comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum: Quod nisi statutis sibi a creatore finib
frenaretur. facile cuncta consumeret. quȩ
res ꝓhibet. ut non totus humor. qui reb
diuersis insertus est. calore solis uoratus a¬
resceret. Ob hoc celestis facta est aqua loco
suꝑiore collecta. quã paludes. & fluuii. pe¬
lagusq surgentib de se uaporib exalant.
ut non ardor etbereus. omnia quȩ subiec¬
ta sunt conflagraret. Siquidem solem qͦ
uidemus. estate stagna leuiora breuissi¬
mo temporis spatio repente siccare. Ubi
ergo est aqua illa: Demonstrent nobis
callidi. dubium. ne cuipiam. potest esse.
quin feruore solis ixpensa defecerit: licet
nec calidum solem dicant esse. tanta illiᷤᷤ
subpeditat in loquendo facultas. Et con¬
siderate quo freti docum̃to: reb euiden¬
tissimis aduersantur. Qm̃ inquiunt can¬
didus calor eius est. non rubeus. aut pu¬
niceus habetur. ob hoc ig̾eum solem ñ¬
esse contendunt. Calorem aut̃ ferunt ex

Expanded text:
dum? Quod nisi statutis sibi a Creatore finibus dum? Quod nisi statutis sibi a Creatore finibus frenaretur, facile cuncta consumeret: quae res prohibet ut non totus humor qui rebus diversis insertus est calore solis voratus aresceret. Ob hoc coelestis facta est aqua loco superiore collecta, quam paludes, et fluvii, pelagusque surgentibus de se vaporibus exhalant, ut non ardor aethereus omnia quae subjecta sunt conflagraret. Siquidem solem quoque videmus, aestate stagna leviora brevissimo temporis spatio repente siccare. Ubi ergo est aqua illa? Demonstrent nobis callidi, dubium ne cuipiam potest esse quin fervore solis expensa defecerit? Licet nec calidum solem dicant esse, tanta illis suppeditat in loquendo facultas. Et considerate quo freti documento, rebus evidentissimis adversantur. Quoniam, inquiunt, candidus color ejus est, et non rubeus, aut puniceus habetur, ob hoc non igneum solem esse contendunt. Calorem autem ferunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
modi uocabulũ terra meruisset: sed ꝓpt̾
substantiã suꝑiorum. quȩ subtilis. & ra¬
ra est. nulloq sensu comprehensibilis
babetur. firmam̃tum nuncupauit. com¬
paratione scilicet corpoꝵ leuioꝵ. quȩ nͦ
uisu. nec tactu ualemus attingere. Et si¬
mul cogita locũ quendã. qui discernit
bumorem. cuius partem tenuiorem. su¬
ꝑnis stationibus deputauit. crassiorẽ
uero limosamq inferiorib destinauit.
ut illa quȩ ex initio facta est temꝑatio
ꝑmaneret. aquarũ paulatim minuatiõe
confecta. Sed tu quidem liquoris ampli¬
tudini non discredis: ad ignis aut̃ ium
non respectas. qui licet exiguus habeat᷑
in uisu. multitudinẽ tamen aquarũ ua¬
lec expendere. Semꝑ enĩ trahit ad se sub¬
iectas undas. in modũ medicatoriȩ cuc᷑¬
bitȩ. facileq consumit eas. exemplo luimi¬
nis lucernalis. qđ ꝑ appositam stuppam.
lambens oleum mox ꝑedit. Ethee aut̃
quis dubitet flamineum esse. atq torri¬

Expanded text:
smodi vocabulum terra meruisset, sed propter smodi vocabulum terra meruisset, sed propter substantiam superiorum, quae subtilis et rara est, nulloque sensu comprehensibilis habetur, firmamentum nuncupavit, comparatione scilicet corporum leviorum, quae nec visu, nec tactu valemus attingere. Et simul cogita locum quemdam, qui discernit humorem, cujus partem tenuiorem supernis stationibus deputavit, crassiorem vero limosamque inferioribus destinavit, ut illa quae ex initio facta est temperatio permaneret, aquarum paulatim minutione confecta. Sed tu quidem liquoris amplitudini non discredis, ad ignis autem vim non respectas, qui licet exiguus habeatur in visu, multitudinem tamen aquarum valet expendere. Semper enim trahit ad se subjectas undas, in modum medicatoriae cucurbitae; facileque consumit eas exemplo luminis lucernalis, quod per appositam stuppam lambens oleum mox peredit. Aether autem quis dubitet flammeum esse atque torri
Abbreviated transcription (Latin):
non sit fluminib comparandus: quippe qͥ
more pelagi. tempore diffusus est estiuo.
terram stagnare consueuit egyptiãeã. Ita mun¬
di pars habitabilis. aquis tota repleta est. ñ
minus fluctib equoreis. circũ septa. quam
amnib irrigata. ꝓpter ineffabilem sapi¬
entiam conditoris. qui repugnatricem ca¬
lori naturã. ut esset suffitiens ordinauit.
Erit aut̃ tempus. quo ignis cuncta torre¬
bit. ut testatir ysaias loquens ad omniũ
dñin deũ. Qui dicit abysso dissipaberis:
& omnia flumina tua siccabo. Despecta
ergo sapientia seculari. repecipe una nobiᷤᷤ¬
cum magisteriũ ueritatis: nullis quidem
facundiȩ faleris exornatũ. scientie uero ra-¬
tione potissimũ. ꝓpterea fiat firmam̃tum
in medio aquȩ: & sit diuidens inter aquã.
& aquã. Diximus quid significat appella¬
tio firmam̃ti: idest non durã fortemq
naturam. quȩ fulcimine aliquo susten¬
tatur. & pondere. Nam multo ꝓprius eiꝰ¬

Expanded text:
non sit fluminibus comparandus, quippe qui non sit fluminibus comparandus, quippe qui more pelagi, tempore diffusus aestivo, terram stagnare consuevit Aegyptiam. Ita mundi pars habitabilis aquis tota repleta est, non minus fluctibus aequoreis circumsepta, quam amnibus irrigata, propter ineffabilem sapientiam Conditoris, qui repugnatricem calori naturam, ut esset sufficiens ordinavit. Erit autem tempus quo ignis cuncta torrebit, ut testatur Isaias, loquens ad omnium Dominum Deum: Qui dicit abysso: Dissipaberis, et omnia flumina tua siccabo . Despecta ergo sapientia saeculari, recipe una nobiscum magisterium veritatis, nullis quidem facundiae phaleris exornatum, scientiae vero ratione potissimum. 7. Propterea: Fiat firmamentum in medio aquae, et sit dividens inter aquam et aquam. Diximus quid significat appellatio firmamenti: id est, non duram fortemque naturam, quae fulcimine aliquo sustentatur et pondere. Nam multo proprius eju
Abbreviated transcription (Latin):
hii qui situm orbis descripsere terrarum.
De meridianis aut̃ locis. bactrus effluit. &
cohaspis. & a raxes: ex quo tanais. abrutus.
in meoticam transit paludem. Phasis aut̃
de caucasis exit montib: & innumerabi¬
les alii. de regionib arcadis. ad euximũ
feruntira pontum. Ab occidentis uero cli¬
matib estiuis. sub pyreneo uertice tar¬
tesus. atq hister. quorũ unus in exterio¬
ra maria decurrit. alter ueniens ꝑ euro¬
pam. digeritua in pontum. Eos aut̃ quid ne-¬
cesse est enumerare. qui de ripheis scytiȩ in¬
terioris montib oriuntira: Quorũ est rho¬
danus. qui cũ plurimis aliis nauigalib flu¬
uiis. galathas & hesperios. celtorumq gen¬
tem. multasq finitimas preteriens natio¬
nes. pelago misretur occiduo. Nam eorum
qui ex suꝑore meridie. ꝑ ethiopiam des¬
cendunt. id est tages. & nisus. & cremeas.
& nilus. alii in nr̃m mare influunt. alii in
citeriorem deuoluunt᷑ occeanũ. icet nilus

