comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
da uoluntate sua expetunt sepe fallunt᷑.
te ꝓposui: s quib int̾ epulas occupari so¬
litꝰ erat leui exemplo monstraui. Nam
side humilitate. de pacientia. de mansu¬
etucline. et de hac qm minc paululum
tetigi. o beclientia. nec ne de alus in nu¬
meris ac ꝓfunclis sententus eum ut sin¬
gulis fere dieb audiebamꝰ disserentem
introduc̾em. aliud opꝰ cudendum. et qd̃¬
in manu habemꝰ ec̃t. int̾mittendum.
Qñ gͦ ait aliciuis manclucabat: Man¬
ducabat plane int̾loq̃nd̾. parce quidem.
et ut mirareris uñ uiu̾e. Lleruntũ fate¬
bat᷑ et uerum cẽ cognouimꝰ. qr dun ali¬
cui longe cdisputationi occupatꝰ erat:
magis solito nescient̾ edebat. nob̾ qui
ꝓpinquiores sedebamꝰ clanculo panem
ei ñ nunꝙͣ sum ministrantib. Cumuͦ̾
absentib hospitib pͥnatim eum suis e¬
cessabat lectioniq intendens manducã¬
tes expectabat. Qd̃ si aliquem c̾n̾et aut
ꝓsui expectatione celius comedentem.

Expanded text:
da voluntate sua expetunt, saepe falluntuda voluntate sua expetunt, saepe falluntute proposui, sed quibus inter epulas occupari solitus erat, levi exemplo monstravi. Nam si de humilitate, de patientia, de mansuetudine, et de hac quam nunc paululum tetigi obedientia, nec non de aliis innumeris ac profundis sententiis, eum, ut singulis fere diebus audiebamus, disserentem introducerem, aliud opus cudendum, et quod manu habemus esset intermittendum. Quando ergo, ait aliquis, manducabat? Manducabat plane inter loquendum, parce quidem, et ut mirareris unde viveret. Verumtamen fatebatur, et verum esse cognovimus, quia dum alicui longae disputationi occupatus erat, magis solito nescienter edebat, nobis qui propinquiores sedebamus, clanculo panem ei nonnunquam subministrantibus. Cum vero absentibus hospitibus privatim cum suis ecessabat, lectionique intendens manducantes exspectabat. Quod si aliquem cerneret aut pro sui exspectatione celerius comedentem,
Abbreviated transcription (Latin):
ait nichil dampnationi illi erit. Et
quid de illo scienclum est inq̃t qͥ se
ultro ad dispositionem uillaꝵ offert:
atq ut id qd̃ cupit ad effectũ ꝑueni
hoc ad ꝓpositum monachi ꝑtinet. ait.
Quarer Nonne hic tal licet hoc qd̾ di¬
xi cupiat tñ sine licentia p̾lati sui nil
fac̾e temptats Respondit. Licentia
multos decipit. O becdientia enum et
inobeclientia ꝯͣria st̃. Haꝵ media li¬
centia est. Is gͥ quem obeclientia ñ ꝯ¬
stͥngit elaustra monasterii egͤdli iuilt
tm̃ exire. reguleq distͥctionem licent̾ de¬
elinare. qmͣuis nolit sine licentia id p̾¬
sunere. et iccirco actum sium licentia
qͣ uitit᷑ possit defend̾e. pecc̃m tñ ht̃ ex illi¬
ctta uoluntate. Nec enim pꝰꝙͣ mortuuis
mundo claustrum subut.admundi
negocia uł uoluntate ullatenꝰ redire
fcõ implere uoluit: obedientia qm in
hoc amplexus est ip̃m fc̃m excusabit :
sum nͥ penituerit illi erit. Qd̃ ñ nulli
muiꝰ attendentes: licentia qm ꝓimplen¬

Expanded text:
ait, nihil damnationis illi erit . » 15. « Et quid de illo sentiendum est, inquit, qui se ultro ad dispositionem villarum offert: atque ut id quod cupit ad effectum perveniahoc ad propositum monachi pertinet. » Ait: « Quare? Nonne hic talis licet hoc quod dixi cupiat, tamen sine licentia sui praelati nil facere tentat? » Respondit: « Licentia multos decipit. Obedientia enim et inobedientia contraria sunt. Harum media licentia est. Is igitur quem obedientia non constringit claustra monasterii egredi vult tamen exire, regulaeque districtionom licenter declinare, quamvis nolit sine licentia id praesumere, et idcirco actum suum licentia qua nititur possit defendere, peccatum tamen habet ex illicita voluntate. Nec enim postquam mortuus mundo claustrum subiit, ad mundi negotia vel voluntate ullatenus redire facto implere voluit, obedientia quam in hoc amplexatus est, ipsum factum excusabit; sum, nisi poenituerit, illi erit. Quod nonnulli minus attendentes, licentia, quam pro implen
Abbreviated transcription (Latin):
locis ꝯfluentes raro deerant. Os̃ etenim ad
se uenientes dulci alacͥtate suscipiebat:
et cuiq ꝓsiu negocii qͣutate efficacit᷑ respõ¬
debat. Uid̾es siquidem istos scͥpturaꝵ sentẽ¬
cus ac q̃onib inuolutos: Mox rõne ꝓpo¬
nutantes ñ segniꝰ informari illos nec̃ca¬
riaꝵ reꝵ tenuitate laborantes ÷ datis qͥb
o pꝰ habebant ab inopia releuari. Nec
ista largitas solum mͦ monachoꝵ sen
cłicoꝵ penuriam subleuabat ⁊ et qͦsoꝵ
laicos ea incligentes. ea sͥ subueniri pe¬
tentes: ꝓposse et ñ nunꝙͣ uit posse pui pr̃is
redundabat. Quociens aũt oportunitas
sese p̾bebat: in remotiorem camere sue lo¬
inherere. Uñ fide xͥ ane ⁊elo ꝯmotꝰ: egͤgiũ

Expanded text:
locis confluentes raro deerant. Omnes etenim ad locis confluentes raro deerant. Omnes etenim ad se venientes dulci alacritate suscipiebat, et cuique pro sui negotii qualitate efficaciter respondebat. Videres siquidem istos Scripturarum sententiis ac quaestionibus involutos mox ratione proponutantes non segnius informari, illos necessarium rerum tenuitate laborantes, datis quibus opus habebant, ab inopia relevari. Nec ista largitas solummodo monachorum seu clericorum penuriam sublevabat, sed et in quosque laicos ea indigentes ea sibi subveniri petentes pro posse, et nonnunquam ultra posse pii Patris redundabat. 10. Quoties autem opportunitas sese praebebat, in remotiorem camerae suae loinhaerere. Unde fidei Christianae zelo commotus egregium
Abbreviated transcription (Latin):
mens ꝑtimesco. ne meum hꝰcemodi ẽẽ
ꝓcreet inmane dlispendium aĩe mee.
Ad qd̾ u̾bum licet alludens ut cdixi ceꝑit:
amarissime flens sub inferens ait. S¬
tigit me. Qagͥ intali ꝯu̾satione mag
pirabat. Dm̃ testor me sepe illũ sub u̾i¬
tatis testimonio audisse ꝓtestantem ꝙ
libentiꝰ uellet in ꝯgͥgatione monachoꝵ
loco pueri int̾ pu̾os sub uirga magr̃i
pauere: qmͣꝑ pastoralem curam toti bri¬
tam io ꝯdum erat illi habitare cũ mo¬
nachis: cur ñ ꝯtinue habitabat cantua¬
rie cum sius: ad qd̾ ego. Si hoc solũ sͥ
possibile ẽẽt: magno se ꝯsolatum repu¬
ibi degete ꝯpellebat Prec̾ea sicantuarã
assudue incoleret: hoĩes sui exaduec¬
tione uictualium oppido grauarent᷑ ⁊ ⁊
ex causis opp̾ssi si quem int̾pellarent ũ ꝙͣ
p̾sentem hr̃ent: mag̾ ac mag̾ opp̾ssi in de¬
structionem funditꝰ irent. Nullo tũ loco
uel t̃ꝑe sñ suis monachis et cł̾iciserat: his
dumtaxat exceptisqui ad eum ex liu̾sis

Expanded text:
mens pertimesco ne meum hujusmodi esse procreet immane dispendium animae meae. » Ad quod verbum licet alludens, ut dixi, coepit amarissime flens subinferre, et mici mei, qsic ait: Attestor Deum me saepe illum sub veritatis testimonio audisse protestantem quod libentius vellet in congregatione monachorum, loco pueri inter pueros sub virga magistri pavere, quam per pastoralem curam toti Britam jucundum erat illi habitare cum monachis, cur non continue habitabat Cantuariae cum suis? Ad quod ego: Si hoc solum sibi possibile esset, magno se consolatum repuibi degere compellebat. Praeterea si Cantuariam assidue incoleret, homines sui ex advectione victualium oppido gravarentur; etex causis oppressi si quem interpellarent, nunquam praesentem haberent; magis ac magis oppressi in destructionem funditus irent. Nullo tamen loco vel tempore sine suis monachis et clericis erat. His duntaxat exceptis, qui ad eum ex diversis
Abbreviated transcription (Latin):
cum magna indignatione suscipiens
nec se cã illiꝰ quicꝙͣs de oĩb accursi fore
ꝓtestans hoĩem disced̾e nec se tnͣsire sta¬
turum luitiꝰ ibi expectare iratꝰ p̾cepit.
Consid̾ans anselmꝰ pꝰ hec quid quietis.
ꝑdid̾it quid laboris inuen̾it: anxiatus
est sp̃u. et uelxm̃ti dolore attritꝰ. Duce¬
bat enim añ ocłos m̃tis sue qualem ĩ
pͥoratu et abbatia positꝰ uitam agere
u̾ba uite loquens ab oĩb audiebat᷑ ꝙͣ de¬
uocus ad sue ut sꝑabat tumulum retͥ¬
butionis q̃ dicebat oꝑe ex̾cebant᷑. et nũc
tum m̾cedis audire uelle. Accesser̃t istis
tes. et mine malignantium det̾iora in
posteꝵ pollicentium cͥꝯqͣq deconantes.
malus beatum se fore credebat. si qd̃ illũ
exasꝑaret ullo ingenio fac̾e poss. Mul¬
tis itaq ac diu̾sis inuiriaꝵ ꝓcelł fatiga¬
bat᷑: et nulla t̾ren honoris uł ꝯmodi
suauitate. un ꝯsolationem hr̃et foue

Expanded text:
cum magna indignatione suscipiens, cum magna indignatione suscipiens, nec se causa illius quidquam de omnibus acturum fore protestans hominem discedere, nec se transfretaturum diutius ibi exspectare iratus praecepit. 7. Considerans Anselmus post haec quid quietis perdiderit, quid laboris invenerit, anxiatus est spiritu, et vehementi dolore attritus. Ducebat enim ante oculos suae mentis qualem in prioratu et abbatia positus vitam agere verba vitae loquens ab omnibus audiebatur, quam devotius ad suae, ut sperabat, cumulum retributionis, quae dicebat, opere exercebantur: et nunc ntum mercedis, audire velle. Accesserant istis tes, et minae malignantium deteriora in posterum pollicentium circumquaque detonantes: malus beatum se fore credebat, si quod illum exasperaret ullo ingenio facere posset. Multis itaque ac diversis injuriarum procellis fatigabatur, et nulla terreni honoris vel commodi suavi
Abbreviated transcription (Latin):
tem intuebat᷑. quidnam hr̃et mirbat᷑.
at uͥ munistri pontificis uas crismatis ꝑ¬
cditum ẽe cognouert᷑. ꝯfusi ⁊ tumultuãtes
discurrunt qd̵ ꝑditum erat hinc inde q̃rt̃
ignorantes a quo uł ibi idcirco q̃rere debeãt.
Rumor dampni fert᷑ in ppłm.: et opinio
multoꝵ cadit in errorem cł̾icum. Capit᷑
et sub cappa illiꝰ uas ab reptum inuenitur.
Refert᷑ antistici: ꝙ auctum erat. At ip̃e
modesto uultu. mente tranquilla statĩ
iuissit culpam ignosci. et cłicum ad sua
lib̾um dimitri. Tunc ille iter qͦ furto gra¬
uatꝰ nullatenꝰ ten̾e sciebat: lib̾ illico et
nichil hesitans ingressus agebat. ⁊ ost
hec paucis dieb int̾positis mandat᷑ ad cu¬
riam ire anselmꝰ: regem mare tuͣsiturũ
sua bũdictione ꝓsecuturꝰ. Qtnͣsitꝰ dum
uento obstante differt᷑. anselmꝰ oportu¬
num tp̃s se naccum existimans. regem
hominum cotidie nimis corrumpeban¬
tͦ correctione cepit int̾pellare. Q oĩa ip̃e

