comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litis. hunc ego annuntio ub. Quã obrẽ
sicut nichil eis ꝓderat ad salutem qui
uerum dm̃ ignorantes eum tamen
colebant. immo et oberat adꝑnitiem
quod falsos dõi simul colentes eidem
uero deo sacrilegam inuiriam facie¬
bant: sic nichil p rodest hereticis ad
salutem. quod extra eccłiam uerũ
baptismum ꝑ ignorantiam et tradũt
et tenent. immo et obest ad damp¬
nationem quod insacrilega iniquita¬
te erroris humani etiam diumi sa
cramenti non ꝑ quam muncdentur
s ꝑ quam seuerius iudicentur detinent
ueritatem. Et sicut apłs quando illos sa¬
crilegos corrigebat dm̃ tam̃ uerum qui
extia ȩccłiam ab eis ignorantib colebant᷑
agnoscebat potius quam negabat: sic
etiam nos quando hereticorum sacrilegas
separationes erroresq corriginiuis. baptisiũ
tam̃ uerum quem ꝑ ignorantiam extͣ
eccłiam tradunt utiq agnoscere non
negare debemus. S paulus in quiunt
cum uenisset ephesum quosclam quise

Expanded text:
litis, hunc ego annuntio uobis. Quamobrem litis, hunc ego annuntio uobis. Quamobrem sicut nihil eis proderat ad salutem, qui uerum deum ignorantes eum tamen colebant, immo et oberat ad perniciem, quod falsos deos simul colentes eidem uero deo sacrilegam iniuriam faciebant, sic nihil prodest haereticis ad salutem, quod extra ecclesiam uerum baptismum per ignorantiam et tradunt et tenent, immo et obest ad damnationem, quod in sacrilega iniquitate erroris humani etiam diuini cramenti non per quam mundentur, sed per quam seuerius iudicentur detinent ueritatem. et sicut apostolus, quando illos sacrilegos corrigebat, deum tamen uerum, qui extra ecclesiam ab eis ignorantibus colebatur, agnoscebat potius quam negabat, sic etiam nos, quando haereticorum in sacrilega separatione errores corrigimus, baptismum tamen uerum, quem per ignorantiam extra ecclesiam tradunt, utique agnoscere, non negare debemus. Sed: Paulus, inquiunt, cum uenisset Ephesum, quosdam, qui se
Abbreviated transcription (Latin):
tines tuȩ diuisionis. Corrige unquitatẽ
heretia figmenti ne ꝑdat te: et noli
suꝑbire de uĩtate xp̃iani sacram̃ti quȩ
tibi est ne uidicet te. Ego autem absit
ut sic detester iniquitatem tuam ut
xp̃i abnegem uĩtatem. quam ite in¬
uenio addampnationem tuam. absit ut
sic te corrigam ut illud unde te corrigo
destruam: uisi forte destruere debeo
uerum quod inuenio in anina here¬
ticoꝵ: cum apłs non destruxĩt uerum
quod inuenit in lapide paganoꝵ. Plus
ẽ unus ds̃: quam unus baptismus. Heq
enĩ baptismus ds̃ ẽ. s ideo magnum ali¬
quid ẽ. quia sacram̃tũ ẽdei. et tamen
ipse unus ds̃ etiam extͣ eccłiam ab igno¬
rantib colebatur. Sic ergo ⁊ unꝰ bapti¬
mus etiam extra ȩccłiam. ab ignoranti¬
b datur. Qui dicit fieri non potuisse
ut ds̃ unus et uerus ab ignorantib extͣ
excłiam coleretur: uideat non quid
michi. s quid ipse apło ualeat respon¬
dere dicenti. quem uos ignorantes co¬

Expanded text:
tines tuae diuisionis. corrige iniquitatem tines tuae diuisionis. corrige iniquitatem haeretici figmenti, ne perdat te, et noli superbire de ueritate christiani sacramenti, quae ibi est ut iudicet te. ego autem absit ut sic detester iniquitatem tuam, ut Christi abnegem ueritatem, quam in te inuenio ad damnationem tuam, absit ut sic te corrigam, ut illud unde te corrigo destruam, nisi forte destruere debeo aerum quod inuenio in anima haereticorum, cum apostolus non destruxerit uerum quod inuenit in lapide paganorum\'. Plus est unus deus quam unus baptismus — neque enim baptismus deus est, sed ideo magnum aliquid est, quia sacramentum est dei —, et tamen ipse unus deus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus colebatur. sic ergo et unus baptismus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus datur. qui dicit fieri non potuisse, ut deus unus et uerus ab ignorantibus extra ecclesiam coleretur, uideat non quid mihi, sed quid ipsi apostolo ualeat respondere dicenti: quem uos ignorantes co
Abbreviated transcription (Latin):
fidem resurrectionis mortuoꝵ sicut te¬
nebas. s crede iam xp̃m resurrexisse a
mortius quod non credebas. ueritatem
quippe dĩ de mortuis resurrecturis in
tua iniquitate detines: quia xp̃m re¬
surrexisse non credis. sicut ydoloꝵ cul¬
tori dr̃. tene ab uno uero deo mundũ ẽẽ
conditum quod tenebas: set noli crecde
dõs ẽẽ ligna et lapides. et ipsius mũdi
quasliket particulas quas colebas. dei enĩ
iũtatem qua credis ab ipso conditum mũ¬
dum in tua detines iniquitate. qua dõꝵs
cultor uis ẽẽ falsoꝵ: sic etiam heretico dr̃
qui sacram̃ta diuina sicut in ęccłia ca¬
tholica tradiuit᷑ nulla sua falsitate mu¬
tauit. tene xp̃ianum baptismum ex no-¬
mine patris et filii et sp̃s scĩ sicut tene¬
bas. s agnosce xp̃i eccłiam toto sicut ꝓpħa¬
tumn est orbe crescentem. cui sacrilega
uoce maleclicebas. Dei enim ueritatem
de unitate baptismatis iniquitate de¬

Expanded text:
fidem resurrectionis mortuorum sicut tefidem resurrectionis mortuorum sicut tenebas, sed crede iam Christum resurrexisse a mortuis quod non credebas; ueritatem quippe dei de mortuis resurrecturis in tua iniquitate detines, qua Christum resurrexisse non credis\'; sicut idolorum cultori dicitur: \'tene ab uno deo uero mundum esse conditum quod tenebas, sed noli credere deos esse ligna et lapides.. et ipsius mundi quaslibet particulas quas colebas; dei enim ueritatem, qua credis ab ipso conditum mundum, in tua detines iniquitate, qua deorum cultor uis esse falsorum\': sic etiam haeretico dicitur, qui sacramenta christiana, sicut in ecclesia catholica traduntur, nulla sua falsitate mutauit: \'tene christianum baptismum in nomine patris et filii et spiritus sancti sicut tenebas, sed agnosce Christi ecclesiam toto sicut # prophetatum est orbe crescentem, cui sacrilega uoce maledicebas; dei enim ueritatem de unitate baptismatis in iniquitate de
Abbreviated transcription (Latin):
rimus eoꝵ ꝑu̾sitate correcta illud qͣd
rectum ẽ minime euolamus. ut in
uno homine ex his quȩ uera tenet eti¬
am falsa emendentur non ex falsis cõ¬
uictis etiam uera destruantur. lem¬
porib apłorum qui dicebant ego qui¬
dem sum pauli. ego aut̃ apollo. ego
uͦ cephȩ. quamius nõ ꝑ impioꝵ set
scõꝵ nomina. ipsi tam̃ impia scisma¬
ta faciebant. hoc ipsorum erat ꝓpͥum
decestabile uitium. Quod uͦ sciebant. xp̃m
prose ẽẽ crucifixum. et se ineus nomine
baptitatos: non erroris eoꝵ s diuini apud
eos muneris erat. Hanc dĩ uĩtatem in
iniquitate suoꝵs scismatum detinebãt
hanc apprehendens beatissimus paulus
non ꝑ illa uitia destructa etiam istam
destruit s ꝑ hanc confirmatam illa em̃¬
danda conuncit. Nunquid paulus ꝓ
uobis inquit crucifixus est. aut in noĩe
pauli baptizati estis. ut ꝑuerum dĩ q̃d
tenebant de suo salio erubescerent quod
habebant: Sicut gͦ dicitur uideo. tene

