comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posita formetur. ⁊ ĩo nichil sit d̾o ⁊ iũctiꝰ
⁊ sapit enĩ ⁊ inuit ⁊ est qͣr creatura ni¬
chil est melius. td̾ si ext̾ior homo uita
illa accipitur qua ꝑ corpus sentim. qͥnꝙ
notissimis sensib quos cum peccoribus
h̾emus emimes. Nam ⁊ ĩp̃a molestiis
sensibłib que ꝑ sequitõib ing̾untur cor¬
rumꝑi pot̾non ĩ m̾ito. ⁊ iste homo d̾r¬
qd̾ ⁊̃ in bestiis apparet / s amꝑliꝰ qd̾ ad m̃¬
tem ꝯu̾titur se regentem qm illustrat
sapĩa qd̾ in bestiis non potest rat̾one ca¬
rentib corpꝰ quo hõis qr solum int̾ aĩa¬
lium t̾renoꝵ corꝑa nõ pronũ maluum
prostͣcum est. cum sit uisibłe ⁊ ad intuẽ¬
dum celum erectum. qd̾ ÷ principium
a uiu̾e cognosdatur. tñ non modo qr¬
tale est ut ad ꝯtempland̾ celum sit apa
mag̾is in hoc ad ymagĩem ⁊ słitudiem
di qm get̾a corꝑa aĩalium facta iure i
ipellatur non corpus solum homo et¬
or necq sola uita que in sensu est o¬

Expanded text:
o nihil sit deo coniunctius. et sapit enim et uiuit et est: qua creatura nihil est melius. Quod si exterior homo uita illa accipitur, qua per corpus sentimus quinque notissimis sensibus, quos cum pecoribus habemus communes — nam et ipsa molestiis sensibilibus, quae persecutionibus ingeruntur, corrumpi potest — non immerito et iste homo par in bestiis apparet, sed amplius quod ad mentem conuertitur se regentem, quam inlustrat sapientia, quod in bestiis non potest ratione carentibus. corpus quoque hominis quia solum inter animalium terrenorum corpora non pronum in aluum prostratum est, cum sit uisibile et ad intuendum caelum erectum, quod est/ principium a uiuere cognoscatur, tamen non modo qtale est ut ad contemplandum coelum sit aptius, magis in hoc ad imaginem et similitudinem Dei quam caetera corpora animalium facta jure vin recte appellatur, non corpus solus homo exterior, neque sola vita quae in sensu est co
Abbreviated transcription (Latin):
sũme ⁊ prime iuuit alie in qͥnͣtum sũt
qr ille sũme ⁊ primitus est. ⁊ ĩo qui tm̃¬
modo sunt nõ tñ uiuũt aut capiunt noc
ꝑfecte. s exigue sunt ad siłitud̾iem eiꝰ
qr ⁊ ip̃a bona sunt mordine suo cum sit
proxina ut in creaturis nichil sit ꝓpinqͥu
at square cum homo possit particeps eẽ

Expanded text:
summe et primitus vivit; aliae in quantum sunt, quia ille summe et primitus est. Et ideo quae tantummodo sunt, nec tamen vivunt aut sapiunt, non perfecte, sed exigue sunt ad similitudinem ejus; quia et ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit proxima, ut in creaturis nihil sit propinquius. at. Quare cum homo possit particeps esse
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ om̃e siłe siłitudine.  S duob modi
sastum castitate dicit᷑ uł qd̾ eam gig¬
nat ut ea sit castum castitate qmͣgignit¬
⁊ cui principium att causa ut sit. alit̾
autẽ cum ꝑticipatione castitatis. qͥd q
castum est qd̾ pot̾ aligñ esse non castũ
atꝙ ita de cetͥis inteiligend̾. Nam ⁊ aĩa
et̾nitadem uł intelligitar uł credit᷑ ꝯseqͥ
s et̾na ab et̾nitatis ꝑticipatione fit. Nõ
atitẽ ita etͥmis deus s qd ip̃us et̾nitatis
est auctoꝵ hoc ⁊ de pulchtudine. ⁊ de
bonitate lic intelligi. gãnobrem cum

Expanded text:
et omne simile similitudine. Sed duobus modis castum castitate dicitur: vel quod eam gignat, ut ea sit castum castitate quam gignit, et cui principium atque causa est ut sit; aliter autem cum participatione castitatis quidque castum est, quod potest aliquando esse non castum; atque ita de caeteris intelligendum est. Nam et anima aeternitatem vel intelligitur vel creditur consequi, sed aeterna aeternitatis participatione fit. Non autem ita aeternus Deus, sed quod ipsius aeternitatis est auctor. Hoc et de pulchritudine et de bonitate licet intelligi. Quamobrem cum
Abbreviated transcription (Latin):
ieri potest ut ꝑ malum hoĩem di¬
uma pronitentia. ⁊ puat ⁊ opi¬
tuletur. nã uideoꝵ impietas. ⁊ iudam
supplantauit. ⁊ gentib saluti fuit. Itẽ
fieri pot̾ ut diuina prouidentia ꝑ hoĩem
bonp. ⁊ dampn ⁊ adnuet sicut ait
apłus. aliis sumꝰ odor uite miutã aliis
autẽ otor mortis in mortẽ. S cum omais
tubraatio aut pena ipioꝵ sit aut ex̾¬
citatio instoꝵ qua eatem tͥbulatio paleas
ꝯcidit. ⁊ frum̃ta a paleis exuit unde tͥ¬
bulatio nomẽ accepit. ruirsus cum par
⁊ quies a molestirs corporalib ⁊ bonoᷤ
lucreturr. ⁊ corrumpat malos ꝯmĩa hec
t̾błationis nec mali amant pacem qͣre
ip̃i quo ꝑ qd̾ id agit᷑ ⁊d̾ ignorant nõ
iustie que refertur add̾m s maliuolẽ¬
tie sue mercedem accapiunt. ꝯmad̾m nͨ
bonis iputatur qõ ip̃is prodesse uolen¬

Expanded text:
Fieri potest, ut per malum hominem diuina prouidentia et puniat et opituletur. nam Iudaeorum impietas et Iudam supplantauit et gentibus saluti fuit. item fieri potest, ut diuina prouidentia per hominem bonum et damnet et adiuuet, sicut ait apostolus: aliis sumus odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. sed cum omnis tribulatio aut poena impiorum sit aut exercitatio iustorum — quia eadem tribula et paleam concidit et frumenta a paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit — rursum cum pax et quies a molestiis saecularibus et bonos lucretur et corrumpat malos, omnia haetribulationis nec mali amant pacem. quare ipsi quoque per quos id agitur quod ignorant, non iustitiae, quae refertur ad deum, sed maliuolentiae suae mercedem accipiunt. quemadmodum nec bonis imputatur, q
Abbreviated transcription (Latin):
sĩmo enim do cũcta bñ amĩstrante q̃
fecit nichil mordinatum uniu̾so nich¬
ꝙ iniustum est siuesdientib siue nes¬
cientib nobis s in ꝑte offenditur aĩa
peceatx tñ qr pro mitis ibi est ubi eẽ
talem dec ⁊ ea patitur que talẽ pati
equũ est Uniu̾sum di regnũ ulła sinfe¬
ditate deformat ꝯm̃obrem nõ omĩa noui

