comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nte sub mersos. uirga ꝑcussam petrã tantę
multitudini ab undantia fluenta fudisse.
serpentũ morsus moraferos. penã uistissi¬
mam peccatoꝵ. in ligno exaltato atq ꝓspato
aeneo serpence sanatos. ut & popło subue¬
iret᷑ afflicto. & mors morte destrueta uelut
crucifiuę mortis similitudine signaretur:
Quẽ sane serpentẽ ꝓpt̃ fact memoriam
reseruatũ cũ postea popłs errans tanꝗͣ
idolũ colere cępisset : ezechias rex re¬
ligiosa potestate dõ seruiens eũ magna
pietatis laude contriuit. Hare & alia¬
multa huius cemodi quę om̃ia cõmemora¬
re nimis longũ ẽ. fiebant ad cõmendan¬
ꝓhibendũ. Eiebant aũ simplici fide atq
fiducia pietatis: ñ in cantationib & car¬
minib Nefaria curiositatis arte cõpositis.
an uocant. qͥ quasi conant᷑ ista discernere.
& illicitis artib deditos alios dãnabiles
qͦs & maleficos uulgus appellat. hos enĩ

Expanded text:
nte submersos : virga percussam petram tantae nte submersos : virga percussam petram tantae multitudini abundantia fluenta fudisse : serpentum morsus mortiferos, poenam justissimam peccatorum, in ligno exaltato atque prospecto aeneo serpente sanatos, ut et populo subveniretur afflicto, et mors morte destructa, velut crucifixae mortis similitudine signaretur ? Quem sane serpentem propter facti memoriam reservatum, cum postea populus errans tanquam idolum colere coepisset, Ezechias rex religiosa potestate Deo serviens, cum magna pietatis laude contrivit . CAmulta huiusce modi, quae omnia commemorare nimis longum est, fiebant ad commendanprohibendum. Fiebant autem simplici fide adque fiducia pietatis, non incantationibus et carminibus nefariae curiositatis arte conpositis, an uocant, qui quasi conantur ista discernere et inlicitis artibus deditos alios damnabiles, quos et maleficos uulgus appellat hos enim
Abbreviated transcription (Latin):
illis miraculis dicã. quȩ cũ indeserto idem
popłs ductaret᷑. stupenda diuinitate crebru.¬
erunt.⁊ aquas quȩ bibi ñ poterant misso
in eas sic̃ ds̃ p̃ceꝑat ligno amaritudine car.¬
uisse. sitientesq satiasse. manna esurientib
uenisse decęlo. & cũ ẽẽt colligentib c̃stituta
m̃sura qͥcqͥd ãpliꝰ qͥsq collegerat ex ortis uer¬
mib putruisse. ante diem uͦ sabbati duplũ
collectũ quia sabbo colligere ñ licebat nulla
putredine uiolatũ desidantib carne uesci
que tanto popło Nulla sufficere posse uide.¬
batur uolatilib castra cõpleta. & cupiditatis
ardorẽ fastidio satietatis extinctũ. obuios
hostes transitũq ꝓhibentes atq preliantes
orante moyse manibq eiꝰ infigura crucis
extentis nullo hebreoꝵ cadente ꝓstratos.
sediciosos inpopło dĩ ac sese ab ordinata
diuinitꝰ societate diudentes ad exẽplum
uisibile muisibilis poenȩ uiuos t̾ra dehisce¬

Expanded text:
illis miraculis dicam, quae cum in deserto idem illis miraculis dicam, quae cum in deserto idem populus ductaretur, stupenda divinitate crebruerunt; aquas quae bibi non poterant, misso in eas, sicut Deus praeceperat, ligno, amaritudine caruisse, sitientesque satiasse : manna esurientibus venisse de coelo; et cum esset colligentibus constituta mensura, quidquid amplius quisque collegerat, exortis vermibus putruisse; ante diem vero sabbati duplum collectum, quia sabbato colligere non licebat, nulla putredine violatum: desiderantibus carne vesci, quae tanto populo nulla sufficere posse videbatur, volatilibus castra completa, et cupiditatis ardorem fastidio satietatis exstinctum : obvios hostes transitumque prohibentes atque praeliantes, orante Moyse, manibusque ejus in figuram crucis extentis, nullo Hebraeorum cadente prostratos : seditiosos in populo Dei, ac sese ab ordinata divinitus societate dividentes, ad exemplum visibile invisibilis poenae, vivos terra dehisce
Abbreviated transcription (Latin):
prea desidare debe : Iila u quȩ & quanta
sini que iã pmoysen ꝓpoplo di de uigo ser¬
uitutis eruendo. in egypto inirabilit̃ gesta ĩ.
ubi magi pharaonis hoc ẽ. regis xgypti qui
popłm illũ dominatione de pͥmebat. ad hoc
facere quędã mira ꝑmissi s̃: ut mirabilius
uincerent᷑. Illi eñ faciebant ueneficus &
incantationib magicis: quib sunt angłi
mali hoc ẽ. damones dediti. Moyses aũ tanto
potentiꝰ quanto istus nomine dĩ qͥ fec̃ cȩlũ &
t̃ram. seruientib angłis. eos facile suꝑauit.¬
Deniq int̾cia plaga deficientib magis. decẽ
plagę ꝑ moysen magna mysterioꝵ disposi.¬
tione completȩ s̃: quib ad dĩ popłm dimit.¬
tendũ pharaonis & ȩgyptiorũ dura corda
cesser̃ moxq penituer̃. Ꝙ cũ abscedentes
hebreos consequi conarent᷑: illis diuiso mari
ꝑ siccũ transeuntib. unda hinc atq hinc
iñsese redeunte cooꝑti & opp̃ssi s. Quid de

Expanded text:
praeterita desiderare debere? Illa uero quae et quanta praeterita desiderare debere? Illa uero quae et quanta sunt, quae iam per Moysen pro populo Dei de iugo seruitutis eruendo in Aegypto mirabiliter gesta sunt, ubi magi Pharaonis, hoc est regis Aegypti, qui populum illum dominatione deprimebat, ad hoc facere quaedam mira permissi sunt, ut mirabilius uincerentur! Illi enim faciebant ueneficiis et incantationibus magicis, quibus sunt mali angeli, hoc est daemones, dediti; Moyses autem tanto potentius, quanto iustius, nomine Dei, qui fecit caelum et terram, seruientibus angDenique in tertia plaga deficientibus magis, decem plagae per Moysen magna mysteriorum dispositione completae sunt; quibus ad Dei populum dimittendum, Pharaonis et Aegyptiorum dura corda cesserunt . Moxque poenituit, et cum abscedentes Hebraeos consequi conarentur, illis diviso mari per siccum transeuntibus, unda hinc atque hinc in sese redeunte cooperti et oppressi sunt . Quid de
Abbreviated transcription (Latin):
re uelinit umnmortales ac beati. qui ħ nob uolt̃¬
ũ qd s. Nã nimis uetera si cõmemorẽ: longiꝰ
qã satis ẽ. reuoluere uidebor. quȩ miracula
pͥta sint attestantia ꝓmissis dĩ quib arite
amoꝵ milia p̃dix̃ abrahȩ qđ in semie eiꝰ õs
gentes benedictionẽ fuerant habit᷑a. Quis enĩ
ñ mret᷑ eidẽ abrah& filium pepisse c̃iugem
strilẽ eo tẽpore senectutis quo parere nec fecu¬
uida iam posset atq in eiꝰdẽ abrahȩ sacrificio
slanĩ celitꝰ factã int̃ diuisas uictimas eucurrissẽ
adẽq abrahȩ prȩdictũ ab angłis cęleste incen¬
dum sodomoꝵ qͦs angłos hominib similes
bospieio susceꝑat. & ꝑ eos de prole uentura dĩ
ꝓmissa cenuerat. ipsoq immmente iã incen¬
dio mrã de sodomis ꝑeosdẽ angłlos libationẽ
leb fli sr̃ĩs eiꝰ cuiꝰ uxor inuia retro respiciens
aq insalẽ repente conuersa magno ad mo¬
nuit sacram̃eo xeminẽ inuia libationis suae

Expanded text:
ri uelint inmortales ac beati, qui hoc nobis uolri uelint inmortales ac beati, qui hoc nobis uolus est. Nam nimis vetera si commemorem, longius quam sat est revolvere videbor, quae miracula facta sint attestantia promissis Dei, quibus ante annorum millia praedixit Abrahae, quod in semine ejus omnes gentes benedictionem fuerant non miretur eidem Abrahae filium peperisse coniugem sterilem eo tempore senectutis, quo parere nec fecunda iam posset, adque in eiusdem Abrahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, eidemque Abrahae praedictum ab angelis caeleste incendium Sodomorum, quos angelos hominibus similes hospitio susceperat et per eos de prole uentura Dei promissa tenuerat, ipsoque inminente iam incendio miram de Sodomis per eosdem angelos liberationem Loth filii fratris eius, cuius uxor in uia retro respiciens adque in salem repente conuersa magno admonuit sacramento neminem in uia liberationis suae
Abbreviated transcription (Latin):
inulti unuꝰ corpꝰ incxp̃o. Qđ &iã sacram̃to altariꝰ
fidelib noco frxquentat eccła: ubi ei demonstrat᷑¬
rito illi incȩlestib sedib constituti inmortales
& beati. qui ereatoris sui participatione c̃gau¬
dent. cuiꝰ ęc̃nitate firmi. euiꝰ ueritate certi.
ut immortales beatiq simꝰ misedit̃ diligunt
nolunt nos s sacrificar᷑e. s ei cuiꝰ & ipsi nob̾cũ
scrificium se ẽẽ nouer̃. Cũ ipsis enĩ sumꝰ una
ciuitas dĩ. cui dr̃ inpsalmo głosissima dicta sunt
dece ciuitas dĩ. Cuiꝰ pars in nob̾ ꝑegrinat᷑. pars
millis opitulat᷑. De illa quippe suꝑna ciuitate
ubi dĩ uoluntas intelligibilis in cõmutabilis lex
ẽ. de illa suꝑna quodã mͦ curia qr gerit᷑ utiq
ibi cura de nob̾. ad nos mninistrata ꝑ angłos scã
illa scriptura descendit: ubi legitur. Sacͥficans
dus eradicabit᷑. nͥ dño soli. Huic scripturae.
liue legi. p̃ceptis talib tanta sunt attestata
mracula: ut satis appareat eiui nos sacrifica¬

Expanded text:
ulti unum corpus in Christo. Quod etiam sacramento altaris fidelibus noto frequentat ecclesia, ubi ei demonstraturito illi in caelestibus sedibus constituti inmortales et beati, qui creatoris sui participatione congaudent, cuius aeternitate firmi, cuius ueritate certi, ut inmortales beatique simus, misericorditer diligunt, nolunt nos sibi sacrificari, sed ei, cuius et ipsi nobiscum sacrificium se esse nouerunt. Cum ipsis enim sumus una ciuitas Dei, cui dicitur in psalmo: Gloriosissima dicta sunt de te, ciuitas Dei; cuius pars in nobis peregrinatur, pars in illis opitulatur. De. illa quippe superna ciuitate, ubi Dei uoluntas intellegibilis adque incommutabilis lex est, de illa superna quodam modo curia geritur namque ibi cura de nobis ad nos ministrata per angelos sancta illa scriptura descendit, ubi legitur: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino soli. Huic scripturae, huic legi, praeceptis talibus tanta sunt adtestata miracula, ut satis appareat, cui nos sacrifica
Abbreviated transcription (Latin):
deriis in firma ea ipsa quȩ pr̃alit̾ exoptat bo¬
na infima atq trena. uite hiuic transitoriae
neceossaria & ꝓ illius uitȩ sẽpit̃s benefiens
c̃tẽnenda ñ tam̃ nͥ ab imno dõ ex suescit: ut ab¬
alitis cultu. & iã mistoꝵ desidio ñ recedat ad
quẽ contẽptu eor & ab eis uersione ꝑueniat.

Expanded text:
deriis infirma ea ipsa, quae temporaliter exoptat boderiis infirma ea ipsa, quae temporaliter exoptat bona infima adque terrena uitae huic transitoriae necessaria et prae illius uitae sempiternis beneficiis contemnenda, non tamen nisi ab uno Deo exillius cultu etiam in istorum desiderio non recedat, ad quem contemptu eorum et ab eis aversione perveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
da & auisibilib ad iuisibilia suggereret᷑: ita
sane ut & iã illo tpre qͦ uisibilia ꝓmittebantur
diuinitꝰ p̃mia. unꝰ tam̃ colendus cõm̃daret᷑ dĩ.
mumꝰ eẽ om̃ipotentis potestate qͥsqͥs difficetur.
in sanit. De ꝓuidentia certe plotinus placonicꝰ
disputat: eamq a sũmo dõ euꝰ ẽ. intelligibilis
atq in effabilis pulchritudo asq ad hac t̾rena
& ima ꝑtingere. flosculoꝵ atq folioꝵ pulchri¬
tudine cõꝑbat. Quȩ om̃a quasi ab iecta & uelo¬
cissime ꝑeuntia decentissimos formarũ suarũ
numeros hab̾e ñ posse confirmat: nisi inde for¬
ment᷑ ubi forma intelligibilis & in cõmutabilis
simul habens om̃a ꝑseuerat. Hoc dñs che ibi
ostendit: ubi ait. Considerate lilia agri. Nox
laborant: neq nent. Dico aũ uob̃: quia nec salo¬
si foenũ agri qđ hodie ẽ. & eras in libanũ mit¬
tit᷑ ds̃ sic uestic: quanto magis uos modice fidei
Optime gͥ anima humana ad huc t̾renis desi¬

Expanded text:
sibilia surgeretur; ita sane ut etiam illo tempore quo visibilia promittebantur divinitus praemia, unus tamen colendus commendaretur Deus, e Omnipotentis potestate quisquis diffitetur, insanit. De prouidentia certe Plotinus Platonicus disputat eamque a summo Deo, cuius est intellegibilis adque ineffabilis pulchritudo, usque ad haec terrena et ima pertingere flosculorum adque foliorum pulchritudine conprobat; quae omnia quasi abiecta et uelocissime pereuntia decentissimos formarum suarum numeros habere non posse confirmat, nisi inde formentur, ubi forma intellegibilis et incommutabilis simul habens omnia perseuerat. Hoc Dominus Iesus ibi ostendit, ubi ait: Considerate lilia agri, non laborant neque nent. Dico autem uobis, quia nec Salosi faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic uestit: quanto magis uos, modicae fidei? Optime igitur anima humana adhuc terrenis desi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad anubontẽ scripsit agyptiũ: ubi c̃sulen¬
ti similis & quęrenti. & ꝓdit artes sacrilegas
& euertit. & ibi quidẽ om̃s dȩ mones reꝓbat:
qͦs dic̃ ad imprudentiã trabere humidũ ua¬
porem. & ideo ñ in aechere s maere ẽẽ sublu¬
na atq in ipso lunȩ globo. Uerumtam̃ ñ au-¬
det om̃s fallacias & malicias & in eptias qͥb
merito mouet᷑ om̃ib daemonib dare. Quos¬
dã nãq benignos damones more appellat
aliorũ: cũ om̃s generalit̾ imprudentes ẽẽ
fateat᷑. Mirat᷑ aũ qđ di ñ solũ alliciant᷑ uic¬
timis s &iã cõpellant᷑ atq cogant᷑ facere

