comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scripsere nomina penit᷑ ignorantur. & ab in¬
fidelib aut dictis suꝑflua aut minus apta ꝙͣ.
rei ordo fuerit scripta esse putant᷑. sic̃ ciius
scriptȩ. ꝓpt᷑ quod ut dictum ẽ. ne uł leuis sub¬
sannandi opiretur occasio. in sc̃a romana et¬
cłia nͣ leguntur. Nos tamͣ cum p̃dicta eccłia
mnes martyres. & eorũ głosos agones qui dõ
magisquã hominib noti sunt. om̃i deuotio¬
ne ueneremur. It uitas patrũ. pauli. anto¬
nii.larionis. & omniũ heremitarũ. quas
tam̃ uir beatissimꝰ scripsit ieronimꝰ cũ om̃i
bonore suscipimꝰ. It actus beati siluestri se
ignoremꝰ. amultis tam̃ in urbe roma catho¬
licis legi cognouimꝰ. & ꝓ antiquo usu multȩ
hȩc imitantur ȩccłȩ. It̃ scriptura de inuen¬
tione crucis dm̃ce. & alia scriptura de inuen¬
tione capitis ioħis baptistȩ. nouelle qͥ đ reue¬
lationes sunt. & non nulli eas catholici legt̾.

Expanded text:
scripsere nomina, penitus ignorantur, ab inscripsere nomina, penitus ignorantur, ab infidelibus aut dictis superflua, aut mimis apta, quam rei ordo fuerit, scripta esse putantur. Sicut cujusdscriptae, propter quod, ut dictum est, ne vel levis subsannandi oriretur occasio, in sancta Romana Ecclesia non leguntur. Nos tamen cum praedicta Ecclesia, omnes martyres et eorum gloriosos agones, qui Deo magis quam hominibus noti sunt, omni devotione veneremur. Item, Vitas Patrum, Pauli, Antonii, Hilarionis et omnium eremitarum, quas tamen, quas vir beatissimus descripsit Hieronymus cum omni honore suscipimus. Item actus beati Silvestri apoignoretur, a multis tamen in urbe Roma catholicis legi cognovimus, et pro antiquo usu multa haec mutantur Ecclesiae. Item, scripturam de inventione crucis Dominicae, et aliam scripturam de inventione capitis Joannis Baptistae novellae quaedam relationes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ad flauianũ constantinopolitanũ ep̃m desti¬
nata. cuiꝰ textum si quispiã usq ad unũ io¬
tha disputauerit. & non eam in om̃ib uene¬
rabiliter receꝑit. anathema sit. It̾ opuscła
atq tractatus om̃ium patrũ orthodoroꝵ qui
sed ipsius cõmunionif fgr̾am dei usq adul¬
timũ diem uitȩ suȩ fuere participes. legen¬
dos decreuimus. Itẽ decretales epłeꝵ quas
beatissimi pape diuersis temporib ab urbe
roma ꝓdiuersoꝵ patrũ consolatione dedẽ¬
runt. uenerabiliter suscipiend& sunt. It ep
Gesta sc̃oꝵ martyrum. quȩ multiplicit᷑ torm̃¬
toꝵ cruciatib & mirabilib confessionũ trium¬
phis irradiant. quis ita esse catholica dubitet.
& maiora eos in agonib fuisse ꝑpessos. nec
suis uirib sed dei gr̾a. & ad iitorio. uniuersa
tolerasse: Sed iam scđ̾m antiꝗͣ. auctoritatem.
uł consuetudine̾. singłari cautela in sc̃a roma¬
na ȩccłia non leguntur. quia & eorũ qui pre¬

Expanded text:
ianum Constantinopolitanum episcopum destinata. Cujus textum quispiam si usque ad unum iota disputaverit, et non eam in omnibus venerabiliter receperit, anathema sit. Item opuscula atque tractatus omnium Patrum orthodoxorum qui sed ipsius communionis per gratiam Dei usque in ultimum diem vitae suae fuere participes, legendos decernimus. Item decretales epistolas, quas beatissimi papae diversis temporibus ab urbe Roma pro diversorum patrum consolatione dederunt, venerabiliter sugesta sanctorum martyrum quae multipliciter tormentorum cruciatibus et mirabilibus confessionum triumphis irradiant. Quis ita Catholicorum esse dubitet et majora eos in agonibus fuisse perpessos, nec suis virtutibus, sed Dei gratia et adjutorio, universa tolerasse, sed ideo secundum antiquam auctoritatem vel consuetudinem singulari cautela in sancta Romana Ecclesia non leguntur, quia et eorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
edosio seniore augusto inqua machedonius
hereticꝰ debitã dampnationẽ excepit. Scam
sodũ ephesinam. inqua nestorius dãpnatꝰ
estedum consensu beatissimi cȩlestim pape.
hedum calcedonensem mediante marciano
qpos i & a natholino constantino politano
epo. inqua nestoria. & euticiana heresis
simul cũ dioscoro eiusq cõplicib dãpnatȩ
sunt. Sed & siqua sunt concilia a sc̾is pa¬
trib hactenus instituta preter istoꝵ .iiii.
auctoritatẽ. & custodienda & recipienda
decreuimꝰ. Iam nunc subiciendũ est de opꝰ¬
culis sc̃oꝵ patrũ. quȩ in ȩccłia catholica re¬
cipiunt᷑. O puscula beati cypriani marty
ris. & cartaginensis epi. Item. O puscula
beati basilii capadoceni ep̃i. It. O puscula
beati athanasii alexandrini ep̃i. Itͣ. Opus¬
cula. beati ioħis constanti nopolitani ep̃i. It̃.
Opuscula beati theophili alexandrini epͣi.
Opuscula beati cyrilli alexandrini episcopi.

Expanded text:
odosodoshaereticus debitam damnationem excepit; sanctam synodum Ephesinam primam, in qua Nestorius damnatus est, cum consensu beatissimi Coelestini papaenodum Chalcedonensem, mediante Martiano Augusto, et Anatolio Constantinopolitano episcopo, in qua Nestoriana et Eutichiana haereses simul cum Dioscoro ejusque complicibus damnatae sunt. Sed et si qua sunt concilia a sanctis Patribus hactenus instituta, praeter illorum quatuor auctoritatem, et custodienda et recipienda decrevimus. Jam nunc subjiciendum est de opusculis sanctorum Patrum quae in Ecclesia Catholica recipiuntur: Opuscuris, et Carthaginensis episcopi. Item, opuscula beati Basilii Cappadoceni episcopi. Item, opuscbeati Athanasii Alexandrini episcopi. Item opuscula beati Joannis Constantinopolitani episcopi. Item opuscula beati Theophili Alexandrini episcopi. Item opuscula beati Cyrilli Alexandrini episcopi. Item
Abbreviated transcription (Latin):
adsistens pontifex. Scd̾a lectio uͥ ait. c̃esta¬
ipsum diem ꝑtinentes. In ebdomada ome¬
lias. In octau pasche ponunt actus apłor.
ponunt regũ. & ꝑ alipomenon usq in kł au¬
gusti. In dñica prima m̃sis augͦti ponunt sa
dñica pͥm̾a m̃sis decemb̾ ponunt ysaiam pri¬
płam. usq in natiuitatẽ dñi. In uigła natł
dñi legunt pͥmum de ysaia tres lectiones.
Deinde leguntur sermones. uł omeliȩ ad ip̃¬
sum diem ꝑtinentes. In natd sc̃i stephani.
In nad in nocentũ. similit̾. Innađ sc̃i siluestr
pauli usq in septuagesimã. In epiphania
lectiones tres de ysaia. Prima lectio sic in¬
cipit. Omnes sitientes. Scđa. Surge illu¬
minare. Tercia. Gaudens gaudebo in dño¬
Deinde leguntur sermones. uł omelie adip¬
cã romana ȩccłia post illas ueteris &
noui testamenti quas regularit᷑ sus¬
cipimus. etiã has suscipi ñ ꝓhibet
Inqua arrius hereticus condempnat᷑ ẽ. Sc̃am
smiodũ constantino politanam mediante the¬

