comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non magnã lauolẽ meretur/ qr facẽ debet sitq impiꝰ atq detestabitis nisi
fecĩt id quedab eo et nã ipã et nc̃atudo exigit et si facit nõ tam glorie asse¬
Is nõ dignꝰ est lande.qm̃ ut facẽt sola ductꝰ est humitate Ibi ergo iustiͥ
est / ubiꝰ ad bñfatiendum ncc̃itatis uinculũ nullũ est. Hoc igitur offitiũbe¬
ingritatis ne añponẽ quielẽ largidiom munerũ debuit quõd est comparã¬
tiĩ eduob bonis id quod sit mełuis eligentis. Illa enĩ largitio horu pr̃ĩmo¬
ma sua in mare abitientiũ ĩ amis ⁊ lenis ⁊ ab omĩ iustitia remotissima ẽ
Itaq nebiciquidem munera oportet inquib nemo accipit insi qui acci¬
sunt qui legem qui uerba ip̃iꝰ dei p̾cipientis accepimꝰ Nam illisentiũt nã
quidẽ esse instum tueri eos qui tutela careant s cũ ita sit nõ p̾ciput Deus

Expanded text:
non magnam laudem meretur, quia facere debet sitque impius ac detestabilis, nisi non magnam laudem meretur, quia facere debet sitque impius ac detestabilis, nisi fecerit id quod ab eo et natura ipsa et necessitudo exigit, et si facit, non tam gloriae adseis uero dignus est laude, quoniam ut faceret sola ductus est humest, ubi ad benefaciendum necessitatis vinculum nullum est. Hoc igitur officium benignitatis ne anteponere quidem largitioni munerum debuit, quod est comparantis, et e duobus bonis id, quod sit melius, eligentis. Illa enim largitio hominum patrimonia sua in mare abjicientium inanis, et levis, et ab omni justitia remotissima est. Itaque ne dici quidem munera oportet, in quibus nemo accipit, nisi qui accisunt, qui legem, qui verba ipsius Dei praecipientis accepimus. Nam illi sentiunt quidem natura esse justum tueri eos, qui tutela carent: sed, cur ita sit, non perspiciunt. Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uerã uistitiaz quã nõ teneat. p̃cepta se dare s ad umbrã ymaginẽ q in¬
scitie. Ignoscendũ est igitur umbratico ⁊ ymaginatoriq p̃ceptori ñet ab ueri¬
tas exigenda est qui se nescire fateatur Captiuoꝵ redemptio magnũ atq pre¬
clarum᷑ istitie mimꝰ est quod idem Tuluis approbanit. Atq hẽc beniguitas
inquit etiã rei publice est utilis redimi. i ẜuitute captiuos. locupletare tenui¬
ores Hat ego consuctud mẽ benignitatis largitione munorũ longe anpono
Hec est grauiũ hominũ atq magnorũ ꝓpriũ Iõ iuistorũ opꝰ estale̾ pauꝑes
ac redime captinos Cum ap̃ ĩuistos si qui hec fatuit giaues ⁊ magni appel¬
lantur. Niis enĩ maximelaudis est bñ facẽ quos nemosꝑanit ẽẽ facturos
INam qui bonur facit uel amiconel proximo aut amico aut nullam aut c̃te

Expanded text:
ueram iustitiam, quam non teneat, praecepta se dare, sed ad umbram imaginemque iuueram iustitiam, quam non teneat, praecepta se dare, sed ad umbram imaginemque iustitiae. ignoscendum est igitur umbratico et imaginario praeceptori uec ab eo ueritas exigenda est qui se nescire fateatur. — captiuorum redemptio magnum atque praeclarum iustitiae munus est, quod idem ipse Tullius adprobauit. atque haec benignitas inquit etiam rei publicae est utilis, redimi e seruitute captos, locupletari tenuiores. hanc ego consuetudinem benignitatis largitioni munerum longe antepono, haec est grauium hominum atque magnorum. proprium igitur iustorum opus est alere pauperes ac redimere captiuos, cum aput iniustos, si qui haec faciant, graues et magni appellentur: iis enim maxime laudis est bene facere quibus nemo sperauit esse facturos. nam qui bonum facit uel consanguineo uel proximo uel amico, aut nullam aut certe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ suis x̾bii refelleret. Idem quippe ait ut quis quis maxĩe ad sim̃
ꝯmedum referat ꝙ cunq agit Ita neminẽ esse uirũ bonũ Idem etiã ne¬
gat simplicis ⁊ aꝑtihoĩs esse ambire simulare aliquid i p̃tendẽ alud agẽ
inderi cu aliquid agat p̃stare se alti fingẽ quod sibi p̃stat. s malitiosi po
tus ⁊ astuti ⁊ subdoli Quõ ergo defendẽt quo minꝰ ambitiosa illa hospi¬
talitas cẽt malitia. Tumihi ꝑ omĩs partes arcũcaurses ut aduenientes
tpłorum atq urbiũ prinapes domũ tua in intes ut ꝑeos apud ciues
coꝵpotentia ꝯsequare. uelisq te iustu ⁊ humanu ⁊ hospitale
inderi castudeas utilitati tue. uerũ hoc ille non potius in caute. quid
enĩ minꝰ in Ciceronẽ ꝯuenit Sed ignorantia ueri iuris prudens
ac scien sinhos selaq̃os induxit. ꝙ ut eiꝰ possit ignosa testificatꝰ est nõ

Expanded text:
quam suis uerbis refelleretur. idem quippe ait, ut quisque maxime ad suum quam suis uerbis refelleretur. idem quippe ait, ut quisque maxime ad suum commodum referat quaecumque agit, ita minime esse uirum bonum. idem etiam negat simplicis et aperti hominis esse ambire, simulare aliquid et praetendere, aliut agere uideri, cum aliut agat, praestare se alteri fingere quod sibi praestet, sed malitiosi potius et astuti et fallacis et subdoli. quomodo ergo defenderet quominus ambitiosa illa hospitalitas malitia esset? tu mihi per omnes portas circumcurses, ut aduenientes populorum atque urbium principes domum tuam inuites, ut per eos aput ciues eorum potentiam consequare, uelisque te iustum et humanum et hospitalem uideri, cum studeas utilitati tuae ? uerum hoc ille non potius incaute, — quid enim minus in Ciceronem conuenit? — sed ignorantia ueri iuris prudens ac sciens in hos se laqueos induit. quod ut ei possit ignosci, testificatus est non ad
Abbreviated transcription (Latin):
errauit xursꝰ quo tñ cum ydoncis esse dicẽt largiendu Non enĩ iusti
rsapientes uiri domꝰ.illustrib dẽt patere s hũilib ⁊ abiectis. Na
illustresilli ac potũtes nulla re pñt indigere quos opulentia sua et munit
et honorat. Nichil aũt a uixo iusto faciendum est nisi qd̃ sit bñfiti.
bñfitiũ aut̃ si refertur interit atq finitur. Nec enĩ possummꝰ id hĩe intege
cuiꝰ pretiũ nobis ꝑsolutũ est In ns itaq bñficiis iustitie ratio xsatur q̃ p¬
salua ⁊ incorrupta ꝑmanserint ꝑmanent aut̃ non alt̾ ꝙͣ si prestentur
hõĩb iis qui prodesse nullo mõ pñt At ille recipiendis illustrib nil aliud
spectauit nisi utilitatem Hec simula uit ingeniosus homo quid ex co co¬
modi speraret/ ait enĩ quid fatiet potñtem apud exteros futurũ ꝑ prin
mentis Ciceronis in constantia si id agerẽ coargui posset nec tã mis

