comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui accipit mettillũ aliquod aut uesti¬
mentũ: et scit quantũ accipit & a quo
accipit: ⁊ .ẽ. sensus: Ex omĩb: deqͥb:
poteste ẽ. racio dati & accepti non mi
nihil accipi Nonquio quȩ rodatũ
sub̵ tuntũ modo : sedrequiro fruccũ
id ẽ beni uolenciã & benignitatẽ animi:¬
in ratione ur̃a id ẽ adutilitatẽ urãm:
Quidã codices habent habundantẽ in ora¬
tione urã: Oratio apłi. oracio philipperisiũ
erat qr ꝓ illis orat : Et quando quilibet
orat ꝓ aliquo. siuittuillius munda fuerit
ꝓquo oratur. subleuat orationẽ dep̃can¬
tis ut antea exaudiat᷑: Sicut econtra
uita malaꝓ quo oratur: impedit oratio¬
ni illius qͥ proipso orat: Unde d̃sdicit
quia non exandiãte: ergo beati pauli
oratio quã ꝑ illis fundebat: bona uita
illoꝵ sub leuabatur: Unde dicit: non
reqͥro tantũ modo datũ sed requiro
beni uolenciã ⁊b eni gnitatẽ habun¬
dantẽ in oratione ur̃a: Id.ẽ. ut ur̃a uo¬

Expanded text:
qui accipit metallum aliquid aut vestiqui accipit metallum aliquid aut vestimentum, quantum accipit, et a quo accipit; et est sensus: Ex omnibus de quibus potest esse ratio dati et accepti, non minihil accepi Non quaero datum, subaudis tantummodo, sed requiro fructum, id est benevolentiam et benignitatem animiin oratione vestra, id est ad utilitatem vestram. Quidam codices habent: Abundantem in oratione vestra. Oratio Apostoli, oratio Philippensium erat, quia pro illis orabat. Et quando quilibet orat pro aliquo, si vita illius munda fuerit, pro quo oratur, sublevat orationem deprecantis, ut a Deo exaudiatur, sicut e contra vita mala ejus pro quo oratur impedit orationem illius qui pro ipso orat. Unde dicit quia non exaudiam te . Ergo beati Pauli oratio quam pro illis fundebat, bona vita illorum sublevabatur. Unde dicit: Non requiro tantummodo datum, sed requiro benevolentiam et benignitatem abundantem in oratione vestra, id est ut vestra vo
Abbreviated transcription (Latin):
nuriam paciens eẽ : & ihabundantia
tẽperans ait : Om̃ia autẽ ista in eo possũ
implere qͥ me confortat : idẽ in xp̃o quimihi
possibilitatẽ tribuit : Uerunttm̃ bene
fecistis cõmunicantes tribulationi mea :
ld ẽ. quã in sego nullo indigeã: bene fex¬
cistis uoscaritatis officiũ inme adimplen¬
tes cõpaciendo passionib: meis: ⁊ mittendo
mͥ qͦerant necesscria: Scitis autẽ. ⁊ ce
terausq ꝓfectussũ amacedonia: Ma¬
cedonia ꝓuintia .ẽ. grecoꝵ dictet amai¬
cedone rege: tesalonicaciuitts. est¬
uł regio athesalo rege dicta: in hoc
ergo qđ laud at philippenis qͥeineces¬
saria miser : uituperat alios qͥei nullũ
ob sequiũ p̃buer̃: In ratione dati ⁊ accepti:
Quc quid accipit̃. Etdat᷑ ratio inde potest
eẽ: Raciodati ẽ : q scit datoi quidat
autquantũ dat ⁊ quidatutrũ aurum
aut uestim entũ dait. ł libram. auri.
aut equũ: Racio accepti ẽ:: qe scitille

Expanded text:
nuria patiens esse, et in abundantia nuria patiens esse, et in abundantia temperans, ait: Omnia autem ista in eo possum implere qui me confortat, id est in Christo, qui mihi possibilitatem tribuit. Verumtamen bene fecistis, communicantes tribulationi meae, id est, quamvis ego nullo indigeam, bene fecistis vos, charitatis officium in me adimplentes, compatiendo passionibus meis, et mittendo mihi quae erant necessaria. Scitis autem, etc., usque, profectus sum a Macedonia. Macedonia provincia est Graecorum, dicta a Macedone, et Thessalonica civitas est a Thessalo rege dicta. In hoc ergo quod laudat Philippenses, qui ei necessaria miserunt, vituperabat alios qui ei nullum obsequium praebuerunt. In ratione dati et accepti. Quidquid accipitur vel datur ratio inde potest esse. Ratio dati est quia scit dator quod dat, aut quantum dat, aut cui dat, utrum aurum, an vestimentum det, libram auri, aut equum. Ratio accepti est, quia scit ille
Abbreviated transcription (Latin):
si ad pͥorẽ conuerscitionẽ ⁊ consu&udinẽ :¬
R efloruistis id ẽ florẽ bonȩ oꝑationis ꝓtuis¬
tis id ẽ affectũ dilectionis ergame exhibe
eos modo dicens indulgeo uobis siad tẽp
illud omisistis qui decentieratis ꝑsecu¬
tione inimicoꝵ : Nã quasi ꝓpt̃ penurũ
id ẽ. indigentiam : Ego enĩ didici in qͥb:
sum sufficiens. eẽ. id ẽ ego sciõ inquib:
possũ sufficienciã habere qr scio indigen¬
tiam pacient̃ ferre. ⁊ habundan ciã cũ
tẽperanti disponere: Multi s unt qui
positi in pauꝑtate & egestate. nesciunt
eapacient̃ ferre: ⁊ sunt multi quipositi
in habundancia: nesciunt tẽperanticun
habere sed cõ metunt ⁊ bibunt ultramodũ:
ihutunturhis quib: habundant in tẽpe¬
rate: a quoꝵ numero erat apłs ailiemis
Stio humiliari id ẽ scio poenuram humi¬
lit̃ sustinere: Scio ⁊ habundare
& in habundancia tẽperans. eẽ. necoirũ par
esurire id ẽ poenuriã patri: Omĩc
possũ ineo quime confortat: Ne uider&

Expanded text:
tionem et consuetudinem. Floruistis, id est florem bonae operationis protulistis, id est affectum dilectionis erga me exhibereos modo, dicens: Indulgeo vobis si ad tempus illud omisistis, quia detenti eratis in persecutione inimicorum. Non quasi propter penuriam, id est indigentiam, hoc dico; ego enim didici in quibus sum, sufficiens esse, id est, ego scio in quibus possum sufficientiam habere, quia scio indigentiam patienter ferre, et abundantiam cum temperantia disponere. Multi sunt qui positi in paupertate, nesciunt eam patienter ferre: et sunt multi qui positi in abundantia, nesciunt temperantiam habere, sed comedunt et bibunt ultra modum, et utuntur his quibus abundant intemperate: quorum numero erat Apostolus alienus. Scio et humiliari, id est scio penuriam patienter sustinere: scio et abundare, id est in abundantia temperans esse, ne corrumpar et esurire, id est penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Ne videret
Abbreviated transcription (Latin):
reũsi sunt ad pristinã conuersatione.
coepor̃q ministrare apło aluisq scis
quȩ necessaria erant: Qua ꝓpter con¬
gaud& apłs illoꝵ bonitati ⁊ dicit:
ad ultimum autiux aliquando refloruis

