comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lit᷑ om̃a quȩ fucura sunt. & quȩ ipse facturus
c̃. Hac itaq ratione possemꝰ afando facum
appellare: nͥ hoc nom̃ iã in alia re soleret
untelligi. quo corda hominũ nolumꝰ in clinari.
Uon ẽ. aũ consequens: ut si dõ certus ẽ. or̃um
ordo cau sarũ. ideo nichil sit in nr̃ȩ uolunta¬
as arbitrio. Et ipse quippe nrȩ uoluntatis
mcausarum ordine sunt. qui certꝰ ẽ. dõ eiꝰq
p̃saientia continet᷑: Qm̃ & humanȩ uoluntate
humanoꝵ opũ causȩ s̃ atq ita qui om̃s rerõ
ausas p̃sciuit. ꝓfecto in eis causis etiã nr̃as
uoluntates ignorare ñ potuit.: quas nr̃orum
opum causas eẽ p̃sciuit. Nam & illud qđ
dẽ eicero concedit nichil fieri si causa effi¬
cions ñ precedat: satis ẽ. ad eum in hac
queffione redarguendũ. Quid enĩ eũ ad iu
sar q d dicit nichil quidẽ fieri sine eausa.
Sĩ om̃em causã ec̃ fitalẽ quia ẽ. causa sor¬
quta s. naturalis ẽ. uoluntaria : Suffic̃

Expanded text:
ra sunt, et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen jam in alia re soleret intelligi, quo corda hominum nolumus inclinari. Non est autem consequens, ut, si Deo certus est omnium ordo causarum, ideo nihil sit in nostrae voluntatis arbitrio. Et ipsae quippe nostrae voluntates in causarum ordine sunt, qui certus est Deo ejusque praescientia continetur; quoniam et humanae voluntates humanorum operum causae sunt. Adque ita, qui omnes rerum causas praesciuit, profecto in eis causis etiam nostras uoluntates ignorare non potuit, quas nostrorum operum causas esse praesciuit. Nam et illud, quod idem Cicero concedit, nihil fieri si causa efficiens non praecedat, satis est ad eum in hac quaestione redarguendum. Quid enim eum adiul quidem fieri sine causa, sed non omnem causam esse fatalem, quia est causa fortuita, est naturalis, est voluntaria? Sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
oc dix̃. diuinarũ ñ humanarũ rerũ libri hoc
eũ seripsisse testantur: nec ubr ludos sçenicos
exponebat. s ubi capitolina uira pandebat. De.
mana deos fecerunt. ita eos delectari humanis
uoluptatib credidisse. Non enĩ o maligni
sp̃s suo negotio de fuer̃: ut has noxias opini

Expanded text:
rum libri, hoc eum scripsisse testantur; nec ubi ludos scenicos exponebat, sed ubi Capitolina jura pandebat. Denimana deos fecerunt, ita eos delectari humanis voluptatibus credidisse. 2. Non enim et maligni spiritus suo negotio defu
Abbreviated transcription (Latin):
Sine in sanis sacris martis & bellone bella gesser̃:
& sine uictoria quidẽ ñ uicer̃. ñ eam tam̃ deam
s dĩ sui munꝰ habuer̃. Sine segetia segetes.
sine bubona boues. mella sine mellona. poma
sine pomona: & ꝓrsus om̃a ꝓquib tanta e
falsorum deoꝵ turbȩ romani supplicandum
putar̃ ab uno uͦ dõ multo felicius acceperunt.
Et siñ ineũ peccassent. impia euriositate tã quã
magicis artib seducti ad alienos deos & ad
idola defluendo. & postremo xp̃m occiden.¬
do: in eodẽ regno & si non spafiosiore tamen
feliciore mansissent. Q nunc ꝗa ꝑ om̃s fere
t̾ras gentesq disꝑsisunt. illius unuis ueri dĩ ꝓi.¬
dentia ẽ: ut qđ deorũ falsorum usquequaq si¬
mulacra. arae. luci. tẽpla euertuit᷑. & sacrisi.¬
cia ꝓhibentur. de codicib eoꝵi ꝓbet᷑ quẽ ad¬
modũ ħ fuerit tanto ante ꝓpħatũ : Ne forte
cũ legeret᷑ in nr̃is a nob̾ putaret᷑ eẽ ẽfictum.

Expanded text:
Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine victoria quidem non vicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes, sine Bubona boves, mella sine Mellona, poma sine Pomona; et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putaverunt, ab uno vero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent impia curiositate, tanquam magicis artibus seducti, ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo, in eodem regno, etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius veri Dei providentia est: ut quod deorum falsorum usquequaque simulacra, arae, luci, templa evertuntur, et sacrificia prohibentur, de codicibus eorum probetur quemadmodum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum.
Abbreviated transcription (Latin):
uera felicitas. Itaq ut cognoscerent᷑ etiã illa
t̾rena bona quib solis in hiant qui meliora co¬
gitare non possunt mupsius unius dĩ ẽẽ p̾sita
pocestate ñ inmuldoꝵ falsoꝵ quos colendos
romani andea credider̃: popłm suũ in agẏp¬
to de paucissimis multiplicauit & uide signis
mirabilib liberauit. Hec lucinã mulieres ille
uiuocauer̃: quando earũ partꝰ ut miris mo¬
dis multiplicarent᷑ & gens illa meredibilit̃
Sine dea rumina suxer̃. sine cunma in cunis
fuerunt. sine educa & potina escam potũq
sumpser̃. sine tot diis puerilib educati sunt.
sine diis conuigalib ẽiugati. sine cultu pͥapi
c̃uigib mixti. sine inuocatione neptuni mare
transeuntib diuisũ patuit. & sequentes eoꝵ
inimicos fluctib inse redeuntib obruit. Hec
c̃ seerauer̃ aliquã deã manniã quando de cȩlo
mannia sũpser̃: nec qđo sitientib aquã ꝑcus¬
sa petra ꝓfudit nrmphas lymphasq coluer̃.