Expanded text:
rimus, eorum peruersitate correcta illud quod rimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera destruantur. temporibus apostolorum qui dicebant: ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego uero Cephae, quamuis non per impiorum sed sanctorum nomina ipsi tamen impia schismata faciebant; hoc ipsorum erat proprium detestabile uitium. quod uero sciebant Christum pro se esse crucifixum et se in eius nomine baptizatos, non erroris eorum, sed diuini apud eos muneris erat; hanc dei ueritatem in iniquitate suorum schismatum detinebant. hanc adprehendens beatissimus Paulus non per illa uitia destructa etiam istam destruit, sed per hanc confirmatam illa emendanda conuincit — numquid Paulus pro uobis, inquit, crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? —, ut per uerum dei quod tenebant de suo falso erubescerent quod agebant. sicut ergo dicitur Iudaeo: \'tene
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Hanc tam̃ uĩtatem sicut uide.¬
mus apud impios ⁊ sacrilegos muen¬
tam non destruit. s confirmat apłs.
eiusq utitur testimonio ad docendos
eos qui ista nesciebant. Huuis regulȩ
apłicȩ sectator ep̃s cyprianus de uno
uero deo adũsum multoꝵ dõꝵ falsoꝵ¬
q cultores disputans. multa profert
testimonia de libris eoꝵ quos p̃claros
auctores habent. hoc est ex illa u̾itate
quam in miquitate detinent. Multo
aut̃ mirabilius est quod fecit apłs. ut
eoꝵ fana cirrumiens aram quãdam
int̾ aras demonum inuentam in qua
scriptum eẽt ignoto dõ. neq hoc ne¬
gando et refellendo destruxĩt: s po¬
tius confirmando. Hinc etiam reppe¬
rerit oportunissimum suȩ disputati¬
onis exordiũ: dicens. Quem uos igno¬
rantes colitis: hunc ego annũtio uobis.
Hanc itaq et nos ꝑmaiores nr̃os tradi¬
tam nobis sequentes apłicam regulã
si quid recti etiam in ꝑuersis inuene¬

Expanded text:
runt. hanc tamen ueritatem, sicut uiderunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebant. huius regulae apostolicae sectator episcopus Cyprianus de uno deo uero aduersus multorum deorum falsorumque cultores disputans multa profert testimonia de libris eorum, quos praeclaros auctores habent, hoc est ex illa ueritate quam in iniquitate detinent. multo autem mirabilius est quod fecit apostolus, ut eorum fana circumiens ara quadam inter aras daemonum inuenta, in qua scriptum esset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuene
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ds̃ quam illi inm̃datium conũte¬
runt tanquam dõs colentes solem et
lunam.⁊ quecumq celestia atq t̃res¬
tria. Quod ergo immutauerunt in
m̃dacium suum: culpat detestatur.
euertit. Quod aut̃ uerum indoctrma
quamius multis falsitatib ꝑmixta
consusaq seruarunt: approbat. testat᷑.
affirmat. Nam et hic eumdẽ locum
ita cępit: ut diceret. Reuelatur enĩ
ira dei de cęlo suꝑ omẽm impietatem
et inusticiam hominum eoꝵ qui ue¬
ritatem in iniquitate detinent. non
ab negans uĩtatem quamiuris in iquita¬
te detentam. Q in actib apłorum cũ de
deo uno et uero athenienses doceret.
quod in illo uiuimus. mouenur. et
fumitis. continuo subiunxit. sic̃ quidã
scđm uos dixerunt. Hoc igitur quad
in dõ iiumꝰ.⁊ mouenur. ⁊ sumꝰ: ex illa
ũtate ẽ quam ⁊ ipsi impii simulachroꝵ
cultores in iniquitate detinent. qui cog̃¬
noscentes dm̃ non sicut dm̃i glorificaue¬

Expanded text:
est deus, quam illi in mendacium conuerteest deus, quam illi in mendacium conuerterunt, tamquam deos colentes solem et lunam et quaecumque caelestia atque terrestria —: quod ergo immutauerunt in mendacium suum, culpat detestatur euertit, quod autem uerum in doctrina quamuis multis falsitatibus permixta confusaque seruarunt, approbat attestatur affirmat. nam et hic eundem locum ita coepit, ut diceret: reuelatur enim ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut quidam secundum uos dixerunt. hoc igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificaue
Abbreviated transcription (Latin):
facti sunt. et immutauerunt głam
incorruptibilis dĩ insimilitudinem
imagius corruptibilis hom̃is. ⁊ uolu¬
crum et quadrupedum et serpenti¬
um. Talia quippe nouimus fuisse fi¬
iula cra egyptioꝵ: ubi et instituta ẽẽ
multiplicior multoq ignominiosior
ydolatria ꝑhibetur. Nunquid tam̃
cognitionem dĩ denegauit illis fuisse.
ac non potius confirmauit dicens cog¬
noscentes dm̃i. non ut dm̃ glorifica¬
uerunt: Si ergo istam cognitionem
tanquam nĩdatium repellere et des-¬
truere conaretur. quod eam insacrile¬
gis inuenisset. nonne quod absit ueri¬
tatis inimicus existeret: Ideoq id quod
nem imaginis corruptibilis hominis.
talem scilicet fingentes dm̃ qualis
nõ ẽ ds̃. Q non sicut eum cognouert̃:
tradentes hominib. & paulo post
de talibus dicit. Qui cominutauert̃
ueritatem dĩ in m̃datium. et coluert̃
et seruierunt creature potius quam
creatori: qui est benedictus in scła.
ueritas quippe creature adeo ẽ. non