Expanded text:
ii qui situm orbis descripsere terrarum. ii qui situm orbis descripsere terrarum. De meridianis autem locis Bactrus effluit et Choaspis, et Araxes, ex quo Tanais, abruptus in Maeoticam transit paludem. Phasis autem de Caucasiis exit montibus, et innumerabiles alii, de regionibus arctois ad Euxinum feruntur Pontum. Ab Occidentis vero climatibus aestivis, sub Pyrenaeo vertice Tartesus, atque Ister, quorum unus in exteriora maria decurrit, alter veniens per Europam, digeritur in Pontum. Eos autem quid necesse est enumerare, qui de Riphaeis Scythiae interioris montibus oriuntur? Quorum est Rhodanus, qui cum pluribus aliis navigalibus fluviis, Galatas et Hesperios, Celtorumque gentem, multasque finitimas praeteriens nationes, pelago miscetur Occiduo. Nam corum qui ex superiore meridie per Aethiopiam descendunt, id est, Tages, et Nisus, et Cremeas, et Nilus; alii in nostrum mare influunt, alii in citeriorem devolvuntur Oceanum; licet Nilus
Abbreviated transcription (Latin):
sustentatrices sunt. iudigent ignis auxilio:
s arborum ętiam germinatio. fructuũq ma¬
turitas. Et animaliũ. tam terrestriũ. quam ma¬
rinorum. natiuita s. neq principio ꝓcessisset.
neq ꝑduraret in tempora: si caloris bene¬
fitium defuisset. Aquarũ quoq abundan¬
tia. ueilde fuit necessaria: ut incessabiliter
& sine intermissione. pastũ sibi de bis ig¬
nis attraheret. Intuere deniq diligentiꝰ
creaturam: & inuenies uim feruoris cunc̃tiᷤᷤ
quȩ oriuntur & occidunt potenter herere.
ꝓꝓcerea terris aquȩ largissime sunt infusȩ.
ultraq quam uidenure sunt extensȩ: que
& fundum te luris attingunt. unde etiã.
fontibus & puteis. largior copia manandi
subpeditat. precipitesq torrentiũ cursuᷤᷤ
& humor in multis ac diuersis uidelicet
horreis conderetur. Itaq ab orientis partib
bibernis. ꝓgreditur indus flumius. omniũ
uiolentior fluentorum: sicut speculati st̃

Expanded text:
sustentatrices sunt, indigent ignis auxilio, sustentatrices sunt, indigent ignis auxilio, sed arborum etiam germinatio, fructuumque maturitas, et animalium tam terrestrium quam marinorum nativitas, neque principio processisset, neque perduraret in tempora, si caloris beneficium defuisset. Aquarum quoque abundantia valde fuit necessaria, ut incessabiliter et sine intermissione pastum sibi de his ignis attraheret. 6. Intuere denique diligentius creaturam, et invenies vim fervoris cunctis quae oriuntur et occidunt, potenter haerere. Propterea terris aquae largissimae sunt infusae, ultraque quam videntur sunt extensae, quae et fundum telluris attingunt; unde etiam fontibus et puteis largior copia manandi suppeditat, praecipitesque torrentium cursus, ut humor in multis ac diversis videlicet horreis conderetur. Itaque ab Orientis partibus hibernis progreditur Indus fluvius, omnium violentior fluentorum, sicut speculati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uoratoria scimus esse. Ignis enĩ consumit
aquã. quando uirtute precellit: aqua
uero cũ abundauerit extinguit ignem.
Erat ergo necessariũ. neq concordare in¬
ter se hec firmiter t elementa. nec in¬
tegra penitus defectioe alterius. prebe¬
ie causam solutionis rerũ omniũ: id̾oq
sufficientem gubernator mundi reposu¬
it humoris copiam. ut prescriptos sibi
terminos. non excedens. igneȩ posset edacitati it¬
sistere. Deus enĩ qui omnia. sub ponderationis
& mensurȩ ordinatione constituit. cuietiam
guttȩ imbrium numeratȩ sunt teste iobi no
uerat quanto tempore. aqua in orbe terrarũ
ꝑmanere deberet. & uel quancã igni alimo¬
niam prepararet. Hec est aquarũ ratio scđm
creaturam. Uerũtamen usus ignis quam
necessarius sit reb humanis. quis ita uiuen¬
di penitus expers habetux. ut hoc non ali-¬
ter nisi ex doctrinȩ traditione cognouerit:
Nam non solũ beȩ artes. quȩ uitȩ bumanȩ

Expanded text:
oratoria scimus esse. Ignis enim consumit oratoria scimus esse. Ignis enim consumit aquam, quando virtute praecellit, aqua vero cum abundaverit exstinguit ignem. Erat ergo necessarium, neque concordare inter se firmiter haec elementa, nec integra penitus defectione alterius, praebere causam solutionis rerum omnium, ideoque sufficientem gubernator mundi reposuit humoris copiam, ut praescriptos sibi terminos non excedens, igneae posset edacitati resistere. Deus enim, qui omnia sub ponderationis et mensurae ordinatione constituit, cui etiam guttae imbrium numeratae sunt, teste Job XXXVI, 27, noverat quanto tempore aqua in orbe terrarum permanere deberet, et vel quantam igni alimoniam praepararet. Haec est aquarum ratio secundum creaturam. Verumtamen usus ignis quam necessarius sit rebus humanis, quis ita vivendi penitus expers habetur, ut hoc non aliter nisi ex doctrinae traditione cognoverit? Nam non solum eae artes quae vitae humanae
Abbreviated transcription (Latin):
qua terrã aquis grauiorem firmantes. in
medio omniũ hanc libtatã esse ꝓnunti¬
ant: illam quoq celestem aquã. ꝓpter na-¬
turalem impetũ eius. semꝑ ad ima tenden¬
tem. & ꝓpter equalitatẽ ex omni parte col-¬
locatam. necesse est suꝑ orbem terrarũ. sta¬
bilitee ꝑmanere. Ergo ampla nimis erat.
aquarũ natura. ac ñ ꝓt̾rx̧ dim̃siõe diffuscss
multo largius illius ambitum suꝑabat.
Ita ex initio magnificentissimus artifex. fu¬
tura ꝓspitiens: sequentiũ utilitatem ex
prioꝵ dispositione constituit. Quȩ causa
fuit ergo. ut aquȩ enormitas. exuberaret
in terris Qm̃ necessaria ẽ reb ignis nat᷑a.¬
nt. nou solũ erga dispensatioem tecres¬
trium. sed ȩtiam ad ꝑfectionẽ cunctoꝵ.
Etenĩ. breuissima. semiplenaq forent
omnia: si maximis. ac principalib ele¬
m̃tis. aliquid minus esset. quȩ quidẽ con¬
traria sibimet. atq alternȩ substantiȩ de-¬

Expanded text:
qua terram aquis graviorem firmantes, in qua terram aquis graviorem firmantes, in media omnium hanc libratam esse pronuntiant, illam quoque coelestem aquam, propter naturalem impetum ejus, semper ad ima tendentem, et propter aequalitatem ex omni parte collocatam, necesse est super orbem terrarum stabiliter permanere. Ergo ampla nimis erat aquarum natura, ac non pro terrae dimensione diffusa, sed multo largius illius ambitum superabat. Ita ex initio magnificentissimus artifex futura prospiciens, sequentium utilitatem ex priorum dispositione constituit. Quae causa fuit ergo ut aquae enormitas exuberaret in terris? Quoniam necessaria erat rebus ignis natura, non solum erga dispensationem terrestrium, sed etiam ad perfectionem cunctorum. Etenim brevissima semiplenaque forent omnia, si maximis ac principalibus elementis aliquid minus esset, quae quidem contraria sibimet, atque alternae substantiae dev
Abbreviated transcription (Latin):
tus. głam unigeniti non respectat: Et dixit
deus. fiat firmamentũ. Hȩc uox. destinati¬
onis indicat causam. Quod aut̃ dixit qͥa
fecit deus firmamĩtum: ꝑfectionis est de¬
monstratio. Nunc in reliqua sermo uerta¬
tur. Et sit diuidens inter aquã. & aquam.
Infinita erat quantũ datire intelligi. aqua¬
rum diffusio. undiq alluentiũ tetrã. ita
ut alioꝵ ętiam ȩlementoꝵ statutos terminos
uideretua excedere: ꝓpterea insubsicibilis di¬
citur abyssus circũdedisse tellurem. Sed mul¬
tidudinis quidem aquarũ causam: paulo
inferuis exponemus. Uerũtamen nullus noᷤᷤ¬
trum. sed nec torum qui ualde sunt eruditi.
& acutissime intuentes. ad corruptibilem
banc fluxamq naturam. opinando ua¬
lebit reprehendere. uel impossibilia. figm̃¬
tisq quibusdam narratiomi conglutina¬
tis nos uerba ꝓferre: nec exiget ꝓbatiões
ꝑ quas possimus astruere. suꝑ quid aqua¬
rum fuerit natura fundata. Ea enĩ ratioe

Expanded text:
tus, gloriam Unigeniti non respectat? Et dixit tus, gloriam Unigeniti non respectat? Et dixit Deus: Fiat firmamentum. Haec vox destinationis indicat causam. Quod autem dixit: Quia fecit Deus firmamentum, perfectionis est demonstratio. 5. Nunc in reliqua sermo vertatur. Et sit dividens inter aquam et aquam. Infinita erat, quantum datur intelligi, aquarum diffusio, undique alluentium terram, ita ut aliorum etiam elementorum statutos terminos videretur excedere; propterea in sequentibus dicitur abyssus circumdedisse tellurem. Sed multitudinis quidem aquarum causam paulo inferius exponemus. Verumtamen nullus nostrum, sed nec eorum qui valde sunt eruditi et acutissime intuentes ad corruptibilem hanc fluxamque naturam, opinando valebit reprehendere, vel impossibilia vel figmentis quibusdam narrationi conglutinata nos verba proferre; nec exiget probationes per quas possumus astruere super quid aquarum fuerit natura fundata. Ea enim ratione
Abbreviated transcription (Latin):
lis habetur in colore. sed nulli eorũ conferre
nos fas est firmamentũ. Puerilis enĩ re uęra.
& insipientis est mentis: talem capere de
cȩlestib opinionionem. Sed neq si omnia
in omnib sunt. idest ignis in terra. acrin
aqua. in aliis alia. nec quia eorũ elementoꝵ
quȩ nr̃is sensib subiciunt᷑. nichil sociale ha¬
betur. uel mediarũ. uel contrariarũ cominu¬
nione causarũ: ob hoc ȩtiã arbitrari debe¬
mus. firmam̃tum. aut unũ ex simplicib es¬
se. aut qd ex eis ꝓcessit esse ꝓmiscuũ. cũ ma¬
nifeste nobis scriptura precipiat. nichil
sensui nr̃o licere amplius. quã concessum
est opinari. Nec illud nos queso pretereat
indiscussum: quod postquã deus precepit
ditens. fiat firmam̃tum. non sine ratione
di: & illummnentua ad uidendum cȩci. Qͥ s
aut̃ tam surdus est. quã qui non audit. ita
palam uociferantem scripturam: Uel qͥs
tam çęcus. nisi qui euidentib docum̃tis instruc¬

Expanded text:
lis habetur in colore; sed nulli eorum conferre lis habetur in colore; sed nulli eorum conferre nos fas est firmamentum. Puerilis enim revera et insipientis est mentis, talem capere de coelestibus opinionem. Sed neque si omnia in omnibus sunt, id est, ignis in terra, aer in aqua, in aliis alia, nec quia eorum elementorum quae nostris sensibus subjiciuntur, nihil sociale habetur, vel mediarum, vel contrariarum communione causarum: ob hoc etiam arbitrari debemus, firmamentum, aut unum ex simplicibus esse, aut quod ex eis processit esse promiscuum, cum manifeste nobis Scriptura praecipiat nihil sensui nostro licere amplius quam concessum est opinari. Nec illud nos, quaeso, praetereat indiscussum, quod postquam Deus praecepit, dicens: Fiat firmamentum, non sine ratione di, et illuminentur ad videndum caeci. Quis autem tam surdus est, quam qui non audit ita palam vociferantem Scripturam? vel quis tam caecus, nisi qui evidentibus documentis instruc
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃tum. sicut & aerem crassum. & con¬
cretum. eodem solet sepius appellate uoca¬
bulo cũ dicit. Qui firmauit tonitruũ. Spis¬
situdinis enĩ duritiem. qua sp̃s conceptus in
nubib. uiolenterq ꝓruptus. efficit sonum
tomicrualem: firmationem tonationis appel-¬
lat. Unde tunc quoq arbitramur inaliqua
firmissima natura. meatum aquarum. lubri¬
cationemq consistere: contentam uocis hui
repagulo sustineri. qm̃ deaquarũ cõmuniũ
editione. natuntatem creditur habuisse. Uel
certe bumori coagulato. similem esse conue¬
nit estimare: aut eius alicuimodi materie. q̃
ex diffusione liquoris sũpsit originem. qua¬
lis est lapidis natura. cristallini. quẽ ferunt
ex aquarũ concretione generari. Lapis uero
qui ꝓprie lucidam possidet ꝑspicuitatem. &
qui scdm suã naturã fuerit sincerus inuen¬
tus. nec alicuiꝰ putredinis admixtione fedat᷑.
nec fundus rimis aliquib fixus est: aeri simi¬

Expanded text:
firmamentum, sicut et aerem crassum et confirmamentum, sicut et aerem crassum et concretum eodem. solet saepius appellare vocabulo, cum dicit: Qui firmavit tonitruum . Spissitudinis enim duritiem, quia spiritus conceptus in nubibus violenterque proruptus efficit sonum tonitrualem, firmationem tonationis appellat. Unde nunc quoque arbitramur in aliqua firmissima natura, meatum aquarum lubricationemque consistere, et contentam vocis hujus repagulo sustineri, quoniam de aquarum communium editione nativitatem creditur habuisse, vel certe humori coagulato similem esse convenit aestimare: aut ejusmodi alicui materiae, quae ex diffusione liquoris sumpsit originem, qualis est lapidis natura crystallini, quem ferun ex aquarum concretione generari. Lapis vero qui proprie lucidam possidet perspicuitatem, et qui secundum suam naturam fuerit sincerus inventus, nec alicujus putredinis admixtione foedatus, nec fundus rimis aliquibus fixus est, aeri simi
Abbreviated transcription (Latin):
mate fabricatas. in fastigiis uero suis habere
planiuem. Cessent ergo suꝑ hoc nobis calũ¬
niam generare: iactantes quod aqua non
possit in suꝑioribus partib contineri. Re¬
liquũ est ut dicatur quȩ natura sit firma¬
menti : & cuius rei gr̃a. intercedere statuta
est aquis. Sollẽpne igitur scriptuie est in
causis uirtute prestantib. hec ꝓferre uelut
si clicatira. Dñs firmam̃tum meũ. & refugiũ
mcũ. Et alibi. Ego firmaui colũnas eius. Et
laudate eũ in firmam̃to potentie suȩ. Et se¬
culares quidem firmũ corpus dicunt. qͣsi
condensatũ: & referunt qđ ad distinc̃ti¬
onem mathematici corꝑis indicatura. Ali¬
ud est enĩ mathematicũ: & aliud qđ inter¬
uallorũ plixitate subsistit. Idest in altitu¬
dine. ac latitudine distensum. Quod aut̃ fir¬
mũ est cũ sit distinctũ spatus. etiam duri¬
tiam possidet. Sed scriptura consueuit illudͤ
corpus qđ est ualidũ minis & solidũ. uocare

Expanded text:
mate fabricatas, in fastigiis vero suis habere mate fabricatas, in fastigiis vero suis habere planitiem. Cessent ergo super hoc nobis calumniam generare, jactantes quod aqua non possit in superioribus partibus contineri. Reliquum est ut dicatur quae natura sit firmamenti, et cujus rei gratia intercedere statuta est aquis. Solemne igitur Scripturae est in causis virtute praestantibus, haec proferre, velut si dicatur: Dominus firmamentum meum et refugium meum . Et alibi: Ego firmavi columnas ejus . Et: Laudate eum in firmamento potentiae suae . Et saeculares quidem firmum corpus dicunt, quasi condensatum; et referunt quod ad distinctionem mathematici corporis indicatur; aliud est enim mathematicum, et aliud quod intervallorum prolixitate subsistit, id est, in altitudine et latitudine distensum. Quod autem firmum est, cum sit disjunctum spatiis, etiam duritiam possidet. Sed Scriptura consuevit illud corpus quod est validum nimis et solidum vocare
Abbreviated transcription (Latin):
confectum sit elementũ. Nos aut̃ dicimus.
quia quando & nomen aliud. & usus ꝓ¬
prius est in sodo. aliud esst necssario illud
primo quod factum est celũ. habens natu¬
ram ualidiorem. quȩ prestat reb omnib
utilitatem precipuam. Et dixit dñs. fiat
firmam̃tum. & sit diuidens inter aquã.
&̾ aquã. Igitur ancequã radicem eorũ quȩ
scripta sunt attingamus: experiamur ea.
quȩ nobis obitienda putamus ab aliis imp¬
bare. Sciscitantur namq nos: ꝓponentes
si sperȩ simile habetur firmamenti corpuᷤ.
sicut uisio ipsa testatur. quomͦ fluitans a¬
qua. semꝑq ad inferiora delubricans. pote¬
rat in globositate curuati firmamenti con¬
sistere. Quid respondemus: Quia non omni¬
modis. qđ uidetur nobis suspitientib. intrin¬
secus esse uolubile. hoc etiã extrinsecus. in spe¬
re similitudinem creditur esse formatum.
Siquidem lauacrorũ marmoreas uidemus
cameras. in terius quidem semirotundo sche¬

Expanded text:
confectum sit elementum. Nos autem dicimus confectum sit elementum. Nos autem dicimus quia quando et nomen aliud, et usus proprius est in secundo, aliud esse necessario illud quod primo factum est coelum habens naturam validiorem, quae praestat rebus omniem praecipuam. 4. Et dixit Deus: Fiat firmamentum, et sit dividens inter aquam et aquam. Igitur antequam radicem eorum quae scripta sunt attingamus, experiamur ea quae nobis objicienda putamus ab aliis improbare. Sciscitantur namque nos, proponentes, si sphaerae simile habetur firmamenti corpus, sicut visio ipsa testatur, quomodo fluitans aqua, semperque ad inferiora delubricans, poterat in globositate curvati firmamenti consistere? Quid respondemus? quia non omnimodis, quod videtur nobis suspicientibus intrinsecus esse volubile, hoc etiam extrinsecus in sphaerae similitudinem creditur esse formatum. Siquidem lavacrorum marmoreas videmus cameras, interius quidem semirotundo sche
Abbreviated transcription (Latin):
uno suꝑ aliũ commnissoꝵ. & eos contrarũs ad¬
uersus se motib inpulsos. & acuta cũ grauib.
temperantes. concentũ quẽdam. & armoniȩ
melos. reddere dulce confirmant. Cuius rei
assertores. cũ fidem dictorũ suorũ ratione
cominunis sensus approbare cogantun
hoc dicunt. quia ꝑ ueterem consuetudinẽ
intentis aurib. erga crepitum illũ. qui ex
prima natiuitate resonuit. usu cotiliatio.
oppletarum auriũ sensus. odsorduit. atq ides
minus armoniam possumus abscultare. si¬
cut in officina fabrili. assiduis ictib operan¬
tiũ. contusus hebescit auditus. Uerũ has
seculariorũ medicatas astucias. illis tracta¬
re ꝑmutentes: nos ad sermonẽ redeamus
ecclesiȩ. Dictũ est itaq a precessorib nr̃is:
non esse banc sccdi celi creationem. sed pri¬
oris expositionem. Ibi cnĩ carptim scriptura
reculit cȩli. terreq facturã: hic curiosius
rationem tradidit nobis. quia unũ qđq

Expanded text:
uno super alium commissorum, et eos contrariis aduno super alium commissorum, et eos contrariis adversus se motibus impulsos, et acuta cum gravibus temperantes, concentum quemdam et harmoniae melos reddere dulce confirmant. Cujus rei assertores, cum fidem dictorum suorum ratione communis sensus approbare cogantur, hoc dicunt quia per veterem consuetudinem intenti auribus, erga crepitum illum qui ex prima nativitate resonuit, usu quotidiano, oppletarum aurium sensus obsurduit, atque ideo minus harmoniam possumus auscultare, sicut in officina fabrili, assiduis ictibus operantium contusus hebescit auditus. Verum has saeculariorum meditatas astutias illis tractare permittentes, nos ad sermonem redeamus Ecclesiae. Dictum est itaque a praecessoribus nostris, non esse hanc secundi coeli creationem, sed prioris expositionem. Ibi enim carptim Scriptura retulit coeli terraeque facturam; hic curiosius rationem tradidit nobis, qua unumquodque
Abbreviated transcription (Latin):
magis risu dignos dicimus. maxime quia ui¬
dentura. sepe quoq in aqua ficri plurimi. un¬
& uiuida creatrix omniũ uirtus. in eorũ cons¬
tructione suffecerit. quorũ fortitudinẽ & mag¬
nitudinẽ. si dei potentiam contemplati fucri¬
mus. non arbitrabim᷑. discrepare a fluxti liquo¬
ris. qui cũ in uacua uasa diffundit᷑. quib dam
interdũ reflationib intumescit. Ergo risibiliᷤᷤ
eorũ penitus ꝓpositio est. de omnipotentis im¬
possibilitate ceitantiũ. Nos aut̃ tantũ absumus
secdo cȩlo distredere: quia & tertiũ ꝓfitemura:
cuius beatissimus paulus. non est fraudatus as¬
pectu. Nam psalmus nominans cȩloꝵ celos.
etiam plurimoꝵ nobis subicit intellectum.
slec tam̃ admirabilior ista quęstio. septt̃ illis or¬
dinib uidetur. scdm quos ferri septẽ stellȩ.
consonanter ab omnib predicantur: quis
etiã recondicos in se dicunt. exemplo cadorum

Expanded text:
magis nos risu dignos dicimus, maxime quia vimagis nos risu dignos dicimus, maxime quia videntur saepe quoque in aqua fieri plurimi, un, et quod vivida creatrix omnium virtus, in eorum constructione suffecerit, quorum fortitudinem et magnitudinem, si Dei potentiam contemplati fuerimus, non arbitrabimur discrepare a fluxu liquoris, qui cum in vacua vasa diffunditur, quibusdam interdum reflationibus intumescit. Ergo risibilis eorum penitus propositio est, de omnipotentis impossibilitate certantium. Nos autem tantum absumus secundo coelo discredere: quia et tertium profitemur, cujus beatissimus Paulus non est fraudatus aspectu . Nam psalmus nominans coelorum coelos etiam plurimorum nobis subjicit intellectum. Nec tamen admirabilior ista quaestio, septem illis orbibus videtur, secundum quos ferri septem stellae, consonanter ab omnibus praedicantur: quos etiam reconditos in se dicunt, exemplo cadorum
Abbreviated transcription (Latin):
cęlũ. cuius naturã minime pati confir-¬
mant. ut scdm uł terciũ adiciatira ei. qm̃
inquiunt dota cȩli substantia in unius
conformatione consũpta est. Singulare nãq
serunt corpus esse uertibile. certoq ambi¬
tu circũseptum: qđ quia in primi cęli
creatione profecit. nichil reliqui esse ad
scdłi uel tercii compositionẽ. Sed hȩc dicto¬
tes materiã quãdam ingenitã. conditori
opinantur habitam. ex prima fabulosi¬
tate sequentiũ mendatia contexentes. Nos
aut̃ rogamus grecorũ phylosophos. non
antea reprehendere. quã inter se uale¬
ant ipsi tenere concordiam. Non nulli
enĩ ex his infinitos esse cȩlos asserunt.
&e mundos innumcrabiles: quorũ quan¬
do male suadã ꝓfessionem superauerint
acriores. ꝓbationib quibdam. ex geome¬
trie necessitate collectis. rursus adstrma¬
re se putant. eo qł natura non ferat ut aliud
celũ preter unũ gentrari potuerit. Sed eos tẽ

Expanded text:
coelum, cujus naturam minime pati confircoelum, cujus naturam minime pati confirmant, ut secundum vel tertium adjiciatur ei, quoniam, inquiunt, tota coeli substantia in unius conformatione consumpta est. Singulare namque ferunt corpus esse vertibile, certoque ambitu circumseptum, quod quia in primi coeli creatione profecit, nihil reliqui esse ad secundi vel tertii compositionem. Sed haec dicentes materiam quamdam ingenitam Conditori opinantur habitam, ex prima fabulositate sequentium mendacia contexentes. Nos autem rogamus Graecorum philosophos, non antea nostra reprehendere, quam inter se valeant ipsi tenere concordiam. Nonnulli enim ex his infinitos esse coelos asserunt, et mundos innumerabiles: quorum quando malesuadam professionem superaverint acriores, probationibus quibusdam ex geometriae necessitate collectis, rursus affirmare se putant, eo quod natura non ferat, ut aliud coelum praeter unum generari potuerit. Sed eos tunc
Abbreviated transcription (Latin):
cooꝑantem latere non posset. quippe qui¬
bus consiliorũ societas. ex ipsa potestate
subpeditat. Nam uox ꝓpter auditũ nece ᷤᷤ¬
saria est: & auditus ꝓpter uocem. Ubi ue¬
to nec aer est. nec lingna. nec aures. nec tͣc¬
tus asperior. ad sensũ capitis reꝑcussũ so¬
nitũ ꝑducendo: ibi nec sermo necessariuᷤᷤ
est. sed ex ipsa ut ita dixerim cardinali
cogitatione fit parcicipatio uoluntatis. Si¬
cut eigo prediximus. ut mens nr̃a consur¬
geret a il inquisitionẽ uultus eius. de quo
agius prudenter & optime schema hu¬
iusmodi elocutionis assũpsit. Secundo elo¬
co querendũ est: si aliud preter id quod i¬
nitio factũ est celũ. firmamentũ fuit: qđ
tam̃ & ipsũ cȩlũ uocitatur: uel si certe du¬
o cȩli sunt. quãquã phylosophi de cȩlo
disputantes. tolerabilius adquiescent lin¬
guas suas truncandas exponere. quã ut
duos gelos esse concedant. Unũ enĩ assert̃

Expanded text:
cooperantem latere non posset, quippe quicooperantem latere non posset, quippe quibus consiliorum societas, ex ipsa potestate suppeditat. Nam vox propter auditum necessaria est, et auditus propter vocem. Ubi vero nec aer est, nec lingua, nec aures, nec tactus asperior, ad sensum capitis repercussum sonitum perducendo, ibi nec sermo necessarius est, sed ex ipsa, ut ita dixerim, cardinali cogitatione fit participatio voluntatis. Sicut ergo praediximus, ut mens nostra consurgeret ad inquisitionem vultus ejus de quo agimus, prudenter et optime schema hujusmodi elocutionis assumpsit. 3. Secundo loco quaerendum est si aliud praeter id quod initio factum est coelum, firmamentum fuit, quod tamen et ipsum coelum vocitatur; vel si certe duo coeli sunt, quanquam philosophi de coelo disputantes tolerabilius acquiescent linguas suas truncandas exponere, quam ut duos coelos esse concedant. Unum enim asserunt
Abbreviated transcription (Latin):
at. ad explananda quȩ cogitat. cũ magis
piũ sit asserere: quia uoluntas diuina. &
prior impetꝰ mentis eius. uerbũ est dei:
Q uod ideo in spetie quadã scriptura figura¬
uit. ut ostenderet quia non solũ fieri uolu¬
it creaturam: sed ȩtiam aliquo operante ꝑ¬
fecit. Poterat enĩ sicut ex initio de omni¬
bus historicus. & modo referre. quia in pͥn¬
cipio fecit deus celũ. demnde fecit lucem.
& postea firmam̃tum: nunc aut̃ deũ iu¬
bentem & loquentem uidetur induce¬
re. nullo nos impediens fascino. quo mi¬
nus uestigiis inditusq ꝑducti. ad con¬
templationẽ eius. qui est ineffabilis
ueniamus. Quȩ enĩ labore quesita st̃:
&̾ iocunde ꝑcipiuntur. & diligentissi¬
me conseruantur. Nam quorũ facilis
habetus adeptio. eorũ sine dubio fastidiosa
possessio est. ꝓpterea nos tramitẽ uerȩ ratio¬
nis ingressos. ad explorandũ dirigit uni¬
genitũ. Et certe uocifero sermone non erat

