comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modo a uob̾ in accessibłi la¬
e patris filius seꝑatinr:
Sicñi filius ds̃ uenis et
uita etͥna ẽ. sine dubio
inhac luce. simul cũ patre
habitare credendus ẽ. qͣm
nullus modo nr̃m hoc nõ
mortali corpore constitut᷑
potest aliquatenus conti¬
neri. Sed cum apparue¬
tit tũc uere illum uide¬
bit sicuti ẽ. qui eius con¬
spectib dignus fuerit co¬
aptari. Et non sicut mo
ta et figuram. sed ip̃am ue¬
raciter in filio scđm apłm ꝯ
sereno mentis in tuitu in¬
uestigare uolueris: inue¬
mes filium non posse ab
hac luce patris penitus se¬
paran. Qm̃ cum solum fi¬
lium dixerit int̾ra cum ho¬
patrem ab illo non fieri a¬
lienum. Si testimonium
enim hominum accipimꝰ.
testimonium dei maius ẽ
Qm̃ hoc ẽ testimonium
dei qd̾ maiꝰ est. quia testi¬
ficatus ẽ de filio suo. Qui
credit in filium dei. habet
testimonium dei urse. Qͥ¬
cem facit eum: qm̃ nõ cre¬
dit in testimonio qd̾ testi¬
ficatꝰ ẽ ds̃ de filio suo. Et
hoc testimonium ẽ. quo¬

Expanded text:
modo a vobis inaccessibili luce Patris Filius separatur. Si enim Filius Deus verus et vita aeterna est, sine dubio in hac luce simul cum Patre habitare credendus est, quam nullus modo nostrum in hoc mortali corpore constitutus, potest aliquatenus contueri; sed dum apparuerit, tunc vere illam videbit sicuti est, qui ejus conspectibus dignus fuerit coaptari: et non sicut Moyta et figuram, sed ipsam veraciter in Filio secundum Apo sequentem, sereno mentis intuitu investigare volueris, invenies Filium nohac luce Patris penitus separari, quoniam cum solum Filium dixerit in terra cum hoPatrem ab illo non est credendum fieri alienum, « Si testimonium enim hominum accipimus, testimonium Dei majus est: quoniam hoc est testimonium Dei quod majus est, quia testificatus est de Filio suo. Qui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei cem facit eum, quia non credit in testimonium quod testificatus est Deus de Filio suo. Et hoc testimonium est, quo
Abbreviated transcription (Latin):
set manus tua. non cesset
post anrios septenr in ip̃
natalicio apłoꝵ die cum
missarum sollempnia ꝑe¬
gisset. ⁊ cum misterium
sacre cõmunionis recepiss
e corpore exiuit. Cuius na¬

Expanded text:
eraris. Non cesset post annos septem ipso natalitio apostolorum die cum missarum solemnia peregisset, et mysteria sacrae communionis accepisset, e corpore exivit. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
bationem dedit. Quia cu¬
studio ualde ẽẽt intent̾
die quaclam transcunte
milites hospitio suscost
quos gothas suꝑuenient¬
bus absconcdit. eoꝵq ui¬
tam ab illoꝵ neꝗtia absc̃õ¬
dendo seruauit. Qd̃ cum
gothoꝵ regi ꝑfido totile
nuntiatum fuisset. iisse

Expanded text:
ionem dedit. Nam custudio valde esset intentus, die quadam transeuntes milites hospitio suscepit. Quos Gothis supervenientibus abscondit eorumque vitam ab illorum nequitia abscondendo servavit. Quod dum Gothorum regi perfido Totilae nuntiatum fuisset, crude
Abbreviated transcription (Latin):
ne sanguis eius effunderet᷑.
dum predictus armiger
Itens ergo olimpius ex¬
archus. quia manius dñi
circumtegebat martinum
scĩssimum papam. necesse¬

Expanded text:
 sanguis effunderetur, am praedictus armiger dens ergo Olympius exarchus, quia manus DEI circumtegebat Martinum sanctissimum Papam, pace
Abbreviated transcription (Latin):
uitate exturbauit. Cedẽ¬
dum itaq tempori arbi¬
tratus. ad insulam galli¬
naiam nomine secessit. co¬
mite quodam pb̃ro ma¬
griarum uirtutum iuiro.
Hic aliquandiu radicib
uixit herbarum. quo tem¬
pore eleborum. uenenatũ
ut ferunt gramen incibũ
sumpsit. Sed cum uim ue¬
neni in se grassantis uici¬
na iam morte sensisset ĩ¬
minens periculum oratio¬
ne reppulit. statiq oĩs
dolor fugatus est. Nec ml¬
to post cum sco hylario cõ¬
perisset regis penitentia
potestatem indultam fuiᷤ¬
se redeundi. rome ei temp¬
tauit occurrere. Cum au¬