Expanded text:
is esse diceret largiendum. non enim iusti is esse diceret largiendum. non enim iusti et sapientis uiri domus inlustribus debet patere, sed humilibus et abiectis: nam inlustres illi ac potentes nulla re possunt indigere, quos opulentia sua et munit et honorat. nihil autem a iusto uiro faciendum est nisi quod sit beneficum. beneficium autem si refertur, interit atque finitur: nec enim possumus id habere integrum cuius pretium nobis persolutum est. in iis itaque beneficiis iustitiae ratio salva et incorrupta permanserint: permanent autem non aliter, quam si praestentur hominibus iis, qui prodesse nullo modo possunt. At ille in recipiendis illustribus nihil spectavit aliud, nisi utilitatem; nec dissimulavit homo ingeniosus, quid ex eo commodi speraret. Ait enim, qui id faciat, potentem apud exteros futurum per gramentis Ciceronis incons
Abbreviated transcription (Latin):
Ee est illa ꝑfecta insaitia que custodit humanã de qua pħi loquint
lutem/ non ad pñtem sini fructu fad iustitia quesola non interit
senendum est igr̃ omi mõ ut ab offitio miẜicordie spes recipiendi absit omĩo hu¬
uis enĩ offic et opis merces adeo ex pectanda est solo. nazsi homine expectes¬
iam non erit humaritas illa s bñficii feneratio. nec põt uideri bñmeriuisse
qui quod facit non alti s sibi prestat/ ⁊ tñ eodem redit ut quod altĩ quisꝙͣ p̾sti¬
tit nilab eo ꝯmodi spectanssuẽ sibi prestat/q mercedẽ ^¶ capiet adeo Itꝭ si idem
non possint et ĩuicem redde ut omĩs actꝰ uite nr̃e non careat mĩe mĩe
tem cũ proximis S nobis notũ deus fecit quod sit nerũ et uistum opus.
Ita nos oportet cum proximis uiue̾. dũ mõ sciamus illud ad hominem hoc ẽ¬
cam detorquent a uera iustitia et ad ꝯmodum ⁊apuit. Recte igitur Cicc̃o
A thcoplrasto ẽ laudata hospitalitas Est enĩ ut michi quide iudetur

Expanded text:
ec est illa perfecta iustitia quae custodit humanam de qua philosophi llutem, non ad praesentem suum fructum, sed ad justitiam, quae sola non interit. Tenendum est igitur omni modo, ut ab officio misericordiae spes recipiendi absit omnino. Hujus enim operis et officii merces a Deo est expectanda solo: nam si ab homine expectesjam non humanitas erit illa, sed beneficii foeneratio; nec potest videri bene meruisse, qui quod facit, non alteri, sed sibi praestat; et tamen res eodem redit; ut quod alteri quisque praestiterit, nihil ab eo commodi sperans, vere sibi praestet, quia mercedem capiet a Deo. Inon possint et uicem reddere, ut omnis actus uitae nostrae non careat misericordte cum proximis, sed notum nobis deus fecit quod sit uerum et iustum opus: ita nos oportet cum proximis uiuere, dummodo sciamus illut ad hominem, hoc aiunt, sed eam detorquent a uera iustitia et ad commodum rapiunt. recte inquit Cicero a Theophrasto est laudata hospitalitas. est enim, ut mihi quidem uidetur,
Abbreviated transcription (Latin):
sare que nescuĩt mepte arrogant̾q decipuit Nos igit᷑ utas
ꝓpositũ reũtamur quib solis adeo uitas teuelata est et celitꝰ missa sapiã ẽ
faciamus que iubet illuminator nr̃ deus Substineamus ĩuicem et libo¬
rem huiꝰ iite mutuis aduimentis ꝑferamus Nec tñ siquid ad boĩ
non õportere eẽ iactantem. Ne ñ tã mandatis celestib oseꝙ̃di ꝙͣ studio
plicendi hurianitatis offitio functus ee uideat᷑. Fabeat ꝙ iã glore p̃

Expanded text:
cire quae nesciunt, inepte adroganterque desipiunt. nos ergo, ut ad propositum reuertamur, quibus solis a deo ueritas reuelata et caelitus missa sapientia est, faciamus quae iubet inluminator noster deus. sustineamus inuicem et labores huius uitae mutuis adiumentis perferamus nec tamen, si quid boninon oportere esse iactantem, ne non tam mandatis caelestibus obsequendi quam studio placendi humanitatis officio functus esse uideatur habe
Abbreviated transcription (Latin):
nuos. aliastultos. alia phõs/ ⁊ eos quidem non uno tramite Illos enĩ qui uo
luptates ac / diitias non profugiũt ab hat publica ⁊ celebri uia modice
segregat Eosant qui aut nirtutem sequi uolunt aut contemptũ rerũ pro¬
fitentur ꝑ ꝯfragosa quedam p̃cipitia trahit Sed tũ omiã illa itinera
quelspem̃ bonorũ ostentãt. Non sunt alie me s diuerticula et semite
unũ omẽs exitũ sub uno fine referunt. Ibi em̃ due ille niũgit onĩs ubi opꝰ
fin̾t bonos amalis foites a mertib sapientes a stultis seꝑari indeor s. culta

Expanded text:
nuos, alia stultos alia philosophos, et eos quidem non uno tramite. illos enim qui aut nuos, alia stultos alia philosophos, et eos quidem non uno tramite. illos enim qui aut uoluptates aut diuitias non refugiunt, ab hac publica et celebri uia modice segregat, eos autem qui aut uirtutem sequi uolunt aut contemptum rerum profitentur, per confragosa quaedam praecipitia trahit. sed tamen illa omnia itinera quae speciem bonorum ostentant non sunt aliae uiae, sed deuerticula et semitaeunum omnes exitum sub ipso fine referuntur. ibi enim dux ille coniungit omnes ubi opus fuerat bonos a malis, fortes ab inertibus, sapientes a stultis separari, in deorum sci
Abbreviated transcription (Latin):
Am illi om̃s qui ꝑ ꝯfessam stultiia sapientes existimant᷑. spetie uir¬
tutis inducti umbras ⁊ ymagines apphendunt nil uerũ qd ea fit
rõne qm̃ uia illa mendax que fertur ad occasũ multos tͥmites ht̃
ꝓpterstuchior ⁊ disciplinarũ uarietatẽ que sunt in uita hominũ dissimiles
ripiant n qui stulticia publicam intelligũt et ut ht̃ uitia manifesta. sic ht̃
aliquid quod fiłe uideatur ẽẽ uirtuti. ut ht̃ aptum scclus. sit ymaginem
pro malis ⁊ turpib aspnarentur ut auersisa sapiã ⁊ ueritate/ quã sine ullo duce
requirebant. in idipiñ inciderent qued uitare ac fug̾e cupiebant Itaq illa
ꝑditionis ac martis ma multiplicem ondit uelq multa sunt gn̾a uite. uel
ꝙ dii multi coluntur Huiꝰ due p̃uaricator ac subdolus ut itideatur esse.
disserimꝰ aliquia falsi ⁊ ueri et mali ⁊ boni Alia ducit luxuriosos. alia
cos qui frugi appellantur Alia impitos Alia doctos. Alia nictos alia stre¬

