comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suouentri & ꝑdulces sermones & benedictiones seducunt corda in inno¬
centium: Qui intrant perdomos. & captiuas ducunt mulierculas. onera¬
tas peccatis Quȩducuntur uarus desiderus. semperdiscentes. et ad sci
Quiuniuersas domos subuertunt. docentes quȩ non o portet. turpislu
scientes sed languentes circaquęstiones & pugnas uerborum Quiuerita¬
te priuati sunt: ex istimantes questum essepi&atẽ. simul autem & otiosi
discunt circũire domos. Nonsolum autem otiosi. sed & uerbosi. & curi¬
item scribitur. Sedultra non perficient. Insipientia enim eorũ ma
euntes ꝓ uincias & ciuitates adque errores uenalicios circũ ferendo etiã
adgalathas deuenissent. Cũq his auditis galathȩ nausia quad ã ueri¬
tatis affecti. a postolicȩ catholiceq doctrinȩ manna reuomentes. hȩr&¬
cȩnouitatis sordibus oblectarentur. ita sese apostolice. potestatis ex seru¬

Expanded text:
suo uentri, et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innosuo uentri, et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium. utas peccatis, quae ducuntur variis desideriis; semper discentes, et ad sciequi universas domos subvertunt, docentes quae non oportet, turpis lucscientes, sed languentes circa quaestiones et pugnas verborum; qui veritate privati sunt, existimantes quaestum esse pietatem: simul autem et otiosi discunt circumire domos; non solum autem otiosi, sed et verbosi, et curiitem scribitur: Sed ultra non proficient. Insipientia enim eorum maneuntes provincias et civitates, atque errores venalitios circumferendo, etiam ad Galatas devenissent, cùmque his auditis Galatae nausea quadam veritatis affecti, Apostolicae Catholicaeque doctrinae manna revomentes, haereticae novitatis sordibus oblectarentur, ita sese Apostolicae potestatis exeru
Abbreviated transcription (Latin):
tis obligarentur. beatis illis fratribus multũ longeq dissimilis. quinu¬
ditatem ipsam reuerendipatris. neq suis temerare oculis. neq alienis
patere uoluerunt. sed auersi ut scribitur texerunt eum. quod est erra¬
tum scĩ uiri nec ad probasse nec prodidisse. atq id circo beata in pos¬
teros benedictione donati sunt . Sed ad propositum redeamus:
Magnoigitur mn &u nobis in mutatȩ fidei actemeratȩ religionis pia¬
cũm pertim estendum est aquonos non solum constitutionis edesi¬
asticȩ disciplina. sed &iã censura apostolicȩ d&erret auctoritas Scitũ & enĩ
cunctis est. quã grauiter. quã seuere. quam uehementer inuebatur. inquosdã
beatus apostolus paulus. Quimira leuitate . nimium cito translati fuerant
Quico aceruarant sibi magistros ad suadesideria aueritatequidem auditũ
tresscribit idem apostolus Rogo autẽ uos fratres ut obseru&is eos qui

Expanded text:
tis obligarentur, beatis illis fratribus multum longeque dissimilis, qui nutis obligarentur, beatis illis fratribus multum longeque dissimilis, qui nuditatem ipsam reverendi patris neque suis temerare oculis, neque alienis patere voluerunt, sed aversi, ut scribitur, texerunt eum: quod est erratum sancti viri nec approbasse nec prodidisse; atque idcirco beata in posteros benedictione donati sunt. Sed ad propositum redeamus. Magno igitur metu nobis immutatae fidei ac temeratae religionis piaculum pertimescendum est; a quo nos solum constitutionis Easticae disciplina, sed etiam censura Apostolicae deterret auctoritatis. Scitum enim cunctis est quam graviter, quam severe, quam vehementer invehatur in quosdam beatus Apostolus Paulus, qui mira levitate nimium cito translati fuerant ud; 2 Tim. 4, qui coacervarant sibi magistros ad sua desideria, a veritate quidem auditum tres scribit idem Apostolus: Rogo autem vos, f
Abbreviated transcription (Latin):
gatum esse . iudicium. proptereorũ maxime fraudulentiã. quicum sub
alien o nomine heresim concnnare machinentur: Captant plerumq
u&eris cuius piam uiri scripta paulo inuolutius edita. quȩ proipsa sui ob¬
scuritate dogmatisuo quasi congruant. ut illud nescio quid quod cumq
ꝓferunt. neque primi neque solisentire uideantur: Quoru megone¬
quitiam dupliciodio dignã iudico. uel eo quodhȩreseos uenenum propi¬
nare aliis non extimes cunt. uel eo &iã quod scĩ cuiusq uiri memoriam
tamquã sopitos Iamcineres pro fana manii uentilant. & quȩ silentio
sepeliri oportebat. rediuiua opinione diffamant. Sequentes omnino
uestigia auctorissui cham quinuditatẽ uenerandi. noe. non modo operi¬
re neglexit. uerum quoq in ridendam c&eris enuntiauit: Vnde tantã
lȩsȩ pietatis meruit offensam. ut etiã posteri ipsius peccati sui maledic¬

Expanded text:
gatum esse judicium propter eorum maxime fraudulentiam qui cum sub gatum esse judicium propter eorum maxime fraudulentiam qui cum sub alieno nomine haeresim concinnare machinentur, captant plerumque veteris cujuspiam viri scripta paulo involutius edita, quae pro ipsa sui obscuritate dogmati suo quasi congruant; ut illud nescio quid quodcunque proferunt, neque primi neque soli sentire videantur. Quorum ego nequitiam duplici odio dignam judico, vel eo quod haereseos venenum propinare aliis non pertimescunt, vel eo etiam quod sancti cujusque viri memoriam tanquam sopitos jam cineres prophana manu ventilant, et quae silentio sepeliri oportebat, rediviva opinione diffamant, sequentes omnino vestigia auctoris sui Cham, qui nuditatem venerandi Noe non modo operire neglexit, verum quoque irridendam caeteris enuntiavit. Unde tantam laesae pietatis meruit offensam ut etiam posteri ipsius peccati sui maledic
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa illa suscepta. ipsadefensa. ipsalaudata nouitatis ꝓfessio defatuiss&
Quid postremo ipsius a fricani concilii siue decr&i: quȩ uires donante
dõnullȩ sed uniuersa tam quã somnia. tamquã fabulȩ. tãquã super¬
flua abolita antiquata calcata sunt: Et .o. rerũ mira conuersio. aue¬
tores cius dem opinionis catholici. eonsertatores uero hȩretici iudicant᷑.
ab soluuntur magistri. condempnantur discipuli. conscriptor es libroru
filii regnierunt. ad sertores uero gehenna suscipi&. Namquis illetã
demensest : qui illud sc̃orum omniũ & episcoporum & martrrũ lumenbea¬
tissimũ cyprianũ cumc&eris collegissuis in &ernũ dubit& regnaturum
essecum xp̃o: aut quistam sacrilegus. quidonatistas & ceteras pestes. quȩilli¬
us auctoritate consilii rebabtizare sediactitant in sempiternum neg& ar¬
suro sessecumdiabulo : Quod quidem mihi diuinitus uidetur. ꝓmul¬

Expanded text:
ipsa illa suscepta, ipsa defensa, laudata novitatis professio destituisset. ipsa illa suscepta, ipsa defensa, laudata novitatis professio destituisset. Quid postremo? Ipsius Africani Concilii sive decreti quae vires? Donante Deo, nullae; sed universa tanquam somnia, tanquam fabulae, tanquam superflua, abolita, antiquata calcata sunt. Et, o rerum mira conversio! Auctores ejusdem opinionis Catholici, consectatores vero Haeretici judicantur; absolvuntur magistri, condemnantur discipuli; conscriptores librorum filii regni erunt, adsertores vero gehenna suscipiet. Nam quis ille tam demens est qui illud sanctorum omnium et Episcoporum et Martyrum lumen beatissimum Cyprianum cum caeteris collegis suis in aeternum dubitet regnaturum esse cum Christo? Aut quis tam contrà sacrilegus qui Donatistas et caeteras pestes, quae illius auctoritate Concilii rebaptizare se jactitant, in sempiternum neget arsuros esse cum diabolo? VII. Quod quidem mihi divinitus videtur promul
Abbreviated transcription (Latin):
xit. Nihil nouandum nisi quod traditũ est intellegebat. Et enim uir
sc̃s & prudens nihil aliudrationẽ pi&atis ad mittere. pisiut om̃a qu
fide apatribus suscepta forent. eadem fide filiis consignarentur.
Nos quereligionẽ non quauellemus ducere sed potius quailladuce¬
r& sequio portere. Idq essȩ ꝓprium xp̃ianȩ modestie & grauitatis non
sua posteristradere. sed amaioribus accepta seruare. Quisergotuncuni¬
uersi negotii exitus. quisutiq nisiusitatus & solitus. retenta est scilic& antiqui¬
tas explosanouitas: Sed forte tunc ipsi nouitiȩ adinuentione patrocinia de¬
fuerunt. immouero tantauis ingeni ad fuit. tanta eloquentiȩ flumina.
tantus ad sertorum numerus . tantaueri similitudo. tanta diuinȩ legisora¬
cula sed plane nouo ac malomore intellecta. ut mihi omnis illa conspi¬
fictio nullomo destrui potuisse uideatur. nisi sola tanti moliminis causa

Expanded text:
xit: NIHIL NOVANDUM NISI QUOD TRADITUM EST. Intelligebat etenim vir xit: NIHIL NOVANDUM NISI QUOD TRADITUM EST. Intelligebat etenim vir sanctus et prudens nihil aliud rationem pietatis admittere, nisi ut omnia, qua fide a patribus suscepta forent, eâdem fide filiis consignarentur; nosque Religionem, non qua vellemus ducere, sed potius quà illa duceret sequi oportere; idque esse proprium Christianae modestiae et gravitatis, non sua posteris tradere, sed a majoribus accepta servare. Quis ergo tunc universi negotii exitus? Quis utique nisi usitatus et solitus? Retenta est scilicet antiquitas, explosa novitas. Sed forte tunc ipsi novitiae adinventioni patrocinia defuerunt? Imo vero tanta vis ingenii adfuit, tanta eloquentiae flumina, tantus adsertorum numerus, tanta verisimilitudo, tanta divinae legis oracula, sed plane novo ac malo more intellecta, ut mihi omnis illa conspiratio nullo modo destrui potuisse videatur nisi sola tanti moliminis causa
Abbreviated transcription (Latin):
tione defenderit. susceptȩ semel religionis integritatẽ. Quondam
igitur uenerabilis memoriȩ agripinus carthagrensis ep̃s. primusom¬
nium mortalium contradiuinũ canonẽ. contra uniuersalis eclesiȩ
pegulam. contra sensum omnium consacer dotum. contramorem
uatq instituta maiorum. sebaptizandum ess consebat: Quȩ presumptio.
tantum mali inuexit . ut non solum hereticis omnibus formã sacrilegii.
sed &iam quibusdam catholicis occassionẽ prebuerit erroris : Cumergo
undique ad nouitatẽ rei. cuncti reclamarent. atq: omnes quaqua uersum
sacerdotes ꝓsuoquisq studio reniterentur. tuncbeate memoriae papa
stephanus apostolicȩ sedis antistes. cum c&eris quidem collegissuis. sed
tamen prȩc&eris restitit. Dignum ut opinor existimans. sireliquos
omnes tantũ fidei deuotione uincer&. quantu loci auctoritate superibat¬
alut Deniq in epistola quȩ tunc adafricam missa est his uerbis san¬

Expanded text:
tione defenderit susceptae semel Religionis integritatem. Quondam tione defenderit susceptae semel Religionis integritatem. Quondam igitur venerabilis memoriae Agrippinus Carthaginensis Episcopus, primus omnium mortalium contrà divinum Canonem, contra universalis Ecclesiae regulam, contra sensum omnium consacerdotum, contra morem atque instituta majorum, rebaptizandum esse censebat. Quae praesumptio tantum mali invexit, ut non solùm Haereticis omnibus formam sacrilegii, sed etiam quibusdam Catholicis occasionem praebuerit erroris. Cùm ergo undique ad novitatem rei cuncti reclamarent, atque omnes quaquaversum sacerdotes pro suo quisque studio retinerentur, tunc beatae memoriae Papa Stephanus apostolicae Sedis antistes, cum caeteris quidem collegis suis, sed tamen prae caeteris restitit, dignum, ut opinor, existimans si reliquos omnes tantum fidei devotione vinceret quantum loci auctoritate superabat. Denique in Epistola quae tunc ad Africam missa est, his verbis san
Abbreviated transcription (Latin):
gloriam peruenire meruerunt. ut non solũ confessores. uerum &iã
confessorum. principes iure meritoq habeantur. Magnum hoc
igitur eorundem beatorum exemplum planequediuinum. et ueris
quibusque catholicis indefessa meditatione recolendum. qui in¬
modum septemplicis candelabri. septena scĩ sp̃s lucera diati. clarissima
posteris formulã prȩmonstrarunt. quonam mododeinceps persingu¬
laquȩq errorum uaniloquia sacratȩ u&ustatis auctoritate ꝓfane no¬
uitatis conteratur audatia: Neque hoc sane nouum siquidem mos. iste
semper in eclesia uiguit. ut quoquisq foret religiosi oreopromptius.
nouellis ad inuentionibus contrair&. Exemplis talibus plena sunt om̃a
sednelongum fiat. unum aliquod. & hoc ab apostolica potissimum
sede sumemus. ut omnes luce clarius uideant beatorum apostoloꝵ
beata successio. quanta ui semper. quanto studio. quanta conten¬

Expanded text:
gloriam pervenire meruerunt, ut non solum Confessores, verum etiam gloriam pervenire meruerunt, ut non solum Confessores, verum etiam Confessorum principes jure meritoque habeantur. VI. Magnum hoc igitur eorumdem beatorum exemplum, planeque divinum, et veris quibusque Catholicis indefessa meditatione recolendum, qui modum septemplicis candelabri septenâ sancti Spiritus luce radiante, clarissimam posteris formulam praemonstrarunt quonam modo deinceps per singula quaeque errorum vaniloquia, sacratae vetustatis auctoritate prophanae novitatis conteratur audacia. Neque hoc sane novum. Siquidem mos iste semper in Ecclesia viguit ut quo quisque foret religiosor, eo promptius novellis adintentionibus contrairet. Exemplis talibus plena sunt omnia. Sed ne longum fiat, unum aliquod, et hoc ab Apostolica potissimum Sede sumemus; ut omnes luce clarius videant beatorum Apostolorum beata successio quanta vi semper, quanto studio, quanta conten
Abbreviated transcription (Latin):
um lacrimarum fontedeler&. uniuersum postremo iampene mun¬
dum seua repentinȩ heresȩos tempestate perculsum. Ad antiquã
fidem anouella perfidia. Ad antiquã sanitatem. anouitatis u e¬
sania Ad antiqua lucm. anouitatis cȩcitate reuo car&: Sedinhac
diuina quadam confessorum uir tute illud est &iam nobis uel maximae
considerandum. quod tunc apud ipsam edesiae uetustatẽ non partis
alicuius. seduniuersitatis ab hisest suscepta defensio: Neque enimfas
erat ut tanti actalesuiri. unius aut duorum hominum errabundas
sibique ipsis contrarias suspitiones tam magno molimine ad sererent
aut uero ꝓalicuius ꝓuinciolȩ temeraria quadam. conspiratione cer¬
tarent. sed omnium scȩ eclesiȩ sacerdotum apostolicȩ & catholicę
ueritatis heredum de creta & definita sectantes. malluerunt sem&¬
ipsos quã u&ustate uniuersitatis fidem prodere. Vnde & ad tanta

Expanded text:
um lacrymarum fonte, deleret, universum postremo jam pene munum lacrymarum fonte, deleret, universum postremo jam pene mundum saeva repentinae haereseos tempestate perculsum ad antiquam fidem a novella perfidia, ad antiquam sanitatem a novitatis vesania, ad antiquam lucem a novitatis caecitate revocaret. Sed in hac divina quadam Confessorum virtute illud est etiam nobis vel maxime considerandum, quod tunc apud ipsam Ecclesiae vetustatem non partis alicujus, sed universitatis ab iis est suscepta defensio. Neque enim fas erat, ut tanti ac tales viri unius aut duorum hominum errabundas sibique ipsis contrarias suspiciones tam magno molimine adsererent, aut vero pro alicujus provincio lae temeraria quadam conspiratione certarent, sed omnium sanctae Ecclesiae sacerdotum apostolicae et catholicae veritatis haeredum decreta et definita sectantes, maluerunt semetipsos quam vetustae universitatis fidem prodere. Unde et ad tantam
Abbreviated transcription (Latin):
geli. aperire ausi sunt. solixp̃o explanandi eius prȩrogatiua. seruata
est librum sacerdotalem: quis nr̃m dessignare audeat: Signatum a con¬
fessoribus & multorum iammartrrio consecratum. quem qui dissigna¬
recoacti sunt. postea tamendamnata fraudesignarunt: Qui uiolare
non ausi sunt. confessores & martrres extiterunt. Quomodo fidemeo¬
ille tamdemens est. qui eos et qui ad sequi. non eualeat non ex obt&se¬
qui quos adefensione maiorũ fidei nulla uis depulit. Nonminȩ. pon
blandimenta. Nonuita. nonmors. nonpalatium. non satellites. non
imperator. nonimperium. non homines. nondemones. Q uos inquã
ꝓreligiose u&ustatis tenatͥitate tanto munere dñs. dignos iudicauit.
ut percos prostratas restauraret eclesias. extinctos spiritaliter populo
uiuificaret . deicctas sacerdotum coronas reponeret. nefarias illas no¬
uellȩ inpietatis. non litteras sedlituras in fusocelitus episcopis fideli¬

Expanded text:
geli aperire ausi sunt: soli Christo explanandi ejus praerogativa servata geli aperire ausi sunt: soli Christo explanandi ejus praerogativa servata est. Librum sacerdotalem quis nostrum resignare audeat, signatum a Confessoribus, et multorum jam martyrio consecratum? Quem qui resignare coacti sunt postea tamen damnata fraude signarunt; qui violare non ausi sunt, Confessores et martyres exstiterunt. Quomodo fidem eoille tam demens est qui eos, etsi adsequi non evaleat, non exoptet sequi quos a defensione fidei majorum nulla vis depulit, non minae, non blandimenta, non vita, non mors, non palatium, non satellites, non Imperator, non imperium, non homines, non daemones? quos, inquam, pro religiosae vetustatis tenacitate tanto munere Dominus dignos judicavit ut per eos prostratas restauraret Ecclesias, exstinctos spiritales populos vivificaret, dejectas sacerdotum coronas, reponeret, nefarias illas novellae impietatis non litteras, sed lituras, infuso coelitus Episcopis fideli
Abbreviated transcription (Latin):
fundata antiquitas. scelesta nouitate subruitur. Dũ superiorem in fa¬
tuta uiolantur dum rescinduntur scita patrum . dum conul lunt᷑
definita maiorum. dum sese intrasacrate atq in corruptȩ uestu sta¬
tis cassis imos limites pro fanȩ. ac nouellȩ curiositatis libido non
contin&. sed forsitam odionouitatis & amore uetustatis. hȩc fin¬
gimus. Quisq hoc estimat beato saltim eredat ambrosio. qui
insccundo adimperatorem gratianum libro acerbitatem temporis ipsede-¬
plorans ait: Sediam satis inquid omni potensds̃ nr̃õ exitio nr̃oq sangui¬
nȩ confessorum neces. exitia sacerdotum. & nefas tantȩ impietatis elui¬
tertio cius demoperis libro: Seruemus igitur inquid prȩcepta maiorum.
uechereditaria signacula ausirudis temeritate uiolemus. librũ signa¬
tũ illum ꝓph&icũ non seniores. non potestates. non angeli. non archan¬

Expanded text:
fundata antiquitas scelesta novitate subruitur, dum superiorum instifundata antiquitas scelesta novitate subruitur, dum superiorum instituta violantur, dum rescinduntur scita patrum, dum convelluntur definita majorum, dùm sese intra sacratae atque incorruptae vetustatis castissimos limites prophanae ac novellae curiositatis libido non continet? V. Sed forsitan odio novitatis et amore vetustatis haec fingimus. Quisquis hoc aestimat, beato saltem credat Ambrosio, qui, in secundo ad Imperatorem Gratianum libro, acerbitatem temporis ipse deplorans, ait: « Sed jam satis, inquit, omnipotens Deus, nostro exilio nostroque sanguine Confessorum neces, exilia Sacerdotum, et nefas tantae impietatis eluitertio ejusdem operis libro: « Servemus igitur, inquit, praecepta majorum, nec haereditaria signacula ausi rudis temeritate violemus. Librum signatum illum propheticum non Seniores, non Potestates, non Angeli, non Archan
Abbreviated transcription (Latin):
num imperium funditus concussum &emotum est. Namq cum pro¬
fana ipsa arriorum nouitas uelud quedam bellona aut furia captops¬
mo omnium imperatore. cuncta deinde palatii culminalegibus nouis
subiugass&. nequaquã deinceps destitit uniuersa miscere atq uexar
priuata est publica sacra: ꝓ fana que omniunt nullum boni& ueri
gerere discrimen. sed quoscumq conlibuiss& & tamquã deloco supe¬
riore percutere:  T unc temerate coniuges depopulatȩ uiduȩ ꝓfanat
uirgines dilacerata. monasteria disturbati . clerici uerberati. leuitȩ acu
in exilium. sacerdotes obpl&a. scĩs ergastula. carceres. metalla. quori
pars maxima interdictis urbibus ꝓtrusi atq. extorres. inter deserta sp¬
luncas. feras. saxa. nuditate. fame. siti. affecti. contriu. &t abefacti
sunt atq hȩc omnia numquid ullam aliam obcausam. nisiutiq dũ
ꝓcȩlesti dogmatȩ humanȩ superstitiones introducuntur Dumbene

Expanded text:
num Imperium funditus concussum et emotum est. Namque cum pronum Imperium funditus concussum et emotum est. Namque cum prophana ipsa Arianorum novitas, velut quaedam Bellona aut furia, capto primo omnium Imperatore, cuncta deinde palatii culmina legibus novis subjugasset, nequaquam deinceps destitit universa miscere atque vexare, privata ac publica, sacra prophanaque omnia, nullum boni et veri gerere discrimen, sed quoscumque conlibuisset, tanquàm de loco superiore percutere. Tunc temeratae conjuges, depullatae viduae, prophanatae virgines, monasteria demolita, disturbati clerici, verberati levitae, acti in exilium sacerdotes, oppleta sanctis ergastula, carceres, metalla: quorum pars maxima, interdictis urbibus, protrusi atque extorres, inter deserta, speluncas, feras, saxa, nuditate, fame, siti affecti, contriti et tabefacti sunt. Atque haec omnia numquid ullam aliam ob causam, nisi utique dum pro coelesti dogmate humanae superstitiones introducuntur, dùm bene
Abbreviated transcription (Latin):
giam ꝓ fecto relinquentis posteris formã quẽ ad modum scilic& de in¬
ceps bonomore unius aut certe paucorũ uesaniȩ uniuersorũ sanitas
ante ferr&ur. Item quando arriorum uenenũ noniam portiunculã
quandam. sed pęne orbem totũ contaminauerat. adeo ut ꝓpecune¬
tis latini sermonis epis. partim ui. partim fraude deceptis. caligo
quȩdam mentibus offunderetur. Quidnam potissimum in tan¬
tarerum confusionc sequendum for&. tunc quisqͥ: uerus xp̃i amator a
cultor extitit antiqua fidenouellȩ perfidiȩ preferendo: nulla contagi
sius pestemaculatus est: Cuius quidem temporis periculo satis superquo
monstratũ est. quantũ inuchȩatur calamitatis nouellidogmatis induen¬
one. Tuncsiquidem non solum paruahereres. sed &iam maximȩ labefic¬
tȩsunt:. Nec enim tantẽ ad finitates. cognationes. amicitiȩ domus. ue¬
rum &iam urbes populi: ꝓuinciȩ. nationes. uniuersum postremo romi¬

Expanded text:
giam profecto relinquentes posteris formam, quemadmodum scilicet deingiam profecto relinquentes posteris formam, quemadmodum scilicet deinceps, bono more, unius aut certe paucorum vesaniae universorum sanitas anteferretur. Item quando Arianorum venenum non jam portiunculam quamdam, sed pene orbem totum contaminaverat, adeo ut prope cunctis Latini sermonis Episcopis partim vi, partim fraude deceptis, caligo quaedam mentibus offunderetur, quidnam potissimum in tanta rerum confusione sequendum foret, tunc quisquis verus Christi amator et cultor exstitit, antiquam fidem novellae perfidiae praeferendo, nulla contagii ipsius peste maculatus est. Cujus quidem temporis periculo satis superque monstratum est quantum invehatur calamitatis novelli dogmatis inductione. Hunc siquidem non solum parvae res, sed etiam maximae labefactatae sunt. Nec enim tantum adfinitates, cognationes, amicitiae, domus, verum etiam urbes, populi, provinciae, nationes, universum postremo Roma
Abbreviated transcription (Latin):
eclesiȩ catholicȩ communione & fide permanentes. magistri ꝓbabiles
extiterunt. & quic quid nonunus aut duotantum. sed omnespariter uno
eodemq consensu. aperte. frequenter. perseueranter. tenuisse scribsisse.
docuisse. cognouerit. idsibi quoq intellegat absq ulla dubitatione cre¬
dendum. Sed ut planiora fiant quȩ dicimus. exemplis singillatim inlus¬
tranda sunt ex̾paulo uberius exaggeranda nein modicȩ breuitatis studio
ricpiantur. rerũ pondera orationis celeritate. Tempore donati a quodo¬
natistȩ cũ sesemulta parsa fricȩ in erroris sui furias prȩcipitar&. cumq
in memor nominis religionis: ꝓfessionis. unius hominis sacrilegam te¬
meritatẽ eclesiȩ xp̃i prȩponeret. tunc quicũq ꝑ africã constituti prd¬
fano scismate detestato. uniuersis mundi eclesiis ad sociati sunt. soliex
illis omnibus intra sacraria. catholicȩ fidei saluiesse potuerunt. Egre¬

Expanded text:
Ecclesiae Catholicae communione et fide permanentes, magistri probabiles Ecclesiae Catholicae communione et fide permanentes, magistri probabiles exstiterunt; et quicquid non unus aut duo tantum, sed omnes pariter uno eodemque consensu aperte, frequenter, perseveranter tenuisse, scripsisse, docuisse cognoverit, id sibi quoque intelligat absque ulla dubitatione credendum. IV. Sed ut planiora fiant quae dicimus, exemplis singillatim illustranda sunt et paulo uberius exaggeranda; ne immodicae brevitatis studio rapiantur rerum pondera orationis celeritate. Tempore Donati, a quo Donatistae, cum sese multa pars Africae in erroris sui furias praecipitaret, cumque immemor nominis, religionis, professionis, unius hominis sacrilegam temeritatem Ecclesiae Christi praeponeret, tunc quicumque per Africam constituti, profano schismate detestato, universis mundi Ecclesiis adsociati sunt, soli ex illis omnibus intra sacraria catholicae fidei salvi esse potuerunt; egre
Abbreviated transcription (Latin):
catholicus. si sealiqua eclesiȩ particula ab uniuersalis fidei communio¬
ne prȩciderit: Quidutiq u nisi ut pestifero corruptoq membro sanita¬
tem uniuersi corporis anteponat: Quid sino uella aliquo contagio non
iam portiunculã tantum sed totam pariter elesiam commaculare co¬
In&ur : Tunc item ꝓuidebit ut antiquitati inbereat quȩ prorsum iam non potest
abulla nouitatis fraude seduci. Quid sunipsa uetustate duorũ auttriũ ho¬
minum uel ceste ciuitatis unius. aut &iam ꝓuinciȩ alicuius error deprehen¬
datur : Tunc omnino curabit ut paucorũ temeritati. uel inscientiȩ si qua
sunt uniuersaliter antiquitus uniuers alis concilii decreta prȩponat. Quid
sitale aliquid emergat ubinihil eiusmodi repperiatur Tunc operam
dabit ut conlatas interse maiorum consulat. in terrog&q sententias.
corum dumtaxat. quidiuersis lic&temporibus & locis in unius tamen

Expanded text:
catholicus, si se aliqua Ecclesiae particula ab universalis fidei communiocatholicus, si se aliqua Ecclesiae particula ab universalis fidei communione praeciderit? Quid utique nisi ut pestifero corruptoque membro sanitatem universi corporis anteponat? Quid si novella aliqua contagio non jam portiunculam tantum, sed totam pariter Ecclesiam commaculare coetur? Tunc item providebit ut antiquitati inhaereat, quae prorsum jam non potest ab ulla novitatis fraude seduci. Quid si in ipsa vetustate, duorum aut trium hominum, vel certe civitatis unius aut etiam provinciae alicujus error deprehendatur? Tunc omnino curabit ut paucorum temeritati vel inscitiae, si qua sunt, universaliter antiquitus universalis Ecclesiae decreta praeponat. Quid si tale aliquid emergat ubi nihil hujusmodi reperiatur? Tunc operam dabit ut collatas inter se majorum consulat interrogetque sententias, eorum duntaxat qui diversis licet temporibus et locis, in unius tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓph&icȩ. & apostolicȩ. interpretationis linea secundum eclesias¬
tici & catholicisensus. normã dirigatur. In ipsa itẽ catholica edequ
magnopere curandum et. ut id teneamus quodubiq quod semper
quod ab omnibus creditum est. Hoc est et enim uere propriequ
catholicum quod ipsauis nominis ratioque declarat. quȩ omnia
fere uniuersaliter conprȩhendit: Sed hoc itademum fi&. sisequi¬
mur uniuersitatẽ. antiquitatem consensionem: Sequemur autẽ
uniuersitatẽ hoc modo: Si hanc unã fidem ueram esse fateamur
quam tota perorbem terrarum confiteturedesia. Antiquitatem uero ita
si abhis sensibus nullatenus recedamus. quos scõs maiores ac patres nostros
celebras se manifestum est. Consensionem quoq itidem. simnipsauetustat
omnium. uelcerte peneomnium sacerdotum pariter. & migistrorum
definitiones sententiasque sectemur: Quidigitur tunc faciet xp̃i anis

Expanded text:
ut propheticae et apostolicae interpretationis linea secundum Ecclesiasut propheticae et apostolicae interpretationis linea secundum Ecclesiastici et Catholici sensus normam dirigatur. In ipsa item Catholica Ecclesia magnopere curandum est ut id teneamus quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est. Hoc est etenim vere proprieque catholicum, quod ipsa vis nominis ratioque declarat, quae omnia fere universaliter comprehendit. Sed hoc ita demum fiet, si sequamur universitatem, antiquitatem, consensionem. Sequemur autem universitatem hoc modo, si hanc unam fidem veram esse fateamur quam tota per orbem terrarum confitetur Ecclesia; antiquitatem vero ita, si ab his sensibus nullatenùs recedamus quos sanctos majores ac patres nostros celebrasse manifestum est: consensionem quoque itidem, si, in ipsa vetustate, omnium vel certe pene omnium sacerdotum pariter et magistrorum definitiones sententiasque sectemur. III. Quid igitur tunc faciet Christianus
Abbreviated transcription (Latin):
re fidem suam dõ ad iuuante deberet  Primum sulic& diuinȩ legis
auitoritate. tumdeinde ecclȩsiȩ catholice traditione. hie forsitara
requirat aliquis cumperfectu scripturarum canonsibiq ad omnia
satis. superq sufficiat. quod opusest ut cied esiasticȩ intellegentiaȩ iungaͦ
auctoritas: Quia uidelic& scripturarũ sacram proipsosui altitudinȩ nor
uno codemq sensu uniuersi accipiunt. sed eiusdem eloquia aliter atque
aliter. alius atq alius interpr&atur. ut pęne quod homines sunt tor
illinc sententiȩ erui posseuideantur: Aliternamq illam nouatians
aliter sabellius. aliter donatus exponit : Aliter arrius. eonomius
machȩdonius Aliter fortinus. apollinaris. priscilianus. Aliter
iouinianus. pelagius. cȩlestius: Aliter postremo nestorius. Atq is¬
cireo multum necesse est proptertantos. tam uarii erroris amfracts

Expanded text:
re fidem suam, Domino adjuvante, deberet: primùm scilicet divinae legis re fidem suam, Domino adjuvante, deberet: primùm scilicet divinae legis auctoritate, tum deinde Ecclesiae catholicae traditione. Hic forsitan requirat aliquis: Cum sit perfectus Scripturarum Canon, sibique ad omnia satis superque sufficiat, quid opus est ut ei Ecclesiasticae intelligentiae jungatur auctoritas? Quia videlice Scripturam sacram pro ipsa sua altitudine non uno eodemque sensu universi accipiunt, sed ejusdem eloquia aliter atque aliter alius atque alius interpretatur; ut pene quot homines sunt, tot illinc sententiae erui posse videantur. Aliter namque illam Novatianus, aliter Sabellius, aliter Donatus exponit, aliter Arius, Eunomius, Macedonius; aliter Photinus, Apollinaris, Priscillianus, aliter Jovinianus, Pelagius, Caelestius; aliter postremo Nestorius. Atque idcirco multùm necesse est, propter tantos tam varii erroris anfractus,
Abbreviated transcription (Latin):
meuero subleuandȩ recordationis uel potius obliuionis meȩgratia cõ¬
monitoriũ mihim & parasse suffecerit Q uod tamen paulatim recolen¬
do quȩ didiciemendare &implere cottidiȩ dño prestante conabor. atq
hocipsum id cirto premonui. ut si forte clabsum nobis inmanus sc̃orum
deuenerit. Nihil ineo temere᷑ prȩhendant quod adhuc uideant ꝓmis¬
saemendationẽ limandum. Sȩpeigitur magnostudio & summa ad¬
tentione perquirens aquã plurimis scĩ tate et doctrina prestantibus
uiris. quon ã modo possim certa quadã & quasi generali acregulariuia
catholicȩ fideiueritatẽ abher&cȩ prauitatis falsitate discernere: Huius¬
modi semper responsum ab omnibus ferȩ r&uli. quod siue ego siue quis
uell& exurgentium hȩr&icorũ fraudes deprȩhendere. laqueos que uitare.
& in fidesana Sanus atq integer permanere duplicimodo muni¬

Expanded text:
Me vero sublevandae recordationis vel potius oblivionis meae gratia ComMe vero sublevandae recordationis vel potius oblivionis meae gratia Commonitorium mihimet parasse suffecerit: quod tamen paulatim, recolendo quae didici, emendare et implere quotidie, Domino praestante, conabor. Atque hoc ipsum idcirco praemonui, ut si forte elapsum nobis, in manus sanctorum devenerit, nihil in eo temere reprehendant, quod adhuc videant promissa emendatione limandum. II. Saepe igitur magno studio et summa attentione perquirens a quamplurimis sanctitate et doctrina praestantibus viris quonam modo possim certa quadam et quasi generali ac regulari via catholicae fidei veritatem ab haereticae pravitatis falsitate discernere, hujusmodi semper responsum ab omnibus fere retuli, quod sive ego, sive quis alius vellet exsurgentium haereticorum fraudes deprehendere laqueosque vitare, et in fide sana sanus atque integer permanere, duplici modo muni
Abbreviated transcription (Latin):
duiiais hnbita culum ubi absq magna distractione fier posst ilud
nis actristibus sȩcularis militiȩ turbinibus uolueremur. tandem nos in
portũ religionis . cunctis semper fidissimum xp̃o ad spirante condidimȩ.
Vtibidepositis uanitatis ac superbiȩ flatibus: xp̃ianȩ humilitatis sacrifi¬
cio placantes dm̃ non solum presentis uitȩ n aufragia sed etiã futurisecu¬
li incendiauitarepossimus. Sediam in nomine dñi quod instat ad gre¬
diar ut scilic& amaioribus tradita & apud nos deposita describam. pela¬
tores fidepotius quã auetoris prȩsumptione. Hactamen scribendilege
seruata . ut nequaquã omnia sed tantum neces sariaquȩq perstringam
Nequȩ idornato & exacto. sed facili communiq sermone: Vt pleraq
significata: potius quã explicata uideantur: Seribanthii laute & actu¬
rate qui ad hoc munus uel ingenii fiducia uel offici ratione ducuntur.

Expanded text:
lamus habitaculum, ubi absque magna distractione fieri possit illud lamus habitaculum, ubi absque magna distractione fieri possit illud riis ac tristibus secularis militiae turbinibus volveremur, tandem nos in portum Religionis, cunctis semper fidissimum, Christo adspirante condidimus; ut ibi depositis vanitatis ac superbiae flatibus, Christianae humilitatis sacrificio placantes Deum, non solum praesentis vitae naufragia, sed etiam futuri seculi incendia vitare possimus. Sed jam in nomine Domini quod instat adgrediar, ut scilicet a majoribus tradita et apud nos deposita describam, relatoris fide potius quam auctoris praesumptione; hac tamen scribendi lege servata, ut nequaquam omnia, sed tantum necessaria quaeque perstringam, neque id ornato et exacto sed facili communique sermone, ut pleraque significata potius quam explicata videantur. Scribant ii laute et accurate qui ad hoc munus vel ingenii fiducia vel officii ratione ducuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ICENTESCRIBTVRA ET NONENTE INTERROCA
patrestuos. & dicenttibi seniorestuos. et ad nuntiabunt
at cortuum. Didẽ durmihiminimo omniũ seruorũ diperegrino qđ
res non minimoutilitatis d ño adiuuante futura sit siea quefideliter
a scis patribus accepilitteris conprehendam. Infirmitati certȩ ꝓpriaȩ
pernecessaria quippe cum ad sit in pramptu. undeinbccillitas me¬
morie meȩ ad sidua lectione reparetur Ad quod menegotium
non solum fructus operis. sed etiã consideratio temporis & opor¬
tunitas loci adhortatur. Sed tempus propterea quodcũ abeo
omnia hum a narapiantur. & nos ex eo aliquid in inuicem rape¬
renebemus quo dinuitã ꝓficiat & ernã prȩsertim cũ et ad pro¬
pinquantis diuini uidicuterribilis quedam expectatio augeri effli¬
git& studiareligionis & nouorũ hȩreticorum fraudulentia multum
curs & adeantionis indicat. Locusautem quo durbium frequentur
turbas queuitantes remotioris uillulȩ & in ea secretũ monasteri nuos¬

Expanded text:
ICENTE Scriptura et monente, Interroga patres tuos, et dicent tibi; seniores tuos, et adnuntiabunt t cor tuum, Prov. 3, videtur mihi minimo omnium servorum Dei Peregrino quod res non minimae utilitatis, Domino adjuvante, futura sit, si ea quae fideliter a sanctis patribus accepi litteris comprehendam, infirmitati certe propriae pernecessaria, quippe cum adsit in promptu unde imbecillitas memoriae meae adsidua lectione reparetur. Ad quod me negotium non solum fructus operis, sed etiam consideratio temporis et opportunitas loci adhortatur. Tempus: propterea quod cum ab eo omnia humana rapiantur, et nos ex eo aliquid invicem rapere debemus quod in vitam proficiat aeternam; praesertim cum et appropinquantis divini Judicii terribilis quaedam exspectatio augeri efflagitet studia Religionis, et novorum Haereticorum fraudulentia multum curae et attentionis indicat. Locus autem, quod urbium frequentiam turbasque vitantes, remotioris villulae et in ea secretum monasterii inco
Abbreviated transcription (Latin):
niam. tantam excecatȩ menti simpi&atẽ tantã postremo errandi libi¬
dinẽ ut contenti non sint tradita &recepta semel antiquitus credend
regula. sed noua ac noua indiem quȩrant. Semperque aliquid
gesti ant religioni addere. mutare. d&raherẽ. quasi non cęleste
dogmasit quod semel reuelatum esse sufficiat. Sed terrena infa¬
tutio quȩ aliter perfici. nisi assidua emendationẽ: immopotius re¬
prȩhensione non poss&. cũ diuina clamant oracula N &rans fen
quo om nes omnium hęreseon. sceleratȩ nouitates uelut quedam
spiritali gladio sepe truncatȩ semperq truncandȩ sunt. Oti mo¬
thee depositũ custodi. deuitans ꝓfanas uocũ nouitates. & opposia¬

Expanded text:
niam, tantam excaecatae mentis impietatem, tantam postremo errandi libiniam, tantam excaecatae mentis impietatem, tantam postremo errandi libidinem ut contenti non sint tradita semel et accepta antiquitus credendi regula, sed nova ac nova in diem quaerant, semperque aliquid gestiant Religioni addere, mutare, detrahere; quasi non coeleste dogma sit quod semel revelatum esse sufficiat, sed terrena institutio, quae aliter perfici nisi assidua emendatione, imo potius reprehensione non possit, cum divina clament oracula: Ne transferquo omnes omnium haereseon sceleratae novitates velut quodam spiritali gladio saepe truncatae semperque truncandae sunt: O Timothee
Abbreviated transcription (Latin):
p&cant. quid fugiant. Quidteneant . quid dimittant. Quȩ quidem
dubi &malependuli cordis ad flictio. diuina ergase miserationis estme¬
dicina si sapiant. Id circo & enim ex tratutissimũ. catholicȩ fidei por¬
tum diuersis cogitationũ quatiuntur. uerberantur acpęne enecan¬
tur ꝓcellis. ut excussa in altũ elate mentis uel a deponant. quȩ ma¬
lenouitatũ uentis expanderant: Seseq intrafidissimã stationẽ
placide acbenȩ matris reducant. & teneant atq amaros illos
turbulentosquȩ errorũ fluctus primitus reuomant. ut possint
deinceps uiuae & salientis aquae fluenta potare. Dediscant
bene quod didicercent. nonbene & ex toto elesiȩ dogmate
quod intellectu capi potest. capiant. quod non potest credaN
Quȩcum tasint lterũ atq iterũ eadem mecũ reuoluens etre¬
putans mirarisatis nequeo. tantã quorundã hominũ. uesa¬

Expanded text:
petant, quid fugiant, quid teneant, quid dimittant. Quae quidem petant, quid fugiant, quid teneant, quid dimittant. Quae quidem dubii et male penduli cordis afflictio divinae erga se miserationis est medicina, si sapiant. Idcirco etenim extra tutissimum catholicae fidei portum diversis cogitationum quatiuntur, verberantur, ac pene enecantur procellis, ut excussa in altum elatae mentis vela deponant, quae male novitatum ventis expanderant, seseque intra fidissimam stationem placidae ac bonae matris reducant et teneant, atque amaros illos turbulentosque errorum fluctus primitus revomant, ut possint deinceps vivae et salientis aquae fluenta potare. Dediscant bene quod didicerant non bene; et ex toto Ecclesiae dogmate quod intellectu capi potest capiant, quod non potest credant. XXI. Quae cum ita sint, iterum atque iterum eadem mecum revolvens et reputans, mirari satis nequeo tantam quorumdam hominum vesa
Abbreviated transcription (Latin):
Idest. ut unusquisq quãtenax. & fidelis. & fixuscatholi¬
cefidei sit amator appareat. Et reuera cumquȩq nouitas ebul¬
lit statim cernitur frumentorum grauitas & leuitas palearum
Tunc sine magno. molimine excutitur abarea. quod nullo pon¬
dere intra aream tenebatur: Namque alii ilico prorsus perauo¬
lant. aliiuero tantd̃ modo ecussi &perire metuunt et redire
erubescunt. saucu semineces ac semiuuli. quippe quitantũ ueneri
hauserint quantitatem quȩ nec occidat. nec diger&ur. nec mori
cogat. nec uiueresinat. Heumi seranda conditio. quanti s illicura¬
ruma estibus. quantis turbinibus. exagitantur : Nunc &enimqua
uentus in pullerit incitato errore rapiuntur. Nunc insem & ipsosseuer¬
si tamquam contrarii fluctus peliduntur. Nunc temeraria piȩsuptione
& ea quȩ incesta uidentur ad ꝓbant. nunc inrationalim&u &iam
quȩcerta sunt. expauescunt incesti. quaeant quaredeant: Quid ad¬

Expanded text:
id est, ut unusquisque quam tenax et fidelis et fixus catholiid est, ut unusquisque quam tenax et fidelis et fixus catholie fidei sit amator appareat. Et revera, cùm quaeque novitas ebullit, statìm cernitur frumentorum gravitas et levitas palearum; tunc sine magno molimine excutitur ab area quod nullo pondere intra aream tenebatur. Namque alii illico prorsus avolant; alii vero tantummodo excussi, et perire metuunt, et redire erubescunt saucii, semineces ac semivivi; quippe qui tantam veneni hauserint quantitatem quae nec occidat nec digeratur, nec mori cogat nec vivere sinat, heu miseranda conditio! quantis illi curarum aestibus, quantis turbinibus exagitantur? Nunc etenim, qua ventus impulerit, incitato errore rapiuntur; nunc in semetipsos reversi, tanquam contrarii fluctus, reliduntur, nunc temeraria praesumptione et ea quae incerta videntur adprobant; nunc irrationali metu, etiam quae certa sunt expavescunt; incerti qua eant, qua redeant, quid ad
Abbreviated transcription (Latin):
uidentia diuina patiatur. ut rũ diligamus dm̃. annon. In toto corde.
& in tota anima nr̃a. Quȩcũ itasint. ille est uerus & germanus. & ca¬
tholicus. quiueritatẽ dĩ. quieclȩsiam. quixp̃icorpus diligit. qui diui¬
nȩ religioni. qui catholice fidei. nihil preponit. Non hominis cuius¬
piam auctoritatẽ. Non amorẽ. non ingenium. non eloquentiam.
non filosofiam. sed hȩc cuncta despiciens & infidefixus stabilisper¬
manens Quic quid uniu ersaliter antiquitus eclesiam catholicã tenuis¬
se cognouerit: id solum sibi tenendum credendumq decernit: Quic¬
quid uero ab aliquodeinceps uno preteromnes uel contra omnes scõs. no¬
uum & in auditũ subinduci senserit. id non adreligionem sed ad tempta¬
tionem potius intellegetpestinere. Tum prȩcipue beati apostolipauli
eruditus eloquenti hoc est enim quod in prima ad corinthios epistola.
diuinitus eradicantur auctores. ut ꝓbatim anifestifiant

Expanded text:
rovidentia divina patiatur, utrum diligamus Deum an non in toto corde rovidentia divina patiatur, utrum diligamus Deum an non in toto corde et in tota anima nostra. XX. Quae cum ita sint, ille est verus et germanus Catholicus qui veritatem Dei, qui Ecclesiam, qui Christi corpus diligit, qui divinae Religioni, qui catholicae fidei nihil praeponit, non hominis cujuspiam auctoritatem, non amorem, non ingenium, non eloquentiam, non philosophiam; sed haec cuncta despiciens, et in fide fixus, stabilis, permanens, quicquid universaliter antiquitus Ecclesiam Catholicam tenuisse cognoverit, id solum sibi tenendum credendumque decernit; quicquid vero ab aliquo deinceps uno praeter omnes vel contra omnes sanctos novum et inauditum subindici senserit, id non ad Religionem sed ad tentationem potiùs intelligit pertinere, tum praecipue beati Apostoli Pauli eruditus eloquiis: hoc est enim quod in prima ad Corinthios Epistola divinitus eradicantur auctores, ut probati manifesti fiant,
Abbreviated transcription (Latin):
eo beatus confessor hilarius quodam loco scribit. sequenti inquid
errore d&raxit. scribtis ꝓbabilibus auctoritatem: Et fuit ipseqͦq
in eclesia magnatemptatio. seddehoc nollo plura dicere. hoc tantum com¬
memorabo. quod contramorsi prȩceptum exsurgentis incclesia nouellas
montani furias &insana illa insanarum mulierum. nouitii docmatis somnu
ueroes ꝓph&ias ad seuerando meruit. ut desequoq & scribtissuis diceretur
Si surrex erit in mediotui proph&a. Et mox non audies uerba prof&le
illius Quare : quia inquid temptat uosdñs uester utrum diligatis eũ
annon: Hisigitur tot. ac tantis c&erisq eius modieclesi afticorum
exemplorum molibus euidenter aduertere. & secundũ deuterono¬
mii leges luce clarius intellegere debemus. quod siquando aliquis ede¬
siasticus magisterafide aberrauerit. ad temptationẽ id nr̃am fieri ꝓ¬

Expanded text:
eo beatus confessor Hilarius quodam loco scribit: Se quenti, inquit, eo beatus confessor Hilarius quodam loco scribit: Se quenti, inquit, errore detraxit scriptis probabilibus auctoritatem, Hilarius in Matth. c. 5. Et fuit ipse quoque in Ecclesia magna tentatio. Sed de hoc nolo plura dicere. Hoc tantum commemorabo, quod contra Moysi praeceptum exsurgentes in Ecclesia novellas Montani furias et insana illa insanarum mulierum novitii dogmatis somnia veras prophetias adseverando, meruit ut de se quoque et scripturis suis diceretur: Si surrexerit in medio tuî propheta. Et mox: Non audies verba prophetae illius. Quare? Quia, inquit, tentat vos Dominus vester utrum diligatis eum an non. XIX. His igitur tot ac tantis caeterisque ejusmodi Ecclesiasticorum exemplorum molibus evidenter advertere, et secundum Deuteronomii leges luce clarius intelligere debemus, quod si quando aliquis Ecclesiasticus magister a fide aberraverit, ad tentationem id nostram fieri P
Abbreviated transcription (Latin):
studiorũ uari&atẽ . mira quadã mentis capacitate conplexus est
Ingeniouero non tȩ tamgraui acuchementi excelluit. ut sibi nihil
paene ad expugnandum proposuerit. quod non aut acumine in¬
ruperit aut pondere cliserit iam porio oraetionis suȩ laudisquis ex¬
sequi ualcat: Quac tanta nescio. quarationũ necessitate consesta est.
ut ad consensum sui quossuadere non potuerit inpellat: Cuius quod pȩ¬
ne uerba. tot sententiȩ sunt: Quod sensus. totuictoriȩ: Sciunt hoc
marciones. appelles. prax xeae. hermogenes. iudei. gentiles. gnostici.
c&erque quorũ ille blasfemias. multis agͥmagnis uoluminum suorũ
molibus uelut quibusdam fulminibus euestit & t amen hic quoque
post hȩc omnia. Hicinquã tertulianus catholicidogmatis. id est
uniuersalis ac u&ustȩ fidei parũtenax. acdesertior multo quam
fidelior. mutata deinceps sententia fecit : Ad extremum quod de

Expanded text:
studiorum varietatem mira quadam mentis capacitate complexus est. studiorum varietatem mira quadam mentis capacitate complexus est. Ingenio vero nonne tam gravi ac vehementi excelluit ut sibi nihil pene ad expugnandum proposuerit quod non aut acumine inruperit, aut pondere eliserit? Jam porro orationis suae laudes quis exsequi valeat, quae, tanta nescio qua rationum necessitate concerta est ut ad consensum suî quos suadere non potuerit impellat; cujus quot pene verba, tot sententiae sunt; quot sensus, tot victoriae. Sciunt hoc Marciones, Apelles, Praxeae, Hermogenes, Judaei, Gentiles, Gnostici, caeterique; quorum ille blasphemias multis ac magnis voluminum suorum molibus, velut quibusdam fulminibus, evertit. Et tamen hic quoque post haec omnia, hic, inquam, Tertullianus, catholici dogmatis, id est, universalis ac vetustae fidei parum tenax, ac disertior multo quam felicior, mutata deinceps sententia, fecit ad extremum quod de
Abbreviated transcription (Latin):
corruptos esse origenis libros non resi sto. quin potius &mal¬
lo Namid a quibusdã & traditũ & scribtũ est. non catholicis
tantũ uerũ &iam hȩr&icis. Sed illud est. quod nunc debemus aduer¬
tere. Et sinon ipsum libros tamen sub nomine suo editos magnȩ esse
temptationi. quimultis blas phemiarũ uulneribus scatentes. non
ut alieni. sed quasi sui. & leguntur et amantur Vt & si nerrore
concipiendo. origenis non fuit sensus ad errorem. tamen persuadendũ
origenis auctoritas ualere uideatur: Sed &ter tubiani quoque eadẽ
foctio est: Nam sicut ille apud grecos. itahic apudlatinos nr̃orum
omnium facile princeps iudicandusest Quidenim hoc uirodocti¬
us : quid indiuinis at que humanis rebus exertitatius pempe.
omnem filoso fiam & cunctas filosoforũ sectas auctores ad serto¬
resq sec tarum. omnesq eorum disciplinas. omne historiarũ. ac

Expanded text:
corruptos esse Origenis libros. Non resisto; quin potius et macorruptos esse Origenis libros. Non resisto; quin potius et malo. Nam id a quibusdam et traditum et scriptum est, non Catholicis tantum, verum etiam Haereticis. Sed illud est quod nunc debemus advertere etsi non ipsum, libros tamen sub nomine suo editos, magnae esse tentationi: qui multis blasphemiarum vulneribus scatentes, non ut alieni, sed quasi sui et leguntur et amantur; ut etsi in errore concipiendo Origenis non fuit sensus, ad errorem tamen persuadendum Origenis auctoritas valere videatur. XVIII. Sed et Tertulliani quoque eadem ratio est Nam sicut ille apud Graecos, ita hic apud Latinos nostrorum omnium facile princeps judicandus est. Quid enim hoc viro doctius, quid in divinis atque humanis rebus exercitatius? Nempe omnem philosophiam et cunctas philosophorum sectas, auctores, adsertoresque sectarum, omnesque eorum disciplinas, omnem historiarum ac