Expanded text:
anserunt. Itaque ut cognoscerentur etiam illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicavit, et inde signis mirabilibus liberavit. Nec Lucinam mulieres illae invocaverunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur, et gens illa incredibiliter Sine dea Rumina suxerunt; sine Cunina in cunis fuerunt; sine Educa et Potina escam potumque sumpserunt: sine tot diis puerilibus educati sunt; sine diis conjugalibus conjugati; sine cultu Priapi conjugibus mixti. Sine invocatione Neptuni mare transeuntibus divisum patuit, et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecraverunt aliquam deam Manniam, quando de coelo manna sumpserunt; nec quando sitientibus aquam percussa petra profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
colligerent. seruitia libtate donarent. atq illis
pudendus ñ tã suppleret᷑ quã insticueret᷑ ex.¬
ercitꝰ. Seruis itaq immo ne faciamꝰ in uiriam
iã libtis. ꝓ romana rep. pugnaturis. arma
defuer̃. De tracta s̃ emplis: quã ꝗͣ roman diis
suis dicerent. Ponite quȩ tã diu manit̃ habui.¬
stis: si forte aliqͥd utile inde facere possi̾uit
potuistis: Tunc etiã stipendiis sufficiendis cũ
defecisset aerariũ. iusus publicos opes uene¬
re pͥuate: adeo uno qͦq id qͥ habuit c̃ferente.
ut p̃t singulos aureos anulos singulasq bullas
miserabilia dignitatis in signia. nichil sibi
auri senatꝰ ipse quanto magis cȩti ordmes
tribq relinquerent. Quis ferret istos si nr̃is
tẽporb ad hanc inopiã cogerent᷑. cũ eos mͦ
uix feramꝰ quando ꝓsuꝑfiua uoluptate plura
donant᷑ histrionib quã tunc legionib ꝓ extre.¬

Expanded text:
colligerent, seruitia libertate donarent adque illis colligerent, seruitia libertate donarent adque illis pudendus non tam subpleretur quam institueretur exercitus. Seruis itaque, immo, ne faciamus iniuriam, iam libertis, pro Romana re publica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tamquam Romani dis suis dicerent: Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint potuistis. Tunc etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes uenere priuatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos anulos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis ceteri ordines tribusque relinquerent. Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur. cum eos modo uix feramus, quando pro superflua uoluptate plura donantur histrionibus, quam tunc legionibus pro extre
Abbreviated transcription (Latin):
alpibq disruptis. tã longo eircintu auctis ii¬
rib cuncta uastando aut subigendo. correntis
mͦ italia faucib irruente: quã eruenta p̃lia
gesta sunt. quoties romani suꝑati. quã multa
ad hostẽ oppida defecer̃. quã multa capta &
opp̃ssa. quã dirȩ pugnȩ & toties annibale ro¬
mana clade głoso. Decanensi aũ mirabilit̾ hor¬
rendo malo quid dicã. ubi annibal cũ eẽt eru¬
delissimus: tanta tam̃ ininicoꝵ atrocissimoꝵ
cede saciatꝰ parci uissisẽ ꝑ hibet: Unde tres
modios anuloꝵ aureoꝵ cartaginẽ misit: quo
intelligerent tantã in illo p̃lio dignitatẽ ceci¬
disse romanã ut facilus eã caꝑet m̃sura quã
numerꝰ. Atq hinc strages turbȩ cȩterȩ tanto
utiq numerosioris quanto infirmioris quȩ sine
amilis iacebat conicienda potiusꝗ nuntianda
putaret᷑. Deniq tanta militũ in opia secuta ẽ:
ut romani reos facinoꝵ ꝓposita impimitate

Expanded text:
Alpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis viAlpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis viribus, cuncta vastando aut subigendo, torrentis modo Italiae faucibus irruente, quam cruenta bella gesta sunt, quam multa praelia! Quoties Romani superati! quam multa ad hostem oppida defecerunt, quam multa capta et oppressa! quam dirae pugnae, et toties Annibali Romana clade gloriosae! De Cannensi autem mirabiliter horrendo malo quid dicam, ubi Annibal cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum caede satiatus, parci jussisse perhibetur? Unde tres modios annulorum aureorum Carthaginem misit: quo intelligerent tantam in illo praelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus; atque hinc strages turbae caeterae, tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine annulis jacebat, conjicienda potius quam nuntianda putaretur. Denique tanta militum ut Romani reos facinorum proposita inpunitate
Abbreviated transcription (Latin):
dicerent ñ tuendis bis bonis cemporalib in¬
stituta s significandis ęt̃nis.⁊ & ideo cũ ea qͥ
corporalia uisibiliaq eẽnt ꝑire contingeret
nehil his reb niiui ꝓpt̾ quas fuerant in¬
sticuta. & posse ad eosdẽ usus denuo repari.
N unc uͦ cecitate mirabili. eis sacris que ꝑire
possent. fieri potuisse existimant ut salus
t̾rena & tẽporalis felicitas ciuitatis ꝑire rĩ
posset. Ainde cũ illis etiã manentib sacris.
uł salutis contritio ł infelicitas irruisse mo¬
nstratur: mutare sententiã quã defendere
nequeunt erubesẽt̃. Scdo aũ piuuco bello¬
nimis longũ ẽ. cõmemorare clades duoꝵ
popłoꝵ tã longe secũ lateq pugnantiũ: ita
ut his quoq facentib qui ñ tã narrare bella
romana quã romanũ imꝑiũ laudare ins¬
tituerunt similior uicto fuerit ille qͥ uicit.
Anni bale quippe ab his paria surgente. &
pyreneis montib suꝑatis. gallia trunscursa¬

Expanded text:
dicerent non tuendis his bonis temporalibus indicerent non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uero caecitate mirabili eis sacris, quae perire possent, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris uel salutis contritio uel infelicitas inruisse monstratur, mutare sententiam, quam defendere nequeunt, erubescunt. CAPUnimis longum est commemorare clades duorum populorum tam longe secum lateque pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit. Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis montibus superatis, Gallia tr
Abbreviated transcription (Latin):
arissimo ñ peꝑcit. ubi ei ueliti uitã ꝑpetuã
diligentissima substitutione lignoꝵi ñ tam
honoratȩ quã danmnatę uirgines donare con¬
sueuerant. Tum uͦ illic ignis ñ tantũ uiuebat:
s etiã seuiebat. Cuiꝰ impetu ext̾ritȩ uirgines.
saera illa fatalia quę iã tres inquib fuerant
p̃sserant eiuitates. cũ ab illo incendio lib̾are
ñ possent: mecellus pontifex suę quodã mͦ
salutis oblitꝰ irruens ea semi ustulatꝰ arripu¬
it. Neq enĩ ł ipsũ ignis agnouit. Aut uͦ erat
ibi num̃ qđ ñ etiã sĩ fuisset fugisset: Homo
gͥ potius sacris uestȩ: quã illa homini ꝓdẽẽ
potuer̃. Si aũ a se ipsis ignẽ ñ repellebant:
ciuitatẽ cuiꝰ salutẽ tueri putabant᷑ quid ẽcͣ
illas aquas flãmasq poterant ad uiuare. sic̃
etiã res ipsa nichil ea ꝓrsus potuissẽ pate fec̃:
Hac istis nequaquã obicerent᷑ a nob: si illa sac᷑

