comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ eccłasticis ꝑsonis. Nõ eñi
capelbe q̃ ĩfra abitũ murorũ¬
castelloꝵ st̃. mittunt᷑ ł ponunt᷑
in hac obseruatione. Si militer
etiã sacrilegiũ cõmittit᷑ auferen
ꝗa nõ pot̾ cõputari ĩcrimine sa
morem patrie.

Expanded text:
asticis personis. Non enim capellae quae infra ambitum murorucastellorum sunt, mittuntur, vel ponuntur in hac observatione. Similiter etiam sacrilegium committitur auferendquia non potest computari in crmorem patriae.
Abbreviated transcription (Latin):
ratã nos doc̾e dign̾is. qͦmͦ recte
filius aut ꝓ mariti uxor. aut
ꝓdñi seruus. aut qͥsquã in domo
etiã ñdũ natus. si eo tp̃r qͦ uni¬
u̾sa domus ẽ anachemate obli-¬
gata nascant᷑. nec ei possit ꝑ la¬
uacrũ regen̾atioĩs in mortis ꝑi.¬
culo sub ueniri. hȩc enĩ corporał
ẽ penã ꝗͣ legimus. qͦsdã cõtẽptoreᷤ
dei cũ suis oĩb qͥ eiꝰdẽ ĩpietatis
participes fuer̾̃ parit̃ int̾fectos.
lũc quippe ad t̾rorẽ uiuentiũ
mortalia corpora ꝑimebant᷑
qñq etiã inoritura.Sp̃ualis
obligat de quib dictũ ẽ. Aĩa
patris mea ẽ.⁊ aĩa filii meaẽ.
Aĩa quȩ peccau̾it ipsa moriet᷑.
Audistis fortassis aliqͦs magni
nõis sac̾dotes. cũ domo sua
quẽpiã anathematiz asse pec¬
cantiũ. Ego aut̃ siqͥs ame que¬
sierit utrũ recte fiat. qͥ ei rec¬
te respondeã nõ inuenio. Ilũꝗͣ
hoc fac̾e ausus sũ de quoꝵdã
facinorib unanimit᷑ ad u̾sus

Expanded text:
 docere digneris, quo modo recte filius aut pro mariti uxor aut pro domini seruus aut quisquam in domo etiam nondum natus, si eodem tempore, quo uniuersa domus est anathemate obligata, nascatur, nec ei possit per lauacrum regenerationis in mortis periculo subueniri. neque enim haec corporalis est poena, qua legimus Dei cum suis omnibus qui ejusdem impietatis participes fuerunt, pariter interfectos. Tunc quippe ad terrorem viventium mortalia corpora perimebantur, quandoque etiam moritura. Spiritualis obligat, de quibus dictum est: Anima patris mea est; et anima filii mea est; Anima quae peccaverit ipsa morietur . Audistis fortasse aliquos magni nominis sacerdotes cum domo sua quempiam anathematizasse peccantium. Ego autem si quis ex me quaesierit, utrum recte fiat, quid ei respondeam non invenio. Nunquam hoc facere ausus sum de quorumdam facinoribus unanimiter ad
Abbreviated transcription (Latin):
deo ł hoĩb iustã redde ratio¬
nẽ.si aĩas ĩnocẽtes ꝓscelere
alieno qd ñ tralũt. sic̃ exr adã
in qͦ om̃s peccauer̃ originale
peccatũ sp̃uali supplitio puni¬
amus. St enĩ classicani filius
et si traxc̃ ex patre noxã pͥmi
hoĩnis sacͦ fonte baptismatis
genuit peccati pat̾ eiꝰ admisit
ubi particeps iste ñ fuit. nõ

Expanded text:
Deo vel hominibus justam reddere rationem, si animas innocentes pro scelere alieno quod non trahunt, sicut ex Adam in quo omnes peccaverunt , originale peccatum spirituali supplicio puniamus? Etenim Classiciani filius et si traxit ex patre noxam primi hominis sacro fonte baptismatis genuit, peccati pater ejus admisit, ubi particeps iste non fuit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ħꝰ humanũ pꝰ pͥmã copulã uiri
facti expulu̾e ⁊ c̃iugis eiꝰ ex uiri
lat̾e marũ feminar̾q c̃iuctioe
opꝰ hab̾et ut gignendo multipli¬
carẽt. nec ẽẽt ulli hoĩes nͥ qͥ ex
ilł duob nati fuissẽt. uiri c̃iu¬
ges sorores suas acceper. dͥ ꝓfec¬
to quãto ẽ antiqͥus c̃pellẽte nes¬
cessitate. tãto pꝰ ea factũ ẽ dãp¬
nabiliꝰ. religiõe ꝓhibente. habi

Expanded text:
us humanum post primam copulam viri facti ex pulvere, et conjugis ejus ex viri latere, marium, feminarumque conjunctione opus haberet, ut gignendo multiplicarent, nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent, viri conjuges sorores suas acceperunt. Quod profecto quanto est antiquius compellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius reli
Abbreviated transcription (Latin):
ma c̃cordia diu̾sarũ nescessitu¬
dinũ uincuł nect̾e̾nt᷑. Nec unꝰ
in uno multas hab̃et.s singłe
sparg̾ent᷑ in singłos. ac sic ad so
rimos obtin̾ent. Pat̃ qͥppe ⁊ socer
duar̃ st̃ nescessitudinũ nõa. ut
aliũ gͦ qͥsq hãt patrẽ. aliũ socerũ
numerosius se caritas porrigat.
uxor eiꝰ utͥq serui filioꝵ fuit. et
socrus ⁊ mat̾. quȩ si due femine
fuissẽt. mat̾ alt̾a i socrus alt̾a
copiosius se sociał dilectio colli¬
mis nulli hoĩes erãt. Fieri gͦ debuit
qñ potuit. ut existẽte copia uñ¬
ducent᷑ uxxores. quȩ iã ñ erãt soro¬
res. ut ñ solũ illud fieret ut nul
ipsã malit exr orrere licẽtiã. sicq
adu̾set᷑ quasi nũquã lic̾e potu̾it. co¬
pulatio gͥ maris ⁊ femine quãtũ¬

Expanded text:
a concordia, diuersarum necessitudinum uinculis necterentur, nec unus in uno multas haberet, sed singulae spargerentur in singulos ac sic ad socrimos obtinerent. Pater quippe et socer duarum sunt necessitudinum nomina. Ut ergo alium quisque habeat patrem, alium socerutas porrigit. uxor eius utrique sexui filiorum fuit et socrus et mater; quae si duae feminae fuissent, mater altera et socrus altera, copiosius se sociamis nulli homines erant. Fieri ergo debuit quando potuit, ut existente copia unducerentur uxores, quae jam non erant sorores, ut non solum illud fieret, ut nullipsa malit exhorrere licentiam, sicque adversetur quasi nunquam licere potuerit. Copulatio igitur maris et feminae qua
Abbreviated transcription (Latin):
mulier ꝑꝑ diuinũ cultũ ut esti¬
mat. cͥnes attondet. qͦs ei ds ad sub¬
iectionis memoriã tͣbuit. tã quã
p̃ceptũ dissoluens obediẽtiȩ ana-¬
et cũ gͣuib religiosis ꝑsonis. ĩ eoꝵ¬

Expanded text:
er divinum cultum, ut aestimat, crines attondet, quos ei Deus ad subjectionis memoriam tribuit, tanquam praeceptum dissolvens obedientiae, anaet cum gravibus et religiosis personis in
Abbreviated transcription (Latin):
inta pars cõtinet decdleri¬
cis. sola ĩfamia sine testibꝰ
accusatiꝰ quota manu se debe¬
Iant purgare. decausis ⁊ uego¬
ciis laicoꝵ. Ueuocatior̾ excõicã¬
doꝵ. delicita ⁊ illicita ercõica¬
tior. De absolutior̃. de ilł qͥex¬

Expanded text:
inta pars continet de clericis sola infamia sine testibus accusatis, quota manu se debeat purgare, de causis et negotiis laicorum, de vocatione excommunicandorum, de licita et illicita excommunicatione, de absolutio
Abbreviated transcription (Latin):
eo mͦ rectissime dimitti. si ui
aut si qͥd aliuid ł facinorosũ uł
flagitiosũ in uiro nou̾at. qͦ delec¬
tata libidinẽ explebat. ł facile
uictũ habebat. ł ĩ ĩcedebat or¬
natior. Tc̃ enĩ ille cui hoc uxor
dic̃.si u̾acit̾ eg̃ penitẽtiã ab oꝑi¬
b mortuis. qñ accessit ad baptis¬
mũ.hãtq infundam̃to fidẽ.
bio plus tenebit᷑ amore diuine
gr̃ȩ.quã carnis luxuriȩ.⁊ mẽ¬
brũ qd eũ scandalizat fortit᷑ am

Expanded text:
m rectissime dimitti, si uiraut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilevictum habebat, vel etiam incedebat ornatior. Tunc enim ille cui hoc uxor dicit, si veraciter egit poenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad Baptismum, habetque in fundamento fidem bio plus tenebitur amore divinae gratiae, quam carnis uxoriae, et membrum quod eum scandalizat, fortiter am
Abbreviated transcription (Latin):
eȩccłarũ enĩ cõsecͣtione. et
de missarũ celebrationibꝰ non
ali cubi quã ĩsacratis locis dño.
absq magna necessitate fieri
de b̾e liquet om̃ibꝰ ꝗbus sunt
nota noui. ⁊ uetis testam̃ti
p̾cepta. Tab̾naculũ uero moy¬
sen dño p̾cipiente fecisse. ⁊ cõ
secrasse cũ m̃sa ⁊ altari eꝰ. ⁊
certis uasis. ⁊utensilibꝰ ad diui¬
nũ cultũ explendũ legibłis.

Expanded text:
esiarum enim consecratione, et de missarum celebrationibus, non alicubi quam in sacratis Domino locis absque magna necessitate fieri debere, liquet omnibus quibus sunt nota Novi et Veteris Testamenti praecepta. Tabernaculum vero Mosen Domino praecipiente fecisse, et sacrasse, cum mensa et altari ejus, et caeteris vasis utensilibus ad divinum cultum explendum legimus :
Abbreviated transcription (Latin):
ullus ĩ ep̃atũ
eligat᷑. nͥ ꝗĩ sacriᷤᷤ ordinibus
religiose uiuens ĩuentꝰ ẽ. Sacͦs
aut̃ ordines dicimꝰ diaconatꝰ.
git᷑ eccła habuisse. Suꝑhiꝰ solis
p̃ceptũ apłi habemꝰ. Subdiaco¬

Expanded text:
ullus in episcopatum eligatur, nisi qui sacris ordinibus religiose vivens inventus est; sacros autem ordines dicimus, diaconatus, gitur Ecclesia habuisse. Super his solis praeceptum ap
Abbreviated transcription (Latin):
lem̃i eos qͦs supͣ dicti uiri actores
inclicatus officii monstrauer attineri
discussos ⁊ obnexios apꝓbatos c̃todi¬
to legũ tͣmite sine int̾missiõe resti
gͣdu peculii sola amissione ꝑmane¬
at. diaconꝰ uͦ aut uicariũ p̃stet. aut
si ñ habu̾it. ipse reddat᷑. Residua of¬
ficia sciãt neminẽ posse ab ob noxi¬
etate sic̃ uĩcit᷑ uĩdicari. qͣtenꝰ ħ ordi¬

Expanded text:
mi, eos quos supradicti viri actores in clericatus officio monstraverint attineri, discussos et obnoxios ac probatos custodito legum tramite sine intermissione restit, in eodem gradu, peculii sola amissione permaneat. Diaconus vero aut vicarium praestet, aut si non habuerit, reddatur. Residua officia sciant neminem posse ab obnoxietate, si convincitur, vindicari, quatenus ordi
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ pp̃ haroli regi.
multoꝵ relatu didicimꝰ lotha¬
rius rex. c̾uentũ celebrare dis¬
posuit. et theib̾gã reginã ex¬
animi ꝓͥo ⁊ iudicio meditat᷑
suȩ pot̾it exrhib̾e. quasi ñ fu̾it
legitima uxor sua. uult peni¬
tus ase sequestrare. Sin autẽ
uult eã tãquã ꝓͥã uxorẽ dimit¬
tẽ. s deinde quasi mechata fu̾it
insimulare. atq ꝑ hoc hoĩnẽ
chiã ĩpellere.⁊ si hõ ipsius re¬
gine cecidit. disponit hac siñ
ad ult̃ii iudiciũ sit agitandũ
nulla rõe patet theib̃gã cũ
lothario posse inire c̃flictũ.
quo nulla sit uis multitudi¬
nis formidanda.⁊ ñ sit diffi¬
legib in hꝰ mõi contͦu̾siis re¬
quirunt᷑. ħ idcͥco diximꝰ ut
ostendamꝰ quẽ legũ cõflictũ
lotharius c̃gredi posse autu¬
mat. cũ ꝑsona qua insuis pe¬
necralib cottidie fatigat et
conterit. qñ uult ad iuditiũ.
qñ uult ad claustra reducit.
⁊ qñ educta fu̾it. nͥ ea ꝓfiteat᷑

Expanded text:
s papa Carolo regi . Sicut multorum relatu didicimus, Lotharius rex conventum celebrare disponit, et Theibergam reginam examini proprio et judicio meditatursuae potuerit exhibere, quasi non fuerit legitima sua uxor, vult eam penitus a se sequestrare. Sin autem vult eam tanquam propriam uxorem dimittere, sed deinde quasi moechata fuerit insimulare, atque pro hoc hominem chiam impellere, et si homo ipsius reginae ceciderit, disprii crimine judicium sit agitandum, nulla ratio patitur Thietbirgam cum Lothario posse inire conflictum, us est, in quo nulla sit vis multitudinis formidanda, et non sit diffilegibus in hujusmodi controversiis requirantur. Haec idcirco diximus, ut ostendamus quem legum conflictum. Lotharius congredi posse autumat cum perscha, quam in suis penetralibus quotidie fatigat, et conterit. Quando vult ad judicium, quando vult ad claustra reducit, et quando educta fuerit, nisi ea profiteatur
Abbreviated transcription (Latin):
tuã quã ñ uoluntas s uis ex tor
me fu̾it ad multoꝵ ꝑnitiẽ pot̃
accede. deniq si ħ licet. om̃s ui¬
ri possũt quas iure sortiti sũt
feminas si has odio habu̾it. di¬
u̾sis afflictioĩb macerare. et
qͥ legitime ñ fu̾ĩt assũpte. statĩ
dicãt illatis intolerabilib pe¬
nis cõpellere.

Expanded text:
tuam, quam non voluntas, sed vis extorsime fuerit, ad multorum perniciem potest accrescere. Denique si hoc licet, omnes viri possunt, quas jure sortiti sunt feminas, si has odio habuerint, diversis afflictionibus macerare, et quod legitime non fuerint assumptae, fateri dicant, illatis intolerabilibus poenis compellere.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝓͥe libidinis instinctu uel
aliene c̃sensu cũ alt̾o uł alt̾a ccͣ
pactũ c̃iuigale ẽcũbit᷑. atq ita
ideo ei salutẽ qͦ corporalẽ. qͣ ĩ ui¬
ta ista c̃tinetur. certũ ẽ debe post¬

Expanded text:
e libidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere prae
Abbreviated transcription (Latin):
discutiens. non ante sententiã
ꝓferat capitalẽ. quã ut reus ipse
confiteat᷑. aut ꝑ in nocentes testes
conuincatur. Ind̾e̾. meciade
Iruo semꝑ oĩa diligent᷑ c̾
inquirite.⁊ cũ iusticia ⁊ cari.¬
tate diffiniatis. neminẽ cõdẽp¬
nantes ante uerũ ⁊ iustũ iui¬
ditiũ. Hullũ iudicetis suspiti¬
onis arbitrio. s pͥmũ ꝓbate.
et p̾ea caritatiuã ꝓferte sentẽ¬

Expanded text:
discutiens non ante sententiam proferat quam aut reus ipse confiteatur aut per testes idoneos conuincatur. Item ElePrimo semper omnia diligenter inquirere, ut cum justitia et charitate diffiniatis, neminem condemnantes ante verum et justum judicium. Nullum judicetis suspicionis arbitrio; sed primum probate et postea charitativam proferte senten
Abbreviated transcription (Latin):
xͥanorũ sit separatus. usq ad
cõgruã satisfactionẽ.⁊ dignã
em̃dationem. Quã ex cõmu¬
nicationẽ debet id̾ ep̃s seniori
illius notã facere. et õĩb sius

Expanded text:
anorum sit separatus, usque ad congruam satisfactionem et dignam emendationem. Quam excommunicationem debet idem episcopus seniori illius notam facere, et omnibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
ertũ ẽ qͥ qͥ ĩpius demonstra¬
tus ẽ.om̃i mͦ separatus ẽ ad eo
sic̃ ⁊ ille qͥ anathematizatus
ẽ tamquã impius separatus ẽ.
Nichil enĩ aliud significat
anathema. nͥ ad eo separatio¬
p̃s incuiꝰ parrochia aliqͥs
consistens. aliqͥd iniuste fece¬
rit semel ⁊bis atq t̾cio. si ne¬
cesse fu̾it. uocabit illũ sua
ãmonitione ꝑ suũ nuntiũ
canonice ad em̃dationẽ siue
cõpositionẽ. et ad penitentiã
ut deo et ȩccłȩ satis faciat quã
lesit. Si aut̃ despeo̾it atq con¬
tẽpserit eiꝰ ãmonitionẽ. ⁊ salu¬
berrimã inuitationẽ.feriat

Expanded text:
ertum est quod qui impius demonstratus est, omnimodo separatus est a Deo, sicut etiam ille qui anathematizatus est, tanquam impius separatus est. Nihil enim aliud significat anathema, nisi a Deo separatiopus in cujus paroechia aliquis consistens aliquid injuste fecerit, semel et bis atque tertio, si necesse fuerit, vocabit illum sua admonitione per suum nuntium canonice ad emendationem sive compositionem et ad poenitentiam, ut Deo et ecclesiae 321 satisfaciat, quam laesit. Si autem despexerit atque contempserit ejus admonitionem et saluberri
Abbreviated transcription (Latin):
romanus. ep̃is oĩbus. Illi qͥ ꝑegͥ¬
feminas. aut inhermes pau̾ꝑeᷤᷤ
dep̃dati fuerĩt. uel bona eorũ
rapuerĩt. uel in malũ eis obui¬
auerĩt. anathematis uinculo
feriantur. nͥ digne emendaue¬
rint. Pax uͦ illa quã treugã dĩ
dicimus. sic obseruetur sic̃ ab¬
ex archi ep̃is uniꝰcuiꝰq ꝓuintiȩ
constituta ẽ. qͥ aut̃ eã infreg̾it
ecx comunicationi subdatur¬
insacris canonib habetur
autenticũ. sc̃a pͣfata si nodus
fore censuit obseruandum.

Expanded text:
Romanus episcopis omnibus. Illi qui peregrfeminas aut inermes pauperes depraedati fuerint, vel bona eorum rapuerint, vel in malum eis obviaverint, anathematis vinculo feriantur, nisi digne emendaverint. Pax vero illa quam treugam olim dicimus sic observetur, sicut ab archiepisonstituta est. Qui autem eam infregerit, excommunicationi subjiciaturin sacris canonibus habetur authenticum sancta praefata synodus fore censuit observandum.
Abbreviated transcription (Latin):
i homicidiũ ẽ hoĩem int̾¬
ficere uel occidẽ pot̃ ꝗ aliquãdo
sine peccato. Nam et miles hos¬
tẽ.⁊ idex. ⁊ minister eius no¬
centẽ. et cui forte in uito atq
inprudenti manu telũ fugit
non mͥ uidetur peccare cũ¬
homicide isti appella̾i ñ solẽt.
ab imꝑatore penas luit. N ne
istas leges ĩ iustaᷤᷤ uel pociꝰ nullaᷤᷤ
dic̾e audebimꝰ. Nam mͥ lex ẽg̨
nõ uidet᷑ quȩ iusta ñ fu̾it aug̾¬

Expanded text:
i homicidium est hominem occidere, potest occidi aliquando sine peccato. Nam et miles hostem et judex vel minister ejus nocentem, et cui forte invito atque imprudenti telum manu fugit, non mihi videhomicidae isti appellari non solent.ab imperatore poenas luit. Num istas leges injustas, vel potius nullas dicere audebimus? Nam mihi lex esse non videtur, quae justa non fuerit. Aug
Abbreviated transcription (Latin):
simali. s õi tp̃r amplius est abs¬
tinendũ. Si aut̃ in eutabilis
urget inportunitas. nec quadra¬
gesimali est tp̃r ꝓ defensione
tam sua quã patriȩ.seu legũ
pat̾narũ. belloꝵ ꝓculdubio
p̃parationi parcendũ. ne uide¬
licet deũ uideat᷑ hõ tẽptare
si ht̃ qͥ ꝓficiat. ⁊ sue ac illorũ
saluti cõsulere ñ ꝓcurat. ⁊ sc̃ę
religionis detͥm̃ta nõ p̃cauet.

Expanded text:
iam omni tempore a preliis est abstinendum. Si autem inevitabilis urget importunitas, nec quadragesimali tempore, pro defensione tam sua quam patrie seu legum paternarum, est bellum proculdubio preparationi parcendum, ne videlicet Deum videatur homo tentare, si habet quod faciat et sue ac illorum saluti consulere non procurat et sancte religionis detrimenta non precavet.
Abbreviated transcription (Latin):
bitas. attende debueras ne diĩ
recto zelo. ĩ caute succenderis:¬
.Ii. ferocibꝰ animis scandaliĩ gene¬
rabes. Frangi gͦ nõ debuit qđ nõ
ad ad orandũ ĩ eccłiis. set ad instru¬
endas solũ mͦ m̃tes fuit noscien¬
tiũ locatũ. ⁊ ꝗa ĩ loci ueneralibꝰ
sc̃oꝵ arpingi hystorias nõ sure
rõe uetustas amisit. si zelũ dis¬
centione cõdisses: sine dubio. et
ea q̃ intendebas salubrit᷑ obtinẽ.
⁊ collectũ gregẽ ñ disꝑgere. set
potiꝰ posteas cõ gregare. ut pasto¬
ris intemeratũ nom̃ excelleret
ñ culpa disꝑsoriᷤᷤ incũberet.

Expanded text:
bitas, attendere debueras; ne, dum recto zelo incaute succendereris, ferocibus animis scandalum generares. Frangi ergo non debuit quod non ad adorandum in Ecclesiis, sed ad instruendas solummodo mentes fuit nescientium collocatum. Et quia in locis venerabilibus sanctorum depingi historias non sineratione vetustas admisit, si zelum discretione condisses, sine dubio et ea quae intendebas salubriter obtinere, et collectum gregem non dispergere, sed potius poteras congregare, ut pastoris intemeratum excelleret nomen, non culpa dispersoris incumberet.
Abbreviated transcription (Latin):
i aliqͥd forte nos in cautos
iurare c̃tĩgit. qͥ obseruatũ peio¬
rẽ uergat in exitũ. lib̾e illud
c̃silio salubriori mutandũ nou̾i¬
mus. ac magis istãte necessita¬
te peierandũ nob̃. quã ꝓ uitando
ꝑiurio in aliud cͥm̃ grauiꝰ ẽẽ di¬
u̾tendũ. Deniq urauit ddđ per
añm occide nabal uirũ stultũ
et impiũ. atq oĩa que ad illũ ꝑ
tin̾et̃ demoliri.S ad pͥmã int̾ces¬
sionẽ abigail femine prudentis
mox remisit minas. reuocauit
ensem inuaginã. neq aliqͥd cul¬
pe se tali ꝑuirio cõtraxisse doluit
is: ex quo sine aliqua peccati c̾tagi¬
one surg̾e nͣ possumus. illũ potiꝰ
euadendi aditũ petamꝰ. in qͦ minꝰ
ꝑiculi nos ꝑpessuros cernimꝰ.

Expanded text:
i aliquid forte nos incautius jurasse contigerit, quod observatum pejorem vergat in exitum, illud consilio salubriori mutandum nomus, ac magis instante necessitate peierandum nobis, quam pro vitando periurio in aliud crimen gravius esse divertendum. Denique iuravit David per Deum occidere Nabal virum stultum et impium, aertinerent demoliri; sed ad primam intercessionem Abigail feminae prudentis, mox remisit minas, revocavit ensem in vaginem, neque aliquid culpae se tali perjurio contraxisse doluit is, ex quo sine aliqua peccati contagione surgere non possimus, illum potius evadendi aditum petamus, in quos minus periculi nos perpessuros esse cernimus.
Abbreviated transcription (Latin):
suscipi nõphibet scripturaᷤ.
dosio seniore augusto. ĩ qua mace¬
doniꝰ ħereticꝰ debitã dãpnationẽ
excepit. Sc̃am synodũ ephesinã
in qua nestoriꝰ dãpuatꝰ ẽ cõsencu¬
beatissimi pp̃ celestini. median¬
te cirillo alexandrure sedis
antistice. ⁊ archadio ep̃o ab ita¬
lia destinato. Scãm sinodum
cal ceclouicensr̃ mediante mar̾¬
ciano augusto. ⁊ anatholico cõs¬
tantinopolitano ep̃o. ĩ qua nesto¬
riana ⁊ euthiciana ħeresis. si¬
milis cũ dioscoroscoro eiꝰq cõpli¬
cibus dãpnate st̃. Set si qua
sũt c̃cilia a sc̃is patͥbꝰ ac temis
tatẽ. ⁊ custodienda ⁊ recipien¬
da decreiuimꝰ. Iã nc̃ subicien¬
dũ de opuscuł scõꝵ patrũ. que
ĩ eccła catholica recipiuntur.
opus cula bãti cipͥami martiriᷤᷤ.
⁊ cartaginensiᷤ ep̃i. Itẽ. opꝰcula
beati gregorii naranzeni ep̃i.
padonen ep̃i. Itẽ.O pꝰcula beati

Expanded text:
suscipi non prohibet Scripturas, dosio seniore Augusto, in qua Macedonius haereticus debitam damnationem excepit: sanctam synodum Ephesinam, in qua Nestoribeatissimi Papae Coelestini, mediante Cyrillo Alexandrinae sedis antistite, et Arcadio episcopo ab Italia destinato; sanctam synodum Chalcedonensem, mediante Marciano Augusto et Anatolio Constantinopolitano episcopo, in qua Nestoriana et Eutychiana haereses simul cum Dioscoro ejusque complicibus damnatae sunt; sed et si qua sunt concilia a sanctis Patribus hactenus tatem, et custodienda et recipienda decrevimus. Jam nunc subjiciendum de opusculis sanctorum Patrum, quae in Ecclesia catholica recipiuntur. Opuscula beati Cypriani martyris, et Carthaginensis episcopi. Item, opuscula beati Gregorii Nazianzem episcopadoceni episcopi. Item, opuscula beati
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s mr̃es ⁊ coꝵ głosoᷤᷤ agones
ꝗ deo magis ꝗa hominibus
noti st̃. om̃i deuotione ueneram᷑.
Itẽ uitas patrũ pauli antonii hila¬
rionis ⁊ om̃i ũ heremitaꝵ quã
tm̃ uir beatissimꝰ scripsit ieroni¬
mus cũ oñu honore suscipimus.
Itẽ ac tꝰ beati siluestri apłice sediꝰ
p̃suł licet eiꝰ qui scripsit nonĩ
ignoremꝰ amultiᷤᷤ tñ ĩ urbe roma
catholicis legi cognouimꝰ. ⁊ ꝓanti¬
quo usu multe imitant᷑ eccłr.
Itẽ scriptura de ĩuentione cruciᷤᷤ
dnice. ⁊ alia scriptura de ĩuentio¬
ue capitis ioħis baptiste nouelle
qd̾ reuelationes st̃. ⁊ ñ ulli eas

Expanded text:
osos agones, qui Deo magis quam hominibus noti sunt, omni devotione veneramur. Item, Vitas Patrum, Pauli, Antonii, Hilarionis et omnium Eremitarum, quas tamen vir beatissimus scripsit Hieronymus, cum omni honore suscipimus. Item, Actus beati Silvestri apostolicae sedis s, licet ejus qui conscripsit nomen ignoretur, a multis in urbe Roma catholicis legi cognovimus, et pro antiquo usu multae imitantur Ecclesiae. Item scripturam de inventione crucis Dominicae, et aliam scripturam de inventione capitis Joannis Baptistae, novellae quaedam relationes sun
Abbreviated transcription (Latin):
e neptis tue c̃iugio quã te cui¬
dã militi daturũ necessitatis in¬
stantis articło sub fidei pollicita¬
tiõe firmasti. hoc eqͥtate dictãte
dr̃ rennuit. ⁊ ĩeadẽ uolũtatis auc

Expanded text:
e neptis tuae conjugio, quam te cuidam militi daturum, necessitatis instante articulo, sub fidei pollicitatione firmasti, hoc aequitate dictante omnino renuit, et in eadem voluntatis auc
Abbreviated transcription (Latin):
de ordine sacerdotali cõtẽptu
minoris eccłȩ ambiciose ⁊ ĩꝓbe
ad potiorẽ aspirauit carionica erga
eũ diffiutio cõseruet᷑. hoc ẽ ut
utraq careat.

Expanded text:
de ordine sacerdotali contemptu minoris Ecclesiae ambitiose et improbe ad potiorem aspiraverit, canonica erga eum definitio conservetur, hoc est ut, utrisque careat.
Abbreviated transcription (Latin):
aut aruspices. aut in cantatores
aut ariolos. aut certe augures.
uel sortilogos. uel qͥ ꝓfitent᷑ ar¬
tẽ magicã.aut aliquos eoꝵ simi¬
lia exercẽtes consulusse fu̾it de¬
p̾hensus: ab honore dignitatis sue
suspensus. monast̾ii curã exci¬
piat. ibiq penitẽtiȩ ꝑpetuȩ de¬
dicus. scelus admissi sacͥlegii
soluat.¬
aug̃ d̾ ciuita te dĩ
Ic mirũ de magorũ p̃sti¬
gus quoꝵ intantũ ꝓdiere ma¬
signis resisterẽt uertẽtes uirgas
in bestias. legit᷑ ⁊ de sacͥficiis quȩ
archades deo suo lieo inmolabãt
ex quo quic̃q sumerẽt in bestia¬
rũ formãs c̃u̾terent᷑. Si hec oĩa
magicis p̾stigiis potius fingebã¬
tur. quam rerũ u̾itate cõplerẽt᷑.
Ut gͦ ipsi errores ignorantib ma¬
nifesti fiãt. de eoꝵ ꝓͥetate atq
inuentorib iucta traditionẽ
maiorũ pͥmũ dic̃e c̃gruũ arbi

Expanded text:
aut  aruspices, aut incantatores, aut ariolos, aut certe augures vel sortilegos, vel qui profitentur artem magicam, aut aliquos eorum similia exercentes consuluisse fuerit deprehensus, ab honore dignitatis suae suspensus monasterii curam suscipiat, ibique poenitentiae perpetuae deditus scelus admissum sacrilegii solvat. C. VI. Deaut  aruspices, aut incantatores, c mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere masignis resisterent, vertentes virgas in bestias. Legitur et de sacrificio, quod Arcades deo suo Liceo immolabant, ex quo quicunque sumerent, in bestiarum formas converterentur. Sed haec omnia magicis praestigiis potius fingebantur, quam rerum veritate complerentur. Ut ergo ipsi errores ignorantibus manifesti fiant, de eorum proprietate atque inventoribus juxta traditionem majorum primum dicere congr
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃ta c̃cutiũt. turbãt m̃tes
sine ullo ueneni austu uiolẽtia
tam̃ carminis int̾imũt. Uñ et
lcanꝰ. Mens austi nulli sanie
polluta ueneni ĩcantata ꝑit.
demonib enĩ accitis audent
uentilare. ut qͥsq suos ꝑimat
malis artib inimicos. hii ⁊̃
sanguine utunt᷑ ĩ uictuis
sepe c̃tingũt corpora mortuo¬
rũ. Nigromãtici st̃ quoꝵ p̃cã¬
tationib uidentur resuscitati
mortui diuinare.⁊ ad int̾roga¬
ta respondẽ. Nigro enĩ grece
mortuus. latine mantia diui¬
natio nũcupat᷑. ad quos suscitã¬
dos cadaĩ sanguinis addicit᷑.
Nam amare sanguinẽ demo¬
nes dñr. Ideoq quotiẽscẽq ni¬
gromãtia feruor aque miscet᷑.
⁊ colore sanguinis facilius ꝓ uocã¬
tur. Id romãtici ab aqua dicti. Est
enĩ idromãtia inaquarũ inspec¬
tione umbras demonũ euocare.
et ymagines ludificatiõis eoꝵ ui¬
dere. ibiq ab eis aliqua audire ubi
adhibito sanguine:⁊̃ inferos ꝓhi¬
bentur suscitare.d̾ ead re e& diens¬

Expanded text:
elementa conuertunt, turbans menses sine ullo ueneni haustu uiolentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta ueneni Incantata perit. Daemonibus enim accitis audent uentilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur et uictimis, saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantici sunt, quorum praecantationibus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interrogata respondere. Νεκρὸς enim Graece mortuus, Latine, μαντεία divinatio nuncupatur, ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur. Nam amare sanguinem daemones dicuntur. Ideoque quotiescunque necromantia fit, cruor aquae miscetur, ut colore sanguinis facilius provocentur. Hydromantici ab aqua dicti. Est enim hydromantia in aquarum inspectione umbras daemonum evocare, et imagineas ludificationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire ubi adhibito sanguine etiam inferos perhibentur suscitare. CAP. LXVI. De
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ parentib restituant᷑. Post
actam uͦ publicã penitẽtiã. si ȩtas
in c̃tinentiã ex eg̾it. legitimo et
socientur. Nõ in his regła cõsti¬
i. tuimus.s ut uerb̃ magni leonis
utam᷑. qͥd sit tolerabilius existi¬
mamꝰ. quod si unus ex c̃iugatis
obierit. is qͥ publicã penitentiã
ex eg̾it. ⁊ suꝑstes ertiterit. itera¬
re c̃uigiũ ñ p̾sumat. nͥ forte

Expanded text:
us legaliter restituantur. Post peractam vero publicam poenitentiam, si aetas incontinentiam exegerit, legitimo et socientur. Non in his regulam constituimus, sed ut verbis magni Leonis utamur, quod sit tolerabilius aestimamus; quod si unus ex conjugatis obierit, et is qui publicam poenitentiam egerit superstes exstiterit, iterare conjugium non praesumat, nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
uandũ sacram̃tũ quo malũ in¬
caute ꝓmittit᷑. ueluti siqͥs piam
ad ult̾ę ꝑpetuam cũ ea manẽdi
fidẽ polliceat᷑. Tolerabiliꝰ ẽ enim
nõ implere sacram̃tũ. quã ꝑma¬
nere instupri flagitio. Itẽ ex¬
illa ꝓuidentia qua statuit non
euellere. statuta penitẽtia aut̃
dĩ rerũ mutatio ẽ. Non penit̾ẽ
aut̃ statuta ñ reuocare. ut ẽ il

Expanded text:
vandum sacramentum quod malum incaute promittit, veluti si quispiam adulterae perpetuam cum ea permanendi fidem polliceatur. Tolerabilius est enim non implere sacramentum quam permanere in stupri flagitio. 10. Jilla providentia, qua statuit non convellere statuta. Poenitentia autem Dei rerum mutatio est; non poenitere autem, statuta non revo
Abbreviated transcription (Latin):
rat̾urũ falsũ: an scit.Si enĩ
nescit.⁊ ideo dic̃ iura mͥ ut
fides ei sit. nõ audeo dic̾e ñ ẽẽ
peccatũ. tam̃ humana tẽptatio ẽ.
Si aut̃ nouit fecisse.si scit eũ
feci̾se uidit fecisse.⁊ cogit iura¬
re eũ. homicida ẽ. Ille enĩ se
suo ꝑuirio int̾imit.S iste ma¬
nũ int̾ficientis. et inp̾ssit: ⁊p̾ssit.

Expanded text:
rare falsum, an scit. Si enim nescit, et ideo dixit: « Jura mihi, ut fides ei sit, » non audeo dicere esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem novit eum fecisse, si scit eum fecisse, vidit fecisse, et cogit jurare, homicida est. Ille enim se suo perjurio interimit; sed iste manum interficientis
Abbreviated transcription (Latin):
tu inuenisti. imino ⁊ tu ꝑisti. qr¬
⁊ tu illuis morte satiare uoluis¬
c uidet dice peccare hoĩem
quo audiẽte uirat aliquid falsũ.
et scit eũ falsũ uirare ⁊ tacet.
Tũc aut̃ scit si ei rei de qua testis¬
rat testis fu̾it. aut uidens aut co¬
oculis suis conspexit. aut ille ip̃e
qui urauit illi indicauit. ita
enĩ potuit ẽẽ conscius:. s int̾
timorẽ huiꝰ peccati. ⁊timorẽ
ꝑditionis hoĩnũ ñ parua exc.¬
istit. plerũq cep̃tatio possumꝰ enĩ
paratũ ad ꝑuriũ ãmonendo. uł
ꝓhibendo.atã graui peccato re¬
uocare.s si ñ audierit. ⁊ corã
nob̃ de re quã nouimꝰ falsũ ui¬
etiã si inꝑiculũ mortis incurrat.
difficillima questio est. s quia
nõ hic exp̾ssit. cui ħ indicatũ ẽ
utrũ illi cui iurat᷑ an sae̾doti.
uel cuipiã qͥ ñ solũ eũ ꝑseqͥ nõ
pot̃. irrogando supplitiũ. s ⁊
dicet talib qͥ mag̃ possit ꝓdẽe

Expanded text:
d invenisti? Imo et tu peristi, qud invenisti? Imo et tu peristi, quia de illius morte satiare voluis uidetur dicere, peccare hominem, quo audiente iurat aliquis falsum, et scit eum falsum iurare et tacet. tunc autem scit, si ei rei de qua iuratur testis fuit aut uidit aut conoculis suis conspexit aut ipse qui iurat illi indicauit; ita enim potuit esse conscius. sed inter timorem huius peccati et timorem proditionis hominum non parua existit plerumque tentatio. possumus enim paratum ad periurium admonendo uel prohibendo a tam graui peccato reuocare; sed si non audierit et coram nobis de re quam nouimus falsum iuetiam in periculum mortis incurrat, difficillima quaestio est. sed quia non hic expressit cui hoc indicandum est, utrum illi cui iuratur an sacerdoti uel cuipiam qui non solum eum persequi non podicet talibus qui magis possunt prodesse
Abbreviated transcription (Latin):
iruuli qͥ sine rationabili¬
sensu ⁊ ęcate sunt. ñ cogant᷑ iu¬
rare.⁊ qͥ semel ꝑiuratus fu̾it. nec
testis sit. post ħ nec ad sacm̃tũ ac¬
cedat. nec insua cã uel alt̾ius iu¬
rator existat. Pueri ante .xiiii. an
i puella sita inpuerili ecate¬
indomo patͥs illo nesciente se u
patre. et uota monachi nesciẽ¬
te abbate.⁊ iuramͣta pueri ir¬
rita sunt.
Si quis ꝓuocau̾it te adiurationẽ
ut forte sic sibi estimet satis fieri
posse. si uirau̾is deipsa re quã pu¬
tat cõmisisse. ac fecisse te. quã for¬
sitan ñ fecisti. nec remaneat ĩ eo
suspitio si iurau̾is: tu nõ sic peceã
quomͦ ille qͥ te ꝓuocauit. Itẽ. Siqͥs¬
ab alio ꝓuocatus fu̾is. ab ipsius ma¬
lo exit qͥ uras. nõ a tuo. Itẽ. Ille
homo qui aliũ ꝓuocat ad iuratio¬
occisurus ẽ. ille aĩam. immo duas
aĩas. ⁊ eius quẽ uirare ꝓuocau̾it.
ẽẽ q̃ dic̃ ille. ⁊ iurare cõpellis. Ecce
iurat. ecce ꝑiurat. ecce ꝑit. quia¬

Expanded text:
rvuli, qui sine rationabili aetate sunt, non cogantur iurare. Et qui semel periuratus fuerit, nec testis sit post haec, nec ad sacramentum accedat, nec in sua causa vel alterius iurator existat. i puella sita in puerili in domo patris, illo nesciente se jupatre, et vota monachi, nesciente abbate, et juramenta pueri, irrita sunt.Si quis provocaverit te ad jurationem, ut forte sic sibi existimet satisfieri posse: si juraveris de ipsa re quam putat te commisisse ac fecisse, et forsitan non fecisti, ne remaneat in eo mala suspicio, si juraveris, tu non sic peccas quom provocatus fueris, ab ipsius malo erit quod juras, non a tuo. Item, ibidem. Ille homo qui alium occisurus est, ille animam, immo duas animas et eius quem iurare provocaverit esse quod dicit ille, et jurare compellis. Ecce jurat, perjurat, ecce perit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ exraĩo iuste ꝑturat. fallitur
sa sciens uirationẽ int̾ponit.
da aliũ.Scit falsũ ẽẽ. ⁊ dic̃ uerũ
et iurat tã quã uerũ sit. qͥ seit
falsũ eẽ. uidetis quã ista deces¬
tanda sit belua.⁊ de reb hu¬
manis ex t̾minanda. Quis enĩ
tur. hoĩnes. fac aliũ. putat
falsũ ẽẽ.⁊ iurat tãquã uerũ
sit. forte uerũ ẽ.u̾bi gr̃a. ut
intelligatis. Pluit in illo loco
pluisse.⁊ ad negotiũ illius cõ¬
pecit. ut dicat pluit. si putat
nõ pluisse. Dicit᷑ enĩ uere plu¬
it.uere ⁊ iurat. et tam̃ pluit
ibi sed ille nescit. et putat
admodũ u̾bũ ꝓcedat ex aĩa. reã
linguã non facit nisi rea mens.

Expanded text:
Non ex animo iste perjurat; fallitur,sa sciens jurationem interponit. Da alium qui scit falsum esse, et dicit verum esse; et jurat tanquam verum sit, quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua, et de rebus humanis exterminanda? Quis enim tur. Fac alium, putat falsum esse, et jurat tanquam verum sit, et forte verum est. Verbi grintelligatis: pluit in illo loco, pluisse, et ad negotium ipsius competit, ut dicat Pluit, sed putat non pluisse. Dicitur ei: Vere pluit? Vere, et jurat, et tamen pluit ibi, sed ille nescit, et putat admodum verbum procedat ex animo. Ream linguam non facit, nisi rea mens.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ fide c̃iugali et ꝓ castitate fortit̾
ducit. que soluta ẽ auiro. Item.
fieri pot̾. ut uir dimittat utxo
rẽ fornicatiõĩs c̾a. ꝗͣ dñs exceptã
ẽẽ uoluit. Iã uͦ si nec illi nub̃e
c̃ceditur: uiro uiuo a qͦ recessit.
nec huic aliã duc̾e uiua uxore
ꝗͣ dimisit. multo minꝰ fas ẽ illi

Expanded text:
fide conjugii, pro castitate fortiter duxerit quae soluta est a viro. Item: Fieri potest ut vir dimittat uxorem causa fornicationis quam Dominus exceptam esse voluit. Jam vero si nec illi nubere conceditur viro vivo a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fa
Abbreviated transcription (Latin):
nec ȩquali prudñtia st̃ om̃s
meliꝰ oꝑat᷑. ⁊ idõ dici pot̾ aliꝰ alio
doctior. ip̃a doctrina salutariˢ.
Aliꝰ aũ alio maiꝰ minꝰ ue baptiratꝰ
dici ñ pot̾. siue abĩferiore siue

Expanded text:
nec aequali prudentia sunt omnes melius operatur, et ideo dici potest alius alio doctior in ipsa doctrina salutari. Alius autem alio majus minusve baptizatus dici non potest, sive ab inferiore, sive
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ iniuratione tem̾ariũ cecidis¬
se.⁊ maluisse ñ fac̾e quę uirau̾at
quã uirationẽ suã fuso hõĩnis
sanguine impleret. It̃. Iurauit
iratus sanguinẽ humanũ fudit.
s eũ falsũ uirasse negare quis po¬
t̃it : de duob peccatis minimũ¬
elegit. s minus fuit illud in cõpa¬

Expanded text:
tionem temerariam cecidisse, et maluisse non facere quod juraverat, quam jurationem suam fuso hominis sanguine implere . Item, ibidem  quidem iratus sanguinem hominis fudit, sed eum falsum jurasse negare quis poterit? De duobus peccatis elegit minimum, sed minus fuit illud in compa
Abbreviated transcription (Latin):
de creco õiũ ep̃oꝵ attulit quia
sut̃ igne cõbusta. optamꝰ ut
ĩmemorata si nodo capitula
lit latina edita lingua. Seo uiꝰ
inarine iã dicto alexandro
i apłice sedis apocͥsiariis. ut .x.
capitula adunarent᷑ aliis atq
cõgrius locis ĩ sererent᷑. ⁊ ad for

Expanded text:
decreto omnium episcoporum attuli, quia sunt igne combusta, optamus, ut in memorata capitula liter Latina edita lingua; sed visuet maxime jam dicto Alexandro, et apostolicae sedis apocrisariis, ut decem capitula adunarentur, aliis atque congruis in locis insererentur, et ad for
Abbreviated transcription (Latin):
cõsubstantiabẽ deo patri dm̃ filiũ
acta ẽ tpribꝰ siluestri p̃p romani.
macharii ierosolimitant ep̃i alex¬
andri. alex andrini. De ac aut̃
sinodo leo pp̃ ĩ opła ad anatholiũ
constantino politanũ ep̃m sic ait.
Nulla sibi met demultiplicatio¬
ne cõgregationis sinodalia cõ¬
sior nurus sac̃dotũ. ł cõpara¬
re se audeat ł p̃ferre. cũ tanto
duunitꝰ pͥiulegio nicena sit
uidicia celebrarent᷑ oĩ penitus
auctoritate sit uaccuũ ꝗs ꝗd
ab illoꝵ fuerit constitutione di

Expanded text:
stantialem Deo Patri Dei Filium acta est temporibus Sylvestri papae Romani, Macharii Hierosolymitani episcopi, Alexandri Alexandrini. De hac autem synodo Leo papa in epistola ad Anatolium Constantinopolitanum episcopum sic ait: Nulla sibimet de multiplicatione congregationis sinodalia consior numerus sacerdotum vel comparare se audeat vel proferre; cum tanto divinitus privilegio Nicena sit iastica iudicia celebrentur, omni penitus auctoritate sit vacuum, quicquid ab illorum fuerit constitutione di
Abbreviated transcription (Latin):
ter usq ad unũ apicẽ inmutila¬
ta seruare. ⁊ pari honore ⁊ ue¬
neratione digna hab̾e.⁊ que
p̃dicauer̃ ⁊ statuer̃ om̃ibꝰ modiᷤᷤ
nauer̃ oie ⁊ corde cõddẽpnare

Expanded text:
 usque ad unum apicem immutilata servare, et pari honore et veneratione digna habere, et quae praedicaverunt et statuerunt omnibus modis naverunt, ore et corde
Abbreviated transcription (Latin):
lecti udicio cõsona fidei uirtu¬
te uictores uelut tropheũ totu
orbe sub actis ꝑfidis extuleriit.
eod̾ numero ĩ cõciliis habeatur
oraculũ. qd̾ historia pictauis
exemplum. Tephe¬

Expanded text:
lecti judicio, consona fidei virtute victores, velut tropaeum toto orbe subactis perfidis extulerunt: eodem numero in Conciliis habeamus oraculum, quo in historia pietatis exemplum.
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃ hȩc sentire aũ p̃dicare p̾sũse¬
ro. canonũ se uĩtati subiaceam.
lecto ⁊ ꝑlectã spõte scͥpsi. hac cõ¬
fessionẽ sue fidei de corꝑe ⁊ san¬
gume dñi nͥ iħu xͥ aberengerio
romare corã centũ xiii. ep̃is fac¬
tã misit. pp̃. Nicho laus ꝑurbes
erãt de adu̾so atq au̾so postea
gauderẽt dereu̾so atq c̃u̾so.¬

Expanded text:
 hoc sentire ac praedicare praesumpsero, canonum severitati subjaceam. Lecto et perlecto sponte subscripsi. Hanc confessionem suae fidei de corpore et sanguine Domini a Berengario Romae coram centum viginti episcopis factam, misit papa Nicoerant de averso atque perverso, postea gauderent de reverso atque co
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinã. aut tc̃ amare uinũ tuũ
qñ ñ corrigis eũ. ñ ẽ ista caritas. sed
langor ferueat caritas ad em̃dãdũ
ad corrigendũ. Si st̃ boni mores de¬
lectẽt̃. si st̃ mali em̃dentur. Aug̾¬

Expanded text:
ciplinam; aut tunc amare vicinum quando non corrigis eum: non est ista charitas, sed languor. Ferveat charitas ad emendandum, ad corrigendum; sed, si sunt boni mores, delectent; si sunt mali, emendentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ergo cłicorũ de qͥb consulti sumꝰ dc̃.¬
qr õs eoꝵ accusationes difficile ẽ
ad sedẽ apłicã deferri finitiua tã¬
tũ ȩp̃oꝵ iuditia huc deferant᷑. et
huiꝰ sc̃ȩ sedis auctoritate finian
nant᷑ aut ordinent᷑. antequã hic
eoꝵ iustȩ t̃minet᷑ negotia. qm̃
tͦpolitanos. ⁊ pͥmates eoꝵ uenti¬
lare accusationes ł cͥminatiões
ñ tam̃ liceat diffinire secus quã
pͥmates ⁊ uentilare ⁊ iuste fi¬

Expanded text:
ergo clericorum, de quibus consulti sumus, quia omnes eorum accusationes difficile est ad sedem apostolicam deferri, finitiva tantum episcoporum judicia huc deferantur, ut hujus sanctae auctoritate finiantnantur, aut ordinentur, antequam hic eorum juste terminentur negotia Quoniam, tropolitanos atque primates, eorum ventilare accusationes vel criminationes, non tamen licet diffinire secus quam primates ventilare, et juste fi
Abbreviated transcription (Latin):
Scorsũ enĩ panis. ⁊ seorsũ caliciᷤᷤ
cõm̃datio memorat᷑. Nã ĩ tinctũ
panẽ aliis ap̃m p̃buisse non
begunꝰ. excepto illo tm̃ discipło.
quẽ ĩtincta bucella magistri
ꝓditorẽ ostenderet. iĩ qđ sacra¬
trus ĩcalice cõpͥmat᷑. ⁊ aqua
misceat᷑. qr calix dñicus uixta

Expanded text:
nis, et seorsum calicis commendatio memoratur. Nam intinctum panem aliis Christum praebuisse non legimus, excepto illo tantum discipulo, quem intincta buccella magistri proditorem ostenderet, non quae sacratrus in calice comprimatur, et aqua misceatur, quia calix Dominicus, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
dissidii. aut cͥm̃ fornicatiõis ĩcur¬
rat. cuiꝰ uidelicet peccati malũ
ĩ eũ redundare constat. qͥ eam
c̃iunxit in uitã. qͥ pari tenore
deuiro ẽ sentiendum. noulła¬

Expanded text:
dissidii, aut crimen fornicationis incurrat. Cujus videlicet peccati malum in eum redundare constat, qui eam conjunxit invitam. Quod pari tenore de viro etiam est sentiendum
Abbreviated transcription (Latin):
e neptis tue c̃iugio quã te cui¬
dã militi daturũ necessitatis in¬
stantis articło sub fidei pollicita¬
tiõe firmasti. hoc eqͥtate dictãte
dec̾nimꝰ. ut si illa uirũ illũ oĩno uͥ
dr̃ rennuit. ⁊ ĩeadẽ uolũtatis auc¬

Expanded text:
e neptis tuae conjugio, quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatione confirmasti, hoc aequitate dictante decrevimus: Ut si illa virum illum omnino ut dicitur renuit, et in eadem voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
creatorẽ quidẽ offendimꝰ. sed
nos tãtũmͦ maculamꝰ. Cũ uͦ
noxria ꝓmissis implemus.
⁊ dĩ iussa suꝑbe c̾tẽpnimꝰ. et
ꝓximis impia crudelitate no¬
cemꝰ: ⁊ nos ipsos crudeliori mor¬
tis gladio trucidamꝰ. Illic enim
duplici culpar̾ telo ꝑimim᷑. hic
triplicit̾ iugulamꝰ C¬

Expanded text:
ndimus, sed nos tantummodo maculamus; cum vero noxia promissa complemus, et Dei jussa superbe contemnimus et proximis impia crudelitate nocemus, et nos ipsos crudeliori mortis gladio trucidamus: illic enim duplici culparum telo percutimur, hic tripliciter jugulam
Abbreviated transcription (Latin):
i aliqͥd forte incautiꝰ nos iu¬
rasse contig̾it. q obseruatũ pei¬
orem u̾gat in exritũ. allud con¬
silio salubriori mutandũ no¬
uimus. ac magis necessitate

Expanded text:
i aliquid forte nos incautius iurasse contigerit, quod observatum peiorem vergat in exitum, illud consilio salubriori mutandum noverimus, ac magis, instante
Abbreviated transcription (Latin):
uo mala licet oĩno sint cau¬
tissime p̃cauenda. tam̃ si ꝑi¬
culi necessitas ex his unũ tẽp
resoluere qͥ maiori nearu
noscit᷑ obligare. Qđ aut leuiꝰ
ex his: quidue sit gͣuiꝰ pure
rõis ac cumine inuestigemꝰ

Expanded text:
Duo mala licet omnino sint cautissime praecavenda, tamen si periculi necessitas ex his unum temperesolvere, quod minori nexu noscitur obligare. Quid autem levius ex his, quidve sit gravius purae rationis acumine i
Abbreviated transcription (Latin):
uet teutrũ eius fide utendũs
sit. qui ut eã seruat ꝑ demonia
iurau̾it. ubi te uolo pͥus consi¬
dare.utrũ si quispiã ꝑ deos falsoᷤᷤ
uirau̾it se fidẽ seruaturũ ⁊ eã
ñ seruau̾it. ñ tͥ uideat᷑ bis peccaᷤᷤ

Expanded text:
e, utrum eius fide utendum e, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ti redde tue: qñ ꝑ salutẽ tuã u¬
ras. ius filiis tuis redde. qñ ꝑfili¬
os tuos iuras. Quod aut̃ ius debe¬
mus saluti filiis nr̃is. deo nr̃o: nͥ
caritatis. u̾itatis.⁊ nõ falsitatis: ma¬
xime aut̃ cũ ꝑ dm̃ fit ipsa uera
ẽ iuratio. quia ⁊ cũ dic̃ quisq ꝑ
meã salutẽ. salutẽ suam deo
obligat. qñ dic̃ ꝑ filios meos ob¬
pignerat filios suos deo. ut ħ
ueniat in cap̃ eoꝵ qd̾ exit de
ore ipsius. si uerũ. uerũ. si fal¬
sum falsum. Cũ gͥ filios suos uł¬
cap̃ suũ ł salutẽ suã quisq iu¬
ratione nominans. quic qͥd nõat
obligat.quãto magis. quando u¬
iurat ꝑ uirus ẽ. uñ ħ dico ⁊ ĩ ħ¬
multi ⁊ in ħ fallunt᷑.⁊ putant
tat cui iuras. ñ enĩ qñ iuras tͥ iu¬
ras. aut lapidi iuras.s ꝓxrimo ui¬
ras. hõi iuras. ant̾ lapidẽ. s nũqͥd
ñ añ dm̃. Nõ te audit lapis loquẽ¬
tẽ. s punit deus te fallentẽ. Item
ream linguam ñ fac̃ nͥ rea mẽs.

Expanded text:
 reddere? Quoniam per salutem tuam juras, jus filiis tuis redde, quando per filios tuos juras. Quod autem jus debemus saluti, filiis nostris, Deo nostro, nisi charitatis, veritatis et non falsitatis. Maxime autem cum per Deum fit, ipsa est vera juratio. Quia et cum dicit quisque, Per meam salutem, salutem suam Deo obligat. Quando per filios suos, oppignorat filios suos Deo, ut hoc veniat in caput eorum quod exit de ore ipsius. Si verum est, verum; si falsum, falsum. Cum ergo per filios vel caput suum, vel salutem suam quisque jurationem nominans, quidquid nominat, obligat. Quanto magis quando jujuratmulti etiam in hoc falluntur, et putant tat cui juras. Non enim quando juras, tibi juras aut lapidi juras, sed proximo juras, homini juras ante lapidem. Sed nunquid non ante Deum? Non te audit lapis loquentem, sed punit Deus te fallentem. Item: Ream linguam non facit nisi rea mens.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ penale ꝑ iuriũ. Alia questio
ẽ. utrũ ñ peccet qui dõs falsos
possũt illa testimonia suffra¬
gari.quȩ cõmemorasti. de la¬
ban ⁊ abimelech. si tam̃ abi¬
melech ꝑ dõs suos iurauit. sic̃

Expanded text:
est poenale periurium. alia ergo quaestio est, utrum non peccet, qui per falsos deos possunt illa testimonia suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos iurauit sicut.
Abbreviated transcription (Latin):
aũ nemo rep̾hendet. quia fidẽ
seruauit. Nuc̃ uͦ qr ⁊ iurauit ꝑ
quos ñ debuit.⁊ ccͣ pollicitã fec̃
fidẽ qd nõ debuit.bis utiq pecca¬
uit. ac ꝑ ħ qui utit᷑ fide illiꝰ quẽ
constat uirasse ꝑ deos falsos. et
utit᷑ ñ admalũ s adlicitũ ⁊ bo
nũ. ñ peccato illiꝰ se sociat. quo
ꝑ demonia iurauit. s bono pac¬
to eius quo fidẽ seruauit. nec hͥ
eam fidẽ dico seruari. qua fide¬
les uocant᷑ qui baptizant᷑ ĩ xpõ.
Ille enĩ longe ẽ alia. longeq dis¬
creta a fide humanoꝵ placitoꝵ
atq pactoꝵ. Uerũtam̃ sine ulla
dubitatiõẽ minꝰ malũ ẽ ꝑ deos
falsos iurare u̾acit̃. quã ꝑ deũ¬

Expanded text:
et, quia fidem seruauit. nunc uero, quia et iurauit, per quos non debuit, et contra pollicitam fidem fecit, quod non debuit, bis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurasse per deos falsos, et utitur non ad malam sed ad licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, quo per daemonia iurauit, sed bono pacto eius, quo fidem seruauit. neque hic eam fidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueracit
Abbreviated transcription (Latin):
Lcõ secrata : aliud altare erigat.
cõsecratũ ẽ. ut sit discretio ĩ ter
sacrũ ⁊ ñ sacrũ nec dedicatione
fingat nisi sit qd̾ si fecerit: si cle¬
ricꝰ ẽ degradet᷑: si laicꝰ: anathema¬
tiretur.
t ȩccłe ł altaria q̃ ãbigua sut̃
de cõsecratione: cõsrerentur.
suꝑ flua altaria destruant᷑. Exdec
eccła: si parietes iutant᷑. ⁊ ñ alta¬
re. salibꝰ tantũ exorciretur. Ex dec̾¬

Expanded text:
at, sanctificatum est, ut sit discretio inter sacrum et non sacrum. Nec dedicationem fingat nisi sit. Quod si fecerit, si clericus est, degradetur: si laicus anathematizetur. e vel altaria quae ambigua sunt de consecratione, consecrentur, et ut superflua altaria destruantur. CAP. Ecclesia; si parietes mutantur, et non altare, salibus tantum exorcizetur. C
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ. sepelumt᷑ scĩficare alta¬
re ñ liceat. Si aut̃ cõsecͣtũ pͥus
fuerit: missas licet ĩ ea celebrare.

Expanded text:
um sepeliuntur, sanctificare altare non liceat. Si autem consecratum prius fuit missas licet celebrari
Abbreviated transcription (Latin):
dauera sepeliunt᷑. scĩficare ñlieet:
iñ euulsiꝰ corporibꝰ: ⁊ rasis parie¬
tibꝰ: ł ligniᷤ eiꝰ loci. rehedificet᷑.
sas ĩea celebrare licet si tam̃ fide¬
les fiunt ꝗ ĩca pͥus sepulta sũt.

Expanded text:
um sepeliuntur, sanctificare non licet; inde evulsis corporibus, et rasis parietibus vel tignis ejus loci, reaedificetur. sas in ea celebrare licet; si tamen fideles fuerint qui in ea sepulti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
missarũ. ⁊ iõ si qua sc̃oꝵ bafilica
sine altaris motione: sinre aliqua
dubitatione. cũ ĩea missaꝵ solẽp¬
rursus eoꝵ dispositione: ⁊ missaꝵ
solẽpnitate: reuerentiã scificatio¬
nis accipiet.

Expanded text:
missarum. Et ideo, si qua sanctorum basilica sine altaris motione, sine aliqua dubitatione, cum in ea missarursus eorum repositione, et missarum solemnitate reverentiam sanctificationis accipiet.
Abbreviated transcription (Latin):
defabrica cuiꝰ libet eccłe sidi¬
rupta fuerit instauranda: ⁊ si
in eo loco cõsecrationis sollẽpni¬
tas debeat iterari. ĩ quo scũaria
ñ fuerit̃ diruta: nichil iudicamꝰ
officẽ: si ꝑ eã mininre aqua exor¬
cirata iactet᷑. ꝗa cõsecrationem

Expanded text:
De fabrica cujuslibet ecclesiae, si dirupta fuerit, instauranda, et si in eo loco consecrationis solemnitas debeat iterari, in qua sanctuaria non fuerint diruta, nihil judicamus officere, si per eam minime aqua exorcizata jactetur, quia consecratione