Expanded text:
rsi sunt ad pristinam conversationem, coeperuntque ministrare Apostolo aliisque sanctis quae necessaria erant. Quapropter congaudet Apostolus illorum bonitati, et dicit: ad ultimum, aut vix aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
gentium : qm̃ multo plures cre¬
dunt in eum exgentibus quam
ex iudȩ is: Nam quod ipse ds̃sit
gentium: hiere mias manifestat
dic̃s quis non timebitte orex gen¬
tium Qm̃ quidẽ unus deus est
qui iustificat circumcisionem ex
fide & non ex operibus: uoccitos ui¬
delic& ex iu deisgcirç ũ cisio appel¬
lantur propter habra ham qui
primus accepit eam. decuius ftirpe
illi descenderunt. & preputium
ꝑfidem. id est credentes exgenti¬
b quiaiudeis pre putiũ uocaban¬
t: Quid hic̃ex fide. idẽ ẽ. et ꝑfi¬
dem : qui a apłs sȩpe mutat p̃po¬
sitiones in uno sensu: legẽ ergo
et ꝑ nouum testaimentũ : Absit:
Precauet inhoc loco apłs adesti¬
mationem iudaeorum: Sedle¬
gem. supre ceptorum. sta tuimus.
id ẽ confirmamꝰ & laudamus.
& adeo datam dicimus: uł &iã
obseruanda fuit suis tẽporib sed
ũ cessauit in mysteriis: manet ta¬
princeps ex iuda donee ueni¬
at qui mittendus . ẽ & ipse erit

Expanded text:
gentium est, quoniam multoplures cregentium est, quoniam multoplures credunt in eum ex gentibus quam ex Judaeis. Nam quod ipse sit Deus gentium Jeremias manifestat dicens: Quis non timebit te, o Rex gentium? Quoniam quidem unus Deus est qui justificat circumcisionem ex fide et non ex operibus vocatos, videlicet ex Judaeis qui circumcisi appellantur, propter Abraham qui primus accepit eam, de cujus stirpe illi descenderunt. Et praeputium per fidem, id est credentes ex gentibus qui a Judaeis praeputium vocabantur. Quod dicit ex fide, idem est et per fidem, quia Apostolus saepe mutat propositiones in uno sensu. Legem ergo et per Novum Testamentum. Absit. Praecavet in hoc loco Apostolus aestimationem Judaeorum. Sed lebaudis praeceptorum, statuimus, id est confirmamus, et laudamus, et a Deo datam dicimus, vel etiam observanda fuit suis temporibus, sed jam cessavit in mysteriis, manet taprinceps ex Juda donec veniat qui mittendus est, et ipse erit
Abbreviated transcription (Latin):
rbitrari. est ꝓprie iudicare uel
testificari : unde arbrtri dicuntur
iudices et testes: Duob modis iusti¬
ficatur homo ꝑfidem xp̃i: Uerbi
gr̃a : Si fuerit sine operibus bonis
ante baptismum. in ipso baptisma¬
te iustificatur: aut &im pbap¬
timum sine legis operib. quȩ iam¬
non sunt obseruandi iustus habet᷑
sitamen precepta diuina custo¬
dierit: ludeis gloriantib & di
centibus ds̃ uerus et unus. iudȩoꝵ¬
& dequib dicitur notus in iudea
ds̃ ait apłs: An iudeorum ds̃ tan¬
tum: Nonne et gentium deus:
ut de illis tantum modo curam ge¬
rat: Immo et gentium: Id est mul¬
tomagis et gentium ds̃ ẽ.: Nide¬
licet quod multi credider̃ de o
et placuerunt ex gentibus ante¬
quam iudaei in abraham fuissent
electi. et in sor tẽ dĩ assũpti sunt.
abel. noe. sem. iob et amici eiꝰ: aliiq
quã plures quosscrip turam cõ¬
memorat ł quos etiam reticet:
Siue in hoc mul tõmagis est deus

Expanded text:
Arbitrari est proprie judicare vel Arbitrari est proprie judicare vel testificari. Unde arbitri dicuntur judices et testes. Duobus modis justificatur homo per fidem Christi. Verbi gratia. Si fuerit sine operibus bonis ante baptismum: in ipso baptismate justificatur, aut etiam post baptismum sine legis operibus: quae jamnon sunt observanda, justus habetur, si tamen praecepta divina custodierit. Judaeis gloriantibus et centibus, Deus verus et unus Judaeor, et quibus dicitur: Notus in Judaea Deus, ait Apostolus. An Judaeorum Deus tantum: Nonne et gentium Deus eut de illis tantummodo curam gerat? Imo et gentium, id est mulmagis gentium Deus est, vidlicet quia multi crediderunt Deo, et placuerunt ex gentilibus antquam Judaei in Abraham fuissent electi et in sortem Dei assumpti, sicut Abel, Noe, Sem, Job et amici ejus, aliique quam plures quos Scriptura commemorat, vel quos etiam reticet, sive in hoc multo magis Deus
Abbreviated transcription (Latin):
iuscificari: Ubiẽ. ergo gloriacio
tua exclusi est: ludeũ alloquit᷑
& confirmat quia non ualet quis¬
quã ꝑ opera legis iustificari: acdicit:
Oude qͣui in tuis operib gloriaris.
uide iustificationẽ sine f cͥi eẽ. non
posse: Quareꝰ quia exclusa & ꝓ¬
cul ab iecta est lex circũcisionis
sacrificiorum: inqua gloriabaris:
ꝑ quã legem exclusci est: In terro¬
nũquid ꝑlegẽ factoꝵ. exclusa est.
ut cilia lex ꝓ ipsadcita sit. quȩ si¬
militer in operib: carnalib consis¬
tat: Non sed ꝑ legẽ fidei: Id est
non ꝑlegem factorum exclusa est
qm̃ non iubet ds̃ ut carnaliter
circũ cidam̃: sedut infide recta
baptizemur. ubi gratis cuncta di¬
mit tuntur peccata: Dũ enĩ dix̃¬
poenitentiam agite. ad ꝓpinquabit
regnum caelorum: non ait ser¬
uate legem carnaliter: Arbi toc¬
mur. idẽ iu dicam᷑ definimus siue
testificam. iustificari hominem ꝑfidẽ.
xp̃i in baptis mate. sine operibus. legis
idẽ sine carnalib obseruationib:

Expanded text:
justificari. Ubi ergo est gloriatio tua? Exclusa est. Judaeum alloquitur et confirmat, quia non valet quisquam per opera legis justificari. Ac si dicat: O Judaee, qui in tuis operibus gloriaris, vide justificationes sine fide Dei esse non posse: Quare? Quia exclusa et procul abjecta est lex justificationis sacrificiorum in qua gloriabaris. Per quam legem exclusa est? Interronunquid per legem factorum exclusa est, ut alia lex pro ipsa data sit, quae similiter moribus carnalibus constat. Non, sed per legem fidei, id est non per legem factorum exclusa est, quoniam non jubet Deus ut carnaliter circumcidamur, sed ut fide recta baptizemur, ubi gratis cuncta dimittuntur peccata. Dum enim dixoenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . Non ait: Servate legem carnaliter. Arbitramur, id est judicamus, definimus sive testificamur, justificari hominem per fidem Christi, in baptismate, sine operibus legis, id est sine carnalibus observationibus.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ lex & prophetȩ uerbis &mis¬
teriis de ipso prechxerant ꝑ semet¬
ipsum conpleuit: Un de pendens
incruceait: Consumatum . ẽ:
Quod qui credit & conficetur
iustificatur. sitamen opera digna.
fidei fecerit: oc distat inter offici¬
um & finem : qđ officium . ẽ. ipsa
res quȩ agitur: Finisuero: ipsum.
ꝓpt̃ qđ agitur: Officium lexi
& pro phetȩ: finis xp̃s propter
quemomĩa illa precesserun:
Mosses enim scripsit : qm̃ iusticiam¬

