comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã liberet: Honne lib̃i qͦ ẽẽ cõplaciti
m̾ito dic̾em̃: quippe qui ab om̃i ꝑinde
qđ displicere pot̃. hoc ẽ ab om̃i nos mise¬
ria libos sentiremus: Hunc aut̃ oum
multa ꝑ iudicium uł admittenda ut
A
neqͣ qͣm ꝓnidicii rectitudine aut eligi¬
tanqͣm recta & cõmoda consulte obser¬
uamus. etiã ut bene placita libenter
ãplectamur. s insuꝑ quasidura ac
molesta uix eqͣnimit̃ ferre ꝑduremus.
liquet quia lib̾um nec consiliũ habemꝰ.
uec cõplacitũ. Alia questio ẽ. si uelan¬
te peccatũ in pͥmo homine habuimus.
qđ suo loco discutiet᷑. Certissime aut̃
habit᷑i sumus cũ dõ miserante obtine¬
bimꝰ qd̾ oramꝰ. fiat uoluntas tua sic̃ in
cȩlo & int̾ra. Hoc nempe cõplebit᷑ qñ
id qđ nẽ cuncte passim rationali ut iã
dictũ ẽ creature cõmune uidet᷑ lib̾um
scił. a necessitate arbitͥum: erit etiã in
electis hominib uti iã inscĩs ẽ angłis.

Expanded text:
etiam liberet? Nonne liberi quoque esse complaciti etiam liberet? Nonne liberi quoque esse complaciti merito diceremur, quippe qui ab omni proinde, quod displicere potest, hoc est ab omni nos miseria, liberos sentiremus? Nunc autem cum multa per judicium vel admittenda, vel anequaquam pro judicii rectitudine aut eligitanquam recta et commoda consulte observamus, etiam ut beneplacita libenter amplectimur, sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre perduramus: liquet quia liberum nec consilium habemus, nec complacitum. 12. Alia questio est, si vel ante peccatum in primo homine habuimus: quod loco suo discutietur. Certissime autem habituri sumus, cum Deo miserante obtinebimus quod oramus: Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Hoc nempe complebitur, quando in quod nunc cunctae passim rationali ut jam dictum est creaturae commune videtur, liberum scilicet a necessitate arbitrium, erit etiam in electis hominibus uti jam in sanctis est Angelis
Abbreviated transcription (Latin):
bonã si bono. uł malã si malo consense¬
rit. qͥppe q̃ inneutro nͥcerte uolendo con¬
sentire se sentit. lib̾um arbitͥum er edim̾ꝰ
nominari. Nam ex illa q̃ dr̃ apeccato cõ¬
gruentius forsitan lib̃um consiliũ. & itẽ
ex illa q̃ dicta ẽ amiseria. lib̃um potiꝰ
cõ placitum posset dici. ꝗͣ lib̾um arbitͥĩ.
Sic̃ uͦ iudicii ẽ discernere qͥd liceat
uł ñ liceat. sic ꝓfecto consilii. ꝓbare qͥd
expediat. uł ñ expediat. sic cõplaciti qͦ
expiri quid libeat uł ñ libeat. Ytiram
tam lib̾e nob̾ consuleremꝰ. qͣm lib̃e de no¬
bis udicamus. ut qͦmadinodũ lib̾e ꝑ n
dicium licita illicitaq decernimꝰ. ita ꝑ
consiliũ & licita tamqͣm cõmoda nobis
eligere. ⁊ illicita taiqͣm noria respuer
lib̾um hab̾em᷑. Iam enĩ ñ solum liberi
arbitriĩ. s & lib̾i ꝓculdubio consilii. ac
ꝑ hoc & apeccato libi eẽmus. S quio si
totum solumq qđ expedixet uł liceret

Expanded text:
bonam, si bono; vel malam, si malo consensebonam, si bono; vel malam, si malo consenserit quippe quae in neutro, nisi certe volendo, consentire se sentit, liberum arbitrium credimus nominari. Nam ex illa quae dicitur a peccato, congruentius forsitan liberum consilium; et item ex illa quae dicta est a miseria, liberum potius complacitum posset dici, quam liberum arbitrium. judicii est discernere quid liceat, vel quid non liceat: sic profecto consilii probare quid expediat, vel non expediat: sic complaciti quoque experiri quid libeat, vel non libeat. Utinam tam libere nobis consuleremus, quam libere de nobis judicamus! ut quemadmodum libere per judicium licita illicitaque decernimus; ita per consilium et licita, tanquam commoda, nobis eligere; et illicita, tanquam noxia, respuere 608 liberum haberemus. Jam enim non solum liberi arbitrii, sed et liberi procul dubio consilii, ac per hoc et a peccato liberi essemus. Sed quid si totum, solumque quod expediret vel liceret,
Abbreviated transcription (Latin):
se carere testant᷑. Namqͥ uult habere
tatẽ. Nonenĩ uult hab̾e bonã. nͥ ꝑuo¬
liuitatẽ. Qđ si uoluntatẽ &e lib̾tatẽ.s li¬
b̾tatẽ a necessitate ñ apeccato. Nempe
ut ñ ualeat cũ uelit hab̾e bonã. sentit
quidẽ sibi deeẽ lib̾tatem. s ꝓfecto lib̾ta¬
tem a peccõ. quo utiq dolet p̃mi ñ ꝑum
uoluntatẽ. Qñaqͣm iã ꝓcuildubio ut cũq
bonã habet. ubi hab̾e uult. Honũ qͥppe
ẽ. qđ nult. Nec posset bonũ uelle nͥ bona
uoluntate. sic̃ nec uelle malũ .i malauo¬
luntate. Cũ bonũ uoluiis bona est
uoluntas. cũ malũ uolumꝰ. mala ẽ uolun¬
tas. Utrobiq uoluntas. & uͥꝙ lib̾tas cedit
siqͥde uoluntati necessitas. Cñ aut̃ ñ uale¬
mus qđ uolumͦ. sentimꝰ qͥdẽ ipsam qͦ dãmͥ
lib̾tatẽ. pecrato eẽ captiuã. uł miserã non
tam̃ amissã. Ex hac gͦ tantũ lib̾tate q̃
lib̾um ẽ uoluntati seipsã iudicare nel

Expanded text:
se carere testatur. Nam qui vult habere se carere testatur. Nam qui vult habere tatem; non enim vult habere bonam, nvoluntatem. Quod si voluntatem, et libertatem; sed libertatem a necessitate, non a peccato. Nempe ut non valeat, cum velit, habere bonam, sentit quidem sibi deesse libertatem, sed profecto libertatem a peccato, quo utique dolet premi, non peremi, voluntatem. Quanquam jam procul dubio utcunque bonam habet, ubi habere vult. Bonum quippe est quod vult; nec posset bonum velle, nisi bona voluntate: sicut nec velle malum, nisi mala voluntate. Cum bonum volumus, bona est voluntas: cum malum volumus, mala est voluntas. Utrobique voluntas, et ubique libertas: cedit siquidem voluntati necessitas. Cum autem non valemus quod volumus; sentimus quidem ipsam quodammodo libertatem peccato esse captivam, vel miseram, non tamen amissam. 11. Ex hac ergo tantum libertate, qua liberum est voluntati se ipsam judicare: vel
Abbreviated transcription (Latin):
Lerum lib̾tas a necessitate eque & m¬
different̃ deo uniu̾seq tam male qͣm
bone rationali conuenit ereature. Nec
peceato nec miseria amittit᷑ uł minui¬
tur. nec maior innisto ẽ. qͣm in peccato¬
bonum & inbono lib̾um hominẽ fac̃.
quo uoluntarius efficitur. ñ inuitus
ꝑtrahitur: sicsponte deuolutus in
malum. in malo nichilominꝰ cã lib̾ũ
qͣi spontaneũ constituit. sua utiq
uoluntate ductum. ñ aliunde coae¬
tũ ut ialus sit. Et sic̃ gelestis angͥls.
aut etiã ipse ds̃. ꝑmanet lib̾e bonꝰ.
ꝓpͥa uidelicet uoluntate ñ aliqua
extͥnseca necessitate: sic ꝓfecto dia¬
bolus ȩque lib̾e inmalũ &e corruit
& ꝑsistit. suo utiq uoluntario initu
ñ alieno imptilsu. Manet gͦ lib̾tas
uoluntatis. ubi etiã fit captiuitas
m̃tis. tã plena quide iinalis. qm et
in bonis: s inbonis ordinatior. Tam
lohab̾e bonã noluntatẽ & uĩ possu.
ne qͣqͣm hinc p̃seͥbit lib̾tati. ut quasiui
aut necessitatem in hac parte uolnutas

Expanded text:
ecessitate aeque et indifferenter Deo, universaeque tam malae, quam bonae rationali convenit creaturae. Nec peccato, nec miseria amittitur, vel minuitur; nec major in justo est, quam in peccatobonum, et in bono liberum hominem facit, quo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in malum, in malo nihilominus tam liberum, quam spontaneum constituit, sua utique voluntate ductum, non aliunde coactum ut malus sit. Et sicut coelestis angelus, aut etiam Deus ipse, permanet libere bonus, propria videlicet voluntate, non aliqua extrinseca necessitate: sic profecto diabolus aeque libere in malum et corruit, et persistit, suo utique voluntario nutu, non alieno impulsu. Manet ergo libertas voluntatis, ubi etiam fit captivitas mentis, tam plena quidem in malis, quam in bonis, sed in bonis ordinatior; tam lo habere bonam voluntatem, et non possum, nequaquam huic praescribit libertati, ut quasi vim, aut necessitatem in hac parte voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
conuersio ẽ adbonũ. ut nillibeat nͥ qđ
deceat uł liceat. ꝑfecta mbono ẽfirma¬
tio. ut nildesit iam qđ libeat. Tẽ demĩ
ꝑfecta erit uoluntas. cũ plene fuerit
bona. ⁊ bene plena. Habet siqͥdẽ duplex
uise bonĩ ab initio sii. unũ qͥde gen̾ale
ex sola ereatione qđ abono scilicet dõ ñ
potuit creari nͥ bona. scłm qđ uidit ds̃
ciuicta q̃ fecerat & erant ualde bona.
alterũspeciale ex lib̃tate arbitrii. inqͣ
ad imagnnẽ utiq ipsius qͥ creauit ẽ con¬
dita. Qđ si his duob bonis accedat & t̾ci
iniiñsitate. melior in suo gen̾e opti¬
ma insui ordinatiõe. Qͥd sit ordinatio:¬
Est ant̃ ordinatio om̃imoda conu̾sio
uoliuitatis ad dm̃. & ex tota se uolunta¬
ria denotaq subiectio. Huic nͦ tã ꝑfecte
iusticie debet᷑. imino iungit᷑ głȩ pleni¬
tudo. quia sic se comitant᷑ duoista. ut
iusticia. Merito deniq talis insticia ñ
erit si ne gła. eũ gła uera ñ sit nͥ de tali
iusticia. Uude recte dr̃. Beatiqͥ esnriunt

Expanded text:
versio est ad bonum, ut nil libeat nisi quod deceat vel liceat; perfecta in bono confirmatio, ut nil desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo non potuit creari nisi bona, secundum quod vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; alterum speciale ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, est condita. Quod si duobus his bonis accedat et tertin universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinatione. Est autem ordinatio, omnimoda conversio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, utjustitia. Merito denique talis justitia non erit sine gloria, cum gloria vera non sit, nisi de tali justitia. Unde recte dicitur: Beati qui esuriunt
Abbreviated transcription (Latin):
serł atq conplaciti. ꝑ quas ratio¬
nali ereaturȩ uera sapientia & potentia
ministrat᷑. ita dõ ꝓut uult dispensante
qͥb q ꝓcausis. locis. temporib uarient᷑.
qͣtinus int̾ris mnodice. incęlestib plena¬
riȩ. mediocͥt̃ in paradiso. apđ inferos
nullatenꝰ habeant᷑. lib̾tas uͦ arbitrii de ipso
quo condita ẽ. statu aliqͣtenꝰ ũ mutetur.
s eqͣlit̃ semꝑ qͣntũ inse ẽ. acelis. t̾ris. in¬
feris. possideat᷑. merito ille similitudini.
hec imagini deputant᷑. Et qͥđ apd̾ inife.¬
ros qđ ut᷑q lib̾tas ꝑierit. ille scił quȩ ad
similitudinẽ ꝑtinere dicuint᷑. scͥpt᷑arum
testat᷑ auctoritas. Nam uerũ illic saꝑe. qđ
utiq de consilii lib̾tate concipit᷑. om̃i no
ñ ẽẽ locus. ille manifestat uͥlegit᷑. Qdeũq
necratio. nec sapientia ẽ apd̾ inferos. quo¬
tu ꝓperas. Porro de potentia ꝗ̃ ꝑlib̾tatẽ
complacitidat᷑. enangłium sic loquitur.

Expanded text:
as rationali creaturae vera sapientia et potentia ministratur, ita Deo, prout vult, dispensante, quibusque pro causis, locis, temporibus, varientur, quatenus in terris modice, in coelestibus plenarie, mediocriter in paradiso, apud inferos 615 nullatenus habeantur; libertas vero arbitrii de ipso, quo condita est, statu aliquatenus non mutetur, sed aequaliter semper quantum in se est a coelis, terris, inferis possideatur: merito illae similitudini, haec imagini deputantur. Et quidem apud inferos quod utraque libertas perierit, illae scilicet quae ad similitudinem pertinere dicuntur, Scripturarum testatur auctoritas. Nam verum illic sapere, quod utique de consilii libertate concipitur, omnino non esse locus ille manifestat, ubi legitur: Quodcunque nec ratio, nec sapientia etu properas . Porro de potentia, quae per libertatem complaciti datur, Evangelium sic loquitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce quã diligenter omĩa uanitatis in¬
signia euumerat. ut hec inquib homi¬
nes nullam uel admodum paruã culpã
ẽẽ putant. quã districte adõ pensentur
ostendat. Dissolutum & tardum. salomõ
arguit dicens. ꝑagrum hominis pigrit᷑n.¬
siui. & ꝑ uineã uiristulti & ecce totum re¬
pleuerant urtice. oꝑuerant suꝑficiem eiꝰ
spine. & maceria lapidum destructa erat.
Quod cũ uidissem posui incorde meo et
exemplo didici disciplinam̃. Usquequo
piger dormis: Usq quo de somno non
consurgis: Paululum dormies: modi.¬
cum dormitabis. Pusillum manus conse.¬
res ut quiescas. & ueniet quasi cursor eges¬
tas tua. & mendicitas tua quasi uir arina.
habeat ducem nec p̾ceptorẽ nec pͥn¬
cipem parat esta te cibum sibi. & con¬
gregat quod comedat in hẏeme.

Expanded text:
Ecce quam diligenter omnia vanitatis inEcce quam diligenter omnia vanitatis insignia enumerat, ut haec in quibus homines nullam vel admodum parvam culpam esse putant, quam districte a Deo pensentur, ostendat. Dissolutum et tardum Salomon arguit dicens: Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti, et ecce totum repleverant urticae, operuerant superficiem ejus spinae, et maceria lapidum destructa erat. Quod cum vidissem, posui in corde meo et exemplo didici disciplinam . Usquequo piger dormis, usquequo de somno non consurgis? Paululum dormies, modicum dormitabis, pauxillum manus conseres ut quiescas, et veniet quasi cursor egestas tua, et mendicitas tua quasi vir armatushabeat ducem, nec praeceptorem, nec principem, parat aestate cibum sibi, et congregat quod comedat in hieme
Abbreviated transcription (Latin):
oculorum ibant & plaudebant. ambu
labant. & inpedibus sius cõposito gractu
uce.lebant. decaluabit dñs uerticem
filiarũ syon Ambulabant extento collo
& nutibus oculoꝵ: hic notatur arrogan¬
tia. Ibant & plaudebant. ambulabant.
& pedibus suis composito gradu incede¬
bant. hic notatur lasciuia. Sequitur. De-¬
peua anogantium. x chis crinẽ earitmn¬
nudabit: hec ẽ pena lasciuorũ. & qͥa
hec uicia luxus p̃ciosarum uestium
sequi solet: penaquoq eius subinfer¬
tur cum dicitur. Indie illa auferet dñs
ornatũ calciamentorũ. & lunulas. et
torques. & monilla. & armillas. & ini-¬
tras. & discriminalia. & ꝑhichelidas.
& murenulas. & ol factoria. & in aures.
& anulos. & gemmas infrontẽ penden¬
tes. & inutatoria. & pallia. & linteamnina.
& acus. & specula. & sindones. & uittas.
&e theristra. & erit ꝓsuaui odore fetor. &
ꝓzona funculus. & ꝓcrispanti crine
caluitium. & ꝓfascia pectorali cilicium.

Expanded text:
oculoruoculorulabant, et pedibus suis composito gradu incedebant, decalvabit Dominus verticem filiarum Sion . Ambulabant extento collo et nutibus oculorum, hic notatur arrogantia. Ibant et plaudebant, ambulabant, et pedibus suis composito gradu incedebant, hic notatur lascivia. Sequitur: Depoena arrogantium. nudabit, hec est pena lasciuiȩ. Et quia hȩc uicia luxus superfluarum usequi solet, poena quoque ejus subinfertur cum dicitur: In die illa auferet Dominus ornatum calceamentorum et lunulas, et torques, et monilia, et armillas, et mitras, et discriminalia, et periscelidas, et murenulas, et olfactoria, et inaures, et annulos, et gemmas in fronte pendentes, et mutatoria, et pallia, linteamina, et acus, et specula, et sindones, et vittas, et theristra; et erit pro suavi odore, fetor; et pro zona, funiculus; et pro crispanti crine, calvitium; et pro fascia pectorali, cilicium .
Abbreviated transcription (Latin):
humiliabitur: & om̃is quisehumi¬
liat exaltabitur. De quo adhuc subin¬
fertur cũ dicitur. Sede. tace. intra tene¬
bras filia chaldeorũ: quia ñ uocaberis
ultra dña regnorũ. Magna & enim tc̃
hominẽ confusio sequitur. quandose
ab aliis despiciuidet. etiamꝓeo inquo
ipse głatur. S quia lasciuia & mollicies
amica ẽ ꝓcacib & suꝑbis. increpata arro¬
gantia. lasciuiã etiã arguit cũ subiungit.
Tolle molam. inole farinam. denuda tur¬
pitudinẽ. disco oꝑi humerũ. reuelaeru¬
ra. transi flumina. quia ultra ñuocab̃is
mollis & tenera. Quamsit gͦ odibilis apd̃
diñ lasciuia & ꝓcacitas: ex hoc patenter
ostenditur quod scͥptura tam districta
anunad u̾sione. & deiectionẽ arrogintib.
& asꝑitatẽ mollibus suꝑuenturã cõmina.¬
uir. Hincẽ rur sum quod ꝑeundẽ ysaiã.
contra lasciuos &e ꝓcaces dicitur. & dixit
dñs. Peo quod eleuate sunt filiȩ syon &
ainbulauerunt extento collo &e nutibus

Expanded text:
humiliabitur, et omnis qui se humihumiliabitur, et omnis qui se humiliat exaltabitur . De quo adhuc subinfertur cum dicitur: Sede, tace, intra tenebras, filia Chaldaeorum, quia non vocaberis ultra domina regnorum . Magna etenim tunc hominem confusio sequitur, quando se ab aliis despici videt, etiam pro eo in quo ipse gloriatur. Sed quia lascivia et mollities amica est procacibus et superbis, increpata arrogantia, lasciviam etiam arguit cum subjungit: Tolle molam, mole farinam, denuda turpitudinem, discooperi humerum, revela crura, transi flumina, quia ultra non vocaberis mollis et tenera . Quam sit ergo odibilis apud Deum lascivia et procacitas, ex hoc patenter ostenditur, quod Scriptura tam districta animadversione et dejectionem arrogantibus, et asperitatem mollibus superventuram comminatur. Hinc est rursum quod per eumdem Isaiam contra lascivos et procaces dicitur: Haec dicit Dominus: Pro eo quod elevatae sunt filiae Sion, et ambulaverunt extento collo, et nutibus
Abbreviated transcription (Latin):
grauit̃ argui & rep̃hendi inueniuntur.
quȩ &e si ꝑsingula enumerare ñ possumꝰ.
ne tam̃ ꝓ nichilorem tantiun exaggerare
iudeamur: quȩdã ex his exemplicausa re¬
uoluemꝰ. De molli & ꝓcaci gestu lasciuam
arguit dicens. Descende sede inpuluere
uirgo filia babilonis. sede interra. ñ ẽ soliũ
filiȩ chadeorum. quia ultra ñ uocab̾is mol
lis & tenera. tolle molam mole farinã. de¬
nuda turpitudinẽ tuam. discooꝑi huine¬
rum. reuela crura. transi flumina. & post
pauca. Sede. tace. intraintenebras filia
chaldeoꝵ: quia ñ uocaberis ultra dña reg¬
norum. Quȩ gͦ descenderẽ p̃cipitur: de ꝓ¬
cacigestu & typo arrogantiȩ increpatur.
Unde &e bene subiungitur. non ẽ solium
filie chaldeoꝵ: quia sepe homo apud alias
iantomagis despectus habetur. quanto.
magis apud seipsum ꝑtumorem arrogan.¬
uȩ extollitur. ut impleatur illa sententia
ueritatis quadicitur. Oĩis qui se exaltat