Expanded text:
tem intuebatur, quidnam haberet mirabatur. tem intuebatur, quidnam haberet mirabatur. At ubi ministri pontificis vas chrismatis perditum esse cognoverunt, confusi et tumultuantes discurrunt, quod perditum erat hinc inde quaerunt, ignorantes a quo vel ubi id quaerere certo debeant. Rumor damni fertur in populum, et opinio multorum cadit in erroneum clericum. Capitur, et sub cappa illius vas abreptum invenitur. Refertur antistiti quod actum erat. At ipse modesto vultu, menteque tranquilla statim jussit culpam ignosci, et clericum ad sua liberum dimitti. Tunc ille iter quod furto gravatus nullatenus tenere sciebat, liber illico et nihil haesitans ingressus agebat. 6. Post haec, paucis diebus interpositis, mandatur ad curiam ire Anselmus, regem mare transiturum sua benedictione prosecuturus. Qui transitus dum vento obstante differtur, Anselmus opportunum se tempus nactum existimans, regem hominum quotidie nimis corrumpebantur, correctione coepit interpellare, quae omnia
Abbreviated transcription (Latin):
õs excusare. Le hinc cum se regali curie ĩ
natiuitate dñi ihu p̾sentasset ⁊ et hono¬
diaboli hominumq maloꝵ ⁊ mutatꝰ est
animꝰ regis ꝯtͣ enm eo ꝙ ip̃e spoliatis hõi¬
munificentie sue gracus dare noluit: et
ita principe turbato a curia discessit.
Ueniens aũt ad in uillam suam que
herga uocat᷑. dedicauit ibi eccͣam ad parto¬
chiam ꝑtinentem ꝙͣ quidem añcessor eiꝰ
lanfrancꝰ ꝯstrux̾at. s obitu p̾nentꝰ dedica¬
re nequiu̾at. Ad qmͣ dedicationẽ qͥdam
cłicꝰ int̾ alios de londonia ueniens seq int̾
cłicos uri qͣi ad ꝯministrandum clicens¬
mittensꝰ crismatorium pontificis clam
surripuit. et inturbam m̾sus fugam ar¬
ripuit. Dum gͥ iter ꝙ londoniam ducit
festinare. S cum rediens ad unate pleb̾
multitudinem reꝑiss. aĩadu̾tit se cupi¬
tend̾e qͦ fugiebat. Et̃m est hec frequentius:
et nune hac minc illac. nesciens qͦ iret er¬
roneus ferebat᷑. spłs aũt qͥ eũ sic se haben¬

Expanded text:
omnes excusare . Dehinc cum se regali curiae in Nativitate Domini Jesu praesentasset, et honodiaboli hominumque malorum mutatus est animus regis contra eum, eo quod ipse spoliatis homimunificentiae suae gratiis dare noluit, et ita principe turbato a curia discessit. 5. Veniens autem in villam suam, quae Berga vocatur, dedicavit ibi ecclesiam ad parochiam pertinentem, quam quidem antecessor ejus Lanfrancus construxerat, sed obitu praeventus dedicare nequiverat. Ad quam dedicationem quidam clericus inter alios de Londonia veniens, seque inter clericos viri quasi ad comministrandum mittens, chrismatorium pontificis clam subripuit, et in turbam mersus fugam arripuit. Dum igitur iter, quod Londoniam ducit, festinare. Sed cum rediens adunatae plebis multitudinem reperisset, animadvertit se cupitendere quo fugiebat. Factum est hoc frequentius, et nunc hac nunc illac nesciens quo iret erroneus ferebatur. Populus autem qui eum sic se haben
Abbreviated transcription (Latin):
Demde anselmꝰ secreciꝰ cũ rege accurus:
cet̾os seced̾e monuit. Omissis gͥ mona¬
st̾u sui causis ꝓ qͥbz maxime illuc iine¬
nisse putabat᷑. regem de his q̃ faia de
eo ferebat anselmꝰ arguere cepit ⁊ ne
quicqm eoꝵ q̃ illi clicenda ẽẽ sciebat. si¬
lentio p̾ssit. Pene etenim tociꝰ regni
hõies õs talia cotidie nc̃ clam ñc palã
de eo dicebant. qͣlia regiam dignita¬
tem neqͣ qm decebant. finito collocͥo
diuisi ab inuicem st̾. et de ecc̃e sue ne¬
gocuis ea uice ab anselio nichil accũ.
Deinde cestram ad comuitem abut: ac
in partib ilł deg̾e ꝑ płes dies ex nec̃citate
compulsusest. Nt̾ea rex Willmꝰ
gͣui langore corripit᷑. et pene ad extͤma ꝑ
releuet. Ad quiescit ille ꝯfilio. et ansel¬
mum in hoc opꝰ dignissimum fore ꝓ nũ¬
gis laudat clerꝰ et ppłs oĩs: nec resonat
et fere usq ad examinationem siu otͣ¬

Expanded text:
e Anselmus secretius cum rege acturus caeteros secedere monet. Omissis igitur monasterii sui causis, pro quibus maxime illuc venisse putabatur, regem de his quae fama de eo ferebat Anselmus arguere coepit, nec quidquam eorum quae illi dicenda esse sciebat, silentio pressit. Pene etenim totius regni homines omnes talia quotidie nunc clam nunc palam de eo dicebant, qualia regiam dignitatem nequaquam decebant. Finito colloquio divisi ab invicem sunt, et de Ecclesiae suae negotiis ea vice ab Anselmo nihil actum est. 2. Deinde Cestram ad comitem abiit, ac in partibus illis degere per plures dies ex necessitate compulsus est. Interea rex Wilhelmus gravi languore corripitur et pene ad extrema prelevet. Acquiescit ille consilio, et Anselmum in hoc opus fore dignissimum pronungis laudat clerus et populus omnis, nec resonat et fere usque ad exanimationem sui contra
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ uatiuitatis be dei genitͥis et ꝑpetue
uͥginis marie cantuariam ueuit. uͥ cũ
qͣi ex p̾sagio futuror multiet mona¬
chi et laici cum clamarent illum ar¬
chiẽpm fore: sumo mane a laico clisces¬
sit nec ullo pacto acquiesc̾e petentib
ut ibi festum celebraret uoluit. Ueni¬
enti aũt ei ad curiam regis optunates
quiq alacres occurr̃t. Magnoq ip̃m
cum houore susciputnt. Rex ip̃e solio
exilit: et ad hostium domꝰ uiro gaudẽs
occurrit. Ac moscula ruens: ꝑ dextam

Expanded text:
ativitatis beatae Dei genitricis et perpetuae virginis Mariae Cantuariam venit. Ubi cum quasi ex praesagio futurorum multi et monachi et laici conclamarent illum archiepiscopum fore, summo mane a loco discessit, nec ullo pacto acquiescere petentibus, ut ibi festum celebraret, voluit. Venienti autem ei ad curiam regis, optimates quique alacres occurrunt, magnoque ipsum cum honore suscipiunt. Rex ipse solio exsilit, et ad ostium domus viro gaudens occu
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝯscientie sue: mo dicum respirabat
ab hiset magnoꝑe ꝯsolabat᷑: si qñ se
monachoꝵ claustro inferre et q̃ insti¬
tutio uite ip̃oꝵ expetebat coram eis ef¬
fari uolebat. Quod ip̃e qͣdam uice ca¬
pitulo eoꝵ p̾sidens et ex more de hiꝰ lib̾tꝰ
ritate alludens iocosa ꝯꝑatione inno¬
ita et mͥ. qñ enim uob̾cumsum: bñ mͥ
est. et grata ac singularis uite mee cõ¬

Expanded text:
tate, modicum respirabat ab his, et magnopere consolabatur, si quando se monachorum claustro inferre, et quae institutio vitae ipsorum expetebat, coram eis effari valebat. Quod ipse quadam vice capitulo eorum praesidens, et ex more de hujusmodi lritate alludens, jocosa comparatione innoita et mihi. Quando enim vobiscum sum, bene mihi est, et grata ac singularis vitae meae con
Abbreviated transcription (Latin):
latis aũt de medio rõmb ilł tandẽ
pꝰ longum t̾ꝑis spacium ꝯbediẽtia
simul ac nec̃citate ꝯstͥctꝰ ꝯsensiti et
pͥdie nonas decembris debito cũ ho¬
nore ab oib ep̃is anglie cantuarie

Expanded text:
latis autem de medio rationibus illis, tandem post longum temporis spatium, obedientia simul ac necessitate constrictus consensit, et prid. Non. Decem. debito cum honore ab omnibus episcopis Angliae, Cantuari
Abbreviated transcription (Latin):
seq̃nti aũt festo pascheWintoniamã¬
selmꝰ aduenit: et in suburbio ciuuitatiᷤ
bospitatꝰ est. Unagͥ nocte intecta sub¬
urbii ꝑ incuriam ignis dilabit᷑. eͦ ẽt¬
cente. eclificia quec passim ꝯsumebãt᷑.
Et iam ignis idem hospicium anselmi
tis aderat. Qb danigͥ ea q̃ in domo e¬
rant asportantib: int̾clixit dña domꝰ
asfirmans se nullo mͦ d uł suis aliqͥd
dampni timerez q̃tm̃ hospitem ħ est
et monachꝰ mulieri ꝯpassus: suasit an¬
selmo ut hospiti sue subueniret. At il
crucis igni oppone. arcebit illum forte
d̾s. Respondit. Pme: Nichil est qd̵ di¬
cis. sgͥssus tñ domũ est timore incendii
ductꝰ. et uisis flaminantib globis a ue¬
nerabili gundulfo ep̃o et ab eodem baldu¬
ino ꝯtͣ ignem signum crucis erecta in
altum dext̾a ed̾e coactꝰ est. Mirabile
dictu. Non pͥꝰ manum extend̾at: ꝙͣ
in se uicẽdium retorq̃ri. flãmas de¬
fic̾e cern̾es. et ita ut domum ⁊̃ qmͣ
uorare ceꝑant seiniustam relinq̃¬

Expanded text:
sequenti autem festo Paschae Wintoniam Anselmus advenit, et in suburbio civitatis hospitatus est. Una igitur nocte in tecta suburbii per incuriam ignis dilabitur. Quo crescente, aedificia quaeque passim consumebantur. Et jam ignis idem hospitium Anselmi tis, aderat. Quibusdam igitur ea quae in domo erant asportantibus, interdixit domina domus, affirmans se nullo modo sibi vel suis aliquid damni timere, quae tantum hospitem, hoc est,et monachus mulieri compassus, suasit Anselmo ut hospiti suae subveniret. At illcrucis igni oppone, arcebit illum forte Deus. » Respondit: « Pro me? Nihil est quod dicis. » Egressus tamen domum est, timore incendii ductus, et visis flammantibus globis, a venerabili Gundulpho episcopo et ab eodem Balduino contra ignem signum crucis, erecta in altum dextra, edere coactus est. Mirabile dictu. Non prius manum extenderat, quam in se incendium retorqueri, flammas deficere cerneres, ita ut domum etiam quam vorare coeperant, semiustam relinqu
Abbreviated transcription (Latin):
memorato rege augloꝵ
it. Hic sullato de hac u̾ita uen̾abili
patͤ lanfranco: ecc̃as ac monast̾ia to¬
cꝰanglie gͣui nimiuni oppssione af¬
flixit. Cuiꝰ oppͥssionis anno qͣrto anselinꝰ ĩ¬
uitatꝰ ĩuio districta interpellatione a diu¬
ratꝰ abhugone cestrensi comite. multis¬
q alus angloꝵ regui pͥncipib qͥ eũ aiãꝵ
suaꝵ medicum et aduocatum eleg̾ant.¬

Expanded text:
morato rege Anglorum it. Hic, sublato de hac vita venerabili Patre Lanfranco, ecclesias ac monasteria totius Angliae gravi nimium oppressione afflixit. Cujus oppressionis anno quarto Anselmus invitatus, imo districta interpellatione adjuratus ab Hugone Cestrensi comite, multisque aliis Anglorum regni principibus, qui eum animarum suarum medicum et advocatum elegerant
Abbreviated transcription (Latin):
finxĩ. atq illi aduene id oꝑis imponit:
ut tam diu uirgule aquam irriguã
ministraret: donec quo contͣ om̃em na¬
turam erat. lignum aridum insolo arẽ¬
te uiuesceret. Subiectus aduena dure
legis imꝑio. aquam ꝓpriis humeris co¬
tidie conitehebat: que a nilo flumine.
ꝑduo ferme milia petebatur. Iames
emenso anni spacio labor non cessabã
oꝑantis: et defructu oꝑis spes ẽẽ non
poterat. Tamen obediencie uirtus:
inlabore durabat. Sequens quaq an¬
nus: uanum laborem iam defecti frĩs
eludit. Tercio demum succedencium
tempoꝵ labente curriculo. sum neq
nocte neq intertliu aquarius ille ces¬
saret operator: uirga floruit. Ego ip̃e
ex illa uirgula arbusculam que usq
hodie intra attrium monast̾u est ramis
uirentib uidi: quasi in testimonium
manens. quantum obediencia me¬
ruit. et quantum fides possit ostendit.
S me dies aute desuet: quam dius¬
la miracula que m̾ de sc̃õꝵ uirtuti¬

Expanded text:
figit adque illi aduenae id operis inponit, figit adque illi aduenae id operis inponit, ut tamdiu uirgulae aquam inriguam ministraret, donec, quod contra omnem naturam erat, lignum aridum in solo arente uiresceret. subiectus aduena durae legis imperio aquam propriis umeris cotidie, conuehebat, quae a Nilo flumine per duo fere milia petebatur. iamque emenso anni spatio labor non cessabat operantis, et de fructu operis spes esse non poterat: tamen oboedientiae uirtus in labore durabat. sequens quoque annus uanum laborem iam affecti fratris eludit. tertio demum succedentium temporum labente curriculo, cum neque noctu neque interdiu aquarius ille cessaret operator, uirga floruit. ego ipsam ex illa uirgula arbusculam uidi, quae hodieque in atrio monasterii ramis uirentibus quasi in testimonium manens, quantum oboedientia meruerit et quantum fides possit, ostendit. sed me dies ante deficiet, quam diuesa miracula, quae mihi de sanctorum uirtuti
Abbreviated transcription (Latin):
benis regnabat incendium. Hoc igi¬
tur aduenam illum iubet magister
intrare. Nec distulit parere p̾cepto:
melias flammas nichil cunctatus
ingrelit᷑. Que mox tam audaci fide
uicte: uelutd illis quondam hebreis
pueris. cessere uenienti. Suꝑata natu¬
ra est: fugit incendium. Et qui puta.¬
batur arsurus: uelud frigido rore ꝑ¬
fusum se ip̃e miratus est. S quid mitii.
situum xp̃e tyronem ignis ille non at¬
tigit ⁊ ut nec abb̾em pigeret dura mã¬
dasse. nec discipulum peniteret imꝑio
paruisse: Qui eo ꝙͦ aduenerat die dum
temptaret᷑ infirmus: ꝑfetus inuentꝰ
est. MUerito felix. merito gloriosus: pro¬
Neodem autem monast̾io factum
id qͦd dicturiis sum: recenti me
moria ferebatur: Quidam itdẽ
ad eunlem abbẽm recipiendus
aduenerat. Cum prima ei lex obe¬
diencie poneret᷑ : acꝑꝑetem pollice¬
retur ad om̃ia uł extrema pacienciam:
casu ałbas sto rarinam uirgam iam pͥ¬
dem aridam manu gerebat. Hanc solo

Expanded text:
benis regnabat incendium. Hunc igibenis regnabat incendium. Hunc igitur advenam illum jubet magister intrare: nec distulit parere praecepto: medias flammas nihil cunctatus ingreditur; quae mox tam audaci fide victae, velut illis quondam Hebraeis pueris, cessere venienti. Superata natura est, fugit incendium: et qui putabatur arsurus, velut frigido rore perfusum se ipse miratus est. Sed quid mirum, si tuum, Christe, tironem ignis ille non attigit, ut nec abbatem pigeret dura mandasse, nec discipulum poeniteret imperio paruisse? qui eo quo advenerat die, dum tentaretur infirmus, perfectus inventus est, merito felix, merito gloriosus: prone. XIX. In eodem autem monasterio factum id quod dicturus sum, recenti mmoria ferebatur. quidam itidem ad eundem abbatem recipiendus aduenerat. cum prima ei lex oboedientiae poneretur ac perpetem polliceretur ad omnia uel extrema patientiam, casu abbas storacinam uirgam iam pridem aridam manu gerebat. hanc solo
Abbreviated transcription (Latin):
incredibił obediencie ad mo¬
dum magna miracula: licet suppetãt
plura recolenti. Set ad excitanclam
uirtutũ emulacionem: cui pauca non
sufficiunt: multa non ꝓuiderunt. Er¬
go cum quidam scl̃i actib abdicatis.
monast̾ium magne disposicionis ing̾ssꝰ
suscipise rogait᷑ abbas ei cepit multa
ꝓponere. graues esse istius disciplici¬
ne labores: sua uero dura impia:
que milliuis facile ualeret implere
ꝑaciencia. Aliud pocius monast̾ium.
ubi faciliorib legib uiueret᷑. expet̾et:
non temptaret aͥgredi ꝙ implere ñ
posset. Ille uero cepit nichil his ter¬
lorib ꝑmoneri. s magis ita om̃ẽ
obedienciam polliceri: ut si eum
abbas inignem ire p̾ciperet ⁊ ñ retu¬
saret intrare. Quam illius ꝓfessionẽ
ubi magister accepit: ñ cunctat᷑ pro¬
bare ꝓfitentem Casu uero clibanus
ꝓpt ardebat: qui multo igne succesus.
coquendis panib ꝑarabatur. Exun¬
dabat abrutis flamma fornacib: et
intra camini illius concaua. totis ha¬

Expanded text:
incredibilis oboedientiae admodum magna miracula, licet suppetant plura recolenti: sed ad incitandam uirtutum aemulationem, cui pauca non sufficiunt, multa non proderunt. ergo cum quidam saeculi actibus abdicatis monasterium magnae dispositionis ingressus suscipi se rogaret, abbas ei coepit multa proponere: graues esse istius disciplinae labores, sua uero dura imperia, quae nullius facile ualeret inplere patientia: aliud potius monasterium, ubi facilioribus legibus uiueretur, expeteret: non temptaret adgredi, quod inplere non posset. ille uero nihil his terroribus permoueri, sed magis ita omnem oboedientiam polliceri, ut, si eum abbas in ignem ire praeciperet, non recusaret intrare. quam illius professionem ubi magister accepit, non cunctatus probare profitentem. casu clibanus propter ardebat, qui multo igne succecoquendis panibus parabatur. Exundabat abruptis flamma fornacibus, et intra camini illius concava totis ha
Abbreviated transcription (Latin):
nis feruorem. pͥmicias iuuentutis
sue declicauit. exemplo et u̾bo incõ¬
uentu frm̃ intrasepta monast̾i ad ħ
oĩstudio uacans. Post mod̾ aũt. cum
ad aliumince et conu̾sationis or¬
dinem infirmitate corꝑis cogͥet᷑:
et sic̃ dictum est nẽccitas in firmita¬
tis et ordo nẽccitatis. a ꝯmuni eum
ꝯu̾satione ꝯuentꝰ plus solito seq̃st᷑¬
ret: ħ pͥma cepit eẽ occasio. ut qͣi ho¬
minib de scł̃o expositꝰ. qͦꝵ iam ad
eum multitudo magna ꝯfluebat.
locuturꝰ de d̾o silere ñ posset. ⁊ ag̾e q̃
dei st̃ ñ cessaret: sic in breui a pd̾ hoĩes
innotuit ÷ ut eccłia dei tam utili m̃¬
bro in corꝑe suo reꝑto utiad qd̾ cumq
oportebat ñ dissimularet. S et licet
dicit. Manifestatio sp̃cad utilitatẽ:¬

Expanded text:
ias juventutis suae dedicavit, exemplo et verbo in conventu fratrum intra septa monasterii ad hoc omni studio vacans. Postmodum autem, cum ad alium vitae et conversationis ordinem infirmitate corporis cogeretur, et, sicut dictum est, necessitas infirmitatis, et ordo necessitatis a communi eum conversatione conventus plus solito sequestraret, haec prima coepit esse occasio ut, quasi hominibus de saeculo expositus, quorum jam ad eum multitudo magna confluebat, locuturus, de Deo silere non posset, et agere quae Dei sunt non cessaret, sic in brevi apud homines innotuit, ut Ecclesia Dei tam utili membro in corpore suo reperto uti ad quodcunque oportebat non dissimularet. Sed et licet dicit, manifestatio Spiritus ad utilitate
Abbreviated transcription (Latin):
neq gallum decet tam calidum. Ne¬
rum aggredere pocius: et ꝙ temanet
explica. sumium enim ducdum alias
res agentes consumimus tempus etiam
solis occitlui umbra ꝓlixior monet. ñ
multum deuicina nocte suꝑ esse. Dem̃
cum paululum om̃es conticuissemus:
gallus ita cepit. Cauentlum mͥ impri¬
mis esse arbitror. ne ea demartini uir¬
tutib repetam: que in libro suo sul¬
picius iste memorauit. Inde prima
illius interim militando gesta prete¬
reo: neq ea attingam que laicus egit
aut monachus. Nec uero audita ab
aliis. pocius quam que uidi ip̃e: dic¬
turus suomi.

Expanded text:
neque Gallum decet esse tam callidum. ueneque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cauendum mihi inprimis esse arbitror, ne ea de Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse dicturus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
Go plane inquit allus licet
impar sim tanto peri: tamẽ
relatis suꝑius apostumiaso obedien¬
cie cogor exemplis. ut musus istucd
ꝙ imponitis non recusem S dum¬
me cogito hominem gelum int̾
aquitano ᷤᷤ uerba facturui: uereor
ne offendat ur̃as nimis unanas
aures. sermo rusticior. Ausetis me
tamen ut gurdonicum horinem:
nichil cum fuco aut coturo loquẽ¬
tem. Nlamsi. ñ trbuitis martins meẽ
discipulum: illud etiam concedite. ut
mͥ liceat exemplo illius inanes sermo¬
nũ faleras. et uerborum ornamenta cõ-¬
tempnere. Tu uero inquit postumia¬
nus. uł celtice aut simauis gallice
loquere: dum mͦ iam martinum lo¬
quaris. Ego autem ꝓfiteor. quia etiã¬
simutus esses: non defutura tibi u̾¬
ba quib martinum facuntlo ore loq̃re¬
ris: sicut zacharie. in iohannis no
mine lingua resoluta est. Ceterum
cum sis: scolasticus: hoc ip̃m quasi
scolasticus artificiose facis. ut excuses
imꝑiciam: quia exuberas eloquen¬
cia. S neq monacum tam astutum:

Expanded text:
go plane, inquit Gallus, licet impar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano obedientiae cogor exemplis, ut munus istud quod imponitis, non recusem: sed dum cogito, me hominem Gallum inter Aquitanos verba facturum, vereor ne offendat vestras nimium urbanas aures sermo rusticior. Audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem: nam si mihi tribuitis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum phaleras et verborum ornamenta contemnere. Tu vero, inquit Postumianus, vel Celtice; aut, si mavis, Gallice loquere, dummodo jam Martinum loquaris. Ego autem profiteor, quia, etiamsi mutus esses, non defutura tibi verba, quibus Martinum quamvis facundo ore loquaris; sicut Zacharimine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate epulsus: iamq felle cõmoto
eproximis tabernis nigerrimam uestẽ
breuem q atq hispidam. quinq c̃¬
paratam argenteis rapit: atq ante
martini pecdes iratus exponit: En m¬
quit uestem: s pauꝑ hic non ẽz Ille
nichil motus. iubet eum paululũ
stare ꝓforib: secreto utiq ꝓcurans
dum sibi uestem nudus imponeret ⁊
totis uirib elaborans. non possit occul¬
tum esse. qͦd fecerat. S quancio inscĩs
uiris latent ista: querentib. uelint
nolint cuncta ꝓluntur:
Ium hac igitur oblaturus sacrifi.¬
cium deo ueste procetlit: quo qͥ¬
dem die. mira clicturiis sum. cum iã
altarium sicut est sollempne benecli¬
ceret: globum ignis decapite illius ui¬
dimus emicare: ita ut insublime ꝯ¬
tendens. longius collum crintemq flã¬
⁊ ma ꝓduceret. Hoc licet celeberrimo fac¬
tum die inmagna ppłi multitutline
uiderimus una tantum de uieginib.
ct unuis de presorais: tes tante maere

Expanded text:
cessitate compulsus, jamque felle commoto, cessitate compulsus, jamque felle commoto, a proximis tabernis bigerricam vestem, brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis rapit, atque ante Martini pequit, uestem, sed pauper hic non est. ille nihil motus iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans, dum sibi uestem nudus inponeret, totis uiribus elaborans ut posset occultum esse quod fecerat. sed quando in sanctis uiris latent ista quaerentibus? uelint nolint cuncta produntur. cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere
Abbreviated transcription (Latin):
usib seruuloꝵ. quas nos rustici gal¬
li tripecias: uos uero scolastici. aut cer
te tu degrecia qui uenis tripodas nuncu¬
patis. Ergo hoc secretum beati uiri
pauꝑ ille captatum cum ei archidi¬
aconus dare tinicam distulisset: ir¬
rupit dissimulatum se aclerico que¬
rens algere deplorans. siec mora sanctꝰ
paupere non uidente. intra amphiba¬
luam sibi tunicam latenter ecluxit: pau¬
perem q ꝯtectum discedere iubet. De¬
incde paulo post archichiaconus ingressus.
ad monet ꝓconsuetudine expectare inec¬
elesia populum. illum ad agenda sol¬
lennia debere procedere. Tum ille respõ¬
ñ posse procedere : nili uestem pauꝑac
ciperet. Dia conus uero nichil intelligẽs:
quia extrinsecus inlutum amphiba¬
lo ueste. nudum interius non uide¬
bat. Postremo pauꝑem ñ comparere
causat᷑. ilichi inquit uestis ꝙͣ preꝑa¬
dã est deferatur: pauꝑ non de erit ue¬
stiendus artatus demum clericus. ne¬

Expanded text:
usibus servulorum, quas nos rustici Galusibus servulorum, quas nos rustici Galli tripetias, vos scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncupatis; hoc ergo secretum beati viri pauper ille captatum, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset, irrupit, dissimulatum se a clerico querens, ac algere deplorans. Nec mora: Sanctus paupere non vidente, intra amphibalum sibi tunicam latenter educit, pauperemque contectum discedere jubet. Dein paulo post archidiaconus ingressus admonet, pro consuetudine exspectare in ecclesia populum: illum ad agenda solemnia debere procedere. Cui ille respond ecclesiam non posse procedere, nisi vestem pauper acciperet. Diaconus vero nihil intelligens, quia extrinsecus indutum amphibalo, veste nudum interius non videbat, postremo pauperem non comparere causatur. Mihi, inquit, vestis quae praeparata est, deferatur: pauper non deerit vestiendus. Arcta tum demum clericus ne
Abbreviated transcription (Latin):
Uo pͥmo igitur tempore
relictis scolis beato me
uiro iunxi: paucos post
dies. euntem ad eccliã
sequebamur: Interim ei seminudus
hibernis mensib pauꝑ occurtit: orans
sibi uestimentum dari. Tunc accersito il¬
le archiliacono: uissit algentem sine
dilacione uestiri. Deinde secretarium
ingressus. cum solus ut erat illi consu¬
cudo resideret: hans enim sibi eciam
iecłia solitudinem ꝓmissa deticidᷤ
libeitate prestabat. Cum quidem inalio
secretario prb̃i selerent: uł salutacio¬
nib uacantes. uł audiendis negociis
occupati. Mlartinum uero usq ineam
horam qua sollempnia populo agi cõ¬
suetudo deposceret: sua solitudo cohi¬
bebat. Illud non preteribo. ꝙͦ insecreta¬
rio sedens. nunquam cathedra usus est.
Nam ineccłia: nemo umquam illum
seclere conspexit. Sicut quendam nu¬
ꝑ testor deum non sine meo pudore ui¬
di: sublimi solio. quasi regio tribunali.
celsa sede renitentẽ. Sedebat autem mar¬
tinus uł insellula rusticana. ut est in

Expanded text:
uo primo igitur tempore relictis scholis beato me viro junxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit; sicut quemdam nuper, testor dominum, non sine meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus in cellula rusticana, ut sunt istae in
Abbreviated transcription (Latin):
quidem supra me iuclicans ẽẽ
dignitatem mat̾ie et digniori¬
b opificib reseruandam. Mͦ
etiam post obitum eius. quasi
superuicturus ei. meluis hoc et
competentius deliberans actitan¬
oum: cum iam homo non graua¬
retur laudib suis. et tucius id
fierẽ a conturbatione hominũ
et contradictione linguarum.
At ille uigens et ualens. qͣnto
infirmior corꝑe. tando fortior fit
et potens: non cessans agere dig¬
na mẽorie. et magna maiorib
semper accumulans. que ip̃ota¬
cente scriptorem requirant. Ego
uero iam delibor urgentib in¬
firmitatib corporis mortis huiꝰ:
et meis omnib incipientibus
habere responsum uicine mor¬
tis. sentio instare tẽ¬
pus resolutionis meeipłimũ¬
ꝙ timeo ne sero me peniteat. tã¬
oiu distulisse. qd̾ priusqͣm per¬
effluam uelim omnimodis per¬
egisse. S et me fr̃m quorumdã
pia beniuolentia. płimum ad
hoc impellit et cohortat᷑. qui cũ
eius nouerunt: ingerentes que¬
dam diligenti inquisitione

Expanded text:
quidem supra me judicans esse dignitatem materiae, et dignioribus opificibus reservandam; modo etiam post obitum ejus, quasi supervicturus ei, melius hoc et competentius, deliberans actitandum, cum jam homo non gravaretur laudibus suis; et tutius id fieret a conturbatione hominum, et contradictione linguarum. At ille vigens et valens, quanto infirmior corpore, tanto fortior fit et potens, non cessans agere digna memoriae, et magna majoribus semper accumulans, quae ipso tacente scriptorem requirant. Ego vero jam delibor, urgentibus infirmitatibus corporis mortis hujus, et membris omnibus incipientibus habere responsum vicinae mortis, sentio instare tempus resolutionis meae; plurimumque timeo, ne sero me poeniteat tamdiu distulisse, quod, prius quam pereffluam, velim omnimodis peregisse. Sed et me fratrum quorumdam pia benevolentia plurimum ad hoc impellit et cohortatur, qui cum ejus noverunt, ingerentes quaedam diligenti inquisitione
Abbreviated transcription (Latin):
enim sum saluator tuus. quem tota
mentis intencione dilexisti. et diligis¬
quo ego ip̃e descendi ad terras. Ip̃o añ
tor qui illam incustodia positam ꝑ¬
cuteret. Tunc et sasulatũ est corpus
est non longe ab urbe inuia que appel¬
latur latina inpredio ꝓprio: ubi multo
ad eius sepulcrum fleret: apparuit ei¬
eugenia uigilanti inmedio noctis silen¬
multitucline uirginum: et dixit ei. Gã¬
introduxit xͥ inexultacionem sanctoꝵ.
et patrem meum inpatriarchaꝵ num̃o

Expanded text:
 sum Salvator tuus, quem tota  sum Salvator tuus, quem tota mentis animique intentione dilexisti, et diligiquo ego descendi ad terram. Et haec dtor, qui eam in custodia positam percussit; et sublatum est corpus est non longe ab urbe via Latina in praedio ejus proprio, ubi multorad ejus sepulcrum fleret, apparuit ei vigilanti in medio noctis silenmulto populo virginum, et dixit ei: Gaintroduxit Christus in exsultationem sanctorum, et patrem meum in patriarcharum
Abbreviated transcription (Latin):
qui gloriantur insimulacheis suis.
Et dum hec oraret. fit terremotus
ineodem loco: et ita se templi ip̃ius
fundamenta dimerserunt. cum ip̃o¬
idolo: ut nichil aliquid remaneret
nͥ sola ara que erat ante ianuam tem¬
pli ad quam stabat sancta eugenia.
łꝯ minsula licaonia gesta sunt corã
om̃ib qui sequebant᷑ agonem euge¬
nie: fit concursus romani ppłi. et ua¬
ria ad clamacio. Alii dicunt in nocen¬
tem: alumagant pronunciant. Au¬
iubet eam ligato saxo precipitari inty¬
Beata uero eugenia ita suꝑ seclens flu¬
uiali aqua deferebatur : ut om̃ib cn¬
dentib in xp̃o appareret illum fuisse
cum eugenia influmine ne absorbent:
qui fuerat cum petro in mari nemes
statim exstincte sunt. ut etiam terie¬
potus: et lumen penitus uidere. Ibi
autem tantus condie sulgebat splen¬
lumen aliquod radiaret. Apparint
autem illi saluator cum ingenti lumi¬
candoris et immense suauitatis et gr̃e:¬
nia: accipe hunc demanu mea. Ego¬

Expanded text:
qui | gloriantur in simulacris suis qui | gloriantur in simulacris suis Et haec dum oraret | fit terre motus in eodem loco . Et ita templi ipsius funda| menta merserunt cum idolo . ut nihil aliut remansissit | nisi sola ara quae erat ante ianuam templi Ad | quam stabat sancta eugenia haec in insula licaonia | gesta sunt . coram omnibus qui sequebantur agonem | eugeniae fit concursus populi romani . et uaria adclama| tio Alii dicunt innocentem Alii magam Nunciantu| iubit eam legato saxo praecipetari in tybeata uero | eugenia ita supersedens fluuiali aqua ferebatur Vt | omnibus credentibus christo appareret illum fuisse cum | eugenia in flumine ne absorberetur Qui fae sic statim exstinctae sunt, ut ther et lumen penitus non videre. Ibi autem tantus quotidie abundavit splenlumen aliquod radiaret. Apparuit autem illi Salvator, ferens icandoris et immensae suavitatis et gratnia, accipe cibum de manu mea; ego
Abbreviated transcription (Latin):
nem illis facientib. simulachrum io
penitus ignoraret: sic eum genuit
que illi cotidie filios creat. Iam
in numerabiles ei filios peꝑit: coti¬
die carnem suam eiꝰ carni coniungit.
oscula eus curca eum sine intermissi¬
one copulantur: inamore suo inuicẽ
ꝑdurant: et tanta integritate sub¬
sistunt: ut om̃is uirginitas. et om̃is
castitas. et om̃is integritas. exeoꝵ ꝯ
uigio diriuetur. Aucliens nicecus¬
ħ obstupuit: et ne ad imperatorem ꝑ¬
tingeret ꝙ eam libenter audiret: ius¬
sit eam duci ad templum diant. Et
ait spiculator imminins ei. Redime
uitam tuam: et patrimonium tuiz
eugenia: et sacrifica dee diane. Tũc
beata eigenia expandens manus
suas: cepit orare et dicere. Domine¬
d̾s qui cordis mei archana cognoscis:
qui uirgintatẽ meam sinceram in
tuo amore conseruasti:. qui me filio
tuo domino meo ihũ xp̃o sociare dig¬
natus es: qui spiritum sanctum
tuum in me regnare fecisti : ad esto
nem nominis tui: ut confundant᷑
omĩs qui adorant hoc ilolum: et

Expanded text:
nem illis facientibus, simulacrum Jovenique sic eum genuit quae illi | cotidie filios creat Iam innumerabelis ei filios peperit | cotidie carnem suam eius carnibus coniungit | Oscula eius circa eum sine intermissione sociantur | in amore suo Inuicim omnino perdurant Et tanta | integritate subsistunt ut omnis uirginitas et omnis | castitas . Et omnis . integritas ex eorum coniugio dirime| tur Audiens haec nicetius obstipuit Et ne ad imperato| rem pertingeret quod eam libenter audiret Iussit eam | duci ad templum dianae . et ita speculator inminens dixit | ei Redime uitam tuam et patrimonium tuum Eugenia, et sacrifica deae Dianae. Tunc beata Eugenia expandens manus suas, coepit orare ac dicere: Deus, qui cordis mei arcana cognoscis, qui virginitatem meam sinceram in tuo amore servasti, qui me Filio tuo Domino meo Jesu Christo sociare dignatus es, qui Spiritum sanctum tuum in me regnare fecisti, adesto ne nominis tui ut | confundantur omnes qui adorant hoc idollum et
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii insua uult ẽe potestate. Unde
si basillam uidere desideras eius erit
arbitrii: non mei imꝑn. Audiens ħ¬
ponpeuis uehementer cepit arclere:
et ꝑgens ad basille domum ut nunci¬
aretur aianitorib imꝑabat. Cui ista
sunt abasilla data responsa. Causam
me uidendi penitus nullam te hab̾e
cgnoscas: neq uidendi neq salutan¬

Expanded text:
arbrii et in sua uult esse | potestate Vnde arbrii et in sua uult esse | potestate Vnde si illam uidere desideras eius erit arbi| trii non mei imperii Audiens haec uehementius . coepit | ardere Et pergens ad basillae domum . ut nuntiaretur | ianitoribus imperabat . cui ista sunt a basilla mandata | Causam te uidendi me paenitus nullam habere cognus| cas Neque uidendi . Neque salutan
Abbreviated transcription (Latin):
tis eas instruens. osculata est uniuer¬
sas: et flentes ut fortes eẽnt animo ꝯ¬
solabatur. Dicentib autem sibi ualde.
basilla et eugenia: oracione facta dis
basille nouimus ab imperatore meruis¬
se sertus et eo ampliuis annus qͥmͣtu
intenero etatis tue flore et postea acci¬
peres distulifai. s patruelem eius he¬
lenum scias ẽẽ xp̃ianum: et hanc abe¬
ugenia ita factam xͥanam ut tibi õm̃o
non nubat. Nam et duos eunuchos ꝓ
colit: et cotidie pedes eoꝵ ac si deoꝵ
immortalium osculatur: quia et ip̃z
auctores sunt artis magice ꝙͣ xͥani
elem eius. qui et nutritor euis erat
et tutor: et dicit ei. Intra hoc triduum:
nuptias meas accelerare disposui pro
qua re fac me uitlere sponsã meam:
quam domini rerum inuictissimi
principes fieri coniugem preceper̃t.
Ille his auditis. agnouit proditum¬
usq anni transirent infancie eius.
meam cura eam tutelam ꝓgermani¬
tate patris eius. et pro ĩp̃o nuttimnen
to exercui: nunc uero qr sui cepit ẽẽ

Expanded text:
is dictis, osculata est universas, et flentes fortissimo animo consolabatur. Dicentibus autem sibi vale invicem Basilla et Eugenia, oratione facta discBasillam novimus ab Imperatore meruisse, sextus et eo amplius est annus, quam tu in tenero aetatis anno, ut postea acciperes, distulisti: sed patruelem ejus Helenum scias esse Christianum, et hanc ita factam Christianam, ut tibi omnino non nubat. Nam et duos eunuchos Prcolit, et quotidie pedes eorum ac si deorum immortalium osculatur, quia ipsi auctores sunt artis magicae, quam Chelem ejus, qui et nutritor ejus erat et tutor, et dicit ei: Intra hoc triduum nuptias meas celebrare disposui, pro qua re fac me videre sponsam meam, quam mihi domini rerum invictissimi principes fieri conjugem praeceperunt. Ille, his auditis, agnovit proditumousque anni transirent infantiae ejus, meam circa eam tutelam pro germanitate patto exercui | Nunc uero quia sui coepit esse
Abbreviated transcription (Latin):
nitas enim prima uirtutis inclicium:
deo ꝓxima: Simił angłoꝵ : parens uite.
amica sanctitatis. magistra securitatis:
Domina gaudii. dux itineris salutaris.
urtutis fomentum. corona fulei: spei
ad miniculum et subsidium caritatis.
Nuchil taq nobis elaborandum est. nicħ¬
q ita est enitendum. nisi aut cum iur¬
guutate uiuamus: aut ꝙ est gloriosi¬
us prouirginitate etiam moriamuse.
porali ueniunt. et cum ꝑpetuo merore
discedunt: faciunt momentaneum
risum: ut eternum fletum infligant.
Tribuunt fugitiuos flores: ut mai̾ci¬
diores ꝑseuerantes aduectent. Menci¬
untur securitatem transeuntis dem
cucurristis: ꝑmanete in amore domi¬
ni. melius quam cepistis. Tempus flen
possitis dilectione suscipere. Ego enim¬
uos cõmendami sp̃ui sancto: cui credo
tas q custodiet. Nolite itaq ex hoc fa¬
ciem meam corporaliter querere: set

Expanded text:
nitas enim est primae virtutis indicium Deo proximum, similis angelis, parens vitae, amica sanctitatis, via securitatis, domina gaudii, dux virtutis, rtutis, fomentum et corona fidei, adminiculum et subsidium charitatis. Nihil ita nobis laborandum, nihil ita est enitendum, nisi cum virginitate vivamus: aut quod est gloriosius, pro virginitate etiam moriamur. Qporali veniunt, et cum perpetuo dolore discedunt: faciunt momentaneum risum, ut aeternum fletum infligant: tribuunt fugitivos flores, ut marcidiores perseverantes ad vectent: mentiuntur securitatem transeuntis tempccurristis, permanete 577 in amore Domini, quem coepistis. Tempus flendni cum omni possitis dilectione suscipere. Ego enim commendavi vos Spiritui sancto, et credo tasque constituat. Nolite itaque faciem meam ex hoc corporaliter quaerere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
aspectib. Sanctus autem cornelius
ꝑuigilem: et pulloꝵ canorib quiete
noctis exclusa. agebat eis sacro sancta
mist̾ia: et ita confirmabat eas om̃ib¬
noctib sabbatoꝵ. Eugenia autem et
basilla ut memoraur om̃ib pene senoc¬
is xͥanis. conuentus erat ad beatam cla
niam uirgines saluator inuenit. qnͣ

Expanded text:
am. Sanctus autem Cornelius pervigilem, et pullorum canoribus noctis quiete agebat ejus sacrosancta mysteria, et ita confirmabat eas sabbato. Eugenia autem et Basilla, ut memoravi, omnibus se pene nocistianis conuentus erat ad beatam clauniam | uirginis saluator inuenit Quant