comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pus. in tanta dilectione uniat᷑. ut ñ
possit coartari adhoc ut uelit eã re¬
linquere. patet spm̃ creatũ eodẽ mͦ.
tam summo bono uniri posse. Ido
etiã aĩe sunt associate corporibꝰ. ut
in eis dõ famulent᷑. ⁊ uerũ ⁊ summũ
bonũ dm̃ promeant᷑. Cũ itaq in an¬
głos ⁊ in homines distincta sit ratio¬
nał creatura. pͥmũ de angłis agen¬
dũ uidet᷑. De quibꝰ considerandũ ẽ.
qͣndo creati fuerint. ubi fac̾ti fue¬
rint. quales etiam facti fuerint.
Quedã aucꝰtoritates uident᷑ uelle.
quod ante omnem creaturã fac̾ti
sunt angłi. ut illud. Pmo oĩum cre¬
ata ẽ sapientia. qd de angłis dic¬
tum ẽ. Cui uidetur contrarium.

Expanded text:
pus in tanta dilectione uniatur, ut non pus in tanta dilectione uniatur, ut non possit coarctari ad hoc ut velit eam relinquere; patet spiritum creatum eodem modo tam summo bono uniri posse. Ideo etiam animae sunt associatae corporibus; ut in eis Domino famulentur, et verum et summum bonum promereantur. Cum itaque in angelos et homines distincta sit rationalis creatura; primum de angelis agendum videtur. De quibus considerandum est quando creati fuerint; ubi facti fuerint; quales etiam facti fuerint. Quaedam auctoritates videntur velle quod ante omnem aliam creaturam facti sunt angeli. Unde illud: Prior omnium creata est sapientia ; quod de angelis dictum est. C
Abbreviated transcription (Latin):
ertractatis partibus fidei. adi¬
tiendũ uidetur de rerũ pͥ¬
ma creatione. Cũ plato dixerit tͥa
ẽẽ pͥncipia. mat̾iam. formã. opifi¬
cem. fides catholica unũ pͥncipiũ
credit ẽẽ omniũ rerum. dm̃ scli¬
cet. cuius bonitas om̃ium rerũ
causa fuit. Cũ enim summe bonꝰ¬
⁊ ꝑfecte beatus et̾nalit̾ eẽt. uoluit
alios participes ẽẽ sue beatitudi¬
nis. Et quia non potest eius beati¬
tudo participari nisi ꝑ intellectũ.
⁊ quantomagis intelligitur. tanto
magis habetur. fec̃ rationalẽ crea¬
turã ut intellig̾et. intelligendo
amaret. amando possideret. pos¬
sidendo frueretur. Et eam hoc mͦ
distinx̃. ut pars in sui puritatẽ
ꝑmaneret. scilicet angłi. parscor
man̾et. Ad qd̃ potest dici. qd̾ licet
anima dignior ẽet sine corpore.
t̾n eam corpori uoluit ds̃ assotia¬
ri. ut inhumana conditione osten¬
deret nouum exemplũ et̾ne unio¬
suo.S cum sp̃c qui excellentior crea¬
tura. tam infime creature sicut ẽ cor¬

Expanded text:
ertractatis partibus fidei adjiciendum videtur de prima rerum creatione. Cum Plato dixerit tria esse principia; materiam, formam, opificem: fides Catholica unum principium credit esse omnium rerum, Deum scilicet cujus bonitas omnium rerum causa fuit. Cum enim summe bonfecte beatus aeternaliter esset, voluit alios participes esse suae beatitudinis; et, quia non potest ejus beatitudo participari nisi per intellectum, et quanto magis intelligitur, tanto magis habetur, fecit rationalem creaturam, ut intelligeret, intelligendo amaret, amando possideret, 1054 possidendo frueretur, et eam hoc modo distinxit, ut pars in sui puritatem permaneret, scilicet angeli, pars corermaneret. Ad quod potest dici, quod licet anima dignior esset suo corpore, tamen eam corpori voluit Deus associari, ut in humana conditione ostenderet novum exemplum aeternae unioSed cum spiritus qui excellentior creatura est tam infimae creaturae sicut est cor
Abbreviated transcription (Latin):
reparationẽ ante confirmationẽ¬
in fucuro q̃ erit infuturo. p̾mit᷑
s ñ uincitur. Pt᷑ confirmationẽ
nec pot̾it uinci. nec p̃mi. Est na᷑¬
q triplex lib̃tas. A necessitate. a
peccato. a miseria. A necessitate
⁊ ante peccatum.⁊ post peccatũ
equalit̾ liberũ ẽ. Sicut enim
tunc cogi non pot̾at. ita nec mͦ.
Nec lib̾tas equalit̾ est in om̃ibꝰ.
non minor inmał. quam in bo¬
nis. tam plena post peccatũ. sic̃¬
⁊ ante peccatum. Est alia lib̾tas
Et alibi. Cum serui eẽtis peccati.
libi fuistis iusticie. Nc̃ autẽ libe¬
rati apeccato. serui autẽ facti

Expanded text:
reparationem ante confirmationereparationem ante confirmationem quae erit in futuro premitur sed non vincitur. Post confirmationem nec poterit premi, nec vinci. Est namque triplex libertas: a necessitate, a peccato, a miseria. A necessitate et ante peccatum, et post peccatum aequaliter liberum est. Sicut enim tunc cogi non poterat, ita et modo est. Haec libertas aequaliter est in omnibus, non minor in malis quam in bonis; tam plena est post peccatum, quam ante peccatum. Est alia libertas» Et alibi: « Cum servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. . . Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti
Abbreviated transcription (Latin):
nec inustũ constituunt. Si qͥdẽ
nec tardum ingeniũ. nec iabił
memoria imputat᷑. Sola itaq¬
uoluntas que semꝑ lib̾a ẽ ⁊ nun¬
qm cogi potest. m̾ito apud dm̃
iudicatur. Ea semꝑ anecessitate
lib̾a ẽ. Ubi enim necessitas. ibi ñ
c̃ lib̾tas. Ubi non est lib̾tas. nec
uoluntas.⁊ ido nec m̃itum. Pre¬
terea sciendũ ẽ. qd̾ lib̾um arbitri¬
um solumm ad futurũ se ht̃. Qd
ẽ. utrum sit. uł non sit. s utrũ¬
in futuro ita se hãt. uel non. in
potestate liberi arbitrii est. Nec
ad omnia futura se ht̃. s ad ea
tantũ q̃ possunt fieri.⁊ ñ fieri. Nẽ
uidendum ẽ. quale fuerit ante
peccatum. Et possunt notari in
homine. quattuor status liberi
arbitrii. Ante peccatum ad bo
lum nicħ impellebat. tunc si¬
ne errore iudicabat ratio. sine
difficultate uoluntas bonum
appetebat. ꝑ ost peccatũ uero. an¬
ceqͣm ꝑ grãm sit reparatũ. p̾mit᷑
a concupiscentia.⁊ uncit᷑. Post

Expanded text:
nec injustum constituunt. Siquidem nec injustum constituunt. Siquidem nec tardum ingenium nec labilis memoria imputatur. Sola itaqvoluntas quae semper libera est, et nunquam cogi potest; merito apud Deum judicatur. Ea semper a necessitate libera est. Ubi enim necessitas, ibi non est libertas; ubi non est libertas, nec voluntas, et ideo nec meritum. Praeter ea sciendum est quod liberum arbitrium solummodo ad futura se habet; quod nostra utrum sit, vel non sit; sed utruin futuro ita se habeat vel non, in potestate liberi arbitrii est. Nec ad omnia futura se habet; sed ad ea tantum quae possunt fieri et non fieri. Nunc videndum est quale fuit ante peccatum. Et possunt notari in homine quatuor status liberi arbitrii. Ante peccatum nihil um nihil compellebat: tunc sine errore ratio judicabat; sine difficultate voluntas bonum appetebat. Post peccatum vero antequam per gratiam sit reparatum premitur a concupiscentia et vincitur. Post
Abbreviated transcription (Latin):
luntas aratione. s solunim᷑ mon¬
strat ratio quod appet̾e debeat
uoluntas. ratio uero trahitur a
uoluntate.⁊ ducitur etiã in illis
iem. Naturalit̾ namq ratio con¬
sentit. Et qm mnistis duobꝰ con¬
sistit lib̾um arbitriũ. soli rationali
creature datum ẽ. Ea enim sola
int̾ creaturas uoluntatẽ ht. ⁊ ratio¬
nẽ. Bruta animalia hñt sensũ
⁊ appetitũ uidelicet sensualitatis.
s uoluntate ⁊ ratione carent. ⁊
ideo lib̾um arbitrium ñ hñt.
Cum itaq habeanus cõmune
pecoribꝰ sensum ⁊ appetitũ. lib̾ũ
arbitrium nos ab eis disc̾nit.
penes quod omne nutũ consis¬
tit. Cum enim nulla ui. nulla
necessitate cogat᷑. ñ inm̾ito bea¬
titudinẽ seu miseriã ꝓmeret᷑.
Sensus ⁊ appetitus. nec beatũ
nec miserum faciunt. Alioqͥn.
bruta animalia beatitudinis
uł miserie. possent fieri parci¬
cipia. Ingenium quoq uł me¬
moria ⁊ cet̾a similia. nec iustũ

Expanded text:
luntas a ratione, sed solum monluntas a ratione, sed solum monstrat ratio quid appetere debeat voluntas; ratio vero trahitur a voluntate, et ducitur etiam illis em. Naturaliter namque ratio consentit; et quoniam in istis duobus consistit liberum arbitrium, soli rationali creaturae datum est. Ea enim sola inter creaturas voluntatem habet et rationem. Bruta animalia sensum habent et appetitum, videlicet sensualitatis, sed voluntate et ratione carent, et ideo liberum arbitrium non habent. Cum itaque habeamus communeem sensum et appetitum, liberum arbitrium nos ab eis discernit, penes quod omne meritum consistit. Cum enim nulla vi, nulla necessitate cogatur; non immerito beatitudinem seu miseriam promeretur. Sensus et appetitus nec beatum nec miserum faciunt; alioquin bruta animalia beatitudinis vel miseriae possent fieri participantia. Ingenium quoque et memoria et caetera similia, nec justum
Abbreviated transcription (Latin):
pue de ligno uite. S hoc ñ fuit
sub auc̾toritate dic̾tum.
reter alias penalitates ꝓ
peccato illo incurrit ħõ
arbitrii. Ut enim augustinus
dicit inenchiridion. hõ male
utens lib̃o arbitrio. ⁊ se ꝑdidit. ⁊
ipsũ. Uidendũ ẽ itaq quid sit
lib̾um arbitrium.⁊ quale ante
peccatum.⁊ qualit̾ depressum sit
ꝑ peccatũ. Sic potest diffiniri. Li¬
b̾um arbitriũ ẽ. habilitas ratio¬
nał uoluntatis qua bonũ eligit᷑
grã cooꝑante. uł malum ea dese¬
rente. Et consistit in duobꝰ. scili¬
cet inuoluntate.⁊ ratione. Lib̾ũ
namq dicit᷑ quantũ ad uolun¬
tatẽ. arbitrium qͣntũ ad rationẽ.
Rationis ẽ uidere. quid sit eligen¬
dũ. uł ñ. uoluntatis ẽ appet̾e. Et
ita ratio tanqͣn pedissequa mon¬
strat uiam consulendo illud. qd̾
uidet fatiendũ. dissuadendo con¬
tͣriũ. Uoluntas tanquã dña duc̃
secum rationẽ. ad quod cũq fue¬
rit inclinata. N enim trahit᷑ uo¬

Expanded text:
pue ligno vitae. Sed hoc non videtur pue ligno vitae. Sed hoc non videtur sub assertione dictum. eter alias poenalitates pro peccato illo incurrit homo liberi arbitrii. Ut enim Augustinus dicit in Enchiridion : Homo male utens libero arbitrio, et se perdidit et ipsum. Videndum est itaque quid sit liberum arbitrium, peccatum, et qualiter depressum sit per peccatum. Sic potest diffiniri: Liberum arbitrium est habilitas rationalis voluntatis qua bonum eligitur gratia cooperante, vel malum ea deserente. Et consistit in duobus: in voluntate et ratione. Liberum namque dicitur quantum ad voluntatem, arbitrium quantum ad rationem. Rationis est videre quid sit eligendum, vel non; voluntatis est appetere; et ita ratio tanquam pedissequa monstrat viam, consulendo illud quod videt faciendum, dissuadendo contrarium. Voluntas, tanquam domina, ducit secum rationem ad quodcunque fuerit inclinata. Non enim trahitur vo
Abbreviated transcription (Latin):
morte. sicut ⁊ miserie diaboli nun¬
qͣm finiuntur. s quia hoc cercũ
de auctoritate ñ habemus. uolt̾
dicere quidam. quod ⁊ sicome¬
disset postea. ñ conferret ei ĩmor¬
talitatẽ. ⁊ sub tali sensu exponũt
ũba illa ne comedat de ligno ui¬
ẽ illo ligno uesci. quod pͥus con¬
ferret immortalitatẽ. Et ideo ne
posset ad uiud accedere. posita¬
ẽ ante paradisum quedã ignea
custodia. scilicet flammeus gla¬
dius ⁊ ũsatilis. qui in ministio
cherubin ante paradisũ uolue¬
sunt. Cherubin plenitudo scien¬
tudo scientie. post peccatũ re¬
dire fuit necesse. Cũ enim che¬
rubi cum flammeo gladio
sit ante paradisum. ñ potest hõ
ad illud ingredi. nisi tͣnsierit ꝑ
famimeũ gladiũ. Solet queri.
utrũ deligno uite comedissent
Augustinus debaptismate par¬
uuloꝵ. Rec̾te profecto intelligun¬
tur. ante malignam diaboli ꝑ¬
suasionẽ abstinuisse cibo ueti¬
to. atq usi fuisse concessis. ⁊ p̾ci¬

Expanded text:
ur, sicut et miseriae diaboli nunur, sicut et miseriae diaboli nunquam finientur; sed quia hoc certum de auctoritate non habemus, volunt dicere quidam, quod etsi comedissent postea, non conferret ei immortalitatem, et sub tali sensu exponunt verba ista: « Ne comedat de ligno viest illo ligno vesci, quod prius conferret immortalitatem; et ideo ne posset aest ante paradisum quaedam ignea custodia scilicet flammeus gladius atque versatilis qui ministerio cherubin ante paradisum volvesunt. Cherubin plenitudo sapientudo scientiae post peccatum redire fuit necesse. Cum enim cherubin cum flammeo gladio sit ad ostium paradisi, non potest homo ad illum ingredi nisi transierit per flammeum gladium. Solet quaeri utrum prius de ligno vitae comedissent. Augustinus De baptismo parvulorum: Recte profecto intelliguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse a cibo vetito atque usi fuisse concessis et praeci
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e caritatem. tñ qui futurꝰ ẽ
b̾e.S tultũ nãq uidet᷑ dicere. qd̾
in hac uita aliquis ita confir¬
matus sit. quod ñ possit malus
fieri. qd̾ in alia uita tm̃ ꝓmutit᷑.
tatẽ. ⁊ postea ꝑdidisse. Nec t̾n ali¬
quis putet nos dicere. qd̾ in ipso
exordio creationis sue habuit.
sic̃ supͣ de angłis diximus. s pt᷑
cͤationem. Non enim statĩ ceci¬
ait sicut angłs. s ꝑ aliquã morã
in paradiso fuit. cum scͥptura
dicat eum soporatũ fuisse. aĩa¬
lia etiã ante eum ducta. quibꝰ
noĩa imposuit. Querit᷑. utrum
p̃scius fuerit sui casus. Ad qd̾
dic̾. Inpenam huius peccati eiec¬
tus ẽ hõ de paradiso in locũ istũ
miseriarũ. sicut ibi dicit᷑. eiec̃
forte comedat de ligno uite. &
uidentur. quod si postea comedis
ñ moreretur: ad quod dicit᷑ si ñ
puniretur ista pena. scilicet mor¬
tis. puniret᷑ gͣuiori. qr nunqͣm fi¬
nirentur miserie. q̃ mͦ finiunt᷑¬

Expanded text:
habere charitatem; tamen qui futurus est habere charitatem; tamen qui futurus est bere. Stultum namque videtur dicere quod in hac vita aliquis ita confirmatus sit quod non possit malus fieri; quod in alia vita tantum promittitur. isse, et postea perdidisse. Nec tamen aliquis putet nos dicere quod in ipso exordio creationis habuit, sicut supra de angelis diximus; sed post creationem. Non enim statim cecidit sicut Angelus; sed per aliquam moram in paradiso fuit, cum Scriptura dicat soporatum eum fuisse, animalia etiam ante eum ducta quibus nomina imposuit. Quaeritur utrum praescius fuerit sui casus. Ad quod dicit: In poenam hujus peccati ejectus est homo de paradiso in locum istum miseriarum. Sicut dicitur ibi: Ejecit forte comederet de ligno vitae et videntur velle quod si postea comedissnon moreretur? Ad quod dicitur si puniretur ista poena mortis, puniretur graviori, quia nunquam finirentur miseriae, quomodo finiunt
Abbreviated transcription (Latin):
rauit. Tẽꝑantiã. quia aliena appe¬
tiit. S illud satis concedimus. qd̃
dendũ. cum augustinus dicat
in quadam omelia. adam ꝑdi¬
ta caritate. malus inuent᷑ ẽ. Itẽ.
Pnceps uitioꝵ dũ uidit delimo
t̾re ad imaginẽ dĩ facꝰtum. pudi¬
citia armatum. tẽꝑantia compo¬
sitũ. caritate splendidũ. primos
parentes illis donis ac tantis do¬
nis expoliauit. parit̾q ꝑemit. ani¬
brosius ad sabinũ. Qndo adam
solus erat ñ ẽ p̃uaricatus.qr mens
eiꝰ adherebat dõ. Quidã uero as
nunt sic ad illud qd̾ diximus.
Augustinus ad uilianũ comitẽ.
Caritas que auferri potest. nũ¬
qͣm uera fuit. Ad qd̾ dicimꝰ qd̾
uera dicitur duob modis. Qn
tũ ad ꝑmanentiã. ⁊ qͣntũ ad sub¬
sistentiã ñ fuit uera. id ẽ perma¬
nens. ⁊ constans. Itẽ. Sit tibi fons
ꝓpͥus. cui ñ communicet alienꝰ.¬
⁊ cet̾a. S ñ dicitur. qͥ futurꝰ ẽ alie¬
nus. idẽ malus. s qui tunc ẽ ali¬
enus. Dũ enim malus ẽ. ñ potest

Expanded text:
rantiam non habuit, quia aliena appetiit. Sed illud satis concedimus quod dendum, cum Augustinus dicat in quadam homilia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vidit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis spoliavit, pariterque peremit. Ambrosius ad Sabinum: Quando Adam solus erat non est praevaricatus; quia mens ejus adhaerebat Deo. Quidam vero assnitur sic ad illud qAugustinus ad Julianum comitem: Charitas, quae deseri potest, nunquam vera fuit. Ad quod dicimus, quod vera fuit duobus modis: et quantum ad permanentiam, et quantum ad subsistentiam. Non fuit vera, id est permanens et constans. Item: Sit tibi fons proprius, cui non communicet alienus, etc. Sed non dicitur qui futurus est alienus, id est malus, sed qui tunc est alienus. Deum enim malus est, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
possumus. s tamen tale ẽ ut sine il¬
lo recte uiuere ñ ualeamꝰ. Bonꝰ aut̃ u¬
qͥb nemo male uti potest. Ex hãc
auc̾toritate apparet. qd uoluntas
int̾ media bona sit. bona uolun¬
tas int̾ magna bona q̃ ñ ꝑ natu¬
ram. s ꝑ grãm inest nob̾. Et ta¬
men potest dici. quod etiã mali
naturalit̾ uolunt bonum. Et
ita uidetur. quod ante susceptã
bonum. qͣm ꝑ rationẽ iudicare
illud bonum ẽẽ. sicuti aliquis ty¬
rannus dicit. ego uellem ẽe bonꝰ
monachus. exire de scło.⁊ similia.
Iste naturalit̾ appetit bonum. s
eum non delectat bonum. unde
nec ꝓprie dici potest uult bonũ.
nec m̾itum ht̃ illud tale uelle.s
uiud qd ẽ cum delectatione boni.
qͣndo scilicet placet ei bonũ. ⁊ in
ꝓposito h̃t. Unde apłs. D̾s̃ ẽ qui
ꝓbona uoluntate. Pus ẽ uolun¬

Expanded text:
possumus, sed tamen tale est ut sine ilpossumus, sed tamen tale est ut sine illo recte vivere nequeamus. Bonus autem u nemo uti potest. Ex hac auctoritate apparet quod voluntas inter media bona sit; bona voluntas inter magna bona, quae non per naturam, sed per gratiam inest nobis; et tamen potest dici quod etiam mali naturaliter volunt bonum, et ita videtur quod ante susceptam bonum, quam per rationem judicare illud bonum esse, sicut aliquis tyrannus dicit: Ego vellem esse bonus monachus, exire de saeculo, et similia. Iste naturaliter appetit bonum, sed eum non delectat bonum; unde nec proprie dici potest: Vult bonum, nec habet meritum illud tale velle; sed illud quod est cum delectatione boni, quando, scilicet, placet ei bonum, et in proposito habet. Unde Apostolus: « Deus qui bona voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ẽ uelle simplicit᷑. aliud est
uelle bonum. sicut ẽ aliuid tim̾e
simplicit̾. aliud ẽ timere dm̃. ali
plicit̾ prolata. affectiones sunt. cũ
additamento. uirtutes sunt. Uelle
ẽ nob̃ ꝑnaturã. uelle bonũ ꝑ grãm.
Simplices namq affecꝰtioẽs inst̾
nob̾ naturaliter. tanqͣm ex nob̃.
additamenta ex gr̃a. Unde augͦ¬
tinus in libro retractationis de
na bona. quedam media. quedã
minima. Uirtutes quibꝰ recꝰte ui¬
uitur. sunt magna bona.Spe¬
ties quorumlibet corpoꝵ sine
quibus recte uiui potest. bona
sunt minima. Potentie uͦ ãi sine
quibꝰ recte uiui ñ potest. bona
media sunt. Uirtutibꝰ nemo ma¬
le utitur. Cet̾is autem bonis ⁊ me
diis ⁊ minimis. ñ solum bene.s¬
⁊ male quisq uti potest. Et ĩo uͥtu¬
te nemo male utit᷑. qr opꝰ uirtutis est
bonus usus istoꝵ. quib etiã ñdũ uti
possumus. In mediis bonis repꝑit᷑ li¬
berum arbitriũ. quia ⁊ male illo uti

Expanded text:
Aliud est velle simpliciter, aliud est Aliud est velle simpliciter, aliud est velle bonum. Sicut aliud est timere simpliciter, aliud est timere Deum. Aliud pliciter prolata, affectiones sunt: cum additamento, virtutes. Velle est nobis per naturam; velle bonum per gratiam. Simplices namque affectiones insunt nobis naturaliter tanquam ex nobis additamenta ex gratia. Unde Augustinus in libro Retractationum: na bona, quaedam media, quaedam minima. Virtutes quibus recte vivitur, sunt magna bona. Spetem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, net male uti quisque potest. Et ideo virtute nemo male utitur; quia opus virtutis est bonus usus istorum quibus et non bene uti possumus. In mediis bonis reperitur liberum arbitrium; quia et male illo uti
Abbreviated transcription (Latin):
uos. uere liberi eritis.⁊ post qͣm li¬
oꝑantẽ ñ potest ꝑfic̾e bonum. Et
ita indiget mͦ oꝑante gr̃a. ꝑ qͣm
rendũ iuuetur. Cum ante pecca¬
tum sicut supͣdiximus. sola co¬
oꝑante gr̃a indigeret. pͥus enum
qm caderet ñ egebat lib̾atore . s
cooꝑatore. Solet hic oppori hoc¬
mͦ. Antequã aliquis reparatum
habeat lib̾um arbitrium. donec
scilicet in peccatis est. ht̃ ipse li¬
arbitriũ. potest in utraniq par
cum in peccatis adhuc ẽ. potest
ipse bonum uelle. Si ita ẽ.⁊ ita¬
bonum uelle. S ita ẽ hic sicut¬
⁊ in compedito illo qui scilicet
ñ pocest ambulare anceqͣm sol¬
uatur.⁊ tñ ꝑ se uerũ ẽ. possibile
e̾ hunc ambulare uł. hic potest
ambulare. In eodem sensu simi¬
lit̾ non negamus de illo peccato¬
possibile sit eum bonũ uelle.
uł quin possit bonum uelle .S
non nisi hoc mͦ. scilicet si non det᷑
grã ꝑ quam lib̾etur.⁊ q̃ ei cooꝑet᷑.

Expanded text:
, vere liberi eritis . » Et postquam li, vere liberi eritis . » Et postquam lioperantem, non potest perficere bonum, et ita indiget modo operante gratia, per quam rendum juvetur, cum ante peccatum, sicut supra diximus, sola cooperante indigeret; prius enim quam caderet non indigebat liberatore, sed cooperatore. Sed hic opponi. Antequam aliquis reparatum habeat liberum arbitrium, donec scilicet in peccatis est, habet ipse litur potest in utramque partn peccatis adhuc est, potest ipse bonum velle; et ita videtbonum velle. Sed ita est hic sicut in compedito illo qui scilicet non potest ambulare antequam solvatur; et tamen per se verum est, possibile est hunc ambulare, vel hic potest ambulare. In eodem sensu similiter non negamus de illo peccatopossibile sit eum bonum velle, vel quin possit bonum velle; sed non nisi hoc modo scilicet si detur gratia per quam liberetur et quae ei cooperetur.
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ apłs. Et ipsa creatura libera¬
bitur a seruitute corruptionis in
lib̾tatẽ głe filiorum eiꝰ. Hanc lib̾¬
tate̾ inp̾senti uita nullus ht̃. Po¬
test enim inp̾senti uita lib̾ eẽ hõ
apeccato. qr ut supͣ dixinus qmuis
sine peccato nullus sit. t̾n ex quo
ñ regnat peccatũ in homine. lib̾
ẽ apeccato. s apena peccati nul¬
lus liberat᷑ in presenti. Ex predic¬
tis constat. in quo ꝑ peccatũ sit
imminutũ lib̾um arbitrium.qr
cunc nulia difficultas ad recte
uolendũ. nullũ impedimentũ
tum sit apeccato. nec uelle nec
de aliquo compedito ñ potest
hic ambulare. id ẽ in potestate
sua non ht̃ hoc.⁊ tamen conce¬
deremius. possibile ẽ ambulare
hune. qr potest euenire. ut soi¬
uatur. ⁊ ambulet. Hunc nr̃m
defectum apłs memorat inqui¬
ñ inuenio. Nisi enim lib̾et᷑. ꝑ gram
intus oꝑante̾ ⁊ excitantẽ cor. non
potest arbitrium ipsum erigi ad
bonũ. Unde. Si filius lib̾auerit¬

Expanded text:
inquit Apostolus: « Et ipsa creatura liberainquit Apostolus: « Et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei . » Hanc libertatem intest enim in praesenti homo liber esse a peccato; quia, ut supra diximus, quamvis sine peccato nullus sit, tamen ex quo non regnat peccatum in homine, liber est a peccato; sed a poena peccati nullus liberatur in praesenti. Ex praedictis constat in quo per peccatum sit diminutum liberum arbitrium; quia tunc nulla difficultas ad recte volendum, nullum impedimentum tum sit a peccato, nec velle nec de aliquo compedito: non phic ambulare, id est in potestate sua non hoc habet, et tamen concedimus: Possibile est hunc ambulare, quia potest evenire ut solvatur et ambulet. Hunc nostrum defectum Apostolus memorat, inquinon invenio . » Nisi enim liberetur per gratiam intus operantem et excitantem cor, non potest arbitrium ipsum erigi ad bonum. Unde: « Si Filius vos liberaverit
Abbreviated transcription (Latin):
potest surg̾e. nisi iuuetur a gr̃a
xp̃i. ꝑ se enim sufficit ad malũ
lib̾um arbitrium. s adbonum ñ
sufficit ꝑ se. Etiam boni angłi ñ
carent lib̾o arbitrio.⁊ t̾n ita sunt
Similit̾ ⁊ mali angłi ñ carent lib̾o
arbitrio. cum ita sint obstinati.
ut non possint ẽẽ boni. Lib̾um
itaq arbitrium ex eo dicit᷑. qr est
uoluntarium. Qd̾ enim boni an¬
głi non possunt mali ẽẽ. ñ facit
nata in malo. ⁊ tn isti ⁊ illi natu¬
ra immutabiles sunt. Unde ie¬
ronimus. Solus ds̃ ẽ. in quem pec¬
catum cade non potest. Cet̾a cũ
sint liberi arbitrium. in utrãq
legitur qd̾ ub̃um arbitriũ hãt
ambrosius ad gratianũ. Sp̃c
ubi uult spirat. Apłs quoq dic̃.
sp̃c. diuidens singuł ꝓut uult.
Put uult inquit. id ẽ ꝓlib̾e uolun¬
tatis arbitrio. ñ ꝓ necessitatis ob¬
sequio. Nec ẽ aliud aliquid libe¬
rum arbitrium in do nisi uo
luntas diuina. q̃ ñ necessitate.

Expanded text:
potest surgere, nisi juvetur a gratia Dei. Per se enim sufficit ad malum liberum arbitrium, sed ad bonum non sufficit per se. Etiam boni angeli non carent libero arbitrio, et tamen Similiter mali angeli non carent libero arbitrio; cum tamen ita sint obstinati ut non possint esse boni. Liberum itaque arbitrium ex eo dicitur, quia est voluntarium. Quod enim boni angeli non possunt mali esse, nata in malo, et tamen isti et illi mutabiles sunt. Unde Hieronymus: Solus Deus est in quem peccatum cadeliberi arbitrii in utramque legitur quod liberum arbitrium habet. Ambrosius ad Gratianum: Spiritus ubi vult spirat . Apostolus quoque dicit, s, dividens singulis prout vult . Prout vult, inquit, id est pro libero voluntatis arbitrio, non pro necessitatis obsequio. Nec est aliud liberum arbitrium in Deo nisi divina voluntas, quae non necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
te. Nondũ enim cecidat. ⁊ idõ non
egebat grã ꝑ quam surg̾et. s easo¬
la ꝑ qͣm profic̾et. ꝑost iapsum ope¬
rans precedit. q̃ mouet. & excitat
cor. De qua dicit propħa. ft gr̃a eiꝰ
p̃ueniet me. Hec inspirando p̃ue¬
nit. illa adiuuando ꝓsequitur.
Pus enim gr̃a oꝑatur sine nob̾.⁊
ibi nicħ m̾etur hõ. qr tunc accipit
bonũ uelle. s post utitur accepta
uoluntate.⁊ cooꝑatur gr̃a. in qͦ me¬
ritũ hominis ẽ. N enĩ ẽ m̃itum ho¬
minis. in hoc qd̾ accipit bonã uo
luncatẽ. qr ibi nicħ fac̃. s in hoc
potest uideri. Prius fit ferram̃tũ.
ut post ꝑ illuq aliquid fiat. qd̾
ñ ꝑ se incidit. s ducente manu
artificis. Ita uoluntas pͥus erigit᷑
oꝑante gr̃a. q̃ erecta ad bene oꝑan¬
dum iuuatur.⁊ ducitur ꝑ cooꝑan¬
tẽ grãm. Unde mapło. Uelle ad¬
ficere. O ꝑatur uelle. hoc adoꝑan¬
tem: ꝑficere. hoc ad cooꝑantem.

Expanded text:
te. Nondum enim ceciderat, et ideo non te. Nondum enim ceciderat, et ideo non egebat gratia, per quam surgeret, sed ea sola perquam proficeret. Post lapsum operans praecedit, qucor. De qua dicit Propheta: Et gratia ejus praeveniet me . Haec inspirando praevenit, haec adjuvando prosequitur. Primo enim gratia operatur sine nobis: et ibi nihil meretur homo quia tunc accepit bonum velle; sed post utitur accepta voluntate et cooperatur gratia, in quo meritum hominis est. Non enim est meritum hominis in hoc qluntatem, quia ibi nihil facit, sed in hoc potest videri. Prius fit ferramentum, ut per illud homo aliquid faciat quod non per se incidit, sed ducente manu artificis. Ita voluntas prius erigitur operante gratia, qua erecta ad bene operandum juvatur et ducitur per cooperantem gratiam. Unde in Apostolo: ooperatur velle. Hoc ad operantem perficere, hoc ad cooperantem.
Abbreviated transcription (Latin):
omne mitũ ꝓfectus ẽ. Ergo ꝑ eã
ꝓfic̾e pot̾at. Ad qd̾ dicimus. qd̾ ip¬
sum ñ consentire malo. ñ ẽ meri¬
tũ. s hoc qd̾ malo ñ consentiendo.
diligitur bonum. N enĩ ẽ m̃itũ in
hoc qd̾ declinat᷑ amalo. s in hoc
qd̾ declinando amalo fit bonũ.
nectamen unũ sine alt̾o potest ẽẽ.
Ita dicimus. qd̾ si ho uł angłs de¬
clinasset a malo. hab̾et utiq me¬
ritum ⁊ profic̾et. s ñ in hoc qd̾ a
malo declinaret. s in hoc qd̃ de¬
clinando a malo bonũ dilig̾et:
ad qd̾ egebat gr̃a cooꝑante. ad il¬
lud uͦ pͥmum sufficiebat aduito¬
riũ gr̃e creatoris. Habebat enĩ hõ an¬
te peccatũ ex lib̾o arbitrio. ⁊ ex illo
adiutorio gr̾e posse ñ peccare. idẽ
uitare malum. s ut diximus ege¬
bat gr̃a cooꝑante adbonũ facien¬
dũ. Post lapsum uͦ ñ solum cooꝑ¬
rans gra facit apeccato surgere. fa¬
cit & uelle bonũ. cooꝑans gra uo
ante lapsum ñ egebat nisi cooꝑan¬

Expanded text:
omne meritum profectus est, ergo per eam proficere poterat. Ad quod dicimus, quod illum non consentire malo non est meritum, sed hoc quod a malo declinando, diligitur bonum. Non enim est meritum in hoc quod declinat a malo, sed in hoc quod declinando a malo fit bonum; nec tamen unum sine altero potest esse. Ita dicimus, quod si homo, vel angelus declinasset a malo, haberet utique meritum, et proficeret, sed non in hoc quod a malo declinaret, sed in hoc quod declinando a malo bonum diligeret; ad quod egebat gratia cooperante. Ad illud vero primum sufficiebat adjutorium creatricis gratiae. Habebat enim homo ante peccatum ex libero arbitrio, et ex illo adjutvitare malum; sed, ut diximus, egebat gratia cooperante ad bonum perficiendum. Post lapsum vero non solum cooprans gratia facit a peccatis surgere; facit etiam velle bonum. Cooperans gratia ante lapsum non egebat nisi cooperan
Abbreviated transcription (Latin):
In ila quippe eum fecerat rectũ.
Des̾at adiutoriũ. sine qͦ mea ñ pos¬
set manere si uellet.⁊ ꝑ quod pos¬
sec. Ut autẽ uellet. reliquit in eius
arbitrio. In eodẽ. Acceꝑat posse si
auctoritatibꝰ patet. quod hõ pot̾at
ꝑ id quod acceꝑat in creatiõe. ñ ce¬
dere temptanti. Nisi enim tał fac
ti resistere. sicut augustinus ait.¬
ñ sua cecidisset culpa. Opponit᷑. qd̾
sine gr̃a cooꝑante poterat ꝓficere.
hoc modo. hõ poterat ꝑuiud ad¬

Expanded text:
in illa quippe eum fecerat rectum: in illa quippe eum fecerat rectum: dedit adjutorium sine quo in ea non posset permanere si vellet, et per quod posset; ut autem vellet reliquit in ejus arbitrio. In eodem: Acceperat si vellauctoritatibus patet quod homo poterat per id quod acceperat in creatione non cedere tentationi. Nisi enim talis futi resistere, sicut dicit Augustinus, non sua cecidisset culpa. Opponitur quod homo sine gratia cooperante poterat proficere, hoc modo. Poterat homo
Abbreviated transcription (Latin):
questio de angłis qui cecidunt.
augustinus suꝑ genesim. Cum
ꝑ iniustos iusti.⁊ ꝑimpios pii ꝑfi¬
nis ꝑfuturos: Quia sicut p̾uidit
qd̾ mali e̾e̾nt futuri. sic eciã p̾ui¬
dit de malefactis eorum. quid
grãm hõ ante casũ hu̾it.
utrum̃ ꝑ eam potuerit stare. uł
ñ. ad qd uidendum ẽ. qd̾ sine ap¬
posita gr̾a ꝓficere ñ poterat. sic̃¬
⁊ de angłis diximus. s ñ declina¬
re ab eo qd̾ acceꝑat. ꝑ grãm sibi in
creatione collatã poterat. Aliud
enim ẽ facere bonum. aluid decli¬
nare amalo. ꝑ illud adiutorium
gr̃e qd̾ acceꝑat in creatione. pot̾at
declinare amalo. s sine suꝑ appo¬
sita gr̾a ñ poterat fac̾e bonum.
Augustinus in libro de correptiõe
⁊ grã. Si hoc adiutoriũ uł angło
uł hõi. cũ pͥmum facti sunt defu
ut sine dĩ adiutorio posset man̾e
si uellet. ñ utiq sua culpa cecidis¬
set. adiutoriũ quippe defuisset. si¬
ne quo manere ñ posset. In eodẽ.
Dedat d̾s homini bonã uoluntatẽ.

Expanded text:
quaestio de angelis qui ceciderunt. Augustinus super Genesim: Cum per injustos justi, et per impios pii profinis profuturos, qui sicut praevidit quod mali essent futuri, sic etiam praevidit de malefactis eorum quid btiam homo ante casum habuerit: utrum per eam potuerit stare, vel non? Ad quod videndum est, quod sine apposita gratia proficere non potuerit, sicut de angelis diximus, sed non declinare ab eo quod acceperat per gratiam sibi in creatione collatam, poterat. Aliud enim est facere bonum, aliud declinare a malo. Per illud adjutorium gratiae, quod acceperat in cdeclinare a malo; sed sine super apposita gratia non poterat ipse facere bonum. Augustinus in libro De correptione et gratia: Si hoc adjutorium vel angelo, vel homini cum primum facti sunt defuiut sine divino adjutorio posset manere si vellet non utique sua culpa cecidisset. Adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non posset. In eodem: Dederat Deus homini bonam voluntatem;
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ex nichilo facere qd̾ ñ erat. ñ
potest ea que sunt mutare in id
qd̃ ñ erat: Itẽ eusebius emisenꝰ
Inuisibił sac̾dos. uisibiles cre¬
aturas in substantiã corporis⁊
sanguinis sui. u̾bo suo secreta
potestate commutat. Gregorius
effitientia. Si etiam ñ eẽt alia auc¬
legitur. qd̾ eo agente diuina myst̾ia.
hebreus quidam xpĩanis se com¬
miscuit. muneris myst̾ium ex¬
plorare uolens. uiditq infantẽ
manib basilii.⁊ communicantib
aliis uenit ipse. dataq ẽ illi hostia
uere caro facta. Unde credens ad
mirabile xp̃ianorum mist̾ium in
crastino baptizatus ẽ abasilio. Il¬
cernentes sicut putatis. s in sacra¬
mento. Alii uolunt dicere. quod
uerum corpus xp̃i in altari sit. s¬
negant panem in ipsum commu¬
tari. Dicunt namq panis sub¬
stantiã adnichilari.⁊ ñ in aliud
transire.⁊ illa substantia ad ni¬
chilata. sub ilia spetie remanente
corpus xp̃i eẽ. quod supra dicte auc¬
toritates confutant.

Expanded text:
tuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt, mutare in id quod non erant? Item Eusebius Emisenus: Invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis sui verbo suo secreta potestate commutat. Gregorius efficientia. Si etiam non esset alia auclegitur quod eo agente divina mysteria Hebraeus quidam se Christianis commiscuit, muneris mysterium explorare volens, viditque infantem in manus Basilii; et communicantibus aliis, venit ipse, dataque est illi hostia vere caro facta. Unde credens ad mirabile Christianorum mysterium in crastino baptizatus est a Basilio. Ilcernentes sicut putatis, sed in sacramento. Alii volunt dicere quod verum corpus Christi sit in altari; sed negant panem in ipsum commutari. Dicunt namque panis substantiam adnihilari et non in aliud transire; et ea substantia adnihilata sub illa specie remanente, corpus Christi esse. Quos supradictae auctoritates confutant.
Abbreviated transcription (Latin):
poris. s solum sacramentũ. ⁊ ñ rẽ
ipsam.⁊ ut dicunt appellat᷑ corpꝰ
xp̃i sicut dic̾tum ẽ in apło. petra
nob̾ credendum sit dicens. Accipite.
ħ ẽ corpꝰ meum. Itẽ ambrosius in
libro desacramentis. Anteqͣm con¬
secraretur panis erat. ubi autẽ

Expanded text:
Christi, sed solum sacramentum et non rem Christi, sed solum sacramentum et non rem ipsam. Et ut dicunt, appellatur corpus Christi sicut dictum est in Apostolo: Petra nobis credendum sit, dicens: Accipite, hoc est corpus meum . Item Ambrosius in libro De sacramentis: Antequam consecretur panis est; ubi autem
Abbreviated transcription (Latin):
sum̾e uident. Queritur. in qͦ sint
ille speties.⁊ sapor ille. N̾ enim pos¬
sumus dicere qd̾ sint in substan¬
tia panis ⁊ iun. cum ñ sit ibi sub
nec audemus dicere qd̾ insint cor¬
rotundam figurã in se. s qualẽ
in uiditio om̃s uisuri sumus. S
cui creare de nichilo ⁊ formatũ
⁊ formam fuit facile. mutare for¬
matum ⁊ conseruare formã ñerit
difficile.⁊ ut p̃ter substantiã sub¬
sistat efficere. Itaq ad mist̾ii ritũ.
adgustus suffragium. remanent
ista ꝑse subsistentia. ad corpꝰ dñi
quodammodo obtegendum. qd̾
in forma ⁊ innatura sua sub illis
uere subsistit.
ontra p̃fatam u̾itatẽ. ⁊ olĩ
⁊ nunc. quidam dice p̾sũp¬
serunt. Et quia clarius fit lumen
cõparatione tenebrarum. illoꝵ er¬
rorem ñ silentio p̾t̾ire nr̃is uisũ ẽ.
guinẽ quẽ fusuri sunt. qui me
crucifigent. s sacramentũ aliqd̃
dicere. in altari ñ ẽẽ u̾itatẽ xp̃i cor

Expanded text:
sumere viderent. Quaeritur in quo sit sumere viderent. Quaeritur in quo sit illa species et sapor ille. Non enim possumus dicere quod sint in substantia panis et vini cum non sit ibi subsnec audemus dicere quod insint corrotundam figuram in se, sed qualem in judicio visuri sumus. Sed cui creare de nihilo et formatum et formam fuit facile, mutare formatum et conservare formam non erit difficile; et ut praeter substantiam subsistat efficere. Itaque ad mysterii ritum, ad gustus suffragium, remanent ista subsistentia ad corpus Domini quodammodo obtegendum, quod in forma et in natura sua sub illis vere persistit.Contra praefatam veritatem et olim et nunc quidam dicere praesumpserunt. Et quia clarius fit lumen comparatione tenebrarum, illorum errorem non silentio praeterire nobis visum est. guinem quem fusuri sunt qui me crucifigent; sed sacramentum aliquod dicere in altari non esse veritatem corporis
Abbreviated transcription (Latin):
m̾tatur. Siquis querat. quomͦ hoc
fieri possit. qd̾ substantia panis
celum ad dext̾am patris ascendit.
qͦmͦ non augmentatur illud in quo
transit. eius uoluntati ⁊ potentie
adscribatur. qui idem corpꝰ deuir¬
gine.⁊ sine uiri semine prodire
fecit. Ambrosius. Pret̾ nature or¬
dinem uirgo generauit. ⁊ hoc qd̾
conficimus. corpus ex iurgine ẽ.
Quid hic queris nature ordinẽ
in xp̃i corpore. cum p̾ter naturã
sit ipse dĩ filius partus ex uirgine
Et qͣnuius ñ sit post consecrationẽ
panis. neq uinum. qd̾ pͥus erat pa¬
nis ⁊ uinum. speties tamen rema¬
neñ. sapor etiam remanet. Uidet᷑
namq panis. uidet᷑ uinum. ht̾
eciam eundem saporẽ quẽ pͥus.
cũ tñ ñ sit panis mat̾iał. neq ui¬
num mat̾iale. s uera caro xp̃i. uerꝰ
sanguis xp̃i. qd̾ fit trib decausis.
scilicet ut fides probetur. qr dehis
q̃ ñ uident᷑ ẽ fides. ne etiam sume¬
re abhorreremus.⁊ ne ab infide¬
lib irrideremur. si nos sanguinẽ

Expanded text:
mentatur inde. Si quis quaerat quomodo fieri possit ut substantia panis , quod in coelum ad dexteram Patris ascendit, et quomodo non augmentetur illud in quod transit, ejus voluntati et potentiae ascribatur qui idem corpus de virgine et sine viri semine prodire fecit. Ambrosius: Praeter naturae ordinem virgo generavit; et hoc quod conficimus corpus ex virgine est. Idem: Quid hic quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse Domini partus ex virgine? Et, quamvis non sit post consecrationem panis, neque vinum quod prius erat panis et vinum; species tamen remanet, sapor etiam remanet. Videtur namque panis, videtur vinum. Habet etiam eumdem saporem quem prius, cum tamen non sit panis materialis neque vinum materiale; sed vera caro Christi, verus sanguis Christi. Quod fit tribus de causis ut scilicet fides comprobetur, quia de his quae non videntur est fides; ne etiam sumere abhorreamus, et ne ab infidelibus irrideremur si nos sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
orma huius sacͥmenti ẽ.
commemoratio illorum
dit dicens. Accipite. hoc ẽ corpꝰ meũ.
⁊ cet̾a. Et sicut tunc panẽ illum.⁊
calicem. in uerũ corpus.⁊ inuerum
sanguinẽ u̾bo suo commutauit. ita
indubitanter credimus u̾ba illa
a sac̾dote eo ordine ⁊ ea intentione
dicta. panem & uinum in uerum
mutare. ħ nãq tria ad istud sacͣ¬
ordo. actio. intentio. Ordo ut sac̾

Expanded text:
Forma hujus sacramenti est commemoratio illorum dit, dicens: Accipite, hoc est corpus meum , etc. Et sicut tunc panem illum et calicem in verum corpus et in verum sanguinem verbo suo commutavit, ita indubitanter credimus verba illa a sacerdote eo ordine et ea intentione dicta panem et vinum in verum mutare. Haec autem tria ad istud sacOrdo, actio, intentio. Ordo, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
nere membra quiete refocilent᷑
mens in dõ orationib roboret᷑.
⁊ indiu̾sarum auditii causarũ
iustitia semꝑ resonet in
ore. ⁊ ex intimo cordis affec̾tu
miserorum procedat consola
aduenientes. Nec pietatis de¬
sint suffragia confugientib
aduos. Quia pietas in pauꝑes
gesta. et̾na remuneratur bea¬
titudine. ħ filimi fatiens flo¬
reas in omni uirtutum decore.
⁊ te quocumq uadas. Diuina
comitetur protectio. Funtẽq
ubiq deducat prosꝑe. ac re¬
deuntẽ cum omni prosꝑitate
citius reducat ad nos. Ut gau¬
deat amor patris in filio.⁊ lau

Expanded text:
nere membra quiete refocillantur, nere membra quiete refocillantur, mens in Deo orationibus roboretur: et in diversarum auditu causarum justitia semper resonet in ore, et ex intimo cordis affectu miserorum procedat  Al., padvenientes, nec pietatis desint suffragia confugientibus ad vos, quia pietas in pauperes gesta aeterna remuneratur beatitudine. Haec, fili mi, faciens floreas in omni virtutum decore, et te, quocunque vadas, divina comitetur protectio, euntemque ubique deducat prospere, ac redeuntem cum omni prosperitate citius reducat ad nos, ut gaudeat amor patris in filio, et lau
Abbreviated transcription (Latin):
inus ꝓpetue pacis salutẽ.
Deurã ualde gaudeo prosꝑita¬
te.⁊ demunere caritatis ur̾e mul¬
tumi gauisus sum. T ot agens grãs.
quot dentes in don o numera¬
iii.Mirum anmal. duo hñs ca¬
fantine magnitudinis. s ebur¬
nee pulchritudinis. Nec ego
huius bestie t̾ritus horrore.s
delectatus aspectu. ne me fren¬
dentib illa morderet dentib.
timui. S blanda adulatione
capitis mei placare capillos ar¬
risi. nec ferocitatem in dentib
intellexi. s caritatem inmuten¬
te dilexi. qmͣ semꝑ fidelit̾ in illo
probaui. S qͣntum gaudeo in
amoris dulcedine. tantum do¬
leo in absentiȩ longinquitate.
Nolussem tanto tempore ab
inuicem separart. Quos einsdẽ
caritatis dulcissima colligunt
iuncula. Quid fatiam. nisi la¬
crimis sequar amicum. donec
reueniat. quem animꝰ optat ha¬
bere presentẽ: O fili kmn̾e int̾
occupationes scłi non obliuis¬
caris tui. sed dũ corpus epuł pas¬
citur. anima elemosinis refi¬
tiatur.⁊ dum fatigata exite¬

Expanded text:
inus perpetuae pacis salutem. De vestra valde gaudeo prosperitate, et de munere charitatis vestrae multum gavisus sum, tot agens gratias quot dentes in dono numeravi. Mirum animal, duo habens caphantinae magnitudinis, sed eburneae pulchritudinis. Nec ego hujus bestiae territus horrore, sed delectatus aspectu. Nec me frendentibus illa morderet dentibus timui, sed blanda adulatione capitis mei placare capillos adrisi. Nec ferocitatem in dentibus intellexi, sed charitatem in mittente dilexi, quam semper fideliter in illo probavi. Sed quantum gaudeo in amoris dulcedine, tantum doleo in absentiae longinquitate. Noluissem tanto tempore ab invicem separari, quos ejusdem charitatis dulcissima colligant vincula. Quid faciam, nisi lacrymis sequar amicum, donc reveniat, quem animus optat habere praesentem. O fili charissime! inter occupationes saeculi non obliviscare tui; sed dum corpus epulis pascitur, anima eleemosynis reficiatur. Et dum fatigata ex iti
Abbreviated transcription (Latin):
crecio in numero fr̃m. ut tot
simul cohabitent qui ordinate
iuiuere possint. ne uł excusante
paucitate irregularit̾ uiuant.
uł ꝓ multitudine cohabitantiũ
necessitati eorum illicita querant.
Qui enum multos congregant.
necesse ẽ. ut eorum uictui multa
querant. S dum querunt plura.
crescit ext̾ior cura. sparguntur
ꝑ diu̾sas regiones eccłe beneficia
sparguntur ⁊ fr̃s. soli int̾ scłares
habitant. nolentes pati fraudẽ.
s iudicio contendere parati. &
uͦ ꝑ cellulas duo uł tres. uł etiã
quatuor. aut quinq simul ha¬
bitant. claustrali ñ cohartantur
lege. loquunt᷑ ⁊ quando. ⁊ cui. ⁊
quom̃ uolunt. Nec hoꝵ tñ siue
illorum uitã accuso. s quid in
utrisq ꝑiculi lateat annuntio.
In his autẽ quidã monachi. qͦs
heredes beati benedicꝰti nouimꝰ
eẽ. discretionem seruant. ut si fra

Expanded text:
ctio in numero fratrum, ut tot simul habitent, qui ordinate vivere possint, ne vel excusante paupertate irregulariter vivant, vel pro multitudine cohabitantium, necessitati eorum illicita quaerant. Qui enim multos congregant, necesse est, ut eorum victui multa quaerant. Sed dum quaerunt plura, crescit exteriorum cura, sparguntur per diversas regiones ecclesiae beneficia, sparguntur et fratres, soli inter saeculares habitant nolentes pati fraudem, sed judicio contendere parati. Qui vero per cellulas duo, vel tres, vel etiam quatuor, aut quinque simul habitant, claustrali non coarctantur lege, loquuntur et quando, et cui, et quomodo volunt. Nec horum tamen, sive illorum vitam accuso. sed quid in utrisque periculi lateat, annuntio. In his autem quidam monachi, quos haeredes beati Benedicti novimus esse, discretionem servant, ut si fra
Abbreviated transcription (Latin):
frm̃ corrodentes. odientes saccũ
ieronimi. tunicam benedic̾ti. mat¬
tulam eulalii. lacͥmas arsenii.
longe fac nomen meum.
m̾ de ordinatione claustri
critatẽ sectando dicturi sumus.
ordine congruo considanda nob̾
quatuor occurrunt. scilicet qui
sit qui teneant ordinem. aut qͥa
teneant. ubi maneant.⁊ unde
iuuant. ut plures sint ⁊ boni ꝓpo¬
siti. ut cohabitandi suppetant
edifitia.⁊ uic̃tui habeant neces¬
saria. Sit tamen in mumero dis¬
cretio. in ꝓposito deuotio. in edifi¬
ciis mediocritas. in reb possessis
frugalitas. ne si creu̾it turba nas¬
catur turbatio. aut pro difficui¬
tate ꝓpositi subrepat desꝑatio. ne
ex edifitiorum magnitudine sub¬
intret elatio. aut ex habundantia
rerum se int̾serat temptatio. Qͥ
enim uolunt diuites fieri. inci¬
dunt intemptationes.⁊ inlaqͦos
diaboli.¬

Expanded text:
fratrum corrodentes, odientes saccum fratrum corrodentes, odientes saccum Hieronymi, tunicam Benedicti, matulam Eulalii, lacrymas Arsenii, longe fac nomen tuum. CAP. I. De aedificatione claustri critatem sectando dicturi sumus, ordine congruo consideranda vobis quatuor occurrunt, scilicet qui sint, qui teneant ordinem, aut quid teneant, ubi maneant et unde vivant, ut plures sint et boni propositi, ut cohabitandi suppetant aedificia, et victui habeant necessaria. Sit tamen in numero circumspectio, in proposito devotio, in aedificiis mediocritas, in rebus possessis frugalitas, ne si creverit turba, nascatur turbatio, aut pro difficultate propositi subrepat desperatio, ne ex aedificiorum magnitudine subintret elatio, aut ex abundantia rerum se inserat tentatio. Qui enim volunt divites fieri, incidunt in tentationes et in laqueum diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
km̃e dehis que ad
edificationẽ claustri mat̾iał ꝑti¬
nent. quibusdam forsitan solito
gͣuior apparebo. neminẽ t̾n con¬
dempnans. s eos qui remotiores
sunt a scło p̾cet̾is laudans. mones
eos qui multa ⁊ ꝑiculosa possidẽ
docens illos qui pauꝑtate ⁊ hu¬
militate gaudent. Scio tũ km̃e
multos eẽ in maiorib eccłiis. qui
licet multa possideant. in aliis
tñ pauꝑtatem amant. possident
ea quasi ñpossidentes. utuntur
possessis quasi ñ utentes. exempla
pauꝑtatis diligunt.⁊ ea que de
pauꝑtate scripta sunt studiose
legunt. legentes se ipsos conspici¬
unt.⁊ sub onere diuitiarũ dolen¬
tes gemunt. Hi sunt pauꝑes sp̃u.
ñ habitu. Nos autem adoculum
pauꝑes sumus. locum mutauimꝰ
ñ animum. uestem ñ mentẽ. St̃
etiam in maiorib eccłiis aliqui
sublimes oculis. infiati suꝑbie
neruit ex latere respitiunt. deri¬
dent eos. detrahunt illis. uacan¬
tes ocio. ponentes symbolum. qͣsi
canes dente liuido ossa pauꝑũ

Expanded text:
me, de iis quae ad aedificationem claustri materialis pertinent, quibusdam forsitan solito gravior apparebo, neminem tamen condemnans, sed eos qui remotiores sunt a saeculo, laudans, monens eos, qui multa et periculosa possident, docens illos qui paupertate et humilitate gaudent. Scio tamen multos esse in majoribus ecclesiis, qui licet multa possideant, in aliis tamen paupertatem amant, possident ea tanquam non possidentes, utuntur possessis quasi non utentes, exempla paupertatis diligunt, et ea quae de paupertate scripta sunt, ut studiose legunt legentes, seipsos conspiciunt, et sub onere divitiarum gemunt. Hi sunt pauperes spiritu, non habitu. Nos autem ad oculum pauperes sumus, locum mutavimus, non animum, vestem, non mentem. Sunt etiam in majoribus ecclesiis aliqui sublimes oculis, inflati superbiae nerint, ex latere respiciunt, derident eos, detrahunt illis, vacantes otio, ponentes symbolum, quasi canes dente livido ossa pauperum
Abbreviated transcription (Latin):
mus de domo regia s de eccłia. in
medio lanam locamus. que nec
asꝑitate nimia quenqͣm purget.
nec multum recedit a suauitate
lineȩ uestis. Q enim induuntur
mollib in domibꝰ regũ sunt. in
deserto uero ñ uestis suauitas. s
asꝑitas queri aebet. Unde ⁊ beat᷑
augustinus. fãteor inquit. de
ueste preciosa erubesco. Et beat᷑
ieronimus. Saccus inquit. ⁊ ie¬
iunium. arma sunt penitentie.
⁊ remedia peccatoꝵ. qi inanis ueni
⁊ habitus luctuosus. ambitio sus
dm̃ deprecantur. Suffitiant gͥ
unicuiq fratrum nr̃oꝵ. tunice
ue. pellitia una. suꝑ pellitiũ. pel¬
les siue pallium. cappa. femora¬
lia. calige. pedules ⁊ propt̾ labore
scapulare. Lectualia uero huius

Expanded text:
mus de domo regia, sed de Ecclesia, in mus de domo regia, sed de Ecclesia, in medio lanam locamus; quae nec asperitate nimia quemquam perurget, nec multum recedit a suavitate lineae vestis. « Qui enim induuntur mollibus, in domibus regum sunt , » in deserto vero non vestis suavitas, sed asperitas quaeri debet. Unde beatus Augustinus: « Fateor, inquit, de veste pretiosa erubesco. » Et beatus Hieronymus: « Saccus, inquit, et jejunium, arma sunt poenitentiae, et remedia peccatorum, quia inanis venter, et habitus luctuosus ambitiosius Deum deprecantur. » Sufficiant igitur unicuique fratrum nostrorum tunicae duae, pellicea una super pellitium, pelles sine pallium, cappa, femoralia, caligae, pedules, et propter laborem scapulare. Lectualia vero hujus