comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fide et ueritate exhortans nos ut ineadẽ fide cuiꝰ idonẽ¬
us minister effectus est stabiles firmiq maneamꝰ. p̃cep¬
to ammonet. t̾ret exẽplo. Uides inquit bonitatẽ et seue¬
ritatẽ dĩ. In cos quidem qui cecidunt seueritatẽ. in te
aũt bonitatẽ si ꝑmanseris inbonitate. Hoc dix̃ utiq de
iudȩis qui tãqͣm rami exilla olea quȩ ẽ in sc̃is patriar¬
chis tãqͣm in radice fructifera ꝓpt̃ infidelitatẽ fracti sut.
ut gentium ꝓpt̃ fidem inserent᷑ olcaster. et fieret parti¬
ceps pinguedinis olee. ramis naturalib amputatis. Sed
noli inquit głari aduersus ramos. Nam si głaris. ñ tu ra¬
dicẽ portas. s radix te. & qm̃ saluant᷑ aliqui ex illis. conti

Expanded text:
fide et veritate, exhortans nos ut in eadem fide, cujus idoneus minister effectus est, stabiles firmique maneamus, praecepto admonet, terret exemplo. Vides, inquit, bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Hoc dixit utique de Judaeis, qui tanquam rami ex illa olea, quae in sanctis Patriarchis tanquam in radice fructifera, propter infidelitatem fracti sunt; ut Gentium propter fidem insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae ramis naturalibus amputatis, Sed noli, inquit, gloriari adversum ramos: nam si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Et quoniam salvantur aliqui ex i
Abbreviated transcription (Latin):
suis in pͥma lucis conditione formatis priꝰ ds̃ ostendebat
qđ erat deinceps ctaturus. Neq enim intellectũ dĩ nossent
nͥ qͥntum ipse monstrasset. Quis enĩ cognouit intellec¬
tũ dñi aut quis consiliariꝰ illi fuit. aut quis prior dedit
illi. et it tribuctur ei: qm̃ ex ipso et ꝑ ipsum et in ipso sũt
om̃a. Exipso gͣ discebant angłi cum in eis fieret cognitio
creature deinceps faciendȩ. ac deinde fieret in genere ꝓ
luce formatã rationalem creaturã cum in cȩt̃is creandis
reb audimus. et dix̃ ds̃ fiat. in telligamꝰ ad et̾̃nitatẽ uerbi
dĩ recurrentẽ scripturȩ intentionẽ. Cum uͦ audimꝰ et
sic ẽẽ. factũ intelligamꝰ increatura intellectuali factã cog¬
nitionis rationis quȩ in uerbo dĩ ẽ. condende creaturȩ. ut
eẽ cognouit. ut postremo cũ audimꝰ repeti et dici qđ fe¬
cit ds. iã intelligamꝰ in suo genere fieri ipsam creaturam.
Porro cũ audimꝰ et uidit ds̃ qr bonum ẽ. intelligamꝰ benig¬

Expanded text:
suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere prluce formatam rationalem creaturam, cum in caeteris creandis rebus audimus, Et dixit Deus, Fiat; intelligamus ad aeternitatem Verbi Dei recurrentem Scripturae intentionem. Cum vero audimus, Et sic est factum; intelligamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in Verbo Dei est, condendae creaturae, ut esse cognouit, ut postremo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benig
Abbreviated transcription (Latin):
pbis refistit humilib aũt dat gr̃am. et scio qđ illi cui ne
xtolleretur datꝰ erat stimulus carnis angłs sathane qui
eum colafiraret. semel et iterũ et t̾tio dep̾canti dictũ ẽ.
Sufficit ł gr̃a mea. nã uirtꝰ ininfirmitate ꝑficitur. Aliqͥd
g ẽ. in abdito et ꝓfundo iudicioꝵ dĩ. ut etiã iustoꝵ. om¬
nc os obstruatur in laude sua. et ñ aꝑiatur nͥ in laudem
dĩ: Hoc aũt aliquid quis possit scrutari. quis uestigare.
quis nosse : tam sũt inscrutabilia iudicia eiꝰ et inuestiga¬
biles uie eiꝰ. Quis cnĩ cognouit sensum dñi. aut qͥs confili¬

Expanded text:
bis resistit, humilibus autem dat gratiam; et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictum est: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. aliquid ergo est in abdito et profundo iudiciorum dei, ut etiam iustorum omne os obstruatur in laude sua et non aperiatur nisi in laudem dei. hoc autem aliquid quis possit scrutari, quis uestigare, quis nosse? tam sunt inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quis enim cognouit sensum domini? aut q
Abbreviated transcription (Latin):
te sũt ꝓmissiones et semini eiꝰ. Unde et in ista olea. oleas¬
ter inserit᷑ gentiũ. lam porro electionẽ qͣm dicat quia
scđm grãm om̃s ñ scđ̃m debitũ. debet utiq occurrere
qm̃ reliquiȩ ꝑ electionẽ gr̃e salue factȩ sũt. Hec electio
consecuta ẽ cȩt̃is excecatis. Scdm hanc electionẽ isrłite
dilecti ꝓpt̾ patres. Non enim uocatione illa uocati sũt
de quã dictum ẽ. multi uocati. s illa qua uocant᷑ decti.
Unde et hic postea qͣm dix̃. scđm electionẽ aũt dilect
ꝓpt̃ patres. continuo subiec̃. unde agimꝰ. Sine peniten¬
tia enĩ sũt dona et uocatio dĩ. idẽ. sine mutatione stabi
liter fica sũt. Ad hanc uocationẽ qui ꝑtinent. om̃s sunt
docibiles funt dĩ. nec potest quisqͣm dicert. credidi ut sic
uocarer: Preuent eum quippe miscdia dm̃. qr sic ẽ uo¬
catus ut credet. Om̃s enim docibiles dĩ ueniunt ad filiũ.
qm̃ audicrũt et didicert̃ a patre ꝑfiliũ. qͥ euidentussi¬

Expanded text:
e sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam dicat, quia secundum gratiam, non secundum debitum, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia eliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissi
Abbreviated transcription (Latin):
contra iudeos qui crucifixert̃. xp̃m. cũ et et de ipsis
ueniret alius paries occurrens inangulo idẽ. in ipso xp̃o
de diuerso uenienti parieti p̃pucui idẽ. gentiũ. Cum gͦ en¬
gerent se gentes. sic illas repͥmit. Si enim tu inqͥt ex na¬
turali incisus oleastro insertus es in illis. noli głari aduer¬
sus ramos. Nam si głaris. ñ tu radicẽ portas s radix te.
Engo de radice patriartharũ dic̃ fractos quosdam ramos ꝓpt̃
infidelitatẽ. et insertũ ibi olcastrũ ut ẽẽt particeps pin¬
guedinis oliue id ẽ. excłam ex gentib uenientẽ. & qͥs in¬
serit olcastrũ moliua. oliua solet in oleastro. olcastrum
in oliua nũqͣm uidimꝰ. Nã qͥsquis fecerit. ñ inueniet bacas
nͥ olcastri. Qđ enĩ inserit᷑ hoc trescit. et eiꝰ rei fructꝰ ñ radi
cis fructꝰ s surculi. Hoc ostendens apłs om̃potentia sua
dm̃ fecisse ut olcaster inradice oliue isereret᷑. et ñ bacas sil¬

Expanded text:
contra Judaeos qui crucifixerunt Christum; cum et de ipso populo contra Judaeos qui crucifixerunt Christum; cum et de ipso populo venerit alius paries, occurrens in angulo, id est in ipso Christo, de diverso venienti parieti praeputii, id est Gentium: cum ergo erigerent se gentes, sic illas reprimit: Si enim tu, inquit, ex naturali incisus oleastro, insertus es in illis, noli gloriari adversus ramos. Nam si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te. Ergo de radice Patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter infidelitatem, et insertum ibi oleastrum, ut esset particeps pinguedinis olivae, id est, Ecclesiam ex Gentibus venientem. Et quis inserit oleastrum in oliva? Oliva solet in oleastro; oleastrum in oliva nunquam vidimus. Nam quisquis fecerit, non inveniet baccas nisi oleastri. Quod enim insericis fructus, sed surculi. Hoc ostendens Apostolus, omnipotentia sua Deum fecisse, ut oleaster in radice olivae insereretur, ut non baccas sil
Abbreviated transcription (Latin):
men estis. scđm ꝓmissionẽ heredes. Benedicem̃ ꝙ om̃s in
dõ abraham et ẏsaac et iacob. Arborẽ quidẽ benedreit
qͣndã. eã quȩ oluiã creauit. sic̃ dix̃ apłs. ipsos patriarchas
sc̃õs. unde effioruit popłs dĩ. S hȩc arbor oliue putata ẽ.
ñ amputata. et inde suꝑbi rami fracti sũt. Ipse ẽ. blas¬
et utiles. Nam inde apłi. & cum ibi rami utiles relicti
ẽent. ꝑ dĩ miscdam insertus ẽ. et oleaster gentiũ. cui dic̃
ceps pinguedinis olee factꝰ es. Noli glari aduersus ramos.
Qđ si głaris. ñ tu radicẽ portas. s radixte. Hȩc una arbor
ẽ. ꝑtinens ad abraham ysaac et iacob. et qđ plus ẽ. magiᷤᷤ
ad abraham et ysaac et iacob oleaster misertus ꝗͣ rami
confracti. Illi enim ꝑ fracm̃tum iã ñ ibi sunt. Oleaster ñ
ibi erat et ibi ẽ. Illi ꝑ suꝑbiam frangi meruert̃. iste ꝑhu
militatẽ inseri meruit. Illi amisert̃ radicẽ. ille tenuit eã.
entes iã credentes in xp̃m et quasi suꝑbire cupientes

Expanded text:
e estis, secundum promissionem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctos, unde effloruit populus Dei: sed haec arbor olivae putata est, non amputata, et inde superbi rami fracti sunt; ipse est blaset utiles; nam inde Apostoli. Et cum ibi rami utiles relicti essent, per Dei misericordiam insertus est et oleaster Gentium, cui dicitceps pinguedinis olivae factus es. Noli gloriari adversus ramos: quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt radicem, iste tenuit eam.entes jam credentes in Christum, et quasi superbire cupientes
Abbreviated transcription (Latin):
inseratur. Uide inserentẽ. uide p̃cidentẽ. Propt̾ta dico
uob̾. qr multi ab oriente et occidente uenient. Multꝰ ue¬
niet oleaster inserendus in oliua. & recũbent cũ abraham
isaac et iacob in regno cęloꝵ. Audisti quẽ ad modũ hu¬

Expanded text:
inseratur. Vide inserentem, vide praecidentem: Propterea dico inseratur. Vide inserentem, vide praecidentem: Propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente venient; multus veniet oleaster inserendus in oliva; et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum. Audisti quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
rentur suȩ oliuȩ. Ecce unde etiam ipsę głatur a fractura
libatus. et radici pinguedinisredditꝰ. odȩi olim uocati
ex egypto. lib̾ati manu potenti. ꝑ rubrũ mare tiecti. ꝑsic¬
cum euadentes. hostib insequentib carentes. manna pas¬
ti. de seruitute eruti. ad regnũ ꝑducti tot beneficiis emp
uestri oleastro. s tam̃ ꝑ humilitatẽ ibi meruit inseri. un¬
de oliua suꝑbiendo p̃cidi. Audi oliuã suꝑbientẽ. et fran¬
gi dignã. Nos de seruitute non sumꝰ nati. patrẽ habemꝰ
abraham. Respondet᷑. Si filii abraham eẽtis. facta abrahȩ
facerctis. Contra id qđ dictũ ẽ. de seruituit ñ sumꝰ nati. si uos
filius libauerit tũc uere libi eritis. Libos uos ẽẽ iactatis:
seri. centurionẽ illũ ñ de isrłitis. s de gentib. dñe ñ sum
dignus ut sub tectũ meũ intres. Et dñs. Am̃ dico uob. ñ¬
inueni. Ergo oliua suꝑbiens p̃cidatur. oleaster humilis

