comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uni ab eadem uoluntate nõ erra¬
uit. dtił ergo modꝰ. et memorie
discimis eimͣgelistarum non
et mendacium. cum quif ⁊̃ dicens
aliquid eciam quod ille non drxit
de quo ałiquid narrat. uolumitatẽ
tameneus hanc explicat quam ĩ
ile qui eius u̾ba ꝯmemorat. Ita
salubt᷑ dicimus nicħ aliud ẽẽ que¬
tendum qm̃ quid uelit ille qui
loquit᷑. Sequit᷑ autẽ matheus. et¬

Expanded text:
m uoluntate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae dicimus euangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit, de quo aliquid narrat, uoluntatem tamen eius hanc explicat, quam etiam ille qui eius uerba commemorat. ita enim salubriter discimus nihil aliud esse quaerendum quam quid uelit qui loquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ esse utrũ cacia. por. ancor
calcia. solũe. sĩ .n. alterũ hoꝵ dix̾
ille uerum uidecur natrasse qͥ lxħ
potuit uartare. qd̾ dixit. Qui añt
aliud. et sinon est mentit᷑. c̾te uł
oblit᷑ aliud ꝑ alio dixisse putab.
Omnem autẽ falsitatẽ ab ẽẽ uł
eũngelistis decet. nonsolum eam
que menciendo ꝓmittit᷑. s eciam
eam que obliiscendo. Itaq si ad
aliquid aliud ex eo quod dcm̃ est

Expanded text:
dignum esse, utrum calciamenta porcalciamenti soluere. si enim alterum horum dixit, ille uerum uidetur narrasse qui hoc potuit narrare quod dixit, qui autem aliud, etsi non est mentitus, certe uel oblitus aliud pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam eam quae obliuiscendo. itaque si adaliquid aliud ex eo quod dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
sm̃a non recedit᷑. Uelud cum dicit
interrogacionẽ turbaꝵ quid fac̾ent.
de illo utrum ip̃e cẽt xp̃c. eum dicit sꝑn¬
disse. Ego quidem aqua baptizo uos ñ
autẽ inquit post meuenturus est: ille¬
cinus non sum dignus solũe corrigi¬
am calciamentoꝵ. quod et marchꝰ d ͭ
cum cet̾ataceat. Nam ꝯmemora¬
tum hĩtum ⁊ uictum eius secutꝰ ait.
et p̾dicabat dicens. uenit forcior me
post me cuius non sum dignus ꝓcum¬
bens solũe corrigiam calciamentoꝵ eiꝰ.
Ego baptizaui uos aqua. ille u̾o bapti¬
zabit uos sp̃ustõ. De calciamentis ergo
hoc a luca distat quod addidit ꝑcũbens.
De baptismo autẽ he abutro. quia ñ
matheus ita ⁊ lucas dixit. et eodẽ or
dine. ip̃e uos baptizabit iu sp̃i ⁊ igni
nisi ꝙ lucas non addidit sc̃o. sicut ma¬
fheus dixit in spũ scõ. ⁊ igni. Hiis tͥb
actestant᷑ lohes eiͣngelista cumdicit.
Ioh̾es cestimoniũ ꝑ hib de ip̃o ⁊ clamat
dicens. Hic erat quem dixi. qui pꝰ me

Expanded text:
a non receditur, uelut cum dicit interrogationem turbarum, quid facerent, de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit respondisse ego quidem aqua baptizo uos, noautem, inquit, post me uenturus est cuius non sum dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod et Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum et uictum eius secutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens soluere corrigiam calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque, quia non Mattheus, ita et Ldine, Ipse vos baptizabit in Spiritu et igni: nisi quod Lucas non addidit, sancto,, sicut Matthaeus dixit, in Spiritu sancto et igni . His tribus attestatur Joannes evangelista, cum dicit: Joannes testimonium perhibet de ipdicens: hic erat quem dixi: qui post me
Abbreviated transcription (Latin):
fiũt omnes .xlii. unus quippe ĩ illis
nias a quo fc̃a quedam in ex̃neas
gentes deflexio añ inbabylomã
tnͣsinigratum est. Ubi autem ordo
a rectitudine flectitur. atq ut eat
in diuersum tamqͣm angłm facit
illud quod in angulo est bis nũat᷑
ip̃ius deflexionis. Et hoc ip̃m i am
pͥfigurabat xp̃m a cirtumcisiõe ad
p̾pucium. tamqm ab ierłm ad li¬
byloniam quodãmodo migratituĩ
et huic atq huic utrisq se in se
credentib tamqm̃ lapidem angula¬
rem futurum. Hec tunc infigura pͥ
Nam et ip̃e iechonias ubi ange¬
lus iste p̾figuratus est. int̾p̾tatur

Expanded text:
inta duae. unus quippe in illis nias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babyloniam transmigratum est. ubi autem ordo a rectitudine flectitur adque, ut eat in diuersum, tamquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratipsius deflexionis. et hoc ipsum etiam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeputium, tamquam ab Hierusalem ad Babyloniam quodammodo migraturum et hinc adque hinc utrisque in se credentibus tamquam lapidem angularem futurum. haec tunc in figura prnam et ipse Iechonias, ubi angulus iste praefiguratus est, interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ celoꝵ. ħ est .n. qui dc̃us est
ꝑ ysaiam ꝓpħam dicentẽ. uox clamã¬
tis in deserto. ꝑate uiam dñi. Rec¬
tas facite semitas eius. Marchus
quo et lucas consenciunt ħ ysa¬
ie cestimoniũ ẽẽ de ioħe. Nam
płura u̾ba etiam conseq̃ucia ex e¬
odem ꝓpha lucas ꝯmemorau cũde

Expanded text:
qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius. Marcus quoque et Lucas consentiunt hoc Esaiae testimonium esse de Iohanne. nam plura uerba etiam consequentia ex eodem propheta Lucas comrnemorauit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
boxclamantis in deẜto ꝑateuiã
dũi rectas facite semitas eius. Am¬
bigue poĩtum est. Nec elucet utͣ
ex ꝑsona sua idem matheꝰ ħ ꝯme¬
morau̾it an ad huc u̾ba eiusdẽ
ioh̃is secutꝰ adiuux̾it. ut totumħ
ioh̾is dixisse intelligat᷑. Pñam¬
mou̾e deb quia non ait. Egosũ
enim quidcũs sum ꝑ ysaiam ꝓłͥ¬
Solet quippe eẽ talis locutu et
ip̃oꝵ euũgelistarum mathirio
his. NIam ⁊ matheus dixit in¬
uenit hominem sedentem ĩ the¬
leneo. nec dixit inuenit me. et
Ioh̾es. Hic est inquit discipulus
qui testimoniũ ꝑhib de hiis et
scripsit hoc. et scimus. qui a uenũ
est testimoniũ eius. Non dixit
ego sum. aut uerum est testi¬
moniũ meũ. Dominus auten
sepissimedicit filius homĩs. ali
filius. Et non ait dicit ego. Et
oportebat inquit xp̃m pati. et
resurgẽ tortia die. Non ait opor¬
tebat me pati. Potuit gͦ iohe s¬

