comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tissime ammonere dignatus es: incuiꝰ sententiȩ ñ consensionẽ s simulationẽ timore
parus inciderat: ut deillo paulus uerissime scriber&: quod eũ uidiss& ñ rette ingredi¬
entẽ ad ueritatẽ ȩuuangłu. eiq uerissime dicer&. qd̾ gentes iudaizare cogebat: quod
paulus utiq ñ cogebat: obhoc illa u&era ueracit̃ ubi opus ess&. obseruans ut clãpnanda
ñ eẽ monstrar&: p̃dicans tam̃ instant᷑ ñ eis s reuelata gr̃a fidei saluos fieri fideles: ne
adea tamꝗ uelut necessaria suscipienda cõpeller&. Sicaut̃ credo apłm paulũ ueracit᷑
cuncta illa gessisse. nec tam̃ nunc quẽꝙ. factũ ex uideo xp̃ianũ: uł cogo uł si notalia
ueracit̃ celebrare : sicut nec tu cui uidet᷑ paulus ea simulasse cogis istũ uł sinis talia si
mulare In nuis &iam ego dicã hanc eẽ. sũ mã questionis ĩmo sententiȩ tuȩ. ut post

Expanded text:
tissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem sed simulationem timore tissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem sed simulationem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentPaulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed reuelata gratia fidei saluos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut nececuncta illa gessisse, nec tamen nunc quemquam factum ex Judaeo Christianum, vel cogo, vel sino talia veraciter celebrare: sicut nec tu, cui videtur Paulus ea simulasse, cogis istum vel sinis talia simulare. 16. « An vis ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, imo sententiae tuae, 770 ut post
Abbreviated transcription (Latin):
quehis significabat᷑ ẽẽ. uentura: s quã uis gentib imponenda ñ essent ñ tam̃ sic debuisse
auferri a consududine iudeorũ: tamq de testanda atq dãpnanda Sensim ꝓinde atq
non illis umbris rerũ ante futurarũ tunc iã uenientiũ atq p̃sentiũ. ut in illarũ uideorũ
uocatione. quos p̃sentia carnis dni & apłica tempora sic inuener̃: omis illa actio consume¬
ret᷑ umbrarũ. hoc eis suffetisse ad cõm̃dationẽ . ut ñ tamꝗ. de testanda & similis idolatriȩ ui¬
taret᷑ ultra uͦ ñ haber& ꝓgressum: ne putaret᷑ necessaria. tamꝗ uł abilla salus ess&. uł sine
illa ẽẽ. ñ poss& quod putauer̃ heretia. qͥdũ uolunt & iudei ee. & xpiani: nec iudȩi nec¬
xpiani et potuer̃ Quorũ sententiã mͥcauendã. quãuis inea nũꝙ fuerĩ tam̃ beniuolen¬

Expanded text:
quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atnon illis umbris rerum ante futurarum tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet progressum, ne putaretur necessaria, tamquam uel ab illa salus esset uel sine illa esse non posset, quod putauerunt haeretici, qui dum uolunt et Iudaei esse et Christiani, ne potuerunt. quorum sententiam mihi cauendam, quamuis in ea numquam fuerim, tamen beniuolen
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ ñbona: idest ñ talia ut illisꝰ boni fiant. autsine illis boni ñ fiant. Uellẽ me docer&
benigna si nceritas tua : utrũ simulate quisq scs orientalis cũ romã uenerit: ieiun&
sai ouam multa ei uicina & aliquanto remotiora clã pnabimus: ubi mos idem tenetur & mana
. aut menuinare sabbato malũ putauerimꝰ. tot ȩctł̃as orientis & multo maiore orbis xp̃iani par¬
tem quatemeritate criminitbim᷑  P lac& ne tibi mediũ quiddã ẽẽ. dicamꝰ. quod tam̃ accep¬
tabile sit ei : qͥ hoc ñ simulate s congruenti soci&ate atq obseruantia feterit. Et tam̃ nichil
inde legimꝰ incanonicis libris p̃ceptũ eẽ. xp̃ianis  uanto magis illud malũ dicere ñ audeo.
qđ dm̃ p̾cepisse ipsa xp̾iana fide negare ñ possum. qua didici ñ eo me iustificari s gr̃a dĩ¬

Expanded text:
sed tantum non bona, id est non talia, ut illis homines boni fiant aut sine illis boni non fiant. uellem me doceret sed tantum non bona, id est non talia, ut illis homines boni fiant aut sine illis boni non fiant. uellem me doceret benigna sinceritas tua, utrum simulate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet siam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam essedicamus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque obseruantia fecerit ? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praeceptum esse Christianis. quanto magis illud malum dicere non audeo, quod deum praecepisse ipsa Christiana fide negare non possum, qua didici non eo me iustificari, sed grati
Abbreviated transcription (Latin):
dicamꝰ int̃ rec̾te factũ & peccatũ. quȩ neq in recte factis neq in peccatis numerent᷑. & urgemͣ᷑
dixerimꝰ. eas nos quoq obseruare cogam᷑: Si aut̃ malũ. ñ ueres simulate ab apłis obseruatas
ẽẽ. credamꝰ Ego uͦ apłis ñtã exemplũ philosophorũ timeo: quando & illi insua disputatione
ri aliquid dicunt. quã forensiũ ad uocatorũ quando in alienarũ causarũ ac
putataẽ. decent̃ induci : qͥuid ego apud te timeã nom̃ philoso phorũ. qui ñ ꝓpterea uanisunt
net bona e̾ẽ. qr ñ eis homines iustificant᷑. Umbrȩ sunt enĩ. p̃nunciantes gram qua iustificam
et̾tam̃ mala. qr diuinitus p̃cepta sunt. tempori ꝑsonisq congruentia: cũ me ad iuua &iã¬
ꝓphoica sententia . quadicit ds̃ se illi popło dedisse p̃cepta ñ bona porte enĩ ꝓptea ñ dix̃ mala