Expanded text:
quae Lex et prophetae verbis et mysteriis de ipso praedixerant, per semetipsum complevit. Unde pendens in cruce, ait: Consummatum est . Quod qui credit et confitetur justificatur, si tamen opera digna fide fecerit. Hoc autem distat inter officium et finem. Quod officium est ipsa res quae agitur; finis vero, ipsum propter quod agitur. Officium, lex et prophetae, finis Christus, propter quem omnia illa praecesserunt. Moyses enim ille scripsit, q
Abbreviated transcription (Latin):
bus legis: Id .ẽ. circum cisione ocio
sabbati cȩterisq legalib: operibus.
iustitia quȩ exlege . ẽ. uiuere homi¬
nem in se faciebat : quia non inter¬
ficiebatur : Premium ergo illius
iusticiae Nihil aliud erat: quã uita
p̃sensquȩ nontollebatur: Viuet
in et dic̃ idẽ mortem presentem
euadet: Siquis uero sp̃i taliter
ea q̃ lexp̃cipit impleuerit : li¬
cet in presenti temporaliter non
remuneret᷑: infuturo tamenre¬
munerationis causa uitã eternã¬

Expanded text:
est circumcisione, otio sabbabi, caeterisque legalibus operibus. Justitia quae ex lege est, vivere hominem in se faciebat, quia non interficiebatur. Praemium ergo illius justitiae nihil aliud erat quam vita praesens quae non tollebatur. Vivet in ea dicit, id est mortem praesentem evadet: Si quis vero spiritualiter ea quae lex praecipit impleverit, licet in praesenti tempore non remuneretur, in futuro tamen remunerationis causa vitam aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
Lusticiam hic appellat xp̃m. qui
ꝑpassionem suam et fidem us¬
tificat in se credentes: lta iusti
cici xp̃s qui . ẽ. uerbum deipatris.
sic dic̃ in deutero nomio
ꝑ mossen quia ipse loquebatur ꝑ ora
ꝓphetarum : nedixeris incordetio
quis ascendet incelum id .ẽ. xp̃m
deducere: Aut quis descendet.
in abyssum h.oc ẽ. xp̃m ex mortu¬
is reuocare: Haec uerba partim
sunt moysi: partim apłi : Quan¬
do morses dedit iudeis legem: dix̃
eis: Nedixeris. oiudeae. in cordetuo:
id ẽ. ne fingas inmente tua :: Quis
ibit incęlum. ut indemͥ a fferat
dĩ mandatum. Autquis descendit
in abyssum ut illud michi manda¬

Expanded text:
m, qui per passionem suam et fidem, justificat in se credentes. Ista justitia Christus, qui est Verbum Dei Patris, sic dicit in Deuteronomio per Moysen, quia ipse loquebatur per ora prophetarum. Ne dixeris in corde tuo quis ascendet in coelum? id est Christum deducere, aut quis descendet in abyssum? hoc est Christum ex mortuis revocare. Haec verba sunt partim Moysi, partim Apostoli. Quando Moyses dedit Judaeis legem, dixit eis: Ne dixeris in corde tuo, id est ne fingas in mente tua, quis ibit in coelum, ut inde mihi afferat Dei mandatum? Aut quis descendet in abyssum, ut inde mihi a
Abbreviated transcription (Latin):
S unius egosum pauli baptismate
baptiecitus. & eĩ filiussum. alius ego
ss apollo nonne homines estis id ẽ ñne
carnaliter sapitis Fi delium apłoꝵ
nomina profalsorũ ponit: obcitu¬
se sam sup᷑ memorattm Quidigitur ẽ.¬
e apollo. quiduꝰ paułs Sub nichil¬
cõparatione xp̃i. Et ipse exponit¬
ss̨ quid sint: Ministri inquid cui cre
Es didistis I cheõq non possumus dimit¬
tere peccata in baptis mate : quod
xp̃s prome sibir&inuit: Ille igitur¬
ministrat: quiret te predicat̃:
Et unicuiq sic c̃uenit ministrare.¬
sicut dñ sministeriũ dedit: Egoplan¬

Expanded text:
uidem sum Pauli baptismate baptizatus, et ejus filius sum; alius autem: Ego Apollo; nonne homines estis? id est: nonne carnaliter sapitis? Fidelium apostolorum nomina pro falsorum ponit ob causam supra memoratam. Quid est Apollo? quid vero Paulus? subaudicomparatione Christi, et ipse exponit quid sint: Ministri, inquit, ejus cui credidistis: ideoque non possumus dimittere peccata in baptismate, quod Christus proprie sibi retinuit. Ille ministrat qui recte praedicat, et unicuique sicut convenit ministratsicut Dominus ministerium dedit. Ego plan
Abbreviated transcription (Latin):
quod non reuelauit demonib:
neq philosophis humana sipien
ta INuestigat non solum secre¬
ta cordium sed &iam ꝓfunda¬
E sub̵ mysteria dei. & prescientiuã
illius quia unius substantiae ẽ¬
E cumpatre & filio: Quiseñĩ scit¬
S hominum quȩ sunt in corde
Qhominis nisis p̃s hominis qui¬
s in ipso ẽ sub nullus. &ẽ sens

Expanded text:
quod non revelavit daemonibus, neque philosophis humana sapientta investigat, et non solum secreta cordium, sed etiam profunda, subaudis mysteria Dei, et praescientiam illius, quia unius substantiae est cum Patre et Filio. Quis enim scit hominum quae sunt in corde hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? subaudis nullus. Est
Abbreviated transcription (Latin):
cũmiraculorum uirtute sp̃ĩtalib ss
uiris: qui possunt poenetrare quȩ
dicimus sp̃ittilia mysteria cõpa¬
rantes: Quod tunc fit quando
capatiorib diuina cõmittuntur

Expanded text:
cum miraculorum virtute, spiritalibus viris qui possunt penetrare quae dicimus, spiritalia mysteria comparantes. Quod tunc fit, quando capacioribus divina committuntur
Abbreviated transcription (Latin):
cipes & potestates tenebrarum
harum contra spiritalia nequicia
incȩlestib & dequorum principe
dñs ait. Nunc prin cepes mundi ei¬
cidur foras. & uenit princepsmun¬
di et in me nihil inuenit: Quam¬
uis enĩ mar cꝰ eugłista dicait dede¬
poterant credere illum. eẽ filium
dĩ uidentes illum iterũ post facta
miracula esurise. sitire fatigari:
Sciebant quidẽ illum. eẽ ꝓmissu
italege sed nesciebant quod potes¬
tatem quam in hoc mundo tenebant
ꝑ illum eẽ amissuri & quod tante
potentiae eẽ. futurꝰ: qua propter
subiungit apłs deutroq: ordine

Expanded text:
cipes et potestates tenebrarum harum, contra spiritalia nequitiae in coelestibus : de quorum principe Dominus ait : Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras; et, Venit princeps mundi hujus, in me nihil invenit. Quamvis enim Marcus evangelista dicat de daepoterant credere illum esse Filium Dei, videntes illum iterum post facta miracula esurire, sitire, fatigari. Sciebant quidem illum esse promissum in lege, sed nesciebant quod potestatem, quam in hoc mundo tenebant, per illum essent amissuri et quod tantae potentiae esset futurus. Quapropter subjungit Apostolus de utroque ordi
Abbreviated transcription (Latin):
tellegentiae Sapientiam hic: du
entia: exore altissimi ꝓdiui primoge¬
nita: Istã ergo sapientiãloquebant᷑
condit erat. qͦ modoloquebantur
illamꝰ p̃hilosophis utiquȩ & potenti¬
bus huius scłi erat abscondita. & illis
erat mani festata ꝑse ipsam: Unde
sequitur: quam sapientiam id ẽ. xp̃m.