Expanded text:
rentur suae olivae? Ecce unde etiam ipse gloriatur, a fractura rentur suae olivae? Ecce unde etiam ipse gloriatur, a fractura liberatus, et radicis pinguedini redditus. Qui ergo iex Aegypto, liberati in manu potenti, per Rubrum mare trajecti, per siccum evadentes, hostibus insequentibus carentes, manna pasti, de servitute eruti, ad regnum perducti, tot beneficiis emptvestri oleastro: sed tamen per humilitatem ibi meruit inseri, unde oliva superbiendo praecidi . Audi olivam superbientem, et frangi dignam: Nos de servitute non sumus nati, patrem habemus Abraham. Respondetur: Si filii Abrahae essetis, facta Abrahae faceretis. Contra id quod dictum est, De servitute non sumus nati: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Liberos vos esse jactatis? seri, Centurionem illum, non de Israeliticis, sed de Gentilibus: Domine, non sum dignus, ut sub tectum meum intres. Et Do. Ergo oliva superbiens praecidatur, oleaster humilis
Abbreviated transcription (Latin):
Bene. Propt̃ incredulitatẽ fracti sũt. tu aũt fide sta. No¬
li altum saꝑe. s time. Quid enĩ ẽ noli altum saꝑe : noli su¬
ꝑbire qr insertus es. s time ne frangaris ꝑ infidelitatẽ. sic̃
illi fracti sũt.ractos ramos dic̃. qui ex ipso popło in¬
pinguedinis olcȩ. qͦ se redditum gaudet apłs qui int̾ frac¬
tos ramos ꝑ incredulitatẽ fuit. Inde se quippe libatũ dicit.
radice atq in illa arbore p̃dicatꝰ ẽ. In quẽ uenientẽ qͥ non
credidunt. fracti fũt inde. & qui credidunt inserti sunt
ibi. quib ne suꝑbiant dr̃. noli altum saꝑe. s time. Nã sids̃
naturalib ramis ñ peꝑcit. neq tͥ parcet. S ne de ipsis frac¬
tis desꝑct᷑. paulo pꝰ dic̃. & ipsi si ñ ꝑmanserint in infidelita¬
te. inserentur. Potens ẽ enim ds̃ iterum inserere illos. Nam
si tu ex naturali incisus oleastro. et contra naturã insertꝰ es
in bonã oliuã. qͣntomagis illi qui scđ̾m naturã sunt inse¬

Expanded text:
sunt: tu autem fide sta; noli altum sapere, sed time. Quid enim est, Noli altum sapere? Noli superbire, quia insertus es; sed time ne frangaris per infidelitatem, sicut illi fracti sunt.pinguedinis oleae? tos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, radice atque in illa arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est enim deus itertra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis illi qui secundum naturam sunt, inse
Abbreviated transcription (Latin):
ris radix abraham ẏsaac iacob. patriarchę sc̃i. & ubi isti:
in requie apđ dm̃. in honore magno. ut in abrahe sinũ ad¬
uitus ille pauꝑ pꝰcorporis exitum leuaret᷑. et in abrahe si¬
nu de longinco de suꝑbo diuite uidetur. Ergo radix ma¬
net. radix laudat᷑: s rami suꝑbi et p̃cidi et aresci meruert̃.
Oleaster aũt humi. illoꝵ p̃cisione inuenit locũ. Audi ꝙ quẽ¬

Expanded text:
ris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? ris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi e
Abbreviated transcription (Latin):
saluos faciã aliqͦs ex illis. S etiam tales medici q̃mius
ñ de suo curent. qr nec medici corporis curant de suo. tam̃
qͣntũlibet ꝑ fidele ministeriũ opitulent᷑ saluti. uiuentes cu¬
rare possunt ñ mortuos excitare. De qͥb dictũ ẽ. Nũquid
mortuis facies mirabilia : nimis enĩ occulta dĩ gr̃a ẽ. qͣho¬
minũ m̃tes qͦdãmͦ reuiuꝑscunt. ut possint a qͥb libet eius
ministris p̃cepta sanitatis audire. Quã gr̃am cõm̃dat in
euangłio dicens. Nemo potest uenire ad me.nͥ pat̾ qui
dicatores. et ueritatis etiã ꝑ mirada suasores tãquã mag¬
ni medici agant cũ hominib si mortui sunt et tua gr̃a ñ
hȩt enim confessio indicat uiuos. Nam fic̃ alibi scrip¬
tum ẽ. a mortuo uelut qui ñ sit ꝑit confessio. Et si
radix sc̃a. et rami.rangantur suꝑbi rami. humilis
inserat᷑ oleaster. Maneat tam̃ radix. illis p̃cisis. istis recep¬
tis. Ubi manet radix : inpatriarchis. & enim patria xp̃i

Expanded text:
salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui aedicatores, et veritatis etiam per miracula suasores, tanquam magni medici, agant cum hominibus; si mortui sunt et tua gratia nHaec enim confessio indicat vivos: non sicut alibi scriptum est, «A mortuo, velut qui non sit, perit conradix sancta, et rami. Frangantur superbi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim patria Chris
Abbreviated transcription (Latin):
hoc testimoniũ qđ nob̾ inuiti ꝑhibent eosdem codices
habendo atq seruando. ꝑ om̃s gentes etiam ipsos ẽẽ disꝑ¬
sos. qͣqͣuersum xp̃i aeccłia dilatat᷑. Nã ꝓpħia inpsalmis
meis ne occidis cos neqͣndo obliuiscant᷑ popłi mei. disꝑge
qđ sũt iudȩi. qͣmuis a romanis fuerint deuicti et opp̃ssi.
ne obliti legẽ dĩ ad hoc de qͦ agimꝰ testimoniũ nil uale¬
rent. Idõ parũ fuit ut diceret ne occidis eos neqͣndo ob¬
liuiscant᷑ legẽ tuã. nͥ adderet etiã disꝑge eos. qm̃ si cum
isto testimonio scripturarũ in sua tantũmͦ t̾ra ñ ubiq eẽn
ꝓfecto aeccłia quȩ ubiq ẽ. eos ꝓpharum quȩ de xp̃o pre¬

Expanded text:
hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent, profecto ecclesia, quae ubique est, eos pr
Abbreviated transcription (Latin):
udȩi qui cũ occidunt et in eũ crede noluert̃. qr oporte¬
bat cum mori et resurgere. uastati infeliciꝰ a romanis.
turas suas testimonio nob sunt. ꝓpħias nos ñ finxisse de
xp̃o. quas plurimi eoꝵ consid̾antes. et ante passionẽ et
maxime pꝰ eiꝰ resurrectionẽ credidunt in eũ. De quib p̃¬
dictũ ẽ. Si fuerit numerus filioꝵ isrł sicut arena maris.

