comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicebat. Uenite adme om̃s qui labo¬
rati ⁊ onerati estis nego reficiam uos:
⁊ inuenietis requiem animab uris:
Si enim labor ẽ ubi ipse e̾. quomodo rẽ¬
quiem in ueniunt qui adeũ ueniunt
arcuum. ⁊ scutum. ⁊ gladium. ⁊ bellũ.
ibi õis strepitꝰ ⁊ tumultuatio longe
re qualis: Sustine me:ut demultis
pucam dicam tibi. Hec archa similise̾.
apothece: om̃iũ deliciarũ uarietate re¬
ferte. Nichil inea quesieris quod non
inuenias: ⁊ cum unum inueneris:. mul¬
ta tibi pate facta uidebis Ibi uniu̾sa
oꝑa restaurationis nr̃e apͥncipio mũdi
usq adfinem plenissime continent᷑.
nstatus uni uersalis eccłie figuratur:
bi hystoria rerum gestarumꝰ texititr.
bi mysteria sacram̃toꝵ inueniuntur.
ibi dispositi sunt gradus affectuũm. e¬
tationũ. meditationũ. contemplatio¬
num. bonorum oꝑum. uirtutum ⁊ p̃
mioꝵ. Ibi quid credere. qͥd agere. qͥd
sperare debeamus ostenditur. ibi for¬
ma uite hominis ⁊ sũma ꝑfectionis ꝯ¬

Expanded text:
at: Venite ad me omnes qui laboratis, et onerati estis, et ego reficiam vos, et invenietis requiem animabus vestris . Si enim labor est ubi ipse est, quomodo requiem inveniunt qui ad eum veniunt?arcuum, scutum, gladium et bellum ; unde omnis strepitus, et tumultuatio longe re qualis? Sustine me ut de multis pauca tibi dicam. Haec arca similis est apothecae omnium deliciarum varietate refertae. Nihil in ea quaesieris quod non invenias, et cum inveneris unum, multa tibi patefacta videbis. Ibi universa opera restaurationis nostrae a principio mundi usque ad finem plenissime continentur, et status universalis Ecclesiae figuratur. Ibi historia rerum gestarum texitur, ibi mysteria sacramentorum inveniuntur, ibi dispositi sunt gradus affectuum, cogitationum, meditationum, contemplationum, bonorum operum, virtutum et et praemiorum. Ibi quid credere, quid agere, quid sperare debeamus ostenditur. Ibi forma vitae hominis, et summa perfectionis c
Abbreviated transcription (Latin):
dere ñ possumꝰ. Et sic̃ indieb noe aquȩ
diluuii uniũsam t̾ram oꝑuert̾. sola aũ
acba aqͥs suꝑferebat᷑ ⁊ n̾solũ mergi non
pot̾at. imni̾o etiã qͣnto ampliꝰ aqͦ intu¬
mescebant. tanto altiꝰ insublime eleuabat᷑¬
ita & n̾c intelligamꝰ in corde hoĩs ccupis¬
centiã huiꝰ mundi ẽẽ. qͣsi qͣsoam aqͣs dilu¬

Expanded text:
Et sicut in diebus Noe aquae diluvii universam terram operuerunt, sola autem arca aquis superferebatur, et non solum mergi non poterat, verum etiam quanto amplius aquae intumescebant, tanto altius in sublime elevabatuita et nunc intelligamus in corde hominis concupiscentiam hujus mundi esse, q
Abbreviated transcription (Latin):
in notescit ut infidelitas c̾dẽpnetur.
Quia enĩ ⁊ fideles aliqͥd habent uñ dubi¬
tare possent. ⁊ infideles un cred̾e uale¬
rent si uellent: iuste ⁊ illis ꝓfide reddit᷑
p̾miũ. & istis ꝓ infidelitateꝰ supplitiũ.
Placuit aũ dõ ait beatitudinẽ qͣ. gratis
daturꝰ erat hõi pͥꝰ hominẽ ꝓmereri

Expanded text:
innotescit ut infidelitas condemnetur. innotescit ut infidelitas condemnetur. Quia enim et fideles aliquid habent, unde dubitare possent, et infideles unde credere valerent si vellent juste, et illis pro fide redditur praemium, et istis pro infidelitate supplicium. Placuit autem Deo ut beatitudinem, quam gratis daturus er
Abbreviated transcription (Latin):
se potuit uelle infirmari. Hoc ẽ. gͦꝰ qͦd
nc̃ inelectis agit᷑. ut uidelic. in pͣsen¬
ti uita ad futurã beatitudinẽ p̃parens
ut hõ inhac infelicitate positꝰ. mereat᷑
ad illã felicitatẽ ascendere. sic̃ pͥꝰ hõ in
illa felicitate positꝰ meruit ad hancit¬
felicitatẽ uenire. S illud meritũ qͦhõ
infelix ẽẽ. meruit. tantũ mͦ ex hoĩe fuit
hoc uͦ meritũ qͦ felicitatẽ ȩt̃nã meret᷑
ñ ex hoĩe est: s gr̃ã dĩ hoc in hoĩe oꝑat᷑.
oti gͥ sine causa fit: quod ds̃ hoiẽm pͦ
peccatũ acecitate ignorantie reuo¬
cans. sic cognitione̾ suã ab eo tẽꝑat.
ud innotescat qͦd ẽ: & tñ sẽꝑ maneat
occultus. Si enĩ ita aꝑte se manifesta¬
ret hõib ut nullꝰ de eo dubitare posset
tẽ nec fides meritũ. nec itifidelitas hr̃et
locũ. In notescit gͥ ut fides nutriat᷑.
& occultꝰ ꝑmaneat ut infidelitas con¬
uincat᷑. Occultꝰ ꝑmanet ut fides ꝓbet᷑.

Expanded text:
se potuit velle infirmari. Hoc igitur est quod nunc in electis agitur, ut videlicet in praesenti vita ad futuram beatitudinem praeparentur, ut homo in hac infelicitate positus mereatur ad illam felicitatem ascendere, sicut primus homo in illa felicitate positus meruit ad hanc infelicitatem devenire. Sed et illud meritum, quo homo infelix esse meruit, tantummodo ex homine fuit. Hoc vero meritum, quo felicitatem aeternam meretur, non ex homine est, sed gratia Dei hoc in homine operatur. Non ergo sine causa fit, quod Deus hominem post peccatum a caecitate ignorantiae revocans, sic cognitionem suam ab eo temperat, ut innotescat quidem et tamen semper maneat occultus. Si enim ita aperte se manifestaret hominibus, ut nullus de eo dubitare posset, tunc nec fides meritum, nec infidelitas haberet locum. Innotescit igitur ut fides nutriatur, et occultus permanet ne infidelitas convincatur. Occultus permanet ut fides probetur,
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ ẽ. plenã uidelic sanitatẽ. plenam
ꝯgnitionẽ. plenã felicitatẽ. ⁊ it̾ũ ꝑfidẽ
illuminat nr̃am cecitatẽ. ut ꝑ ipsam
ꝓfitiendo ad manifestam meream᷑ ꝑue
cũ paucis. raro obscure. in abscondito
rutemur scripturas. ⁊ inue

Expanded text:
em, plenam cognitionem, plenam felicitatem, et interim per fidem illuminat nostram caecitatem, ut per ipsam proficiendo ad manifestam mereamur percum paucis, raro, obscure et in abscondito rutemur Scripturas, et inve
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃ .s. facꝰta st̃ cercis qͥb dã locis & tẽporib
ꝯcũ certis ꝑsonis scd̾m altitudinẽ diuini
ꝯsilii. ad hoc ordinatis. Cũ eiũ ds̃ scdm̃ oĩ¬
potentiã suã multimodis ad restaura¬
tionẽ hõinis uti potuisset. hin ͨ tñ potis
entior fuit. ut opꝰ miscd̾ie sue ñ solum
potent̃ & iuste. s & sapient̃ impleret.
rimus aũ hõ deseruit auctorẽ
suũ. cũ eũ ꝑ contẽplationẽ p̃sentẽ
aspiceret. nc̃ aũ hõ creatorẽ suũ quẽ t̃i
uidet ꝑ spẽm. querit ꝑ fidem. Primꝰ hõ
sine labore stare potuit. ⁊ sponte ceci¬
nr̃a reꝑatione diuine dispensationis
ꝯsiliũ. ut qͥ sponte cecidit. ñ coactꝰ s¬

Expanded text:
t, sed facta sunt certis quibusdam locis, et temporibus, et cum certis personis secundum altitudinem divini consilii ad hoc ordinatis. Cum enim Deus secundum omnipotentiam suam multis modis ad restaurationis hominis uti potuisset, hunc tamen potisentior fuit, ut opus misericordiae suae non solum potenter et juste, sed et sapienter impleret. Primus autem homo deseruit Creatorem suum, cum eum per contemplationem praesentem aspiceret; nunc autem homo Creatorem, quem non videt per speciem, quaerit per fidem. Primus autem homo sine labore stare potuit, et sponte cecinostra reparatione divinae dispensationis consilium, ut qui sponte cecidit, non coact
Abbreviated transcription (Latin):
m̃surã uniꝰ cubiti in cacumine suo
ꝑueniret. Similit̾ enĩ hoc nos de ꝓ
fundo. de hac conualle lacͥmarũ ꝑqͦ
dam increm̃ta uirtutũ. qͣsi ꝑ qͦsdam
gͣdꝰ in corde nr̃o dispositos. ascenden¬
tes paulatĩ inunũ colligim᷑. qͦusq ad
illã simplicẽ unitatẽ ⁊ uerã simplici¬

Expanded text:
mensuram unius cubiti in cacumine suo mensuram unius cubiti in cacumine suo perveniret. Similiter enim nos de hoc profundo, de hac convalle lacrymarum per quaedam incrementa virtutum, quasi per quosdam gradus in corde nostro dispositos, ascendentes paulatim in unum colligimur, quousque ad illam simplicem unitatem, et veram simplici
Abbreviated transcription (Latin):
uersari & meditatio exerceri possit. Tria
ꝑsistere. modate uagari. Quoꝵ unum¬
stabiles ẽẽ. ñ possumꝰ. interĩ saltẽ ab in¬
mod̾ata distc̃tione corda nr̃a colligamꝰ.
ut dũ sẽꝑ nitim᷑ minꝰ instabiles fieri.
lit̾atẽ imitari. Et̃ ut qͦd loquim᷑ ꝑ exẽ¬
plũ manifestiꝰ fiat. ꝯstituamꝰ tres res.
unã in imo. alt̾am insũmo: alt̾am in me¬
dio. In imo ponamꝰ mundũ. insu̾mo d̃m.
⁊ in medio collocemꝰ humanũ animum.
Dem̃n ꝯsid̾emꝰ deorsum in mundo isto qͣndã magnã
⁊ horribilẽ omĩum rerũ ꝯfusionẽ ⁊ in
infinitã humanarũ mentiũ distͣctionẽ
sursum aũ apud dm ꝑpetuam & inconcus¬
sam stabilitatẽ. Post hȩc imaginem᷑ qͣsi
humanũ aĩmũ de hoc mundo sursũ ad
ac magis inunũ sese colligentẽ. & tẽ
sꝑitalit᷑ uidere poterimũs formam
archȩ nr̃e quȩ in imo lata fuit & sur¬
sũ in angustũ surrex̃. qͦad usq ad

Expanded text:
versari, et meditatio exerceri possit. Tria versari, et meditatio exerceri possit. Tria persistere, moderate vagari, quorumstabiles esse non possumus, interim saltem ab immoderata distractione corda nostra colligamus, ut dum semper nitimur minus instabiles fieri, abilitatem imitari. Et ut quod loquimur, per exemplum manifestius fiat, tres constituamus res; unam in imo, alteram in summo, tertiam in medio. In imo ponamus mundum, in summo Deum, et in medio collocemus humanum animum. Deinde consideremus deorsum in mundo isto magnam quamdam, et horribilem omnium rerum confusionem, et infinitam humanarum mentium distractionem; sursum autem apud Deum perpetuam et inconcussam stabilitatem. Post haec imaginemur quasi humanum animum de hoc mundo sursum ad ac magis in unum sese colligentem, et tunc spiritaliter videre poterimus formam arcae nostrae, quae in imo lata fuit, et sursum in angustum surrexit, quousque ad
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ intelligentie capacitatẽ ꝑtineto
infinitꝰ ẽ. quia a nob̾ ꝯp̃hendi ñ pot̃.
Nbi aũ ñ ẽ. diffinitio. ñ est certitudo. & ubi
quod dũ corda nr̃a ad appetitum t̾re¬
narũ rẽrũ in modate laxamꝰ: oborta
mox inaniũ cogitationũ turba. ita in
diũsa mens nr̃a rapit᷑. ut ipse naturali¬
quoq discretionis ordo ꝑturbet᷑. Nam
quia res mundane qͣs inordinate appe¬
timꝰ infinite st̃: cogitationes qͦ qͣs ex ipsa
rerũ memoria int̾rinsecꝰ concipinꝰ. fini¬
te ẽẽ ñ possunt. Nã dũ ꝑ singula mom̃ta
aliȩ ex aliis orientes multiplicit̃ ꝓdeunt
nec ipsi nos ꝯp̃hendere ualemꝰ qͦ ordine
ł quomͦ ad cor ueniunt: aut acorde re¬
cedunt. ꝑ mn si ordinatas & stabiles. ac
quietas cogitationes hab̾e uolumꝰ. ab
hac inmod̾ata distractione corda nr̃a
cohibe studeamꝰ. Hoc aũ fieri pot̾it. si
certas qͣsdã & dẽt̃ minatas res nob p̾seriba.¬
niꝰ. inquib assidue. ⁊ intentio cordis nr̃i

Expanded text:
ntelligentiae capacitatem pertinet infinitus est, quia a nobis comprehendi non potest. Ubi autem non est definitio, non est certitudo; et ubi quod, dum corda nostra ad appetitum terrenarum rerum immoderate laxamus, oborta mox inanium cogitationum turba, ita in diversa mens nostra rapitur, ut ipse quoque naturalis discretionis ordo perturbetur. Nam quia res mundanae, quas inordinate appetimus, infinitae sunt, cogitationes quoque, quas ex ipsarum rerum memoria intrinsecus concipimus, finitae esse non possunt. Nam dum per singula momenta aliae ex aliis orientes multipliciter prodeunt, nec ipsi nos comprehendere valemus, quo ordine, vel quomodo ad cor veniunt, aut a corde recedunt. Proinde si ordinatas, et stabiles, ac quietas cogitationes habere volumus ab hac immoderata distractione corda nostra cohibere studeamus. Hoc autem fieri poterit, si certas quasdam et determinatas res nobis praescribamus, in quibus assidue intentio cordis nostri
Abbreviated transcription (Latin):
y de ꝑicłis uite p̃sencis qͦ tẽptationibus
plen̾a ẽ: subito ⁊ absq dilatione ad et̃¬
nȩ uitȩ stabilitatẽ tͣnsferre. s uult
ut elec̾ti sui ꝑ uarias tͥbulationes &
tẽptationes plurimas purgancut᷑n¬
seunt. ut eũ ꝑ multas dolores ad eum
redeunt. discant qͣ longe abeo peccan¬
do discesserunt. d̾um enĩ uiã ꝑqͣ. abi¬
ert̃ peccando. penitendo ñtͣnilati
s reducti ꝑgunt: ex ipsa duitur na
ut itei dicam itineris fatigatione ag¬
noscunt quia delonginqͦ reductist᷑.
Et hoc totũ fit: ut hominib gr̃a dĩ.
tuũ. ⁊ ab occidente ꝯgregabo te: dicã aqͥ¬
loni. da: ⁊ austro nolĩ ꝓhib̾e. Affer filios
ocest unꝰ quisq nr̃m qͥ memor ẽ. ubi fue¬
rit. ⁊ agnoscit ubi sit in se ipso fortassis
uidere. quomͦ hõ ꝑdiuinam miscd̾iam
de longinqͦ adducat᷑. ⁊ de disꝑsione sua¬
in unum colligat᷑. Restat nc̃ ut ꝯsid̾e¬
exerceri oporteat animũ. ut paulatĩ
assuescat se ab huiꝰ mundi distͣctione

Expanded text:
tentationibus plena est, subito et absque dilatione ad aeternae vitae stabilitatem transferre, sed vult ut electi sui per varias tribulationes, et tentationes plurimas purgandi transeant, ut cum per multos dolores ad eum redeunt, discant quam longe ab eo peccando discesserint. Dum enim viam, per quam abierant peccando, poenitendo non translati, sed reducti pergunt, ex ipsa diuturna ut ita dicam itineris fatigatione agnoscunt, quod de longinquo adducti sunt. Et hoc totum fit, ut hominibus gratia Detuum, et ab occidente congregabo te. Dicam aquiloni: Da; et austro: Noli, prohibere. Affer filios otest unusquisque nostrum, qui memor est ubi fuerit, et agnoscit ubi sit, in seipso fortassis videre quomodo homo per divinam misericordiam de longinquo adducatur, et de dispersione sui unum colligatur. Restat nunc ut considereexerceri oporteat animum, ut paulatim assuescat se ab hujus mundi distractione
Abbreviated transcription (Latin):
deniq incarne apparens. qͣuis ma̾ni¬
feste locutꝰ sit mundo: tñ discipłos¬
suos ut illis głam suã manifestaret
seorsũ in moñtẽ dux̃. Qͥb ⁊ alibi dic̃
Nob̾ datũ ẽ. nosse misteriũ regni dei.
cet̾is aũ inparabolis. Et rursũ. ddici
uobis intenebris dicite in lumine.⁊
quod in aure audicis. p̾dicate suꝑ terꝰ
S nec illi antiquo pło legem dedit inegipto.
ec ibi palam oĩb. s moyses solꝰ ascendit in

Expanded text:
Denique in carne apparens, quamvis manifeste locutus sit mundo, tamen discipulos, ut illis gloriam suam manifestaret, seorsum in montem duxit . Quibus et alibi dicit: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis , et rursum: Quod dico vobis in tenebris, dicite in luce, et quod in aure auditis, praedicate super tecta . Sed nec illi antiquo populo legem dedit in AegyptoNeque ibi palam omnibus, sed Moyses solus ascendit in
Abbreviated transcription (Latin):
ea que facta sunt ad hõis reꝑationẽ.¬
id ẽ. cęli & t̾re ⁊ o̾ium qͦ inpͥmordio fac̾t¬
sunt : ẽẽ legunt᷑ ado. Ad reparationẽ
hõis ꝑtinet in carnatio ũbi. & oĩa quȩ
uł ante ipsã incarnationẽ ab initio
ad ipsã p̃figurandam & p̾nuntiandã
p̃cessert. ł quȩ post eam usq ad finẽ mun¬
di ꝓpt̃ ipsã p̾dicandã ⁊ credendã fiunt.
Cum aũ scd̾m illa pͥma oꝑa qͦ ad ꝯditionẽ
hõis ꝑtinent omium ds sit : quia ipse
creau̾it om̃s. ⁊ hec tẽporalia bona indi¬
crete oĩb bonis ⁊ malis tͥͣbuit. scd̾m il¬
la oꝑa que ad reparationẽ hoĩs ꝑtiuent
ñ om̃iu̾ d̃s̃ ẽẽ uoluit. s eoꝵ tm̃ quos ipsi¬

Expanded text:
ea quae facta sunt ad hominis reparationem.id est coeli et terrae, et omnium, quae in primordio facta esse leguntur a Deo. Ad reparationem hominis pertinet incarnatio Verbi, et omnia quae vel ante ipsam incarnationem ab initio ad ipsam praefigurandam et praenuntiandam praecesserunt, vel quae post eam usque ad finem mundi propter ipsam praedicandam, et credendam fiunt. Cum autem secundum illa prima opera, quae ad conditionem hominis pertinent, omnium Deus sit, quia ipsa omnes creavit et haec temporalia bona indiscrete omnibus bonis, et malis tribuit; secundum illa opera, quae ad reparationem hominis pertinent, non omnium D
Abbreviated transcription (Latin):
lus unꝰ. quia hũ duo populi qui priꝰ inse ipsis aͥmu¬
si fuerant. infide post modũ xp̃i unum
factisunt: Dehinc indextro cornu suꝑiꝰ ca¬
pitib trium trabium que in longitudine
porrigunt᷑ ꝑtransu̾sum suꝑ scribo homi¬
nes. postea insinistro cornu quasi huiꝰ titu¬
li determinationẽ exteriori quidẽ trabi
incapite ascribo. nature in teriori autem
suꝑ pono legis medie uͦ gr̃e: hoc signifia
uolens qđ iste tres trabes utrĩq postte s¬
nificant homines naturalis legis. scr

Expanded text:
lus unus, quia hi duo populi prius in seipsis divisi fuerant, in fide postmodum Christi unum facti sunt. Deinde in dextro cornu superius capitibus trium trabium, quae in longitudinem porriguntur, per transversum superscribo homines, postea in sinistro cornu quasi hujus tituli determinationem, exteriori quidem trabi in capite ascribo naturae, interiori autem suppono legis, mediae vero gratiae; hoc significare volens quod istae tres trabes utrinque positae significant homines naturalis legis, scr
Abbreviated transcription (Latin):
Ghinc ad latitudinẽ manũ uertor
incipiens sursum adextro cornu
adlineam generationis geminas trabese
porrigo. ⁊ ab inde rursum ĩdẽ. alinea
nerationis usq adsinistrum cornu. si
tituo ductu sine transposition
Andexiro latere asme usi adͥfinẽ¬
arihe scribo: ircdutore cubitoꝵ exit
longitudo eiꝰ: Decontia in siistro late¬
re inparte pͥma pono tẽpꝰ naturalis legiꝰ.
inscđ̾a tempꝰ scripte legis. int̾cia tẽpꝰ gr̾e:
ut quasi primus centenariꝰ sit tempu̾s
naturalis legis. scđ̾m tempꝰ scripte legis.
tercius tẽpus gr̾e: Insuperi parte adex¬
tro latere usq ad sinistrum. scribo: quin¬
quaginta cubitoꝵ latitudo eiꝰ: Econtra
ininferiori latere quasi expositione m
huiꝰ tituli scribo: uniuersitas fideliu̾
buno capite xp̾̃o: Insuꝑiori quippe corn
ꝑ capita duarum trabium que in lon¬
itudinem uadunt. pono mons syon. insi¬
sro. latera aquilonis: subtus contra
iũ. ciuitas regis magni Dextre ñq

Expanded text:
hinc ad latitudinem manum verto et incipiens sursum a dextro cornu usque ad lineam generationis geminas trabes porrigo, et ab inde sursum, id est a linea generationis usque ad sinistrum cornu, simcontinuo ductu sine transpositioneIn dextro latere a fine usque ad finem scribo, trecentorum cubitorum erat longitudo ejus. Econtrario in sinistro latere in parte prima pono tempus naturalis legis, in secunda tempus scriptae legis, in tertia tempus gratiae, ut quasi primus centenarius sit tempus naturalis legis, secundus tempus scriptae legis, tertius tempus gratiae. In superiori parte a dextro latere usque ad sinistrum scribo, quinquaginta cubitorum latitudo ejus. Econtrario in inferiori latere quasi expositionem hujus tituli scribo, universitas fidelium sub uno capite Christo. In superiori quoque cornu super capita duarum trabium, quae in longitudinem vadunt, pono mons Sion; in sinistro, latera aquilonis, subtus contra medium, civitas Regis magni. Dextrae namque
Abbreviated transcription (Latin):
H o significare uulunt illitres tras¬
tus coloꝵ quos in lateribi arche ordi¬
nauimꝰ. uiridis. croceus. ⁊ purpureus
Uiridis color qui in tempore naturalis
legis formsecus iacet: significat homi¬
nes naturalis legis qui tunc manifes¬
piores erant: Qui in cõpositione arche
est s arche similis non est. s foris cum
terra similitudinẽ habet: Archa e¬

Expanded text:
Hoc significare volunt illi tres tractus colorum, quos in lateribus arcae ordinavimus, viridis, croceus, purpureus. Viridis color, qui in tempore naturalis legis forinsecus jacet, significat homines naturalis legis, qui tunc manifestiores erant, qui in compositione arcae est, sed arcae similis non est, sed foris cum terra similitudinem habet. Arca e
Abbreviated transcription (Latin):
lx ꝑbri. id̾em scilu t qui in pͥori anguie
dispostti sunt ꝑ singulas mansiones dẽ
quatinus hi quo anguli cedine liogis
diftincti respondeant aqlonari latotu
uolũpne. quod liber uite appellatume
Qeuius rei mysterio postea latius tris¬
iimus usicut supra dictum ẽ ita his
qdq singulos libros t̾nis gradib scrm
ensum distinguimus. F xaltera nͦ¬

Expanded text:
qui in priori angulo dispositi sunt, per singulas mansiones decem, quatenus hi duo anguli ordine librorum distincti respondeant Aquilonari lateri columnae, quod liber vitae appellatum est. De cujus rei mysterio postea latius tractabimus. Et sicut supra factum est, ita hic quoque singulos libros ternis gradibus secundum ascensum distinguimus. Ex altera
Abbreviated transcription (Latin):
soltrum a pgalo sursum
scribit᷑: ad pͥmã quide salane sicł sic¬
ascendunt timentes geheunam: uocan¬
te ysaia : dicente. u̾mis eoꝵ ñ moriet᷑
ignis eoꝵ non extinduetur: Ido autẽ
hic deysaia dr̃. quta iuise insta scala
hic u̾sus extrinseꝑsingulos passus trib
gradib distinguit. ꝑ tria que iiheae¬
dtele dicuntur: id est lamentanio
ermen. ⁊ ue: Lamentatio ꝑtinet
tdp̾sentem miseriam. carmen adfu¬
tiam qłam: ue ad gehennam: ẜt opor
ut qͦui ꝑtimorem ꝓficiunt. non
bum gehennã timeant: s etiam de¬
¶Enti miseria doleant. ⁊ futuram
n ailigant: S tamen in bac

Expanded text:
eodem angulo sursum scribitur ad primam quidem scalam: Hic ascendunt timentes gehennam, vocante Isaia et dicente: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur . Ideo autem hoc de Isaia dicitur, quia iste in ista scala hic versus extrinsecus per singulos passus, tribus gradibus distinguitur propter tria, quae in Ezechiele dicuntur, quae sunt lamentatio, carmen et vae. Lamentatio pertinet ad praesentem miseriam, carmen ad futuram gloriam, vae ad gehennam. Et oportet ut qui per timorem proficiunt, non solum gehennam timeant, sed et de praesenti miseria doleant, et futuram gloriam diligant. Sed tamen in hac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsingulos angulos tres. in una quaqi man¬
sioneꝰ iiͦiͦi. in singulis angulis singule
una queq scala decem passib aufinguit
qui simul sunt centum uigingi. sexagi¬
ta ⁊ sexaginta. ꝑ quos ascendunt ad suptñ
cubitum quasi addm̃ uiri ⁊ mulieres
soxaginta ⁊ sexaginta. alt̾natim ꝑsingn¬
las scalas quasi sexaginta fortes qui amb¬
unt lectulum salomonis ⁊ sexaguta
cepta legis. a quatuor angulis mundos
de trinitatis imbuti ⁊ doctrina etbe¬
melica.. Afrigore orientis sursum

Expanded text:
singulos angelos tres, in unaquaque mansione quatuor, in singulis angulis singulae; et unaquaeque scala decem passibus distinguitur, qui simul sunt centum viginti, id est sexaginta et sexaginta. Per quos ascendunt ad supremum cubitum quasi ad Deum viri et mulieres sexaginta et sexaginta, alternatim per singulas scalas quasi sexaginta fortes qui ambiunt lectulum Salomonis , et sexaginta praecepta legis, a quatuor angulis mundi fide Trinitatis imbuti et doctrina evangelica. A frigore orientis sursum
Abbreviated transcription (Latin):
plures. tamen sunt statu excellenti¬
ores. quia ueritas apaucis quidem te¬
netur. s abomnib fere cognoscitur.
⁊ cõmuni om̃iũ iudicio ante fertur.
⁊ iam palam ẽ. qđ hõ non exoꝑib legi
sicut olim existimabant. s exgra di

Expanded text:
plures, tamen sunt statu excellentiplures, tamen sunt statu excellentiores, quia veritas a paucis quidem tenetur, sed ab omnibus fere cognoscitur, et communi omnium judicio antefertur. Et jam palam est quod « homo non ex operibus legis, sicut olim existimabatur, sed ex gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
condebant peçcata ua. quib dam peccata
prorsur non eẽ credentib. aliis autem
peccata quidem agnoscentib s leuia ⁊
facisi piaculo soluenda existimantib.
ẜ pꝰquam lex subintrauit ⁊ ostendit ho¬
minib peccata sua. simulq arguit. ꝓ¬
ibuit. penam indixit. ceꝑunt hominel
abscond̾e peccata sua. ⁊ quedã oꝑa uirtu¬
tum foris exhibe. non ut implerent
iusticiam. s ut uitarent penam: sicq
multiplicati sunt homines scripte le¬
is. homines uͦ naturalis legis paucissi
mi effectisunt: łlomines uero gr̾e
iquando manifestiores ẽẽ ceꝑunt
am prius fuerant: qr lex bon̾a ꝑ hoc
Thomines adiusticiam inuitau̾it.
Etorum uitam clariorẽ readidit:
ltiplicantur homines natura
legis dum iam palam sectantur usodi
sua. qui prius tmine pene cobere
latuerunt. homines uero scripte le¬
gis minugntur. Damen hoc tempꝰ
ido tempꝰ gide appellatur. qm̃ nunc
homines gr̃e quãuis non sint numero

Expanded text:
condebant peccata sua, quibusdam peccata condebant peccata sua, quibusdam peccata prorsus esse non credentibus, aliis autem peccata quidem agnoscentibus, sed levia, et facili piaculo solvenda existentibus. Sed postquam lex subintravit et ostendit hominibus peccata sua, simulque arguit, prohibuit, poenam indixit, coeperunt homines abscondere peccata sua, et quaedam opera virtutum foris exhibere, non ut implerent justitiam, sed ut vitarent poenam, sicque multiplicati sunt homines scriptae legis. Homines vero paueffecti sunt; homines vero gratiae aliquanto manifestiores esse coeperunt, quam prius fuerant, quia lex bona, per hoc quod homines ad justitiam invitavit, justorum vitam clariorem reddidit. multiplicantur homines naturalis legis, dum jam palam sectantur vitia sua, qui prius timore poenae coerciti latuerunt, homines vero scriptae legis minuuntur. Tamen hoc tempus ideo tempus gratiae appellatur, quoniam nunc homines gratiae, quamvis non sint numero
Abbreviated transcription (Latin):
laha humani generis multitud
nec ⁊ eptionib Aiinis nec humens
institutionib regebatur. siera t leꝵ ne¬
nicuiq sua uoluntas: Et cͥum impune
licuit quicquid placuiss hoc potilstmũ
quisq sequebat᷑. quo eum naturalis mo¬
tus sue carnis ad concupiscentiam. si¬
ue rationis adquandam formã iusticie
impellebat: Et id̾o non in merito isti
homines naturalis legis appellantur
qui tamen regebantur naturali mos
siue concupiscentie: siue ronis: Con¬
cupiscentia autem sicut sipra memo¬
ratum ẽ. idõ naturalis dr̃: quia in illa
concipitur. ⁊ cum illa nascitut homa
Ratio uero io naturalis appellat᷑: qua
tinet homo: Illa gͥ naturalis ẽ. cor¬
ditione: ista natiuitate: Illa natur¬
lis ẽ: quia eam cũ pͥmũ conderem
accepimꝰ. ista naturalis ẽ. quia illam
nasceremur in hanc uitam ne¬
un erinnobis apportauimus: T
omines habebant prima tempora
łi. quandolex non grit que peccat pt¬
niret. ⁊ libe peccibuit homines. nec abs¬

Expanded text:
a humani generis multitudo nec praeceptionibus divinis, nec humanis institutionibus regebatur, sed erat lex unicuique sua voluntas, et dum impune licuit quidquid placuisset, hoc potissimum quisque sequebatur, quo eum naturalis motus, sive carnis ad concupiscentiam, sive rationis ad quamdam formam justitiae impellebat. Et ideo non immerito isti homines naturalis legis appellantur, qui tantum regebantur naturali motu sive concupiscentiae, sive rationis. Concupiscentia autem, sicut supra narratum est, ideo naturalis dicitur, quia in illa concipitur, et cum illa nascitur homo. Ratio vero ideo naturalis appellatur, quia tinet homo. Illa igitur naturalis est conditione, ista nativitate. Illa naturalis est, quia eam cum primum conderemur accepimus; ista naturalis, quia illam cum nasceremur in hanc vitam nobiscum et in nobis apportavimus. Tales homines habebant prima tempora saeculi, quando lex non erat, quae peccata puniret, et libere peccabant homines, nec abs
Abbreviated transcription (Latin):
e  Insuꝑiori latere pͥme mansi¬
discribo recta. scđ̾e utilis. tercie necessa¬
ra. quatinus hec ul dispositio supͣ¬
dictis singulis respondeat sic recta fides.
utilis spes: necesiatia caritas. Item reota
scientia. utilis disciplina: necessaria bo¬
nitas: Item recta natura. utilis lex: ne¬
cessaria gr̃a. Sunt alie adhuc differen¬
tie quib altitudo arche distinguatur:
rima mansio coniugati. scda continen¬
tes: tercia uirgines Uł ita. Prima man¬
sio utentes mundo. scđa fugientes inp̃dũ
scia obliti mundũ Uł ita: Prima mat̾i
Srepentia. scđa mansio ambulantia:¬
rdia mansio uolantia Item ꝑsingulos
ulos ascendentib afrigore orientis.
Ast asuꝑbia: prima mansio ẽ. timor.¬
ẽ. dolor: t̃cia ẽ. amor: Ascendentib
ore occidentis id ẽ. a concupiscentia
ma mansio qͥ intia scła e̾ prrig¬

Expanded text:
 inferiori latere primae mansibitur recta, secundae utilis, tertiae necessaria. Quatenus haec ultima dispositio supradictis singulis respondeat sic habe, recta fides, utilis spes, necessaria charitas. Item recta scientia, utilis disciplina, necessaria bonitas. Item recta natura, utilis lex, necessaria gratia. Sunt aliae differentiae adhuc, quibus altitudo arcae distinguatur. Prima mansio sunt conjugati, secunda continentes, tertia virgines. Vel ita: Prima mansio utentes mundo, secunda fugientes mundum, tertia obliti mundum. Vel ita: Prima mansio sunt repentia, secunda ambulantia, tertia volantia. Item per singulos angulos ascendentibus a rigore orientis, id est a superbia, prima mansio est timorest dolor, tertia est amor. Ascendentibus a colore occidentis, id est a concupiscentia ma mansio
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ similituqine. &r homines gr̾e ⁊ fidem
habendo ineccłia sunt: ⁊ uirtutẽ haben¬
do bonisunt: Positio istors colors ince¬
teris temporib scđm qđ significatio postu¬
lat uariatur: Item homines naturalis le¬
gis sunt: qui solam fidem habent mortua
sine oꝑib. Homines scripte legis sunt qu
fidem habent ⁊ oꝑa fidei: si caritatẽ non
habent. Soli autem homines gr̃e: fidem

Expanded text:
ne et similitudine, quia homines gratiae et fidem habendo in ecclesia sunt, et vitutem habendo boni sunt. Positio istorum colorum in caeteris temporibus secundum quod significatio postulat variatur. Item homines naturalis legis sunt, qui solam fidem habent mortuam sine operibus. Homines scriptae legis sunt qui fidem habent et opera fidei, sed charitatem non habent.
Abbreviated transcription (Latin):
nes naturalis segis partim sunt ex¬
tra eccłiam sicut infideles quiq:
lbent absq oꝑib s nullomodo de
ecłia sunt qr boni non sunt.: H ł o
n soute legis tantum modo

Expanded text:
extra Ecclesiam, sicut infideles quique, habent absque operibus, sed nullo modo de Ecclesia sunt, quia boni non sunt. Homines scriptae legis tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionẽ ꝓꝑfectione. ꝓ reqͥe mcis. reqẽ
m̃tis ⁊ corporis. Pro requie qua ñ conseti¬
tuint malis. requiẽ qͣnulla sentiante
mala. Itẽ ꝓꝑfectione oꝑis. ꝑfectionem
dicit mensẽ ꝓm̃se. qͣsi diceret. ꝑfectio¬
nẽ ꝓ ꝑfecꝰtione. Prima gͥ reqͥes pͥmum
sabb̃m nob̾ ẽẽ debet. in p̃senti uita ces¬
sare amalo. ut secundũ sabbatũ adipis¬
ci meream᷑᷑. ut inȩt̾nũ reqͥescamꝰ cũ xp̃o.
S qͥsqͥs hoc mͦ amalis sabbatirare ꝓponit.
necesse ẽ. pꝰꝙ. ad illud futurũ sabbatũ
ueniat. multa in hoc mundo ad uersa
patiat᷑. p iõ in arhore sapĩe octauo gdu
int̾ septẽ ⁊ septẽ qͣsi int̾ sabbatũ⁊ sab¬
bacũ coleratitia laboris figit᷑. uicentro
medie unitatis. cũ dr̃ ꝑ caritatẽ robo¬
rat᷑. Cont᷑ magnas eni tͥbulationes
necessaria ẽ. robusta caritas. Et hocẽ.
qͦd dñs ineungłio cũ seꝑtẽ beatitudi¬
nes enumerasset. in octaua ad tole¬
rantiã passionis ammonuit dicens

Expanded text:
rfectionem pro perfectione; pro requie mentis requiem mentis et corporis, pro requie qua non consentiunt malis, requiem qua nulla sentiunt mala. Item pro perfectione operis perfectionem dicit mensem pro mense, ac si diceret perfectionem pro perfectione. Prima igitur requies primum Sabbatum nobis esse debet in praesenti vita cessare a malo, ut secundum Sabbatum adipisci mereamur, ut in aeternum requiescamus cum Christo. Sed quisquis hoc modo a malis sabbatizare proponit, necesse est priusquam ad illud futurum Sabbatum veniat, multa in hoc mundo adversa patiatur. Et ideo in arbore sapientiae octavo gradu inter septem et septem, quasi inter Sabbatum et Sabbatum, tolerantiaediae unitatis, cum dicitur per charitatem roboratur. Contra enim magnas tribulationes necessaria est vel robusta charitas. Et hoc est quod Dominus in Evangelio, cum septem beatitudines enumerasset, in octava ad tolerantiam passionis admonuit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
domos de.
e edificatione domꝰ
am̃ loqͥ uolumꝰ sitam̃ nos qͥ indigni sumꝰ
detanta re loqͥ aliqͥd digne sufficimus.
si ex nob̾ susficientes ñ sumꝰ. potens est
ille sufficientiã nob̾ p̃stare sine qͦdigne
dõ ñ dicã loqͥ. s nec excogitare quieꝗͣ. idonei
sinuenim᷑.
rimũ designandꝰ ẽ. locꝰ inqͦ ecnfi

Expanded text:
domus Dei. De aedificatione domus Domini loqui volumus, si tamen nos, qui indigni sumus de tanta re loqui, aliquid digne sufficimus. Sed et si ex nobis sufficientes non sumus, potens est ille sufficientiam nobis praestare, sine quo digne de eo non dicam loqui, sed nec cogitare quidquam idonei invenimur. Primum designandus est locus, in
Abbreviated transcription (Latin):
medi fauũ cũ mellȩ meo. bibi uinũ meũ
cũ lacte meo. ꝑ mortẽ gͦ carpim᷑. ut qͣsi
fruc̾tꝰ bene redolentes. innuptias regiꝰ
et̾ni p̃sentem᷑. Nos ibicibꝰ dĩerimꝰ. qͥaei
ꝯplacebit in nobis: ⁊ ipse cibꝰ nr̃ erit. qͥa
nos delectabim᷑ in ipso. facie ad faciemꝰ
głam eiꝰ ꝯtẽplantes. ita ut illud ꝓpħe im
pleat᷑ in nobis. Satiabor cũ apparuerit
gła tua. Concludamꝰ gͦ sũmũ ꝑfectioĩs
en contẽplationem cibat.
Iste ẽ cib. ista est refectio de qua
psalmista dicit. Ad implebis me leticia
cũ uultu tuo delectationes in dextera
tua usq infinem. am̃.
cce arbor sapĩe tir̃e ꝑ quindecĩ

Expanded text:
melle meo, bibi vinum meum cum lacte mea . Per mortem ergo carpimur, ut quasi fructus bene redolentes ad nuptias. Regis aeterni praesentemur. Nos ibi cibus Dei erimus, quia ei complacebit in nobis, et ipse cibus noster erit, quia nos delectabimur in ipso faciem gloriam ejus contemplantes, ita ut illud prophetae compleatur in nobis: Satiabor cum apparuerit gloria ejus . Concludamus ergo summum perfectionis er contemplationem cibat. Iste est cibus. Ista est refectio, de qua salmista dicit: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo, delectationes in dextera tua usque in finem . Amen. Ecce arbor sapient
Abbreviated transcription (Latin):
quasi quendã in se bonicatis fruc̾tũ forma
s si uirtutẽ qͣ incipit añ finẽ deserit. ue¬
lut in maturꝰ ⁊ ñ aptꝰ esui. an̾ tempꝰ frue¬
tus cadit. Et ideo patiencia necessaria
auimꝰ. constant̃ usq infinẽ ꝑseueremꝰ.

Expanded text:
format; sed si virtutem, quam incipit, ante finem deserit, velut immaturus et non aptus esui ante tempus fructus cadit. Et ideo patientia, et perseveavimus constanter usque in finem perseveremus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ. ad prudentiã ⁊ ad cͥcũspectionẽ erudi¬
mur: & sic̃ de timorib dicꝰtũ ẽ: sicetiã sin¬
gule necessitates generant curas suas.
Affecꝰtꝰ ẽ desid̾iũ ꝑfruendi. Desid̾ia alia sunt
bona. alia st̃ mala. Et bona desidia sũt
sꝑualia. Mala deu̾d̾ia carnalia.Spiri¬
t̾ale desid̾iũ qsi uinũ dulce suauit̃ ĩebriat.
Carnale desid̾ium qͣsi uinũ acidũ & in toxi¬
catũ bibentes aut infurorẽ ũtit aut necat
De illo uino dr̃ qͥacalix in manudni̾i. uini
meri plenꝰ: uini uidelic qͦd letificat cor
hõis. Et alibi. Calix dñi inebͥans. ꝑqͦ. op
tur is dicunt᷑. De hoc aũ uino dicꝰtũ est.
Fel draconũ uinũ eoꝵ. ⁊ uenenu̾ aspidũ
in sanabile. qͦd expͥmit᷑ de botro amaris¬
simo.Qͦd ꝓpinat babilon decalice aureo
fornicationũ suarũ. deqͦ inebͥant᷑ om̃s

Expanded text:
 ad prudentiam, et ad circumspectionem erudimur? Et sicut de timoribus dictum est, etiam singulae necessitates generant curas suas. Affectus est desiderium perfruendi. Desideriorum alia sunt bona, alia sunt mala. Et bona desideria sunt spiritulia, mala desideria carnalia. Spiritale desiderium quasi vinum dulce suaviter inebriat, carnale desiderium quasi vinum acidum, et intoxicatum bibentes aut in furorem vertit, aut necat. De illo vino dicitur, quod calix in manu Domini vini meri plenus misto , videlicet quod laetificat cor hominis . Ettura dicuntur. De hoc autem vino dictum est: Fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile , quod exprimitur de botro amarissimo, quod propinat Babylon de calice aureo fornicationum suarum, de quo inebriantur omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯscendere: & tanta uirtute om̃s
Al apoli conatꝰ cont̃ se erecꝰtos att̾ere:
ut in qͦ se p ꝰ uicisse gaudebat. iã ñspo
oc quippe altũ hoc secretũ dĩ ꝯsiliũẽ.
ut lllud eciã electis suis ꝓficiat ad co¬
ronã qͥd inimicꝰ sibi gloriabat᷑ cessis¬
se ad uic̾toriam.
Mibet itaq nc̃ consid̾are qͣlit̃.
ex ip̃sis quas supͣ memorauimꝰ pasio¬
nib excercitia nascant᷑. acdem̃ qͣlit̃
ꝑ ipsa excercitia cͥc̃specꝰtio augeat᷑.
Quatuor enĩst̃. cior. cura. necessitã.
asfec̾tꝰ. Ꝙ extͥb id. ẽ timore. necessi

Expanded text:
tanta virtute omnes diaboli conatus contra se erectos atterere, ut in quo saepius vicisse gaudebat, jam non spolr. Hoc quippe altum, hoc secretum Dei consilium est, ut illud etiam electis suis proficiat ad coronam, quod inimicus sibi gloriabatur cecidisse ad victoriam. Libet itaque nunc considerare qualiter ex ipsis, quas supra memoravimus, passionibus exercitia nascantur, ac deinde qualiter per ipsa exercitia circumspectio augeatur. Quatuor enim sunt timor, cura, necessitas, a
Abbreviated transcription (Latin):
borẽ uestiant. Timor gͥ ẽ. qͣsi potd
suꝑ positũ. Cura ẽ. qͣsi pondꝰ subt̾
appensum. Necessitas ẽ. similis sti¬
piti qͥligat. Affectꝰ ẽ. quasi surcul
qͥ infixũs uulnerat. Ista .iiiͦiͬ. nas¬
sustinet in hoc mundo. qͦ st̃ ira dĩ.
uanitas mundi. infir mitas huma
ꝯditionis. ⁊ intudia diabli. lradĩ
e cũ flagellis atterimur. Nanitã
mundi est: cũ modũ necessitatis¬
excedendo. in uoluptatẽ abimꝰ. Ia¬
firmitas humane ꝯditiõis ẽ. qͦdfa¬
cile ledim aduersis. ⁊ difficile adbo¬
na agetida. ꝯualescimꝰ. Inuidiadia¬
boli est cũ ipso instigante ad uitia
inflammamur. Igit᷑ iradĩ. tumore
puit. Nanicas mundi. curas suꝑfiuã
inmittendo deorsum tͣhit. Infitͥmi¬
tas nr̃e ꝯditiõis. diris nos necessica¬
tib ligat. Inuidia diaboli illicitis
desideriis nos inflãmando uuluerat.
inhis o̾ib dĩ seruus excereet ade¬

Expanded text:
borem vestiant. Timor igitur est quasi pondus borem vestiant. Timor igitur est quasi pondus superpositum. Cura quasi pondus subtus appensum. Necessitas est similis stipiti qui ligat. Affectus est quasi surculus, qui infixus vulnerat. Ista quatuor nassustinet in hoc mundo, haec sunt: Ira Dei, vanitas mundi, infirmitas humanae conditionis, invidia diaboli. Ira Dei est, cum flagellis atterimur; vanitas mundi est, cum modum exceexcedendo in voluptatem abimus. Infirmitas humanae conditionis est quod facile laedimur adversis, et difficile ad bona agenda convalescimus. Invidia est dum ipso instigante ad vitia inflammamur. Igitur ira Dei timore premit, vanitas mundi curas superfluas mittendo deorsum trahit. Infirmitas nostrae conditionis diris nos necessitatibus ligat. Invidia diaboli illicitis desideriis nos inflammando vulnerat. Sed in his omnibus Dei servus exercet
Abbreviated transcription (Latin):
lectionẽ. subiecꝰtis pat̃nã sollicitadinẽ
ĩpendat. ⁊ sic ꝑ diuersa uirtutũ studia
arundinis nudo stipite male excre¬
uerat. uigi iã studio uͥtutũ roborata.
⁊ frondib cͥc̃spectiõis undiq uestita:
tatior. qͣnto cͥc̃spectioẽ ornatior. ita
suos expandit. diffiniamꝰ qͦsdã no̾ ge¬
nerales modos qͥb cͥc̃spec̾tio excercetur.
Limor ẽ. anxietas ꝑiclitandi. Cura e̾.
sollicitudo euadendi incõmodi. aut¬
cõmodi ad ipiscendi. Necessitas ẽ de¬
bitũ dandi. aut indigentia accipi¬
endi. Affec̾tꝰ. ẽ. desid̾ium ꝑfruendi.
Timor p̃mit. cura tͣhit. necessitas li¬
gat. affec̾tꝰ uulnerat. Sic solent
agͥcolȩ qñ uolunt ex pand̾e ramõ
arboꝵ. aut suꝑponere eis ponda
que deorsum prematit. aut subtꝰ
alligare que deorsũ tͣhant. aut iuix¬
ta defigere stipites ⁊ alligare ramo
ne sursum eleuent᷑. s in latũ se dif¬
fundant. aut ipsi tuido trunco in¬
figere surculos ut ibi ꝯcͤscentes ar¬

Expanded text:
am sollicitudinem impendat. Et sic per diversa virtutum studia arundinis nudo stipite male excreverat, jugi jam studio virtutum roborata, et frondibus circumspectionis undique vestita, tatior, quanto circumspectione ornatior, ita suos expandit, diffiniamus nunc quosdam generales modos, quibus circumspectio exercetur.Timor est anxietas periclitandi, cura est sollicitudo evadendi incocommodi adipiscendi. Necessita est debitum dandi, aut indigentia accipiendi. Affectus est desiderium perfruendi. Timor premit, cura trahit, necessitas ligat, affectus vulnerat. Sic solent agricolae quando volunt expandere ramos arborum, aut supernonere eis pondera quae deorsum premant, aut subtus alligare quae deorsum trahant, aut juxta affigere stipites et alligare ramos, ne sursum eleventur, sed in latum se diffundant, aut ipsi nudo trunco infigere surculos, ut ubi concrescentes ar
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑare et̾na. Crescat gͦ ꝑ septẽ ⁊ ocꝰto
sapĩa: ꝑseptẽ incipiat. ⁊ ꝑ octo ad con¬
sũmationẽ ꝑtingat. Prima sapĩa sit
adõ terrena bona petere. scd̾a sapĩa
⁊ maxima sit: a dõ dm̃ desid̾are. ltẽ
qͥndecĩ si duplicet᷑ tͥginta efficit. ⁊ sa¬
pientia si adiunc̾ta caritate ꝑ dilecꝰtiõen
dui ⁊ ꝑximi geminet᷑. usq ad ꝯ̃formitatẽ
etatis plenitudinis xp̃i nos ꝑducit. Itẽ
ĩ qͥndecĩ mediꝰ idẽ ẽ. qͥoctauus. Hinc inde¬

Expanded text:
aeterna. Crescat ergo per septem et octo sapientia. Per septem incipiat, et per octo ad consummationem pertingat. Prima sapientia sit a Deo terrena bona petere. Secunda sapientia et maxima sit a Deo Deum desiderare. Item quindecim si duplicentur triginta efficiunt, et sapientia si adjuncta charitate per dilectionem Dei et proximi geminetur, usque ad conformitatem aetatis plenitudinis Christi nos perducit. Item in quindecim medius idem est qui octa
Abbreviated transcription (Latin):
exerceant. difficile ẽ. agnoscere. diffiqͥiꝰ
Inflore tͥasunt. Spes. speties. odor.
qtiȩ omia ꝑsimilitudinẽ inbono oꝑetti¬
uenimꝰ. Sic̃ enũ inflore futurꝰ fruc̾tꝰ ꝓ¬
mitcit᷑. ita in bono oꝑe futurȩ retͥbutiois
p̃miũ expectat᷑. ⁊ eos in qͥb bona oꝑacer¬
nimꝰ : ad sortẽ suꝑne retͥbutioĩs ꝑtinere
sꝑamꝰ. Item. Sicut flos ꝑ spetiem fulget.
⁊ ꝑ odorẽ demulcet: ita bonũ opꝰ ꝑ exemplũ
eosq ad imitationẽ accendit. ꝑ odorẽ
au̾ demulcet. qn̾ absentib ⁊ łonge po¬
sitis ꝑopinionẽ bone fame innotescit.
fructificat. Fructꝰ bonioꝑis est.
uirtꝰ occulta rec̾te intentionis. Sub flore
enĩ bonis oꝑis qͦd foris ꝑexẽplũ lucet. qͣsiqͥdã
intꝰ inm̃te absconditꝰ frucꝰtꝰ uirtutis latet.
Piñ qͥsqͥs uacuus auirtute bonũ opꝰ inocłis
hõinum foris ex hibet. uelut arborẽ: qͦ

Expanded text:
exerceant, difficile est agnoscere, difficilius exerceant, difficile est agnoscere, difficilius In flore tria sunt: spes, species, odor, quae omnia per similitudinem in bono opere invenimus. Sicut enim in flore futurus fructus promittitur, ita in bono opere futurae retributionis praemium exspectatur. Et eos, in quibus bona opera cernimus, ad sortem supernae retributionis pertinere speramus. Item sicut flos per speciem fulget et per odorem demulcet, ita bonum opus per exempleosque ad imitationem accendit. Per odorem autem demulcet, quando absentibus, et longe positis per opinionem bonae ffructificat. Fructus boni operis est virtus occulta rectae intentionis. Sub flore enim boni operis, quod foris per exemplum lucet, quasi quidam intus in mente absconditus fructus virtutis latet. Proinde quisquis vacuus a virtute bonum opus in oculis hominum foris exhibet, velut arbor est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ebriati fuerint. tc̾ id qͦd deteriꝰ ẽ. De illo
aũ uino dicꝰtũ est. T u au̾ seruasti uinũbo¬
nũ usq ad huc. hoc carnale desid̾iũ. qͣsi
ꝑegͥnus surculꝰ infixum m̃ti: gͣuit̾ eam
do diues relictis centũ ꝓ priis ou̾ib unã
ouiculã pauꝑis auferebat. Desid̾iũ enĩ
carnalis ꝯcupiscettie. qͣsi hospes ꝑegͥnꝰ
ad dauid uenerat. qn deambulans in
solario domꝰ sue bersabee. uxorẽ yxie
se lauantẽ conspexit. ⁊ ad amauit. Tc̾ aũ
in pastu ꝑegͥni relicꝰtis centũ ouib suis unã
aiculã pauꝑis occidit. qn̾ relic̾tis multiꝰ
uxorib suis. ad explendã uoluptatẽ
suam unicã ur ie uxorẽ abstulit. Pegͥni
gͥ surculi nudo trunco inferunt᷑. ut
eũ uestiant: qͥa sepe om̃ip̃s ds̃ qͦs inotio
suo tepidos ⁊ qͣsi nudos ab onis oꝑib ẽẽ
ꝯspicit. illicitis desid̾iis ad tẽp̾s uulnera¬
ri pmiccit. ut timorati ⁊ cͥcu̾specti fiant.
Elit̾er aũ. isti affec̾tꝰ cũ sint mali hoĩnẽ

Expanded text:
ati fuerint, tunc id quod deterius est . De illo autem vino dictum est: Tu servasti vinum bonum usque adhuc . Hoc carnale desiderium quasi peregrinus surculus infixus menti graviter eam do dives relictis centum propriis ovibus unam oviculam pauperis auferebat . Desiderium enim carnalis concupiscentiae quasi hospes peregrinus ad David venerat, quando deambulans in solario domus suae Bersabee uxorem Uriae se lavantem conspexit, et adamavit . Tunc autem in pastu peregrini relictis centum ovibus suis unam oviculam pauperis occidit, quando relictis multis uxoribus suis ad implendam voluptatem suam unicam Uriae uxorem abstulit. Peregrini igitur surculi nudo trunco infiguntur, ut eum vestiant, quia saepe omnipotens Deus quos in otio suo tepidos, et quasi nudos a bonis operibus esse conspicit, illicitis desideriis ad tempus vulnerari permittit, ut timorati et circumspecti fiant. Qualiter autem isti affectus cum sint mali hominem
Abbreviated transcription (Latin):
modis accipit᷑. Debent enĩ p̃lati subiecꝰtis
ꝓuidentiam debent. debent subiecꝰti p̾la¬
tis obedientiã: debent equales eqͣlib cari¬
tatẽ fr̃nam. debent sapientes insipien¬
tib doctrinã. debent diuites pauꝑib ali¬
moniam.S qͥa sine prudentia & cͥcu̾specꝰ¬

Expanded text:
modis accipitur. Debent enim praelati subjectis providentiam, debent subjecti praelatis obedientiam, debent aequales aequalibus charitatem fraternam, debent sapientes insipientibus doctrinam, debent divites pauperibus alimoniam. Sed quia sine prudentia et circumspec
Abbreviated transcription (Latin):
Similit̾ st̃ multi qͥ aĩe suȩ ieiuniũ ig¬
norant. ⁊ ꝓcibo uentͥs ꝯ parando ue¬
qͦs ꝓ amore ec̃nȩ uite ł ad modicũ
subite recusant. cũ econt̾ elec̾tistĩ
inc̾missione laborant. ⁊ affligant
semet ipsos ne desid̾ia carnis ꝑficiant.
qͥetiã necessitatib suis nesine̾ timorẽ
deseruiunt. tim̃tes ne usq ad delecꝰ¬
tationẽ effluat uoluptatis. qͦd ex
libent̃ labores tolerant foris. ñ tm̃
patione sua prudentiores fuint. De
qͥb dñs ĩeu̾głio dic̃. Filii huiꝰ scłi pru¬
dentiores st̃ filiis lucis. ingeneratio¬
ne sua. S hii tales aliqñ miseratiõe
diuina aberrore suo ꝯuersi pͣua stu¬
dia desert̾. s prudentiã qͣ. ĩpus stu¬
diis didicert̾ ñ amittunt. ⁊ ĩboniꝰ.
agendis canto cautiores fuit. qͣnto in

Expanded text:
Similiter sunt multi, qui animae suae jejunium igSimiliter sunt multi, qui animae suae jejunium ignorant, et pro cibo ventris comparando vequos pro amore aeternae vitae, vel ad modicum subire recusant, cum e contrario electi sine intermissione laborent, et affligant semetipsos, ne desideria carnis perficiant. Qui etiam necessitatibus suis non sine timore deserviunt, timentes ne usque ad delectationem effluat voluptatis, quod exilibenter labores tolerant, foris non tanpatione sui prudentiores fiunt. Deii hujus saeculi prudentiores sunt filiis lucis in generatione sua . Sed hi tales alioquin miseratione divina ab errore suo conversi, prava studia deserunt, sed prudentia quam in pravis studiis didicerunt, non amittunt, et in bonis agendis tanto cautiores fiunt, quanto i
Abbreviated transcription (Latin):
od enĩ timemꝰ incide. sollicte studemꝰ
cuitare. ⁊ qͦd dolemꝰ ad ẽẽ. sollicite
studemꝰ a nob̾ remouere. ⁊ qͦd desi¬
d̾amꝰ ad ipisci. sollicite studemꝰ ob¬
tinere. ⁊ sic post affec̾tionẽ passiõis
seqͥt᷑ cura sollicitudinis. ⁊ postcurã
sollicitudinis. seqͥt᷑ conatꝰ inexerci¬
tio oꝑationis. ⁊ ꝑexercitiũ oꝑationis
crescit cautela cͥcũspec̾tiois. ⁊ qͥa ex
uitio nr̃e corruptioĩs hoc nob̾ ĩnest.
ut magis solliciti simꝰ ꝓ eo ad ipiscen¬
do qͦd ꝑũse cupimꝰ. ł eo ẽuitando qͥd
suꝑflue formidamꝰ. fit ut cautelam
cͥc̃spectiõis ꝗͣ in bonis studiis ꝯpara¬
re negligimꝰ. ꝑ mala studia facile
ꝯfusionẽ que añ dĩ occłos ⁊ scoꝵ an
głoꝵ peccatorib uent᷑a ẽ. cimere
ad huc ñ didicit. uilis ẽẽ̾ inocłis ho¬
minũ erubescit. Et ꝓ is euitandis
laborant hoĩes. que seruis dĩ ñ so¬
lũ fugienda ñ st̃: immo etiã ñ ñqͣ
cũ fructꝰ eoꝵ agnoscit᷑. appetenda.

Expanded text:
sollicite studemus evitare, et quod dolemus adesse sollicite studemus a nobis removere, et quod desideramus adipisci, sollicite studemus obtinere; et sic post affectionem passionis requiritur cura sollicitudinis et post curam sollicitudinis sequitur conatus in exercitio operationis, et per exercitium operationis crescit cautela circumspectionis. Et quia ex vitio nostrae corruptionis hoc nobis inest ut magis solliciti simus pro eo adipiscendo, quod perverse cupimus, vel eo evitando, quod superflue formidamus, fit ut cautelam circumspectionis, quam in bonis studiis comparare negleximus per mala studia facile confusionem, quae ante Dei oculos et san peccatoribus ventura est, timere adhuc non didicit, vilis esse in oculis hominum erubescit. Et pro his evitandis laborant homines, quae servis Dei non solum fugienda non sunt, imo etiam nonnunquam cum fructu eorum agnoscuntur appetenda.
Abbreviated transcription (Latin):
le est ut tẽptent᷑. ut uidelicet ipse
tẽptationes eos excerceant. ut cautiore
reddant. quia ꝯflic̾tꝰ uitioꝵ ex cerci¬
tia st̾ uirtutũ. & sic̃ sepe cadetidodis¬
cit hõ qualit̃ gressum figere ⁊ cau¬
de ambulare debeat ⁊ in ꝯflictu bel¬
li qͣlit̃ qͥ frequent̃ plagatꝰ ẽ. cautiꝰ
uenientẽ ictũ excipit: sic qͥ adiabo¬
lo sepe decipit᷑. subtiliꝰ pꝰ modũ uer¬
sutias eiꝰ dep̾hendit. ⁊ machiriatio¬
nes subũcit : ⁊ ħ ẽ qͥ multos uidemꝰ.¬

Expanded text:
le est, ut tententur, ut videlicet ipsae tentationes eos exerceant, et cautiores reddant; quia conflictus vitiorum exercitia sunt virtutum. Et sicut saepe cadendo discit homo qualiter gressum figere, et caute ambulare debeat, et in conflictu belli qui frequenter plagatus est, cautius venientem ictum excipit, sic qui a diabolo saepe decipitur, subtilius post modum versutias ejus deprehendit, et machinationes sub