comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nterim esse deer euerã nis aliquid forte quod magis cligendũ esset
& duceret:ita ille faustus quimultis laqueus morts extitit: meum quo cap
ptus eram relaxareiam coeperat nec uolens nesciens : manus enim tuae ds̃ms
in abdito prouidentiaetuae non deserebant animã meam & desanguine ir¬
dis matris meae perlacrimas eius diebus & noctibus prome sacrificabatur
tibi & egistimecũ miris modis. tu illud egisti ds̃m̃s : nam ad ñõ gressus hominis
diriguntur. &uiã eius uolet : aut quae procuratio salutis praetermanũ tuã
reficientẽ quae fecisti: egistiergo mecũ. ut mihi persua deretur romã per
gere & potius ibi docere quod docebam carthagine & hoc unde mihi persua¬
sum est . non praeteribo confiteritibi quoniam & in his altis simitui recessus
& praesentissima in nos misericordiatua cogitanda & praedicanda est: non
ideo romã pergere uolui. quod maiores quaestus maior que mihi dignitas

Expanded text:
interim esse decreveram, nisi aliquid forte quod magis eligendum esset interim esse decreveram, nisi aliquid forte quod magis eligendum esset eluceret. Ita ille Faustus, qui multis laqueus mortis exstitit, meum quo capptus eram relaxare iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non deaerebant animam meam, et sanguine cordis matris meae per lacrimas eius diebus et noctibus pro me sacrificabatur tibi, et egisti mecum miris modis. tu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis diriguntur, et uiam eius uolet. aut quae procuratio salutis praeter manum tuam reficientem quae fecisti? Egisti ergo mecum, ut mihi persgere, et potius ibi docere quod docebam Carthagine. Et hoc unde mihi persuasum est, non praeteribo confiteri tibi; quoniam et in his altissimi tui recessus, et praesentissima in nos misericordia tua cogitanda et praedicanda est. Non ideo Romam pergere volui, quod majores quaestus, majorque mihi dignitas
Abbreviated transcription (Latin):
se temere disputando in ea co artare. unde nec exitus ei ullus. nec faci¬
lis esset redituss etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim
temperantia confitentis animi quamilla quae nosse cupiebam & eum
in omnibus difficilioribus & subtilioribus quaestionibus talem inueni¬
ebam refracto ita que studio quod intenderã inmanichei lit teras ma
gis que des perans deceteris eorũ doctoribus quando in multis quae me
mouebant ita ille nominatus apparuit : coepicum eo prostudio cius age¬
se uitam quo ipse staglabat in cas litteras quastunciamrehorcar¬
chaginis adolescentes docebam. &legere cum co sieut quae ille audita
los dera ret siue quae iose tali ingenio apta existimaret: cocterũ cona¬
nis umiisineus quo proficere in illa secta statueram millo homine cog¬
suto ororsus intercidit non ut abcis omnino separarer. sed quasimelius
uuioquã non inueniens eoquodiam quo quomodo iñ ruerã contentus

Expanded text:
se temere disputando in ea coartari, unde nec exitus ei ullus nec facise temere disputando in ea coartari, unde nec exitus ei ullus nec facilis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inueniebam. Refracto itaque studio, quod intenderam in Manichaei ligisque desperans de caeteris eorum doctoribus, quando in multis quae me movebant, ita ille nominatus apparuit; coepi cum eo pro studio ejus agere vitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc jam rhetor Carthagini adolescentes docebam; et legere cum eo, sive quae ille audita desideraret, sive quae ipse tali ingenio apta existimarem. Caeterum conatus omnis meus, quo proficere in illa secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit: non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quidquam non inveniens, eo quo jam quoquo modo irrueram, contentus
Abbreviated transcription (Latin):
paruit. desperare coepi possemihi eum illa quae memouebant a peri¬
re atq dis soluere quorum quidem ignarus. posset ueritatẽ tenere
pietatis. sedsimanicheus non esset: libri quippe eorum. plenisunt¬
longissimis fabulis decaelo & sideribus. & sole & luna. quae mihi eum
quodutique cupiebam collatis numerorũ rationibus quos alibi ego
legeram utrũ potius ita essent ut manichei libris continebantur. ances¬
te uel par etiam inderatio redderetur. subtiliter explicare posse iã
non arbi trabar : quae tamen ubi consideranda & discuenda protuli.
modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam nouerat enim
seista non nosse : nec eum puduit confiteri: nonerat de talibus quales
multos loquaces passus eram. conantes eame docere & dicentes nihil:
iste uero corhabebat . & sinon reotũ adte. nec ta mennimis incautum
ad se ipsum: nonusque quaque inperitus erat inperitiae suae & noluit

Expanded text:
paruit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperiparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperire atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset ueritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. libri quippe eorum plenlongissimis fabulis de caelo et de sideribus et sole et luna: quae mihi eum, quod utique cupiebam, conlatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent, ut Manichaei libris continebatur, an certe uel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales multos loquaces passus eram, conantes ea me docere et dicentes nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit
Abbreviated transcription (Latin):
li quaedam quae memouebant : expertus sum prius hominẽ exper¬
tem liberalium disciplinarũ nisi grammaticae. atque eius ipsius usi tato
modo & qui alegerat aliquas tullianas orationes & paucis simos sene¬
cae libros & non nulla poetarum. & suae sectae siqua uo lumina lati¬
ne atque composite conscripta erant: & quia aderat cotidiana ser¬
mocinandi exercitatio: inde suppetebat eloquium quod fiebat accep¬
ptius magisque seductorium moderamine ingenii . & quodam lepore
naturali: itane est ut recolo dnẽ ds̃ meus. arbiter conscientiae meae:
coramte cormeũ & recordatiomea. qui me tunc a gebas abdito secre¬
to prouidentiae tuae . & in honestos errores meos iam conuertebas
ante faciem meam. ut uiderem & odissem: nam postea quam illemihi
imperitus earũ artium quibus eum excellere putaueram satis ap¬
pariut. desperare coeni nos semnibi eum illa quae memouebant aper

