comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus .x.trib quȩ in diuisionẽ popłi uocatȩ suN
isrł debellatȩ achaldeis. & meas t̾ras captiuȩ
ducte s̃. remanentib in uidea t̃ra duab illis tri¬
bub quȩ nomine uidȩ uocabant᷑. sedẽq regni
habebant in ierłm. Mortuũ romulũ cũ & ipse ñ
cõparuis set indõs quod & uulgo notissimũ . ẽ.
retulere romani: qͦd usq ad eo fieri iã desierat
nec pꝰea nisi adulando ñ errando factũ ÷ tẽpo¬
rib cȩsarũ : ut crcero magni romuli laudib
tribuat. qͦd ñ rudib & in cloctis tẽporib qͣndo
facile hões fallebant᷑. sed iã ex politis & erudi¬
tis meruerit hos honores. quã ius nondũ effer¬
buerat ac pullulauerat phylosophorũ subtił
& acuta loqͣcitas Sed etiã si posteriora tẽpora
dõs homines mortuos ñ instituer̃ : tam̃ ab antiqͥs
institutos colere ut dõs & hab̾e ñ destiter̃. & n
etiã simulachris quȩ ueteres ñ habebant auxe¬

Expanded text:
tempus decem tribus, quae in divisione populi vocatae sunt tempus decem tribus, quae in divisione populi vocatae sunt Israel, debellatae a Chaldaeis et in eas terras captiuae ductae sunt, remanentibus in Iudaea terra duabus illis tribubus, quae nomine Iudae uocabantur sedemque regni habebant Hierusalem. Mortuum Romulum, cum et ipse non conparuisset, in deos, quod et uulgo notissimum est, rettulere Romani; quod usque adeo fieri iam desierat nec postea nisi adulando, non errando, factum est temporibus Caesarum, ut Cicero magnis Romuli laudibus tribuat, quod non rudibus et indoctis temporibus, quando facile homines fallebantur, sed iam expolitis et eruditis meruerit hos honores, quamuis nondum efiferbuerat ac pullulauerat philosophorum subtilis et acuta loquacitas. Sed etiamsi posteriora tempora deos homines mortuos non instituerunt, tamen ab antiquis institutos colere ut deos et habere non destiterunt; quin etiam simulacris, quae ueteres non habebant, auxe
Abbreviated transcription (Latin):
ad sitim acȩtũ deder̃: mhospitalitatis hanc
monstrabunt mensã. Ipsa enĩ in sipieis tuũ dm̃
ñ intellexisti ludentẽ mortaliũ sensib. sed spi¬
niscoronasti. & horridũ fel misciusti. Templiuͦ.
uelũ scindet᷑. & medio die nox erit tenebrosa
cepto. & tunc ab in feris regressus ad lucẽ ueniet
pͥmꝰ resurrectionis pͥncipio reuocatis ostenso.
Ista lactantiꝰ carptim ꝑ int̃ ualla disputationis
suȩ sic̃ ea poscere uidebant᷑ quȩ ꝓbare inten¬
derat adhibuit testimonia sibyllina. Quȩ nos
nichil int̾ ponentes sed in unã seriẽ conexa
ponentes solis capitib sitam̃ de inceps scripto
res ea seruare ñ negligant distinguenda cu¬
ui rauimꝰ. Non nulli sane erithream sybillã non
romuli. sed belli troiani fuisse scripser̃. Eodẽ
betur. unꝰ eseptẽ sapientib qͥ pꝰ theolos poeta
in qͥb orfeus maxime om̃iũ nobilitatus. ẽ.
sophr̃ appellatis̃ : qd ÷ latine sapientes. F idem

Expanded text:
ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intellexisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa us somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponentes solis capitibus, si tamen scriptores deinceps ea seruare non neglegant, distinguenda curauimus. Nonnulli sane Erythraeam Si-10 byllam non Romuli, sed belli Troiani tempore fuisse scripserunt. betur, unus e septem Sapientibus, qui post theologos poetas, in quibus Orpheus maxime omnium nobilitatus est, Σοφοί appellati sunt, quod est latine Sapientes. Per idem
Abbreviated transcription (Latin):
mine mr̃sticȩ in telligit᷑ xp̃c. eo qͦd in huiꝰ morta¬
litatis abrsso uelut in aquarũ ꝓfunditate uiuis
hoc ÷ sine peccato eẽ. potuerit. Haec aut̃ sibylla
siue erithrea siue ut qͥdã magis credunt es mȩa
ita nichil habet in toto carmine suo cuiꝰ exigua
ista particula .ẽ. qd addõꝵ falsorũ siue factorũ
da uideatur qͥ ꝑtinent ad ciuitatẽ dĩ. Inserit etiã
lactantius oꝑi suo quedã de xp̃o uaticinia srbillȩ :
quã ius ñ ex pͥmat cuiꝰ. S quȩ ipse singulatim posuit
egd arbitratꝰ sũ conuincta. eẽ. ponenda. tanquã
unũ sit ꝓlixũ quȩ illa comemorauit & breuia.¬
lnmanꝰ in fideliũ pꝰ ea ueniet. Dabunt aut̃ dõ alapas
manib incestis : & mpurato ore expuent uene¬
natos sputos. Dabit u ad uerb̾a simplicit̾ scm
dorsũ : & colaphos accipiens tacebit. ne qͥs agnos¬
cat. qd uerbũ uel unde ueniat ut in feris loqͥt᷑.
& corona spinea coronetur: Ad cibũ aut̃ fel &

Expanded text:
mine mystice intellegitur Christus, eo quod in huius mortalitatis abysso uelut in aquarum profunditate uiuus, hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla sine Erythraea siue, ut quidam magis credunt, Cumaea ita nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua ista particula est, quod ad deorum falsorum siue factorum da uideatur, qui pertinent ad ciuitatem Dei. Inserit etiam Lquamvis non exprimat, cujus. Sed quae ipse singillalatim posuit, ego arbitratus sum conjuncta esse ponenda, tanquam unum sit prolixum, quae ille plura commemoravit et brevia infidelium postea veniet; dabunt autem alapas Deo manibus incestis et impurato ore expuent venenatos sputos. Dabit vero ad verbera simplex sanctumque dorsum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et
Abbreviated transcription (Latin):
cus uel gens habebat hoc nom̃ hoc regnante apͥd
argiuos & apud sicronios erato apud assyrios
uͦ ad huc manente baleo: mortuus. ẽ. ia cobinȩ¬
ꝓpħasset. dicens in benedictione udȩ. Non de¬
ficiet pͥnceps ex iuda & dux defemorib eiꝰ do¬
nec ueniat cui reposita s̃ hȩc & ipse erit expecꝰ¬
tio gentiũ. regnante argo suis cȩpit uti frugib
grecia & hab̃e segetes in agri cultura : delatis
aliunde seminib. Argꝰ qͦq pꝰ obitũ ds̃ hab̃i cȩpit:
templo & sacrificuis honoratꝰ. Qui honor eo reg¬
nante ante illũ delatꝰ ÷ homini pͥuato et fulmi¬
nato cuidã nomine grro: eoqͦd pͥmꝰ ad aratrũ
boues uinxerit : Regnantib: assyriorũ .xii. ma
priꝰ donec morerent᷑ qͥb iosephnotꝰ fuit. Deinde
qͥa inuidebat᷑ increm̃tis eiꝰ. erantq suspecta qͦ¬
usq inde lib̃aret᷑ ꝑsecutionib : int̃ qͦs tam̃ di¬
uinitꝰ fȩcundata multiplicatione crescebat :¬

Expanded text:
cus uel gens habebat hoc nomen. Hoc regnante aput cus uel gens habebat hoc nomen. Hoc regnante aput Argiuos et aput Sicyonios Erato, aput Assyrios uero adhuc manente Baleo mortuus est Iacob in Assime prophetasset, dicens in benedictione Judae, Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniant quae reposita sunt ei: et ipse exspectatio gentium . Regnante Argo suis coepit uti frugibus Graecia, et habere segetes in agricultura, delatis aliunde seminibus. Argus quoque post obitum deus haberi coepit, templo et sacrificiis honoratus. Qui honor eo regnante ante illum delatus est homini privato et fulminato cuidam Homogyro, eo quod primus ad aratrum boves junxerprius, donec morerentur quibus Joseph notus fuit: deinde quia invidebatur incrementis ejus, erantque suspecta, quousque inde liberaretur, persecutionibus inter quas tamen divinitus fecundata multiplicatione crescebat e
Abbreviated transcription (Latin):
egrptꝰ in eiꝰ honorẽ delitus affluentib alebat: qm̃
eũ sine sarco fagouuiũ uenerabant᷑. apis ñ serapis
uocabat᷑. Quoboue mortuo: qm̃ quęrebat᷑ nec reꝑi¬
insignitꝰ : mirũ qͥddã & diuinitꝰ sibi ꝓcuratũ. eẽ. cre¬
debant. Non enĩ magnũ erat dȩmonib ad eos deci¬
piendos fantasiã talis tauri quã sola cerneret
ostentare concipienti atq pregnanti unde libido
matris attraheret . qͦd in eiꝰ foetu iã corporaliter
appareret : sic̃ iacob de uirgis uariatis. ut oues &
caprȩ uariȩ nascerent᷑ effecit. Q uod enĩ homines
colorib & corporib ueris: hoc dȩmones figuris
fictis facillime pos sunt animalib concipientib
ex hib̵e. Apis gͦ rex ñ egrptiorũ s arguioꝵ mor¬
tuus .ẽ. mortuus ẽ inegrpto. huiꝰ filiꝰ argus suc¬
cessit in regnũ: ex cuiꝰ nomine & argii & ex hoc ar¬
giui appellati s̃. Suꝑiorib aut̃ regib ñ dũ uello¬

Expanded text:
Aegyptus in eius honorem deliciis afluentibus alebat, quoniam Aegyptus in eius honorem deliciis afluentibus alebat, quoniam eum sine sarcophago uiuum uenerabantur, Apis, non Serapis uocabatur. Quo boue mortuo quoniam quaerebatur et reperiinsignitus; mirum quiddam et divinitus sibi procuratum esse credebant. Non enim magnum erat daemonibus ad eos decipiendos phantasiam talis tauri, quam sola cerneret, ostentare vaccae concipienti atque praegnanti, unde libido matris attraheret quod in ejus fetu jam corporaliter appareret: sicut Jacob de virgis variatis, ut oves et caprae variae nascerentur, effecit . Quod enim homines coloribus et corporibus veris, hoc daemones figuris fictis facillime possunt animalibus concipientibus . Apis ergo rex, non Aegyptiorum, sed Argiuorum, mortuus est in Aegypto. Huic filius Argus successit in regnum, ex cuius nomine et Argi et ex hoc Argiui appellati sunt; superioribus autem regibus nondum uel lo
Abbreviated transcription (Latin):
ac ceteris indõs relatis. His cẽporib rex argiuoꝵ apis.
nauib transuectꝰ in egr̃ptũ. cũ ibi mortuus fuis¬
set. factꝰ ÷ serapis om̃iũ maximꝰ egrptioꝵ ds̃.
Nominis aut̃ huiꝰ cur ñ apis etiã pꝰ mortẽ sed
serapis appellatꝰ sit : facillimã rationẽ uarro
reddidit. Quia enĩ arca in qͣ mortuus ponitur.
qͦd om̃s iã sarco fagũ uocant. soros dr̃ grece. &
ibi eũ uenerari sepultũ ceꝑant. priꝰquã tẽplũ
eiꝰ. eẽt instructũ. uelut sors & apis. sorepis pͥmũ
deinde una littera ut fieri assolet cõmutata
serapis dictꝰ ẽ : & constitutũ. ẽ. etiã de illo. ut qͥs¬
qͥs eũ hominẽ fuisse dixisset capitalẽ pendei :
pęnã. Et qm̃ fere in om̃ib tẽplis ubi colebant̾
hisis & serapis. erat etiã simula chrũ qͦd digito
labis imp̃sso ad monere uidet᷑ ut silentiũ fi¬
hoc significare idem uarro existimat. ut homines
eos fusse taceret᷑. Ille aut̃ bos qͥẽ mirabiliuanitate

Expanded text:
s nauibus transuectus in Aegyptum, cum ibi mortuus fuisset, factus est Serapis omnium maximus Aegyptiorum deus. Nominis autem huius, quur non Apis etiam post mortem, sed Serapis appellatus sit, facillimam rationem Varro reddidit. Quia enim arca, in qua mortuus ponitur, quod omnes iam sarcophagum uocant, aopds dicitur Graece, et ibi eum uenerari sepultum coeperant, priusquam templum eius esset exstructum: uelut soros et Apis Sorapis primo, deinde una littera, ut fieri adsolet, commutata Serapis dictus est. Et constitutum est etiam de illo, ut, quisquis eum hominem fuisse dixisset, capitalem penderet poenam. Et quoniam fere in omnibus templis, ubi colebantur Isis et Serapis, erat etiam simulacrum, quod digito labiis inpresso admonere uideretur, ut silentium fihoc significare idem Varro existimat, ut homines eos fuisse taceretur. Ille autem bos, quem mirabili uanitate
Abbreviated transcription (Latin):
or cũ.eẽt mortuus ad eiꝰ sepulchrũ tẽplũ est
institutũ : in qͦ coleret᷑ ut ds̃: & eiboues im mo¬
larent᷑. Credo honore tanto idõ dignũ putar̃.
qͥa in regnisui parte. pat̃ qͥppe loca ambob:
distribuerat. in qͥb eo uiuente regnarent. iste
sacella constituerat ad colendos dõs: & docu
noua mirantes rudes ad huc homines morte
obita dm̃. ẽẽ. factũ. siue opinati s̃ siue uoluer̃.
Nlã & io filia machi fuisse ꝑhibet᷑: quȩ pꝰ ea
isis appellata. ut magna dea culta .ẽ. mnegrp¬
to: quã uis alii scribant eã ex ȩthiopia in
egrptũ uenisse reginã. & qͦd late iusteq im¬
ꝑauerit. eisq multa cõmoda & litt̃as insti¬
tuergt: hunc honorẽ illi babitũ. eẽ. diuinũ
pꝰea qͦã ibi mortua ÷ & tantũ honorẽ: ut capitali

