comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducit᷑. Tres qͦq ꝯuersiones lucis etheriȩ ꝑ huno numerũ
ẽstant. Est aũ pͥma maxima. soda media. minima ÷
t̃tia. Et maxima ÷ anii scđm solẽ. Aledia m̃sis sđm
lunã. Alinima diei scđm ortũ ⁊ occasũ. Est uͦ una queq
conu̾sio quadriꝑtita. ⁊ ita c̃stat septenꝰ numerꝰ .i. ex tibꝰ¬

Expanded text:
ducitur. Tres quoque conuersiones lucis aetheriae per hunc numerum constant. Est autem prima maxima, secunda media, minima est tertia; et maxima est anni secundum solem, media mensis secundum lunam, minima diei secundum ortum et occasum. Est uero unaquaeque conuersio quadripertita, et ita constat septenus numerus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
opuntoq subtͣrit: ita ã prudentib archana sua uoluit ꝑ
fibulosa tͣctari. Sic ipsa misteria figurarũ cunicuł oꝑiunt᷑

Expanded text:
ntoque subtraxit, ita a prudentibus archalla sua uoluit per fabulosa tractari. Sic ipsa misteria figurarum cuniculis operiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc gͦ dieb reliqͥs .i. duobꝰ plus minꝰ ue conseqͥtur. ⁊ tẽ orbi
eiꝰ denuo succedens. ac denuo inde ꝓcedens rursus dr̃ nasci
Inde fere ñꝗ in cod signo bis continuo nascit᷑. nͥ in geminis
dine signi morante consumit. Rarissimo in aliis si circa
meri expͥmunt: tantũ antecedentibꝰ addendo ꝓcedas. inue
nos e qua sorte digerit᷑. ad totã rodiaci latitudinẽ emctien¬
dã remetiendãq c̃sumit. Nã.uii. diebꝰ ab extremitate
septẽtrionał horȩ obliquȩ ꝑ latũ meando ad medietatẽ
latitudinis ꝑuenit. qui loc appellat᷑ eclypticꝰ. Septẽ sequẽ¬
tibꝰ a medio ad imũ australe dilabit᷑. septẽ aliis rursũ ad
mediũ oblicata ẽscendit. ⁊ ultimis septẽtrionali reddit᷑ sũ¬
mitati. Itaͥ isdẽ quat̃ septenis dieb omnẽ zodiaci ⁊ longitu¬
dinẽ ⁊ latitudinẽ curtũ ꝑq discurrit. Similibꝰ qͦq dispen¬
sationibꝰ ebdomadũ luminis sui uices sempit̾na lege ua¬

Expanded text:
Hunc ergo diebus reliquis, id est duobus plus minusue, consequitur, et tunc, orbi eius denuo succedens ac denuo inde procedens, rursus dicitur nasci. Inde fere numquam in eodem signo bis continuo nascitur, nisi in Geminis,dine signi morante consumit; rarissimo in aliis, si circa meri exprimunt tantum antecedentibus addendo procedas, inuenquater septenos aequa sorte digeritur, ad totam zodiaci latitudinem emetiendam remetiendamque consumit. Nam septem diebus ab extremitate septentrionalis orae oblique per latum meando ad medietatem latitudinis peruenit — qui locus appellatur eclipticus —, septem sequentibus a medio ad imum australe delabitur, septem aliis rursus ad medium obliquata conscendit, ultimis septem septentrionali redditur summitati. Ita isdem quater septenis diebus omnem zodiaci et longitudinem et latitudinem circum perque discurrit. Similibus quoque dispensationibus hebdomadum luminis sui uices sempiterna lege ua
Abbreviated transcription (Latin):
upit̃ ÷ mundi aĩa. Hinc illud ÷. Ab ioue pͥncipiũ nuse
ioius oĩa plena. Qđ de arato poetȩ aliiꝰ mutuati s̃. qui de
siderib locuturꝰ: a cȩlo in quos sida exordiũ sum̃dũ ͤ dec̃nens:
ab ioue incipiendũ cẽ. memorauit. Hinc ⁊ uino soror eiꝰ. ⁊
dũ ÷. qđ p̃ter duo lumina stellas .u. quȩ appellantꝰ uage. re¬
liqͥs om̃s alii infixas celo nͥ cũ celo mou̾i. Alii quoꝵ assertio¬
uͦspͥor ÷ has quiđ dixer̃ suo motu p̃ter ħ qđ cũ celi c̃uersioẽ
ferunt᷑ accedẽ. s ꝓpt̃ ĩmensitatẽ extimi globi excedentia
credibilẽ numerũ scła in una cas cursus sui abitiõe c̃sum̃ e
⁊ idõ nullũ earũ motũ ab hõe sentiri. cũ ñ sufficiat liuma¬
ne uite spaciũ adbreue saltẽ punctũ tã tarde accessidis
Aephendendũ. hinc culliꝰ nulliꝰ sectȩ inseĩ a uetib appbate.
sinul attigit utrãq sententiã dicendo in qͦ s̃ infiri illi¬

Expanded text:
Iuppiter est mundi anima. Hinc illud est: ab Ioue principium, Musae, Iuppiter est mundi anima. Hinc illud est: ab Ioue principium, Musae, Iouis omnia plena, quod de Arato poetae alii mutuati sunt, qui de sideribus locuturus, a caelo, in quo sunt sidera, exordium sumendum esse decernens, ab Ioue incipiendum esse memorauit. Hinc et Iuno soror eius et dum est quod praeter duo lumina et stellas quinque quae appellantur uagae, reliquas omnes alii infìxas caelo nec nisi cum caelo moueri, alii, quo has quoque dixerunt suo motu, praeter quod cum caeli conuersione feruntur, accedere; sed propter immensitatem extimi globi excedentia credibilem numerum saecula in una eas cursus sui ambitione consumere, et ideo nullum earum motum ab homine sentiri, cum non sufficiat humanae uitae spatium ad breue saltem punctum tam tardae accessionis deprehendendum. Hinc Tullius, nullius sectae inscius ueteribus approbatae, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiret. Cũ uͦ illa ad cuiꝰ appetentiã trahit᷑ semꝑ. se in uniu̾sa
fundat. semꝑ ⁊ corpꝰ se in ipsã ꝑ ipsã retorquet. hec de celestis
uolubilitatis archano pauca de multis plotino auctore re-¬
ꝑta sufficient. Qđ aut̃ hunc istũ extimũ globũ qͥ ita uoluit᷑
sumũ dm̃ uocauit: ñ ita accipiendũ ÷: ut ipse pͥma causa
⁊ ds̃ ille omipotentissimꝰ estimet᷑. cũ glob ipse qđ celũ ÷ aĩs
sit fabrica aĩa ex m̃te ꝓcesserit. mens ex dõ qͥ uẽ sũmꝰ ÷
ꝓcreata sit. S sũmũ quidẽ dix̃ ad cet̃oꝵ ordinẽ qui subditi
s̃. unde mox subiec̃. arcens. ⁊ c̃tinens cetos. Dm̃ uͦ uocaũ.
qđ ñ mͦ immortale aĩal ac diuinũ sit. ⁊ plenũ inclite ex
illa purissima m̃te ratiõis. s qđ ⁊ uirtutes oẽs quȩ illã pͥmȩ
õĩpotentiã sũmitatis sequunt᷑. aut ipse faciat aut ipse c̃a¬
neat. Ipsũ uͦ deniq iouẽ uetẽs uocauert̃. ⁊ apđ theologos

Expanded text:
uero illa ad cuius appetentiam trahitur, semper in uniuersa se fundat, semper et corpus se in ipsam per ipsam retorquet. Haec de caelestis uolubilitatis arcano pauca de multis Plotino auctore reperta sufficient. Quod autem hunc iste extimum globum qui ita uoluitur, summum deum uocauit, non ita accipiendum est ut ipse prima causa et deus ille omnipotentissimus aestimetur, cum globus ipse quod caelum est animae sit fabrica, anima ex mente processerit, mens ex deo qui uere summus est procreata sit. Sed summum quidem dixit ad ceterorum ordinem qui subiecti sunt, unde mox subiecit: «arcens et continens ceteros»; deum uero, quod non modo immortale animal ac diuinum sit et plenum inditae ex illa purissima mente rationis, sed quod et uirtutes omnes, quae illam primae omnipotentiam summitatis sequuntur, aut ipse faciat aut ipse contineat. Ipsum denique Iouem ueteres uocauerunt, et apud theologos
Abbreviated transcription (Latin):
re ⁊ animari uniu̾sa quȩ uuunt addidit. inde hõinũ pe¬
cudũq genꝰ ⁊ cet̾ã. Utq assereret eundẽ eẽ. in aĩa sẽꝑ iugo¬
rẽ. s usũ eiꝰ hebescere in animalib corꝑis densitate: adie¬
sũmo dõ mens ex m̃te anima sit. anima uͦ ⁊ condat ⁊ uita
cõpleat oĩa quȩ secunt᷑. cunctaq hic unꝰ fulgor illuminet
⁊ in uniu̾sis appareat ut in multis specuł ꝑ ordinẽ positis
nultꝰ unus. Cũq oĩa continuis successionib se seꝗtur
degnãntia ꝑ ordinẽ ad imũ meandi: inueniet᷑ p̃ssius
intuenti a sũmo dõ usq ad ultimã rerũ fec̃ẽ una mutuis
se uincłis religans ⁊ nusꝗ intrupta connexio. Et ħ ÷ home¬
ri cathena aurea quã pendẽ de celo in t̾ras dm̃ uississe

Expanded text:
re et animari uniuersa quae uiuunt, addidit: inde hominum pere et animari uniuersa quae uiuunt, addidit: inde hominum pecudumque genus... et cetera; utque adsereret eundem esse in anima semper uigorem, sed usum eius hebescere in animalibus corporis densitate, adiesummo deo mens, ex mente anima sit, anima uero et condat et uita compleat omnia quae sequuntur, cunctaque hic unus fulgor illuminet et in uniuersis appareat, ut in multis speculis per ordinem positis uultus unus, cumque omnia continuis successionibus se sequantur degenerantia per ordinem ad imum meandi, inuenietur pressius intuenti a summo deo usque ad ultimam rerum faecem una mutuis se uinculis religans et nusquam interrupta conexio; et haec est Homeri catena aurea, quam pendere de caelo in terras d
Abbreviated transcription (Latin):
ficultate a suꝑis recesser̃. nec ullã diunoꝵ corpoꝵ similitudinẽ
aliqͥ sui parte meruer̾ nicħ ex iñte sortita s̃. ⁊ idõ ratiõe carent. duoq
tantũ adẽpta s̃. sentire ł crescere. Nã si qͥd in illis similitudinẽ ra¬
tiõis mitatꝰ. ñ ratio s memoria ÷ ⁊ memoria illa ñ ratiõe ꝑmixta
s quȩ habitudinẽ sensuũ qͥnq imitat᷑. De qͥ plura nc̃ dicere qm̃
ad psens opꝰ ñ attinet omitamꝰ. Terrenoꝵ corꝑũ tẽius ordoin
arboribꝰ ii herbis ÷ q̃ carent tm̃ ratiõe ꝗ sensu. Et qr crescendi tan-¬
eũ m̃ usus in ius uiget: hac sola uiuert parte dñr. hẽ rerũ ordinẽ
⁊ uirgiliꝰ exp̃sit. Nã ⁊ mundo arĩm dedit. ⁊ ut puritati eius
attestaret᷑ m̃tẽ uocaũ. Celũ eñi ait t̾ras ⁊ maria. ⁊ sida. ⁊ sp̃s
ualent. Et ut illiꝰ mundanȩ aĩe assereret dignitatẽ: m̃tẽ eẽ
testatꝰ ÷: mens agitat molẽ. nerñ ut ostendet ex ipsa aĩa c̃sta-¬

Expanded text:
ficultate a superis recesserunt nec ullam diuinorum corporum similitudinem aliqua sui parte meruerunt, nihil ex mente sortita sunt et ideo ratione caruerunt, duoque tantum adepta sunt, sentire uel crescere. Nam si quid in illis similitudinem rationis imitatur, non ratio sed memoria est, et memoria non illa ratione mixta, sed quae hebetudad praesens opus non adtinet, omittemus. Terrenorum corporum tertius ordo in arboribus et herbis est, quae carent tam ratione quam sensu, et quia crescendi tantummodo usus in his uiget, hac sola uiuere parte dicuntur. Hunc rerum ordinem et Vergilius expressit. Nam et mundo animam dedit et, ut puritati eius adtestaretur, mentem uocauit. Caelum enim, ait, et terras et maria et sidera spiritus eret dignitatem, mentem esse testatus est: mens agitat molem... Nec non ut ostenderet ex ipsa anima consta
Abbreviated transcription (Latin):
redit in cancrũ. ⁊ tẽ oͣccidit mox libra in medio celo
uidetꝰ. Adeo ẽstat sole trib signis ꝑactis .i. ariete. tauro.
geminis. ad medietatt̃ hemuispii accesisse. Deniq pꝰtres

Expanded text:
recedit in Cancrum, et tunc, cum occidit, mox Libra in medio caelo recedit in Cancrum, et tunc, cum occidit, mox Libra in medio caelo uidetur. Adeo constat solem tribus signis peractis, id est Ariete et Tauro et Geminis, ad medietatem hemisphaerii recessisse. Denique,
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ cũ cecidit librã .i. sõrpii cdelas mox ouiri uidemꝰ. Seq̃nti¬
m̃ se sol in signũ pteriꝰ .i. in taurũ recedit. ⁊ ita fit ut
nuso larisri cĩgeneneq uergilie neq alia pars tauri illo m̃se uicdeat᷑. Sis¬
nũ enĩ qdđ cũ sole orit᷑. ⁊ cũ sole occidit: sc̃ꝑ occulitur.
adeo ut ⁊ uitina astra solis ꝓpinqͥtate celentꝰ. Niã ⁊ ca¬
annũ. Turꝰ ⁊ adu̾so cedens canis occidit astro. N enĩ uult
intelligi tauro oriente eũ sole mox in occasũ fieri canẽ qͥ
ꝓximꝰ cauro ÷. s occidẽ eũ dix̃ tauro gestante solẽ. qͥa tõ
incip̃ ñ uidĩ sole uicino. Tc tm̃ occidente sole libra adeo
suꝑior inuenit᷑. ut totꝰ scorpiꝰ ortꝰ appareat. gemini uͦ tõ
uicini uidentꝰ occasui. Rursꝰ pꝰ tauri m̃sẽ gemini nõ
uident᷑. qđ in eos solẽ migrasse significat. Post gemiinos

Expanded text:
 cum occidit, Libram, id est, Scorpii chelas mox oriri videmus, et cum occidit, Libram, id est, Scorpii chelas mox oriri videmus, etmense sol in signum posterius, id est in Taurum, recedit, et ita fit ut neque Vergiliae neque alia pars Tauri illo mense uideatur. Signum enim quod cum sole oritur et cum sole occidit semper occulitur, adeo ut et uicina astra solis propinquitate celentur. Nam et Caannum Taurus et aduerso cedens Canis occidit astro. Non enim uult intellegi, Tauro oriente cum sole, mox in occasu fieri Canem qui proximus Tauro est, sed occidere eum dixit Tauro gestante solem, quia tunc incipit non uideri sole uicino. Tunc tamen, occidente sole, Libra adeo superior inuenitur ut totus Scorpius ortus appareat, Gemini uero uicini tunc uidentur occasui. Rursus, post Tauri mensem, Gemini non uidentur, quod in eos solem migrasse significat. Post Geminos
Abbreviated transcription (Latin):
uicina soli quẽ nuꝑ reliqͥt. pꝰ ꝗ ille dem̾sus ÷: ipsa margi
nẽ celi tenet. añcedenti suꝑ occidens. Tcio die tardiꝰ occidit
ꝗ scdo. Et ita cotidie longuis ab occasu recedit. ut in .uii.
die circa soł occasũ in medio celo ipsa uideatꝰ. Post alios
uͦ.uii. ⁊ͣ ille mergit. ħ orit᷑. adeo media parte m̃sis dimi.
misꝑũ uerticẽ tenet. & huiꝰ ra inditiũ ÷ qđ medio noc¬
tis exoritur. Postremo totidẽ diebꝰ exemptis sole denuo co¬
phendit. ⁊ uicinꝰ uidet᷑ ortus amboꝵ. ꝗdiui soli succedẽs
rursꝰ nouet᷑. ⁊ rurs recedens paulatĩ sẽꝑ morientẽ regre:¬
quippe qͥ tanto tp̃re signũ unũ e ꝵ emetitꝰ. ꝗto cotũ
todiacũ luna discurrit. manifesta tm̃ ⁊ subta oculis motꝰ
sui parat inditia. hunc enĩ in anetẽ et̃. ponamꝰ. Qđ quia
eqͥ noctiale ÷ signũ pares horas sõpni. ⁊ diei fac̃. lniẜ signo¬

Expanded text:
uicina soli quem nuper reliquit; postquam ille demersus est, ipsa caeli uicina soli quem nuper reliquit; postquam ille demersus est, ipsa caeli marginem tenet, antecedenti superoccidens. Tertio die tardius occidit quam secundo, et ita cotidie longius ab occasu recedit ut septimo die circa solis occasum in medio caelo ipsa uideatur. Post alios uero septem cum ille mergit, haec oritur. Adeo media parte mensis dimidimisphaerii uerticem tenet, et huius rei indicium est quod medio noctis exoritur. Postremo, totidem diebus exemptis, solem denuo comprehendit, et uicinus uidetur ortus amborum, quamdiu, soli succedens, rursus nouetur et rursus recedens paulatim semper in orientem regrequippe qui tanto tempore signum unum emetiatur quanto totum zodiacum luna discurrit, manifesta tamen et subsui praestat indicia: hunc enim in Ariete esse ponam, quod quia aequinoctiale signum est, pares horas somni et diei facit. In hoc signo
Abbreviated transcription (Latin):
quib zodiacũ diuisũ ł distinctũ uidemꝰ. ⁊ ab uno signo
qͦ libet ordinis eiꝰ sumamꝰ exordiũ. Cũ aries exorit᷑ pꝰip
sũ taurꝰ emergit. hunc gemini sequunt᷑. hos cancer. ⁊ ꝑ
ordinẽ reliqͣ. Siistę gͦ in occidentẽ ab oriente ꝓced̾ent.
ñ ab ariete in taurũ qͥ retro locatꝰ ÷. nec a tauro in gemui-¬
nos signũ p̾teriꝰ uoluerent᷑. s a geminis in taurũ. ⁊ a tauro
in arietẽ recta ⁊ mundan& uolubilitas c̃sona accessione
ꝓdirent. Cũ uͦ a pͥmo in signũ scđm. a scđo in tẽiũ. ⁊ ĩde
ad reliqͣ quȩ posteriora s̃ reuoluant᷑. signa aũ infixa cęlo¬
feruntꝰ: sine dubio c̃stat has stellas ñ cũ celo s c̃tra celum
moueri. h plane ut liqueat astruamꝰ. de lunȩ cursu quȩ
⁊ claritate sua ⁊ uelocitate notabilior ÷. Luna pꝰꝗ a sole
discedens nouata ÷: scd̾o fere die cirta occasũ uidr̃.⁊ qͣsi

Expanded text:
quibus zodiacum diuisum uel distinctum uidemus, et ab uno signo quibus zodiacum diuisum uel distinctum uidemus, et ab uno signo quolibet ordinis eius sumamus exordium. Cum Aries exoritur, post ipsum Taurus emergit. Hunc Gemini sequuntur, hos Cancer, et per ordinem reliqua. Si istae ergo in occidentem ab oriente procederent, non ab Ariete in Taurum, qui retro locatus est, nec a Tauro in Geminos, signum posterius, uoluerentur, sed a Geminis in Taurum, et a Tauro in Arietem recta et mundanae uolubilitatis consona accessione prodirent. Cum uero a primo in signum secundum, a secundo in tertium, et inde ad reliqua, quae posteriora sferantur, sine dubio constat has stellas non cum caelo, sed contra caelum moueri. Hoc ut plene liqueat, astruamus de lunae cursu, quia et claritate sui et uelocitate notabilior est. Luna, postquam a sole discedens nouata est, secundo fere die circa occasum uidetur, et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
nunꝗ ab eadẽ statione discedent. s in hisđ locis semꝑ
ut aliȩ uid̾entꝰ. Ecceaũ de infixis uergilie nec a sui
uꝗ so copulatioẽ disꝑgunt. nec hyadas quȩ uicinȩ st
aeserunt. aut oriõĩs ꝓtimã regionẽ relinquunt. Sept̃¬
trionũ cõpago ñ soluit᷑. Anguis qui int̾ cos labitur semel cir¬
cũ fusũ ñ mutat amplexuĩ. Heo uͦ mͦ in hac. mͦ in illa celi re-¬
gioẽ uisuntꝰ. & sepe cũ in unũ locũ duȩ. pluresue c̃uenuit.
⁊ a loco tm̃ in quo simul uisȩ s̃. ⁊ a se p̾ea separant᷑: ex ħ eas
ñ eẽ. celo infixas oculis quoq approbantib c̃stat. Igͥ mouentꝰ
nec negare ħ quisꝗ pot̾it qđ usus affirmat. Querendũ :
gͦ utrũ ab ortu ad occasũ an in contͣriũ motu ꝓpͥo reuoluã.¬
tur. S ⁊ ħ querentib nob̃ ñ solũ manifestissima ratio s
usus qͦq ipse monstrabit. Considemꝰ enĩ signoꝵ ordinẽ

Expanded text:
numquam ab eadem statione discederent, sed in isdem locis semper, numquam ab eadem statione discederent, sed in isdem locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, Vergiliae: nec a sui umquam se copulatione dispergunt, nec Hyadas, quae uicinae sunt, deserunt aut Orionis proximam regionem relinquunt. Septentrionum compago non soluitur; Anguis, qui inter eos labitur, semel circumfusum non mutat amplexum. Hae uero modo in hac, modo in illa caeli regione uisuntur, et saepe, cum in unum locum duae pluresue conuenerint, et a loco tamen in quo simul uisae sunt et a se postea separantur. Ex hoc eas non esse caelo infixas oculis quoque approbantibus constat. Igitur mouentur, nec negare hoc quisquam poterit quod uisus adfirmat. Quaerendum  ab ortu ad occasum an in contrarium motu proprio reuoluantur. Sed et hoc quaerentibus nobis non solum manifestissima ratio, sed uisus quoque ipse monstrabit. Consideremus enim signorum ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ : p̃ter qđ secũ trahit ab ortu in occasũ celi diuirna
c̃uersio. ipsa suo motu inorientẽ ab occidente ꝓcedẽ: ñ
solis lit̾arũ ꝓfanis s multis ꝗꝗ doctrina initiatis abhorre¬
re a fide ac monstro simile uidicatũ ÷. S apd p̃ssuis
intuentes ita uerũ eẽ ẽstabit. ut ñ sola m̃te cõcipi s oculis
Q ipsis possit ꝓbari. Tam̃ ut nob̾ de ħ sit ecũ ꝑtinacit̾ ne¬
gante tractatꝰ. age qͥsq t̾ ħ liquere dissimulas simul oiã
q uł contentio sibi fing̃ decrectans fidẽ. ł quȩ ipsa ueritis
suggerit in diufionis m̃bra mittamꝰ. has erraticas cũ ba¬
minib duobꝰ. aut infixas celo ut alia sid̾a nullũ sui motas
signũ nr̃is oculis indicare.s ferri mundane c̃uersionis ĩpeta
aut mou̾i queq sua accessiõe dicdmꝰ. Rursus si mouent᷑
aut celi uã sequunt᷑ ab ortu in occasũ ⁊ cõmuni ⁊ suo
motu meantes: aut c̃trario recessu in orientẽ ab occiden¬

Expanded text:
 praeter quod secum trahit ab ortu in occasum caeli diurna conuersio, ipsa suo motu in orientem ab occidente procedere, non solis litterarum profanis, sed multis quoque doctrina initiatis, abhorrere a fide ac monstro simile iudicatum est; sed apud pressius intuentes ita uerum esse constabit ut non solum mente concipi, sed oculis quoque ipsis possit probari. Tamen ut nobis de hoc sit cum pertinaciter negante tractatus, age, quisque tibi hoc liquere dissimulas, simul omnia quae uel contentio sibi fingit detractans fidem, uel quae ipsa ueritas suggerit, in diuisionis membra mittamus. Has erraticas, cum luminibus duobus, aut infixas caelo, ut alia sidera, nullum sui motum nostris oculis indicare, sed ferri mundanae conuersionis impetu, aut moueri sua quoque accessione dicemus. Rursus, si mouentur, aut caeli uiam sequuntur ab ortu in occasum, et communi et suo motu meantes, aut contrario recessu in orientem ab occiden
Abbreviated transcription (Latin):
niã noãnt. Deinde ÷ hominũ gñi. ꝓsperꝰ ⁊ salutaris ille ful¬
gor qͥ dr̃ iouis tũ rutilus horbiłq t̾ris quẽ martiũ dicitis.
Deinde subt̃ mediã fere regionẽ sol optinet dux ⁊ princeps
⁊ modator luminũ reliquoꝵ mens mundi ⁊ tẽꝑatio tanta
magnitudine ut cuncta luce sua lustret ⁊ cõpleat. hunc
ut comites cõsequuntꝰ. uen̾is alt̃. alt̃ mereurii. cursus infi¬
moq orbe luna radiis solis accensa conu̾titur. Infra aũ ea
⁊ nona tellus. neq mouetꝰ ⁊ infima ÷. ⁊ in eã referuntꝰ

Expanded text:
niam nominant. Deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulniam nominant. Deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulgor, qui dicitur Iovis; tum rutilus horribilisque terris, quem Martium dicitis; deinde subter mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimoque orbe luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iet nona, tellus, neque movetur et infima est, et in eam feruntur
Abbreviated transcription (Latin):
una quȩq inferior ambiatꝰ. unde ⁊ lunȩ sꝑam qͣsi a celo ul¬
amã ⁊ uicinã t̾rȩ minimã dix̃. cũ t̾ra ipsa in punctũ qͣsi
uere iã p̾strema deficiat. Si gͦ stellarũ suꝑioꝵ cirei ut dixi¬
ad circũ una quęq suuĩ modũ partis obtineat.  ͤdubiosin¬
głȩ t̾ra s̃ ampliores. quã ad soł circũ qͥ suꝑioribꝰ minor ÷ pũc¬
tũ cẽ. p̃diximꝰ. De luna si uere luce lucet aliena seq̃ntia dõ¬
cebt̃. ħ cũ scipionis obtutꝰ ñ sine admiratioe ꝑcurrens ad t̾ras
usq fluxisset. ⁊ illic familians hesisset : rursꝰ aui monitis
ad suꝑiora reuocatꝰ ÷ ipsũ a celi exordio sꝑarũ ordinẽ in ħ
monstrantis. Nouẽ tͥ orbibus ł potiꝰ globis conexa s̃ omia
arcens ⁊ c̃tinens cet̃os in qͦ sunt illi infici qͥ uoluuntꝰ stellarũ
atq celũ. E qͥbꝰ unũ globũ possidet illa quã in t̾ris satur¬

Expanded text:
unaquaeque inferior ambiatur. Vnde et lunae sphaeram, quasi a caelo ulunaquaeque inferior ambiatur. Vnde et lunae sphaeram, quasi a caelo ultimam et uicinam terrae, minimam dixit, cum terra ipsa in punctum quasi uere iam postrema deficiat. Si ergo stellarum superiorum circi, ut dixiad circum unaquaeque suum modum partis obtineant, sine dubio singulae terra sunt ampliores, quam ad solis circum, qui superioribus minor est, punctum esse praediximus. De luna, si uere luce lucet aliena, sequentia docebunt. Haec cum Scipionis obtutus non sine admiratione percurrens ad terras usque fluxisset et illic familiaris haesisset, rursus aui monitu ad superiora reuocatus est, ipsum a caeli exordio sphaerarum ordinem in haec uerba monstrantis: «Nouem tibi orbibus uel potius globis conexa sunt omnarcens et continens ceteros, in quo sunt infixi illi qui uoatque caelum; ex quibus unum globum possidet illa, quam in terris Satur
Abbreviated transcription (Latin):
hensibilẽ breuitatẽ sui in parces diuidi ñ possit. Nec ipsũ
pars aliqͣ s tantũ mͦ signũ eẽ. diatt᷑. Phisici t̾rã ad magni¬
cudinẽ circi ꝑ quẽ uuoluit᷑ sol puncti modũ obtinere
docuer᷑. Sol aut̃ ꝗto minor sit cirto ꝓpͥo dephensũ÷. Ala-¬
nfestissimis eñi dmm̃sionũ rationib õstat m̃surã solis du-¬
centissimã sextã decimã partẽ habere magnitudinis cir¬
ci ꝑquẽ sol ipse discurrit. Cũ gͦ sol ad cirũ suũ pars certa
sit᷑ t̃ra uͦ ad circũ sol punctũ sit. qd pars eẽ. ñ possit sine
cunctatione uidici ĩ solẽ constat t̾ra eẽ. maiorẽ. Si maior
÷ parseo q̃ partis nom̃ mimia breuitate ñ capit. uerũ sot
curo suꝑioꝵ stellarũ circos certũ ÷ eẽ maiores. si eo qd cõtinct᷑
id qđ cõtinet maiꝰ ÷. cũ hic sit celestiũ sꝑarũ ordo. ut a suꝑiore

Expanded text:
hensibilem breuitatem sui in partes diuidi non possit, nec ipsum hensibilem breuitatem sui in partes diuidi non possit, nec ipsum pars aliqua, sed tantummodo signum esse dicatur. Physici terram ad magnitudinem circi per quem sol uoluitur puncti modum obtinere docuerunt. Sol autem quanto minor sit circo proprio deprehensum est. Manifestissimis enim dimensionum rationibus constitit mensuram solis ducentesimam sextam decimam partem habere magnitudinis circi per quem sol ipse discurrit. Cum ergo sol ad circum pars certa sit, terra uero ad circum solis punctum sit, quod pars esse non possit, sine cunctatione iudicii solem constat terra esse maiorem, si maior est pars eo quod partis nomen nimia breuitatod continetur id quod continet maius est, cum hic sit caelestium sphaerarum ordo, ut a superiore
Abbreviated transcription (Latin):
nouȩ admirationẽ dedert̃. Et qe intellex̃ causã ꝓpt̾ quã cas
nũꝗ ante uidisset ait. Erant aut̃ he stellȩ quas nũꝗ ex h
loco uidimꝰ. hunc locũ demonstratiue t̾rã dicens. in qua erat
aũ ista narraret. Seaͥtur.  illa discussio. qͥd sit qđ adiecit.
Et heȩ magnitudines bomñnũ quas nũꝗ eẽ. suspicati sumꝰ. Clir
aũ magnitudines qͥs uicdit in stellis nũꝗ hões suspicati s.
ipse patefec̃ addendo. Stellarũ aut̃ globi t̃re magnitidi¬
nẽ facile uincebant. Nã ꝗdo hõ nͥ quẽ doctrina philosofica
supͣ hoẽm unmno uere hoc̃m fec̃ suspicari poᷤ ͤ stellã unã om̃i
t̾ra eẽ. maiorẽ. cũ uulgo singła uix facis uniꝰ flãmã eqͣre
posse uideant᷑: Ergo tõ earũ uere magnitudo asseita cre¬
ditꝰ si maiores singłas ꝗ ÷ om̃is t̾ra estiterit cẽ. qđ ħ modo
licet recognoscas. Punctũ dixer̃ et̃. geometre. qđ ob incõpre¬

Expanded text:
nouae admirationem dederunt, et quia intellexit causam propter quam eas nouae admirationem dederunt, et quia intellexit causam propter quam eas numquam ante uidisset, ait: «erant autem eae stellae quas numquam ex hoc loco uidimus», hunc locum demonstratiue terram dicens in qua erat dum ista narraret. Sequitur illa discussio, quid sit quod adiecit: «et eae magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus». Cur autem magnitudines quas uidit in stellis numquam homines suspicati sint, ipse patefecit addendo: «stellarum autem globi terrae magnitudinem facile uincebant.» Nam quando homo, nisi quem doctrina philosophiae supra hominem, immo uere hominem fecit, suspicari potest stellam unam omni terra esse maiorem, cum uulgo singulae uix facis unius fiammam aequare posse uideantur? Ergo tunc earum uere magnitudo adserta credetur, si maiores singulas quam est omnis terra constiterit. Quod hoc modo licet recognoscas. Punctum dixerunt esse geometrae quod ob incompre
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sꝑalis conuexitas australẽ nob̃ uerticẽ in ima demergit.
Cũ gͦ semꝑ circa t̾ram ab ortu in occasũ cęli sꝑa uoluitꝰ
uertex hic qͥ septẽtriões ht̃. quoqͦ uersũ mundana uolubilita
tos oceani metuentes equore tingui. Austrał cont᷑ uertex qͦsi
senił nob̵ ꝓ habitationis nr̃ȩ positione demersꝰ. nec ipse ã nob̃
unꝗ uidetꝰ nec sida sua quib ⁊ ipse sine dubio insignitur
ostendit. Et ħ ÷ qđ poeta naturȩ ipsiꝰ consciꝰ dix̃. Hic ũtex
nob̾ semꝑ sublimis. at illũ sub pedib stix atra uidet. ma¬
nesq ꝓfundi. S cũ hanc diu̾sitatẽ celestib partib uł¬
semꝑ ł nũꝗ appartndi t̾rȩ globositas habitantibꝰ faciat: ab co
qͥ m̃ celo÷ om̃e sine dubio clũ uidet᷑ ñ impediente aliqͣ parte
tre que tota puncti locũ ꝓ celi magnitudine uix obtinet.
Cui gͦ austrał uerticis stellas nũꝗ de t̾ris iudere contigerit.
ubi circũ spectu lib̃o ᷤ offensa t̾reni obicis uise st̃. iure qͥsi

Expanded text:
alis conuexitas australem nobis uerticem in ima demergit. Cum ergo semper circa terram ab ortu in occasum caeli sphaera uoluatur, uertex hic qui septentriones habet, quoquouersum mundana uolubilitat ostendit Arctos Oceani metuentes aequore tingui. Australis contra, quasi semel nobis pro habitationis nostrae positione demersus, nec ipse nobis umquam uidetur nec sidera sua, quibus et ipse sine dubio insignitur, ostendit. Et hoc est quod poeta naturae ipsius conscius dixit: hic uertex nobis semper sublimis; at illum sub pedibus Styx atra uidet Manesque profundi. Sed cum hanc diuersitatem caelestibus partibumquam apparendi terrae globositas habitantibus faciat, ab eo qui in caelo est omne sine dubio caelum uidetur, non impediente aliqua parte terrae, quae tota puncti locum pro caeli magnitudine uix obtinet. Cui ergo australis uerticis stellas numquam de terris uidere contigerat, ubi circumspectu libero sine offensa terreni obicis uisae sunt, iure quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dubio in corpris ħ pͥmũ ex incorporeis motꝰ natura migͣuit.
cuiꝰ uis integra ⁊ incorrupta ñ deserit. qđ pͥmũ cep̃ moũe.
Iao Iͦ celi motus necessano uolubilis ÷: qr cũ sẽꝑ moueri
necesse sit. ultra aut̃ locꝰ nullus sit qͦ se tendat. accessio.
continuatiõe ꝑpetue in se reditionis agitat᷑. Ergo ⁊ in qͦ¬

Expanded text:
dubio in corpus hoc primum ex incorporeis motus natura migrauit, dubio in corpus hoc primum ex incorporeis motus natura migrauit, cuius uis integra et incorrupta non deserit quod primum coepit mouere. Ideo uero caeli motus necessario uolubilis est quia, cum semper moueri necesse sit, ultra autem locus nullus sit quo se tendat accessio, continuatione perpetuae in se reditionis agitatur. Ergo in q
Abbreviated transcription (Latin):
uersant᷑ retro: contrario motu atq celũ. Qđ cũ dĩ: admo¬
net ut queramꝰ si uerset᷑ celũ. ⁊ si illi uii. ⁊ u̾sant᷑. ⁊ c̾trario
platonica c̃sentit auctoritas. ⁊ si uẽ sub̾tȩ stẽit qͦ pacto stel¬
lȩ earũ oĩum xodiacũ iustrare dicant᷑. cũ ⁊odiacꝰ ⁊ unꝰ inq
sũmo celo sit. quȩ ue ratio in uno todiaco aliarũ cursꝰ buores.
aliarũ faciat longiores. Hȩc eñi om̃ia in exponendo carũ
ordine: necesse ÷ asserant᷑. ⁊ ptremo qͥ ratiõe in t̾ram ferant᷑
siẽ ait om̃ia nutu suo pondã. Uersari celũ mundanȩ aĩȩ.
semꝑ agitatus. Igit᷑ ⁊ celeste corpꝰ qđ mundi aĩa sibi. fut᷑um
ĩmortalitatis particeps. fabricata ÷: ne unꝗ uiuendo de¬
ficiat: semꝑ in motu ÷. ⁊ stare nescit. quia nec ipsa stat
uĩa qua ĩpellitur. Nã cũ aĩa quȩ incorꝑea ÷. essentia in
motu sit. pͥmũ aut̃ om̃iũ celi corpꝰ aiã fabricata sit: sine

Expanded text:
uersantur retro contrario motu atque caelum.» Quod cum dicit, admonet ut quaeramus si uersatur caelum, et si illi septem et uersantur et contrario Platonica consentit auctoritas, et si uere subiectae sint; quo pacto stellae earum omnium zodiacum lustrare dicantur, cum zodiacus et unus et in summo caelo sit; quaeue ratio in uno zodiaco aliarum cursus breuiores, aliarum faciat longiores — haec enim omnia in exponendo earum ordine necesse est adserantur —; et postremo, qua ratione in terram ferantur, sicut ait, «omnia nutu suo pondera.» Versari caelum mundanae animae semper agitatus. Igitur et caeleste corpus, quod mundi anima futurum sibi immortalitatis particeps fabricata est, ne umquam uiuendo deficiat, semper in motu est et stare nescit, quia nec ipsa stat anima qua impellitur. Nam cum animae, quae incorporea est, essentia sit in motu, primum autem omnium caeli corpus anima fabricata sit, sine
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ħ ÷ qđ ait. Hisq atumꝰ datꝰ ÷ ex illis sẽpit̾nis ignibꝰ quȩ
sidã ⁊ stellas uocatis. Nec tm̃ ex ipsis celestibꝰ ⁊ sẽpit̾nis
ignibꝰ nos dic̃ animatos. Ignis enĩ ille licet diuinũ tm̃ corpꝰ
nȩ aĩȩ parte ꝗ diximꝰ de pura m̃te c̃stare. ⁊ idõ pꝰꝗ cuxit.
hisq aĩmꝰ datꝰ ÷ ex illis sempit̾nis ignibꝰ quȩ sid̾a ⁊ stella
uocatis. mox adiecit. quȩ diuinis animatȩ m̃tibꝰ ut ꝑ
sẽpit̾nos ignes corpꝰ stellarũ ꝑ diuinas uͦ m̃tes carũ
aiãs manifesta discrecioẽ significet ⁊ ex illis in nr̃as
uenire animas uĩ m̃tis ostendat. ñ ab re ÷ ut ħ de aĩa
disputatio in fine sententias om̃iũ qͥde aĩa uidentur
ꝓnuntiasse contineat. Plato dix̃. aĩam essentiã se mo¬
uentẽ.X enocrates numerũ se mouentẽ. Anstotiles em¬
ydeã. Asclepiades qͥnq sensuũ exerciciũ s̃ consonũ. Ypo¬
erates spm̃ tenuẽ ꝑ corpꝰ om̃ẽ disꝑsũ. Heraditꝰ ponticꝰ¬

Expanded text:
 quod ait: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas uocatis.» Nec tamen ex ipsis caelestibus et sempiternis ignibus nos dicit animatos — ignis enim ille, licet diuinum, tamen corpus nae animae parte quam diximus de pura mente constare. Et ideo postquam dixit: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas uocatis», mox adiecit: «quae diuinis animatae mentibus», ut per sempiternos ignes corpus stellarum, per diuinas uero mentes earum animas manifesta discretione significet, et ex illis in nostras uenire animas uim mentis ostendat. Non ab re est ut haec de anima disputatio in fine sententias omnium qui de anima uidentur pronuntiasse contineat. Platon dixit animam essentiam se mouentem, Xenocrates numerum se mouentem, Aristoteles ἐideam, Asclepiades quinque sensuum exercitium sibi consonum, Hippocrates spiritum tenuem per corpus omne dispersum, Heraclides Pontic
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ dep̃hendit. Quẽ p̃ter indaginẽ uisus: hȩc qͦq ra-¬
tio cõmendat qđ lunã quȩ luce ꝓpͥa caret. ⁊ de sole mu.¬
tuatꝰ. necesse ÷ fonti luminis sui esse sub̃tam. Hȩc enĩ ra¬
tio fac̃ lunã ñ hab̾e lum̃ ꝓpͥũ. cet̾as om̃s stellas lucere
suo qđ illȩ supͣ solẽ locatȩ in ipso purissimo ethere s̃.
in qͦ om̃e qͥcqͥd ÷. lux naturał ⁊ sua ÷ que tota cũ igne
suo ita sꝑe solis incũbit. ut celi ⁊onȩ que ꝓoul a sole s̃
ꝑpetuo frigore opp̃ssa& sint sic̃ in fra ostendet᷑. Luna uͦ
qͥa ipsa sola sub sole ÷. ⁊ caducoꝵ iã regioni luce sua ca¬
renti ꝓxima. lucẽ nͥ desuꝑ posito sole cui resplendet
hab̾e ñ potuit. Deniq qͥa totiꝰ mundi una pars t̾ra ÷.
accepto solis lumine clarescit tantũ mͦ. ñ lucet. luna
speculi instar. lum̃ qͦ illustratꝰ emittit. quia illa aeris

Expanded text:
ordinem deprehendit, quem praeter indaginem uisus haec quoque raordinem deprehendit, quem praeter indaginem uisus haec quoque ratio commendat quod lunam, quae luce propria caret et de sole mutuatur, necesse est fonti luminis sui esse subiectam. Haec enim ratio facit lunam non habere lumen proprium, ceteras omnes stellas lucere suo, quod illae, supra solem locatae, in ipso purissimo aethere sunt, in quo omni quicquid est, lux naturalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae solis incumbit ut caeli zonae quae procul a sole sunt perpetuo frigore oppressae sint, sicut infra ostendetur. Luna uero, quia sola ipsa sub sole est et caducorum iam regioni luce sua carenti proxima, lucem nisi de superposito sole, cui resplendet, habere non potuit. Denique quia totius mundi ima pars terra est, accepto solis lumine clarescit tantummodo, non relucet, luna speculi instar lumen quo illustratur emittit, quia illa aeris
Abbreviated transcription (Latin):
clareq distinguit ĩmensa distantia: neq de lunȩ rogi¬
one quȩ ab om̃ib multũ recessit int̾ uetẽs aliqͣ fuit dis-¬
sensio. Hoꝵ uͦ tͥum sibi ꝓximoꝵ ueneris. ⁊ mercurii.
solisq ordinẽ uicina ẽfudit s apd alios. Nã egẏptioꝵ
sollertiã ratio ñ fugit. quȩ talis ÷. Circulus ꝑ quẽ soldis¬
currit a mercurio circulo ut inferior ambit᷑. Illũ qͦq
suꝑior circulus ueneris includit. atq ita fit ut heȩ
duȩ stellȩ. cũ ꝑ suꝑiores circuloꝵ suoꝵ u̾tices currunt.
intelligant᷑ supͣ solẽ locatȩ. cũ uͦ ꝑ infenora cõmeant
circuloꝵ soleis suꝑior estimet᷑. Illis gͦ qui sꝑas carũ
sub sole dixer̃ hoc uisũ ÷. ex illo stellarũ cursu. qͥ ñ nũꝗ
luntur. ⁊ idõ ꝑsuasio ista cõualuit ⁊ ab om̃ib pene hic
ordo in usũ receptus ÷. ꝑspicatior tm̃ obseruatio iũorẽ

Expanded text:
clareque distinguit immensa distantia, neque de lunae regiclareque distinguit immensa distantia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum recessit, inter ueteres fuit aliqua dissensio. Horum uero trium sibi proximorum, Veneris, Mercurii et solis, ordinem uicinia confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum sollertiam ratio non fugit, quae talis est. Circulus per quem sol discurrit a Mercurii circulo ut inferior ambitur; illum quoque superior circulus Veneris includit, atque ita fit ut hae duae stellae, cum per superiores circulorum suorum uertices currunt, intellegantur supra solem locatae, cum uero per inferiora commeant circulorum, sol eis superior aestimetur. Illis ergo qui sphaeras earum sub sole dixerunt, hoc uisum est ex illo stellarum cursu, qui nonnumqluntur; et ideo persuasio ista conualuit, et ab omnibus paene hic ordo in usum receptus est. Perspicacior tamen obseruatio ueriorem
Abbreviated transcription (Latin):
tes secutus ÷. qui ita solẽ int̾ lunã ⁊ mercuriũ locatũ
uolunt. ut rationẽ tm̃ deprehendint ⁊ dixerint cur
ã nũ nullis sol supͣ mercuriũ supͣ uenerẽ eẽ. credatur.
Nã nec illi qͥ ita estimant. a sp̃e ueri ꝓcul aberrant.
Opinionẽ uͦ istiꝰ ꝑmutatioĩs huiꝰ modi ratio ꝑsuasit.
a sũmo scd̾am int̾iecti spacũ tanta distantia ÷. ut zodi
Rurs tantũ a ioue sꝑa martis recedit. ut cundẽ cursũ
bienno ꝑ agat. Uenꝰ aũ tanto ÷ a regione martis infe¬
rior. ut ei annꝰ satis sit ad xodiacũ ꝑ agrandũ. Iã uͦ ita
ueneri ꝓxuna ÷ stella mercuriĩ. ⁊ mercurio solꝓpinqꝰ
ut hii tres celũ pari tẽporis spatiõ .i. anno plus minꝰ ue
cutũ eant. Idõ ⁊ cicero hos duos cursꝰ comites solis uocaũ.
qr in spatio pari longe a se ñ ꝗ recedunt. Luna aũ tantũ
ab his deorsũ recessit. ut qđ illi anno. xx.uiii. diebꝰ ista¬

Expanded text:
tes, secutus est, qui ita solem inter lunam et Mercurium locatum tes, secutus est, qui ita solem inter lunam et Mercurium locatum uolunt ut rationem tamen et deprehenderint et edixerint cur a nonnullis sol supra Mercurium supraqueVenerem esse credatur: nam nec illi qui ita aestimant a specie ueri procul aberrant. Opinionem uero istius permutationis huius modi ratio persuasit. a summo secundam interjecti spatii tanta distantia est, ut zodiarursus tantum a Jove sphaera Martis recedit, ut eumdem cursum biennio peragat. Venus autem tanto est a regione Martis inferior, ut ei annus satis sit ad zodiacum peragrandum. Jam vero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, ut hi tres coelum suum pari temporis spatio, id est, anno plus minusve circumeant; ideo et Cicero hos duos cursus comites solis vocavit, quia in spatio pari longe a se nunquam recedunt: luna autem tantum ab his deorsum recessit, ut quod illi anno, viginti oct
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ses sequentes tribꝰ signis quȩ sequuntꝰ em̃sis. cancrũ
dico. leonẽ. ⁊ uirginẽ. inuenit᷑ in libra quȩ rurs eqͣt
noctẽ diei. ⁊ dũ in ipso signo occidit mox oritur aries.
in quo sol añ .uii. m̃ses occide solebat. Idõ aũ occasũ mag̃
eiꝰ ꝗ ortũ eligimꝰ p̃ponendũ. quia signa posteriora pꝰ occa¬
sũ uidentꝰ. ⁊ dũ ad hȩc quȩ sole mergente uideri solent
solẽ redire monstramꝰ. sine dubio eũ contrario motu
recedẽ qͣm celũ mouet᷑ ostendimꝰ. Hȩc aũ quȩ de sole
ac luna diximꝰ. &iam quinq stellarũ recessũ assigna¬
re sufficient. Pari siuratiõe in posteriora signa migran.¬
do semꝑ mundanȩ uolubilitati contͣria recessiõe uer-¬
santꝰ. His assertis de sꝑarũ ordie pauca dicenda st̃.
in quo dissentire a platone cicero iudĩ pot̃. cũ hic
ret. Ciceroni archimedes ⁊ caudeoꝵ ratio consentit.
plato egyptios om̃iũ philosophiȩ disciplinarũ paren¬

Expanded text:
uuntur emensis — Cancrum dico, Leonem et Virginem —, inuenitur in Libra, quae rursus aequat noctem diei, et dum in ipso signo occidit, mox oritur Aries, in quo sol ante sex menses occidere solebat. Ideo autem occasum magis eius quam ortum elegimus proponendum, quia signa posteriora post occasum uidentur, et dum ad haec quae sole mergente uideri solent solem redire monstramus, sine dubio eum contrario motu recedere quam caelum mouetur ostendimus. Haec autem quae de sole ac luna diximus, etiam quinque stellarum recessum adsignare sufficient. Pari enim ratione in posteriora signa migrando semper mundanae uolubilitati contraria recessione uersantur. His adsertis, de sphaerarum ordine pauca dicenda sunt, in quo dissentire a Platone Cicero uideri potest, cum hret. Ciceroni Archimedes et Chaldaeorum ratio consentit, Plato Aegyptios, omnium philosophiae disciplinarum paren
Abbreviated transcription (Latin):
sanꝑ ꝗtacuq locoꝵ transgressione mutat᷑. huno aut̃ qͣ dixunꝰ
admittit aspectũ. aut int̾ris eq̃ planicies aut pelagi tranqͥlla
libtas. q̃ nulla oculis obicit offensã. Necte moueat qđ sepe i
iongissimo postũ montẽ uidemꝰ: aut qđ ipsa celi suꝑa spacia
orizontis cutꝰ efficitur. Hec de circis om̃ib quib celũ cingitꝰ
dicta sufficiant. tractatũ ad seq̃ntia referamꝰ.Ex qͦ mͥ oĩa
stellȩ qͣs nũꝗ ex ħ loco uidemꝰ. Ee magnitudines om̃uĩ quas
eẽ. nusꝗ suspicati sumꝰ. Ex quib erat ea minima quȩ ulti¬
ma a celo ꝓrima t̾ris. luce lucebat aliena. Stellarũ autẽ
globi t̃rȩ magnitudinẽ facile uncebaut. Dicendo ex qͦ oĩa
mͥ cõtẽplanti. id qđ supͣ retulimꝰ affirmat in ipso lactoͦ sei-¬
pionis ⁊ parentũ ꝑ somniũ contigisse conuentũ. Duo aut̃ s̃
p̃cipua quȩ in stellis se admiratũ refeit. aliqͦrĩ nouitatẽ
⁊ oĩum magnitudinẽ. Ao priꝰ de nouitate pꝰ de magnitudi¬

Expanded text:
antacumque locorum transgressione mutatur. Hunc autem quem diximus admittit aspectum aut in terris aequa planities aut pelagi tranquilla libertas, qua nullam oculis obicit offensam. Nec te moueat quod saepe in longissimo positum montem uidemhorizontis circus efficitur. Haec de circis omnibus quibus caelum cingitur dicta sufficiant. Tractatum ad sequentia transferamus: «Ex quo mihi stellae quas numquam ex hoc loco uidimus, et eae magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus, ex quibus erat ea minima, quae ultima a caelo, citima terris luce lucebat aliena: stellarum autem globi terrae magnitudinem facile uincebant.» Dicendo: «ex quo omnia mihi contemplanti», id quod supra rettulimus adfirmat: in ipso lacteo Scipionis et parentum per somnium contigisse conuentum. Duo sunt autem praecipua quae in stellis se admiratum refert, aliquarum nouitatem et omnium magnitudinem. Ac prius de nouitate, post de magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
uonton ñ seribunt᷑ in spa. quia cãitũ locũ hab̾e ñ posst̃ s
ꝓ auiersitate ciroũspicientis habitantis ue uariant᷑. Alci¬
dianꝰ eñi ÷ quẽ sol cũ suꝑ honunũ uerticẽ uenerit ipsũ
dic̃ mediũ designat deficiendo. Et quia globositas terre
habitatiões hoĩnũ eqͣles sibi et̃. ñ patit᷑. ñ cadẽ pars celi oĩum

Expanded text:
on, non scribuntur in sphaera quia certum locum habere non possunt, sed pro diuersitate circumspicientis habitantisue uariantur. Meridianus est enim quem sol, cum super hominum uerticem uenerit, ipsum diem medium efficiendo designat. Et quia globositas terrae habitationes omnium aequales sibi esse n
Abbreviated transcription (Latin):
Kai dis diapason. S hic numer sĩphoniaꝵ ad musicã
ꝑtinet. ꝗ ł flatus humanꝰ intende ł capere pot̾̃ humanꝰ
auditus. Ultra aũ tendit armoniȩ celestis accessio. idẽ
ron constat de duob tonis ⁊ semitonio. ut minu¬
tias q̃ additam̃to st̃ relinquamꝰ ne difficultatẽ creemꝰ.¬

Expanded text:
 διὰ πασῶν. Sed hic numerus symphoniarum ad musicam pertinet quam uel flatus humanus intendere uel capere potest humanus auditus. Vltro autem se tendit harmoniae caelestis accessio, id esάρων constat de duobus tonis et hemitonio ut minutias quae in additamento sunt relinquamus, ne difficultatem creem
Abbreviated transcription (Latin):
sequeretur primus impar .i. tria. quarto loco scđs par .i.
i. ex mare ⁊ femina nascet᷑. quȩ crat uniu̾sa paritura.
Et ad utriꝰq soliditatẽ usq ꝓcełet quasi solidũ om̃e
penitura. Deinde ex his numeris fuerat cõponenda
qui soli continẽt iug̾abilẽ cõpetentiã. qr oĩ mundo ipsa
crat uigabilẽ p̃statura c̃cordiã. Nã duo ad unũ: dnpla
T̃ria uͦ ad duo. hemioliũ numerũ faciunt. Hinc oritꝰ
in quadrupli ratione censentur ex quo
simphoniã disdiapason nascitur. Ergo.
mundi aĩã quẽ ad motũ hoc qd uidemꝰ
unuu̾sitatis corpꝰ impellit. contexta ex.¬
numeris musicã de se creantibꝰ c̃cinen¬
tiã : necesse ÷ ut sonos musicos de motu
Ait enĩ plato ut supͣ retulimꝰ auctorẽ
aĩȩ dm̃ pꝰ numeroꝵ int̾ se inpariũ.
cotextioẽ. hemolus epitritis ⁊ epogdo¬
is. ⁊ limate hiantia int̾ualla supples¬
se. Idõ doctissime tulliꝰ in uerbis suis
ostendit platoniei dogniatis ꝓfundi:¬

Expanded text:
sequeretur primus impar, id est tria; quarto loco secundus par,id est ex mare et femina, nasceretur quae erat uniuersa paritura, et ad utriusque soliditatem usque procederet, quasi solidum omne penetratura. Deinde ex his numeris fuerat componenda qui soli continent iugabilem competentiam, quia omni mundo ipsa erat iugabilem praestatura concordiam. Nam duo ad unum dupla tria uero ad duo hemiolium numerum faciunt: hinc oritur d unum in quadrupli ratione censentur, ex quo symphonia δὶς διὰ πασῶν nascitur. Ergo mundi anima, quae ad motum hoc quod uidemus uniuersitatis corpus impellit, contexta numeris musicam de se creantibus concinentiam, necesse est ut sonos musicos de motu Ait enim Plato, ut supra rettulimus, auctorem animae deum, post numerorum inter se imparium contextionem, hemioliis, epitritis et epogdois et limmate hiantia interualla supplesse. Ideo doctissime Tullius in uerbis suis ostendit Platonis dogmatis profundi
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse quasi de duab lineis longũ latũq corpus efficit. sic
tt̃iã dim̃sionẽ p̃stat. ⁊ ita a parte imparis numeri. in xxuii.
bina bis qui ÷ octonariꝰ soliditatẽ creauit. Ergo ad efficien¬
dũ utrobiq solidũ corpꝰ: monas necessaria ÷. ⁊ sex alii nu-¬

Expanded text:
et ipse quasi de duabus lineis longum latumque corpus efficit, sicet ipse quasi de duabus lineis longum latumque corpus efficit, sictertiam dimensionem praestat. Et ita a parte imparis numeri in uiginti bina bis, qui est octonarius, soliditatem creauit. Ergo, ad efficiendum utrobique solidum corpus, monas necessaria est et sex alii nu
Abbreviated transcription (Latin):
catur. His geometricis ratiõib applicat᷑ natura num̃oꝵ.
Et monas punctũ putat᷑. qr sic̃ punctũ corpus ñ ÷. s
hic num̃s duo geminatꝰ. de se efficit .iiii. ad similitu¬
dinẽ mathematici corꝑis. qđ sub.iiii. punctis longo
latoq distendit᷑. Quat̾nariꝰ qͦq ipse gominatꝰ. uiii.
efficit. Qui numerꝰ solidũ corpꝰ imitat᷑. sic̃ duas lineas
diximꝰ duabꝰ suppositas.uiii. angłoꝵ dim̃sione intggri
corꝑis soliditatẽ carere. Et ħ ÷ qđ apud geometras dr̃
bis bina bis corpꝰ eẽ. iã solidũ. Ergo a pari numero ac¬
cessio usq ad .uiii. soliditas ÷ corꝑis. Idõ int̃ pͥncipia huc
num̃o plenitudinẽ deputauit. Nc̃ oportet ex impar qͦq
num̾o quẽ admodũ id efficiat᷑ inspicere. Et qr tã paris
ꝗ in paris numi monas origo ÷. t̾narius numerꝰ pͥma linca
cẽ. credatur. hic triplicatꝰ: nouenariũ numerũ facit. qui

Expanded text:
catur. His geometricis rationibus applicatur natura numerorum, catur. His geometricis rationibus applicatur natura numerorum, et monas punctum putatur, quia, sicut punctum, corpus non est, sed ae. Hic numerus duo geminatus de se efficit quattuor, ad similitudinem mathematici corporis quod sub quattuor punctis longo latoque distenditur. Quaternarius quoque ipse geminatus octo efficit, qui numerus solidum corpus imitatur, sicut duas lineas diximus duabus superpositas octo angulorum dimensione integram corporis soliditatem creare; et hoc est quod apud geometras dicitur bis bina bis corpus esse iam solidum. Ergo a pari numero accessio usque ad octo soliditas est corporis; ideo inter principia huic numero plenitudinem deputauit. Nunc oportet ex impari quoque numero quem ad modum idem efficiatur inspicere. Et quia tam paris quam imparis numeri monas origo est, ternarius numerus prima linea esse credatur. Hic triplicatus nouenarium numerum facit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
libet corpe quarta dim̃sio. s his trib om̃e corpꝰ solidũ conti¬
netur. Geometre tñ alia sibi corꝑa ꝓponunt quȩ appel¬
lant mathematica cogitationi tantũ subiacentia ñ sen-¬
sui. Dicunt enũ punctũ corpꝰ eẽ induuduũ. in qͦ neq longi¬
tudo. neq latitudo. nec altitudo dephendat᷑. quippe qđ
in nullis partis diuidi possit. hoo ꝓtractũ: efficit lineã
.i. corpꝰ uniꝰ duñsionis. Longũ ÷ enĩ sine lato sine alto. ⁊
duob punctis ex uttaq parte solã longitudinẽ t̃minan¬
tib continet᷑. H anc lineã si geminaueris alt̾um
lineas binis. Si uͦ hȩ duȩ lineȩ fuerint duplicatȩ ut
subiectis duabꝰ duȩ supponant᷑: adiciet᷑ ꝓfunditas ⁊ hinc
solidũ corpus efficit᷑. qđ sine dubio.uiii. angulis contine¬
bitur. qđ uidemꝰ in tessera. quȩ gẽo nomine cibus uo¬

Expanded text:
olibet corpore quarta dimensio, sed his tribus omne corpus solidum contiolibet corpore quarta dimensio, sed his tribus omne corpus solidum continetur. Geometrae tamen alia sibi corpora proponunt quae appellant mathematica, cogitationi tantum subicienda, non sensui. Dicunt enim punctum corpus esse indiuiduum in quo neque longitudo, neque latitudo, nec altitudo deprehendatur, quippe quod in nullas partes diuidi possit. Hoc protractum efficit lineam, id est corpus unius dimensionis. Longum est enim, sine lato, sine alto, et duobus punctis ex utraque parte solam longitudinem terminantibus continetur. Hanc lineam si geminaueris, alterulineas binis. Si uero hae duae lineae fuerint duplicatae, ut subiectis duabus duae superponantur, adicietur profunditas, et hinc solidum corpus efficitur, quod sine dubio octo angulis continebitur: quod uidemus in tessera, quae Graeco nomine κύβος uo