comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ccopante grã eger Oꝑpois gr̃a facit apptĩs
surgere. facit et̃ uesle bosũ. auoꝑius grã
ccopante. Nondum emĩ cecidaat. et idco nõ
egebat gr̃a ꝑ qui singeret. s ea sola ꝑ quiͣ
pficeret᷑. postlapsum oꝑans p̾cedit que mo¬
net et excitat cor. de qua dicit ꝓpb̾a. ⁊ grã¬

Expanded text:
ante gratia eget. Operans gratia facit a peccatis surgere, facit etiam velle bonum. Cooperans gratia cooperante. Nondum enim ceciderat, et ideo non egebat gratia, per quam surgeret, sed ea sola perquam proficeret. Post lapsum operans praecedit, quae movet et excitat cor. De qua dicit Pr
Abbreviated transcription (Latin):
nent inħ .s. quod maior delib̾atio indet᷑
finsse ĩ uiro q̃ muuiliere. et ꝙ moioris
scientie eratꝰ. et cui plus cdmittitur
absołute qd̾ plus peccaui̾t. Sici de
aliquo pło et de sliquolaico dicemo
go ludio pb̾r eesubita oeł ira. non pos¬
s abselute dici qd̾ ile ordinatus plus

Expanded text:
et quod major deliberatio videtur fuisse in viro quam in muliere et quod majoris scientiae erat; et cui plus committitur, absolute quod plus peccaverit; sicuti de aliquo presbytero et de aliquo laico diceremus, go odio, presbyter ex subita ira: non posset absolute dici quod ille ordinatus plus
Abbreviated transcription (Latin):
ri.quia nũꝙͣ fim rentur unẜie q̃ modo
daunur morte sicut et dyꝰaboli misse
nunꝙͣ finimit᷑ S quialet certum de
auctoritute non hemꝰ nolunt quido
ei ĩmortalitistem. et subtali sensu ex¬
pouũt uerbaula ne comedat de li. in ꝙ
uesti. ꝙ pͥus ei confeuret ĩ mortalitate¬

Expanded text:
ri; quia nunquam finirentur miseriae, quae modo finiuntur morte, sicut et diaboli miseriae nunquam finiuntur. Sed quia hoc certum de auctoritate non habuimus, volunt quidam ei immortalitatem, et sub tali sensu exponunt verba ista: « Ne comedat de ligno vesci, quod prius conferret immortalitate
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a si non nobis etibi ił meretur quia
tũt accipir bonũ nelle s post utitur accp¬
ta noluntate. et ccoꝑatur gr̃e in quo m̾itũ
poĩs est. Non .n. eit m̾itum hoĩs inlxr qd̾
accepit bonam uoluntatem q ibi uichil

Expanded text:
r sine nobis: et ibi nihil meretur homo quia tunc accepit bonum velle; sed post utitur accepta voluntate et cooperatur gratia, in quo meritum hominis est. Non enim est meritum hominis in hoc quod accip
Abbreviated transcription (Latin):
s De oꝑibus sex dieriu. xxiiii¬
I cut dĩamꝰ iñpͥncipio crratura¬
rum arauit deus celiuma. ange
cutum ferebatur. ortu ⁊ ectasu suo die
⁊ noctem faciens. Nu no̾ dicunt quod
luxilla questã est pͥma die fuit augli¬
ca creatura nel uatura. ad creatorem
conu̾sa sicut iam dixinꝰ. Scd̾a die fac¬
ab aquis. Demdicit quod firmamẽ¬
tum sit du de aqui is consolidanis qͣli
cristallinus laꝑis. qd̾ satis ner simule ẽ
cun ⁊ color eius indicet. Quidãtũ expo¬
siciones indentur uelle qd̾ ignee nature
ille non est nob̾ certũ s ut dicinit expol¬
cones uelglaa aliter solidate sut. ant
naporaliter suspense ad similitudinei
miporms̃ scilioct fuim quod ueri suuile
ei Gertia die cong̾gnte sut aque ĩ locũ
unũ. et apparuit arita. Quarta die stã
ubicũq motus est. sbi prius et postetus
net aliud cit tempo uisi morua d̾ ulo quod
est pͥns. in id quod est posti̾ns. si aute lu¬
inuiania nõ erat illa distinctio temporũ

Expanded text:
. De operibus sex dierum. Sicut diximus: In principio creaturarum creavit Deus coelum, id est angelcumferebatur ortu et occasu suo diem et noctem faciens. Alii dicunt, quod lux illa quae facta est prima die, fuit angelica creatura ad Creatorem conversa, sicut jam diximus; secunda die firab aquis. Beda dicit quod firmamentum sit de aquis consolidatis quasi crystallinus lapis; quod satis verisimile est cum et color ejus indicet hoc. Quidam tamen expositores videntur velle, quod igneae naturae illae nobis non est certum. Sed ut dicunt expositores, vel glacialiter solidatae sunt; aut vaporaliter suspensae ad similitudinem vaporis, scilicet fumi, quod verisimilius est. Tertia die congregatae sunt aquae in unum locum, et apparuit arida. Quarta die facta ubicunque motus est, ibi prius et posterius, nec aliud est tempus nisi mora de illo quod est prius in id quod est posterius; sed ante luminaria non e
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m non conscutur malo nõ est mcri¬
tam. s inbat ꝙ malo non consentiendo
quod declinatur amalo. s in hic ꝙ decti¬
uando amalo fit bonũ nec tũ unmũ sine al¬
tero esse pot̃. itadicimꝰ quodsi homo nel ã¬
głs dedmasset amalo ht̃ utiq metitum

Expanded text:
ipsum non consentire malo non est meritum, sed hoc quod malo non consentiendo c quod declinatur a malo; sed in hoc quod declinando a malo fit bonum. Nec tamen unum sine altero esse potest. Ita dicimus quod si homo vel angelus declinasset a malo, haberet utique meritum
Abbreviated transcription (Latin):
panes. f. ⁊c̾. uude apparet quod plus p¬
tauit. ¶ Oppouitur deb̾ ꝙ dicit psido. ꝯ
Trib modis poĩi geritur. Ignorantia
ĩ frmitate indintria. Ignorantia pecca¬
nit cua. quia utait apss seducta fuit
⁊ delibacõne malum ꝑ pecit. Infim¬
tate ꝗ casu uł ꝑturbatione deliquid. Se

Expanded text:
s , etc., unde apparet quod plus peccavit. Opponitur de hoc quod dicit Isidorus: Tribus modis peccatum geritur: ignorantia, infirmitate, industria. Ignorantia peccavit Eva; quia, ut ait Apostolus, seducta fuit et deliberatione malum perpetrat; infirmitate qui casu vel perturbatione delinquit. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
tempr̃ p̾cede̾t᷑. cuni et ip̃a nolautas mali
malum ex uoliuitate ꝓcedit. sicut ille ac¬
tus indelicet comestio pomi. quod aquib
ea ppetrat. uou tuc aliũ pacm̃ facit s qued
be̾at. ii uoliuitate pͥus tũt fat̾ in ope¬