Expanded text:
at ad explananda quae cogitat; cum magis at ad explananda quae cogitat; cum magis pium sit asserere, quia voluntas divina, et prior impetus mentis ejus, Verbum est Dei? Quod ideo in specie quadam Scriptura figuravit, ut ostenderet quia non solum fieri voluit creaturam, sed etiam aliquo cooperante perfecit. Poterat enim sicut ex initio de omnibus historicus, et modo referre, quia in principio fecit Deus coelum, deinde fecit lucem, et postea firmamentum: nunc autem Deum jubentem et loquentem videtur inducere, nullo nos impediens fascino quominus vestigiis indiciisque perducti, ad contemplationem ejus qui est ineffabilis veniamus. Quae enim labore quaesita sunt, et jocunde percipiuntur, et diligentissime conservantur. Nam quorum facilis habetur adeptio, eorum sine dubio fastidiosa possessio est, propterea nos tramitem verae rationis ingressos, ad explorandum dirigit Unigenitum. Et certe vocifero sermone non erat
Abbreviated transcription (Latin):
curis implicata terrestrib. creditur absenta¬
re. Et dixit deus. fiat firmam̃tũ: & sit sepa¬
rans. uiter aquã. & aquã. Iam quidem hes¬
terno die audiuimus. uerba dñi dicentis.
fiat lux. bodie fiat firmam̃tũ. Plus tam̃ quid¬
dam uidentur habere presentia. Neq enim
uerbũ in nudo precepto remansit. sed causa
ꝑ quã queritur firmam̃ti ꝓductio. aꝑtiuᷤᷤ
declarati: idest ut diuidat inter aquã. &
aquã. Primo quidem reputemus. discuuen¬
tes. quomͦ deus alloquit᷑. nostro ne idest ho¬
minũ more. qui prius futurȩ rei formã con¬
cipimus intellectu. deinde ex subiectis con-¬
gruas & familiares unicuiq significatiões
colligentes exprimimus. & post hoc minis¬
teriis uocaliũ officiorũ cogitata. manifestan¬
tes. ꝑ atris crepitũ. & articulati sermonis
obsequiũ. publicamus sensum corde con¬
ceptum. Et quomͦ non insanire dicendus
est. qui deũ talib officiis indigere ꝓnumi¬

Expanded text:
curis implicata terrestribus, creditur absentacuris implicata terrestribus, creditur absentare. 2. Et dixit Deus: Fiat firmamentum; et sit separans inter aquam et aquam. Jam quidem hesterno die audivimus verba Domini dicentis: Fiat lux, hodie, Fiat firmamentum. Plus tamen quiddam videntur habere praesentia. Neque enim verbum in nudo praecepto remansit, sed causa per quam quaeritur firmamenti productio apertius declaratur; id est, ut dividat inter aquam et aquam. Primo quidem reputemus, discutientes quomodo Deus alloquitur, nostro ne, id est hominum more, qui prius futurae rei formam concipimus intellectu; deinde ex subjectis congruas et familiares unicuique significationes colligentes exprimimus, et post hoc ministeriis vocalium officiorum cogitata manifestantes, per aeris crepitum et articulati sermonis obsequium, publicamus sensum corde conceptum. Et quomodo non insanire dicendus est qui Deum talibus officiis indigere pronunti
Abbreviated transcription (Latin):
taturi. Uerũtamen minime latere nos po¬
tuit: quia multi opifices. labore suarum
manuũ uictitantes. circũstant nos. & ad¬
monent. ut narrationẽ ꝓpositam breuitate
stringamus. ne diutius extrabant᷑ ab opere.
Quib hoc respondeo. quia pars modica tẽ¬
poris fenerata deo. non solũ ipsa non de¬
perit. sed cũ magnis ab eo rependit᷑ increm̃¬
tis. Omnis enĩ res. quȩ occupationũ causas
buens corporib fortitudinem. animisq
leticiam:. nec non facultatem negotiis ꝑ a-¬
gendis. si tamen nos secularib preponen¬
da spiritalia censeamus. Quod si forsitan
in presenti uita. remunerationẽ bene ges-¬
torum recipere non potuerimus: futuriꝰ tam̃
scłis. copiosos sine dubio thesauros sortiem᷑.
Quaꝓpter obsecro uos. ut om̃s cogitationes mun¬
danas. de uris mentib excludatis: & penitus
michi uos integros prebeatis. Neq enĩ ullũ
commodũ capiet presentia corporalis: cũ menᷤ

Expanded text:
taturi. Verumtamen minime latere nos potaturi. Verumtamen minime latere nos potuit, quia multi opifices labore suarum manuum victitantes, circumstant nos, et admonent ut narrationem propositam brevitate stringamus, ne diutius extrahantur ab opere. Quibus hoc respondeo, quia pars modica temporis fenerata Deo, non solum ipsa non deperit, sed cum magnis ab eo rependitur incrementis. Omnes enim res quae occupationum causas buens corporibus fortitudinem, animisque laetitiam, nec non facultatem negotiis peragendis, si tamen nos saecularibus praeponenda spiritalia censeamus. Quod si forsitan in praesenti vita, remunerationem bene gestorum recipere non potuerimus, futuris tamen saeculis, copiosos sine dubio thesauros sortiemur. Quapropter obsecro vos ut omnes cogitationes mundanas de vestris mentibus excludatis, et penitus mihi vos integros praebeatis. Neque enim ullum commodum capiet praesentia corporalis; cum mens
Abbreviated transcription (Latin):
diei oꝑa. uel potius unius.
neq enĩ fas est. ei nos detra¬
here. dignitatem quam a
conditore ꝓmeruit: cũ ꝑ se
sigłariter ederetur. nullatenus aliarũ con¬
numerata curriculis. cum omnia quȩ in
ea facta sunt heri noster sermo disseruit.
Et hȩc passim diuidens. alimoniã matutinã
uesꝑtinamq leticiam prestitit animis au¬
ditorum: nunc aut̃ ad miracula scdi diei
ꝓperamus. Hoc aut̃ comiemorans. non in refe¬
rentis potentia colloco quȩ dicuntur. sed in scrip¬
ture grã. quȩ naturalitea possidens intelligen¬
di facilitatem. illis amortm suũ cordib inspi¬
rauit. quȩ ꝑsuasioni suꝑflcie ante ferunt
ueritattm. sicut & psalmus ueri suauitatem
demonstrans. ita dicit. Dulcia faucib faueib
meis uerba tua. suꝑ mel ori meo. Heri itaq
quantũ possibile fuit. erga uerba dni com¬
morantes ur̃os sensus delectatione reple-¬
uimus: in hodiernũq diem festinanter
occurrimus. sequentiũ rerũ miracula spec¬