Expanded text:
dicamus inter recte factum et peccatum, quae neque in recte factis neque in peccatis numerentur, et urgeamur dicamus inter recte factum et peccatum, quae neque in recte factis neque in peccatis numerentur, et urgeamur um, ut, si bonum dixerimus, eas nos quoque obseruare cogamur, si autem malum, non uere sed simulate ab apostolis obseruatas esse credamus. ego uero apostolis non tam exemplum philosophorum timeo, quando et illi in sua disputatione ueri aliquid dicunt, quam forensium aduocatorum, quando in alienarum causarum actputata est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen philosophorum, qui non propterea uani sunt, nec bona esse, quia non eis homines iustificantur, umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam, qua iustificamur, nec tamen mala, quia diuinitus pprophetica sententia, qua dicit deus se illi populo dedisse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala,
Abbreviated transcription (Latin):
dentes saluos eẽ. ñ posse. Ergo & timotheũ ꝓpterea cirtũ cidit ne uideis & maxime cogna¬
tioni eiꝰ mat̾nȩ. sic uiderent᷑ qui ex gentib in xp̃m crediderant de testari tircũcisionẽ: sicut
idolatria de testanda est cũ illã ds̃ fieri p̾ceperit:. hanc sathanas ꝑsuaserit Et titũ prop¬
terea ñ cirtũ cidit. ne occasionẽ dar& eis quisine illa cirtũ cisione dicebant credentes saluos
ẽẽ ñ posse: & ad deceptionẽ gentiũ hoc &iam paulũ sentire aactarent. qđ ipse satis significat
ubi ait. S neq titus qͥ metũ erat. cũ ess& gretus cõpulsus ẽ circũcidi Propt̾ sub introducᷤ¬
intellexerit. ut ñ facer& quod intimotheo fecerat: qđ ea lib̾tate facere poterat: qua ostendera
i sacram̃ta. nec tamq necessaria debere app&i. nec tamꝗ sacrilega debere dã

Expanded text:
dentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis et maxime cognadentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis et maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut idolatria detestanda est, cum illam deus fieri praeceperit, hanc satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat. ubi ait: Sed neque Titus, qui mecum erat. cum esset Graecus, compulsus est circumcidi propter subintroducintellexerit, ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damn
Abbreviated transcription (Latin):
c&eris apłis se ierosolimis de creuisse meninerat. Si aut̃ hoc quod magis arbitror. ante
ud ierosolimitanũ conciliũ p&rus fecit: nec sic mirũ ẽ. quod eũ uolebat paulus ñ timide
obtegere. s fident̃ asserere quod eũ parit̾ sentire iã nouerat: siue quod cũ eo contulerat
euuangłiũ : siue qd̵ in cornelii centurionis uocatione &iã diuinitus eũ de hacre ammonitũ
acceperat: siue quod antequã illi quos timuerat uenissai antiochiã cũ gentib eũ conuesti
uidera t. Neq etũ negamꝰ in hac sententia fuisse iã parũ: inqua & paulus fuit. Non itaq
tunc eũ quid in eare uerũ eẽt docebat. s eius simulationẽ qua gentes iudarzare cogebant᷑
arguebat ñ ob aliud. nisi qr sic illa om̃ia simulatoria gerebantur. tãꝙ uerũ ess& quod dice¬
bant illi. qͥsine cirtũ cisione p̃putu atq. aliis obseruationib umbrȩ futurorũ putabant cre

Expanded text:
eris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruationibu
Abbreviated transcription (Latin):
deuolutũ: ita ego hanc uocẽ tuã om̃ino confirmo: & addo quicũq eas obseruauerit. ñ
S sicut tusimulationẽ apłorũ ab huiꝰ remporis ratione secernis. ita ego pauli apłi ueracem
tunc in his om̃ibus conuersationẽ ab huiꝰ temporis quã uis minime simulata cerimonia¬
rũ udaicarũ obseruatione secerno: qm̃ tuncfuit apꝓbanda. nunc detestanda. Ita quai
legerimꝰ lex & ꝓ pħaȩ usq adiohannẽ baptistã. & qr p̾pterea querebant udei xp̾̃m inter¬
ficere. qr ñ solũ soluebat sabbatũ. s & patrem suũ dicebat dm̃ ȩqualẽ se faciens dõ: & qr

Expanded text:
deuolutum, ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo et addo: quicumque eas obseruauerit non deuolutum, ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo et addo: quicumque eas obseruauerit non aeris amplius? sed sicut tu simulationem apostolorum ab huius temporis ratione secernis, ita ego Pauli apostoli ueracem tunc in his omnibus conuersationem ab huius temporis quamuis minime simulata caeremoniarum Iudaicarum obseruatione secerno, quoniam tunc fuit adprobanda nunc detestanda. ita quamuis legerimus: Lex et prophetae usque ad Iohannem Baptistam et quia propterea quaerebant Iudaei Christum interfice
Abbreviated transcription (Latin):
oulturȩ uiolator. Fatẽor sane in eo quod ȩpła mea contin&: quod ideo sacram̃ta
moisen p̃cepit. ab eo quod intemplis demoniorũ sp̃s inmundus instituit. Pro inde potuuis
tuas litteras accepissem: scribens contra faustũ manicheũ : quomͦ eundem locũ quam uis
breuit̃ explicauerĩ. & hoc illic ñ p̃t̃miserĩ : & legere potuerit siñ dedignet᷑ benignitas tua
dictasse. Michiq de animo meo crede. quod corã dõ loqueris iure caritatis exposco numꝗ
quoliba animo celebrare debere. aut eis ullo mͦ licere: cũ illud depaulo semꝑ ita senserĩ.
ex qͦ mͥ illius litterȩ in notuer̃. sicut nec tͥ uid&ur hoc tempore cuiq ista eẽ. simulanda
hoc fetisse apłos credas Proinde sicut tu e contrario loqueris. & lic& reclama
scribis mundo libera uoce pnuncias cerimonias uideorũ. & ꝑ nitiosas ẽẽ. & mortiferas
xp̃ianis: & quicũq eas obseruauerit siue ex iudeis siue exgentib eũ in baratrũ diaboli