Expanded text:
summo enim deo cuncta bene administrante, quae fecit, nihil inordinatum in uniuerso nihilque iniustum est siue scientibus siue nescientibus nobis. sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen, quia pro meritis ibi est ubi esse talem decet et ea patitur quae talem pati aequum est, uniuersum dei regnum nulla sua foeditate deformat. quam ob
Abbreviated transcription (Latin):
plum quo recte uiu̾emnus suscepit ꝑtin
autem ad uitam rectam ea que non sunt me¬
tuenda nõ metue. Mors autẽ metuenda ñ
est oportuit gͦ id ip̃m illiꝰ hoĩs qm̃ dĩ sa¬
pientia suidepit morte monstrari. sSũt
autem hoĩes qui ꝗtͣuis mortẽ ip̃am nõ
timeant genꝰ tñ aliqd̃ mortis horrescu̾t
cruce ostendend̾ fait nichil eĩ erat int
omĩa gn̾a mortis illo gen̾e execrabłius
turum nũ dum ÷ Om̃e gͥ ⁊ pret̾itũ
⁊ futurum dest. ap̃ dm̃ autem nchil
deest nec p̃t̾it um gͥ nec futurum s oẽ
pxsens est apud deum de ĩtellectu .xiiii.
sibi nec infinitꝰ c̾e uult qm̃iuis possit qr
notus sibi ẽẽ ult amat enĩ se de loco d̾¬
eus nõ alicubi est qd̾ alicubi xu¬
est ꝯtinetur a loco. qd̾ ꝯtinetur loco
est in illo sunt potiꝰ onũa qmͣ ip̃i alicu¬
bi nec tri ita in illo ut ip̃e sit locus. locꝰ

Expanded text:
plum quo recte viveremus, suscepit, pertinet autem ad vitam rectam ea quae non sunt metuenda, non metuere. Mors autem metuenda non est. Oportuit ergo idipsum illius hominis quem Dei sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui, quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen aliquid mortis horrescunt.cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia genera mortis, illo genere exsecrabilius turum nondum est. omne igitur praeteritum et futurum deest. apud deum autem nihil deest. nec praeteritum igitur nec futurum, sed omne praesens est apud deum. DE TRINA VNITATE. sibi. Nec infinitus esse vult, quamvis possit; quia notus sibi esse vult, amat enim se. XVI. Deus non alicubi est; quod alicubi est continetur loco; quod continetur loco,est, in illo sunt potius omnia quam ille alicubi; nec tamen ita in illo, ut ipse sit locus. Locus
Abbreviated transcription (Latin):
des d̾i iũ qua in oĩa custodienda. ⁊
gub̾da ꝑtendit. ⁊ aures d̾i uł ocłos
d̾i uim qua oĩa ꝑcipit atq intelligit
⁊ fatiem d̾i uim̃ qua se mamfestãt
manib solemus oꝑari ⁊ pedib ĩ ce¬
dere. ⁊ quo fert animus ꝑuenire. ⁊
aurib atq oculis oet̾isq sensib cor¬
poris corporalia ꝑciꝑe. ⁊ fatie motesde
⁊ si qͥd aliud ad hanc tanqͣm regłam ꝑ
qd̾. ⁊ in aliud tͣnfferre nõ fatile solemꝰ
nͥ penitendo qmͣꝗͣ diuina prouidentia
serena mente intuentib appareat cũ¬
cta c̾tissimo ordine ad mĩstrare acõmo¬
datissime. tñ ad humanã humilẽ in¬
telligẽ tiam ea q̃ incipiunt ẽe necq
ꝑsenerant. qnͣtum ꝑseu̾atura sꝑata st̃.¬

Expanded text:
todienda et gubernanda pertendit, et aures dei uel oculos dei uim, qua omnia percipit atque intellegit, et faciem dei uim, qua se manifestat manibus solemus operari et pedibus incedere et quo fert animus peruenire et auribus atque oculis ceterisque sensibus corporis corporalia percipere et facie innotesceet si quid aliud ad hanc tanquam regulam quod et in aliud transferre non fere solemus nisi paenitendo, quamquam diuina prouidentia serena mente intuentibus appareat cuncta certissimo ordine administrare, accommodatissime tamen ad humilem humanam intellegentiam ea quae incipiant esse neque perseuerant, quantum perseueratura s
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uł int̾ sẽ uł c̾o siłm ip̃a est enĩ
speties prima qua sunt ut itadicam
spetiata ⁊ forma qua formata sunt oĩa
ex ulła ꝑte pat̾ potest esse dissiłis. Idẽ
gͥ qd̾ pater ista ut iste filiꝰ sit ille pr̾¬
quo una sub̾a . nã si nõ una recipit
dissiłitudinem siłitudo qd̾ fiꝰ posse
omĩs uerissima negat ratio. de ubo in¬
gos dicitur latine ⁊ rationem. ⁊ u̾¬
bum significat. S hoc loco melius u̾¬
bum int̾pretam᷑ ut significet᷑ nõ solũ
ad patrem respectꝰ s ad illa ⁊̃ que per
u̾bra facta sunt oꝑatiua potentia ra¬
tio ã ⁊ si nichil ꝑ illam fiat ratio ret¬
eus oĩm que sunt c̾a est qd̾ añt
oĩm rerũ cã est. ⁊ sapientie sue ca
est uet umqͣm deus sine sapĩa sua. Igi
tempore prior est ꝯm̃ sua sapĩa demde
si peccatum ẽẽ sempit̾uum in est d̾o
nec fuit alicm̃ nõ pater nũqmͣ sine

Expanded text:
sunt vel inter se vel Deo similia ipsa est enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, et forma qua formata sunt omnia; ex nulla parte Patri potest esse dissimilis. Idem igitur quod Pater, ita ut iste Filius sit, ille Patquo una substantia. Nam si non una est, recipit similitudinem similitudo; quod fieri posse omnis verissima negat ratio. XXIV. γος dicitur, latine et rationem et verbum significat. Sed hoc loco melius verbum interpretamur, ut significetur non solum ad Patrem respectus, sed ad illa etiam quae per Verbum facta sunt operativa potentia. Ratio autem, etsi nihil per illam fiat, recte ratDeus omnium quae sunt, causa est. Quod autem omnium rerum causa est, etiam sapientiae suae causa est: nec unquam Deus sine sapientia sua. Igittempore prior est quam sua sapientia. Deinde si Patrem sempiternum esse inest Deo, nec fuit aliquando non Pater, nunquam sine
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃us ad ymagĩem dĩ nullo dubitãte
factus accipitur i quo est intellia.
u̾itatis. heret enĩ u̾itati nlła int̾poĩta
creatura. cet̾a hoĩs ad siłitudinem fa¬
cta uid̾i uolunt qr omĩs quid ymago
simił est. nõ autẽ om̃e qd̾ siłe est ⁊̃
ymago ꝓprie s forte abusine dici pot̾
d cauent in talib neqͥd mnmꝰ asseue¬
raud̾ putet᷑ illa re sane salubrit̾ custo
porrectum est aliqͥd tale credat᷑ ẽẽ sub̾a
to nec dignitati aĩe ꝯueĩt qnͣto min
iume scͥpture. a t̾reno ⁊ humano
ensu ad diuinũ ⁊ celestem nose¬
rigentes usq ad ea u̾ba descend̾unt qͥb
nit̾ se stultissimoꝵ ⁊̃ utitur ꝯsuetudo
Itaq ⁊̃ eaꝵ affectionũ noĩa qͣs amiris
ñr patitur qͣs longissime a d̾o ee̾ se iũ¬
ctas iam qui melius sapit intelligit ñ
dubitau̾nt illi uiri ꝑ quos loqutus spi¬
ritus sauctus oportimissime in libris
uocandam iudicau̾nt. Item qr ꝯuigis
castitatem. Delando uni custodire cõ¬

Expanded text:
spiritus ad imaginem dei nullo dubitante factus accipitur, in quo est intellegentia ueritatis; haeret enim ueritati nulla interposita creatura. cetera hominis ad similitudinem facta uideri uolunt, quia omnis quidem imago similis est, non autem omne, quod simile est, etiam imago proprie, Sed cavendum in talibus ne quid nimis asseverandum putetur, illa re sane salubriter custodporrectum est, aliquid tale credatur esse substto, nec dignitati animae convenit; quanto minus inae scripturae a terreno et humano sensu ad diuinum et caelestem nos erigentes usque ad ea uerba descenderunt, quibus inter se stultissimorum etiam utitur consuetudo. itaque etiam earum affectionum nomina, quas animus noster patitur, quas longissime a deo esse seiunctas iam qui melius sapit intellegit, non dubitauerunt illi uiri, per quos locutus est spiritus sanctus, opportunissime in libris uocandam iudicauerunt. item quia coniugii castitatem zelando uiri custodire con
Abbreviated transcription (Latin):
factus sit ad ymagĩem ⁊ siłitisdinẽ
d̾i. Nam illud quere stultum est. s¬
S unusqͥsq hoꝵ cuns enĩ dubitat
eum potiꝰ qui renonatur. qmͣ eũ qui
corrumpit᷑ dr̃e. Utͣm autem ambo ma¬
gna q̃o est. Nam si ext̾ior homo est a
tur s cñ adam sic̃ a d̾o fc̃us ÷ bonus.
non mansit. ⁊ diligendo camalia.
camalis affectus sit nõ absinde uid̾i
pot̾ hoc ei ip̃m fuisse car̾e ymagine
d̾i. ⁊ siłitud̾iem amitt̾e. ac ꝑ hoc ip̃e
do gͦ est ext̾ior an sed̾m corpus ut in¬
t̾ior sit scd̾m aĩam. ⁊ int̾ior sit restre¬
rectio ⁊ renouatio que ñs sit scd̾m
idem duos sic appellat ut imum ued̾em
quem debemꝰ exũe alt̾um nouũ ⁊ eiu
ĩnouand̾ amemoret. quoꝵ rursum ap¬

Expanded text:
tus sit ad imaginem et similitudinem Dei; nam illud quaerere stultum est, si unus quis horum? Quis enim dubitat eum potius qui renovatur, quam eum qui corrumpitur dicere? utrum autem ambo, magna quaestio est. Nam si exterior homo est Adtur. Sed cum Adam sicut a Deo factus est bonus, non manserit, et diligendo carnalia, carnalis effectus sit, non absurde videri potest hoc ipsum ei fuisse carere imagine Dei, et similitudinem amittere, ac per hoc ipse  et exterior ac secundum corpus, ut interior sit secundum animam; et interior sit resurrectio et renovatio, quae nunc fit secundum idem duos homines sic appellat, ut unum veterem quem debemus exuere, alterum novum et eum induendum commemoret: quorum rursus illum ap
Abbreviated transcription (Latin):
est ñatus. ⁊ numꝙͣ nãtus est aut natꝰ
enit si semꝑ nascit᷑. aliud est enĩ nas¬
ci aliud natum ẽe. ac ꝑ hoc nũqͣm fi¬
lius si nĩgm̃ natus filius autẽ qr natus
se generare nõ potint. iichil emmi
luit ⁊ nõ potuti infirmus est. si potuit
⁊ noluit inuidus ex quo ꝗficitar e¬
qualem genuisse filiũ q̃ ad̾m sapĩa do

Expanded text:
est natus; et nunquam natus est aut natus erit, si semper nascitur. Aliud est enim nasci, aliud natum esse. Ac per hoc nunquam filius, si nunquam natus: filius autem quia natus, se generare non potuit nihil enim luit, et non potuit, infirmus est: si potuit, et non voluit, invidus est. Ex quo conficitur aequalem genuisse Filium. LI. De
Abbreviated transcription (Latin):
nec bona nec sapĩa. at ip̃acastitas et̾ni¬
tas pulchtudo bonitas sapĩa nlło mͦ re¬
cipiunt aut corruꝑtionem. aut ut ita
dicam temꝑalitatẽ aut turpitudinem
aut malitiam / g ⁊̃ illa que ꝑticipatte
sĩia sunt recipunt disiłitud̾iem. at
ip̃a siłituto nlło mͦ ex aliqua ꝑte potest
ẽe dissilis / Unde sit ut cum silituto patͥs

Expanded text:
nec bona, nec sapientia: at ipsa castitas, aeternitas, pulchritudo, bonitas, sapientia, nullo modo recipiunt aut corruptionem, aut, ut ita dicam, temporalitatem, aut turpitudinem, aut malitiam. Ergo etiam illa quae participatione similia sunt, recipiunt dissimilitudinem: at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum s
Abbreviated transcription (Latin):
tura si est. quo qͦmodo ⁊ abeo qd̾ omĩo u̾
est płimum distat. ⁊ suis ꝑtib sibt uret
ꝯ gruit. causam quo eius trinã ẽe opor¬
tet gͦ deum ẽe tͥnitatẽ qua nichil p̾stã¬
tius intelligentius. ⁊ beatius inuenire
Utrum oĩo sit ut rum hoc an aliud sit
utrum aꝓꝓband̾ improbandũ ue sit. de

Expanded text:
tura si et est quoquo modo, et ab eo quod omnino nihil est plurimum distat, et suis partibus sibimet congruit, causam quoque ejus trinam esse oportet ergo esse Trinitatem, qua nihil praestantius, intelligentius et beatius invenire utrum omnino sit, utrum hoc an aliud sit, utrum approbandum improbandumve sit. XIX.
Abbreviated transcription (Latin):
Uia om̃e pulchrum ꝓ¬
a sũma pulchtub̾ie est
płcħtuto rebus decedentib succedentib¬
q ꝑ agitur. habet autem decorem suum
nisĩgulis quib ꝙ homĩb singula q̃q
etas ab infantia usq ad senectutem
uineuilem tm̃ etatem uellet ẽe in ho
diumitus magr̃m cuiꝰ mutatione ĩ mo¬
res optimos formaret᷑ nͥ intemꝑe sene¬
tas prsissus erat. Aliud euĩ est qd̾ dim¬
na prouitentia qͣi priuatim cuan sĩgłi
agit aliud qd̾ gm̾i uni̾so tanqͣm pu
ꝯsulit. Nam ⁊ quicũq singłi ad cema