Expanded text:
telligentiae. Sapientiam hic duobtelligentiae. Sapientiam hic duobentia ex ore Altissimi prodii primogenita . Istam ergo sapientiam loquebantur condita erat, quomodo loquebantur illam? philosophis utique et potentibus hujus saeculi erat abscondita, et illis erat manifestata per seipsam. Unde sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Id ẽ. mundanam sipientiam nonloqͥ¬
mur quautunturamatores hui sđi.
neq sapientiam principum huius
scliloquimur id ẽ. philosophorum
qui destruuntur: quomododestru¬
untur philosophi &potentes huiꝰ
scli: ꝑ mortẽ corporis rediguntur
inpuluerẽ. & destruitur siue acdi¬
hilcitur eorum sapientia: Destruc¬
tus ẽ. plato & aris tõteles ꝑ mortem
& eorum sapientia. in ecđẽt ꝓnichi¬
lo ducitur: Uel &iam tunc destrue¬
bantur illi eorumq sapientia.
dum quod illi ꝑhumanam sapientiã
edocti dicebant nullomodo pos¬
illi qđ filius dĩ non . eẽinatus ex uir¬
gine sine semine uiri. eo quodhu¬
mara natura hoc non admit teret
Dumꝑ inuocationem eĩdẽ filii dei apli
mortuos suscitabant. euacuabat᷑
& destruebatur eorũ sapientia:
& illi stulti reputabantur. Siergo
apłi sapientiã humanã nonloqueban¬
tur quid p̃dicabant: idẽ apls
exponit: loquimur inquiens dei
sapientiam: quȩ abscondita est
inmysterio id ẽ. inobscuritate in¬

Expanded text:
id est, mundanam sapientiam non loquimur, qua utuntur amatores hujus saeculi, neque sapientiam principum hujus saeculi loquimur, id est philosophorum, qui destruuntur. Quomodo destruuntur philosophi et potentes hujus saeculi? Per mortem corporis rediguntur in pulverem, et destruitur, sive annihilatur eorum sapientia. Destructus est Plato, et Aristoteles per mortem, et eorum sapientia in Ecclesia pro nihilo ducitur; vel etiam tunc destruebantur illi eorumque sapientia, dum quod illi per humanam sapientiam edocti, dicebant nullo modo posilli quod Filius Dei esset natus ex virgine sine semine viri, eo quodmana natura hoc non admitteret; dum per invocationem ejusdem Filii Dei apostoli mortuos suscitabant, evacuabatur et destruebatur eorum sapientia, et ipsi stulti reputabantur. Si ergo apostoli sapientiam humanam non loquebantur, quid praedicabant? Hoc Apostolus exponit: Sed loquimur, inquiens, Dei sapientiam, quae abscondita est in mysterio, id est in obscuritate in
Abbreviated transcription (Latin):
dicit Sinonuenissem & locutus¬
eis fuissem & opera non fecis sem ines
que nemo alius fecit. peccatum in cre¬
dulititis non haberent: Et quid
sequitur Nunc autem excusatio¬
nem non habent depeccato suo:
Et quamuis dm̃ eẽ. nescirent: tamen
quiarem impiam faciebant & inius¬
tam. innocentẽ dãpnantes. non eraN
nescii ideoq: retenentur: Aliomodo
principes huius scłi possumus in¬
telligere dereas potestaites. demo¬
nes uidelicet ꝑhunc derẽdis curren

Expanded text:
dicit: Si non venissem et locutudicit: Si non venissem et locutus fuissem eis, et opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum incredulitatis non haberent . Et quid sequitur: Nunc, inquit, excusationem non habent de peccato suo. Et quamvis Deum esse nescirent, tamen, quia rem impiam faciebant et injustam, innocentem damnantes, non erant nescii, ideoque rei tenentur. Alio modo: principes hujus saeculi possumus intelligere aereas potestates, daemones videlicet per hunc aerem discurren
Abbreviated transcription (Latin):
ficctionẽ nr̃am qui credidimus: ut ꝑ¬
alum redẽpti & mundati a peccatis
gl orificari mereamur adhuc:
Igiturante omnia sclap̃destiit ds̃
pater hominem assum̃ dũ a uerbo
ut eẽ uerus filius dei : & nosꝑillum
glorificaremn᷑. Unde apłsin epłat
tus ẽ filius dĩ inuirtute: Sequitur
Quam sapientiam. nemo principũ
huius scłi cognouit Principeshuiꝰ
scłi: dupliciter intelligendi sunt
in hoc loco: Principes huius scłi
id ẽ octuianus tiberius. herodes.
pilctus scribe & pharis ei sacerdo¬
tesq uideoꝵ: non cognouerun
xp̃m. eẽ. filium dei. uidentes illum
hominem. eẽ uidentes eum fatigari.
sitire esurire : non putabant eẽ. dm̃.
Quid ergoͫ Siꝑignorantiam serui
occiderunt filium dinum quid im¬
munes sunt apeccato  ab sit ut pec¬
catũ eis non ad scribatur quia ꝑope¬
ramiraculorum poterant cognosce¬
re operatorẽ : qm̃nisi filius dei ẽet
iali a nequa quã facere posset: quę
nemo ante eum alius fecit: unde ipse

Expanded text:
ficationem nostram, qui credidimus per illum redempti et mundati a peccatis, ut glorificari mereamur adhuc. Igitur ante omnia saecula praedestinavit Deus Pater hominem assumendum a Verbo, ut esset verus Filius Dei, et nos per illum glorificaremur. Unde Apostolus in tus est Filius Dei in virtute . Sequitur: Quam sapientiam nemo principum hujus saeculi cognovit. Principes hujus saeculi dupliciter intelligendi sunt in hoc loco: principes hujus saeculi, id est Octavianus, Tiberius, Herodes, Pilatus, scribae, et Pharisaei, sacerdotesque Judaeorum, non cognoverunt Christum esse Filium Dei, quia videntes illum hominem esse, videntes eum fatigari, sitire, esurire, non putabant esse Deum:Quid ergo: si per ignorantiam servi occiderunt Filium Dei, nunquid immunes sunt apostoli? Absit ut peccatum eis non ascribatur, quia per opera miraculorum poterant cognoscere operatorem, quoniam, nisi Filius Dei esset, nequaquam talia facere posset quae nemo ante eum alius fecit. Unde ipse
Abbreviated transcription (Latin):
corp: neq color : Nec auris corporis
audiuit : quia non .ẽ. sonus: Nec
in cor hominis humana sapientis
ascendit qui a coridẽ intellectꝰ
hominis illuc debet ascendere.¬
quȩ premia p̃parauit deus his
qui diligunt eum. id ẽ. quieum
non offendunt corde uerbo &oꝑe:¬

Expanded text:
corpus neque color; nec auris corporis corpus neque color; nec auris corporis audivit, quia non est sonus; nec in cor hominis humana sapientis ascendit, quia cor, id est intellectus hominis, illuc debet ascenderequae praeparavit Deus his qui diligunt eum, id est, qui eum non offendunt corde, verbo, et oper
Abbreviated transcription (Latin):
te. radius & splendor eiꝰ illustrat
& ꝑfundit arborem: Dum ergo
ad eunt eandem arborẽ homines
cum securib: incidendã Nũ quideri¬
gendo & deponendo secures inciduas
radiũ solis. licet arborẽ incidant.
Sic utiq sicut in passibilis manet
radius solis. licet semꝑ uidecit᷑ feriri¬
suꝑ arborẽ quã illus trat: ita illa
diuinittis quȩ omia implet in pas¬
sibilismansit. quãuis quẽ replebat
incruce passionem suffer&: Multa
posunt exhoc dici sista pauc dic
ta sufficiant. tenente firmissime
cogno uissent quiẽ . dñs gloe & ma¬
iestcitis ꝑquẽ deus pater glorifica¬
tur: nequaqũa ad crucifigendum
eum iuda eos acmilites romanorũ
conpellerent: Ipsi enim illum
crucifixerunt: quiad crucifigen¬
dum suaserunt: Et ipsi iudceoꝵ
llorum suasionib oboedirent.
adhoc ut eum crucifigerent. sifi¬
lium dĩ. eẽ. ueraciter crederent:
Sed sicut scriptum. ẽ. inisaia. qđ ocu¬
lus corporis non uidit: quia non ÷

Expanded text:
, radius et splendor ejus illustrat , radius et splendor ejus illustrat et perfundit arborem; dum ergo adeunt eamdem arborem homines cum securibus incidendam, nunquid erigendo et deponendo secures incidunt radios solis, licet arborem incidant? Sic utique sicut impassibilis manet radius solis, licet semper videatur, ferit insuper arborem quam illustrat: ita illius divinitas, quae omnia implet, impassibilis mansit, quamvis ille quem replebat in cruce passionem sufferret. Multa possent ex hoc dici, sed ista pauca dicta nobis sufficiant tenentibus firmissime, cognovissent, qui Dominus gloriae est majestatis per quem Deus Pater glorificatur, nequaquam ad crucifigendum eum Judaeos ac milites Romanorum compellerent. Ipsi enim illum crucifixerunt qui ad crucifigendum suaserunt, et ipsi principeillorum suasionibus obedirent ad hoc ut crucifigerent, si Filium Dei esse veraciter crederent. Sed, sicut scriptum est in Isaia: Quod oculus corporis non vidit, quia non est
Abbreviated transcription (Latin):
qui sps ẽ. potuerit crucifigi: Xp̃s
filius dei ex duab substantiis c̃sistit
Diuina scilicet & humana ĩnunittite
ꝑsone : Diuinitas ergo uerbi quȩ ge¬
nita .ẽ. adõ patre ante om̃ia scła
a tẽpore conceptionis illius hominis.
quẽ assũpsit̃ in utero uirginali.
in eodem homine plenissime man¬
sit & eidem głci & potesitis quȩ erat
in uerbo caepit habitare in homi¬
ne & factus ẽ ipse homo gła dei
patris. sic̃ ei ds̃ pater dic̃: Exurge
głai mea desepul chro: Et non so¬
lum gła dĩ patris ẽ ipse homo:
sed & itu deus ẽ: Si enĩ uerbum
caro factũ . ẽ. id ẽ sid eus homo fac¬
tus ẽ utiq & homo deus factus est¬
Et tamen hoc ẽ. diligentissim᷑ at ten¬
dendum. quia licet iudcei & princi¬
pes huiꝰ scli dm̃ ꝑsequerentur tam̃
in forma serui crucifixus. ẽ ipse qui
erat dñs głcie & diuinitas in passibi¬
lis mansit: Uidecimus exhocaliqua
similitudinem: Rutilante sole
& clara lampade lumen funden¬

Expanded text:
qui spiritus est, potuit crucifigi? Christus Filius Dei ex duabus substantiis consistit, divina scilicet et humana in unitate personae. Divinitas ergo Verbi quae genita est a Deo Patre ante omnia saecula, a tempore conceptionis illius hominis quem assumpsit in utero virginali, in eodem homine plenissime mansit, et eadem gloria et potestas, quae erat in Verbo, coepit habitare in homine, et factus est ipse homo gloria Dei Patris, sicut ei Deus Pater dicit: Exsurge, gloria mea de sepulcro . Et non solum gloria Dei Patris est ipse homo, sed etiam Deus est. Si enim Verbum caro factum est, id est, si Deus homo factus est, utique et homo Deus factus estEt tamen hoc est diligentissime attendendum, quia licet Judaei et principes hujus saeculi Deum persequerentur, tamen in forma servi crucifixus est ipse, quia erat Dominus gloriae, et Divinitas impassibilis mansit. Videamus ex hoc aliquam similitudinem. Rutilante sole, et ex clara lampade fundente lumen
Abbreviated transcription (Latin):
na generis humani loquitur hic
apłs. & in sequentib: ł &iam ex
ꝑsona cuius cumq hominis poe¬
nitentiam Agentis. & ex toto cor¬
de addm̃ con uertentis: lexmor
sispĩcalis. ẽ: quia spĩttilia p̃cep¬
ta hab̾ ea docens. quȩ ad salutem

Expanded text:
na generis humani loquitur hic Apostolus, et in sequentibus: vel etiam ex persona cujuscunque hominis poenitentiam agentis, et ex toto corde ad Dominum convertentis. Lex enim Moysi spiritalis est, quia spiritu alia praecepta habet, ea docens quae ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta qđ euangłm p̃cipit. cuncta
temporalia ac transitoria spernere.
gaudia patriae celestis. toto nisu m̃tis
appetere: Prudentia enĩ mentis & in
p̃senti pacem habet . non reddendo
malum ꝓmalo: & infuturo uit ton¬
carnis in imica ẽ do&đ superius
dix̃ pruden ciam carnis: modo
appellat sapientiu carnis:¬
S ipiencia autẽ carnalis hominis
hominis & mundana est.inreb
cadueis spem ponere: & ea opera.¬
ri quȩ superius diximus: legieñĩ
dĩ: id ẽ. legi euangłi quȩdic̃ malũ.
ꝓmalo non reddas: nẽ. sub iecta:
sapientia ccornilis: Quare ÷ quia
non potest:: Et quare non poteft
Quia non uult: timens amittere
bona tẽporaili Dum enĩ malum
ꝓmalo reddunt odientesse in uicẽ
bonorũ s̃ positi : deo placere non
possunt. sub quam diu intalib
manent: Uos autẽ. oro mani in
carne non estis. idẽ in car nalib
desideriis. quia im mortificatis

Expanded text:
Evangelium praecipit; cuncta temporalia ac transitoria spernere; gaudia patriae coelestis toto nisu mentis appetere. Prudentia enim mentis in praesenti pacem habet, non reddendo malum pro malo, et in futuro vitcarnis iniprudentiam carnis, modo appellat sapientiam carnisSapientia autem carnalis hominis et mundana est in rebus caducis spem ponere, et ea operari quae superius diximus. Legi enim Dei, id est legi Evangelii, quae dicit: Malum pro malo non reddas, non est subjecta sapientia carnalis. Quare? quia non potest; et quare non potest? quia non vult, timens amittere bona temporalia. Dum enim malum pro malo reddunt, odientes invicem, bonorum sunt positi, Deo placere non possunt; subaudis quandiu in talibus manent. Vos autem, o Romani, in carne non estis, id est in carnalibus desideriis: quia jam mortificastis
Abbreviated transcription (Latin):
diabolũ qui ẽ. auctor peccatiutiusti¬
cia quã lex p̃figurabt in sacrificus
suis inagno scilicet. in ariactȩ colũ¬
bat & turtures cõpleret᷑ in nobis
ꝑxp̃m in eĩ passione: quẽ illa signifi¬
cabant.. Quienĩ scđm carnẽ sunt.
idẽ. qui carnaliter uiuunt: et car¬
nalib delectationib fru untur
quȩ carnissunt sapiunt: hoc. est
carnalia & tẽporalia solũ modo
requirunt. non curantes despĩta
tas ẽ. uiuunt. quȩ sunt sp̃ssenci¬
unt : id ẽ. spĩtalia sectantur gau¬
dia patriȩ cę̧lefas quȩrentes..
TER
homo ex duabus substanciis cons
carnis superauerint affectus mentis.
carnalia. ac tẽporalia tunchomo
requirit: Siuero affectus sp̃s
siue mentis superauerin: hactus
carnis tunc sp̃iccilia sectincur:
Nam prudencia carnis mors. est:
Prudencia carnis siue carnalis homi¬
nis ẽ : malum ꝓmalo reddere. carna¬
lia desideria sectari: Quȩ siquisim¬
pleuerit mortẽ aecernã sibi ad qui¬
rit: Pbilo sophi defini er̃ pruden¬

Expanded text:
diabolum, qui est auctor peccati, ut justitia quam lex praefigurabat in sacrificiis suis, in agno scilicet, ariete, columba, et turture, compleretur in nobism in ejus passione, quem illa significabant. Qui enim secundum carnem sunt, id est qui carnaliter vivunt, et carnalibus delectationibus fruuntur, quae carnis sunt sapiunt, hoc est carnalia et temporalia solummodo requirunt, non curantes de spirittas est vivunt: quae sunt spiritus sentiunt, id est spiritalia sectantur, gaudia patriae coelestis quaerentes. ter: homo ex duabus substantiis consicarnis superaverint affectum mentis, carnalia et temporalia tunc homo requirit: si vero affectus spiritus sive mentis superaverit actus carnis, tunc spiritalia sectatur. Nam prudentia carnis mors est. Prudentia vero carnis sive carnalis est malum pro malo reddere, carnalia desideria sectari, quae si quis impleverit, mortem aeternam sibi acquirit. Philosophi definierunt pruden
Abbreviated transcription (Latin):
quia ueram arnem habuit. sed fine
peccato qđ nos habemꝰ: Et de
peccato dĩpnauit peccatũ inmote:
itet difficilis uideatur iste uersicu¬
lus sensus tam̃ iste ẽ.: Pececitum
iꝑpelat apłs in hoc loco eco nem
xp̃i. ñ qđ peccati maculam habue¬
xpm̃. ds̃ pater ꝓnobis peccatũ fec̃.
id ẽ.: ostiam ꝓpeccatis: Sic enim
appellabatur hosti a ꝓpeccato. in
manũ suam suꝑ caputꝰ peccati id ẽ.
suꝑ caput hostiae quȩ offerebatur
ꝓpeccato depeccato dipna uit
peccatum in carne sua: id est de
carne sua quȩ fuit hostia ꝓpeccato.
dãpnauit peccatum humani generis
Ñpeccando ꝑ car nem: Dupliciter
enĩ daĩpnauit siue occidit & morti¬
ficauit peccatum generis humani
ł quia. non peccauit. incarne sua
ł &iã mor tificando illud incruce:
Tale ẽ hoc quasi quis de barbaris.
uictoriam sumat debarbaris.
& degothis uincat gothos: Ut
iusti ficatio legis impleretur in nob
Id ẽ. ut ꝑpassionẽ eĩ redẽpti. & ꝑbap¬
tis mum ab om nib peccatis libera

Expanded text:
habuit sed sine peccato, quod nos non habemus. Et de peccato damnavit peccatum in carne. Licet difficilis videatur iste versiculus, sensus tamen iste est: peccatum appellat Apostolus in hoc loco carnem Christi, non quia peccati maculam habuenobis peccatum fecit , id est hostiam pro peccatis. Sic enim hostia appellabatur pro peccato in manum suam super caput peccati, id est super caput hostiae quae offerebatur pro peccato. De peccato damnavit peccatum in carne sua, id est de carne sua, quae fuit hostia pro peccato, damnavit peccatum humani generis, non peccando per carnem. Dupliciter enim damnavit, sive occidit et mortificavit peccatum generis humani, vel quia non peccavit in carne sua, vel etiam mortificando illud in cruce. Tale est hoc quasi quis de barbaris victoriam sumat de barbaris, et de Gothis vincat Gothos. Ut justificatio legis impleretur in nobis. Id est, ut per passionem ejus redempti, et per baptismum ab omnibus peccatis liberat
Abbreviated transcription (Latin):
positũ ẽ: Qua sidicer&aluis uerb  Tũ seꝑ
habita in plenitudine maies tatis mee: quia
ego sẽꝑ subiciã & nitatituie inimicos
tuos. iudaeos aliosq incredulos: Pedesienĩ
dnĩ stabilitatẽ a t̃nitaiti seiꝰ designant:
ub iillȩtanquã inuestigiis firmis uirtute
om̃i potenciae suce consistit: Posfumꝰ ⁊ ꝑpe¬
des non in congrue mysteriũ in carnatio¬
ui delicet illius. seu fidei ac potenciae
in carnationis eꝰ duobus modis quotidiȩ
subiciuntur in imici illius: Dũ udelicex
uiciorũ atq infidelitatis contrari & ate
derelicta sponte sesubdunt illi ad salutẽ
ut sub illo tueant᷑ : uł certe dũ nolentes
in eũ credere coacti fubiciuntur illi. ⁊ cal¬

Expanded text:
positum est; quasi diceret aliis verbis: Tu semper positum est; quasi diceret aliis verbis: Tu semper habita in plenitudine majestatis meae; quia semper subjiciam aeternitati tuae inimicos tuos Judaeos aliosque incredulos. Pedes etenim Domini stabilitatem aeternitatis designant; ubi ille tanquam in vestigiis firmis virtute omnipotentiae suae consistit. Possumus et pedes non incongrue mysterium incarnatiovidelicet illius, seu fidei ac potentiae incarnationis ejus, duobus modis quotidie subjiciuntur inimici illius, dum videlicet vitiorum atque infidelitatis contrarietate derelicta, sponte se subjiciunt illi ad salutem, ut sub illo tueantur, vel certe dum nolentes in cum credere, coacti sub
Abbreviated transcription (Latin):
quo usq ponã in imicostuos scabellũ pedum
tuoꝵ  Post̃ quã maiestatẽ diuine et̃nita¬
tis ostendit infilio. eẽ iterũ conũtitbeatus
apłs sermonẽ ad glorificationẽ eiꝰ humilita¬
tis dicens: Adquẽ angłoꝵ chx̃ aliquando
sedea dextrismeis. Sub adnullũ: Nulli
enĩ archangłoꝵ. nulli dominationũ aut uirtu¬
tũ siue pͥnci patuũ. hanc głam consensitos
patut eidicer& sedea dextrismeis hc. ẽ.
abita i qui esce metũ inplenitudine meae
maiestatis: Uictori aut̃ filio & tocius mun
diꝑ incarnationis suae dispensitionem
triũ phatori post resurrectionis łam
qua dra gesimodie hic̃ ei: lab orastir inpis¬
sione. laborasti in redẽptione generis hu¬
mani : qui esce mecũ ingła quo adusq ponã
inimicostuos ut sint scabellũ pedũ tuorũ:
Quo adusq uł donecron significat finẽ alicusꝰ
tẽporis isto in loco : seđd ꝓinfinito ⁊ sepit̃ no

Expanded text:
quousque ponam inimicos tuos scabellum pedum quousque ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Postquam majestatem divinae aeternitatis ostendit in Filio esse, iterum convertit beatus Apostolus sermonem ad glorificationem ejus humilitatis, dicens: Ad quem angelorum dixit aliquando: Sede a dextris meis? subaudis: Nullum: nulli enim archangelorum, nulli dominationum, aut virtutum, sive principatuum hanc gloriam concessit Deus Pater, ut ei diceret: Sede a dextris meis, hoc est, habita mecum, et quiesce in plenitudine meae majestatis: Victori autem Filio, et totius mundi per incarnationis suae dispensationem triumphatori, post resurrectionis gloriam quadragesimo die, dicit ei: Laborasti in passione, laborasti in redemptione generis humani, quiesce mecum in gloria, quoadusque ponam inimicos tuos ut sint scabellum pedum tuorum. Quoadusque, vel donec, non significat finem alicujus temporis isto in loco, sed pro infinito et sempiterno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanebunt : nũ quã adhoc coruptibile
redituri : Tuautẽ idẽ ipse es & anni tui
non de ficient: Eccedifferentia int̃erea¬
turã tẽpora liter factã ⁊ creatorẽ in fuat
aet̃nitate aqualit̃ manentẽ: in om̃i poten¬
tẽ & enĩ dm̃ non cadit pt̃m uł futurum.
&̃ nitatẽ ⁊ in mutabilitatẽ uerbi dĩ subtili
considertitione ꝑpendens: substantiuo
ũ bo p̃sentis tẽporis usus ẽ loquens de illo:
cȩlũ in quid ⁊ t̃ramutabunt᷑ Tuiut̃ idẽ ipsees
modo qͥeras ante omĩa scła: Etannitui ⁊dẽ
& nitastua non defici&: Ipse ergo qui sẽ ꝑ
habet eẽ : dicit̃ desemetipso ad moysen:
ł gosũ quisũ : hecdices filiisi srł: Qui ẽ misit
me aduos Qua ꝑpt̃ om̃is creatura racionabi¬
lis quȩ ꝑsemutaibilis .ẽ ac tẽporalis su moꝑe¬
elaborare debet quatenus ei possit coniun¬
gi & adherere qͥseꝑ idẽman et : Adquẽ aut̃
angłoꝵ dix̃ aliquando sedea dextrismeis.

Expanded text:
permanebunt, nunquam ad hoc corruptibile permanebunt, nunquam ad hoc corruptibile redituri. Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Ecce differentia inter creaturam temporalem factam et creatorem in sua aeternitate aequaliter manentem: in omnipotentem etenim Deum non cadit praeteritum vel futurum, aeternitatem et immutabilitatem Verbi Dei subtili consideratione perpendens, substantivo verbo praesentis temporis usus est, loquens de illo: Coelum inquit et terra mutabuntur; tu autem idem ipse es: modo qui eras ante omnia saecula. Et anni tui, id est aeternitas tua, non deficient. Ipse ergo, qui semper habet esse, dicit de semetipso ad Moysen: Ego sum qui sum. Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos. Quapropter omnis creatura rationabilis, quae per se mutabilis est, aut temporalis, summopere laborare debet quatenus ei posset conjungi et haerere qui semper idem manet. Ad quem autem angelorum dixit aliquando: Sede a dextris meis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ inflãmationẽ ignis innouabitur: ꝑ tue
lut amictũ mutab eos ⁊mutabunt᷑: Amictꝰ dr̃
ab amiciendo id ẽ circũ dando: Bene ergo
cȩlũ amictui comparat᷑ quocircũ dam᷑: qm̃ sicut
amictus humanũ corp hincinde cingit:
Ita cȩlũ ex omi parte cingit t̾rã equa lance
libratũ: Unde ⁊ ƿelle animantis alio in lo¬
co c̃paraturi dicente psalmisaa: Etendens cȩlũ
sic̃ pellẽ: Mutabis inqͥt cȩlũ sic̃ amictũ: acsidi¬
cer&: Sic̃ amictus facile plicabit᷑ si fuerit
extensus rursusq: plicatꝰ leuit̃ extenditur
i si fuerit sor dibus coinquinatus facile
potest mundari: itacȩlũ ate facile . ẽ. ex¬
tensũ atq c̃pofitũ sique facilitate in c̃p̃hensi¬
bili indie iudicii mutabit abhac figura
&specie in meliorẽ: Etut ostenderec
iã de inde facta dñi sub aet̃nitate mansu¬
ra: addidit ⁊ mutabunt᷑: Qua sidiceret:
post̃ quã mutati fuerint in ea nouita te

Expanded text:
per inflammationem igper inflammationem iglut amictum mutabis eos, et mutabuntur. Amictus dicitur ab amiciendo, id est a circumdando. Bene ergo coelum amictui coaeparatur quo circumdamur, quoniam sicut amictus humanum corpus hinc inde cingit, ita coelum ex omni parte cingit terram, aequa lance libratum. Unde et pelli animantis alio in loco comparatur, dicente Psalmista: Extendens coelum sicut pellem . Mutabis, inquit, coelum sicut amictum, ac si diret: Sicut amictus facile plicatur si fuerit extensus, rursusque plicatus leviter extenditur: et si fuerit sordibus coinquinatus, facile potest mundari, ita coelum a te facile est extensum atque compositum, sicque facilitate incomprehensibili in die judicii mutabis ab hac figura et specie in meliorem: et ut ostenderet jam deinde facta Domini sub aeternitate mansura, addidit: Et mutabuntur, quasi diceret: Postquam mutati fuerint, in ea novitate
Abbreviated transcription (Latin):
montes sub om̃ celo ⁊ ut quidã dicunt
ꝑtingens usq ad circulũ lune : tantũ
spaciũ tenebit ignis indicie iudi cii comi¬
tans dñi aduentũ: luxta ꝙ psalmis ta
dicit : Ignis ante ipsuĩ p̃ced& & qͥ consumet
omnia nubila omnẽq densitatẽ istius
aeris: Fritq cȩlũ nouũ & t̃ra noua: De
hac inmutatione : & dñs in eugłio loqͥt᷑
dic̃s̃cȩlũ it̃ratransibt̃.: Tran sibunt qui¬
dẽ ab hac figura ⁊specie in melius ꝑ inno¬
uacionẽ ⁊ ꝑmanebunt insubstancia
ꝓpͥa. Etom̃s ut uestim̃tũ ueterescent :
U estim̃tũ hic debemꝰ accipere corpus hu¬
manũ qđ consumit᷑ loꝰ geuitate tẽporis.
⁊ dolore ĩ firmitatis. a credigitur in pul¬
uerẽ: Sic̃ ergo corp humanũ ueteriscit.
qͥdẽ & inpuluerẽ redigitur: sed in hie
iudicii ꝑresurrectionẽ in nouabitur.
ita istud cȩlũ aereum p̃nimia lon gouitate
quodc̃modo iã ueteriscit. sed inhe uidicu

