comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos iunam colere sed numerumqui ꝑlune cursumi¬
stitutus est custodire: diabulus autem quiẽ satans
ut fallatiaȩ suȩ auctoritate aliquam posi& ad hut
& mendatia sua commenticia ueritate colorare . prit
mense quod sacramenta dominica scit celebrandiq
a non mediocns potentiae est paganis quȩ obseruartu
instituit nusteria ut animas eoru duab & causis meri¬
rem d&tiner& ut quia pͥuenit ueritate fallatia: Ve¬
tas fallatia uider&ur quasi antiquitate prȩiudi¬
cans ueritati : & qui mprꝰ momense in quo ae quns¬
tium habent romani secuti & nos ea ipsa obseruat
ab his custoditur ita ut & ꝑ sanguinem dicant ꝓ¬
ationemfier : sicut & nosper crucem : hac ueb¬
sutia paginos tin& in errore : ut putent e¬
tatem nostram emitationem potius uideꝰ ql
ueritatẽ : quasi ꝑemulationem suꝑ stitione oste
inuentum : nec enim uerum potest in quunt ꝑstr

Expanded text:
nos lunam colere, sed numerum, qui per lunae cursum inos lunam colere, sed numerum, qui per lunae cursum institutus est, custodire. diabolus autem, qui est satanas, ut fallaciae suae auctoritatem aliquam posset adhibere et mendacia sua commenticia ueritate colorare, primo mense quo sacramenta dominica scit celebranda, quia non mediocris potentiae est, paganis quae obseruarent instituit mysteria, ut animas eorum duabus ex causis in errore detineret: ut, quia praeuenit ueritatem fallacia, ueritas fallacia uideretur, quasi antiquitate praeiudicans ueritati; et quia in primo mense, in quo aequinoctium habent Romani, sicuti et nos, ea ipsa obseruatio ab his custoditur, ita ut et per sanguinem dicant expiationem fieri, sicut et nos per crucem. hac uersutia paganos detinet in errore, ut putent ueritatem nostram imitationem potius uideri quam ueritatem, quasi per aemulationem superstitione quadam inuentam. \'nec enim uerum potest\', inquiunt, \
Abbreviated transcription (Latin):
ios iunam pasio xpisit : neque resur rectio eiꝰ non pi¬
mnodie quoceptus mundus est : omnia enim munditem¬
pora unius ebdomadȩ curriculis numerantur : qua
ls mundi membra & ornamenta conposuit : sex eni
bebus mundum aptauit & septima cessauit qua
ibbatum appellauit : his enim septem diebus to¬
ius mundiratio & numerus contin&ur semꝑ eni
ise redeuntes multi plicant numerum tempo¬
um: post sabbatum enim a primodie rep&it
mper usque indiem septimum idest sabbatu
t resur rectio di primodie inchoatimundi
ucta discatur: quidies dominicus dicitur:
ipsumenim fecit dns unum : quiuespere in septe nan
numerum euolutus incipit iterum ut sit post ebdor¬
dam primus quodita de cr&um abmitio e st proptꝰ
sacramentum in carnationis dñi & passionis &re¬
surrectionis : in corpore enim dñi totus prope mun¬
dus resurrexit & in stauratuse: ab solutum est non

Expanded text:
nos lunam passio Christi sit neque resurrectio eius non prinos lunam passio Christi sit neque resurrectio eius non primo die, quo coeptus mundus est. Omnia enim mundi tempora unius ebdomadae curriculis numerantur, qua deus mundi membra et ornamenta conposuit. sex enim diebus mundum aptauit et septima cessauit, quam sabbatum appellauit. his enim septem diebus totius mundi ratio et numerus continetur. semper enim in se redeuntes multiplicant numerum temporum. post sabbatum enim a primo die repetit semper usque in diem septimum, id est sabbatum, ut resurrectio domini primo die inchoati mundi facta discatur, qui dies dominicus dicitur. ipsum enim fecit dominus unum, qui uespere in septenarium numerum euolutus incipit iterum, ut sit post ebdomadam primus. quod ita decretum ab initio est propter sacramentum incarnationis domini et passionis et resurrectionis. in corpore enim domini totus prope mundus resurrexit et instauratus est. Absolutum est non
Abbreviated transcription (Latin):
ltti pagani itaq nontompotum iunae oseruart
lunam ipsam uel ut deam uenerantꝰ &offoctus
riculo rumeius ad prehendisse se arbitrauto
cesttis diebus agendum quid ue cauendum se¬
uerunt imperio huus uitam & conuer satineri
or dinte quodam subieccientes : quos quia sis
ot dina tioniem hoȩc ausi sant usur paren falifr¬
hec enim iuminaria in signa temporum ds constituit:
inde & nos numerum iunȩ custo dimus: non illam ipsã
&colimus &a quarta decima luna quȩ nobis secun¬
dum legem prima e ratione paschȩ obseruemus :
omnia enim plena dr instituit : ideoq: a quarta deci¬
ma usque inuigissima prima his septem diebus
pascha nobis ccelebrare concessum est : ut de his sep¬
tem aliquidies a parascheue usque ad resurrec¬
tionem dñi conoludantur : ut neq: tertia decima
mpassione sit neque quarta decima in resurreo¬
tione : aut quinta decima : neante primam secundu

Expanded text:
colit? pagani itaque non conputum lunae obseruant, sed colit? pagani itaque non conputum lunae obseruant, sed lunam ipsam uelut deam uenerantur et effectus curriculorum eius adprehendisse se arbitrantes, quid certis diebus agendum quidue cauendum sit. decreuerunt imperio huius uitam et conuersationem suam ordine quodam subicientes, quos, quia extra dei ordinationem haec ausi sunt usurpare, falli frhaec enim luminaria in signa temporum deus constituit, unde et nos numerum lunae custodimus, non illam ipsam excolimus. ut a quarta decima luna, quae nobis secundum legem prima est. rationem paschae obseruemus. omnia enim plena deus instituit; ideoque a decima quarta usque in uigensimam primam, his septem diebus pascha nobis celebrare concessum est, ut de his septem aliqui dies a parasceue usque ad resurrectionem domini concludantur, ut neque tertia decima in passione sit neque quarta decima in resurrectione aut quinta decima ne ante primam secundum
Abbreviated transcription (Latin):
nter auferre splia quiadr quod facit
ste facit : propter eacum acerbe peccauent
homo adsentiens enim contra mandatũ creatoris
sier  sedmm idolatriam admisit. per quod indm peo¬
cauit : ideoq non illi statim debuit subuenri qui¬
pecum nec peni tuent negrata enuim fuis se museri¬
cordia si nonsciss& quid merer&ur : qua quamer
omnia possit ds sed illud facit quod comuenit ratu
ut mnrepre hensibilis perseuera:LXXII
Quare lune cursũ iuratioue pas̃
usto dientes paganos repre hendimust quado
lunares & modum custodiant : ab sit axpians
ne sidera uenor aridicantur : quibus indulta est pao¬
talis cultur a ut despicientes quȩ uidentur ins p
inuis bilia &siper celestia sunt copulentur lidiaẽ
ominiatranscendant futuri cum angelis di nr
siderum cultores aut cumipsis erunt: aut utttu
quin enim fieri potest ut aliquis super hocc sit qus

Expanded text:
olenter auferre spolia, quia deus quod facit olenter auferre spolia, quia deus quod facit iuste facit, praeterea cum acerbe peccauerit homo. adsentiens enim contra mandatum creatoris fieri se deum idolatriam admisit, per quod in deum peccauit; ideoque non illi statim debuit subueniri, quippe cum nec paenituerit. nec grata enim fuisset misericordia, si non scisset quid mereretur. quamquam enim omnia possit deus, sed illud facit quod conuenit rationi, ut inreprehensibilis perseueret. LXXXIIII. QVARE LUNAE CURSUM IN KATIONE PASCHAE CUSTODIENTES PAGANOS REPREHENDIMUS, QVIA DIES LUNARES ET MODUM CUSTODIANT? Absit a Christianis ne sidera uenerari dicantur, quibus indulta est spiritalis cultura, ut despicientes quae uidentur his, quae inuisibilia et supercaelestia sunt, copulentur, ut haec omnia transcendant futuri cum angelis dei. nam siderum cultores aut cum ipsis erunt aut intra ista. qui enim fieri potest, ut aliquis super haec sit quae
Abbreviated transcription (Latin):
inferos &x puncti hac uita : si au ante ueniss& postmor¬
tem ade liberato adam quiprior pec cauerat : c&e¬
ris ad cȩlum apperuerat uiam ut quibene uixerant
lignito creatore defuncti reciperent᷑ incȩlum : dam nu
u iusta ee dequibus queri non liceat : num quid fur
e prehensus & iuxta legem in quad ruplum contem¬
atus ausus est queri: acꝑ hoc damnum quod genus
ominum passum est iuste factum est : unde & per¬
nisum est quare & saluator inter ipsa primordia
enire non debuit : cum enim diabulus superbir&
omo factus ado positus est illimiinicus : ut auxilii
munitus quia in parerat resister& ei accepto
pandato : diabuius autem solita sub dilitate simu¬
uit seignorare quid preceptum ess& ado : & inue¬
t euam instabilem : post ea autem promit tens ilłi
odse inter dictum contigissent : prestar& illis dei¬
te circum uenit eor tunc diabulus superato ho¬
ine triũphauit iuc uictus genus suum subiecit
ecato: quam obrem in iustum erat uictori ui¬

Expanded text:
inferos expuncti hac uita? si autem ante uenisset post mortem Adae, liberato Adam qui prior peccauerat ceteris ad caelum aperuerat uiam, ut. quia bene uixerant, agnito creatore defuncti reciperentur in caelum. damnumna iusta esse, de quibus queri non liceat. numquid fur deprehensus et iuxta legem in quadruplum condemnatus ausus est queri? ac per hoc damnum, quod genus hominum passum est, iuste factum est, unde et permissum est. Quare et saluator inter ipsa primordia uenire non debuit. citui enim diabolus superbiret, homo factus a deo positus est illi inimicus, ut auxiliis dei munitus, quia inpar erat, resiste- ret ei accepto mandato. diabolus autem solita subtilitate simulauit se ignorare, quid praeceptum esset a deo, et inuenit Euam instabilem; postea autem promittens illi, quod, si interdictum contigissent, praestaret illis deitatem, circumuenit eos. tunc diabolus superato homine triumfauit, hic uictus genus suum subiecit peccato. quam ob rem iniustum erat uictori ui
Abbreviated transcription (Latin):
mintꝰuallo clay ssimꝰ quidem sedut possit aspici: si
enitꝰ ut tenebre e lumine ortũ capere uide¬
e Itaq qui fecit luce hoc mundo creauit &tene¬
bras
quo modo faciens aqua simulcreauit & terram ut sicie
firmu aquȩ tͥrȩ stat a tenebre desectus luminis dica
apparuit: hoc uel uti latebat incorpore qũ cunus¬
it manifestauit quo modo ergo latebat quiclausis la
erat nam sicuncorpore lausis hostus intrauit ale
pulos quemad modũ diuinitas eiꝰ non omuia penega
hoc est claudinon potest quia desectũ non patiur
cum ergo nusqua desit de illic tamendir ee ubiapes
ta dicente a postolo in ipsõ uiuimꝰ & mouemiur & sunts
ipse tamen innullo ẽ nisi in quo uoluestmi stehor

Expanded text:
intervallo, clarissimus quidem, sed ut possit aspici; si intervallo, clarissimus quidem, sed ut possit aspici; si pervenitur, ut tenebrae ex lumine ortum capere videantur. Itaque qui fecit lucem, hoc modo creavit et tenebras, quomodo faciens aquam simul creavit et terram: ut sicut firmum aquae terra est, ita tenebrae defectus luminis. Deusapparuit, hoc ueluti latebat in corpore, quod, cum uoluit, manifestauit. quo erat? Nam si cum corpore clausis ostiis intravit ad discipulos , quemadmodum divinitas ejus non omnia penetrat? hoc est, claudi non potest, quia defectum non patitur. Cum ergo nusquam desit Deus, illic tamen dicitur esse, cuncta, dicente Apostolo, In ipso enim vivimus, movemur et sumus ; ipse tamen in nullo est nisi in quo voluerit. Myster
Abbreviated transcription (Latin):
ipase lectio e plan&: in quadies ante noctans
aitione significat᷑: haec omna supra memorata scđm
undiomginem diximꝰ uerũ si altius loquiue limꝰ intel¬
tũ nrm spiritalien gentes uigore in congruũ depͥher¬
mꝰ tenebras antelucem cr&eatas ad serere sienim lu
scelestis natura est & tenebrarũ terrȩna inaeptum
qẽ post tenebras iucem factam putare quiamorses
cem quidem factam sediniqua : nunc mundus ẽ par
nonquia tunc creataẽ dicit quia omnia spiritalia
te creata sunt quam carnalia ut lux qu&ȩ in suꝑnis
at fier & insub iectis ut lampas indomo qua au̾rati¬
e ante lucem tenebre dicuttꝰ: cum seꝑ post lucem uide¬
tur: deniq caelestia & spin talia iumen natura esse
eduntꝰ terrena & carnalia tenebraru ut tenebra¬
mnatura potentia luminis subsistere uideatur:
ia omne inum summitatis ẽ: namsi requiramꝰ in