Expanded text:
uia omne pulchrum a summa pulchritudine est, tudo rebus decedentibus succedentibusque peragitur. Habet autem decorem suum in singulis quibusque hominibus singula quaeque aetas ab infantia usque ad senectutem. juvenilem tantum aetatem vellet esse in homdivinitus magistrum, cujus imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore juvetas promissus erat. Aliud enim est quod divina providentia quasi privatim cum singulis agit, aliud quod generi universo tanquam publice consulit. Nam et quicumque singuli ad certam
Abbreviated transcription (Latin):
s torum̃ lib̾at qd̾ forte in ꝑicło est
Sapĩa gͦ ⁊ aurtus d̾i qui dicitur umige¬
aitus filius hoĩe suscepto lib̾atonem
hõis idicauit. Hoĩs antemlib̾atio ĩutͦ
cexu debuit appar̾e. Ergo qr uirum opor¬
erat ut femĩe sexus lib̾ato huic apparet
qd̾ ille de femina natus est. q̃r filiꝰ di n
monstraret hõib illeautem ut donuim
ip̃m quo bñ uniendo ꝑuenitur significa¬
ret apparuit utrũc autem uisibłr factu
est ꝓpt̾ carnales ab hiis que ocłis cernũ¬

Expanded text:
sed totum liberat, quod forte in periculo est. Sapientia ergo et Virtus Dei, qui dicitur unigenitus Filius, homine suscepto liberationem hominis indicavit. Hominis autem liberatio in utroque sexu debuit apparere. Ergo, quia virum opporerat ut feminei sexus liberatio hinc appareret, quod ille vir de femina natus est. XII. Senmonstaret hominibus, ille, ut donum ipsum, quo bene uiuendo peruenitur, significaret, apparuit. utrumque autem uisibiliter factum est propter carnales ab his quae oculis cor
Abbreviated transcription (Latin):
uatuor a̾ sũt t̾plicia. quia aliqñ
ẽ in u̾bo et actu et uisu. ut cũ
aliquis enum̾at et m̃surat et cõside¬
rat qnͣtũ sol uł luna distent a t̾ra. ł¬
qmͣ magna sũt ip̃a lumĩaria. Aliqñ ĩ
actu et insui et auditu. ut cũ aliquiᷤ
se occultat cã iudendi et audiendi a
deat transeunces. audiar et int̾rog
rumores. Aliqñ in auditu et u̾bo er
actu. ut cã audiendi et int̾rogandi
futura demonib sac̾ficat. Oe ino¬

Expanded text:
uatuor autem sunt triplicia, quia aliquando est in verbo, actu et visu, ut cum aliquis enumerat, et mensurat, et considerat, quantum sol et luna distent a terra, quam magna sint ipsa luminaria. Aliquando in actu, visu et auditu, ut cum aliquis se occultat causa videndi et audiendi aldeat transeuntes, audiat et interroget rumores. Aliquando in auditu, verbo et actu, ut cum causa audiendi et interrogandi futura, daemonibus sacrificat. CA
Abbreviated transcription (Latin):
quos ut se diliget gaudebit
qnͣtum de deo quem supͣ se di¬
liget exultabit. Gaudium enĩ
erit ei intus ⁊ extra gandiũ
sursum atq deorsum. gaudiũ
circuucirta ubiq gandiũ ple¬
num. Malus u̾o etontra tristi¬
cia replebitur sũma. qr om̃s
miserie ꝑtes quib nichitho¬
nuinis se circum septum senci¬
nores quo pui qui seeuntur pa¬
piliones. papiliones .n. cũ uolãt
tramitẽ recc̾um uũqmͣ tenẽt
s huc illucq se agitant. Cũ¬
q alicubi resid̾e uideantur. nec
ibi diu morantur hos aut̾c̃
pu̾r caꝑe uolunt. ccto post eos
currere satagunt. ⁊ qr non ab
suos pedes set ad papiliones ĩ

Expanded text:
quos ut se diliget, gaudebit, quos ut se diliget, gaudebit, quantum de Deo, quem supra se diliget, exsultabit? Gaudium enim erit ei intus et extra gaudium sursum atque deorsum, gaudium circum circa ubique gaudium plenum. Malus vero e contra tristitia replebitur summa, quia omnes miseriae partes, quibus nihilominus se circumseptum sentiuomodo pueri qui sequuntur papiliones. Papiliones enim cum volant, tramitem rectum nunquam tenent, sed huc illucque se agitant, cumque alicubi residere videntur, nec ibi diu morantur, Hos autem cum pueri capere volunt, cito post eos currere satagunt, et quia non ad suos pedes, sed ad papiliones i
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis ꝑs: gandium. mi¬
etie u̾o. tristicia ẽ. Gandiũ ꝑfec¬
cõms solus ille pot̃ hr̃e. qui pocas
omnes bĩtudinis ꝑtes ualeat op¬
tinere. oł qr nullam nemo hie
hr̾e pot̃. patet qr nec gaudiũ
sũmum hic retinere ualet. Sic
⁊ ille solus u̾e tristiciam pati¬
tur sũmam qm̃ p̾dcẽ omnes
miserie ꝑtes õmo coartant.
u̾m qr nullus ex toto hic eas
patitur. liquet qr nec ĩ sũma
tristicia hic hẽatur. In scło ã
futuro aut letitia aut tristicia
quisq replebitur sũma. bo¬
nus .nͥ. quisq õĩo tunc pot̾it
gaudere. qr p̾dc̃as omnes bĩtu¬
dinis ꝑtes oꝑtinebit ꝑ fect̾e.
Quid gͦ beacius isto. Quo tc̃
replebitur iustus gandio ad¬
huc tñ ad cumulum bĩtudĩs
sue aliud hẽbit unde magis
possit gandere. Q enĩ quisq
sit ut se alterum amabit p
qr sic de illuis felicitate ut de
sua gaudebit. Quocqͦt ⁊ qnͣta
gaudia quisq optinebit qui
de tot. ⁊ tantis uĩtudinib scõꝵ
iubilabit. o si tm̃ dealiis

Expanded text:
tudinis pars, gaudium; miseriae vero tristitia est. Gaudium perfectum solus ille potest habere qui praedictas omnes beatitudinis partes potest obtinere. Quarum quia ullam nemo hic habere potest, patet quia nec gaudium summum hic retinere valet. Sic et ille solus vere tristitiam patitur summam quem praedictae omnes miseriae partes omnino coarctant. Verum quia nullus ex toto hic eas patitur, liquet quia nec in summa tristitia hic habeatur. In saeculo autem futuro aut laetitia aut tristitia quisque replebitur summa. Bonus enim quisque omnino tunc poterit gaudere, quia praedictas omnes beatitudinis partes obtinebit perfecte. Quid ergo beatius isto, qui tanto replebitur gaudio. Adhuc tamen ad cumulum beatitudinis suae aliud habebit, unde magis possit gaudere; quia enim quisque, sicut se, alterum amabit, patet quia sic de illius felicitate, ut de sua, gaudebit. Quot igitur et quanta gaudia quisque obtinebit qui de tot et tantis beatitudinibus sanctorum jubilabit? Quod si tantum de aliis,
Abbreviated transcription (Latin):
iret me uita mea. siam
diligenter discussa. aꝑ¬
litas fere tota urta mea
ant non placere aut displicere
deo. Ergo o pcc̃or inta tua. iam
non fere tota s certe tota. ant
in pcc̃o est. ⁊ dampabilis aut in¬
fructuosa ⁊ contemptibilis. S qͥt
sꝑo infrncenosam adampnabili.
dixit. om̃is arbor que ñ facit
finctũbonũ. excidetur ⁊ in ignẽ
mittecur. Demq siquit ago utile
prsus nullatenus illd̾ ꝯpenso ali¬
mentis corꝑis. quib abutor. s qͥs

Expanded text:
ret me vita mea. Namque, diligenter discussa aplitas fere tota vita mea ut possit aut non placere, aut displicere Deo. Ergo, o peccator, vita tua jam non fere tota, sed certe tota aut in peccato est, et damnabilis; aut infructuosa, et contemptibilis. Sed quid separo infructuosam a damnabili? dixit: Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Denique, si quid ago utile, prorsus nullatenus illud compenso alimentis corporis, quibus abutor. Sed quis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ubiq erit. quicquid tunt. quid
erit tunt. quis ernet demambus
dei. Unde mͥ consiliũ. Unde salus.
quis ꝗẽ qui or̾ magni consilii an¬
gelus. qui dr̃ saluator. ut nomen
Respira iam opcc̃or respira ne des¬
peres. Spera meo qm̃ times. affuge
ad enm. aquo aufugisti. ĩ noca in¬
portime quem sr̃be ꝓuocasti. Ihu ihu¬
ꝓuocantem. respice miser̾ ĩ uocã¬
rem. Nom̃ dulce. nomen delect̾abi¬
le. Nomen confortans pcc̃orem et
beate spei. Quid .n. ẽ iħc nͥ salua¬
iħc. qui me plasmasti. ne ꝑeam.
Qui me redemisti ne me condemp¬
nes. qui me c̾asti tua bonitate ne
peat opus tuum mea unquitate
Rogo piissime ne ꝑdat mea miqͥ¬
tas ꝗ fecit tua opt̃ bonitas. Retog¬
nosce benignissime ꝙ tuum est. et
abst̾ge ꝙ alienm est. Ih̃u ih̾u mi¬
serere dum tempus est mserendi.
Nie dampnes intemꝑe indicandi. q̃
nam tibi utilitas insanguine meo
si descendo metͥnam corrupcionẽ
si .n. mortui landabunt te dñe

Expanded text:
et ubique erit. Quid quid tunc? quid et ubique erit. Quid quid tunc? quid erit tunc? quis eruet me de manibus Dei? unde mihi consilium? unde salus? Quis est, qui dicitur magni consilii angelus, qui dicitur Salvator, ut nomen Respira jam, o peccator, respira; ne desperes, spera in eo quem times. Affuge ad eum, a quo aufugisti. Invoca importune, quem superbe provocasti. Jesuprovocantem, respice miserum invocantem nomen dulce, nomen delectabile, nomen confortans peccatorem, et nomen beatae spei. Quid est enim Jesusus, qui me plasmasti, ne peream; qui me redemisti, ne condemnes; qui me creasti tua bonitate, ne pereat opus tuum mea iniquitate. Rogo, piissime, ne perdat mea iniquitas quod fecit tua omnipotens bonitas. Recognosce, benignissime, quod tuum est; et absterge quod alienum est. Jesu, Jesu, miserere, dum tempus est miserendi, ne damnes in tempore judicandi. Quae namque tibi utilitas in sanguine meo, si descendero in aeternam corruptionem? Neque enim mortui laudabunt te, Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
satis hec tibi debent eẽ adcontum¬
endum luctum. suffic̾e tibi possũt
ad sorbendas iuges lacrimas. S tu
irruant repentim dolores. Ut lubi¬
to ingruat intollerabilis tempestas
Certe non sic expedit pcc̃ori. Si .ni.
dixero quicqmͣ pot̾o extogitare
Igitur deducant. deducant ocłi
mei lacrimas ꝑdiem ⁊ nocc̃em ⁊
non taceant. ange gͥ pcc̃or. auge
sr̃iorib erumpnis pondus. ad dect
ip̃e te indicabit adcꝰ ꝯtumelia᷑
spectat quicquid in obodiens deo a
p̾uaricator peccat. qui mͥ bonũ
ꝓmalo reddidit cui ego malũs
ꝓ bono. qui nõ pacientissimus tc̃
districtissimus. Clementissimus nc̃
iustissimus tunc heu me heu me
cui peccaui. D̾um inhonorani. oĩ¬
tie. huic etunt accussancia pcta
Iñ t̾renis iusticia. subtus patens
horrid̃ chaos infermi. Desr̃ iratꝰ
iuidex. Intus urens ꝯscĩa. foris ar
apparebo. lat̾e erit ĩ possibile ap¬
ꝑere intollerabile. Illud desidera¬
bo ⁊ nusqmͣ erit. Istud exetrabor

Expanded text:
satis haec tibi debent esse ad continsatis haec tibi debent esse ad continuandum luctum: sufficere tibi possunt ad sorbendas juges lacrymas. Sed cur irruant repentini dolores, ut subito ingruat intolerabilis tempestas? Certe non sic expedit peccatori. Si autem dixero, quidquid potero excogitare, Igitur deducant oculi mei lacrymas per diem et noctem, et non taceant. Auge ergo, peccator, auge superioribus aerumnis pondus; adde teripse te judicabit, ad cujus contumeliam spectat quidquid inobediens Deo, aut praevaricator peccat qui mihi bonum pro malo reddidit, cui ego malum pro bono, qui nunc patientissimus, tunc districtissimus; clementissimus nunc, justissimus tunc. Heu me, heu me! cui peccavi? Deum inhonoravi, Omnustiae: hinc erunt accusantia peccata, inde terrens justitia; subtus patens horridum chaos inferni, desuper iratus judex; intus urens conscientia, foris ardodo parebo? Latere erit impossibile, apparere intolerabile. Illud desiderabo, et nusquam erit: istud exsecrabor,
Abbreviated transcription (Latin):
usq adictum oculi eẽ tempus in¬
uendi tibi inpeñs. qualiter fl̾t
a te expeñs. Tunc quippe condẽpna¬
bitur quicquid fuit inuentum
is que modo non uides. Cert̾a pła
⁊ fortassis t̾ribiliora hiis. que nẽ
uides. quot que non ẽẽ mala pu¬
tas. quot que nc̃ eẽ bona credis.
muidata facie apparebunt ibi ur¬
gerima pcc̃a. Ibi ꝓculdubro reci¬
pies ꝓut gessisti in corꝑe. Tunt õ
dacio non ꝓmitcetur. hic cogita
quid gessuti quid oꝑteat te reci¬
ꝑe. Si multa bona panca mala
multum gande. Si multa mala
panca bona mmltum luge. Im
tilis pcc̃or an ñ sufficumt tibi ħ
admanem rugitum. an ñ suffi¬
qunt ad eliciendum sanguinem
⁊ medullas in lacrimas. S. ue mita¬
bilis duritia adqmͣ confringenda
lenes sunt tam granes mallei. om
sensibilis torpor. adꝙ̃ ꝯcitand̾ sunt
obtulisi tam acicti aculei. ꝓletalis
sopor. adꝙͣ excitand̾ raicesi est tam
c̾cificum tontruum pcc̃or mtilis