Expanded text:
utem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis sunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numeru
Abbreviated transcription (Latin):
m. Fiat m̃sa coꝵ corã ipsis in muscipulã. Qualẽ mus¬
cipulam mͥ exhibuert dando mͥ talem potum. talismus¬
cipula illis sit. Quare gͦ coram ipsis: sufficeret. fiat m̃sa
eoꝵ in muscipulã. Sunt tales qui iniquitatẽ suã nouert̃.
et in ea ꝑtinacissime ꝑseuerant. Corã ipsis fit muscipula

Expanded text:
 Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam. Qualem muscipulam mihi exhibuerunt, dando mihi talem potum, talis muscipula illis sit. Quare ergo, coram ipsis? Sufficeret, Fiat mensa eorum in muscipulam. Sunt tales qui iniquitatem suam noverunt, et in ea pertinacissime perseverant: coram ipsis fit muscipula
Abbreviated transcription (Latin):
mus ꝑ sp̃m dĩ dic̃ alia uentura malis. Adhoc in illis hȩc in¬
telligamꝰ. ut nos talia dłuitemꝰ. Hoc enim nob ꝓdest intel¬
ligere. ut ex immicis ꝓficere. Fiat illis et in retributionẽ
et inscandalum. S nũquid iniustum ẽ. hoc : iustum ẽ.
Quare : qm̃ in retributionẽ. Non enim aliquid illis acci¬
dit qđ ñ habeat᷑ in retributionẽ. Fit et inscandalum. qr
ipsi sibi sunt scandalum. Obscurent᷑ ocłi eoꝵ ne uideant.
et dorsum illoꝵ sẽꝑ incurua. Hoc consequens ẽ. Nã quoꝵ
fuerint odi obscurati ne uideant. sequit᷑ ut et dorsum illo¬
rum incuruet᷑. Unde hoc : qr cessauert̃ suꝑna cognoscere.
necesse ẽ de inferiorib cogitent. Qui bene audiunt sursũ
cor. curuum dorsum ñ habent. Frecta qͥppe statura ẽ. Ex¬
pectat spem repositã sibi incęlo. maxime si p̾mittat the¬
saunuĩ suum quo sequat᷑ cor eiꝰ. At uͦ qui futurȩ uitę spẽ
ñ intelligunt. iam excecati de inferiorib cogitant. et hoc

Expanded text:
mus per Spiritum Dei dici talia eventura malis; ad hoc in illis haec intelligamus, ut nos talia devitemus: hoc enim nobis prodest intelligere, et ex inimicis proficere. Fiat ergo illis, et in retributionem, et in scandalum. Et numquid injustum est hoc? Justum est. Quare? Quoniam in retributionem: non enim aliquid illis accideret quod non debebatur. In retributionem fit, et in scandalum, quia ipsi sibi sunt scandalum. 8. Obscurentur oculi eorum, ne videant; et dorsum illorum semper incurva. Hoc consequens est. Nam quorum oculi fuerint obscurati, ne videant, sequitur ut dorsum illorum incurvetur. Unde hoc? Quia cum cessaverint superna cognoscere, necesse est ut de inferioribus cogitent. Qui bene audit, Sursum cor, curvum dorsum non habet. Erecta quippe statura exspectat spem repositam sibi in coelo; maxime si praemittat thesaurum suum, quo sequatur cor ejus . At vero qui futurae vitae spem non intelligunt jam excaecati, de inferioribus cogitant: et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cũ abstulero peccata eoꝵ. C onsiliũ inopis confudistis.¬
qr in eo ñ uidistis põpam scłi. ut hii quos uocabat in dõ so¬
lo spem ponerent ñ in reb transeuntib. Quis dabit ex¬
syon salutare isrł. sub audit᷑ nͥ ipse cuiꝰ humilitatẽ contẽp¬
facta ẽ cecitas ex parte inisrł ut plenitudo gentiũ int̾ret.
illo alio fiat qđ sequit᷑. et sic om̃is isył saluus fieret. Pro iu¬
deis enim apłs ctiam illud isaiȩ testimonium accepit. quo
dictũ ẽ. Ueniet ex syon qͥ auertat impietatẽ ex iacob. Sicꝰ¬
hic positum ẽ. qͥs dabit ex syon salutare isrł. O̾ stulti. in cre¬
pastis. insultastis. colafirastis. sputis illimstis. spinis coro¬
ter ur̃as manꝰ eẽ captiuus. S qui hoc intelligent: Exul
or ipse exultabit. qr ipse cognouit. Quod uͦ ait ma¬

Expanded text:
uam Creatori. Consilium inopis confudistis,non in eo vidistis pompam saeculi, ut hi, quos vocabat, in Deo solo spem ponerent, non in rebus transeuntibus. Sion Salutare Israel? Subauditur, nisi ille, cujus humilitatem contemfacta est caecitas ex parte in Israel, ut plenitudo gentium intraret: illo alio fiat, quod sequitur, et sic omnis Israel salvus fieret . Pro Judaeis enim Apostolus etiam illud Isaiae testimonium accepit, quo dictum est: Veniet ex Sion, qui avertat impietatem ab Jacob . Huiconversus ait, Quis dabit ex Sion salutare Israel? O stulti! Increpatis, insultatis, colaphizatis, sputis illinitis, spinis corovestras manus esse captivus. Sed qui hoc intelligent? Exsulor , ipse exsultabit, quia ipse cognoscet. IN PSALM
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cia rerũ suarũ ante pedes apłoꝵ ponerent. Qđ diues
unus ñ fec̃. qͣndo hoc ore dñi audiuit. et a dño tristis re¬
cessit. hoc fecerunt subito tot milia eoꝵ hominũ in quo¬
rum manib xp̃c fuerat crucifixus. Quando maius uulnꝰ
crat in corde ipsoꝵ. tinto auidius medicũ quesierunt.
Cum gͦ illi uide om̃s fuerint. de ipsis mͦ dicit psalmus.¬