Expanded text:
am incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt? si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod nem imaginis corruptibilis hominis, talem scilicet fingentes deum, qualis non est deus, et non sicut eum cognouerunt tradentes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immutauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula; ueritas quippe creaturae a deo est, non
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse desolatione secuta. Item xp̃m uenis¬
se ⁊ quis ẽẽt xp̃s indicauit olim forma
humilitatis ac passionis eius a multis
uatib particulatim descripta: ⁊ in solo
iłi dño nr̃o tota simul inuenta. Nlos aut̃
ũbi grã partem descriptionis illius subici¬
mus. Sicut ẽ quod ibethleem nasci dig¬
natus est. uixta ꝓpħiam micheȩ. quod su¬
ꝑ asium sedens uenit iherusolimam.
Et in tempore passionis ueste rubea in¬
dutus est. ⁊ sicut ouis ad occisionem du¬
etus est. ⁊ cum iniquis reputatus est:
sient deplorauerat ysaias. Quod trigin¬
ta argenteis uenundatus. ac spinis eo¬
ronatus. ⁊ lapide occlusus est. ut lam̃¬
tatus fuerat iheremias. Quod transsixis
palmis ac pedibus felle ⁊ aceto potatus
est. ⁊ diuisa sunt uestim̃ta eius. ⁊ suꝑ tu¬
nicam eius missa ẽ sors. ⁊ ipse collocatus¬
ẽ in obscuris sicut mortu scłi. deflente
descriptio ꝓpħarum de humilitate et

Expanded text:
fecisse desolatione secuta. Item Christum venisfecisse desolatione secuta. Item Christum venisse, et quis esset Christus indicavit olim forma humilitatis ejus ac passionis a multis vatibus particulatim descripta, et in solo Jesu Domino nostro tota simul inventa. Nos autem verbi gratia partem descriptionis illius subjicimus, sicut est quod in Bethlehem nasci dignatus est, juxta prophetiam Micheae: quod super asinum sedens venit Hierosolymam, et in tempore passionis veste rubea indutus est. Et sicut ovis ad occisionem ductus est, et cum iniquis reputatus est , sicut deploraverat Isaias. Quod triginta argenteis venundatus est ac spinis coronatus et lapide occlusus est , ut lamentatus fuerat Jeremias; quod transfixis palmis ac pedibus, felle et aceto potatus est, et divisa sunt vestimenta ejus, et super tunicam ejus missa est sors , et ipse collocatus in obscuris, sicut mortui saeculi , deflente descriptio prophetarum de humilitate et
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotii. ꝑpetuamq desolationem uide¬
oꝵ computando demonstrat in ꝑsona ga¬
brielis archangłi ad se loquentis his ũbis.
Septuaginta ebdomades ad breuiatȩ sũt
ut comsummetur preuaricatio. ⁊ finem
post. Occidetur inquit xp̃s: ⁊ non erit eiꝰ
ppłs qui eum negaturus ẽ. Item paulo
post. Et indimidio ebdomadis deficiet
hostia ⁊ sacrificium. ⁊ in templo erit ab¬
homunatio desolationis. ⁊ usq ad consum¬
mationem ⁊ finem ꝑseuerabit desolatio.
Huuis gͦ ꝓpħiȩ compendium ẽ quantũ
adp̃sentem rationem ꝑtinet. quod in
ebdomada septuagesima ungendus et
occidendus ẽet xp̃s. ⁊ uetus sacerdotiũ
defecturum. Hec aut̃ ebdomada euol¬
uebatur. ꝓpetuaq desolatio secutura
olim imꝑante tyberio successore augu¬
sti. quando baptizatus ⁊ crucifixus ẽ dñs¬
iħs. Ex tunc igitur ꝓpħica ueritate non
solum uenisse xp̃m. s etiam unctum esse
constat ⁊ passum. uetusq sacrificium de¬

Expanded text:
sacerdotii perpetuamque desolationem Judaesacerdotii perpetuamque desolationem Judaeorum computando, demonstrat in persona Gabrielis archangeli, ad se loquentis his verbis: Septuaginta hebdomadae abbreviatae sunt ut consumatur praevaricatpost: Occidetur, inquit, Christus, et non erit ejus populus qui eum negaturus est ; item paulo post: Et in dimidio hebdomadis deficiet hostia et sacrificium, et in templo erit abominatio disolationis, et usque ad consummationem et finem perseverabit desolatio . Hujus ergo prophetiae compendium est, quantum ad praesentem rationem pertinet, quod in hebdomada septuagesima ungendus et occidendus esset Christus, et vetus sacerdotium defecturum. Haec autem hebdomada evolvebatur perpetuaque desolatio secutura erat, imperante Tiberio successore Aug., quando baptizatus et fuerit crucifixus Jesus Dominus. Ex tunc igitur prophetica veritate non solum venisse Christum, sed etiam unctum esse constat, et passum, vetusque sacrificium de
Abbreviated transcription (Latin):
ihrłm. Quis ẽ aut̃ adeo rudis. ut non
intelligat in his ũbis montem eleuatũ
suꝑ montes. xp̃m ẽẽ regem suꝑ principes:
In huius ergo regis aduentu uidebat pro¬
pha legem exituram ẽẽ non de monte sy¬
na ad erudiendam unam gentem sicut
prius: s de monte syon ad docendas om̃s¬
gentes. nunc sicut factum eẽ uidemus.
uetus aut̃ lex quin quagesimo die post
inimolationem paschalis agni data ẽ mo¬
usi: noualex quinquagesimo die post oc¬
cisionem ⁊ resurrectionem ueri agni scĩs
apłis inspuata est. De qua lege dicit etiã
sẽs heremias. E cce dies ueniunt dicit
dñs et confiriabo suꝑ domum iacob te¬
stam̃tum nouum. non scđm testam̃tum
quod constitui patrib indie qua app̃hendi
manum eoꝵ ut educerem eos de terra
egipti.⁊ cetã. Qm̃ igitur in aduentu xp̃i
nouam legem ab ipso ferendam eẽ ꝓpħȩ
manifestum est. Scissimusq cdaniel nõ
solum uenisse xp̃m. uerum eciam tem¬
pus unctionis ⁊ passionis eius. ⁊ finem

Expanded text:
. Quis autem adeo rudis, ut non intelligat in his verbis montem elevatum super montes, Christum esse regem super principes? In hujus ergo regis adventu videbat propheta legem exituram esse, non de monte Sina, ad erudiendam unam gentem sicut prius, sed de monte Sion ad docendas gentes sicut nunc factum esse videmus. Vetus autem lex quinquagesimo die post immolationem paschalis agni data est Moysi, nova lex quinquagesimo die post occisionem et resurrectionem veri Agni, sanctis apostolis inspirata est, de qua lege dicit etiam sanctus Jeremias: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et confirmabo super domum Jacob testamentum novum, non secundam testamentum quod constitui patribus, in die qua apprehendi manum eorum ut educerem eos de terra Aegypti, etc. . Quoniam igitur in adventum Christi novam legem ab ipso ferendam esse prophmanifestum est. Sanctissimus quoque Daniel non solum venisse Christum, verum etiam tempus unctionis et passionis ejus, et finem
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ eius admirabilis. consiliarius. ds̃ for¬
tis. pat futuri scłi: princeps pacis. Multi¬
plicabitur eius imꝑium: ⁊ pacis non erit
finis. Ubi idest in his ũbis ysaiȩ cauenda
ẽ falsa uideoꝵ interp̃tacio. qua uaticini¬
um istud ad ezechiȩ nomen inflectere la¬
borant. quando cum xp̃ianis simplicibus
alt̾cantur. Falsa certe: quia non habetur
scriptum inhebraico. ⁊ uocabitur nom̃
eius ezechias quod interp̃tatur fortis am̃
s uocabitur nom̃ eius elgibor. quod int̾¬
p̃tatur ds̃ fortis. Quod nom̃. id est el soli
deo conuenit. ⁊ non ezechiȩ: cui nec cetã
quȩ secuntur conuenire possunt. Cete¬
rum inuaticinio dauid simul cũ deitate¬