Expanded text:
uitate exturbauit. cedenuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere
Abbreviated transcription (Latin):
cumq ieris uł quocumq
temptaueris. diabolus tibi
aduersabitur. Tunc ei pro¬
pħica uoce respondit. do¬
minus michi adiutor est.
non timebo quid faciat
michi homo. Statimq e
conspectu eius inimitus
euanuit. Itaq ut animo
ac mente conceꝑat. ma¬
trem gentilitatis ad solũ
errore. patre in malis per¬
seuerante. plures tamen
suo saluauit exemplo. de¬
inde cum heresis arriana
ꝑ totum orbem et mariẽ
intra illiricum pullulass.
cum aduersus ꝑfidiam sa¬
cerdotum solus pent acer¬
rime pugnaret multisq
suppliciis eẽt affectus. nã
et publice uirgis cesus ẽ.
et ad extremum de ciitate
exire compulsus. ytaliam
repetens. cum intra galliaᷤᷤ
quoq obdiscessum scĩ yla¬
rii. quem ad ęxilium here¬
ticorum iuis coegerat. tur¬
batam eccłam comperisset.
meliolani sibi monaste¬
rium statuit. Ibi quoq eũ¬
auxentius auctor et prin¬
ceps arrianorum grauissi¬
me insectatis est. mulus¬
q affectum iniuriis de ci¬

Expanded text:
ocumque ieris uel quaecumque ocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, Dominus mihi, inquit, adiutorest: non timebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ci
Abbreviated transcription (Latin):
in latrones. Cumq unus
securi leuata incapud eius
librasset. ictum ferientis
dextere sustinuit alter. Uĩc¬
tis tamen post tergum ma¬
nibus. uni ẜuandus et cu¬
stocdientlus traditur. Qui
cum eum ad remotiora du¬
xisset. ꝑcũctari ab eo cep̃.
ꝗsnã eẽt. Respondit xp̃ianũ
se ẽẽ. Querebat etiam ab eo
an timeret. Tunc uero con¬
stantissime ꝓfitetur. num¬
quam se tam fuisse securũ.
quia sciret misericordiam do¬
mini maxime in temptatio¬
nibus affuturam. seq ma¬
ut pote latrocinia exerteris
eẽt indignus. Ingressusq
euangłicam disputatiorẽ.
uerbum dei latroni predi¬
cabat. Quid longus morer
latro credidit. ꝓsecutusq
martinum uie reddidit.
orans ut ꝓse dñm preca
tur. Igitur martinus inde
ꝓgressus. cum mediolanũ
preterisset. dyabolus initi¬
rere humana specie assũp¬
ta. se ei obiuum tulit. quo
tenderet querens. Cumq id
amartino responsi accepis¬
set. se quo dominus uoca¬
ret tendere. ait ad eum. Qͦ¬

Expanded text:
in latrones. cumque unus in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se mautpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precartur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: qu
Abbreviated transcription (Latin):
rebatur. expetiuit. et aliqũ¬
du apd̃ eum comoratus ẽ
Temptauit autem idem yla¬
rius. imposito dyaconii of¬
ficio sibi eum artius impli¬
care. et ministerio uinciri
diuino. Sed cum sepissime
restitisset. indignum se ẽẽ
uociferans. intellexit uir¬
dei altioris ingenii hoc eñ
modo posse constringi. si
id ei officium imponeret.
in quo quidam locus inui¬
rie uideretur. Itaq exorcissã
eum ẽẽ precepit. Quam il¬
le ordinationem. ne despe¬
xisse tanquam humiliore
uideretur nõ repudiauit.
Nec multo post admonitꝰ
ꝑ soporem ut patriam pa¬
rentesq quos adhuc gce¬
tilitas tetinebat religiosa
sollicitudine uisitaret. ex
uoluntate sci hylarii ꝓfec¬
tus est. Multisq ab eo ob¬
strictus pretibus et lacrimiᷤᷤ
ut rediret. mestus ut ferũt
peregrinationem illam ag¬
gressus est. contestatus fra¬
tres. multa se aduersa pas¬
surum. Qd̾ et postea ꝓiba¬
uit euentꝰ. ac primum int̾
alpes deuia secutus. incidit

Expanded text:
bebatur, expetiit et aliquabebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit
Abbreviated transcription (Latin):
tinus intrepidus immo il¬
lato sibi terrore constanti¬
or. si hoc inquit ignauie
ascribitur nõ fidei. crasti¬
na die ante aciem astabo
ihu xp̃i signo crucis non
clippeo ꝓtectus aut galea.
hostium curieos penetrabo
securus. Retrudi ergo incu¬
stodia iubetur. facturus fi¬
dem dictis. ut inermis bar¬
baris obiceretur. postera die
hostes legatos de pace mi¬
serunt. sua omĩa seq cedẽ¬
tes. Unde quis dubitet hãc
uere beati iur fuisse iucto¬
riam. cui prestitunti sit ne
inermis ad prelium mrutte¬
retur: Et quamius pius do¬
minus seruare militem su
um inter hostium gladios
et tela potuisset. tamen ne
uel alioꝵ morte scĩ uiolarẽ¬
tur obtutus. exemit pug̾
necessitatem. Neq enim.
aliam ꝓ milite suo xp̃s de¬
buit pr̃are uictoriam. quã
ut subactis sine sãguine
hostibus. nemo moreretur.
Exinde relicta militia. scm̃
ylarium pictauis epm̃ cuu
tatis. cuius tunc in dei reb
spectata et cognita fides ha¬

Expanded text:
tinus intrepidus, immo intinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis ini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides ha
Abbreviated transcription (Latin):
miliare prestabat. Et enĩ
transacto tribunatus sui
tempore. renuntiatum se
seculo pollicebatur. Qua
martinus expectatiore su-¬
spensus. per biennium fe¬
re postea quam est baptis¬
mum consecutus. solo sili¬
cet nomine militauit. In¬
terea irruentibus intra gal¬
lias harbaris. uilianus ce¬
sar coacto in unum exerti¬
tu apud uangaonum ciui¬
tatem. donatiuum cepit.
erogare militibus. et ut
est consuetudirus singuli
citabantur. donec ad marti¬
num uentum est. Tunc
uero oportunum tempus
existimans quo peteret re¬
missionem. neq enum in¬
tegrum sibi fore arbitraba¬
tur. si donatiuum non mi¬
litaturus acciperet. Hacte¬
nus inquit ad cesarem mi¬
litaui tibi. patere ut nũc
militem deo. Donatiuum
tuum pugnaturus acci-¬
piat. xp̃i enim ego miles
sum. pugnare michi non
licet. Tunc uero aduersus
hanc uocem tyrannus in¬
fremuit. dicens eum metu
pugne que postera die erat
futura. non religionis gr̃a
detrectare militiam. Ac nĩa¬

Expanded text:
miliare praestabat: etenim miliare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Mar
Abbreviated transcription (Latin):
fecissent. cum utiq plus
nabentes. uestire pauperẽ
sine sua nuditate potuis¬
sent. Nocte igatur in secu¬
ta cum se sopori dedisset.
uidit xp̃m clamidis sue qͣ
pauperem texerat parte ue¬
stitum. intueri diligentis¬
sime xp̃m. uestemq quã
dederat iubetur agnoscere.
yor ad angłorum circum¬
stantium multitudiner.
audiuit iħm clara uoce di¬
centem. Martinius adhuc
cathecuminus. Hac me ue¬
ste contexit. Uere memor
dñs dictorum suorum qui
ante dixerat. quam dui fe¬
cistis uru exminimis istis
michi fecistis. se in pauꝑe
pfessus est fuisse uestitũ.
Et ad confirmandum boni
operis testimonium. in eo¬
tem se habitu quem pau¬
per acceꝑat est dignatus
osteridere. Quo uiso uir
beatissimus non in gła est
elatus humana. set boni¬
tatem dei in suo oꝑe cogͦ¬
scens. cum eẽt annoꝵ duo¬
teuiginti. ad baptisinum
conuolaut. Nec tamen sta¬
tim militie remintiauit.
tribuni sui precibus deuic¬
tus. cui contub̾nium fa¬

Expanded text:
fecissent, cum utique plus fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium fa
Abbreviated transcription (Latin):
nudos. Nichil sibi exmili¬
tie stipendus preter cotidi¬
anum uictum reseruabat.
iam tunc euangelii non
surdus auditor de crastino
non cogitabat. Quodam
itaq tempore. cum. nichil¬
arma et simplicem militie
uestem haberet. media ye¬
me que solito asꝑior inhõ¬
ruerat. adeo ut plerosq uiꝰ
algoris extingueret. obui¬
um habuit in porta ambi¬
anentrum ciuitatis pau¬
perem nudum. Qui cum
pretereuntes ut sui mise¬
rerentur oraret. om̃sq mi¬
serum preterirent. intel¬
lexit uirdeo plenus. sibi
illum aliis misericordiam
nõ prestantibus reserua¬
ri. Quid tamen ageretur.
Nichil preter clamidem
qua indutus erat habebat.
um enm reliqua in opuᷤ
simile consumpserat. Ar¬
repto itaq ferro quo ac¬
antus erat. mecliam di¬
uidit. partemq eius pau¬
peri tribuit. reliqua rursꝰ
indiutur. Interea de circũ¬
stantibus ridere non nul¬
i quia deformis cẽt. et tr̃¬
catus habitu uideretur.
sanior altius gemere ce
perunt. qd nichil simile

Expanded text:
nudos, nihil sibi ex milinudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itaque tempore, cum iarma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: sanior, altius gemere, quod nihil simile
Abbreviated transcription (Latin):
qui felicibus eius actibus
inuidebat. cum ẽẽt annoꝵ
quindecim captus ⁊ cathe¬
natus. sacramentis milita¬
ribus implicatus est. uno
tantum seruo comite con¬
tentus. cui tamen uersa
uice dñs seruiebat. adeo
ut plerumq ei et calciam̃¬
ta ip̃e detraheret. et ip̃e de¬
tergeret. cibum simul ca¬
perent hic sepius ministra¬
ret. Triennium fere ante
baptisma in armis fuit.
integer tamen ab hiis ui¬
tiis quibus illud genus
hominum implican solet.
Multa illi circa commilito¬
nes benignitas. multa ca¬
ritas. patientia uero atq
humilitas ultra humanũ
modum. Nam frugalita¬
tem in eo laudari non ẽ
necesse. qua ita usus est
ut iam illo tempore non
miles sed monachus pu¬
taretur. Quibus rebus ita
sibi om̃s comilitones de¬
uinxerat. ut eum miro af¬
fectu uenerarentur. Rec¬
dum tamen regeneratus.
in xp̃o. agebat quendam
bonis oꝑibus baptismatis
candidatum. assistere silic
laborantib. opem ferre mi¬
seris. alere egenos. uestire

Expanded text:
qui felicibus eius actibus qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari solet. multa illius circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones deuinxerat, ut eum miro adfectu uenerarentur. necdum tamen regeneratus in Christo agebat quendam bonis operibus baptismi candidatum: adsistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur martinꝰ
sabarie pannoniarum
oppido oriundus fuit. sed
intra ytaliam tycini alitus
est. parentibus secundum
seculi dignitatem non in¬
fiis. gentilibus tamen.
pater eius nules primũ. pꝰt
tribunus militũ fuit. Ip̃e
armatam militiam in ado¬
lescentia secutus. inter sca¬
lares alas sub rege constã¬
tio deinde sub uiliano cesare
militauit. Non tamen sp̃o¬
te. quia aprinus fere an¬
nis diuinam potius ser¬
uitutem. sacra illustris
pueri spirauit infantia.
nam cum eẽt annorum
decem. inuitis parentibus
ad eccłam confugit. seq¬
fieri cathecuminum postu¬
lauit. Mox mirum in mo¬
dum totus indei oꝑe con¬
u̾sus. cum ẽẽt annorum
duodecim. heremum con¬
cupiuit. fecissetq uotis
satis. si etatis infirmitas ñ
obstitisset. Animus tamen
aut cirta monasteria aut
circa eccłam semꝑ intentus.
meditabatur adhuc ine¬
tate puerili. qd̃ postea de¬
uotus impleuit. Sed cum
edictum c̃ẽt aregibus. ut
ueteranoꝵ filii ad militiã
scriberentur. ꝓdente patre

Expanded text:
Igitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre,
Abbreviated transcription (Latin):
beatissimus ep̃s misit. et
congregauit epõs in urte
q. et fecit synodum secun¬
dum instituta patrum or¬
thodoxorum in eccła salua¬
toris iuxta episcopium la¬
terenense. sedentib epĩs.
p̃sbiteris. astantib diaco¬
nibus et clero uniuerso.⁊
condempnauerũt cyrum
alexandrinum. sergium.
pyrrum. et paulum patri¬
archam constantinopolita
tra immaculatam fidem
dere ꝓperantes. Hereticoꝵ
doginatum contra catho¬
licam dei eccłam confu¬
sionem concinnauerunt.
anathematis ultione ꝑcui¬

Expanded text:
beatissimus Martinas misit et congvegavit episcopos in urbe et fecit synodum secundum instituta patrum orthodoxorum in ecclesia Salvatoris iuxta episcopium Lateranense, residentibus episcopis, presbyteris adstantibus cum diaconibus et clerum universum, et condemnaverunt Cyrum Alexandrinum, Sergium, Pyrrum et Paulum patriartra imdere properantes, hereticorum dogmatum contra catholicam Dei ecclesiam confusionem concinnaverunt, anathematis ultione percul
Abbreviated transcription (Latin):
uero febre cõripitur. me¬
dia autem nocte sp̃m era¬
lauit. quod ꝓtirius britio
Qui ait suis. Surgate ue¬
locius. ut ad tumulandũ
fr̃m nr̃m turonicum pon¬
tificem occurramꝰ. Cũq illi ue¬
niẽte ᷤᷤ põtã ciuitatis ĩgͣlẽnt. ect
istũ ꝑ aliã põtã mõtuũ effere
bant. Quo sepulto. sc̃s bi
annos. Quo post quadra¬
gesimum septimum ep̃a¬
tus annũ defuncto. Sc̃s eu¬
magnifice scĩtatis. ꝑr̃ante¬

Expanded text:
vero febre corripitur, mevero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio qui ait suis: 'Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum pontificem, occurramus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederent, ecce! istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Bricciusannos. Cui post quadragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eumagnificae sanctitatis
Abbreviated transcription (Latin):
adimpleretur. noueris te
ra epãtu multa aduersa
unt. Deniq britius roma¬
ne urbis papam expetut
flens et eulans atq dicẽs
Merito hec patior. quia pec¬
caui inscm dei. et cum de¬
lirum et amentem uocaui.
post cuius abscessum. auĩt
turonici sacerdoti suo. Ua¬
de post eum. et exerce nego¬
tium tuum. quia si eum ꝓ¬
secutus non fueris. adonu
Iustinianus uero egressus
aturonis uercellis italie
cuuitatem ingressus. iudi¬
cio dei ꝑcussus obut pere¬
grinus. Turonici eius obi¬
tum audientes. et insua
mali tia ꝑdurantes. armẽti¬
ĩuĩeius locum constituũt.
at britius ep̃s romam ue¬
niens. cuncta que pertu¬
lerat pape refert. qui adse¬
dem apłicam residens. ple¬
rumq missarum sollem¬
pnia celebrauit. ibi quic¬
quid in sc̃m̃ dei delique¬
rat deflens. Septimo ig
regressus anno roma. cũ
auctoritate pape illius tu¬
ronis redire disposuit.
cui nomen est laudiaco
sexto ab urbe miliario ma¬
sionem accepit. Armentiꝰ

Expanded text:
adimpleretur: 'Noveris, te adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa unt. Denique Brictius Romanae urbis papam expetiit, flens et eiulans atque dicens: 'Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei et eum delerum et amentem saepe voPost cuius abscessum aiunt Toronici sacerdoti suo: de post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nosJustinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audienmalitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponit; et ui nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius
Abbreviated transcription (Latin):
tuam celauit luxuriam.
manius tuas indignas os¬
afferte inquit infantem
adme. Cumq oblatus fuis¬
set infans. triganta dies
ab ortu habens. ait ad euni
tis. ut si ego te generaui.
coram omĩbus edicas. Et
populis autera rogantib
ut quis ẽẽt pater interro¬
non est hoc meum. qd̃ ad
me ꝑtunuit. feci sollicitus.
uob̾ si aliquitl suppetit ꝑ
uos rescite. Tunc illi magi¬
cis artibus factum asseue¬
rantes insurgunt contra
eum in una conspiratione.
cebant. Non duitius nobis
falso pastoris nomune do¬
scopus ad satisfaciendum
adhuc populo. prunas ar¬
dentes in birro suo posuit.
et ad se stringens. usq ad¬
scm̃ sepulchrurci beati mã¬
tiru usia cum popłorum
turbis uadit. proiectisq
ante scm̃ sepulchrum pru¬
nis. uestimentum inustũ
apparuit. Illis quoq con
sicut istud uestimentũ
abhis ignibus uidetis il¬
lesum. ita et corpus meũ
a tactu mulieris scitote ĩ¬
hitur. calumpniatur. eici¬
tur. ut sermo sc̃i martini

Expanded text:
tuam celavit luxoriam, tuam celavit luxoriam, manus tuas indignas os'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad eum etis, ut, si ego te generavi, coram cunctis edicas'. Et Populis autem rogantibus, ut quis esset pater interroNon est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et cebant: 'Non diutius nobis falso pastoris nomine doautem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic cut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inhitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quadã tamen diȩ dũ
platea conuenit. Cui sim¬
pliciter ait. Ecce ego pre
stolor beatum uirum. et
Si inquit delirum illũ ql
ꝓspice eminus. ecce celi
solite sicut amens respic̃
Cumq pauꝑ ille occursu
recddito qd̾ petierat impe¬
trasset britiũ dyaconem
En ego briti. delirus tibi
uideor: Cumq ille confu¬
sus hec audiens dixisse te
negaret. ait sc̃s martinus.
nonne aures mee ados
loquebaris: Amen dico
ta passurum. Britius hec
audiens irridebat eum di¬
cens. Nonne uerum dixi.
istum delira uerba ꝓferre.
martinum conuitiis laceᷤᷤ¬
siuit. adepto ergo consẽ
cabat. quia quamquam es¬
set suꝑbus et uanus. tarõ¬
castus habebatur incorꝑe:
sricesimo autem ordina¬
tionis sue anno. oritur
contra eum lamentabile
quam cubicularii eius ue¬
stimenta deferebant ad ab¬
luendum que sub specie
religiorus erat ueste mu¬
tata concepit et peperit. Qa
te re surrexit om̃is popłs
turonicorum in iram. et
unanimiter lapidare. Aie¬
bant enum. dui pietas scĩ

Expanded text:
tur. Quadam tamen die dum qplatea convenit; cui simplstolor beatum virum, et Si, inquit, delirum illum quaeris, prospice eminus: ecce coelum solito sicut amens respicit. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat impetrasset, Briccium diaconum En ego, Bricci, delirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os loquebaris? Amen dico lta adversa passurum. Briccius haec audiens irridebat, dicens: «Nonne uerum dixi istum delira uerba proferre?». eum conuiciis lacessiuit. Adepto itaque cabat, quia quamuis esset sutamen habebatur in corpore. Tricesimo tertio vero ordinationis suae anno oritur contra eum lamentabilisquam cubicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti
Abbreviated transcription (Latin):
pacus. cum theodoro im¬
periali cubiculario qui et
pellurius dicebatur. cum¬
de eccła saluatoris. que et
constantiniana applłatur.
ꝑduxerunt constantinopo¬
lim. ⁊ nec sic eis acquieuit.
lium. in loco qui dicitur cer¬
sona. et ibid̾e ut deo placu¬
it uitam suam in pace fi¬

Expanded text:
as, cum Theodoro imperiali cubiculario, qui et Pellurius dicebatur. de Ecclesia Salvatoris, quae Constantiniana appellatur, perduxerunt Constantinopolim, et nec sic eis acquievit. l locum qui dicitur Cersona, ubi, sicut DEO placuit, vitam in pace fi
Abbreviated transcription (Latin):
ost decessum beati martir
turonice ciuitatis ep̃i sum¬
mi et incomparabilis decu¬
ius uirtutibus magna apd̃
nos uolumina retinentur.¬
sc̃s britius in epãtum succe¬
dit. At uero britius cum
ẽẽt primeue etatis iuueni.¬

Expanded text:
ost excessum beati 41 Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et incomparabilis viri, de cujus virtutibus, magna apud nos volumina retinentur, Briccius ad episcopatum succedit. At vero Briccius iste, cum esset primaevae aetatis juveni
Abbreviated transcription (Latin):
brium teneretur. non tam̃
tiscentes artus spirituis¬
iure cogebat. nobili illo
stratu suo incinere et cili¬
cio recubans. Et cum ad¬
scipulis rogaretur. ut sal¬
tem sibi uilia sineret stra¬
menta supponi. non decet
incinere mori. Ego si uo¬
quo. ip̃e peccaui. Oculisq
ac manibus in celum sẽꝑ
intentus inuictum ab
oratione sp̃m non relaxa¬
bat. Et cum a pbris qui
tunc ad eum confluxerãt
rogaretur ut corpusculũ
lteris mutatione releua¬
ret. sinite inquit sinite
me fratres celum potius
respicere quam terram.
ut iam suo itinere iturus
ad eum sp̃s dirigatur. hec
iocutus dyabolum uidit
ppe assistere. Quid inquit¬
hic astas cruenta belua:
Nichic u me funeste repe¬
nes. abrahe. me sinus reci¬
piet. Cum hac ergo uoce.

Expanded text:
brium teneretur, non tamenbrium teneretur, non tamentiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, in cinere mori: ego si alnquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce
Abbreviated transcription (Latin):
fiat uoluntaᷤᷤ tua. Nimirũ
inter spem amoremq po¬
situs. dubitauit pene ꝗd
mallet. quia nec hos de¬
serere nec axp̃o uolebat
dutius separari. nichil ta¬
men in uoto suo ponens
aut uoluntati relinquẽs.
totum se domini arbitrio
potestatiq committeris.¬
poree pugna militie. et
satis est iam qd̃ huc usq
certaui. sed si ad huc in eo¬
dem labore pro castris tuo¬
rum stare me precipis. ñ
recuso. nec fatiscentem
causabor etatem. Munia
tua deuotus implebo.
sub signis tius quo ad
ip̃e tu iusseris militabo.
Et quamuis optata sit
seni sessio post laborem.
est tamen anirrius uicto
annorum. et ceclere ne¬
scius senectuti. Ac si iam
partis etati. bonum mi¬
chi est dñe uoluntas tua
hos uero quibus timeo
ip̃ẽ custoclias. Ouirum in¬
effabilem. nec labore uic¬
tum. nec morte uincen¬
dum. qui in nullam par¬
tem se ꝓnior inclinauerit.
nec mori tunuerit nec ui¬
uere recusauerit. Itaq cũ
iam ꝑ aliquot dies ui fe¬

Expanded text:
fiat uoluntas tna.nimirum fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committeporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui fe
Abbreviated transcription (Latin):
aues illas usus imꝑio. qͦ
demones fugare consueue¬
rat. Itaq grege facto om̃s
in unum ille uolucres cõ¬
gregate. relicto flumine.
montes siluasq petierunt.
non sine admiratione: mł¬
torum. qui tantam in mã¬
tino uirtutem uiderent.
ut etiam auibus imꝑaret.¬
Aliquamdiu ergo inuico
illo uł in eccła ad quan
ierat commoratus. pace
inter clericos restituta. cũ
iam regredi admonasteri¬
um cogataret. uiribus cor
Tunc uero meror et luctus
omĩum. uox una plangẽ¬
tium. Cur nos pater dese¬
ris. Aut cui nos desolatos
relinquis: Inuatent enit¬
gregem turmm lupi rapa¬
ces. Et quis eos amorsib
nr̃is percusso pastore ꝓhi¬
bebit: Scimus quidem de¬
siderare te xp̃m. sed salua
ille motus hiis fletibus
ut totus semꝑ in dño mi¬
sericordie uisceribus afflu¬
ebat lacrimasse ꝑhibetur.
Conuersusq ad dominum.
hac tantum flentibus uo¬
ce respondit. Dne si adhuc
populo tuo sum necessa¬
nus. non recuso laborem.

Expanded text:
aues illas usus imperio, quo aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corptunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem:
Abbreviated transcription (Latin):
nachi iurtutemq desere¬
martinus obitum suum
longe ante presciuit. dixit¬
q fr̃ĩbus dissolutionem
sui corporis imminere. In¬
terea causa extitit qua cõ¬
datensem diocesim uisita¬
ret. Nam cdericis inter se
eccłe illius discordantibus.
pacem cupiens reformare.
licet finem dierum suorũ
non ignoraret. ꝓficisci ta¬
men obistiusmodi causã
non recusauit. bonam hãc
uirtutum suarum consu¬
mationem existimans. si
pacem eccłe redditam re¬
liquisset. Itaq ꝓfectus cũ
suo illo ut semꝑ. frequẽ¬
tissimo discipulorum scĩs¬
sunoq comitatu. mergos
in flumine conspicatur
piscium predam sequi. et
rapacem ingluuiera assi¬
dius urgere capturis. For¬
ma inquit hec demonum
est. Insidiantur incautis.
capiunt nescientes. captos
deuorant. exsaturariq ne
queunt deuoratis. Imꝑat
deinde potenti uirtute uer¬
borum. ut eum cui inna¬
tabant gurgatem relinq̃n¬
tes. aridas peterent desertaᷤᷤ¬
q regiones. eo mirum circa

Expanded text:
nachi uirtutemque deserenachi uirtutemque desereigitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa
Abbreviated transcription (Latin):
erat. interclusus a popło de¬
fuisset. turbatis ministris.
dum expectatur qui non
aderat. unus ex circurastã¬
tibus sumpto psalterio. qͦt¬
quem primum uersum in¬
uenit arripuit. psalmus au¬
tem hic erat. Ex ore infanti¬
um et lactentium ꝑfecisti
laudem. ꝓpter inimicos tu¬
os. ut destruas inimicom
et defensorem. Quo lecto.
clamor popłi tollitur. pars
adu̾sa confunditur. Atq
ita habitum est diuino nu¬
tu hunc psalmum lectum
fuisse. ut testimonium ope¬
ris sui defensor audiret. ꝗa
ex ore infantium atq lacte¬
tium in martino drũ laude
ꝑfecta. et ostensus pariter
et dextructus est inimicus.
Iam uero sumpto epãtu.
qualem se quãtũcumq p̃¬
stiterit. non est nr̃e facul¬
tatis euoluere. Idem eniz
constantissime ꝑseuera¬
bat. qui prius fuerat. Ea¬
tem in corde eius humi¬
ltas. eadem inuestitu eiꝰ
uilitas erat. atq ita plenꝰ
auctoritatis et gratie. un¬
plebat ep̃i dignitatem. ut
non tamen ꝓpositum mo¬

Expanded text:
erat, interclusus a populo deerat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum mo
Abbreviated transcription (Latin):
in modum incredibilis
multitudo non solum ex
illo oppido. set etiam exui¬
cinis urbibus ad suffra¬
gia ferenda conuenerant.
una om̃ium uoluntas. ea¬
dem uota. eademq sentẽ¬
tia. martinum epãtu eẽ
dignissuum. felicem fo¬
re tali eccłam sacerdote.
pauci tamen et non nulli
ex ep̃is qui ad constituen¬
dum antistitem. fuerant
euocati. impie repugna¬
barit. dicentes silicet con¬
tentibilem eẽ ꝑsonam. in¬
dignum ẽt̃ ep̃atu homi¬
nem uultu despicabilem.
ueste sordidum. crine de¬
formem. Itaq a popło sen¬
tentie saruoris hec illorũ
irrisa dementia est. qui il¬
lustrem uirum dum uitu¬
perare hui cupiunt predi¬
cabant. Nec uero aliud hiᷤᷤ
facere licuit. quam qd̃ po¬
płs dño uolente cogebat.
Inter epõs tamen qui affu¬
erant. precipue defensor
quidam nomine dicitur
restitisse. unde animadu̾¬
sum est. grauiter illum lec¬
tione ꝓphica tunc notatũ.
Nam cum fortuitu lector
cui legendi eo die officiũ

Expanded text:
in modum incredibilis in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant praecipue Defensor quidam dicitur restitisse: unde animaduersum est grauiter illum lectione prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium
Abbreviated transcription (Latin):
picini cuiusdam honorati
secundum seculum uiri
preteriret . clamore et luc¬
tu turte plãgẽtis excipit᷑.
ad quam cum sollicitus
astitisset. et quis ẽẽt hic
fletus inquireret. indicat᷑
umm e familia seruulum
laqueo sibi uitam extorsis¬
se. Quo congnito. cellulaz
greditur. exdusisq om̃ibꝰ
turbis prostratus corpori.
aliquantisꝑ orauit. Mox
uiuescente uultu. marce¬
scentibus oculis in ora illiꝰ
defunctu erigitur. Lentoꝙ
conamine enisus assurgẽ
apprehensa beati iuri dexte¬
ra in pedes constitit. atq
ita cum eo usq aduestibu¬
lum domus turba omni
inspectante ꝓcessit. Sub
eodem fere t̾empore. ade¬
piscopatum turonice es¬
clesie pãtebatur. Set cum
erui monasterio suo non
facile posset. ruricius qui¬
dam unus etiuibus uxo¬
ris languore simulato ad
genua illius prouolutus
ut egrederetur optinuit.¬
atq ita dispositis iam in
itinere ciuium turbis. sb̃
quacdam custodia ad ciui¬
tatem usq deducitur. Miꝵ

Expanded text:
picini cuiusdam honorati picini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, greditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum
Abbreviated transcription (Latin):
det defunctum paulatim
membris omibus cõmo¬
uen. et laxatis inusum ui¬
tendi palpitare luminibꝰ.
Tum uero magna ad dr̃m
uoce conuersus. gratlas
agens. cellulam clamore
compleuit. Quo audito q
pforibus astiterant. statiz
irruunt. Mirum spectacu¬
lum. qd̃ uidebant iuuere.
quem mortuum reliquis¬
sent. Ita rectoitus uite. sta¬
tim baptisma consecutus.
plures postea uxxit annos.
primusq apd̃ nos marti¬
ni uirtutum uel materia
uel testimonium fuit. Itẽ
tamen referre erat solitus.
se corpore exutum ad tri¬
bunal iudicis ductum de¬
putatumq obscuris locis
⁊ uulgaribus turbis. tristẽ
excepisse sententiam. tum
ꝑ duos angłos iudici fuis¬
se suggestum. hunc esse
ꝓ quo martinus oraret.¬
et ita ꝑ eostem angłos se
ussum reduci. et martino
redditum. uite pristine re¬
stitutum. Ab hoc primo tẽ¬
pore beati iuri nomen ex¬
creuit. ut sc̃s iam ab om̃i¬
bus habebatur potens etiã¬
licus haberetur. Nec mul¬
to post. dum agrum lu¬

Expanded text:
det defunctum paulatim det defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etialicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lu
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq ab eo gratissime
fuisset susceptus. Haut lõ¬
ge sibi ab oppido monaste¬
rium collocauit. Quo tẽ¬
pore se ei quidam cathecu¬
minus iunxit. cupiens sãc¬
tissimi uiri institui disci¬
plinis. Paucis quippe die¬
bus interpositis languo¬
re correptus. ui febrium
laborabat ac tũ martinus
forte discesserat. Et cum
per triduum defuisset re¬
gressus exanime corpus
inuenit. Ita mors subita
fuerat. ut absq baptisma¬
te humanis rebus excede¬
ret. Corpus in medio posi¬
tum. tristi merentium fra¬
trum frequentabatur offi¬
cio. cum martinus flens
et eiulans accurrit. Tum
uero tota sp̃m scm̃ mente
concipiens. egredi cellula
in qua corpus iacebat ce¬
teros iubet. ac foribus ob¬
seratis. suꝑ exanimata de¬
functi fratris membra ꝓ¬
sternitur. Et cum aliquã¬
diu orationi incubiusset.
lum et in defuncti ora de¬
firus. orationis sue ac mi¬
sericordie domini intrepi¬
dus expectabat euentum.
ꝙixq duarum fere horaꝵ
spatium intercesserat. ui¬

Expanded text:
cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset slum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, ui
Abbreviated transcription (Latin):
dum communionem ei
Sed om̃ipotens deus qui
solitus est seruos suos or¬
thodoxos circum tegere. et
abomũ malo enꝑe. ip̃e ex

Expanded text:
ionem dum Sed omnipotens Deus, qui solitus est servos suos orthodoxos circumtegere et ab omni malo eripere,
Abbreviated transcription (Latin):
sistentibus paganis. dui ci¬
uitas turonica. sine benedic¬
tione sacerdotali fuit. Nã
xp̃ĩani qui eo tempore ui¬
tebantur. occulte ꝑ late¬
bras diuinum officium ce¬
lebrabãt. Nam siqui apa¬
ganis reꝑti fuissent xp̃ia¬
ni. aut afficiebantur uer¬
beribus. aut gladio trun¬
cabantur. a passione autẽ
dñi usq ad transitum scĩ

Expanded text:
sistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam iani eo tempore videbantur, occultae et per latebras divinum offitium celebrabant. Nam si qui a paganis repperti fuissent christiani, aut adficiebantur verberibus aut gladio truncabantur. A passione ergo Domini usque transitum sancti