comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ incorrupuł iliter genuit
a it necorrũ petur ominino non
tenuit Sed ego hunc integre fidei
patrẽ eligo quẽ religiosius centes¬
tanti desȩdõ suadet famulandũ
nec ulla hunar ecassionis obsta¬
ula e infidelitatis sacrilegio
scendentia nullatenus pote¬
sunt reuacare ut neritonon
orreouane cusuetudinis more
uorriprtiaue uoterit subͥ iacere¬
hoo mihisatis et̃ tum dubitẽ
ꝓfitendũ decũ substantia natũ
eẽ quẽ constat depairis utero
Pcesfisse ARRIUS DIXIT
quantũ tuae. ꝓsecutionis inten¬
tio mons trat cenpositũ no¬
bis & corruptianis obroxium
uis intro duceredm̃ qui &iam
in eo corporali uteri appellatio¬
nẽ accipere non metius. necesseer¬
go erit ut aut membris compositus
sit Si utrũ habet aut corruptioni
ut dixi obnoxiũ si desua substantia
generauit. ATHA NASIUS DIXIT
Recteidẽ mesensisse argũ ereris
Siego dm̃ abere uterũ ꝓpriaetime¬
ritatis presuptione sineullo diume
legis iestimonio adfirmasse : Aut

Expanded text:
ilium incorruptibiliter genuit; aut ne corrumperetur, omnino non genuit. Sed ego hanc integrae fidei partem eligo, quae religiosius contestanti de se Deo suadet famulandum: nec me ulla humanae passionis obstacula ex infidelitatis sacrilegio descendentia ullatenus poterunt rehumanae consuetudinis more orruptioni potuerit subjacerehoc mihi satis esse non dubitem profitendum, de Dei substantia natum se, quem constat de Patris utero processisse. VII. Arius dixit: Quantum tuae prosecutionis intentio monstrat, compositum nobis et corruptioni obnoxium vis introducere Deum; qui etiam in eo corporalem uteri appellationem accipere non metuis. Necesse ergo erit ut aut membris compositus sit, si uterum habet; aut corruptioni, ut dixi, obnoxius, si de sua substantia generavit. Athanas us dixit: Recte id me sensisse argueres, si ego Deum habere uterum, propriae temeritatis praesumptione, sine ullo legis divinae testimonio affirmassem. At
Abbreviated transcription (Latin):
pi .. legata magis offerenda
esse quamexi gend& Commen¬
dataq: uero ipse non suscipiebat
herensrebus cliquando seipsũ
adilla tẽporalia cobaet̃ norum
cogitatione relaxabat et depo¬
nebat: Quib q ille dispositis &
ordinatis tã quã ccreb: morda¬
cib ac molestis animi recursũ.
adinterioram̃tis et superiora
faciebat qͣi u ł de inuenien is.

Expanded text:
ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigenda. Commendata vero quaeque ipse non suscipiebat,haerens rebus, vix aliquando se ipsum ad illa temporalia ab aeternorum cogitatione relaxabat et deponebat. Quibus ille dispositis et ordinatis, tanquam a rebus mordacibus ac molestis, animi recursum ad interiora mentis et superiora faciebat; quo vel de inveniendis
Abbreviated transcription (Latin):
tenacissimouinculo conligass&
xpm̃ autem fuis secid firmant quẽ
dicitnsã scriptura serpentem aquo
in luminatus asserunt ut cognitio¬
nis oculos aperirent & bonũ malũq
dinoscerent eumq xpm̃ nouissimis
temporib uenisse ad animas. Non
ad corpora liberanda. Nec fuissa
in carneuera. sed simulatam spaẽ
carnis ludificandis humanis sensi
pbuisse ub i non solum mostem
uerum &iam resurrectonem
mossendedit & in hebrespph&is
locutus ẽ noncẽ uerum dm̃ sedunũ
exprincipib tenebrarum ipsus¬
quoq tes ttimenti noui scripturas
tamquam in falsatas italeguntꝰ
ut quoduolunt inde accipiant &
quod nolunt reiciant eisqtãquã
totum uerum habentes non nilus
a pogrifas anteponant promis¬

Expanded text:
tenacissimo vinculo colligasset. tenacissimo vinculo colligasset. Christum autem fuisse affirmant, quem dicit nostra Scriptura serpentem, a quo illuminatos asserunt, ut cognitionis oculos aperirent, et bonum malumque dignoscerent: eumque Christum novissimis temporibus venisse ad animas, non ad corpora liberanda. Nec fuisse in carne vera, sed simulatam speciem carnis ludificandis humanis sensibus praebuisse, ubi non solum mortem, verum etiam resurrectionem Moysen dedit, et in Hebraeis Prophetis locutus est, non esse verum Deum, sed unum ex principibus tenebrarum. Ipsiusque Testamenti Novi scripturas tanquam infalsatas ita legunt, ut quod volunt inde accipiant, quod nolunt rejiciant, eisque tanquam totum verum habentes nonnullas apocryphas anteponant. Promis
Abbreviated transcription (Latin):
ne purganda itaq: ipsielectinihilin
agrisoperantes nec pom̃a carpentes
nec saltim folia ulla uellentes expectant
tactantis secundum suam uanitatem
homicidiis alienis. Monent&iam
eos deautores suos ut siuescuntur carni¬
bus animalia non occidant neoffen¬
dant principes tenebrarum incaeles¬
tibus conligatos abiuib: omnem
carnem dicuntoriginem ducere
& sic utant coniugib: ut conceptũ
tamende generationem quaed euitent
Nediuina substantia quae in eos ꝑalim̃¬
ta ingredit᷑ uincuł carneis ligentꝰ
inprole. sic quippei nomnem carnẽ.
iđ ꝑ aescas & potus uenire ariimas cre¬
dunt unde nubcias sinedubitatione
condempnant & quantũ inipsis ẽ ꝓ
hib& quando genertire prohibent
propt̃ qđ coniugia copulanda sunt
Adam &aeua exparentib principi¬
bus fumi adserunt natos quampa¬
tereorum nomines alas sociorum
suorum fo&os omniũ deuorcisse
comistum coeperat cum uxore con¬
cumbens in carne proł tamquam

Expanded text:
ne purganda. Itaque ipsi Electi, nihil in ne purganda. Itaque ipsi Electi, nihil in agris operantes, nec poma carpentes, nec saltem folia ulla vellentes, exspectant t ac tantis secundum suam vanitatem homicidiis alienis. Monent etiam eosdem Auditores suos, ut si vescuntur carnibus, animalia non occidant, ne offendant principes tenebrarum in coelestibus colligatos, a quibus omnem carnem dicunt originem ducere: et si utuntur conjugibus, conceptum tamen generationemque devitent, ne divina substantia quae in eos per alimenta ingreditur, vinculis carneis ligetur in prole. Sic quippe in omnem carnem, id est, per escas et potus venire animas credunt. Unde nuptias sine dubitatione condemnant, et quantum in ipsis est, prohibent; quando generare prohibent, propter quod conjugia copulanda sunt, Adam et Evam ex parentibus principibus fumi asserunt natos: cum pater eorum nomine Saclas sociorum suorum fetus omnium devorasset,bstantiae ceperat, cum uxore concumbens in carne prolis tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
non constat. nam & uinum non bi¬
bunt dicentes felleesse principiũ
tenebrarum. Cumuescantur hu¬
ius nec musto aliquid quã lib& re¬
centissime sorbeant animas audi¬
torum suorum inelecto sreuolui
arbitrantur. Aut feliciores con¬
pendio inescas electorũ suorũ utiã
indepurgatas nulla corpora resol¬
uantur. C&eras autemanimas
& inomniaq radicibus fixa sunt
atq̃ aluncur interra Horba senĩ¬
atq arbores sic putant uiuere ut iu¬
tam quae illis in est & sentirecredant¬
& dolerecum leditur NEt
inde aliquid nisicũ cruciatueorum
quem quã posse euellere aut carpere
propterquoda grum &iamspinis
purgarerefas habent. Vnde agri¬
cultureque momnium arcium est
in nocentissima tãquã plurium ho¬
micidiorum ream dementes accusant
suisq auditoribus. Ideo haec arbi tran¬
tur ignosciquia prebent inde alimenta
electissuis ut diuinam illã substantiã
in eorum uentre pur gatam in petrent
eis ueniam quorum traditur oblatio¬

Expanded text:
non constat. Nam et vinum non binon constat. Nam et vinum non bibunt, dicentes fel esse principum tenebrarum; cum vescantur uvis: nec musti aliquid, vel recentissimi, sorbent. Animas Auditorum suorum in Electos revolvi arbitrantur, aut feliciore compendio in escas Electorum suorum, ut jam inde purgatae in nulla corpora revertantur. Caeteras autem animas et in omnia quae radicibus fixa sunt atque aluntur in terra. Herbas eniatque arbores sic putant vivere, ut vitam quae illis inest, et sentire credant, et dolere, cum laeduntur: nec aliquid inde sine cruciatu eorum quemquam posse vellere aut carpere. Propter quod, agrum etiam spinis purgare, nefas habent. Unde agriculturam, quae omnium artium est innocentissima, tanquam plurium homicidiorum ream dementer accusant: suisque Auditoribus ideo haec arbitrantur ignosci, quia praebent inde alimenta Electis suis; ut divina illa substantia in eorum ventre purgata, impetret eis veniam, quorum traditur oblatio
Abbreviated transcription (Latin):
Diuinas enim uirtutes quantum
possunt imitari seputant ut pus¬
gent dĩ sui partem quam profec¬
to sicut in omnibus corporib
caelestib & terres trib: atq inom¬
niumrerũ seminib: ita & in homi¬
nis semine tenere exis timatur
inquinatum ac perhoc sequitur
eo sut siceam de semine humano quẽ¬
ad modum de aliis seminib. quem
alimentis sumunt debeant mandu¬
cando purgare. Vnde &iamha¬
riste appellantur quasi purgato¬
res tantum purgantes diligontiam
ut senec ab hactam orrenda cibitur¬
ac tale in deremanserit quodiam no¬
dignum sit inelectorum uentres pur¬
gari. Necoua saltim sumunt quasi
& ipsa dum franguntur expi¬
rent necoporteat illis mortuis cor¬
poribus uesci & hocsolum uiuat
ex carne quod farina nemoriatur
excipitur sed nealimonia lactisu¬
tuntur quamuis decorpore ani¬
mantis uiuente mul geatur siue
sugatur non quia putent diuine
subs tanciae nihilibi es se ꝑ mix¬
tum: Sed quia sibi errorum ipse

Expanded text:
Divinas enim virtutes, quantum Divinas enim virtutes, quantum possunt, imitari se putant, ut purgent Dei sui partem: quam profecto, sicut in omnibus corporibus coelestibus et terrestribus, atque in omnium rerum seminibus, ita et in hominis semine teneri existimant inquinatam. Ac per hoc sequitur eos, ut sic eam etiam de semine humano, quemadmodum de aliis seminibus quae in alimentis sumunt, debeant manducando purgare. Unde etiam Catharistae appellantur, quasi purgatores, tanta eam purgantes diligentia, ut se nec ab hac tam horrenda cibi turac tale inde remanserit, quod jam non sit in Electorum ventre purgari. Nec ova saltem sumunt, quasi et ipsa cum franguntur exspirent, nec oporteat ullis mortuis corporibus vesci, et hoc solum vivat ex carne, quod farina, ne moriatur, excipitur. Sed nec alimonia lactis utuntur, quamvis de corpore animantis vivente mulgeatur sive sugatur: non quia putant divinae substantiae nihil ibi esse permixtum, sed quia sibi error ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Quomar garita indicante adsensnon
audierat similiter indegauit & re¬
centitempore non nulieorum reꝑti
& ad ecłam ductisicut gesta episcopa¬
lia qua nobis misistis ostendunt hoc
non sacramentum sed ex ecramen¬
tum subdiligenti interro gatione
confessisunt. Quorum unus no¬
mineuiator eos qui is ta faciunt pro¬
priaecatharis tas uocaridicent Cũ
alias eiusdemmanicheae sectepar¬
tesinmatharios &specialiter mani¬
cheos : Dis tribui perhiber& bm̃s
tamenastres formas abuno auotore
propagatas & omnes genera liter
manicheos essenegare non potuit
& certe illilibri manicheis omnibus
si ne dubitatione cõmunis in quibus
libris illa portenta adinliciendos &
percupiscentiam dissoluendos utrisq
sexus principes tenebrarum ut libe¬
rata fugiat ab eisquaecaptiua tenebat
in eis diuina substantia demasculorĩ
infeminas & feminarum in mascu¬
los trans figurationem scripae sunt
Vndeista quã lib& eorum negent
a sepertinere turpitudo de fluxit.

Expanded text:
quod Margarita indicante absens non audierat, similiter indicavit. Et recenti tempore nonnulli eorum reperti, et ad ecclesiam ducti, sicut Gesta episcopalia quae nobis misistis ostendunt, hoc non sacramentum, sed exsecramentum, sub diligenti interrogatione confessi sunt: quorum unus nomine Viator, eos qui ista faciunt proprie Catharistas vocari dicens, cum alias ejusdem manichaeae sectae partes in Mattarios, et specialiter Manichaeos, distribui perhiberet, omnes tamen has tres formas ab uno auctore propagatas, et omnes generaliter manichaeos esse, negare non potuit. Et certe illi libri manichaei sunt omnibus sine dubitatione communes, in quibus libris illa portenta ad illiciendos et per concupiscentiam dissolvendos utriusque sexus principes tenebrarum, ut liberata fugiat ab eis, quae captivata tenebatur in eis divina substantia, de masculorum in feminas et feminarum in masculos transfiguratione conscripta sunt, unde ista, quam quilibet eorum negant ad se pertinere, turpitudo defluxit.
Abbreviated transcription (Latin):
decim discipulos habuit ad instas
apostolicinumeri. Quemnar
manichei hodieq custodiuns
ex electis suis habent duodecim quos
appellant magistros. & tercium de¬
cimum principem ipsorum. Eposaũ
septua ginta duo quiordinant᷑ ama¬
gistris & prbos quior dinantur ab ep̃is
tantũ modo electiuo cantur. sed mit¬
tuntur &icm ipsi qui uidentur idonei
adhucerrorem uł ubiẽ sustentatum
&augendum uelubinon est &im se¬
minandum baptis inum: inquanihil
cuiquam perhibent salutis ad ferre
nec quequã eorũ quos decipiunt bapti¬
tandum putant orationes faciuntad
solem ꝑdiem quauersus circuit ad lunã
pnoctem siappar& Siautem nonap¬
par& ad a quiloniam partem quasolcũ
occiderit ad orientem reuertitur
dtantorantes peccatorum origines

Expanded text:
odecim discipulos habuit, ad instar apostolici numeri, quem numerum Manichaei hodieque custodiunt. Nam ex Electis suis habent duodecim, quos appellant magistros, et tertium decimum principem ipsorum: episcopos autem septuaginta duos, qui ordinantur a magistris; et presbyteros, qui ordinantur ab episcotantummodo Electi vocantur: sed mittuntur etiam ipsi qui videntur idonei, ad hunc errorem, vel ubi est, sustentandum et augendum; vel, ubi non est, etiam seminandum. Baptismum in aqua nihil cuiquam perhibent salutis afferre: nec quemquam eorum quos decipiunt, baptizandum putant. Orationes faciunt ad solem per diem, quaqua versum circuit: ad lunam per noctem, si apparet; si autem non apparet, ad aquiloniam partem, qua sol cum occiderit, ad orientem revertitur, stant orantes. Peccatorum origine
Abbreviated transcription (Latin):
ulent siuedeuent. Sed quiatam
multas̃ ut quam libet breuiter dicen¬
de multes littercis flagitent. tucũ
ut uelut quodã in quis ex hominib
corcepto commonitorio siquis cliquẽ
ob iectionẽ aut conuentionẽ uberi¬
us plenius hacplanius nos se uolue¬
rit aid opulente & magnificciuolu¬
mine transmittat᷑ quib: adiuer¬
sis ap̃cipue inquis aiuenationetu
i hocipsũ constat et̃ el eboratũ
oc cũdicis unũ qua si communi¬
sosũ debis omnib tolete desidera¬

Expanded text:
valent, sive non debent; sed quia tam valent, sive non debent; sed quia tam multa sunt, ut quamlibet breviter dicenda multas litteras flagitent: tu autem ut velut quodam, inquis, ex omnibus concepto commonitorio, si quis aliquam objectionem aut convictionem uberius, plenius, ac planius nosse voluerit, ad opulenta et magnifica volumina transmittatur, quibus a diversis, et praecipue, inquis, a Veneratione tua in hoc ipsum constat esse elaboratum. Quae cum dicis, unum quasi commonitorium de his omnib
Abbreviated transcription (Latin):
rebabtizet ecdesiae quaduo suso¬
picit uenientes & quidsingulis le
cuctoritate atq rationeres ponde¬
at haecom̃a cũ queris utex pennt᷑
a meminor luculentiũ in genũtũ
tottanti rũ quererũ &sitire uero¬
tem & fastidiũ iãtimendo poscet
breuitatem. Sed uidistietiam ol
hoclo copossemtuae huius epsor
cogitare & quas. uigilante occo¬
risti cogitationime dicens. Nam
tante becctitudo tua credat iꝙ
tiae. ut nor inspitium q uansa
quam ingentib uolurunib a
sit ut pos sint istadissolui: Verũ ha
ego fierinon expecto idenĩ mulapi¬
citer stactũ eẽ non dubito & tamqui
consilium sobiciens quomodopses
adiungit ea uerba quepa ulo ante
iam posui etdicis. sed breuiter per¬
stricte atq: summatim & opiniones
rogo cuius libet heresis poni etquid
contratenecit aecclesia catholica.
quantum instructione satis est sub¬
di Ecceiterũ rẽ remittit in longum.
Nonquia diciista breuiter. siue non

Expanded text:
rebaptizet Ecclesia: qualiter susrebaptizet Ecclesia: qualiter suscipiat venientes; et quid singulis lege, auctoritate, atque ratione respondeat. Haec omnia cum quaeris ut exponantur a me, miror luculentum ingenium tuum, tot tantarumque rerum et sitire veritatem, et fastidium jam timendo poscere brevitatem. Sed vidisti etiam ipse quid hoc loco possem tuae hujus epistolae cogitare; et quasi vigilanter occurristi cogitationi meae, dicens: Nec me tantae Beatitudo tutiae, ut non inspiciam quantis et quam ingentibus voluminibus opus sit, ut possint ista dissolvi. Verum hoc ego fieri non exspecto: id enim multipliciter factum esse non dubito. Et tanquam consilium subjiciens, quomodo possit adjungis ea verba quae paulo ante jam posui, et dicis: Sed breviter, perstricte atque summatim opiniones rogo cujuslibet haeresis poni, et quid contra teneat Ecclesia catholica, quantum instructioni satis est, subdi. Ecce iterum mittis in longum: non quia dici ista breviter sive non
Abbreviated transcription (Latin):
quampus addm̃ non solumtuis
uerũ & cilioꝵ fratrũ quostibun
hancrem fideles sotios potueris in¬
uerure orationib adiuuandũ.
qđ ut fiat hacs ipsas hus laboris mei
partes ubiest istap̃locutiocura
uitec ritati in auxilio dñi edcele¬
raremittendas ut pp̃t illequeres¬
tant noueritis quantũ ꝓme ora¬
redebecctis. Quicũq nosse potue¬
ritis ameiam fuisse susceptum hoc
tam grande negotium quod ame
desideratis impleri. petis ergo qđ tu¬
e indicant litterȩ quas a mededist
cũ primũ amepetere ista coepisti: ut
exponam breuiter perstrictae atq
summatĩ ex quoxp̃iana religioquȩ
tholicã ecclesiam senserint senti¬
ant defide. de trinatre. debab¬
deresurrectione. denouo & uetere
testamento. istas aut̃ in quisitiones
tucs in immensũ ꝓcedere cũ uideres
putusti cuiusdam generelitatis ad¬
bendũ ec̃ compendium ato.dixisti &
om̃a omnino quib: caduentatemdi¬
senrtiunt. Deinde aad dicist quero

Expanded text:
quam piis ad Deum non solum tuis, quam piis ad Deum non solum tuis, verum et aliorum fratrum, quos tibi in hanc rem fideles socios potueris invenire, orationibus adjuvandum. Quod ut fiat, has ipsas primas hujus laboris mei partes, ubi est ista praelocutio, curavi tuae Charitati in auxilio Domini accelerare mittendas: ut propter illa quae restant, noveritis quantum pro me orare debeatis, quicumque nosse potueritis, a me jam fuisse susceptum hoc tam grande negotium, quod a me desideratis impleri. Petis ergo quod tuae indicant litterae, quas ad me dedisti, cum primum a me petere ista coepisti ut exponam breviter, perstricte atque summatim, ex quo christiana religio tholicam Ecclesiam senserint, sentiant, de fide, de Trinitate, de Bapde resurrectione, de Novo et Vetere Testamento. Istas autem inquisitiones tuas in immensum procedere cum videres, putasti cujusdam generalitatis adhibendum esse compendium, atque dixisti: Et omnia omnino, quibus a veritate dissentiunt. Deinde addidisti: Quae e
Abbreviated transcription (Latin):
a ures metis ẽe senitite sed qm̃ fa¬
teor nullũ mihi ut te institisse poscen¬
do in ipsa tammolestam insttntia
tua etiam tuũ nom̃ adtendi& dixi.
aggrediar & fticiam quod uulteds̃
Hoc enĩ dm̃ uelle confido simeadhuius
operis terminũ miseri cordifetuere
perduxerit ut perminis teriũ linguae
mex tanta huius rei difficultas aut
ostendatur tantumodo cuitipsoeti¬
am plenius adiuuante tollat᷑: quoꝵ.
duoꝵ quod priore locoposui. iã diuẽ
qđ cnimo uoluo acreuoluo. & qua¬
dam meditatione contueor. Quod
aut̃ postea dixi non meaccepisse con¬
fiteor ut utrũ dũ hocego utefficiã
dum peto dumquero dumpulso.
simfortas se accepturus ignoro. Scio
metam̃ nec petiturũ. nec quesiturã
hac pul saturum quantum sectis est
nisi & hunc affectũ munere diuine
inspircitionis accipero in hocigitur
opere quod te uehemente ur guen¬
te indĩ uoluntatem sus cepi. cernis
me ut idperagam nontã crebescen¬
tib admetuis peticionib ẽẽ cogendũ

Expanded text:
a vires meas esse sentirem. Sed quoniam fateor nullum mihi, ut te, institisse poscendo; in ipsa tam molesta instantia tua etiam tuum nomen attendi, et dixi: Aggrediar, et faciam quod vult Deus. Hoc enim Deum velle confido, si me ad hujus operis terminum misericordi favore perduxerit, ut per ministerium linguae meae tanta hujus rei difficultas aut ostendatur tantummodo, aut ipso etiam plenius adjuvante tollatur. Quorum duorum, quod priore loco posui, jam diu est ut animo volvo ac revolvo, et quadam meditatione contueor: quod autem postea dixi, non me accepisse confiteor; et utrum dum hoc ago, ut efficiam, dum peto, dum quaero, dum pulso, sim fortasse accepturus ignoro: scio me tamen nec petiturum, nec quaesiturum ac pulsaturum quantum sat est, nisi et hunc affectum munere divinae inspirationis accepero. In hoc igitur opere, quod te vehementer urgente in Dei voluntate suscepi, cernis me ut id peragam non tam crebrescentibus ad me tuis petitionibus esse cogendum,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam hominem ecclesiȩ nea tuã
sc̃ĩtatem dificilis eieẽt accessus
non enimparũ deillo sollacitus sũ
a quame sollicitudine dñs ut spero
perpetuae cariatis in stantiam li¬
bertbit. Peto etiam mihirescri¬
bere non nega ueris quemadmo¬
dũsit infidecato licum ille theodo¬
sius perquem manichei non nulli
s̃ ꝓditi. & ipsi quos abeo proditosp¬

Expanded text:
etiam hominem Ecclesiae, ne ad tuam etiam hominem Ecclesiae, ne ad tuam Sanctitatem difficilis ei esset accessus: non enim parum de illo sollicitus sum, a qua me sollicitudine Dominus, ut spero, per tuae charitatis instantiam liberabit. Peto etiam mihi rescribere non graueris. quem ad modum sit in fide catholica ille Theodosius. per quem Manichaei nonnulli sunt proditi, et ipsi, quos ab eo proditos p
Abbreviated transcription (Latin):
triũ dicere deberemus latuis seplu¬
rimas sedtĩ plures eẽt ille cõple¬
xus & istepatuciores. sed ꝓcul dubio
in ea questione ubi discepturusquid
sit heresis non idem uid ebat᷑ ambo¬
b & reuera haec om̃a definire
difficileẽ. ideo cauendũ cũ om̃s
innumero redigere conamur
nep̃t̃matamus aliquas quãt uis
hereses sint. aut annumeremꝰ
aliquas cũ heres es sint. Vide
ergo neforte librũ scĩ ephiphanii
tibi mittere debeam ipsũ enĩ arbi¬
tror philastriodoctius hinc locutũ
quipossit apud cartaginem lati¬
nã linguam uerti facilius atq cõ¬
modius ut tu potius prestes nobis
quod queris a nobis perlatorem mul¬
tum commendo. Subdic conus ẽ¬
spectabilis. nobisq carissimi hono¬
rati. Pro illo ciĩt & proeius patre
a quo adoptactus est etia madipsũ
scripsi quas litteras cũ legerit xp̃i¬
a nabenignitas tua. petout esciput
memoraitũ uirũ tua inter cessione
aidiuuacredigneris. Misi cũt cũ illo

Expanded text:
potius dicere deberemus latuisse plupotius dicere deberemus latuisse plurimas, si tam plures esset ille complexus, et iste pauciores. Sed procul dubio in ea quaestione ubi disceptatur quid sit haeresis, non idem videbatur ambobus; et revera hoc omnino definire difficile est: et ideo cavendum, cum omnes in numerum redigere conamur, ne praetermittamus aliquas, quamvis haereses sint; aut annumeremus aliquas, cum haereses non sint. Vide ergo ne forte librum sancti Epiphanii tibi mittere debeam: ipsum enim arbitror Philastrio doctius hinc locutum; qui possit apud Carthaginem in latinam linguam verti facilius atque commodius, ut tu potius praestes nobis, quod quaeris a nobis. 3. Perlatorem multum commendo. Subdiaconus esspectabilis, nobisque charissimi Orontii. Pro illo autem, et pro ejus patre, a quo adoptatus est, etiam ad ipsum scripsi; quas litteras cum legerit christiana Benignitas tua, peto ut eas apud memoratum virum tua intercessione adjuvare digneris. Misi autem cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
ilectisimofilio et condiaacono quod
mostudio postulanti ut deomnib he¬
resib: quaepostdñi saluatoris aduen¬
tũ aduersus eius doceri nampululla¬
uerunt aliquod breuiter scriberem.
u nsithoc dificile continuore perta
occasione rescripsi perfiliũ meũ hyp¬
ponientiũ primariũ philocalũ Mox
eũ etiam istaoblata est quam nunc
rescribo & breuiter difficultatem ope¬
ris cius ostendo. filcistrius quidam
uol anietiam ipse uidi scripsithinc
abrã Nec illeis hereses p̃ter mattens
qs inpopulo iudeorũ fuerunt cn
conimduentũ easq uigintiocto¬
ep̃s eyprus epyphanius in doctrine
catholice fidei laudabiliter diffa¬
mactus. sed ipse utriusq temporis
hereses colligens. Lxxx. cõplexus est
cũ ergo ambo iduellent facere
qđ a mepetis. Quantũ tam̃ inter
se differtant denumero interim
sectarũ uides qđ utiq non euenis &
nisi aliut unieoꝵ uider&ur eẽ he¬
resis & aliut alteri. neq enĩputtn¬
rem inueniremus. itacut philcis

Expanded text:
ilectissimo filio et condiacono QUODVUmo studio postulasti, ut de omnibus haeresibus, quae post domini saluatoris aduentum aduersus eius doctrinam pullulauerunt, aliquid breuiter scriberem, quam sit hoc difficile, continuo reperta occasione rescripsi per filium meum Hipponiensium primarium Philocalum. mox autem etiam ista oblata est, qua nunc rescribo et breuiter difficultatem operis eius ostendo. Philastrius quidam, Ambrosio Mediolani etiam ipse uidi, scripsit hinc librum nec illas haereses praetermittens, quae in populo Iudaeo fuerunt ante domini aduentum, easqupus Cyprius Epiphanius in doctrina catholicae fidei laudabiliter diffamatus. sed et ipse utriusque temporis haereses colligens LXXX complexus est. cum ergo ambo id uellent facere, quod a me petis, quantum tamen inter se differant, de numero interim sectarum uides. quod utique non euenisset, nisi aliud uni eorum uideretur esse haeresis et aliud alteri. neque enim putrem invenerimus; ita ut Philastrium
Abbreviated transcription (Latin):
fieri non tam̃ scm̃ si in temperctis
& cisperis morib agat. Tempera¬
tis cuĩt & placitis morib etiã absq
signoꝵ efficientiam & sc̃m & per¬
fectũ &dĩ hominem fieri rec te credi¬
m̃ Nullus iustus & sc̃s car& pecca¬
ñ naturȩ uirib sed ꝓpositi adiuua

Expanded text:
 non tamen sanctum, si intemperatis et asperis moribus agat: temperatis autem et placidis moribus, etiam absque signorum efficacia et sanctum et perfectum Dei hominem fieri, recte credimus. Nullus sanctus et justus caret peccaenim naturae viribus, sed propositi adjuva
Abbreviated transcription (Latin):
locadiuina cultui mancipatu affec
cpussimo & d euõtiene fidelissima
ladeundaes Si quis contrahancsen¬
lantianus credat᷑.¬
.XLI.
pute abono & solodõ condita & ñ
itflorinus. nec exbono & malo
conpacta. ut manich eus blasphe¬
mat. Sed cum sit racionebona ar¬
bitrio anime efficit᷑ nobis uel bona
uel mala. non in mutationes ubs¬
cantie : sed ex secutionis mercedem.
Ipse enĩ est quaestat ante tribunal
poris pro ut gessit siuebonũ siue
malum.
nresurrectione exmortuis sexus for¬
ma non muttbit᷑. seduir mortuus
resurgit in forma uiri. & femina
in forma femine. Carens sexum
tantũ in hac uita conditionis. non
resurrectio. si nonidre surgit qđ cadi

Expanded text:
loca divino cultui mancipata, affectu piissimo et devotione fidelissima adeundas. Si quis contra hanc senstianus credatXVI. pote a bono solo Deo condita; et non eit Florianus; nec ex malo et bono compacta, ut Manichaeus blasphemat. Sed cum sit creatione bona, arbitrio animae efficitur nobis vel bona vel mala, non immutatione substantiae, sed exsecutionis mercede. Ipsa enim est quae stabit ante tribunal poris prout gessit sive bonum sive malum . resurrectione ex mortuis sexus forma non mutabitur: sed vir mortuus resurget in forma viri et mulier in forma femine, carentes sexu tantum huius vite conditionis, non resurrectio: si non id resurgit, quod ca
Abbreviated transcription (Latin):
onen eo suorum parentumi
dum in stanti pedcione dfaan
uoluit qui ei policebantur e
ad eius rei dituros commun¬
nẽ etiã cumdis erimine patri¬
moniorum salitisq sitempo¬
ralis. si modo catholicã sierare
a sercionem : Atille ampliudice¬
re illis gestis nihil uoluit netiua¬
luit. nisi tantum quȩ illi ange
inter epõs confecta utrũ uce¬
rimus anuicti fuerimus et a
loco dumanotario utre pon¬
der& ammoner& a et ure¬
ticer & factaq eius cunctis man¬
festaua diffidentia ecdedia
nerunt. Quis quis ergo dligt¬
tiã & operam beatissi menen¬
cognoscere plenius uoluer
etiã ill& ꝑcurat gesta & mue¬
ni& quaȩ uł qualia protulerit.

Expanded text:
one, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis gestis nihil voluit, nec valuit, nisi tantum: Jam illa, inquinter episcopos confecta, utrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut responderet, admoneretur, et reticeret, ejus cunctis manifestata diffidentia, Ecclesienerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memi statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit
Abbreviated transcription (Latin):
sorem uidereur & cum eodem
publice in eccła populo ads¬
tante diuerse comunionis. ex
hoc ipso disputar&. et prouoca¬
tr&agestis ec clesiasticis: Vt qđ
forte sicut dicebant prosequĩ
potuit in coblatione. et permis¬
sus noñ erat in presenti .si ne
alicuius potestatis. pro hibitio¬
ne aut potentia. securus dicẽre
minime dubitar&. & insuaci¬
uitate suis homnib. presentib
ciuibus fiducialiter pi
de fendere cominunio n

Expanded text:
sorem, videret, et cum eodem sorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, prosequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere commun
Abbreviated transcription (Latin):
nidꝰ postillam quȩ cum donatirtis
factaẽ. Conlacionem nonde¬
fuerunt. quidcerent ꝑmis¬
sos non fuisse eosdem epos a puot
potestatem ꝗe causam audi¬
uit dcere omnia ꝓsuis partib
quõo catolice commienconis
cognitor uꝰ fauebatecdeside.
Lic& hocde ficientes & uoti ad
excus ationemo iacite
quandoquidem M inte comero¬
uersi amidem here tidia tbo¬
lecȩ communionis euraeẽ no¬
ueranto Et dumi abeodem conuince¬
uomrentur publis gefus qđ
ad col lacronem ecurreren¬
o seee facturum proseorru s uet.
Poteran tutiq: ius ceptum eum
habientes retu sare congressum:
amen omni potentis di prestitit
auxilium ut postea ince sarien¬
si mauritame ciuitate consti¬
tutus Uenerabilis memorie
agustinus quo eum uenire cũ
aliis. coepis sedis apostolicȩ lit¬
tere compullerunt. obtermi¬
nandas uidelic& alias eccłȩ
necessitates. A dergo occasi¬
one prouenit.: ut emeritũmi
eiusdem loci donatis tarũ ep̃m.
quesue secte preciumin illa
colilatione habuerunt defen¬

Expanded text:
niam post illam, quae cum Donatistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, quae causam audivit, dicere omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. amen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabilis memoriae Augustinus, quo eum venire cum aliis ejus coepiscopis Sedis apostolicae litterae compulerant, ob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatistarum episcopum, quem suae sectae praecipuum in illa collatione habuerunt defen
Abbreviated transcription (Latin):
noua seꝑ sobole fecundatur uł
qđ illius doctrinis multiꝑpetcatũ¬
e longatia cixpiclem̃tiã reuertun¬
tur. Uel qđ boniqͥq eius suasi¬
onib. inflamatic elestt̃ patria
desideranter inquirunt: Qui
beatissimus pontifex postquã
sedẽ romane eta postolie eccłe
annis tredecĩ : m̃eio. sexet dielius
dec̃ngloriosissimerexit: eac
luce subtractus atq et̃ naẽ regni
celesus sede translatus. Sepultus uõ
ẽin ecclab eatipetriapłi ante setrt¬

Expanded text:
nova semper sobole fecundatur, vel nova semper sobole fecundatur, vel quod illius doctrinis peongati, ad Christi clementiam convertuntur, vel quod boni quique ejus suasionibus inflammati, coelestem patriam desideranter inquirunt. Qui beatissimus pontifex postquam sedem Romanae et apostolicae Ecclesiae annis tredecim, mensibus sex, et diebus decem, gloriosissime rexit, ex hac luce subtractus, atque ad aeternam regni coelestis sedem translatus est. Sepultus vero est in ecclesia beati Petri apostoli ante secr
Abbreviated transcription (Latin):
me tuerat: lamnunc fidelis
hu milium lingetas timet:
Quia enimperceptis caeles¬
tibus uerbis clarescentibus
quo que miraculis uirtutis
c diuine cognitio in fun¬
ditur. eiusdem diuinitatis
crrore refrenatur ut
praite agere metuat ac
totis desideriis. ad a& erni¬
iatis gratiam uenire concu¬
iscat: quod totum ut fieret
rai deinbeato gregoriodi¬
uinagratia concessit utmeri¬
toabangelorum populis debe¬
t apostolus appellari. Qui et¬
si liisiion e apłs sed tam̃ illis est
a ignaculum apostolatus eiusipsis
rit smiraculis claruerit suꝑfluoque¬
tar cũ lucelarius constẽt quod
his quiuir tutum signasuis ment
ualuit: aliis quoq xp̃õ largien¬
te adquireresi exigisset oportum¬
tas facilius poterat haec etiam ip
uł actib beatigregoriidicta sunt:
Ceterum quã diumundi huiu s orbi¬
tauoluitur. eiꝰdem laudabile
meritũ seꝑaccipit increm̃tũ: Quia
ipsius ĩĩnedubio gloriae adscri
bitur uł qđ angelorũ ecclesia

Expanded text:
metuerat, jam nunc fidelis metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem Divinitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus appellari: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen illis est; nam signaculum apostolatus ejus ipsi riti miraculis claruerit, superfluo quaeritur, quod luce clarius constat quod is qui virtutum signa suis meritis valuit, aliis quoque Christo largiente acquirere, si exegisset opportunitas, facilius poterat haec etiam ipse vel actibus beati Gregorii dicta sint. Caeterum quandiu mundi hujus orbita volvitur, ejus laudabile meritum semper accipit incrementum. quia ipsius sine dubio glorbitur vel quod Anglorum Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
lico papehocutfieret placera:
Quod dum ꝑficere non posset
quia et si pontifex concedere
illi quod petierat uellet:
tamenciues romani uttã lon¬
ge aburbe s ecederet potuere
ꝑmittere. Moxut ipse pon
opus diudesideratum ꝑfecit¬
Alios quidem p̃dicatoresmit¬
tens. sed ipsep̃dicationem
niq direxit ad eandeminsu¬
lam seruos dĩmellitum agus
intrabreu  temporis ipatiũ
regemullum quuncapite ins
moribatur cum suopo p
tiam contulitut uerbum so
quod operep̃dicabantꝰ signa
efficatia confirmarent
factum est ut paucis clabentio
annis. etiamceteri in suleipsiu
reges cum bis qui ei serin sul
et mirã culorum prodigus quȩa¬
demfiebant: itabeatus gregi¬
rius in librismora lib: ꝓhibet
indiuinis laudibus hebre
caepit uerbaresonareo
condam tumidus subtratis
scõrum pedibus seruit
ociinus: eius q: barbaros
motus quos terrenipris¬
cipes edomare ferrieus
dotum ora simplicibus uerbis.
ligantꝰ & qui cateruas punc.¬
nan tium infidelis nequaquã

Expanded text:
lico paplico papQuod dum perficere non posset quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longe ab Urbe secederet, potuerunt permittere, mox ut ipse pontopus diu desideratumalios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem,nique direxit ad eamdem insulam servos Dei Mellitum, Auguintra breve temporis spatium, regem illum qui in capite insulae morabatur cum suo popugratiam contulit, ut verbum fidei quod ore praedicabant, signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri insulae ipsius reges, cum his qui eis erant subet miraculorum prodigiis, quae ibidem fiebant, ita beatus Gregorius in libris Moralibus 10 perhibet in divinis laudibus Hebraea coepit verba sonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro neqdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
ut auunt regione : et terra esset
adlati Dictumq: est. quia de
brittana in sola. uius incolȩ
cali om̃s decorenterent Rur¬
susia terrogauit utrumidẽ in¬
sui  xp̃iani essent anpagano¬
rũ i terrorib. inꝑ cati. Dictumq
suspiria
quod tam lucidos uiltus hominũ.
tenebrarum auctor possidet.
tantaq frontis spaeties gratia
mentẽ ab internis gaudiis ua¬
cuamgestet. Rursu sergo inter¬
rogauit quodesset uocabulum
gentis illius. Responest quod
angeliuocarentur. A tille
Be neinquid. iam et angelicam
babent rauem et talẽs angelo¬
rum in caelis dec et essecolie¬
des Quedd habet inquid nom̃
ipsã pro uincia dequa istisunt
ricoriam xp̃iuocati Rex
ait prouinciae illius. quomo¬
douocatur Resporstme
quo da eluocaritur: atille
dludens adnomenoat: lau¬
demdĩ creatoris illi sinpart¬
glorum inbrittaniam aliquos
uerbi minis trosperquos ad xp̃m
conuerterecurmitter&. As¬
serens et seipsum᷑ hocopus dño
cooperante ꝑsiciendum para¬
tum esse. si ta menidem a posto¬

Expanded text:
ua regione vel terra essent allati. Dictumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore niterent. Rursus interrogavit utrum iidem insulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumquesuspiria, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque frontis species aegram mentem et ab internis gaudiis vacuam gestat! Rursus ergo interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet, inquit, nomen illa provincia, de qua isti suntricordiam Christi vocati. Rex, ait, provinciae illius quomodo vocatur? Responsum est quod Alle vocaretur. At ille alludens ad nomen ait: Laudem Dei Creatoris illis in partiglorum in Britanniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converterentur mitteret, asserens et seipsum in hoc opus domino cooperante perficiendum paratum esse, si tamen eidem aposto
Abbreviated transcription (Latin):
cã docebat. ut sibi magis trumali
ꝓuiderent : Eoquod seruiru
ꝑceptagratia. cum alu scuila
& amicissuis dõpariter serus¬
entib: : ad affricã & prepian
domum a grosq remeare
d quosueniens. & in quibus cons¬
ttutus ferme triennio &aseiam

Expanded text:
cam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire percepta gratia cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et à se jam
Abbreviated transcription (Latin):
tussũ diligenter aduerta sillic
omuẽ fidei nostre credulitatẽ
inuemes ATENA SIUS DIX
Suli sisceti ante situla filium
ueraciter arrius ꝓfitetur. qđ
autẽ depatre natus sit sono
tantũ modo uocis & simulata
uerborũ confessio non ueritatis
ꝓprietatem concedit. Dũ eum
a paterne nature substantia lon¬
gius separat & conditionẽ nau¬
re non dis pensationis ratione
patri subiectũ ad firmat
PROBUS IUDEX DIXIT
laris simũ fidei ur̃ae inditũ
date & quẽ admodũ credatis
recedenti ꝓ secutione signate
quo posiit ad normã ꝓposite con¬
fessionis disputationis quoq
materia co aptari. AT HANIII

Expanded text:
tus sum, diligenter advertas, illic tus sum, diligenter advertas, illic omnem fidei nostrae credulitatem invenies. Athanasius dixit: Subsistere ante saecula Filium, veraciter Arius profitetur. Quod autem de Patre natus sit, sono tantummodo vocis, et simulata verborum confessione, non veritatis proprietate concedit, dum eum a paternae naturae substantia longius separat, et conditione naturae non dispensationis ratione Patri subjectum afProbus judex dixit: Clarissimum fidei 135 vestrae indicium date, et quemadmodum credatis recenti prosecutione signate, quo possit ad normam propositae confessionis disputationis quoque materia coaptari. Athanasi
Abbreviated transcription (Latin):
bus uel quibus cũq generibus
captant᷑ idẽ tũ senescire dicit
uel seiterũ cognouis sefatetur
aut cũ rerũ a se factarũ plenitu¬
dinẽ gerit. & nunc seiratũ
nunc &iã placatũ ostendit
Que omnia si scđm esfentia uel¬
limus accipere haec sine dubio
fitebi mur essentiã. inqua ut
ignoratio aut extemipore orta
cognitiocadat quã & tristiciã
penitendo conficiat & leta
subleb et uegitando quod quid
aliud erit nisimut abilia per¬
huc illucq defluere. Vnde ma¬
nifestissime conꝓbantur non
omnia dedõ scđm essentia debe
re accipi in tellegi. sed aliquan¬
ta dis pensationis responden¬
tia non naturae eius conueni¬
entia certo certius ꝓficetur
PROBUS IUDEX DIXIT
Nicet sufficienter & doctius lau¬
dabili breuitate res ponderis
non omma dedõ secundũ es¬
sentiã dici lacius tamen haec
absente audire desidero cũtui
loci disputationis tepus ad fu
Siea que inprin cipio prosecu¬

Expanded text:
bus vel quibuscunque rerum generibus bus vel quibuscunque rerum generibus coaptantur. Id est, cum se nescire dicit, vel cum se iterum cognovisse fatetur, aut cum rerum a se factarum poenitudinem gerit, et nunc se iratum, nunc placatum ostendit. Quae omnia si secundum essentiam velimus accipere, passibilem sine dubiorofitemur esse naturam; in quam aut ignoratio, aut ex tempore orta cognitio cadat; quam et tristitia poenitendo conficiat, et laetitia sublevet vegetando. Quod quid aliud erit, nisi mutabilia perhuc illucque defluere? Unde manifestissime comprobatur, non omnia de Deo secundum essentiam dici debere intelligi: sed aliquanta dispensationi respondentia, non naturae ejus convenientia, certo certius profitemur. Probus judex dixit: Licet sufficienter et doctius, laudabili brevitate responderis, non omnia de Deo secundum essentiam dici; latius tamen haec abs te audire desidero, cum tui loci disputationis tempus adfuerSi ea quae in principio prosecu
Abbreviated transcription (Latin):
& depatre sp̃m credã ꝓcedere
sc̃m. & licet tres in sua ꝓprieta¬
te subsistentes ꝓfitear eẽ ꝑsonas
Nlorũ tamennatura una ẽ unaque
diuinitas comꝓbatur
PROBUS IUDEX DIXIT
uã quã haecuaria & lange dissi¬
miles sententiarũ ur̃arũ diuer¬
sitas magnã confusionis caligi¬
ne nostris mentibus incuciat.
tamen ut cito his ambiguis exu¬
amur & quesit uere fidei ꝓfessi
cognoscamus. dgnamini ae¬
testimonus adsertionũ uestra¬
rũ sententias cõmouere. & ne
longo orationis ambituipsius
ꝑmixte disputationis confusio¬
nẽ longius euagimini. singilla
Sednunc arrius ꝓsequat᷑ & suã fi¬
dẽ ueredicis testimonus astruere
nangrauet ARRIUS DIXIT
m̃ meprimitus congredi p̃cepisti
respondeat athanasius utrũ
licat
ATHANASIUS DIXIT
Quis hoc impius nega uerit
ARIUS DIXIT
Respondeat &iã utrũ omnia
que dedõ dicuntur scđm essen¬
tia accipi enda sunt
ATHANAS INS DIXTT
ontemere ꝓnuncia uerim
priae dedõ sed ꝑsonis & tẽpori

Expanded text:
 de Patre Spiritum credam procedere sanctum. Et licet tres in sua proprietate subsistentes profitear esse personas, horum tamen una natura, unaque divinitas comprobatur. Probus judex dixit: Quanquam haec varia et longe dissimilis sententiarum vestrarum diversitas magnam confusionis caliginem nostris mentibus incutiat, tamen ut cito his ambagibus exuamur, et ut quae sit verae fidei professio, cognoscamus dignamini etestimoniis assertionum vestrarum sententias communire. Et ne longo orationis ambitu ipsius permixtae disputationis confusione procul evagemini, singillatSed nunc Arius prosequatur, et suam fidem ver dicis testimoniis astruere non gravetur. Arius dixit: Quoniam me primitus congredi praecepisti, respondeat Athanasius utrum licis Athanasius dixit: Quis hoc impius negaverit? Arius dixit: Respondeat utrum etiam omnia quae de Deo dicuntur, secundum essentiam accipienda sunt. Athanasius dixit: Non temere pronuntiaverim ntiam de
Abbreviated transcription (Latin):
quo nouitate ꝓuetustate utitur
tã quã antiqui limitis & a patti¬
bus traditi. uiã inaendens.
Aut enim multũ sentit aut minus
credit & merito mediũ & reotũ
incederenesait. haec idcir co
prefatũs sũ ut tibi clarissima ex¬
ploran deueritatis indiciã de¬
monstrare. ut agnos cerẽ facil¬
lime qua eas illũ prauitatis er¬
rorẽ in uolui qui prisca a postolice
fidei inftituta deserens ipse sibi
ꝓsuae uoluntatis arbitrio fidẽ quã
sequi debeat somniatur
ARRINS DIXIT
btime athanasius errorẽ perfi¬
die in adiectis & nuper inuentis
rerũ nouitatibus consis teri ꝓfitet᷑
a postolico in hoc ipsut congruere
testimonio quiait. Pro fanas au¬
tẽ uocũ nouitates a euita. Unde &¬
obsecro ut ab hoc in quisitionis
tramitẽ non recedas. diligentius
atq ad tentius in uesti gando festi¬
nes quis nouo qui suae anti quo
utitur fidei. sacramento.
PROBUS IUDIX DIXIT
thaec que asseritis facile inno¬

Expanded text:
quo novitate pro vetustate utitur, quo novitate pro vetustate utitur, tanquam antiqui limitis, et a Patribus traditi viam incedens. Aut enim multum sentit, aut minus credit, et ideo medium et rectum iter incedere nescit. Haec idcirco praefatus sum ut tibi clarissima explorandae veritatis indicia demonstrarem, ut agnoscere facillime queas illum pravitatis errore involvi, qui prisca apostolicae fidei instituta derelinquens, ipse sibi pro suae voluntatis arbitrio, fidem quam sequi debeat, somniat. Arius dixit: Optime Athanasius errorem perfidiae in abjectis et nuper inventis rerum novitatibus consistere profitetur, apostolico in hoc ipsum congruente testimonio, quo ait: Profanas autem vocum novitates devita . Unde obsecro ut ab hoc inquisitionis tramite non recedas, diligentius atque attentius investigando, quis novo, quisve antiquo utitur fidei sacramento? Probus judex dixit: Ut haec quae asseritis facile inno
Abbreviated transcription (Latin):
quesit uerus dr̃ uisibiliũ & inui¬
sibiliũ conditor rerũ. equia hoc
quid causa extiterit ut intã ua¬
rias diui damini sectas. ut que
sint uera & que sint falsa intelligi
a nobis omnino non pos sunt pri¬
us quã ur̃o certamine digno pa¬
cientiae moderamine habito
qđ sit congruũ diligentius agnor¬
camus. ATHΛSIΝS DIXIT
ũ sis omniũ litterarũ genere inbi¬
tus & philo sophicis disciplinis ad¬
modũ eruditus mirarius que qua
q non debesplurima poenes nos
& uaria nouitatẽ dogmata exti¬
tisse cũ &aput uos tot sententiarũ
nouittites emerserint qđ poeneno¬
mina ipsorũ continentur auetorũ
tiarũ diuersitatibus una que que
religio a seipsa des ciscens inuari¬
as ꝓpriae institutionis secta diui¬
saẽ. Dũ unus quisq suauitatẽ
recensioris sententiae nouitate
sed ueritatis similitudinẽ ꝓfero
tis inlectus anti quitus a patribus
traditã lineam dereliquid eo in¬
remedi abiliter ꝑ hac uia oberras

Expanded text:
que verus sit Deus visibilium et invique verus sit Deus visibilium et invisibilium cquid causae exstiterit ut in tam varias dividamini sectas, ut quae sit vera, quaeve sit falsa, intelligi a nobis omnino non possit, 88 priusquam vestro certamine, digno patientiae moderamine habito, quid sit congruum diligentius cognoscamus. V. Athanasius dixit: Cum sis omni litterarum genere imbutus et philosophicis disciplinis admodum que non debes, plurima penes nos et varia novitatum dogmata exstitisse, cum et apud vos tot sententiarum novitates emerserint, quot pene nomina ipsorum continentur auctorum. tiarum diversitatibus unaquaeque religio a seipsa desciscens, in varias propriae institutionis sectas divisa est: dum unusquisque suavitate recentioris sententiae, non veritatem sed veritatis sntis illectus, antiquitus a Patribus traditam lineam derelinquit: eo irremediabiliter per avia oberrans,