Expanded text:
li quaedam, quae me monebant, expertus sum prius hominem experli quaedam, quae me monebant, expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinarum nisi grammaticae atque eius ipsius usitato modo. et quia legerat aliquas Tullianas orationes et paucissimos Senecae libros et nonnulla poetarum et suae sectae si qua uolumina latine atque conposite conscripta erant, et quia aderat cotidiana sermocinandi exercitatio, inde suppetebat eloquium, quod fiebat acceptius magisque seductorium moderamine ingenii et quodam lepore naturali. itane est, ut recolo, domine deus meus, arbiter conscientiae meae? coram te cor meum et recordatio mea, qui mecum tunc agebas abdito secreto prouidentiae tuae et inhonestos errores meos iam conuertebus ante faciem meam, ut uiderem et odissem. Nam posteaquam ille mihi inperitus earum artium, quibus eum excellere putaueram, satis apparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aper
Abbreviated transcription (Latin):
ec ideo falsum quia splendidus sermo est: sed perinde essesapientiam as
cultitiam sicut sunt cibi utiles & in utiles. uerbis autẽ ornatis & in ornatis.¬
icut uasis urbanis &rusticinis utrosquie cibos posseministri leitur aii
icut uasis urbanis &rusticanis. utrosque cibos posse ministrari: Igitur aui¬
ditas mea qua illum tanto tempore expectauerã hominem. delectaba tͥ
quidem motu affectu que disputantis. & uerbis congruentibus atq ad
uestiendas sententias facile occurrentibus : delectabar autem & cũ multis
uel etiam praemultis laudabam acferebam. sed moleste habebam quod
in coctu audientium nonsinerer ingerere illi & par tiricum eo curas quaes¬
stionum mearum. conferendo familiariter & accipiendo a creddendo
sermonem : quod ubi potui & aures eius cumfamiliaribus meis eo que tẽ¬
pore occupare coepi quod nondedeceret alternis disserere . & protu¬

Expanded text:
nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse ministrari. Igitur auiicut vasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse ministrari. 11. Igitur aviditas mea, qua illum tanto tempore exspectaveram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias facile occurrentibus. delectabar autem et cum multis uel etiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in coetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter et accipiendo ac reddendo sermonem. quod ubi potui et aures eius cum familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceret alternis disserere, et protu
Abbreviated transcription (Latin):
suauius garrientem : sed quid ad meam sitim prae tiosorum poculorũ de¬
ntissimus minis trator ĩ amrebus talibus satiatae erant aures meae. nec
leo mihi meliora uidebantur quia melius dicebantur. nec ideo uera quia
tserta nec ideo sapiens anima quia uultus congruus &deorum eloquium
liautem qui eum mihi promittebant non bonirerũ aestimatoreserant
ideo illis uidebatur prudens & sapiens. quia delectabat cos loquens sensi
utem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam. & ei nol¬
e adqui escere. sic ompto atq uberi sermone promeretur: meautẽ docue¬
as ds̃ meus miris & occultis modis . & propterea credo quod tume docueris
iuoniamuerum est : nec quis quã praeterte alius doctor est ueri ubicũ que
cunde cumque claruerit: iamergo abste didiceram. nec eo debere uideri
liquid uerum dici quia eloquenter dicitur. nec eo falsum quia in composi¬
e sonant signa labiorum : rursus nec ideo uerum quia imͣpolite nuntiat᷑.

Expanded text:
suauius garrientem. sed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, quia uultus congruus et decorum eloquium. illi autem, qui eum mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant, et ideo illis uidebatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. sensi autem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam et ei nolle adquiescere, si comto atque uberi sermone promeretur. me autem iam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et propterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque claruerit. iam ergo abs te didiceram nec eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa labiorum; rursus nec ideo uerum, quia inpolite enuntiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
aduentu collato que colloquio fac illime mihihaec &siqua foste maiora
quaererem enodatissime expedirentur : ergo ubi uenit : expertus sum
hominemi gratum &iucundũ uerbis & ca ipsa quacillisolent dicere mul

Expanded text:
aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem enodatissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, mul
Abbreviated transcription (Latin):
nae : in illo autẽ quidoctor. qui auctor quidux & princeps eorũ quibus
illa suaderet ita fieri ausus est. ut qui eum sequerentur. non quem libet
hominem sed spm̃tuum scm̃ sese qui arbi trarentur: quis tantam dement¬
am sic ubi falsa dixisse conuinceretur. nonde testandã longeque abici¬
endam esse iudica ret: sed tamen non dume aliquido conꝰpereram. utrũ
etiam secundum eius uerba uicissitudines longiorum & breuiorum die¬
rum atq noctium & ipsius noctis & diei & deliqui a luminũ. & siquideius¬
modi in alis libris legerã posset incertum quidem mihi fieret. utrũ ita
seres haberet anita. sed ad fidem meã illius auctoritatẽ propter credia
scitatẽ praeponerem : & peran nos ferme ipsos nouem quibus eos animo
uagabundus audiuinimis extento desiderio uenturũ expectabam istũ
faustũ ceteri enim corum quos forte in curris sem. qui talium rerum
quaestionibus a me obiectis deficiebantullum mihi promit tebant. cuius

Expanded text:
nae . In illo autem qui doctor, qui auctor, qui dux et princeps eorum quibus illa suaderet, ita fieri ausus est, ut qui eum sequerentur, non quemlibet hominem, sed Spiritum tuum sanctum se sequi arbitrarentur; quis tantam dementiam, sicubi falsa dixisse convinceretur, non detestandam longeque abjiciendam esse judicaret? Sed tamen nondum liquido compereram utrum etiam secundum ejus verba, vicissitudines longiorum et breviorum dierum atque noctium, et ipsius noctis et diei, et deliquia luminum, et si quid ejusmodi in aliis libris legeram, posset exponi; ut, si forte posset, incertum quidem mihi fieret utrum ita se res haberet, an non ita; sed ad fidem meam illius auctoritatem, propter creditam nctitatem praeponerem. Et per annos ferme ipsos nouem, quibus eos animo uagabundus audiui, nimis extento desiderio uenturum expectabam istum Faustum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, qui talium rerum quaestionibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
naria personaliter in seesse persua dere conatus est : itaque cũ decaelo
acstellis & desolis aclunae motibus falsa dixisse depraehenderetur.
quamuis ad doc trinã religionis ista non pertineant. tamen ausus eius
acrilegos fuis se satis eminereticũ ea non solũ ignorata sed etiam falsa
tam uae sana superbiae uanitate diceret ut ea tam quam diuinae
oersonae tribuere sibi niteretur : cum enim audio ixp̃i anorũ aliquẽ
fra tremillum aut illum ista nescientẽ & aliud pr̃o alio sentientẽ pati¬
enter intueor opinantem hominem nec illi obesse uideo cũdete dñe
creator omniũ non credat indigna si forte situs & habitus creaturae cori¬
ralis ignoret: ob est autẽ . si hoc adipsum doc trinae pietatis formã pertine¬
arbitretur. & pertinacius affirmare audeat quodignorat: sed etiam ta
infirmitas infidei cunabulis a caritate matre sustinetur. donec a surgat
nouus homo in uirũ perfectũ. & circũ ferri non possit omni uento doci¬

Expanded text:
naria personaliter in se esse persuadere conatus est. itaque cum de caelo ac stellis et de solis. ac lunae motibus falsa dixisse comprehenderetur, quamuis ad doctrinam religionis ista non pertineant, tamen ausus eius sacrilegos fuisse satis emineret, cum ea non solam ignorata, sed etiam falsa tam uesana superbiae uanitate diceret, ut ea tamquam diuinae personae tribuere sibi niteretur. Cum enim audio christianum aliquem fratrem illum aut illum ista nescientem et aliud pro alio sentientem, patienter intueor opinantem hominem nec illi obesse uideo, cum de te, domine creator omnium, non credat indigna, si forte situs et habitus creaturae corporalis ignoret. obest autem, si hoc ad ipsam doctrinae pietatis formam pertinarbitretur et pertinacius affirmare audeat quod ignorat. sed etiam talis infirmitas in fidei cunabulis a caritate matre sustinetur, donec assurgat nouus homo in uirum perfectum et circumferri non possit omni uento doc
Abbreviated transcription (Latin):
obseruarent momenta nascentium atq: ad ea caeli positionem notarent. undi
illius quasi artis experimenta colligerent itaq: dicebat audisse se a patre.
quodcum eundem firminũ praegnans mater esset. etiam illius paterni
amici famula quaedam pariter ut ero grandescebat. quod latere non po

Expanded text:
obseruarent momenta nascentium atque ad ea caeli positionem notarent, unde obseruarent momenta nascentium atque ad ea caeli positionem notarent, unde illius quasi artis experimenta colligerent. itaque dicebat audisse se a patre suo, quod cum eundem Firminum praegnans mater esset, etiam illius paterni amici famula quaedam pariter utero grandescebat. quod latere non po
Abbreviated transcription (Latin):
onsultorem curiosum & tamen scientẽ aliquid quod a patresuo se audisse dicebat
uod quantũ ualeret adillius artis opinione me uertendam ignorabat. isergo
ir nomine firminus liber aliter institutus & excultus eloquio cũme tam quam
carissimũ de quibusdam suis rebus inquas saecularis speseius intumuerat con¬
soleret quid mihi secundũ suas quas constellationes appellant uideretur
ego autẽ quiiam dehacre innebridii sententiam flectico eperã non quiden
abnuerem conicere acdicere quod nutanti occurrebat. sed ta men subicerem
propeiames semihi persua sum ridicula illa esse & in ania. tumille mihi nar¬
rauit patrem suum fuisse librorũ talium curiosissimũ . & habuis se amicũ aequi
illa simulque sectantem. quiparistudio & collatione flagitabant in eas nu¬
gas ignem cordis sui. ita ut mutorũ quoque animalium siquae domi parerem

Expanded text:
consultorem cariosum et tamen scientem aliquid, quod a patre suo se audisse dicebat: consultorem cariosum et tamen scientem aliquid, quod a patre suo se audisse dicebat: quod quantum ualeret ad illius artis opinionem euertendam, ignorabat. is ergo uir nomine Firminus, liberaliter institutus et excultus eloquio, cum me tamquam carissimum de quibusdam suis rebus, in quas saecularis spes eius intumuerat, consuleret, quid mihi secundum suas quas constellationes appellant uideretur, ego autem, qui iam de hac re in Nebridii sententiam flecti coeperam, non quidem abnuerem conicere ac dicere quod nutanti occurrebat, sed tamen subicerem prope iam esse mihi persuasum ridicula illa esse et inania, tum ille mihi narrauit patrem suum fuisse librorum talium curiosissimum et habuisse amicum aeque illa simulque sectantem. qui pari studio et conlatione flagrabant in eas nugas igne cordis sui, ita ut mutorum quoque animalium, si quae domi parerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ues magis magisq: inbibebat iametiam mathematicorũ fallaces diuinationes. &
mnpia deliramenta reieceram confiteantur etiam hinc tibi deintimis uisceribus
nimae meae miserationes tuaed s̃m̃s tuenim. tuomnino. nam quis alius a morte
nnis erroris reuocat nos. nisiuita quae morinescit. & sapientiam mentes indi¬
us amꝰ ministratur usq: ad arborũ uolatica folia tuprocurasti peruicaciaemeae.
ua obluctatus sum uindiciano acuto seni &nebridio adulescentimrabilis animae.
l uehementer affirmanti. huic cũ dubitatione quidem aliqua sed tamen crebro di¬
nt non esseillã artem futurã praeuidendi coniecturas autẽ hominũ habere sae¬
euim sortis . & multa dicendo dici pleraq: uentura. nescientibus eis quidicerent sed
iea non tacendo incurrentibus procurasti ergotuhominẽ amicum. non quidem
gnem consultorem mathe maticorũ nec eas litteras bene callentẽ sed ut dixi

Expanded text:
dies magis magisque inhibebat. Iam etiam mathematicorum fallaces diuinationes et dies magis magisque inhibebat. Iam etiam mathematicorum fallaces diuinationes et inpia deliramenta reieceram. confiteantur etiam hinc tibi de intimis uisceribus animae meae miserationes tuae, deus meus! tu enim, tu omnino — nam quis alius a morte omnis erroris reuocat nos nisi uita, quae mori nescit, et sapientia mentes indidus administratur usque ad arborum uolatica folia? — tu procurasti peruicaciae meae, qua obluctatus sum Yindiciano acuto seni et Nebridio adulescenti mirabilis animae, illi uehementer adfirmanti, huic cum dubitatione quidem aliqua, sed tamen crebro dicenti non esse illam artem futura praeuidendi, coniecturas autem hominum habere saepe uim sortis et multa dicendo dici pleraque uentura nescientibus eis, qui dicerent, sed in ea non tacendo incurrentibus, procurasti tu ergo hominem amicum, non quidem segnem consultatorem mathematicorum nec eas litteras bene callentem, sed, ut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
ominipotentia fecit. ut nulla es sec omnino : aut uero existere poterat contra
eius uoluntatem : autsiȩ ternaerat . cur tam diu per infinita retro spatia temporum
sic eam siuit esse. ac tanto post placuit aliquid ex ea facere : aut iam si aliquid subito
uoluit agere hocpotius ageret omnipotens ut illa non esset. atq ipse solus esset to¬
tũ uerũ et summũ & infinitũbonũ : aut sinon eratbene ut non aliquidboni etiã fabi¬
caretur & conderet quibonus erat. illa sublata & adnihilũ redacta materia quac¬
ala erat. bonam ipse institueret undeom̃a crearet : nonenim esset omnipotens si
indere non posset aliquid boni nisi ea quã non ipse condiderat adiuuaretur ma¬
ria talia uoluebam pectore misero ingrauidato curis mordacissimis detimore
iortis & non inuenta ueritate : stabiliter tamen hȩrebat incordemeo. in catholica
r doctrinae normam fluitans sed tamen non eam relinquebat animus. immo in

Expanded text:
omnipotentia fecit, ut nulla esset omnino? aut uero exsistere poterat contra omnipotentia fecit, ut nulla esset omnino? aut uero exsistere poterat contra eius uoluntatem? aut si aeterna erat, cur tam diu per infinita retro spatia temporum sic eam siuit esse ac tanto post placuit aliquid ex ea facere? aut iam, si aliquid subito uoluit agere, hoc potius ageret omnipotens, ut illa non esset atque ipse solus esset totum uerum et summum et infinitum bonum? aut si non erat bene, ut non aliquid boni etiam fabricaretur et conderet qui bonus erat, illa sublata et ad nihilum redacta materie, quala erat, bonam ipse institueret, unde omnia crearet? non enim esset omnipotens, si condere non posset aliquid boni, nisi ea quam non ipse condiderat adiuuaretur materia". talia uoluebam pectore misero, ingrauidato curis mordacissimis de timore mortis et non inuenta ueritate; stabiliter tamen haerebat in corde meo in catholica r doctrinae normam fluitans, sed tamen non eam relinquebat animus, inmo in
Abbreviated transcription (Latin):
nus bona creauit. & ecce quomodo ambit atq: impletea: ubiergomalũ &unde
& quahuc inͣ repsit : quae radix eius. & quod semeneius a nomnino non est : cur er¬
go timemus & cauenus quod non est : autsi in aniter timemus. ceste ueltimor ipse¬
malum est quo in cassum stimulatur & excruciatur cor. & tanto grauius malũ
quanto non est quod timeamus & timemuss idcirco aut est malũ quod timemus
aut hoc malũ est quiatimemus: unde est igitur. quoniam ds̃ fecithaec om̃a bon
bona mauis quidem & summũ bonũ minora fecit bona: sed tamen & creans & cr¬
ata bona sunt om̃a: unde est malũ : anunde fecit ea materies aliqua malaerat¬
& formauit atq: or dinauit eam. sed reliquiđ aliquid in illa quod inbonũ non con¬
uerteret :cur & hoc: an inpotens erat ec commutare ut nihil mali remaneret
cũsit ommipotens postremo curinde aliquid facere uoluit : ac nom potius eadẽ

Expanded text:
nus bona creavit, et ecce quomodo ambit atque implet ea. Ubi ergo malum, et unde, nus bona creavit, et ecce quomodo ambit atque implet ea. Ubi ergo malum, et unde, et qua huc irrepsit? Quae radix ejus, et quod semen ejus? An omnino non est? Cur ergo timemus et cavemus quod non est? Aut si inaniter timemus, certe vel timor ipslum est, quo incassum stimulatur et excruciatur cor: et tanto gravius malum, quanto non est aut hoc malum est, quia timemus. unde est igitur, quia deus fecit haec omnia bonus bona? maius quidem et summum bonum minora fecit bona, sed tamen et creans et creata bona sunt omnia. unde est malum? an unde fecit ea, materies aliqua mala erat, et formauit atque ordinauit eam, sed reliquit aliquid in illa, quod in bonum non conuerteret? cur et hoc? an inpotens erat totam uertere et conmutare, ut nihil mali remaneret, cum sit omnipotens? postremo cur inde aliquid facere uoluit ac non potius eadem
Abbreviated transcription (Latin):
possumus. sicutiest terra &mare & aer &sidera & arbores & alia mortali
& quic quidinea non uidemus sicut firmamentũ caeli insup & om̃s angelos &
neta spiritalia eius : sed etiam ipsa quasi corpora essent locis & locis ordinauit
naginatiomea & feci unam massam grandem distinctã generibus corporum
rea turã tuã siue reuera quae corporaerant siue quae ipse prospiritibus fin¬
eram &eam feci grandem non quantũ erat quod scire non poterã sed quan¬
imlibuit undique uersum sane finitam : te autẽ dñe ex omni parte ambien¬
m & pene trantẽ eam sedusque quaque infinitũ . tamquã simare esset ubiq¬
s. & undique per immensa
infinitũ solum manere & haberet intrase spongiam quã libet magnã sed finitam
tamen plena es set utique spongia illa exomnisua parte ex ihmen somari: sic crea¬
turam tuã finitam teinfinito plenam putabam & dicebam ecceds̃ & ecce quae cre

Expanded text:
possumus, sicuti est terra et mare et aer et sidera et arbores et animalia mortalia, possumus, sicuti est terra et mare et aer et sidera et arbores et animalia mortalia, et quidquid in ea non uidemus, sicut firmamentum caeli insuper et omnes angelos et cuncta spiritalia eius, sed etiam ipsa, quasi corpora essent, locis et locis ordinata, ut imaginatio mea; et feci unam massam grandem distinctam generibus corporum creaturam tuam, siue re uera quae corpora erant, siue quae ipse pro spiritibus finxeram, et eam feci grandem, non quantum erat, quod scire non poteram, sed quantum libuit, undiqueuersum sane finitam, te autem, domine, ex omni parte ambientem et penetrantem eam, sed usquequaque infinitum, tamquam si mare esset ubique et undique per inmensa infinitum solum mare et haberet intra se spongiam quamlibet magnam, sed finitam tamen, plena esset utique spongia illa ex omni sua parte ex inmenso mari: sic creaturam tuam finitam te infinito plenam putabam
Abbreviated transcription (Latin):
iptibili esse praeferendũ. ibite quaerere debebam. atq: inde aduertere ubi sit
alum id est unde sit ipsa corruptio quã uiolari substantiatua nullomodo po¬
st: nullo enĩ prorsus modo uiolat corruptio dm̃ nr̃m. nulla uoluntate . nulla
cessitate nullo in prouiso casu. quoniam ipse est ds̃: & quod sibiuult bonũ est. & ip
est idem bonũ : corrumpiautẽ non est bonum. nec cogeris inuitus ad aliquid quia
ioluntas tua non est maior quã potentiatua: esset autẽ maior. site ipso tuipse
uor esses: uoluntas enim & potentia dĩ ds̃ ipse est: & quid in prouisum tibi quinos
m̃a & nulla natura est nisi quia nosti eam : &ut quid multa dicimus curnon sit
ruptibilis substantia quae dĩ est quando si hoc esset non esset ds̃ & quaerebã
ude malũ & male quaerebam : & in ipsa inquisitione mea non uidebam malum.
constituebam in conspectu sps̃mei uniuersam creaturã quic quid in ea cerne

Expanded text:
ruptibili esse praeferendum, ibi te quaerere debebam, atque inde advertere unde sit ruptibili esse praeferendum, ibi te quaerere debebam, atque inde advertere unde sit malum, id est, unde sit ipsa corruptio, qua violari substantia tua nullo modo potest. Nullo enim prorsus modo violat corruptio Deum nostrum; nulla voluntate, nulla necessitate, nullo improviso casu; quoniam ipse est Deus, et quod sibi vult bonum est, et ipse est idem bonum: corrumpi autem non est bonum. uoluntas tua non est maior quam potentia. Esset autem maior, si te ipso tu ipse or esses: uoluntas enim et potentia dei deus ipse est. quid inprouisum tibi, qui nosti omnia? et nulla natura est, nisi quia nosti eam. et ut quid multa dicimus, cur non sit corruptibilis substantia, quae deus est, quando, si hoc esset, non esset deus? . Et quaerebam, unde malum, et male quaerebam et in ipsa inquisitione mea non uidebam malum. et constituebam in conspectu spiritus mei uniuersam creaturam, quidquid in ea cernere
Abbreviated transcription (Latin):
luntate exbono angelo diabolus factus est. unde & in ipso uoluntas mala pa
diabolus fieret quando totus angelus a conditore optimo factus esset: hio
gitationibus deprimebar iterũ & suffocabar : sed non usq: adillũ inferni
sub ducebar erroris ub ine motibi confetur. dumtu potius mala pati quã
mo facere putatur: sic enim nitebar inuenire cetera. ut iam inuenerã i¬
lius esse incorruptibile quam corruptibile. &ideote quicquid esses esse
corruptibilem confitebar . neque enim ulla anima um quam potuit po¬
ritue cogitare aliquid. quod sic te melius. qui summũ &optimũ bonũ es:cin
autẽ uerissime atq certissime in corruptibile corruptibili praeponar¬
iut ia mego praeponebam. poterã iam cogitatione aliquid at tingere quodesset
elius dõ meo nisitu esses incorruptibilis: ubiigitur uidebam incorruptibile cor¬

Expanded text:
luntate ex bono angelo diabolus factus est, unde et in ipso uoluntas mala, qua luntate ex bono angelo diabolus factus est, unde et in ipso uoluntas mala, qua diabolus fieret, quando totus angelus a conditore optimo factus esset?" his cogitationibus deprimebar iterum et suffocabar, sed non usque ad illum infernum subducebar erroris, ubi nemo tibi confitetur, dum tu potius mala pati quam homo facere putator. Sic enim nitebar inuenire cetera, ut iam inueneram melius esse incorruptibile quam corruptibile, et ideo te, quidquid esses, esse incorruptibilem confitebar. neque enim ulla anima umquam potuit poteritue cogitare aliquid, quod sit te melius, qui summum et optimum bonum es. cum autem uerissime atque certissime incorruptibile corruptibili praeponacut jam ego praeponebam, poteram jam cogitatione aliquid attingere quod esset melius Deo meo, nisi tu esses incorruptibilis. Ubi igitur videbam incorruptibile cor
Abbreviated transcription (Latin):
rum uoluntatis arbitrium causam esse ut male faceremus & rectũ iudiciumti ut
pateremur. & eam liquidam cernere non ualebam: itaque aciem mentis doro¬
cem tuam. quod tam sciebam me habere uoluntatẽ quam me uiuere: ita que ũ
aliquid uellem aut nollem non alium quã me uelle ac nolle certissimus ei
Ribiesse causam peccatimei iain iamque anim aduertera quoddiat onues¬
facerem patime potius quã facere uidebam. & id nonculpam sed poenã esse
dicabam quame non in iuste plecate iustum cogitans cito fatebar : sed rursu
dicebam quis fecitme : non ned sm̃s non tantũ bonũ sed ipsumbonũ: undeigiti
mihi male uelle & benemolle: ut esset icur iuste poenas luerem : quis in me ł o
posuit & inseruit mihi plantarium amaritudinis. cum totus fierem aduls¬
simo dõmeo : sidia bolus auctor unde ipse diabolus quod si&ipse peruersa u¬

Expanded text:
rum uoluntatis arbitrium causam esse, ut male faceremus et rectum iudicium tuum ut rum uoluntatis arbitrium causam esse, ut male faceremus et rectum iudicium tuum ut pateremur, et eam liquidam cernere non ualebam. itaque aciem mentis de procem tuam, quod tam sciebam me habere uoluntatem quam me uiuere. itaque cum aliquid uellem aut nollem, non alium quam me uelle ac nolle certissimus eram et ibi esse causam peccati mei iam iamque aduertebam. facerem, pati me potius quam facere uidebam et id non culpam, sed poenam esse iudicabam, qua me non iniuste plecti, te iustum cogitans, cito fatebar. sed rursus dicebam: "quis fecit me? nonne deus meus, non tantum bonus, sed ipsum bonum? unde igitur mihi male uelle et bene nolle? ut esset, cur iuste poenas luerem? quis in me hoc posuit et inseuit mihi plantarium amaritudinis, cum totus fierem a dulcissimo deo meo? si diabolus auctor, unde ipse diabolus? quod si et ipse peruersa uo
Abbreviated transcription (Latin):
si autem corruptibilem idipsumiam falsum & prima uoce ab ominandum: sat
erat ergo istud aduersus eos omnimodo euomendosa praessura pectoris quia
non habebant qua exirent sine horribili sacrilegio cordis & linguae. sentiendo
dete ista & loquendo: sed &ego adhuc quamuis in contaminabilem & in conuer¬
tibilem & nulla exparte mutabilem dicerem. firmeque sentirem dm̃ nostrũ
dm̃ uerum. qui fecisti non solum animas nr̃as sed etiam corpora. corpora nec
tantũ nr̃as animas & corpora sedomnes &omnia non tenebam explicatam &
enodatã causam mali: quaecũque tamen esset. sic eam quaerendam uidebã.
ut non perillam constringerer dm̃ in commutabilem mutabilem credere. ne
ipse fierem quod quaerebã: itaq securus eam quaerebam . & certus nones se uerũ
quod illi dicerent quos toto animo fugiebam . quia uidebam quaerendo unde
malum repletos malitia qua opinarentur tuam potius substantiam male
pati quam suam male facere & intendebam ut cernerem quod audiebam libe¬

Expanded text:
si autem corruptibilem, id ipsum iam falsum et prima uoce abominandum. sat erat ergo istuc aduersus eos omni modo euomendos a pressura pectoris, quia non habebant, qua exirent sine horribili sacrilegio cordis et linguae sentiendo de te ista et loquendo. Sed et ego adhuc, quamuis incontaminabilem et inconuertibilem et nulla ex parte mutabilem dicerem firmeque sentirem dominum nostrum, deum uerum, qui fecisti non solum animas nostras sed etiam corpora, nec tantum nostras animas et corpora, sed omnes et omnia, non tenebam explicitam et enodatam causam mali. quaecumque tamen esset, sic eam quaerendam uidebam, ut non per illam constringerem deum in-, conmutabilem mutabilem credere, ne ipse fierem quod quaere-\' bam. itaque securus eam quaerebam et certus non esse uerum quod illi dicerent, quos toto animo fugiebam, quia uidebam quaerendo, unde malum, repletos malitia, qua opinarentur tuam potius substantiam male pati quam suam male facere. Et intendebam, ut cernerem quod audiebam, libe
Abbreviated transcription (Latin):
ptores & loquaces mutos quoniam non exeis sonabat uerbumtuũ : sat erat erge
illud qđ iam diu abusque carthagine anebridio proponi solebat. & omnes
qui audieramus concussi sumus : quiderat tibi factura nescio quaegens tenebra¬
rũ quam ex aduersa mole solent opponere. si tu cum ea pugnare noluis ses : si
enim responderetur aliquid fuisse nocitura. uio labilis tu&corruptibilis for¬
i autem mbilea nocere potuisse diceretur. nulla afferretur causa pugnandi.s.
it quaedamportiotua membrumtuum uel proles deipsa substantia tua miscere¬
le quacdanpo testacbus &non ateertits aturis atq intantu abeis corramo¬
etur & commutaretur inde terius. ut ab eatitudine in miseriam uerteretur. & indi¬
geretur auxilio quo erui purgarique posset : & hanc esse animam. cui tuus sermo

Expanded text:
ptores et loquaces mutos, quoniam non ex eis sonabat uerbum tuum, sat erat ergo ptores et loquaces mutos, quoniam non ex eis sonabat uerbum tuum, sat erat ergo illud quod iam diu ab usque Carthagine a Nebridio proponi solebat et omnes, qui audiebamus, concussi sumus: quid erat tibi factura nescio qua gens tenebrarum, quam ex aduersa mole solent proponere, si tu cum ea pugnare noluisses? si enim responderetur aliquid fuisse nocituram, uiolabilis tu et corruptibilis fori autem nihil ea nocere potuisse diceretur, nulla afferretur causa pugnandi et ita pugnandi, ut quaedam portio tua et membrum tuum uel proles de ipsa substantia tua misceretur aduersis potestatibus et non a te creatis naturis atque in tantum ab eis corrumretur et commutaretur in deterius, ut a beatitudine in miseriam verteretur, et indigeret auxilio quo erui purgarique posset: et hanc esse animam, cui tuus sermo
Abbreviated transcription (Latin):
terrã est. quominus per eum traiceretur pene trans eum. non dirrumpendo au
concidendo sedimplendo eũ totũ: sic tibi putabam non solum caeli & aeris & ma¬
ris sed etiam terrae corpus peruiam. & ex omnibus maximis minimis que par¬
tibus pene trabile ad capiendam praesentiam tuam occulta inspiratione in tr¬
secus & extrinsecus amͦminis trantẽ om̃a quae creasti:ita suspicabar. quia cogi¬
tare aliud non poterã : namfalsum erat: illo enim modo maior parsterrae ma¬
iorem tui partem haberet. &min orem minor : atque ita teplena essent omnia.
ut amplius tui caperet elefanticorpus quam passeris. quo es setisto gradius gran¬
diorem que occuparet locũ : atque ita frustatim partibus mundi magnis maz¬
gnas. breuibus breues partestuas praesentes faceres : non es autemita. sednondũ
in lumina ueras tenebras meas : sat erat mihi dñe aduersus illos deceptos decep¬

Expanded text:
terram est, quominus per eum traiceretur penetrans eum non dirrumpendo aut terram est, quominus per eum traiceretur penetrans eum non dirrumpendo aut concidendo, sed implendo eum totum, sic tibi putabam non solum caeli et aeris et maris, sed etiam terrae corpus peruium et ex omnibus maximis minimisque partibus penetrabile ad capiendam praesentiam tuam, occulta inspiratione intrinsecus et extrinsecus administrante omnia, quae creasti. ita suspicabar, quia cogitare aliud non poteram; nam falsum erat. illo enim modo maior pars terrae maiorem tui partem haberet et minorem minor, atque ita te plena essent omnia, ut amplius tui caperet elephanti corpus quam passeris, quo esset isto grandius grandioremque occuparet locum, atque ita frustatim partibus mundi magnis magnas, breuibus breues partes tuas praesentes faceres. non est autem ita. sed nondum inluminaueras tenebras meas. Sat erat mihi, domine, aduersus illos deceptos dece
Abbreviated transcription (Latin):
tenderetur. uel diffunderetur. uel conglobaretur. uel tumeret. ueltale ali¬
quid caperet aut capere posset. nihil prorsus esse arbi trabar: per quales
enim formas ire solent oculimei. pertales imagines ibat cormeum nec uide¬
bam banc eadem intentionẽ qua illas ipsas imagines formabã non es se tale¬
aliquid quae tamen ipsas non formaret nisi esset magnũ aliquid: ita etiam teuita
uitae meae grandem per infinita spatia undique cogitabam penetrare totã
mundi molem & extra eam qua qua uersum per imensa sine termino ule¬
mundi molem & extra eam qua qua uersum per inmensa sine termino. ut ha¬
beret te terra haberet caelum haberent om̃a. & illa finirentur inte . tu au¬
tem nusquã: sicut autẽ lucisolis non obsisteret aeris corpus aeris huius qui supr.
terrã est quominus pereum traiceretiir pene transeum ponddirrumtelda sr¬

Expanded text:
tenderetur uel diffunderetur uel conglobaretur uel tumeret uel tale alitenderetur uel diffunderetur uel conglobaretur uel tumeret uel tale aliquid caperet aut capere posset, nihil prorsus esse arbitrabar. per quales enim formas ire solent oculi mei, per tales imagines ibat cor meum, nec uidebam hanc eandem intentionem, quaillas ipsas imagines formabam, non esse talealiquid: quae tamen ipsas non formaret, nisi esset magnum aliquid.. ita etiam te, uita uitae meae, grandem per infinita spatia undique cogitabam penetrare totam mundi molem et extra eam quaquauersum per inmensa sine termino, umundi molem et extra eam quaquauersum per inmensa sine termino, ut haberet te terra, haberet caelum, haberent omnia et illa finirentur in te, tu autem nusquam. sicut autem luci solis non obsisteret aeris corpus, aeris huius, qui supra terram est, quominus per eum traiceretur penetrans eum non dirrumpendo
Abbreviated transcription (Latin):
x hoc un oictu conabar abigere circũ uolantem turbam in munditiae ab aci
mentis meae : & uix dimota inictu oculi ecce conglobaturursus aderat. &iñ¬
uebat in aspectũ meũ & obnubilabat eũ. ut quamuis non forma humani
corporis. corporeum tamen aliquid cogitare cogerer per spatia locorũ. siue
nfusum mundo siue etiam extra mundum per infinita diffusum etiam ipsũ
incorruptibile & in commutabile & inuio labile: quod corruptibili & in uiola¬
bili & commutabili praeponebam: qm̃ quic quid priuabam spatus talibus nihil
mihi es se uidebatur. sed prorsus nihil nein ane quidem tam quã si corpus aufera¬
curloco &maneat locus omni corpore uacuatus : & terreno & humido &ereo
& caelesti sed tamen sit locus in anis tãquã spatiosum nihil: egoitaq:: eras satus
corde nec mihi metipsi uel ipse conspicuus. quic quid non per aliquanta spatia

Expanded text:
et hoc uno ictu conabar abigere circumuolantem turbam inmunditiae ab acie et hoc uno ictu conabar abigere circumuolantem turbam inmunditiae ab acie mentis meae: et nix dimota in ictu oculi ecce conglobata rursus aderat et inruebat in aspectum meam et obnubilabat eum, ut quamuis non forma humani corporis, corpoream tamen aliquid cogitare cogerer per spatia locorum siue infusum mundo siue etiam extra mundum per infinita diffusum, etiam ipsum incorruptibile et inuiolabile et inconmutabile, quod corruptibili et uiolabili et conmutabili praeponebam, quoniam quidquid priuabam spatiis talibus, nihil mihi esse uidebatur, sed prorsus nihil, ne inane quidem, tamquam si corpus auferatur loco et maneat locus omni corpore uacuatus et terreno et humido et aerio et caelesti, sed tamen sit locus inanis tamquam spatiosum nihil. Ego itaque incrassatus corde nec mihimet ipsi uel ipse conspicuus, quidquid non per aliquanta spatia
Abbreviated transcription (Latin):
am mortua erat adolescentia mea mala & nefanda &ibam iniuuentut ẽ
quanto aetate maior tanto uanitate turpior qui cogitare aliquid substa¬
tiae nisi tale non poterã quale perhos oculos uiderisolet: nonte cogitabã
ds̃ infigura corporis humani : &x ex quo audire aliquid desapientia coepi
semꝑ hoc fugi & gaudebam me hoc resperisse infide spiritalis matris nrã e
catholicae tuae : sed quidte aliud cogitarem non occurrebat. & conabar çogs¬
ogitare tehomo & talis homo summum & solum &uerũ dm̃. & te incorruptibilẽ
uin commutabilem & inuio labilem totis medullis credebam quia nesciens unde
& quomodo plane tamen uidebam. & certus erã id quod corrũpi potest de terius
sse quam id quod non potest: & quod uolari non potest incunctanter praepo¬
ebam uio labili & quod nullam patitur mutationẽ melius esse quamid quod
nutari potest : clamabat uiolenter cormeũ aduersus om̃a phantas mata mea.

Expanded text:
am mortua erat adulescentia mea mala et nefanda, et ibam in iuuentutem, quanto aetate maior, tanto uanitate turpior, qui cogitare aliquid substantiae nisi tale non poteram, quale per hos oculos uideri solet. non te\'cogitabam, deus, in figura corporis humani, ex quo audire aliquid de sapientia coepi; semper hoc fugi et gaudebam me hoc reperire in fide spiritalis matris nostrae, catholicae tuae; sed quid te aliud cogitarem non occurrebat. et conabar cogitare te homo, et talis homo, summum et solum et uerum deum, et te incorruptibilem et inuiolabilem et inconmutabilem totis medullis credebam, quia nesciens, unde et quomodo, plane tamen uidebam et certus eram id, quod corrumpi potest, deterius esse quam id quod non potest, et quod uiolari non potest, incunctanter praeponebam uiolabili, et quod nullam patitur mutationem, melius esse quam id quod mutari potest. clamabat uiolenter cor meam aduersus omnia phantasmata mea
Abbreviated transcription (Latin):
ista ipsa feda tamen cum amicis dulciter conferebam. necesse sine amicis
poterã beatus etiam secundũ sensum quem tunc habebam in quanta libet
a fluenti acarnalium uoluptatũ quos utique amicos gratis diligebam ii¬
cissim que ab eis me diligi gratis sentiebam . &tor tuos as uias uae animae au¬
daci quae sperauit siate recessis set se aliquid melius habituram. uersa &
reuersa intergum & in latera & inuentrem & dura sunt om̃a & tusolus re¬
quies &ecce ades & liberas amiserabilibus erroribus. & constituis nos in ui¬
atua & consolaris &dicis currite ego feram & ego ꝑducã & ibiego fera¬

Expanded text:
ista ipsa foeda tamen cum amicis dulciter conferebam nec esse sine amicis ista ipsa foeda tamen cum amicis dulciter conferebam nec esse sine amicis poteram beatus etiam secundum sensum, quem tunc habebam quantalibet affluentia carnalium uoluptatum. quos utique amicos gratis diligebam uicissimque ab eis me diligi gratis sentiebam. o tortuosas uias! uae animae meae audaci, quae sperauit, si a te recessisset, se aliquid melius habituram! uersa et reuersa in tergum et in latera et in uentrem, et dura sunt omnia, et tu solus requies. et ecce ades et liberas a miserabilibus erroribus et constitues nos in uia tua et consolaris et dicis: "currite, ego feram et ego perducam et ibi ego fera
Abbreviated transcription (Latin):
iamque dexteratua ereptura me decaeno & ablutura & ignorabam: nec me
re uocabat a profundiore uoluptatum carnalium gurgite nisimetus mor¬
tis & futuri iudicutui. quiperuarias quidem opiniones num quam tamen re¬
cessit depectoremeo & disputabam cum amicis meis alipio & nebridio defi¬
nibus bonorũ & malorũ epicurum accepturũ fuis se palmam in animomeo
nisi ego credidis sem post mortem restare animae uitam tractatus meritorũ¬
quod epicurus credere noluit & quaerebam siessemus immortales & perpetu
corporis uoluptate sinȩ sine ullo amissionis terrore uiueremus. cur non es¬
semus beati aut quid aliud quaeremus. nesciens idipsum ad magnã miseriã
pertinere qđ ita demersus & caecus cogitare non posse lumen honestatis &
gratis amplectendae pulcͥritudinis. quam non uidet oculus carnis. & uide¬
tur ex intimo nec considerabam miser ex quauena mihi manaret. quod

Expanded text:
iamque dextera tua raptura me de caeno et ablutura, et ignorabam. nec me iamque dextera tua raptura me de caeno et ablutura, et ignorabam. nec me reuocabat a profundiore uoluptatum carnalium gurgite nisi metus mortis et futuri indicii tui, qui per uarias quidem opiniones, numquam tamen recessit de pectore meo. et disputabam cum amicis meis Alypio et Nebridio de finibus bonorum et malorum Epicurum accepturum fuisse palmam in animo meo, nisi ego credidissem post mortem restare animae uitam et tractus meritoruquod Epicurus credere noluit. et quaerebam, si essemus inmortales et in perpetua corporis uoluptate sine ullo amissionis terrore uiueremus, cur non essemus beati aut quid aliud quaereremus, nesciens id ipsum ad magnam miseriam pertinere, quod ita demersus et caecus\' cogitare non possem lumen honestatis et gratis amplectendae pulchritudinis, quam non uidet oculus carnis et uidetur ex intimo. nec considerabam miser, ex qua uena mihi manaret, quod
Abbreviated transcription (Latin):
peccata multiplicabantur. & euulsa a latere meo tam quã impedimento con¬
ugi cum qua cubare solitus eram cor ubi adhȩrebat. concisum & uulneratũ
mihierat & trabebat sanguinem & illa in africam redierat. uoluens tibi aliũ
se uirum nescituram relicto apudme naturali ex illa filio meo. atego infelix
nec feminae imitator dilationis impatiens. tamquã post biennium acceptu¬
us eram quam petebam quia non amator coniuigii sed libidinis seruus erã
oro curaui aliam non utiq: comiugem . quo tam quã sustentaretur & ꝑ¬
duceretur uel integer uel auctior morbus animae meae satellitio per¬
durantis consuetudinis in regnũ uxorium nec sanabatur uulnus illud me¬
um quod prioris praecisione factũ erat. sed post feruorem dolorẽ que acerri¬
mum putrescebat . & quasi frigidius sed desperatius dolebat tibilaus. tibiglo¬
ria fons misericordiarũ ego fiebam miserior & tu propinquior aderat iam

Expanded text:
ltiplicabantur, et auulsa a latere meo tamquam inpedimento conltiplicabantur, et auulsa a latere meo tamquam inpedimento coniugii cum qua cubare solitus eram, cor, ubi adhaerebat, concisum et uulneratum mihi erat et trahebat sanguinem. et illa in Africam redierat uouens tibi alium se uirum nescituram relicto apud me naturali ex illa filio meo. at ego infelix nec feminae imitator, dilationis inpatiens, tamquam post biennium accepturus eam quam petebam, quia non amator coniugii sed libidinis seruus eram, procuraui aliam, non utique coniugem, quo tamquam sustentaretur et perduceretur uel integer uel auctior morbus animae meae satellitio perdurantis consuetudinis in regnum uxorium. nec sanabatur uulnus illud meum, quod prioris praecisione factum erat, sed post feruorem doloremque acerrimum putrescebat et quasi frigidius, sed desperatius dolebat. XYI. Tibi laus, tibi gloria, fons misericordiarum. ego fiebam miserior et tu propinquior. aderat iam