Expanded text:
t, cum et ipsa voluntas mali malum ex voluntate procedit, sicut ille actus, videlicet comestio pomi, quod a quibuea perpetratur, nec tunc aliud peccatum facit, sed quod habebat in voluntate prius, tunc fa
Abbreviated transcription (Latin):
dinino aditorio posset manere suell
non utiq sua culꝑa cecidiss ad intoru
quippe defuiss sine quo non poss mau̾e.
Iu eodem ded̾at deus homini bonam uo¬
luntatem. in illa quippe fec̾at eiun rectũ
ded̾at adintoriũ sine quo mea ꝑman̾e

Expanded text:
divino adjutorio posset manere si vellet non utique sua culpa cecidisset. Adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non posset. In eodem: Dederat Deus homini bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat rectum: dedit adjutorium sine quo in ea
Abbreviated transcription (Latin):
ne appoĩta grã ꝓficere uon pot̾at sicut¬
et de augłis dĩs. Si nõ declmare abco
quod acceꝑat ꝑ grã sibi increacõne col¬
latam poterat. Aluid est .ni. facere bo¬
num. aliud declinare amalo. s siue sr̃¬

Expanded text:
apposita gratia proficere non potuerit, sicut de angelis diximus, sed non declinare ab eo quod acceperat per gratiam sibi in creatione collatam, poterat. Aliud enim est facere bonum, aliud declinare a malo. Per
Abbreviated transcription (Latin):
udetur magne landis futurum ftusse hõ¬
non si ppẽa poss bene uingre. quia nemo ma¬
le nuere suaderet cũ ⁊ in nat̾an posse et
in potestate haberet uelle non consentire¬
cie suadenti tro adiunante. Illud quor
sol queri quare creauit deus boĩem ꝙ̃ p̾
sciebat eẽ casu̾m cũ sit sũme plus Eadẽ
tius quos p̾sciebat fututos malos. cur
futuros. quia sicut p̾udit ꝙ malies¬
sent futuri sicut ⁊̃ p̾uidit demaleftĩs

Expanded text:
detur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene vivere quia nemo male vivere suaderet: cum et in natura posse, et in potestate haberet velle non consentire suadenti Deo adjuvante. Illud quoque solet quaeri: quare creavit Deus hominem quem sciebat esse casurum, cum sit summe pius. Eadem Deus quos praesciebat malos futuros. Cur futuros? Quia sicut praevidit quod mali essent futuri; sic etiam praevidit de malefactis
Abbreviated transcription (Latin):
pale. eoctuã. et quia pͥus a uod aĩale. deĩ¬
de quod spũale. tempale pͥns datã fuit. Al¬
terum .s. et̾nũ. nõ tũc datimi. s ppoĩtu m fu¬
it adillis quod de erat custodiam. p̾cep¬
tũre nature apposuit deus. preceptio ua¬
a inspiratũ est. que eẽnt nature sue ne
cessaria et que ob noxia. Ad illud ꝓposu̾at
comederitis. ⁊ c̾. Uidens gͦ dyadolus ꝙ
lomo ꝑ obedientiam ascenderet illiic.
sathan .i. ad ilsarius. Unde et uulierem
temptanit in qua minus quam in uiro rõ¬
nẽ nigere sciebat. S ne illa temptatio
nimis ociulta foret ⁊ ideo cuiñ nõ posset
non insi ꝑspentem teuiptare fuit
ꝑinissus ut ꝑ in duistił quod foris erat
uersutiam temptantis aueitere possit. Aug̃
suꝑgenesim. Cum acced̾e̾t ad temptandũ
diꝰ abolus non possumsi ꝑ missus. nõ per
aliud potuit insi ꝑ quod ꝑmitcedatur.
¶Queritur quare non orrint iilier serpen

Expanded text:
aeternum. Et quia prius quod animale, deinde quod spirituale; temporale prius datum fuit. Alterum, id est aeternum, non tunc datum, sed propositum fuit. Ad illius quod dederat custodiam praeceptum naturae apposuit Deus. Praeceptio nai inspiratum est quae naturae suae essent necessaria, et quae noxia. Ad illud quod propcomedas . Videns ergo diabolus quod homo per obedientiam illuc ascenderet unde Satan, id est adversarius. Unde et mulierem tentavit in qua minus quam in viro rationem vigere sciebat. Et ne illa tentatio nimis occulta foret et ideo caveri non posset; non nisi per serpentem tentari fuit permissus, ut per indumentum quod foris erat versutiam tentantis advertere posset. Augustinus super Genesim: Cum accedere ad tentandum diabolus non posset nisi permissus; non per aliud potuit, nisi per quod permittebatur. CAP. V. Quare non horruit mulier se
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex responsione eius colligi qualiter
de çetero alloqu debinsser ur nõ come¬
ditis deligno stientie boni etmali Ad
quem mulier. Neforte mouamnur . ⁊c̾.
Inquo uerbo dedit locum temptandi cũ

Expanded text:
ut ex responsione ejus colligeret qualiter eam de caetero alloqui deberet: « Cur non comeditis de ligno scientiae boni et mali? » Ad quem mulier: « Ne forte moriamur etc. , » in quo verbo dedit locum tentandi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
int̾igntus nõ ait mulier seduxit me.
quod dicebatur. Adam uo̾ nd̃ est seducto.¬
fieri posse. ut et uxorem morem gerrier
⁊ ꝑpenitentiam deo satis fac̾it. Mm̃o
gꝰ peccauit. qui de nenia cogitanit. De
quib uerbis apparet qnod maior fiñt

Expanded text:
interrogatus non ait: Mulier seduxit me, quod dicebatur. Adam vero non est seductufieri posse ut et uxori morem gereret, et per poenitentiam Deo satisfaceret. Minus ergo peccavit qui de venia cogitavit. Ex quibus apparet quod major fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
t̾oriuis mat̾ia frã fuit. sicut dixunꝰ simł
cum anglis post moduu ꝑ sex dies exil¬
ia materia gen̾a rerun sunit distincta Qb¬
tam tũ indetur quod non ꝑiter ualla tẽ¬
poꝵ fer suit ille distictões teruim ⁊ sinuil

Expanded text:
nformis materia facta fuerit, sicut diximus, simul cum angelis; postmodum per sex dies ex illa materia genera rerum sint distincta. Quibusdam tamen videtur quod non per intervalla temporum factae sunt illae distinctiones
Abbreviated transcription (Latin):
niuentemi .i. corpus sensificantem qd̾
erat adbuc auimale. Egebat enĩ alimo
partus sine dolore. ¶ Suales no sinon
pectass uast̾entur eoꝵ filu utrum mox
ambularẽt et logni et c̃. faccre posset̃no¬
bis deanctoritate certã nõ est. Ang̃tũ¬

Expanded text:
viventem ; id est, corpus sensificantem quod erat adhuc animale. Egebat enim alimonpartus sine dolore. Quales vero si non peccassent nascerentur eorum filii utrum mox ambulare et loqui, et caetera facere possent: nobis de auctoritate certum non est. Augu
Abbreviated transcription (Latin):
du⁊c̾ Elata est insuꝑbiam. que suꝑbia
cuat compͥmenda ꝑ penas illud pocm̃ se
Ad quod intendum est quod deus s̃pͥmo
homiẽ duos possint appetitus indeli appe
citum et insti. et appetitum cominoĩ. Appe¬
duuii suil. et idda istum ann nccitate po¬
assequi pot̾ant sicut auginẽtũ glle boms
quod ab amore bĩti comodi tepescere nõ

Expanded text:
dii etc., , » elata est in superbiam, quae superbia erat comprimenda per poenas illud peccatum Ad quod videndum est, quod Deus in primo homine duos posuerit appetitus, videlicet apptitum justi et appetitum commodi. Appedum suum, et ideo istum cum necessitate poassequi poterunt, sicut augmentum gloriae bonis quod ab amore habiti commodi tepescere non
Abbreviated transcription (Latin):
sensum pectati inclinetur. Temptacõm in¬
terrior est motꝰ prane delectacõis ꝑqm̃
animꝯ ad pectandum inipellitur et multo
difficilius uincit᷑. homo gͥ qui ext̾iori tep̃¬
tatõme pulsatus cecidit. tanto gͣnius
pumendꝰ. quanto lemiore impulsu pro¬

Expanded text:
sensum peccati inclinetur. Tentatio interior est motus pravae delectationis per quam animus ad peccatum impellitur; et multo difficilius vincitur. Homo igitur qui exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius puniendus, quanto leviori impulsu
Abbreviated transcription (Latin):
antem lignũ acridim floruit. frugr.i
giguat. ut femina inuiuentute stecilio
insenectute pariat ut asina lequatur
et sioulia. dedit quidem naturis quas
cremit. ut exeis por fieri possi. ut nontẽ
non illo oꝑe pontentie. quonaturas aib¬

Expanded text:
autem lignum aridum floreat, et fructum gignat; ut femina in juventute sterilis in senectute pariat; ut asina loquatur, et similia, dedit quidem naturis quas creavit, ut ex eis et haec fieri possent, non ut non illo opere prudentiae, quo naturas sub
Abbreviated transcription (Latin):
plur dicit ang̃ p̾mo diales causas oĩ
dinem artificis in cuiꝰ dispoĩtõne estq̃
lio sit futura archa. nel quadrata uel
ob lõga. ita et̃ indeo unscuiꝰq rei ande
oĩum conse p̾cedunt In seruit namq d̾s
qͣd̾ aliqua ex eis p̾neĩt ut deber senue
tale gramim dehic arbore tał auctus
ut qui iuueis est modo tali temꝑe senes¬
cat. et diis similia. et hec quoqi appellant᷑
pͥmordiales cause. licet non multũ ꝓp̾e
dicantur. ht̃ .n. iansas antese que nideo
et̾naliter fucrunt q̃ ⁊ in create sunt et

Expanded text:
r dicit Augustinus primordiales causas omniit similitudinem artificis in cujus dispositione est qualis futura sit arca vel quadrata vel oblonga. Ita etiam in Deo uniuscujusque reiomnium causae procedunt. Inseruit namque Deuquas aliquae exeis proveniunt, ut de hoc semine tale germen, de hac arbore talis fructus; ut qui juvenis modo est, tali tempore senescat, et similia: et hae quoque appellantur primordiales causae, licet non multum proprie dicantur; habent enim causas ante se, quae in Deo aeternaliter fuerunt: quae autem in creaturis sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
si non comedet̾ risi peccaret nil ꝙͣ morie¬
rentur potant itaq siue alimonia uiu̾e
ad quod diciꝰ quod non solum peccoret
si deligno indenetiado comedet᷑ s ⁊ si cõ¬
cessiss non ut̾entur aĩ natimilit̾ appete¬
que adħ data erat utlicits ut̾entur. It̃
oppoĩtur cum fames sit pena pori mai pec¬
cassẽt samẽ non patentur. s ane suie
suꝑel ml̃ utetur comedert. Ad quod dicit¬
di pomũ hrẽt. quo bĩto. ut fauem p̾uemi¬
ient concessis nt̾entur. et ille appetitus ua
tnͣfferendus homo cuni omi ꝓlesua sine
mortis dolo est. Ad illud sũu bonũ quod
incelis ei pꝑatum fu̾at. Sicut em̃ due sut̃¬

Expanded text:
i peccarent, nunquam morerentur. Poterant itaque sine alimonia vivere. Ad quod dicimus, quod non solum peccarent, si de ligno vetito comederent, sed etiam si concessis non uterentur, cum naturaliter appetequae ad hoc data erat, ut licitis uterentur. Item opponitur: Cum fames sit peccati, nisi peccassent famem non paterentur, sed sine fame superfluum videtur comedere. Ad quod dicitdi haberent, quo habito, ut famem praevenirent concessis uterentur. Et ille appetitus nattransferendus homo cum omni prole sua sine mortis dolore ad illud summum bonum quod in coelis eis paratum erat. Sicut enim du
Abbreviated transcription (Latin):
tari tñ pot̃. S ule que indeo sũt. ⁊ inca̾te. et
miutubiles dispoĩcio .n. dei mutari uõ
pot̃. qr dens inmtabił est. Apparet itaqi
exbus quod est or̃mgerum cause indeo
sint quedam u̾o innat̾iss rerum sicut os¬
cẽ consictũt ut ulud quod nirga anda
foruit quod asina locuta fint. et sumda

Expanded text:
e quae in Deo sunt, et increatae, et immutabiles sunt. Dispositio enim Dei mutari non potest, quia Deus immutabilis est. Apparet itaque ex his quod omnium rerum causae in Deo sunt. Quaedam vero in naturis rerum sicut oscausae consistunt, ut illud quod virga arida floruit ; quod asina locuta fuit , et similia.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. fuciamo hoiẽm ad p̾magniẽ ⁊ sumli¬
tudiẽm urũm. Nrãm dixit .i. tocius tri¬
uitatis. Et est notandum quod ymago
appetiatur ipã ꝑmago inp̾ssa in re aliqua
ecres inqua inpͥmitur. Dude ⁊ ipã racio
p̃mago dẽ. que aiẽ est tanqmͣ sigillum ĩ¬
pͥssa. et ymago di. Aug̃ nlibro det̾nita¬

Expanded text:
sit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Nostram dixit, id est totius Trinitatis. Et est notandum quod imago appellatur ipsa imago impressa in re aliqua, et res in qua imprimitur. Unde et ipsa ratio imago dicitur, quae animae est tanquam sigillum impressa; et
Abbreviated transcription (Latin):
gelis solet queri utrum adymagiuẽ
dei siit ft̃i cm nusqii legatur uͥ sunt ftĩ s
licet nonsit scͥptu uõ est mͥ dubitandum
Quod. enĩ dehonũe. dixit. ħ et de angelis ĩ¬
telligi uoluit d̾i et aliter homo ad ymagiẽ¬
eusdem. nature sit cuiꝰ ipẽ est. Ac plre. cc

Expanded text:
gelis solet quaeri utrum ad imaginem Dei cum id nunquam legatur sint facti. Sed licet non sit scriptum, non est tamen dubitandum; quod enim de homine dixit, et de angelis intelligi voluit. Dicitur et aliter homo ad imaginejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
nentio sinus ut nec aque diluun illuc
ꝑtiugere poss. In quo erant ligna du̾si
gen̾is. lignũ uite. lignũ scientie bori et
nali. et alia plura lignũ uite appellatũ
est. quia talis nature crat euio finitus
ut deffcĩt ariortis destctii. et om̃s sar¬
nutati s et molestia. Aluĩ crat lignum
scĩe quod non auatura nomen bet̃. sec¬
exocasionem qmͣ p̾stitit. Non enĩ ĩna¬
tura sua habuit ut conẜ erret stĩam. si ge
qui cito comed̾et defructu eius. stiret ꝑ
aꝑienuiam mali quod distaret int̾boni
quod reliquerat. et malum quodiu uen at
Habint namq pͥus scĩam bom ⁊ mali

Expanded text:
nentissimus, ut nec aquae diluvii illuc pertingere possent, in quo erant ligna diversi generis: lignum vitae, lignum scientiae boni et mali, et alia plura. Lignum vitae appellatum est, quia talis naturae erat ejus fructus, ut defenderet a mortis defectu, et omnis infirmitatis molestia. Aliud erat lignum scientiae, quod non aex occasione quam praestitit. Non enim hoc in natura sua habuit, ut conferret scientiam; sequi cito comederet de fructu ejus, sciret per experientiam mali quid distaret inter bonum quod reliquerat, et malum quod invenerat. Habuit namque prius scientiam boni et mali
Abbreviated transcription (Latin):
imo. se quasi unũ diligerent. In quo fc̃o
nust̾ium xp̃i et ecr̃e figuratũ est. Dicut
er̃ mislier delatere mri dounentis for¬
et aqua. S angͥne eiĩ redeunt fideles
aqua ablintur pocõr in bap̃t᷑. Bolet q̃n
utrum addiuone iu extͥisetus sũp̃te
decosta illa fcasit mulier. quod quidan
sole̾t dr̃e. S siꝯd ꝑficiendum corpus imi¬
deris decosta ila dens ixt̾neuis anginẽ¬
tum addidit. Cum illud qd̾ ad debatur
maius fint quĩ ipa costa. potiꝯ deillo.
plures subsantiesue pates accepit. Re¬
tat gͦ ut dicamꝰ costam illam in semi¬
ipãm multiplicatam. et ex ea muberem
formatã. nullo additam̃to extͥnsecus
sompto. manis .i. fuit. de nichilo aliqͥd

Expanded text:
t. In quo facto mysterium Christi et Ecclesiae figuratum est. Sicut enim mulier de latere viri dormientis faet aqua. Sanguine enim redemit fideles; aqua abluit peccata in baptismo. Solet quaeri utrum cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier? Quod quidam solent dicere. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus augmentum addidit cum istud quod addebatur majus fuerit quam costa ipsa potius de illo plures substantiae suae partes acceperit. Restat ergo ut dicamus costam illam in semetipsam multiplicatam, et ex illa mulierem formatam, nullo additamento extrinsecus sumpto. Majus enim fuit de nihilo aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
scindit᷑ diuisione. qd̾ eo clarius iu¬
detur auxilio quo maius ẽ folium.
Sane nõ ita ut pampinus uł ora
om̃ia uł sũmitate crispanti. Sic̾ eĩ
in ficulnee folio crassitudo ualidior
ita in pampino species eligantior.
Crussitudo igͥ folu ꝓficit ad tempesta¬
tis ĩiuriam repellendam. int̾stisio ad
fructus gram̃ naporandaui. Deniq ħ
genus pomi grandinem nõ cito. ma¬
turitatem cito sentit. qr ⁊ latere uide¬
tur adu̾sum u̾urias ⁊ patere ad gra¬
men. Quid ergo folioꝵ desc̾bamdiu̾¬
sitatos. quẽad modũ alia rotunda. Alia
longiora. alia fleribłia. alia rigidioni
sint. alia nullis facile uentis flabẽ¬
cia. alia que leui motu decutiant᷑ au

Expanded text:
rscinditur divisione: quod eo clarius virscinditur divisione: quod eo clarius videtur, quo majus est folium, sane non ita ut pampinus vel ora omni, vel summitate crispanti. Sicut enim in ficulneae folio crassitudo validior, ita in pampino species elegantior. Crassitudo igitur folii proficit ad tempestatis injuriam repellendam, intercisio ad fructus gratiam vaporandi. Denique hoc genus pomi grandinem non cito, maturitatem cito sentit; quia et latere videtur adversum injurias, et patere ad gratiam. Quid ego foliorum describam diversitates quemadmodum alia rotunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis facile ventis labentia, alia quae levi motu decutiantur au
Abbreviated transcription (Latin):
nature gram̃. ⁊ diuine sapiẽtie
interna misteria. uidinius eĩ ita sci¬
sum atq diuisum. at triũ foliorũ
speciem indeat᷑ ostende̾. Ita pa u media di¬
stincta ẽ ut nisi inferioribꝰ bereret sepi¬
rara spoctantibꝰ uideret᷑. Sa au̾t inno iu¬
detur sernate nature et ut solem faciliꝰ
ꝑcerius media pars eius extenditur
et in ip̃a sũmitate tenuat᷑. ut plus pł¬
cliritudinis ꝙͣ regimenti p̾fenit. Et¬
em̾ brauus speciem uidet᷑ esfing̾e. si¬
gnificans ꝙ uua int̾ pendentes cete¬
ros fructus he̾at pͥncipatũ cui tacito¬
quodam iudicio nature. sed cuidẽn
iuditio ĩnascit᷑ species et p̾roganua
uctorie. Nocũ igit᷑ ht̃ brauũ suũ
qd̾ et munimen sibi p̾bet᷑ adu̾sum
uuolenciam et impedim̃tũ nõ adẜt ᷑
ad recipiendum solis calorem. qd̾ te¬
pefacta. alit̾. colonit᷑. auget᷑. de ficul¬
iculnee quoq folium eaue nea.¬
ꝓpe ut pampinus quadrifidamt̾¬

Expanded text:
naturae gratiam, et divinae sapientiae naturae gratiam, et divinae sapientiae interna mysteria. Videmus enim ita scissum atque diuisum, ut trium foliorum speciem uideatur ostendere; ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereret, separata spectantibus uideretur. ea autem ratio uidetur seruata naturae, ut et solem facilius procerius media pars eius extenditur et in ipsa summitate tenuatur, ut plus pulcritudinis quam tegumenti praeferat. etenim brabii speciem uidetur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatuquodam judicio naturae, sed evidenti indicio innascitur species et praerogativa victoriae. Secum igitur habet bravium suum, quo et munimen sibi praebetur adversum violentiam, et impedimentum non affertur ad recipiendum solis calorem, quo tepefacta alitur, coloratur, augetur. Ficulneae quoque folium, aeque prope ut pampinus, quadrifida inte
Abbreviated transcription (Latin):
prouidencia ut ubi mollior fructus
ubi folii crassitudo. ualidius tegim̃to
tuendo defent pomo. Q uod indemus¬
in fructu ficulnee delicatiora. Itaqi
Sicut ficus istas bonas recognoscã
traslatos uida quos emisi de loco isto
em̃ uelud quodam misericordie sue
ualidiori sepsit tegimine. ne tenere
fructus maturius interirent. Deni¬
q de ip̃is etiam inpost̾i̾oribꝰ dicit. De¬
licati mei ambulauerũt uas asꝑas:
Quibꝰ infra ait. Constantes estote fi¬
lu. et ꝓclamate ad deum. Soc eñi solũ
aduersum om̃s ꝓcellas atq ĩiuirias
ĩmolabile tegien. ĩpenenubłe mu¬
iumentũ est. ubi ergo teneri fruitꝰ
ibi crassiora tegimna et muim̾ita
filioꝵ. Contra aũt ubi fructus uali¬
dior est. ibi teneriora folia ut malꝰ
arbor docet. Poniũ eĩ ualidius. non
multo indiget ꝓtectionis auxilio.
Cam pp̃a ꝑtectioris crassioris ũbra.
ꝑomo nocere plus posset. de pan¬
enq docoat nos pampinus pino.¬

Expanded text:
prouidentia est, ut ubi mollior fructus, prouidentia est, ut ubi mollior fructus, ibi folii crassitudo ualidius tegimentum tuendo deferat pomo, quod in fructu ficulneae. Delicatiora itaque Sicut ficus istas bonas recognoscam translatos Juda, quos emisi de loco isto enim velut quodam misericordiae suae validiori sepsit tegmine, ne teneri fructus maturius interirent. Denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: Delicati mei ambulaverunt vias asperas . Quibus infra ait: Constantes estote filii, et clamate ad Deum . Hoc enim solum adversus omnes procellas atque injurias inviolabile tegmen, impenetrabile munimentum est. Ubi ergo teneri fructus, ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum. Contra autem ubi fructus validiores, 57 ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. Pomum enim validius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus posset. 60. Denique doceat nos pampinus
Abbreviated transcription (Latin):
succoꝵq ꝓpͥetatẽ. que cuiq rei apta inde¬
antur que admodum egris iusderibus
hominũ amariora poma medicent᷑ et
inflationem asꝑicatemq int̾i̾orem tem¬
perent. queadmodũ rursus humorum
dulcib temperent᷑. Ueniq ea medicina
antiquior que herbis curare cõsueuit
et succis nec ulla fumior santas quaq
silubribus roformatur alimentes. dal
scd̾m naturam docemur quia sole nob̾
esta medicina est. Herbis certe ulcera
aperta claudunt᷑. h erbis curant᷑ ĩt̾ua.
Ideoq medicorũ est opus herbarũ po¬
uocenius stilum. alia sunt que cocũt᷑
sole. ala que testis ⁊ cortiob cũ com¬
plent᷑ mala.⁊ piui. uiarũ qͦ genera
om̃ia. auda obiecta sũt soli. Nucis a̾
et nuelee. nuelei quoq fruitus. ⁊ te¬
sta opertus et cortice. Alit̾ cam̃ ⁊ ip̃e
calore solis. Et qu̾atũ pinee densita¬
te uucleus abscondit᷑ tantũ solis ca¬
lore nutritur. Quanta deince dm̃

Expanded text:
succorumque proprietatem, quae cuique rei apta videsuccorumque proprietatem, quae cuique rei apta videantur, quemadmodum aegris visceribus hominum amariora poma medicentur, et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus humorum aspera pomorum dulcibus temperentur? Denique ea medicina antiquior, quae herbis curare consuevit et succis; nec ulla firmior sanitas, quam quae salubribus reformatur alimentis. Unde secundum naturam docemur, quia sola nobis esca medicina est. Herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna. Ideoque medicorum est opus herbarum povocemus stylum, alia sunt quae coquuntur sole, alia quae testis aut corticibus clausa complentur. Mala et pyra, uvarum quoque genera omniaet nucleae, nuculei quoque fructus et testa opertus et cortice alitur tamen et ipse calore solis et quantum pineae densitate nuculeus absconditur, tantum solis calore nutritur. quanta deinde domini
Abbreviated transcription (Latin):
is pomi sub unia monitione cõseruans ⁊
dicare ferunt᷑ agricole. ut ex amaris
dulces fructus fiant. ut terebrent euis
rudicem arboris et ĩmediũ insenant
surculũ eius arboris qu̾e greci pencen
nos piceam dicimus quo frco. succi ama¬
ritudo deponit̾. Sgo si agricultum cõ¬
uertir stirpium qualitates. nõne stu¬
dia doctrine. et discipline attentio mit¬
tigare possunt quasub ogritudines
passionũ: Nemo ergo positus uł mad¬
olescentie. uł intempancie lubrico de sin
cõuersione desperet. Rigna plerũq in
meliores uertunt᷑ usus. Non possũt
hominũ corda mutari. Documus
nõ solum in diuersi generis arbores
ẽẽ fructuũ diu̾sitatis. sed plerũquͥ ea
dem specie arborum cõpugnare sibi
fructus. Alia em̃ species masculorum
Alia femineorũ fructu sic̾ de dactilis ur¬
supra diximus. Quis aũt possit cõpre¬
hendere uarietatũ speciem gram̃q
pomoꝵ. singłorũ qͦ utilitatem fructuũ

Expanded text:
us pomi sub. una munitione conseruans etus pomi sub. una munitione conseruans etdicari feruntur agricolae, ut ei amaris dulces fructus fiant, ut terebrent eius radicem arboris et in medium inserant surculum eius arboris, quam Graeci πεύκην, nos piceam dicimus, quo facto suci amaritudo deponitur. ergo si agricultura conuertit stirpium qualitates, nonne studia doctrinae et disciplinae adtentio mitigare possunt quaslibet aegritudines passionum ? nemo ergo positus uel in adulescentiae uel intemperantiae lubrico de sui conuersione desperet. ligna plerumque in meliores uertuntur usus: non possunt hominum corda mutari ? docuimus non solum inter diuersi generis arbores esse fructum diuersitates, sed plerumque in eadem specie arborum conpugnare sibi fructus. alia enim species masculorum, alia femineorum fructuum, sicut de dactulis supra iam diximus. quis autem possit conprehendere uarietatem, speciem gratiamque pomorum, singulorum quoque utilitatem fructuum
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ sentencia. si adminiculet᷑ ei attentio
sobrietatis obseruançia castitatis. pro¬
funde ergo cͥca eum studium tuũ ut
similitudine fructifere illius ficus de
p̾sentia et com̃ctione agrestis illius ar¬
boris tuã possit corrobonire uͥtutẽ Ita
enĩ tua nec dissoluet᷑ intentõ et diligẽ¬
tie fructus et grͣe reseruabit᷑. Quam
młta sũt aũt q̃ roceant naturalẽ duri¬
tiom posse diligentie studio temꝑari.
quib affert cultus ruralis exemplũ¬
malogranata. ⁊ fructum afferre nõ
possunt nisi congrius pericoril remedi¬
is excolant᷑. plerũq succus uanescit
int̾ior. et foris species eius p̾tendit᷑
cortex malipumici geue tue ⁊ infra. Si
floruerit utis. floruerũt malogranata
eccłia enuim bonũ fidei fulgorem confessio¬
nsq p̃tendit. tot martirũ sangnine spe¬
ciosa. et qd̾ ẽ amplius xp̃icruore dotata
simul plurimus intrase fructus uslus tu¬

Expanded text:
ejus sententia, si adminiculetur ei attentio ejus sententia, si adminiculetur ei attentio sobrietatis, observantia castitatis. Profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et conjunctione agrestis illius arboris tuam possis corroborare virtutem. Ita enim tua nec dissolvetur intentio, et diligentiae fructus et gratiae reservabitur. Quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplugranata, et fructum afpossunt, nisi congruis peritorum remediis excolantur, plerumque sucus uanescit interior et fonsforis species eius pulchra prcortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, floruerint mala granata. ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit tot martyrum sanguine speciosa et quod est amplius Christi cruore dotata, simul plurimos intra se fructus usu isti
Abbreviated transcription (Latin):
modi materies et ꝓcera sit spaciis.
nec onerosa pariẽtib. De cypresso.
acunaribus quoq cõmendisq
fastigus habilis est cyp̾ssus umñ
et eccͣ dicit in canticis. Trabes do¬
morũ nuurum cedri lacunaria
cora sui ornam̃ta fastigii. qui qͣi
trabes uerticem ect sua uirtute
sustineant et fastignim eius exor¬
aurus et palma insigne uicto¬
rie. lauro uictorũ capitacoro¬
nantur. palma manus uictricis
ornata est. uñ et ecc ait. dixiascen¬
dam in palmani. tenebo altitudĩes
eius. q̃ emiuent iam uident u̾bi.
et sperans ꝙ ad eius altitudine̾ pos¬
sit ascende. ⁊ sciencie sũmitatẽ dicͥ.
ascendam in palma ut om̃ia delinquat
inferiom. ⁊ ad suꝑiora cõtendat ad bͣm
um xp̃i ut suanes eius fructus car¬
par et gustet. Ouauis enĩ uirtutie ẽ
fructus. De populo¬
opuluo quoq coronis arbor u̾bro¬
sa iuctricibꝰ. ⁊ salixleta uitibꝰ habi¬
lis uinciendis. Quid aliud imstice de¬
clauint nisi bona ẽẽ xp̃i uinela que

Expanded text:
modi materies et procera sit spatiis, nec onerosa parietibus. acunaribus quoque comendisque fastigiis habilis est cypressus. unde et ecclesia dicit in uocauerit: trabes domorum nostrarum caedri, lacunaria cora sui ornamenta fastigii, qui quasi trabes uerticem ecclesiae sua uirtute sustineant et fastigium eius exoraurus et palma insigne uictoriae: lauro uictorum capita coronantur, palma manus uictricis ornatus est. unde et ecclesia ait: dixi, ascendam in palmam, tenebo altitudines eius. quae eminentiam uidens uerbi et sperans quod ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat inferiora et ad superiora contendat, ad brabium Christi, ut suauis eius fructus carpat et gustet; suauis enim uirtutis est fructus. populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant nisi bona esse Christi uincula, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sus talia. uł animantiũ. us herbar um
ger̾a ueneuata miscuerit. MHata sunt eĩ
hec ad correpcõnem nrãm. nõ ad deforma¬
cõnẽ. Naniq ignanis aut infiris. aut
impui plerumq offeusionis. atq terroei
sunt. aliis nsui. Ita sũt hec ut pedago gi
parmilis. amari indentur. acerbi ⁊ mo¬
lesti formidabiles uerbere liberdatẽ lascun¬
endi negant. noãtatẽ discipline exigunit
pneriles anmos ne huc illucq deflutut
terroie constringunt. Ideoq hoꝵ ansterita¬
te flugi enadunt sobrii contmente slaudi
uiagis qmͣ ludo dediti. Bides quid tambibia
ula flagella ꝓficiant. Sic et scipentes fla¬
gella sunt eoꝵ quibi infurma etas anum.
et quedam puerilis ineutis est uitus. Ce¬
terum fortioribi noceit non possunt. Nem¬
que conficenti iu dño. dom̃ est. Suꝑ aspi¬
tem etbasilistum ambulabis. et concultr

Expanded text:
suis et alia uel animantium uel herbarum suis et alia uel animantium uel herbarum genera uenenata miscuerit. nata sunt enim haec ad correptionem nostram, non ad deformationem. nam quae ignauis aut infirmibus aut impiis plerumque offensioni atque terrori sunt, aliis usui ita sunt haec ut paedagogi paruolis. amari uidentur, acerbi et molesti, formidabiles uerbere, libertatem lasciuiendi negant, necessitatem disciplinae exigunt, pueriles animos, ne luxu defluant, terrore constringunt, ideoque horum austeritate frugi euadunt, sobrii, continentes, laudi magis quam ludo dediti. uides quid terribilia illa flagella proficiant ? sic et serpentes flagella sunt eorum quibus infirma animi aetas et quaedam puerilis mentis est uirtus: ceterum fortioribus nocere non possunt. denique confidenti in domino dictum est: super aspidem et basiliscum ambulabis et
Abbreviated transcription (Latin):
nes. us tygndes sunt. Et hec seruũt. Ixiii¬
in ⁊ naturam suam humar a institucõne
tepount. Obliuiscunt᷑ quod uata sunt. in¬
diuuit quod iubentur. Quid uulta. Do¬
ceutur ut parmili seruiũt ut infumuerbe¬
poꝵ. quiͣ montiũ alta nuramur. Nec plus
altitudinẽ cedri stupenius qmͣuitis. ant
olee breiuis fecunditatõita uos amplius
niror elefuntum quia ꝓcerus est qmͣ̃ mu¬
rem quiaterribis elefanto est. Natine gͥ
hec potentior ẽ. ut cerribilia alus miticu
giis ꝓprus ailciantur. Formitabis tauris
elefantus iuurem timiet. Leo rex quide
ferarum. exiguo scorpionis aculeo exagi¬
tatur. et ueneno serpentis occiditur. De¬
nnia leonis pulc̾tudo comantis ceruioe to¬
ror excutit. nel sb̾lato pectore accollit ora.
Sed quidẽ non uuretur tam bieius scor¬
pionio aculeo. ut incorporeũ putet ĩ gẽ¬
ciũ corpoꝵ. exigere mortẽ: Mec hoc quisꝙͣ
rep̾hendat. qd̾ coeator seipentis creatuus

Expanded text:
nes uel tigrides sunt. et haec seruiunt hominnes uel tigrides sunt. et haec seruiunt homini et naturam suam humana institutione deponunt. obliuiscuntur quod nata sunt, induunt quod iubentur. quid multa? docentur ut paruoli, seruiunt ut infirmi, uerbeporum quam montium alta miramur possunt plus altitudinem caedri stupemus quam uitis aut oleae breuis fecunditatem, ita non amplius miror poterit, quia procerus est, quam murem, quia terribilis helefanto est. naturae igitur haec potentia est, ut terribilia aliis aliis giis propriis fulciantur. formidabilis tauris helefantus, murem timet. leo quidem rex ferarum exiguo scorpionis aculeo exagitatur et ueneno serpentis occiditur. eximia leonis pulchritudo: comantis ceruice toros excutit uel sublato pectore adtollit ora: sed quis non miretur tam breui scorpionis aculeo, ut incorporeum putes, ingentium corporum exire mortem ? Nec hoc quispiam reprehendat, quod creator serpentis creaturis
Abbreviated transcription (Latin):
et plante. Comũtta enĩ et articulata.
facilius qmͣ aĩ creta acq solidata. aut do¬
loris senlum. ant cassum offensioius ad¬
mittunt. Et quid uuraris siuestiti ar¬
mis tuuntur quando quidẽdentib suns
tanquĩ uaturalib sꝑiculis semꝑ arma¬
ti sunt. ꝓnutide slia quicquid inuol¬
ueriut ałsgnnt. pede nert quicquid com¬
pssint uelud quotam lapsu rume ĩgen¬
tis cxanĩmant. In uoliuit ꝓmustidene¬
mora ad sui estam et ꝯnasi quidam altis¬
simmi dracours seipentuus quos cepunt
opiris flagellant. plerumq eas morbem
collgunt᷑ maxine cũ de terralb legits
aut potus amitur. Dociẽto itaqi uob̾
sunt quodincħ suꝑtluũ sit creatum ⁊ tamẽ
þac tunte molis bestia sbiecta nob imperus
scruit þumanis. at enũ quĩ de bonanis cooi¬
tura dicturi sumus. cõmendacõem eius p̾¬
stiuuere ⁊ p̾lilare debemiꝰ. Didebatur nicil
terbile us ꝑcerum. nch̾tam ferum qui leo¬

Expanded text:
et plantae! Conjuncta enim et articulata et plantae! Conjuncta enim et articulata facilius quam concreta atque solidata aut doloris sensum, aut casum offensionis admittunt. 35. Et quid miraris, si vestiti armis timentur; quandoquidem dentibus suis tamquam naturalibus spiculis semper armati sunt? promoscide sua quidquid inuoluerint frangunt, pede uero quidquid conpresserint uelut quodam lapsu ruinae ingentis exanimant. inuoluunt promoscide nemora ad sui escam et quasi quidam altissimi dracones serpentinis quos ceperint spiris flagellant. plerumque eas in orbem colligunt, maxime cum de terra cibus aut potus hauritur. documento itaque nobis sunt, quod nihil superfluum sit creatum. et tamen haec tantae molis bestia subiecta nobis imperiis seruit humanis. Etenim quoniam de hominis creatura dicturi sumus, commendationem eius praestruere et praelibare debemus. uidebatur nihil terribile uel procerum, nihil tam ferum quam leo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui credid̾it et baptiz atꝯ aient. bic saluꝯ
ent. Qui uero non ardid̾it. cõdempnabit:
Signa autẽ coedentiũ bec duit fore. ut ser¬
pẽtes uiam insteant. uenenabus atq om¬
qmͣ uenenaᷤ metuenda seipentiũ sũt. c̃i¬
me gͥilla ut salutẽ ad quiras. dum for¬
midant illa. ad fidem ꝓuotare tepossuuit.
Quod si deur nõ times us ultucia ꝑfidie

Expanded text:
baptizatus fuerit, hic salvus erit; qui vero non crediderit, damnabitur . Signa autem credentium haec dixit fore, ut serpentes manu mulceant, venena his atque omquam venena metuenda serpentium sunt. Time igitur illa, ut saltem dum formidantur illa, ad fidem provocare te possint. Quod si Deum non times, vel ultricia perfidiae
Abbreviated transcription (Latin):
cetera pedimi asũmo usq adiũ. nocsic̃
pomimus. ita se cciam bestia potestrã¬
la deflectere. gxentoq nõ uoluendi sẽ
neq recuruandiusum tũ ceteris am¬
mantib potest dr̃e comuiẽ. fulcitur
bint inde nobib maxinus ut ĩ somꝑ¬

Expanded text:
cetera pedum a summo usque ad imum. nec sicut cetera pedum a summo usque ad imum. nec sicut ponimus, ita se etiam bestia potest tanta deflectere meritoque non uoluendi se neque curuandi usum cum ceteris animantibus potest habere communem. fulcitur hinc inde trabibus maximis, ut in som
Abbreviated transcription (Latin):
cuidens causa est quia illis feris que tar¬
ne uescuntur. nõ erat opns ꝓluitate cer¬
uitis. Non eĩ intera pascendi gũa cer¬
nicem atq ora teicunt. S aut cerun
slt altior qnõ herbis nuitissims
pastetur. insi longiora usqi adtorã colla
tus est. equus ꝓrõne. bos quoq sumilimͦ
lefantus aut̃ etiam ꝓminentẽ pro¬
muscidam ht̃. quia cũ sit emmenti¬
or cac̾tis. inclmnare se adpascendũ nõ po¬
cest. Itaq eius ad colligendũ cibñ utitur
m̃sterio. ea muani bestie largi potus
ĩfundit. humorem. Ideo concana ẽ. ut qͦ
dam iestiugendam tante belue si tiple¬
nos lacus haunat. ut collecto flumine
possit mũdare potantẽ. Ceruix sane ni¬
norẽ qmͣ pascitur tanti corporis meles.
uec ea quoq honerimagis cet ꝙͣ usui qdeo¬
q nec genna inflectit. quia rigidiorib
opus fuit aurib. quo uelud colupmo
tanta possit mem broꝵ machinas sustine¬
ii. Calcaneum lemter incuruat. Figent

Expanded text:
evidens causa est; quia illis feris quae carevidens causa est; quia illis feris quae carne vescuntur, non erat opus prolixitate cervicis? Non enim in terras pascendi gratia cervicem atque ora dejiciunt: sed aut cesit altior, quomodo herbis minutissimis pasceretur, nisi longiora usque ad terram colla tus est, equus pro ratione, bos quoque simili modo; lefantus autem etiam prominentem promoscidem habet, quia, cum sit eminentior cunctis, inclinare se ad pascendum non potest. itaque eius ad colligendum cibum utitur ministerio. ea immani bestiae largi potus infundit umorem ideoque concaua est, quo ad restinguendam tantae beluae sitim plenos lacus hauriat, ut collecto flumine possit inundare potantem. ceruix sane diuinae est quam poscit tanti corporis moles, ne ea quoque oneri magis esset quam usui. ideoque nec genua inflectit, quia rigidioribus opus fuit cruribus, quo uelut columnis tanta possit membrorum machina sustineri. calcaneum leuiter incuruat, rigent
Abbreviated transcription (Latin):
fera odorem non potest sustuiere id tu
ꝓtibosumis. et tuis iuscerib iifindis
intenus. S meditatur interdum colo¬
ribi. Sinatur ꝓmedicamẽto. nõ ꝓcibo
Siatur ab egiotantib. nõ ab epulã¬
tib. oedicaniẽtũ queris. ⁊ ieuimu
fugis: Quali i auis aliud remedimi
repcuri possio: Ieuim bomuns sꝑntum
si serpeus gustauent moritur. Uites
qnͣtauis ieuimisit. ut et sputo suolõ
terrenũ scrpentẽ int̾ficiat: Et mento
spetialem quantã dñs eciam innuuscuł
infudit prudentiam. demdo turturis.
Furtur ndo suo nepullos suos rͣ.¬
ncurset iupus. sillie foba suꝑiaiet.
Nouit euĩ quod husmodi folia. lupi fu¬
gere consuenent. Noint uulpetula qnõ
post̾itatẽ foueat suam. et tuignoras. cu
negligis. quõ ad u̾sus lupos nequicie
spetiał posteritatem inte hniꝯ heãs tuti¬
oiem: Si iriltamur ad senem arature.
nbi atq tỹgridib ursis quor alus ꝑ¬
liriora. ut elefinitis et camelis. Nõne

Expanded text:
fera odorem non potest sustinere, id tu fera odorem non potest sustinere, id tu pro cibo sumis et tuis uisceribus infundis internis! sed medicatur interdum dolorisumatur ab aegrotantibus, non ab epulantibus. Medicamentum quaeris, et jejunium fugis; quasi majus aliud remedium reperire possis. Jejuni hominis sputum si serpens gustaverit, moritur. Vides quanta vis jejunii sit; ut et sputo suo homo terrenum serpentem interficiat, et merito spiritalem. 29. Quantam Dominus etiam minusculis infudit prudentiam! Turtur nido suo, ne pullos suos incurset lupus, scillae folia superiacit. nouit enim quod huiusmodi folia lupi fugere consuerunt. nouit uulpecula quomodo posteritatem foueat suam, et tu ignoras, tu neglegis quomodo aduersus lupos nequitiae spiritalis posteritatem uitae huius habeas tutiorem? Sed reuertamur ad senem creaturae nibus atque tigridibus, ursis quoque; aliis prolixiora, ut elephantis et camelis. Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
ris cuitat. Onũs fera egua. aluis hausto
curatur sangͥne. Drsus eger. foruitat
uorat. Ceruus olee iausculos man¬
dit. Ergo fere norunt ea petere que
sibi ꝓsint. tuignoras o homo remedia
tua. Gnnescis quomodo nirtutem
erpias aduersario. ut tetanqui pre¬
isus lupus effug̾e non possit ut ccło
tue mentis eius ꝑadiam dep̾hendas
et pbr cuisu uerboꝵ eius impediat. ĩ¬
prutentiam ems et acumen dispu¬
tacõnis obtidas. Quod ate ille pͥ¬
uenent uccent̾ anfcret. et si obnntue¬
rit solne amictum tuũ ut anonem
resoluat. Et si nte insurrex̾it lupus
petram cape et fugit. petratua ꝓp̃t est
Si ad ip̃m confrigias. fugit lupus i
terrere tepoterit. Sanc petum quesi¬
uit pecrus cum titubaret influctibus
et inuenit qui ad dext̾am amplexus
eit xp̃i. qud dicam: Alło honn es
telectari. et illud ad escam sumere. ad
confritandum putanerit. icopardus
inte exilit nec resistet. Emnꝯuen enam

Expanded text:
ris euitat. omnis fera aegra canis hausto ris euitat. omnis fera aegra canis hausto curatur sanguine: ursus aeger formicas uorat, ceruus oleae ramusculos mandit. \' Ergo ferae norunt ea petere quae sibi prosint: tu ignoras, o homo, remedia tua. tu nescis quomodo uirtutem eripias aduersario, ut te tanquam praeuentus lupus effugere non possit, ut oculo tuae mentis eius perfidiam deprehendas et prior cursum uerborum eius inpedias, inpudentiam eius et acumen disputationis obtundas. quod si te ille praeuenerit, uocem tibi auferet. et si ommutueris, solue amictum tuum, ut sermonem resoluas, et si in te insurrexerit lupus, petram cape et fugit. petra tua Christus est. si ad Christum confugias, fugit lupus nec terrere te poterit. hanc petram quaesiuit Petrus, cum titubaret in fluctibus et inuenit, quia dexteram amplexus est Christi. quid dicam alio homines delectari et illud ad escam sumere, quod confricandum putauerit, leopardus inde exilit nec resistit. cuius uenenata
Abbreviated transcription (Latin):
pastor eirat in discietione ouium.
aguiculus magnicõne matͥs nestit
et rare. ꝑastor trllitur specie. s ouis
pietate nõ fallitur. Uinus otor om̃ib.
s tamen ht̃ natura otorem siuĩ quẽ
suboles cum qͥetiali quadem uiderᷤ
ꝓpͥctate ir doleit ht̃ suos usus uatum
et sensus domesticos. uix infantulo
dentes cepunt ꝓrumpete. etiam nouit
sua aruia temptare. Son dum catulo
tentes. et tanꝙͣ heat ore ꝓpͥo sequent
ulcisti. Nondum aeruo corumal. et taul
fõnte pludit atqi exea que noudun ex¬
pertus sit. cela inuitatur. Delupo. pͣ
npus sipor hoĩem inderit. nocez
eripit. et despicit eiuntunqmͣͣ uit¬
tor uocis ablate. Idem si se p̾uisũ sense¬
rt. teponit ferociam. non potest curie
apra uuluerata dictaminũ tiaꝵ¬
petit et deuuluere ex cludit sagit¬
tui. Norunt et bestie remedia sua. loo
Seger syimam ꝗuerit ut deuoret. quo
possit sanari. Leo paidus cupree agies¬
tus sanguinem bibit. et muilanguo¬

Expanded text:
Pastor errat in discretione ovium, Pastor errat in discretione ovium, agniculus in agnitione matris nescit errare. Pastor fallitur specie: sed ovis pietate non fallitur. Unus odor omnibus, sed tamen habet natura odorem suum suboles cara speciali quadam uidetur proprietate redolere. habet suos usus natura et sensus domesticos. uix infantulo dentes coeperunt prorumpere, et iam nouit sua arma temptare. nondum catulo dentes, et tanquam habeat, ore suo se quaerit ulcisci. nondum ceruo cornua, et tamen fronte praeludit atque ex ea quae nondum expertus sit tela minitatur. lupus si prior hominem uiderit, uocem eripit et despicit eum tamquam uictor uocis ablatae: idem si se praeuisum senserit, deponit ferociam, non potest currere. apra uulnerata dictamnum petit et de uulnere excludit sagittas. nouerunt et bestiae remedia sua. leo aeger simiam quaerit, ut deuoret quo possit sanari. discrimen capreae agrestis sanguinem bibit et uim languo
Abbreviated transcription (Latin):
num nõ referimꝰ cocatori auꝯ cibo nes¬
cunur et dissimislam inuirias. Et sepe
uuuncis dei. cas quas adeo accipimꝰ
uid aguiculis siplicius: Quos
cie. Sepe exhiis inmagno grege agin¬
culus ꝑ ouilia tota uagatur. errat a
matre. Et cum reperire non possit. bala¬
cu frequenti absentem excitat ⁊ respos¬
sure uocem extitet. quo ad eius sonũ
errabunda replicet uestigia. multis li¬
cet uersetur inamilib omũ rrognoscit
nocem parentis. Festiuat ad matrem
lactis quoq materni notos sibi fon¬
tes irquirit. qulĩuis cibi desiterio te¬
neatur et potus taͣsturrit. tanĩ alie¬
na ntera granda licet hiuorẽ lac¬
tis exui.dent. solam matrem requirit.
solis sibi materni uberis pauꝑes suc¬
cos significat babundare. Iua quo
inter multa. agniculoꝵ milia solũ
filiũ nouit. inuis płimoꝵ balatus
eadem spẽs. illa tamẽ fecus sĩ dis¬
ceruit aceteris. et solum filul tacito
pietatis testimomo recognoscit.

Expanded text:
num nostro referimus Creatori, cujus cibo vesnum nostro referimus Creatori, cujus cibo vescimur, et dissimulamus injurias, et saepe inimicis Dei eas quas a Deo accepimus, uid agniculis simplicius, quos tiae? Saepe ex his in magno grege agniculus per ovilia tota vagatus errat a matre, et cum eam reperire non possit, balatu frequenti absentem citat, ut responsurae vocem excitet, quo ad ejus sonum errabunda replicet vestigia: multis licet versetur in millibus ovium, recognoscit vocem parentis, festinat ad matrem, lactis quoque materni notos sibi fontes requirit: quamvis cibi desiderio teneatur et potus, transcurrit tamen aliena ubera gravida, licet humore lactis exundent; solam matrem requirit, solius sibi materni uberis pauperes succos significat abundare. Illa quoque inter multa agniculorum millia solum filium novit; unus plurimorum balatus, eadem species; illa tamen fetum suum discernit a caeteris, et solum filium tacito pietatis testimonio recognoscit.