comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paucis qͥ nobis salut andi gr̃a occͣre¬
rant ꝑsuasi sumus diu̾tere ꝑ lugb̾.
qͣtinus si fieri posset rem nefariã
ne fieret ꝓhiberemus. Nã ego ali¬
unde obiue compẽdium ire sta¬
tuerã. consulens ualitudini et las¬
saudini corpis. p̾sertim qd̾ nõ liqͥdo
fateor credebã rumorib. Quisenĩ
cred̾et tantũ uirum. tanta utile¬
uitade. ut postposita tam recente
ꝓmissione sua. insuꝑ dñi sui man¬
dato. ꝑsone notabili manũ impon̾e
nĩ timeret: Itaq consilio religiosoꝵ
acqͥescentes. lugd̃. it̾ direximꝰ. et ꝑue¬
nientes omĩo sicut audiuimꝰ. sic ui¬
dimꝰ. Parabant᷑ illa ñ festa. s infausta
sollepnia. Decanus tam̃ et maxima
mor pudendꝰ dolendꝰq passim crebreᷤ¬
cens et inualescens. ciuitatẽ reple¬
u̾at. Quid fac̾em: conueni archiep̃m
reu̾enter quidẽ suꝑ pacto qd̾ fec̾at.
et suꝑmandato qd̾ acceꝑat. ⁊ nich̾
horum negauit. Causam uͦ p̾uari¬

Expanded text:
paucis, qui nobis salutandi gratia occurrepaucis, qui nobis salutandi gratia occurrerant, persuasi sumus divertere per Lugdunum, quatenus, si fieri posset, rem nefariam, ne fieret, prohiberemus. Nam ego aliunde ob viae compendium ire statueram, consulens valetudini et lassitudini corporis, praesertim quod non liquido, fateor, credebam rumoribus. Quis enim crederet tantum virum tanta uti levitate, ut postposita tam recente promissione sua, insuper domini sui mandato, personae notabili manum imponere non timeret? Itaque consilio religiosorum acquiescentes, Lugdunum iter direximus, et pervenientes, omnino sicut audivimus, sic vidimus. Parabantur illa, non festa, sed infausta solemnia. Decanus tamen, et maxima,mor pudendus dolendusque passim crebrescens et invalescens civitatem repleverat. 3. Quid facerem? Conveni archiepiscopum, reverenter quidem, super pacto quod fecerat, et super mandato quod acceperat: et nihil horum negavit. Causam vero praevari
Abbreviated transcription (Latin):
addidit qd̾ sisecus cłici agere
molirent᷑. quicqͥd aliud face¬
rẽt. minime se confirmatu¬
rum. nͨ ratum habiturũ.
Adductꝰ ẽ et dñs cancella¬
rius in testimoniũ. Nec con¬
tenti adiuimus etiam p̾sentiam
dñi pape. ut eius fauore. et aucto¬
ritate qd̾ int̾ nos conuen̾at sirma¬
ret᷑. priꝰ tam̃ habita int̾ nos colla¬
tione mutua ac diuturna suꝑ
facienda electione. et de multis
psonis. quarũ ibi m̃tiofc̃a ẽ. duab
tandẽ nominatis. a quib nullus
nr̃m penitꝰ dissentiret quãlibet
illar eligi placuisset. Itaq qd̾ nob̃
cõplacuit. dñs ppͣ. immutabilit᷑
obseruari precepit. et tam archiẽp̃e
untib ego post discessum eorum
dies paucos in urbe faciens: ubi a
dño m̃õ impetrare potui faculta¬
tẽ redeundi ad frẽs. iter arripu¬
mus. et tͣnsalpinantes comꝑimꝰ insta¬
re diem qua foret sacrandus homo ĩ
atq honestiora audiuissemꝰ. Nolo
autem dicere que inuitꝰ auduui.
Quid plura: a religiosis uiris non

Expanded text:
addidit, quod si secus clerici agere molirentur, quidquid aliud facerent, minime se confirmaturum, nec ratum habiturum. Adductus est et dominus cancellarius in testimonium. Nec contenti, adivimus etiam praesentiam domini papae, ut ejus favore et auctoritate quod inter nos convenerat confirmaretur: prius tamen habita inter nos collatione mutua ac diuturna super facienda electione, et de multis personis, quarum ibi mentio facta est, duabus tandem nominatis, a quibus nullus nostrum penitus dissentiret, quamlibet illarum eligi placuisset. Itaque quod nobis complacuit, dominus papa immutabiliter observari praecepit: et tam archiepiscountibus, ego post discessum eorum dies paucos in Urbe faciens, ubi a domino meo impetrare potui facultatem redeundi, ad fratres iter arripuimus. 2. Et transalpinantes comperimus instare diem, qua foret sacrandus homo in atque honestiora audivissemus! Nolo autem dicere quae invitus audivi. Quid plura? A religiosis viris non
Abbreviated transcription (Latin):
dignum ducitis recordari. qͣ¬
lit̾ uobiscum in temꝑe malo con¬
u̾satus sim. egrediens et regrediẽs
et ꝑgens ad imꝑium regis. ꝑsistẽs
et ꝑmanẽs uob̾cum intemptatio¬
nib ur̃is: ita ut consũptis pene
uirib corꝑis. uix post redditam
celitꝰ pacem eccli̾e repatͥare potu
et reposcẽs debitum ur̃e miseratio¬
nis affectum. Urget necessitas mͦ
om̃s repecere debitores. Ego uero si
feci qd̾ face̾ debui. haud aliud me
ex eo qͣ seruum inutilẽ reputo. uix¬
dñi sermoẽm. Uerũtam̃ si feci qd̾ õ¬
portuit. aut qd̾ faciendũ fuit. ñqͥd
m̾ui uapusare. Et ecce rediens a uo¬
bis. tͥbusatioẽm et dosorẽ inueni ⁊
cauiet ur̃m: et ñ ualuit. Siquid̃¬

Expanded text:
dignum ducitis recordari, qualiter vobiscum in tempore malo conversatus sim, egrediens et regrediens, et pergens ad imperium regis, persistens ac permanens vobiscum in tentationibus vestris, ita ut, consumptis pene viribus corporis, vix post redditam coelitus pacem Ecclesiae repatriare potueet reposcens debitum vestrae miserationis affectum. Urget necessitas modo omnes repetere debitores. Ego vero si feci quod facere debui, haud aliud me ex eo quam servum inutilem reputo, juxta sermonem Domini . Verumtamen si feci quod oportuit, aut quod faciendum fuit, nunquid merui vapulare? Et ecce rediens a vobis, tribulationem et dolorem inveni, et cavi et
Abbreviated transcription (Latin):
gatus es urori. noli querere solutio¬
nem: Aut qñ caritas scandalum
suaderet. que ad omnium scan¬
dala uri se se phibet. Ille ergo inq̃
ille neqͥssimus. et caritati ꝑ siuo¬
rem. et ꝑm̃datium u̾itati cont̃¬
rius falsum mes cumuero felle
ꝑmistens: dum ꝓmittit dubia ꝑ
certis. immittit etiam ueraꝑ fat¬
sis. ñ ut conferat qd̾ frustra spe¬
ras. s ut auferat qd̾ fructuose te¬
nes. Circuit et q̃rit qualit̾ ouib
curampastoris subripiat. dum
pastorem horrendo illi maledic

Expanded text:
gatus es uxori? noli quaerere solutiogatus es uxori? noli quaerere solutionem , aut quando charitas scandalum suaderet, quae ad omnium scandala uri se perhibet? Ille ergo, ille, inquam, nequissimus, et charitati per livorem, et per mendacium veritati contrarius, falsum mel cum vero felle permiscens, dum promittit dubia pro certis, immitit etiam vera pro falsis: non ut conferat quod frustra speras, sed ut auferat quod fructuose tenes. Circuit et quaerit, qualiter ovibus curam pastoris subripiat, procpastorem horrendo illi maledic
Abbreviated transcription (Latin):
ciii.ritatis. miror qd̾ uł quale possit
sp̃alis ex̾ciriĩ sꝑari lucrum. De¬
niq si ꝓpͥam quisq qͥetem cõmu¬
ni pretułit utilitati. quisiam u̾a
cit apłs. nemo sibi uiuit. et ne¬
mo sibi moritur. et ñ qd̾ mͥ utile
ẽ. s qd̾ multis. et ut qui uiuit iã
ñ sibi uiuat. Sei qui ꝑ omnib
mortuus ẽ. S dicis. Unde ergo
inͥ tantum desicłium siex deoñ
ẽ. Pace tua dix̾im qd̃sentio. Aq̃
furtiue dulciores sunt. et huiꝰce¬
modi om̃i ut ita loq̃r absintio
amariorẽ dulcecliẽm ab angło
sachane sub precextu angłi lucis
sitienti cordi tuo insundi ñ dubi¬
tat: quisquis eis astutias ignorat.
Et reuera quis alius possit scan¬
dalorum ẽẽ suggestor. disciclii
auctor. turbator unitatis et pa¬
cis. nͥ u̾itatis adu̾sarius. carcca¬
tic emulus. hostis antiquus ge
titur et nc̃. meliora pollicẽs que
ñ uidet. Qñ namq u̾itas fidesic¬
sime illi sententie obuiaret. alli¬

Expanded text:
charitatis, miror quod vel quale possit charitatis, miror quod vel quale possit spiritualis exercitii sperari lucrum. Denique si propriam quisque quietem communi praetulerit utilitati, quis jam vercit Apostolus: Nemo sibi vivit, et nemo sibi moritur? . Et: Non quod mihi utile est, sed quod multis? . Et: Ut qui vivit non jam sibi vivat, sed ei qui pro omnibus mortuus est? 2. Sed dicis: Unde ergo mihi tantum desiderium, si ex Deo non est? Pace tua dixerim quod sentio. Aquae furtivae dulciores sunt , et hujuscemodi omni, ut ita loquar, absinthio amariorem dulcedinem ab angelo satanae sub praetextu angeli lucis, sitienti cordi tuo infundi non dubitat, quisquis ejus astutias non ignorat. Et revera quis alius possit scandalorum esse suggestor, discidii auctor, turbator unitatis et pacis, nisi veritatis adversarius, charitatis aemulus, hostis antiquus genntitur et nunc, meliora pollicens quae non videt. Quando namque veritas fidelissimae illi sententiae obviaret: Alli
Abbreviated transcription (Latin):
alie nose ꝗͣ ꝓpͥo crede iuditio. et qͥ
ali orum facile ambigua queq
eluciclant. in suis consueue¬
runt scrupulosius hesitare:
Statutũ ñ ũ arbit᷑r irracionabilit̾
p̾iudicãs saniꝰ sapiẽti. Significasti mͥ nͥ
fallor ꝑ iirum religiosum ur
domumq cui dõ auctore p̾es. et
ꝑgere iherosolimam: uacare deĩ¬
ceps deo. uiu̾e tͥ. Etqͥdem tenden¬
ti ad ꝑfectioẽm patͥam relinq̃re
fortassis expediat dicente deo. exi
de t̾ra tua et de cognationetua.
s qua ratione euram tibi creditã
animarũ expon̾e debeas: omĩo
ñ uideo. Quid enim᷑ Blanclitur
deposite sarcine lib̾tas. S caritas
ñ q̃rit q̃ sua sunt. forte quietis ꝓ¬
locat. et ociĩ gustus suauior:
S euacuatur dispendio pacis.¬
libenter carebo qͣntolibr etiam sp̃ua¬
li q̃stu. qui non possit acquiri nisi
cum scandalo. Ubi enim scandalũ
ibi ꝑcullubio caritatis ẽ detͥmẽ¬
tum. Ubi autem diminutio ca¬

Expanded text:
alieno se, quam proprio credere judicio; et qui alieno se, quam proprio credere judicio; et qui aliorum facile ambigua quaeque elucidant, in suis consueverunt scrupulosius haesitare: statutum non, ut arbitror, irrationabiliter udicans sanius sapienti. Significasti mihi, nisi fallor, per virum religiosum Ursdomumque, cui Deo auctore praees; et pergere Jerosolymam, vacare deinceps Deo, vivere tibi. Et quidem tendenti ad perfectionem, patriam relinquere fortassis expediat, dicente Deo: Exi de terra tua et de cognatione tua : sed qua ratione curam tibi creditam animarum exponere debeas, omnino non video. Quid enim? blanditur depositae sarcinae libertas? Sed charitas non quaerit quae sua sunt. Forte quietis provocat et otii gustus suavior? Sed evacuatur dispendio pacis.Libenter carebo quantolibet etiam spirituali quaestu, qui non possit acquiri nisi cum scandalo. Ubi enim scandalum, ibi procul dubio charitatis est detrimentum: ubi autem diminutio
Abbreviated transcription (Latin):
si hortatu nr̃o roborare curaui. tͣ
te incde lesum uire conq̃raris: ñ
uideo. Puto enim me recte fecisse.
si de domo dĩ ⁊elum dei habens
eius ꝓuidentiam qui emẽdatu¬
rus erat commonin. Qd̾ autem
ex auctoritate scͥpture arguis
me peccasse. qͣi qui priꝰ uos non
corripuerim. scito me nullã de ꝑ¬
sona tua q̃relam habere: s solũ ut
pax fiat in eccłia tua. ex caritate
ꝓcurare. Deniq ipsuis res u̾itatẽ
plenuis cognosces: si ad nos causã
ipãm ut dicis aitułis. Pot̾is autẽ¬
me hic inuenire. qͦcumq instantis
ebdomade die libuerit. Ad abb̾em sc̃i¬
curasti consułe paruitatem.lxxx
pͥmum qͥdem non respondere statu¬
eram. ñ qd̃ dubitaium quid respõ¬
dere cleb̾em. s quia uiro consilũ
consitilium dare aut p̾sũptuo¬
sum iudicabam. aut suꝑfluum.
Cet̾um cogitans qd płisq mimo
cũc tis pene conting̾e sapientib
sol. in reb uidelicet dubiis plus

Expanded text:
si hortatu nostro roborare curavi, cur si hortatu nostro roborare curavi, cur te inde laesum jure conqueraris, non video. Puto enim me recte fecisse, si de domo Dei zelum Dei habens, ejus providentiam qui emendaturus erat, commonui. Quod autem ex auctoritate Scripturae arguis me peccasse, quasi qui 85 prius te non corripuerim: scito me nullam de persona tua querelam habere; sed solum ut pax fiat in ecclesia tua, ex charitate procurare. Denique ipsius rei veritatem plenius cognosces, si ad nos causam ipsam, ut dicis, attuleris. Poteris autem hic me invenire, quacunque instantis hebdomadae die libuerit. EPISTOLcurasti consulere parvitatem, primum quidem non respondere statueram: non quod dubitaverim quid respondere deberem, sed quia viro consilii consilium dare aut praesumptuosum judicabam, aut superfluum. Caeterum cogitans quod plerisque, imo cunctis pene contingere sapientibus solet, in rebus videlicet dubiis plus
Abbreviated transcription (Latin):
go. rogansq consulo. netam qd̃
illi digni sunt penses. ut qd̾ tibi
dignumẽ. ñ consicłes. ut uidelice
rõia iudicio supexastetur. et in
tua molestia deus głificetur. Por¬
ro illum filium tuum mͥ quoq
ore tuo et nr̃o spũ commonemuc
ut ñ eadenus sua et si iusta inclis¬
natione debrietur. qͣtinus dñi¬
ci illius precepti obliuiscatur. q̃
ꝑcutienti unam maxillam. pre¬
bere iubem̃ et alt̾am. Ad abbem¬
cripsisse me aliquid puchariele¬
ad comitem niuernẽsem intur
ꝑsone accusatioẽm: nec recordor
nec u̾um ẽ. Cetum si ꝓ eccłia tua
ad eũdem pͥncipem litt̾as misi:
hoc ñ adu̾sum te.s ꝓte egisse me
arbitror. Siqͥdem audieram ip̃m
tuo et assensu et consilio ꝓposius¬
se uenire aduisitandũ uos. ad
ꝓbandum de tantis malic q̃ de do¬
cuiꝰ cłpaeẽntut qd̾ forte sinistrum r¬
periret. ibidem. eius et studio et
sollicitudine corrigetur. Cuius
tamiustũ et tãpium ꝓpositum

Expanded text:
go, rogansque consulo, ne tam quod go, rogansque consulo, ne tam quod illi digni sunt, penses, ut quod tibi dignum est non consideres: ut videlicet misericordia judicio superexaltetur, et in tua modestia Deus glorificetur. Porro illum filium tuum, mihi quoore tuo et nostro spiritu commonemus, ut non eatenus sua, etsi justa, indignatione debrietur, quatenus dominici illius praecepti obliviscatur; quo percutienti unam maxillam, praebere jubemur et alteram . Ecripsisse me aliquid ad comitem Nivernensem in tuae personae accusationem, nec recordor, nec verum est. Caeterum si pro ecclesia tua ad eumdem principem litteras misi, hoc non adversum te, sed pro te egisse me arbitror. Siquidem audieram ipsum tuo et assensu, et consilio proposuisse venire ad visitandum vos; ad probandum de tantis malis quae de docujus culpa essent: ut quod forte sinistrum reperiret, ibidem ejus et studio et sollicitudine corrigeretur. Cujus tam justum et tam pium propositum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm audiui tua adu̾sitate
affectu condoleam: nouit affec¬
tuum deus omnium conclitor.
bonorum immissor. S rursũ
cum consicdero ñ ꝑ quem. s aqͦ
immissa sit hec tͥbusatio. qͣntum
de presenti tͥ molestia compatior
tantum de ꝓsꝑitate mox fut᷑a
spero congratulari. Sitam̃ et tu
cõsilium in ꝑturbatione ñ amit¬
tendo. idip̃m mecum sapias. et
de manu dñi mala sicut et bo¬
na cũ sc̃o iob eqͣnimiter suscipi¬
as. immo exemplo scĩ dauid. nõ
tã his et si seruis tuis ꝓ tantis
malis inclignari: qͣm sub potẽ¬
timanu dei. qui ꝓculdubio illos
misit admalefaciendũ tibi. hu¬
miliari te oportet scias. Uerum
quia et ad te constat ꝑtinere cor¬
rectioẽm illorum. utpote seruoꝵ
eccłie tͥ commisse. dignum ẽ. ut
ꝓtam nepharia p̾sumptione. ser¬
lu neqͣm corripiantur. ac de reb
eorum dampnũ monast̾iĩ. alici
ex parte recompenset᷑. S netuã
mag̾ in hoc ulcisci iniuriam. q̃m
illorũ ferire culpam uidearis ro¬

Expanded text:
uam audivi, tua adversitate affectu condoleam, novit affectuum Deus omnium cognitor, bonorum immissor. Sed rursum cum considero, non per quem, sed a quo immissa sit haec tribulatio; quantum tibi de praesenti molestia compatior, tantum de prosperitate mox futura spero congratulari: si tamen et tu consilium in perturbatione non amittendo, idipsum mecum sapias, et de manu Domini mala, sicut et bona, cum sancto Job aequanimiter suscipias ; imo exemplo sancti David, non tam his, etsi servis tuis, pro tantis malis indignari, quam sub potenti manu Dei qui procul dubio illos misit ad malefaciendum tibi humiliari te oportere scias . Verum quia et ad te constat pertinere correctionem illorum, utpote servorum ecclesiae tibi commissae, dignum est ut pro tam nefaria praesumptione servi nequam corripiantur, ac de rebus eorum damnum monasterii aliqua ex parte recompensetur. Sed ne tuam magis in hoc ulcisci injuriam, quam illorum ferire culpam videaris; ro
Abbreviated transcription (Latin):
uisc̾ib irritantib subuenit. ob¬
uiat irascenti: Deniq et se obiti¬
enc ꝓ delinquentib ait. Si dimit¬
tis climitte: sinautẽ dele me de
libro tuo quem scͥpsisti. fidelis
sunt. facile obtinet om̃e qd̾ q̃rit.
Plane benignus qui tanqͣm ca¬
put unitum mẽbris gentis sue.
firma caritate coherens. aut illa
saluabit secum. aut ñ potest nisi
exilio et seruitute. contempsit
Quippe cui cet̾is migrantib libere
manere in patͥa liberum fuit. s
maluit captiuus abduci cum ppło.

Expanded text:
visceribus irritantibus subvenit, obvisceribus irritantibus subvenit, obviat irascenti? Denique et se objiciens pro delinquentibus ait: Si dimittis, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo quem scripsisti . Fidelissunt, facile obtinet omne quod quaerit. Plane benignus, qui tanquam caput unitum membris, genti suae firma charitate cohaerens, aut illam salvabit secum, aut non potest nisi exsilio et servitute contempsit Quippe cui caeteris migrantibus libere manere in patria liberum fuit; sed maluit captivus adduci cum populo,
Abbreviated transcription (Latin):
ce et ense t̾ret qͣntum ualet ad¬
uersarios. animat suos. Ubi acriꝰ
insist̾e hostem. sociisq grauius
comꝑit imminere ꝑiculum: ibi
adest. Occurrit ferienti. ꝑ eunti
succurrit. ed quippe ꝑatus mori¬
ꝓ singłis. quo desperatus de uni¬
uersis. At uerodum paulisper
retentare et retardare nititur
insequentes. suos uero quos ua¬
let erigit corruentes. reuocat fu¬
gientes: fit płmq ut in manu
salutem suis conferat. hostibus
confusioẽm. fugant tandem qͦs
fugiebant: superant quos pene
sustinebant uictores. Et qui priꝰ
piclitabant᷑ de uita: postmodũ
exultant et de uictoria. S quid
nos tam religiosum qͣm forte fcm
scłarib comꝑamus. quasi exem¬
planobis de ip̃a desint religione:
an ñ siquico certus erat dõ pol¬
licente moyses si quidem ꝑissec
ppłs cii p̾erat se ñ solum pticit̾
ꝑiturum ñ eẽ. s et insuꝑ missum
iri ingentẽ magnam: Ettam̃ quo
affc̃u. qͦ studio. quib pietatis

Expanded text:
ce et ense terret quantum valet adce et ense terret quantum valet adversarios, animat suos. Ubi acrius insistere hostem, sociisque gravius comperit imminere periculum, ibi adest. Occurrit ferienti, pereunti succurrit, eo quippe mori paratus pro singulis, quo desperatus de universis. At vero, dum paulisper retentare et retardare nititur insequentes, suos vero quos valet, erigit corruentes, revocat fugientes; fit plerumque ut in manu m obtineat salutem suis, hostibus confusionem. Fugant tandem quos fugiebant, superant quos pene sustinebant victores; et qui prius periclitabantur de vita, postmodum exsultant de victoria. 2. Sed quid nos tam religiosum, tam forte factum saecularibus comparamus, quasi exempla nobis de ipsa desint de religione? An non liquido certus erat Deo pollicente Moyses, si quidem perisset populus cui praeerat, se non solum pariter periturum non esse, sed insuper et missum iri in gentem magnam? Et tamen quo affectu, quo studio, quibus pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
sermo bonus int̾ram nr̃am.lxxix
in bonum sine dubio bonis cooꝑa¬
turus ad quoscumq ꝑuen̾it.
Enimuͦ audientes om̃s qui timẽt
dm̃ qͣnta fecit anime tue gau¬
dent et stupent suꝑ tanta et tã
subita mutatione dext̾e̾ excessi.
Ubiq in dño laudatur anima tua.
audiunt mansueti et letantur.
es. atq inte deum głificant. Au¬
get uͦ gaudium et miracłm pa¬
riter qd̾ salutis consisium celitꝰ
infusum tͥ. ꝓtinus tius refund̾e̾
atq implere sategisti qd̾ legit᷑.
Qui audit. dicat ueni. Et illud.
Qd̾ dicouobis intenebris clicite
in lumine. et qd in aure auditis
predicate suꝑ tecta. Sic streniuis
in belso miles. immo sic puis ac for¬
tis militum dux. ubi suos forte
conspex̾it in fugam u̾sos. iamq
hostili passim gladio trucidari.
et si se uł solum uideat. euadere
posse. libet tñ mag̃. mori cũ illis.
sine quib uiu̾e pudec. Proinde
stat in prelio. fortit̾ dimicat. et
int̾ cruentos gladios ꝑ mecłias
acies hac illacq discurrens. uo¬

Expanded text:
sermo bonus in terram nostram, in bonum sine dubio bonis cooperaturus, ad quoscumque pervenerit. Enim vero audientes omnes qui timent Deum, quanta fecit animae tuae, gaudent et stupent super tanta et tam subita mutatione dexterae Excelsi. Ubique in Domino laudatur anima tua, audiunt mansueti et laetantur; es, atque in te Deum glorificant. Auget vero gaudium et miraculum pariter, quod salutis consilium, coelitus infusum tibi, protinus tuis refundere, atque ita implere sategisti quod legitur: Qui audit, dicat: Veni ; et illud: Quod dico vobis in tenebris, 78 dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta . Sic strenuus in bello miles, imo sic pius ac fortis militum dux, ubi suos forte conspexerit in fugam versos, jamque hostili passim gladio trucidari, etsi se vel solum videat evadere posse, libet tamen mori magis cum illis, sine quibus vivere pudet. Proinde stat in praelio, fortiter dimicat, et inter cruentos gladios per medias acies hac illacque discurrens, vo
Abbreviated transcription (Latin):
głi consilium pot̾ant ignorasse.
presertĩut horum reuesandorũ
prerogatiua matri uirgini serua¬
ret᷑: Primũ eqͥdem ẽ. tempꝰ. scd̃m
locꝰ. t̾cium modus. qͣrtum: electio
ꝑsone uirginalis. Hoc responde fr̃i¬
bus qui me reprehencdunt. qd̾ di¬
rim ad saudem uirginis ideo posi¬
tum ẽẽ a deo ne cui forte uł beatoꝵ
angłorum suum consilium deus
pusqͣm uirgini reuelasse putet᷑.
excepto dum taxat archangło ga¬
briele. Suum consilium clixi. ñ
de opere.s de opis temꝑe.de loco
de mͣ. de ꝑsone quoq electione. dd¬

Expanded text:
geli consilium poterant ignorasse, geli consilium poterant ignorasse, praesertim ut horum revelandorum praerogativa matri Virgini servaretur? Primum equidem est tempus, secundum locus, tertium modus, quartum electio personae virginalis. Hoc responde fratribus, qui me reprehendunt quod dixerim ad laudem Virginis, ideo positum esse a Deo, ne cui forte vel beatorum Angelorum suum consilium Deus priusquam Virgini, revelasse putetur, excepto duntaxat archangelo Gabriele. Suum consilium dixi, non de opere, sed de operis tempore, de loco, de modo, de personae quoque electione.
Abbreviated transcription (Latin):
bit tͥ. exp̾ssius ꝓfecto significans.
modum sec̾tissimum archanin¬
comprehensibilis et ineffabilis sa¬
cramenti. quo quasii umbra
um sola et in sola uirgine sola tri¬
nitas conceptum fuerat oꝑatu¬
ra diuinum. Adħ quoq inuesti¬
gandum mist̾ium minus se ido¬
neum conficetur magnus ille. io¬
hannes. cum se inlignum ꝑhibet
soluere corrigiam calciam̃ti. S ⁊
ipãm uirginem rogo unde ꝓbabi¬
tur ex nomine. uł ex facie ante
cogniti᷑m angłis. qd̾ ip̃a uidełr
eẽt qͣm deus elegerit in matrems.
excepto duntaxat archangło. cui
et seruancla ab initio traclita fuis¬
se crecdenda ẽ: Porro autem si di¬
abolus eam nec pꝰ conceptionem
agnouit. ioseph utiq desponsatio¬
ne deceptus. crecdi pot̾ et sc̃is an¬
głis uł ante minime innotuisse.
Sane etenim repbi sp̃c et si destitu¬
ti sunt participatione gr̃e sp̃alit:
uides ne inq̃ntis salua fide et iu¬
tate scͥpturarum. diuinum an¬

Expanded text:
bit tibi ; expressius profecto significans bit tibi ; expressius profecto significans modum secretissimum arcani incomprehensibilis et ineffabilis sacramenti, quo quasi in umbra cum sola, et in sola Virgine, sola Trinitas conceptum fuerat operatura divinum. Ad hoc quoque investigandum mysterium minus se idoneum confitetur magnus ille Joannes, cum se indignum perhibet solvere corrigiam calceamenti. Sed et ipsam Virginem, rogo, unde probabitur ex nomine, vel ex facie ante cognitam Angelis, quod ipsa videlicet esset quam Deus elegerit in matrem sibi, excepto duntaxat archangelo, cui et servanda ab initio tradita fuisse credenda est! Porro autem si diabolus eam nec post conceptionem agnovit, Joseph utique desponsatione deceptus; credi potest et sanctis Angelis vel ante minime innotuisse, Sane etenim reprobi spiritus, etsi destituti sunt participatione gratiae spirit22. Videsne, in quantis, salva fide et veritate Scripturarum, divinum An
Abbreviated transcription (Latin):
lium ioseph a narareth. mox sub
int̾rogatione admirando respõ¬
dit. Anatareth inquit potest
aliquid honi eẽ. Nimirum ad¬
tiaret᷑. qd̾ ex nulla penitꝰ scͥpta
recołet. Aut si ñ interroganto
qͥdem. s mag̾ affirmando illud
respondisse contenditur. memor
utiq prefati testimonii. qm̃ nata
um agnouisse constabit: cum
multe alie cause ocçurrere potu¬
issent. cur. illud ꝓpħa predix̾it.
Potuit ergo et de conceptionis
loco ut ꝓpħas. sic et angłos diui¬
uum latuisse consilium. Modũ
sibłem quem et uirgo sollicita
ãglic fuisse precognitum: Michi
uero uidetur ne ip̃i qͥdem ut pa¬
ce eiꝰ dix̾im qui nuntiabat. Qd̃
et ip̃e satetur siu̾ba eius diligẽ¬
ter adu̾timus. Respondẽs quippe
mit̾e uidetur ad magist̾ium
sp̃e sc̃i. cuius unctione doceat᷑ de
om̃ib quoꝵ ip̃e sibi ñ presumit
sciãm. et discat exꝑiendo qd̾ au¬
diendo ñ poterat. Deniq subiũ¬
git. Et uirtꝰ altissimi obumbra¬

Expanded text:
ilium Joseph a Nazareth, mox sub ilium Joseph a Nazareth, mox sub interrogatione admirando respondit: A Nazareth, inquit, potest aliquid boni esse? Nimirum adtiaretur, quod ex nulla penitus Scriptura recoleret. Aut si non interrogando quidem, sed magis affirmando illud respondisse contenditur, memor utique praefati testimonii, quoniam Ncum agnovisse constabit; cum multae aliae causae occurrere potuissent, cur illud propheta praedixerit. Potuit ergo et de conceptionis loco, ut Prophetas, sic et Angelos divinum latuisse consilium. 635 21sibilem, quem et Virgo sollicita Angelis fuisse praecognitum? Mihi vero videtur, ne ipsi quidem ut pace ejus dixerim qui nuntiabat: quod et ipse fatetur, si ejus verba diligenter advertimus. Respondens quippe,rte mittit ad magisterium Spiritus sancti, cujus unctione doceatur de omnibus, quorum ipse sibi non praesumit scientiam, et discat experiendo quod audiendo non poterat? Denique subjungit: Et virtus Altissimi obumbra
Abbreviated transcription (Latin):
nitur de scͥpturis testimoniũ.
Nam qd̃ legitur qm̃ nazareus
uocabitur ꝓfecto euugłista qui
ħ de ꝓpħa sumit ñ tam ad concep.¬
tioẽ m qͣm ad elucatioẽm refer¬
risatis euident̾ ostencdit. qd̾ illo
uidelicr ex egipto reportatus fu̾it
illicq nutrit᷑. Deniq uide ad ni¬
chodemum. scrutare auint et
git. Et qͥdem scienti segem ioque¬
bant᷑. et qui mag̃r erat in isrł
nichilq facise ignoraret. ex om̃i¬
bus. tota tñ fiducia instabant:
monstrantes scͥpturas. ñ soqui xͦ
uenire a galilea. cuius nazareth
ciuitas ẽẽ cognoscitur. Plus sane
ad manum fuit eis testimoniũ
de ꝓph̾a. ex quo regilocum scisei
et utrumq aꝑte preclixisse ꝓpħas
manifestũ ẽ. Conceptus eque est
et innararech ciuitate gasileẽ. nͦ
tñ uisũẽ occurrere quippiam uł
nichodemo. ꝑ qd̾ siue galiseam
siue narareth ad xͥ aduentum
undecumq ꝑtinere doceret.
Dic quoq nathanael doctus et ip̃e
in lege. philippo nuntianti iħ̾m s¬

Expanded text:
pturis testimonium. Nam quod legitur, Quoniam Nazaraeus vocabitur , profecto evangelista, qui hoc de propheta sumit, non tam ad conceptionem, quam ad educationem referri satis evidenter ostendit, quod illo videlicet ex Aegypto reportatus fuerit, illicque nutritus. Denique Judaei ad Nicodemum, Scrutare, aiunt, egit . Et quidem scienti legem loquebantur, et qui magister erat in Israel, nihilque facile ignoraret ex omnibus: et tamen tota fiducia instabant, monstrantes Scripturas non loqui Christum venire a Galilaea, cujus Nazareth civitas esse cognoscitur. Plus sane ad manum fuit eis testimonium de propheta, ex quo Regi locum sciscitet utrumque aperte praedixisse Prophetas manifestum est. Conceptus aeque est et in Nazareth civitate Galilaeae: nec tamen visum est occurrere quidpiam vel Nicodemo, per quod sive Galilaeam, sive Nazareth ad Christi adventum undecunque pertinere doceret 20. Sic quoque Nathanael, doctus et ipse in lege, Philippo nuntianti Jesum f
Abbreviated transcription (Latin):
tio. dura sicut infernus emulatio.
Uidetis quoꝵ uos imitatorẽ proba¬
u̾itis:. S addo adhuc ꝙ̃ pene pret̾¬
miseram et sc̃m dauid. qui c̾nens
dolensq ppłi stragem. angło ꝑcuti¬
enti festinus occurrit. et in se pociꝰ
domumq patris sui duuinam tnc¬
ferri flagitat ultionem. Quis hãc
tͥ ꝑfectiõem ꝓponebat. Ego tanta
fateor auclire de te. et si desid̾abã
ñ tam̃ sperabam. Quis nempe te
cred̾et. saltu ut ita clicam repenti¬
nosumma occupare uirtutum.
sublunia m̾itorum attingere:
S absit ut ꝓ nr̃e fidei. speiue au¬
gustiis. inmensa dei pletas esti¬
met᷑. qui qd̾ uult in qͦ uult oꝑat᷑.
accełanc opus et alleuans. onus.
Quid enim᷑ Cua certe ñ et tuoꝵ
errata. scõrum carpebat delus.
Tuis ñ ipõrum excessib succense¬
bant. sosamq in ꝑsonam tuam
ñ etiam in abbatiam frat̾num
susurrium immurmurabat.

Expanded text:
ura sicut infernus aemulatio . Videtis quorum vos imitatores probaveritis? Sed addo adhuc quem pene praetermiseram et sanctum David, qui, cernens dolensque populi stragem, angelo percutienti festinus occurrit, et in se potius domumque patris sui divinam transferri flagitat ultionem . 3. Quis hanc tibi perfectionem proponebat? Ego tanta fateor audire de te, etsi desiderabam, non tamen sperabam. Quis nempe te crederet saltu, ut ita dicam, repentino summa occupare virtutum, sublimia meritorum attingere? Sed absit ut pro nostrae fidei speive angustiis immensa Dei pietas aestimetur, qui quod vult, in quo vult operatur, accelerans opus, et allevans onus! Quid enim? tua certe, non et tuorum errata, sanctorum carpebat zelus; tuis, non ipsorum excessibus succensebant, solamque in personam tuam, non etiam in abbatiam fraternum susurrium immurmurabat.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝓtͣctis ieiuniis. et anticipatis
uera pietas q̃ ad om̃ia ualet. Quã
leto sinu collegit uos multitudo
cist̾ciensis. qͣm alacͥ uultu specta¬
uit hec angłica celsitudo. Noue¬
rũt siqͥdem illi sp̃c. omĩpotenti

Expanded text:
etiam protractis jejuniis et anticipatis vere pietas quæ ad omnia valet. Quam læto sinu collegit vos multitudo Cisterciensis, quam alacri vultu spectavit hoc angelica celsitudo ! Noverunt siquidem illi spiritus omnipotent
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ frat̾ frẽm adiuuãs. ambo cõ¬
solabunt᷑. Adu̾titur etiã hoc fc̃m
humilitatẽ redołe. q̃ ꝗͣ accepta sit
diuine maiestati: docet ille quidi¬
cit. suꝑbis deus resistit. humil
autẽ dat grãm. Ostendit et ip̃e
humilitatis magist᷑ ꝑ semr ip̃md
cens. Discite a me qr mitic sum et
humilis corde. Quid dicam de nr̃o
pusillo grege clareuallis. cui spe¬
cialius adhesistis. qͣnto uos ⁊ q̃m
speciali complectat᷑ affectũ: Non
pot̾ dici u̾bo qd̾ de mutua carita¬
te int̾ nos et uos: spũalis infusio
mirabilit̾ oꝑatur. Suꝑ ẽ. fr̃es ut

Expanded text:
TER FRATREM ADJUVANS, AMBO CONSOLABUNTUR. Advertitur etiam hoc factum humilitatem redolore, quæ quam accepta sit divinæ majestati, docet ille qui dicit : SUPERBIS DEUS RESISTIT, HUMILIBUS AUTEM DAT GRATIAM. Ostendit et ipse humilitatis Magister per semetipsum dicens : DISCITE A ME, QUIA MITIS SUM ET HUMILIS CORDE. Quid dicam de nostro pusillo grege Clarævallis, cui specialus adhæsistis, quanto vos et quam speciali complectatur affectu ? Non potest dici verbo quod de mutua caritate inter nos et vos spiritualis infusio mirabiliter operatur. Superest, fratres, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
ei qͥ ꝓse mortuus ẽ. Cui enĩ iustiꝰ
uiu̾em: sui cõmodiꝰ ꝗͣ promitten¬
ti uitã et̾nam: Cui mag̾ ex neces¬
sitate. qͣm flaminas ꝑpetuas mini¬
tanti: Sed seruio uolũtarie. quia
caritas lib̾tatem donat. huc pro¬
uoco uscã m̃a. Seruite ĩ carita¬
te. illa q̃ timorẽ pellit. labores ñ
sentit. m̾itum ñ intuet᷑. p̾mium
ñ reqͥrit. Ettam̃ płꝰ om̃ib urget. slul¬
lus t̾rorsic sollicitat. nlła p̃mia
sic inuitãt: nlła iusticia sic exig̾̃.
Ip̃a uos mͥ inseꝑabilit̾ uingat.
ip̃a me uob̾ uob̃ iugit̾ rep̾sentet.
horis maxime qͥb oratis km̃i et¬
ristis ẽ. aĩa mea usq dũ re¬
deã: ⁊ ñ uult cõsolari usq ad
uos. Que enim mͥ consolatio in
tẽꝑe malo. et in loco ꝑegͥnationis
mee. Nõne uos in dño: Minime
qͥdem deserit me qͦcũq iero dłcis
memoria ur̃i. s qͣnto memoria
dulcior. tanto absentia molestior.
heu mͥ quia incolatus meus ñ so¬

Expanded text:
ei qui pro se mortuei qui pro se mortuviverem? cui commodius, quam promittenti vitam aeternam? cui magis ex necessitate, quam flammas perpetuas minitanti? Sed servio voluntarie, quia charitas libertatem donat. Huc provoco viscera mea. Servite in charitate illa quae timorem expellit, labores non sentit, meritum non intuetur, praemium non requirit; et tamen plus omnibus urget. Nullus terror sic sollicitat, nulla praemia sic invitant, nulla justitia sic exigit. Ipsa vos mihi inseparabiliter jungat, ipsa me vobis jugiter repraesentet, horis maxime quibus oratis, istis est anima mea usque dum redeam, et non vult consolari usque ad vos. Quae enim est mihi consolatio in tempore malo, et in loco peregrinationis meae? Nonne vos in Domino? Minime quidem deserit me, quocunque iero, dulcis memoria vestri: sed quanto memoria dulcior, tanto absentia molestior. Heu mihi, quia incolatus meus non so
Abbreviated transcription (Latin):
nus et omĩa possit. facile dãpna
resarciet. ñ solũ integre. seo etiam
cumulate. Propt̾ea bono simuͤ
deum habentes nob̾cum. in quo
et nob̾ pͥsentes sumus. qͣnticlibet
trarum spaciis diuisi a nobis.
uideam̃. Qcumq in uob̾ bñ officio¬
sum seip̃m exhibet. humilem. ti¬
moratum. studiosum lectionis.
or̃onib uigilem. frat̾ne caritatis
sollicitum. ñ me putet absentẽ sͥ.
q ẽ. mͥ cor unũ et anima una᷑: Si
qͥs autẽ susurro qd̾ absit existit
int̾ uos. aut bilingͥs. aut mur¬
mͣans. aut contumax et impa¬
ciẽs discipline. aut inqͥetus ⁊ ua¬
gus. et qui panẽ ociosus comet̾e
ñ erubescat: huic ⁊̃ si corꝑe pre¬
sens eẽm. Ionge eẽt ab eo anima
in timore. ut timore qñq de ma¬
nu inimicorũ ur̃oꝵ lib̾ati. serui¬
atis illi. Seruite in spe: qm̃ fideł ẽ.
in promissis. Seruite ex debito:
ceã. ħsolo certe ñ imm̾ito uitã sͥ
suã. Nemo igitur uiuat .s. sed

Expanded text:
nus, et omnia possit, facile damna nus, et omnia possit, facile damna resarciet, non solum integre, sed etiam cumulate. Propterea bono animo simus, Deum habentes nobiscum, in quo et vobis praesentes sumus, quantislibet terrarum spatiis divisi a vobis videamur. Quicumque in vobis bene officiosum se ipsum exhibet, humilem, timoratum, studiosum lectionis, orationibus vigilem, fraternae charitatis sollicitum, non me putet absentem sibi. quo est mihi cor unum, et anima una? Si quis autem susurro quod absit! existit inter vos, aut bilinguis, aut murmurans, aut contumax, aut impatiens disciplinae, aut inquietus et vagus, et qui panem otiosus comedere n erubescat, 149 huic etiam si corpore praesens essem, longe esset ab eo anima in timore, ut sine timore quandoque de manu inimicorum vestrorum liberati serviatis illi. Servite in spe, quoniam fidelis est in promissis: servite ex merito, ceam, hoc solo certe non immerito vitam sibi suam. Nemo igitur sibi vivat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd paciasego. Si uob̾ molesta ẽ. ab¬
sentia mea: nemo dubitet mͥ ẽẽ m̾c¬
lestiorem. Non enim pars iacture
nͨ eiꝰdem grauamĩs ẽ. me uno ca¬
rere uos: meq ur̃a uniu̾sitate desti¬
tui. Tot me necẽe ẽ. affici curis.
qͦt uos estis: et ad singłos quosq
ur̃m dołe absentiã. tim̾e ꝑicula.
Dupplex contritiohñ me deseret
qͦusq meis uisc̾ib ego reddar. Qd̃
qͥdem et uos sentire ꝓ me ñ ambi¬
go: s ego unus sum. uobis ergo u¬
na mͥ multiplex incumbit tͥstandi
rõ. utpote ꝓ omnib uob̾. Nec solũ
cruciat qd̃ absq uobis uł ad tempꝰ
uiu̾ȩ cogor. sine quib et regnare
misam michi reputo seruitutem.
ueniunt. Hec scientes. more mee
q̃ mee ñ ẽ. uoluntatis. s eccłiasti¬
ce necessitatis: ñ oportet uos indig¬
nari s compati. Spero autẽ qd̾ ñ
erit longͣ. uos orate ut ñ sit infruc¬
tuosa. Detrim̃ta q̃ int̾m forte cõ¬
tingẽt. emolum̃ta reputentur:
qm deu ĩ causa ẽ. Qͥcũ sit benig¬

Expanded text:
quid patiar ego. Si vobis molesta est absentia mea, nemo dubitet mihi esse molestiorem. Non enim paris jacturae, nec ejusdem gravaminis est, me uno carere vos, meque vestra universitate destitui. Tot me necesse est affici curis, quot vos estis; et ad singulos quosque vestrum dolere absentiam, timere pericula. Duplex contritio ista non me deseret, quousque meis visceribus ego reddar: quod quidem et vos sentire pro me non ambigo; sed ego unus sum. Vobis ergo una, mihi multiplex incumbit tristandi ratio, utpote pro omnibus vobis. Nec solum cruciat, quod absque vobis vel ad tempus vivere cogor, sine quibus et regnare miseram mihi reputo servitutem: veniunt. 2. Haec scientes, morae meae, quae meae non est voluntatis, sed ecclesiasticae necessitatis, non oportet vos indignari, sed compati. Spero autem quod non erit longa: vos orate ut non sit infructuosa. Detrimenta quae interim forte contingent, emolumenta reputentur, quoniam Deus in causa est: qui, cum sit benig
Abbreviated transcription (Latin):
doin ꝓpͥo non confundar. Ego dñe
mi causã archiep̃i m̃i meam dico.
ut pote m̃brum qd̾ nil a se clicat a¬
lienum qd̾ capitis sit. Qd̾ tam̃ ñ
dic̾e̾m si homo ip̃e sibi assũpsisset
honorem. et ñ mag̾ a deo uocatꝰ tã¬
qͣm aãron. Nec enim ab alio existi
facile conuen̾unt in eum. ut ñ di¬
co contradictio. s nec cunctatio ui¬
la fuĩt. Et m̾ito. Est quippe illust̾s.
ñ minꝰ m̃tis gen̾ositate ꝗ̃ sang̾nis.
ẽ scientia. ẽ. uite honestate. Deniq
fame eiꝰ integritas. nec inimiciqͥ¬
dẽ dentẽ u̾etur. Qd ergo de tali
dine q̃ sola deẽ. gaudia plebis sue
consueta benignitate. s debita si¬
balitate accumulet. hoc uniu̾sa
eccłia instantissima supplicatio¬
ne deposcit. Hoc puer urͣ solita p̾¬
mala que his dieb in eccłiis uicẽ¬
tur accidere occ̃õne electionũ:
dñs de celo ꝓspexit suꝑ matrẽ
nr̃am lugd̃. eccłiam. Qui decedẽ
substituit. Peto dñe ut qui asiuis
concordit̃ est electus. utilit̾ ꝓmot̾.

Expanded text:
oprio non confundar. Ego, domine mi, causam archiepiscopi mei meam duco, utpote membrum, quod nil a se ducat alienum quod capitis sit: quod tamen non dicerem, si homo ipse sibi assumpsisset honorem, et non magis a Deo vocatus tanquam Aaron. Nec enim ab alio aestimafacile convenerunt in eum; ut non dico contradictio, sed nec cunctatio ulla fuerit. Et merito. Est quippe illustris, non minus mentis generositate, quam sanguinis; est scientia, est vitae honestate. Denique famae ejus integritas nec inimici quidem dentem veretur. Quod ergo de tali dine, quae sola deest, gaudia plebis suae consueta benignitate, imo debita liberalitate accumulet. Hoc universa Ecclesia instantissima supplicatione deposcit: hoc puer vester solita prmala quae his diebus in Ecclesiis videntur accidere occasione electionum, Dominus de coelo prospexit super matrem nostram Lugdunensem Ecclesiam, qui decedentsubstituit. Peto, domine, ut qui a suis concorditer est electus, utiliter promotus,
Abbreviated transcription (Latin):
rite celebrataẽ. electus fidelis est.
extendit. necdũ cuuitatem ur̃am
ingressus ẽ. nͦdum ꝓrsus se intͦmi¬
sit de aliqͦ: qͣmꝗͣ inuitatio cleri ⁊
ppł̃i et oppressorum afflictio et uo¬
ta bonoꝵ id ab eo uehem̃tissime fla¬
gitarẽt. Que cum ita sint: opus ẽ ut
uidetis mat᷑atione consilii. ñ inunꝰ
ur̃o honori ꝙͣ nr̃e necessitati. Et nͥ
ꝑ presentes nũtios expectantippło

Expanded text:
rite celebrata est, electus fidelis est. rite celebrata est, electus fidelis est. extendit, necdum civitatem vestram ingressus est: necdum prorsus se intromisit de aliquo, quanquam invitatio cleri et populi, et oppressorum afflictio, et vota bonorum id ab eo vehementissime flagitarint. Quae cum ita sint, opus est, ut videtis, maturatione consilii, non minus vestro honori, quam nostrae necessitati. Et nisi per praesentes nuntios exspectanti po
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ est eccłia dĩ iuiuentis: absit ab¬
sit meliora speramꝰ. expectamus
iocundiora. Nõ obliuiscet᷑ misereri
deus nec continebit in ira sua mi¬
scd̾ias suas. Non contͥstabit ꝑ illũ
et de illo eccłiam suã. ꝑ quem et
de quo in tantis iam letificauit.
Quem suo mun̾e contulit. sua lõ¬
quanumitate seruabit. et si quid
alit̾ sapitis. et ħip̃m uobis reuelab̾.
et erudiet corde in sapientia. hoc
optamꝰ. hoc oramus die ac nocte.
hoc sentite de nobis. hoc de nr̃is.
Non infringet᷑ hec u̾itas in nob̃̾.
ñ imminuet᷑ honor regis. regni
utilitas ꝑ nos. Grãs autem agimꝰ
ur̃e clem̃tie ꝓ benigno responso qd̾
a ur̃a dignatione m̾uimus. Uerũ¬
tam̃ disatio t̾ret nos qui uidemꝰ
t̾ram datam prede. et direptioni.
Terra ur̃a ẽ et in hoc plane cognos¬
cimus et dolemus dedecꝰ regniuri.
qd̾ uos iure abhorrere mandastis:
si ñ fu̾it qui defendat. Nam in qͦ
alio regia dignitas recte in eo qd̾
fc̃m ẽ imminuta dicatur: electio

Expanded text:
quae est Ecclesia Dei viventis! Absit, absit: meliora speramus, exspectamus jucundiora. Non obliviscetur misereri Deus, nec continebit in ira sua misericordias suas. Non contristabit per illum et de illo Ecclesiam suam, per quem et de quo in tantis jam laetificavit. Quem suo munere contulit, sua longanimitate servabit: et si quid aliter sapitis, et hoc ipsum vobis revelabit, et erudiet corde in sapientia. Hoc optamus, hoc oramus die ac nocte. Hoc sentite de nobis, hoc sentite de nostris. Non infringetur veritas haec in nobis, non imminuetur honor Regis, regni utilitas per nos. 3. Gratias autem agimus vestrae Clementiae pro benigno responso, quod a vestra dignatione meruimus. Verumtamen dilatio terret nos, qui videmus terram datam praedae et direptioni. Terra vestra est: et in hoc plane cognoscimus et dolemus dedecus regni vestri, quod vos jure abhorrere mandastis, si non fuerit qui defendat. Nam in quo alio regia majestas recte in eo quod factum est, imminuta dicatur? Electio
Abbreviated transcription (Latin):
Corruit et ling̾. ñ est qui porrigat
manũ. Au̾tat diuina clementia
a corde et consilio ur̃o suꝑ dolorẽ
nr̃m adicere: cumulare tͥsticiã.
suꝑ tͥsticiam. Quis mͥ tͥbuat mo¬
ri ne uideam regem bone oꝑini¬
onis s spei melions conari deicõ¬
silio obuiare et irritare adu̾sus
pedes patͥs orphanorũ madefac̾e
lacͥmis afflictorũ. pulsare celos cla

Expanded text:
corruit et Lingonensis; non est qui porrigat corruit et Lingonensis; non est qui porrigat manum. Avertat divina clementia a corde et consilio vestro super dolorem nostrum adjicere, cumulare tristitiam super tristitiam. Quis mihi tribuat mori, ne videam Regem bonae opinionis, sed spei melioris, conari Dei consilio obviare, irritare adversus pedes Patris orphanorum madefacere lacrymis afflictorum, pulsare c
Abbreviated transcription (Latin):
meoꝵ ereptũ ẽ. Omĩa excelsa ista ⁊
fluctus isti suꝑ me tͣnsierũt. In me
tͣnsierũt ire. Michi euadendi nul¬
la ex parte patet uia. Unde onera
fugio. inde et subeo inuitus et ingͣ¬
tus. Durum mͥ sentio contͣ stimulũ
calcitrare. Tolabilius fortassis spõ¬
taneo qͣ nolenti et renuenti fuisset.
Nam si quid uirium in me ẽ. ñne
id facilus mĩs qͣm alienis hum̾is
exercerem: S acquiesco alit̾ dispo¬
nenti. cum quo utiq aut iudicio
aut uirib contendere. nͨ cautũ
mͥ oĩo nec possibile ẽ. S nec regi.
Siquid̃ terribilis ẽ. etiã apd̾ reges
t̾re. horrendũ ẽ incidere in manl
uiuentis etiã tibi orex. Oqͣm mo¬
lestis aurib audiemus contraria
tam bonis pͥncipiis ur̃is. O qͣm ama¬
rior eccłie meror. post tanta preli¬
bata gaudia si frustrari qd̾ absit
contig̾it tã iocunda sꝑe singłaris
clipei sui ur̃e indolis. sicut hactenꝰ
ẽ. exꝑta. Heu corruit uirgo remẽ¬
sis eccłia. ñ est qui subleuet eam.

Expanded text:
m meum. Omnia excelsa ista et fluctus isti super me transierunt. In me transierunt irae: mihi evadendi nulla ex parte patet via. Unde onera fugio, inde et subeo invitus et ingratus. Durum mihi sentio contra stimulum calcitrare. Tolerabilius fortasse spontaneo, quam nolenti et renuenti fuisset. Nam si quid virium in me est, nonne id facilius meis, quam alienis humeris exercerem? 2. Sed acquiesco aliter disponenti, cum quo utique aut judicio, aut viribus contendere, nec cautum mihi omnino, nec possibile est, sed nec Regi. Siquidem terribilis est etiam apud reges terrae . Horrendum est incidere in manus Dei viventis , etiam tibi, o Rex. O quam molestis auribus audimus contraria tam bonis principiis vestris! o quam amarior Ecclesiae moeror post tanta praelibata gaudia, si frustrari quod absit! contigerit tam jucunda spe singularis clypei sui vestrae indolis, sicut hactenus est experta! Heu corruit virgo Remensis Ecclesia; non est qui sublevet eam:
Abbreviated transcription (Latin):
suntates ꝓut uult: subseruire cõ¬
pellit. Qñ enim ego ꝑiculum qd̾
mͥ timui. illi eq̃ ñ metuerẽ quem
diligo. tanꝗͣ me ip̃m: Qñ ego illoꝵ
consortium ñ horrerem. qͥ alligant
ona grauia et importabisia. et ĩpo¬
nunt hum̾is hominũ. digito autẽ
suo nolũt ea mouere: factũ ẽ tam̃

Expanded text:
untates, prout vult, subservire compellit. Quando enim ego periculum, quod mihi timui, illi aeque non metuerem, quem diligo tanquam me ipsum! Quando ego illorum consortium non horrerem, qui alligant onera gravia et importabilia, et imponunt humeris hominum, digito autem suo nolunt ea m
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphica illa uox ẽ. homo pacis mee
in quo sꝑaui qui edebat paneᷤᷤ me¬
os magnificauit suꝑ me supplanta¬
tioẽm. Et olim qͥdem eratis contra
ni fide tociꝰ orbis. At nũc nouũ asi¬
quid ad didistis usurpãtes ampliꝰ
⁊ in ipãm religioẽm. Quid restat nͥ
minari: Nisi qd̾ in hoc post̾ioriudaᷤ
pͥorẽ uicisse u̾sucia et fraude uidet᷑.
qd̾ ẽ illius facinus ꝯdiscipłi horrue¬
rit̃ uniu̾si. iste callidior potuit ad
coniuend̾. ĩmo ad fauend̾ sue ma¬
pes cͥcũuenire. Non imputo dnõ
m̃o cui tãqͣm homini subripi potu¬
it: et hoc oro ne deus imputet. Ab¬
sit autẽ uͥ u̾itatem agnou̾it. ut p̃¬
ualeat tã exẽcbilis masigni huius
sacͥsegusq conatꝰ. Et ego de hac re
ad ip̃m quoq solito ausu scͥpsissẽ:
siñ sensissẽ ip̃m qͥcquid scbimus.
minꝰ solito acceptare. Queso dolete
uos qui monachi estis uicẽ mag̃ri.
ũi beati bñdicti. cui iamut uide

Expanded text:
prophetica illa vox est: Homo pacis meae, prophetica illa vox est: Homo pacis meae, in quo sperabam, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplamationem . Et olim quidem eratis, contrani fidei totius orbis : at nunc novum aliquid addidistis, usurpantes amplius et in ipsam religionem. Quid restat, nisi minari? Nisi quod in hoc posterior Judas priorem vicisse versutia et fraude videtur: quod cum illius facinus condiscipuli horruerint universi; iste callidior potuit ad connivendum, imo ad favendum suae mapes circumvenire. Non imputo domino meo, cui, tanquam homini, subripi potuit; et hoc oro, ne Deus imputet. Absit autem, ubi veritatem agnoverit, ut praevaleat tam exsecrabilis maligni hujus sacrilegusque conatus! Et ego de hac re ad ipsum quoque solito ausu scripsissem, si non sensissem ipsum, quidquid scribimus, minus solito acceptare. Quaeso, dolete vos, qui monachi estis, vicem magistri vestri beati Benedicti: cui jam, ut vide
Abbreviated transcription (Latin):
satͣitẽ qd̾ litt̾as dñi pape p̃dicto hu¬
b̾to uiolent̃ aͥstuli̾t. ⁊ diruꝑit. s
extant litt̾e integre et bullate. nec
uieas sic̃ m̃titur amisit. s sponte
dimisit. consilio utiq comitis thel
et nr̃o. Dicit᷑ quoq qđ quosdã mo¬
nachos in captioẽm posu̾̃it. Atq id
quid̃ falsũ. S si quosdã tͣbatores et
conspiratores in diu̾sa claustra di¬
iusit. ne simul positi plus noc̾ent.
quis ħ recte iudicãs rep̃hendat:
Iã de t̾ris et bonis eccłie. qͣi distctis
et alienatis. et datis ab eo cognatis
adhuc respondet᷑ sic illum dedisse su¬
is. qͦm᷑ alienis. id ẽ ad eũdẽcẽsũ ł con¬
suetudĩem. Porro autẽ a scłoñ ẽ au¬
ditum qd̃ monachus rebelł. suꝑb.
ambitiosus. pͥuilegium ꝓpͥe lib̾tatis
ex aplica auctoritate m̾uerit. Atẽ¬
ꝑe iude scariotis ñ ẽ inuentus simi¬
lis illi qui sic insurg̾et in magistr̃.
et trad̾et sangͥnem iustũ. felix ma¬
gist cui cũ magr̃o oĩum cõmuns

Expanded text:
dicto Humberto violenter abstulerit, et diruperit. Sed exstant litterae integrae et bullatae: nec vi eas, sicut mentitur, amisit, sed sponte dimisit, consilio 227 utique comitis Theobaldi, et nostro. Dicitur quoque quod quosdam monachos in captionem posuerit. Atque id quidem falsum. Sed si quosdam turbatores et conspiratores in diversa claustra divisit, ne simul positi plus nocerent, quis hoc recte judicantes reprehendat? Jam de terris et bonis ecclesiae quasi distractis et alienatis, et datis ab eo cognatis adhuc respondetur, sic illum dedisse suis, quomodo alienis, id est ad eumdem censum vel consuetudinem. 3. Porro autem a saeculo non est auditum quod monachus rebellis, superbus, ambitiosus, privilegium propriae libertatis ex apostolica auctoritate meruerit. A tempore Judae Iscariotis non est inventus similis illi, qui sic insurgeret in magistrum, et traderet sanguinem justum. Felix magister, cui cum Magistro omnium communis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ hospitalem. benignũ. sobriũ.
castũ. humilẽ. decidat m̾ito
ab inimicis suis mnanis. Reuera
um dñim̃i. ꝓrsus grauis offensa
si ita ẽ. Non negat abbas hoĩem qui
mittebat᷑ in angliam. cũ eẽt honori¬
fice susceptus hospicio: q̃rere loqui
cumeo. s paranti exire. int̾uenit
hub̾tus p̃positus dicens se pociꝰ exi¬
turum. et homini uice ip̃ius satis¬
facturũ. Siqͦminꝰ qd̾ oportuit ac¬
tũ fuit. cũ iuiro: cuiꝰ culpa fuerit¬

Expanded text:
hospitalem, benignum, sobrium, castum, humilem; decidat merito ab inimicis suis inanis. Revera um domini mei. Prorsus gravis offensa, si ita est. Non negat abbas, hominem qui mittebatur in Angliam, cum esset honorifice susceptus hospitio, quaerere loqui cum eo; sed paranti exire intervenit Humbertus praepositus, dicens se potius exiturum, et homini vice ipsius satisfacturum. Si quo minus quod oportuit, actum fuit cum viro