comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lus mͥ uidebatur isrfita posse xp̃ranꝰ
fieri qui tefertus maxima ex parte
dus eo ciius adhuc uidetur ẽẽ capa¬
uor. si tñ ⁊ ip̃e pͥora nõ solu̾et. Alioqͥn
ne circa eum adimpletio hec eẽt: sed
exhaustio. At ego ex gentib ueniẽs
incassum me accessisse prtabam ad
me de luis pollet adiestõmb admple¬
re. Auerens ergo quenan ẽẽt pͥor illa
m̃sura inuenio sabba. ꝑrcom̃. sacrifi¬
cia. neomenias. baptismata. arimofe¬
gias. ciboꝵ discretiones potuũ. nesti¬
mentoꝵ ⁊ alia que pcurre longum ẽ.
lrbitratus ergo sum hoc ẽẽ nec aliud
lex sine mandatis: Quid ꝓphe sine p̾fa¬
indiciũ maledictũ: adu̾sus eos qui ñ
ꝑmanserint in omnib que scripta st̃
in libro legis illius ut faciant ea. Et
illinc ergo maledictũ metuens tamꝙ̃
dei ⁊ hinc xp̃m tamqͣm eius filiũ dicẽ¬
tem audiens ꝙ enĩ nõ uen̾it ead̃ solu̾e
s adimplere. uide si quid impedire tã

Expanded text:
lus mihi videbatur Israelita posse Christianus lus mihi videbatur Israelita posse Christianus fieri, qui refertus maxima ex parte dus eo cujus adhuc videretur esse capacior; si tamen et ipse priora non solveret: alioquin nec circa eum adimpletio haec esset, sed exhaustio. At ego ex Gentibus veniens, incassum me accessisse putabam ad me de suis posset adjectionibus adimplere. Quaerens ergo quaenam esset prior illa mensura, invenio sabbata, peritomen, sacrificia, neomenias, baptismata, azymophagias, ciborum discretiones, potuum, vestimentorum, et alia, quae percurrere longum est. Arbitratus ergo sum hoc esse; nec aliud quid enim Lex sine mandatis? Quid Prophetae sine praefaindictum maledictum adversus eos, qui non permanserint in omnibus quae scripta sunt in libro Legis illius, ut faciant ea . Et illinc ergo maledictum metuens tanquam dei, et hinc Christum tamquam eius filium dicentem audiens, quod enim non uenerit eadem soluere, sed adinplere. uide. si quid inpedire iam
Abbreviated transcription (Latin):
potius lacessenti. ut facilius temptari
me putem abste: qͣm cogi ut credam i¬
dixisse xp̃m. ꝙ nec te uideam credidisse.
sec eni quicquid eoꝵ ꝓferens quib lex
et ꝓpħe nõ solui uideantur. s adimpłi
me tamqͣm desidem oburgas. ac p̾uari¬
catorem ex huius doctrine capłi. An⁊
tu iam detruncatoꝵ inguniũ obsceno
illo signaculo głaris tamqͣm iudeus
aut nazareus: An suꝑciliũ de obserna¬
none erigis saboꝵ: An de porcine ab¬
stinentia tibi conscius gaudes: An de¬
niq de uictimaꝵ sanguine ⁊ holocau¬
stoꝵ indorib uideoꝵ te exsatitrasse dm̃
tes ego p̾ceptori meo refero grãs: qui
me siłr labentem retinuit ut eẽm ho¬
die xp̃ianus. Ram ego quoq cũ. capłm
hoc imprudens legem ꝙ̃ admod̾ tu. pe¬
ne ietam in consiliũ iudeus fieri. srec
mim̾ito. Etenĩ si xp̃c legem nõ uenit
solue s adimplere. ad impletio autẽ
nũqͣm in uase mani dr̃. s in semo: so¬

Expanded text:
potius lacessenti, ut facilius temptar, potius lacessenti, ut facilius temptar, me putem abs te quam cogi, ut credam dixisse Christum, quod nec te uideam credidisse. nec enim quicquam eorum praeferens, quibus lex et prophetae non solui uideantur, sed adinpleri, me tamquam desidem obiurgas ac praeuaricatorem ex huius obiectione capituli. an et tu iam de truncatorum inguinum obscaeno illo signaculo gloriaris, tamquam Iudaeus aut Nazaraeus? an supercilium de obseruatione erigis sabbatorum? an de porcinae abstinentia tibi conscius gaudes? an denique de uictimarum sanguine et holocaustorum nidoribus Iudaeorum te exsaturasse deum tes ego praeceptori meo refero gratias, qui me similiter labantem retinuit, ut essem hodie -christianus. nam ego quoque, cum capitulum hoc inprudens legerem, quemadmodum tu paene ieram in consilium Iudaeus fieri. nec inmerito; etenim si Christus legem non uenitsolvere, sed adimplere, adimpletio autem nunquam in vase inani dicitur, sed in semo, so
Abbreviated transcription (Latin):
nis. ⁊ ip̃am mechari faciet.⁊ is erit me¬
chus si post eam alt̾am dux̾it. Hecgͥ
sunt de manifesto moyseos p̾cepta. id¬
circoq destructa: illa uet̾um iuustoꝵ ⁊
obhoc adimpleta. Quod si ⁊ tibi ita m¬
cellige̾ placet nõ ab re erit ⁊ illud dro¬
se iħm: qr nõ uenit solu̾e legem. s ad¬
implere. Sm hec tibi nr̃a. displicet
expositio aliam quere. tm̃ ne iħm mẽ¬
titum dicẽ cogaris: aut te ncc̃e sit ui¬
deum fiert. ne etiam nunc legem sol¬
uere ꝑ seu̾es quam ip̃e nõ soluit. Et
tñ hoc si mͥ narareoꝵ obice̾t quisqͣm
aliqntisphesissem: incertus quid ei respon¬
derem. scec inmito. ueniebat enĩ corpore
atq anuno sił lege obsitus ac ꝓpħis. sam
nisse dix̾it. s adimplendam. Quare cum
talib ẽẽt mͥ nõ pus illũ ut dixi c̾tamen
donec capiculi hurus a me molestiam
demolirer. Tibi u̾o neqͣm congredi me¬
nam ulłis confiso uirib ⁊ impudẽtia

Expanded text:
nis, et ipsam moechari faciet, et is erit moenis, et ipsam moechari faciet, et is erit moechus, si postea alteram duxerit. haec igitur sunt de manifesto Moyseos pcircoque destructa: illa veterum justorum, et ob hoc adimpleta. Quod si et tibi ita intelligere placet, non ab re erit et illud dixisse Iesum, quia non uenit soluere legem, sed adinplere. sin haec tibi nostra displicet expositio. aliam quaere: tantum ne Iesum mentitum dicere cogaris, aut te necesse sit Iudaeum fieri. ne etiam nunc legem soluere perseueres, quam ipse non soluit. Et tamen hoc si mihi Nazaraeorum obiceret quisquam, antisper haesissem incertus, quid ei responderem. nec inmerito; ueniebat enim corpore atque animo simul lege obsitus ac prophetis. nisse dixerit. sed ad inplendam. quare cum talibus esset mihi non pusillum, ut dixi, certamen, donec capitulij huius a me molestiam demolirer, tibi uero nequaquam congredi metuam nullis confiso uiribus et inpudentia
Abbreviated transcription (Latin):
circa hec ead̃ que p̾misit Nuid enĩ dicit
Audistis dictũ ẽẽ antiqis: nõ occides.
Ego aut̃ dico uob̾ ne trascunini quid
Ad impletio est Audistis dcm̃ ẽẽ nõ me¬
chab̾is. Ego aut̃ dico uob. ne ꝯcupisca¬
tis quid̃. Adimpletio est. Dcm̃ est nõ pe¬
terabis. Ego aut̃ dico. ne uiretis quid
acque adimpletio est In hiis enim et
pͥora roborat ⁊ quod defuit adicit. Ubi
u̾o uideoꝵ quedam usus est nominasse
illa quid̃ nec adimpleuit: s etiam pe¬
nitus eradicauit p̾ceptione ꝯtrarioꝵ
Quid enĩ sequitur:. Iudistis dictũ eẽ.
ocłm ꝑ ocło. dentem ꝓdende. Ego autẽ
dico uob̾. qui te ꝑcusserit in maxilla
p̾be ei ⁊ alt̾am. Hoc iam destructio est
Dictum est inquit: amabis amicũ tuũ
et od̾is inimicũ tuũ. Ego aut̃ dico uob̾
ur̃is orate. Aeque destructio est. Dictum
est. qui uolu̾it uxorem dimitte: dec ei
repudiũ. Ego aut̃ dico: quicũq uxorẽ
suam dimiserit. excepta cã fornicatõ¬

Expanded text:
id enim dicit? audistis dictum esse antiquis: non occides: ego autem dico uobis, ne irascamini quidem: adinpletio est. audistis dictum esse: non moechaberis; ego autem dico uobis, ne concupiscatis quidem: adinpletio est. dictum est: non peierabis; ego autem dico uobis, ne iuretis quidem: aeque adinpletio est. in his enim et priora roborat et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradicauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistis dictum esse: oculum pro oculo, dentem pro dente; ego autem dico uobis: qui te percusserit in maxilla, praebe illi et alteram: hoc iam destructio est. dictum est, inquit. amabis amicum tuum et oderis inimicum tuum; ego autem dico uobis: uestris orate: aeque destructio est. dictum est: qui uoluerit uxorem dimittere, det ei repudium; ego autem dico: quicumque uxorem suam dimiserit excepto causa fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
dicat ꝙ tam nõ turbis s discipulis
respondit dñs. At ille respondens ait
Omnis plantatio quam nõ planta¬
uit pat̾ meus celestis: eradicabat᷑.
omite illos. Ceci sunt duces cecorũ
Cecus aut̃ si cecum ducat: ambo ca¬
dent in foueam. Hoc iõ ntiq qr tradi¬
tõnes siras uolentes statuere: man¬
data dei nõ intlłigebant. S nond̾ que¬
sierant discipłi a magistro: quõ ipsi
quod turbis dix̾at acciꝑe deberent
Etce ⁊ hoc fit. sam ꝯtexit eũngelista
et dicit. Respondens aut̃ petrus ait
illi. sarra nob̾ ꝑabolam istam. Hinc
intlłigimius petrũ putasse nõ ꝓprie
nec aꝑte dñm loquitũ fuisse cum
dicẽt nõ quod intrat in os ꝯmunicat
hoĩem. s quod ꝓcedit de ore: s ut so¬
let obscuritate ꝑabole aliquid sig¬
nificare uoluisse. Uidoamits ergo u¬
aliquid eaꝵ debere ꝯting̾e. Quid qd̃
exꝓbrat ꝙ aꝑtam suam loquit tõm

Expanded text:
dicat quid jam non turbis, sed discipulis dicat quid jam non turbis, sed discipulis responderit Dominus. At ille respondens ait: Omnis plantatio quam non plantauit pater meus caelestis. e.radicabitur. sinite illos, caeci sunt duces caecorum. caecus autem si caecum ducat. ambo cadent in foueam. hoc utique ideo, quia traditiones suas uolentes statuere mandata dei non intellegebant. sed nondum quaesierant discipuli a magistro. quomodo ipsi, quod turbis dixerat, accipere deberent. ecce et hoc fit; nam contexit euangelista et dicit: respondens autem Petrus ait illi: narra nobis parabolam istam. hinc intellegimus Petrum putasse non proprie. nec aperte dominum locutum fuisse, cum diceret: non quod intrat in oshominem; sed quod procedit de ore: sed, ut solet, obscuritate parabolae aliquid significare voluisse. Videamus ergo ualiquid earum debere contingere. Quid, quod exprobrat quod apertam suam locutionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmoneatis nos ude ꝯuincamini.
sam uim patior ab animo meo: nisi
totum ip̃m eũngłi capłm quodiste
adu̾simi moysen opponere uoluit in¬
lpitiend̾ inseruero: ut ibi indeamꝰ
qͣm falsum sic quod pͥor adimanthus
et mͦ faustus dixit. dm̃n iħ̾m a disci¬
pulis siuis carnes uescendas remo¬
uisse: easq uulgo scłarib ꝯcessisse
lempe cum respondisset calũpnianti
bꝙ nõ lotis manib manducarent.
ta sequitur eim̃głm: ⁊ conuocatis
tutbis ato illis. Auoite ⁊ inteligte
Nõ quod intrat in os ꝯmunicat ho¬
minem s quod ꝓcedit de ore ꝯmui¬
cat hoĩem. Tunc accedentes disciptili
dit̾unt ad eum. Scis ꝙ pħisei audito
u̾bo scandalizati sunt Hic certe a
discipłis compellatus debuit eos sic̾
isti uolunt ꝓpͥe docere ab omnib car¬
nib abstinend̃: ut illud quod supra
dixit. nõ quod intrat in os ꝯmunicat
hot̃em. s quod ꝓcedit de ore turbis dixis¬
seuid̾ẽtur. seqͣtur eͥgo euͣngłista ⁊

