comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adem nocce dixit añs ad
eum. Surge descende in
castra: quia tradidi eos in¬
manutua. Sin autem solus ire
formidas: descendat tecum fara
puertuus. E cum audieris qͥd
Iloquant᷑: tunc confortabuntur
manus tuȩ᷑ ce securior ad hostiũ
castra descendes. Descendit gͦ ip¬
se cephara puer eius in partem ca-¬
strorum: ubi erant armatorumui¬
giliȩ. Septuaginta. Gedeon des-¬
cendit ipse ce phara puer eius: in
partem quiquaginta. qui erant
in castris. Quod latim quidam
codices habent in eam partem
in qua erant quinquagem custo¬
des in castͥs: alii uero in partem quinqua-¬
gefimã in castra. Obscurum guip¬
pe dictum: plures sententia int̃¬
precum fecit. S aut ea pars ca¬
strorum erat qmͣ seruabant quin¬
quaginta custodes: aut si quin¬
quagem intelligendi sunt circũ¬
quaq seruasse: in unam partem
isti descenderunt ubi erant
quinquaginta Madian
autem & amalecħ dõmnes ori¬
entales. fusi iacebant inualle:
ut locustarum multitudo. Ca-¬

Expanded text:
adem nocte dixit Dominus ad eum: Surge, descende in castra, quia tradidi eos manui tuae. Sin autem solus ire formidas descendat tecum Phara puer tuus. Cum audieris quid loquantur, tunc confortabuntur manus tuae, et securior ad hostium castra descendes. Descendit ergo ipse et Phara puer ejus in partem castrorum ubi erant armatorum vigiliae. Septuaginta: Gedeon ue ipse et Phara puer ejus in partem quinquaginta, qui erant in castris. Quod Latini quidam codices habent: In eam partem, in qua erant quinquageni custodes in castris; alii vero: In partem quinquagesimam in castra. Obscurum quippe dictum plures sententias interpretum fecit: si aut ea pars castrorum erat, quam servabant quinquaginta custodes, aut si quinquageni intelligendi sunt, circumquaque servasse in unam partem, isti descenderunt ubi erant quinquaginta. Madian autem et Amalech, et omnes orientales populi fusi jacebant in valle, ut locustarum multitudo: ca
Abbreviated transcription (Latin):
apłi sunt lux mundi: sine dubio ꝑ
precepta cemandata sua. illuminãt
nobis dies in quibz dño seruiamus:
Quod autem dixit omnib diebus
seniorum qui longorũ dierum fuer̃
post ihm: nec hocmͥ ociose dictum
uidetur: quia longeui uł longorum
dierum dicunt᷑ eẽ semores. qui post
iħm fuerunt: &e quid ẽ dĩ ẽ solius noᷤ¬
se post iłim qui fuerit inter semores.
qui longiorem diem fecerit. id est
qui maiorem exse emiserit lucem:
utrum paulus. an petrus: barcho¬
lomeus.an ioħs: ueruntam̃ longo-¬
rum dierum dicunt᷑ sc̃i Econtrario
nͦ tune quando scandalis mundus re¬
plebitur: quando increscente inqui¬
tate refrigescet caritas multorum :
de quando uemens filius hominis
difficile fidem iueniet suꝑ terram:

Expanded text:
apostoli sunt lux mundi, sine dubio per apostoli sunt lux mundi, sine dubio per praecepta et mandata sua illuminant nobis dies, in quibus Domino serviamus. Quod autem dixit: Omnibus diebus seniorum qui longorum dierum fuerunt post Jesum, nec hoc mihi otiose dictum videtur, quod longaevi vel longorum dierum dicuntur esse seniores, qui post Jesum fuerunt, et quidem Dei est solius nosse post Jesum, qui fuerit inter seniores, qui longiorem diem fecerit, id est, qui majorem ex se miserit lucem: utrum Paulus, an Petrus, Bartholomaeus, an Joannes. Verumtamen longorum dierum dicuntur sancti. E contrario vero, quando scandalis mundus replebitur, quando increscente iniquitate refrigescet charitas multorum , et quando veniens Filius hominis difficile fidem in
Abbreviated transcription (Latin):
Beatus ẽ qui indiebus ihu seruit dño:
qui uerbo &e sapientia eius illuminat᷑:
qui preceptis eius illustratur: qui ex
doctrina eius accipit lumen scientiȩ:
Sod̾o tunc loco &e ille post hunc ẽ beatꝰ:
qui in diebus semorum qui fuerunt
post iħm seruit dño: Seniores qui
uł cum iħ̃u uł pꝰ iħm fuerunt: qui
sunt alii nisi apłi: qui et ipsi scͥptis
cepreceptis suis. illuminant cordanr̃a:
& faciunt etiam ipsi dies quosdam in
nobis. ex illa luce. quam ipsi exuera
luce participati sunt uenientes: Qͥ
gͦ illuminatur ce instruitur ex apłorũ¬
preceptis: & adseruitium dñi apłicis
regulis instruitur uł instituit᷑: iste ẽ
qui seruire dicitur dño indiebus se-¬
morum qui fuerunt post ilim: Uis
autem uidere. quia sicut saluator erat
lux uera quȩ illuminat omnem lio¬
minem uenientem in hunc mundũ:
ita & aplĩ lux erant mundi : In euã¬
gelio scriptum ẽ dicente dño ad eos:
Nos estis lux mundi: Quod si etiam

Expanded text:
s est qui in diebus Jesu servit Domino, qui verbo et sapientia ejus illuminatur, qui praeceptis ejus illustratur, qui ex doctrina ejus accipit lumen scientiae. Secundo tamen loco et ille post hunc est beatus, qui in diebus seniorum qui fuerunt post Jesum, servit Domino. Seniores, vel qui cum Jesu vel post Jesum fuerunt, qui sunt alii, nisi apostoli, qui et ipsi scriptis et praeceptis suis illuminant corda nostra, et faciunt etiam ipsi dies quosdam in nobis ex illa luce, quam ipsi ex vera luce participati sunt venientes. Qui ergo illuminatur et instruitur ex apostolpraeceptis, et ad servitium Domini apostolicis regulis instruitur vel instituitur, iste est qui servire dicitur Domino in diebus seniorum qui fuerunt post Jesum. Vis autem videre, quia sicut Salvator erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , ita et apostoli lux erant mundi. In Evangelio scriptum est, dicente Domino ad eos: Vos estis lux mundi . Quod si etiam
Abbreviated transcription (Latin):
scandalitari in dño dõ suo. eoq offẽso
inuere: indignans hoc comminatꝰ
ẽ d̃s quod certe manifestum est ma-
sionem suam: ut obtinerent
eam Hoc ꝑ recapitulationẽ iterari nul-¬
la dubitatio ẽ: Nam ce mors ipsius
ihu naue etiam inboc libro cõmemo¬
ratur: ut tanqͣm ab exordio cuncta
breuiter insinuarent᷑: exquo eis dñs
dedit terram: &e quẽadmodum sub
ipsis iudicib uixerint: quȩ ue ꝑpes¬
si sunt: atq iterum reditur ad ipsorũ
iudicum ordinem ab eo qui primus
ẽ constitutus: Seruieruntq dño
cunctis diebus eius. &e semorum qui
longo pꝰ eum uixerunt tempore: &e

Expanded text:
scandalizare in Domino Deo suo, eoque offenso scandalizare in Domino Deo suo, eoque offenso vivere, indignans hoc comminatus est Deus, quod certe manifestum est magnum sionem suam, ut obtinerent eam. Hoc per recapitulationem iterari nulla dubitatio est. Nam et mors ipsius Jesu Nave etiam in hoc libro commemoratur, ut tanquam ab exordio cuncta breviter insinuarentur, ex quo eis Dominus dedit terram, et quemadmodum sub ipsis judicibus vixerunt, quae jam perpessi sunt; atque iterum reditur ad ipsorum judicum ordinem, ab eo qui primus est constitutus. Servieruntque Domino cunctis diebus ejus, et seniorum qui longe post eum vixerunt t
Abbreviated transcription (Latin):
inde post mortem iħu: pꝰ ea quam pre-¬
ualuerunt ut hocpossent facere᷑ ma¬
luerunt eos habere tributarios scđm
uoluntatem suam: quam int̾imere &
ꝑdere. scđ̾m uoluntatẽ dĩ. ꝓpter h oc
ad eos corripiendos angłs missus est:
Quod uͦ cõmemoratum ẽ in libro iħ̃u
naue. magis existimo preoccupando cõ¬
memoratum: quia post eius mortem
uel futurum eẽ iam ipse nouerat ꝓphe¬
tico sp̃u: si ab illo liber conscͥptus ẽ qui
appellatur iħu naue: uel si ab alio scri adã¬
ptus ẽ. iam factum eẽ sciebat post mor¬
tem ihu. quod in illo libro preoccupã-¬
do commemorauit: Quid ẽ quod an-¬
gelus dñi inter cetera diuinȩ commi-¬
re eos afacie ur̃a. ut habeatis hostes.
&e dii eorum sint uobis in ruinam: nisi
ut intelligamus non nulla etiam de
ira dĩ uenire peccata: Ut enim dii
gentium inter quas non ase exter-¬
minatas isrłite habitare uoluerunt.
eeñt eis inscandalum᷑id ẽ facerent eos

Expanded text:
inde post mortem Iesu, posteaquam praeinde post mortem Iesu, posteaquam praeualuerunt, ut hoc possent facere, maluerunt eos habere tributarios secundum uoluntatem suam quam interimere et perdere secundum uoluntatem dei; propter hoc ad eos corripiendos angelus missus est. quod uero commemoratum est in libro Iesu Naue, magis existimo praeoccupando commemoratum, quod post eius mortem uel futurum esse iam ipse nouerat prophetico spiritu, si ab illo liber conscriptus est, qui appellatur Iesu Naue, uel, si ab alio scriptus est, iam factum esse sciebat post mortem Iesu, quod in illo libro praeoccupando commemorauit. Quid est quod angelus domini inter cetera diuinae commire eos a facie vestra, ut habeatis hostes, et dii eorum sint vobis in ruinam; nisi ut intelligamus nonnulla etiam de ira Dei venire peccata? Ut enim dii gentium, inter quas non a se exterminatas Israelitae habitare voluerunt, essent in eis scandalum, id est, facerent eos
Abbreviated transcription (Latin):
os quam int̾imere & ꝑdere. quemad¬
modum usserat dñs: quia siue con-¬
tempto dĩ mandato. siue timore fe¬
cerint ne hostes aduersum se acrius
pugnar e prosalute obtinenda. qmͣ
ꝓtributo non dando cogerẽt. sine
dubio peccauerunt: uł spernendo
quod diuinitus imꝑatum ẽ. uł pre-¬
sumendo quod eos posset qui imꝑa-¬
uerat adiuuare: quod ideo ꝑiħ̾m
noluit eis dicere: siquidem ad huc
eo uiuente iam fieri preceꝑat. ce ñ
potius preoccupando cõmemoratũ
fuerat. quod illo mortuo fieri cȩpit:
quia hoc omnibus uoluit exꝓbrare
ꝑ angłm: ñdũ aut ẽ omnes id fecerant
uiuente ih̃u. & si aliqui forte iam ceꝑãt:
credibilius ẽ tamen nichil tale fieri ce¬
ptum iuente ihu naue: tantumq ter¬
rarum subillo tenuisse filios isrł. quan¬
tum eis ad considendum sufficeret:
quamuis insortibus sius haberent
unde crescendo & conualescendo ad¬
huc aduersarios exterminarent: Pro-¬

Expanded text:
os quam interimere et perdere, quemados quam interimere et perdere, quemadmodum iusserat dominus. quod siue contemto dei mandato siue timore fecerint, ne hostes aduersum se acrius pugnare pro salute obtinenda quam pro tributo non dando cogerent, sine dubio peccauerunt uel spernendo quod diuinitus imperatum est uel non praesumendo quod eos posset qui imperauerat adiuuare. quod ideo per Iesum noluit eis dicere — si tamen adhuc eo uiuente iam fieri praeceperat et non potius praeoccupando commemoratum fuerat quod illo mortuo fieri coepit — quia hoc omnibus uoluit exprobrare per angelum; nondum autem omnes id fecerant uiuente Iesu, etsi aliqui forte iam coeperant. credibilius est tamen nihil tale fieri coeptum uiuente Iesu Naue tantumque terrarum sub illo tenuisse filios Israhel quantum eis ad considendum sufficeret, quamuis in sortibus suis haberent unde crescendo et conualescendo adhuc aduersarios exterminarent. pro
Abbreviated transcription (Latin):
scenditq angls dm̃ de gal-¬
gal ad locum flentium: et
ait: Eduxi uos de egypto
et introduxi terram pro qua iuraui
patribus urĩs: &e pollicitus sum ut ñ
facerem irritum pactum meum uo¬
biscum insempit̾num: ita dum daxat
ut non feriretis fedus cum habitato¬
ribus terrȩ huius: et aras eorum sub¬
uerteretis: & noluistis audire uocem
meam Cur hoc fecistis: Quam obrẽ
nolui delere eos a facie ur̃a: ut habe¬
atis hostes &e dii eorum sint uobis in
rumam: Alia autem editio sichabet
Et ascendit angłs dm̃i suꝑ daut mon:
mondem Scriptor libri hoc nomine
appellauit locum: qui postea scͥpsit:
Nam quando angls dñi suꝑeum as¬
cendit: nondum sic appellabatur ⁊
Aploratione quippe nomen accepit:
quia grece claut mon ploratio dicit᷑
Ibi enim ppls fleuit cum audisset ab
hoc angło uerba dñi uindicantis in
eos: quod in obȩdientes fuissent: qͥa
non extminauerunt popłos scdm
preceptum eius quibus preualue¬
runt: eligentes eos facere tributari-¬

Expanded text:
scenditque angelus Domini de Galgal ad locum Flentium et ait eduxi vos de Aegypto et introduxi in terram pro qua iuravi patribus vestris et pollicitus sum ut non facerem irritum pactum meum vobiscum in sempiternum ita dumtaxat ut non feriretis foedus cum habitatoribus terrae huius et aras eorum subverteretis et noluistis audire vocem meam cur hoc fenolui delere eos a facie vestra, ut habeatis hostes, et dii eorum sint vobis in ruinam. Alia autem editio sic habet: Et ascendit angelus Domini super Clauthmos montem. Scriptor libri hoc nomine appellavit locum, quia postea scripsit; nam quando angelus Domini super eum ascendit, nondum sic appea ploratione quippe nomen accepit, eo quod graece Xao6i.6<; ploratio dicitur. ibi enim populus fleuit, cum audisset ab hoc angelo uerba domini uindicantis in eos, quod inoboedientes fuissent, quia non exterminauerunt populos secundum praeceptum eius, quibus praeualuerunt, eligentes eos facere tributari
Abbreviated transcription (Latin):
parua᷑ ad quorum distinctionem bȩc
magna dicantur: Ego arbitror quia
omne quidem opus di magnum ẽ:
s ꝓ capacitate eorum quibus oꝑatur:.
si sͥ inuicem comparentur: uel ma¬
gna oꝑa dñi dicuntur ẽẽ uł parua
Uerbi causa: eduxit filios isrł de egy¬
pto inmanu forti. & brachio excelso.
egypto signis cȩlestibus uerberata. ui-¬
am fecit inmari: manna in deserto
populo dedit: decęlo locutus ẽ ad mo¬
ysen: legem conscriptam intabulis
lapideis dedit: Nonne hȩc magna
sunt oꝑa dĩ : S si illud his compareᷤ.
quod ita dilexit deus hunc mundũ.
ut filium suum unicum daret pro
salute mundi: inuenies illa omina par¬
ua ẽẽ ad huius operis magnitudinem
Quod opus etiam nos &e cognoscere
non negligent̾ s fideliter. & addente:
ut inueniamur &e nos indiebus ih̃u

Expanded text:
parva, ad quorum distinctionem haec parva, ad quorum distinctionem haec magna dicantur? Ego arbitror quod omne quidem Dei opus magnum est, sed pro capacitate eorum quibus operatur, si sibi invicem comparentur, vel magna opera Domini dicuntur esse, vel parva. Verbi causa, eduxit filios Israel de Aegypto in manu forti et brachio excelso, Aegypto prodigiis coelestibus verberata, viam fecit in mari; manna in deserto populo dedit; de coelo locutus est ad Moysen, legem conscriptam in tabulis lapideis dedit. Nonne haec magna sunt opera Dei? Sed si illud his compares, quod ita dilexit Deus hunc mundum, ut Filium suum unicum daret pro salute mundi , invenies illa omnia parva esse ad hujus operis magnitudinem, quod opus etiam nos et cognoscere non negligenter, sed fideliter et attente, ut inveniamur et nos in diebus Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
tatem᷑: & omneꝵ quod ad urtutem
ꝑtinet. ipsius dicito diem: cesic in
omnib diebus ihu dño seruies: id ẽ
in omnib his uirtutibꝰ Non enim
uult scͥpture sc̃ȩ institutio: ut aliqͣs
ex his uirtutib habeas in te ce alias
negligas: s ut omnibus his uircuti¬
bus ad ornatus. &e in earum actibus
positus seruias ddõ: eodem autem
mͦ quis etiam semorum dies habet
inse & indiebus eorum seruit deo:
runt omnia oꝑa dñi Quis ẽ qui co-¬
gnoscit omnia opera dnĩ: nisi qui fa¬
ficationis opus: ce patientiȩ.ceman-¬
suetudinis. & pietatis: & omne quic-¬
quid exmandatis diuenit: opus
dñi dicitur: S sicut ẽ opus dñi: ẽ
aboli Et sicut mansuetudo opus dĩ
ẽ: ita ceirauł furor opus diaboli Co¬
gnouisse gͦ dicunt᷑ opus dñi illi: qui
faciunt opus eius: S ce illud quomͦ
preterimus quod addidit: qui cogno¬
uerunt oꝑa dñi magna quȩ fecit in
isrł: quid enim sunt aliqua oꝑa dñi

Expanded text:
tatem, et omne quod ad virtutem tatem, et omne quod ad virtutem pertinet, ipsius dicito diem, et sic in omnibus diebus Jesu Domino servies, id est, in omnibus his virtutibus. Non enim vult Scripturae sanctae institutio, ut aliquas ex his virtutibus habeas in te, et alias negligas; sed ut omnibus his virtutibus adornatus, et in earum actibus positus servias Deo. Eodem autem modo quis etiam seniorum dies habet in se, et in diebus eorum servit Deo, runt omnia opera Domini. Quis est qui cognoscit omnia opera Domini, nisi qui faificationis opus, et patientiae, et mansuetudinis, et pietatis, et omne quidquid ex mandatis Dei venit, opus Domini dicitur. Sed sicut est opus Domini, est aboli; et sicut mansuetudo opus Dei est, ita et ira vel furor opus sit diaboli. Cognovisse ergo dicuntur Domini illi, qui faciunt opus ejus. Sed et illud quomodo praeterimus, quod addidit: Qui cognoverunt opera Domini magna, quae fecit in Israel. Quid enim sunt aliqua Domini opera
Abbreviated transcription (Latin):
magis ad breuiari dicuntur: sicut
dixit dominus: Quia insi adbreui¬
ati fuissent dies illi: non fieret salua
ulla caro Mali gͦ dies breuiari di-¬
cuntur: longeui autẽ sunt ce multi
temporis. & grandis quodãmͦ spacis
dies bom: in quibus dño seriumus:
Nide tamen quod ce hoc designauit
in euglio: quod ꝓpter electos breuia¬
buntur dies illi Electis gͦ breuiabũ-¬
tur dies mali: dies miquitatis cesc̃ã-¬
dali Bies uͦ semorum scõium: longe¬
centibus nobis occurrit᷑ oeutinã
dño suggerente occurreret. pretere¬
undum non ẽ quod dixit: quia ser¬
Non dixit unum diem fuisse ih̃u:
s multi sunt diegihu: Quos gͦ mul-¬
tos ponimus dies ͤ Scd̃m hunc or¬
dinem quem exposumus: ego sic
arbitror quod unus dies ipsius ẽ iu-¬
sticia: alius seĩficatio. alius pruden¬
tia: alius miscdia: ce sic ꝑ singula uir¬
tutibus animi dño placetur: S ce
patientiam ipsius computatodiem.
ce mansuetudinẽ. et pietatem. & boni¬

Expanded text:
abbreviari dicuntur, sicut dixit Dominus: Quia nisi abbreviati fuissent dies illi, non fieret salva ulla caro . Mali ergo dies breviari dicuntur; longaevi autem sunt et multi temporis, et grandis quodammodo spatii dies boni, in quibus Domino servimus. Vide tamen quia et hoc designavit in Evangelio, quod propter electos breviabuntur dies illi . Electis ergo breviantur dies mali, dies iniquitatis et scandali. Dies vero seniorum sanctorum longaecentibus nobis occurrit, et utinam, Domino suggerente, occurreret, praetereundum non est, quod dixit, quia serNon dixit unum diem fuisse Jesu, sed multi sunt dies Jesu. Quos ergo multos ponimus dies secundum hunc ordinem quem exposuimus? Ego sic arbitror quod unus dies ipsius est justitia, alius sanctificatio, alius prudentia, alius misericordia, et sic per singula virtutibus animae Dominus placatur. Sed et patientiam ipsius computato diem, et mansuetudinem, et pietatem, et boni
Abbreviated transcription (Latin):
Iin his quas ante confregistr. ponesq¬
I eas in arcaz feci gͥ arcam de lignis se
I chim Cumq dolassem duas tabu¬
las lapideas. tabulas instar priorum:¬
I ascendi in montem habens eas in ma¬
nb: Scripsitq in tabulis iuxta id qͦd
Iprius scͥpserat. uerba decem quȩ locu¬
Itus est dñs ad uos in monte de medio
Signis. quando popls cong̃gatus ẽ: et de¬
queritur quomͦ hȩc indeuteronomio
dicantur moy se recolente acrepetente
quȩ gesta sunt: cum in exodo ubi pri¬
mum hȩc dicta ce facta narrantur ita
sit scͥptum Et dixit dñs ad moysen
Scͥbe tͥ uerba hȩc. E enim in uerbis hĩ

Expanded text:
in his quas ante confregisti, ponesquin his quas ante confregisti, ponesque eas in arca. Feci igitur arcam de lignis setthim cumque dolassem duas tabulas lapideas instar priorum ascendi in montem habens eas in manibus scripsitque in tabulis iuxta id quod prius scripserat verba decem quae locutus est Dominus ad vos in monte de medio ignis quando populus congregatus est et dequaeritur quomodo haec in Deuteronomio dicantur, Moyse recolente ac repetente quae gesta sunt; cum in Exodo, ubi primum haec dicta et facta narrantur, ita sit scriptum, Et dixit Dominus ad Moysen, Scribe tibi verba haec; etenim in verbis his
Abbreviated transcription (Latin):
editq mͥ dns duas tabulas la-¬
pideas scͥptas digito dĩ. et con¬
tinentes omnia uerba quȩ uo-¬
bis in monte locutus ẽ demedio ignis:
quando contio popłi cong̃gata ẽ Cũq¬
S transissent .xl. dies ec totidem noctes:
dedit mͥ d̃ns duas tabulas lapideaᷤ:
Stabulas fȩderis. Dixitq mͥz Surge ce
descende hinc cito ⁊ quia popłs cuus
quem eduxisti de egypto. deserueruns
uelociter uiam qͣm demonstrasti eis:
feceruntq sibi conflatile Ecet̃a Com
menorat gͦ hic moyses quomͦ tabulaᷤᷤ
legis scͥptas .x. mandatis a dño accepit:
et deinde narrat quomͦ obpeccatumt
populi eas contͥuerit: &e qualiter itrũ
ieiunans atq orans impetrauerit aliaᷤᷤ
tabulas conscͥptas: S hic nascitur ñ
contempnenda questio: Scͥptum ẽ enĩ
sic: In tempore illo dixit d̃ns admez
Uola tͥ duas tabulas lapideas sicut
pͥores fuerunt: & ascende ad me in
montem ⁊ faciesq arcã ligneam: et
Iscͥbam in tabulis uerba quȩ fuerunt

Expanded text:
editque mihi Dominus duas tabulas lapideas scriptas digito Dei et continentes omnia verba quae vobis in monte locutus est de medio ignis quando contio populi congregata est cumque transissent quadraginta dies et totidem noctes dedit mihi Dominus duas tabulas lapideas tabulas foederis dixitque mihi surge et descende hinc cito quia populus tuus quos eduxisti de Aegypto deseruerunt velociter viam quam demonstrasti eis feceruntque sibi conflatile rursummemorat ergo hic Moyses quomodo tabulas legis scriptas decem mandatis a Domino acceperit, et inde narrat quomodo ob peccatum populi eas contriverit, et qualiter iterum jejunans atque orans impetraverit alias tabulas conscriptas. Sed hic nascitur non contemnenda quaestio. Scriptum est enim sic: « In tempore illo dixit Dominus ad me: Dola tibi duas tabulas lapideas, sicut priores fuerunt, et ascende ad me in montem: faciesque arcam ligneam, et scribam in tabulis verba, quae fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
pletum ẽ: illum oportet crescere.
me autem minuiz Qui de sursum
uenit suꝑ omnes ẽ Qui autem de
terra. terra ẽ: & de terra loquitur:
priuilegium nullomͦ sibi usurpauit:
Cedit ce lex uetus eugłio: quia neqͣ¬
qmͣ salutem gentium sua mdustria
efficere potuitz Lex enim ut paulus
testatur subintrauit ut habũdaret
delictum: libi autem habundauit
delictum. super habundauit gr̃a
Reꝓbatio quidem fit p̾̃cedentis mã

Expanded text:
escere, me autem minui. Qui de sursum venit, super omnes est. Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur .is privilegium nullo modo sibi usurpavit. Cedit et lex vetus Evangelio, quia nequaquam salutem gentium sua industria efficere potuit: Lex enim, ut Paulus testatur, subintravit, ut abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia . Reprobatio quidem
Abbreviated transcription (Latin):
gare sufficit: qui hanc ꝑꝓphetiȩ
sum dignus soluere corrigiam calcia¬
eius: nisi aꝑte cehumiliter suam igno¬
rantiam ꝓfiteri: Ac si patenter dicat:
Quidmirum si mͥ ille prelatus ẽ quẽ
post me quidem natum considero:
s natiuitatis eius misterium non
apprehendo.¬

Expanded text:
gare sufficit, qui hanc per prophegare sufficit, qui hanc per prophesum dignus solvere corrigiam calceaejus, nisi aperte et humiliter suam ignorantiam confiteri? Ac si patenter dicat: Quid mirum, si mihi ille praelatus est, quem post me quidem natum considero, sed nativitatis mysterium non apprehendo
Abbreviated transcription (Latin):
sponsi nomen mͥ inmeritus ñ usurpo
Quod tamen intelligi ce aliter potest
Quis enim nesciat quod calciam̃ta
er mortuis animalib fiant: In car¬
ne uͦ dñs ueniens. quasi calciatus ap¬
paruit: qui in diuinitate sua morti-¬
cinam nr̃e corruptionis assumpsit:
Uude etiam ꝑꝓpħam dicit: In iclumeã
ectendam calciamentum meum: ꝑ iddu¬
meam quippe gentilitas: per calciam̃¬
tum uͦ assumpta mortalitas designat᷑:
gentib innotuit: quasi calciata ad
nos diuinitas uenit: S huius in¬
carnationis misterium: humanus
ocłs penetrare ñ sufficit: Inuestigari
enim nullatenꝰ potest. quomͦ corpo¬
ratur uerbum. quomͦ summꝰ & u
ui fi catorsp̃s intra uterum matris am¬
matur: quomͦ etiamis qui intium
non habet existit ce concipitur: Corri-¬
gia gͦ calciam̃ti ẽ. ligatura misterii:
Iolis itaq soluere corrigiam calcia¬
m̃ti eius non ualet: quia in carnatio¬
nis eius misterium nec ipse inuesti¬

Expanded text:
sponsi nomen mihi immeritus non usurpo. sponsi nomen mihi immeritus non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest. Quis enim nesciat, quod calceamenta ex mortuis animalibus fiant? In carne vero Dominus veniens, quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua morticina nostrae corruptionis assumpsit. Unde etiam per Prophetam dicit: In Idumaeam extendam calceamentum meum . Per Idumaeam quippe gentilitas, per calceamentum vero assumpta mortalitas designatur.gentibus innotuit, quasi calceata ad nos divinitas venit. Sed hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit: investigari enim nullatenus potest, quomodo corporatur Verbum, quomodo summus et vivificator Spiritus intra uterum matris animatur, quomodo is qui initium non habet, et existit et concipitur. Corrigia ergo calceamenti est ligatura mysterii. Joannes itaque corrigiam calceamenti solvere non valet, quia incarnationis mysterium nec ipse investi
Abbreviated transcription (Latin):
erat mos antiquitus misrł
inter ꝓpinquos: si quando al¬
ter alteri suo iure cedebat. ut eẽt fir¬
ma concessio: soluebat homo calcia¬
mentum suum ce dabat ꝓximo suo:
hoc erat testimonium cessionis inis¬
raelz Dixit gͦ propinquus boor: Tol¬
le calciamentum: Quod statim sol¬
M̃. uit. de pede suo. Et quid hie ꝑcalei¬
am̃tum: nisi uelamen misteriorum
Intelligere possumus: Lex gͦ de
pede suo calciam̃tum soluit ce de¬
dit. rp̃o: quia uelam̃tum sac̃mento¬
rum inꝑg̾ssu litterȩ ꝑmagistros suos
ad intellectum popłi manifestando ꝑ¬
dicere ñ potuit: s redempton nr̃ohẽ
honorem attulit: quia abipso ce ñ
alio. hȩc gr̃a sꝑanda &e adipiscenda
omnibus gentibus fuit: Ioħis gͦ non
competere indellexit: unde ce se indi-¬
gnum soluere eius calciamentum ꝑ¬
hibuit: Deniq quia iohem homines
negat: recte sein dignum ẽẽ aosoluẽ¬
dam corrigiam eius calciam̃ti denim¬
ciat Ac si aperte dicat: Ego redẽpto-¬
ris uestigia denudare nonualeo:qͥa

Expanded text:
erat mos antiquitus in Israel inter propinquos, si quando alter alteri suo jure cedebat, ut esset firma concessio, solvebat homo calceamentum suum, et dabat proximo suo: hoc erat testimonium cessionis in Israel. Dixit ergo propinquus Booz: Tolle calceamentum: quod statim solvit de pede suo. Et quid hic per calceamentum nisi velamen mysteriorum intelligere possumus? Lex ergo de pede suo calceamentum solvit et Christo dedit; quia velamentum sacramentorum in progressu litterae per magistros suos ad intellectum populo manifestando perducere non potuit; sed Redemptori nostro hunc honorem attulit, quia ab ipso, et non ab alio, haec gratia speranda et adipiscenda omnibus gentibus fuit. Joannes ergo competere intellexit. Unde et se indignum solvere ejus calceamentum perhibuit. Denique quia Joannem homines negat, recte se indignum esse ad solvendam corrigiam ejus calceamenti denuntiat; ac si aperte dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scitis: ipse ẽ qui post meuenturꝰ
ẽ. qui ante me factus ẽ: cuius ñ sũ
dignus ut soluam corrigiam calci¬
amenti Et alibu Altercantibꝰ ipsius
iohis discipulis cum iudȩis. de pu¬
rificatione dixit: Non potest homo
acciꝑe quicqm: nisi fuerit ei d̃atũoecȩ¬
lo:Ipsi uos mͥ testimonium ꝑ hibe¬
tis: quod dixerim. ego non sum

Expanded text:
ipse est qui post me venturus est, qui ante me factus est, cujus non sum dignus ut solvam corrigiam calceamenti . Et alibi, altercantibus ipsius Joannis discipulis cum Judaeis de purificatione dixit: Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dit in eo ñꝑeat: s habeat uitam ȩt̾̃nã:¬
scendit gͦ boor ad portã ⁊ sedit .xii.¬
ibi Quid ẽ boot nr̃m ascendẽ
lad portam: nisi xp̃m ad effectũ
ꝑducereꝓphetiam. quȩ de eius in car¬
natione conscripta ẽ: Ibi sedebat:
quia in uirginis aluo unde homi¬
nibus apparere posset carnem sume¬
bat: Dehac quippe porta: iezechiel
dudum scͥpserat ita dicens: Et con¬
uerti me ad uiam portȩ scũarii exte-¬
rioris. quȩ respiciebat ad orientem: &
erat clausa:  dixit dñs admez Porta

Expanded text:
dit in eo non pereat, sed habeat vitam aeternadit in eo non pereat, sed habeat vitam aeternascendit ergo Booz ad portam et sedit ibi. Quid est Booz nostrum ascendere ad portam nisi Christum ad effectum perducere prophetiam, quae de ejus incarnatione conscripta est? Ibi sedebat, quia in virginis alvo, unde hominibus apparere posset, carnem sumebat; de hac quippe porta Ezechiel dudum scripserat, ita dicens: Et converti me ad viam portae sanctuarii exterioris, quae respiciebat ad orientem; et erat cl
Abbreviated transcription (Latin):
tum: redit ad socrum. hoc ẽ adpͥ¬
mitiuam ȩccłam. siue adsinago¬
gam iudȩorum: narrans ei omna
magnalia quȩ sͥfeciss dñs: quate¬
nus eccłam antiqm ineitaret ad
congͣtulationem. uł sinagogam
ꝓuocaret ad conu̾sionem: quia
hoc ꝓprium ẽ pietatis: ut ñ parca
nec inuida indatis: s larga acbe¬
muola sit in bonis possessis Hi¬
ritq noemi. Expecta filia: donec
uideamus quem res exitum habe¬
at Neq enim cessabit homo: nisi
compleuerit quod locutus ẽ: Hoc
fideliter predicat eccła omnibus
gentibus: hoc fiducialiter ꝓmit¬
tit: quia ueritas sua uerba imple¬
bit: nec ullomͦꝰ sua ꝓmissa implẽ
cessabit: dicens illud euglicum:
pęnitentiam agite. ad ꝓpinquauit
enim regnum cȩlorum &item Qui
crediderit ce baptiratus fuerit: sal¬
uus erit: quiuͦ ñ crediderit: condem¬
pnabitur: Eeiterum: Sic enim dile-
xit ds̃ mundum: ut unigenttum fi¬
lium suum daret: ut omnis qui cre¬

Expanded text:
tum, redit ad socrum, hoc est, ad prtum, redit ad socrum, hoc est, ad primitivam Ecclesiam, sive ad synagogam Judaeorum, narrans ei omnia magnalia quae sibi fecisset Dominus, quatenus Ecclesiam antiquam incitaret ad congratulationem, vel synagogam provocaret ad conversionem: quia hoc proprium est pietatis, ut non parca nec invida in datis, sed larga ac benevola sit in bonis possessis. Dixitque Noemi: Expecta, filia, donec videamus quem res exitum habeat; neque enim cessabit homo, nisi compleverit, quod locutus est. Hoc fideliter praedicat Ecclesia omnibus gentibus, hoc fiducialiter, quod Veritas sua verba impleat, nec ullo modo sua promissa implere cesset, dicens illud evangelicum: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum . Et item: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur . Et iterum: Sic enim Deus dilexit mundum, ut unigenitum Filium suum daret, ut omnis qui cre
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ Et rursum: Expande inqt
palliũm tuum quo oꝑiris: &e tene
utraq manu Qua extendente cete¬
nente: mensus ẽ sex mo dios hor¬
dei & posuit suꝑ eam Expandẽ
iubet pallium. hoc ẽ dilatare fidẽ
&e tenere utraq manu: oꝑe scilicet
erercendo quod corde ꝑcepit cre¬
dulo: Mensus ẽ sex modios hor¬
dei ce posuit suꝑ eam: cum iuxta
intellectus capacitatem ei tribuit
ꝑfectȩ oꝑ ationis modum: ut int̾
forisq fidi atq uirtutum dilatare¬
tur munere: &głosa ubiq appare¬
ret diuina largicione: Necãĩ & illud
sen arius numerus hoc loco signisi¬
care potest: quodsexta etate dñs ipse
hordeum legis ȩccłȩ gentium ad pabu-¬
lum ꝓmisterium concessit: quatenꝰ
egena hactenus cybo spali ꝑ grãm
ipsius deinceps sufficient᷑ dditaretur:
uȩ portans ing̃ssa ẽ .xi.
ciuitatem: &uenit adsocrũ
suam: narrauit ei omnia
quȩ sibi fecisset homo & cetera:
Ditata ȩccła gentium donatione
xp̃i. atq onerata fructibus unrtu¬

Expanded text:
t. Et rursum: Expande, inquit, palliolum tuum, quo operiris, et tene utraque manu. Qua extendente et tenente, mensus est sex modios hordei, et posuit super eam. Expandere jubet pallium, hoc est, dilatare fidem, et tenere utraque manu, opere scilicet exercendo, quod corde percepit credulo. Mensus est sex modios hordei et posuit super eam, cum juxta intellectus capacitatem ei tribuit perfectae operationis modum, ut intus forisque fidei atque virtutum ditaretur munere, et gloriosa ubique appareret divina largitione. Nec non et illud senarius numerus hoc loco significare potest, quod sexta aetate Dominus ipse hordeum legis Ecclesiae gentium ad pabulum per mysterium concessit, quatenus egena hactenus cibo spiritali per gratiam ipsius deinceps ditaretur. Quae portans ingressa est civitatem, et venit ad socrum suam, narravitque et omnia quae sibi fecisset homo, et caetera. Ditata Ecclesia gentium donatione Christi, atque onerata fructibus virtu
Abbreviated transcription (Latin):
uenit plenitudo temporis. quo de¬
fungi hoc ẽ finiri legem ordinatio
ommipotentis dĩ decreuerat: ut ipse
ueniret. benedictionem dans qui
ante legem dedit: ueraciter effecit.
ut ubi antea dictum ẽ non plebs
mea uos: ibiuo carentur filis dei
uiui Si autem hȩc uerba ad ioħem
precursorem dñi retuleris: inuemi¬
es eum cedentem xp̃o iure ꝓpinqͥ¬
tatis: quia his uerbis similia in e¬
uangłio dixisse ꝓbatur: Nam iste
ꝓpinquus historicus dixit ad boor:
cedoiuire ꝓpinquitatis. neq posteri¬
tatem familiȩ meȩ delere debeo: tu
meo utere priuilegio: qͦ me libenter¬

Expanded text:
venit plenitudo temporis quo devenit plenitudo temporis quo defungi, hoc est, finiri legem ordinatio omnipotentis Dei decreverat, ut ipse veniret benedictionem dans, qui ante legem dedit, veraciter effecit ut, ubi antea dictum est, non plebs mea vos, ibi vocarentur filii Dei vivi . Si autem haec verba ad Joannem praecursorem Domini retuleris, invenies eum cedentem Christo jure propinquitatis, quia his verbis similia in Evangelio dixisse probat. Nam iste propinquus historicus dixit ad Booz: Cedo jure propinquitatis; neque enim posteritatem familiae meae delere debeo, tu meo utere privilegio
Abbreviated transcription (Latin):
dixit boor: Quando emeris agrũ
de manu mulieris: ruth quoꝙ mo¬
abitidem quȩ uxor defuncti fuit de¬
bes acciꝑe: ut suscites nom̃ ꝓpinqui
tui in hereditate sua: Qui respondit:
Cedo iure ꝓpinquitatis: neq posteri¬
tatem familiȩ meȩ delere debeo: tu
meo utere priuilegio: quo me libẽ
ter carere ꝓfiteor Quando ꝑ agri
emptionem uxoris simul copulatio¬
nem emptori predixit: significauit
quod non alia ẽ possessio plebis qmͣ
buerunt sc̃i abimitio sicut legitur in
genesi. quod uidissent filii di filias
hominum eo quod eẽnt pulchre:
suam suscitauit: Unde legitur in
eugłio ioħis. quia quotquot rece¬
perunt eum. dedit eis potestatem
filios dĩ fieri. his qui credunt inno¬
mine eius: qui ñ ex sangiumbꝰ neqꝑ
exuolũptatẽ carnis. neq ex uolun¬
tate uiri: s exd̃o nati sunt: Hoc ergo
nomen innationibꝰ decalogꝰ legis
licet multos ꝓselitos sub se haberet:
nullomͦ suscitare potuit: S pꝰqmͣ

Expanded text:
dixit Booz quando emeris agrum dixit Booz quando emeris agrum de manu mulieris Ruth quoque Moabitidem quae uxor defuncti fuit debes accipere ut suscites nomen propinqui tui in hereditate sua qui respondit cedo iure propinquitatis neque enim posteritatem familiae meae delere debeo tu meo utere privilegio quo me libter carere profiteor. Quando per agri emptionem, uxoris simul copulationem emptori praedixit, significavit quod non alia est possessio plebis, quam buerunt sancti ab initio, sicut legitur in Genesi, quod vidissent filii Dei filias hominum, eo quod essent pulchrae ; suam suscitavit. Unde legitur in Evangelio Joannis, quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt . Hoc ergo nomen in nationibus Decalogus legis, licet multos proselytos sub se haberet, ullo modo suscitare non potuit. Sed postquam
Abbreviated transcription (Latin):
audire te uolui: cetͥ dicere coram cun¬
ctis sedentibus &e maiorib natu dde
ppło meo: Siuis possidere iure ꝓpiu¬
quitatis: eme ce possidez Sin autem
tͥ displicet: & hoc ipsum indicamichi:
ut sciam quid facere debeam: Nullꝰ
ẽ enim ꝓpinquus: excepto te qui prior
es. & me quiscs sum. Decem uirristi
semores. patres significant ueteris
testam̃ti: qui de calogum legis ple
hos ad seboor nr̃ ꝓuocauit: cum sͥ
testes aduentus sui ad hibere uoluit:
Conueniensq legis ꝑitos partem ag
noemi ad emendum obtulit: cum
plebis partem quȩ temporibꝰ apparen-¬
tis iam gr̃e remansit ad sanandam
magistris sinagogȩ ostendit᷑ quatenꝰ
cognoscerent suam infirmitate: et
quod ipsi ꝑse agere nequirent. ad
leprosos a se mundandos ad sacer¬
dotes primum ire preceꝑit: &e offerre
munus quod precepit moyses in
testimonium illis. Qui cum abirẽt:
statim mundati sunt: Et ille res¬
pondit Ego agrum emam Cui

Expanded text:
audire te volui et tibi dicere coram cunaudire te volui et tibi dicere coram cunctis sedentibus et maioribus natu de populo meo si vis possidere iure propinquitatis eme et posside sin autem tibi displicet hoc ipsum indica mihi ut sciam quid faceest enim propinquus, excepto te, qui prior es, et me, qui secundus sum. Decem viri isti seniores Patres significant Veteris Testamenti, qui Decalogum legis plenHos ad se Booz noster provocavit, cum sibi testes adventus sui adhibere voluit, conveniensque legisperitos partem agri Noemi ad emendum obtulit, cum plebis partem, quae temporibus apparentis jam gratiae remansit, ad sanandam magistris synagogae ostendit, quatenus cognoscerent suam infirmitatem, et quod ipsi agere nequirent, ad uod ipse Dominus leprosos a se mundandos ad sacerdotes primum ire praeceperit, et offerre munus quod praecepit Moyses in testimonium illis; qui cum abirent, statim mundati sunt . CApondit ego agrum emam cui
Abbreviated transcription (Latin):
coiam domino: ꝑuiam uestibuli portȩ
ingredietur: & ꝑuiam eiꝰ egrecdietur:
umq uidisset ꝓpinquum p̃terire
de quo prius sermo habitus ẽ: dixit ad
eum: De elma paulisꝑ &e sede hic. uo¬
cans eum nomine suo: qui diuertit¬
m̃. &e sedit: Nidit boot ꝓpinquum prete¬
rire: dum xp̃c uoluit legem tempo¬
raliter plebi iudȩoium constitutam
ẽẽ Quam ad se declinare iussit: quia
ad suȩ dispensationis misterium te¬
stificandum. eam inclinauit: Aliter
Nidit ꝓpinquum p̃terire: cum p̾cur¬
soris sui aduentum quem more uttȩ
humanȩ ꝓperare conspexit. ad officiũ
preconis miscditer conũtit: uocans
eum nomine suo: quando illiui deli¬
cet ꝑ gabrielis archangłi reuelationẽ
nomen quod iołis uocaretur preordi¬
nauit: Gollens autem boor de¬
cem uiros de semoribꝰ ciuitatis: dixit
ad eos: Sedete hic: Quibꝰ residentibꝰ.:
locutus ẽ ad ꝓpinquũ Partem agri
frĩs nr̃i elimelech uendit noemi quȩ
reu̾sa ẽ de regione moabitidẽ: quod

Expanded text:
am Domino. Per viam vestibuli portae ingredietur, et per viam ejus egredietur . Cumque vidisset propinquum praeterire, de quo prius sermo habitus est, dixit ad eum: Declina paulisper, et sede hic, vocans eum nomine suo. Qui divertit et sedit. Vidit Booz propinquum praeterire, dum Christus voluit legem temporaliter plebi Judaeorum constitutam esse; quam ad se declinare jussit, quia ad suae dispensationis mysterium testificandum eam inclinavit. Aliter: Vidit propinquum praeterire, cum praecursoris sui adventum, quem more vitae humanae properare conspexit, ad officium praeconis misericorditer convertit, vocans eum nomine suo, quando illi videlicet per Gabrielis archangeli relationem, nomen, quod Joannes vocaretur, praeordinavit. Tollens autem Booz decem viros de senioribus civitatis, dixit ad eos sedete hic quibus residentibus locutus est ad propinquum partem agri fratris nostri Helimelech vendit Noemi quae reversa est de regione moabitide quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓperauit: Et dixit boor: Caue ne
quis nouerit quoo huc ueneris:
Quomͦ gͦ latere potuit conu̾sio gen¬
tium ad fidem xp̃rcum in toto orbe
terrarum hoc predicatur. hoc lauda-¬
tur. hoc cȩlebratur: S cauere pre-¬
cepit ne quis nouerit: hoc ẽ ut caue¬
at ne de conu̾sione sua laudem hu¬
mauam: s głam diuinam querat:
Sic ce in eugłio ipse dñs de elemosi¬
narũ donatione os orationis exhibi-

Expanded text:
properavit. Et dixit Booz: Cave, ne properavit. Et dixit Booz: Cave, ne quis noverit, quod huc veneris. Quomodo ergo latere potuit conversio gentium ad fidem Christi, cum in toto orbe terrarum hoc praedicatur, hoc laudatur, hoc celebratur? Sed cavere eam praecepit, ne quis noverit, hoc est, ut caveat, ne de conversatione sua laudem humanam, sed gloriam divinam quaerat. Sic et in Evangelio ipse Dominus de eleemosynarum donatione, et orationis
Abbreviated transcription (Latin):
dopriornatus: sipso renuente con¬
sortium comugii. sponsam suam
uerus acceptt sponsus: Sunt qui
hunc ꝓpinquum: ipsum decalogũ
legis intelligi uoluit: Hic enim in eo
ui debatur ꝓpinquior ẽẽ sinagoge ꝙͣ¬
tus ẽ ꝑmoysen &ꝓpior erat tempore
quam gratia: Hormunit itaq
ad ꝑedes eius usq ad noctis abscessũ:
surrexitq anteqͣm homines se cognos-¬
cerent mutuo: Pormuit ruch sp̃alis
ad pedes. xp̃i: cum in spe in carnatio¬
nis eius. unde sͥ certam salutem cre¬
debat ẽẽ uenturam: quasi requies¬
cens patienter eum expectabat: & hoc
usq ad noctis abscessum: scilicet usq
ad tenebrarum infidelitatis remotũ:
Surrexit ante qm homines se mutuo
cognoscerent: quia ante qm carna¬
les iudȩi ꝑ doctͥnam legis inbuti na-¬
turrȩ suȩ uira cognoscerent bene:¬
eccła de gentibꝰ conuocatade mertiȩ
somno excutiens diluculo nascentis
fidi surrex̃: atq ad xp̃i grãm uenire

Expanded text:
do prior natu; sed, ipso renuente condo prior natu; sed, ipso renuente consortium conjugii, sponsam suam verus accepit sponsus. Sunt qui hunc propinquum ipsum Decalogum legis intelligi volunt, hic in eo videbatur propinquior esse Synagogatus est per Moysen, et prior erat tempore quam gratia. Dormivit itaque ad pedes ejus usque ad noctis abscessum; surrexitque antequam homines se cognoscerent mutuo. Dormivit Ruth spiritalis ad pedes Christi, cum in spe incarnationis ejus, unde sibi certam salutem credebat esse venturam, quasi requiescens, patienter eum exspectabat: et hoc usque ad noctis abscessum, scilicet usque ad tenebrarum infidelitatis remotum. Surrexit antequam homines se mutuo agnoscerent; quia antequam carnales Judaei, per doctrinam legis imbuti, naturae suae jura bene cognoscerent, Ecclesia de gentibus convocata, de inertiae somno se excutiens, diluculo nascentis fidei surrexit, atque ad Christi gratiam venire
Abbreviated transcription (Latin):
duum libri: quorum docum̃to ad fid̃e
catholicam intrauimus: Sciunt ergo
omnes qui ruxta has portas in habi¬
tant hanc mulierem ẽẽ uirtutis: qͥa
omnium fidelium cordibus hoc fir¬
miter ꝑsuasum ẽ quod ȩccła gentiũ
uirtutum opeditissima sit: De qua
ritas: scientiȩ magnitudo: fidi ue¬
ritas: bonorum oꝑum copia: patiẽ-¬
tiȩ constantia: &e caritatis ꝑfectio: uͥq
predicatur Quid ẽ autem quod boor
hic ñ abnuit ruth ẽẽ ꝓpinquum: s
alium asserit sͥ ẽẽ ꝓpinquiorem: Quo
qui caput ipsius ẽ: S hȩcꝓpinqui¬
tas scd̃m mistertum.ñ ad cognationẽ
generis: s ad moram temporis ꝑti-¬
net: Iste enim ꝓpinquus intelligitur
eẽ iołis baptista: qui putabatur a iu
si nullomꝰ usurpauit: quin potius
illud uͦ sponso uenerabiliter reser¬
uauit dicens: Qui hab et sponsam.
sponsus ẽ: Amicus autem sponsi:
qui stat & audit uocem eius: Propĩ¬
quior enim erat iołis. quia in mun-¬

Expanded text:
divini libri, quorum documento ad fidem divini libri, quorum documento ad fidem catholicam intravimus. Sciunt ergo omnes, qui juxta has portas inhabitant, hanc mulierem esse virtutis, quia omnium fidelium cordibus hoc firmiter persuasum est, quod Ecclesia gentium virtutum ope ditissima sit de qua mritas, scientiae magnitudo, fidei veritas, bonorum operum copia, patientiae constantia, et charitatis perfectio ubique praedicatur. Quid est autem, quod Booz hic non abnuit, se Ruth esse propinquum, sed alium asserit sibi esse propinquiorem? Quomqui caput ipsius est? Sed haec propinquitas secundum mysterium non ad cognationem generis, sed ad moram temporis. Iste enim propinquus intelligitur esse Joannes Baptista, qui putabatur a Judsi nullo modo usurpavit; quin potius illud vero sponso venerabiliter reservavit, dicens: Qui habet sponsam, sponsus est, amicus autem sponsi, qui stat et audit vocem ejus . Propinquior enim erat Joannes, quia in mun
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ ꝑfidiam hereticorum. atq las¬
ciuiam peccantium ẽ abhominata:
Quicquid ait dixeris mͥ faciam tͥ:
Talit̾ un ȩuangłio dñs discipłis suis
locutus ẽ dicens: Pecite & accipietis:
Et item Pecite &e ddabitur uobis: q̃ri¬
te ce inuemietis: pulsate & aꝑietur
uobis: Eiterum: Siquid petieritis
patrem in nomine meo:dabit uob̃:
Quicquid gͦ fides plena postulat:
salubriter petenti benignitas con¬
cedit summi largitoris
enim omnis populus qui habitat
intra portas urbis meȩ muliem te ẽẽ
uirtutis: nec abnuo me ꝓpinquum:
s ẽ alius me ꝓpinquior: Quiesce hac
nocte: & facto mane si te uoluerit ꝓpin¬
quitatis iure retinere: bene res acta
ẽ Si autem ille noluerit: egote absq
ulla dubitatione suscipiam Portȩ
psalmista exꝑsona eccłe ait: Michi
autem adherere deo bonum: ponẽ
in dño deo spem meam: ut annun¬
tiem omnes laudes tuas inportis fi¬
liȩ syon. Siue porte sunt ipsius urbis.

Expanded text:
omnem perfidiam haereticorum atque lasomnem perfidiam haereticorum atque lasciviam peccantium est abominata. Quidquid, ait, dixeris mihi, faciam tibi. Taliter et in Evangelio Dominus discipulis suis locutus est, dicens: Petite, et accipietis . Et item: Petite, dabitur vobis; quaerite, et invenietis; pulsate et aperietur vobis . Et iterum: Si quid petieritis Patrem in nomine meo dabit vobis . Quidquid ergo fides plena postulat salubriter petentis, benignitas concedit summi largitoris. Scit enim omnis populus, qui habitat intra portas urbis meae, mulierem te esse virtutis; nec abnuo me propinquum. Sed est alius me propinquior; quiesce hac nocte, et facto mane si te voluerit propinquitatis jure retinere, bene res acta est. Si autem ille noluerit, ego te absque ulla dubitatione suscipiam. Portae Psalmista ex persona Ecclesiae ait: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam, ut annuntiem omnes laudes tuas in portis filiae Sion . Sive portae sunt ipsius urbis
Abbreviated transcription (Latin):
militer uenerari consperit: quȩ eẽt
quȩsiuit᷑ quia eius ꝓfessionem ex-¬
petiuit ft illa pallium suꝑse expan¬
di postulauit: quia eius fidi ac pro¬
tectionis grãmante omnia desida¬
quȩ priorem miscdiam posteriore su¬
ꝑasti: quia ñ es secuta iuuenes pau-¬
peres. siue diutes: Noli gͦ metuere.
s quicquid dixeris mͥ faciam tͥ Quȩ
benedictionẽ accipe meruit: quia
quisquis grãm fidi pleniter ꝑcipit:
benedictionem uirtutum. spã¬
lium pariter possidebit: Priorem
inquit miscdiam posteriore suꝑa¬
sti: quia ñ es secuta uuenes pau¬
peres. siue diuites: Prior misecdia
erat: quod sͥmet ipsi consulens. i
ẽ: quod postqͣm ad xp̃muenit con-¬
stanter in eius fide pseuerauit : Non
es inquit secuta iuuenes pauperes.
siue diuites: Iuuenes appellat here¬
ti cos. siue scismaticos: qui non ma¬
turitatem ueri consilii habent: s sẽp
instabiles uarios errores sequuntur:
hos gͦ eccła nullomͦ ẽ secuta: quia

Expanded text:
militer venerari conspexit. Quae esset, militer venerari conspexit. Quae esset, quaesivit; quia ejus professionem expetivit. At illa pallium super se expandi postulavit, quia ejus fidei ac protectionis gratiam ante omnia desideet priorem misericordiam posteriore superasti quia non es secuta iuvenes pauperes sive divites noli ergo metuere sed quicquid dixeris mihi faciam tibi benedictionem accipere meruit: quia quisquis gratiam fidei pleniter percipit, benedictionem virtutum spiritalium pariter possidebit. Priorem, inquit, misericordiam posteriore superasti, quia non es secuta juvenes pauperes sive divites. Prior misericordia erat, quod sibimetipsi consulens errest quod postquam ad Christum venit, constanter in ejus fide perseveravit. Non es, inquit, secuta juvenes pauperes sive divites. Juvenes appellat haereticos sive schismaticos, qui non maturitatem veri consilii habent, sed semper instabiles, varios errores sequuntur. Hos ergo Ecclesia nullo modo est secuta, quia
Abbreviated transcription (Latin):
descendit ad inferos: portasq mortis
confregit: indeq triumphans re¬
surrexit ingła. Ad istum lectum
ẽ reuelato de incarnatione eius sa¬
cram̃to: illuc se bumiliter ueniam
de precando. et salutem quexendo
nocte iam media expauit
homo. et conturbatꝰ ẽ: uditꝙ
Mulierem iacentem ad pedes suos.
ceait illi. Quȩ es: Illaq respondit:
Ego sum ruth ancilla tua: expan¬
de pallium tuum suꝑ famulam tu¬
am: quia ꝓpinquus es: Quid ẽ qͦd
in media nocte homo hic iuidens
mulierem expauit: nisi quod mũ¬
do tenebris errorũ inuo luto. xp̃s
randum nob̃ ostendit: Unde legit᷑
ipse mirari incenturionis fide: qui p̃figu-¬
rauit credulitatẽ ppłi gentilis: non
quod ipse quasi ignorans aliquid
nouum obstupesceret: s ut omnia
sciens nobis mirandum monstraret
infide gentium: quod apud eum
semꝑ fiebat certum Nidit mulierẽ
iacentem ad pedes suos: quia ȩccłã
incarnationis suȩ sacͣmentum hu¬

Expanded text:
descendit ad inferos, portas mortis descendit ad inferos, portas mortis confregit, indeque triumphans resurrexit in gloria. Ad istum lectum est, revelato de incarnatione ejus sacramento, illuc se humiliter veniam deprecando et salutem quaerendo nocte jam media expavit homo, et conturbatus est, viditque mulierem jacentem ad pedes suos, et ait illi: Quae es? Illaque respondit: Ego sum Ruth ancilla tua; expande pallium tuum super famulam tuam, quia propinquus es. Quid est quod in media nocte homo hic videns mulierem expavit, nisi quod mundo tenebris errorum involuto, Christrandum nobis ostendit: unde legitur ipse mirari in centurionis fide, qui praefiguravit incredulitatem populi gentilis ; non quod ipse quasi ignorans aliquid novum obstupesceret, sed ut omnia sciens nobis mirandum ostenderet in fide gentium, quod apud eum semper fiebat certum. Vidit mulierem jacentem ad pedes suos, quia Ecclesiam incarnationis suae sacramentum hu