comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fitus ds̃ uerus nõ ppitietur. s in sacri¬
ficiis paganoꝵ ds̃ ur̃ immoletur: Neq
ens in lignis solum ⁊ in herbis. aut in
m̃bris humanis: s etiam in pecoꝵ car¬
nib eum contaminantib ⁊ polluentib.
uinculis colligatũ ẽẽ censetis. Ip̃a u̾o a¬
nima ur̃a cui deo laudem dicat. cuius
ꝑticłam se ip̃am in tenebraꝵ gentem
captam teneri conclamans. quid aluid
qͣm intuꝑat dm̃ quem sibi alio pacto
adu̾sus hostes suos consulere nõ potuis¬
se testatur: nisi ꝑciũ suaꝵ tanta corrup¬
tione ⁊ tam turpi captui tate: Uñ ur̃e
etiam p̾ces ad dm̃i urm nõ possunt ẽẽ
religiose. s muidiose. Quid enĩ mali
apud illum ꝯmiseratis. ut in pena ista
nunc ad eum gematis quem nõ ppria
noluntate peccando deserurstis. s ab illo
dati estis hostib ip̃tus. ut pax rogno eiꝰ
omparetur: nec saltem sicut obsides.
dari solent cum honore custodiendi:
nec sicut pastor ad capiendam bestiam

Expanded text:
ficiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis paganorum deus uester immoletur? neque enim in lignis solum et in herbis aut in membris humanis, sed etiam in pecorum carnibus eum contaminantibus et polluentibus uinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans quid aliud quam uituperat deum, quem sibi alio pacto aduersus hostes suos consulere non potuisse testatur, nisi partium suarum tanta corruptione et tam turpi captiuitate ? unde uestrae etiam preces ad deum uestrum non possunt esse religiosae, sed inuidiosae. quid enim mali apud illum commiseratis, ut in poena ista nunc ad eum gematis, quem non propria uoluntate peccando deseruistis, sed ab illo dati estis hostibus ipsius, ut pax regno eius conpararetur ? nec saltem sicut obsides dari solent cum honore custodiendi, nec sicut pastor ad capiendam bestiam
Abbreviated transcription (Latin):
b ⁊ disciplinis tuis apparet. quib
eam ẽẽ imbutam dixisti. Ille artos
et discipline uetant panem porri¬
gi mendicanti hoĩ ut mn ara uia
cuimn lacrititio crudelitatis ardtatis. ta¬
lem aram dũo destruente qui ex lege com¬
memorat quali odore delectatur ds̃ dicc̃s.
Nĩam magis uolo qͣm sacrificium. Ubi
uit̾ hoc dñs ꝯmemorau̾it. actendite.i
sum scil tnͣsiret ꝑ segetem ⁊ esurrẽtos
discipli etus uellerent spicas. quod homi¬
cidium ẽẽ uos dicitis ex disciplina ur̃a
qua mibuistis m̃tem ur̃am. aram sane
nõ dei f demonioꝵ mendaciloquoꝵ: ex
quoꝵ doctrinis iniusta cautĩatur ma¬
ligna ꝯscĩa homicidiũ appellans qͣm ue¬
ritas in nocentiam dicit. Ita enĩ iuideis
ait. tibi uos quoq futuros ꝑcussit atꝙ
ptiras orõnes tamqͣm ditnos honores:
ic sacrificia pot̾itis. cum de ip̃a natura
atꝙ sub̃a diuina tanta indigna et tur¬
pia sentiatis: ut nõ solum ur̃ts sacri¬

Expanded text:
bus et disciplinis tuis adparet, quibus bus et disciplinis tuis adparet, quibus eam inbutam esse dixisti. illae artes et disciplinae uetant panem porrigere mendicanti homini, ut in ara uestra cum sacrificio crudelitatis ardeatis: talem aram domino destruente, qui ex lege commemorat, quali odore delectatur deus dicens: misericordiam uolo quam sacrificium. ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, cum scilicet transiret per segetem et esurientes discipuli eius uellerent spicas, quod homicidium esse uos dicitis ex disciplina uestra, qua inbuistis mentem uestram. aram sane non dei. sed daemoniorum mendaciloquorum, ex quorum doctrinis inusta cauteriatur maligna conscientia, homicidium appellans, quam ueritas innocentiam dicit. ita enim Iudaeis ait, ubi uos quoque futuros percussit atque puras orationes tamquam diuinos honores ac sacrificia poteritis, cum de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna et turpia sentiatis. ut non solum uestris sacri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtem illic hĩtare sil cũ patre dei ur̃i
Que cum ibi teneatur ut phibrtisã
cathenata ⁊ inclusa utrũ dei tẽplũ
an dei carcem te dic̾e debuisti:ssii
forte aĩam tuam templũ dei dicisqu
m̃brum dei soletis dice̾. nõ templũ
dei. Restat ergo ut templũ dei nõ de
dix̾is nisi ex corpore quod scd̾ te dya¬
bolus fabricauit. Ecce quõ templũ
dei fa blaspbematis: ut nõ solũscñ
nõ ẽẽ dicatis. u̾m etiam machina
aĩam ꝑtin̾e quod dcm est: audi exp̾s¬
siuis. Nescitis in quit qr corpora nrr̃a
Uos aut̃ fabricam demonũ dei tem¬
plum dicitis: ⁊ ibi uiuũ sicut fau¬
stus ait niue maiestatis sisachrũ
xp̃m filiũ dei collocatis. Plane ergo
ur fantasmaticus hĩtet in tali tem¬
plo sacrilege nanitatis. Ille quippe
nõ a siłitudine. s a siłatione siładr
nocari p̃t. Ita ⁊ m̃tem tuam aram fe¬
cisti: s uide cuius. Ex ip̃is eni artl¬

Expanded text:
partem illic habitare simul cum parte dei uestri? partem illic habitare simul cum parte dei uestri? quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum dei templum, an dei carcerem te dicere. debuisti? nisi forte animam tuam templum dei dicis, quam  dei uel membrum dei soletis dicere, non templum dei. restat ergo, ut templum dei non te dixeris, nisi ex corpore, quod secundum te diabolus fabricauit. ecce quomodo templum dei blasphematis, ut non solum sanctum non esse dicatis, uerum etiam machinamanimam pertinere, quod dictum est, audi expressius. nescitis, inquit, quia corpora uestra uos autem fabricam daemonum dei templum dicitis et ibi uiuum, sicut Faustus ait. uiuae maiestatis simulacrum Christum filium dei conlocatis. plane Christus uester phantasmaticus habitet in tali templo sacrilegae uanitatis. ille quippe non a similitudine, sed a simulatione simulacrum uocari potest. Ita et mentem tuam aram fecisti, sed uide cuius. ex ipsis enim arti
Abbreviated transcription (Latin):
uani atq sacrilegi qr nescientes
oẽm modũ naturaꝵ. nũm q forma¬
rũ. ⁊ ordinem pond̾um: nõ ẽẽ posse
nisi a pr̃e ⁊ filio ⁊ spu scõ pͥncipio
mali tm̃ bonũ tribueretis. Nunc uͦ
cũ ⁊ quid sit hẏle ⁊ quid sit malum¬
ignoretio o li pollem uobis pluade i
tis ẽẽ meliores. ꝙ illi aris. delubris. si¬
mulacheis. iuctimis. atq incensodñ
colend̃ putant. uos aut̃ nicħ hoꝵ faci¬
tis: quis nõ ridoit: Quasi u̾o nõ satꝰ
sit. uł lapidi qui quoquomꝰ est aram
constitu̾e ⁊ uictimam offerre: qͣm io
quod oĩo nõ est in deliram̃do fantas¬
matis adorare. U̾m tu qui rõnabile
dei templũ eẽ te dixisti quõ hoc expli¬
cabis: Placet ne tibi ut templũ ds
hẽat. cuius aliquam ꝑtem dyabolus
fabricau̾it.:An uos nõ estis qui dic¬
tis omnia m̃bra ur̃a totũq corpus
a maligna m̃de quam hylen dicite
fabricatũ: eiusq ip̃ius fabricatrio

Expanded text:
uani atque sacrilegi, quia nescientes uani atque sacrilegi, quia nescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle et quid sit malumignoretis, o si possem uobis persuadere, ut tis esse meliores, quod illi aris, delubris. simulacris, uictimis atque incenso deum colendum putant, uos autem nihil horum facitis, quis non inrideat? quasi uero non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis ? placetne tibi, ut templum deus habeat, cuius aliquam partem diabolus fabricauerit ? an uos non estis, qui dicitis omnia membra uestra totumque corpus a maligna mente, quam hylen dicitis, fabricatum eiusque ipsius fabricatricis
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt. a ur̃a aut̃ falsitate dissen¬
tiunt. qui nescientes quid sit hyle.
id est quid sit mat̾ies reꝵ. gentem te¬
nebraꝵ eam dicitis: ubi nõ solumi
distinctas qͥnq gen̾ib innu̾abiles
corpoꝵ formas. ũm etiam m̃tem ꝯsti¬
tucis hoꝵ corpoꝵ formatrioem. Et qd̾
est imꝑitius uł potius dementius.
ip̃am magis mñtem dicitis hylen.⁊¬
quam nõ formari s formare phibẽ¬
tis. Nam si ẽẽt ibi mens quedam for¬
mans ⁊ elem̃ta corporea que forma¬
rentur:illa elem̃ta dicenda eẽnt hy¬
len .i. mat̾ies quam forma ret eadẽ
mens. quam m̃tem pͥncipiũ mali
ẽẽ uultis. Hoc si dic̾etis: nõ quidẽ
młtũ erraretis in eo quod est hyle
nisi ꝙ ip̃a quoq elem̃ta qͣmius in
alias formas formanda: tñ qr iam
guerentur. hyle nõ eẽnt: qr est illa
ẽet imꝑitia ur̃a: qr eam que forma¬
retur nõ eam que formaret hylen
dic̾etis. S tñ etiam sic eo ten̾emint

Expanded text:
sentiunt, a uestra autem falsitate dissensentiunt, a uestra autem falsitate dissentiunt: qui nescientes, quid sit hyle, id est, quid sit rerum materies, gentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus innumerabiles corporum formas, uerum etiam mentem constituitis horum corporum formatricem, et — quod est inperitius uel potius dementius — ipsam magis mentem dicitis hylen,.quam non formari, sed formare perhibetis. nam si esset ibi mens quaedam formans et elementa corporea, quae formarentur, illa elementa dicenda esset hyle. id est materies, quam formaret eadem mens, quam mentem principium mali esse uultis. hoc si diceretis, non quidem multum erraretis in eo, quod est hyle, nisi quod ipsa quoque elementa quamuis in alias formas formanda, tamen quia iam s distinguerentur, hyle non essent, quia illa esset inperitia uestra, quia eam, quae formaretur, non eam, quae formaret, hylen diceretis; sed tamen etiam sic eo teneremini
Abbreviated transcription (Latin):
gus ur appellat: In quo quid̃ imꝑi¬
tia ur̃a magna dep̾henditur. quia
nec quid sit hyle scitis ⁊ hoc rei uo¬
cabulo qͣm penitus ignoratis: etiã
inflari uelut docti a ffectatis. Hylen
namꝙ greti cum de natura dillerine
mat̾iem quanidam reꝵ diffintunt ilło
prsus modo formatam. si oĩm corpora¬
lrum formaꝵ capacem: que quid̾ in
corpoꝵ mutabilitate utrũq agnosci¬
tur. scam ꝑ se ip̃am nec sentiri nec ĩtłłĩ¬
gi pt̃. U̾m in hoc errant quidam gen¬
tilium ꝙ eam taniq̃m coet̾nam deo cõ¬
uingunt: ut hec ab illo nõ sit qmuuis
ab illo formetut. Quod alienũ eẽ a u̾¬
tate ip̃a u̾itas docet. Ecce tñ quib pa¬
ganis de hac ip̃a hyle mnuenimini
consiłes: quod eam uos quoq suum
hr̃e pͥncipiũ. nec ex deo ẽẽ ꝑhibetis.
Et i hoc uos dispares ẽẽ dicebatis.
nescientes quid dicatis. In illo u̾oꝙ
nlla est huic hyle forma ꝓpͥa. nec nisi
a deo formari p̃t: nr̃e illi u̾itati con¬

Expanded text:
gus uester appellat. in quo quidem inperigus uester appellat. in quo quidem inperitia uestra magna deprehenditur, quia nec quid sit hyle scitis et hoc rei uocabulo, quam penitus ignoratis, etiam inflari uelut docti adfectatis. hylen namque Graeci cum de natura disserunt, materiem quandam rerum definiunt nullo prorsus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem, quae quidem in corporum mutabilitate utcumque cognoscitur; nam per se ipsam nec sentiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati con
Abbreviated transcription (Latin):
queret: ut a uob libatus effugeret
Quõ ergo comparas panem ⁊ calicẽ
nr̃m. ⁊ parem religionem dicis erro¬
rem longe a u̾itate discretũ. pens
desiꝑiens qͣm nõ ulli qui nos pp̃ pa¬
nem ⁊ calicem cererem ac liberum ⁊¬
colere existimant: Quod iõ ꝯme¬
morand̾ ꝑtitaui ut adũtatis ex qua
uanitate ueniat etiam illud ur̃m.
quod pp̃ sabb̃m saturno dicatos pa
tres nr̃os fuisse putatis. Sicut enĩ
a cerere ⁊ libo paganoꝵ dtis longe ab¬
sumus. ꝙͣuis panis ⁊ calicis sacra¬
mentũ quod ita laudastis ut in eo
nob pares eẽ uolu̾itis. nrõ riru am¬
plectamur: ita pees nr̃i longe fue¬
runt a saturniacis cathenis. ꝙ̃uis
uau̾int. S cur nõ etiam pp̃ hylen
que in nõ ulłis libris paganoꝵ fre¬
quentatur. parem uos cum paga¬
nis religionem hr̃e dixistis. qͥnim¬
mo pp̃ hoc imparem longeq dissuni¬
lem uoliustis intlłigi: qr hoc noĩe
mali pͥnciptũ ac naturam theolo¬

Expanded text:
queret, ut a uobis liberatus effugeret. queret, ut a uobis liberatus effugeret. qunostrum, et parem religionem dicis errorem longe a veritate discretum; pejus desipiens quam nonnulli, qui nos propter panem et calicem Cererem ac Liberum colere existimant? Quod ideo commemorandum putavi, ut advertatis ex qua vanitate veniat etiam illud vestrum, quod propter sabbatum Saturno dicatos fuisse tres nostros putatis. sicut enim a Cerere et Libero paganorum diis longe absumus, quamuis panis et calicis sacramentum, quod ita laudastis, ut in eo nobis pares esse uolueritis, nostro ritu amplectamur: ita patres nostri longe fuerunt a Saturniacis catenis, quamuisuauerint. Sed cur non etiam propter hylen, quae in nonnullis libris paganorum frequentatur, parem uos cum paganis religionem habere dixistis? quin immo propter hoc inparem longe-, que dissimilem uoluistis intellegi, quia hoc nomine mali principium ac naturam theolo
Abbreviated transcription (Latin):
ditenentem. ⁊ quem athlantem maximũ.
s alius est ille. ⁊ ille aluis: atq alius
ille.⁊ ille. ⁊ neminem iscoꝵ xp̃m dicere
soletis. Aut quõ unũ numen sidiu̾sa
opas Ant cur nõ cotum semel unus
usmata ꝑdiderunt. Nempe nichil
aint aliud qͣm uisa furentium. Cur
uit̾ arbitretur faustus parem nob̃
ẽ religionem circa panem ⁊ calioem
rescio: cum manichets uinũ gustare
nõ religio s sacrilegium sit In uua
enĩ agnoscunt dm̃ suũ. in cuppa no¬
lunt. qi aliquideos calcatus et inclu¬
lus ottendit. Neoster aut̃ panas ⁊ calix
tis ligatum. sicuo illi desipiunt: s
certa considatõne misticus fit nobis
nõ nascitur. Pinde quod nõ tra fit:
ꝙͣus sic panis ⁊ calix. ilientũ est
refectõnis. nõ sacramentũ religionis
sp̃nali. um etiam corporali. dob̾aut̃
gatus apponitur: adhuc ligandus
sam ⁊ cum manducatis dei ur̃i de¬
ulius refectione deficitis. Crim enim
uos plenos reddit resumptio ur̃a

Expanded text:
ditenentem et quem Atlantem maximum, ditenentem et quem Atlantem maximum, sed alius est ille, alius atque alius ille et ille, et neminem istorum Christum dicere soletis. aut quomodo unum numen, si diuersa opera? aut cur non totum simul unustasmata perdiderunt. nempe nihil aliud sunt quam uisa furentium. Cur autem arbitretur Faustus parem nobis esse religionem circa panem et calicem, nescio, cum Manichaeis uinum gustare non religio, sed sacrilegium sit. in uua enim agnoscunt deum suum, in cupa nolunt, quasi aliquid eos calcatus . et inclusus offenderit. noster autem panis et calix, tis ligatum, sicut illi desipiunt —, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. proinde quod non ita fit, quamuis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non saspirituali, verum etiam corporali. Vobis autem gatus apponitur, adhuc ligandus Nam et cum manducatis, dei vestri deillius refectione deficitis. cum enim uos plenos reddit, resumptio uestra
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ille rex honoris. ⁊ ille spt̃ potens. ⁊ ille
iͥnus homo: ⁊ quioqud aliud muu̾a¬
bilit̾ ꝑ diti̾sa nomina ⁊ diu̾sa offitia¬
osdna ponitur cum sit int̾ ninum̾a¬
uiles: Aut cur nõ sit etiam ip̃e ilx c
st quidnam sibi uult in scriptis fau¬
sti fallax textura u̾boꝵ: ubr conatus
ielut congruere ueris xp̃tants a qͥb
iuige nimiũq secluditur. ait igitur
os pr̃is quid̃ dei oĩpotentis ⁊ xp̃i filii
us. ⁊ spc̃ sc̃i unũ idem q sub triplici
apellacione coluus numen:Curn.
liotriplici. ac ꝑ nõ potuis sb̃młtiplici
nõ appellacõne tm̃. s etiam re. si quot
nomina tot ꝑsone sunt. Neq enim
sicut in armis una res est sub tͥplici
appellatõne ensis. mucro. gladius: sic̃
iam tem dicitis ⁊ lunam ⁊ nauemi mi¬
norem ⁊ lumnatorem nocturnũ. et si
quio aliud uocabuli eid̃ rer tribitis.
ia potestis dice̾ eiund̃ pͥmũ hor̃em
quem sp̃m potentem. ⁊ quem splen¬

Expanded text:
et ille rex honoris et ille spiritus potens et ille et ille rex honoris et ille spiritus potens et ille primus homo et quicquid aliud innumerabiliter per diuersa nomina et diupersona ponitur, cum sit inter innumerabiles? aut cur non sit etiam ipse Jesus? Et quid sibi jam vult in scriptis Fausti fallax textura verborum, ubi conatus velut congruere veris Christianis, a quibus longe nimiumque secluditur, ait: Igitur nos Patris quidem Dei omnipotentis, et Christi Filiii appellatione colimus numen? cur enim sub triplici ac non potius sub multiplici non appellatione tantum, sed etiam re, si quot nomina, tot personae sunt ? neque enim, sicut in armis una res est sub triplici appellatione ensis. mucro. gladius, sicut unam rem dicitis et lunam et nauem minorem et luminatorem nocturnum et si quid aliud uocabuli eidem rei tribuitis. ita potestis dicere eundem primum hominem, quem spiritum potentem et quem splen
Abbreviated transcription (Latin):
poream nũqm ualu̾itis. Unde cogi¬
mini aut sine corpore dic̃e cruciful
quo absurdius ⁊ dementius dici m¬
chil pt̃. aut in fantasmate potius
qͣm in u̾itate iusum fuisse crucifi¬
gi. Qua rursus impietate quid pe¬
uis ests. lut nõ omnia corpora de gẽ¬
te ẽẽ tenebraꝵ. s eẽ etiam corpus di
s possit ligno affigi ⁊ occidi: quod
nich minus plenil est dementie
Aut exgente tenebraꝵ mortale cor¬
pus hũisse xp̃m. Atq tta qui eius
corporis mrem mariam uirgiem
crodere timetis: gentem demonũ i
timetis. Postremo cũ sco sente mris
fausti quam quid̃ ex illa longissĩa
sabula ura decerptam. qnͣta pouri
breuitate ꝑstrixit de spñ scõ t̾ra
concipiens gignat patibilem iħta
qui est uita ⁊ s alus hoĩm õi suse ld̃
eligno: cur ille laluator pedenti peu
ppellatõne concluditis: Cur enim nõ
it iłx ⁊ ille splenditenens. ⁊ ille athlas

Expanded text:
poream numquam ualueritis. unde cogipoream numquam ualueritis. unde cogimini aut sine corpore dicere crucifixum — quo absurdius et dementius dici nihil potest — aut in phantasmate potius quam in ueritate uisum fuisse crucifigi — qua rursus inpietate quid peius est? — aut non omnia corpora de gente esse tenebrarum, sed esse etiam corpus diule non sit, sed possit ligno adfigi et occidi — quod nihilominus plenum est dementiae — aut ex gente tenebrarum mortale corpus habuisse Christum atque ita qui eius corporis matrem Mariam uirginem credere timetis, gentem daemonum non timetis. postremo. cum secundum sententiam Fausti, quam quidem ex illa longissima fabula uestra decerptam quanta potuit breuitate perstrinxit, de spiritu sancto terra concipiens gignat patibilem Iesum, qui est uita et salus hominum omni suspensus ex ligno, cur ille saluator pendenti penppellatione concluditis? cur enim non sit Iesus et ille splenditenens et ille Atlas
Abbreviated transcription (Latin):
lum suspensus ex ligno: s etum io¬
cens m herba: ⁊ alius ille quem iude
crucifix̾unt sub pontio pilato. ⁊r̾ti
ille ꝑ solem lunam qr distentus
In unus atꝙ idem ex quadam sui
parte ligatus in arboribi. ex q̃dam
no parte libet: eid ligate capte ꝙ spue¬
niens: Quod si ita est: ille quem sub
pontio pilato passum ẽẽ conceditis.
cum eum sine carne fuisse narietis
nond̃ dico ꝙ̃ admod̾ talem mortem
sme carne ꝑpeti potuit. s quero cui
naues ulas teliquerit. ut inde desden¬
dens talia pat̾etur qualia smne quoũ¬
qr corpore fieri nõ possent. Gcd̾ psen¬
tiam quippe sp̃ualem ulld modoila
pati posser: scõ p̃sentiam u̾o corporalẽ
simul ⁊ in sole ⁊ in luna ⁊ in cruce
nõ posset. Pinde si corpus nõ hũit.
nõ est crucifrcus. Si aut̃̾ hu̾it. quero
unde hũerit. cum omnia corpora ex
tenebraꝵ gente ẽẽ dicatis ꝙͣuis sub¬
stantiam diuinam cogitare nisi cor¬

Expanded text:
lum suspensus ex ligno. sed etiam ialum suspensus ex ligno. sed etiam iacens in herba, et alius ille, quem Iudaei crucifixerunt sub Pontio Pilato, et tertius ille per solem lunamque distentus? an unus atque idem ex quadam sui parte ligatus in arboribus, ex quadam uero parte liber eidem ligatae captaeque subueniens ? quod si ita est, ille, quem sub Pontio Pilato passum esse conceditis, cum eum sine carne fuisse narretis — nondum dico, quemadmodum talem mortem sine carne perpeti potuerit - sed quaero, cui naues illas reliquerit, ut inde descendens talia pateretur, qualia sine quocumque corpore fieri non possent. secundum praesentiam quippe spiritalem nullo modo illa pati posset; secundum praesentiam uero corporalem simul et in sole et in luna et in cruce esse non posset. proinde si corpus non habuit, non est crucifixus; si autem habuit, quaero, unde habuerit, cum omnia corpora ex tenebrarum gente esse dicatis, quamuis substantiam diuinam cogitare nisi cor
Abbreviated transcription (Latin):
nerit. Itaq nos ip̃m filiũ dei u̾bũ
dei incontaminabilit̾ carne indu¬
tum corde credimus. ore ꝯfitemur.
fabulam adhuc in arbore penden¬
tem ihm iam ꝯtaminatũ dicitis
añꝙm carnem ingrediatur cuius
uescentis. lut si nõ est ꝯtaminatus.
quõ uos eum manducando purga¬
tis: Demide cum ommes arbores cru¬
cem ip̃ius ẽẽ dicatis. unde a fausto
pdictur omni suspensus ex ligno
cur nõ sicut illum uerũ iħm bomĩ
opus faciens ille toseph ab armia¬
thia de cruce deposuit ut sepeliret
ita ⁊ nos pona decerpitis. ut ih̾m
de ligni suspensione depositũ ur̃o
uentre sepeliatis: Aut unde pul
est xp̃m sepulchro condere: ĩpiũ
aut̾ de ligno depone An ut de uob
etiam ꝯcinat quod de ꝓpħa ponit
apłs. sepulchrũ patens est gratur
tamqͣm optime sepulture fancib ur̃is
Postremo dicite nob: quot xp̃os eẽ di¬
catis. llius ne est quem de spu scõ con¬
cipiens t̾ra patibilem gignit. oĩm so¬

Expanded text:
nerit. itaque nos Christum filium dei, uerbum nerit. itaque nos Christum filium dei, uerbum dei, incontaminabiliter carne indutum corde credimus, ore confitemurfabulam adhuc in arbore pendentem legum iam contaminatum dicitis, antequam carnem ingrediatur cuiusque uescentis. aut si non est contaminatus, quomodo uos eum manducando purgatis ? deinde cum omnes arbores crucem ipsius esse dicatis, unde a Fausto praedicatur omni suspensus ex ligno? cur non sicut illum uerum Iesum bonum opus faciens Ioseph ille ab Arimathia de cruce deposuit. ut . sepeliret, ita et uos poma decerpitis, ut legum de ligni suspensione depositum uestro uentre sepeliatis? aut unde pium est Christum sepulcro condere, inpium autem de ligno deponere? an ut de uobis etiam concinat, quod de propheta ponit apostolus: sepulcrum patens est guttur tamquam optimae sepulturae faucibus uestris? postremo dicite nobis, quot christos esse dicatis. aliusne est, quem de spiritu sancto concipiens terra patibilem gignit, omni non so
Abbreviated transcription (Latin):
nasci quem crede natũ cẽ de u̾gie
damatis indignũ: Si carnem purs¬
tis imuinundam. cur uob̾ nõ uidetur
inidius. ꝙ a sue salutis tempam̃to
ip̃a natura carnis expigat: An ca¬
ro mimunda est. ⁊ fimus qui carne e¬
geritur mundus est: Nõ ergo atcen¬
ditis. nõ uidetis st̃corib letari agͦs
quo fertilius fecundentur: Nempe
ad id redit ur̃a dementia ut de sp̃n
scõ quem carnem marie dicitis de¬
dignatum tanto ub̃ius ⁊ letius.
t̾ra concipiat. qͣnto studiosius fu̾it
caruis sordib ⁊ squalorib ꝑingue¬
facta. In ut hoc defendatis discitis
sp̃m scm incontaminabili ubiq pol¬
lere p̾sentia: Respondetur nob̃. Gu
nõ ergo ⁊ in uto uirginali: Snt de
conceptu iam taceam. partũ ip̾m
demde respicite. Concipientem de
sp̃u scõ discitis t̾ram gign̾e patibilẽ
thm. Quem tũ ita ꝯcaminatũ om̃i
ex ligno pendere ꝑhibetis. in frugi
purgandus. cui fames ur̃a subue¬

Expanded text:
esum, quem credere natum esse de uirgine esum, quem credere natum esse de uirgine clamatis indignum. si carnem putatis inmundam, cur uobis non uidetur inmundius, quod a suae salutis temperamento ipsa natura carnis expurgat? an caro inmunda est et fimus, qui carne egeritur. mundus est? non ergo adtenditis, non uidetis stercoribus laetari agros, quo fertilius fecundentur? nempe ad id redit uestra dementia, ut de spiritu sancto, quem carnem Mariae dicitis dedignatum, tanto uberius et laetius terra concipiat, quanto studiosius fuerit carnis sordibus et squaloribus pinguefacta. an ut hoc defendatis, dicetis spiritum sanctum incontaminabili ubique pollere praesentia ? respondetur uobis: cur non ergo et in utero uirginali? sed ut de conceptu iam taceam, partum ipsum deinde respicite. concipientem de spiritu sancto dicitis terram gignere patibilem Iesum, quem tamen ita contaminatum omni ex ligno pendere perhibetis in frugibupurgandus, cui fames uestra subue
Abbreviated transcription (Latin):
fecto illos repudiantes. ad nos curri¬
tis. Sic ꝑ alias ⁊ alias differentias
nunc hic nunc illic tepꝑiuntur ali¬
unde iuncti. alumde disiuncti: uicis¬
aliquib eoꝵ. Quod si faustus cogita¬
ret: nõ tam deserte deliraret. Quid
aut̃ hinc dicam quod ait ex uirib¬
concipiendem gign̾e patibilẽ iħm
qui est uita ac salus hoĩm: omni
suspensus ex ligno. O demens ut
int̾m nõ discutiam de hac re urã
uaniloquia: pt̾ ne t̾ra de spu scõ
conciꝑe patibilem iħm: ⁊ maria uͥ¬
go nõ potuit: Comꝑa si audes uir¬
ginalia uisc̾a tanta castitate scĩfi¬
cata cum omnib t̾re locis: ubi ar¬
bores herbeꝙ gignuntur. Ita ne
in illa femina exborrescis. aut hor¬
resce̾ te fingis uterũ pudicicie de¬
dicatum. ⁊ mortis omib circũ
quasq urbes excloacinis aquis
iħm gigni nõ exhorrescis: Quis
enini qͣml cenulentus humori
nõ innum̾abilia g̾mina edit ⁊ nu¬
trit. Sic p̾dicatis patibilem ihm¬

Expanded text:
fecto illos repudiantes ad nos currifecto illos repudiantes ad nos curritis. sic per alias et alias differentias nunc hic, nunc illic reperiuntur, aliunde iuncti, aliunde disiuncti, uicisaliquibus eorum. quod si Faustus cogitaret, non tam diserte deliraret. Quid autem hinc dicam. quod ait: ex uiribconcipientem gignere patibilem Iesum, qui est uita ac salus hominum, omni suspensus ex ligno?s o demens, ut interim non discutiam de hac re uestra uaniloquia, potestne terra de spiritu sancto concipere patibilem Iesum et Maria uirgo non potuit? conpara, si audes, uirginalia uiscera tanta castitate sanctificata cum omnibus terrae locis, ubi arbores herbaeque gignuntur. itane in illa femina exhorrescis aut horrescere te fingis uterum pudicitiae dedicatum et in hortis omnibus circum quasque urbes ex cluacinis aquis legum gigni non exhorrescis ? quis enim quamlibet caenulentus humor non innumerabilia germina edit et nutrit? sic praedicatis nasci patibilem I
Abbreviated transcription (Latin):
lod̾ hanc differentiam hoc etiam modo
duas solas sectas putare. hic forte di¬
aatis ꝙ uos młtos deos nr̃os ex una
luba p̾hibetis. qiͣ pagani młtos suos
nõ ex una asserant: ꝙ uis diu̾sa illis
ofitia ⁊ opa ⁊ potestates actribuant.
liait etiam apud uos alius expug¬
nat gentem tenebraꝵ. alius ex ea cap¬
ii fabricat mundũ: alius desuꝑ sus¬
eidit alius subt portat. alius rotas
alius in celo circuens. radis suis etiã
De cloacis m̃bra dei uri colligit. Et qͥs
enigiatib figurata: Porro si alius
ita diuidat omnes hoĩes ut alios esse
dicat qui credunt dm̃ humana cura¬
re. alios qui id oĩo nõ credunt: in hac
senserunt.Parua ne ista differen¬
tia est: Cur ergo nõ ⁊ sod̾ istam duc
sole secte ẽẽ dicantur: ⁊ in una eaꝵ
nob̾cum sitis: An audebitis in hac
differentia discede a nob qui dm̃ p̾¬
dicamus humana curare.⁊ ẽẽ cum
epycureis qui hoc negant.Hic pro¬

Expanded text:
secundum hanc differentiam hoc etiam modo secundum hanc differentiam hoc etiam modo duas solas sectas putare. Hic forte dicatis quod vos multos deos vestros ex una substantia perhibetis: quasi Pagani multos suos non ex una asserant; quamvis diversa illis officia et opera et potestates attribuant: sicut etiam apud vos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum; alius desuper suspendit, alius subter portat; alius rotas alius in coelo circumiens radiis suis, etiam de cloacis membra dei vestri colligit. Et quis aenigmatis figurata? porro si alius ita diuidat omnes homines, ut alios esse dicat, qui credunt deum humana curare, alios, qui id omnino non credunt, in hac senserunt. paruane ista differentia est? cur ergo non et secundum istam duae solae sectae esse dicantur, ut in una earum nobiscum sitis? an audebitis in hac differentia discedere a nobis. qui deum praedicamus humana curare, et esse cum Epicureis, qui hoc negant? hic pro
Abbreviated transcription (Latin):
centiam q̃ͣdrupedia hoĩb sunt siłora
qͣm auib. Parit̾ enĩ uolare nõ possũt.
uirsus si quis ꝑ aliam differentiam
nuidat. ut dicat alia ẽẽ rõnabilia. alia
irõnabilia: iam qͣdrupedes auib sunt
siliores qͣm hoĩb. Parit̃ enĩ sunt rõĩs
exꝑtes. Hoc faustus nõ oogitans ait.
Porro aut̃ sectas si q̃ras: nõ plus erũt
qͣ̃m due .i. gentiũ ⁊ nr̃a. qui ets longe
diũsa sentimus. Uidel qm̃ dix̾at eo¬
maxuns distare gentes a manicheis
quod ab imo pͥncipto dicunt ẽẽ omia.
quod manichei negant: addentes pͥn¬
cipia gentis tenebraꝵ. In bac differẽ¬
tia. quod fatend̾ eso płiq pagani nob̾¬
cum sentiunt. Sz nõ uidit: qr si quis
item diuidat ut dicat. eoꝵ qui aliqͣ
religione detinentur. aliis plac̾e unũ
dm̃ colendũ. aliis młtos: ꝑ hanc dif¬
ferentiam ⁊ pagani a nob̾ remoti sũt
et isti cum pagaues deputantur: nos
aut̃ cum iudeis. Potest ergo aliquis

Expanded text:
rentiam quadrupedia hominibus sunt similiora rentiam quadrupedia hominibus sunt similiora quam auibus; pariter enim uolare non possunt. rursus si quis per aliam differentiam diuidat, ut dicat alia esse rationalia, alia inrationalia, iam quadrupedes auibus sunt similiores quam hominibus; pariter enim sunt rationis expertes. hoc Faustus non cogitans ait: porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, id est gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, uidelicet maxime distare Gentes a Manichaeis, quod ab uno principio dicunt esse omnia, quod Manichaei negant, addentes principium gentis tenebrarum. In hac differentia, quod fatendum est, plerique Pagani nobiscum sentiunt: sed non vidit quia item si quis ita dividat, ut dicat eorum qui aliqua religione detinentur, aliis placere unum Deum colendum, aliis multos; per hanc differentiam et Pagani a nobis remoti sunt, et isti cum Paganis deputantur, nos autem cum Judaeis. Potest ergo aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
que diz nõ sunt. uos aut̃ oĩo que nõ
sunt. Igitur si pp̃ea ⁊os putatis tene
u̾itatem. qr ⁊ errori paganoꝵ longe
dissimiles estis. nos aut̃ pp̃ea esse m
errore qr longius a uob qͣm a paganis
forte distamus. dicatur ⁊ morturs .
anus. qr iam nec egrotus elt. Et id rep̃¬
rendatur qui sanus est: qr nicunor est egͦ¬
co q̃m mortuo. aut si plertq pagant non
nelut egri. s uelut mortui deputandi
sunt. laudetur in sepulchro cinis in for¬
mis. qr tam nec formam cadau̾is tenet:
et m̃bra uiua culpentur qr cadaui sunt
similiora qͣm cineri: sicut nos ideo isti
culpandos putant. qr nos similioros eẽ
iq alit̾ queq̃ res ad disc̾uend̾ dundi
soleat: ut quod in hac erat ꝑte. ꝑ ali¬
as differentias in alia ꝑte inueniant᷑.
ubi añ nõ erat. Uelut ũbi grã. siquis
õem carnem duidat in uolatilia ⁊ ea
que uolare nõ possunt: ꝑ hanc diffe¬

Expanded text:
quae dii non sunt, uos autem, omnino quae non quae dii non sunt, uos autem, omnino quae non sunt. Itaque si propterea uos putatis tenere ueritatem, quia et errori paganorum longe dissimiles estis, nos autem propterea esse in errore, quia longius a uobis quam a paganis forte distamus, dicatur et mortuus ideo sanus, quia iam nec aegrotus est, et ideo reprehendatur, qui sanus est, quia uicinior est aegroto quam mortuo. aut si plerique pagani non uelut aegri. sed uelut mortui deputandi sunt. laudetur in sepulcro cinis informis, quia iam nec formam cadaueris tenet, et membra uiua culpentur, quia cadaueri sunt similiora quam cineri. sicut nos ideo isti culpandos putant, quia nos similiores esseatque aliter quaeque res ad discernendum diuidi soleant, ut, quod in hac erat parte, per alias differentias in alia parte inueniatur, ubi ante non erat. uelut uerbi gratia, si quis omnem carnem diuidat in uolatilia, et ea, quae uolare non possunt, per hanc diffe
Abbreviated transcription (Latin):
ciat: atq ita fabula ur̃a uelut in ta¬
peti theatrico ad illius ultimi globi
castatoliũ ꝑuenire nõ possit.⁊ alia m¬
num̾abilia parit̾ in epta ⁊ insana.
nec pingendo aut sculpendo. nec int̾p¬
tando demonstratis. Et ea cũ oĩo nulla
sint creditis ⁊ colitis. ⁊ insuꝑ xp̃ianis
fide nõ ficta pras m̃tes mundantib
tamqͣm tem̾e credulis insultatis. Ut
enim młta nõ queram quib hec ostẽ¬
Dantur oĩo nõ eẽ qr sublunius sb̾tiliꝰ¬
q tractare de mundi fabrica. et si mͥ
difficile nõ eẽt. certe nimis longum
est hoc dico. St ista uera sunt: dei sb̃a
ꝯmutabilis est. corruptibilis. comqͥ¬
nabilis. Hoc aut̃ credere: plenũ est sa¬
crilege insanie. Illa igitur omnia
uana sunt. falsa sunt:ulla sunt. Pro¬
inde uos paganis istis qui uulgo no¬
ti sunt ⁊ antiquitus fu̾unt ⁊ in reli¬
quiis suis iam nunc erubescunt.
ꝓrsus det̾iores estis: ꝙ illi colunt ea

Expanded text:
ciat. atque ita fabula uestra uelut in taciat. atque ita fabula uestra uelut in tapete theatrico ad illius ultimi globi catastolium peruenire non possit, et alia innumerabilia pariter inepta et insana nec pingendo aut sculpendo nec interpretando demonstratis et ea, cum omnino nulla sint, creditis et colitis et insuper christianis fide non ficta pias mentes mundantibus tamquam temere credulis insultatis. ut enim multa non quaeram, quibus haec ostendantur omnino non esse, quia subtilius sublimiusque tractare de mundi fabrica. etsi mihi difficile non esset. certe nimis longum est, hoc dico: si ista uera sunt, dei substantia commutabilis est, corruptibilis, coinquinabilis. hoc autem credere plenum est sacrilegae insaniae. illa igitur omnia uana sunt, falsa sunt, nulla sunt. proinde uos paganis istis, qui uulgo noti sunt et antiquitus fuerunt et in reliquiis suis iam nunc erubescunt, prorsus deteriores estis, quod illi colunt ea,
Abbreviated transcription (Latin):
lium uitioꝵ silachri romani conse¬
crau̾unt:sicut palloris ⁊ febris. Ut
etto omitam ꝓ linulachror adrater
circa ip̃as corpoꝵ figuras hñt affectum
ut eas ip̃as formas in locis honorabilib
sublimatas. quib tm̃ obseqͥum ethib
uident. tamqͣm deos timeant: ille ip̃e mt¬
p̾cationes quib hec muta. ⁊ surda ⁊ coca.
et exanimia defenduntur diguius accur¬
uis ut iam dixi ad salutem uł aliqua
utilitatem nicħ sint. ⁊ que ex hiis int̾¬
p̾tantur in teb inueniuntur. uos
aut̃ pͥmũ hoĩem cum qͥnq elementis
bellig̾antem. ⁊ sp̃m potentem de captĩs
corporib gentis tenebraꝵ. aut potius
de m̃bris dei ur̃ĩ uictis atq subiectis
mundũ fabricantem: ⁊ splenditenen¬
tem reliquias eoꝵd̾ m̃broꝵ dei uestri
hũtem in manu. ⁊ cet̾a omnia capita
opp̾ssa inqͥnata plangentem ⁊ achlan¬
tem maximũ subt̾ humis suis cũ co
ferentem. ne totũ ille fatigatus abi¬

Expanded text:
lium uitiorum simulacra Romani conselium uitiorum simulacra Romani consecrauerunt, sicut Palloris et Febris. ut ergo omittam, quod simulacrorum adoratores circa ipsas corporum figuras habent adfectum, ut eas ipsas formas in locis honorabilibus sublimatas, quibus tantum obsequium exhiberi uident, tamquam deos timeant, illae ipsae interpretationes, quibus haec muta et surda et caeca et exanima defenduntur, dignius accuuis, ut iam dixi, ad salutem uel aliquam utilitatem nihil sint, et, quae ex his interpretantur, in rebus inueniuntur. uos autem primum hominem cum quinque elementis belligerantem; et spiritum potentem de captiuis corporibus gentis tenebrarum an potius de membris dei uestri uictis atque subiectis mundum fabricantem; et splenditenentem reliquias eorundem membrorum dei uestri habentem in manu et cetera omnia capta, obpressa. inquinata plangentem; et Atlantem maximum subter humeris suis cum eo ferentem, ne totum ille fatigatus abi
Abbreviated transcription (Latin):
nerem iuilcani uxorem: qr ex calore
uoluptas naturalit̾ nascitur.⁊ mar¬
tis adult̾am. qr bellig̾antibꝰ icõgrua
est. Et cupidinem puerũ uolitantẽ
ac sagitantem: quod irrõnabilis ⁊ in¬
stabilis amor corda uuln̾et miseroꝵ.
Et alia ꝑ multa in hunc modũ. Quo¬
circa hoc in eis ridemus: quod int̾p̾¬
tata sic adorarent. Que nõ intellecta
qͣntus dampnabilit tũ excusabilit̾ ado¬
rarent. Ip̃is quippe int̾p̾tatõnib con¬
uincuntur nõ se illum dñi colere
cuius soluis ꝑticipatõne mens bea¬
ta fit. s ab illo conditam creaturam.
Nec solas uirtutes ip̃ius creature. si¬
cut mineruam cuius fabulam qd̃
de iouis capite nata sit. ad prudentiã
consilioꝵ int̾ptantur. que rõnis est
ꝓpͥa. cui sedem capitis etiam plato de¬
dit: s etiam uitia sicut de cupidine
diximus. Unde quidam eoꝵ t̾ragicus
ait. dm̃ ẽẽ amorem: turpis ⁊ iutio
fauens. finxit libido. Nam ⁊ corpora¬

Expanded text:
nerem Uulcani uxorem, quia ex calore nerem Uulcani uxorem, quia ex calore uoluptas naturaliter asciscitur, et Martis adulteram, quia belligerantibus incongrua est; et Cupidinem puerum uolitantem ac sagittantem, quod inrationabilis et instabilis amor corda uulneret miserorum, et alia permulta in hunc modum. quocirca hoc in eis inridemus, quod interpretata sic adorant, quae non intellecta quamuis damnabiliter, tamen excusabilius adorarent. ipsis quippe interpretationibus conuincuntur non se illum deum colere, cuius solius participatione mens beata fit, sed ab illo conditam creaturam; nec solas uirtutes ipsius creaturae, sicut Mineruam, cuius fabulam, quod de Iouis capite nata sit, ad prudentiam consiliorum interpretantur, quae rationis est propria, cui sedem capitis etiam Plato dedit, sed etiam uitia, sicut de Cupidine diximus. unde quidam eorum tragicus ait: . deum esse amorem turpis et uitio fauens finxit libido. Nam et corpora
Abbreviated transcription (Latin):
et quio aehlas cum ilo siuporant.Ee
et innum̃abilia que siłr deliratis oĩo
nõ sunt: ⁊ colitis ea. Hinc uos paga¬
nis dicimus det̾iores. eo tm̃ siłes qd̃
młtos deos colitis. eo u̾o in petorem
ꝑtem dissimiles. ꝙ illi ꝓ dus ea colũt
que sunt: s dii nõ sunt. uos aut̃ coli¬
tis ea que nec dii nec aliquid sunt. qm̃
prsus nlła sunt. Hñt quid̾ ⁊ illi q̃dam
fabulosa figmenta: s ẽẽ illas fabulas
norunt. Et uł a poetis deloctandi causa
fictas ẽẽ asserunt: uł eas ad naturam
reꝵ uł mores hoĩm int̾p̃tari conantͤ
sicut uulcanũ claudum: qr ignis ter¬
renimotus eiusmodi est. Et fortunã
cecam: ꝙ ex incerto accidant que for¬
tuita dicuntur. Et tria fata incolo.
fuso. digitisq filũ ex lana torq̃ntib.
netum atq inuolutũ est. Presens:
ꝙ int̾ digitos nentis t̾icitur. futurũ.
in lana que colo implicata est. ꝙ adłs
ꝑ digitos nentis ad fusum. tamqͣm ꝑ
p̾sens ad p̾t̾itum traiciend̾ est. Et ne¬

Expanded text:
et quis Atlas cum illo subportat ? haec et innumerabilia, quae similiter deliratis, omnino non sunt et colitis ea. hinc uos paganis dicimus deteriores, eo tantum similes, quod multos deos colitis; eo uero in peiorem partem dissimiles, quod illi pro diis ea colunt, quae sunt, sed dii non sunt; uos autem colitis ea, quae nec dii nec aliquid sunt, quoniam prorsus nulla sunt. habent quidem et illi quaedam fabulosa figmenta. sed esse illas fabulas norunt et uel a poetis delectandi causa fictas esse adserunt uel eas ad naturam rerum uel mores hominum interpretari conantur. sicut Uulcanum claudum, quia ignis terreni motus eiusmodi est, et Fortunam caecam. quod ex incerto accidant, quae fortuita dicuntur, et tria Fata in colo et fuso digitisque filum ex lana torquentibusnetum atque inuolutum est, praesens, quod inter digitos nentis traicitur, futurum in lana, quae colo inplicata est, quod adhuc per digitos nentis ad fusum tamquam per praesens ad praeteritum traiciendum est; et Ue
Abbreviated transcription (Latin):
compagem copulamq carnis ⁊sp̃c. a
concordi iunctura deffice̾ ac dirimere
pt̃ qnͣta ualent agilitate deuitant.
nutrientes etiam ip̃e. ⁊ refouentes
carnem suam. Nemo enĩ umqͣm car¬
nem suam odio ht̃: s nutrit inquit
unde quo ascend̾it. Intuemini si pote¬
stis quam ium ducat a creatore crca¬
tura: ab ip̃is celestib apparitib usq
ad carnem ⁊ sanguinem uniũsitatis
plenitudine t̾minata. formaꝵ uarie¬
tate decorata: reꝵ gradib ordinata.
Rursus idem apłs cum de sp̃ualibus
diu̾sis mun̾ib ⁊ tñ ad unitatem cõ¬
sonis rem plane magnam ⁊duinã
⁊ abditam nos docẽt: de ista ip̃a cas¬
ne nr̃a siłitudinem dedit. cuius ar¬
tificem cum hec loq̃retur oĩo nõta¬
cuit. Quod ⁊ si longum est: tñ qr ual
thios epla huc opi me mserere nos
pigebit. delp̃ualib aut̃ nolo uos iguo¬
nre fr̃es. Scitis qũ gentos etatis: ad siła¬
chra sine uoce quõ ascendebatis inducti

Expanded text:
conpagem copulamque carnis et spiritus a conpagem copulamque carnis et spiritus a concordi iunctura disicere ac dirimere potest, quanta ualent agilitate, deuitant nutrientes etiam ipsae ac fouentes carnem suam. nemo enim umquam carnem suam odio habet, sed nutrit, inquit, unde quo ascenderit; intuemini, si potestis, quam uim ducat a creatore creatura ab ipsis caelestibus adparatibus usque ad carnem et sanguinem uniuersitatis plenitudine terminata, formarum uarietate decorata, rerum gradibus ordinata. Rursus idem apostolus cum de spiritalibus diuersis muneribus et tamen ad unitatem consonis rem plane magnam et diuinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit, cuius artificem deum, cum haec loqueretur, omnino non tacuit. quod etsi longum est, tamen, quianthios epistula huic operi me inserere non pigebit. de spiritalibus autem nolo uos ignorare, fratres . scitis, quando gentes eratis, ad simulacra sine uoce quomodo ascendebatis inducti.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ꝑ ista que in hac infima ⁊ carnali
creatura fc̃a sunt. intellecta conspioetis.
Unde enĩ istis hec qͣmemoraui nisi abillo
cuius unitate omnis modus sistitur.
cuius sapĩa omnis pulchritudo fortur
cuius lege omnis ordo disponitur: Ed¬
si ad ista intuenda ocłm nõ hẽtis aplice
uos ducat auctoritas. Apłs enĩ cum de
scã dilectione p̾cipet qualis eẽ debeat
uiroꝵ in uxores: ex anima amantis
sumpsit exemplũ. Qui diligit inqui
uxorem suam: se ip̃m diligit. Nemo eni
uumqͣm carnem suam odio lĩt: s nutͥt
conspectu ur̃o est carnalis uniu̾sa sba
ad salutͥem conciliatũ ꝑtendat naturt
ista ꝯmunto: ut diligat carnem suã.
Neq enĩ hoc in hoĩb tm̃ est: qui cũ tecte
uiuunt nõ solũ ꝯsulunt saluti car¬
nis sue.u̾m etiam carnales motus
ad usum rõnis edomant. ⁊ refrenant
s etiam bestie fugiunt dolorem. formi¬
dant int̾itum.⁊ quicquid illam m̃broꝵ

Expanded text:
etiam per ista, quae in hac infima et carnali etiam per ista, quae in hac infima et carnali creatura facta sunt, intellecta conspiceretis. unde enim istis haec, quae commemoraui, nisi ab illo, cuius unitate omnis modus sistitur, cuius sapientia omnis pulchritudo formatur, cuius lege omnis ordo disponitur? quodsi ad ista intuenda oculum non habetis, apostolica uos ducat auctoritas. Apostolus enim cum de sancta dilectione praeciperet, qualis esse debeat uirorum in uxores, ex anima amantis sumpsit exemplum. qui diligit, inquit, uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habet, sed nutrit conspectu uestro est carnalis uniuersa subad salutem conciliatum portendat naturae ista communio, ut diligat carnem suam; neque enim hoc in hominibus tantum est, qui cum recte uiuunt, non solum consulunt saluti carnis suae, uerum etiam carnales motus ad usum rationis edomant et refrenant, sed etiam bestiae fugiunt dolorem, formidant interitum; et quicquid illam membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
diatur ꝑceptio sapĩe: etiam sic utiq
diligit carnem suam quam sibi ad
obediend̾̃ legitime subdit atq ordi¬
nat. Postremo uos ip̃i ꝙͣuis carna¬
li errore carnem detestemini nõ po¬
testis nisi dilig̾e carnem urãm:
eiusq saluti ⁊ incolumitati consu¬
lere:omnes ictus ⁊ casus ⁊ intem¬
ꝑiem qua leditur deuitare: muni¬
menta u̾o ⁊ salubritatem qua con¬
seruatur appet̾e. Ita ostenditis appe¬
p̾ualere nature legem: ꝯtra erroris
ur̃i optõnem. Nuid in ip̃a carne ui¬
talia uiscera totius forme queni¬
entia mbra oꝑandi. uasa sentiendi
locis atq offitiis sius cuncta distin¬
cta ⁊ concordi unitate ꝯtexta mode¬
ratione m̃suraꝵ. parilitate nũoꝵ
ordine pondeꝵ: Nõne indicant arti¬
ficem suũ dm̃ uerũ: cui ue dictũ ẽ
omnia in m̃lura ⁊ nũo ⁊ pond̾e dilpolui¬
sti: Si ergo cor nõ ꝑu̾sum atq corruptũ
uanis fabulis heretis: inuisibilia erus

Expanded text:
diatur perceptio sapientiae, etiam sic utique diatur perceptio sapientiae, etiam sic utique diligit carnem suam, quam sibi ad oboediendum legitime subdit atque ordinat. postremo uos ipsi quamuis carnali errore carnem detestemini, non potestis nisi diligere carnem uestram eiusque saluti et incolumitati consulere, omnes ictus et casus et intemperiem, qua laeditur, deuitare, munimenta uero et salubritatem, qua conseruatur, adpetere: ita ostenditis praeualere naturae legem contra erroris uestri opinionem. Quid in ipsa carne uitalia uiscera, totius formae conuenientia, membra operandi, uasa sentiendi locis atque officiis suis cuncta distincta et concordi unitate contexta moderatione mensurarum, parilitate numerorum, ordine ponderum nonne indicant artificem suum deum uerum, cui uere dictum est: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti? si ergo cor non peruersum atque corruptum uanis fabulis haberetis, inuisibilia enim eius
Abbreviated transcription (Latin):
et singłis omnia ꝯgruent locis suis
et ordinib faciens atq disponens: et
ommib ꝑticłarit̾ atq unu̾salit con¬
grua tribuens. Etce hic mn isto qͣsi
fundo infimo uniu̾se creature. aspici¬
te antmalia que uolant. ⁊ natant. ⁊¬
gradiuntur.⁊reppunt. Nempe mor¬
talia sunt: nempe uita eoꝵ sicut scͥp¬
tum est uapor est ad modicũ apparens
Hunc modulũ ab optimo conditore
ꝑceptum tamqͣm in ꝯmune ꝯferũt
uniũso ꝓ sui gen̾is portione ꝯplendo
ut cum istis imis sint omnia bona:
in quib sunt eis sũma meliora.n
abiectissimũ animal cuius anima
oderit carnem suam: ac nõ potius nu¬
triat ⁊ foueat eam. motuq uitali
uegetet ⁊ regat eam:⁊ quodãmodo
amministret ꝓ sui gn̾is exiguitate
quoddam uniũsum suum ad inco¬
lumitatem tuendam sibi ꝯciliatũ
Qd̃ enim rõnalis anima castigati
corpus suum ⁊ seruituti subicit.
ne immod̾ato appetitu t̾reno impe¬

Expanded text:
et singulis, omnia congruenter locis suis et singulis, omnia congruenter locis suis et ordinibus faciens atque disponens et omnibus particulariter atque uniuersaliter congrua tribuens. ecce hic in isto quasi fundo infimo uniuersae creaturae aspicite animalia, quae uolant et natant et gradiuntur et repunt. nempe mortalia sunt, nempe uita eorum, sicut scriptum est, uapor est ad modicum adparens. hunc enim modulum ab optimo conditore perceptum tamquam in commune conferunt uniuerso pro sui generis portione conplendo, ut cum istis imis sint omnia bona, in quibus sunt eis superna meliora. abiectissimum animal, cuius anima oderit carnem suam, ac non potius nutriat et foueat eam motuque uitali uegetet et regat et quodam modo administret pro sui generis exiguitate quoddam uniuersum suum ad incolumitatem tuendam sibi conciliatum. quod enim rationalis anima castigat corpus suum et seruituti subicit, ne inmoderato adpetitu terreno inpe
Abbreviated transcription (Latin):
quem nond̃ a uob̾ credi nimiũ doleo.
et colubrũ fecit int̾ alia inferiora.
et solem int̾ alia suꝑiora. ⁊ adhuc in
sb̾limiorib nõ corporib celestib. sed
iam in sp̃ualib młta ista luce longe
detestamini. nicħ aliud qͣm urãm i
regulam detestamini. qua bona et
mala metimini: Neq enĩ pt̃ in uob̃
ẽe cogitatio uł maloꝵ. nisi qualib.
carnalis sensus offenditur. uł bonor.
nisi qualib carnalis acies oblectat᷑.
Ut ergo ista in imo reꝵ oꝑa dei t̾rena.
infirma. mortalia. s tñ oꝑa dei qͣlia
possinus uidere consid̾e̾m. in effabłi
moneor laude creatoris illoꝵ: qui ꝓr
ut minor nõ sit in minimis. Ars
enim diuina qua celestia ⁊ terrena
fiunt oꝑa cum ea sint int̾ se dissilla.
ip̃a in omnib sui siłis est. qr in suo
quey gene pfitiendo ibu pfireti est.
seeq enmi uniũsum condit in singu¬
lis. s ad unui̾si ꝯplexum condens sin¬
gula uniu̾̃sam se condendis prebet.

Expanded text:
quem nondum a uobis credi nimium doleo, quem nondum a uobis credi nimium doleo, et colubrum fecit inter alia inferiora et solem inter alia superiora et adhuc in subli-' mioribus non corporalibus caelestibus, sed iam in spiritalibus multa ista luce longe detestamini, nihil aliud quam uestram regulam detestamini, qua bona et mala metimini! neque enim potest in uobis esse cogitatio uel malorum, nisi qualibus carnalis sensus offenditur, uel bonorum, nisi qualibus carnalis acies oblectatur. Ut ergo ista in imo rerum opera dei, terrena. infirma, mortalia, sed tamen opera dei, qualia possumus uidere, considerem, ineffabiliter moueor laude creatoris illorum, qui put minor non sit in minimis. ars enim diuina, qua caelestia et terrena opera fiunt, cum ea sint inter se dissimilia, ipsa in omnibus sui similis est, quia in suo quoque genere perficiendo ubique perfecta est. neque enim uniuersum condit in singulis, sed ad uniuersi conplexum condens singula, uniuersam se condendis praebet