Expanded text:
cum ad Anebontem scripsit Aegyptium, ubi consulencum ad Anebontem scripsit Aegyptium, ubi consulenti similis et quaerenti, et prodit artes sacrilegas et evertit. Et ibi quidem omnes daemones reprobat, quos dicit ob imprudentiam trahere humidum vaporem et ideo non in aethere, sed in aere esse sub luna adque in ipso lunae globo; uerum tamen non audet omnes fallacias et malitias et ineptias, quibus merito mouetur, omnibus daemonibus dare. Quosdam namque benignos daemones more appellat aliorum, cum omnes generaliter inprudentes esse fateatur. Miratur autem quod non solum di adliciantur uictimis,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit᷑ ds̃ qui exaudiat inuidũ. & timorem
dus in eutiat ne bene faciant. nec inuenit᷑ dĩ
qͥeraudiat beniuolũ. & timorẽ diis auferat
u bene faciant: Ocheurgia p̃clara.⁊ oanimȩ
p̃dianda purgatio: ubi plus imꝑat immun¬
al nuidentia quã impetrat pura beneficien.
de cesfanda fallacia: & salutaris audienda
doeriia. Qđ enĩ qui has sordidas purgati¬
mes saerilegis ritib oꝑant᷑ quasdã nurabi¬
iter puldiras sic̃ iste cõmemorat uł angłoꝵ
magnes uł deoꝵ tanquã purgato sp̃u ui¬
dent. si tam̃ uł tale aliquid uident: illus
uelut augłm lucis. Euis illa s̃ enĩ phantas ma¬
ta: qͥ miseras animas multoꝵ falsorũq deoꝵ
fallacib saeris eupiens irretire. & aueri dei
cultu quo solo mundant᷑. sanant᷑. auertere.⁊
sicut de ꝓcheo dictũ ẽ. formas se uertit in om̃s.
hostilit̃ insequens. fallacit̃ subueniens. utro¬
biq nocens. Melius sapuit iste porphyrius.

Expanded text:
uenitur deus qui exaudiat inuidum et timorem uenitur deus qui exaudiat inuidum et timorem dis incutiat ne bene faciant; nec inuenitur deus qui exaudiat beneuolum et timorem dis auferat ut bene faciant?s o theurgia praeclara, o animae praedicanda purgatio, ubi plus imperat inmunda inuidentia, quam detestanda fallacia, et salutaris audienda doctrina. Quod enim qui has sordidas purgationes sacrilegis ritibus operantur, quasdam mirabiliter pulchras, sicut iste commemorat, uel angelorum imagines uel deorum tamquam purgato spiritu uident si tamen uel tale aliquid uident, illuduelut angelum lucis. Eius enim sunt illa phantasmata, qui miseras animas multorum falsorumque deorum fallacibus sacris cupiens inretire et a uero ueri Dei cultu, quo solo mundantur et sanantur, auertere, sicut de Proteo dictum est, formas se uertit in omnes, hostiliter insequens, fallaciter subueniens, utrobique nocens.
Abbreviated transcription (Latin):
addandũ beneficiũ lib̾ari. Quis ñ uideat.
hac om̃a fallaciũ dexmonũ ẽẽ com̃ta. nͥ eoꝵ
miserrimꝰ seruus & a gr̃a ueri libatoris alienꝰ:
Nim si hȩc apud deos agerent᷑: plus ibi utiq
ualeret beneficiis purgator animȩ. quã mali¬
uolus impeditor. Aut sidiis ustis homo ꝓqͦ
agebat᷑. purgatione uidebat᷑ in dignꝰ: ñ utiq
ab inuido t̾riti nec sic̃ ipse dic̃ ꝑ metũ ualen¬
tious numinis impediti s uidicio libero id
negare debuer̃. Mirũ ẽ. aũ qđ benignꝰ ille
chaldeus qͥ cheurgicis saeris animã purgare
cupiebat. ñ inuenit aliquẽ suꝑiorẽ dm̃. qͥ uł
plus treret atq ad bene faciendũ cogeret t̾ri¬
ns deos. uł ab eis c̾rentẽ compesceret ut lib̾e
bene facerent: si tam̃ theurgo bono sacra de¬
furint. quib ipsos dõs quos inuocabat animȩ
pagitores pͥus ab illa timoris peste purgaret.
ad enĩ causȩ ẽ. cur dĩ potentior ad hibi p̾ssit
aquo t̃reant᷑. nec possit aqͦ purgent᷑: An in¬

Expanded text:
. Quis non videat haec omnia fallacium daemonum esse commenta, nisi eorum miserrimus servus et a gratia veri liberatoris alienus? Nam si haec apud deos agerentur bonos, plus ibi utique valeret beneficus purgator animae, quam malevolus impeditor. Aut si diis justis homo, pro quo agebatur, purgatione videbatur indignus, non utique ab invido territi, nec, sicut ipse dicit, per metum valentioris numinis impediti, sed judicio libero id negare debuerunt. Mirum est autem, quod benignus ille Chaldaeus, qui theurgicis sacris animam purgare cupiebat, non invenit aliquem superiorem deum, qui vel plus terreret adque ad bene faciendum cogeret territos deos, uel ab eis terrentem conpesceret, ut libere bene facerent; si tamen theurgo bono sacra defuerunt, quibus ipsos deos, quos inuocabat animae purgatores, prius ab illa timoris peste purgaret. Quid enim causae est, quur deus potentior adhiberi possit a quo terreantur, nec possit a quo purgentur? An in
Abbreviated transcription (Latin):
c̃testatione p̃cipitur: ñ uniꝰ de turba. s qͥ fec̃
celũ & t̾ram. & om̃em animã & om̃em sp̃m
qͥ ñ ẽ. qđ ipse. Ille enĩ fec̃. hȩc facta sunt: atq
ut sint & bene se habeant. eiꝰ indigent aquo
uita eredendũ eẽ censemꝰ. utrũ eis qͥ se reli¬
gionis ritib coli uolunt s saera & saerificia
flagitantes amortalib ex hibi. a neis qͥ hiune
om̃em eultũ uni dõ ereatori om̃iũ debi dide
eiq reddendũ uera pietate p̃cipiunt. euiꝰ &

Expanded text:
ne praecipitur, non unius de turba, sed qui fecit coelum et terram, et omnem animam, et omnem spiritum qui non est quod ipse. Ille enim fecit, haec facta sunt: atque ut sint et bene se habeant, ejus indigent a uita credendum esse censemus? Utrum eis, qui se religionis ritibus coli uolunt sibi sacra et sacrificia flagitantes a mortalibus exhiberi, an eis, qui hunc omnem cultum uni Deo creatori omnium deberi dicunt eique reddendum uera piet
Abbreviated transcription (Latin):
famule uł tanquã instrum̃to utitͥ amma ipai
cũ eiꝰ bonꝰ & rectusus ad dm̃ refereͥ sacrificait
ẽ: quantomagis anima ipsa eũ se refere ad̃
ut igne amoris eiꝰ accensa formã c̃ cupiscenua
sclaris amutat. eiq tanquã incõmutabili fm
subdita reformet᷑. hinc ei placens qđ ex eiꝰ pl¬
chritudine acceꝑit. fit sacrificiũ. Qđ idẽ ass
c̃sequent̃ ad uingens: & nolite inquit ẽ fom¬
ri huic scło. s reformamini nmouitate m̃tsei
ad ꝓbandũ quȩ sit uoluntas dĩ. qđ bonũ &li
neplacitũ & ꝑfectũ. Cũ gͥ uera sacrificia op
fit nͣ bono illo deqͦ dictũ ẽ. mͥ aũ ad hern
dõ bonum ẽ: ꝓfecto efficit᷑ ut cota ipsa ris¬
pta cuuitas. hoc ẽ. congregatio societasisar
serui. Hanc enĩ optulit in hac oblatus ẽ q¬

Expanded text:
 tanquam instrumento utitur anima, cum ejus bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est; quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum, ut igne amoris ejus accensa, formam concupiscentiae saecularis amittat, eique tanquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex ejus pulchritudine acceperit, fit sacrificium? Quod idem apostolus consequenter adjungens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo: sed reformamini in novitad probandum uos quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum. Cum igitur uera sacrificia opefit nisi bono illo, de quo dictum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas, hoc est congregatio societasque sm formam serui. Hanc enim obtulit, in hac oblatus e
Abbreviated transcription (Latin):
poiplis rius. ꝑnescio quã theurgicam discipli¬
num etiuã ipsos deos obstrictos passionib &
pturbationib dic̃: qm̃ saeris precib q ad¬
iurari t̃reriq potuer̾ ue p̃starent aminȩ
purgationẽ. & ita treri ab eo qͥ imꝑabat ma

Expanded text:
Porphyrius, per nescio quam theurgicam disciplinam etiam ipsos deos obstrictos passionibus et perturbationibus dicit: quoniam sacris precibus adjurari terrerique potuerunt, ne praestarent animae pur
Abbreviated transcription (Latin):
nollet eis saerificus significari quȩ uelut sibi
delectabilia desidare putatꝰ ẽ : ñ utiq de his
offerendis in lege ueteri precepisset. Et ideo
mutanda erant oportuno cercoq iam cẽpore.
ne ipsi dõ desidabilia uł certe in nob accepta¬
bilia ac ñ potiꝰ quȩ his significata sunt creden¬
tur. Hinc & alio loco psalmi alt̾ius: si esur¬
ero inquit. ñ dicã tͥ. Ms̃ ẽ. enĩ orb t̾ra: &
plenitudo eiꝰ. Nũ quid manducabo carnes
tauroꝵ. aut sanguiẽ hẏrcoꝵ potabo. lan¬
subiungens quid illa significent: immola inqͥt
dõ sacrificiũ laudis. & redde altissimo uota
tua. Et inuoca me indie tribulationis. &
eximã te: & głificab me. Itẽ apud alium¬

Expanded text:
nollet eis sacrificiis significari, quae velut sibi nollet eis sacrificiis significari, quae velut sibi delectabilia desiderare putatus est, non utique de his offerendis in Lege vetere praecepisset. Et ideo mutanda erant opportuno certoque jam tempore, ne ipsi Deo desiderabilia, vel certe in nobis acceptabilia, ac non potius quae his significata sunt, crederentur. Hinc et alio loco psalmi alterius: Si esuriero, inquit, non dicam tibi; meus est enim orbis terrae, et plenitudo ejus. Numquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo ? tansubjungens quid illa significent: Immola, inquit, Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et invoca me in die tribulationis, et exima
Abbreviated transcription (Latin):
ia arq frena. s ne ipsa quidẽ iustitia ho¬
olit as homini ꝑdẽc ñ dõ. Neq enĩ fonti
so quisquã dixerit consuluisse sibibit: aut
luei siuidit. Nec qđ ab antiquis patrib alia
sacrificia facta s̃ inuictimis pecoꝵ quȩ nunc
dĩ popłs legit ñ facit. aliud intelligendum ẽ:
nisi reb illis eas res fuisse significatas quȩ a¬
gunt᷑ innob. ad hoc ut inhereamꝰ deo. & ad
eundẽ finẽ ꝓximo consulamꝰ. Sacrificium gͦ
uisibile: inuisibilis sacrificii sacramentum
id ẽ. saerum signũ ẽ. Unde ille poenicens apd
habe ꝓpieium: si uoluisses inquit sacrificiũ
dedissem utiq. Holo caustis ñ delectab̾is. Sacͥ¬
ubi dm̃ dix̃ nolle sacrificiũ : ibi dm̃ ostendit
subiecit. Sie itaq illa dm̃ nolle dix̃ quomodo¬
abstultis ea uelle credit᷑: uelut suę grã uolupta¬
tis. Nam si ea sacrificia quę uult. quoꝵ ħ unũ
ẽ. cor contritũ & humiliatũ dolore poenitentis.

Expanded text:
li adque terrena, sed ne ipsa quidem iustitia holi adque terrena, sed ne ipsa quidem iustitia hocolitur Deus homini prodesse, non Deo. Neque enim fonti se quisquam dixerit consuluisse, si biberit; aut luci, si uiderit. Nec quod ab antiquis patribus alia sacrificia facta sunt in uictimis pecorum, quae nunc Dei populus legit, non facit, aliud intellegendum est, nisi rebus illis eas res fuisse significatas, quae aguntur in nobis, ad hoc ut inhaereamus Deo et ad eundem finem proximo consulamus. Sacrificium ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum, id est sacrum signum est. habere propitium: Si voluisses, inquit, sacrificium, dedissem utique; holocaustis non delectaberis. Sacrubi Deum dixit nolle sacrificium. ibi Deum ostendit subiecit. Sic itaque illa Deum nolle dixab stultis ea velle creditur, velut suae gratia voluptatis. Nam si ea sacrificia quae vult, quorum hoc unum est, cor contritum et humiliatum dolore poenitendi,
Abbreviated transcription (Latin):
religionis obseqͥum qua colit̾ ds̃: sacrificiũ
certe nullus hominũ ẽ. qui audeat dicere
debi nͥ dõ. Multa deniq de cultu diuino
usir pata sunt. quȩ honorib deferrentur
humanis. siue humilitate nimia siue ad ula¬
uone pestifera: ita tam̃ ut aquib ea defer¬
untͥ illi homines hab̾ent᷑ qͥ dicunt᷑ colendi
&uenerandi.⁊ Si aũ multũ eis addit᷑. &¬
adorandi. Quis uͦ sacrificandũ censuit nͥ ei
quẽ dm̃ aut seiuit. aut putauit aut finxit:
uĩ porro antiquus sit insacrificando dĩ eultꝰ.
du illi frs cam & abel satis indicant: qͦrũ
nuoris ds̃ reꝓbauit sacrificiũ minoris as
pr̃. Quis aũ ita desipiat. ut existimet hȩc¬
iliquib usib dĩ eẽ necessaria quȩ insacͥficus
oferunt᷑ : Qđ cũ multis locis diuina scrip¬
uira testet̾: ne longum faciamꝰ. breue illud
psalmo cõmemorare suffecerit. Dixi dño.
solũ gͥ pecora uł quȩlibet alia corruptibi¬

Expanded text:
religionis obsequium, quo colitur Deus, sacrificium religionis obsequium, quo colitur Deus, sacrificium certe nullus hominum est qui audeat dicere deberi nisi deo. Multa denique de cultu diuino usurpata sunt, quae honoribus deferrentur humanis, siue humilitate nimia siue adulatione pestifera; ita tamen, ut, quibus ea deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et uenerandi, si autem multum eis additur, et adorandi: quis uero sacrificandum censuit nisi ei, quem deum aut sciuit aut putauit aut finxit? Quam porro antiquus sit in sacrificando Dei cultus, duo illi fratres Cain et Abel satis indicant, quorum maioris Deus reprobauit sacrificium, minoris as. Quis autem ita desipiat, ut existimet aliquibus usibus Dei esse necessaria, quae in sacrificiis offeruntur? Quod cum multis locis diuina scriptura testetur, ne longum faciamus, breue illud de psalmo commemorare suffecerit: Dixi Dominosolum igitur pecore uel qualibet alia re corruptibi
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ: tanquã te ipsũ. Ut enĩ homo s¬
gre nosse: cont̾ statutꝰ c̃. ei finis qͦ referret
om̃a quȩ ageret ut beatꝰ eẽt. Non enĩ qui se
diligit aliud uult eẽ quã beatꝰ. Hic aũ finis ẽ.
adherere dõ. lã gͥ scienti diligere se ipsum cũ
mandat᷑ de ꝓrimo diligendo sic̃ se ipsũ. quid
aliud mandat᷑ nͥ ut ei quantũ pot: cõmendec
diligendũ dm̃. Hic ẽ. dĩ cultꝰ. hae uera reli¬
go. hȩc recta pietas: hac tantũ dõ debita
seruitꝰ. Quȩ cũq gͥ immortalis potestas quan¬
tilibet uirtute predita si nos diligit sic̃ se ip¬
sam: ei uult eẽ subditos ut beati simꝰ. eui &
ipsa subdita beata ẽ. Si gͦ ñ colit dm̃: misera
s̃. quia pͥuatur dõ. Si aũ colit dm̃: ñ uult
se coli ꝓdõ. Illi enĩ potuis diuinę sententia
suffragat᷑ & dilectionis uirib fauet: qua
scriptũ ẽ. Sacrificans diis eradicabit᷑: nͥ dño
soli. Nam ut alia nunc taceã quę ꝑtinent ad

Expanded text:
tuum tamquam te ipsum. Ut enim homo sere nosset, constitutus est ei finis, quo referret omnia quae ageret, ut beatus esset; non enim qui se diligit aliud uult esse quam beatus. Hic autem finis est adhaerere Deo. Iam igitur scienti diligere se ipsum, cum mandatur de proximo diligendo sicut se ipsum, quid aliud mandatur, nisi ut ei, quantum potest, commendet diligendum Deum? Hic est Dei cultus, haec uera religio, haec recta pietas, haec tantum Deo debita seruitus. Quaecumque igitur inmortalis potestas quantalibet uirtute praedita si nos diligit sicut se ipsam, ei uult esse subditos, ut beati simus, cui et ipsa subdita beata est. Si ergo non colit Deum, misera est, quia priuatur Deo; si autem colit Deum, non uult se coli pro Deo. Illi enim potius diuinae sententiae suffragatur et dilectionis uiribus fauscriptum est. Sacrificans diis eradicabitur, nisi Domino soli.
Abbreviated transcription (Latin):
tate in hereamus dõ: relatũ scilicet ad illum
dm̃ fit: ñ ẽ. sacrificiũ. Et si enĩ ab homine fit:
tam̃ sacrificiũ res diuina ẽ. ita ut hoc quoq
uocabulo id latini ueteres appellauerint. Unde
ipse homo dĩ nomine c̃secratꝰ & dõ uotꝰ: inqͣn.¬
fac̃. ꝓ pt̃ea seriptũ ẽ. Miserere animiȩ tuȩ: pla¬
cens dõ. Corpus & iã nr̃m cũ tẽꝑantia castiga¬
mus. si ħ quẽ ad modũ debemꝰ ꝓpt̃ dm̃ facimꝰ.
ut ñ exhibeamꝰ mẽbra nr̃a arma inquitatis
peccato s arma iustitiȩ dõ: sacrificium est.

Expanded text:
tate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum tate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum Deum fit, non est sacrificium. Etsi enim ab homine fit m res diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quanfacit. Propterea scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo. Corpus etiam nostrum cum temperantia castigamus, si hoc, quem ad modum debemus, propter Deum facimus, ut non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ pħa uerb utrũq distidaetũ ẽ: satisq decla¬
ratũ illa sacrificia ꝑ se ipsa ñ requirere dm̃. qͥb
significant᷑ haec sacrificia quę requirit dñs. I
epła qua inscribit᷑ ad hebreos: benefacere inqͥt
& cõmunicatores eẽ nolite obliusei. Ialib enum
sacrificiis placet᷑ dõ. Ac ꝑ hoc. ubi scriptum ẽ.
miscdiã uolo quã sacrificium. nichil aliud quã¬
sacrificiũ sacrificio p̃latũ oportet intelligi:
qm̃ illud qd ab hõminib appellat̾ saerificium
signũ ẽ ueri sacrificii. Porro aũ mmscđia uerũ
sacrificiũ ẽ. Unde dictũ ẽ: qđ paulo ante
commemoraui. Talib eiĩ sacrificus placet᷑ dõ.
Quȩ cũq gͥ inministerio tabnaculi siue templi.
multis modis de sacrificiis legunt᷑ diuinitus
eẽ p̃cepta: addilectionẽ dĩ & ꝓ xiimi significa¬
Indam referunt᷑. In his enĩ duob p̾ceptis. ut
seriptũ ẽ. tota lex pendet & ꝓpħae. Proinde
uerũ sacrificiũ ẽ. om̃e opꝰ quo agit᷑ ut scã socie¬

Expanded text:
 distinctum est, satisque declaratum, illa sacrificia per se ipsa non requirere Deum, quibus significantur haec sacrificia quae requirit Deus. In Epistola quae inscribitur ad Hebraeos, Bene facere, inquit, et communicatores esse nolite oblivisci: talibus enim sacrificiis placetur Deo . Ac per hoc ubi scriptum est, Misericordiam volo quam sacrificium Oseae VI, sacrificium sacrificio praelatum oportet intellegi; quoniam illud, quod ab omnibus appellatur sacrificium, signum est ueri sacrificii. Porro autem misericordia uerum sacrificium est; unde dictum est, quod paulo ante commemoraui: Talibus enim sacrificiis placetur Deo. Quaecumque igitur in ministerio tabernaculi siue templi multis modis de sacrificiis leguntur diuinitus esse praecepta, ad dilectionem Dei et proximi significando referuntur. In his enim duobus praeceptis, ut scriptum est, tota luerum sacrificium est omne opus, quod agitur ut sancta socie
Abbreviated transcription (Latin):
immortaliũ beatoꝵq animas ẽẽ incelligia
quos incęlestib habitare ñ dubitat. ñ habe
supͣ sẽ naturã nͥ dĩ qͥ fabricatꝰ ẽ. mundum
a quo & ipsa facta ẽ. nec aliunde illis suꝑnis
p̃beri uitã beatã & lum̃ intelligentiȩ ueri¬
tatis. quã unde p̃bet᷑ & nob: ÷ c̃sonans
euangłio ubi legit̾. Euit homo missus adõ:
cui nom̃ erat ioħis. Hic uenit in testimoniũ
ut testimoniũ ꝑhib̾et delumine : ut om̃s
credent ꝑ eũ. Non erat ille lumen: s ut
testimoniũ ꝑhib̾et delumine. Erat lum̃
uerũ: qđ illuminat om̃em hominẽ ueni¬
entẽ in hunc mundũ. Inqua differentia
satis ostendit᷑. animã rationalẽ uł intellec¬
tualẽ qualis erat in ioħe ibi lum̃ eẽ ñ p̾sse:
s alt̾uis ueri luminis participatione luce¬
re. Hoc & ipse iołis fatet᷑: ubi ei ꝑhibens¬

Expanded text:
immortalium beatorumque animas esse intelligit, immortalium beatorumque animas esse intelligit, bus sedibus habitare non dubitat, non habere supra se naturam nisi Dei, qui fabricatus est mundum, a quo et ipsa facta est; nec aliunde illis supernis praeberi uitam beatam et lumen intellegentiae ueritatis, quam unde praebetur et nobis, consonans euangelio, ubi legitur: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Iohannes; hic uenit in testimonium, ut testimonium per perhiberet de lumine, ut omnes crederent per eum. Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. In qua differentia satis ostenditur animam rationalem uel intellectualem, qualis erat in Iohanne, sibi lumen esse non posse, sed alterius ueri luminis participatione lucere. Hoc et ipse Iohannes fatet
Abbreviated transcription (Latin):
suos cultores dõs. Qui cũq gͥ sumt incelestib
habitationib immortales & beati si nos ñ amant
nec beatos ẽẽ nos uolunt: colendi utiq ñ sunt.
Si aũ amant & beatos uolunt: ꝓfecto inde uolunt
unde & ipsi sunt. An aliunde ipsi beati aliun¬
losopbis in hac q̃stione conflicrꝰ. Uider̃ eñ siusq
lut̾is multismodis copiosissime mandauerunt.
hinc illos unde & nos fieri beatos: ob iecto qͦdã
lime intelligbili qđ deus ẽ. illis & aliud ẽ.
quã illi. aquo illustrant᷑ ut clareant. atq eiꝰ
participatione ꝑfecti beatiq subsistant. Se pe
multũq plotinꝰ asserit sensũ platonis expla
&iã similitudinẽ ad illa meorporea de his
celestib conspicius amplisq corporib : tan¬
quã ille sit sol & ipsa sit luna. Lunã qͥppe
solis obiectii aluminari putant. Diẽ gͦ ille
magnꝰ platonicꝰ: animã rationalẽ siue potiꝰ
intellectualis dicenda sit. exqͦ genere & iam

Expanded text:
suos cultores deos. Quicumque igitur sunt in caelestibus suos cultores deos. Quicumque igitur sunt in caelestibus habitationibus inmortales et beati, si nos non amant nec beatos esse nos uolunt, colendi utique non sunt. Si autem amant et beatos uolunt, profecto inde uolunt, unde et ipsi sunt; an aliunde ipsi beati, aliunlosophis in hac quaestione conflictus. Viderunt enim, suisque litteris multis modis copiosissime mandaverunt, hinc illos, unde et nos, fieri beatos, objecto quodam lumine intelligibili, quod Deus est illis, et aliud est quam illi, a quo illustrantur, ut clareant, atque ejus participatione perfecti beatique subsistant. Saepe multumque Plotinus asserit sensum Platonis explanetiam similitudinem ad illa incorporea de his coelestibus conspicuis amplisque corporibus, tanquam ille sit sol, et ipsa sit luna. Lunam quippe solis objectu illuminari putant. Dicit ergo ille magnus Platonicus, animam rationalem sive potius intellectualis dicenda sit, ex quo genere etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tissimoꝵ. & cognationib humanis atq affimttib
& quib q necessitudinib dr̃ exhibenda religio.
ñ eo uocabulo uitat᷑ ambignũ. dũ de cultu dĩtatis
ficanda obseruantia ꝓpinquitatis humanȩ uo¬
solent̃ auferri. lietas quoq ꝓpria dĩ cultꝰ iN¬
telligi solet: quã greci eusebian uocant. Haec
tam̃ & erga parentes officiose haberi dr̃. More
tatur. Qd ideo arbitror e ueuisse: quia harc
consuetudine factũ ẽ. ut & dis̃ ipse dicat᷑ puis.
Quẽ sane greci nullo siu sermonis usu eusebex¬
uulgis usurpet. Unde in quib dã scripturarũ
locis. ut distinctio certior appareret: ñ eusebian
compositũ resonat dicere maluer̃. Utrũ libet
aũ horũ. nos uno uerbo enunciare ñ possumꝰ.
Qua itaq latria grece nimcupat᷑. & latine int᷑p̃¬
gece latine aũ religio dr̃ s ea quȩ nob ẽ. erga
expͥmere s dĩ cultũ possumꝰ appellare: hanc
ei tantũ dõ deb̾i dicimꝰ qui uerꝰ ẽ. ds̃ facitq

Expanded text:
tissimorum et cognationibus humanis, atque affinitatibus, et quibusque necessitudinibus dicitur exhibenda religio, non eo vocabulo vitatur ambiguum, cum de cultu deitatis ficanda observantia propinquitatis humanae insolenter auferri. Pietas quoque proprie Dei cultus intelligi solet, quam Graeci εὐσέβειαν vocant. Haec tamen et erga parentes officiose haberi dicitur. Mtatur. Quod ideo arbitror evenisse, quia haec consuetudine factum est, ut et Deus ipse dicatur pius: quem sane Graeci nullo suuulgus usurpet. Unde in quibusdam scripturarum locis, ut distinctio certior appareret, non εὐσέβειαconpositum resonat, dicere maluerunt. Utrumlibet autem horum nos uno uerbo enuntiare non possumus. Quae itaque λατρεία Graece nuncupatur et Latine interprGraece, Latine autem religio dicitur, sed ea quae nobis est erga exprimere, sed Dei cultum possumus appellare: hanc ei tantum Deo deberi dicimus, qui uerus est Deus facitque
Abbreviated transcription (Latin):
mine t̃pr̃m in grata surrepat obliua
Ci sacrificamꝰ hostiã humilitatis & laudis
inara cordis: igne feruidã caritatis. Ad
hunc uidendũ sic̃ uideri poterit eiqa
herendũ. ab om̃i peccatoꝵ & cupiditati
malarũ labe mundam᷑: & eiꝰ nomine
consecram᷑. Ipse enĩ fons nr̃ȩ beatitudina
ipse om̃s appetitionis ẽ. finis. Hunc dig¬
tes uł potius religentes. a miseramus eno
negligentes hunc gͦ religentes. unde & nl¬
gio dicta ꝑhbet᷑. ad eũ dilecione tendu
ut ꝑuemiendo qͥ escamꝰ. ideo beati quia ll
fine ꝑfecti. Bonũ enĩ nr̃m de euiꝰ fine in
phylosophios magna contentio ẽ. nillis
aliud: quã illi coherere. cuiꝰ uniꝰ amimas
tellectualis in corporeo si dici porest ãplis
ueris implet᷑ fecundat᷑q uirtutib Hal
nũ diligere in toto corde. in tota anima
in tota uirtute p̃cipim. Ad hoc bonũ dili¬
mus & aquib diligim duci: & qͦs Aligo¬

Expanded text:
mine temporum ingrata subrepat obliuio; mine temporum ingrata subrepat obliuio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne feruidam caritatis. Ad hunc uidendum, sicut uideri poterit, eique cohaerendum ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur et eius nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis adpetitionis est finis. Hunc eligentes uel potius religentes amiseramus enim neglegentes — hunc ergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perueniendo qfine perfecti. Bonum enim nostrum, de cujus fine inter philosophos magna contentio est, nullum est aliud, quam illi cohaerere: cujus unius anima intellectualis incorporeo, si dici potest, amplexu, veris impletur fecundaturque virtutibus. Hoc bonum diligere in toto corde, in tota anima, et in tota virtute praecipimur. Ad hoc bonum debemus, et a quibus diligimur duci, et quos
Abbreviated transcription (Latin):
Meiꝰ accepimꝰ. Quȩ cũ ita sint: si platoniei
tationib suis. nec popłoꝵ errorib partim
auctores fierent parã resistere ñ auderent:
ꝓfecto confiterent᷑. & illis immortalib ac
beatis & nob̾ mortalib ac miseris. ut i¬
mortales & beati ẽẽ possimus. unũ dm̃ dõꝵ
saeram̃tis. siue in nob̾ ipsis debemꝰ. Huiꝰ en
tẽ plũ simul om̃s & singuli tẽpla sumis
quia & om̃iũ c̃cordiã & singulos in habi¬
tare dignat᷑. ñ in om̃ib quã insingulis
maior: qm̃ nec mole distendit̾. nee pata
one minuit᷑. Cũ ad illũ sursũ ẽ. eiꝰ altam
cor nr̃m: eiꝰ unigenito eũ sac̃doce placam
Ci cruentas uictimas cedimꝰ: quando usq
ad sanguinẽ ꝓ eiꝰ ueritate certamꝰ. Cum
suauissimo adolemꝰ in censo: eũ mel ẽspe¬
tu. pio scõq amore flagramꝰ. Ei dona a
in nob nosq ipsos uouemꝰ & reddimꝰ: &
beneficioꝵ eiꝰ solemnib festis & dieb sti¬
tutis dicamꝰ sacramꝰq memoriã. ne uola¬

Expanded text:
e diuino. Quae cum ita sint, si Platonici tationibus suis nec populorum erroribus partim auctores fierent, partim resistere non auderent: profecto confiterentur et illis inmortalibus ac beatis et nobis mortalibus ac miseris, ut inmortales ac beati esse possimus, unum Deum deorsacramentis siue in nobis ipsis debemus. Huius enim templum simul omnes et singuli templa sumus, quia et omnium concordiam et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus quam in singulis maior, qtione minuitur. Cum ad illum sursum est, ejus est altare cor nostrum; ejus unigenito eum sacerdote placamei cruentas uictimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius ueritate certamus: eum suauissimo adolemus incenso, cum in eius conspectum pio sanctoque amore flagramus: ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolu
Abbreviated transcription (Latin):
si rutꝰ quȩ ꝑtinet ad colendũ dm̃. Pinde si tan¬
imͦ cultꝰ ipse dicat᷑: ñ soli dõ deb̾i uidecur.
um᷑ enĩ colere & iã homines. quos honorifica
ad mordatione uł p̃sentia frequentamꝰ. Nec
slĩca quib nos religiosa humilitate subicimꝰ:¬
soudã & iã quȩ subiecta s̃ nob. ꝑhibent᷑ coli.
inerħ uerbo. & agricole & coloni & incolȩ
uorint᷑. &̾ ipsos deos ñ ob aliud appellant
edi colas: nͥ qđ cȩlũ colant. ñ utiq uenerando
sinbabitando. tanquã cȩli quosdã colonos.
n siẽ appellant᷑ coloni qͥ c̃ditionẽ debent ge¬
utali solo ꝓpt̃ agriculturã sub dñio possẽssoꝵ:
si ait qͥdã latimi eloqͥi magnꝰ auctor. Urbs an.¬
aqua fuit: Srii tenuere coloni. Ab incolendo
eñ colonos uocauit: ñ ab agriceultura. Hinc
& euitates amaiorib ciuitatib ueli⁊ ppłoꝵ
erammib condicȩ. coloniȩ nimcupantur.
tone uerbi huiꝰ om̃mo uerissimũ ẽ. S quia
Saliarũ rerũ dr̃ cultꝰ: idõ latine uno ũbo

Expanded text:
olendum Deum. Proinde si tantummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi uidetur. Dicimur enim colere etiam homines, quos honorifica uel recordatione uel praesentia frequentamus. Nec solum ea, quibus nos religiosa humilitate subicimdam etiam quae subjecta sunt nobis perhibentur coli. Nam ex hoc verbo et agricolae et coloni et incolae vocantur. Et ipsos deos non ob aliud appellant coelicolas, nisi quod coelum colant; non utique venerando, sed inhabitando, tanquam coeli quosdam colonos; non sicut appellantur coloni, qui conditionem debent genitali solo propter agricul ait quidam Latini eloquii magnus auctor: Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni. Ab incolendo enim colonos uocauit, non ab agricultura. Hinc et ciuitates a maioribus ciuitatibus uelut populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur. tione uerbi huius omnino uerissimum est; sed quia et aliarum rerum dicitur cultus, ideo Latine uno uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
quęrit᷑. si homines dicti s̃ dii qđ in popło dĩ
sunt quẽ ꝑ angłos uł ꝑ homines alloqͥt᷑ dĩ.
quanto magis immortales eo nomine digni
sunt. qͥ ea fruunt᷑ beatitudine ad quã colendo¬
dm̃ cupiunt homines ꝑuenire  Quid res¬
pondebimꝰ. nͥ ñ frustra inscripturis sc̃is ex¬
p̃ssuis homines nuncupatos dõs quã illos
immortales & beatos qͥb nos & quales futos
i resurrectione ꝓmutit᷑. ne scilicet ꝓpt̾
illoꝵ excellentiã aliquẽ eoꝵ nob̾ c̃stituere
dm̃ infidelis audet infirmitas. qđ in hoĩne
facile ẽ. euitare.⁊ & euidentius dici debuer̃
homies di in popło dĩ. ut certi ac fidentes
fierent eũ eẽ dm̃ suũ qͥ dictꝰ ẽ. ds̃ deoꝵ quia
& si appellant̾ dii immortales illi & beati qui
uncelis sunt. ñ tam̃ dieti s̃ di dõꝵ. id ẽ. dii ho¬
minũ in popło dĩ constitutoꝵ. qͥb dictũ est¬

Expanded text:
i homines dicti sunt di, quod in populo Dei sunt, quem per angelos uel per homines adloquitur Deus, quanto magis inmortales eo nomine digni sunt, qui ea fruuntur beatitudine, ad quam Deum colendo cupiunt homines peruenire: quid respondebimus nisi non frustra in scripturis sanctis expressius homines nuncupatos deos, quam illos inmortales et beatos, quibus nos aequales futuros in resurrectione promittitur, ne sciliillorum excellentiam aliquem eorum nobis constituere Deum infidelis auderet infirmitas. Quod in homine facile est evitare. Et evidentius dici debuerunt homines dii in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent eum esse Deum suum, qui dictus est Deus deorum. Quia etsi appellantur dii immortales illi, et beati, qui in coelis sunt, non tamen dicti sunt dii deorum, id est, dii hominum in populo Dei constituto
Abbreviated transcription (Latin):
mundatio. Nec ueritate ibi beata erit ania qũ¬
dui cũq erit: uͥ oportet fallat᷑ ut beata sit. Nonti
beata erit: nͥ secura. Ut aũ secura sit. falso putabu
sc̃ꝑ sebeatã fore: qm̃ aliquando erit & misera. Cuigͥ
gaudendi çausa falsitas erit quomͦ de ueritat g¬
aebit: Uidit ħ porphẏrius: purgatãq anmã bl
reuerti dix̃ ad patrẽ. Ne aliquando iã malorimi
polluta contagione teneat᷑. Falso gͥ aqͥb dam ẽ.
ħ scire ꝓdeẽt. nͥ forte inde se nob̃ audent p̃stri
platonici. quia id nos in hac uita iã nescrenis.
qđ ipsi inalia meliore uita purgatissim & sape¬
tissimi fuerant nescit̾i. & falsũ credendo batifo
Qeł si ab surdissimiũ & stultissimũ ẽ dicere: pͥnph
ru ꝑfecto ẽ. p̃ferenda sententia. his qͥ innants
circulos altnante semꝑ beatitate & miseria susper
sunt. Qd si ita ẽ: ecce platonicꝰ inmeliꝰ aplaitonl

Expanded text:
mundatio. Nec veritate ibi beata erit anima, quamundatio. Nec veritate ibi beata erit anima, quamdiucumque erit, ubi oportet fallatur, ut beata sit. Non enim beata erit, nisi secura. Ut autem secura sit, falso putabit se beatam fore, quoniam aliquando erit et misera. Cui ergo gaudendi causa falsitas erit, quo modo de ueritate gaudebit? Vidit hoc Porphyrius purgatamque animam ob hoc reuerti dixit ad Patrem, ne aliquando iam malorum polluta contagione teneatur. Falso igitur a quibusdam est hoc scire prodesset, nisi forte inde se nobis auderent praeferre Platonici, quia id nos in hac uita iam nesciremus, quod ipsi in alia meliore uita purgatissimi et sapientissimi fuerant nescituri et falsum credendo beati futuri? Quod si absurdissimum et stultissimum est dicere, Porphyrii profecto est praeferenda sententia, his qui animarum circulos alternante semper beatitate et miseria suspicati sunt. Quod si ita est, ecce Platonicus in melius a Platone
Abbreviated transcription (Latin):
exmortius sẽꝑ fieri: falsũq eẽ ostendit qđ plato¬
nicȩ uidet᷑ dixisse uirgiliꝰ⁊ incãpos ehsos pagi¬
tas ammas missas. qͦ nomine tanquã ꝑfibulan
uident᷑ si gnificari gaudia beatoꝵ. ad fluiũ lednĩ
euocari hoc ẽ. ad obliuionẽ p̃teritoꝵ: selliat
imemores suꝑa ut c̃uexa reuisant. rursus &
incipiant incorpora uelle reuerti. Merito displi¬
cuit hoc porphyrios: qm̃ re uera crede stiltũ c̃
ex illa uita quȩ beatissima ẽẽ ñ pocerit nͥ de sua
fuerit ȩt̃nitate certissima. desidare animas on¬
ruptibiliũ corpoꝵ labẽ. & inde ad ista remeare:
tanquã hoc agat sũma purgatio ut inquinatio
requirat᷑. Senĩ qđ ꝑfecte mundant᷑ hoc efficit
ut om̃iũ obliuiscant᷑ maloꝵ. maloꝵ aũ obluo fal
corpoꝵ desidiũ ubi rursus implicent̾ malis: ꝓfito
erit infelicitatis causa sũma felicitas. & stulaicis
causa ꝑfectio sapientiȩ. & immundicie causa sit̃u

Expanded text:
ex mertuis semper fieri; falsumque esse ostendit, quod Platoex mertuis semper fieri; falsumque esse ostendit, quod Platonice uidetur dixisse Vergilius, in campos Elysios purgatas animas missas quo nomine tamquam per fabulam uidentur significari gaudia beatorum ad fluuium Letheum euocari, hoc est ad obliuionem praeteritorum: Scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti. Merito displicuit hoc Porphyrio, quoniam re uera credere stultum est ex illa uita, quae beatissima esse non poterit nisi de sua fuerit aeternitate certissima, desiderare animas corruptibilium corporum labem et inde ad ista remeare, tamquam hoc agat summa requiratur. Si enim quod perfecte mundantur, hoc efficit, ut omnium obliviscantur malorum, malorum autem oblivio facit corporum desiderium, ubi rursus implicentur malis: profecto erit infelicitatis causa, summa felicitas: et stultitiae causa, perfectio sapientiae; et immunditiae causa, summa
Abbreviated transcription (Latin):
filio forsitan nub̾et. Quanto credit᷑ honestius qđ
animas semel ad corpora ꝓpͥa. quã reuerti totiens
addiuersa. Uerũtam̃ ut dixi exmagna parte cor¬
rectꝰ ẽ. in hac opinone porphyriꝰ: ut saltẽ iN
solos homines humanas animas p̃cipitari pͦsse
sentiret. belui nos aũ carceres euertere minime
dubitaret. Dic̃ & iã ad hoc dm̃ animã mundo
dedisse: ut materiȩ cognoscens mala ad patrem
recurreret. nec aliquando iã taliũ polluta c̃tagione
ceneret᷑. Ubi & si aliqͥd inconuenient̃ sapit. magis
enĩ data ẽ. corpori ut bona faceret. ñ enĩ mala disce.¬
r& si ñ faceret: in eo tam̃ alioꝵ platonicoꝵ opini.¬
onẽ & ñ in re parua em̃dauit. qđ munda tam
ab om̃ib malis animã & cũ patre constitutã. nu¬
quã iã mala mundi huiꝰ passurã ẽẽ confessus ẽ.
Qua sententia ꝑfecto abstulit qđ eẽ platonicum
maxime ꝑhibet᷑.⁊ ut mortuos exuiuis ita uiuos

Expanded text:
filio forsitan nuberet. Quanto creditur honestius, quod filio forsitan nuberet. Quanto creditur honestius, quod animas semel ad corpora propria quam reuerti totiens ad diuersa! Verum tamen, ut dixi, ex magna parte correctus est in hac opinione Porphyrius, ut saltem in solos homines humanas animas praecipitari posse sentiret, beluinos autem carceres euertere minime dubitaret. Dicit etiam ad hoc Deum animam mundo dedisse, ut materiae cognoscens mala ad Patrem recurreret nec aliquando iam talium polluta contagione teneretur. Ubi etsi aliquid inconuenienter sapit magis enim data est corpori, ut bona faceret; non enim mala disceret, si non faceret, in eo tamen aliorum Platonicorum opinionem et non in re parua emendauit, quod mundatam ab omnibus malis animam et cum Patre constitutam numquam iam mala mundi huius passuram esse confessus est. Qua sententia profecto abstulit, quod esse Platonicum maxime perhibetur, ut mortuos ex uiuis, ita uiuos