Expanded text:
ui, cum ipsa se lectio explanet, in qua dies ante noctem aperta ui, cum ipsa se lectio explanet, in qua dies ante noctem aperta ratione significatur. Haec omnia supra memorata secundum mundi originem diximus. Verum si altius loqui velimus, intellectum nostrum spirituali erigentes vigore, incongruum deprehendimus tenebras ante lucem creatas asserere. Si enim lucis coelestis natura est, et tenebrarum terrena, ineptum utique est post tenebras lucem factam putare: quia Moyses lucem quidem factam, sed in qua nunc mundus est parte, non quia tunc creata est, dicit; quia omnia spiritualia ante creata sunt quam carnalia, ut lux quae in supernis erat fieret in subjectis, ut lampas in domo. Qua autem ratione ante lucem tenebrae dicuntur, cum semper post lucem videantur? Denique coelestia et spiritualia lumen natura esse creduntur, terrena et carnalia tenebrae; ut tenebrarum natura potentia luminis subsistere videatur, quia omne imum summitatis est. Nam si requiramus, in
Abbreviated transcription (Latin):
to ꝓbatur noctẽ habens subiectam si enimnumerus
fais nomine continer &ꝰ p̃ir & nox diem namꝗ roma
eguu hiuabent huspami & galli &aiffis & c&o  subiecti
quia uidȩi in sabbatum uespere iubentꝰ intrare non consile¬
rantes curita mandatũ sit: namutiq ꝑndie necesse lali
emere sibiescas &pͥparare in sabbatũ & lautũ ire muo¬
quid possent hac nocte facere ut ortodie intrarat
sabbatis dns certe uespere resurrexit & diei depo¬
t᷑ indie eni resurrectio cȩlebratꝰ quidies domines
a ppellatꝰ᷑ sicenim legis haeo dies quam fecit dis no
p̃tento diei siue futuro semꝑ nox subiec taẽ quadir
dine in foor ẽ & natura : dicente a postolo filudas¬
sol& dici cumillo quis es t consulsiergo & nox ante des
put& nam& lunautiq initio mane factaẽ qua ci
decima facta etim lucere debuit tota noete de
tiones derẽ manifesta coacti sumꝰ latus leni

Expanded text:
ate probatur noctem habens subiectam. si enim numerus ate probatur noctem habens subiectam. si enim numerus noctis nomine contineretur, praeiret nox diem. nam quia Romani regnum habent, Hispani et Galli et Affri et ceteri subiecti eis quia Iudaei in sabbatum uespere iubentur intrare, non considerantes cur ita mandatum sit. nam utique pridie necesse habent emere sibi escas et praeparare in sabbatum et lautum ire. numquid possent haec nocte facere, ut orto die intrarent in sabbatum? dominus certe uespere resurrexit et diei deputatur. in die enim resurrectio celebratur, qui dies dominicas appellatur - sic enimlegis: haec dies quam fecit dominus non e enim praeterito diei siue futuro, semper nox subiecta est, quia et ordine inferior est et natura dicente apostolo: filisolet dici, Cum illo quis erit consul? Si ergo et nox ante diem mputetur. Nam et luna utique in initio mane facta est quarta decima: facta enim lucere debuit tota nocte, et ntentiones de re manifesta coacti sumus latius loq
Abbreviated transcription (Latin):
sinox p̃ier & diem subuocabilo noctis conpitae
te & non post quinq dies nec legss¬
s meminimꝰ alicubi noctẽ ante diem significata nam fu
inquit morses in monte xl. dieb. & xl. noctib & inpsalmo¬
linquit nonur & tȩ ꝓcliem neq luna ꝑ noctẽ & ut deipsispis¬
uordus demꝰ &c emplu: fiant inquit luminaha in fir¬
ciuna sub sole ẽ ita& nox sub die & in euangelio habemus
diuit mortẽ donec uideant filium hominis in regno
o& sabiecit : & factũ post dies octo & c&era numqud
n inhoc numero continentꝰ & noctes & alioloco: haec in¬
it ib& hania gestas transior danen ubierat iohan¬
s liptizans postera die uid& ihim uenientẽ nunquid
rit postera nocte : iterũ sequitꝰ sequentidie uoluit
fusci ingaleam : & in subiectis & dio tertia nuptie
te sunt inchanangalileȩ: Ecce ubiq diesin auctois¬

Expanded text:
si nox praeiret diem, sub uocabulo noctis conputaresi nox praeiret diem, sub uocabulo noctis conputarete\\ et non: \'post quinque dies\'? nec legiss meminimus alicubi noctem ante diem significatam. nam fuit, inquit, Moyses in monte XL diebus et XL noctibus; et in psalmo: sol, inquit, non uret te per diem neque luna per noctem; et ut de ipsis primordiis demus exemplum: fiant, inquit, luminaria in firsicut luna sub sole est, ita et nox sub die. et in euangelio habemus tabunt mortem, donec uideant filium hominis in regno suo. et subiecit: et factum est post dies octo, et cetera. numquid non in hoc numero continentur et noctes? et alio loco: haec, inquit, in Bethania gesta sunt trans Iordanen, ubi erat Iohannes baptizans. postera die uidit Iesum uenientem. numquid dixit: \'postera nocte\'? iterum sequitur: sequenti die uoluit proficisci in Galileam, et in subiectis: et die tertia nuptiae factae sunt in Channan Galileae. Ecce ubique dies in auctorit
Abbreviated transcription (Latin):
mantia & tam̃ subiec ta sunt homini: ucdam falia¬
nonergo id circo nox p̃serri deb& dieiquia ante legui¬
tur & tenebre : cum a pareat & dignitate : lum &te¬
nebis & tempore diem nocti ante poni sicut enim supt
re & factum ẽ mane diesunus : naminisi dies fuss& ie
nox tenebre enimerant quȩ cum in lumr ta sunt. Qpte¬
rt diescur susuo ꝑ acto factusẽ uespere & cumpost
uesperũ inluxisse factus ẽ dies pihmꝰ nocte transaca
ut diem requir &ꝰ nox hoc & incdignu e &rationeu
quomodo ergo nox ante diem dir : cuius nom postda
legis non enim appellata fuiss& nox neq uespera nss
ta lux diem egiss& quo trans acto factusẽ uespere
quiẽ nox dies utiq factusẽ uespere ut scias nocte ꝑ¬
temẽe diei : tunc etum consumatꝰ dies cum transut dus
deniq sic dicimꝰ annꝰ dies hab& .ccc. lx v nonuuese
sub auoto ytate enim diei significamꝰ & nocte holi

Expanded text:
animantia et tamen subiecta sunt homini. animantia et tamen subiecta sunt homini. non ergo idcirco nox praeferri debet diei, quia ante leguntur tenebrae, cum appareat et dignitate lumen tenebris et tempore diem nocti anteponi. sicut enim supra ere et factum est mane dies unus. nam nisi dies fuisset, nec nox; tenebrae enim erant, quae cum inluminatae sunt et praeteriit dies cursu suo peracto, factus est uesper. et cum post uesperum inluxisset, factus est dies primus nocte transacta, ut diem sequeretur nox. hoc et dignum est et ratione Quo modo ergo nox ante diem dicetur, cuius nomen post diem legis? non enim appellata fuisset nox neque uesper, nisi facta lux diem egisset, quo transacto factus est uesper, qui est nox: dies utique factus est uesper, ut scias noctem partem esse diei. tunc enim consummatur dies, cum transit et non denique sic dicimus: <annus dies habet CCCLXV\', non utiqusub auctoritate enim diei significamus et noctem; nam
Abbreviated transcription (Latin):
iper&ꝰ siueq: incȩlis s ait siueq: interris : In hac ergo
urte quȩ ad terras ꝑtin&ꝰ ante tenebras legimꝰ qua
icem hoc quantũ ad ordinem lectiones ꝑtin& non quan¬
um ad dignitate namutiq multo melior lux qua tene¬
re in munditam ratione iux accipit nom ut appell&
les & tenebre nox sed hac scilic& ratione quiadũ in lu¬
enebre appellatꝰ dies n ox ergo cumdir speratur fu¬
urus dies & cumdies dir speratur fore nox : cumue¬
o officia haec cessauerint transeunte mundo tenebre
nt tenebre neq dies cum occidere cessa uent lumen:
biem &ernitase cessant haec nomina quia cũ mudo
peper̃. demiq ante quam lux fier& qua appellata est
es non nox legitꝰ fuisse sed tenebre quae post qua in lu¬
pmata sunt: & pͥterut lux uespere appellato sunt &
it uideꝰ quia & celum ante soleme & tunc cdatate
ior est sol & terra ante homine & pecora & c&tra

