comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo operi copulat᷑: qͥa sufficit sibi sicut
dictũ ẽ ad neqͥtiã natura libertatis
humanȩ. cũ uͦ de p̾sentis uitȩ beatitu¬
dine loqueret᷑: gr̃a dĩ inqͥt sũ id qͦd sũ
& illo ordine qͦ miseret᷑ ds̃ uocando.
miseret᷑ deinceps in rectis conatib adiu-¬
uando. sic̃ serie psalmi narratũ atq di-¬
gestũ ẽ: beatꝰ etiã apłs paulus continua
narratione seruauit. Si enĩ in ordine
quȩ passim exerpta memorauit testi¬
monia relegant᷑: ita secunt᷑. Gr̃a dei
inqͥt sũ id qͦd sũ. Nłȩc ẽ pͥma miscłia:
qũa liberȩ uoluntatis oꝑa consecunt᷑.¬
Sed ut apłi pauli uocationẽ bona oꝑa
sequerentur. qͥd ait. & grã eiꝰ in me
uaeua ñ fuit. Qͥd enĩ fecisti: Plus inqͥt
om̃ibus laboraui. Ne multũ suꝑbias
solius liberi defensor arbitrii. audiens
paulũ de suis laborib gloriantẽ: atten¬
de qͦd sequit᷑. Non ego aut̃: sed gr̃a dĩ
mecũ. Puto sane qͦd nullus de his qui con¬

Expanded text:
quo operi copulabatur: quia sufficit sibi, sicut dictum est, ad nequitiam natura libertatis humanae. Cum vero de praesentis vitae beatitudine loqueretur, Gratia, inquit, Dei sum id quod sum. Et illum ordinem quo miseretur Deus vocando, miseretur deinceps incoeptis conatibus adjuvando, sicut serie Psalmi narratum atque digestum est, beatus etiam apostolus Paulus continua narratione servavit. Si enim in ordine, quae passim excerpta memoravi, testimonia relegantur, ita sequuntur: Gratia Dei, inquit, sum id quod sum. Haec est prima misericordia, quam liberae voluntatis oed ut apostoli Pauli vocationem bona opera sequerentur, quid ait, Et gratia ejus in me vacua non fuit. Quid enim fecisti? Plus, inquit, omnibus laboravi. Ne multum superbias, o liberi defensor arbitrii, audiens Paulum de suis laboribus gloriantem; attende quod sequitur: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Puto sane, quod nullus de his qui con
Abbreviated transcription (Latin):
tis fac̾e̾: intelligat ita om̃ia uł adiu¬
uante dõ ꝑfici. uł deserente ꝑmitti.
ut nouerit tam̃ nolente eo nichil pror
reditur ad geminos. Parũ est quod dixi.
redit᷑ ad nondũ natos: qͥ & eodẽ concu¬
bitu seminati. ⁊ eodẽ mom̃to in lucẽ fue¬
rant ꝓferendi. In eis discrepans diuersus
iudiciũ diuinȩ uoluntatis apparens: sensis
tes magnitudo questionis obturbat.
sed paulꝰ apłs. Nichil quicdẽ ambo me¬
ruert̃. sed habet potestatẽ figulꝰ luti
ex eadẽ massa fac̾e aliud qͥdẽ uas in ho¬
norẽ: aluid uͦ in contumeliã. Dicturis
es. Quare queso ẽ iudicii huiꝰ tã confusa
diu̾sitas. Rursus hanc p̃sũptionẽ ille
confutet ⁊ dicat. O homo. tu qͥs es qui
respondeas dõ. Max imeq adillã huma¬
norũ actuũ cõparationẽ. rursus intentio
conu̾sa. respondet iniusticiȩ ñ posse ar¬
gui creditorẽ. qͥ de duob debitoribus
tale uoluerit hab̾e iuidiciũ. ut uni do¬
net. ab alio exigat qͦd ab utrisq debet᷑.¬

Expanded text:
intelligat illa omnia, vel adjuvante Domino perfici, vel deserente permitti, ut noverit tamen nolente Domino nihil prorsreditur ad geminos: parum est quod dixi, reditur ad necdum natos, qui et eodem concubitu seminati, et eodem momento in lucem fuerant proferendi. Eis discrepans diversumque judicium divinae voluntatis apparens, sensus tes, magnitudo quaestionis obturbat. sed Paulus apostolus, Nihil quidem ambo meruerunt; sed habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam . Dicturus es, Quare? Quae est judicii hujus tam confusa diversitas? Rursus hanc praesumptionem ille confutet, et dicat, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Maxime quia ad illam humanorum actuum comparationem rursus intentio conversa respondet, injustitiae non posse argui creditorem, qui de duobus debitoribus tale voluerit habere judicium, ut uni donet, ab alio exigat, quod ab utrisque debetur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ loco uocationẽ secutꝰ. ⁊ totũ qͦd in
hominẽ fuerat oꝑatꝰ: ipse sic dic̃. Plus il¬
lis om̃ib laboraui. Sed ne hoc ipsũ qͥdẽ
sibi tͥbuens: sollicita pietate subiunxit.
Non ego aũt. sed gr̃a dĩ mecũ. Iam gͦ
⁊ uocato ⁊ uocationẽ ꝑ oꝑa iusticiȩ sub¬
secuto. qͥd suꝑerat aliud. nisi ut liberatꝰ
de corꝑe mortis huiꝰ. ad illiꝰ alteriꝰ uitȩ
quȩ sc̃is om̃ib ueritatis ore ꝓmissa est
beatitudinẽ ꝑueniret. Quod nullis
humanis meritis reddi. sed dĩ docens
gr̃a largiente donari sibi: ipse responda.
post geniͥtus qͥ dixerat. Miser ego homo.
quis me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ:¬

Expanded text:
autem loco vocationem secutus, et totum quod in autem loco vocationem secutus, et totum quod in homine fuerat operatus, ipse sic dicit: Plus omnibus illis laboravi. Sed ne hoc ipsum quidem sibi tribuens, sollicita pietate subjunxit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Jam ergo et vocato et vocationem per opera justitiae subsecuto, quid supererat aliud, nisi ut liberatus de corpore mortis hujus, ad illius alterius vitae, quae sanctis omnibus Veritatis ore promissa est, beatitudinem perveniret? Quod nullis humanis meritis reddi, sed Dei docens gratia largiente donari, sibi ipse respondet, post gemitus quibus dixerat, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore hu
Abbreviated transcription (Latin):
susceper̃t. qͥ carnalib ñ subiugant᷑ ille
cebris. qͥ iactantiȩ uitio. auariciȩ facibꝰ.
uento suꝑbiȩ caruert̃. ⁊ quantũ in ho¬
mine ẽ dei in se dona seruantes. ad spi¬
ritalia exercitia om̃e studiũ contule¬
runt: ⁊ in agone huiꝰ uitȩ certantes
adiuuat. ⁊ coronas uincentib largit᷑
ȩt̃nas. Ipse rursus delinquentes dese¬
rit. resistentes indurat: contẽpnentes
uel nos iubet aliqͥd oꝑari: ipsũ in terro¬
gemus. de cuiꝰ uerbis orta questio est.
Qũa si dñs assit enodare conam᷑: ut eiꝰ
sensib ꝑ diu̾sa uolumina uaria qͥdẽ
locutione. sed una atq eadẽ intentio¬
ne digestis. siqͥd in hoc loco latet. alte¬
rius sententiȩ collatione reseret᷑. Uoca¬
tũ a dõ apłm paulũ uł in eo libro legimꝰ.
ubi eoꝵ gesta canonica ueritate narran¬
tur: uł ipse in epła sua confitet᷑ dicens.
faulus seruus xꝑi ihu uocatꝰ apłs. Scdo¬

Expanded text:
susceperint, qui carnsusceperint, qui carncebris, qui jactantiae vitio, avaritiae facibus, vento superbiae caruerunt, et quantum in homine est, Dei in se dona servantes ad spiritualia exercitia omne studium contulerunt, et in agone hujus vitae certantes adjuvat, et coronas vincentibus largitur aeternas: ipse rursus delinquentes deserit, resistentes indurat, contemnentes cvel nos jubet aliquid operari, ipsum interrogemus de cujus verbis orta est quaestio; quam, si Dominus adsit, enodare conamur, ut ejus sensibus per diversa volumina, varia quidem locutione, sed una atque eadem intentione digestis, si quid in hoc loco latet, alterius sententiae collatione reseretur. Vocatum a Deo apostolum Paulum vel in eo libro legimus, ubi ejus gesta canonica veritate narrantur, vel ipse in Epistola sua confitetur, dicens, Paulus ser
Abbreviated transcription (Latin):
se atq int̾ homines ds̃ tẽpora officiaq¬
sius bonoꝵ principia sumeremꝰ. uocati
aut̃ atq illuminati. uias mandatoꝵ eius
rationis ingenitȩ intelligentia nosceremꝰ:
⁊ eas liberõ uł eligeremus uł relinquere¬
mus arbitrio. quas tam̃ si ipsius fulti ad¬
iutorio continua deuotione sequerem᷑.
in fine rursus ñ repugnante mandatis
suis subiec tã in nobis obȩdientiã corona¬
ret. Liberũ uͦ qͦd ab eo habemꝰ arbitriũ.
prono ad nequitiã lapsu fluit. ⁊ cũ ad
uirtutis indolẽ dĩ auxilio deserente ni¬
chil possit. ad genus om̃e peccati idonea
fultũ uirtute subsistit. Trahit enĩ nos¬
lex in mẽbris nata peccati: ⁊ ds̃ a lem
iugo mandatoꝵ suoꝵ leuiq sarcina re¬
cedentes. atq in peccati durissimã serui¬
tutẽ libero a iusticia uoluntatis arbitrio
defluentes. scdm̃ suã iusticiã derelinqͥt :
eos uͦ qͥ uocationis munꝰ congrua pietate

Expanded text:
se atque homines Deus tempora officiaquse atque homines Deus tempora officiaqusius bonorum principia sumeremus; vocati autem atque illuminati, vias mandatorum ejus rationis ingenitae intelligentia nosceremus, et eas libero vel eligeremus vel relinqueremus arbitrio. Quas tamen si ipsius fulti adjutorio continua devotione sequeremur, in fine rursus non repugnantem mandatis suis, subjectam in nobis obedientiam coronaret. Liberum vero quod ab eo habemus arbitrium, prono ad nequitiam lapsu fluit; et cum ad virtutis indolem Dei auxilio deserente nihil possit, ad genus omne peccati idonea fultum virtute subsistit. Trahit enim lex in membris nata peccati, et Deus a leni jugo mandatorum suorum levique sarcina recedentes, atque in peccati durissimam servitutem libero a justitia voluntatis arbitrio defluentes, secundum suam justitiam derelinquit. Eos vero qui vocationis munus congrua pietate
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rȩ illius isrłitico popło fuisse concessã:
nisi etiã adderet qͦd adiunxit. unde
eos om̃i bono monstraret indignos. Seqͥt᷑
enĩ post illud qͦd supra memorauimꝰ.
Ꝙ scies hodie qͥa ñ ꝓpt̃ iusticias tuas
dñs ds̃ tuus datͭ terrã istã bonã here¬
ditare: qm̃ popłs durȩ ceruicis estu.
Quis hic scdm debitũ precedentiũ me¬
ritoꝵ. mercedẽ redditã dicat. Quis
non gr̃am fateat᷑ indebitã. quotiens
ait ꝓpħa tẽptauerunt eũ in deserto.
quotiens iracundiã dĩ cordis auersione
suã ut notã faceret potentiã suam:
Hoc iterũ apłs dic̃. Sustinuit in mul-¬
ta patientia uasa irȩ apta in interitũ.
ut ostenderet diuitias suas in uasa mi-
Ne uͦ rursus homo in ultimã fecem
desidiȩ resolutꝰ. arduũ uirtutis iter.
re gadiendũ. inerti sibi crederet
posse deferri. ⁊ nullius laboris industriã
studio sui ꝓfectus adhiberet: ita ⁊ inter

Expanded text:
terrae illius Israelitico populo fuisse concessam, terrae illius Israelitico populo fuisse concessam, nisi etiam adderet quod adjunxit, unde eos omni bono monstraret indignos. Sequitur enim post illud quod supra memoravimus: Et scies hodie quia non propter justitias tuas Dominus Deus tuus dat tibi terram istam bonam haereditare, quoniam populus durae cervicis es tu . Quis hic secundum debitum praecedentium meritorum mercedem redditam dicat? quis non gratiam fateatur indebitam? Quoties ait Propheta, Tentaverunt eum in deserto ? quoties iracundiam Dei cordis aversione suam, ut notam faceret potentiam suam ? Hoc iterum Apostolus dicit: Sustinuit in multa patientia vasa irae apta in interitum, ut ostenderet divitias sNe vero rursus homo in ultimam faecem desidiae resolutus, arduum virtutis iter, re gradiendum, inerti sibi crederet posse deferri, et nullius laboris industriam studio sui profectus adhiberet, ita inter
Abbreviated transcription (Latin):
deus gentes istas ante faciem tuã. dicens
ꝓpter iusticias meas induxit me dñs he¬
reditare terrã bonã istã. Non ꝓpter
iusticiã tuã. neq propt̾ scĩtatẽ cordis
tui. intras hereditare terrã eoꝵ: sed
propter iniquitatẽ gentiũ istarũ. dñs
disꝑdet eos a facie tua. Ecce qũa anti¬
quu diuini sp̃c dogma. ñ solũ in apłicis
litteris p̃dicatũ. sed etiã in ꝓpħicis atq
in ipsis isrłitici popli exordiis. sc̃i sp̃c uoce
firmatũ. nouellȩ p̃sũptionis impietas
conat᷑ euertere. Clare siqͥdẽ in uno
atq eode scripturȩ loco. bonitatẽ et
seueritatẽ dĩ ꝓpħa beatꝰ ostendit dicenᷤ.
ñ ꝓpt̾ iusticias suas popło hereditatẽ
terrȩ illiꝰ reddi. sed gr̃a tantũ miseran¬
te donari: illos aut̃ ꝓpt̃ in iusticias suas
pelli. Ecce in illis iuste punit᷑ iniqͥtas.
inistis gratis nulla iusticia munerat᷑.
Nec suffecit beato moysi qͦd dixe¬
rat non ꝓpt̾ merita ipsoꝵ hereditatẽ

Expanded text:
us gentes istas ante faciem tuam, dicens: Propter justitias meas induxit me Dominus haereditare terram bonam istam. Non propter justitiam tuam, neque propter sanctitatem cordis tui intras haereditare terram eorum, sed propter iniquitatem gentium istarum, Dominus disperdet eas a facie tua . Ecce quam antiquum Spiritus sancti dogma, non solum in apostolicis Litteris praedicatum, sed etiam in propheticis atque in ipsis Israelitici populi exordiis sancti Spiritus voce firmatum, novellae praesumptionis impietas conatur evertere. Clare siquidem in uno atque eodem Scripturae loco, bonitatem et severitatem Dei Propheta beatus ostendit, dicens, non propter justitias suas populo haereditatem terrae illius reddi, sed tantum gratia miserante donari, illos autem propter injustitias suas pelli. Ecce in illis juste punitur iniquitas; in istis gratis nulla justitia muneratur. Nec suffecit beato Moysi quod dixerat, non propter merita ipsorum haereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemiis. uas electionis meruit no¬
minari: miratꝰ exclamat. O altitudo
diuitiarũ sapientiȩ ⁊ scientiȩ dĩ: ⁊ in¬
scrutabiles uias eiꝰ. ⁊ inscrutabilia confitenᷤ
lib querit᷑ ad miremur: ⁊ manente
sententia qͦd ñ sit inqͥtas apud dm̃. siqͥd
illud modũ nr̃i sensus excesserit. ⁊ intel¬
lectus nr̃i ñ dignat᷑ angustias. in illa iu-¬
sticiȩ miscłiȩ prescientiȩq diuinȩ ple¬
nitudine ꝑmanere. inconcussa ȩquitate
fateam᷑. ne de suꝑiorib diuinȩ uolunta¬
tis archanis. aliter qu̾a modus conditio¬
nis nr̃ȩ patit᷑ disputantes. iusticiã dei¬
relinquamꝰ: ⁊ nr̃am statuere cupientes.
in una contumaciȩ uoragine decidamuᷤ.

Expanded text:
blasphemiis Vas electionis meruit noblasphemiis Vas electionis meruit nominari, miratus exclamat: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei ! et inscrutabiles vias ejus, et inscrutlibus quaeritur admiremur, et manente sententia quod non sit iniquitas apud Deum, si quid illud modum nostri sensus excesserit, et intellectus nostri non dignatur angustias, in illa justitiae, misericordiae, praescientiaeque divinae plenitudine permanere inconcussa aequifateamur. Ne de superioribus divinae voluntatis arcanis aliter quam modus conditionis nostrae patitur disputantes, Dei justitiam relinquamus, et nostram statuere cupientes, in imam contumaciae voraginem decidamus.
Abbreviated transcription (Latin):
gentib. & adiecit. Circũcidimini gͦ a
duritia cordis ur̃i: ⁊ ceruicẽ ur̃am ne in¬
duretis ampliꝰ. Sed hanc in eis mansisse
duriciã cordis. sic̃ supra iã diximꝰ. beatus
Stephanꝰ cũ uideos increparet ostendit.
uice ⁊ incircũcisi corde ⁊ auribꝰ: uos sẽꝑ
sp̃ui scõ restitistis. Unde dura ceruix in
eo popło qͥ ex om̃i mundo electus ẽ: qui
de seruitute decẽ miraculis meruit libe¬
rari. cui lex data. cuiꝰ saluti ora ꝓpħarũ
om̃iũ militart̃. ex qͥb factus scdm carnẽ.
⁊ ad qͦs missus ẽ xꝑc. nisi qͥa cecitas ex par
te in isrł facta ẽ. donec isrł adoptatus
ex plenitudine gentiũ intraret in reg¬
nũ.Eł conclusit in incredulitate
om̃s dñs: ut om̃s indigerent miscłi̾a
saluatoris. Cuiꝰ diuini consilii sacram̃ta
ꝑstringens ⁊ maiestatis misteriũ. quod
qu̾auis magnitudine reuelationũ noue¬
rat. tam̃ ꝓ humana infirmitate succũ¬
bens. etiam ille qͥ pro ꝑsecutionib et

Expanded text:
gentibus. Et adjecit, Circumcidimini ergo a duritia cordis vestri, et cervicem vestram ne induretis amplius . Sed hanc in eis mansisse duritiam cordis, sicut supra jam diximus, beatus Stephanus, cum Judaeos increparet, ostendit. vice et incircumcisi corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis . Unde dura cervix in illo populo, qui ex omni mundo electus est, qui de servitute decem miraculis meruit liberari, cui lex data est, cujus saluti ora Prophetarum omnium militarunt, ex quo factus secundum carnem et ad quos missus est Chrite in Israel facta est, donec Israel adoptatus ex plenitudine gentium intraret in regnum ; et conclusit in incredulitate omnes Dominus, ut omnes indigerent misericordia Salvatoris? Cujus divini consilii sacramenta perstringens, et majestatis mysterium, quae quamvis magnitudine revelationum noverat, tamen pro humana infirmitate succumbens, etiam ille qui pro persecutionibus et
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ reseruauit : nulli tam̃ agnoscendȩ
ueritatis abstulit facultatẽ. ⁊ ita ple-¬
nitudo diuinȩ p̾scientiȩ. in alios manen¬
te iusticia. in alios gr̃a ꝓfluente. cõpleta
ẽ : ut ꝑeuntib qͦs prescierat ds̃ ẽẽ peri-¬
turos. ⁊ saluatis qͦs in illa secreta sua¬
electione p̾scierat ẽẽ saluandos. toto
orbe diffusa multiplicaret᷑ ȩccłã. Gratu
quicũq induratꝰ es: ⁊ iusticiã confitere.
Dic qͥcũq ab originali contagio lauachro
gr̃ȩ te gratularis ablutũ. Misericors
⁊ miserator dñs patiens ⁊ multȩ miscdiȩ:¬

Expanded text:
cium reservavit, nulli tamen agnoscendae cium reservavit, nulli tamen agnoscendae veritatis abstulit facultatem: et ita plenitudo divinae praescientiae in alios manante justitia, in alios gratia profluente completa est; ut pereuntibus quos praescierat Deus esse perituros, et salvatis quos in illa secreta electione praescierat esse salvandos, toto orbe diffusa multiplicaretur Ecclesia. CAP.quicunque induratus es, et justitiam confitere. Dic quicunque ab originali contagio, lavacro gratiae te gratularis ablutum, Misericors et miserator Dominus, patiens et multae mise
Abbreviated transcription (Latin):
pore diuinũ ꝑ dies singłos imploret au
monstrare peccatũ. qͦd peccatũ in se na-¬
scentes passim sibi homines uendicabat. &
concupiscentiȩ consensione possessos in ȩter¬
nũ mergebat interitũ: dñs nr̃ iħc xꝑc.¬
semetipsũ exinaniuit: formã serui accipi¬
ens. & cũ peccatũ ipse ñ eẽt factꝰ assũp¬
ta carne peccatũ. ut a peccato carnis ho¬
mine sanato. peccatũ dãnaret in carne.
uenit querere qͦd ꝑierat. sanare qͦd egro¬
tabat. erigere quod iacebat: potestatẽ
habens dimitt̾e peccata. qͦd non debebat
donare. qͦd ei debebat᷑ ignoscere. deletisq
om̃ib ueteris culpȩ maculis. qu̾a fecerat
reparans naturã de his qͥb pęnã seueri¬
tas iusta decreuerat. scdm̃ ineffabilem
dispositionis occultȩ miscłiã. elegit ua-¬
sa quȩ fac̾et in honorẽ. ⁊ alios a uentura
ira dono gratuitȩ uocationis absoluit.
alios derelinquens ad ȩqualitatis uidi¬

Expanded text:
pore divinum per singulos imploret auxpore divinum per singulos imploret auxotuit, quam monstrare peccatum, quod peccatum in se nascentes passim sibi homines vindicabat, et concupiscentiae consensione possessos, in aeternum mergebat interitum: Dominus semetipsum exinanivit, formam servi accipiens , et cum peccatum ipse non esset, factus assumpta carne peccatum, ut a peccato carnis homine sanato, peccatum damnaret in carne, venit quaerere quod perierat , sanare quod aegrotabat, erigere quod jacebat, potestatem habens dimittendi peccata, quod non debebat donare, quod ei debebatur dimittere, deletisque omnibus veteris culpae maculis, quam fecerat reparare naturam. De his quibus poenam severitas justa decreverat, secundum ineffabilem dispositionis occultae misericordiam, elegit vasa quae faceret in honorem, et alios a ventura ira dono gratuitae vocationis absolvit, alios derelinquens ad aequalitatis judi
Abbreviated transcription (Latin):
bella cognoscimꝰ: ⁊ tua certamina in apłi
eodẽq homine qͥ ex anima constat ⁊ cor¬
pore. rerũ uoluntatũq diu̾sitas. nͥ quia
mo dm̃. creatura creatorẽ. infimus sũmũ.
intra semet ipsũ in obȩdientiȩ pęnas ex con¬
tumacia inferioris inuenit.Qua enim
iusticia qũauis meliori deterior. creatura
tam̃ creaturȩ seruiret. si ipsi qualiscũq
creatura seruire noluit creatori: Sed ne
hoc qͥdẽ suffecit ad pęnã. ut pars illa
deterior meliorib repugnaret cordis affec¬
tibus. nͥ etiã plerũq fuꝑaret. in captiui¬
tatẽ duceret. possideret: ⁊ ñ solũ natos
in adã homines lex illa peccati ad motus
sui ministeriũ uendicaret. nisi etiã rena¬
tos inxꝑo manenti suggestione pulsaret:
qͥa reuera ꝑ ipsũ regenationis munꝰ reatꝰ
dimissus est. ñ soluta conditionis grã ẽ.
ueterũ delens cyrographa debitoꝵ. non
a passione carnali iã seꝑans adhuc homi¬
nẽ in carne uiuentẽ. ut om̃is futuro tẽ¬

Expanded text:
bella cognoscimus, et tua certamina in aposteodemque homine, qui ex anima et corpore constat, rerum voluntatumque diversitas, nisi quia mo Deum, creatura Creatorem, infimus summum, intra semetipsum inobedientiae poenas et contumaciam inferioris invenit? Qua enim justitia, quamvis meliori deterior, creaturae tamen creatura serviret, si ipsi qualiscunque creatura servire noluit Creatori? Sed ne hoc quidem sufficit ad poenam, ut pars illa deterior melioribus repugnaret cordis affectibus, nisi etiam plerumque superaret, in captivitatem duceret, possideret, non solum vel natos in Adam homines, sed lex ipsa peccati ad motus sui ministerium vindicaret, nisi etiam renatos in Christo, manente suggestione, pulsaret. Quia revera per id regenerationis munus reatus dimissus est; non soluta conditio gratiae est, veterum delens chirographa debitorum; non a passione carnali jam separans adhuc hominem in carne viventem, ut omnis homo futuro tem
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ de eccła futura & diffundenda usq
ad t̾minos orbis t̾rȩ. quȩ in ꝓmisis pa-¬
trũ retenta ax nc̃ exhibita ẽ: euacua-¬
ret᷑. Hoc gͦ tichoniꝰ cũ uehem̃t copio¬
seq dissereret. & ora contradicentrũ.
multis ac magnis ac manifestis scãrũ
scͥpturarũ testimonisᷤ opilaret. ñ uidit
qđ̃ consequent̾ uidendũ fuit: illos
ad ȩccłam toto orbe diffusã. qͥ utiq
ñ istis ab eiꝰdẽ orbis cõmunione atq uni¬
tate seiunctis: s ipsi orbi t̾rarũ. per
cõmunionẽ connecterent᷑. Parmeni-¬

Expanded text:
Dei de Ecclesia futura et diffundenda usque Dei de Ecclesia futura et diffundenda usque ad terminos orbis terrae, quae in promissis patrum retenta et nunc exhibita est, evacuetur. Hoc ergo Tichonius cum vehementer copioseque dissereret, et ora contradicentium multis et magnis ac manifestis sanctarum scripturarum testimoniis oppilaret, non uidit quod consequenter uidendum fuit, illos ad ecclesiam toto orbe diffusam, qui utique non istis ab eiusdem orbis communione atque unitate seiunctis, sed ipsi orbi terrarum per communi. onem conecterentur. Parmeni
Abbreviated transcription (Latin):
yLea quide ⁊ alia adu̾sus
donatistas ꝓ uirib qͣs dñs
p̾bet partĩ scribendo. par¬
tim etiã tractando disserui:
ñc autẽ qͣm incidit in manꝰ nr̃as parmeni
genio p̾ditũ. & uberi eloquio. s tam̃¬
donatistã: cũ eũ arbitraret᷑ in hoc er¬
rare. qđ ille uerũ coactus ẽ confiteri.
placuit petentib ĩmo iubentib fr̃ib.
ut huic eiꝰdẽ parmeniani epłę respon¬
derẽ : ꝓpt̾ quȩdã maxime quȩ de scrip¬
turis testimonia. ñ sic̾ accipienda st̃ ac¬
cipit. Tichoniꝰ enĩ omiũ scãrũ paginarũ
uocib circũtunsus eurigilauit. ⁊ uidit
eccłam dĩ toto orbe diffusã. sic̾ de illa
tanto ante ꝑ corda & ora scoꝵ. p̃uisũ atq
p̃dictũ est. Quo ꝑcepto. suscepit ad uer¬
sus ipsos suos demonstrare ⁊ asserere
nulliꝰ hominis quauis sceleratũ ⁊ im¬
mane peccatũ prescrib̾e ꝓmissis dei.
nec id agere quoꝵ libet int᷑ eccłam con-¬
stitutoꝵ quã libet impietatẽ: ut fides

Expanded text:
lta quidem alias aduersus Donatistas pro uiribus quas dominus praebet partim scribendo partim etiam tractando disserui. nunc autem, quoniam incidit in manus nostras Parmeniagenio praeditum donatistam, cum eum arbitraretur in hoc errare, quod ille verum coactus est confiteri; placuit petentibus, imo jubentibus fratribus, ut huic eidem Parmeniani epistolae responderem, propter quaedam maxime quae de Scripturis testimonia non sicut accipienda sunt, accipit. Tichonius enim omnibus sanctarum paginarum vocibus circumtusus evigilavit, et vidit Ecclesiam Dei toto orbe diffusam, sicut de illa tanto ante per corda et ora sanctorum praevisum atque praedictum est. Quo percepto, suscepit adversus ipsos suos demonstrare et asserere, nullius hominis quamvis sceleratum et immane peccatum praescribere promissis Dei, nec id agere quorumlibet intra Ecclesiam constitutorum quamlibet impietatem, ut fides
Abbreviated transcription (Latin):
apostatã iudicandũ eẽ censebimꝰ Quanto
enĩ melius si peccata nondũ facta. nondũ cogita¬
ta sed p̃cognita & futura pumunt᷑. proiecerent᷑
illi duo de paradiso ante peccatũ: ne in loco
tã scõ & beatifico peccarent Quid qͦd ipsa exina¬
nit᷑ om̃ino p̃scientia. si qͦd p̃scit᷑ non erit.

Expanded text:
apostatam judicandum esse censebimus? Quanto apostatam judicandum esse censebimus? Quanto enim melius, si peccata nondum facta, nondum cogitata, sed praecognita et futura puniuntur, projicerentur illi duo de paradiso ante peccatum, ne in loco tam sancto et beatifico peccaretur? Quid, quod ipsa exinanitur omnino praescientia, si quod praescitur non erit
Abbreviated transcription (Latin):
nũ futurũ eẽ p̃sciret. E utiq sicut & huc
uisũ ẽ de ꝑfectis eiꝰ oꝑib debuisset homi¬
nẽ iudicare. ñ de p̃cognitis: nec fieri aliqͣn¬
do ꝑmissis. Nam si peccata q̃ si homo uiue¬
ret cõmissurus esset. etiã non cõmissa dã¬
nant᷑ in mortuo: nullũ beneficiũ collatũ ẽ
illi qͥ raptꝰ ẽ ne malitia mutaret intelles¬
tũ eius. quando qͥdẽ iudicabit᷑ scdm ean
quȩ in illo fuerat futura malitiã: ñ sedim
eã quȩ in illo inuenta ẽ innocentiã. & de
nullo mortuo baptizato poterit eẽ secur scels
quia & post baptisimumꝰ qualit̾cũq peccare
ueruetiã apostatare homines posst̃. Quid
si gͦ qui baptizatꝰ hinc raptus ẽ. apostata
erat futurus si uiueret: nullũne illi benefi¬
ciũ putamꝰ ẽẽ collatũ. qͦd raptꝰ est ne mali¬
tia mutaret intellectũ eius. & ꝓpt̾ dei
p̃scientiã non sic̃ fidele mẽbrũ xꝑi. sed sicut

Expanded text:
num futurum esse praescisset. et utique, sicut et huic num futurum esse praescisset. et utique, sicut et huic uisum est, de perfectis eius operibus debuisset hominem indicare, non de praecognitis nec fieri aliquando permissis. nam si peccata, quae si homo uiueret commissurus esset. etiam non commissa damnantur in mortuo, nullum beneficium conlatum est illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, quando quidem iudicabitur secundum eam, quae in illo fuerat futura, malitiam, non secundum eam, quae in illo inuenta est, innocentiam et de nullo mortuo baptizato poterit esse securitas, quia et post baptismum non qualitercumque peccare, uerum etiam apostatare homines possunt. quid? si ergo qui baptizatus hinc raptus est, apostata erat futurus, si uiueret, nullumne illi beneficium putabimus esse conlatum, quod raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, et propter dei praescie
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ ẽẽ confirmo. nec illud terciũ. alibi pec¬
casse animas ante carnẽ: ut dãnari mererent᷑
nondũ in carne natos nichil egisse boni siue
mali. Unde constat paruulos ut remissione
egeant peccatoꝵ: non nisi originale traxisse
peccatũ: Nec illud quartũ eas anmas pariu¬
loꝵ sine baptismate morituroꝵ a iusto dõ i
carnẽ peccatricẽ religari atq danari si ac
bitrio. male fuisse uicturas. Hoc nãq nec
iste ausus ẽ dicere in tantis augustiis consti-¬
tutus. Immo etiã contra istã uanitatẽ ĩã satis
manifeste ac breuit̾ ẽ locutus: ubi ait mu¬
stũ dm̃ futurũ fuisse. si ñ ꝑfectis ꝓpriȩ uo¬
luntatis operib uellet hominẽ iudicare
non natũ. Hoc enĩ respondit cũ trastaret
questionẽ aduersus eos qui dicunt. cur
ds̃ hominẽ faciebat: qũe ut pote prescus
sciebat futurũ ñ bonũ. Non natũ enĩ uidi¬
caret: si ꝓpt̾ea creare noluisset. quia ñ bo¬

Expanded text:
cendum esse confirmo nec illud tertium alibi peccendum esse confirmo nec illud tertium alibi peccasse animas ante carnem, ut damnari mererentur definiuit nondum in carne natos nihil egisse boni seu mali; unde constat paruulos, ut remissione indigeant peccatorum. non nisi originale contraxisse peccatum — nec illud quartum eas animas paruulorum sine baptismate moriturorum a iusto deo in carnem peccatricem relegari atque damnari, quas bitrio, male fuisse uicturas. hoc namque nec iste ausus est dicere in tantis angustiis constitutus, immo etiam contra istam uanitatem iam satis manifeste ac breuiter est locutus, ubi ait \'iniustum deum futurum fuisse, si non perfectis propriae uoluntatis operibus uellet hominem iudicare non natum\'. hoc enim respondit. cum tractaret quaestionem aduersus cos qui dicunt: \'cur deus hominem faciebat, sciebat futurum non bonum? Non natum enim judicaret, si propterea creare noluisset, quia non bo
Abbreviated transcription (Latin):
eis aliqͥd ꝓfuissent. si circũcisi ñ fuissent.
Inueniat gͦ si potest iste qͥd dicat. cũ ab illo
querit᷑. quid meruͣit anima sine ullo pecca¬
to uł originali uł ꝓprio. sic ad subeundum
alienũ peccatũ originale dãnari: ut non
ab illo ualeat liberari. Et uideat quid
eligat e duob utrũ dicat etiã eas animas
morientiũ paruuloꝵ quȩ hinc sine lauachro
regen̾ationis abscedunt. & ꝓ quib nullũ
sacrificiũ corporis dñici offertur. a nexu pec¬
cati originalis absolui. cũ apłs doceat ex uno
tre om̃s in condẽnationẽ. quib utiq non
subuenit gr̃a. ut ꝑ unum eruant᷑ in redẽp¬
tionẽ: an clicat animas non habentes ullum
uł ꝓpriũ originale peccatũ. & om̃imͦ in no¬
centes. simplices. puras. a iusto dõ. cũ eas ipse
non lib̾andas carni inserit peccatrici ȩterna
dãnatione puniri. Ego nichil istoꝵ duoꝵ di¬

Expanded text:
eis aliquid profuissent, si circumcisi non fuissent. eis aliquid profuissent, si circumcisi non fuissent. Inueniat ergo, si potest, iste quid dicat, cum ab illo quaeritur, quid meruerit anima sine ullo peccato uel originali uel proprio sic ad subeundum alienum peccatum originale damnari, ut non ab illo ualeat liberari, et uideat quid eligat c duobus, utrum dicat etiam eas animas morientium paruulorum, quae hinc sine lauacro regenerationis abscedunt et pro quibus nullum sacrificium corporis dominici offertur, a nexu peccati originalis absolui, cum apostolus doceat ex uno ire omnes in condemnationem, quibus utique non subucnit gratia, ut per unum eruantur in redemptionem, an dicat animas non habentes ullum uel proprium uel originale peccatum et omni modo innocentes, simplices, puras a iusto deo, cum eas ipse non liberandas carni inserit peccatrici, aeterna damnatione puniri. Ego nihil istorum duorum di
Abbreviated transcription (Latin):
nari meruert̃ ad subeundũ carnis consortiũ
peccatricis. nullũ peccatũ habentes ante
carnis consortiũ peccatricis. Non ẽ ut dicat᷑.
nichil eis obfuit alieni peccati paulisꝑ cõmu¬
nicata contagio: qͥb in dĩ p̃scientia fuerat
parata redẽptio. De his enĩ nc̃ loqͥm̃: qͥb ante
baptismũ de corpore exeuntibꝰ redẽptio nulla
currit. Non ẽ ut dicat᷑. eas quas baptisma ñ abluit.
sacrificia ꝓ eis crebra mundabt. Quod
p̃sciens ds̃. paululũ illas uoluit alienis here¬
re peccatis. sine ullo exitio dãnationis ȩter¬
nȩ: & cũ spe felicitatis ȩt̃nȩ. De his enim
nunc loquim᷑. quarũ natiuitas apud impi-¬
os & ex impiis nulla talia poterit inueni¬
re p̃sidia: quȩ qͥdẽ si adhiberi possent. pro¬
culdubio ñ baptizatis ꝓdesse ñ possent. sic̃
nec illa quȩ de libro machabeoꝵ cõmemo¬
rauit sacrificia facta ꝓ peccatorib mortuis.

Expanded text:
nari meruerint ad subeundum carnis consortium nari meruerint ad subeundum carnis consortium peccatricis nullum peccatum habentes ante carnis consortium peccatricis. non est, ut dicatur: \'nihil eis offuit alieni peccati paulisper communicata contagio, quibus in dei praescientia fuerat parata redemptio\'. de\' his enim nunc loquimur, quibus ante baptismum de corpore exeuntibus redemptio nulla succurrit. non est, ut dicatur: \'eas, quas baptisma non abluit, sacrificia pro eis crebra mundabunt, quod praesciens deus paululum illas uoluit alienis haerere peccatis sine ullo exitio damnationis aeternae et cum spe felicitatis aeternae\'. de his enim nunc loquimur, quarum natiuitas apud impios et ex impiis nulla talia poterit inuenire praesidia. quae quidem si adhiberi possent, procul dubio non baptizatis prodesse non possent, sicut nec illa quae de libro Machabeorum commemorauit sacrificia facta pro peccatoribus mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
abscedunt.  Dicat si potest unde iste ani¬
mȩ sic peccatrices fieri meruert̃. ut a pec¬
cato saltẽ nec postea lib̾ent᷑. Si enĩ querã
quare dãnari mereant᷑ si ñ baptizant᷑: rec¬
te mͥ respondet᷑. ꝓpt̾ originale peccatum.
Itẽ si querã unde traxerint originale pec-¬
catũ: iste respondebit ex carne utiq pec¬
catrice. Si gͦ querã unde dãnari meruert̃
in peccatricẽ carñe quȩ nichil mali fecerant
ante carnẽ: hic inueniat qͥd respondeat.
& sic clãnari ad alienoꝵ peccatoꝵ subeunda
contagia: ut nec baptisma regeneret male
generatos: nec sacrificia expient inqͥuatos.
Ibi enĩ & de talib hi paruuli nati st̃. siue
adhucusq nascunt᷑. ut eis nullo tali possit
adiutorio subueniri Hic certe om̃is argu¬
mentatio deficit. Non enĩ querimꝰ unde
animȩ dãnari meruert̃ post carnis consor¬
tiũ peccatricis: s querimꝰ unde animȩ dã¬

Expanded text:
abscedunt? dicat, si potest, unde istae aniabscedunt? dicat, si potest, unde istae animae sic peccatrices fieri meruerunt, ut a peccato saltem nec postea liberentur. si enim quaeram, quare damnari mereantur, si non baptizantur, recte mihi respondetur: \'propter originale peccatum\'; item si quaeram, unde traxerint originale peccatum. iste respondebit: \'I\'X carne utique peccatrice\'. si ergo quaeram, unde damnari meruerint in peccatricem carnem, quae nihil mali fecerant ante carnem — hic inueniat quid respondeat , et sic damnari ad alienorum peccatorum subeunda contagia, ut nec baptisma regeneret male generatos nee sacrificia expient inquinatos —ibi enim et de talibus hii paruuli nati sunt siue adhuc usque nascuntur, ut, eis nullo tali possit adiutorio subueniri —, hic certe omnis argumentatio deficit. non enim quaerimus, unde animae damnari meruerint post carnis consortium peccatricis, sed qua. rimus, unde animae dam
Abbreviated transcription (Latin):
fiteri & negare iã posst̃. C idõ cũ baptizant᷑
iã & simbolũ reddunt: & ipsi pro se ad inter¬
rogata respondent. Quis gͥ scit utrũ puer
ille post baptismũ ꝑsecutionis tẽpore a patre
impio ꝑ idolatriã fuerit alienatus axꝑo.
ꝓpter quod in dãnationẽ mortis ierit. nec
inde nisi ꝓ xꝑo moriturȩ sororis p̃cib dona¬
tus exierit:  Sed etiã si hoc isti concedat᷑.
qͦd salua fide catholica. & eccłastica regula.
nulla ratione concedit᷑. ut ñ pro baptizatis
cuiꝰlibet ȩtatis hominib offerat᷑ sacrificiũ
coeporis & sanguinis xpi: tãqũa ꝑ huiꝰmodi
pietatẽ suoꝵ. ad regnũ cȩloꝵ quo ꝑueniant
adiuuent᷑. qͥd responsurus ẽ de tot milib
infantũ qui nacunt᷑ ex impiis. nec in manib
piorũ aliqua uł diuina uł humana misera¬
tione ꝑueniunt. & de ista uita in illa tener¬
rima ȩtate sine lauachro regenerationis

Expanded text:
fiteri et negare iam possunt. et ideo cum baptizantur, fiteri et negare iam possunt. et ideo cum baptizantur, iam et symbolum reddunt et ipsi pro se ad interrogata respondent. quis igitur scit, utrum puer ille post baptismum persecutionis tem-\' pore a patre impio per idololatriam fuerit alienatus a Christo, propter quod in damnationem mortuus ierit nec inde nisi pro Christo moriturae sororis precibus donatus exierit? Sed etiamsi hoc isti concedatur, quod salua fide catholica et ecclesiastica regula nulla ratione conceditur. ut pro non baptizatis cuiuslibet aetatis hominibus offeratur sacrificium corporis et sanguinis Christi, tamquam per huiusmodi pietatem suorum ad regnum caelorum quo perueniant adiuuentur, quid responsurus est de tot milibus infantum, qui nascuntur ex impiis nec in manus piorum aliqua uel diuina uel humana miseratione perueniunt et de ista uita in illa tenerrima aetate sine lauacro regenerationis
Abbreviated transcription (Latin):
quietis uł felicitatis cuiꝰlibet atq ubilibet
mediũ locũ qu̾asi. Hoc enĩ eis etiã heresis
pelagiana ꝓmisit. qͥa nec dãnationẽ metu¬
it paruulis qͦs nullũ putat hab̾e originale
peccatũ: nec sperat eis regnũ cȩloꝵ. si non
ꝑueniunt ad baptismatis sacram̃tũ. Iste aũt
cũ confiteat᷑ paruulos originali obstric tos
esse peccato. etiam eis regnũ cȩloꝵ non bap¬
tizatis ausus ẽ polliceri: quod nec illi ausi
st̃. qui eos assert̃ sine ullo prorsus ẽẽ peccato
Ecce qualib se laqueis presũptionis in nec¬
tat: nisi eũ talia scripsisse pęniteat. De fr̃e aũt
sc̃ȩ ꝑpetuȩ dinocrate. nec scriptura ipsa cano¬
nica est. nec illa scripsit. uł quicũq illud
scripsit: ut illũ puerũ qui septennis mortuus
fuit sine baptismo. diceret fuisse defunctũ.
ꝓ quo illa ĩminente martirio credit᷑ exaudita:
ut a penis tranfferret᷑ ad requiẽ. Nã illius
ȩtatis pueri & mentiri & uerũ loqui. & con¬

Expanded text:
atque ubilibet quasi medium locum. hoc enim eis etiam heresis Pelagiana promisit, quia nec damnationem metuit paruulis, quos nullum putat habere originale peccatum, nec sperat eis regnum caelorum, si non perueniunt ad baptismatis sacramentum. iste autem cum confiteatur paruulos originali obstrictos esse peccato, eis etiam regnum caelorum non baptizatis ausus est polliceri, quod nec illi ausi sunt, qui eos asserunt sine ullo prorsus esse peccato. ecce qualibus se laqueis praesumptionis innectat, nisi eum talia scripsisse paeniteat! De fratre auterpetuae Dinocrate nec scriptura ipsa canonica est nec illa sic scripsit uel quicumque illud scripsit, ut illum puerum, qui septennis mortuus fuit, sine baptismo diceret fuisse defunctum, pro quo illa imminente martyrio creditur exaudita, ut a poenis transferretur ad requiem. nam illius aetatis pueri et mentiri et uerum loqui et con
Abbreviated transcription (Latin):
seu boni seu mali sic appareant. qͣndo specie
hominũ ł quoꝵlibet corpoꝵ apparent: ut
habeant aliqͦ uera corpora. ⁊ in ipsoꝵ potius
ueritate uideant᷑. an uͦ in sõnis ł in extasi
in istis cernant᷑ ñ corporib s similitudinib
corpoꝵ: uigilantib uera cernenda. ⁊ si opꝰ est
etiã tangenda ingerant corpora. S ista in

Expanded text:
seu boni, seu mali sic appareant, quando specie hominum, vel quorumlibet corporum apparent; an habeant aliqua uera corpora et in ipsorum potius ueritate uideantur, an uero in somnis uel in extasi in istis cernantur non corporibus, sed similitudinibus corporum, uigilantibus autem uera cernenda et, si opus est, etiam tangenda ingerant corpora. sed ista in
Abbreviated transcription (Latin):
spiñs qͣui datꝰ ẽ nobis. Necesse ẽ autẽ ut
parũ diligat dm̃. qui ñ ab illo sed ase
met ipso bonũ se arbitrat᷑ effectũ. Unde
aũ fieri potest ut talis non inse ipsos
in dño głȩtur. ui enĩ głatur qͦd sit
bonus: in illo debet głari ã quo factus
ẽ bonus. Ac ꝑ hoc qui se a semetipso fac¬
tum bonũ arbitrat᷑. consequens ẽ. ut
inse ipso ñ in dño głetur. Om̃is autẽ
intentio gr̃ę. testam̃ti noui. qua sursũ
cor habemꝰ. quia omẽ datũ optimũ. n
omne donũ ꝑfectũ de sursũ est: id agit
ne simꝰ in grati.atq in ipsa gratiarũ
actione nichil altud agit᷑: nͥ ut qui
głatur in dño głietur. Habes librũ.

Expanded text:
 qui datus est nobis. necesse est autem, ut parum diligat deum, qui non ab illo sed a se ipso bonum se arbitratur effectum. unde autem fieri potest, ut talis non in se ipso sed in domino glorietur? qui enim gloriatur, quod sit bonus, in illo debet gloriari, a quo factus est bonus, ac per hoc, qui se a semet ipso factum bonum arbitratur, consequens est, ut in se ipso non in domino glorietur. omnis autem intentio gratiae testamenti noui, qua sursum cor habemus, quia omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, id agit, ne simus ingrati, atque in ipsa gratiarum actione nihil aliud agitur, nisi ut, qui gloriatur, in domino glorietur. Habes libru
Abbreviated transcription (Latin):
ilius a se¬
non potest facere quicquã. sed mom̃ib patris
exꝑectat nutũ.
ctat p̃ceptũ. Non inquita se loquit᷑. 
quęcumq audierit loquet᷑ et uentuna admm¬
ilius int̾pellat ꝓ¬
nobis patrem :s̃ p̃c ꝓ nob̃ postulat filium.
otius bonitatis et sapientię. xxi.¬
et uirtutis patris inua et uera ꝓpria &
condigna imago est filius. xxi¬

Expanded text:
ilius a senon potest facere quidquam , sed in omnibus Patris exspectat nutum. ctat praeceptum: Non, inquit, a se loquetur; sed quaecumque audierit loquetur, et ventura ais interpellat Spiritus pro nobis postulat Filium. 22. Totius bonitatis et sapientiae et virtutis Patris viva et vera, propria et condigna imago est Filius:
Abbreviated transcription (Latin):
bato. id ẽ ne impedim̃to aliqͦ detineami¬
ni: qͥa ⁊ hieme imbrib uł frigore. ⁊ sabba¬
to in quo ꝓficisci ñ licebat. impediebat᷑ qͥs
ab itinere. Uel aliud ne in tristicia aut
leticia rerũ tẽporaliũ qͥs inueniat᷑ a die

Expanded text:
. Id est "ne impedimento aliquo detineamini" quia et hieme imbribus uel frigore, et sabbato, in quo proficisci non licebat, impediebatur quis ab itinere; uel aliud, ne in tristitia aut laetitia rerum temporalium quis inueniatur a die
Abbreviated transcription (Latin):
eo se cõmittere unde se ñ erueret transeun¬
frustra. Prescientia qͥppe dei us eos quos
sanaturus ẽ peccatores p̃noscit : non facit.
Nã si eas animas uib̾at a peccato quas inno¬
centes & mundas implicuit ipse peccato:
uulnus sanat qͦd intulit nobis. non qͦd inue¬
nit in nobis. Auertat aut̃ ds̃ & om̃ino ab¬
sit ut dicamꝰ. quando lauachro regeneratio¬
nis ds̃ mundat animas paruuloꝵ. tunc eũ
mala sua corrigere quȩ illis ipse fecit. cũ
eas nullũ habentes peccatũ peccatrici car¬
ni cuiꝰ originali peccato contaminarentur
admiscuit. Quas tam̃ iste accusans dici in¬
quinari meruisse ꝑ carnẽ: nec potest dic̃e
unde tantũ mali meruerint ante carnem:
Hanc gͦ questionẽ frustra se putans de pre¬
scientia dĩ posse dissoluere: adhuc se inuoluit¬
& dicit. Anima si peccatrix ẽẽ meruit. quȩ
peccatrix ẽẽ ñ potuit: tam̃ neq in peccato
remansit. qͥa in xp̃o p̃figurata in peccato ẽẽ

Expanded text:
eo se committere, unde se non erueret transeuneo se committere, unde se non erueret transeunfrustra. praescientia quippe dei eos quos sanaturus est peccatores praenoscit, non facit. nam si eas animas liberat a peccato, quas innocentes et mundas inplicuit ipse peccato, uulnus sanat quod intulit nobis, non quod inuenit in nobis. auertat autem deus et omnino absit, ut dicamus, quando lauacro regenerationis deus mundat animas paruulorum, tunc eum mala sua corrigere, quae illis ipse fecit, cum eas nullum habentes peccatum peccatrici carni, cuius originali peccato contaminarentur, ammiscuit. quas tamen iste accusans dicit inquinari meruisse per carnem nec potest dicere, unde tantum mali meruerint ante carnem. Hanc ergo quaestionem frustra se putans de praescientia dei posse dissoluere adhuc sese inuoluit et dicit: anima si peccatrix esse meruit, quae peccatrix esse non potuit, tamen neque in peccato remansit, quia in Christo praefigura
Abbreviated transcription (Latin):
to inqͥnanda mitteret᷑ in carnẽ. Si gͦ a semet
ipsa hoc meritũ habuit: qͦmͦ habuit. quȩ
ante carnẽ nichil mali fecit. Si aut hoc
meritũ ex dõ dicit᷑ habuisse. qͥs hoc audiat.
qͥs ferat. qͥs dici impune ꝑmiitat. Non enĩ
hoc loco querit᷑ qͥd meruit ut iudicaretur
dãnanda post carnẽ: sed qͥd meruit ante car-¬
nẽ ita dãnari. ut inqͥnanda mitteret᷑ in car¬
nem. Explicet hoc si potest: qui ẽ ausus dic̃e
inqͥnari animã meruisse ꝑ carnẽ. Itẽ alio lo¬
co. cũ eandẽ qua se lmplicuerat uelut expli¬
candã ꝓponeret questionẽ: tãqũa ex ꝑsona
aduersarioꝵ ait. cur inqͥunt ds̃ animã tam
iniusta anim adu̾sione multauit. ut in corpꝰ
eã peccati religare uoluerit. cũ consortio
carnis. peccatrix ẽẽ incipit. quȩ peccatrix ẽẽ
ñ potuit. In huius questionis tã qu̾a scopuloso
gurgite debuit ittiq cauere naufragiũ: nec

Expanded text:
to inquinanda mitteretur in carnem. si ergo a semet to inquinanda mitteretur in carnem. si ergo a semet ipsa hoc meritum habuit, quomodo habuit, quae ante carnem nihil mali fecit? si autem hoc meritum ex deo dicitur habuisse, quis hoc audiat, quis ferat, quis dici inpune permittat? non enim hoc loco quaeritur, quid meruerit, ut iudicaretur danmanda post carnem. sed quid meruerit ante carnem ita damnari, ut inquinanda mitteretur in carnem. exinquinari animam meruisse per carnem. Item alio loco, cum eandem, qua se ipse inplicuerat, uelut explicandam proponeret quaestionem, tamquam ex persona aduersariorum ait: cur, inquiunt, deus animam tam iniusta animaduersione multauit, ut in corpus eam peccati relegare uoluerit, cum consortio carnis peccatrix esse incipit, quae peccatrix esse non potuit? in huius quaestionis tamquam scopuloso gurgite debuit utique cauere naufragium nec
Abbreviated transcription (Latin):
rentib tiahit᷑: sed a dõ noua insuff lat᷑: h anc
gͥ tã molestã &. ꝓfundã enitens enoclare que¬
stionẽ. merito inquit ꝑ carnẽ priscã reparat
habitudinẽ. qu̾a uisa fuerat paulisꝑ amisisse
ꝑ carnẽ: ut ꝑ eã incipiat renasci. ꝑ qũa me¬
ruerat inquinari. Cernis nẽ pe hominẽ ausũ
susciꝑe qͦd uires eiꝰ excedit. in tã ĩmane p̃cipi¬
tiũ decidisse. ut dic̾et animã inqͥnari meru¬
isse ꝑ carnẽ: cũ dicere nullomͦ possit. unde
hoc meritũ traxerit ante carnẽ. Si enĩ a car¬
ne incipit meritũ habere peccati: dicat si po¬
test. unde ante peccatũ suũ carne meruerit
inqͥnari. Nã hoc meritũ qͦ in carne peccat̾ce
missa ẽ ut inqͥnaret᷑. ex illa ꝓfecto. aut ex
semetipsa habuit: aut qͦ dꝰ uero multo amplꝰ¬
ampliꝰ abhorret. ex dõ. Ex carne qͥppe me¬
ritũ non potuit hab̾e ante carnẽ: quo meri¬

Expanded text:
rentibus trahitur, sed a deo noua insufflatur, hanc rentibus trahitur, sed a deo noua insufflatur, hanc ergo tam molestam et tam profundam enitens enodare quaestionem: merito, inquit, per carnem priscam reparat habitudinem, quam uisa fuerat paulisper amiper carnem, ut per eam incipiat renasci, per quam meruerat inquinari. » Cernis nempe hominem ausum suscipere quod vires ejus excedit, in tam immane praecipitium decidisse, ut diceret inquinari animam meruisse per carnem, cum dicere nullo modo possit, unde hoc meritum traxerit ante carnem. si enim a carne incipit meritum habere peccati, dicat, si potest, unde ante peccatum suum carne meruerit inquinari. nam hoc meritum, quo in carnem peceatricem missa est, ut inquinaretur ex illa, profecto aut ex semet ipsa habuit aut — quod a uero multo amplius abhorret — ex deo. ex carne quippe meritum non potuit habere ante carnem, quo meri
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmutabile sit: aninia uͦ qͦd om̃s fatent᷑ muta¬
bilis ẽ. Non gͦ de stpso: quia ñ ẽ immutabi¬
lis sicut ipse. Si autẽ de nulla alia refac̾ta
ẽ: de nichilo facta ẽ ꝓcul dubio. sed ab ipso.
aliud uult efficere qũa nos ñ ex anima & ere¬
pore. sedex duob uł etiã trib constare cor¬
porib. Cũ enĩ sp̃u anima & corpore consta¬
re nos dicit. & om̃ia hȩc tria corpora ẽẽ asse¬
rit: ꝓfecto ex trib coeporib nos putat eẽ
cõpactos. In qua opinione quanta eũ sequat᷑
absurditas: illi potꝰ qũa łͥ demonstrandũ
puto. Uerũ iste tolerabilis error ẽ homiulꝰ¬
qui nondum cognouit ẽẽ aliquid. quod
cũ corpꝰ non sit. corporis tam̃ quandã simi¬
utudinẽ gerere possit. Illud plane quis
ferat. qͦd in sedo libro cũ questionẽ difficillimã
soluere conaret᷑ de originali peccato. quatinꝰ
ad corpꝰ anim̃aq ꝑtineat. si anima ñ de pa¬

Expanded text:
inmutabile sit; anima uero, quod omnes fatentur, mutainmutabile sit; anima uero, quod omnes fatentur, mutabilis est: non ergo de ipso, quia non est inmutabilis sicut ipse. si autem de nulla alia re facta est, de nihilo facta est procul dubio, sed ab ipso. aliud uult efficere quam nos non ex anima et corpore, sed ex duobus uel etiam tribus constare corporibus? cum enim \'spiritu, anima et corpore constare nos\' dicit et \'omnia haec tria corpora esse\' asserit, profecto ex tribus corporibus nos putat esse conpactos. in qua opinione quanta eum sequatur absurditas, illi potius quam tibi demonstrandum puto. uerum iste tolerabilis error est hominqui nondum cognouit esse aliquid, quod cum corpus non sit corporis tamen quandam similitudinem gerere possit. Illud plane quis ferat, quod in secundo libro, cum quaestionem difficillimam soluere conaretur de originali peccato, quatenus ad corpus animamque pertineat, si anima non de pa
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ ipsa: ut ñ de ipso sit. sed ab ipso de ni¬
chilo creata sit. Neq enĩ sicut homo qͥndo
sufflat ñ potest de nichilo flatũ facere sed
qũe de isto aere ducit hunc redoit. itadõ
putandũ ẽ auras aliquas circũfusas ĩã fiise
quarũ exiguã quandã particulã spirancio
traheret. & respirando refunderet: quan¬
do in hominis faciẽ sufflauit. eiq illo modo
animã fecit. Qd & si ita eẽt. nec sic de ipso
sed de subiacenti re aliqua flabili. posset
eẽ qͦd flauit: sed absit ut negemꝰ om̃ipoten¬
tẽ de nichilo flatũ uitȩ facere potuisse. qͦ
fieret homo in animã uiuã. atq in eas congru
cdamur angustias. ut uł ĩa fuisse aliqͥd quod
ipse ñ esset. unde flatũ flatũ faceret opi¬
nem᷑. uł qͦd mutabile factũ uidemꝰ. de seipso
fecisse credamꝰ. Qͦd enĩ de ipso ẽ. necesse est
ut eiꝰdẽ nature sit cuiꝰ ipse ẽ. ac ꝑ hoc etiam

Expanded text:
ctus est ipsa, ut non de ipso sit, sed ab ipso de nictus est ipsa, ut non de ipso sit, sed ab ipso de nihilo creata sit. neque enim sicut homo, quando sufflat, non potest de nihilo flatum facere, sed quem de isto acre ducit, hunc reddit, ita deo putandum est auras aliquas circumfusas iam fuisse, quarum exiguam quandam particulam spirando traheret et respirando refunderet, quando in hominis faciem sufflauit eique illo modo animam fecit. quod et si ita esset, nec sic dc ipso, sed de subiacenti re aliqua flabili posset esse quod flauit. sed absit, ut negemus omnipotentem dc nihilo flatum uitae facere potuisse, quo fieret homo in animam uiuadamur angustias, ut vel jam fuisse aliquid, quod ipse non esset, unde flatum faceret, opinemur; vel quod mutabile factum videmus, de se ipso fecisse credamus. Quod enim de ipso est, necesse est ut ejusdem naturae sit cujus ipse est, ac per hoc etiam