comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nemo poterat eũ domare. Cathenis & cõpedib
durȩ &e graues leges significant᷑ ge nttũ: qͥb &
in eoꝵ re publica peccata cohibentur. Ruptiᷤ q
cathenis ut lucas scͥbit. agebat᷑ a demonio in de¬
sertoͥ qͥa etiã tͣnsg̾ssis legib ad ea scelera cupidi¬
tate ducebant᷑: quȩ iã uulgarẽ consuedinẽ exce¬
dent. Et semꝑ nocte ac die in monumñtis & in
montib erat: clamans & concidend se lapidib.
Sẽꝑ nocte ac die furebat demoniosusͥ qͥa genti¬
litas siue aduersis rerũ casib laboraret. seu pax
& ꝓsꝑitas aliqua mundi blandientis arridẽt:
neqͣꝗͣ a seruitio malignoꝵ. sp̃uum collũ mentiᷤᷤ
excutere nouerat: s ꝑ oꝑum fȩditatẽ quasi in
monum̃tis iacebat. ꝑ fastũ suꝑbiȩ in montium
iugis errabat. ꝑ uerba durissimȩ infidelitatiᷤ qͦsi
arreptis furibunda cautib se ipsã concidebat.
S attestante ioħe baptista dñs de lapidib susci¬

Expanded text:
nemo poterat eum domare. Catenis et compedibus, nemo poterat eum domare. Catenis et compedibus, graves et durae leges significantur gentium, quibus et in eorum republica peccata cohibentur. Ruptisque catenis, ut Lucas scribit, agebatur a daemonio in deserto, quia etiam transgressis legibus, ad ea scelera cupiditate ducebatur, quae jam vulgarem consuetudinem excederent. Et semper nocte ac die in monumentis et in montibus erat, clamans et concidens se lapidibus. Semper nocte ac die furiebat daemoniosus: quia gentilitas sive adversis rerum casibus laboraret, seu pax et prosperitas aliqua mundi blandientis arrideret, nequaquam a servitio malignorum spirituum collum mentis excutere noverat, sed per operum foeditatem quasi in monumentis jacebat. Per fastum superbiae in montium jugis errabat, per verba durissimae infidelitatis, quasi arreptis furibunda cautibus seipsam concidebat. Sed attestante Joanne Baptista, Dominus de lapidibus susci
Abbreviated transcription (Latin):
passionis resurrectionisq suȩ głam. missis
p̾dicatorib saluator est uisitarẽ dignatꝰ. Unde
bene gerasa siue gergesi ut qͥdã legunt. colonũ
eiciens siue aduena ꝓpinqͦͣns int̾p̾tat᷑. Uidelic
insinuans. quia gentiũ popłs & eũ aqͦ neqͥter
incolebatur hostem suo de corde reppulit. & qͥ
erat longe. factus sit ꝓpe in sanguine. xp̃i.
xabat᷑ ĩmundo & dño uesanꝰ s mox curandꝰ
occurrit: figurã habet popłi gentilis. qͥ usq
ad tẽpora dominicȩ incarnatioĩs demoniacis
delusus doctrinis. idola ꝓdeo colebat. Q domi¬
ciliũ habebat in monum̃tiᷤᷤ: qͥa in mortuiꝰ oꝑib
hoc est in peccatis delectabat᷑. Qͥd enĩ corpora
quib ñ dei habitat sermo: s anima peccatis
mortua recludit᷑. Et neq cathenis iã qͥsqͣm eũ
poterat ligare. qm̃ sepe cõpedib & catheniᷤ uinc¬
tus dirupisset cathenas. & cõpedes cõminuisset. Et

Expanded text:
passionis, resurrectionisque suae gloriam missis passionis, resurrectionisque suae gloriam missis praedicatoribus Salvator est visitare dignatus. Unde bene Gerasa, sive Gergesii ut quidam legunt colonum ejiciens, sive, advena propinquans, interpretatur; videlicet insinuans quia gentium populus et eum a quo nequiter incolebatur hostem de suo corde repulerit, et qui erat longe, factus sit prope in sanguine Christi. xabatur immundo, et Domino vesanus, sed mox curandus occurrit, figuram habet populi gentilis, qui usque ad tempora dominicae incarnationis, daemonicis delusus doctrinis idola pro Deo colebat. Qui domicilium habebat in monumentis, quia in mortuis operibus, hoc est in peccatis delectabatur. Quid enim sunt corporalcra? in quibus non Dei habitat sermo, sed anima peccatis mortua recluditur. Et neque catenis jam quisquam eum poterat ligare, quoniam saepe compedibus et catenis vinctus dirupisset catenas, et compedes comminuisset, et
Abbreviated transcription (Latin):
dubitabant. Sin aut̃ qͥs contentiose uoluerit eoᷤᷤ
qͥ mirabant᷑ fuisse discipłos: respondebimꝰ rec¬
te homines appellatos. quia necdũ nouerant po
cis imbuti scłm relinquere disponimꝰ: nauẽ ꝓ¬
fecto cũ iħu conscendimꝰ. mare tͣnsire conam᷑.
S qͥ ñ dormitabit neq dormiet isrł custodienᷤᷤ
mitꝰ obdormit: qͣndo crebrescente int̾ medioᷤᷤ uir¬
tutũ nisus. uł ĩmundoꝵ sp̃uum. uł hominũ pͣ¬
uoꝵ. uł ipso nr̃arũ cogitationũ impetu. fidei
splendor obtenebrescit. spei celsitudo contabes¬
cit. amoris flãma refrigescit. Uerũ int̾ huuis¬
modi ꝓcellas. ad illũ necẽe̾. ÷ gub̃natorẽ curra¬
miꝰ. illũ sedulo excitemꝰ. qui ñ seruiat s imꝑce
uentid. Mox tẽpestates cõpescet. pefundet tͣnqͥl¬
litatẽ. portũ salutis indulgebit ¶Et uenerus
urbs insignis arabiȩ: trans iordanẽ iuxta mon-¬
tẽ galaad. qͣm tenuit tribꝰ manasse. ñ longe a
stagno tyb̃iadis. in quo porci p̾cipitati sunt.

Expanded text:
n autem quis contentiose voluerit eos qui mirabantur fuisse discipulos, respondebimus recte homines appellatos, quia necdum potentiam cis imbuti, dum saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, mare transire conamur. Sed qui non dormitabit neque obdormiet Israel custodiens mitus obdormit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus vel immundorum spirituum, vel hominum pravorum, vel ipso nostrarum cogitationum splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit. Verum inter hujusmodi procellas ad illum necesse est gubernatorem curramus, illum sedulo excitemus, qui non serviat sed imperet ventis. Mox tempestates compescet, refundet tranquillitatem, portum saluturbs insignis Arabiae, trans Jordanem, juncta monti Galaad in tribu Manasse, non longe a stagno Tiberiadis, in quo porci praecipitati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi tendebat. Ut uidelicet palã confitente
muliere uitatẽ sue diuturne infirmitatis
subite credulitatis. diuinȩ ꝓpiciationis. ac
donatȩ sibi sanitatis uł san̾ationis: & ipsa
certiꝰ confirmaretur in fide. & plurib salutiꝰ
& uitȩ p̾beretur exemplũ. Deniq seqͥtur.
Ille aut̃ dix̃. filia fides tua te saluam fecit.
uade in pace. & esto sana a plaga tua. Ideo
filia quia fides tua te saluam fecit. Nec di¬
xit. fides tua te saluã factura est. s saluã
fecit. In eo qđ credidisti: iã salua facta es.
Adhuc eo loquente: ueniunt ad archisinago¬
gũ dicentes: qͥa tua filia mortua est. qͥd ultra
uexas magistrũ e Saluata a ꝓfluuio sangui¬
nis muliere: mox filia archisinagogi mor¬
tua nuntiatur: quia dũ eccłia a uicioꝵ labe
mundata. & ob fidĩ meritũ filia est cognomi¬
nata: continuo synagoga ꝑfidiȩ simul & in¬
uidie luctu uł lȩto soluta est. ꝑ fidiȩ quidẽ:
quia in xp̃o crede noluit. In uidiȩ uͦ: quia ex

Expanded text:
licet confitente palam muliere veritatem suae diutinae infirmitatis, subitae credulitatis, divinae propitiationis, ac donatae sibi sanationis, et ipsa certius confirmaretur in fide, et pluribus salutis et vitae praeberetur exemplum. Denique sequitur. Ille autem dixit: Filia, fides tua te salvam fecit. Vade in pace, et esto sana filia, quia fides tua te salvam fecit. Nec dixit Fides tua te salvam factura est, sed salvam fecit. In eo enim quod credidisti, jam salva facta es. Adhuc eo loquente, veniunt ad archisynagogum dicentes: Quia filia tua mortua est, quid ultra vexas Magistrum? Sanata a profluvio sanguinis muliere, mox filia archisynagogi mortua nuntiatur, quia dum Ecclesia a vitiorum labe mundata, et ob fidei meritum filia est cognominata, continuo Synagoga perfidiae simul et invidiae luctu soluta est. Perfidiae quidem, quia in Christo credere noluit; i
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant ei discipłi sui. Uides turbam cõpͥm̃¬
tẽ te. & dicis quis me tetigit : Quem turba
passim comitans cõpͥmit. una credula muli¬
er dñm tangit: quia qui diu̾sis in ordinate glo
solo catholicȩ ȩccłiȩ fideliter corde uenerat᷑. Nã
sic̃ quidam uidentes ñ uident. & audientes non
audiunt. ita etiã ñ tangentes ñ tangunt: qͥ ñsi¬
plici s dubio uł simulato corde xp̃m tangunt.
Und cuidã amanti qͥdem. s ñdũ plene credenti:
dicit ipse. Noli me tangere. Nondũ enĩ ascen¬
di ad patrẽ meũ. Hoc ÷ aꝑte dicere qͥd sit uera¬
citer tangere: patri scilicet eũ eqͣle creder e.¬
.U
Et circũspiciebat uid̾e eam quȩ hoc fecerat:
Non obliuiscit᷑ fidelium suoꝵ dñs: nec in se
sꝑantes intueri desistit: s oñs qͥ saluari me¬
rent᷑. suo dignos intuitu ac miseratione iudi¬
cat. Iste aut̃ pauꝑ clamauit. & dñs exaudiuit
eũ. Mulier aut̃ tremen & tremens. sciens qd

Expanded text:
dicebant ei discipuli sui: Vides turbam comprimedicebant ei discipuli sui: Vides turbam comprimentem te, et dicis quis me tetigit? Quem turba passim comitans comprimit, una credula mulier Dominum tangit, quia qui diversis inordinate glomsolo catholicae Ecclesiae fideliter corde veneratur. Nam sicut quidam videntes non vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes non tangunt, qui non simplici, sed dubio, vel simulato, corde Christum tangunt. Unde cuidam amanti quidem, sed nondum plene credenti, dicit ipse: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum , aperte dicens quid sit ipsum veraciter tangere, Patri, scilicet, aequalem credere. Et circumspiciebat videre eam quae hoc fecerat. Non obliviscitur filiorum suorum Dominus, nec in se sperantes intueri desistit, sed omnes qui salvari merentur, suo dignos intuitu ac miseratione judicat. Iste autem pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum . Mulier autem timens et tremens, sciens
Abbreviated transcription (Latin):
tis incarnationis illiꝰ. ad fidei & agnitionis eiꝰ
grãm ꝑuenit. Sicq dũ participatione sacram̃¬
toꝵ eiꝰ saluari apeccatis meruit. qͣsi tac̾tu uesti¬
m̃toꝵ eiꝰ fontẽ sanguinis sui siccauit. fons qͥppe
sanguinis. est origo peccati. Cuiꝰq fons sangui¬
nis. est ĩmundȩ pͥmordiũ cogitationis. ex qͦ peo¬
catũ om̃e nascit᷑. S dñs cũ uerbis euangłicis
ñ solũ oꝑa &e uerba mala cõpescere. s & cogita¬
tionũ neqͣm radicẽ extirpare curauit: cũ hȩc u¬
traq sacram̃tis euangłicis emundari donauit.
qͣsi uirtutẽ exsiccandi fontiᷤᷤ obsceni suid uesti¬
m̃tis indidit. Et statim cognoscens iħc in se¬
metipso uirtutem quȩ exierat de eo: conuersꝰ
ad turbam aiebat. Quis tetigit uestim̃ta mea:
Non ut ipse quȩ nesciat doceatur int̾rogat. s
ut uirtꝰ quam bene nouerat. ĩmo qͣm ip̃se dede-¬
rat in muliere dedaret᷑. & declarata agnitaq
uirtute fidĩ. multi ad salutẽ ꝑueniant. Et

Expanded text:
s illius, ad fidei et agnitionis ejus gratiam pervenit. Sicque dum participatione sacramentorum ejus salvari a peccatis meruit, quasi tactu vestimentorum ejus fontem sui sanguinis siccavit. Fons quippe sanguinis est origo peccati. Cujusque fons sanguinis, est immundae primordium cogitationis, ex quo peccatum omne nascitur. Sed Dominus cum verbis evangelicis non solum opera et verba mala compescere, sed et cogitationum nequam radicem exstirpare curavit, cum haec utraque sacramentis evangelicis emundari donavit, quasi virtutem exsiccandi fontis obsceni suis vestimentis indidit. Et statim Jesus cognoscens in semetipso virtutem quae exierat de eo, conversus ad turbam aiebat: Quis tNon ut ipse quae nesciat doceatur interrogat, sed ut virtus quam bene noverat, imo quam ipse dederat, in muliere declararetur, et declarata agnitaque virtute fidei, multi ad salutem perveniant. Et
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nũ ante scł̃m dm̃ existere ñ dubitaret: Si
enĩ caput xp̃i ds̃: pedes eiꝰ quid aptiꝰ qͣm assũp¬
ta humanitas. quȩ t̾ram nr̃ȩ mortalitatis te¬
tigit accipiendi sunt & & ꝓcede archisynago¬
gũ ad pedes iħu est. legis latorem cũ tota ꝓ¬
genie patrũ mediatorem dĩ & hominũ longe
sibi dignitatis gła p̾ferendũ ẽẽ. cognoscere:
& confiteri cũ apło. qͥa qd̾ infirmũ ẽ. dĩ. fortiꝰ
est hominib. Et dep̾cabat᷑ eũ multũ dicets.

Expanded text:
Si enim caput Christi Deus, pedes ejus quid aptius quam assumpta humanitas, qua terram nostrae mortalitatis tetigit, accipiendi sunt? Et procidere archisynagogum ad pedes Jesu, est legislatorem cum tota progenie patrum mediatorem Dei et hominum longe sibi dignitatis gloria praeferendum esse cognoscere, et confiteri cum Apostolo , quia quod infirmum est Dei, fortius est
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ scđm electionẽ gr̃ȩ saluti & uite restitue̾t.
Unde apte subiungit᷑. Et ing̾ssus. ait ris.
Ad turbamini & p̃loratis e Puella ñ ÷ mortua
s dormit. Hominib mortua qui suscitare ne¬
qͥuerant. deo dormiebat. in cuiꝰ dispositione
& anima recepta uiuebat. & caro resuscitan¬
da quiescebat. Unde mos xp̃ianus obtinuit.
ut mortui qui resurrecturi e̾ẽ. ñ dubitantur
dormientes uocent᷑. Sic̃ apłs. Nolumꝰ inqͥd¬
uos ignorare fr̃s de dormientib: ut ñ contͥs¬
temini sic̃ & cet̾i qui spem ñ habent. S & in
parte allegoriȩ cũ anima quȩ peccauit. ipsa
moriatur. tam̃ ea qͣm dñs resuscitandã. atq
ad uitã ęt̾nã p̾uidit e̾ẽ. uenturã: nob̃ qͥdem
mortua fuisse. s ei obdormisse dici ñ incon-¬
grue pot̾. E irridebant eãm. Ipse uͦ eiectis
om̃ib assumit patrẽ & matrẽ puellę. & ct̾a.
Quia u̾bũ resuscitantis irride ꝙͣ credẽ ma¬
lebant. merito foras excluduntur. ut pote

Expanded text:
ecundum electionem gratiae, saluti et vitae restituet. Unde apte subjungitur: Et ingressus ait illis: Quid turbamini, et ploratis? Puella non est mortua, sed dormit. Hominibus mortua, qui suscitare nequiverant; Deo dormiebat, in cujus dispositione et anima recepta vivebat, et caro suscitanda quiescebat. Unde mos Christianus obtinuit ut mortui qui resurrecturi esse non dubitantur, dormientes vocentur, sicut Apostolus: Nvos ignorare fratres de dormientibus, ut non contristemini sicut et caeteri, qui spem non habent . Sed et in parte allegoriae, cum anima quae peccaverit ipsa moriatur, tamen ea quam Dominus resuscitandam atque ad vitam aeternam praevidit esse venturam, nobis quidem mortua fuisse, sed ei obdormivisse dici non incongrue potest. Et irridebant eum. Ipse vero, ejectis omnibus, assumit patrem et matrem puellae, etc. Quia verbum resuscitantis irridere quam credere malebant, merito foras excluduntur, ut pote
Abbreviated transcription (Latin):
dño p̾occupat ȩmorousa mulier p̾ripitq sani¬
tatẽ. ac deinde archisinagogi filia ad optatã ꝑ¬
uenit sanitatẽ. ĩmo de morte reuocata est ad
mino in carne ueniente ita dispensata ÷. ut
pͥmo aliqͥ exisrł ad fidẽ uenirent. deinde pleni¬
tudo gentiũ intraret: ac sic om̃is isrł saluus
fieret. Qͥs gͦ archisynagogꝰ iste. qͥ ad dñm ꝓ
filia rogaturꝰ uenit meliꝰ ꝗͣ ipse moyses intel¬

Expanded text:
no, praeoccupat haemorrhoissa mulier, et praeripit sanitatem; ac deinde filia archisynagogi ad optatam pervenit sanitatem, imo de morte revocata est ad mino in carne veniente ita dispensata est, ut primo aliqui ex Israel ad fidem venerint, deinde plenitudo gentium intraret, ac sic omnis Israel salvus fieret. Quis ergo archisynagogus iste, qui ad Dominum pro filia rogaturus advenit, melius
Abbreviated transcription (Latin):
uolens: ut. scilicet nouimꝰ eos multominꝰ posse
sua potestate Ncere hominib. qui nec pecorib
qͣlib cunq potuert̃. Hanc aut̃ potestatẽ ds̃ bonꝰ
occulta usticia nob̾dare potest. iiusta ñ potest.
Qui aut̃ pascebant eoᷤ fugert̃: &e nunciauert᷑ in
ciuitatem & in agros. Qd̃ pastores porcoꝵ fugien-¬
tes ista nunciant. significat qͦsdam etiã p̃rima¬
tes impioꝵ. qͣnqͣm xp̃ianã legem fugiant: po¬
tentiã tam̃ eiꝰ ꝑgentes studendo & mirando
p̾dicant. Et egressi sunt uidẽ qͥd ee̾t. facti.
Et ueniunt ad iħm. & uident illũ qͥ a demo

Expanded text:
volens, ut scilicet noverimus eos multo minus posse volens, ut scilicet noverimus eos multo minus posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscunque potuerunt. Hanc autem potestatem Deus bonus occulta justitia nobis dare potest, injusta non potest. Qui autem pascebant eos, fugerunt et nuntiaverunt in civitatem et in agros. Quod pastores porcorum fugientes ista nuntiant, significat quosdam etiam primitates impiorum quanquam Christianam legem fugiant, potentiam tamen ejus pergentes stupendo et mirando praedicare. Et egressi sunt videre quid esset factum: et veni
Abbreviated transcription (Latin):
ob uniꝰ hominis salutẽ duo milia porcoꝵ suffocañ:¬
In quoꝵ tam̃ int̾itu figuraliter homines im¬
mundi uocis & rationis exꝑtes indicant᷑. qui
in monte suꝑbiȩ pascentes. lutulentid oblec¬
tant᷑ in actib. Talib enĩ ꝑ cultus idoloꝵ pos¬
sunt demonia dominari. Nam nͥ qͥs porci
more uixerit : ñ in eũ diabolꝰ accipiet potesta¬
tẽ. Aut ad ꝓbandũ tantũ: ñ & ad ꝑdendũ acci¬
piet. Et exxeuntes sp̃c ĩmundi. introiert̃ in por¬
cos: & magno impetu grex p̾cipitatꝰ ẽ. in mare
ad duo milia. & suffocati sunt in mari. Signi
ficat aut̃ qđ iam clarificata eccł̃ia & lib̾ato popło
gentiũ a dñatione demonioꝵ: in abditi agunt
sacrilegos ritus suos qͥ xp̃o cred̾e noluert̃. ceca
&e ꝓfunda curiositate submersi. & notandũ. qđ
sp̾c ĩmundi nec in porcos irent. nͥ hoc illiᷤ benig¬
nꝰ ipse saluator petentib qͦs certe in abyssũ pos¬
set religare concedet: rẽ necessariam docere nos

Expanded text:
pro unius hominis salute duo millia, ut MaIn quorum tamen interitu figuraliter homines immundi, vocis et orationis expertes indicantur, qui in monte superbiae pascentes lutulentis oblectantur in actibus, talibus enim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis porci more vixerit, non in eum diabolus accipiet potestatem ad approbandum tantum, non autem ad perdendum accipiet. Et exeuntes spiritus immundi introierunt in porcos: et magno impetu grex praecipitatus est in mare ad duo mficat autem hoc, quod jam clarificata Ecclesia et liberato populo gentium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacrilegos ritus suos, qui Christo credere noluerunt caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet. Rem necessariam docere nos
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ut ꝑaduentũ dñi mitterent᷑ in abyssũ. ñ ip¬
si futura p̾diuinantes: s ꝓpħarũ de se dicta reco
Saut̃ ibi circa montẽ grex porcoꝵ magnus pascen̾:
& dep̾cabant᷑ eũ sp̃s dicentes. Mittẽ nos in porcoᷤ:¬

Expanded text:
turum ut per adventum Domini mitterentur in abyssum, non ipturum ut per adventum Domini mitterentur in abyssum, non ipsi futura praedivinantes, sed Prophetarum de se dicta recolautem ibi circa montem grex porcorum magnus pascens. Et deprecabantur eum spi
Abbreviated transcription (Latin):
mi grãm demones eicere norunt: solent dicere pa
tientes ñ alit̾ ualere curari: nͥ qͣntũ sape possunt
om̃e qd̾ ĩmundis sp̃ib uisu. auditu. gustu. odo¬
ratu. tactu. uł alio qͦlibet corporis aut̃ animi sen¬
su dormientes ugilantes ue ꝑtulerint: confitendo
patent̾ exponant. Qđ uͦ dicebat sp̃c. legio m nom̃.¬
qͥa multi sumꝰ. significat popłm gentiũ ñ unicui¬
lib&. s innumi̾s ac diuersis idolatriȩ cultib eẽ.
mnancipatũ. Cui contra scͥptũ :: qđ multitudinsꝰ
credentiũ erat cor unũ & anima una. Undebe¬
ne in babylonis constructioẽ linguarũ unitas p
linguarũ uarietas adunata. & illa confusio. hȩcui
cificando confirmat. Reꝓbos aut̃ plures sectȩ qͣm
linguę dissociando confundunt. Et dep̾calatur
eum: ne se expelleret extra regionẽ. In eugłioluce
ita scͥptũ ÷. Et rogabant eũ ue imꝑaret illiꝰ ut̾
in abẏssũ irent. Sciebant gͦ demones aliqͥndo fu¬

Expanded text:
mi gratiam daemones emi gratiam daemones etientes non aliter valere curari, nisi quantum sapere possunt, omne quod ab immundis spiritibus visu, auditu, gustu, tactu, vel alio quolibet corporis, aut animi sensu vigilantes dormientesve pertulerint, confitendo patenter exponant. Quod vero dicebat spiritus, Legio noma multi sumus, significat populum gentium non uni cuilibet, sed innumeris ac diversis idololatriae cultibus esse mancipatum, cui contra scriptum est, quod multitudinis credentium erat cor unum et anima una. Unde bene in Babylonis constructione linguarum unitas, plinguarum varietas adunata. Et illa confusio, haec vicificando confirmat; reprobos autem plures sectae quam linguae dissociando confundunt. Et deprecabatur eum multum, ne se expelleret extra regionem. In Evangelio Lucae ita scriptum est: Et rogabant eum, ne imin abyssum irent. Sciebant ergo daemones aliquando fu
Abbreviated transcription (Latin):
nia fatent᷑. nichil secũ hab̾e cõmune ⁊ Qui hoc
ipsum qd̾ tc̃ ꝑ demoniaci clamauere furorẽ. pꝰmo¬
dũ in delubris idoloꝵ dicere & confiteri ñ cessatie¬
sese aliquid cũ illo pacis aut societatiᷤ hab̾e. Ad¬
iuro te ꝑdm̃ ne me torqueaᷤᷤ. Dicebat enĩ illi
Exi sp̃c ĩmunde ab homine. Hostis humane
salutid. ñ exiguũ sibi ducit eẽ. tor m̃tũ ab hoĩs
lesione cessare. qͣntoq hunc diutiꝰ possid̾e solebat:
tanto difficiliꝰ dimittere consentit. Unde studen¬
dũ sũmoꝑe ÷ ut & siqͥndo ut homines a diabolo
suꝑam᷑: mox eiꝰ laqueos euitare satagamꝰ: ne si a¬
liquanto tardiꝰ eiꝰ uri resistatur. laboriosiꝰ qͣndos
pellat᷑. Et int̾rogabat eum. Qd tͥ nom̃ est : q. qi¬
cit ei. Legio nom̃ : mͥ. quia multi sumꝰ. Non ue¬
lut inscius nom̃ inquirit: s ut confessa publice
peste qͣm furens tolerabat. uirtꝰ curantis gtio e¬
micaret. S & nr̃i tẽporis sacerdotes qui ꝑ exorcis.¬

Expanded text:
nia fatentur nihil secum habere commune; quae hoc ipsum quod tunc per daemoniaci clamavere furorem, postmodum in delubris idolorum dicere et confiteri non cessasese aliquid cum illo pacis aut societatis habere. Adjuro te per Deum, ne me torqueas. Dicebat enim illi: Exi, spiritus immunde, ab homine. Hostis humanae salutis non exiguum sibi ducit esse tormentum ab hominis laesione cessare, quantoque hunc diutius possidere solebat, tanto difficilius dimittere consentit. Unde studedum summopere est ut et si quando, ut homines, a diabolo superemur, mox ejus laqueos evitare satagamus, ne si aliquanto tardius ejus viribus resistatur, laboriosius quandoque pellatur. Et interrogabat eum: Quod tibi nomen est? Et dicit ei: Legio nomen mihi lut inscius nomen inquirit, sed ut confessa publice peste quam furens tolerabat, virtus curantis gratior emicaret. Sed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcis
Abbreviated transcription (Latin):
ad pedes dñi est. eos qui a peccatis correcti fu¬
erint. fixa mentis intentione uestigia sui sal-
tũ studia quȩ uesani ꝑdid̾ant. iam sana m̃te
reciꝑe. Cui figurȩ apte congruit illa dñi pa¬
rabola in qͣ rediens ad patrẽm filiꝰ luxxurios.¬
& ꝓdigꝰ. mox stola pͥma cũ anulo induit᷑.
manifeste insinuans: qd̃ qͥs qͥs uero corde de
adinissis penituerint: potest donante xp̃i
gr̃a. pͥma iusticiȩ oꝑa de qͥb ceciderat. cũ a¬
nulo inuiolate fidĩ recuꝑare. Et rogare
eum ceꝑunt: ut disced̾et a finib eoꝵ. Con¬
scii fragilitatis suȩ geraseni. p̾sentia se diũ
uidicabant indignõs: ñ capientes uerbũ dĩ
nec infirma adhuc mente pondus sapientiȩ
sustinere ualentes. Qđ & petro ipsi uiso
pisciũ miracło. contigisse legr̃. & iudua sa-¬
reptena beati heliȩ. cuiꝰ se sensit hospicio
benedici: nichilominꝰ se putauit putauit¬

Expanded text:
a exierant, eos qui a peccatis correcti fuerint, fixa mentis intentione vestigia sui Salvatum studia quae vesani perdiderant, jam sana mente recipere. Cui figurae apte congruit illa Domini parabola, in qua rediens ad patrem filius luxuriosprodigus, mox stola prima cum annulo induitur, manifeste insinuans quod quisquis vero corde de amissis poenituerit, potest donante Christi gratia, prima justitiae opera de quibus ceciderat, cum annulo inviolatae fidei recuperare. Et rogare eum coeperunt, ut discederet a finibus eorum. Conscii fragilitatis suae Geraseni, praesentia Domini judicant se indignos, non capientes verbum Dei, nec infirma adhuc mente pondus sapientiae sustinere valentes. Quod et Petro ipsi viso piscium miraculo contigisse legitur: Et vidua Sareptana beati Eliae cujus se sensit hospitio benedici, nihilominus se putavit pra
Abbreviated transcription (Latin):
tes aut̃ turbas iudei repleti sunt zelo. & contͣ¬
dicebant his quȩ a paulo dicebant᷑ maledicen¬
tes. E qđ aiebant nuntii archismagogo. qͥd
ultra uexas magistrũ. ꝑ eos hodieq dicitur qͥ
a deo destitutũ sẏnagoge statũ uident. ut reᷤᷤ¬
taurari posse non credant. ideoq ꝓ resuscita¬
tione illiꝰ supplicandũ ẽe̾ ñ estiment᷑. S q̃ im¬
possibilia sunt ap̃ homines: possibilia st̃ ap̃d

Expanded text:
utem turbas Judaei, repleti sunt zelo, et contradicebant his quae a Paulo dicebantur, maledicentes . Et quod aiebant nuntii archisynagogo, Quid ultra vexas magistrum? per eos hodieque dicitur qui adeo destitutum synagogae statum vident, ut restaurari posse non credant; ideoque pro resuscitatione illius supplicandum esse non aestiment. Sed quae impossibilia sunt apud homines, po
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. Nonne oportuit xp̃m soporari. uerren¬
tib undiq fluctib nauẽ in qͣ dormiebat. & ita
exꝑgefactum sedatis extimplo tumidis gurgitũ
estib. diuinitatis suę cunctis patefacere uirtu¬
tẽ. Et timuert̃ timore magno: & dicebant ad

Expanded text:
diceret: Nonne oportuit Christum soporari, verrendiceret: Nonne oportuit Christum soporari, verrentibus undique fluctibus navem in qua dormiebat, et ita expergefactum sedatis extemplo tumidis gurgitum aestibus, divinitatis suae cunctis patefacere virtutem? Et timuerunt timore magno, et dicebant ad
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ reduxit: quia uesanã iudeoꝵ rabiem quȩ
caput qͣtiens clamauit. si filius dei est descendat
nc̃ de cruce & credimꝰ ei: mortẽ suꝑando. ac dese-¬
pulchro resurgendo deiecit. Ubi notandũ iuxta
litta̾m. qd̾ om̃s creaturȩ sentiant creatorẽ. Eb
enĩ increpatur & imꝑatur: sentiunt imꝑantẽ.
ñ errore hereticoꝵ. qui om̃ia putant animantia.
s maiestate conditoris quȩ ap̃ nos insensibilia.
illi sensibilia sunt. Et ait illis. Qͥd timidi estis
Necdũ habetis fidem. Recte arguunt᷑ qui p̾sen¬
te xp̃o timebant: cũ utiq qui ei adheserit ꝑire ñ
possit. Cui simile ÷ hoc qd̾ pꝰ mortis sõnũ disci¬
płis apparens. expbrauit incredulitatẽ illoꝵ &
duriciã cordis: quia his qui uiderant resurrexis¬
se ñ credid̾ant. Iterũq dix̃ ad eos. Ostulti & tar
di corde ad credendũ. in om̃ib quȩ locuti sunt ꝓ¬
phȩ. Nonne hȩc oportuit pati xpm: & ita intra¬
re ingłam suam Acsi ꝑ metaphorã nauigii

Expanded text:
abiem, quae caput quatiens clamaverat: Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei , mortem superando ac de sepulcro resurgendo dejecit. Ubi notandum juxta litteram quod omnes creaturae sentiant Creatorem. Quibus enim increpatur et imperatur, sentiunt imperantem. Non errore haereticorum, qui omnia putant animantia, sed majestate Conditoris. Quae enim apud nos insensibilia, illi sensibilia sunt. Et ait illis: Quid timidi estis? Necdum habetis fidem. Recte arguuntur, qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaeserit, perire non possit. Cui simile est hoc quod post mortis somnium, discipulis apparens exprobravit incredulitatem illorum et duritiam cordis, qui his, quia viderant eum resurrexisse, non crediderunt e ad credendum in omnibus quae locuti sunt prophetae. Nonne haec oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam ? Ac si per metaphoram navigii
Abbreviated transcription (Latin):
dente autẽ illo puppim crucis. qua sõnum
mortis caꝑet: Fluctud blasphemantiũ ꝑsecu¬
toꝵꝰ demonicis excitati ꝓcellis assurgunt. Qͥb
tam̃ ñ ipsiꝰ patientia turbat᷑. s discpłoꝵ imbecil¬
litas concutit᷑: trepidat. ꝑiclitat᷑. & excitant
pimꝰ : Excitant dñm discipłi. ne eo dormien¬
te fluctuũ feritate disꝑeant. quia cuiꝰ mortẽ ui¬
derant. maxiis uotis resurrectionẽ quęrebant:
ne si diutius ipse morte carnis sopiret᷑. eoꝵ men̾
sp̃itali in ꝑpetuũ morte ꝑiret. Unde bene seqͥt᷑.

Expanded text:
dente autem illo puppim crucis, qua somnum dente autem illo puppim crucis, qua somnum mortis caperet, fluctus blasphemantium persecutorum daemoniacis excitati procellis, assurgunt. Quibus tamen non ipsius patientia turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur, trepidat, periclitatur. Et excitant rimus. Suscitant Dominum discipuli, ne eo dormiente, fluctuum feritate dispereant, quia cujus mortem viderant, maximis votis resurrectionem quaerebant, ne si diutius ipse morte carnis sopiretur, eorum mens spiritali in perpetuum morte periret. Unde bene sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
in pace ȩccłiȩ suscepta fidei mist̾ia conseruent:
uł certe eos qui pꝰ crebras tẽptationũ ꝓcellas
aliqͣntula ad tẽpus serenitate concẽ̾e paciutunt᷑.
signare. & eos uidelicet qui necdũ st̃ tẽptatiõi¬
b ꝓbati: & eos qui pꝰ examinationẽ crebrã tri¬
bulationũ ꝓ xp̃o. aliqͣnta sopitis tẽptationib
st̃ rerũ tranqͥllitate potiti. E⁊ facta ÷ ꝓcella
magna uenti. & flucꝰtus mnittebat in nauem
ita ut impleret᷑ nauis. Et erat ipse in puppr.
supͣ ceruical dormiens. Discipłis nauigantib
xp̃c obdormiuit: quia calcantib scłm fidelib
futuriq regni quietẽ animo meditantib &
fidos mundi fastus certatim pͫꝰ terga iactan¬
tib: tẽpꝰ subito dnicȩ passionis aduenit. Lin¬
de bene hoc sero facto gestum fuisse ꝑhibet᷑
ut ueri solis occubitũ ñ sola dñi dormitio s
& ipsa decedentiᷤ lucis hora significet. Ascen¬

Expanded text:
in pace Ecclesiae suscepta fidei mysteria conservent; in pace Ecclesiae suscepta fidei mysteria conservent; vel certe qui post crebras tentationum procellas aliquantula ad tempus serenitate concessae pacis utuntsignare, et eos videlicet qui necdum sunt tentationibus probati, et illos qui post examinationem crebram tribulationum pro Christo aliquantum sopitis tentationibus, sunt rerum tranquillitate potiti. Et facta est procella magna venti, et fluctus mittebatur in navem, ita ut impleretur navis. Et erat ipse in puppi super cervical dormiens. Discipulis navigantibus Christus obdormivit: quia calcantibus saeculum fidelibus futurique regni quietem animo meditantibus, fidos mundi fastus certatim post terga jactantibus, tempus subito dominicae passionis advenit. Unde bene hoc sero facto gestum fuisse perhibetur, ut veri solis occubitum non sola Domini dormitio, sed et ipsa decedentis lucis hora significet. Ascen
Abbreviated transcription (Latin):
seamꝰ contra. & dimittentes turbam assu¬
munt illũ ita ut erant in naui. & aliȩ naues
erant cũ illo. In hac nauigatioẽ dñs utranq
uniꝰ eiꝰdẽq suȩ ꝑsonȩ naturã dignat᷑ ostendẽ.
dũ ipse qui ut homo dormit in naui. furorẽ ina¬
ris uerbo cõpescuit ut ds. Porro iuxta allegor¬
am mare qd̾ cũ suis transire desid̾at tenebros
amarꝰq scłi p̾sentis estus accipit᷑. Nauida au¬
tẽ qͣm ascendit: nulla meliꝰ qͣm sacratissime pas¬
sionis ipsiꝰ intelligit᷑ arbor. Cuiꝰ beneficio qͥq
fideles adiuti transcensis mundi fluctib adhi¬
bitationẽ patriȩ cȩlestiᷤᷤ. quasi ad stabilitatẽ securi
littoris ꝑueniunt. Aliȩ autẽ naues quȩ fuisse
dicuntur cũ dño. nec tam̃ in altũ ductȩ uł ali¬
qͥd tẽpestatis ꝑtulisse narrant᷑. illos inmirũ sig¬
nificant. qui ita fide dnĩce crucis imbuti sunt
ut necdũ turbine tribulationũ pulsati. tantũ

Expanded text:
seamus contra. Et dimittentes turbam, assuseamus contra. Et dimittentes turbam, assumunt eum, ita ut erat in navi, et aliae naves erant cum illo. In hac navigatione Dominus, utramque, unius ejusdemque suae personae naturam dignatur ostendere, dum ipse qui ut homo dormit in navi, furorem maris verbo compescit ut Deus. Porro, juxta allegoriam mare quod cum suis transire desiderat, tenebrosus amarusque saeculi praesentis aestus accipitur. Navicula autem quam ascendit, nulla melius quam sacratissimae passionis ipsius intelligitur arbor. Cujus beneficio quique fideles adjuti, transcensis mundi fluctibus, ad habitationem patriae coelestis, quasi ad stabilitatem securi littoris perveniunt. Aliae autem naves quae fuisse dicuntur cum Domino, nec tamen in altum ductae, vel aliquid tempestatis pertulisse narrantur, illos nimirum significans qui ita fide dominicae crucis imbuti sunt, ut necdum turbine tribulationum pulsati, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
fideles quȩ ad cȩlestia ꝑ desid̾iũ uolare. & ne¬
glecꝰtis tẽporaliũ rerũ cupiditatib sursum
cor hab̾e consueuert̃: iuxta psalmistȩ uocẽ.
in ꝓtectione alarũ dñi sꝑabunt. Unde &e sp¬
onsa in canticis canticoꝵ hoc ÷ una de multiᷤ
animab collecta scõꝵ eccłia gloriatur. & dicit.
Sub umbra illiꝰ qͣm desiderabã sedi: & fructus
eiꝰ dulces gutturi meo. Qd ÷ aꝑte dicere. Sub
ꝓtectioẽ illiꝰ quam uid̾e desidabam. me cet̾oꝵ
solatio destitutã subieci. &e gladiũ aspecꝰtũ ac
p̾sentia illiꝰ dulce cordi meo. qͥ cqͥd extra illũ ÷
me contẽpnere. ĩmo fastidire coegit. Et tali
b multis parabolis loquebant᷑ eis uerbũ ꝓ
aꝑtum ad turbas sermonẽ fecerit. s ꝑ solas pa¬
rabolas locutꝰ eis fuerit. Uerũ ita potiꝰ qͥa nul¬
lũ facile sermo eiꝰ muenit᷑. in qͦ ñ aliqͥo parbolux¬
T ait illis illa die. cũ sero eẽt. factũ. Tran¬

Expanded text:
fidelium quae ad coelestia per desiderium volare, et nefidelium quae ad coelestia per desiderium volare, et neglectis temporalium rerum cupiditatibus sursum cor habere consueverunt, juxta Psalmistae vocem: In protectione alarum Domini sperabunt . Unde et sponsa in Canticis canticorum, hoc est una de multis animabus collecta sanctorum Ecclesia, gloriatur et dicit: Sub umbra illius, quem desiderabam, sedi, et fructus ejus dulcis gutturi meo . Quod est aperte dicere: Sub protectione illius quem videre desiderabam, me caeterorum solatio destitutam subjeci, et gaudium aspectus ac praesentia illius dulcis cordi meo, quidquid extra illum est me contemnere, imo fastidire coegit. Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum, papertum ad turbas sermonem fecerit, sed per solas parabolas locutus eis fuerit: verum ita potius, quia nullus facile sermo ejus invenitur, in quo non aliquid parabolarait illis illa die cum sero esset factum: Tran
Abbreviated transcription (Latin):
tale demonstrant. Totũ flaccidũ. marcidũq
emollitũ in holera & in herbas. quȩ arescunt¬
& corruunt. Hȩc aut̃ p̾dicatio quȩ parua uideba¬
t᷑ in pͥncipio. uł cũ in anima credentis. uł cũ
in toto mundo sata fuerit. ñ exurgit in hole¬
ra s crescit in ayborem: ut in aliis euagłistis
aꝑtissime dr̃. Ascendit gͦ granũ sinapĩs. semi¬
natũ in t̾ra siue agro dñi. & de holere mutat᷑
in arborẽ: cuiꝰ natura ÷ altitudine. ãplitudi¬
ne. annositate. herbarũ om̃iũ tͣnscende na¬
turã. Magna ÷ enĩ huiꝰ altitudo arboris. qͥa m̃¬
tes auditoꝵ suoꝵ p̾dicatio eũgłii ad appeten¬
da celestia sustollit. Diffusa ÷ ramis: qͥa ꝑ p̾di¬
catores ex sese nascentes. totiꝰ mundi t̾minos
occupauit. Diuturnitate p̾minet: qͥa u̾itas
qͣm p̾dicat nullo unqͣm fine delebitur. Sub
umbra illiꝰ uolucres cęli habitant: quia anime

Expanded text:
tale demonstrat. Totum flaccidum marcidumque tale demonstrat. Totum flaccidum marcidumque ebullit in olera et in herbas, quae arescunt et corruunt. Haec autem praedicatio quae parva videbatur in principio, vel cum in anima credentis, vel cum in toto mundo sata fuerit, non exsurgit in olera, sed crescit in arborem, ut in aliis Evangelistis apertissime dicitur. Ascendit ergo granum sinapis seminatum in terra sive agro Domini, et de olere mutatur in arborem, cujus natura est altitudine, amplitudine, annositate, herbarum omnium transcendere naturam. Magna est enim hujus altitudo arboris, quia mentes auditorum suorum praedicatio Evangelii ad appetenda coelestia sustollit. Diffusa est ramis, quia per praedicatores ex sese nascentes, totius mundi terminos occupavit. Diuturnitate praeminet, quia veritas quam praedicat, nullo unquam fine delebitur. Sub umbra illius volucres coeli habitant, quoniam animae
Abbreviated transcription (Latin):
ipse seminans interra siue agro suo. hoc
est insemetipso & incorde suo. Quis est iste
qui seminat: nisi sensus noster & animus:
Qui suscipiens granũ p̾dicationis & fouens
sementẽ humore fidei: facit inagro sui
pectoris pullulare. Quod cum seminatũ
fuerit interra: minus est omnibus semi¬
nibus quȩ sunt interra. E cum semina¬
tum fuerit: ascendit. & fit maius om̃ib¬
holeribus.: & facit ramos magnos: ita uts
possint sub ũbra eiꝰ aues celi habitare.S
Dredicatio euangelii : minima est. omĩb
disciplinis. Ad primam quippe doctrinã
fidem non habet ueritatis. hominẽ dnm̃
dm̃ mortuũ. & scandalũ crucis p̾dicans. Con¬
fer huiꝰcemodi doctrinã dogmatib phyloso¬
phoꝵ & libris eoꝵ. & splendori eloquentiȩ. Xb¬
cõpositioĩq sermonũ: & uidebis qͣnto minor
sit ceti̾s seminib sem̃tis eugłii. S illa cũ cre¬
uerint: nnichil mordax. nichil uuidũ. nichil ui¬

Expanded text:
ipse seminans in terra sive agro suo, hoc ipse seminans in terra sive agro suo, hoc est in semetipso, et in corde suo. Quis est iste qui seminat, nisi sensus noster, et animus? Qui suscipiens granum praedicationis, et fovens sementem humore fidei, facit in agro sui pectoris pullulare. Quod cum seminatum, inquit, fuerit in terra, minus est omnibus seminibus quae sunt in terra. Et cum seminatum fueritoleribus, et facit ramos magnos, ita ut possint sub umbra ejus aves coeli habitare. Praedicatio Evangelii minima est in omnibus disciplinis. Ad primam quippe doctrinam fidem non habet veritatis, hominem Dominum Deum mortuum et scandalum crucis praedicans. Confer hujuscemodi doctrinam dogmatibus philosophorum, et libris eorum et splendori eloquentiae compositionique sermonum, et videbis quanto minor sit caeteris seminibus sementis Evangelii. Sed illa cum creverint, nihil mordax, nihil vividum, nihil vi
Abbreviated transcription (Latin):
Cum uero oꝑari recta incipimus : herba
sumus. Cum autẽ ad ꝓfectum boni oꝑis
crescimus: ad spicam ꝑuenimus. Cumq
in eiꝰdem oꝑationis perfectione solidam᷑:
iam plemum frumentum inspica ꝓfe-¬
rimus. Nullus itaq qui ad bonũ pro¬
positum ad huc in mentis teneritudi¬
mentum dei ab herba incipit. ut granũ
fiat.Et dicebat. Cui assimibabimus
regn Num deiͥ aut cui parabole. cõ¬
parabimus illut. Sic est ut granum
sinapis. quod cum seminatum fuerit
interra : minus est omnib seminibus
quȩ sunt interra. Regnũ dei p̾dicatio
euangłii est. & noticia scripturarũ quȩ
ducit ad uitam. & de qua dr̃ ad iudeos
Auferetur auobis regnum dei. & dabit᷑
genti facienti fructus eius. Simile est huiꝰ
cemodi regnum grano sinapis: quod iꝰta
euangelium mathei accipiens homo semi¬
nauerit in agro suo. Homo qui seminat
a plerisq saluator intelligitur. quod am
mis credentium seminet: ab aliis homo

Expanded text:
Cum vero operari recta incipimus, herba Cum vero operari recta incipimus, herba sumus. Cum autem ad perfectum boni operis crescimus, ad spicam pervenimus. Cum in ejusdem operationis perfectione solidamur, jam plenum frumentum in spica proferimus. Nullus itaque ad bonum propositum adhuc in mentis teneritudimentum Dei ab herba incipit ut granum fiat. Et dicebat: Cui assimilabimus regnum Dei, aut cui parabolae comparabimus illud? Sicut granum sinapis, quod cum seminatum fuerit in terra, minus est omnibus seminibus quae sunt in terra. Regnum Dei praedicatio Evangelii est, et notitia Scripturarum quae ducit ad vitam, et de qua dicitur ad Judaeos: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Simile est ergo hujuscemodi regnum grano sinapis, quod, juxta Evangelium Matthaei, accipiens homo seminavit in agro suo . Homo qui seminat a plerisque Salvator intelligitur, quod in animis credentium seminet. Ab aliis homo
Abbreviated transcription (Latin):
concepta uirtus ad ꝓfectũ dĩcitur. E ultͦ
terra fructificat: quia p̾ueniente se grã.
mens hominis spontanea ad fructum bo¬
ni operis assurgit. S ẽadem hẽc terra
primum herbam. deinde spicam. deinde
plemum firumentum ꝓducit inspica.
Herbam quippe ꝓducere est: inchoatioĩs¬
bone ad huc teneritudinẽ habere. Ad
spicam uero herba ꝑuenit: cum se uirtꝰ
animo concepta ad ꝓfectum bomi oꝑis per¬
trahit. Plenum uero frum̃tum inspica
fructificat : quando iam intantum uirtꝰ
ꝓficit: ut esse robusti & ꝑfeti operis pos¬
sit. Ec̾ cum se ꝓduxerit fructus: statims
mitit falcem÷. qm̃ ad est tempus messis s
Omĩpotens enĩ ds̃ ꝓducto fructu mittit
falcem. & messem suam dissecat : quia cũ
unum. quẽq ad oꝑa perfecta ꝓduxerit:
eiꝰ tẽporalẽ uitam peremissamꝰ sententiã
incidit. ut gramum suum ad celestia hor¬
rea perducat. Cum gͥ desideria bona
concipimus: semen interram mittimus.

Expanded text:
concepta virtus ad profectum ducitur. Et ultro concepta virtus ad profectum ducitur. Et ultro terra fructificat, quia praeveniente se gratia, mens hominis spontanea ad fructum boni operis assurgit. Sed haec eadem terra primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum producit in spica. Herbam quippe bonae adhuc teneritudinem habere. Ad spicam vero herba pervenit, cum se virtus animo concepta ad profectum boni operis pertrahit. Plenum vero frumentum in spica fructificat, quando jam in tantum virtus proficit, ut esse robusti et perfecti operis possit. Sed cum ex se produxerit fructus, statim mittet falcem, quoniam adest tempus messis. Omnipotens enim Deus, producto fructu, falcem mittit, et messem suam desecat, quia cum unumquemque ad opera perfecta perduxerit, ejus temporalem vitam per emissam sententiam incidit, ut granum suum ad rea perducat. Cum ergo desideria bona concipimus, semen in terram mittimus.
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant & audientes non intelligant᷑. qͦ
uidelicet luteram legis inqua głabantur
essent amissuri: potest tamen & generali¬
ter accipi. quod non numquã lector inge¬
nuosus negligendo se priuet sapientia: qͣm
tardus ingenio sed studiosus elaborando
aegustat. Et dicebat. Sic est. regnum di.S
quẽ admodum si homo iactet sem̃tems
interram & domiat. & exurgat die ac noc¬
te. & semꝑ germinet. & increscat dum neᷤ s¬
çit ille. U ltro enim terra fructificat:
Primum herbam. deinde spicam: deindes
plenum frum̃tum in spica. Ucum se ꝓdur¬
erit fructus: statim mittit falcem.ͥ qm̃ ad
est. tẽpus messis. Semen homo iactat ĩtrã:s
cum cordi suo bonam intentionẽ inserit.
&̾ postquam semen iactauerit dormit:
quia iam in spe boni operis quiescit. Nocte
uero exurgit ac die: quia inter aduersa
& ꝓspera ꝓficit & semen germinat: & cres¬
cit dum ille nescit: quia & cum ad huc
metiri incrementa sua non ualet: semel

Expanded text:
videbant; et audientes, non intelligebant; quod videbant; et audientes, non intelligebant; quod videlicet litteram legis in qua gloriabantur, essent amissuri: potest tamen et generaliter accipi quod nonnunquam lector ingeniosus negligendo se privet sapientia, quam tardus ingenio, sed studiosus, elaborando degustat. Et dicebat illis: Sic est regnum Dei, quemadin terram, et dormiat; exsurgat die ac nocte, et semen germinet et increscat, dum nescit ille. Ultro enim terra fructificat primum hplenum frumentum in spica. Et cum se produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adest tempus messis. Semen homo jactat in terram, cum cordi suo bonam intentionem inserit. Et postquam semen jactaverit, dormit, quia jam in spe boni operis quiescit. Nocte vero exsurgit ac die, quia inter adversa et prospera proficit. Et semen germinat et crescit, dum ille nescit; quia et cum adhuc metiri incrementa sua non valet, semel
Abbreviated transcription (Latin):
ne subiciat. Sq dicebat illis. E idet
quid audiatis. IN qua mensura mensi
fueritis: remetietur uobis & adicietur uob̃
Si sollerter inquit omĩa quȩ ualeas bo¬
na facere ac ꝓximis intimare studetis:
aderit diuina pietas que uobis & inpre¬
senti sensum altiora capiendi. ac potiora
gerendi effectum conferat. & infuturo supͣ
quam sperare nostis dona uobis eternȩ
yetributionis aditiet. Qui enim habet
dabitur illi : & qui nõhabet etiam qͦ
habet auferetur ab illo. Lota inquit in¬
tentione uerbo quod auditis reminiscen¬
do & scrutando operam date: quia qui
amorem habet uerbi. dabitur illi etiam
sensus intelligendi quod amat. At qui
uerbi amorem non habet audiendi: eciã
si uel naturali ingenio uł litterarũ sibi
calere uidetur exercitio: nulla uere sapi¬
entiȩ dulcedine gaudebit. Quod si spec¬
aliter dictum esse. uidetur de apłsis
quibus caritate fideq potitis datum est
scire misteriũ regni dei. & de ꝑfidis
iudeis qui in parãbolis uidentes non

Expanded text:
lis: Videte quid audiatis. In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, et adjicietur vobis. Si solerter inquit omnia quae valetis bona facere, ac proximis intimare studetis: aderit divina pietas quae vobis, et in praesenti, sensum altiora capiendi, ac potiora gerendi, effectum conferat; et in futuro, supra id quod sperare nostis, dona vobis aeternae retributionis vere adjiciat. Qui enim habet, dabitur illi. Et qui non habet, etiam quod habet, auferetur ab illo. Tota inquit intentione, verbo quod auditis, reminiscendo et scrutando operam date: quia qui amorem habet verbi, dabitur illi etiam sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiam si vel naturali ingenio vel litterarum sibi callere videtur exercitio, nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit. Quod etsi specialiter dictum esse videtur de apostolis, quibus charitate fideque potius datum est scire mysterium regni Dei, et de perfidis Judaeis, qui in parabolis videntes, non
Abbreviated transcription (Latin):
qui a demnonio uexatꝰ fuerat. ut e̾e̾t. cũ il¬
lo. & ñ admisit eũ s ait illi. Uade in do¬
mũ tuã ad tuos: & annuntia illis qͣnta tͥ
apłi sententia recte possunit intelligi. cum
ait. dissolui & e̾ẽ. cũ xꝑo ͤ multo magis op¬
timũ manere in carne & necessariũ ꝓ̃pt̾ uos.
ut sic qͥsq intelligat pꝰ remissionẽ  peccatoꝵ

Expanded text:
io vexatus fuerat, ut esset cum illo; et non admisit eum, sed ait illi: Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tiApostoli sententia recte possunt intelligi, cum ait: Dissolvi et esse cum Christo, multo magis optimum, manere in carne, necessarium propter vos ; ut sic quisque i
Abbreviated transcription (Latin):
at. Nolite inquid erubescere euangeli¬
um dei: sed inter tenebras persequutorũ
lumen uerbi supra uestri corporis cande¬
labrum leuate fixa. fixa mente. retinenteᷤᷤ
illum cretributionis extreme diem. quo
illuminabit ds̃ abscondita tenebarum:
& manifestabit cogitationis condium.
Tunc &enim & uos adeo laxix. & aduer¬
sarios ueritatis pena manet eterna. Siꝗᷤ
habet aures audiendi: audiat. Siquis
habet sensum intelligendi uerbum der:
non se subtrahat non auditum ad fabu¬
las conuertat: sed serutand eis quȩ ueri¬
aurem accõmodet: diligenter manus¬

Expanded text:
at. Nolite, inquit, erubescere Evangeliat. Nolite, inquit, erubescere Evangelium Dei, sed inter tenebras persecutorum, lumen verbi supra vestri corporis candelabrum levate, fixa mente retinentes illum retributionis extremae diem, quo illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordium. Tunc enim et vos a Deo laus, et adversarios veritatis poena manet aeterna. Si quis habet aures audiendi, audiat. Si quis habet sensum intelligendi verbum Dei, non se subtrahat, non auditum ad fabulas convertat, sed scrutandis eis quae veriaurem accommodet
Abbreviated transcription (Latin):
tolle : & sic domum eterne habitationis
premia bonorum oꝑum. percepturus ĩ¬
gredere. Qui gͦ amorȩ uitȩ temporalis
& illecebrarum carnalium occultat uer¬
bum dei : quasi modio uel lecto lucernã
operit ÷ quia concupiscentias carnis pre¬
ponit manifestationi ueritatis quam
predicare metuit. Supercandelabrum
ponit lucernam. qui corpus suum mis¬
terio dei subicit. ut superior sit p̾dica¬
tio ueritatis : & inferior seruitus cor¬
poris. ꝑ ipsam tamen corporis seruitutẽ
excelsior lucet doctrina que ꝑ officia cor¬
poralia . i. peruocem. & linguam. & ceteroᷤᷤ
corporis motus. in bonis operibus insi¬
nuatur. discentibus. Super candelabrũ
autem ponit lucernam cum dicit apłł¬
Non sic pugno tanquam aerem cedens.
sed castigo corpus meum & seruituti
subitio. ne forte aliis p̾dicans ipse rep¬
bus efficiar. Non enim est aliquid abs¬
conditum quod non manifestetur: nec
factum est. occultũ. sed ut palam ueni¬

Expanded text:
tolle: et sic domum aeternae habitationis, tolle: et sic domum aeternae habitationis, praemia bonorum operum percepturus, ingredere. Qui ergo amore hujus vitae temporalis et illecebrarum carnalium, occultat verbum Dei, quasi modio vel lecto lucernam operit, quia concupiscentias carnis praeponit manifestationi veritatis, quam praedicare metuit. Super candelabrum autem ponit lucernam, qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis: per ipsam tamen corporis servitutem excelsior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est per vocem et linguam et caeteros corporis motus in bonis operibus insinuatur discentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit ApNon sic pugno, tanquam aerem caedens, sed castigo corpus meum, et servituti subjicio: ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Non enim est aliquid absconditum, quod non manifestetur: nec factum est occultum, sed ut palam veni