Expanded text:
 aliorum confessam stultitiam sapientes existimantur, specie uirtutis inducti umbras et imagines adprehendunt, nihil uerum. quod ea fit ratione, quoniam uia illa mendax, quae fert ad occasum, multos tramites habet propter studiorum et disciplinarum uarietatem, quae sunt in uita hominum dissimiles ripiant ii qui stultitiam publicam intellegunt: et ut habet uitia manifesta, sic habet aliquid quod simile uideatur esse uirtuti, ut habet apertum scelus, sic imaginem pro malis et turpibus aspernarentur, ut auersi a sapientia et ueritate, quam sine ullo duce requirebant, in id ipsum inciderent quod uitare ac fugere cupiebant. itaque illam perditionis ac mortis uiaui multiplicem ostendit, uel quod multa sunt genera uitae uel quod dii multi qui coluntur. huius dux praeuaricator ac subdolus, ut uideatur esse discrimen aliquod falsi et ueri, mali et boni, alia ducit luxuriosos alia eos qui frugi appellantur, alia inperitos alia doctos, alia inertes alia stre
Abbreviated transcription (Latin):
ne isti quidemacẽ bona sua in terra sepeluit̾. quia nec mẽoria quicꝙͣ mortuis¬
S confert. Necopa corum sempiterna sunt. Siquidem aut inocremore dissipãt᷑¬
terre ⁊ corruũt Aut fortuito ꝯsumuntur incendio. Authostili aliquo ĩpeti
dirimũtus. Aut certe uetustate ipã dissoluta labuntur / Nichilest enĩ ut a te¬
O orator oꝑe ⁊ maũ factum quod non ꝯfitiat ⁊ ꝯsumat uetustas. At hec iustia
largitio benifitentia enĩ nulla est ubicũq not̃itas non ẽ. perit ergo quiquid
gr̃e cansa tribuitur non indigentib aut cũ fenore redit . et ben̾ificentia non
Seut quod et sigratũ est ns quib datur iustum tñ non est. qrsi non fiat nichil

Expanded text:
ne isti quidem recte bona sua in terra sepeliunt; quia nec memoria quidquam mortuine isti quidem recte bona sua in terra sepeliunt; quia nec memoria quidquam mortuis confert, nec opera eorum sempiterna sunt: siquidem aut uno tremore terrae dissipantur et corruunt, aut fortuito consumuntur incendio, aut hostili aliquo impetu diruuntur, aut certe vetustate ipsa dissoluta labuntur. « Nihil est enim ut ait orator, opere et manufactum quod non conficiat et consumat vetustas. At haec justitia largitio. Beneficentia enim nulla est, ubicumque necessitas non est. Perit ergo quidquid gratiae causa tribuitur non indigentibus; aut cum foenore redit, et beneficentia non erit. Quod et si gratum est iis, quibus datur, justum tamen non est, quia si non fiat, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ritura et fragilia sibi ꝯparent aut certe maxĩs suis da p̃nis nil ꝯseꝙͣtur. ꝗd
enĩ dicendum est de hiis qui populari leuitate ducti uel magnis urbib sus¬
pecturas opes exhibendis munerib inpendunt nisi eos dementes ac furiosos
qui prestent io rpło quod ⁊ipi ꝑoant/ et nemo corũ ꝗb p̾statur accipiat. Itaq
et omĩs uoluptas caduca ⁊ brcuis oculorũ maxĩe ⁊ auriũ aut obliniscunt hoiẽs
raltiꝰ damna pro in gratis heñt. aut ⁊ offenduntur. si non est libidi uulgi satis¬
fadtum ut etiã homines strltissimi malum sibi malo ꝯpauerint. autsiadeo pla¬
cuerint/ nilam plius ꝙͣ manem fauorem puicorũq dioꝵ fabulas assequantur
Sic quotidie lenissimonrũ hoũ prĩmonia sua in ressupuatuias prodiguntur
Num ergo illi sapientus quipubhas oꝑib extructis memoriã nõĩ suo q̃runs

Expanded text:
ritura et fragilia sibi conparent aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. quid ritura et fragilia sibi conparent aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. quid enim dicendum est de iis qui populari leuitate ducti uel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus inpendunt, nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id populo quod et ipsi perdant et nemo eorum quibus praestatur accipiat? itaque ut est omnis uoluptas caduca et breuis, oculorum maxime et aurium, aut obliuiscuntur homines et alterius damna pro ingratis habent aut etiam offenduntur, si non est libidini uulgi satisfactum, ut etiam homines stultissimi malum sibi malo conparauerint, aut si adeo placuerant, nihil amplius quam inanem fauorem paucorumque dierum fabulas adsequantur: sic cotidie leuissimorum hominum patrimonia in res superuacuasmunera? ii scilicet, qui publicis operibus extructis, memoriam nomini suo quaerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
tum suo p̃tio non tuo ꝯmodo extima ei potissim tribue aquo nicbil spe¬
its Quid ꝑsonas cligis. quid membra inspicis. pro hoĩe tibi habendus est
stitie atq ipam̃ uerã et expressam tene largire cecis debilib. & andis desti¬
tutis quib nisi largiare moriendum est. In utiles sunt hoĩbi s utiles deo qui
eos retinet in uita qui spiritum donat qui luce dignatur. foneꝙͣtum inte est
et aiãs hominũ ne extinguantur humanitate sũb stenta. Qui sucturrere¬
ꝑituro põt et non sucturoit ocidit. uerum isti qui neq naturã retinent.
neq pͥmum in eo quod sitsaũt. dum ꝑde̾ timent ꝑdunt Et in id quod ma¬
Axime cauent incidunt. ut quicquid largiuntur ant ꝑeat omĩo aut ad tẽ¬
pus breuissimũ prosit. Nam qui exiguam stipen miẜis negant qui ꝯẜuare
humanitatem smesuo damno uolunt. patrimonia sua effundunt ut aut pe¬

Expanded text:
tum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil spetum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil speres. quid personas eligis? quid membra inspicis? pro homine tibi habendus est stitiae atque ipsa ueram et expressam tene. largire caecis debilibus claudis destitutis; quibus nisi largiare moriendum est. inutiles sunt hominibus, sed utiles deo, qui eos retinet in uita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. foue quantum in te est et animas hominum ne extinguantur humanitate sustenta. qui succurrererituro potest, si non succurrerit, occidit. uerum isti quia neque naturam retinent neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt et in id quod maxime canent incidunt, ut quidquid largiuntur aut pereat omnino aut ad tempus breuissimum prosit. nam qui exiguam stipem miseris negant, quia conseruare humanitatem sine damno suo nolunt, patrimonia sua effundunt, ut aut pe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ humanitatis offitia utilitate metitus es Non enĩ homĩb yooneis largiẽ¬
dum est s ꝙͣtum potes non udoneis. Id enĩ iuste id pie id huãne fit quoolsie
spe recipiendi fecĩs Hec est uera silla ⁊ germana iustitia. cuiꝰ solam ⁊ eep̃ssa
effigiem nullam tenere uos dicitis spẽ phicimis locis clamas mertenatiã¬
⁊ non esse uirtutem. faterisq in libris legum tuaꝵ. libalitatem gratuita
ee hiis uerbis Hec est dubiũ qñ is qui liberalis bemgnꝰ cẽdiaitur: offitium
non fructum sequatur Cur ergo idoncis potins largras nisi ut postea
mercedem recipias. Te igr auctore ac p̾ceptore institie quis quis ydone
non erit nuditate siti fame confitetur Nechoiẽs copiosi etusq ad deli¬
Itias habundantes subueniũt ultime noc̃itati Si uirtus mercedem non exig̃
Ei ꝓꝑter se ut dicitis expetenda est sergo iustitia principẽ matrẽꝙ uirtu¬

Expanded text:
et humanitatis officia utilitate metitus es. Non enim idoneis hominibus largienet humanitatis officia utilitate metitus es. Non enim idoneis hominibus largiendum est, sed quantum potest, non idoneis. Id enim spe recipiendi feceris. haec est uera illa et germana iustitia, cuius solidam et expressam effigiem nullam tenere uos dicis. ipse pluribus locis clamas mercennariam non esse uirtutem faterisque in libris legum tuarum liberalitatem gratuitam esse his uerbis: nec est dubium quin is qui liberalis benignusque dicitur, officium, non fructum sequatur. cur ergo idoneis potius largiris, nisi ut postea mercedem recipias? te igitur auctore ac praeceptore iustitiae quisquis idoneus non erit, nuditate siti fame conficietur nec homines copiosi et usque ad delicias abundantes subuenient ultimae necessitati. si uirtus mercedem non exigit, si propter se, ut dicis, expetenda est, ergo iustitiam matrem principemque uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
tio que fit ex re familiari. fontem ipnĩ benignitatis ex haurit ita bonitate
benignitas tollitur. qua cum in plures usus sis cominꝰ inplures uti possis et
idem paulo post Quid aut̃ est stultiꝰ ꝙͣ quod libent fatias. curare nt id duitiꝰ
face̾ non possis indelicet professor sapie refrenat homines ab humanitate.
monetq ut rem familiarem diligenter custodiant maliutq archam ꝙͣ
Euistitiã ẜuare Quod cum intelligerent inhumanũ esse ac nefariũ. Mox
alio capite qi actꝰ pm̃ia sic ait. Non nũꝙ̃ tñ est largienduim. net hoc benigni¬
tatis genus omĩo it pudiandum ⁊ sepe ydoneis homib egentib derefa¬
miliati inpartiendum quid est ydoneis nepe iis qui restĩtuere ac refẽre
gratium possunt. Sinuc Crcero niueret exclamarẽ st profecto. Hic enĩ
atulli. ab errasti a nera institia. eamq uno uorbo sub stulisti cus pietatis

Expanded text:
tio quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis exhaurit; ita benignitate tio quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis exhaurit; ita benignitate benignitas tollitur, qua quo in plures usus sis, eo minus in multos uti possis. » Et idem paulo post: « Quid autem est stultius, quam quod libenter facias, curare ut id diutius facere non possis? » Videlicet professor sapientiae refrenat homines ab humanitate, monetque ut rem familiarem diligenter custodiant; malintque arcam, quam justitiam conservare. Quod cum intelligeret inhumanum esse, ac nefarium, mox alio capite, quasi actus poenitentia, sic ait: « Nonnunquam tamen est largiendum; nec hoc benignitatis genus omnino repudiandum, et saepe idoneis hominibus egentibus de re familiari impertiendum. » Quid est idoneis? nempe iis, qui restituere ac referre gratiam possint. Si nunc Cicero viveret, exclamarem profecto: Hic, hic, Marce Tulli, aberrasti a vera justitia; eamque uno verbo sustulisti; cum pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
.huiꝰ mõĩ casib qui ꝑiculũ uite homĩ afferunt succurrẽ humanitatis esse ꝯce¬
dunt. Quid cãe est curhomo esuriat sitiat algeat. sucturrendum eẽ non pu¬
IItent Quecum sint paria nã cum illii casib fortuitis / et unam candem q
humanitatem desiderant/ en illa discernunt/ qr non reipã uera s uti¬
litate ipnti omiã mentiũtur. Illos eni quos ꝑiculo surripiũt sperant sib gr̃a
relaturos Egentes aũt non sperant put arbitiantur. quic quid hi cius moi hõi¬
b ĩpartiatus. Hinc est illa plauti detestanda snĩa Male meretur qui men¬
dico dat quod edat. Nam ⁊ illud quod dat perit. ⁊ illi produat uitã admi¬
⁊ ẜiam At em̃ poeta fortasse ꝑsona locutꝰ est Quid a. Tulluis in suisoffitia¬
lib libris non ne hoc idem suadet non esse omĩo largiendu sic enĩ dixit. largi¬

Expanded text:
ejusmodi casibus, qui periculum vitae homini afferunt, succurrere humanitatis esse conceejusmodi casibus, qui periculum vitae homini afferunt, succurrere humanitatis esse concedunt, quid causae est, cur, si homo esuriat, sitiat, algeat, succurrendum esse non putent? Quae cum sint paria natura cum illis casibus fortuitis, et unam eamdemque humanitatem desiderent, tamen illa discernunt, quia non re ipsa vera, sed utilitate praesenti omnia metiuntur. Illos enim, quos periculo surripiunt, sperant sibi gratiam relaturos. Egentes autem, quia non sperant, perire arbitrantur quidquid ejusmodi hominibus impertiant. Hinc est illa Plauti detestanda sententia: Male meretur, qui mendico dat, quod edat. Nam et illud, quod dat, perit; Et illi producit vitam ad miseriam. Atenim poeta fortasse pro persona locutus est. Quid Marcus Tullius in suis Officialibus libris, nonne hoc idem suadet, non esse omnino largiendum? Sic enim dixit: « Largi
Abbreviated transcription (Latin):
ipiñ ẜuare humanitatem quid aut̃ aliud est ꝙ̃ dilige̾ hominem
qui homosit et idem quod nos sumꝰ. Discordia igitur atq dissẽ
nẽ obedienttm homĩ nocere non posse Ergo si nocere homĩ ꝯtͣ naturam ẽ.
ꝓdesse igitur homĩ ẜm natur a sit ntẽ est: quod qui non facit. hoĩs se appella¬
tione dispoliat qr humanitatis est offitiũ. nccitati homĩs ac ꝑiculo subuenire
Quero igitur ab ns qui flecti ac misereri non putant cẽsapientis. Si homo
al aliqua bestia ꝯpñsiis. auxiliũ sibi armati homis imploref utrũ nesuccurrẽ¬
dum putent. an minime. Non sunt tam imprudentes ut negent fieri oportere
quod fligitat quod exposcit humanitas Iiesi aliquis circũueniat᷑ igni. ruuna
app̾matut mergotur mari. flumine rapiatur. nũputant homĩs esse non auxi¬
liari. Non sunt ipi homines si putent. Nemo enĩ non põt huiꝰ ꝑ moĩ ꝑiculis
Iesse sudiectꝰ ymo uero ⁊ hoĩs ⁊ fortis uiri cẽ dicent ẜuare ꝑituru. Si ergo de

Expanded text:
nservare humanitatem, quid aliud est, quam diligere hominem, quia homo sit, et idem quod nos sumus? Discordia igitur atque dissennaturae obedientem homini nocere non posse. Ergo si nocere homini contra naturam est, prodesse igitur homini secundum naturam sit necesse est. Quod qui non facit, hominis se appellatione dispoliat; quia humanitatis officium est, necessitati hominis ac periculo subvenire. Quaero igitur ab iis, qui flecti ac misereri non putant esse sapientis: si homo ab aliqua bestia comprehensus, auxilium sibi armati hominis imploret, utrumne succurrendum putent, an minime? Non sunt tam impudentes, ut negent fieri oportere quod flagitat, quod exposcit humanitas. Item si aliquis circumveniatur igni, ruina opprimatur, mergatur mari, flumine rapiatur, num putent hominis esse, non auxiliari? non sunt ipsi homines, si putent. Nemo enim potest ejusmodi periculis non esse subjectus. Imo vero et hominis et fortis viri esse dicent, servare periturum. Si ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
cui non oportet irascitur Qui cupidus etiã quod non opꝰ est ꝯcupisat Qui
libidinosus etia quod legib uetatur affectat. Omĩs igitur ratio in eoꝓ
sari debuit iut qmĩ eaumi re ⁊ͦ impetꝰ in hiberi nec pot̾ nec debet / qr nccio¬
A
est insitus ał institutꝰ ad tuenda offitia uite dirigetur potiꝰ in uia rectam¬
ubi et cursus offensione ⁊ ꝑiculo careat Ꝙ ea que pħi uitia putant¬

Expanded text:
cum non oportet, irascitur. Qui cupidus, etiam quod non opus est, concupiscit. Qui cum non oportet, irascitur. Qui cupidus, etiam quod non opus est, concupiscit. Qui libidinosus, etiam quod legibus vetatur, affectat. Omnis igitur ratio in eo versari debuit, ut quoniam earum rerum impetus inhiberi non potest, nec debet, quia est insitus ad tuubi etiam cursus offensione ac periculo careat. Sed euectus su
Abbreviated transcription (Latin):
frenare dẽt si uictis hostib aut oppresso tyranno lib̾tas  salus auibus
partasit. Nemo dubitat. quĩ ⁊ in illo exiguñ letari et in hoc paru letari sit
maxi n crimen Eadem de cetis affectib dicere licet. s ut dixi non in iis mo¬
derandis sapie ratio ꝟsatur s in cais eoru/ qm̃ extrinsecꝰ ꝯmouentur.
Nec iis potissimũ frenos impomi oportuit qm̃ ⁊ exigui pnt̾ esse et cũ max¬
imo crimine. et maximi pnt eẽ sine crimine. s assignandi fuerunt certis tẽ¬
porib et reb et locis neuitia sint quib uti rectelicet Sicut enĩ rcẽ
ambulare bonũ est Errare aũt malii. sic moueri affectib in rectũ bonũ
cĩ culpa caret. Siu uo̾ appetit alienũ licer sit mediocris uitiũ tñ io maxiͫ
est. Non est itaq morib irasci nec cuꝑe nec libidine ꝯmoueri. Sediracundũ
ẽe morb est cupidũ libidinosum. Qui enĩ iracundus est cauinon debet Aut

Expanded text:
frenare debeat, si uictis hostibus aut obpresso tyranno libertas et salus ciuibus frenare debeat, si uictis hostibus aut obpresso tyranno libertas et salus ciuibus parta sit. nemo dubitat quin et in illo exiguum laetari et in hoc parum laetari sit maximum crimen. eadem de ceteris adfectibus licet dicere. sed, ut dixi, non in his moderandis sapientiae ratio uersatur, sed in causis eorum, quoniam extrinsecus commouentur, nec ipsis potissimum frenos inponi oportuit, quoniam et exigui possunt esse in maximo crimine, et maximi possunt esse sine crimine, sed adsignandi fuerunt certis temporibus et rebus et locis, ne uitia sint quibus uti recte licet. sicut enim recte ambulare bonum t sit vehemens, tamen culpa caret. Sin vero appetit alienum, licet sit mediocris, vitium tamen maximum est. Non est itaque morbus irasci, nec cupere, nec libidine commoveri: sed iracundum esse, morbus est, cupidum, libidinosum. Qui enim iracundus est, etiam cui non debet, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Tego ne ꝑipateticos quidem actessisse ad ueritatem puto qui uitia
esse dcedunt. sed ea mediocriter temperant. Carendum est enĩ uiciis
etiã mediocrib quĩ potuis effitiendum fuit pͥmu ne uitia essent.
Nec em̃ quiꝙꝙͣ uitiosum nasci pot̾. s uitia fieri simale utamur affectib uirtu¬
tes sibñ. Deinde monstrandũ est non ipõs affectꝰ. s eoꝵ cãs esse moderandas
Non est inquiũt leticia nimia gestiendum s modice acq temꝑate Hoc uero
tale est quale si dicerent non esse currendum concitate si gradienduz mote¬
rate quiete At pot et qui graditur errare. Et qui currit rectam uiam te¬
nere. Qued si ostendo aliquid esse ubi non tmñ modicũ s uel pũctum gau¬
dere uitiosum est. ⁊ aliud contra in quo uelexultare leticia ninme cenniõsũ
Quid tandem nobis ita mediocritas prodit. Quero utrũ ne sapienti leta¬
dum putant si quid inimico suo mali iudeat accidere. aut utrũ ne leticiam

Expanded text:
ego ne Peripateticos quidem accessisse ad ueritatem puto, qui uitia esse concedunt, sed ea mediocriter temperant. carendum est enim uitiis etiam mediocribus. quin potius efficiendum fuit primum, ne uitia essent: nec enim quicquam uitiosum nasci potest, sed uitia fieri, si male utamur adfectibus, uirtutes, si bene; deinde monstrandum, non ipsos adrectus, sed eorum causas esse moderandas. \'non est\' inquiunt \'nimia laetitia gestiendum, sed modice ac temperate.\' hoc uero tale est, quale si dicerent non esse currendum concitate, sed gradiendum quiete. at potest et qui graditur errare et qui currit rectam uiam tenere. quid? si ostendo esse aliquid ubi non tantum modicum, sed uel punctum gaudere uitiosum sit, et aliut contra in quo uel exultare laetitia minime criminosum, quid tandem nobis ista mediocritas proderit? quaero utrumne sapienti laetandum putent, si quid inimico suo mali uideat accidere, aut utrumne laetitiam
Abbreviated transcription (Latin):
factis dictis cogitatione. ꝑ hos gradus ad sũ mcultam̃ uistitia procedit.
cius etia cogitatione rerũ malaruĩ Qui pͥmu gradu ascendit satis iustꝰ ẽ

Expanded text:
factis dictis cogitatione: per hos gradus ad summum columen iustitia procedit. factis dictis cogitatione: per hos gradus ad summum columen iustitia procedit. tius, etiam cogitatione rerum malarum. Qui primum gradum ascendit, satis justus e
Abbreviated transcription (Latin):
Pociens igr̃ rogaris temptari te adeo arrde sansis dignꝰ andiri Cir¬
cunspice consciam̃ tua Et ꝙͣtũ põt medere uulnerib. Nec tñ
qr pccã largitione tolluntur dari tibi licentiã pectandi putes. ab¬
olentur enĩsideo largiare qr pectam̃s. Nam si fidutia largiendi
pectes no abolentur. Deus enĩ purgari hoicm̃o apccĩs maxime cupit Iõq
teriꝰ ⁊ non pectatinu Ignoscitur itaq iis qui ad petũ inprudent̾ in cante¬
q labuntur Uenia nõnht̃ qui sciens pectat. Nec tñ si aliquis fui̾t purifica
tinꝰ ab omĩlabe pct̃ĩ tempandum sibi ab oꝑe largitionis existimet qr nõ
heãt petã que deleat. ỹmo uõ tuntmagis iustitia dẽt oꝑari cum factꝰ est
uistꝰ. ut quod ante in medelam uulneru feceãt. postinodũ fatiat in landẽ
gloriãq uirtutis Eo accidit ꝙ nemo esse sime delicto pot ꝙ din indu¬
q̃ mento carnus honeratꝰ est Cuiꝰ infirmitas triplici mõ subiatet dnĩo petĩ

Expanded text:
otiens igitur rogaris, temptari te a deo crede an sis dignus audiri. circumspice conscientiam tuam et quantum potes, medere uulneribus. nec tamen quia peccata largitione tolluntur, dari tibi licentiam peccandi putes: abolentur enim, si ideo largiare, quia peccaueris. nam si fiducia largiendi pecces, non abolentur. deus enim purgari hominem a peccatis maxime cupit ideoquterius non peccaturum. ignoscitur itaque iis qui ad peccatum inprudenter incauteque labuntur, ueniam non habet qui sciens peccat. nec tamen si aliquis purificatus fuerit ab omni labe peccati, temperandum sibi ab opere largitionis existimet, quia non habeat peccata quae deleat. immo uero tum magis iustitiam debet operari, cum factus est iustus, ut quod ante in medellam uulnerum fecerat, postmodum faciat in laudem gloriamque uirtutis. eo accedit quod nemo esse sine delicto potest, quamdiu indumento carnis oneratus est. cuius infirmitas triplici modo subiacet dominio peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinẽtib olisputant neq ad institiam neq ad uerã uirtutẽ ͣ ꝓmodat
ala omĩs ratio. s ladhanc uitam morẽ q ciuile quã nõ esse iscitia
et iesindicat Et ipẽ Ccero testatur Si nosinquit uen uiris gẽmalatq¬
neq institie solidam et exp̃ssam effigĩe ullã tenemꝰ umbra ⁊ ymagĩbinti¬
mur. easq ipãs u̾t sequeremur. feruntut enĩ ab optimis nẽ ⁊ ueritatis
exemplis. Umbra igitur est ⁊ ymago ustire quã illi iustitiã putauert
Quid sapiãm. Nonne idem ꝯfitetur in pħis ẽẽ nullam Aut cũ fabritiꝰ
inquit. aut mristides uistꝰ nominatur Dut ab alio fortitudis. aut ab

Expanded text:
pertinentibus disputant, neque ad iustitiam neque ad ueram uirtutem adcommodatur pertinentibus disputant, neque ad iustitiam neque ad ueram uirtutem adcommodatur illa omnis oratio, sed ad hanc uitam moremque ciuilem, quem non esse iustitiam et res indicat et ipse Cicero testatus est. sed nos inquit ueri iuris germanaeque iustitiae solidam et expressam effigiem nullam tenemus, umbra et imaginibus utimur: easque ipsas utinam sequeremur! feruntur enim ab optimis naturae et ueritatis exemplis. — umbra est igitur et imago iustitiae quam illi iustitiam putauerunt. quid? sapientiam nonne idem confitetur in philosophis esse nullam? aut cum Fabricius inquit aut Aristides iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis aut ab
Abbreviated transcription (Latin):
lenter ereptũ augere imꝑiũ. uectigalia face̾ maiora uel meliora q̃ oiã
non utiq omĩo uirtutes s uirtutu sunt euersiones In pͥmis enĩ tollit
humane sotietatis diuctio tollitur innocentia. tollituralieni abstinẽ¬
tia. tollitur denq ipã iustitia que dissidiũ gnĩs hũani ferre nõ põt Et
ubicũq armafuser̃t. hinc eã fugari et exterminari nct̃e est ueru
est enĩ Ciceronis illud Qui aũt cimũ rationẽ dicũt habendã ext̃norum ne¬
Sodit qui spoliat qui octidit que omia fatuĩt qui patrie prodesse nitũt
Id enĩ ipm prodesse ignorant qui nichil putant utile nichil ꝯmodum nisi
enerit. hoc est qui euersis ciuitatib. gentibq deletis erariũ peciuã refar¬
sit Agros cepit ciuies suos locupletiores fecĩt. hiclaudib fertur incelũ. In
uamilitie discipline ⁊ auctoritas desit Itaq cum de officiis ad rem militatẽ

Expanded text:
lenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia lenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia non utique virtutes, sed virtutum sunt eversiones. In primis enim tollitur humanae societatis conjunctio, tollitur innocentia, tollitur alieni abstinentia, tollitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum nenocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? Quae omnia faciunt, qui patriae prodesse nituntur. id sit, ignorant qui nihil putant utile, nihil commodum, nisi siuerit, hoc est qui euersis ciuitatibus gentibusque deletis aerarium pecunia referserit, agros ceperit, ciues suos locupletiores fecerit, hic laudibus fertur in caelum, in malitiae disciplina et auctoritas desit. itaque cum de officiis ad rem militarem
Abbreviated transcription (Latin):
q bonos quoꝵ cãs susceꝑant insequũtur. gradus ꝑ quos ascender̃t amputant
ne quis illos contͣ ipõs possit muri Werũtamen putemꝰ hoc offitiu non nisi
boni esse ut bonos defendat/ ad id suscipe faale est. Implere dhifiale ẽ. qr cũ
et plerũq im̃pbi et nũo ⁊ conspiratione sunt potentiores ꝙ boni ut ad eos
ens melior instior q pars uicta est Nũc enĩ semꝑ dnãtiones acerbe in tiies
extiterũt. plena est in exemplis omĩs ystoria CN. pompenis bonorũ uo
luit eẽ defensor. siquidẽ pro republica pro senatu prolib̾tate arma suscepit/
Ita tñ inctꝰ cũ ip̃a liẜ̾tate occidit ⁊ a spadonib egipcis detrũtatꝰ insepultꝰ
ab iectꝰ est. Non est igr uirtꝰ aut hostẽ malorũ ẽẽ aut defensorẽ bonorum
qr uirtus in certis casib non pot esse subiecta Comoda p̃terea patrie p̾ma

