comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qd peregrinũ futurũ sit sem̃tuũ int̃ra
non sua & subicient eos seruituti & affli¬
gent quad ringentis annis. ũndeistiquadrin¬
genti cõputatis anni seruitutis.
Non sic accipiendũ ÷ tãquã in illaduris¬
sima seruitute qua dringentos annos dĩ
populus fuerit sed quia scriptũ ÷ inisa¬
ac uocabitur tibi sem̃ ex annonatiuita¬
tis isaac usq ad annũ egressionis exȩ¬
grpto cõputant᷑ anniquadringenti .v.
Cũ ergo dequadringentis triginta de
ad natũ isa ac. ñmirũ ÷ si quadringentos
& quinq: annos sũ ma solida quadr in¬
gentos uoluit appellare scriptura qͣ
solet tẽpora it anuncupare. ut qđ de sũ¬
ma ꝑ fectionis numeri paululũ excres¬
cit aut infra ÷ ñ cõputet᷑ : Nonitaq qđ
ait inseruitute redigent eos & nocebunt
illis ad quadringentos annos referen¬
dũ ÷ tãquã ꝑtotannos eos habuerint
inseruitute : sed referendis̃ quadrin¬
gentianni adid quod dictũ ÷ peregri¬
nũ erit sem̃tuũ in t̃rañ ꝓpria. quia siue

Expanded text:
d peregrinum futurum sit semen tuum in terra non sua, et subjicient eos servituti et affligent quadringentis annis . Unde isti quadringenti anni computati sunt servitutis.-- Resp. Non sic accipiendum est, tanquam in illa durissima servitute quadringentos annos Dei populus fuerit, sed quia scriptum est: In Isaac vocabitur tibi semen . Ex anno nativitatis Isaac usque ad annum egressionis ex Aegypto computantur anni quadringenti quinque. Cum ergo de quadringentis triginta detad natum Isaac, non mirum est si quadringentos et quinque annos summa solida quadringentos voluit appellare Scriptura, quae solet tempora ita nuncupare, ut quod de summa perfectionis numeri paululum excrescit, aut infra est, non computetur. Non itaque, quod ait, in servitutem redigent eos et nocebunt illis, ad quadringentos annos referendum est, tanquam per tot annos 320 eos habuerint in servitute: sed referendi sunt quadringenti anni ad id quod dictum est: Peregrinum erit semen tuum in terra non propria; quia sive
Abbreviated transcription (Latin):
litudinẽ nr̃am : & iterũ fec̃ dñs hominẽ
adsimilitudinẽ suã : ut trinitus in ꝑso¬
nis & unitus inpotentia eẽ credatur:
IÑT Ancredibile ÷ tantȩ stultitiȩ eẽ homild¬
nes: ut in caelũ altitudinẽ aedificii
militatẽ sapientia : Ideoturris hic suꝑ¬
biȩ locoposita ÷. fec̃ ergo suꝑbia diuer¬
sitates linguarũ : humilitas xp̃i con¬
gregauit diuersitutes linguarũ : & quos
turris dissociauerat eccła collexerat :
INT Qui semũ primo omniũ hominib: domi¬
nari & regnũdilatare studuit :
E Ne brothgigans ut in sacralegit᷑ histo¬
ria: qui extruer& turris. & condendȩ
babiloniȩ auctor extiterat :¬

Expanded text:
 Deus hominem ad similitudinem suam . Ut Trinitas in personis, et unitas in potentia esse credatur. Inter. 147. An credibile est tantae stultitiae fuisse homines, ut in coelum altitudinem aedificii militatem sapientia. Ideo turris hic superbiae loco posita est. Fecit ergo superbia diversitates linguarum humilitas Christi congregavit diversitates linguarum et quos turris dissociaverat, Ecclesia collegit. Inter. 148. Quis primo omnium hominibus dominari et regnum dilatare studuit?-- Resp. Nemroth gigas, ut in sacra legitur historia, qui exstruendae turris et condendae Babyloniae auctor exstiterat
Abbreviated transcription (Latin):
gis poner& in dõ spem suã neoccideret᷑ a rege:
RP Ostendit᷑ eñĩ inistoeius facto qđ homo
non debettẽptare dnm dm̃ suũ quando
habet quid faciat exrationabili consi¬
lio fecit eñ quod potuit prouita sua. qđ
aut̃ non potuit illi cõmisitinquẽ spera¬
uit: cui & pudicitiã coniugis cõmenda¬
uit: nec eũ fides acspesfefellit. Nãq
pharao adõ territus multisq propt̃ eã
instellis & qui inharena :
Instellis caeli pauciores. firmiores. cla
riores intelleguntur. In harena autẽ
maritimilitoris : magna multitudo in¬
firmorũ atq carnalium

Expanded text:
gis poneret in Deo spem suam, ne occideretur a rege ?-- gis poneret in Deo spem suam, ne occideretur a rege ?-- Resp. Ostenditur enim in isto ejus facto quod homo non debet tentare Dominum Deum suum, quando habet quid faciat ex rationabili consilio. Fecit enim quod potuit pro vita sua; quod autem non potuit, illi commisit in quem speravit, cui etiam pudicitiam conjugis commendavit. Nec enim fides ac spes fefellit. Namque Pharao a Deo territus multisque propter euin stellis, et qui in arena?-- Resp. In stellis coeli pauciores firmioresque et ariores intelliguntur; in arena autem maritimi littoris, magna multitudo infirmorum atque carnalium
Abbreviated transcription (Latin):
uitiorũ nr̃orũ & dedomopatris idest
mundo quidiabolidomusdicit᷑. ut inpsal¬
moobliuiscerepopulũtuũ & domũ pa¬
Duae. Vna scilic& quod terrã chanaan
possessurus sit insemine suo quod signifi¬
catur ubidictũ ÷. uade interrã quã de
monstrauerotibi & faciãte ingentem
sed omniũ gentiũ quae fidei eius uestigia
consecuntur quod his uerbis promitti¬
tur & benedicent᷑ inte om̃s gentes terȩ :¬
Illiscilic& insemine abra ãbenedicent᷑ :
Quomodo sarra cum a faraone rapta
fuerit consequens ÷ ut uiolata ñ e&̃:¬
RE Quia iuxta librũ hester quaecũq mu¬
lierũ placuis set regi. apud ueteres .vI
mensib: ungebatur oleo myrteo : & sex
mensib: inpigmentis uariis erat . & cura¬
tionib feminarũ & tunc demũ ingre¬
ut sarra post quã placuerat regi dumꝑ
annũ eiꝰ ad regẽ p̃paratur introitus abraȩ
pharao multa donauerit. & pharao postea
ꝑcussit a dñõ illa ad huc intacta ab eiꝰ
celar& sarrã eẽ uxorẽ suã . & cur ñ ma¬

Expanded text:
vitiorum nostrorum, et de domo patris, id est, mundo, qui diaboli domus dicitur, ut in Psalmo: Obliviscere populum tuum et domum pahae: unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem sed omnium gentium sequuntur, quod his verbis promittitur: Et benedicentur in te omnes gentes terrae; illi scilicet in semine Abraham benedicentur . Inter. 156. Quomodo Sarra, cum a Pharaone rapta fuisset, consequens est, ut violata n quia juxta librum Hester quaecunque mulierum placuisset regi apud veteres, sex mensibus ungebatur oleo myrteo, et sex mensibus in pigmentis variis erat et curationibus feminarum, et tunc demum ingreut Sarra, postquam placuerat regi, dum per annum ad regem ei praeparatur introitus, Abrahae Pharao multa donaverit, et Pharao postea percussus sit a Domino, illa adhuc intacta ab ejuscelaret Sarram esse uxorem suam, et non ma
Abbreviated transcription (Latin):
isrł quiuenirent de semine sem
NT Quomodo diuisus ÷ orbis afilus & nepotib¬
R Semut estimat᷑ asiã: cham a fricã &ia
fech europam sortitus est
U Deia fet nati sunt filii quindecim: dechã
INT Curdictũ ÷ dilatet ds̃ia feth & habitet
in tabernaculis sem :
Rẽ Desem hebroi. deiafet populus gentiũ
latitudo nom̃ accepit: quod aut̃ & habi¬
t& in tab̵naculissem de nob prophetat᷑:
qui ineruditione scientiȩ scripturarũ
eiecto isrł uersamur:
exiit assur & edificauit niniuen & robo¬
othciuitatem:¬
RE Nonduas significat ciuitutes: robooth¬
nãq: platea dicitur: estergo sensus hic
aedificauit niniuen & plateas ciuitatis.
IÑT Quomodonebrohgigans uenator ro¬
tinctor: erigebat ergo cũ suis populis
turrẽ contra dnm̃ inqua ẽ impia signi¬
ficata suꝑbia : qm̃ dominatio imperan¬
tis in lingua ÷ : ibi ÷dãnata suꝑbia ut ñ
intellegeretur iubens hominiquȩ no¬
luit intellegere ut oboediret dõiubenti:

Expanded text:
Israel, qui venirent de semine Sem Israel, qui venirent de semine Sem 141. Quomodo divisus est orbis a filiis et nepotib Sem, ut aestimatur, Asiam, Cham Africam, et Japhet Europam sortitus est.Resp. De Japhet nati sunt filii quindecim, de Cham Cur dictum est: Dilatet Deus Japhet, et habitet in tabernaculis Sem ?-- Resp. De Sem Hebraei, de Japhet populus gentium latitudo nomen accepit. Quod additur, Habitet in tabernaculis Sem, de nobis prophetatur, qui in eruditione scientiae Scripturarum, ejecto Israele, versamur. exiit Assur et aedificauit Nineuen et Rooboth ciuitatem. Non duas significat ciuitnamque platea dicitur. Est autem sensus: hic aedificavit Niniven et plateas civitatis. Inter. 145. Quomodo Nemroth gigas venator rotinctor. Erigebat ergo cum suis populis turrem contra Dominum, in qua est impia significata superbia. Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est dominata superbia ut non intelligeretur jubens homini, qui noluit intelligere ut obediret Deo jubenti.
Abbreviated transcription (Latin):
& hominis fragilitatẽ
Quia p̃sciuit creator formidabiles homi¬
nũ animos nciterũ diluuio delerentur
dũ sepius inundationes pluuiarũ cernerent
quacũq: tribulatione oculos cordis ad eũ
attollamus qui habitat in caclis
cuidem coloraquȩ & ignissimul ostendit᷑
quia exparto est ceruleus & exparterubi
cundus utriusq iudicutestis fit unius
quia mundus iudiciiigne cremabitur:
nã aqua diluuii non deletur
Anpluuiȩ ante diluuiũ essent :
Videtur non eẽ: quia arcus ñerat nisiex
radissolis & humida nube: potest eñĩ
fieri ut exroris & fontiũ sic̃ degrꝑto irri¬
gatioñ terra fecundaretur
posse nesciebat. nec enĩ ante diluuium
Quia sȩpius satietatẽ libido subsequitur:
Quia peccantib & ñ paenitentib futura
immin& poena : sepe quidem reproboꝵ
nequitiȩ hic quidem inmulta proficiunt :
sed inꝑosterũ feriunt᷑: profectũ quoq¬
est quã terrã chana anciectis chananeis
& de bellatis. accepturos fuisse filios

Expanded text:
 hominis fragilitatem. hominis fragilitatem.Quia praescivit creator formidabiles hominum animos ne iterum diluvio delerentur, dum saepius inundationes pluviarum cernerent.quacunque tribulatione oculos cordis ad eum attollamus qui habitat in coelis.cu idem color aquae et ignis simul ostenditur, quia ex parte cundus, ut utriusque judicii testis sit, unius quia mundus judicii igne cremabitur, nam aqua diluvii non deleturAn pluviae ante diluvium essent?-- Resp. Videtur non esse, quia arcus non erat nisi ex radiis solis et humida nube. Potest autem fieri, ut ex roris et fontium sicut in Aegypto irriatione terra fecundaretur.posse nesciebat. Nec enim ante diluvium st?-- Resp. Quia saepius satietatem libido subsequitur. Quia peccantibus et non poenitentibus futura imminet poena. Saepe quidem reproborum nequitiae hic quidem inultae proficiunt, sed in posterum feriuntur. Prophetatum qu a terra Chanaan, ejectis Chananaeis et debellatis, accepturos fuisse filios
Abbreviated transcription (Latin):
NT Curquadra genario numero pluuia inun¬
dabat:. &iterũ postqua draginta dies dicit᷑
noe fenestrã arcae a peruisse:
nẽ paenitentia ostendit: quod uero post
quad raginta dies fenestrã a peruit:: sig
ses & helias &iã & ipse saluator quadra¬
genarionumero ieiunia consecreuit : t̃an¬
quãtrib temporib: necessaria ante legẽ
sublege sub gratia
minis pacem orbiadnuntiat:
bona: quid ÷ quod munda & inmunda
nomin auit animalia : nũ quid inmundũ
bonum potest eẽ
Re Etiã quod in mundũ dicit᷑ insuanatura¬
bonũ ÷ ad cõparationẽ igit᷑ alterius na¬
turȩ melioris quasi inmundũ putatur:
nis necessit atq subuenire ppt̃ quem
om̃a creata sunt animalia
IN T Curent homo terrore ceteris animanti¬
bus positus est:
homines a plurimis oppriment᷑ bestus
& ut scirent se in rationabilib: dominare
debere non rationabilib:: unde & primi
patres nr̃i pastores pecorũ non reges¬
conceditur : & non ante:
RT̃ Propt̃ infecunditatẽ terrȩ ut ȩstimat᷑¬

Expanded text:
 Cur quadragenario numero pluvia mundabat, et iterum post quadraginta dies dicitur Noe fenestram arcae aperuisse ?nem poenitentiae ostendit. Quod vero post quadraginta dies fenestram arcae aperuitses et Elias, etiam et ipse Salvator quadragenario numero jejunia consecrarunt, tanquam tribus temporibus necessaria, ante legem, sub lege, sub gratia.minis portans, pacem orbi annuntiat. bona , quid est quod munda et immunda nominavit animalia: nunquid immundum bonum esse potest?-- Resp. Etiam quod ibonum est. Ad comparationem igitur alterius naturae melioris, quasi immundum putatur. nis necessitati subvenire, propter quem omnia creata sunt animaliaterrae. Ideo homo terrore caeteris animantibus praepositus est, homines a pluribus opprimerentur bestiis, et ut scirent se irrationabilibus dominari debere, non rationabilibus. Unde et primi parentes nostri pastores pecoruconceditur et non ante ?-- Resp. Propter infecunditatem terrae, ut aestimatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
abraã heres meuserit.
R Filius eñi procuratoris abraȩ quipostea
ut aiunt damascũ condidit & nomen
ciuitati dedit regnũq: in ea obtinuit
INT Nũ quid conuenit fidei abraȩ ut signũ
tate generis sui abra hȩ intellegendũ
erat uł curtriũ annorũ animalia illi
erant sumenda. ułcur animalia diuiđ
& uolucres non diuidit :
articulos designant quib: populus ad
sũmũ honoris culmen adoleuit: a tẽ¬
porib uero patri archȩ abraȩ ꝑrepro¬
missiones usq ad tẽpora morsilegis¬
latoris adõ legis acceptione & mira¬
culorũ ostensione triũphisq: & terrȩ
repromissionis ingressione glorifica¬
tus : a tẽporib: uero dauid regi ohono¬
re& tẽpliciuitatisq hierus alẽ instruc¬

Expanded text:
Abraham: Haeres meus erit Abraham: Haeres meus erit Resp. Filius procuratoris Abrahae, qui postea, ut aiunt, Damascum condidit, et nomen civitati dedit, regnumque in ea obtinuit. 166. Nunquid convenit fidei Abrahae ut signum tate generis sui Abrahae intelligendum erat? vel cur trium annorum animalia illi erant sumenda? vel cur animalia dividit et volucres non dividit ?-articulos designant, quibus populus ad summum honoris culmen adolevit. A temporibus vero patriarchae Abrahae per repromissiones usque ad tempora Moysilatoris, a Deo legis acceptione, et miraculorum ostensione, triumphisque et terrae repromissionis ingressione glorificatus; a temporibus vero David regio honore, et templi civitatisque Jerusalem instruc
Abbreviated transcription (Latin):
Danphenis opidũ ÷ quõ nunc paneas dr̃
ubiunus defontib iordanis orit᷑ qͥ dr̃dan.
alt̃ uero ioranis : & his duob fontib: qui
hautd proculase distant in unũ riuulum
foe deratis ⁊ ordanis appellatus sicut ex
duob fontib: unus fluuius ita ex nomi¬
nib: una appellatio procreata
tre quia genea logiã eius sacrascriptura ñ
narrat: aiunt enĩ hebrei. hunc melchi sedech
mutato nomine semeẽ filiũ noe: & subputan¬
tes annos uitȩ ipsius ostendunt eũ adisaac
ces fuisse hostuis dõ immolasse usq: ad
tẽpora a a ron & legis cerłmonias & hȩc
eẽ pͥmogenita quȩ uendidit esaufrĩ suo
iacob Qui &iã melchi sed ech iurede
triũ phis abnepotis sui decimas accepiss&:¬
refer̃ postea salẽ deinde ierus alẽ dic¬
taẽ. Isteaut̃ melchi fedech figuralit̃
offerens dõ pronob̵ int̃ris sui corporis
panẽ & sui sanguinis uinũ adquẽ dr̃
tues sac̃dos inȩ t̃nũ scđm or diñ melchi sedech.
INT Quis fuit damascus elieter dequo dix̃

Expanded text:
Dan Phoenices oppidum est, quod nunc Paneas dicitur, ubi unus de fontibus Jordanis oritur, qui dicitur Dan; alter vero Jor: et his duobus fontibus, qui haud procul a se distant, in unum rivulum foederatis, Jordanis appellatur: 319 et sicut ex duobus fontibus unus fluvius, ita ex nominibus una appellatio procreaturtre, quia genealogiam ejus sancta Scriptura non narrat. Aiunt enim Hebraei, hunc Melchisedech mutato nomine Sem esse filium Noe, et supputantes annos vitae ipsius ostendunt, eum usque aces fuisse, et hostias Deo immolasse usque ad tempora Aaron et legis caeremonias; et haec esse primogenita, quae vendidit Esau fratri suo Jacob. Qui etiam Melchisedech jure de triumphis abnepotis  Ms., nepotis sui decimas accepissreferunt, postea Salem, deinde Jerusalem dicta est. Iste autem Melchisedech figuraliterofferens Deo pro nobis in terris sui corporis panem et sui sanguinis vinum; ad quem dicitur: Tu es sacerdo Quis fuit Damascus Eliezer, de quo dixit
Abbreviated transcription (Latin):
TDix ergo ds̃ ad abraã. leuao culostuos INT¬
& uidẽ a loco in quotu nunces ad aqui¬
lonẽ & austrũ adorientẽ & ad mare RP̃
quia omnẽ terrã quã tuuides tibidabo
& seminituo: si enĩ terratantũ promit¬
tebaturei quã tunc inunolo costans
uidere potuit post quattuor climata
mundi angusta uidetur eẽ terra repro¬
missionis:¬
R̃ Non hoc solũ terrȩ promissũ ÷ quodui¬
derepotuit: non enĩ dictũ ÷ tantũ t̃rȩ
tibi dabo quantũ uides: sed tibidabot̃rã
quã uides : cũ & ulterior undiq dabat᷑:
& idcirco subiunx̃ surge & ꝑ ambula t̃¬
rã in latitudinẽ & longitũ dine : ut ꝑam¬
bulando ꝑ ueniret adea quae oculis uno
locostans uidere ñ posset : significabat᷑
aut̃ ea t̃raquã carnale semeneius accep¬
turũ erat Nã illud spiritale t̃otius mun¬
dilatitudinẽ possessurũ erat. Dũ dix̃
scriptura scãdũ deplagis terrȩ repro¬
missionis loquitur mare ꝑ occidente
ponere abeo quod palestine regiomare

Expanded text:
it ergo Deus ad Abram: Leva oculos tuos, et vide a loco in quo tu nunc es, ad aquilonem, et ad austrum, ad orientem, et ad mare, quia omnem terram quam tu vides, tibi dabo et semini tuo. Si enim terra tantum promittebatur ei, quam tunc in uno loco stans videre potuit per quatuor climata mundi, angusta videtur esse terra repromissionisoco solum terrae ei promissum est, quod videre potuit. Non enim dictum est, tantum terrae tibi dabo quantum vides; sed: Tibi dabo terram, quam vides, cum et ulterior undique dabatur. Et idcirco subjunxit: Surge et perambula terram in latitudine et longitudine ejus bulando perveniret ad ea quae oculis uno loco stans videre non posset. Significabatur autem ea terra, quam carnale semen ejus accepturum erat. Nam illud spiritale totius mundi latitudinem possessurum erat. Dum dixit, Scriptura sancta, dum de plagis terrae promissionis loquitur, Mare pro Occidente ponere, ab eo, quod Palestinae regio Mare
Abbreviated transcription (Latin):
us ÷ ante conspectũ thare patris suisicut
heronimus in libro hebrutarũ questio¬
suis deigne caldeorũ & quod habraãba¬
biloni& uallatꝰ incendio quiã illud ado¬
rare nolebat dĩsit auxilio liberatus.
& ex illo tẽpore eidies uitȩ & tempꝰ repute¬
tur aetutis ex quo confessus ÷ dm̃ sꝑnens
idolacaldeorũ &ita soluitur obscuris¬
& uixisse postquã genuit abraã centũ¬
Itẽ legitur ingenesi: erat aũt abrxam II
ab annonatiuitatis abraã usq: ad annũ
cognomento iescam .& acceper̃ uxores
abraã sarri & nachor melchã nec dũ
uero int̃patruos & fratrũ filiosnup¬
Quid intrib: illis egressionib: intelle¬
gendũ ÷ inquib: p̃cipitur ad nõ abrcȩ
ut egrederet᷑ deterrasua & de cogna

Expanded text:
us est ante conspectum Thare patris sui, sicut us est ante conspectum Thare patris sui, sicut Hieronymus in Libro Hebraicarum Quaestiosuis de igne Chaldaeorum, et quod Abraham Babylonio vallatus incendio, quia illud adorare nolebat, Dei sit auxilio liberatus. Et ex illo tempore ei dies vitae et tempus reputatur aetatis, ex quo confessus est Deum spernens idola Chaldaeorum. » Et ita solvitur obscuriset vixisse, postquam genuit Abraham, centuItem legimus in Genesi: Erat autem Abraham sab anno nativitatis Abraham, usque ad annum, cognomento Jescham, et acceperunt uxores, Abraham Sarri, Nachor vero Melcham. Necdum autem inter patruos et fratrum filios nupter. 154. Quid in tribus illis egressionibus intelligendum est, in quibus praecipitur a Domino Abrahae ut egrediatur de terra sua et de
Abbreviated transcription (Latin):
quia confusũ ÷ ibi labiũ uniuersȩ t̃rae:
& in linguas loquela hominũ uarias
cõmendat historia cuius nimia dispone¬
batur altitudo si ueturris unius eius
quã p̃cipuã moliebantur int̃ aliaseri¬
gere incaelũ siue omniũ turriũq ꝑnu
merũ singulu remita significatȩ sunt
dictis̃ in ea parte hominũ quã dĩportio
ꝑmansit: inqua & xp̃s nasciturus erat :
oportuit eñĩ ut inea lingua salus mun¬
do primo p̃dicaretur ꝑ quã primũ mors
intrauerat inmundũ : Ostendit quoq
titulus incruce s aluatoris scriptus hanc
eẽ omniũ linguarũ primã:¬
NT Sids̃ requieũ ab omnib operib suis die .vii.
unde subito tanta apparuite diuersitas
Non in hac diuisione linguarũ nouum
quid condere creator aestimat᷑ : sed di¬
aliudinalia ubi dicimꝰ in psalmo in uir¬
Igit᷑ in latino sidera non ferrea significat
& caldeugnẽ colunt prodõ. Thare
adorure nolebat : Inquo igne aran
consuptus ÷ : & hoce quod nunc dicit᷑ mortu¬

Expanded text:
quia confusum est ibi labium universae terrae, et in linguas varias loquela hominum divisa.ium commendat historia; cujus nimia disponebatur altitudo, sive unius turris ejus quam praecipuam moliebantur inter alias erigere in coelum, sive omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, dicti sunt in ea parte hominum, quae Dei portio permansit, in qua et nasciturus erat Christus. Oportuit enim ut in ea lingua salus mundo primo praedicaretur, per quam primum mors intraverat in mundum. Ostendit quoque titulus in cruce Salvatoris scriptus, hanc esse omnium linguarum prima Deus requievit ab omnibus operibus suis in die septimo, unde subito tanta apparuit diversitas Non in hac divisione linguarum novum quid condere Creatorem aestimatur, sed dialiud in alia. Ubi dicimus in Psalmo: In virᾷ. Igitur in Latino sidera non ferrea significat et Chaldaei ignem colunt pro Deo; Thare adorare nolebat, in quo igne Aran consumptus est. Et hoc est quod nunc dicitur: Mortu
Abbreviated transcription (Latin):
Descenderedĩ ÷ humanosactus inspice¬
re : uł eorũ sensib: propinquarẽ : quod
uero plurali numero dix̃ descendamꝰ
&iterũ singulari confundit dñs labiũ
uniuersȩ terrȩ distinctione ꝑsonarũ

Expanded text:
Descendere Dei, est humanus actus inspicere, vel eorum sensibus propinquare. Quod vero plurali numero dixit Descendamus, et iterum singulari. Confudit Dominus labium universae terrae, distinctione personarum
Abbreviated transcription (Latin):
econiugibus paulus dicit. Tribulationẽ
tamen carnis habebunt huius modi. &
tribulationem carnis hic patipossunt. &iam
quispiritaliter uiuunt. Curergo ineẽ. coniu¬
gibus carnis tribulatio quasi specialiter dicit᷑¬
a qua &iam uite spiritalium longenon est
Nisi quodhi frequenter maiores tribulationes excar.¬
nesuscipiunt quicarnis uoluptatibus delectantur

Expanded text:
conjugibus Paulus dicit: Tribulationem tamen carnis habebunt hujusmodi . Sed tribulationem carnis hic pati possunt, etiam jam qui spiritaliter vivunt. Cur ergo inesse conjugibus carnis tribulatio quasi specialiter dicitur, quae etiam a vita spiritalium longe non est, nisi quod hi frequenter majores tribulationes ex carne suscipiunt qui carnis voluptatibus delectantur
Abbreviated transcription (Latin):
ex qua necesfitate delidatites int̃dumet morbos
contrahunt Nec honorant semetipsos cũ om̃a
munda sint mundis nihilq: possit eẽ pollutum
qđ cũ gratiarũ actione ꝑ cipit᷑̃. etidcir co ad nõ
sit creatũ ut saturitate et adimpletione carnis
humanos artus ueget& atq sustent&. Flem̃ta
aut mundi aquib fideles eẽ mortuos dic̃ lex
quib: qua sielem̃tis etreligionis e ordus dm̃
discimꝰ. quomodoelem̃ ta appellent᷑ littere
ꝑquas syllabas acuerba c̃iungimꝰ et ad texen¬
dã orationẽ longa meditatione ꝓcedimus.
Ars quoq: musica hab& elem̃ta sua et geome¬
trica ab elem̃tis incipit linearũ et di aleti ca
atq medicina habent eicatu tac suas sic
elem̃tis ueteris testam̃ti ut ad euangelicam
plenitudinẽ ueniat scĩ uiri erudit᷑ infantia.
notant᷑ ꝑ & hcam posducant adteo logiam
et abelem̃tis occidentis litterȩ quaed estruit᷑
transire stciunt ad spm uiuificantem

Expanded text:
 ex qua necessitate debilitates interdum et morbos contrahunt —, nec honorant semet ipsos, cum omnia munda sint mundis nihilque possit equod cum gratiarum actione percipitur , et idcirco a Domino sit creatum, ut saturitate et adimpletione carnis humanos artus vegetet atque sustentet. Elementa quoque mundi, a quibus fideles esse mortuos dicit, eligionis exordiis dominum discimus. quomodo enim elementa appellantur litterae, per quas syllabas ac uerba coniungimus et ad texendam orationem longa meditatione procedimus, ars quoque musica habet elementa sua et geometrica ab elementis incipit linearum et dialectica atque medicina habent eloaycoyag suas, sic elementis ueteris testamenti, ut ad euangelicam plenitudinem ueniant, sancti uiri eruditur infantia. raenotantur, per ethicam nos ducunt ad theologiam et ab elementis occidentis litterae, quae destruitur, transire faciunt ad spiritum uiuificantem
Abbreviated transcription (Latin):
ost int̃ fectionẽ xp̃i quando uenit iudȩis finis
et euigi lauit aduersũ eos peccatũ impletũ ẽ illud
qđ scribit aplłs paulus. Nunc ꝑuenit in eos iradĩ
in finẽ quando atito etuespasiano hierus alẽcircũ¬
dattẽ & aduenit desolatio eius etimpletũ est
Eccere linquetur uobis domus ura deserta: Tunciudi¬
catis iuxituiassuas & blas phemias quib dnm̃
negauer̃. Et senser̃ furorem dñi et om̃is indigna¬
tio eius suꝑ illos effusa est. receperq scelera sua
ut ꝑmaneat desolatio templi usq ad c̃sũmationẽ¬

Expanded text:
ost interfectionem Christi, quando venit eis finis et evigilavit adversum eos peccatum, impletum est illud quod scriptum est: « Nunc pervenit in eos ira Dei in finem. » Quando a Tito et Vespasiano Jerusalem circumdata est, et advenit desolatio ejus, et impletum est: « Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . » Tunc judicati sunt juxta vias suas et blasphemias quibus Dominum negaverunt, et senserunt furorem Dei, et omnis indignatio ejus super illos effusa est, receperuntque scelera sua ut permaneat desolatio templi usque ad consummatione
Abbreviated transcription (Latin):
płs mulieres uas infirmũ uocat eteis maritissius
ex hiberehonorẽ iub& Ñ eñi creatus ẽ uir ꝓpt̃
mulierẽ sed mulier ꝓpt̃ uirũ. Et uxor inquit utti¬
meatuirũ. Uxoꝵ timereẽ et cũtimore diligere.
uiritantũ diligere quiadilestio ꝑfectorũ ẽ. Viri
ait diligite ux ores ur̃as et nolite a marieẽ ad etis.
licet ille adiracundi amꝓuocent. et talia faciant
ꝑquȩ mereant᷑ a maritudinẽ . hoc eñi significat
Πa pA ΠIΚ ΡΑ ΙΝΕ CΘΑΙ Tam̃uos nolite eis in amari¬
tudine uicẽreddere

Expanded text:
et eis a maritis suis exhiberi honorem jubet. Non enim creatus est vir propter mulierem, sed mulier propter virum . Et: Uxor, inquit, ut timeat virum . Uxoris timere est, et cum timore virum diligere: Viri tantum diligere; quia dilectio perfectorum est: Viri, ait, diligite uxores vestras et nolite amari esse ad eas ; licet illae ad iracundiam provocent, et talia faciant per quae mereantur amaritudinem sustinere. Hoc enim significat παραπικραίνεσθαι: tamen vos nolite eis in amaritudine vicem reddere
Abbreviated transcription (Latin):
agnoperecauendũ ẽ et obseruanda illa p̃cepta
nequeras iud& fierine forteñ possis auferreini¬
quitates etiterũ quantomaiores tanto magis tehu¬
milia etincons pectu dñ uinuenies gratiã. Et rursũ
Ducẽ te constituer̃ Neeleueris. esto int̃ eos qua siunꝰ ex il

Expanded text:
agnopere cavendum est, et observanda illa praecepta: Ne quaeras judex fieri, ne forte non possis auferre iniquitates . Et iterum: Quanto major es, tanto magis te humilia, et in conspectu Domini invenies gratiam . Et rursum: Ducem te constituerunt, ne eleveris: sed esto inter eos quasi unus ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ioceẽ proprium specimen electorum sole qad
dese semper sentiunt infraquamsunt Hincnãq
perdauid dicitur. Si non humiliter sentiebam sed
exaltaui animam meam: Hinc salomon ad sapien¬
tiam paruulos uocat dicens. Si quis est paruulus
ueni & ad eam. Qui enim nec dum sem& ipsum dis¬
picit humilem dĩ sapientiã non a dp̃hendit. Hinc
in euangelio dñs dicit. Confitebor tibi dnẽ pater
caeli eterre qui abscondisti haec asapientib: & pru¬
dentibus & reuelastiea paruulis. Hincrursum
psalmista ait. Custodiens paruulos dñs. Hinc
magister gentium dicit. factisumus paruuli in
medio ur̃m. Hinc discipulos ammonens ait: Su¬
periores sibi inuicem arbitrantes. Nam quia
inicus quisq inferiorem se omnem quem cogitat
putat. & diuerso iustus stude.t. ut superiorem
quem lib& proximum adtendat. Acnedum se
alii alterhumiliat. humiliatio ir& alteri ine¬
lationem. beneutramq: partem admonuit di¬
cens. Superiores sibi inuicẽ arbi trantes. ut

Expanded text:
e proprium specimen electorum solet, quod de se semper sentiunt infra quam sunt. Hinc namque ab eodem David dicitur: Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam . Hinc Salomon ad sapientiam parvulos vocat, dicens: Si quis est parvulus, veniat ad eam . Qui enim nec dum semetipsum despicit, humilem Dei sapientiam non apprehendit. Hinc in Evangelio Dominus dicit: Confiteor tibi, Domine, pater coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Hinc rursum Psalmista ait: Custodiens parvulos Dominus . Hinc Magister gentium dicit: Facti sumus parvuli in medio vestrum . Hinc discipulos admonens ait: Superiores sibi invicem arbitrantes . Nam quia iniquus quisque inferiorem se omnem quem cognovit putat, e diverso justus studet, ut superiorem quemlibet proximum attendat; ac ne, dum se alii alter humiliat, eo humiliato iret alter in elationem, bene utramqcens: Superiores sibi invicem arbitrantes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pulchro abs conditos discipulos uiderat quib:
gaud& dum sepulchũm inuenit. quia qui
mortificare seapp&it. ualdeaduentitm requi¬
em contem plationis hilarescit. Utextinct᷑
mundo lateat & acunctis exteriorum rerũ
perturbationibus Intrasinum seintimi amo¬
ris abscondat

Expanded text:
pulcro absconditos discipulos viderat, quibupulcro absconditos discipulos viderat, quibugaudet dum sepulcrum invenit, quia qui mortificare se appetit, valde ad inventam requiem contemplationis hilarescit; ut exstinctus mundo lateat, et a cunctis exteriorum rerum perturbationibus intra sinum se intimi amoris abscondat
Abbreviated transcription (Latin):
icut inquit sepulchrum locus est. quo
absconditur corpus: Itadiuina contempla¬
tio quoddam sepulchrum mentis ẽ. quo abscon¬
ditus anima : quasi enĩ uic adhuc modo uiuim
cummente in eo foras uagamus. sed mortui in
sepulchro abs condimur: Cum mortificati ex¬
terius insecreto internae contem plationis
celamur. Scĩ igitur uiri ab in portunitate
desideriorum temporalium atu multu in uti¬
lium curarũ aclamore perstrepentiũ pertur¬
bationum sem&ipsos sacri uerbi gladiomor¬
tificare nondesinunt. atq in tus antedĩ faciem¬
insimentis abscondunt. Vnde recte perpsal¬
mis tam dicitur. Abs condes eos in abscondita
uultus tui a contur batione hominum. Quod
quam uis perfecte postmodum fiat. &iam
nunc exmagna parte agitur. cuma tem pora¬
lium deriorum tu multibus delectatione in
interiora rapiuntur. Utmens eorumdũ
in amoredĩ totatenditur. Nulla in utili per¬
turbatione laceretur. Hincest quod paulus
percontem plationem mortuos. & quasi in se¬

Expanded text:
icut enim sepulcrum locus est quo absconditur corpus, ita divina contemplatio quoddam sepulcrum mentis est, quo absconditur anima. Quasi enim huic adhuc mundo vivimus, cum mente in eum foras vagamur; sed mortui in sepulcro abscondimur, cum mortificati exterius, in secreto internae contemplationis celamur. Sancti igitur viri ab importunitate desideriorum temporalium, a tumultu inutilium curarubationum semetipsos sacri verbi gladio mortificare non desinunt, atque intus antein sinu mentis abscondunt. Unde recte per Psalmistam dicitur: « Abscondes eos in abscondito faciei tuae a conturbatione hominum . » Quod quamvis perfecte postmodum fiat, et nunc ex magna parte agitur; cum a temporalium desideriorum tumultibus delectationes in interiora rapiuntur, ut mens eorum dum in amore Dei tota tenditur, nulla inutili perturbatione laceretur. Hinc est qper contemplationem mortuos et quasi in se
Abbreviated transcription (Latin):
um corruptibili carne exuimur. qua¬
si abhis quibus nunc astringimur mo¬
lestiae uinculis relaxamur Prȩsentari
namq: iam dõ cupimus. sed adhuc mortalis cor¬
poris obligatione prepedimur . Iure ergo uincti
dicimur: qui adhuc inces sumnrĩ desiderii. ad
dm̃ liberum non habemus. Vn debenepaulus
a eter nadesiderans sed ta men adhuc corrupti¬
onissuae sarcinam portans uinctus clamat. cu
querer& nisi sepro cildubio uinctum uider &
Haec autem uincula quia certissime rumpenda
Inresurrectione conspexerat. lam quas i rupta
gaudebat proph&a cumdicer&. Dis rumpisti
uincula meatibi sacrificabo hostiam laudis.¬

Expanded text:
um corruptibili carne exuimur, quasi ab his, quibus nunc astringimur, molestiae vinculis relaxamur. Praesentari namque jam Deo cupimus, sed adhuc mortalis corporis obligatione praepedimur. Jure ergo vincti dicimur, quia adhuc incessum 136 nostri desiderii ad Deum liberum non habemus. Unde bene Paulus aeterna desiderans, sed tamen adhuc corruptionis suae sarcinam portans, vinctus clamat: Cupquaereret, nisi se procul dubio vinctum videret. Haec autem vincula, quia certissime rumpenda in resurrectione conspexerat, jam quasi rupta gaudebat Propheta, cum diceret: Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis
Abbreviated transcription (Latin):
aulus discipulo dediuitib dicit. Diui¬
tibus huius scłi precipe nonsu perbae sa¬
pere Neque sperare in incerto diuinarum
suarum. Vbi notandum ualdeẽ. quod humi¬
litatis doctor memoriam diuitum faciens.
Non ait roga sed precipe. quia &sim penden¬
da ẽ. pi&as infirmitati. honor tamen non
debetur elationi. Talibu sergo rectum quod
dicitur. tanto rectius iub&ur. quanto & in
rebus transitoriis altitudine cogitationis
in tum escunt.

Expanded text:
aulus discipulo de divitibus dicit: Divitibus hujus saeculi praecipe non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum suarum . Ubi notandum valde est, quod humilitatis doctor memoriam divitum faciens non ait, Roga, sed Praecipe, quia etsi impendenda est pietas infirmitati, honor tamen non debetur elationi. Talibus ergo rectum quod dicitur, tanto rectius jubetur, quanto et in rebus transitoriis altitudine cogitationis intumescunt.
Abbreviated transcription (Latin):
persapientiam dm̃ placuit dõ perstultitiã
predicationis saluos ficere credentes. Uerbũ
qui ppedĩ sapientia ẽ. Sed stultitiam huius sapi¬
entiȩ dictaẽ caro uerbi. ut quia carnales quiq
percarnis suȩ prudentiam pertingere non ua¬
carnem uerbi sanarentur

Expanded text:
m, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes . Verbum quippe Dei sapientia est, sed stultitia hujus sapientiae dicta est caro Verbi; ut quia carnales quique per carnis suae prudentiam pertingere non vacarnem Verbi sanarentur
Abbreviated transcription (Latin):
eius filiae regum abintus. Hincpalus
ait. Uloria nra haec est testimoniũ consci¬
entiaenraẽ. Filia quippe regum aeccłȩ quaembo¬
No est opere spiritaliũ principum predicatione
generata gloriam intus hab&. Quia hocquodagit:
in ostentietionis iactantiã non hab&. Gloriam
suam paulus. testimoniũ conscientiae memorat.
Quia fauores oris alieni non app&ens. uitȩsuȩ gau¬
dia extrasem &ipsum ponere ignorat. Occultan¬
da sunt ergo quaeagimus. Nehaec in huius uitae
itinera incaute portantes : Latroci nantium spũ um
Incursione perdamus

Expanded text:
ejus filiae regis ab intus. Hinc Paulus ait: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. Filia quippe regum Ecclesia, quae in bono est opere spiritualium principum praedicatione generata, gloriam intus habet quia hoc quod agit, in ostentationis jactantia non habet. Gloriam suam Paulus testimonium conscientiae memorat, quia dum favores oris alieni non appetit, vitae suae gaudia extra semetipsum ponere ignorat. Occultanda sunt ergo quae agimus, ne haec in hujus vitae itinere incaute portantes, latrocinantium spirituum incursione perdamus
Abbreviated transcription (Latin):
infundit nos exortationis uoce concurrimus. hoc
quod illeperspm̃ agit intrinsecus nos exterius mrs
terio uocis adiuuamus. & tuncsolum nr̃a exor¬
tatio adperfectionem ducitur. Cum in corde ds̃¬
fuerit qui ad iuuetur

Expanded text:
infundit nos exhortationis voce concurrimus, hoc quod ille per Spterio vocis adjuvamus: et tunc solum nostra exhortatio ad perfectionem ducitur, si in corde fuerit Deus qui adjuvet.
Abbreviated transcription (Latin):
uaerit inquit a nob̵ dñs et quasi necessariam
habensnrãm salutẽ possit accipere qđ danti
ꝓsit ũ faciamꝰ udiciũ . Iđ nihilabsq c̃ silio etra¬
tione staciamꝰ ut antemens iudicet quid factura
etñ quasi ex necessitate aut conpulsi misericor
dessimꝰ. hilarem eñ idatorẽ diligit ds̃ nec dicamꝰ
uadehodie et cras reuertere et dabotibi: cũq
fecerimꝰ iudiciũ et dilexerimus micđiam quid
accipiemus p̃mii. Ambulabumꝰ cũ dño dõ sicut¬
quia
trans tulit illũ ds̃:¬

Expanded text:
uaerit a nobis Dominus, et quasi necessariam habens nostram salutem, poscit accipere quod danti prosit, ut faciamus judicium, id est, nihil absque consilio et ratione faciamus, et ante mens judicet quid factura cordiam, et non quasi ex necessitate aut compulsi misericorm hilarem datorem diligit Deus . Nec dicamus, vade hodie, et cras revertere, et dabo tibi. Cumque fecerimus judicium, et dilexerimus misericordiam, quid accipiemus praemii? Ambulabimus cum Domino Deo, sicutquia 507 transtulit illum D
Abbreviated transcription (Latin):
morum. semis ericorditer attrahit. & quo benig¬
nedescendit adinfima ualenter recurrit ad
xpĩ quis cõrum mentes ad superna suble¬
uat easpio moderamine profat̃na di lectione.
&iam adhumilitatem cõdescensi onis firmat.¬

Expanded text:
morum se misericorditer attrahit; et quo benigmorum se misericorditer attrahit; et quo benigne descendit ad infima, eo valenter recurrit ad m mentes ad superna sublevat, eas pio moderamine pro fraterna dilectione etiam ad humilitatem condescensionis format
Abbreviated transcription (Latin):
Iaulus dicit. Siuemente excedimus dõ
Isiues obrii sumus uobis. quia & sem&ipsum
nouerat contem plando transcendere &unde
seauditoribus condescendendo temperare.
Hincia cob dnõ desuper innitente uncto deorso
lat pide a scendentes acdescendentes angelos uidit
Quia scili c& predicatores recti nonsolum rursũ
scm capud ecclesiȩ uidelic& dnm̃ contemplando
app&unt. sed deorsum quoq: ad membra illius
mis erando descendunt. Hinc morses crebro ta¬
bernaculum intrat & exit. & qui intus in contẽ
plationem rapitur. foris infirmantiũ negotus
urguetur. In tusdĩ arcana considerat. foris
onera carnalium portat. Hinc ips a ueritas per
susceptionem nobis nrȩ̃ humanitatis ostensa
inmonte orationi inher& miracula in urbibus
exerc& Imitationis uidelic&uiam bonis rec¬
toribus sternens. ut &siiam summa contemplan¬
do app&unt necessitatibus tamen infirmantiũ
compatiendo misceatur. Quia tunc adalta
caritas mirabiliter surgit. cum adima proxi¬

Expanded text:
iterum dicit: Sive mente excedimus, Deo; sive sobrii sumus, vobis ; quia et semetipsum noverat contemplando transcendere, et eumdem se auditoribus condescendendo temperare. Hinc Jacob Domino desuper innitente, et uncto deorsum lapide, ascendentes ac descendentes angelos vidit ; quia scilicet praedicatores recti non solum sursum sanctum caput Ecclesiae, videlicet Dominum, contemplando appetunt, sed deorsum quoque ad membra illius miserando descendunt. Hinc Moyses crebro tabernacplationem rapitur, foris infirmantium negotiis urgetur. Intus Dei arcana considerat, foris onera carnalium portat. Ipsa scilicet Veritas per suscein monte orationi inhaeret, miracula in urbibus exercet; imitationis videlicet viam bonis rectoribus sternens, ut etsi jam summa contemplando appetunt, necessitatibus tamen infirmantium compatiendo misceantur, quia tunc ad alta charitas mirabiliter surgit, cum ad ima proxi
Abbreviated transcription (Latin):
quem mortem miserit inuia aegẏpti & ꝑcusserit iu¬
uenes eorũ gladio equosq: consumpserit et ascendere
fectꝰ putredinem castrorum innareseorũ. et nesicquidẽ
ad cum reuersi fuerint subuertat eos sicut subuertit sõdo¬
mã et gomorrã. &cum subuersi fuerint obsimilitudinẽ
ignis exusserit ipsilibe  ͣ quasitorris raptuis deincendio:
& quo modo loth pereunte sodoma seruatus est amittens
substantiã & pastem corporissui quam intellegimus
uxorẽ. Sicistiom̃s sod omorũ diuitias ammittentes
euadantnudi. luxta illud qđ in apło legimus
Sicuius opusmanserit qđ suꝑedificauit mercedem ac
Quiergos aluatur ꝑignẽ quasitorrins deincendio rapit

Expanded text:
quam mortem miserit in via Aegypti, et percusserit juvenes eorum gladio, equosque consumpserit, et ascendere fecerit putredinem castrorum in nares eorum, et nec sic quidem ad eum reversi fuerint, subvertat eos sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham: et cum subversi fuerint, ob similitudineignis exusserit, ipsi liberentur quasi torris raptus de incendio. Et quomodo Lot, Sodoma pereunte, servatus est, amittens substantiam et partem corporis sui, quam intelligimus uxorem : sic omnes isti Sodomorum divitias amittentes evadant nudi, juxta illud quod in Apostolo legimus: Si cujus Qui ergo salvatur per ignem, quasi torris de incendio rapit
Abbreviated transcription (Latin):
enit adeugłm etꝓponit nob̾ tachariã eteli tab&b
petrũ et socrũ eiꝰ. et c̃sueta uecordia ñ intellegit.
Istos quoq int̾eos quilegi seruierint debuissenume
uxores. sed quas eotẽpore acceperant quo euangłm
nesciebant. quicd sũptipostea in apostolatũ re
fr̃s aut uxorẽ aut filios ꝓpt̃ regnũ dĩ. qui ñ recipi¬
atmulto plura in scło isto. et in scło uenturo uitã¬

Expanded text:
 et proponit nobis Zachariam et Elisabeth, Petrum et socrum ejus, et consueta vecordia non intelligit istos quoque inter eos, qui legi servierint, debuisse numeruxores, sed quas eo tempore acceperant, quo Evangelium nesciebant. Qui assumpti postea in Apostolatum, refratres, aut uxorem, aut filios propter regnum Dei, qui non recipiat multo plura in saeculo isto, et in saeculo futuro vita
Abbreviated transcription (Latin):
apłi. et cephas. et fr̃s̃ dñi. Iungat etillud qđ ingre¬
cis codicib: ẽ. Nũ quid ñ habemꝰ potestatẽ sorores
mulieres uł uxores circũ ducendi. Ex quo appa¬
ret dealiis eũ scĩs dixisse mulierib qua e iux ta
morẽ iudaicũ magistris desua substantia ministra¬
bant sicut legimꝰ ipsi quoq dño factitatũ. Nã et
ordo uerborũ significat. Nũ ñ habemꝰ potestatẽ
ministratione sumptuũ p̃mittit᷑. et de mulierib
sororib sic infert̃. ꝑ spicuũ est Ñ uxores intellegi
debere. sedecis ut diximꝰ quaȩ desua substantia¬
ministra bant. Qđ et in ueterilege desunamite
illa scribit̃. quaesolitasit heliseũ recipere et ponere
addit uxores. Tollit uxores et ostendit etis germa¬
nas in sp̃ufuisse Ñ c̃iuges. quã quã excepto a pło
uxores habuerint. Et cũ deuno scriptũ sit acdece¬
teris tacitũ intellegere debeamꝰ sineuxorib¬
eos fuisse. Dequib nihiltale scriptura signi ficet

Expanded text:
t et illud quod in Graecis codicibus est: Numquid non habemus potestatem sorores mulieres, vel uxores circumducendi? Ex quo apparet eum de aliis sanctis dixisse mulieribus, quae juxta morem Judaicum magistris de sua substantia ministrabant, sicut legimus ipsi quoque Domino factitatum. Nam, et ordo verborum hoc significat: Numquid non habemus potestatem administratisororibus sic infertur, perspicuum est non uxores intelligi debere, sed eas, ut diximministrabant. Quod et in veteri Lege de Sunamitide illa scribitur, quae solita sit Elisaeum recipere, et ponere additur, sorores, tollit uxores, et 278 ostendit eas germanas in spiritu fuisse, non conjuges. Quamquam, excepto Apostolo s, quod uxores habuerint; et cum de uno scriptum sit, ac de caeteris tacitum, intelligere debemus sine uxoribeos fuisse, de quibus nihil tale Scriptura significet
Abbreviated transcription (Latin):
otest inquit radix in malis cogitationib
accipi fructus autem & germen in malis ope¬
ribus atq sermonibus . Vt quod in radicelat&
monstretur ingemine quȩ utraq dnĩ incendio
uorebuntur. Vnde&apłs radicem amaritudi¬
nis malorũ sursum loquitus germinantem.

Expanded text:
otest radix in malis cogitationibus accipi, fructus autem et germen in malis operibus atque sermonibus, ut quod in radice latet, monstretur in germine: quae utraque Domini incendio vorabuntur. Unde et Apostolus , radicem amaritudinis malorum, sursum loquitur germinantem.
Abbreviated transcription (Latin):
ortas sealiquis dicat idnos de nobis bonum
dicere quod de nobis in occulto udex dixerit:
sinepeccato eẽ nom posse. Namiͤ iudex iustũ
laudat. eẽ. hunciure laudabilem nondubitat᷑
atuero sise ipselaud auerit lam eius iustitia lau¬
de digna eẽ. non creditur. Quoduidelic& recte
dicitur. Si quod iudexiustus peraequam senten¬
tiam. hocdese is dequo agitur presumat postdice¬
re perelatam mentem: Namsi ipsequoq in hu¬
mili cogitatione permanens exigentecausa uel
dolor ebona dese ueracia dixerit. in tantum
Aiustitia non recessit. In quantum aueritate
rullo modo dis crepauit. Unde paulus quoq
a postolus multa dese fortia prodiscipulorum
suorum edificatione narrauit. Sedhaec nar¬
rando minim edeliquid quia aueritatis tramite
x ad testatione certa & cordehumili non recessit:¬

Expanded text:
ortasse aliquis dicat id nos de nobis bonum dicere quod de nobis in occulto judex dixerit sine peccato esse non posse. Nam quem justus judex laudat, esse hunc jure laudabilem non dubitatur. Ad vero si se ipse laudaverit, jam ejus justitia laude digna esse non creditur. Quod videlicet recte dicitur, si quod judex justus per aequam sententiam perhibet, hoc de se is de quo agitur, praesumat post dicere per elatam mentem. Nam si ipse quoque in humili cogitatione permanens, exigente causa vel dolore, bona de se veracia dixerit, in tantum à justitia non recessit, in quantum à veritate nullo modo discrepavit. 38. Unde Paulus quoque aposuorum aedificatione narravit, sed haec narrando minime deliquit, quoniam a veritatis tramite et attestatione certa et corde humili non recessit
Abbreviated transcription (Latin):
edẽp̃tionem nr̃am qui exgentili populo
uenimus dñs aspexerat cum sead ducere
& alias oues dicebat. hoc quotidie fieri
fr̃s aspicitis hocreconciliatis gentibus factũ
hodie uidetis. quisi ex duob gregibus unum
ouile efficit. quia iudaicum & gentilẽ popu lũ
insua fide coniungit Paulo attestante quiait.
Ipseest paxnrã quifecit utraq unum. dum enĩ
adaeter nam uitam exutraq natione simplices
eligit. ad o uile proprium oues deducit

Expanded text:
edemptionem nostram, qui ex gentili populo venimus, Dominus aspexerat, cum se adducere et alias oves dicebat. Hoc quotidie fieri, fratres, aspicitis, hoc reconciliatis gentibus factum hodie videtis, quasi ex duobus gregibus unum ovile efficit, quia Judaicum et gentilem populum in sua fide conjungit, Paulo attestante qui ait: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum. Dum enim ad aeternam vitam ex utraque natione simplices elegit, ad ovile proprium oves deducit
Abbreviated transcription (Latin):
tpossitis conprehendere cumomnibus
sc̃ĩs. Quesit latitudo. longitudo. sublimi¬
tas & profundum Hab& quippeds̃ latitudi¬
nem quia dilectionẽ suam usq: ad collectionem
persequentiũ tendit. Hab& longitudinem
quia aduitae patriam nos longanimiter toleran¬
do perducit. Hab & sublimitatem : qui a ipsorũ
quoq intellegentiam qui recepti in superna fue¬
rint congregatione transcendit. Hab& profun¬
dum: qui ad a p̃natis inferius districtionis suae
iudicium in conprehensibilit̃ exerit: quaescilic&
quattu or nobis in hacuita positis singulis exer¬
c&. Quia & latitudinem amando. & longitudi¬
nem tolerando . & celsitudinem non solum nram¬
intellegentiã sed &iam uota superando. & fun¬
ditatem suã ex hib&. occultos &inlicitos. cogita¬
tionum motus districte iudicando: sed eius cel¬
situdo & profunditas quamsit inuestigabilis
nullus agnoscit. nisi qui uel contemplatione
ad summa prouehi. uel occultis motibus resis¬
tens tep̃tationũ coeperit in portunitate tbari.

Expanded text:
possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, longitudo, sublimitas et profundum . Habet quippe Deus latitudinem, quia dilectionem suam usque ad collectionem persequentium tendit. Habet longitudinem, quia ad vitae patriam nos longanimiter tolerando perducit. Habet sublimitatem, quia ipsorum quoque intelligentiam qui recepti in supernam fuerint congregationem transcendit. Habet profundum, quia damnatis inferius districtionis suae judicium incomprehensibiliter exerit. Quae scilicet quatuor nobis in hac vita positis singulis exercet, quia et latitudinem amando, et longitudinem tolerando, et celsitudinem, non solum nostintelligentiam, sed etiam vota superando, et profunditatem suam exhibet, occultos et illicitos cogitationum motus districte judicando. Sed ejus celsitudo et profunditas quam sit investigabilis nullus agnoscit, nisi qui vel contemplatione ad summa provehi, vel, occultis motibus resistens, tentationum coeperit importunitate turbari.