comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idem ioħs loquutus ẽ. ut nõ
diceret sexta. sed quasi serta. Quod
si ita non diceret. ẜ tantum modo
serta diceret. possemus nos intelli¬
gere quemadmodum loqui scrip¬
turȩ solent sicut diri a parte totũ.
Ut pacta quinta. et incohata serta
gererentur hec quȩ narrata st̃.
iercifixione domini nr̃i donec
conpleta serta. illo pẽdente fierẽt
tenebre quibus tres euangeliste.
attestantur matħs marcus et lu¬
cas. Quetamꝰ iam consequenter
cur direrit marcus cum comine¬
morass quod crucifigentes eum
diuiserunt uestim̃ta eius mitten¬
tes sortes suꝑ eis quis quid tolleret
et secutus adui erit. erat autem
hora t̾cia et crucifirerunt eum.
am certe direrat. Et erucifigentes
eum: diuiserunt uestim̃ta erus
Gicetiam ceteri attestantur quod
es crucfiro uestim̃ta diuisa sunt
Sieius rei tempus gestȩ uoluit
commemorare marcus fufficeret
dicere. Erat autem hora tercia
Ut quio adiuniit et crucifirert̃

Expanded text:
idem Iohannes locutus est, ut non idem Iohannes locutus est, ut non diceret: "sexta" sed: quasi sexta. quod si ita non diceret, sed tantummodo sextam diceret, possemus nos ita intellegere, quemadmodum loqui scripturae solent, sicut dixi, a parte totum, ut peracta quinta et inchoata sexta gererentur haec quae narrata sunt in crucifixione domini nostri, donec completa sexta illo pendente fierent tenebrae, quibus tres euangelistae attestantur, Matthaeus, Marcus et Lucas.\' Quaeramus iam consequenter, cur dixerit Marcus, cum commemorasset quod crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius, mittentes sortes super eis, quis quid tolleret, et secutus adiunxerit: erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum. iam certe dixerat: et crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius. sic etiam ceteri attestantur, quod eo crucifixo uestimenta diuisa sunt. si eius rei gestae tempus uoluit commemorare Marcus, sufficeret dicere: erat autem hora tertia; ut quid adiunxit: et crucifixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
derunt ponifices. Non habeimis
regem: nisi. cesarem. Tunc gͦ tra¬
didit eis illum: ut crueifigere.¬
tur. Si gͥ hora guasiserta. pila¬
to sedente ꝓ tribunali traditus
ẽ crucifigendus iudeis. quom̾
hora t̾cia cuicifuus est. sicurũ¬
ua marci non intelligentes qui¬
dam putauerunt : Prius entm
qua hora crucifigi potuerit ui¬
deamꝰ: deinde indebtinꝰ cur ho¬
ra t̾cia ciucifirum direrit mar¬
cus. Hora eiat quasi serta scd̃m¬
ioħm cumtraditus ẽ crucifige̾¬
dus a pilato sedente ut dictũ
ẽ ꝓ tribunali. Non entin iam
plena erat sed quasi serta. ide
ꝑacta quinta. et aliquid etiam
de serta eẽ. cȩꝑat. Num quam autt
isti dicerent quinta et quadrans
aut quinta ex triens. aut quin
ta semis. aut aliquio huius mo¬
di. Habent eium istum morem
scriturȩ. ut aparte. totum ponãt
marime in temporibus. sicut de oc¬
t illis diebus. post quos etm di¬
cunt ascendisse in montem. Quo¬
ium medios intuens matheus.
ilresertun quia tam modet̾ate.

Expanded text:
habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur . Si igitur hora quasi sexta Pilato sedente pro tribunali traditus est crucifigendus Judaeis, quomodo hora tertia crucifixus est, sicut verba Marci non intelligentes quidam putaverunt? 41. Prius enim qua hora crucifigi potuerit videamus; deinde videbimus cur hora tertia crucifixum dixerit Marcus. Hora erat quasi sexta cum traditus est crucifigendus a Pilato sedente, ut dictum est, pro tribunali. Non enim jam plena sexta erat, sed quasi sexta, id est, peracta quinta aliquid etiam de sexta esse coeperat. Nunquam autem isti dicerent, Quinta et quadrans, aut quinta et triens, aut quinta et semis, aut aliquid hujusmodi. Habent enim istum morem Scripturmaxime in temporibus; sicut de octo illis diebus, post quos eum dicunt ascendisse in montem; . quorum medios intuens Matthaeus praesertim quia tam moderate
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matħs. Et imposu¬
erunt fuꝑ caput caput eiꝰ
causam ipsiꝰ scraptam. Hic ẽ iħc
rer iudeorum. Marcus at̾it priꝰq
hoc diriss erat auĩt inquit hora
t̾cia et crucifiretunt ecm. Hoc
enim subuingit: cum deuestiũ
diuisione aixisset Quȩ resdili¬
gentissime. consid̾anda e̾. ne mag¬
num faciat errorem. Sunt enim
qui arbitrentur. hora quioem t̾ci¬
a dnm crucifirum. a serta autem
hora tenebras factas usq ad nona
ut confumpte intelligantur tres
hore ex quo crucifuus ẽ usq ad
tenebras factas. Et poss quidem
hoc rectissime intelligi. nisi ioħs
diceret. hora quasi serta pilatũ
sedisse ꝓ tribunali. in loco qui
dicitur lithostratos. hebraice
aũt gabata. Sequitur enum. Eig

Expanded text:
equitur Matthaeus: Et imposuerunt super caput ejus causam ipsius scriptam: Hic est Jesus rex Judaeorum . Marcus autem priusquam hoc dixisset, Erat autem, inquit, hora tertia, et crucifixerunt eum ; hoc enim subjungit cum de vestium divisione dixisset: quae res diligentissime consideranda est, ne magnum faciat errorem. Sunt enim qui arbitrentur hora quidem tertia Dominum crucifixum; a sexta autem hora tenebras factas usque ad nonam, ut consumptae intelligantur tres horae ex quo crucifixus est, usque ad tenebras factas. Et posset quidem hoc rectissime intelligi, nisi Joannes diceret, hora quasi sexta Pilatum sedisse pro tribunali in loco qui dicitur Lithostrotos, hebraice autem Gabbatha. Sequ
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta eiꝰ mittentes sortem suꝑ eis:
quis quĩs tolleret. Noc lucas sicait
Unudentes uͦ uestam̃ta eius miser̃t
sortes et stabat populus ei pectans:
b̾reuitet a tribus dictum ẽ. Ioħs
autem diflrutius hoc explicat. qu̾e¬
admodum gestitinsit. Muites gͦ
inquit cum ctucifirissent eum.
accepunt uestanta eiꝰ et fecerunt qͣ¬
tuor partes unicuiq militi pat¬
tem. Et tunicam. Erat aũt tum

Expanded text:
menta eius mittentes sortem super eis, menta eius mittentes sortem super eis, quis quiDividentes vero vestimenta ejus miserunt sortes; et stabat populus spectans » . Breviter a tribus dictum est; Joannes autem distinctius hoc explicat quemadmodum gestum sit: « Milites ergo, » inquit, « cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem, et tu
Abbreviated transcription (Latin):
inde qd̾ ceteri tres.
equitur itaq matheus. Et
uenerunt in quit in locum
qui dicitur golgotha quod ẽ calua¬
riȩ locus. Ue hoc loco aꝑtissime con¬
sentiunt
Deinde adiungit idem ma¬
theus. Et dederunt eiuinũ
bibere cum felle mutum. Et cum
gustass noluit bibere. Hoc marcꝰ
ita narrat. Et dabant ei bibere myr¬
ratum uinum: et non accepit. Noc
intelligendum ẽ matħm dixisse
cum felle mistum. fe quippe pro
amaritudine pofuit. Et mꝑtra¬
tum eñi uinum amatissimum ẽ.
Quanquam fieri possit ut et felle
et myrra uinum amarrissimu̾
reod̾ent. Quod gͦ ait marcꝰ non acce¬
pit: intelligitur non accepit ut
biberet. Gustauit aũt sicut matħs
testis ẽ. ut quod idem matheus
ait noluit bibetez hoc marcus di¬
rerit non accepit. tacuerit aũt qd̃¬
quoo gustauterit
equitur matħs. Postquam
autem crucifutrunt eum:
duusetunt uestanta eius sortem
mitientes. Et secdentes seruabant
eum. Hocidem marcus sie. Et cru¬
cifigentes eum. diuiserunt uesti¬

Expanded text:
inde quod ceteri tres. XI. Sequitur itaque Mattheus: sSe t uenerunt, inquit, in locum, qui dicitur Golgotha, quod est Caluariae locus. in hoc loco apertissime consentiunt. deinde adiungit idem Mattheus: et dederunt ei uinum bibere cum felle mixtum, et cum gustasset, noluit bibere. hoc Marcus ita narrat: et dabant ei bibere murratum uinum et non accepit. hoc intellegendum est Mattheum dixisse: cum felle mixtum. fel quippe pro amaritudine posuit, et murratum enim uinum amarissimum est, quamquam fieri possit, ut et felle et murra uinum amarissimum redderent. quod ergo ait Marcus: non accepit, intellegitur non accepit, ut biberet\'. gustauit autem, sicut Mattheus testis est, ut quod idem Mattheus ait: noluit bibere, hoc Marcus dixerit: non accepit, tacuerit autequod gustauerit. Sequitur Mattheus: postquam autem crucifixerunt eum, diuiserunt uestimenta eius sortem mittentes, et sedentes seruabant eum. hoc idem Marcus sic: et crucifigentes eum diuiserunt uesti
Abbreviated transcription (Latin):
ea qui tradidit me. tibi: maius pec¬
catum ht exinde pilatꝰ querebat dimit
tum. quania p̾t̾missa quȩ uela
pilato dicebantur uel a iuideis cõ¬
tradicebantur. quousq dicerent
iudei unde. ille. commoueretur ⁊⁊
cederet: Ita enim seguitur. Iudei
autem clamabant dicentes. Si hũc
dimitus: non es amicus cesaris
Omnis qui se regem facit: contra

Expanded text:
ea qui tradidit me tibi, maius- peccatum habet. exinde Pilatus quaerebat dimitttum, quanta praetermissa quae uel a Pilato dicebantur uel a Iudaeis contradicebantur, quo usque dicerent Iudaei, unde ille commoueretur et cederet? ita enim sequitur: Iudaei autem clamabant dicentes: si hunc dimittis, non es amicus Caesaris; omnis qui se rege
Abbreviated transcription (Latin):
bet mori quia filium dei se fecit.
Cum gͦ audisset pilatus hunc ser¬
monem magis timuit. Et ingres¬
sus ẽ. p̾torium iterum: et dicit ad
iħm. Unde estu: Ihe autem res¬
ponsum nondedit iłtt Dicit gͣ illi
pilatus. Michi non loqueris: Nes¬
cis quia potestatem abeo crucifi¬
gere te: et potestatem habeo dimitte

Expanded text:
Filium Dei se fecit. Cum ergo audisset Pilatus hunc sermonem, magis timuit. Et ingressus est praetorium iterum, et dixit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit illi. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et po
Abbreviated transcription (Latin):
mentorum. siue de portandis cai¬
ciamentis. eaidem tameu sentẽ¬
tiam tenuit: quisotius etiamuer¬
bis suis ꝑ calciamentorum com¬
memorationems amdem signis¬
cationem humilitatis. erpresst
Unde ab eadem uoluntate. non
errauit. ytius igitur modus e
memoriȩ marune. cominendano
cum de. conuenientia ddiscim
uangelistarum. non eẽ menau¬
um cum quisq etiam ddicensali¬
quis aliuo quod etiam ille. nor
dirit de quo aliquis narrati
liuitatem tamen etus hanc ei¬
plicat. quam etiam ille qui eu.
uerba cominemorat: Ita eniinsa¬
lubrit̃ discimus nehi altus es.
querendum quam qui uelit ile
qui loquitur.

Expanded text:
mentorum, sive de portandis calmentorum, sive de portandis calceamentis, eamdem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam verbis suis per calceamentorum commemorationem eamdem significationem humilitatis expressit, unde ab eadem voluntate non aberravit. Utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de convenientia dicimus Evangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit de quo aliquid narrat, voluntatem tamen ejus hanc explicat, quam etiam ille qui ejus verba commemorat. Ita enim salubriter discimus, nihil aliud esse quaerendum, quam quid velit ille qui loquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
honm duit ille uerum uidecut
nartalle qiri hoc potint nartare
quos eixit. Qui autem al.
si non ẽ mentitus uelcecte ouut
a uuo pro alio cirisse ⁊ prtabit
omnem autem faisitatem abessẽ
ab euangelissis. cdecet. non solum
eam quuȩ mentiendo ꝓmitur. s
etiam eam quȩ obluuscenoo ita¬
ꝙ si adrem ꝑtinet aliquis aliuo
inteiugere: ex eo quos dictum ẽ cai¬
ciam̃ta portare. et aliquis aliuo
ex eo quoo dictum ẽ corrigiam
calciamenti soluete. quio aliuo
accipiendum recte erissimaueris
nisi ioħm utrumq duisse. siue.
alius alio tempore. siue conter¬
tun: Potuit enim dicere sic. cuiꝰ
non sum dignus corrigiam calci¬
amenti sotuiere: nec calciam̃ta por¬
tare:. Ut imus euangelistatum hĩc
aluo alii uero aluo: oiñs tamen
uetum natrauerant. Si autem
nicbil intendit ioħs cumde cai¬
ciamentis domini diceret nisi er
cellentiam eius et humilitatẽ.
fuam: quodtibet horum duerit
sue de soluenda corrigia caicia.¬

Expanded text:
horum dixit, ille uerum uidetur horum dixit, ille uerum uidetur narrasse qui hoc potuit narrare quod dixit, qui autem aliud, etsi non est mentitus, certe uel oblitus aliud pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam eam quae obliuiscendo. itaque si ad rem pertinet aliquid aliud intellegere ex eo quod dictum est calciamenta portare et aliquid aliud ex eo quod dictum est corrigiam calciamenti soluere, quid aliud accipiendum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud, omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil intendit Iohannes, cum de calciamentis domicellentiam ejus et humilitatem suam; quodlibet horum dixerit, sive de solvenda corrigia calcea
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ m̃datia cum sic it̃ se uariar
aliquorum narrationes inueni¬
remꝰ: ut inter etiangelistas uaria¬
te funt. Simul etiam quos ao ooc¬
trinam fidelem marime ꝑtinet
intelligeremus non tam uerborũ
quam terum querendam uel am¬
plectandam eẽ. ueritatem. quando
eos qui non eadem locutione utuu¬
tur. cum rebus sententusq non
discrepant. in eadem fententia ꝑ¬
stitisse aꝓꝓbamꝰ. Citio ergo in his q̃
de narrationibus euangelistarum
collata proposin putandum est
eẽ: contrarum: an quos altus oi¬
xit cuius non sum dignus calci¬
nmenta portare: alii uero corri¬
giam cal ciamẽti soluere: None
nuim uerbis aut uerborum orcdi¬
ne. aut auquo genere locutionis
seo etiam re ipsa uidetur aliuo
et̃ calciamenta portate: alui
cortigiam calciamenti soliete.one¬
rito ergo queri potest quis iosss. &le¬
ria non se dignum eẽ: uttum qi¬
ciamenta portare: ancorrigiam ca¬
ciamenti soluere: Si enim aliicã

Expanded text:
esse mendacia, cum sic inter se uariari esse mendacia, cum sic inter se uariari aliquorum narrationes inueniremus, ut inter euangelistas uariatae sunt, simul etiam, quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intellegeremus non tam uerborum quam rerum quaerendam uel amplectendam esse ueritatem, quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem ueritate constitisse adprobamus. Quid ergo in his quae de narrationibus euangelistarum conlata proposui putandum est esse contrarium? an quod alius dixit cuius non sum dignus calciamenta portare, alii uero corrigiam calciamenti soluere? non enim uerbis aut uerborum ordine aut aliquo genere locutionis, sed etiam re ipsa uidetur aliud esse calciamenta portare, aliud corrigiam calciamenti soluere. merito ergo quaeri potest, quid Iohannes dixerit non se dignum esse, utrum calciamenta portare an corrigiam calciamenti soluere. si enim alterum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam uerba quȩ audiuit. ad in¬
tegrum enitintiare. Quisquis:
autem dicit euangelistis certe. per
sp̃c scĩ potentiam id debuisse con¬
cedi. ut nec ingenere menbrorũ.
nec in ordine. nec in numero dis¬
creparent: non intelligit quan¬
to ampluis euangelistarum ex¬
celit auctoritas. tanto magis ꝑ
eos fuisse firmandam ceterorũ
hominum uera loquentium
securitatem. uit pluribus eãdem rem
forte narrantibus. nullomodo quis¬
quam eorum de mendatio recte
arguatur si ab alters ita discrepa¬
pauerit: ut possit etiam euange¬
tistariun eremplo p̃cedente. defẽ¬
di. Cum enum fas non sit euauge¬
listarum aliquem inentitum fu¬
sse nel estimare uel dicere: sic appa¬
rebit nec eum fuisse mentitum:
citi recordanti tale aliquio acciderit
quale illis accidisse monstramtur.
et quanto magis ad mores optimos
ꝑtinet cauere inendatium: tanto¬
to magis tam eminenti auctorita¬
te regi debebainus: ne putaremꝰ

Expanded text:
etiam uerba, quae audiuit, ad inetiam uerba, quae audiuit, ad integrum enuntiare. quisquis autem dicit euangelistis certe per spiritus sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic apparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. et quanto magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti auctoritate regi debebamus, ne putaremus
Abbreviated transcription (Latin):
.rime ꝑtinet: quoniam uerre
euangelii uerbo dei quoo su
omnem creatitram eternum an¬
creatura temporalibus signis
et iniguis hominium dispensa¬
to. suminum cuimen auctoritatis
obtinuit non nos debere arbitra¬
Si mentiri quemquam. si pluribꝰ
rem quam audierunt uel uide¬
runt reminiscentibus non eo¬
dem modo atq eisdem uerbis.
eadem tainen res fuerit indicata
ut stue mttetur ordo uerborum.
stue alia pro alus. quȩ tainem
dem ualeant uerba ꝓferantur.
stue. aliquio uel quos recordan¬
ti non occurrit: uel quos ex ali¬
is quȩ dicuntur possit intelligi
minus dicatur. siie. aliorum
randorim gratia. ut congriuis
temporis: modus sufficiat ali¬
quio sibi non tottim explicand̃
s exparte tangendtum quiso
suscipiat. siue ad illitmiuandã
declarandamꝙ sententiam. ni¬
chil quidem rerum. uerborum
tamen aliquio addat. cui auc¬
toritas narrandi concessa ẽ: siue
rem bene tenens non assequatur.
quanuis id conatur memoriter

Expanded text:
axime pertinet, quoniam ueritas axime pertinet, quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem creaturam aeternum adcreaturam temporalibus signis et linguis hominum dispensato summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum randorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis id conetur, memoriter
Abbreviated transcription (Latin):
hic erat quem diri qui post ie
uenit aute me factus ẽ: quia
orme eiat. Sicenum ostendit tuii
cum dirisse quando eum dirise¬
iui commemorant. repetisse auitꝰ
et cominemorasse quodiam dins¬
sset cum ait. Nic erat quem dic
qui post me uenit. Siergo que¬
tur quȩ uerba pottus ioħs ba¬
tista direrit: utrum quȩ mati
anquȩ. lucas cum dirisse commni¬
morat: anquȩ marcus in ipfisp¬
ucis quȩ illum dixisse pofuit. ta¬
censcetera: nullo modo hic laborai¬
dum ẽẽ iudicat qui prudenter
intelligit ipsas sententias eẽ nec¬
cessarias cognoscende ueritati qͥ¬
busuibet uerbis fuerint. ex plica¬
tȩ: Quod entm alius alum men¬
brorum ordinem tenet nonẽi
tiq contiarium. Neq ultio coi¬
trarium ẽ. si alius dicit: quoo a¬
lius pretermittt. yt enum quis¬
ꝙ meminerat et ciuiq cordi erat
uel breutus uel ꝓlirius eamdem
tamen explicare. sententiam: ita
eos explicasse manifestum ẽ. eri
hoc satis apparet quoo ad remm¬

Expanded text:
hic erat quem dixi: qui post me hic erat quem dixi: qui post me uenit ante me factus est, quia prior me erat. sic enim ostendit tunc eum hoc dixisse, quando eum illi dixisse commemorant, repetisse autem et commemorasse quod iam dixisset, cum ait: hic erat quem dixi: qui post me uenit. Si ergo quaeritur, quae uerba potius Iohannes baptista dixerit, utrum quae Mattheus an quae Lucas eum dixisse commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit tacens cetera, nullo modo hinc laborandum esse iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae ueritati, quibuslibet uerbis fuerint explicatae. quod enim alius alium uerborum ordinem tenet, non est utique contrarium. neque illud contrarium est, si alius dicit quod alius praetermittit. ut enim quisque meminerat et ut cuique cordi erat uel breuius uel prolixius eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. Et in hoc satis apparet, quod ad rem m
Abbreviated transcription (Latin):
qiere post me uenturus est: fortior
me ẽ. Ile uero. Uenit autem inquit
fortior me. Item matheus. cuius
non sum inquit dignus calciam̃¬
sa portare. Ille auicem. sutuis non
sum dignus ealbtiamenta corrigi¬
am calciamentoritim. Quodet inar¬
cus dicit cum cetera taceat. Nam
post commemoratum habitiun
et uictum eius secutus ait et pre¬
dicabat dicens. yenit fortior me
post me cuius non fum dignus
ꝓcumbens soluere corrigiam cal¬
ciamentorum eius. Ego baptiraus
uos aqua: ille uero baptirabit
uos spiritu scõ. De calciamentis
ergo hoc aluca distat quod addi¬
dit procumbens. De baptifino aui¬
tem hoc ab utroq quia non di¬
.rit et igni. s tantum in spiritu
scõ. Sicut enum matħs ita et lucas
cdirit eodem ordine ipse uos bap¬
tirabit in spiritu et igni. nisi qd
iicas non addidit sc̃o: sicut ma¬
theus duit in sputtu scõ ex igni
Nis tribus adtestatur ioħs euan¬
lista: cum dicit. Ioħs testinorni
ꝑhibet de ipso et clainat dicens

Expanded text:
quit, post me uenturus est fortior quit, post me uenturus est fortior me est, ille uero: uenit autem, inquit, fortior me. item Mattheus: cuius non sum, inquit, dignus calciamenta portare, ille autem: cuius non sum dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod et Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum et uictum eius secutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens soluere corrigiam calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque, quia non dixit et igni, sed tantum spiritu sancto. sicut enim Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos baptizabit in spiritu et igni, nisi quod Lucas non addidit sancto, sicut Mattheus dixit in spiritu sancto et igni. his tribus adtestatur Iohannes euangelista, cum dicit: Iohannes testimonium perhibet de ipso et clamat dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
me uenturus ẽ fortior me ẽ: cuiꝰ
non fum dignus calciamenta por¬
tare ipse uos baptirabit in spiri¬
tu scõ et igni. Cuius uentilabrum
in manu sua: et ꝑ mundabit are¬
am suam et congregabit triticũ
suum in orreum: paleas autem
conburet igni in ertinguibili. hȩc
omma dicit et iucas eadem penȩ
uerba iohis exprimens. et ubi al¬
quio uarutmẽ. inuerbis: ab ea¬
dem tamen sententia non rece¬
ditur. uelut cum dicit math̾s
iohem dirisse: et ne uelitis dice¬
re intra uos patrem habemnus
abraham: ille autem et ne cepe¬
ritis dicere patrem habemꝰ abra¬
hai: iste: ego quidem baptiro¬
uos in aquam in penitentiam.
nle interponit interrogationẽ
tesuaitm quio facerent. et eis
respondentem iołm de bomis
operaus tanquam de fruti¬
biis pentientiȩ quos matheus
onisit deuide incordibus su¬
is cogitantibus de ulo utium
pse eẽt. xp̃c: eum dicit respon¬
disse: ego quidem aqua bapti¬
do uos. Nondixit in penitenti¬
am. ueunide matheus. Qui auitem in¬

Expanded text:
nturus est fortior me est cuius non sum dignus calciamenta portare ipse vos baptizabit in Spiritu Sancto et igni cuius ventilabrum in manu sua et permundabit aream suam et congregabit triticum suum in horreum paleas autem conburet igni inextomnia dicit et Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur, uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis dicere intra uos: patrem habemus Abraham, ille autem et ne coeperitis dicere: patrem habemus Abraham, iste ego quidem uos baptizo in aqua in paenitentiam, ille interponit interrogationem turbarum, quid facerent, et eis respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus suis cogitantibus de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit respondisse ego quidem aqua baptizo uos, non dixit in paenitentiam\'. deinde Mattheus: qui autem, in
Abbreviated transcription (Latin):
illuo dico post ea quam nichil
herodi magi renuntiauerunt. e¬
um credere potuisse illos fallaci
stelle. uisione. deceptos post ea qͣm
non inuenerunt quem natum
putauerant erubuisse. adse re¬
dire: atq ita timore depulso eũ¬
ab inquirendo ab ꝑsequendo
puero quieuisse. siun ergo post
purgationem matus eius in ie¬
rusalem cium illo uenissent: et
ea gesta eeñt in templo quȩ a lu¬
ca narrantur: quia uerba simeo¬
nis et anne de illo prophetantiũ
cum cepissent ab eis qui audierãt
p̃dicari ad pristinam intentionẽ
reuocatura erant animum regis:
admonitus ꝑ sompntum iosepħ
cum infante. et matre: etus fugit
inegiptum. Ueinde uulgatis rebus
quȩ in templo facte dicte. q fuerãt
herodes se. inagis sensit illusum
Ac deinde ad. xp̃i mortem cupiens
ꝑuenire: multos unfantes sicut
matħs narrat occidit. Matħh̾s ergo
de iohe. ita conterit. Indiebus au¬
tem ilis uenit ioħs baptista pre¬
clicans in deserto uidȩe et dicens

Expanded text:
illud dico, posteaquam nihil illud dico, posteaquam nihil Herodi magi renuntiauerunt, eum credere potuisse illos fallacis stellae uisione deceptos, posteaquam non inuenerunt quem natum putauerant, erubuisse ad se redire adque ita eum timore depulso ab inquirendo ac persequendo puero quieuisse. cum ergo post purgationem matris eius in Hierusalem cum illo uenissent et ea gesta essent in templo quae a Luca narrantur, quia uerba Symeonis et Annae de illo prophetantium, cum coepissent ab eis qui audierant praedicari, ad pristinam intentionem reuocatura erant animum regis, admonitus per somnium Ioseph cum infante et matre eius fugit in Aegyptum. deinde diuulgatis rebus, quae in templo factae dictaeque fuerant, Herodes se a magis sensit inlusum ac deinde ad Christi mortem cupiens peruenire multos infantes, sicut Mattheus narrat, occidit. XII. Mattheus ergo de Iohanne ita contexit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae et dicens
Abbreviated transcription (Latin):
re purgationis inatris eius. et
ꝑ acta circa ufantem sollemp¬
nitate primogenitorum in tem¬
plo ierli: post etiam ꝓfectio¬
nem eorum in egiptumꝰ in men¬
tem illi uenerit querere animã
pueri et necare tot pariulos:
si hoc ergo mouet. omitto dice.
quot et quantis occupationibꝰ
regia cura distendi potuerit. et
ꝑ plurimos dies ab illa intenti¬
one uel auerti omnino uel un¬
pediri. Neq enuim enumerari po¬
ssunt cause: quibus hoc potue¬
rit accidere: Quas tamen mul¬
tas et magnas eẽ potuisse: ne¬
mo ita rerum humarian in ex¬
ꝑtus ẽ ut ab neget aut dubitet.
cius enim cogitationum non oc¬
currat quam multa alia terribi¬
uora regi. numtiari potuerint
seu uera seu falsa. ut qui regem
infautem post aliquot annos si¬
bi uel̃ filus suis aduersaturum
tumuerat. aliquorum magis pro¬
piquantium periculoriun ter¬
rorbus agitatus ab illa cura
mentem abreptam. in alus pro¬
prorime. cauendis potius occu¬
paret: Ut ergo hȩc omittam:

Expanded text:
re purgationis matris eius et re purgationis matris eius et peracta circa infantem sollemnitate primogenitorum in templo Hierusalem, post etiam profectionem eorum in Aegyptum in mentem illi uenerit quaerere animam pueri et necare tot paruulos, si hoc ergo mouet, omitto dicere, quot et quantis occupationibus regia cura distendi potuerit et per plurimos dies ab illa intentione uel auerti omnino uel inpediri. neque enim enumerari possunt causae, quibus hoc potuerit accidere, quas tamen multas et magnas esse potuisse nemo ita rerum humanarum inexpertus est, ut aut neget aut dubitet. cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia terribiliora regi nuntiari potuerint seu uera seu falsa, ut qui regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis aduersaturum timuerat aliquorum magis propinquantium periculorum terroribus agitatus ab illa cura mentem abreptam in alproxime cauendis potius occuparet? ut ergo haec omittam,
Abbreviated transcription (Latin):
illus quo suꝑtus dixi suffecerit
quas ita timebant parentes pue¬
ri habitationem in ierłm: ut tam̃
ꝓpter dei timorem festiuitatem
sollempnem non pretermitterẽt
in qua latere facillime possent.
neq enim incredibile. est captatis
temporibus orportuns. uel dierũ
uel horarum: accedere homines
ao ea loca in quibus ẽẽ formidant
hinc etiam illa soluitur questio.
si aliquem mouet cum iam sol¬
licitus eẽt ille maior herodes per¬
culsus magorium nun tio quos
rer udeorum natus fuisset. qͦ¬
modo potuerint conpletis diebꝰ
purgationis matris eius tuto cũ
illo ascendere tͥemplum: ut fie¬
rent circa eum secumdum legẽ
domim quȩ lucas cominemo¬
rat. Quis enim non uideat etiam
illum unuum diem regem mul¬
tis occupatum: latere potuisse:
Si autem iuuo ueri simile non
uidetur quos herodes. qui ual¬
de sollicitus expectabat quid sͥ
magi de puero renunitiarent.
post tam multos dies se sentit
illusum: ut transacto tempo¬

Expanded text:
illud quod superius dixi suffecerit, illud quod superius dixi suffecerit, quod ita timebant parentes pueri habitationem in Hierusalem, ut tamen propter dei timorem festiuitatem sollemnem non praetermitterent, in qua latere facillime possent. neque enim incredibile est captatis temporibus oportunis uel dierum uel horarum accedere homines ad ea loca, in quibus esse formidant. XI. Hinc etiam illa soluitur quaestio, si aliquem monet, cum iam sollicitus esset ille maior Herodes perculsus magorum nuntio, quod rex Iudaeorum natus fuisset, quomodo potuerint conpletis diebus purgationis matris eius tuto cum illo ascendere in templum, ut fierent circa eum secundum legem domini quae Lucas commemorat. quis enim non uideat etiam illum unum diem regem multis occupatum latere potuisse? si autem illud ueri simile non uidetur, quod Herodes, qui ualde sollicitus expectabat, quid sibi magi de puero renuntiarent, post tam multos dies se sensit inlusum, ut transacto tempo
Abbreviated transcription (Latin):
tur habitare: ut de archelao.
quoo trmebant deberent contei¬
nere. anet aliquis hocdicit quo¬
modo ergo sicut tucas narrati
bant parentes eius ꝑ omnes al¬
chelai tunore iltuc ꝓhibebam
acced̾e : Hoc inichi dissoluetei
eẽt difficile: nec si aliquis eual¬
gelistarum. exp̃ssisset et quam¬
du ibi regnaret achelaus. fieri
einun poterat ut ꝑ diem felti
inter tam ingentem turbam latẽ¬
ter ascendent. mos reuersuri ubita¬
men alius ctiebus habitare metu¬
tent: ut nec sollempuitate pret̃¬
missa s eeñt irreligiosi: nec con¬
tina mansione conspicui. Cum
uero etiam de regno archelai ꝙͣ
fuerit duiturnum omnes tacu¬
eruit: iste. quoq intellectus pa¬
tet. ut quod lucas dicit. ꝑ om̃s
annos eos ascendere solitos in ie¬
rusalem. tunc accipiamus fac¬
titatum. cum iam non tunere¬
tut archelaus. Quod si archelai
regnum aliquanto duturnius
ulla preter euangeltum ꝓdit his¬
toria: cui fides habenda uideat᷑

Expanded text:
tur ibi habitare, ut de Archelao tur ibi habitare, ut de Archelao quod timebant deberent contemnere. An et hoc aliquis dicit: quomodo ergo, sicut Lucas narrat, ibant parentes eius per omnes anchelai timore illuc prohibebantur accedere? hoc mihi dissoluere non esset difficile, nec si aliquis euangelistarum expressisset, quamdiu ibi regnaret Archelaus. fieri enim poterat, ut per diem festum inter tam ingentem turbam latenter ascenderent mox reuersuri, ubi tamen aliis diebus habitare metuerent, ut nec sollemnitate praetermissa essent inreligiosi nec continua mansione conspicui. cum uero etiam de regno Archelai, quam fuerit diuturnum, omnes tacuerint, iste quoque intellectus patet, ut quod Lucas dicit per omnes annos eos ascendere solitos in Hierusalem tunc accipiamus factitatum, cum iam non timeretur Archelaus. quod si Archelai regnum aliquanto diuturnius ulla praeter euangelium prodit historia, cui fides habenda uideatur,
Abbreviated transcription (Latin):
metu archela in tudeam ire¬
noluerunt: cum ꝓpterea magͣ
isse iu galileam uideantur. qui¬
a ciuitas eorum erat naiarech
galilȩe sicut lucas non tacuit:
Sed intelligendum ẽ ubi angelus
in somins in egipto dixit. ad iose
surge. et accipe puerum et ma¬
tem eius. et uade. in terram isri.
sic intellectum eẽ: primo a ioseps
ut putaret iussum se eẽ ꝑgeren
iudeam. Ipsa enim pramitus i¬
telligi potuit terra ifrł. porro a¬
tem post ea quam conperit illie
regnate filtum herodis archelan
noluit obicere se illi periculo.
cum possit t̾ra ifrahel etiamsi
intelligi. ut et galulea nuc de¬
putaretur. quia et ipsam pop¬
lus ifrł incolebat. Quamquan
et aliomodo solui possit hec que¬
tio: quia potuit uideri parem¬
bus xp̃i cum puero de quotal
ꝑ angelica responsa cognouer
non eẽ: habitandum nisi i ien
ros fuisse: et illic habitaturos n¬
si archelai p̃sentia t̾rerentur. Ne¬
ꝙ enum diuinitus ii iubeban¬

Expanded text:
metu Archelai ire in Iudaeam metu Archelai ire in Iudaeam noluerunt, cum propterea magis isse in Galilaeam uideantur, quia ciuitas eorum erat Nazareth Galilaeae, sicut Lucas non tacuit. sed intellegendum est, ubi angelus in somnis in Aegypto dixit ad Ioseph: surge et accipe puerum et matrem eius et uade in terram Israhel, sic intellectum esse primo a Ioseph, ut putaret iussum se esse pergere in Iudaeam — ipsa enim primitus intellegi potuit terra Israhel — porro autem posteaquam conperit illic regnare filium Herodis Archelaum, noluit obicere se illi periculo, cum posset terra Israhel etiam sic intellegi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israhel incolebat. quamquam et alio modo solui possit haec quaestio. quia potuit uideri parentibus Christi cum puero, de quo talia per angelica responsa cognouerant, non esse habitandum nisi in Hiegypto illuc eos ituros fuisse et illic habitaturos, nisi Archelai praesentia terrerentur. neque enim diuinitus iubeban
Abbreviated transcription (Latin):
filius eius. non rex seo tretrarcha ddic¬
tus ẽ: quod nomen grecum apar¬
te regni quarta inditum resonat.
nisi forte hinc rursus quispiam
moueatur cum matheus direnit
ideo timuisse ioseph cum pucto
redeumtem ire in tudeam quia
pro patre suo herode archelaus
filius etus ibi regnabat: quom
potuit ire in galileam. ubi altus
filiꝰ eĩ herodiᷤ tetrarche etat sicut lu¬
cas testatut. Quasiuero ipsa fint
tempora quibus tunc puero tune¬
batur: que nunc lucas comine¬
morauit. Quȩ nttnc adeo mittata
erant: ut in ipsa uidea non iam
rer eẽt archelaus. seo põtus pila
tus qui non iex iudeorum. seo
preses erat. Cutus temporibus a¬
gendis sub tiberio cesare: fiuu ma¬
ioris herodis non regnum habe¬
bant. seo tetrarchiam. Quod utiq
nondum factum erat: quando
ioseph timens archelatun inu¬
dea regnantem se ingalileam
cum puero intulit: ubi et cur¬
tas eius erat narareth. anfoite
tes etus isse. in gallileam. quia

Expanded text:
, filius eius non rex, sed tetrarcha dic, filius eius non rex, sed tetrarcha dictus est, quod nomen Graecum a parte regni quarta inditum resonat. VIII. Nisi forte hinc rursus quispiam moueatur: cum Mattheus dixerit ideo timuisse Ioseph cum puero redientem ire in Iudaeam, quia pro patre suo Herode Archelaus filius eius ibi regnabat, quomodo potuit ire in Galilaeam, ubi alius filius eius Herodes tetrarches erat. sicut Lucas testatur? quasi uero ipsa sint tempora, quibus tunc puero timebatur, quae nunc Lucas commemorauit, quae usque adeo mutata erant, ut in ipsa Iudaea non iam rex esset Archelaus. sed Ponttus, qui non rex Judaeorum, sed praeses erat: cujus temporibus agentes sub Tiberio Caesare filii majoris Herodis, non regnum habebant, sed tetrarchiam. Quod utique nondum factum erat, quando Joseph timens Archelaum in Judaea regnantem, se in Galilaeam cum puero contulit, ubi et ciuitas eius erat Nazareth. VIIII. Aesu parentes eius isse in Galilaeam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ratur fuisse cum ab ulo baptiratꝰ
eẽt. Sed plane de herode solet mo¬
uere non nullos quos lucas nar-¬
rauit in diebus baptismi iohis
herodem fuisse tetrarcham gali¬
lȩe: quando etiam dominus iuue¬
nis baptiratus ẽ. matheus autem
mortuo herode dicit puerum iħm
ab egipto remeasse: Quoo utrumq
uerum ẽẽ non potest: nisi duo
fuisse intelligantur herodes
Quoo cum fieri potuisse nemo
nesciat. qua cecitate insaniant
qui ꝓcluuores funt ad calum¬
pniandum ȩuuangelicȩ uerita¬
ti quam paululum consid̾atio¬
res. ut clud̃ homines eodem uoca¬
bulo appeliatos intelligant. cuius
rei eremplis plena funt omnia:
hlam iste posterior herodes. prio¬
ris herodis fuius fuisse phibetur
sicut archelaus quem matheus
in iudee regnum patre mortuo
successisse commemorat: sicut phi¬
lippus quem fratrem tetrarchȩ
herodis. et ipsum ituriȩ tetrarcha
iucas insinuat. Rex enim fuit he¬
rodes ille qui querebat animam
pueri herodes autem uie alius

Expanded text:
ratur fuisse, cum ab illo baptizatus ratur fuisse, cum ab illo baptizatus esset. Sed plane de Herode solet mouere nonnullos, quod Lucas narrauit in diebus baptismi Iohannis Herodem fuisse tetrarchen Galilaeae, quando etiam dominus iuuenis baptizatus est, Mattheus autem mortuo Herode dicit puerum legum ab Aegypto remeasse, quod utrumque uerum esse non potest, nisi duo fuisse intellegantur Herodes. quod cum fieri potuisse nemo nesciat, qua caecitate insaniant, qui procliuiores sunt ad calumniandum euangelicae ueritati quam paululum consideratiores, ut duos homines eodem uocabulo appellatos intellegant! cuius rei exemplis plena sunt omnia. nam iste posterior Herodes prioris Herodis filius fuisse perhibetur, sicut Archelaus, quem Mattheus in Iudaeae regnum patri mortuo successisse commemorat, sicut Philippus, quem fratrem tetrarchae Herodis et ipsum Itureae tetrarcham Lucas insinuat. rex enim fuit Herodes ille, qui quaerebat animam pueri Christi, Herodes autem alius
Abbreviated transcription (Latin):
trarcha sub principibus sacerdo¬
tum anna et caipha: factum ẽ uer¬
bum domini fuꝑ ioħm rachariȩ
filium in deserto. Nectamen intel¬
ligere debemus hosdies idest hoc
tempus. harum potestatum. signi¬
ficasse matheum cum diceret in
illis diebus: seo multo longioris
temporis spatio uoluisse accipi.
quos ait inulis diebus. Mor eñ
ut narrauit regressum de egipto
xp̃m. mortuo herode. quod utiq
tempore. infantiȩ uel pueritiȩ eiꝰ
factum ẽ: ut possit constare qd
lucas de. illo cum duodecim eẽt.¬
annorum gestum narrauit in
templo ierusalem. cum ergo in¬
fantem uel puerum ex egipto
reuocatum cominemorasset matħs:
continuo intulit. In diebus aũt
illis uenit ioħs baptista. Honutiq
tantum mͦ ꝓueritiȩ: illius dies in¬
simuans:sed omnes dies ab eius
natiuitate usq ao tempus quo p̃¬
dicare ac baptirare.cepit ioh̾s. Quo
iam tempore:. xp̃i etas tuuenilis in¬
uenitur: quia coeui erant ipse et
ioħs. et triginta fere annorum nar¬

Expanded text:
sub principibus sacerdotum Anna et Caifa, factum est uerbum domini super Iohannem Zachariae filium in deserto. nec tamen intellegere debemus hos dies, id est hoc tempus harum potestatum, significasse Mattheum, cum diceret in illis diebus, sed in multo longioris temporis spatio uoluisse accipi quod ait in illis diebus. mox enim ut narrauit regressum de Aegypto Christum mortuo Herode, quod utique tempore infantiae uel pueritiae eius factum est, ut possit constare quod Lucas de illo, cum duodecim annorum esset, gestum narrauit in templo Hierusalem, cum ergo infantem uel puerum ex Aegypto reuocatum commemorasset, Mattheus continuo intulit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista, non utique tantummodo pueritiae illius dies insinuans, sed omnes dies ab eius natiuitate usque ad tempus, quo praedicare et baptizare coepit Iohannes, quo iam tempore Christi aetas iuuenilis inuenitur, quia coaeui erant ipse et Iohannes et triginta ferme annorum nar
Abbreviated transcription (Latin):
texat. Ipse. autem ioħs habebat
uestunentum de. pilis camelorum
et cetera. Quoo si itaẽ: non mirũ
siet int̾rogatus quio diceret de
se ipso. sicut narrat iob̾s euange¬
lista: ego ait uox clamantis in cle¬
serto sicut iam direrat precipiens
ut agerent penitentiam. De uesti¬
tu ergo eius et uictu ita matħs
sequitur dicens. Ip̃e. autem ioh̾s
habebat uestimentum de pilis ca¬
melorum: et ronapellicia circa lũ
bos eius. esta autem eius erat lo¬
custa: et mel siluestrȩ edebat. hoc
et marcus dicit pene totidem uer¬
bis. Ceteri autem duo tacent.
Nequitur ergo matħs et di¬
cit. Hunc eribat ad eum ieru¬
soltina. et omnis uidea et omnis
regio circa iordanem: et baptira¬
tes peccata sua. Uidens autem
multos phariseorum et saduceo¬
rim uenientes ad baptismum
suum: dixit eis. P̾rogenies iupe¬
rariun: quis demonstrauit uo¬
bis fugere abira uentura : facite
ergo fructum dignum penitentie:
et ne uelitis dicere intra uos pa¬

Expanded text:
texat: ipse autem Iohannes habebat texat: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum, et cetera. quod si ita est, non mirum si et interrogatus, quid diceret de se ipso, sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut agerent paenitentiam. de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur dicens: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum et zonam pelliciam cirbos suos. esca autem eius erat lucustae et mel siluestre. hoc et Marcus dicit paene totidem uerbis, ceteri autem duo tacent. Sequitur ergo Mattheus et dicit: tunc exibat ad eum Hierosolyma et omnis Iudaea et omnis regio circa Iordanen et baptizates peccata sua. uidens autem multos Pharisaeorum et Sadducaeorum uenientes ad baptismum suum dixit eis: progenies uiperarum, quis demonstrauit uobis fugere ab ira futura? facite ergo fructum dignum paenitentiae et ne uelitis dicere intra uos: pa
Abbreviated transcription (Latin):
appropinquauit enun regnum
celorum. hic ẽ enun qui dictusẽ
ꝑ isaiam prophetam. Et cetera
Neq eium hoc inouere. debet quia
non ait ego sum ille qui dictus
sum ꝑ isaiam prophetam: sio
ait hie est enim qui diccus ẽ. Si¬
let quippe ẽẽ: talis locutio: et i¬
sorum euangelistarum mathel
et ioħis. Nami et matheus dirit.
Inuenit homtnem sedentem il
theloneo. Nec dirit inuenuit me. et
Dhiberdehis ⁊ scripsit haecuder sci¬
mus quia uerum ẽ testimontum
eius. honduit ego sum: autue¬
rum ẽ testimontum. meum. uomi¬
nus autem ipse sepussime dicit fi¬
uus hominis aut faius dei: et nõ
dicit ego. et oportebat inquit. xp̃m
pati: et resurgete tercia die: hon
ait oportebat me pati. Potuit er¬
go et ioħ̾s baptista cum dixisset a¬
gite penitentiam apropinquautit
enu regnum celorum: de se ipso
adiungere quȩ secuntur: hic est
eium qui dictus ẽ ꝑ isaiam pro¬
phetam. et cetera ut post uerba
euis maths ita narrationem con¬

Expanded text:
adpropinquauit enim regnum adpropinquauit enim regnum caelorum. hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam, et cetera. neque enim hoc mouere debet, quia non ait ego sum enim qui dictus sum per Esaiam prophetam\', sed ait hic est enim qui dictus est. solet quippe esse talis locutio et ipsorum euangelistarum Matthei et Iohannis. nam et Mattheus dixit: inuenit hominem sedentem in teloneo, nec dixit \'inuenit me\', et perhibet de his et scripsit haec et scimus quia uerum est testimonium eius, non dixit \'ego sum\' aut \'uerum est testimonium meum\'. dominus autem ipse saepissime dicit filius hominis aut filius dei, et non dicit \'ego\', et: oportebat, inquit, Christum pati et resurgere tertio die, non ait \'oportebat me pati\'. potuit ergo et Iohannes baptista, cum dixisset: agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum, de se ipso adiungere quae sequuntur hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam, et cetera, ut post uerba eius Mattheus ita narrationem con
Abbreviated transcription (Latin):
qui dictus ẽ ꝑ isaiam ꝓphetam ddi¬
centem. Uor clamantis in deserto.
parate uiam domini: rectas faci¬
te seinitas eius. Marcus quoq et
lucas consentrint. hoc isaie testi¬
montum ẽẽ. de iohe. ham plura
uerba etiam consequentia ex eose
propheta iucas comineinoraut.
cum de baptista ioh̾e narraret.
Ioħis autem euangelista ipsun
ioliem baptistam de se ipso idem
testanonium isaiȩ protulisse cõ¬
memorat. sicut minc matheus
dicit quedam ioħis uerba quȩ
alii non direriuit. Predicans nigͥ
in deserto uidȩe et dicens. pen¬
tentiam agite aꝓpinquauit
num regnum celorum. Nec uerli
ioħis: alu p̃retermiserunt. Iam
uero quod sequitur matheus
et adiungit. hic ẽ entm qui dic¬
tus est ꝑ isaiam prophetam di¬
centem. uor clamantis in deser¬
to parate uiam cdomini rectas
facite semitas eius. ambigue po¬
situm est nec elucet utrum ex
ꝑsona fua idem matheus hocc̃¬
memorauerit: an adhuc uerba
rit: ut totum hoc ioħ̾s duisse m¬
telligatur Pententiam agite:

Expanded text:
er Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius. Marcus quoque et Lucas consentiunt hoc Esaiae testimonium esse de Iohanne. nam plura uerba etiam consepropheta Lucas commemoravit, cum de Baptista Joanne narraret. Joannes autem evangelista ipsum Joannem Baptistam de seipso idem testimonium Isaiae protulisse commemorat : sicut nunc Matthaeus dixit quaedam Joannis verba, quae alii non dixerunt. Praedicans, inquit, in deserto Judaeae, et dicens: Poenitentiam agite, adpropinquauit enim regnum caelorum. haec uerba Iohannis alii praetermiserunt. iam uero quod sequitur Mattheus et adiungit: hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius, ambigue positum est, nec elucet, utrum ex persona sua idem Mattheus hoc commemorauerit, an adhuc uerba rit, ut totum hoc Iohannes dixisse intellegatur: paenitentiam agite,
Abbreviated transcription (Latin):
tum eẽ. ꝓspererit. Iam ergo iat
dui uideainus. quatuor euange.¬
ustarum de baptista iohe consen¬
sum. Matheus ita sequitur. in
diebus autem illis uenit ioħs ba¬
ptista p̃dicans in deserto iudȩe
Marcus non clixit in illis diebus.
quia nullam seriem rerum an¬
te p̃miserat: in quarum rerum
diebiis intelligeretur dicere si
diceret in illis diebus. laicas au¬
tem ꝑ potestates terrenas signatiꝰ
ipsa tempora erp̃ssit p̃dicationis
uel baptismi dicens ioħis. anno
ru cesaris. procurante pontio pi¬
lato tudeam. tetrarcha autem ga¬

Expanded text:
tum esse perspexerit. Iam ergo, ut tum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae. Marcus non dixit in illis diebus\'. quia nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus intellegeretur dicere, si diceret in illis diebus\'. Lucas autem per potestates terrenas significantius ipsa tempora expressit praedicationis uel baptismi Iohannis dicens: anno rii Caesaris, procurante Pontio Pilato lud
Abbreviated transcription (Latin):
deserto. et cetera. Ioħ̾s quoq a¬
płs. in euangelistis quatuor e¬
minentissimus: post ea quam
dirit de uerbo dei. qui est ipses
lius ante omnia ante secuia cr¬
aturȩ. quia omnia ꝑ ipsum fi¬
ta sunt: intulit continuo de
iohis predicatione ac testimomi
dicens. fuit homo missus adeo
cui nomen erat ioħs. Unde am
uidendum ẽ. de ipso iohe. qua¬
tuor euangelistarum nartatio¬
nes quemad moditm inter se ii¬
discordent. Non ut hoc a nobis
omnia requiratur aut erigali
quomodo fecimus de primorais
nati ex maria. xp̃i. quemadino¬
dum inter se matheus luchas¬
q consentiant. ut ex utrusq
narratione unam faceremus:
demonstrantes tarcdioribus. qͣm¬
libet eorum cominemorando.
quoo alter tacet. uel tacendo qs
alter commemorat. non inpeci¬
re intellectum ueracis narrati¬
nis alterius. ut hoc eremplot
ut a me factum ẽ: siue. alio n¬
do cominodius fieri posit. ⁊ ual¬
at unus quisq et inceteris tali¬
bus locis fieri posse: quod mefas¬

Expanded text:
deserto, et cetera. Iohannes quoque apostolus in euangelistis quattuor eminentissimus, posteaquam dixit de uerbo dei, qui est ipse filius ante omnia saecula creaturae, quia omnia per ipsum facta sunt, intulit continuo de Iohannis praedicatione ac testimonio dicens: fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. unde iam uidendum est de ipso Iohanne quattuor euangelistarum narrationes quemadmodum non inter se discordent, non ut hoc a nobis per omnia requiratur aut exigatur quod modo fecimus de primordiis nati ex Maria Christi, quemadmodum inter se Mattheus Lucasque consentiant, ut ex utriusque narratione unam faceremus, demonstrantes tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic fac