comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Illa qͥppe & si intenebris intꝰ est ad naturã ei ꝑtin& intene¬
bris habitare Animȩ aut̃ quȩ hoc st̃ qd̃ ds̃ ñ poterunt re¬
cipi sic̃ dic̃ in regna illa pacifica ¶ auita. ac lib̾tatis scę
lucis alienabunt᷑ & confringent᷑ in p̃dicto horribibi glob
Unde &admherebt̃ inqͥt his reb animȩ eadẽ quas dilexer. re¬
licte in eodẽ globo suis meritis id sibi conqͥrentes Certe nͣ est
libũ uoluntatis arbitriũ Uide qͦmͦ insaniens qd dicat ignora
& contraria sibi loquendo peiꝰ belło contͣ se gerit. qu̾a contͣ
dm̃ ipsĩ gentis tenebraꝵ Deinde si ꝓpt̾ea dãnant᷑ anmȩ lucis

Expanded text:
Illa quippe etsi in tenebris intus est, ad naturam ejus pertinet in tenebris habitare: animae autem quae hoc sunt quod Deus, non poterunt recipi, sicut dicit, in regna illa pacifica, et a vita ac libertate sanctae lucis alienabuntur, et configentur in praedicto horribili globo: unde et adhaerebunt, inquit, iis rebus animae eaedem quas dilexerunt, retenebrarum globo, suis meritis id sibi conquirentes. certe non est liberum uoluntatis arbitrium. uidete quomodo insaniens quid dicat ignorat et contraria sibi loquendo peius bellum contra se gerit quam contra deum ipsius gentis tenebrarum. deinde si propterea damnantur animae lucis
Abbreviated transcription (Latin):
noalfestũ qsd ñ de se genuerit ista s in ubo acq ⁊periofecerde.
Quod ut nde se utiq de nichilo Non eñ erat aliud uencle tie¬
dici ce ex ipso Nonͣomẽ quod ex ipso ẽ: recte ar̃ de ipso. Ex ip¬
so enĩ celũ  t̾ra quia ipse fec̃ ea: ñ aut̃ de ipso: quia ñ de sub¬
stantia sua sic̃ aliquis homo si gignat filium & faciat domũ: ex
ipso filiꝰ ex ipso dom S filiꝰ de ipso: domͦ de t̾ra ⁊ ligno: S hoc qͥa
homo ẽ qui ñ poest aquid etiã de niclulo face̾ Ds̃ aut̃ ex omĩa¬
quo ꝑ quẽ omĩa in quo omĩa: ñ opus habebat aliqua materi
quã i pse ñ fecerat adiuuari omnipotentiã suã Cũ aut̃ aulimñ
omia ex ipso &. ꝑ ipsũ & in ipso: om̃sutiq naturas intelligere debe

Expanded text:
nifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihilo. non enim erat aliud, unde facedici ex ipso: non autem omne quod ex ipso est, recte dicitur de ipso. Ex ipso enim coelum et terra, quia ipse fecit ea: non autem de ipso, quia non de substantia sua. Sicut aliquis homo si gignat filium, et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus: sed filius de ipso, domus de terra et ligno. Sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etia quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecerat,. adiuuari omnipotentiam suam. Cum autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellegere debe
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ idem ipse es: Et in libro sapientie de ipsa sapientia in seipsa ma¬
nens innouat omĩa Unde et paulus apłsinuisibili incorruptibili
soli dõ Et apłs iacob Omne datũ optimũ et omne donũ ꝑfetũ de
sursum est descendens a patre lumuũ apud quẽ ñ ẽ conmutatio
nec momenti obũbratio. Item quia id quod de se genuit hoc quod ip¬
se ẽ ita ab ipso filio breuit̾ dr̃. Ego et pat̾ unũ sumͦ. Quia ñ ẽ aut̃ fac¬
tꝰ filius quippe ꝯuĩt. ꝑ illũ facta s. ant omĩa sic scriptũ ẽ: in printio e¬

Expanded text:
autem idem ipse es; et in libro sapientiae de ipsa sapientia: in se ipsa maautem idem ipse es; et in libro sapientiae de ipsa sapientia: in se ipsa manens innouat omnia. unde et apostolus Paulus: inuisibili, incorruptibili soli deo et apostolus Iacobus: omne datum optisursum est descendens a patre luminum, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. item quia id, quod de se genuit, hoc, quod ipse est, ita ab ipso filio breuiter dicitur: ego et pater unum sumus. quia non est autem factus filius. quippe cum per illum facta sint om
Abbreviated transcription (Latin):
in congrua uideat᷑. Tanqu̾a si nud homo inforo de abii¬
l& qd non offendit si in balneo uideatur similit̃ & orde
ordo. s potiꝰ in ordinatio mala est Cũ aut minꝰ ordinatũes
quõ debuit. aut ñ sic̃ debuit. tam̃ ubi aliqͥs modus ali¬
qua speties. ordo est. aliqđ bonũ. & aliqua natura est uli
aut̃ nullus modus. nulla speties. nullus ordo est nul¬
lũ bonũ nulla natura est hȩc que nr̃a fides habae &ui¬
cũq ratio uestigauit. diuinaꝵ scripturarũ cestimoni¬
is munienda st̃ ut qui ea minore intellectti asseqͥ ñ posstͣ diuine aue¬
toritati credant & ob hoc intelligere mereant᷑. Qui aut̃ intelligunt¬
g de eccłaticis litteris minus instruti sunt magis ea nos ex nr̃o intel¬
lectu ꝑferre quã in ilł libris ee̾ non arbitrentur. Itaq dm̃ ẽe̾ in-¬
conmutabilem sic seriptũ ẽ in psalmis mutab̃ ea & mutabunt᷑. tu

Expanded text:
inconueniens uideatur: tamquam si nudus homo in foro deambulinconueniens uideatur: tamquam si nudus homo in foro deambulet, quod non offendit, si in balneo uideatur. similiter et ordordo, sed potius inordinatio mala est, cum aut minus ordinatum est quam debuit, aut non sicut debuit. tamen ubi aliquis modus, aliqua species, aliquis ordo est, aliquod bonum et aliqua natura est; ubi autem nullus modus, nulla species, nullus ordo est, nullum bonum, nulla natura est. Haec, quae nostra fides habet et utcumque ratio uestigauit, diuinarum scripturarum testimoniis munienda sunt, ut qui ea minore intellectu adsequi non possunt, diuinae auctoritati credant et ob hoc intellegere mereantur ; qui autem intellegunt, sed ecclesiasticis litteris minus instructi sunt, magis ea nos ex nostro intellectu proferre quam in illis libris esse non arbitrentur. itaque deum esse incommutabilem sic scriptum est in psalmis: mutabis ea. et mutabuntur; tu
Abbreviated transcription (Latin):
Unde om̃ia modata modesta modificata dici sine laude
ñ postẽ Qũa qu̾a sub alio intellectu modũ ꝓfine pona
mꝰ ub nulłꝰ est finis. qd aliquando cũ laude ehr̃. sic̃ dici
regnat MMalus gͦ modꝰ uł mala speties uł mał ordͥo. aut
iđo dicunt᷑ qͥa minora st̃ qua ẽẽ debuer̃. aut qͥa ñ in ri¬
accõmodat qͥbꝰ accõmodanda st̃. ut icło dicant᷑ mala qd
sint aliena & in congrua Tanqua si clicat᷑ aliqͥs ñ bonom¬
do egisse qͥa minꝰ egte qu̾a debuit stut qd ita egit sic̃
in re tali debuit. uel ãpliꝰ qua oportebat. uł ñ conueni¬
ent̾. ut hoc ipsũ qd̃ rep̾hendit᷑ molo molo actũ ñ ob alius
iuste rep̃hendatur. nͥ qͥa ñ est ibi seruatꝰ mod̾ Itẽ speties
mala uł in cõparatione dr̃ formosioris atq pulchrioris
qd ista sit minor species. illa maior. ñ mole. s decore Nut
qͥa non congruit huic rei cui adhibita est. ut aliena &

Expanded text:
ata, modesta, modificata dici sine laude ata, modesta, modificata dici sine laude non possunt, quamquam sub alio intellectu modum pro fine pona ubi nullus est finis: quod aliquando cum laude dicitur, sicut dictum regnat. Malus ergo modus uel mala species uel malus ordo aut ideo dicuntur, quia minora sunt quam eaccomodantur, quibus accommodanda sunt: ut ideo dicantur mala, quia sint aliena et incongrua, tamquam si dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit quam debuit, aut quod ita egit, sicut in re tali non debuit, uel amplius quam oportebat uel non conuenienter: ut hoc ipsum, quod reprehenditur malo modo actum, non ob aliud iuste reprehendatur, nisi quia non est ibi seruatus modus. item species mala uel in comparatione dicitur formosioris atque pulchrioris, quod ista sit minor species, illa maior, non mole, sed decore, aut quia non congruit huic rei, cui adhibita est, ut aliena et
Abbreviated transcription (Latin):
lancea. qͥs negat: Sed etiã ipsa quȩ ꝓprie ab hõibꝰ cor¬
ruptio corporis dr̃. id÷ ipsa putredo si adhuc hab& alrqͥo
qd̃ ad te confumat bonu minuendo cresete corruptio Qd
si pęnitꝰ absũpserit. sic̃ nullũ bonũ ita nulla natura re¬
manebit. qͥa iã corruptio qd corrũpat ñ erit & ido nec
ipsa putredo erit. qͥa ubi sit om̃ino non erit Icło qͥppe
& parua atq exigua iã cõmuni lo quendi usu modica
dicunt᷑. qͥa modꝰ in eis aliquis restitit Sine quo ia non
modica. sed om̃ino nulla se Illo autt̃ quȩ ꝓpt̃ nimiũm
ꝓgressũ dicunt᷑ in modica ipsa imietate culpant᷑ s tam̃
dũ habere dicendꝰ est ne finis eiꝰ dici putet᷑ Nec idõ tam̃
immodatꝰ est a quo modꝰ om̃is rebus tribuit᷑. ut aliqͦ mͦ
ẽe possit Nex rursũ modatu oportet dici dm̃. canqũa ab
aliꝙ modũ acceꝑit  Si aut̃ dicamꝰ eũ sũmũ modũ. intel¬

Expanded text:
lancea quis negat? sed etiam ipsa, quae proprie ab omnibus corlancea quis negat? sed etiam ipsa, quae proprie ab omnibus corruptio corporis dicitur, id est ipsa putredo. si adhuc habet aliquid, quod alte consumat, bonum minuendo crescit corruptio. quod si penitus absumpserit, sicut nullum bonum, ita nulla natura remanebit, quia iam corruptio quod corrumpat non erit. et ideo nec ipsa putredo erit, quia ubi sit omnino non erit. Ideo quippe et parua atque exigua iam communi loquendi usu modica dicuntur, quia modus in eis aliquis restitit, sine quo iam non modica, sed omnino nulla sunt illa autem, quae propter nimium progressum dicuntur immodica. ipsa nimietate culpantur: sed taodum habere dicendus est, ne finis eius dici putetur. nec ideo tamen immoderatus est, a quo modus omnibus rebus tribuitur, ut aliquo modo esse possint. nec rursum moderatum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum acceperit. si autem dicamus eum summum modum, forte
Abbreviated transcription (Latin):
naturalit̾ est. bonũ est Onũs itaq natura. bona est .&
om̃e bonũ a do e̾ Omĩs gͦ natura ado e Dolor aut̃ qd̃ p̃ct¬
pue malũ ñ nulli arbitrant᷑ siue in animo sit. siuę in cqr¬
pore. nȩc ipse potest e̾ẽ. nͥ in naturis bonis Hoc enĩ ipsũ
sed cũr ad meliꝰ cogit᷑ ittilis dolor est. cũ ad deteriꝰ u̾iti lis
n animo gͦ dolorẽ fac̃ uoluntas resistens potesti matori
in corpore dolorẽ fac̃ sensus resistens corpori potentiori. S
utt᷑ mala sine dolore perora Penis e̾ eni gaudere de inꝑ¬
quitate. qua dołꝗre de corruptione Uerũtam̃ etiã tale
guiotũ ñ pocest e̾e nͥ exadẽptione bonoꝵ inferioꝵ. sed
iniqͥtas ẽ desertio melioꝵ Itẽ in corpore meliꝰ est uulnꝰ cũ
dolore. qua putredo sine dolore. quȩ specialit̾ corruptio
dr qua ñ uidit id÷ non passa est mortua caro dnusic̃
in ꝓphetia p̃dictũ erat Nec dabis scm̃ tuũ uidere corrup¬
tionẽ Nã uulneratũ e̾ẽ confixione clauoꝵ. & ꝑcussũ de

Expanded text:
est et omne bonum a deo est; omnis ergo natura a deo est. Dolor autem, quod praecipue malum nonnulli arbitrantur, siue in animo sit siue in corpore, nec ipse potest esse nisi in naturis bonis. hoc enim ipsum, sed cum ad melius cogitur, utilis dolor est, cum ad deterius, inutilis. in animo ergo dolorem facit uoluntas resistens potestati maiori; in corpore dolorem facit sensus resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere de corrupone bonorum inferiorum; sed iniquitas est desertio meliorum. item in corpore melius est uulnus cum dolore quam putredo sine dolore, quae specialiter corruptio dicitur: quam non uidit, id est non passa est mortua caro domini, sicut in prophetia praedictum erat: nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. nam uulneratum esse confixione clauorum et percussum de
Abbreviated transcription (Latin):
Qued eĩ reuera ẽ aliquid quid int̾ ẽ utrũ ita dieat᷑ sine illo facta ẽ dom
an sinc illo domͦ ẽ facta dũ intelligat᷑ aliquid si ne illo faetũ quod
lt doqui cũ hominib qui hoc ipsũ quod dix nchil int̾ ẽ possunt
dice. g int ẽ aliquiad quia iptũ niciii aliquidẽ. Hi antẽ quisa¬
nũ habent cerebrũ rem manifescissimã uident hoc iden incel
sic si alicui dicant quid fecisti ce. ile respondeat miehilse fecisse corist¬
sequense ut ei calument᷑ dicentes fecisti gͦ ali quid quia niebil fecisti
Ipsũ enĩ nichil aliquid ẽ Habent aut̃ e ipsũ dñm̃ infine senteni¬
tie ponentẽ hoc ũbũ ubi ait et in oculto locutꝰ sũ niehil Ergo legam
tasmint: Quia ergo ds̃ omĩa que ñ de se genuit. ẜ ꝓũbũ siuim fecit
ñ demis reb que iam erant s de his que omĩno ñ erant hoc ẽ de
nichilo fec̃: ita dic̃ apłs Qui uocat ea que ñ sunt tinquães

Expanded text:
quid interest, utrum ita dicatur "sine illo facta est domus" an "sine illo domus est facta," dum intellegatur aliquid sine illo factum, quod d dixi "nihil interest". possunt dicere: ergo interest aliquid, quia ipsum nihil aliquid est ? hi autem, qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam uident hoc idem intell at isti si alicui dicant: quid fecisti? et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei calumnientur dicentes: fecisti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est. habent autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: et in occulto locutus sum nihil. ergo legant et taceant. Quia ergo deus omnia, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed de his, quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit, ita dicit apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
tia mia dñe misericor & miserator longanpons & males
misericors & uerdre qͥ facis orii sole tuĩa seꝑ bonos & male
plue fiop iuistos & in iustos qͥ nonirs motie eccã penment
sli s euo taitos uiuat. qͥ partibꝰ eorripiens. des locũ pȩnitena
ut relicta malitia credent inte dñę Qui patientia tua
D penitentiã adducis qua uis multti sedm durterã ceꝵ¬
Us sui & cor inpenttens. thesaurizant sibi erã in dĩẽ
re & reuelationis iusti uiditii tui qͥ reddis uniciuq
sd̃m oꝑa sua. qͥ in qua die conuers fuerit homo a ne
obliuisceris Presta nob̶. dona nob ut per nostrũ mi¬
ernui quo execrabilẽ & nimis herribilẽ hunc ergorẽ
redarqui uoluisti sicut iã mula lib̾ati fẽ. & alii libe
contribrilati sp̃c & cordis contriti & humiliati i dolere
uenitentie remissionẽ peccateꝵ & blasphemiarꝑ suares

Expanded text:
tia tua, domine misericors et miserator, longanimis et multum tia tua, domine misericors et miserator, longanimis et multum misericors et uerax, qui facis oriri solem tuum super bonos et malos, pluis super iustos et ini et uiuat; qui partibus corripiens das locum paenitentiae, ut relicta malitia credant in te, domine; qui patientia tua ad paenitentiam adducis, quamuis multi secundum duritiam cordis sui et inpaenitens cor thesaurizent sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii tui; qui reddis unicuique secundum opera sua; qui in qua die conuersus fuerit homo a neqquitates eius obliuisceris: praesta nobis, da nobis, ut per nostrum ministerium, quo execrabilem et nimis horribilem hunc errorem redargui uoluisti, sicut iam multi liberati sunt, et alii libercontribulati spiritus et cordis contriti et humiliati in dolore paenitentiae remissi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est eiuscdẽ partis dĩ. ad escas electoꝵ ꝑuenerte man¬
ducando purgari Quid uob̾ fuadeat uidetis & cũ adhuc
anathemare dubitatis Quid agͥt in qũa cũ hoc eis diedłi
Ad quas tergiuersationes se conuertunt. cũ augata nesa¬
ria doctrina sit anathemanda. aut t᷑a nefanda turpitu¬
do facienda in cuius cõparatione ia illa om̃ia mala
quȩ intolerabilia paulo ante cõmemor abã eos dereo¬
ra cdi dicere qd necessitate oppssa sit. ut bellũ gerera
QQ aut sẽpitna ignorantia secura eratuatt sẽpiĩnro
dolore & cimore sollicita quando sibi ueniro coempto
comactionis & uinculũ ȩt̾ne dãpnationis Qo denici deb
belio sic fuerit captiuata. opp̃ssa. polluta. qd post salia ui¬
coriã sic futura sit in orribili globo in et̃hũ confinc aed
ab originis sue felicitate separata tolerabilio ude patier
ꝑse ipsa si conderent᷑ sustineri non possnt Mmagno paden¬

Expanded text:
hoc est, ejusdem partis Dei ad escas Electorum pervenerit, manhoc est, ejusdem partis Dei ad escas Electorum pervenerit, manducando purgari: quid vobis suadeat videtis, et eum adhuc anathemare dubitatis? Quid agunt, inquam, cum hoc eis dicitur? Ad quas tergiversationes se convertunt, cum aut tam nefaria doctrina sit anathemanda, aut tam nefaria turpitudo facienda, in cujus comparatione jam illa omnia mala quae intolerabilia paulo ante commemorabam, eos de natura Dei dicere, quod necessitate oppquod aut sempiterna ignorantia secura erat aut sempiterno dolore et timore sollicita, quando sibi ueniret corruptio commixtionis et uinculum aeternae damnationis, quod denique gesto bello sic fuerit captiuata, obpressa, polluta, quod post falsam uictoriam sic futura sit in horribili globo in aeternum confixa et ab originis suae felicitate separata, tolerabilia uideantur, cum per se ipsa, si considerentur. sustineri non possint? O magna patien
Abbreviated transcription (Latin):
scatholico audiui Ee cũ int̾rogarent᷑ cuiꝰ actoritatis serq¬
turȩ ista facerent. hoc de t̾esauro suo ꝓdisse qd paulo
ante cõmemorauit Isti aut̃ cũ hoc eis obicttͣ. solent res¬
podere nescro quẽ inimicũ suũ de numero suorhoc et
delectoꝵ suoꝵ desciuisse. & scisma fecisse. atq huiꝰ modi sper¬
cissimã hȩręsim condrdisse Unde manifestũ est. qͥ a hoc
etiã si isti non faciunt. de ipsoꝵ libris hoc faciant ꝗͥ¬
cũq faciunt Abrciant gͦ libros si crim̃ ex horrent qđ
cõmittere cogunt᷑ si libros tenent Nut sinon cõmittunt᷑¬
mundꝰ uiuere contra suos libros conant᷑ Sed qͥd agunt
cũ eis dicit᷑ aut purgate lum̃ de qͥbꝰ poeuerites sentenr¬
b ut nec illud recusetis qd uos non facere asserteesi aut
manicheoꝵ anathentate: Qui cũ dicit in om̃ib̾ semins¬
nibꝰ ee parte dei & concũbendo ligari cedd aue liminis

Expanded text:
catholico audiui; et cum interrogarentur, cuius auctoritate scricatholico audiui; et cum interrogarentur, cuius auctoritate scripturae ista facerent, hoc de Thesauro suo prodidisse, quod paulo ante commemoraui. isti autem cum hoc eis obicitur, , solent respondere nescio quem inimicum suum de numero suo, hoc est electorum suorum desciuisse et schisma fecisse. atque huiusmodi spurcissimam haeresim condidisse. unde manifestum est, quia hoc etiam si isti non faciunt, de ipsorum libris hoc faciunt, quicumque faciunt. abiciant ergo libros, si crimen exhorrent, quod committere coguntur, si libros tenentmundius vivere contra suos libros conantur. Sed quid agunt, cum eis dicitur, Aut purgate lumen, de quibus potueritis seminibus, ut nec illud recusetis, quod vos non facere asseritis; aut Manichaeum anathemate, qui cum dicit in omnibus seminibus esse partem Dei, et concumbendo ligari; quidquid autem luminis,
Abbreviated transcription (Latin):
n eadẽ enĩ constituebant᷑ & contexebant᷑ om̃iũ imasi¬
nes cęlestiũ. ac t̾restriũ uirtutũ. ut pleni uidelie& orbis
u qd formabat᷑ similitudinẽ obtiner&e Ocelestiũ monitnu
Serecranda ꝑditio. & labes dep̃cepitarũ animari. Oniuit¬
to qd sit de naturadĩ. qd̾ sic liget᷑ hȩc dicere Hoc saltẽ
adtendant miseri decepti & errore mortifero uenena¬
t. qͥa si ꝑ coitũ masculoꝵ ac femmarũ legit᷑ pars dĩ qũã
se manducando soluere. & pulgare ꝓfitent᷑ cogit huiꝰ
tam̃ nefandi erroris neceslitas. Ut non solu̾ de pane. &
oleribꝰ. & pomis. que sola uident᷑ in manifesto acciꝑe. sed
inde etiã soluant & purgent partẽ dĩ. unde ꝑconcubitũ
potest si femine utero concepta fuerit. conligari hoc se
facere qͥda confessi ẽẽ in publico iuiditio phibent᷑. ñ tantũ
inłaflagonia. sed etiã ingallia. sic̃ a quodã rome ap̃iano

Expanded text:
in eadem enim construebantur et contexebantur omnium imagiin eadem enim construebantur et contexebantur omnium imagines caelestium ac terrenarum uirtutum, ut pleni uidelicet orbis, id quod formabatur, similitudinem obtineret. scelestum monstrum t o execranda perditio et labes deceptarum animarum! omitto, quid sit de natura dei, quod sic ligetur, haec dicere. hoc saltem adtendant miseri decepti et errore mortifero uenenati, quia, si per coitum masculorum et feminarum ligatur pars dei, quam se manducando soluere et purgare profitentur, cogit eos huius tam nefandi erroris necessitas, ut non solum de pane et holeribus et pomis, quae sola uidentur in manifesto accipere, sed inde etiam soluant et purgent partem dei, unde per concubitum potest, si feminae utero concepta fuerit, conligari. hoc se facere quidam confessi esse in publico iudicio perhibentur non tantum in Paphlagonia, sed etiam in Gallia, sicut a quodam Romae christiano
Abbreviated transcription (Latin):
lacora aꝑteqi cognoscit᷑ ab eo qͥ uere ac fidelte tuen
urrent In qͦ cotcu. alii seminart. aliȩ gͣuuide effertenas
ant aut̃ partꝰ his qͥ genuerant similes uires plunima
ppritiũ gauisus est Et sicuti etiã nẽ fieri uidemꝰ corpoꝵ
hrmatrice naturã mali inde uires sum̃tẽ figure par
a ante dict pͥnceps s aliũ ꝓlẽ accipiens habentẽ paren¬
te sensus prudentiã lucẽ simul sȩcũ in generatione ꝓ¬
ereatã comedit Ac p̃risq uirib sũptis ex istiꝰmodi ȩsca
in qua non modo in erat forticudo s multomagis astu¬
tiȩ & parui sensus ex fera genitoꝵ m̃tẽ ꝓpriã ad se con¬
iigẽ euocauit. ex ea que ipse erat stirpe manent̾e &
facto cũ eo coitu seminauit. ut ceteri abundantiã ma¬
loꝵ quie deuorauerat Non nichil ȩtiã ipse adiciens ex
que ꝓfuderat formator atq descriptor Quiꝰ cõpar eere¬
piebat hȩc ut sem̃ consueuit culta optime t̾ra ꝑcipere

Expanded text:
nam coram aperteque cognoscitur ab eo, qui uere ac fideliter intcoirent. in quo coitu alii seminarunt, aliae grauidae effectae sunt. erant autem partus his, qui genuerant, similes uires plurimas praecipuum donum gauisus est. et sicuti etiam nunc fieri uidemus corporum formatricem naturam mali inde uires sumentem figurare, ita etiam ante dictus princeps sodalium prolem accipiens habentem parentum sensus, prudentiam, lucem simul secum in generatione procreatam comedit; ac plerisque uiribus sumptis ex istius modi esca, in qua non modo inerat fortitudo, sed multo magis astutiae et praui sensus ex fera genitorum mente, propriam ad se coniugem euocauit ex ea, qua ipse erat, stirpe manantem; et facto cum ea coitu seminauit ut ceteri abundantiam malorum, quae deuorauerat, nonnihil etiam ipse adiciens ex eorum, quae profuderat formator atque descriptor; cuius compar excipiebat haec, ut semen consueuit culta optime terra percipere.
Abbreviated transcription (Latin):
atlte uirgines ñ habent secũ. sibi tribuen dorsĩ qͥo bo¬
n opis facuut. necesse e̾ inflant᷑ suꝑbia & ꝓpt̃ ho iun¬
tiũ he laude delectant᷑ humana. ut eiꝰ gaudio si qͥo bom
agunt feruere & lucere uideant᷑ Cardante aut̃ spon¬
o dormiert̃ om̃s Non eni tẽ uenio eũ sꝑatur on mer¬
dia nocte cũ ualde obscurũ id occultu erit onueni¬
at Unde dicie media nocte clamorẽ factũ. ecce sꝑons
uentt. exite obuiã ei Nimiri clamor iste ipsa efa ai¬
ba illa qua cõmemorat apłł ubi dic̃ Canete dubas
mattui resurqt̃ in corrupti Cube nor̃e alied eur denttisi

Expanded text:
buendo, si quid boni operis faciunt, necesse est inflentur superbia et propter hoc uitium sic laude delectentur humana, ut eius gaudio, si quid boni agunt, feruere et lucere uideantur. Tardante autem sponso dormierunt omnes. non enim tunc ueniet, cum speratur, sed media nocte, cum ualde obscurum, id est occultum erit, an ueniat. unde dicit media nocte clamorem factum: Ecce sponsus uenit, exite obuiam ei. nimirum clamor iste ipsa est tuba illa, quam commemorat apostolus, ubi dicit: Canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti. tubae nomine al
Abbreviated transcription (Latin):
malũ pͥus querendũ est. qͥd sit malũ d̾ nichil aliud est. quo
corruntio uł modi. uł spetiei. uł ordinis naturalis Mala itos
natura dr̃i quȩ corrupta ẽ. nã incorrupta utiq bonas
ed etiã ipsa corrupta inquantũ natura est. bona ẽ. inqud¬
tũ corrupta e. mala e̾ fieri aut̃ potest. ut quedã natura.
quȩ modo & speciei naturali excellentiꝰ ordinata est . etiã
corrupta melior sit adhuc qũa est incorrupta Altera qus
minore modo & speciȩ naturali inferiꝰ ordinata est sic̃ ui
hõiũ estimatione scłm qualitatẽ quȩ ispectibꝰ adiacoome

Expanded text:
malum, prius quaerendum est, quid sit malum . quod nihil aliud est quam corruptio uel modi uel speciei uel ordinis naturalis. mala, itaque natura dicitur, quae corrupta est; nam incorrupta utique bona est. sed etiam ipsa corrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est. Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera. quae minore modo et specie naturali inferius ordinata est . sicut in hominum aestimatione secundum qualitatem, quae aspectibus adiace
Abbreviated transcription (Latin):
ual& p̃pollens mĩa & potestas tua & ueritas bapͥcismi
an. clauesq regni cęloꝵ in scã ȩccła tua ut nec de
illis deperandũ sit. qũa deu in hac t̾ra ꝑtuã patien¬
ciã uuunt qͥ etiã scientes quantũ malũ ste talia
de te sentire uł dicere ꝓpt̃ aliqria tẽporalis & dieue
comoditatis consuetudine uł adoptione in illa maligra psessio¬
ie detinentur. si ad tuã ineffabilẽ bonitat̾e salte incrẽpati u¬
s corieptionib fugiant. & om̃ib carnalib uite illecebris celestẽ

Expanded text:
a et potestas tua et ueritas baptismi tui clauesque regni caelorum in sancta ecclesia tua, ut nec de illis desperandum sit, quamdiu in hac terra per tuam patientiam uiuunt, qui etiam scientes, quantum malum sde te sentire vel dicere, propter aliquam temporalis et terrenae commoditatis consuetudinem vel adeptionem in illa maligna professione detinentur, si ad tuam ineffabilem bonitatem saltem increpati tuis correptionibus fugiant, et omnibus carnalis vitae ill
Abbreviated transcription (Latin):
Sinducere. sic arbitram᷑ ad eoꝵ intellectũ qd dicimꝰ posse duo
Fatem enĩ om̃e honũ ñ e̾ẽ posse. nͥ a fũmo & uero dõ Qđ uerũ
eͥ & ad eos corrigendos si uelint aduertere fusfic̃ Nos eñi
catholici xp̃iani dm̃ colimꝰ. a qͦ om̃ia bona ft̃. seu magna seu
parua N quo ẽ om̃is modꝰ. siue magnꝰ. siue paruris. N qͦ om̃is
speties siue magna siue parua a qͦ om̃ts ordo. siue magnꝰ. su
paruus Om̃ia eñi quantomagis mod̾ata. spetiosa. ordinata
tantomagis utiq bona sẽ Quanto aut̃ȩ minꝰ modata specio¬
ordo ut de innumerabilibꝰ taceã quȩ ad ista tria ꝑtinere
monstrant᷑ Hȩc gͦ tria. modꝰ speties ordo. tanqu̾a genera bo¬
na st̃ in rebꝰ ado factis siue in spũ siue in corpore Us̃ itaq
supͣ om̃em creature modũ eͥ. supͣ omẽm spetiẽ supͣ om̃em r

Expanded text:
uod dicimus, posse perduci. fatentur enim omne bonum non esse posse nisi a summo et uero deo, quod et uerum est et ad eos corrigendos, si uelint aduertere, sufficit. Nos enim catholici christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna seu parua; a quo est omnis -modus, siue magnus siue paruus; a quo omnis species, siue magna siue parua; a quo omnis ordo, siue magnus siue paruus. omnia enim quanto magis moderata, speciosa, ordinata sunt, tanto magis utique bona sunt; quanto autem minus moderata, miodus, species et ordo, ut de innumerabilibus taceam, quae ad ista tria pertinere monstrantur; haec ergo tria, modus, species, ordo, tanquam generalia bona sunt in rebus a Deo factis, sive in spiritu, sive in corpore. Deus itaque supra omnem creaturae m
Abbreviated transcription (Latin):
oleũ in uasis hoc ÷ intelligentiã gr̃ę di portant in
cordib suis scientes qd nemo e̾e̾ possit continens nͥ dñs
de E hoc ipsũ sapientie deputantes scire cuꝰ hoc donĩst
lle aut̃ largitori om̃iũ bonoꝵ gr̃as non agentes esia¬
nuerunt incogitacionib & obscuratum est insipiens cor
eoꝵ. Dicentes se eẽ sapientes stulte facte sunt. De qͥb
sane nullo mͦ nunc desꝑandũ est antequã dormiamꝰ. S ed
si ita dormierint cum factus fuerit clamor ille quo
ad cẽ iã nũtiabit᷑ sponsꝰ & cuigilantes hoc est resurgentes
remanserint foris non quia uirgines non sunt. sed qr
nescientes unde habeant qd̃ sunt. stulte uirgines sunt
Meritoq foris erunt quia interne affectũ gr̃ȩ non
secũ ferunt. Quando ergo tales repperis non tibi ꝑ sua¬
deant in anitatẽ uasoꝵ suoꝵ sed tu eis potiꝰ plenitudini
Unde ait apłs. Quisquis se putat aliquid scire nũdu

Expanded text:
oleum in vasis, hoc est, intelligentiam gratiae Dei portant in oleum in vasis, hoc est, intelligentiam gratiae Dei portant in cordibus suis, scientes quod nemo possit esse continens nisi Deus det, et hoc ipsum sapientiae deputantes, scire cujus hoc donum sit : illae autem largitori omnium bonorum gratias non agentes, evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor earum; dicentes se esse sapientes stultae factae sunt. de quibus sane nullo modo nunc desperandum est, antequam dormiamus, sed si ita dormierint, cum factus fuerit clamor ille, quo adesse iam nuntiabitur sponsus, et euigilantes, hoc est resurgentes remanserint foris, non quia uirgines non sunt, sed quia nescientes, unde habeant, quod sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
tes s tam̃ ignorantes dĩ iustitiã & suã constituere
uolentes Neq enĩ frustra dñs cũ & illas com̃dar& quȩ
secũ intrauert᷑ adnuptias. & illas contra quas clau¬
sit & qͥb respondit nescio uos Utrasq uirgines dixit
ppt᷑ continentiã. & quinq ꝓpt᷑ concupiscentia᷑ carnis
edomitã quinario p̃ditã sensu Ornatas utrasq lãpa¬
dib ꝓpt̃ bonorũ oꝑu boneq conuesationis in cons¬
pectu hõiu luculentissima laudẽ utrasq sponso orui
am euntes. ꝓpt᷑ expectationẽ qua xp̃i sꝑat᷑ ad uentꝰ
sed tam̃ alias saprentes alias stultas Qd sapientes oleũ
acceperunt in uasis suis. stulte autt̃ hoc ñ ferant seci¬
ntantũ multis pares. hoc solo eas dispares monstrat.
hoc solo diu̾sa eiꝰ & contraria noĩa ĩponit. Quid eñã cã
coniunctũ qũa uirgines. & uirgines qrunq & quino
lapadib ornate obuiã sponso euntes iste & ille: Weͥd¬
tã contrariũ qua sapientes & stulte: Uidelic& qd iste

Expanded text:
constituere uolentes. neque enim frustra dominus, cum et illas commemoraret, quae secum intrauerunt ad nuptias, et illas, contra quas clausit et quibus respondit: Nescio uos, utrasque uirgines dixit propter continentiam et\', quinque propter concupiscentiam carnis edomitam, quinario praeditam sensu, ornatas utrasque lampadibus propter bonorum operum bonaeque conuersationis in conspectu hominum luculentissimam laudem, utrasq euntes propter expectationem, qua Christi speratur aduentus, sed tamen alias sapientes alias stultas, quod sapientes oleum acceperint in uasis suis, stultae autem hoc non ferant secum; in tam multis pares hoc solo eas dispares monstrat, hoc solo diuersa eis et contraria nomina inponit. Quid enim tam coniunctum quam uirgines et uirgines, quinque et quinque, lampadibus ornatae, obuiam sponso euntes contrarium quam sapientes, et stultae? videlicet quod istae
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ sp̃m scm̃ qͥ datꝰ ẽ nob̾ Necesse e̾ẽ aut̃ ut parũ diligi
dm̃ qͥñ ab illo s aseipso honũ se arbitrat᷑ effectũ Unoer
om̃e donii ꝑfectũ desursũ est io ait Nesimnꝰ ingtt¬
tu existimo ñ suꝑfluũ Sed oma etiã ȩcclasticas. legeri
litteras. & non multa inuenies que reqͥras exoe. s legendo
& ruminando sic etiã pure dm̃ largitorẽ bonoꝵ om̃iũ de¬
pceris Om̃ia que cogitatione digna st̃ aut certe pluri¬
ma ipsomagis inspirante qu̾a hõiũ aliqͦ cõmonente
ꝑdisces Quãqua eoipso qͦ formsecꝰ bene ammonentẽ u¬
dicio non errante apꝓbamꝰ. qͥd aliud quã int̾nũ lum̃ ma¬

Expanded text:
est autem, ut parum diligat deum, qui non ab illo sed a se ipso bonum se arbitratur effectum. unde omne donum perfectum desursum est, id agit, ne simus ingratntum existimo, non superfluum. Sed ama etiam ecclesiasticas legere litteras et non multa inuenies, quae requiras ex me; sed legendo et ruminando, si etiam pure deum largitorem bonorum omnium depreceris, omnia, quae cognitione digna sunt, aut certe plurima ipso magis inspirante quam hominum aliquo commonente perdisces. quamquam eo ipso, quo forinsecus bene admonentem iudicio non errante a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ. modata. cui modũ legis inponit: Si ñ est deformis. qͥd re¬
format Si ñ e̾ ꝑuersa. qͥd em̃dat: Om̃ia enĩ hȩc a xp̃o nulli
rei p̾stari clicunt quȩ facta ẽ. ido & arbitrio ꝓprio peccan¬
do depͥuata. s ipsi nature. ipsi sustantiȩ di quȩ hoc est qd as
Qd istis blasphemiis comparari potest. Nichil om̃mo s si ala
ꝑuersarũ sectoꝵ consicdant᷑ errores Si aut̃ iste sibi error
ex parte altera de qua modũ diximꝰ cõparet᷑. adhuc etiã
multo peius & execrabiliꝰ in dĩ natura blasphemare con¬
uincit᷑ Nicunt enĩ etiã ñ nullas animas quas uolunt ee
de sustantia di & eiusdẽ om̃ino naturȩ quȩ ñ sponte
peccauerint. s a gente tenebraru quã mali naturam

Expanded text:
? si non est immoderata, cui modum legis imponit? si non est deformis, quid re? si non est immoderata, cui modum legis imponit? si non est deformis, quid reformat? si non est peruersa, quid emendat? omnia enim haec a Christo non illi rei praestari dicunt, quae facta est a deo et arbitrio proprio peccando deprauata, sed ipsi naturae, ipsi substantiae dei, quae hoc est quod deus. Quid istis blasphemiis comparari potest? nihil omnino. sed si aliarum peruersarum sectarum considerentur errores, si autem iste sibi error ex parte altera, de qua nondum diximus, comparetur, adhuc etiam multo peius et execrabilius in dei naturam blasphemare conuincitur. dicunt enim etiam nonnullas animas, quas uolunt esse de substantia dei et eiusdem omnino naturae, quae non sponte peccauerint, sed a gente tenebrarum, quam m
Abbreviated transcription (Latin):
talia dicunt eos egisse. ut in om̃ibꝰ actibꝰ suis modos ibi con¬
gruos hab̾e negare ñ possint si aut̃ speties ib ñ fuissos nul¬
la ibi qualitas naturalis subsister& Si nulłꝰ ordo ibi fuiss&
nan alii dominarent᷑ alii subderent᷑. non in suis elemtis
congruent᷑ uiuerent. ñ deniq suis locis haberent m̾bra
disposita ut illa om̃ia que uana isti fabularent᷑ agere
possint Dei aut̃ naturã si ñ dicunt mortuã. qͥd scđm eoꝵ ua¬
nitatẽ suscitat xp̃c: Si ñ dicunt egram. qͥd curat. Si non
dicunt oblitã. qͥd cõmemorat : Si ñ dicunt insipientẽ. qͥd
docꝙ Ii ñ dicunt ꝑtͣbatã. qͥd redintegrat: Si ñ uicta &
capta e. qͥd lib̾at: Si ñ ȩgit. cui subuenit : Siñ amisit sen¬
sũ. qͥd uegetat Si ñ ẽ excecata. qͥd inluminat: Si ñ est in
dolore. qͥd recreat: Si ñ e̾ iniqua. qͥd ꝑ p̃cepta corrigit Si ñ est
de corata. qͥd mundatꝰ Si ñ est in bello. cui ꝓmitett pacẽs

Expanded text:
talia dicunt eos egisse, ut in omnibus actionibus suis modos sibi congruos habuisse negare non possint. si autem species ibi non fuisset, nulla ibi qualitas naturalis subsisteret. si nullus ordo ibi fuisset, non alii dominarentur, alii subderentur, non in suis elementis congruenter uiuerent, non denique suis locis haberent membra disposita, ut illa omnia, quae uana isti fabulantur, agere possint. dei autem naturam si non dicunt mortuam, quid secundum eorum uanitatem suscitat Christus ? si non dicunt aegram, quid curat ? si non dicunt oblitam, quid commemorat ? si non dicunt insipientem, quid docet? si non dicunt perturbatam, quid redintegrat ? si non uicta ei capta est, quid liberat ? si non eget, cui subuenit ? si non amisit sensum, quid uegetat ? si non est excaecata, quid inluminat? si non est in dolore, quid recreat? si non est iniqua, quid per praecepta corrigit? si non est dedecorata, quid mundat? si non est in bello, cui promittit pacem
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sumꝰ figm̃tũ creati in xp̃o iħu in oꝑib bonis. quȩ p¬
rauit ds̃ ut in illis ãbulemꝰ Nrbitror tͥ satis quinq tua
solutas eẽ quȩstiones. dũ in ista mea ueluti sexta inin¬
rarer qua mͥ ꝓposui de gr̃a testam̃ti noui ꝓpt̾ qũa uͣ̃bi
caro factũ e̾. idt qͥ dĩ filiꝰ erat. hõ factꝰ e natura hõis u

Expanded text:
sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. Arbitror tibi satis quinque tuas solutas quaestiones, dum in ista mea ueluti sexta inmorarer, quam mihi proposui de gratia testamenti noui, propter quam uerbum caro factum est, id est, qui dei filius er
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in do cã magnũ ignorantie malũ anteqũa ullã
Se gente contraria misceret᷑ malũ ͤ Si aut̃ futuru hoc
sciebat aut sẽptt̾na in illo erat crudelitas Si de suȩ na¬
ure futura contaminatione & dãnatione nichil nło¬
cebat aut sẽptt̾na miseria si docebat unde & boentan¬
cũ malũ sũmi boni ur̃i ante ilła cõmextionẽ iũmimo¬
bi etno uinculo configit᷑ sibi. hoc sibi imminere nescie
iauorabat Hoe quã nefas sit dicere naduo ertdĩ fc¬

Expanded text:
deo tam magnum ignorantiae malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum? si autem futurum hoc sciebat, aut sempiterna in illo erat crudelitas, si de suae naturae futura contaminatione et damnatione nihil dolebat, aut sempiterna miseria, si dolebat. unde et hoc tantum malum summi boni uestri ante ullam commixtionem summi maius globi aeterno uinculo configitur, si hoc sibi imminere nescieblis parabatur? hoc quam nefas sit dicere naturae dei
Abbreviated transcription (Latin):
lenscoactꝰ ẽ dicere. liba eas uoluntate peccase. qͥñ
nult peccatum ponere nͥ in nȩcessitate nature contra¬
rie nbiq pesciens qd loquat  tanqua ipseiã inclus

Expanded text:
lens coactus est dicere, libera eas voluntate peccasse, qui non lens coactus est dicere, libera eas voluntate peccasse, qui non vult peccatum ponere nisi in necessitate naturae contrariae: ubique nesciens quid loquatur, et tanquam ipse jam inclus
Abbreviated transcription (Latin):
bono cleils aut̃ illã extinguere uoluit sic̃ manieheuis
agtissime in epła ruinosi sui fundam̃ti delirant Oblitus
eni qd paulo ante dixerat Ita autẽ fundata ͭ ͭ eiusdẽ sylen¬
didissima regna suꝑͣ lucidã & beatã trã. ue anullo u̾qũa
aut moueri aut conçuti posst̃. postea dixit lucis uͦ bea¬
tissime pat̾ sciens labaemagnã ac uastitate̾ que extene¬
bris sugger& aduersum sua sca impendere scła. nͥ aliqd
eximiũ ac p̾claru & uirtute potens num̃ opponat᷑ quo
cidã & beatã t̾ra. ut a nullo ũqua moueri aut coneuti
possent Ecce in timore nocere uoluit uicine genti qu̾a
destruere & extinguere conatꝰ est. ut ꝑpetua qui es
lucis incolis pararet᷑ Quare ñ addidit & ꝑpetuũ um.
culii : An ille anime quas in globo tenebraꝵ in ȩt̃nũ
configit. ñ erant in colȩ lucis De qͥbꝰ aꝑte dic̃ qđ erra¬
sese apͥoree lucida sua natura passe sint: Ubi & no¬

Expanded text:
bono dei. deus autem illam extinguere uoluit, sicut Manichaeus bono dei. deus autem illam extinguere uoluit, sicut Manichaeus apertissime in epistula ruinosi sui, Fundamenti delirat. oblitus enim, quod paulo ante dixerat: ita autem fundata sunt eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram, ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. postea dixit: lucis uero beatissimae pater sciens labem magnam ac uastitatem, quae ex tenebris surgeret, aduersum sua sancta impendere saecula, nisi aliquod eximium ac praeclarum et uirtute potens numen obponat, quo cidam et beatam terram, ut a nullo umquam moueri aut concuti possent. ecce a timore nocere uoluit uicinae genti, quam destruere et extinguere conatus est. ut perpetua quies lucis incolis pararetur. quare non aculum? An illae animae quas in globo tenebrarum in aeternum configit, non erant incolae lucis, de quibus aperte dicit, quod errare se a priore lucida sua natura passae sint? ubi et no
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑate & opp̾sse sint affligi in ȩt̾nu globo orribili tene¬
barũ Ita scđm eoꝵ sacrilega uanigła dĩ seipsũ in quadã
parte a magno malo lib̾auit. & rursus seipsũ in quadõ
parte dãpnauit. qua lib̾are ab hoste ñ potuit .&. tanqua¬
de seipso hoste deuicto insuꝑ triũphauit Oscęlestẽ & inere¬
dibilẽ audatiã. talia de do̾ credendi. talia loquendi. talia
p̃dicandi Qd cũ defendere conantur ut in peiora ruant
clausis oculis dicunt malę naturȩ cõmixtionẽ facere
ista. ut bona clĩ natura tanta mala patiatur Nã ipsam
apud seipsã nichil hoꝵ pati potuisse uł posse. quasi inde
laudanda sit natura incorruptibilis qͥa ipsa sibi ñ noco
& non qͥa nichil noceri ab aliquo potest Peinde s natu¬
ra tenebrarũ nocuit naturę dĩ. & natura di nocutt
nature tenebrarũ. duo gͦ mala fẽ que fibi inuicẽ no¬
cert & meliore animo fuit gens tenebraꝵ. qͥa & si no¬
cuit nolens nocuit Neq enĩ noceri & defrui uolilt

Expanded text:
ae et oppressae sint, affigi in aeternum globo horribili tenebrarum. ita secundum eorum sacrilega uaniloquia deus se ipsum in quadam parte a magno malo liberauit et rursus se ipsum in quadam parte damnauit, quam liberare ab hoste non potuit et tamquam de ipso hoste deuicto insuper triumphauit. o scelestam et incredibilem audaciam talia de deo credendi, talia loquendi, talia praedicandi! quod cum defendere conantur. ut in peiora inruant clausis oculis. dicunt malae naturae commixtionem facere ista, ut bona dei natura tanta mala patiatur; nam ipsam apud se ipsam nihil horum pati potuisse uel posse. quasi inde laudanda sit natura incorruptibilis, quia ipsa sibi non nocet, et non quia ei nihil noceri ab aliquo potest deinde si natura tenebrarum nocuit naturae dei et natura dei nocuit naturae tenebrarum: duo ergo mala sunt, quae sibi inuicem nocuerunt, et meliore animo fuit gens tenebrarum, quia etsi nocuit, nolens nocuit; neque enim nocere, sed frui uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
testati maiori in coipore. dolorẽ facit sensus resistens rorpori potentior
Sunt aut̃ mala sine dolore peiora. peius ẽ enim gaudere de iniquita
qũa dolere de corruptione. Uerũptam̃ etiã tale gaudiũ ñ potest c̃ẽ¬

Expanded text:
testati maiori; in corpore dolorem facit sensus resistens corpori potentiori. testati maiori; in corpore dolorem facit sensus resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere de corruptione . uerumtamen etiam tale gaudium non potest e
Abbreviated transcription (Latin):
qui sũ: & dices filiis isrł qui ẽ misit me ad uos. Uere enĩ ipse ẽ: qͥa
incõmutabilis ẽ. Omĩs enĩ mutatio fac̃ uon ẽẽ qđ erat. Uere ergo
ille ẽ: qui in cõmutabilis ẽ: cetera que ab illo facta sunt. ab illo
ꝓ mͦ suo ẽẽ acceꝑunt. Ei gͦ qui sũme ẽ ñ potest eẽ contrariũ nͥ qđ
non ẽ. Ac ꝑhoc sic̃ ab illo ẽ oñe qđ bonũ ẽ: sic ab illo ẽ qm̃ omne¬
qđ naturalit̃ ẽ bonũ ẽ. Om̃is itaq natura bona ẽ : & om̃e bonum.
dõ ẽ. Om̃is gͦ natura adõ ẽ. Dolor aut̃ qđ p̃cipue malũ non nulli
arbitrantur: siue in anmo sit siue in corpoie nec ipse potest ẽẽ nͥ in natu¬
ris bonis. Hoc enim ipsũ qđ resistit ut doleat: quod ã mͦ recusat non eẽ
quod erat. quia bonũ aliqđ erat s cũ ad melius cogitur utilis dolorẽ.
cũ ad deterius inutilis. In animo gͦ dolorẽ facit uoluntas resistens pe¬

Expanded text:
i est, misit me ad uos. uere enim ipse est, quia i est, misit me ad uos. uere enim ipse est, quia incommutabilis est; omnis enim mutatio facit non esse quod erat uere ergo ille est, qui incommutabilis est; cetera, quae ab illo facta sunt, ab illo pro modo suo esse acceperunt. ei ergo, qui summe est, non potest esse contrarium nisi quod non est; ac bona est et omne bonum a deo est; omnis ergo natura a deo est. Dolor autem, quod praecipue malum nonnulli arbitrantur, siue in animo sit siue in corpore, nec ipse potest esse nisi in naturis bonis. hoc enim ipsum, quod restitit, ut doleat, quodam modo recusat non esse quod erat, quia bonum aliquod erat. sed cum ad melius cogitur, utilis dolor est, cum ad deterius, inutilis. in animo ergo dolorem facit uoluntas resistens po
Abbreviated transcription (Latin):
fitentur: s hylen dico ꝗͣ penitꝰ informẽ & sine qualitate materiẽ. unde
iste quas sentimꝰ qualitates formant᷑ antiqui dixerunt. Hinc enĩ & sil
unde aliquid fiat. Nee ista gͦ yle malũ dicenda ẽ: que ñ ꝑ aliquã
spetiẽ sentiri s ꝑ om̃imodã speciei pͥuationẽ cogitari uix potest.
Habet enĩ & ipsa capacitatẽ formarũ. Nlam si caꝑe impositã ab arcisi¬
ce formã non posset: nec materies utiq diceretur. Porro si bonũ aliqd̃
ẽ fornia uude qui ea p̾ualent formosi appellantur sic̃ aspecie specio
ꝓcul dubio bonũ aliquid ẽ etiã capacitas forme sic̃ quia bonum est
sapientia nemo dubitat quod bonũ sit capacẽ ẽẽ sapientie. & quia
om̃e bonũ adõ neminẽ oportet dubitare: etiã istã si qua ÷ materiã
non eẽ nͥ a dõ. Magnifice gͥ & diuine dĩ nr̃ famulo suo dix̃ ego sũ

Expanded text:
fitentur — sed hylen dico quandam penitus informem et sine qualitate materiem, unde fitentur — sed hylen dico quandam penitus informem et sine qualitate materiem, unde istae quas sentimus qualitates formantur, ut antiqui dixerunt. hinc enim et silunde aliquid fiat. nec ista ergo hyle malum dicenda est, quae non per aliquam speciem sentiri, sed per omnimodam speciei priuationem cogitari uix potest. habet enim et ipsa capacitatem formarum; nam si capere impositam ab artifice formam non posset, nec materies utique diceretur. porro si bonum aliquod est forma, unde quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie speciosi, procul dubio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat, quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne bonum a deo, neminem oportet dubitare etiam istam, si qua est, materiem non esse nisi a deo. Magnifice igitur et diuine deus noster famulo suo dixit: ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
tenebre laudant dm̃. id÷ eiꝰ laudẽ in bene considantiũ cordib par iunt
Non ⁊ gͦ mala in quantũ natura ⁊ ulla natura: s cuiq nature ũ ẽ malum
nͥ miniu bono. Qa si minuendo absumcretur: sic̃ nullũ bonũ. ⁊ta nulla
natura relinqueretur. Non solũ qualẽ inducunt manichei ubi tanta bona
inuenunt᷑ ut nimia eoꝵ cecitas mira sit s qualẽ pot̾ quilibet inducere. Heq
enĩ uł illa materies quã hyle antiqui dixerunt malũ dicenda ẽ. Non eam
dico quã manicheus hylem appellat dem̃tissima uanitate nesciens qͥd loquat᷑
formatricẽ corpoꝵ unde recte illi dictũ ẽ qđ alterũ dm̃ inducat nemo enun
formare & creare corpora nͥ dis̃ pot̾. Neq enĩ creant᷑: nisi cũ eis modꝰ &. spetieᷤ
& ordo subsistit. que bona ẽẽ nec ẽẽ posse nͥ adõ puto quia ia etiã ipsi con¬

Expanded text:
tenebrae laudant deum, id est eius laudem bene considerantium cordibus pariunt. tenebrae laudant deum, id est eius laudem bene considerantium cordibus pariunt. Non ergo mala, in quantum natura est, ulla natura, sed cuique naturae non est malum nisi minui bono. quod si minuendo absumeretur, sicut nullum bonum, ita nulla natura relinqueretur, non solum qualem inducunt Manichaei, ubi tanta bona inueniuntur, ut nimia eorum caecitas mira sit, sed qualem potest quilibet inducere. Neque enim uel illa materies, quam hylen antiqui di- xerunt, malum dicenda est. non eam dico, quam Manichaeus hylen appellat dementissima uanitate nesciens, quid loquatur, formatricem corporum — unde recte illi dictum est, quod alterum deum inducat; nemo enim formare et creare corpora nisi deus potest: neque enim creantur, nisi cum eis modus et species et ordo subsistit, quae bona esse nec esse posse nisi a deo, puto quia iam etiam ipsi con
Abbreviated transcription (Latin):
cardu dicimꝰ uelo ei contrariũ: s tam̃ qͥ se om̃ino ñ mouet nec card̾
dici pot᷑. Sic acute uoci contrariã uocẽ grauẽ dicimꝰ: uł canore
asꝑam. S si omnẽ speciẽ uocis penitꝰ adimas: silentiũ ⁊ ubi uox mi¬
laꝑ   cam̃ silentiũ eo ipso qđ uox nulla ẽ tanꝗͣ contrariũ uocese¬
let opponi. Sic & lucida & obscura tanꝗͣ duo contraria dicunt. Habent
tam̃ & obscura aliqͥd lucis qͦsi penitꝰ careant: ita sunt tenebre lucis ab
sentia sic̃ silentiũ uocis absentia. Que cam̃ eciã priuationes rerũ sie uui¬
uersitate nature oitimant: ut sapient̃ consid̾antib ñ indecent̾ iuces suã
habeant.Nam & ds̃ certa loca & tempora ñ luminando tenebras foeri ba
decent qͥ dĩ. Si em̃ nos continendo uoc̃ẽ decent᷑ int̾ponimꝰ in loquendo
suontium: quanto magis ile quarunda retũ priuationes decent᷑ faẽ sic̃
rerũ omiũ ꝑfectus artifex: Unde & in hymno triũ pueroꝵ eciã bax eir

Expanded text:
tardum dicimus ueloci contrarium; sed tamen . qui se omnino non monet, nec tardus dici potest. sic acutae. uoci contrariam uocem dicimus grauem uel canorae asperam; sed si omnem speciem uocis penitus adimas, silentium est, ubi uox  tamen silentium, eo ipso quod vox nulla est, tanquam contrarium voci solet opponi. Sic et lucida et obscura tanquam duo contraria dicuntur: habent tamen et obscura aliquid lucis, quo si penitus careant, ita sunt tenebrsentia sicut silentium uocis absentia. Quae tamen etiam priuationes rerum sic in uniuersitate naturae ordinantur, ut sapienter considerantibus non indecenter uices suas habeant. nam et deus certa loca et tempora non inluminando tenebras fecit tam decenter quam dies. si enim nos continendo uocem decenter interponimus in loquendo silentium: quanto magis ille quarundam rerum priuationes decenter facit sicut rerum omnium perfectus artifex ? unde et in hymno trium puerorum etiam lux et