comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iħc xp̃c. sunt quidẽ diuina
oꝑa: et ad intelligendũ dm̃
de uisibilib ammonent hu¬
mana mentẽ. Qͥa enĩ ille ñ
est talis substantia que ui¬
cleri oculis possit: & miracula eiꝰ qͥb totum
mundũ regit uniliersamq creaturã ammi¬
nistrat. assiduitate uiluerunt. ita ut penȩ
nemo dignetur adtendere oꝑa dei mira et
stupenda inquolibet seminis grano: scd̾m
ceret oportuno tẽpore. pͣter usitatũ cursũ.¬
dendo stuꝑent: qͥb cotidiana uiluert̃. Maiꝰ
enĩ miraculũ ẽ gubernatio tocius mundi:
quã saturatio quinq miliũ hominũ deqͥn¬
qr panib. Et tam̃ hȩc nemo miratur. Illud
mirant᷑ hoĩes: ñ qͥa maius ẽ. s qͥa rarũ est.
Qͥs enĩ & nc̃ pascit uniuersũ mundũ. nisi
ille qͥ de paucis granis segetes creat: fecit
gͦ quomͦ ds̃. Unde enĩ multiplicat de pau¬
cis granis segetes: inde inmanib sius mul¬
tiplicauit quinq panes. Potestas enĩ erat
inmanib xp̃i. Panes autẽ illi quinq qua¬

Expanded text:
istus sunt quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundceret opportuno tempore, praeter usitatum dendo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi, quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus: et tamen haec nemo miratur: illud mirantur homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque, qua
Abbreviated transcription (Latin):
illis credantur qui idonei sunt et alios doce¬
re. sicut erant apłi: Unde duodecun cophi¬
ni impleti sunt. factũ est hoc. et mirabilit̃.
qͥa magnũ. factum est: & utiliter. qͥa spirita¬
liter factum ẽ. Qui tunc uiderunt: animirati
sunt. Nos autẽ ñ miramͣ: cũ audimꝰ factũ est
eñĩ: ut illi uiderent. Scriptũ est autẽ: ut nos
audiremꝰ. Qd̃ in illis oculi ualuert̃: hoc in nob̃
fides. Cernimus qͥppe animo. qd̃ oculis ñ potu¬
imꝰ: et p̾lati illis sumꝰ qm̃ de nobis dictũ est.
Beati qui ñ uident & credent. Addo autẽ qͥa
forte & intelleximꝰ qd illa turba ñ intellexit:
& uere nos pasti sumꝰ. qͥa ad medullã hordei
ꝑuenire potuimꝰ. Deniq hoĩes illi qͥ uider̃t hoc.
quid putauert̃: Illi inquit hoiẽs cũ uidissent
qd̃ fecerat signũ: dicebant. Qͥa hic ẽ uere ꝓpħa.
forte signũ adhuc ideo ꝓpħam xp̃m putabant:¬

Expanded text:
illis credantur qui idonei sunt et alios doceillis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spirituale factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos autem non miramur cum audimus. Factum est enim ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Qfides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, quia hic est vere propheta. Forte adhuc ideo p
Abbreviated transcription (Latin):
rat illo in cruce pendente concissũ. Quia gͦ ig¬
norantia popłi erat inlege. ꝓpterea temptatio
illa dñi: ignorantiã discipłi demonstrabat.
Nichil gͥ uacat. omĩa innuunt: s intellectorẽ
requirt. Nã et ipse numerꝰ pasti popłi: ppłm
significabat sublege constitutũ. sur enim
quinq milia erant᷑. Nisi qͥa sublege erant.
quȩ lex. quinq libris moysi explicat᷑: Inde
et quinq illis porticib languidi ꝓdebantur:
ñ sanabant᷑. Ille aut̃ẽ ibi curauit languidũ:
qui & hic turbas deqͥnq panib pauit. Nam
et suꝑ fenũ discũbebant. Carnalit̃ gͦ sapiebañ:
et incarnalib qui escebant. Om̃is enĩ caro est¬
fenũ. Quȩ st̃ autẽ illa fragm̃ta. nͥ quȩ ppłs ñ
potuit manducare: Intelligunt᷑ gͦ quedã
secretiora intelligentiȩ: quȩ multitudo ñ
potest caꝑe. Qͥd gͦ restat: nisi ut secretiora
intelligentiȩ quȩ ñ potest caꝑe multitudo.

Expanded text:
rat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo igrat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotis et regis. Et ipse inministerio ue¬
nit aliqnͣdo: qui ꝑ illas significabat᷑ uenit
aliquando qͥ ꝑ medullã hordei ostendebat᷑
ꝑpaleã uͦ hordei occultabat᷑. Uenit ipse unꝰ
utramq ꝑsonã inse portans: sacertlotis et re¬
gis. Sacerdotis. ꝑ uictimã qua se ipsũ obtu¬
lit ꝓnobis deo: regis. qͥa regimut ab eo. Et
aꝑiuntur. quȩ clausa portabant᷑. Erãs illi.
impleuit ꝑse. qd̃ ꝑuetus testam̃tũ ꝓmitteba¬
tur: et frangi uissit panes. Fran gendo mul¬
tiplicati sunt. Nichil uerius. Qͥnq enĩ illi
libri moysi quã multos libros cũ exponun¬
t᷑. tãqͣm frangendo id ẽ. disserendo fecerunt.
S qͥa in illo hordeo ignorantia pͥmi popłi te¬
gebatur. de quo pͥmo popło dictũ est. quam¬
diu legitur moyses uelam̃ suꝑ corda eoꝵ po¬
sitũ ẽ: nondũ enĩ ablatus erat uelam̃. qͥa ñ¬
dum uenerat xp̃c: nondũ uelũ templi fue

Expanded text:
sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio vesacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum vene
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiebat. Parũ est. turbam illa fuisse sa¬
tiatã. etiam fragm̃ta resederunt. et ipsa col¬
legi uissa st̃ ne ꝑirent: et impleuert̃ duo¬
decĩ cophinos fragm̃toꝵ. Breuiter ut cur¬
ramꝰ: quinq panes intelligunt᷑ qͥnq libri
moysi. Merito ñ triticeis ordeacȩi quia
ad uetꝰ testam̃tũ ꝑtinent. Nostis autẽ orde¬
um ita creatũ: ut ad medullã eiꝰ uix ꝑueni¬
atur. Uestitur enĩ eadem medulla tegini¬
nȩ paleȩ. et ipsa palea tenax et inherens:
ut cũ labore exuatur. Talis ẽ littera ueteris
testamenti: uestita tegminib carnaliũ sacra¬
m̃toꝵ. S si ad eius medullã ꝑueniatur: pas¬
cit et satiat. ferebat gͦ qͥdẽ puer qͥnq panes:
et duos pisces. Si queramꝰ qui fuerit puer
iste: forte ppłs erat isrł. Sensu puerili porta¬
bat: nec manducabat. Illa enim qͥ portabat
clausa honorabant: aꝑta pascebant. Duo au¬
tẽ pisces uident᷑ nobis significare duas illaᷤᷤ

Expanded text:
sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse sasufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut curramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas i
Abbreviated transcription (Latin):
nescimꝰ: audire uolentes ut discamus. aliqͣn¬
do int̾rogamꝰ qd̃ scimꝰ: scire uolentes utrum
& ille sciat quem int̾rogamꝰ. Utrumq hoc
nouerat dñs: & quod int̾rogabat sciebat.
Quid facturus enĩ eẽt ipse nouerat: et hoc
nescire philippũ sciebat similit̾. Quare ita¬
ꝙ int̾rogabat: nͥ qͥa illiꝰ ignorantiã demonst᷑¬
bat: Et hoc quare fecerat ut dixi: post intel¬
ligemus. Andreas ait. Est hic puer qͥdã qͥ
gatus ducentorũ denarioꝵ panes ñ suffice¬
re. qͥb tanta illa turba reficeretur: erat ibi
qͥdam puer portans quinq panes ordeatios
& duos pisces. Et ait iħc. facite homines
discũbere. Erat autẽ ibi multũ fenũ. Ex dis¬
cubuert̾ ferme quinq milia hominũ. Ac¬
cepit autẽ dñs iħc panes: grãs egit. Iussit:
fracti sunt panes: positi ante discũbentes.
ñ iam qͥnq panes. s qd̃ ad iecerat qͥ creaue¬
rat qd̃ auctum erat: et de piscib quantum

Expanded text:
nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquannescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qugatus, ducentorum denariorum panes non sufficere, quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt ferme quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti sunt panes, positi ante discumbentes. Non jam quinque panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod auctum erat. Et de piscibus quantum
Abbreviated transcription (Latin):
pͣter eundũ ẽ s suspiciendũ. Turbas uidit. esurientes
agnouit. misericordit᷑ pauit: ñ solũ ꝓbonitate uerũ
etiã ꝓ potestate. Quid enĩ sola ꝑdesset boni¬
tas. u̾bi ñ erat panis. unde turba esuriens
pasceret᷑: Nlisi bonitati ad eẽt potestas: ieui¬
na illa turba et esuriens remaneret. Deniq
et discipłi qui erant cũ dño infame. et ipsi
turbas uolebant pascere. ut ñ remanerent¬
inanes: s unde pascerent ñ habebant. Int¬
rogauit dñs unde emerentur panes ad cur¬
bas pascendas: et ait scriptura. Hoc autẽ dice¬
bat tẽptans eum: discipłm scilicet philippũ
quẽ int̾rogauerat. Ipse enĩ sciebat quid eẽt
facturus. Cui gͦ bono tẽptabat. nͥ qͥa ignoran¬
tiã discipłi demonstrabat: Et forte indemon¬
Ibi enĩ uidebimꝰ: quare dñs in hoc facto igno¬
rantiã discipłi uoluit int̾rogando qd sciebat
ostendere. Nam int̾rogamus aliqͣndo qd

Expanded text:
praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad bas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonIbi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod
Abbreviated transcription (Latin):
cit. delectatur pulcritudine facti ut ammi¬
retur artificem. Qͥ autẽ intelligit: quasilegit.
aliter enĩ iudetur pictura: alit̾ uidentur
littere. Picturã cũ uideris: hoc ẽ totũ uidis¬
se laudasse. Litteras cũ uideris. ñ hoc ẽ totũ.
qm̃ cũmorieris: et legere. Et enĩ dicis. cum
uideris litteras: si forte ñ eas nosti legere. Qͥdͥ
putamus ẽẽ qd̃ hic scriptũ ẽ: Int̾rogas qͥd
sit: cũ iam uideas aliqͥd. Aliud tͥ demonstra¬
turus ẽ: a qͦ queris agnoscere qd̾ uidisti. ali¬
os ille oculos habet: alios tu. Nonne simili¬
t̃ apices uidetis: S similit̃ ñ signa cognos¬
citis. Tu gͦ uides et laudas. Ille uidet et lau¬
dat: legit et intelligit. Qa gͦ uidimꝰ qͥa laudauimꝰ:
legauimꝰ iintelligamꝰ. Dñs inmonte. multomagis
intelligamꝰ. qͥa dñs inmonte. u̾bũ ẽ in altũ. Pinde ñ
qͣsi humilit̾ iacet. qd̾ inmonte factũ ẽ: nec transeunt̃

Expanded text:
cit, delectatur pulchritudine facti, ut admicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse; litteras cum videris, non est hoc totum, quoniam commoneris et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter
Abbreviated transcription (Latin):
& erecti adfidẽ. expurgati ꝑfidẽ. etiã ipsũ
inuisibilit̃ uidere cuꝑemus: quẽ de rebus
uisibilib inuisibilẽ nosceremus. Nec tamen
sufficit hȩc intueri: inmiraculis .xͥ. Int̾rogemꝰ
ipsa miracula: qͥd nobis loquant᷑ dexͦ. Ha¬
bent enĩ si intelligant᷑ lingũa suã. Nã qͥa ip¬
se xp̃c uerbũ dei ẽ. etiã factũ uerbi uerbũ
nobis ẽ. Hoc gͦ miraculũ sic̃ auduumꝰ quam
magnũ sit: queramus etiã quã ꝓfundum
sit. Non tantũ eiꝰ suꝑficie delectaemur: s
etiã altitudinẽ ꝑscrutem᷑. Habet enĩ aliqͥd in¬
tus: hoc qd̃ miramur foris. Uidimꝰ pectauimꝰ.
magnũ quiddã. p̃clarũ quiddã. & õĩno diui¬
nũ: qd fieri nͥ adeo ñ possit. Laudauimꝰ. de
facto factorẽ: s quẽadmodũ silitteras pulcras
alicubi inspiceremꝰ. ñ nob̃ susficeret laudare
scriptoris articulũ qm̃ eas pariles. equales.
decoras fecit. nisi etiam legeremꝰ qͥd nobis ꝑ
illas indicauerit: ita factũ hoc qͥtantũ inspi¬

Expanded text:
 purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibiliter nosceremus. Nec tamen sufficit haec intueri miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula quid nobis loquantur de Christo. Habent enim, si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi Verbum nobis est. Hoc ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam et omnino divinum, quod fieri nisi a Domino non possit, laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eas pariles, aequales, decorasque fecerit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspi
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatẽ. Et de ipso xp̃o illam dñi ꝓmissionẽ
habere intellectum: aꝑte inactib apłoꝵ expo¬
nitur et legitur. Et ipse dñs dese ait. Non est
bum dei. Meruerunt priora tẽpora ꝓpħas af¬
flatos et impletos uerbũ dei: merumꝰ nos
dictus ẽ magni consilii angłs. Ueruntam̃ ali¬
bi qͥd dicit ꝓpħa: Quia ñ legatus neq angłs: s
ipse ueniens saluos faciet cos. idẽ ad saluos
faciendos eos. ñ mittet legatũ. ñ mittet ange¬
lũ: s ueniet ipse. Quis ueniet: Et ipse angłs.
serte ñ ꝑ angłm: nisi qͥa iste sic angłs. ut etiã
dñs angłoꝵ. Et enĩ angłi: latinȩ nuntii sunt.
nã. Auqͥd p̃sens annuntiauit: aliqͥd futurũ
predixit. Ex eo qd̾ p̃sens annuntiauit: angłs
erat. Ex eo qd̾ futurũ p̃dixit: ꝓpħa erat. Ex eo
qd̃ erat uerbũ dei caro factũ ẽ: et angłorum.
et propħarũ dñs erat

Expanded text:
majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus Apostolorum exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait, Non est bum Dei. Meruerunt priora tempora Prophetas afflatos, et impletos Verbo Dei: meruimus nos dictus est magni consilii Angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos : id est, ad salvos eos faciendos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angelus, ut etiam Dominus Angelorum. Etenim Angeli latine nuntii sunt. nam: aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit: ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat; ex eo quod futurum praedixit, propheta erat: ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et Angelorum et Prophetarum Dominus erat
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Nominat hostiũ. nominat ouile: nominat
oues. Comiñdat hec om̃ia: sed nondũ exponit. Le¬
gamꝰ ergo: quia uenturꝰ ẽ ad ea uerba. in quib nob̃
aliqua uerba que dix̃ dignet᷑ exponere. Eaqͦrũ ex¬
positione: dabit nobis fortassẽ etiã illa que ñ expo¬
suit intelligere. Pascit eñ manifestis: exercet obscu¬
ris. Qui ñ intrat ꝑ hostiũ in ouile ouiu̾ sed ascen¬
dit aliunde. Ue misero: quia casurꝰ est. Sit gͦhumilis.
ꝑ hostiũ intret plano pede ueniat. & ñ offendit. Ille
inquit. fur est & latro. Oues suas uult dicere oues
alienas: ad hoc suas. id est furco ablatas. ñ ut sal¬
uet. sed ut occidat. Ergo fur ẽ: quia qđ alienũ ẽ.
suũ dicit. Latro: quia & quod est furatꝰ occidit. Q
autẽ intrat ꝑ hostiũ: pastor ẽ ouiũ. Huic hostiariꝰ
aꝑit. De hostiario isto tunc queramꝰ quando ab
ipso dño audierimꝰ quod sit hostiũ. & qd sit pastor
Et oues uocẽ eius audiunt: & ꝓpͥasoues uocat nomi¬

Expanded text:
t . Nominat ostium, nominat ovile, nominat oves, commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere: ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit, intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde. Vae misero, quia casurus est! Sit ergo humilis, per ostium intret: plano pede veniat, et non offendet. Ille, inquit, fur est et latro. Oves suas vult dicere oves alienas: ad hoc suas, id est, furto ablatas, non ut salvet, sed ut occidat. Ergo fur est, quia quod alienum est, suum dicit: latro, quia et quod est furatus, occidit. Qui autem intrat per ostium, pastor est ovium: huic ostiarius aperit. De ostiario isto tunc quaeramus, quando ab ipso Domino audierimus quod sit ostium, et qui sit pastor. Et oves vocem ejus audiunt, et proprias oves vocat nomi
Abbreviated transcription (Latin):
sum posuerat: aꝑuit. Ipse ẽ hostiũ: agnouimꝰ In¬
tre¬
mꝰ: ut nos intrasse gaudeamꝰ. Om̃s qͦt qͦt
uenert̃: fures sunt. & latrones. Qͥd est
hoc dñe. om̃s quot qͦt uener̃t Qͥd enĩ:
Tu ñ uenisti: S intellige. Om̃s qͦtqͦt ue¬

Expanded text:
sum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, ut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine? Omnes quotquot venerunt. Quid enim? tu venisti. Sed intellige: Omnes quotquot ve
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃. S si ñ est filius: ñ est pat. Non intrat ꝑ ho¬
stiũ: qui filiũ dicit patrẽ. Arrianꝰ dicit. Aliud est
pat̃. aliud ẽ filius. Recte diceret: si diceret alius ñ ali¬
ud. Quando enĩ dicit alud̃ ei contradicit a qͦ audit.
Ego & pat̾ unum sumus. Nec ipse ergo intrat ꝑhosti
ueritas dicit. Nom̃ habet: rem ñ habet. Alicui rei no¬
iñ est xp̃s. Tene ipsã rem: siuis ꝓdesse tibi nom̃. Aliꝰ
nescio unde sicut fotinꝰ xp̃s homo ẽ inquit. ds ñ
est. Nec ipse intrat ꝑ hostiũ. quia xp̃s & homo ꝙ
ds̃ est. & quid opus ẽ multa ꝑ currere: & multa
uana heresũ enumerare: Hoc tenete in ouili ap̃i
querentes głiam suã: oues xp̃i sparserunt pociuᷤᷤ
quã congregauer̃t. Humilis est enĩ ianua: xp̃sdñs.
sano capite possit intrare. Qui autẽ se ñ humili¬
at sed excollit: ꝑ maceriã uult ascendẽ. Qui au¬
tẽ ꝑ maceriã ascendit: id̾o ex altat᷑ ut cadat de te¬

Expanded text:
intrat per ostium, qui Filium dicit Patrem. Arius dicit: Aliud est Pater, aliud est Filius. Recte diceret, si diceret Alius; non, aliud. Quando enim dicit, Aliud, ei contradicit a quo audit, Ego et Pater unum sumus . Nec ipse ergo per ostium intveritas dicit. Nomen habes, rem non habes. Alicujus rei nomen est Christus: tene ipsam rem, si vis prodesse tibi nomen. Alius nescio unde, sicut Photinus: Christus homo est, inquit; Deus non est. Nec ipse intrat per ostium, quia Christus et homo et Deus est. Et quid opus est multa percurrere, et multa vana haeresum quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potius quam congregaverunt. Humilis est enim ianua dominus nossano capite possit intrare. Qui autem se non humiliat, sed extollit, per maceriam vult ascendere. Qui autem per maceriam ascendit, ideo exaltatur, ut cadat
Abbreviated transcription (Latin):
Seruus aut̃ in qͥt. ñ manet in domo et̃nũ. Eccł̃ia ẽ
domus: seruus peccator ẽ. Multi intrant in eccłiam
peccatores. Non gͦdix̃ seruus ñ est in domo: sed non
manet in domo in eternũ. Si gͦ nullus ibi seruuse¬
rit. quis ibi erit : Cũ enĩ rex iustꝰ sederit in tronosi¬
cut seͥptura loquitur. quis głiabit᷑ castũ se hab̾e cor:
Aut qͥs głiabitur mundũ se eẽ apeccato: Multũ nos
płs coherebit: Tui erit caput. si ñ erit corpꝰ: An
forte totũ hoc filius. caput & corpus. Non enim
sine causa t̾ruit. & spẽ dedit. Terruit ne peccatũ
amaremꝰ. spẽ dedit ne de peccati solutione diffidemꝰ.
Om̃is inquit qui facit peccatũ: seruus est peccati. Serituꝰ
autẽ ñ manet in domo in eternũ. Que gͦ nobis spes
ẽ. qui ñ sumꝰ sine peccato : dudi spem tuam. filius ma¬

Expanded text:
num. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Multum nospulus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeterest, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam: Filius ma
Abbreviated transcription (Latin):
caput erigere in lib̾tatẽ. S ista incoata ẽ. non ꝑfec¬
ta lib̾tas. Quare inqͥt aliquis. ñ est ꝑfecta lib̾t̾as: Q ͥa
uideo aliam legẽ in m̃bris meis. repugnantẽ legi m̃¬
tis mee. Non enĩ qđ uolo ait hoc ago: s qđ odi illud

Expanded text:
caput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfeccaput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfecta libertas. Quare, inquit aliquis, non est perfecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem legi menti
Abbreviated transcription (Latin):
multi iusti dicti sunt sine querela: quod intelligi¬
tͦ sine crimine. Nulla enim querela iusta ẽ dehis.
in reb humanis. qui ñ habent crim̾. Crim̃ ÷ autẽ
peccatũ graue: accusatione & dampnatione dig¬
iustificat & laudat. Nulla laudat: odit om̃ia. Qͦ¬
modo odit medicꝰ egritudinẽ egroti. & id agit cura¬
donec egͥtudo pellat᷑. eger leuet᷑. sic d̾s gr̃ã sua
hoc in nob̾ agit. ut peccatũ cõsumatur. homo lib̾e¬
tur. S quando consumit᷑ inquies : Si minuitur.
tas: carere criminib. Ido & apłs paulus quando
elegit ordinandos p̃soiteros uł dia conos. & quic̃q ordi¬
nanidus est adp̃positurã eccłĩe. ñ ait siqͥs sine peccato
est. Hoc enĩ si diceret. omnis homo repbaretur nullꝰ
ordinaret᷑ s ait siqͥs sine crimine. Sicuti ẽ homicidi¬
ũ. adulteriũ. aliqua ĩmundicia fornicationis. furtũ
fraus. sacͥlegiũ. & cetera huiꝰmodi c̃ceꝑit ea ñ hab̾e
homo. debec aut̃ ñ hab̾e om̃is cp̃ianꝰ homo: incipit

Expanded text:
multi iusti dicti sunt sine querela, quod intelligendum sine crimine. Nulla enim querela iusta est de his in rebus humanis, qui non habent crimen. Crimen vero est peccatum grave accusatione et damnatione digjustificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, ma est ergo libertas, carere criminibus. Ideo et apostolus Paulus quando elegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae, non ait, Si quis siest hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur, sed ait: Si quis sine crimine est: sicut est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornifraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo debet autem non habere omnis christianus homo, incipit
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ ꝓpt̃ nos: ut de maria uͥgine nasceret᷑. & ĩpleret᷑
ꝓpħia. ueritas de t̾ra orta ẽ. Hec gͦ ueritas ẽ iudeislo¬
queret᷑. latebat in carne. Latebat aut̃. ñ ut negaret᷑.
s ut differret᷑. Differret᷑ ut in carne pateret᷑. In car¬
ne autẽ pateret᷑: ut caro peccati redimeret᷑. Stans
iħs p̃s. & scđm maiestatẽ diuinitatis occultus. dix
ad eos qͥ ei c̃ hec loqueret᷑ credid̾ant. Si manseritis
in uerbo meo. uere discipl̃i mei eritis. Q enĩ pseus¬
rauerit usq in finẽ: hic saluus erit. Ꝙ cognoscetis
ueritatẽ. que modo uoslatet & loquit᷑ uobis: &

Expanded text:
ine nasceretur, et impleretur prophetia: Veritas de terra orta est . Haec ergo veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne; latebat autem, non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans et secundum majestatem divinitatis occultus, dixit ad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi enim susceꝑunt qđ auidissime flagitauerunt.
& ipsi fecerunt: quicqͥd ut fieret extorserunt. S
hec sequentia: alio iam sermone trac̾tanda sunt. Ome¬
lia. Lxxͣix.ii. De eo qđ dicit. & baiulans sibi crucẽ. exiit

Expanded text:
ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda sunt. TATUS CXVII. De eo quod sequitur, Et bajulans sibi crucem, exi
Abbreviated transcription (Latin):
tem illi tantoꝑe noluerunt dicentes. nobis non licet
int̾ficere quemquam. & om̃imodo instantes ut non
ab eis s apreside occideretur. & ideo eum occidendũ
acciꝑe recusantes sinunc eum accipiunt occidendũ:
Aut si hoc non sit. curdictum ẽ. tunc ergo tradidit eis
illum. ut crucifigeretur : An aliquid inter est: Pla
ne inter est. Nonenim dictum ẽ tc̃ ergo tradidit eis
illum ut crucifigerent eum. s ut crucifigeretur:
id est ut iudicio apotestate p̃sidis crucifigeretur.
S ideo illis traditum euangłista dicit: ut eoscrimi¬
ne implicatos. a quo alieni esse conabantur ostende¬
ret. Non enim faceret hoc pilatus: nisiut id qđ eos
cuꝑe cernebat impleret. Qđ ergo sequitur. susceꝑũt
autem iħm & eduxert̃. potest ad milites iam refer¬
ri apparitores p̃sidis. Nam postea euidentiꝰ dicitur.
Milites ergo cum erucifixissent eum. Quamius euan¬
głista etiam sitotum uideis tribuit. merito facit:

Expanded text:
tem hoc illi tantopere voluerunt, dicentes: Nobis non licet tem hoc illi tantopere voluerunt, dicentes: Nobis non licet interficere quemquam? et omni modo instantes ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si tunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non sit, cur dictum est: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur? An aliquine interest. Non est enim dictum, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigerent eum; sed, ut crucifigeretur, id est, ut judicio ac potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dixit Evangelista, ut eos crimini implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet: non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. Quod autem sequitur, Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur, Milites ergo cum crucifixissent eum : quamvis evangelista etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit;
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur uen¬
tum fuerit. ut potuerimꝰ sicut dñs uoluerit dissere¬
mꝰ. Cum gͦ ꝓtribunali sedisset pilatus: dicit uideis.
Ecce rex uester. Illi autem clamabant. Tolle tolle: cru¬
cifige eum. Dixit eispilatꝰ. Regem ur̃m crucifigam:
Adhuc terrorem quem de cesare ingesserant suꝑare co¬
natur. de ignominia eorum uolenseos frangere. di¬
cendo regem uestrum crucifigam. quos deignomi¬
nia xp̃i mitigare non potuit: s timore mox iunci¬
tur Respondunt enĩ pontifices. Non habemus rege̾
nisi cesarẽ. Tunc gͦ tradidit eis illum: ut crucifige
retur. Aꝑtissime quippe contra cesarem uenire ui¬
deretur. si regem se non habere nͥ cesarem ꝓ fitentib.
alium regem uellet ingerere: dimittendo impunitũ.
quem ꝓpter hos ausus eitradiderant occidendum.
Tradidit ergo eis illum: ut crucifigeret᷑. S nũquid
aluid & ante cupiebat. quando dicebat. accipite

Expanded text:
cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur vencum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, Dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare ingesserant, superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere dicendo, Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non potuit: sed timore mox vincitur. 9. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc retur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus alium regem velit ingerere, dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderunt occidendum. Tradidit ergo eis illum, ut crucifigeretur. Sed nunquid aliud ante cupiebant, quando dicebat: Accipite
Abbreviated transcription (Latin):
centes. Si hunc dimittis: non es amicꝰ cesaris. Om̃is enĩ
qui se regem facit: contradicit cesari. alaiorem timorẽ
se ingerere putauerunt pilato. terrendo de cesare ut
occideret xp̃m: quã suꝑuis ubi dixerunt nos legem ha¬
bemꝰ. & scdm legem debet mori. quia filium dei sefecit.
Eorũ legem quippe ille ñ timuit ut occideret: s magis
filium dei tumuit neoccideret. Nunc uero non sic po¬
tuit contempnẽre cesarem auctorem potestatissuȩ.
quẽ ad modum legem gentis alienȩ. Ad huc tam̃ euan¬
głista sequitur &. dicit. Pilatus autem cũ audisset hos
sermones adduxit foras ih̃m: & sedit ꝓtribunali in
loco qui dicitur litostratos. hebraice autem gabbata.
Erat autem parasceue pasche: hora quasi sexta. Qua
hora sit dñs crucifixus ꝓpter euangłiste alterius
testimonium. qui dixit. erat autem hora tercia & cru¬
cifixerunt eum. qm̃ magna disceptatio solet oboriri:

Expanded text:
centes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesarcentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesarqui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato. terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius ubi dixerunt, Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori quia Filium Dei se fecit. Eorum Legem quippe ille non timuit, ut occideret: sed magis Filium Dei timuit, ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem auctorem potestatis suae, quaemadmodum Legem gentis alienae. 8. Adhuc tamen Evangelista sequitur, et dicit: Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur Lithostrotos, hebraice autem Gabbatha. Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta. Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium qui dixit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum , quoniam magna disceptatio solet oboriri;
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem in me exerturus esmetuendo. Nec tim̃do qͥdẽ
p̃sertim innocentẽ homo hominẽ debet occide.: s tam̃ icl
⁊elando facere. multo maius malũ est quãtimendo. Et
ideo ñ ait uerax magister qͥme tibi tradidit ipse habet
peccatũ. tamquã ille non haberet. s ait maiꝰ habet peccatũ
ut etiam se habere intelligeret. Neq enĩ ꝓpterea illud nul¬
lum est: quia hoc maius est. Ex inde querebat pilatus:¬
dimittere eum. Quid est hoc qđ dictum est exinde. quasi
antea non querebat: Lege suꝑiora: & inuenies iamdudũ
eum querere dimitere iħm. Ecrinde itaq intelligendũ est
ꝓpter hoc. idest ex hac causa nehaberet peccatũ occiden¬
do innocentem sibi traditum: quamuis minꝰ peccans qͣm
iudei. qui eum illi tradiderant occidendũ. Ex inde ergo
id est ideo nehoc peccatũ faceret: non nc̃ primum. sed ab
initio querebat eũ dimittere. Iudei autem clamabant di¬

Expanded text:
potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem praesertim 629 innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magister: Qui me tibi tradidit, ipse habet peccatum, tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum, ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc madimittere eum. Quid est hoc quod dictum est, exinde, quasi antea jam non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderunt occidendum. Exinde ergo, id est, ideo, ne hoc peccatum faceret, non nunc primum, sed ab initio quaerebant eum dimittere. Judaei autem clamabant di
Abbreviated transcription (Latin):
nisi tibiesset datum desuꝑ. Propterea qui tradidit me
tibi: maius peccatũ habet. Ecce respondit: & tamen
ubicumq non respondit. Non sicut reus siue dolosus:
s ficut agnus. hoc est sicut simplex. atq innocens. ñ ape¬
ruit ossuum. Proinde ubi non respondebat: sicut ouis
silebat. Ubi respondebat: sicut pastor docebat. Discam gͦ
adeo: & quia plus peccat qͥ potestati in nocentem occi¬
dendum liuore tradit. quam potestasipsa. si eũ timore
alterius maioris potestatis occidit. Talem quippe deus
pilato dederat potestatem: ut esset etiam sub cesaris po¬
testate. Quaꝓpter non haberes inquit aduersus me po¬
testatem ullam. id est quantulam cũq habes: nisi hoc ip¬
sum quicquid ẽ tibi essec datum desuꝑ. S qm̃ scio quan¬
tum sit. non enim tantum est ut tibi om̃imodoliberũ sit:
ꝓpterea qui tradidit me tibi mauis peccatũ habet. Ille qͥp¬
pe me tue potestati tradidit inuidendo: tuuero eandem

Expanded text:
nisi tibi esset datum desuper. Propterea, qui tradidit me nisi tibi esset datum desuper. Propterea, qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. « Ecce respondit, et tamen non ubique respondit ; non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens, non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ea Deo : et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum cum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem, ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quapropter, non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcunque habes, nisi hoc ipsum, quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit, non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit, propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem
Abbreviated transcription (Latin):
tium dñ nr̃i iħu xp̃i ñ semelfactum. collatis om̃ium
euangłistarũ narrationib repperitur. & apud prin¬
cipes sacerdotum. & apud herodem. quo eum sicut lu¬
cas indicat. miserat pilatus audiendum. & apud ip¬
sum pilatum: ut nonfrustra de illo ꝓpħia p̃cesserit. Si¬
cut agnꝰcorã tondnte fuit sine uoce: sic ñ aꝑuit ossuum.
Tunc utiq: quando int̾rogantib ñ respondit. Quamuis
enim quib dam int̾rogationib sepe responderit: tamen
ꝓpter illa in quib noluit respondere. adhoc data ẽ de
agno similitudo. ut in suo silentio ñ reus s in nocens
haberetur. Cum ergo iudicaretur. ubicumq ñ aꝑuit
ossuum. sicut agnus non aꝑuit: idest non sicut male
sibi conscius qui depeccatis conuincebatur suis. s sicut
mansuetus. qui ꝓ peccatis inmolabatur alienis. Dicit
gͦeipilatus. Michi non loqueris.:Nescis quia potestatẽ
habeo crucifigere te: & potestatem habeo dimuterete:

Expanded text:
su Christi non semel factum, collatis omnium su Christi non semel factum, collatis omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum : ut non frustra de illo prophetia praecesserit, Sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum ; tunc utique quando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit; tamen propter illa in quibus noluit respondere, ad hoc data est de agno simihaberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male sibi conscius, qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo
Abbreviated transcription (Latin):
mictus ẽ. amaris conuiciis illusus est: alapis cesus est
feruet ignominia: frigescat inuidia. S non frigescit:
in ardescit potius & increscit. Cum enim uidissent eũ
pontifices & ministri: clamabant dicentes Crucifige
crucifige. Dicit eis pilatꝰ. accipite eum uos: & crucifi¬
gite. Ego enim non inuenio in eo causam. Responderc̃
ei udei. Noslegem habemꝰ. & scdm legem debet mori:
quia filiũ dei se fecit. Ecce altera maior inuidia Parua il¬
la quippe uidebatur. uelut affectate illicito ausu regie
potestatis: & tam̃ neutrũ sibi iħs mendaciter usurpauit.
s utrũ q uerũ est.  unigenitꝰ est difilius: & rex ab eo
constitutꝰ. su syon montem sc̃m eius. Et utrumq nẽ de¬
monstraret: nͥ quanto erat potentior. tanto mallet ẽẽ¬
muit: & ingressus est p̃toriũ iterum. & dicit ad iħm.
Unde estu: Iħs autem responsum non dedit ei. hoc silen¬

Expanded text:
mictus est, amaris convitiis illusus est, alapis caesus est: mictus est, amaris convitiis illusus est, alapis caesus est: fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, inardescit potius, et increscit. Cum enim vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos, et crucifigite; ego enim non invenio in eo causam. Responderunt ei Judaei: Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. » Ecce altera major invidia. Parva quippe illa videbatur, velut affectatae illicito ausu, regiae potestatis: et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex ab eo constitutus super Sion montem sanctum ejus: et utrumque nunc demonstraretur, muit: et ingressus praetorium iterum, dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silen
Abbreviated transcription (Latin):
us imitanda patientia: sic regnũ qđ dehoc mundo
ñ erat. suꝑbũ mundũ non atrocitate pugnandis
paciendi humilitate iuncebat. Sic illud granum
multiplicandum seminabat᷑ horribili contumelia:
ut mirabili pullularet ingłia. Ea iit iterum pilatꝰ
foras: & dicit eis. Ecce ad duco eum foras: ut cognos¬
catis quia in eo nullam causam inuenio. Exiitgͦ
iħs. portans spineam coronam. & purpureũ uesti¬
mentum: & diciteis. Ecce homo. Hinc apparet ñ
ignorante pilato. hec amilitib facta. siue iusserit
ea siue ꝑmiserit: illa scilicet causa quã supradixi¬
mus. ut hec eius ludibria in imici libentissimebi¬
berent. & ulteriꝰ sanguinem nonsitirent. Egreditur adeos
iħs. portans spineam coronam. & purpureũ uestimen¬
tum: ñ clarus imꝑio. s plenꝰobꝓbrio: & dicitur eis. Eoce
homo. Si regi inuidetis iamparcite: quia deiectũ uide¬
tis. Flagellatus ẽ. spinis coronatꝰ est. ludibriosa ueste a¬

Expanded text:
us imitanda patientia; sic regnum quod de hoc mundo us imitanda patientia; sic regnum quod de hoc mundo non erat, superbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat; sic illud granum multiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gloria. 2. Exiit iterum Pilatus foras, et dicit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo nullam causam invenio. Exiit ergo Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum. Et dicit eis: Ecce homo. Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit; illa scilicet causa, quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime biberent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum, non clarus imperio, sed plenus opprobrio; homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis: flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste a
Abbreviated transcription (Latin):
non iħm sibi apilato dimitti uelle ꝑ pascha.
s barraban latronem. ñ saluatorẽ s int̾fecto¬
rem. non uite datorem s ademptorẽ: tunc app̃hen-¬
dit pilatus iħm. & flagellauit. Hoc pilatꝰ non obali¬
udfecisse credendus est: nͥ ut eius in uiriis iudeisatia¬
ti sufficere sibi existimarent. & usq ad eius mortem.
seuire desisterent. Ad hoc ꝑtinet qđ idemp̃ses etiamco-¬
hortem suam ꝑmisit facere que secuntur. aut fortassis
& iussit. quam us hoc euangłista tacuerit. Dixit enĩ
quid deinde fecerint milites: pilatũ tam̃ idiuississe ñ
dix̃. Et milites inquit plec̾tentes coronam de spinis.
imposuerunt capiti eius. & ueste purpurea circum¬
dederunt eum: & ueniebant ad eum & dicebant. aue
rex iudeoꝵ. Et dabant ei alapas. Sic implebanturꝗͥ
de se p̃dixerat. xp̃s: sic martires informabantur ad
om̃ia que ꝑsecutores libuisset facere ꝑferenda. Sic
paulisꝑ occultata trem̃ da potentia c̃om̃dabatur pri-¬

Expanded text:
non Jesum sibi a Pilato dimitti velle per Pascha, sed Barabbam latronem; non salvatorem, sed interfectorem; non datorem vitae, sed ademptorem: Tunc apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Hoc Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc pertinet quod idem praeses cohortem suam etiam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit, quamvis hoc Evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites; Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum et dicebant: Ave, rex Judaeorum. Et dabani ei alapas. Sic implebantur quae de se praedixerat Christus: sic martyres informabantur ad omnia quae persecutores libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, commendabatur pri
Abbreviated transcription (Latin):
effabili substantia suspicem᷑. Filius unicꝰ ẽ uerbũ patͥs.
& sapientia patris. In illo sunt. omnia mandata patͥs.
Neq enĩ mandatũ patris filius aliquando nesciebat:
ut eũ necesse esset ex tempore habere qđ antea ñ habe¬
bat. Ita enim a patre qđ habet accepit. ut nascendo ac¬
ceꝑ it: dederitq ille gignendo. Nam & uita ẽ. & acce¬
pit uitam. utiq nascendo ñ prius sine uita existendo:
quia & pat̾ habet uitã & quod habet ẽ. Est. nec accepit
tam̃: quia ñ ex aliquo ẽ. filius autẽ accepit uitam. dan¬
te patre a quo ẽ: & ipse qđ habet. ẽ. Habet enĩ uitã: &
uita ẽ. Ipsum audi loquentẽ. Sic̃ habet in qͥt pat̾ uitã
in semet ipso: sic dedit & filio uitam hab̾ e insemetip¬
so. Numqͥd existenti. & ñ habenti. dedit: S eo dedit¬

Expanded text:
effabili substantia suspicemur. Filius unicus est Verbum Patris, effabili substantia suspicemur. Filius unicus est Verbum Patris, et Sapientia Patris; in illa sunt omnia mandata Patris. Neque enim Patris mandatum Filius aliquando nesciebat, ut eum necesse esset ex tempore habere quod antea non habebat. Ita enim a Patre quod habet accepit, ut nascendo acceperit, dederitque illi gignendo. Nam et vita est, et accepit vitam utique nascendo, non prius sine vita existendo. Quia et Pater habet vitam, et quod habet est: nec accepit tamen, quia non ex aliquo est. Filius autem accepit vitam, dante Patre a quo est: et ipse quod habet, est; habet enim vitam, et vita est. Ipsum audi loquentem: Sicut habet, inquit, Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Numq
Abbreviated transcription (Latin):
raremꝰ. sicũ eis nos loqui sciremꝰ. cũ quibꝰ suꝑiora locuti
sumꝰ: & cũ eis ipsis ñ in om̃ib sed que audier̃t memoria
retinentibꝰ. Nunc uero quia fortasse aliqͥ ad sunt qͥ non
audierunt: eis q sunt similes qͥ obliti sunt qđ audier̃t:
ꝓpt̃ illos ꝑferant moras nr̃as. qͥ audita meminert̃. Quo¬
modo dat mandatũ. pat̾ unico filio: Quo uerbo loquit᷑
uerbo: cum sit ipse filius unigenitũ uerbum: Nũqͥd
ꝑ angłm. cũ ꝑ ipsum creati sunt angłi: Nũqͥd ꝑ nube̾.
que quando sonuit ad filiũ ñ ꝓpt̾ ipsum sonuit. qd
alicubi dicit etiam ipse. sed ꝓpt̾ alios. quos ita oporte¬
bat audire: Numqͥd ꝑ sonũ labiis emissum. qͥñ habet
corpꝰ. nec aliquo locoꝵ int̾uallo. filius apatre separat᷑.
ut sit inter illos aer medius. quo ꝑ cusso uox fiat. &
in aurẽ ueniat: Absit. ut talia de illa incorporea & in¬

Expanded text:
raremus, si cum eis nos loqui sciremus, cum quibus superiora locuti raremus, si cum eis nos loqui sciremus, cum quibus superiora locuti sumus, et cum eis ipsis non omnibus, sed quae audierunt memoria retinentibus: nunc vero quia fortasse aliqui adsunt qui non audierunt, eisque sunt similes qui obliti sunt quod audierunt, propter illos perferant moras nostras qui audita meminerunt. Quomodo dat mandatum Pater unico Filio? Quo verbo loquitur Verbo, cum sit ipse Filius unigenitum Verbum? Numquid per angelum, cum per ipsum creati sint Angeli? Numquid per nubem: quae quando sonuit ad Filium, non propter ipsum sonuit, quod alibi dicit etiam ipse; sed propter alios quos oportebat ita audire? Numquid per sonum labiis emissum, qui non habet corpus; nec aliquo locorum intervallo Filius a Patre separatur, ut sit inter illos aer medius, quo percusso vox fiat et in aurem veniat? Absit ut talia de illa incorporea et in