comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culpam ut infirinitates ethiuo modi.
quia homo natura est. ⁊ slomo aliquod
lomim eit. quia natura eit. quid est mal
homo insibonnꝰ malum. S bonum quia
homo malun quia miquus. & gͦ dicit
uua et miquin ẽẽ. incidit millum. ue¬
bis quidicumt bonũ eẽ malum. ⁊ malũ
lt uidendimi est utrum mali actꝰ
debeant dici ptã uel non. quidam
dicunt quod om̃s actus indifferentes
bonũ nec malum. Unde ambro. affecto
cuus oꝑituo nom impoit. Cur sentẽ¬
indisfebentes aint. tñc ad ult̾an et pe

Expanded text:
culpam, ut infirmitates, et hujusmodi. quia homo natura est; et si homo aliquod bonum est quia natura est, quid est malus homo nisi malum bonum? sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Qui ergo dicit num est iniquum esse, incidit in illuiis qui dicunt bonum esse malum et malum videndum est utrum mali actus debeant dici peccata an non. Quidam dicunt quod omnes actus indifferentes bonum nec malum. Unde Ambrosius: Affectus tui operi tuo nomen imponunt. Cui sentenindif
Abbreviated transcription (Latin):
nes que p̾cedunt uirtutes. et sunt dona
solĩm. ⁊ nõ merita. Uirtutes suit dona
et merita. quillis eui oꝑatar deus sine
nob̾. mistis oꝑatur noblłcum. Extunore
qui ect mitiumsapĩe nastitur hmilitas
Exspũ pietatis mantuetudo nascitur
etita ꝑsigula que mimautur ibi doi¬
lis alialis. Beruł sũ facit cessare amalo
ꝓpena ab homĩe mñscanti recana redenta
tantũ nolmitate mali. Mmidams est
cessare abo no pp̃penani que timetur
ab homine. ut inpetiofuit. Est p̾teroi
timior diuinius timere deum ꝓp̃ penam
nł p̾sentem uel gebeialem. Si tantũ
canet demm pp̃ penam stne dilttõne boĩ.
Angor cit et penetormentũ ht̃ ꝙ.s ma¬
cit .i. taritas tanto magis timor pene
et castis qm ꝑmanet insłmi scłl. Constat
itaq ꝯnod tunor utias non est sme can

Expanded text:
nes quae praecedunt virtutes; et sunt dona solummodo et non merita. Virtutes sunt et dona et merita. In illis operatur Deus sine nobis; in istis operatur nobiscum. Ex timore, qui est initium sapientiae , nascitur humilitas; ex spiritu pietatis mansuetudo nascitur; et ita per singula quae numerantur ibi: Bea est cessare a malo pro poena ab homine instanti, retenta tamen voluntate mali. Mundanus est cessare a bono propter poenam quae timetur ab homine, ut in Petro fuit. Et est praeterea timor divinus, timere Deum propter poenam vel praesentem vel gehennalem. Si tantum timet Deum propter poenam sine dilectione boni, languor est et poenae tormentum habet; cit, id est charitas, tanto magis timor pene tantur. Unde legitur: Timor non sine spe est; et q
Abbreviated transcription (Latin):
ud cormptio et pccm̃ est et culpa. ⁊ bonsi¬
quidem hinꝯ incormiptione hiuimar
ceo. Corruptõne elonginiuir a deo. Sit
dixiiꝰ in duob popne conum amme
consisait que sut cognitio ueritatis ⁊
amor nirtutis. Ceginconis corruptio
ignorantia pot̃ dici. deqna apłs qui ig¬
norat ignorabitur. Amoris corruptio
cupiditas aue eit radix oĩum maloꝵ.
⁊ quanto mag̾ crestitħignorantia cccu¬
piditas. canto magis anime bonũ corril

Expanded text:
est, corruptio et peccatum est et culpa. Boni siest, corruptio et peccatum est et culpa. Boni siquidem hujusmodi incorruptione vivimus Deo, corruptione elongamur a Deo. Sicut diximus, in duobus praecipue bonum animae consistit: quae sunt cognitio veritatis et amor virtutis. Cognitionis corruptio ignorantia potest dici. De qua Apostolus: Qui ignorat ignorabitur . Amoris corruptio, cupiditas, quae est radix omnium malorum . Et quanto magis crescit haec ignorantia et cupiditas, tanto magis bonum
Abbreviated transcription (Latin):
iudend̾ est. qr bonũ differenter diatur.
d̾s est sũuuil bonũ. et om̃e bonũ auuy
ceñtia lonitas est. Idem eit ei bouil esse
quod esse Itaq sicut non potest nõ esse cum
ip̃e careat principio et finc sic non potest
non essebomis. cum ip̃ius eẽntia bom¬
priuatio. Cteature dicintur bone parti¬
npationes. ⁊ ideo possinit prinati bonosuo
bonum spał creature. alind corporal. Ro̾¬
induobus. In cognicõne ueritatis ⁊ amo
re uirtutis. Sonil extra ipõm ordinata
ditnbutio maxaturis. Quod enĩ hee co¬
rumpitur uel emendantur ꝓhorose
est. et quic quid bonũ est nel m᷑alum. be¬
nun boril est us malum. Triplexitaqi
bonũ homins est. Aluiꝰ est extra ip̃m od
Ita triplicia sunt mala. uiiu̾saliter: et̃
bom quod est in amina sine illmo bom¬
quod est incorpore sine illus quod est in
ceaturis. S. dii unũ quodq istoꝵ ma¬
lum sit. alind at culpa. aliud est penat
non culpa. alind nec pena nec culpa. s ad
penam. Iuius namq lom quod ĩ amma

Expanded text:
idendum est, quod bonum differenter dicitur. Deus est summum bonum, et omne bonum, cujus essentia bonitas est. Idem enim est ei bonum esse, quod esse. Itaque sicut non potest non esse, cum ipse principio careat et fine, sic non potest non esse bonus, cum ejus essentia bonprivatio. Creaturae dicuntur bonae participatione, et ideo possunt privari bono suobonum spiritualis creaturae, aliud corporalis. Boin duobus cone sensus; bonum extra ipsam, ordinata distributio in creaturis. Quod enim haec corrumpuntur vel emendantur, pro homine est; et quidquid bonum est vel malum, homini bonum est vel malum. Triplex itaque est bonum hominis. Aliud est extra ipsum, qIta triplicia sunt mala. Universaliter enim boni quod est in corpore, sive illquod est in corpore, sive illius quod est in creaturis: sed cum unumquodque istotorum malum sit, aliud est culpa, aliud est poena et non culpa, aliud nec culpa nec poena, sed ad poenam. Illius namque boni quod in anima
Abbreviated transcription (Latin):
les. Nopos si decreuent facere nel opere
complemĩt. ꝓnepos si non solum fecerit
quod malumꝰ eit. s etiam insuoscelere głie¬
tur.⁊ ħ est quarta gen̾atio. non quodtres
p̾cedant gen̾atõnes. Q sic d̾r quarta quia
quarto leco ad pͥmo motu qui est quasi pĩ
poita. Dens gͦ primũ ⁊ scd̾m stuuulum.s.¬
Alus ẽẽ pot̾ non ponit ad dampnacõne.
dum mridet unditatem prĩs: nõ ip̾ qui ri¬
sit s alius sententiam suscenit. qulcatũs

Expanded text:
 Nepos si decreverit facere, vel si opere compleverit; pronepos si non solum fecerit quod malum est, sed etiam in suo scelere glorietur, et haec est quarta generatio, non quod tres praecedant generationes, sed dicitur quatuor, quia quarto loco a primo motu, quia est quasi pater posita. Deus ergo primum et secundum stimulumllus esse potest, non punit ad damnationem; dum irrideret nuditatem patris, non ipse qui risit, sed filius sententiam suscepit:
Abbreviated transcription (Latin):
to corpore. quod et uoyses ĩ exodo man¬
si adhuc informe fui̾t mulctabitur peco¬
ma. quod si formatum fu̾i̾t udcet aĩai
ꝑariina formatum intelligit iam aĩa¬
dum. ⁊ si np̃a ꝑpagucione tñsutttur aꝑ
adbuc manimatum est. ec om̃e priñ auime
est. q nomodo gͥ nullo semine pocm̃ pot̾it
omẽ pam̃. Ad quod potest dici ꝙ nõ solũ
amina obnoxia est uinculo oeigniał
poti. s etiam caro. non quod incarne sit
illud pccm̃. s excorrupcõne carius illud
extrahit auima. Nisl em̃ caro ex conar¬
piscentia craduc̾etur ulo ptd̃ anima nõ¬
terctur. Unde innenitur. ꝙ xpt̃ non
haduit carnem pectatͥcem sAmuler
carn ⁊ peccatͥti. Quĩ illa caro non ex
concupistentia uiri de matreft
mistentur ut filios ge̾n̾t sinelibidine nõ
est parentum concubitus. exhflioꝵ ex¬
coꝵ carue nastentiũ. non pot̃ sine prrõ
uon tuͣsuntat ꝓpagatio suibido. Apparet
sic fieret intarne. anima ex carius uino¬
ne concupisceutiamnon ꝯderet. Bique¬

Expanded text:
to corpore. Id quod Moyses in Exodo mansi adhuc informe fuerit multabitur pecunia. Quod si formatum fuerit, reddet animam pro anima . » Formatum intelligitur animatum. Et si in ipsa propagatione transmittitur a adhuc inanimatum est, et omne peccatum animae est; quomodo ergo in illo semine peccatum poterit omne peccatum. Ad quod potest dici, quod non solum anima obnoxia est vinculo peccati. Gregorius: Sed etiam caro, non quod in carne sit illud peccatum, sed ex corruptione carnis illud contrahit anima; nisi enim caro in concupiscentia traducereturteneretur. Unde invenitur quod Christus non habuit carnem peccatricem, sed similem carni peccati ; quia illa caro non ex concupiscentia viri de matre fuet mulier miscentur ut filios generent, sine libidine non est parentum concubitus: et ob carne nascentium non potest sine peccato non transmittit propagatio, sed libido. Apparet nceptio sic fieret in carne, anima ex carnis unione concupiscentiam non contraheret. Si quae
Abbreviated transcription (Latin):
satmentamstitutasũt pp̃ ctuditionem
diminliacõnem. excitationẽ. pp̾ erudi cõẽ.
ꝑque eruditur mens ad inteibgenda
husibilia. pp̾hũliacõnem. quia  cum rõ¬
nalis amima eet̾ tante dig̾tatis ut nõ
ip̃a sibi bonum eet. sid solum quod est
siũmũ tonũ. cum alus rebus ħ ꝙ sunt sit
tonũ sinl. ut lapidi ligno ut ilnd opti¬
net ante pocm̃ non abnd oportebat. s

Expanded text:
ae instituta sunt: propter eruditionem, humiliationem, exercitationem. Propter eruditionem; a per quae eruditur mens ad intelligenda invisibilia. Propter humiliationem quia cum rationalis creatura tantae dignitatis esset ut non ipsa sibi bonum esset, sed id solum quod est summum bonum cum aliis rebus hoc quod sunt sit bonum suum, ut lapidi ligno, ut illud obtineret ante peccatum non aliud oportebat nisi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃t ad annos distretionis. tũt eũ con¬
cupiscit mala. et dimitat louñ. Smult̾
oppoĩtur. Cum non dum aliquio hẽat
apparet nec discerintur interuidentem
et &cum. il luce ueĩente. ac tiupnero
in quo deberet boniĩ concupisc̾e. matnm ig¬
uorare. donũ ignorat. et concupiscit ma
manet concupistentia mau ⁊c̃. ⁊ ita nõ
indetur quod inlilptisino ierartatur ori¬
guale pcumn. Siut ang̾ dicit. licet rema
neat concupiscentuber post boptismũ
non tũ ad rratum. qr bus qui renati sũt
imputatur tũ ei nisi eat post concipis¬
centiã. quod si aet. non iam oeignia¬
cupiscentia. Exhac carius concupis¬
centia que licet in renatis iam nõ mn¬
putetur in poc̃o quecũq nastitur ꝓles
obligata eit crignulli pocõ. ⁊ piulo pꝰt

Expanded text:
t ad annos discretionis, tunc concupiscit malum et dimittit bonum. Similiter opponitur: Cum nondum aliquid debeat ssed non apparet, nec discernitur inter videntem et caecum nisi luce veniente; sic et in puero in quo debet bonum concupiscere, malum ignorare, bonum ignorat, et concupiscit malmanet concupiscentia mali, etc. et ita non videtur quod baptismo remittatur originale peccatum. Sed, ut dicit neat concupiscentia post baptismum, non tamen ad reatum; quia his qui renati sunt non imputatur ei nisi eat post concupiscentias. Quod si fiat, non jam origina et concupiscentia: Ex hac carnis concupiscentia quae licet in regeneratis jam non reputatur in peccatum quaecunque nascitur proles oblig
Abbreviated transcription (Latin):
a ce̾bͦ cõferat᷑ ex ꝯͣrio accitẽtis e¬
indẽt̾ agnoscit᷑ nã si uulnꝰ aliqd̃
uł scissurã m̃brana ip̃a ptulcrit il¬
lico mors ĩseqt᷑ passõnẽ qͥppe cũ illa¬
to uulneri nec ad pũctũ tp̃is tͣ
posset obsiste̾. s ueluti fundam̃to
quodã sb̃ tuto totũ simł edificui

Expanded text:
onferatur, ex contrario accidenti evidenter agnoscitur. Nam si vulnus aliquod vel scissuram membrana ipsa pertulerit, illico mors insequitur. Passioni quippe cum illato vulneri nec ad punctum temporis natura possit obsistere, sed veluti fundamento quodam subrupto totum simul aedifici
Abbreviated transcription (Latin):
igneꝰ puitinitatẽ caloris efficit᷑ ĩ
tãtũ mag̾ cibos qͥ calorẽ nt̾ant sꝑ
exposcit hus aut̃ desideriũ ꝯgruẽciꝰ
appetitũ uocamꝰ si u̾o sufficiẽtẽ mͣm
uent̾ accepit nͨ sic qͥdẽ ig̾s opatõ ꝯq̾¬
escit. nã ꝙ amodũ ĩ cõflatorio coadu
q uniu̾sa atq ꝑmiscens ueluti ex¬
colatorio quodã ad suseq̃tes refim¬
dit adhitꝰ dehinc gͦssiorẽ ꝑtẽ ab ĩte
tramites ad iecoris deduc̃ ĩgressus
limosã u̾o ciboꝵ feculẽciã ad lacio¬
res ĩtestinoꝵ aditꝰ trudit qm̃ mł¬
cibũ ĩ iusc̾ib retin uti ne recto ẽsu
faciliꝰ pulso: mor al appetitũ edẽdi
cõmouerat ⁊ iuxta nam irio nabi¬
liũ nũꝙͣ hõ ab hc̃ occupatõne desi¬
stat. ¶Et qm̃ iecori maxĩe caloris