Expanded text:
os bonos, quorum causam susceperant, insequuntur, et gradus per quos ascenderunt amputant, os bonos, quorum causam susceperant, insequuntur, et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. Verumtamen putemus, hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. At id suscipere, facile est, implere, difficile; quia cumEt plerumque improbi, et numero, et conspiratione sunt potentiores, quam boni; ut ad eos es melior justiorque pars victa sit? Hinc semper dominationes acerbae in cives exluit esse defensor; siquidem pro republica, pro Senatu, pro libertate arma suscepit. Idem tamen victus cum ipsa libertate occidit, et a spadonibus Aegyptiis detruncatus, insepultus abjectus est. Non est igitur virtus, aut hostem malorum esse, aut defensorem bonorum, quia virtus incertis casibus non potest esse subjecta. Commoda praeterea patriae sibi prima
Abbreviated transcription (Latin):
giri temere non effunde̾ in res suꝑuacuas aut curpes rem familiarem. dic
aliquis fortasse quid tu negas nehant esse uirtutẽ. Non equidẽ nego Con¬
recte opib uti et quis sit ex diuiciis fiutꝰ petendus aꝑtius declarabo cum de pie
tatis officio loqui cepero Iam cetã quesequũtur. nullo mõ uera sunt Nam
ĩprobis ĩimiacias indice̾ aut bõrum defensiones suscꝑe põt̃ cũ malis eet coe
Quidã enĩ probitate ficta mani sibi ad potentia miniuĩt. fatiũt ⁊ poteni młta
que boni solent. eo quidẽ promptꝰ qr fallendigrã fatuĩt. utinã qͣ tã facile
eet prestare ꝙ̃facile est simulare bonitatẽ Sed ħ cum esse ceꝑunt ꝓpositi atq s¬
uoti sui compotes et summũ potentie sue gradum ceꝑunt. tum simula¬
tione deposita mores suos detegũt rapiũt omĩa ⁊ uolant ⁊ uexant eos i põs¬

Expanded text:
giri temere; non effundere in res supervacuas, aut turpes, rem familiarem. Dicet giri temere; non effundere in res supervacuas, aut turpes, rem familiarem. Dicet aliquis fortasse: Quid tu? negas ne hanc esse virtutem? Non equidem nego; conrecte opibus uti, et qui sit ex divitiis fructus petendus, declarabo apeNam improbis inimicitias aut indicere, bonorum defensionem suscipere, potest cum malis esse commune. Quidam enim probitate ficta viam sibi ad potentiam muniunt, faciuntque multa, quae boni solent, eo quidem promptius, quod fallendi gratia faciunt. Utinamque tam facile esset praestare, quam facile est simulare bonitatem. Sed ii, cum esse coeperint propositi ac voti sui compotes, et summum potentiae gradum ceperint, tum vero simulatione deposita, mores suos detegunt: rapiunt omnia, et violant, et vexant; eosque ips
Abbreviated transcription (Latin):
randda si ad querendas ⁊ augendas opes honores gloriã potentiã que sunt
uniuersa mortalia tam salice̾t ꝙͣ ille qui ut ea sibi stingerent laborauit. huic
Non põt ergo ẽẽ uirtꝰ in is reb q̃rendis in quaꝵ ꝯtemptu uis ac rõ uirtutis
aꝑꝑet. Nec ad̾ ea ip̃a tñsfugiet. que magno aiõ ⁊ excelso. caltare ac pro
gestit.Neq fas est aiam̃ celestib intentã bonis ut hec fragilia sibi pparet ab im¬
mortalib suis oꝑib auocari. Sed potissimũ inns pandis uiotutis ratio ꝯsi¬
stit quas nobis nec homo ullus nec mors ip̃a possit auferre Cũ hecita seheañt
illud quod sequitur uerũ est uirtus diiciis pretiũ ꝑsolũẽ posse. qui uersꝰ
p̃tiĩi ipm̃ uel qualesit nel quid sit. Id enĩ poete et illiom̃s quos secutꝰ est puta¬
uerint rcẽ opib uti. hoc est frugiẽe non instrue ꝯiuuia sumptuose non lar¬

Expanded text:
randam, sed ad quaerendas uel augendas opes honores gloriam potentiam: quae sunt randam, sed ad quaerendas uel augendas opes honores gloriam potentiam: quae sunt uniuersa mortalia, tam scilicet quam ille qui ut ea sibi contingerent laborauit. hinc non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac progestit: neque fas est, animam coelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi comparet, ab immortalibus suis operibus avocari. Sed potissimum in iis rebus comparandis virtutis ratio consistit, quas nobis nec homo ullus, nec mors ipsa possit auferre. Cum haec ita se habeant, illud quod sequitur verum est: Virtus, divitiis pretium persolvere posse. Qui versus pretium ipsum, vel quale, vel quod sit. Id enim poeta, et illi omnes, quos secutus est, putaverunt, recte opibus uti, hoc est, frugi esse; non instruere convivia sumptuose; nec lar
Abbreviated transcription (Latin):
Ixi quod erat p̾mũ scĩa boni non esse uirtutẽ Deiñ ꝗdsit uirtꝰ ⁊
in quosit uirtꝰ. sequitur ut id qͦ ipm̃ quid sit bonũ ⁊ malũ nescis¬
se quid sit pħos breuiter oñdam quod pene dedaratũ est in libro tẽ¬
tio cũ desũmo beno disputaremꝰ. Qui aũt quid sit sũmuz bonũ nesciũt.
et in cetĩs bonis malisue que sũma insunt errauerĩt nõe est Que nõ potest
uõ iuditio examinare qui fontẽ ipmn ignorauit. neq tenet unde illa de¬
Que ueniũt a deo hanc hũt rõnem ut ĩmortalitatẽ pariãt/ quod ẽ sũͫ
bonu Que aũt ab illo altero id hñt offitiũ. ut acelestib auocatũ terrens¬
q demersum ad penã interfitiãt sempitna quod ẽ summũ malũ thon igt̃
s oiã eor p̃cepta ⁊ omiã bona que inducũt terre inherent ⁊ humi iacent/ qm̃
simł cũ corpore quod est terra moriũtur ꝑtinẽt non ad uitã hominũ ꝯpa¬

Expanded text:
ixi, quod erat primum, scientiam boni non esse uirtutem, deinde, quid sit uirtus et in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum, nescisse philosophos breuiter ostendam, quia paene declaratum est in libro tertio, cum de summo bono disputarem. qui autem quid esset summum nescierunt, et in ceteris bonis malisue, quae summa non sunt, errauerint necesse est: quae non potest uero iudicio examinare qui fontem ipsum non tenet unde illa dequae ueniunt a deo, hanc habent rationem, ut inmortalitatem parent, quod est summum bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a caelestibus auocatum terrenisque demersum ad poenam interficiant sempiternam, quod est summum malum. num sed omnia eorum praecepta et omnia quae inducunt bona, terrae inhaerent et humi iacent, quoniam simul cum corpore, quod est terra, moriuntur. pertinent enim non ad uitam homini conpa
Abbreviated transcription (Latin):
grassabitur / nemo ex̃citum ducet ut rapiet uel uastet aliena It si ardor
libidinũ ꝯp̃matur omĩs etas ⁊ sexus retinebit suã sanctitatem. Nemo ꝗc¬
ꝙͣ pudendũ aut patietur aut fatiet Erga unũsa scelera ⁊ flagitia iss
ꝯmotionib iurtute sedatis ex hominũ uita morib q tollentur. Quese¬
datio ꝯmotionũ ⁊ affectuũ hant habet rõnem ut onña recta fatramꝰ. Onẽ
ꝓtutis offitiũ est non peccare/ quo profecto fungi non pot qui deũnesat/ qm̃
Itaq ut breuiꝰ ⁊ significantiꝰ utriusq rei sũma offitia determinemꝰ Sc̃ia