Expanded text:
pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quod dives pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quod dives unus non fecit, quando ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , hoc fecerunt subito tot millia eorum hominum, quorum manibus Christus fuerat crucifixus. Quanto majus vulnus erat in corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum ergo inde illi omnes fuerunt, de ipsis dicit modo Psalmus
Abbreviated transcription (Latin):
quid ait apłs: si tu ex naturali incisus es oleastro. et contra
naturã insert᷑ es in bonã oliuã. qͣntomagis qui scđm natu¬
ram sunt inserent᷑ suȩ oliue : ut qͣmꝰ tu ñ ꝑmanens minfide¬
litate. meruisti inseri in oliuam cũ ẽes oleaster. sic isti corret¬
Ergo ipsa ẽ arbor. & si aliqui ex ramis fãcti sũt. ñ om̃s. Nã
om̃s apłi. unde ipse paulus apłs loquelutur. et suo fructu
oliuam testabat᷑. nonne isti om̃s inde : unde etiam quingen¬
ti illi fr̃s quib dñs post resurrectionẽ apparuit: unde tot mi¬
lia ad uocẽ petri. quando sp̃u scõ repleti apłi om̃ium gen¬
tium linguis locuti sunt. tanta auiditate dĩ laudis et suȩ
accusationis conuersa sũt : ut qui pͥmo sanguinẽ dñi fude¬
runt seuientes. bib̾e discerent iam credentes: Sic aũt om̃a
illa conuersa sunt milia hominũ. et res suas uendent. et

Expanded text:
x naturali incisus oleastro, et contra x naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correErgo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam omnes Apostoli? unde ipse Paulus apostolus qui loquebatur, et suo fructu olivam testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres quibus Dominus post resurrectionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis conversi sunt, ut qui primo sanguinem Domini fuderunt saevientes, bibere discerent jam credentes? Sic autem omnia illa conversa sunt millia hominum, ut res suas venderent, et
Abbreviated transcription (Latin):
plebem suam. laus illi. iubilatio illi. Quam plebem non repel¬
let : hic nob̾ int̾pretari aliquid ñ licet. Prescriptũ habemꝰ ab
apło. Exposuit hoc apłs unde sit dictũ. Erat enim plebs u¬
deȩ. plebs ubi fuerũt ꝓpħę. plebs ubi fucrunt patriarchȩ.
plebs etiam scđm carnẽ ꝓpagata de semine abrahȩ. plebs in
qua p̃cesserunt om̃a sacram̃ta saluatorẽ nr̃m ꝓmittentia.
plebs ubi institutum ẽ tẽplum. unctio. sacerdos ad figurã.
ut cũ om̃s ipse umbre p̃terirent. ipsa lux adueniret. Erat gͥ
ista plebs dĩ. ad cam ꝓpħȩ missi. in illa nati qui missi. et tͣdi¬
ta. et credita loquia dĩ. Quid gͦ : totũ illud dãnatum ẽ.
absit. Arbor oliue ipsa dicta ẽ ab apło. Cepit enim ista ar¬
bor a patriarchis. s fuert̃ ibi rami aridi. qr nimis alta ꝑsuꝑ¬
biam. Pretisi gͦ propt̃ sttrilitatẽ. insertus ẽ oleaster ꝓpt̃
humilitatẽ. Ueruntam̃ lem̃i ne suꝑbiret oleaster insertus.

Expanded text:
plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam; praecisi ergo propter sterilitatem, insertus oleaster propter humilitatem. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
Inuestigabiles aũt sunt uiȩ eiꝰ. Inuestigabiles gͥ sũt et mi¬
scd̾ia qua gratis libat. et ueritas qua iuste iudicat.
Id lucẽ dm̃i uocat uos ꝓpħa cũ dic̃. & nũc tu domus
iacob. uenite ambulemꝰ in lucẽ dñi. Tu domꝰ iacob
qͣm uocauit et elegit. ñ tu q̃m dimisit. Dimisit cnĩ plebẽ
bitis ꝗͣ uocauit. illa carebitis qͣm dimisit. Lux qͥppe dñi
in qua ambulant gentes: illa c̃. de qua idẽ ꝓpħa dicit.
Dedi te in lucẽ gentiũ. ut sis salus mea usq infines trȩ.
Cin dictum ẽ. nisi xp̃o : de quo impletũ ẽ. nͥ de xp̃o¬

Expanded text:
Investigabiles autem sunt viae ipsius . Investigabiles igitur sunt, et misericordia qua gratis liberat, et veritas qua juste judicat.at vos Propheta, cum dicit, Et nunc tu, domus Jacob, venite, ambulemus in luce Domini. Tu, domus Jacob, quam vocavit et elegit; non Tu, quam dimisit. Dimisit enim plebem bitis, quam vocavit; illa carebitis, quam dimisit. Lux quippe Domini, in qua ambulant gentes, illa est de qua idem propheta dicit, Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque in fines terrae . Cui hoc dictum est, nisi Christo? de quo impletum est, nisi de
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsisti. Noli gͦ in hoc głari ut putes it inseruitio meo
ñ habe conseruos. Sunt quos degi sic̃ et te. de me scilicet
p̃sum̃tes. Sic ait apłs. & nunc reliquiȩ ꝑtlectionẽ ꝗat
saluȩ facte sunt. Caue oxp̃iane. caue suꝑbiã. Licet enĩ¬
imitator sc̃oꝵ sis. totũ semꝑ gr̃ȩ reputa. qr ut ẽc̃t aliqͥd
reliquũ. gr̃a inte dĩ ñ tuũ meritũ fuit. De ipsis demiq re¬
liquiis dixerat ꝓpħa ysaias cõmemorans. Nisi dñs saba¬
oth reliquisset nob̾ sem̃. sic̃ sodoma facti cẽmꝰ. et sic̃ go¬
morra similes fuissemꝰ. Sic ꝗͦ inquit in hoc tp̃r reliquie ꝑ¬

Expanded text:
sumpsisti. Noli ergo in hoc gloriari, ut putes te in servitio tuo sumpsisti. Noli ergo in hoc gloriari, ut putes te in servitio tuo non habere conservos: sunt quos elegi, sicut et te, de me scilicet praesumentes: sicut ait Apostolus, Et nunc reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. CAPUT III. orum sis, totum semper gratiae reputa: quia ut esset aliquid reliquum, gratia in te Dei, non tuum meritum fecit. De ipsis denique reliquiis dixerat propheta Isaias commemorans, Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus
Abbreviated transcription (Latin):
solus et quert̃ animã meã. S qͥd illi dic̃ responsum diuinũ :
reliqͥ mͥ septt̃ nulia uiroꝵ qui ñ curuauert̃ genua ante ba¬
al. Solum te putas c̃ẽ. serũu bene laborantẽ: sũt et alii
me timentes. et ñ pauci. Nã septẽ milia ibi habeo. Ꝙ ad¬
iunx̃. Sic gͦ et in hoc tp̃r. Credid̾unt aliqui iudei et mul¬
ti fuerant rȩꝓbati. sicut et ille qui uulpiũ foueas gestabat
in animo. Sic gͦ inquit et in hoc tp̃r reliquiȩ ꝑ electionẽ
gr̃ae saluȩ factę sunt. idẽ. idem xp̃c ẽ. qui tunc et mͦ. qui
et illi tunc tc̃ diȩ dix̃ reliqui mͥ Quid ẽ. rliquimͥ : ego illos
degi. qr uidi m̃tes coꝵ de me p̾fumentes ñ de se nec de se¬
laal. ñ sunt imi̾tati. sic sũt ut amę facti sunt. & tu qͥ lo¬
queris nͥ de me p̃sumeres ubi cẽs: nͥ grã mea plenus ẽes.
nonne ante baal etiam ipse genu fiecteres: gr̃a aũt mea
plenuses. quia nichil de tua uirtute. s totũ de mea gr̃a pre¬

Expanded text:
mam meam. Sed quid illi dicit responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Solum te putas esse servum bene laborantem: sunt et alli me timentes, et non pauci. Nam septem millia ibi habeo. Et adjunxit: Sic ergo et in hoc tempore. Crediderunt enim aliqui Judaei, et multi fuerunt reprobati: sicut et ille qui vulpium foveas gestabat in animo. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore, reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt: id est, idemunc Eliae dixit, Reliqui mihi. Quid est, Reliqui mihi? Ego illos elegi, quia vidi mentes illorum de me praesumentes, non de se, nec de Baal. Non sunt mutati, sic sunt ut a me facti sunt. Et tu qui loqueris, nisi de me praesumeres, ubi esses? Nisi gratia mea plenus esses, nonne ante Baal etiam ipse genu flecteres? Gratia autem mea plenus es; quia nihil de tua virtute, sed totum de mea gratia prae
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ñ iustificari apđ dm̃. aliud ñ iustificari. Qui om̃ino ñ
iustificatur. nec illa seruat quȩ tẽporale habent p̃mium¬
nec illa quȩ ȩt̃num. Qui aũt inoꝑib legis iustificatur. ñ
apđ dm̃ iustificatur. qr tẽporalem inde expectat uisibilẽ¬
q mercedẽ. S tam̃ ẽ. etiã ista ut dixi quȩdam ut sic dicã

Expanded text:
ergo, non justificari apud Deum; aliud, non justificari. Qui omnino non justificatur, nec illa servat quae temporale habent pnec illa quae aeternum: qui autem in operibus Legis justificatur, non apud Deum justificatur; quia temporalem inde exspectat visibilemque mercedem. Sed tamen est etiam ista, ut dixi, quaedam, ut sic dicam,
Abbreviated transcription (Latin):
rĩt in infidelitate. & illi si ñ ꝑmanserint in infidelitate.
inserent᷑. Potens ẽ enim ds̃ ittrũ inserere eos. Tui ꝙ qui
ꝑmanent ininfidelitate. ad illã sententiã dñi ꝑtinent
ubi ait. Filii aũt regni ibunt in tenebras ext̾iores. ibi
erit fletꝰ et stridor dentiũ. Gentes aũt ꝑmanentes in bo¬
nitate. ad illud̃ suꝑius qͥđ ait. multi aborientt et occi¬
dente uenient. et recũbent cũ abraham et ysaac et iacob
in regno edoꝵ. Itaq illis patriarchis in radice uiuentib¬
et infidelis suꝑbia naturalium ramoꝵ iusta dĩ seueritate
confringitur. et fidelis humilitas oleastri gr̃a diuinȩ boni¬

Expanded text:
t tu excideris. Sed et illi si non permanserint in infidelitate, inserentur: potens est enim Deus iterum inserere eos . Illi autem qui permanent in infidelitate, ad illam sententiam Domini pertinent, ubi ait: Filii autem regni hujus ibunt in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium. Gentes autem permanentes in bonitate, ad illud quod superius ait: Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum . Itaque illis Patriarchis in radice viventibuet infidelis superbia naturalium ramorum justa Dei severitate confringitur, et fidelis humilitas oleastri gratia divinae boni
Abbreviated transcription (Latin):
bamꝰ. Nã qͥ ñ eũ diligit. qͦmͦ diligit : numqͥd iã in nob ẽrat
qđ inpsalmo canit᷑ clegi abicctus cẽ. indomo dĩ. magis q̃m
habitare intabnadis peccatoꝵ : non utiq. Quid gͣ eramus.¬
nͥ iniqui et ꝑditi : neq enĩ iã cre̾damꝰ in eũ. ut eligeret nos.
Nã si ĩt credentes elegit. electuͦs elegit. Cur qͦ diceret ñ uos
na illoꝵ̃ ratiotinatio qui p̾sentiã dĩ desendunt contͣ grãm
dĩ et ideo nos dicunt electos ante mundi constitutionem.
qr p̃sciuit nos futuros bonos ñ se ipsum nos facturũ bonos.
Non hoc dic̃. qͥ dic̃ non uos me clegistis. qm̃ si ꝓpt̾ta nos
degisset qr bonos futuros ẽẽ. presciuerat. simul etiã p̃scisset¬
qđ eũ nos fuissemꝰ priꝰ electuri. Non enĩ alit̃ c̃ẽ possumꝰ
boni. nͥ forte dicendusbonꝰ qui ñ eligit bonũ. Quid gͦ de¬
git ñ inbonis : ñ enĩ electi sunt qr boni fuerũt. qui boni ñ
ẽent. nͥ electi c̃ent. Alioquin gr̃a iam ñ ẽ gr̃a. si p̃cessisse