Expanded text:
ox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius, ambigue positum est, nec elucet, utrum ex persona sua idem Mattheus hoc commemorauerit, an adhuc uerba eiusdem Iohannis secutus adiunxerit, ut totum hoc Iohannes dixisse intellegatur: pamovere debet quia non ait, Ego sum enim, qui dictus sum per Isaiam proSolet quippe esse talis locutio et ipsorum Evangelistarum Matthaei et Joannis. Nam et Matthaeus dixit, Invenit hominem sedentem in telonio ; nec dixit, Invenit me: et Joannes, Hic est, inquit, discipulus qui testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus quia uerum est testimonium eius, non dixit \'ego sum\' aut \'uerum est testimonium meum\'. dominus autem ipse saepissime dicit filius hominis aut filius dei, et non dicit \'ego\', et: oportebat, inquit, Christum pati et resurgere tertio die, non ait \'oportebat me pati\'. potuit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
gem dñi que lucas ꝯmono ꝯmeno¬
rat. Quis .n. non uideat ⁊̃ illũ unũ
diem regẽ multis occupatũ latere
potuisse. Si autẽ illud ueris imile
non uidet᷑ ꝙ herodes quiualde solli¬
citus expectabat quid sibi magi
de pu̾o renũciarent post cam multoᷤᷤ
dies se sensit illusum. ut tnͣsacto
tempe purgationis mr̃is eius. ut ꝑ¬
acta cirta infantem sollempnitate
pͥmogenitoꝵ in cẽplo ierłm. pꝰ ⁊̃ pro

Expanded text:
i quae Lucas commemorat. quis enim non uideat etiam illum unum diem regem multis occupatum latere potuisse? si autem illud ueri simile non uidetur, quod Herodes, qui ualde sollicitus expectabat, quid sibi magi de puero renuntiarent, post tam multos dies se sensit inlusum, ut transacto tempore purgationis matris eius et peracta circa infantem sollemnitate primogenitorum in templo Hierusalem, po
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ẜm iohem de colum̃ba d̾r. non
teferunt᷑ ꝯmemorantis quid iud̾it.
In quo queritur q̃mad̾m dcm sit
ut ego non nou̾am eum. S qui
nusit me baptizare in aqua ip̃e mͥ
dixit. suꝑ quem uid̾is sp̃m descen¬
dentem ⁊ manentem suꝑ eum: hic
tunt cognouit cum colum bã uidit
descendentẽ suꝑ eũ. querend̾ est. qũo
dix̾it uenienti ut baptiiaret᷑. Ego
mag̾ a te debeo baptizari. ħ enã enim
ei dixit ante qmͣ columba descendẽt.
Ex quo aꝑpet qm̃uis cum iam nosset
Nam ⁊̃ in ut̾o matris exultauit. cũ
ad elizabet maria ueniss. Aliquid
tamen in eo quod non dum nou̾at.
columbe aẜ descensione didicisse. qd
dam ⁊ dino potestate: ut nullus lõ
qui accepiss a deo baptismũ. ⁊̃ si ali¬
quem baptizari poss dr̃e suũ ẽẽ qd̾

Expanded text:
um Iohannem de columba dicitur non referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur, quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: super quem uideris spiritum descendentem et matunc eum cognouit, cum columbam uidit descendentem super eum, quaerendum est, quomodo dixerit uenienti, ut baptizaretur: ego magis abs te debeo baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae descensione didicisse, quodam et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdiem festũ int̾ tam ingentẽ tur¬
bani latent insurg̾ent ascend̾ent
mox reu̾suri. U̾ tam̃ aliis dieb habi¬
tare metuerent. ut uec sollepinͭ
p̾t̾missa ẽẽnt irreligiosi. nec conti¬
nua mansione conspicui. Cũ u̾o ⁊̃
de regno arthelai qm fu̾it diut̾mĩ
om̃s cacuerint: iste quo intlłtus
p ut qud qd̾ lucas dicit ꝑ om̃s an¬
noc eos ascende̾ solitos inerłn. tũc
accipiamꝰ factitatũ cũ iam ñ tim̾et᷑
archelaus. qd̾ si archelai regnũ ali¬
qͣnto diutmꝰ ulla pͥt̾ eiͣngeliũ ꝓdit
hystoria cui fides hñda uideatur. iłld̾
quod suꝑiꝰ dixi suffecit. qd̵ ita time¬
bant pentes pm̾i hĩtationẽ in ierł¬
ut cũ pp̃ dei timorẽ festiuitatẽ sollẽp¬
nem non p̾t̾mitt̾e̾nt. in qua lat̾e
facillime possent. Neq .ii. incredi¬
bile est captatis temꝑib oꝑtuis
uł dieꝵ uł orarũ accede̾ homines ad
ea loca in quib ẽẽ formidant. hinc
⁊̃ illa soluit᷑ questio si aliquẽ mor

Expanded text:
m festum inter tam ingentem turbam latenter ascenderent, mox reversuri, ubi tamen aliis diebus habitare metuerent: ut nec solemnitate praetermissa essent irreligiosi, nec continua mansione conspicui. Cum vero etiam de regno Archelai quam fuerit diuturnum, omnes tacuerint, iste quoque intellectus patet, ut quod Lucas dicit per omnes annos eos ascendere solitos in Jerusalem , tunc accipiamus factitatum, cum jam non timeretur Archelaus. Quod si Archelai regnum aliquanto diuturnius ulla praeter Evangelium prodit historia, cui fides habenda videatur; illud quod superius dixi suffecerit, quod ita timebant parentes pueri habitationem in Jerter dei timorem festiuitatem sollemnem non praetermitterent, in qua latere facillime possent. neque enim incredibile est captatis temporibus oportunis uel dierum uel horarum accedere homines ad ea loca, in quibus esse formidant. XI. Hinc etiam illa soluitur quaestio, si aliquem monet,
Abbreviated transcription (Latin):
matheꝰ post ilła u̾ba que ultima eiꝰ
posin ubi ꝯmemorauit ex ꝓph̾a testi¬
iungit. In dieb autem illis. uenit
ioh̾es bapͣ p̾dicans in deẜto iudee et
cetera. Et martus qui nͥl de natiui ͭ ͤ
uł infancia uł pu̾itia doͥ narrauit.
est. Iinicium sc̃i euͣngelii iħu xp̃i
filii dei. sicut sicut scriptum est in
ysaia ꝓph̾a. Ecce mitto angłm me

Expanded text:
 illa uerba, quae ultima eius posui, ubi commemorauit ex propheta testiiungit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui nihil de natiuitate uel infantia uel pueritia domini narrauit, est: initium euangelii Iesu Christi filii dei, sicut scriptum est in Esaia propheta: ecce mitto an
Abbreviated transcription (Latin):
sit quis ita intellig̾e. ut deus infilio¬
suo sibi compłacuisse uideat᷑ : admo¬
netur ex eo quod dc̃m est. in te com¬
placui. Sirursus ex hoc uno intelligat
quis pr̃em in filio placuisse hom̃ib
admonetur ex eo auod dcm̃ est. in te
complacui michi. Ex quo satis appet
quil em̃igelistarum celestis uocis ⁊̃
u̾ba tenũt alios ad eandem sm̃am
familiarius explicandam u̾ba uar¬
rasse ut intelligat᷑. ħ dc̃m ẽẽ ab oĩb
tamqͣm drẽtur. inte placitum meũ
constitui. hoc est ꝑte gere. quod mͥ
isse quod in psalmo scriptum. filius
meꝰ es tu ego hodie genuite. qmͣꝙͣ in
antiquiorib codicib grecis nõ inne
uiri ꝑhibeant᷑. Tamen si aliquib fi¬
de dignis exemplarib ꝯ f̾mari possit
Quid aliud qͣm utrũq intelligend̃¬

Expanded text:
lit quis ita intellegere, ut deus in fililit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi isse quod in psalmo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intelligend
Abbreviated transcription (Latin):
S cacet quid ei dictum sit. Quid¬
ue send̾it. Item quod lucas pͣt¬
misit iste non taciit. ꝙ angebi
narrans mathens. Cumm autem
audiss ꝙ ioħes traditus eẽt: se¬
cessit ingalileam. Hoc ⁊ martꝰ
dicit. Hoc ⁊ lucas. S lucas de Iobe
tradito nicħ hoc loco dicit. Iołes
autem eungelista p̾us qm itet
ihc ingalilcam dicit petrũ ⁊ an¬
dream mansisse cum illo uno
die. et cunc petro nomen ĩposi¬
tum cum antea simon uocaret᷑
Seq̃nti autem iam uolentẽ cyi
in galileam inuenisse philipum
⁊ dixisse ei ut sequeret᷑ eum. ha
uentũ ut eciam de nathanaele
narraret. Die autẽtercio inga
lilea constitutũ fecisse illud ĩcho¬
na de aque in uinũ conu̾sione mi¬
raculum que omĩa ceteri eiͣge¬
liste p̾t̾miẜunt id contexenits
sit ingalileam. Unde intelligt᷑
fuisse interpõĩtos aliquot dies qͥb
illa de discipuł gesta sunt que u¬
terpomnt a iohe. Non est auẽ
ꝯͣium ei loco. u̾bi mathens nar¬
rat dñm dixisse petro. Tnes pen

Expanded text:
sed tacet, quid ei dictum sit quidue responderit. item quod Lucas praetermisit, iste non tacuit, quod angenarrans Mattheus: cum autem audisset quod Iohannes traditus esset, secessit in Galilaeam. hoc et Marcus dicit, hoc et Lucas; sed Lucas de Iohanne tradito nihil hoc loco dicit. Iohannes autem euangelista, priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et Andream mansisse cum illo uno die et tunc Petro nomen inpositum, cum antea Simon uocaretur. sequenti item die iam uolentem exire in Galilaeam inuenisse Philippum et ei dixisse. ut sequeretur eum. inde uentum est, ut etiam de Nathanahele narraret. die autem tertio in Ga fecisse illud in Cana de aquae in uinum conuersione miraculum. quae omnia ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes sit in Galilaeam. unde intellegitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, ubi Mattheu narrat dominum dixisse Petro: tu es Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
est es : dic ut lapides isti panes fiãt.
Qui sꝑndens : dixit. Scriptum est.
Non in solo pane uiuit homo. S
in omni u̾bo quod ꝓcedit de ore dei.
etc̃. us ad id quod dcm est. Tunc
reliquit eum dyabolus. Et ecce an¬
geli accesẜunt accesẜunt et mi¬
nistrabant ei. Cotum hoc siłr et
lucas uarrat. et si non eod̾ ordine.
Unde incertum est quid pͥus fc̃m
sit. utrum regno terre pͥus demr̃ata
sunt ei. Et postea in pumã templi
leuatus sit. an hec prius ⁊ illud pꝰ¬
ea. incħ̾ tamẽ ad rem: dum omĩa
easdem smñas lucas eẽ explicat. ñ sẽꝑ
cõmendand̃ est cum nͥl debeat
uitati. Martus autẽ ait testatꝰ¬

Expanded text:
es fiant. Qui respondens dixit: Scriptum est, Non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei, etc. usque ad id quod dictum est, Tunc reliquit eum diabolus; et ecce Angeli accesserunt et ministrabant ei. totum hoc similiter Lucas narrat, etsi non eodem ordine. unde incertum est, quid prius factum sit, utrum regna terrae prius demonstrata sint ei et postea in pinnam templi leuatus sit, an hoc prius et illud postea. nihil tamen ad rem, dum omnia easdem sententias Lucas explicat, non commendandum est, quam nihil depereat ueritati? Mar
Abbreviated transcription (Latin):
men eius ih̃m. Cum ergonatus
eẽt ilx in bethleem iude in dieb he¬
nerint ioseph ⁊ maria lucas expo¬
nit. matheus p̾termittit Contra
de magis ab oriente uenientib
lucas tacet. Macheus dicit ita con¬
terens. Ecce magi ab oriente ue¬
nerunt ierosolumam dñtes. Ubi
est qui natus est rex iudeoꝵ: ui¬
dimus enim stellam eius in oriẽ

Expanded text:
um, etc. I. Cum ergo natus esset Jesus in Bethlehem Juda, in diebus Henirent Joseph et Maria, Lucas exponit, Matthaeus praetermittit. Contra, de Magis ab Oriente venientibus Lucas tacet, Matthaeus dicit, ita contexens: Ecce Magi ab Oriente venerunt Jerosolymam, dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? vidimus enim stellam
Abbreviated transcription (Latin):
regende uite nr̃e temꝑali atq t̾e¬
ne tamqmͣ numero quadgenario
regalit̾ p̾sidet. Quem ad istã mor¬
talitatem nobiscum ꝑticipandã.
quia descendentem uoluit sigĩfica¬
re matheus. Ideo ⁊ ip̃as genetõnss
ab abraham us ad sioseph. et us
ad ipsuis xp̃i natiuitatẽ descendẽdo
commemorauit abiitio eimgłi
sui. Lucas autẽ non abinitio eĩ
cendendo tam qͣm sacerdotem. la
cepiandis ꝑtc̃is magis assignaus
uibi eum uox de celo declarauit.
iibi testimonium ꝑhibuit iħr¬
iołps ip̃e dicens. Ecce qui tollit
cc̃a mundi. Asçendendo autem
ttansit ad abraham. et ꝑuenit
id d̾m. cui iundati ⁊ expiati recon
aliamur. Merito ⁊ adoptionis ori¬
oĩsem originem ip̃e suscepit. quia
ꝑ adoptionem efficimur filii dei cre¬
dento infilium dei. ꝑ carnalem u̾o
gnͣonem filius dei pocius pp̃ nos filiꝰ
ominis fcũs est. satis autem de¬
monstrauit non se ideo dixisse io¬
seph filium hely ꝙ de illo genitus
urꝙ ab illo fu̾it adoptatus: cum

Expanded text:
regendae uitae nostrae temporali adque terrenae tamquam numero quadragenario regaliter praesidet. Quem ad istam mortalitatem nobiscum participandam quia descendentem uoluit significare Mattheus, ideo et ipsas generationes ab Abraham usque ad Ioseph et usque ad ipsius Christi natiuitatem descendendo commemorauit ab initio euangelii sui. Lucas autem non ab initio, sendendo. tamquam sacerdotem in expiandis peccatis magis signans, ubi eum uox de caelo declarauit, ubi testimonium Iohannes ipsi perhibuit dicens: ecce qui tollit peccata mundi. ascendendo autem transit et Abraham et peruenit ad deum, cui mundati et expiati reconliamur. Merito et adoptionis originem ipse suscepit, quia per adoptionem efficimur filii Dei, credendo in filium Dei. Per carnalem vero generationem Filius Dei potius propter nos filius hominis factus est. Satis autem demonstravit non se ideo dixisse, Joseph filium Heli, quod de illo genitus, sed quod ab illo fuerat adoptatus; cum
Abbreviated transcription (Latin):
te assmm̃e dignatus est p̾figurans :
Post resurrectionem quoq non am¬
in terra cẽ uoluit. hinc eoꝵ uite ad
humanam comisationem ꝯiunctus.
et cum ilłis alimenta mortalium ꝙͣ¬
uis iam non moriturus accipiens
ut ꝑ illos quadͣginta dies signaret.
se occulta dei p̾sencia qd̾ ꝓmiserat im¬
pleturum. qnͣdo ait. Ecce egouob̾cũ
sum us in consumationem. Cur autẽ
iste num̾us. Hanc cemꝑałem uitam
terrenamq significet: illa interim
causa de ꝓximo occurret. qmͣuis illa
alia fortasse secretior. quia et temꝑa
annoꝵ quadriꝑtitis uicib currunt.
et mundus ip̃e quatuor ꝑtib t̾mina¬
tur. quas aliquando uentoꝵ nomi¬
ne scriptura ꝯmemorat. Ab oriente
autem quat᷑ hñt .x. porro ip̃a .x. ab
uno us ad quatuor ꝓgrediente nũo
ꝯsũmant᷑. Ad hunc igitur mund̾ ⁊ ad
istam terrenam mortalemq uitam
hominũ ad nos regendos in tempta¬
tione laborantes uenientem regeni

Expanded text:
te assumere dignatus est, praefigurans? te assumere dignatus est, praefigurans? Post resurrectionem quoque non amhac terra esse voluit. Hinc eorum vitae adhuc humana conversatione commistus, et cum illis alimenta mortalium jam non moriturus accipiens, ut per ipsos quadraginta dies significaret se occulta praesentia quod promiserat impleturum, quando ait: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi. Cur autem iste numerus hanc temporalem vitam terrenamque significet, illa interim causa de proximo occurrit, quamvis sit alia fortasse secretior, quod tempora annorum quadripartitis vicibus currunt; et mundus ipse quatuor partibus terminatur, quas aliquando ventorum nomine Scriptura commemorat, ab oriente autem quater habent decem. porro ipsa decem ab uno usque ad quattuor progrediente numero consummantur. Ad hunc igitur mundum et ad istam terrenam mortalemque uitam hominum ad nos regendos in temptatione laborantes uenientem regem
Abbreviated transcription (Latin):
Reges eos in uirga ferrea. cum suꝑiꝰ
dixiss. Ego autem constitutus sum
rex ab eo suꝑsyon montem scm̃ eius.
Reguntur enim eciam bom in uirga
ferrea. De quib dicit᷑ tempus est. ut
iudicium incipiat a domo dñi. et si
inicium a nobis. quał finis erit eis
qui non credunt euͣngłio d̾i : Et si iͨtꝰ
rebunt: ad quos ꝑtin quod sequit᷑.
tamqͣm uas figuli conte̾s eos. Regũt᷑
enim boni ꝑ hnͣc disciplinam. mali u̾o¬
ꝯmuniũtur. qui tamqͣm idem ip̃i ꝯme¬
morant᷑ pp̃ una ati eadem sacramẽta
que hñt ꝯmunia mali cum boĩs. Qagͦ
minerus iste laboriosi huius tẽpis
sacramentum est quo sb̾ disciplina
regis xp̃i aduersus dẏabolos dimit¬
tannus : etiam illud decłarat. quod
quadͣginta dierum ieiuniũ hec est
hũsliationem anime consecrauit.
et eimngelium ꝑ ip̃ius dm̃i ieiumũ
Adyabolo. Quid aliud qͣni ꝑ omne
huius scłi tempus temptationẽ nr̃am
in carne sua quam de nr̃a mortalita¬

Expanded text:
reges eos in uirga ferrea, cum superius reges eos in uirga ferrea, cum superius dixisset: ego autem em constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius. reguntur enim etiam boni in uirga ferrea, de quibus dicitur: tempus, ut iudicium incipiat a domo domini, et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt dei euangelio? et si iustus rebunt? ad quos pertinet quod sequitur: tamquam uas figuli conteres eos. reguntur enim boni per hanc disciplinam, mali comminuuntur, qui tamquam idem ipsi commemorantur propter una adque eadem sacramenta, quae habent communia mali cum bonis. Quia numerus iste laboriosi huius temporis sacramentum est, quo sub disciplina regis Christi aduersus diabolum dimicamus, etiam illud declarat, quod quadraginta dierum ieiunium, hoc est humilationem animae, consecrauit eet euangelium per ipsius domini ieiunium, a diabolo , quid aliud quam per omne hujus saeculi tempus tentationem nostram in carne sua, quam de nostra mortalita
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. S hoc facile saneut dixi poss
occurr̾e homini religioso qui quod lib
aliud querendum pocius iudicaret ꝙͣ
euͣngelistam cred̾e̾nt esse mentitũ. fa¬
cile inqͣm octurret ut uideret quib
causis unus homo duos prẽs hr̃e potu¬
erit. Ioc ⁊ illic calumpniosis occurret
nisi litigare qmͣ consid̾are maluissẽt.
Illud autem quod deinceps insinuãd̾
est. reuera ut auerti ⁊ uideri poss lec¬
torem accentissimũ ⁊ diligentissimũ
requirebat. acute quippe animadu̾sũ
est matheum qui regiam in xp̃o insti¬
tuerat insinuare ꝑsonam. Excepto
nonnasse. Numerus autẽ iste illd̃
tempus significat quo ⁊ in hoc scło. et
in hac terra regi nos oꝑtet a xp̃o ẜm
disciplinam laboriosam. quia flagel¬
lat deus ut scriptum est omnẽ filiũ
quem recipit. De qua dicit apłus ꝑ tri¬
bulationem nos oportere intrare in¬
tribułonem regnum dei. Quã sigͣt ĩ
illa uirga ferrea de qua in psalmo legͣ

Expanded text:
uerunt. sed hoc facile sane, ut dixi, posset uerunt. sed hoc facile sane, ut dixi, posset occurrere homini religioso, qui quodlibet aliud quaerendum potius iudicaret, quam euangelistam crederet esse mentitum, facile, inquam, occurreret, ut uideret, quibus causis homo unus duos patres habere potuerit. hoc et illis calumniosis occurreret, nisi litigare quam considerare maluissent. IIII. Illud autem quod deinceps insinuandum est, re uera ut aduerti et uideri posset, lectorem adtentissimum et diligentissimum requirebat. acute quippe animaduersum est Mattheum, qui regiam in Christo instituerat insinuare personam, excepto num serie nominasse. numerus autem iste illud tempus significat, quo in hoc saeculo et in hac terra regi nos oportet a Christo secundum disciplinam laboriosam, qua flagellat deus, ut scriptum est, omnem filium, quem recipit, de qua dicit apostolus per tribulationem nos oportere intrare in regnum dei. quam significat etiam illa uirga ferrea, de qua in psalmo legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
est: ideo pͥncipatum quendam in cre¬
ltura nob̾ hac adoptione contessum
satis oñdit. Non ergo alienum
ẽct au̾itate eciam silutas ab illo
q iohioseph genitum dr̃et a quo
fu̾at adoptatus. eciam sic quippe ge¬
lut eum. non ut homo ẽẽt. S ut
filius ẽẽt. sicut nos genuit deus. ut
filii eus simus quos fec̾at ut homi¬
ues essemus. Unicum autẽ gemi¬
it non solum ut filius eẽt qd̾ pat̾
non est. S eciam ut deus esset qd̾
et pater est. s plaue si hoc u̾bo lucaᷤᷤ
uteretur: Omnino ẽẽt ambiguũ
quis eoꝵ adoptantem. quis ex ꝓpria
carne gingnentẽ pr̃em ꝯinemorass.
Quomodo et si neuter eoꝵ dic̾et ge¬
nuit. S ⁊ iste eum filum illius ⁊ ille
illuis dic̾et. Nichominꝰ esset ambigu¬
um quis eoꝵ illum de quo natus. qͥs
illum a quo adoptatus erat ꝯmemo¬
rasset. Nunc uero cum alter dicit
iacob genuit ioseph. alter ioseph qui
singuli suscepissent. elegant᷑ intima¬

Expanded text:
est, ideo principatum quendam in creest, ideo principatum quendam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. Non ergo alienum esset a ueritate, etiamsi Lucas ab illo esse Ioseph genitum diceret, a quo fuerat adoptatus. etiam sic quippe genuit eum, non ut homo esset, sed ut filius esset, sicut nos genuit deus, ut filii eius simus, quos fecerat, ut homines essemus. unicum autem genuit, non solum ut filius esset, quod pater non est, sed etiam ut deus esset, quod et pater est. sed plane si hoc uerbo etiam Lucas uteretur, omni modo esset ambiguum, quis eorum adoptantem, quis ex propria carne gignentem patrem commemorasset, quomodo, etsi neuter eorum diceret genuit, sed et iste eum filium illius et ille illius diceret, nihilo minus esset ambiguum, quis eorum illum, de quo natus, quis illum, a quo adoptatus erat. commemorasset. nunc uero cum alter dicit: Iacob genuit Ioseph, alter: Ioseph, quisinguli suscepissent eleganter intima
Abbreviated transcription (Latin):
ex deo .i. accepta potestate. ut aln
eius efficianiur. qui iam lom̃es
eramus. Efficiamur autem ꝑ gra¬
tiam:. non ꝑ naturam. NIam si
ꝑnaturam filii eẽmus: Numqͣm
aliud fuissemus. Cum enim dix¬
iser Ioħes. Dedit eis potestatem fi¬
lios dei fieri. hiis qui credunt in no
eius: Secutus ait. Qui non ex san¬
quinib neq ex uoluntate carnis
neq ex uoluntate uiri. S ex deo na¬
tisiit. Itaquos dixit accepta potes¬
tate factos dei filios ꝙ illa adoptio sig¬
inficat quam paulus ꝯmemorat:
cosdem dixit natos ex deo. atq ut
et ũbum inquit caro fc̃m est. ⁊ ha¬
bitauit in nob̃̾. tamqͣm dr̃ẽt. Quid
mirum sifilii dei fc̃i sunt cum caro
e̾ent. pp̃ quos unicus caro fc̃us e̾ cũ
u̾bum ẽẽt: Hac sane magna dis¬
tancia. quia nos effcĩ filii nuitamur
in melius. Ille autem filius dei cum
filius hominis fc̃us ẽẽt. non est nu¬
tatus in deterus. S assumpsit qd̾
erat inferius. Dicit ⁊ iacobus. Uo
lix nos fieri putaremus quod ip̃e

Expanded text:
ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, qui iam homines eramus, efficiamur autem per gratiam, non per naturam. nam si per naturam filii essemus, numquam aliud fuissemus. cum enim dixisset Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt in nomine eius, secutus ait: qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex deo nati sunt. ita quos dixit accepta potestate factos dei filios?, quod illa adoptio significat, quam Paulus commemorat, eosdem dixit natos ex deo. adque ut et uerbum, inquit, caro factum est et habitauit in nobis, tamquam diceret: quid mirum, si filii dei facti sunt, cum caro essent, propter quos unicus caro factus est, cum uerbum esset? hac sane magna distantia, quia nos effecti filii dei mutamur in melius, ille autem filius dei, cum filius hominis factus esset, non est mutatus in deterius, sed adsumsit quod erat inferius. dicit et Iacobus: uolc nos fieri putaremus quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
lucas exposuit. id quod mathxꝰ p̾ter¬
misit. cum de sp̃u scõ inariam conce¬
pisse uterq testetur. Sicut non est
ꝯͣium quia matheus deinceps ꝯnͣtit
quod lucas p̾cermictit. Sequit᷑ .n. et
dicit matheus. Ioseph autem uir eiꝰ
cum ẽẽt iustus et nollet eam tradu¬
cere. uoluit occulte dimittere eam
hec autem eo cogitante: ecce angelꝰ

Expanded text:
Lucas exposuit id quod Mattheus praetermisit, cum de spiritu sancto Mariam concepisse uterque testetur, sicut non est contrarium quia Mattheus deinceps conectit quod Lucas praetermittit. sequitur enim et dicit Mattheus: Ioseph autem uir eius cum esset iustus et nollet eam traducere, uoluit occulte dimittere eam. haec autem eo c
Abbreviated transcription (Latin):
ucnissent. et ea gesta eẽnt in tem¬
plo que a luca narrant᷑. quia u̾ba
symeonis ⁊ anne deillo ꝓpħanciũ
cum cepissent ꝗb eis qui audierant
p̾dicari ad p̾stinam intencionem.
reuocatura erant animũ regis. Ad¬
inonitꝰ ꝑ sompnũ ioseph cum ĩfan¬
te ⁊ matre eius. fugit megyptum.
a magis sensit illusum. ac deinde
ad xͥ mortem cupiens ꝑueĩre młtoᷤᷤ
iufantes. sicut matheus narrat oc¬

Expanded text:
uenissent et ea gesta essent in temuenissent et ea gesta essent in templo quae a Luca narrantur, quia uerba Symeonis et Annae de illo prophetantium, cum coepissent ab eis qui audierant praedicari, ad pristinam intentionem reuocatura erant animum regis, admonitus per somnium Ioseph cum infante et matre eius fugit in Aegyptum. a magis se sensit illusum, ac deinde ad Christi mortem cupiens pervenire multos infantes, sicut Matthaeus narrat, oc
Abbreviated transcription (Latin):
occupationib regia cura dict᷑andi
potu̾it. ex ꝑ plurimos dies ab illa in¬
tentione uł aũti omnĩo uł impediri.
Neq .n. enu̾ari post cause quib hoc
potu̾it accidẽ. Quas tumen multas
et magnas ẽẽ potuisse nemo ita itare
rum humanarũ incxptus est. ne au̾
neget aut dubitet. cuius enim cogi¬
tationi nõ occurrit qmmulta Alia
t̾ribiliora regiminciarepotuerint.
seu uera seu fia. ut qui regem in¬
fantem post aliquot amnos sibiuł
filiis suns adu̾saturũ tiniuerat ali¬
quoꝵ magis ꝓpiiquanciũ ꝑiculoꝵ
terrorib agitatus ab illa cura mẽ¬
tem abreptamin aliis ꝓxime ca¬
uendis pocius occuparet. Ut gͦ hec
omittam illud dico postea qm nͥl
herodi magirenũciauerunt eũ cre¬
de̾ potuisse illos fallaci stelle usione
deceptos. postea qͣm non inuen̾ũt
quem natũ putau̾ant erubuisse
ad seredire. atq ita eum timore de¬
pulso ab inquirendo ac ꝑseq̃ndo pu¬
ero quienisse. Cum ergo post pur¬
gationẽ mr̃is eius in ierłm cum illo

Expanded text:
occupationibus regia cura distendi potuerit, et per plurimos dies ab illa intentione vel averti omnino, vel impediri. Neque enim enumerari possunt causae quibus hoc potuerit accidere; quas tamen multas et magnas esse potuisse nemo ita rum humanarum inexpertus est, ut aut neget aut dubitet. cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia terribiliora regi nuntiari potuerint seu uera seu falsa, ut qui regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis aduersaturum timuerat aliquorum magis propinquantium periculorum terroribus agitatus ab illa cura mentem abreptam in aliis proxime cauendis potius occuparet? ut ergo haec omittam, illud dico, posteaquam nihil Herodi magi renuntiauerunt, eum credere potuisse illos fallacis stellae uisione deceptos, posteaquam non inuenerunt quem natum putauerant, erubuisse ad se redire adque ita eum timore depulso ab inquirendo ac persequendo puero quieuisse. cum ergo post purgationem matris eius in Hierusalem cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
qmñ ꝯꝑit illic regnare filiũ herodis
arhelaun. noluit obic̾e̾ se illi ꝑicło
cum poss t̾ra isrł etiam sic intlłigi
ut et galilea illic deputaret᷑. qr ⁊
ip̃am ppłus isrł incolebat. qmꝙͣ ⁊
llio modo solui possit ħ qõ qr potu
calia ꝑ angelica rensa cognouer̃t
non ẽẽ hĩtand̾ nisi in ierłm uͥ erat
templũ dm̃i. et pp̃ ea redemutes ex
egypto illuc eos ituros fuisse. et
illuc hĩtaturos nisi archeloi p̾sen¬
quod timebant deb̾ent contẽpñe

Expanded text:
quam conperit illic regnare filium Herodis quam conperit illic regnare filium Herodis Archelaum, noluit obicere se illi periculo, cum posset terra Israhel etiam sic intellegi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israhel incolebat. quamquam et alio modo solui possit haec qutalia per angelica responsa cognouerant, non esse habitandum nisi in Hierusalem, ubi erat templum domini, et propterea redeuntes ex Aegypto illuc eos ituros fuisse et illic habitaturos, nisi Archelai praesenquod timebant deberent contemne
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte regni quarta inditũ resons
atur cum matheus dix̃it. Ideo ti
laus. filius eius ibi regnabat. qũo
potũit ire ingalileã ubi aliꝰ filiꝰ eiꝰ
hodes tetrͣcha erat. Sicut lucas tedt¬
tur. qĩ u̾o ip̃a sint temꝑa quib tĩs
pũo timebatur. que nunclucas ã¬
memorauit. que us ad eo murata
erant. ut in ip̃a iudea non iam res
eẽt archelaus. S poꝰ pyͣlat᷑ qui nol
agentes agentes su̾ tyb̾io cesare
Si maioris herodis non regnũ ha¬
cbant. s tetrarcham. quodutiq
intns archelaum in indea regnã¬
trmse ingałileam cum pu̾o con¬
ailit. ubi ⁊ ciuitas eius erat naza
eu archelai in iudeamire uoluerũt.
tum pp̃ ea magis isse ingalileam
indeait᷑. quia ciuitas eoꝵ erat na¬
aarer galiłee. sicut lucas non ta¬
uit. s intelligend̾ est ubi angłs
in sompnis in egyptodixit ad
eg̾e inindeam. Ip̃a .ni. pͥmitꝰ intlłigi
potuit terra isrł. Porro aũt postea¬

Expanded text:
a parte regni quarta inditum resonata parte regni quarta inditum resonatatur: cum Mattheus dixerit ideo timlaus filius eius ibi regnabat, quomodo potuit ire in Galilaeam, ubi alius filius eius Herodes tetrarches erat. sicut Lucas testatur? quasi uero ipsa sint tempora, quibus tunc puero timebatur, quae nunc Lucas commemorauit, quae usque adeo mutata erant, ut in ipsa Iudaea non iam rex esset Archelaus. sed Pontius Pilatus non oribus agentes sub Tiberio Caesare filii maioris Herodis non regnum habebant, sed tetrarchiam. quod utique imens Archelaum in Iudaea regnantem se in Galilaeam cum puero contulit, ubi et ciuitas eius erat Nazartu Archelai ire in Iudaeam noluerunt, cum propterea magis isse in Galilaeam uideantur, quia ciuitas eorum erat Nazareth Galilaeae, sicut Lucas non tacuit. sed intellegendum est, ubi angelus in somnis in Aegypto dixit adpergere in Iudaeam — ipsa enim primitus intellegi potuit terra Israhel — porro autem postea
Abbreviated transcription (Latin):
dies illius insinuãs. S om̃es diee
ab eiꝰ natiuitate. us ad tempꝰ quo
p̃dicare ac p̾dicare cepit ioħes. quo
ab illo baptizatꝰ ẽẽt. S plane de
h̾ode sol mou̾e non millos ꝙ lu¬
cas narrauit in dib dieb bapĩ
ioh̾is herodom fuisse tetrͣcham gi
est. Matheus autẽ mortuo hetode
dicit puerum iħm ab egypto re¬
measse. quod utrumq uerũ eẽ
non potest. nisi duo fuisse ĩ tlłig̃¬
tͣ h̾odes quod cum fi̾potuisse nẽo
nesciat. qua cetitate insamnũt qͥ
ꝓcliuiores sunt ad calumpniand
enͣngelice ueritati qmͣ paululũ cõ¬
sid̾ationes. ut duos homines eodẽ
uocabulo applłatos intlłigant. :
rei exemplis plena sunt omnia
quem matheꝰ in iude regnũ pr̃i
mortuo successisse ꝯmemorat. sic̃
philippꝰ quem frẽm tetrar che heco¬
dis. et ip̃m it̾ie cetͣrcħam lucas in¬
sinuat. Rex .n. fuit hecodes illeo
querebat aĩam pũi xp̃i. herodes
autẽ a lius filius eius non rex. s
tetͣccħa dcũs est. quod nom̃ grecũ

Expanded text:
s dies insinuans, sed omnes dies ab eius natiuitate usque ad tempus, quo praedicare et baptizare coepit Iohannes, quo ab illo baptizatus esset. Sed plane de Herode solet mouere nonnullos, quod Lucas narrauit in diebus baptismi Iohannis Herodem fuisse tetrarchen Gaest, Mattheus autem mortuo Herode dicit puerum legum ab Aegypto remeasse, quod utrumque uerum esse non potest, nisi duo fuisse intellegantur Herodes. quod cum fieri potuisse nemo nesciat, qua caecitate insaniant, qui procliuiores sunt ad calumniandum euangelicae ueritati quam paululum consideratiores, ut duos homines eodem uocabulo appellatos intellegant! cuius rei exemplis plena sunt omnia. quem Mattheus in Iudaeae regnum patri mortuo successisse commemorat, sicut Philippus, quem fratrem tetrarchae Herodis et ipsum Itureae tetrarcham Lucas insinuat. rex enim fuit Herodes ille, qui quaerebat animam pueri Christi, Herodes autem alius , filius eius non rex, sed tetrarcha dictus est, quod nomen Graecum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a uoluntate. Deus̃ .n. quo uis
homine optimo ⁊ iustissimo lõ¬
ge atq incomꝑabilr̾ melior
atq iustiorẽ. Iustus a regens ⁊
gub̾nans unmersa: nullam pe¬
nam cuiqmͣ sit inm̾to infligi
nullũ m̾ctum iniu̾ito dari. me¬

Expanded text:
ra voluntate. Deus enim quovis homine optimo et justissimo longe atque imcomparabiliter melior et justior est. Justus autem regens et gubernans universa, nullam poenam cuiquam sinit immerito infligi, nullum praemium immerito dari. Me
Abbreviated transcription (Latin):
mne quod intelligit: com¬
p̾hendit se: qd̾ ã se comp̾hũ¬
dit: finitum est sibi. ⁊ intellectꝰ
intelligit se. gͥ finitꝰ est Gibi. n
finitꝰ ẽẽ nult qmͣuis possit. quia
notꝰ sibi ẽe uult. amat enĩ se.

Expanded text:
mne quod se intelligit, comprehendit se. Quod autem se comprehendit, finitum est sibi. Et intellectus intelligit se. Ergo finitus est sibi. Nec infinitus esse vult, quamvis possit; quia notus sibi esse vult, amat enim se.
Abbreviated transcription (Latin):
compͣ hensibilit̾ natus est de deo pa¬
tre. Mulier autem corliter sicut
legimus facta de uiro est. ut per
eam natiuitas orietur. Filius uͥo
dei deo natus est ut ꝑ ip̃m fieret
similitudo est. NIam ⁊ de deo
dens natus est. De uiro autem
temina. quia illic simplicitas ͤ
et non potuit. isi de simplici naser
ymago dei est. Sic .n. scciptũ est
et fecit deus hominẽ ad ymagi¬
nem dei fecit eum. Unde ⁊ apłus
uir quidem inquit non di uela¬
re capd̾ cumsit ymago et głia d̾i
non est ymago dei. unde demio
dicit apłus. Mulier autem doc̃e
non ꝑmittitur. n dñari inuirũ
Nͣ. Quid est ut dicat salomõ
Iustifica animam tuam obitũ
tim̃. et in psalmo. Non iustifica¬

Expanded text:
conprehensibiliter natus est de deo paconprehensibiliter natus est de deo patre, mulier autem corporaliter, sicut legimus, facta de uiro est, ut per eam natiuitas oreretur. filius uero dei ideo natus est, ut per ipsum fieret simile est; nam et de deo deus natus est, de uiro autem femina, quia illic simplicitas est et non potuit nisi de simplici simpleimago dei est. sic etenim scriptum est: et fecit deus hominem, ad imaginem dei fecit eum. unde et apostolus: uir quidem, inquit, non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; non est imago dei. unde denuo dicit apostolus: mulieri autem docere non permittitur neque dominari in uirum. XXII. QVID EST UT DICAT SOLOMON: \'IUSTIFICA ANIMAM TUAM ANTE OBITUM TUUM\', ET IN PSALMO: \'NON IUSTIFICA
Abbreviated transcription (Latin):
geli . dixit apłus int̾ cet̾a. petra
tute aqua fluxit de petra. petra
appellatus sit xp̃c. Simili modo et
quia manna potestate eius ueĩt
istimetur. ut xp̃ian populi quoᷤᷤ
n angelos sigͣuit scriptura. pa¬
nem angeloꝵ manducau̾int ho¬
mines. i iudei. et quia maior grã
est nic qm̃ fuit in ꝓphis. et lib¬
iudei quos homines dixit. Horũ
uelatꝰ est. et qui het nomĩe uotari
censentur. Dupliciergo gn̾e potest
intelligi sup̃dc̃a questio. ut ⁊ panis
angeloꝵ celestium dici pssit ⁊ xẽi¬
anoꝵ ẜm ea que dc̃a sunt I. Qd
sit ymaginem ⁊ similitudinẽ
cocisse honnuem. et an mulier
ymago dei dicitur.c
Oc est ad ẏmaginem dĩ fas¬
tui cẽ hominem. quia uius
unum fecit. ut sicũt ab imo deo
sut omma. ita et ab imo homĩe
omne gemis humamim. Siłitudo
autem hoc est. ut quemadmodũ
de pte est filius sic ⁊ de uiro mbr
ut umus pͥncipii auͣctas consen¬
uetur. S filius meffabiliter. et i¬

Expanded text:
geli. Dixit apostolus inter cetera: petra geli. Dixit apostolus inter cetera: petra tute aqua fluxit de petra, petra appellatus sit Christus. simili modo et, quia manna potestate eius uenit istimetur, ut Christiani populi, quos in angelos significauit scriptura, panem manducauerint homines, id est Iudaei. et quia maior gratia est nunc, quam fuit in profetis, et libIudaei, quos homines dixit. horum uelatus est et qui hoc nomine uocari censentur. duplici ergo genere potest intellegi supra dicta quaestio, ut et panis angelorum caelestium dici possit endum ea quae dicta sunt. XXI. QVID SIT AD IMAGINEM ET SIMILITUDINEM DEI FECISSE HOMINEM, ET AN MULIER IMAGO DEI SIT. Hoc est ad imaginem dei factum esse hominem, quia unus unum fecit, ut sicut ab uno deo sunt omnia, ita et ab uno homine omne genus humanum. similitudo autem haec est, ut quem ad modum de patre est filius, sic et de uiro mulier, ut unius principii auctoritas conseruetur. sed filius ineffabiliter in
Abbreviated transcription (Latin):
geli non egeant cilo qͥpre
cum sint natura simplices. et po¬
tencia spiritali uigentes. panem
quem angeloꝵ applłet: mãna
est. Manna autem int̾p̾tat᷑ quid
est hec uidentes autẽ filii isrł q̃i
semen toriandri cadere suꝑ t̾ram
candid̾: dixerunt ad inuicem. Qͥd
est lxcc quod in hebrea lingua d
manna. hic igitur panis aut cibꝰ
non mundi lege creatus est ꝯmix¬
tione elementoꝵ. Sz desuꝑuenit
spũali rõne ꝓuisus. nec quidem in
suꝑnis habetur: qi corꝑib alendis ad
momentũ dei uͥtute creatus est. Ideo
autem angeloꝵ panis dcũs ẽ. qi
ea uͥtute creatus est: qua angłica
natura. sb̾sistit ⁊ uiuit. sine deo .n.
nulla uita. perso igitur qd̾ de celo
uenise dicitur: angeloꝵ dc̃us est
panis. Ut enim qnͣta et qualia be¬
nefĩcia dei que cirta hominem sũt
memoraret sic locutus est. ut cog¬
noscentes se deo gr̃as referant qui
tanta cura ẜuos suos gub̾nat. ut
ħ eis in carne adhuc poĩtis. si nc̃ce
fuerit exhibeat. ꝑ que uiuunt an¬

Expanded text:
GELI NON EGEANT CIBO, QVIPPE CUM SINT NATURA SIMPLICES ET POTENTIA SPIRITALI UIGENTES? Panem quem angelorum appellat manna est. manna autem interpretatur quid est hoc?\' uidentes autem filii Israhel quasi semen coriandri cadere super terram candidum dixerunt ad inuicem: quid est hoc? quod in Hebrea lingua dicitur manni?\' hic ergo panis aut cibus non mundi lege creatus est conmixtione elementorum, sed desuper uenit spiritali ratione prouisus. nec quidem in supernis haberetur, quia corporibus alendis ad momentum dei uirtute creatus est. ideo autem angelorum panis dictus est, quia ea uirtute creatus est, qua angelica natura subsistit et uiuit. sine deo enim nulli uita est. per id quod ergo de caelo uenisse dicitur, angelorum dictus est panis. ut enim quanta et qualia beneficia dei circa hominem sunt memoraret, sic locutus est, ut cognoscentes se deo gratias referant, qui tanta cura seruos suos gubernat, ut haec eis in carne adhuc positis, si necesse fuerit, exhibeat, per quae uiuunt an
Abbreviated transcription (Latin):
maliuolos iideos ꝓbata sirt
Cumi .n. dolo simułonis orte ex in¬
uidia ioseph pr̃em ꝑrẽm ꝓp̾ũ ⁊ filioᷤᷤ
eius fr̃es assererent saluatoris. ne
dei ẽẽ filius crederet᷑ tunc saluator
ait. Nemo uenit ad me nͥ p̃r
ciebat ꝑ illum: Sic .n. dixit pat̾
manens in me: ip̃e oꝑat᷑. ut oꝑa hec
attrahent ad fidem xp̃iultutes .n. qͣs¬

Expanded text:
maliuolos Iudaeos prolata sunt. cum enim dolo simulationis ortae ex inuidia Iosef patrem proprium et filios eius fratres adsererent saluatoris, ne dei esse filius crederetur, tunc saluator ait: nemo uenit ad me, nisi pciebat per illum? sic enim dixit: pater manens in me ipse operatur. ut opera haec adtrahe
Abbreviated transcription (Latin):
mist̾ium est incarnaconis salua¬
coris in morte dñ dubitaret. itatũ
ut resurrectione smaretur. Om̃s . l.
Eupore quodam in morte dubitant¬
Quis .ii. non ambig̾et uidens eum
qm se filium deidicebat sic hinlia¬
tum ut us ad mortem descenderet.
Et qr ut dixiominis ambiguitas
resurrectione dñi recessura erat:
cutit: ita ⁊ dubitacõ mesticiam fa¬
cet non tũ occid̾e̾t. qi non sedit in
gens corda discipuloꝵ. Denio cleo¬
phas et alius discipulus emaus e¬
untes inuia cristes dñt intͥ cet̾a
ip̃i dnonescientes qr doꝰ est. Nos
pntabamus quia ip̃e erat qui i¬
cipiebit lib̾are isrł. dubitau̾unt.
S statim agnito dño tsĩfiuit du¬
bitacõ. Similit̾ dc̃m est et de ioseꝑb
mors est. ac ꝑhec qui desinit dubi¬
tare: euadit mortem. as. Qunid

Expanded text:
mysterium est incarnationis saluatoris, in morte domini dubitaret, ita tamen, ut resurrectione firmaretur. omnes enim stupore quodam in morte dominQuis enim non ambigeret videns eum, qui se Filium Dei dicebat sic humiliatum, ut usque ad mortem descenderet? Et quia, ut dixi, omnis ambiguitas in resurrectione Domini recessura erat, cutit, ita et dubitatio moestitiam faceret, non tamen occideret: quia non sedit in gens corda discipulorum. Denique Cleophas et alius discipulus Emmaus euntes, in via tristes, dixerunt inter caetera ipsi Domino, nescientes quia Dominus est, Nos putabamus, quia ipse erat qui incipiebat liberare Israhel. dubitauerunt, sed statim agnito domino transiit dubitatio. similiter dictum est et de Iosef, mors est ac per hoc qui desinit dubitare, euadit mortem. LXXVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
quod integre ꝓfõnes sunt ĩ ore sig¬
nficati sunt᷑. hoc .n. dułce est ĩ
ore: quod u̾m est. Illis autẽ qui
heretica pͣuitate carnolit̾ fenci¬
ut uiuunt uł senciunt. pp̃ qd̾
et in uentte significati sunt: ama¬
rus. Accusabit .n. eos in die iudi¬
cii dei. Post reuełom gͦ eumnge¬
lium nissus est scribe. pp̃ hec que
supͣdiximus. et ezechieli ꝓphete
tus est inquit hic in ruinam
et resinrectionem multoꝵ
ta isrł et tuam ip̃ius aĩama ꝑ¬
tñsibit gładius. ut reueleut
multoꝵ cordium cogitacõnes
Imeon uir scũs et diuinis
p̾us indigni et inutiles erant. et
repbatent᷑ qui aliquid ẽẽ ꝑuca¬
bantur. hoc est qd̾ alio loco dicit
dñs. In iudicõ ego ueni in hunc
mimd̾. ut qui non uident inde¬
ant. et qui udent ceti fiant. se¬
nq non legis doctores. non pħi¬
sei. nonscribe secuti sunt xp̃i ꝓs
piscatores. lomies imꝑiti ⁊ rustiȩ¬
ni. hinc est unde dicit dominꝰ.

Expanded text:
quod integrae professionis sunt, in ore significati sunt — hoc enim dulce in ore est, quod uerum est —, illis autem qui heretica prauitate carnaliter uiuunt uel sentiunt, propter quod et in uentre significati sunt, amarus. accusabit enim eos in die iudicii dei. post reuelationem ergo euangelium iussus est scribere propter haec quae supra diximus. et Ezechieli profetae TVS EST,\' INQVIT, \'HIC IN RUINAM ET RESURRECTIONEM MULTORUM IN ISRAHEL; ET TUAM IPSIUS ANIMAM PERTRANSIBIT GLADIUS, UT REUELENTUR MULTORUM CORDIUM COGITATIONES\'? Symeon uir sanctus et diuinis prius indigni et inutiles erant, et reprobarentur qui aliquid putabantur. hoc. est quod alio loco dicit dominus: iniudicio ego ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. denique non legis doctores. non Farisei, non scribae secuti sunt Christum, sed piscatores, homines inperiti et rusticani. hinc est
Abbreviated transcription (Latin):
intlligens bonũ fingat se nescire qd̾
bonum est ut ꝯu̾tat sslud in malũ
het utiq d illi pͥstare. ut u̾e non ĩtel¬
ligat bonĩ ne saluetur qd̾ nõ ułt. Nec
enĩ iustum est ut inuitꝰ saluet᷑ qui
non ꝑ ignoranciam salutẽ sꝑuit. S
ꝑ maliciam uł inuidiam. hiis igit̃
confirmat᷑ mag̃ lib̾m arbit̾um qmͣ
destrint᷑. ut unicui ꝓ uoto suo sex¬

Expanded text:
cire quia bonum est, ut conuertat illud in malum, hoc utique debet illi praestari, ut uere non intellegat bonum, ne saluetur, quod non uult. nec enim iustum est, ut inuitus saluetur, qui non per ignorantiam salutem spernit, sed per malitiam uel inuidiam. his igitur confirmatur magis liberum arbitrium quam destruitur, ut uni cuique pro uoto suo re