comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modo popli metu ꝑsecutionũ tẽporaliũ amiscritis regna cȩlorũ. qui crunt homines
ꝑquos uobis error austratur. cũuos elegerit ds̃. ꝑ quos errorem austrat cȩterorũ: Ergi
adnichilũ ualet sal infatuatũ : nisi ut mittatur foras& c̃culcetur ab hominib: Non
itaq calcatur ab hominib: qͥ patitur ꝑsecutionẽ: s qui ꝑsecutionẽ timendo in fatuat᷑
Calcari enĩ non potest nis inferior : sedinferior non.ẽ. qui quanuis corpore multa in
terra sustineat. cordo tam̃fixus incelo est. Sic gͦ sal infatuatũ cum ad condiendos ci bos
carnesq siccandas ualere desierit: nulloiã usii aptũ erit: Neq eni ut alius testatur
euangelista interrautile est: cuiꝰ inicetu germinare ꝓhibetur. Neq insterquiliniũ
agriculturȩ ꝓfuturũ. ꝙuiuacib liceo glebis immixtũ. non foetare semina frugũ.
sed ext inguere naturalit̃ solet: sic om̃is qui post agnitionẽ ueritatis retrorsũ redierib. neq

Expanded text:
modo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum; qui erunt homines per quos a vobis error auferatur, cum vos elegerit Deus, per quos errorem auferat caeterorum? Ergo ad nihilum valet sal infatuatum, nisi ut mittatur foras, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatur ab hominibus qui patitur persecutionem, sed qui persecutionem timendo infatuatur. Calcari enim non potest nisi inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis carnesque siccandas valere desierit, nulli jam usui aptum erit, neque enim, ut alius testatur evangelista, in terram utile est, cujus injectu germinare prohibetur, neque in sterquilinium agriculturae profuturum, quod vivacibus licet glebis immistum, non fetare semina frugum, sed exstinguere naturaliter solet: sic omnis qui post agnitionem veritatis retro redierit, neque
Abbreviated transcription (Latin):
DE DIEAUTẼIL LOUEL HORA NENOSCIT. NEQUEANCLI
incȩlo. neq: filius nisi pater: quia ñ expediat scire apłis. ut pendulȩ expectationis in certi.
semꝑcũ credant eẽ uenturũ quẽ ignorant quandouenturus sit: Et ñ dixio quia nescmꝰ
quahoradñs uenturus sit: sednescitis : Prȩmissoq patris familias exemplo. cur
reticeat consumationis diem: manifestius doceo dicens. Uigilate ergo.: Nescitisenĩ:
quando dñs domꝰueniat: Sero: anmedia nocte. angallicantu. anmane: Necũ uenerit¬

Expanded text:
De die autem illo, vel hora nemo scit, neque angeli in coelo, neque Filius, neque Pater, quia non expediat scire apostolis, ut pendulae exspectationis incerti semper eum credant esse venturum, quem ignorant quando venturus sit. Et non dixit: Quia nescimus qua hora Dominus venturus sit, sed: Nescitis. Praemissoque patrisfamilias exemplo, cur reticeat consummationis diem, manifestius docet, dicens: Vigilate ergo, nescitis enim quando dominus domus veniat, sero, an media nocte, an
Abbreviated transcription (Latin):
ille nutrimentũ atq scruitiũ. non ꝓpt̃ ium̃ ta homo. Om̃is ergo qui confitebit᷑
me cor̃a hominib:: confitebor & ego cum corã patre meo qui. ẽ. incelis. Confessio

Expanded text:
ille nutrimentum atque servitium, non propter jumenta, homo. Omnis ergo qui confitebitur ille nutrimentum atque servitium, non propter jumenta, homo. Omnis ergo qui confitebitur me coram hominibus, confitebor
Abbreviated transcription (Latin):
cuius libet solubilis metalli aut igne liquesceret. aut contereretur inpuluerẽ. aut c̃¬
funderet᷑ in massã. & cã uelleo artifex rursus exillius materie quantitate reparare :
nichilint̃ eẽt ad cius integritatẽ quȩ particula materie. cuimẽbro statuȩ redderet᷑.
dũ tam̃ totũ ex quo constituta fucrit resumeret: ita ds̃ mirabilit̃ atq ineffabilit̃ ar-¬
tifex de toto quo caro nr̃a constiterat eã mirabili & in effabili cleritate restituet.
nec aliquid attinebit ad eiꝰ redintegrationẽ. utrũ capilli ad capillos redeant. &
ungues adungues. an quicqͥd eorũperierat mutetur in carnẽ. & in partes alias cor-¬
pous reuocetur. curante artificis ꝓuidentia. nequid indecens fiat:. Nolite gͦ timere
dĩ creati. quia ȩterni. Propt̾ hominẽ enĩ creata sunt bruta animalia: ut haberet

Expanded text:
cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut cocujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem quae particula materiae, cui membro statuae redderetur, dum tamen totum, ex quo restituta fuerit, resumeret: ita Deus, mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra constiterat, eam mirabili et ineffabili celeritate restituet. Nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem utrum capilli ad capillos redeant et ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat, mutetur in carnem et in partes alias corporis revocetur, curante artificis providentia, ne quid indecens fiat Nolite ergo vos timDei creati, quia aeterni: propter hominem enim creata sunt bruta animalia, ut haberet
Abbreviated transcription (Latin):
sunt omĩa: Bene numerata dicuntur : quia quo uolumꝰ seruare numeramꝰ. Ubi
imimensã di crga homines ostendio ꝓuidentia. & incffabilc̃ signat affectum:
qđ nil nr̃m dm̃ lateat. & parua etiã ociosaq dictaeiꝰ scientiã non fugiant: Derident intel̃¬
ligentiã ecclesiasticã in hoc loco: qui carnis resurrectionẽ negant. Quasi nos ipsã ter¬
renã materiẽ quȩ discedente anima fit cadaucr: ita resurrectione reparandã dicamꝰ.
ut ea quȩ dila bunt᷑ & in alias atq alias aliarum rerũ species formasq uertuntur.
quanuis ad corpꝰredeant unde dilapsasunt. ad easdem quoq corporis partes ubi fuer
redire necesse. ẽ. Alioquin si capillus capitis redit quod tã crebra tonsura detraxit.
siunguib quod toties dempsit sectio immoderata & indecens cogitantib &
id coresurrectionẽ carnis ñ credentib: occurrit inform itas: sed quẽadmodũ sistatu.

Expanded text:
sunt omnia. Bene tamen numerata dicuntur, quia quae volumus servare, numeramus: ubi sunt omnia. Bene tamen numerata dicuntur, quia quae volumus servare, numeramus: ubi immensam Dei erga homines ostendit providentiam et ineffabilem significat affectum. nihil nostrum Deum lateat, et parva etiam otiosaque dicta ejus scientiam non fugiant. Derident intelligentiam ecclesiasticam in hoc loco, qui carnis resurrectionem negant, quasi nos ipsam terrenam matrem, quae discedente anima fit cadaver, ita resurrectione reparandam dicamus ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur quamvis ad corpus redeant unde delapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt redire necesse est. Alioqui si capillis capitis redit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus, quod toties dempsit exsectio immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus, occurrit formositas. Sed quemadmodum si statua
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi numeri sunt & ad pondus ꝑtinent idq qđ in cardinali numero dr̃ unũ. hoc in
ponderali as siue assis Et quodibi duo. hochic dissis uel dipondius dicitur
Quidã coacte duos passeres animã interp̃tantur & corpus. Quinq quoq passeres
scdmlucã qui duob assib ueneant ad sensus referunt : scd quomꝰ illa intelligen¬
tia euangelici sermonis corpori coaptatur. ñ parue difficultatis . c̃. Quȩrio for¬
tasse aliquis. quomͦ dicat apłs. Nunquid debob: cura. c̃. dõꝰ Cũ utiq bos
passere p̃ciosior existab. sed aliud cura. aliud ucro. ẽ. scientia. Deniq numerꝰ
capillorũ dequo consequent̃ ait. uri autem & capilli capitis om̃s numcratist̃ :
ñ inactu cõputationis. sed infacultate cognitionis accipitur. Nonenĩ sollicitã
d̃s curȩ numerantis intendit excubiã : sedcui cognita sunt om̃ia. quasi numerata

Expanded text:
ipsi numeri sunt et ad pondus pertinent. Idque quod in cardinali numero dicitur unum, hoc in ipsi numeri sunt et ad pondus pertinent. Idque quod in cardinali numero dicitur unum, hoc in ponderali as sive assis, et quod ibi duo, hic dussis, vel dipondius dicitur. Quidam coacte duo passeres animam interpretantur et corpus: quinque quoque passeres, secundum Lucam, qui duobus assibus veneunt, ad sensus referunt. Sed quomodo illa intelligentia evangelici sermonis corpori coaptetur, non parvae difficultatis est. Quaeret fortasse aliquis quomodo dicat Apostolus: Nunquid de bobus cura est Deo , cum utique bos passere pretiosior existat. Sed aliud cura, aliud vero est scientia. Denique numerus capillorum, de quo consequenter ait: Vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt. Non in actu computationis, sed in facultate cognitionis accipitur: non enim sollicitam Deus curae numerantis intendit excubiam, sed cui cognita sunt omnia, quasi numerata
Abbreviated transcription (Latin):
turas. sed scripturis iungas sensũ tuũ. & intelligas quid sequatur. Supra dixe¬
rat. nolite timere eos qui occidunt corpꝰ. animã autẽ non posst̃ occidere. nc̃
loquit᷑ consequent̃: Nonne duo passeres asso ueneunt. & unus exillis ñcadet
suꝑ terrã sine patre ur̃o: Et. c̃. sensus. Si parua animalia & uilia absq dõ
auctore ñ decidunt. & in om̃ib: c̃. ꝓuidentia. & quȩ in eis sunt peritura sine
di uoluntate ñ pereuno: uos qͥ etermi estis ñ debetis timere. qđ absq dĩuiuatis
ꝓuidentia : Iste sensus & supradictus. ẽ. Notandũ autem quod cũ matħs ponat.
nonne duo passeres asse ueneunt: lucas ñ assõ sed dipondiũ memorat: Nonne
passeres ueneunt idẽ uendunt᷑. genus . ẽ. ponderis leuissimi ex duob: assib cõpositi.
nec inter. ẽ. aliquis numcrus. scꝗđ ꝑximus. c̃. post assem dipondius. Ponderales enĩ

Expanded text:
turas, sed Scripturis jungas sensum tuum, et intelligas quid sequatur. Supra dixeturas, sed Scripturis jungas sensum tuum, et intelligas quid sequatur. Supra dixerat: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Nunc loquitur consequenter: Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro. Et est sensus: Si parva animalia et vilia absque Deo auctore non decidunt, et in omnibus est providentia, et quae in eis sunt peritura, sine Dei voluntate non pereunt; vos qui aeterni estis, non debetis timere quod absque Dei vivatis providentia. Iste sensus et supra dictus est. Notandum autem quod cum Matthaeus ponat: Nonne duo passeres asse veneunt, Lucas non assem sed dipondium memorat. Nonne, untur, genus est ponderis levissimi ex duobus assibus compositi. Nec interest aliquis numerus, sed proximus est post assem dipondius; ponderales enim
Abbreviated transcription (Latin):
& lucꝰ in ea idolis consecratꝰ. In tantã autem popłs srł dementiã uenerat: ut descrta
tẽpli uicinia. ibi hostiã immolaret : & rigorem religionis delicis iungerent. filiosq
suos cenderent demoni uel initiarent. & appellabat᷑ ille gchennon id.ẽ. uallis fi¬
liorũ ennõn: Hoc regũ uolumen & paralẏ pomenon & ieremias scribunt plenissi¬
mo : & cõminatur ds̃ sclocũ ipsum impleturũ cadauerib mortuorũ. ut nequaquã
uocetur tophet & baal : sed uocetur poliandrũ. id.ẽ. tumulus mortuorũ. Fu¬
turagͦ supplicia & poeno ꝑpetue. quib: peccatores eruciandisunt: huius loci
uocabulo denotantur. Duplicẽ autem et̃ gehennã ignis & frigoris: in iobplenis¬
sine patre uro : Heret sibi sermo dñicus. & consequentia pendent expriorib
Prudens lector cauesemꝑ suꝑstitiosã intelligentiã. ut ñ tuo sensui at tẽperes scrip¬

Expanded text:
et lucus in ea idolo consecratus. In tantam autem populus Israel dementiam venerat ut deserendo et lucus in ea idolo consecratus. In tantam autem populus Israel dementiam venerat ut deserendo templi vicinia, ibi hostias immolaret, et rigorem religionis deliciae vincerent, filiosque suos incenderent daemoni vel initiarent; et appellabatur lucus ipse Gehenon, id est vallis filiorum Ennon. Hoc Regum volumen, et Paralipomenon, et Jeremias scribunt plenissime. Et comminatur Deus se locum ipsum impleturum cadaveribus mortuorum, ut nequaquam vocetur Topheth et Baal, sed tura ergo supplicia et pene perpetue, quibus peccatores cruciandi sunt, huius loci vocabulo denotantur. Duplicem autem esse Gehennam, nimii ignis et frigoris, in Iob plenissine Patre vestro. Haeret sibi sermo Dominicus, et consequentia pendent ex superioribus. Prudens lector, cave semper superstitiosam intelligentiam, ut non tuo sensui attemperes Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo p̃dicabitur intectis. ꝙ cunctis audientib palã dicetur Et nolite timere eos
qui occidunt corpꝰ: animã autẽ ñ possund occidere. Si enĩ psecutores sc̃orum oc¬
cisis corporib ñ habent ãplius qͥd contraillos agant: ergo suꝑuacua furiunt in-¬
sania. qͥ mortua martyrũ mebra feris auibusq discerpenda piciunt. uel in auras
extenuari. uel inundas solui. uel pflamas incincrẽ faciunt redigi. cũ nequaquã om̃i¬
potentiȩ dĩ quin caresuscitando uiuificet obsisttre possint: Sedpotius eũ timete.
qͥ potest & animã & corpus ꝑdere ingehennã. Nom̃ gchennȩ inucterib: libris ñ inuo
nitur: s primũ asaluatore ponitur. Quȩramꝰ ergo quȩsit sermonis buiꝰ occasio
dolũ baal fuis sc iuxta icrłm adradices montis moria inquib: syloa fluit: ñ semd¬
legimꝰ Hȩcuallis & parua cãpi planities irrigua erat. & nemorosa plenaq delicus.