Expanded text:
or cum esset mortuus, ad eius sepulcrum templum est or cum esset mortuus, ad eius sepulcrum templum est constitutum, in quo coleretur ut Deus et ei boues immolarentur. Credo honore tanto ideo dignum putarunt, quia in regni sui parte pater quippe loca ambobus distribuerat, in quibus eo uiuente regnarent iste sacella constituerat ad colendos deos et docuenoua mirantes rudes adhuc homines morte obita deum esse factum siue opinati sunt siue uoluerunt. Nam et Io filia Inachi fuisse perhibetur, quae postea Isis appellata ut magna dea culta est in Aegypto; quamuis alii scribant eam ex Aethiopia in Aegyptum uenisse reginam, et quod late iusteque imperauerit eisque multa commoda et litteras instituerit, hunc honorem illi habitum esse diuinum. postea quam ibi mort
Abbreviated transcription (Latin):
srrios xerse illo antiqͥore qͥ etiã baleus uocaba¬
tur : & apđ sicronios trriaco quẽ qͥdã turima¬
cũ scribunt. septimũ regẽ. Regnũ aut̃ argiuoꝵ
simul cũ abrahȩ nepotib ortũ. ẽ. ubi pͥmꝰ regna¬
uit machus. Sane qd p̃tereundũ ñ fuit etiã a pd
sepulchrũ septimi sui regis thyriaci sacrificare
sicronios solere uarro refert. Regnantib: porro
octauis regib: armamate assrrioꝵ: sicronioꝵ
leucippo: pͥmo argiuoꝵ in acho: ds̃ locutꝰ . ẽ. ad
isaac. atq ipsi qͦq eadẽ quȩ patri eiꝰ duo illa
ꝓmisit semini scilicet eiꝰ t̾rã chanaan. & in eiꝰ
semine benedictionẽ cunctarũ gentiũ. Haec
latꝰ pͥmo iacob pꝰisrł. cũ iã belocus rex nonus
assrriȩ & phoroneus inachi filiꝰ scđs regna¬
ret arguus: leucippo ad huc apd sicronios ꝑ¬
manente . IHis tẽporib grecia sub phoroneo
institutis. Phoegous tam̃ fr̃ huiꝰ phoronei uni¬

Expanded text:
regnantibus aput Assyrios Xerse illo antiquiore, qui etiam Baleus uocabaregnantibus aput Assyrios Xerse illo antiquiore, qui etiam Baleus uocabatur, et aput Sicyonios Thuriaco, quem quidam Thurimachum scribunt, septimis regibus. Regnum autem Argiuorum simul cum Abrahae nepotibus ortum est, ubi primus regnauit Inachus. Sane, quod praetereundum non fuit, etiam aput sepulcrum septimi sui regis Thuriaci sacrificare Sicyonios solere Varro refert. Regnantibus porro octauis regibus, Armamitre Assyriorum, Sicyoniorum Leucippo et primo Argiuorum Inacho Deus locutus est Isaac, atque ipsi quoque eadem quae patri ejus duo illa promisit, semini scilicet ejus terram Chanaan, et in ejus semine benedictionem cunctarum gentium. Haec latus primo Iacob, post Israel, cum iam Belocus rex nonus Assyriae et Phoroneus Inachi filius secundus regnaret Argiuis, Leucippo adhuc aput Sicyonios permanente. His temporibus Graecia sub Phoroneo institutis. Phegous tamen frater huius Phoronei iuni
Abbreviated transcription (Latin):
nia ꝓmisit eids̃ ex illo magnã futurã gentẽ. & meiꝰ
habebant. sicromi qͥntũ. Apud illos enĩ regnabat fi¬
luis nini . pꝰ matrẽ samiramidẽ qͦͥȩ ab illo int̃fecta ꝑ¬
hibet᷑ : ausa filiũ mat̾ in cestare concubitu. Hanc
putant ñ nulli condidisse babylonẽ : quã qͥdẽ po¬
tuit instaurare. Endo aut̃ uel qͦmͦ condita fuerit :
qͥ matri successit in regnũ. qͥdã etiã ipsũ ninũ qͥdã
uͦ deriuato a patre uocabulo. niniũ uocant. Sicr̃oni¬
orũ aut̃ regnũ tunc tenebat telxion. &ͥ oregnante
usq ad eo ibi mitia & lȩta tẽpr̃a suer̃. ut eũ defunc¬
tũ uelut dm̃ colerent sacrificando & ludos celebran¬
isaac exꝓmissione dĩ natꝰ ÷ centenario patrifilus
abrahȩ desara coniuge quȩ sterilis & anꝰ iã spem
plis amiserat. Tunc & assrriis qͥntꝰ erat rex arri¬
anus. Ipsi uͦ isaac sexa genarionati s̃ gemini esau

Expanded text:
nia promisit ei Deus ex illo magnam gentem futuram et in nia promisit ei Deus ex illo magnam gentem futuram et in habebant, Sicyonii quintum: apud illos enim regnabat filius Nini post matrem Semiramidem, quae ab illo interfecta perhibetur, ausa filium mater incestare concubitu. Hanc putant nonnulli condidisse Babylonem, quam quidem potuit instaurare. Quando autem, vel quomodo condita fuerit, iqui matri successit in regnum, quidam etiam ipsum Ninum, quidam vero derivato a patre vocabulo Ninyam vocant. Sicyoniorum autem regnum tunc tenebat Telxion. Quo regnante usque adeo ibi mitia et laeta tempora fuerunt, ut eum defunctum velut deum colerent sacrificando, et ludos celebranIsaac ex promissione Dei natus est centenario patri filius Abrahae de Sarra coniuge, quae sterilis et anus iam spem prolis amiserat. Tunc et Assyriis quintus erat rex Arrius. Ipsi uero Isaac sexagenario nati sunt gemini, Esau
Abbreviated transcription (Latin):
parerent: & qͥcqͥdimꝑaret᷑ efficerent. Abrahã gͥ in
eoregno apđ chaldeos nini tẽporib natꝰ ÷.S qm̃ res
grecȩ historiȩ multo s̃ nob̵ quã assyriȩ notiores & ꝑ
grecos ad latinos ac deinde ad romanos. qͥ etiã ipsi
latini s̃ tẽporũ seriẽ deduxer̃. qͥ gentẽ popłi romani
in originis eiꝰ antiqͥtate rimati s̃. ob hoc debemꝰ ubi
opꝰ.ẽ. assyrios memorare reges. ut appareat qͥẽ ad
modũ babylonia qͣsi pͥma roma. cũ ꝑegrina in hoc
mundo dĩ ciuitate ꝓcurrat. Res aut̃ qͣs ꝓpt̃ cõpara¬
tionẽ ciuitatis utriꝰq t̾renȩ scilicet & cȩlestis huic
oꝑi oportet in serere. magis ex grecis & latinis ubi&
ipsa roma qͣsi scđa babylonia. ẽ debemꝰ assumere :
Q ndo gͦ natꝰ ÷ abrahã: scđi reges erant. apud assr̃ri¬
os ninꝰ. apđ sycionios europs. Primi aut̃ illicbelus.
hic egraleus fuer̃. Cũ uͦ egresso abrahã debabylo¬

Expanded text:
parerent et quidquid imperaretur efficerent. Abraham igitur in parerent et quidquid imperaretur efficerent. Abraham igitur in eo regno aput Chaldaeos Nini temporibus natus esres Graecae multo sunt nobis quam Assyriae notiores, et per Graecos ad Latinos ac deinde ad Romanos, qui etiam ipsi Latini sunt, temporum seriem deduxerunt qui gentem populi Romani in originis eius antiquitate rimati sunt: ob hoc debemus, ubi opus est, Assyrios memorare reges, ut appareat quem ad modum Babylonia, quasi prima Roma, cum peregrina in hoc mundo Dei ciuitate procurrat; res autem, quas propter conparationem ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, huic operi oportet inserere, magis ex Graecis et Latinis, ubi et ipsa Roma quasi secunda Babylonia est, debemus adsumere. Quando ergo natus est Abraham, secundi reges erant aput Assyrios Ninus, aput Sicyonios Europa; primi autem illic Belus, hic Aegialeus fuerunt. Cum uero egresso Abraham de Babylo
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ historicus: plus tam̃ fama. qͥã re ipsa. Nã loqͥens de
illis: attheniensiũ inqͥt res geste. sicuti ego existimo sa¬
tis ample. magnifice fuere. Uerũ aliqͣnto minores. tam̃
t̾rarũ orbẽ at theniensiũ facta ꝓmaximis celebrant᷑.
ita eoꝵ qͥ fecere uirtꝰ tanta habet᷑. qͣntũ eã uerb̾ potu¬
ere extollere p̃clara ingenia. accedit huic ciuitatiñ
parua etiã ex litteris & philosophis gła. qͦd ibi potis¬
simũ talia studia uiguer̃. Nã qͣntũ attinet adimꝑiũ.
nullũ maus pͥmis tẽporib qͦã assyriorũ fuit : nec tam
longe lateq diffusũ & ppe. ubi ninꝰ rex beli filiꝰ uni¬
uersã asiã quȩ totiꝰ orb ad numerũ partiũ t̃cia dr̃.
ad magnitudinẽ uͦ dimidia reꝑit̾. iusq ad libre fi¬
nes subegisse tradit᷑. Solis qͥppe indis in partib ori¬
entis ñ dñabat᷑ . qͦs tam̃ eo defuncto semirami suxor

Expanded text:
manus historicus; plus tamen fama quam re ipsa. Nam loquens de manus historicus; plus tamen fama quam re ipsa. Nam loquens de illis: \'Atheniensium, inquit, res gestae, sicuti ego existimo, satis amplae magnificaeque fuere; uerum aliquanto minores tamen, terrarum orbem Atheniensium facta pro maximis celebrantur. Ita eorum qui fecere uirtus tanta habetur, quantum eam uerbis potuere extollere praeclara ingenia.\' Accedit huic ciuitati non parua etiam ex litteris et philosophis gloria, quod ibi potissimum talia studia uiguerunt. Nam quantum adtinet ad imperium, nullum maius primis temporibus quam Assyriorum fuit, nec tam longe lateque diffusum, quippe ubi Ninus rex, Beli filius, uniuersam Asiam, quae totius orbis ad numerum partium tertia dicitur, ad magnitudinem uero dimidia reperitur, usque ad Libyae fines subegisse traditur. Solis quippe Indis in partibus Orientis non dominabatur, quos tamen eo defuncto Samiramis uxor
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ deinde romanoꝵ: ut tẽporib ita locis in ter
se ordinata atq distincta. Nã qͦmͦ illud priꝰ hoc po¬
sterius : eomͦ illud in oriente. hoc inoccidente sur¬
rex̃. Deinde milliꝰ fine: huiꝰ mitiũ confestom fuit.
Regna cȩtera cȩterosq reges uelut appendices is¬
coꝵ dixerĩ. Ninꝰ gͦ iã scds rex erat assyrioꝵ: qui
patri suo belo successerat regni illiꝰ pͥmo regi qͣn¬
do int̾ra chaldeoꝵ natꝰ ÷ abrahã. Frat enãtẽpr̃
illo regnũ sicr onioꝵ ad modũ paruũ. aqͦ ule
undecũq doctis simꝰ marcus uarro scribens de gente
popłi romani uelut antiqͦ tẽpr̃ exors. ẽ. abhis enĩ sicr̃¬
onioꝵ regib ad athenienses ꝑuenit : aqͥb ad latinos. in¬
de ad romanos. Sel ante conditã romã incõparationẽ
regni assyrioꝵ ꝑ exigua ista memorant: qͦã ius atheni¬
enses in grecia plurimũ claruisse fateat᷑ etiã salustiꝰ ro¬

Expanded text:
primum, deinde Romanorum, ut temporibus, ita locis inter primum, deinde Romanorum, ut temporibus, ita locis inter se ordinata adque distincta. Nam quo modo illud prius, hoc posterius: eo modo illud in Oriente, hoc in Occidente surrexit; denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterosque reges uelut adpendices istorum dixerim. Ninus ergo iam secundus rex erat Assyriorum, qui patri suo Belo successerat, regni illius primo regi, quando in terra Chaldaeorum natus est Abraham. Erat etiam tempore illo regnum Sicyoniorum admodum paruum, a quo ille undecumque doctissimus Marcus Varro scribens de gente populi Romani, uelut antiquo tempore. exorsus est. Ab his enim Sicyoniorum regibus ad Athenienses peruenit, a quibus ad Latinos, inde Romanos. Sed ante conditam Romam in conparatione regni Assyriorum perexigua ista memorantur; quamuis Athenienses in Graecia plurimum claruisse fateatur etiam Sallustius Ro
Abbreviated transcription (Latin):
ni aut ñ om̃ib sufficit. qͥa ñ . ẽ. id ipsũ. ad uersus
se ipsã plerũq diuidit᷑: & pars partẽ quȩ p̃ualet
oppͥmit. Uictrici enĩ uicta suc cũbit. dñationi sci¬
licet uel etiã lib̾tati qualẽtũq pacẽ p̃ferens ac
salutẽ : ita ut magnȩ fuerint ad mirationis qui
ꝑire quã seruire maluer̃. Nã inom̃ĩb fere gentib
qͦdã mͦ uox naturȩ ista ꝑsonuit: ut subiugari uicto¬
rib mallent qͥb contigit uinci. quã bellica omifaria
uastatione deleri. Hinc factũ ÷ ut ñ sine dĩ ꝓuiden¬
tia in cuiꝰ potestate. ẽ. ut qͥsq bello subiuget᷑ aut sub¬
iuget. qͥdã. eẽnt regnis p̃diti. qͥdã regnantib sub¬
diti. s int̃ plurima regna t̾rarũ inquȩ t̾renȩ utili¬
tatis uel cupiditatis ÷ diuisa societas. qͥmmindi
huiꝰ uniuersali uocabulo nuncupamꝰ. duo regna
cernimꝰ longe cȩteris ꝓuenis se clariora: asfrrioꝵ

Expanded text:
ni aut non omnibus sufficit, quia non est id ipsum, aduersus ni aut non omnibus sufficit, quia non est id ipsum, aduersus se ipsam plerumque diuiditur, et pars partem, quae praeualet, obprimit. Victrici enim uicta subcumbit, dominationi scilicet uel etiam libertati qualemcumque pacem praeferens ac salutem, ita ut magnae fuerint admirationi, qui perire quam seruire maluerunt. Nam in omnibus fere gentibus quodam modo uox naturae ista personuit, ut subiugari uictoribus mallent, quibus contigit uinci, quam bellica omnifariam uastatione deleri. Hinc factum est, ut non sine Dei prouidentia, in cuius potestate est, ut quisque bello aut subiugetur aut subiuget, quidam essent regnis praediti, quidam regnantibus subditi. Sed inter plurima regna terrarum, in quae terrenae utilitatis uel cupiditatis est diuisa societas quam ciuitatem mundi huius uniuersali uocabulo nuncupamus, duo regna cernimus longe ceteris prouenisse clariora, Assyriorum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦusq xuii. liber tendit᷑ sola uidet᷑ in meostilo cucur¬
risse dĩ ciuitas cũ in hoc scło ñ sola cucurrerit. sed am¬
bȩ utiq ingenere humano sic̃ abinitio simul suo ꝓcur¬
su tẽpora uariauerint. Uerũ hoc idõ feci ut pͥus ex
qͦ aꝑtiores dĩ ꝓmissiones. eẽ. cȩper̃. usq ad eiꝰ ex uir¬
gine natiuitatẽ in qͦ fuerant quȩ pͥmo ꝓmitteban¬
tur implenda. sine int̾̃pellatione a contrario alte¬
rius ciuitatis ista quȩ dĩ . ẽ. ꝓcurrens distinctiꝰ appa¬
reret: quã uis usq ad reuelationẽ testam̃ti noui. ñ
in lumine sed inumbra cucurrerit. Nunc gͦ qͦd in ter¬
miserã udeo. ẽẽ. faciendũ ut ex abrahȩ tẽporib qͦ¬
mͦ etiã illa cucurrerit qͣntũ satis uidet᷑ at tingã:
ut ambe int̾ se possint considatione legentiũ cõ¬
qͣdã cõmunione de uincta utilitates & cupiditates
suas qͥbq sectantib dũ id qͦd appetit᷑ aut nemi¬

Expanded text:
us liber tenditur, sola videtur in meo stilo cucurrisse Dei civitas: cum in hoc saeculo non sola cucurrerit, sed ambae utique in genere humano, sicut ab initio simul, suo procursu tempora variaverint. Verum hoc ideo feci, ut prius, ex quo apertiores Dei promissiones esse coeperunt, usque ad ejus ex Virgine nativitatem, in quo fuerant quae primo promittebantur implenda, sine interpellatione a contrario alterius civitatis, ista quae Dei est procurrens, distinctius appareret; quamvis usque ad revelationem Testamenti novi, non in lumine, sed in umbra cucurrerit. Nunc ergo, quod intermiseram, video esse faciendum, ut ex Abrahae temporibus quomodo etiam illa cucurrerit, quantum satis videtur, attingam, ut ambae inter se possint consideratione legentium co naturae quadam communione deuincta utilitates et cupiditates suas quibusque sectantibus, dum id quod adpetitur aut nemi
Abbreviated transcription (Latin):
os en annoꝵ .c.xx. Quorũ minor iacob ꝑtinens
ad ciuitatẽ dĩ de qͦ scribimꝰ maiore utiq reꝓbato.
habebat.xii. filios. quoꝵ illũ qͥ uocabat᷑ ioseph
mercatorib in egrptũ transeuntib fr̃s ad huc
isaac auoeoꝵ uiuente uendid̾ant. Steait aut̃
ante pharaonẽ ioseph. qͣndo ex humilitate qͥã
regis diuinȩ int̃p̃tatꝰ p̃nuntiauit. eẽ .uii. ubtatis
annos futuros quorũ abundantiã p̃pollentem.
consequentes alii .uii. steriles fuerant consũpturi.
& obhoc eũ rex p̃fecerat ȩgr̃pto. de carcere lib̾a¬
tũ. qͦ eũ coniecerat in tegritas castitatis. quã forait̃
seruans male amanti dñȩ. & male credulo dño
m̃titurȩ : ueste etiã derelicta de manib attra¬
hentis aufugiens ñ consensit ad stuprũ. Scđo
aut̃ anno.uii. annorũ steriliũ iacobin egr̃ptũ
cũ suis om̃ib uenit ad filiũ. agens annos .c. & xxx.
arege honoratꝰ ÷ additis .vIi. ub̾tatis & duob fa¬

Expanded text:
 et uiginti; quorum minor Iacob pertinens ad ciuitatem Dei, de qua scribimus, maiore utique reprobato, habebat duodecim filios, quorum illam, qui uocabatur Ioseph, mercatoribus in Aegyptum transeuntibus fratres adhuc Isaac auo eorum uiuente uendiderant. Stetit autem ante Pharaonem Ioseph, quando ex humilitate, quam regis diuine interpretatus praenuntiauit septem ubertatis annos futuros, quorum abundantiam praepollentem consequentes alii septem steriles fuerant consumturi, et ob hoc eum rex praefecerat Aegypto de carcere liberatum, quo eum coniecerat integritas castitatis, quam fortiter seruans male amanti dominae et male credulo domino mentiturae ueste etiam derelicta de manibus adtrahentis aufugiens non consensit ad stuprum. Secundo autem anno septem annorum no sterilium Iacob in Aegyptum cum suis omnibus uenit ad filium, a rege honoratus est, additis septem ubertatis, et duobus fa
Abbreviated transcription (Latin):
qđ metuebatur ab hoste incorporib:. eo mͦ
dii conciliabantur quo uirtꝰ debellaretur
in mentibus : qͥ ñ opponerentur defensores
oppugnatorib mȩniũ. nisi prius fiereꝗ
expugnatores morũ bonoꝵ̾. Hanc taliũ
numinũ placationẽ petulentis simã impui¬
rissimã impudentissimã neqͥssimã immun¬
dissimã cuiꝰ auctores laudanda romanae
uirtutis in doles honore priuauit: tributa
amouit. agnouit. turpes fecit in fames :
hanc in quã pudendã uerȩq religioni auer¬
sandã & de testandã taliũ numinũ placa¬
tionẽ. fabulas in dõs illecebrosas atq cri
minosas : haec ignominiosa facta uel scele¬
rate turpit̃q cõmissa. uel sceleratius turpiq:
conficta. ocuł & aurib publicis ciuitas tota
discebat. Haec cõmissa numinib: placere
cernebat: & idõ non solũ illis exhibenda
sed sibi quoq imitanda credebat. ñ illud
nesciqͥd uelit bonũ & honestũ: quod tam

Expanded text:
quod metuebatur ab hoste in corporibus, eo modo quod metuebatur ab hoste in corporibus, eo modo dii conciliabantur, quo virtus debellaretur in mentibus; qui non opponerentur defensores oppugnatoribus moenium, nisi prius fierent expugnatores morum bonorum. Hanc talium numinum placationem petulantissimam, impurissimam inpudentissimam nequissimam inmundissimam, cuius actores laudanda Romanae uirtutis indoles honore priuauit, tribu mouit, agnouit turpes, fecit infames, hanc, inquam, pudendam ueraeque religioni auersandam et detestandam talium numinum placationem, minosas, haec ignominiosa deorum facta vel scelerate tupiterque commissa, vel sceleratius turpiusque conficta, oculis et auribus publicis civitas tota discebat: haec commissa numinibus placere cernebat; et ideo non solum illis exhibenda, sed sibi quoque imitanda credebat: non illud nescio quid velut bonum et honestum, quod tam
Abbreviated transcription (Latin):
mulachra dȩmonũ. amans in ludis simu¬
lachra uitioꝵs. susurrans in occulto uerba
iustitiae ad decipiendos etiã paucos bonos.
frequentans in aꝑto in uitam̃ta nequitiȩ
ad possidendos innumerabiles malos :¬
Uia Grauis & philosophus tertullius edi¬
lis futur s clamat in aurib: ciuitatis int̃
cȩtera sui magistratus officia. sibi flo¬
ram matrẽ ludoꝵ celebritate placandã:
quiludi tanto deuotius quanto turpius cele¬
brari solent. Dicit alio loco iã consul in extre¬
neq rem ullã quae ad placandos dõ ꝑtineret
p̃t̃missã quasi ñ satius erat tales dõs irritare
temperantia quã placare luxuria : & eos ho¬
nestate etiã ad inimicitias ꝓuocare. quam
tanta deformitate lenire. Neq eñĩ grauius
fuerat qua libet crudelis sima immanitate
nocituri homines ꝓpt̃ quos placabantur.
quã nocebant ipsi cũ uitiositate fȩdis sima
placarentur: quando quidẽ ut auertere tu

Expanded text:
mulacra daemonum, amans in ludis simumulacra daemonum, amans in ludis simulacra uitiorum, susurrans in occulto uerba iustitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, frequentans in aperto inuitamenta nequitiae ad possidendos innumerabiles malosir gravis et philosophaster Tullius aedilis futurus, clamabat in auribus civitatis, inter caetera sui magistratus officia sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam: qui ludi tanto devotius, quanto turpius celebrari solent. Dicit alio loco jam consul in extreneque rem ullam quae ad placandos deos pertineret, praetermissam: quasi non satius erat tales deos irritare temperantia, quam placare luxuria; et eos honestate etiam ad inimicitias provocare, quam tanta deformitate lenire. Neque enim gravius fuerant quamlibet crudelissima immanitate nocituri homines, propter quos placabantur, quam nocebant ipsi, cum vitiositate foedissima placarentur: quandoquidem ut averteretur
Abbreviated transcription (Latin):
bant̃ officia. Sciebat᷑ uirginali numini qͥd
placerle: & exhibebat᷑ qđ de templo domũ
matrona doctior reportaret. Non nullȩ
pudentiores auertebant faciẽ ab impuris
motib scȩnicoꝵs: & artem flagitii furtiua
intentione discebant. Hominib nãq uere¬
cundabat᷑ ne auderent impudicos gestus
ore libero cernere : sed multominꝰ audebans
sacra eius quã uenerabant᷑ casto corde dãp¬
nare. Hoc tam̃ palã discendũ p̃bebat᷑ in
templo: ad qđ ꝑpetrandũ saltim secretum
querebat᷑ in domo Mirum nimiũ si ullus
ibi erat pudor mortaliũ qͦ humana fla¬
gitia ñ libere homines cõmitterent. quae
apud dõs etiã religiose discerent iratos
habituri nisi etiã ex hibe curarent. Quis
enĩ alius sp̃s occulto in stinctu nequissimas
agitans mentes & instat faciendis ad ul¬
teriis. & pascit᷑ factis. nisi qui etiã sacris
talib oblectatur. constituens in tẽplis si¬

Expanded text:
bantur officia. Sciebatur uirginali numini quid bantur officia. Sciebatur uirginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores auertebant faciem ab inpuris motibus scaenicorum et artem flagitii furtiua intentione discebant. Hominibus namque uerecundabantur, ne auderent inpudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra eius, quam uenerabantur. casto corde damnare. Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo, mirante nimium, si ullus ibi erat, pudore mortalium, quod humana flagitia non libere homines committerent, quae aput deos etiam religiose discerent iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus occulto instinctu nequissimas agitans mentes et instat faciendis adulteriis et pascitur factis, nisi qui etiam sacris talibus oblectatur, constituens in templis si
Abbreviated transcription (Latin):
dendis & secreta laudandis: Decus lacet :¬
& dedecus patet: qđ malũ gerit᷑ oãs cori¬
uocat spectatores: Quod bonũ dr̃ uix aliqͦs¬
inuenit auditores. tanquã honesta erubes¬
cenda sint. & in honesta głatida. Sed ubi  nisi
in demonũ templis: ubi nisi infallaciȩ di¬
uersoriis : Illud enĩ fit ut honestiores qͥ pauci
st̃ capiant᷑ : hoc autẽ ne plures qui st̃ turpis¬
simi corrigant᷑: ubi & quando sacrati cȩlestis
audiebant castitatis p̃cepta nescimꝰ. Ante
ipsũ tam̃ delubrũ ubi simulachrũ illud lo¬
catũ conspiciebamꝰ. uniuersi undiq conflu¬
entes & uhi quisq poterat stantes. ludos qͥ
agebant᷑ intentissimi spectabamꝰ in tuen¬
tes alt̃nante conspectu hinc meretriciam
pompã. illinc uirginẽ deã. illã supplicit̃
ad orari. ante illã turpia celebrari. Non ibi
pudibundos mimos. nullã uerecundiorẽ
scȩnicã uidimꝰ: cuncta obscenitatis imple¬

Expanded text:
dendis et secreta laudandis; decus latet etdendis et secreta laudandis; decus latet et dedecus patet; quod malum geritur omnes conuocat spectatores, quod bonum dicitur uix aliqinuenit auditores, tamquam honesta erubescenda sint et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc nisi in daemonum templis? ubi nisi in fallaciae deuersoriis? Illud enim fit, ut honestiores, qui pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. Ubi et quando sacrati Caelestis audiebant castitatis praecepta, nescimus; ante ipsum tamen delubrum, ubi simulacrum illud locatum conspiciebamus, uniuersi undique confluentes et ubi quisque poterat stantes ludos qui agebantur intentissimi spectabamus, intuentes alternante conspectu hinc meretriciam pompam, illinc uirginem deam: illam suppliciter adorari, ante illam turpia celebrari; non ibi pudibundos mimos, nullam uerecundiorem scaenicam uidimus; cuncta obscenitatis inple
Abbreviated transcription (Latin):
& facinorib siue indicatis siue simulatis
eoꝵq sibi celebratione petita ab impu¬
dentib. extorta ap udentib auctores.
se uitȩ scelestȩ immundęq test ntur ÷ Per¬
hibent᷑ tam̃ maditis suis secretisq penetrbe¬
lib dare quȩlã bona p̃cepta demoribus
quibusdã uelut electis sacratis suis: Quod
si ita.ẽ : hoc ipso callidior aduertenda est
& con uincenda malitia sp̃uũ noxiorũ.
Tanta enĩ uis ÷ ꝓbitatis & castitatis : ut om̃is
uel pene om̃is eius laude moueatur huma¬
na natura. nec usq ad eo sit turpitudine
uitiosa. ut totũ amittat sensũ honestatis.
Proinde malignitas dȩmonũ nisi alicubi
sequẽ ad modũ scriptũ in nr̃is lit teris
nouimus trans figuile in angłos lucis : ñ
implet negotiũ deceptionis. Poris itaq
popłis celeberrimo strepitu impietas im¬
pura circũ sonat : & in tus paucis castitas
simulata uix sonat. Prebent᷑ ꝓpatula pu¬

Expanded text:
et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, eorumque sibi celebratione petita ab inpudentibus, extorta a pudentibus auctores se uitae scelestae inmundaeque testantur, perhibentur tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare quaedam bona praecepta de moribus quibusdam uelut electis sacratis suis? Quod si ita est, hoc ipso callidior aduertenda est et conuincenda malitia spirituum noxiorum. Tanta enim uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, nec usque adeo sit turpitudine uitiosa, ut totum sensum honestatis amiserit. Proinde malignitas daemonum, nisi alicubi se, quem ad modum scriptum in nostris litteris nouimus, transfiguret in angelos lucis, non inplet negotium deceptionis. Foris itaque populis celeberrimo strepitu inpietas inpura circumsonat, et intus paucis castitas simulata uix sonat; praebentur propatula pu
Abbreviated transcription (Latin):
iã dicere audebit. quia discessere om̃s
aditis arisq relictis dii. uelut amici uir¬
tutib uitis hominũ offendent᷑: qe tot
signis ex toꝵs augurͥoꝵs uaticinioꝵs qͥb se
tanquã p̃scios futuroꝵ ad iutoresq p̃lioꝵ
iactare & cõm̃dare gestiebant conuincunt᷑
fuisse p̃sentes. Qui siuere abscessis sent :
mitius romani inbella ciuilia suis cupidi¬
tatib quã illoꝵs instigationib ex arsissent.
Quae cũ ita sint: cũ palã aꝑteq turpitudi¬
nes crudelitatib mixtȩ sunt: ob ꝓbria nu¬
minũ & crimina siue ꝓdita siue conficta
ipsis exposcentib & nisi fierẽt irascentib
etiã certis & statutis solemnitatib conse¬
crata illis & dicata claruerint : atq: ad
om̃iũ oculos ut imitanda ꝓponerent᷑ spec¬
tanda ꝓcesserint : quid ÷ hdem ipsi demo¬
nes qui sẽ huius cemodi uoluptatib mmun¬
dos.ẽẽ. sp̃s. confitentur. qui suifflagiti is

Expanded text:
iam dicere audebit, quia \'discessere omnes iam dicere audebit, quia \'discessere omnes adytis arisque relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum adiutoresque proeliorum iactare et commendare gestiebant, conuincuntur fuisse praesentes; qui si uere abscessissent, mitius Romani in bella ciuilia suis cupiditatibus quam illorum instigationibus exarsissent.Quae cum ita sint, cum palam aperteque turpitudines crudelitatibus mixtae, obprobria numinum et crimina, siue prodita siue conficta, ipsis exposcentibus et nisi fieret irascentibus etiam certis et statis sollemnitatibus consecrata illis et dicata claruerint adque ad omnium oculos ut imitanda proponerentur, spectanda processerint: quid est, quod idem ipsi daemones, qui se huiusce modi uoluptatibus inmundos esse spiritus confitentur, qui suis flagitiis
Abbreviated transcription (Latin):
potius quã eis dignũ aliquid scriptitasse
ubicũq illos int̾ sẽ pugnasse poetȩ cõme¬
morar̃: ipsi ad decipiendos homines poe¬
tarũ carmina firmauer̃ : pugnas uide¬
licet suas ñ solũ ꝑscęnicos intheatro. uerũ
etiã ꝑ se ipsos in campo humanis oculis
ex hibentes. Haec dicere cõpulsi sumus :
qm̃ pessimis morib ciuiũ romanã rem
publicã iã antea ꝑditã fuisse nullãq
remansisse aNe ad ueNũ dñi Nr̃i iħu x̃ei¬
auctores eoꝵs dicere & scribe minime
dubitar̃. Quã ꝑditionẽ diis suis ñ impu¬
tant. qui mala transitoria qͥb boni seu
frequentet ꝓmorib optimis p̃cepta contͣ
ꝑditos mores . Di i uero ipsoꝵs nullis ta¬
lib p̃ceptis egerint aliquid cũ suo cultore
popło ꝓilla re publica ne ꝑiret: immo
eosdẽ mores uelut suis exemplis auctoritate
noxia corrũ pendo eger̃ potius ut ꝑiret:
Quã ñ idõ tunc peris se quisquã ut arbitror

Expanded text:
potius quam eis dignum aliquid scriptitasse, potius quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt, ipsi ad decipiendos homines poetarum carmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas non solum per scaenicos in theatro, uerum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes. Haec dicere conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus ciuium Romanam rem publicam iam antea perditam fuisse nullamque remansisse ante aduentum Chriauctores eorum dicere et scribere minime dubitarunt. Quam perditionem dis suis non inputant, qui mala transitoria, quibus boni, seu frequentet pro moribus optimis praecepta contra perditos mores; di uero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo pro illa re publica, ne periret; immo eosdem mores uelut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo egerunt potius, ut periret. Quam non ideo tunc perisse quisquam, ut arbitror,
Abbreviated transcription (Latin):
rat: iã multos mouerat. Qđ miles quidã
dũ occiso spolia detraheret frẽm nudato
cadauere agnouit: ac detestatꝰ bella ciuilia
se ipsũ ibi perimeas frat̃no corpori ad iun¬
xit. Ut gͦ huius tanti mali minime tederet.
sed armoꝵ scelestoꝵ magis magisq ardor
incresceret : noxii dȩmones quos illidõs pu
tantes colendos & uenerandos arbitrabant᷑
int̾ se pugnantes hominib apparere uo¬
luer̃: ne imitari tales pugnas ciuica tre¬
pidaret affectio. sed potius humanũ scelꝰ
diuino excusaret᷑ exemplo. Hac astutia
maligni sp̃s etiã ludos unde iã multa
dixi scȩnicos sibi dicari sacrariq: uisser̃ :
ubi tanta dõꝵs flagitia theatricis canticis
atq fabularũ actionib cel ebrata sunt.
ut quisquis eos talia fecisse cređet. & qͥs qͥs
ñ crecłet. sed tam̃ illos libentissime sibi
talia ex hib̃i cerneret. securꝰ imitaretur.
Ne quis itaq existimaret in dõs conuitia

Expanded text:
rat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, rat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadauere agnouit ac detestatus bella ciuilia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. Ut ergo huius tanti mali minime taederet, sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemtantes colendos et venerandos arbitrabantur, inter se pugnantes hominibus apparere voluerunt; ne imitari tales pugnas civica trepidaret affectio, sed potius humanum scelus divino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa jam dixi, scenicos sibi dicari sacrarique jusserunt: ubi deorum tanta flagitia theatricis canticis atque fabularum actionibus celebrata, et quisquis eos talia fecisse crederet, et quisquis non crederet, sed tamen illos libentitalia exhiberi cerneret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos conuicia
Abbreviated transcription (Latin):
ab eoꝵs societate separari quantũ moliant᷑
maligni isti sp̃s exemplo suo uelut diuinã
auctoritatẽ p̃be scelerib qđ etiã in qͣdã
cãpaniȩ lata planitiae ubi ñ multo post
cuules acies nefario p̃lio conflixer̃. ipsi¬
int̃ se prius pugnare uisi sunt. Nãq ibi
audit st̃ primũ ingentes fragores : moxq
multi se uidisse nuntiar̃ ꝑ aliquot dies
duas acies p̃liari. Quae pugna ubi des¬
titit: uestigia quoq uelut hominũ & eqͦꝵS
quanta de illa conflictatione ex primi
poterant inuener̃. Si gͦ ueracit̃ inter se
numina pugnauer̃: iã bella ciuilia exx¬
cusant᷑ hunana. Con sidetꝰ tam̃ quae sit
taliũ deoꝵ uel malitia uel miseria.Si aut̃
se pugnasse finxer̃. quid aliud gesser̃. nisi
ut sibi romani bellando ciuilit. tanquã dõꝵd
exemplo nullũ nefas ad mittere uiđent᷑ :
lam enĩ coeꝑant bella ciuilia. & aliqͦt ne¬
fandoꝵs p̃lioꝵ strages execranda p̃cesse¬

Expanded text:
ab eorum societate separari, quantum moliantur ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo velut divinam auctoritatem praebere sceleribus, quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post civiles acies nefario pinter se prius pugnare uisi sunt. Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores, moxque multi se uidisse nuntiarunt per aliquot dies duas acies proeliari. Quae pugna ubi destitit, uestigia quoque uelut hominum et equorum, quanta de illa conflictatione exprimi poterant, inuenerunt. Si ergo ueraciter inter se numina pugnauerunt, iam bella ciuilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesse
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑: ñ tam̃ clamauit. abscelerib parce silla.
quae illic uictor tam horrenda cõmisit. cui
corona aurea ipsius uictoriae illustrissi¬
mũ signũ in uitulino iecore apparuit.
Qualia signa si dii iusti dare solerent. ac
ñ dȩmones impii: ꝓfecto illis extis nefaria¬
potius atq ipsi sillȩ grauit̃ noxia mala
futura monstraret. Neq enĩ eius dignitati
tantũ ꝓfuit illa uictoria : quantũ nocuit
porib ꝑderbe. Haec illi dii uere tristia
uereq lugenda : ñ extis. ñ auguriis. noni
cuiusquã somnio uel uaticinio p̃nunti¬
abant. Magis enĩ timebant ne corrige¬
ret᷑: quã ne uinceret᷑. Immo satis agebant.
ut uictor ciuiũ głosus. uictꝰ atscaptiuus
nefandis uitus. & ꝑ haec ipsis etiã dȩ mo¬
nib multo obstrictius subdet᷑. Illinc uero¬
quis ñ in telligat. qͥs ñ uideat. nisi qui tales
dõs imitari magis eligit quã diuina gr̃a

Expanded text:
batur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', batur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, potius atque ipsi Syllae graviter noxia mala futura monstrarent. Neque enim ejus dignitati tantum profuit illa victoria, quantum nocuit poribus perderet. Haec illi dii vere tristia vereque lugenda, non extis, non auguriis, non cujusquam somnio vel vaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur, quam ne vinceretur. Imo satis agebant, ut victor civium gloriosus, victus atque captivus nefandis vitiis, et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subdereturquis non intelligat, quis non videat, nisi qui tales deos imitari magis elegit, quam divina gratia
Abbreviated transcription (Latin):
aureȩ. Tunc postumius aruspex ille respon¬
dit p̾clarã ei significari uictoriã: iussitq
ut extis illis solus uesceretur: Postea paruo stito¬
int̃uallo. seruus ciuudã luci ponti uatici¬
nando clamauit Ab ellona nuntius uenio :
uictoria tua. ẽ. silla. Deinde ad iecit arsu¬
rũ. eẽ. capitoliũ. Hoc cũ dixis set : egress¬
.ẽ. e castris. Postero die concitatior reuers
.ẽ: & capitoliũ arsisse clamauit. Arserat
aut̃ reuera capitoliũ. Quod qͥdẽ dȩmoni
& p̃uide facile fuit: & celerrime nuntiare.
Illud sane intende quod ad causa maxime
ꝑtinet : sub qualib diis. eẽ .cupiant quiblas¬
phemant saluatorẽ. uoluntates fideliũ a
dominatu dȩmonũ liberantẽ. Clamauit ho¬
mo uaticinando. uctoria tua. ẽ. silla: atq
ut haec diuino spũ clamasse credet᷑. nunti¬
auit etiã aliqͥit & ꝓpe futurũ. & mox fac¬
tũ unde longe aberat ꝑquẽ ille sp̃s loque¬

Expanded text:
aureae. Tunc Postumius haruspex ille responaureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus loque
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ qua recuꝑarle ab inimicis rẽ pu¬
blicã ñ sine multo sanguine. Tũ ꝑ contatꝰ
silla quȩ forma militi uisa fuerit. Cũ ille in¬
dicasset eã recordatꝰ ẽ. quã prius audierat
ab illo qͥ de mitridatica uictoria ab eodẽ
mandata ꝑtulerat. Quid hic responđĩ po¬
test. quare dii curauerint uelut felicia ista
nuntiare. & nullus eoꝵs curauerit sillã
monendo corrigere mala tanta facturũ
scelestis armis ciuilib qualia ñ fędarent
sed aufferrent om̃inorẽ publicã: nempe
in telligunt᷑ dȩmones sic̃ sepe iã dixis notũq
nobis ÷ in litteris sacris resq ipsȩ satis in di¬
cant negotiũ suũ agere ut ꝓdiis habeant᷑.
ut colant᷑. ut ea illis exhibeant᷑ quib hi qui
ex hibent sociati unã pessimã causã cũ eis
habeant in iudiciodĩ. Deinde cũ uenis set
tarentũ silla: atq ibi sacrificasset : uidit in
capite uitulini iecoris similitudinẽ coronȩ

Expanded text:
potestatem, qua recuperaret ab inimicis rem pupotestatem, qua recuperaret ab inimicis rem publicam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem publicam? Nempe intelleguntur daemones, sicut saepe dixi notumque nobis est in litteris sacris resque ipsae satis indicant, negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae