comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut cur de sua uirtute aut de ip̃ius diligentia
uesꝑarent: factũ eiꝰ hostis ꝑiculum pr̃m
nr̃oꝵ memoria. cũ cimbris ꝙ tentonis agaͥ ͭ.¬
gaio mario pulsis. non minorẽ laudẽ excit᷑
qm̃ ip̃e imꝑator meritꝰ uidebat᷑. ftm etiã
nuꝑ initalia seruili tumultu. quos tamen
aliquid ueꝰ ac disciplina q̃ a nobis accepissẽt
subleuarent. Ex quo iudicari posset. qͣntũ
hr̃et inse boni constancia. ꝓpt̾ea qd̃ qͦs aliꝙꝗͣ
diu inermes sine causa tumuissent. hos pꝰ¬
ea armatos ac uictores suꝑassent. Deniq
gressi. non solum insuis s enam in illoꝵ
fiib płmq suꝑarint. qui tñ pares ẽẽ no¬
stro ex̾citui nonpotuerint. Siquos adu̾¬
sum p̾lium ⁊ fuga galloꝵ cõmoueret. hoc
si q̃rerent repperiri posse. diut᷑nitate bel¬
li defatigatis gallis ariouistũ cũ multos
menses castris le ac paludibꝰ temtsset. ⁊seq
sui potestatem fecisset desꝑantes iam de pũg¬

Expanded text:
Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Deniquegressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pug
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃. Q le er his miuiꝰ timidol ꝑcĩt mari
uolebant. Non se hostem uereri. s angꝰti¬
as itineris. magnitudinẽ siluaꝵ. q̃ inter¬
cederent int̾ ip̃os ⁊ ariouistum. aut renifru¬
m̃tariã. ut satis cõmode supportari pꝰset
timere dicebant. Non buꝰ nlli etiam cesa¬
rinuntiarant. cũ castra moueri. ac signa
ferri iussisset. nõ fore dicto audientes milites. n
ꝑꝑt̾ timorem signa laturos. Nec cum animad¬
uertiss. conuocato consilio om̃iumꝙ ordinum.
ad id consiliũ adhibitis centurionib. uehemẽ¬
ter eos incusauit. Primũ qd̾ aut qmͣ in par¬
tem. aut quo consilio duc̾ent᷑ sibi q̃rendũ aũ
cogitandum putarent. ariouistum se cõsu¬
le cupidissime. p̃. R. amiciciam appetisse. Cͣ
hunc tam temere qͥsqm ab officio discessurũ
iudicarent. Sibi quidem ꝑsuaderi cognitis
suis postulatis arq eqͥtate conditõnũ ꝑspec
turum. Quod si furore atꝙ amencia impul¬
sus. bellum intuliss: quid tandẽ uererent᷑.

Expanded text:
ntur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae intercederent inter ipsos atque Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspectturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur?
Abbreviated transcription (Latin):
insuriam facere. qui suo aduentu uec¬
tigalia sibi det̾iora faceret. Heduis se ob¬
sides reddit᷑um nõ esse. Nec his. neq eoꝵ
sociĩs iniuria bellum inlat᷑um. si meo
manerent quod conuenissent. stipen¬
diumꝙ quot annis penderent. Si id ñ
fecissent. Longe his fraternum nomen
p̃. R. abfuturum. qd sibi cesar denũtia¬
ret se heduoꝵ iniurias non neglecturũ:
neminẽ secũ sine sua ꝑnitie contendisse.
cũ uellet congred̾etur. Intellecturũ quid
inuicti g̾mani excitatissimi in armis. qui
int̾ annos .xiiii. tectum non subissent. uir¬
tute possent. Hec eod̃ tempore cesari mã¬
data referebant᷑. Et legati ab heduis & a
treuiris ueniebant. Hedui questũ qd̾ ha¬
rudes qͥ nuꝑ ingalliam tnͣsportati essent.
fines eoꝵ popłarent᷑. sese ne obsidibus qͥd̾
datis pacem ariouisti redimere potuissẽt.
Treuiri aũ pagos centum sueuoꝵ ad ripaᷤ
reni consedissent. qui renũ tͣnͣsire conarẽ¬