Expanded text:
graviter argui et reprehendi, inveniuntur; graviter argui et reprehendi, inveniuntur; quae, etsi per singula enumerare non possumus, ne tamen pro nihilo rem in tantum exaggerare videamur, quaedam ex his exempli causa revolvemus. De molli et procaci gestu lasciviamarguit, dicens: Descende, sede in pulvere, virgo filia Babylonis, sede in terra, non est solium filiae Chaldaeorum, qmolam, mole farinam, denuda turpitudinem tuam, discooperi humerum, revela crura, transi flumina . Et post pauca: Sede, tace, intra in tenebras, filia Chaldaeorum, quia non vocaberis ultra domina regnorum . Quae ergo descendere praecipitur, de procaci gestu et typo arrogantiae increpatur. Unde et bene subjungitur, non est solium filiae Chaldaeorum; quia saepe homo apud alios tanto magis despectus habetur, quanto magis apud seipsum per tumorem arrogantiae extollitur, ut impleatur illa sententia Veritatis qua dicitur: Omnis qui se exaltat
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. quia uidelicet cum mens nt¬
rius a custodia sua soluitur. mẽbrafes
ad omnẽ aclum inordinate cõmouentis.
& uelut corpuis paralitici motũ quiden
habet. s osticia mẽbrorũ in suis ac̾tioiib
seruare ñ ualet. siciste inpaeientia qͥdemn
& fluctuatione mentis ad quelibet pd̃
impellitur. s in om̃ib quȩ agit. nullora¬
tionis moderamine gubernatur. S selel¬
dum ẽ quad in his inciosis gestibus quidꝰ¬
& quẽ ad modura uicia de quib nascuntd̃
intra se multum ñ discrepant. ita ipsiquoq
motus exteriores quandã ad inuicẽ concor¬
diam ꝑuersitatis obseruant sicut similes
sunt gestus mollis &e ꝓcax dissolutus & tardꝰ.
citatus&e turbidus. quia & uicia ipsa int̾ se
similia sunt. sicut ẽ. lasciuia & iactantia.
negligentia & pigritia. inquietudo & im¬
pacientia. ꝓpterea om̃s isti mn ordinati gestꝰ
quia de interioribus anime ꝓdeunt cor¬
ruptionib. in multis seͥpturarũ locis

Expanded text:
loquitur , quia videlicet cum mens inteloquitur , quia videlicet cum mens interius a custodia sui solvitur, membra foris ad omnem actum inordinate commoventur. Et velut corpus paralytici modum quidem habet, sed officia membrorum in suis actionibus servare non valet, sic iste impatientia quidem et fluctuatione mentis ad quaelibet praeceps impellitur, sed in omnibus quae agit nullo rationis moderamine gubernatur. Sed sciendum est quod in his vitiosis gestibus quidet quemadmodum vitia de quibus nascuntur, inter se non multum discrepant, ita ipsi quoque motus exteriores quamdam inter se concordiam perversitatis observant; sicut similes sunt gestus mollis et procax, dissolutus et tardus, citatus et turbidus, quia et vitia ipsa inter se similia sunt, sicut et lascivia, et jactantia, negligentia et pigritia, inquietudo et impatientia. Propterea omnes isti inordinati gestus, quia de interioribus animae prodeunt corruptionibus, in multis Scripturarum locis
Abbreviated transcription (Latin):
litatis sufficere. S scio duros & rebelles
animos. nͥ adhuc mordatiorib lupatis
frenati fuerint. ñ facile a uia pͥstimerro¬
ris declinare. Quos quidẽ oportet inc̾unc.¬
tssobseruantĩs usq ad unguemstring̾e.
& ut nullus de uiandi locus tergiu̾satis.¬
ni relinquat᷑. ad singula uestigia det̾mins
corporis. ad omnẽ agendi & habendims¬
dum.
ic sex modis rep̃hensibilis inuen¬
tur. scilicet si ẽ aut mollis autdi¬
solutus. aut tardus aut citatus. aut ꝓeu
aut turbidus. Mollis significat lascniũ
dissolutus negligentiã. tardus pigrite
citatus inconstantiã. ꝓcax suꝑbiã. turbd
iracundiam. Nam quod in ordinatimtͥ
corporis. corruptionẽ & dissolutionẽ ma¬
cent mentis. suꝑius iã demonstratumẽ
ubi salomonis testimonio uirũ apostr¬
tam ex teriorib indiciis auersionẽ ant¬
ni sui ꝓmentẽ ostendimis. Ait emim
Homo apostata nir mutilis graditm
ꝑuerso. anmut oculis. terit pede. dig̃a

Expanded text:
litatis sufficere, sed scio duros et rebelles litatis sufficere, sed scio duros et rebelles animos, nisi ad haec mordacioribus lupatis frenati fuerint, non facile a via pristini erroris declinare. Quos quidem oportet in cunctis observationibus usque ad unguem stringere, et ut nullus deviandi locus tergiversationi relinquatur, ad singula vestigia determinacorporis, ad omnem agendi et habendi modum; ic sex modis reprehensibilis invenitur, scilicet, si est aut mollis, aut dissolutus, aut tardus, aut citatus, aut procax, aut turbidus. Mollis significat lasciviam, dissolutus negligentiam, tardus pigritiam, citatus inconstantiam, procax superbiam, turbidus iracundiam. Nam quod inordinati motus corporis, corruptionem et dissolutionem indicent mentis superius jam demonstratum est; ubi Salomonis testimonio virum apostatam exterioribus indiciis aversionem animi sui promentem ostendimus. Ait enim: Homo apostata, vir inutilis, graditur ore perverso, annuit oculis, terit pede, digito
Abbreviated transcription (Latin):
cens. & uapor ad modicũ parens. quid ẽ
homo putredo & filius hominis uermis:
Uermis ipse & uermis hereditas eius. heredi¬
tabit enimhomouermes. hestias. serpen¬
tes. Quantũcũq excolatur & ornetur: qͥd
ẽ aliud caro quã caro: Quidgͥ ꝓdest in ha¬
bitu qui foris ad tempus ad heret głamque¬
rere: & corruptionis putredinẽ que in nob̾
ẽ. & semꝑ ꝑmanet ñ considerare: Ipterea
debent amatores religionis ope de monstra¬
re. quantũ ipsi terrena despiciant. nec car¬
nẽ que moritura ẽ cultu suꝑstitioso exco¬
lere. s pompe indumentoꝵ moꝵ ornam̃ta
anteferre. uestimenta plus uilia ꝗͣ p̃ciosa.
plus grossa quam subtilia. plus asꝑiquã
mollia. plus fusca quã nitida. plus negles¬
te qmͣ acurate composita uel ad aptata
amare. quatinus si non possint inuesti¬
mentissuis ꝑ om̃ia cõmoditatẽ abscide¬
re. nũquam tam̃ p̃sumant eis uti adosten¬
tationem. Poterant hecfortassis beniuo¬
lentibus ad eruditionẽ modestie & humi¬

Expanded text:
dicum parens? . Quid est homo nisi putredo, et filius hominis nisi vermis? Vermis ipse, et vermis haereditas ejus, haereditabit enim homo vermes, bestias, serpentes . Quantumcunque excolatur et ornetur, quid est aliud caro quam caro? Quid igitur prodest in habitu qui foris ad tempus adhaeret, gloriam quaerere, et corruptionis putredinem, quae in nobis est et semper permanet, non considerare? Propterea debent amatores religionis opere demonstrare quantum ipsi terrena despiciant, nec carnem quae moritura est cultu superstitioso excolere, sed pompae indumentorum, morum ornamenta anteferre. Vestimenta plus vilia quam pretiosa, plus grossa quam subtilia, plus aspera quam mollia, plus fusca quam nitida, plus neglecte quam accurate composita vel adaptata amare, quatenus si non possint in vestimentis suis per omnia commoditatem abscindere, nunquam tamen praesumant eis uti ad ostentationem. Poterant haec fortassis benevolis ad eruditionem modestiae et humi
Abbreviated transcription (Latin):
sue elationis impendere ñ ꝑtimescunt:
Ue eis qͥa ipsi sicut ꝑ ꝓpħam dicitur. pecra¬
ta ppłi comedunt. & uictimas in ꝓfundũ
declinant: quia quod alii ꝓ redẽptione
animarũ suarũ offerunt. hoc ipsi accr¬
pientes. ꝑ illicitum usum ad dãpnationẽ
animarũ suarũ conuertunt. Uecorone
suꝑbie effrai & flori decidenti: quia
om̃is caro fenum. & om̃is gła eiꝰ tanqͣm

Expanded text:
suae elationis impendere non pertimescunt? suae elationis impendere non pertimescunt? Vae eis quia ipsi sicut per prophetam dicitur peccata populi comedunt , et victimas in profundum declinant , quia quod alii pro redemptione animarum suarum offerunt, hoc ipsi accipientes per illicitum usum ad damnationem animarum suarum convertunt. Vae coronae superbiae Ephraim et flori decidenti , quia omnis caro
Abbreviated transcription (Latin):
sione s confusione immo potiꝰ quanta
dampnatione dignisint qui iꝓpofito
religionis cultii p̃ciosarum uestium
student. quia diues ille qiri in ęuangłio
purpura & bẏsso indutur. postea intor¬
mentis inferni et̃nalit cruciandus sepe¬
litur. Quidaut̃ in purpitra nͥ color & pre¬
cium: & quid in bysso nͥ mollities repre¬
henditur: Cumgͦ carni suȩ & inpur¬
pura decorem. & inbysso mollitiem ad¬
hibuisse dicitur: ꝓculdubio suꝑbꝰ simul
& luxuriosus fitisse comꝓbatur. Quigͦ cor¬
pori suo priꝰ illicite fomenta tucioꝵ exhibu¬
it: hunciure pꝰmodũ cruciandũ flãma
torm̃torũ accepit. & tam̃ diues iste ñdũ¬
ꝓpriis rebus abrenunt iauerat. s quia in
his quȩ possidebat tẽꝑantiam seruare no¬
luit. pꝰ illicitũ ustim rerum temporalium.
ad penam sempit̾nam ꝑuenit.Sigͥ ille qͥa
ꝓpruĩs abusus ẽ. tantã dampnationẽ mȩ¬
ruit: quid putamus isti facrunt qͥ ꝓpͥa
ñ habentes. alienam elemosinam cultui

Expanded text:
ne sed confusione, imo potius quanta damnatione digni sunt, qui in propositio religionis, cultui pretiosarum vestium student, quia dives ille qui in Evangelio purpura et bysso induitur, postea in tormentis inferni aeternaliter cruciandus sepelitur . Quid autem in purpura nisi color et pretium, et. quid in bysso nisi mollities reprehenditur? Cum ergo carni suae et in purpura decorem, et in bysso mollitiem adhibuisse dicitur, procul dubio superbus simul et luxuriosus fuisse comprobatur. Qui ergo corpori suo prius illicite fomenta vitiorum exhibuit, jure postmodum hoc cruciandum flamma tormentorum accepit. Et tamntiaverat, sed quia in iis quae possidebat temperantiam servare noluit, post illicitum usum rerum temporalium ad poenam sempiternam pervenit. Si igitur ille quia propriis abusus est tantam damnationem meruit, quid putamus isti facient, qui propria non habentes alienam eleemosynam cultui
Abbreviated transcription (Latin):
agenda solito alacrior. quantũ ad malauĩ-¬
cenda solito constantior. siquid exhis que
oꝑe suo insidiis raumei supplantatꝰ sit.
qualit demũ ꝑindiciũ transacte deceptio¬
nis futurã illius fraudem cauere possit.
quatinꝰ eũ nec suꝑueniens temptatio. inꝓ-¬
uidũ ad malũ opus deiciat. neq indiscre¬
tum in bono oꝑe p̾sens negligentia fallat.
Quisquis cor suũ in huiꝰ modistudio exercet.
existimo quod cito ad illambonam & salu¬
brem scientiam ꝑueniat. quã sicut supra
diximus ad seruandam disciplinã &e boni¬
tatem psalmista dari sibi postulabat. Res¬
tar gͥ nunc ut ea quoq quȩ de disciplina uob̾
demonstranda sunt ꝓferam᷑. Docebimus gͦ
uos pͥmũ qͥd sit disciplina. denide qͥd ualeat.

Expanded text:
agenda solito alacrior, quantum ad mala vinagenda solito alacrior, quantum ad mala vincenda solito constantior. Si quid ex iis quae opere suo insidiis inimici supplantatus sit, qualiter demum per indicium transactae deceptionis futuram illius fraudem cavere possit, quatenus eum nec superveniens tentatio improvidum ad malum opus dejiciat, neque indiscretum in bono opere praesens negligentia fallat. Quisquis cor suum in ejusmodi studio exercet, existimo quod cito ad illam bonam et salubrem scientiam perveniat, quam, sicut supra diximus, ad servandam disciplinam et bonitatem psalmista dari sibi postulabat. Restat igitur nunc ut ea quoque, quae de disciplina nobis demonstranda sunt, proferamus. Docebimus ergo vos primum quid sit disciplina, d
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ tendat montis affectio. tunc iãplent
uicium eẽ cognoscitur. in quo priꝰ sibian¬
inus falso de uirtute blandiebat᷑. & rue¬
sum inueniunt aliud ad huc eẽ ꝓpt̾ qued
circũspectio homim uͥq necessaria ẽ qm̃
ad id etiã quodbonum ẽ agendũ tanto
magis homo ꝑitus efficitur.quanto di¬
ligentiꝰ facta sua circũspiciens. se ipsũ
cotidie in ꝓficiẽdo suꝑare conatur. Cum
sollicite attendit quid agas: qͥd agere de¬
beat. si id quod faciendimẽ faciat. si qnͣtũ
& qualit̃ faciendum ẽ factat. sibono oꝑi
malum aliquod ñ admisceat. sibonũ qͦd
agit quanta oportet deuotione impleat.
sialteriꝰ ut suũ bonũ diligat. si suũ ut alte¬
riꝰ malum rep̃hendat. ꝑsingulos dies ui¬
tam suã ad iudiciũ uocat. mane quando
surgere debet considerat quid egerit ꝑ noc¬
tem. inuesꝑa quando cubitũ uadit confi¬
derat quid egerit ꝑdiem. quantũ ad bona