Expanded text:
iperet, siue quae in caelis sunt, ait, siue quae in terris. In hac ergo parte, quae ad terras pertinet, ante tenebras legimus quam lucem. hoc, quantum ad ordinem lectionis pertinet, non quantum ad dignitatem; nam utique multo melior lux quam tenebrae. in mundi tamen ratione lux accepit nomen, ut appellaretur dies et tenebrae nox, sed hac scilicet ratione, quia, dum inlutenebrae, appellatur dies. nox ergo cum dicitur, speratur futurus dies et, cum dies dicitur, speratur fore nox. cum uero officia haec cessauerint transeunte mundo, tenebrasint tenebrae, neque dies, cum occidere cessauerit lumen. ubi enim aeternitas est, cessant haec nomina, quia cum mundo coeperunt. denique antequam lux fieret, quae appellata est dies, non nox legitur fuisse, sed tenebrae; quae postquam inluminatae sunt et praeteriit lux, uespera appellatae sunt et bent uideri, quia et caelum ante solem est et tamen claritate maior est sol et terra ante hominem et pecora et cetera
Abbreviated transcription (Latin):
insurgit increatore aut aliquid repentinu passe
quod sit aduersus ir acundiam &citatus in parent
iniuriosus &x istit xpo au in carnatiosua in iuna
uocat : dũ enim ignorant homines sacramentu in¬
carnatixp̃i blasfemant in dignũ dicentes sifilia
dĩ qui incorporalis & simplicis naturȩ ẽ homin
more natus dicatꝰ blas femant ergo ꝗ ignora
misterium : quam obre conuersis his porrigens
est manus ꝗ sic contra uerũ ex istunt dumpr
uero se facere arbitrantur tortus huius inun
e ex ungulatus : hoc uerũ ee dicit quod equtiꝰ
s pra memorati au iudȩi aliud senserunt & alis
egerunt : quisine iudice & carnifice conscienti
sua teste semꝑ torque tur quienim ꝑerrorea
ncus extitit: uero cunconuer sum fueo gaude
dogriouiste eueritate maliuolus etuna o huahde
Uoemendo: siemm conuertent se incipi& ueru

Expanded text:
insurgit in creatorem aut aliquid repentinum passus, insurgit in creatorem aut aliquid repentinum passus, quod sit aduersum, iracundia excitatus in parentem iniuriosus existit. Christo autem incarnatio sua iniuriam prouocat. dum enim ignorant homines sacramentum incarnati Christi, blasphemant indignum ducentes, si filius dei, qui incorporalis et simplicis naturae est, hominum more natus dicatur. blasphemant ergo, quia ignorant mysterium. quam ob rem conuersis his porrigenda est manus, quia sic contra uerum existunt, dum pro uero se facere arbitrantur. tortus huius modi et exungulatus hoc uerum esse dicit, quod sequitur; supra memorati autem Iudaei aliud senserunt et aliud egerunt, qui sine iudice et carnifice conscientia sua teste semper torquentur. qui enim per errorem inimicus extitit uero, cum conuersus fuerit, gaudet cognouisse se ueritatem. maliuolus enim non habet quod emendet; si enim conuerterit
Abbreviated transcription (Latin):
nia pec cataremit tentur. & qui dixerit inqui
uerbum contrafilium hominis remit t&ur ei
nnibi. omnia enim peccata conplexus est pre
d maliuolentia scientes prudentesq opera qus
debant ingestis saluatoris diee. ut pplu aside eiꝰ
uerterent haec simulabant eͥe prin cipes demoni¬
rum hinc ẽ unde dicit eisdns uos hab&is clauẽ
cientia: & onequos intratis neq alios sinitis in¬
toire hacergo sententia contramali uolos pro¬
ataẽ quib remedium inueniri non potest: ut
aluentur nihil est enim hoc enmine grauius:
fingit enim falsum ee quod scit ee uerum iudȩi
etnm qui sub di lege eẽ udebantur : quibus quȩ fac¬
ta promissio xpiest : uidentes magnalia & intelleg
remitti qui conscientia sua testedo cui se deuotos a¬
peccetur diuersi sunt causae : aut enimaliquis dum
felicitati alterius inuid& : dolore humilitatis sue

Expanded text:
mnia peccata remittentur: et qui dixerit, inquit, mnia peccata remittentur: et qui dixerit, inquit, uerbum contra filium hominis, remittetur ei. hominibus; omnia enim peccata conplexus est praesanctum, sed maliuolentia. scientes enim prudentesque opera quae uidebant in gestis saluatoris dei esse, ut populum a fide eius auerterent, haec simulabant esse principis daemoniorum. hinc est unde dicit eis dominus: uos habetis clauem scientiae et neque uos intratis neque alios sinitis introire. haec ergo sententia contra maliuolos prolata est, quibus remedium inueniri non potest ut saluentur. nihil est enim hoc crimine grauius; fingit enim falsum esse quod scit esse uerum. Iudaei enim qui sub dei lege esse uidebantur quibusque facta promissio Christi est. uidentes magnalia et intellegremitti, qui conscientia sua teste deo, cui se deuotos dil in Christum peccetur, diuersae sunt causae. aut enim aliquis, dum felicitati alterius inuidet, dolore humilitatis suae
Abbreviated transcription (Latin):
uus quentos habere hor rendum & ualiduro
uioti abeo fuerimuss ult nos ad auc liũ soui coti¬
auoti. do lons elisos nos et uurmut disi bre patati
uerint di esilli quos dicit dns nulla fi& aluacaira
ta & sinegetur hominibus penitentia nemopo¬
terit saluus fieri : sienim nemo inquit glonabitur
mundum sehabere cor & a libinemo ait sine sor
nec in fans unius dieis quis poterit euadere sipea¬
tentiari deneg&tur: & ubiẽ quod dicit dns ꝗ gas¬
dium erit incaelo suꝑpec catorem penitentiam
agentem : sed maiora cnmina inquit ignoscin
debent: fornicatio & idolatria & ubiẽ dictũdos¬
nicum quo omnia pec cata & blasphemias promit¬
dicit posse nemitti &x cepto uno : nunc elege no¬
uatione de quib: uis dictum deadhuc non credem¬
b: aut deiam credentib: side non credentibus
quomodo datur remissio peccatorum cum consta
scm. nam non nulli gesta dominica mageas appel¬
tib: uis dictum exclusa est ad seueratio tua: quiao¬