Expanded text:
iniuriam facere, qui suo adventu veciniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conare
Abbreviated transcription (Latin):
uec de cõi re dicendum. sibi ⁊ cognoscend̃
putaret. Hec eẽ q̃ ab eo postularet. pͥmũ
neꝙ multitudinem hominũ amplus
trans renũ ingalliam traduceret. deinde
obsides quos hrẽt ab heduis redderet. Seqͣ¬
nisꝙ yedderet. ut quos illi hr̃ent uolunta¬
te eiꝰ reddere illis liceret. Neqͦ heduos
iniuria lacesseret. Neue his socusꝙ eoꝵ
bellum inferret. Si id ita fecissent. sibi
cl̃ eo futuram. Si non impetraret: se¬
se qm̃. m̃. messala.L. pisone consulib
senatus censuiss. uti quicumq ingalli¬
am ꝓuinciam obtineret. quod cõmodo
as ñ neglecturum. Adhec ariouistus res¬
pondit. Ius esse belli. ut qui uicissent his
quos uicissent qmadmod̾ uellent. impe
p̾scriptum. s ad suũ arbitͥum imꝑare cõ¬
suesse. Si ip̃e popło romano nõ prescri¬
beret. q̃madmod̾ suo uire itt̾etur: Non
heduos sibi qm̃ belli fortunam teptas¬
sent. ⁊ armis congressi. ac suꝑati essent
stipendiarios ẽẽ factos. Magnam cesarẽ

Expanded text:
cendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecisset, sibi ue amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo as non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicissent quem ad modum vellent imperpraescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
cimbri. tertoniꝙ fecissent. inꝓuinciam
exirent. atq inde mitaliam contenderẽt.
p̃sertĩ cũ seqͣnos a ꝓuncia nr̃a rodanus
diuideret. Qͥ bꝰ reb qm maturrime occur¬
rendũ putabat. Ip̃e aũ ariouistus tantoᷤᷤ
sͥ fp̃c. tantan arroganciam sũpserat. ut
uideretur. nõ ferendus. Qm ob rẽ pla¬
cuit ei. ut ad ariouistũ legatos mitterer
qui ab eo postularent. uti aliꝙ̃ locum me¬
diũ ut̾usq collaquio deligeret. Uelle sese
de re piolica ⁊ sũnis itrusq reb cũ eo
agere.E legationi. Ariouistus respond̃.
Siquid ip̃i a cesare opꝰ ess: sese ad eum
uenturum fuisse. Siquid ille se uelit a¬
lum ad se uenire oportere. Pret̾ea se neq
sine ex̾citu in eas ꝑtes gallie uenire audere.
qͣs cesar possideret. neq ex̾citum sine mag¬
no cõmeatu atq emolum̃to inunũ locum
contrahere posse. Sibi aũ mirũ uideri
quid infua gallia qm bello uicisset. aut

Expanded text:
Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut
Abbreviated transcription (Latin):
eius essont. om̃s cruciatꝰ ẽẽnt ꝑferendi.
His reb cognitis cesar. galloꝵ animos uer¬
bis confirmauit. pollicitꝰ ẽ. eam rem si
bi cure fut᷑am. Magnã se hr̃e spem. & bene¬
ficio suo ꝙ auctoritate adductũ ariouistũ
finem iniũiis facturum. Hac or̃one habi¬
ta: concilium dimisit. Et scd̃m ea. imul¬
te res hortabantur. eũ. quare sibi eã rem
cogitandam ⁊ suscipiendam putaret. In
pͥmis. qd̾ heduos fr̃es consanguineosꝙ se¬
pe numero a senatu appellatos. inserui¬
tute atq inditione uidebat g̾manoꝵ te¬
neri. eoꝵq obsides ap̾d̾ ariouistum ẽẽ. Ac
sequanos sutlligebat. quod in tanto impe¬
trabatur. Paulatim aũ g̾manos consues¬
cere renum tnͣsire. Et ingalliã magna᷑
eoꝵ multitudinem uenire. p̃.x̃. pericu¬
losum uidebat. neq sibi homines feros
ac barbaros obtemꝑat᷑os existimabat. qͥn
cũ omnẽ galliam occupauissent. ut ante

Expanded text:
eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto impetrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante
Abbreviated transcription (Latin):
apd eum sint. grauissimũ suppliciũ sumat.
Cesarem uel auctoritate sua atꝙ ex̾citꝰ uel¬
posse. ne maior multitudo g̃manoꝵ renũ
reducitur. gallianiq omnem abdriouisti
iniuria posse defendere. Nac or̃ one diui¬
tiaeo habita. om̃is qui aderant magno
fletu auxiliũ a cesare petere ceꝑtint.
Animaduertit cesar imꝰ ex om̃ib. sequa¬
nos nichil eaꝵ rerum facere quas ceteri
facerent. s tristes capite demisso terram
intueri. Eius rei q̃ causa ẽẽt miratꝰ: ex
ip̃is q̃sut. Nicha sequani respondere. set
in eadem tristicia tacti ꝑmanere. Cum ab
his sepuis quereret. neq ullam oio uocẽ.
ex pͥmere posset. Ioem diuinacꝰ heduus res
culto quidem queri. Neꝙ auxilutna implo¬
rare auderent. absentisꝙ auͥouisti crude¬
litatem uelut si coram adesset horrerent.
ꝓpt̾ea quod reliquis tñ fuge facultas daret᷑.
Seqͣnis uͦ qui intra fines suos ariouistum
recepissent. quoꝵ oppida omĩa inpotestate

Expanded text:
apud eum sint gravissimum supplicium sumat. apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atqueposse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respculto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
tis accroisse. ꝓpt̾ea qd ariouistus rex g̾ma¬
noꝵ ineoꝵ finib consedisset. t̾ciamq ꝑ¬
tem agri sequani. qui ẽẽt optimus tocius
.xxiiii. ad euni uenissent. quib locꝰ ad sedes
pararẽtur. futũm eẽ paucis annis uti omes
ex gallie finib peue̾ntur. atꝙꝑ om̃s g̾mani re¬
nũ transirent. Neq enĩ confe̾ndũ ẽẽ gallic̃
cũ gͥmanoꝵ agro. neq hanc consuetudinem
uictus cũ illa comꝑandam. Ariouistus aũ
ut semel galloꝵ copias p̾lio uicerit. quod
p̾lium fc̃m sit. ad magetobrie. suꝑbe ⁊ cru¬
deliter imꝑare. obsides nobilissum auusq li¬
beros poscere. ⁊ in eos omĩa exempla cru¬
ciatusq edere. si qͣ res non ad nutum aut
ad uoluntatem eiꝰ factum sit. Hominẽ
ẽẽ barbarum. rracundum. temerariũ.
Somo earigrent: aliud domiediũ. alias sedes re¬
motas a germanis petant. fortunamꝙ q̃cumꝙ
aceidat exꝑiantur. Nec si enunciata ariouisto
sunt. non dubitare quin de om̃ib obsidib qui

Expanded text:
tis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui
Abbreviated transcription (Latin):
renũ nunciato sueui qͥ ad ripas reni uene¬
rant. domũ reũti ceperunt. Qͦs ubi qui re¬
ut adripas ꝓximi renũ incolunt ꝑterri¬
tos senserunt. insecuti magnũ exhis nume¬
rum occiderunt. Cesar una estate duob
marimis bellis confectis. maturiꝰ paulo
qm tempꝰ postulabat in hib̾na insequanos
exͣcitum deduxit. hib̾nis labienum p̃po¬
suit. Ip̃e in citeriorem galliam ad conuẽ¬
tus agendos profect us est. am¬

Expanded text:
Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni veneRhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
iusti uxores. una sueua natõne. qmͣ domo
secũ dũrat: Alt̾a norica regis uoccionis so¬
ror qͣm ingallia dux̃at afr̃e missam. Utreꝙ
inea fugaꝑierunt. Due filie. haꝵ altera
occisa. altera capta est. Gauis ualerꝰ pro¬
cillus cũ a custodib infuga trinis cathemꝰ uĩc¬
tus traheretur. in ip̃m cesarem hostes eqͥtatu
ꝑseqntem incidit. Que qͥᷤᷤ res cesari ñ mi¬
uorẽ qm̃ ĩuctoriã ip̃a. uotuptatẽ attulit. q̃d̾
hominem honestissimũ ꝓuincie gallie suũ
familiarem ⁊ hospitem ereptũ e manibus
hostiũ sibi restitutum uid̾at. Neq eiꝰ calami¬
tate de tanta uoluptate ⁊ gratulatõne qͥcꝙͣ
fortunam diminuerat. Id se p̾sente de se ter
gorib consultũ dicebat. utr̃ igni statim neca¬
ret᷑. an inaliud tempꝰ reseruaret᷑. forciũ bene¬
ficio se ẽẽ incolumem. Item marcꝰ metius
reꝑtus est̃ ad eum reductus est. hoc p̃lio tͣnͣs

Expanded text:
iovisti uxores, una Sueba natione, quam domo iovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans
Abbreviated transcription (Latin):
daretur. Reiectis pilis. cõminꝰ gladiĩs
pugnatum est. At gͣmani celerĩt ex es¬
suetudine sua phalange facta impetus
gladioꝵ. exceꝑunt. Reꝑti sunt qmͣ płes
nr̃i milites. qui inphalangas insilirent¬
⁊ scuta manib reuellerent ⁊ desuꝑ uul¬
nerarent. Cum hostiũ acies a sinistro cor¬
nu pulsa atq infugã conuersa ẽẽt. a
dextro cornu uehem̃ter multitudĩe suoꝵ
nr̃am aciem p̃mebant. Id cũ anmaduꝰ¬
tiss publiꝰ crassus adolescens qͥ equitatui
p̃erat. qd̾̃ expedicior erat qm hi qui inter
aciem uersabant᷑. t̾ciam a ciem laboran¬
restitutum. atq om̃s hostes terga uerter̃t.
Neq pͥus fugere destiterunt. qͣm ad flu¬
ñ renũ milia passuũ ex eo loco circiter. x
ꝑuenerunt. Ibi ꝑ pauca aut uirib confsi
trauare contendeiẽt. aut lintrib inuẽctis
suam salittem repererũt. In his fuit ariouis¬
tus. qui nauicłam deligatã ad ripam nactꝰ.

Expanded text:
daretur. Relictis pilis comminus gladiis daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laboranrestitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus
Abbreviated transcription (Latin):
um num̃o ualebat: ut at sp̃ẽm alariis u¬
teret᷑. ip̃e triplici instructa acie usꝙ ad cas¬
tra hostiũ accessit. Tum demũ necessario
gͣmani suas copias castris eduxerunt. ge¬
neratimꝙ constiterunt parib interual¬
lis. harudes. Marcomannos. Triboces. Uã¬
giones. Nemetes. Sedusios. Sueuos.om¬
nẽtꝙ aciem suã. redis & carris circiude¬
derunt. Ne qͣ spes infuga relinq̃ret᷑. Eo
mislieres inposuerunt. q̃ in p̃liũ proficis¬
centes passif manib flentes in plorabãt
ne se inseruitutem romanis traderent. Pe¬
sar singłis legionib singłos legatos et
questorem p̃fecit. uti eos testes sue qͥsq
uirtutis hr̃et. Ip̃e adextro cornu qd̾ eã
ꝑtem minime firmam hostiũ ẽẽ animad¬
uerterat: p̃liũ cõmisit. Ita ⁊ usi acri¬
ter inhostes signo dato impetũ fecerunt.
Itaꝙꝙ hostes repente celerit̾ꝙ ꝓ currerunt.
ut spaciũ pila inhostes coniciendi non

Expanded text:
um numero valebat, ut ad speciem alariis uum numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non
Abbreviated transcription (Latin):
die instituto suo cesar. ecastris utrisq co¬
pias suas eduxit. paulumꝙ a maioribus
castris ꝓgressus aciem instrux it. hostib
pugnandi potestatem fecit. Ubi necũ
quidem eos ꝓdire intellexit. circiter me.¬
ridiem ex̃citum incastra reduxit. Tum
demũ ariouistus ꝑtem suaꝵ copiaꝵ. que
castra miora oppugnaret misit. acriter
utrimꝙ usq ad uesꝑm pugnatũ est. Solis
occasii suas copias ariouistus. multis et
illatis ⁊acceptis uuln̾ib incastra reduxit:
cũ ex captiuis q̃reret cesar. qͣmobrem ario¬
uistus prelio  decertaret: hanc reperiebat
causam. quod apud germanos ea consuetu¬
do ess. ut matres familias eoꝵ sortibus ⁊ ua¬
ticinacionil declararent. utrũ pͥliũ com¬
mitti ex usu ess. nec ne eas ita dicere nõ ee
plio contendessen. Postridie eiꝰ diei ce¬
sar pͥsidiũ irtrisꝙ castris quod satis eẽ ui
militã miatitudine legionariũ pro hosti¬

Expanded text:
die instituto suo Caesar ex castris utrisque codie instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesiddine militum legionariorum pro hosti
Abbreviated transcription (Latin):
locissimi ac fortissimi. quos ex om̃i copia sĩ¬
guli singłos sue salutis causa delegerant:
Cum hĩ iuprelius uer sabintar.  cose cd¬
es recprebant. N li quid erat durus
oceurbant. Siqui grauiore uulnere ac¬
cepto equo deciderat. cirꝯsistebant. Si quo
cõmeatu phiberetur: ultra eũ locũ quo
inloco germani consederant. circit̾ pasꝰ¬
sextentos ab his castris idoneum locũ dele¬
git. aciq triplici instructa ad eũ locũ ue¬
nit. Prmã ⁊ scd̾am aciem inarmis ẽẽ. t̾ci¬
ani. castra munire inssisset. Hic locꝰ ab hos¬
te circiter passus sescentos uti dictum ẽ. ab¬
erat. Eo circiter ñumero hominũ. sexdecim
milia expedita. cũ om̃i equitatu ariouistꝰ
misit. q̃ copie. nr̃os terrerent. ⁊ mimitõne
tuerat. duas acies hostem pulsare. t̾ ciam opꝰ
ꝑficere: tussit. Munitis castris duas ibi le¬
giones reliqͥt ⁊ ꝑtem auxilioꝵ quatuor re¬
liquas incastra maiora intrõduxit. Pximo

Expanded text:
locissimi ac fortissimi, quos ex omni copia sinlocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo  commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione tuerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad eũm referrent. Quos cũ apd̾ se ĩ cas¬
tris ariouistys conspexisset. ex̾atu suo pre¬
sente conclamauit. quid ad se uenirent.
an speculandi causa: Conantes dr̃e ꝓhibu¬
it. ⁊ incathenas misit. coniecit. Eodem
die castra ꝓmouit. ꝙ milib passuũ eͣxace¬
saris castris sub monte consedit. Postridie
eiꝰ diei pret̾ castra cesaris suas copias tra¬
duxit. ⁊ milib passuũ duob ultra eum
castra fecit. Eo consilio. uti frum̃to cõme¬
atuꝙ qui ex sequanis ⁊ heduis supportare¬
tur. cesarem intercluderet. Ex eo die di¬
es continuos qͥnꝙ cesar ꝓ castris suas copi¬
as ꝓduxit. ⁊ aciem instructam habuit.
ut si uellet ariouistus p̃lio contend̾e: ei
potestas nõ deesset. Atiouistus his om̃ibꝰ
dieb ex̃citum castris continuit. equestri
p̾lio cotdie contendit. Genꝰ hoc pugne
erat. quo se germani ex̃cuerant. Equitũ
milia erant sex. totidem numĩo pedites ue¬

Expanded text:
et ad se referrent. Quos cum apud se in caset ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites ve
Abbreviated transcription (Latin):
se de his reb q̃ inter eos agi cepte neꝙ ꝑ fecte
essent. agere cum eo. Un aut iterum colloqͥo
diem constitueret. aut si m̃inꝰ it. uellet. esuis
legan aliquem as se miteret. &onloquend
tesliri anli iisa non est. Et co mags
quꝰ pͥdie eius diei germani retineri. nõ po¬
tant: quin in roc̃os tela conicerent. Lega¬
tum e suis sese magno cũ ꝑicło ad eũ missu¬
uum.⁊ hominib feris obiecturũ existima¬
bat. Comodissimũ est uisum. gaiĩ uale¬
rium. ꝓcillun conualeri caburri filium.
sũma uirtute ⁊ humanitate adolescentẽ.
Cuꝰ pater agaio ualerio flaceo ciuitate do¬
natus erat. ⁊ ꝓpter fidem. ⁊ ꝓpter lingue
gallice scienciam. qmmulta iã arioiustꝰ
longingua consuetudine utebatur. ⁊ qd̾
in eo peccandi germanis causa non esset.
ad enurmittere. Eẜ marium titum qui
hospicio ariouisti utebat᷑. His manda¬
uit. ut que dr̃et ariouistus cognoscerent

Expanded text:
se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent
Abbreviated transcription (Latin):
degiss. neq stipendiũ imposuisset. Quod si
natꝰ seruari oporteret. lib̾am debere ẽẽ gal¬
liam. qm bello uictam suis legib uti uoluis¬
set. Dũ hec incolloquio geruntur. cesari nũ¬
ciatũ est eqͥtes ariouisti ꝓpuis tumultũ acce¬
dere. ⁊ ad nr̃os ad equitare. lapides telaꝙ ĩ
nr̃os conicere. Cesar loqñdi finẽ facit. seꝙ
ad suos recepit. suisꝙ imꝑauit. ne qd̃ oĩo
telũ inhostes reicerent. Nam ⁊ si sine ullo
ꝑ icło legionis dilecte cũ eciuitatu p̾lium
fore uidebat. tam̃ cõmittendũ nõ putabat.
ut pulsis hostib dici posset eos ab se per
fidem in colloqͥo circũuentos. Postea qͣm
inuulgꝰ militũ elatum est. qua arrogan¬
cia incolloqͥo ariouistus usus. om̃i gallia
romanis interdixisset. impetũꝙ ĩ nostros
ẽquites eiꝰ. fecissent. eaq res colloquiũ.
diximisset: multo maior alacritas studiũꝙ
pugnandi maiꝰ ex̾citui iniectum est. Biduo
pꝰ ariouistus ad cesarem legatos mittit. uelle