Expanded text:
finem tendat mentis affectio, tunc jam plane finem tendat mentis affectio, tunc jam plane vitium esse dignoscitur, in quo prius sibi animus falso de virtute blandiebatur. Et rursum invenitur aliud adhuc esse propter quod circumspectio homini ubique necessaria est, quoniam ad id etiam quod bonum est, agendum tanto magis homo peritus efficitur, quanto diligentius facta sua circumspiciens, seipsum quotidie in proficiendo superare conatur, cum sollicite attendit quid agat, quid agere debeat, utrum id quod faciendum est, faciat; utrum quantum et qualiter faciendum est faciat; utrum bono operi malum aliquod non admisceat; utrum bonum, quod agit quanta oportet devotione impleat; utrum alterius ut suum bonum diligat; utrum suum ut alterius malum reprehendat. Per singulos dies vitam suam ad judicium vocat, mane quando surgere debet considerat quid egerit per noctem; in vespere quando cubitum vadit, considerat quid egerit per diem, quantum ad bona
Abbreviated transcription (Latin):
sis p̃ceteris necessariũ. ut sit scilicet h̃
in om̃ib oꝑib suis circũspectus & ꝓu¬
diis. & cotidiana discussione. cogitatiõ
loquitiones parit᷑ & facta sua apudse¬
met ipsum examinet. Sapientes qͥppe
semꝑ agendo discunt. & ꝑexercitium
bonorũ oꝑũ cotidianis ꝓfectib in mau¬
rẽ uirtuti sagnitionẽ excroscunt. Perꝑ
entiam nãq eorũ quȩ faciunt. ad ea que
pꝰmodũ agenda fueruit. cautiores fiurt
Uident enimi quia sepe opus quodbon
intentione inchoaricreditur. tanto ere
hominẽ indeceptionis laqueũ p̃cipitis
quanto de intentionis suȩ pͥncipiosecur
finem actionis ñ obseruat. & impruders
quasiuia plana ad foneã currit. qͥa uide
quid faciat. s quid factum suũ sequi de¬
beat ũ attendit. Item ñ considerant qͦs
ñnunquã euenire solet ut affectus ani¬
mi ita ambiguus sit. ut nͥ ex fine oꝑis di¬
cernere ñ possit homo qualitatẽ sue mri¬
tionis. Si uͦ diligenter considet ad qul̃

Expanded text:
teris necessarium, ut videlicet homo in omnibus operibus suis sit circumspectus et providus, quotidiana discussione cogitationes, locutiones pariter et facta sua apud semetipsum examinet. Sapientes quippe semper agendo discunt, et per exercitium bonorum operum quotidianis profectibus in majorem virtutis agnitionem excrescunt. Per experientiam namque eorum quae faciunt, ad ea quae postmodum agenda erunt, cautiores fiunt. Videt enim quod saepe opus quod bona intentione inchoari creditur, tanto citius hominem in deceptionis laqueum praecipitat, quanto de intentionis suae principio securus finem actionis minus observat, et imprudens quasi via plana ad foveam currit, quia videt quid faciat, sed quid factum suum sequi debeat, non attendit. Item non considerat quod nonnunquam evenire solet, ut affectus animi ita ambiguus sit, ut nisi ex fine operis discernere non possit homo qualitatem suae intentionis. Si vero diligenter consideret ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. magna debet constantia despicere. cũ
uideat nullos nͥ stultos & irrisione dignis¬
simos. studiis talib deseruire. Hec enim
om̃ia. uere religioni contraria sunt. & ot
qui curã & studiũ his adhibent. quantũ
areligione alienisint. patent̃ ostendunt.
S gr̃a dĩ. om̃s quimͦ inreligione constitu¬
ti talibꝰ student. & ꝑ hȩc hominib place¬
re cupiunt. om̃ib hominib magisuiles
& contẽptibiles fiunt. & econu̾so quihec
ꝓpt̃ diñ despiciunt. ñ solũ coramdõ. s etiam
coram hominib cariores & honorabiliores
existunt. Eant gͦ nc̃ miseri & stulti. acoĩs
honestatis ignari. eant & comant pannos
suos. qui ñ intelligunt quã iuste inuiris
religiosam uitã ꝓfessis cultus p̃ciosarũ ues¬
tium rep̃henditur. qui ꝑ apłm petrũ etiã¬

Expanded text:
Dei magna debet constantia despicere, cum Dei magna debet constantia despicere, cum videat nullos nisi stultos et irrisione dignissimos studiis talibus deservire. Haec enim omnia verae religioni contrariae sunt et omnes qui studium et curam his adhibeant, quantum a religione alieni sint, patenter ostendunt. Sed gratia Dei omnes qui modo in religione constituti talibus student, et per haec hominibus placere cupiunt, omnibus hominibus magis viles et contemptibiles fiunt. Et econverso qui haec propter Deum despiciunt non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus chariores et honorabiliores existunt. Eant ergo nunc miseri et stulti ac omnis honestatis ignari, eant et comant pannos suos, qui non intelligunt quam juste in viris religiosam vitam professis cultus pretiosarum vestium reprehenditur, qui per a
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ut ostendant de numero illorũ se de
de quibꝰ psalmista dicit. ñ sic impii ñ¬
s tanqmͣ pulius quẽ ꝓicit uentiis afai
terre. quacũq ꝑrexerint. quasi turbo
tempestatis puluerẽ concitant. & ipĩ
filii tenebrarũ illud lum̃ foris oculis he¬
minũ subtrahinit. qͦs intus cecata iñe
ꝑdiderunt. ẜ st cam̃ inquo de eis etiam
inp̾sentiuita uindictam capimꝰ. quia
isdem sis pannis quib nebulã pulue¬
ris luminib nr̃is initiunt. ad conpla¬
nandã uiã pedib nr̃is lutum platearũ
abstergunt. Quid ampliꝰ dicam: Cedet
me omĩa uanitatis oc illa numerare. in
quib stulti & uecordes. mnulierib immo
meretricib studia sua auferunt. & tanto
dedecore quanta suꝑstitione cũ habitu pe¬
ne sexum mutauerunt. Alii sunt mille
modi quib homines uanissimi & fuꝑsti¬
tiosissime spectaculũ de se intuentibus
p̃bere concupiscunt. s hȩc omĩa sernus

Expanded text:
Qui ut ostendant de numero illorum se esse, Qui ut ostendant de numero illorum se esse, de quibus Psalmista dicit: Non sic impii n tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae , quacunque perrexerint, quasi turbo tempestatis pulverem concitant, et ipsi filii tenebrarum illud lumen foris oculis hominum subtrahunt, quod intus caecata mente perdiderunt. Est tamen in quo de eis etiam in praesenti vita vindictam capimus, quia iisdem suis pannis quibus nebulam pulveris luminibus nostris injiciunt, ad complanandam viam pedibus nostris, lutum platearum abstergunt. Quid amplius dicam? Taedet me omnia vanitatis ostentamenta numerare, in quibus stulti et vecordes, mulieribus, imo meretricibus studia sua auferunt, et tanto dedecore quanta superstitione cum habitu pene sexum mutaverunt. Alii sunt mille modi quibus homines vanissimi et superstitiosissimi spectaculum de se intuentibus praebere concupiscunt. Sed haec omnia servus
Abbreviated transcription (Latin):
xa. nec nimis stricta. siue quolibetaliomͦ
dum portandi ꝑtinet. Nam sunt quidam
stulti quistultis placere eupientes. quedĩ
artificio uestimenta sua circa se cõponunt.
Alii uͦ maiori scurrilitate. ridiculo se nas¬
uertunt. Alii aut̃ pompã de se faciant &¬
plicant ea. & quantũ possunt latius dilb¬
dunt. Alii tenere corrugata inunũ collis
alii contorquentes &e complectentes mis¬
uunt. Alii toto conamine stringents
& findentes ea. omĩa corporis sin limair¬
ta inuerecundissima quadã turpituare
aspicientibus numeranda ex ponunt.
Alii iactando & uentilando pannossua
leuitatẽ mentissue ex ipsa habitus suim¬
bilitate ostendunt. Alii incedentes sime¬
so sirmate t̾ram uerrunt. & limbis dex¬
dentib. immo retro consequentib caus
insimilitudinẽ uulpium uestigia sra
obducunt. Bene ꝓfecto ut pꝰquã ꝑtrin¬
sierint pereat memoria eorum. nesinte
ampliꝰ inrecordatione interra uiuentiũ