Expanded text:
ectio ubi ait: Testiipsum diem pertinentes. Infra hebdomadam homilias. In octava Paschae ponunt Actus apostolponunt Regum et Paralipomenon usque in Calend. Augusti. In Dominica prima mensis Augusti ponunt SalDominica prima mensis Decembris, ponunt Esaiam prophetam usque in Natalem Domini. In vigilia Natalis Domini legunt primum de Esaia tres lectiones. Deinde leguntur Sermones vel Homiliae ad ipsum diem pertinentes. In Natali sancti Stephani In natali Innocentum similiter. In octavas Pauli usque Septuagesimam. In Epiphania lectiones tres de Esaia. Prima lectio sic incipit: Omnes sitientes. Secunda, Surge, illuminare. Tertia, Gaudens gaudebo. Deinde leguntur Sermones vel Homiliae ad ipcta Romana Ecclesia, post illas Veteris vel Novi Testamenti, quas regulariter suscepimus, etiam has suscipi non prohibet in qua Arius haereticus condemnatus est. Sanctam synodum Constantinopolitanam, mediante The
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝑplures eccłiastica indicia cȩlebrentur
omni penitus auctoritate sit uacuũ. qͥcqͥd
quoq ambrosius hoc nicenũ concilium in
libro de trinitate his uerbis in inmensum ef¬
fert. De conciliis id potissimũ sequit᷑. qͦd
dicio. consona fidei uirtute iuittores uelud
tropheũ toto orbe subactis ꝑfidis extulert᷑.
ut michi uideat᷑ hoc esse diuinũ. qͦd eodem
numero in conciliis habeamꝰ oraculũ. qͦd in
historia pietatis exemplũ. Zepherinꝰ papa¬
sententias p̃fixert̾. cũ aliis quã pluri¬
mis ep̃is & seruandas censuerunt:
iubente dño meo alexandro. decreto omniũ
ep̃oꝵ attuli. quia sunt igne combusta optamꝰ.
nobis octoginta in memorata synodo capi¬
cula tractata sunt. scilicet .xl. agrecis greca
tis. & maxime iam dicto alexandro. & apłi¬
& sedis apocrisariis. ut .x. capła ad unarent᷑
aliis. atq congrius locis insererentur. & ad
formã .lxx. discipłoꝵ. uł totius orbis terre

Expanded text:
sive per plures ecclesiastica judicia celebrentur, sive per plures ecclesiastica judicia celebrentur, omni penitus auctoritate sit vacuum, quidquiBeatus quoque Ambrosius hoc Nicaenum concilium in libro De Trinitate his verbis in immensum affert: « De c electi judicio, consona fidei virtute victores, velut tropaeum, toto orbe subactis perfidis, extulerunt; ut mihi videatur hoc esse divinum, quod eodem numero in conciliis fidei habemus oraculum, quo in historia pietatis exemplum. 445 CAPsententias praefixerunt cum aliis quamplurimis episcopis, et servandas censuerunt. jubente domino meo Alexandro, decreto omnium episcoporum attuli, quia sunt igne combusta, optamusnobis, 80 in memorata synodo capitula tractata sunt sinodo, scilicet 40 a Grecis, Greca tis, et maxime jam dicto Alexandro et apcae sedis apocriphariis, ut X capitula adunarentur aliis, atque congruis locis inserentur, et ad formam LXX discipulorum vel totius orbis terrae
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Inter cȩtera autẽ concilia .iiii.¬
constat esse uenerabiles synodos. quȩ totam
principalit̾ fidem conplectunt᷑. quasi .iiii.
euangłia. ut totidem paradisi flumina. ha¬
constantino augͦto imꝑante ꝑ acta ẽ. in qua
arrianȩ ꝑfidiȩ condempnata ẽ blasphemia.
quãde in equalitate sc̾ȩ trinitatis idem arrius
alexandrinus presbit᷑ asserebat. Consubstan¬
tialem deo patri dm̃ filium eadem sc̃a sino¬
dus diffiniuit. Hęc sinodus acta ẽ tempo¬
rib siluestri pape romani. macharii iberoso¬
limitani ep̃i. alexandri alexandrini. De
hac autẽ sẏnodo leo papa in epła ad anatho¬
liũ constantinopolitanũ ep̾m sic ait. Nulla
sibimet de multiplicatione congregationis
synodalia concilia blandiant᷑. neq .ccc. illis.¬
.x. & .uiii. epis quantũ libet copiosior nume¬
rus sacerdotũ. uł comparare se audeat. uł
preferre. cũ tanto diuinitꝰ pͥuilegio nicena
sit synodus consecrata. ut siue ꝑ pauciores

Expanded text:
runt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplectunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paradisi flumina. Haa Arianae perfidiae condemnata est blasphemia, quam de inaequalitate Trinitatis idem Arius Alexandrinus presbyter asserebat. Consubstantialem Deo Patri Dei Filium eadem sancta synodus definivit. Haec synodus acta est temporibus Sylvestri papae Romani, Macharii Hierosolymitani episcopi, Alexandri Alexandrini. De hac autem synodo Leo papa in epistola ad Anatolium Constantinopolitanum episcopum sic ait: « Nulla sibimet de multiplicatione congregationis synodalia concilia blandiantur, neque CCCXVIII episcopis quantumlibet et copiosior numerus sacerdotum, vel comparare se audeat, vel praeferre, cum tanto divinitus privilegio, Nicaena sit synodus consecrata; ut sive per pauciores,
Abbreviated transcription (Latin):
libros.u. ad uersus nestorium &
euticem fecit & tractatus in modũ
ambrosii. It em. libros duoᷤ aduersus arrũ.
fecit autem & sacramentorũ prefationes.
& orationes cauto sermone. & epłas fidei de¬
limato sermone multas. GREG ep̃s
quȩ dieb certis in eccłia hac legi ex more
solent. sc̃i euangłii lectiones exposui .xl.
& quariudã quidem dictata expositio
assistenti plebi est recitata ꝑ notariũ. qua¬
rundam uero ex planationem corã popło
ipse locutus sum. atq ut loquebar excepta
est. I em. Easdem omelias eoqͦd fictȩ st̃
ordine in duob codicib ponere curaui. &
priores quidem.xx. quȩ dicte sunt. & poste¬
rigres totidem.

Expanded text:
nque adversus Nestorium et Eutichem, fecit et tractatus in modum Ambrosii. Item, libros duos adversus Arium. Fecit autem et sacramentorum praefationes et orationes cauto sermone, et epistolas fidei delimato sermone multas. CAP. XCIX.quae diebus certis in Ecclesia hac legi ex more solent Evangelii sancti lectiones exposui XL, et quorumdam quidem dictata expositio assistenti plebi est recitata per notarium: quarumdam vero explanationem coram populo ipse locutus sum, atque, ut loquebar, excepta est. Item, easdem homilias eo quod dictae sint ordine in duobus codicibus ponere curavit, et priores quidem quae dictae sunt, 20, et posteriores totidem.
Abbreviated transcription (Latin):
n septuageont ponunt eptaticũ. usq
die ante pascha.ponunt Ieremiam usq
incena dnĩ. Incena dñi legũnt .iii. lectio¬
ues. de lamentatione hieremiȩ. Quomͦ sedet
sola ciuitas. & c. Et tres lectiones de tractata
tionẽ meã cũ dep̾cor. Et cres de apło ubi ait
adcorinthios. Conuenientib uobis in unum.
Tercia. de spũalib autẽ: Nolumus ignorare
fr̃s. P In parasceuen. tres lectiones de lamen
tini in psalmo. lxiii. & tres de apło. ubi atc¬
sabbo sc̃o. tres lectiones de lam̃tatione iberem.
& tres de tractatu sc̃i augꝰtim in psalmo. lxii.¬

Expanded text:
In Septuagesima ponunt Eptaticum usque die ante Pascha, ponunt Jeremiam usque in Coenam Domini. In Coena Domini legunt tres lectiones de Lamentatione Jeremiae: Quomodo sedet sola citionem meam eum deprecor; tres de Apostolo, ubi ait ad Corinthios: Convenientibus vobis in unum; tertia: De spiritualibus autem nolumus ignorare, Responsoriis, tres lectiones de lamentstini de Psalmo LXIII, tres de Apostolo ubi aSabbato sancto, tres lectiones de Lamentatione Jeremiae; et tres De tractatu sancti Augustini in psalmo LXII
Abbreviated transcription (Latin):
ambrosiũ. augustinũ. theophilũ. ioħem con¬
stantinopolitanũ. cirillũ. leonẽ. ꝓculũ. & sus¬
cipimus om̃ia quȩ derecta fide. & condẽpnatiõe
hereticoꝵ ex posuerunt. suscipimꝰ aut̃ & alios
sc̾os. & orthodexos patres. qui in sc̃a dei eccłia
rectã fidem in reprehensibiliter usq ui finem

Expanded text:
Ambrosium, Augustinum, Theophilum, Joannem Constantinopolitanum, Cyrillum, Leonem, Proculum, et suscipimus omnia quae de recta fide et condemnatione haereticorum exposuere; suscipimus autem et alios sanctos et orthodoxos Patres, qui in sancta Dei Ecclesia rectam fidem irreprehensibiliter usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunione ñ remoueat᷑. Si uͦ aliq̾n defuerit
subtrahens se. restituto in cõmunione ep̾o. ipse
remoueat᷑ a communione accusator. ita tamͣ
ut nec ipsi ad unat᷑ facultas causȩ ꝑ agendȩ. si¬
culpabilis. ad arguendũ ñ admittat᷑. nͥ ꝓpͥas
causas. ñ tam̃ eccłiasticas asserere uoluerit.
ep̾is om̃ib. Nullus dubitat qͦꝰ ita nocens iu¬
diciũ subt̃ fugit. quẽ ad modũ illud in nocens ut
absoluatur reqͥrit. nec suspiciõe caret. qͥ aliũ
calũpniis derogat falsa dixisse. cũ ipse adiu¬
diciũ ut ꝓbet qͦd intulit euocatꝰ. uenire distulerit

Expanded text:
communione non removeatur. Si vero aliquando defuerit, communione non removeatur. Si vero aliquando defuerit, subtrahens se, restremoveatur a communione accusator, ita tamen ut nec ipsi adimatur facultas causae peragendae, siculpabilis, ad arguendum non admittatur, nisi proprias causas, non tantum ecclesiasticas asserere voluerit.opis omnibus. Nullus dubitat quod ita nocens judicium subterfugit, quemadmodum illud innocens ut absolvatur requirit; nec suspicione caret, qui alium calumniis derogat, falsa dixisse, cum ipse ad judicium ut probet quod intulit vocatus venire distulit
Abbreviated transcription (Latin):
absentia. Nos̾ aut̃ ꝑ omꝰs ꝓ uinciales litt̾as di¬
rigemꝰ. ne excusationẽ sibi ignorationis ob¬
tendat. ut ad ꝓiuntiã uenire cogat᷑. & illic se
constituto pͣsentare iudicio. Quicqͥd aut̃ un̾i Ra¬
ritas de hac causa duxerit decernendũ. cũ ad
nos relatũ fuerit. nr̾a aut concedã necesse est
rerit. Hoc ẽ infra spatiũ m̃sis ex ea die qua eũ
lit t̾as accepisse constiterit. Qͦd si aliqͦͣs uere ne
cessitatis causas ꝓbau̾it. quib eũ occurrere
ñ potusse manifestũ sit : causȩ suȩ dicendȩ
int̾ alt̾m m̃sem integrã ħat facultatẽ. Uerũ
pꝰ m̃sem scđ̾m ñ cõmunicet. donec ȩxaminet᷑.
Si aut᷑ ad conciliũ uniu̾sale infra anni spatiũ
occurrere noluerit. ut uł ibi causa tͣminet᷑.
ipse in se dãpnationis sententiã dixisse iudi¬
cetur. Tempore sane qͦ ñ cõmunicat. nec in
sua eccłia uł parrochia cõmunicet. Accusator
autẽ eiꝰ si nunꝗͣ. dieb cause dicende defuerit. a

Expanded text:
absentia. Nos autem per omnes provinciales litteras dirigemus, ne excusationem sibi ignorationis obtendat, ut ad provinciam venire cogatur, et illic se constituto praesentare judicio. Quidquid autem vestra charitas de hac causa duxerit decernendum, cum ad nos relatum fuerit, nostra ut condecet necesse est rerit, hoc est infra spatium mensis ea die qua eum litteras acceps causas probaverit, quibus eum occurrere non potuisse manifestum sit, causae suae dicendae intra alterum mensem integram habeat facultatem. Verum post mensem secundum non communicet donec examinetur. Si autem ad consilium universale infra anni spatium occurrere noluerit, ut vel ibi causa ejus terminetur, ipse in se damnationis sententiam dixisse judicetur. Tempore sane quo non communicat, nec in sua Ecclesia vel parochia communicet. Accusator autem ejus, si nunquam diebus causae dicendae defuerit, a
Abbreviated transcription (Latin):
e manifesta & nota plurimis causa. ñ
sunt qͣrendi testes. ut sc̃s ambrosias
in epła adcorinthios dic̃ defornicatioe
sententiã exponens apł̃i. Iudicis inquã ñ ẽ
sine accusatore dãpnare. Quia dñs iuidã cũ
fuisset fur. quia ñ est accusatꝰ minime ab¬
iecit. Cognito aut̃ oꝑe isto. pellendũ illũ de
cetu fuisse fr̾nitatis censuit. Om̃s enĩ crimͣ
eiꝰ sciebant. & ñ arguebant. ꝑ ublice enĩ nou̾¬
cam suã loco uxoris habebat. Inqua re neq
testib opus erat. neq tergi uersatione ali¬
qua pot̾at tegi crim̃. Et paulo pꝰ. Absens
faciȩ.p̃sens aut̃ auctoritate sp̾c qͥ nusquã
abest. iã uidicaui ut p̃sens. eum qui hoc ad¬
misit. tradi satanȩ in uit̾itũ carnis. Eua¬

Expanded text:
e manifesta et nota pluribus causa non sunt quaerendi testes, ut S. Ambrosius in Epistolam ad Corinthios dicit, de fornicatione sententiam exponens Apostoli. « Judicis, inquam, non est sine accusatore damnare; quia Dominus Judam, cum fuisset fur, quia non accusatus, minime abjecit. Cognito autem opere isto, pellendum illum de coetu fraternitatis censuit. Omnes enim crimen ejus sciebant et non arguebant. Publice enim novercam suam loco uxoris habebat. In qua re neque testibus opus erat, neque tergiversatione aliqua poterat tegi crimen. » Et paulo post: Absens facie, praesens autem auctoritate Spiritus qui nusquam abest, jam judicavi ut praesens eum, qui hoc admisit, tradi Satanae in interitum carnis.
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ moueant. nec passim dicta absq certa
probatione. quisq iniqͣ credat. s ante au¬
dita diligent᷑ inqͥrat. nec pͣcipitando quicquã
aliquis agat. Si enĩ dñs om̃iũ sodomoꝵ mala
quoꝵ clamor ad cȩlos usq ꝑuenerat. om̃ia sel¬
ea q̃ cũ fidelib testib diligent᷑ in uestigans
audierat exopere ueracit᷑ agnosceret. multoma
gis nos humani & peccatores homines. quib
in cognita sunt occulta iudicia. heç pͣcauere.¬

Expanded text:
nullum moveant, nec passim dicta absque certa probatione quisquam unquam credat; sed ante audita diligenter inquirat, ne praecipitando quidquam aliquis agat. Si enim Dominus omnium Sodomorum mala, quorum clamor ad coelum usque pervenerat, omnia sciea quae cum fidelibus testibus diligenter investigans audierat, ex opere veraciter cognosceret multgis nos humani et peccatores homines, quibus incognita sunt occulta judicia Dei, e
Abbreviated transcription (Latin):
udex criminosũ discutiens. ñ ante senten¬
tiã ꝓferat capitalẽ. quã aut reus ipse c̃fiteat᷑.
aut ꝑ innocentes testes conuincat᷑. In decre¬
inquirite. ut cũ iusticia & caritate dif¬
finiatis. Neminẽ condempnantes. aute uerũ
L& iustũ iudiciũ. Nullũ iudicetis suspitioi̾s
arbitrio. s pͥmũ ꝓbate. & p̾ea caritatiuã

Expanded text:
udex criminosum discutiens, non ante sententiam proferat capitalem, quam aut reus ipse confiteatur, aut per innocentes testes convincatur. Cinquirere, ut cum justitia et charitate diffiniatis, neminem condemnantes ante verum et justum judicium. Nullum judicetis suspicionis arbitrio; sed primum probate et postea charitativam
Abbreviated transcription (Latin):
firmandos. & cͣsilia ep̾oꝵ atq amicoꝵ quȩ¬
renda. annũ &.ui. menses mandauer̾t con¬
cedi. Quidã uͦ annũ inqͦ plurimi concordatdi
Minꝰ aut᷑ quã.ui. menses ñ repperi. In decreis¬

Expanded text:
firmandos, et consilia episcoporum atque amicorum quaefirmandos, et consilia episcoporum atque amicorum quaerenda, annum et sex menses mandaverunt concedi. Quidam vero annum in quo plurimi concordant. Minus autem quam VI menses non reperi. CAP. CI
Abbreviated transcription (Latin):
papa inpͥmo decretali suo. Cũ adiudi
impedim̃to concedant᷑. & iudices a se electi
ibi aliqͣ. tem̾arię multitudinis uim¬
metuerit. locũ sibi congruũ eligat. qͦ absq
bere. & absq impedim̃to suã canonice senten¬
tiã finire ualeat. qͥa multti ꝑ subreptionem
or ita in ȩcłiasticis agendũ negotiis ẽ ꝓ¬
sic̾ inscłarib. Nã in scłarib pꝰquã legib
uocat᷑ uenerit. & in foro de certare ce¬
ꝑit aliquis. ñ licet ante ꝑ actã causã recede
nȩccłasticis uͦ dicta causa reced̾e licet. si nr¬
cesse fuerit. aut si se pͣgrauari uiderit.
incͥminib epis. sex mensiũ uł eo amplius con
duciȩ nͣ sub angꝰto tp̾rȩ s sub longo sꝑa¬
tio concedende sunt. ut accusati se pͣparare.
& uniu̾sos cõmunicatores in ꝓuinciis posi¬
tos cͣuenire. & testes pͣparare. atq contͣ in¬
sidiatores se plenit̾ armare ualeant. Quida
aut̃ ad repellenda ĩpetitoꝵ machinam̃ta.
& suas pͣparandas responsiones. & testes cõ¬

Expanded text:
papa in primo Decretali suo. Cum accusatimpedimento concedantur, et judices a se electi ibi aliquam temerariae multitudinis vimmetuerit, locum sibi congruum eligat, quo absqubere et absque impedimento suam canonice sententiam finire valeat, quia per subreptionem on ita in ecclesiasticis agendum negotiis, sicut in saecularibus. Nam in saecularibus, postquam legibus vocatus venerit et in foro decertare coeperit aliquis, non licet ante peractam causam recedere. In ecclesiasticis vero dicta causa recedere licet si necesse fuerit, aut si se praegravari viderit. ibus episcopis, sex mensium vel eo amplius concduciae non sub angusto tempore, sed sub longo spatio concedendae sunt, ut accusati se praeparare, et universos communicatores in provinciis positos convenire et testes praeparare atque contra insidiatores se pleniter armare valeant. Quidam autem ad repellenda impedimentorum machinamenta, et suas praeparandas responsiones et testes con
Abbreviated transcription (Latin):
amas us papa
romanꝰ. stephano archiepo. Accusato¬
res & iudices ñ idem sint. s ꝑse accusa¬
tores ꝑse nidices. ꝑ se testes. ꝑ se accusati. unꝰ¬
quisq in suo ordinalit᷑ loco. In decre fabiat cap̃ ii.
res idoneos. defensores congruos. atq cestes
legitimos. Iudices aut̃ debent uti equitate. tests
u̾itate accusatores intentione ad amplificandũ
causã. Defensores extenuatione. ad minuendã

Expanded text:
AMASUS papa Romanus, STEPHANO archiepiscopo. Accusatores et judices non idem sint, sed per se accusatores, per se judices, per se testes, per se accusari unusquisque in suo ordinabiliter loco. accusatores idoneos, defensores congruos atque testes legitimos. Judices autem debent uti aequitate, testes veritate, accusatores intentione ad amplificandam causam, defensores extenuatione, ad minuendam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ut unuis mulieris aut uxoris aut concu¬
binȩ quȩ ei placuerit sit coniuinctione con
Licitũ ẽ. ubi unã tant̃ aut uxorẽ. aut
certe loco uxoris. si coniunx de ẽ concubi¬
Uauis sine uxore constitut᷑. ancillãsuã¬
sub nomine ħat concubine. & in eadẽ
usq admortẽ suã consuetudine ꝑ man¬
serit. & forsitan ex ea lib̾os susceꝑto. sancimꝰ
om̃imꝰ ñ concedi heredib defuncti. eandẽ uł
lib̾os eius. si etiã lib̾os habuerit inseruitu¬
te̾ deducere. s pꝰ mortẽ dm̃i. eripiat᷑ in lib̾¬
tatẽ una cũ sobole sua. Constitutionũ xluii.
Uiauis cũ muliere lib̾a consuetudinẽ ħat:
nͣ affectione maritali. & exea filios pro¬
qeau̾rt. eosq uelit filios legitimos in pode¬
fate sua habere. liceat ei cli matre eoꝵ instru¬
nta dotalia cõpon̾e. Nam filii qui aute natu¬
mls erant pꝰ cõpositionẽ strum̃toꝵ dotaliũ
sui & in potestate patris efficiunt᷑. siue pꝰea
nati filii uiuunt. siue mortui sunt. siue om̃i¬

Expanded text:
tum aut unius mulieris, aut uxoris aut concubinae, ut ei placuerit, sit conjunctione contlicitum est, nisi unam tantum aut uxorem, aut certe loco uxoris si conjux deest concubi ancillam suam nomine habeat concubinam, et in eadem usque ad suam mortem consuetudine permanserit, et forsitan ex ea liberos susceperit, sancimus omnimodo non concedi haeredibus defuncti, eamdem vel liberos ejus. si etiam liberos habuerit, in servitutem deducere, sed post mortem domini eripiatur in libertatem una cum sobole sua. CAP. Luis cum muliere libera consuetudinem habeat, non affectione maritali, et ex ea filios procreaverit, eosque velit filios legitimos habere in potestate sua, liceat ei cum matre eorum instrumenta dotalia componere. Nam filii qui ante naturales erant, post compositionem instrumentorum dotalium, sui et in potestate patris efficiuntur, sive postea nati filii vivunt, sive mortui sunt, sive omni
Abbreviated transcription (Latin):
acrament um nuptiarũ temporis
nr̃i sic ad utiũ uirũ & unã uxorem
Raactũ ẽ. ut eccłȩ dispensatorẽ ñ liceator¬
dinari. nͥ unius uxoris uirũ. Qͦd acutus
censuert. De sacram̃to enĩ agit᷑ ñ de pecca¬
to.nã in baptismo peccata om̃ia dimtttun¬
cur. S qͥ dixit. si accepis uporẽ ñ peceisfti
ȩ si nupserit uirgo ñ peccat. & qͦd uult faciat.
ñ peccat si nubat. satis declarauit. nuptias ñ
eẽ peccatũ P ropt᷑ sacram̃ti aut̃ sc̾itatẽ sic̃
femina etiã si catecumina fuerit uiciata. ñ
pot᷑ pꝰ baptismũ inter dei uirgines conse
crari. itti ñ absurdũ uisũ ẽ. eũ qui excessit
numerũ uxoꝵ singłarẽ. ñ peccatũ aliqͦd
comisisse. s normã quandã sacramͣti ami¬
sisse. ñ aduite bonȩ meritũ. s ad ordinatiõis
bigami prandere ñ conuenit. Quia
cũ penitentia bigamꝰ egeat. qͥs erit prb̃r
qui talib nuptiis possit prebere consensũ:¬

Expanded text:
acramentum nuptiarum temporis nostri sic ad unum virum et ad unam uxorem redactum est, ut Ecclesiae dispensatorem non liceat ordinari, nisi unius uxoris virum. CAP. censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines cocrari, ita non absurdum visum est, eum qui excessit numerum uxorum singularem, non peccatum aliquod commisisse sed normam quamdam sacramenti amisisse, non ad vitae bbigami prandere non convenit, quia cum poenitentia bigamus egeat, quis erit presbyter qui talibus nuptiis possit praebere consensu
Abbreviated transcription (Latin):
ri comunctionẽ. Ed plerisq mirũ uiaet᷑
cusetiã aute baptisnũ iterati comugii
ad electionẽ muueris & ordinationis p̾ro¬
gaatiua. impedim̃ta generent᷑ cũ etiam de¬
licta ob eẽ ñ soleant. si lauacri remissafi¬
erant sacͣm̃to. S intelligere debemꝰ quia
baptismo culpa dimitti pot. lex aboleriũ
potest. Inc̃iugio ñ culpa s lex ẽ. Qđ culpe
est gͦ inbaptismo relaxatur. qͦd legis ẽ in con¬
uigio tĩ soluit᷑. Qui autẽ pot̾ hortator esse
udiutatis. qui ipse coniugia frequentaue¬

Expanded text:
iri conjunctionem. Quod plerisque mirum videtur, cur etiam ante baptismum iterati conjugii ad electionem muneris et ordinationis praerogativam impedimenta generentur; cum etiam delicta obesse non soleant, si lavacri remissa fuerint sacramento. Sed intelligere debemus quia baptismo culpa dimitti popotest. In conjugio non culpa, sed lex est. Quod culpae est igitur, in baptismo relaxatur: quod legis est, in conjugio non solvitur. Quomodo autem potest hortator esse viduitatis qui ipse conjugia frequenta
Abbreviated transcription (Latin):
tius lauandus qͦd ex mala bonã fec̾it. Non
enĩ qͥ bonus ꝑmanet ipse polluit᷑ si societur
malo. s qui malus ẽ in bonũ uertit᷑ si exem¬
pla boni sectetur. Ex quo intelligimꝰ ñ ꝓpbã
ꝑ didisse pudicitiã.Fornicariȩ copulatũ. s
fornicariã assũpsisse pudicitiã. quqͣ antea
rinceps constituit. ut liceat meretricib
autͣ qui tale iisiurandũ exegerunt. & contͣ
castitatẽ oꝑã suã dedert̃. pene nominȩ .x.
libraᷤᷤ auri ꝑsoluant hisdẽ meretricib. quȩ
sacram̃ta deđint. Pena aut᷑ .x. lib̾ officio pͣ¬
sidis flagitet᷑. Qa si p̾ses neglexerit: de suo
patͥmonio penã pͣstare cogat᷑. & magistratis
sibi cõmisso cadat. & ñ solũ mulierib s etiã
heredib. & aliis successorib earũ penã sol¬
uat. Hoc si ꝓbatũ sit. qͦd sacram̃tũ amere¬
& de ultra pluyib miptiis. solent hoĩes
ec contra humane uerecundie. Hdeor
sensũ audeo dicere. ut quotiens uoluertt

Expanded text:
tius laudandus quod ex mala bonam fecerit. Non enim qui bonus permanet ipse polluitur, si societur malo, sed qui malus est, in bonum vertitur, si boni exempla sectetur. Ex quo intelligimus non prophetam perdidisse pudicitiam fornicariae copulatum, sed fornicariam assumpsisse pudicitiam quam antea e constituit, ut liceat meretricibusautem, qui tale iusiurandum exegerunt, et contra castitatem operam suam dederlibras auri persolvant iisdem meretricibus, quae sacramenta dederunt. Poena autem X librarum officio praesidis flagitetur. Quod si praeses neglexerit, de suo patrimonio poenam praestare cogatur, et a magistratu sibi commisso cadat, et non solum mulieribus, sed etiam haeredibus et aliis successoribus earum poenam solvat, hoc si probatum sit quod sacramentum a merede ultra pluribus nuptiis, solent hominesc contra humanae verecundiae sensum audeo dicere ut, quoties voluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
iexis ingenuus homo ancillã al.
rit. aliã accipiat. Si aut̃ seruã eã scilrat
& collaudauerat. post ut legitimã habeat.
Similit᷑ & mulier in genua de seruo altersͦ
ens qͦd seruus eẽt. ħat eũ. quia om̃s
unũ patrẽ habemꝰ incęlis. Unalex
udits Rmni menbra xp̃i & matris ca¬
tholicȩ eccłe filii. Ed dico cõpetentib
audiant fideles. Quod dico fidelib au¬
diant competentes. qͦd dico fidelib & cõpeti
tib & penitentib. audiant & cathecumim.
audiant om̃s. timeant & nemo contẽpnat᷑.
Sit mͥ inconsolationẽ ur auditus. nec uob ite¬
stimoniũ dolor mis. Competentib dico. for¬
Et si ñ habetis uxores. tam̃ ñ licet uobis
habere concubitias. quas postea dimit tatis.
oducatis uxores. Canto maior dãpnatio uob̾
erit. si uolueritis habere. & concubinas. &¬

Expanded text:
quis ingenuus homo ancillam alteerit, aliam accipiat. Si autem servam eam scierat, et collaudaverat: post, ut legitimam habeat. Similiter et mulier ingenua de servo alteriusens quia servus esset, habeat eum: quia omnes unum patrem habemus in coelis. Una lex issimi, membra Christi, et matris catholicae Ecclesiae filii. Quod dico competentibus, audiant fideles; quod dico fidelibus, audiant competentes; quod dico fidelibus et ntibus et poenitentibus, audiant catechumeni, audiant omnes: omnes timeant, nemo contemnat. Sit mihi in consolationem vester auditus, ne sit vobis in testimonium dolor meus. Competentibus dico, Foret. Et si non habetis uxores, non licet vobis habere concubinas, quas postea dimittatis, ut ducatis uxores; quanto magis damnatio vobis erit, si habere volueritis et concubinas
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾t̾e ꝓsola religiosa intͣ se consenserut¬
uita. nullatenꝰ sine conscientia ep̃i fiat.
urore nolente. aut algero eoꝵ etiã ꝓtali re
se uelle dignitate seu copula exui. & sola
scripsimus ñ hoc alit̾ fieri posse. nͥ eande̾ uitã
gniuux eius lothariꝰ elegerit. Gr theotiste
Si dicunt aliqui religionis causa patriciȩ.¬
conuigia debere dissolui. sciendũ ẽ quia
& si hoc lex humana concessit. lex tam̃
diuna ꝓhibuit. ꝑ se enĩ u̾itas dix̃. Quȩ d̾s c̃¬
iuuixit. ħo ñ separet. Que etiã ait. Non licet
dimitt̾e uxorẽ excepta causa fornicationis.
s̃so. Si uir & uxor una caro st̃. & religi¬
onis causa uir dimit tit uxorẽ uł mulier
uirũ in boc mundo remanentẽ uł fortasse ad
illicitꝰ migrantẽ. quȩ est ista conu̾satibsenã
endem caro ex parte transit ad continentiũ ae
er parte remanet in pollutione: Si uͥ utris¬
q conueniat continentẽ uitã ducere. poc qus
auden accusare : Iteo Cum boni c̃iuiges

Expanded text:
 sola religiosa vita consenserint, nullatenus sine conscientia episcopi fiat; . Nam uxore volente aut altero eorum, etiam pro tali re le exui dignitate seu copula et sola scripsimus, non hoc aliter fieri posse, nisi eandem vitam coniux eius Lotharius elegisset. VeSi dicunt aliqui religionis causa conjugia debere dissolvi, sciendum est quia, et si hoc lex humana concessit, lex tamen divina prohibuit: per se enim Veritas dixit: Quod Deus conjunxit, etc. . Quae etiam ait: Non licet dimittere uxorem excepta causa fornicationis . Item: Si vir et uxor una caro sunt et religionis causa vir dimittit uxorem, vel mulier virum in hoc mundo remanentem, vel forsitan ad illicita migrantem, quae est ista conversio in qua eadem caro ex parte traex parte remanet in pollutione? Si vero utrisque conveniat continentem vitam ducere, hoc quis audeat accusare? Item. Cum boni conjuges
Abbreviated transcription (Latin):
tanum credunt. quoꝵ similes multi sunt alii.
cum ad sc̃am ȩccłiam ueniunt baptirantur.
quia baptismum non fuit. quod inerrore po¬
siti sçȩ grinitatis nomine minime ꝑceperunt.
et ylerunt nuntii tui. quod fuerit in
eadem ꝓuintia sacerdos. qui latinam

Expanded text:
tanum credunt, quorum similes multi sunt alii, tanum credunt, quorum similes multi sunt alii, cum ad sanctam Ecclesiam veniunt, baptizaquia baptisma non fuit, quod in errore positi, in sanctae Trinitatis nomine minime perceperunt, piscopo: « Detulerunt nuntii tui, quod fuerit in eadem provincia sacerdos, qui Latinam
Abbreviated transcription (Latin):
n sinodo anglor decretum. nefacio ep̾o.¬
& iudicium firmissime preceptum & dili¬
genter demonstratum esse dinoscitur. ut
quicumq sine inuocatione trinitatis mer¬
sus fuisset. sacramentum regenerationis
non haberet. quod omnino uerum est.
Quia si mersus in fonte baptismatis quis
xp̃ianus non est. nisi in nomine patris &
filii & sp̃c sc̃i baptiratus fuerit. Hoc quoq
obseruari in supradicta sinodo obnixe sa¬
cerdotes uoluerunt. ut qui uel unam de tri¬
nitate ꝑ sonam in baptismo non nominaret.
illud esse baptismum uerum non posset.
Quod ꝓcerto uerum est. quia qui unum ex
sancta trinitate confessus non fuerit no¬
men: ꝑfectus xp̾ianus esse non potest. Qui
enim conficetur patrem & filium. si confes¬
sus non fuerit sp̾m sc̃m. nec patrem habet.
nec filium. Et qui confessus fuerit patre̾.
i uero heretici qui intrinitatis no nia.¬
nomine minime baptizantur. sicut sunt
sensu esse quendam prauum hominem mon¬

Expanded text:
n synodo Anglorum decretum et n synodo Anglorum decretum et judicium firmissime praeceptum et diligenter demonstratum esse dinoscitur, ut quicunque sine invocatione Trinitatis mersus fuisset, quod sacramentum regenerationis non haberet; quod omnino verum est, quia si mersus in fonte baptierfectus Christianus non est, nisi in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptizatus fuerit. Hoc quoque observare in supradicto synodo voluerunt sacerdotes, ut qui vel unam de Trinitate personam in baptismo non nominaret, illud baptismum verum non posset, quod pro certo verum est, quia qui unum ex sancta Trinitate confessus non fuerit nomen, perfectus Christianus esse non potest. Qui enim confitetur Patrem et Filium, si confessus non fuerit Spiritum sanctum, nec Patrem habet, nec Filium; et qui confessus fuerit Patrem ei vero haeretici qui in Trinitatis nomine minime baptizantur, sicut sunt sensu esse quemdam pravum hominem Mon
Abbreviated transcription (Latin):
hensibile e̾e̾ nullatenus potest. in fantem in
baptismate uł ter uel semel mergere. quando
& in tribus mersionib ꝑsonarum trinitas. &
una potest diuinitatis singularitas designari.
Ier suꝑ epłam ad ephesios libro .ii.
odem modo in patrem & filium
& sp̃m sc̃m baptizamur & ter mergim᷑
ut trinitatis unum appareat sacramen¬
tum. It em. Licet ter baptiretur ꝓpter mi¬
nisterium trinitatis. tamen unum baptis¬
solummodo xp̃i. una etiam mersio¬
ne se asserunt baptizari. E uangłicũ
uero preceptum ipso dño deo & saluatore
nr̃o iħu xp̾̃o tradente nos ammonet. in no¬
mine trinitatis trina etiam mersione scm
baptisma unicuiq tribuere. dicente dño
qui in locis dilectioni tuȩ uicinis commo¬
rari dicuntur. solum modo se in nomine
dñi baptizatos fuisse forsitan confitent᷑:
sine cinusdam dubitationis ambiguo eos
ad catholicam fidem uenientes: sc̾e tri¬
nitatis nomine baptizabis. ⁊ acharias bo¬

Expanded text:
hensibile esse nullatenus potest infantem in hensibile esse nullatenus potest infantem in baptismate vel ter vel semel mergere, quando et in tribus mersionibus personarum Trinitas, et in una potest divinitatis singularitas designari.er Epist. ad Ephes. lib. II. Eodem modo in Patrem et Filium et Spiritum sanctum baptizamus, et ter mergimus, ut Trinitatis unum appareat sacramentum. Item: Licet ter baptizemus propter mysterium Trinitatis, tamen unum baptissolummodo Christi, una etiam mersione se asserunt baptizari. Evangelicum vero praeceptum ipso Domino Deo et Salvatore nostro Jesu Christo tradente, nos admonet, in nomine Trinitatis, trina etiam mersione sanctum baptisma unicuique tribuere, dicente Dominqui in locis tuae ditionis vicinis commorari dicuntur, solummodo in nomine Christi baptizatos fuisse forsitan confitentur, sine cujusquam dubietatis ambiguo eos ad catholicam fidem venientes in sanctae Trinitatis nomine baptizabis. » Quod ideo
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis absoluti. in sc̾itate u̾irtutum uiuatis.¬
ieris presbiter non trinam mersionem
unius misterii cȩlebret. sed semel mer¬
gat in baptismate quod dare iubetur
in dñi mortem: deponatur. Non dixit dñs no¬
bis. in morte mea baptizate : sed euntes docete
omnes gentes baptid̾antes eos innomine patris
ropter uitandum scismatis scandalum
uł heretici dogmatis usum: simplam
teneamus baptismi mersionem. GREGORIUS¬
tismatis. nil responderi uerius potest
quam ipsi sensistis. quia in una fide.
nil officit sc̃ȩ ȩccłȩ consuetudo diuersa. Nlos
audem qͦd tercio mergimus. triduane sepultu¬
re sacramenta signamus. ut dum tercio ab
aquis in fans educitur. resurrectio triduani
teporis exprimitur. Eͦd siquis forte & iam
ꝓsumie trinitatis ueneratione estimet fieri¬
non obsistit. Neq hoc aliquid obsistit. bapti¬
tandum semel inaquis mergere. Quia dũ
tribus sub sistentiis una substantia est. repre¬

Expanded text:
peccatis abluti in sanctitate virtutum Chrispeccatis abluti in sanctitate virtutum Chrisepiscopus non trinam mersionem unius mysterii celebret, sed semel mergat in baptismate quod dare jubetur, in Domini mortem deponatur. Non dixit mihi Dominus, In morte mea baptizate, sed Euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, ropter vitandum autem schismatis scandalum vel haeretici dogmatis usum simplam teneamus baptismi mersionem, ne vidtismatis nihil responderi verius potest, quam quod ipsi sensistis, nihil officit sanctae Ecclesiae consuetudo diversa. Nos autem, quod tertio 157 mergimus, triduanae sepulturae sacramenta signamus, ut dum tertio ab aquis infans educitur, resurrectio triduani temporis exprimitur. Quod si quis forte etiam pro summa Trinitatis veneratione aestimet fieri, neque ad hoc aliquid obsistit, baptizandum semel in aquis mergere, quia dum in tribus subsistentiis una substantia est, repre
Abbreviated transcription (Latin):
crede. paruulus. qui fidei non dum habet
effectum. respondetur fidem habere propter
fidei sacramentum. & conuertere se ad deum ꝓptͣ
conuersionis sacramentum. quia & ipsa respon¬
sio ad cȩlebrationem sacramenti ꝑtinet. Hs m.¬
Paruulum & si non dum fides illa quȩ increden¬
dium uoluntate consistit. iam tamen ipsius
fidei sacramentum fidelem facit. sicut crede¬
re respondetur. Ita & enim fideles uocantur.
non rem ipsam mente annuendo. sed ipsius rei
pita ur̃a in sacro fonte dimersimus. Qui
ordo baptismatis. dupplici misterii sig¬
nificatione cȩlebratur. Recte enim tercio mer¬
si estis. quia accepistis baptismum in nomine
trinitatis. Recte enim tercio mersi estis. quia
accepistis baptisium in nomine iħu xp̃i. qui
tercia die resurręrit amortuis. Illa enim ter¬
cio repetita dimersio. typum dñice expruit
sepulture. Per quam xp̃o consepulti estis in
baptismo. & cum xp̾o resurrexistis in fide. ut

Expanded text:
credere parvulus, qui fidei nondum habet credere parvulus, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum propter conversionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti. Item. Parvulum etsi nondum fides illa quae in credentium voluntate consistit, jam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit, sicut credere respondetur; ita etenim fideles vocantur, non rem ipsam mente abnuendo, sed ipsius rei pita vestra in sacro fonte demersimus, qui ordo baptismi duplici mysterii significatione celebratur. Recte enim tertio mersi estis qui accepistis baptisma in nomine Trinitatis. Recte enim tertio mersi estis, qui accepistis baptismum in nomine Jesu Christi qui tertia die resurrexit a mortuis. Illa enim tertio repetita dimersio, typum Dominicae exprimit sepulturae per quam Christo consepulti estis in baptismo et cum Christo resurrexistis in fide, ut
Abbreviated transcription (Latin):
distis: credo. Rursus interrogauimus. Cre¬
Lis & in iħ̾m xp̃m filium eius qui natus est
er sp̃u sc̃o & maria uirgine: Respondistis¬
singuli. credo. Iterum interrogaiumus & in
sp̃m sc̃m : Respondistis similiter credo. Hoc
cenderet discipłis suis .i. apłis mandauit dicens.
Funtes baptizate omnes gentes in nomine patris
& filii & spiritus sc̾i. It sm. Quod autẽ inter¬
rogauimus credis scãm eccłam & remissionem
peccatorum. & carnis resurrectionem. non eo
modo interrogauimus. ut quomodo indm cre¬
ditur. sic & in eccłiam sc̃am. & incatholicam.
Propterea sancta & catholica est. quia recte
credit in deum. Non gͦ diximus ut in eccłam
quasi in d̾m crederetis. sed intelligite nos dicere
& dixisse : ut in eccłia & sc̃a & catholica con¬
uersantes in d̾m crederetis.c rederetis etiam re¬
surectionem carnis quȩ futura est. Ic E o¬
ichil est aliud credere. quamIdem
fidem habere. ac ꝑ hoc cum respondetur

Expanded text:
distis: Credo. Rursus interrogavimus: Credistis: Credo. Rursus interrogavimus: Credis et in Jesum Christum Filium ejus, qui natus est de Spiritu sancto ex Maria Virgine? Respondistis: Et credo. Item interrogavimus: Et in Spiritum sanctum? Respondistis similiter: Credo. Hoc cenderet, discipulis, id est apostolis mandavit dicens: Euntes, baptizate omnes genteset Filii, et Spiritus sancti. Quod autem interrogavimus, Credis sanctam Ecclesiam, et remissionem peccatorum, et carnis resurrectionem? non eo modo interrogavimus, ut quomodo in Deum creditur, sic et in Ecclesiam sanctam et catholicam. Propterea sancta et catholica est, quia recte credit in Deum. Non ergo diximus ut in Ecclesiam, quasi in Deum crederetis: sed intelligite nos dicere, et dixisse, ut in Ecclesia sancta et catholica conversantes in Deum crederetis: crederetis etiam resurrectionem carnis, quae futura est. Sicut ihil est aliud credere quam fidem habere; ac per hoc cum respondetur
Abbreviated transcription (Latin):
Riora igitur & scda predicatione de his
tantum lociti sumus quȩ uobis prius¬
quam ad fontem sc̾m ueniretis iuxta ca¬
tbolice regulȩ instituta tradimus. & quid sig¬
nificaret unctio. quȩ diuersis corporis nr̃i ad¬
bibita partib diuersum intellectum designat.
put dñs donare dignatus est interpretati su¬
mus. cum ostendinus uos ꝑ oleum sc̾ificatio¬
nis ad auditum plane fidei preparatos. & bo¬
num xp̃i odorem uocatos extoto corde. & ad
abrenuntiandum diabolo esse commonitos.
N unc uero de interiorib iam misteriis locutu¬
ri sumus. quȩ in ipso sc̃o fonte cȩlebrata sunt.
Emissa enim certissima captione qua uos abre¬
nuntiare omnib pompis & oꝑibus euis. & om¬
ni fornicationi diabolice spopondistis. descen¬
distis in fontem. fontem sacrum. fontem re¬
Aemptionis. foritem scificatum uirtute cȩlesti.
Iem. In hoc gͦ fonte antequam uos toto
corpore tingeremus: in terrogauimus. Cre¬
dis in dm patrem omnipotentem : Respon

Expanded text:
rima ergo praedicatione de his tantum locuti sumus, quae vobis, priusquam ad fontem sanctum veniretis, juxta catholicae regulae instituta tradidimus: et quid significaret unctio, quae diversis corporis vestri adhibita partibus, diversum intelprout Dominus donare dignatus est interpretati sumus, cum ostenderemus vos per oleum sanctificationis ad auditum plenae fidei praeparatos, et bonum Christi odorem vocatos ex toto corde ad abrenuntiandum diabolo esse commonitos. Nunc vero de interioribus jam mysteriis locuturi sumus, quae in ipso sancto fonte celebrata sunt. Emissa enim certissima cautione, qua vos abrenuntiare omnibus pompis, et operibus ejus, et omni fornicationi diabolicae spopondistis descendentes in fontem, fontem sacrum, fontem redemptionis, fontem sanctificatum virtute coelesti. Item. In hoc ergo fonte antequam vos toto corpore tingeremus, interrogavimus: Credis in Deum Patrem omnipotentem? Res
Abbreviated transcription (Latin):
denuo baptizari: Quid ita: Quia plerumq
precis uitium superat precantis affectus. &
quia certa illa uerba ȩuangłica sine quibus
non potest baptismus consecrari. tantũ ua¬
lent ut ꝑ illa sic euacuentur quȩcumq in
prece uitiosa contra regłam fidei dicuntur.
quem ad modum demoniũ xp̃i nomine exclu¬
ditur. Nam utiq hereticus si afferat precẽ
uitiosam nec bonum habet caritatis affectũ.
quo possit illa imperitia suꝑari. & ideo simi¬
mundus & maliuolus quales illic arguit ci¬
prianus. afferat etiam ut fieri solet aliquam
precem inqua loquatur contra regłam fidei.
multi quippe irruunt in preces non solum
ab imperitis loquacib. sed etiam abhereticis
compositas. & ꝑ ignorantiȩ simplicitatem ñ
eas ualentes discernere. utuntur eis. arbi¬
trantes quod. bone sint. nec tamen quod
mneis peruersum est euacuat illa quȩ ibi recta
sunt. sed eis potius euacuatur. Ino inhs
quam dei nomen inuocatur. etiam si aꝑ

Expanded text:
denuo baptizari? Quid ita? Quia plerumque denuo baptizari? Quid ita? Quia plerumque precis vitium superat precantis affectus, et quia certa illa verba evangelica, sine quibus non potest baptismus consecrari, tantum valent, ut per illa sic evacuentur, quaecunque in prece vitiosa contra. regulam fidei dicuntur, quemadmodum daemonium nomine Christi excluditur. Nam, utique haereticus si afferat precem vitiosam, nec bonum habeat charitatis affectum, quo possit illa imperitia superari, et ideo simividus et malevolus quales illic arguit Cyprianus. Afferat etiam, ut fieri solet, aliquam precem, in qua loquatur contra regulam fidei; multi quippe irruunt in preces, non solum ab imperitis loquacibus, sed etiam ab haereticis compositas, et per ignorantiae simplicitatem non eas valentes discernere utuntur eis, arbitrantes quod bonae sint, nec tamen quod in eis perversum est, evacuat illa quae ibi recta sunt, sed ab eis potius evacuatur. CAP. 116.quam Dei nomen invocatur, etiamsi a