Expanded text:
bamus? Nam qui eum non elegit, quomodo diligit? Numquid jam in nobis erat quod in Psalmo canitur: Elegi abjectus esse in domo Domini, magis quam habitare in tabnisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos: nam si jam credentes elegit, electus elegit. Cur ergo diceret, Non vos na illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo nos dicunt electos ante mundi constitutionem, quia praescivit nos Deus futuros bonos, non se ipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit. Quid dicit? Non vos me elegistis, quoniam si propterea nos elegisset quia bonos futuros esse praescieratquod eum nos fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus, qui non eligit bonum. Quid ergo eligit in non bonis; non enim electi sunt, quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi
Abbreviated transcription (Latin):
suã qͣm p̃sciuit. illi psalmo utiq respondet ubi scriptum ẽ.¬
suã ñ derelinquet. Ubi euident᷑ appart plebẽ talẽ et̃ hert¬
ditatẽ dĩ. Ut enim hoc diceret apłs. sup cõmemorauerat p¬
pħicum testimoniũ de p̃nunciata futura incredulitate po¬
płi ifrł. Tota dic expandi manus meas ad ppłm ñ eredentẽ.
et cont̾dicentẽ. Hic gͦ ne qͥsquã male intelligens uniuersum
illum ppłm crimine incredulitatis et cont̾dictionis arbit̾re¬
tur eẽ. dãnatũ. continuo subiecit. dico g. Numqͥd repulit
dĩ plebc̃ suã : absit. Nam et ego isrłita sum ex genert isrł
de tribu bemiamin. Hic ostendit qđ plebem dixerit utiq
hibet aũt ualde necessarium testimonium dicens. An nescĩ¬
tis in helia quid dic̃ scriptura. quẽ admodum int̾pellat dm̃

Expanded text:
suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum esuam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum esuam non derelinquet ; ubi evidenter apparet, talem plebem esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecit: Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin. Hic ostendit quam plebem dixerit, utique hibet autem valde necessarium testimonium, dicens: « An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpellat Deum
Abbreviated transcription (Latin):
rectionẽ. quoꝵ die uno tria. et alio quinq milia baptita¬
ti sũt. in animã unã et cor unũ caritatis igne conflati. qͥrã
nemo dicebat aliqͥd ꝓpͥum. s crant illis om̃a cõmunia.
hunic scĩ diaconi. quoꝵ stepħs ante apłos mr̃io coronat᷑ ẽ.¬
paulus ignotus. notꝰ aũt seuicia famosissima s. notior xp̃i
misericordissima gr̃a. Hinc et ipse scam p̾missam de sꝙ
ꝓpħiam lupꝰ rapax. mane rapiens et ad uespum duudens
escas. id ẽ priꝰ rapiens ꝑsecutor ad mortẽ. postta pascens
p̃dicator ad uitã. Ibi erat ex illo pplo hercditas di. su¬
de ait et ipse mnumꝰ apłoꝵ doctor gentiũ. dico g. nuũ
quid repulit dĩ plebẽ suã: absit ⁊ cum et oo ilita sũ
ex semine isił de tribu beniamin. Non repulit ds ꝓle¬
bem suam quã p̃sciuit. Hȩc plebs quȩ exilla gente xp̃i corpo¬
ri accessit. hereditas dĩ ẽ. Nam qđ ait apłs ñ iepulit ds̃ plebẽ

Expanded text:
rectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizarectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia : hinc sancti diaconi, quorum StephanPaulus ignotus , notus autem saevitia famosissima, sed notior Christi misericordissima gratia: hinc et ipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et ait ipse minimquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas Dei est. Nam quod ait Apostolus, Non repulit Deus plebem
Abbreviated transcription (Latin):
xillo enim ppło isrł quicũq in xp̃o credide ⁊ceta¬
runt. quib facta ẽ. xp̃i p̃sentatio. et qͣdãm ꝓmissi
redditio salubris atq fructuosa. de quib et ipse dñs dic̃.
ñ sum missus nͥ ad ouesque ꝑierant domꝰ isrł. ipsi ex illis
sũt filii ꝓmissionis. Ipsi deputant᷑ in sem̃. ipsi ꝑtinent
adhereditatẽ dĩ. Hinc sunt᷑ homo iustꝰ ioseph. et uingo
maria quȩ peꝑit xp̃m Hinc ioħs baptista amicus sp̃on
si. et parentes eiꝰ racharias et elisabeth. Hinc simeon senee
et anna uidua. qui xp̃m ñ loquentẽ sensu corporis au
hinc beati apłi. Hinc nathanael inquo dolus ñ erat. Himnc
alius ioseph. qui et expectabut eam ipse regnũ dĩ. hinc
tanta illa multitudo quȩ p̃cedebat et quȩ sequelut᷑ ium¬
tum eiꝰ dicens. Benedictus qui uenit in nomine dñi. in quã
erat congregatio pueroꝵ. inquib dix̃ impletum ex ort in¬
fantiũ et lactentiũ ꝑfecisti laudẽ. Hinc etiã illi pꝰ ciꝰ resur¬

Expanded text:
illo enim populo Israel quicumque in Christum crediderunt, quibus facta est Christi praesentatio, et quodammodo promissi redditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo justus, et virgo Maria qusi, et parentes ejus Zacharias et Elizabeth : hinc Simeon senex et Anna vidua, qui Christum non loquentem sensu corporis audrunt : hinc beati Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resur
Abbreviated transcription (Latin):
Dlũ intellexerimꝰ. qͦmͦ intellecturi sumꝰ tota diẽ: nuqͥđ
tota dic pependit inligno. cũ et nox ad totũ diẽ ꝑtincat:
si aũt hoc loco diẽ uoluit intelligi. qui p̃ter noctẽ dies
appellari solet. etiã tał diei qͣndo crucifixus ẽ. iam pars
pͥma et ñ parua tͣnsierat. Si aũt diẽ ꝓ temport positum
uelimꝰ acciꝑe.maxime qr hoc nom̃ genere feminino posu¬
it. qđ in latino doqͥo ñ nͥ tempꝰ significare solet. artius ques
tio colligabitur. Quomͦ enim tempore si nec saltẽ uno to¬
to die manꝰ extendit incruce: porro si totũ ꝑparte acci¬
piendũ ẽẽ dicamꝰ. qr isto genere locutionis uti etiã sc̃a scri¬
ptura consucuit. ñ m occurrit exemplũ totũ ꝓparte ctiã
tũc posse accipi qͣndo ipsum uerbũ additur et dr̃ totum.
Unꝰ quippe mediꝰ fuit totꝰ dies. duoꝵ aũt partes pͥmi ulti¬