Expanded text:
siliarius, Deus fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis: multiplicabitur ejus imperium et pacis non erit finis . Ubi in his verbis Isaiae cavenda est falsa Judaeorum interpretatio, qua vaticinium istud ad Ezechiae nomen inflectere laborant, quando cum Christianis simplicibus altercantur: falsa certe, quia non babetur scriptum in Hebraico, et vocabitur nomen ejus Ezechias, quod interpretatur fortis Domini, sed vocabitur nomen ejus Elgiber, quod interpretatur Deus fortis, quod nomen, id est El, soli Deo convenit, et non Ezechiae, cui nec caetera quae sequuntur convenire possunt. Caeterum in vaticin
Abbreviated transcription (Latin):
s ipsum solum uere ẽẽ xpm ostendit.
olim p̃sens indicatio contempotalium
sibi uatum uelut zachariȩ ⁊ helisabeth.
simeonis ⁊ anne. quoꝵ gesta seu uati¬
cinia nota sunt. ⁊ ioħis baptistȩ dicen¬
tis. ecce agnus dĩ ecce qui tollit pecca¬
ta mundi. Quando enim isti dñm iħm
in natiutate ⁊ baptismo. ⁊ passione dni
nr̃i iłu xp̃i quasi extrinsecus. s tamen
diuinitus facta sunt. nõmͦ uenisse xp̃m.
s ipsum uere xp̃m ẽe declarauerunt.
sicut uisiones angłoꝵ letantium inna¬
tiuitate eius. sicut stella noua rutilans
adindicium eius. sicut magi cum mu¬
neribus uenientes ad cunabula eius.
Quȩ miracula sic turbauerunt hero¬
dem regem abusiuum: ut in emula¬
tionem xp̃i nati. coeuoꝵ eius infantum
crudelissimam stragem daret. P retẽt
sicut tonitruum paternę uocis. ⁊ sp̃s scĩ
columbina species inbaptismo eius: et
sicut ea qm̃ sol obscuratus est ⁊ t̾ra tre¬
muit. ⁊ uelum templi in occisione eius

Expanded text:
 ipsum solum vere esse Christum ostendit. olim praesens indicatio contemporalium sibi vatum ostendit, velut Zachariae et Elisabeth, Simeonis et Annae, quorum gesta seu vaticinia nota sunt, et Joannis Baptistae dicentis: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Quando enim isti Dominum Jesum in nativitate et baptismo et passione Domini nostri Jesu quasi extrinsecus, sed tamen divinitus facta sunt, non modo venisse Christum, sed ipsum vere esse declaraverunt, sicut visiones angelorum laetantium in Nativitate ejus, sicut stella nova rutilans ad indicium ejus, sicut magi cum muneribus venientes ad cunabula ejus, quae miracula sic turbaverunt regem abusivum, ut in aemulationem Christi nati coaevorum ejus infantium crudelissimam stragem ederet. Praeterea sicut tonitruum paternae vocis, et Spiritus sancti columbina species in baptismo ejus, et sicut quando sol obscuratus est, et terra tremuit, et velum templi scissum es
Abbreviated transcription (Latin):
Quis fuscitauit om̃s terminos terre: Quod no¬
erigo ꝓpris supradictis quȩ xp̃m a creatura
separant. fit ꝑ racion᷑ationem demonstratio
dĩtatis eius. hoc modo. Quic quid ẽ: aut cre¬
ator aut creatura ẽ. Proinde quod ẽ: si creatu¬
ra non ẽ. creator ẽ. Cum gͦ xp̃s sit dĩ brachiũ.
quod creatura non ẽ: sine dubio creator ẽ.
Item filius naturalis ⁊ si nimero differt a
patre suo qm̃ alter est: naturali tamen
disfmitione patri suo unum idemq est.
At xp̃c dĩ filius naturalis est. dep̃s igitur
idem quod pater. idest ds̃ ẽ. Liquet igitur
xp̃m quia deibrachium ẽ dm̃ eẽ: et quia
dĩ fuus dm̃ esse. Pret̾ hec deniq sunt ua¬
ticinia quedam de xp̃i deitate sic aꝑta
ut ineorum tractatu non sit opus uti ra¬
ciocinatione. qm̃ euident̃ illum ipso no¬
mine dm̃i clamant cum laudib dec dig¬
nis quamuis non sine cominemoratiõe
humanitatis eius. quȩ fit ut ds̃ uerus

Expanded text:
quis suscitavit omnes terminos terrae? quod noquis suscitavit omnes terminos terrae? quod noergo propriis supradictis quae Christum a creatura separant, sit pro ratione demonstratio divinitatis ejus hoc modo. Quidquid est aut Creator, aut creatura: proinde quod est, si creatura non est, Creator est. Cum ergo Christus sit Dei brachium, quod creatura non est, sine dubio Creator est. Item filius naturalis, et si numero differt a Patre suo quoniam alter est, naturali tamen definitione Patri suo unum idemque est. At Christus Dei Filius naturalis est, Christus igitur idem quod Pater, id est Deus est. Liquet igitur Christum quia Dei brachium est Dominum esse, et quia Dei Filius est esse Deum. Praeter haec denique sunt vaticinia quaedam de Christi divinitate sic aperta, ut in eorum tractatu non sit opus uti ratiocinatione. Quoniam evidenter illum ipso nomine Dominum clamant cum laudibus Deo dignis, quamvis non sine commemoratione humanitatis ejus, qua fit ut Deus verus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria manifestant apropħis exposita ue¬
lut hoc quia xp̃s est homo de uirgine
natus ysaia teste ⁊ xp̃s est homo sine
adutorio int̾ mortuos liber teste dauid.
Nec enim alium hominem uirgo mat̃
peperit. nec alius uirtute sua liber amor¬
tius resurrexit. Deinde uͦ sunt alia ap̃i
ꝓpria quib omẽm suꝑeminet creaturã:
sicut illud ab ysaia cum admiratione
prolatum. dñe quis credidit auditu
nr̃o. et brachium dñi cui reuelatum ẽ:
Et illud dauiticum. Dñs dixit adme. fi¬
luis meus es tu ego hodie genui te. Neq
emin angłs. neq alia creatura dei bra¬
chium est. aut in et̾ño die naturalis
dĩ filius ẽ. De qua filiatione uł genati¬
one diuina: satis exstat copiosa theolo¬
goꝵ auctoritas: Unde rex mire sapiens
subtilissimam q̃stionem ꝓponebat dicẽs
Quis ascendit incelum atq descendit:
Quis contniuit spiritum inmanibꝰ suis:
Quis colligauit aquas quas ĩ uestim̃to:¬

Expanded text:
propria manifestant, a prophetis exposita, vepropria manifestant, a prophetis exposita, velut hoc quia est homo de virgine natus, Isaia teste: Et Christus est homo sine adjutorio inter mortuos liber, teste David. Nec enim alium hominem virgo mater peperit, nec alius virtute sua liber a mortuis resurrexit. Deinde vero sunt alia Christi propria, quibus omnem supereminet creaturam, sicut illud ab Isaia cum admiratione prolatum: Domine, quis credidit auditui nostro et brachium Domini cui revelatum est? Et illud Davidicum: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te . Neque enim angelus, neque alia creatura Dei brachium est, aut in aeterno die naturalis Dei filius est. De qua filiatione vel generatione divina satis exstat copiosa theologorum auctoritas; unde rex mire sapiens subtilissimam quaestionem proponebat dicens: Quis ascendit in coelum atque descendit? quis continuit spiritum in manibus suis? quis colligavit aquas quasi in vestim
Abbreviated transcription (Latin):
falsum esse rationes chronicarum facile
probant. Si dixerit illum non esse xp̃m
cui suꝑius relata descriptio conuenit cũ
testimonio ꝓpħarum: tum etiam eo falsꝰ
esse probatur. quod nullus est alius cui
conuenire possit. Si nouis & indicibus ꝓ¬
pbete obgmnire temptiũt: refellunt
eum ueteres. ⁊ cutumfulgentia signorũm¬
⁊ miraculoꝵ. Si aut̃ miracula natiuitatis
⁊cetã facta fuisse non credit: arguit illum
innocentum cedes. ⁊ hystorie multȩ. Mag¬
nifica uero xxp̃i oꝑa obumbrare nõ ualet.
quia tantis litterarum edificiorum ⁊ alis
signis impressa. uł expressa sunt. ut sine
ruina mundi disparere non possinit.
Tanta igitur ratione conuictus. tantisq
scõꝵ testimoniis confutatus uideus. si
legali ⁊ ꝓpħice auctoritati non ad quiescit:
Hactenus expedito quia uenit xp̃s. et
quando. et quis sit. ab hinc quia uerus
ds̃ est ingrediamur ostendere. Hoc ergo
os homines excellere sua queclam gloriosa

Expanded text:
falsum esse rationes chronicarum facile falsum esse rationes chronicarum facile probant. Si dixerit illum non esse Christum, cui superius relata descriptio convenit, cum testimonio prophetarum, tum etiam eo falsus esse probatur, quod nullus est alius cui convenire possit. Si novis et judicibus prophetis obgannire tentaverit, refellunt eum veteres et circumfulgentia signorum miracula. Si autem miracula Nativitatis, et caetera facta fuisse non credit, arguit eum innocentium caedes, et historiae multae. Magnifica vero Christi opera obumbrare non valet, quia litterarum, aedificiorum et aliis signis impressa vel expressa sunt, ut sine ruina mundi disparere non possint. Tanta igitur ratione convictus, tantisque sanctorum testimoniis confutatus Judaeus, si legali et propheticae auctoritati non acquiescit, Hactenus expedito quia venit Christus, et quando, et quis sit, ab hinc quia verus Deus est ingrediamur ostendere. Hoc ergo nes alios excellere: sua quaedam gloriosa
Abbreviated transcription (Latin):
surdi audiunt. mortui resurgunt. pau¬
ꝑes euangłitantur. Et beatus ẽ qui non
fuerit scandaliratus inme. Hec enim et
quod in omẽm t̾ram exiuit sonus apłoꝵ¬
eius. ⁊ quod impso benedici uidentur
om̃s tribus trȩ.⁊ alia innumerabilia spõ¬
te p̃terimus. quia satis copiose quod pro¬
positum fuerat᷑ demonstrauimꝰ. id est xpm̃
tempore suo uenisse. nec habet iudeus
quid dicere contra. Nam si dixerit scep¬
trum de uida non ẽẽ ablatum. ꝑspicue
falsus ẽ. qm̃ curiter annos mille dispsa
est tribus uida in om̃s uentos. ⁊ locum reg¬
ni sacerdotalis aliem possident. Quod sidi¬
xerit sacctdotium eius non eẽ defunctum:
mentitur plane. quia nec extra ibrłm hab
sicrificandi licentian. nec intra facultatẽ.
Ac si dixerit testam̃tum non eẽ finitum.
et hoc ꝑspicue falsum ẽ: quia sine sanguine
sacrificii non stat uis uetĩs testam̃ti. Si
dixerit numerum scĩ danielis in tempore
supͥradicto non fuisse conplecu: hoc qͦq

Expanded text:
audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur. Et beatus est qui non fuerit scandalizatus in me . Haec enim et quod in omnem terram exivit sonus apostolorum , et quod in ipso benedici videntur omnes tribus terrae , et alia innumerabilia sponte praeterimus, quia satis copiose quod propositum fuerat demonstravimus, id est, Christum tempore suo venisse. Nec habet Judaeus quid hiscere contra. Nam si dixerit sceptrum de Juda non esse ablatum, perspicue falsus est, quia circiter annos mille dispersa est tribus Juda in omnes ventos, et locum regni sacerdotalis alieni possident. Quod si dixerit sacerdotium ejus non esse defunctum, mentitur plane, quia nec extra Hierusalem habet sacrificandi licentiam, nec intra facultatem. At si dixerit testamentum non esse finitum, et hoc praecipue falsum est, quia sine sanguine sacrificii non stat jus Veteris Testamenti. Si dixerit numerum sancti Danielis in tempore supradicto non fuisse completum, hoc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ut cred̾ent etiam hoc ineis ẽẽ improbandũ.
quod malo suo tenebant bonum. Ego aut̃
quod de hac re sentio breuit᷑ dicam: rebap¬
tizare hereticos quod illi fecisse dicuntur
tunc fuit humani erroris. Paptizare aut̃
catholicos quod ad huc isti faciunt: semꝑ
ẽ diabolicȩ p̃sumptionis. S uolo michi
soluat iste questionem: quando quidem
cum romanȩ ęccłiȩ ꝑ ordinem commeno¬
raret epõs. int̾ eos cominemorauit et ste¬
phanum. quos episcopatum illibatũ ges
sisse confessus est. Cum gͦ stepħs ñ solum
non rebaptizaret hereticos. uerum etiam
hoc facientes uł ut fieret decernentes ex¬
commnunicandos ẽẽ censeret. sicut alioꝵ
epõꝵ et ipsius eyprian litterȩ ostendunt.
tam̃ cum eo cxprianus inunitatis pace
ꝑmansit. Quid hic dicturi sunt: Excu¬
tiant ingenia sua quantum possunt:
&e utrum ualeant responde considerent.
Ecce duo erant uno tempore ut de aliis
taceam qui diũsa sentiebant: duo erãt

Expanded text:
ut crederent etiam hoc in eis esse inprobandum, ut crederent etiam hoc in eis esse inprobandum, quod malo suo tenebant bonum. ego autem ut quod de hac re sentio breuiter dicam: rebaptizare haereticos, quod illi fecisse dicuntur, tunc fuit humani erroris, rebaptizare autem catholicos, quod adhuc isti faciunt, semper est diabolicae praesumptionis. Sed uolo mihi soluat iste quaestionem, quandoquidem, cum Romanae ecclesiae per ordinem commemoraret episcopos, inter eos commemorauit et Stephanum, quos episisse confessus est. Cum ergo Stephanus non solum non rebaptizaret haereticos, verum etiam hoc facientes, vel ut fieret decernentes, excommunicandos esse censeret, sicut aliorum episcoporum et ipsius Cypriani litterae ostendunt; tamen cum eo Cyprianus in unitatis pace permansit. Quid hic dicturi sunt? Excutiant ingenia sua quantum possunt, et utrum valeant respondere considerent. Ecce duo erant uno tempore, ut de aliis taceam, qui diversa sentiebant; duo erant
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊ hearitatis qua excellebat luce illa
obumbratio fugaretur. et ut sarm̃tum
fructuosum fieret. fructuosius si quod
habebatur purgandum. si nulla re ali¬
a certe passionis falce ultima tolleretur.
Hec nos quia baptismi ueritatem etiam
inhereticoꝵ iniquitate agnoscimus potiꝰ
quam negainus. ideo meliores cypriano
sumus. sicut nec petro qui gentes iudai¬
zare non cogimus. Hoc de agrippino aliis¬
q ep̃is qui illa concilia fecisse ꝑhibentur
responderim. qui sic diu̾sa senserunt ut
cum eis contra quos de hac questione sen¬
tiebant inunitate ꝑsisterent. ubi kearitas
cooꝑit multitudinẽ pecc̃oꝵ. Sic namq
ambulantib in eccłiȩ uĩtate iquam
ꝑuenerant: potuit ds̃ sicut apłs dicit
io quoq illis reuelare quod alit sapiebãt.
Noua enim tunc questio fuit quemad¬
modum suscipiendi ẽnt heretici. quȩ nõ¬
nullos fr̃s hereticam ꝑnitiem uehem̃ter
nũto detestantes ipsa nouitate turbauit.

Expanded text:
ut et charitatis qua excellebat luce, illa ut et charitatis qua excellebat luce, illa obumbratio fugaretur, et ut sarmentum fructuosum fieret fructuosius, si quid habebat purgandum, si nulla re alia, certe passionis falce ultima tolleretur. Nec nos quia Baptismi veritatem etiam in haereticorum iniquitate agnoscimus potius quam negamus, ideo meliores Cypriano sumus: sicut nec Petro, quia Gentes Judaizare non cogimus. Hoc de Agrippino aliisque episcopis, qui illa concilia fecisse perhibentur, responderim, qui sic diversa senserunt, ut cum eis, contra quos de hac quaestione sentiebant, in unitate persisterent, ubi charitas cooperit multitudinem peccatorum. sic namque ambulantibus in ecclesiae ueritate in quam peruenerant potuit deus, sicut apostolus dicit, id quoque illis reuelare quod aliter sapiebant. noua enim tunc quaestio fuit, quemadmodum suscipiendi essent haeretici, quae nonnullos fratres haereticam perniciem uehementer merito detestantes ipsa nouitate turbauit,
Abbreviated transcription (Latin):
nebulas excitare. Nam illud quod adiũgit
de ep̃o hartaginensi agrippino. de inclito
uartere cypriano de septuaginta p̃ces¬
sorib eypriani. quia hoc fecerunt ⁊ fieri
p̃cepunt: o quam detestandꝰ error est
hominum. qui claroꝵ iuroꝵ quȩdam
non recte facta laudabilit̾ se mirari pu¬
tant. aquoꝵ uirtutib alieni sunt. Sic
enim nonnulli petro apło comparari se
uolunt. si xpm negauerint. si uero etiam
gentes uidei uidaizare coegerint. uocita¬
ii germani eius asfectant. apłica grã aut¬
continuo delerentur. nec ei non dico p̃.¬
ferri s saltum possit᷑ ȩquari. aut de ꝓximo
nec gentes uidaizare compulerit: sic
etiam martyrem gloriosissimum cypͥa¬
num si apud hereticos uł scismaticos da¬
tum xp̃i baptismum nolebat agnoscere.
dum eos nimium detestaretur quod a-
catholica unitate quam multum dilexit
separatos dolebat. tanta eiuis mĩta usq
ad triumphum martẏrii consecuta sũt.

Expanded text:
nebulas excitare. Nam illud quod adiungit nebulas excitare. Nam illud quod adiungit de episcopo Carthaginiensi Agrippino, de inclito martyre Cypriano, de septuaginta praecessoribus Cypriani, quia hoc fecerunt et fieri praeceperunt, o quam detestandus error est hominum, qui clarorum uirorum quaedam non recte facta laudabiliter se imitari putant, a quorum uirtutibus alieni sunt! sic enim et nonnulli Petro apostolo comparari se uolunt, si Christum negauerint; si uero etiam gentes iudaizare coegerint, uocitari germani eius affectant. haec in continuo delerentur; nec ei, non dico praeferri, sed saltem possit aequari, aut de proximo nec Gentes Judaizare compulerit. Sic et in martyre gloriosissimo Cypriano: si apud haereticos vel schismaticos datum Christi Baptismum nolebat agnoscere, dum eos nimium detestaretur, quos a catholica unitate, quam multum dilexit, separatos dolebat; tanta ejus merita usque ad triumphum martyrii consecuta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fario scelere separantur. Ut enim ũbis apłi
magis utar: reuelatur enim ira dei de ce-¬
lo suꝑ omẽm impietatem ⁊ iniusticiam ho¬
minum qui ueritatem in iniquitate deti¬
nent. Hec ira si non se correcerint etiam
istos inueniet: qui ueritatem ap̃ian bap¬
tismatis in iniquitate detinent suȩ sacri¬
legȩ separationis. Eccłia uero catholica q̃
sicut de illa p̃dictum est ꝑ om̃s gentes co¬
piosa fecunditate diffunditur: nullius
sic em̃dat iniquitatem. ut in eo non ipsius
s sui dñi destruat ueritatem. Quod ergo
iste quasi licenter ac fident̃ exclamat. bap¬
tr aui securus. quem tu sacrilegus inqui¬
nasti. baptizaui inquam. feci quod fecit apłs
uiulus. legat ubi hoc fecerit apłs paulus.
Quod si de illis apuo ephesum uult intelli¬
gi: audeat gͦ dicere quod eos ioħs sacrilegus
inquinarit. Quod si non audet dicere quod
aptissimum nefas est: desinat tandem de
re multum dissimili falsȩ similitudinis