Expanded text:
ulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta Moysen praecepit. ab eo, quod in templis daemoniorum spiritus inmundus instituit. proinde potius tuas litteras accepissem, scribens contra Faustum Manichaeum quo modo eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non dedignetur, benignitas tua dictasse. mihique de animo meo crede, quod coram deo loquens iure caritatis exposco, numqet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista esse simulanda, cum hoc fecisse apostolos credas. Proinde, sicut tu e contrario loqueris et licet reclamante, sicut scribis, mundo libera uoce pronuntias caeremonias Iudaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis et, quicumque eas obseruauerit siue ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
putari uideret᷑ ꝑ ea sacram̃ta &iam xp̃ianã salutẽ dari: s ne illa quȩ pͥorib congruebat
temporib inumbris rerũ futurarũ ds fierinisserat. tanquã idolatriã gentiliũ dãpnare
deret᷑ hoc ẽ enĩ quod illi iacobus ait auditũ de illo eẽ. quod discissionẽ doce
tes atq cdamsantes : dequo ipse xp̃s dicit Si creder&is moisi: creder&is & mͥ deme enĩ ille scripsit
ende eñĩ obsecid ipsa uerba ia cobi Uides inquit fr̃ quot milia sunt in uidea qͥ

Expanded text:
ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait auditum de illo esse, quod discissionem docea detestantes atque damnantes, de quo ipse Christus dicit: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Adtende enim, obsecro, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
te fecisse: qđ eũ nouit facere debuisse Si aut̃ uerũ scripsit paulus. uerũ ẽ. quod parus ñ
cte tunc ingrediebat᷑ adueritatẽ ȩuuanglũ. Idgͦ faciebat. quod fticere ñ debe
tale aliquid paulus ipse iã fecerat. correc̾tũ potius &iam ipsũ credã coapłi sui correctionẽ ñ
potuisse neglegere: quã m̃dacit᷑ aliquid insua epła posiusse. Et epła qualib&. Quanto magis
parũ sicegis se credo ut gentes cogera uidaizare. hoc enĩ lego scripsisse paulũ quẽm̃titũ eẽ
antiochie qui ex cirtũcisione crediderant: contra quos paulus ꝑseuerant̃ acrit̾q confligit
Ipsum uͦ paulũ ñ ad hoc id egisse: quod uł timotheũ circũcidit. uł cencris uotũ ꝑsoluit: uel
limis aiacobo ammonitus cũ eis qui uouerant legitima illa celebranda susi

Expanded text:
te fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non te fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua epistula posuisse, et epistula qualibet, quanto magis  Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit,
Abbreviated transcription (Latin):
tia tua quanta maliciȩ illoruĩ patescat occasio: si ñ ab alus apostolicas litteras ẽe. falsa¬
tas s ipsos apłos falsa scripsisse licamꝰ  Nonẽ. inquis credibile hoc mp&ro paulũ.
qđ ipse paulus fecerat: arguisse. Non nunc quero qͥd feterit. qͥd scripserit quero hoc ad questi¬
onẽ quã suscepi maxime ꝑtin&: ut ueritas diuinarũ scripturarũ ad nram fidẽ edifican¬
dã memoriȩ cõm̃data. ñ aquib lib& s ab ipsis apłis. ac ꝑ hoc incanonicũ auctoritatis cul¬
iñ recepta: ex om̃i parte uerax atq indubitanda ꝑsistat᷑. Nãsi hoc fetit parus qd facere
buit. m̃titus ẽ paulus qd̾ eũ uiderit ñ recte ingredientẽ ad ueritatẽ ȩ
Quis quis enĩ hoc facit qđ facere deb&: retͤte utiq facit. & idõ falsũ de illo dicit. qͥdicit eũ ñrecꝰ¬

Expanded text:
tia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis. apostolicas litteras esse falsatia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis. apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? Non est, inquis, credibile hoc in Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse. non nunc quaero, quid fecerit: quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem. quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram fidem aedificandam memoriae commendata non a quibuslibet sed ab ipsis apostolis ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingrediequisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non rec
Abbreviated transcription (Latin):
dõ tã excellent᷑ electũ & in concupiscenda atq abducenda uxore aliena cõmisisse ad ul
& celesti auctoritatis culmine collocatã de ueritate eiꝰ certus ac securus legã & in ea homines
uł appbatos. uł em̃datos. uł dãpnatos ueracit̾ discã potius ꝗ facta humana. dũ inquib dã
ibilis excellentiȩ ꝑsonis aliquando credere timeo rep̃hendenda ipsa diunn
mͥ sint ubiq suspecta. Manichei plurima diuinarũ scripturarũ: quib eorũ nefarius
error clarissima sententiarũ ꝑspicuitate conuincit᷑. qr in aliũ sensũ de torquere ñ possunt.
sa eẽ. contendunt. Ita tam̃ ut eandẽ falsitatẽ ñscribentib apłis tribua
quib codicũ corruptorib  uodtam̃ qr nec plurib nec antiquiorib exẽplaribus nec
p̃cedentis linguȩ auctoritate. unde latinilibri int̾p̃tatisunt. ꝓbare aliquando potuer̃.
ma om̃ib ueritate superati confusiq discedunt. Itane᷑ ñ intelligit scã pruden¬

Expanded text:
deo tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium ripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Manichei plurima diuinarum scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribuaquibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta pruden
Abbreviated transcription (Latin):
corde dilecte : hoc ipsũ quod posuisti inlitteris tuis quod te mͥexibuisse ñ dubito: hoc ipsũ
& deinde posterorũ totinilib fideliũ xp̃ianorũ ꝓpt̾ quos illa memoriae mandabat᷑

Expanded text:
corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum et deinde posterorum tot milibus fidelium Christianorum, propter quos illa memoriae mandabatur
Abbreviated transcription (Latin):
oc gͦ fac qđ tͥ dicimꝰ. Sunt nobis uiri quattuor uotũ habentes suꝑse. his assũptis scĩfica
te cũ illis & impende in eos ut radant capita & scientonis qr quȩ dete audier̃ falsa sunt
ieris & ipse custodiens legem degentib aut̃ qui credider̃. nos mandauimꝰ
nichil eiis modi seruare illos nisi ut obseruent abidolis immolato. & a sanguine & aforni¬
catione. Non ut opinor obscurũ e. &iacobũ hoc ideo monuisse. ut scirent falsa ee. quȩ de
nã xp̃i uelut sacrilega nec dõ mandante conscripta dari putarent᷑: quȩ ꝑ moisen patrib
fuerant ministrata. hoc enĩ de paulo iactauerant. ñ illi qͥ intelligebant qͦ animo aui
fidelibus obseruari tunc ista deberent: ꝓpt̃ cõmendandã scilica auctoritatẽ diuinã
& sacram̃torũ illoꝵ ꝓphaicã scĩtatẽ: ñ propt᷑ adipiscendã salutem que iã in xp̃o reuela
bat᷑. & ꝑ baptisini sacram̃tũ ministrabatur. s illi hoc de paulo sparserant. qͥ sic ea uolebant

Expanded text:
oc ergo fac, quod tibi dicimus: Sunt nobis viri quattuor votum habentes super se. His assumptis, sanctifica te cum ipsis et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia, quae de te audierunt, falsa sunteris et ipse custodiens legem. de gentibus autem, qui crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opinor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de  ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non proptbatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant
Abbreviated transcription (Latin):
illi inuidiã & ꝑsetutionẽ concitare molientes tamꝙ inimicũ legis mandatorũ q
diuinorũ crumnabantur Cuiꝰ falsȩ criminationis inuidiã congruentius deuitare
ñ poss& : quã ut ea ipse celebrar&. quȩ dãpnare tamꝙ sacrilega putabatur. atq ita
ostender& nec iudeos tunc abeis tamꝗ anefaruis ꝓhibendos nec gentiles ad ea tanquã ad
necessaria cõpellendos. Nam si reuera sicea reꝓbara quẽ ad modũ de illa auditũ erat & idõ
celebranda susciper& ut actione simulata suã possa occultare sententiã: ñ ei dicer& iacobus
osolimis apłi iam decreuerant. ne quisquã gentes coger& iudanare: ñ aut̃ deci¬
nequis quã tunc iudeos iudaitare ꝓhiber&: quãuis &iã ipsos iã doctrina xp̃iana ñ coger&
Pro inde si posthoc apłorũ decrdum. p&rus habuit illã in antiochia simulationẽ quȩ gentes
sunt credita ñ ꝓ hibebat᷑:.  uid mirũ si constringebatur eũ paulus libere asserere: quod cũ¬

Expanded text:
illi inuidiam et persecutionem concitare molientes tamquam inimicum legis mandatorumque diuinorum criminabantur, cuius falsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret. quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria compellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret Iacobus: Hierosolymis apostoli iam decreuerant, ne quisquam gentes cogeret iudaizare, non autem decne quisquam tunc Judaeos judaizare prohiberet, quamvis etiam ipsos Christiana doctrina non cogeret . Itaque si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem qua gentes sunt credita, non prohibebatur; quid mirum, si constringebat eum Paulus libere asserere, quod cu
Abbreviated transcription (Latin):
in aliqͦ delic̾to: uos qui spiritales estis instruite huiꝰ modi inspũ lenitatis intendens
te ipsũ ne & tutẽpteris. Uide si ñ dix̃ fieri tamq ille ut illũ lucrifacias. ñ utiq ut ipsũ
delictũ fallacit᷑ a ger&. aut se id habere simular&. s ut in alterius delicto. quid & iam
sibi accidere poss& ad tender& : atq. ita alteri tamꝗ sibi altero uell&: misericordit̃ sub¬
uenir&: hoc ẽ. ñ m̃tientis astu: s ̃ patientis affectur. Sic udeo. sic gentili. sic cuilib&
homini paulus in errore uł peccato aliquo constituto: ñ simulando quod ñ erat :.
s cõ panendo qr eẽ potuiss& tamꝗ qͥse homine cogitar& om̃ibus omiia factus est:
ut õis lucrifacera. Te ipsũ si plac& obsetro: te paulisꝑ intuere: te ipsũ inq ergame ipsũ.
& recole. uł si habes conscripta relege uerba tua: in illa epła quã mͥ ꝑfrem nostrũ iã collegã¬

Expanded text:
elicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus estut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, relege uerba tua in illa epistula, quam mihi per fratrem no
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aliud sensisse quã scripserit ubi ait de p&ro & barnaba: cũ uiderẽ quia ñ recte ingrediunt᷑
adueritatẽ euuangłu. dixi p&ro corã om̃ibus: Situ cũ sis udeus gentilit̾ & ñ uidaicȩ ui
si fallebat apłs filiossuos quos iterũ parturiebat. donec in eis xp̃s id est ueritas formaretur
Quib cũ p̃misiss& dicens. quȩ aut̃ scribo uobis ecce corã dõ qr ñm̃tior ñtam̃ ueracit᷑ scribebat¬

Expanded text:
ostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: Cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: Cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangendo non fallat, si fallebat Apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, donec in eis Christus, id est, veritas formaretur. Quibus cum praemisisset, dicens: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non menti
Abbreviated transcription (Latin):
famã uiros in lustres actusando queramꝰ Si aut̃ aliquid asperũ refellendi necessitate de pptũ
qͣ tolerabile fiat leniore circũ fundamꝰ eloquio. łitũ melle gladiuĩ stringere uidicemur.
nisi forte ille modus est. quo utrũq hocuitiũ. uł uici suspicionẽ caueamꝰ. sicũ doctiore amico
sic disputemꝰ. ut quicquid dixerił necesse sit approbare. nec querendi salti causa liceat ali¬
didici hunc timorẽ honorẽq deferre. ut nullũ eorũ auctorẽ scribendo errasse aliquid
ne credami: acsi aliquid in eis offendero litteris qđ uideatur contrariũ ue
nichil aliud quã uł m̃dosũ ẽe codicem uł int̾p̃tem ñ assecutũ ee quod dic̾tũ est : uł me¬
tione mutua uł doceremꝰ aliqua uł disceremꝰ. Quodsite ipsum consideratione uitȩ ac moꝵᷤ
rũ ñsimulate. ñ fallacit᷑ dixisse credo: quanto magis equũ ẽ. me credere a

Expanded text:
famam uiros inlustres accusando quaeramus, si autem aliquid asperum refellendi necessitate depromptum, famam uiros inlustres accusando quaeramus, si autem aliquid asperum refellendi necessitate depromptum, quo tolerabile fiat, leniore circumfundamus eloquio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi saltem causa liceat alididici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum etione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus\'. Quod si te ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis aequum est me credere ap
Abbreviated transcription (Latin):
campo sine nĩo inuicẽ dolore ludamꝰ: Et quidem quantũ adme adtin&. serio nos ista quã ludo
re iallẽ. Q uod si hoc uerbũ tͥ ꝓpt̃ faci łtatẽ ponere placuit: ego fateor mauis
hȩc tibiñ tantũ donante: uerũ &iam dictante spũ sco: ut in magnis & laboriosis questionibus
iꝙ. ludentẽ in campo scripturarũ. s in montib anhelantẽ ad iuues. Si aut̃ ꝓpt̃h
nũ sit unde colloquimur. siue arduũ atq difficile : hocipsum edoce obsetrote qͦnam modo
assequi ualeamus. ut cũ forte aliquid nos mou& qđ nobis & si ñ cautius adtendentibus certe
tardius intelligentib ñ ꝓbatũ est: & quid nobis uideat᷑ contra conamti asserere. si hoc aliquanto
te dicamus ñ incidamꝰ insuspitionẽ puerilis iac̾tantiȩ: quasi nr̃o nomini

Expanded text:
campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad ad me adtinet, serio nos ista quam ludo campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad ad me adtinet, serio nos ista quam ludo agere mallem. quodsi hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego, fateor, maiuhaec tibi non tantum donante, uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum, sed in montibus anhelantem adiuues. si autem proptnum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te, quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus, certe tardius intellegentibus non probatum est, et, quid nobis uideatur, contra conamur adserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis iactantiae, quasi nostro nomini
Abbreviated transcription (Latin):
No dilectissimo & inxp̃i uisceribus honorando scõ fr̃i & conpresbitero hieronimo: augustinꝰ
indño salutẽ. lam pridem tuȩ caritati ꝓlixam epłam misi : respondens illituȩ quã ꝑscm̃ filiũ
primũ gladio poit. stilo repulsus ẽ: ut sit humanitatis meȩ atq iusticiȩ accusantẽ rep̃hendere
espondentẽ. hoc solo tenuissimo indicio. utcũq conicio legisse te illã eplã m meã
deploraui tantã in t̾uos extitis se discordiã. de quorũ tanta amicitia qua qua uersum ea fama dif¬
fuderat: caritas frat̾na gaudebat: qđ ñ feti rep̃ hendendo germanitatẽ tuã cuiꝰ meare aliquã
pã me cognouisse ñ ausim dicere. s dolendo humanã miseriã cuiꝰ inamicitu
tate retinendis: quantalib& illa sit incerta permansio est. Uerũ illud maluerã tius nosse re¬
scriptis: utrũ mͥ ueniam quã poposcerã dederis. Quod apertuis mͥ intimari cupio quã uis hilarior

Expanded text:
no dilectissimo et in Christi uisceribus honorando, sancto fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam misi respondens illi tuae, quam per sanctumprimum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet illa sit, incerta permansio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposceram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ & cueras scripturas alꝓpriũ suũ interitũ Cau&e gͦ. qđ tantus apłs tã t̾ribilit̾ dicit.¬
& ubi sentitis ñ uos inte lligere: interĩ credite diuinis eloquiis. qr & liberũ hominis est
arbitriũ: & grã dĩ sine cuiꝰ adiutorio liberũ arbitriũ necconuti potest ad dm̃. necᷤ pro¬
ficere indõ. & qđ piecreditis ut &iã sapient̾ intelligatis orate Etad hoc ipsũ enĩ
id est ut sapient᷑ intelligamꝰ : e. utiq liberũ arbitriũ. Nisi enũ libero arbitrio intelli¬
geremꝰ atq saperemꝰ ñ nob̵ p̃ciper&ur dicente scriptura Intelligite gͦ qͥ insipientes
estis in popło & stultialiquando sapite Eo ipso quippe qͦ p̃ceptũ & imꝑatũ est¬

Expanded text:
sicut et ceteras scripturas ad proprium suum inter itum. Cauete ergo, quod tantus apostolus tam terribiliter dicit, et,sicut et ceteras scripturas ad proprium suum inter itum. Cauete ergo, quod tantus apostolus tam terribiliter dicit, et, ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis. quia et liberum hominis est arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et, quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos urȩ carifatis litteras attuler̃ : tam̃ suscepimꝰ eos. qͣm̃ sim plicitas eorũ satis indi
cabat nichil illos nob̵ potuisse confrigere. Ideo festinauer̃ ut apud uos agerent pascha
qͦ possint ad iuuante duo tã scĩ dies ur̃am pacẽ quã dissensionẽ potiꝰ inuenire. Melius
aut̃ facitis qd multũ rogo. supsũ aquo dicunt sefuisse turbatos. ad me mittere ñ gra¬
ueniini Aut enĩ ñ intelligit librũ meũ: aut forte ipse ñ intelligit᷑. quando dif¬
ficillinã questionẽ & paucis intelligibilẽ soluere atq enodare conatur. I psa est
enĩ questio degr̃a dĩ: quȩ fecit ut homines ñ intelligentes ꝓutarent apłm paulũ
ꝓpt̃ inquit carissimi hȩc expectantes. satis agite in uiolati & in maculati apud eũ rep¬
periri in pace & dm̃i nr̃i patientia salutẽ existimantes. sicut & dilectissimꝰ fr̃ nr̃

Expanded text:
ad nos vestrae Charitatis litteras attulerunt: tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis iad nos vestrae Charitatis litteras attulerunt: tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis icabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum pistula sua: Quapropter, inquit, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectissimus frater noster
Abbreviated transcription (Latin):
dicat meritis operũ suorũ uł meritis orationũ suarũ. uł meritis fidei suȩ sibi traditam
om̃ino falsissimũ ẽ: ñ qr nullũ ẽ. meritũ uł bonũ piorũ: uł malũ impiorũ: alio quin
ꝙͦ mͦ iudicabit ds̃ mundũ.ͦ S misccłia & gr̃a dĩ com̃tit hominẽ dequa psalmꝰ cdicit.¬
ds̃ nis misccłia eiꝰ p̃ueni& me: ut iustific&ur impius. hocẽ. eximpio fiat iustus: & inci¬
piat habere meritũ bonũ quod dis coronabit: quando iudicabit᷑ mundus Multaerant
quȩ uobis mittere cupiebã: quib lectis totã ipsam causam que conciliis episco palibus
ae: ad u̾sus eosdem pelagianos her&icos diligentius & pleniꝰ nosse possitis S festina¬
uer̃ frs qͥ ex numero ur̃o ad nos uener̃. ꝑ quos uob̾ ñ rescripsimꝰ ista s scripsimꝰ. Nullas enĩ

Expanded text:
dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei ostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin quo modo iudicabit ds, misericordia ejus praeveniet me ; ut justificetur impius, hoc est, ex impio fiat justus, et incipiat habere meritum bonum, quod Dominus coronabit, quando judicabitur mundus. 5. Multa erant quae vobis mittere cupiebam, quibus lectis, totam ipsam causam quae conciliis episcopalibus acta est adversus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis; sed festinaverunt fratres, qui ex numero vestro ad nos venerunt; per quos vobis non rescripsimus ista, sed scripsimus. Nullas enim
Abbreviated transcription (Latin):
loquer&ur. ait discipulis suis. Sine me nichil potestis facere. Unde supͣdictã epłam ad
sixtũ p̃sbiterũ ȩccłȩ romanȩ contra nouos her&icos pelagianos noueritis ẽẽ. conscriptã¬
riat᷑ inquit. in dõio glori&ur. Illiuͦ her&ici se ipsos ase ipsis iustos fieri putantes quasi
exadam ñ discernit hominẽ. ut eã faciat uas in honorẽ. ñ in contumeliã: nisids̃ S qm̃
disceruit me iusticia mea: mox apłs octurrit cogitationib eiꝰ & dix̃ Quid enĩ habes
ñ accepisti: Si aut̃ accepisti quid gloriaris quasi ñ accẽ peris : Sic enĩ g
gloriantur. Propt̃ quod ego in hac epła que aduos ꝑuenit: ꝓbaui ꝑ testimonia
scripturarũ scarũ quȩ ibi potestis inspicere: & bona oꝑa nr̃a & pias orationes. & rectã
fidem nullo mͦ in nob eȩ. potuisse: nisi hȩc acciperemꝰ ab illo de quo dicit apłs iacobus
Ome datũ optimũ & ome donũ ꝑfectũ desursum e̾. descendens apatre luminũ Neqͥsꝙ

Expanded text:
loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potestis facere. Unde supra dictam epistulam ad Sixtum presbyterum ecclesiae Romanae contra nouos haereticos Pelagianos noueritis esse conscriptariatur, inquit, in domino glorietur. illi uero haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasiex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem non in contumeliam, nisi deus. sed discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim glogloriantur. Propter quod ego in hac epistula, quae ad uos peruenit, probaui per testimonia scripturarum sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra et pias orationes et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi baec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, ne quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Uener̃ ad nos duo iuuenes cresconius. & felix : deura congregatior
seesse dicentes. Qui nob̵ r&uler̃ monasteriũ ur̃m ñ nulla dissensione turbatũ: eo qd̾
qͥdam in uob̃ sic gram p̾dicent. ut negent hominis eẽ. liberũ arbitriũ: & qd ẽ. grauius
uer̃ quod plures ur̃m ñ itasentiant. s liberũ arbitriũ adinuari fateant᷑ ꝑ dĩgram: ut
retta sapiamꝰ atq faciamꝰ. lit cũ uenerit dus reddere unicuiq scđ̾m oꝑa eiꝰ. inueniat
a bona. quȩ p̃parauit ds̃ ut in illis abulemꝰ. hoc qͥsentiunt. bene senti

Expanded text:
TEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauihoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniata bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tasse si diligentius discutiat᷑ possunt mouere uł apud nos ea cegitando. uł quos dignũ e. & possumꝰ
consulendo que ramꝰ. Considera tam̃. ne forte totũ illud quod de conclusis incarcere spiritib: qͥ indieb: noe
ñ crediderant P&rus apłs dicit. Om̃i no ad inferos ñ ꝑtineat: s adilla potius tempora quorũ formã
adhȩc tempora transtulit. Illa quippe res gesta forma fuerat futurorũ. ut hiqͥmͦ ñ credunt einan¬
gełio dũ in om̃ib gentib edificat᷑ eccła. illis intelligant᷑ ẽẽ. similes qͥ tunc ñ crediderꝰ cũ fabri¬

Expanded text:
tasse, si diligentius discutiantur, possunt mouere, uel apud nos ea cogitando uel quos dignum est et possumus, consulendo quaeramus. Considera tamen, ne forte totum illud, quod de conclusis in carcere spiritibus, qui in diebus Noe non crediderant, Petrus apostolus dicit, omnino ad inferos non pertineat, sed ad illa potius tempora, quorum formam ad haec tempora transtulit. illa quippe res gesta forma fuerat futurorum, ut hi, qui modo non credunt euangelio, dum in omnibus gentibus aedificatur ecclesia, illis intellegantur e
Abbreviated transcription (Latin):
factis ꝑ aquã. Vndeait. Sic & uos simili forma baptis ma saluos facit. Adhancigit᷑ formȩ simi¬
tudinẽ : cȩtera &iã de incredulis coaptemꝰ & ñ suspicemt᷑ qd̾ apud inferos ad faciendos fideles atq
berandos euuangłiũ p̃dicatũ sit uł ad huc &iã p̃dicet᷑. quasi & ibi sit ȩccła constitu
gͦ sensũ qͥte mouit ideo uident᷑ adtracti qͥ hoc p&rũ sensisse credider̃: qr dix̃ condusis in carcere
spiritib p̃dicatũ quasianimȩ ñ possunt intelligi sp̃s quȩ tunc erant incarne: atq ignorantiȩ
nebris uelut carcere claudebant᷑. de quali carcere se desidera. liberari ille qͥ di

Expanded text:
t per aquam. unde ait: Sic et uos simili forma baptisma saluos facit. ad hanc igitur formae similitudinem cetera etiam de, incredulis coaptemus et non suspicemur. quod apud inferos ad faciendos fideles atque liberandos euangelium praedicatum sit uel adhuc etiam praedicetur, quasi et ibi sit ecclesia constitudixit, conclusis in carcere spiritibus praedicatum, quasi animae non possint intelligi spiritus, quae tunc erant in carne, atque ignorantiae tenebris velut carcere claudebantur; de quali carcere se desiderat liberari ille qui di
Abbreviated transcription (Latin):
essa : ñ ueracit̃ dicerent. dimitte nob̾ debita nr̃a Bonigͦ: in quantũ filiĩ dĩ sun
aut̃ peccant quod sua ñ m̃daci confessione testant᷑ utiq mali sunt: nisi forte quis dicat
alia bonorũ. alia malorũ ẽẽ. peccata: quod ñ usq quaq in ꝓbalit̃ dr̃ Uerũptam̃ dnis iħs sine
i ambiguitate malos appellauit eosdem ipsos. quorũ patrẽ dicebat dm: nã me¬

Expanded text:
esset, non ueraciter dicerent: Dimitte nobis debita nostra. boni ergo, in quantum filii desset, non ueraciter dicerent: Dimitte nobis debita nostra. boni ergo, in quantum filii dautem peccant quod sua non mendaci confessione testantur, utique mali sunt. 14. Nisi forte quis dicat, alia bonorum, ominus Iesus sine ulla ambiguitate malos appellauit eosdem ipsos, quorum patrem dicebat deum. nam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ natura geniti s gr̃a facti tamꝗ hi quib recipientib eũ dedit potestatẽ filios dĩ fien. Quȩ
generatio spiritalis more scripturarũ &iamadoptio nominat᷑ : ut distinguat᷑ ab illa genera¬
tione dĩ dedõ. co&erni de et̃no unde scriptũ e. Generationẽ eius quis enarrabitꝰ Cum
gͦ uos eẽ monstrauerit quos uoluit dõ ueracit̾ dicere pat̾ nr̃ quies incelis. Precepit tamen
ut in eadem oratione int̃ c&eradicerent. dimitte nob̾ debita nr̃a sicut & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Quȩ debita eẽ. peccata quã uis manisestũ sit: postea tam̃ manifestius deda
orationẽ baptnrati orant: nec ẽ. prorsus p̃teritorũ aliquid peccatorũ. qd̃ ñ baptizatis in scã
eccłã dimittat᷑ s postea uiuendo in hac fragilitate mortali nisi contraherent qd dimitten

Expanded text:
non natura geniti sed gratia facti tamquam hi, quibus recipientibus eum dedit potestatem filios dei fieri. quae non natura geniti sed gratia facti tamquam hi, quibus recipientibus eum dedit potestatem filios dei fieri. quae generatio spiritalis more scripturarum etiam adoptio nominatur, ut distinguatur ab illa generatione dei de deo. coaeterni de aeterno, unde scriptum est: Generationem eius quis enarrabit? cum ergo bonos esse monstrauerit, quos uoluit deo ueraciter dicere: Pater noster, qui es in caelis, praecepit tamen, ut in eadem oratione inter cetera dicerent: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. quae debita esse peccata quamuis orationem baptizati orant nec est prorsus praeteritorum aliquid peccatorum, quod non baptizatis in sancta ecclesia dimittatur. sed postea uiuendo in hac fragilitate mortali nisi contraherent, quod dimittendum
Abbreviated transcription (Latin):
contna sibi locutus ẽ. ubi ait: bonus homo debonothesui ro cordis su ꝓfert bona. ds
Sͦ singularit᷑ bonuse. & hoc amutere ñ potest Nullius enũ boni participatione bonꝰ e
qͦ ad nos ut bom simꝰ accipere & habere quod dat qͥ desuo bonis ẽ q̃ quisq neglecto lesuo
malus ẽ: Proinde inquantũ homo recte agit idest saent᷑ & amant̃ & piebonũ operat᷑.
intanta bonusẽ. Inquantũ aut̃ peccat idest aueritate & caritate & pi&ate deuiat.
intantũ malus ẽ. Quis aut̃ e. in hacuita sine aliqͦ peccato: Sed eũ dicimꝰ bonũ. cuiꝰ p̃ualent
bona : eũq optimũ qͥ pectat minimũ. Idcirco ipsedñs qͦs dicit bonos ꝓpt̾ participatio ne grȩ
diuinȩ: eosdẽ &iam malos dic̃ ꝓpt̃ uitia infirinitatis humanȩ: donec totũ quo constamꝰ
abom̃i uitiositate sanatũ transeat in eã uitã ubi nichil omino peccabit᷑. Nã utiq bonos

Expanded text:
contraria sibi locutus est, ubi ait: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona. deus contraria sibi locutus est, ubi ait: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona. deus ergo singulariter bonus est et hoc amittere non potest; nulliuergo ad nos, ut boni simus, accipere et habere, quod dat, qui de suo bonus est, quo quisque neglecto de suo malus est. proinde in quantum homo recte agit, id est scienter et amanter et pie bonum operatur, in tantum bonus est; in quantum autem peccat, id est a ueritate et caritate et pietate deuiat, in tantum malus est. quis autem est in hac uita sine aliquo peccato? sed eum dicimus bonum, cuius praeualent bona, eumque optimum, qui peccat minimum. Idcirco ipse dominus quos dicit bonos propter participationem gratiae diuinae, eosdem etiam malos dicit propter uitia infirmitatis humanae, donec totum, quo constamus, ab omni uitiositate sanatum transeat in eam uitam, ubi nihil omnino peccabitur. nam utique bonos
Abbreviated transcription (Latin):
dixis sa a quib: ei offerebat᷑ putuenda peccatrix. ut qͥscir& seẽẽ. sine peccato prior in illã
lapidem mitter& : cecidit se uitia trem̃te conscientia Tunc enĩ iã ex illa congregatione
dilapsi: solã mseri cordi miserã reliquer̃. Cedat huic sententiȩ pi&as xp̃ianorũ cui
uirbone: quanto melior. tanto esto mitior: quanto fds celsior potestate : tanto humilior
fiẽre piaate. Ego quidem intuens morestuos appellauite uirũ bonũ: s tu intuens u̾ba
xpi: dictibi ipsi Nemobonꝰ nisi unusds̃. Quod cũ uerũ sit. hocenĩ ueritas dix̃ Nec egotam̃
illud existimari debeo fallaci assentatione dixisse : & dnicis ubis quasicontiarius extitisse.
utille dicat nemobonꝰ nisi unꝰ ds: ego te appellaneri uirũ bonũ Nonenĩ aipse dũs

Expanded text:
dixisset, a quibus ei offerebatur punienda peccatrix, ut, qui sciret se esse sine peccato, prior in illam dixisset, a quibus ei offerebatur punienda peccatrix, ut, qui sciret se esse sine peccato, prior in illam lapidem mitteret, cecidit saeuitia tremente conscientia; tunc enim iam ex illa congregatione dilapsi solam misericordi miseram reliquerunt. cedat huic sententiae pietas Christianorum, cui vir bone: quanto melior, tanto esto mitior; quanto fic celsior potestate, tanto humilior fiere pietate. CAPUT V. 12. Ego quidem intuens, mores tuos, appellavi te virum bonum; sed tu intuens verba Christi, dic tibi ipsi: Nemo bonus, nisi unus Deus . Quod cum verum sit hoc enim Veritas dixit, nec ego tamen illud existimari debeo fallaci assentatione dixisse et dominicis uerbis quasi contrarius extitisse, ut, cum ille dicat: Nemo bonus nisi unus deus, ego te appellauerim uirum bonum; non enim et ipse dominus