Expanded text:
Ergo praedicabitur in tectis, quod cunctis audientibus palam dicetur. Et nolite timere eos Ergo praedicabitur in tectis, quod cunctis audientibus palam dicetur. Et nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Si enim persecutores sanctorum occisis corporibus non habent amplius quid contra illos agant, ergo supervacua furiunt insania, qui mortua martyrum membra feris avibusque discerpenda projiciunt, vel in auras extenuari, vel in undas solvi, vel per flammas in cinerem faciunt redigi: cum nequaquam omnipotentiae Dei, quin ea resuscitando vivificet, obsistere possint. Sed potius eum timete qui potest et animam et corpus perdere innitur, sed primum a Salvatore ponitur. Quaeramus ergo quae sit sermonis hujus occasio. Idolum Baal fuisse juxta Hierusalem ad radices montis Moriae, in quibus Siloa fluit, legimus. Haec vallis et parvi campi planities irrigua erat et nemorosa, plenaque deliciis,
Abbreviated transcription (Latin):
secutorũ. & blasphemantiũ rabiem. qͥa uenit dies iudicii inquo & ur̃a uirtus. & coũ¬
nequitia demonstrabitur. Quod dicouobis intenebris. dicite inlumine: & ꝙ inaure
auditis. predicate suꝑ tecta. Quod audistis in mysterio: aꝑtius prȩdicate. Quod
didi citis absconse: publice loqͥmini. Quod uos crudiui in paruo iudce loco: inuniuer¬
sis urbib. in toto mundo audacit̃ dicite. Sanc ꝙ ait. prędicate suꝑ tecta: iuxta
morẽ ꝓuinciȩ palestinȩ loqͥtur. ubi solent intectis residere. Nonemĩ tecta nr̃o mor
culminib: sullimata .s planoscemate faciunt acqualia Unde lexp̃cipit. ut qͥ nouã
domũ ȩdificaret. murũ tecti poncret ingiro: ne fudcret᷑ ibi sanguis innoxius labente
aliquo. & inp̃cepsruente. Et intẽpli constructionc lagmꝰ. Tguit quoq domũ la¬
quearib: cedrinis. & edificauit tabulatũ suꝑ omnẽ domũ quinq cubitis altitudim

Expanded text:
rsecutorum, et blasphemantium rabiem, quia veniet dies judicii, in quo et vestra virtusrsecutorum, et blasphemantium rabiem, quia veniet dies judicii, in quo et vestra virtusuitia demonstrabitur. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. Quod audistis in mysterio, apertius praedicate; quod discitis absconse, publice loquimini. Quod vos erudivi in parvo Judaeae loco, in universis urbibus, in toto mundo audacter dicite. Sane quod ait: Praedicate super tecta, juxta morem provinciae Palaestinae loquitur, ubi solent in tectis residere. Non enim tecta nostro more culminibus sublimata, sed plano schemate faciunt aequalia; unde lex praecipit ut qui novam domum aedificaret, murum tecti poneret in gyro, ne funderetur ibi sanguis innoxius, labente aliquo et in praeceps ruente. Et in templi constructione legimus: Texit quoque domum laquearibus cedrinis, et aedificavit tabulatum super omnem domum quinque cubitis altitudinis .
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. quẽ ꝑfidia udeorũ inbeelrebub pͥncipe dcmoniorũ eiccisse demoniblas¬
phemauit : Acid eo ñmirũ si domesticos eiꝰ quib: regnũ celorũ ipse ꝓmisit: codem
instinctu maliciȩ calũmientur Notandũ autẽ qđ belt ebubidolũ. s̃. ac caron: ꝙ
uocatur in regũ uolumine idolũ muscȩ. Bel ipse . ẽ. becł siueba al: rebubautẽ musc
dicit᷑ principẽ demonioiũ exspurcissimi idoli appellant uocabulo. qͥmusca dr̃
propt̃ immundiciã quȩ exterminat olcisuauitatt̃ : Scqͥtur Nc ergotimucritis
eos Insequentib: ergo demonstrabit᷑: cur discipłos ꝓhibuerit psecutores suosti¬
mere. quia uana & fragilis res cito decidua. c̃. Nichil cm̃optum ꝙ ñ reudetur: &¬
occultũ ꝙ ñseuatur. Et quomꝰ in prȩsenti scłõ multorũ uitia nesciunt᷑ : s defurturo
tẽpore scrptum. ẽ: quando iudicabit dsabscondita hominũ. &illuminabit oc¬
culta
tenebrarũ. & manifestabit consilia cordiũ. Et .c̃. sensus. Nolite timere scuitiã ꝑ-¬

Expanded text:
ecisse daemonia blasphemavit: non mirum, si domesticos ejus, quibus regnum coelorum ipse promisit, eodem instinctu malitiae calumnientur. Notandum autem quod Beelzebub idolum est Accaron, quod vocatur in Regum volumine idolum muscae, Bel ipse est Beel sive Bahal, Zebub autem musca dicitur. Principem daemoniorum ex spurcissimi idoli appellabant vocabulo, qui musca dicitur, propter immunditiam quae exterminat olei suavitatem. Ne ergo timueritis eos. In sequentibus demonstrabitur cur discipulos prohibuerit persecutores suos timere, quia vana et fragilis res cito decidua est. Nihil enim opertum occultum quod non scietur. Et quomodo in praesenti saeculo multorum vitia nesciuntur, sed de futuro tempore scriptum est, quando judicabit Deus abscondita hominum, et illuminabit occulta tenebrarum, et manifesta faciet consilia cordium. Et est sensus: Nolite timere saevitiam pe
Abbreviated transcription (Latin):
uterosic nati sunt: Et sunt eunuchi qͥ facti sunt ab hominibus: Et sunt eunuchi
qͥscipsos castrauer̃ ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ. Triplex genus eunuchorũ: duorũ carnaliũ.
& terciũ sp̃uale: Alii sunt qͥ deutero matrissic nascuntur. alii uel quos captiuitates
faciunt: ud delicis matronales: Tercu sunt: quiscipsos castrauer ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ
Et qui cũ possent ẽẽ uiri ꝓpter xp̃m eunuchi fiunt: Istis ꝓmittitur premiũ. Su
piorib autẽ quib: castimoniȩ necessitas ñ uoluntas. ẽ: nichil omĩno debetur
Possumꝰ & aliter dicero. Eunuchisunt exmatris utero: quistigidiors naturo nec
libidinẽ appetentes. & aliqui ab hominib: fiunit. quos aut philosophi faciunt. aut ꝓpõ
idolorũ cultũ emoliunt᷑ infeminas. uel ꝑsiuasione heretica simulant castitatem. ut
m̃tiantur religionis ueritatem. Sed nullus corũ consequit᷑ regna cȩlorũ : nisi quise ꝓpt̃¬

