comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tnaturali lege erant. & ea que uł sublege
ena uel sub gr̃a instituta sunt sac̃menta.
trĩ pspicimꝰ: qa illa uoluntatis magisẽẽ
pentur. ista necessitatis. Illa ex uoto celebra
ai uaelicet siue sacrifitia. siue oblationes.
phomini ex necessitate indicta. ut qui ea ñ
ntius fuisset. reatum p̃uaricationis meur¬
trat. quem admodum ille qui fideliter ea co¬
lert meritũ deuotionis sue inueniret. Nusqͣ
mñ legim̃. qdđ ante legẽ scͥptam ds homini dixe¬
rit. qu decimas ñ ddederit. qui sacͥfitia ñ ob¬
nlerit. situt p̾ea ꝑlegẽ dixit. masculus euꝰ
caro preputi circũcisa ñ fuerit. ꝑibit aĩail¬
la de ppło suo: ⁊ sic̃ sub grã terribiliter into

Expanded text:
e erant, et ea quae vel sub lege scripta, vel sub gratia instituta sunt sacramenta interesse perspicimus, quod illa voluntatis magis esse videntur, ista necessitatis. Illa ex voto celebratmas videlicet, sive sacrificia, sive oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per legem dixit: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Et sicut sub gratia terribiliter
Abbreviated transcription (Latin):
monstratur. Quia autẽ circumcisio geti
sordes ⁊⁊ enormitates que foris sunt resti
ablutio autẽ maculas etiam interiors e
ut illud sacram̃tũ succełet. qđ ꝑfectanili¬
minis emundationẽ. ⁊ interiorẽ armpe
dorem. quẽ inipso. ⁊ ꝑ ipsum sacͣmeni¬
piscitur. posset declarare. Ampli autos
cireũcisio quidẽ sordes aufert. s dolom ff.
ablutio uͦ inquinatos sine dolore emu
iccirco pͥori ppło intimore seruienti. a sib
lege laboranti. circũcisio ad emundations
ambulanti ablutio. Uidentur gͦ ꝑrima
illa sacram̃ta que sub naturali lige pcss¬

Expanded text:
monstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt resecat, ablutio autem maculas etiam interiores eut illud sacramentum succederet quod perfectam hominis emundationem et interiorem animae candorem, quem in ipso et per ipsum sacramentum adipiscitur, posset declarare. Amplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem charitatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo prima illa sacramenta quae sub naturali lege p
Abbreviated transcription (Latin):
mũ fiuit hõminis inobedientia. ⁊ ictireo uita
ista que homini adpenitentiam conceditus.
tota obeddientie deputatur. Quia gͥ homo
in malis agendis ex ꝑpͥa concupiscentia in
auiersa distraitur. in bonis agendis sola
obedientie regula gub̾natur. ideo in malis¬
cauendis. que habet exsemet ipso. ⁊ ꝑsemet¬
ipsũ facere pocest. singillatim instituendꝰ
erat: adbona uero agenda. adobedientiã
solum̃ reuocandus. ut ibi ꝑ sententiã alcerĩ
salubriꝰ disceret. qđ ipse agere debuisset. Sa
enum uibetur homo patri ⁊imatri honorẽ
aeferre. ñ hoo ad carnales parentes solum¬
referendum ẽ: s potius hoc ei p̃cipit᷑. utqͥ¬
dm̃ inp̃ceptis suis aliqñdo contempsit. nc̃¬

Expanded text:
peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientia deputatur. Quia igitur homo in malis agendis, ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis agendis sola obedientiae regula gubcavendis, quae habet ex semetipso et per semetipsum facere potest, singulatim instruendus erat, ad bona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret quid ipse agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solumreferendum est; sed hoc potius ei praecipitur, ut quod in mandatis suis aliquando contempsit, n
Abbreviated transcription (Latin):
delitatẽ. carnẽ porcinã ñ ederent. ut detesta¬
rentur immunditiã. inbouo ⁊ asino ñ ararẽt.
ut predicatiõi noxiã agnosce̾nt pigritiã ⁊stul¬
titiam: ⁊cetera similia. que om̃ia media erãt.
Iua uͦ que sublege naturali induob p̃ceptis
clausa fuerant: ꝑscͥptã legẽ pꝰea septẽ ilis q̃
in scd̾a tabula ꝓposita st̃. p̃ceptis explicata
st̃ & distincta. Ex quib pͥmum erat: honora
patrẽ tuũ ⁊ matrẽ tuã. ut bene sit tͥ. ⁊ sis lon¬
guus suꝑterrã. Scd̾m: ñ occides. Tertium:
ñ mechab̾is. Quartũ: ñ furtũ facies. Qum¬
tum: ñ falsum testimoniũ dices. Sextũ. ñ ꝯcui¬
pisces urorem ꝓuimi tui. Septimũ: ñ concu¬
pisces rem ꝓrimi tui. Inquib ⁊ hoc ñ negli¬
genter precereundũ ẽ: quia erhis septem
unũ solũm scdđ̾m p̃ceptionẽ datum ẽ. sexreli¬
qua scãm ꝓhibitionẽ. Peceatum namq pͥ

Expanded text:
delitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestadelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Secundum: Non occides; tertium: Non moechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupisces uxorem proximi tui; septimum: Non concupisces rem proximi tui. In quibus et hoc non negligenter praetereundum est, quod ex his septem unum solummodo secundum praeceptionem datum est; sex reliqua secundum prohibitionem. Primum namque
Abbreviated transcription (Latin):
tat ilis: ut undelio hõ ex sui ꝯidatione dis¬
art. qualẽ se gͦ ꝑrimũ exhibere deberet. S
pͥa cũ ex subintraret. ⁊ disciplinã uiuendi
arainem yponeret. ex his que media fuerãt
quedã excepit. ⁊ ex eis alia ꝑ p̃ceptionẽ alia
⁊ ꝓhibitionẽ in alteram partẽ deflexit: ut
quẽadimodũ pͥmo homini inꝑadiso ds̃ de con¬
cssione naturali unã ꝓ p̃cepto discipline ꝓhi¬
bituonẽ exepat. ita mͣ filiis eiꝰ ñ inuna uitate
de concessione naturali p̃ceptũ discipline qͣs
ꝓbandis: s quasi corrigendis ⁊ reꝑandis mul¬
ta formaret. ut qͣntomagis se in mediis t̃pare
discerent. tantoleuꝰ inconcessa eauere ualerẽt.
Illic multa concessa st̃. pauea ꝓhibita:. hic mub¬
ta ꝓhibita. pauca concessa. Iilic dictum ẽ ho¬
mini. ut deligno scientie boni & mali ñ come¬
deret. ñ qͥa lignũ malũ erat. s quia obedien¬
tia ꝓbancla erat: hic dictũ ẽ. ut carnẽ cũ san¬
quine ñ comed̾ent. ut discerent horrrere cru¬

Expanded text:
 illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non in una veritate de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere cru
Abbreviated transcription (Latin):
cederent: S sciendum qđ diuine dispen¬
sationis ordo iratio hoc poposcit: ut sicut
abinitio ꝓcurrente temꝑe magis sẽꝑ ac ma¬
gis aduentus saluatoris adꝓpinquauit. sic
semꝑ magis ac magis effectus salutis crescẽt.
& cognitio uitatis. ꝓpter qd̃ upsa signa
salutis ꝑ successionem tẽpoꝵ alia pꝰ alia mu¬
tari debuerunt: ut cũ effectus gr̃e diuinȩ
insalutem cresceret. simul qͦq & ipsa signifi¬
catio inipsis signis uisibilib euidentior aꝑ¬
pareret. Erat quippe idem saluator. eads̃
grã. eadem fides: illic uenturi. hic exhibiti.
S qr ipse ꝑquẽ salus dabatur longe erat:
eiꝰdem salutis signa obscura eẽ debuert̃. Post¬
ea uͦ paulatĩ eiꝰ aduentu ꝓpinqͣnte. oporte¬
bat ut eodem ordine. & fides incognitiõe
ri grã insalute cresceret: ⁊ eadem grã insac̃¬
mentis foris ⁊ signis suis se eudentius ma
nifestaret. Qua ꝓpter pͥmũ ꝑ oblationẽ.

Expanded text:
cederent? Sed sciendum est quod divinae dispencederent? Sed sciendum est quod divinae dispensationis ordo et ratio hoc poposcit, ut sicut ab initio, procurrente tempore, magis ac magis adventus salvatoris appropinquavit; sic semper magis ac magis effectus salutis cresceret, et cognitio veritatis. Propter quod et ipsa signa salutis per successionem temporum; alia post alia mutari debuerunt, ut cum effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simul quoque et ipsa sanctificatio in ipsis signis visibilibus evidentior appareret. Erat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, illic venturi, hic exhibiti. Sed quia ipse per quem salus dabatur, longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramentis foris, et signis suis, evidentius se manifestaret. Quapropter primum per oblationem;
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mediantib his quoꝵ signa fuerunt. ne
linec salut eẽnt qͥ tempus redẽptioĩs pcesert
gr̃am insustentationem contulert̃. Sed a¬
odã differentia ẽ. qđ qui differentia.
illis sacramentis imbuebantur antiqui
uilti. nondũ adhuc regni celestis ianuam intͣre
potuert̃: donec saluator ꝑ carnem assumptã
celos ascendit. ⁊omnib: inse credentib ac se se¬
quentib uam aꝑuit. Tertia differentia.Un¬
turalis legis ñ ex precepto indicta uiden¬
tiłr.s. ex consilio aduotũ ꝓposita: sacͣmenta
uͦ spͥpte legis ⁊ grẽ necessitatẽ qͣndam erequu¬
tionis inducere. ꝓpterea qđ ñ ex consilio tm̃
s ex p̃cepto. instituta noscuntur. Qre pͥma niu
nenda questio: quare uidelicet si eun¬
dem salutis effectum tam ꝑ p̃cedentia qͣm ꝑ
sub seq̃ntia gra ꝯtulit. diuina iussio ritum
antiquoꝵ ꝑ institutionẽ succedentiũ aboleũ.
Nã si eadem uircus uiillis sacramentis fuit:
quid necesse erat ut illa cessarent. & ista suc¬

Expanded text:
 mediantibus his quorum signa fuerunt, ne sine salute essent, qui tempus redemptionis praecesserunt, gratiam in sustentationem contulerunt. Secunda differentia est quod qui in illis sacramentis imbuebantur antiqui justi; nondum adhuc regni coelestis januam intrare potuerunt donec salvator per carnem assumptam coelos ascendit, et omnibus in se credentibus ac se sequentibus viam aperuit. Tertia differenturalis legis non ex praecepto indicta videntur, sed ex consilio ad votum proposita; sacramenta vero scriptae legis et gratiae necessitatem quamdam exsecutionis inducere propterea quod non ex consilio tantum, sed ex praecepto esse instituta noscuntur. CAP. VI. Quarenda quaestio, quare videlicet si eumdem salutis effectum tam per praecedentia quam per subsequentia, gratia contulit; divina jussio ritum antiquorum per institutionem subsequentium abolevit. Nam si eadem virtus in illis sacramentis fuit, quid necesse erat, ut illa cessarent et ista suc
Abbreviated transcription (Latin):
ans. ql sactañta illa pͥma magis aderer ela¬
dã deuotionem ꝓposita fuerant: qͣm adop¬
tinendam salutẽ indicta. Nam qui nichib
possidebat: unde decimas offerre debebao:¬
Et qui nichil habebat: que sacrificia. & qͦs
oblationes offerre poterat: Uotũ uouit iacob
deo dicens. Si dñs d̾s m̃s fuerit mecũ & cet̾a
Ae demde subiuingit. De uniuersis que dedis
m: decimas ⁊hostias pacificas offeram t̃. Qđ

Expanded text:
s quod sacramenta illa prima magis ad exedam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam salutem indicta. Nam qui nihil possidebat, unde decimas offerre debebat? qui nihil habebat, quae sacrificia et quas oblationes offerre poterat? Votum vovit Jacob Deo dicens: Si Dominus Deus meus fuerit mecum , etc. Ac deinde subjungit: De universis quae dederis mihi decimas et hostias
Abbreviated transcription (Latin):
mala sc̃. uel si bona st̃ ordinata tam̃ ñ R̾i
qđ eũq uouet: si pꝰea illud aut impler ñpaet¬
rit. aut ꝓ maiori lucro ꝑficiendo implet ĩo

Expanded text:
ala sunt, vel si bona sunt ordinata tamen non suquodcunque vovet si postea illud aut implere non potuerit, aut pro majori bono perficiendo implere no
Abbreviated transcription (Latin):
de uitate testimoniũ ꝑhibet. Qui ñ so¬
lum m̃ciendo reus efficitur: s qi etiã ipsum
m̃datiũ ꝯtra ueritatẽ patrocinari conatur.
Qd̃ quidẽ si sciens fecerit: dampnabił omĩno
malitia ẽ. Si autẽ ignorans: rep̃hensibił ne
ritate a malo ẽ. Qui enĩ uerũ urat ꝓneces¬
sitate ꝓrimi. aut ꝓutilitate. cũ scilicet is
a malo ẽ. illius cui uirat. hoc ẽ. uel exinfir¬
tia condempnatur. Qui malũ se facturũ u¬
rat: peccat. In qͦ tñ meliꝰ ẽ. uramentũ fran¬
gere. qͣm adimplere: ita qͥdẽ ut ⁊ malũ ca¬
ueat qđ uirat. ⁊ nichilominꝰ eulpã agnos¬
cat. in eo qđ male uirauit.
eriuriũ ẽ. m̃datiũ: sac̾sc̃ã attestatione
inducta confirmatũ. Qui enĩ falsum
culpa m̃datii. cũ id qd̃ falsum ẽ dr. scd̃m

Expanded text:
eritate testimonium perhibet, qui non solum mentiendo reus efficitur, sed quia etiam ipsum mendacium contra veritatem patrocinari conatur; quod quidem si sciens fecerit damnabilis omnino malitia est; si autem ignorans, reprehensibilis ste veritate a malo est. Qui enim verum jurat pro necessitate proximi, aut pro utilitate, cum scilicet is a malo est illius cui jurat, hoc est, vel ex infircia condemnatur. Qui malum se facturum jurat peccat. In quo tamen melius esset juramentum frangere, quam adimplere, ita quidem ut et malum caveat quod juravit, et nihilominus culpam agnoscat, in eo quod male juravit. Perjurium est mendacium sacrosancta attestatione inducta confirmatum. Qui enim falsum culpa mendacii, cum id quod fa
Abbreviated transcription (Latin):
iusintur. De auctoribus symonie
toniace heresis contagium. iam
um in balaam pullulauit: qui
isi ꝑrexit. De hinc huiꝰ heresis duo le¬
itur auctores pestilentes emersisse. alt̾¬

Expanded text:
II. De auctoribus simoniae. Simoniacae haeresis contagium jam olim in Balaam pullulavit, qui populum Dei perrexit . Dehinc hujus haeresis duo leguntur auctores pestilentes emersisse: alt
Abbreviated transcription (Latin):
ñfide. tam̃ oꝑe minist̾ malus ẽ. et tam̃
minister ẽ. Malus in eo qd̵ si moniacus ẽ.
minister in eo qd̾ in officium ordinat᷑ est.
Malus in eo qd p̾cium dedit: minist̾ in
eo qd̾ ordinem & officium accepit. Seddi¬
cis mͥ. Quomͦ ordinẽ aut officium acciꝑe
potuit: qui p̃cium deditꝰ Audi quom.
ad per niciem. ad ꝑditionẽ. Officiũ eme
potuit: grãm acciꝑe non potuit. Tam̃ quia Par¬
officium accepit et habet. ꝑminist̾ium eiꝰ
bonis quidem gr̃a et officium dat᷑: amalis
accipitur. quauis ad ꝑniciem eiꝰ qui male
accepit. sicut ad ꝑnitiem eiꝰ qͥ male dedit.
De his qui corporalia in eccła comꝑando.
cũ eis & in eis sp̃ualia emunt.

Expanded text:
n fide, tamen opere: minister malus est, et tamen minister est: Malus in eo quod simoniacus est, minister in eo quod in officium ordinatus est; malus in eo quod pretium dedit, minister in eo quod ordinem et officium accepit. Sed dicis mihi: Quomodo ordinem aut officium accipere potuit qui pretium dedit? Audi quomodo. Ad perniciem, ad perditionem. Officium emere potuit, gratiam accipere non potuit. Tamen quia officium accepit et habet, per ministerium ejus bonis quidem gratia et officium datur. A maliaccipitur quamvis ad perniciem ejus qui male accipit, sicut ad perniciem ejus qui male dedit. CAP. IV. De iis qui corporalia in Ecclesia comparando cum eis et in eis spiritualia e
Abbreviated transcription (Latin):
ris illiꝰ participes non sunt. et culpe con¬
scĩĩ ñ existunt.: gr̃a ꝑ illum datur. ab illo
ñ datur. Mmnister malus ẽ. largitor bonꝰ
Tam̃ minist ẽ. Sicut hereticꝰ. sicut alius
quilibet malus minist̾ malus ẽ. et tam̃

Expanded text:
ris illius participes non sunt, et culpae conris illius participes non sunt, et culpae conscii non existunt, gratia per illum datur, ab illo non datur. Minister malus est largitor, bonus tamen minister est. Sicut haereticus sive alius quilib
Abbreviated transcription (Latin):
sacris ordinibus indigni sunt. qui in ipsissa¬
es ordinibus peccasse cõꝑbant᷑. Ab hereticis
ad unitatẽ ȩccłȩ uenientes. aliquotiens le¬
gimus in suis ordinib susceptos. Alii siqͥdẽ
heretici in suscipiendis ordinib ñ errabãt.
s alia causa erat atq doctrina. que eoꝵ fi¬
dem impediebat. Symoniacoꝵ uͦ heresis
et peccatum ipsum: ordinatio eoꝵ est. oeri
ipsis ordinibꝰ peccauerunt. Sciendũ uͦ est
qͥd qͥ a fymoniacis nescientes ordinant᷑. qͥa
eos catholicos ñ symoniacos putant. sp̃ualẽ
eoꝵ cũ conscĩi ñ fuerant. participes non
pecuniam offerunt: etiam a catholicis or¬
dinati. symoniaci existunt. S dicis m.
Quomͦ asymoniaco ordinat᷑. ꝑ impositio¬
adulter sicut fornicator. sicut ebrios. sic̃
auarꝰ. dare pot̾ quod ñ ht̃: ita symoniacꝰ
quod ñ ht̃. dare potest. et uere dare pot̃
his qui digni sunt acciꝑe. ꝑministium
enĩ illiꝰ cdat᷑ ñ ꝑ meritum. Idõ his qui erro¬

Expanded text:
sacris ordinibus indigni sunt, qui in ipsis sacris ordinibus peccasse comprobantur. Ab haereticis ad unitatem Ecclesiae venientes aliquoties legimus in suos ordines receptos. Alii siquidem haeretici in suscipiendis ordinibus non errabant, sed alia causa erat atque doctrina quae eorum fidem impediebat. Simoniacorum vero haeresis et peccatum, ipsa ordinatio eorum est. Merito ipsos suos ordines peccaverunt. Sciendum vero est quod qui a simoniacis nescientes ordinantur, quia eos catholicos non simoniacos putant; spiritualillorum cujus conscii non fuerant participes non pecuniam offerunt, etiam a catholicis ordinati simoniaci existunt. Sed dicis mihi. Quomodo a simoniaco ordinatus per impositioadulter, sicut fornicator, sicut ebriosus, aut avarus dare potest quod non habet: ita simoniacus quod non habet dare potest; et vere dare potest iis qui digni sunt accipere. Per ministerium enim illius datur, non per meritum. Ideo iis qui erro
Abbreviated transcription (Latin):
llud qͦd ait. p̃destinatos conformes imagi¬
nis filii di. potest sic accipi: ut qͦmadmodũ
nobis ille mortalitate. ita nos illi immor
inhis uerbis qua forma resurrectura st̃
corpora. sumꝰ admoniti: sicut illa m̃sura.
ita usta conformatio. ñ qnͣtitatis intelligen¬
da ẽ. s etatis. Resurgent itaq om̃s tãmag¬
ni corꝑe: qͣm uel erant uel futuri erant iu¬
uenili etate. Siquis uͦ ineo corporis modo
inqͣ defunctus ẽ: fesurrecturũ unũqͦmq
contendit: ñ ẽ. cũ illo laboriosa contͣdictiõs

Expanded text:
olus: Praedestinatos conformes fieri imaginis Filii Dei , potest sic accipi, ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiin his verbis qua forma resurrectura sint corpora sumus admoniti, sicut illa mensura, ita et ista conformatio non quantitatis intelligenda est, sed aetatis. Resurgent itaque omnes tam magni corpore quam vel erant vel futuri erant juvenili aetate. Si quis vero in eo corporis modo in quo defunctus est, resurrecturum unumquemque contendit, non est cum illo laboriosa contradictione
Abbreviated transcription (Latin):
Neternũ ignẽ ꝓdiuersitate mitoꝵ. qͣmuis
A. aliis leuiorem. aliis futurũ ẽẽ gͣuiorẽ.
Bepsius uis acq ardor ꝑ pena digna ciuiꝙ
enttur: siue ipse eqͣliter ardeat. s ñ equali¬
adestia sentiatur. Deeose
muis quidẽ ẽ. gehenne ignis: ẜ. ñ omnes
uno m̃ cruciat peccatores. Uniꝰcuiꝰq et¬
m qͥntũ exigit culꝑa: tantũ illic sentietur
qua. Nlam sicut in hoc mundo sub unoso¬
e mlti constituunt᷑. nec tam̃ eiꝰdẽ solis ar¬
doẽ eqpualiter sentiunt. qͥa alius płꝰ estuat.
atq dus minꝰ: ita illic inuno igne. ñ unꝰ
c̃ mod̾ mcndii. qͥa qd hic diuersitas corpoꝵ.
hosili agit diuersitas peccatoꝵ. ut & ignẽ
ũ disimilem habeant. & tam̃ eosdẽ singłos
disimiliter exurat. C mͦ

Expanded text:
aeternum ignem pro diuersitate meritorum quamuis aeternum ignem pro diuersitate meritorum quamuis malorum aliis leuiorem, aliis futurum esse grauiorem, siue ipsius uis adque ardor pro poena digna cuiusque uarietur, siue ipse aeqmolestia sentiatur. CAP. Unus quidem est gehennae ignis; sed non omnes uno modo cruciat peccatores. Uniuscujusque enim quantum exigit culpa tantum illic sentietur poena. Nam sicut in hoc mundo sub uno sole multi constituuntur; nec tamen ejusdem solis ardorem aequaliter sentiunt; quia alius plus aestuat atque alius minus, ita illic in uno igne non unus est modus incendii; quia quod hic diversitas corporum, hoc illic agit diversitas peccatorum, ut et ignem non dissimilem habeant, et tamen eosdem singulos dissimil
Abbreviated transcription (Latin):
unt: uuillis respiciant supplitia quo trs¬
runt. Quatinus tanto magis inetermĩ dut.¬
agatur intus ingaudio dñi nescuis.
Qui uͦ er̃t millo gaudio: quid agat᷑ fors
intenebris exteriorib sciunt. De scd̃a mrut
qͣndo neo uiuere anima poterit. dm̃
ñ habendo. nec dolorib corꝑis carat nnai¬
cto. Prima mors animã pellit a anpox no¬
lentẽ: scd̾a mors animã nolentẽ tene in
corpore. Abutraq morte cõmuniter id ha¬
betur. ut qd̃ ñ uult anima de suo corpore ꝑ
ꝑdidit: s eẽ ñ ꝑdidit. Ex qua re semꝑ cossi
ut ⁊ mortẽ sine morte. ⁊ defectum simne das̃de
ifir̃ sine fine paciat᷑: quatinꝰ ei & mors umn¬
alis sĩt: i defectus indeficiens. finis infinitꝰ.
qr aurũ rutilat᷑. palea fumat.⁊ sub eadem
dula stipule cõminuuntur. frum̃ta pur¬
qlir ec ido cũ oleo amurca confundit᷑.
adẽ preli pondere expͥmitur. ita una¬
aoẽq uis irruens. bonos ꝓbat. purificat.
liiat. malos campnat᷑. uastat ext̾minat.

Expanded text:
n illis respiciant supplicia quae evaserunt, quatenus tanto magis in aeternum diviagatur intus in gaudio Domini nescient: qui vero erunt in illo gaudio, quid agatur foris in illis tenebris exterioribus scient. Ideo dictum est, quando nec vivere anima poterit Deum non habendo, nec doloribus corporis carere moriendo. Primo mors animam pellit a corpore nolentem; secunda mors animam nolentem tenet in corpore. Ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non vult anima de suo corpore padidit, et esse non perdidit. Ex qua re semper cogitur, ut et mortem sine morte, defectum sine defectu, et finem sine fine patiatur, quatenus ei et mors immortalis sit, et defectus indeficiens, et finis infinitus.igne aurum rutilat, palea fumat; et sub eadem tribula stipulae comminuuntur, frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem preli pondere expeademque uis inruens bonos probat purificat eliquat, malos damnat uastat exterminat.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcqͥd eoꝵ ꝑierat mutetur incarnẽ. & in partꝰ
alias corporis reuocetur. curante artificis ꝓ¬
uidentia nequid indecens fiat. Necilludcon¬
sequens ẽ. ut id̃o diuersa statura sit. reiui¬
scentiũ singłoꝵ. quia fuerat diuersa uiuen¬
tium: ut macri cũ eadẽ macie. aut pingues
cũ eadẽ pinguedine reuiuiscant.S. si haũ.
in consilio creatoris. ut ineffigie sua cuicũq
ꝓpͥetas. & discernibilis similitudo seruetur
incet̾is autẽ corꝑis bonis equalia cuncta rai¬
dant᷑: ita modificabit᷑ illa in uno qͦq malia
ut nec aliqͥd ex illa ꝑeat. & qd̃ alicui defiat
ille suppleat. qui & de nichilo potuit qd uo¬
liuit oꝑari. Si autẽ incorꝑib resurgntiũ ra¬
tionabilis inequalitas erit. sicut õuorũ qͥb¬

Expanded text:
quidquid eorum perierat mutetur in carnem, et in alias quidquid eorum perierat mutetur in carnem, et in alias partes corporis revocetur curante artificis providentia ne quid indecens fiat. Nec illud est consequens ut ideo diversa statura sit reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consil o Creatoris, ut in effigie sua cujuscunque proprietas et discernibilis similitudo servetur; in caeteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur, ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat; et quod alicui defuerit ille suppleat qui de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum q
Abbreviated transcription (Latin):
teries. que discedente anima fit cadauer. ñ
ita resurrectione reꝑabitur. ut ea que dila¬
buntur: & inalias atq alias rerum sp̃es for¬
dit. qd̾ tam crebra tonsura detͣit. si unguib
qͦd tociens dempsit exectio: immnod̾ata ⁊ inde¬
cens cogitantib. et ido resurrectionẽ carnis
ñ credentib occurrit informitas. S q̃ admo¬
dum si statua cuilibet solubilis metalli. aut
igne liquesteret. aut conu̾teretur inpulue¬
rem. aut confundetur inmassã. ⁊eã uellet
artifex rursus exilliꝰ materie qͣntitate reꝑare:
nichil intereẽt ad eius integritatẽ qui pc¬
cula mat̾ie cuicũq m̃bro statue redident eĩ
tam̃ cotũ ȩxqͦ constituta fuerat. restitnta t¬
m̾et. ita d̾s mirabilit̾ atq ineffabilitr an¬
fex. de toto qͦ caro nr̃a constiterat eã mrebii
& in effabili celeritate restituet: nec aliqͥa a¬
tinebit adeiꝰ redintegritatẽ. utrũ capili ad
capillos redeant. an ungues. adungues. an

Expanded text:
teries, quae discedente anima fit cadaver, non teries, quae discedente anima fit cadaver, non ita in resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias rerum aliarum s capitis redit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus, et resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. » dum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem quae particula materiae, cui membrouta fuerat restituta resumeret; ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex de toto quo caro nostra constiterat eam mirabili et ineffabili celeritate restituet. Nec aliquid attinebit ad ejus rei integritatem, utrum capili ad capillos redeant, an ungues ad ungues, an
Abbreviated transcription (Latin):
uel minꝰ aliqͥd habendo. quidã nimia de¬
formitate monstra dicuntur. ad humanȩ
naturȩ figurã resurrectione reuocabuntur:
ita ut singulȩ anime singula sua corꝑa ob¬
tineãt. nullis choerentib. etiã quec̃q co¬
herentia nata fuerant. s seorsũ sͥ singłis
sua m̃bra gestantib. quib humani corꝑis
cõplebitur integritas. Non ꝑit dõ terrena
mat̾ies. deqͣmortaliũ creatur caro: s inq̃¬
libet puluerẽ cinerẽ ue soluat᷑. inquoslibet
alitus aurasq diffugiat. inqͣmcũq aliorũ¬
corporũ substantiam. uel in ipsa elem̃ta uer
puncto tẽporis redit. quȩ illã primit᷑. ut ho¬
mo fieret. uiueret. cresceret. animauit. De
modo resurrectionis. Aug̃ inlibro de cuu¬
solũ exterra. uerũ etiã exaliorũ elem̃¬
torũm secretissimo sinu. quo dilapsa cadau̾a
recessert̃. intemporis puncto reddenda & re¬
dintegͣnda ꝓmittitur. Ipsa itaq terrena ma¬

Expanded text:
vel minus aliquid habendo quadam nimia devel minus aliquid habendo quadam nimia deformitate monstra dicuntur: ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur, ita ut singulae animae, singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecunque cohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua membra gestantibus quibus humani corporis complebitur integritas. Non perit Deo terrena materies de qua mortalium creatur caro, sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet alitus aurasque diffugiat, in quamcunque aliorum substantiam, vel in ipsa elementa vertpuncto temporis redit, quae illa primitus, ut homo fieret, cresceret, animavit. De modo resurrectionis. Membrorusolum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur! Nec ideo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑimũ mediatorẽ di ⁊ hominũ resurgẽt
quidẽ eciã ipsi. unꝰ quisq cũ sua carne:
s ut cũ diabolo & eiꝰ angłis puniantur.
Utrũ sane ipsi cũ uitiis ⁊ deformitatibus
suoꝵ corpoꝵ resurgant. quec̃q ineis defor¬
mia iuitiosa m̃bra gestauert̃: inquerendo
laborare qͥd opus ẽ: Neq enim fatigare
nos debet incerta eoꝵ uel habitudo uel pul¬
chritudo: quoꝵ erit certa ⁊ sempit̾na dã¬
pnatio. Nec moueat qͦmͦ erit in eis corpꝰ
incorruptibile. si dolere pot̾it: aut qͦmͦ cor¬
ruptibile si ñ potit. Non enĩ ẽ. uera uita.
nisi uͥ feliciter uiuitur: nec uera incorrup¬
tio nͥ uͥ salus nullo dolore corrumpitur.
Ubi autem infelix mori ñ sinitur. & ut ita
dicam mors ipsa ñ moritur: & uͥ dolor ꝑpe¬
tuus ñ interimit. s affligit ipsa corruptio¬
& ñ finitur: hec inscͥpturis scĩs scd̃a mors
đr. Neo pͥma tam̃ qua suũ corpꝰ anima re¬
linquere cogitur. nec scda qua pęnale corpꝰ

Expanded text:
i et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecunque in eis deformia et vitiosa membra gestaverunt inquirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum vel habitudo vel pulchritudo quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile, si dolere poterit, aut quomodo corruptibile si non poterit. Non enim est vera vita nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, et ut ita dicam mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit ipsa corruptio et non finitur; haec in Scripturis sanctis secunda mors dicitur. Nec prima tamen qua suum corpus anima relinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ iudicat ds: qͥa aut ꝑmala p̃¬
sentia irrogare iam tormenta sequentia
incipit. aut torm̃ta sequentia flagellis pre¬
uerat forsan qnͣdo mundus ardebit
aliqͥs si pꝰ factum iuditiũ iste mundus
ardebit. anteqͣm ꝓ illo celũ nouũ ⁊ terra no¬
ua reponat᷑. uipso tempore conflagͣcionis
eiꝰ ubi erunt scĩ. cũ eos habentes corꝑa. in
aliq̃ corꝑali loco eẽ necesse sit. Possumꝰ res¬
pondere futuros eos ẽẽ insuꝑiorib partib:
q̃ita ñ ascendit flamina illiꝰ incendii queãd¬
modũ neo unda diliuiii. Calia quipps illis
mert̃ corꝑa: ut illic sint ubi ẽẽ uoluerint.
S nec ignẽ conflagrationis illi ꝑtinescet.
tinmortalos atq incorruptibiles facti: sic̃

Expanded text:
hominem judicat Deus; quia aut per mala praehominem judicat Deus; quia aut per mala praesentia irrogare jam tormenta sequentia incipit, aut tormenta sequentia flagellis praeuquis si post factum judicium iste mundus ardebit, antequam pro illo coelum novum et terra nova reponatur, eo ipso tempore conflagrationis ejus ubi erunt sancti, cum eos habentes corpora in aliquo corporali loco esse necesse sit? Possumus respondere futuros eos esse in superioribus partibus quo ita non ascendet flamma illius incendii, quemadmodum nec unda diluvii. Talia quippe illis inerunt corpora, ut illic sint ubi esse voluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent immortales atque incorruptibiles facti, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
bt eẽ iustissima. Ubi hoeꝙ manife a abi¬
ta acꝰ pene omuia. usta ieditns di latrãt
sensus mentes q mort̾aliũ: cũ tam̃ in hac̃
re pioꝵ fidem ñ laceat. iustũ eẽ qͦd latet.
ta sint diuina iuditia cur in hac uita
ñ nũꝗͣ bonis male sit. malis bene: tc̃ occul¬
tiora st̃. cũ & bonis hic bene ẽ. ⁊ malis male.
Nam cũ bonis male ẽ. malis bene. fortassis
dep̃henditur. q ⁊boni si qͣ deliquert̃ hic re¬
cipiunt. ut abet̾na plenius dampnatione¬
liberentur: ⁊mali bona que ꝓhac uita fa¬
cunt hic inueniunt. ut ad sola in posterũ
inuita tua: ⁊ lazarus similiter inala. At cũ
bonis hio bene ẽ: ⁊malis male. incercũ ualde
fit. utrũ boni iccirco bona accipiant. ut ꝑ¬
uocati adaliqͥd melius crescant: aniusto la
ꝑcipiant. ut ap̃miis uite seqntis in anescãt.
Et utrũ malos iccirco aduersa feriant. ut
ab et̾nis supplitiis defendant: anhic eoꝵ pe¬
na incipiat. ut qͣndoq complenda ad ulti

Expanded text:
manifestabita ac paene omnia iusta iudicia dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat iustum esse quod latet.ta sint divina judicia, cur in hac vita nonnunquam bonis male sit, malis bene, tunc occultiora sunt, cum et bonis hic bene est, et malis male. Nam cum bonis male est, malis bene, hoc fortasse deprehenditur, quia et boni, si qua deliquerunt, hic recipiunt, ut abliberentur; et mali bona quae pro hac vita faciunt hic inveniunt, ut ad sola in posterum in vita tua, et Lazarus similiter mala . At cum bonis hic bene est, et malis male, incertum valde fit utrum bona idcirco boni accipiant, ut provocati ad aliquid melius crescant, an justo jurationem percipiant, ut a praemiis vitae sequentis inanescant. Et utrum malos idcirco adversa feriant, et ut ab aeternis suppliciis defendant, an hic eorum poena incipiat, ut quandoque complenda ad ultim
Abbreviated transcription (Latin):
uũmundi mundanor igmũ onsagi¬
tione p̃tibit. sicut factum ẽ midanri
lo penitus interibunt. atq ipsa ales¬
tia eas qualitates habebit. que autes
imortalib mirabili mutatione conucnue
ut scilicet mundꝰ innouatus inmelius aptꝰ

Expanded text:
us mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanardendo penitus interibunt; atque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus immortalibus mirabili mutatione conveniant: ut scilicet mundus in meli
Abbreviated transcription (Latin):
aer t̾cius. celũ quartũ: ut suꝑ omnia sitau
natura. Nã ⁊ aristotiles qͥntum corpus iã
dirit eẽ: ⁊plato nullũ. Si qͥntũ eẽt. certi
suꝑius eẽt cetĩs: cũ uͦ nullũ ẽ. multomagis
suꝑat omĩa. Interreno gͦ quid facit cope:
In hac mols quid agit subtilior omnib: hi
hoc pondere quid agit leuior omnibus:
In hac tarditate quid agit celerior amib
Ita ne ꝑ huius tã excellentis nature nĩtam
ñ pot̾it effici. ut corpꝰ eiꝰ leuetur incelũ. Ed
cũ ualeat natura nc̃ corpoꝵ terrenoꝵ dep¬
mere animas deorsũ: aliqͣndo ⁊ anime leual
sursũ terrena corꝑa ñ ualebt̃: Postremo.
si ita ẽ. elem̃toꝵ ordo dispositus. ut scd̃m la¬
tonẽ duob mediis. id ẽ aere. ⁊ aqͣ. duo gul¬
ma. idẽ. ignis ⁊i terra ungantur. cli s¬

Expanded text:
rtius, coelum quartum, ut super omnia sit animae natura. Nam et Aristoteles quartum corpus eam dixit esse, et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset caeteris. Cum vero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? in hac mole quid agit subtilior omnibus? In hac pondere quid agit levior omnibus; in hac tarditate quid agit celerior omnibus? Itane per hujus tam excellentis naturae meritum non poterit effici ut corpus ejus levetur in coelum? Et cum valeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum aliquando et animae levare sursum terrena corpora non valebunt? Postremo si ita est elementorum ordo dispositus, ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua; duo extrema, id
Abbreviated transcription (Latin):
sic dñs futurus ẽ. testis intelligentꝰ uelox:
cũ sine mora reuocaturus ẽ inmemoriam
unde coniuncat puniatq conscientiam.
ropħa. De ordine resurgendi.
isaias. Resurgent inquit mortui:
& resurgent qui erant insepulchris. Un

Expanded text:
sic Dominus futurus est testis intelligendus velox cum sine mora revocaturus est in memoriam, unde convincat et puniat conscientiam. CAP. XI. De ordine resurgendi. Propheta Isaias: Resurgent, inquit, mortui; et resurgent qui erant in sepulchris . Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nec nasci debuisse. diutissime insuꝑ uiuat.
Plenꝰ criminib sublimetur honorib. E
hominẽ sine querela tenebre ignobilitatis
bono mali qd indetur iniustũ. uerũ
etiam plerũq imalis mala euenuunt. ot
bonis bona ꝓueniunt: magis inserutabilia¬

Expanded text:
nec nasci debuisse insuper diutissime vivat nec nasci debuisse insuper diutissime vivat plenus criminibus, sublimetur honoribus, et hominem sine querela tenebrae ignobilitatisbono mali quod videtur injustum, verum etiam plerumque et malis mala eveniunt, et bonis bona proveniunt; magis ins
Abbreviated transcription (Latin):
strandã: & testes contͣ eã. ñ deforis alunde.
s initus desemecipsa ꝑferendos. Adicienda
erunt ñ aliqͣ ꝑegͥna. s nimiũ nota testimo¬
saliter de genere demonũ atq hominum.
ut miseri sint ꝓpter pͥmoꝵ mitũ peccatoꝵ.
bitrio uoluntatis. Nescimꝰ enĩ qͦ uditio
d̃i bonꝰ sit ille pauꝑ: malus ille sit diues.
Iste gaudeat quẽ ꝓ sius ꝑditis morib cru¬
ciari debuisse ꝑsuadet. exeat de uiditio. ñ
solũ mnultis uerũ etiã ilampnat᷑ innocens.
aut iniqͥtate iudicis p̃ssus. aut falsis obru¬
tus testimoniis: e contrario scelestus adũ¬
saruis eiꝰ non solũ impunit᷑. uerũetiã uin¬
dicatus insultet. Impius optime ualeat.
puis languorib tabescat: latrocintur sanis¬
simi uuienes. & qui nec u̾bo qͥmqͣm ledere
potuert̃. diuersa morboꝵ atrocitate affli¬
gantur. Infantes utiles reb humanis
i matura morte rapiantur: & qͥ uidetur

Expanded text:
strandam, et testes contra eam non de foris aliunde, strandam, et testes contra eam non de foris aliunde, sed intus de semetipsa proferendos; adjicienda erunt non aliqua peregrina, sed nimium nota testimosaliter de genere daemonum atque hominum, ut miseri sint propter primorum meritum peccatorum; bitrio voluntatis. Nescimus enim quo judicio Dei bonus ille sit pauper; malus ille sit dives. Iste gaudeat quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse persuadet; exeat de judicio non solum inultus verum etiam damnatus, innocens aut iniquitate judicis pressus, aut falsis obrutus testimoniis. Econtrario scelestus adversarius ejus non solum impunitus; verum etiam judicatus insultet. Inspius optime valeat, pius languoribus tabescat, latrocinentur sanissimi juvenes; et qui nec verbo quemquam laedere potuerunt, diversa morborum atrocitate affligantur. Infantes utiles rebus humanis immatura morte rapiantur, et qui videtur
Abbreviated transcription (Latin):
unis naturam corpum terrenoꝵ aliqñ das
asiruptibilẽ factam. celo conuenienter fu¬
aim: sic̃ nõ ignis corruptibilis his conue¬
eane elem̃toꝵ: unde omi potenti deo qmi¬
ins faciat corꝑa nr̃a talia ut etiã ineelo pos
diuna. qua fiet ut cuiq oꝑa sua uel
ut auuset uł excuset scientia conscientiã.
atyita simul ⁊ om̃s i singłi iudicentur:
Quȩ nimirũ uis diuina: libri nom̃ accep̃
nea quippe q̃dã mͦ legitur: quicqͥd a facien¬
te uidiee: uniꝰeuiꝰq conseientia ad cesti¬
noniũ erit deducta. Tẽ omĩs ante oculos
alya reducitur: & mens suꝑ gehenne in¬
cendia suo grauiꝰ igne cruciatur. De eode¬
ecesse ẽ. ut sepiꝰ cogitemus quales
erimus indie iuditii purissimifan¬
głoꝵ conspectib offerendi: & eterno iudici
rationẽ de libris conscientiȩ reddituri. Re¬
motis enĩ omnib ꝓbationib. certũ est in
die illa ipsũ anit sehominẽ constitiedũ.
& ipsã sͥ amnam incordis speculo demon¬

Expanded text:
us naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibilem factam caelo conuenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his conueordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat covina, qua fiet ut cuique opera sua, vel ut accuset, vel excuset scientia conscientiam; atque ita simul et omnes et singuli judicentur. Quae nimirum vis divina, libri nomen accepit. In ea quippe quodammodo legitur, quidquid ea faciente judice uniuscujusque conscientia ad testimonium erit deducta. Tunc omnis ante oculos culpa reducitur, et mens super gehennae incendia suo gravius igne cruciatur. Necesse est saepius cogitemus quales erimus in die judicii purissimis angelorum conspectibus offerendi, et aeterno judici rationem de libris conscientiae reddituri. Remotis enim omnibus probationibus, certum est in die illa ipsum ante se hominem constituendum, et ipsam sibi animam in cordis speculo demon
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nulla adhuc desint. sicut dentes. aut sicut
eiꝰmodi. In qͣ ratione uniuscuiꝰq mat̾iȩ indi¬
ta corꝑali. iã quodãmͦ ut ita dicã liniatũ ui¬
detur ẽẽ qd̾ñdũ ẽ: immo qͦd latet. s accessu
temꝑis erit. uel potiꝰ apparebit. In bac gͦ in¬
fans iam breuis aut longus ẽ: qui breuis
piat quisq m̃surã. qͣm uel habuit inuuen-¬
tute. etiã si senex ẽ mortuus. uel fuerat ha
biturus. si ante ẽ. defunctꝰ: ut nec ultra
nec intra uuenilẽ formã resurgant corꝑa
mortuoꝵ. s mnea etate & robore. usq ad qͣm
hic xp̃m ꝑuenisse cognouimus. Circa tri¬
ginta quippe annos diffiniert ẽẽ etiã scłi
huuiꝰ doctissimi hoĩes iuuentutẽ. que cũ fue¬
rit spatio ꝓpͥo terminata. inde iã homi¬
nẽ indetrim̃ta uergere gͣuioris. ac senilis
etatis: ⁊id̾o ñ ẽẽ dictum. inm̃surã staturȩ.

Expanded text:
nonnulla adhuc desint, sicut dentes aut si quid nonnulla adhuc desint, sicut dentes aut si quid ejusmodi. In qua ratione uniuscujusque materiae indita corporali jam quodammodo ut ita dicam lineatum videtur esse, quod nondum est, immo quod latet, sed accessu temporis erit uel potius apparebit. In hac ergo infans iam breuis aut longus est, qui breuis piat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuentate, etiam si senex sit mortuus, uel fuerat. habiturus, si ante est defunctus, ut nec ultra nec citra juvenilem formam resurgant corpora mortuorum, sed in ea aetate de robore usque ad quam Christum pervenisse cognovimus. Circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi hujus doctissimi homines juventutem, quae cum fuerit spatio proprio terminata inde jam hominem in detrimenta vergere gravioris ac sensualis aetatis; et ideo non esse dictum in mensuram corporis
Abbreviated transcription (Latin):
at sp̃ualo: qm tanta erit t̃c concordia car¬
nis ⁊ sp̃s. uiiificante sp̃u sine sustenta culo
aicuiꝰ indigentiȩ. subditã carnẽ. ut nichil
nobis repugnet ex nobis. s sicut foris ne¬
uid gͦ dicturi sumus de infantibꝰ. Aei.
nͥ qͥa ñ inea resurrecturi st̃ corporis
criguitate qua mortui: s qd̃ eis tardius
accesurũ erat tempore. hoc st̃ illo dĩ opere
miro atq celerrimo recepturi : Insententia
quippe dñi ubiait. capillus capitis ur̃i ñ
pibit: dictum ẽ. ñ defuturũ eẽ qd̃ fuit. ñ
autẽ negatum ẽ. affuturũ. qd̃ defuit. De¬
fuit autẽ infanti mortuo ꝑfecta qnͣtitas sui
orporis. ꝑfecto qui e infanti. deẽ. utiq
ꝑfectio magnitudii.corꝑalis: que ẽ ac¬
cesserit. iam statura longior ẽẽ ñ posi.⁊
Hc̃ ꝑfectionis modũ. sic habent omnes
ut cũ illo concipiant᷑ atq nascantur: s
habent in ratione ñ mole. sicut ipsa m̃bra
omĩa iã st̃ latenter insemine. cũ etiã natis

Expanded text:
 quoniam tanta erit concordia carnis et spiritus vivificante spiritu sine sustentaculo alicujus indigentiae subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis, sed sicut foris nergo dicturi sumus de infantibus, nisi quod non in ea resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui. Sed quod eis tardius accessurum erat tempore hoc sunt illo Dei opere miro atque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini ubi ait: Capillus capitis vestri non peribit , dictum est non defuturum esse quod fuit; non autem negatum est adfuturum quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis. Perfectio quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit jam statura longiore esse non possit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantur atque nascantur; sed habent in ratione non in mole, sicut ipsa membra omnia jam sunt latentia in semine cum etiam natis
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. sũ ueni̾t gͦ. exponendo ligem sp̃ua¬
liter. qͣm nẽ iudei carnalit̾ sapunt: comit¬
ter corpatris ad filium. idẽ. cor patiũ adl̃i¬
lios. Sic enĩ cor patrũ im. De ia conuertet̃
adfilios. cũ intelligen i solubiles tia patrũ
ꝑducetur adintelligen mas eti tamfilis¬

Expanded text:
ur . Cum venerit ergo exponendo legem spiritualiter quam nunc Judaei carnaliter sapiunt, convertet cor patris ad filium, id est corda patrum ad filios. Sic enim cor patrum convertetur ad filios cum intelligentia patrum perducetur ad intelligentiam fili
Abbreviated transcription (Latin):
morient᷑: nullo mͦ xp̃ianꝰ debet dubitare.
Unde pͥmo occurrit de abortuus fȩcib.
questio. qui iã quidẽ nati sunt muteris ma¬
trũ. s ñ dũ ita nati. ut iã possint renasci.
bitretur: sicut semina que concepta ñ fuert̃:
S negare ñ audeat. et si affirmare ñ au¬
deat. id acturam resurrectionẽ ut quicqͥd
forme defuit impleatur: atq: ita ñ desit
ꝑfectio que accessua erat tẽpore. quẽ admo¬
dũ ñ erunt uitia que accessert̃ tempore.
ut neq ineo qd̃ aptum & congruũ dies
allaturi fuerant natura fraudet᷑. neq in
eo qͦd aduersum ⁊ ꝯtͣrium dies attulerit.
natura turpetur. s integretur qͦd ñ dũ
erat integrũ. sicut instaurabitur. qͦd ñdũ¬

Expanded text:
morientur, nullo modo Christianus debet dubitare. Unde prima occurrit de abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita nati ut jam possint renasci. re arbitretur sicut semina quae concepta non fuerint? Sed negare quis audeat et si affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur, atque ita non si perfectio quae accessura erat tempore quemadmodum non erunt vitia quae accesserunt tempore, ut neque in eo quod aptum et congruum allaturi fuerant, natura fraudetur; neque in eo quod adversum atque contrarium dies attulerant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, sicut instaurabitur quod fu
Abbreviated transcription (Latin):
ettam arborem rediuuio decore uestiri.
I. ccee resurrectionẽ audio: effectũ tam̃ ip¬
nis resurrectionis exquiro. Credo namq
uͥ iesurrecturus sum: s uolo ut audiam
qulis. Sciendũ quippe mͥ ẽ. utrũ inquo¬
dĩdio subtili fortasse uel aerio. anmeo quo
mouor corꝑe surgã. S: si maerio corpore
surrexero: iã ego ñ ero qui resurgo. Nam
cro ñ fuerit. ꝓcul dubio resurrectio uera
non erit. Neq enĩ recta resurrectio dici
potest: ubi ñ resurgit qd cecidit. Unde
nam redemptor nr̃ dubitantib de sua re¬
surrectione discipulis. ostendit manꝰ ilatꝰ:

Expanded text:
et totam arborem redivivo decore vestiri. et totam arborem redivivo decore vestiri. Sed ecce resurrectionem audio; effectum tamen ipsius resurrectionis exquiro. Credo namque quod resurrecturus sum, sed volo ut audiam qualiter. Sciendum quippe mihi est utrum in quodam alio subtili fortasse vel aerio, an in eo quo maneo corpore surgam. Sed si in aerio corpore surrexero, jam ego non ero qui resurgo. Nam caro non fuerit, procul dubio resurrectio vera non erit. Neque enim recta resurrectio dici potest ubi non surgit quod ceciderit. Unde etiam Redemptor noster dubitantibus de sua resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
cabuntur iniusti. De resurrectione copor¬
unt qualiter aut qualia resurgent.
ñ nulli qui considerantes qđ sp̃s aea¬
ne soluitur. qͦd caro in putredinẽ uertitu
qd̾ putredo inpuluerem redigitur. qd̾ pul¬
ius inelem̃tis soluitur. ut neqqͣm abhumi¬
nis oculis uideatur. resurractionẽ fieri¬
psse desꝑant. ⁊dũ arida ossa inspitiunt.
I uestiri carnib. rursũq aduitã uiri¬
ascere posse diffidunt. Qui resurrectiõis
hds ex obedientia ñ tenent: certe hanc te¬
sre exratione debuerunt. Quid enĩ coti¬
di. nisi resurrectionẽ nrãm melem̃tis mun¬
lis imitatur : ꝑcotidiana quippe mom̃ta
lir ipsa temꝑalis quasi moritur. dũ suꝑueni¬
anb noctis tenebris ea quȩ aspiciebatur sub¬
tinitur: & quasi cotidie resurgit. dũ lux
alata oculis. subpressa iterũ nocte reꝑatur.
set mom̃ta qͦq tẽpoꝵ cernimꝰ arbusta uiri¬
aatõ folioꝵ amittere: afructuũ ꝓlatione
lmus folia erumꝑe. fructus grandescere:

Expanded text:
CAP. XIII. De resurrectione corporum, qualiter aut qualia resurgent. Sunt nonnulli qui considerantes quod spiritus a carne solvitur, quod caro in putredinem vertitur, quod putredo in pulverem redigitur, quod pulvis in elementa solvitur ut nequaquam ab humanis oculis videatur; resurrectionem fieriosse desperant. Et dum arida ossa inspiciunt, haec vestiri carnibus rursumque ad vitam viridescere posse diffidunt, qui resurrectionis fidem ex obedientia non tenent certe hanc tenere ex ratione debuerunt. Quid enim quotidie nisi resurrectionem nostram in elementis mundus imitatur? Per quotidiana quippe momenta lux ipsa temporalis quasi moritur, dum supervenientibus noctis tenebris ea quae aspiciebatur subtrahitur; et quasi quotidie resurgit dum lux ablata oculis suppressa iterum nocte reparatur. Per momenta quippe temporum cernimus arbusta viriditatem foliorum amittere; a fructuum prolatione nte, videmus folia erumpere, fructus grandescere,