comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gittas uel aliquod uulneris telum. s
hoc specialit̾ euenit in xp̃m. S ⁊ in
forti arcꝰ eiꝰ. Xp̃s enim arcum suum ⁊
arma posuit in deo.qui fortis ẽ ꝓpug¬
nator euiꝰ uirtute concidet᷑ omnis neqͥ¬
tia ꝑfidorũ & dissoluta sunt uincła
brachiorum etꝰ. Quib fr̃s eum tunctũ
ad pilatum duxerunt: uł̃ quib eum
suspensum in ligno crucifixerunt. Re¬
sci sa sunt enim ꝑ manum dez omnipo¬
tentis iacob. hoc est ꝑmanum dei om¬
nipotentis iacob. ex cuiꝰ femore ips e
dominus bonꝰ pastor egress. e̾ lapis ce
firmitas credentium in isrł. Ds̃ patͥs
tui erit adiutor tuus. Qͥs adiuint filiũ.
nͥ solus d̃s pat̾ qui dixit. iacob puer m̃s.
suscipiãt eum anima mea: ce om̃ps be¬
nedicet tͥ bñdictionib cęli desuper.
benedictionib abyssi iacentis deorsũ:
Uniu̾sa enim subiecit ei. cȩlestia. ꝑ b̃ndi¬
ct̾ionem celi: t̾restria. ꝑ bndictionẽ¬
abyssi iacentis deorsum: ut oĩb angłis

Expanded text:
gittas, vel aliquod vulneris telum, sed gittas, vel aliquod vulneris telum, sed hoc specialiter evenit in Christum. Sedet in forti arcus ejus. Christus enim arcum suum et arma posuit in Deo, qui fortis est propugnator. Cujus virtute concidetur omnis nequitia perfidorum. Et dissoluta sunt vincula brachiorum ejus, quibus fratres eum vinctum ad Pilatum duxerunt, vel quibus eum suspensum in ligno crucifixerunt. Rescissa sunt enim per manum omnipotentis Jacob, hoc est, per manum omnipotentis Dei Jacob, ex cujus femore ipse Dominus bonus pastor egressus est, lapis et firmitas credentium in Israel. Deus patris tui erit adjutor tuus. Quis adjuvit Filium nisi solus Deus Pater, qui dixit: Jacob puer meus, suscipiat eum anima mea? Et omnipotens benedicet tibi benedictionibus coeli desuper, benedictionibus abyssi jacentis deorsum. Universa enim subjecit ei, coelestia per benedictionem coeli abyssi jacentis deorsum, ut omnibus angelis
Abbreviated transcription (Latin):
uocis imaginem p̃tulit: qͥa redeuntem
in celum post uictoriã xp̃m . pat̾ allo¬
quitur dicens. filiꝰ accrescens ios eph.
filiꝰ accrescens utiq in gentib: qͥa cũ
ob incredulitatem synagoge popłm re-¬
linquisset: innumeram sibi plebem ec¬
clesiȩ ex omnib gentib ampliauit.
qͦd ce dauid cecinit dicens. Reminis¬
centur & conu̾tent᷑ ad dñm uniuersi
fines terrȩ. filiꝰ accres cens: & decorus
aspect̾u. omnes enim suꝑat illiꝰ pulcͥ¬
tudo: iuxta qͦd de ipso inꝑs almis ea-¬
nitur. Specios forma p̃ filiis hõĩum.
filiȩ discurrerunt suꝑ murum: id est
xp̃m. he suꝑ soliditatem fidei quas:
suꝑ murum amore pulchritudinis
xp̃i accensȩ discurrunt. ut uerum
sponsum ꝑ contemplationem aspici¬
ant: & oscło caritatis illi copulentur.
atq adhereant. S obiurgati sunt eũ.
qͣndo falsiꝰ testi moniis calumniantes.
sc̃m dñi oppͥmere synagoge populi co
enim quisquam in ioseph comecit sa¬

Expanded text:
vocis imaginem praetulit, quia redeuntem vocis imaginem praetulit, quia redeuntem in coelum post victoriam Christi Pater alloquitur, dicens: Filius accrescens Joseph. Filius accrescens utique in gentibus, quia cum ob incredulitatem Synagogae populum reliquisset, innumeram sibi plebem Ecclesiae ex omnibus gentibus ampliavit. Quod et David cecinit, dicens: Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae . Filius accrescens et decorus aspectu. Omnes enim superat illius pulchritudo, juxta quod de ipso in psalmis canitur: Speciosus forma prae filiis hominum . Filiae discurrerunt super murum, id est Christum. Hae super soliditatem fidei, quasi super murum, amore pulchritudinis Christi accensae discurrerunt, ut verum sponsum per contemplationem aspiciant, et osculo charitatis illi copulentur atque adhaereant. Sed objurgati sunt eum, quando falsis testimoniis calumniantes sanctum Deum opprimere Synagogae populi cogenim quisquam in Joseph conjecit sa
Abbreviated transcription (Latin):
et conterere: quando nouissima ini¬
mica destruet᷑ mors. & electi om̃s ĩmor¬
talitate & incorruptione uestiti. trium¬
phantes in regnum intrabunt et̾num.
Ioseph ab eo qͦd sibi aliud additam̃tum
optauerat mat̾: uocauit augmentum.
Hunc pharao saphaneth appellauit. qͦd
hebraice absconditoꝵ reꝑto rem sonat:
ꝓ eo qͦd obscura somnia reuelauit. & ste¬
rilitatem p̃dixit: tam̃ qͥa hoc nomen
ab egyptio ponit̾: ipsiꝰ lingue debet
hab̾e rationem. Int̾ptat᷑ gͦ saphaneth e¬
gyptio sermone saluator mundi: eo qͦd
orbem terrȩ ab imminentis famis ex¬
cidio libaret. Quod autem ioseph a
fr̃ib uenditꝰ in egypto sublimatur:
redemptorem nr̃m significat a popło
iudeorum in manib ꝑsequentium t᷑¬
ditum. &e ñc̃ in gentib exaltatum. Cui
pat̾ in b̃ndictione sua ait. filiꝰ accrescẽs
filiȩ discurrerunt suꝑ murum. s exas¬
perauerunt eum. & iurgati sunt. inui
deruntq illi habentes iacła: & cȩt̾a.
Hec ꝓpħia post passionem dñi paterne

Expanded text:
Contere, quando novissima inimica destruetur mors, et electi omnes immortalitate et incorruptione vestiti triumphantes in regnum intrabunt aeternum. Joseph ab eo quod sibi aliud additamentum optaverat mater, vocavit augmentum. Hunc Pharao Sephaneth appellavit, quod Hebraice absconditorum repertorem sonat, pro eo quod obscura somnia revelavit, eique sterilitatem praedixit. Tamen quia hoc nomen ab Aegyptio ponitur, ipsius linguae debet habere rationem. Interpretatur ergo Sephaneth Aegyptio sermone Salvator mundi, eo quod orbem terrae ab imminente famis excidio liberaret. Quod autem Joseph a fratribus venditus in Aegypto sublimatur, Redemptorem nostrum significat a populo Judaeorum in manibus persequentium traditum, et nunc in gentibus exaltatum. Cui pater in benedictione sua ait: Filius accrescens Filiae discurrerunt super murum, sed exaspederuntque illi, habentes jacula, etc. . Haec prophetia post passionem Domini paternae
Abbreviated transcription (Latin):
&e cȩt̾a. In requie cione enim leonis.
potestas expͥmit᷑ ipsius saluatoris:
qui brachio fortitudinis suȩ pote¬
states mundanas religioni suȩ in¬
clinauit. Subiectis qͥppe sibi reg¬
nis ex gentib uniu̾sis pͥncipatus
eius potentia claruit. Ipse enm
apłis principibus populi d̃i toto¬

Expanded text:
etc. . In requietione enim leonis, etc. . In requietione enim leonis, potestas exprimitur ipsius Salvatoris, qui brachio fortitudinis suae potestates mundanas religioni suae inclinavit. Subjectis quippe sibi regnis et gentibus universis principatus ejus potentia claruit. Ipse enim apostolis, principibus scilicet po
Abbreviated transcription (Latin):
cem & uidit pͥncipatum suum. qͦd ĩ
cum pͥncipib popłi: & feẽ iusticias
dñi. & iudicium suum isrł. In bene¬
dictione gad. uidet᷑ moyses p̃dicere
scdm hẏstoriam. potentiam uirorum
fortium. uel uidicium qui de illa
tribu fuerunt: sic̃ fuit iepthe inter
cȩteros iudices ualde clarꝰ ⁊ nobilis
actu. Scd̾m allegoriam uͦ gad. qͥ int̾p̾¬
tatur accinetꝰ. figuram tenet domini
pugnaturꝰ. in infirmitate carnis no¬
strȩ. uirtute diuinitatis sue p̾cinctꝰ
apparuit. Qui in latitudine berre¬
dictus ẽ: cum non solum ex iudeis.
s ex omnib etiam nationib am¬
plissimum a patre in toto orbe reg¬
num accepit: impleto qͦd ꝓpheta
p̃dixerat. Ab ortu enim solis usq
ad occasum magnum ẽ nom̃ meũ:
& horribile in gentib. Qͥa uero ꝑ
humilitatem passionis. ad tantam
excreuit głam celsitudinis: apte
de eiꝰ morte subiungit᷑. quasi leore¬
quieuit. cepitq brachium & u̾ticẽ:

Expanded text:
cem; et vidit principatum suum, quod in cem; et vidit principatum suum, quod in cum principibus populi, et fecit justitias Domini, et judicium suum Israel . In benedictione Gad videtur Moyses praedicere secundum historiam, potentiam virorum fortium vel judicum, qui de illa tribu fuerunt: sicut fuit Jephte inter caeteros judices valde clarus et nobilis actu. Secundum allegorias vero Gad interpretatur accinctus, figuram Domini pugnaturus, in infirmitate carnis nostrae virtute divinitatis suae praecinctus apparuit; qui in latitudine benedictus est, cum non solum ex Judaeis, sed ex omnibus etiam nationibus amplissimum a Patre toto orbe regnum accepit, impleto quod Propheta praedixerat: Ab ortu enim solis usque ad occasum magnum est nomen meum et horribile in gentibus . Quia vero per humilitatem passionis ad tantam excrevit gloriam celsitudinis, apte de ejus morte subjungitur: Quasi leo requievit: cepitque brachium et verticem,
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudinem: xp̃i figuram gerit. E
contrario uͦ ꝑ ferocitatem. significat
diabolum. Antixp̃s gͦ. filiꝰ ẽ ferocis
diaboli. Hic largĩt fluet de basan: qͥa
plenus est confusione. Basan enim in¬
terpretat᷑ confusio: siue pinguedo uł
brucꝰ. Pinguedo enim hic inmietatem
significat suȩ auariciȩ atq luxuriȩ.
Bruci autem similitudinem habet:. in
hoc qͦd sic̃ brucꝰ herbȩ. ita ipse uirtutũ
deuastat formos itatem. Gad ab aduen¬
tu seu ꝓcinctu uocatꝰ est. Quando e¬
nim peꝑit eum zelfa: dixit dña eius.
tu. uel euentu. Dicit enim de illo in
bndictione pat̾ iacob. Qad accine¬
tus p̾liabit᷑ ante eum: & ipse accin¬
getur retrorsum. Totum autem ilt d
est. quod ante ruben & dimidiam
tbum manasse ad filios quos trans
iordanen in possessione dimis erat.
post .xͦiiii. annos reu̾tens. p̾lium ad¬
uersum eos gentium uicinarum gnͣ-
nedictus in latitudine gad: quasi leo
Requieuit: cȩpitq brachium & u̾ti¬

Expanded text:
fortitudinem Christi figuram gerit; e fortitudinem Christi figuram gerit; e contrario vero per ferocitatem significat diabolum. Antichristus ergo filius est ferocis diaboli. Hic largiter fluit de Basan, quia plenus est confusione. Basan enim interpretatur confusio, sive pinguedo, vel bruchus. Pinguedo enim nimietatem significat suae avaritiae atque luxuriae. Bruchi autem similitudinem habet in hoc, quod sicut bruchus herbae, ita ipse virtutum devastat formositatem. Gad ab eventu seu procinctu vocatus est. Quando enim peperit eum Zelpha, dixit domina ejus procinctu vel eventu. Dicit enim de illo in benedictione pater Jacob: Gad accinctus praeliabitur ante eum, et ipse accingetur retrorsum . Totum autem illud est, quod ante Ruben et dimidiam tribum Manasse ad filios quos trans Jordanem in possessione diviserat, post quatuordecim annos revertens, praelium adversum eos gentium vicinarum grandnedictus in latitudine Gad: quasi leo requievit, cepitque brachium et verti
Abbreviated transcription (Latin):
se in lat̾ib aquilonis sedere dic̃. Et de
s etiam cerastes uocat᷑. Cerata enim g̾ce:
cornua dieunt᷑. Serpens ille cornut᷑ ẽẽ
seritur: qui contra uitam froelium. cũ
etiam cornib potestatis. Quis autẽ
nesciat semitam angustiorem ẽẽ quam
uiam: fit gͦ coluber in uiã. qͥa in p̃sentiᷤᷤ
uiȩ latitudine eos ambulare ꝓuocat:
qͥb quasi parcendo blandit᷑. s mordet:
quia eos quib lib̃tatem tͥbuit. erroris
sui ueneno consumit. ftt̃ tt̾m cerastes
in semita: qͥa qͦs fideles repperit. ⁊ sese
int̾ angusta itinera p̃cepti cȩlestis con¬
stringere tiidet: non solum nequitia
callidȩ ꝑsuasionis impetit: uerum cẽ
exercet cornua potestatis. In quo loco
temporum spumat. Et quia antixp̃s
scłi feriendo ꝯtingere. Ut cadat ascensor eiꝰ
tollitur: retͦ cadere dr. Dic̃ enim moy¬
ses in b̃ndictione dan: catulus leonis
flust largit᷑ de basan. Leo enim per

Expanded text:
se in lateribus Aquilonis sedere dicit , et dse in lateribus Aquilonis sedere dicit , et dsed etiam cerastes vocatur. Κέρατα enim Graece cornua dicuntur. Sers asseritur, qui contra vitam fidelium cum etiam cornibus contra potestates. Quis autem nescit semitam angustiorem esse, quam viam? Fit ergo coluber in via, quia in praesentis vitae latitudine eos ambulare provocat, quibus quasi parcendo blanditur. Sed mordet, cum eos quibus libertatem tribuit, erroris sui veneno consumit. Fit iterum cerastes in semita, quia quos fideles reperit, et sese inter angusta itinera praecepti coelestis constringere videt, non solum nequitia callidae persuasionis impetit, verum etiaexercet cornua potestatis. In quo locotemporum spumat. Et quia Antichristus saeculi feriendo contingere. Ut cadat ascensor ejus tollitur, retro cadere dicitur. Dicit enim Moyses in benedictione: Dan catulus leonis fluit largiter de Basan . Leo enim per
Abbreviated transcription (Latin):
autem qͦd aquȩ calidȩ in ipsa nascun-¬
tur tͥbusiue qͦd supra lacum genes ar
fluentis iordanis eẽt irriguus. Hebrei
atitem uolunt ꝓpt̾ tyb̃iadem que legis
uidebat᷑ hab̾e noticiam: agru in irri¬
guum & eloqͥa pulchritudinis ꝓpħari.
fruges &e uelocitatem terre uberioris
ostendit: s meliꝰ. si ad doctrinam sal¬
scͥptum est. Alit̾ autem expͥmit om̃s sc̃o s
p̃dicatores. qͥ instar ceruorum tͣnsilientes.
ad suꝑna se erigunt: cunctisq credenti¬
bus doctrine eloqͥa conferunt. Dan¬
qui int̾pretat᷑ iudicium. Bala enim
cum eum peꝑisset. dixit rachel dña eiꝰ.
Iudicauit me dñs. ⁊ exaudiens. dedit
michi filtum. Causam nominis exp̾¬
sit. Hic iuxta ꝓpħiam iacob: coluber
inuia. cerastes in semita ẽẽ dr. Dict̾
tͥbu futurum: ꝓ eo qͦd hoc loco dan ce
coluber asserit᷑ & mordens. Unde et
int̾ tͥbus isrł pͥmꝰ dan ad aquilonem
castra metatus est: significans illum qͥ¬

Expanded text:
autem quod aquae calidae in ipsa nascunautem quod aquae calidae in ipsa nascuntur tribu; sive quod super lacum Genesar fluento Jordanis esset irriguus. Hebraei autem volunt propter Tiberiadem, quae legis videbatur habere notitiam, agrum irriguum et eloquia pulcfruges velocitatem terrae uberioris ostendens: sed melius si ad doctrinam Salscriptum est. Aliter autem exprimit omnes sanctos praedicatores, qui instar cervorum transilientes, ad superna se erigunt, cunctisque credentibus doctrinae eloquia conferunt. Dan interpretatur judicium. Bala enim eum cum peperisset, dixit Rachel domina ejus: Judicavit me Dominus, et exaudiens dedit mihi filium: causam nominis expressit. Hic juxta prophetiam Jacob, coluber in via, cerastes in semita esse dicitur . tribu futurum, pro eo quod hoc loco Dan ecoluber asseritur et mordens, et quo inter tribus Israel primus Dan ad Aquilonem castrametatus est, illum significans qui
Abbreviated transcription (Latin):
rum suum ad crucis onꝰ portandum:
& adimplendum mandata xp̃i qͥ dix̃.
iugum enim meum suaue: & onꝰ meũ
leue est. Labulon u int̾pretat᷑ habi¬
taculum: ꝓpt̾ea qr lia iam secura de
cohabitatione iacob: dixit. habitabit
mecum uir meus. Hic eandam ecele¬
siam significat: que secꝰ fluctꝰ huiꝰ uitȩ
in habitans. om̃s temptatiões ⁊ tͣbineᷤ scłi
tolerat: et in doctoribus suis ad mon¬
tes uirtutũ et laudes dño referendas
conuocat popłos omnium gentium.
Neptalim qͦq qui int̾ptat᷑ conu̾sauit
me. uel dilatauit me. uel certe impli¬
cuit me: De conu̾sione siue comparatio¬
ne. causa nominis eiꝰ est. Unde ⁊ dicit
rachel. cum eum peꝑisset ancilla eius
bala: comparauit me ds cum sorore mea.
& inualui. Cui dix̃ pat̾ in bndictione
sua. neptalim ceruus emissꝰ: dans elo¬
quia pulchritudinis. Diue. neptalim.
ager irriguus. Utrumq enim signi¬
ficat hebreum u̾bum aila. Significat

Expanded text:
rum suum ad crucis onus portandum, rum suum ad crucis onus portandum, et ad implendum mandata Christi, qui dixit: Jugum enim meum suave, et onus meum leve est . Zabulon, qui interpretatur habitaculum, propterea quia Lia jam secura de cohabitatione Jacob dixit: Habitavit vir meus mecum . Hic eamdem Ecclesiam significat, quae secus fluctus hujus vitae inhabitans, omnes tentationes et turbines saeculi sustinet et in doctoribus suis ad montes virtutum et laudes Domino referendas convocat populos omnium gentium. Nephtalim quoque interpretatur convertit me, vel dilatavit me, vel certe implicuit me. De conversione sive comparatione causa nominis ejus est. Unde et dicit Rachel, cum eum peperisset ancilla ejus Lia Bala: Comparavit me Deus cum sorore mea, et invalui . Cui dixit pater in benedictione sua: Nephtalim cervus emissus, dans eloquia pulchritudinis . Sive, Nephtalim ager irriguus. Utrumque enim significat Hebraeum verbum aila. Significat
Abbreviated transcription (Latin):
necem iudeorum animos tanta obsti¬
natione excitauit: ut om̃s una uoce
dicerent. Sanguis eiꝰ suꝑ nos ce suꝑ
cens. Nunc suꝑ hoc confitebor dño: id
est grãs ago. Hic significat xp̃m: qui
in cubili septilchri quasi leo securus
quodam corporis somno quieuit:
Deuictoq mortis imꝑio. post tͥduum
surrexit: qͥ contͣ adu̾sarias potestates
in cruce confligens. sc̃ãm eccłiam. ꝙͣ
de gentib uniu̾sis ad se uitem ueram
colligens. uino sanguinis sui laua-¬
uit. cunctis hostib suꝑiorem fecit. Ysa¬
char qͥ int̾ytat᷑ merces. hoc aut̃ ideo:
quia mandragoris filii sui ruben. in¬
trortum uiri qui rachel debebatur.
ad se emerat hya. unde ce dum natꝰ eẽt:
dixit lẏa. Dedit ds mercedem meam.
Hunc pat̾ iacob in benedictione sua
asinum fortem nuncupauit. suppo¬
nentem humerum suum ad portan¬
dum: quia in labore t̾rȩ. & uehendis
ad mare que in finib suis nascebantur.
plurimum laborauit. Significat aut̃
eccłiam de gentib. que subiecit hume¬

Expanded text:
necem Judaeorum animas tanta obstinatione excitavit, ut omnes una voce dicerent: « Sanguis ejus super nos et super cens: Nunc super hoc confitebor Domino , id est, gratias ago. Hic significat Christum, qui in cubili sepulcri, quasi leo securus, quodam corporis somno quievit, devictoque mortis imperio, post triduum surrexit; qui contra adversarias potestates in cruce confligens, sanctam Ecclesiam, quam de gentibus universis ad se vitem veram colligens vino sanguinis sui lavavit, cunctis hostibus superiorem fecit. Isachar, qui interpretatur merces. Hoc autem ideo quia mandragoris filii sui Ruben introitum viri, qui Racheli debebatur, ad se emerat Lia. Unde et dum natus esset, dixit Lia: Dedit Deus mercedem meam . Hunc pater Jacob in benedictione sua asinum fortem nuncupavit , supponentem humerum suum ad portandum, quia in labore terrae et vehendis ad mare quae in finibus suis nascebantur, plurimum laboravit. Significat autem ecclesiam de gentibus, quae subjecit hume
Abbreviated transcription (Latin):
os dicens. Quaꝓpt̾ hȩc ancilla illos
figurat. quoꝵ in p̃dicatione fidei e¬
uangelicȩ os erat. & cor non erat: de
quibus scͥptum est. Popłs hic me la¬
biis honorat: cor autem eorum lon¬
se est a me. De quib apłs dic̃. Qui
p̃dicas non furandum: fura¬
ris. ueruntamen ut etiam ꝑ hanc cõ-¬
dicionalem. lib̾a illa uxor iacob la¬
borans. filios hȩredes regni suscipiat:
ideo dominꝰ diẽ. Quȩ dicunt facite:
que autem faciunt. facere nolite. Un¬
ueritate xp̃s annunciet᷑. & in hoc gay¬
deo. s ce gaudebo: tanqͣm & ancilla
pariente. de prole numerosiore lȩta¬
tur. Seruitꝰ itaq ipsa iacob septem
annorum ꝓ duab uxorib. huiꝰ uitȩ
p̃sentis tempꝰ significat. qͦd ꝑ septem
dies uoluit: in qua dominꝰ formam

Expanded text:
os dicens. Quapropter haec ancilla illos os dicens. Quapropter haec ancilla illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os erat, et cor non erat. De quibus scriptum est: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . De quibus Apostolus dicit: Qui praedicas non furandum, furaris . Verumtamen ut etiam per hanc conditionem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suideo Dominus dicit: Quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite . Unveritate Christus annuntietur: et in hoc gaudeo, sed et gaudebo : tanquam et ancilla pariente de prole numerosiore laetatur. Servitus itaque ipsa Jacob septem annorum pro duabus uxoribus hujus vitae praesentis tempus significat, quia per septem evolvitur; in qua Domin
Abbreviated transcription (Latin):
mide: & incertȩ ꝓuidentie nostrȩ.
Sp̃es uͦ et̾nȩ contemplationis dei.
habens certam intelligentiam ueri¬
tatis: ipsa ẽ rachel. Unde etiam dr
bona facie ce pulchra specie. Hanc
enim amat omnis pie studiosus:
oe ꝓpt̾ hanc seruit gr̃e dei: qͥa pecca¬
ta nostra &e si fu̾int sic̃ fenitium. tan¬
quam nix dealbabunt᷑. Laban qͥppe
int̾p̾tatur dealbatio: eui seruiuit ia-¬
cob ꝓpt̾ rachel. Neq enim se quisq
conu̾tit sub gr̃a remissionis pecc̃oꝵ
seruire iusticiȩ: nis iut quiete uiuat
in uerbo: ex qͦ uidet᷑ pͥncipium. qͦd ẽ
ds. Bala quippe ancilla rachel: int̾pta¬
tur inuet̾ata. De uetere quippe turta
carnalibus sensib dedita. corporeȩ
cogitant᷑ imagines: etiam eum aliqͥd
de sp̃itali &e incominutabili sub̃a d.
uinitatis audit᷑. Dus cipit᷑ lia de an¬
cilla sua filios: amore habendł nume¬
rosioris ꝓlis accensa. Inueniamus
autem zelfam ancillam eiꝰ int̾ptari.

Expanded text:
midae, et incertae providentiae nostrae . midae, et incertae providentiae nostrae . Spes vero aeternae contemplationis Dei, habens certam intelligentiam veritatis, ipsa est Rachel. Unde etiam dicitur: Bona facie et pulchra specie . Hanc enim amat omnis pie studiosus, et propter hanc servit gratiae Dei, quia peccata nostra et si fuerint sicut phoenicium, tanquam nix dealbabuntur . Laban quoque interpretatur dealbatio. cui servivit Jacob propter Rachel. Neque enim se quisque convertit sub gratia remissionis peccatorum servire justitiae, nisi ut quiete vivat in verbo, ex quo videtur principium quod est Deus. Bala, ancilla Rachel, interpretatur inveterata. De veteri quippe vita, carnalibus sensibus dedita, corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia divinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendi numerosioris prolis accensa. Invenimus autem Zelpham, ancillam ejus, interpretari
Abbreviated transcription (Latin):
bebat abraham. duo testamenta
intelligere: s ibi in una. et una.
facilius apparet qͦd dr. Hic autem
duȩ sunt ce duȩ. Deinde ibi an-¬
cillȩ filius exhereditatur. hic uero
ancillarum filii simul cum filiis li¬
berarum t̾ram ꝓmissionis accipiuñ.
Unde hie ꝓculdubio aliquid signi¬
ficatur. Quanquam enim due
libere uxores iacob ad nouum testa¬
mentum. quod in lib̾tatẽ uocati su¬
mus existimentur ꝑtinere ñ tam̃
frustra duȩ sunt: nͥ quia duȩ uitȩ¬
nobis in xp̃i corpore p̃dicant᷑. una
temporalis. in qua laboramus: alia
ȩt̾na. in qua dilectionem dei con¬
templabimur. Lia nanq int̾ptat᷑
laborans. Rachel autem: uis prin¬
cipium. siue u̾bum. Act̾io gͦ huiꝰ
uitȩ in qua uiuimus ex fide. labo¬
rios a est in oꝑib: & incerta quo ex¬
itu ꝑueniat ad utilitatem eorum
quib consulere uolumus. Ipsa ẽ
lia. prior uxor iacob: ac ꝑhoc ce in¬
firmis ocłis fuisse commemorat᷑.
Cogitationes enim mortalium ti

Expanded text:
buit Abraham, duo testamenta buit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi fortres Iacob, quarum duae liberae, duae annobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus; alia aeterna, in qua dilectionem Dei contemplamur. Lia namque interpretatur, laborans; Rachel autem risus principium sive verbum. Actio ergo hujus vitae, in qua vivimus ex fide, laboriosa est in operibus, et incerta quo exitu perveniat ad utilitatem eorum berarum terram promissionis accipiunt: Lia, prior uxor Jacob; et per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur . Cogitationes enim mortali
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm. ꝑ quem facta st̾ omnia.
Descendentes autem: ut eum inue
niant factum ex muliere. factum
sub lege. ut eos qui sub lege erant
redimeret. In illa enĩscala a t̾ra usqi ad
sp̃m. quia inibloe arnales ꝓfici¬
endo uelut ascendendo. sp̃itales
fiunt ad quos lacte nutriendos
etiam ipsi sp̃itales descendunt.⁊ quo¬
dammꝰ cum eis non possunt loqui
quasi sp̃italib s quasi carnalibus:
ipse est sursum in capite suo. iꝑse
deorsum in corpore suo. id ẽ eccłia.
Ipsum gͦ scalam intelligimus: qͥa
ipse dixit. Ego sumuia. Ad iꝑsum
gͦ ascendit᷑. ut in excelsis intelliga¬
tur. Et ad ipsum descendit᷑. ut
ĩm̃bris suis. paruulus nutͥatur.
Et ꝑ illum se erigunt. ut eum sub¬
limiter expectent: ꝑ ipsum se etiã
humiliant. ut eum humiliter ac
dẽperant̾ annuncient. Nunc aut̃
quid it̾m significauerint .iiiͦiͦ. uxo
res iacob. quaꝵ duȩ lib̃ȩ. duȩ an¬
apłm in lib̃a & in ancilla quas ha¬

Expanded text:
apud Deum, per quem facta sunt omnia ; apud Deum, per quem facta sunt omnia ; descendentniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret. in illo enim scalae a terra usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nuetiam ipsi spiritales descendunt quodammodo, cum eis non possunt loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum in corpore suo, id est, Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut imbribus suis parvulus nutriatur; et per illum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent; per ipsum se etiam humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Nunc autem quid iterum significaverint quatuor uxres Iacob, quarum duae liberae, duae anapostolum in libera et ancilla, quas ha
Abbreviated transcription (Latin):
it sub capite suo lapidem magnum:.
& dormiens. uidit scalam subnxam.
innitentem cȩlo: & angłos dei ascen¬
dentes & descendentes. Hoc uiso eui¬
gilauit unxitq lapidem dicens.
Uere hic domꝰ dei est: ce porta celi. I
his dictis. discessit. Somnus iste iacob
mors siue passio est xp̃i. Lapis ad
caput eiꝰ. qui nominatim qͦdammͦ
dictus est: etiam unctus xp̃s signifi¬
catur. Caput enim uiri: xp̃s est.
Qͥs enim nescit xp̃m ab unctione
appellari: Domus autem dei. quia
ibi natꝰ est xp̃s inbethleem: porta
uero celi. quia ibi in t̾ram descen¬
dit. ibi iterum ad celum conscen¬
dit. Erectio autem lapidis: resur¬
rectio xp̃i est. Porro scala. xp̃s est. qͥ
debant &e descendebant angłi: in
quib significati sunt euangelistȩ
p̃dicatores ip̃i: Ascendentes utiq.
cum ad intelligendam eius suꝑe¬
minentissimam diuinitatem exce
dunt uniu̾sam creaturam: ut eũ
inueniant inpͥncipio uerbum. dm̃¬

Expanded text:
it sub capite suo lapidem magnum, it sub capite suo lapidem magnum, et dormiens vidit scalam subnixam innitentem coelo, et angelos Dei ascendentes et descendentes. Hoc viso evigilavit, unxitque lapidem dicens: Vere hic domus Dei est et porta coeli; et his dictis, discessit. Somnus iste Jacob mors sive passio est Christi. Lapis ad caput ejus, qui nominatim quodammodo dictus est, etiam unctus Christus significatur. Caput enim viri Christus est. Quis enim nescit Christum ab unctione appellari? Domus autem Dei, quia ibi natus est Christus in Bethlehem. Porta vero coeli, quia ibi in terram descendit, ibi iterum ad coelum conscendit. Erectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui debant et descendebant angeli dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores Christi. ascendentes utique, cum ad intellegendam eius supereminentissimam diuinitdunt universam creaturam, ut eam inveniant in principio Deum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃diceret gentilitati gr̃am p̾rogandã.
dit: quia t̾e eam in errore dereliqͥt.
&e tamen quia hane q̃nq collecturꝰ
erat ꝑ bndictionis grãm p̃uidit. Q¬
esau pꝰ b̃ndictionem patris inuidiȩ
stimulis concitat᷑: necem fr̾i suo ia¬
cob fraudulent̾ excogitat: hoc nimir̃¬
solum dñm patibulo erucis tradidit:
uerum etiam eredentes in illo. usq ad
effusionem sanguinis ꝑsecutꝰ ẽ. Iacob
autem dolos fugiens fr̃ãs. relicta do¬
mo. patria. uel parentib. uadit in
regionem longinquam. ut acciꝑet
sibi uxorem: non alit̾ xp̃s relictis
parentib scđm carnem. id ẽ popło
isrł. & patria. id ẽ iherosolima. ce
omnib regionibꝰ uidee. abiit in gs̃.
accipiens sibi inde eccłiam: ut im¬
pleret᷑ quod dictum est. uocabo ñ
plebem meam plebemmeam: & non
dilectam. dilectam. Et erit in loco
ubi dictum ẽ. non plebs mea uos:
ibi uocabunt᷑ filii deiuiui. Egente au¬
tem iacob in mesopotamiam: uenit
in locum. ubi nẽ bethel uocat᷑: & posu¬

Expanded text:
praediceret gentilitati gratiam praerogandam, dit, quia tunc in errore dereliquit, et tamen quia hanc quandoque collecturus erat, per benedictionis gratiam praevidit? Esau post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo Jacob fraudulenter excogitat. Hoc nimirsolum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Jacob autem dolos fugiens fratris, 322 relicta domo patria, vel parentibus, vadit in regionem longinquam, ut acciperet sibi uxorem. 15. Non aliter Christuscarnem, id est, populo Israel, et patria, id est, Jerosolyma, et omni regione Judaeae, abiit in gentibus accipiens sibi inde Ecclesiam, ut impleretur quod dictum est: Vocabo non plebem meam plebem meam, et non dilectam dilectam; et erit in loco ubi dictum est, Non plebs mea vos, ibi vocabuntur filii Dei vivi tem Jacob in Mesopotamiam, venit in locum qui nunc Bethel vocatur, et posu
Abbreviated transcription (Latin):
tionem caritatis morientes ꝓ domino
impleuerunt: ce abrenunciantes oĩbꝰ.
ctlmen doctͥnȩ euangłicȩ assecuti ft̃.
tanquam ueri leuitȩ non habentes
partem in t̾ra: s cum ꝓpħa dicentes.
Dñs pars hereditatis meȩ. Unde moy¬
ses in benedictione leui. ad dñm ait.
Pfectio tua ce doct̾rina tua uiro sc̃o
tuo. quem ꝓbasti in temptatione: oe

Expanded text:
tionem charitatis morientes pro Domino tionem charitatis morientes pro Domino impleverunt; et abrenuntiantes omnibus culmen doctrinae evangelicae assecuti sunt, tanquam veri Levitae non habentes partem in terra, sed cum Propheta dicentes: Dominus pars haereditatis meae . Unde Moyses in benedictione Levi ad Dominum ait: Perfectio tua et doctrina tua viro sancto tuo, quem probasti in tenta
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. ꝑ acceptionem legis: s uio¬
lauit cubile d̃i patͥs: quando car¬
nem quam sibi xp̃s adsciuerat:
confixit in ꝑatibulo erueis. Alit̾
significat electũ popłm ex iudeis eui
diuina miseratio contulit. ut qui
dñm negando & crucifigendo. et̾¬
nȩ morti se ipsum ad dixerat com¬
punctus ad p̃dicationem scõrum
apłorum. erroris sui penitentiam
ageret: ce ex fide uiueret. Syme¬
on qui int̾p̾tatur auditio sic enĩ
dixit ḣa. quando peꝑit eum qͥ a
exaudiuit me ds. Hic scͥbas desig¬
nat uideoꝵ: qui acceꝑunt qͥd̾e
uocem dei. p̃cepta legis sibi tra¬
dentem. s in furore suo occidert̾
ꝓpħas. & in dolore suo suffodert̃
fixuris clauorum xp̃m firmissi¬
mum murum: in qͦ credentes sta-¬
bili robore communiunt᷑. Leui qͥ
interp̾tat᷑ additꝰ: auctor & figura ẽ
pͥncipum sacerdotum. qui dominũ
crucifixerunt. Alit̾ leui significat
chorum apłorum. &e uniuerfum mr̃m

Expanded text:
novit per acceptionem legis; sed vionovit per acceptionem legis; sed violavit cubile Dei Patris, quando carnem, quam sibi Christus asciverat, confixit in patibulo crucis. Aliter significat electum populum ex Judaeis, cui divina miseratio contulit ut qui Deum negando et crucifigendo aeternae morti seipsum addixerat, compunctus ad praedicationem sanctorum apostolorum, erroris sui poenitentiam ageret et ex fide viveret. Simeon interpretatur auditio; sic enim dixit Lia, quando peperit eum: Quia exaudivit me Deus . Hic scribas designat Judaeorum, qui acceperunt quidem vocem Dei, praecepta legis sibi tradentem, sed in furore suo occiderunt prophetas, et in dolore suo suffoderunt fixuris clavorum Christum firmissimum murum, in quo credentes stabili robore communiuntur. Levi, qui interpretatur additus, auctor et figura est principum sacerdotum qui Dominum crucifixerunt. Aliter Levi significat chorum apostolicum et universum martyrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥum euagat᷑. Quam sychem prin¬
ceps terrȩ oppͥmit: qͥa uidelicet in¬
uentã ĩ curis ext̾iorib. diabolus cor¬
rumpit: & adglutinata est anima
eius cum ea: quia unitam sibi ꝑ ini¬
quitatem respicit. & qͥa cum mens
a culpa resipis cens afficit᷑. atq admis¬
sum flere conat᷑: tristem blandici¬
is falsȩ spei delinit. Telus quem ha¬
buerunt filii iacob in ulciscendo stupͦ
sororis suȩ. moralit̾ commonet pasto¬
res fidelium. quatinꝰ habeant curam
animarum sibi commissarum: ne uio¬
lent᷑ aut corporali delicto. aut for
bedientiam resistentem ueritati:
atq excommnunicationis gladio fe¬
riant stupratorem: ne pro tanto cõ¬
misso impunitꝰ euadat. Ruben pͥ¬
mogenitꝰ isrłis. qui interp̾tatur ui¬
sionis filius: sic enim quando eum
ƿeꝑit lia. uocauit nomen eiꝰruben.
dicens. qͥa uidit d̾s humilitatẽ
meam: popłm significat uideoꝵ.
quidm quodãmͦ uidit. hoc ẽ. ag¬

Expanded text:
proprium evagatur. Quam Sichem prinproprium evagatur. Quam Sichem princeps terrae opprimit, quia videlicet intentam curis exterioribus diabolus corrumpit. Et agglutinata est anima ejus cum ea , quia unitam sibi per iniquitatem respuit; et quia cum mens a culpa resipiscit, afficicitur; atque admissum flere conatur, tristem blanditiis falsae spei delinit. Zelus quem habuerunt filii Jacob in ulciscendo stupro sororis suae, moraliter commonet pastores fidelium, quatenus habeant curam animarum sibi commissarum, ne violenter aut corporali delicto, aut fornbedientiam resistentem veritati, atque excommunicationis gladio feriant stupratorem, ne pro tanto commisso impunitus evadat. Ruben, primogenitus Israelis, qui interpretatur visionis filius; sic enim quando eum peperit Lia, vocavit nomen ejus Ruben, dicens: Quia vidit Deus humilitatem meam , populum significat Judaeorum, qui Deum quodammodo vidit, hoc est, ag
Abbreviated transcription (Latin):
sicq eratunus atq idem iacob. bene¬
dictus & claudꝰ. Benedictꝰ in his qui
in xp̃m ex eodem populo credideruñ:
atq in infidelibus claudus. Nam in
femorisneruo ualitudo generis ⁊ mul¬
titudo ẽ. Piures qͥppe sunt in styrpe.
qui degenerantes a fide patrum.⁊ a
p̃ceptis auetoris sui deuiantes. in er¬
rore sui seminis claudicant: de qͥb
tactis suirilibus ñ solum claudicat.
s & torpescit: ne ultͣ iam generare fi¬
lios possit. Deniq quod adiecit idem
patriarcha uidisse se dm facie ad fa¬
ciem. cum suꝑius uirum secum nar¬
ret fuisse luctatum:. id significat. qͥa
idem ds homo erat futurꝰ qui cum ia¬
cob popło luctaretur. Dina: que tnͣs¬
fertur in causam iurgii enim in sy¬
chimis causa extitit. Hȩc quippe ut
mulieres uideat extraneȩ regionis
egredit᷑: quando unaqueq mens sua
studia negligens. actiones alienas cu¬
rans. extra habitum atq extra ordinẽ

Expanded text:
sicque erat unus atque idem Jacob benesicque erat unus atque idem Jacob benedictus et claudus: benedictus in his qui in Christum ex eodem populo crediderunt; atque in infidelibus claudus. Nam in femoris nervo valetudo generis et multitudo est. Plures quippe sunt in stirpe, qui degenerantes a fide patrum, et a praeceptis sui auctoris deviantes, in errore sui seminis claudicant; de quibutactis sibi viribus non solum claudicat, sed et torpescit, ne ultra jam generare filios possit. Denique quod adjecit idem patriarcha vidisse se Deum facie ad faciem, cum superius virum secum narrat fuisse luctatum, id significat quia idem Deus homo erat futurus, qui cum Jacob populo luctaretur. Dina, quae transfertur in causam; jurgii enim in Sichimis causa exstitit. Haec quippe, ut mulieres videret extraneae regionis, egreditur, quando unaquaeque mens, sua studia negligens, actiones alienas curans, extra habitum atque extra ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
remissȩ sunt iniquitates: ce quors
tecta sunt peceata. Sumpsit autem
iacob lapidem. &e constituit eum ti¬
tulum: & cet̾a. Mistice autem inter
fideles iudeos &e gentes testis est. La¬
pis eminens in similitudinem xp̃i:
& aceruus lapidum. qui ẽ multitu¬
do credentium. Uir enim qui cum ia¬
cob luetatus est. typum xp̃i euidentis
sime gesserat: cui tamen ideo p̃ualuit
lacob. utiq uolenti. ut minist̾ium figu¬
raret passionis xp̃i: ubi uis est iacob
in iudeorum. hoc ẽ in corporis sui so¬
bolem p̃ualuisse deo. & quasi cum
infirmo. itacum carne eius lucta¬
men inire. & inualescere in passio¬
ne eiꝰ. Sicut scͥptum est: cum diceret.
crucifige. Et tam̃ iacob ab eodem
angło bndictionem qm uictor suꝑa¬
uerat impetrauit: cuius nominis
impositio. utiq b̃ndictio fuit. Int̾p̾ta¬
tur autem Israel uidens deum: qͦd
erit in fine p̾mium scoꝵ omnium¬
Porro tetigit illi idem angłs latitudi-¬
nem femoris. & claudum reddidit:

Expanded text:
remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Sumpsit autem Jacob lapidem, et constituit eum titulum, etc. Mystice autem inter fideles tam Judaeos quam gentes testis est lapis eminens in similitudinem Christi, et acervus lapidum, qui est multitudo credentium. Vir enim, qui cum Jacob luctatus est, typum Christi evidentisime gesserat, cui tamen ideo praevaluit Jacob utique volenti, et ut mysterium figuraret passionis Domini, ubi visus est Jacob in Judaeorum typo, hoc est in corporis sui sobole praevaluisse Deo, et quasi cum infirmo, ita cum carne ejus luctamen inire, et invalescere in passione ejus, sicut scriptum est, cum diceret: Crangelo benedictionem, quem victor superaverat, impetravit. Cujus nominis impositio utique benedictio fuit. Interpretatur autem Israel, videns Deum: quod erit in fine praemium sanctorum omnium. Tetigit illi porro idem angelus latitudinem femoris, et claudum reddidit;
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd gentilis popłs dumse peccatorẽ
confit̾i non erubescit. carnis in se pec
frrĩs maioris induit᷑: hoc ẽ qͦd sacrȩ
scͥpturȩ p̃ceptis que maiori populo
data fuerant. in bona oꝑatione ue¬
stitus est: & eis minor in domo utit᷑.
que maior foras exiens intꝰ reliquit:
it: dum solam in eis litc̾am attendit.
quem bñdicit. hoc ẽ quod de genti¬
u popło dominꝰ ꝑ psalmistam diẽ.
Popłs quem non cognoui seruiet mͥ.¬

Expanded text:
 gentilis populus dum se peccatorem confiteri non erubescit, carnis in se fratris majoris induitur, nisi quod sacrae Scripturae praeceptis quae majori populo data fuerant in bona operatione vestitus est? Et eis minor in domo utitur, quae major foras exiens intus reliquit,it, dum solam in eis litteram attendit.quem benedicit, nisi hoc quod de gentili populo Dominus per Psalmistam dixit: Populus quem non cognovi, servivit m
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ. siue cum ꝑsecutionib ꝑt̾bat᷑ eccła. q̃n¬
timore ꝑicul carnaleᷤᷤ hoĩes credunt᷑
facilius immutari. siue in absꝯdito
ꝯsilio. cũ oportunus putant xp̃ia-¬
nos decapere. qͣn eos uidicant sua con¬
silia ñ uidere. S cũ dicit rectos corde. in¬
sidias eoꝵ ostendit in anes etuacuas
ðpharetris

Expanded text:
vero, sive cum persecutionibus perturbatur Eccvero, sive cum persecutionibus perturbatur Ecctimore periculi carnales homines creduntur facilius immutari: sive in abscondito consilio, cum opportunius putant Christianos decipere, quando eos judicant sua consilia non videre: sed cum dicit, rectos corde, insidias eorum ostendit inanes et vacuas. pharetris
Abbreviated transcription (Latin):
et uerba mea dolore plena sunt: quia
sagute diũ in me sunt ac sidiceret:
ego inexilii damnatione ñ gaudeo s
sub iudicio positus doleo: quia ium
nerans: ut inisara: sic̃ sagitã abscon¬
dit me inpharetra sua. Sagita p̾
suas et dissipauit eos. Sagite. insidiȩ
inimici siue sermo hereticoꝵ: ut inie¬
remia sagrita uulnerans. inimici.¬
lingͣ. Aliq̾ndo uͦ sagitarũ nomine. ut
cliximus. sententiȩ diumnȩ legis expͥmũ¬
tur iuide ẽt inpsalmo: sagittȩ tuȩ acu¬
te potentissime: et alibi sagittȩ potentis
acutȩ. Sagitȩ acutȩ sunt uerba dñi
saluatoris. hominũ corda salutariter
infingentie: q̃ ideo uulnerant ut sa¬
nent. ideo ꝑcutirnt ut liberent: icdeo
ꝓstermunt ut erigant. N̾am et aliam sig
miste sententia: parauerunt sagit¬
tas suas inpharetra. ut sagittent in
obscuro rectos corde: ꝑ manet incom¬
patione sagntarir: nam sicut iste ht
sagrtas inpharetra: ita ille gestat
incorde uerba uenenosa. Inobscuro

Expanded text:
et verba mea dolore sunt plena: quia sagittae in me sunt Domini: ac si diceret: Ego in exsilii damnatione non gaudeo: sed sub judicio positus doleo, quia vim nerans, ut in Isaia: Sicut sagittam, abscondit me in pharetra sua . Sagitta psuas, dissipavit eos . Sagittae insidiae inimici, sive sermo haereticorum, ut in Jeremia: Sagitta vulnerans, lingua inimici . Aliquando vero sagittarum nomine, ut diximus, sententiae divinae legis exprimuntur; unde est illud in psalmo: Sagittae tuae acutae, potentissime ; et alibi sagittae . Sagittae acutae sunt verba Domini Salvatoris, hominum corda salutariter infigentia; quae ideo vulnerant ut sanent, ideo percutiunt ut liberent, ideo prosternunt ut erigant. Sed videamus mi sententia: Paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde . Permanet in comparatione sagittarii: nam sicut iste habet sagittas in pharetra, ita ille gestat in corde verba venenosa: in obscuro
Abbreviated transcription (Latin):
ci actu idẽ. ueloci ictu uocata:
pennis enĩ fert᷑ quasi auis ut
celeriter mors ꝑcurrat acl hominem:
his primũ cretenses usi sũt. quib pen¬
nȩ ut diximus ideo ad glutinantur.
sagite. uł lancee breueᷤ aspicarũ sp̃e
nuncupatȩ. Scorpio sagnta. uena na
ta artu uł tormentis excussa quȩ dũ
ad hominem uenerit. uirus quo fig̃
infundit unde et scorpio nom̃ accepͣ.¬

Expanded text:
ci jactu, id est, veloci ictu vocata. Pennis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. His primum Cretenses usi sunt, quibus pennae ut diximus ideo agglutinantur, sagitte vel lancee breves, ad spicarum specie nuncupate. Scorpio sagitta venenata est, arcu vel tormentis excussa, qui dum ad hominem venerit, virus quos figitur infundit; unde et scorpio nomen accep
Abbreviated transcription (Latin):
b & de superstitionib diuersis quas gen¬
tiles & falsi xpͣiani indiuinationib suis &
obseruationib peruersis sequi uidentur.
quid lex diuna sanctiãs in auctoritate uete¬
ris testamenti ac noui facile est inuenire:
Detestatur enim eos lex diuma: que in libro
exodi ita dic̃. Maleficos interra tua nonpa¬
tieris uiuere. Et item. qui immolat ait diis.
occidetur. preter domino soli: & inleuitico.
guras aliquas & stiͦmata facietis uobis. ego
dñs: & item. non declinetis ait admagos. nec
abariolis aliquid sciscitemini: ut pollua¬
mini per eos & iterum uir inquit sine mu¬
lier in quo phithonicus uł diuinationis
fuerit sp̃s. morte moriatur. lapidib obru

Expanded text:
bus et superstitionibus diversis, quas genbus et superstitionibus diversis, quas gentiles et falsi christiani in divinationibus suis et observationibus perversis sequi videntur, quid lex divina sanciat: in auctoritatibus veteris Testamenti ac novi facile est invenire. Detestatur enim eos lex divina, quExodi ita dicit: « Maleficos in terra tua non patieris vivere ; » et item: « Qui immolat, ait, diis, occidetur, praeter Domino soli . » Et in Levitico: guras aliquas et stigmata facietis vobis. Ego Dominus . » Et item: « Non declinabitis, ait, ad magos, nec ab hariolis aliquid sciscitemini, ut polluamini per eos ; » et item: « Vir, inquit, sive mulier, in quibus pythonicus vel divinationis fuerit spiritus, morte mori
Abbreviated transcription (Latin):
qui nomine: sub ficte religionis per quaᷤᷤ¬
dam quas scõrum sortes uocant. diuina¬
tionis scientiam profitentur. aut quarũ¬
q scripurarum inspectione futura ꝓer¬
mittunt. Sali satores uocati sunt: quia
dum eis menbrorum quecumq partes sa¬
lieri nt aliquid sibi ex inde prosperum se¬
u triste significare predicunt. Ad hec om¬
nia pertinent & ligatrire execrabilium re¬
mediorum contempnende: siue inprecanta¬
btionib siue incaracterib uł inquibcũ¬
q reb suspendendis atq ligandis inquib
omnib ars demonum est exquadam pestife¬
ra societate hominum & angłorum malorũ
erorta. unde cuncta uitanda sunt. xp̃iano: &
omni penitus execratione repudianda atq
dampnanda. auguria auium friges primi
inuenerunt: prestigium uero mercurius
primus dicitur inuenisse: Dictum autem
prestigium. quod prestingat aciem ocłorũ
De magicis autem artib atq incantationi¬

Expanded text:
qui sub nomine fictae religionis per quasqui sub nomine fictae religionis per quasdam, quas sortes sanctorum vocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcunque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecunque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste significare praedicunt. Ad haec omnia pertinent et ligaturae exsecrabilium remediorum contemnendae, sive in praecantationibus, sive in characteribus, vel in quibusque rebus suspendendis atque ligandis: in quibus omnibus ars daemonum est ex quadam pestifera societate hominum et angelorum malorum exorta. Unde cuncta vitanda sunt a Christiano et omnino penitus exsecratione repudianda atque damnanda. Auguria avium Phryges primi invenerunt: praestigium vero Mercurius primus dicitur invenisse. Dictum est autem praestigium, quod praestringit aciem oculorum. De magicis autem artibus atque incantationi
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet uolatus: ad aures uox auium: phi¬
thonisse aphitio apolline dicte. qd̃ is aue¬
tor fuerit diuinandi. Astrologi dictreo qđ
inastris anguriantur. qen& liatici appella-¬
ti propter natalium considerationem die¬
rum: geneses enim hominum perduod ecĩ
celi signa describunt: siderumq cursu nas¬
centium mores. accus. euentuᷤ predice re
conantur: id est quis qualisigno fuerit natꝰ.
aut quem esfectum habeat uite qui nasci¬
tur: hu sunt qui uulgo mathematici uo¬
tiones latini uocant. Id est notationes si¬
derum: quomͦ se habeat cum quisq nasci¬
tur. Primum autem ide stellarum inter¬
pretes magi nuncupantur. sicut de his le¬
tiauerunt.: post ea hoc nomine soli mathe¬
matici: cuius artis scientia usq ad euan¬
gelium fuit concessa: ut xp̃o edicto nemo
ex inde natiuitatem alicuuis decelo int̾¬
pretaretur: Oroascopi dicti. quod perho¬
ras natiuitates hominum speculantur.
dissimili & diueroso fatu. Sorti logi sũt.

Expanded text:
scilicet volatus; ad aures vox avium. Pyscilicet volatus; ad aures vox avium. Pythonissae a Pythio Apolline dictae, quod is auctor fuerit divinandi. Astin astris augurantur. Genethliaci sunt appellati, propter natalitiorum considerationes dierum. Geneses enceli signa describunt, siderumque cursu nascentium mores et actus et eventus predicare conantur, idest quis quali signo fuerit natus, aut quem effectum habeat vite qui nascitur: hii sunt qui vulgo mathemathici votiones latini vocant, id est, notationes siderum, quomodo se habeant, cum quisque nascitur. Primum autem iidem stellarum interpretes magi nuncupabantur: sicut de his letiaverunt: postea hoc nomine soli Mathematici: cujus artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa: ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicujus de caetero interpretaretur. Horoscopi, quod per horas nativitates hominum speculantur, dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cantatores uocati sunt: qui artem uerbis
peragunt. drxioli uocati. propter quod cir¬
ca aras idolorum nefarias preces emittir̃
& funesta sacrificia offerunt:. hisq celebri¬
tatib demonum responsa accipiunt. Aruᷤ¬
pices ñcupati: quasi horarum inspec to¬
res. Uies enim & horas inagendis negotiis
operib s custodunt: & quid persĩgula tem¬
pora obseruari debeat intendunt. hi eti¬
am exta peciroum inspiciunt: & eis futura
predicont. dugures sunt. qui uolatus aui¬
um & uoces intendunt. aliaq signa rerũ
uł obseruationes inprouisas hominibꝰ oc¬
currentes: idẽ. & aupices: nam auspicia
sunt. que iter fãcientes obseruant. Dicta au¬
tem sunt auspicia qua si auium aspitia. &
auguria quasi auium garriã hoc est aui-¬
um uoces ⁊ linguȩ. Item augurium quasi
aui gerum: quod aues gerunt. Duo sunt¬
sunt autem genera auspiciorum: unum ad
oculos alterum ad aures pertinens ad oculos

Expanded text:
cantatores dicti sunt, qui artem verbis cantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vocati, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, iisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Haruspices nuncupati, quasi horarum inspectores: dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt, et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt. Hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces intendunt, aliaque signa rerum vel observationes inprovisas hominibus occurrentes. Idem et auspices. Nam auspicia sunt quae iter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium aspicia, et auguria, quasi avium garria, hoc est avium voces et linguae. Item augurium, quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum: unum ad oculos, alterum ad aures pertinens. Ad oculos