Expanded text:
um nos habere horrendum et ualidum, si uicti ab eo fuerimus, uult nos ad auxilium suum confugere dolens elisos nos, ut uirtute eius reparati fuerint dies illi, quos dicit dominus, nulla fiet salua caro, ita et, si negetur hominibus paenitentia, nemo poterit saluus fieri. si enim nemo, inquit, gloriabitur mundum se habere cor. et alibi: nemo, ait, sine sorde, nec infans unius diei. quis poterit euadere, si paenitentia denegetur? et ubi est quod dicit dominus, quia gaudium erit in caelo super peccatorem paenitentiam agentem? Sed: \'maiora crimina,\' inquit, \'ignosci non debent, fornicatio et idolatria/ et ubi est dictum dominicum, quo omnia peccata et blasphemias promitdicit posse remitti excepto uno. nunc elige, Nouatiane, de quibus uis dictum: de adhuc non credentibus aut de iam credentibus? si de non credentibus, quo modo datur remissio peccatorum, cum constet n spiritum sanctum? nam non nulli gesta dominica magias appeltibus uis dictum, exclusa est adseueratio tua, quia o
Abbreviated transcription (Latin):
aut in eo ꝑmanentes iustus deperirent : hoc
quod dixit ꝑ proph&am nolo mortem mon ens
an tu ut reuertatur & iuuat: ita factu est ut
rituris peccatorum causa niniuitis ignosce¬
ur penitentia sub sequente ut quid & enim
tum annis sub noe arcam inuenimꝰ fabiꝰ ca¬
ninisi ut uidentes & audientes quid imssiner&
endarent. se neminem enim uult ds perire:
c ẽ unde insalomone legimꝰ quo inquit altissimꝰ
sertus ẽ poenitentib & iterum misereris om

Expanded text:
irent? hoc est quod dixit per profetam: nolo mortem morientis, quantum ut reuertatur et uiuat. ita factum est ut morituris peccatorum causa Nineuitis ignosceretur paenitentiasubsequente. ut quid etenim centum annis sub Noe arcam inuenimus fabricatam, nisi ut uidentes et audientes quid inmineret emendarent se? neminem enim uult deus perire. hinc est unde in Solomone legimus: quoniam, inquit, altissimus misertus est paenitentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
re nam solent dicere stulti ideo in quiunt iudit &
placuerunt ei quia ante nesciebat : Geb&as quot
do nesciuit qui quod uoluit ꝓductu ẽ aliquis iuit
quod nescit & quiꝰ potest facere : potest diciquas
cit quid faciat & quod ampliuse nomipse fecit sa
iussit ut fier& & qua uissit non est huius urtias
ut facer& sed quia huic omnia possibilia sunt ubt¬
te hoc quȩ non poterat caepit possȩ ut ad huus lu¬
dem ꝓficer & duplex enim iurtus e ut in sen sibilemt
ber & sea sibilia ꝓducer&: sexto uero die p̃cepit u
ꝓ ducer&ꝰ terra anima uiuente quad rupediaes
tias terrae & factume sic: & ꝓduc ta sunt: &iudi
ds qui abona sunt & ualdebona quia om̃a necessas
sunt sepradiota igitur die dixit ds faciam le

Expanded text:
re. nam solent dicere stulti: ideo,\' inquiunt, uidit et re. nam solent dicere stulti: ideo,\' inquiunt, uidit et placuerunt ei, quia ante nesciebat.\' o hebetes, quo modo nesciuit, qui quod uoluit, productum est? aliquis uult quod nescit? et qui potest facere, potest dici quia nescit quid faciat? et quod amplius est, non ipse fecit, sed iussit ut fieret; et quam iussit, non est huius uirtutis ut faceret? sed quia huic omnia possibilia sunt, iubente hoc quae non poterat coepit posse, ut ad huius laudem proficeret duplex enim uirtus est, ut insensibilem iuberet sensibilia producere. Sexto uero die praecepit, ut produceret terra animam uiuentem, quadripedia et bestias terrae; et factum est sic et producta sunt. et uidit deus quia bona sunt, et ualde bona, quia omnia necessaria sunt. Supra dicta igitur die dixit deus: faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ man& initio diei : ꝗa simul cumluce priore
coner&us ẽ : trib: igit᷑ dieb: sine luminasib: his fuit
nunidus non emerant ad hunc quib: ꝓficerent offici
deorũ a iubiau ꝓduxit terra herbam pabuli &
igna fructifera necessana fuerunt quae enuta¬
ait uel conseruarent quȩ erant ꝓducta quia er¬
go generatio omnis horum interuentũ ꝑficitur
honoportuit prius hoc fien eorũ effect uquae
pducta d&erras ortaputarentꝰ sedilla ante
sacero & sichaec ut sine his facta non ambigant᷑:
quinto deinde die aquas iussit ꝓducere reptilia an¬
marũ uiuarũ & uolatilia uolantia suꝑ t̃ra scđ in fis¬
mam̃ tũ caeli & factũ est sic : & inter c&era & uiditu
quit ds̃ quiabonas & dixcrescite & multiplicami¬
ideo aũ ad iecit & uidit dic̃ quia bona sunt ꝗ aquibia
dicunt᷑ mala ẽẽ: ut uel sic erubes cant: quando enm
đe & condi torꝰ suo placent: nulliutiq debent disple¬

Expanded text:
dicimus, manet in initia diei, quia simul cum luce priore dicimus, manet in initia diei, quia simul cum luce priore concretus est. Tribus igitur diebus sine luminaribus his fuit mundus; non enim erant adhuc quibus proficerent officia eorum. adubi autem produxit terra herbam pabuli et ligna fructifera, necessaria fuerunt quae enutrirent uel conseruarent quae erant producta. quia ergo generatio omnis horum interuentu perficitur, non oportuit prius hoc fieri, ne eorum effectu, quae producta de terra sunt, orta putarentur, sed illa ante facere et sic haec, ut sine his facta non ambigantur. Quinto deinde die aquas iussit producere reptilia animarum uiuarum et uolatilia uolantia super terram secundum firmamentum caeli; et factum est sic. et inter cetera: et uidit, inquit, deus quia bona ideo autem adiecit: et uidit deus quia bona sunt, quia a quibusdam dicuntur mala esse, ut uel sic erubescant. quando enim deo et conditori suo placent, nulli utique debent displice
Abbreviated transcription (Latin):
terrã quarto iterũ die iussit dş fiem lumine
infirmamtocaeli ut luceant suꝑ tͥram luminad
maius in inchoatione diei & luminare minꝰi
choationẽ noctis & stellas: haec ad cone cis
& natiuitatẽ & adnictꝰmta ꝑtinent eoran
quae gignunt᷑ inmundo & ad signa temporũ certis
titulis necessana nec non & adornatũ totius mundi
sic̃ enim ad or natũ domꝰ ꝑtin&: sicamera eiꝰ habeat
auro distincta laque ana ita & mundo ornatum
prestant stelle diuersa luce fulgentes: luciitaq
quȩ sactaẽ prꝰor ẽ additus splendor solis ita ut co¬
nexa sint haec & indiuidua noctiau quȩ erat tene¬
brosa datũ c̃ iuminare : utꝗa quar tadecima fuit
luna quando facta ẽ sic̃ ait luminare nimꝰ m in¬
choationẽ noctis facta enim tota nocte iuxit a par¬
teergo ad totu dictue in inchoationem noctis:
ꝗ añ seꝑ uespere luc& iuminare aumanis ut solem