Expanded text:
utero sic nati sunt, et sunt eunuchi qui facti sunt ab hominibus, et sunt eunuchi utero sic nati sunt, et sunt eunuchi qui facti sunt ab hominibus, et sunt eunuchi qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum. Triplex genus eunuchorum, duorum carnalium et tertium spiritale. Alii sunt qui de utero matris sic nascuntur; alii vel quos captivitates faciunt vel deliciae matronales; tertii sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum, et qperioribus autem quibus castimoniae necessitas non voluntas est, nihil omnino debetur. Possumus et aliter dicere, eunuchi sunt ex matris utero qui sunt frigidioris naturae, nec libidinem appetentes, et aliqui ab hominibus fiunt quos aut philosophi faciunt, aut propter idolorum cultum emolliuntur in feminas, vel persuasione haeretica simulant charitatem, ut mentiantur religionis veritatem; sed nullus eorum consequitur regnum coelorum, nisi qui se p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ expedi nubere. Graue pondus uxorũ. ẽ : si excepta causa fornicationis eas
ñ licet dimittere: Quid enĩsi temulenta fuerio. si iracunda. si malis moribus:
si luxuriosa. sigulosa. si uaga. si urgatrix & maledic a. tenenda erit istius modi:
uolumꝰ nolumus sustinenda. Cum enĩ liberi essemꝰ uoluntate : nos subiecimꝰ ser¬
uituti. Uidentes gͦ apłi graue uxorũ iugum: ꝓftrunt motũ animi sui & dicunt. Si
ita. ẽ causa hominis cũ uxore : ñ expedit nubcre: Qui dixit:. Non om̃s capiunt uerbũ
istud : sed quib: datum. ẽ. Nemo putet subhoc uerbo uel fa tũ uel fortunã intro¬
duci: quod ii sint uirgines quib adõ datũsit: aut quosdã adhoc casus ad duxerii
sed is datum. ẽ. qui petierunt. qui uoluer̃. qui ut acciꝑent. laborauer̃. Omĩenim
dabitur & quȩrens inueniet. & pulsanti aꝑietur. Sunt enĩ eunuchi qͥdematris

Expanded text:
non expedit nubere. Grave pondus uxorum est si, excepta causa fornicationis, eas non expedit nubere. Grave pondus uxorum est si, excepta causa fornicationis, eas non licet dimittere. Quid enim si temulenta fuerit, si iracunda, si malis moribus, si luxuriosa, si gulosa, si vaga, si jurgatrix, et maledica, tenenda erit ejusmodi, velimus nolimus sustinenda. Cum enim essemus liberi, voluntarie nos subjecimus servituti. Videntes ergo apostoli grave uxorum jugum, proferunnis cum uxore, non expedit nubere. Qui dixit: Non omnes cupiunt verbum istud, sed quibus datum est. Nemo putet sub hoc verbo vel fatum, vel fortunam introduci, quod hi sint virgines quibus a Deo datum sit, aut quosdam ad hoc casus adduxerit. Sed his datum est qui petierunt, qui voluerunt, qui ut acciperent laboraverunt. Omni enimdabitur, et quaerens inveniet et pulsanti aperietur. Sunt enim eunuchi qui de matris
Abbreviated transcription (Latin):
ut scdam prima uiuente ñ habeat. Quod enĩdicit: tale . ẽ. Sinom ꝓpt̃ libidinẽ s̃ ꝓpc̃
iniuriã dimittis uxorẽ : quare exꝑtus infelices priores nuptias nouarũ te immittis
periculoꝰ Nec non quia poterat euenire ut iuxta eandem legem uxor quoq marito
daret repudiũ : eadem quoq cautela prȩcipit᷑ ne scđdm acciperet uirũ. Et quia mere¬
trix & quȩ semel fucrat adultera oppbriũ nontimebat: scdõ prȩcipitur uiro. Quod
sitalem duxerit: subadulterii crimine si: Vnagͦ solũ modo carnalis. ẽ. causa. id .ẽ.
fornicatio. una sp̃ualis hoc.ẽ. timor dĩ ut uxor dimittatur. sicut multi religionis
causa fecisse leguntur: Nulla autẽ causa.ẽ. di lege p̾scripta: ut uiuente caquȩ
relicta. ẽ. aliaducatur Dicunt ei discipłi erꝰ Si ita. ẽ. causa hominis cũ uxore :

Expanded text:
ut secundam, prima vivente, non habeat. Quod enim dicit, tale est: Si non propter libidinem, sed propter ut secundam, prima vivente, non habeat. Quod enim dicit, tale est: Si non propter libidinem, sed propter injuriam dimittis uxorem: quare expertus infelices priores nuptias, novarum te immittis periculo? daret repudium, eadem cautela praecipitur ne secundum accipiat virum. Et quia meretrix et quae semel fuerat adultera opprobrium non timebat, secundo praecipitur viro, quod si talem duxerit, sub adulterii crimine sit; una ergo solummodo carnalis est causa, id est, fornicatio, una spiritalis, id est, timor Dei, ut uxor dimittatur, sicut multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem causa est Dei lege praescripta ut vivente ea quae relicta est alia ducatur Dicunt ei discipuli ejus: Si ita est causa hominis cum uxore,
Abbreviated transcription (Latin):
fici. aut malã uitã ducere. maluit indulgere discordiã. quã odia & homicidia per-¬
seuerare. Simulq considera. ꝙ dixit ꝓpt̾ duritiã cordis ur̃i. ñ ꝑmisit dis̃ sed morses:¬
ut iuxta apłm. consiliũ sit hominis ñ imꝑium dĩ. Dico autẽ uobis: qͥa quicunq
dimiscrit uxorẽ suã nisi obfornicationẽ. & aliã duxerit: moechatur. Et qͥdimisi
duxerit: moechatur. Sola fornicatio. ẽ. quȩ uxoris uincat affectũ : immocũ
illa unã carnem in alterã diuistrit. & se fornicatione separauerit a marito ñ debet
teneri. neuirũ quoq sub maledicto faciat. dicente scriptura. Qui adulterã teneo :
uxor dimittitur: Et quia poterat accidere : ut aliquis calumã faccreo in nocenti. &
obscdam copulã nuptiarũ ueteri crim̃ inpingeret: sic priorẽ dimittere iubetur uxorĩe

Expanded text:
fici, aut malam vitam ducere, maluit indulgere discordiam quam odia et homicidia perfici, aut malam vitam ducere, maluit indulgere discordiam quam odia et homicidia perseverare. Simulque considera quod dixit: Propter duritiam cordis vestri non permisit vobis Deus sm Dei. Dico autem vobis, quia quicumque dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur. Et qui dimissam duxerit, moechatur. Sola fornicatio est quae uxoris vincat affectum: immo cum illa unam carnem in aliam diviserit, et se fornicatione separaverit 146 a marito, non debet teneri: ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui adulteram tenet, suxor dimittitur. Et quia poterat accidere, ut aliquis calumniam faceret innocenti, et ob secundam copulam nuptiarum, veteri crimen impingeret, sic priorem dimittere jubetur uxorem,
Abbreviated transcription (Latin):
desideriũ scdȩ uxoris primã dimittit : ds̃ separat qui & coniunxerat. quando exc̃sensu
ꝓpt̃ seruitutẽ di. eo qđ tempꝰinangustosit: Sic habemꝰuxores. quasi ñ habentes. Dicuno¬
illi. Quidgͦ. morses mandauit darilibellũ repudui & dimittere. Aꝑiunt caluniã
quã parauerunt: Et certe dñs non ꝓpriã sententiã ꝓtulerat. sedueteris historiȩ. &
mandatorũ dĩ fuerat recordatus . Ait illis. Qm̃morses ad duritiã cordis ur̃i : ꝑmisit
uobis dimittere uxores ur̃as . Abinicio autẽ: non fuitsic. Quod dicit istius modi. ẽ
unqͥd potest dĩ sibi ẽẽ contrarius. ut aliud ante iusserit. & sententiã suã nouo fran¬
gat imperio: Nonita sentiendũ. ẽ. Sed moyses cũ uideret ꝓpt̃ desideriũ scđarum
coniugũ quȩ uel ditiores uel iuniores. uel pulchriores eẽnt. primas uxores aut int̾¬

Expanded text:
desiderium secundae uxoris primam dimittimus: Deus separat qui et conjunxerat, quando ex consensu desiderium secundae uxoris primam dimittimus: Deus separat qui et conjunxerat, quando ex consensu propter servitutem Dei, eo quod tempus in angusto sit, sic habemus uxores, quasi non habentes. Dicunilli: Quid ergo Moyses mandavit dari libellum repudii, et dimittere? Aperiunt calumniam quam paraverant. Et certe Dominus non propriam sententiam protulerat, sed veteris historiae et mandatorum Dei fuerat recordatus. Ait illis: quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras: ab initio autem nNunquid potest Deus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imperio? Non ita sentiendum est. Sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum quae vel ditiores, vel juniores, vel pulchriores essent, primas uxores aut inter
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit scda uitanda coniugia: Nonenĩ ao masculũ & stminas: qđ expriorũ repu¬
dio quȩrebatur. sed masculũ & seminã : ut unius coniugis consortia necterent᷑. Et dixio.
ꝓpt̃ hoc dimitte homo patrc̃ &e matrẽ & adhȩrebio uxorisue. Signanter ait. similit̃
uxori suȩ ñ uxoribus. Et erunt duo incarne una. Itaq ĩa nonsunt duo.s una caro.
rȩmiũ nuptiarũ ex duob unã carnẽ ficri : castitas iuncta sp̃ui unus efficitur sp̃s: Om̃i¬
potentis dĩ actum. ẽ. ȩterno & salubri consilio. uo portionẽ sui corporis uir ãplecteret᷑
infemina. nec ase putaret ẽẽ diuersũ. ꝙ dese cognosecreo fabricatũ. Quod gͦ ds̃ con¬
iunxit: homoñ separet: Quod gͦ ds̃ coniunxit unã faciendo carnẽ uiri & feminȩ :¬
hanc homo ñ potest separare. nisi forsitan solus ds̃. Homoseparat: quando ꝓpter

Expanded text:
ostendit secunda vitanda conjugia; non enim ait masculum et feminas, quod ex priorum repuostendit secunda vitanda conjugia; non enim ait masculum et feminas, quod ex priorum repudio quaerebatur, sed masculum et feminam, ut unius conjugis consortia necterentur. Et dixit: Propter hoc dimittet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae. Signanter ait similiter, uxori suae, non uxoribus. Et erunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Praemium nuptiarum est ex duobus unam carnem fieripotentis Dei actum est aeterno ac salubri consilio, ut portionem sui corporis vir amplecteretur in femina, nec a se putaret esse diversum, quod de se cognosceret fabricatum. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Quod ergo Deus conjunxit unam faciendo carnem viri et feminae, hanc homo non potest separare, nisi forsitan solus Deus. Homo separat quando propter
Abbreviated transcription (Latin):
ICNOTAMA UENTTUT DIS TAXTIA IN
TUrbis Et PuARISEIS HECONUEMUNT UT DOCEANF
&e suisanentur infirmi sicut euangelista matheus apte cõmemorad. illi
accedunt ut s aluatorẽ ac doctorem ueritatis tẽptando decipiant. Neq hoc mirand
Nãhas deuotio pictatis. illos stimulus adduxit liuoris. Int̾rogant cũ utrũ liceat
homini dimutere uxorem suã qualibet causa : ut quasi cornuto teneano syllogismo
& qđ cunq responderit captionẽ patiatur. Si dixerit dimittendã cẽ uxorem qua¬
libet excausa & ducendas alias: pudicitiȩ prȩdicator sibi uidebitur docere con¬
traria. Sin autẽ responderit ñ omnẽ obcausa debcre dimitti: quasi sacrilegu reus
naturasc̃ legem primãq disententiũ edo opponens. quo ñ uoluncato d̃i speccantũ¬
necessitate concessa.ẽ Qui respondens ait. Non legistis quia qui stcit ab intiomasculũ
& stminã fecio eos : Hoc in exordio genescos scriptũ esit: Dicendo autõ masculũ & stminã.

Expanded text:
ic notanda mentium distantia in turbis et Pharisaeis. Hae conveniunt, ut doceantur, et sui sanentur infirmi, sicut evangelista Matthaeus aperte commemorat. Illi accedunt, ut Salvatorem ac doctorem veritatis tentandae decipiant. Neque hoc mirandum. Nam hos devotio pietatis, illos stimulus adduxit livoris. Interrogant ergo, utrum liceat homini dimittere uxorem suam qualibet causa, ut quasi cornuto eum teneant syllogismo, et quodcunque responderit captioni pateat. Si dixerit dimittendam esse uxorem qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi traria. Si autem responderit, non omnem ob causam debere dimitti, quasi sacrilegii reus naturalem legem, primamque Dei sententiam secundae opponens; quae non voluntate Dei, sed peccantinecessitate concessa est. Qui respoet feminam fecit eos. Hoc in exordio Geneseos scriptum est. Dicendo autem masculum et feminam,
Abbreviated transcription (Latin):
sio quidẽ non uerborũ tantũ sonum. sed oꝑum quęrit effectum: quia sunt. quidã
apłõ testante. qui confitent᷑ uerbis se nosse dm̃. factis autem negant: quorũ con-¬
fessio uana. ẽ. Ait enimipsa ueritas. Nonom̃is qui dicit mdñcdñe intrabit in

