comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
roscius sit occisus. Hoc utraq parsdi¬
cat: necesse ẽ Huic singuli subtilit̃
int̾ laciunt : id quod partisuȩ ꝓdeẽ
possit. nonpugne modo: sed ad unc¬
taueri similitudine : ut itanarr&
quasi & aduersarius codem modo
parrare possit. Explicitonegotio
causaque cognita: Incipit aduersa¬
rius dicere. quod sextum roscium
filius interemit. Et hȩc criminatio
Si autẽ defensorest : proponit erim̃.
quasi quęstionẽ Occidisse patrem:
sextus roscius arguitur. Et affert
argumenta quibus hoc possit dis¬
soluere. Ita inductionibus. aliis cri¬
minationes intelleguntur uel ꝓpo¬
sitiones criminũ: cũ oratio exponen¬
di quodã modo inplicatã secũ habet
intentionẽ: ut hoc cidisti. aut tulisti
A t ubi narratio. ẽ: post narrationem.
dicuntur. Sed tamen in narratione
significantur iudici: non aꝑte ab ora¬
tore dicuntur. Breuiserit: siunde
ne cesse. ẽ. in de initium sumetur:
non ab ultimo repetetur. Dtx̃ supra.

Expanded text:
Roscius sit occisus. Hoc utraque pars diRoscius sit occisus. Hoc utraque pars dicat necesse est; huic singuli subtiliter interiaciunt id quod parti suae prodesse possit, non pugnae modo, sed adiuncta ueri similitudine, ut ita narret quasi et aduersarius eodem modo narrare possit. Explicito negotio causaque cognita incipit aduersarius dicere quod Sextum Roscium filius interemit, et haec est crirninatio. Si autem defensor est, proponit crimen quasi quaestionem, 'occidisse patrem Sextus Roscius arguitur', et adfert argumenta quibus hoc possit dissoluere. Ita in dictionibus aliis criminationes intelleguntur uel propositiones criminum, cum oratio exponendi quodammodo implicatam secum habet intentionem, ut 'occidisti' aut 'tulisti'. At ubi narratio est, post narrationem dicuntur, sed tamen in narratione significantur iudici, non aperte ab oratore dicuntur. BREVIS ERIT, SI VNDE NECESSE EST, INDE INITIVM SVMET, NON AB VLTIMO REPETETVR. Dixit supra
Abbreviated transcription (Latin):
norit. Causauero: duarũ partiũ est.
Sed subtilitas exponentis: aliquid quod
suȩ parti prosit insinuat. Nã iudex
sic ab uno audit: quasi extra partem
Seduereis optimus patronus. est in nar¬
rando: qui ita narrat : ut & aduer¬
sarius ita narrare potuisse credatur
Uerum talis oratio eẽ non potest: cũ eri¬
mina proponuntur. Ouibus in ꝓpo¬
sitionibus. & sidicatur. illud fuit. illid
consecutum. ẽ: & cȩterasimilia: tamen
nationẽ continuo ducuntur. & non
id agitur. in hac oratione: ut iudex
sciat causam. sedut audiat crimen
admissũ At innarratione. cũ causa
omnis fuerit explicata : tunc erim̃
aut ab accusatore ꝓponitur. post
narrationẽ: quasi intentio: aut
a defensore quasi questio : ut purge¬
tur. Sextus roseius occisus est.Ac¬
cusator dic̃: a filio. Tullius negat¬
N inc eẽ criminatio potest: adefensio.
Insinuatur iudici ꝑ narrationẽ totũ
negotiũ : ubiquando. quomodo sextꝰ:

Expanded text:
norit; causa uero duarum partium est. norit; causa uero duarum partium est. Sed subtilitas exponentis aliquid, quod suae parti prosit, insinuat; nam iudex sic ab uno audit, quasi extra partes. Et uere is optimus patronus in narrando qui ita narrat ut et aduersarius ita narrare potuisse credatur; uerum talis oratio esse non potest, cum crimina proponuntur. Quibus in propositionibus etsi dicatur 'ille fuit, illud consecutum est' et cetera similia, tamen nationem continuo ducuntur et non id agitur in hac oratione, ut iudex sciat causam, sed ut audiat crimen admissum. At in narratione cum causa omnis fuerit explicata, tunc crimen aut ab accusatore proponitur post narrationem quasi intentio, aut a defensore quasi quaestio, ut purgetur: 'Sextus Roscius occisus est'. Accusator dicit a falio, Tullius negat: hinc esse criminatio potest et defensio. Insinuatur iudici per narrationem totum negotium, ubi, quando, quo modo Sextus
Abbreviated transcription (Latin):
positione : & aꝑta: & probabilis. Ut salus¬
tius. sibi ommia : in catilina tribuit.
Quam breuissimȩ potero: paucis ab soluã
Cũ alus hẏstoriographis singula tradidis¬
set: In libro primo hẏstoriarũ: dat catoni.
breuitatem. Romanigeneris dissertissimꝰ
paucis ab soluit. Fannio uero: ueritatem
S̾ edl antequã dicamus ut breuis narntio
fiat: ut aꝑta : ut probabilis: principio
dicendum uidetur. quidsit narratio
oratoria. quid agat. ł q̃ distet: areliqͥs
partibus orationis. Oratio quȩ negotiũ
explicat atq insinuat audienti: nar¬
ratio dr̃. explicans quid gestum sit :¬
aut ꝑuerũ. aut per uerisimile. id est
aut ꝑid quod gestum est : aut ꝑiđ quod
geri potuit. Quȩ oratio: tamet si par¬
tibus narratione plenis. inclinetur
in actoris cõmodũ: nontamen ad pug¬
nã continuo easdem partes ducit
Negotiũ enĩ iudici insinuatur: non pars
negotii. Agitur enĩ: ut causam iudex

Expanded text:
positione et aperta et probabilis, ut Salluspositione et aperta et probabilis, ut Sallustius sibi omnia in Catilina tribuit: "quam uerissime potero, paucis absoluam", cum aliis historiographis singula tradidisset in libro primo Historiarum: dat Catoni breuitatem, "Romani generis disertissimus paucis absoluit", Fannio uero ueritatem. Sed ante quam dicamus, ut breuis narratio fiat, ut aperta, ut probabilis, principio docendum uidetur quid sit narratio oratoria, quid agat uel quo distet a reliquis partibus orationis. Oratio quae negotium explicat atque insinuat audienti narratio dicitur, explicans quid gestum sit aut per uerum aut per ueri simile, id est, aut per id quod gestum est, aut per id quod geri potuit; quae oratio tametsi partibus ratione plenis inclinet in actoris commodum, non tamen ad pugnam continuo easdem partes ducit; negotium enim iudici insinuatur, non pars negotii. Agitur enim ut causam iudex
Abbreviated transcription (Latin):
Breuis erit: siunde necesse est: inde ini¬
tium sumetur. &nion ab ultimo repete¬
tur. Etsicuius reisatis erit summams
dixisse : cius partes nondicentur. Nams
sepe satis est. quod factũ sit dicere: nons
Tresuirtutes sunt : narrationis. Uitbre¬
uis sit narratio ut aperta ut probabilis
Uerũ ut hȩc triasemꝑ omniasint : ñ unũ
aliquod: extribus. Itaq istȩ uirtutes nar¬
rationis. licet &: aliis partibus orationis
conueniant: narrationis tamen sunt
propriȩ. Aliarũ autẽ partiũ orationis
uirtutes: narrationi conuenire. non
possunt. Quȩ libet rep̃hensio. quȩ libet
confirmatio. criminatio. potest habere
hextria: sed quasi aliena. Ipsa autẽ quȩ
habent : narrationi non conueniunt.
ut inductiones. ut racio cinationes.
arłq huius modi: quȩ fidei sunt. non
affectus. Igitur tres istȩ uirtutes. nar¬
rationi oratoriȩ conuenire possunt. &illi
parrationi. quȩ extra ciuiles causas est
Uam quȩ historia. & breuis eẽ debet in ex¬

Expanded text:
is erit, si, unde necesse est, inde initium sumetur et non ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur—nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut Tres uirtutes sunt narrationis, uis sit narratio, ut aperta, ut probabilis, uerum ut haec tria semper omnia sint, non unum aliquod ex tribus. Itaque istae uirtutes narrationis, licet et aliis partibus orationis conueniant, narrationis tamen sunt propriae; aliarum autem partium orationis uirtutes narrationi conuenire non possunt. Quaelibet reprehensio, quaelibet confirmatio, quaelibet criminatio potest habere haec tria, sed quasi aliena; ipsae autem quae habent narrationi non conueniunt, ut inductiones, ut ratiocinationes et reliqua huius modi, quae fidei sunt, non adfectus. Igitur tres istae uirtutes et narrationi oratoriae conuenire possunt et illi narrationi, quae extra ciuiles causas est. Namque historia et breuis esse debet in ex
Abbreviated transcription (Latin):
dest sinarres quo usq narrandum est:¬
ut non etiã illa narrentur: quȩ iam
intractatus cadunt. Ut puta qui¬
dam fortiter fecit: petit premii no¬
mine : erarii dimidium. Contradr̃
Narrandũ .ẽ. quemadmodũ fortiter
fecerit: non &iam quem ad modũ
adciuitatẽ regressussit. & quemad¬
modũ premiũ petierit. & quemad¬
modũ ei contradictũ sit. Uerũ

Expanded text:
d est, si narres quo usque narrandum est, non etiam illa narrentur, quae iam in tractatus cadunt, ut puta: 'quidam fortiter fecit, petit praem ̧ nomine aerarii dimidium; contra dicitur'. Narrandum est quemadmodum fortiter fecerit, non etiam quemadmodum ad ciuitatem regressus sit et quemadmodum praemium petierit et quemadmodum ei
Abbreviated transcription (Latin):
potest inueniri: nisi quodlatet . Est por¬
ro quodlatet. Anim aduertendũ itaq
quifuerint illiqui primi illud fecerint :¬
unde nunc agitur Quide inde factum
probauerint. acsecutisint. Siobtimis:
laudasfactum. Sipessimi reprehendis:
ut cicero indiuinatione dicit semper
homines nobiles accusasse. & eo cũ magno
cõmodorei publice magnã semper glo¬
riam consecutos. ¶Deinde inquit
hęc quȩde care : aut eius reisit lex Lex
etiã consequitur: NLex enĩ semꝑ inre
quia restalis uisa est constituitur.
uerũ quod ait: deeare totũ.ẽ. qđ ait
eius rei: parsest. Interdum enĩ totum
factum aliqua lege aut clampnatur.
autab soluitur Interdum parsfacti
Deinde quod ait consuetudo: actio iudi¬
tium. scientia. artifitium. & hȩx ominia
gestum negotiũ consequentur. ã &e con¬
suetudo rei: ante geste est: & rursus
remgestam solet aliqua actio conseqͥ.
uel iuditiũ. ut prȩ iuditium natum esse

Expanded text:
potest inueniri nisi quod latet. Est porpotest inueniri nisi quod latet. Est porro quod latet animaduertendum; itaque qui fuerint illi qui primi illud fecerint unde nunc agitur, qui deinde factum probauerint ac secuti sint. Si optimi sunt, laudas factum; si pessimi, reprehendis, ut Cicero in diuinatione dicit semper homines nobiles accusasse et eos cum magno commodo rei publicae magnam semper gloriam consecutos. DEINDE, inquit, ECQVA DE EA RE AVT EIVS REI SIT LEX. Lex etiam consequitur; lex enim semper in rem, quia res talis uisa est, constituitur. Verum quod ait ‘de ea re' totum est, quod ait 'eius rei' pars est. Interdum enim totum factum aliqua lege aut damnatur aut absoluitur, interdum pars facti. Deinde quod ait 'consuetudo, actio, iudicium, scientia, artificium', et haec omnia gestum negotium consecuntur. Nam et consuetudo rei iam ante gestae est, et rursus rem gestam solet aliqua actio consequi uel iudicium, ut praeiudicium natum esse
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quide gesto negotio homines fece¬
rint. aut senserint. aut iudicauerint.
ut defacto milonis. ut delege clodii
Ipnatura ipsius negotusio: sires illa
factasit. cui necessesit euentum ẽẽ aliquẽ
coniunctum: ut paricidium foror ne¬
cesseest consequatur. Etrursus par¬
ricidã uerisimile non sit dormisse
N ex enĩ gestum negotium consequuntur:
quȩ non inpersonis animaduersa sunt.
sed innatura gesti negotii. Inhisitaq
duobus: & cicero anim aduertenda dix̃
ea. quȩ gestũ negotium consequuntur.
Acprimo depersonis. primo inquit. qđ
factumest: quo id nomine appellari
conueniat. Utiq hoc consequitur Res
Ita cicero de nomine constituendo dis¬
putat indiuinatione  Nontam
inquit hȩc accusatio: quã defensio est.
existimanda. Deinde inquit eiusfacti
qui sint principes & inuentores. qui
deniq auctoritatis eius & inuentionis
conprobatores: atqȩmuli: It ex qͥ q̃
postrem sint necesse est. Neq enim

Expanded text:
mus quid de gesto negotio homines fecemus quid de gesto negotio homines fecerint aut senserint aut iudicarint, ut de facto Milonis, ut de lege Clodii. In natura ipsius negotii sic, si res illa facta sit, cui necesse sit euentum aliquem esse coniunctum; ut parricidium furor necesse est consequatur; et rursus parricidam ueri simile non est dormisse; haec enim gestum negotium consecuntur, quae non in personis animaduersa sunt, sed in natura gesti negotii. In his itaque duobus et Cicero animaduertenda dixit ea quae gestum negotium consecuntur. Ac primo de personis. PRIMO, inquit, QVOD FACTVM EST, QVO ID NOMINE APPELLARI CONVENIAT. Vtique hoc consequitur; res ita Cicero de nomine constituendo disputat in diuinatione; "non tam", inquit, "haec accusatio quam defensio est existimanda". DEINDE, inquit, EIVS FACTI QVI SINT PRINCIPES ET INVENTORES, QVI DENIQVE AVCTORITATIS EIVS ET FNVENTIONIS COMPROBATORES ATQVE AEMVLI. Haec quoque post remsint necesse est; neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
detribus at tributis est Ostendimꝰ:
quȩ eẽnt continentia cũ ipsonegotio.
ingestione negotii. adiuncta negotio
Nunc dehis docendum est. quȩ gestũ
Negotium consequuntur : Quod qui¬
dem quartum attributum. uidet᷑
cũ ea parte pugnare : quȩ in primo
at tributo est post negotiũ: Scimus
enĩ quinq eẽ in primo attributo
Sum mã negotii. Causã ipsius sũme
Et factũ triplex. ante negotium. in
negotio: post negotium. Moc extre¬
mũ factũ: quod est post negotium :¬
uidetur simile eẽ huic attributo
de quonunc agimus quod dr̃ consecu¬
tio Nãutrũq post negotium est :
sed hoc distant: quod supra post
Negotiũ facta illius cosiderandast̃
dequo agitur. & qui aliquia fecisse
memoratur. Ihc autẽ facta consideran¬
dasunt : sextranea. Itaq consideran¬
dasunt: quȩ gestum negotium consequan¬
tur. Nec in duobus semper debemus at¬
tendere: inpersonis. & innatura gesti
negotii Inper sonissic sianim aduerta¬

Expanded text:
de tribus attributis, et ostendimus de tribus attributis, et ostendimus quae essent continentia cum ipso negotio, in gestione negotii, adiuncta negotio; nunc de his docendum est quae gestum negotium consecuntur. Quod quidem quartum attributum uidetur cum ea parte pugnare quae in primo attributo est post negotium; scimus enim quinque esse in primo attributo, summam negotii, causam ipsius summae et factum triplex: ante negotium, in negotio, post negotium. Hoc extremum factum quod est post negotium uidetur simile esse huic attributo de quo nunc agimus, quod dicitur consecutio. Nam utrumque post negotium est, sed hoc distant, quod supra post negotium facta illius consideranda sunt de quo agitur et qui aliquid fecisse memoratur; hic autem facta consideranda sunt, sed extranea. Itaque consideranda sunt quae gestum negotium consequantur. Haec in duobus semper debemus attendere, in personis et in natura gesti negotii. In personis sic, si animaduerta
Abbreviated transcription (Latin):
re. hoc ingenere ut cõmode quid
euenturũ sit. ante animo concipipos¬
sit. quid quaq exresoleat euenire
considerandum est: Ut inquit ex
euentu facile possimus argumenta
colligere : primo inquit ipsi nobiscum
ꝑtractare & considerare de bemus:
quis unius cuiusq reiẽẽ soleat euentꝰ
Et ut sciamus naturalem euentum
non fortuitum nobis considerandũ:
denique soleat inquit euenire. Coñ¬
suetudo ꝑpetua est : Quod ꝑpetuum
est: fortuitũ eẽ nom potest Ergo.
considerand nobiserit in rebus sin¬
gulis. certus: a naturalis euentus.
Quarta autẽ parsest exhis. quas
pegotiis dicebamus eẽ attributas
consecutio. In hac hȩres que runtur.
quȩ gestum pegotiũ consequuntur:
Primũ: quod factum est quo id nomine:
appellari conueniat. Deinde. enis
facti quisint principes ainuentores.
quȩdeniq auctoritatis eius & inuen¬
tionis cõprolutores atq emuli. De¬
inde. & quȩ de care aut eius reisit lex.
consuetudo actio. iuditium. scientia.

Expanded text:
 QVID EVENTVRVM SIT ANTE ANIMO CONCIPI POSSIT, QVID QVAQVE EX RE SOLEAT EVENIRE CONSIDERANDVM EST. Vt, inquit, ex euentu facile possimus argumenta colligere, primo, inquit, ipsi nobiscum pertractare et considerare debemus quis unius cuiusque rei esse soleat euentus, et ut sciamus naturalem euentum, non fortuitum, nobis considerandum, denique 'soleat', inquit, 'euenire'. Consuetudo perpetua est: quod perpetuum est, fortuitum esse non potest. Ergo considerandus nobis erit in rebus singulis certus et naturalis euentus. QVARTA AVTEM PARS EST, EX HIS QVAS NEGOTIIS DICEBAMVS ESSE ATTRIBVTAS, CONquae gestum negotium consequuntur: pri- mum, quod factum est, quo id nomine appellari con- veniat; deinde eius facti qui sint principes et inventores, qui denique auctoritatis eius et inventionis comprobatores atque aemuli: deinde ecquae de ea re aut quae eius rei sit lex, consuetudo, pactio, iudicium, scientia,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ilius enĩ genus. roscius speciesest: Ita
&cũ degenere questio est. exspecie
colligendũest argumentum: ut siquę¬
ratur. anom̃s matres ament filios
suos & tũ exspecie facias argumentũ.
ad eo omnes matres non amant
⁊ cuius negotii. in quo querisolet.¬
s quid exquaq re euenerit. eueniat.¬
s euenturumq sit. Quare. hoc inge¬
nere ut cõmodius quideuenturũ¬
: sit. Ante animo colligi possit᷑. quid¬
: quaq exresoleat euenire conside¬
randum est: hoc modo Exarrogan¬
tia odium. ex insolentia arrogan¬
Itia  uentum illum accipiamus.
qui uni cuiq reinaturaliter uidetͥ
adiunctus: quirẽ suam post quam
res ipsa contigerit. necesse est conse¬
quatur Et tuncuere deuentu face¬
re possumus argumentum: si ipse
euentus certussit. Alioquin. sieuen¬
tũ illum accipiamus quiex casuuenit.
fieri inde non potest argumentum.
quod adiunctũ ngotioẽe possit. Facis
itaq deeuentu argumentũ: sicũ quẽ

Expanded text:
; filius enim genus, Roscius species est. Ita ; filius enim genus, Roscius species est. Ita et cum de genere quaestio est ex specie colligendum est argumentum, ut si quaeratur an omnes matres ament filios suos, et tu ex specie facias argumentum: 'adeo omnes matres non amant cuius negotii, in quo quaeri solet, quid ex quaque re evenerit, eveniat, eventurum sit. quare hoc in genere, ut commode, quid eventurum sit, ante animo colligi possit, quid quaque ex re soleat evenire, considerandum est, hoc modo: ex arrogantia odium, ex insolentia arroganIT. Euentum illum accipiamus qui uni cuique rei naturaliter uidetur adiunctus, qui rem suam, postquam res ipsa contigerit, necesse est consequatur; et tunc uere de euentu facere possumus argumentum, si ipse euentus certus sit. Alioqui si euentum illum accipiamus qui ex casu uenit fieri inde non potest argumentum, quod adiunctum negotio esse possit. Facis itaque de euentu argumentum, si eum quem
Abbreviated transcription (Latin):
neget. non tamen constituat scđm
Namcũ ait non sedet : solum sede¬
re negat. nontamen constituit.
utrum stet an ambulet: sed suf¬
ficit ei negare quod sedeat: Hio
autẽ cicero in disparato: solane.¬
gantia posuit: id est sapere. non
sapere: Esse tamen inter dispara¬
ta: & priuantia nosse debemus.
Genus est : quod partes aliquas
amplectitur. ut cupiditas. Pars¬
Iest quȩ sub est generi. ut amor.
auaritia. Notum est quid sit
genus: id est sub quo multȩ sunt
partes. Sunt autẽ eaquȩ subgenere
sunt. Uerũ cũ dehis facimus argumen¬
tum: ex adiunctis negotio facimus
argunentũ. Quotiens autẽ degene¬
re est questio: exspecle. faciendum est
argumentum. Quociens despeciȩ
quȩstio est: exgenere faciendũ est argu¬
mentum: ut cicero cũpro roscio age¬
ret. idest speciem susce pisset. roseius
enĩ adfiliũ speciesest: argumentum
fecit exgenere. cumdixit. Tamferos
mores infilium cadere non potuisse¬

Expanded text:
neget, non tamen constituat secundum. neget, non tamen constituat secundum. Nam cum ait ‘non sedet', solum sedere negat, non tamen constituit, utrum stet an ambulet, sed sufficit ei negare, quod sedeat. Hic autem Cicero in disparato sola negantia posuit, id est 'sapere, non sapere'; esse tamen inter disparata et privantia nosse debemus. GENVS EST, QVOD PARTES ALIQVAS AMPLECTITVR, VT CVPIDITAS, PARS QVAE SVBEST GENERI, VT AMOR, AVARITIA. Notum est quid sit genus, id est sub quo multae sunt partes; partes sunt autem eae quae sub genere Bunt. Verum cum de his facimus argumentum, ex adiunctis negotio facimus argumentum. Quotiens autem de genere quaestio est ex specie faciendum est argumentum, quotiens de specie quaestio est ex genere faciendum est argumentum, ut Cicero, cum pro Roscio ageret, id est speciem suscepisset Roscius enim ad filium species est, argumentum fecit ex genere, cum dixit tam feros mores in filium cadere non potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
hic cirero indiuersis generibus posita
contraria de monstrauit: frigus aua¬
lorẽ His autẽ genus qualitas. sidiuer¬
sa. Deinde similiter sub diuersis gene¬
ribus species longe interse diuersas
posuit. idest uitam & mortẽ. Uite
autẽ genus: bonum. mortis malum.
Itaq contraria sunt. quȩ se eregione.
spectant. & quȩ ex diuerso posita ple¬
na sunt: Sub disparato autẽ: aristo¬
teles duas species posuit. priuantia
& negantia. Priuantia sunt : ut ce
citas. infelicitas Luisio. a felicitas:
habitussunt Cęcitas a infelicitas
id agunt: ut prima quodhabuer̃.
non habeant Nunquã enĩ cecitas
fiat necesse est : nisi uisio ante tol¬
latur Nec est infelicitas: nisi pri¬
us felicitas excludatur. Iccirco
ergo hȩc priuantia pominata st̃:
quod primorũ priuationẽ scđa
demonstrent: Negantia porro
sunt : quȩ negatione separantur.
ut sapit. non sapit. sed & non sedet
Negotio illud hic agit : ut primũ

Expanded text:
hic Cicero in diuersis generibus posita hic Cicero in diuersis generibus posita contraria demonstrauit, frigus et calorem; his autem genus qualitas, sed diuersa. Deinde similiter sub diuersis generibus species longe inter se diuersas posuit, id est uitam et mortem. Vitae autem genus bonum, mortis malum. Itaque contraria Bunt quae se e regione spectant et quae ex diuerso posita plena sunt. Sub disparato autem Aristoteles duas species posuit, privantia et negantia. Privantia sunt ut uisio caecitas, felicitas infelicitas. Visio et felicitas habitus sunt; caecitas et infelicitas id agunt, ut prima id quod habuerunt non habeant; numquam enim caecitas fiat necesse est nisi uisio ante tollatur, nec est infelicitas nisi prius felicitas excludatur. Idcirco ergo haec privantia nominata sunt quod primorum privationem secunda demonstrent. Negantia porro sunt, quae negatione separantur, ut 'sapit non sapit, sedet non sedet'. Negatio hic illud agit, ut primum
Abbreviated transcription (Latin):
tur: idest iui ł numero. ł figura. Inue¬
nitur tamen & qualitas in exemplo: ut
cicero cumcircabellum. causarũ similiũ
c̃parat naturas: ait. Ut helena inquit
tioianis. sictu antoni huius belli semen
ingenere diuerso. ab eodem eui contras¬
rium dicitur: primũ distat. Ut
frigus. calori. uitemors Disparatũ
autẽ est id. quod ab aliquare ꝓ oppo¬
sitionẽ negationis separatur. hoc mͦ
opposita genus posuit. Contrarium.
disparatum. ad aliquid: sub opposi¬
tis Contrariũ porro aristoteles sic
definiuit. Sub eodem genere speci¬
es multum interse diuersȩ hacratio¬
ne : ut omnia illud ad unũ genus re¬
ferantur. quod supraomnes resprin¬
cipales greciponunt. idest on: quod¬
possint. Uerũ contraria tribus modis
inueniri possunt: cũ aut sub eodem
genere species multũ interse. distant:
aut cũ sub singulis generibus diuersis:
species &iam diuersȩ sunt : aut cũ
duo genera interse diuersa sunt Itaq

Expanded text:
tur, id est in ui uel numero uel figura. Inuetur, id est in ui uel numero uel figura. Inuenitur tamen et qualitas in exemplo, ut Cicero, cum circa bellum causarum similium comparat naturas, ait: "ut Helena", inquit, "Troianis, sic tu, Antoni, huius belli semen in genere diverso ab eodem, cui contrarium di- citur, plurimum distat, ut frigus calori, vitae mors. disparatum autem est id, quod ab aliqua re praeposi- tione negationis separatur, hoc modo: 'opposita' genus posuit, 'contrarium, disparatum, ad aliquid' sub oppositis. Contrarium porro Aristoteles sic definuit: 'sub eodem genere species multum inter se diuersae', hac ratione, ut omnia ad unum illud genus referantur, quod supra omnes res principale Graeci ponunt, id est quodpossit. Verum contraria tribus modis inueniri possunt; cum aut sub eodem genere species multum inter se distant, aut cum sub singulis generibus diuersis species etiam diuersae Bunt, aut cum duo genera inter se diuersa sunt. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Simile itaq duobus modis considerare
debemus : inspecie formarũ. & natura
rerum. & scriptores quidem artiũ simile
genus ponunt. Subsimilia: tria. ION.
idest imaginem. Para bolen: id est colla¬
ginem similefit: cum exsimili specie: uultꝰ
uultibus conparamus. ut os humerosq deo
simił. Fercollationem simile facimus: cũ
rerum diuersarum conferimus & copu¬
lamus nonspeciem s naturã : ut qualis
mugitus. fugit cum sautius arã taurus
Aut poenorũ : qualis in aruis saucius ille
graui uenantũ uulnere pectus: tunc de.¬
mũ mouet armaleo. Hic enĩ uirgilius
ut probaret turnũ rebus omnibus frac¬
tis non de iectum. sed iratũ magis. quia
uix hoc creditur. negotiosuo fidem fecit
ex adiuncto negotio. ꝑsimilitudinẽ quȩ
sit in parte naturę. Sic inquit & leoma¬
gis irascitur : post quã fuerit uulneratꝰ
Perexemplũ autẽ tunc simile facimimus:
siinexẽ plo ipso qualitas ostendatur.
sepe nenĩ exemplũ in quantitate uersa¬

Expanded text:
Simile itaque duobus modis considerare debemus, in specie formarum et in natura rerum. Et scriptores quidem artium simile genus ponunt, sub simili tria, εἰκόνα , id est imaginem, παραβολήν , id est conlaginem simile fit cum ex simili specie uultus uultibus comparamus, ut "os umerosque deo similis". Per conlationem simile facimus cum rerum diuersarum conferimus et copulamus non speciem, sed naturam, ut "qualis mugitus, fugit cum saucius aram taurus", aut: "Poenorum qualis in aruis saucius ille graui uenantum uulnere pectus tunc demum mouet arma leo". Hic enim Vergilius, ut probaret Tumum rebus omnibus fractis non deiectum, sed iratum magis, quia uix hoc creditur, negotio suo fidem fecit ex adiuncto negotio per similitudinem, quae sit in parte naturae. Sic, inquit, et leo magis irascitur postquam fuerit uulneratus. Per exemplum autem tunc simile facimus, si in exemplo ipso qualitas ostendatur. Saepe enim exemplum in quantitate uersa
Abbreviated transcription (Latin):
Sipeperit: cum uiro concubuit.
Uȩc necesseest ut se conse quatur
Quod si necesse habes credere: neces¬
sarium factum est argumentum:
Illud tamen scire debemius. argum̃¬
tum pecessariũ pene noneẽ: solũq
ẽẽ inter homines probabile. Nẽpe
Nobis pecessarium uidetur exuero
constare. Nam si probabile exueri
simili. ex uero necesse est Necessariũ.
Inter homines autẽ uerũ latet: totũ¬
q suspicionibus geritur. Ergoneces¬
sarium eẽ non potest argumentũ
Sed quantũ inter homines potest
Necessarium: Quantum scđm
opinionẽ humanã ualet. Alo¬
quin scđm xp̃ianorũ oponionem
Nonest pecessarium argumentum.
Sipeperit : cũ uiro concubuit Neq
hoc rursus. sinatus est morietur
Nã apudeos manifestumest: sine

Expanded text:
si peperit, cum uiro concubuit'. si peperit, cum uiro concubuit'. Haec necesse est ut se consequantur; quod si necesse habet credere, necessarium factum est argumentum. Illud tamen scire debemus, argumentum necessarium paene non esse solumque esse inter homines probabile. Nempe nobis necessarium uidetur ex uero constare; nam si probabile ex ueri simili, ex uero necesse est necessarium. Inter homines autem uerum latet totumque suspicionibus geritur; ergo necessarium esse non potest argumentum. Sed tantum inter homines potest necessarium quantum secundum opinionem humanam ualet; alioqui secundum Christianorum opinionem non est necessarium argumentum 'si peperit, cum uiro concubuit', neque hoc rursus, 'si natus est, morietur'. Nam apud eos manifestum est sine
Abbreviated transcription (Latin):
est similis Alioquin: cũ in eo quod
est occidit. iam notasit: & res & quali¬
tas rei: deinde ponas uirgam. cuius
res & qualitas nota est. Qm̃similes
sibi non sunt istȩ qualitates: coniuno¬
tȩ in unum non faciunt argumentũ:
sidicas. ꝑcussit uirga. & occidit
Semꝑ ittaq nonres. sed qualitates
rerũ debenius attendere atq confer¬
re: ut argumenta faciamus Argu¬
mentorum porro genera duo sunt
probabile. & necessariũ Frobile est :¬
quod ueri similitudine fidem facit:
ut puta. quia inimicus fuit. occidit
Uerũ de probabili post dicemus: nunc
autẽ de argumento pecessario dispu¬
tabimus. Secessarium est inquit:
quod aliter dictum. Nec fieri pec
probari potest. Necessariũ argu¬
mentum ad fidem cogit. actrahit
Probabile autẽ in repit atq ꝑsua¬
det. Necessarium porro tale est
argumentum : sieas proferas. quo¬
rũ talissit natura: ut sic fieri neces¬
sesit. Sidicas. Sinatus est. morietur

Expanded text:
est similis. Alioqui, cum in eo, quod est similis. Alioqui, cum in eo, quod est occidit, iam nota sit et res et qualitas rei, deinde ponas 'uirgam', cuius res et qualitas nota est; quoniam similes sibi non sunt istae qualitates, coniunctae in unum non faciunt argumentum, si dicas ‘percussit uirga et occidit'. Semper itaque non res, sed qualitates rerum debemus adtendere atque conferre, ut argumenta faciamus. Argumentorum porro genera duo, probabile et necessarium. Probabile est quod ueri similitudine fidem facit, ut puta 'quia inimicus fuit, occidit'. Verum de probabili post dicemus, nunc autem de argumento necessario disputabimus. NECESSARIVM EST, lnquit, QVOD ALITER AC DICITVR NEC FIERI NEC PROBARI POTEST: necessarium argumentum ad fidem cogit ac trahit, probabile autem inrepit atque persuadet. Necessarium porro tale est argumentum, si ea proferas quorum talis sit natura ut sic fiert necesse sit, si dicas 'si natus est, morietur;
Abbreviated transcription (Latin):
Nouem qualitates: idest quȩ substan¬
tiȩ accidunt. Itaq cumres puda est
nihil aliud quam resest. Tunc autẽ
exea facere possumus argumentũ
sieius qualitatẽ inspiciamus Itaq
omnia uerba. ł pomina habent res
suas. habent & qualitates. Quȩ quali¬
tates: cumsibi conueniunt. faciunt
argumentum. Cum non conueniunt.
Non faciunt argumentũ: ut puta.
ponamus occidit. Occidit: resest.
Nuius rei quȩ sit qualitas attendamus:
i quȩdam asperitas. quȩdã in manitas
de inde ponamus inimicum. Rursus
inimicus resest Eius reiporro quali¬
tas similiter aspera atq crudelis
Itaq qm̃ utraq sibihęc qualitas con¬
uenit: factumest argumentum.
Itaduȩ similes qualitates cum sibi fue¬
rint copulate : faciunt aliam qua¬
litatẽ : .i. occidit. quia inimicus fuit.
Quȩ qualitas est: ut argumentũ proba¬
bile eẽ uideatur. ita Sidicatur occi¬
dit. quia gladio ꝑcussit: argumen¬
tum est : quia utriusq reiqualitas

Expanded text:
nouem qualitates, id est quae substannouem qualitates, id est quae substantiae accidant. Itaque cum res nuda est nihil aliud quam res est. Tunc autem ex ea facere possumus argumentum si eius qualitatem inspiciamus. Itaque omnia uerba uel nomina habent res suas, habent et qualitates; quae qualitates cum sibi conueniunt faciunt argumentum, cum non conueniunt, non faciunt argumentum; ut puta, ponamus 'occidit'. 'Occidit' res est; huius rei quae sit qualitas adtendamus, id est, quaedam asperitas, quaedam immanitas. Deinde ponamus 'inimicum'. Rursus 'inimicus' res est, eius rei porro qualitas similiter aspera atque crudelis. Itaque quoniam utraque sibi haec qualitas conuenit, factum est argumentum. Ita duae similes qualitates cum sibi fuerint copulatae faciunt aliam qualitatem, id est 'occidit, quia inimicus fuit'; quae qualitas est, ut argumentum probabile esse uideatur. Ita si dicas 'occidit, quia gladio percussit', argumentum est, quia utriusque rei qualitas
Abbreviated transcription (Latin):
non in cõmodũ uidetur: quandã
siluã atq materiã uniuersã ante
ꝑmixtã & confusam exponere. om¬
niũ. argumentationum. Tria nob̃
in confir matione traduntur : ma¬
teria. argumentũ. argumentatio.
Materiam nobis iam tradidit: id est
locos dequibus argumenta. capere¬
mus: Quos locos. diuisit in attributa
Atq horum omniũ partes enumera¬
uit: actradidit. Nunc itaq dictu¬
rus est de argumento. Nec nos con¬
fundat: quod pro argumento: argu¬
mentationẽ ponit Añiqui: genus
ponebant argumentationẽ. Sub
argumentatione uero: argumentũ
xargumentationẽ. Itaq hoc uerbo
cõmuniter utebantur: ut pro argu¬
mento recte argumentatio dicere¬
tur: Uerum antequã dicamus quȩ
generasit argumentorũ : dicanius
prius quid considerare & conferre
de beumus. ut arguinenta faciamus
Scđm aristotelem decẽ cathegoriȩ sunt
id est decẽ res: in quibus omnia quȩ̨
inmundosunt continentur. Itarũ
rerũ una substantia est Reliquę

Expanded text:
NON INCOMMODVM VIDETVR QVANDAM SILVAM ATQVE MATERIAM VNIVERSE ANTE PERMIXTAM ET CONFVSAM EXPONERE OMNIVM ARGVMENTATIONVM. Tria nobis in confirmatione traduntur, materia, argumentum, argumentatio. Materiam nobis iam tradidit, id est locos de quibus argumenta caperemus, quos locos diuisit in attributa atque horum omnium partes enumerauit ac tradidit. Nunc itaque dicturus est de argumento. Nec nos confundat quod pro argumento argumentationem ponit. Antiqui genus ponebant argumentationem, sub argumentatione uero argumentum et argumentationem. Itaque hoc uerbo communiter utebantur, ut pro argumento recte argumentatio diceretur. Verum antequam dicamus quae genera sint argumentorum, dicamus prius quid considerare et conferre debeamus ut argumenta faciamus. Secundum Aristotelem decem categoriae sunt, id est decem res in quibus omnia quae in mundo sunt continentur. Harum rerum una substantia est, reliquae
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo quia aliquid consequitur argumen¬
tumest: sed quia aut bonũ aut malumẽ.
consequitur. sedquia tale est. Ita semꝑ
non exre: sedex qualitate. fit argum̃tum
Et cetera. quȩ factũ aliquodsimiliter con¬
festim. aut ex inter uallo solent consequi
Iuterdũ enĩ uicinior interdum tardior
euentus: ut puta. Siquem uoluero occi¬
dere: uicinus est euentus. ut mox me
oderit. Dein de sitrado alicui disciplinã:
tardior hic euentus: Primo enĩ fortas¬
sis osfenditur: deinde amat ac diligit
De inde postremo attendendum est. Dat.
postremũ br̾eue & cõmune p̃ce̾ptum :
utrũ aliquid honestũst. anutile in
his. eẽ. considerandum. quȩ gestum
negotium conse quuntur. Uerũ quȩ
sint partes honestatis atq utilitatis
in deliberatiuȩ prȩceptis se demonis¬
I tratissum eẽ promittit.Omnis¬
s autẽ argumentatio quȩ exhis locis
quos cõmemorauimus sumetur.
saut probabilis. aut necessaria de¬

Expanded text:
ex eo quia aliquid consequitur, argumenex eo quia aliquid consequitur, argumentum est, sed quia aut bonum aut malum est t, sed quia tale est. Ita semper non ex re, sed ex qualitate fit argumentum. ET CETERA QVAE FACTVM ALIQVOD SIMILITER CONFESTIM AVT EX INTERVALLO SOLENT CONSEQVI. Interdum enim uicinus, interdum tardior est euentus; ut puta, si quem uoluero occidere, uicinus est euentus ut mox me oderit. Deinde si trado alicui disciplinam, tardior hic euentus; primo enim fortassis offenditur, deinde amat ac diligit. DEINDE POSTREMVM ADTENDENDVM EST. Dat postremum breue et commune praeceptum, utrum aliquid honestum sit an utile in his esse considerandum quae gestum negotium consecuntur. Verum quae sint partes honestatis atque utilitatis in deliberativae praeceptis se demonstraturum esse promittit. OMNIS ARGVMENTATIO QVAE EX HIS quos commemoravimus, sumetur, aut probabilis aut ne- cessaria de
Abbreviated transcription (Latin):
sepe bonũ. dotuq ut ostenderet cicero
euentum istum exnatura negotii. Ita eẽ
ean si derandum: ut scias & in contrariũ
posse conuerti: deinde inquit natura
ens euenirt uulgo soleat. an in solenter.
a iaro Augo id espusimn: frequenter
Ergo firmius argumentum est side quo
agimus euentus frequentius consequat᷑:
sidicas. amor magis nocet. Preterea hoc
sciamus inter eẽ inter istum euentũ gillũ
superiorem: quodhic totius negotueuentꝰ
est ille uero unius cuiusq rei: Ait enĩ supͣ
Quarehoc ingenere ut com modi quid
euenturum sit ante animo concipipossit.
quid quaq ex resoleat euenire conside¬
randum est. Postea homines id sua aucto¬
ritate cõprobare : anoffendere in his con¬
sueuerint. Et hic euentus quinaturam
pegotii consequitur. qualis apud homines
habeatur. idest bonus anmalus: atten¬
dendum est Ita & supra dixit. attenden¬
dum: qui homines primum fecerint.
quide inde cõprobauerint. Nonenim

Expanded text:
saepe bonum. Denique ut ostenderet Cicero saepe bonum. Denique ut ostenderet Cicero euentum istum ex natura negotii ita esse considerandum, ut scias et in contrarium posse conuerti, 'deinde', inquit, ‘natura eius, euenire uulgo soleat an insolenter et raro'. 'Vulgo', id est passim, frequenter. Ergo firmius argumentum est si de quo agimus euentus frequentius consequatur, si dicas: 'amor magis nocet'. Praeterea hoc sciamus interesse inter istum euentum et illum superiorem, quod hic totius negotii euentus est, ille uero unius cuiusque rei. Ait enim supra: 'quare hoc in genere, ut commodius quid euenturum sit ante animo concipi possit, quid quaque ex re soleat euenire, considerandum est'. POSTEA HOMINES ID SVA AVCTORITATE COMPROBARE, AN OFFENDERE IN HIS CONSVERINT. Et hic euentus qui naturam negotii consequitur, qualis apud homines habeatur, id est bonus an malus, adtendendum est. Ita et supra dixit adtedendum qui homines primum fecerint, qui deinde comprobauerint; non enim
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate cõprobare. andefendere ins
his consuerunt. & cȩtera. quȩ factũ aliquod s¬
similiter confestim aut exinter uallo so¬
lent consequi. Deinde: postremo: atten¬
dendum est numquȩ res exhis rebus quȩ s¬
positȩ sunt in partibus honestatis aut utis¬
litatis consequantur. Dequibus indeli¬
beratiuo genere causȩ distinctius erit di¬
cendum. Acnegotiis quidem fereres hae s
quas commemorauimus. sunt at tributȩ
Ait negoti ipsius anim ad uertendam
ẽẽ naturam. id est quisoleat euentus fac¬
tum istud consequi Sedhic euentus ab
illo euentu quem in adiunctis negotio
demonstrauimus. hoc distat: quod ille
euentus paturaliter certis rebus ad fixus
est arem suam quadam ui. ac necessita¬
te consequitur. Hic autẽ euentus. int̾dũ
pecessarius &e naturał ẽ : ut parricidium
furor pecesse est : consequatur. Interdũ
uarus & cõmutabilis ut amor noceat
pecesseest : &ut non noceat necesse est.
Depe enĩ malum euentum ammor habet:

Expanded text:
re in iis consueverint; et cetera, quae factum aliquid similiter confestim aut ex inter- vallo solent consequi. deinde postremo adtendendum est, num quae res ex iis rebus, quae positae sunt in par- tibus honestatis aut utilitatis, consequantur; de quibus in deliberativo genere causae distinctius erit dicendum. Ac negotiis quidem fere res haec, quas commemora- vimus, sunt adtributae. Ait negotii ipsius animaduertendam esse naturam, id est qui soleat euentus factum istud consequi. Sed hic euentus ab illo euentu quem in adiunctis negotio demonstrauimus hoc distat, quod ille euentus naturaliter certis rebus adfixus est et rem suam quadam ui ac necessitate consequitur; hic autem euentus interdum necessarium et naturalis est, ut 'parricidium furor necesse est consequatur'; interdum uarius et commutabilis, ut 'amor noceat necesse est', et ut 'non noceat necesse est'; saepe enim malum euentum amor habet,
Abbreviated transcription (Latin):
Dimile autẽ exspetie cõparabili. compa¬
slanda natura iudicatur.I Cũ facimꝰ¬
I argumentũ exadiuncto negotio. ꝑsimi¬
litudinẽ: in ea similitudine qualitas con¬
sideranda est. Superiora enĩ maiusami
nus. &eq magnũ : ex quantitate cognos¬
cimus Nec putemus hoc eẽ. par. quod
simile. Et enĩpar. exmensura definita.
& excõparata utriusq quantitate cog¬
noscimus. Simile autẽ nonineo quan¬
tum sit. sedineo qualesit attendimus
Ita non exmensura fit simile: sed ex uul¬
tu. & superna quadam facie declaratur

Expanded text:
SIMILE AVTEM EX SPECIE COMPARABILI ASIMILE AVTEM EX SPECIE COMPARABILI ALANDA NATVRA IVDICATVR. Cum facimus argumentum ex adiunctis negotio per similitudinem, in qua similitudine qualitas consideranda est; superiora enim maius et minus et aeque magnum quantitate cognoscimus. Nec putemus hoc esse par quod simile: etenim par ex mensura definita et ex comparata utriusque quantitate cognoscimus, simile autem non in eo quantum sit, sed in eo quale sit, attendimus. Ita non ex mensura fit simile, sed ex uultu et superna quadam facie declaratur
Abbreviated transcription (Latin):
atq incendiis uastare cupientẽ. nos
consules perferemus Ic exuirerũ.
intellegimus minus ẽẽ statũ reipullice:
quã ol bẽterrarũ. Deinde similiter
exui intelligimus. minus eẽ labe fac¬
tare: quã uastare. Ita & exui perso¬
narum cum gracchus & catilina no¬
minantur : catilina magis timendus
agnoscitur Preterea & exnumero
intellegimus & maiuseẽ : duos consu¬
les quam scipionẽ Hic fugurã non
posuit totius negotii: id est quemad¬
modũ occiderit gracchum scipio uibi
occiderit quando occiderit. unde oc¬
ciderit Uerũhec quia nihil prode¬
rant prȩter misit: atq uno uerbo con¬
clusit quodait. Interfecit. Cuius uerbi
considerataui: maiuseẽ intellegimus
inter ficere. quã ex urbe eicere. Uerũ
in aluis exemplis. & exfigura debetfieri
comparatio: ut maius aliquid minus¬
ue. demonstres: sidicas. illud tunc fac
propterea factum est arłqͣ: quȩ in
Iglementis principalibus continent᷑I

Expanded text:
atque incendiis uastare cupientem nos atque incendiis uastare cupientem nos consules perferemus?" Hic ex ui rerum intellegimus minus esse statum rei publicae quam orbem terrarum, deinde similiter ex ui intellegimus minus esse labefactare quam uastare. Ita etex ui personarum, cum Gracchus et Catilina nominantur, Catilina magis timendus agnoscitur. Praeterea ex numero intellegimus maius esse duos consules quam Scipionem. Hic figuram non posuit totius negotii id est quemadmodum occiderit Gracchum Scipio, ubi occiderit, quando occiderit, unde occiderit; uerum haec, quia nihil proderant, praetermisit atque uno uerbo conclusit, quod ait 'interfecit': cuius uerbi considerata ui maius esse intellegimus interficere quam ex urbe eicere. Verum in aliis exemplis et ex figura debet fieri comparatio, ut maius aliquid minusue demonstres, si dicas: 'illud tunc factpropterea factum est' et reliqua quae in elementis principalibus continentur.
Abbreviated transcription (Latin):
statim quȩ in illo iussit agnoscimus
Numerus est : cumminus acmaius:
non ex ui. sedex rerũ ł expersona¬
rum numero demonstramus : Figu¬
ra est: quȩ in toto negotio considera¬
tur id est per omnia illa uii. ele¬
menta. ut consideres quid factũ
sit. quisfecerit. ubi fecerit quan¬
do fecerit. quem ad modũ fecerit :
erłq̃. Qug inquit figura to cius
Negotii. itaest. ut aoporis statura
In qua statura: omnia linia menta cor¬
poris continentur. Itaq ut melius
intelligamus: Notũ proponamus exem¬
plũ: ilud scilicet. quod cicero negotio
suo adiuncxit. Nam cum catilinam
diceret occidendum: ex ad iuncto quid
maius ł minus eẽt argumenta collegit
Quod utiq maius. & minus. &eq magnũ:
exui numero. figura. iamdudum dix¬
mus ad probandum. Ita &cicero: An
uero publius scipio. pontius. maximꝰ.
tiberium graccum: medio criter labe¬
factamem statũ reipublice priuatus
inter fecit : catilinã orbem terrȩ cede

Expanded text:
statim quae in illo uis sit agnoscimus. statim quae in illo uis sit agnoscimus. Numerus est cum minus ac maius non ex ui, sed ex rerum uel ex personarum numero demonstramus. Figura est quae in toto negotio consideratur, id est per omnia illa septem	elementa, ut consideres quid factum sit, quis fecerit, ubi fecerit, quando fecerit, quemadmodum fecerit et reliqua; quae, inquit, figura totius negotii ita est, ut corporis statura, in qua statura omnia liniamenta corporis continentur. Itaque ut melius intellegamus, notum proponamus exemplum, illud scilicet quod Cicero negotio suo adiunxit. Nam cum Catilinam diceret occidendum, ex adiuncto, quid maius et minus esset, argumenta collegit; quod utique maius et minus et aeque magnum ex ui, numero, figura iam dudum diximus adprobandum. Ita et Cicero: "An uero P. Scipio pontifex maximus Tiberium Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit; Catilin orbem terrae caede
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimus. maius. siminus consi¬
deremus. Rursus tunc intelligimꝰ
minus: simaius consideremus. Ita
reliqua exaliorũ conlatione cog¬
noscimus: Uerum nunc uideum
quem ad modũ hosrespectus negotio¬
rũ considerare debetimus
M ais &minus. &ȩque magnum.¬
ex.iii. & exnumero. & exfigura negos¬
tii. sicut exstatura corporis consi¬
deratur Iltec tria idest maius ami¬
nus. & ȩque magnũ: tribus modis
considerare: debemus. ui numero.
Uis est quę singuł nominibus uer¬
bisq consistat: & persona. Omnis
enim res. & omne dictũ factumue:
habet uimsuam. Et enim sidicas
parricidium: statim quantum hoc
sit. & in qua uisit animi: estimamꝰ
Ita homicidium. adulteriũ: arłqͣ :
facile quid sint cum fuerint audita
cognoscimus. Similiter aꝑsonȩ
habent umsuam. Et enĩ cumdrxe¬
ris ciceronem: statim exboniuiri
consideratione quȩ in illo iussit agnos¬
cimus Deinde cum dixeris catilinã:
exconsideratione pessimi hominis:

Expanded text:
intellegimus maius, si minus consiintellegimus maius, si minus consideremus; rursus tunc intellegimus minus, si maius consideremus. Ita et reliqua ex aliorum conlatione cognoscimus. Verum nunc uideamus quemadmodum hos respectus negotiorum considerare debemus. MAIVS ET MINVS Eex vi et ex numero et ex figura negotii, sicut ex statura corporis, consiDERATVR. Haec tria, id est maius et minus et aeque magnum, tribus modis considerare debemus, ui, numero, figura. Vis singulis nominibus uerbisque constat et persona; omnis enim res et omne dictum factumue habet uim suam. Etenim si dicas parricidium, statim quantum hoc sit et in qua ui sit, animo aestimamus; ita homicidium, adulterium et reliqua facile quid sint, cum fuerint audita, cognoscimus. Similiter et personae habent uim suam: etenim cum dixeris Ciceronem, statim ex boni uiri consideratione quae in illo uis sit agnoscimus, deinde cum dixeris Catilinam, ex consideratione pessimi hominis
Abbreviated transcription (Latin):
muntur: autfidem faciunt. aut
augent. Uerum hȩc cumaliena sint.
idest extra nr̃am causam: uidendũ
est quanro pegotio parte copulet᷑
Quȩ copulatio: respectus dicitur: Quẽ
respectum: greciexesin dicunt. Et¬
enim cũ etiã. ista. aliena a negotio:
sepͥtem ilła element̾a contineant
Quȩ in nr̃o negotio continentur.
Non possunt sibi omnia conuenire :
sed quȩdã hic quędam considerare
debenius. In alieno negotio: ꝙ̃ nr̃m
negotium respiciant. ut prę uiso
& dognito copulationis genere :¬
ad argumentũ nr̃iegotii. facta
collatione copulentur. Uerum
huius respectus: nouem modisunt.
scilicet ut sit adiunctum negotio
nr̃o. & quod maius est. & quod mi¬
nus. quod simile. quodeque magnũ.
quod disparatum. quod contrarium.
&genus. & pars: & euentus Itȩcitaq
idest ad aliquia. Itaq quasi semper
inbonis. sunt ecrecte: Nisienim
ad aliquid: Nullus potest cẽ respec¬
tus. Ita cum dicimus. maius. tunc

Expanded text:
muntur, aut fidem faciunt aut muntur, aut fidem faciunt aut augent. Verum haec cum aliena sint, id est extra nostram causam, uidendum est qua nostro negotio parte copulentur, quae copulatio respectus dicitur, quem respectum Graeci σχέσιν dicunt. Etenim, cum etiam ista aliena negotia septem illa elementa contineant, quae in nostto negotio continentur, non possunt sibi omnia conuenire; sed quaedam in hoc, quaedam considerare debemus in alieno negotio, quae nostrum negotium respiciant, ut praeuiso et cognito copulationis genere ad argumentum nostri negotii facta conlatione copulentur. Verum huius respectus nouem modi sunt, scilicet ut sit adiunctum negotio nostro et quod maius est et quod minus, quod simile, quod aeque magnum, quod disparatum, quod contrarium, et genus et pars et euentus. Haec itaque id est, ad aliquid; itaque quasi semper in binis sunt. Et recte; nisi enim ad aliquid nullus potest esse respectus. Ita cum dicimus maius, tunc