comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ arbitriũ. quomͦ udicat mundũ : Proinde librũ uł epłam meã. quã
secum ad nos supradicti fr̃s attulert̃. scd̃m hanc fide intelligite. ut
neq negetis dĩ gram. neq liberũ arbitͥum sic defendatis. ut dĩgrã separetis.
tanꝗ sine illa uł cogitare aliqͥd uł agere scdm dm ulla ratione possimꝰ. qͦd
omino ñ possumꝰ. Propt̾ hoc enĩ dñs cũ de fiictu iustitie loqueret᷑. ait
ẽẽ conscriptã. qͥ dicunt gr̃am dĩ scd̾m merita nr̃a dari. ut qui głatur
ñ indño. s in se ipso głetur. Hoc ẽ. in homine ñ in dn̾o: qđ prohibet apłi
heretici se ipsos a se ipsis uistos fieri putantes. quasi hoc eis ñ ds dederit.
enĩ te discernit. Quod id̾o dicit. quia de massa illiꝰ ꝑditionis que fact̾a ẽ
ex adã non discernit hominẽ : ut eum faciat uas in honorẽ. ñ in contu¬

Expanded text:
liberum arbitrium, quomodo iudicat mundum? liberum arbitrium, quomodo iudicat mundum? secum ad nos supradicti attulerunt, secundum hanc fidem intelligite, ut neque negetis Dei gratiam, neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a Dei gratia separetis, tanquam sine illa vel cogitare aliquid vel agere secundum Deum ulla ratione possimus; quod omnino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, ut, qui gloriatur, non in domino sed in se ipso glorietur, hoc est in homine, non in domino. quod prohibet apostolus o glorietur. illi uero haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis non deus dederit postolus: Quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem non in contu
Abbreviated transcription (Latin):
honorando frͣi ualentino. & frib quitec̃ sunt. aygo¬
s t̾INUS in dnõ salutẽ. Uenert̾ ad nos duo iuuenes.
Cresconius. ⁊ felix. de ur̃a congregatione se e̾e dicen-¬
tes. qui nobis retulert̾ monasteriũ ur̃m nonnulla
nonsit redditurꝰ ds unicuiq scd̃m oꝑa eus. Etiã hoc tam̃ indicauert̃. qͦd
plures ur̃m ñ ita sentiant: s liberũ arbitrium adiuari fateant᷑ ꝑ dĩ grãm.
ut recta sapiamꝰ atq faciamꝰ. et cũ uenerit dñs. redd̾et unicuiq scd̃m oꝑa eiꝰ.
inueniat oꝑa nr̃a bona quȩ p̃parauit ds ut in illis ambulemꝰ. Hoc qͥsentiu
bene sentiunt. Obsecro itaq uos fr̃s. sic̾ corinthios obsecrauit apłs. ꝑ nom̃
enĩ dñs iħc sic̃ scriptũ est in eugłio iohannis apłi. ñ uenit ut iudicaret
ds mund̾u : quando uenturꝰ ẽ. sic̃ tota eccła in simbolo confitet᷑. iuidica¬
re uiuos ⁊ mortuos. Si gͦ non ẽ di grͣa. quomͦ saluat mund̾u: E si non ẽ.

Expanded text:
HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apostolus, peenim dominus Iesus. sicut scriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret deus mundum, quando uenturus est, sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, iudicare uiuos et mortuos. si ergo non est dei gratia, quomodo saluat mundum? et si non est
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dicit & celestis magister. Uigilate & orate: ne intretis intẽptatiõ¬
nem. G̃ unusqͥsq contra suam concupiscentiã dimicans. orat ne intret in
temptationẽ : idẽ. ne sit ab illa abstractꝰ & illectus. Non aũ intẽptatio
quod orat᷑ accipit᷑  Si enĩ dixisset saluator ñr. uigilate ne intretis

Expanded text:
X. Dicat coelestis magister: « Vigilate et orate ne intretis in tentatioX. Dicat coelestis magister: « Vigilate et orate ne intretis in tentationem . » Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans, oret ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster: « Vigilate ne intretis
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia mea: respondet scriptura libero eiꝰ arbitrio quod ia suꝑius
dixi. Noli uinci a malo: s uince in bono mału. Qͦd tamen ut fiat ad iu¬
uaturꝰ gr̃a. que nisi adiuuerit nichilerit lex nisi uirtꝰ peccati Auget᷑
enĩ concupiscentia & maiores uires accipit lege ꝓhibente. nisi adiuuet
sp̾c gr̃e. Hoc est quod dicit ille ipse doctor gentium. Aculeus aut̾ mor-¬
tis est peccatũ. uirtus uero peccati lex. Eece inde dicit homo. Uolo legiᷤᷤ
seruare mandatũ: sed uirtute concupiscentie mee uicor. Et cum
uoluntas eiꝰ conuenit᷑ & dicitur. noliuinci a malo. qͥd ei ꝓdest nͥ grͣa
succurente. fiat qđ ipse apłs secutꝰ ad iunxit : Nlam cũ dixisset. uirtꝰ
peccati lex: continio subiecit. Eras aut̃ deo quidat nobis uictoriã ꝑ iħm
quã dei donũ : in isto certamine adiuuantis liberũ arbitrium. Propt̾¬

Expanded text:
piscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius piscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias quam Dei donum, in isto certamine adjuvantis liberum arbitrium.
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauit. scribens ad corinthios & ammonens conuiges ne se inuicẽ frau¬
dent. Quos cũ ammonuisset adiecit. Uellẽ aũ om̃s homines. ẽẽ sic̃ & meipsũ.
quia utiq ipse ab omi concubitu continebat. Et continuo subiunxit. sed
unusqͥsq propͥum ctonũ hab& adeo. alius sic: alius aut̃ sic. Numqͥd. tã
multa que p̃cipiuntur inilege dĩ ne fornicationes & adulteria comit tant᷑
indicant aliud quã liberum arbitriũ: Neq enĩ pciperent᷑ nisi homo
haberet propͥam uoluntatẽ qua diuinis p̃ceptis obediret. & tam̃ donũ
dei est sine quo seruari castitatis p̃cepta non possunt. Unde ait ille
inlibro sapientiȩ. Cum scirẽ quia nemo esse potest continens nisi d̾s
det: & hoc ipsum erat sapientie. scire cuiꝰ ẽet hoc donũ. Ut aũ ista non
seruentur castitatis sca mandata: unusqͥsq temptat᷑ a concupiscentia
sua abstractꝰ & illectus. Ubisi dixerit. uolo seruare s uincor a concu¬

Expanded text:
monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concu
Abbreviated transcription (Latin):
ropt᷑ eos qui cũ defendit᷑ dĩ gr̃a. putantes negari liberũ
arbitriũ sic ipsi defenctunt liberũ arbitͥu. ut negent
dei gram: asserentes eã scłm merita nr̃a dari: scrip̃si
soripsi monachos actrumetinos. in quos monasterio de hac
re eqerat ẽe contentio. ita ut me consulere eorũ aliqui
cogerent᷑ Itic liber sic incipit. Propt̃ eos qui hominis liberũ

Expanded text:
ropter eos, qui, cum defenditur dei gratia, putantes negari liberum arbitrium sic ipsi defendunt liberum arbitrium. ut negent dei gratiam asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi ls autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos, qui hominis liberum
Abbreviated transcription (Latin):
gamꝰ. atq sapiamꝰ. obedientiã nr̃am requirit: quȩ nulla pocest e̾e̾ siuie
b̾o arbitrio. S si posset hoc ipsum sine aduitorio grͣe fi
intellectͥũ ut discam mandata tua: neq in euangło scriptum esset.
tt̃ aperuit illis seusũ ut intelligerent scripturas. nec iacob apls dicer&.
si qͥs autẽ urm̃ indiga sapientia. postulet a d̾o qͥdat om̃ib affluenter.
& ñ imꝑperat. & dabitur .ei. Potens ẽ autẽ dñs qͥ & uobis donet ⁊ nob̾. ut
de ur̃a pace. & pia consenione nuntiis celerrimis gaudeamꝰ. Saluto uos
ñ sołu meo nomine. s etiã frm. qui mecũ st̃: & rogo ut ꝓnobis concor¬
dit̾ atq in stant̾ oretis. Sit uobiscum dn̾̃s ame̾ N. dõ gr̃as¬

Expanded text:
gamus atque sapiamus, obedientia nostra requiritur, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. Sed si posset hoc ipsum sine adjutorio Dei gratintellectum, ut discam mandata tua, neque in euangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensum, ut intellegerent scripturas, nec Iacobus apostolus diceret: Si quis autem uestrum indiget sapientia. postulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. potens est autem dominus, qui et nobis donet et nobis, ut de uestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. sit uobiscum dominus. amen.
Abbreviated transcription (Latin):
tem inoccasionẽ carnis detis: s per caritatẽ seruite in uicem. Omĩs aũ lex
in uno sermone implet᷑. in eo qͦd ciliges proximũ tuum sic̃ te ipsum. Hoc ẽ
qdꝰ ad romanos ait. Qui diligit alterutrũ : legẽ impleuit. Item dicit ad co¬
losenses. Super omĩa autẽ hec caritatẽ que ẽ uinc ułu perfect̾ionis. Et ad
timotheum. finis inqͥt p̃cepti ẽ caritas  ad uingens qualis caritas. de cor

Expanded text:
itatem servite invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de cord
Abbreviated transcription (Latin):
xpͣc uirginis filiꝰ ⁊ uirginũ sponsus uirginali uto corporalit̾ natꝰ
uirgo sit desponsata uni uiro xp̃o sicut dicit apłs. quanto st̃ dig
na honore menbra eiꝰ que hȩc custodiunt. etiã iripsa carne quã
tota custodit infide. quȩ unitatur matr̃e uiri fui & dñ sui. Nam eccła
quoq ⁊ mat̾ & uirgo ẽ. Cuiꝰ enim integritati consulimꝰ. si uirgo non est.
Aut curiꝰ ꝓłẽ alloquimur. si mat̾ non ẽ. Maxia corporalit̾ caput huiꝰ
corporis peꝑit. eccła sp̃ualit̾ menbra illius capitis parit. Inutraq uirgi¬
nitas fecunditatẽ non ĩpedit. inutraq fecunditas uirginitatẽ non ad¬
guinei carnis eiꝰ cum illi nuntiati fuissent ⁊ foris expect̾arent. quia ñ
possent eũ adire p̾turba. ille respondit. Quȩ ẽ mat̾ mea aut qui st̃
fr̃s mei:  Et extendens manũ suꝑ discipulos ait. Hi st̃ fr̃s mei. Et

Expanded text:
Christus, uirginis filius et uirginum sponsus, uirginali utero corporaliter natus, Christus, uirginis filius et uirginum sponsus, uirginali utero corporaliter natus, uirgo sit desponsata uni uiro Christo, sicut dicit apostolus, quanto digna sunt honore membra eius, quae hoc custodiunt etiam in ipsa carne, quod tota custodit in fide, quae imitatur matrem uiri sui et domini sui! nam ecclesia quoque et mater et uirgo est; cuius enim integritati consulimus, si uirgo non est? cuius prolem adloquimur, si mater non est? Maria corporaliter caput huius corporis peperit, ecclesia spiritaliter membra illius capitis parit. in utraque uirginitas fecunditatem non inpedit, in utraque fecunditas uirginitatem non adguinei carnis eius, cum illi nuntiati fuissent et foris expectarent, quia non possent eum adire prae turba, ille respondit: quae est mater mea aut qui sunt fratres mei? extendens manum super discipulos suos ait: hi sunt fratres mei; et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ excellentiã muneris amplioris quã druini
oleaster. qui uenturo xꝑo etiã filioꝵ ꝓpagine seruiebant: ido meri-¬
ti in feriores e̾eͥ arbitrant᷑. quia ture diuino continentia conubio.
& nuptiis pia uirginitas ante ponit᷑. In illis qͥppe parabant᷑ ⁊ par¬
turiebantur futura : que nc̃ impleri mirabiliter & efficacit̾ cerm-¬
mus. Quorũ etiã uita coniuigalis. ꝓphetia fuit. Unde ñ consuetu¬
dine humanoꝵ uotoꝵ atq gaudioꝵ. s ualde ꝓfundo confilio dei:
inquib dã eorũ fecunditas honorari. inqͥbusda etiã fecundari
sterilitas meruit. Hoc uero tempore quib dictũ ẽ. si se non conti¬
nent nubant. n adhibenda est exhortatio: s consolatio. Quib au̾
dict̾um est: qui potest capere capiat. ex hortandi st̃ : ne t̾reant᷑
& t̾rendi ne ertollant᷑. Non solum gͦ p̾dicanda ẽ uirginitas ut amet᷑.
uerũ etiã monenda ne inflet᷑. Histo sermone suscipimꝰ. Ad iuuet

Expanded text:
pter excellentiam muneris amplioris, quod diuinioleaster, qui uenturo Christo etiam filiorum propagatione seruiebant, ideo meriti inferioris esse arbitrentur, quia iure diuino continentia conubio et nuptiis pia uirginitas anteponitur. in illis quippe parabantur et parturiebantur futura, quae nunc impleri mirabiliter et efficaciter cernimus, quorum etiam uita coniugalis prophetica fuit: unde non consuetudine humanorum uotorum atque gaudiorum, sed ualde profundo consilio dei in quibusdam eorum fecunditas honorari, in quibusdam etiam fecundari sterilitas meruit. hoc uero tempore quibus dictum est: si se non continent, nubant, non adhibenda est exhortatio, sed consolatio, quibus autem dictum est: qui potest capere capiat, exhortandi sunt, ne terreantur, et terrendi, ne extollantur. non solum ergo praedicanda est uirginitas, ut ametur, uerum etiam monenda, ne infletur. Hoc isto sermone suscepimus; adiuuet
Abbreviated transcription (Latin):
tacerẽ. Quicqͥd ꝓ ea gr̃a quã inte pusilli cũ magnis miram uolueris.
aut ualueris. gratissime accipiemꝰ : tanquã a nobis carissima ⁊ reueren¬
tissima auctoritate decretũ. Sane. quia urgente ꝑlatore timui ne uł n
om̃ia uł hȩc ipsa minꝰ digne conscius mearũ uirium possem dirigere: egi
cum uiro tum morib tũ eloquio & studio claro. ut quanta posset collecta
qui etiam p̾ter hanc necessitatẽ. dignus tuȩ scĩtatis notitia uidicetur.
Sc̃s leontius diaconꝰ cultor tiuuis. cum meis parentib multũ te salutat.
dignet᷑ dñe pat̾. Et infra. Sciat scĩtas tua fr̃eͣm meũ cuius maxime causa
hinc discessimꝰ : cum matrona sua ex consensu ꝑfectam d̃o continentiam
deuouisse. Unde rogamꝰ sci̾tatem tuã. ut orare digneris. quo hoc ipsum
in eis dñs confirmare & custodire dignetur.

Expanded text:
tacerem. quicquid pro ea gratia, quam in te pusilli cum magnis miramur, uolueris tacerem. quicquid pro ea gratia, quam in te pusilli cum magnis miramur, uolueris aut ualueris, gratissime accipiemus, tamquam a nobis carissima et reuerentissima auctoritate decretum. sane, quia urgentaddidi, quantum puto, quae in superiore non dixeram; talis est enim nunc eorum omnia, vel haec ipsa minus digne, conscius mearum virium, possem dirigere: egi cum viro, tum moribus tum eloquio et studio claro, ut quanta posset collecta suis  enim talis qui, etiam praeter hanc necessitatem, dignus tuae Sanctitatis notitia judicetur. Sanctus Leontius diaconus, cultor tuus, cum meis parentibus multum te salutat. dignetur, domine pater. Et infra: Sciat Sanctitas tua, fratrem meum, cujus maxime causa hinc discessimus, cum matrona sua ex consensu perfectam Deo continentiam devovisse. Unde rogamus Sanctitatem tuam, ut orare digneris, quo hoc ipsum in eis Dominus confirmare et custodire dignetur.
Abbreviated transcription (Latin):
dignitate tui nominis iam ñ trepidi sequestremꝰ. Librũ etiã cte grã
&. libero arbitͥo non habemꝰ: super ẽ ut eum quia utiłe questioni
confictimꝰ. meream acciꝑe. Nolo autẽ scĩtas tua sic me arbitretur hec
scribere. quasi de his quȩ ncͣ edidisti ego dubitẽ. Sufficiat m pena me¬
a: qͦo a p̃sentie tue deliciis exulatꝰ ubi salubrib tius uberib nitͥ¬
ebar: ñ solum absentia tua crucior: uerũ etiã peruicatia quoꝵ.d̃a.
qui ñ tautũ manifesta respuunt: s etiã non intellectͥa rep̃hen d̾t
Ceterũ hac suspicione in tantũ careo: ut potius infirmitatẽ meã qua tales
parum patient̾ fero. notabiłe putẽ. Qualit̾ autẽ ad bec consulend̾u iudi-¬
dices. ut dixi tue sapientie derelinquo. Non ad me hoc ꝑtinere credidi:
pro ea qua xꝑo uł tibi debeo caritatẽ: ut que inquestionẽ ueniunt ñ

Expanded text:
dignitate tui nominis iam non trepidi sequestremus. librum etiam de gratia dignitate tui nominis iam non trepidi sequestremus. librum etiam de gratia et libero arbitrio non habemus: superest, ut eum, quia utilem quaestioni con- - fidimus. mereamur accipere. nolo autem sanctitas tua sic me arbitretur haec scribere, quasi de his, quae nunc edidisti. ego dubitem. sufficiat mihi poena mea, quod a praesentiae tuae deliciis exulatus, ubi salubribus tuis uberibus nutriebar, non solum absentia tua crucior uerum etiam peruicacia quorundam, qui non tantum manifesta respuunt, sed etiam non intellecta reprehendunt. ceterum hac suspicione in tantum careo, ut potius infirmitatem meam, qua tales parum patienter fero, notabilem putem. qualiter autem ad haec consulendum iudices, ut dixi. tuae sapientiae derelinquo. nam ad me hoc pertinere credidi pro ea, quam Christo uel tibi debeo, caritate, ut, quae in quaestionem ueniunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
sũmatĩ quantũ festinatio ꝑlatoris admisit: hec uelut o¬
nendo suggessi. Tue scẽ prudentie ẽ. dispicere qͥd fact̾o opus sit: ut
talium & tantoꝵ. suꝑetur uł temꝑet᷑ intentio. Cui ego iam parum
ꝓdesse ex istimo. te reddere rationẽ: nͥ & addat᷑ auctoritas quã tranᷤᷤ¬
grecti infatigabilit̾ contentiosa corda ñ possint. Sed plane illud ta-
e ñ debeo: quod secticant. tuam sc̾itatẽ hoc excepto. inf.
dict̾is om̃ib admirari. Tuuimͣ decernere. quomͦ fit in hoc eoꝵ con¬
tradictio toleranda. Nec mireris quod alit̾ uel aliqua in hac ȩpła¬
addidi: quantũ puto que insuꝑiore ñ dixeram. Talis ẽ enĩ nunc eoꝵ
definitio: p̃ter illa quȩ ꝑfestinationẽ aut obliuionẽ forte p̃terii. Li¬
bros cum editi fueruit. qͦs de uniuerso opere moliris: queso habere
meream: maxime ut ꝑ eoꝵ auctͥoritatẽ. si qua tͥ intuis displicent: a

Expanded text:
summatim, quantum festinatio perlatoris admisit, haec velut commosummatim, quantum festinatio perlatoris admisit, haec velut commonendo suggessi. Tuae sanctae prudentiae est dispicere quid facto opus sit, ut talium et tantorum superetur vel temperetur intentio. Cui ego jam parum prodesse existimo te reddere rationem, nisi et addatur auctoritas quam transgredi infatigabiliter contentiosa corda non possint. Sed plane illud tacere non debeo, quod se dicant tuam Sanctitatem, hoc excepto, in factis et dictis omnibus admirari. Tuum erit decernere quomodo sit in hoc eorum contradictio toleranda. Nec mireris quod aliter vel aliqua in hac epaddidi, quantum puto, quae in superiore non dixeram; talis est enim nunc eorum definitio praeter illa, quae per festinationem aut obliuionem fortasse praeterii. Libros, cum editi fuerint, quos de nniuerso opere moliris, quaeso habere mereamur, maxime ut per eorum auctoritatem, si qua tibi in tuis displicent, a
Abbreviated transcription (Latin):
nitione aiunt tot annis. a tot tractatorib. tot p̾cedentib libris & tuis
& alioꝵ. cum contra alios. tũ maxime contͣ pelagianos catholicã fidẽ
fuisse defensam. Hec mi pat̾ . & alia int̾minabilit̾ plura. si ut sũma
mea uota confitear.ꝑ me deferre maluissem. uł quia hoc ñ merui sal¬
tem ꝓlixiore temꝑe. omĩa quib mouent᷑ collect̾a dirigere: ut quic¬
qͥd de hac re contradicit᷑. quatenꝰ refelli. uł si id non potest. tolera
deberet. audirẽ.S quia neutrũ ex uoto ꝓuenit: malui qͦ modo po
tui hec cõprehensa dirigere: quã penitus detanta quoꝵ d̾a contra¬
dictione reticere. St̃ ex parte tales ꝑsone. ut his consuetudine
eccłastica laicos sũmam reuerentiã necesse sit exhibere. Qͦđ qͥdẽ ita
curauimꝰ dõ iuiuante seruare: ut cum opus fuit ñ tacer̃e quođ usq
ad questionis huiꝰ assertionẽ: exiguitas nr̃arũ uirium sugerebat.S

Expanded text:
nitione. aiunt, tot annis a tot tractatoribus tot praecedentibus libris et tuis nitione. aiunt, tot annis a tot tractatoribus tot praecedentibus libris et tuis et aliorum cum contra alios tum maxime contra Pelagianos catholicam fidem fuisse defensam. Haec, mi pater, et alia interminabiliter plura sic, ut summa mea uota confitear, per me deferre maluissem uel, quia hoc non merui. saltem prolixiore tempore omnia, quibus mouentur, collecta dirigere, ut, quicquid de hac re contra dicitur, quatenus refelli uel, si id non potest, tolerari deberet, audirem. sed quia neutrum ex uoto prouenit, malui, tui haec comprehensa dirigere, quam penitus de tanta quorumdam contradictione reticere. Sunt ex parte tales personae, ut his consuetudine ecclesiastica laicos summam reverentiam necesse sit exhibere. Quod quidem ita curavimus Deo juvante servare, ut, cum opus fuit, non taceremus quae ad quaestionis hujus assertionem exiguitas nostrarum virium suggerebat. Sed nunc
Abbreviated transcription (Latin):
incertũ e̾ẽ uolueris. ac potius de eoꝵ. p enis in alueris dubitari: qͦd
in libro t̾tio de libero arbitͥo ita positũ meministi: ut hane eis oc¬
casionẽ potuerit exhibere. Hoc etiã de alioꝵ. libris quoꝵ ẽ in ȩccła
auctͥoritas faciunt. qđ perspicit scĩtas tua ñ parũ posse iuuare
contradicto es: nͥ maiora. aut certe paria ꝓferent᷑ a nobis. Non enĩ
ignorat prudentissima pietas tua: quanto plures sin in eccła qui autorita¬
te nominũ in sententia teneant᷑. aut a sententia tranferant᷑. d sum¬
mã fatigatis omĩb nobis. ad id ꝓsecutio eoꝵ uł potiꝰ querela conuerti¬
tur: consentientib etiã his qui hanc diffinitione̾ imꝓbare ñ audent:
ut dicant. Quid opus fuit huiscemodi disputationis incerto. tot mi¬
nus intelligentiũ corda turbari: Neq enĩ minꝰ utilit̾ sine hac diffi¬

Expanded text:
incertum esse uolueris ac potius de eorum poenis malueris dubitari. quod incertum esse uolueris ac potius de eorum poenis malueris dubitari. quod in libro tertio de libero arbitrio ita positum meministi, ut hanc eis occasionem potuerit exhibere. hoc etiam de aliorum libris, quorum est in ecclesia auctoritas, faciunt, quod perspicit sanctitas tua non parum posse iuuare contradictores, nisi maiora aut certe uel paria proferantur a nobis; non enim ignorat prudentissima pietas tua, quanto plures sint in ecclesia, qui auctoritate nominum in sententia teneantur aut a sententia transferantur. ad summam fatigatis omnibus nobis ad id prosecutio eorum uel potius querela conuertitur consentientibus etiam his, qui hanc definitionem inprobare non audent, ut dicant: Quid opus fuit huiusce modi disputationis incerto tot minus intellegentium corda turbari? neque enim minus utiliter sine hac defi
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ ꝑtinebt̃ : sed om̃s omĩno ut nullus habeat᷑ exceptꝰ. Nec
hoc timenctu quod qͥd̾a eo in uito perire dicant᷑. s quomͦ aiunt
ñ uult a quoquã peccari uł deseri iustititiã. &. tamen iugit̾ illa dese¬
ritur contra eius uoluntatẽ: cõmittunt᷑q peccata: ita e
uare om̃s homines. nec tam̃ om̃s homines saluari. Iestmonia etiã
scripture quȩ de saule uł dauid posuisti. ñ ꝑtinere putant adques¬
tionẽ quȩ de exhortatione uersatur. Ala autẽ ad id refert̃. ut ex
his eani graͣm accipiant cõmendari riua unusqͥsq post uoluntatẽ
iuuatur : uł ad ipsam uocationẽ que p̾statur indignis. Foc enim
& illis locis tuoꝵ opusculoꝵ. & alioꝵ que ꝑsequi longũ ẽ: se demon¬
strare testant᷑. Paruuloꝵ. autẽ causã ad exempłu maiorũ nͥ pati¬
untur afferri: quã & tuam sci̾tatẽ dicunt eatenus attigisse. ut

Expanded text:
numerum pertinebunt, sed omnes omnino, ut nullus habeatur exceptus. nec numerum pertinebunt, sed omnes omnino, ut nullus habeatur exceptus. nec hoc timendum, quod quidam eo inuito perire dicantur; sed quo modo, aiunt, non uult a quoquam peccari uel deseri iustitiam et tamen iugiter illa deseritur contra eius uoluntatem committunturque peccata. ita eum uelle saluare omnes homines nec tamen omnes homines saluari. testimonia etiam scripturae, quae de Saule uel de Danid posuisti, non pertinere putant ad quaestionem, quae de exhortatione uersatur; alia autem ad id referunt, ut ex his eam gratiam accipiant commendari, qua unusquisque post uoluntatem iuuatur, uel ad ipsam uocationem, quae praestatur indignis. hoc enim et illis locis tuorum opusculorum et aliorum. quae persequi longum est, se demonstrare testantur. Paruulorum autem causam ad exemplum maiorum non patiuntur adferri. quam et tuam sanctitatem dicunt eatenus attigisse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ter illos qui sic concreati st̃ his qui cũ uniuersa massa damnati st̃:
ut exciperent᷑ ꝑ grãm liberandi. Unde in hoc solo uolunt a pͥmo homi¬
ne omĩum distare naturã: ut ilłu integris uirib uoluntatis iuiua¬
ret graͣ uolentẽ. sine qua ꝑseuerare ñ poterat: hos autẽ amissis & ꝑ¬
ditis uirib credentes tantũ. non solum erigat ꝓstratos: uerũ etiã
suffulciat ambulantes. Cet̾m quicqͥ dlibet donatũ sit p̾destinatis.
ił posse &. amitti & retineri ꝓ pͥa uoluntate contendunt. Quod tunc
falsũ e̾et : si uerũ putarent eam qͦsda ꝑseuerantiã percepisse: ut nͥ
ꝑseuerantes e̾ẽ non possint. Inde ẽ qd̃ & illud parit̾ non accipiunt.
ut eligendoꝵ reiciendorũq e̾e̾ definitũ numerũ nolint. Atq illius
itentie expositionẽ. non eã que a te ẽ deꝓita suscipiant
non nͥ om̃s homines saluos fieri uelit: & non eos tantũ qui ad sc̃oꝵ

Expanded text:
praeter illos, qui sic concreati sunt his, qui cum uniuersa massa damnati sunt, praeter illos, qui sic concreati sunt his, qui cum uniuersa massa damnati sunt, ut exciperentur per gratiam liberandi. unde in hoc solo uolunt a primo homine. omnium distare naturam, ut illum integris uiribus uoluntatis iuuaret gratia nolentem, sine qua perseuerare non poterat, hos autem amissis et perditis uiribus credentes tantum non solum erigat prostratos, uerum etiam suffulciat ambulantes. ceterum quicquid libet donatum sit praedestinatis, id posse et amitti et retineri propria uoluntate contendunt; quod tunc falsum esset, si uerum putarent eam quosdam perseuerantiam percepisse, ut nisi perseuerantes esse non possint. Inde est, quod et illud pariter non accipiunt, ut eligendorum reiciendorumque esse definitum numerum nolint atque illius sententiae expositionem non eam, quae a non nisi omnes homines saluos fieri uelit et non eos tantum. qui ad sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ seuerar&. s sine qua ꝑ liberũ arbitͥum ꝑ seuerare posset. nunc
I uͦ scĩs in regnũ ꝑ gr̃aͣm p̃destinatis. non tale ad iutoriũ perse¬
⁊IIuerantie detur : s tale ut eis ꝑseuerantia ipsa donet᷑. non
sołu ut sine isto dono ꝑseuerantes e̾e̾ ñ ꝑ ossint : uerũ etiam
UII ut ꝑ hoc donũ non nͥ ꝑseuerantes siN. His uerbis scĩtatis
tuȩ ita mouent᷑. ut dicant quand̾a desꝑationẽ hominib ex hiberi. Si
enĩ aiunt ita ada adiutꝰ est. ut & stare posset iniustitia .&. a iustitia
declinare: & nc̃ ita scĩ iuuant᷑. ut declinare ñ possint. siquidẽ eam
accepert᷑ uolendi ꝑseuerantiã. ut aliud uelle non possint: uel sic qui
deserunt᷑. ut aut nec accedant. aut si accesserint ut recer
ad illam uoluntatẽ ꝑtinuissedicunt exhortationis uł cõminationis
utilitatẽ. que ⁊ ꝑsitendi ac desistendi optinebat liberã potestatẽ.
non adhanc cui nolle iustitiã in euitabili necessitate coniunctũ est:

Expanded text:
eueraret, sed sine qua per liberum arbitrium perseuerare non posset, nunc uero sanctis in regnum per gratiam praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae detur. sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint\\ his uerbis sanctitatis tuae ita mouentur, ut dicant quandam desperationem hominibus exhiberi. si enim, aiunt. ita Adam adiutus est, ut et stare posset in iustitia et a iustitia declinare, et nunc ita sancti iuuantur, ut declinare non possint, si quidem eam acceperunt uolendi perseuerantiam, ut aliud uelle non possint, uel sic quidam deseruntur, ut aut nec accedant aut, si accesserint, et recedant, ad illam uoluntatem pertinuisse dicunt exhortationis uel comminationis utilitatem. quae et persistendi ac desistendi obtinebat liberam potestatem, non ad hanc, cui nolle iustitiam ineuitabili necessitate coniunctum est
Abbreviated transcription (Latin):
ipsarũ fines. indi uoluntate constituens. dixit apłs. cui uult miseret᷑.
& quẽ uult in durat. dicente etiã dño. sine me nichil potestis facere¬
intelligat ita omĩa uel ad iuuante do ꝑfici. uł deserente ꝑmitti. ut noue¬
Sed reditur ad paruulos.
reditur ad geminos. Parũ est quod dixi: reditur ad nond̾u natos. qui & eod̾e
concubitu seminati. & eodẽ mom̃to inluce fuerant ꝓferendi. In eis discre¬
pans diuersũq iudiciũ diuine uoluntatis apparens. sensus hominũ de uo¬
luntate dĩ nimiũ disputantes: magnitudine questionis obturbat. Exalta
ambomeruert̃. sed habet potestatẽ figulus luti ex eade massa facere ali¬
uo qͥd̾e uas in honorem: aliud uero in contumeliã. Dicturꝰ es quare que

Expanded text:
ipsarum fines in Dei voluntate constituens, dixit Apostolus, Cujus vult miseretur, ipsarum fines in Dei voluntate constituens, dixit Apostolus, Cujus vult miseretur, et quem vult indurat , dicente Domino, Sine me nihil potestis facereintelligat illa omnia, vel adjuvante Domino perfici, vel deserente permitti, ut noveSed reditur ad parvulos, reditur ad geminos: parum est quod dixi, reditur ad necdum natos, qui et eodem concubitu seminati, et eodem momento in lucem fuerant proferendi. Eis discrepans diversumque judicium divinae voluntatis apparens, sensus hominum de voluntate Dei superbe nimium disputantes, magnitudo quaestionis obturbat. Exalta ambo meruerunt; sed habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam . D
Abbreviated transcription (Latin):
cepit: Pharao au ip̃sis flagellis ẽ durior effect̾us : & periit. Hic mͥ rati¬
onẽ reddat qui ctiuinũ consiliu̾ nimiũ alto ut ñ dicã sapienti corde
diuidicat. cur medicam̃tũ unius medici confect̾ũ. alii ad interitu᷑ alii &ͦ¬
ualuerit ad salutẽ: nͥ quia xꝑi bonꝰ odor. aliis ẽ ortor uite inuitã. aliiꝰ
odor mortis in mortẽ. Quantũ ad naturã. anibo homines erant. qͦu
tun ad diu̾itatẽ ambo reges. quantũ ad causã ambo captiuũ dĩ popu¬
lum possidentes: quantũ ad penã ambo flagellis clem̃ter ad moniti. Qro
gͦ fines eoꝵ fecit diuersos: nisi qđ unus dei manũ sentiens. in recordatione
ꝓpͥe iniqͥtatis ingemuit: alt̾ uero libero contra di miscd̾issimã ueritatẽ
pugnauit arbito: Hic quic̾q respond&. illi ut mutat᷑ affuisse diuinũ. hu¬
io ut indurar et᷑ defuisse p̃sidium: & hoc contendit inuistũ ꝓpt̃ qd rerũ

Expanded text:
cepit? Pharao autem ipsis flagellis est durior effectus, et periit . Hic mihi raticepit? Pharao autem ipsis flagellis est durior effectus, et periit . Hic mihi rationem reddat, qui divinum consilium nimium altum sapienti corde dijudicat, cur medicamentum unius medici confectum, alii ad interitum, alii valuerit ad salutem: nisi quia Christi bonus odor, aliis est odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem ? Quantum ad naturam, ambo homines erant: quntum ad dignitatem, ambo reges; quantum ad causam, ambo captivum populum Dei possidentes; quantum ad poenam, ambo flagellis clementer admoniti. Quid ergo fines eorum fecit esse diversos, nisi quod unus manum Dei sentiens in recordatione propriae iniquitatis ingemuit, alter libero contra Dei misericordissimam veritatem pugnavit arbitrio? Hic quicunque respondet, illi ut mutaretur adfuisse divinum, huic ut induraretur defuisse praesidium, et hoc contendit injustum, propter quod rerum
Abbreviated transcription (Latin):
it sic̾ flagellis cedens expulit poplm̾: ita miraculis credens dm̃ tante uir¬
tutis agnoscere. S dicit᷑. iã pharaonẽ ñ potuisse mutari: quia eũ p̾scierat
d̾s non e̾e mutancłi. . espondet᷑. dei p̃scientiã ñ cogere hominẽ ut talis sit
quałe p̾sciuit ds̃: s p̃scire talem futurũ qualis futurus ẽ: ꝗͣ uis eũ nonsic
fecerit ds̃ ¶ Qmͣ si cogit ẽẽ : hoc utiq cogit qͦd ñ est. Porro si hoc p̾scierat
futurũ eẽ quod ñ est: prescientia ñ est. Quod de do quã impie dicatur. ñ¬
aduertit qͥsq qui peccatis suis inde bladit᷑. qͦd ds̃ eũ peccatorẽ futurũ
tem uiam. si nulla intrinsecus uocatione pulsatꝰ. tantũ qͥspiã flagellet᷑.
Inde nabugodonosor. penitentiã meruit fructuosam : Nonne post
tautas mpietates flagellatꝰ penituit: & regnũ qd̾ ꝑdiderat rursus ac¬

Expanded text:
it, sicut flagellis caedens expulit populum, ita miraculis credens Deum tantae virit, sicut flagellis caedens expulit populum, ita miraculis credens Deum tantae virtutis agnoscere? Si dicitur jam Pharaonem non potuisse mutari, quia cum praesciverat Deus non esse mutandum, respondetur Dei prae scientiam non cogere hominem ut talis sit qualem praescivit Deus; sed praescire talem futurum qualis futurus est, quamvis eum non sic fecerit Deus. Quem si cogeret esse, hoc utique cogeret quod non est. Porro si hoc praescierat futurum esse quod non est, praescientia non est, quod de Deo quam impie dicatur, advertit quisque qui peccatis suis inde blanditur, quod Deus eum peccatorem futurum am, si nulla intrinsecus vocatione pulsatus, tantum quispiam flagelletur. Unde Nabuchodonosor poenitentiam meruit fructuosam ? Nonne post innumeras impietates flagellatus poenituit, et regnum quod perdiderat, rursus ac
Abbreviated transcription (Latin):
que fecisti nobis. & omĩa iudicia tua uera: quia inueritate & iudicio suꝑindu¬
xristi omĩa hec ꝓpt̾ peccata nr̃a. & nolrulterius iustitie cd̾i culpã tuȩ induratio¬
nis ascrib̾e: quia om̃s uie dñi miscdia & ueritas. ut nec ħi qͥ miscd̾iã fuerint
consecuti iudicio ueritatis. de meritis suis aliqͥd głient᷑: nec hi qui indurati atq
dãnati st̃. ex cusationẽ culpe. ex hoc habere se cretant. quod nulłã qua conuer¬
terent᷑ sint miscd̾iam consecuti Hanc gͦ pharao miscd̾iam ñ accepit. & icto
eiad perrundũ liberũ suffecit arbitriũ. Quẽ quid̾e̾ nullus ita ignarꝰ diuina¬
rũ scripturarũ erit. qui audeat dicere illa om̃ia in iuste e̾ẽ perpessũ. Ai
forte si pie de do sicut expedit sentiamꝰ: etiã pharaoni datã miscdĩã re¬
perimꝰ: Patientia enĩ dĩ ualere ei debuit ad salutẽ. quia differens iustum
meritũq suppliciũ: miraculoꝵ. uerbera crebra densabat. Nũqͥd non potu¬

Expanded text:
eritate et judicio superinduxisti omnia haec, propter peccata nostra : et noli injustitiae Dei culpam tuae indurationis ascribere, quia omnes viae Domini misericordia et veritas , ut nec hi qui misericordiam fuerint consecuti a Deo, judicio veritatis de meritis suis aliquid glorientur; nec hi qui indurati atque damnati sunt, excusationem culpae ex hoc habere posse se credant, quod nullam qua converterentur, sint misericordiam consecuti. Hanc ergo Pharao misericordiam non accepit, et ideo ei ad pereundum liberum suffecit arbitrium, quem quidem nullus ita ignarus divinarum Scripturarum erit, qui audeat dicere illa omnia injuste esse perpessum. An forte si pie de Deo sicut expedit sentiamus, etiam Pharaoni datam misericordiam reperimus? Patientia enim Dei valere ei debuit ad salutem, qua differens justum meritumque supplicium, miraculorum verbera crebra densabat. Nunquid non potu
Abbreviated transcription (Latin):
erat qui omipotenti creatoridiceret. quare fecisti sic : Qui eñ cũ non essent
ẽẽ donauerat. quo fuie e̾e̾nt. habuit potestatẽ. Nec dicerent cęt̾i cur pari¬
bus omĩũ meritis diuinũ discreparet arbitͥum. quia potestatẽ habet figulꝰ
luti. ex ead̾e massa facere aliuo qͥd̾e uas in bonorẽ: alterũ uero in contumeli
am. Nc̃ aũ cum dãnatis pena iusta reddat᷑. saluatis aũ grã donet᷑ indebita:
qui usq ad eo humane conditionis oblitꝰ. cdiuini sensus archana discutiat:
ut cũ ipse penã merito fuerit consecutꝰ: querat᷑ cur alius grãm quȩ ei ñ
debebatur acceꝑit : Hanc itaq diuinã electione̾ non meritis reddi. sed
sola uoluntatis munificentia donari hominib: morses cũ iam tẽ quãuis
carnałe popłm diͦcer& ostendit. Sic enĩ in deuteronomio dic̃ ad popłm.¬

Expanded text:
itum; quis omnipotenti Creatori diceret, Quare fecisti sic? Qui enim, cum non essent, itum; quis omnipotenti Creatori diceret, Quare fecisti sic? Qui enim, cum non essent, esse donaverat, quo fine essent, habuit potestatem; nec dicerent caeteri, cur paribus omnium meritis divinum discreparet arbitrium: quia potestatem habet figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud am . Nunc autem cum damnatis poena justa reddatur, salvatis autem gratia donetur indebita, quis usque adeo humanae conditionis oblitus, divini sensus arcana discutiat, ut cum ipse poenam merito fuerit consecutus, quaerat cur alius gratiam, quae non debebatur ei, acceperit? Hanc itaque divinam electionem, non meritis reddi, sed sola voluntatis munifi centia donari hominibus, Moyses cum jam tunc, quamvis carnalem populum doceret, ostendit. Sic enim evidenter in D
Abbreviated transcription (Latin):
futet & dicat. Ohomo tuqͥs es quifesqui respondeas do: Maximeq ad illahu¬
manoꝵ act̾uum cõꝑationẽ rursus intentio conuersa respondet. iniustitie
ñ posse argui creditorẽ: qui de duob debitorib tale uoluerit habere uidiciũ:
ut uni donet ab alio exigat quod ab utͥsq debet᷑. & certe in om̃ib huma¬
ne conuersationis actib atq contract̾ib ad discernenctu aliqͥd. ad diuidican¬
cłã hanc qua uictemur aliqua ꝓ bare iustitiã: ex illa in effabili diume uis¬
titie plenitudine. in humilitatis nr̃e corda manare manifestũ est beato
sołu dicens. qͥd me fecistisic: sed etiã de aliis damnabili curiositate ꝑscrutans
& dicens. quare de eadẽ massa fecisti alium qͥdẽ sic. aliũ uero sic: Si humanum
genꝰ quia creatũ pͥmitꝰ constat ex nichilo. ñ cũ debito mortis & peccatiorigine
nasceret᷑. & tam̃ ereis creator omp̃s in et̾num ñnullos d̾anare uellet: inter¬

Expanded text:
eas Deo ? Maxime quia ad illam humanorum actuum comparationem rursus intentio conversa respondet, injustitiae non posse argui creditorem, qui duobus debitoribus tale voluerit habere judicium, ut uni donet, ab alio exigat, quod ab utrisque debetur. Et certe in omnibus humanae conversationis actibus atque contractibus ad discernendum aliquid, ad dijudicandum hanc, qua videmur aliquam probare justitiam, ex ineffabili divinae justitiae plenitudine in humilitatis nostrae corda manare manifestum est, beatosolum dicens, Quid me fecisti sic? sed etiam de aliis damnabili curiositate perscrutans et dicens, Quare de eadem massa fecisti alium quidem sic, alium vero sic? Si humanum genus, quod creatum primitus constat ex nihilo, non cum debita mortis et peccati origine nasceretur, et tamen ex eis Creator omnipotens in aeternum nonnullos damnare vellet inter
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dei uidicia. Cum illo gͦ quando de talib querit᷑ ad miremur:& ma¬
nente sententia qͣd non sit iniqͥtas apud d̾m: si qͥd illud modũ nr̃i sensꝰ
excesserit. & intellectꝰ nr̃i non dignat᷑ angustias. in illa iustitię miscd̾e
snẽ de suꝑiorib diuine uoluntatis archanis. alit̾ quã motus concditionis
ñre patit᷑. disputantes. dei iustitiã relinquamꝰ. & nr̃ãm statuere cupi¬
entes. in una contumacie uoragine decidamus

Expanded text:
 scilicet Apostolo, quando de talibus quaeritur admiremur, et manente sententia quod non sit iniquitas apud Deum, si quid illud modum nostri sensus excesserit, et intellectus nostri non dignatur angustias, in illa justitiae, misericNe de superioribus divinae voluntatis arcanis aliter quam modus conditionis nostrae patitur disputantes, Dei justitiam relinquamus, et nostram statuere cupientes, in imam contumaciae voraginem decidamus
Abbreviated transcription (Latin):
tib Ꝙ ad iecit. Circũcidimini gͦ a duricia cordis ur̃i: & ceruicẽ ur̃am ne
incduretis amplius. S hanc ineis mansisse duritiã cordis. ficut supra iã diximꝰ. be¬
atus stephanꝰ cum uideos increparet ostendit. In actib enĩ apłoꝵ ipse sic dicit.
Dura ceruice & incircuncisi corde ⁊ aurib: uos semꝑ sp̃ui scõ restitistis. Uude
dura ceruix in eo popło qui ex omĩ mundo electꝰ est qui de seruitute decem¬
miraculis meruit liberari. cuilex data. cuius saluti ora ꝓpħarũ omĩum milita¬
runt. ex qͥb fact̾us scd̾m carnẽ. & ad quos missus est xꝑc: nisi quia cecitas
ex parte inisrł facta ẽ. donec isrł ad optatꝰ ex plenitudine gentiũ intraret
in regnũ.  Et. Conclusit in in credulitate om̃s dñs: ut omĩs indigerent
miscdia saluatoris. Cuius dim consilii sacram̃ta ꝑ stringens. ⁊ maiestatis
misteriũ. quod quanuis magnitudine reuelationũ nouerat. tam̃ ꝓ huma-

Expanded text:
 adjecit: Circumcidimini ergo a duritia cordis vestri, et cervicem vestram ne induretis amplius. . Sed hanc in eis mansisse duritiam cordis, sicut supra jam diximus, beatus Stephanus cum Judaeos increparet, ostendit. In Actibus enim Apostolorum ipse sic dicit: Dura cervice et incircumcisi corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis . Unde dura cervix in illo popmiraculis meruit liberari, cui lex data est, cujus saluti ora prophetarum omnium militarunt, ex quo factus secundum carnem, et ad quos missus est Christus, nisi quia caecitas ex parte in Israel facta est, donec Israel adoptatus ex plenitudine gentium intraret in regnum ; et conclusit in incredulitate omnes Dominus, ut omnes indigerent misericordia Salvatoris? Cujus divini consilii sacramenta perstringens, et majestatis mysterium, quae quamvis magnitudine revelationum noverat, tamen pro huma
Abbreviated transcription (Latin):
ab originali contagio. lauacro gr̃e te gratularis ablutũ. Misericors
& miserator dñs. patiens & multe miscdie. non scđm peccata nr̃a fecit nobis: neq

Expanded text:
ab originali contagio, lavacro gratiae te gratularis ablutum, Misericors ab originali contagio, lavacro gratiae te gratularis ablutum, Misericors et miserator Dominus, patiens et multae misericordiae. Non secundum peccata nostra fecit nobis
Abbreviated transcription (Latin):
tabat. erigere qͦd iacebat: potestatẽ habens dimitt̾e peccata qͦdñ
ctebebat cdonare. qͦd ei debebat᷑ ignoscere. deletisq om̃ib uet̾is cul¬
pe maculis quã fecerat. reparans naturã.de his quib p̾ enã seueritas
iusta decreuerat. scd̾m in effabilẽ dispositiois occultẽ miscd̾am. elegit uasa
que faceret in honorẽ .&. alios a uentura ira dono gratuite uocationis
absoluit. alios derelinquens ad equalitatis iudicium reseruauit snulli
tam agnoscende ueritatis abstulit facultatẽ. Et ita plenitudo duunę
p̃scientie ii alios manente iustitia. in alios gr̃a ꝓfluente cõpleta ẽ: ut
pereuutib quos prescierat ds e̾e̾ perituros. & saluatis qͦs in illa secreta¬
ia elect̾ione p̾scierat ẽẽ saluandos. toto orbe diffusa multip
baris agnosce. Eeme quic̃q uiduratꝰ es: & iustitiã confitere. Dic qͥcũq

Expanded text:
tabat, erigere quod jacebat, potestatem habens dimittendi peccata, quod non tabat, erigere quod jacebat, potestatem habens dimittendi peccata, quod non debebat donare, quod ei debebatur dimittere, deletisque omnibus veteris culpae maculis, quam fecerat reparare naturam. De his quibus poenam severitas justa decreverat, secundum ineffabilem dispositionis occultae misericordiam, elegit vasa quae faceret in honorem, et alios a ventura ira dono gratuitae vocationis absolvit, alios derelinquens ad aequalitatis judicium reservavit, nulli tamen agnoscendae veritatis abstulit facultatem: et ita plenitudo divinae praescientiae in alios manante justitia, in alios gratia profluente completa est; ut pereuntibus quos praescierat Deus esse perituros, et salvatis quos in illa secreta electione praescierat esse salvandos, toto orbe diffusa multiplbaris agnosce. Geme quicunque induratus es, et justitiam confitere. Dic quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
creatura seruire noluit creatori sᷤ S ne hoc qͥtẽ suffecit. ad penã: ut pars
illa deterior meliorib repugnar& cordis affect̾ib. nisi etiã plerũq
superaret. in captiuitatẽ duceros. p ossider&: & ñ solum natos in ada homi-¬
nes. lex illa peccati ad motꝰ sui ministeriũ uendicaret. nͥ etiã renatos in
xp̃o manenti suggestione pulsar& : quia re uera ꝑ ipsũ rgenerationis
munꝰ reatus dimissus ẽ: non soluta conditionis gra est: ueterũ delens
ciro grapha debitorũ: non a passione carnali iã seꝑans ad huc hominẽ
in carne uiuentẽ sut omĩs futuro tempore. diuinũ ꝑ dies singłos imploros
auxiliũ. & qmͣ non tam auferre potuit quã monstrare peccatũ: qͦd
peccatũ inse nascentes passim sibi homines uendicabat. & c̾cupiscen¬
tie consensione possessos in et̾nũ mergebat interitũ: dñs nrͣ ihc xꝑc
ruit. formã serui accipiens. Et cũ p eccatũ ipse non
catũ dam naret in carne. uenit querere qͦd perierat. sanare qd egro¬

Expanded text:
creatura servire noluit Creatori? Sed ne hoc quidem sufficit ad poenam, ut pars illa deterior melioribus repugnaret cordis affectibus, nisi etiam plerumque superaret, in captivitatem duceret, possideret, non solum natos in Adam homines lex illa peccati ad motus sui ministerium vindicaret, nisi etiam renatos in Christo, manente suggestione, pulsaret: quia revera munus reatus dimissus est; non soluta conditio gratiae est, veterum delens chirographa debitorum; non a passione carnali jam separans adhuc hominem in carne viventem, ut omnis homo futuro tempore divinum per singulos imploret auxilium. Et peccatum in se nascentes passim sibi homines vindicabat, et concupiscentiae consensione possessos, in aeternum mergebat interitum: Dominus noster Jeivit, formam servi accipiens , et cum peccatum ipse non catum damnaret in carne, venit quaerere quod perierat , sanare quod aegro
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura cõmendat qua se accipere ꝓfitent᷑. Hec dixi in pͥmo libro re¬
tractationũ. cum retractarẽ libros de lib̾o arbitrio. Nec solasane ista
ibi a me dicta st̃ de his libris uerũ & alia multa. que huic ad uos oꝑi in¬
re longũ putaui: & ñ necessariũ. quod & uos existimo e̾e̾ uic
cum omĩa legeritis. Quãuis gͦ in libro t̃tio de lib̾o arbitrio ita de par¬
iuuilis disputauerĩ. ut etiã siuerũ ess qͦd dicuꝰt pelagiani. ignorantiã
& difficultatẽ. sine qͥb nullus hominũ nascitur. pͥmorctia ñ supplicia
ẽẽ naturȩ : uicerent᷑ tam̃ manichei. qui uolunt duas boni scilicet &
mali coet̾nas ẽẽ naturas. nũqͥd idõ fides indubiũ uocanda uel dese¬
renda est. quã contra ipsos pelagianos catholica defendit eccła: que
Cuiꝰ reatꝰ generatione contractus:
regeneratione soluendus est.
in hac causa pelagianoꝵ de¬

Expanded text:
Scriptura commendat, quam se accipere profitentur » . Haec dixi in primo libro ReScriptura commendat, quam se accipere profitentur » . Haec dixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libero Arbitrio. Nec sola sane ista ibi a me dicta sunt de his libris; verum et alia multa, quae huic ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: cum omnia legeritis. Quamvis ergo in libro tertio de Libero Arbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse naturae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae us generatione contractus, regeneratione solvendus est? in hac causa Pelagianorum de