Expanded text:
sio quidem non verborum tantum sonum, sed operum quaerit effectum; quia sunt quidam, sio quidem non verborum tantum sonum, sed operum quaerit effectum; quia sunt quidam, Apostolo testante, qui confitentur verbis se nosse Deum, factis autem negant : quorum confessio vana est; ait enim ipsa Veritas: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domin
Abbreviated transcription (Latin):
in medio luporũ. Ed iterũ Tradent enĩuos inc̃cilus & insynagogis suis flagellabui
uos : & critis odio om̃ibus ꝓpt̃ nom meũ. noaliquis ꝑsecutionib terriꝰ diceret
apud semet ipsũ: Fidẽ meã quã dõsoli debeo & illi cognitã scio: si int̾ homines
mͥ ꝓnunciare ñ licet. tam̃ eã incorde illi conscruo. quã foris ꝓpt̾ rabiem ꝑsecutoiũ
ꝓnunciare ñ ualeo. Huic infirmo cogitationi. dñs responda dic̃s: Qui autẽ nega¬
ueritie corã hominibus : id c̃ natũ passũ. a mortuũ : negabo & ego cum coram
patromeo qui ẽ. incelis. Negari enim quod ds̃ nonsid nec pagani possunt: tam̃ filiũ
quodsit ds̃ sicut & pat̃. confiterinisi a fidelib: non potest. Negatur gͦ quisq: afilio apud
patrem. cui ñ manifestatur indiuinitatis potentia filius. Et pat̃ confitebitur a filio
apud patrem. qui ꝑfilium accessũ habuerit apud patrẽ. Siue aliter: Haee confes¬

Expanded text:
synagogis flagellabunt vos, et eritis odio omnibus propter nomen meum, ne aliquis persecutionibus territus diceret apud semetipsum: Fidem meam quam Deo soli debeo, si inter homines mihi pronuntiare non licet, tamen eam in corde illi conservo, quam foris propter rabiem persecutorum pronuntiare non valeo; huic infirmae cogitationi Dominus respondit, dicens: Qui autem negaverit me coram hominibus, id est, natum, passum et mortuum, negabo et ego eum coram Patre meo qui in coelis est. Negare enim quod Deus non sit, nec pagani possunt; tamen filium, quod sit Deus sicut et Pater, confiteri nisi a fidelibus non potest. Negatur ergo quisque a Filio apud Patrem, cui non manifestatur in divinitatis potentia Filius; et confitebitur a Filio apud Patrem, qui per Filium accessum habuerit ad Patrem. Sive aliter: haec confes
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectio dñi fucrit ꝑpetrata. & in toto orbo terrarũ prȩdicandi euanglium potes¬
tas concessa: Op̃u aliter autẽ possumꝰ dicere. cũ ꝑsecuti uos fucrino in una ciuitate
hoc ẽ. in unoscripturarũ libro uel testimonio. nos fugiamꝰ ad alias ciuitates: id .ẽ. ad
alia uolumina. Quanuis contentiosꝰ fucrit ꝑsecutor. ante p̾sidium saluatoris adue¬
naet: quã aduersarus uictoria c̃cedatur. Non . c̃. discipłs suꝑ magistrũ : nec seruus
suꝑ dñmsuũ. Sufficit discipło ut sit sicut magister eiꝰ: &seruo sicuo dñs cius: Acsi
diceret. Quod ego magister &e dñs patior. uos discipłi & scruine indignemini pati
Si magister quiutiq quasi ds̃ potui. sed nolui meas ultũ ire iniurias. immom alui
meos insectatores patiendo red dere mitiores. eandc̃ necesse. c̃. uos discipli qͥ puri
homines stis regulã ꝑfectionis sequamin. Si patrẽ familias becdrebub uocauer⁊
quanto magis domesticos cꝰ: Ecce dñs & magster discipłis & seruis sius calũnias

Expanded text:
testas concessa. Spiritaliter autem possumus dicere: Cum persecuti vos fuerint in una civitate, id est, in uno Scripturarum libro, vel testimonio nos fugiamus ad alias civitates, id est, ad alia volumina, et quamvis contentiosus fuerit persecutor, ante praesidium Salvatoris adveniet, quam adversariis victoria concedatur. Non est discipulus super magistrusuper dominum suum. Sufficit discipulo ut sit sicut magister ejus, et servus sicut dominus ejus. Ac si diceret: Quod ego magister et Dominus patior, vos discipuli et servi ne indignemini pati. Si magister, qui utique quasi Deus potui, sed nolui meas ultum ire injurias, imo malui meos insectatores reddere patiendo mitiores, eamdem necesse est vos discipuli, qui puri homines estis, regulam perfectionis sequamini. Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus? Ecce Dominus et magister discipulis et servis suis calumnias
Abbreviated transcription (Latin):
efficiant᷑ ac ministri. Quia nimirũ necesse. ẽ. ut sic bene agentib ꝑhumi¬
litatem sint socii: quatinꝰ c̃tra delinquentiũ uitia ꝑ relũ ius ticiȩ sint erecti.
ut & bonis innullosẽ p̃ferant. & cũ prauorũ culpa exigio: potestatẽ ꝓtinus
suiprioratꝰ agnoscant: Ac enĩ p̃sidentis animꝰ ad elationẽ potestatis suȩ delec¬
tatione rapiatur : recte ꝑquendã sapientẽ dr̃. Ducẽ te constituer̃. noli extoli.
sed esto ineis quasi unus exillis . Hinc etiã petrus ait. Non dominantes inclero.
sed forma facti gregi. Et tam̃ ñnunquã grauius delinquit᷑ : si inõ ꝑuersos ꝓlus
equalitas quã disciplina custodit᷑. Quia enĩ falsa pietate suꝑatus ferire heli delin¬
quentes filios noluit: apud districtũ iudicem semet ipsũ cũ filiis crudeli dãnatio¬
ne ꝑcussit: Vnde necesse. ẽ. ut rettorem subditis & matrẽ pictas. & patrẽ exhi

Expanded text:
efficiantur ac ministri. Quia nimirum necesse est ut sic bene agentibus per humiefficiantur ac ministri. Quia nimirum necesse est ut sic bene agentibus per humilitatem sint socii, quatenus contra delinquentium vitia per zelum justitiae sint erecti, ut et bonis in nullo se praeferant, et cum pravorum culpa exigit, potestatem protinus sui prioratus agnoscant. Ne enim praesidentis animus ad elationem potestatis suae delectatione rapiatur, recte per quemdam sapientem dicitur: Ducem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis . Hinc etiam Petrus ait: Non dominantes in clero, sed forma facti gregi . Et tamen nonnunquam gravius delinquitur, si inter perversos plus aequalitas quam disciplina custodiatur. Quia enim falsa pietate superatus ferire Heli delinquentes filios noluit, apud districtum judicem semetipsum cum filiis crudeli damnatione percussit . Unde necesse est, ut rectorem subditis et matrem pietas
Abbreviated transcription (Latin):
in credibilo .c̃. quia iuxta hoc qđ alibi prȩcipit᷑ contendite intrare ꝑ angustã portã:
honore se inuicẽ prȩueniendo certarent: Uerũ qualibet ex causa ẽtenderino:
nos potius ñ carnales adhuc discipłi quid gesserint. sed sp̃ualis magister quidius¬
serit uideamꝰ. Dixio autẽ eis: Reges gentiũ dominantur eorũ. & qͥ potestatem ha
beno suꝑcos. beneficiuocantur. Uos autem ñsic. Sed qͥ maior. ẽ. inuobis: fiat
sicut iunior. Et qui p̃cessor. õ: sicut ministrator. Certantib de prioratu di¬
scipłis: pius magister cos ñinitȩ contentionis arguit. sed formã quã sequant᷑
humilitatis modestaratione describit: Inqua tam̃ forma optinenda. maiores
& p̃cessores id. ẽ. doctores ȩccłe ñminima discretione opus habent. ne uidelicet
regũ gentium instar dominari subiectis. seq ab eis gaudeant suꝑuacuis lau¬
dib: at tolli : sed ad exemplũ regis ȩterni. quasi iuniores eis quib regendis p̃sc̃

Expanded text:
 quia juxta hoc quod alibi praecipitur: Contendite intrare per angustam portam , honore se invicem praeveniendo certarint . Verum qualibet ex causa contenderint, nos potius non carnales adhuc discipuli quid gesserint, sed spiritalis Magister quid jusserit, videamus. Dixit autem eis: Reges gentium dominantur eorum, et qui poteantur. Vos autem non sic; sed qui major est in vobis fiat sicut junior, et qui praecessor est, sicut ministrator. Certantibus de prioratu discipulis, pius Magister eos non initae contentionis arguit, sed formam quam sequantur humilitatis modesta ratione describit. In qua tamen forma obtinenda majores et praecessores, id est doctores Ecclesiae, non minima discretione opus habent, ne, videlicet, regum gentium instar, dominari subjectis, seque ab eis gaudeant supervacuis laudibus attolli, sed, ad exemplum Regis aeterni, quasi juniores eis quibus regendis praesunt
Abbreviated transcription (Latin):
uos humiles ascendatis. Non autem pucrilit̃ sapiendũ. quasi ds̃ ad remediũ obliui¬
onis bonos incęlis. malos scribat interris. dicente ieremia. uniuersi qͥ derelinquunt
te c̃fundantur. recedentes atẽ interrascribant᷑: sed salubrit᷑ intelligendũ. qͦd siue
cȩlestia seu terrestria qͥs oꝑa gesserit. phȩc quasi litteris annotatus apud dĩ memoriã
NILLO TPR. Eacta . ẽ. contentio inter discipłos. quis eorũ uideretur
ICTBONIS ESS ENORIS SOLETIASCUPTURIS
senper exempla parrũ praecebentiũ auisus
ad meliora ꝓficiant. quib: agnitis desuis actib humilient᷑ inquirero:
sic econtrario rȩꝓbi siquid forte in electis rep̃hensibile reperiant. quass
suas exconequitias obtecturi. aud ꝓiusto defensuri. libentis sune solent ã plccti
deoq multo ardentiꝰ leguno qdđ facta . ẽ. contentio int̃ discipłos xp̃i quis corũui¬

Expanded text:
vos humiles ascendatis. Non autem pueriliter sapiendum, quasi Deus ad remedium oblivivos humiles ascendatis. Non autem pueriliter sapiendum, quasi Deus ad remedium oblivionis bonos in coelis, malos scribat in terris, dicente Jeremia: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, in terra scribantur . Sed salubriter intelligendum, quod sive coelestia, seu terrestria, quis opera gesserit, per haec quasi litteris adnotatus, apud Dei memoriam ntentio inter discipulos Jesu, quis eorum videretur ut bonis esse moris solet, in Scripturis semper exempla Patrum praecedentium, quibus ad meliora proficiant, quibus agnitis de suis actibus humilientur, inquirere, sic e contrario reprobi, si quid forte in electis reprehensibile reperiunt, quasi suas ex eo nequitias obtecturi, aut pro justo defensuri, libentissime solent amplecti. Ideoque multo ardentius legunt quod facta est contentio inter discipulos
Abbreviated transcription (Latin):
uitiare c̃tendunt: Uerũ tamen in hoc nolite gaudero: quia sp̃s uobis subiciuntur
De subiectione sp̃uum cũ caro sint gaudere ꝓhibentur. quia sp̃s ciecre sicut & uir¬
tutes alias facere interdũ non ciꝰ ẽ. meriti qͥ oꝑatur. sed inuocatio nominis xp̃i¬
hoc agit. ob condẽnationẽ eorũ qui inuocant. uel obutilitatẽ eorũ qui uident
& audiunt c̃ceditur. Vt licet homines despiciant signa facientes. tam̃ dm̃ ho¬
norent ad cuiꝰ inuocationẽ faciunt tanta miracula:. Na & in actib apłorum
filii sceuȩ uidebant᷑ eicere demones. & iudas apłs cũ animo ꝓditoris multa
signa int̃ cȩteros apłos ficisse narratur. Gaudete autẽ. qđ nomina ura scripta sc̃
incelis. Sisatanas in qͥt ꝑsuꝑbiã cęli sedem cũ sociis amisit. ñ oporteouos de illorũ
humiliatione. sed de ur̃a sullimatione gaudere. quatinꝰ unde illi ruere sulleuati.

Expanded text:
itiare contendunt. Verumtamen in hoc nolite gaudere, quia spiritus vobis subjiciuntur. itiare contendunt. Verumtamen in hoc nolite gaudere, quia spiritus vobis subjiciuntur. De subjectione spirituum, cum caro sint, gaudere prohibentur, quia spiritus ejicere, sicut et virtutes alias facere, interdum non est ejus meriti qui operatur, sed invocatio nominis hoc agit, ob condemnationem eorum qui invocant, vel ob utilitatem eorum qui vident et audiunt, conceditur: ut licet homines despiciant signa facientes, tamnorent, ad cujus invocationem fiant tanta miracula. Nam et in Actibus apostolorum filii Scevae videbantur ejicere daemones, et Judas apostolus cum animo proditoris multa signa inter caeteros apostolos fecisse narratur. Gaudete autem quod nomina vestra scripta sunt in coelis. Si Satanas inquit per superbiam, coeli sedem cum sociis amisit, non oportet vos de illorum humiliatione, sed de vestra sublimatione gaudere, quatenus unde illi ruere sublevati,
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcipitẽ desuꝑnis adima lapsũ significat. uel qͥa deiectꝰ adhuc trans figurat se
ciectũ. multo magis se deterra editos si supbierint humiliandos cognoscant:
Ecce dedi uobis potestatem calcandi suꝑ serpentes & scorpiones. & suꝑ omnẽ uirtutẽ
inimici. & nichil uobis nocebit: Hoc. ẽ. om̃e genus immundorũ sp̃uum. de ob¬
sessis corporib: eiciendi Quanuis & ad litterã rectissime possit accipi. Deniq
& paulus auipera inuas nichil ad uersi patitur. & iohs ut historia tradit ȩccłastica
hausto ueneno ñ lȩditur. Hoc sane int̃ serpentes qui dente. & sc orpiones qͥ cauda
nocent distare arbitror. qd serpentes apte seuientes. scorpiones clanculo insidian¬
tes ud homines uel demones significent: Serpentes. qͥ inchoandis uirtutibus
uenen a praue psuasionis obiciunt : scorpiones. qui c̃sũmatas uirtutes ad finem

Expanded text:
praecipitem de superni ad ima lapsum significat, vel quia dejectus, adhuc transfigurat se praecipitem de superni ad ima lapsum significat, vel quia dejectus, adhuc transfigurat se ejectum, multo magis se de terra editos, si superbierint, humiliandos agnoscant. Ecce dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones, et supra omnem virtutem inimici, et nihil vobis nocebit, hoc est, omne genus immundorum spirituum de obsessis corporibus ejiciendi, quamvis et ad litteram rectissime possit accipi; siquidem et Paulus a vipera invasus, nil adversi patitur. Et Joannes, ut historia tradit, hausto veneno, non laeditur. Hoc sane inter serpentes qui dente, et scorpiones qui cauda nocent, distare arbitror, quod serpentes aperte saevientes, scorpiones clanculo insidiantes, vel homines vel daemones, significent. Serpentes, qui inchoandi virtutibus venena pravae persuasionis objiciunt; scorpiones, qui consummatas virtutes ad finem
Abbreviated transcription (Latin):
MLLO TPR. Hixit dñs ihc discipulis suis Quiuos audit: meaudi
T IN AUDIENDO OUISOUEUEL SPERNENDO
EUANGELII PRAEDICATOREM. NONUILES
quasq ꝑsonas sed dñm saluatorem. immo ipsũ patrem spernere sẽ uel
audire discat: Nasequitur. Qui autem me spernit. spernio eũ quime misit
etiã intelligi qui uos spernit mespernit. qui ñ facit miscdiam uni defr̃ibus
meis minimis nec mͥfacit. quia & ipse ꝓiis formã serui & pauꝑis habitũ suscepi
Iui autẽ mespernib. nolens credere dm̃ & filiũ di conculcans. spernio eũ qͥ me misit.
qͥa ego & pater unũ sumꝰ. Reuersi sunt autẽ septuaginta duo cũ gaudio: dicentes
Dñe. etiã demonia subiciunt᷑ nobis in nomine tuo: Bene quidẽ confessi sunt defe¬
rentes honorẽ nomini xp̃i. sed quia infirma adhuc fide gaudebant inuirtutib
uide qͥd audiunt: Et aid illis. Uideba satanan. sicut fulgur decelo cadentem:
Nonmͦuideo. sed prius uidebã quando corruit: Quod autẽ ait sicut fulgur. uel

Expanded text:
Qui vos audit, me audit; n audiendo quisque vel spernendo Evangelii praedicatore, non viles quasque personas, sed Dominum Salvatorem, imo ipsum Patrem spernere se vel audire disceret. Nam sequitur: Qui autem me spernit, spernit eum qui me misitet ita intelligi: Qui vos spernit, me spernit. Qui non facit misericordiam uni de fratribus meis minimis, nec mihi facit , quia et ipse pro his formam servi et pauperis habitum suscepi. Qui autem me spernit nolens credere. Reversi sunt autem septuaginta duo cum gaudio, dicentes: Domine, etiam daemonia subjiciuntur nobis in nomine tuo. Bene quidem confessi sunt deferentes honorem nomini Christi, sed quia infirma adhuc fide gaudebant in virtutibus, vide quid audiunt: Et ait illis: Videbam Satanam sicut fulgur de coelo cadentem. Non modo video, sed prius videbam quando corruit: quod autem ait, Sicut fulgur, vel
Abbreviated transcription (Latin):
recedentes a dño. nisi quottͦt poenitendo redicr̃: potuero saluari Vdedatis & biba¬
tis suꝑ mensã meã in regno meo. Mensabȩc ꝓposita om̃ib sc̃ĩs ad fruendũ. cȩlestis :¬
głauitȩ : cib potusq ille deqͦ alias dr̃ Bcati qͥ csuriunt a situnt iusticiã: q̃m
ipsi saturabuntur. Fruendo scilicet olim desiderato & amato gaudio: ueri a
in concus boni Eo sedeatis suꝑthronos: iudicantes duodecĩtrib isrł. Hȩc. ẽ.
illa quã psalmꝰ canit immutatio dexterȩ excelsi. Et qui nc̃ humiles gaudent
ministrare c̃seruis: tuncsuꝑ dñimensa sullimes uitȩ ꝑpetus dapib alentur
uihic intẽptationib: iniuste iudicati cũ dño p̾manent: illi cũ cosupẽtẽptores
suos usti uidices uenient: Eo quanto huic mundo magna humilitato despecti sõ.¬
tantotunc acceptis sedibus. maiori culmine potestatis ex crescent:¬

Expanded text:
recedentes a Domino, nisi quotquot poenitendo redierunt, potuere salvari. Ut edatis et bibarecedentes a Domino, nisi quotquot poenitendo redierunt, potuere salvari. Ut edatis et bibatis super mensam meam in regno. Mensavitae, cibus potusque ille de quo alias dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur , fruendo, scilicet, olim desiderato et amato gaudio veri et inconcussi boni. Et sedeatis super thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Haec est illa quam psalmus canit, immutatio dexterae Excelsi , ut qui nunc humiles gaudent ministrare conservis, tunc super Domini mensam sublimes vitae perpetuae dapibus alantur; qui hic in tentationibus injuste judicati cum Domino permanent, illic cum eo super tentatores suos justi judices veniant, et quanto huic mundo magna humilitate despecti sunttanto tunc acceptis sedibus majore culmine potestatis excrescant
Abbreviated transcription (Latin):
cunctarumq ut ita dixerĩ. ẽ. colũna uirtutũ. Quȩ cũ bene recta & firma c̃sistit:
nichil. ẽ. certius. nichiltutius bonis morib Quodsi aliqͦ eiciat᷑ impulsa turbine:
ñsola labitur. Omĩa enĩ prorsꝰ animibona. simul corruunt. Sicut gͦ pat dispo¬
suit filio regnũ. quẽ factum oboedientẽ usq ad mortẽ mortẽ. autem crucis: exaltauit
& donauid illi nom̃ quod. ẽ. suꝑ om̃e nomen: sic & filius idẽ ꝑmanentes secum
intẽptationib ȩternũ ducet adregnũ. Si enĩ cõplantati facti sumꝰ similitudini mos¬
tis eiꝰ : simul & resurrectionis erimꝰ: Acuiꝰ sullimitate. ꝓmissi: iudas infelix excipit᷑
ã & antequã hȩc dñs diceret: exisse credendus. ẽ. Quiñ mͦ ꝑmanere cũ illo intẽpta¬
tionib spreuit: uerũ adipsos tẽptationũ ciꝰiuit auctores. Excipiunt᷑ & illi. qͥ audi¬
tis in cõphensibilis sacram̃ti uerbis abier̃ retro: & iã noncũ illo abulabant: Non enĩ

Expanded text:
ut ita dixerim est columna virtutum. Quae cum bene recta et firma consistit, nihil est certius, nihil tutius bonis moribus. Quod si aliquo dejiciatur impulsa turbine, non sola labitur; omnia enim prorsus animi bona simul corruunt. Sicut ergo Pater disposuit filio regnum, quem factum obedientem usque ad mortem, mortem autem crucis, exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen , sic et filius idem permanentes secum in tentationibus aeternum ducet ad regnum. Si enim complantati facti sumus, similitudini mortis ejus, siNam et antequam haec Dominus diceret, exisse credendus est, qui non modo permanere cum illo in tentationibus sprevit, verum ipsos tentationum ejus juvit auctores. Excipiuntur et illi qui, auditis incomprehensibilis sacramenti verbis, abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Non enim