comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt egenciũ aĩarũ redde ergo tribu¬
ta panꝑib offer libamina sacerdot
Quod decimas non habes finctĩ¬
qd̾cũq tepascit ingeniũ dei est inde
uite pensamus. Redde gͥ homo qr
possides. Redde quia nasci meriusti.¬

Expanded text:
sunt egentium animarum. Redde ergo tributa pauperibus, offer libamina sacerdotibus. Quod si decimas non habes fructquodcumque te pascit ingenium, Dei est: et inde vitae pensamus. Redde ergo, homo, quia possides; redde, quia nasci meruisti
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ tenebre multe meror et afflictio
apphendunt eũ. Uermes et ignis cõ¬
sumũt cum. et fletus non desinit ab
oculis eius. Stridordentium freqntat
eũ. eo qd̾ ꝑessumm dolores perurgẽt eñ
et nondesmm̃t pene aib amunciens.
Eunc se penitet male ixisse in seło¬

Expanded text:
eum tenebrae multae: tremor et afflictio apprehendunt eum: vermes et ignis consument eum, et fletus non desinet ab oculis ejus. Stridor dentium frequentat eum, eo quod pessimi dolores perurgent eum, et non desinunt poenae ab anima ejus. Poenitet
Abbreviated transcription (Latin):
sit curtentẽ ad celestia c̃am moisur
suo ad trestria retuiere aidu̾sus has
ergo obscuritates maloꝵ ut sinc̾is
mentib uu̾̃e possimꝰ cordis oculi
bene curandi sunt et ut iũcanus
crma nob̾ sunt ualte ncc̾isi. srrinci
inquit milicienr̃e nõ carnalia s po¬
tentici dei cio destruendũ muuitonũ

Expanded text:
sit currentem ad coelestia animam morsu suo ad terrestria detinere. Adversus has ergo obscuritates malorum ut sinceris mentibus vivere possimus, cordis oculi bene curandi sunt. Et ut vincamus, arma nobis sunt valde necessaria. Arma, inquit, militiae nostrae non carnalia, sed pote
Abbreviated transcription (Latin):
auiutdris quale sit uis et tu lede
quiainocuit. ius et tu nocereut eptu
uincas amplius magis qm̃iue nocu¬
it quo iicis mcilũ in inclo. nõẜ dixit
ciplus. son hoc audisti. ego noli m̃ci
ci mcilo. audistiet forsitanrespondes.
hoc et egonolo. s nemo me m̃cit. dre¬
euĩ apłus. uuice in bonomalũ. hoc est
emint qui ce lesit inrracidia tu il¬
in incetua patĩa. Qnite lesit suci s¬
uarici uice illũ tua m̃ia. Ecce quite
cus tuus est. s si esurierit cibauum.
ei sitit potutaili hoc enĩ faicleno co¬
bones iguis cong̾es suꝑcaput enis.¬
nesi cdmalicitmnos ortatus est.
tanꝙ drxit uit plus ei nocecis. ut caa¬
tones congeras suꝑ caput elꝰ. Sihos
cogitrs minalo ius mĩcere malu
et m ipam elemosinq̃ ut facias amo¬

Expanded text:
vincaris. Quia laesit, vis et tu laedere: quia nocuit, vis et tu nocere; et ut tu vincas amplius, magis quam ille nocuit. Quomodo vincis malum in malo? Non hoc dixit Apostolus, non hoc audisti. Ergo, Noli vinci a malo, audisti. Et forsitan respondebis, Hoc et ego volo. Sed nemo me vincit. Dus, Vince in bono malum. Hoc est enim, qui te laesit sua iracundia, tu illum vince tua patientia. Qui te laesit sua avaritia, vince illum tua misericordia. Ecce qui tecus tuus est. Sed si esurit, ciba illum; si sitit, potum da illi: Hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput esi ad malitiam nos hortatus est, tanquam dixerit, ut plus ei noceas, ut carbones congeras super caput ejus: si hoc cogitas, in malo vis vincere malum; et ipsam eleemosynam ut facias, amo
Abbreviated transcription (Latin):
tuendus acq tertibił. uenerandꝰ atꝙ
uerendus honorandus atq horrendus.
nũꝙͣ nouus. nũqmͣ uetus. om̃ia ĩno¬
uianis et in uetustatẽ ꝑducens suꝑbos
mesciũt. Sp̃ agens sp̃ quietus colligẽs
eonon egens. oĩa portans sũ on̾e om̃ia
iplens sũ inclusione. om̃ia crearis et ꝓ¬
tegens nutͥens et ꝑficiens querẽs cũ nł
desitit. amansns estuans. zelans et se
situs es. penitet te et nõ coles. Iniscis¬
et transquillus es. opera mutas s consi
ut debeas. et quis ht̃. quicgͥs non timet
reddis debita nulli debes conãs debita
totus. qui sentiri potes inderi nõ
tes qui nũꝙͣ dees et tñ ab iniquoꝵ
cogͦnib longees qui nec iͥ dees u̾ lõge
es. quia uͥ non es per gr̃am ĩ es ꝑ unidie¬
tam. Qui om̃ia tangis nec tñ equalit̾
omĩa tangis. Qdam tangis ut sint

Expanded text:
tuendus atque terribilis, venerandus atque verendus, honorandus atque horrendus, nunquam novus, nunquam vetus, omnia innovans, et in vetustatem perducens superbos, et nesciunt: semper agens, semper quietus, colligens et non egens, omnia portans sine onere, omnia implens sine inclusione, omnia creans et protegens, nutriens et perficiens, quaerens cum nihil desit tibi. Amas, curus es. Poenitet te, et non doles. Irasceris, tranquillus es. Opera mutas, sed non ut debeas. Et quis habet quidquam non tuum? Reddis debita, nulli debens. Dototus, qui sentiri potes et videri non potes, qui nusquam dees, et tamen ab iniquorum cogitationibus longe es. Qui nec ibi dees, ubi longe es; quia ubi non es per gratiam, ades per vindictam. Qui omnia tangis, nec tamen aequaliter omnia tangis. Quaedam enim tangis ut sint,
Abbreviated transcription (Latin):
colendus. et uenerandus. timendꝰ amã¬
dus cũ om̃i semper denocione dñe deus
nr̃. Qui cũ nõ essemus potent̾ fecisti
uos. Et cũ ꝑditi fiussemus culpa nr̃a pi¬
etate et bonitate tua mirabili recupera¬
sti nos. uñ confiteor tibi rex celi et terre
et honorifico te sacrificio laudis. Et
so lucemin corde. da u̾bum more. da mẽ¬
ti celestem conscẽde sedem. Da foutem
lustrare boni da luce reꝑta. In te cõspi¬
pars sumꝰ celi. altera terre. Uñ corꝰ qd̾
coꝵpitur aggrauat aĩam et terrena
ĩhĩtatio depͥmit sensũ młta cogitãtẽ.
dissipa que soterre ne błas et pondera
molłe atq tuo queso splendore illũia
obscuram int̾ioris hõis faciem. Siste
uagas mentes per dema mlta tuentes
Subde carnem sp̃u appetit᷑ rõi. uicia
uirtutib corꝰ aĩo. atq me tue iitus. ex¬
t̾nis q subde ꝑ omĩa uolũtati et mni¬
u̾sis bñ compõitis ordĩe ꝑ gr̃am tuã
et te ꝑfc̃e dilig̾e. et digne laudare me¬