Expanded text:
grassabitur, nemo exercitum ducet, ut rapiat et uastet aliena. item si ardor grassabitur, nemo exercitum ducet, ut rapiat et uastet aliena. item si ardor libidinum conprimatur, omnis aetas et sexus retinebit suam sanctitatem, nemo quidquam pudendum aut patietur aut faciet. ergo uniuersa scelera et flagitia his commotionibus uirtute sedatis ex hominum uita moribusque tollentur. quae sedatio commotionum et adfectuum hanc habet rationem, ut omnia recta fatutis officium est, non peccare. Quo profecto fungi non potest, qui Deum nescitItaque ut brevius et significantius utriusque rei summa o
Abbreviated transcription (Latin):
sequatur sciã qr nichil prodest cognitio nisi ⁊ actio subsequatur Oratius
igitur paulo meluis. uirtus est intiũ fuge̾. et sapĩa p̾ma. s in epteꝙ ea
ccontͣrio terminauit / ut si dicẽt bonũ est quod malũ non est / Cũ enĩ quid
sit uirtꝰ nescio. ne uitiũ quidẽ sit scio. utrũ igitur indiget diffinitione qr
nã rei talis est / ut utrũq aut intelligi aut noñ intelligi sit nct̃ẽ. uerũ nos
faciamꝰ quoa ille debuit. Autͥ est irã cohibere. cũpiditatẽ apesce̾ libidi¬
nem refrenare. id est enĩ uitiuĩ fuge̾. Nam fere omiã que fuĩt ĩuiste atq
improbe ab iis orm̃tur affectib. Si enĩ ꝯmotionis huiꝰ que ira ĩpetꝰ
dr̃ retundatur . om̃s hominũ ⁊tentiones male sopientur Hemo insidiabit
nemo ꝓsilietad notendum Ite si cupiditas temꝑetur. nemo terra mariq

Expanded text:
sequatur scientiam, quia nihil prodest cognitio, nisi et actio subsequatur. Horatius sequatur scientiam, quia nihil prodest cognitio, nisi et actio subsequatur. Horatius igitur paulo melius: uirtus est uitium fugere et sapientia prima, sed inepte, quod eam contrario terminauit, ut si diceret: \'bonum est quod malum non est\'. cum enim quid sit uirtus nescio, ne uitium quidem quid sit scio. utrumque igitur indiget definitione, quia natura rei talis est, ut utrumque aut intellegi aut non intellegi sit necesse. uerum nos faciamus quod ille debuit. uirtus est iram cohibere, cupiditatem conpescere, libidinem refrenare: id est enim uitium fugere. nam fere omnia quae fiunt iniuste atque inprobe, ab his oriuntur adfectibus. si enim commotionis huius quae ira dicitur impetus retundatur, omnes hominum contentiones malae sopientur, nemo insidiabitur, nemo prosiliet ad nocendum. item si cupiditas temperetur, nemo terra marique
Abbreviated transcription (Latin):
bona Sicut ergo in itiñe celebrando nil prodest uia nosce nisi conatꝰ
ac uires suppetant ambulandi. ita sciã nil prodest siuirtꝰ ꝓpria defitiat.
Nam forte etiã ii qui pectant ⁊ si non ꝑfecte tñ quid sit bonii ⁊ malii sentiunt
et quotiens aliquid improbe fatuit pectare sescuit᷑ /⁊ Io celare nitũtur. Eed
cũ cos boni ⁊ mali naͣ non fallat cupiditate mala iũcuntur ut peccent/ qr de¬
est illis uixtꝰ id est cupiditas recta ⁊ honesta fatiendi Ex hoc igr apparet
in pluris phorum fuit in quo qm̃ recte ad culpam ꝑtinet non feasse que
scieris iecte Poluntas prana ⁊ intiosi nĩ quẽ ignoratio excusare nõ põt piniet᷑
Ergo sicut uirtꝰ non est bonũ ac malum sare. Ita uirtꝰ ẽ matũ bonũ face̾. ma¬
lum non face̾. et tñ scĩa sic cũ uirtute ꝯuic̃̾ta est ut scĩa precedat uirtutẽ. uirtꝰ

Expanded text:
boni. sicut ergo in itinere celebrando nihil prodest uiam nosse, nisi conatus boni. sicut ergo in itinere celebrando nihil prodest uiam nosse, nisi conatus ac uires suppetant ambulandi, ita uero scientia nihil prodest, si uirtus propria deficiat. nam fere etiam u qui peccant, etsi non perfecte, tamen quid sit bonum et malum sentiunt, et quotiens aliquid improbe faciunt, peccare se sciunt et ideo celare nituntur. sed cum eos boni et mali natura non fallat, cupiditate mala uincuntur, ut peccent, quia deest illis uirtus, id est cupiditas recta et honesta faciendi. ex hoc igin plurimis philosophorum fuit. In quo, qscieris, recte uoluntas praua et uitiosus animus, quem ignoratio excusare non potest, punietur. ergo sicut uirtus non est bonum ac malum scire, ita uirtus est bonum facere, malum non facere. et tamen scientia sic cum uirtute coniuncta est, ut scientia praecedat uirtutem, uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
patrie sibi pͥma putare. Dem̃ parentũ. Tertia iã postremo niã Ab nͥs
diffinitionib quas poeta breuit᷑ ppñdit. M. sullius traxit offitia ui
ĩpfalsa sint mor uidebimꝰ ut appareat ꝙͣtũ in nos dignatio diuina ꝯtulit
qui nobis aperuit uoritatem Ututeni esse dixit scire quid sit bonũ ⁊ malũ
quid turpe quid honestũ quid utile quod inmiꝰ bremiꝰ face̾ possit si tantũ
bonũ ac malũ dicẽt qr nil pot̾ ẽẽ utile uelhonestũ quod non idem bonum
sit. Nichil ĩntile ac turpe quod non idem malũ quod ⁊ phĩs iudetur. Et
tus in nobis s ad nos extrinsecꝰ uenit. quod aũt transire ab altero ad alterũ
põt uirtꝰ non est quia uirtꝰ sua cuiq est. Scĩa g̨igit᷑ aliem bñficii ẽ / qr po¬
fita ẽ in andiendo. Uirtꝰ tota nr̃ã est que posita est in uoluptate faciendi

Expanded text:
patriai prima putare, deinde parentum, tertia iam postremaque nostra. ab his patriai prima putare, deinde parentum, tertia iam postremaque nostra. ab his definitionibus, quas poeta breuiter conprehendit, Marcus Tullius traxit officia uiuautem quam falsa sint mox uidebimus, ut appareat quantum in nos dignatio diuina contulerit, quae nobis aperuit ueritatem. uirtutem esse dixit scire quid sit bonum et malum, quid turpe, quid honestum, quid utile, quid minus. breuius facere potuit, si tantum bonum ac malum diceret, quia nihil potest esse utile uel honestum quod non idem bonum sit, nihil inutile ac turpe quod non idem malum. quod et philosophis uidetur et tus in nobis, sed ad nos extrinsecus uenit. quod autem transire ab altero ad alterum potest, uirtus non est, quia uirtus sua cuique est. scientia igitur alieni beneficii est, quia posita est in audiendo, uirtus tota nostra est, quia posita est in uoluntate faciendi