comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scdđm dogna ur̃m ds̃ in eis fecit
unde confunderent᷑ Nec eñi aliud
dicitis: cũ turpissime libidinis dm̃
forsitan. Absit ut ds̃ fecerit inpto¬
plastis pudorem. Iterumgͦ iterũq
ꝑcuntor. Si nichil unde pudeat ds̃
fecit. & plena fide dicitur qͥa penitꝰ
ñ fecit. et malum libidinis ex diabo.
lo ñ est quod recta fide ñ dicitur. qͥa
ex ipso ẽ. dicite cur texerint genita.¬
lia menbra post culpam: quȩ adie in¬
stitutionis sue inuicem uidebant &
ñ tegebant. Si dixeris ꝓpter peccatũ:
gͥ confitere et accusa malã libidinẽ.
cuiꝰ impudentia pudentes foliis fici
texerunt. Qd si dicere nequis: aꝑte
dm̃ pudoris huius ẽẽ auctorẽ crimi¬
naris: quia cum ex malo libidinis
a uobis negatur confusio contigis¬
se. ds̃ aꝑtissime hominũ opifex accu¬
satur: S utinã sic uog istam libi¬
dinem laudare erubesc̾etis. sicuti
tunc illi cũ se peccasse eiꝰ conuincen¬
de motu dep̃henderent. erubuer̃t:

Expanded text:
secundum dogma vestrum Deus in eis fecit secundum dogma vestrum Deus in eis fecit unde confunderentur: nec enim aliud dicitis, cum turpissimae libidinis Deum forsitan: Absit ut Deus fecerit in protoplastis pudorem. Iterum ergo, iterumque percontor: Si nihil unde pudeat, Deus fecit, et plena fide dicitur, quia penitus non fecit; et malum libidinis ex diabolo non est, quod recta fide non dicitur, quia ex ipso est: dicite cur texerint genitalia membra post culpam, quae a die institutionis suae invicem videbant et non tegebant. Si dixeris, propter peccatum: ergo confitere et accusa malam libidinem, cujus impudentiam pudentes foliis fici texerunt. Quod si dicere nequis, aperte Deum pudoris hujus auctorem esse criminaris: quia cum ex malo libidinis a vobis negatur confusio contigisse, Deus apertissime hominum opifex accusatur. Sed utinam sic vos istam libidinem laudare erubesceretis, sicuti tunc illi, cum se peccasse ejus convincente motu deprehenderent, erubuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uideri ocłis et speciosum ad inten.¬
dendum: Aꝑti gͦ erant ocłi eorum
adintuendum oꝑa dñi quȩ ualde
bona creauit: clausi uero erant igno¬
rantia mali. quod creator omĩũ bo¬
norum ñ creauit: S aꝑti sunt cons¬
cientia delicti pulsante: uel cum
inse uiderent id ẽ. sentirent iam nu¬
dati anime carnisq pace motum
quendã turpissimũ atq p̾cipitem
nouiter accidisse. Unde confusi ad
fici folia cucurrerunt: & his libi¬
dinis pudore sollicitata menbra texe¬
runt. Qd̃ si naturale bonũ ẽ scđm
uos ista libido. & nichil est in ea qd̾
pudeat. quero qua excausa post
transgressionem naturalia menbra
texerunt. & ñ sicut ante peccatum
fuerant ꝑmanserunt. quando uti¬
q nudi erant & ñ confundebantur:
Nichil eñĩ ds̃ unde confunderet᷑ homo
cum eũ plasmaret ad suam imaginẽ
in eiꝰ forma creauit. Qd̃ siñ scđm fi¬
dem nr̃am de accidentis malo libi¬
dinis post peccatum confusi sunt.

Expanded text:
est videri oculis, et speciosum ad intest videri oculis, et speciosum ad intuendum ? Aperti ergo erant oculi eorum ad intuendum opera Domini, quae valde bona creavit: clausi vero erant ignorantia mali, quod Creator bonorum omnium non creavit. Et aperti sunt conscientia delicti pulsante, vel cum in se viderent, id est sentirent, jam nudati animae carnisque pace motum quemdam turpissimum atque praecipitem noviter accidisse: unde confusi ad fici folia cucurrerunt, et his libidinis pudore sollicitata membra texerunt. Quod si naturale bonum est secundum vos ista libido, et nihil est in ea quod pudeat; quaero, qua ex causa post transgressionem naturalia membra texerunt, et non sicut ante peccatum fuerant permanserunt, quando utique nudi erant, et non confundebantur? Nihil enim Deus unde confunderetur homo, cum eum plasmaret ad suam imaginem, in ejus forma creavit. Quod si non secundum fidem nostram de accidentis malo libidinis post peccatum confusi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bum quẽ ñ habuit ante culpameiꝰ
delinquens natura concepit. & ꝑ
coitum seminum transmisit inpo¬
steros. Factos eñi pͥmos homines
absq libidinis malo scͥptura sc̃a
testatur cũ dicit. & erant ambo
nudi ad amce mulier eiꝰ & ñ confun¬
debant᷑. Quid ẽ ñ confundebant᷑:
Id ẽ nullis ad peccatum sic̃ contigit
post peccatum libidinis stimulis
urgebant᷑. In uoluntate enĩ eorũ
creatꝰ erat licitus genitaliũ usus
ad gignendum uidelicet filios. ñ
in uoluptate luxuriȩ: Post pecca.¬
tum uero hanc eisdem accidisse
ipsa iterum scͥptura demonstrat
dicens Et aꝑti sunt ocłi eorum.
& scierunt quia nudi erant. et
consuerunt folia fici. & fecerunt
sibi tegum̃ta. S nunqͥd clausis
ocłis erant creati. quia dictũ est
& aꝑti sunt ocłi eorum: Quod
si clausifuerũt oculi eorum: quo¬
modo uerum erit quod scͥptum
ẽ. & uidit mulier quia bonum ẽ
lignum ad ȩscam. et quia optimũ

Expanded text:
bum quem non habuit ante culpam ejus bum quem non habuit ante culpam ejus delinquens natura concepit, et per coitum seminum transmisit in posteros. Factos enim primos homines absque libidinis malo, Scriptura sancta testatur, cum dicit: Et erant ambo nudi, Adam et mulier ejus, et non confundebantur . Quid est, non confundebantur? Id est, nullis ad peccandum, sicut contigit post peccatum, libidinis stimulis urgebantur. In voluntate enim eorum creatus erat licitus genitalium usus ad gignendos videlicet filios, non in voluptate luxuriae: post peccatum vero hanc eisdem accidisse ipsa iterum Scriptura demonstrat, dicens, Et aperti sunt oculi eorum, et sciverunt quia nudi erant, et consuerunt folia fici, et fecerunt sibi tegumenta. Sed numquid clausis oculis erant creati, quia dictum est, Et aperti sunt oculi eorum? Quod si clausi fuerunt oculi eorum, quomodo verum erit quod scriptum est, Et vidit mulier quia bonum est lignum ad escam, et quia optimum
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m donata ẽ gr̃a. ne omnis
homo penitꝰ interiret. Qd si credere
ñuis quero ut dicã quomodo potest
molli sibilo serpens uenenũ ut ꝑi¬
mat homini ꝓpinare. Qd̃ contin¬
gere hominũ nullus ignorat: S
quantumlibet tergiuerseris. inter¬
cedente peccato & diaboli serpen.¬
tis malo natura humana potuit
captiuari: & serpentis t̾reni potest fla-¬
tiliueneno exanimari. qͥa sic illd̃ potuisse
transire credimꝰ sicut illud posse
fieri cognoscimꝰ & uidemus. Qd̃
penitus nec illic potuisset nec hic.
lum de quo agit᷑ libido dicatur:
Sine dubio alibendo id ẽ. alibitu:
ꝑderiuationem libido ẽ nũcupa¬
ta. S ais mͥ. Ergo omẽ quodlibet
do dici ñ potest. s uoluntas de ra-¬
tione scilicet mentis naturalis ex¬
oriens. In malo uero libitu ñ uo¬
luntas ẽ s uoluptas. quam fecit
transgrediens ꝓtoplasti uoluntaᷤ
cum scilicet illicitũ male libuit
suadente serpente. cuiꝰ sibilo uene¬
noso ut supra iam dixi hunc mor¬

Expanded text:
istum donata est gratia, ne omnis homo penitus interiret. Quod si credere non vis, quaeso ut dicas quomodo potest molli sibilo serpens venenum, ut perimat, homini propinare, quod contingere hominum nullus ignorat? Sed quantumlibet tergiverseris, intercedente peccato sub diaboli serpentis malo natura humana potuit captivari sicut serpentis terreni potest flatili veneno exanimari: quia sic illud potuisse transire credimus, sicut istud posse fieri cognoscimus et videmus; quod penitus nec illic potuisset, nec hic, lum, de quo agitur, libido dicatur. Sine dubio a libendo, id est a libitu, per derivationem libido est nuncupata. Sed ais mihi: Ergo omne quod libet, do dici non potest, sed voluntas, de ratione scilicet mentis naturalis exoriens. In malo vero libitu non voluntas est, sed voluptas, quam fecit transgrediens protoplasti voluntas: cum scilicet illicitum male libuit suadente serpente, cujus sibilo venenoso, ut supra jam dixi, hunc mor
Abbreviated transcription (Latin):
sequeretis aturbine bellorũ horũ
et litium quo incordis tui pelagꝰ
circũquaq iactaris ne ad portum
ꝑuenias ueritatis: facile gr̃ȩ gu.¬
bernaculo poteras liberari: & cog¬
noscere malum quod in malo posi¬
tus putas e̾e̾ pulcherrimũ. Audi
& aliũ suꝑ iħ̃u pectus discumben¬
tẽ & contestantẽ concupiscentiã
ñ ẽe̾ ex patre dõ. s ex mundo. &e eã
cũ mundo transiturã ioħem dico
apłm. Nolite ait diligere mundũ:
neq ea quȩ inmundo sunt. Si quiᷤ
diligit mundũ: ñ est caritas patͥs

Expanded text:
sequereris, a turbine bellorum horum sequereris, a turbine bellorum horum et litium, quo in cordis tui pelago circumquaque jactaris ne ad portum pervenias veritatis, facile gratiae gubernaculo poteras liberari, et cognoscere malum quod in malo positus putas esse pulcherrimum. 16. Audi et alium super Jesu pectus discumbentem, et contestantem, concupiscentiam non esse ex Patre Deo, sed ex mundo, et eam cum mundo transiturans: nolite, ait, diligere mundum neque ea quae in mundo sunt. si qui dilexerit mundum, non est caritas patris
Abbreviated transcription (Latin):
a concupiscentia sua: abstractus &
illectus. De inconcupiscentia cum
conceꝑit parit peccatũ: peccatum
uero cũ consumatũ fuerit generat
& laudatã ur̃am concipientẽ doloiẽ
parturientẽ peccatũ: generantem
mortẽ. Cuiꝰ dũ auctorẽ dm̃ eẽ p̃dica¬
tis. sine dubio argurtis tantũ apłm.
torẽ: quia ipse creauit scđm uos
unde tẽptent᷑ om̃s. abstrahantur
& illiciant᷑: ac ꝑ hoc ipse unde ꝑe¬
ant fecit. Qd̃ siita ñ sentiretis: dm̃
mortẽ fecisse minime diceretis: S
audite adhuc reꝑcutientẽ uirga sa¬
pientiȩ cȩlestis uanilo qua ora ur̃a
eundem apłm iacobum. Ilnde inqͥt
bella &e lites inuob̃: Nonne hinc ex
concupiscentiis ur̃is quȩ militant
inmenbris ur̃is: Audis quale offici¬
um habet nimiũ dilecta ur̃a con¬
cupiscentia: id ẽ bella &e lites quibꝰ
discordare facit corpus & sp̃m nr̃m:
et in eius castris hostilib atq sub
lege mortifera te heretice militare
delectat: Si pacem fidei catholice

Expanded text:
a concupiscentia sua abstractus et inlectus; dein concupiscentia cum conceperit, parit peccatum, peccatum uero cum consummatum fuerit generat e laudum vestrarum concipientem dolorem, parturientem peccatum, generantem mortem. Cujus dum auctorem Deum esse praedicatis, sine dubio arguitis tantum apostotorem: quia ipse creavit secundum vos, unde tententur homines, abstrahantur et illiciantur; ac per hoc ipse unde pereant fecit. Quod si ita non sentiretis, Deum mortem fecisse minime diceretis. Sed audite adhuc repercutientem virga sapientiae coelestis vaniloqua ora vestra eumdem apostolum Jacobum. Unde inquit, bella et lites in vobis? Nonne hinc ex concupiscentiis vestris, quae militant in membris vestris ? Auditis quale officium habet nimium dilecta vestra concupiscentia, id est, bella et lites, quibus discordare facit corpus et spiritum nostrum: et in ejus castris hostilibus, atque sub lege mortifera te, haeretice, militare delectat? Si pacem fidei catholicae
Abbreviated transcription (Latin):
quanta mortifera bella: ecce quȩ
ꝑicula quantaq naufragia: de
malo laudabilis. & dilecte ur̃ȩ con¬
cupiscentiȩ. diabolo seminante
exorta sunt. Ecce cuiꝰ pestis onus
leue ẽẽ predicatis: & iugum suaue:
S paulus cuiꝰ estis aꝑtissimi inimici
ñcum illo malum ẽẽ libidinem sen¬
tientes. legerat scͥptum ẽẽ de isto
malo iugo: graue iugum suꝑfilioᷤᷤ
adam adie exitus de uentre matͥs
eorum usq indiem sepulturȩ in
matrẽ omĩum: & ideo p̃dicabat fide¬
lib contra uos. de isto iugo dicens:
Nolite iugum ducere cum infidelibꝰ⁊
id ẽ nolite equales effici infidelib
laudantes cum illis quod ẽ execra-¬
bile. & dicentes quod malũ est bo¬
num: quia ue eis qui dicunt qd̃
dulce ẽ amarum: & quod amarũ
ẽ dulce. Bella gͥ ista doctor ille gen¬
tium infide &e ueritate scđ̃m datã
sibi contra uos sapientiam inomĩ
dit: & contra ea fortiter dimica¬
uit. Cum eñi inꝑsona sua dicit
peccatum ñ cognoui nisi ꝑ legem.

Expanded text:
quanta mortifera bella, ecce quae pericula, quantaque naufragia, de malo laudabilis et dilectae vestrae concupiscentiae, diabolo seminante exorta sunt. Ecce cujus pestis onus leve esse praedicatis, et jugum suave. Sed Paulus, cujus estis apertissimi inimici, non cum illo malum esse libidinem sentientes, legerat scriptum esse de isto malo jugo: Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium . Et ideo praedicabat fidelibus contra vos de isto jugo, dicens, Nolite jugum ducere cum infidelibus : id est, nolite aequales effici infidelibus, laudantes cum illis quod est exsecrabile, et dicentes quod malum est, bonum. Quia, vae eis qui dicunt quod dulce est, amarum; et quod amarum est, dulce . Bella igitur ista doctor ille Gentium in fide et veritate secundum datam sibi contra vos sapientiam, in omni dit, et contra ea fortiter dimicavit. Cum enim in persona sua dicit, Peccatum non cognovi nisi per legem:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illud occidit. & quod gͦ bonũ est.
mͥ factum ẽ mors. absit. & peccatũ
ꝑbonum mͥ oꝑatum ẽ mortem. et
lex spiritalis ẽ. ego autẽ carnalis
sum uenundatus sub peccato. et
quod opor ñ intelligo. &e ñ quod
uolo ago hoc s quod odi illud facio.
& si autem quod nolo illud facio.
consentio legi qm̃ bona. et nunc aut̃
iam ñ oꝑor illud. s quod habitat in
me peccatum. et scio enu quia ñ
habitat in me hoc est incarne mea
bonum. & enim uelle adiacet mͥ ꝑ
ficere autem bonũ ñinuenio. et ñ
enim quod uolo bonum hoc facio.

Expanded text:
r illud occidit: et, Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit: et, Peccatum per bonum mihi operatum est mortem: et, Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato: et, Quod operor non intelligo: et, Non quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio: et, Si autem quod nolo, illud facio, consentio legi, quoniam bona: et, Nunc autem jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum: et, Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum: et, Velle adjacet mihi; perficere autem bonum, non invenio: et, Non enim quod volo bonum, hoc facio;
Abbreviated transcription (Latin):
tidotum quo possit uenenũ suꝑa¬
re: ita tunc inpeccante adam cum
serpenti hoc ẽ diabolo magis sua¬
denti quã do p̃monenti. ne faceret
u̾tente se ab illo irato cdo fraudite¬
ro flatu uenenosa & mortifera li¬
bido infixa est: tanto eũ deincepᷤᷤ
opprimens dominatu. ut etiam
peccare nolentẽ sicut uenenum
trahit ad mortẽ. peccare id ẽ. malũ
uelle incitaret inuitum. Hinc pec¬
cator hinc uitiatꝰ uitiosusq factꝰ
& dictus ẽ. hinc pͥuationem me¬
ruit uite. Contra hoc uenenatũ
malĩ ne p̾ualeat miscđia inspiti.

Expanded text:
tidotum, quo possit venenum superatidotum, quo possit venenum superare: ita tunc in peccante Adam, cum serpenti, hoc est diabolo, magis suadenti, quam Deo praemonenti ne faceret, vertente se ab illo irato Deo, fraudifero flatu venenosa et mortifera libido inflicta est, tanto eum deinceps opprimens dominatu, ut etiam peccare nolentem, sicut venenum trahit ad mortem, peccare, id est malum velle, incitaret invitum. Hinc peccator, hinc vitiatus vitiosusque factus et dictus est, hinc privationem meruit vitae. Contra hoc venenatum malum ne
Abbreviated transcription (Latin):
uitiata. quod omĩs trahit ex semi¬
ne natus. S forsitan queris a me
dicens. Et quẽadmodum potuit
malum serpentis hoc ẽ diaboli
inbonũ hominis transire nature.
absculta. Serpentis ñ nunquam
uenenato flatu hominẽ & mori
nouimꝰ statim. & ut mori possit
grauit̾ ꝑurgeri. Qua ꝓpter inter¬
rogo: responde quomodo potest
alienȩ naturȩ uirus flatile humanȩ¬
sic p̃ualere nature: ut om̃s artus
eiꝰ flatu mortifero ficrat. & uitalẽ
flatum ex ea cogat exire. S noui
quia nichil dicturꝰ eris. Peccato enĩ
ꝓtoplasti ñ credis miseram factam
ẽẽ humanã naturã & mortalẽ unde
potest qualibet accidente adu̾sita¬
te facile depͥmi uel occidi. Audigͥ.
Sicut nunc inpeccatore serpentis
flatu pestifero uenenũ infligit᷑ et
ꝑ illud mori compellit᷑ &r amarso id.
ẽ. incantatore inspectꝰ afflatus esse¬
dr̃. quia serpens illũ inquit affla¬
uit: & statim ꝓsalute eiꝰ parat an-¬

Expanded text:
vitiata, quod omnis trahit ex semivitiata, quod omnis trahit ex semine natus. Sed forsitan quaeris a me dicens: Quemadmodum potuit malum serpentis, hoc est diaboli, in bonum hominis transire naturae? Ausculta: Serpentis nonnunquam venenato flatu hominem et mori novimus statim, et ut mori possit graviter perurgeri. Quapropter interrogo, responde quomodo potest alienae naturae virus flatile humansic praevalere naturae, ut omnes artus ejus flatu mortifero farciat, ut vitalem flatum ex ea cogat exire? Sed novi quia nihil dicturus eris. Peccato enim protoplasti non credis miseram factam esse humanam naturam et mortalem, unde potest qualibet accidente infirmitate facile deprimi vel occidi. Audi ergo: Sicut nunc in peccatore serpentis flatu pestifero venenum infligitur, et per illud mori compellitur, et a Marso, id est incantatore, inspectus afflatitius dicitur; quia serpens illum, inquit, afflavit; et statim pro salute ejus parat an
Abbreviated transcription (Latin):
tem aiunt libidinem naturale
ẽẽ bonum. nec in ea ẽe̾ quod pu¬
deat. Respondemꝰ: libido ñ est
naturale bonum in hominibꝰ.
s ꝑ peccatum pͥmorum hominũ
accidens malum atq pudendũ:
cuiꝰ ñ ds̃ auctor ẽ sed diabolus:
Qd̃ uos errantes & alios inerrorẽ mit¬
tentes. ideo naturale e̾ẽ bonum di¬
citis: quia dm̃ pestis huiꝰ auctorẽ
creditis ñ diabolum: Omne enim
qd̾ natura bonum ẽ ds̃ sũmebonꝰ
ex nichilo fecit ñ diabolus. Nos aut̃
libidinẽ ñ naturale bonum. s na-¬
turale ẽe malum dicimꝰ credimꝰq
Naturale aut̃ malum sic dicimus
ñ qͥa sit nature dõ opifice conge¬
nitum: s qd̃ apeccante natura
transierit inpeccatrice natura. id
ẽ quod sit nature peccantis uitiũ
ñ natura. Omne eñi malũ natura
ñ est. s actus accidens defectuboni
Quã obrem qd̾ natura ñ est ds ñ fecit.:
qͥa natura ẽ omne qd̾ fecit. hoc gͦ
malo ĩ adã qͥmale bonũ illicitũ ꝯcupi-¬
uit ut dixi humana natura est

Expanded text:
em in homine naturale esse bonum, nec in ea esse quod pudeat. Respondemus: Libido non est naturale bonum in hominibus, sed per peccatnm primorum hominum accidens malum, atque pudendum: cujus non Deus auctor est, sed diabolus. Quod vos errantes, et alios in errorem mittentes, ideo naturale bonum esse dicitis, quia Deum pestis hujus auctorem creditis, non diabolum. Omne enim, quod natura bonum est, Deus summe bonus ex nihilo fecit, non diabolus. Nos autem libidinem non naturale bonum, sed naturale esse malum dicimus credimusque. Naturale autem malum sic dicimus, non quia sit naturae Deo opifice congenitum, sed quod a peccante natura transierit in peccatricem naturam, id est, quod sit naturae peccantis vitium, non ipsa natura. Omne enim malum natura non est, sed actus accidens defectu boni. Quamobrem quod natura non est, Deus non fecit, quia natura est omne quod fecit. Hoc ergo malo in Adam, qui male bonum illicitum concupivit, ut dixi, humana natura est
Abbreviated transcription (Latin):
ad colosenses. Mortificate menbra
ura quȩ sunt suꝑ terram: fornicatio¬
nẽ inmunditiã. libidinẽ. concupis¬
centiã malã. & cetera: Respondete
huic tanto doctori. Cur ea mortifi¬
canda p̾cipit si naturalia bona sunt:
S melius in uob̃ pelagio & celestio
loquentib quã xp̃o inpaulo. econ¬
trario p̾dicatis cũ laudabili plau¬
su dicentes: uiuificate menbra
ur̃a quȩ sunt suꝑ terrã. fornicatio¬
nẽ mundã. libidinẽ bonã. concu¬
piscentiã optimã. Demens & scdm
uoluntatẽ tuã in reꝓbum sensum
dimisse heretice de istarũ sordiũ
malo iterũ dicit idem apłs scͥbens
ad romanos. Non regnet peccatũ
inuro mortali corpore: ut obedia¬
tis concupiscentiis eius. Ille inue¬
ritate docendo ꝓhibet his immũ¬
ditiis obedire: tu in errore pelagi¬
ano suades. Ille concupiscentiam
m̃ti contrariam peccatum uocat:
tu eam laudando uel inea delectan¬
do bonũ asseris naturale.Stulti

Expanded text:
ad Colossenses: Mortificate membra ad Colossenses: Mortificate membra vestra quae sunt super terram; fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, etc. Respondete huic tanto doctori, cur ea mortificanda praecipit, si naturalia bona sunt? Sed melius in vobis Pelagio et Coelestio loquentibus, quam Christo in Paulo, e contrario praedicatis cum laudabili plausu, dicentes: « Vivificate membra vestra quae sunt super terram; fornicationem mundam, libidinem bonam, concupiscentiam optimam. » Demens, et secundum voluntatem tuam in reprobum sensum dimisse haeretice: de istarum sordium malo iterum dicit idem apostolus scribens ad Romanos, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus . Ille in veritate docendo prohibet his immunditiis obedire: tu in errore Pelagiano suades. Ille concupiscentiam menti contrariam, peccatum vocat: tu eam laudando, vel in ea delectando, bonum asseris naturale. 15. Stulti,
Abbreviated transcription (Latin):
decreuit: hominẽ quoq ex homine
siñpeccasset ꝑconcubitũ uolunta.¬
rium ñ ꝑ libidinis scortũ exoriri in
paradiso ꝑmisisset. Cui qualiter id
contigerit. in huiꝰ disputationis
capitulo quantum dñs reuelauit.
iam me arbitror ostendisse. Ideoq
nuptiarum licentiã bonã ualde
fatem᷑: & malã concupiscentiã. in
coniugatis dãpnabilem & uolup¬
tuosam ẽẽ catholico ore dampnamꝰ:
ur̃mq dognia ineius turpitudi¬
heretice: qui dicit concupiscentiã
insua carne ñbonũ habitareᷤ ĩmo
aꝑtissime malũ dicit: peccatũ e̾ẽ
testat᷑: stimulũ carnis suȩ nominat
a quo se colafirari clamat: ne mag¬
nitudine reuelationũ extollatur:
Cuiꝰ malis consideratis. incorpore mor¬
tis suȩ in quo bellũ intestinũ cũ
inuisibili hoste gerebat remediũ¬
salutis suȩ nullũ penitus. nisi solã
gr̃ãm d̃i in xp̃o iħu liberantẽ se in¬
uenisse testat᷑. Ipse dicit scribens

Expanded text:
decrevit, hominem quoque ex homine, decrevit, hominem quoque ex homine, si non peccasset, per concubitum voluntarium, non per libidinis scortum exoriri in paradiso permisisset. Cui qualiter id contigerit, in hujus disputationis capitulo, quantum Dominus revelavit, jam me arbitror ostendisse. Ideoque nuptiarum licentiam bonam valde fatemur, et malam concupiscentiam in conjugatis damnabilem et voluptuosam esse catholico ore clamamus, vestrumque dogma in ejus turpitudihristi, haeretice, qui dicit concupiscentiam in carne sua non bonum habitare: imo apertissime malum dicit, peccatum esse testatur, stimulum carnis suae nominat, a quo se colaphizari clamat, ne magnitudine revelationum extollatur : cujus malis consideratis in corpore mortis suae, in quo bellum intestinum cum invisibili hoste gerebat, remediusalutis suae nullum penitus nisi solam gratiam Dei in Christo Jesu liberantem se invenisse testatur. Ipse dicit scribens
Abbreviated transcription (Latin):
& triticum sinatum circumquaq
rraniis oꝑiatur: inquantum spi-¬
boni sunt fructus ñ de malo libi¬
dinis corrumpentis et uitiantis
cum quo nascitur omnis homo:
Unaquȩq gͦ res manens innature
suȩ bono accidentib sibi adu̾sita.¬
tib miserescit atq torpescit culto¬
ris semꝑ indigens manu uel diligen¬
tia: ut naturȩ suȩ cui nichil est in¬
contrarium ab auctore suo do con¬
genitum ualeat respondere: Hoc
agitur et in nr̃a peccatrice natura.
Semꝑ indiget auctore et cultore suo
atq conseruatore do: ut spinis et
tribulis ⁊iraniisq libidinis uel
omĩum malarũ concupiscentiar
quȩ ut sepe diximꝰ ñ auctore dõ sed
peccando contraxit. manugr̃ȩ suȩ
de terra iterum in nouũ scłm pu¬
nichil bonis impedit nuptiis. qͥa
ñ abinitio in eius sordib sunt sic̃
supra iam diximꝰ ordinate: Deus
eñi qui sine concubitu apes fetare
creauit. & agrorũ cuncta semina
absq libidine seminare uel nasci

Expanded text:
et triticum, si natum circumquaque et triticum, si natum circumquaque zizaniis operiatur, in quantum spiboni sunt fructus, non de malo libidinis corrumpentis et vitiantis, cum quo nascitur omnis homo. Unaquaeque ergo res manens in naturae suae bono, accidentibus sibi adversitatibus arescit atque torpescit, cultoris semper indigens manu vel diligentia, ut naturae suae, cui nihil est contrarium ab auctore suo Deo congenitum, valeat respondere. Hoc agitur et in nostra peccatrice natura: semper indiget auctore et cultore suo atque conservatore Deo, ut spinis et tribulis zizaniisque libidinis vel omnium malarum concupiscentiarum, quae, ut saepe diximus, non auctore Deo, sed peccando contraxit, manu gratiae sude terra iterum in novum saeculum punihil bonis impedit nuptiis, quia non ab initio in ejus sordibus sunt, sicuti jam supra diximus, ordinatae. Deus enim qui sine concubitu apes fetare creavit, et agrorum cuncta semina absque libidine seminari vel nasci
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptet uos sathanas ꝓpt̾ incontinen¬
tiã ur̃am. Hoc autẽ dico scdm in¬
dulgentiã. ñ scd̃m imꝑiũ. Dãnabilis
ẽ uero in adulteris & fornicatoribus
malo male utentib. Iam uero cog.¬
noscite utrum apłs de malo ueniã
ꝓmiserit coniugatis an de bono:de
malo ad tempꝰ orationi uacandũ ab¬
stineri p̾ceꝑit ande bono: Erratis
ꝓrsus: qͥa d̃s qui iussit fieri bonũ
nusquã abono ꝓhibuit s amalo:
dicens ꝑdauid: declina a malo & fac
bonum. Incuntanter omĩno dicit
bene uti hoc amalo ueniali conui¬
gatos filioꝵ gignendoꝵ uidelicet
causa: qui nascunt᷑ do opifice ñde
accidentis libidinis malo. s debo¬
no licentia nuptiarum. Nunquid
eñĩ cũ uitis undiq deserente agͥcola fuerit
sentibꝰ occupata.⁊ tẽpore suo iacenꝰ indumĩ
ꝓduxerit botros: d ꝯtrariis sͥ spiniꝰ qͥbꝰ p̃mit᷑
uuã ꝓduxit: Absit s d̾ naturȩ suȩ bono
licet spinarum aculeis corrupto
bonos attulit fructus. Similiter

Expanded text:
anas propter incontinentiam vestram. Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium . Damnabilis est vero in adulteris et fornicatoribus, malo male utentibus. Jam ergo cognoscite utrum Apostolus de malo veniam promiserit conjugatis, an de bono: de malo ad tempus orationi vacandum abstinere praeceperit, an de bono? Erratis prorsus, quia Deus qui jussit fieri bonum, nusquam a bono prohibuit, sed a malo, dicens per David, Declina a malo, et fac bonum . 13. Incunctanter omnino dicitur, bene uti hoc malo veniali conjugatos, filiorum gignendorum videlicet causa, qui nascuntur Deo opifice, non de accidentis libidinis malo, sed de bono licentiae nuptiarum. Numquid enim cum vitis undique deserente agricola fuerit sentibus occupata, et tempore suo jacens in dumis produxerit botros, de contrariis sibi spinis, quibus premitur, uvam produxit? Absit. Sed de naturae suae bono, licet spinarum aculeis corrupto, bonos attulit fructus. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
iacet. Condelector enim legi di scd̾m
interiorem hominem. Quia ergo
malũ concupiscentiȩ adiacet mͥ
id ẽ sponte et cum ñ desideratur
occurrit. & ut ꝑpetretur est uolũ¬
tati deprauate possibile: quia sine
deo ut iam dictum ẽ ñ potest ener¬
uari: tamen uideturm de me p̾su¬
menti. ad ꝑficiendum bonum legiᷤ
uidelicet mandatum ut cepi fore
possibile si scđm interiorem homi¬
nẽ hoc ẽ animȩ rationẽ contra mor¬
tales corporis mei motus. tota uolũ¬
tatis in tentione totisq naturȩ
sentio contrariam legem concupi¬
scentiã scilicet malã. morbo libidi¬
nis sordidatã. obuiantẽ & resisten¬
tem & p̾ualentem legimentis meȩ
intentioni uidelicet animi mei
naturali: & captiuũ me ducentem
in lege peccati hoc ẽ inp̃uaricatio¬
ne ꝓtoplasti quȩ ẽ inmenbris mei:

Expanded text:
condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem. Quia igitur malum concupiscentiae adjacet mihi, id est, sponte, et cum non desideratur occurrit, et ut perpetretur est voluntati depravatae possibile, quia sine Deo, ut jam dictum est, non potest enervari; tamen videtur mihi de me praesumenti ad perficiendum bonum, legis videlicet mandatum, ut coepi fore possibile, si secundum interiorem hominem, hoc est animae rationem, contra mortales corporis mei motus tota voluntatis intentione, totisque naturae sentio, contrariam legem, concupiscentiam scilicet malam, morbo libidinis sordidatam, obviantem et resistentem et praevalentem legi mentis meae. intentioni videlicet animi mei naturali, et captivum me ducentem in lege peccati, hoc est, in praevaricatione protoplasti, quae est in membris meis:
Abbreviated transcription (Latin):
est. quis non istam detestetur amen¬
tiam: Si autem non hoc arbitran-¬
tur: iste plurimum errauit qui
suꝑsticiones gentium eu̾tendas
ẽẽ p̃ceptas inuetere testamento
cõmemorare uoluit: cum in nouo
qd̾ scͥptum ẽ de inimicis diligendiᷤᷤ
tanquam contrarium uellet op¬
ponere. Nos autem neq illud quod
de hostib hominib occidendis in
ueterib litteris illi ppło dictum ẽ.
contrarium ẽẽ dicimus huic pre¬
cepto euangłico. quo nobis ut ini-¬
micos nr̃os diligamus. dñs iubet:
quandoquidem illa inimicorum
interfectio carnali adhuc ppło con¬
gruebat: cui lex tanquam pedago¬
gus data erat. sicut apłs dicit. his
uero qui tunc in illo ppło sc̃i. ⁊ spi¬
ritales homines erant paucissimi.
sicut moy ses. sicut ꝓpħȩ. quo ani¬
mo facerent illam inimicorum
interfectionem. iutrum eos quos
int̾ficiebant diligerent. multum
latet indoctos & impios qui dili¬
gunt cecitatem suam: qui qm̃ ñ

Expanded text:
est. quis non istam detestetur amenest. quis non istam detestetur amentiam ? si autem non hoc arbitrantur, iste plurimum errauit, qui superstitiones gentium euertendas esse praeceptas in uetere testamento commemorare uoluit, cum in nouo quod scriptum est de inimicis diligendis tamquam contrarium uellet obponere. Nos autem neque illud, quod de hostibus hominibus occidendis in ueteribus libris illi populo dictum est contrarium esse dicimus huic praecepto euangelico, quo nobis ut inimicos nostros diligamus dominus iubet, quandoquidem illa inimicorum interfectio carnali adhuc populo congruebat, cui lex tamquam paedagogus data erat. sicut apostolus dicit. hi uero. qui tunc in illo populo sancti et spiritales homines erant paucissimi, sicut Moyses, sicut prophetae, quo animo facerent illam inimicorum interfectionem, utrum eos, quos interficiebant, diligerent, multum latet indoctos et inpios, qui diligunt caecitatem suam; qui quoniam non
Abbreviated transcription (Latin):
qd in euangłio scͥptum ẽ dicente
dño. Ego autẽ dico uob̃ diligite ini¬
micos ur̃os. benefacite qui uobis
maledicunt. ⁊ benedicite. his qui
uos oderunt: iorate ꝓhis qui uos ꝑ¬
secuntur. Quo loco pͥmo illud uidẽ¬
dum ẽ: quod satis eẽ debuerit ho¬
mini uolenti quasi contraria de¬
monstrare. quod de occidentis ini¬
micis inuetere lege scͥptum ẽe com¬
monuit. Dñs enim de inimicis di¬
ligendis utiq de hominib p̃cepit.
quos per nr̃am pacientiam ⁊ cari-¬
tatem ad salutem posse conuerti
⁊ qui uis intelligit: ⁊ exemplis sepis¬
sime demonstratum ẽ. Quidergo
sͥ uult quod adiungenda conse¬
quentia putauit. uͥ scͥptum ẽ deos
eorum ne ad oraueritis. neq fe¬
ceritis opera ipsorum. s eu̾sione
eu̾tite eos. et delete eorum memo.¬
riam. nͥ quia ⁊deos gentium ma-¬
nichei cogunt diligere: ⁊ qd̃ in ȩuã¬
quoq uel etiam ad simulacra ꝑ¬
tinere arbitrantur: O uod si ita cꝙ¬

Expanded text:
quod in euangelio scriptum est dicente quod in euangelio scriptum est dicente domino: ego autem dico uobis, diligite inimicos uestros. benedicite, qui uobis maledicunt, et benefacite iis, qui uos oderunt. et orate pro iis, qui uos persequuntur. quo loco primo illud uidendum est, quod satis esse debuerit homini uolenti quasi contraria monstrare, quod de occidendis inimicis in uetere lege scriptum esse commonuit. dominus enim de inimicis diligendis utique de hominibus praecepit; quos per nostram patientiam et caritatem ad salutem posse conuerti et quiuis intellegit et exemplis saepissime demonstratum est. quid ergo sibi uult, quod adiungenda consequentia putauit, ubi scriptum est: deos eorum ne adoraueritis neque feceritis opera ipsorum, sed euersione euertite eos et delete eorum memoriam, nisi quia et deos gentium Manichaei cogunt diligere? et quod in euanquoque uel etiam ad simulacra pertinere arbitrantur. quod si ita
Abbreviated transcription (Latin):
possessionis nr̃e: inistoteneatur
ipsa possessio. Interp̃tatur apłs sab¬
batum ad hebreos: cum dicit. Re-¬
manet gͥ sabbatismum ppło dei:
Interp̃tatur etiã circumcisionẽ.
cum dicit de abraham. Et signũ
accepit circumcisionis: signacu¬
lum iusticiȩ fidei. Apostolicam
itaq interpretationem sp̃italit̾
teneo: carnalem seruitutis obser
uationem libertate contempno:
utriusq testamenti auctoritatem
dm̃ uenerans qui et ueteri homi¬
ni fugienti tanquam dñs apposu¬
it quod timeret: ⁊ nouo redeunti
tanquã pater aꝑuit qd̃ amaret:¬
uocem meam ⁊ facies quȩcumq
p̃cipio tibi: odero odientes te. et
contristabo contristantes te: Pre¬
cedet te angłs: et adducet te ad
uebuseos: iger geseos. ⁊ occidetiᷤ
illos: Dõs eorum ne ad oraueritis
neq feceritis oꝑa ipsorum: s euer¬
sione euertite eos: et delete eorũ
memoriam. his uerbis de uet̾ib
libris ita cõmemoratis tanquam
contrarium opponit adimantius:

Expanded text:
possessionis nostrae, in isto teneatur possessionis nostrae, in isto teneatur ipsa possessio. interpretatur apostolus sabbatum ad Hebraeos, cum dicit: remanet igitur sabbatismus populo dei. interpretatur etiam circumcisionem, cum dicit de Abraham: et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei. apostolicam itaque interpretationem spiritaliter teneo, carnalem seruivationem libertate contemno, utriusque Testamenti auctorem Deum venerans, qui et veteri homini fugienti tanquam dominus apposuit quod timeret, et novo redeunti tanquam pater aperuit quod amaretuocem meam et facies quaecumque praecipio tibi, odero odientes te et contristabo contristantes te; praecedet te angelus meus et adducet te ad Iebusaeos et Gergesaeos; et occidetis illos. deos eorum ne adorauerneque feceritis opera ipsorum; sed eversione evertite illos, et delete eorum memoriam . His verbis de veteribus Libris ita commemoratis, tanquam contrarium opponit Adimantus
Abbreviated transcription (Latin):
uent. S cum de his interrogantur
scđm opinionem secte suȩ omnia
conantur exponere: ut ñ ipsa tem¬
pora s res quarum illa signa sunt
obseruare uideantur. Quas quidẽ
res fabulosas ẽẽ atq falsissimas:
aliis locis ostenditur. Nunc ad hoc
dictum ẽ ut ore suo cogantur fate¬
ri posse alia racionabilit̾ celebrari:
⁊ ideo circumcisionem carnis et
recte impositam: ⁊ recte aliberis
intellectam ẽe̾ manifestum ẽ. Re-¬
pudiamꝰ gͦ eam carnalem cũ apło.
i approbamus eam sꝑitalem cum
apło: & sabbati quietẽ ñ obserua¬
mꝰ intempore. s signum tempora¬
le intelligimꝰ: ⁊ ad et̾nam qͥetem
quȩ illo significatur signo aciem
cordis intendimus. Repudiamus
ergo temporum obseruationẽ cum
apło. ⁊ temporalium signorum in.¬
telligentiam tenemus eum apło:
duorumq testamentorum differẽ¬
tiam sic ꝓbamus ut in illo sint one.¬
ra seruorum in isto gaudia liberoꝵ:
in illo cognoscatur prefiguratio

Expanded text:
uent. sed cum de his interrogantur uent. sed cum de his interrogantur secundum opinionem sectae suae, omnia conantur exponere, ut non ipsa tempora, sed res, quarum illa signa sunt, obseruare uideantur. quas quidem res fabulosas esse atque falsissimas aliis locis ostenditur. nunc ad hoc dictum est, ut ore suo cogantur fateri posse talia rationabiliter celebrari. et ideo circumcisionem carnis et recte inpositam semis et recte a liberis intellectam esse manifestum est. repudiamus ergo eam carnalem cum apostolo et adprobamus eam spiritalem cum apostolo; et sabbati quietem non obseruamus in tempore, sed signum temporale intellegimus et ad aeternam quietem, quae illo signo significatur, aciem cordis intendimus. repudiamuse temporum obseruantiam cum apostolo, temporalium signorum intellegentiam tenemus cum apostolo; duorumque testamentorum differentiam sic probamus, ut in illo sint onera seruorum, in isto gaudia liberorum: in illo cognoscatur praefiguratio
Abbreviated transcription (Latin):
da. Et quod dicit dies obseruatis.
et sabbata. ⁊ sollemnitates. timeo
uos ne frustra laborauerim in uob:
ñ quidem sic scͥptum ẽ. ut adiman-¬
tius ponit. Non enim nominat ibi
sabbatum apłs. dicit enim dies ob¬
seruatis et annos: ⁊ tempora. timeo
uos ne frustra laborauerim inuob.
s putat eẽ de sabbatis dictum. Nun¬
quid & nos ñ dicimus ista non esse
obseruandaͥ s illa potius quȩ his
significantur. Iilienim ea ser-¬
uiliter obseruabant: ñ intelligen¬
tes ad quarum rerum significatio¬
nem & p̾nuntiationem ꝑtinerent:
hoc ineis culpat apłs: ⁊ inomnib
qui seruiunt creature potiꝰ quam
creatori Nam nos quoq ⁊dñicum
diem ⁊ pasca sollemniter celebramꝰ.
& quaslibet alias xp̃ianas dierum
festiuitates. S quia intelligimus
quo ꝑtineant: ñ tempora obseruamꝰ.
s quȩ illis significantur temporib.
Manichei autem sic ea rephendunt:
quasi nullos dies ⁊ tempora obser-¬

Expanded text:
da. Et quod dicit: dies obseruatis da. Et quod dicit: dies obseruatis et sabbata et sollemnitates; timeo uos, ne frustra laborauerim in uobis non quidem sic scriptum est, ut Adimantus ponit. non enim nominat ibi sabbatum apostolus. dicit enim: dies obseruatis et annos et tempora; timeo uos, ne frustra laborauerim in uobis. sed puta esse de sabbato dictum. numquid et nos non dicimus ista non esse obseruanda, sed illa potius, quae his significantur ? illi enim ea seruiliter obseruabant non intellegentes, ad quarum rerum significationem et praenuntiationem pertinerent. et hoc in eis culpat apostolus et in omnibus, qui seruiunt creaturae potius quam creatori. nam nos quoque et dominicum diem et pascha sollemniter obseruamus et quaslibet alias Christianas dierum festiuitates. sed quia intellegimus, quo pertineant, non tempora obseruamus, sed quae illis significantur temporibus. Manichaei autem sic ea reprehendunt, quasi nullos dies et tempora obser
Abbreviated transcription (Latin):
brȩ significabant ẽẽ uenturas: idẽ.
xp̃m et eccłĩam. Et ꝓpt̾ea illa iam
omĩa inania erant: nec tamen ea
tanquã noxia remouenda. s tanqͣm
suꝑflua contẽpnenda apl̃s precipit.:
ut siquis iudeus xp̃o credidisset.
ꝓpter offensionem suorum ñꝓhi¬
beretur manere in ipsis suꝑfluis.
nec tamen ineis salutem suã con¬
stitutã putaret. Non enim signa il¬
la: s ea quȩ his significabant᷑ insalu¬
tem introduẽt: Ideoq preputium
nichil ẽ ⁊ circumcisio nichil est .s
obseruatio mandatorum d̃i. Et qͦd
alio loco ait utinam ⁊ abscidant᷑
qui uos conturbant ñ quia circũ¬
illud ẽ ȩuanglio contrarium: ut
quisq rem deserens quȩ ꝑ illam
umbram figuratur. ipsius umbre
sequatur manitatẽ. Qd̃ uolebant
illi qui gentib in xp̃m credentib
iugum circumcisionis impone¬
bant. quasi ad salutem necessariũ:
cum iam ñ ẽet umbra incorpore fi¬
guranda. s res ipsa incorde gestan¬

Expanded text:
brae significabant esse uenturas. id est brae significabant esse uenturas. id est Christum et ecclesiam. et propterea illa iam omnia inania erant: nec tamen ea tamquam noxia remouenda, sed tamquam superflua contemnenda apostolus praecipit, ut si quis Iudaeus Christo credidisset, propter offensionem suorum non prohiberetur manere in ipsis superfluis, nec tamen in eis salutem suam constitutam putaret; non enim signa illa, sed ea, quae his significantur, in salutem introducunt. ideoque praeputium nihil est et circumcisio nihil est, sed obseruatio praeceptorum dei. et quod alio loco ait: utinam et abscidantur, qui uos conturbant, non quia circumillud est euangelio contrarium, ut quisque rem deserens, quae per illam umbram figuratur, ipsius umbrae sequatur inanitatem. quod uolebant illi, qui gentibus in Christum credentibus iugum circumcisionis inponebant quasi ad salutem necessarium, cum iam non esset umbra in corpore figuranda, sed res ipsa in corde gestan
Abbreviated transcription (Latin):
moysen data est confirmat dñs:
⁊ tamen cauendos ⁊ fugiendos
ẽẽ mores eorum. qui legi quã ac¬
ceꝑant non obtemꝑabant aꝑtissi¬
me ostendit. Istis autem ꝑu̾sitatibꝰ
suis faciebant. ut cum aliqͥs genti¬
lis ad legem eorum transisset id est
factus ee̾t ꝓselitus haberet mores
eorum: et fieret filius gehenne
multo plus quam ipsi ee̾nt. Dabant
eñi magnã oꝑam ut uideus fieret
aliqͥs de gentib et iudeũ factum
cogebant suos mores pessimos
imitari. Neq illud quod de apło
tanquam contrarium cõmemorat
potuit animadu̾tere adimantius
omĩno ñ ee̾ contrarium: qͥa totus
chilest ⁊ circumcisio nichil ẽ s ob¬
seruatio p̃ceptorum di. Quid enim
manifestius quã hoc apłm p̃cipere.
ut unusquisq sicut uocatus erat
sic maneret: Aduenientib enim
reb quarum erant umbre illȩ ob¬
seruationes. id actum ẽ. ut ostende¬
retur in ipsis umbris ñ eẽ spempo.¬
nendam: s in ipsis reb quas illȩ um¬

Expanded text:
Moysen data est, confirmat dominus Moysen data est, confirmat dominus et tamen cauendos et fugiendos esse mores eorum, qui legi, quam acceperant, non obtemperabant, apertissime ostendit. istis autem peruersitatibus suis faciebant, ut cum aliquis gentilis ad legem eorum transisset. id est factus esset proselytus, haberet mores eorum et fieret filius gehennae multo plus quam ipsi essent. dabant enim magnam operam, ut Iudaeus fieret aliquis ex gentibus et Iudaeum factum cogebant suos mores pessimos imitari. Neque illud. quod de apostolo tamquam contrarium commemorat, potuit animaduertere Adimantus omnino non esse contrarium, quia totus hil est et circumcisio nihil est, sed obseruatio praeceptorum dei. quid enim manifestius quam hoc apostolum praecipere, ut unusquisque, sicut uocatus erat, sic maneret? aduenientibus enim rebus, quarum erant umbrae illae obseruationes, id actum est. ut ostenderetur in ipsis umbris non esse spem ponendam, sed in ipsis rebus, quas illae um
Abbreviated transcription (Latin):
mat ea que dñs in euangłio dicit
de ꝓselito. Ue uobis scribe ⁊ phari¬
sei ypocritȩ qui circuitis mare &
terram. ut faciatis unum ꝓselitum:
icum feceritis erit filius gehenne
multo plus quam estis uos. Quasi
gehennȩ. quia circũcidit᷑. ⁊ sabbatũ
obseruat: & ñ potius quia iudȩorũ
imitari: ñ qua obseruent precepta
legis: s qua faciant contra legem:
Qd̃ alio loco de his aꝑtissime dicit.
uͥ ait. quod reiciunt mandatum
di: ut suã constitutionẽ confirmẽt:
Quia cum lex p̃ceperit honorari
patrem ⁊ matrem: instituerunt
ipsi quomodo exhonorent᷑ paren-¬
tes. Et item cum eis dicit. Ue uob̃
scribe et pharisei qui habetis cla¬
uem regni cȩlorum: nec ipsim
tratis nec alios ꝑmittitis intrare:
Uel cum alio p̃cepit audientib tur¬
rum obtemꝑarent facta uero eoꝵ
ñ inutarentur. Ait enim. Cathe¬
dram moysi sedent: quȩ dicunt
facite: s quȩ faciunt facere noli¬
te. dicunt enĩ: mnon faciunt. Quo
loco et auctoritatẽ legis quȩ per

Expanded text:
a quae dominus in euangelio dicit de proselyto: uae uobis, scribae et pharisaei hypocritae, qui circumitis mare et terram. ut faciatis unum proselytum; et cum feceritis, erit filius gehennae multo plus quam estis uos. quasi gehennae. quia circumciditur et sabbatum obseruat, et non potius quia Iudaeorum imitari. non qua obseruant praecepta legis, sed qua faciunt contra legem. quod alio loco de his apertissime dicit. ubi ait, quod reiciunt mandatum dei, ut suam constitutionem confirment. quia, cum lex praeceperit honorari patrem et matrem, instituerunt ipsi, quomodo exhonorentur parentes. et item cum eis dicit: uae uobis, scribae et pharisaei, qui habetis claues regni caelorum nec ipsi intratis nec alios permittitis intrare. uel cum alio loco praecepit audientibueorum obtemperarent, facta uero eorum non imitarentur. ait enim: super cathedram Moysi sedent; quae dicunt, facite; sed quae faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt. quo loco et auctoritatem legis. quae per
Abbreviated transcription (Latin):
huic capitulo legis ẽe contrarium:
cum in isto inanitas irrisa sit uanȩ
ta illa ꝓcertis habuit: ppło autem
isrł certam faciebat illam pollicita¬
cionem om̃ĩpotentia pollicentis:
Unde etiam apls paulus ad thimo¬
theum scribens. diuitib scłi huius
quos nouerat in eccłiȩ menbris ha¬
bere suum locum. ita loquitur. Di¬
uitib huius scłi precipe ñ superbe
saꝑe. neq sperare in incerto diui¬
tiarum. ẜ. indeo uiuo. qui prestat

Expanded text:
huic capitulo legis esse contrarium, huic capitulo legis esse contrarium, cum in isto inanitas inrisa sit uanae ta illa pro certis habuit, populo autem Israhel certam faciebat illam pollicitationem omnipotentia pollicentis. unde etiam apostolus Paulus ad Timotheum scribens de diuitibus saeculi huius, quos nouerat in ecclesiae membris habere suum locum, ita loquitur: diuitibus huius saeculi praecipe non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in deo uiuo. qui p
Abbreviated transcription (Latin):
neq calciamenta. neq uirgã. dignꝰ
est enim mercennarius mercede
sua: quid mirum si hec ȩuangłistiᷤ
donauerat: Nunquid in hoc mini¬
sterium ppłs iudaicus uocabatur:
A tam̃ omnia sp̃italiter ꝑserutanda
sunt: ne ipse dñs hominib ĩpiis
ꝯtra sua p̃cepta fecisse uideatur. qui
etiam loculos habebat quibus
ad necessarium uictum pecunia
portabatur: nisi forte dicturi sunt
inroniꝰ habere pecuniã peccatũ e̾ẽ ilo¬
culis autẽ non ẽẽ peccatum. Non
autẽ ista iussa s ꝑmissa ẽe apłis ex
hoc intelligitur. quod apl̃s paulus
manib suis oꝑatus uictum quere¬
bat: non abusus ea potestate sicut
ipse loquitur. quam dñs euangłistiᷤᷤ
dedit. Quod enim ꝑmittit᷑ adño:
etiam ñ facere licet. Quod autem
iubetur: nͥfiat peccatum est. Ad dt̃
etiam de illo diuite cui dñs dixe¬
rat. stulte hac nocte animã tuã
expetam. quȩ autem preparasti
cuius erunt: idicunt non minꝰ

Expanded text:
nequs calciamenta neque uirgam; dignus nequs calciamenta neque uirgam; dignus est enim operarius mercede sua, quid mirum si haec euangelistis donauerit ? numquid in hoc ministerium populus Iudaicus uocabatur? quae tamen omnia spiritaliter perscrutanda sunt, ne ipse dominus hominibus inpiis contra sua praecepta fecisse uideatur, qui etiam loculos habebat, quibus ad necessarium uictum pecunia portabatur. nisi forte dicturi sunt in zonis habere pecuniam peccatum esse. in loculis autem non esse peccatum. non autem ista iussa, sed permissa esse apostolis ex hoc intellegitur, quod apostolus Paulus manibus suis operatus uictum quaerebat non abusus ea potestate, sicut ipse loquitur, quam dominus euangelistis dedit. quod enim permittitur a domino, etiam non facere licet; quod autem iubetur, nisi fiat peccatum est. Addunt etiam de illo diuite, cui deus dixerat: stulte, hac nocte a te animam tuam expetam; quae autem praeparasti, cuius erunt? et dicunt non minus
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e messib succedent. ⁊ satio uin-¬
demiis: ⁊ saturabimini. ⁊ sedebitis
inpace in terra ur̃a. ⁊ dormietis. et
ñ erit qui uos terreat: ⁊ ꝑdã omem
beluam ex terra ur̃a: ⁊ ꝑsequemini
inunicos ur̃os. icadent ante uos in
gladio: unsequent᷑ quinq ex uob
centum. ⁊ centum exuobis ꝑsequent᷑
decẽ milia. ⁊ ꝯcident inimici ur̃i an-¬
te uos ingladio: et ueniam ⁊ bene¬
dicam uos ⁊ multiplicabo uos. et
dĩponam uos. ⁊ manducabitis uetꝰ
quod inueterauit ⁊ picietis uetus
ante nouum. Iam neminem oportet
postulare a nob̃. ut hȩc ostendamꝰ
quam congruent̾ illi ppło d̾s ꝓmi¬
serit. Multa enim de hac re diximꝰ:
i cui parua sunt nimis tardꝰ ẽ Sed
tamen quod etiam huic loco de no¬
uo testamento dicunt ẽẽ contrari.¬
um illud uidelicet quod dñs ait.
nolite portare aurum neq argen¬
tum neq nũmos inzonis ur̃is. non
peram inuia. neq duas tunicas.

Expanded text:
tuae messibus succedent et satio uintuae messibus succedent et satio uindemiis: et saturabimini et sedebitis in pace in terra uestra et dormietis et non erit, qui uos terreat; et perdam omnem beluam ex terra uestra et persequemini inimicos uestros, et cadent ante uos in gladio; et insequentur quinque ex uobis centum et centum ex uobis persequentur decem milia et concident inimici uestri ante uos in gladio; et ueniam et benedicam uos et multiplicabo uos et disponam uos. manducabitis uetus, quod inueterauit, et proicietis uetus ante nouum. iam neminem oportet postulare a nobis, ut haec ostendamus quam congruenter illi populo deus promiserit. multa enim de hac re diximus. et cui parua sunt, nimis tardus est. sed tamen quod etiam huic loco de nouo testamento dicunt esse contrarium illud uidelicet, quod dominus ait: nolite portare aurum neque argentum neque nummos in zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicas