam al¬
ueo suo magnã piscium copiam
Ad quem cum pͥmo fide armatꝰ.
et confessione constantia robo¬
ratus. accessisset intrepidꝰ. atq¬
quendam lisbium uirum honora¬
tissimũ ciuitatis parisiacȩ:. qui eiꝰ
diderat et illi fideliter adherebat

Expanded text:
veritus incredulae gentis expetere veritus incredulae gentis expetere feritatem, quia virtutem suam praeteritarum poenarum recordatio roborabat, tormentis expertus multis, morte tandem assecuturum se vitam: tota nihilominus intentione desiderans, ut qui jam erat Christi nominis inter multa tormentorum flagella perfectus confessor, fieri mortis mulctatione mereretur et martyr. Tunc memorata Parisiorum civitas, ut sedes regia, et conventu Gallorum ac Germanorum, et nobilitate pollebat: quia erat salubris aere, jucunda flumine, fecunda terris, arboribus nemorosa, et vineis uberrima, constipata populis, referta commerciis ac variis commeatibus, unda fluminis circumfluente. Quae siquidem inter multimoda commoditatum genera, etiam alveo suo magnam piscium copiam Ad quem cum primo fide armatus et confessionis constantia roboratus accessisset intrepidus, qquemdam Lisbium, virum honoratissimum civitatis Parisiacae, qui ejus istum crediderat, et illi fideliter adhaerebat,
Abbreviated transcription (Latin):
tecum in omnib quocumq tẽ
uerteris. Esto robustus. Iu eñi
maximam et innumeram pͦpł̃i
multitudinem introduces in ue¬
ram reꝓmissionis t̾ram filioꝵ
isrł. Et dans pacem omnibus:
ita hanc uerȩ fratnitatis pacem¬
et societatem soluit abire: Qui
dum p̾dicantes: appulerunt
portui arelatensium ciuitatis.
Et exinde quib dam in partes
necessarias pro ut ei uisum fue¬
rat destinatis. idem makariꝰ
DYONISIUS qui sedis apłicȩ pͥ¬
uilegio tradente sibi beatocle¬
mente petri apłi successore:ũbi
diuini semina gallicis gentib
eroganda susceperat. beatissimi
pͥncipis apłorum. et magistri
sui informatꝰ exemplo qui ro
apud gallias gentilitatis fer¬
uere cognouit errorem.illuc
intrepidus et calore fid̃i armat᷑
accessit. ac luteciam parisiorũ
dño ducente ꝑuenit. Doctͥnaq
p̃clarus. muaicuł choruscans
et uirtutum signis. quȩ athenien¬
sium magister paulo docente di¬
dicerat: gallus ministrauit. Nõ

Expanded text:
tecum in omnibus, quocunque te tecum in omnibus, quocunque te verteris. Esto robustus: tu enim maximam et innumerabilem populi multitudinem introduces in veram repromissionis terram filiorum Israel. Et dans pacem omnibus, ita hanc verae fraternitatis societatem solvit abire. CAPUDominum praedicantes appulerunt portui Arelatensium civitatis. Et exinde quibusdam in partes necessarias, prout ei visum fuerat, destinatis, idem Macarius Dionysius, qui sedis apostolicae privilegio, tradente sibi beato Clemente Petri apostoli successore, verbi divini semina gentibus Gallicis eroganda susceperat, beatissimi principis apostolorum et Magistri sui informatus exemplo, qui Roapud Gallias gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc intrepidus et calore fidei armatus accessit, ac Lutetiam Parisiorum, Domino ducente, pervenit, doctrinaque praeclarus, miraculis coruscans, et virtutum signis, quae Atheniensium magister Paulo docente didicerat, Galliis ministravit: non
Abbreviated transcription (Latin):
omnib catholice pietatis es suf¬
fitienter edoctus. et omni xͥana
uirtute ac religione ad modum
roboratus. ꝑge in nomine dñi
partes aggrediens occidentis.
didit. et ego sanctȩ hereditatis
iure suscepi. ut indiligandi sol¬
uendiq auctoritate tͥ semꝑ p̃¬
sto sit diuina potestas. nr̃is ora¬
tõnib comitatus. et sc̃orum apło¬
rum int̃cessionib roboratus. in
liam opus fac euangłistȩ: mi¬
nist̾ĩum tuũ imple. ut.xͥ noti¬
cia per te uͥq diffusa. a dño in
die retͥbutõnis mearis audire:
suꝑ pauca fiuisti fideł. supra
multa de constituam intra in
gaudium dñi tui. Et ne u̾ea¬
ris multitudinem seu atroci¬
tate gentis barbarice: ꝓ certo
sciens quia qͥ plus laborat. plꝰ
mercedis accipiet. Socios qͦq
ei et cõministros ũbi płes et
ꝓbatos iuiros adhibuit: illiq
dixit. Sicut fuit dominꝰ cum
dñis ac patrib ac magistris nt̃is
apłis suis petro et paulo ita sit

Expanded text:
omnibus catholicae pietatis es sufomnibus catholicae pietatis es sufficienter edoctus, et omni Christiana virtute ac religione admodum roboratus, perge in nomine Domini, partes aggrediens Occidentis, didit, et ego sanctae haereditatis jure suscepi, ut in ligandi solvendique auctoritate tibi semper praesto sit divina potestas, nostris orationibus comitatus, et sanctorum apostolorum intercessionibus roboratus, in liam, opus fac evangelistae, ministerium tuum imple, ut Christi notitia per te ubique diffusa, a Domino in diebus retributionsuper pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui; et ne verearis multitudinem et atrocitatem gentis barbaricae, pro certo sciens quia qui plus laborat, plus mercedis accipiet. Socios quoque ei et comministros verbi plures et probatos viros adhibuit, illique dixit: Sicut fuit Dominus cum dominis et patribus et magistris nostris apostolis suis Petro et Paulo, ita sit
Abbreviated transcription (Latin):
Cum quo etiam ꝓmutua collo¬
cutione apłicarum sanctionũ.
et dulcedine spũalis dilectioniꝰ
aliquandui familiarissime con¬
u̾satus. in modici amoris uterq
iuncuł sese constrinxerant.Sed
cum ds omnipotñs ueri solis dñi
scilicet iħu xͥ radio splendidissi¬
mo et orientali idest scissimo.
dyONISIO occidentales tenebraᷤ
uellet sua gr̃a illustrare. et mu¬
rum ualidissimũ infidelitatis
qui totius galliȩ et germaniȩ
t̃minos pene inremediabiliter
occupauerat. ꝓuideret ariete tali
destruere:tantq ꝑitissime elo¬
quentiȩ spiculo gentilitatẽ. ꝑfo¬
di. quo ante ut munitissima d̾¬
fensione erat solita gratulari.
atq omnẽ galliam ipsuis Dyo¬
NISII apłatu disponeret suble¬
uari. quam mercurio demoni¬
ca seruitute constabat misera¬
bilĩt ancillari: beati clementis
cor tetigit. et ut istiꝰ modi u̾bis
p̃ciosum dẏonis. um alloque¬
manari dyorsisi quanta. est
messis domimoe sationis: et qͣm
pauci sunt oꝑarii: Quia gͦ de

Expanded text:
Cum quo etiam pro mutua collocutione apostolicarum sanctionum, et dulcedine spiritualis dilectionis, aliquandiu familiarissime conversatus, immodici amoris uterque vinculis sese constrinxerunt. Sed cum Deus omnipotens veri Solis, Domini scilicet Jesu Christi, radio splendidissimo et orientali, id est sanctissimo Dionysio, occidentales tenebras vellet gratia sua illustrare, et murum validissimum infidelitatis qui totius Galliae et Germaniae terminos pene irremediabiliter occupaverat, provideret ariete tali destruere, tantoque peritissimae eloquentiae spiculo gentilitatem perfodi, quo ante, ut munitissima defensione erat solita gratulari, atque omnem hanc Galliam ipsius Dionysii apostolatu disponeret sublevari, quam Mercurio daemoniaca servitute constabat miserabiliter ancillari, beati Clementis cor tetigit, et ut istius modi verbis pretiosum Dionysium alloqueMacari Dionysi, quanta est messis Dominicae sationis, et quam pauci sunt operarii, quia ergo de
Abbreviated transcription (Latin):
nicum. non aliud qͣm lineum esse
germ̃ est terre. et dñs purũ et ue¬
rum corpꝰ habuit. non sumula¬
tatus passionib migrauit ab
hoc scło. et ad candorem resur¬
rectionis atq inmortalitatis ꝑ¬
se reciꝑe desiderat: ꝑ multos bo¬
norum oꝑum labores. et ꝑcas¬
titatem mentis oe corꝑis debet
se reddere mundum atq can¬
didum. Qd̃ ita pliccari deb̾et.
uit nec inicium nec finis appa¬

Expanded text:
nicum, non aliud quam lineum esse nicum, non aliud quam lineum esse germen est terrae, et Dominus verum et purum corpus habuit, non simulatatus passionibus migravit ab hoc saeculo, et ad candorem resurrectionis atque immortalitatis pse recipere desiderat, per multos bonorum operum labores, et per castitatem mentis et corporis debet se reddere mundum et candidum. Quod ita plicari debet, ut nec initium, nec finis appa
Abbreviated transcription (Latin):
debet designatur. E hoc qd̃ dnpler
habetur inter humeros. ꝓximo¬
rum cura et compassio. et in se
pura m̃tis intentõ. & ꝑ aliamdu¬
plicitatem inpectore. doctrina
inpopło. ueritasq qͥ debet orna¬
ri inm̃te. E calciam̃ta linea que
candore intent. et linee uocant᷑.
ad currendum in malum ꝓhi¬
bentur. et in bonum festina¬
re hortantur. ꝑ sandalia que
desuꝑ patent. s subtꝰ soleis at̃¬
ra pedes ꝓhibentur. predicato¬
res celestia non debere ascend̾e.
neq terieins in hiare figuratur.
Pallium qd̵ suꝑ omĩa indumñta
archi presul utitur: significat cor¬
quem qͦm solebant legitime cer¬
tantes acciꝑe. Circulo qͦ cirra hu¬
meros constringitur. trmor et
disciplina dominr: quib fe co¬
tum suosq: cepãs sibi quidẽ
subditos regere debet designat᷑.
ꝑ duas lineas asummo usqi de¬
orsum exutraq parte p̃dicatõ
utriusq testam̃ti. et dilectõ dĩ
et ꝓxum sine intermissione.
sorꝑale cui suꝑ ponit᷑ corpꝰ do¬

Expanded text:
debet, designatur; pro hoc quod duplex habetur inter humeros, proximorum cura et compassio, et in se pura mentis intentio, et per aliam duplicitatem in pectore, doctrina in populo, veritasque qua debet ornari in mente. Per calceamenta linea quae candore nitent, et lineae vocantur, ad currendum in malum prohibentur, 419 et in bonum festinare hortantur. Per sandalia quae desuper patent, sed subtus soleis a terra pedes prohibent, praedicatores coelestia non debere ascendere neque terrenis inhiare figuratur. Pallium quo super omnia ornamenta archipraesul utitur significat torquem quem solebant legitime constantes accipere. Per circulum quo circa humeros constringitur, timor et disciplina Domini, quibus se totum suosque coepiscopos sibi quidem subditos regere debet, designatur. Per duas lineas a summo usque deorsum ex utraque parte, praedicatio utriusque Testamenti, et dilectio Dei et proximi sine intermissione. Corporale cui superponitur corpus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
bed significat qr xp̃c qui in
humanitate debuit imcium
nascendo. et finem moriendo.
indiinitate neutrũ horũ. s
xp̃i. eorum scilicet qui gustaue.¬
runt mortem et morituri ft̾.
Primum scilicet scm̃ et iminacła¬
tum. qd̾ sũptum ÷ ex maria uir¬
gine. Alterum qd̃ ambulat ĩ
terris. Tercium qd̃ iacet in sepł¬
cris. ꝑ particłam oblate misse
ĩ calicenr. ostenditur corpꝰ xp̃i

Expanded text:
ec significat quia Christus qui in humilitate habuit initium nascendo, et finem moriendo, in divinitate neutrum horum, sedt corpus Christi, eorum scilicet qui gustaverunt mortem et morituri sunt. Primum scilicet sanctum et immaculatum, quod sumptum est ex Maria Virgine; alterum, quod ambulat in terris; tertium, quod jacet in sepulcris. Per particulam oblatae missae in calice osten
Abbreviated transcription (Latin):
quam deos. ẽẽ.cognoscens.sc̃m
uero sp̃m et uerba uitalia in pau¬
li doctrina eiudentissime sen¬
tiens. diuino lumine corde tac¬
tus eidem paulo cessit. et ab eo
expetuit. quatinus pro illo ip¬
suis dei quem predicabat mi¬
sccłiam deprecaretur. ut illius
cultor uerus: et suus mereret᷑¬

Expanded text:
quam deos esse cognoscens, sanctum quam deos esse cognoscens, sanctum vero Spiritum et verba vitalia in Pauli doctrina evidentissime sentiens, divino lumine corde tactus, eidem Paulo cessit, et ab illo expetiit, quatenus pro illo ipsius Dei, quem praedicabat, misericordiam deprecaretur, ut illius cultor verus et suus mereret
Abbreviated transcription (Latin):
Natus enim ex maria uirgine:
passus. sub pontio pilato prosa¬
lute humana. mortuus resur¬
rexit: celosq ascendens sedet ĩ
dextera di patris. uerꝰ d̾s et uerꝰ
homo. ꝑquem facta sunt omĩa.
et uenturus. ẽ. in fine scłi iudex
omnium que geruntur. Qui
notus. ẽ. inuidea ds̃: et mag¬
num in isrł et sanctum nom̃ eiꝰ.
Quaꝓpter quem incognitum
usq nunc habuistis. modo cog¬
noscite quia ip̃e. ẽ. ds solus. et
preter eum non.ẽ. alt. qui nos
de morte sanguinis sui precio
reduxit ad uitam.qui cȩlu ert̃¬
ram homines scilicet et angłos
inunitate. regni sui conuinx̃.
qui mortificat iustus et uiuifi¬
cat pius. qui claudit et nemo
et templa singula ꝑlustrante:
commendando. xp̃m iħm d̃i fili¬
um et deum uerum. ẽe.quȩ ami¬
ca curiositate atheniens es ꝓpter
ip̃am nouitatem officiosissime
acceptabant: dionisius ueram
doctrinam et dogia salutis au¬
cdiens. et nichil. ẽẽ: ydola quib
seruiebat. quin magis demonia

Expanded text:
Natus enim ex Maria virgine, Natus enim ex Maria virgine, passus sub Pontio Pilato pro salute humana mortuus, resurrexit, coelosque ascendens, sedet in dextera Dei Patris, verus Deus et verus homo, per quem facta sunt omnia, et venturus est in fine saeculi judex omnium quae geruntur. Qui natus est in Judaea Deus, et magnum in Israel, et sanctum nomen ejus . Quapropter quem incognitum usque nunc habuistis, modo cognoscite, quia ipse est Deus solus, et praeter eum non est alter , qui nos de morte, sanguinis sui pretio reduxit ad vitam, qui coelum et terram, homines scilicet et angelos, in unitate regni sui conjunxit, qui mortificat justus et vivificat pius: qui claudit, et nemoet templa singula perlustrante, commendando Christum Jesum Dei Filium et Deum verum esse, quae amica curiositate Athenienses, propter ipsam novitatem officiosissime acceptabant, Dionysius veram doctrinam et dogma salutis audiens, et nihil esse idola, quibus serviebat, quin magis daemonia
Abbreviated transcription (Latin):
coluerunt patres nr̃i. quorum
uirtute et sollertia mater t̾ra
continetur. hos colimus et ado¬
ramus.Aras quas udes. mar¬
tis et hercuł. mercurii et priapi.
nomine et honore. sacratȩ sũt.
Dum uero paulus singula alta¬
ria et simulachra falsorum d̃oꝵ
ꝑlustrasset: intercȩteras arasre:¬
pit altare unum cuierat titulꝰ
suꝑscriptus: deo ignoto. Et con¬
uersus ad eum paulus: int̃roga
Adhuc inquit ñ .ẽ. ip̃e ds demõ¬
stratus inter deos. s est incogni¬
tus nob̾. et seculo uenturo futu¬
rus. Ipse. ẽ. enim d̾s qui regna¬
turus. ẽ. in cęlo et in t̾ra: et reg¬
num ip̃ius ñ accipiet finem.
Subiungens itaq paulus: ait.
Quid uob̃ iudetur: Nomo erit.
an sp̃s dorum: Respondens dio¬
NISIUS dixit. Uerus d̾s et uerus
homo: et ipse renouaturus est
mundum.S adhuc incognitꝰ
.ẽ. hominibus: qm̃ apud dm̃ in
cȩlo conuersatio eius. ẽ: Et ait
paulus. Illum dm̃ predico uob̾:
quem incognitum appellatis.

Expanded text:
coluerunt patres nostri, quorum coluerunt patres nostri, quorum virtute et solertia mater terra continetur, hos colimus et adoramus: aras, quas vides, Martis et Herculis, Mercurii et Priapi nomine et honore sacratae sunt. Dum vero Paulus singula altaria et simulacra falsorum deorum perlustrasset, inter caeteras aras reperit altare unum, cui erat titulus superscriptus, Deo ignoto. Et conversus ad eum Paulus, interrogaadhuc, inquit, non est ipse Deus demonstratus inter deos, sed est incognitus nobis, et saeculo futuro venturus. Ipse enim est Deus, qui regnaturus est in coelo et in terra, et regnum ejus non accipiet finem. Subjungens itaque Paulus ait: Quid vobis videtur? homo erit, an spiritus deorum? Respondens Dionysius respondit: «Verus deus et uerus homo, et ipse renouaturus est mundum; sed adhuc incognitus est hominibus quoniam apud deum in celo est conuersatio eius». Et Paulus: Illum Deum praedico vobis, quem incognitum appellatis.
Abbreviated transcription (Latin):
adoctus dixit. Hȩc tiox quam no¬
stris oculis nouam descendisse
miramur. tocius mundi ueram
lucem aduenturam signauit.
atq dm̃ humano generi effulsu¬
rum serena dignatione dictauit.
feliciter rediit. artiq totius ur¬
bis athene preerat. et curie ario¬
pagi presidens. omnium negocio¬
rum cuilium publice et pͥuatun
ut nobilior. nobilissimis modera¬
mina disponebat. atq ũt pͥmos
primus. sophystica et sillogisti¬
ca unuuersalium doctrinarum
acumina et strophas. infulatus.
toga phylosophyca. ciuib ac un¬
diq ad id studium confluentib
profundebat. Hunc siquidem
uatem qui olim paganis ad huc
uiscerib tantum misterium qd̾
uentum erat quasi uenturum
ualuit reserare:ut pote. loci pri¬
matem. cum aryopagum adis¬
set erectis aduerbum omnium
aurib. interrogare specialĩt ce¬
pit. paulus quid coleret. et quib
numinib in tam spacioso et ue¬
nerabili loco inseruiret. Cui reꝰ¬
pondit dioniysiys.Deos quos

Expanded text:
edoctus, dixit: haec nox, quam noedoctus, dixit: haec nox, quam nostris oculis novam descendisse miramur, totius mundi veram lucem adventuram signavit, atque Deum humano generi effulsurum, serena dignatione dictavit. feliciter rediit, arcique totius urbis Athenae praeerat, et curiae Areopagi praesidens omnium negotiorum civilium publice et privatim ut nobilior nobilissimis moderamina disponebat, atque inter primos primus sophistica et syllogistica universalium doctrinarum acumina, et strophas, infulatus toga philosophica civibus ac undique ad id studium confluentibus profundebat. Hunc si quidem vatem, qui olim paganus adhuc visceribus tanti mysterii quod ventum erat, quasi venturum valuit reserare, ut pote loci primatem, cum Areopagum adisset, erectis ad verbum omnium auribus, interrogare specialiter coepit Paulus, quid coleret, et quibus numinibus in tam spatioso et venerabili loco inserviret. Cui respondit Dionysius: Deos quos
Abbreviated transcription (Latin):
peret: adorsus. ẽ. Dion isium.
qui ob plenitudinem diuȩ. suꝑ¬
norum numinum scientiȩ.
theosophus id. ẽ. dm̃ sapiens. et
aregione urbis. qua sedule cõ¬
morabatur: et innatus pͥncipa¬
batur. ariopagyta genuino qͣsi
uocabulo utebatur. altissimo
sanguine pͥmi et magni dyoni¬
sii. ñ illuis semele uel deucalio¬
nis.s eius qui uitis inuentor.
apud athenas insignis. ẽ: habit᷑.
longissima et clara progenie ꝓ¬
pagatus. Hic nainq annos e¬
tatis quinq et uiginti agens.
et cunctis pene artib copiose imn¬
butus. crementi studio excitus:
una cum apollofamio conphylo¬
sopho suo astrologice discipline
uoto: egẏpti elyopolim transmi¬
grauit. Ubi simul cum eoclegenᷤ.
cruci pependit affixus. et sol sui
domini mortem pauescens lucis
horrorem. atq orbis climata tene¬
brarum obtexit caligine: earun¬
dem tenebrarum signo antea in¬
iusco et mnaudito attonitus. ut
omnium litterarum disciplinis