Expanded text:
arissimo non pepercit, ubi ei veluti vitam perpetuam arissimo non pepercit, ubi ei veluti vitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum, non tam honoratae quam damnatae virgines donare consueverant. Tunc vero illic ignis, non tantum vivebat, sed etiam saeviebat. Cujus impetu exterritae virgines, sacra illa fatalia, quae jam tres, in quibus fuerant, presserant civitates, cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus irruens ea semiustulatus abripuit. Neque enim vel ipsum ignis agnovit: aut vero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae, quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, civitatem, cujus salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adjuvare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis nequaquam objicerentur a nobis, si illa sacra
Abbreviated transcription (Latin):
co bello accidit. quã qđ ita romani uicti sunt
ut etiã regulus ille caꝑet᷑ cuiꝰ in pͥmo & in al¬
cero libro mentionẽ fecimꝰ. uir plane magnꝰ
& uctor antea domitorq poenorũ: qͥ etiã ip¬
sum pͥmũ bellũ punicũ confecisset. nͥ auidi¬
tace mima laudis & głe duriores ẽditiones
quã ferre possent fessis cartaginiensib imꝑ¬
asset. Illus uiri & captiuitas inopinatissima.
& seruitꝰ in dignissima. & uiratio fidelissima.
& mors crudelissima. si deos illos ñ cogit
sangunẽ. Nec mala illo tp̃r grauissima. int̾
menia defuer̃. Nam ex undante nimis ultia
norẽ fluno tibermo pene om̃a urb plana
sib mersa s: alis impetu quasi correntis im¬
pulsis. aliis uelut stagno duiturno madeffactis
atq sub lapsis. Istam deinde pestẽ ignis ꝑui¬
tiosior subsecutꝰ ẽ: qui correptis cirea forum
quibq celsiorib. etiã cẽplo ueste suo famili¬

Expanded text:
co bello accidit, quam quod ita Romani uicti sunt, co bello accidit, quam quod ita Romani uicti sunt, ut etiam Regulus ille caperetur, cuius in primo et in altero libro fecimus mentionem, uir plane magnus et uictor antea domitorque Poenorum, qui etiam ipsum primum bellum Punicum confecisset, nisi auiditate nimia laudis et gloriae durioquam ferre possent, fessis Carthaginensibus imperasset. Illius viri et captivitas inopinatissima, et servitus indignissima, et juratio fidelissima, et mors crudelissima si deos illos non cogit sanguinem. 2. Nec mala illo tempore gravissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluvio Tiberino pene omnia urbis plana subversa sunt; allis impetu quasi torrentis impulsis, aliis velut stagno diuturno madefactis atque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est, qui correptis circa forum quibusque celsioribus, etiam templo Vestae suo famili
Abbreviated transcription (Latin):
pugnantiũ militũ uł armis uacantiũ popłoꝵ.
quantauis nauiũ marnis etiã p̃lus opp̃ssa &
duersarũ tẽpestatũ uarietate sub mersa ẽ.
si enarrare ł cõmemorare conem. nichil aliud
quã scriptores etiã nos crimꝰ historię. Tunc
magno metu ꝑturbata romana ciuitas. ad re¬
media uana & ridenda currebat. Instaurati
sunt exauetoritate libroꝵ sibillinoꝵ ludi se¬
culares: quoꝵ celebritas ante centũ annos fu¬
erat insticuta. felicioribq temporib memoria
negligente ꝑierat. Renouarunt & pontifi¬
ces ludos saeros inferis: etiã ipsos abolitos
annis retrorsũ meliorib. Nimirũ enĩ quando
renouati s̃. tanta copia morientiũ ditatos in¬
feros etiã lude delectabat: Cũ ꝓfecto miseri
homines ipsa rabida bella & cruentas animo¬
sitates funereasq hinc atq inde uictorias. mag¬
nos agerent ludos dxinonũ & opimas epulas
in ferorũ. Nichil sane miserabilius pͥmo pum¬

Expanded text:
pugnantium militum uel ab armis uacantium populorum! pugnantium militum uel ab armis uacantium populorum! Quanta uis nauium marinis etiam proeliis obpressa et diuersarum tempestatum uarietate submersa est! Si enarrare uel commemorare conemur, nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus historiae. Tunc magno metu perturbata Romana ciuitas ad remedia uana et ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritate librorum Sibyllinorum ludi saeculares, quorum celebritas inter centum annos fuerat instituta felicioribusque temporibus memoria neglegente perierat. Renouarunt etiam pontifices ludos sacros inferis et ipsos abolitos annis retrorsum melioribus. Nimirum ergo, quando renouati sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delectabat, cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates funereasque hinc adque inde uictorias magnos agerent ludos daemonum et opimas epulas inferorum. Nihil sane miserabilius primo Puni
Abbreviated transcription (Latin):
latim loca deserebant᷑ acultorib ut tamquã
uacua sine ullius offensione possent huma¬
nis saltẽ usib uindicari. Namq tunc uelus
ad sedandã pestilentiã diligent̃ repetita atq
reparata. nͥ pꝰea eodẽ mͦ neglecta atq usurpa¬
ta latitarent: ñ utiq magnȩ ꝑitie uarronis
tribueret᷑. qđ seribens de edib sacris cam
multa loca ignorata cõmemorat. S tunc u¬
cerim elegans ñ pestilentiȩ de pulsio s dcꝵ
excusatio ꝓcurata ẽ. Iam uͦ punicis bellis
eũ int̾ utrumq imꝑiũ uictoria dui anceps
atqp incerta pendet. popliq duo preualid
impet᷑ in alt̾urũ fortissinos & opulentis¬
simos agerent: quot mintitiora regna c̃tritas.
quȩ urbes amplȩ nobilesq deletȩ. qͦt affliccȩ
quot ꝑditę cuutates. quã longe lateq tot re¬
giones terręq uastatę sunt. quoties uieti huic
atq inde uictores quid hominũ c̃sũptũ ẽ. uł

Expanded text:
latim loca deserebantur a cultoribus, ut tanquam latim loca deserebantur a cultoribus, ut tanquam vacua sine ullius offensione possent humanis saltem usibus vindicari? Nam quae tunc velut ad sedandam pestilentiam diligenter repetita atque reparata, nisi postea eodem modo neglecta atque usurpata latitarent, non utique magnae peritiae Varronis tribueretur, quod scribens de aedibus sacris tam multa ignorata commemorat. Sed tunc interim elegans, non pestilentiae depulsio, sed deorum excusatio procurata est. CAPUT cum inter utrumque imperium victoria diu anceps atque incerta penderet, populique duo praevalidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora regna contrita quae urbes amplae nobilesque deletae, quot adflictae, quot perditae ciuitates! Quam longe lateque tot regiones terraeque uastatae sunt! Quotiens uicti hinc adque inde uictores! Quid hominum consumtum est uel
Abbreviated transcription (Latin):
genus animalit̃ eredet᷑. Quid iems lla memo¬
rabilis. tã in eredibili immanitate sȩuiens ut
nuib horrenda altitudine etiã in foro ꝑ
etur. si nr̃is cẽporib accidisset. quȩ isti && qͣnta
dixissent: Quid illa iadẽ ingens pestilentia
quã dui seuit ꝗͣ multos ꝑemit: quȩ cũ inan.¬
num aliũ multo grauius tendet᷑ frustra p̃¬
sente esculapio. aditũ ẽ. adlibros sibillinos.
inqͥ genere oraculoꝵ sicut ercero in libris
de diuinatione cõmemorat. magis int̃ p̃tib
ut possunt seu uolunt dubia coniectantib¬
credi solet. Tunc gͦ dictũ ẽ. eã eẽ causã pesti¬
lentiȩ: qđ plurimas edes sacras mult occupa¬
tas pͥuatim tenerent. Sic interim amagnio
impitiȩ uł desidie erimime esculapius ubatꝰ
ẽ. Unde aũ amultis edes illȩ fuerant oceupa.¬
tȩ nemne ꝓhibente. nͥ qr tanta numinũ tbe
diu frustra fuenit supplicatũ. atq ita pau¬

Expanded text:
genus animalium crederetur. Quid? hiems illa memogenus animalium crederetur. Quid? hiems illa memorabilis tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus horrenda altitudine etiam in foro peetur, si nostris temporibus accidisset, quae isti et quanta dixissent! Quid? illa itidem ingens pestilentia, quamdiu saeuiit, quam multos peremit! Quae cum in annum alium multo grauius tenderetur frustra praesente Aesculapio, aditum est ad libros Sibyllinos. In quo genere oraculorum, sicut Cicero in libris de diuinatione commemorat, magis interpretibus ut possunt seu uolunt dubia coniectantibcredi solet . Tunc ergo dictum est eam esse causam pestilentiae, quod plurimas aedes sacras multi occupatas privatim tenerent: sic interim a magno imperitiae vel desidiae crimine Aesculapius liberatus est. Unde autem a multis aedes illae fuerant occupatae, nemine prohibente, nisi quia tantae numinum turbae diu frustra fuerat supplicatum; atque ita pau
Abbreviated transcription (Latin):
nis pyrrus rex gretiȩ. tunc ingenti gla cele¬
bratus: romanoꝵ hostis effectus ẽ. Cui sane
dererũ futuro euentu consulenti. satis urba¬
ne apollo sic ambigitũ oraculũ edidit: ut
eduob quicqͥd accidisset. ipse diumus ha¬
betur. Ait enĩ. Dico te pyrre iuncere p̾ssẽ
romanos. Atq ita. siue pyrrus aromanis
sine romani a prrro uincerent᷑: securus
fatidieus utrũ libet expectaret euentũ. Aue
cune & quã horrenda utriusq euercitus¬
clades. Inqua tam̃ suꝑior pẏrriis extitit: ut
iã posset apollinẽ ꝓ suo uitellectui p̃dicare di¬
innum. n ꝓrxime alio p̃lio romani abscedent
supiores. Atq intanta strage belloꝵ etiã pesti¬
lentia grauis ex orta ẽ. mulierũ. Nam prius¬
quã matitros parcꝰ ederent: grauidȩ morie¬
bant᷑. Ubi se eredo esculapnis excusabat:
qđ archiatrũ se ñ obstetricẽ ꝓficebat᷑. Pceudes
quoq similit̾ inceribant: ita ut iã defecturũ

Expanded text:
nis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria celenis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria celebratus, Romanorum hostis effectus est. Cui sane de rerum futuro euentu consulenti satis urbane Apollo sic ambiguum oraculum edidit, ut, e duobus quidquid accidisset, ipse diuinus haberetur ait enim: <Dico te, Pyrrhe, uincere posse Romanos\' adque ita, siue Pyrrhus a Romanis siue Romani a Pyrrho uincerentur, securus fatidicus utrumlibet expectaret euentum. Quae tunc et quam horrenda utriusque exercitusclades! In qua tamen superior Pyrrhus extitit, ut iam posset Apollinem pro suo intellectu praedicare diuinum, nisi proxime alio proelio Romani abscederent superiores. Adque in tanta strage bellorum etiam pestilentia grauis exorta est mulierum. Nam priusquam maturos partus ederent, grauidae moriebantur. Ubi se, credo, Aesculapius excusabat, quod archiatrum, non obstetricem profitebatur. Pecudes quoque similiter interibant, ita ut etiam defecturum
Abbreviated transcription (Latin):
ł eũ c̃spirantib uno cẽ pore hostib lucanis. brii.¬
tiis. samntib. etruscis. & senonib gallis. pͥmo
ab eis legati ꝑempti s. deinde cũ p̃tore opp̃sso
exereitꝰ. un cribunis cũ illo ꝑeuntib & mili¬
tũ tredecim milib ⁊ uł quando pꝰ longas &
graues romȩ seditiones quib adultimũ plebs
in ianculũ hostili direptione secesserat. euius
mali tã dira calamitas erat ut eiꝰ rei causa
qđ in extremis ꝑieulis fieri solebat dictator
erearet᷑ hortensuis. qui plebe reuocata meo¬
dem magistratu expirauit. qđ nulli dictatori
ance contigerat & qđ illis diis iã p̃sente eseu¬
lapio grauuis crim̃ fuit: Iũ uͦ tam multa
bella ubiq erebruer̃: ut in opia militũ. ꝓ¬
letarii illi. qui eo qđ ꝓli gignendȩ uacabant
ob egestatẽ militarẽ ñ ualentes. ħ nom̃ acceꝑ¬
ant. militiȩ conseribent᷑. Accuꝰ etã atarenti¬

Expanded text:
uel cum conspirantibus uno tempore hostibus Lucanis, Brutuel cum conspirantibus uno tempore hostibus Lucanis, Bruttiis, Samnitibus, Etruscis et Senonibus Gallis primo ab eis legati pel\'emti sunt, deinde cum praetore obpressus exercitus septem tribunis cum illo pereuntibus et militum tredecim milibus? uel quando post longas et graues Romae seditiones, quibus ad ultimum plebs in Ianiculum hostili diremtione secesserat, huius mali tam dira calamitas erat, ut eius rei causa, quod in extremis periculis fieri solebat, dictator crearetur Hortensius, qui plebe reuocata in eodem magistratu exspirauit, quod nulli dictatori ante contigerat, et quod illis dis iam praesente Aesculapio grauius crimen fuit? Tum uero tam multa bella ubique crebruerunt, ut inopia militum proletarii illi, qui eo, quod proli gignendae uacabant, ob egestatem militare non ualentes hoc nomen acceperant, militiae conscriberentur. Accitus etiam a Tarenti
Abbreviated transcription (Latin):
s qđ ẽ. multo ꝑ niciosuis morib intulerunt.
Ubi erant quando alia pestilentia grauis deue¬
nenis matronarũ exorta credita ẽ. quarũ sup
fidẽ multarũ atq nobiliũ mores dep̃hensĩ ͣ
om̃i pestilentia grauiores: Uł quando ingau
diias furculas asamnitib obsessi ãbo cũ exer¬
citi consules fędus cũ eis foedũ facere eo actis.
ita ut equitib romanis sexcentis obsidib datł
oteri amissis armis alii:q spoliati pͥuatiq
cegminib sub ugũ hostiũ iniuestim̃tis sin¬
gulis nitterent᷑ : uł quando graui pestilentia
cȩt̾is laborantib mulci etiã in exereitu ieti ful.¬
mine pier̃ ⁊ uł qđo itẽ alia incolerabili pesti¬
lentia esculapiũ ab epidauro quasi medieũ
dm̃ roma ad uocare atq ad hibe cõpulsa ẽ.
qm̃ regẽ om̃iũ iouem quiiã dui incapitolio
sedebat multa stupra quib adolescens uaca¬
uerat ñ ꝑmiserant fortasse discere mediemam.:

Expanded text:
sed, quod est multo perniciosius, moribus intulerunt. sed, quod est multo perniciosius, moribus intulerunt. Ubi erant, quando alia pestilentia grauis de uenenis matronarum exorta credita est, quarum supra fidem multarum adque nobilium mores deprehensi sunt omni pestilentia grauiores? uel quando in dinas furculas a Samnitibus obsessi ambo cum exercitu consules foedus cum eis foedum facere coacti sunt, ita ut equitibus Romanis sescentis obsidibus datis ceteri amissis armis aliisque spoliati priuatique tegminibus sub iugum hostium in uestimentis singulis mitterentur? uel quando graui pestilentia ceteris laborantibus multi etiam in exercitu icti fulmine perierunt? uel quando item alia intolerabili pestilentia Aesculapium ab Epidauro quasi medicum deum Roma aduocare adque adhibere conpulsa est, quoniam regem omnium Iouem, qui iam diu in Capitolio sedebat, multa stupra, quibus adulescens uacauerat, non permiserant fortasse discere medicinam P
Abbreviated transcription (Latin):
rem luciũ quintiũ &tate decrepitũ aquinto
seruilio magistro equitũ eũ maximo & piculo¬
sissimo tu multu ciuuitatis occisus ẽ: Ubi eraut
quando pestilentia maxima ex orta. dus ini¬
gatus noua lecti sternia ꝗđ nũquã antea fece¬
rat exhibenda arbitiatꝰ ẽ Lecti aũ sterneba¬
ntur in honorẽ deor: unde sacrũ ł potius
saerilegiũ nom̃ accepit. Ubi erant quando
ꝑ.x. continuos annos male pugnando erebras
& magnas clades apud ueios exercitꝰ romanꝰ
acceꝑat. nͥ ꝑ furiũ eamillũ tandẽ subueniret᷑.
quẽ postra ciuuitatas ingrata dãnmnauit: Ubi
erant quando galli romã gper̃. spoliauerunt.
incender̃. cedib impleuer̃. Ubi erant cũ illa
in signis pestilentia tã ingentẽ stragẽ dedit
qua & ille furius camillus extinetꝰ c̃. qͥ rem .p.
postea uindicauit. In hac pestilentia scenias
ludos. aliã nouã pestẽ. ñ corporib romanoꝵ

Expanded text:
rem L. Quintium aetate decrepitum a Quinto rem L. Quintium aetate decrepitum a Quinto Seruilio magistro equitum cum maximo et periculosissimo tumultu ciuitatis occisus est? Ubi erant, quando pestilentia maxima exorta dis ingatus noua lectisternia, quod numquam antea fecerat, exhibenda arbitratus est? Lecti autem sternebantur in honorem deorum, unde hoc sacrum uel potius sacrilegium nomen accepit. Ubi erant, quando per decem continuos annos male pugnando crebras et magnas clades aput Veios exercitus Romanus acceperat, nisi per Furium Camillum tandem subueniretur, quem postea ciuitas ingrata damnauit? Ubi erant, quando Galli Romam ceperunt spoliauerunt, incenderunt caedibus inpleuerunt? Ubi erant, cum illa insignis pestilentia tam ingentem stragem dedit, qua et ille Furius Camillus extinctus est, qui rem ppostea uindicauit? In hac pestilentia scaenicos ludos aliam nouam pestem non corporibus Romanorum,
Abbreviated transcription (Latin):
suffiemiꝰ. Ubi gͦ erint illi di qui ꝓpt̃ exgiã
fallacemq mundi huiꝰ felieitatẽ colendi exis¬
amnant᷑. cũ romani qͥb se colendos mñ dacusima¬
astutia uenduabant tantis calamiatib uex¬
arent᷑: Ubi erant quando ualerius consul ab
exulib & seruis in censũ capitoliũ cũ defen¬
saret occisus ẽ. faciliusq ipse ꝓdeẽ potiuit edi
iouis quã illi t̾ba tot numinũ cũ suo maximo
atq optimo rege cuiꝰ tẽplũ libauerat sub ue¬
nire : Ubi erant quando densissimis fatiga¬
ta ciuitas seditionũ malis. cũ legatos achenas
missos ad leges mutuandas paululũ quieta
opꝑiret᷑. graui fame pestilentiaq uastata ẽ :
Ub erant quando rursus popłs eũ fame labora¬
ret p̃fectũ annonȩ pͥmũ creauit. atq illa fame
inualescente spurius melius qui esurienti
multitudini frum̃ta largitꝰ ẽ. regni affectati cri¬
m̃ in currit. & eiꝰdẽ p̃feca in stantia ꝑdictato¬

Expanded text:
sufficimus. Ubi ergo erant illi di, qui propter exiguam sufficimus. Ubi ergo erant illi di, qui propter exiguam fallacemque mundi huius felicitatem colendi existimantur, cum Romani, quibus se colendos mendaciastutia uenditabant, tantis calamitatibus uexarentur? Ubi erant, quando Valerius consul ab exulibus et seruis inscensum Capitolium cum defensaret occisus est faciliusque ipse prodesse potuit aedi Iouis quam illi turba tot numinum cum suo maximo adque optimo rege, cuius templum liberauerat, subuenire? Ubi erant, quando densissimis fatigata ciuitas seditionum malis, cum legatos Athenas missos ad leges mutuandas paululum quieta opperiretur, graui fame pestilentiaque uastata est? Ubi erant, quando rursus populus, cum fame laboraret, praefectum annonae primum creauit, adque illa fame inualescente Spurius Maelius, quia esurienti multitudini frumenta largitus est, regni adfectati crimen incurrit et eiusdem praefecti instantia per dictato
Abbreviated transcription (Latin):
ntes quoꝵ in gr̃am pleriq concesserant. sub
bonesto patrũ aut pleb̾ nomine dominationes
affectabant boniq & mali ciues appellati ñ
obmerita inrẽ publicã. om̃ib parit̃. corruptiꝰ
seduti quisq locu pletis simꝰ & iniuria ualidior
quia p̃sentia defendebat ꝓbono ducebat᷑: Porro
si illi seriptores hystoriae ad honestã libtatẽ ꝑ¬
tinere arbitrati s̃. mala ciuitatis ꝓpͥe ñ tacere.
quã multis locis magno p̾conio laudare cõpul¬
si s̃. cũ aliã ueriorẽ quo eiues ȩt̃ñi legendi sunt
ñ habent: quid nos facere conuenit quoꝵ spe
quanto ĩdõ melior & certior tanto maior de
ut infirmiores imꝑitioresq mentes alienent᷑
ab ea enutate inqua sola uigit᷑ felicitq iuuen¬
dum ẽ: Nec in deos eoꝵ horribiliora nos dicimꝰ
quã eoꝵ identidẽ auctores quos legunt & pre¬
dicant: quando qͥdẽ & ex ipsis quȩ diceremꝰ
acepimꝰ. & nullo mͦ dicere ut talia uł cuncta

Expanded text:
ntes, quorum in gratiam plerique concesserant, sub ntes, quorum in gratiam plerique concesserant, sub honesto patrum aut plebis nomine dominationes adfectabant; bonique et mali ciues appellati, non ob merita in rem publicam, omnibus pariter corruptis, sed uti quisque locupletissimus et iniuria ualidior, quia praesentia defendebat, pro bono ducebatur\'. Porro si illi scriptores historiae ad honestam libertatem pertinere arbitrati sunt mala ciuitatis propriae non tacere, quam multis locis magno praeconio laudare conpulsi sunt, cum aliam ueriorem, quo ciues aeterni legendi sunt, non haberent: quid nos facere conuenit, quorum spes quanto in Deo melior et certior, tanto maior debut infirmiores imperitioresque mentes alienentur ab ea ciuitate, in qua sola iugiter feliciterque uiuendum est? Nec in deos eorum horribiliora nos dicimus, quam eorum identidem auctores, quos legunt et praedicant, quando quidem et ex ipsis quae diceremus accepimus, et nullo modo dicere uel talia uel cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
Qd itaq ego cantas moras uł seribens patiar uł¬
lecturis afferã: Quã misera fuie illa res.p.
tã longa xtate ꝑtor annos usq ad sedłm bellũ
puneũ. ⁊ bellis forinsecus inqͥetare ñ desisten¬
tib & intꝰ discordus seditionib q cuulib: a sa¬
lustio breuit̃ intimatũ ẽ. ꝓ inde uictorie illa ñ
solida beatoꝵ gaudia fuer̃. s mania solatia
miseroꝵ: & ad alia atq alia sterilia mala
subeunda. ille cebrosa meitam̃ta muume qͥetoꝵ
Nec nob quia ħ dicimꝰ: boni romani prudentẽq
succenseant. Quã quã de hac re nec petendi sint
nec monendi: qdo eos minime succensuros ẽẽ
certissimũ ẽ. Neq enĩ grauius ł grauiora
dieimꝰ auetorib coꝵ & stilo & otio multũ imn¬
pares : quib tam̃ ediscendis & ipsi elaborauer̃.
& filios suos elaborare compellunt. Qui autẽ
succensent. quando me ferrent si ego dicerem
qdđ salustuus ait. plurimȩ turbȩ. seditiones. &
ad postremũ bella ciuilia orta s̃. dũ pauci pote.¬

Expanded text:
d itaque ego tantas moras vel scribens patiar,lecturis afferam? Quam misera fuerit illa respublica tam longa aetate per tot annos usque ad secundum bellum Punicum bellis forinsecus inquietare non desistentibus et intus discordiis seditionibusque ciuilibus, a Sallustio breuiter intimatum est. Proinde uictoriae illae non solida beatorum gaudia fuerunt, sed inania solacia miserorum et ad alia adque alia sterilia mala subeunda inlecebrosa incitamenta minime quietorum. Nec nobis, quia hoc dicimus, boni Romani prudentesque suscenseant: quamquam nec monendi, quando eos minime succensuros esse certissimum est. Neque enim grauius uel grauiora dicimus auctoribus eorum et stilo et otio multum inpares; quibus tamen ediscendis et ipsi elaborauerunt et filios suos elaborare conpellunt. Qui autem suscensent, quando me ferrent, si ego dicerem, quod Sallustius ait? Plurimae turbae, seditiones et ad postremum bella ciuilia orta sunt, dum pauci pote
Abbreviated transcription (Latin):
ł potus am̃tia. illa diis suis ñ imputant. & hȩc
C nr̃o imputant xͦ : Crudelia bella eiuilia. om̃ib
bellis hostilib auctorib etiã eoꝵ fatentib ama¬
& sceleratarũ concatenatione causarũ ab ello
mariano atq syllano ad bella sertoru & catili¬
ne quoꝵ asylla fuerat ille ꝓscriptꝰ ille nutritꝰ
inde adlepidi & catuli bellũ. quoꝵ alt̃ gesta
syllana rescinde alt̃ defende cu piebat. inde
ad pompeii & caesaris. quoꝵ pompeiꝰ sectator
sylle fuerat eiꝰq potentiã ł &x quauerat łiã etiã
supauerat. cȩsar aũ pompeu pocentiã ñ ferebat

Expanded text:
vel potius amentia, illa diis suis non imputant, et haec vel potius amentia, illa diis suis non imputant, et haec nostro imputant Christo? Crudelia bella civilia omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amaet sceleratarum concatenatione causarum a bello Mariano atque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae, quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus: inde ad Lepidi et Catuli bellum, quorum alter gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat: inde ad Pompeii et Caesaris, quorum Pompeius sectator Syllae fuerat, ejusque potentiam vel aequaverat, vel jam etiam superaverat; Caesar autem Pompeii potentiam non ferebat
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑire potuer: s in illo colle constitutis auro
uitã saltẽ uendider̃. quã & si ferro raꝑe nol
possent. possent cam̃ obsidione consumere.
Gochi i tã multis senatora pepcer̃: ut magis mi¬
rum sit qđ aliquos ꝑemer. At uͦ sylla uiuo ad¬
huc mario ipsũ capicoliũ qđ agallis eutum fuit
ad decernendas cȩdes uictor in sedit. Et cũ fuga
marius lapsus ẽẽt ferocior cruentiorq rediturꝰ.
iste incapitolio ꝑsenatꝰ etiã consultũ multos uita
rebq p̾uauit. Mlarianis aũ partib sylla ab sence
quid sem̃ eui parcerent fuit. qđo mircio eͥui. sena¬
tori. pontifiei.arã ipsã ubi erant ut auint fata
romana mmseris ambienti amplȩxib ñ peꝑcer̃.
Srllana porro tabula illa postrema. ut omittamꝰ
alias innumerabiles mortes. plures uigulaũ se¬
natores: quã gochi uł spoliare potuer̃. Quagͥ
fronte. quo corde. qͣ impudentia. qͣ insipientia

Expanded text:
reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis auro reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis auro uitam saltem uendiderunt, quam etsi ferro rapere non possent, possent tamen obsidione consumere: Gothi uero tam multis senatoribus pepercerunt. ut magis mirum sit quod aliquos peremerunt. At uero Sylla uiuo adhuc Mario ipsum Capitolium, quod a Gallis tutum fuit, ad decernendas caedes uictor insedit, et cum fuga Marius elapsus esset ferocior cruentiorque rediturus, . iste in Capitolio per senatus etiam consultum multos uita rebusque priuauit : Marianis autem partibus Sylla absente quid sanctum cui parcerent fuit, quando Mucio ciui senatori pontifici aram ipsam, ubi erant ut aiunt fata Romana, miseris ambienti amplexibus non pepercerunt? Syllana porro tabula illa postrema, ut omittamus alias innumerabiles mortes, plures iugulauit senatores, quam Gothi uel spoliare potuerunt. fronte, quo corde, qua impudentia, qua insipientia,
Abbreviated transcription (Latin):
tate s̃ etiã tamquã uillȩ quadã Nobiles ciutatꝰ.
Una uͦ uelut unus reus duci uibet᷑ sic tota iussaẽ.
trucidari. Hac facta sunt in pace pꝰ bellũ: ñ ut
acceleraret᷑ obtinenda uiccoria. s ne c̃tẽnere tur
obtenta. Pax cũ bello decrudelitate certauit:
& uicit. lllud enĩ ꝓstrauit armatos: ista nuda.¬
tos. Bellũ erat ut qui feriebat᷑ si posset feriret:
par aũ ñ ut qui euaserat uiueret s ut moriers
ñ repugnaret. Qu& rabies exterarũ gentiũ. que
seuitia barbaroꝵ. hiuc de ciuib uictoriȩ cunũ
cõparari potest: Quid roma funestius cetruis
amariusq uidit ⁊ utrũ olim galloꝵ. & paulo
ante exgochorũ irruptione. an marii & syllę¬
alioꝵq in coꝵi partib uroꝵ clarissimoꝵ taq̃
suoꝵ lumiiũ insua mẽbra ferocitatẽ: Galli
quidẽ trueidauer̃ senatũ. qͥeꝗͥd eiꝰ inurbe tota
p̾t᷑ arcẽ capitolinã quȩ sola ut cũq defensa ĩ.

Expanded text:
tatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; tatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnaret. saevitia barbarorum huic de civibus victoriae civium comparari potest? Quid Roma funestius, tetrius, amariusque vidit, utrum olim Gallorum et paulo ante Gothorum irruptionem, an Marii et Syllaliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquos uiuere. ut eẽnt quib possent imꝑare
qͥ uicerant. Tunc iam cohibita quȩ hac atq hac
passim furibunda ferebat᷑ licentia igulandi:
tabula illa cũ magna gratulatione ꝓposita est
quȩ lominũ exiitioq ordine splendido equesti
seilicet atq senatorio occidendoꝵ ac ꝓ scribendoꝵ
duo milia continebat. Contristabat numerꝰ s
consolabat᷑ modis: nec quia tot cadebant tantũ
erat meroris: quantũ Patitȩ quia eȩteri ñ tume¬
bant. S in quib dã eoꝵ qui mori uissi erant. etiã
ipsa licet crudelis cȩteroꝵ securitas genera mor.¬
tium exquisita congemuit. Quendã enĩ sine
ferro. laniantiũ manꝰ dixipuerant: unmamus
homines hominẽ iuuũ. quã bestiȩ solent diser¬
pr cadauer obiectũ. Alius oculis offossis & par¬
diculatim m̃bris amputatis. uitantis cruciatib
dui uuiuere ł potius du mori coactꝰ ẽ. Sub uas¬

Expanded text:
aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita est, quae hominum ex utroque ordine splendido, equestri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia continebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laetitiae quia ceteri non timebant. Sed in quibusdam eorum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum securitas genera mortium exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus diu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subhas
Abbreviated transcription (Latin):
pace grassata ẽ. Lã etiã pꝰ maru maioris pͥstinas
ac recentissĩmas cedes ad ditȩ fuerant aliȩ graui-¬
ores amario uiuene atq carbone earũdẽ par¬
tium marianarũ: qͥ sylla imminente ñ solum
uietoriã uerũ etiã ipsã despantes salutẽ cunc¬
ta sius aliis cȩdib impleuer̃. Nam p̃t̃ stragem
late ꝑdiuersã diffusa. obsessõ etiã senatu. de ipia
curia tãquã de carcere ꝓducebant᷑ ad gladium.
Mutius sceuola pontifex.qm̃ nichil apud romanõ
tẽplo ueste sanctus habebat᷑. arã ipsã amplexꝰ
occisus ẽ ignẽq illũ qui ꝑpetua cura iurginũ
semꝑ ardebat suo pene sanguine extinx̃. Urbẽ
deinde sylla uictor intrauit: qui inpublicaꝰ uil¬
la ñ iam bello s ipsa pace seuiente. uii milia de¬
ꝓfrauerat: In urbe aũ tota quẽ uellet syllanus
quisq feriebut. Unde cot funera numerari om̃i¬
no ñ poterãt: donec syllȩ suggeret᷑ sinendos eẽ

Expanded text:
pace grassata est. Jam etiam post Marii majoris pristinas pace grassata est. Jam etiam post Marii majoris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae graviores a Mario juvene, atque Carbone earumdem partium Marianarum: qui Sylla imminente, non solum victoriam, verum etiam ipsam desperantes salutem, cuncta suis alienisque caedibus impleverunt. Nam praeter stragem late per diversa diffusam, obsesso etiam senatu, de ipsa curia, tanquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaevola pontifex, quoniam nihil apud Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus, occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente septem milia destrauerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse
Abbreviated transcription (Latin):
pla. cõpleta s̃: ut difficile uidicaret᷑ quando uie¬
tores plus funerũ ediderint. utrũ prius ut
uincerent an postea quia uicissent: eũ pͥmũ
uictoria mariana quando de exilio se ipse resti.¬
tuit. exceptis passim quaqua uersũ cȩdib fac-¬
tis: caput octaui consuł poneret᷑ in rostris.
cȩsar & fimbra domib trueidarent᷑ asius. duo
erassi pat̃ & filius in conspectu mutuo necarent᷑.
bebus & numitorius unco tracti sparsis iuscerib
interirent. catulus hausto ueneno se manib mi¬
micoꝵ subtraheret. meb̾ula flamendialis. p̃cisis
uenis ioni etiã suo sanguine litaret. Inipsius aũ
marii ocłis continuo feriebant᷑. quib salutantib
dexterã porrigere noluisset. Sellana uͦ uictor.¬
ia secuta. huiꝰ udelioet undex crudelitatis. pꝰ
tantũ sanguinẽ. eiunĩ qͦ fuso fuerat cõparata. fi¬
nito iã bello. in imicifus: uiuentib crudelius in

Expanded text:
pla conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uicpla conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisset. CAPUT ia secuta, hujus videlicet vindex crudelitatis, post tantum sanguinem civium, quo fuso comparata fuerat, finito jam bello inimicitiis viventibus, crudelius in
Abbreviated transcription (Latin):
ma. Quanta etiã & quã horrenda cõmiserint
pͥmo latrocinia deinde ualida bella prrata¬
rum. quis ꝓ magnitudine rerũ ualeat eloqͥ:
ad uersarũ sibi partiũ ꝑemptis uictus urbe
ꝓfugisset : iux paululũ respirante ciuitate.
ut uerb̾ tullianis utar. suꝑauit. Postea cinna
cũ mario. Tũ uͦ clarissimis uiris int̾ fectis.
lumina enutatis extincta s̃. Ultꝰ ẽ. huiꝰ uic¬
torię crudelitatẽ pꝰea sylla. Nec dici qͥdẽ
opꝰ ẽ. quanta deminutione eiuiũ. & qͣnta
calamitate rei publice. Dehac enĩ uindicta
que pintiosior fut quã si scelera que purachant᷑
impunita relinquerent᷑ ait & lucanus. Exces¬
sit medicina modũ: ninnũq secutȩ. qua morbi
duiere manus. Piere nocentes: s cũ iã soli pͦsset̃
suꝑ cẽ nocentes. Illo bello mariano atq syllano.
exceptis hnis qui foris macie cecider̃. in ip qͦq
urbe cadauerib uici. plateȩ.fora. theatra. tem.¬

Expanded text:
mam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint mam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine rerum ualeat eloqui?aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac enim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur inpunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mariano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra tem
Abbreviated transcription (Latin):
chorũ s suꝑare ꝓpositũ : lucuis saturnius
tribuꝰ plebis. & gauis seruilius p̃tor. & mul¬
to pꝰ marcus drusus. Quoꝵ om̃iũ seditionib
cędes pͥmo iã tunc grauissimȩ. deinde socialia
bella exarserunt : quil italia uehementer
afflicta & ad uastitatẽ miserabilẽ desertionẽq
ꝑducta ẽ. Bellum deinde seruile successit:
& bella cuulia. Qua pͣlia.⁊ cõmissa ĩ qͥd san¬
guinis fusũ : ut om̃s fere italę gentes quib
romanũ maxime p̃pollebat imꝑiũ.tã quã
seua barbaries domarent᷑. lã expaucissimis
numerũ & quã acrẽ ferocẽq ꝑuenerit qͦs
ille numerꝰ imꝑatores popłi romani suꝑaue.¬
rit. quas & quomͦ ciuitates regionesq uasta¬
uerit: uix qui historiã conscripser̃ satis ex¬
plicare potuer̃. Neq id sõlũ fuit seruile bel¬
lum: s & macedoniã ꝓunciã pͥus seruitia
depopulata sunt. deinde siciliã oraq mariti.¬

Expanded text:
chorum, sed superare propositum, L. Saturninus chorum, sed superare propositum, L. Saturninus tribunus plebis et G. Seruilius praetor et multo post M. Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo iam tunc grauissimae, deinde socialia bella exarserunt, quibus Italia uehementer adflicta et ad uastitatem mirabilem desertionemque perducta est. \'Bellum deinde seruile successit et bella ciuilia. Quae proelia commissa sunt, quid sanguinis fusum, ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis,numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque mariti