comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Texta prepositio
ẽ qualiter satisfa¬
ciendum sit hus
quidicunt sarrã
strupum non effugis¬
secum abimelech ab
eius conuentione som¬
nim ẽe. reuocatum
& inmissũ & in eius co¬
uideo cũ ad hoc creden¬
dũ scriptura non cogrꝰ¬
tect. accipit enĩ ecc̃ qui¬
demuxorẽ continuo¬
q: datus ẽ. abraham
multis aegyptiorum
munerib: prop̃t̃ illã:
sed nonscriptũ est
quod cum ea sccraodor¬
fligendo id facere
non ꝑmisit. non enĩ
placitae regib: ad con¬
iugiũ femincce mox
Etic̃ carne copulali¬
centur sed sicut legi¬
mus in libro qui p̃no¬
tectur aester ꝑ aliqđ
menses immo ꝑtotum
annũ ungentis lomen¬
tis aromatib: accura¬
bantur earũ corpo¬
ra prius quac̃ corpori
regio miscerentur
hoc ergospatio facta
sunt illa quȩ scripta s
donec pharoco contri¬
tus & extemtus marito
sesti tuisse uxorem:
abimelecꝰ autem qr̃¬
omniũ somniũ ẽ. ab eĩ
conmixtione prohibi¬
tus ideo quis arramno
tendunt. putant uti¬
q: regemut sommar&

Expanded text:
tua propositio est, « Qualiter satisfaciendum sit eis qui dicunt Saram stuprum non effugisse, cum dicant Abimelech ab ejus conventione somnio esse revocatum , et immissum in ejus covideo; cum ad hoc credendum Scriptura non cogat. Accepit enim eam quidem in uxorem, continuoque ditatus est Abraham multis Aegyptiorum muneribus propter illam: sed non scriptum est, quod cum ea Pharao doradibus affligendo id facere non permisit. Non enim placitae regibus ad conjugium feminae mox etiam carne copulabantur. Sed sicut legimus in libro qui praenotatur Esther, per aliquot menses, imo per totum annum, unguentis, pigmentis, aromatibus accurabantur earum corpora, priusquam corpori regio miscerentur . Hoc ergo spatio facta sunt illa quae scripta sunt, donec Pharao contritus et exterritus marito restituisset uxorem. Abimelech autem quoniam somnio est ab ejus commixtione prohibitus, ideo qui Saram stutendunt, putant utique regem, ut somniaret,
Abbreviated transcription (Latin):
disputatione rationabili
atq ꝑ fecta uel audisti uel
legisti uel &iam ipse ad¬
huc audire uel legere aut
ex cogitare potueris pe¬
tomihi mittere nongra¬
ueris. ego enĩ quod con¬
fitendum ẽ. caritate
tuae plus atmo discere
quam discere Nam hoc
amonemur &iam dicen¬
te apostolo iacobo. sitau
camus mutare nos deb&
suauitas ueritatis ut au¬
tem doceamus cogere ne¬
cessitas caritatis ubi
ut transeat ista necessi¬
tas qua hominem doc&
aliquid homo & simus om¬
nes docibibs dĩ quamuis
hoc simus cũ eaq: adueram pie¬
tatem ꝑtinent dicimus
&iam quando illa doce¬
re uidetur homoquia
neq: plantat. est aliquid
neq: quirigat. sed qui
incrementũ dat ds̃:
cũ itaq: incrementũ non
dar& nihil essent apł
plantatores & rigato¬
res quanto magis ego uel
tuuel quilib& huius tẽ¬
poris homines quanido
nobis uidemr ẽẽ doctores.¬

Expanded text:
disputatione rationabili disputatione rationabili atque perfecta vel audisti, vel legisti, vel etiam ipse adhuc audire aut legere aut excogitare potueris, peto mihi mittere non graveris. Ego enim, quod confitendum est Charitati tuae, plus amo discere quam docere: nam hoc admonemur etiam dicente apostolo Jacobo, Sit aucamus, invitare nos debet suavitas veritatis; ut autem doceamus, cogere necessitas charitatis: ubi ut transeat ista necessitas qua hominem docet aliquid homo, et simus omnes docibiles Dei; quamvis et hoc simus, cum ea quae ad veram pietatem pertinent discimus, etiam quando illa docere videtur homo. Quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . us incrementum non daret, nihil essent apostoli plantatores et rigatores, quanto magis ego uel tu uel quilibet huius temporis homines. quando nobis uidemur esse doctores
Abbreviated transcription (Latin):
sic accipiamur tu quod se¬
minces non uiui ficatur ni¬
simoriacur & omnes re¬
surgimus siue dormiemus
omnes ut non aduersentꝰ
huic sentetiae quia qui¬
iam creduntur &iam cum
suis corporib: inc& ernũ
non gustare mortẽ uictu¬
ri sed utrum lib& horum
ueratior & ꝑspicatior in¬
tellectus inueniat quid
ad causam ꝑtinebit istorũ
siue omnes debitamor te
plectantur. siue aliquib:
ab hac condictionẽ parca¬
tur. cum tamen constat
uerum &iam corporis se¬
cuturã non fuisse si pecca¬
tũ non p̃cessiss& & gratie
mirabiliore uirtute iustos
amoste ad a& ncc̃ beatitu¬
dinem reuiuis cere quã in
mostis experientiam non
uenire hȩc ꝓpter illos¬
de quib: mihi scripsistis ac¬
tis dicta sint quamuis eos
iamnon existimem dicere
&iam si nom peccass& adã
fuisse corpore moriturũ
c&erũ quod adten& ad
questionẽ resurrectio
nis propter illos quicre¬
dunt non ẽe morituri
ri inquisitio diligentior
adhibenda ẽ & siquid
hinc ab solutũ ac difinitũ

Expanded text:
accipiemus \'tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur\\ et \'omnes resurgemus siue \'omnes dormiemus,\' ut non aduersentur huic sententiae, qua quidam creduntur etiam cum suis corporibus in aeternum non degustata morte uicturi. Sed utrumlibet horum ueracior ac perspicacior intellectus inueniatur, quid ad causam pertinet istorum. siue omnes debita morte plectantur siue aliquibus ab hac condicione parcatur, cum tamen constet uerum etiam corporis secuturam non fuisse, si peccatum non praecessisset, et gratiae mirabiliore uirtute iustos a morte ad aeternam beatitudinem reuiuiscere, quam in mortis experientiam non uenire? haec propter illosde quibus mihi scripsisti, satis dicta sint, quamuis eos iam non existimem dicere, etiamsi non peccasset Adam, fuisse uel corpore moriturum. Ceterum quod adtinet ad quaestionem resurrectnis, propter illos qui creduntur non esse morituri,ri, inquisitio diligentior adhibenda est; et si quid hinc absolutum ac definitum
Abbreviated transcription (Latin):
inpleriq: codicib legi¬
tur omnes resurgimus
unde fieripoteritni¬
si omnes moriatur Re¬
surrectio quippe niũ
mors preceserit. nulla
ẽ. & quod non nulli codi¬
ces habent omnes dor¬
miemus multo facilius
& aꝑtius id cogit intelle¬
gi. & siquid aliud telem
scĩs libris inuenitur. ad
id uid &ur impleri: ut
nullus hominum existi¬
re nisimors p̃cesserit.
adepturus: proinde ubi

Expanded text:
in plerisque codicibus legiin plerisque codicibus legitur, \'omnes resurgemus\' unde fieri poterit, nisi omnes moriamur? resurrectio quippe, nisi mors praecesserit, nulla est. et quod nonnulli codices habent \'omnes dormiemus, multo facilius et apertius id cogit intellegi. et si quid aliud tale in sanctis litteris inuenitur, ad id uidetur inpellere, ut nullus hominum existim, nisi mors praecesserit, adepturus.
Abbreviated transcription (Latin):
mus simul cũ illis rapie¬
mur in nubib: obuiam
cũ dño erimus Aufer
quidem aliud questionis
sed ꝑipsos non propter
istos. Nam& si non sunt¬
&iam ipsi morituri quid
istos adiuuent omnino
nonuideo cũ talia dehiis
dicipossint qualia de il¬
lis dicta sunt duobus
enoch scilic& & helia
seduera quantũ ad uer¬
babeatia ƿostoliꝑtin&
uid&ur adferere quos¬
dã infine seculi adueni¬
ente dño cũ futura ẽ
regur rectio mostuorũ
non ẽ morituros. sed ui¬
uos reꝑturos in illã in¬
mortalitatẽ que scĩs &iã
c&eris datur repente
mutandos: & simulcum
illis rapiendos sicut dix̃
innubib: nec aliquid aliud
mihi uisum .ẽ. quotiens
deh is uerbis uolui cogi¬
tare : sed uellẽ hinc poti¬
us audire doctiores. ne
illis &iã qui putant aliquos
moste non precidente ui¬
uificatos aduitã ꝑp&uã
transituros dicese inueni¬
atur apostolus. stulte
tuquis eminas non uiui¬
ficatur : nisi prius mo¬
riatur Nam & illud q̃d

Expanded text:
mus, simul cum illis rapiemus, simul cum illis rapiemur in nubibus obviam cum Domino erimus; afferunt quidem aliquid quaestionis, sed per se ipsos, non propter istos: nam et si non sunt etiam ipsi morituri, quid istos adjuvent omnino non video, cum talia de his dici possint, qualia de illis dicta sunt duobus, Enoch scilicet et Elia. Sed revera, quantum ad verba beati Apostoli pertinet, videtur asserere quosdam in fine saeculi adveniente Domino, cum futura est resurrectio mortuorum, non esse morituros, sed vivos repertos, in illam immortalitatem, quae sanctis etiam caeteris datur, repente mutandos, et simul cum illis rapiendos, sicut dicit, in nubibus: nec aliquid aliud mihi visum est, quoties de his verbis volui cogitare. 3. « Sed vellem hinc potius audire doctiores; ne illis etiam qui putant aliquos morte non praecedente vivificatos, ad vitam perpetuam transituros, dicere inveniatur Apostolus: Stulte, tu quod seminas, non vivificatur, nisi prius moriatur. nam et illud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Pertio tua questio . ẽ.
Iutrum statim in aduen¬
tudnĩ credendum sit fu¬
turũ eẽ iuditiũ. anspec¬
tio interposito tempons.
in cuius dieb: aduentus
risunt nosse desidero
utrũ mox iuditiũ cõmit¬
t&ur aduentũ & hii
qui rapiuntur innubes
consoluantur inmorte.
nisi forte aduicẽ mostis
ipsam in mutationẽ debe¬
amus accipere huic in¬
terrogadioni tuae qua
queris utrũ in aduentu
dñi mox credendũ futu¬
rũ eẽ. iuditiũ puto quod
sufficiat fides simbuliqua
confitemur. xpm̃ a patis
dex tera eẽ uenturũ ad
uiuos & mor tuos iudican¬
saueniendi quid aliud
acturus ẽ mox. uenerit
nisi propter quod ueni&.
Deillis autẽ qui rapiun¬
tur innubib: inquadã
epistola quamscripsi
adfiliũ meũ nomine mer¬
catorem procul dubio
notissimũ uobiscũ me con¬
soluiss&: de quibꝰ questi¬
onib: pelagianorũ qui
negant mortẽ peccato
eẽ retributã quatenus
disputa uerim in sub di¬
queretur deresurrec¬
tione mostuorũ & nos
uiuentes qui reliqui su¬

Expanded text:
ertia tua quaestio est, « Utrum statim in adventu Domini credendum sit futurum esse judicium, an spatio interposito temporis. In cujus diebus adventus, ri sunt; nosse desidero, utrum mox judicium comitetur adventum; et ii qui rapientur in nubes, an solvantur in mortem: nisi forte ad vicem mortis ipsam immutationem debeamus accipere. » 2. Huic interrogationi tuae, qua quaeris utrum in adventu Domini mox credendum sit futurum esse judicium, puto quod sufficiat fides Symboli, qua confitemur Christum a Patris dextera esse venturum ad vivos et mortuos judicansa veniendi, quid aliud acturus est mox ut venerit, nisi propter quod veniet? De illis autem qui rapientur in nubibus, in quadam epistola quam scripsi ad filium meum nomine Mercatorem, procul dubio notissimum vobis, cum me consuluisset de quibusdam quaestionibus Pelagianorum, qui negant mortem peccato esse retributam, quatenus disputaverim, in subdiqueretur de resurrectione mortuorum, Et nos viventes qui reliqui su
Abbreviated transcription (Latin):
deinde & nos uiuentes
qui reliqui sumus simul
cũ illis rapiemur in nubi¬
ita sem cũ dñoerimus
dixi audire diceiores:
& simihi potauerint hȩc
ita ex poni ut in eis pas¬
sit intellegi omnes homi¬
nes quiuiuunt uel post
nos uicturi sunt eẽ mon¬
turos. corregere quod
hinc aliquando aliter
lius homo corrigitur
prguus: quac̃ frangitꝰ
durus. cum husq: discrip¬
simus ita nr̃a uel alienoꝵ
exercectur. & erudi¬
tur infirmitas. ut tam̃
in eis nulla uelut canoni¬
ca constituatur. auctori¬
tcs: si autẽ in huis uerbis
apostoli nullus alius sen¬
hoc eũ intellegi uoluisse
clamauerit quod euider¬
ter uerba ipsa clamare
id ẽ quod futuris infinẽ
seculi & aduentu dñi qui
non expolientur corpo¬
re. sed suꝑ induantur
inmostalitate absorbea¬
tur mortale uita huic
sententiȩ procul dubio
conueni& quod inregu¬
la fidei confitemur uen
uos iustos & mor tuos autẽ
iniustos. quamuis iudican¬
disint iusti & iniusti. sed
uiuos quos non dũ exis se

Expanded text:
nos uiuentes qui reliqui sumus, simul cum illis rapiemur in nubiita semper cum domino erimus, his audire doctiores et. si modo potuerint haec ita exponi, ut in eis possit intellegi omnes homines, qui uiuunt uel post nos uicturi sunt, esse morituros. corrigere, quod hinc aliquando aliter lius homo corrigitur paruus, quam frangitur durus. cum his, quae scripsimus. ita nostra uel aliorum exerceatur et erudiatur infirmitas, ut tamen in eis nulla uelut canonica constituatur anctoritas. Si autem in his uerbis apostoli nullus alius senhoc eum intellegi uoluisse claruerit. quod uidentur uerba ipsa clamare, id est quod futuri sint in fine saeculi et in aduentu domini, qui non expolientur corpore, sed superinduantur inmortalitate, ut absorbeatur mortale a uita. huic sententiae procul dubio conueniet, quod in regula fidei confitemur uentuos iustos, mortuos autem iniustos, quamuis iudicandi sint iusti et iniusti, sed uiuos. quos nondum exisse
Abbreviated transcription (Latin):
p̃roualde malis &iam nul¬
la sunt adiumentamor¬
tuorũ : qualescumq: uiuo
rũ consolationes sunt
quib: autem prosunt. aut
adhoc prosunt ut plena
remissio aut certaeut tol¬
lerabilior fiat ipsa dam¬

Expanded text:
pro valde malis, si etiam nulla sunt adjumenta mortuorum, qualescunque tamen vivorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt, ut sit plena remissio, aut certe ut tolerabilior fiat ipsa dam
Abbreviated transcription (Latin):
ad laurentium quodita si
hab& tempus autẽ in quã
q̃d inter hominis mostẽ
& ultimã resurrectionẽ
positũ ẽ animas abditis
receptacculis contin& sic̃
unaqueq: digna ẽ uel re¬
quie uel erumna proquo
animas pi&ate suorum ui¬
uentium reuelatus. cum
proillis sacrifitium medi¬
atoris offertur uel eli¬
mosinȩ in ecclesica fiunt
sed eis hacec prosunt quicũ
uiuerent haec sĩbi ut pos¬
tea prosint prodẽe me¬
ruerunt. est enĩ quidã
uiuendimodus nec tambo¬
nus ut non requirat ista.
lus ut ei non prosint ista.
postmortẽ est uero talis
in bono uthii non requi¬
rat est &rursus talis in ma¬
lo ut nec hiisualect cũ hȩc
uita transierit adiuuari.
qua circahi comne me¬
ritũ comparatur quo: pos
re quis piãuel grauari.
nemo autem p̃pcr& quod
hinc neglexit cũ obierit
dis frequentat ecclesia illi
a postolicae sunt aduersa
sententiace quadictum ẽ
Omnes enim stabimus an¬
te tribunclxp̃i ut ferat
unus quisq secundũ eaq:

Expanded text:
ad Laurentium, quod ita se ad Laurentium, quod ita se habet: « Tempus autem, inquam, quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod animas pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynae quae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt qui, cum viverent, haec sibi ut postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus ut non requirat ista plus, ut ei non prosint ista post mortem: est vero talis in bono, ut his non requirat; est et rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo post ri quispiam, vel gravari. Nemo se autem speret, quod hic neglexit, cum obierit, dis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est, Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unus
Abbreviated transcription (Latin):
ri quod possit prod ẽẽ post
mortem. non tunc quan¬
doiam recipiendum quod
quisq: gesserit ante mor¬
tem. uerum haec ita sol¬
uitur quȩstio quam quod¬
amauit aegenere ad¬
quiritur dũ hoc corƿose
uiuitur ut aliquid ad iu¬
uent defunctos. ac ꝑhoc
secundum eaq: ꝑcorpus
gesserunt eisq: postcor
proeisfiant quorũ mala
sunt merita ut nec tali¬
b: dignisunt adiuuari.
siue pro eis quorũ tãbo¬
naut ticlib: non in dige¬
ant adiuuantis genere
igitur uitece quod gessit
quisq ꝑ corpus efficitur.
pus nam meritum ꝑ qđ
istac prosint sinullũ con¬
paratum ẽ in ac uitafrus¬
trapost hanc querunt
uitam. ita sit neq: in anit̃
ecclesia uel suorum cura
prodesunctis quod potu¬
erit religionis inpendat¬
& tamenferat unus quis¬
lũ reddented nõ unicuiq
secundũ opera sua. ut eñĩ
hoc quod inpenditur pos¬
sit ei prod ẽe post corpus
ineccuita ẽ ad que situm
quamges sit incorpore.
dixi&iam tecle aliquid

Expanded text:
ri quod possit prodesse post ri quod possit prodesse post mortem. non tunc, quando iam recipiendum est quod quisque gesserit ante mortem. uerum haec ita soluitur quaestio, quoniam quodam uitae genere adquiritur, dum in hoc corpore uiuitur, ut aliquid adiuuent ista defunctos, ac per hoc secundum ea quae per corpus gesserunt eis quae post corppro eis fiant, quorum tam mala sunt merita, ut nec talibus digni sint adiuuari, siue pro eis, quorum tam bona, ut talibus non indigeant adiumentis. genere igitur uitae, quod gessit quisque per corpus. efficitur, pus. nam meritum per quod ista prosint, si nullum conparatum est in hac uita, frustra post hanc quaeritur uitam. ita fit, ut neque inaniter ecclesia uel suorum cura pro defunctis quod potuerit religionis inpendat et tamen ferat unusquislum, reddente Domino unicuique secundum opera ejus. Ut enim hoc quod impenditur, possit ei prodesse post corpus, in ea vita est acquisitum, quam gessit in corpore » . 4. Dixi etiam tale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
regii quod materno. &
pio affectu desiderte uit
ponenur que ocsossione
factum est ut per enus dẽ
lat ores litterarum tua¬
rum &iam scriberes mihi⁊
Ingerens huiuscȩmodiquȩs¬
tionem adque ut respon¬
derem. quid mihi ex inde
uiderur exposcens. Nec
teccens ipse quid sentier
nam dicis uideri tibi non ẽẽ
in anes motus animorũ
religiosuorum atq fideliũ
ꝓsuir istacunentium. ad¬
iungis &iam uacuare
non posse quod uniuersa
ꝓdefunctis aecclerta sup¬
plicare consueuit ut hinc
& illud coniciporsit homi¬
ni prodesre post mortem
sisi desuorum humano e ĩ
corport prouidecctur
locus in quo appareat
opitulatio &iam istomo¬
do que sit scõrum. sed cũ
haec ita sint quomodo
huic opinioni contra¬
riũ non sit quod ait a¬
postolus omnes autẽ ad
stabimus ante tribunal
xp̃i ut ferat unus quisq
secundũ eaq: percorpus
gessit siue bonum siue¬
malum nonte satis uide¬
resignifices. haec quip¬
pe apostolica sententia
ante mortẽ amon& fie¬

Expanded text:
Cynegii, quod materno et Cynegii, quod materno et pio affectu desideravit, eponeretur. Qua occasione factum est ut per eosdem perlatores litterarum tuarum etiam mihi scriberes, ingerens hujuscemodi quaestionem; atque ut responderem quid mihi exinde videretur exposcens, nec tacens ipse quid sentias. Nam dicis videri tibi non esse inanes motus animorum religiosorum atque fidelium pro suis ista curantium. Adjungis etiam, vacare non posse quod universa pro defunctis Ecclesia supplicare consuevit: ut hinc et illud conjici possit, homini prodesse post mortem, si fide suorum humando ejus corpori talis provideatur locus, in quo appareat opitulatio etiam isto modo quaesita sanctorum. 3. « Sed cum haec ita sint, quomodo huic opinioni contrarium non sit, quod ait Apoststabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonummalum, non te satis uidere significas. haec quippe apostolica sententia ante mortem admonet fie
Abbreviated transcription (Latin):
Terum oblatio quesit
proquiescentibus ali¬
quid eorũ conferat. a¬
nimab: cum euidenter
nr̃is : aut subleue mur
actib: aut grauemur.
siquidem legamus cum
multidicunt quod ali¬
quis benefitii hoc loco
pos sit eẽ post mortẽ
quanto magis sibi ani¬
ma ferr& ipsa refri¬
geriũ suaꝑ se illi confi¬
tendo peccata cũ ineoꝵ
refrigeriũ ab aliis obla¬
tio
procuroctur dixialiquid
deacre in eo libro quẽ
nuper adscm paulinũ
nolanum epis copũ
utnuim sepultura i¬
quȩ sit in memoriis.
martinim ꝓsit aliquid
spiritib mortuorum
inde est hoc quod hus ad
te lit teris insero duo in¬
quam sc̃itate tuȩ epis¬
copeuenerende piculi¬
ne scripterum debitor
sui ex quomihi scripsis¬
ti ꝑ homines filiae nr̃e
religiossrime flore
quaerens ame ut rum
porsit cuiq post mor¬
tem ꝗd corpus eiur
apud scĩ alicuius me¬
moriã sȩpeliatur
hoc enim absteuidua
memorata p&ierat
ꝑdefuncto in hir parti¬
seroes consalans eam idq
&ium. Nuntians deca¬
dauere fidelis iuuenis

Expanded text:
Utrum oblatio quae fit pro quiescentibus, aliquid eorum conferat animabus; cum evidenter nostris aut sublevemur actibus, aut gravemur: si quidem legamus, quomulti dicunt quod si aliquis beneficii in hoc locus possit esse post mortem, quanto magis sibi anima ferret ipsa refrigerium, sua per se illic confitendo peccata, quam in eorum refrigerium ab aliis oblatio procuratur? » 2. Dixi aliquid de hac re in eo libro quem nuper ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum utrum sepultura quae fit in memoriis martyrum, prosit aliquid spiritibus mortuorum. Inde est hoc, quod his ad te litteris insero: « Diu, inquam, Sanctitati tuae, coepiscope venerande Pauline, rescriptorum debitor fui, ex quo mihi scripsisti per homines filiae nostrae religiosissimae Florae, quaerens a me utrum prosit cuique post mortem, quod corpus ejus apud sancti alicujus memoriam sepelitur. Hoc enim abs te vidua memorata petierat, pro defuncto in eis partiseras consolans eam, idque etiam nuntians de cadavere fidelis juvenis
Abbreviated transcription (Latin):
ritas uel putanda : sed in¬
terim donec audiamusta¬
lealiquid aut legamus as¬
cultemus eũ quidix̃. Noli¬
teerrare. Ne fornica¬
tores neq: idolis serui¬
entes & c&era regnũ
dĩ possidebunt. quia
si tadia qui contradicun¬
tur uthorũ uerborum
a posto licorũ manifestio¬
nem in alios sensos duce¬
re nequeant profecto
aduersus ea nos instrux̃
& paratus ẽẽ uoluit. Idẽ
a postolus dicens. Hoc au¬
tem scitote intellegen¬
tes qm̃ omnis fornicator
aut inmundus : aut aua¬
rus quod ẽ idolorũ ser¬
uitus : non hab& here¬
ditatẽ in regno xp̃i &
dĩ. Nemo uos seducat
inanibus uerbis: Cũ
ergo audierimus quos¬
dam fornicatores. & in¬
mundos & auaros ꝑignẽ
s aluari ut habeant he¬
reditatẽ in regno xpi
& dĩ non obsor desca¬
mus contra istum recla¬
mantem & dicentem.
omnes fornicator aut
inmundus aut auarus
non hab& hereditatẽ
ad quiescamus ullis uer¬

Expanded text:
ritas, vel putanda. Sed inritas, vel putanda. Sed interim donec audiamus tale aliquid aut legamus, auscultemus ei qui dicit, Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, etc., regnum Dei possidebunt. Quia si talia sunt, quae contra dicuntur, ut horum verborum apostolicorum manifestationem in alios sensus ducere nequeant, profecto adversus ea nos instruxit, et paratos esse voluit idem apostolus dicens: Hoc autem scitote intelligentes, quoniam omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod est idolorum servitus, non habet haereditatem in regno Christi et Dei, nemo vos seducat inanibus verbis . Cum ergo audierimus quosdam fornicatores, et immundos, et avaros per ignem salvari, ut habeant haereditatem in regno Christi et Dei, non obsurdescamus contra istum reclamantem et dicentem, Omnis fornicator, aut immundus, aut avarus non habet haereditatem acquiescamus illis ver
Abbreviated transcription (Latin):
meis puto questionituȩ
fuisfe responsa. Deilla
uero sententia hi: Non
exies in de donec red¬
das nouissimum qua¬
drantem: Respondere
milem ex euangeliĩ l&¬
tione solĩ. ubi scriptũ
ẽ. non cognouit eamdo¬
nec peperit . sane ut ñ
tecelem dehac re cog¬
nitionem meccm uellem
si fieripotest immoue¬
ro uolo si fieripotest
in hac questione ueri¬
taterore periri Illud
enim quod dicitur quan¬
doq: & siplus plurimũ
temporis eos quiinca¬
tholica cõmumone mo¬
riuntur quac uis usque
infinẽ uitoce huius fla¬
giotissime & scelera¬
tissime uixerint depe¬
nis ultricib: exituros fa¬
milierius meũ tangit af¬
fectũ quẽ habemus circa
eos qui nobiscum corpo¬
ris & sanguinis xp̃isa.
cramenta communicanT
quã uis eorum mores ꝑditos
oderimus disciplina eccle¬
si astica emendare non
possumus autẽ dominica
separare : sed aueritate
uinciuoloq: sacris lit te¬
ris aꝑtissime non resistit
non enimque resistit di¬
cende ẽ ulla ratione ue¬

Expanded text:
quaestioni tuae fuisse responsa. 14. De illa vero sententia Domini, Non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem; respondere mili ex Evangelio locutione solvisti ubi scriptum est, Non cognovit eam, donec peperit. Sane ut non te celem de hac re cogitationem meam, vellem si fieri posset; imo vero volo, si fieri potest, in hac quaestione veritate superari. Illud enim quod dicitur, quandoque, etsi post plurimum temporis, eos qui in catholica communione moriuntur, quamvis usque in finem vitae hujus flagitiosissime et sceleratissime vixerint, de poenis ultricibus exituros, familiarius meum tangit affectum, quem habemus erga eos qui nobiscum corporis et sanguinis Christi Sacramenta communicant; quamvis eorum mores perditos oderimus, quos disciplina ecclesiastica emendare non possumus, aut a mensa dominica separare: sed ea veritate vinci volo, quae sacris Litteris apertissimis non resistit. Non enim quae resistit, dicenda est ulla ratione ve
Abbreviated transcription (Latin):
est quidem sic tamen qua¬
si ꝑignem. Quae urit eum
rut amissarum sed non
subuertit neq consũmit¬
fundamenti stabilitatem
atq incomiptione munitũ
tale aliqtãd &iam post hanc
uitam fieri incredibile :¬
non est. & utrum ita sit
quaeri potest & aut inue¬
nire aut latere non nul¬
lur fideles ꝑ ignem quȩn¬
dam purgatorium quan¬
tomagis minus uelbona
ꝑeriuntia dilexeroent:
tanto tar dius citiusq sal¬
ueri non tamen taler de
quib dictum est quod reg¬
num dĩ non possidebunt.
nisi conuenienter penitẽ¬
tib eadem crimina remit¬
tantur. conuenienter
aut em dixi ut steriler
in eli mosinis non sunt
quib: tuntum tribuit
scriptura diuina ut ear
tantũ modo fructum se
inputaturũ prenunti&
dñs dextris & earum tan¬
tũ modo sterelitatem sinix¬
tris quundo his dicturis
est. uenite benedicti patii
mei percipite regnum.

Expanded text:
est quidem, sic tamen quaest quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rat, amissarum; sed non subvertit neqfundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum:
Abbreviated transcription (Latin):
lã Cũ autem hoc dixis¬
s& ad iunx̃ unius cuiusq
opus quale sit ignis pro¬
bauit. sicuius opus ꝑ¬
manserit quod super¬
aedificauit mercedẽ ac¬
exustum fuerit damnũ
paci&ur. ipse autem
saluus erit sic tamen
quasi ꝑignem. Noner¬
go unus eorũ. sed utri¬
est quidam ignis temp¬
tatio tribulationis. de
quo aꝑte alio locoscrip
tum est uasa figulipro¬
bat fornax & homi¬
nes iustus: temptatio
tribulationis iste ig¬
nis. in hac interim ita
facit. quod a postolus
dixit si accidit duob:
fidelibus uniscilic&
cogitanti que sunt dĩ
quomodo placeat dõ
hoc ẽ. Aedificanti suꝑ¬
Xp̃m. aurum argentũ¬
& lapides preciosos. Alte¬
ri autem cogitanti eaq:
sunt mundi quomo do
placeat uxori. idẽ aedi¬
ficanti. suꝑ idem funda¬
mentum ligna faenũ
stipulã. illius enimop̃
non exuritur quae non
ea dixit quorum amo
non periunt. quȩ cum
amore porsersecsunt. sed
qm̃ alterutrac condictione
more amit tandi. talia
deserit xp̃or quã uis do¬
leat cum amittit saluus

Expanded text:
enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem acexustum fuerit, damnum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Non ergo unius eorum, sed utriEst quidam ignis tentatio tribulationis, de qtum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti sum, aurum argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori , id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit quorum amisnon pereunt, quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra conditione more amittendi talia deserit Christum, quamvis doleat cum amittit, salvus
Abbreviated transcription (Latin):
tatos hic ame fostaesse
queratur: deipsa pauli
apostoli sententia quid
ergo sententiam & qm̃
modo intellegendã pu¬
tẽ fateor me malle hinc
audire & intellettores
atq: doctores quis hic
&iam exponat ut illa.
sime scriptura testactur
Nihil prodẽe fidem nisi
ecc̃ quaẽ definiuit a posto¬
lus: idest q ꝑdilectio¬
nẽ operatur sine operi
b: salucre nonposso
saluct ipsautiq saluat.
ab solute autem dictũ ẽ.
& apeste quid prod ẽ
sidicat quisse fidem ha¬
bere opera autem non
habeat num quid fides
dicam tã quam brenissi¬
me potero &iam ipse quid
sentiam deilla senten¬
tia pauli apostoli intel¬
legendum difficili dum¬
modo illud quod ad pro¬
fessionẽ mea adtin&
precipue tenectur. qd
te ac me iraledigt audi¬
re meliores. fundamen¬
chitectisapientis hoc
expoũtione non indi¬
g&. aꝑte enim dictũ . ẽ.
stnd amentum autẽ alud
necio patest ponere p̃¬
ter ad quod positum . ẽ.

Expanded text:
tatos. Hic a me fortasse tatos. Hic a me fortasse quaeratur, de ipsa Pauli apostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo intellegendam putem. fateor, hinc mallem audire intellegentiores atque doctiores, qui sic eam exponant, ut illa osime scriptura testatur nihil prodesse fidem, nisi eam, quam definiuit apostolus, id est quae per dilectionem operatur, sine operibus autem saluare non posse salvat, ipsa utique salvat. Absolute autem dictum est et aperte, Quid prodest, si dicat quis se fidem habere, opera autem non habeat? Numquid poterit fides Dicam tamen, quam brevissime potero, etiam ipse quid sentiam de illa sententia Pauli apostoli ad intelligendum difficili; dummodo illud, quod ad meam professionem attinet, praecipue teneatur, quod de hac me malle dixi audire meliores. Fundamenchitecti sapientis; hoc expositione non indiget: aperte enim dictum est, Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ non ipsã poenam
axernã: ꝑ ignẽ quipƿe
quicc a &ernus erit trã¬
situs arbitraniur eos
qui propter fidẽ mor¬
tucẽ ꝑ ignẽ promittunt
nis nonsit ineis a&na
cũ & hoc preuidens dñs
tac̃quac̃ dns̃ sententiã
suam ita concluserit
dicens. sic ibunt illi in
conbustionẽ a cernã
iusti autem inuitã a&nã
Erit ergo a&erna con¬
bustio sicut ignis: & eos
in illã iturus ueritas dix̃.
quorum nonfidem sed
bona operat defuisse de¬
merabilia ꝑ omnes scyp¬
tores sine ulla ambigui¬
tate dicta sepperire
posrunt falrauerunt:¬
derit uerus esse intellec¬
tur delignis & feno &
stipula quod hi salui
ric neglexerunt: Si autem
culdubio in illa cepłi sen¬
tentia aliut requirendis
est. intellectur. atq in his
deputandic quae p&ris
hixit ẽẽ inscriptiseius.
quae defficilia intellec¬
tui. q̃uam non debent
depercipienda salute
nec essemus nequitiȩ
succe ꝑtinacissimȩ co¬
herentes necemendan¬
do aut penitendo mu¬

Expanded text:
dictum, non ipsam poenam dictum, non ipsam poenam aeternam: per ignem quippe, qui aeternus erit, transituros arbitrantur eos, quibus propter fidem mortuam per ignem promittunt nis, non sit in eis aeterna: cum et hoc praevidens Dominus, tanquam Dominus, sententiam suam ita concluserit, dicens, Sic ibunt illi in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . Erit ergo aeterna combustio, sicut ignis; et eos in illam ituros Veritas dixit, quorum non fidem, sed bona opera defuisse de omnes scripturas sine ambiguitate dicta reperiri possunt, falsa erunt,terit uerus esse ille intellectus de lignis et feno et stipula, quod hi salui ra neglexerunt. si autem cul dubio in illa apostoli sententia alius requirendus est intellectus atque in his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius quaedam difficilia intellectu: quam non debent de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mu
Abbreviated transcription (Latin):
eius. quib: non increpat
qud ineũ non crediderant
sedq: bona opera non fe¬
cerant nona profecto
nec sibi quis quã defide q̃
sine operib: mortua . ẽ ui¬
tam promittit a &ernam
propterea omnes gentes
segregaturũ se dixit.
que mixte eis dempascu¬
is utebantur. Vt appa¬
reat eos illi dicturus dñe
quando te uidimus illa
& illa pacientem & non
ministrauimus tibi qui
in eũ crediderant sed bo¬
anforte ibunt in ignẽ
a&ernũ quiopera mise¬
ricor diae non fecerunt.¬
& nonibunt qui aliena
rapiunt uel corrũ pen¬
do insetemplum dĩ inse
ipsos misericordes fuer᷑
qua si operamisericor¬
diȩ prosint aliquid sine
dilectione: dicente
apostulo si distribuam
omnia mecpauperib:
caritatẽ autẽ non habe¬
amnihil mihi prodest
dut diligat quis quã pro¬
ximum sicut seipsum. qui
non diligit seipsũ qui
enim diligit iniquita¬
tem odit animec̃ suam :
Neq: illud hic dicipote¬
rit in quo non nulli se
ipsos seducunt dicentes:¬
Ite inignẽ a&ernum:

Expanded text:
eius? quibus neius? quibus nquia in eum non crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt. Nam profecto ne sibi quisquam de fide, quae sine operibus mortua est, vitam promittat aeternam, propterea omnes gentes segregaturum se dixit, quae permixtae eisdem pascuis utebantur, ut appareat eos illi dicturos, Domine, quando te vidimus illa et illa patientem, et non ministravimus tibi? qui in eum crediderant, sed boernam. An forte ibunt in ignem aeternum qui opera misericordiae non fecerunt, et non ibunt qui aliena rapuerunt, vel corrumpendo in se templum Dei in se ipsos immisericordes fuerunt; quasi opera misericordiae prosint aliquid sine dilectione, dicente Apostolo, Si distribuam omnia mea pauperibus, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest ; aut diligat quisquam proximum sicut se ipsum, qui non diligit se ipsum? Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Neque illud dici hic poterit, in quo nonnulli se ipsos seducunt dicentes, ignem aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
falsa erunt haec si enĩ
taentumodo credant᷑ bap¬
tintur quamuis in ma¬
lis talibus ꝑseuerent sal¬
uierunt ꝑ ignẽ: at quae
quitalia agunt regnũ
dĩpossidebunt: frustra
autẽ dicitur haec quidem
fuistis sed ab luti estis:
quando ablutahȩc sunt :
inaniter &iam illud ape¬
tro dictum uidebitur. sic
& uos fr̃s simili formabap¬
tisma saluos fecit. Non
carnis depositio sordium
sed conscientice bonce in¬
tenrogatio : Si quidem &
habentes pessimas cons¬
cientias omniũ flagitioꝵ
& scelerum plencs nec
eorũmaiorum poeniten¬
tia mutatas. tamen bap¬
tis mas aluos fec̃ propt̃
fundamentũ enim quod
in eodem baptis matice
ponitur lic& perignẽ
s alui erunt : Illud quoque
non uideo cur dñs dixe¬
rit. siuis uenire aduitã
serua mandata & cõme¬
morauit eaq̃: ad bonos
mores ꝑtinent. si &iã his
non seruatis aduitam
inde quomodo uerumerit
quod eis quos ad sinistrã.
positurus . ẽ. dic̃. ite in
ignẽ a&ernum qui p̃para¬
tus ẽ diabulo & angelis

Expanded text:
falsa erunt haec. si enim tantummodo credant et baptizentur, quamuis in malis talibus perseuerent, salui erunt per ignem, atque qui talia agunt, regnum dei possidebunt. frustra autem dicitur: haec quidam fuistis, sed abluti estis, quando et abluti haec sunt. inaniter etiam illud a Petro dictum uidebitur: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio, siquidem et habentes pessimas conscientias omnium flagitiorum et scelerum plenas nec eorum malorum paenitentia mutatas tamen baptisma saluos facit; propter fundamentum enim quod in eo baptismate ponitur, licet per ignem, salui erunt. illud quoque non uideo, cur dominus dixerit: si uis uenire ad uitam, serua mandata, et commemorauit ea, quae ad bonos mores pertinent, si etiam his non seruatis ad uitaminde quomodo uerum erit, quod eis, quos ad sinistram positurus est, dicet: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis
Abbreviated transcription (Latin):
ec clesia baptigantur nec
ab ea ullo scismatae uel he¬
resi praeciduntur inquan¬
tis lib& scelerib: uiuant
quinec diluant paenitendo
nec elimosinis redimant.
sed in eis usq: ad huius uite
ultimũ diem ꝑtinacissime
ꝑ seuerent salui futuriꝑ
ignem lic& ꝑmagnitudine
facinorũ flagitiorumq
diuturne non ta menae¬
terno igne punire. sed
qui hoc credunt & tamen
catholici sunt humana
quadam beneuolentiami¬
hi falliuidentur : Nam scrip¬
tura diuina aliud consul¬
ta respondit: librũ autẽ
dehac questione cons¬
cripsi. Cuius titulus ẽ. de
side & operib: ubi secđm
scripturas scãs quantũ dõ
adiuuante potui demons¬
traui eam fidem saluos fa¬
cere quã quam satis euident᷑
exprȩssit. Paulus a płsdi¬

Expanded text:
in Ecclesia baptizantur, nec in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi, eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apos
Abbreviated transcription (Latin):
mutatã uidit quando lau¬
dccuit. & ideo non ait. oca¬
nis magna ẽ fidestua. sed
õmulier: magna ẽ fidestua
Mutant uocabulum quẽ mu¬
tatam uidit affectum. atq
illam correctionẽ ad fructũ
ꝑuenisse cognouit. Miror
autem silcudar& fidem in¬
ec sine operib: id .ẽ. fidem
amorum sedemonũ postremo
si istam channaneam nolunt
intellegere mutasse ꝑditos
mores quando eã xp̃s con¬
dempnando & corrisien¬
do redarguit. quos cũ que
inuenerint tantu modo
credere uitam uiro inqui¬
riatissimam nec salte moc¬
cultare : sed &iam libere
profiteri acnolle mutare
sanent filios eorũ sipossunT
sicut sanata filia channa¬
nea mulieris. non tamen
eos faciat membra xp̃i
cum ipsi eẽ non dessinant
membra mer&iñcis : Ita
q: in meo libro cuius titu
te quem scripsi adfilium
meũ fratrem tuũ lauren¬
tium ista de hac re uerba
mea sunt. creduntur in¬
quama quibusdam &iã mi
hi qui nomenxp̃i non re¬
linquunt & eius lauacro

Expanded text:
mutatam vidit, quando laumutatam vidit, quando laudavit. Et ideo non ait, O canis, magna est fides tua! sed, O mulier, magna est fides tua ! Mutavit vocabulum, quia mutatum vidit affectum, atque illam correptionem ad fructum pervenisse cognovit. Miror autem si laudaret in ea fidem sine operibus, id est, fidem stianorum, sed daemonum. Postremo si istam Chananaeam nolunt intelligere mutasse perditos mores, quando eam Christus contemnendo et corripiendo redarguit: quoscumque invenerint tantummodo credere, vitam vero inquinatissimam, nec saltem occultare, sed etiam libere profiteri, ac nolle mutare; sanent filios eorum, si possunt, sicut sanata est filia Chananaeae mulieris; non tamen eos faciant membra Christi, cum ipsi esse non desinant membra meretricis » . 10. Item in eo libro cui tituluste, quem scripsi ad filium meum fratrem tuum Laurentium, ista de hac re verba mea sunt: « Creduntur, inquam, a quibusdam, etiam hi qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro
Abbreviated transcription (Latin):
tũ aurũ argentũ lapides
p̃ciosos illis cogitationib:
Nullo incendio crema.¬
recur. siue ergo in hac
taentum uita homines ista¬
patiuntur . seu &iam post
hancuitam talia qued amiu¬
ditia s obsecuntur non abor¬
r& quantũ arbitror ara¬
tione ueritatis. iste intel¬
lectus huius sententiae.
uerũ tamen &iam sicut᷑ ali¬
us qui mihi non occurrit
potius elegendus istũquẽ¬
diutenemus non cogimur
dicere iniustis non subdi¬
tis scelestis contaminatis
nicatonb: masculorũ con¬
cubitorib: plagariis men¬
datib: ꝑ iuriis & siquid ali¬
ud sane doctrinae aduer¬
satur : secundũ euangeliũ
gloriaebeatidĩ si tantu mo¬
do inxp̃m credatis & sacra.¬
mentũ baptismieius accipi¬
atis &iã siui tam istam pessi¬
ma non mute ueritis salui
eritis. unde nec illa nob
multer channea ꝑ scribit
quia dñs ei quod p&ebat
dedit quam ante dixiss&.
non ẽ bonũ tollere panẽfi¬
liorum & mittere canibus.
quid ille cordis inspector

Expanded text:
tum aurum, argentum, et lapides tum aurum, argentum, et lapides pretiosos illis cogitationibus nullo incendio cremaretur. 8. « Sive ergo in hac tantum vita ista homines patiuntur, sive etiam post hanc vitam talia quaedam judicia subsequuntur, non abhorret, quantum arbitror, a ratione veritatis iste intellectus hujusce sententiae. Verumtamen etiam si est alius, qui mihi non occurrit, potius eligendus; istum quamdiu tenemus, non cogimur dicere injustis, non subditis, scelestis, contamnicariis, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, periuriis, et si quid aliud sanae doctrinae aduersatur, quae est secundum euangelium gloriae beati Dei : Si tantummodo in Christum credatis, et sacramentum Baptismi ejus accipiatis, etiamsi vitam istam pessimam non mutaveritis, salvi eritis. 9. « Unde nec illa nobis mulier Chananaea praescribit, quia Dominus ei quod petebat dedit, cum ante dixisset, Non est bonum tollere panem filiorum, et mittere canibus; quia ille cordis inspector
Abbreviated transcription (Latin):
nonerat quodelecta uelli¬
bidinẽ explebat uel faci¬
lemuictũ habebat uel &iã
incidebat ornatior. tunc enĩ
ilecuihoc uxor dicit siue¬
raciter egit paenitentiã.
ab operib: mortuis quando
accessit ad baptismum ha¬
b&q: infundamento sidẽ
q: ꝑ dilectionẽ operatur
procul dubio plus tenebitꝰ
amore diuinõ gratiae quã
carne uxoris & membrũ
quod eũ scandalizat fosti¬
ter amputat qualecũ quȩ
autem in hac directione
doloren cordis propt᷑ car¬
nalem affectũ coniugis sus¬
tinebit. Hoc ẽ detrimentũ
quod pati&ur. hic ẽ ignis ꝑ
quẽ siceno ardente ipsae sal¬
uabitur si autẽ iam sic habeat
uxorẽ tã quam non habens:
mon propter concupiscen¬
tiam sed propt̃ misericor¬
diam neforte eam saluam
facer& reddens potius quã
exigens debitũ coniugalẽ
profecto nec dolebit car¬
naliter cũ ab illo taleco¬
nubid̃ separabitur. Neq:
enim in ec cogitabat nisi
que sunt dĩ quomodo place¬
re dõ. Ac ꝑ hoc inquan¬

Expanded text:
noverat, quo delectata vel linoverat, quo delectata vel libidinem explebat, vel facilem victum habebat, vel etiam incedebat ornatior. Tunc enim ille cui hoc uxor dicit, si veraciter egit poenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad Baptismum, habetque in fundamento fidem quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore divinae gratiae, quam carnis uxoriae, et membrum quod eum scandalizat, fortiter amputat. Quemcumque autem in hac diremptione dolorem cordis propter carnalem affectum conjugis sustinebit, hoc est detrimentum quod patietur, hic est ignis per quem feno ardente ipse salvabitur. Si autem jam sic habebat uxorem tanquam non habens, non propter concupiscentiam, sed propter misericordiam, ne forte eam salvam faceret, reddens potius quam exigens debitum conjugale; profecto nec dolebit carnaliter, cum ab illo tale connubium separabitur: neque enim in ea cogitabat, nisi quae sunt Dei, quomodo placeret Deo . Ac per hoc in quan
Abbreviated transcription (Latin):
que pdcc̃ doloris ꝑ ueniur̃
ad salutem a quod olore
atque d&rimento tanto
ẽ quisque securior quan¬
to ea uelminus amauent
uel tam quam non habens
habuerit qui uero ꝓpt̃
illa uel tenenda uel adi¬
piscenda homicidiũ ad¬
ulteriũ fornicationem
idolatriam & similiaq
cũq comiserit: non ꝓptꝰ
fundamentũ perignẽ
saluabitur sed amisso
fundamento a&ernoig¬
ne torquebitur quam¬
obrem & illud quod dicur̃
ueluti probare cupien¬
tes quantũ ual& sola fides
ubi apostolus dixit. si in¬
fidelis discedit discedat
N ẽ enĩ seruituti subiectꝰ
frateruel soror in eius¬
modi Id ẽ ut propterfi¬
deni xp̃i &iã ipsa uxor
legitima socia& ate con¬
iuncta sine culpareli¬
la rectissime dimitti si uiro
suo dicat non ero uxor
tua nisimihi delatrocimo
deuias congeras aut nisi
solitale nocinia quib: nr̃a
domũ transigebaf. &iã
xp̃ianus exerces aut si
quid aliud uel facinero¬
sum uel flagitiosum in uiro

Expanded text:
quendam doloris perueniunt quendam doloris perueniunt ad salutem. a quo dolore atque detrimento tanto est quisque securior, quanto ea uel minus amauerit uel tamquam non habens habuerit. qui uero propter illa uel tenenda uel adipiscenda homicidium, adulterium, fornicationem, idololatriam et similia quaeque commiserit, non propter fundamentum per ignem salvabitur, sed amisso fundamento, aeterno igne torquebitur. 7. « Quamobrem et illud quod dicunt, veluti probare cupientes quantum valeat sola fides, ubi Apostolus dicit, Quod si infidelis discedit, discedat; non est enim servituti subjectus frater vel soror in hujusmodi ; id est, ut propter fidem Christi etiam ipsa uxor legitima societate conjuncta, sine ulla culpa relilam rectissime dimitti, si viro suo dicat, Non ero uxor tua, nisi mihi vel de latrocinio divitias congeras, aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam christianus exerceas; aut si quid aliud vel facinorosum vel flagitiosum in viro
Abbreviated transcription (Latin):
r& nisi quo modo place¬
r& dõ & hiccec cogitatio
nes quartum existimo au¬
rũ argentum lapides p̃¬
tiosos. Porro sicirca
diuitias quod carnali
tenebatur affectu quac̃
exeis mults elimosinas
facer& nec atecs augen¬
das fraudis aliquid ra¬
pine que mollir&ue aut
eccrum minuen decrum
aut amittendarũm & u
inccliquod stccinus fla¬
gitim uel liaber&un
alio quiniamse isto modo
Ab illius funda menti
stabilitate subtraher&
sed propter carnalem
ut dixi quem in eis habe¬
bat effectũ quod tedibus
bonis sitiȩ dolore carere
non possit aedificar&
suꝑ fundamentũ illud
ligna : sccenũ stipulam
maximace si & uxorem si
haber& & ic̃ propter ipsã
cogitar& eccq: s̃ mundi.
quomodo placerit uxori.
Haec igitur quõ affectu
carnali nonsine dolore
amittuntur propter eos
quiea sichabent ut habe¬
ant in fundamento fidẽ
que ꝑ dilectionem opera¬
tur neque huic illa ra.¬
tione uel cupiditate p̃¬
ponant in eorũ cõmissione
passi d&rimentũ pignẽ

Expanded text:
dei, quomodo placeret deo. et hae cogitationes sunt, quantum existimo, aurum, argentum, lapides pretiosi. porro si circa diuitias suas quodam carnali teneretur affectu, quamuis ex eis multas elemosynas faceret nec ad eas augendas fraudis aliquid rapinaeque moliretur aut earum minuendarum uel amittendarum metu in aliquod facinus flagitiumue laberetur — alioquin iam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate subtraheret —, sed propter carnalem, ut dixi, quem in eis habebat affectum, quo talibus bonis sine dolore carere non posset, aedificaret super fundamentum illud ligna, fenum, stipulam, maxime si et uxorem sic haberet, ut etiam propter ipsam cogitaret ea, quae sunt mundi, quomodo placeret uxori. haec igitur quoniam adfectu dilecta carnali non sine dolore amittuntur, propterea qui ea sic habent, ut habeant in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, neque huic ista ulla ratione uel cupiditate praeponunt, in eorum amissione passi detrimentum per ignem
Abbreviated transcription (Latin):
tolica manifestissima &
aꝑtissima testimonia fal¬
saẽẽ nom possunt ⁊lud
quod abscure dictum ẽ
de his qui suꝑ aedificaut
suꝑ fundamentũ quod. ẽ
xps: non aurũ argentũ
lapides priceciosos sed lig¬
na: stcenum stipulam
dehis enim dictum ẽ qđ ꝑ
ignẽ saluierunt : quõ fun¬
damenti merito non ƿe¬
ribunt: sic ẽ intellegen
dũ ut huis manifestis ñ
inueniatur eẽ contra.¬
riũ. ligna quipƿe & fice¬
num & stipula non ab¬
sur de accipipossunt re¬
rum secularium : quam¬
uis licitẽ concesserunt
tales cupiditactes amitti
sine anime dolore non
possurit. Cum autẽ iste
tur & malluit homoqui
taledolore uritur reb:
quis ita diligit magisca.
modi temporales hac se¬
culcres tempore temp¬
tationis maluerit tenȩ¬
re quã xp̃m eũ infunda¬
mento non habuit qui hec
priore loco habuit cum in
aedificatio prius nonsit
aliquid fundamento. ig¬
nis enim dequo eo locutus
ẽ. apostulus talis deb&
intellegi ut ambo ꝑ eum
transeunt. Id . ẽ. quiae¬

Expanded text:
tolica manifestissima et apertissima testimonia falsa esse non possunt; illud quod obscure dictum est, de iis qui superaedificant super fundamentum, quod est Christus, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam de his enim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum est, ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste tur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui ae