Expanded text:
fario scelere separantur. ut enim uerbis apostoli fario scelere separantur. ut enim uerbis apostoli magis utar, reuelatur ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum qui ueritatem in iniquitate detinent. haec ira, si non se correxerint, etiam istos inueniet, qui ueritatem christiani baptismatis in iniquitate detinent suae sacrilegae separationis. Ecclesia uero catholica, quae sicut de illa praedictum est per omnes gentes copiosa fecunditate diffunditur, nullius sic emendat iniquitatem, ut in eo non ipsius, sed sui domini destruat ueritatem. quid ergo iste quasi licenter ac fidenter exclamat: baptixaui securus quem tu sacrilegus inquinasti; baptixaui, inquam; feci quod fecit apostolus Paulus? legat ubi hoc fecerit apostolus Paulus. quodsi de illis apud Ephesum uult intellegi, audeat ergo dicere, quod eos Iohannes sacrilegus inquinarit. quod si non audet dicere, quoniam apertissimum nefas est, desinat tandem de re multum dissimili falsae similitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
audent destruere. non dubitant errare.
quin etiam si quos non solum lalcos set it
clericos. nec quoslibet clericos uerum ⁊
ti sunt quas apłi labore ꝓprio fundauert᷑.
si aliquo modo seductos adse tranferre po¬
tuerunt cathecuminos faciunt: hec eoꝵ
detestabilia nequaquam suscipintus. quã¬
p̃terimus ut humiliorem agant peniten¬
tiam qui iam fideles ȩccłiam catholicam
deseruerunt: quam qui in illa nondũ
fuerunt. nec ad dericatum admittunt᷑.
siue ab hereticis rebaptizati sint. siue
prius suscepti ad illos redierint. siue apud
eos clerici. siue laici fuerint. Et qui hec mõꝵ
negligenter agunt. et eos forte clericos u
catholica faciunt. uł eẽ ꝑmittunt. quauis
adiligentiorib fratño iure culpentur: tam̃
nec ipsi eis clericatum deserendum putant.
nisi quod ab illis uł nouerunt em̃datos eẽ
uł credunt. Ac ꝑhoc frustra calumpniant᷑
ȩccłiȩ catholicȩ quicumq ab eius unitate ne¬

Expanded text:
audent destruere, non dubitant iterare; audent destruere, non dubitant iterare; quin etiam, si quos, non solum laicos, sed et clericos, nec quoslibet clericos, verum eti sunt, quas Apostoli labore proprio fundaverunt, si aliquo modo seductos ad se transferre potuerint, catechumenos faciunt. Haec eorum detestabilia mala nequaquam suscipimus: quanpraeterimus, ut humiliorem agant poenitentiam, qui jam fideles Ecclesiam catholicam deseruerunt, quam qui in illa nondum fuerunt. Nec ad clericatum admittuntur, sive ab haereticis rebaptprius suscepti ad illos redierint siue apud illos clerici sine laici fuerint. et qui haec nostrorum neglegenter agunt et eos forte clericos in catholica faciunt uel esse permittunt, quamuis a diligentioribus fraterno iure culpentur, tamen nec ipsi eis clericatum deferendum putant, nisi quos ab illis malis uel nouerunt emendatos esse uel credunt. ac per hoc frustra calumniantur ecclesiae catholicae, quicumque ab eius unitate ne
Abbreviated transcription (Latin):
crilegis siquid uerum cognouerunt con¬
firmasse potius quam negasse: hominũ
aut̃ errorem ⁊impietatem saluo quod in
eis uerum inuentum ẽ enĩdasse siue damp¬
nasse. Hanc regulam etiam inbaptisim
ũtate sectamur: ut apud quos eam in¬
uenerius ita retentam atq seruatam
sicut in ȩccłia catholica retinetur atq ser¬
uatur. non eam negemus atq eruamius.
s et manente quod uitiosum. quod pͣuũ.
quod falsum inuno quoq fuerit: curemꝰ.
corrigamus. em̃denius. aut si non possumꝰ
detestatum dampnatumq uitemus.
Proinde cum eos suscipimus: non suscipi¬
mus eoꝵ iniquitatem. qua se ab ęccłia xͥ
dirẽptione sacrilega diuiserunt. Quam
ꝑ euangłium. ꝑ psalmos. ꝑ apłos taminul¬
ta testimonia ꝑhibet calumpniosis ⁊ male¬
dicis criminationib insectatur. nec eũ
ipsitm errorem suscipimus quod baptis¬
mum ap̃i etiam apud hereticos regula
eccłiastica custoditum nolunt agnoscẽ.

Expanded text:
crilegis, si quid ueri cognouerunt, concrilegis, si quid ueri cognouerunt, confirmasse potius quam negasse, hominum autem errorem et impietatem saluo, quod in eis uerum inuentum est, emendasse siue damnasse, hanc regulam etiam in baptismi ueritate sectamur, ut, apud quos eam inuenerimus ita retentam atque seruatam, sicut in ecclesia catholica retinetur atque seruatur, non eam negemus neque destruamus, sed ea. manente, quod uitiosum, quod prauum, quod falsum in unoquoque fuerit, curemus corrigamus emendemus aut, si non possumus, detestatum damnatumque uitemus. Proinde cum eos suscipimus, non suscipimus eorum iniquitatem, qua se ab ecclesia Christi diremptione sacrilega diuiserunt, qua  Evangelium, per Psalmos, per Apostolos tam multa testimonia perhibet, calumniosis et maledicis criminationibus insectantur: nec eum ipsorum errorem suscipimus, quo Baptismum Christi etiam apud haereticos regula ecclesiastica custoditum nolunt agnoscere,
Abbreviated transcription (Latin):
surgere non credebant: Aineo utiq nõ
ueram tenebant atq habebant fidem.
Ex eo tamen quod uerum habebant
qm̃ cretlebant aep̃m resurrexisse in quo
fuerant baptizati: dat operam apłs etiã
illud curare in quo eis fides sana nõ erat
dicens. si mortui non resurgunt. neq xꝰ
sanaretur. quod resurgere mortuos erro¬
re ꝑnitiosissimo non credebant. Quãobrem
cum inscripturis scĩs canonicis nec illi
inueniant hereticos ad eccłiam catholicam
uenientes denuo baptizatos. nec nos inue-¬
niamus in eodem baptismo quem inhe¬
resi acceꝑant fuisse susceptos: in hac re
dumtaxat par nobis causa est. quia ne
illi quod ficiunt ut hereticos. uel quos he¬
reticos putant denuo baptizent. nec nos
quod facimus ut etiam apud hereticos
datum suscipiamus baptismũ xp̃i: ullo
tempoꝵ apłicorum expresse confirmatur
exemplo. S nos reꝑientes apłos inquib¬
libet errantib. uł qualibet impietate sa¬

Expanded text:
surgere non credebant et in eo utique non surgere non credebant et in eo utique non ueram tenebant atque habebant fidem. ex eo tamen quod uerum habebant, quoniam credebant Christum resurrexisse, in quo fuerant baptizati, dat operam apostolus etiam illud curare, in quo eis fides sana non erat, dicens: si mortui non resurgunt, neque Chsanaretur, quod resurgere mortuos errore perniciosissimo non credebant. quamobrem cum in scripturis sanctis canonicis nec illi inueniant haereticos ad ecclesiam catholicam uenientes denuo baptizatos nec nos inueniamus in eodem baptismo, quem in haeresi acceperant, fuisse susceptos, in hac re dumtaxat par nobis causa est, quia nec illi quod faciunt, ut haereticos uel quos haereticos putant denuo baptizent, nec nos quod facimus, ut etiam apud haereticos datum suscipiamus baptismum Christi, ullo temporum apostolicorum expresso confirmatur exemplo. sed nos repperientes apostolos in quibuslibet errantibus uel qualibet impietate sa
Abbreviated transcription (Latin):
confirmata potius quam negata: cur nõ
sinulit̾ et unum baptisma in quib extra
ecliani constitutis inuenerimus. confirma¬
iis potius quam negamus. ut non ex eo
quod uuillis prauum ẽ. etiam quod rectũ
ẽ deprauemus. s ex eo quod rectum tenẽt
etiam illud in quod deprauati sunt corri¬
gamus: Quid est ergo quod dicit illic
ẽẽ uerum baptisma ubi est uera fides:
beant᷑ euangłium quod non recte intel¬
ligendo. falsi aliquid credant de dõ. Nun¬
quid ꝓpter ipsam fidĩ falsitate etiam euã¬
głium quod uerum apud eos inuenit᷑.
detestandum aut em̃dandum putabimꝰ:
Nec illos chorintios arbitror quos inscis¬
mata dissilusse redarguit ueram fidẽ
habuisse in eo quod dicebant ego sum pau¬
li: hoc enim falsum erat. uerumtam̃ bap¬
tismum habebant ex cuius uĩtate ut is¬
tam corrigerent falsitatem abeo ipso au¬
diunt. Nunquid paulus pro uobis cru¬
cifirus est. aut in nomine pauli baptirati
estis: Erant illic etiam qui mortuos re¬

Expanded text:
confirmata potius quam negata. cur non similiter et unum baptisma, in quibus extra ecclesiam constitutis inuenerimus, confirmamus potius quam negamus, ut non ex eo, quod in illis prauum est, etiam quod rectum est deprauemus, sed ex eo, quod rectum tenent, etiam illud in quo deprauati sunt corrigamus? Quid est ergo, quod dicit illic esse uerum baptisma, ubi est uera fides? beant euangelium, quod non recte intellegendo falsi aliquid credant de deo: numquid propter ipsam fidei falsitatem etiam euangelium, quod uerum apud eos inuenitur, detestandum aut emendandum putabimus? nec illos Corinthios arbitror, quos in schismata dissiluisse redarguit, ueram fidem habuisse in eo quod dicebant: ego sum Pauli; hoc enim falsum erat. uerum tamen baptismum habebant, ex cuius ueritate ut istam corrigerent falsitatem, ab eo ipso audiunt: numquid Paulus pro uobis crucifixus est aut in nomine Pauli baptizati estis? erant illic etiam, qui mortuos re
Abbreviated transcription (Latin):
ueti sacerdotio quod ad tempiis fuerat
institutum. successit nouum atq sem¬
pit̾̃num xp̃i sacerdotium: de quo psalmi¬
sta p̃dixerat. Iurauit dñs ⁊ nõ penitebit
eum: tu es sacerdos inet̃num scđm ordi¬
nem melchisedech. Mutatio quoq legis
xp̃i uenisse demonstrat. quȩ facta est
ipso ueniente sicut p̃dixerat diuinus
ysaias his uerbis. Erit in nouissimis dieb
manifestus mons domus dñi preparatꝰ
in cacumine montium: ⁊ exaltabitur suꝑ
coles. Et uenient ad eum uniũsȩ gentes:

Expanded text:
veteri sacerdotio, quod ad tempus fuerat veteri sacerdotio, quod ad tempus fuerat institutum, successit novum atque sempiternum Christi sacerdotium, de quo Psalmista praedixerat: Juravit Dominus et non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech . Mutatio quoque legis Christum venisse demonstrat, quae facta est ipso veniente, sicut supra dixerat divinus Isaias his verbis: Erit in novissimis diebus manifestus mons domus Domini praeparatus in cacumine montium, et exaltabitur super colles, et venient ad eum universae gentes
Abbreviated transcription (Latin):
titate constat uenisse xp̃m qui regnatu¬
rus erat inȩt̃num. Apm̃ etiam demons¬
trat uenisse cessatio uetĩs sacrificii facta
in aduentu euis: sicut ꝓphauerat mala¬
chias his uerbis.Non est michi uoluntas
accipiam demanib ur̃is quia ab oriente so¬
le usq ad occidentem nom̃ meum cdarum
factum est ingentib ⁊ inonũ loco offertur
nomini meo sacrificium mundũ. qm̃ mag¬
num nom̃ meum ingentib dicit dñs oñi¬
potens. Hiuc ꝓpħiȩ alioꝵ habunde p̃sagia
consonabant. S cum uidei millatemis
eis ad quiescere uellent. s semꝑ inhiarent
iuigulare uictimas ⁊ comecłe carnes: com¬
pescuit dñs suꝑsticionem ⁊ gulam ipsoꝵ
magna ii.extrudens eos de loco regnt.
inquo solo ⁊ nusquam alibi sacrificare
concesserat eis lex. Sieq tandem ꝑsense¬
runt inuiti uerum ẽẽ p̃sagium defunc¬
ti sacerdotii sui: cum neq extra haberent
surificindi licentiam. nec intra sua quon¬
dam menia facultatem. T̃ ransacto itaq

Expanded text:
ritate constat, venisse Christum qui regnaturus erat in aeternum. Christum etiam demonstrat venisse cessatio veteris sacrificii facta in adventu ejus, sicut prophetaverat Malachias his verbis: Non est mihi voluntas icium non accipiam de manibus vestris, quia ab oriente sole, usque ad occidentem, nomen meum clarum factum est in gentibus, in omni loco offertur nomini meo sacrificium mundum, quoniam magnum nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens . Huic prophetiae aliorum abunde praesagia consonabant. Sed cum Judaei nullatenus eis acquiescere vellent, sed semper inhiarent jugulare victimas, et comedere carnes, compescuit Dominus superstitionem ipsorum magna vi, extrudens eos de loco regni, in quo solo, et nunquam alibi sacrificare concesserat eis lex. Sicque tandem persenserunt inviti verum esse praesagium defuncti sacerdotii sui, cum neque extra haberent sacrificandi licentiam, nec intra sua quondam moenia facultatem. Transacto itaque
Abbreviated transcription (Latin):
cumq nomine errantibus de ipsis gen¬
tilib ydolarumq cultorib multa
utiq a nobis cliu̾sitate distantib. nicħ
aliud nobis demonstrat apłs. nisi ut
in ipsis quoq ita quicquid prauũ est¬
corrigamus: ut quod forte rectum est
approbemus. Nam utiq ydolatras et
quod ẽ grauius non tantũ cultores s
guebat ubiait. Qui cognoscentes d̃
non sicut diñ glorificauerunt. aut grãs
egerunt: s euanuerunt incogitacio¬
nib suis. et obscuratum ẽ insipiens

Expanded text:
cumque nomine errantibus. De ipsis gencumque nomine errantibus. De ipsis gentilibus idolorumque cultoribus multa utique a nobis diuersitate distantibus nihil aliud nobis demonstrat apostolus, nisi ut in ipsis quoque ita quidquid prauum ecorrigamus, ut quod forte rectum est approbemus. nam utique idolatras et quod est grauius non tantum cultores, seguebat ubi ait: qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euan uerunt in cogitationibus sui