comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lcem eũ eẽ modis omnib nasciturum:
congregatis̃ ergo ut dicerent quid leger̃
conuener̃ in unũ quia om̃s unã ptulere
sententiam: Ipsi uidentes tuncadmira¬
tsunt conturbati sunt et cõmoti suNt:
ipsi iudȩiscilic& qui herodidixer̃ inb&h¬
leem dnm̃ nasciturx. uiderant enim quia
ꝓph&ã legerant & necesseerat ut admi¬
ratio d&anta głanascer&ur sedista
admiratio ñ leuis ñ otios a fuit : cont᷑¬
batis̃ qu& seno uercnt peccatoses. com¬
noti quid& anta maiestate cognoscere¬
meruer̃ : Illos enĩ cõmotos dicimꝰ quos &
credidisse testantur : Tremor ad p̃hen¬
dit eos ibi dolores sic̃ pasturientis:
Dulcherrime consequens rerũ ordo fer¬
uatus ẽ: primo cos dm̃uidisse. postea
udmiratos de inde cont᷑batos : Ad pos¬
tremũ: tremore concussos: Ipseenĩ ue¬
hȩmens pauor ẽ : qui ꝑduc̃ homines ad
tremorẽ: Quaenecesse ẽ . animũ grauit̃
fluctuare cuĩ corp̃ atremore contigerit
adp̃hendi: Nec solũ istud intã magna

Expanded text:
hleem eum esse modis omnibus nasciturum . Congregati sunt ergo, ut dicerent quid legerunt. Convenerunt in unum, quia omnes unam protulere sententiam. Vers. 5. Ipsi videntes tunc admirati sunt, conturbati sunt, et commoti sunt. Ipsi, Judaei scilicet qui Herodi dixerunt in Bethleem Dominum nasciturum. Viderant enim quapheta legerant; et necesse erat ut admiratio de tanta gloria nasceretur. Sed ista admiratio non levis, non otiosa fuit. Conturbati sunt, quia se noverant peccatores. Commoti, quia de tanta majestate cognosceremeruerunt. Illos enim commotos dicimus, quos et credidisse testamur. Vers. 6. Tremor apprehendit eos ibi: dolores sicut parturientis. Pulcherrime consequens rerum ordo servatus est. Primo eos dicunt vidisse, postea admiratos, deinde conturbatos, et ad postremum tremore concussos. Ipse enim vehemens pavor est, qui perducit homines ad tremorem; quia necesse est animum graviter fluctuare, cujus corpus a tremore contigerit apprehendi. Nec solum istud in tam magna
Abbreviated transcription (Latin):
noscitur dũ suscipi& etm: Tuture
tempi magne illius iudicationis ostendit᷑
quando dñr ecđam suã suscipiens ingradib:
id ẽ in membrissuis scũ simis atq ꝓbatissi¬
mis ipsecognoscitur: Tunc enĩ ds̃ dinoscit᷑
idẽ. potentia ipsius uistusq declarabit
quando ecđa illib eatos uiro sofferrȩ ipso
largiente monstrabitur . dũ secundusgra¬
dus meritore scã plebs ad dexterã collocat᷑
sic̃ dic̃ apłs. stella abstella diffest in clarita¬
te. sicerit & resurrectio mostuorum lur
enĩ in c&n ãb eatitudinẽ suscipitur: quan¬
doilli ꝑp&ua gacudia conceduntur Ib
ds̃ dinoscit᷑. idẽ potentia ipsius uistusq
declaratur cum ecđae suȩ talia p̃mia suib
distinctionib: donat: quenũ quã finienda
depereant: hic enĩ creditur qđ ibi mani¬
festa uisione praestatur: Qm̃eccereees
cec sunt lateraaquilonis quȩ superuscdh̃
quia lic& contradm̃ conspiratam̃tẽ
uener int : multitam̃ eor̃ credidissenos¬

Expanded text:
cetur, dum suscipiet eam. Futurum tempus magnae illius judicationis ostenditur, quando Dominus Ecclesiam suam suscipiens, in gradibus, id est in membris suis sanctissimis atque probatissimis ipse cognoscetur. Tunc enim Deus dignoscetur, id est, potentia ipsius virtusque declarabitur, quando Ecclesia illi beatos viros offerre, ipso largiente, monstrabitur: dum secundum gradus meritorum sancta plebs ad dexteram collocatur, sicut dicit Apostolus: Stella ab stella differt in claritate, sic erit et resurrectio mortuorum . Tunc enim in aeternam beatitudinem suscipitur, quando illi perpetua gaudia conceduntur. Ibi Deus dignoscitur, id est, potentia ipsius virtusque declaratur, cum Ecclesiae suae talia praemia sub distinctionibus donat, quae nunquam finienda depereant. Hic enim creditur, quod ibi manifesta visione praestatur. Versaec sunt latera aquilonis, quae superius dixit; quia licet contra Deum conspirata mente venerint, multi tamen eorum credidisse nos
Abbreviated transcription (Latin):
arria nox in sana ꝑ suasio quiꝰ ẽrogominor
sion latera aquilon isciuitas regis magni:
ẽ Ip̃dictũ montẽ localẽ suscipere debu¬
isses. dic̃ eũ omniterrȩ gccudia c̃do
accipe significat enĩ iustos qui copios a
sic̃ sepedictũ ẽ designat ecđam quȩ int̃ p̃¬
tationẽ ipsius nominis scaẽ speculatio¬
nisuistute conpl&aẽ. Latera aut̃ aqui¬
lonis significant ppłos infideler inquib:
diciboliregnaba t iniquitas: Ipseenĩdix̃
ponã sedẽ meac ad aquilonẽ & erosimilis
ultissimo: sed quia peccatores quia dia¬
bolo tenebant᷑ obnoxi dõmiserante con¬
uersi s̃. modo monssion & latera aquilo¬
nis idẽ natio iud ȩorũ & popłigentiũ
facta ẽ ciuita s regis magni hȩc ẽ eccła ca¬
tholica quã deuniuers omundo constatẽt
collectã: ipsa ẽ secunda sabbati quã tituilas
dix̃. dicuntur quid ẽ & terrarũ princi¬
pes reges : magñ aut̃ rex ueracit̃ dicinon
potest nisi solus dr̃ : ođ aut̃ dix̃ monssion

Expanded text:
Arianorum insana persuasio. Quis est, rogo, minor, Sion, latera aquilonis civitas Regis magni. Ne praedictum montem localem suscipere debuisses, dicit eum omni terrae gaudia condonaccipe; significat enim justos, qui copiosa sicut saepe dictum est designat Ecclesiam, quae interpretatione ipsius nominis, sanctae speculationis virtute completa est. Latera autem aquilonis significant populos infideles, in quibus diaboli regnabat iniquitas; ipse enim dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo . Sed quia peccatores, qui a diabolo tenebantur obnoxii, Deo miserante, conversi sunt; modo mons Sion, et latera aquilonis, id est natio Judaeorum et populi gentium, facta est civitas Regis magni, hoc est Ecclesia catholica, quam de universo mundo constat esse collectam. Ipsa est secunda sabbati quam titulus dixit. Dicuntur quidem et terrarum principes, reges: Magnus autem Rex veraciter dici non potest, nisi solus Deus. Quod autem dixit, Mons Sion,
Abbreviated transcription (Latin):
conclusio ita suis seuisum sic̃ fuerat
antȩ ꝓph&atũ : Ita uero qđ dictũ ẽ
rerũ sidẽ diligent̃ exp̃ssit: quȩ totũ
sic constabat factum : quẽ idmodũ
fuerat & ꝓmissum: Additũ ẽ inciui¬
tate dñi uistutũ : ubi &uerũ auditur
& ꝓmissum omne conspicitur rep¬
p&it᷑ inciuitatedĩ nrĩ ut catholicã
solã intellegeres. nesibi hoc nom̃ &
her&icox conuenticula uindicareNt:¬

Expanded text:
isum sicut fuerat ante prophetatum. Ita vero quod dictum est, rerum fidem diligenter expressit; quia totum sic constabat factum, quemadmodum fuerat et promissum. Additum est, in civitate Domini virtutum, ubi et verum auditur, et promissum omne conspicitur. Repetitur in civitate Dei nostri, ut catholicam solam intelligeres, ne sibi hoc nomen et haereticorum conventicula vindicarent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph&a dic̃ creuit lapis & factꝰ ẽmons i ta
ut impler& uniuersã faciẽ trȩ : Considere¬
mꝰ qđ hic magnũ quidẽ dnm̃ patrẽ dicat :
sed magnꝰ quoq filius ñ tac& : sic deipso ad

Expanded text:
propheta dicit: Crevit lapis et factus est mons, ita propheta dicit: Crevit lapis et factus est mons, ita ut impleret universam faciem terrae . Consideremus quod hic magnum quidem Dominum Patrem dicat: sed magnus quoque Filius non tacetur; sicut de ipso ad
Abbreviated transcription (Latin):
Macnus drĩs erlaudabilas
nimis inciuitate dĩ nr̃ĩ inmonte scõ eiꝰ:
onsiderandũ ẽ quẽ ad modũ hac uerba
ꝑ grados cestos admiran de dispositionis
ascendant Odschema dicit᷑emfasis pri¬
moenĩ posuitm agnꝰ dñs. additũ ẽ & lccu¬
dabilis. Sed nehoc quoq putares medio¬
crites eẽ faciendũ poniꝰ nimis qđ ñ hab&
terminũ neq sinẽ. sed ad siduitate sui sẽꝑ
aug& Magnꝰ ergo qui potent᷑ om̃ã sec̃ :
Iccudabilis qua pulchra & mirefecit:
Nectum̃ suffic̃ dnsm patrẽnimis dixisse lau¬
dandũ nisi &ubi p̃dicar& edicerent. scili
est enĩ & ciuitas ñ dĩnrĩ. ut babrłonia illa
diuboli ubi ñ dr̃ colit sed magis execrabi¬
li dementia blasphematur: Quaꝓpt̃
necessariae c̃secutũ ẽ ubi dñs licuidar&¬
necũ int̃her&icas suꝑstitiones. autsina¬
gogecu&eres putaret aliquis cẽp̃dican¬
dũ: sed ne uł illud dubitare s ubi ẽ&̃ p̃dicta
clesiae suae: Iste monsscs̃ ẽ. de quoda pihel

Expanded text:
s nimis: in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus. Considerandum est quemadmodum haec verba per gradus certos admirandae dispositionis ascendant. Quod schema dicitur emphasis. Primo posuit, Magnus Dominus; additum est, laudabilis. Sed ne hoc quoque putares mediocriter esse faciendum, ponitur, nimis; quod non habet terminum neque finem, sed assiduitate Magnus ergo, quia potenter omnia fecit. Laudabilis, quia pulchra et mira fecit. Nec tamen sufficit Dominum Patrem nimis dixisse laudandum, nisi et ubi praedicaretur edicerent; scilicEst enim et civitas non Dei nostri, ut Babylonia illa diaboli, ubi non Deus colitur, sed magis exsecrabili dementia blasphematur. Quapropter necessarie consecutum est ubi Dominus laudarne eum inter haereticas superstitiones, aut in synagoga veteri putaret aliquis esse praedicandum. Sed ne vel illud dubitares, ubi esset praedicta siae suae. Iste mons sanctus est, de quo Daniel
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ nom̃tuum dr̃. tac & laustua in fines
terrȩ. iustitia plena ẽd exteratua:
Nom̃ dĩ in toto orbe t̾rarũ: sine dubio
credituradorandũ possenĩ aliquinesd¬
re quẽ dmodũ sit colendus. pullus tam̃
ẽ quiisti nomini ñ seput& eẽ subiectũ:
Hocergo dicunt s c̃intoto orbe trarũ re¬
uerentiatu nominis dilatat̃ ita& inec¬
tibi laudisoffestur: sequit᷑. iustitiaplont̃
dexteratua. Locũ significat : ubi iustis̃
conlocandi. Addexteram quippeipsius
ueniunt quicũq &̃ na p̃mia consequeur
plena ẽ ergo dextera eĩ iustitia quȩmillĩ
pastẽ recipiunt᷑ qui ipsius munere iustiẽ
ꝑmontem sim ecła catholica signifiat
que in t̃p̃tatione ipsius nominis inspecu¬
latione popłi noscitur constituta: hȩc
optat᷑ l&ari. quȩ exmun ereipsius gena
& hesp&unt exultare & in utroq sexueda¬

Expanded text:
Secundum nomen tuum, Deus, ita et laus tua in fines terrae: justitia plena est dextera tua. Nomen Dei in toto orbe terrarum sine dubio creditur adorandum. Possunt enim aliqui nescire quemadmodum sit colendus, nullus tamen est qui isti nomini non se putet esse subjectum. Hoc ergo dicunt: Sicut in toto orbe terrarum reverentia tui nominis dilatatur: ita et in Ectibi laudis offertur. Sequitur, justitia plena est dextera tua Locum significat ubi isti sunt collocandi; ad dexteram quippe ipsius veniunt, quicunque aeterna praemia consequuntur. Plena est ergo dextera ejus justitia, quia in illam partem recipiuntur, qui ipsius munere justi esse montem Sion Ecclesia catholica significatur, quae interpretatione ipsius nominis in speculatione populi noscitur constituta. Haec optatur laetari, quia ex munere ipsius aeterEt has petunt exsultare; ut in utroque sexu
Abbreviated transcription (Latin):
adĩ sapientiã: Salomonquoq testat᷑.
scires apientiã & disciplinã & intelle¬
ere uerba prudentiae : Sapientia :¬
ꝑtin& admysteria diuin adeclaranda
prudentia uero: admores ꝓbabiles
instruendos: Si comĩs sermo diuinus
duab: hisuistutib: plenissimꝰ indicatur:
hinc enĩ que narraturus ẽ inquo auit
qđ sint uerba sua : Mirtbili prius con¬
plexione describens ut omĩrdesiderant̃
quercrent qđ promissum subtidi p̃di¬

Expanded text:
Dei sapientiam . Salomon quoque testatur scire sapientiam et disciplinam, et intelligere verba prudentiae. Sapientia pertinet ad mysteria divina declaranda; prudentia vero ad mores probabiles instruendos; sic omnis sermo divinus duabus his virtutibus plenissimus indicatur. Hinc enim quae narraturus est inchoavit, quae sint verba sua mirabili prius complexione describens, ut omnes desideranter quaererent quod promissum sub tali praedi
Abbreviated transcription (Latin):
one carentia sed uistutes & thronos
quib: ille gloriosus regnator insid&
potesthoc & descĩs intellogi Nãsi qus
habeat beneficiũ bone conuersaton
ipse sit sinedubio sella rgalis. qđ̃s
altius intendas : totũ contra ꝑ fidos
dicitur. ut audita potestacte suc¬
cũbant: humilitatẽ eiꝰ putant cẽ tẽ¬