Expanded text:
montes sub omni coelo, et, ut quidam dicunt, montes sub omni coelo, et, ut quidam dicunt, pertingens usque ad circulum lunae, tantum spatium tenebit ignis in die judicii, comitans Domini adventum, juxta quod Psalmista dicit : Ignis ante ipsum praecedet qui consumet omnia nubila, omnemque densitatem istius aeris, eritque coelum novum et terra nova. De hac immutatione et Dominus in Evangelio loquitur, dicens Coelum et terra transibunt: transibunt quidem ab hac figura et specie in melius per innovationem, et parmanebunt in substantia propria. Et omnes ut vestimentum veterascent. Vestimentum his debemus accipere corpus humanum, quod sumitur longaevitate temporis, et dolore infirmitatis, ac redigitur in pulverem: sicut ergo corpus humanum veterascit quidem et in pulverem redigitur, sed in die judici per resurrectionem innovabitur; ita istud coelum aereum prae nimia longaevitate quodammodo jam veterascit, sed in die judicii
Abbreviated transcription (Latin):
rentur simul illa duo. eẽ. facta Sed qđ
diuina maiestassimul fecit. un auoxsimul
nequi uit ꝓferre: Qua ꝓpt̃ necesse erat :¬
unũ ante alterũ dicere : Ipsi peribt̃:
tuaut̃ ꝑmanebis: Positꝰ ẽ. hic pluralis nume
rꝰ ꝓsingulari : sicut multis aliis in locis u¬
diuine scripture: N enĩ defirmam̃to hocin¬
tellegendũ ẽ. ubi sidera c̃tinent̾neq decȩlo
a& hereo ꝑꝙ cursus septẽ planetarũ a guas
sed deisto cȩlo ahereo. aquo ⁊ a ues celi
dicuntur pocius accipiendũ ẽ: indie
iudici ergo peribit istud celũ ahereũ
unde anhelitũ ad trahimꝰ tremittimus.
non poenitꝰ desi nat. eẽ. asua natura.
sed mutabitur ab hac speciae in meliorẽ:
& abhac densitate in subtilitatẽ ⁊ clarita¬
tẽ aeteris : unde apłsalio in loco dicit:
p̃terit figura huiusmundi Si figura
tum spaciũ occupauit aqua te p̃re diluiui.
ita ut alcior. eẽt quindecim cubitis sũ ꝑ om̃s

Expanded text:
retur simul illa duo esse facta, sed quod retur simul illa duo esse facta, sed quod divina potestas simul fecit, humana vox simul nequivit proferre, quapropter necesse erat unum ante alterum dicere. Ipsi peribunt, tu autem permanebis. Positus est hic pluralis numerus pro singulari sicut multis aliis in locis divinae Scripturae. Non enim de firmamento hoc intelligendum est, ubi sidera continentur, neque de coelo ae hereo, per quod cursus septem planetarum aguntur, sed de isto coelo aereo, a quo et aves coeli dicuntur, potius accipiendum est: in die ergo judicii peribit istud coelum acreum unde anhelitum attrahimus et remittimus, non ut penitus desinat esse a sua natura, sed mutabitur ab hac specie in meliorem, et ab hac densitate in subtilitatem et claritatem aetheris: unde Apostolus alio in loco dixit: Praeterit figura hujus mundi. Si figura tum spatium occupavit aqua tempore diluvii, ita ut altio
Abbreviated transcription (Latin):
conuergit seiterũ ad ȩt̃nitatẽ diui
nitttis eiꝰ dic̃s: Tu in quiđ dnẽ in prin¬
cipio creaturarũ t̾rã fundasti: ubi
fundauit terrã . Sirecte ꝑpendimꝰ.
ui debimus qr nutu & dispositione
diuina subsistit. fundata suꝑnibi¬
linisi in semetipsco: Etꝙ dicit oꝑa
manuũ tucrũ sunt cȩli. non ẽ. putan
dũꝙ ubũ dĩ patris ꝙ incor poreũ. est
manib: oꝑetur: quia non babet liniam̃ta
corporis innatura diuinitatis. si c̃nos
ta sunt mandauit ⁊ creata sunt: Uirtute
igitur uerbi dĩ cȩlũ it̃ra subsistunt : quia
uirtute iussionis eius. omnia facta sunt
& sine ipso factũ .ẽ. nihil:: Sed cũ mor̃¬
ses in principio genẽs eos cȩlũ dicat
pͥmũ factũ ac de inde t̾rã sicdicens.
in principio fec̃ ds̃cȩlũ ⁊ t̃rã questio orit̾
quare psalmista ponit t̾rã. acde inde
celum: quasi t̃ra. ante fuerit facta quã cȩlũ :
Quȩita solint᷑ : Qđ ille p̃posunt cȩlũ t̃re
iste subposuit: Idcircofactũ ẽ ut ostende¬

Expanded text:
it se iterum ad aeternitatem ejus divinitatis, dicens: Tu, inquit, Domine, in principio creaturarum terram fundasti. Ubi ergo fundavit terram? Si recte perpendimus, videbimus quia nutu et dispositione divina subsistit fundata super nihili nisi in semetipsa. Et quod dicit, Opera manuum tuarum sunt coeli, non est putandum quod Verbum Dei Patris, quod incorporeum est, manibus operetur, quia non habet lineamenta corporis in natura divinitatis, sicut nos ta sunt; ipse mandavit, et creata sunt . Virtute igitur Verbi Dei coelum et terra subsistunt, quia virtute jussionis ejus omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Sed cum Moyses in principio Geneseos coelum dixit primum factum, ac deinde terram, sic dicens: In principio fecit Deus coelum et terram: quaestio oritur, quare Psalmista ponit terram, ac deinde cquae ita solvitur, quod ille praeposuit coelum terrae, iste supposuit, idcirco factum est, ut ostende
Abbreviated transcription (Latin):
mon quoq unctꝰ .ẽ. ingion: Sac̃ dotes
ungebantur: sic̃ unctꝰ ẽ. aaron a morse
p̃signabant qͥ ẽ uerus rex sacerdosatq
ꝓpheta : In nouo autẽ testamento par¬
ticipes illius sunt apłi martrres confes
sores: om̃sq qui grãmb aptis matis ablu¬

Expanded text:
mon quoque unctus est in Sion: Sacerdotes mon quoque unctus est in Sion: Sacerdotes ungebantur, sicut unctus est Aaron a Moyse, praesignabant, qui est verus rex, sacerdos, atque propheta. In Novo autem Testamento particisores, omnesque qui gratia baptismatis ablu