comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& apostolus. comam ꝓuel amento ẽẽ dicitur:
Pro inde iam non oport& ut uelentur crinib: capita
quia quod erat ocultum insacram̃to ꝓph&itiae : iam
Quodẽ sacerdotii fundam̃tũ uł quo auctore pontificał
ordo a do leuit in scło : In itiũ quidẽ sacerdotii A a ron
fuit quã quã & mechi sedech prior obtulerit sacrifici¬
um & posthunc abraham isa ac &ia cob: sed isti expon¬
tanea uoluntate non sacerdotali auctoritate ista
fecer̃ : Ceterum a aron primus inlege: Sacerdo tale
nomen accepit : Primusq pontificali stola in fola¬
tus uictimas obtulit iubente dño acloquente ad moy¬
sen. Accipe inquid a aron & filios eiꝰ & adplicabis ad
hostium tabernaculi testimonii: Cumq: laueris pa¬
trem cumfiliis aqua indues a a ron uestim̃tis suis idẽ
linea & tunica & suꝑumerale & rationale quod cons¬
tringes balteo & pones thiaram in capite eius
& laminã scãm suꝑthia ram. & oleum unctionis fun¬

Expanded text:
et Apostolus comam pro velamento esse dicit. et Apostolus comam pro velamento esse dicit. Proinde jam non oportet, ut velentur crinibus eorum quia quod erat occultum in sacramento prophetiae, jam quod est sacerdotii fundamentum, vel quo auctore pontificalis ordo adolevit in saeculo. Initium quidem sacerdotii Aaron fuit. Quanquam et Melchisedech prior obtulerit sacrificium, et post hunc Abraham, Isaac et Jacob. Sed isti spontanea voluntate, non sacerdotali auctoritate ista fecerunt. 2. Caeterum Aaron primus in lege sacerdotale nomen accepit, primusque pontificali stola infulatus victimas obtulit, jubente Domino, ac loquente ad Moysen: « Accipe, inquit, Aaron, et filios ejus, et applicabis ad ostium tabernaculi testimonii. Cumque laveris patrem cum filiis aqua, indues Aaron vestimentis suis, id est, linea tunica, et superhumerali, et rationali, quod constringes balteo, et pones tiaram in capite ejus, et laminam sanctam super tiaram, et oleum unctionis fun
Abbreviated transcription (Latin):
quam renouationemdi: inmente oport& fieri sed
in capite demonstrari : ubi ipsa mens noscit᷑ habita¬
re : quod uero de tuoso superius capite inferius cir¬
culi corona Relin quit᷑ sacerdotium regnum que
eocłȩ in eis exestimo figurari, Thiara enim apud
u&eres constituebatur in capite sacerdotum ⁊ hȩc
ex brsso confectu : Rotunda erat qua sis fera media
& hoc significat᷑ in parte capitis tonsa: corona aũt
dinem quod scriptumẽ p&ro apostolo ꝑdocente uos
estis genus electum. Regalesacerdotium queritur
autem cursicut apud antiquos. naxareos non ante
comma nutritur & sictunditar: Sed qui hȩc ex qui¬
runt aduertant quid sit inter illud ꝓph&icum ula¬
mentum Ethano euangelii Reuelationem dequa¬
dicit apostolus : cumtransieris ah xp̃m aufer&ur
uelamen : qđ aũt significabat uelamen int̃ positum
int̃ faciom moysi & as pectum ppł  isrł : hoc sig¬
nificabat illis temporib: &iã cõma sc̃orũ : Nam

Expanded text:
Quam renuvationem in mente oportet fieri, sed Quam renuvationem in mente oportet fieri, sed in capite demonstrari, ubi ipsa mens noscitur habitare. Quod vero de tonso capite superius, inferius circuli corona relinquitur, sacerdotium regnumque Ecclesiae in eis existimo figurari. Tiara enim apud veteres constituebatur in capite sacerdotum. Haec ex bysso confecta rotunda erat, quasi sphaera media, et hoc significatur in parte capitis tonsa. Corona autem dine quod scriptum est, Petro apostolo perdocente: Vos estis genus electum, regale sacerdotium . Quaeritur autem cur, sicut apud antiquos Nazaraeos, non ante coma nutritur, et sic tondetur. Sed qui haec exquirunt, advertant quid sit inter illud propheticum velamentum, et hanc Edicit apostolus: cum transieris ad Christum, auferetur uelamen. quod enim significat uelamen interpositum inter faciem Moysi et aspectum populi Israhel, hoc signific
Abbreviated transcription (Latin):
suae dño consecrarent : Horũ ergo exemplis usus
ab apłis introductus ẽ ut hi qui indiuinis cultibus
mancipati dño consecrant᷑ quasinatarei idẽ sci dĩ
crine p̃ciso in nouent᷑ Hoc quippe & ezehiole ꝓph&ȩ
iub &urdicente dño Tufilihominis sume tibi gladiũ
acutum & duces ꝑ capud tuum & barbam. Vi delic&
qui a &ipses a cordotali generi dõ inministeriũ sci fica¬
tionis deseruiebat hocareos illos prescillam &
aquilam in actib: apłorum: primos focisse legimus
huius modi cultu imitandi extiter̃: est aũt incleri¬
cis tonsur& signum quaddam quod incorpore figura¬
tur sed in animo agitur :gcilic& ut hoc signo in reli¬
gione uitia resecentur : &criminib: carnis nr̃ae:
qua si crinib: exuamur. Adq: inde in nouati sensibus.
ut comis rudib: enites camus : expoli anternos iuxta
a postolum : Veterem hominem cum actibur suis
& induentes nouum qui renouatur in agnitionẽ dĩ

Expanded text:
suae Domino consecrarent. Horum ergo exemplis usus suae Domino consecrarent. Horum ergo exemplis usus ab apostolis introductus est, ut hi qui in divinis cultibus mancipati Domino consecrantur, quasi Nazaraei, id est, sancti Dei crine praeciso innovantur. Hoc qjubetur, dicente Domino: Tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum, et duces per caput tuum, et barbam . Videlicet quia et ipse sacerdotali genere Deo in ministerio sanctificationis deserviebat. Hoc et Nazaraeos illos Priscillam et Aquilam in Actibus apostolorum primum fecisse legimus hristi, qui in hujusmodi cultu imitandi exstiterunt . Est autem in clericis tonsura, signum quoddam, quod in corpore figuratur, sed in animo agitur, scilicet ut hoc signo in religione vitia recensentur, et criminibus carnis nostrae quasi crinibus exuamur, atque inde innovatis sensibus, ut comis rudibus enitescamus, exspoliantes nos, juxta Apostolum, veterem hominem cum actibus suis, et induentes novum qui renovatur in agnitionem Dei .
Abbreviated transcription (Latin):
psalmis hymnis. canticis exercitio iugi incum¬
bant : Tales enim eẽ debent quiq: diuinis cultibus
nam operamdant᷑ doctrine gratiam populis
ecolesi asticorum sub regimine episco pali
Degentium : Alterum ac eualorũ idẽ si ne capite
quẽ sequant᷑ ignorantiũ quas neque int̃ laicos
seculariũ offitiorũ studia. Neq int̃ clericos pe
ligio petentat diuina sed solutos adq: ob erran
dum nullũ metuenter. explende uoluptatissuȩ
licentiã consectantur: Quasibruta animalia
libertate acdesiderio suo feruntur : habentes
signum religionis : Non religionis officium ypo¬
centicuro similes. Nec equi Nec homines mixtũq:
ut ait poeta. Cienus proles que bi formes quorum
quidem sordida adque in fami numerositate satis
lor exortus ẽ qui prius crine seruato denuo post
uitȩ magne continentiam de uocione compl&a
capud radebant : & capillos inignȩ sacrificii pone¬
re iubebantur Scilic& ut ꝑ fectionem deuotionis

Expanded text:
psalmis, hymnis, canticis, exercitio jugi incumpsalmis, hymnis, canticis, exercitio jugi incumbant. Tales enim esse debent, qui divinis cultibus t dum scientiae operam dant, doctrinae gratiam populis ecclesiasticorum sub regimine episcopali degentium, alterum acephalorum, id est, sine capite, quem sequantur, ignorantium. Hos neque inter laicos plene secularium officiorum studia neque inter clericos perfecta religio retentat divina, sed solutos atque oberrantdum nullum metuentes explende voluptatis sue licenciam consectantur, quasi animalia libertate ac desiderio suo feruntur, habensignum religionis, non religionis officium, Hippocentauris similes, neque equi, neque homines, mistumque ut ait Poeta genus prolesque biformis. Quorum quidem sordida atque infami numerositate satis lor exorta est, qui, prius crine servato, denuo post vitae magnae continentiam devotione completa caput radebant, et capillos in ignem sacrificii ponere jubebant, scilicet ut perfectionem devotionis
Abbreviated transcription (Latin):
quã studium appetant : amore pecuniae quasi
materiã cunctorũ criminum fugiant Sec ularia
offitia negotiaq: abitiant honorũ gradus per
ambitiones non supeant: ꝓbenefitiis medicine
dĩ munera non accipiant: Dolos & coniurationes
caueant odium emulationem obtrectationem
Atq: in uidentiã fugiant : hon uagis oculis. Non in¬
frenilingua. Aut p&ulanti tumidoq: gestu in ce¬
dant sed pudorem acuerecundiam mentis. Sim¬
pliciabita incessuq: ostendant: obscenitatẽ &ĩ
uerborum sic̃ & operũ poenitus execIrent᷑. Vi¬
duarum acuirginum uisitationis frequentissi¬
mas fugiant contubernia extraneorum fe¬
minarum : Hullatenus appetanto Castimoniã
quoq: inuiolati corporis ꝑpeluo conseruare
studeant. Aut certe unius matrimonii uinculõ
foederent᷑ : Seniorib: quoq debitã p̃beant oboedi¬
entiã ineq: illo iactantiae studio sem& ipsos
adtollant: postremo in doctrina in lectionib:

Expanded text:
quam studium appetant, amorem pecuniae, quasi quam studium appetant, amorem pecuniae, quasi materiam cunctorum criminum, fugiant, saecularia officia negotiaque abjiciant, honorum gradus per ambitiones non subeant. 2. Pro beneficiis medicinae Dei munera non accipiant, dolos et conjurationes caveant; odium, aemulationem, obtrectationem, atque invidiam fugiant. Non vagis oculis, non infreni lingua, aut petulanti tumidoque gestu incedant, sed pudorem ac verecundiam mentis simplici habitu incessuque ostendant. Obscenitatem etiam verborum, sicut et operum, penitus exsecrentur 3. Viduarum ac virginum visitationes frequentissimas fugiant, contubernia feminarum extranearum nullatenus appetant, castimoniam quoque inviolati corporis perpetuo conservare studeant, aut certe unius matrimonii vinculo foederentur. Senioribus quoque debitam praebeant obedientiam, neque ullo jactantiae studio semetipsos attollant. Postremo in doctrina, in lectionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq: omnes qui in eclesi astio ministeri gra¬
dib: ordinati sunt generaliter clerici nominant᷑
Cleros aũt uł clerscos hinc appellatos. Doctores
nr̃ dicont qui a mathyas sorte electus ẽ. Quem
primum ꝑ apłos legimus ordinatum sic & om̃s¬
quos illis temporibus ecłarũ principes ordina¬
bant sortelegebant: Namclerus sors int̃ p̃ta¬
tur unde & hereditas grece clero nomia int̃¬
p̃tatur & heres clero nomos: ꝓ inde ergo le¬
eis scriptumẽ Lo quen te dño ego hereditas eorũ
Unde õport& ut quidm̃ hereditate possident absq
ullo in pedim̃to scđi deoseruire studeant & paupe¬
res sp̃u ẽõ contendant ut congue illud psalmistȩ
sisigitur lege patrum can&e ut auulgariuita
Sedusꝗ amundiuo luptatib: sese abstineant :
non spectaculis non ponpis int̃sint conuiuia pu¬
blica fugiant priuata non tantum pudica sed &
sobria colant. Vsuris nequa quã in cumbant neq:
turpium  ucupationes lucrorum. frauđq: cuius¬

Expanded text:
Itaque omnes qui in ecclesiastici ministerii gradibus ordinati sunt, generaliter clerici nominantur. Cleros autem vel clericos hinc appellatos doctores nostri dicunt, quia Matthias sorte electus est, quem primum per apostolos legimus ordinatum . Sic et omquos illis temporibus ecclesiarum principes ordinabant, sorte eligebant. Nam cleros sors interpretatur. Unde et haereditas Graece cleronomia appellatur, et haeres cleronomos. Proinde ergo cleeis scriptum est, loquente Domino: Ego haereditas eorum. Unde oportet ut qui Deum haereditate possident absque ullo impedimento saeculi Deo servire studeant, et pauperes spiritu esse contendant, ut congrue illud Psalmistae His igitur lege Patrum cavetur ut, a vulgari vita seclusi, a mundi voluptatibus sese abstineant; non spectaculis, non pompis intersint; convivia publica fugiant, privata non tantum pudica, sed et sobria colant. Usuris nequaquam incumbant, neque turpium occupationes lucrorum fraudisque cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uim bene dixirr& illis discessit abeis & ips
re uersi sunt in hirłm cumgaudiomagno
et in actibus apostoloram exp̃cepto sp̃sscĩ
in epis copatu & sic missis ad euangelitan¬
dum: quod aũt atricesimo anno sacerdos ef¬
ficitur ab &ate scilic& xp̃i sumptum est
qua idemorsus ẽ p̃dicare: haec enĩ a&as pro¬
fectum iamnon indig& paruuloꝵ sed ꝑfec¬
tione sui plena ẽ & robusta & ad omne dis¬
cipline ac magisterii exertitiũ p̃parata
qui eligunt᷑ in ordinẽ pontificatus & in u&e¬
rilogemandatũ ẽ & plenius scribit apłus
Icens: unius uxoris uirũ: sacerdotem
enimquerit ecđa autdemonogamia or¬
dinatum aut de uirginitate sc̃m: Digamo
autem aufertur ageresacerdotium . Porro
qđ ep̃s non abuno sed acunctis conꝓuincialib:
tyrannica auctoritas molir&ur: Ideoq: ab ho¬
ł estimonio litterarum huic autemdũ consecrat᷑
Daturba cilus ut eius inditio subditã plebem
uł regat uł corrigat uł infirmitates in fir¬

Expanded text:
um benedixit illis discessit ab eis, et ipsi reversi sunt in Jerusalem cum gaudio magno . Et in Actibus apostolorum ex praecepto Spiritus in episcopatum, et sic missi sunt ad evangelizandum . Quod autem a triginta annis sacerdos efficitur, ab aetate scilicet Christi sumptum est, ex qua idem orsus est praedicare. Haec enim aetas profectu jam non indiget parvulorum, sed perfectionis vi plena est, et robusta, et ad omne disciplinqui eliguntur in ordinem pontificatus, et in veteri lege mandatum est , et plenius scripsit Apostolus, dicens: Unius uxoris virum . Sacerdotem enim quaerit Ecclesia, aut de monogamia ordinatum, aut de virginitate sanctum; digamo autem aufertur agere sacerdotium. Porro quod episcopus non ab uno, sed a cunctis comprovincialibus tyrannica auctoritas moliretur. Ideoque ab otestimonio litterarum. 12. Huic autem, dum consecratur, datur baculus, ut ejus indicio subditam plebem vel regat, vel corrigat, vel infirmitates in
Abbreviated transcription (Latin):
prodesse sed p̃eẽ dilexerit quod uero
permanus impositione ap̃cessorib: di sacer¬
dotibus ep̃i ordinantur antiqua ẽ institino
Iusa ac enim patriarcha sc̃s ponens manũ
spũm uirtutis & ducatus in populo isrł
sic & suꝑ impl&or legis & proph&larum

Expanded text:
prodesse, sed praeesse dilexerit. Quod vero prodesse, sed praeesse dilexerit. Quod vero per manus impositionem a praecessoribus Dei sacerdotibus episcopi ordinantur, antiqua est institutio. Isaac autem patriarcha sanctus ponens manum spiritum virtutis et ducatus in populo Israel. Sic et superimpletor legis et prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
gene carnis & sanguinis eliguntur: Sicut
primum secundum ordinem a aron sed pro
unius cuiusq: merito. quem in eum gratia
diuina contulerit. sic̃ &iam adheli dñrꝓ
nuntiauit dicens: Haec dicit dñs ds̃ isrł
Dix̃ domus tuȩ & domus patristuae per¬
tes me glorificabo: & qui me spernunt sper¬
nuntur: quact tuor autem sunt genera a pos¬
tolorum Vnum adõ tantum ut moy ses: al¬
terum ꝑ hominem & dm̃ ut iosuȩ : tertium
tantum ꝑ hominem sicutnis temporibus
Multi fauore populi & potestatum in sacer¬
dotium subrogantur : quastum autem
genus exse ẽ sicut pseudo ꝓph& arum
& pseudo a postolorum : quid s̃it autem no¬
men apostolorumꝰ : A postoli in latinaligua
missi inter prȩtantur: quia ipsos misitxp̃s
euan gelizare ad luminationem omnium
populorum: Epis copatus ut qui dam pru¬
dentium ait. Nomen ẽ non honoris Gre¬
cum ẽ enĩ adquem deductum uocabulum
Latine guꝑ Interdepe pꝰsuanis dicere
t intellegat non se eẽ epis copũ. qui non

Expanded text:
genere carnis et sanguinis eliguntur, sicut primum secundum ordinem Aaron, sed pro uniuscujusque merito, quod in eum gratia divina contulerit. Sicut etiam ad Heli Dominus praenuntiavit, dicens: Haec dicit Dominus Deus Israel: Dixi, domus tua et domus patris pertes me glorificabo: Qui me spernit, spernetur . Quatuor enim sunt genera apostolorum. Unum a Deo tantum, ut Moyses. Alterum per hominem et Deum, ut Josue. Tertium tantum per hominem, sicut his temporibus multi favore populi et potestatum in sacerdotium subrogantur. Quartum autem genus ex se est, sicut pseudoprophetarum et pseudoapostolorum. Quid est autem nomen apostolorum? Apostoli in Latina lingua missi interpretantur, quia ipsos misit Dominus evangelizare ad illuminationem omnium populorum. Episcopus autem, ut quidam prudentium ait, nomen est operis, non honoris. Graecum est enim, atque inde ductum vocabulum, Latine superintendentem possumus dicere: ut intelligat non se esse episcopum, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
riae locum habeat & misticum sensum recipiat : & in strma¬
tionẽ morum contineat: In parabolis enim &ingnatib: scrip¬
tiones: hince qđ iudaeis obtectae clausa sant om̃a quinisi cre¬

Expanded text:
ria locum habeat, et mysticum sensum recipiat, et informaria locum habeat, et mysticum sensum recipiat, et informationem morum contineat. In parabolis enim et aenigmatibus scriptiones. Hinc est quod Judaeis obtecta et clausa sunt omnia; qui nisi cre
Abbreviated transcription (Latin):
Ioc&dñs inpsalmnis: ad tendite populus meur legẽ meã
inclinate aurem uestram in uerba orismei Aperiam in
parabolir hos meum: loquar propositioner abinitio: quod
&iam & preph&a in alio psalmo confirmatdicens: Incli¬
nabo adsimilitudinem auremineaom : aperiam inpsalte¬
rio enigmagimeum: Insimilitudines enim & enigmate
sentiuntur omnia legis : Enigmaenim est obscura simili¬
tudo perquã amon&ur homo ut corsuum acu& & ad
interiora intellegenda confugiat:. Sic quoq sapientia per
salomonem dicit : Scribe legem duplicitor : & triplicito in
cordetuo : dupliciter enim sentitur l& ut primum secundũ
istoriam . deinde secundum sacramentorum intellogenti¬
am sentiatur: Tripliciter autem scribitur dum non solũ
istorialiter uelinistice. sed &iam moralite : quidinunũ¬
quem que gerere debeat edoc&ur : Vnde & archa quae
conseruebatur a noae bicam erata & tricamerata fitri
iub&ur. quod intra eodesiã omner leger materiae & sto¬

Expanded text:
ominus in Psalmis: « Attendite, populi mei, legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei, aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio . » Quod etiam propheta in alio psalmo confirmat, dicens: Inclinabo ad similitudinem aurem meam, aperiam in psalterio aenigmata mea . 2. In similitudine enim, et aenigmate sentiuntur omnia legis; aenigma enim est obscura similitudo, per quam monetur homo ut cor suum acuat, et ad interiora intelligenda confugiat. Sic quoque Sapientia per Salomonem dicit: Scribe legem dupliciter, et tripliciter in corde tuo. Dupliciter enim sentitur lex, ut prius secundum historiam, 103 deinde secundum sacramentorum intelligentiam sentiatur. Tripliciter autem scribitur, dum non solum historialiter, vel mystice, sed etiam moraliter, quid in unumquodque gerere debeat edocetur. 3. Unde et arca, quae construebatur a Noe, bicamerata et tricamerata fieri jubetur quod intra Ecclesiam omnis legis materia, et histo
Abbreviated transcription (Latin):
T uncdicent intergenter magnifi cauitedñr facere cumillis mag¬
nific auit dñp̃ facere nobiscum : fasti sumur leantes: Quibus tes¬
timonis manifestatur prius iudeis esse cestamentum legis
concessum : postea uero gentibus: quod pronterea conlatum
est illis quia in eo cognorcere noterant xp̃m : quem iudaci
mente cetati nequaquam intellegunt: Quod hegis gerip¬
tura non soluonstonia litea sedetiam onstico

Expanded text:
« Tunc dicent inter gentes; Magnificavit Dominus facere cum illis; magnificavit Dominus facere nobiscum, facti sumus laetantes . » Quibus testimoniis manifestatur, prius Judaeis Testamentum legis esse concessum, postea vero gentibus; quod propterea collatum est illis, quia in eo cognoscere poterant Christum, quem Judaei mente caecati nequaquam intelligunt. CAPUT XX. Scriptura non s
Abbreviated transcription (Latin):
non obseruare. Curiħũ naue discipulur hac suo censor
moysi. Praecipi ente dño septem diebur continuis. Inter
quos utique ut sabbatum erat. &xercitum & arma ꝓdux̃
ad que circum eunte archa tubir que clangenibus hierico
murus subuertit : quiditem demacchaber aeloquar Inde
quibus scriptum est: & nolebant iudei indiesabbato uin¬
dicare sede alienigenir postea consilio accepto pugnauer̃
die sabbati & trium fauerunt deostibus quibus testimoniir
nondatum propterpurificationem sed propter temptatio¬
nem. dicente in lege dño Vt temptem eos utrum ambulent
inuiis meis annon: Sex diebur colligetis manna septi¬
mo non colligetiy : Itaquedum dicit ut temptem eos ap¬
par& salbatum non fuiss& praeceptum propter iustisi cati¬
onem : sed propter temptationem illorum hinc est quod
loquitur dr̃ per ez echihelem proph&ã dicens: dedieir praȩ¬
cepta nonbona utiq: quia quidem carnalipopulo carna¬

Expanded text:
non observare, cur Jesus Nave, discipulus ac successor non observare, cur Jesus Nave, discipulus ac successor Moysi, praecipiente Domino, septem 95 diebus continuis, inter quos utique et Sabbatum erat, exercitum, et arma produxit, atque circumeunte arca, tubisque clangentibus, Jericho muros subvertit ? 3. Quid item de Machabaeis eloquar? de quibus scriptum est: Et nolebant Judaei in die Sabbati vindicare se de alienigenis . Postea consilio accepto, pugnaverunt die Sabbati, et triumphaverunt de hostibus. Quibus testimoniis non est datum propter purificationem, sed propter tentationem, dicente in lege Domino: Ut tentem eos, utrum ambulent in lege mea, an non. Sex diebus colligetis manna, septimo non colligetis . 4. Itaque dum dicit: Ut tentem eos, apparet Sabbatum non fuisse praeceptum propter justificationem, sed propter tentationem. Hinc est, quod loquitur Deus per Ezechielem prophetam, dicens: Dedi eis praecepta non bona ; utique quia quaedam carnali populo carna
Abbreviated transcription (Latin):
tis fedus indie illa cũ besti Es agri &cũ uolucrib celi & cũ rep¬
tilł terrae &arcum & gladium & bellum conterã docerra & dor¬
mine eos faciam siducialiter &sponsabo temihi in sempiternũ e spon¬
sabo temihi iniustitia &uidicio &miseri cordia : & mise ratione :
sut sabbatũ nussent: Nom̃ quidẽ sabbati usurpant : sed quid
ipse ualeat ignorant : legem carnaliter custodire deloc¬
tantur dun tota spiritaliter intellegatur. dicente dño ꝑpro
tibus cõstat. non est accipienda sabbati obseruatio nisi spi¬
ritaliter : Num carnaliter ocia eius & adño & apatribus dis¬
soluta sunt: Nam si crimen est sabbati ocium non obseruare :
Cur dñs operatus est in sabbatum : Sic enim scriptum est in ge¬
nesis : Conpleuitq dr̃ die septimo opussuum quod fecerat :
Ergo in principio sabbatum dissolutum est : Dr̃ operatur in
ip̃so &xplens cunstaineo & benredicens ipsidiei quia uni¬
uersa in illo conpleuit Item si crien sabbati ocixm

Expanded text:
s foedus in die illa cum bestiis agri, et cum volucribus coeli, et cum reptili terrae, et arcum, et gladium, et bellum conteram de terra, et dormire eos faciam fiducialiter, et sponsabo te mihi in sempiternum, et sponsabo te mihi in justitia, et judicio, et misericordia, et miseratione, esit Sabbatum nossent. Nomen quidem Sabbati usurpant, sed quid ipsum valeat ignorant. Legem carnaliter custodire delectantur, dum tota spiritualiter intelligatur, dicente Domino peris et in aenigmatibus constat, non est accipienda Sabbati observatio, nisi spiritualiter. 2. Nam carnalia ejus otia a Domino et a Patribus dissoluta sunt. Nam si crimen est Sabbati otium non observare, cur Deus operatur in Sabbato? Sic enim scriptum est in Genesi: Complevitque Deus die septimo opus suum, quod fecerat ; ergo in principio Sabbatum dissolutum est, dum Deus operatur in ipso, explens cuncta in eo, et benedicens ipsi diei, quia universa in illo complevit. Item si crimen est Sabbati otia
Abbreviated transcription (Latin):
redẽ ptaciutas : Columba non audiuit uocem : & non suscepit dis¬
ciplinan: Adultimum quoq danihel ita & distructionẽ hier ł indi¬
cat usꝙ ad con sumnationẽ mundi ꝑseuerere : post ebdomadas in

Expanded text:
redempta civitas, columba non audivit vocem, et non suscepit disredempta civitas, columba non audivit vocem, et non suscepit disciplinam » . 6. Ad ultimum quoque Daniel Jerusalem destructionem ita significat usque ad consummationem mundi perseverare: « Post hebdomad
Abbreviated transcription (Latin):
pingiuium medullatorum undemiae defecatȩ : &e gechihel:
Porno cum dedero inquid dñs gloriã iinterra uiuentiu: hoc
uerbo demonstrans futurã ecđa & gentib claritatẽ ad ter¬
renã hierus alem uertit sententiam oraculidicens : Inm hilũ
redigamte & nuneris & que sita non inuenierir ultra insem¬
pit̃nũ: Decuius quoq: urbis ruina ꝑp&ua : sic &iam dicit
dñs adhierenniam : & contere lagunculam inoculis eorũ
qui ibunt tecum : & dicesad eos. Haec dicit dm̃ &ercituũ :
S ic conterum populuimistum &ciuntitom istã sicut conterituruar figuli
qđ nompoteret ultra resturari: Sefoniur auten anã deser᷑tionem
ipsius ciuitatis : si c p̃dicat : haec estinquiđ cuitas gloriosa habitans
in confidentiam : quedicobat in cordesuo : Egosum &c ex trame non ẽ
alia ampilius: quomodo factaest indesertum cubile bestie: Vner
quitransit ꝑeã sibilalit & mouebit manũ suã : uere ꝓuo catrx &

Expanded text:
pinguium medullatorum, vindemiae defaecatae » . 4. Et Ezechiel: pinguium medullatorum, vindemiae defaecatae » . 4. Et Ezechiel: Porro cum dedero, inquit Dominus, gloriam in terra viventium . Hoc verbo demonstrans futuram Ecclesiae ex gentibus claritatem, ad terrenam Jerusalem vertit sententiam oraculi, dicens: In nihilum redigam te, et non eris, et quaesita non invenieris ultra in sempiternum. De hujus quoque urbis ruina perpetua sic etiam dicit Dominus ad Jeremiam: « Et conteres lagunculam in oculis eorum, qui ibunt tecum, et dices ad eos: Haec dicit Dominus exercituum: Sic conteram populum istum, et civitatem istam, sicut conteritur vas figuli, quod non poterit ultra restaurari . 5. Sophonias autem aeternam desertionem ipsius civitatis sic praedicat: « Haec est, inquit, civitas gloriosa, habitans in confidentia; 90 quae dicebat in corde suo: Ego sum, et extra me non est alia amplius; quomodo factqui transit per eam sibilabit, et movebit manum suam. Vae provocatrix et
Abbreviated transcription (Latin):
quae dimis saẽ multicudo urbis relicta est : Tenebrȩ & palpatio
fastȩsunt spelun cast ũsque in a&ẽnum: Itemidem esaias ꝑ p&euã
runã terrenȩ hierusalem & uocationem gentium ita pnunciat :
dicens dñp dr̃ m̃r estu & & altabete : Consitebor nominituo qm̃
fecisti mirabilia : cogitationer antiquas fideles amen: Quio pe¬
ruisti ciuitatem utumulũ urbem foatem inruinã domum
alienorum ut non sit ciuitas & in sempiternum nonaedific&ur
Suꝑ hoo laudabittepopulus furtis ciuitas gentiũ r obustarũ time¬
bitte quia factus os fuatitudo pauperi. ftrtitudo ȩgeno In
tribulatione sua spes a turbine umbraculum ab estu: Sp̃renĩ
rabust corĩ quosi turbo inpellens pari&em sicut aestum in siti
tumultum alienorum humilabis : & quasi calorem sub nub&
correntem ꝓpagnos ftrtium marcescere facias : & faci&
dñr &ercituum omnib: populis in monte hoo. Conuiuium

Expanded text:
inquit, dimissa est, multitudo urbis relicta est, tenebrae et palpatio inquit, dimissa est, multitudo urbis relicta est, tenebrae et palpatio factae sunt super speluncas usque in aeternum. » 3. Item idem Isaias perpetuam ruinam terrenae Jerusalem, et vocati Deus meus es tu exaltabo te confitebor nomini tuo quoniam fecisti mirabilia cogitationes antiquas fideles amen quia posuisti civitatem in tumulum urbem fortem in ruinam domum alienorum ut non sit civitas et in sempiternum non aedificetur super hoc laudabit te populus fortis civitas gentium robustarum timebit te quia factus es fortitudo pauperi fortitudo egeno in tribulatione sua spes a turbine umbraculum ab aestu spiritus enim robustorum quasi turbo inpellens parietem sicut aestum in siti ttorrente, propagines fortium marcescere facies. Et faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium
Abbreviated transcription (Latin):
berent uirtutem sede contrario illudeis accidit q̃đ in leuitico
peccantib: eis ꝓmisit dñ: Ponã celum uobis ereum: &terrã serreã:
Etinde utero nomio : Erit caelum suꝑte ercũ : & terra suꝑto ferrea:
suꝑte donec tradatte & deleat: Sed qua creista accider illis
quia &pestauit dr̃ ut facerent iustitiã & lurgitor ẽ tantoꝵ munerũ
susciperent: Illiaũt fecerunt spinas quibus xp̃m coronauer̃ :
Fecerunt eđ clamorem quo uo ciferatis unt contra dñũ utcru
it eaias. desolabitur sic̃ inuastitato ostili : & derelinquetu filico¬
Asion sicut umbraculum in uinea : Itecenim euersaẽ hieru slẽ
& destituta manifestatir sacram̃tis xp̃i anȩ ueritatis quẽ ad modũ
deserunt tab̵ nacula uinearũ &xpleis uindemiis : Namsic̃ tab̵na¬
Suꝑ humũ in quid porulim ei spinȩ & uepres ascenderunt quanto
magis suꝑ om̃s domdr gaudii ciuitatis &xultationis Domus enim

Expanded text:
berent virtutum, sed e contrario illud eis accidit quod in Levitico peccantibus eis promisit Dominus: Ponam coelum vobis aereum, et terram ferream . 7. Et in Deuteronomio: Erit coelum super te aereum, et terra subter te ferrea . coelo descendet super te, donec tradat te deleat . Sed quare ista acciderunt illis? quia exspectavit Deus ut facerent justitiam, et largitorem tantorum munerum susciperent. Illi autem fecerunt spinas, quibus Christum coronaverunt, feceruntque 88 clamorem, quo vociferati sunt contra Dominum, 1. Isaias ait: Desolabitur, sicut in vastitate hostili, et derelinquetur filia Sion, sicut umbraculum in vinea . Ita enim eversa est Jerusalem, et destituta, manifestatis sacramentis Christianae veritatis, quemadmodum deserunt tabernacula vinearum, expletis vindemiis. 89 Nam sicut tabernaSuper humum, inquit, populi mei spinae, et vepres ascenderunt . Quanto magis super omnes domos gaudii, civitatis exsultationis? « Domus enim,
Abbreviated transcription (Latin):
ficiorum ritus ciborumq: obseruancia hacdierum cerimoniȩ
que om̃a carnali congruunt uetustati. ad contra intestam̃ tonouo
cordisbonũ promititur uitae a& nae felicitas pollicetur : & non
quidem foris in lapideis dipticis sed in trinsecus in tabulis cordis
Vnde &ita subiungt: quia hoc est testamentum qđ ordinabo domus
isrł postdies illor dicit dñs: dabolegem meã in cordib: eorũ & in m̃te
eorum scribam eã qđ sigificar& eam spritaliter in cordib urĩs
operari debere : scđm interiorẽ hominẽ uetustate carnalis operaci¬
on fsmutata : Intus enim circumcisio non p̃cisione carnis : sed
cordis purgationes : Intur sabbatum nonper abstinentiam serui¬
lium operum: sed abstinentiam peccatorum: quam legem &iã

Expanded text:
ficiorum ritus, ciborumque observantia, ac dierum caeremoniae: ficiorum ritus, ciborumque observantia, ac dierum caeremoniae: quae omnia carnali congruunt vetattusi. At contra Testamento Novo cordis bonum promittitur; vitae aeternae felicitas pollicetur. Et non quidem foris in lapideis diptychis, sed intrinsecus in tabulis cordis. 6. Unde et ita subjungit: Quia hoc est Testamentum quod ordinabo domui Israel. Post dies illos, dicit Dominus, dabo legem meam in cordibus eorum, et in mente eorum scribam eam . Quo significaret eam spiritualiter in cordibus nostris operari debere secundum interiorem hominem, vetustate carnalis operationis mutata. Intus enim circumcisio, non praecisione carnis, sed cordis purgatione. Intus Sabbatum, non per abstinentiam servilium operum, sed per abstinentiam peccatorum. 94 7. Quam legem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
u&eranorum. sed ordine non dignitate : unde &p itea q̃: tẽpo¬
rum posteriores sunt euacuatis anterioribus: maiora priorum ha¬
bentur: Per hieremiam quoq: ꝓph&am testamentum nouũ sedatu¬
rum euacuato priore : sio dñs polliceur : Eccedies ueniunt dic̃ dñp
& feriam domui isrł. domui iuda fedus nouum. Non scđm pactum¬
qđ pẽpigi cumpatrib ur̃is indie quando ad prehendi manum eorum
ut educerem eos detora aegypti pactum qđ in ritum fecerunt & ego
dominatus sum eorum dicit dm̃ Sed hoc ẽ pactum: quod seriam
est. facta cõmemoratio: qđ quia discrepare potuit aue teritesta¬
mento inde adiungt: Non scđm testamentum qđ dedipatrib: eorum:
Est enim inutroq: mirabilir differentia p̃ceptorum: In illo enim & cep¬
tis sacramentis qua umbrȩ erant futurorum e&era promissa
temporalia sunt. Sabbata scilic& circumcisio & multipl&̧ sacri¬

Expanded text:
vetera novorum, sed ordine, non dignitate; unde et pacta quae tempovetera novorum, sed ordine, non dignitate; unde et pacta quae tempore posteriora sunt, evacuatis anterioribus, majora priorum habentur. 4. Per Jeremiam quoque prophetam, Testamentum Novum se daturum, evacuato priore, sic Dominus pollicetur: « Ecce dies venient, dicit Dominus, et feriam domui Israel, et domui Juda foedus novum, 93 quod pepigi cum patribus vestris in die qua adprehendi manum eorum ut educerem eos de terra Aegypti pactum quod irritum fecerunt et ego dominatus sum eorum dicit Dominus sed hoc erit pactum quod feriam est facta commemoratio, quod quia discrepare potuit a Veteri Testamento, inde adjungit: Non secundum Testamentum, quod dedi patribus eorum. Est enim in utroque mirabilis differentia praeceptorum. In illo, exceptis sacramentis, quae umbrae erant futurorum, caetera promissa temporalia sunt, Sabbatum scilicet, et circumcisio, et multiplex sacri
Abbreviated transcription (Latin):
Et accepit auidua escam & mandu cauit: Tunchelias iussu
di uasa eius repleuit & apud ipsuon a lienigenam hospitatus
estis gottilibus uixit: quod fiorinon licer& nisile spĩtaliter
data fuisser : Dumenim quaetdam in lege quasi non munda incibo
dam pnantur more hominum proculdubio siguficantur quia
quic quid perilla inmunda animalia inmoribur haminum
cõparantur: Omnia enim quae cumq: adõ in ipsis primor¬
dus mundi creata sunt sui uocis austoritate ñ tantum bona:
sed &iam ualde bona ꝓbantur: Ideoq quae tumq ingenere
significantur animalium inmundorum reltius diriucentur
primum : qui a non solum proptor uideoꝵ testamentum legir

Expanded text:
et accepit ab ea escam, et manducavit . » Tunc Elias jussu Dei vasa ejus replevit, et apud ipsam alienigenam hospitatus escis gentilibus vixit, quod fieri non liceret, nisi lex spiritualiter data fuisset. 2. Dum enim quaedam in lege, quasi non munda, in cibo damnantur, mores hominum procul dubio significantur, quia destinantur, quidquid per illa immunda animalia in moribus hominum comparatur. Omnia enim quaecunque a Deo in ipsis primordiis mundi creata sunt, suae vocis auctoritate non tantum bona, sed etiam valde bona probantur. Ideoque quaecunque in genere significantur animalium immundorum, rectius derivantur primum quia non solum propter Judaeos Testamentum legis
Abbreviated transcription (Latin):
uictimis ur̃is : Comedite carnes quia non sum loquutus patrib¬
ur̃is nec p̃cepi eis indiȩ quae duxi eos daerra aegypti de
uerbo holo caustomatũ: &uictim arum : Sed hoc uerbum prae¬
cepieis dicens : audite uocem meam & ero uobis dr̃ &uos eritis
mihi populus & ambulate i n om̃a quaemandaui uobis & bene
Sed habierunt in uoluntatibus sius : & prauitate cordissui mali:
In qua sententia sub audiendum est: Nonp̃cepi eis de uerbo
holo caustomatum quasulla ꝑseipsa diligerem . Sedut eorum
fidei obȩdientiã ad ꝓbarem Itenipse qui supra : seribam inquiđ
multiplices legermeas quaȩ uelut alienȩ conputatȩ sunt : hostias
afferent immo labunt carnes & comedent dñs non suscip& eas :
Etposthaec detestans eorum sacrificia. Non libabunt inquid dño
uinũ : nec placebunt ei sacrificia eorũ quasi panis lugentiũ : om̃s
qui comedent eum. contaminabuntur non in trabunt indomũ dñi:

Expanded text:
victimis vestris, comedite carnes, quia non sum locutus patribvictimis vestris, comedite carnes, quia non sum locutus patribpraecepi eis in die, qua eduxi eos de terra Aegypti, de uerbo holocaustomatum et uictimarum, sed hoc uerbum praecepi eis dicens: audite uocem meam et ero uobis deus et uos eritis mihi populus et ambulate in omni uia, quam mandaui uobis, ut bene sed abierunt in voluptatibus, et pravitate cordis sui mali. » In qua sententia subaudiendum est: Non praecepi eis de verbo holocaustomatum, quasi illa per seipsa diligerem, sed ut eorum fidei obedientiam approbarem . 5. Item ipse qui supra: Scribam, inquit, multiplices leges meas, quae velut alienae computatae sunt. Hostias afferent, immolabunt carnes, et comedent, et Dominus non suscipiet eas. Et post haec detestans eorum sacrificia: Non libabunt, inquit, Domino vinum, nec placebunt ei sacrificia eorum, quasi panis lugentium; omnes, qui comedent eum contaminabuntur, non intrabunt in domum Domin
Abbreviated transcription (Latin):
manus ur̃ae . Sanguine plenȩ s̃ Itemipse deiud aeorum sacrificus
f astarunt morticina corum: quas stercus inmedio platearũ: quae
uelut abiecta ster cora reputantur: Vnde &idem ꝓph&a alias
deipsis eorum sacrificiis sic dicit : qui immo latbouem qui mac¬
tat pecus quasi qui & cerebrat canem: qui offer& oblationẽ. quasi
qui sanguinem suillũ offorat: Siuirecordaturhis quasi quibene¬
dicdt idolum: Item hieremias derepulsis ad ño uictimis &olo¬
caustis iudaeorum : Vt quid mihi thus desabaa offertis & cala¬
mum suaue olentem deterra longinqua᷑ holo caustomata ur̃a
non sunt accepta & uictimȩ uĩae non placuerunt mihi ꝓp¬
terea hao dicit dñs : Ecce ego dabo in populum istum ruinas & ru¬
ent ineis patres & silii simul uicinus & ꝓximus & peribunt
Vide quia eorũ sacrificia non ꝑse carnaliter cõmendentur sed
ꝑsolam cordis & sidei obaedientiã quam increduli amiserunt :
Vnde ad huc idẽ ꝓph&ca sio dicit: Holo caustomata ur̃a: additȩ

Expanded text:
crificiis: Facta sunt morticinia eorum quasi stercus in medio platearum . Quae ota sunt, velut abjecta stercora reputantur? Unde et idem propheta alias de ipsis eorum sacrificiis sic dicit: Qui immolat bovem, quasi qui interficiat virum; qui mactat pecus, quasi qui excerebret canem; qui 100 offert oblationem, quasi qui sanguinem suillum offerat; qui recordatur thuris, quasi qui benedicat idolo . 3. Item Jeremias de repulsis a Domino victimis et holocaustis Judaeorum: « Ut quid mihi thus de Saba offertis, et calamum suaveolentem de terra longinqua? holocaustomata vestra non sunt accepta, et victimae vestrae non placuerunt mihi. Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego dabo in populum istum ruinas, et ruent in eis patres, et filii simul, vicinus et proximus, et peribunt . » Vide quia eorum sacrificia non propter se carnaliter commendantur, sed propter solam cordis et fidei obedientiam, quam increduli amiserunt. 4. Unde adhuc idem propheta sic dicit: « Holocaustomata vestra addite
Abbreviated transcription (Latin):
surgat uirgo isrł. In secundo dicit. Ecceego ponam trullam
imedio populi isrł. Non adiciam ultra suꝑ inducere eum:
t ercio quoq: dicit: Venit finis suꝑ ppłm meũ isrł. Nona diciam
ultra ia ꝑ transeã ꝑeum : quae om̃a ꝑtinent ad carnalem ipsius
populi regnum uł obseruanciam : quia ultra in separabilia erunt:
leritatis & peccatoribus contritis ađq consũptis hii quiside elefci
fuerint faluabuntur: dixionus depopulo. dicaonus deurpe
nouuo testa mentuo. higdem datunus sit dp̃ xni

Expanded text:
surgat virgo Israel. In secundo dixit: Ecce ego ponam trullam surgat virgo Israel. In secundo dixit: Ecce ego ponam trullam in medio populi Israel, non adjiciam ultra superinducere eum. Tertio quoque dicit: Venit finis super populum meum Israel, non adjiciam ultra ut pertranseam per eum . 5. Quae omnia pertinent ad carnale ipsius populi regnum, vel observantiam, quia ultra irreparabilia erunt. leratis, et peccatoribus contritis atque consumptis, hi qui fide electi fuerint salvabuntur. Diximus de populo et de urbe: Novo Testamen
Abbreviated transcription (Latin):
quaenum quam obliuione delebitur: Amos quoquȩ ꝓphaa dehis
plenis sime p̃dicat adque ita aduersa tum dm̃ dicit hierłm neillis
umquam misereatur. Sed inseparabiliter in a& nã desolationẽ
ꝑmaneant. Sic enĩ ait: Audite uerbum hoc qđ egoleuo suꝑuos planc¬
tum: domus isrł caecidit non adici& ũtresurgat: Aurgo issł pro¬
iestaẽ interrã suã non ẽ quisus cit& eã : Ecceubi sic cecidit plebs
illa ut non surgat : Si quidem & caerimonias carnaler eiurdẽ ple¬
bis: sic cadendo euacuat ueniente ueritate. nealiquando
quȩ ant resus citarđ Cum dicit ꝓ iestaẽ interrã suã nonẽ qui
suscit& eam : qđ ueraciter deipsa terrena accipitur iudaorum
spẽ. Sequitur quaȩ in eodem ꝓph&a : Venit finis suꝑ ppłm meum
isrł : Non accipiam ut ꝑ transeam ꝑ eum & stridebunt carnes
auerratum fuiss&: ab isrł dm̃. neillis ut p̃dixi iuxta spem ipsorum
ũ quã misereatur: In priorib: enim dicit caecidit non adici& utre¬

Expanded text:
uoque propheta de his plenissime praedicat, atque 91 ita aversatum Deum dicit ab Israel, ne illis unquam misereatur, sed inseparabiliter in aeterna desolatione permaneant. Sic enim ait: « Audite verbum hoc, quod ego levo super vos planctum. Domus Israel cecidit, non adjiciet ut resurgat. Virgo Israel projecta est in terram suam, non est, qui suscitet eam . » Ecce ubi sic cecidit plebs illa, ut non resurgat. Siquidem et caeremonias carnales ejusdem plebis sic cadendo evacuat veniente veritate, ne aliquando queant resuscitari, cum dicit: Projecta est in terram suam, non est qui suscitet eam. 4. Quod veraciter de ipsa terrena accipitur Judaeorum spe; sequiturque in eodem propheta: « Venit finis super populum meum Israel, non adjiciam ultra ut pertranseam per eum, et stridebunt cardines aversatum fuisse ab Israel Dominum, ne illis, ut praedixi, juxta spem ipsorum unquam misereatur. In prioribus enim dicit: Cecidit, non adjiciet ut re
Abbreviated transcription (Latin):
putationẽ uiciorum mundar& corda omniũ gentiũ qđ non
carnis circumcisionẽ sed cordis : cnoyser pati archa¬
silus isrł ita futura p̃nunciabat dicens: In nouissimis dieb: cir

Expanded text:
putationem vitiorum mundaret corda omnium gentium. 3. Quod non putationem vitiorum mundaret corda omnium gentium. 3. Quod non carnis circumcisionem, sed cordis, Moyses filiis Israel ita futuram praenuntiabat dicens: In novissimi
Abbreviated transcription (Latin):
orat xp̃r suturus in quo cunstarũ gortiũ fuerat benedistio re¬
ꝓmissa. & abraham usq ad xp̃m multa erant seđã post fuci¬
ra p̃uidens dẽ genur abrabã qđ reliquis gentib: miscer&ur
Etpaulatm ꝓpa goeius fier& incerta populũ iudaicã circũ¬
cisionis signo notauit. ut uiuentes inter egxptior atq: assy¬
rios interbabilomor siue caldeor hac sigiacubo abhis
uł aceteris gentibus nacionibus que distinguerentur:
Denique ꝑquadra ginta annor in heremo nullus ẽ circun¬
cisus soli quippe sine gentis alterius conmixtione uiue¬
bant : adubi iordanis alueũ populus isrł eliticus trans meauit
adq: interrã reꝓmissionis ꝑuenit Signũ circũ cisionis futuro
& conmixtione gentiũ ꝓuidit erroris quã racionabiliter ẽẽ¬
custoditã : Csedimus quousq nascer &ur xp̃r. qui &̧ semine abrahȩ
suera trȩpmissus qui noniam ñꝑcircũ cisionẽ carnis. sedꝑ am¬

Expanded text:
nem futurus erat Christus, in quo cunctarum gentium fuerat benedictio renem futurus erat Christus, in quo cunctarum gentium fuerat benedictio repromissa, et ab Abraham usque ad Christum multa erant saecula post futura, praevidens Deus ne genus Abraham reliquis gentibus misceretur, et paulatim propago ejus fieret incerta, populum Judaicum circumcisionis signo notavit, ut viventes inter Aegyptios atque Assyrios, inter Babylonios, sive Chaldaeos, hoc signaculo ab iis, vel a caeteris gentibus nationibusque distinguerentur. 2. Denique per quadraginta annos in eremo nullus est circumcisus, soli quippe sine gentis alterius commistione vivebant. At ubi Jordanis alveum populus Israeliticus transmeavit, atque in 98 terram repromissionis pervenit, signum circumcisionis futuro ex commistione gentium providit errori, quam rationabiliter custoditam esse credimus, quousque nasceretur Christus, qui ex semine Abrahae fuerat repromissus, qui non jam per circumcisionem carnis, sed per am
Abbreviated transcription (Latin):
rehomoille qui ligna collegebat indie sabbati. tam atro¬
citer iussudĩ fuerit a populo trucidatur : quod facile ab in¬
fidelibus proponitur: intellegant ergo quia & umnia intipo
acciderunt illis : Scripta sunt enim ad correptionem nr̃am:
Ille enim pristinur carnalisq: quidiem sabbati uiolare
ausur est dumliga colliger&. propter quod est & ptnitur
formam in sinuabat eius. quundie iudicii cum carna liupe¬
re fuerit inuentur. Id est contraxisse liga fenum uł sti¬
pulas : adesuam ignir a &erni conuenientes : haec enim colli¬
gens insuam perniciem dum fuerit indicultmo iudicatus
pellendus ẽ ab omnibus angelis & statim morte nouissina
puniendus : Sic ergo omnia qus c̃umq: illir iudeis ꝑlegen
acciderunt formaliter intelle genda sunt
amtibui post ppłi ꝑp&cuam captiuitatem. post hurbis a&er¬
nam ruinam carnales uidaorum obseruantiar &celebra¬
tioner euacuatar enunciaui. accipiergo primũ causam cir¬

Expanded text:
re homo ille qui ligna colligebat in die Sabbati tam atrore homo ille qui ligna colligebat in die Sabbati tam atrociter jussu Dei fuerit a populo trucidatus? Quod facile ab infidelibus praeponitur. Intelligant ergo quia haec omnia in typo acciderunt illis; scripta sunt enim ad correptionem nostram. Ille enim pristinus carnalisque, qui diem Sabbati violare ausus est, dum ligna colligeret propter quod est et punitus formam insinuabat ejus qui in die judicii cum carnali opere fuerit inventus, id est, contraxisse ligna, fenum, vel stipulas ad escam ignis aeterni convenientes. Haec enim colligens in suam perniciem, dum fuerit in die ultimo judicapellendus est ab omnibus angelis, et statim morte novissima puniendus. Sic ergo quaecunque illis Judaeis per legem acciderint, formaliter intelligenda sunt. Jam tibi post populi perpetuam captivitatem, post urbis aeternam ruinam, carnales Judaeorum observantias et celebrationes evacuatas enuntiabo. Accipe ergo primum causam cir
Abbreviated transcription (Latin):
quies sola scõrum: namista temporalia sabbata ociditdõ :
dumdicit : Neomenia & sabbata uestra odiuit animomea:
Etbenedixit uestra quia non sunt illa quae dỹ praecepit: Sed
quae sibi papulu carnalis elegit : Nam de illis dixit : Sabba¬
ẽẽ. Sabbatum autem diuinum. illum a&cernum esse.
Dequo peresaiam dicitur : &erit inquid mensis & mense
& dies dedie & sabbatum desabbato & ueni& om̃p caro ad¬
orare in hierus alem dicit dñs Sediterum queritur quare¬
dixerit hieremias. Custodite animar uestras & nolite por¬
tare pondera indie sabbati nec instratis ꝑportas hierusa¬
lem & nolite eicere honera dedomibur uestris : indiebur
sabbatir : Ergo audi eiurdem prophetiȩ misterium: pon¬
deraportat in rabbato : quem dies iudicii inuenerit cum
suo delicto : pondera portat᷑ in sabbato qui credens xp̃o
&idem ait discite ame quia mitis sum & humilir corde In
ueni&is requier animabus ur̃ir Ad huc tercio quẽritur qua¬

Expanded text:
quies sola sanctorum. 7. Nam ista temporalia Sabbata odit Deus, quies sola sanctorum. 7. Nam ista temporalia Sabbata odit Deus, dum dicit: Neomenias et Sabbata vestra odivit anima mea. Et bene dixit vestra, quia non sunt illa quae Deus praecepit, sed quae sibi populus carnalis elegit. Nam de illis dixit: Sabbale humanum esse, Sabbatum autem divinum illud aeternum esse, de quo per Isaiam dicitur: Et erit, inquit, mensis ex mense, et dies de die, et sabbatum de sabbato, et veniet omnis caro adorare in Hierusalem, dicit Ddixerit Jeremias: « Custodite animas vestras, et nolite portare pondera in die Sabbati . » Audi ergo ejuslem, et nolite ejicere onera de domibus vestris in die Sabbati ? » Ergo audi ejus prophetiae mysterium: pondera portat in Sabbato, quem dies judicii invenerit cum suo delicto; pondera portat in Sabbato, qui, credens in idem ait: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . 9. Adhuc tertio quaeritur qua
Abbreviated transcription (Latin):
a&̃ nar̃ cureads̃ cessare mandauit : Sibona sunt. curodiuit sab¬
batũ enĩquẽ i srahelitȩ acceperunt in munere : significat
requiem mentis: in hac uita terrenorum desideriorum
appocitu fatigar&ur : Nam sabbatum requies interpre¬
tatur : Ita autem iudaeorum ocios a festiuitasꝰ consumi¬
hominibur in libidinem infrustum temporaliẽ uitae
uentri uensr̃e quae uiuentibus: Sed queritur si non est
inquiunt custodiendum sabbatum quec redistum sit in maonda¬
tisdĩ memento utdiem abbati sc̃ĩfices. Sexdieb: operaberis e fa¬
cies omnia opera. Septima autem die sabbati dñiditui sunt &
non facies omne cpus : Inopere enim sex dierum sex milium an¬
norum opera demonstratur Mira bile enim anni aput dm̃
unius diei comparantur : Sicut testatur ꝓph&a. qm̃ mille
anni ante oculastuor tamquam diesuna: horumn dierum sab¬
batum. Septimi miles simi anni tempus. hacrequies futuri
regni hac scłi est. Vbi iamnulla erit operatio rerum sedre¬

Expanded text:
a sunt, cur ea Deus cessare mandavit? si bona sunt, cur odivit? Sabbatum enim quod Israelitae acceperunt in munere significabat requiem mentis, ut nullo in hac vita terrenorum desideriorum appetitu fatigetur. Nam Sabbatum requies interpretatur. Ista autem Judaeorum otiosa festivitas consumiomnibus in libidine, et in fructum temporalis vitae, ventri venerique servientibus. 6. Sed quaeritur: Si non est, inquiunt, custodiendum sabbatum, 96 quare dictum sit in mandatis Dei: « Memento ut diem Sabbati sanctifices, et sex dies operaberis, et facies omnia opera tua, septimo autem die Sabbatum Domini Dei tui est, non facies in eo omne opus ? » In opere enim sex dierum sex millium annorum opera demonstrantur. Mille enim anni apud Deum uni diei comparantur, sicut testatur propheta: Quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies una . Horum dierum Sabbatum septimi millesimi anni tempus, ac requies futuri regni ac saeculi est, ubi jam nulla erit operatio rerum, sed re