Expanded text:
terram. Quarto iterum die iussit deus fieri luminaria terram. Quarto iterum die iussit deus fieri luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram: luminare maius in inchoationem diei et luminare minus in inchoationem noctis et stellas. haec ad conceptum et natiuitatem et ad nutrimenta pertinent eorum, quae gignuntur in mundo, et ad signa temporum certis titulis necessaria nec non et ad ornatum totius mundi. sicut enim ad ornatum domus pertinet, si camera eius habeat auro distincta laquearia, ita et mundo ornatum praestant stellae diuersa luce fulgentes. luci itaque, quae facta est prior, est additus splendor solis, ita ut conexa sint haec et indiuidua; nocti autem, quae erat tenebrosa, datum est luminare. et quia quarta decima fuit luna, quando facta est, sic ait: luminare minus in inchoationem noctis; facta enim tota nocte luxit. a parte ergo ad totum dictum est: in inchoationem noctis, quia non semper uespere lucet. luminare autem maius, quod solem
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ut diuider & intra qua querat sipra fir mnamtu¬
& intͥ aquam que erat sub fir mamͥta ut diuir tute
inmedio aquaru consister& firmamtu subse & in¬
trase & supra &circase habens aquam ut e& con¬
caiũ deforis & in tramunitu ne aq: siue ex terion
siue intehores paene trarent concauũ eiꝰ ut e& quis
domꝰ munita atq firmata ut secunꝰ essent habi¬
tantes in ea. tertio die iussit congregan a quan
qua erat sub caelo hoc est intra capacitatẽ firm¬
mͥti in congregationẽ unam ut apparer& and
quȩ ẽ terra & factue siç & hausta enim latitudoe
terrȩ factue uelud alueum in quod demer gerdes
omnis aqua quae erat in trafirmamtu & tuncap¬
paruit arida recedentienim aqua necesse erat
apparer& tͥra facta iusibilisq. pihus fuerat u¬
uisibilis : tunc arida appellata ẽ terra & congr¬
gationes aquarũ maria & iussit ꝓducer terr
herbam pabuli & ligna fruotifera ad semens

Expanded text:
 ut diuideret inter aquam, quae erat supra firmamentuet inter aquam, quae erat sub firmamento, ut dei uirtute in medio aquarum consisteret firmamentum sub se et intra se et supra et circa se habens aquam, ut esset concauum de foris et intra munitum, ne aquae siue exteriores siue interiores . penetrarent concauum eius, ut esset quasi domus munita adque firmata, ut securi essent habitantes in ea. Tertio die iussit congregari aquam quae erat sub caelo, hoc est intra capacitatem firmamenti, in congregationem unam, ut appareret arida, quae est terra, et factum est sic. exhausta enim latitudine terrae factum est uelut alueum, in quod demergeretur omnis aqua, quae erat intra firmamentum, et tunc apparuit arida. recedente enim aqua necesse erat appareret terra facta uisibilis, quae prius fuerat inuisibilis. tunc arida appellata est terra et congregationes aquarum maria. et iussit producere terram herbam pabuli et ligna fructifera ad semen super
Abbreviated transcription (Latin):
ixit enim inter c&era : haec locutus est esaias
quando uidit maiestatem eius & locutus est deci
in nouo au stephanus primus martyr stantemui¬
disse sedicit ihm ad extris di quid est istud ut hic
quasi subiectis uideatur post triumphos: & illic qu¬
si dñs ante quam di iuncer& ꝓut causa se fecit ita
& dñs seostendit proph&e enim uisus est quasi rex
corripiens plebem & hoc seostendit qđ erat : in
pace enim erat causa deitatis eiꝰ : stephano auit
stanr apparer& fecit calumnia iudeorum: instro¬
ano aũ saluatoris causaiumpatiebatur: ideo sedent
iudicidõ stans apparuit quasi qui causam dicer& &q
bona causa eius est addexteram iudicis erat : omnsto
qui causam dicit st& necesse est:¬

Expanded text:
IXIT ENIM INTER CETERA: HAEC LOCUTUS EST ESEIAS. QVANDO UIDIT MAIESTATEM EIUS ET LOCUTUS EST DE EO\' —, IN NOUO AUTEM STEPHANUS PRIMUS MARTVR STANTEM UIDISSE SE DICIT IESUM A DEXTRIS DEI? QVID EST ISTUD UT HIC QVASI SUBIECTCS UIDEATUR POST TRIUMPHOS ET ILLIC QVASI DOMINUS, ANTEQVAM UINCERET? Prout causa se fecit, ita et dominus se ostendit. profetae enim uisus est quasi rex corripiens plebem et hoc se ostendit quod erat; in pace enim erat causa deitatis eius. Stephano autem ut stans appareret, fecit calumnia Iudaeorum. in Stephano autem saluatoris causa uim patiebatur; ideo sedente iudice deo stans apparuit, quasi qui causam diceret, et quia bona causa eius est, ad dexteram iudicis erat. omnis enim qui causam dicit, stet necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
par& secundo aduentui magis congruit : tuncems
aꝑte manifestabitꝰ : omnib: sic dicente scrpturaue
uidebit illum : omnis oculus : & plangent se suꝑ illu c
trib terrȩ: & qu illũ crucifixerunt : itaq simutro
aduentu hoc conten& quia sol contenebrabitur
dieb: qui dies ille ẽ quo amplianꝰ solem & lunam cea¬
nit scrptura ait enim interc&era esaias dicens
eritq suꝑ omnem montem & celsũ & inomnilo co qcio¬
so aqua ꝑ ambulans indie illa cumperierint multi cun
ceciderint turres : & ent lumen lune ut lum̃ sols
& lux solis erit septie s tantum indie cumsanab
contritionem populi sui & c&era : quidies potest
tellegi quo ꝓmisit sedns sanare contiitionemp¬
puli sui: hoc opinor ẽ dies quẽ pater iohannis gas¬
arias ostendit dicens : benedictus ẽ ds̃ israhelꝙ
uisi tauit & fecit redemptionem plebis suae
erexit cornu salutis nr̃ae in domo lauid puey sui :

Expanded text:
apparet, secundo aduentui magis congruit; tunc enim apparet, secundo aduentui magis congruit; tunc enim aperte manifestabitur omnibus sic dicente scriptura: tunc uidebit illum omnis oculus et plangent se super illo omnes tribus terrae et qui illum cruci fixerunt. Itaque si in utroque aduentu hoc continetur, quia sol contenebrabitur illis diebus, qui dies ille est, quo ampliari solem et lunam cecinit scriptura? ait enim inter cetera Eseias dicens: eritque super omnem montem excelsum et in omni loco excelso aqua perambulans in die illa, cum perierint multi, cum ceciderint turres. et erit lumen lunae ut lumen solis; et lux solis erit septiens tantum in die, cum sanabit contritionem populi sui et cetera. qui dies potest intellegi, quo promisit se dominus sanare contritionem populi sui? hic, opinor, est dies, quem pater Iohannis Zacharias ostendit dicens: benedictus est deus Israhel, quia uisitauit et fecit redemtionem plebi suae et erexit cornu sal
Abbreviated transcription (Latin):
sẽe discipulos non ut repugnar& qui pati uolebat :¬
dut dixi & p̃scium se huius rei & in potestate habe¬
e passionẽ suam ostenderet: humiliar& aũ se huma
um in pymo aduentu dñ p̃dictum sit qui conte¬
nebrar& sol in passione eiꝰ eadem hora qua fac
im ꝓbatur id est meridie : sic enim scyptũ est in a¬
pdie a sexta hora contenebratus ẽ solusq adhoram
onam : &ita compl&a ẽ ꝓph&ia supradiciti ꝓph&e
nago huius reiquȩ futura ẽ in aduentud ñi secundo
ppassione dñi ẽ ostensa quia infine cumceperit dñs
aduenire ut iudic& mundum soluentur luminara
ab officio suo dicente dno: in illis dieb: sol contenebr¬
bitur & luna non dabit lumen suũ : quod quidem &
hel ꝓph&e non p̃termisit : ut cum amultis significe
sine dubio impleri credatꝰ : ita enim dixit sol conus¬
tetur intene bras & luna insanguinem piiusqu
ueni& dies dñi magnus & manifestus oquantumi

Expanded text:
esse discipulos, non ut repugnaret qui pati uolebat, sesse discipulos, non ut repugnaret qui pati uolebat, sed, ut dixi, et praescium se huius rei et in potestate habere passionem suam ostenderet, humiliaret autem se huCum in primo aduentu domini praedictum sit, quia contenebraretur sol in passione eius eadem hora qua facprobatur, id est, meridie. Sic enim scriptum est in Adie a sexta hora contenebratus est sol usque ad horam nonam, et ita completa est prophetia supradicti prophetae. nim huius rei, quae futura est in aduentu domini secundo, in passione domini est ostensa, quia in fine, cum coeperit dominus aduenire ut iudicet mundum, soluentur . luminaria ab officio suo dicente domino: in illis diebus sol contenebrabitur et luna non dabit fulgorem suum. quod quidem et Iohel profeta non praetermisit, ut, cum a Iohel significatur. sine dubio impleri credatur. ita enim dixit: sol conuertetur in tenebras et luna in sanguinem, priusquam ueniat dies domini magnus et manifestus. hoc, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
rat ut in utroq uindicare seposse non ambiere
inimici uero ꝓcerto haberent datam sibi abeopi¬
testatẽ ut hȩc facerent : non enim uictus appareb
sed tradens uolun tatieorũ : quare ergo sententu
dataẽ ut quiaccipit gladium gladio pereat nisse
nullilic& &cepto iudice gladio quẽ quam oceidr
A postolo aũ p&ro usq ad hoc ꝑmissu est quod iolss
facer& non quod occider&: hoc enim audieos
iterum ꝑcuter&: dicit p̃t̃ ea quia xp̃ianis iam fac¬
soccidere non lic& : in misen cordia enim positis lege
sis mundo credidi ut inonliceat aspere : illud aũ qđ
te euntib inuia discipulis mandas se uid&ꝰ ut nihil
llerent inuia pacis ẽ causa& gratia uir tutum &
fabilitas doctrine : quid enim opuserat tollere
uquid inuiam quib: signorũ causa omnia offerenda
at : ad ubiaũ tempus quo: sepati ꝑmisit aduenit¬
ut̃ quod rixa magis bellũ inminebat: armatosiu

Expanded text:
rat, ut in utroque uindicare se posse non ambigerentur, rat, ut in utroque uindicare se posse non ambigerentur, inimici uero pro certo haberent datam sibi ab eo potestatem, ut haec facerent. non enim uictus apparebat, sed tradens se uoluntati eorum. quare ergo sententia data est, ut qui accipit gladium gladio pereat, nisi quia nulli licet excepto iudice gladio quemquam occidere ? apostolo autem Petro usque ad hoc permissum est, quod dolorem faceret, non quod occideret. hoc enim audiens, ne iterum percuteret, didicit praeterea, quia Christianis iam factis occidere non licet in misericordia enim positis lege iuris mundo crediti uti non liceat aspere. illud autem quod ante euntibus in uia discipulis mandasse uidetur, ut nihil tollerent in uia, pacis est causa et gratia uirtutum et adfabilitas doctrinae. quid enialiquid in via, quibus signorum causa omnia offerenda erant? At ubi tempus, quo se pati propter quod rixa magis bellum inminebat, armatos iubet
Abbreviated transcription (Latin):
resisti acius inimicis iuber& intantũ ipsũ se eẽ
iufuerat ostendens ut iam d&entus aurem
quȩ abscisa fuerat restituer& : ut quod gladio opes¬
rante deciderat redder& : non quasi carnalis ut
medicus sed quasi corporis conditor opus suũ tro¬
tũ refinxit : nec enĩ possunt medici abscisa corpor
membra reparare : ut aũ di uirtus non deminut
in illo sedita ut fuerat iẽe uider&ꝰ & illud firn¬
r& quod dixerat : potestatem habeo ponendi anu
mea & potestatẽ habeo iterũ sumendieã : hace
causa gladios paran non t̃m iussit occidi: Nunc
luo suꝑ est quare contuens factũ a postoli p&i eũqu
gladio usus fuent gladio dix̃ penre : cum non inus
ꝑcussisse uideatꝰ : nam sicut significatꝰ inluca ipsodni
ꝑmittente ꝑcussit & sic ꝓhibitus haec audiuit : ideoa
enim ꝑmissum᷑ ut &iundicare seposse uiderentur
sed nolle & iurtus ostender&ꝰ in eo manere in quoss¬

Expanded text:
resisti acrius inimicis iuberet in tantum ipsum se esse resisti acrius inimicis iuberet in tantum ipsum se esse qui fuerat ostendens, ut iam detentus aurem quae abscisa fuerat restitueret, et ut quod gladio operante deciderat redderet. non quasi carnalis utique medicus, sed quasi corporis conditor opus suum truncatum refinxit. nec enim possunt medici abscisa corporis membra reparare. ut autem dei uirtus non deminuta in illo, sed ita ut fuerat inesse uideretur et illud firmaret quod dixerat: potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendi eam, hac ergo causa gladios parari, non tamen iussit occidi. Nunc illud superest, quare contuens factum apostoli Petri eum, qui gladio usus fuerit, gladio dixit perire, cum non iniuste percussisse uideatur. nam sicut significatur in Luca, ipso domino permittente percussit et sic prohibitus haec audiuit. ideo etenim permissum est, ut et uindicare se posse uiderentur, sed nolle, et ut uirtus ostenderetur in eo manere, in quo fue
Abbreviated transcription (Latin):
freenim debuit in gratis seruis & ad dnm ȩne candũ
ematis : si singula membra inspicias cause cuius
spatifieri rationem inuenies : & alia quȩ requiras
is dictis : quid eñ opuserat ut hic qui spiritali fre¬
is erat uirtute gladio siober& parari carnales &
qiuipiꝰus inuia iusserit : nec peram ferri nec peccuni¬
m. nec uirgam. nunc iuber& haberi quipnus pro¬
uibuit: incipiamꝰ igitur cur gladios iusserit paray
cedi ꝓhibuit explanare non solum enim inimicorũ
erũ &iam ipsorũ discipulorũ suoru Causa ad suꝑuen¬
turũ bellũ arma ꝓcurari p̃cipit : noua enim & mira¬
ilis res futura erat : ut hic quinoua & in audita signa
faciebat sic subito humiliar&ur ut & uerberb: subi¬
er&ur & morti : neergo uelud in p̃scius haec pati
uder&ur & quo forte uirtus recessiss& : haȩc om¬
ua sic p̃dixit ut non dubi tar& dehis sed p̃scius contra
naec separar& : & quiꝰ uoluntate humiliatus ẽ non

Expanded text:
tere enim debuit ingratis seruis et ad dominum necandum tere enim debuit ingratis seruis et ad dominum necandum armatis. Si singula membra inspicias causae, cuius uis patefieri rationem, inuenies et alia quae requiras his dictis. quid enim opus erat, ut hic, qui spiritali fretus erat uirtute, gladios iuberet parari carnales et, qui prius in uia iusserit nec peram ferri nec pecuniam nec uirgam, nunc iuberet haberi, quae prius prohibuit? Incipiamus igitur, cur gladios iusserit parari et caedi prohibuit, explanare. non solum enim inimicorum, uerum etiam ipsorum discipulorum suorum causa ad superuenturum bellum arma procurari praecepit. noua enim et mirabilis res futura erat, ut hic, qui noua et inaudita signa faciebat, sic subito humiliaretur, ut et uerberibus subiceretur et morti. : ne ergo uelut inpraescius haec pati uideretur et a quo forte uirtus recessisset, haec omnia sic praedixit, ut non dubitaret de his, sed praescius contra haec se pararet et, quia uoluntate humiliatus est, non
Abbreviated transcription (Latin):
sacrꝰificio dm̃ putabat posse placarꝰ : non eñĩ inquit us
dr saciꝰficiũ magis quam audire uocem suam. & scys¬
tura dicit: misenꝰ cordiam uolo quam saciꝰficiũ quad
iniusti essent & in misericordes oblectationib: ꝓpitiur
dm̃ fieri ar bi trabantur :  sic̃ & nunc quidam soe¬
nantes iustitiam oblectationib laudanꝰse putant : be¬
ẽ ergo oblectatio siseru&ur iustitia & non neq legas
discipulissius ut gladios sibi pararent quo facto
conceptũ ess& bellũ duce simone scariothe uie
p&rus a postolus in surgentes hostes ꝓtulit glads
& ampu tauit auriculã serui sacerdo tum : tunc
dñs dĩx̃ p&ro ut reconder& gladium intec ao
suam: omnis enim inquit quiac cipit gladiũ glis
ibit ut quid parari iussit quiꝓhibuit ꝑcuti reum &iã
tis designans eũ quiꝑ cussent gladio: Cum nonuti
iniuste uideatꝰ apostolus ꝑcussisse : quantum ꝑtin&
im ꝑcussit eũ quẽ contrase armatũ uidebat : resis¬

Expanded text:
sacrificio deum putabat posse placari: non enim, inquit, uult deus sacrificium magis quam audiri uocem suam. et scriptura dicit: misericordiam uolo quam sacrificium, quia, cum iniusti essent et inmisericordes, oblationibus propitium deum fieri arbitrabantur, sicut et nunc quidam spernentes iustitiam oblationibus laudari se putant. bona ergo oblatio, si seruetur iustitia et non neclegatur discipulis suis ut gladios sibi pararent. quo facto cum coeptum esset bellum duce Simone Scariote, uidens Petrus apostolus insurgentes hostes, protulit gladium et amputauit auriculam serui sacerdotum. tunc dominus dixit Petro, ut reconderet gladium in thecam suam: omnis enim, inquit, qui accipit gladium, gladio peribit. ut quid parari iussit. qui prohibuit percuti, reum etiam mortis designans eum, qui percusserit gladio, cum non utique iniuste uideatur apostolus percussisse? quantum pertinet enim, percussit eum quem contra se armatum uidebat. resis
Abbreviated transcription (Latin):
saulũ xp̃s deccelo uocauit. & misit p̃dicare : & hoc simi
mdo sibi desfendit sp̃s sẽs dicendo ad opus qđ uo cauies
nam ignorat aepis copos saluatorem aec clesis insti¬
isse : ipse enim prius quam incaelos ascender&e÷ in pona
manum a postolis ordinauit eos cepiscopos hoca pos¬
lus scõ sp̃uideput& cumdicat ad tendte uobis on
gregi in quouos sp̃s sẽs posuit aepis copas regere acd¬
bmñ ihu & inter c&era dicit perus ad annaniar
annania currepleuit satanas cortuum ut mg
signari& : & quid mirũ a postolus enim aliquando tẽ¬
plumodi hominem appellando. aliquando uerot¬

Expanded text:
stus de caelo uocauit et misit praedicare, et hoc simili modo sibi defendit spiritus sanctus dicendo: ad opus quod uocaui eos. nam nemo ignorat episcopos saluatorem ecclesiis instiisse; ipse enim priusquam in caelos ascenderet, inponens manum apostolis ordinauit eos episcopos. hoc apostolus sancto spiritui deputat, cum dicat: adtendite uobis et omni gregi, in quo uos spiritus sanctus posuit episcopos regere ecni Iesu. et inter cetera dicit Petrus ad Ananiam: Ananias, cur repleuit satanas cor tuum, ut msignaret. et quid mirum? apostolus enim aliquando templum dei hominem appellat, aliquando uero
Abbreviated transcription (Latin):
ut grex direptus ab inimicis constantes estote
filu& ꝓclamate addm erit ur̃a in abductione
memoria. nam sicut fuit mensura ut errarets
ado duplicabitis decies tantu conuersi querentos
quienim induxit inuos mala induc& inuos in &gs

Expanded text:
ut grex direptus ab inimicis. constantes estote, ut grex direptus ab inimicis. constantes estote, filii, et proclamate ad deum; erit uestra in abductione memoria. nam sicut fuit mens uestra ut erraretis a deo, duplicabitis decies tantum conuersi quaerentes eum; qui enim induxi