Expanded text:
peret, adorsus est Dionysium, peret, adorsus est Dionysium, qui ob plenitudinem divinae supernorum numinum scientiae, Theosophus, id est Deum sapiens, et a regione urbis, qua sedulo commorabatur, et innatus principabatur, areopagita genuino quasi vocabulo utebatur, altissimo sanguine primi et magni Dionysii, non illius Semelae vel Deucalionis, sed ejus qui vitis inventor apud Athenas insignis est habitus, longissima et clara propagine propagatus. Hic namque annos aetatis quinque et viginti agens, et cunctis pene artibus copiose imbutus, crementi studio excitus, una cum Apollophanio conphilosopho suo astrologicae disciplinae voto Aegypti Heliopolim transmigravit. Ubi simul cum eo degens, cruci pependit affixus, et sol sui Domini mortem pavescens, lucis horrorem, atque orbis climata tenebrarum obtexit caligine, earumdem tenebrarum signo antea inviso et inaudito attonitus, ut omnium litterarum disciplinis
Abbreviated transcription (Latin):
consecretał apollo kronospagi¬
ta. qm̃ ineadem urbis regione
cȩteros precellebat nominaba¬
tur: cuiusdam apollinis nõbi¬
lissimi atheniensium pͥncipis ꝓ¬
sapia diriuatus. Cuius pater
nicholaus uir magni ingenii.
litterarum studio pollens: cuus
et argolice artis magister fuit.
Nuius igitur filius apollo dum
inter phylosophorum scolas cla¬
rus haberetur. et autenticas bi¬
bliothecas reuolueret. dedi tus¬
q ẽẽt. phylosophye et uanis suꝑ¬
stitionib ritu paganorum: au¬
duut paulum apłm noua et
inaudita antea dogmata pre¬
dicantem. Et cum ei resistere no
ualeret: inuenit ueram. ẽẽ. doc¬
trinam quam paulus apud a¬
thenas docebat. Relinquens
ergo demonicas ludificationes
et gentilicas adinuentiones.
prouolutus apłi pedib depre¬
catus. ẽ. eum ut illi ueram doc¬
trinam et uiam salutis osten
nouitate athenienses ꝑ¬
moti quadam die pau¬
lum adariopagum duxissent.
ut ibi exam̃ eius doctrina acci¬

Expanded text:
consecretalis Apollo Kronospagiconsecretalis Apollo Kronospagita, quoniam in eadem urbis regione caeteros praecellebat, nominabatur, cujusdam Apollinis nobilissimi Atheniensium principis prosapia derivatus: cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et Argolicae artis magister fuit. Hujus igitur filius Apollo, dum inter philosophorum scholas clarus haberetur, et authenticas bibliothecas revolveret, deditusque esset philosophiae, et vanis superstitionibus ritu paganorum, audivit Paulum apostolum nova et inaudita antea dogmata praedicantem: et cum ei resistere non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas docuit. Relinquens ergo daemoniacas ludificationes et gentilitias adinventiones, provolutus apostoli pedibus, deprecatus est eum, ut illi veram doctrinam et viam salutis ostendnovitate Athenienses permoti, quadam die Paulum ad Areopagum duxissent, ut ibi examen sua doctrina acci