Expanded text:
usque ad ictum oculi, omne tempus viusque ad ictum oculi, omne tempus vivendi tibi impensum, qualiter fuerit a te expensum? Tunc quippe condemnabitur quidquid fuerit inventum is, quae modo non vides? Certe plura, et fortassis terribiliora his quae nunc vides. Quot, quae non esse mala putas? quot, quae nunc esse bona credis, nudata facie apparebunt ibi nigerrima peccata? Ibi procul dubio recipies prout gessisti in corpore; tunc, datio non promittetur. Hic cogita quid gessisti, quid oporteat te recipere. Si multa bona, pauca mala; multum gaude: si multa mala, pauca bona; multum luge. O inutilis peccator! an non sufficiunt tibi haec ad immanem rugitum? an non sufficiunt ad eliciendum sanguinem et medullas in lacrymas. Vae mirabilis duritia, ad quam confringendam leves sunt tam graves mallei! O insensibilis torpor, ad quem excitandum sunt obtusi tam acuti aculei! Proh lethalis sopor, ad quem excitandum raucum est tam terrificum tonitruum! Peccator inutilis,
Abbreviated transcription (Latin):
ille hom̃ib. heu non hoĩem s
obpbrium hoĩm inluis pecore
pen̾is cadan̾e. ẽedet aĩam meã
uite mee. uiuete erubesco. mo¬
ri ꝑtimesco. quid g ͦ restat tibi
o pcc̃or nisi ut intoto unta tua¬
muabilis ⁊ miserabilit̾ misera¬
bilis qr non tm̃ dolet quẽm se
noscit s sic secura torpet uelut
quid patiatur ignoret. aĩs sra
quid agis quid torpes qĩa pec¬
catrix. Dies iudicii uenit. Iuxͣ ẽ
tencbraꝵ ⁊ calignus. dies nebule.
⁊ turbuns. dies tube ⁊ clãtioris.
ouox diei deum amara. quid dor¬
mitas: aĩa tepida ⁊ digna euomi.
quid dormitas. qui non exꝑgesci¬
tur qui non t̾mit ad tm̃ coniitu¬
um. non doriit s mortuus est
arbor infrucenosa. ubi sunt fruc¬
tus tui. arbor digna secuti ⁊ ig¬
ne digna succidi. ⁊ succendiu̾ st
fruccus tui. utiq spine pugẽ¬
tes ⁊ amara pcc̃a. que nc̃ sic sepe¬
nitendo pung̾ent ut confringe¬
tur. sic amaresc̾e̾nt ut euanescẽt
bis in illa die cum erigetur a te

Expanded text:
 Heu non hominem, sed opprobrium hominum, vilius pecore, pejus cadavere. Taedet animam meam vitae meae; vivere erubesco, mori pertimesco. Quid ergo restat tibi, o peccator, nisi ut in tmirabilis et mirabiliter miserabilis, quia non tantum dolet quantum se noscit; sed sic secura torpet, velut quid patiatur ignoret. O anima sterilis, quid agis? quid torpes, anima peccatrix? Dies judicii venit, juxta est tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis, dies tubae et clangoris. O vox diei Domini amara! Quid dormitas, anima tepida et digna evomi? quid dormitas? qui non expergiscitur, qui non tremit ad tantum tonitruum, non dormit, sed mortuus est. Arbor infructuosa, ubi sunt 208 fructus tui? arbor digna securi et igne, digna succidi et succendi, qui sunt fructus tui? Utique spinae pungentes et amara peccata; quae utinam sic te poenitendo pungerent ut confringerentur: sic amarescerent ut evanescerenbis in illa die, cum exigetur a te
Abbreviated transcription (Latin):
tene ur nlłm tibi bonũ. uł sentien¬
ti uł intelligenti uł quo qͦmodo ogi¬
tanti occinrat qd̾ nõ sit ex d̾o. Itemꝙ
bro t̾cio cum dixissem illud qd̃ ⁊ pelagi¬
um de meis opusculis usum fuisse ꝯme¬
moram. quis enĩ peccat i eo qd̵ nlło mͦ

Expanded text:
bonum uel sentienti uel intellegenti uel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex deo. itemque bro tertio, cum dixissem illud, quod et Pelagium de meis opusculis usum fuisse commemoraui: quis enim peccat in eo, quod nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in corporalib ũc illecebra cauenda ÷
qmadiui aĩa illici ad delectatõnem tur¬
pem pot̃. tñc autẽ tam firma erit atq
ꝑfecta ut nu̾is corꝑalib nõ au̾tat᷑ a ⁊¬
templatone sapĩe. ⁊ ita sentiat eos
ut nõ illiciat᷑ ab eis. nec eis carendo
fiat melioꝵ s ita fit bona ⁊ recta ut
nec lat̾e eam possint nec ocupare. Itẽ
qd̾ dixi. hec autem sanitas tũc firmi¬
ssima erit atqs certissia cum pristine
stabłitati certo suotemꝑe atq ord̾i̾e
hoc corpꝰ fu̾it restitutum. nõ ita dic¬
tum putetur qd̾ nõ sint futura post
resireclionẽ corꝑa meliora ꝯmͣ primoꝵ
hoĩm in ꝑadyso fu̾it cum illa iam nõ
sint alenda corporalib alm̃itis qͥbus
alebantur ista s pristina stabłitas.
hactenus accipienda ÷ qͣtenꝰ egͥtudi¬
nem ita nlłam corpora illa patient᷑
sic̃ nec ista pati possent ante pecta¬
tum. Alio loco laboriosior est in ꝯmͣ¬

Expanded text:
et in his corporalibus nunc illecebra cavenda est, et in his corporalibus nunc illecebra cavenda est, quamdiu anima illici ad delectationem turpem potest. Tunc autem tam firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non avertatur a contemplatione sapientiae, et ita sentiat eos ut non illiciatur ab eis, nec eis carendo fiat melior; sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. 3. Item quod dixi, Haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum, non ita dictum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. Alio loco: laboriosior est, in
Abbreviated transcription (Latin):
ut ĩmutabłi u̾itate ac si minsibłiad̾i.
ꝑ ea que facta sunt intellecta ⁊spitiant᷑
qd̾ qui nõ possunt. ⁊ tñ ex fide xp̃imi
nunt ad illa certiꝰ atq felitius ⁊spiti¬
enda post hãc intam ueniãt. Qui autẽ
possunt si desit eis fides xp̃i qui unus
mediator est d̾i ⁊ hoĩm cum tota sa¬
pĩa sua ꝑennt. In hoc libro. Illud qd̾
dixi. corpora enim tanto meliora. qnͣ¬
to nim̾nosa talib num̾is. aĩa u̾o isti
que ꝑ corpus accipit carendo fit meli¬
or cum sese au̾tit a carnalib sensib
sic accipiendñ est qͥĩ nõ sint futi nu¬
meri corporales in corꝑib ĩ corruptibi¬
decentiora fut᷑a sint aut aĩa eos cẽsura ñ
sit qͣñdo erit optima. ꝯmab̾ hic eis catẽ¬
do fit melior. Hic enim opus ht au̾tere
se a carnalib censib ad intelligibłia
capienta qr infirma est. ⁊ nmꝰ ydone¬
a utͥsq simł adhibere intentõnem sũã

Expanded text:
nt inmutabili ueritate, ac sic inuisibilia dei nt inmutabili ueritate, ac sic inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam ueniunt; qui autem possunt, si desit eis fides Christi, qui unus mediator est dei et hominum, cum tota sapientia sua pereunt. In hoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus incorruptibidecentiora futura sint: aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. Hic enim opus habet avertere se a carnalibus sensibus ad intelligibilia capienda, quia infirma est, et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃am noluntatẽ nocendi recipiet id qd̾
nulis aliena nõ nocrasse peccata insi su
nõc̾e pect̃a ñisi sua non intuentes ide
o ꝑuulos qui utiq ꝑtinent ad huma¬
nam nat᷑am tͣhere origniale peccatum
qr in primis hõib natura humana pec¬
canit. ac ꝑ hoc nature humane nul¬
la nocu̾nt pecc̃a nisi sua. ꝑ unũ qͥppe
hoĩem in quo om̃s peccau̾nt pect̃m in¬
traiit ĩ mũdum. nõ enĩ ulli hõi sed
nlłi nature dixi peccata noc̾e̾ nͥ sua¬
.Item ineo qd panlo post dixi nlłm
siłem latebram nͥ hoc dictum ad natu¬
ram tale̾ refa̾tur qͣlis sine uitio pri.¬
mitus ⁊dita est. Ip̃a enim ꝓprie ⁊ n̾e
natura hoĩs d̾r. tͣnslato autem u̾bo
utimur ut naturam dicamus. ⁊ qͣlis
nascitur homo scd̃m ꝯmͣ locutionem
dicit apłs. fumꝰ enĩ ⁊ nos aliqñ fili¬
eide ut supͣ ⁊ memoraui sex li¬
bros de musica scͥpsi qm̃ ip̃e sextꝰ
maxi̾e ĩnotuit qm̃ res in eo cognitõe
digna u̾satur qͦmodo a corporalib ⁊

Expanded text:
ipsam uoluntatem nocendi recipiet id, quod icere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apostolus: fuimus enim et nos aliquaDeinde, ut supra commemoravi , sex libros de Musica scripsi; quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatur, quomodo a corporalibus e
Abbreviated transcription (Latin):
de fructib t̾re si pp̃ obedientiam qua
ip̃i hoĩes do sine ulla miquitate ser¬
inrent merentur om̃s bestias ⁊ aues
om̃i modo h̾ere seruientes. Item mo¬
huc corporali cirtñcisione. ⁊ sacͥfitiis
tamqmͣ ĩmari gentiũ ppłs ille legi ser¬
mebat qnͣdo qͥdam apud gendes sacri¬
ficare non pot̾ant sicut eos ⁊ nuc ui¬
dem̾ sine sacͥfitiis remansisse nͥ forte
qd̾ ꝑ pascha ĩmolabant onem hoc in
sacrifitio deputentur. In scd̾o ⁊̃ libro
illuo qd̾ posui noĩe uocabłi significa¬
n posse uitam cũ melioris int̾pretatio¬
nis codices nõ h̾eant pabulum s fe¬
nũ nõ satis apte dictum indetirs. nõ
enĩ ꝯgͣit fem nom̃ significatiomi ui¬
te quo mͦ pabuli. Item nõ undeor recte
appłłasre u̾ba ꝓphetita quib scͥptũ
scͥptum .÷. quid suꝑabit t̾ra ⁊ cius
qr nõ ineius libro legit᷑ qm̃ certi su¬
mus applłandum ẽe ꝓꝓhetam. nec il¬
lud apłi ubi adhibuit testimoniũ de
genesy dicens factus ÷ primus homo

Expanded text:
am, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mohuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant ouem, hoc in sacrificio deputetur. In secundo etiam libro illud, quod posui, nomine pabuli significari posse uitam — melioris interpretationis codices non habent pabulum, sed faenum — non satis apte dictum uidetur. non enim congruit faeni nomen significationi uitae quomodo pabuli. item non uideor recte appellasse uerba prophetica, quibus scriptum est: quid superbit terra et cinis? quia non inmus appellandum esse prophetam. Nec illud Apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi, dicens, Factus est primus homo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualem intalemq unt utem. ⁊ si nõ
sit aĩal mũdꝰ. Que unrt᷑ in angłis sc̃is
ad decorand̾ atq mi̾strand̾ mundum do̾
serint. ⁊ a quib nõ intelligit᷑ rectissi¬
me creditur. angeloꝵ autem scoꝵ
noĩe õem sc̃am creaturam sp̃ualem
i d̾i secreto atq ocłto mĩst̾io ꝯstitutã
nc̃ appeslau̾mi. s sp̃ius angelicos sc̃a scͥ¬
ptura noĩe aĩaꝵ significare nõ solet
prom̃ in eo qd ccͣ finem libri huuuis
d̾i sine qua foliũ dȩ arbore nõ cadit. ⁊
cui nr̃i capilli mim̾ati sunt nlła int̾¬
poĩta natura excipientes atq ad ĩ fer¬
na ⁊ t̾rena iura tͣnsmitũt. nõ indeo

Expanded text:
alem uitalemque uirtutem, etiamsi non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius degem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, non uideo
Abbreviated transcription (Latin):
nemo male utitur q opus uirtutis ÷
bonus usus istoꝵ quib ⁊̃ nõ bñ uti potͤ¬
sum̃. Nemo autẽ bñ utendo male utit᷑
q̃r habundantia ⁊ magintudo bonita¬
tis d̾i nõ solum magna. s ⁊̃ media ⁊ mi¬
nima bona ẽẽ p̃stitit. magis est bonitas¬

Expanded text:
nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus: nemo autem bene utendo, male utitur. Quare abundantia et magnitudo bonitatis Dei non solum magna, sed etiam media et minima bona esse praestitit. Magis
Abbreviated transcription (Latin):
ea que ⁊ tempore ⁊ locis. Hec u̾ba si
eo modo accipi possunt ut nõ intelli¬
gatur infima pulchtudo nͥ in corpori¬
b hoĩm oĩmq aĩalium. cum crrib
sensu corꝑis uiuimꝰ rat̾o manifesta
defendit. hoc qͥppe in ea pulchͣtud̾ie
nutatur ꝯstantiam qd̃ in ꝯpage.
sua manent eadem corꝑa in gnͣtum
manent. Id autem sũmo d̾o in eã ꝑ
aĩam tͣhicitur. aĩa qͥppe ip̃am ꝯpagẽ
ten ne dissoluatur ⁊ diffluet qd̾ in¬