Expanded text:
lum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem diem pro tempore positum velimus accipere maxime quia hoc nomen genere feminino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare solet: qutio colligabitur. Quomodo enim toto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. unus quippe medius fuit totus dies, duorum autem partes; primi ulti
Abbreviated transcription (Latin):
se manifestum ẽ. ꝓpt̃ spem quȩ reposita ẽ. uob qͣm ante
audistis inuerbo ueritatis eugħi qđ aduenit inuos. sic̃
et in om̃i mundo ẽ fructificans et crescens. qͣmuis cugłm ñdum
mundum tenebat umuersũ. S fructificare illud inuniuer¬
so mundo dix̃ et crescere. ut ita significaret qͦusq fuisset
fructificando et crescendo uenturum. Adisrł aũt dic̃.¬

Expanded text:
quam ante audistis in uerbo ueritatis euangelii, quod aduenit in uos, sicut et in omni mundo est fructificans et crescens, quamuis euangelium nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare illud in uniuerso mundo dixit et crescere, ut ita significaret, quousque fuisset fructificando et crescendo uenturum. si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uerb̾. tam̃ qđ futurũ fuerat dix̃. ñ qđ iam factũ atq cõ¬
pletũ. sicut et ipst ꝓpħa qͦusus ẽ teste. ñ ait in om̃em
t̃̾ram exiturus ẽ. s exiit inqͥt sonus eoꝵ qđ utiq ñdũ erat
factũ. Quale ẽ. etiam illud. Fodunt man̾ meas et pedes
qđ tam longe postea factũ nouimus .s ne istas ꝓpħicas
tantũ locutiones. ñ et apłicas fuisse citdamꝰ. nonne idem
ipse apłs ait. quȩ ẽ. ȩcdia dĩ uiui. columna et firmam̃¬
tum ueritatis. sinc dubio magnũ ẽ. pietatis sacram̃tum.
qđ maniftstatum ẽ. in carne. iustificatum ẽ. in sp̃u. apparu
it angłis p̃dicatum c̃. ingentib. ereditum ẽ. in mundo
assumptũ in gła : nempe manifestum ẽ. hoc qđ inextit¬
mo posuit. etiam nunc ñdum eẽ cõplctũ qͥntomagis
tunc q̃ndo ista dicebat: aecdia quippe tũc assumetur
ingła. qͣndo dicetur. Uenite benedicti patris mei ꝑcipi¬
te regnũ. & tam̃ tãqͣm factum fuisset ẽ dictũ. qđ certo

Expanded text:
erat, dixit, non quod iam factum atque completum, sicut ipse propheta, quo usus est teste, non ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquit, sonus eorum. quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutiones non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse apostolus ait: Quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum ueritatis. et sine dubio magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, it angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, adsumptum est in gloria? nempe manifestum est hoc, quod in extremo posuit. etiam nunc nondum esse completum; quanto magis tunc, quando ista dicebat! ecclesia quippe tunc adsumetur in gloria, quando dicetur: Venite. benedicti patris mei. percipite regnum; et tamen, tamquam factum fuisset, dic
Abbreviated transcription (Latin):
illud ait. qđ ad eos om̃ino ñ ꝑtineat. et tam̃ sic dictum ẽ.
tamq̃m ad eos solos ctiã ꝑtinert. cum uiditis hec om̃a sci¬
tote qr ꝓpe ẽ inianuis. ad quos enĩ hoc ꝑtinet. nͥ ad eos qͥ
in carne tunc enĩt. cũ om̃a cõplebuntur: quantomagis
illud qđ ex magna parte ꝑ eos agendum fuit. qͣmuis et
posteris coꝵ caudem actio seruaret᷑: qđ aũt dix̃ apłs

Expanded text:
 et tamen sic dictum est, tamquam ad solos etiam pertineret: Cum uideritis haec omnia. scitote, quia prope est in ianuis; ad quos enim hoc pertinet nisi ad eos, qui in carne tunc erunt, cum omnia complebuntur? quanto magis illud, quod ex magna parte per eos agendum fuit, quamuis et posteris eorum eadem actio seruaretur! Quod autem dixit apos
Abbreviated transcription (Latin):
qr ignorant dĩ iusticiã et uolunt suã constituert.qr se ex
se ipsis iustificant. idõ gr̃am ñ cognouerunt. qr gratis sal¬
uari noluerunt. Quis ẽ. qui saluatur gratis: in q̾ ñ iniuc¬
nit saluator qͥd coronet.s qͥd dãnet. Non inuenit merita
bonoꝵ s inuenit merita supplicioꝵ. Hoc ait apłs. Om̃s¬
ut ipse te lib̾et ñ tu. Qc tu te libare ñ potes. indiges libato

Expanded text:
ex seipsis justi fiant; ideo gratiam Dei non cognoverunt, quia gratis salvari noluerunt. Quis est qui salvatur gratis? In quo non invenit Salvator quod coronet, sed quod damnet; non invenit merita bonorum, sed invenit merita suppliciorum. Si agat ut ipse liberet, non tu, quia tu te liberare non potes; indiges liberato
Abbreviated transcription (Latin):
ut ignorantes dĩ iusticiã et suam uolentes constituere. si
cut de illis dic̃ apłs. iusticiȩ dĩ ñ ẽẽnt. subiecti. Quia enĩ
ñ exfide s tanqͣm ex oꝑib tumucrunt. ipso suo tumore ce¬
cati offendunt in lapidem offensionis. Sic aũt dictum ẽ.
ñ poterant. ubi intelligendum ẽ. qđ nolebant. quẽadino¬
dum dictum ẽ. de dño dõ nr̃o. si nos ñ crtdimꝰ ille fiddis

Expanded text:
i justitiam, suam vellent constituere: sicut dicit de illis Apostolus, Justitiae Dei non sunt subjecti . Quia enim non ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; quemadmodum dictum est de Domino Deo nostro, Si non credimus, ille fid
Abbreviated transcription (Latin):
s mundi. Non admerita hominũ. s ad dĩ miscđiam ꝑti
net. cum exilla massa pͥmi hominis cui merito mors debet᷑.
quisq libatur. Non ẽ. enim iniquitas apđ̃ dm̃. qr neq remit

Expanded text:
sed mundsed mundnet, cum ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, quisque liberatur. Non est enim iniquitas apud Deum: quia neque r