comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insigne. quia ꝑmaneat in eo. His &e cȩ.¬
teris istiusmodi. uolunt aut epłam
ñ eẽ pauli quȩ ad philemonẽ scribatur aut¬
si etiã pauli sit. nichil habere qđ edificare̾
nospossit. & a plerisq ueterib repudiatã dũ
cõmendandi tantũ scribit officio. ñ docendi
At econtrario qui germanȩ auctoritatis
eã eẽ clefendunt. dicunt nunquã in toto
orbe a cunctis ȩccłiis fuisse susceptã. nͥ pau¬
li apłi crederetur & hac lege. nec słam qui¬
dem ad timotheũ & ad galathas eos debe¬
re suscipere. de quib & ipsi humanȩ im¬
becillitatis exempla ꝓtulert̃: penulã quã
reliqui troadȩ apud carpũ ueniens tecũ
defer. & utinã excidantur qui uos contur¬
bant. inueniri plura & ad romanos &
ad cȩteras ȩccłas maximeq ad corinthioᷤ
remissius & cotidiano pene sermone
habeant. aut pauli epłas ñ putandas. aut
si iste recipiunt᷑ recipiendã ẽẽ & ad phi¬
lemonẽ ex p̃iudicio similiũ receptarũ.

Expanded text:
insigne, quia permaneat in eo. His et caeteris istiusmodi, volunt aut Epistolam non esse Pauli, quae ad Philemonem scribitur: aut etiam si Pauli sit, nihil habere quod aedificare nos possit; et a plerisque veteribus repudiatam, dum commendandi tantum scribatur officio, non docendi. At econtrario qui germanae auctoritatis eam esse defendunt, dicunt numquam in toto orbe a cunctis Ecclesiis fuisse susceptam, nisi Pauli apostoli crederetur: et hac lege ne secundam quidem ad Timotheum, et ad Galatas eos debere suscipere, de quibus et ipse humanae imbecillitatis exempla protulerit: Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veconturbant. Inveniri plurima et ad Romanos, et ad caeteras Ecclesias maximeque ad Corinthios remissius et quotidiano pene sermone habent, aut Pauli epistolas non putandas: aut si istae recipiuntur, recipiendam esse et ad Philemonem, ex praejudicio similium receptarum.
Abbreviated transcription (Latin):
abram abrahã diceretur. dĩ iussione
ꝑfectũ ẽ: ut ex sarai sarȩ uocabulũ fieret.
ȩque dĩ imꝑiũ fuit. Et ut ad nouũ instru¬
m̃tũ ueniã: ut si mon petri nom̃ acciꝑet.
& filii zebedei banereem. hoc ẽ filii to¬
p̃ceptũ ẽ Quare autẽ e saulo paulus dic¬
tus sit: nulla scriptura cõmemorat:
Uud acter itaq faciã s forte uere. de
actib apłoꝵ suspiciones affirmans meaᷤᷤ
Legimus in eis quod scs sp̃s antiochiȩ¬

Expanded text:
Abram, Abraham diceretur, Dei jussione Abram, Abraham diceretur, Dei jussione perfectum est : ut ex Sarai, Sarae vocabulum fieret, aeque Dei imperium fuit. Et ut ad novum Instrumentum veniam, ut Simon, Petri nomen acciperet : et filii Zebedaei, BANE REEM  , hoc est, filii toem. Quare autem e Saulo Paulus dictus sit, nulla Scriptura memorat. Audacter itaque faciam, sed forte vere de Actibus Apostolorum suspiciones meas affirmans. Legimus in eis, quod sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. & dño iħu xp̃o. Prepostero ordine
uobis placuit Nã cũ id erebro. õ paula
& eustochiũ peteretis ut facerẽ. & ego
& quȩ uobis ut numero uersuũ. ita sen-¬
su quoq & ordine uidebat᷑ extrema. ut
dissererẽ coegistis. Rem itaq pͥncipii in fine
tẽptabo. & quod alius in exordio statĩ apłi
quereret. quare aut quo tẽpore uel quo no¬
minante. e saulo pauli nom̃ acceꝑit. hoc
ego nẽ facere cõpellor: ne mutũ quidẽ ut dr̃
ante hanc diẽ in ea facere ausus. Neq uͦ pu¬
tandũ ẽ. ut a simpliciorib latinis legitur.
saulũ ante dictũ ẽẽ. & ñ saul: quia &e de
tribu beniamin erat. in qua hoc nom̃ fami¬
liarius habebatur. Siquidẽ & ille saul rex
iudeȩ ꝑsecutor dauid: de tribu beniam in
ẽ. hebrea nomina ad similitudinẽ grecorũ
& romanorũ casuũ declinari: ut sicut pro
ioseph. iosephus. ꝓ iacob. iacobus: ita pro
saul quoq saulus. in nr̃a lingua ae sermo¬
ne dicatur Queritur igitur: cur aut quo

Expanded text:
ro Jesu Christo. Praepostero ordine vobis placuit. Nam cum id crebro, o Paula et Eustochium, peteretis ut facerem; et ego et quae vobis ut numero versuum, ita sensu quoque et ordine videbatur extrema, ut dissererem coegistis. Rem itaque principii in fine tentabo, et quod alius in exordio statim Apostoli quaereret, quare, aut quo tempore, vel quo cognominante, e Saulo Pauli nomen acceperit, hoc ego nunc facere compellor: ne mu quidem, ut dicitur, ante hanc diem in eum facere ausus. Neque vero putandum est, ut a simplicioribus Latinis legitur, Saulum ante dictum esse, et non Saul: quia et de tribu Benjamin erat, in qua hoc nomen familiarius habebatur. Siquidem et ille Saul, rex Judaeae, persecutor David, de tribu Benjamin  mirum est Hebraea nomina ad similitudinem Graecorum et Romanorum casuum declinari, ut sicut pro Joseph, Josephus: pro Jacob, Jacobus: ita pro Saul quoque, Saulus in nostra lingua ac sermone dicatur. Quaeritur igitur, cur, aut quo
Abbreviated transcription (Latin):
effusus is tantũ martirẽ facit. qui ꝑ xp̃i no¬
mine funditur Scribit gͥ ad philemonẽ
romȩ uinctus in carcere: quo tempore n
uidentur ad philipenses. colosense so ephe¬
sios epłȩ eẽ dictate Ad philipenses illa
ex causa. pͥmũ quod cũ solo timotheo
scribit qđ oc in hac epła facit. dehine qđ
um: ipsius epłȩ fine significat. Salutant
uos om̃s scĩ: maxime autẽ qui de cesaris
domo sunt. Acesare missus in carcerẽ:
notior familie eius factus. ꝑ secutoris
domũ. xp̃i fecit eccłãm. Deinde ait
Quidam autẽ ex contentione xp̃m anni¬
tiant ñ sincere: existimantes p̃ssurã se su¬
scitare uinculis meis. Porro & ad colosens¬
ses pͥncipiũ simile. Paulus apłs xp̃i iħu

Expanded text:
effusus is tantum martyrem facit, qui pro Christi nomine funditur. Scribit igitur ad Philemonem Romae vinctus in carcere, quo tempore mihi videntur ad Philippenses, Colossenses, et Ephesios Epistolae esse dictatae. Ad Philippenses illa ex causa: primum quod cum solo Timotheo scribit, quod et in hac Epistola facit. Dehinc quod ium, in ipsius Epistolae fine significat, Salutant vos omnes sancti, maxime autem qui de Caesaris domo sunt. A Caesare missus in carcerem, notior familiae ejus factus, persecutoris domum, Christi fecit Ecclesiam. Deinde ait: Quidam autem ex contentione Christum annuntiant, non sincere existimantes pressuram se suscitare vinculis meis . Porro et ad Colossenses principium simile. Paulus Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
equale pͥncipiũ ẽ: ut grãm eis & pacem
a do patre & a xp̃o dño imp̃cetur Exqu
ostenditur. una filii patrisq ẽẽ natur
Obsecramꝰ ꝓ xp̃o: reconciliamini dõ. Sequit᷑¬
Oras ago dõ meo semꝑ memoriã tui faci-¬
ensin orationib meis. audiens caritatẽ tuã

Expanded text:
aequale principium est, ut gratiam eis et pacem a Deo Patre et Christo Domino imprecetur. Ex quo ostenditur unam Filii Patrisque esse naturam, Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo . Gratias ago Deo meo semper, memoriam tui faciens in orationibus mei
Abbreviated transcription (Latin):
philemonẽ epłam. saltẽ martione auctore
ducant᷑. qui cũ cęt̾as epłas eius uel ñ susce¬
perit. uel quedã in his mutauerit. atq cor¬
rexerit: in hanc solã manus ñ ausus est
mittere. quia illã sua breuitas defendebat
Sed mͥ uident᷑ dũ epłãm simplicitatis argu¬
unt. suã imꝑitiã ꝓdere: ñ intelligentes qͥd
in singulis sermonib uirtutis & sapientiȩ
lateat. Quȩ orantib uobis. & ipso nobis
scõ spũ suggerente quo scripta st̃. suis lo¬
cis explanare conabim᷑. Si autẽ breuitas
habetur contẽftui : contẽnat᷑ abdias. naum
tã mira tã grandia st̃ quȩ ferant᷑. ut nesciã
utrũ breuitatẽ sermonũ in illis ad mirari
debeas. an magnitudinẽ sensuũ. Qđ si
intelligerent hi qui epłam ad philemo.¬
nẽ repudiant. nũquã breuitatẽ despicera
quȩ ꝓ lacimosislegis onerib euangelico de¬
core conscripta ẽ: dũ breuiatũ consũ ma¬
tũq sermonẽ facit dñs suꝑ terrã. Sed iam

Expanded text:
re doceantur. Qui cum caeteras Epistolas ejusdem vel non susceperit, vel quaedam in his mutaverit atque corroserit, in hanc solam manus non est ausus mittere: quia sua illam brevitas defendebat. Sed mihi videntur, dum epistolam simplicitatis arguunt, suam imperitiam prodere, non intelligentes quid in singulis sermonibus virtutis ac sapientiae lateat. Quae, orantibus vobis, et ipso nobis sancto Spiritu suggerente, quo scripta sunt, suis locis explanare conabimur. Si autem brevitas habetur contemptui, contemnatur Abdias, Naum, tam mira et tam grandia sunt quae feruntur, ut nescias utrum brevitatem sermonum in illis admirari debeas, an magnitudinem sensuum. Quod si intelligerent hi, qui Epistolam ad Philemonem repudiant, numquam brevitatem despicerent: quae pro laciniosis Legis oneribus, evangelico decore conscripta est, dum breviatum consummatumque sermonem facit Dominus super terram. Sed jam
Abbreviated transcription (Latin):
Ui nolunt int̾ epłas pau¬
li eã recipere quȩ ad phi¬
lemonẽ scribitur. aiunt
becillitas unũ tenorẽ scĩ sp̃s ferre potuis¬
set. neq huius corpusculi necessitates sub
nere p̾ndiũ. cibũ capere. esurire. saciari.
indigesta digerere. ex hausta cõplere.
replicant. ut affirment fuisse aliquod
tẽpus in quo paulus dicere ñ auderet.
illud. an exꝑim̃tũ queritis eius qui in
de apud carpũ. ueniens tecũ affer. &
illud ad galatas. utinã excidant᷑ qui uos
conturbant. & in hac ipsa epła. simul
sepius scriptũ ferat᷑ factũ ẽ uerbum
dni ad iezechiel. siue ad quẽlibet aliũ
ꝓpħarũ. quia post expletũ uaticiniũ
rursũ in semet reũtens homo. cõmuniᷤ
fieret ex ꝓpħa: & excepto dño nr̃o iħu¬

Expanded text:
ui nolunt inter Epistolas Pauli eam recipere quae ad Philemonem scribitur, aiunt,becillitas unum tenorem sancti Spiritus ferre potuisset: nec hujus corpusculi necessitates  Alnere prandium, cibum capere, esurire, saturari, ingesta digerere, exhausta complere; e  Al. coacta replicant: ut affirment fuisse aliquod tempus in quo Paulus dicere non auderet: illud: An experimentum quaeritis ejus qui in de apud Carpum, veniens tecum affer . Et illud ad Galatas: Utinam et excidantur qui vos conturbant . Et in hac ipsa Epistola: Simul saepius scriptum feratur: Factum est verbum Domini ad Ezechiel , sive ad quemlibet alium prophetarum: quia post expletum vaticinium, rursum in semet revertens, homo communis fieret e propheta; et excepto Domino
Abbreviated transcription (Latin):
centib nec audientib ꝓst̃ Quid enĩ mͥ
ꝓdest scire quot annos uixerit matussalã.
quoto etatis suȩ anno salomon sortituᷤᷤ
sit coniugẽ. ne forsitan roboam undeci¬
mo ȩtatis illiꝰ anno natus ẽẽ credat᷑. ot
multa istiꝰmodi quȩ aut difficile ẽ in ue¬
nire ꝓpt̃ libroꝵ uarietatẽ. & dũ paula¬
tim de inemĩdatis in em̃data scribunt᷑.
er rores molitos. aut etiã si inuenerimꝰ
magno stucdio & labore nichil ꝓfutura
cognouimꝰ . Frequent̃ accidit. ut habeamꝰ
pugnas legis ñ ob desideriũ ueritatis sed
obiac tantiã głȩ dũ apud eos qui audi¬
unt docti uolumꝰ estimari. aut certe
ex hoc rumusculo turpia sec tamur lu¬
era Quid enĩ ꝑdest spumantib labiis .a
latratu garrire canũ. cũ simplex & moderata
responsio. aut possit te placare si uera ẽ: aut
hereseos ot in epła ad eorinthios ponit᷑. opo¬
tet enĩ & hereses in uobis eẽ. ut ꝓbati quiq

Expanded text:
centibus, nec audientibus prosunt. Quid enim mihi centibus, nec audientibus prosunt. Quid enim mihi prodest scire quot annos vixerit Mathusalem, quoto aetatis suae anno Salomon sortitus sit conjugem, ne forsitan Roboam undecimo aetatis illius anno natus esse credatur? et multa istiusmodi, quae aut difficile est invenire propter librorum varietatem, et dum paulatim de inemendatis inemendata scribuntur errores inolitos: aut etiam si inveniremus magno studio et labore, nihil profutura cognovimus. Frequenter accidit ut habeamus pugnas Legis, non ob desiderium veritatis; sed ob jactantiam gloriae, dum apud eos qui audiunt, docti volumus aestimari: aut certe ex hoc rumusculo turpia sectamur lucra: Quid enim prodest spumantibus labiis, et latratu garrire canum: cum simplex et moderata responsio aut possit te placare si vera est, aut haereseos, et in Epistola ad Corinthios ponitur: Oportet enim et haereses in nobis esse, ut probati quique
Abbreviated transcription (Latin):
miscdiam & dilectionẽ di quęrere:¬
numeris disputare. Satis forsitan de hȩ¬
breorũ suꝑcilio  plusquã necesse fuerit
dixerimꝰ s occasio nobis cdata ẽ. de genea¬
logiis & contentione ae rixis. quȩ ex lege
ueniunt disserendi. Bialectici. quoꝵ aris¬
totiles pͥnceps ẽ. solent argum̃tationũ
retia tendere. & uagã rethoricȩ liberta
tẽ in sillogismorũ spineta concludere
Hi gͦ qui in eo totos dies & noc tes terunt.
ut uel int̾rogent uel respondeant. uel
dent ꝓpositionẽ. uel accipiant. assumant.
confirmant. atq concludant. quosdã
contentiosos uocant: qui ut libet ñ ratiõe.
s stomacho disputant litigantũ. Si gͥ hoc
debet facere xp̃ianus. nͥ om̃ino fugere
contentionẽ: Rixȩ quoq legales penituᷤ
respuendȩ st̃: & iudeoꝵ stultitiȩ relin¬
quendȩ: St̃ enĩ in utiles & uanȩ. quȩ tan¬
tũ spẽm scientiȩ habent. ceterũ nec di¬

Expanded text:
misericordiam, et dilectionem Dei quaereremisericordiam, et dilectionem Dei quaererenumeris disputare. Satis forsitan de Hebraeorum supercilio et plusquam necesse fuerit dixerimus: sed occasio nobis data est, de genealogiis et contentione et rixis, quae ex Lege veniunt, disserendi. Dialectici, quorum Aristoteles princeps est, solent argumentationum retia tendere, et vagam rhetoricae libertatem 736 in syllogismorum spineta concludere. Hi ergo qui in eo totos dies et noctes terunt, ut vel interrogent, vel respondeant, vel dent propositionem, vel accipiant, assumant, confirment, atque concludant, quosdam contentiosos vocant, qui ut libet, non ratione, sed stomacho disputent litigantium. Si igiturdebet facere Christianus nisi omnino fugere contentionem? Rixae quoque legales penitus respuendae sunt, et Judaeorum stultitiae relinquendae. Sunt enim inutiles et vanae, quae tantum speciem scientiae habent: caeterum nec di
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑciliũ iudȩoꝵ. solutis labuᷤᷤ. & obtorta
lingua. &e stridente saliua. &e rausa fau¬
ce gaudentiũ. Est illis & alia occasio su
noĩa & origines de lingua nr̃a haben
a parua ȩtate uernacula sui sermoniꝰ
robabel om̃iũ generationes. ita memo¬
riter uelocit̃q ꝑcurrt̃: ut eos suũ pu¬
tes referre nom̃. Hoc nos qui aut alias
litteras didicimꝰ. aut certe sero credi¬
dimus in xp̃m: aut etiã si infantes sumꝰ
ȩccłȩ mancipati. magis scripturarũ sen
supputatione annoꝵ & iu nepotib ab.
nepotib auis. ꝓ auis. a tauis doctiores.
Audiui ego quęcła de hebreis qui se
romȩ in xp̃o credidisse simulabat: de
qđ uidelicet a salomone usq ad ioseph
nec numero sibi. nec uocabuloꝵ equa¬
litate consentiant. Qui cũ corda simpli¬
ciũ ꝑũtisset: quasi ex aditis & oraculo
deferebat quasdã ut sibi uidebat̾ solu¬
tiones. cũ magis debuerit iustitiã ot

Expanded text:
supercilium Judaeorum; solutis labiis, et obtorta supercilium Judaeorum; solutis labiis, et obtorta lingua, et stridente saliva, et rasa fauce gaudentium. Est et illis alia occasio supnomina et origines de lingua nostra habentia parva aetate, vernacula sui sermonis robabel, omnium generationes ita memoriter velociterque percurrunt, ut eos suum, putes referre nomen. Hoc nos qui aut alias litteras didicimus, aut certe sero credidimus in Christum, aut etiam si infantes sumus Ecclesiae mancipati, magis Scripturarum senssupputatione annorum, et in nepotibus et abnepotibus, avis, proavis, et atavis, doctiores. Audivi ego quemdam de Hebraeis, qui se Romae in Christum credidisse simulabat, de quod videlicet a Salomone usque ad Joseph, nec numero sibi, nec vocabulorum aequalitate consentiant: qui cum corda simplicium pervertisset quasi ex adytis et oraculo deferebat quasdam, ut sibi videbatur, solutiones, cum magis debuerit justitiam et
Abbreviated transcription (Latin):
nos oe greci. unã tantũ litterã .s. habemꝰ. illi¬
terã &x ꝓnuntiat᷑ oe scribit. Sigͥa nobis hȩc
nominũ o linguȩ ĩ aucomatã ut uidelicet¬
& barbara ñ ita fuerint exp̃ssa ut expͥmunt᷑
ab hebreis. solent cachinnũ attollere. & ui¬
rare sepenitus nescire quod dicimꝰ. Unde
a nobis curȩ fuit om̃s ueteres legis libros qͦs
uir doctus adamantius in ex apla digesserat.
de cesariensi biblioteca descriptos. ex ipsis au¬
tenticis em̃dare. in quib & ipsa hebrea ꝓpͥis
st̃ caracterib ũba descripta. & grecis litteris
tramite exp̃ssa uicino. Aquila etiã. simma
hebreos uersib cõpositi st̃. tres alias editiones
additas habent:. quã qͥntã & sextã & septi¬
mã trans lationẽ uocant. auctoritatẽ sine
nominib int̾pretũ consecutas. Hȩc im¬
mortale illud ingeniũ suo nobis labo¬
re donauit: ut ñ magnoꝑe ꝑtimescamꝰ

Expanded text:
nos et Graeci unam tantum litteram, S, habemus, illinos et Graeci unam tantum litteram, S, habemus, illiteram et pronuntiatur et scribitur. Si igitur a nobis haec nominum et linguae idiomata, ut videlicet barbara, non ita fuerint expressa, ut exprimuntur, ab Hebraeis, solent cachinnum attollere, et jurare se penitus nescire quod dicimus. Unde et nobis curae fuit omnes veteris Legis libros, quos vir doctus Adamantius in Hexapla digesserat, de Caesariensi bibliotheca descriptos, ex ipsis authenticis emendare, in quibus et ipsa Hebraea propriis sunt characteribus verba descripta; et Graecis litteris tramite expressa vicino. Aquila etiam et SymmHebraeos versu compositi sunt, tres alias editiones additas habent: quam quintam, et sextam, et septimam translationem vocant: auctoritatem sine nominibus interpretum consecutas. Haec immortale illud ingenium suo nobis labore donavit, ut non magnopere pertimescamus
Abbreviated transcription (Latin):
nes ur̃ȩ. stultȩ ũ ert̃ questiones. Qd autẽ
ait genealogias. & contentiones & rixas.
quȩ ueniunt ex lege deuita: ꝓprie pulsat
iudȩos qͥ in eo se iactant. & putant legis ha¬
bere notitiã. si noĩa teneant singulorũ
Quȩ quia barbara st̃ or ethimologias eoꝵ
& breuitate sillabȩ. uel breuia ꝓducentes. uel
ꝓducta breuiantes solent irridere nosim¬
peritiȩ: maxime in aspirationib & quib dã
cũ rasura gulȩ litteris ꝓferendis. Hoc autẽ
euenit: quod lxx. int̾pretes ꝑ quos in grecd̃
sermonẽ lex diuina translata ẽ. specialit᷑
ħẽt̃. litterã. & am̃. & cȩtera istiusmodi. quia
cũ duplici aspiratione ingrecã linguã tranꝰ¬
ferre ñ poterant. aliis litt̾is additis exp̃sse¬
rt̃. ũbi causa. ut raħel. rachel dicerent. o¬
ineiro. herico & ebron. chebroñ. o seor̃.
seg̃or. In aliis uͦ. eos conatus iste defecit. Nã

Expanded text:
nes nostrae stultae non erunt quaestiones. Quod autem nes nostrae stultae non erunt quaestiones. Quod autem ait: Genealogias et contentiones et rixas, quae veniunt ex Lege, devita, proprie pulsat Judaeos, qui in eo se jactant et putant Legis habere notitiam, si nomina teneant singulorum: quae quia barbara sunt, et etymologias eoruet brevitate syllabae, vel brevia producentes, vel producta breviantes, solent irridere nos imperitiae, maxime in aspirationibus et quibusdam cum rasura gulae litteris proferendis. Hoc autem evenit quod LXX interpretes, per quos in Graecum sermonem Lex divina translata est, specialiter HETH litteram et AIN, et caeteras istiusmodi quia cum duplici aspiratione in Graecam linguam transferre non poterant aliis litteris additis expresserunt. Verbi causa, ut RaJeriho, Jericho, et Hebron, Chebron, et Seor, Segor. In aliis vero eos conatus iste defecit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Stultas autẽ questiones oe genealogias
co contentiones & pugnas quȩ ueniunt ex
lege deuita. S t̃ quippe in utiles & uanȩ
quia multiplices & diũsȩ st̃ questiones.
Ropt̃ea salomon de his qui quererent dm̃
st̃ querentiũ ñ tis recte dm̃ Iudȩi praue
quert̃ diñ. speran Otes se eũ inuenire pos¬
se sine xp̃o Heretici uano sermonũ strepi¬
tu concrepantes. quert̃ quẽ inuenire ñ pos¬
st̃ shilosophi quoq & barbari de do uaria
sentientes quesiert̃ dm̃: s quia ñ recte que¬
siert̃. fuert̃ eoꝵ fatuȩ quęstiones putantiũ
dĩ humanis sensibus posse cõp̃hendi Ab
magis cohortat᷑ & ꝓuocat. p̃ceptorũ ñnescuiᷤ
saluatoris in quib: ait Querite or inuenietiꝰ
pulsate &e aꝑiet̾ uobis. petite & dabit̾ uobis
accipiet: o qui pulsat aꝑiet᷑ ei. Modo ñ sit
corpus nr̃m subditũ peccatis. & ingrediet᷑
in nos sapientia: exerceantur sensus. in enꝰ
cotidie diuina lectione pascat᷑. & questio¬

Expanded text:
Stultas autem quaestiones, et genealogias, et contentiones, et pugnas quae veniunt ex Lege, devita: Sunt quippe inutiles et vanae. Quia multiplices et diversae sunt quaestiones, propterea Salomon de his qui quaerunt Deum, sunt quaerentium non recte Deum. Judaei prave quaerunt Deum, sperantes se eum invenire posse sine Christo. Haeretici, vano sermonum strepitu concrepantes, quaerunt quem invenire non possunt. Philosophi quoque et barbari de Deo varia sentientes, quaesierunt Deum. Sed quia non recte quaesierunt, fuerunt eorum fatuae quaestiones, putantium Deum humanis sensibus posse comprehendi. Ab magis cohortatur et provocat, praeceptorum non nescius Salvatoris, in quibus ait: Quaerite et invenietis, pulsate et aperietuaccipiet, et qui pulsat aperietur ei ; modo non sit corpus nostrum subditum peccatis, et ingredietur in nos sapientia. Exerceatur sensus, mens quotidie divina lectione pascatur: et quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
dant cȩt̃i confirmare Non solũ autẽ
hoc. s o hoc. cũ cȩt̾̃is his qui uoluerint
creddere corefienandũ ẽ. Qua ꝓpt̃ ait ox
de his uolo te confirmare. Qui autẽ ista
uera eẽ crediderint: necesse ẽ ut curã
ut maiorẽ fidẽ faceret. ñ dixit. qui cre-¬
dunt hominib s qui credt̃ do. Necesse
ẽ enĩ ut curã bonoꝵ oꝑum habeant: quȩ
adimpleta os om̃i studio ꝑpetrata. bona st̃.

Expanded text:
dant caeteri, confirmare. Non solum autem dant caeteri, confirmare. Non solum autem hoc, sed et hoc cum caeteris his qui voluerint credere, confirmandum est: quapropter ait, et de his volo te confirmare. Qui autem ista vera esse crediderint, necesse est ut curam ut majorem fidem faceret, non dixit, qui credunt hominibus, sed qui credunt Deo. Necesse est enim ut curam bonorum operum habeant, quae adimpleta et omni stu
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris nr̃i dĩ. ñ alterius quã dĩ
patris ꝑlauachrũ regenerationis & renoua¬
tionis sp̃s scĩ quẽ effudit suꝑ nos habun
dant̃ ꝑ iħm xp̃m saluatorẽ nr̃m:. iustifi¬
cauit nos in uitã ȩt̃nã. Salus credentiũ:
misteriũ trinitatis ẽ. Alii hunc locũ ita
intelligunt. ut ñ de paulo & apłis sed sub
apłoꝵ ꝑsona de aliis dictũ putent: ut qͦmͦ
sub ꝑsona sua oe apollo &e cephȩ de dissen¬
sione oe scismate quod arguebat in cho¬
rintus ẽ locutus: ita etiã in p̃senti loco
se & apłos nominans. om̃s qui in xp̃o ere¬
diderant. quales fuerint ante regenera¬
sine xp̃o uicus om̃ib seruisse memorarit.
Hoc qđ ait fidelis sermo. ad suꝑiora iun¬
gendũ ẽ. in quib p̃miserat. ut iustificati
ipsiꝰ grã heredes efficiam̾ scdm spem uitȩ
et̃nȩ Dignꝰ enĩ fide suꝑ hereditate di sermo¬
ñ dubiũ ñ tim̃tẽ & ipsũ credere. & ut cre¬

Expanded text:
Salvatoris nostri Dei, non alterius quam Dei Salvatoris nostri Dei, non alterius quam Dei Patris, per lavacrum regenerationis, et renovatiom Salvatorem nostrum, justificavit nos in vitam aeternam. Salus credentium, mysterium Trinitatis est. Alii hunc locum ita intelligunt, ut non de Paulo et apostolis, sed sub apostolorum persona, de aliis dictum putent: ut quomodo sub persona sua, et Apollo, et Cephae de dissensione et schismate, quod arguebat in Corinthiis 733 est locutus: ita etiam in praesenti loco, se et apostolos nominans, omnes qui in Christo crediderant, quales fuerint ante regenerasine Christo vitiis omnibus servisse memorarit. Hoc quod ait, fidelis sermo, ad superiora jungendum est, in quibus praemiserat, ut justificati ipsius gratia, haeredes efficiamur secundum spem vitae aeternae. Dignus enim fide super haereditate Dei sermonon dubium, non timentem, et ipsum credere, et ut cre
Abbreviated transcription (Latin):
seruabat. cũ in tantũ odii contra salua¬
torẽ instigatus exarserat. ut litteras a sa¬
cerdotib acciꝑet. ꝑgens dlamascũ ad eos
qui in xp̃m crediderant uinciendos:
Aut ullas poterat habere uirtutessine
uirtute dĩ & xp̃i iħu: Aut estuantẽ
fłamã restinguere uoluptatũ. cũ ñ eẽt
tẽplũ dĩ Quȩ autẽ maior potest ẽẽ ma¬
litia & inuidia. quã contͣ absentes epłaᷤ
sumere. & ubiq xp̃i uastare discipłos.
nolle ipsũ saluũ fieri. ot cȩt̃is qui salui
ẽẽ poterant inuidere. odisse xp̃ianos. &
consequent̃ ab om̃ib odiũ ꝓmereri: Quiᷤ
autẽ maior error & in obedientiȩ uecor¬
cha. quã postquã aspirauit dies & p̃terie¬
rant umbrȩ. legẽ ab olitã uelle seruare.
& dicere. ne attrec taueris. ne tetigeris.
ne gustaueris & apparente solido & uiri
Diligentius attendamꝰ & inueniemꝰ
in p̃senti capitulo manifestissimã tri¬
nitatẽ Benignitas quippe atq clem̃tia

Expanded text:
servabat? cum in tantum odii contra Salvaservabat? cum in tantum odii contra Salvatorem instigatus exarserit, ut litteras a sacerdotibus acciperet, pergens Damascum ad eos qui in Christum crediderant vinciendos? Aut ullas poterat habere virtutes sine virtute Dei Christi Jesu, aut aestuantem flammam restinguere voluptatum, cum non esset templum Dei? Quae autem major potest esse malitia et invidia, quam contra absentes epistolas sumere, et ubique Christi vastare discipulos; nolle ipsum salvum fieri: et caeteris qui salvi esse poterant, invidere: odisse Christianos et consequenter ab omnibus odium promereri? Quis autem major error, et in obedientia, et vecordia, quam postquam respiravit dies, et praeterierunt umbrae, Legem abolitam velle servare, et dicere: Ne attrectaveris, ne contigeris, ne gustaveris, et apparente solido cibo et Diligentius attendamus, et inveniemus in praesenti capitulo manifestissimam Trinitatem. Benignitas quippe atque clementia
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e consecuti. spem uite in ꝑpetuũ possi¬
derent Et certe legimꝰ eũ scđm iustitiã
quȩ in lege ẽ sine quęrela fuisse. circũci¬
sũ octaua die. hebreũ ex hebreis. scđ̾m
legẽ phariseũ. de tribu beniamin: eru-¬
ditũ ad pedes gamaliel. & ab infantia sacriˢᷤ
litteris institutũ Ad qđ respondetur iu
deos qui ante aduentũ saluatoris & passio
nẽ & resurrectionẽ eius in lege uersati
sunt. lieet ñ plenã at tam̃ aliqua ex par¬
te habuisse iustitiã. sic̃ simeon quoq &
anna ꝓphetes in tẽplo di seruiens ẽ reꝑta
Postquã uͦ popłs conclamauit crucifige
eũ ñ habemꝰ regẽ nͥ cesarẽ. & sanguis eiꝰ
suꝑ nos &e suꝑ filios nr̃o &x ablatũ ẽ ab eis
regnũ dĩ & traditũ ẽ genti facienti fructũ
.eius ex eo tẽpore qui in xp̃m ñ credidit
fuit stultus errabundus. incredulus &
lũ dĩ s ñ scdm scientiã: & ꝑsequebatur
ȩccłam. & lapidantiũ stephanũ uestim̃ta

Expanded text:
gratiae consecuti, spem vitae in perpetuum possiderent. Et certe legimus eum secundum justitiam quae in Lege est sine querela fuisse circumcisum octava die : Hebraeum ex Hebraeis, secundum Legem Pharisaeum, de tribu Benjamin, eruditum ad pedes Gamalielis, et ab infantia sacris Litteris institutum . Ad quod respondetur, 732 Judaeos qui ante adventum Salvatoris et passionem ejus, et resurrectionem in Lege versati sunt, licet non plenam, attamen aliqua ex parte habuisse justitiam: sicut Simeon quoque et Anna prophetissa in templo Dei serviens est reperta. Postquam vero populus conclamavit, Crucifigeeum; non habemus regem nisi Caesarem : et: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros , et ablatum est ab eis regnum Dei, et traditum genti facienti fructus ejus: ex eo tempore qui in Christum non credidit, fuit stultus, errabundus, incredulus, elum Dei, sed non secundum scientiam; et persequebatur Ecclesiam: et lapidantium Stephanum vestimenta
Abbreviated transcription (Latin):
sccłm suã miscdiam tai saluauit nos ꝑla
uacrũ regenerationis. o renouationis sp̃s
des efficiam̾ sedin spem uitȩ ȩt̃nȩ Querat
aliquis. quomͦ paulus fuerit stultus. incre¬
dulus. errans &e seruiens uarus desideriis
ot uoluptatib in malicia & in inuicda. odio¬
sus ot ꝓdiens. antequã saluatoris nr̃i boni¬
setundȩ eũ saluũ facerat: ñ ex iustitiȩ oꝑi¬
bus quȩ fecerat sed ex miscdia sua. effuso

Expanded text:
um misericordiam suam salvavit nos, per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus des efficiamur secundum spem vitae aeternae. Quaerat aliquis quomodo Paulus fuerit stultus, incredulus, errans, et serviens variis desideriis et voluptatibus in malitia, et in invidia, odiosus, et odiens, antequam Salvatoris nostri boninerationis eum salvum faceret: non ex justitiae operibus quae fec
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃i castitate. Om̃is autẽ castitas in car
ne inpulchritudinẽ uultus herentespen
ne ad simulatossermones mens pͥus dura
marcescat. Caueant gͦ ut diximꝰ tã iuue¬
nes quã senes. tã adolescentulȩ quã uetulȩ.
& om̃i diligentia custodiant corsuũ. ne
ꝑsanitatẽ dilectionis morbus dilectionis¬
caritatis introeat. & ꝑamorẽ sc̃m fiat ñ
scã dilectio quȩ illosꝑtrahat ad gehennã
Qui sanꝰ ẽ infide. qui sanꝰ ẽ incaritate.
sanus quoq sit in patientia. quȩ maxime
habuisse quȩ supͣ enumerauimꝰ. nͥ om̃s di¬
uitiȩ & mercimonia quib onusta nauis
ẽ in tẽpestate seruent᷑. & ꝑflantib hinc
inde uentis absq naufragio ea quȩ bene
parata st̃ liberent᷑ Qui enĩ ꝑseuerat usq
infinẽ hic saluus erit.
Anussimilit̃ in habitu scõ ñ incentrices.
ñ uino multo seruientes. bene docentes ut
ad castitatẽ erudiant adolescentulas. ut

Expanded text:
in omni castitate . Omnis autem castitas in carnin omni castitate . Omnis autem castitas in carnne in pulchritudine vultus feminae haerentes penne ad simulatos sermones mens prius dura marcescat. Caveant ergo, ut diximus, tam juvenes quam senes, tam adolescentulae quam vetulae, et omni diligentia custodiant cor suum: ne per sanitatem dilectionis, morbus charitatis introeat, et per amorem sanctum, fiat non sancta dilectio, quae illos pertrahat ad gehennam. Qui sanus est in fide, qui sanus in charitate, sanus quoque sit in patientia: et patientiahabuisse quae supra enumeravimus, nisi omnes divitiae et mercimonia, quibus onusta navis est, in tempestate serventur, et perflantibus hinc inde ventis, absque naufragio ea, quae bene parta sunt, liberentur. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Anus similiter in habitu sancto, non incentrices, non vino multo servientes; bene docentes, ut ad castitatem erudiant adolescentulas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
axp̃o iħu: Si intellecta ẽ a nobis sanitasca¬
ltatis. de scripturis aliqđ sumamnꝰ exemplũ
oꝵ qui in infirmitate st̃ caritatis. Ait sal¬
utor de extremis tẽporib quia cũ multi¬
plicata fuerit iniqͥtas. refrigescet caritas inul¬
torũ. Calida quippe ẽ caritas multorũ in
hisqui feruent spũ. frigens autẽ & glacialiꝰ
& gelida in his qui flatus a qͥlonis durissi moᷤ
susceꝑere Abaquilone enĩ ex ardescent mala
suꝑ om̃s in habitantes terrã. De hoc frigore.
caritatis & a mon in sorore sua thamar obri¬
guerat. Tim̃dũ gͦ. neforte o nos hac infir¬
mitate caritatis aliquando suꝑemus. Non¬
nũquã enĩ euenit ut pͥmũ a nobis in uir¬
ginẽ siue in quãlibet feminã sit sc̃a dilec¬
tio: & cũ mollita mens fuerit in affectus.
paulatĩ sanitas caritatis languore palles¬
cat & infirmari incipiat. ut ad extremã
mortẽ diligentẽ ferat. Unde & apłscaute
&e prudent᷑ timotheo p̃cepit. ut exhortet᷑ adolescentulas.

Expanded text:
to Jesu? Si intellecta est a nobis sanitas charitatis, de Scripturis aliquod sumamus exemplum, eorum qui in infirmitate sunt charitatis. Ait Salvator de extremis temporibus: Quia cum multiplicata fuerit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Calida quippe est charitas in his qui fervent in spiritu: frigens autem et glacialis et gelida in his qui flatus Aquilonis durissimos suscepere. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes inhabitantes terram . De hoc frigore charitatis et Ammon in sorore sua Thamar obriguerat . Timendum ergo ne forte et nos hac infirmitate charitatis aliquando superemur. Nonnumquam enim evenit, ut primum a nobis in virginem, sive in quamlibet feminam sit sancta dilectio: et cum mollita mens fuerit in affectus, paulatim sanitas charitatis languore pallescat, et infirmari incipiat, et ad extremam mortem diligentem ferat. Unde et Apostolus caute et prudenter Timotheo praecipit, ut exhortetur adolescentulas
Abbreviated transcription (Latin):
beamꝰ pacẽ. & quantũ in nobis ẽ cũ om̃ĩb
hominib pacati simꝰ ñ solũ cũ modestis
sed etiã cũ rixosis. quia nulla uirtus ẽ fer¬
re mansuetos. locũq demus irȩ. omẽm os¬
tendentes mansuetu dinẽ ad om̃s homines.
ñ quo uanȩ głȩ desiderio nos ẽẽ mansue¬
tos om̃ib hominib ostendere debeamꝰ.
s dũ om̃s ferimꝰ et iniuriȩ uicẽ ñ repen¬
dimus: ipsa oꝑa notiora uniũsis fiant
Potest aliquis obiactantiã & opinionẽ uulgi
aurãq popłarẽ. simulare quo apud quosdã
mansuetudinẽ & fingere bonitatẽ. s ubi ñ ẽ
uera & genuina & solida mansuetudo. nescio
an eũ ẽẽ mansuetũ possit om̃ib ꝑsuaderi
uimꝰ enĩ aliquando & nos stulti. in obe¬
dientes errantes. seruientes. desideriis &t uo¬
luptatib uariis. in malicia & in inuidia
agentes. odiosi. odientes alterutrũ. Cũ autẽ
bonitas e humanitas inluxit saluatoris

Expanded text:
 pacem: et quantum in nobis est cum omnibus hominibus pacati simus: non solum cum modestis, sed etiam cum rixosis; quia nulla virtus est ferre mansuetos: locumque demus irae, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines: non quod vanae gloriae desiderio nos esse mansuetos omnibus hominibus ostendere debeamus: sed dum omnes ferimus, et injuriae vicem non rependimus, ipsa opera notiora universis fiant. Potest aliquis ob jactantiam et opinionem vulgi auramque popularem simulare apud quosdam mansuetudinem, et fingere bonitatem. Sed ubi non est vera et genuina et solida mansuetudo, nescio an eum esse mansuetum possit omnibus persuaderi. Fuimus enim aliquando et nos stulti, inobedientes, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et in invidia agentes, odiosi, ignitas et humanitas inluxit saluatoris
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati. Om̃a sustinet. om̃a sperat. om̃a cre¬
dt. om̃a p̃stolat᷑. Et quia caritas nũquã exci-¬
nit. qui in caritatis ẽ sanitate nũquã & ipse
crruit: siquidẽ nec tribulatio eũ nec angu¬
tia nec fanies nec ꝑsecutio. nec nuditas. nec
piculũ. nec gladius. seꝑare poterit a sanitate
ũ diuidere qui sanitatis possidet caritatẽ
ũ nec mors. nec uita. nec angłi. nec pͥncipatꝰ.
ice p̾̃sentia. neq futura. nec fortitudo. nec al

Expanded text:
t, omnia sperat, omnia praestolatur . Et quia charitas numquam excidit, qui in charitatis est sanitate, numquam et ipse corruit. Siquidem nec tribulatio eum, nec angustia, nec fames, nec persecutio, nec nuditas, nec periculum, nec gladius separare poterit a sanitate eum dividere, qui sanitatis possidet charitatem: cum nec mors, nec vita, nec angeli, nec principatus, nec praesentia, nec futura
Abbreviated transcription (Latin):
dicente apło insta oportune importune.
argue obsecra increpa. consolare: ot ibi qͥdẽ
increpatio ante assumitur. & postea conso¬
latione seueritas tẽperatur: hic uͦ ante
uult discipulos consolari. & si ñ ꝓfecerint
consolando. tc̃ corripi: &e corripi cũ om̃i
imꝑio. Sic enĩ intelligo hoc qđ dictũ ẽ. in¬
crepa cũ om̃i imꝑio: ut specialit̃ ad incre¬
pationẽ & ñ ad duo suꝑiora in cõmunere¬
feratur. Neq enĩ conuenit dicere. consola¬
re cũ om̃i imꝑio. & loquere cũ om̃i imꝑio
s tantũm increpa cũ om̃i imꝑion emo
te contẽnat: Estimet aliquis hoc ipsum nc̃

Expanded text:
dicente Apostolo: Insta opportune, importune, dicente Apostolo: Insta opportune, importune, argue, increpa, consolare . Et ibi quidem increpatio ante assumitur, et postea consolatione severitas temperatur. Hic vero ante vult discipulos consolari, et si non profecerint consolando, tunc corripi, et corripi cum omni imperio. Sic enim intelligo hoc quod dictum est: Increpa cum omni imperio, ut specialiter ad increpationem, et non ad duo superiora in commune referatur. Neque enim convenit dicere, consolare cum omni imperio, et loquere cum omni imperio, sed tantummodo, increpa cum omni imperio. Nemo te contemnat. Existime
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ egregiũ ẽ . ot p̃cipuũ. extra om̃a ẽ
&r suꝑ om̃a Hec loquere &e exhortare: oe
increpa cũ om̃i imꝑio. Tria posuit. lo¬
quere & exortare. increpa. Et quidẽ in
eo qđ ait loquere. ad doctrinã uidetur
eẽ referendũ. quod uͦ intulit exhortare.
id ẽ ñaparanceĩ aliud quiddã in greco
significat quã in latino:⁊laparancis. qͥppe
magis consolationẽ quã exhortationẽ
sonat. Hoc uͦ &r suꝑius de adolescentib
ẽ locutus. uuenes similiter consolare pu¬
dicos eẽ in om̃ib de quo nos suo loco ita
mus ꝓ xp̃o reconciliamini dõ: & se ipsũ
himiliat ot subicit. ut lucrifaciat quẽ
consolatur. Quod uͦ t̃ciũ ẽ. increpa: con¬
solationi mͥ uidet᷑ ẽẽ contͥriũ ut quicũq conso¬
lationẽ contẽpserit: increpatione sit dignus &
mereatur audire. Obliti estis consolationis. que
uobis ut filiis loquit᷑ Ad timotheũ quoq al¬
terã consolationẽ. &x increpationẽ alterã legimꝰ

Expanded text:
regium est et praecipuum, extra omnia est, et super omnia. Haec loquere et exhortare, et increpa cum omni imperio. Tria posuit, loquere, exhortare, et increpa. Et quidem in eo quod ait, loquere, ad doctrinam videtur esse referendum. Quod vero intulit, exhortare, id est, παρακάλει, aliud quoddam in Graeco significat quam in Latino: παράκλησις quippe magis consolationem quam exhortationem sonat. Hoc verbum et superius de adolescentibus est locutus: Juvenes similiter consolare, pudicos esse in omnibus. De quo nos in suo loco ita mus pro Christo, reconciliamini Deo , et seipsum humiliat et subjicit, ut lucrifaciat quem consolatur. Quod vero tertium est, increpa, consolationi mihi videtur esse contrarium, ut quicumque consolationem contempserit, increpatione sit dignus, et mereatur audire: Obliti estis consolationis, quae vobis ut filiis loquitur. Ad Timotheum quoque alteram consolationem, et increpationem alteram legimus,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta constituit scilicet ut parti ȩccłȩ.
m̃brisq corporis xp̃i Et quomͦ suꝑiussenes.
anus ad olescentulas. iuuenes quid titus
erudire deberet edocuit. Ita nc̃ seruis ap¬
ta p̾cepta constituit. pͥmũ ut subditi sint
dñis suis in om̃ib in his autẽ om̃ib quȩ ñ
st̃ contraria dõ. ut si dñs ea iubet quȩ ñ st̃
adũsa seripturis sc̃ĩs. subiciat᷑ seruus
dño. sin uͦ contraria p̃cipit. magis obediat
sp̃s quã corporis dño. Niligenter attendi¬
te quomꝰ congrua ꝑsonis p̃cepta decernat
Serui inquit dñis suis subditi sint in
filii obedite parentib Filios quippe de¬
cet parentib obedire: seruos uero impe¬
ranti dño eẽ subiectos. Nec illud putemꝰ
ẽẽ contrariũ: quod in alia epła mulierib
ait. subiectȩ sint uiris. &. in hac subiectaᷤᷤ
uiris suis asserit uxores: quasi eodem
ũbo & in seruis& in uxorib usussit Quo¬

Expanded text:
praecepta constituit, scilicet ut parti Ecclesiae praecepta constituit, scilicet ut parti Ecclesiae membrisque corporis Christi. Et quomodo superius senes, anus, adolescentulas, juvenes, quid Titus erudire deberet edocuit: ita nunc servis apta praecepta constituit. Primum ut subditi sint dominis suis in omnibus. In his autem omnibus, quae non sunt contraria Deo: ut si dominus ea jubet quae non sunt adversa Scripturis sanctis, subjiciatur servus domino. Sin vero contraria praecipit, magis obediat spiritus, quam corporis domino. Diligenter attendite quomodo congrua personis praecepta decernat. Servi, inquit, dominis suis subditi sint in Filii, obedite parentibus . Filios quippe decet parentibus obedire: servos vero imperanti domino esse subjectos. Nec illud putemus 722 esse contrarium, quod in alia Epistola: Mulieres, ait, subjectae sint viris , et in hac subjectas viris suis asseruit uxores, quasi eodem verbo et in servis, et in uxoribus usus sit. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
reuera usq hodie uidemus ñ nullos in
ȩccłiis. quãquã hȩc rara uiis sit. tantȩ gra¬
uitatis continentiȩq eẽ. ut etiam/ ab ad¬
uersariis habeant testimoniũ & dicã
est enim tam immoderatȩ impuden¬
tiȩ ut solis radios possit accusare tenedeo¬
sosae clarũ lum̃ caligine noctis offin.¬
dere. Unde & apls hȩc eadem p̃cauens
tor ẽ frm̃ nr̃orũ ut iohannes euangel ista
p̃dicat. qui cũ nichil habuerit mali quod
nobis obiciat. erubescet & criminator ñ
poterit erimmari Iabolus autẽ in latina
lingua criminator sonat Derui dñis suis
subditi siuit in om̃ib: ut sint placentes ñ con¬¬
tradicentes ñ furantes sed oniẽm fidem
ostendentes bonã. ut doc trinã saluatoriᷤ
nr̃qui in eugło ait. uenite ad me om̃s qui
laboratis &. onerati estis. & ego reficiã uos.
nullã conditionẽ. etatẽ. sexũ a beatitudine
arbitratur alienũ: ꝓ ptẽa nc̃ apłs &e seruis

Expanded text:
revera usque hodie videmus nonnullos in revera usque hodie videmus nonnullos in Ecclesiis quamquam haec rara avis sit tantae gravitatis continentiaeque esse, ut etiam ab adversariis habeant testimonium, et dicaest enim tam immoderatae impudentiae, ut solis radios possit accusare tenebrosos, et clarum lumen caligine noctis offundere. Unde et Apostolus haec eadem praecavens tor est fratrum nostrorum, ut Joannes Evangelista praedicat: qui cum nihil habuerit mali quod nobis objiciat, erubescit, et criminator non poterit criminari. Diabolus autem in Latina lingua criminatorem sonat. Servi dominis suis subditi sint in omnibus: sint placentes, non contradicentes, non furantes; sed omnem fidem ostendentes bonam, ut doctrinam Salvatoris  omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos , nullam conditionem, aetatem, sexum, a beatitudine arbitratur alienum: propterea nunc Apostolus et servis
Abbreviated transcription (Latin):
corpore & spu. ot ipse nc̃ consequent̃ ad-¬
iunxit in doctrina. in in corruptione. in pi¬
nͥ quod spetialit̾ sequit᷑ sermone sano & in¬
rep̃hensibili ꝓpriũ habere suꝑ doc trinȩ
institutione p̃ceptũ. Qd autẽ ait sermone
in rep̃hensibili. ñ quo ullus tantȩ facun.¬
diȩ & prudentiȩ sit ut a nemine rephen¬
datur. rep̃hendunt᷑ quippe oc apłi & euan¬
gelistȩ ab hereticis & gentib s quod nichis
dignũ rep̃hensione dicat. aut faciat: licit
ad ũsariĩ sint ad rep̃hendendũ parati
Et quia sunt multi ñ subditi. uaniloqui
& m̃tiũ deceptores. qui oderunt in por¬
tis arguentẽ & sermonẽ scm̃ abhominat᷑
ꝓpterea exemplũ nos in om̃ib exhibeamꝰ
in doctrina in integritate. inpudicitia.
in sermone sano &t in rep̃hensibili. ut ad¬
uersarii uitȩ & doctrinȩ nr̃ȩ sanitate
ꝑterriti ñ audeant accusare. hoc ẽ nichl
uerisimile in accusatione confingere. Et̃

Expanded text:
corpore et spiritu . Et ipse nunc consequenter adjcorpore et spiritu . Et ipse nunc consequenter adjunxit: in doctrina, in incorruptione, in punisi quod specialiter sequitur, sermone sano et irreprehensibili, proprium haberet super doctrinae institutione praeceptum. Quod autem ait, sermone irreprehensibili, non quod ullus tantae facundiae et prudentiae sit, ut a nemine reprehendatur reprehenduntur quippe et apostoli et evangelistae ab haereticis et gentibus, sed quod nihil dignum reprehensione dicat aut faciat, licet adversarii sint ad reprehendendum parati. Et quia sunt multi non subditi, vaniloqui et mentium deceptores, qui oderunt in portis arguentem, et sermonem sanctum abominantur, propterea exemplum nos in omnibus praebeamus in doctrina, in integritate, 721 in pudicitia, in sermone sano et irreprehensibili: ut adversarii vitae et doctrinae nostrae sanitate perterriti, non audeant accusare, hoc est, nihil verisimile in accusatione confingere. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Et econtrario quãuis sit rusticanus. &
tardus ad loquendũ. si castus fuerit. exem¬
plo suo homines potest ad uitȩ similitu¬
dinẽ impellere. Qd autẽ ait. in incorrup¬
tione. sic Accipiendũ. quod incorruptio pro¬
prie uirginitatẽ sonet Neniq oe uulgo¬
qui uirgines sunt. incorrupti nominant᷑:¬
& dicimus illa quȩ fuit quondã uirgo cor¬
rupta ẽ Unde & titũ ȩstimo prius quã
carnis oꝑe occuparetur. eugło credentẽ
beat cõmoneri: quã quidẽ incorruptio¬
nẽ intimotheo ñ uidemꝰ. Nã cũ ei dice¬
ret nemo adolescentiã tuã contẽnat.
uersatione. in caritate. infide. in casti¬
tate: de in corruptione tacuit. & tantũ
posuit castitatẽ. Castitas autẽ o in cȩ¬
libatu absq uirginitate intelligi potest :
nͥ forte castitatẽ accipiamꝰ in m̃te. in corrux¬
tionẽ uͦ in corpore iuxta illud quod alibi
in uirginis definitione scribit᷑ ut sit sc̃ã &

Expanded text:
Et econtrario quamvis sit rusticanus et Et econtrario quamvis sit rusticanus et tardus ad loquendum, si castus fuerit, exemplo suo homines potest ad vitae similitudinem impellere. Quod autem ait, in incorruptione, sic accipiendum, quod incorruptio proprie virginitatem sonet. Denique qui virgines sunt,  dicimus, illa quae fuit olim virgo, corrupta est. Unde et Titum existimo, priusquam carnis opere occuparetur, Evangelio credentem aebeat commoneri: quam quidem incorruptionem in Timotheo non videmus. Nam cum ei diceret: Nemo adolescentiam tuam contemnat; versatione, in charitate, in fide, in castitate , de incorruptione tacuit, et tantum posuit castitatem. Castitas autem et in coelibatu absque virginitate intelligi potest. Nisi forte castitatem accipiamus in mente, incorruptionem vero in corpore, juxta illud quod alibi in virginis definitione scribitur: Ut sit sancta
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib tã scilicet m̃te quã corpore.
tã oꝑe quã eogitatione: ut nulla sit in
adolescente suspicio turpitudinis. Et li¬
cet quidã de latinis ita estiment legen¬
dũ. iuuenes similit̾ hortare ut pudici
sint cr postea inferant. in om̃ib te ipsũ
formã p̃bens bonorũ oꝑum: tam̃ sciamus.
in om̃ib ad suꝑiora eẽ referendũ. id ẽ hor¬
tare ut pudici sint in om̃ib Sciendũ quoq
hoc quod continentia ñ solũ in carnisoꝑe.¬
ee in animi concupiscentia. s & in om̃ib
rebus necessaria sit. ne honores indebi-¬
tos appetamꝰ ne accendamur auaritia:
ne ulla passione suꝑemur. Te ipsũ inquit
aliquẽ exercitatũ ẽẽ indicendo.& ad lo-¬
quendũ triuisse linguã. nͥ plus exemplo
docuerit quã ũbo Peniq qui impudicus
ẽ quãuis disertus sit.: si ad castitatẽ au¬
dientes cohortetur sermo eius infirmꝰ
ẽ & auctoritatẽ ñ habet cohortandi

Expanded text:
in omnibus, tam scilicet mente, quam corpore: in omnibus, tam scilicet mente, quam corpore: tam opere, quam cogitatione, ut nulla sit in adolescente suspicio turpitudinis. Et licet quidam de Latinis ita existiment legendum: Juvenes similiter hortare ut pudici sint, et postea inferant, in omnibus teipsum formam praebens bonorum operum: tamen sciamus, in omnibus, ad superiora esse referendum, id est, hortare ut pudici sint in omnibus. Sciendum quoque est quod continentia non solum in carnis opere et animi concupiscentia; sed in omnibus rebus necessaria sit: ne honores indebitos appetamus: ne accendamur avaritia: ne ulla passione superemur. Teipsum, inquit, aliquem exercitatum esse in dicendo, et ad loquendum trivisse linguam, nisi plus exemplo docuerit, quam verbo. Denique qui impudicus est, 720 quamvis disertus sit, si ad castitatem audientes cohortetur, sermo ejus infirmus est, et auctoritatem non habet cohortandi.
Abbreviated transcription (Latin):
eugłm. dũ contra legẽ fidẽq naturȩ ea
quȩ xpiana ẽ & ex di lege subiecta uiro
imꝑare desiderat: cũ etiã gentiles femi¬
nȩ uiris suis seruiant. cõmuni lege
naturȩ Iuuenes similiter exhortare. ut
pudici sint in om̃ib te ipsũ exemplũ
p̃bens bonorũ oꝑum. in doctrina. in
integritate. & castitate. in sermone sano.
& in rep̃hensibili. ut qui exaduso ẽ re¬
uereatur. nichil habens de nobis dicere
mali. Sicut in eo quod supͣ p̃ceperat di¬
cens. anus similit̾ in habitu scõ.simili.¬
tudinẽ anuũ dixeramꝰ ad senes ẽẽ refe¬
rendã : ita nc̃ in eo qđ intulit. iuuenes
similit̾ hortare ut pudici sint. simili¬
tudinẽ iuuenũ ad anuso ꝑ anus ad
senes arbitramur aptanda. ut senũ ha¬
beant sobrietatẽ & honesti sint & pu.¬
dici & sani infide & caritate & patien
accusatores. ñ uino multo seruientes.
bene docentes & cȩtera. Propriũ autẽ ad¬
olescentul arũ hoc posuit. ut pudici sint

Expanded text:
aturae ea quae Christiana est et ex Dei lege subjecta, viro imperare desiderat suo; cum etiam gentiles feminae viris suis serviant communi lege naturae. Juvenes similiter exhortare ut pudici sint in omnibus: teipsum exemplum praebens bonorum operum, in doctrina, in integritate et castitate, in sermone sano et irreprehensibili: ut qui ex adverso est, revereatur, nihil habens de nobis dicere mali. Sicut in eo quod supra praeceperat, dicens: Anus similiter in habitu sancto, similitudinem anuum dixeramus, ad senes esse referendam: ita nunc in eo quod intulit: Juvenes similiter hortare, ut pudici sint, similitudinem juvenum ad anus, et per anus ad senes arbitramur aptandam: ut senum habeant sobrietatem, et honesti sint et pudici, et sani in fide, et charitate, et patientaccusatores, non vino multo servientes, bene docentes, et caetera. Proprium autem adolescentulorum hoc posuit, ut pudici sint