comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pmapar promissȩ diuisionis squie¬
mpl&a ẽi ubi cedcumulũ sel&itiȩ
dcustodiam sed p̃ceditad grãm
ifrendam: Nãsi solum sequere
p̃ceder& nullus poterat collata
seruare: rauiores s̃ enĩ insidiȩ
quastergo dicbolus parat &nis i
fragilitas humanadecipitur:
Tunc enĩquandosecdiqui suitiũ
transisse credit in hac uita magis
ignoratione decipitur: undeni¬
mis necesscriũ euit sẽ ꝑnos & gratia
ut in habitẽ indomodni in longitudinẽdiex:
inis istepend& desuperiorib:
dictis: Ideo enĩ illa professus ẽ
sibi eẽ concessa. aut adhabitum in
domo ei gloriȩ ꝑ uenir& : Ipsaẽ enĩ
bonorũ omniũ conpl&iua ꝑfec¬
tio sic̃ incliop salmo dic̃: beati

Expanded text:
Decima pars promissae divisionis impleta est, ubi ad cumulum se laetitiae ad custodiam, sed praecedit ad gratiam conferendam. Nam si solum sequeretur, ederet, nullus poterat collata servare. Graviores sunt enim insidiae quas a tergo diabolus parat, et nisfragilitas humana decipitur. Tunc enim quando se aliquis vitium transiisse credit, incauta magis ignoratione decipitur. Unde nimis necessarium est ut semper nos et gratia ut inhabitem in domo Domini in longitudinem dierum. Finis iste pendet de superioribus dictis. Ideo enim illa professus est sibi esse concessa, ut ad habitandum in domo ejus gloriae perveniret. Ipsa est enim bonorum omnium completiva perfectio, sicut in alio psalmo d
Abbreviated transcription (Latin):
tas qu& propt̃ diuersis modis psal¬
miistius suꝑna noscuntur con¬
uenire mrsteria: Exple¬
xxiii. psalm̃ dd̃ prima sabbi
Ielũ p̃sentis tituli iuuante
dñõ alacrit̃ subleuemꝰ ut nob̶¬
pen&rcliapsalmi clarius in no¬
tescant: Prima scbbi significat
diẽ dominicũ quȩ prima ẽ p̃sabba¬
tũ quo diedñs resurrȩxit amort¬
isqui propt̃ excellentiã tantimim¬
culi ꝓpriȩdnĩ nucupat᷑ siue qua
in eo mundũ condidit. Eo siquidẽ
dieisti sđo resurgendo dñs subur¬
nisse cogoscitur quaendo eũ a& fecis¬
sedeclaratur: sed quia totus palis
p̾resurrectionẽ canitur. Id eo er
tulus iste p̃missus ẽ : ut corda fidi¬
liũ congruo moner& indicio:¬

Expanded text:
tas. Quapropter diversis modis psaltas. Quapropter diversis modis psalmo isti superna noscuntur convenire mysteria. EXXXIII. Psalmus David prima sabbati. Velum praesentis tituli, juvante Domino, alacriter sublevemus, ut nobinetralia psalmi clarius innotescant. Prima sabbati significat diem dominicam, quae prima est post sabbatum, quo die Dominus resurrexit a mortuis. Qui propter excellentiam tanti miraculi proprie Domini nuncupatur, sive quia in eo mundum condidit. Eo siquidem die isti saeculo resurgendo Dominus subvenisse cognoscitur, quando eum et fecisse declaratur. Sed quia totus psalmus post resurrectionem titulus iste praemissus est, ut corda fidelium congruo moneret indicio
Abbreviated transcription (Latin):
insubsequentib: latius enumera¬
uit: Quȩ figuradicitur epitro¬
chasmos idẽ dicti rotatio cũ suc¬
cinctim eaquȩ r̃ effusius dicenda
p̃stringit: In hoc at̃ uersu finali
idẽ ut in hubitem indomodnĩ
in longitudinẽ dierum: Epipo¬
rima idẽ adclamatio nobilissima ni¬
mis figura posita ẽ quȩ p̃ narratas res
breuit̃ cũ ad dacmationȩ ꝓrũpit :
Postom̃ã desinens in exaggeratissi¬
mã sumitatẽ sic psclmustius princi¬
pia media & finis decora diuersoꝵ
schematũ luceradiant᷑:
CON¬
Mente reponamꝰ quid celestis
ista fistula decẽuistutib: cõpacta
cecinerit quãdulcem elor animȩ sa¬
luta cridelectatione cantauerit
ut in hacfestiuitate mrsterii. ñ uo¬
luntas ccuriũ sed sadubritas adqui¬
sita cognoscatur animarũ: Nu¬
merus quoq: psalmihuius signifi¬
cat ꝑfectionẽs apientiȩ : Si quidẽ
ris testam̃ti s ecundũ litteras he¬
breorũ quas cedplenitudinẽ di¬
uinȩscientiȩ conphendendã
constat humano generi: A tribu¬

Expanded text:
latius enumeravit. Quae figura dicitur epitrochasmos, id est dicti rotatio, cum succincte ea quae sunt effusius dicenda perstringit. In hoc autem versu finali, id est, Ut inhabitem in domo Domini, in longitudinem dierum, epiphonema, id est acclamatio, nobilissima nimis figura posita est, quae post narratas res breviter cum acclamatione prorumpit, post omnia desinens in exaggeratissimam summitatem. Sic psalmi istius principia, media, et finis, decora diversorum schematum luce radiantur. ConMente reponamus quid coelestis illa fistula decem virtutibus compacta cecinerit: quam dulce melos animae salutari delectatione cantaverit; ut in hac festivitate mysterii, non voluptas aurium, sed salubritas acquisita cognoscatur animarum. Numerus quoque psalmi hujus significat perfectionem sapientiae; siquidem ris Testamenti secundum litteras Hebraeorum, quas ad plenitudinem divinae scientiae comprehendendam constat humano generi contribu
Abbreviated transcription (Latin):
ergo in locis pascuae constitutum:
refecta sp̃itulis l&itiȩ nitorepin¬
guescat: Ilccenĩdĩ s̃ pascua quae
ñ uentris dig essionib: dilabuntur
ubiterũ in portuna ñ succedit esuri¬
es sed anima cũ semel coepit ẽẽ satu¬
rata. inidipsũ cȩlestimunere ꝑs eue¬
rat: Iocus aut̃ iste quidicit᷑ pabu¬
lorũ diumalectio ẽ: Nãsic̃pecudũ
corporib pinguedinẽ prȩstat ager
depastus: itt & sermo diuinꝰ animã
nouit fidelit̃ saginare meditatus:
Dehis pascuis saturatus erustauit
ille qui dix̃ dõ quã dulcias faucib
meis eloquia tua suꝑ mel& fauum
orimeo & hissimilia :¬

