comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit uł ambiguum latinum ẽẽ non potest : Vulgiau tẽ more
sicdicitur utambiguitas obscuritasq: uidetur ñ sicdicatur
ut adoctis sed potius utabin doctis dicisolet. Sienimñ piguit
dicere in t̃p̃tes nr̃os. non congregabo conuenticula eorũ desangui¬
nib: qm̃ senserunt ad remꝑtinere uten loco plunelit̃ enuntia¬
retur hocnom̃ qđ in latina lingua singula rit̃ tintũ modo
dicitur. curpietatis dotorẽ pigett impentis loquentẽ ossũ
potius quã osdicere neista syllaba ñ habeo qđ s̃ossa sed abeo qđ
sunt ont intellegatur : ubia frteaures de correptione
uocalium uł ꝓductione noniudicant : Quidenĩ ꝓdẽ lo¬
cutionis integritas quam ñ sequit᷑ intellatus audientis
cũ loquendi omnino nulla sit causa si qđ loquimur ñ in¬
tellegunt ꝓpt̃ quos ut intellegant loquimur: Quier¬
eliget. Si autem ñ potest siue qui añ sunt. siue quia in

Expanded text:
sit vel ambiguum, latinum esse non potest, vulgi autem more sit vel ambiguum, latinum esse non potest, vulgi autem more sic dicitur ut ambiguitas obscuritasque vitetur, non sic dicatur ut a doctis, sed potius ut ab indoctis dici solet. Si enim non piguit dicere interpretes nostros, Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus , quoniam senserunt ad rem pertinere, ut eo loco pluraliter enuntiaretur hoc nomen, quod in latina lingua tantummodo singulariter dicitur; cur pietatis doctorem pigeat imperitis loquentem, ossum potius quam os dicere, ne ista syllaba non ab eo quod sunt ossa, sed ab eo quod sunt ora intelligatur, ubi Afrae aures de correptione vocalium vel productione non judicant? Quid enim prodest locutionis integritas, quam non sequitur intellectus audientis, cum loquendi omnino nulla sit causa, si quod loquimur non intelligunt, propter quos ut intelligant loquimur? Qui ereliget: si autem non potest, sive quia non sunt, sive quia in
Abbreviated transcription (Latin):
difficultate ac subtilitate ñ in ñm locutione sitciusa quã
minus tardiusue qđ dicimus possit intellegi. Sua enim
quaeđi que ui suã ñ intelleguntur autuix intelleguntur
urguet ułnũ quam omni no mitenda s̃. In libris autem
quiita scribuntur utipsi sibi qđ ammodo latorẽ teneant
cũ intellegunt᷑ cũ autẽ ñ intellegu molestiñ sint uolin¬
tib legere & in aliquorũ collocutionib: ñ ÷ hocofficiũ de¬
ipsiã ꝑcepimꝰ cũ quanto cũq: labore disputationis adaliorꝵ
intellegentiam ꝑducam siten& auditorẽ ułcon locuto¬
rem discendi cupiditas. necm̃tis capacitasdesit quae
quo modo intimata possitaccipere ñ cunente illo quido¬
uerba cultiora neccurit quidbene sonet sed quid bene
indicet atq intimet qđ ostendere intendit. Vndeait
quiđa cum degeneretaliclocutionis ageret. ẽt̃ in ca quanđa
ut sordes non contnrhat. quamuis in bonis doctorib tanta
docendicunt sit uł . et̃. debeat : ut uerbum qđ nisi obscurum

Expanded text:
difficultate ac subtilitate, non in nostra locutione sit causa quo minus tardiusve quae dicimus possint intelligi. Sunt enim quaedam quae vi sua non intelliguntur, aut vix intelliguntur,urget, vel nunquam omnino mittenda sunt. In libris autem, qui ita scribuntur ut ipsi sibi quodammodo lectorem teneant cum intelliguntur, cum autem non intelliguntur molesti non sint molentibus legereipsi jam percepimus, cum quantocumque labore disputationis ad aliorum intelligentiam perducamus, si tenet auditorem vel collocutorem discendi cupiditas, nec mentis capacitas desit, quae quoquo modo intimata possit accipere; non curante illo qui doverba cultiora, nec curat quid bene sonet, sed quid bene indicet atque intimet quod ostendere intendit. Unde ait quidam, cum de tali genere locutionis ageret, esse in ea quamdam ut sordes non contrahat. Quamvis in bonis doctoribus tanta docendi cura sit, vel esse debeat, ut verbum quod nisi obscurum
Abbreviated transcription (Latin):
non bene utebantur : sic doctrinȩ om̃s gentiliũ non solum
simulata & suꝑ stitiosa figmenta grauesq: sarcinas suꝑ¬
quaeđa morũ p̃cepta utilissima continent . dequo ipso

Expanded text:
non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas superquaedam morum praecepta utilissima continent, denique de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate. sed deuna quaque ꝓuintia uelgente uel regnõ
tale aliquid in diuinis repperiatur eloquiis : Non solũ
enim uerbi gnatia dehierusalem ueldealiqua gentiũ

Expanded text:
ciuitate, sed de unaquaque prouincia uel gente uel regione tale aliquid in diuinis reperitur eloquiis. non solum enim uerbi gratia de Hierusalem uel de aliqua gentiu
Abbreviated transcription (Latin):
nia genera quȩstionũ quaei litteris sc̃ĩs sunt penetranda
& dissoluenda plurimũ ual& tantũ ibi cauenda est libido
rixandi & puerilis quaeđa ostentatio decipiendi aduersa¬
rium : Sunt enim multa quae appellantur sophis mata
falsȩ conclusiones rationũ : & plerumq: itaueras imitantes.
ut non solũ tardos sed ingeniosos &iã minus diligenter
attentos decipiant.: Proposuit enim quida dicens ei
cũ loquebatur. Quod ego sũ : tunones: Atille consensit
uerum enimerat expaste .: Ved eo ipso qđ iste insidiosus
ille simplex erat : Tum iste addit: Ego autẽ homo sum:
Hoc quoq: cũ ab illo accepiss& : conclusit dicens. : Tuigitur
nones homo: Quod genus captiosarũ condusionum :¬
scriptura quantũ existimo detestatur illo loco ubi
dictum est.: Qui sophistice loquitur: odibilis est.
quam quã &iã sermo non captiosus sed tam̃ ħabundan¬
tius quã grauitatẽ dec& uerborũ ornamenta consectans

Expanded text:
nia genera quaestionum, quae in litteris sanctis sunt, penetranda et dissoluenda plurimum ualet; tantum ibi cauenda est libido rixandi et puerilis quaedam ostentatio decipiendi aduersarium. sunt enim multa, quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum et plerumque ita ueras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. proposuit enim quidam dicens ei cum quo loquebatur: "quod ego sum, tu non as". at ille consensit. uerum enim erat ex parte uel eo ipso, quod iste insidiosus, ille simplex erat. tum ille addidit: „ego autem homo sum." hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: "tu igitur non es homo". quod genus captiosarum conclusionum scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: qui sophistice loquitur, odibilis est. quamquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius, quam grauitatem decet, uerborum ornamenta consectans
Abbreviated transcription (Latin):
nitas ds auctor & cognitor uniuersitatis reb
quas condidit consulat: purgandus estanimus
ut & ꝑ spicerẽ illam lucẽ ualcat & in herere ꝑspecte ⁊
quã purgationẽ quasi ambulationẽ quandam
& quasi nauigationẽ ad patriam eẽ arbitremur
Non enim adeum qui ubiq p̃sens est locis moue¬
mur: sed bonostudio bonisq moribus qđ non
possimus nisi ipsa sapientia tantȩ &iã nr̃ae
infirmitati congruere dignar&ur : &uiuendi
nobis p̃ber& exemplum non aliter quã in homipe.
Qm̃ & nos homines sumus: sed quia nos cũ adillã
uenimus sapienter facimus: ipsacũ ad nosuenit
ab hominibus suꝑbis. quasi stulte fecisse puta¬
ta est: Et qm̃ nos cũ ad illã uenimus conualesci

Expanded text:
nitas deus, auctor et conditor uniuersitatis, rebus, nitas deus, auctor et conditor uniuersitatis, rebus, quas condidit, consulat, purgandus est animus, ut et perspicere illam lucem ualeat et inhaerere perspectae. quam purgationem quasi ambulationem quandam et quasi nauigationem ad patriam esse arbitremur. non enim ad eum qui ubique praesens est locis mouemur, sed bono studio bonisque moribus. Quod non possemus, nisi ipsa sapientia tantae etiam nostrae infirmitati congruere dignaretur et uiuendi nobis praeberet exemplum non aliter quam in homine, quoniam et nos homines sumus. sed quia nos, cum ad illam uenimus, sapienter facimus, ipsa, cum ad nos uenit, ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est. et quoniam nos, cum ad illam uenimus, conualesci
Abbreviated transcription (Latin):
quã sinon uiderent nullo modo plena fiducia uitã
in cõmutabiliter sapientẽ cõmutabili uitȩ ante¬
ponent. Ipsam quippe regulam ueritatis qua illã
damant esse meliorẽ in cõmutabilẽ uident: necuspiã
nisi supra suã naturã uident quando quidẽ semuta¬
insulsus quidicat undescis in cõmutabiliter sapi¬
entẽ : uitam mutabili esse p̃ferenđa. Idipsum
enim qđ interrogat unde sciam omnibus ad contẽ¬
planđũ cõmuniter atq: in cõmutabiliter praestoẽ
& hoc qui non uid& itaẽ quasicecus in sole cui nihil pro¬
dest ipsis locis oculorũ eius tã clare acp̃sentis lucis
fulgor infusus. Quiaut̃ uid& & refugit consu&udi¬
ne umbrarũ carnaliũ inualidam mentis aciem gerit
prauorũ igitur morũ quasi contrariis flatibus abip¬
sapatria repcutiuntur homines posteriora atque
inferiora sectantes quã illud quod essemdius atq pres¬
ꝑst uendũ sit quae in cõmutabiliter uiuit. & in eatri¬

Expanded text:
Quam si non viderent, nullo modo plena fiducia vitam Quam si non viderent, nullo modo plena fiducia vitam incommutabiliter sapientem commutabili vitae anteponerent. Ipsam quippe regulam veritatis, qua illam clamant esse meliorem, incommutabilem vident; nec uspiam nisi supra suam naturam vident, quandoquidem sinsulsus qui dicat: Unde scis incommutabiliter sapientem vitam mutabili esse praeferendam? Idipsum enim quod interrogat, unde sciam, omnibus ad contemplandum communiter atque incommutabiliter praesto est. Et hoc qui non videt, ita est quasi caecus in sole, cui nihil prodest ipsis locis oculorum ejus tam clarae ac praesentis lucis fulgor infusus. Qui autem videt et refugit, consuetudine umbrarum carnalium invalidam mentis aciem gerit. Pravorum igitur morum quasi contrariis flatibus ab ipsa patria repercutiuntur homines; posteriora atque inferiora sectantes, quam illud quod esse melius atque praesperfruendum sit, quae incommutabiliter uiuit, et in ea tri
Abbreviated transcription (Latin):
consentiunt quod e&eris rebus ominib: anteponunt & quia
tion ab surda & indigna existimare dedõ. quiuitam ipsã
cogitant. & quaecumq: illis forma occurterit
corporiseam uita uiuere uel non uiuere statuunt.
aliud ẽẽ ipsam aliud uitam qua uegetatur intellogum.
eaq illi quaeabilla ueg&atur & animatur dignitate
in conparabili p̃ferunt. Deinde ipsam uitam ꝑgunt
inspicere. &sieam sine sensum uegetantẽ inuenerint
qualis est arborũ p̃ponunt ei sentientẽ qualis est
pecorum & huicrursus intellegentẽ qualis est
hominũ quã cum ad huc mutabilem uiderint : &ã
huic aliquã in cõmutabilem coguntur ꝓponere
Illam scilic& uitam quaenon Aliquando desipit
aliquando sapit: sed est potius ipsa sapientia
sapiens enim mens : id est adepta sapientiã ante quã
adipiscer&ur nonerat sapiens.. At uero ipsa sapien¬
tia nec fuit umquã insipiens. nec esse umquã potest.

Expanded text:
consentiunt, quod caeteris rebus omnibus anteponunt. Et quoconsentiunt, quod caeteris rebus omnibus anteponunt. Et quot non absurda et indigna existimare de Deo, qui vitam ipsam cogitant, et quaecumque illis forma occurrerit corporis, eam vita vivere vel non vivere statuunt, aliud esse ipsam, aliud vitam qua vegetatur intelligunt, eamque illi moli quae ab illa vegetatur et animatur, dignitate incomparabili praeferunt. Deinde ipsam vitam pergunt inspicere, et si eam sine sensu vegetantem invenerint, qualis est arborum, praeponunt eis sentientem, qualis est pecorum; et huic rursus intelligentem, qualis est hominum. Quam cum adhuc mutabilem viderint, etiam huic aliquam incommutabilem coguntur praeponere, illam scilicet vitam quae non aliquando desipit, aliquando sapit, sed est potius ipsa Sapientia. Sapiens enim mens, id est, adepta sapientiam, antequam adipisceretur non erat sapiens; at vero ipsa Sapientia nec fuit unquam insipiens, nec esse unquam potest.
Abbreviated transcription (Latin):
bonis pastim eis quae ad corporis sensũ : pastim
eis quȩ ad animi intellegentiã ꝑtinent ilłi quide¬
diti sunt corporis sensibus aut ip̃sum caelum
aut qđ in caelo fulgentissimũ uident aut ipsum
mundũ đm deorum eẽ arbitrantur: Aut si
extramundũ ire contendunt: aliquid lucidũ
imaginantur. Idque uel in finitũ uel ea form
quȩ optima uid&ur in anisus pitione constitu¬
unt : aut humani corporis figuram cogitant
aseem c&eris ante ponunt. quod siunũ dm̃ deorũ
de nouputant & porius multos aut in numenebiles aequa¬
l ordinis deos &ia meos. tam̃ prout cuiuq aliquid cor po¬
is uid&ur excellere. ita figuratos animo tenenta.
lliaut̃ quipintel legentiã ꝑgunt uidere quod dr e. omnib
eũ n aturis usibilbos & cor porelibus intellegibilibus ue
tadi dimicant: nec quis quã inueniri potest qui hoc dm̃
eredait &x quo est aliquid melius. Itaq omis hocdm̃ esse

Expanded text:
bonis, partim eis quae ad corporis sensum, partim bonis, partim eis quae ad corporis sensum, partim eis quae ad animi intelligentiam pertinent; illi qui dediti sunt corporis sensibus, aut ipsum coelum, aut quod in coelo fulgentissimum vident, aut ipsum mundum, Deum deorum esse arbitrantur: aut, si extra mundum ire contendunt, aliquid lucidum imaginantur, idque vel infinitum, vel ea forma quae optima videtur, inani suspicione constituunt, aut humani corporis figuram cogitant, si eam caeteris anteponunt. Quod si unum Deum deorum esse non putant, et potius multos aut innumerabiles aequalis ordinis deos; etiam eos tamen prout cuique aliquid corporis videtur excellere, ita figuratos animo tenent. Illi autem qui per intelligentiam pergunt videre quod Deus est, omnibus eum naturis visibilibus et cotia Dei dimicant, nec quisquam inveniri potest, qui hoc Deum credat esse, quo est aliquid melius. Itaque omnes hoc Deum esse
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ amedictum estꝰ. si in effabilis quiđdẽ dicendois
est ds̃ : quia & hoccũ dicitur aliquid dicitur: & fit
nescio quapugna uerborum: qm̃si illud est in effa¬
bile quod dici non potest non est in effabile qđ uel
in effabile dici potest : Quaepugna uerhari sileni
cauenda potius quã uoce pacanda est & tamends cũde
illo nihil digne dicipossit admisit humanȩ uocis
obsequium & uerbis nr̃is in laudesua gaudere
nos uoluit. : Nam inde est & quod dicitur ds̃ non enĩ
reuera instrepitu istarũ duarũ syllabarũ ipse coq¬
noscitur : sed tamen om̃s latinȩ linguȩ sotios. ut aures
eorũ sonus iste tetigerit. mou& ad cogitandam
excellentissimam quandã in mostalemq: naturã
Namcũ ille unus cogitatur deorumds. ab his &iã
quialios & suspicantur & uocantur. & colunt deos
siue incę̧lo siue interra: ita cogitatur ut aliquid
quonihil sit melius atq: sublimius illa cogitatio
conetur attingere.⁊ sine qm̃ aduersis mouent᷑

Expanded text:
er hoc ne ineffabilis quidem dicendus est deus, quia et cum hoc dicitur, aliquid dicitur et fit nescio qua pugna. uerborum, quoniam, si illud est ineffabile quod dici non potest, non est ineffabile quod uel ineffabile dici potest. quae pugna uerborum silentio cauenda potius quam uoce pacanda est. et tamen deus, cum de illo nihil digne dici possit, admisit humanae uocis obsequia et uerbis nostris in laude sua gaudere nos uoluit. nam inde est et quod dicitur deus. non enim re uera in strepitu istarum duarum syllabarum ipse cognoscitur, sed tamen omnes latinae linguae socios, cum aures eorum sonus iste tetigerit, monet ad cogitandam excellentissimam quandam immortalemque naturam. Nam cum ille unus cogitatur deorum deus, ab his etiam qui alios et suspicantur et uocant et colunt deos siue in caelo siue in terra ita cogitatur, ut aliquid quo nihil sit melius atque sublimius illa cogconetur attingere. Sane quoniam diversis moventur
Abbreviated transcription (Latin):
ibi inuem& ea quȩ nusquã omnino alibi sedinillarũ tantũ¬
modo scripturarum mirabili altitudine & mirabil hu¬
militate discuntur .⁊ Hacigitur instructione p̃ditum
cum signa incognita lectorẽ non impedierint mitẽ & hu¬
milẽ corde subiugatũ leniter xp̃o & oneratum sarcina
leui fundatum & radicatũ & ȩdificatũ incaritate quã sci¬
entia in flare nom possit : accedat adambigua signa inscrip
turis consideranda & discutienda: De quibus iamtestio
uolumine dicere aggrediar : quod dñs donare dignabit᷑ :
LIBER

Expanded text:
ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scripturarum mirabili altitudine et mirabili humilitate discuntur. hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subiugatum leniter Christo et oneratum sarcina leui, fundatum et radicatum et aedificatum in caritate, quem scientia inflare non poturis consideranda et discutienda, de quibus jam tertio volumine dicere aggrediar, quod Dominus donare dignabitur. IBER
Abbreviated transcription (Latin):
die laudabote nihilest aliud quam semꝑ lauseius inore
meo ł antundem ualent & cũ multiplicantur . siue ꝑde¬
narium sicut septu&& septingenti: Vnde poss& septua

Expanded text:
die laudabo te, nihil est aliud quam: semper laus eius in ore die laudabo te, nihil est aliud quam: semper laus eius in ore meo. tantundem ualent et cum multiplicantur siue per denarium, sicut septuaginta et septingenti — unde possunt et septua
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimã diei ex quo id xp̃s p̃dix̃ futurum & pastem primã
diei quo id ostendit impletũ : ꝓtotis dieb: duob: atq in tegris
posuisse : Eum uero quidix̃ postdies sex : Integro som̃s
& totos sed solosmedios cõputasse : Hoc modo locutionis
quo significatur a paste totũ : &iamilla deresurrettion e xp̃i
soluit᷑ quȩstio : Par senim nouissima diei quo passus ẽ.
Nisiꝓtoto die accipiatur. id÷ adiuncta &iam noete p̃te¬
rita. & nox incuius parte ultima resurrex̃ nisi totusdies
accipiatur adiuncto scilicetin lucescente dominico : non
possunt et̃ tresdies & tresnotes quib: se in corde tnte
p̃dix̃ futurũ Aegitimos autem numero sdicit: quo semi¬
nenius diuina scripturt cõm̃dat. sicut septenariũ uel
denanium uł duodenarium & quicumq: alis quos
legendo studiosi libent̃ agnoscunt : Plerũq enim numeri
huiusmodi ꝓuniuerso tempore ponunt᷑ sicut septies in

Expanded text:
nouissimam diei, ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam nouissimam diei, ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei, quo id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse, eum uero qui dixit: post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi soluitur quaestio. pars enim nouissima diei, quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est adiuncta etiam nocte praeterita, et nox, in cuius parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur adiuncto die inlucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum. legitimos autem numeros dicit, quos eminentius diuina scriptura commendat, sicut septenarium uel denarium uel duodenarium et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. plerumque enim numeri huius modi pro uniuerso tempore ponuntur, sicut: septies in
Abbreviated transcription (Latin):
sin intellegi & det̃rocm futuri scłi quando erit caclũ nouũ
&t̃rrnoua. in qua in iustihabita re non poterunt
Etideo recte dicitur piis qđ ipsa sit t̃raeorum quafulla
ex paste nonent impiorum : quia & ipsa similit̃ dataest
quando danda firmata est
Quintã tichonius rogulã ponit : quã detẽporib appellat Qua
regulu plerũq: inueniri uel conic possit latens in scripturis scĩs
quantitas tem porum. Duob: autem modis ui geredicit hane
regulam : Auttroe posp nec doche : aut legitimis numeris : Tropo
sinedoche : auta paste totum. aut a toto partem facit intelle¬
gi. Sicut unus cuangła posidies octo factum dicit qđ alius
posdies sex quando in monte discipulis tantũ trib: p̃sentib
facies dñĩ fulsit ut sol. & uestim̃ tacius utnix : Vtrũq: enĩ
uerum eẽ non posset denumero dierum dictum est :
nisi ille quidix̃oit. post diesocto intellegatur pastem

Expanded text:
sunt intellegi et de terra futuri saeculi, quando erit caelum nouum sunt intellegi et de terra futuri saeculi, quando erit caelum nouum et terra noua, in qua iniusti habitare non poterunt. et ideo recte dicitur piis, quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum, quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. Quintam Tyconius regulam ponit, quam "de temporibus" appellat, qua regula plerumque inueniri uel conici pquantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc regulam; aut tropo synecdoche, aut lesynecdoche aut a parte totum aut a toto partem facit intellegi, sicut unus euangelista post dies octo factum dicit quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies domini fulsit ut sol et uestimenta eius ut nix. utrumque enim uerum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit: post dies octo intellegatur partem
Abbreviated transcription (Latin):
ttrntmuntm & paulo post. Tam quã adipsum repetens. habi¬
tabitis inquit int̃ nequã dedipatrib: ur̃is non cairnalit̃ sicuit
carnalis i srł sed spita liter sicut spĩtales debemꝰ accipere :
Eole sia quippe sine macula & ruga exomnib: gentib: est congre¬
gata : atq in act̃ nõ regnatuntcumxp̃o. Ipsc est ternebea¬
torum t̃nruiuentium : ipsa intellegenda est patrib: data quan¬
do eiscesta & in mutabilidõ uoluntate promis scest. Om̃
ipsa promissionis uł p̃distinationis firmitate iãdata est :
quaedanda suotempore a patrib creditaest . Sicut deipsa
gratia quae scĩs dabitur scribens adtimotheũ apłs ait
Non secundum openennt̃ sed scđm suũ ꝓpositũ & gratiam
autem nunc ꝑ aduentũ saluatoris nr̃i : Datã dixitgractiã
quando necentt adhuc quib: daretur : Qm̃ in dispositione
acp̃ distination eđiiam factum erat : quod suotempore futu¬
rum fuenit : Quo des sedicit manifestatam quã uis hȩc pos¬

Expanded text:
tram; et paulo post, tanquam idipsum repetens, Et habitabitis, inquit, in terra quam dedi patribus vestris; non carnaliter sicut carnalis Israel, sed spiritualiter sicut spiritualis debemus accipere. Ecclesia quippe sine macula et ruga ex omnibus gentibus congregata, atque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra viventium ; ipsa intelligenda est patribus data, quando eis certa et incommutabili Dei voluntate promissa est: quoniam ipsa promissionis vel praedestinationis firmitate jam data est, quae danda suo tempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostolus ait, Non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, autem nunc per aduentum saluatoris nostri. datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur, quoniam in dispensatione ac praedestinatione dei iam factum erat quod suo tempore futurum fuerat: quod esse dicit manifestatam. quamuis haec pos
Abbreviated transcription (Latin):
Vndequis dubit& utrũq: es seđĩdonum qui fidelit̃
atq intellegent̃ audit utrumq donatũ. Plunr
s̃ & alia testimonia quib: id ostendit᷑ : sed hoc nunc
enĩ cam uocat uolens intelligispeciẽ pastẽ genꝰ
autem totũ. Cuius ea pars est quã nuncupat spe¬
ciem partem: sicut una quaeq: ciuitas pars est
utiq: uniuersitatis gentium. hancille uocat speciẽ
Cenus autẽ : om̃s gentes : Neq: hic ea discernendi
subtilitas adhibenda est quaeadia lecticis tradit᷑:
qui int̃ pastem & speciem. quid in tersitacutissime
disputant. Cađẽnatio est: siñ deuna quaque

Expanded text:
Unde quis dubitet utrumque esse Dei donum, qui fideliter atque intelligenter audit utrumque donatum? Plura sunt et alia testimonia quibus id ostenditur: sed hoc nunc enim eam vocat, volens intelligi speciem partem, genus autem totum, cujus ea pars est quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque civitas pars est utique universitatis gentium: hanc ille vocat speciem; genus autem omnes gentes. Neque hic ea discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur qui, inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant. Eadem ratio est, si non de unaquaque
Abbreviated transcription (Latin):
exierit de aegrpto erprianus & doctor suauissimus
& mastrrbeatissimus : quanto lactantius. quanto
uictorinus optatus. hilarius : ut deuiuis tacea quantũ
innumerabiles greci: Quod prior ipse fidelissimus
di famulus morses fecerat: dequo scriptũ est qđ erudi¬
tus fuerat omni sapientia ȩgrptiorũ : In quibusom¬
nib uiris suꝑstitiosa gentiũm consu&udo & maxime
illis temporib: cum xp̃i recutiens iugũ xpianas ꝑseque¬
batur disciplinas quas utiles habebant numquã cõmoda¬
r& : si eas in usũ colendi unius di quouanus idolorum
cultus excinder&ur conuersuri suspicarentur. ⁊

Expanded text:
exierit de Aegypto Cyprianus doctor suavissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de vivis taceam? quanto innumerabiles Graeci? Quod prior ipse fidelissimus Dei famulus Moyses fecerat, de quo scriptum est quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum . Quibus omnibus viris superstitiosa Gentium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens jugum Christianos persequebatur, disciplinas quas utiles habebat, nunquam commodaret, si eas in usum colendi unius Dei, quo vanus idolorum cultus exscinderetur, conversum iri suspicaretur:
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur intrans uerso ligno quo tenduntur manus : lon¬
gitudo aterra usq: ad ipsam latitudinẽ quo amanibus
& in fratotũ corpus affigitur : Altitudo alatitudine
sursũ usq: ad sumũ quo adher& caput : profundũ uero
quodterrȩ infixum absconditur : Quo signocrucis.
omnis actio xp̃iana describitur: beneo pͥerati Inxpo
& ei ꝑseueranter inherere sperare caelestia sacram̃ta

Expanded text:
dicitur in transverso ligno, quo extenduntur manus; longitudo, a terra usque ad ipsam latitudinem, quo a manibus et infra totum corpus affigitur; altitudo, a latitudine sursum usque ad summum, cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis, omnis actio christiana describitur, bene operari in perseveranter inhaerere, sperare coelestia, sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
ginta anni hieremiae ꝓuniuersotem pore spĩtalit̃ accipi
centum sunt : aduodecim ꝑduodecim centum quad neginta
quattuor: quo numero significatur un iuersitas scõrũ
in apocabͥpsi. Vnde a par& a ñ solũ : tem porum quaesti¬
ones istis numensesse soluendas : sed latius patere sig¬
nificationes eorum & in multa ꝓserpere : Neq: enim nu¬
merus iste in apolspsi ad temporr ꝑtin& : sed adhomines :
scriptunarũ satis uigilant̃ inuentam : Si cenimdicuntur quȩ¬
dđa quasi sequantur in ordine temporis. uł rerum continu¬
atione narrentur : cum adprione quae p̃t̃missafueraent

Expanded text:
ginta anni Hieremiae pro uniuerso tempore spiritaliter accipi, centum sunt; et duodecim per duodecim, centum quadraginta quatuor; quo numero significatur universitas sanctorum in Apocalypsi . Unde apparet non solas temporum quaestiones istis numeris esse solvendas, sed latius patere significationes eorum, et in multa proserpere. Neque enim numerus iste in Apocalypsi ad tempora pertinet, sed ad homines. Scripturarum satis vigilanter inventam. Sic enim dicuntur quaedam quasi sequantur in ordine temporis, vel rerum continuatione narrentur, cum ad priora quae praetermissa fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
adtinguntur : uel narrata credimus uel de monstrata
deordine temporũ trans actorũ indicat ea qua e appel¬
latur historia plurimũ nos adiuuat ad libros scõs
intellegendos : &iam sip̃ter ecdesiam puerili erudi¬
tione discatur: Nam & ꝑ olrmpiadas & ꝑ consulum

Expanded text:
attinguntur, vel narrata credimus, vel demonstrata attinguntur, vel narrata credimus, vel demonstrata de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad sanctos Libros intelligendos, etiamsi praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per Consulum
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ instituta sunt : quorũ ea quȩ ad soci&atem
ut dictum est. demonũ ꝑtinent. pęnitus repudiandar̃
& detestanda ea uero quae homines cum hominibus
habent assumenda inquantũ non sunt luxoriosa atq
suꝑflua: & maxime litterarũ figurȩ sine quib logere
non possumus. linguarũq: uari&as quantũ satis est
dequa superius disputauimꝰ: Exeo genere sunt &iam
notȩ : quas qui didicer̃ proprie iamnotarii appellant᷑
Vtilia sunt ista : nec discuntur inlicite nec suꝑstitiose
implicant nec luxu eneruant : si tantũ occupent at maio¬
ribus rebus adquas adipiscendas seruire debent
non sunt impedimento : Iamuero illa quae non insti¬
tuendo sed aut trans acta temporibus aut diuinitus
instituta inuestigando homines prodider̃ : ubicũq
discantur non sunt hominũ instituta existimanda:
Quorũ alia sunt ad sensus corporis : alia uero adra¬
tionẽ animi ꝑtinentia: sed illa quȩ sensu corporis

Expanded text:
hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, non sint impedimento. CAPUtuendo, sed aut transacta temporibus, aut divinitus instituta, investigando homines prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis
Abbreviated transcription (Latin):
demq fictarũ fabularũ & falsitatũ quarũ mendaciis
homines delectantur. humana instituta sunt : & nulla
magis hominũ ꝓpria quȩ a seipsis habent existimandas :
quã quȩq falsa atq mendacia : Commoda uero & necessa¬
ria hominũ cũ hominib: instituta s̃ quȩcũq: inhabitu& cultu
corporis ad sexus uel honores discernendos differentia
placuit : & innumerabilia genera significationũ sine
quibus humana societas aut non omnino autminus
commode geritur : quaeq: inponderib: atq: mensuris
& nũmorũ inpressionib: uel aestimationibus suaciuq
ciuitati & populo sunt propria: & c&era huius modi
quȩ nisi bominũ instituta essent non ꝑdiuersos populos
uaria essent nec in ipsis populis singulis pro arbitrio
suorũ principũ mutarentur : Sed haec tota pars
humanorũ institutoꝵ quae adusum uitȩ necessariũ
proficiunt nequaquã est fugienda xp̃iano : immo

Expanded text:
denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in ponderibus atque mensuris, et nummorum impressionibus vel aestimationibus, sua cuique civitati et populo sunt propria; et caetera hujusmodi, quae nisi hominum instituta essent, non per diversos populos varia essent, nec in ipsis singulis populis pro arbitrio suorum principum mutarentur. 40. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam est fugienda christiano; imo
Abbreviated transcription (Latin):
saltante pantomimo p̃co pronuntiar& populis casta¬
ginis qui s aluator uell& intellegi: Quod adhuc multi
meminer̃ senes quorũ relatu hae solemus audire
quodideo credendu est : qui anunc quoq siquis theatrũ
talium nugarũ imperitus intrauerit nisi eidicatur
ab altero quid illimotus significent: frustra totus
inuentus est : App&unt tamen om̃s quanđa similitu¬
dinẽ insignificando : ut ipsa signa quantum possunt
rebusq significantur quaesimilia sint: sed quia multis
modis simile aliquid alicui potest ẽẽ : non constant alia
signa inter homines nisi consensus accedat: In pictur is
uero & statuis ceterisq huius modi simulatis operibus
maxi me peritorũ astificum nemoerrat : cũ similia
uiderit ut agnoscat quibus sint rebus similia: & hoc
totumgenus inter suꝑflũa hominũ instituta nume¬
randum est : nisi cum inter est quideorũ quade causa
& ubi & quando & cuius auctoritate fiat: Milia

Expanded text:
saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthasaltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia
Abbreviated transcription (Latin):
homines quiaiam ualebant ad significationẽ sed ideo
ualent quia consenserum in eas : sic &iam illa signa quib:
ꝑnitiosa demonũ soci&as comparatur procuiusq: obser¬
uationib: ualent: Quod manifestissime ostendit ritus
augurũ : qui & ante quã obseruent & postea quã obser¬
uata signarenuerint : idagunt neuideant uolatus. aut
audiant uoces auium. quia nulla ista signa sunt nisi con¬
sensus obseruantis accedat: Quibus amputatis atq: era
dicatis ab animoxp̃i ano : deinceps uidendȩ sunt institutio¬
nes hominũ non suꝑstitiosȩ id est noncũ demonib: sed cum
ipsis hominib: institutȩ : Namq: omnia ideo ualent inter
homines : quia placuit inter eos ut ualeant. Instituta
hominũ sunt : quorũ pastim suꝑ flua luxoriosaq: insti¬
tuta sunt pastim cõmoda & necessaria. Illaen ĩ signa quae
saltando faciunt histriones sinatura non instituto & con¬
sensione hominũ ualerent : non primis temporibus

Expanded text:
homines, quia jam valebant ad significationem, sed ideo homines, quia jam valebant ad significationem, sed ideo valent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cujusque observationibus valent. Quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam observent, et posteaquam observata signa tenuerint, id agunt ne videant volatus, aut audiant voces avium; quia nulla ista signa sunt, nisi consensus observantis accedat. dicatis ab animo christiano, deinceps videndae sunt institutiones hominum non superstitiosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tum ert ut ualerent: &ideo diuersis diuersa ꝓueniuns
secundũ cogitationes & psumptiones suas. : Illi enim sp̃s
quidecipere uolunt . talia ꝓcurant cnq: qualibus eum
in r&itum ꝑsus pitiones & consensiones eius uident.
Sicut enim uerbi gratia una figura litterȩ quae decu¬
satim notatur aliuo apud graecos aliud apuo latinos
ual& nonnatura sed placito & consensione significandi
ot deo qui utramq: linguã nouit . si homini greco uelit
aliquid significare scribendo non in ea significatione
ponit hanc litteram : In quo eamponit cũ homini scribit
latino : & beta uno eodemq: sono apud grȩcos. lit terȩ:
apud latinos holeris nomen est: & cumdicolege : in his
duab: syllabis aliuo grȩcus aliuo latinus intellegit ⁊
sicut ergo hȩ om̃s significationes prosuȩ cuiusq socie¬
tatis consensione animos mouent: & qui ad diuersa con¬
sensio est diuerse mouent. necideo consesiserunt in eas¬

Expanded text:
tum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt tum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident. sicut enim uerbi gratia una figura litterae, quae deousatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, eum homini soribit Latino; et beta uno eodemque sono apud Graecos litterae, apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus intellegit - sicut ergo hae omnes significationes pro sua cuiusque societatis confessione animos mouent et, quia diuersa confessio est, diuerse mo
Abbreviated transcription (Latin):
miserorum: In omnib: ergo istis doctrinis soci& as
demonũ formidanda atq uitanda est : quinibil
cum principesuo diabolo nisi reditũ nr̃m daudere
atq obserare conantur: Sicut autẽ destellis quas
condidit & ordinauit ds̃ humanȩ & deceptoriȩ con¬
ecturȩ ab hominib: institutȩ sunt: sic &iã dequibis¬
cimque nascentib: uel quo quomodo diuinȩ proui¬
dentiȩ am̃ministratione existentibus reb multi
multa humanis suspicionibus quasi regulariter
comiectata litteris mandauerunt : si foste in solite
acciderint tam quã simala pariat aut fulmine
aliquid ꝑcutiaturꝰ quac omnia tantũ ualent: quan¬
tũ p̃sumptione animorũ quasi cõmuni quađ a lingua
cũ demonib foederata sunt.: Quaetamen plena sunt
omnia pestiferȩ curiositatis : eruciantis sollicitudinis
most ferȩ seruitutis. Nonenim qua eualebant anim¬
aduersa sunt : sed anim aduestendo atq: signando fac¬

Expanded text:
miserorum. in omnibus ergo istis doctrinis societas miserorum. in omnibus ergo istis doctrinis societas daemonum formidanda atque uitanda est, qui nihil cum principe suo diabulo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. sicut autem de stellis, quas condidit et ordinauit deus, humanae et deceptoriae coniecturae ab hominibus institutae sunt, sic etiam de quibusque nascentibus uel quoquo modo diuinae prouidentiae administratione exsistentibus rebus multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter coniectata litteris mandauerunt, si forte insolite acciderint, tamquam si mula pariat aut fulmine aliquid percutiatur. Quae omnia tantum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando fac
Abbreviated transcription (Latin):
tolis dñi : ideopaulus a postolus peperct illispiritui
acnon potius feminam illius de monii correptione
Atq: exclusione mudauit: Om̃s igitur asti fices
huius modi uel nugatoriȩ uel noxiȩ suꝑstitionis
ex quađa pestifera societate hominũ & dȩmonum:
quasi pacta infidelis & dolose amicitiȩ constituta
penitus sunt repudianda & fugienda xp̃iano.⁊
non quod idolum sit aliquiđ ait apostolus. sed quia
quȩ immolant de moniis immolant & nonđo olo
uos sotios fieri demoniorũ.: Quod autẽ deidolis¬
& de immo lationib: quȩ honori eorum exhibentur
dixit apostolus. hoc de omnib: imaginarus signis
sentiendum est: quȩ uel ad cultũ idolorũ uel ad crea¬
turam eius quae pastes tam quã đm colendas trahua
uel adremediorũ aliarumq: obseruationũ curam
ꝑtinent quȩ non sunt diuinitus addilectionem di
& proximi tam quã publice constituta : sed ꝑpriuatis
app&itiones rerum temporalium corda dissipant

Expanded text:
tolis domini, ideo Paulus apostolus pepercit illi spiritui tolis domini, ideo Paulus apostolus pepercit illi spiritui ac non potius feminam illius daemonii correptione atque exclusione mundauit. omnes igitur artes huius modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliquid, ait apostolus, sed quia quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, nolo uos socios daemoniorum fieri. quod autem de idolis et immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad cultum idolorum uel ad creaturam eiusque partes tamquam deum colendas trahunt uel ad remediorum aliarumque obseruationum curam pertinent, quae non sunt diuinitus ad dilectionem dei et proximi tamquam publice constituta, sed per priuatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant
Abbreviated transcription (Latin):
quibus ista mundipars infinita secunđũ pulcherri¬
mũ ordinem rerũ : diuinȩ prouidentiȩ lege sub¬
iecta est : Quibus in lusionib: & deceptionib: euenit.
ut istis suꝑ stitiosis & ꝑnitiosis diuinatiõnũ generib:.
multa p̃terita & futura dicantur nec aliter accidan
quã dicantor : Multaq: obseruantib: secundũ obser¬
uationes suas eueniant : quibus implicati curiosiores
fiant & sese magis magisq: inserant multiplicibus
laqueis ꝑnitiosissimi erroris.: Hoc genus fornica¬
tionis animȩ salubriter dicina scriptura non tacuit :¬
neq: ab easic deterruit animã ut ꝓptereatalia nega¬
r& eẽ sectanda quia falsa dicuntur a professoribis
eorum: Sed &iam sidixerint uobis inquit &ita
euenerit : necredatis eis. : Non enim quiaimago samu¬
helis mostui sauli regiuera p̃nuntiauit: ꝓpterea talia
sacrilegia quibus imago illa p̃sentata est minus
ex secranda sunt: aut quia inactib: a postoloꝵ uentri¬
loquã femina uerum testimonium perhibuit apos¬

Expanded text:
quibus ista mundi pars infirma secundum pulcherrimum ordinem rerum diuinae prouidentiae lege subiecta est. quibus inlusionibus et deceptionibus euenit, ut istis superstitiosis et perniciosis diuinationum generibus multa praeterita et futura dicantur nec aliter accidant, quam dicuntur, multaque obseruantibus secundum obseruationes suas eueniant, quibus implicati curiosiores fiant et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis superstitiosissimi erroris. hoc genus fornicationis animae salubriter diuina scriptura non tacuit neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit, ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui Saul regi uera pronuntiauit, propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus execranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum uentriloqua femina uerum testimonium perhibuit apos
Abbreviated transcription (Latin):
se ut ad sp̃ĩtilẽ sensum scrutandũ magis ã monere tur
lectoris intedio. undectiã obscunr ñ nulla quia magis
tropica s eorũ : sed sicut exhebreo inlatinũ eloqͥũ prbo
hieronimo utriusq: linguae perito int̃p̃tante tnens¬
latas. Cũigitur urgueret impios suꝑbos luxoriosos
& frect̃na eiđo neglegentis simos caritatis rusticos
uel exrustico iste ꝓpheta : excla mauit dicens
Vequio pulentiestis insion & confiditis in monte sa mariȩ
optimates capita populorũ. ingredientes pompatice
domũ isrł Tnensite inchallane & uidete : &ite. inde
inemat hmagnã & descendite ingethpalestin orũ &¬

Expanded text:
se, ut ad spiritualem sensum scrutandum magis admoneretur se, ut ad spiritualem sensum scrutandum magis admoneretur lectoris intentio; unde etiam obscuriora nonnulla, quia magis tropica, sunt eorum: sed sicut ex hebraeo in latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque linguae perito interpretante, translata sunt. 16. Cum igitur argueret impios, superbos, luxuriosos, et fraternae ideo negligentissimos charitatis, rusticus vel ex rustico iste propheta exclamavit, dicens: Vae qui opulenti estis in Sion, et confiditis in monte Samariae, optimates cDominus. « Transite in Chalane, et videte, et ite inde in Emath magnam, et descendite in Geth Palaestinorum, e
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde uerba quachis adiungunt᷑ locis : decentissi¬
me uariaT. Opulenti estis : confiditis. Ite trronsite
descendite. Consequent̃ denũtiatur futura subini quo
unt᷑ mcrita luxuriae. Ouidormitis in letis eburneis.
& lasciuitis instntis ur̃is. Qui comeditis agnũ degrege
&uitulos demedio arm̃ti : Ist a sexmẽbrit tresbimebres
circuitus edider᷑. Norenĩ ait qui sepanit indiẽ malũ
quiad ꝓpinquatis solioiniquitatis. qͥd ornitis inlectis
borneis quilas ciuitis instraiti suris qui comeditis agnum
de grege quiuitu los dem edi oarm̃ti qđ sitadiceretur esset
quidem & hoc pulchrum utabuno pronomine repetito oma
seemebnt decurrerent & pronuntiantis uoce singula fini
subnexa qua etres sententias explicarunt. Vnẽ ad cap¬
tiuitatis ꝓnuntiationẽ quisepanitis indiemmalũ &ad¬

Expanded text:
Deinde verba, quae his adjunguntur locis, decentissiDeinde verba, quae his adjunguntur locis, decentissime variantur. « Opulenti estis, confiditis, transite, ite, descendite. » Consequenter denuntiatur futura sub iniquo is in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris: qui comeditis agnum da grege, et vitulos de medio armenti. Ista sex membra tres bimembres circuitus ediderunt. Non enim ait, Qui separati estis in diem malum, qui appropinquatis solio iniquitatis, qui dormitis in lectis eburneis, qui lascivitis in stratis vestris, qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti; si ita diceretur, esset quidem et hoc pulchrum, ut ab uno pronomine repetito singula sex membra decurrerent, et pronuntiantis voce singula finirsubnexa, quae tres sententias explicarent; unam ad captivitatis praenuntiationem, Qui separati estis in diem malu
Abbreviated transcription (Latin):
nnr̃s tam quã in eruditos & eloquutionis ignaros uelut
docti dissestiq: contẽnun si aliquid eis tale uł intalis
dicendũ fuisset alit̃ seuoluis sen dicere : Quitam̃ corũ
in sanire uoluissent Quid enim est quod isto eloquio aures
sobrie plus desiderent: Primo ipsa in uectio quasi sopitis sen¬
sib: ut euigilarent quo fremitu in lisa ẽ. : Ve uob̵ qui
opulentiestis insion : & confiditis in monte samariȩ :ob¬
timatescaipita populorũ : Ingredientes pompaticesomũ srł
Deinde utbeneficii sđi qui eis amplae spatiae regnidedit ostn¬
dit ingnitos : q̃ confidebant inmonte samariȩ ubiutiq
idola colebantur : trinsite inquit incallane. & uid ete.
&ite inde Inemat magnã. &descendite in gethpales¬
tinorũ & ad optima quȩq: regnathorũ solatior t̃minus
eorũ t̃mino ur̃o ẽ. Simuletiã cũ istadicudur . locoꝵ
nominib: tãquã luminib: ornatur eloquiũ. Quȩs sion.
samaria : callane : ematmagnã : & geth palestinorum

Expanded text:
nostros, tanquam ineruditos et locutionis ignaros, velut docti disertique contemnunt, si aliquid eis tale vel in tales dicendum fuisset, aliter se voluissent dicere, qui tamen eorum insanire noluissent? Quid enim est, quod isto eloquio aures sobriae plus desiderent! Primo ipsa invectio quasi sopitis auribus ut evigilarent, quo fremitu illisa est? « Vae vobis, qui opulenti estis in Sion, et confiditis in monte Samariae, optimateDeinde ut beneficiis Dei, qui eis ampla spacia regni dedit, ostendat ingratos, quoniam confidebant in monte Samaria, ubi utique idola colebantur: Transite, inquit, in Calamne, et videte, et ite inde in Emath magnam, et descendite in Geth Palaestinorum, et ad optima quaeque regnaeorum termino vestro est. » Simul etiam cum ista dicuntur, locorum nominibus tanquam luminibus ornatur eloquium, quae sunt Sion, Samariae, Chalane, Emath magna, et Geth Palaestinorum.
Abbreviated transcription (Latin):
clarescunt. Nec specie semꝑ exceditur. Saepeenim
talia dicuntur : quae ł ei quoq: uelei fortasse tantũmͦ
aꝑtissime congruant : Sedcũ abspecie trensitur ad ge¬
nus quasi ad huc despecie loquente scriptunt.
ibi uigilaredebet lectoris intentio quȩnrt᷑ spe

Expanded text:
clarescunt. nec species semper exceditur. saepe enim talia dicuntur, quae uel ei quoque uel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente scriptura, ibi uigilare debet lectoris intentio, ne