Expanded text:
ea, quae et tempore et locis . Haec verba si eo modo accipi possunt, ut non intelligatur infima pulchritudo, nisi in corporibus hominum omniumque animalium, cum quibus sensu corporis uiuimus, ratio manifesta defendit. hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in conpage sua manent eadem corpora, in quantum manent, id autem a summo deo in ea per animam traicitur. anima quippe ipsam conpagem tenet, ne dissoluatur et diffluat
Abbreviated transcription (Latin):
primordia naturalia nec sit culpand̾
s laudandꝰ dens ẽet sic̃ in eodem libro
t̾cio disputauim. Que disputato atra
manicheos hñsda est qui nõ accipiunt
scͥpturas sanctas uet̾is instrumenti
in quib poc̾m orriginale nairat᷑. ⁊ qͥcqͥd¬

Expanded text:
primordia naturalia, nec sic culpandus, primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et q
Abbreviated transcription (Latin):
tur ex d̾o. id est magna ⁊ media ⁊ mi¬
ninia. In mediis auid̾ bons inueni¬
tur lib̾um uoluntatis arbitͥum. qr ⁊
male illo uti possumꝰ. s tñ tale ÷ ut
sine illo recte niu̾e nequeamꝰ. bonus
autem usus iam uirtꝰ est que ĩmag¬
nis repꝑitur bonis quib male uti ne¬
sicut dcm ÷. ⁊ magna ⁊ media ⁊ mi¬
nima ex do̾ sunt. Seqͥt᷑ ut ex d̾o sit ⁊
bonꝰ nsus libͥe noluntatis que uirtꝰ ÷
⁊ in magnis nu̾atur bomis. dem̃ di¬
ctu est. ex qua misia pecantib ius¬
tisssime inflicta lib̾et dĩ gr̃a qr spõ¬
te homo .i. libo arbit̾o cad̾e̾ potiit
nõ ⁊̃ surgere. Ad ꝯmͣ miseriam iu¬
ste dampnat̾ois ꝑtin ignorantia ⁊
difficultas ꝗmͣ patitur om̃is homo
ab exordio natiuitatis sue net ab
isto malo auicam nͥ gratia d̾i lib̾a¬
tur qm misiam pelagiani nolunt
ex insta dampnat̾one descend̾e ne¬
gantes origiale pecẽm qmuis¬
ignorantia ⁊ disficultas. ⁊ sie̾e̾nt hoĩs

Expanded text:
tur ex deo, id est et magna et media et mitur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nsicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuisignorantia et difficultas etiamsi essent hominis
Abbreviated transcription (Latin):
pena si iusta est pescĩ pena est. ⁊ suppli¬
tium noĩatur. Si autem iniustapena
aliquo dñante hoĩ ⁊̃ poita est. porro
qr de om̃i potentia di. ⁊ inst̾ia dubita¬
re dementis est. iusta hec pena est ⁊
pro pecc̃o aliquo penditur. Non enmmi
quisgm̃ iniustus dñiator aut subri¬
pere hoĩem potuit uelud ignoranti
do aut extorqueri in uito. camqm̃ in¬
ualidiori uł t̾rendo uł ⁊tͣbendo ut ho¬
minem inuista pena crutiaret. Rełi¬
quit᷑ gͦ ut hec pena iusta dedampnatõ
ne ueĩat. Et alio loco. approbare in qͣm
falsa pro uens ut etret muit᷑. ⁊ resistẽ¬
te atq corg̃nte dolore carnalis uincłi
nõ posse a libidinosis oꝑib temꝑare.
non est natura instituti hoĩs. S pe¬
na dampnati. cum autẽ de illa recte
in qua homo fatus ÷ loquim᷑. ecceꝯͣm
longe ante qmͣ pelagiana hesis exti¬
tiss sic disputanimꝰ uetud iam ⁊tͣ illos
dispnt aremꝰ. cum enĩ omĩa bonad̾ren¬

Expanded text:
poena; si iusta est, peccati poena est et supplipoena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poenaliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uoluntate recta in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus. cum enim bona diceren
Abbreviated transcription (Latin):
sequtus sum qr ignora̾s feci ait ⁊ ppha
Delicta uiuentutis mee ⁊ ignorantie
mee ne memnus. Sunt ĩ neccͥitate fr̃a
improbanda. ubi uult homo recte fa¬
cere. ⁊ nõ pot̾. Aam unde sunt illeuo¬
ces. nõ enĩ qd̾ uolo fatio bonũ s qd̾
odi malũ hoc ago. ⁊ illuduelle adia¬
cet mͥ ꝑfice̾ autem bonũ nõ. Et ilłud
caro ꝯcupiscit adu̾sus spm̃ spũs ã ad¬
u̾sant᷑ ut nõ ea que uultis fatiatis. S
ħ omĩa hoĩm sunt. ex ilła mortis dãp¬
natione uenientium nam si nõ est
ista pena hoĩs s natura ulła ista pec¬
cata sunt. Si enĩ nõ receditur ab eo
mͦ quo naturalit̾ factus est ita ut me¬
lius ẽe non possit ea que deb facit
cum hec facit. si autẽ bonus homo ess¬
si alit̾ e̾et. Nũc autẽ qr ita est non est
bomus nec ht in bontate nt bonus cit
siue nõ indendo qͣlis e̾e debeat siũi inden¬
do ⁊ non ualendo ẽẽ qͣlem d ẽe se uid
penam istamesse quis dubit om̃is ã

Expanded text:
norans feci; ait et propheta: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris. sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: non quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago; et illud: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; et illud: caro concupiscit aduersus spiritum, spiuersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis? sed haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem
Abbreviated transcription (Latin):
eos ẽẽ dcm. u̾m est enim oĩo om̃s ho¬
iines hoc posse si uelint. s p̃parat᷑
uolu̾tas a dño. ⁊ tm̃ augetur mue
caritatis ut possinit. Qd hit ĩo dc̃m
qd̃ u̾o ubi legitur bñdictõnem de qua
dictum est. crescite ⁊ mltiplicam̃i in
carnalem młtitud̾iem fecunditatem
post pecc̃m ꝯu̾sam eẽ credendam. Si nõ
potest alio mͦ dcm̃ ud̾i nisi ut puten¬
tur illi hoĩes nõ hĩturi fuisse filios.
homĩes insi peccassent oĩo nõ approbo
Illud autem nõ est ꝯsecxãs ut ĩo inte¬
sligatur in allegoria tm̃ mͦ ẽẽ accipiẽ¬
dum qd herbe iirides ⁊ ligna fructife¬
ra ꝯ̃mi gen̾i bestiaꝵ. ⁊ omĩb auib ⁊

Expanded text:
eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes hoeos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum d vero ibi legitur, benedictionem Dei qua dictum est, Crescite et multiplicamini , in carnalem fecunditatem post peccatum conversam esse credendam ; si non potest alio modo dictum videri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines nisi peccassent, omnino non approbo. Illud etiam non est consequens, ut ideo intelligatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae virides, et ligna fructifera omni generi bestiarum, et omnibus avib