Expanded text:
colendus et venerandus, timendus et amandus cum omni semper devotione, Domine Deus noster. Qui cum non essemus, potenter fecisti nos; et cum perditi fuissemus culpa nostra, pietate et bonitate tua mirabiliter recuperasti nos. Unde confiteor tibi, rex coeli et terrae, et honorifico te sacrificio laudis. Et  da, quaeso, lucem in corde, da verbum in ore, da menti coelestem conscendere sedem: Da fontem lustrare boni, da luce reperta In te conspipars sumus coeli, altera terrae, unde corpus quod corrumpitur aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem ; Disjice terrenae nebulas et pondera molis, atque tuo, quaeso, splendore illumina obscuram interioris hominis faciem: Siste vagas mentes per devia multa ruentes. Subde carnem spiritui, appetitus rationi, vitia virtutibus, corpus animo, atque tuae me intus exteriusque subde per omnia voluntati: ut universis suo bene compositis ordine, per gratiam tuam et te perfecte diligere et digne laudare me
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcerto crediet ułem appellar deũ. dũ
ad ꝑfcm̃ us reperiri nõ uales dũ tot᷑
nitsłi capi ne nõ potes ita teiꝰ magni¬
tudĩs et notũ obicit nob̾ et ignotum.
Et ħ est sĩaa delicti spernentiũ te scire

Expanded text:
certo credi et universalem appellari Deum, dum ad perfectum usque reperiri non vales, dum totus intelligi capive non potes: ita te vis magnitudinis et notum nobis objicit et ignotum. Et haec est summa delicti spernentium te scire,
Abbreviated transcription (Latin):
tur saccificia pro pcc̃is. et utiq ip̃e
pro pcc̃is nrĩs ĩmolatus est. nullũ
hñs uiciũ solus in hoĩbus quale q̃¬
rebatur et̾ nc̃ in pcc̃orib quo signi¬
ficabatur unus sine ntõ ad ucia
sanandauenturus. Quocũq igit
die sue natinitas infans baptizet
quidem ex quo crucifixus est. S oc¬
tanoin ebdomadib resurcexit die.
eircũciditur aũt in expoliatõm cor¬
pous carius idest ut debitũ ꝙ ꝯta¬
giocarnalis gn̾alis accragxit gr̃a
spiritalis regen̾ationis absoluat
Nuiius tũ mũdus esta sorde. Qua
Ergo masum sunt nuptie. et
non opus dei homo quẽ generant
moribz concupiscentie in quo uxores
diligunt qui ignorant dm. ꝙ apłus¬

Expanded text:
tur sacrificia propeccatis. Et utique ipse pro peccatis nostris immolatus est, nullum habens vitium, solus in hominibus quale quaerebatur etiam tunc in pecoribus, quo significabatur unus sine vitio ad vitia sananda venturus. Quocumque igitur die suae nativitatis infans baptizetuquidem ex quo crucifixus est, sed octavo in hebdomadibus resurrexit die. Circumciditur autem in exspoliationem corporis carnis , id est, ut debitum quod contagio carnalis generationis attraxit, gratia spiritualis regenerationis absolvat. Nullus enim est mundus a sorde, qua, Ergo malum sunt nuptiae, et non est opus Dei homo quem generant morbus concupiscentiae, in quo uxores diligunt qui ignorant Deum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
putii corpus peccati.
utatis ꝓinde sacram̃tis postea¬
qm̃ uenit qui eis significabat᷑
esse uenturus nõ tũ mutato uł me¬
dictoris auxilio quim prius quĩ
uenisset in came antiqua sua mẽ¬
bralib̾abat sue incarnatõis fide. et
nos cum eẽmus mortui delictis et
p̃putio canius nr̃e cõmuficati sumꝰ¬
x inqͦuit cutũcisi simiꝰ cutũcisione
nõ manifc̃a qm figurabat cutũci¬
siomauifc̃a ut euacuaretur corpꝰ
pc̃ai. cũ quo sumꝰ exadam nati. dãp¬
uare orignuis ꝓpagatõ nos dampnat
uisi unũ demur sił̾itudine caris poc̃i
in qua missus est sine poc̃o. qui tũ de
pc̃co dampnaret pccm. fcũs est enĩ ꝓ
nobis pocm. Unde dicit apłus. Obse

Expanded text:
putii corpus peccati. Mutatis proinde sacramentis posteaquam uenit qui eis significabatur esse uenturus, non tamen mutato mediatoris auxilio, qui etiam priusquam uenisset in carne, antiqua sua membra liberabat suae incarnationis fide, et nos cum essemus mortui delictis et praeputio- carnis nostrae, conuiuificati sum in quo circumcisi sumus circumcisione non manu facta, quam figurabat circumcisio manu facta, ut euacuaretur corpus peccati, cum quo sumus ex Adam nati. damnatae originis propagatio nos damnat, nisi mundemur similitudine carnis peccati, in qua missus est sine peccato, qui tamen de peccato damnaret peccatum; factus est enim pro nobis peccatum. unde dicit apostolus: obse
Abbreviated transcription (Latin):
mistione h̾editatẽ ꝑfidem in quã con¬
lusus erat.i. in cuiꝰ aduentũ tanqm̃
subpedagogo custodietatur populus
sꝙ ad etates oportmntatẽ. quia inli¬
ueitatem uocandi erant. qui in eode

Expanded text:
promissionem haereditatem per fidem, in qua inclusus erat, id est, in cujus adventum tanquam sub paedagogo custodiebatur populus usque ad aetatis opportunitatem, qua in libertatem vocandi erant, qui in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
nĩs gͦ inquit uos unũ estis in xͦ
ih̾n. et addidit. Si aũt ut hic dis¬
tinguatur et sub andiatur uos unum
estis in xp̃o ih̾u. ac deinde inferat᷑ gͦ a¬
biahm̃ semen sstis ut iste sit sensus.i

Expanded text:
nes ergo, inquit, vos unum estis in Christo Jesu. Et addidit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis in Christo Jesu, ac deinde inferatur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus,
Abbreviated transcription (Latin):
de semine a aron imponere incensũ
añ dñm ⁊ nõ erit sicut chore ⁊ sicut
cõspiratio eis sic̃ loqutus est dñs
in mamimoysi. Hergo modo uolu¬
it ꝑ eleazar deus nõ sacerdotͥũ qd̃
iam erat in aaron. s successiomis:
sacerdotalis progeniem cõmẽdare.
O.d̃ u̾o ait. ⁊ ignẽ alienũ hunc semi¬
na ibi. sparge intelligendũ est et
qd̃ addidit qr scĩficauerũt thuribu¬
tione quidẽ inusitata ex p̾ssa siña
est. S notandũ modo nouo dicta
sc̃ificata pena eoꝵ a quib hoc pecm̃
fuerat ꝑpetratum. qr ꝑ eos. exemplũ
datũ est cetĩs quo timerent. Circũ¬
positonem aũt altari cur ex eis fĩ
uoluit. ad didit dicens. qm̃ oblata

Expanded text:
de semine Aaron, imponere incensum de semine Aaron, imponere incensum ante Dominum: et non erit sicut Chore et sicut conspiratio eius, sicut locutus est dominus in manu Moysi. hoc modo ergo uoluit per Eleazar deus non sacerdotium, quod iam erat in Aaron, sed successionis sacerdotalis progeniem commendare. quod uero ait: et ignem alienum hunc semina ibi, "sparge" intellegendum est. et quod addidit: quia sanctificauerunt tuributest: sed notandum novo modo dicta sanctificata poena eorum, a quibus hoc peccatum fuerat perpetratum; quia per eos exemplum datum est caeteris, quo timerent. Circumpositionem autem altari cur ex eis fieri voluit, addidit dicens, Quoniam oblata
Abbreviated transcription (Latin):
Gollite thuribula erea emedio exus¬
torum. ⁊ ignẽ alienũ hunc semina ibi
qr scĩficauerũt thuribula pcc̃oꝵ hoꝵ
in anmab sius. ⁊ fac eas lãminas
ductiles circũpositõnem altari. qm̃
et fc̃a sunt in signũ filiis isrł. hoc loco
Ocurãd moysen ⁊ a aron sicut in fr̃iori¬
bus dñs loqutus sit. s ad moysen et
sacerdotum .i. de quo genere eẽ debe¬
rent. Unde illi ex alio genere.qr sibi
usurpare sacerdotium ausi sunt. tã
horrendo ⁊ mirabili supplicio perieĩt
nõ ad aaron qui iam simmꝰ sac̃dos
erat. S ad eleacar uoluit loqui deus
qui ei succedere debebat. ⁊ ẜo iam sa¬
cerdotio fũgebat᷑ ut eo modo senem
generis ꝯmendaret. que in successio¬
nb sacerdotũ ẽẽ deberet. Uñ q̃ in cõ
sequentib dicit. ⁊ accipiet eleaçar
filius a aron sacerdotis thuribula
erea. qͣnta obtulerũt qui exusti sũt
et addidit ea circũpositionem alta¬
ris memoriale filiis isrł ut nõ acce¬
dat quisqͣm alienigena qui non est

Expanded text:
ollite thuribula aerea e medio exustorum, et ignem alienum hunc semina ibi; quia sanctificaverunt thuribula peccatorum horum in animabus suis: et fac ea laminas ductiles circumpositionem altari; quonet facta sunt in signum filiis Israel. Hoc loco cur non ad Moysen et Aaron sicut in superioribus dominus locutus sit, sed ad Moysen et sacerdotum, id est de quo genere esse deberent — unde illi ex alio genere, quia sibi usurpare sacerdotium ausi sunt, tam horrendo et mirabili supplicio perierunt — non ad Aaron, qui iam summus sacerdos erat, sed ad Eleazar uoluit loqui deus, qui ei succedere debebat et secundo iam sacerdotio fungebatur, ut eo modo seriem generis commendarit, quae in successionibus sacerdotum esse deberet. sequentibus dicit: Et accepit Eleazar filius Aaron sacerdotis thuribula aerea, quanta obtulerunt qui exusti sunt, et addidit ea circumpositionem altaris, memoriale filiis Israel, ut non accedat quisquam alienigena, qui non est
Abbreviated transcription (Latin):
plus meis ualeret nom̃ dm̃i añ ꝙͣ
oblata sunt qͣm pessimũ meritum
eoꝵ a quib oblata sunt. Hoc aut̃ iani
⁊ in exodo cõmemorau̾at scriptura qũ
altare fab̾catumdicit. Unde intelligi¬
tur geña rerũ gestarũ distributa esse.
ꝑ libros. nõ tempoꝵ ordo ꝯtextus. Nã
et de uirga a aron.quo res gesta sit.
ut ⁊ florens ⁊ germinãs electõnem sa¬
cerdotii eius diuinitus indicarent. in
hoc libro scriptura narrauit ⁊ tͣmẽ de
ip̃a uirga aaron. in exodo d̾r ut in scĩs
scõꝵ cum manna marcha poneretur.
qũ p̾cipitur detab̾nacło fabricando.
qd̃ utiq longe. añ p̾ceptũ est qͣmipĩn
tab̾naculũ fabricatum ꝑfectũq cõsis¬
teret. Stetit aut̃ pͥmomense ẜi anni
ex quo de egipto egressi st̃. ⁊ lib̾ iste in¬
cipit a ẜo mense enisdẽ anni ẜi pͥmodie
mensis. Uñ clarũ est ista si libroꝵ ordi¬
nem cõsideremus ꝑ recapitulatõnem
que putant. qui minus diligent᷑ intẽ¬

Expanded text:
plus in eis ualeret nomen domini ante quem oblata sunt quam pessimum meritum eorum a quibus oblata sunt. hoc autem iam et in Exodo commemorauerat scriptura, quando altare fabricatum dicit. unde intellegitur genera rerum gestarum distributa esse per libros, non temporum ordo contextus. nam et de uirga Aaron, quomodo res gesta sit, ut et florens et germinans electionem sacerdotii eius diuinitus indicaret, in hoc libro scriptura narrauit. et tamen de ipsa uirga in Exodo dicitur, ut in sanctis sanctorum cum manna in arca ponerequando praecipitur de tabernaculo fabricando ; quod utique longe ante praeceptum est, quam ipsum tabernaculum fabricatum perfectumque consisteret: stetit autem primo mense secundi anni, ex quo de Aegypto egressi sunt , et liber iste incipit a secundo mense ejusdem anni secundi, primo die mensis: unde clarum est ista, si librorum ordinem consideremus, per recapitulationem, quae putant qui minus diligenter inten
Abbreviated transcription (Latin):
piendo noceat᷑ ali qñ euenit. ut nõ
rapiendo quisq noceat. Hanigla¬
dius insamenti rapiendus ẽ. et si
non fecerit quis ut oportuerit. ma¬
Uid est qd̃ cum supͣ dixiss. nõ
sodio habebis frẽm tuum in anmno
tuo arguendo argues ꝓximũtuũ

Expanded text:
piendo noceatur, aliquando euenit, ut non piendo noceatur, aliquando euenit, ut non rapiendo quisque noceat. nam gladius insanienti rapiendus est: et si non fecerit quis ut oportuerit, mad est quod, cum supra dixisset: non odio habebis fratrem tuum in animo tuo; arguendo argues proximum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ õ lib̾ata est. Anex quo dem̃ est in
lege nõ mentiemini ex illo intelligẽ¬
dũm est in tali causa lic̃e mendaciu
in qͣli causa legitur raab ẽe mentita.
S mag̾ credibile est qr inustũ erat
mendaciũ io ꝓhibitũ. nõ qr ꝓhibitũ
iõ fcm̃ in iustum. Fortassis ergo sicut
de obstetticib dixims. nõ hoc meis re¬
muneratũ qd̃ mentite sũt. s qd̾ infan
tñ existimetur nõ fuisse pecm̃. Sic et᷑
de raab intelligendũ est remimeratã
ta mendatio. Ubi aut̃ uemadatur. m¬
infestũ est ẽẽ pecm. S illd̾ cauendũ
ita ueniam posseconcedi. Multa.ni.
mala ⁊ intoslerabilia mimiũ detestã¬
da istum seqũt᷑ errorem. qoͣ. lxuii.¬
¶On nocebis proximo. Si quid sit
tum ad innocenciam retinendam
fortasse sufficeret. Oĩa .ii. que ꝓhi¬
bentur cõmitti in proximũ. ad hoc
unũ referenda sunt qd̾ dcm̃ est nõ
nocebis proximo. Nam qd̃ sequit᷑
non rapies nͥ ad hoc referatur. ne ra¬

Expanded text:
et ideo liberata est. an ex quo dictum est in et ideo liberata est. an ex quo dictum est in lege: non mentiemini, ex illo intellegendum est nec in tali causa licere mendacium, in quali causa legitur Raab esse mentita? sed magis credibile est. quia iniustum erat mendacium, ideo prohibitum. non quia prohibitum, ideo factum iniustum. fortassis ergo, sicut de obstetricibus diximus, non hoc in eis remuneratum, quod mentitae sunt, sed quod infanttamen existimetur non fuisse peccatum: sic etiam de Raab intellegendum est remuneratam ta mendacio. ubi autem uenia datur, manifestum est esse peccatum. sed illud cauendum ita ueniam posse concedi. multa enim mala intolerabilia et nimium detestanda istum consequuntur errorem. Non nocebis proximo. si quid sit tum ad innocentiam retinendam fortasse sufficeret. omnia enim quae prohibentur committi in proximum, ad hoc unum referenda sunt, quod dictum est: non nocebis proximo. nam quod sequitur: non rapies, nisi ad hoc referatur, ne ra
Abbreviated transcription (Latin):
nib ista de terminare temptemus for¬
tasse furtũ nõ est msi qñ alieno occuł¬
te ablato ꝓximus leditur ⁊ calũpina
nõ est nisi qñ falsi criminis obiectõe
ꝓximus leditur. Mendaciũ at̃ non
illo quisqͣm siue nemo ledatur. Pro¬
inde magna qo  demendacio utrum
possit aliqñ iustũ ẽẽ mendaciũ faci¬
le solueretur fortasse si sola precepta
intueremur nõ exempla. Nam quid
isto p̾cepto ab solucius. nõ mẽciemim
Sic enĩ dcm̃ est qũo nõ facies tibi ydo¬
drm̃ est non mecaberis. Quis autem
dicat aliqñ mechia iustam ẽẽ posse:
furti nuistum ẽẽ furtũ nũꝙͣ p̃t. Et nõ
occides. Qm̃ cum homo iuste occidit᷑
lex eũ occidit non tu. Nũquid ita dici
p̃t. cũ homo iuste mentitur. lex mẽ¬
titur: S exͣ faciũt difficillimam
qonem. Mentite sũt obstetrices e¬
giptie. ⁊ bona ilł deus retribuit. Mẽ¬
tita est raab pro exploratorib terre

Expanded text:
nibus ista determinare tentemus, fornibus ista determinare tentemus, fortasse furtum non est, nisi quando alieno occulte ablato proximus laeditur; et calumnia non est, nisi quando falsi criminis objectione proximus laeditur: meillo quisquam siue nemo laedatur. proinde magna quaestio de mendacio, utrum possit aliquando iustum esse mendacium, facile solueretur fortasse, si sola praecepta intueremur, non et exempla. nam quid isto praecepto absolutius: non mentiemini? sic enim dictum est quomodo: non facies tibi idom est, Non moechaberis: quis autem dicat aliquando moechiam justam esse posse? furti iustum esse furtum numquam potest — et: non occides, quoniam cum homo iuste occiditur, lex eum occidit, non tu. numquid ita dici potest: cum homo iuste mentitur, lex mentitur? sed exempla faciunt difficillimam quaestionem. mentitae sunt obstetrices Aegyptiae et bona illis deus retribuit; mentita est Raab pro exploratoribus terrae
Abbreviated transcription (Latin):
¶On furtum facietis. neq menciemi¬
ii.neq calũpniã faciet unusquisq ꝓ
ximo suo. Illud at̾ de furto positũ est
indecalogo. Quod aut̃ dicit. neq m̃¬
ciemini. neq calũpmiã faciet unusqͥs¬
q ꝓximo suo. mirũ si uõ eo p̾cepto cõ¬
tiet᷑ qd̾ ibi positũ est. neq falsum
testimonũ dices adũsũ ꝓximũ tuũ.
qm̃ neq calũpnia sine mendacio fieri
p̃t. qd̃ falsi testimonii gn̾alitate con¬
cluditur. S utrũ hec asiqua ꝯpensa¬
tõne admittenda sint magna q̃o est
sicut demendacio pene oĩb uidetur.
Quod ubi nemoledicur pro salute
menciẽdũ est. Dtrũ ergo ita ⁊ de furto:
sulitur. tanqͣm si quisq hominum
uolenti se occidere gladiũ. Nam calũp¬
nia nescio utrũ cuiqͣm ad enis utilita¬
tem fieri possit. nisi forte qd̃ ad ma¬
ius gaudiũ fiebat. quo postea fruerẽ¬
tur qd̾ ioseph descipho calu̾pmnabat᷑
fr̃ĩb suis quib q̃ exploratõnis falsũ
crimen intenderat qmꝙͣ si diffinitõ¬

Expanded text:
on furtum facietis neque mentiemini, neque calumniam faciet unusquisque proximo. Illud de furto positum est in Decalogo. Quod autem dicit, Neque mentiemini, neque calumniam faciet unusquisque proximo, mirum si non eo praecepto continetur, quod ibi positum est, Neque falsum testimonium dices adversum proximum tuum ; quoniam neque calumnia sine mendacio fieri potest, quod falsi testimonii generalitate concluditur. Sed utrum haec aliqua compensatione admittenda sint, magna quaestio est: sicut de mendacio pene omnibus videtur, quod ubi nemo laeditur, pro salute mentiendum est. Utrum ergo ita et de furto? sulitur, tanquam si quisquam homini volenti se occidere, gladium furetur. Nam calumnia nescio utrum cuiquam ad ejus utilitatem fieri possit: nisi forte quod ad majus gaudium fiebat, quo postea fruerentur, quod Joseph de scypho calumniabatur fratribus suis, quibus etiam explorationis falsum crimen intenderat . Quanquam si definitio
Abbreviated transcription (Latin):
aduuxit ⁊ nõ uindicatur mans tua:
Utrũ proeo qd est punitur aĩo euim
bono facies. cũ disciplinam pec̃i proxi¬
mo imponis. ne accipias pecĩn eiꝰ neg¬
ligendo: Ad hoc enĩ ꝑtinet qd̵ añ posũ¬
it. nõ odio h̾ebis ꝓxiiũ tuum in amĩo
tuo. Uideri enĩ p̃t ei qui arguitur quod
oderis eum. cũ nõ sit inamino tuo. An
non uindicat᷑ manus tua. hoc pociꝰ am¬
monet neq̃ras uindicari manũ tuam
nec ulciscendi libidiue rapiaris. Nam
quid est aliud uindicari uelle. nͥ letari
uł consolari. de alieno malo. Et io dem̃
est. nõ irasceris filiis ppłi tui. Sic enĩrec¬
te ira diffinita est qd̾ sit ulciscendi libi
do. Quidam .ni. codices hũt. ⁊ nõ uindi¬
całur manus tua .i. ne arguendo uin¬
dicare te uelis. S pocius consulere illi
in corpore ur̃o suꝑ amniã dixit sr̃ fuus

Expanded text:
adiunxit: et non uindicatur manus tua? utrum pro eo, quod est "non punitur"? animo enim bono facis, cum disciplinam peccanti proximo inponis, ne accipias peccatum eius neglegendo. ad hoc enim pertinet quod ante posuit: non odio habebis proximum tuum in animo tuo. uideri enim potest ei qui arguitur, quod oderis eum, cum non sit in animo tuo. an "non uindicatur manus tua" hoc potius admonet, ne quaeras uindicari manum tuam nec ulciscendi libidine rapiaris? nam quid est aliud uindicari uelle nisi laetari uel consolari de alieno malo? et ideo dictum est: non irasceris filiis populi tui. sic enim recte ira definita est, quod sit ulciscedo. Quidam vero codices habent, Et non vindicabitur manus tua: id est, ne arguendo vindicare te velis, sed potius consulere illi in corpore vestro. Super animam dixit, super funus
Abbreviated transcription (Latin):
puersitate sui erroris excercent.
Aliqũ añt sicũt audimus nõ ulli
ex ip̃is uolentes sibi gothos consi¬
liare qnͣto eos uident aliquit posse
dicunt hoc se credere quod et itucce¬
dunt. S maioꝵ suoꝵ actoritate
uincuntur. qr nec donatus ip̃e est se
credidisse asseritur. de cuius parte
se esse gloriant᷑. Non te aũt ista cõ¬
turbent fili dilectissime. hles enĩet
scandala futura predc̃a sũt ut int̾
lumucos erudiamur. ac sic et fide̾
et dilectio fides ur̃a possit ẽẽ proba¬
tior. fides utiꝙ ne sib eis decipianiᷤᷤ
dilectio aũt ut etiam ip̃is corrigẽ¬
dis. quantũ possumiꝰ consulamꝰ.
Non solum stantes ne infirimis no¬
ceant atq aberrore nephario libe¬
rentur. s etiam orantes pro eis ut
aꝑiat itus dũs sensum et intelligãt
scripturas. quia in scĩs libris ubi ⁊¬
manifestatur dñs ih̾c et ibi eius
ecc̃a declaratur. Isti aũt mirabili
cecitate cũ ip̃m xp̃m pret̾ script᷑ãs

Expanded text:
peruersitate sui erroris exerent. peruersitate sui erroris exerent. aliquando autem, sicut audiuimus. nonnulli ex ipsis uolentes sibi Gothos conciliare, quando eos uident aliquid posse, dicunt hoc se credere, quod et illi credunt. sed maiorum suorum auctoritate uincuntur, quia nec Donatus ipse sic credidisse adseritur, de cuius parte se esse gloriantur. Non te autem ista conturbent, fili dilectissime. haereses enim et scandala futura praedicta sunt, ut inter inimicos erudiamur ac sic et fides et dilectio nostra possit esse probatior, fides utique, ne ab eis decipiamur, dilectio autem, ut etiam ipsis corrigendis, quantum possumus, consulamus non solum instantes, ne infirmis noceant atque ut ab errore nefario liberentur, sed etiam orantes pro eis, ut aperiat illis dominus sensum et intellegant scripturas, quia in sanctis libris, ubi manifestatur dominus Christus, ibi et eius ecclesia declaratur. isti autem mirabili caecitate, cum ipsum Christum praeter scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
s nõ quis cũ uoluerit sanat se:
sit ergo animus pius. sit fideliter
xͥanus. sit gr̃e nõ ingratus agnos¬
catur medicus mĩqm̃ se sanct e¬
et adiiror fili dilectissime bone¬
uehementer desideras ea nosce que dei
.sunt. uere hinc te apparet etiam de ip̃a
uirtute militari fidei seruire quam
hẽs in xp̃o. ut ergo breuit̾ in sinuẽ
dilectiomi tue int̾ arcianoꝵ et dons¬
tistarũ quid intersit ertorem arria¬
ni.patris et filii et sp̃c sc̃i diuersaᷤ
substantias esse dicunt donatiste
aũt non ħ dicunt s mnã trinitatis
sb̃am conficent᷑. Et si aliqui ip̃orũ
minorẽ filiũ esse dix̾unt qmͣ pr̃ est:
enisdem tam̃ substancie nõ negar̃t
Plurum u̾o in eis hoc se dicẽt omĩo
credere de patre et filio et sp̃u sancto.
qd̃ catholicacredit ecc̃a. Nec ip̃a cũ
ilus uertitur questio. s desola cõmu¬
mone infeliciter litigant. et cõtra
mutatem xͥ rebelles: inimicicias

Expanded text:
Sed non quis cum voluerit, sanat se. Sed non quis cum voluerit, sanat se. Sit ergo animus pius, sit fideliter christianus, sit gratiae non ingratus. Agnoscatur medicus: nunquam se sanat aeet admiror, fili dilectissime Boniuehementer desideras ea nosse, quae dei sunt. uere hinc te apparet etiam de ipsa uirtute militari fidei seruire, quam habes in Christo. ut ergo breuiter insinuem dilectioni tuae, inter Arrianorum et Donatistarum quid intersit errorem, Arriani patris et filii et spiritus sancti diuersas substantias esse dicunt, Donatistae autem non hoc dicunt, sed unam trinitatis substantiam confitentur. et si aliqui ipsorum minorem filium esse dixerunt, quam pater est, eiusdem tamen substantiae non negarunt; plurimi uero in eis hoc se dicunt omnino credere de patre et filio et spiritu sancto, quod catholica. credit ecclesia. nec ipsa cum illis uertitur quaestio, sed de sola communione infeliciter litigant et contra unitatem Christi rebelles inimicitias
Abbreviated transcription (Latin):
bus iustificatus est. tanqm̃ ip̃e fe¬
t̾it. tanqm̃ sibi ħ ip̃e prescit̾it habet
głiam s non apud deũ. eam antẽ
głatur in dño głietur. et securus
dicat in tua iusticia erue me. et exi¬
me me. Eruit em. et exiut in se spe¬
tantes nõ siis uirib quod acce¬
pant tribuentes. Et h̾ ip̃m enĩ est
sapientie scire cuiꝰ ẽẽt domiĩ. Quis
hoc dixit: Qu roganit deũ. ut da¬
ret illi contnentiam. e̾ insticia
que particula iusticie impleri potest sine
aliqua continentia. delectat enĩ pecca¬
re. nam si nõ delectaret non fieret. Mi¬
nus añt delectat iusticia. aut nõ delc¬
tat. aut mius qm̃ dignũ est dełctat.
unde hoc insi de langoribz amine: pa¬
nis in fastidio est. et delectat uene¬
nũ. Unde iste langor sanabit᷑ obse¬
ciduos. Ita ne a nob̾met ip̃is. et per
uosmnet ip̃os qui om̃s ydonei sumꝰ
uulu̾are uos: Quis nrm est ydoneᷤ
curare quod fecit. Sic et in ip̃is delic¬
tis. Quis nõ cũ uolu̾it nuluerat se:

Expanded text:
pse fecerit, tanquam sibi hoc ipse praestiterit; habet gloriam, sed non apud Deum . Qui autem gloriatur, in Domino glorietur; et securus dicat, In tua justitia erue me, et exime me. Eruit enim et eximit in se sperantes; non suis viribus, quod acceperint, tribuentes. Et hoc ipsum enim est sapientiae, scire cujus est donum . Quis hoc dixit? Qui rogavit Deum, ut daret illi continentiam. Quae justitia, quae particula justitiae impleri potest, sine aliqua continentia? Delectat enim peccare: nam si non delectaret, non fieret. Minus autem delectat justitia, aut non delectat, aut minus quam dignum est, delectat. Unde hoc, nisi de languoribus animae? Panis in fastidio est, et delectat venenum. Unde iste languor sanabitur, obsecro vos? Itane a nobismetipsis et per nosmetipsos? Qui omnes idonei fuimus vulnerare nos, quis nostrum est idoneus curare quod fecit? Sic et in ipsis delictis, quis non cum voluerit, vulnerat se?
Abbreviated transcription (Latin):
crudelis est.Si enĩ equus et mulus q¬
bus nõ est intellectus morsib et cai¬
cib resistũt hoi̾bus a quib eorum
curanda nuluera contrectant᷑. et cũ
perdentes eoꝵ et uuglas sepe hoies
piclitantur et aliqũ uexentur. nõtũ
eos deserunt donec per dolores ⁊ mo¬
lestias medicinales reuocent ad sa¬
lutẽ quãto magis homine et frat
a fr̃e ne met̾nũ pereat nõ est deserẽ¬
dus. Qui correptus intellig̾e̾ potest
quantũ sibi prestabatur beneficiã
quando se ꝑsecutionem ppeti quere¬
batur. Sicut ergo aplus dicit infati¬
gabiles cũ tempus hẽmus opemur
bonũ ad om̃s qui possunt catholicõ¬
rũ p̾dicatoꝵ ẜmonib qui possunt ca
ad salutem uocent᷑. om̃s a ꝑuicie re¬
uocentur quia et ĩpatores qñ ꝓ facili¬
tate contra u̾itatem constituñt ma¬
las leges ꝓbantur bũ credentes et co

Expanded text:
crudelis eat. si enim equus et mulus. qcrudelis eat. si enim equus et mulus. quibus non est intellectus, morsibus et calcibus resistunt hominibus, a quibus eorum curanda uulnera eontrectantur. et. cum inter dentes eorum et ungulas saepe homines periclitentur et aliquando uexentur, non tamen eos deserunt. donec per dolores et molestias medicinales reuocent ad salutem. quanto magis homo ab homine et frater a fratre, ne in aeternum pereat, non est deserendus, qui correctus intellegere potest, quantum sibi praestabatur beneficium, quando se persecutionem perpeti querebatur! Sicut ergo apostolus dicit, infatigabiles, cum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. qui possunt catholicorum praedicatorum sermonibus, qui posad salutem uocentur, omnes a pernicie reuocentur, quia et imperatores quando pro falsitate contra ueritatem constituunt malas leges, probantur bene credentes et co
Abbreviated transcription (Latin):
bremariũ eoꝵ tͥ legi forsitan pot̾it
qd credo hr̃e fratrem et coep̃m meũ
optatũ ant si non hẽt. potest facili¬
me accipere de eccͣa sitisensi. quando
quid et̾ liber iste iam sua prolixita¬
te curis tuis forsitan ouerosus est.
hoc enĩ contigit doñatistis ꝙ accusa¬
torib scidamelis. Sicut ein in illos
leones sic in iustos cõuerse st̃ leges
iste leges que illis indentur adu̾se.
qm̃ multi per illas correptist̃. et co¬
gr̃as agunt et qui od̾ant diligñt.
molestasq sibi fuisse salubertimas
leges qũtũ minsama detestabant᷑
tantũ recepta scinitate gratulant
in residuos cũ quibus fuerant pitĩ
iam simili dilectione nobiscũ ut pit
instemus ue illi peant excitant᷑. Mo¬
lestus est eiĩ et medicus furenti fre¬
netico. et pr indisciplinato filio. Iue
ligando iste cedendo s ambo diligendo
si añt illos negligant et pire pͥmit¬
tant ista potius falsa mansuetuco

Expanded text:
breuiarium eorum tibi legi forsitan poterit. breuiarium eorum tibi legi forsitan poterit. quod credo habere fratrem et coepiscopum meum Optatum aut, si non habet, potest facillime accipere de ecclesia Sitifensi. quando quidem etiam liber iste iam sua prolixitate curis tuis;; forsitan onerosus est. Hoc enim contigit Donatistis, quod accusatoribus sancti Danihelis. sicut enim in illos leones, sic in istos conuersae sunt leges, istae leges. quae illis uidentur aduersae, quoniam multi per illas correcti sunt et cogratias agunt. et, qui oderant. diligunt molestasque sibi fuisse saluberrimas leges. quantum in insania detestabantur, tantum recepta sanitate gratulantur et in residuos, cum quibus fuerant perituri, iam simili dilectione nobiscum, ut pariter instemus, ne illi pereant, excitantur. molestus est enim et medicus furenti phrenetico et pater indisciplinato filio, ille ligando ille caedendo. sed ambo diligendo. si autem illos neglegant et perire permittant. ista potius falsa mansuetudo
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m cecilianũ post temporalia iudicio
uͥ eũ oppͥmere non poterant: ad supͣ
dc̃i impcitoris exam̃ ptinacissimis ꝑse¬
cutorib ꝑdux̾unt. Et qd̾ in nobis mͦ
reprehendũt ut decipiant impitos.
in collatione qmi apud carthaginẽ¬
sul habumꝰ negare nõ ausi sũt.
ĩmo et głari ausi sunt. qd apud ĩpa¬
torem maiores eoꝵ crimĩałr cecilia¬
nũ fuerũt in secuti: insr̃ ciddentes
mendatiũ qđ eũ illic uic̾int fecerũt¬
q dampnari. Qũo ergo ip̃i nõ sunt
psecutores qui cũ accusando ꝓsetu¬
ti sint cecilianũ et ab eo fuerũt supa¬
ti. falsam igitur sibigłiam ĩpuden¬
tissimo mendatio arcogare uoluert.
Non solum culpamnon putantes:
ueꝵ et̾ pro sua laude iactantes. si ꝓ¬
barent cecilianũ mauoribus sins cc¬
cusantib fuisse dampnatũ. Quẽ ad̾
aũt in ip̃a collatione modis om̃ib
ucti sunt qm̃ ualde ꝓlixa sũt gesta
et tͥ aliis rebus romane pacis neces¬
sariis occupato multũ est ut legunt᷑

Expanded text:
m Caecilianum post episcopalia iudicia, ubi eum opprimere non potuerunt, ad supra dicti imperatoris examen pertinacissimis persecutoribus perduxerunt. et quod in nobis modo reprehendunt, ut decipiant inperitos, in conlatione, quam simul apud Carthaginem habuimus, negare non ausi sunt, immo et gloriari ausi sunt, quod apud imperatorem maiores eorum criminaliter Caecilianum fuerint insecuti. insuper addentes mendacium, quod eum illic uicerint fecerintque damnari. quo modo ergo ipsi non sunt persecutores, qui cum accusando persecuti sint Caecilianum et ab eo fuerint superati. falsam sibi gloriam inpudentissimo mendacio adrogare uoluerunt non solum culpam non putantes uerum etiam pro sua laude iactantes, si probarent Caecilianum maioribus suis accusantibus fuisse damnatum? quem ad modum autem in ipsa conlatione modis omnibus nicti sint, quoniam ualde prolixa sunt gesta et tibi aliis rebus Romanae paci necessariis occupato multum est ut legantur,
Abbreviated transcription (Latin):
hinc habeo inquit qd̾ ignorabam
uenit testamentũ nonũ reuelatũ ẽ
qd̾ occultabatur. Qui sedebant ĩ ũb̃
mortis. lumẽ ortũ ẽ eis. Reuelatũ ẽ
eis qd occultabatur. qd̾ lacebat ĩaꝑ¬
to est. uenit ip̃a petra om̃s nos sp̃ũ
circũcidit. et sue hũilitatis signum.
huilitatis excelsi. enandiu discreti¬
o ciboꝵ et carius circũcisio. quoꝵ de
uẽt̾ et głia ĩpudendis eoꝵ. Illis fu¬
tura p̾nũtiatant᷑. iam facta credã¬
tur. nõ simus ingratiei qui uenit.
si expectanimꝰ ut ueniret. S unde
iudei ab hac gratia extorres aliem
rantes inquit dei iusticiam. et suã
uolentes iusticiam constitue nõ te¬
nentes deui nisi in preceptis et su¬
is uirib se arbitrantes implere possẽ
precepta adiucoriũ deuitarũt. fimis
sticiam om̃i crecenti. Et quid facit
xp̃c : Instificat imꝑiũ. credendo quip¬
pe in eñ. qui iustificat impiũ nõ piũ

Expanded text:
Hic habeo, inquit, quod ignorabam. Venit Testamentum novum, revelatum est quod occultabatur. Qui sedebant in umbra mortis, lumen ortum est eis . Revelatum est eis quod occultabatur: quod latebat, in aperto est. Venit ipsa Petra, omnes nos spiritu circumcidit, et suae humilitatis signum ihumilitatis Excelsi. Quamdiu discretio ciborum, et carnis circumcisio? Quorum Deus venter, et gloria in pudendis eorum . Illis futura praenuntiabantur, jam facta credantur. Non simus ingrati ei qui venit, si exspectavimus ut veniret. Sed unde Judaei ab hac gratia extorres, alienrantes, inquit, Dei justitiam, et suam volentes constituere: non tenentes Deum nisi in praeceptis, et suis viribus se arbitrantes implere posse praecepta, adjutorium devitarunt. Finis justitiam omni credenti . Et quid facit Christus? Justificat impium. Credendo quippe in eum qui justificat impium, non pium,
Abbreviated transcription (Latin):
tibi insultat impius. inde głatut piꝰ
unde insultat suꝑbus inde głiatur xͥ¬
anus. Nolierubescere de cruce xp̃i.¬
deo in fronte tanqm̃ in sede pucoris
signũ ip̃m accepistis. Recole tucam¬
frontem. ne lingmͣ expanescas alie
stamenti crux in libera fconte. Ibi oc
cultatio est hic reuelatio. illud ẽ sub
uelam̃ie. ħ in facie. Quãdui eĩ legit᷑
moyses uelanẽ suꝑ coreoꝵ positum
est. Quare: quia ñ transierunt ad uͣ
ẽũ enĩ transieris ad xp̃m auferetur
uelamen ut qui hebas in occultocir¬
cũcisionem in fronte portes crucem.
No enĩ reuelata facie głiam dm̃ spe¬
culantes in eandem ymaginem in
et tuam nolens conscituere iusticie
dei non sis subiectus. Transi ergo
ad xp̃m. e qui głaris de cucũciso¬
ne. Indeem̃ ius głiam hẽre. qđ nere¬
condaris ostendere. Signũ ẽ. ueꝵ ẽ.

Expanded text:
tibi insultat impius, inde glorietur pius; unde insultat superbus, inde glorietur christianus. Noli erusbescere de cruce Christi: ideo in fronte tanquam in sede pudoris signum ipsum accepisti. Recole frontem tuam, ne linguam expavescas alienstamenti crux in libera fronte. Ibi enim occultatio est, hic revelatio: illud est sub velamine, hoc in facie. Quamdiu enim legitur Moyses, velamen super cor eorum positum est. Quare? Quia non transierunt ad Christum. Cum enim transieris ad Christum, auferetur velamen: ut qui habebas in occulto circumcisionem, in fronte portes crucem. Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem, inet tuam volens constituere, justitiae Dei non sis subjectus. Transi ergo ad Christum, o qui gloriaris de circumcisione. Inde enim vis gloriam habere, quod verecundaris ostendere. Signum e
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ẽ. Nonũ enĩ testamentũ in uete
uelatatur. uetus testamentũ ĩ no¬
uo reuelatin. Id̾o signũ ab occulto
tñsseat in manifestũ. et incipit ẽẽ
dominicus resurrectionis. Ideo apłus

Expanded text:
num est. Novum enim Testamentum in veteri velabatur: vetus Testamentum in novo revelatur. Ideo signum ab occulto transeat in manifestum, et incipiat esse dominicus resurrectionis. Ideo Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
eecilianus ecc̃e carthaginensis
ep̃c hũanis litib accusatut eccł̃ia
xp̃i in om̃ibus gentib constituta
diuinis uocib cõmendatur. Ip̃a pi¬
etas ueritas caritas/ caritas nos¬
nõ pmiit conita cecilia num
corũ hoĩem accipere testĩoniũ quos in
ecc̃a non iudemus: cui deus ꝑhibet te¬
stimoniũ. Qui enĩ diuina testĩoma
non sequũtur pondus hũani testĩo¬

Expanded text:
ecilianus, ecclesiae Carthaginensis episcopus. humanis litibus accusatur, ecclesia Christi in omnibus gentibus constituta diuinis nocibus commendatur. ipsa pietas, ueritas, caritas non permittit contra Caecilianum num accipere testimonium, quos in Ecclesia non videmus cui Deus perhibet testimonium: qui enim divina testimonia non sequuntur, pondus humani testimo
Abbreviated transcription (Latin):
confidere in homine. Neq enĩ qd̃
sine iniuria in nocentie illius dierũ.
si peccanit cecilianus. ido h̾editatẽ
suam perdidit xp̃c. facile est homĩi
soli uera sen falsa de alt̾o homĩe
credere. S scelerate inprudencie est
pp̃ crumina hoĩs que orbis terraru
orbis terraꝵ uelle dampnare. Utrũ
cecilianus atraditorib diuinoꝵ co¬
dicũ fuerit ordinatus. nescio non
uidi ab inimcis eius andiui. Non
recitatur. Eccãm u̾o toto terrarũ
orbe diffusam cui non cõmunicat
pars douati inuu̾̃saꝵ scripturaꝵ
testĩoma consona uoce ꝓclamãt.
In semine tuo benedicentur om̃s
gentes. lex dei dixit. Ab ortu solis
usꝙ ad occasum sacrificiũ offert᷑¬
uudũ nomini ineo qm̃ glorifica¬
tũ est nomen meũ in gentib et ꝑ¬

Expanded text:
confidere in homine. neque enim, quod confidere in homine. neque enim, quod sine iniuria innocentiae illius dixerim, si peccauit Caecilianus, ideo hereditatem suam perdidit Christus. facile est homini seu uera seu falsa de altero homine credere, sed sceleratae inpudentiae est propter crimina hominis, quae orbi terrarum orbis terrarum uelle damnare. Utrum Caecilianus a traditoribus diuinorum codieum fuerit ordinatus, nescio; non uidi, ab inimicis eius audiui: non recitatur. ecclesiam uero toto terrarum orbe diffusam. cui non communicat pars Donati, uniuersarum scripturarum testimonia consona uoce proclamant. in semine tuo benedicentur omnes gentes, lex dei dixit: ab ortu solis usque ad occasum sacrificium mundum offertur nomini meo. quoniam glorificatum est nomen meum in gentibus, per p
Abbreviated transcription (Latin):
et predicari in noĩe eius penitentiã
et renussionem pccoꝵ perõs gẽtes
incipientib ab ierłm. Et ĩnumnia¬
bilia sunt testimonia sc̃oꝵ libroꝵ
et u̾bum erat apuo deũ et deus
erat u̾bum. siue sm suscepte car¬
nis hũilitatem. qr u̾bũ caro fcm̃
est et hĩtauit in nobis. sic apparet
et̾ eius ecc̃a nõ in sola affrica sic̃
isti ĩpudẽtissima uanitate delirãt
s toto t̾raꝵ orbe dictusa. ẽ esciõmiis
enĩ diuius lites suas preferunt. qr
in causa ceciliani quondam ecclie
cartaginensis ep̃i cui crminaobie¬
cerunt: que nec potuerunt probare
nec possunt se ab ecc̃a catholica ħẽ
ab unitate om̃u gentium diuiserunt
Qnãius et si uera eẽnt que aib eis
obiecta sunt ceciliano. et nobis poᷤ¬
sent aliquando monstrari. ip̃m iam
mortuũ anathematizaremus. Sed
monib fingitur s diuimis attestati¬
ouib comprobatur pp̃quemlibet
hoĩem relinquere non debemus. qr
bonũ est confidere in domino quam

Expanded text:
ri in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem . Et innumerabilia sunt testimonia Librorum sancet Verbum erat apud Deum, et Deus erat uerbum, siue secundum susceptae carnis humilitatem, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. sic apparet etiam eius ecclesia non in sola Africa, sicut isti inpudentissima uanitate delirant, sed toto terrarum orbe diffusa. Testimoniis enim diuinis lites suas praeferunt, quia in causa Caeciliani, quondam ecclesiae Carthaginensis, episcopi, cui crimina obiecerunt, quae nec potuerunt probare nec possunt, se ab ecclesia catholica, hoc est ab unitate omnium gentium diuiserunt. quamuis et si uera essent, quae ab eis obiecta sunt Caeciliano, et nobis possent aliquando monstrari, ipsum iam mortuum anathematizaremus. sed nionibus fingitur, sed diuinis adtestationibus comprobatur, propter quemlibet hominem relinquere non debemus, quia bonum est confidere in domino. quam
Abbreviated transcription (Latin):
sione pccoꝵ et in exemplo xp̃i. adiuitorm̃
gratie constituerit. Dem̃ subu̾r̾ et dixit
mellores etiam qmͣ fuerint sub lege di¬
non em̃ sub lege estis s sub gratia. Et
qm̃ huic inquit sufficient̾ uͭ puto diximꝰ.
nũc ꝑfectam inscituamꝰ uirginez que
ex uttoq semꝑ actensa et nature sumł
et gratie bonũ morũ sc̃ĩtate tescetur. Et
in hiis u̾bis debetis adu̾te̾. ido ulũ ꝙ dice¬
bat sic uoluisse conclud̾e ut nature boñ
intelligamꝰ qd̾ cũ crearemur accepimᷤ.
lege fuerũt: uł sũt quia exemplũ xͥ. sũ

Expanded text:
 et in exemplo Christi adiutorium gratiae constituerit. deinde subiungit et dicit: \'meliores etiam quam fuerunt sub lege dinon enim sub lege estis, sed sub gratia. et quoniam hinc\', inquit, \'sufficienter, ut puto, diximus, nunc perfectam instituamus uirginem, quae ex utroque semper accensa et naturae simul et gratiae bonum morum sanctitate testetur\'. et in his uerbis debetis aduertere ideo illum quod dicebat sic uoluisse concludere, ut naturae bonum intellegamus, quod cum crearemur accepimus,lege fuerunt uel sunt, quia exemplum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
opere alio loco. O si ⁊ sũ deoniquit
hoĩes oñdũt quales ad̾o fc̃i sũt inde
quid xͥan facere possint quoꝵ ĩ me¬
lius per xp̃m instaurata natura ẽ.
et qui dĩmͤ quo gcatie inuant᷑ au¬
xilio. Natciram in melius instau¬
ratam remissionem uult intelligi
pc̃corũ. Qꝑ alio loco in hoc ip̃o libro
sat̾ demonstraut uͥ ait. Etiam isli
qui longo peccandi usu quodãmõ
ẽem alibiin eadem epła. Nam si
etiã añ legem inquit ut diximꝰ¬
¶ Dac multoañ dm̃ nri et saluatons ad¬
uentũ iuste quidamet sc̃e iuxisse re¬
fermitin. qñto mag̾ post illustratõm
aduenfus eius uos id posse credendũ
est qui instaurati per xp̃i gr̃amet in
meliorem hoĩem renati sumꝰ qui san¬
guine eius expiati atq mũdat x exẽ¬

Expanded text:
nquit, \'homines ostendunt quales a deo facti sunt, uide quid christiani facere possint, quorum in melius per Christum instaurata natura est et qui diuinae quoque gratiae iuuantur auxilio\'. naturam in melius instauratam remissionem uult intellegi peccatorum, quod alio loco in hoc ipso libro satis demonstrauit, ubi ait: \'etiam illi, qui longo peccandi usu quodam modo Item alibi in eadem epistula \'nam si etiam ante legem\', inquit, \'ut diximus, ac multo ante domini nostri et saluatoris aduentum iuste quidam et sancte uixisse referuntur, quanto magis post illustrationem aduentus eius nos id posse credendum est, qui instaurati per Christi gratiam et in meliorem hominem renati sumus, qui sanguine eius expiati atque mundati
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũq comuxi. hanc epłam ut su¬
pus dixi. ego non legi s si nõ est dis¬
similis ceteris que michinota con¬
memorat. nõ ht ⁊̃ ip̃a quod q̃rimꝰ.
egant inquit etiam qm̃ ad sa¬
morientẽ sccipsimꝰ et ĩueniet nos ĩ
hoĩs laudare naturant. ut dei semꝑ
gc̃e addamus auxiliũ. Istam sane
legi. michiq pene ꝑsuaeat hãc illũ
gram de qua questio est confit̾i: qũi¬
uis in multis eius opusculi locis sͥ
ip̃e cont̾̃dr̃e uid̾etur. S cũ in manus
meas et alia uenissent que post̾ius
gua geu̾alitate quid sentiret absõ¬
dens gr̃e tm̃ nocabulo fuingens ĩ¬
uidiam offerisionẽq declinans. Nã
in ip̃ius pͥncipio ubi aic ꝓpoĩto insu¬
demus oꝑi nec mediocritate diffida¬
mus ingͥemi ꝙ credimꝰ et fide mr̃is
et i̾ito iurgtius adiuuari: gr̃am
qua adiunam᷑. ad aliquid agend̾

Expanded text:
auxiliumque coniunxi\'. hanc epistulam, ut superius dixi, ego non legi; sed si non est dissimilis ceteris, quae mihi nota commemorat, non habet etiam ipsa quod quaerimus. \'Legant\', inquit, \'etiam quam ad sain Oriente conscripsimus, et inuenient nos ita hominis laudare naturam, ut dei semper gratiae addamus auxilium'. istam sane legi mihique paene persuaserat hanc illum gratiam, de qua quaestio est, confiteri, quamuis in multis eius opusculi locis sibi ipse contradicere uideretur; sed cum in manus meas et alia uenissent, quae posterius gua generalitate quid sentiret abscondens, gratiae tamen uocabulo frangens inuidiam offensionemque declinans. nam in ipsius principio, ubi ait: \'proposito insudemus operi nec mediocritate diffidamus ingenii, quod credimus et fide matris et merito uirginis adiuuari\', gratiam, qua adiuuamur ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
cuta ut homo mobediens deo. sua q
sibi mobedĩa menibͣ sentiret. de quib
erubescens qd̾ nõ ad carbitriĩ uosũta¬
tis eius. s ad libidins uicentinũ ue¬
lut arbitrio ꝓprio mouerent᷑ que pu¬
tenda iudicant operienda curat.
Non erũ confundidebint homodeo

Expanded text:
cuta, ut homo inoboediens deo sua quoque cuta, ut homo inoboediens deo sua quoque sibi inoboedientia membra sentiret. de quibus erubescens, quod non ad arbitrium uoluntatis eius, sed ad libidinis incentiuum uelut arbitrio proprio mouerentur, quae pudenda iudicauit, operienda curauit. non enim confundi debuit homo de