Expanded text:
degisset neque stipendium posuisset. Quod si natus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle
Abbreviated transcription (Latin):
s it. acꝙ ea que ad esfeminandoᷤ
aninos ꝑtinent. inportant. ꝓximiꝙ
sunt germanis qui trans renum in¬
eolitut. quib̾ꝰ continenter bellum
gdunt. Qua de causa beluctii re¬
liquos gallos uircute p̃cedunt. quoł
fete cotidianis preliis cum germũ
contndant. Cum aut suis finibus
ds ꝓhibent: aut ip̃i in eoꝵ finibus¬

Expanded text:
meant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere quotidianis praeliis cum Germanis contendunt, cum aut a suis finibus eos prohibent, aut ipsi in eorum finibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fortiꝰ pugnare ceperunt. Int̾im malites le¬
gionũ duaꝵ q̃ in nouissimo agmine p̾sidio
impedim̃tis ᷤ erant. p̃lio nũciato. cursa mai¬
tato. insũmo colle ab hostibꝰ conspiciebãt᷑.
Et titꝰ labienꝰ castris hostiũ potitꝰ. ⁊ ex loco
suꝑiore q̃ res in nr̃is castris gererent᷑ conspi¬
catꝰ. decimã legionem subsidio nr̃is misit.
qͥ cũ exx eqͥtũ ⁊ calonũ fuga quo in loco res
esset. qnͣtoq inꝑicło ⁊ castra ⁊ legiones.⁊
imꝑator uersarent᷑ cognouissent: nichil
ad cełitatem sibi reliqͥ fecerunt. Hoꝵ ad

Expanded text:
ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites leac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi r
Abbreviated transcription (Latin):
loco subeuntes int̾mitt̾e ⁊ ab utracpla¬
tere instare. ⁊ rem eẽ in angꝰto uidit.
neꝙ ultũ eẽ subsid iũ qs̃ summitri¬
posset: seito ab nouisitis itno mili¬
ti derracto. qdꝰ ip̃e es line Icuro uenerat
inpͥmã acĩẽ ꝑcessit. cent᷑ionibꝰ nomina¬
tim appellatis. reliqͦs cohortatꝰ mihtes. sig¬
na inferre ⁊ mamipłos laxare sussit. quo
faciliuo gladus uti possent. Cuiꝰ aouentu
spe illata militibꝰ ac redintegrato animo cũ
pse qͥsq inconspectu imperatoris. ⁊ extremiᷤᷤ
suis rebꝰ oꝑam nauarecupet. paulusũ hosti¬
um iipetꝰ tardatꝰ est. Cesar cũ septimã
legionẽ q̃ uixta constit̾at ũrgeri ĩtẽ. ab hoste
uidisset. Tribunos militã monuit. ut pau¬
latim sese legiones coniung̾ent. ⁊ conu̾sa
signa inhostes inferrent. Qͦ facto. cũ aluis
aliss subsidium ferre neq timerent. ne auer¬
si ab hoste circũuenirent᷑ : audaciꝰ ⁊ resiftere.

Expanded text:
loco subeuntes intermittere et ab utroque laloco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitovissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere
Abbreviated transcription (Latin):
hostium castra compleri. nras legio¬
nes premi. & pene circũuentas tene¬
ri. calones. eqͥtes funditores numidas
diu̾sos dissipatosq inom̃s ꝑartes fug̾e
uidissent : desꝑatis nr̃is reb. domũ cõtẽ¬
derũt. romanos pulsos suꝑatosꝙ castris
impedim̃tisꝙ eoꝵ hostes potitos. duita¬
ti renuntiauerunt. Cesar ab decime
legionis cohortacione addexir/ cornu
ꝓfestus. ubi suos urgeri. signisꝙ ĩ umũ loc
collatis. duodecime legionis confertos
milites. sibi ip̃os ad pugnã eẽ impedi¬
m̃to uidit. quarte cohortis om̃ibꝰ cen¬
tionibꝰ occisis. signiferoq int̾fecto. sig¬
no amisso. reliquaꝵ cohortrũ om̃ibus
fere cent̾ionib aut uuln̾atis aut occi¬
sis. inhis pͥmi pili p̾sextio. baculo for
to. ut iami se sustinere nõ poss. reli¬
quos cẽ tardiores. ⁊ ñ ułłos ab nouissi¬
mis desertos. p̾lio excedere. ac tela ui¬
tare. hostes neq ã fronte ex inferiore

Expanded text:
hostium castra nostra compleri, legiohostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, forto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore
Abbreviated transcription (Latin):
cong̃ssi ex loco suꝑiore inip̃is fluminiꝰᷤ
ripis p̾liabantur. Attonitis ferrea¬
fronte & ab sinistra ꝑte nudatis castris.¬
qd̾ indextro cornui legio duodecima. ⁊
ñ magno ab ea int̾uallo septima consti¬
tisset: om̃is neruii confertissimo agmi¬
ne duce boduognato qui sumã imꝑu
tenebat. ad eũ locum contenderũt. Qꝰ
summũ castroꝵ locũ petere cepit. Eo¬
d̾ tempare equites nr̃i leuisq armat᷑e
pedites. qͥ cũ hiĩs una fuerant. quos
primo hostiũ impetu pulsos dĩram.
cũ le in casta itciꝑent. adilis hoftd̾¬
occurrebant. Ac rurzꝰ aliã inꝑtẽ tugam
petebant. & calones qui decumana por¬
ta. ac sũmo iugo collis nrõs uictores flu¬
men transisse cõspexant. predandi causa
egressi. cũ respexissent. ⁊ hostes in nr̃is
castris uersari uidissent. p̃cpites fuge
sese mandabant. Simuil eoꝵ qͥ cum im¬
pedim̃tis ueniebant. clamor strepit᷑q
rem missi uenerant. cum multitudĩe

Expanded text:
congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis ferefronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quosummum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hooccurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque rem venerant, cum multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ris otoo racio atq ordo postulabat. cũ diu̾¬
sis legionib alie alia inꝑte. hostib resiste¬
rent. sepibq densissimis ut añ demonstra¬
uimꝰ int̾iectis. ꝓspectus impediretur: neꝙ
certa subsidia collocari. neꝙ quid in qͣ par¬
te opꝰ eẽt. ꝓuideri. neꝙ ab uno om̃ĩa mi¬
ꝑia administrari poterant. Itaꝙ intan¬
ta rerum iniqͥtate. fortune ꝙͦ euentꝰ ua¬
pii seqnebant᷑. Legionis none ⁊ detime
milites. ut insinistra parie acie cõstite¬
rant. pilis emissis cursu ac lassitudine
exanimatos. uidn̾ib ꝙ confectos attre¬
bates. Nam hiĩs ea pais obueñat. cełiter
ix loco suꝑiore influmen compulerũt.
⁊ transire conantes insecuti. gladiis mag¬
nam partẽ eoꝵ impeditam. interfece¬
runt. Ip̃i tͥnsire flumen nõ dubitaue¬
runt: ⁊ in locũ iniquũ ꝓsetuti gressi.
rursꝰ res. istentes hostes redintegrato
p̃lio infugam coniecerunt. Item alia ĩ
ua profligatis uiromanduis qͥbꝰ ꝯ erant

Expanded text:
atio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in ., profligatis Viromanduis, quibuscum erant
Abbreviated transcription (Latin):
antecedũt. & in magno inpetu maris atꝙ
aꝑto. paucis portib interiectis qͦs tenent.
ip̃i om̃s fere qui eo mari uti consuerũt:
quos crasso declissent recuꝑatos existima¬
bant. Hoꝵ auctoritate finittimi addue¬
ti. ut sunt galloꝵ subita & repentina cõ¬
silia. Eadem decausa. ẽrebiũ. Terrasidr¬
umq retinent. Q cełit̾ missis legatis ꝑ
suos pͥncipes int̾ se coniurant. nichil nͥ
cõi consilio acturos. eundẽq om̃is fortu¬
ne exitum ẽẽ lat᷑os. reliquasq ciuitates
sollicitant. ut in ea lib̾tate qmͣ a maiori

Expanded text:
antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a m
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ suos hortatus. cupientibꝰ signũ dat ini¬
peditis hostib ꝓpt̾ea que ferebant onera su¬
bito duab portis eruptõnem fieri iubet.
c̃m est oportunitate loci hostium inscien¬
dia ac defatigatõne. uirtute militũ & su¬
ꝑiorum pungnaꝵ ex̾citatione. ut ne uñ
uerterent. QEs impeditos integris uiribꝰ
milites nr̃i consecuti. magnum nume¬
rum eoꝵ occiderunt: reliqͦs equites cõ¬
sectati. paucos qͥ ex fuga euaserant reliq̃¬
runt. Sic uno tp̃r ⁊ nͥauali pugna sa¬
binꝰ. & de sabini uictoria cesar cercior fac¬
tis. ciuitatesq om̃s se statim tititrio de¬
derunt. Nã ut ad bella suscipienda gallo
rum alacer ac ꝓmptꝰ est animꝰ. sic mol¬
lis ac minine resistens ad calamitates per¬
ferendas mens eoꝵ est. Codem fere tempo¬

Expanded text:
nus suos hortatus cupientibus signum dat. Imnus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unumverterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella susrum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates perferendas mens eorum est". Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙꝙ longius abesset qum ꝓxima nocte sa¬
binꝰ clam ex castris ex̾citum educat. ⁊ ad
cesarem auxiliĩ ferendi causa ꝓficiscatur.
¶d ubi auoitum est. conclamant om̃s
occasionem negocii bene gerendi amit¬
tendam non ẽẽ. ad castra iri oportere.
¶ulte res ad hoc consilium gallos hor¬
tabant᷑. Suꝑioꝵ dierũ sabini cuncta¬
cio. ꝑfuge confirmacio. mopia cibarioꝵ.
cui rti parum diligent̾ abhis erat pro¬
uifum. Spes uenetici belli. & quod fe¬
relibenter homines io quod uolunt cre¬
dunt. His reb adducti. nõ pꝰ uiridoui¬
cem. reliqͥsꝙ duces ex concilio dimittũt.
qnͣi ab his sit concessum arma uti capi¬
ant ⁊ ad castra contendãt. Qua re con¬
cessa leti ut explorata uictoria. sarmẽ¬
tis uirgultisq collestis. qͥbꝰ fossas roma¬
noꝵ compleant ad castra ꝑgunt. Locus
erat castroꝵ editus. & paulatim ab imo
daretur. exanimatiꝙ ꝑuenerunt. Sabi¬

Expanded text:
neque longius abesse quin proxima nocte Saneque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo daretur, exanimatique pervenerunt. Sabi
Abbreviated transcription (Latin):
& cotidiano labore reuocabat. Sabinus
sdoneo omibꝰ rebꝰ loco castris sese tenebat.
cũ uirdouix contͣ eũ duum milium spa¬
pingianoi petstatem Faceret. ut ian
non solum hostibꝰ in contẽpcionem sabinꝰ
ueniret. s etiam nr̃oꝵ nulitũ uocibꝰ non
nichil carperet᷑. tantamꝙ opinionẽ timo¬
ris prebuit. ut iam ad uałlum castroꝵ hos¬
tes accedere auderent. It ea decausa fiebat.
qd̾ cũ tanta multitudine hostium. p̾sertĩ
eo ab sente. qui sũmã imꝑii teneret. nisi
equo loco aut oportunitate aliqua da¬
ta. legato dimicandũ nõ existimabat. Nͣ
confirmata opinione timoris. idoneũ
quemdã hominem ⁊ callidũ dilegit gal¬
lum. ex his quos auxilĩ causa secũ habe¬
bat. His magnis pͥmiĩs pollicitatõnibꝰꝙ
ꝑsuadet. uti ad hostes transeat. ⁊ quidꝰ
fieri uelit edocet. Qͥ ubi proꝑfuga ad
eos uenit. timorem romanoꝵ ꝓponit. qͥbꝰ
angustus ip̃e cesar a uetietis premat᷑ doc.

Expanded text:
et cotidiano labore revocabat. Sabinus et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spapugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat in unũ locũ coegerant. quibus a¬
missis. reliqui neꝙ quo se reciꝑent. neꝙ
q̃ad modũ oppida defenderent habebant.
grauiꝰ cesar uiudicandum statuit. qd̾ di¬
ligentiꝰ inreliquũ tempꝰ abarbaris ius le¬
gatoꝵ conseruatetur. Itaꝙ om̃i senatu ne¬
cato. reliqͦs sub corona uendidit. Dum ħ
ĩuenetis gerunt᷑. Qͥntꝰ tituriꝰ Sabinus
cũ huis copiis quas acesare acceꝑat. infi¬
nes imelloꝵ ꝑuenit. His preerat uiroͥ¬
douix. ac summã imꝑii tenebat earum
oĩm ciuitatum q̃ defecerant. ex quib
ex̾citum magnasꝙ copias coegerat. atꝙ
his paucis dieb aulurcieburouices. lexo¬
iuiq. senatu suo interfcõ. qd̾ auctores bel¬
li ẽẽ nolebant. portas clauserunt. seꝙ i
rodouice conuinxerunt. magnaes pret̾e̾a
multitudo undiq ex gallia ꝑditoꝵ homi¬
nũ latronũq conuenerant. quos spes p̾¬
dandi. studiumꝙ bellandi ab agricult᷑a

Expanded text:
fuerat in unum locum coegerant; quibus afuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura