comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onib ȩt̾nitas ꝓbaret᷑. Hoc gͥ ÷ illud uestim̃tũ p̃ciosis la¬
pidib adornatũ. hic ueri amictꝰ ÷ sacerdotis. hȩc uestis
nuptialis. hic textor ꝓpħicus. qui bene nouerit ista con-¬
Quis dedit mulierib texturȩ sapientiã : Nec cõmunes
isti lapides. Lapides ut legimꝰ supplem̃ti. Om̃is enĩ in eo
ꝑfectio ẽ : sinichil desit. Lapides cõpositi & circundaci
auro. intelligibili scilicet nat᷑a : sieos bene mens nr̃a cõ¬
ponat. naturalisq sensus ꝓ babili ratione cõpaginet.
Deniq quã ñ mediocres lapidessint: lectio docet. Qđ
cũ alia alii uiliora deferrent: istos tam̃ lapides suꝑhu
meros suos religiosi pͥncipes attulert̃. ex qͥb fecert̃ ratio¬
nale opꝰ textile. lextile enĩ opꝰ ẽ: qͣndo fidĩ facta concor¬
dant. Hec me aliqͥs errare putet. qr supͣ triꝑtitã de qͣt̾nis.
subt̃ uͦ quadriꝑtitã doternis feci distinctionẽ. Bonioꝑis
gr̃ã. ꝑ diuersas plus placet formas. Bona enĩ illa que

Expanded text:
. Hoc igitur est illud vestimentum pretiosis lapidibus adornatum, hic veri amictus est sacerdotis, haec vestis nuptialis; hic textor propheticus, qui bene noverit ista con prophetam: Quis dedit mulieribus texturae sapientiam . Nec communes isti lapides, lapides, ut legimus, supplementi: omnis enim in eo perfectio est, si nihil desit. Lapides compositi et circumdati auro, intelligibili scilicet natura; si eos bene mens nostra componat, naturalisque sensus probabili ratione compaginet. Denique quam non mediocres lapides sint, lectio docet , quod cum alii alia viliora deferrent; istos tamen lapides super humeros suos religiosi principes attulerunt, ex quibus fecerunt rationale, opus textile . Textile enim opus est, quando fidei facta concordant. 11. Nec me aliquis errare putet, quia supra tripartitam de quaternis, subter vero quadripartitam de ternis feci distinctionem. Boni operis gratia per diversas plus placet formas. Bona enim et illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogemꝰ. cuꝰ honori studẽre se dict̃: si filiꝰ degener
iudicet᷑. S ñ ÷ honorificentia boni patris. filii inui¬
ria. Non pot̾ bono pacri placere. si filiꝰ degenerasse
potiꝰ apatre: quã patrẽ equasse credat᷑. Daueniã scẽ
imꝑator. si ad ipsos paulisꝑ u̾ba conu̾to. S quẽ pocis¬
simũ legã: Eunomiũne. an arriũ. tł euticiũ. eiꝰ
magistros: Plura enĩ noĩa. s una ꝑfidia. impietate ñ
dissonans. cõmunione discordans. Non dissimił fraude.
s coitione discreta. Cur enĩ secũ noliit conuenire: ñ in
quȩ arriꝰ scripserit. Magn̾a cecitatis effusio. Auctorem
ꝓbant. executorẽ refutant. Itaq nc̃ in plures se se diu-¬
sere formas. Alii eunomiũ uł euticiũ. alii palladiũ uł
demõphylũ atq auxentiũ. uł ꝑfidiȩ eiꝰ heredes secunt᷑.

Expanded text:
interrogemus, cujus honori studere se dicunt, si Filius degener judicetur. Sed non est honorificentia boni Patris, Filii injuria. Non potest bono Patri placere, si Filius degenerasse potius a Patre, quam Patrem aequasse credatur. 44. Da veniam, sancte Imperator, si ad ipsos paulisper verba converto. Sed quem potissimum legam Eunomiumne, an Arium, vel Aetium ejus magistros? Plura enim nomina, sed una perfidia, impietate non dissonans, communione discordans: non dissimilis fraude, sed coitione discreta. Cur enim secum nolint convenire, non inquae Arius scripserit. Magna caecitatis effusio! Auctorem probant, exsecutorem refutant. Itaque nunc in plures sese divisere formas. Alii Eunomium, vel Aetium, alii Palladium, vel Demophilum atque Auxentium, vel perfidiae hujus haeredes sequuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ora pollutꝰ. Crepuit enĩ sic̃ etiã de uida petrꝰ apłs
dixit. qr possedit agrũ de mercede iniusticiȩ. &
infaciẽ ꝓstratꝰ crepuit mediꝰ. & effusa st̃ omĩa uisc̾a
eiꝰ. Non ⁊̃ fortuita mors. ubi in sacrilegio pari pe¬
nȩ parilis ꝓcessit exemplũ. ut idẽ subirent suppli¬

Expanded text:
ora pollutus. Crepuit enim, sicut etiam de Juda Petrus apostolus ora pollutus. Crepuit enim, sicut etiam de Juda Petrus apostolus dixit , quia possedit agrum de mercede injustitiae, et in faciem prostratus crepuit medius, et effusa sunt omnia viscera ejus. Non est fortuita mors, ubi in sacrilegio pari poenae parilis processit exemplum; ut idem subirent suppli
Abbreviated transcription (Latin):
dixi ep̃i ad conciliũ conuenert̃: s ut in numero
eoꝵ. ꝑ signũ suȩ passionis & nominis dñs tħc suo ꝓba¬
ret se adeẽ. concilio. Crux intrecentis. tħu nom̃ in de
cem & octo ÷ sacerdotibꝰ. Hoc & in ariminensi concilio
habuit pͥma confessio. & post ariminense conciliũ
scda correctio. Confessionẽ epła ad imꝑatorẽ constan¬
tium missa testat᷑. correctionẽ secuta concilia con-¬
cit: erat. ñ dicit: ñ erat. Deniq ioħs scripsit. In pͥn¬
cipio erat u̾bũ. & u̾bũ erat apud dm. & ds erat u̾bum.
Hoc erat in pͥncipio apud d̃m. Ecce qͦtiens dix̃ erat. &
nunꝗͣ dix̃ qđ ñ erat. Cuigͦ credimꝰ. ioħi in xp̃i pectore
recũbenti. an arrio int̃ effusa se sua uiscera uolutan¬
ti. ut agnosceremꝰ similẽ iudȩ ꝓditoris arrũ qͦq fu¬
isse ꝑfidiã. quẽ similis pena dãpnauit: Effusa sunt
enĩ arrii iuscera. pudet dicere ubi. atq ita crepuit
mediꝰ ꝓstratꝰ infaciem. ea qͥb xp̃m negauerat feda

Expanded text:
copi ad concilium venerunt, sed ut in numero eorum per signum suae passionis et nominis Dominus Jesus suo probaret se adesse cem et octo est sacerdotibus. 122. Hoc et in Ariminensi concilio habuit prima confessio, et post Ariminense concilium secunda correctio. Confessionem epistola ad imperatorem Constantium missa testatur, correctionem secuta concilia concit, Erat, non dicit, non erat. Denique Joannes scripsit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum . Ecce quoties erat et nusquam dixit quod non erat. Cui ergo credimus? Joanni in Christi pectore recumbenti, an Ario inter effusa se sua viscera volutanti; ut agnosceremus similem Judae proditoris Arii quoque fuisse perfidiam, quem similis poena damnavit? 124. Effusa sunt enim et Arii viscera, pudet dicere ubi, atque ita crepuit medius, prostratus in faciem; ea quibus Christum negaverat, foeda
Abbreviated transcription (Latin):
purpurã cũ cocco subiungit & bẏsso. rursus alibi cũ ia¬
cuito & cet̾is pri flosculos format. aurũq subnectit:
& unꝰ ẽ. habitꝰ sacerdotis. Ut isdẽ colorib micans gr̃ȩ de¬
corisq diu̾sitas: ordinis diu̾sitate resplendeat. Itaq
ut etiã rationis typicȩ series digerat᷑: auro & argento
ꝓbabili ñ ⁊̃ dubiũ eloquia dñi designari. qͥb fides con.¬
stat. Scriptũ ẽ. enĩ. Eloqͥa dñi eloqͥa casta. argentum
igne examinatũ. ꝓbatũ terrȩ purgatũ septuplo.

Expanded text:
purpuram cum cocco subjungit et bysso. Rursus alibi ex hyacintho et caeteris prius flosculos format, aurumque subnectit, et unus est habitus sacerdotis; ut iisdem coloribus micans, gratiae decorisque diversitas ordinis diversitate resplendeat. 12. Itaque ut etiam rationis typicae series digeratur, auro et argento probabili non est dubium eloquia Domini designari, quibus fides constat. Scriptum est enim: Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septupl
Abbreviated transcription (Latin):
qui misit me. Si quis uoluerit uoluntatẽ eiꝰ facere
cognoscet de doctrina utrũ ex dõ est. anego a me
ipso loquar. Alia gͦ ex dõ doccrina. alia ex homine.
Itaq udei cũ doctrinã eiꝰ scđ̾m hoĩem quererent &
dicerent. quomͦ hic litteras nouit cũ ñ didicerit:
respondit iħc & dix̃. Mea doctrina ñ ÷ mea. Nã cũ
sine eruditione litterarũ doceat: ñ quasi homo sed
ut pote ds̃ uidet᷑ docere. qui doctrinã non didicerit
s inuenerit. Ad inuenit enĩ om̃em uiam discipli¬
nȩ. ut supͣlectũ ẽ. Nã utiq de filio dictũ ẽ. Hicẽ.

Expanded text:
qui misit me. Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina, utrum ex Deo est, an ego a me ipso loquar . Alia ergo ex Deo doctrina, alia ex homine. Itaque Judaei cum doctrinam ejus secundum hominem quaererent, et dicerent: Quomodo hic litteras novit, cum non didicerit ? respondit Jesus, et dixit: Mea doctrina, non est mea; nam cum sine 486 eruditione litterarum doceat, non quasi homo, sed potius ut Deus videtur docere, qui doctrinam non didicerit, sed invenerit. 80. Adinvenit enim omnem viam disciplinae, ut supra lectum est; nam u
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. Nec dubitandũ. qr quasi p̃t̃itũ posuit. qd̾ erat
futurũ. Hȩc enĩ consuetudo ẽ. ꝓpħiȩ. ut quȩ fut᷑a
st̃. uł qͣsi p̃sencia uł qͣsi facta dicant᷑. Deniq in psal¬
mo uicesimossegisti. Iauripingues obsedert̃ me. Le¬
gisti etiã. Diuuiscrt̃ sibi uestim̃ta mea. Qđ euangłista
detẽpore passionis ꝓpħatũ ẽẽ. significat. Dõ enĩ quȩ

Expanded text:
posuit, quod erat futurum: haec enim consuetudo est prophetiae, ut quae futura sunt, vel quasi praesentia, vel quasi facta dicantur. Denique in psalmo XXI legisti: Tauri pingues obsederunt me ; legisti etiam: Diviserunt sibi vestimenta mea : quod evangelista de tempore passionis prophetatum esse signific
Abbreviated transcription (Latin):
ragdꝰ. chrisolitꝰ. & cet̾i quib scĩ aaron: illiꝰ utiq qͥ figu¬
ram gerit xp̃i. ueri scilicet uestim̃tũ sacerdotis incexit᷑.
Circundati auro lapides. & insculpti de nominib filioꝵ
isrł. duodecim lapides sibi inuicẽ coherentes. Nã sieos
aliqͥs separet atq secernat: om̃is fidĩ structura dis-¬
soluit᷑. Itaq pͥncipiũ fidĩ nr̃ȩ ẽ. scire qd̾ genitꝰ ẽ. dĩ filiꝰ.
Si genitꝰ ñ ẽ: nec filiꝰ ẽ. Nec satis ÷ dixisse filiũ. nisi&
id ÷ gen̾atio. filiꝰ. unigenitꝰ. pͥncipalit̾ & ꝓpͥe indicant
ex dõ filiũ. Iria sequentia. id ÷ ds. uita. ueritas. uirtu¬
tẽ eiꝰ manifestant: qua condidit & fecit subsistere crea-
& idõ in illis trib ꝓpͥetas filii. in istis aliis pat̾nȩ acfiliĩ
oꝑationis unitas declarat᷑. Imago qͦ & splendor & ca¬

Expanded text:
ragdus, chrysolithus, et caeteri, quibus sancti Aaron, illius utique qui figuragdus, chrysolithus, et caeteri, quibus sancti Aaron, illius utique qui figuram gerit Christi, veri scilicet vestimentum sacerdotis intexitur: circumdati auro lapides, et insculpti de nominibus 472 filiorum Israel, duodecim lapides sibi invicem cohaerentes. Nam si eos aliquis separet atque secernat, omnis fidei structura dissolvitur. 5. Itaque principium fidei nostrae est scire quo genitus est Dei Filius: si genitus non est, nec Filius est. Nec satis est dixisse Filium, nisi et id est, generatio, Filius, unigenitus, principaliter et proprie indicant ex Deo Filium. 7. Tria sequentia, id est, Deus, vita, veritas, virtutem ejus manifestant, qua condidit et fecit subsistere creatuit . Et ideo in illis tribus proprietas Filii, in istis aliis paternae ac Filii operationis unitas declaratur. 8. Imago quoque et splendor et cha
Abbreviated transcription (Latin):
cuam diuinȩ maiestatis expͥmant unitatẽ. Propͥeta¬
tisitaq sunt: generatio. es. filiꝰ. ubũ. Similitudinis:
splendor. caracter. speculũ. unago. Unitatis ꝑt̾̃nȩ: sapi¬
entia. uirtꝰ ueritas. uita. Hȩc indicia ita dĩ filiũ signant:
ut ex his & sẽpit̾num patrẽ eẽ. cognoscas. nec ab eo filuĩ
discrepantẽ. Ex eo enĩ qui est: gen̾atio. ex sẽpit̾no ds̃. ex
patre filiꝰ. ex dõ ũbũ. Splendorgłȩ. caracter sub stanciȩ.
forti uirtus. de uero ueritas. de uiuente uita. Concordant
gͥ patris & filũ indicia. quib ñ discrepare int̾ se s uniꝰ
maiestatis ẽẽ. nemo dubitauerit. Quoꝵ singłoꝵ ꝓferre¬
mus exempla nominũ. nͥ coartandi sermonis studio te¬
nerem᷑. His duodecĩ tanquã lapidib p̃ciosis. fidĩ colũna
consurgit. Hi st̃ enĩ p̃ciosi illi lapides. sardiꝰ. laspis. sma-¬

Expanded text:
cuant divinae majestatis exprimant unitatem. Proprietacuant divinae majestatis exprimant unitatem. Proprietatis itaque sunt, generatio, Deus, Filius, Verbum: similitudinis, splendor, character, speculum, imago: unitatis aeternae, sapientia, virtus, veritas, vita. 3. Haec indicia ita Dei Filium signant, ut ex his et sempiternum Patrem esse cognoscas, nec ab eo Filium discrepantem. Ex eo enim qui est, generatio; ex sempiterno Deus, ex Patre Filius, ex Deo Verbum, splendor gloriae, character substantiae, forti virtus, de vero veritas, de vivente vita. Concordant igitur Patris et Filii indicia, quibus non discrepare inter se, sed unius majestatis esse nemo dubitaverit. Quorum singulorum proferremus exempla nominum, nisi coarctandi sermonis studio teneremur. 4. His duodecim tamquam lapidibus pretiosis fidei columna consurgit. Hi sunt enim pretiosi illi lapides , sardius, jaspis, sma
Abbreviated transcription (Latin):
iniurias ñ sentiunt. aliena ñ quert̃. suoꝵ obliuiscunt᷑:
ita etiã uino tuo crapulatꝰ pacẽ diligat. & fidĩ exulta¬
tione securꝰ: mortẽ infidelitatis ignoret: s patientiã
caritatis ex hibeat. sacrilegia aliena ñ teneat. fidem
etiã pignorib siuis p̃ferat. scđm qd̾ scͥptũ ẽ. Relinque
sibiliũ creatorẽ. Non potes gͦ inuisibilis aut bonꝰ ñ ẽẽ.
quiid etiã tuis oꝑib contulisti. Explicri liben¬
tor edoctũ ẽ. sempit̾nũ eẽ. dĩ filiũ. ñ dis¬
similẽ patri. genitũ ñ creatũ. Dm̃ qͦ ue
rũ dĩ filiũ script᷑arũ lectionib approba¬
uimꝰ. & aꝑtis maiestatis suȩ indiciis desi¬
gnatũ. Itaq quãuis ista ad fidẽ copiose
redundantiasint. qd̃ afontis meatu magnitudo ple-¬
rũq decurrentis fluminis estimat᷑: tam̃ quo puriꝰ ni
st̃ quȩ similitudinẽ patris & filiĩ. st̃ etiã quȩ ꝑspi-¬

Expanded text:
injurias non sentiunt, aliena non quaerunt, suorum obliviscuntur: injurias non sentiunt, aliena non quaerunt, suorum obliviscuntur: ita etiam vino tuo crapulatus, pacem diligat, et fidei exsultatione securus, mortem infidelitatis ignoret, patientiam charitatis exhibeat, sacrilegia aliena non teneat, fidem etiam pignoribus suis praeferat, secundum quod scriptum est: Relinque sibilium creatorem. Non potes ergo invisibilis aut bonus non esse, qui id etiam tuis operibus contulisti. LIBER SEtor, edoctum est sempiternum esse Dei Filium, non dissimilem Patri, genitum, non creatum: Deum quoque verum Dei Filium Scripturarum lectionibus approbavimus, et apertis majestatis suae indiciis designatum. 2. Itaque quamvis ista ad fidem copiose redundantia sint, quod a fontis meatu magnitudo plerumque decurrentis fluminis aestimatur; tamen quo purius nitsunt quae similitudinem Patris et Filii: sunt etiam quae perspi
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ p̃sta aures. necubi auditȩ ꝑfidiȩ sordes resideant.
Emunda gͦ. emunda aut̃ ñ foncanis poculis. neͤ fluui¬
ali haustu. nec susurro p̃t̃meantis riuuli: s sermonib
ad uicẽ aquarũ oꝑantibꝰ. supͣ nitorẽ aqͣrũ ꝑspicuis. & om̃i
puriorib niue. Illis utiq sermonib qͥb dixisti. Si
fuerint peccata ur̃a sic̃ feniciũ: ut niuẽ dealbabo. Est
etiã poculũ quo secreta m̃tis mundare consuesti. Pocłm
ñnaturȩ ueteris. nec ex uite solemni: s pocłm nouũ
decȩlo ȩlatũ int̾ra. exp̃ssũ ex illo botrione ꝑegrino.
qui sic̃ uua de uite: ita ille in carne. crucis pependit
in ligno. Ex hoc gͦ botrione ÷ uinũ qd̃ letificat cor hõĩs.
sobrietatẽ inebriat. crapulã fidei & uerȩ religionis ex¬
halat. crapulã castitatis infundit. Hocgͥ uino dñe m̃s.
hoĩes inebriati qͥetẽ diligunt. timorẽ mortis expellunt.

Expanded text:
mihi praesta aures; necubi auditae perfidiae sordes resideant. mihi praesta aures; necubi auditae perfidiae sordes resideant. Emunda ergo, emunda aurem non fontanis poculis, nec fluviali haustu, nec susurro praetermeantis rivuli: sed sermonibus ad vicem aquarum operantibus, supra nitorem aquarum perspicuis, et omni purioribus nive; illis utique sermonibus, quibus dixisti: Si fuerint peccata vestra sicut phoenicium, ut nivem dealbabo . 135. Est etiam poculum quo secreta mentis mundare consuevisti, poculum non naturae veteris, nec ex vite solemni: sed poculum novum de coelo delatum in terram, expressum ex illo botryone peregrino, qui sicut uva de vite, ita ille in carne crucis pependit e ligno. Ex hoc ergo botryone est vinum quod laetificat cor hominis, sobrietatem inebriat, crapulam fidei et verae religionis exhalat, crapulam castitatis infundit. 136. Hoc igitur vino,homines inebriati, quietem diligunt, timorem mortis expellunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tendũ. qđ ꝓpħaturꝰ de dño p̃mittit isaias dic̃s. Omi¬
ser ego & cõpuncto corde.qͥ cũ ĩmunda labia habeã.
in medio qͦ popłi inhabitẽ immunda labia haben¬
tis: uidi dñm sabaoth. Ergo si isaias miserũ sedic̃.
qͥ uidit dñm sab aoth: qͥd ego de me dicã. qͥ cũ ĩmun¬
da labia. habeã. cogor de dĩ gn̾atione tractare e
Quo gͥ de us quȩ metuo locuturꝰ erũpo. cũ dauid de
his quȩ sciat ori suo custodiã petate Osi mͥ qͦ unꝰ de sera¬
phim candentẽ illũ carbonẽ quẽ de altari diuino
sũpsit. utriꝰq forcipe deferens testam̃ti: ĩmunda ad¬
urat labia. Aut qr tc̃ seraphim descendit infigura
dũ immundꝰ. s iam ꝑ tuã miscdiam fide mundꝰ. illud
daiticũ canã dic̃s. Psallã tͥ in cythara ds̃ isrł. gau¬
debc̃ labia mea cũ cantauerotͥ. & anima mea quã re¬
confer tẽ ad nos. & scĩfica aures pͥncipis Gratiani. om̃i¬
umq p̃t̾ea quoꝵ inmanib hic libellus uenerit uacuas

Expanded text:
taturus de Domino praemittit Esaias dicens: O miser ego, et compuncto corde, qui cum immunda labia habeam, in medio quoque populi inhabitem immunda labia habentis; vidi Dominum Sabaoth . Ergo si Esaias miserum se dicit, qui vidit Dominum 470 Sabaoth: quid ego de me dicam, qui cum immunda labia habeam, cogor de Dei generatione tractare? Quo igitur de iis quae metuo, locuturus erumpo; cum David de iis quae sciat ori suo custodiam petat ? O si mihi quoque unus de Seraphim candentem illum carbonem, quem de altari divino sumpsit, utriusque forcipe deferens Testamenti, immunda adurat labia! 133. At quia tunc Seraphim descendit in figuradum immundus, sed jam per tuam misericordiam fide mundus, illud Davidicum canam, dicens: Psallam tibi in cithara, Deus Israel: gaudebunt labia mea, dum cantaveroconfer te ad nos; et sanctifica aures principis Gratiani, omniumque praeterea quorum in manus hic libellus venerit, vacuas
Abbreviated transcription (Latin):
ra & elementa conspexere famulantia. uerũq dĩ
cardinib inpassione dñi confitet᷑. E tu beretice
negas: Centurio dic̃. uere filiꝰ dĩ erat iste. Erat
inqͥt centurio. & arrianꝰ dic̃ ñ erat: Illegͦ gn̾atiõis
& ueritatẽ & ȩt̾nitatẽ asseruit. manu cruentꝰ
s m̃te deuotꝰ. tuheretice ueritatẽ gn̾ationis.
negas. tempꝰ ascribis: Utinã manꝰ potiꝰ quã aĩam
cruentasses.S nec manu innocens. & m̃te fe¬
ralis. Qͣntũ inte ÷ mortẽ infers. qͥ infirmũ opi¬
naris. Immo qđ grauiꝰ ẽ. & si diuinitas uulnꝰ
sentire ñ possit: qđ in te ẽ. tam̃. maiestatẽ suã in
runt: & demones fatebant᷑. Quoꝵ nc̃ ñ testimonia
reqͥrunt᷑. s tiuis tam̃ sacrilegiis p̃ferunt᷑. Illos no¬
minauimꝰ ut erubesceres. diuina qͦ responsa
t̾ram. & benedicent dm uerũ. Ꝙ qͥ uirant suꝑ t̾rã:
iurabt̃ ꝑ dm̃ uerũ. Hȩc inquã dixit isaias. qnͣdo

Expanded text:
ora, et elementa conspexere famulantia, verum Dei Fiora, et elementa conspexere famulantia, verum Dei Ficardinibus in passione Domini confitetur: et tu, haeretice, negas! Centurio dicit: Vere Filius Dei erat iste . Erat, inquit Centurio, et Arianus dicit, non erat. Ille ergo generationis et veritatem et aeternitatem asserit manu cruentus, sed mente devotus: tu, haeretice, veritatem generationis negas, tempus ascribis. Utinam manus potius quam animam cruentasses! Sed nec manu innocens, et mente feralis, quantum in te est, mortem infers, qui infirmum opinaris; immo, quod gravius est, etsi divinitas vulnus sentire non possit, quod in te tamen est, majestatem suam in runt, et daemones fatebantur: quorum nunc non testimonia requiruntur, sed tuis tamen sacrilegiis praeferuntur. Illos nominavimus, ut erubesceres divina quoque responsa terram, et benedicent Deum verum: et qui jurant super terram, jurabunt per Deum verum . Haec, inquam, dixit Esaias, quando
Abbreviated transcription (Latin):
suã imaginẽ recognoscerete Non ÷ unũ. adoptiuus
& uerꝰ. Nec filiꝰ diceret unũ simꝰ: si se cũ uero qui uerꝰ
ñ erat ipse conferret. faciamꝰ gͦ dicit pat̾. Qui dixit:
uerꝰ ẽ. Potest ne gͦ uerꝰ ñ eẽ. ille qui fecit: & qͦd dicenti
deferc̃. facienti negat᷑: Quomͦ aut̃ nͥ uerũ filiũ sci¬
ret. cõmicteret ei uoluntatis suȩ unitatẽ. & oꝑis ue¬
ritatẽ: Cũ enĩ eadẽ faciat filiꝰ oꝑa quȩ pat̾ facit. &
quos uult ui ficet filiꝰ sic̃ scriptũ ẽ : nec in differens
potestate. & liber ÷ uoluntate. Ita unitas seruat᷑.
qr & uirtꝰ dĩ indiuinitatis ꝓpͥetate ẽ: & libertas ñ
in aliqua differentia. s in unitate ẽ. uoluntatis.
Turbati infreto apłoꝵlicet s adhuc ñ credentium
chori. ubi pͥmũ sub pedib dnĩ ludere aqͣs. & inqͥ¬
eto maris estu deambulantis dñi suꝑ aqͣs intrepi-¬
da uiderent uestigia. subitoq nauis aquȩ flucti¬
b turbaret᷑: ubi eã tam̃ xp̃c ascendit. placidata eqͦ¬

Expanded text:
 recognosceret? Non est unum adoptivus et verus, nec Filius diceret unum sumus, si se cum uno qui verus non erat ipse conferret. Faciamus ergo dicit Pater, qui dixit verus est. Potestne ergo verus non esse ille qui fecit, et quod dicenti defertur facienti negatur? Quomodo autem, nisi Filium verum sciret, committeret ei voluntatis suae unitatem, Pater facit, et quos vult vivificet Filius, sicut scriptum est ; nec differens potestate, et liber est voluntate: ita unitas servatur; quia et virtus Dei in divinitatis proprietate est; et libertas non in aliqua differentia, sed in unitate est voluntatis. 113. Turbati in freto apostoli, licet adhuc non credentes corde, ubi primum sub pedibus Domini ludere aquas, et inquieto maris aestu deambulantis Domini super aquas intrepida videre vestigia; subitoque navi quae fluctibus turbaretur, ubi eam tamen Christus ascendit; placidata aequ
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ dico: ostendꝰ pͥorẽ patrẽ. qr pat̃ inqͥs filio pͥor. Qͥa
ẽ. hoc: Negas eẽ tẽpꝰ ante filiũ. & tam̃ nescio qͥd ante fi¬
lium iuis p̃cessist qd tẽporissit. & ostendis media nescio
quȩ molimina lusse gen̾andi. inqͦ gn̾ationẽ patris si-¬
gnificas tẽporali Nã si pat̃ eẽ. cepit: ds̃ gͦ pͥmo erat. pꝰea
pat̃ factꝰ ẽ. Quinꝰ gͦ immutabilis dĩ: Sienĩ ante ds.¬
ds̃ hanc am̃tiam Nos enĩ ad impictatẽ eoꝵ redarguendã.
hanc retulimꝰ questionẽ. Pia mens gn̾ationẽ sine tẽpore
asserit. ut & sẽnit̾nũ patrẽ cũ filio dicat: nec aliqͣndo as-
quẽ diuinitas unx̃. Non separet impietas: quẽ gn̾atiõis
ꝓpͥetas copulaut. Honorificemꝰ filiũ. ut honorificemꝰ &
patrẽ : sic̃ & in eiangłio scͥptũ ẽ. Sẽpit̾nitas filii. pat̃nȩ

Expanded text:
Filium dico, osFilium dico, osest hoc? Negas esse tempus ante Filium, et tamen nescio quid ante Filium vis praecessise, quod temporis sit; et ostendis media nescio quae molimina fuisse generandi, in quo generationem Patris significas temporalem. Nam si Pater esse coepit, Deus ergo primo erat, postea Pater factus est. Quomodo ergo immutabilis Deus? SiDeus hanc amentiam; nos enim ad impietatem eorum redarguendam, hanc retulimus quaestionem. Pia namque mens generationem sine tempore asserit; ut et sempiternum Patrem cum Filio dicat, nec aliquando assequem divinitas junxit: non separet impietas, quem generationis proprietas copulavit. Honorificemus Filium, ut honorificemus et Patrem, sicut et in Evangelio scriptum est . Sempiternitas Fil
Abbreviated transcription (Latin):
stinguit᷑. ut sabelliominutescat. A ds erat uerbũ. Ñ
gͦ in ꝓlatione sernonis hoc u̾bũ ẽ: s in illa cȩlestis
filio inseparabilis initas edocet᷑. ut erubescat eunomiꝰ.
Postremo cũ omĩa peũ facta dicant᷑: ipse conditor no¬
ui utiq testam̃ti e uet̾is designat᷑. ut manicheus lo¬
cũ cẽptationis habe ñ possit. Ita piscator bonꝰ intra unũ
om̃s rete conclust: ut faceret inhabiles fraudi. quã¬
uis e̾ent inutilescatiomi. Dic mͥheretice. dat enĩ ue¬
niam clem̃tissimꝰ mꝑator ut te ñ colloquendi studio
nec audiendi cupiditate. s exponendi gr̃a. paulisꝑ al¬
Sienĩ tẽpꝰ dyxeris. te ipse conuinces. qr necesse ÷ asseras
fuisse tẽpꝰ ante filũ. cũ filiꝰ tẽporis auctorsit & creator.
Non pot̾̃ enĩ post ꝙꝰ suũ ipse cȩpisse. Necesse ÷ gͥ. auctorẽ
oꝑis sui eẽ. fateans. Ante tẽpora inqͥs ñ nego filiũ. s cũ

Expanded text:
stinguitur, ut Sabellius obmutescat. Et Deus erat Verbum. Non stinguitur, ut Sabellius obmutescat. Et Deus erat Verbum. Non ergo in prolatione sermonis hoc Verbum est, sed in illa coelestis tis in Patre et Filio inseparabilis unitas edocetur ut erubescat Eunomius. Postremo cum omnia per ipsum facta dicantur, ipse conditor novi utique Testamenti et veteris designatur; ut Manichaeus locum tentationis habere non possit. Ita piscator bonus intra unum omnes rete conclusit; ut faceret inhabiles fraudi, quamvis essent inutiles captioni. Cniam elementissimus imperator, ut te non colloquendi studio, nec audiendi cupiditate, sed exponendi gratia, paulisper alSi enim tempus dixeris, te ipse convinces: quia necesse est asseras fuisse tempus ante Filium, cum Filius temporis auctor sit et creator; non potest enim post opus suum ipse coepisse: necesse est igitur auctorem operis sui esse fatearis. 59. Ante tempora, inquis, non nego Filium: sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ teneamꝰ. Scriptũ ÷ in uet̾i testam̃to. ut uł unũde
plurib dicã. Ante me ñ fuit aliꝰ d̾s. & pꝰ me ñerit.
Nichil gͦ argum̃tabor. teipsũ int̾rogo. Qͥs hoc dic᷑. pat̾
an filiꝰ : Utrũ dixeris. ecce te conuinci intellige. uł
filiũ designasti. qr nemo ipse sibi pat̃ ẽ. Cũ filiũ no¬
minas: etiã patrẽ eiꝰ fateris. qr nemo ipse sibi filiꝰ est.
Ita nec filiꝰ sine patre. nec pat̾ pot̾ ẽẽ sine filio. Sẽ ꝑ¬
gͥ pat̃. sẽꝑ & filiꝰ. In pͥncipioerat u̾bũ. & u̾bũ erat apud
dm̃. & ds erat u̾bũ. hoc erat in pͥncipio apud dm̃. Erat
inqͥr apud dm. Erac erat: erat. erat. Ecce quat̾ erat.
quid ex cogppileris: erat s lꝰ. Om̃: aut̃ hereses. hoc ca¬
pitulo Heria piscator nr̃ xclusit. Qđ enĩ erac in pͥnci¬
pio: ñ claiłdit᷑ tẽpore. ñ pͥncipio p̃uenit᷑. Eigo arrius
conticescat. Qđ aut̃ erat apud dm̃: S̃ ꝑ paione con¬
fundit᷑. s manentis iͥbi apud patrẽ s. li la ꝑfectione di¬

Expanded text:
i Testamento, ut vel unum de pluribus dicam: Ante me non fuit alius Deus, et post me non erit . Nihil ergo argumentabor, teipsum interrogo. Quis hoc dicit, Pater, an Filius? Utrum dixeris, eo te convinci intelliges: vel Filium designasti; quia nemo ipse sibi pater est: cum Filium nominas, etiam Patrem ejus fateris; quia nemo ipse sibi filius est. Itaque nec Filius sine Patre, nec Pater potest esse sine Filio. Sebum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum . Erat, inquit, apud Deum. Erat, erat, erat, erat: ecce quater erat. dquid excogitaveris, erat Filius. 57. Omnes autem haereses hoc capitulo brevi piscator noster exclusit. Quod enim erat in principio, non includitur tempore, non principio praevenitur. Ergo Arius conticescat. Quod autem erat apud Deum, non permixtione confunditur: sed manentis Verbi apud Patrem solida perfectione di
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓ diuinitatis potestate posuit & sũpsit. sic̃ scriptũ ẽ.
Potestatẽ habeo ponendi animã meã. ꝙ potestate ha¬
beo sum̃di eã. Nullus eã tollit ame. s ego amemetipso
pono eam. Uides bonitatẽ qr sponde posuit. uides
potestatẽ qr sũpsit. & tubonũ negas. cũ ipse de sẽm
euangłio dixerit. siegobonꝰ. qͣre ocłstuus nequãe
x. enĩ confidẽ in dño. Michi expedit ut dñm confitear.

Expanded text:
 sicut scriptum est: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo sumendi eam. Nullus eam tollit a me, sed ego a memetipso pono eam . 26. Vides bonitatem, quia sponte posuit: vides potestatem, quia sumpsit; et tu bonum negas, cum ipse de se in Evangelio dixeriest enim confidere Domino . Mihi expedit ut Dominum confitear;
Abbreviated transcription (Latin):
Quis hc̃ induxit errorẽ. ut eũ qͥ creauit om̃ia. qͥfecit oĩa.
diceret creaturã : Num ipse dñs se creauit: Sienim
lectũ ÷ qd̾ ꝑ ipsũ omĩa facta st̃. & sine ipso factum est
nichil: nunqͥd ipse se fecits Si lectũ ÷ qd̾ negari ñ pot̃.
qr ds̃ in sapientia fecit omĩa: nunqͥd ueri simile uideri
potest. qr in sẽ ipsa ẽ. facta sapientia : Legimꝰ genitũ.
qr pat̃ dix̃. Ex ut̾o ante luciferũ genui te. Legimꝰ pͥmoge¬
nitũ filiũ. legimꝰ unigenitũ. Primogenitũ qr nemo an¬
te ipsũ: rinigenitũ qr nemo pꝰ ipsũ. Legimꝰ etiã. Gene¬

Expanded text:
Quis hunc induxit errorem, ut eum qui creavit omnia, qui fecit omnia, diceret creaturam? Numquid ipse Dominus se creavit? Si enim lectum est quod per ipsum omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil : numquid ipse se fecit? 462 Si lectum est, quod negari non potest, quia Deus in sapientia fecit omnia: numquid verisimile videri potest quia in se ipsa est facta sapientia ? 89. Legimus genitum; quia Pater dixit: Ego ex utero ante Luciferum genui te . Legimus primogenitum : Filium, legimus unigenitum ? primogenitum, quia nemo ante ipsum: unigenitum, quia nemo post ipsum: legimus etiam: Gene
Abbreviated transcription (Latin):
consortes fieri nat᷑e. Qđ si ex alia sub stantia filiũ di¬
confitendo. & filiũ creat᷑is quib p̃ferre se simulant
conferendo. Arriꝰ dicit creat᷑am dĩ filiũ. ñ sic̃ ceteras
creat᷑as. Quȩ enĩ creat᷑a ñ sic̃ alia creat᷑a ñ ẽ e homo
ñ ut angłs. t̾ra ñ ut cȩlũ. sol ñ ut aqua. lum̃ ñ ut te¬
nebrȩ. Nichil gͦ p̃ferendo donauit. s ad simplices
decipiendos. misero colore fraudẽ suȩ impietatis ob¬
duxit. Arriꝰ dic̃ mutabilẽ & conũtibilẽ dĩ filiũ. Qͦmͦ¬

Expanded text:
consortes fieri naturae. Quod si ex alia substantia Filium diconsortes fieri naturae. Quod si ex alia substantia Filium diconfitendo, et Filium creaturis quibus praeferre se simulant, conferendo. 130. Arius dicit creaturam Dei Filium, non sicut caeteras creaturas. Quae enim creatura non sicut alia creatura non est? Homo non ut Angelus, terra non ut coelum, sol non ut aqua, lumen non ut tenebrae. Nihil ergo praeferendo donavit, sed ad simplices decipiendos misero colore fraudem suae impietatis obduxit. 131. Arius dicit mutabilem et convertibilem Dei Filium. Q
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ex nichilo dĩ filiũ. Quomͦ gͦ dĩ filiꝰ. quomͦ pa¬
terno generat᷑ ex ut̾o quomͦ eructatu ex corde
u̾bũ legit᷑. nͥ ut ex intimo & inestimabili patris
intelligat᷑ ut scriptũ ẽ. ꝓdisse secreto: filiꝰ enĩ aut
ꝑ adoptionẽ aut ꝑ nat᷑am est. ꝑ adoptionẽ nos filiĩ
dicim̃. ille ꝑ ueritatẽ nafȩ ẽ. Quomͦ gͦ ex nichilo.
unde sit. Deniq nec uidei habebant filiũ. qr unde
ẽet. nesciebant. Ꝙ idõ dix̃ us dñs. Nescitis undeue¬
ni. Q infra. Neq me nostis. neq patrẽ meũ scitis.
Quienĩ negat ex patre filiũ: nec patrẽ ex qͦ ÷ filius
nouit. neq filiũ nouit qr patrẽ nescit. Arriꝰ dicit
ex ipsa dĩ filiꝰ sit s Aut qͦmͦ rep̃hendunt qr nos in dõ
aut yciaꝵ grece aut latine substantiã dicimꝰ. cũ
dĩ ẽẽ. confirment: S si de nomine fubstantiȩ aut
naturȩ diuinȩ uoluerint dicere: facile reuincent᷑.¬
tura memorauit. & petrꝰ uult nos ut legimꝰ. diuinę

Expanded text:
ilium. Quomodo ergo Dei Filius? quomodo paterno generatus ex utero? quomodo eructatum ex corde Verbum legitur, nisi ut ex intimo et inaestimabili Patris intelligatur, ut scriptum est, prodiisse secreto? Filius enim aut per adoptionem, aut per naturam est: per adoptionem nos filii dicimur, ille per veritatem naturae est. Quomodo ergo ex nihilo unde sit. Denique nec Judaei habebant Filium, quia unde esset nesciebant. Et ideo dixit his Dominus: Nescitis unde veni ; et infra: Neque me nostis, neque Patrem meum scitis . Qui enim negat ex Patre Filium, nec Patrem ex quo est Filius, novit: neque Filium novit; quia Patrem nescit . 128. Arius dicit:ex ipsa Dei Filius sit? Aut quomodo reprehendunt quia nos in Deo aut οὐσίαν Graece, aut Latine substantiam dicimus, cum Dei esse confirment? 129. Sed si de nomine substantiae aut naturae divinae voluerint dicere, facile revincentiptura memoravit. Et Petrus vult nos, ut legimus , divinae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe. s genitũ. Legerat enĩ. Ipse dixit & facta st̃. ipse
mandauit & creata st̃. Nunqͥd dicto factꝰ ẽ. xp̃c e
atq cõpositȩ. cui nichil accedat. s solũ qđ diuinũ
ẽ. mnat᷑ã ht̃ sua. Cõplens om̃ia. nusquã ipse confusꝰ.
fenetrans om̃ia. nusquã ipse penetrandꝰ. Ubiq totꝰ.
eodẽq tẽpore. uł incȩlo uł int̾ris uł in nouissimo
maris p̃sens. Uisu incõphensibilis. affatu in int̃p̃ta¬
bilis. sensu inestimabilis. fide sequendꝰ. religione
uenerandꝰ. Ut qͥcqͥd religiosiꝰ sentiri pot̃. quicqͥd
p̃stantiꝰ ad decorẽ. qͥcqͥd sublimiꝰ ad potestatẽ:

Expanded text:
esse, sed genitum. Legerat enim: Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt . Numquid dicto factus est Christus? atque compositae: cui nihil accedat, sed solum quod divinum est in natura habeat sua: complens omnia, nusquam ipse confusus: penetrans omnia, nusquam ipse penetrandus: ubique totus, eodemque tempore vel in coelo, vel in terris, vel in novissimo maris praesens: visu incomprehensibilis, fatu ininterpretabilis, sensu inaestimabilis, fide sequendus, religione venerandus; ut quidquid religiosus sentiri potest, quidquid praestantius ad decorem, quidquid sub
Abbreviated transcription (Latin):
Purpura qͦ speciẽ aqͣrũ expͥmit. ꝑ coccũ ignis intelli¬
git᷑: t̃ra ꝑbyssũ. Hȩc enĩ ex t̾ra gignit᷑. Ex his autẽ
quattuor elem̃tis. corpꝰ subsistit humanũ. Siuegͦ m̃tis
fidĩ p̃cedenti : concinentia corporis facta subnectas.
siue facta p̃cedant. & fides astipulet᷑ comes religiosa
factoꝵ: hic religiosi ornatꝰ antistitis. hoc uelam̃ ÷
sacerdotis. Bona gͦ fides cũ pulchro oꝑum renitet
ornatu. De qua ut ad sũmã loquar: definitiones istȩ
st̃. quȩ ñ queunt solui. Si ex nichilo ẽ: ñ ÷ filiꝰ. Si crea¬
tura ẽ: ñ ÷ creator. Si factura: ñ ÷ om̃iũ factor. Si
discens: ñ p̃cognitor. Si accipiens: ñ ꝑfectꝰ. Si ꝓfici¬

Expanded text:
gnis intelligitur: terra per byssum; haec enim ex terra gignitur. Ex his autem quatuor elementis corpus subsistit humanum. 13. Sive ergo mentis fidei praecedenti concinentia corporis facta subnectas: sive facta praecedant, et fides astipuletur comes religiosa factorum, hic religiosi ornatus antistitis, hoc velamen est sacerdotis. 14. Bona ergo fides, cum pulchro operum renitet ornatu: de qua, ut ad summam loquar, definitiones istae sunt, quae non queunt solvi. Si ex nihilo est, non est Filius: si creatura est, non est creator: si factura est, non est omnium factor: si discens, non praecognitor: si accipiens, non est perfec
Abbreviated transcription (Latin):
deferendũ trib simplicit̾ estimauit: em̃dat᷑ dĩ p ctis
auctoricate dicentis. Hic est filiꝰ m̃s dilectissinꝰ. ipsũ audite.
Id÷. qͥd conseruos tuos cũ dño socias tuos hic ÷ filiꝰm̃s.
Non moyses filiꝰ. ñ helias filiꝰ. s hic filiꝰ. Sensitem̃datio¬
nem apłs. ꝓcidit in faciẽ. consternatꝰ patril uoce & filiuĩ
claritate. S subleuatꝰ. filio. qͥ iacentes erigere confue¬
uit: unũ uidit. solũ uidit dĩ filiũ. Recessert̃ enĩ seruuli:
ut solus dñs qͥ solus de signabat᷑. filiꝰ uideret᷑. Quidg̾ si

Expanded text:
is auctoritate dicentis: Hic est Filius meus dilectissimus, ipsum audite , id est: Quid conservos tuos cum Domino socias tuo? Hic est Filius meus. Non Moyses filius, non Elias filius: sed hic Filius. Sensit emendationem apostolus, procidit in faciem, consternatus Patris voce, et Filii claritate: sed sublevatur a Filio, qui jacentes erigere consuevit. Unum vidit, solum vidit Dei Filium. Recesserunt enim servuli, ut solus Dominus, qui solus designabatur Filius, videretur. 82. Quid i
Abbreviated transcription (Latin):
ne. ds̃ uerꝰ de dõ uero. ex patre natꝰ ñ factꝰ. unsꝰ substantiȩ
cũ patre. Sic nẽpe nr̃i scd̾m script᷑as dixert̾ patres. qui
etiã sacrilega dogmata idõ suis inserenda putauere
decretis: ut arrũ ꝑfidia ipsa se proderet. ne qͣsi fucis
quib dã & colorib illita uelaret᷑. fucũ enĩ faciunt:
qui ñ audent explicare qđ sentiunt. Censorie itaq im¬
pietas arriana ñ expositione reserat᷑. s dãpn. tione
detegit᷑. Ut qui curiose gestit audire. priꝰ dãnatã co¬
gnosceret ne laberet᷑: quã expositã audiret ut cre¬

Expanded text:
 vero, ex Patre natus, non factus, unius substantiae cum Patre. 119. Sic nempe nostri secundum Scripturas dixerunt Patres, qui etiam sacrilega dogmata ideo suis inserenda putavere decretis, ut Arii perfidia ipsa se proderet; ne quasi fucis quibusdam et coloribus illita velaretur. Fucum enim faciunt, qui non audent explicare quod sentiunt. Censorie itaque impietas Ariana non expositione reseratur, sed damnatione detegitur; ut qui curiose gestit audire, prius damnatam cognosceret, ne laberetur, quam expositam audiret, ut cre
Abbreviated transcription (Latin):
multis. ñ cõmunẽ s suũ. Suũ cũ dicit: gen̾ationis
ȩtnȩ ꝓpͥetatẽ signauit. Hc̃ pꝰea factũ ex muliere
asseruit: ut factura ñ diuinitati s assũptioni cor-¬
poris ascribere f. factũ ex muliere ꝑ carnis susceptio¬
nem. factũ sublege ꝑ obseruantiã legis. Generatio
aut̃ illa cȩlestis ante legẽ. ista pꝰ legẽ. Unde & illud¬

Expanded text:
ultis: non communem, sed suum. Suum cum dicit, generationis aeternae proprietatem signavit. Hunc postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis ascriberetur: factum ex muliere per carnis susceptionem: factum sub Lege per observantiam Legis: generatio autem illa coelestis ante Legem, ista post Legem . 463 CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
ris am̃tiȩ ÷ ut de filio ista ñ abnuas. qͥ eũ ex infirmitate
metiris humana. Qͥd si dm̃ negare ñ potes noĩe. infirmi¬
tate tam̃ hominẽ uis ꝓbare : Qa si dũ filiũ discutis. pa¬

Expanded text:
ris amentiae, ut de Dei Filio ista non abnuas, qui eum ex infirmitate ris amentiae, ut de Dei Filio ista non abnuas, qui eum ex infirmitate metiris humana; quid si Deum negare non potes nomine, infirmitate tamen hominem vis probare? Quid si dum Filium discutis
Abbreviated transcription (Latin):
Ssi alienũ putant: cur adorant. cũ scriptũ sit. neq adorab̾
dm̃ alienũ e Aut si ñ adorant: fateant᷑. & finis ẽ. ne quẽ sub
religiosi noĩs ꝓfessio  decipiant. Hȩc st̃ nẽpe cestimonia scͥp.¬
turarũ. Aut si habes aliud: ꝓferre debebis. Suꝑ est ut & ar¬
gum̃tis ueritas colligat᷑. Quanquã etiã humanis testimo¬
tiis argum̃ta cede soleant: argum̃tare tam̃ heretice ut uo¬
les. Usu inqͥs accepimꝰ. eo qͥ nascit᷑ p̾orẽ ẽẽ. qͥ gn̾at. ꝑsequere
gͥ omĩa uestigia consuetudinis. & si cet̾a conueniunt: non
obsisto qͥn & istud reqͥras. Si aut̃ nulla concordant: quẽ ad¬
modũ cũ desinc cȩt̾a. hoc solũ exigis: Ergo qr usũ reqͥris:
qnͣdo generatꝰ ÷ ex patre. paruulus fuit. Uidisti incunis in¬
fantulũ uagientẽ : dcessus aliqͦs accepit etatis: Si enĩ infir¬
micatẽ generationis habuit: necesse ÷ ut ñsolũ nascendi. s
etiã uiuendi inciderit infirmitatẽ. S fortasse eo ꝓlaba¬

Expanded text:
Sed si alienum putant, cur adorant eum, cum scriptum sit: Neque adorabis Deum alienum ? Aut si non adorant, fateantur, et finis est; ne quem sub religiosi nominis professione decipiant. Haec nempe sunt testimonia Scripturarum. Aut si habes aliud, proferre debebis. 70. Superest ut et argumentis veritas colligatur. Quamquam etiam humanis testimoniis argumenta cedere soleant; argumentare tamen, haeretice, ut voles. Usu, inquis, accipimus eo qui nascitur, priorem esse qui generat. Persequere igitur omnia vestigia consuetudinis, et sicaetera conveniunt, non obsisto quin et istud requiras: si autem nulla concordant, quemadmodum cum desint caetera, hoc solum exigis? Ergo quia usum requiris, quando generatus est ex Patre, parvulus fuit. Vidisti in cunis infantulum vagientem, processus aliquos accepit aetatis; si enim infirmitatem generationis habuit, necesse est 458 ut non solum nascendi, sed etiam vivendi inciderit infirmitatem. 71. Sed fortasse eo prolaba
Abbreviated transcription (Latin):
onem hȩc om̃ia uidemꝰ eẽ. cõpleta. qđ sacri con¬
uiuũ celebrauit misteria. qđ apłos misit. uoce
magna clamauit dic̃s. siqͥs sicit ueniat ad me
& bibat : Ergo sequentia respondent pͥoribꝰ. & to-¬
tiꝰ cursũ incarnationis.: uidemꝰ ꝓphetiȩ exposi¬
tione digestũ. Multa alia docum̃ta p̃sto eẽ. pos¬
sent. huiꝰmodi de incarnatione dictũ uderi. s
ñ me inuoluo libris. netractat᷑ uideat᷑ ẽẽ. diffu.¬
eẽ. genitũ qđ creatũ. Si enĩ idẽ dicunt: nichil
utiq distat mt̃ generare & creare. Ergo qm̃ & nos
nulla distantia ẽ. S quãius am̃tes fint: id tam̃
ñ audebt̃ dicere. Postremo ut insipientiȩ eoꝵ qd
in uerbo. cur ñ eũ quẽ colunt meliore appellant
noie : Cur u̾bꝯ ñ utunt᷑ patris : Cur abiciunt qd̃
honorificentigẽ. assumunt qd̾ in iuriȩ: Si autẽ
distat int̾ etencũ e genitũ ut ego arbitror: cũ le

Expanded text:
onvivii celebravit mysteria, quod apostolos misit, voce magna clamavit dicens: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat ? Ergo sequentia respondent prioribus, et totius cursum incarnationis videmus prophetiae expositione digestum. 99. Multa alia documenta praesto esse possent hujusmodi de incarnatione dicta videri: sed non me involvo libris, ne tractatus videatur esse diffuesse genitum, quod creatum? Si enim idem dicunt, nihil utique distat inter generare et creare. Ergo quoniam et nos nulla distantia est. Sed quamvis amentes sint, id tamen non audebunt dicere. 101. Postremo ut insipientiae eorum qin verbo: cur non eum quem colunt, meliore appellant nomine? cur verbo non utuntur Patris? cur abjiciunt quod honorificentiae est, assumunt quod injuriae? 102. Si autem distat inter creatum et genitum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ꝑfunctoria fides debet ẽẽ. imꝑator auguste. Scͥptũ
ẽ. enĩ. Telus domꝰ tuȩ comedit me. Itaq fideli sp̃u &
inte deuota iħm dñm inuocemꝰ. dm̃ ẽẽ. credamꝰ. ut
in noĩe eiꝰ qͥcqͥd apatre eiꝰ petimꝰ impetremꝰ. Pat̃ enĩ ꝑ
filiũ se uult rogari. filiꝰ uult rogari patrẽ. Concordat
pietatis gr̃ã. nec uirtutis facta discordant. Quȩ cũq
enĩ pat̃ fecerit: eadẽ & filiꝰ facit similit̃. & similit̃
facit. & eadẽ facit filiꝰ. S uult rogari patrẽ in eo qd̃

Expanded text:
functoria fides debet esse, imperator Auguste; scriptum est enim: Zelus domus tuae comedit me . Itaque fideli spiritu et mente devota Jesum Dominum invocemus, Deum esse credamus; ut in nomine ejus quidquid a Patre petimus, impetremus; Pater enim se per Filium vult rogari, Filius vult rogari Patrem. 13. Concordat pietatis gratia, nec virtutis facta discordant. Quaecumque enim Pater facit, eadem et Filius facit similiter. Et similiter facit, et eadem facit
Abbreviated transcription (Latin):
facessat nr̃a sententia. paulũ int̾rogemꝰ. qͥ sp̃udĩ plenꝰ
has ꝓuidens questiones. gen̾alit̾ contͣ g̃s. specialit᷑
cont᷑ arrianos locutꝰ : ait diuino uidicio eẽ. dam¬
pnatos. qͥ seruiren. creat᷑ȩ pots quã creatori.
Deniq fic habes. Tradidic illos ds in desidia cordis
ipsoꝵ. ut contumeliis afficiant corpora sua int̃ se¬
m& ipsos. qͥ cõmutauert̃ ueritatẽ dĩ in m̃dacio.
ꝙ coluert̃. & seruiert̃ creat᷑e potiꝰ quã creatori. qͥ est

Expanded text:
Paulum interrogemus, qui Spiritu Dei plenus has praevidens quaestiones; generaliter contra gentes, specialiter contra Arianos locutus, ait divino judicio eos esse damnatos, qui servirent creaturae potius quam Creatori. Denique sic habes: Tradidit illos Deus in desideria cordis ipsorum, ut contumeliis afficiant corpora sua inter semetipsos: qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium, et coluerunt, et servierunt creaturae potius qua
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m fecit ds. Imꝑiti legant totũ. & intelligant.
caro ẽ. Hoc ati fieri potuit. qd̾ potuit crucifigi.
Non gͦ factura dĩ filiꝰ. facessat gͥ & illud de quo calũ¬
niari solent. & discant quẽ admodũ dictũsit. dñs
creauit me. Non dix̃. pat̾ creauit me. s dñs creauit
me. Caro dñm agnoscit. gła patrẽ signat. Creatura nr̃a
dñm confitet᷑. claritas patrẽ nouit. Itaq qͥs ignoret
quia ob causã incorruptionis hoc dr̃ : In eo gͥ se
creatũ dicit: in qͦ & hominẽ testificat᷑ dic̃s. Qͥd me

Expanded text:
m fecit Deus. Imperiti legant totum, et intelligant; caro est. Hoc utique fieri potuit, quod potuit crucifigi. Non ergo factura Dei Filius. 96. Facessat igitur et illud, de quo calumniari solent, et discant quemadmodum dictum sit: Dominus creavit me. . Non dixit: Pater creavit, sed Dominus creavit me. Caro Dominum agnoscit, gloria Patrem significat: creatura nostra Dominum confitetur, charitas Patrem novit. Itaque quis ignoret quia ob causam incorporationis hoc dicitur? In eo igitur se creatum dicit, in quo et hominem testificatur dicens: Quid me
Abbreviated transcription (Latin):
lestis agnouit. Ergo & tu uincere paras. qͥ xp̃m adoras.
Uincere paras qͥ fidẽ uindicas. cuiꝰ ame libellũ petisti. Mal¬
lem qͥdẽ cohortandi ad sidẽ subire officiũ. quã de fide dis¬
ceptandi. In alc̾o enĩ religiosa confessio ẽ. in alt̾o incauta
p̃sũptio. S qm̃neq cu cohortatione indiges. neq ego
excusandi liber. ubi pietatis officiũ ẽ: audax negotium
uerecunda excusatione suscipiã. ut de fide pauca discep¬
tem. de testimoniis plura contexã. De concilus id potis¬
sumũ sequar. qđ trecenti de cẽ ꝗ octo sacerdotes tanquã
abrahȩ electi iudicio. consona fidei uirtute uictores.
ueluc t ropheũ toco orbe subactis ꝑfidis extulert̃. Ut mͥ
uideat᷑ hoc eẽ. diuinũ. qđ eodẽ numero inconciliis fidĩ
habemꝰ oraculũ: qͦ in listoria pietatis exemplum.

Expanded text:
lestis agnovit . Ergo et tu vincere paras, qui Christum adoras: vincere paras, qui fidem vindicas, cujus a me libellum petisti. 4. Mallem quidem cohortandi ad fidem subire officium, quam de fide disceptandi; in altero enim religiosa confessio est, in altero incauta praesumptio: sed quoniam neque tu cohortatione indiges, neque ego excusandi liber, ubi pietatis officium est, audax negotium verecunda occasione suscipiam; ut de fide pauca disceptem, de testimoniis plura contexam. 5. De conciliis id potissimum sequar, quod trecenti decem et octo saceAbrahae lecti judicio, consona fidei virtute victores, velut trophaeum toto orbe subactis perfidis extulerunt: ut mihi videatur hoc esse divinum quod eodem numero in conciliis fidei habeamus oraculum, quod in historia pietatis exemplum.
Abbreviated transcription (Latin):
quã uoluptas. Nc̃ udeamꝰ qͦ distant agentilib arriani.
Illi dõs appellant dispares sexii. dissimiles potestate.
isti trinitatẽ assert̃ differentis diuinitatis. & dissi¬
milis potestatis. Illi dõꝵ suoꝵ pͥncipiũ asseuerant tẽ¬
porale. & isti xp̃m cepisse ex tẽpore m̃tiunt᷑. Nonne
ex pbilosophia om̃em impietatis suȩ traxert̃ colorẽ : Illi cam̃
qđ uenerant᷑ amplificant. isti dĩ filium creaturam asse¬
tint: eẽ. qui ds̃ est.

Expanded text:
quam voluptas. 85. Nunc videamus quo distant a gentilibus Ariani. quam voluptas. 85. Nunc videamus quo distant a gentilibus Ariani. Illi deos appellant dispares sexu, dissimiles potestate: isti Trinitatem asserunt differentis divinitatis, et dissimilis potestatis. Illi deorum suorum principium asseverant temporale; et isti Christum coepisse ex tempore mentiuntur. Nonne ex philosophia omnem impietatis suae traxerunt colorem? Illi tamen quod venerantur, amplificant: isti Dei Filium creaturam asserunt esse, qui Deus est.
Abbreviated transcription (Latin):
creat᷑a mea. hic feruus m̃s. s hic filiꝰ m̃s quẽ udetis
ingła. Hic ÷ ds abraham. ds̃ isaac. d̃s iacob. qui appa¬
ruit in rubo moysi. de qͦ moises ait. Qui est misitme.
Non pat̃ in rubo. ñ pat̃ in heremo. s filiꝰ ÷ moysi locutꝰ.
Deniq de ipso stephañ dicit. Hic ẽ. qui fuit in ȩecła in
pit lectionẽ. edat lingua confessionẽ. Aufer hinc̾ ar¬
gum̃ta. ubi fides querit᷑. In ipsis gymnasus suis oia¬
lectica taceat. Non quero qͥd loqͣnt᷑ philosophi. reqͥ¬
ro quid faciant. Soli in suis gẏmnasus remanserunt.
Uide quã fides argum̃tis p̃pondet. Illi cotidie a suis
consortib deserunt᷑. qͥ copiose disputant: isti cotidie
crescunt qͥ simplicit̃ credunt. Non credit᷑ philosophis.
credit᷑ piscatoribꝰ. Non credif᷑ dialecticis. credit᷑ publicanis.
Illi uoluptatib & deliciis orbẽ ligart̃. isti ieiuniis &
dolorib exuert̃. Pures itaq iã cepit illicere iniuria.

Expanded text:
ra mea, hic servus meus; sed hic Filius meus, quem videtis in gloria. Hic est Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob, qui apparuit in rubo Moysi, de quo Moyses ait: Qui est, misit me . Non Pater in rubo, non Pater in eremo: sed Filius Moysi locutus est. Denique de ipso Stephanus dixit: Hic est qui fuit in Ecclesia, in pit lectionem, edat lingua confessionem. Aufer hinc argumenta, ubi fides quaeritur: in ipsis gymnasiis suis jam dialectica taceat. Non quaero quid loquantur philosophi, requiro quid faciant. Soli in suis gymnasiis remanserunt. Vide 461 quam fides argumentis praeponderet. Illi quotidie a suis consortibus deseruntur, qui copiose disputant: isti quotidie crescunt, qui simpliciter credunt. Non creditur philosophis, creditur piscatoribus: non creditur dialecticis, creditur publicanis. Illi voluptatibus et deliciis orbem ligarunt, isti jejuniis et doloribus exuerunt. Plures itaque jam coepit illicere injuria,