comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suatur signa̾ ipã reru ponũtur neq ꝑ¬
mixte cu ꝑtibus implicant᷑ Na getr
est qd̃ plutes partes amplectit᷑ ut aial
Pars ẽ que subest gnĩ ut equꝰ. Sed sepe
cade tes alii genu̾s alii pars Na hõaul
Hec diligẽtu ideo inducitur p̃scriptio
titas generu ĩꝑtitione seruari possit
est oiu nimitu libidmu cupidita
Eius aute grũs sine dubio pars ẽ aua
ritia. Hoc iͦgit intandu c̃ ne cuiꝰ genꝰ
posucris. ens secu aliꝙͣ sicuti diuersa
et dissimiler parte ponas in çadẽ ꝑtiti¬
one. Quod siquide ĩ genus plures in¬
tur eo tpẽ cõmodissime cu ad ipũ uõ¬
tu fuerit explicandu ĩ cause dictione
post partitionẽ. Itq illud quoꝙ pttni
ad pautitate neaut plura ꝙͣ satis ẽ demõstratu¬
tos nos eẽ dicanꝰ. hoc mõ. ostenda adu̾saios
qd̾ arguimꝰ et potuisse facere et uoluisse et fe¬
partitio nullasit et quidda simplex agatur¬

Expanded text:
serva- tur, si genera ipsa rerum ponuntur neque permixtim cum partibus implicantur. nam genus est, quod plures partes amplectitur, ut animal. pars est, quae subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam hoideo diligentius inducitur di- scriptio, a- tione paucitas generum in partitione servari possit. est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est ava- ritia. hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus po- sueris, eius  sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures inetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fepartitio nulla sit, et cum simplex qu
Abbreviated transcription (Latin):
suit ĩpartitioẽ postremu dicit. Nũc tuũ
ẽ offitiu quemadmodu hic igit et adpͥ¬
ma quamq parte primu accessit et oĩ¬
bus absolutis finẽ dicendi fecit sic nobis
placet et ad singłas partes accedere et oĩbꝰ
absolutis porare. Ilunc de tonfirmatioẽ
deinceps ĩta ut ipẽ ordo postulat p̃cipiẽdũ
uidetur. Confirtio est por qua argumẽtan¬
do nr̃e cause fidem et autoritatez et firma¬
triẽtu adiũgit oratio. Huiꝰ partis sunt c̾¬
ta p̃cepta que insingła causaru genera
diuidutit. Uerũtũ nõ incõmodu uidet᷑

Expanded text:
it: Nunc tuum est officium quemadmodum igitur hic et ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem dicendi fecit, sic nobis pla- cet et ad singulas partes accedere et omnibus abso- lutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videtur. Confirmatio est, per quam argumentando nostrae causae fidem et auctoritatem et firmamentum adiungit oratio. huius partis certa sunt praecepta, quae in singula causarum genera dividentur. verumtamen non incommodum videt
Abbreviated transcription (Latin):
in ceteris artibus ĩueniebamꝰ. Atq hĩ d̾
partitioẽ p̃ceptis in omĩ dictioẽ meminissẽ
oportebit. ut et prima queq pars. ut expoi
ta ẽ in partitioẽ sic ordine transigat᷑. et oĩbꝰ
explicatus ꝑ oratu sit. hoc mõ ut nequidpo
sterius preter conclusione inferat. Partit᷑¬
aute apud terrentiu breuit et comode se¬
nex in andria que cognoscere libertu ue¬
lit eo pacto et nati uita et consiliui meũ
tognoscas. et quid facere in hac te uelim
Itaq quẽ admodu in partitioẽ ꝓposuit ita
narrat primu nati uitã. lam ic post ꝙͣ
excessit ex ephebis sosia et cetera. Deindesu¬
u consiliu et nũc id operando. Post hec

Expanded text:
in ceteris artibus inveniebamus. Atque his de partitione praeceptis in omni dictione meminisse oportebit, ut et prima quaeque pars, ut expo- sita est in partitione, sic ordine transigatur et omnibus explicatis peroratum sit hoc modo, ut ne quid po- sterius praeter conclusionem inferatur. partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit: Eo pacto et gnati vitam et consilium meum Cognosces et quid facere in hac re te velim. itaque quemadmodum in partitione proposuit, ita narrat, primum nati vitam: Nam is postquam excessit ex ephebis ; deinde suum consilium: Et nunc id
Abbreviated transcription (Latin):
quid triste nouũ horribile statim nõ ĩ cõ¬
modu est untere. Uam ut cibi sacietas
et fastidiu aut sub amara aliqua re rele¬
uatur aut dulci mitigatur. Sic animꝰ
De fessus maudiendo aut admiratione
inregratur aut risu renouatur.Ac seꝑ¬
atimꝰ quoq que de principio et do insinu¬
itione dicenda idebantur Hec fere sũt
Nunc quidda breue cõmurt de utroq
precipiendu uidetur. Exordiu sm̃arũ
et grauitatis plurimu deb habere. Et
omĩo omiã que ꝑtinent ad dignitatem
du ẽ. ꝙ oratione marime auditori cõ
mendat splendoris et festiuitatis et cõ¬
cumitudimis minimu. Propteã ꝙ erhis
suspitio queda apparationis atq artifici¬
ose diligentie nascitur. Que maprime o

Expanded text:
quid triste, novum, horribile statim non in- comquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae de principio et de insi- nuatione dicenda videbantur, haec fere sunt: nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur. Exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem,dum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificios
Abbreviated transcription (Latin):
qui audiũt probarint. Primũ te ẽẽ dictu¬
ru polliceri aut ab adriersarii dicto ex¬
orditi et ab eo potissimu ꝙ ipẽ nuꝑrime
dixerit aut dubitatione uti. quid pͥmu
dicas. aut cui potissimu loco r̃spond̾as
cu admiratione. Nam auditor cuz euz
que aduersari perturbatu putant ota¬
tione iudet aĩmo firmissimo contͣdicẽ
patu. Plerũq potius se temete assensi¬
sse ꝙͣ illu sine causa confidete arbitrat
Sin auditoris studiu defatigatio alie¬
nabit a cansa te breuius ꝙͣ paratus fu¬
eris ẽẽ dicturu. Cõmodu ẽ polliceri nõ
mutaturu aduersariu. Sin res dabit
non ĩntile est ab aliqua renoua aut ri¬
dicula incipere aut ex eo tpr̃e quonata
sit qd̾ genus strepitu acclamatione arit.
iam parata que uł apologu uł fabulam
uł aliqua contineat irrisione. aut si tei
dignitas adimit iocandi facultate ali¬

Expanded text:
qui audient, probarint, primum te dictuqui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium. sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, ali
Abbreviated transcription (Latin):
aut pro homiẽ uem ut ab eo qd̾ odiͭ ad id
qd̾ diligit auditoris animus traducatur
Et dissimulare te id defensuru. qd̾ existime¬
ris defensurus. Deinde cu iam mitior
factus erit auditor ingredi pedetentim
in defensione. et dicere que indignant
Aduersarii tibi quoq indigna uideri. Dem̃
cu lemieris eu qui audiot de mõstrare Ø
nichil horu ad te ꝑtinere. et negare te¬
quicꝙͣ de aduorsariis eẽ dicturu. neq ħ
neq aluid ut neq aperte ledas eos quidi¬
ligunt et tñ obscnre id faciens quo ad
possis alienes ab eis auditoru uolũtatẽ
Ex aliquoꝵ iiditiu simili de te aut aut¬
toritate proferte imitatioẽ digna. Dem̃¬
ant candem aut consimilez aut maiorez
aut minorez agixem in pñtia demõstra¬
re. Sin oratio ad uersarioꝵ fidem iude¬
bitur anditoribus fecisse idq ei qui ĩtel¬
ligit quibꝰ rebus fides fiat facile erit cog¬
nitu. oportet. Aut de eo qd̾ aduersarii

Expanded text:
aut pro homine rem, ut ab eo, quod odit, ad id, aut pro homine rem, ut ab eo, quod odit, ad id, quod diligit, auditoris animus traducatur; et dissimulare te id defensurum, quod existimeris; deinde, cum iam mi- tior factus erit auditor, ingredi pedetemptim in defen- sionem et dicere ea, quae indignentur adversarii, tibi quoque indigna videri; deinde, cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare, nihil eorum ad te pertinere et ne- gare quicquam de adversariis esse dicturum, neque hoc neque illud, ut neque aperte laedas eos, qui diliguntur, et tamen id obscure faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse—id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii
Abbreviated transcription (Latin):
Dociles auditores faciem si aperte et bre¬
iuter suma cause exponem. Hoc ẽ in qͦ
consistat controuersia. Nam cu docile
uelis facere simul attentu facias opor¬
tet. Nam is est maxime docilic qui attẽ¬
tissime est paratuc audire. Hlunc ĩsinua¬
tioner quem ad modu tractari cõ uemat
deinceps dicendu inidetur. Insinuatione¬
auditoris infestuc est. Id aute tribus ex
causit fit maxime. Si aut in est in ipã
causa quedam turpitudo. Aut si ab ha
quiante dixerunt iam quidda auditor
persuasu uidetur. aut si eo tpr̃ locurdi¬
tendi datur cu ia illi quos audite opt
defessi sunt audiendo. Nam ex hac te¬
quoq nõ minus ꝙͣ ex primis duabus
inoratore nõ nũꝙ animus auditoris
offenditur. Si cause turpitudo con̾his
offensione. Aut pro eo homiẽ ĩ quoos¬
tendit aliu homine qui diligitur ĩt¬
poni oportet. Aut prore inqua offenditur
aliam rem que probat᷑. Aut pid re hominẽ

Expanded text:
Dociles audi- tores faciemus, si aperte et breDociles audi- tores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus, hoc est, in quo consistat controversia. nam et, cum docilem velis facere, simul attentum facias oportet. nam is est maxime docilis, qui attentissime est paratus audire. Nunc insinuationes quemadmodum tractari con- veniat, deinceps dicendum videtur. insinuationauditoris infestus est. id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo. nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam animus auditoris offenditur. Si causae turpitudo contrahit offensionem, aut pro eo homine, in quo offenditur, alium hominem, qui dili- gitur, interponi oportet; aut pro re, in qua offenditur, aliam rem, quae probatur; aut pro re hominem
Abbreviated transcription (Latin):
artogans et intollerabilis ut his rebuss
magis uideant ꝙͣ cause sue tonfide̾. In cõ¬
tentione addricentur si eoꝵ mertia neg¬
ligentia ingnauia desidiosu studiu et
luxuriosu otiu proferet᷑. Ab auditor
persona beniuolentia captabit᷑ si res ab
ipĩs fortiter sapienter mansuete geste
proferentur ut ne qua assentatio nimia
significetur. Et si de hiis ꝙͣ honesta existi¬
matio quantaq coꝵ iiditii et autorita¬
tis expectatio sit ostendetur. Ab ipĩs rebꝰ
si causaz nrãz laudando extollem aduer¬
sarior causaz per contẽptionez deprimez
Attentos aute faciemꝰ si demõstrabimꝰ
ea que dicturi sumꝰ magna. noua ĩcre¬
dibilia eẽ. aut ad omẽs aut ad cos qui au¬
diunt aut ad aliquos illustres homiẽs
aut ad deos ĩ mortales aut ad sũmã rei
.O. ꝑtinere. et si pollicebim᷑ nos breuiter¬
nra causa demõstraturos atq expone
iudicatione aut indicatioẽs si plutes er̃t

Expanded text:
arrogans, et intolerabilis; et quod his rebus arrogans, et intolerabilis; et quod his rebus magis videantur quam causae suae confidere; in contemptum adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus, magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audient, aut ad aliquos inlustres ho- mines aut ad deos inmortales aut ad summam rem pu- blicam pertinere; et si pollicebimur nos brevi nostram causam demonstraturos atque exponemus iudica- tionem aut iudicationes, si plures erunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uł si comodu fuerit aut anarratione
incipiemus aut alege aut aliqua fir¬
missima ratione nrẽ dictionii. Uł siuti
principiu licebit beniuolentie ꝑartibꝰ
utenduẽ. ut id qd̾ ẽ augeatur. In obsc¬
uro ante gne̾ cause ꝓ principu doci¬
les auditores efficere̾ oportebit. Nunc
qr̃ quas tes exordio conficere oporte¬
at dictu ẽ. Neliquũ ẽ ut ostendatur ꝗb
queq rationibus res confici possit. be¬
niuolentia. quatuor ex locis compatur
ab nrã ab aduersarioꝵ ab iudiciu per¬
sona ab ipã causa. Ab urã side nrĩs ftĩs
et offitiis sine arrogantia dicemus. Si
crimina illata et aliquas minus hones¬
tas suspitiones miectas diluemus. Si qua
ĩcõmoda acciderit. aut que instent diffi
cultates profere mus. si prece et obsetra¬
tione humili ac supplici utemur. Abad¬
uersarior aut persona sicos aut inodiu
crudelit᷑ malitiose factu profexetur. In
natio pecume proferent᷑. atq eorũ us

Expanded text:
vel, si commodum fuerit, aut a narratione vel, si commodum fuerit, aut a narratione incipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, quod est, augeatur. in obscuro causae genere per principium dociles auditores efficere oportebit. Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat dictum est, reliquum est, ut ostendatur, quibus quae- que rationibus res confici possit. Benivolentia quattuor ex locis comparatur: ab nostra, ab adversariorum, ab iudicum persona, a causa. ab nostra, si de nostris factis et officiis sine arrogantia dicemus; si crimina inlata et aliquas minus honestas suspiciones iniectas diluemus; si, quae incommoda acci- derint aut qucultates proferemus; si prece et obsecratione humili et supplici utemur. Ab adversariorum autem persona: si eos aut in odium, crudeliter, malitiose factum proferetur; in natio proferentur; atque eorum usus
Abbreviated transcription (Latin):
diuidit᷑. In principiu et insinuatione
Principiu ẽ orõ prospicue et ꝓtinꝰ pro¬
ficiens auditore beniuolu aut docilez
aut attentuz. In sinuatio est orõ quada
dissimulatione et tirtintioẽ obscure sub¬
iens auditoris animu. Inad mnirabili
gnẽ cause si nõ oĩno infesti auditores er̃t
principio beniuolentia captare licebit
Sin erunt uehemẽter abalienati. Con¬
fugere nectẽ erit ad insinuationẽ. Na
ab iratis et perspicue pax et bemiuolẽtia
petitur non mõ ea non ĩuenit᷑. s anget
atq inflãmatur odiu. In humili autẽ
gne̾ cause contẽptiome tollende cã nccẽ
est attentu efficere auditore. Ançeps
genus cause si dubia iudicatione hẽbit
ab ipã iudicatioẽ exordiendu erit. Sin
aute parte turpitudinis. Partez hone¬
statis habebit. beniuolentia captare o¬
portebit ut ĩgenus honestu cã tñslata
uideatur. Cum autez erit honestu cause
genus uł pretexiri principiu poterit

Expanded text:
et insinuationem. principium est oratio perspicue et protinus perficiens auditorem benivolum aut docilem aut attentum. insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et circumitione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolentiam conparare li- cebit. sin erunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insinuationem. nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea non inve- nitur, sed augetur atque inflammatur odium. in humili autem genere causae contemptionis tollendae causa ne- cesse est attentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata vi- deatur. cum autem erit honestum causae genus, vel praeteriri principium poterit
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ oĩ no nobic uident᷑. Exordiu. Har raͦ
Partitio. Confirmatio. Rep̃hensio. Con¬
clusio. Nunc qm̃ exordiu printeps o¬
oũ debet ẽẽ nos quoq primu in roẽ
exordiendi p̃cepta dabimꝰ. Exordiu ẽ
orõ aũi auditoris. ꝑdonee comꝑans ad
reliqua dictionez. Quod eueniet si euz
beniuolu attentu docile conferit. Qͣre
qui bene exordiri causa uolet en neccẽ
ẽgenus sue cause diligent ante cognoscẽ
Genera causaru. quinq sunt. Honestu
admirabile. humile. Anceps. obscurum
Honestu cause genus ẽ ci statim sine
oratione nrã fauet auditoris animus
Admirabile ẽ a quo est alienatui animui
coꝵ qui auditur sunt. Humile ẽ qd neg¬
ligitur ab auditore et non magno opere
attendendu indetur. Anceps in quo aut
iuditio dubia ẽ aut causa et honestatu
et turpitudime particep ut beninolẽtia
pariat et offensione. Obscuro in quoant

Expanded text:
esse om- nino nobis videntur: exordium, narratio, esse om- nino nobis videntur: exordium, narratio, partitio, con- firmatio, reprehensio, conclusio. Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta da- bimus. Exordium est oratio animum auditoris idonee com- parans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. quare qui bene exordiri causam volet, eum necesse est genus suae causae diligenter ante cognoscere. Genera causarum quinque sunt: honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra favet auditoris animus; admirabile, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt; humile, quod neglegitur ab auditore et non magno opere adtendendum videtur; anceps, in quo aut iudicatio dubia est aut causa et honestatis et turpitudinis parti- ceps, ut et benivolentiam pariat et offensionem; obscu- rum, in quo aut
Abbreviated transcription (Latin):
nibus ad hunc modu iudicationes repe¬
riunt᷑. In coniecturali aute constitutioẽ
quia rõnon ẽ. fcũ em non concedit᷑ nõ
põt ex deductio ẽ rationis nasci iudicatio
Quare nectẽ est eẽ eande questionẽ et
iudicatione factu ẽ factu non est. factͫ
nesit. Quot aute in causa constitutio¬
nes aut caru partes erunt totide ne¬
cesse erit questiones. rationes. iudicatio¬
nes firmamẽta reperire. His omĩbus
in causa repertis. tu demq singrale ꝑ¬
tes totius cause considerande sunt. nã
non ut quoq dicendu est primũ. ita pͥ¬
mu aiãduertendu uidetur ideo qr illa
que primia dicunt᷑. si uehemẽter uelis
congruere et cohercere cu causa ex his
ducas oportet. que post dicenda sunit Ø
Quare cu uidicatio et ea que adiuidica¬
ter erunt et artifitio reperta et cura et cogi¬
tatione pertractata. tu demq ordinãde
sunt cetere partes orõnis. Hee partes sex

Expanded text:
nibus ad hunc modum iudicationes repenibus ad hunc modum iudicationes reperiuntur; in coniecturali autem constitutione, quia ratio non est—factum enim non conceditur—, non potest ex deductione rationis nasci iudicatio. quare ne- cesse est eandem esse quaestionem et iudicationem: factum est, non est factum, factumne sit? quot autem in causa constitutiones aut earum partes erunt, totidem necesse erit quaestiones, rationes, iudicationes, firma- menta reperire. Tum his omnibus in causa repertis denique sin- gulae partes totius causae considerandae sunt. nam non ut quidque dicendum primum est, ita primum animad- vertendum videtur; ideo quod illa, quae prima dicun- tur, si vehementer velis congruere et cohaerere cum causa, ex iis ducas oportet, quae post dicenda sunt. quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicater erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes orationis. eae partes sex
Abbreviated transcription (Latin):
nõ habet defensione qua sublata omĩs q̃s¬
controuersia sublata sit. Ergo enic cause
tatio ẽ ꝙ illa agamenone octiderat. Iudi¬
catio ẽ que ex infirmatioẽ et confirmatioẽ
rationis nascitur controuersia. Mamsit
ca nobit exposita ratio qua paulo ante ex
octiderat.At nõ ĩquit aduersarius abste
filio matre necari oportuit. Potuit en
sine tuo scelere illud factu puniri Exħ
Hac aute deductioẽ rationis sũma nascit᷑
controuersia ꝙͣ iudicatione appellamiꝰ Ei
est Huiꝰ modi rectu nefuerit ab horeste ma¬
tre occidi tu illa horestis patte octiderit
firmaniẽtu est fitmissima argumẽtatio d̾¬
fensoris et appositissima adiudicatione
ut si uelit horestes dicere eiusmoĩ aĩn
matric sue funisse inpatrẽ suu niseipũ
i sorores in regnu ĩfamiã grñs er familie
ut ab ea penas liberi sui potissimu petere
debuerint. et in ceteris quoq constitutio¬

Expanded text:
non habet defensionem. qua ratione sublata omnis non habet defensionem. qua ratione sublata omnis controversia quoque sublata sit. ergo eius causae ratio est, quod illa Agamemnonem occi- derit. iudicatio est, quae ex infirmatione et confirma- tione rationis nascitur controversia. nam sit ea nobis exposita ratio, quam paulo ante expcciderat: at non, inquiet ad- versarius, abs te filio matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri. ex hac de- ductione rationis illa summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus. ea est huiusmodi: rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset. firmamentum est firmissima argu- mentatio defensoris et appositissima ad iudicationem: ut si velit Orestes dicere eiusmodi animum matris suae fuisse in patrem suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum petere debuerint. Et in ceteris quidem constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitiuu noiãmus. Nõ est autẽ tu oĩs
questio nõ inscriptioẽ. s in aliqua argum̃¬
tatioẽ consistit. It tu considerato gnͣe caẽ¬
et cognita cõstitutioẽ. cu simplex an con
iĩcta sit intellexerit et scripti au ratioĩs
habeat controuersia uideris. deinceps eĩt
uidendu que questio. que ratio. que uidi¬
catio. quod firmamẽtu cause sit que oiã¬
aute a constitutioẽ ꝓficiscant opportet o
Questio ẽ ea que ex conflixioẽ causaru gig¬
nitur controuersia hoc mõ nõ iure fecisti
uire feci Causaru aute ẽ hec cõflictatio
in qua constitutio constat. Ex ea gignit
controuersia qua questione dicinr hoc mͦ
uire ne fecerit. Rõ est ea que cõtiret causa
que si sublata sit nichil incã contro uersie
telinquit᷑. Hoc modo ut docendi causa in
facili pruilgato exemplo consistamus ut
horeste. si accusetur matricidii insi hoc di¬
cat uire feci. Illa eni patrẽ meu octid̾rat

Expanded text:
definitivum nominamus. ratio est autem, cum omnis quaestio non in scriptione, sed in aliqua argumentatione consistit. Ac tum, considerato genere causae, cognita con- stitutione, cum simplexne an iuncta sit intellexeris et scripti an rationis habeat controversiam videris, dein- ceps erit videndum, quae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentum causae sit; quae omnia a constitutione proficiscantur oportet. quaestio est ea, quae ex conflictione causarum gignitur controversia, hoc modo: non iure fecisti; iure feci. causarum autem est conflictio, in qua constitutio constat. ex ea igitur nascitur controversia, quam quaestionem dicimus, haec: iurene fecerit? ratio est ea, quae continet cau- sam, quae si sublata sit, nihil in causa controversiae relinquatur, hoc modo, ut docendi causa in facili et pervulgato exemplo consistamus: Orestes si accusetur matricidii, nisi hoc dicat iure feci; illa enim patrem meum occiderat,
Abbreviated transcription (Latin):
ab ultimo repetetire. et sic curꝰ rei satic
exit sumã dixisse eius partes nõ dicent᷑¬
Nam sepe satis ẽ qd̾ factu sit dicere non
ut narres quemadmodu factu sit. et si
ne proceditur. et mula in tem alia tras¬
ibitur et suta dicetur nõ ut nũꝙ ex eo qd̃

Expanded text:
ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur—nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut ne narres, quemadmo- dum sit factum—, et si  procedetur, et si nullam in rem aliam transibitur; et si ita dic
Abbreviated transcription (Latin):
Tertẽtiu Nata his postꝙͣ excessit ereph.¬
bis sotia. Illã auter narratio. que uersat
in personic hus modi ẽ ut in ea simulcũ
rebus ipĩs personaru ẜmones et qͣlitates¬
animi perspici possint. Hoc mõ. Tenit
ad me sepe cdamitans. quid agis mitio cui
perdis ad olescente nobis. cur amat.cur
potat. cur tuhis debus suptu suggeris.
Uestitu niniu indulges nimiu ĩeptus
es nimiu ip̃e es durus p̃ter equu et bo¬
nu. Hoc ingnẽ nartarionis multa ĩ ec̃
debet festinitas confecta ex reru uarie¬
tate anitrioru dissimilitudine grauitate
leuitate. spe metu mutatio ẽ. insperato¬
Ueru ex his suspitione. desiderio. dissi¬
tia iocundo exitu reru. Ueru ex his q̃
postea de elocutioẽ precipient ornamẽta
sumẽtur. Nunc de narratioẽ ea q̃ cauẽ
continet expositione dicendu uidetur
Oportet cam igitur tres hrẽ res. ut bre¬
uis ut aperta ut ꝓbabilis sit. Breuis eĩt
si unde nectẽ ẽ mn̾de initiu sumet᷑ et nõ

Expanded text:
Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? nimium ineptus es. Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum. hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desideretu, suspicione, desiderio, dissitia, iucundo exitu rerum. verum haec ex iis, quae postea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur. Nunc de narratione ea, quae causae continet ex- positionem, dicendum videtur. oportet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde necesse est, inde initium sumetur et non
Abbreviated transcription (Latin):
satis dictu. Mlarratio ẽ teru gestarum
aut ut gestaru expositio. Marrationis ge¬
nera tria surit. Unu est genus ĩ quo ipã
causa et omĩs ratio et controuersie conti¬
netur. Alteru genus est in quo digressio
aliqua extra causam aut criminatiomi
aut similitudins aut delectationis nõ ali¬
ene ab eo negotio qd̾ agitur aut amplisi¬
cationis causa interponitur. Tertiu ge¬
nuc est remotu aciuilibꝰ causis ꝙ delec¬
tationis cã nõ inutili cu ex̃citationem
dicitur et scribit᷑. Eius partes sunt due
quaru altera in negotiis altera ĩ persomis
maxime uersatur. Ea que in negotior ex¬
positione posita ẽ.tres habet partes. fabu¬
lam. ystoriam. Argumc̃tu fabula ẽ ĩqua
nec uere nec uerisimiles tes contmnẽtur
cuiꝰ modi. Angues ingentes. alites iũcti
iugo. Hostoriã ẽ gesta tes ab etatis nrẽ
memoria remot.i. qd̾ genus appuic ĩ dix¬
it cartaginẽsibus bellu. Argumẽtu ẽ

Expanded text:
satis dictum est. Narratio est rerum gestarum satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae con- tinetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa non inutili cum exercitatione dicitur et scribitur. eius partes sunt duae, quarum altera in negotiis, altera in personis maxime versatur. ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumen- tum. fabula est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingentes alites, iuncti iugo historia est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod genus: Appius indixit Cart
Abbreviated transcription (Latin):
oruz. que sũmo opere uitari oportebit
Uulgare. Cõmune. Cõmutabile longu
Sepatu. Translatu. Contra preceptu
uulgate ẽ ꝙ in plutes causar põt accomo¬
dari ut cõuenite mens uideatur. Com¬
mune ꝙ nichilominꝰ in hanc quã in
partem contraria causẽ potest cõuenite
Cõmutabilo est ꝙ ab ad uersario potest
leniter mutatu ex contraria parte dici
Longu ẽ ꝙ nerbis pluribus aut senten¬
tiis ultra ꝙͣ satis est producit. Seꝑatu
est ꝙ non ex ipã cansa diictu ẽ. nec sic̾
aliquod membru adnexum oratioma
Translatu ẽ ꝙ aliud conficit ꝙͣ tause ge¬
nus postulet ut siquis faciat auditote¬
docilez cu beniuolentia causa desiderer
ac ut si principio utatur cu insinuatio¬
ne res postulet. Contra preceptu ẽ ꝙ ni
chil eoꝵ efficit quoru causa de exordiis
dis neq benuiolu neq attentu neq do¬
cilem efficit aut quo profecto nichil penis
est ut contra sit facit. Ac de exordio quidẽ

Expanded text:
orum, quae summo opere vitare oportebit: vulgare, commune, com- mutabile, longum, separatum, translatum, contra prae- cepta. vulgare est, quod in plures causas potest accom- modari, ut convenire videatur. commune, quod nihilo minus in hanc quam in rariam partem causae potest convenire. commutabile, quod ab adversario potest leviter mutatum ex contraria parte dici. longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quam satis est producitur. separatum, quod non ex ipsa causa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis audit, neque beni- volum neque attentum neque docilem efficit, aut, quo nihil profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem
Abbreviated transcription (Latin):
multor uerboru indigent et nõ tanto o¬
pere Ad artis descriptione. et ad p̾cepta
tradenda ꝑtinẽt. Eu auter qui arte ret¬
Horica scribat de duabus ueliquis uebus¬
de materia artis et partibis scribere op

Expanded text:
mul- torum verborum indigent et non tanto omul- torum verborum indigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent. eum au- tem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis rebus, materia artis ac part
Abbreviated transcription (Latin):
rit qua philosophia cõtesẜit. Neqͥdo
dico ꝙ ars eius qua edidit michi mendo¬
sissime scripta iudeatur. Hlam satis in ca
ex antiquis artibus iuidetur ingeniose et
diligent electas res coll ocasse et nõ nicħ
ipẽ quoq aliquid noui protulisse. Ueru
oratoris minimu dearte loqui qd̾ hic
fecit multo marimu ex arte dicere ꝙ eu
mĩme potuisse omẽs uidemꝰ. Quate mã
quidẽ nobis tethorice uidet artis ꝙͣ aristo¬
tili iusa ẽẽ diximus. Partes aute sũt Hec
quas płiq dicerũt. Inuẽtio. dispositio. Elo
cutio Meõria. Pronũtiatio. Inuẽtio ẽ erto¬
gitatio teru ueraꝵ aut uerisimiliu que
causa probabile reddãt. Dispositio ẽ x̾r
ĩuentaru m ordinẽ distributio. Elocutio
te uocis et corporis moderatio. Iũc his
rebuc breuit constitutis eas rationes quibꝰ
ostendere possimꝰ. genus et offitiu et finẽ
huiꝰ attis aliud in tp̃s differemꝰ. nã et

Expanded text:
rit, quam philosophiam concesserit: neque eo, rit, quam philosophiam concesserit: neque eo, quo eius ars, quam edidit, mihi mendosissime scripta videatur; nam satis in ea videtur ex antiquis artibus ingeniose et diligenter electas res collocasse et nonnihil ipse quoque novi protulisse; ve- rum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minime po- tuisse omnes videmus. Quare materia quidem nobis rhetoricae videtur artis ea, quam Aristoteli visam esse diximus; partes autem eae, quas plerique dixerunt, inventio, dispositio, elo- cutio, memoria, pronuntiatio. inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam proba- bilem reddant; dispositio est rerum inventarum in or- dinem distributio; elocutio itate vocis et corporis moderatio. Nunc his rebus breviter constitutis eas rationes, qui- bus ostendere possimus genus et finem et officium huius artis, aliud in tempus differemus; nam et
Abbreviated transcription (Latin):
quid dicat attendere nec quid polliceat
intelligere idetur qui oratoris materiã
in causa et questione diuidit. Causa eẽ
dicit qui habeat nise controuersia indi¬
cendo posita. cu personaꝵ tertatu int
tam .I. lam tres ei partes quas añ dixim
supponimꝰ. Iudiciale delibatia demõstra¬
tiua. Questione aute eam appellat que
sine certaru personaru intpositioẽ. Ad
hunc modu. Quid sit bonu. p̃t hone¬
state Ueri nesuit sensus quesit mũdi
forma. Que sit solis magnitudo. Quas
questiones ab oratoris offitio r̾motas fa
paruas res oratori attribuere magna a¬
mentia uider. Qd̾ si magra in hiis
her magoras habiuss facultate studio
et disciplina cõꝑata iuderetur. fretus
sua sciẽtia falsu qd̾da cõstitusse d̾ ora¬
toris officio. et nõ quid ars. s quid ipẽ po¬
sset exposusse. Nunc nõ ea uc ẽ ĩ hoiẽ
ut ei multo x̃thorica citius quic adimie¬

Expanded text:
quid dicat attendere nec quid polli- ceatur quid dicat attendere nec quid polli- ceatur intellegere videtur, qui oratoris materiam in cau- sam et in quaestionem dividat, causam esse dicat rem, quae habeat in se controversiam in dicendo ptam nam tres eas partes, quas ante diximus, subponimus, iudicialem, de- liberativam, demonstrativam. quaestionem autem eam appellat, quae positione, ad hunc modum: ecquid sit bonum praeter honestatem? verine sint sensus? quae sit mundi forma? quae sit solis magnitudo? quas quaestiones procul ab oratoris officio remotas facparvas res oratori adtribuere magna amentia videtur. quodsi magnam in his Hermagoras habuisset facultatem studio et disciplina comparatam, videretur fretus sua scientia falsum quiddam constituisse de oratoris artificio et non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse. nunc vero ea vis est in homine, ut ei multo rhetoricam citius quis ademe
Abbreviated transcription (Latin):
ut si medicine materia dicamus morbos
ac uulnera. quia ĩhis omĩs medicina uer¬
setur. Ita quibus in rebus uersat᷑ ars. et fa¬
cultas oratoria eas tes materia artis re¬
thorice nominanrꝰ. Has aute res alii plu¬
res alii pautiores existimauerũt. Hlant
Leontinus gorgias antiquissimꝰ fere xe¬
thor . omĩbus de rebus oratore optime
posse dicere existimauit. Hic et infinita
et ĩmẽsa hic artifitio materia subicẽ
uidetur. Aristotiles aute huic qui arti
plurima adiumẽta atq ornamẽta subimi¬
nistrauit. tribus in gmĩb reru uersari te¬
thoris offitiu putauit demõstratuuo. deli¬
beratiuo. iuditiali. Demõstratiuũ ẽ qd t̾¬
biiture in alicuius certe persone laudem
aut uituꝑatione. Delib̾atiuu ẽ qd̾ poĩtũ
inse sinẽ dictione. Iudiciale ẽ qd̾ positu
tas in hanc materia triptita ũsari eristi¬
manda ẽ. Ilam her magoras quidẽ nͨ

Expanded text:
ut si medi- cinae materiam dicamus morbos ut si medi- cinae materiam dicamus morbos ac vulnera, quod in his omnis medicina versetur, item, quibus in rebus ver- satur ars et facultas oratoria, eas res materiam artis rhetoricae nominamus. has autem res alii plures, alii pauciores existimarunt. nam Gorgias Leontinus, anti- quissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem op- time posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artificio materiam subicere videtur. Aristoteles autem, qui huic arti plurima adiumenta atque orna- menta subministravit, tribus in generibus rerum ver- sari rhetoris officium putavit, demonstrativo, delibera- tivo, iudiciali. demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in se sententiae dictionem; iudiciale, quod positum tas in hac ma- teria tripertita versari existimanda est. nam Herma- goras quidem nec
Abbreviated transcription (Latin):
est artifitiosa eloquẽtia. quam
theoricam uocant. Plam neq cu his senti¬
mus qui cuulez sçientia eloquẽtia nõ pu¬
tant indigere et ab his qui eam putant
omnez rethoris . in et artifiçio contineri
magno opere dissentimus. Quare hanc
oratoria facultate in eo gne̾ ponenmi
ut eam ciuilis sciẽtie parte dicamus. Of¬
ficiu aute enis facultatis ẽẽ iudetur diceͬ
appoĩte ad persuasione. fimic persuadere
dictioẽ. Inter offitiu aute et fine hoc ĩtͣ
ẽ ꝙ in officio quid fieri Infine quid officio
cõueniat consid̾rat᷑ ut medici officiu dici¬
mus ẽẽ curare ad sanandu appõite. finẽ
sanare curatione. Item oratoris quide of¬
ficiu et quid fine eẽ dicamꝰ intelligimꝰ
cu id qd̃ facere debet offitiu eẽ diciru
illud cuuis cã facete debet fine appellam
Ma teria artis dicimꝰ eam in qua oĩs ars
et ea facultas que confitit ex arte uersat

Expanded text:
est artificiosa eloquentia, quam est artificiosa eloquentia, quam toricam vocant. nam neque cum iis sentimus, qui civilem scientiam eloquentia non putant indigere, et ab iis, qui eam pu- tant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magnopere dissentimus. quare hanc oratoriam facultatem in eo genere ponemus, ut eam civilis scientiae partem esse dicamus. Officium autem eius facultatis videtur esse dicere adposite ad persuasionem; finis persuadere dictione. inter officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, con- sideratur. ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod facere debet, officium esse di- cimus, illud, cuius causa facere debet, finem appel- lamus. Materiam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cõfluit. Hinc amicis quoq eoꝵ certissi᷑
et tutissimu p̃sidiu compat. Ae michi
quide uidentur hoĩes tu multis rebus
humiliores et inferiores sint. Hac remaxͣ
bestis p̃stare. qd̾ loqui possunt. Quare
p̃claru ẽẽ quodda michi uidet᷑ adept
is qui qua ĩ tehoiẽs bestiis p̃stent. ea ĩ re
ip̃is homĩbus antecellit. Hoc si forte nõ
natura tantũmõ neq excitatioẽ confici¬
tur. uerũctia artificio quodãmõ conpp¬
batur. nõ alienu ẽ uidere que dicant.
Hi qui queda eius tei p̃cepta nobis re¬
liquerunt. Sed anteꝙ de p̃ceptis orato¬
riis dicamus uidetur dicendu. degnẽ
ipĩus artis. de officio. de fine de matiã
de partib. Nlam hic rebꝰ cognitis faci¬
nus et expeditius animus uni cuiꝰq ipã
ratione ac ua artis cõsid̾rare potent
Euilis queda ratio ẽ que multis
Set maginis ex rebus constat eiꝰ¬
queda magna et ampla parc

Expanded text:
consluit: hinc amicis quoque eorum certissimum, consluit: hinc amicis quoque eorum certissimum, ac tutissimum praesid um comparatur. Ac mihi quidem videntur homines, cum multis rebus humiliores, et infirbestiis praestare, quod loqui possunt. quare praeclarum mihi quiddam videtur adeptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat. hoc si forte non natura modo neque exercitatione conficitur, verum etiam arti- ficio quodam comparatur, non alienum est videre, quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt. Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus. nam his rebus cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsam ra- tionem ac viam artis considerare poterit. Civilis quaedam ratio est, quae multis et magnis ex rebus constat. eiuquaedam magna et ampla pars
Abbreviated transcription (Latin):
multo uemẽtius erat xetmnendu. et stu¬
diosins ad augendu. łlam quo ĩdignrꝰ
rem honestissima et rectissima iuolabat
stultoꝵ et improboꝵ temeritas et audatia
sũmo cu xei .p. detrimẽto eo studiosius
neq horu ut uere dicam discipulũ affri¬
canu. neq gractos affricam nepotes. ꝗbꝰ
ĩhoĩbus erat sũma uictus et sũma uirtu¬
te amplificata autoritas. et que his rebus
tie studendu ẽ et sica quida et pͥuatim ⁊
publice peruerse abutũtur. s eo quidẽ uehe¬
mẽtius. ne mali magno cu detrimẽto bo¬
nor et cõmuni oiu pnitie plurimu pos¬
sint. et cu p̃ẜtim hoc sit unũ. qd̾ ad omẽs
res et priuatas et publicas marime ꝑtine¬
at. Hoc tuta hec honesta. ħ illustris hoc
code uita iocunda fiat. ł lam hinc adrẽ
p plurima cõmoda cõueniũt. si mod̾rate
oĩu reru p̃sto sapiẽtia ẽ. Hme ad ipõs q
eam adepti sunt. laui et honor dignitas

Expanded text:
multo vehementius erat retinendum et stumulto vehementius erat retinendum et studiosius adaugendum. nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia summo cum rei publicae detrimento, eo studiosius neque eorum, ut vere dicam, discipulum Africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus et summa virtute amplificata auctoritas et, quae et his rebus tiae studendum est, etsi ea quidam et privatim et publice abutuntur; sed eo quidem vehemen- tius, ne mali magno cum detrimento bonorum et com- muni omnium pernicie plurimum possint, cum prae- sertim hoc sit unum, quod ad omnes res et privatas et publicas maxime pertineat, hoc tuta, hoc honesta, hoc inlustris, hoc eodem vita iucunda fiat. nam hinc ad rem publicam plurima commoda veniunt, si mo- deratrix omnium rerum praesto est sapientia; hinc ad ipsos, qeam adepti sunt, laus, honor, dignitas
Abbreviated transcription (Latin):
controuersiis cu sepe mendatio conͣ uerũ
Hoiẽs stare consuescerent dicendi assidui¬
tas aluit audatiam ut necessario supetioẽs
illi ꝑp ĩ iurias ciiiu resistere audacibus
et opitulari sins quisq necessariis coge̾tire
taq cu indicendo sepe par nõ nũꝙͣ etia
superior iusus eẽt is qui ornisso studio sa¬
piẽtie nichil sibi p̃ter eloquẽtia cõꝓbasset
fiebat ut multitudins et suo iuditio dig¬
nus qui rem .p. gereret iuderetur. Hinc
nimiru nõ ĩuiria cuad gub̾nacula rei¬
p. temerarii.atq audaces honiẽs accessãt
marima ac misuna naufragia fiebant.
Quibus rebus tm̃ odii atq ĩuidie suscepͭ
eloquẽtia ut hoies ĩgemiosissum qiͣ ex ali¬
qua turbida tempestate ĩportu. sic ex se¬
ditiosa ac tumultuosa uita se instudiu
aliquod traderent quietu. Quare michi
uident᷑ postea cetera studia recta et honesta
per otiu celebrata ab optimis enituisse. H

Expanded text:
controversiis cum saepe a mendacio cocontroversiis cum saepe a mendacio cohominem stare consuescerent, dicendi assiduitas aluit audaciam: ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus, et opitulari suis quisque necessariis cogeretur. Itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam eriam superior visus esset is, quis omisso studio sapientiae, nihil sibi, praeter eloquentiam comparasset; fiebat, ut et multitudinis, et suo iudicio dignus, qui rempublicam gereret, videretur. Hinc nimirum non iniuria, cum ad gubernacula reipublicae, temerarii atque audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. Quibus rebus tantum odii, atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines ingeniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate, in portum: sic exseditiosa et tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. Quare mihi videntur postea cetera studia recta, atque honesta per otium celebrata ab optimis, enituisse: h
Abbreviated transcription (Latin):
cundissima consuetudine recede̾. q̃ p̃ẜti¬
iam nature nim obtinẽt ꝑꝑ uetustatem
Ac primo quide sic et nata et ꝓgressa lõ¬
gnis eloquẽtia uidetut. et item postea ĩ¬
maximis tebus patis et belli cu sũmis
hoĩu utilitatibus eẽ uersata. Postꝙͣ uõꝯ
modatis quedam praua uirtutis ⁊mita¬
trix sine tatione officii dicendi copiam
consetuta ẽ tu ingerio freta malicia ꝑ¬
uertere urbes. et uitas horu labefactare
assueuit. Atq hurꝰ quoq exordiu ma¬
li ꝙͣ principiu boni diximus explicem
Uerisimillimu michi uidet᷑ quodã ipĩ¬
neq infantes in publicis rebus et incipi¬
entes hoiẽs solitos eẽ uersari. nec ũo ad
priuatas causas magnos ac distos hoĩes
actedere. s cu a sũmis uiris max̾ res
administratent᷑ arbitror alios fuisse non
ini callidos homiẽs qui ad paruas contro¬
uersias prinatoru accederent. Quibꝰ in

Expanded text:
cundissi- ma consuetudine recederet, cundissi- ma consuetudine recederet, iam natu- rae vim optineret propter vetustatem. ac primo quidem sic et nata et progressa longius eloquentia videtur et item postea maximis in rebus pacis et belli cum sum- mis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ra- tione officii dicendi copiam consecuta est, tum ingenio freta malitia pervertere urbes et vitas hominum labe- factare assuevit. Atque huius quoque exordium mali, quoniam princi- pium boni diximus, explicemus. veri simillimum mihi videtur quodam tempore neque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res admini- strarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
locum. et congregauit. et eos una ĩꝙͣq
rem inducent᷑ utilem. atq honestam.
Primo propter insolẽtia reclamãtes.
Deinde ꝑꝑ rationez atq oratione studio¬
sius audiẽtes ex feris et in mambꝰ mites
teddidit et mãsuctos. At michi quidẽ
uidet hoc nec tacita nec inopi dicẽdi¬
sapiẽtia ꝑficere potuisse ut hoiẽs acon¬
suetudine subito uerteret. et ad diu̾sas
uite rationes traduceret. Age nõ urbi¬
bus constitutis ut fidem colere. et iusti
tiam tetinere discerent. et aliis parere
sua uolũtate consuescerent. ac nõ modo
labores excipiendos cõmunis comodi cã
S etiam uitam amittenda existimarẽt
qui tande fieri potuit nisi hoiẽs e.a que
ratione inuenissent eloquẽtia ꝑsuadere
potussent. Profecto nemo nisigraui. ac
suani cõmotꝰ oratioẽ. cu uiribus pluri¬
iii.ut inter quos poss excellẽ. cu his
se pateretur equari et sua uolũtate aio¬

Expanded text:
locum, et congregavit, et eos in unamquamque locum, et congregavit, et eos in unamquamque rem inducens, utilem, atque honestam, primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audienteis ex feris et immanibus, mites reddidit et mansuetos. Ac mihi quidem videtur hoc nec tacita, nec inops dicendisapientia perficere potuisse, ut homines a conluetu dine subito converteret, et ad diversas vitae rationes traducerer. Age vero, urbibus constiam retinere discerent et aliis parere sua voluntate consuescerent ac non modo labores excipiendos com- munis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit, nisi homines ea, quae ratione invenissent, eloquentia persuadere po- tuissent? profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viribus plurindere, ut inter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iu