Expanded text:
igneus vicinitate caloris efficitur, in tantum magis cibos qui calorem nutriant semper exposcit. Hujus autem desiderium congruentius appetitum vocamus. Si vero sufficientem materiam venter acceperit, nec sic quidem ignis operatio conquiescit. Nam quemadmodum in conflatorio coadunque universa atque permiscens, veluti excolatorio quodam ad subsequentes refundit aditus, dein grossiorem partem a sincerm per quosdam tramites ad jecoris deducit ingressus, limosam vero faeculentiam ad latiores intestinorum aditus tradit, quam mucibum in visceribus retinet, uti ne recto cursu facilius pulsum mox animal appetitum edendi commoveat, et juxta naturam irrationabilium, nunquam homo ab hac occupatione desistat. Et quoniam jecori maxime caloris
Abbreviated transcription (Latin):
q̃s ħ ⁊̃ de corteconiciet / qr sicuti q̃¬
dã domꝰ c̾ta mole solidata ĩ cor
et scapulis ut̾uiq uallat᷑ ꝑ utraq
diu̾ eiꝰ ambiens ab oĩ passione de¬
fendit ĩ antiora u̾o eiꝰ pectus ⁊ iuga
colli dimissa mollit̾ ei poĩa mum¬
mẽ ĩptit adu̾sus ea q̃ possuit ertͥnse¬
cus ĩferre molestiã. ¶⁊ sic̃ in agͥ¬
cultaͣ ꝑspicimꝰ cũ uł ĩbres ex nubi¬

Expanded text:
 de corde conjiciet, quod sicut quaedam domus certa mole solidata, ita coet scapulis utrinque vallatur; per utraque dium ejus ambiens ab omni passione defendit; in anteriore vero ejus pectus et jugatio colli demissa molliter ei per omnia munimen impertit adversus ea quae possunt extrinsecus inferre molestiam. Et sicut in agricult
Abbreviated transcription (Latin):
ducit ad iec᷑ allic q iuxta aditũ
qͦ hiũida recipiũtur aimexꝰ ⁊ tale fa
nuato calore igniti nigoris it̾serit.
hĩc spẽs sãgnĩs rubro colore respgi
dam riuili ĩ modil fistular sin
stãcia motu caloris exc̾rat ⁊ recre¬
ato ꝑ totil corpe młtipłĩ. dissemine¬

Expanded text:
ducit ad jecur, illicque juxta aditum quo humida recipiuntur adnexus, et calefacinuato calore igniti vigoris interserit. Hinc species sanguinis rubro calore respergitdem rivuli in modum fistularum prstantia motu caloris excurrat. Et recreato per totum corpore, multipliciter dissemine
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩ ilẽtisto atq siłib odoriferũ ẽ
ĩficis aũt ⁊ piris dulcedĩem refert
nͨ nõ ꝑ uitẽ botrus et ex eo uinũ de¬
fluit ⁊ malisuctꝰ fructꝰ ⁊ rose ru¬
bor candorq lilu ⁊ uiole ceruleuz
⁊ iacincchine tunccure purpueum.

Expanded text:
 in lentisco, atque similibus odoriferum est. In ficis autem et piris dulcedinem refert, nec non per vitem botrus, et ex eo vinum defluit, et mali succus, et rosae rubor, candorque lilii, et violae caeruleum, et hyacinthinae tincturaeque purpureum,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ex post̾iore sui ꝑte respnatõibus
atq cop̾sso̾nib suis mẽbrũ moue¬
at i actratõnẽ aeris ĩntissionẽ ꝙ ipi
pulmoĩ machinet᷑ qui rarissimꝰ ac¬
q niłtiplicãs oĩa sua ueluti foramĩa
ad fundũ atq sũmitatẽ arc̾ie pace¬
ac rarescens tursus athit aierẽ ꝑdi¬

Expanded text:
bus et compressionibus suis membrum moveat, et attractionem aeris emissionemque ipsi pulmoni machinetur, qui rarissimus atque multicavus omnia sua veluti foramina ad fundum atque summitatem arteriae pateatque rarescens, rursusque attrahens
Abbreviated transcription (Latin):
ceptoriũ ꝑ ĩsitã arteria q̃ ad os
usq ꝑtĩgit flatũ ext̾rsecꝰ ducens
ĩ medioꝙ cor põitũ ĩstar ignis qͥ ĩ
ꝑtrahit ad semet ex adiacẽte spũ
cõp̾ssiones extẽsiõib replẽs ⁊ qd̾ ĩ
se ẽ igneũ arteriis adiacẽtib re
piratõm ad se se trahens ꝙ aũ cͥꝯse

Expanded text:
ceptorium per insitam arteriam quae ad os usque pertingit, flatum extrinsecus ducens, in medioque cor positum instar ignis, qui ipertrahit ad semet ex adjacente spiritu compressiones, extensionibus replens, et quod in se est igneum arteriis adjacentibus repirationem ad sese trahens, quod aute
Abbreviated transcription (Latin):
qͥn ĩ motꝰ ip̃e m̃broꝵ ñuis extendẽ¬
tib ac relapatib ueluti qͥbrdã ma¬
chinis opatur ĩpłsus potestas auc̃
pħ uis sua nitens spõcaneũ gerit
ĩpetil ac uoliltario spĩi in ixta qͣdã
strat effcin. ¶ Radicẽ u̾o atq pͥnci

Expanded text:
 motus ipse membrorum nervis extendentibus ac relaxantibus, veluti quibusdam machinis operatur impulsus, potestas autem per haec vi sua nitens spontaneum gerit imperium, ac voluntario spiritu juxta quamdam st
Abbreviated transcription (Latin):
tus corpis cõferãt᷑. hĩc admĩstra¬
tõ manuu uaria atq młtipłre ⁊ aic¬
comodatissima ad oe̾ prorso excogi¬
tatis officiũ bĩc c̾uics ĩflerio ⁊ ca¬
pitis indiato atq erectõ ⁊ ct̃ mentũ

Expanded text:
tus corporei conferantur. Hinc administratio manuum varia atque multiplex et accommodatissima ad omne prorsus excogitantis officium, hinc cervicis inflexio, et capitis inclinatio atque erectio, et circa mentum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ħ n ͨ coopatonẽ ad fouẽdũ coidis
ĩcendiũ p̾stãs . nã qr uitalul m̃broꝵ.
mag̃ ꝓpͥũ coree retulimꝰ iuxta reddi
lore cofoueat: ĩo ꝑ oĩa illud esficatis¬
suũ forͣtor nr̃ ĩstituit ut ulła ꝑs eiꝰ
ociosa uł uacãs ad dispẽsatõm tociꝰ

Expanded text:
cooperationem ad fovendum cordis incendium praestans. Nam quia talium membrorum magis proprium cor esse retulimus, juxta redditlore confoveat, ideo per omnia illud efficacissimum formator noster instituit, ut nulla pars otiosa vel vacans ad
Abbreviated transcription (Latin):
lerit. tũc in eo gͣ sensibłis efflorescit
dis ꝯpetẽt᷑ ex cõcurrẽs. ueluti fruc¬
nis sił appens s cũ ĩstrum̃ti sui per¬
fectõne diligent᷑ exc̾scens tantũq sẽ¬
ꝑ fructificãs ꝙtũ capax ẽ sb̃i potẽcia.
¶Si u̾o ĩ hc forͣtõne corꝑis oꝑatões

Expanded text:
lerit: tunc in eo gratia sensibilis efflorescit, dines competenter excurrens, veluti frucomnis simul apparens, si cum instrumenti sui perfectione diligenter excrescens, tantumque semper fructificans, quantum capax est subjecti potentia. Si vero in hac formatione corporis, operationis
Abbreviated transcription (Latin):
am cor̃s coĩt̾ m̃bris subiecta sũt.
oĩb opacõnes ex se cõgruas affe¬
rentes. sic̃ uẽt̾. ⁊ pulmo. ha qͥde
spũ quẽ sumit ac reodit. cordis i¬
gincłin ꝑflanis. ille u̾o cibos uisc̃̾ib
ni ꝯ̃e suscipiẽs. ¶ cuĩ sic gͥ formatõ
nrã diuidat᷑. intelligẽciꝰ ĩtuend̾ẽ¬

Expanded text:
 communiter membris subjecta sunt omnibus, operationes ex se congruas afferentes, sicut venter et pulmo, hic quidem spiritu, quem sumit ac reddit cordi, signaculum perflans, ille vero cibos visceribus in commune suscipiens. Cum sic igitur formatio nostra dividat
Abbreviated transcription (Latin):
li sen ꝑticłari ꝯditõne demõstratis.
i ueluti quibdã procul et exͣ t̾minos
cõstitutis miradã cõsueta narrare.
qͥs .n. se ĩtuẽs ubis ĩdigeat qͥb nate
uira cognoscat᷑. e dͥppe facillimꝰ ut qͥs
ga qͥd occupata sit aĩe p̾mordiał seu

Expanded text:
 particulari conditione demonstrans. et veluti quibusdam procul et extra terminos constitutis miracula consueta narrare. Quis enim se intuens verbis indigeat, quibus naturae jura cognoscat? Est quippe facillimum, ut quga quid occupata sit animae primordialis seu
Abbreviated transcription (Latin):
lerũt. ita ut sufficiens hĩc humãe
ĩstitutõis cogined studiosis existet.
¶Si qͥs aut̃ de hus parit a nob̾ pro¬
ut alienoꝵ uocẽ ũ audiant. ¶Uñ
ẜmonẽ de hus breuit̾ afferamꝰ. tͥa
q̃dã de nͣ corpis ĩtelligẽta ꝑcipimꝰ.

Expanded text:
ut sufficiens huic humanae institutioni cognitio studiosius existeret. Si quis autem de his perquirit de nobis, prout alienorum vocem non audiant. Unde sermonem breviter afferamus. Tria quaedam de natura corporis intelligenda p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯseꝙ̃tes sese atq ĩsercã sibi medul¬
la prorsus extẽdẽs ĩ finẽ tociꝰ spine
dorsi desinit ac dem̃ ossib atq ner¬
ius nnõ ꝯpagũ ac medullar̃ p̾nci¬
piis ueluti qͥdã auriga p̾sidens fĩ¬
głis ad statõis motũ u̾tutẽ ĩpetu

Expanded text:
entes sese atque insertam sibi medullam prorsus extendens, in finem totius spinae dorsi desinit, ac deinde ossibus atque nervis nec non compagum ac medullarum principiis veluti quidam auriga praesidens, singulis a
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ p̾bens beatꝰ paulus hus qui se
audire pot̾ant ad ꝑfectionẽ suadet
arripe modũq qͦ ppositũ possĩt asseqͥ
suppõit et dicit exuentes uos uet̾e
hoĩem cũ actib sius ⁊ induẽtes no¬

Expanded text:
silium praebens beatus Paulus his qui se audire poterant, perfectionem suadet arripere, modumque quo propositum possit assequi supponit et dicit: Exuentes vos veterem hominem cum actibus suis, et induentes no
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃ia mundane cupiditatis. ⁊ cor¬
poree libidinis restringit incendio
defendit ardores. laudent ⁊ qͥcũqi
cõspiciũt et agiiua ecͣc uelud q̃dam
palinitũ serta nurent᷑ spectent sun¬
guli fideliũ pulclir animarũ moni¬
na delectent᷑ maturitate prudencie
splendore fidei confessionis decore iu¬
bundans in lat̾ib domus tue. eo
qd̾ redundancia uitis fructifere co¬
piose munere lib̾alicatis i miteris.
Sedquid ego insolauite ĩmor or
Cum om̃ia genera arborum itiba
suit. alia ad fruetũ nata. alia ad usũ
data. Nanin quib nõ est fructus
uberior. tam̃ usus p̾ciosior ẽ.
edros suspendendis De cedro.¬
tectoꝵ apta culminib. eoq. lnꝰ

Expanded text:
et omnia mundanae cupiditatis et coret omnia mundanae cupiditatis et corporeae libidinis restinguit incendia, defendit ardores. laudent te quicumque conspiciunt et agmina ecclesiae uelut quaedam palmitum serta mirentur, spectent singuli fidelium pulchra animarum monilia, delectentur maturitate prudentiae, splendore fidei, confessionis decore, iubundans in lateribus domus tuae, eo quod redundantiam uitis fructiferae copiosae munere liberalitatis imiteris. Sed quid ego in sola uite immoror, cum omnia genera arborum utilia sint ? alia ad fructum nata, alia ad usum data. nam et quibus non est fructus uberior tamen usus pretiosior est. caedrus suspendendis tectorum apta culminibus, eo
Abbreviated transcription (Latin):
tur. paulatimq angescens ĩ mature par¬
tus retinet acerbitutẽ. Nec põt insi
matura iam et cocta dulcesc̾e. Uestit᷑
int̾ea uiridantibꝰ pampinis uiea qͥbꝰ
et adu̾sum frigus omẽq ĩuiriam
nõ exignio nuuit᷑ subsidio et asolis
ardore defendit᷑. Quid aũt eo uł spec¬
taculo gratius uł fructu ẽ dulcius
uidere serta pendençia uelud q̃dam
speciosi ruris monilia: carpe̾ uuas
ulꝰ aureo colore. uł purpureũ remtẽ¬
tes. Iachinctos cetãsq ge̾mas fulg̾e
existimes. coruscare indicos albarũ
uuitari gram̃. Nec aduertis ex his ad¬
nere te homo ne ĩmaturos fructꝰ
tuos dies supp̃miis ĩuenat. aut ple¬
ne tempꝰ etatio opa parna duoat.⁊
cerbus eni fructus amarioris esse
cõsuenit. noc põt dulce eẽ nisi qd̾ ad
maturitatem ꝑfectõnis adoleuent
huic uero ꝑfecto nec frigus horren¬
de mortis. nec sol iniquitatis noce
cõsueuit. quia obumbuit ei grͣa sp̃al

Expanded text:
tur paulatimque augescens inmaturi partur paulatimque augescens inmaturi partus retinet acerbitatem nec potest nisi matura iam et cocta dulcescere. uestitur interea uiridantibus pampinis uinea, quibus et aduersum frigus omnemque iniuriam non exiguo munitur subsidio et a solis ardore defenditur. quid autem eo uel spectaculo gratius uel fructu est dulcius, uidere serta pendentia uelut quaedam speciosi ruris monilia, carpere uuas uel aureo colore uel purporeo renitentes ? hyacinthos ceterasque gemmas fulgere existimes, coruscare Indicos, albarum emicare gratiam, nec aduertis ex his admoneri te, homo, ne inmaturos fructus tuos dies supremus inueniat aut plenae tempus aetatis opera parua deducat. acerbus enim fructus amarior esse consueuit nec potest dulce esse nisi quod ad maturitatem perfectionis adoleuerit. huic uiro perfecto nec frigus horrendae mortis nec sol iniquitatis nocere consueuit, quia obumbrat ei gratia spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
exemplis nr eligntur affectus. Neqi
lumilis dui et despicabilis iaceat si
unius cuiꝰq mens ad suꝑiora se sb̾¬
rignt ut audeat dice̾. Nu̾i aũt cõuer¬
satio in celis ẽ. uñ ne quibꝰ ꝓcellis se¬
culi possit reflocti et tempestare dedu¬
ci. Calailis illis et c̾culis quasi ãple¬
xibuo caritatis ꝓximos quosq cõ¬
pectit᷑ et in eoꝵ cõm̃ctõne requies¬
cit. Caritas ẽ igit᷑ q̃ nos supioribꝰ noc¬
tit. celoq userit. Qui eĩ manet in ca¬
ritate. deus ni eo manet. uñ ⁊ dñs
ait. Manete in meet ego in uob̾. Sic
palines nõ potest fructũ afferixab
se nisi manserit inuite. sic ⁊ uos sim
me non manseritis. Ego sum uitis
uos palinites estis. fuident̾ ig̾ exem¬
plum uitis ad nr̃e uite institutõnem
arcessendum ẽẽ signauit que pͥmũiu̾s
tepefacta temperie germinare phibet᷑.
Deinde ex ip̃is sarmentoꝵ. articulio fiͥt¬
tum enutte̾. de quibꝰ oriens mia form̃¬

Expanded text:
exemplis noster erigatur adfectus neque exemplis noster erigatur adfectus neque humi uilis et despicabilis iaceat, sed uniuscuiusque mens ad superiora se subrigat, ut audeat dicere: nostra autem conuersatio in caelis est. unde ne quibus procellis saeculi possit reflecti et tempestate deduci, clauiculis illis et circulis quasi amplexibus caritatis proximos quosque conplectitur et in eorum coniunctione requiescit. caritas est igitur, quae nos superioribus nectit caeloque inserit. qui enim manet in caritate, deus in eo manet. unde et dominus ait: manete in me et ego in uobis. sicut palmes non potest fructum adferre ab se, nisi manserit in uite, sic et uos, si in me non manseritis. ego sum uitis, uos palmites estis. euidenter igitur exemplum uitis ad nostrae uitae institutionem arcessendum esse signauit, quae primum ueris tepefacta temperie gemmare perhibetur, deinde ex ipsis sarmentorum uniuersa fructum emittere, de quibus oriens uua forma
Abbreviated transcription (Latin):
et celestem grãin nõ uidebat. Res¬
pexit eam iħic ⁊ uocauit et statim
mulier onera t̾rena deposuit. Lis
cupiditatib etiam illos ouenitos
fuisse demonstrat quibꝰ ait. uenite
ad me om̃s qui laboratis et oueni¬
ti estis. et ego uos reficiam. Ergo
illa aĩa mulieris qͣl circunfossa re¬
spiruit. et erecta ẽ. Sed et cadem
uitis ubi c̾cunfossa fuerit religat᷑
et erigit᷑. ne reflectat᷑ in t̾rm. Re¬
tur ea que bonus agricola indicane¬
rit fruetuosa. Qud ergo ad mira¬
culoꝵ ordinis iuuationis q̃ descͥba¬
gr̃m. Que uere ata manif este eq̃¬
litatem docent in ecc ẽe seruandam
ut uemo se diues aut honoratus ex¬
tollat. nemo pauper deiciat. ignoblis¬
q desperet om̃ib sit in ecc par atqi
una lib̾tas. Om̃ibꝰ imꝑaat᷑ iusticia
cõmunis ⁊ gm̾n. Ideo turris in medio
est que exemplum de illis rusticans
de illis c̾cimferat pistatoribꝰ qui ur¬
tutum arcem tene̾ meruerũt. quor

Expanded text:
et caelestem gratiam non uidebat. reset caelestem gratiam non uidebat. respexit eam Iesus et uocauit, et statim mulier onera terrena deposuit. his cupiditatibus etiam illos oneratos fuisse demonstrat quibus ait: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. ergo illa anima mulieris quasi circumfossa respirauit et erecta est. Sed et eadem uitis ubi circumfossa fuerit, religatur et erigitur, ne reflectatur in terram. retur ea quae bonus agricola iudicauerit fructuosa. quid ego adminiculorum ordines iugationisque disci-iam, quae uere atque manifeste aequalitatem docent in ecclesia esse seruandam, ut nemo se diues et honoratus adtollat, nemo pauper deiciat ignobilisque desperet? omnibus sit in ecclesia par atque una libertas, omnibus inpertiatur iustitia communis et gratia. ideo turris in medio est, quae exemplum de illis rusticanis, de illis circumferat piscatoribus, qui uirtutum arcem tenere meruerunt. quorum
Abbreviated transcription (Latin):
am ex egipto transtulisti. ⁊ plantasti
iadicos eius et replesti t̾ram. Opuit
montos umbra eius et arbustaeiꝰ
ce dros dei. Extendisti palinites eius¬
usqi ad mare. et usq ad flumen ꝓ¬
pagines eius. Et per isaiam ip̃e dũs
locutus ẽ dicens. uinea fr̃a ẽ dilecto
in cormi in loco uberi. e maceriam
circundedi ⁊ ccunfodi uineã sorech
et edificaui turrem in medio eius.
Circundedit erũ uelut uallo. quodã
celestium p̾ceptoꝵ. et angeloꝵ custo¬
dia. Inrittit eiũ angelus dm̃ ĩ cir¬
cuitu tuuentiũ enm. posuit ĩ ecc
p̾tendere. Circifodit eam. qnͣ ex hone¬
rauit t̾renarũ mole curtum. Nich eĩ
magis mentem onerat. ꝙͣ istiꝰ mũdi
solicitudo et cupiditas uł peciũe uł
potentie. Quid tibi demonstratur
in ennͣgłio cum legis. q illa muli¬
er que le̾bat spĩu infirmitatis in¬
cliuata enit ut sursũ respit̾e nõ
posset. Curuata erat enuĩ eius aĩa
que inclinatur ad t̾rena cõpẽdia

Expanded text:
am ex Aegypto transtulisti, et plantasti am ex Aegypto transtulisti, et plantasti radices ejus, et replesti terram: operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei: extendisti palusque ad mare et usque ad flumen propagines eius. et per Esaiam ipse dominus locutus est dicens: uinea facta est dilecto in cornu in loco uberi. et maceriam circumdedi et circumfodi uineam Sorech et aedificaui turrem in medio eius. circumdedit enim uelut uallo quodam caelestium praeceptorum et angelorum custodia. inmittet enim angelus domini in circuitu timentium eum. posuit in ecclesia praetendere. circumfodit eam, quando exonerauit terrenarum mole curarum; nihil enim magis mentem onerat quam istius mundi sollicitudo et cupiditas uel pecuniae uel potentiae. quod tibi demonstratur in euangelio, cum legis quia illa mulier, quae habebat spiritum infirmitatis, inclinata erat, ut rursum respicere non posset. curuata enim erat eius anima, quae inclinabatur ad terrena compendia
Abbreviated transcription (Latin):
floribus. ita etiã leta cũ uitibus
quib generatur iinũ. quo cor
homunuis letificat᷑. atq utinã ohõ
huiꝰ generis nuiteris exemplum.
ut ip̃e tibi leticiam iociuiditatẽq
fruetifices. In te ip̃o suauitas tue
grͣe est ex te pululat. inte manet
tis odore uitis. Siquidem de Rlo¬
re earum succus exp̃ssus poculige¬
nus conficit. qd̾ et uoluptoti et sa¬
luti sit. Deinde quis nom miret᷑
ex hac inuinatio uitem usqũ arbo¬
ris sũmũ ccumen prũpere quã
uelut quodam amplexn fouet
et quibdam brachiis lignt et cͥcũ¬
dac lactis. pampuus uestit. sertis
tionem uite nr̃e pͥmũ uiuamde¬
ficit iudicem. Deinde quia nat᷑a
flexibilis et caduca est. qͣsi brachus
quib dam ita clanicłis quicqͥd cõp̾¬
henderit stringit his que se erigit
et actollit. huius ẽ simubs plebs ecͤc
que uelut quadam fidei radice plã¬
tatur ⁊ repͥmit᷑. humilitatis ꝓpa¬
guie de qua pulclire ait ꝓpħ̾a. uine¬

Expanded text:
floribus ita etiam laeta cum uitibus, floribus ita etiam laeta cum uitibus, quibus generatur vinum, quo cor hominis laetificatur. Atque utinam, o homo, hujus generis imiteris exemplum, ut ipse tibi laetitiam jucunditatemque fructifices! In te ipso suavitas tuae gratiae est, ex te pullulat, in te manet,tis odore vitis. Siquidem de flore earum succus expressus poculi genus conficit, quod et voluptati et saluti sit. Deinde quis non miretur ex acini vinacio vitem usque in arboris summum cacumen prorumpere, quam velut quodam amplexu fovet, et quibusdam brachiis ligat, et circumdat lacertis, pampinis vestit, sertis tionem vitae nostrae primum vivam defigit radicem, deinde quia natura flexibilis et caduca est, quasi brachiis quibusdam, ita et claviculis quidquid apprehenderit, stringit, hisque se erigit et attollit. Hujus est similis plebs Ecclesiae, quae velut quadam fidei radice plantatur, et reprimitur humilitatis propagine, de qua pulchre ait Propheta: Vine
Abbreviated transcription (Latin):
ius sui uestes dispolient. hie rosa¬
floribꝰ iuxta terrenis sine spi¬
nis rosa. et pulcherrimus flos.
sine ulla frande uernabat. postea¬
in spina repsit gra floris. tͥniuꝙͣ
hurniane speculum p̃ferens uite q̃
is curarũ stinuulis sepe cõpugnat.
uillata est em̃i elegançia uite nr̃o
et quibidam solicitudimbꝰ obsep¬
ta ut tͥsticia adiu̾cta sit grͣe. Unde
cum unusquisq aut suanitate
rationis, aut ꝓspioris cirsus suc¬
cesẜbus gratulatur. menimisse
culpe eum cõuenit ꝑ qia nobis
in pandisi amenitate florentibus
spine mentis ammoq sentes u¬
re cõdempnatoĩs ascͥpri sũt. Iur¬
tiles igitͬ licet o homo aut splendo¬
re nobłitano aut fastigio potesta¬
tis aut fulgore uirtutis semꝑ tibi
spina ꝓxima est. semꝑ est sentis. se¬
per inferiora tua respice. Suꝑ spin¬
as g̾minas. nec ꝓlixa gr̃a manet
Brem usquisq decurso suam¬
etat is flore marcessit. Sane ut cu¬
duca tibi noueris cõmumia ẽe cũ

Expanded text:
nis sui ueste dispolient. \' snis sui ueste dispolient. \' sinmixta terrenis sine spinis rosa et pulcerrimus flos sine ulla fraude uernabat, postea spina saepsit gratiam floris tamquam humanae speculum praeferens uitae, quae is curarum stimulis saepe conpungat. uallata eset quibusdam sollicitudinibus obsepta, ut tristitia adjuncta sit gratiae. Unde cum unusquisque aut suavitate rationis, aut prosperioris cursus successibus gratulatur, meminisse culpae eum convenit, per quam nobis in paradisi amoenitate florentibus spinae mentis, animaeque sentes jure condemnationis ascripti sunt. Irrutiles igitur licet, o homo, aut splendore nobilitatis, aut fastigio potestatis, aut fulgore virtutis, semper tibi spina proxima est, semmper inferiora tua respice. super spinam germinas, nec prolixa gratia manet. breui unusquisque decurso aetatis flore marcescit. Sane ut caduca tibi noueris communia esse cum
Abbreviated transcription (Latin):
per noctis iucrem̃ta miris. de¬
fructuoso faciente fructũ scd̾m tum.
genus. cuiꝰ semen eius in ip̃o. Dixit
et fcã sunt. Et subito ut supͣ de flo¬
ribus herbarũq uiriditatib ita hic
nemorib terra uestita est. Concur¬
rerunt arbores. consurrexu̾nt sil¬
ue uertices repente mõtrã frondu¬
erunt. hinc pinus. Nunc cop̃ssus
malta se extulerũt cacumina ce¬
dri. et pic̾c̾e cõuenerũt. Abies qͦ⁊
non cõtenta t̾renis indicib atqi
aerio u̾tice etiam casus marinos
tuco subitura remigio nec solũ uẽ¬
tis sed etiam fluctib certatura pro¬
cessit. Nec non et laurus ad surgẽs
odorem suũ dedit. nũꝙͣ suo exuen¬
da uelamine. Umbrose quoq ili¬
ces. uerticem ꝓtulerũt inhorrẽ¬
tem comã hiberns quoq tpͤnbus
seruature. Hoc eĩ in singłis pͥuile¬
gumi natur tenuit in religuũ. qd̾
subrectũ mundi surgentis accepit.
Et inde manet sua illicibꝰ p̃rogatiã.
mauet ꝙp̃ssibꝰ ut ulłi uenti eas cri¬

Expanded text:
noctem incrementa miraris. Dfructuoso faciente fructum secundum genus, cuius semen eius in ipso. dixit et facta sunt et subito ut supra floribus herbarumque uiriditatibus ita hic nemoribus terra uestita est. concurrerunt arbores, consurrexerunt siluae, uertices repente montium fronduerunt. hinc pjnuspinus, hinc cypressus in alta se extulerunt cacumina, caedri et piceae conuenerunt. abies quoque non contenta terrenis radicibus atque aerio uertice etiam casoscasus marinos tuto subitura remigio nec solum uentis, sed etiam fluctibus certatura processit. nec non et laurus adsurgens odorem suum dedit numquam suo exuenda uelamine. umbrosae quoque ilices uerticem protulerunt inhorrentem comam hibernis quoque temporibus seruaturae. hoc enim in singulis uincula natura tenuit in reliquum, quod sub ictu mundi surgentis accepit. et inde manet sua ilicibus praerogatiua, manet uirescant, ut nulli uenti eas cri
Abbreviated transcription (Latin):
ueterem affluenciam spontanoe usu
fertilitatis operat᷑. Qu̾a młta sũt en̾i
que ad huc sponte generant᷑. s etiam
ui his ip̃is q̃ manu q̃runt᷑ magna
ex parte manent nob̾ diuma bñfi¬
cia ut frum̃ta ip̃a quiestentibꝰ ĩ fe¬
rantur. qd̾ ꝓposite docet loctõns ex¬
emplũ dicente dño. Qnĩ sic ẽ reg¬
num ẽ dei quẽadmodũ si iectet
liomio semen suꝑ t̾ram et obdormi¬
at inquit exiugnt noete ⁊ die se
men germinet et increscut dum
nescit ille. Ultro t̾ui fructificat pͥmo
herbam. deinde spicaui. deinde ple¬
nũ triticũ in spica. Et cũ ꝓduxerit
fructũ. statim mittit falcẽ. qm̃ ad¬

Expanded text:
ueterem affluentiam spontaneae usu ueterem affluentiam spontaneae usu fertilitatis operatur. quam multa sunt enim quae adhuc sponte generantur. sed etiam in his ipsis quae manu quaeruntur magna ex parte manent nobis diuina beneficia, ut frumenta ipsa quiescentibus inferantur. quod propositae docet lectionis exemplum dicente domino quia sic est regnum dei, quemadmodum si qui iactet semen super terram et obdormiat mquitinquit et surgat nocte et die, et semen germinet et increscat, dum nescit ille. ultro terra fructificat primo herbam, deinde spicam, deinde plenum triticum in spica. et cum produxerit fructum, statim mittit falcem, q
Abbreviated transcription (Latin):
uetuantes cõmotõnẽ segetis ubenio¬
tis exp̃ssit. Aponte om̃s fructus term
suggessit et si auita sine cultore ec̃ nõ
potenit. nõduum eĩ enit formatꝰ agͥcola
ꝯuarata tamen messibꝰ redundabat. et
hout dubito an maiore ꝓuentu. Si¬
quidem nec culturis desidia t̾rarum
destituere potenit ub̾tatem. Nũc enĩ
focunditas unicuiq promerito la¬
boris acquirit᷑ ubi cultus spectatur
agrorum et negligencia uł offensa
aut diliuius pluinarũ. aut t̾rarum
ariditatib aut grandinis iactu aut
quatũq ex cũ soli ub̾tas sterilitate
multatur. Fũc aũt puentu sponta¬
neo t̾ra fructus locis om̃ibꝰ ĩuclebat. q¬
niam is p̃ceperat. qui uniu̾sdꝵ ẽ plem¬
tudo. Uerbum eĩ dei fructificabat ĩ ter¬
ris noc ullo adhuc erat t̾ra dãpnata
maledicto. Antiquior eĩ mũdi nas¬
centis exordia qua nr̃a pccͣa sũt. et
recentior culpa ꝓpter qũa cõdẽpna¬
nescire. Deniq hodieq fecunditas t̾re

Expanded text:
uctuantis commotione segetis uberiouctuantis commotione segetis uberioris expressit. sponte omnis fructus terra suggessit. etsi arata sine cultore esse non poterat — nondum enim erat formatus agricola —, inarata tamen opimis messibus redundabat et haut dubito an maiore prouentu, siquidem nec cultoris desidia terrarum destituere poterat ubertatem. nunc enim fecunditas unicuique pro merito laboris adquiritur, ubi cultus spectatur agrorum, et neglegentia uel offensa aut diluuiis pluuiarum aut terrarum ariditatibus aut grandinis iactu aut quacumque ex causa soli uberis sterilitate multatur. tunc autem prouentu spontaneo terra fructus locis omnibus inuehebat, quoniam is praeceperat qui uniuersorum est plenitudo. uerbum enim dei fructificabat in terris, nec ullo adhuc erat terra damnata maledicto. antiquiora enim mundi nascentis exordia quam nostra peccata sunt et recentior culpa, propter quam condemnanescire. I denique hodieque fecunditas terrae
Abbreviated transcription (Latin):
magro suo. Cum aũt dormirent ho¬
mines uenit inmicus eius et suꝑ¬
seminauit zizama int̾ triticũ. adu̾¬
tanus utiq ꝙ ioma et triticũ ut
nonunibꝰ ita ⁊ genere uident᷑ ẽe di¬
screta. Denqr et serui dixu̾nt ad pa
ud semen ẽ xp̃i. quod serit᷑ ad iusti¬
ciam. Demq aliud filius lomiines
aluid diabolus semĩauit adeo diu̾sa
natura utͥusq semuns ut cõtrarius
seminator sit. Qd̾ seminat xp̃o regnũ
est dei. Qd̾ seimuat diabolus pcc̃atum
est. Quomͦ igit᷑ põt uuus generis ẽẽ
regnu̾ atq pccͣatũ. sic ẽ inqͥt regnũ dei.
queadmodu̾ sic iac̾et homo semen suꝑ
t̾rani. Est homo qui seminat uerbum
de quo scͥptum ẽ. Qui semunat u̾bum
suꝑ t̾ram hic homo u̾bum seminauit
suꝑ t̾ram qñ dixit. Sermiuet t̾ra her¬
bam et subito t̾rarũ geriuma pulu¬
larũt. et diu̾se rerũ spocies refulser̃t
hinc pratorũ uirens gr̃a habudãciã
pabuli nnustrauit Inde camporum
spica flauescens unagniem pelagi fi¬

Expanded text:
dormirent homines, uenit inimicus eius et superseminauit zizania inter triticum. aduertimus utique quod zizania et triticum ut nominibus ita et genere uideantur esse discreta. denique et serui dixerunt ud semen est Christi quod seritur ad justiiam. Denique aliud Filius hominis, aliud diabolus seminavit. Adeo diversa natura utriusque seminis, ut contrarius seminator sit. Quod seminat Christus, regnum est Dei: quod seminat diabolus, peccatum est. Quomodo igitur potest unius generis  peccatum? sic est inquit regnum dei, quemadmodum si homo uanum semen super terram. Est et homo, qui seminat uerbum, de quo scriptum est: qui seminat uerbum seminat. hic homo uerbum seminauit super terram, quando dixit: germinet terra herbam: et subito terrarum germina pullularunt et diuersae rerum species refulserunt. hinc pratorum uirens gratia abundantiam pabuli ministrauit, inde camporum spica flauescens imaginem pelagi fl
Abbreviated transcription (Latin):
sole aut ignibꝰ torreant᷑ aut diligẽ¬
tibus cõnussa cultoribꝰ aeris tẽpie
t̾rarũq feracium ub̾tate foueantur.
Itaq reparat᷑ in sobole. ꝙ degeneuniãt
in parente. Unde nõ pielitam᷑ ne p̾cep¬
tum illud dei cuiꝰ usus nature ĩole¬
uit. in reliquũ successionis uitio de¬
stitutũ sit. cum hodio q̃ in seminibꝰ
geueris sui finceritas reseruet᷑. Nam
lolium et ceta̾ aduliermna semina que
ri enuangelii lectõne cognouimꝰ. S
ex tritici semme in aliud genus se¬
muus de colora mucanone traͣslata
dogenerem traxere natumm. Demq

Expanded text:
sole, aut ignibus torreantur, aut diligensole, aut ignibus torreantur, aut diligentibus commissa cultoribus, aeris temperie, terrarumque feracium ubertate foveantur. Itaque reparatur in sobole, quod degeneraverat in parente. Unde non periclitamur, ne praeceptum illud Dei cujus usus naturae inolevit, in reliquum successionis vitio destitutum sit, cum hodieque in seminibus generis sui sinceritas reservetur. 44. Nam lolium et reliqua adulterina semina quae ari Evangelii lectione cognovimus : sex tritici semine in aliud genus seminis decolori mutatione translata, degenerem traxere naturam. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
que industria comꝑatur. et cultu
rusticani laboris adquirit᷑. Qũa
decorum aũt qd̾ nõ statun funde̾
t̾ras semen iussit ⁊ fructus. Sed
pͥmo germinare. deinde herbesce̾
campos statuit. postea scd̃m ꝓpͥem¬
ten si generis somen adolestere
ut nũꝙͣ arborũ uacaret gmͣ q̃ grato
pͥmũ decore uernarent. postea fruc¬
tuũ suggerent utilitatem. ¶ ed forte
quis dicat. Qmodo scd̾m genus t̾n
ꝓfert semina. Cum plerq semina
lacta degenerent. Et cũ bonũ t̾ticũ
fui̾t seminatũ et decolor enuo spẽs
et inferior forma reddat᷑. Sed hoc
si quando accidit nõ ad tr̾aslatõnẽ gn̾is s
ad egritudinẽ quãdam et inequalita¬
tem semuus uidet᷑ ẽe referendũ nõ¬
em̃ desuit ẽẽ triticũ si aut frigore
adurtur aut ymbre madider᷑ sed
specie magis ꝙͣ geuere. colore quoq
et corruptione mutatũ. demq fre¬
ꝙter madidata frumenta in singe¬
neris speciem reuertunt᷑. Si aut

Expanded text:
quae industria comparatur et cultu quae industria comparatur et cultu rusticani laboris adquiritur. quam decorum autem quod non statim fundere terras semen iussit et fructus, sed primo germinare, deinde herbescere campos statuit, postea secundum propriettem sui generis semen adolescere, ut numquam arvorum vacaret gratia, quae grato primum decore vernarent, postea fructuum suggererent utilitatem! CAPUT X. Sed forte quis dicat: Quomodo secundum genus terra profert semina, cum plerumque semina jacta degenerent, et cum bonum triticum fuerit seminatum, decolor ejus species, et inferior forma reddatur? Sed hoc si quando accidit, non ad translationem generis, sed ad aegritudinem quamdam et inaequalitatem seminis videtur esse referenduenim desinit esse triticum, si aut frigore aduratur, aut imbre madidetur: sed specie magis quam genere colore quoque et corruptione mutatum. Denique frequenter madidata frumenta in sui generis speciem revertuntur, si aut
Abbreviated transcription (Latin):
certant᷑. Ille ut pedem alliget in quo
casus uicti sibi noce̾ nõ possit Iste ne
posteriore extrenius pede. aut calleca¬
piatur angusto ubi uł ip̃e se nõ qͤat
retorquere et dinconem grau pro¬
terere uestigio us soquetis elefanti
auxiliũ nou hẽre. Ergo si inronabi¬
lia aĩalia norunt quibꝰ sibi ant me¬
dicentur herbis aut subsidus opem
afferant. honio nescit cui rõnabilis
sensus ĩnascit᷑. aut tam alienus a
nero est ut qi cuiq aptar sũt usui mi¬
nume dep̾hiendat aut ita nature in¬
gratus bonis ut qm̃ taurim austꝰ
aĩal aut nasci nõ debuisse. aut si¬
ne sangn̾e de buisse generari cuiꝰ
uirtus ad cultum agroꝵ utilis ad
usum planstroꝵ habilis ad alimo¬
mam suauis diuerso mun̾e̾ fulcit
Germinet t̾ra herbani fem spirãs
semen sc d̾m genus. Non solũ eĩ
spontancam asimoniam cõp̾hendit
que ẽ in herbis et rndiçib at ꝙ ar¬
borum reliqͥsq fructibꝰ. Sed enam

Expanded text:
certatur, ille ut pedem alliget, in quo certatur, ille ut pedem alliget, in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne posteriore extremus pede aut calle capiatur angusto, ubi uel ipse se non queat retorquere et draconem graui proterere uestigio uel sequentis elefanti auxilium non habere. ergo si inrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis aut subsidiis opem adferant, homo nescit, cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a uero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat, aut ita naturae ingratus bonis, ut quoniam taurini haustus animal aut nasci non debuisse aut sine sanguine debuisse generari, cuius uirtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suauis diuerso munere fulcit germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus. non solum enim spontaneam alimoniam conprehendit, quae est in herbis et radicibus atque arborum reliquisque fructibus, sed etiam eam
Abbreviated transcription (Latin):
pleꝵq furore libidrũ marcu¬
erũt. et elleboro uetuste passiones
egri corporis sũt solute. Non solũ
igit᷑ nulla in his repliensio cͤatoi̾s
sed etiã incrementũ ẽ gr̾arũ. si¬
quidem qd̾ ad piculũ putabas esse
genenatum ad remedia tͥ salutis¬
operatur. Nam et id qd̾ picłi ẽ per
puidenciam dedinat᷑. ⁊ id qd̾ salu¬
tis per industriam nõ amutitur.
an uero oues et capre ea q̃ sͥ noxi¬
a sũt declinare didicerũt et solo
odore ꝑ quoddam nature mistiũ
cũ suit ratõnis expertes. põnem
tamen euadendi ꝑiculi uł tuende salu¬
tis agnoscũt. noxiaqi parit̾ ac ꝑfutu᷑
distuignut. ita ut pleꝵqi cã armata
uenenis tela senserunit. notus petere
herbas atq hs remediũ uulneridi¬
cantur adhibere. Abus illis ergo me¬
dicina est ut resslur sagitas uideas
euulue̾ ⁊ fugere uenena nõ serpere.
nũ ẽ. Coluber ceruũ fugit loonem
raco elefantũ ligat cuiꝰ ruma
nors uictoris ẽ. Et ideo sũmã utͥq

Expanded text:
ores libidinum marcuerunt, et helleborum vetustae passiones aegri corporis sunt solutae. 40. Non solum igitur nulla in his reprehensio creatoris, sed etiam incrementum est gratiarum. Siquidem quod ad periculum putabas esse geneoperetur. nam et id quod periculi est per prouidentiam declinatur et id quod salutis per industriam non amittitur. an uero oues et caprae ea quae sibi noxia sunt declinare didicerunt et <non> solo odore per quoddam naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen euadendi periculi uel tuendae salutis agnoscunt noxiaque pariter ac profutura distinguunt, ita ut plerumque, cum armata uenenis tela senserint, notas petere herbas atque his remedium uulneri dicantur adhibere? cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas uideas ex uulnere, fugere uenena, non serpere. num est: coluber ceruum fugit, leonem helefantum ligat, cuius ruina mors uictoris est. et ideo summa ui utrimque
Abbreviated transcription (Latin):
salubres. quid uirgultoꝵ ac folioꝵ
remẽdia. Ceruoꝵ eger. ramusculos
olee mandit et sanus fit. Locusta ꝑ qͣ
folia olee ad insa libenint ab egritu¬
dine. Aibi folia supiecta serpenti in¬
ulices non tangent te. si absyntu
lierbam cum oleo quoquas et es
te punxeris. S forte dicat aliqͥs. Qͥd
quod cum utilib eti am letalia et ꝑm¬
tiosa generant᷑. Nm tritico comũ qd̾¬
uter alim̃ta uite noxiũ reperit᷑. Et
nisi p̾uisum fuerit consuenit sal inuo¬
cere. Inter alia quoq nut̾menta iute
helleborus dep̾henditur.aconita qͦ
fallunt freꝙ̃ter et decipiũt colligen¬
plus ẽ accipe. quia nõ om̃s boni ange¬
li in celo Sol ip̃e p̃ninuo calore spi¬
cas torret. adurit añt gignentul pri¬
ma exordia. luna auoq uantibꝰ iter
monstiat. latronũ ꝓdit insidias. Nũc
igitur dignũ ẽ ut in his que utilia
sunt post hũtos conditoris grãm

Expanded text:
salubres? quid virgultorum ac foliorum salubres? quid virgultorum ac foliorum remedia? Cervus aeger ramusculos olefolia oleae adrosa liberant ab aegritudine. rubi folia superiacta serpenti inulices non tangent te, si absenti herbam cum oleo coquas et eo te perunxeris. Sed forte dicant aliqui: quid quod cum utilibus etiam letalia et perniciosa generantinter alimenta vitae noxium reperitur, et nisi praevisum fuerit, consuevit saluti nocere. Inter alia quoque nutrimenta vitae helleborum deprehenditur. Aconita quoque fallunt freplus est accipe, quia non omnes boni Angeli in coelo. Sol ipse prae nimio calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. Luna quoque viantibus iter demonstrat, latronum prodit insidias. Num igitur dignum est ut in his quae utilia s