Expanded text:
xa, nec nimis stricta, sive quolibet alio mxa, nec nimis stricta, sive quolibet alio mdum portandi pertinet, nam sunt quidam stulti qui stultis placere cupientes, quodam artificio vestimenta sua circa se componunt. Alii vero majori scurrilitate ridiculose transvertunt, alii autem ut pompam de se faciant, explicant ea, et quantum possunt, latius distendunt. Alii temere corrugata in unum colligunt, alii contorquentes et complectentes involvunt. Alii toto conamine stringentes et findentes ea, omnia corporis sui lineamenta, inverecundissima quadam turpitudine aspicientibus numeranda exponunt. Alii jactando et ventilando pannos suos, levitatem mentis suae ex ipsa habitus sui mobilitate ostendunt. Alii incedentes sinuoso syrmate terram verrunt et limbis dependentibus, imo retro consequentibus caudis in similitudinem vulpium vestigia sua obducunt. Bene profecto, ut postquam pertransierint, pereat memoria illorum, ne sint amplius in recordatione in terra viventium.
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃ium nãq uitioꝵ motus disciplina co¬
hercet. & quantũ mala desideria foris co¬
hercendo compͥmit. tantũ ꝑ eam bonum
desiderium interiꝰ conualescit. paulatimq
eadẽ irtutis forma ꝑ consuetudinẽ m̃ti
impͥmitur. quȩ foris ꝑdisciplmiã in habi¬
tu corporis conseruatur. Eoce indimus
quantũ ualeat disciplina: nnc qualiter
custodiridebeat confideremꝰ. Quatuor st̃
p̃cipue inquibus conseruanda ẽ disciplina.
inhabitu. ingestu. in locutione in mensa.
id ẽ. comestione.
ingenere & qualitate. in colore & formatio¬
ne. & coaptatione uestimentorũ. In gen̾e
scilicet ne sint uestim̃ta nr̃a nimis p̃ciosa.
Inqualitate. ne miiis sint subtilia uł mol¬
lia. In colore. ne nimis sint nitida siue qͦlibe
giose conu̾sationis expetit fucata. Infor¬
matione ut sint decenter &e religiose cõpo¬
sita & hummlitatis signũ habentia. idẽ
ñ mimi inagna. aut depeudentia. auit fii.¬

Expanded text:
Omnium namque vitiorum motus disciplina coOmnium namque vitiorum motus disciplina coercet, et quantum mala desideria foris coercendo comprimit, tantum per eam bonum desiderium interius convalescit. Paulatimque eadem virtutis forma per consuetudinem menti imprimitur, quae foris per disciplinam in habitu corporis conservatur. Ecce vidimus quantum valeat disciplina, nunc qualiter custodiri debeat consideremus. Quatuor sunt praecipue in quibus servanda est disciplina, in habitu, in gestu, in locutione, in mensa, id est comestione. in genere et qualitate, in colore et formatione et coaptatione vestimentorum. In genere, scilicet ne sint vestimenta nostra nimis pretiosa. In qualitate, ne nimis sint subtilia vel mollia. In colore, ne nimis sint nitida, sive quolibet giosae conversationis expetit fuscata. In formatione, ut sint decenter et religiose composita, et humilitatis signum habentia, id est non nimis magna aut dependentia, aut flu
Abbreviated transcription (Latin):
reguntur membra corporis. Interior nãq ẽ
custodia: quȩ ordinata seruat exteriꝰ corporis
membra. S qui statum m̃tis ꝑdit. subseqͥn¬
ter foras in incõstantiam motionis defluit.
atq exteriori mobilitate indicat qͦd nulla
interiꝰ radice subsistat. Unde ꝑsalomonẽ
dicitur. Homo apostata uir inutilis gradit᷑
ore ꝑuerso. annuit oculis. terit pede. digito
loquitur. prauo corde machinat᷑ malum &
in om̃i tempore iurguseminat. ꝓpterea
enim hunc talem. quẽ de indisciplina &
discordia pariter notare uoluit. pͥus a posta¬
tam nominauit. quia nͥpriꝰ intus aamspec¬
tu conditoris au̾sione mentis caderet. foris
postinodũ ad inconstantiam & seminan¬
di uunrgia ñ ueniret. Ligandagͦ sunt foris
ꝑ disciplinã membra corporis. ut intrinse¬
eus solidetur status mentis. quatinus dũ
undiq exterior custodia. interiori mobili¬
tati cohercende opponitur. tandem ad pa-
cem stabilem insemet ipsa colligatur.

Expanded text:
reguntur membra corporis. Interior namque est reguntur membra corporis. Interior namque est custodia, quae ordinata servat exterius corporis membra. Sed qui statum mentis perdit, subsequenter foras in inconstantiam motionis defluit, atque exteriori mobilitate indicat quod nulla interius radice subsistat. Unde per Salomonem dicitur: Homo apostata, vir inutilis, graditur ore perverso, annuit oculis, terit pede, digito loquitur, pravo corde machinatur malum, et in omni tempore jurgia seminat . Propterea enim hunc talem quem de indisciplina et discordia pariter notare voluit prius apostatam nominavit, quia nisi prius intus a conspectu Conditoris aversione mentis caderet, foris postmodum ad inconstantiam et seminanda jurgia non veniret. Liganda ergo sunt foris per disciplinam membra corporis, ut intrinsecus solidetur status mentis, quatenus dum undique exterior custodia interiori mobilitati coercendae opponitur, tandem mens ad pacem in semetipsa colligatur.
Abbreviated transcription (Latin):
isciplina ẽ conu̾satio bona & hones-¬
ta. cuii parum ẽ malũ ñ facere. sed
studet etiam inhis quȩ bene agit ꝑcune¬
ta irrep̃hensibilis apparere. Itenictiscipli¬
na ẽ mẽbroꝵ om̃iũ motꝰ ordinat᷑ & disposi¬
tio decens in om̃i habitu & actione. Iudis¬
tis quid sit disciplina: nuncattendite ꝗͣ
utilis &e qmͣ necessaria sit. Disciplina est
compes cupitlitatis. maloꝵ desideriorum
carcer. frenum lasciuiȩ. elationis iugum.
unculum iracundie. quȩ domat intẽꝑan¬
tiam. leuitatẽ ligat. & om̃s in ordinatos
motus mentis. atq illicitos appetit᷑ suffo¬
cat. Sicut enĩ de inconstantia m̃tis nascit᷑
inordinata motio corporis. ita quoq dum
corpiis ꝑdisciplinam stringitur. animus
ad constantiã solidatur. Q paulatim intrm¬
secus mens ad quietem componitur. cũ ꝑ
disciplinȩ custodiam mali motus eiꝰ foras
fluere ñ sinuntur. Integritas gͦuntutisẽ
quando ꝑ internã mentis custodiã ordinate

Expanded text:
isciplina est conversatio bona et honesta, cui parum est mala non facere, sed studet etiam in iis quae bene agit per cuncta irreprehensibilis apparere. Item disciplina est membrorum omnium motus ordinatus, et dispositio decens in omni habitu et actione. Audistis quid sit disciplina, nunc attendite quam utilis et quam necessaria sit. Disciplina est compes cupiditatis, malorum desideriorum carcer, frenum lasciviae, elationis jugum, vinculum iracundiae, quae domat intemperantiam, levitatem ligat, et omnes inordinatos motus mentis atque illicitos appetitus suffocat. Sicut enim de inconstantia mentis nascitur inordinata motio corporis, ita quoque dum corpus per disciplinam stringitur, animus ad constantiam solidatur. Et paulatim intrinsecus mens ad quietem componitur, cum per disciplinae custodiam mali motus ejus foras fluere non sinuntur. Integritas ergo virtutis est, quando per internam mentis custodiam ordinate
Abbreviated transcription (Latin):
remdederunt: & nox turturis audita
ẽ. int̾ra nr̃a. Ubi ista subtracta sunt: con¬
tinuo sine mora. illa appaiere ceperunt.
Postquã horũ concussio a nobis transũt:
statimodor illorũ ad nos ꝑuenit. Cũ hoꝵ
gemitus contieuit: continuo illorũ con¬
centus. auribus nr̃is in sonuit: & uoxtͣ¬
turis audita ẽ. & uidetur magna quedã
gaudia hic cõmendare. inflorib & odore.
& cantico. Nam hec tria solum cõmemo¬
rata sunt: flores. & odor. & canticũ. & sci¬
mus quia flores ad speciem ꝑtinent᷑. odor
ad fraglantiã: canticũ ad iocunditatem.
Species aut̃ ad uisum refertur: fraglan¬
tia adolfactum: melos ad auditũ. Quare
gͦ hii soli p̃cunctis sensibus electisunt.
& nominati: Nam habent singuli uoluꝑ¬
tates suas: & poterant int̾na gaudia etiã
gustu designari sicut scͥptum ẽ. gustate
bor cũ apparuerit gła tna: & torrente uo¬

Expanded text:
rem dederunt, et vox turturis audita rem dederunt, et vox turturis audita est in terra nostra. Ubi ista subtracta sunt, continuo sine mora illa apparere coeperunt. Postquam horum concussio a nobis transiit, statim odor illorum ad nos pervenit. Cum horum gemitus conticuit, continuo illorum concentus auribus nostris insonuit, et vox turturis audita est. Et videtur magna quaedam gaudia hic commendare in floribus, et odore et cantico. Nam haec tria solum commemorata sunt: flores, et odor et canticum. Et scimus quod flores ad speciem pertinent, odor ad fragrantiam, canticum ad jucunditatem. Species autem ad visum refertur, fragrantia ad olfactum, melos ad auditum. Quare ergo hi soli prae cunctis sensibus electi sunt, et nominati? Nam habent singuli voluptates suas, et poterant interna gaudia etiam gustu designari, sicut scriptum est: Gustate, bor cum apparuerit gloria t
Abbreviated transcription (Latin):
runt int̾ra nr̃a: uineȩ florentes odorẽ
dederunt: uox turturis auditaẽ it̾ra
ẽ ubi flores apparuerunt. & ubi uinee
florentes odorẽ dederunt. & uͥ auditaẽ
uox turturis: exiliũ hicẽ. ubi interra
deserta. inuia & inaquosa. int̾ra alie¬
na. cantare ñ possumus canticũ dñi:
s suꝑ flumina babilonis sedemꝰ & fle¬
mus. dum recordamur syon: & insali¬
cibus in medio eius suspendimꝰ orga¬
na irr̃a. Nusquam hic flores sunt. uel
uineȩ florentes: s salices steriles. ha¬
bentes tantũ folia. & fructũ ñ habentes.
Neq hic uox turturis auditur sed
suspendimuis organa nr̃a: & ñuale¬
inus cantare canticũ dñi int̾ra alie¬
na. Gͦ ibi t̾ranr̃aẽ: hic exilium nr̃m
Ad illã fuimꝰ creati: ad hanc expulsi.
Hic ꝑegrinam: illuc redituri Illincexe¬
untes huc uenunis: hincexeuntes illue
redimus. ꝓpt̃ hoc pꝰquã hyemps trausiit.
ymber abiit & recesit. statim flores appa¬
ruerunt uit̾ra nr̃a: uneȩ florentes odo¬

Expanded text:
vineae florentes odorem dederunt. Vox turturis audita est in tnostra est, ubi flores apparuerunt, et ubi vineae florentes odorem dederunt, et ubi audita est vox turturis, exsilium hic est, ubi in terra deserta, invia et inaquosa, in terra aliena cantare non possumus canticum Domini sed: Super flumina Babylonis sedimus et flevimus, dum recordaremur tui, Sion. In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra . Nusquam hic flores sunt, vel vineae florentes, sed salices steriles habentes folia, et fructum non habentes. Neque hic vox turturis auditur, sed suspendimus organa nostra, et non valemus cantare canticum Domini in terra aliena. Ergo ibi terra nostra est, hic exsilium nostrum. Ad illam fuimus creati, ad hanc expulsi. Hic peregrinamur, illuc redituri. Illinc exeuntes, huc venimus. Hinc exeuntes, illuc redimus. Propter hoc postquam hiems transiit, imber abiit et recessit, statim flores apparuerunt in terra nostra, vineae florentes odo
Abbreviated transcription (Latin):
imo de pressi sunt: neq ꝑsp̃ualem
conu̾sationẽ ad suꝑna erigi possurt.
Mons uͦ hermonsunt. hiiqͥ ñ solũ
ꝑfidem. adiabolo sunt separati: sed
etiam ꝑ eminentiã uirtutis. & ꝑ con-¬
stantiã mentis cantra diabolũ surt
erecti. &̾ hii ꝓfecto sunt qͥb antiquu
hostis inagis in uidet: quos ñ solum
a se diuisos. s etiam contrase erectos
uidet. Hii st̃ gͦ quosiugit̃ ꝑsequen¬
do oppͥmere nititur: quos & ase reces¬
sisse. & contra se stare conspicatur.
Istigͦ tanto grauiores tribulationes
sepe sustinent: quantomagis cõinu¬
nẽ oĩiũ hostẽ sibi singularit᷑ infes¬
tũ habent. Nichilgͥ melius ꝑmontẽ

Expanded text:
imo depressi sunt, neque per spiritualem imo depressi sunt, neque per spiritualem conversationem ad superna erigi possunt. Mons vero Hermon sunt hi, qui non solum per fidem a diabolo sunt separati, sed etiam per eminentiam virtutis, et per constantiam mentis contra diabolum sunt erecti: et hi profecto sunt, quibus antiquus hostis magis invidet; quos non solum a se divisos, sed etiam contra se erectos videt. Hi sunt ergo, quos jugiter persequendo opprimere nititur, quos et a se recessisse, et stare contra se conspicatur. Isti ergo tanto graviores tribulationes saepe sustinent, quanto magis communem omnium hostem sibi singulariter infensum habent. Nihil ergo melius per montem