Expanded text:
commoneatis nos unde convincamini. commoneatis nos unde convincamini. Nam vim patior ab animo meo, nisi totum ipsum Evangelii capitulum, quod iste adversum Moysen opponere voluit, inspiciendum inseruero: ut ibi videamus quam falsum sit, quod prior Adimantus et modo Faustus dixit dominum Iesum a discipulis suis carnes uescendas remouisse easque uulgo saecularibus concessisse. nempe cum respondisset calumniantibus, quod non lotis manibus manducarent, ita sequitur euangelium: et conuocatis turbis ait illis: audite et intellegite. non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore cat hominem. Tunc accedentes discipuli, dixerunt ad eum: Scis quod Pharisaei audito hoc verbo scandalizati sunt? Hic certe a discipulis compellatus, debuit eos, sicut isti volunt, proprie docere ab omnibus carnibus abstinendum, ut illud quod supra dixit, Non quod intrat in os, communicat hominem; sed quod procedit de ore, turbis dixisse videretur. Sequatur ergo Evangelista, et
Abbreviated transcription (Latin):
ipcoꝵ. Et ioħ̾is quid̾ escam ac potũ
bibebat ergoaquam. Cibits aut̾ eius
nõ oĩõ ulłs erat: s locuste ⁊ mel sine¬
sre unde ergo dcm̃ est nõ manducans
neq bibens: nisi qr illo uictu quo iu¬
diutebantur ille nõ utebatur: Hoc
ago dũs nisi ut̾etur: nõ in eius ꝯꝑa¬
nonem manducans bibens ꝙ dicetur.¬
liforte ⁊ deo qr pane ⁊ holerib dñs ues¬
aibatur quib tohes nõ uescebatur:
sirũ si nõ manducans dr̃ qui locustas
er mel comedit:⁊ manducans dicitur.
qui pane atq holere ꝯtencus est.Sz de
abis suspicammi quicquid ultis
serce bibens ⁊ iunarius dic̾etur: nisi
nmũ baiberet. Cur ergo ⁊ hoc uos im¬
nundũ putatis: Neq eniꝰ hec pp̃ ꝯti¬
nentiam disciplinam q domandi
ceporis tang̾e ꝓhibetis: s ꝙ imimim¬
la sint. Nam ea sordes ⁊ fel gentis te
nagistrum: discipłos tũ suos abhiis
phibuisse que minuuida ipĩ putant.
ostendite ubi ista a discipłis suis re¬
dicis ꝓuidentia ita cecati: ut etiami

Expanded text:
. et Iohannis quidem escam ac potum bibebat ergo aquam. cibus autem eius non omnino nullus erat, sed locustae et mel siluestre. unde ergo dictus est "non manducans neque bibens," nisi quia illo uictu. quo Iudaei utebantur. ille non utebatur? hoc ergo dominus nisi uteretur, non in eius conparatione "manducans bibensforte ideo quia pane et oleribus Dominus vescebatur, quibus Joannes non vescebatur? Mirum si non manducans dicitur, qui locustas et mel comedit; et manducans dicitur, qui pane atque olere contentus est. Sed de cibis suspicamini quidquid vultis; certe bibens et vinarius non diceretur, nisi vinum biberet: cur ergo et hoc vos immundum putatis? Neque enim haec propter continentiam disciplinamque domandi corporis tangere prohibetis, sed quod immunda sint: nam ea sordes et fel gentis tenmagistrum, discipulos tamen suos ab iis prohibuisse, quae immunda ipsi putant. Ostendite, ubi ista a discipulis suis redicis providentia ita caecati, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
moysi siłis nõ est. ⁊ tñ ex omni par¬
te ꝯuictus est quod opus est in hoc
testimonio laboraresLut certe sicut
dixit xp̃m siłem nõ eẽ moysi. tit illã
refesleret ꝓpħiam: sic eciam ut hanc
refellat dicat xp̃m nõ ẽẽ uitam. uel
in conspectu uideoꝵ nõ ei credentiũ
nõ pependisse. Cum aut̃ hoc ille non
dix̾it. nec hodiequisqͣm eoꝵ audeat
dice̾: nich̾ est cur moremur hanc
famuli eius amplecti ꝓph̾iam. At
entm int̾ cet̾a maledicta ⁊ hoc posi¬
tum est. Num iõ nõ est ꝓpħ ia cum ⁊
cet̾a int̾ que positum est nich̾ sint
aliud q̃m ꝓpħie : Auo iõ nõ est de xp̃¬

Expanded text:
Moysi similis non est, et tamen ex omni parte conuictus est, quid opus est in hoc testimonio laborare? aut certe, sicut dixit Christum similem non esse Moysi, ut illam refelleret prophetiam, sic etiam ut hanc refellat, dicat Christum non esse uitam uel in conspectu Iudaeorum non ei credentium non pependisse. cum autem hoc ille non dixerit nec hodie quisquam eorum audeat dicere, nihil est, cur moremur hanc u Christo famuli eius amplecti prophetiam. at enim inter cetera maledicta et hoc positum est. num ideo non est prophetia, cum et cetera, inter quae positum est, nihil sint aliud quam prophetiae? aut ideo non est de
Abbreviated transcription (Latin):
legis scriptũ in cordib suis. Tertium
uogenus legis est u̾tas. Quod ꝑinde
significans apłs dicit. Lex enim sp̃us
uite in xp̃o iħu libauit me a lege pcc̃i
⁊ mortis Trib ergo existentib legib
⁊ iħu asseu̾ante nob qr nõ uenit sol¬
uere legem s adimplere. nõ pua cu¬
ra ac diligentia opus est de qua eaꝵ
dic̾it intlłig̾e. Item ꝓpħe alii sunt iu¬
deoꝵ alii gentium. alii u̾itatis. S de
uideoꝵ quid̃: nlłs quesierit. Notũ est
enim. De gentiũ uo si quis ambigit.
audiat paulũ qui scribens ad tytũ
de cretensib dicit. Dixit quidam ꝓpͥus¬

Expanded text:
legis scriptum in cordibus suis. tertium legis scriptum in cordibus suis. tertium uero genus legis est ueritas, quod perinde significans apostolus dicit: lex enim spiritus uitae in Christo Iesu liberauit me a lege peccati et mortis. tribus ergo existentibus legibus et Iesu . adseuerante nobis, quia non uenit soluere legem, sed adinplere,. non parua cura ac diligentia opus est. de qua earum dixerit intellegere. item prophetae alii sunt Iudaeorum, alii gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibus dicit: dixit quidam p
Abbreviated transcription (Latin):
rent: nedum seq̃ndum. aut ut nos
qui ei credebamus ex gentib insti¬
tueret atq informaret patient̾ ac
morigere mandatoꝵ subire iugũ
quod ceruicib nr̃is iudeoꝵ lex im¬
pon̾et ac ꝓpħe. S hoc quid̃ nec te ip¬
tulerit. ut nos hebreoꝵ legi addicet
ac ꝓplũs. lc ꝑ hoc li hec nõ tuit caula
ter insidiatos ee nemo qui nesccat. Ex
quib cum idem colligent legem ac ꝓphe¬
tas suos ab eod̃ solui: indignarentur
nccõe est. le ꝑ hoc repͥmendi furoris eoꝵ
grã. nõ ab re fu̾it dixisse ut nõ puta¬
rent qr uenisset legem solue sz ad mi¬
plere. Rec hoc ip̃m mentitus est nec
fefellit. indifferent̾ enĩ ⁊ absolute no¬
minauit legem. Sunt aut̃ legum
gena trta Unũ quid̃ hebreoꝵ quod
pcc̃i ⁊ mortis paulus appellat. alud ũo
gentium quod naturale uocat Gẽtes
enim inquit naturalit̾ que legis sũt
faciunt: ⁊ einsmodi legem nõ hñtes
ip̃i sibi sunt lex qui ostendunt opus

Expanded text:
rent, nedum sequendum, an ut nos, rent, nedum sequendum, an ut nos, qui ei credebamus ex gentibus, institueret atque informaret patienter ac morigere mandatorum subire iugum, quod ceruicibus nostris Iudaeorum lex inponeret ac prophetae. sed hoc quidem nec te ipc uerbum protulerit, ut nos Hebraeorum legi addiceret prophetis. ac per hoc, si haec non fuit causa Christi uehementer insidiatos esse nemo qui nesciat. ex quibus cum idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur necesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia uenisset legem soluere, sed adinplere. nec hoc ipsum mentitus est nec fefellit: indifferenter enim et absolute nominauit legem. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat; aliud uero gentium, quod naturale uocat. gentes enim, inquit. naturaliter, quae legis sunt. faciunt; et eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus
Abbreviated transcription (Latin):
centem ⁊ rebellandem: que uie ampli¬
orem formidinem intulit deo ur̃o
qͣm infantib mante. Quuippe quem
dicicis ne sua illius impetu capta
et uastata conspiciat: uelũ ꝯtra se
posuisse. Pinde nlłas ex hoc capitło
et ꝑximi. in quib duob p̾ceptis
tota lex pendet ⁊ ꝓpħe. ⁊ quecũq ibi
uł reb gestis. uł sacram̃toꝵ celebra¬
tionib. uł loquutionũ modis figu
ni succumbimus: nec illud eungłi
discipłos nos negamus. Quia ea rõ¬
ne u̾itatis quam ꝓ meis uirib to¬
tiens exposui: nõ aliam legem nec
alios ꝓpħas qͣm eos quos catholica
tenet eccła auctoritas. nõ uenit sol¬
uere s adimplere. Faustus.¬
s adimplere. Erce iam ꝯsentio
dictum. Querend̾ tñ est: cur hoc dixe¬
rit iłx. Utrum ne ꝯpalpandi iudo̾ꝵ
furoris causa. qr idem sacroscã sua
ab eod̾ conculcari uidentes indig¬
narentur: eumq ac si impruni ac
male sanũ. ne audiend̃ quid̃ existĩa¬

Expanded text:
centem et rebellantem, quae uere amplicentem et rebellantem, quae uere ampliorem formidinem intulit deo uestro quam infantibus maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius inpetu capta et uastata conspiciat, uelum contra se posuisse. proinde nullas ex hoc capitulo et proximi, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae et quaecumque ibi uel rebus gestis uel sacramentorum celebrationibus uel locutionum modis figurni suc cumbimus nec illud euangelii discipulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis, quam pro meis uiribus totiens exposui, non aliam legem nec alios prophetas quam eos, quos catholica tenet auctoritas, non uenit soluere, sed adinplere. sed adinplere. ecce iam consentio dictum. quaerendum tamen est, cur hoc dixerit Iesus. utrumne conpalpandi Iudaeorum furoris causa. quia idem sacrosancta sua ab eodem conculcari uidentes indignarentur eumque ac si inpium ac malesanum ne audiendum quidem existima
Abbreviated transcription (Latin):
dicas cum apło. Ex apło dico:omuia
hec figure nr̃e fu̾unt. Nam sicut te
manicheus impiam docuit ꝑu̾sitatẽ.
ut ex etĩngłio quod heresim tuam
nõ impedit: hoc accipias. quod autẽ
impedit nõ actipias: sic nos apłs do¬
cuit piam ꝓuisionem ut quisquis
nob̾ annuntiau̾ it p̾t̾ id quod accepi¬
mus: anathema sit. Unde xp̃iani ca¬
tholici ⁊ uos int̾ rizania num̾ant.
q dñs exposuit quid sit rizania. non
aliqua falsa ueris scripturis imimi¬
sa sicut tu int̾p̾taris: s boĩes filios
maligni .i. muitatores dẏabolice fal¬
sitatis. Nec omnia tem̾e credunt: et
crdint Rec ronem er bominib dap̃¬
Nec uerum falsum q iudicare ĩpiũ
pritant. tõ ur̃am sectam falsissimam
fidem autẽ catholicam u̾issimam u¬
dicant. Nec bonum a ꝯtrͣio seꝑare for¬
midant: s malũ nõ eẽ naturam. qr
ꝯtra naturam est intlłigunt: non
gentem nescio quam tenebraꝵ adu̾¬
sum diuina regna a suo pͥncipio nas¬

Expanded text:
dicas: cum apostolo, ex apostolo dico: omnia dicas: cum apostolo, ex apostolo dico: omnia haec figurae nostrae fuerunt. Nam sicut te Manichaeus inpiam docuit peruersitatem, ut ex euangelio, quod haeresim tuam non inpedit, hoc accipias, iquod autem inpedit, non accipias: sic nos apostolus docuit piam prouisionem, ut quisquis nobis adnuntiauerit praeter id. quod accepimus, anathema sit. unde christiani catholici et uos inter zizania numerant. quia dominus exposuit quid sit zizania non aliqua falsa ueris scripturis inmissa. sicut tu nterpretaris, sed homines filios maligni, id est imitatores diabolicae falsitatis. nec omnia temere credunt; etcredunt. nec rationem ex hominibus damnec uerum falsumque iudicare inpium putant; ideo uestram sectam falsissimam, fidem autem catholicam uerissimam iudicant. nec bonum a contrario separare formidant, sed malum non esse naturam, quia contra naturam est, intellegunt; non gentem nescio quam tenebrarum aduersum diuina regna a suo principio nas
Abbreviated transcription (Latin):
Porto ianuarius a iano appllatus
est februarius a februis sacris lupos
uultis eigo ut ⁊ uos dicamimni in mẽ¬
ee martirio martem colere. Illo enim
m̃se benia urm̃ cũ magna festiuitate
celebratis. Si aut̃ uob in m̃se marcio
lice̾ arbitmini aliud ꝯsid̾are nõ mar¬
tem. cur ex die septimo quod salbm a
requie nominatũ est. diuints scrip¬
tutis saturnũ importare conamini:
qr eum diem saturni gentes appella¬
uerunte sempe iam iudetis: cũ qͣnta
impietate deliretis. De sacrifitus aut̃
alium quis nr̃m nesciat magis ea
ius sanguine redempti ⁊ mundati
samus. Nam in figuris eloquioꝵ di¬
uinoꝵ. ⁊ taurus dictus est pp̃ uirtu¬
tem crucis cuius cornib imptosi
uentilauit. ⁊ artes pp̃ innocentie pͥn¬
cipatum: ⁊ hyrcus pp siłttudinẽ car¬
nis pcc̃i. ut de pcc̃o dampnaret pccm
Et si quod aliud sacriftui genus ex
ferentia ciboꝵ. siue imolatio sacri
tabantur impleuit. Attende cui ꝯtͣ¬

Expanded text:
porro Ianuarius a Iano appellatus porro Ianuarius a Iano appellatus est, Februarius a februis, sacris lupercorum. uultis' ergo, ut et uos dicamini in mense Martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem uobis in mense Martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum inportare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis, cum quanta inpietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea ius sanguine redempti et mundati sumus. nam in figuris eloquiorum diuinorum et tauras dictus est propter uirtutem crucis, cuius cornibus inpios uentilauit, et aries propter innocentiae principatum et hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; et si quod aliud sacrificii genus expferentia ciborum siue inmolatio sacrifntiabantur, inpleuit. adtende cui contra
Abbreviated transcription (Latin):
redit: deoꝵ suoꝵ nomina gendes im¬
posu̾unt. De quib ait apłs: ꝙ uolue
uunt ⁊ seruierunt creature potius
qͣm creatori. Quos in hac parte etiã
uos imicamtni: nisi ꝙ eum eis lu¬
cidiora duo lumina. cet̾a uo sydera
nõ cum eis adoratis. S ⁊ m̃sib impe¬
suerunt nomina deoꝵ suoꝵ. Propͥt
honorem quippe romuli qr eũ mat¬
tis filiũ credid̾unt. pͥmũ m̃sem mai¬
ti dicantes marciũ uocau̾unt: et
inde aprilem nlło dei sui noĩe.s a re
ip̃a qi aprilem: quod tunc płimũ s̾¬
minis aꝑtatur in florem. Inde t̾ciũ
m̃sem maiũ. quod matam mercur
matrem deam colant. Inde quartun
iuniũ a iunone. Inde cetos usq ad
decembrem a num̃is nominarunt.
S ex eis qͥntilis atq sextilis nõib
hoĩm quib diuinos honores decre¬
uerant: appellati sunt iulius ⁊ au¬
gustus. Nam septimus septembet
et cet̾i ut dixi usq ad decembrem:
num̃oꝵ ex ordine noĩb enuntiant

Expanded text:
redit. deorum suorum nomina gentes inredit. deorum suorum nomina gentes inposuerunt; de quunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus inposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerant, appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus September et ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam re futura dr̃. Auferam ets cor
lapideit. ⁊ dabo eis cor carneu ⁊ non
ce limne lenlut si cor ci senlar ue
traxit apłs cũ ait. nõ in tabulis li¬
pideis.s in tabulis cordis carnalib
Quid enim aliud dixit qͣm oor carnes
Quia ergo ⁊ hoc p̾dcm erat. magis s
ista de nra celebratõne nõ auferentit.
potius intsliguntur adimpleri. und
nob̾ uidentur nõ adimpleri. Nec nor
t̾ret insultatio tua: ꝙ sabbatoꝵ otiũ
cathenas saturniacas appellas. Uam
est enim ⁊ mepta. Nec tibi hoc dice ue¬
nisset in m̃tem: nisi qr uos in die quẽ
dicunt solis solem colitis. Sicut au
nos euind̾ diem dñicum dicimus. i
eoq nõ istum solem s resurrectõm
dñi uen̾amur: sic otium sabbatoꝵ
sine saturni uen̾atione a prĩb obse¬
uatum est: cum sic illud obseruarii
oportebat. Erat enĩ imubra futuroꝵ
sicut apłs testis est. Dieb quippe isti
quoꝵ septenarius numerus in orben

Expanded text:
etiam re futura dicitur: auferam eis cor etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est non cor sine sensu, sed cor cum sensu. unde traxit apostolus cum ait: non in tabulis lapideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim aliud dixit quam cor carneum? quia ergo et hoc praedictum erat, magis si ista de nostra celebratione non auferrentur. potius intelleguntur adinpleri. unde uobis uidentur non adinpleri. Nec nos terret insultatio tua, quod sabbatorum otium catenas Saturniacas appellas. uana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. sicut autem nos eundem diem dominicum dicimus. in eoque non istum solem, sed resurrectionem domini ueneramur. sic otium sabbatorum sine Saturni ueneratione a patribus obseruatum est, cum sic illud obseruari oportebat; erat enim umbra futurorum, sicut apostolus testis est. diebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem
Abbreviated transcription (Latin):
cum te in capituli huius angustiã
ncc̃itas coget: dico aut̃ cũ te iudeus
seu quis alt̾ sermonis istius nõ in¬
scius int̾pellabit. quid ita legis et
nõ se uenisse solu̾e dicat. s adimple
Nempe cogĩs aut uane suꝑstitioni
succumbere: aut capłm ꝓfit̾i falsũ.
petis nos quoq quib ea ꝯuincimus
repet̾e nõ pigebit. Ea xp̃iani ex lege
et ꝓpħis nõ faciunt: quib significa¬
ta sunt ista que faciunt Ille quippe
ꝑ xp̃m reuelatis ⁊ p̾sentatis auferri
oportebat: ut eo quoq ip̃o quod hec
ablata sunt lex ⁊ ꝓphe implerentur.
Ibi quippe ⁊ hoc scriptũ est daturum
corde lapideo multa p̾cepta magis
sibi congotia qͣm bona acceꝑat: qͥb
tñ figurarentur ⁊ ꝓpharentur fu¬
tura. S ea nõ mtlłigentib celebra¬
bantur. Cum aut̃ uenunt ⁊ padefcã
sunt que illis significabantur
nõ iam illa iubentur facienda. s le¬
guntur intlłigenda. Unde ibi dehac

Expanded text:
cum te in capituli huius angustiam cum te in capituli huius angustiam necessitas coget ? dico autem. cum te Iudaeus seu quia alter sermonis istius non inscius interpellabit, quid ita legis et non se uenisse soluere dicat sed adinplere ? nempe cogeris aut uanae superstitioni succumbere aut capitulum profiteri falsum petis. nos quoque, quibus ea conuicimus, repetere non pigebit. ea christiani ex lege et prophetis non faciunt. quibus significata sunt ista, quae faciunt. illae quippe sis per Christum reuelatis et praesentatis auferri oportebat. ut eo quoque ipso, quod haec ablata sunt, lex et prophetae inplerentur. ibi quippe et hoc scriptum est daturum corde lapideo multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura; sed a non intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac
Abbreviated transcription (Latin):
dictaxat xp̃ianus: ac ꝑ hoc aut alit̾
dcm̃ est aut oĩo nec dc̃m. Et tñ me qͥd̾
iam adusus capttuli huius nocitu¬
dinem manichea fides reddit tutum
que pnapto i nõ cunctio qie er las¬
uatoris nomine scripta leginitur pas¬
sim crederc psuasit s ꝓbare si sint ead̾
uera. si sana. si incorrupta. Esse enĩ ꝑ¬
multa zizania. que in contagiũ boni
seminis scripturis pene omnib nocti¬
uagus quidam seminator insparserit.
Idcirroq me ne hic quid̃ t̾ruerit ser¬
mo: qͣmuis reu̾endi nominis pre se
ferat inscriptõm. Quia ꝓbare mͥ ad¬
huc ex pposito licet. utrũ ne ⁊ hic int̾¬
dianisatoris ⁊ boni sit. annoctutrui illiꝰ
⁊ pessimi. Tu u̾o qui tem̾e omnia cre¬
dis. qui nature bñficiũ rõm ex hoĩb
dampnas. cui int̃ uerũ ⁊ falsũ iudi¬
care religio est. cuiq bonũ a ꝯtrario
seꝑare nõ minus formidini est qͣm
infantib manie: quid facturus eris

Expanded text:
dumtaxat christianus; ac per hoc aut aliter dumtaxat christianus; ac per hoc aut aliter dictum est aut omnino nec dictum. Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius necessitudinem Manichaea fides reddidit tutum, quae principio mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur. passim credere persuasit, sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incorrupta; esse enim permulta zizania. quae in contagium boni seminis scripturis paene omnibus noctiuagus quidam seminator insperserit. idcircoque me ne hic quidem terruerit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat inscriptionem. quia probare mihi adhuc ex proposito licet. utrumne et hic interdiani satoris et boni sit. an nocturni  illius et pessimi. tu uero, qui temere omnia credis. qui naturae beneficium rationem ex hominibus damnas, cui inter uerum falsumque iudicare religio est cuique bonum a contrario separare non minus formidini est quam infantibus maniae, quid facturus eris,
Abbreviated transcription (Latin):
Placet ad ingliem tudeoꝵ demonis.
neꝙ enĩ dei. nunc tauros. nunc arie¬
tes nunc etiam hẏrcos tit nõ ⁊ hoĩes
dicam cult᷑s sterne. ac pp̃ quod ydola si¬
mus exosi. id nunc ex̾cere crudelius
sub ꝓpħis ac lege: Placet deniq fe¬
ralium ciboꝵ quedam exestrinare m̃¬
da: quedam mmniutndis ⁊ ꝯtaminatis
hr̃e. Ex quib inqͥnatiorem porcinam
lex asserunt ⁊ ꝓpħe. Regabis ꝑfecto hoꝵ
quicqͣm faciend̾ nob uolentib pseu̾a¬
eum qui fu̾it circũcisus. Sabb̾m t̾io
nec ip̃m seruasse urideas. nec usqͣm sex
mandasse seruand̾. De cibis itẽ ip̃m
asseu̾antem audias. nlło eoꝵ inqͥnari
hoĩem que in os ingrediuntur: s
ea potius que de ore ꝓcedunt pollũe.
lud erit nõ eum uenisse solu̾e legẽ
et ꝓpħas. s adimplere: Quod si dycit.
aut aliud significans dixit aut quod
ab sit mentiens dixit. aut oĩo nec dixit.
O iħ̾m quid̾ mentitũ ẽẽ nlłs dicat

Expanded text:
Placet ad ingluviem Judaeorum daemonis Placet ad ingluviem Judaeorum daemonis neque enim Dei nunc tauros, nunc arietes, nunc etiam hircos, ut non et homines dicam, cultris sternere: ac propter quod idola sumus exosi, id nunc exercere crudelius sub Prophetis ac Lege? Placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda, quaedam in immundis et contaminatis habere, ex quibus inquinatiorem porcinam Lex asserunt et Prophetae? Negabis profecto horum quidquam faciendum nobis volentibus perseveraeum qui fuerit circumcisus . Sabbatum vero nec ipsum servasse videas, nec usquam mandasse servandum. De cibis item ipsum asseverantem audias, nullo eorum inquinari hominem, quae in os ingrediuntur, sed ea potius quae de ore procedunt polluere . lud erit, non eum venisse solvere Legem et Prophetas, sed adimplere? Quod si dixit, aut aliud signabsit. mentiens dixit aut omnino nec dixit. sed Iesum quidem mentitum esse nullus dicat
Abbreviated transcription (Latin):
Non ueni legem solu̾e. s adimpl
S enĩ hoc nisi aliud forte signi¬
liat a xp̃o dcm̃ credere: nõ minus tibi
putauimus. Nuiod si tu int̾im u̾bo:
fati nõ uis: attñ id oꝑib indicas In
qud aluid qͣm destructõm fate mur
uet̾is testamenti: Que cum ita lint. qũo
xp̃m illud dixisse credemus. nisi añ nos¬
metipos dampnemus stulte in p̾t̾itimi
opĩonis: ⁊ad plenitudinem recurtamꝰ.
obseq̃mur q legi de integro ac ꝓpbetis.
atq eoꝵ curemus q̃liacũq snt obserua¬
remandata: Quod cum fec̾iintis tunc
dentq t̾ie credid̾imus dixisse tħm. qr ñ
uenit legem solrle. s adimplere. suĩc
aut̃ falsum est: qr nec tu id credis de quo
tum errasse. Quid nunc tandem. pla¬
cet ne ite sublegem. si eam xp̃c non
tam soluit s adimpleuit.: Placet cir¬
cũcidi .⁊. pudendis insignur pudenda
et dm̃i crede̾ sacram̃tis talib delectari:
Placet suscipe sabboꝵ otium ⁊ sacur¬
niacis manus insertare cathenis.

Expanded text:
Non ueni legem soluere sed adinplere. sed enim hoc, nisi aliud forte significat, a Christo dictum credere non minus tibi putauimus. quod si tu uerbo interim fateri non uis, attamen id operibus indicas. inquid aliud quam destructionem fatemur ueteris testamenti ? quae cum ita sint, quomodo Christum illud dixisse credemus, nisi ante nosmet ipsos damnemus stultae in praeteritum opinionis et ad paenitudinem recurramus obsequamurque legi de integro ac prophetis atque eorum curemus. qualiacumque sunt, obseruare mandata? quod cum fecerimus. tunc denique uere crediderimus dixisse Iesum. quia non uenerit legem soluere, sed adinplere. nuncautem falsum est, quia nec tu id credis, de quo tum errasse. Quid nunc tandem? Placetne ire sub Legem, si eam Christus non tam solvit, sed adimplevit? Placet circumcidi, id est, pudendis insignire pudenda, et Deum credere sacramentis talibus delectari? placet suscipere sabbatorum otium, et Saturniacis manus insertare catenis?
Abbreviated transcription (Latin):
male bestie uentris pigri. Ac ꝑ hoc
dubitand̾ nõ est. ⁊ gentes suos hr̃e
ꝓpħas. Recnõ ⁊ u̾itatem hr̃e ꝓphetas
suos tam idem paulus significat:
qͣm etiam ilx. Et iħc quid ubi dicit
Etce mitto ad uos sapientes ⁊ ꝓpħas:
et ex ip̃is int̾ficietis in singłis locis.¬
ergo triꝑtita ⁊ triꝑtitis ꝓpħis: de
quonam eoꝵ iħc dix̾it nõ satis liq̃t
Est tñ conice ex conseq̃ntib. Etenĩ
si circũcisionem statim nominaret
et sabb̃a ⁊ sacrificia ⁊ obseruatõnes
hebraicas. inq eas aliquid ad imple¬
tionts grã ꝓtulisset. dubiũ nõ erat
qͥn de uideoꝵ lege dixillet ⁊ pphr̃s. qr eos
nõ solue uen̾it s ad implere. Ubi u̾oho
quid̃ nich memorat. sola u̾o recenset an¬
tiquiora p̾cepta: id est nõ occides. nõ me¬
chaberis. nõ peterabis Hec aut̃ erant ar¬
tiquitus in natõnib ut est in ꝓmptu
ꝓbare. olim ꝑmulgata ꝑ enoch. et sech
et cetos eoꝵ siłes iustos. quib ead illusfs¬

Expanded text:
estiae, uentres pigri. ac per hoc dubitandum non est et gentes suos habere prophetas. necnon et ueritatem habere prophetas suos tam idem Paulus significat quam etiam Iesus. et Iesus quidem ubi dicit: ecce mitto ad uos sapientes et prophetas, et ex ipsis interficietis in singergo tripartita, et tripartitis Prophetis; de quonam eorum Jesus dixerit, non satis liquet: est tamen conjicere ex consequentibus. Etenim si circumcisionem statim nominaret, et sabbata ac sacrificia et observationes Hebraicas, inque eas aliquid adimpletionis gratia protulisset; dubium non erat quin de Judaeorum Lege dixisset et Prophetis, quia eos non solvere venerit, sed adimplere. Ubi vero horum quidem nihil memorat, sola vero recenset antiquiora praecepta, id est, Non occides, Non moechaberis, Non pejerabis; Haec autem erant antiquitus in nationibus, ut est in promptu probare, olim promulgata per Enoch et Seth et caeteros eorum similos justos, quibus ead
Abbreviated transcription (Latin):
nnus In hocscient omnes q discipłi
mei estis: si uos inuicem diligatis .
mpletur ergolex uł cum fuint que
ibi p̾cepta sunt. uł cum exhibentur
que ibi ꝓphetata sunt. Lex enĩ ꝑ moy̾
uiitas facta est. Grã ꝑtinet ad cari¬
ntis plenitudinem. Ueritas ad ꝓphe¬

Expanded text:
nus: in hoc scient omnes, quia discipuli mei estis. si uos inuicem diligatis. inpletur ergo lex. uel cum fiunt, quae ibi praecepta sunt. uel cum exhibentur, quae ibi prophetata sunt. lex enim per Moyueritas facta est. gratia pertinet ad caritatis plenitudinem, ueritas ad prophe
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scripsit: qui longo int̾uallo postqͣ
iħx tale aliquid dix̾it. Quia testis ydo¬
neus tacet loquitur aut̾ minus ydo¬
nets. ut int̾im ꝑmiserimus nob̾ in¬
iuriam fecisse matħm: donec ⁊ ip̃m
bemus hec nõ scripsisse. s aliũ nescios
sub nomme eius. Nuod q docet ⁊ ip̃a l¬
tionis eiusd̃ mathet obliqua narrat
Quid enim dicit: Et cũ tnͣsiret ilx uid
hotem sedentem ad theloneũ nomins
matħm. ⁊ uocauit eum. At ille ꝯfesti
sirrgens. sequutus est eum. Et quis
as eum. ⁊ sequutus est eum. ac nõ pociꝰ
uat udit me ⁊ nocauit me ⁊ sequutus
sam eum. uõ qr constat hec matłm nõ
mpsisse. s aliũ nescio quem sub eius no

Expanded text:
hoc scripsit, qui longo interuallo, postquahoc scripsit, qui longo interuallo, postquaIesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus nobis iniuriam fecisse Matthaeo, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius : quod docet et ipsa lectionis eiusdem Matthaei obliqua narratio. quid enim dicit? et cum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad telonium nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille confestim surgens secutus est eum. et quis auit eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec Matthaeum non scripsisse, sed al
Abbreviated transcription (Latin):
strauit: ⁊ ip̃m fallacem dicis ita docente
et te falli cupis ita discentem.S qi falb
nemo est qui uelit. fallere aut̃ multi
uolunt: magis te uelle intlłigo qͣiex
fallacit᷑ disce̾. Pinde si credis c falsis o¬
catricib xp̃c fefellerit dubitantem:
quis uelit credere docentem. ac nõ potui
cau̾e fallentem: At si ille discipłs uera
cycatrices tetigit xp̃i: ueram confiter
oogeris ⁊ carnem xp̃i. Ita manichens ñ
ꝑmanebis: si sic credis ut thomas. infide¬
lis aut̃ remanebis: si nec credis sic ut tħ¬
pitis ⁊ ꝓpħas cum xp̃c eos nõ seue
testatur dixisse iħm: Matħs Ubi drx¬
se: In monte. Quib p̾sentib: Petro⁊
andrea. lacobo ⁊ iohe. q̃tuor hiis tm̃. Ce¬
teros .n. necdũ eleg̾at: nec ip̃m matħhit
Ex hiis ergo q̃tuor unus .i. ioh̾es euͣ¬
gelium scripsit: Ita alicubi hoc ip̃e c̃¬
memorat: susqͣm. suio ergo quod iob
nõ testatur qui fuit in monte matħs

Expanded text:
nstrauit, et ipsum fallacem dicis ita docentem nstrauit, et ipsum fallacem dicis ita docentem et te falli cupis ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasifallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius cauere fallentem? at si ille discipulus ueras cicatrices tetigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem Christi. ita Manichaeus non permanebis, si sic credis ut Thomas; infidelis autem remanebis, si nec sic credis ut Thomaipitis testatur dixisse Jesum? Matthaeus. Ubi dixisse? In monte. Quibus praesentibus? Petro, Andrea, Jacobo et Joanne, quatuor his tantum: caeteros enim necdum elegerat nec ipsum Matthaeum. ex his quattuor unus, id est Iohannes euangelium scripsit. ita alicubi hoc ipse conmemorat? nusquam. quomodo ergo, quod Iohannes non testatur. qui fuit in monte, Matthaeus
Abbreviated transcription (Latin):
dicam si xp̃ianus es. crede dicenti xp̃o
qr de sescripsit moyses. quod si nõ cre¬
dis: xp̃ianus nõ es Ip̃e quippe uideris
quid de te sentias: qui te ut gentilem
uł iudetim doceri de xp̃o expetis. Ego
tũ neq hoc defugi: ⁊ omnes tibi aditus
erroris qͣntũ potui clausi. Nec illud si¬
ui patẽ p̾cipitiũ quo uos ceci mitti¬
tis: dicentes falsa eẽ in eiͣgłio. sicu¬
bi ur̃a heresis exitum nõ inuenerit:
ut uob̾ nich remaneat quo redire pos¬
sitis unde xp̃o credatis: ubi uobis hec
nox pestilentie nõ possit opponi. Qͥn
etiam sic te doceri cupis ut xp̃ianum
asꝑnatus: s quo animi eius uultub mos¬
tur. corporis sui cycatrices ostendit. he i
ba tua sunt. Bene quod sic te doci exigia
Qmͣ enĩ uerebar ne hoc quoq in eĩngłis
falsum ẽẽ contendes. Crede ergo cycatrio
etiam ip̃a uuln̾a fũant. Rec uera uuln̾
nisi ueta caro hr̃e potuisset. Hoc ueri
totũ ur̃m eu̾tit errorem. Porrosi ꝓp̃c fi

Expanded text:
ianus es. crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis. christianus non es. ipse quippe uideris. quid de te sentias, qui te ut gentilem uel Iudaeum doceri de Christo expetis; ego tamen neque hoc defugi et omnes tibi aditus erroris, quantum potui, clausi. nec illud siui patere praecipitium, qua uos caeci mittitis dicentes falsa esse in euangelio, sicubi uestra haeresis exitum non inuenerit, ut uobis nihil remaneat, quo redire possitis. unde Christo credatis, ubi uobis haec uox pestilentiae non possit obponi. quin etiam sic te doceri cupis ut christianum natus. sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar, ne hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! crede ergo cicatricietiam illa uulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hoc uerum totum uestrum euertit errorem. porro si Christu
Abbreviated transcription (Latin):
sangurnem ad tutelam salutis adhib
et pascha appellari: Quod nunc in xpor
completũ: nemo dissimulare ꝑmittitis
Quapp̃ de scripturis agnosco dissilem
descripturis mecimi aguosce ⁊ti srni¬
lem. nõ inde dissiłem. tinde sił em. s ue
cansa illud. alia illud. drim tñ utrua
medrator det ⁊ hoĩm homo xp̃c thx dissi¬

Expanded text:
sanguinem ad tutelam salutis adhiberi, et Pascha appellari , quod nunc in Christo esse completum nemo dissimulare permittitur? Quapropter de Scripturis agnosco dissimilem, de Scripturis mecum agnosce et tu similem: non inde dissimilem unde similem; sed alia causa illud, alia illud; dum tamen utrumque Mediator Dei et hominum, homo Chris
Abbreviated transcription (Latin):
eite offendit legis auctorem. Idcirco
ẜaut aliquid aliud significat istud:
int falsum est. augustinus.
narranti nolle credi matheo: et
uelle credi manicheo.Si math̾s non
nt̾fuit cum xp̃c dixisset. nõ ueni solu̾e
legem aut ꝓphas. s adimplere. ⁊ pp̃ea

Expanded text:
certe offendit legis auctorem idcircoque certe offendit legis auctorem idcircoque aut aliud aliquid significat istud aut falsum est. AUGUSTINUS rnarranti nolle credi Matthaeo et uelle credi Manichaeo! si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset: non ueni soluere legem aut prophetas sed adinplere. et
Abbreviated transcription (Latin):
uuio quod etiam ex ip̃o sermone quod
icepit nõ putare qr uenit legem solu̾e
nagis intlłigi detur qr soluit: Neq enĩ
nch eo tale faciente uidei suspicari hoc
ossent: s nolite inquit putare qr ueni
saue legem. Ige dum ergo ⁊ si uidei
dcissent. quid porro aut̾ tu tale agis
inde hoc suspicari possimus:Au qr cutũ¬
ilonem derides. salbm uiolas. sacrifi¬
ui despuis: ꝯfundis cibos: Hoc est erge
ulite putare. Et quid hoc amplius qͥd¬
ne manifestius fieri pocui in destruc¬
nouem legis ac ꝓph̾aꝵ: Aut si hoc adimi¬
plere est legem: quid erit solu̾e: Qiud
ritiam lex ⁊ ꝓpħe ne adimpletione quid̾
padent: Adeo sibi pleni uidentur ⁊ cõ¬
simati. quoꝵ auctor ac pat̾ nõ minus
abadici indignatur qͣm detrahi. ut scri¬
bens in deutõnono dicat. Hec p̾cepta q̃
nando tibi hodie isrł obsernabis: ⁊ caue
re declines ab eisd̃ neq in sinistram n
ndext̾am udetur lapsus: siue demp¬
lt ut destruet in sinistram. Utrumq

Expanded text:
sermone. quo praecepit non putare, quia uenerit legem soluere, magis intellegi detur, quia soluerit. neque enim nihil eo tale faciente Iudaei suspicari hoc possent. sed, nolite, inquit, putare, quia ueni soluere legem. agedum ergo, si ei et Iudaei dixissent, quid porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem legis ac prophetarum? aut si hoc adinplere est legem, quid erit soluere? quid? quod etiam lex et prophetae ne adinpletione quidem gaudent. adeo sibi pleni uidentur et consummati: quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta, quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis; et caue, ne declines ab iisdem neque in sinistram neque in dextram uidetur lapsus, siue dempsit, ut destrueret, in sinistram; utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
qn ꝑtret ad cathedram inoyse inq̃
grates pħisei ⁊ dicentes nec facientos
endi sunt nõ imitandi Nec nulli
⁊ faustus. aut forte se fingit nõ ui¬
dige quid sit implere legem. cũ boe
pilboꝵ adrectione plitat acciptend̾. q
riptum est ne quid addatur scripture
euł detrahatur. Unde dicit nõ debu¬
sadimpleri quod ita ꝑ fcm ꝯmẽda¬
aunt ergo isti quõ adimpleat legem
i sic unuit ut lex p̾cipit. Plenituado
oi legis caritas sicut dicit apłs. Istã
aritatem dñs et exhibere ⁊ donare :

Expanded text:
net ad cathedram Moysi, in qua sedentes pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi. Nec i Faustus, aut forte se fingit non intelligere, quid sit implere Legem; cum hoc de verborum adjectione putat accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur Scripturae Dei, vel detrahatur : unde dicit non debuisse adimpleri, quod ita perfectum commendasciunt ergo isti quomodo adimpleat Legem, qui sic vivit ut Lex praecepit. Plenitudo enim Legis charitas, sicut dicit Apostolus . Istam charitatem Dominus e
Abbreviated transcription (Latin):
meret: illaꝵ tũ figuraꝵ nõ formatõne
occupatus: s inspectione ꝯmonitus.Iõ
aut̾ iudei xpõ nõ credebant: qr nec illa
que moyses nõ figurate s aꝑte p̾ceꝑat
obieruabant. Unde illis dicit. Decimatis
m̃itam ⁊ ciminũ: ⁊ relinquicis grauio
culicem: camelũ aut̃ glutientes. Hoc
oportebat face̾: illa aut̃ nõ obmittere.
Unde est ⁊ illud quod traditionib suis
docebant: quõ infirmaretur p̾ceptũ
dei quo deferri honorem parentib ius¬
serat. Propt̃ quam supbiam ⁊ miqui¬
tatem excetari meru̾unt. ut cet̾a nõ
intlłig̾ent: qr ea que intlłigebant im

Expanded text:
meret, illarum tamen figurarum non formatione meret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figurate, sed aperte praeceperat, obseruabant. unde illis dicit: decimatis mentam et cyminum et relinquitis grauiorculicem, camelum autem gluttientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere. unde est et illud. quod traditionibus docebant, quomodo infirmaretur praeceptum dei, quo deferri honorem parentibus iusserat; propter quam superbiam et iniquitatem excaecari meruerunt, ut cetera non intellegerent, quia ea, quae intellegebant