Expanded text:
 sed virtutes et thronos quibus ille gloriosus Regnator insidet. Potest hoc et de sanctis intelligi; nam si quis habeat beneficium bonae conversationis, et ipse fit sine dubio sella regalis. Quod si altius intendas totum contra perfidos dicitur; ut audita potestate succumbant, qui humanitatem ejus putant esse tem
Abbreviated transcription (Latin):
Intueccmur textũ psalmi istus as¬
bis non uistutib brtuem. Nã &nume¬
rus ipse grcedia nob scccraom̃ta declarat
quadragesimo quippe .ui. anno inmis¬
aca int̃ p̃tatione tẽplũ dñi hiero solimis
legimꝰ fuis se ꝑfectũ: Anni aut̃ isti aue¬
terib ꝓdieb s̃ positi. qui sexies ꝑfecto
numero multiplicati. efficiunt dies
manigeneris habitasse monstratur.:
Idẽ adie octauo kalendarũ a prilium.
usq indiẽ octauũ kedendax ianuari¬
ar. Merito ergo tot᷑ hicpsalm̃ specia¬
lit decdnõ dict̃ intellegit᷑. quando & eiꝰ
numerus p̃dicto modo ad sacram̃tũ
ipsius conceptionis & natiuitatis con¬

Expanded text:
Intueamur textum psalmi istius verbis non virtutibus brevem. Nam et numerus ipse grandia nobis sacramenta declarat; quadragesimo quippe sexto anno in mystica interpretatione templum Domini Jerosolymis legimus fuisse perfectum. Anni autem isti a veteribus pro diebus sunt positi, qui sexies perfecto numero multiplicati efficiunt dies militudinem humani generis habitasse monstratur; id est a die octava calendarum Aprilium, usque in diem octavum calendarum Januariarum. Merito ergo totus hic psalmus specialiter de Domino dictus intelligitur, quando et ejus numerus praedicto modo ad sacramentum ipsius conceptionis et nativitatis com
Abbreviated transcription (Latin):
der̃ : Conuenireenĩ ẽ ad unũ mul¬
tos uenire cũ dõ abrochã. hocẽ in xp̃
qui dr̃ ẽ abroachȩ. Expulsisenim in¬
fidelib iudȩis qui carne tantũ non
operib erant filii abrochȩ. pleni¬
tud inẽ gentiũ in tromisit adillã ꝓ¬
missionis beatitudinẽ possidendã
quã pmiferat abrahae & femini ei:
Filii enĩ ipsius ꝑscãm fidẽ fecctis qu
carnis semine non fuerunt :
Osiculo. Ideo enĩ principes ppł&
conuener̃ cũ dõ abrachã quia for¬
tes tenx quierant ppłrdĩ. nimiũ
eleuatis: Id ẽ iudȩi quib: data

Expanded text:
derunt. Convenire enim est ad unum multos venire. Cum Deo Abraham, hoc est in Christum qui Deus est Abrahae. Expulsis enim infidelibus Judaeis qui carne tantum, non operibus erant filii Abrahae, plenitudinem gentium intromisit ad illam promissionis beatitudinem possidendam, quam promiserat Abrahae et semini ejus. Filii enim ipsius per sanctam fidem facti sunt, qui carnis semine non fuerunt. Vrsiculo. Ideo enim principes populorum convenerunt cum Deo Abraham, quia fortes terrae, qui erant populus Dei, nimium elevati
Abbreviated transcription (Latin):
Soç ꝓpt̃ illos dicit᷑ qui sibi ꝑsingu¬
laloca diuersa numina faciebant.
Venerẽ in paso mastẽ intratus io¬
uem in croa. Deb& enĩ omp̃s rex
uniueradit̃ coliqui solus creator
cit psallite sapient̃. ut ñ solũ cantan¬
tes sed intelligentes psullere debeamꝰ.
Nemo enĩ sapient̃ quicquã facit qđ

Expanded text:
opter illos dicitur qui sibi per singula loca diversa numina faciebant, Venerem in Papho, Martem in Thracia, Jovem in Creta. Debet enim omnipotens Rex universaliter coli, qui solus creator cit, psallite sapienter; ut non solum cantantes, sed intelligentes psallere 158 debeamus. Nemo enim sapienter quidquam facit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ãdõ prõ: Uidebunt multietti¬
aebunt &sperabun in dno:
uperiora psalmi ad illud ꝑti
p&rȩ transtulit firmitatem:
d uersus iste nunc aperit docen¬
o & inmisit in os meũ canticũ no¬
um: Id ẽ noui testam̃ti scĩssimã
dicationẽ :  sed nouumbene
lctur : quia in carnationẽ dnĩ
iporeis oculis a&as antea nul¬
i conspexit:. Dõ enim nuhilno¬
um est : quando ante constitu¬
anem mundi dispensationis suȩ
inuersa presciuit : Hrmnus
ut̃ grecus sermo ẽ : idẽ lauscar¬
mnũ lege composita: Et qm̃
imni ercont : quosidolis suis &iã
puiltas ꝑsonabat. Ad didit dõ
nõ ut qualemꝰ hrmnum
cer& distincte potuis semus
uestere: Uidebunt multi
amebunt: De mirabilibus
it quae tempore scãe in car¬
onis effecta sunt: Uiden
sperauerunt autem in dño:
quando xp̃iani esse coeperunt:
ut postillum timorem mincu¬
lorum conuersi. spem indnõ fir¬
missimam habere ꝓbarentur

Expanded text:
ostro: videbunt multi et timebunt, et sperabunt in Domino. Superiora psalmi ad illud pertpetrae transtulit firmitatem, nam. Quod versus iste nunc aperit dicendo: Et immisit in os meum canticum novum, id est Novi Testamenti sanctissimam praedicationem. Sed novum bene dicitur, quia incarnationem Domini corporeis oculis aetas antea nulla conspexit. Deo enim nihil novum est, quando ante constitutionem mundi dispensationis suae universa praescivit. Hymnus autem Graecus sermo est, id est, laus carminum lege composita. Et quoniam hymni erant quos idolis suis etiam gentilitas personabat, addidit, Deo nostro; ut qualem hymnum diceret, distincte potuissemus advertere. Videbunt multi et timebunt. De mirabilibus dicit, quae tempore sanctae incarnationis effecta sunt. Videntes Speraverunt autem in Domino, quando Christiani esse coeperunt: ut post illum timorem miraculorum conversi, 136 spem in Domino firmissimam habere probarentur
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ notio nucupatur: haec unã
sit istebeatus: posita det̃mina¬
tione prȩfinitur : id est : cuiꝰ
ẽ spesnom̃ dnĩ Spesenim
dicta ẽ : quasi stubilispes : nã
& illi dicuntur spemsuã indño
ponere : qui ab eo darisibi tem¬
porulia dep̃cantur: Hii uiden¬
tur non ꝓpt̃ sediligere dm̃ sed
ꝓpt̃illa quȩ postulant: Ille
autem ueraciter hab& spẽ
nominis dnĩ : quisolam con¬
templationem eius: auidus
concupiscit: Nomen ergo dnĩ
interc&era saluator a&nus ẽ:
et ille spem suam ponit in eiꝰ
nomine : quise non suis meri¬
tis: sed abeo. ꝑ gratiam credit
esse saluandum: Dicti suN
& in euangelio octies beati
Ut est illud: Beati pauperes

Expanded text:
ne notio nuncusit iste beatus posita determinatione praefinitur, id est cujus est spes nomen Domini. Spes enim dicta est quasi stabilis pes. Nam et illi dicuntur spem suam in Domino ponere, qui ab eo dari sibi temporalia deprecantur. Hi videntur non propter se diligere Deum, sed propter illa quae postulant. Ille autem veraciter habet spem nominis Domini, qui solam contemplationem ejus avidius concupiscit. Nomen ergo Domini inter caetera Salvator aeternus est; et ille spem suam ponit in ejus nomine, qui se non suis meritis, sed ab eo per ejus gratiam credit esse salvandum. Dicti sunt et in Evangelio octies beati; ut est illud: Beati pauperes
Abbreviated transcription (Latin):
pelcigi inundatione confusa.
Ita &isti capitedemisso. uenas
rerũ rationehumana ad siduo
lubore ꝑquirunt. Sed cũ sint
pisces & fluminũ ñ uacat quod
hc posuit maris. ꝓpt̃cos qui
sibi uident᷑ eẽ sccpientes. ue¬
rũ isti tules eorũq similes dñ
pedib felicit̃ subiciunt᷑ qui¬
do ad xp̃ĩane uenerint reli¬
gionis affectũ. Nãlic& illi
omã iuredominationis in¬
clincita sint. Illos tam̃ pro¬
priȩ dicimꝰ eẽ subiectos qui
ad eiꝰ honus leue &iugũ sua¬
ue ꝑuenire meruerint :

Expanded text:
pelagi inundatione confusa, pelagi inundatione confusa, ita et isti capite demisso venas rerum ratione humana, assiduo labore perquirunt. Sed cum sint pisces et fluminum, non vacat quod hic posuit, maris, propter eos qui sibi videntur esse sapientes. Verum isti tales, eorumque similes Domini pedibus feliciter subjiciuntur, quando ad Christianae venerint religionis affectum. Nam licet illi omnia jure dominationis inclinata sint, illos tamen dicimus proprie subjectos, qui ad ejus onus leve et jugum suave pervenire meruerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
apło. pasce oues mecs. quiadõ
comparantur ouibus. qm̃ prȩs
ne moderantur: de in dequia¬
mundi exubicas. sine aliquo sen¬
su doloris ammittunt : Nã sic̃ o¬
uis tundentẽ se ñ increpat. ita nec
iustus cupiditatẽ se expoliantis
accusat. boues aut̃ p̃dicatores
designat. qui humanapectora
tutũ messẽ germinare fecer̃. Nec
uacat qđ dic̃ insuꝑ quae ñ solũ illi
scĩ subiectis sed &i c̃ peccatores
Sȩpeenĩ de conuersis talib: ma¬
iore gloria triumphat dñs xp̃r
pascunt᷑. Oues scũiã intradnĩ
cueli et pisces maris quiꝑam¬
bulant semitas maris.
Iolucres caeli suꝑbi s̃ homi¬
Unes qui in flatiuento iactan¬
tiae. quacsi ꝑ in ane aeris efferun¬
tur. & humilia dispiciunt.
cũ altius eleuant᷑. Volucres enĩ
auolatu crebro dictȩs̃. pisces
uero maris. philo sophos sortas¬
se significant: qui huiꝰ mundi
naturã erratica curiositate
ꝑtractant. Ncc̃ sic̃ illi posita
fronte itinera sibi reserant

Expanded text:
apostolo: Pasce oves meas . Qui ideo apostolo: Pasce oves meas . Qui ideo cone moderantur; deinde exuvias sine aliquo sensu doloris amittunt. Nam sicut ovis tondentem se non increpat, ita nec justus cupiditatem se exspoliantis accusat. Boves autem praedicatores designant, qui humana pectora tutum messem germinare fecerunt. Nec vacat quod dicit, insuper, quia non solum illi sancti subjecti sunt, sed etiam peccatores. Saepe enim de conversis talibus majore gloria triumphat Dominus Chpascuntur; oves sunt, cum jam intra coeli et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Volucres coeli superbi sunt homines, qui inflati vento jactantiae, quasi per inane aeris efferuntur, et humilia despiciunt, cum altius elevantur. Volucres enim a volatu crebro dictae sunt. Pisces vero maris philosophos fortasse significant, qui hujus mundi naturam erratica curiositate pertractant. Nam sicut illi posita fronte itinera sibi reserant
Abbreviated transcription (Latin):
nauid&ur excipisse nec supera
sic̃ dehoc loco testatur apłs cae¬
lestis expositor. In eo enim in
quo ꝗonia subiecit. nihildimi¬
sit non subiectũ ei. Nc̃ & alio
loco dic̃. Adoratecũ om̃s angeli
eĩ. Ad didit subpedib ut omnis
cretura merito ipsũ colere atq
ad orare uideatur. Et respice
omnia sius locis fuisse seruata
quẽ prius propt̃ humilitatem
carnis. paulominꝰ ab angelis
dixenet eẽ minoratũ. p̾ ascensi¬
onẽ dic̃ pedib eĩ omã fuisse sub¬
iecta ut ista distinctio & dubie¬
tatẽ ti tubantib auferat. &
gloriã scãe in carnationis osten¬
dat. Oues et boues insuper etpe
I corae campi.
In hoc & ccliouersuqui sequitur
argumentũ ẽ qđ dicitur ꝑ enu¬
merationẽ. uerũ haec & alia no¬
mina quae secunt᷑ allegoricȩ
dicta debemꝰ accipere: nepost
rationales crecturas in conpe¬
tenter peccora uł iumenta po¬
siuis se uideatur. Oues electum
populũ significant xp̃ianum
sic̃ & incucengelio dñs p&ro dic̃

Expanded text:
na videtur excepisse nec supera; sicut de hoc loco testatur Apostolus coelestis expositor: In eo enim in quo ei omnia subjecit, nihil dimisit non subjectum ei . Nam et alio loco 36 dicit: Adorate eum, omnes angeli ejus . Addidit: sub pedibus ejus, ut omnis creatura merito ipsum colere atque adorare videatur auctorem. Et respice omnia suis locis fuisse servata. Quem prius propter humilitatem carnis paulo minus ab angelis dixerat esse minoratum; post ascensionem dicit pedibus ejus omnia fuisse subjecta, ut ista distinctio, et dubietatem titubantibus auferat, et gloriam sanctae incarnationis ostendat. Vers. 9. Oves et boves, insuper et pecora campi. In hoc et alio versu qui sequitur, argumentum est quod dicitur per enumerationem. Verum haec et alia nomina, quae sequuntur, allegorice dicta debemus accipere, ne post rationales creaturas incompetenter pecora vel jumenta posuisse videatur. Oves electum populum significant Christianum, sicut in Evangelio Dominus Petro dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Minorctus ẽ enĩ. ñ necess¬
tatẽ minis tratoria sed p¬
&ais suae spontanea uo
minus ab angelis. quaecrucẽ
ꝓ omniũ scclute suscepit.
exex si quidem paste creator
angelorũ minor factus ẽ an¬
gdis Ben eautẽ dix̃. paulo
ninus quã & si mortale corp̃
ud sumpsit. ⁊ cem̃ peccata
ñ habuit. Ggloriauero &
honore cõronatus ẽ : cũ p̾re
surrectionẽ nim is mirabilẽ
totius mundi credulitatẽ
ds̃ ineo qđ homo factus ẽ exal¬
tatus accepit. Corona enĩor¬
bis circulo conpetent̃ aptat᷑
suꝑ operit manuũ tuarum om¬
Superius degloria eius & ho¬
nore narratũ ẽ. Nunc ponit᷑
tudo. Dicendo enim suꝑ ope¬
ramanuũ tuarũ omnis illicre¬
atura subiecta monstratur
ceptũ. Ita nec a potesiate xp̃i
diquid ꝓbatur eẽ diuisum

Expanded text:
Minoratus est enim non necessitate ministratoria, sed pietatis suae spontanea volminus ab angelis , quia crucem pro omnium salute suscepit. Ex ea siquidem parte Creator angelorum minor factus est angelis. Bene autem dixit, paulo minus: quia etsi mortale corpus assumpsit, tamen peccata non habuit. Gloria vero et honore coronatus est, cum post resurrectionem nimis mirabilem, totius mundi credulitatem Deus, in eo quod homo est factus, exaltatus accepit. Corona enim orbis circulo competenter aptatur, super opera manuum tuaruSuperius de gloria ejus, et honore narratum est, nunc ponitur tudo. Dicendo enim, « super opera manuum tuarum, » omnis illi creatura subjecta monstratur, ceptum, ita nec a potestate Christi aliquid probatur esse divisum
Abbreviated transcription (Latin):
ouere potest quare dicat in
Amorte nullũ eẽ memorẽ
dĩ dũ uicina possit amplius iroc
iudicis contremesci. Sed bene
ꝑfidos dicimꝰ in memoresdi. de
quib & esccs ait. Non enim
qui in infernos laudabunt te
Neq qui mostu sunt benediceNt
omnegenu flectatur: caelestiũ
t̃restriũ & infernorũ. hic deso¬
lis infidelib: ac ꝑtinatib deb&
accipidictum. quinullã fidu¬
tiam confessionis suȩ habere
ꝓmerentur merito ergo hic
sibi festinat dimitti quia pꝰlu
cis occasũ non restat. nisi sola
retributio meritorum. In
inferno autem quis confitebit᷑
tibi sub audiendũ adueniã
sic̃ & sulamon deimpiis dicit
Quia dicent int̃ se pȩnitentiã
habentes & ꝑ angustiam sp̃s
gementes &cetera. Na &
diues quilazarũ uidebat in
requie constitutum mala
sua ꝓbatur eẽ confessus sed
non ẽ aduotum supplicatio¬
nis auditus. quia in hoc mun¬
do ꝓpria confessio dicitur. libi
& uenia repperitur. &ittili¬
quam diuisionem in his uerb

Expanded text:
overe potest quare dicat, in morte nullum esse memorem Dei, dum vicina possit amplius ira judicis contremisci: sed bene perfidos dicimus immemores Dei, de quibus et Isaias: Non enim qui in inferno sunt, laudabunt te; neque qui mortui sunt, benedicent omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum , hic de solis infidelibus ac pertinacibus debet accipi dictum, qui nullam fiduciam confessionis suae habere promerentur. Merito ergo hic sibi festinat dimitti: quia post lucis occasum, non restat nisi sola retributio meritorum. In inferno autem quis confitebitur tibi? Subaudiendum ad veniam; sicut et Salomon de impiis dicit: Quia dicent inter se, poenitentiam habentes, et prae angustia spiritus gementes , etc. Nam et dives qui Lazarum videbat in requie constitutum, mala sua probatur esse confessus , sed non est ad votum supplicationis auditus: quia in hoc mundo proprie confessio dicitur, ubi et venia reperitur. Et ut aliquam divisionem in his verb
Abbreviated transcription (Latin):
nimia dec& &mpostun
conciliat. ad sumpsit. so¬
pit uult intellegi. ⁊ ã quãs
quid manibus acceptums
tuere magnum exultatis
archanũ ut orationẽsu
& aurib dicat auditam
quasi oblationem aliqu
susc susceptam. Sio enim facere
lactantes solent. ut diuersis mo¬
dis eadem repetant. Unde mag¬
no impetu gratulationis. exulꝰ¬
tant. Nec uadat᷑ qđ in uno mune¬
re tercio sibi dicit dnm̃ prestitᷤᷤ¬
⁊ scilic& ut supplicationib suis
sanctam trinitatẽ affusse mon¬

Expanded text:
nimia decet, et importuna conciliat. Assumpsit, suscepit vult intelligi, tanquam aliquid manibus acceptum. Et intuere magnum exsultationis arcanum; ut orationem suam et auribus dicat auditam, et quasi oblationem aliquam fuisse susceptam. Sic enim facere laetantes solent, ut diversis modis eadem repetant, unde magno impetu gratulationis exsultant. Nec vacat, quod in uno munere tertio sibi dicit Dominum praestitisse; scilicet ut supplicationibus suis sanctam Trinitatem adfuisse mon
Abbreviated transcription (Latin):
lex diuina pronuntiat esse uen¬
turas: Cum dicit mea. relaxauit
odium. cui multitudo fuerat donata
culparum.. Sequitur. auertantur
retrorsum. ut non permittantur
ire quo tendunt. sed cum rede¬
unt ab inferni fouea liberent᷑.
hoc enim. & petro dictum est.
h umana cogitanti. Redi retro sa¬
thanas. scilic& ne sapias illa quȩ
sapis Malus enim cum retrorsũ
redit: emendat. cum iustus: offen¬
dit. Sed hic quoniam de peccato¬
ribus agebatur bene illis optata
est uotiua conuersio Et ne eos
diucius iudicar&. forsitañ addi
O desiderium. sanctae mentis exi¬
causa sua petere potuit. quam
iste pro inimicis suis acerrimĩs
postulauit. Talium itaq dominꝰ
miseretur: qui miscđiae mom̃ta
non negligunt. Sicut in euuange¬
lio scriptum est. Beati misericor¬
des: quoniam ipsi misericordiam
consequentur.

Expanded text:
lex divina pronuntiat esse venlex divina pronuntiat esse venturas. Cum dicit, mei, relaxavit odium cui multitudo fuerat donata culparum. Sequitur: Avertantur retrorsum, ut non permittantur ire quo tendunt; sed cum redeunt, ab inferni fovea liberentur. Hoc enim et Petro dictum est humana cogitanti: Redi retro, Satanas ; scilicet ne sapias illa quae sapis. Malus enim, cum retrorsum redit, emendatur; cum justus, offendit. Sed quoniam hic de peccatoribus agebatur, bene illis optata est votiva conversio. Et ne eos diutius judicaret forsitan diO desiderium sanctae mentis exiamplius petere potuit, quam ista pro inimicis suis acerrimis postulavit? Talium itaque Dominus miseretur, qui misericordiae momenta non negligunt, sicut in Evangelio scriptum est: « Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur
Abbreviated transcription (Latin):
morsum: Et erries¬
ubus partibus decursis. ue¬
nit adultimam conclusionem.
onclusio est enim exitus et
eterminatio tocius orationis
ui iam ut exauditum decebat
aetus exultat. quoniam ista
uȩdam formula penitentiũ
s ut inchoent a lacrimis. &
esinant in lacticia. quatinus
ali exemplo possit agnosci.
crum esse quod legitur. Qui
eminant in lacrimis: in gaudio
etent. Et intuere quod scã
onscientia. penitentes a pec¬
tis siuis facta libera ȩccłiasti
regulis obsecundans. mox
dinimicis suis ut conuertans
orat. ut sicut ille suscepit
eniam: ita & inimicos eius
carnales. ad domini gratiam. redire
contingat. Nam cum dicit erit¬
bescant᷑. uult eos tanta conpune¬
tione illuminare. ut prohis quȩ
agebant ipsi pocius erubescant:
& intelligant pernitiosos actus.
quos pridem sibi putabant esse
proficuos: Conturbentur autem
dictum est. timore futuri iudicii.
& scripturarum predicatione ter¬
ribili. ne in illas poenas miserrimi
hominum cadant: quas peccatorib

Expanded text:
trorsum, et erubesTribus partibus decursis, venit ad ultimam conclusionem. Conclusio est enim exitus et determinatio totius orationis: ubi jam, ut exauditum decebat, laetus exsultat. Quoniam ista quaedam formula poenitentium est, ut inchoent a lacrymis, et desinant in laetitia; quaetenus tali exemplo possit agnosci verum esse quod legitur: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Et intuere quod sancta conscientia poenitentis, a peccatis suis facta libera, ecclesiasticis regulis obsecundans, mox pro inimicis suis, ut convertantur, exorat; ut, sicut ille suscepit veniam, ita et inimicos ejus carnales ad Domini gratiam redire contingat. Nam cum dicit: Erubescant, vult eos tanta compunctione illuminari, ut pro his quae agebant, ipsi potius erubescant, et intelligant perniciosos actus, quos pridem sibi putabant esse proficuos. Conturbentur autem dictum est, timore futuri judicii, et Scripturarum praedicatione terribili: ne in illas poenas miserrimi hominum cadant, quas peccatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
auabo persinsulas noc
ectum m eum:
upere merito quidẽ lectũ
quem noctib polluerat.
acrimis ab luebat. sed occur¬
t in possibilitas. ut tanta
fuiss& copra lacrimarum
quae non solum faciem. sed
x lectum lauisse dicer&ur:
uu ꝓpt̃ melius lectum de¬
atationem corporis intel¬
egamus. In qua uelut in
ubili nr̃o marcenti uolup¬
e remit tuntur quã potest
omo lacrimis quã uis paucis
auare. si eum contingat
desti inspiratione deflere
actus autem ab electis ac
pollib: herbis dictus ẽ su¬
sa quas antiquitus quies¬
ptium corporae remit teban
in somnum:
erimis st ratũ m̃m rigabo
eure uberius aliquid
puficat quã lauare. sed

Expanded text:
Lavabo per singulas noctes Lavabo per singulas noctes lectum meum. pere, merito quidem lectum, quem noctibus polluerat, lacrymis abluebat: sed occurrit possibilitas ut tanta fuisset copia lacrymarum, quae non solum faciem, sed et lectum lavisse diceretur. Quapropter melius lectum delectationem corporis intelligamus, in qua, velut in cubili nostro marcescenti volupe remittimur; quam potest homo lacrymis, quamvis paucis lavare, si eum contingat coelesti inspiratione deflere. Lectus autem ab electis ac mollibus herbis dictus est: supra quas antiquitus quiescentium corpora remittebantur in somnum. Lacrymis stratum meum rigabo. Rigare uberius aliquid significat quam lavare. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
In infernũ uero e custodiãl¬
corũ quã ꝓsuis meritis amin
sustinere noscuntur . in uo¬
q tunc negatur absolute
suscipienda confessio. ac
dictum ẽ de principiis. nun
Odio diligentissime con¬
parata uenit adnarratuos¬
nẽ actuũ suorũ. asserens pes¬
tentiã suã magis cruciatib
fuisse compl&ã quia nos
ttintũ uerbis otiosis. sed as¬
flictione ꝓbabili icixin
ueniulis efficitur peniiuo
Gemitus itaq &istedicitus
quae ut pondere nimioo
batis aut uulnere sauciats
euenerit. sed ille quȩrens
est xp̃icnis qui cordis con¬
punctione ꝑagitur cũ
malorũ nr̃orũ reminiso¬
mur & futurȩ poene co¬
sideratione terremũ
Cemitus enim dicas
geminatus luctus quẽ
merito fideles app&un
qm̃ lugentes consolatus
penitentes emundat. diabolũ
fugut: xpõ conciliat amaritu¬
dodulcis. lacrime felices sa¬
litaris canflictio. dequa re
battus io hannes duob: libris
uti disseruit. ut merito apud
ntios aure coris nom̃ acceperit:

Expanded text:
in inferno vero custodiam locorum quam pro suis meritis animae sustinere noscuntur. In utroque tamen negatur absolute suscipienda confessio. Hactenus dictum est de principiis; nuncordio diligentissime comparata, venit ad narrationem actuum suorum, asserens poenitentiam suam magnis cruciatibus fuisse completam: quia non tantum verbis otiosis, sed afflictione probabili maxime venialis efficitur poenitudo. Gemitus itaque et iste dicitur, qui aut pondere nimio curvatis, aut vulnere sauciatis evenerit. Sed ille quaerendus est Christianis, qui cordis compunctione peragitur, cum et malorum nostrorum reminiscimur, et futurae poenae consideratione terremur. Gemitus enim dictus est geminatus luctus. Quem merito fideles appetunt, quoniam lugentes consolatur, poenitentes emundat, diabolum fugat, Christo conciliat; amaritudo dulcis, lacrymae felices, salutaris afflictio. De qua re beatus Joannes duobus libris ita disseruit, ut merito apud Graecos aurei oris nomen acceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
batus ẽ pneina oculusmeus.
um superius & gemiuissese
asserat & plorcsse confir¬
m&. in eptum ẽ ut subito in¬
dignatione ꝓpria put&ur
eẽ confusus sed ꝓpt̃ iram dni
oculũ cordis sui ꝓfit&ur eẽ
turbatum. quid enĩ formido¬
losius quã illũ irasci. qui si
non miserecitur extinguit.
Oculus enim dictus ẽ quasi
otior lux qđ uto intenta res¬
picat. siue qđ palpebris oc¬
culentib: probatur occultus.
Inueterccui in t̃ om̃sinimi¬
cos meos.
n u&eraui id ẽ in u&eris ho¬
minis adȩ antiquita te per¬
tus merito nuncupatur.
Int̃ omnes inimicos meos. siue
int̃ sp̃s diabolicos. siue int̃
nrt̃c peccata. Ipsa sunt enim
uerccciter ad uersa. quae
anim as intasturum dedũ¬
cunt. &ud huc feralit̃ blan¬
diuntur. Compl&a ẽ ꝓmis¬
sa narratio. Est enim sic̃
p̃cipitur breuis &lucida.
Idonecquoq: ad iracundiam
iudicis temperandam Nun
des a luberrima correctiono

Expanded text:
batus est prae ira oculus meus. Cum superius et gemuisse se asserat, et plorasse confirmet, ineptum est ut subito indignatione propria putetur esse confusus: sed propter iram Domini, oculum cordis sui profitetur esse turbatum. Quid enim formidolosius quam illum irasci, qui si non misereatur exstinguit? Oculus enim dictus est, quasi ocior lux, quod cito intentata respiciat: sive quod palpebris occulentibus probatur occultus. Inveteravi inter omnes inimicos meos. Inveteravi, id est, in veteris hominis Adae antiquitate perti, vetustus merito nuncupatur. Inter omnes inimicos meos: sive inter spiritus diabolicos, sive inter nostra peccata. Ipsa sunt enim veraciter adversa, quae animas in tartarum deducunt, et adhuc feraliter blandiuntur. Completa est promissa narratio: est enim, sicut praecipitur, brevis et lucida, idonea quoque ad iracundiam judicis temperandam. Nunc de saluberrima correctione
Abbreviated transcription (Latin):
uit dñs uocẽ fletus mei:
numeratis ad flictions
em̃dationis ingreditur
pastem: ut qui malorumo¬
lectione peccauerat. fugi¬
tis a setalibus mandatis d
deuotissimos apparer&
argumentum ab ac triba
ꝑsonarũ tractatũ dicitur
top auictu. Eoquippe mods

Expanded text:
ivit Dominus vocem fletus mei. Enumeratis afflictionibus, emendationis ingreditur partem; ut qui malorum collegio peccaverat, fugatis a se talibus, mandatis Domini devotissimus appareret. Quod argumentum ab attributis personarum tractum, dicitur a victu. Eo quippe
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus cũ superius lectum
dixiss&. quacre iterum repe¬
tere uoluiss& stratum: Stra
tum significat cumulũ peciatoꝵ
qđ ideo lacrimis rigat ut eodẽ
sa luberrimo imbrȩ resoluto
homo in nouã mensem uistitts
ad olescat. fiatq expeccatore
iustus exlugente lu&us ex
egroto sanissimus. Nãsi stra¬
tũ collectionem uestum ue¬
lis aduertere ipsa in possibi¬
litas occurrit quȩ deli ti la¬
uatione surrex. siue hoc ꝑ
figuram. Hỹ perbolen potest
accipi. ꝑ quũ solent aliqua
mugnitudine exagerationis
extendi. sic̃ denauigantib
in centesimo ui psalmo dictu¬
rus ẽ. Ascendunt usq ad cȩ¬
los & descendunt usq ad abrs¬
sos. & inquinquagesimo
psalmo. Lauabis me & suꝑ
niuẽ deulbabor. Cũ niue
nihil possit eẽ candidius.
Et in de ut ero nomio morses
ihũ naue p̃cepit. Liber hic
legis non recedat demanu tua.
et meditaberis in eo dieb ac
noctib: ut scias ingrediuiã
tuam. simili modo & cilter
pȩnitens Incentesimo primo
ꝑsadmo dicturus ẽ. Cinerem

Expanded text:
videamus, cum superius lectum dixisset, quare iterum repetere voluisset stratum? Stratum enim significat cumulum peccatorum; quod ideo lacrymis rigat, ut eodem saluberrimo imbre resoluto, homo in novam messem virtutis adolescat, fiatque ex peccatore justus, ex lugente laetus, ex aegroto sanissimus. Nam si stratum collectionem vestium velis advertere, ipsa impossibilitas occurrit quae de lecti lavatione surrexit. Sive hoc per figuram hyperbolen potest accipi, per quam solent aliqua in magnitudinem exaggerationis extendi: sicut de navigantibus in centesimo sexto psalmo dicturus est: Ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos . Et in quinquagesimo psalmo: Lavabis me, et super nivem dealbabor ; cum nive nihil possit esse candidius. Et in Deuteronomio Moyses Jesu Nave praecepit: Liber hic legis non recedat de manu tua: et meditaberis in eo diebus ac noctibus, ut scias ingredi viam tuam . Simili modo et alter poenitens in centesimo primo psalmo dicturus est: Cinerem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpł explanatione tamen
atuli breuiter exponenda cognos¬
ar. Cum dauid a filio suo ab¬
isilon crudeli bello p̃meretur.
amcñ sĩ chusi fecit ꝓdinoscen¬
doc̃silio. adeiꝰ castra migrare
t qͥ qͥd adũsu eũ ageret᷑ sibi¬
mna secrecuis indicar& Nam
e ps̃ nom̃ p̃dictã indicat cau
Chusi eni ⁊ patte augustino
bcente. int̾ p̃tat᷑ silentiũ: Quod
stieta ficdelis eiꝰ exer euit: quando
.ecrecius ꝓ futura mandauit:
li aĩt gemini. filius dextere in
esaliti eiꝰ. necessaria ꝓdicione
slentiũ misit. cũ misteri a set̃¬

Expanded text:
 explanationem tamen tituli breviter exponenda cognoscitur. Cum David a filio suo Abessalom crudeli bello premeretur, amicum suum Chusi fecit pro dignoscendo consilio ad ejus castra migrare: ut quidquid adversus eum ageretur, sibimet secretius indicaret. Nam et ipsum nomen praedictam indicat causam. Chusidocente , interpretatur silentium: quod revera fidelis ejus exercuit, quando illi secretius profutura mandavit. Filius autem Jemini, filius dexterae inquia saluti ejus necessaria proditione silentium misit, c
Abbreviated transcription (Latin):
allegoria id÷ mũsio aliud dicens
aliua significans: Dreizio pdadan.
ausa sua ꝓpħa trahens
infutur ũ misteriũ sal¬
uatoris dñi. cui & iã nom̃
ipsu dã misticis int̾ p̃tacionib con¬
gruent̃ adscribit᷑ In pͥma diui¬
ut ab om̃ib ꝑ secutorib eiꝰ uirtu¬
te libetur. Persona uͦ hominis
ẽ substantia tacionalis. indiudu¬
a sius ꝓprietatib a consubstancia¬
lib cęceris segregata: Dcda secti¬
one idem ꝓpħa rogat. ut resurrec.¬
tionis eiꝰ głan manifestata subue¬
mat: lereia ipsũ intro ducit loquen¬
tẽ. ꝑ id qđ factꝰ est humilis: ut
sed̾m iusticiã suã ueritatẽq uidĩ¬
cetꝰ: malos ultione de t̾rens. bonis
gratuita p̾mia con ꝓmit iens
In quarta parte iterũ ꝓpħa re¬
lo qͥt᷑ cõ monens inideos. ut metu
futuri iudici a ꝓposita iniqͥta¬
te disceclant. nepos sin sustinere
meritas ulciones Hoc nunc con¬
ienit solicita m̃te ꝑ quiri. ut uir¬
tutẽpsalmi di uino munere in¬
tro spicere mereamur:

Expanded text:
allegoria, id est inversio, aliud dicens, aliud significans. 31 Divisio psalmi. Causam suam propheta trahens in futurum mysterium Domini Salvatoris, cui etiam nomen ipsum David mysticis interpretationibus congruentut ab omnibus persecutoribus ejus virtute liberetur. Persona vero hominis est substantia rationalis, individua, suis proprietatibus a consubstantialibus caeteris segregata. Secunda sectione idem propheta rogat, ut resurrectionis ejus gloria manifestata subveniat. Tertia ipsum introducit loquentem per id quod factus est humilis; ut secundum justitiam suam veritatemque judicetur: malos ultione deterrens, bonis gratuita praemia compromittens. In quarta parte iterum propheta reloquitur, commonens Judaeos, ut metu futuri judicii a proposita iniquitate discedant: ne possint sustinere meritas ultiones. Hoc nunc convenit sollicita mente perquiri, ut virtutem psalmi divino munere introspicere mereamur
Abbreviated transcription (Latin):
toritas ẽ : quae p̃dicatur mugis:
quã postulatur: Constat enĩ tales
oblationes dõ nonsꝑnere : sic̃ illa
cognoscitur priora sacrificiares¬
puisse: Perqui rendum saneuide¬
tur qđ srequenter in scripturis di¬
uinis ꝓintellegentia corponatur:
dic̃enĩ in eucgło: de corde extunt
cogitationes male: Et p&rus apłr
simoni ait Corenĩ tuũ ñ ẽrectũ
corã dõ escias quoq testatur:
Induratũ ẽ corficra onis huius
Et in quasto psabno. quousq gra¬
ui corde: Et in uii. scrutans corda
& renes dr̃ : Hic quoq superius
dixit. Cormundũ crecinmeds̃:
ut cunctis indubitant̃ appareat.
ibi eẽ cogitationũ nr̃arũ fontem
indebonũ nullũq uenire tractatũ:
Nã & pasticula ipsa corporis nr̃i
plasmatũ : unde nob potestuem¬

Expanded text:
toritas est, quae praedicatur magis toritas est, quae praedicatur magis quam postulatur. Constat enim tales oblationes Deum non spernere, sicut illa cognoscitur priora sacrificia respuisse. Perquirendum sane videtur quod frequenter in Scripturis divinis pro intelligentia cor ponatur; dicit enim in Evangelio: De corde exeunt cogitationes malae ; et Petrus apostolus Simoni ait: Cor enim tuum non est rectum coram Deo ; Isaias quoque testatur: Induratum est cor populi hujus ; et in quarto psalmo: Quousque gravi corde ? et in septimo: Scrutans corda et renes Deus ; hic quoque superius dixit: Cor mundum crea in me Deus, ut cunctis indubitanter appareat ibi esse cogitationum nostrarum fontem, inde bonum malumque venire tractatum. Nam et particula ipsa corporis nostrplasmatum, unde nobis potest ven
Abbreviated transcription (Latin):
puit: nunc dic̃ illa quȩ poscit:
Istud enĩ damus sacrisiciũ dõ spm̃
suꝑbiȩ confessionis humilitate i ac¬
tatum : unde ñ sanguis greditur:
sed lacrimarũ fluenta decurruNt
Nã sps̃ iste quando ẽ l&us nos obli¬
gat : quando ẽ scđ dm̃ contribulat᷑
ciem definitionis. quã greci cata¬
i anti lex in latine ad uerbũ dicit᷑:¬
qđ sit acceptius sacrificiũ qđ offer¬
turdõ Idẽ sp̃r contribulatus
sequitur &iã sententiȩ huiꝰ indu¬
bitata ꝓmissio ꝑquã iã ñ sibi ueniã
petiit : sed ecdẽ dõse humiliantib
pollic&ur. Idẽ corcontritũ & h
humiliatũ dr̃ ñ sꝑnit: Contritum
dic̃ penitentiae laborib uehem̃t̃
ad flictũ. humiliatũ dõscilic&
ut qđ ante fuerat elatione suꝑbũ:
fier& pia confessione deuotum:
Et uidequẽ cdmodũ rerũ ordo ser¬
uatus ẽ non enĩ corpotuerat hu¬
miliari. nisi fuiss& frequenti tri¬
bulatione contritum: Nã qđ dix̃
dr̃ non sꝑnit : iã scaẽ ꝓmissionis auc¬

Expanded text:
puit, nunc dicit illa quae poscit. Istud enim damus sacrificium Deo, spiritum superbiae confessionis humilitate mactatum, unde non sanguis egredietur, sed lacrimarum fNam spiritus iste, quando est laetus, nos obligat; quando est secundum Deum contribulatus, cies definitionis est, quam Graece cata antilexin, Latine aduerbium diciquod sit acceptius sacrificium quod offertur Deo, id est spiritus contribulatus. Sequitur etiam sententiae hujus indubitata promissio, per quam jam non sibi venia petitur, sed eam Deo se humiliantibus pollicetur: id est, cor contritum et humiliatum Deus non spernit. Contritum dicit poenitentiae laboribus vehementer afflictum. Humiliatum, Deo scilicet; ut quod ante fuerat elatione superbum, fieret pia confessione devotum. Et vide quemadmodum rerum ordo servatus est. Non enim cor potuerat humiliari, nisi fuisset frequenti tribulatione contritum. Nam quod dixit: Deus non spernit, jam sanctae promissionis auc
Abbreviated transcription (Latin):
totadie contristat᷑ ingrediebar : in¬
tinuationẽ doloris ostendit: dicert
enĩ totadie : simul& noctes desgna
quȩ ñ erant acruciatib eiꝰ alienȩiui
cicatrices conputruisse referintus
Sed int̃ hȩc ingrediebat᷑ tristis ad fle¬

Expanded text:
tota die contristatus ingrediebar, continuationem doloris insinuat. Dicendo enim, tota die, simul et noctes designat, quae non erant a cruciatibus ejus alienae, cujus cicatrices computruisse referuntur. Sed inter haec ingrediebatur tristis affli
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ susceperat ad fligendũ ñ dlao¬
bat : & animã eiꝰ uana imaginatin
fatigare dic̃ enĩ uitiũ quomas
acgitem: Sed deista in lusionequã
our sufficient̃ dictũ ẽ in libro quẽ¬
lnim̃a ꝓnrã mediocritate conscrip¬
nus sed cũ istud maxime contingere
uat otiosisdic̃ sibi quoq prouenisse.
osinitatẽ corporis ñ habebat ut tã¬
uciuuitas obsessa infestatib: in imicis
adiq puls ar&ur : Nã quã uis caro di¬
nus franger& angustis: originalib:¬
ulica ultra ñ patimur : Incuruatus sũ
ihumiliatus sũusq quaq rugiebã agemitus
pdis mei : Ipsa quidẽ uerba rep&it :¬
dichem̃ti ora faccta s̃ dũ in uno uersicu
icolliguntur : Possumꝰ aut̃ corpore cur¬
irũq coniunctũ ẽ quia multipl&x cala¬
uas libesũ nilrelinquit : His &iã ali¬
nosa calamitas undiq ꝓbar&ur
abise: Sequit᷑ Rugiebã agemitu
nds inei: Rugere propriae beluarũ ẽ:
iit̃ ut gemitũ ostender& fortiorem.
sisse conparat : qui ualidissimo fre¬

Expanded text:
usceperat affligendum, non cessabat et animam ejus vana imaginatione fatigare. Dicit enim vitium, quo maxime cogitemus. Sed de ista illusione quam patimur, sufficienter dictum est in libro quenostra mediocritate conscripsimus. Sed cum istud maxime contingere soleat otiosis, dicit sibi quoque provenisse, qui sanitatem corporis non habebat; ut tanquam civitas obsessa infestantibus inimicis undique pulsaretur. Nam quamvis caro diversis frangeretur angustiis, originalibbolicas ultra non patimur. Vers. 8. Incurvatus sum et humiliatus sum usquequaque: rugiebam a gemitu cordis mei. Ipsa quidem verba repetit, sed vehementiora facta sunt, dum in uno versiculo colliguntur. Possumus enim corpore curtrumque conjunctum est. Quia multiplex calamitas liberum nil relinquit, hic etiam alicopiosa calamitas undique probaretur ambisse. Rugiebam a gemitus mei. Rugire proprie belluarum est. Hic autem ut gemitum ostenderet fortiorem, ipsis se comparat, quae validissimo fre
Abbreviated transcription (Latin):
chrũ: subiunx̃ a facie in sipientiȩ
meȩ idẽ a p̃sentia stultitiȩ meae :
facies enĩ p̃sentiã desigrat : quȩnisi
aut animo aut corpore p̃sto fuerit:
eiꝰ species ñual& apparere ꝓpt̃
ipsã enĩ sedic̃ conputriusse n ẽu¬

Expanded text:
crum . Subjunxit, a facie insipientiae crum . Subjunxit, a facie insipientiae meae, id est a praesentia stultitiae meae. Facies enim praesentiam designat, quae nisi aut animo aut corpori praesto fuerit, ejus species non valet apparere. Propter ipsam enim se dicit computruisse: ne