Expanded text:
diei opera, vel potius unius, neque enim fas est ei nos detrahere dignitatem quam a Conditore promeruit, cum per se singulariter ederetur, nullatenus aliarum connumerata curriculis, cum omnia quae in ea facta sunt, heri noster sermo disseruit. Et haec passim dividens, alimoniam matutinam, vespertinamque laetitiam praestitit animis auditorum; nunc autem ad miracula secundi diei properamus. Hoc autem commemorans, non in referentis potentia colloco quae dicuntur, sed in Scripturae gratia, quae naturaliter possidens intelligendi facilitatem, illis amorem suum cordibus inspiravit, qui persuasioni superfluae anteferunt veritatem; sicut et psalmus veri suavitatem demonstrans, ita dicit: Dulcia faucious meis verba tua, super mel ori meo . Heri itaque, quantum possibile fuit, erga verba Domini commorantes vestros sensus delectatione replevimus. In hodiernumque diem festinanter occurrimus, sequentium rerum miracula spec
Abbreviated transcription (Latin):
ris mensuram ꝑcipiat. ut & in terra. & in
aere. & in cȩlo. & in aquis. & inter diem
& noctem. & in omnib quȩ cernuntur
benefactoris monum̃ta certissima capia¬
tis. Neq enĩ aut peccatis tempus dabitur.
aut inimico locus suggerendi contraria
relinquet᷑. dño ur̃is sensib adherente:
cui gła &e ueneratio nunc & semꝑ. & ꝑ or̃

Expanded text:
cipiat, ut et in terra, et in aere, et in coelo, et in aquis, et inter diem et noctem, et in omnibus quae cernuntur benefactoris monumenta certissima capiatis. Neque enim aut peccatis tempus dabitur, aut inimico locus suggerendi contraria relinquetur, Domino vestris sensibus adhaerente; cui gloria et veneratio, nunc et semper, et
Abbreviated transcription (Latin):
impetꝰ dncat. utrũ nrã cogitatio ꝑ inpetũ car¬
nis an ꝑ impetũ sp̃s ĩpellat᷑. Amare ⁊ em̃ t̃rena
tẽporalia et̃ius p̃p̃onere. ext̾̃iora bona ñ adusum
necessitatis habere. s ad uoluptatẽ ꝯcupiscere
ultionẽ de ĩimico qͤrere. de enuili casu gaudere
ĩpetꝰ carms ẽ. At cont᷑ auate celestia. ꝯ tẽpncretñ
sitoera. ñ ad frictũ uoluptatis tnsitorie. Sadu
sũ necessitatis querere. de immici morte tͥbula
iustꝰ: qr adea que reliquerat nullo iã appe¬
titu aspicit. ⁊ inet̃nis qͣ appetit sub contẽplatiois
sue ocło boni oꝑis pedem ponit. Ante faciẽ qͥppe

Expanded text:
carnis, an per impetum spiritus impellatur. Amare enim terrena, temporalia aeternis praeponere, extoriora bona non ad usum necessarium habere, sed ad voluptatem concupiscere, ultionem de inimico quaerere, de aemuli casu gaudere, impetus carnis est. At contra, amare coelestia, contemneron ad fructum voluptatis transitoria, sed ad usum necessitatis quaerere, de inimici morte tribulaus, quia ad ea quae reliquerat, nullo jam appetitu aspicit, et in aeternis quae appetit, sub contemplationis suae oculo, boni operis pedem ponit. Greg. lib. I
Abbreviated transcription (Latin):
ta rille qͥ hec ⁊ĩ aliis defensare ⁊ ĩ se c̾tadire no¬
luccit. martyr enit. & iõ qͥ hec tota anum nir¬
tute ⁊ ip̃e diligit. ⁊ ut alii diligãt ⁊ u̾bis si¬
mul ⁊ exemplis ofendit. ⁊ uͥcunꝙ pax ue¬
ritas ⁊ istica siue castitas laborant. qnͣtũ
habuerit defensare contendit. martyri co¬
ligladio: ⁊ postmodũ ad medicũ uado. & nes¬
longo tempore ad sanitatẽ pristinã renocat᷑.
Qm enĩ adulterans dicit se postea penitentiã
supueniens raprat. ⁊ ꝑoat illa dilatio ⁊ suc¬

Expanded text:
iis defensare et in se custodire voluerit, martyr erit. Et ideo qui haec tota animi virtute et ipse diligit, et ut alii diligant, et verbis simul et exemplis ostendit, et ubicunque pax, veritas vel justitia, sive castitas laborant, quantum habuerit, defensare contendit, martyrii coli gladio, et postea vado ad medicum: et neslongo tempore ad sanitatem pristinam revocatur. Qui enim asuperveniens rapiat, et pereat illi dilatio, suc
Abbreviated transcription (Latin):
um querit dõ. unũ ut simꝰ casti coepoie. ali¬
Toẽ i corpore nr̃o offerant᷑ oꝑa bona: incorde¬
nc̃o odorem sirauitatis reddat cogitatio scã. In
altari condis nr̃i cogitemꝰ scimꝑ qoͦ bonũ ẽ. in
altari ñ corporis nr̃i. iugit᷑ quod deo placitũ
ẽ oꝑemnt. T̃ unc em̃ ordine legittimo cõsec̃tio.¬
nc̃ altaris cũ gͥaudio celebramꝰ qñ altaria cordiꝰ

Expanded text:
Deus: unum, ut simus casti corpore, altid est corpore nostro, offerantur opera bona; in corde, odores suavitatis reddat cogitatio sancta. In altari cordis nostri cogitemus semper quod bonum est; in altari vero corporis nostri jugiter quod Deo heneplacitum est operemur. Tunc enim ordine legitimo consecrationem altaris cum gaudio celebramus, quando altaria cordis
Abbreviated transcription (Latin):
tifera blandim̃ta. ⁊ cont᷑ adiutores diaboli qͥ fa¬
miliaritatẽ inspectã hr̃e non metuunt nec
erubscunt. ne nos exemplo suo deopiãt cłi ad¬
uitorũ ingit᷑ imploremꝰ. ut nos de laqueo ue¬
nantiũ liberare dignetur. scientes qsͦ ĩ maliᷤ¬

Expanded text:
tifera blandimenta, et contra adjutores diaboli, qui familiaritatem suspectam habere nec metuunt nec erubescunt, ne nos exemplo suo decipiant, Dei adjutorium jugiter imploremus, ut nos de laqueo venantium liberare dignetur: scientes quod in mali
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ bonis crescat iste qr se añ se ponit. corã se ãbulat.
qͥppe qͥ ingilant᷑ indet ut tũ sirgat in defliat. ¶ps¬
qͥs gͦ uite sue oꝰtodiã negligit. discutere qͦd agit q̃
loqͥt᷑. qͦ cogitat. aut despicit. aut nescit: corãse
iste ñ ambulat. qr qͣlis sit ĩ suis morbꝰ ułactib¬

Expanded text:
coram se ambulat, quippe qui vigilanter videt utrum surgat, an defluat. Quisquis vero vitae suae custodiam negligit, discutere quae agit, quae loquitur, quae cogitat, aut despicit, aut nescit, coram se iste non ambulat; quia qualis sit in suis morib
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓpħa. Eructauit cor meũ u̾bũ bonũ dico ego
oꝑa mea regi. Lingua ineacalamꝰ scͥbe. uelocit᷑ sc̾¬
bentis. Illos gͦ imitare illos sequere qͥ ista audi¬
re merent᷑. quoꝵ habitꝰ sermo incessus uta for¬
mã intuentib p̃bent. Hã illos qͦs uideris ĩ mo¬
dũ turturis pingere incessũ. in uiriosos u̾tosõ
in risu faciles. sine pudore. sine uertundra fabu¬
las aniles ⁊ uanaᷤ referentes. ad cursũ tardos ad̃
mensã paratos ad ieiuniũ ingratos. quoꝵ oculi ut
faces ardentes. huc illucꝙ uento anuni flante. sem¬
tillas cõcupiscentie spargut̃. ⁊ ut rota uoluunt᷑
qͥ propͥo igne torquent᷑ in sartaginẽ m̃tis sue.
nẽ amantes ⁊ or̃oni instantes ama ⁊ dilige can¬
quã menbra xp̃i. Nã illos qͦs te denitare monui
ñ attendas. Magis uolo te tuneant ⁊ emulent᷑
mali: boni uͦ diligant ⁊ suscipiant. Qd sig̾cet qͦd¬

Expanded text:
a: Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi. Lingua mea calamus scribae velociter scribentis . Illos ergo imitare, illos sequere qui ista audire meruerunt, quorum habitus, sermo, incessus, vita, formam intuentibus praebent. Nam illos quos videris in modum turturis pingere incessum, curiosos, verbosos, in risu faciles, sine pudore, sine verecundia, fabulaaniles et vanas referentes, ad cursum tardos, ad mensam paratos, ad jejunium ingratos, quorum oculi ut faces ardentes huc illucque vento animi flante, scintillas concupiscentiae spargunt, et ut rota volvuntur, qui proprio igne torquentur in sartagine menti suae, nem amantes, orationi instantes, ama et dilige, tanquam membra Christi. Illos quos te devitare monui, non attendas, magis volo ut te timeant et aemulentur mali, boni vero diligant et suscipiant. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
gent̃ custodire debemꝰ. de eo qͦo scͥptum ẽ oĩ custo¬
Qmͦ possũ custodire coemeũ ut mala non
cogitet. Audr breuit̃ nõnẽ. Potes euident̃. si
diuina ⁊ celestia mediteris: Tam̃ triasut que
possut a malis cogitationib aĩam lib̾are. ui¬
gilra scã. or̃o ⁊ meditatio. haꝵ assiduitas con¬
fect animi stabilitatẽ. ut bonis cogitationib ⁊
uers. tantũ sublimiꝰ consequeris p̃miũ. ⁊ clario
qͥd turpe ẽ ⁊ cont᷑ scitatẽ: minꝗͣ aut agas aut
delecteris andire. Iam qͣ scłi erant deposuisti:¬
xpm dñm incdliusti. Uide ne de cecto uirtutum
pͥstina quesiturꝰ uestim̃ta descendas. slec de agro
reu̾taris domũ. ne fimbriã saluatoris. nec cincinnoᷤᷤ¬
eiꝰ noctis rore madefactos. qͦs semel tenere cepisti
aliqñ diuinitas. Esto ut domꝰ fundata sup̃ petͣm
Nulla te aura scłi huiꝰ concutiat: nuillꝰ te motꝰ¬
uentꝰ praui desiderii exurat. Esto apis pruden¬
tissima. fauũ mellis oꝑatua cõponant. ut tua

Expanded text:
eo quod scriptum est: Omni custoodo possum custodire cor meum, ut mala non cogitet? Audi breviter rationem. Potes evidenter, si divina et coelestia mediteris. Tamen tria sunt quae possunt a malis cogitationibus animam liberare: vigilia sancta, oratio et meditatio. Harum assiduitas confert animae stabilitatem, ut bonis cogitationibus everis, tantum sublimius consequeris praemium, et clardquid turpe est et contra sanctitatem nunquam aut agas, aut delecteris audire. Jam quae saeculi erant deposuistiDominum induisti . Vide ne de tecto virtutum, pristina quaesiturus vestimenta descendas , nec de agro revertaris domum, ne fimbriam Salvatoris, nec cincinnos noctis rore madefactos, quos semel tenere coepisti aliquando dimittas: Esto ut domus fundata super petram , nulla te aura saeculi hujus concutiat, nullus te ventus desiderii pravi exurat. Esto apis prudentissima, favum mellis opera tua componant, ut tua
Abbreviated transcription (Latin):
homo. ꝑ sacͥficiũ mortificationis sue uitulꝰ. ꝑ
fortitudinẽ securitatis leo. ꝑ contẽplationẽ
uͦ efficiturꝰ aquila. recte ꝑ scã animalia signi
ficari unꝰ quisꝙ ꝑfectꝰ potest. Qͥa oĩs intentio
oĩsꝙ cõtemplatio sc̃õꝵ suꝑse tendit ut sͥld̾ pos¬
sit adipisci: quod in celestib appetit. Siue e
uerehoc qͦd agit bonum ẽ. qnͣdo ei placere con¬
cupiscit aquo ẽ. Qua inre pensandũ ẽ ut õe
bonũ qͥo agit᷑. ꝑ intentionẽ semꝑ ao celestia leuit̃.
Electi aũ q ⁊ m bono oꝑo oĩpotenrti deo placere ap¬

Expanded text:
homo, per sacrificium mortificationis suae vitulus, per fortitudinem securitatis leo, per contemplationem vero efficitur aquila recte per haec sancta animalia ari unusquisque perfectus potest. Quia omnis intentio, omnisque contemplatio sanctorum super se tendit, ut illud possit adipisci quod in coelestibus appetit. Sive enveraciter hoc quod agit bonum est quando ei placere concupiscit a quo est. Qua in re pensandum est ut omne bonum quod agitur per intentionem semper ad coelestia levetur. Electi au
Abbreviated transcription (Latin):
bescit. Ista de cunctoꝵ iurtutib gandet. ⁊ mi¬
nores sibi pro caritate pp̃onit. Illa extuans
nichil equanunt̾ portat. s turbata m̃te usꝙ
ad nocis tumultũ seexaltat. ista nuilla exasꝑa¬
tione mouet᷑. s ꝑ tranqͥllatis mansuctudinẽ
patient̃ oĩa sustinet. Illa tͥstia ĩficit᷑. dũ queli¬
bet adu̾sa ꝑsenserit. ista nullo t̃rore frangit᷑.
setiã mala de ꝓximis portans ab int̾iori gaudio
ũ mouet᷑. Illa ãbitioẽ honoꝵ inficit᷑. ⁊ humaniᷤ
landibꝰ ułillecebͥs uane głe delinit᷑. ista bumili¬
tatẽamat. ⁊ soli tõsuo qͥ inspector ẽ ñtas placere
delectatur Iulaĩflata suꝑbic fastu cormiserũ e¬
leuat: i sta ne acelsitudine sua corruat usꝙ ĩ i¬
fima se ipsã humiliat. S qͥd plura: Cõcupis cen¬
tiã earnis ĩ oĩũ uicioꝵ multitudinẽ sibi osen¬
tientes p̃cipitat. cõ cupiscentia uͦ sp̃c m̃tẽ lapsã

Expanded text:
bescit; ista de cunctorum virtutibus gaudet, et mibescit; ista de cunctorum virtutibus gaudet, et minores sibi pro charitate praeponit. Illa exaestuans nihil aequanimiter portat, sed perturbata mente usque ad voces tumultum exaltat; ista nulla exasperatione movetur, sed per tranquillitatis mansuetudinem patienter sustinet. Illa tristitia inficitur, dum quaelibet adversa persenserit; ista nullo moerore frangitur, sed etiam mala de proximis portans, ab interiore gaudio non movetur. Illa ambitione honorum inficitur, et humanis laudibus, uel inlecebris uanae gloriae delinitur; ista humilitatem amat, et soli Deo suο, qui inspector est mentis, placere delectat. Illa inflata superbiae fastu cor miserum eleuat; ista, ne a celsitudine sua corruat, usque in infima seipsam humiliat. Sed quid plura? Concupiscentia carnis in omnium uitiorum multitudinem sibi consentientes