comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerinculorum modo putaint effĩsos
eẽ de terra. nullo auctore. nulla q
racione. Cur enim formatus sit ho-¬
nͥo dinini sa cramenti est. quod quia
ille scire non poterat. humanain ui¬
tam deduxit ad nichilum. ad uirtu¬
tem capessendam. nasci homines ca¬
riston disseruit. idem nos mone mur
ac discimus a prophetis. falsus igi¬
tur a ristipus. quod hominem uo lup¬
tati. hoc est malo. taiquam peccu¬
dem su biugauit. In mortales esse
ammas ferecides et plato disputa¬
nerunt. hec uero propria est in nost̃
religione doctrina: Ergo dichearcus.
cum de mocrito erranit. qui perire
cum corpore ac dissolui argumenta¬
tus est. ẽẽ inferos. zenosticus docu¬
it. et sedes piorum abimpiis esse dis¬
cretas. et illos quid̾ quietas ac de¬
lectabiles incolere regiones. hos
uero luere penas intenebrosis lo lo¬
cis. atque incenmoraginib horren¬
dis. Idem nobis prophetis prophete
pala in faciunt. ergo epicurus erra¬

Expanded text:
uermiculorum modo putauit effusos uermiculorum modo putauit effusos esse de terra nullo auctore nullaque ratione. cur enim formatus sit homo, diuini sacramenti est, quod quia ille scire non poterat, humanam uitam deduxit ad nihilum. ad uirtutem capessendam nasci homines Ariston disseruit: idem nos monemur ac discimus a prophetis. falsus igitur Aristippus, qui hominem uoluptati hoc est malo tamquam pecudem subiugauit. inmortales esse animas Pherecydes et Plato disputauerunt: haec uero propria est in nostra religione doctrina. ergo Dicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac dissolui argumentatus est. esse inferos Zeno Stoicus docuit et sedes piorum ab inpiis esse discretas et illos quidem quietas ac delectabiles incolere regiones, hos uero luere poenas in tenebrosis locis atque in caeni uoraginibus horrendis: idem nobis prophetae palam faciunt. ergo Epicurus erra
Abbreviated transcription (Latin):
eiqz se addixerint. ceteras dampuant.
tamnꝙͣ falsas et manes. armant q
se ad preliandum. nec quid deffende¬
ue de beant scientes. nec quid refuta¬
re. Incursantqz passim sine delicto.
Omniaq adferunt. quicumq dissẽ¬
crunt: Ob has eorum pertina cissĩas
contenciones nulla extitit phĩa qͥ
ad uerum propius a crederet. uam ꝑ¬
ticula tumueritas. ab hiis. tota con¬
prehensa est. factum ẽe a deo unuund̾
dixit plato. idem profete loquuntur.
Idemqz ex sibille carmmibus apparz.
Errant igitur qui uel oinia spon¬
te nata esse dixerunt. nel mnuiuitis
seminibus conglotatis: Quo maii
tanta res. tam ornsita. tam magͣ.
ueq fieri. neque disponi. et ordinari
siue aliquo proindentissimo ac pru¬
qua constare. at regi ominia senciũ¬
tur. solertissime mentis artificem cõ¬
fitetur. hominum causa mũdum.
Et omma que in eo sunt. ẽe facta stoici
lo quinitur. idem uos dinine littere
docent. Errainit ergo demo critus qͥ

Expanded text:
eique se addixerint, ceteras damnant eique se addixerint, ceteras damnant tamquam falsas et inanes armantque se ad proeliandum nec quid defendere debeant scientes nec quid refutare incursantque passim sine dilectu omnia quae adferunt quicumque dissentiunt. ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophia quae ad uerum propius accederet: nam particulatim ueritas ab iis tota conprehensa est. factum esse a deo mundum dixit Plato: idem prophetae locuntur idemque ex Sibyllae carminibus apparet. errant igitur qui uel omnia sua sponte nata esse dixerunt uel minutis seminibus conglobatis, quoniam tanta res, tam ornata, tam magna neque fieri neque disponi et ordinari sine aliquo prudentissimo auqua constare ac regi omnia sentiuntur, sollertissimae mentis artificem confitetur. hominum causa mundum et omnia quae in eo sunt esse facta Stoici loquuntur: idem nos diuinae litterae docent. errauit ergo Democritus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ne que phorum quem quam manẽ¬
tam in anem. Qui non uiderit ali¬
quid exuero. sed dumi contradicẽdi
studio incamunt. dum sua eciam fal¬
sa defendunt aliorum eciam uera sb̃¬
uertunt. nou tamen el apsa illis ue¬
ritas est. Quani sequerere simu la¬
bant. sed ipsi eam potissimum suo
uicio perdiderunt. quod si extitisset a¬
liquis qui ueritatem sparsam per sin¬
gulos. per sectas que diffusam colli¬
geret in unum ac redigeret incorpꝰ
is profecto non dissentiret a nobis:
Sed hoc nemo facere. in si peritus ue¬
ri ac scieus potest. uerum autem sci¬
re. non uisi eius est qui sit doctus a
deo. neque enim potest. aliter repu¬
diare que falsa sunt. eli gere ac pro¬
bare que uera. sed sinel casu. id effi¬
ceret. certissime philosopharetur.
Et quãnis non posset diumis testi¬
mouns illa deffendere. tamen se ip¬
sa ueritas in lustraret suo lumine. q̃¬
re incredibilis est error illorum: Qͥ
cum ali quam sectam prolauerint.

Expanded text:
neque philosophorum quemquam neque philosophorum quemquam tam inanem qui non uiderit aliquid ex uero. sed dum contradicendi studio insaniunt, dum sua etiam falsa defendunt, aliorum etiam uera subuertunt, non tantum elapsa illis ueritas est quam se quaerere simulabant, sed ipsi eam potissimum suo uitio perdiderunt. quodsi extitisset aliquis qui ueritatem sparsam per singulos per sectasque diffusam colligeret in unum ac redigeret in corpus, is profecto non dissentiret a nobis. sed hoc nemo facere nisi ueri peritus ac sciens potest, uerum autem scire non nisi eius est qui sit doctus a deo. neque enim potest aliter repudiare quae falsa sunt, eligere ac probare quae uera: sed si uel casu id efficeret, certissime philosopharetur, et quamuis non posset diuinis testimoniis illa defendere, tamen se ipsa ueritas inlustraret suo lumine. quare incredibilis est error illorum qui cum aliquam sectam probauerint
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ant homiibus ant diis dignũ
Uel si manent anme post obitũ.
Quid de hiis faciunt. facturi ne sũt.
Quid illis opus est thesauro amina¬
rum. Ipsi illi ex quo fonte oriuntur.
quomodo. aut quare. aut unde młti
sunt. Ita fit ut si ab illa rerum sũ¬
ma quan superius conprehendimꝰ
aberraueris. omnis racio intereat.
et aduichilum omnia reuoluant᷑¬
Quam summain quia phĩ non cõ¬
prehenderunt. ne ueritatem conpre¬
hendere potuerunt. quanmis ea fere
quibus summa ipsa constat et ui¬
derint. explicariat explicauerint
sed diuersi. ac diuerse illa omnia ꝓ¬
tulerunt. non aduectentes. nec cau
nuersa. et conpingerent. et imple¬
rent. facile est autem docere pene u¬
nuersain ueritatem per phõs. ⁊ sec¬
tas ẽẽ dinisam. non enim sic phõs¬
p hĩam uos euertimus ut acadenu¬
ci solent. Quibus ad omnia respon¬
dere propositum est. quod est pocuis
calumpmari et inuidere. sed docemꝰ
nuillam sectam fuisse. tam demã.

Expanded text:
tur aut hominibus, aut diis dignum? tur aut hominibus, aut diis dignum? Vel si manent animae post obitum, quid de his faciunt, facturive sunt? quid illis opus est thesauro animarum? ipsi illi ex quo fonte oriuntur? quomodo, aut quare, aut unde multi sunt? Ita fit, ut si ab illa rerum summa, quam superius comprehendimus, aberraveris, omnis ratio intereat, et ad nihilum omnia revolvantuQuam summam quia philosophi non conprehenderunt, nec ueritatem conprehendere potuerunt, quamuis ea fere quibus summa ipsa constat et uiderint et explicauerint. sed diuersi ac diuerse illa omnia protulerunt non adnectentes nec causat uniuersa et conpingerent et inplerent. tacue est autem docere paene uniuersam ueritatem per philosophos et sectas esse diuisam. non enim sic philosophiam nos euertimus, ut Academici solent, quibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius cauillari et inludere, sed docemus nullam sectam fuisse tam deuiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uidẽimis maxuna racione cõs
tare. que potest raciomhus errorib
pranarum religionum. et in hac ꝑ¬
suasione plõrum. qui putant aias
interire. profecto nilla. quid enĩ
habent. cur di hominubus tam dili¬
genter sins que que temporibus ex¬
hibeant. au ut illis far et merum
deuius. et odorem thuris. et sangͥ¬
nen pectudum. Que ne que ĩmor¬
talibus grata esse possunt. quia
sunt fragilia. nequensu esse ceꝑ¬
tibus corporum. quia hec ad nsum
corpor alium data sunt. Et tamen
siea desiderarent. sibi possent exhi¬
bere cuin uellent. sine ergo intereũt
anime. sine metermim mauent.
quam racionen continet cultus
deorun: aut quo uiundus ꝯstitut᷑ ẽ.
Cur aut quando. aut quonsqz. quateꝰ
homines. aut quam obrem procreati.
Cur uatura nascuntur. intereunt. sue¬
cedunt. renouantur. Quid dii excul¬
tibus eorum ad sequntur. qui post
mortem nichil futuri sunt. quid p̾s¬
tant. quid pollicentur quid minã¬

Expanded text:
quod uideas maxima ratioquod uideas maxima ratiotare; quae potest esse ratio in his erroribus pravarum religionum, et in hac persuasione philosophorum, qua putant animas interire? Profecto nulla. Quid enim habent dicere, cur dii hominibus tam diligenter suis quaeque temporibus exhibeant? An ut illis far et merum demus, et odorem thuris, et sanguinem pecudum? quae neque immortalibus grata esse possunt, quia sunt fragilia; neque usui esse expertibus corporum, quia haec ad usum corporalium data sunt. Et tamen si ea desiderarent, sibi ipsi possent exhibere cum vellent. Sive igitur intereunt animae, sive in aeternum manent, quam rationem continet cultus deorum, aut a quo mundus constitutus est? cur, aut quando, aut quousque, quatenus homines, aut quamobrem procreati? cur nascuntur, intereunt, succedunt, renovantur? Quid dii ex cultibus eorum assequuntur, qui post mortem nihil futuri sunt? quid praestant? quid pollicentur? quid minan
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut prestent illis opes. uictorias.
houores. queq alia. non nisi ad p̾¬
sens nalent. si sine caus a gignmnur
si in honunibus procreandis prom¬
dencia nulla uersatur. si caufa caꝰ¬
in nobis metipsis aic uoluptatis
uostre gracia naccunur. si nichil pꝰ
mortem sumus. quid potest esse tã
superuacuum. tam inane. tam ua¬
num. quam humana res est. ꝙͣ
mundus ipse: Qui cum sit incre¬
dibili magnitudine. tum mrablĩ
racione constructus. tamen rebus
ineptis nacet. Cur et enii uento¬
rum spiritus citent mibes. cur enu¬
cent fulgura. toitrua mugiant.
ymbres cadant ut fruges terra pro¬
ducat. narios fetus alat: Cur dem¬
que onnus natura rerum laboret.
ne quid sit earum rerum quibus ui¬
ta hominum sustiuetur. si est ma¬
ne. si ad nichilum interimus. si nich̾
est in nobis maioris e molumenti
deo. quod si est dictu nefas. nec pu¬
tam dumi fieri possent non ab aliq̃
maxima racione fuerit constitutũ.

Expanded text:
tur, ut praestent illis opes uictorias tur, ut praestent illis opes uictorias honores quaeque alia non nisi ad praesens ualent, si sine causa gignimur, si in hominibus procreandis prouidentia nulla uersatur, si casu nobismet ipsis ac uoluptatis nostrae gratia nascimur, si nihil post mortem sumus, quid potest esse tam superuacuum, tam inane, tam uanum quam humana res et quam mundus ipse, qui cum sit incredibili magnitudine, tum mirabili ratione constructus, tamen rebus ineptis uacet? cur etenim uentorum spiritus citent nubes? cur emicent fulgura, tonitrua mugiant, imbres cadant? cur fruges terra producat, uarios fetus alat? cur denique omnis natura rerum laboret, ne quid desit earum rerum quibus uita hominis sustinetur, si est inanis, si ad nihilum interimus, si nihil est in nobis maioris emolumenti deo? quod si est dictu nefas nec putandum est fieri posse ut non ob aliquam maximam rationem fuerit constitutum
Abbreviated transcription (Latin):
nno. ut sit meterum beatus. sit¬
q apud deum. et cum deo semper.
Runc totam racionem brem circũ¬
scriptione signemnus. Id circo mini¬
dus factus est. ut nascamur. idõ
nascimiur ut agnoscanius facto¬
rem mundi ac nostri domnnum. ĩo
agnoscinus. ut colanus. ⁊ deo co¬
lumus. ut inmortalitatem pro
la borum merce de capianns. qm̃
maxuus la boribus cultus dei cõs¬
tat. ideo premio unmortalitatis
ad ficimur. nt similes angelis ef¬
fecti sumino patri aic domino nr̃o¬
in perpetuu̾ sermamus. et simus
eternuim deo regnum. hec summa
rerum: hoc arcanum dei. hoc miste¬
rium dei ⁊ mundi. a qͣuo sunt alie¬
i. qui sequentes presentem uo¬
luptatem terrestribus et fragilib
se boms addixerunt. et aminas ad
celestia genitas. suanitatibusi
mortiferis tam quam luto cenone
deuerserint. Querainus ninc in¬
cisum. an incultu deorum racio nl¬
la subsistat. qui si multi sint. si iõ
tantum aho ab hominibus colun¬

Expanded text:
aemio., ut sit in aeternum beatus sitaemio., ut sit in aeternum beatus sitque aput deum et cum deo semper. Nunc totam rationem breui circumscriptione signemus. idcirco mundus factus est, ut nascamur: ideo nascimur, ut adgnoscamus factorem mundi ac nostri deum: ideo adgnoscimus, ut colamus: ideo colimus, ut immortalitatem pro laborum mercede capiamus, quoniam maximis laboribus cultus dei constat: ideo praemio immortalitatis adficimur, ut similes angelis effecti summo patri ac domino in perpetuum seruiamus et simus aeternum deo regnum. haec summa rerum est, hoc arcanum dei, hoc mysterium mundi, a quo sunt alieni qui sequentes praesentem uoluptatem terrestribus et fragilibus se bonis addixerunt et animas ad caelestia genitas suauitatibus mortiferis tamquam luto caenoue demerserunt. quaeramus nunc uicissim an in cultu deorum ratio ulla subsistat. qui si multi sunt, si ideo tantum ab hominibus colun
Abbreviated transcription (Latin):
uita hec temporalis illi eterne deb
ẽẽ subiecta. si cut corpus auime.
Ergo qui anime uitam maluerit.
uitam corporis contempnat necr̃e
est. nec a liter euiti ad sumiũ po¬
tent. uisi que sunt mia despererit.
Qui autem corporis uitam fuerit
amplexus. et cupiditates suas ĩ
terram deiecerit illam superioreni
uitam comsequi non potest. sed
qui ma nult beue uuere meterm̃̃.
male uiuet ad tempus. et edifia¬
tur adficitur omnbus molestiis
et la boribus quam diu fuerit m
terram. ut labeat dinnum et celes¬
te solaciu. et qui malit uiuere be¬
ne ad tempus. male uinet ĩ eter¬
num: Dampnabitur enim sen¬
tencia dei. sid eternam penani. qr
celestibus boms terren a preposu¬
it. propterea coli se deus expetit
et honorari ab homine tainquam
pater. ut uirtutem et sapiencia i
teueat. que sola innortalitatem
parit. nam nullus alius preter ip¬
suin donsre eam potest. quia soiq
possidet. pietatem hominis qua
deuui houorauerit. hoc ad ficit pͥ¬

Expanded text:
vita haec temporalis illi aeternae debet vita haec temporalis illi aeternae debet esse subjecta, sicut corpus animae. Quisquis ergo animae vitam maluerit, vitam corporis contemnat necesse est; nec aliter eniti ad summum poterit, nisi quae sunt ima despexerit. Qui autem corporis vitam fuerit amplexus, et cupiditates suas in terram dejecerit, illam superiorem vitam consequi non potest. Sed qui mavult bene vivere in aeternum, male vivet ad tempus, et afficietur omnibus molestiis et laboribterra, ut habeat diuinum et caeleste solacium. et qui maluerit bene uiuere ad tempus, male uiuet in aeternum: damnabitur enim sententia dei ad aeternam poenam, quia caelestibus bonis terrena praeposuit. propterea igitur coli se deus expetit et honorari ab homine tamquam pater, ut uirtutem ac sapientiam teneat, quae sola inmortalitatem parit. nam quia nullus alius praeter ipsum donare eam potest, quia solus possidet, pietatem hominis qua deum honorauerit hoc adficit pr
Abbreviated transcription (Latin):
tum celi ac sui: Quod tum fit. cũ
honio celesti lanacro purificatus.
expoint infanciam. cum oiuni la¬
be uite prioris. et incremento dĩi
uigoris accepto. fit homo perfectus
ac plenus. ergo qui untutem pro¬
posint honim deus. licet anma
et corpus consociata sunt. tamen
contraria sunt. et inpugnant in¬
nicem amun bona. mala sunt cor¬
poris. i dest opum fuga. uoluptatũ
interdictio. doloris mortis q con¬
temptus. Item corporis bona. ma¬
la sunt animi. hoc est cupiditas. ⁊
libido. quibus et opes ad petuntur.
et suanitates uariarum uolupta¬
tum quibus eneruatus animus
extinguitur. neccesse est ideo iustũ
et sapientem momnibus malis
eẽ. quoniam malorum inctrie est.
fortitudo. Iniustos autem induni¬
tiis. In houore. In hac potestate. hec
bona corporalia. et terreuasunt. il¬
li autem terrenam uitam agnut.
nec ad sequi immortalitatem que
unt. qui se uo luptatibus dederunt.
que sunt uirtutis inmiciae. Itaq

Expanded text:
tum caeli ac sui. quod tum fit, cum tum caeli ac sui. quod tum fit, cum homo caelesti lauacro purificatus exponit infantiam cum omni labe uitae prioris et incremento diuini uigoris accepto fit homo perfectus ac plenus. ergo quia uirtutem proposuit homini deus, licet anima et corpus consociata sint, tamen contraria sunt et inpugnant inuicem. animi bona mala sunt corporis, id est opum fuga, uoluptatum interdictio, doloris mortisque contemptus. item corporis bona mala sunt animi, hoc est cupiditas et libido, quibus et opes adpetuntur et suauitates uariarum uoluptatum, quibus eneruatus animus extinguitur. ideo necesse est iustum et sapientem in omnibus malis esse, quoniam malorum uictrix est fortitudo, iniustos autem in diuitiis, in honore, in potestate: , haec enim bona corporalia et terrena sunt; illi autem terrenam uitam agunt nec adsequi immortaliunt, quia se voluptatibus dediderunt, quae sunt virtutis inimicae. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
natura et racio corporis prebet. ce¬
tera namque auinalia in humũ
uergunt. qua terrena sunt nec ca¬
punt nmortalitatem que celo
est. homo autem rectus incelum spͤ¬
tat. quia proposita est illi muor¬
talitas. nec tamen uenit ni si tri¬
buatur honim a deo. nam nichil ĩ¬
teresset inter instum et iniustum.
si quid̃ omins homo natus munor¬
talis fieret. ergo innuortalitas ũ
sequela nature. sed merces prennũ¬
q uirtutis est. deique homo non
statun quomodo natus est rectus ĩ¬
greditur. sed quadrupes primo. qr
racio corporis et huius presentis ui¬
te: Comiuius est nobis cum mu¬
tis animalibus. post deuide confir¬
matis nribus erigitur. ⁊ lingna
enis meloquium soluitur. ⁊ mu¬
tuu a ninial ẽẽ desunt. Que racio
docet morta lem nasci hominem.
postea uero muuortalem fieri. cũ
cepent ex deo uiuiere i dest uisticiaui¬
sequi. que continetur indei cultu. cũ
excitauerit hominem deus ad aspec¬

Expanded text:
natura et ratio corporis praebet. cenatura et ratio corporis praebet. cetera namque animalia in humum uergunt, quia terrena sunt, nec capiunt immortalitatem, quae de caelo est, homo autem rectus in caelum spectat, quia proposita est illi immortalitas, nec tamen uenit, nisi tribuatur homini a deo: nam nihil interesset inter iustum et iniustum, siquidem omnis homo natus immortalis fieret. ergo immortalitas non sequella naturae, sed merces praemiumque uirtutis est. denique homo non statim quam natus est rectus ingreditur, sed quadrupes primo, quia ratio corporis et huius praesentis uitae communis est nobis cum mutis animalibus: post deinde confirmatis uiribus erigitur et lingua eius in eloquium soluitur et mutum animal esse desinit. quae ratio docet mortalem nasci hominem, postea uero inmortalem fieri, cum coeperit ex deo uiuere id est iustitiasequi, quae continetur in dei cultu, cum excitauerit hominem deus ad aspec
Abbreviated transcription (Latin):
celeste. due uite homini astribute
sunt: Una temporalis. que corꝑi
ad signatur. altera sempiterna. q̃
Amme subiacet. et illam nascendo
accipiius. hanc ad sequimur la bo¬
rando. ne immortalitas homini ut
ante drxinus sine illa diffi culta¬
te constaret. illa terrena est sicut
corpus. et i deo finitur. hec uero ce lestis
sicut amma. et ideo terminum nõ
habet. illam primani nescientes ac-¬
cipimus. banc secunda in scientes.
Untutem enim non nature datur.
quia uolint nos deus uitam uobis
in bac uita comparare. id circo hñc
presentem de dit. ut illa in ueram
et perpetuam. aut incus amittas
ant uirtute mereamur. In bac cor¬
pora li non est sinnim bouuni. qm̃
sicut neccessitate diuina nobis est
tata. ita rursus diuina neccessita¬
te soluetur. Ita quod finem habet.
simimũ bonum uou habet. In illa
uero spiritali quam per nos ipsi ad¬
quirimus suminum bonum conti¬
netur. quia nec malum potest ha¬
bere finem. Cui rei arguinentun.

Expanded text:
aeleste, duae uitae homini adtributae aeleste, duae uitae homini adtributae sunt, una temporalis, quae corpori adsignatur, altera sempiterna, quae animae subiacet. illam nascendo accipimus, hanc adsequimur laborando ne immortalitas homini, ut ante diximus, sine ulla difficultate constaret; illa terrena est sicut corpus et ideo finitur, haec uero caelestis sicut anima et ideo terminum non habet; illam primam nescientes accipimus, hanc secundam scientes: uirtuti enim, non naturae datur, quia uoluit nos deus uitam nobis in uita conparare. idcirco hanc praesentem dedit, ut illam ueram et perpetuam aut uitiis amittamus aut uirtute mereamur. in hac corporali non est summum bonum, quoniam sicut necessitate diuina nobis data est, ita rursus diuina necessitate soluetur: ita quod finem habet, summum bonum non habet. in illa uero spiritali, quam per nos ipsi adquirimus. summum bonum continetur, quia nec malum potest habere nec finem. cui rei argumentum
Abbreviated transcription (Latin):
parunt. Inde spiritum sium terre¬
no corpore indint et mnuoluit. ut
conpactus ex rebus diuersis ac re¬
puguantibus. bonum ac malum
caperet. et sicut terra ipsa funda¬
ta est ad fruges pariendas. ⁊ta cor¬
pus hominis quod adsumptum
est ex terra. generandi copiam. fa¬
cultatem q procreande sobolis ac¬
cepit. ut quoniam fragili materi¬
a formatus inetemum manere ñ
poterat. peracto tempora lis uite
spacio cederet. et illud quod fragile
atque in becillum gerebat. perpe¬
tua susscessione uenouaret. Cur
igitur euni mortalem fureit. et fra¬
gilem. cum illius causainundur
edificasset: primum. ut infi̾ta uis
Amimarum gignetur. oumeniq
terram multitudine oppleret. deĩ¬
de ut proponeret horini uirtutez:
idest tolleranciam malorum ac do¬
lorum. per quam possit prennũ
in mortalitatis a dispisci. nam qr¬
homine homo exdnabus rebus cõ¬
stat. corpore atque anima. quoruz
alterum terrenim est. alterũ aut̃¬

Expanded text:
ravit; id est spiritum suum terreravit; id est spiritum suum terreno corpore induit et involvit, ut et compactus ex rebus diversis ac repugnantibus, bonum ac malum caperet; et sicut terra ipsa fecunda est ad fruges pariendas: ita corpus hominis, quod assumptum est e terra, generandi copiam, facultatemque procreandae sobolis accepit, ut quoniam fragili materia formatus in aeternum manere non poterat, peracto temporalis vitae spatio cederet, et illud, quod fragile atque imbecillum gerebat, perpetua successione renovaret. Cur igitur eum mortalem finxit et fragilem, cum illius causa mundum aedificasset? Primum, ut infinita vis animarum gigneretur, omnemque terram multitudine oppleret: deinde, ut proponeret homini virtutem, id est, tolerantiam malorum ac laborum, per quam posset praemium immortalitatis adipisci. Nam quia homo ex duabus rebus constat, corpore atque anima, quorum alterum terrenum est, alterum c
Abbreviated transcription (Latin):
dueret. quoniai consistere in in edi¬
o main non poterant. ponderibus ⁊
granitate corporis deor sum premen¬
te. sedem illis ac domialium pͥ mo
condendũ ẽẽ decrenit. Itaq ineffabi¬
li uirtute ac potencia preclamin m̃¬
di operam molitus est. suspensis
in altitudinem lenbus elemẽtis.
et grambus unma de pressis. celes¬
tia firmuanit. et terrena constituit.
non est necresse nunc exequi sin¬
gula. quoniam in secundo libro õ¬
ma exsecuti sumus. lumina pro
pos uit incelo. quorum moderacio
et claritas. motus aꝑtissime ad
utilitates uiuencium temperatꝰ
est. terre autem quain sedeni uolu¬
it esse fecunditatem uariã gignedi:
ac proferendi de dit. ut ubertate fni¬
gum et herbarum. uirenciu. pro
natura et nsu cunisq geueris ali¬
moniam ministraret. tum perfec¬
tis omnbus ad condiciomem mũ¬
di que pertine bant hominem fui¬
xit ex ipsa terra qua milla illi a
principio in habitaculum prepa¬

Expanded text:
dueret, quoniam consistere in medidueret, quoniam consistere in medio inani non poterant ponderibus et grauitate corporis deorsum premente, sedem illis ac domicilium primo condendum esse decreuit. itaque lneflabili uirtute ac potentia praeclara mundi opera molitus est: suspensis in altitudinem leuibus elementis et grauibus in ima depressis et caelestia : firmauit et terrena constituit. non est necesse nunc exsequi singula, quoniam in secundo libro uniuersa exsecuti sumus. lumina igitur posuit in caelo, quorum moderatio et claritas et motus aptissime ad utilitates uiuentium temperatus est, terrae autem, quam sedem uoluit esse, fecunditatem uaria gignendi ac proferendi dedit, ut ubertate frugum et herbarum et uirentium pro natura et usu cuiusque generis alimoniam ministraret. tum perfectis omnibus quae ad condicionem mundi pertinebant, hominem finxit ex ipsa terra, quam illi principio in habitaculum praepa
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quamꝙ̃ hec ferre inprioribus
sparsim docunnus. tamen quouiaz
proprie id materia. ninc exigit in q̃
de uita beata disserere propositum ẽ.
explicanda sunt ista diligenaus et
plennus. ut disposicio dei. et opus. uo¬
luntas que uoscatun Cum posset
semper spiritibus suis iimorta li¬
bus iminimerabiles aminas pro¬
creare. sicut augelos genuit; Qui¬
bus imnorta litas sine ullo maloꝵ
periculo ac metu constat. et cogita¬
uit excogitauit tamen menarrabi¬
le opus. quen admnodum infinitã
multitudinem procrearet a nima¬
rum: Quas primo fagilibus et ĩ¬
bellis corporibus inligatas consti¬
tueret inter bonum ialumqz me di¬
as. ut constantibus exutrisq na¬
turis uirtutem proponeret. ne mor¬
talitatem de dicate ad sequerentur
ac molliter. sed ut ad illud eterne
uite melo quibile premium cum sñ¬
ma difficultate. ac maginis labori¬
bus peruenirent: Ergo ut eas gra¬
nbus et uexabli̾bus membris in¬

Expanded text:
est. » Quamquam haec fere in prioribus est. » Quamquam haec fere in prioribus sparsim docuimus: tamen quoniam proprie id materia nunc exigit, quia de vita beata disserere propositum est, explicanda sunt ista diligentius et plenius, ut dispositio Dei, et opus voluntasque noscatur. Cum posset semper spiritibus suis immortalibus innumerabiles animas procreare, sicut angelos genuit, quibus immortalitas sine ullo malorum periculo ac metu constat; t, excogitauit tamen inenarrabile opus, quemadmodum infinitam multitudinem crearet animarum, quas primo fragilibus et inbecillis corporibus inligatas constitueret inter bonum malumque medias, ut constantibus ex utrisque natura uirtutem proponeret, ne immortalitatem delicate adsequerentur ac molliter, sed ad illut aeternae uitae ineloquibile praemium cum summa difficultate ac magnis laboribus peruenirent. ergo ut eas grauibus et uexabilibus membris in
Abbreviated transcription (Latin):
prosequitur. qui uirtutem maiesta
tis desuorum operum inuencione ĩ¬
cepcione. perfeccione metitur. quod
planius argumentum proferri pot̃.
et mundum hominis et hominem
sua causa deuni fecisse. quam quod
ex omnibus amantibus. Colus ita¬
q formatus est. ut occuli eius a d ce¬
lum directi facies ad deuni spectans:
Ubltus cum suo parente commiuis
sit. ut uideatur hominem deus qua¬
si porrecta manu ad lenatum ex hu¬
monatum. ad contemplacionem
sin excitasse. quid ergo inquid deo cl¬
tus hominis confert beato. et nulla
re indigenti. uel sitantum honoris
lomini habuit. ut ipsius causa mũ¬
dum fabricaret. ut instrueret euni:
sapiencia: ut dominum uiuenciũ
faceret. eumq diligeret tamquã
filium. cur mortalem fragilem q̃
constitint. cur ominibus malis ꝙ̃
diligebat obiecit. cum oporte bat ⁊
beatum ẽe hominem tamquam cõ¬
iunctum ac proximum deo. et per¬
petini sicut est ipse ad quem colẽ¬
dum. et contemplandum figuratꝰ

Expanded text:
prosequitur, qui virtutem majestatis prosequitur, qui virtutem majestatis ejus de suorum operum inventione, inceptione, perfectione metitur. Quod planius argumentum proferri potest, et mundum hominis, et hominem sui causa Deum fecisse, quam quod ex omnibus animantibus solus ita formatus est, ut oculi ejus ad coelum directi, facies ad Deum spectans, vultus cum suo parente communis sit, ut videatur hominem Deus, quasi porrecta manu allevatum ex humo, ad contemplationem sui excitasse? « Quid ergo, inquit, Deo cultus hominis confert, beato, et nulla re indigenti? vel si tantum honoris homini habuit, ut ipsius causa mundum fabricaret, ut instrueret eum sapientia, ut dominum viventium faceret, eumque diligeret tamquam filium, cur mortalemque fragilemque constituit? cur omnibus malis, quem diligebat, objecit? cum oporteret et beatum esse hominem, tamquam conjunctum et proximum Deo, et perpetuum, sicut est ipse, ad quem colendum et contemplandum figuratus
Abbreviated transcription (Latin):
congrnent eruterent. reddamus ñẽ
racionem. quare honunem ipsum
fecerit. quod si pl̃ scissent. aut de¬
fendissent illa. que uera inuenerãt.
aut iu maxmios errores non inaidis¬
sent. hec enim suunnua. hic cardo re¬
rum est: Quem qui nou tenuerit.
ueritas illi ounus elabitur. hoc est
deuiq quod efficiat illis non qua¬
drare raciouem: Que illis si adful¬
sisset. si sacramẽtum hominis om̃e
ergomundum nou propter se deꝰ
fecit. quia commodis eins nou indi¬
get. sed propter homunem qui eo uti¬
tur. ita iꝑsum hominem propter
se. que utilitas deo in homiue inquid
epicurus. ut eun propter se faceret.
scilicet ut ẽẽt qui operam eius intel¬
ligeret. qui proindenciam disponẽdi.
racionem faciendi. uirtutem cõsum¬
mandi. et sensu admirari. et uoce
prolo qui posset. Quorum ommunu
summa hec est. ut deuni colat. is
emm colit. qui hec intelligit. is ar¬
tificem rerum ouinium. is uerum
patrem suum debita neneracione

Expanded text:
congruenter uteretur. Reddamus nunc congruenter uteretur. Reddamus nunc rationem quare hominem ipsum fecerit: quod si philosophi scissent, aut defendissent illa quae uera inuenerant aut in maximos errores non incidissent. haec enim summa, hic cardo rerum est, quem qui non tenuerit, ueritas illi omnis elabitur, hoc est denique, quod efficiat illis non quadrare rationem: quae illis si adfulsisset, si sacramentum hominis omne ergo mundum non propter se deus fecit, quia commodis eius non indiget, sed propter hominem, qui eo utitur, ita ipsum hominem propter se. quae utilitas deo in homine, inquit Epicurus ut eum propter se faceret? scilicet ut esset qui opera eius intellegeret, qui prouidentiam disponendi, rationem faciendi, uirtutem consummandi et sensu admirari et uoce proloqui posset: quorum omnium summa haec est, ut deum colat. is enim colit qui haec intellegit, is artificem rerum omnium, is uerum pat
Abbreviated transcription (Latin):
co ei bona malaq proposita. qui a
sapienciam acreperat. cuius uis om¬
ns indiscernendis bonis malis qz
uersatur. magna igitur. et recta ⁊
ad mirabilis est uis et racio ⁊ po¬
testas hominis. propter quem mũ¬
dum ipsum et uinuersa quecumq
sunt deus fecit. tantumq illi hõris
habuit. ut eun preficeret uniuersis.
Quoniam solus poterat dei opera mi¬
rari. Oꝑtime igitur asclepiͣdes mr̃
de prouidencia sũmi dei disserens. in
eo libro quem scripsit ad me. atque
ideo inquit. merito quis arbitretur
prorimum sibi locum diuinam pro¬
indenciam dedisse. ei qui potuerit in¬
telligere ordinacionem suam. naz
sol iste est. quis enu uidet ita nt ĩ¬
telligat quia sol est. et quantui
graciae ad ferat ceteris institutis:
hoc celũ est. quis id fufcipit suspic̃.
terra hec. quis e am colit. hoc pella¬
gus. quis meo nauigat. hic ignis.
quis eo utitur. Iustituit ergo sum¬
mus deus non propter se quia nich̾
eget. sed propter homimem qui hiis

Expanded text:
co ei bona malaque proposita, quia co ei bona malaque proposita, quia sapientiam acceperat, cuius uis omnis in discernendis bonis malisque uersatur. magna igitur et recta et admirabilis est uis et ratio et potestas hominis, propter quem mundum ipsum et uniuersa quaecumque sunt deus fecit tantumque illi honoris habuit, ut eum praeficeret uniuersis, quoniam solus poterat dei opera mirari. optime igitur Asclepiades noster de prouidentia summi dei disserens in eo libro quem scripsit ad me, atque ideo inquit merito quis arbitretur proximum sibi locum diuinam prouidentiam dedisse ei qui potuerit intellegere ordinationem suam. nam sol iste est: quis eum uidet ita, ut intellegat quia sol est et quantum gratiae adferat ceteris institutis? hoc caelum est: quis id suspicit? terra haec: quis eam colit? hoc pelagus: quis id nauigat? hic ignis est: quis eo utitur? instituit ergo <cuncta.> summus deus non propter se, quia nihilo eget, sed propter hominem, qui iis
Abbreviated transcription (Latin):
configuratus est amma et corpore.
idest celo atque terra tenui ⁊ conp̾¬
hensibili. eterno ac temporali sensi¬
bili atque bruto. luce predito atque
tenebroso. ipsa racio. ac neccessitas.
exigebat et bona homini et mala pro
poni. boua quibus utatur. malaq
et malis declinandis. uim sue racio¬
ins exerceat. nam ceteris anima¬
libus quia sapiencia uou data est.
et numnita indumentis naturalib.
Et armata sunt. homini auten pro
hiis omnibus quod erat precipuũ
raciouem sola uidebit. Itaq nudũ
formaint et inermem. ut eum sa¬
piencia et muniret et tegeret mu¬
imentum. et ornamentum eius
non foris. sed intus. non corpore sed
in corde coustituit. in si ergo essent
mala que caueret. que a bons utili¬
bus que distingueret. non ẽet ei sa¬
piencia neccessaria: Sciat ergo
marcus tillius. ant i deo hoĩi datã¬
esse racionem. ut et pisces caperet u¬
sus sin gracia. et natrices uiperas q̃
uitaret salutis sue causa. aut id cͥ¬

Expanded text:
configuratus est, anima et corpore, configuratus est, anima et corpore, id est, coelo atque terra, tenui et comprehensibili, aeterno ac temporali, sensibili atque bruto, luce praedito atque tenebroso: ipsa ratio ac necessitas exigebat, et bona homini proponi et mala; bona, quibus utatur, mala, qet malis declinandis, vim suae rationis exerceat. Nam caeteris animalibus quia sapientia non data est, et munita indumentis naturalibus, et armata sunt: homini autem pro his omnibus, quod erat praecipuum, rationem solam dedit. Itaque nudum formavit et inermem, ut eum sapientia et muniret, et tegeret. Munimenta et ornatum ejus non foris, sed intus, non in corpore, sed in corde constituit. Nisi ergo essent mala quae caveret, quae a bonis utilibusque distingueret, non epientia necessaria. sciat ergo Marcus Tullius aut ideo homini dataesse rationem, ut et pisces caperet usus sui gratia et natrices uiperasque uitaret salutis suae causa, aut idcir
Abbreviated transcription (Latin):
brinuu. aut alimonia frugum. cũ
sensu careat indiget. sed ne illud
quid dici potest. quod deus propter
se spsum fecerit mundũ. quoniau
a. et hiis oumibus que in eo sunt.
Queq generantum apparet ergo a
uimanciũ causa mundum esse cõ¬
struictum. quoniam rebus hiis qͥ¬
b constat animantes fruuntur. q̃
ut uniere. Ut constare possint. oũna
hus neccessaria temporibus certis sb̃¬
munstrantur. rursus cetera m̾an¬
cia hominis causa ẽẽ ficta: Ex eo cla¬
rum est. quod homini serinunt. et
tutele eius atq usibus data sunt.
Quouiam sine terrene sunt. sine
equatiles. non senciunt mundi ra¬
cionem sicut homo. respondendum
est hoc loco phĩs. maximeq cicero¬
ni qui ait. Cur deus omnia nostra
causa cum faceret. Gautam nim
uatri cum iperarum q fecerit. cͦ
tam multa pestifera. terra mariq
disperserit. Iugens ad disputa nd̾
locus. sed ut intraus cursu breniter
stringendus est. quomiain homo ex
rebus diuersis aic repuguantibus

Expanded text:
brium aut alimonia frugum, cum brium aut alimonia frugum, cum sensu careat. indiget. sed ne illut quidem dici potest, quod deus propter se ipsum fecerit mundum, quoniam a, et iis omnibus quae in eo sunt quaeque gnimantium causa mundum esse constructum; quoniam rebus iis, quibus constat, animantes fruuntur: quae ut vivere, ut constare possint, omnia his necessaria temporibus certis subministrantur. Rursum caeteras animantes hominis causa esse fictas, ex eo clarum est, quod homini serviunt, et tutelae ejus atque usibus datae sunt; quoniam sive terrenae sunt, sive aquatiles, non sentiunt mundi rationem, sicut homo. Respondendum est hoc loco philosophis, maximeque Ciceroni, qui ait: « Cur Deus omnia nostri causa cum faceret, tantam vim natricum viperarumque fecerit? cur tam multa pestifera terra marique disperserit? » Ingens ad disputandum locus: sed ut in transcursu breviter stringendus est. Quoniam homo ex rebus diversis ac repugnantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ignoraint honiuem et a deo. et ad
dei simi litudinem finctum. s redeo
ad propositum. nichil est ut oppĩor
quod sit propter se ipsum factum:
sed quid quid omuiuo sit. adusum
a li quem fieri necresse est. quis eniz
est uel tai iueptus nel tam occiosꝰ
ut ad grediatur a liquid facere frust᷑.
ex quo nullam utilitatem. nullum
commodum speret: Qui domume
edificat. non idcuco edificat ut tã¬
tum modo domus sit. sed ut in ea pos¬
sit babitari. Qui in anem fabricat.
non ideo insumit opera in ut tantũ
uains appareat. sedut inea nainge¬
tur. Item qui uasa aliquod institu¬
it ac format non propterea id facit
ut tantum fecisse nideatur. sedut uas
illud effectum capiat aliquid nccͣm.
similiter cetera quecumq fiunt. ñ
utiq insuperuacuum. sed ad usus
aliquos utiles laborantur. Mundꝯ
igitur a deo factus est. non utiq pp̾
ipsum mundum: Neq enim a ut
calore solis aut luue. aut adspira¬
cione uentorum. aut humore in¬

Expanded text:
ignorauit hominem et a deo et ad ignorauit hominem et a deo et ad dei similitudinem fictum. sed redeo ad propositum. nihil est, ut opinor, quod sit propter se ipsum factum, sed quidquid omnino fit, ad usum aliquem fieri necesse est. quis est enim uel tam ineptus uel tam otiosus, ut adgrediatur aliquid facere frustra ex quo nullam utilitatem, nullum commodum speret? qui domum aedificat, non idcirco aedificat, ut tantummodo domus sit, sed ut in ea possit habitari; qui nauem fabricat, non ideo insumit operam, ut tantum nauis appareat, sed ut in ea nauigetur; item qui uas aliquod instituit ac format, non propterea id facit, ut tantum fecisse uideatur, sed ut uas illut effectum capiat aliquod necessarium. similiter cetera quaecumque fiunt, non utique in superuacuum, sed ad usus aliquos utiles laborantur. mundus igitur a deo factus est non utique propter ipsum mundum: neque enim aut calore solis aut lumine lunae aut adspiratione uentorum aut umore im
Abbreviated transcription (Latin):
exposicione uerum. et uirtus ex ma-¬
gnitudine et potestas exgubernaciꝰ¬
one magnifesta est. lebetes ergo et
iusam. qui pronidenciam non esse
dixerunt. non improbarem. si deos
idcto non ẽẽ dicerent. ut unum
dicerent. Cum autem i deo ut mil¬
lum. qui eos delirasse non putat.
ipse delirat. sed depromdencia satis
in primo libro diximus. quia et
si est ut apparet exmirabilitate o¬
perum suorum. neccesse est eciam
homines. ceteras qz animantes e¬
adem proindencia creauerit. uide¬
amus ergo que racio fuerit fingẽ¬
di generis humani. qm̃i constat
id quod stoici anint causa mun¬
duuu ẽẽ fabricatum. quamquam
inhoc ipso non mediocriter pecẽt.
quod non hominis causa dicunt.
sed lominum. Dimis autẽ sĩglãris
appellacio. totum coupreheudit hu¬
manum genus. sed hoc ideo. qui a ig¬
uorant unum hominem a deo esse
formatũ: putantqz homines inoĩ¬
bus terris et agris tanquam fun¬
gos esse generatos. atheriues non

Expanded text:
ex dispositione rerum et uirtus ex maex dispositione rerum et uirtus ex magnitudine et potestas ex gubernatione manifesta est, hebetes ergo et insani qui prouidentiam non esse dixerunt. non inprobarem, si deos idcirco non esse dicerent ut unum dicerent, cum autem ideo ut nullum, qui eos delirasse non putat, ipse delirat. Sed de prouidentia satis in primo lsi est, ut apparet ex mirabilitate operum suorum, necesse est etiam hominem, caeterasque animantes, eadem providentia creaverit. Videamus ergo, quae ratio fuerit fingendi generis humani, quoniam constat, id quod Stoici aiunt, hominum causa mundum esse fabricatum; quamquam in hoc ipso non mediocriter peccent, quod non hominis causa dicunt, sed hominum: unius enim singularis appellatio totum conprehendit humanum genus. sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a deo esse formatum putantque homines in omnibus terris et agris tamquam fungos esse generatos. at Hermes non
Abbreviated transcription (Latin):
te uiderat. et tota racionem peuitꝰ
iguorancia racionis euertit. redegͭ¬
q mundum. et omnia que in eo
geruntur. ad similitudmem cuusd¬
nainssui sonni. siquid̃ rebus hu¬
mains racio nulla subsistat. cum
ergo minidumi. oumes que partes
eius ut uidennis mirabilis racio
gubernet. cum celi temperacio. et e¬
qualis impsa uarietate. cursus as¬
trorum. luminum q ce lestina ac
temporin. constans ac mra descͥp¬
cio. terrarum uaria feciniditas. pla¬
na camporum mummenta. et ag¬
geres moncium. uiriditas ubertas¬
q siluarum. foncium saluberrĩa
erupcio. fluminum oportuna mũ¬
tacio. maris opulenta et copiosa
interfusio. uentorum dinersa et u¬
tilis aspiracio. cetera q omna ra¬
cione summa constent. quis tam
cecus est. ut estimet sine causa ẽẽ
facta.In quibus mira disposicio ꝓ¬
indentis sime racionis educet. si er¬
go sine causa nec est. uec fit quicꝙͣ
omuino. si et prudencia summi di:

Expanded text:
te uiderat et totam rationem penitus te uiderat et totam rationem penitus ignorantia rationis euertit redegitque mundum et omnia quae in eo geruntur ad similitudinem cuiusdnissimi somnii, siquidem rebus humanis ratio nulla subsistet. cum uero mundum omnesque partes eius ut uidemus mirabilis ratio gubernet, cum caeli temperatio et aequalis in ipsa uarietate cursus astrorum luminumque caelestium, temporum constans ac mira descriptio, terrarum uaria fecunditas, plana camporum, munimenta et aggeres montium, uiriditas ubertasque siluarum, fontium saluberrima eruptio, fluminum opportuna inundatio, maris opulenta et copiosa interfusio, uentorum diuersa et utilis aspiratio ceteraque omnia ratione summa constent, quis tam caecus est ut existimet sine causa esse facta in quibus mira dispositio prouidentissimae rationis elucet? si ergo sine causa nec est nec fit omnino quicquam, si et prouidentia summi dei
Abbreviated transcription (Latin):
cit. qui autem dicunt semper fuis¬
se muudum. omitto illud quod ẽẽ¬
ipsum sine siliquo principio non
Potest unde se extri care non queñt.
sed dico. suminidus semper fint. uł¬
lam potest habere racionem. quid
enini potuit meo racio moliri. quod
nuquam sumpsit exordium. nã
prius quam fiat aliquid ut struate
opus est consilio. ut disponi possit
quem admodum fiat. incipi quidꝙͣ
potest sine prouisione racionis. Ita¬
q omne opus racio precedit. non
habet ergo incionem quod factuni
non est. at quin mundus habet ra¬
cionem. qua constat et regitur. er¬
go factus est. si factus est. et resol¬
uetur. reddant ergo racionem isti
si possunt. curant factus inprinci¬
cipio sit. aut postea resoluatur. ꝙ
quia docere non poteterat epicurus.
s me democritus. sua sponte natũ
eẽ dixit. seminibus inter se passini
coenutibus. quibus iterum reso¬
lutis. discidium atq interitum se¬
tuturum; Corrupit ergo quod ret¬

Expanded text:
cit. Qui autem dicunt semper fuiscit. Qui autem dicunt semper fuisse muipsum sine aliquo principio non potest; unde se extricare non queunt — sed hoc dico: si mundus semper fuit, nullam potest habere rationem. quid enim potuit in eo ratio moliri quod numquam sumpsit exordium? nam priusquam fiat aliquid aut struatur, opus est consilio, ut disponi possit quemadmodum fiat, nec incipi quicquam potest sine prouisione rationis. itaque omne opus ratio praecedit: non habet ergo rationem quod factum non est. atquin mundus habet rationem, quia et constat et regitur: ergo factus est; si factus est, et resoluetur. reddant ergo isti rationem, si possunt, cur aut factus in principio sit aut postea resoluatur. quod quia docere non poterat Epicurus siue Democritus, sua sponte natum esse dixit seminibus inter se passim coeuntibus: quibus iterum resolutis discidium atque interitum secuturum. corrupit ergo quod rec
Abbreviated transcription (Latin):
ni. si mortales propter quos factꝰ
est. ergo et ipse mortalis atq folit¬
bis solubilis. neque e nim pluris
est. et ipse. quam hii quorum graci¬
a factus est. quod si et racio qua dͣ¬
ret. intelligeret periturum ẽẽ qr
factus est. nec posse meternum ma¬
n̾̃e. insi quod tangi non potest. qui
autem uegat hominum causa fac¬
tum. ħ nullain racionem tenet. si
enim dicit ipsum fabricatorem su¬
a causa tanta hec opera ẽe molitũ:
Cur ergo nati sumus. cur innudo
ipso frumur. quid sibi nult huma¬
in geueris ceterorumq animanciũ
finctio. cur alieua commoda inter¬
cipimus. curdemiq augemur. mi¬
muimir. interimus: Qud habet
racionis ipsa generacio. quid per¬
petua successio. minirum indere
deus uoluit. et suis uariis ymagi¬
mbus tamquam sigilla confinge¬
ret. quibus se oblectaret. nichilo¬
minus tamen suta ess ture habe¬
ret anmantes. precipue que hoĩ¬
uem. cunis imperio cuncta subie¬

Expanded text:
ni? Si mortales, propter quos factus ni? Si mortales, propter quos factus est, ergo et ipse mortalis atque solubilis. Neque enim pluris est ipse, quam ii, quorum gratia factus est. Quod si ei ratio quadraret, intelligeret periturum esse, quia factus est; nec posse in aeternum manere, nisi quod tangi non potest. Qui autem negat hominum causa factum, hic nullam rationem tenet. Si enim dicit, ipsum fabricatorem sua causa tanta haec opera esse molitum, cur ergo nos nati sumus? cur mundo ipso fruimur? Quid sibi vult humani generis caeterorumque animantium fictio? Cur aliena commoda intercipimus? Cur denique augemur, minuimur, interimus? Quid habet rationis ipsa generatio? quid perpetua successio? Nimirum videri nos Deus voluit, et suis variis imaginibus tanquam sigilla confingere, quibus se oblectaret; et nihilominus tamen, si ita esset, curae haberet animantes, praecipueque hominem, cujus imperio cuncta subje
Abbreviated transcription (Latin):
iguorat ipsos homines quare aut
quis efferit. nai lustecius cum mũ¬
dum diceret non esse a diis cousti¬
tutum. sic ait. dicere porro hominũ
causa uoluisse parare preclaraui
mundi naturam. dein de intulit. de¬
s ipere est. quidem quid enim imor¬
talibus atque beatis gracia nostra
queat largiri emolumentai. ut
nostra quid quam causa agere ad¬
grediautur merito illi. iam euiz
nullam racionem ad ferebant. cur
huma nun genus nel treatum uel
constitutum esset a deo. nostrum
hoc officium est. sacramentum mũ¬
di et hominis expouere. cunis illi
expeites sacramentum ueritatis.
nec attingere. nec uidere potuerũt.
ergo ut paulo ante dicebai. cum
adsumpsissent id quod erat ueru.
id est mundum adeo. et hominum
causa ẽẽ factum. tamen quoniai
eis inconsequentibus racio defecit.
non potuerunt deffendere id quod ad¬
sumpserunt. denique platone dei
opus in becillum et rumosum fa ce
causa factus est nousunt sempiter¬

Expanded text:
ignorat ipsos hoignorat ipsos hoquis effecerit. Nam Lucretius, cum diceret mundum non esse a diis constitutum, sic ait : Dicere porro hominum causa voluisse parare; Praeclaram mundi naturam Deinde intulit: Desipere est. Quid enim immortalibus atque beatis Gratia nostra queat largirier emolumenti, Ut nostra quidquam causa gerere aggrediantur? Et merito. Illi enim nullam rationem afferebant, cur humanum genus vel creatum, vel constitutum esset a Deo. Nostrum hoc officium est, sacramentum mundi et hominis exponere, cujus illi expertes, sacrarium veritatis nec attingere, nec videre potuerunt. ergo ut paulo ante dicebam cum assumpsissent id quod erat verum, id est, mundum a Deo factum, et hominum causa esse factum; tamen, quoniam eos in consequentibus ratio defecit, non potuerunt defendere id quod assumpserant. Denique Plato, ne Dei opus imbecillum et ruinosum facercausa factus est, non sunt sempiter