Expanded text:
ergo in locis pascuae constitutum, ergo in locis pascuae constitutum, refecta, spiritualis laetitiae nitore pinguescat. Illa enim Dei sunt pascua, quae non ventris digestionibus dilabuntur, ubi iterum importuna non succedit esuries; sed anima cum semel coeperit esse saturata, in idipsum coelesti munere perseverat. Locus autem iste qui dicitur pabulorum, divina lectio est. Nam sicut pecudum corporibus pinguedinem praestat ager depastus, ita et sermo divinus animam novit fideliter saginare meditatus. De his pascuis saturatus eructavit ille qui dixit Deo: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua! super mel et favum ori meo , et his similia
Abbreviated transcription (Latin):
mihiDE ERIT:
Sir ille scĩssimꝰ̃ qui ꝑ grambaptis¬
matis in nouatus. pauperẽ sed ño
abiesta scłi põpa noscebat. in cons¬
ꝓfit&ur: Dic̃ enĩ regise ad nõ ubi
est defensionis fortis & maegna secu¬
ritas ubi nemom&uit in imicũ.
ubi iã nullus sua inbecillitate tur¬
bact: Adden doaut̃ m hilmihi de¬
erit. Diuiciassuaspauꝑille nos¬
cebat cũ sibi ad nõ substantiã sp̃ita¬
lem creder& nihi lominꝰ c̃ferendã :
Sed audiamꝰ in subsequentib quã sit
diues ista pccuꝑtas quȩ ttentisbonis
replet᷑ quanta c̃tinere regũ thes¬
auraria ñ merent᷑: Quȩ figura
dicit᷑ srnatrismus latine c̃grega¬
tio quotiens multa in unũ colli¬
gunt᷑ & uelud pondere facto audi¬
entiũ anima offeruntur. hoesche¬
ma siue m laudib siuem ui tuperati¬
onib: int̃oratores uiolentissimũ¬
heberi sol& : In lo copascuȩ ibi
me colliocauit:
rimã pastẽ munerĩ fidelis iste
quẽ diximꝰ gratant exponit qđ ta¬
to cognoscimꝰ ꝑtinere: Adserit se

Expanded text:
ihi deerit. Vir ille sanctissimus, qui per gratiam baptismatis innovatus, pauperem se Domini abjecta saeculi pompa noscebat, in consprofitetur. Dicit enim regi se a Domino, ubi est defensio fortis et magna securitas, ubi nemo metuit inimicum, ubi jam nuilus sua imbecillitate turbatur. Addendo autem, nihil mihi deerit, divitias suas pauper ille noscebat, cum sibi a Domino substantiam spiritualem crederet nihilominus conferendam. Sed audiamus in subsequentibus, quam sit dives ista paupertas, quae tantis bonis repletur quanta continere regum thesauraria non merentur. Quae figura Graece dicitur synathroismos, Latine congregatio, quoties multa in unum colliguntur, et velut pondere facto audtium animis offeruntur. Hoc schema sive 79 in laudibus, sive in vituperationibus, inthaberi solet. In loco pascuae ibi me collocavit. Primam partem munerum fidelis iste quem diximus gratanter exponit, quod tato cognoscimus pertinere. Asserit se
Abbreviated transcription (Latin):
Inpinguastimoleo caput meũ
ctaua ponitur munificenta
la scĩtate peccatoris exaruit : Ca¬
putergo suũ moleo adserit in pige¬
tum uidelic& unde c&era men
l&i crentur: sed quid e hoc qd pia¬
es ipsabenedictione sc̃aẽ frequent

Expanded text:
Impinguasti in oleo caput meum. Octava ponitur munificentia. nulla siccitate peccatoris exaruit. Caput ergo suum in oleo asserit impinguatum, videlicet unde caetera membra laetarentur. Sed quid est hoc, quod species ipsa benedi
Abbreviated transcription (Latin):
suã diuino beneficio ad sertiũ
c̃uersã: Sed conuersã dic̃ quia pͥbes¬
tismũ depeccatrice fuccta ẽ iusti
defecilenta mundissimad cuonte¬
maculã autrugã aut cliquid hiuis¬
iterũ incentiuis uitiis in pecua
relichamur: uerũistã c̃fesioi
uide quid sequitur: dediss¬

Expanded text:
eficio asserit esse conversam. Sed conversam dicit, quia post baptismum de peccatrice facta est justa, de faeculenta mundissima, de contracmaculam aut rugam, aut aliquid hujusiterum incentivis vitiis in peccata relabamur. Verum istam conversionem vide quid sequitur. Vers
Abbreviated transcription (Latin):
qđ specialit̃ munꝰ noscitur ed
uinũ : Licor arboreus pingu
l&ificans mncgnarũ gratiads¬
tatum cuius foliae in uiridia
suae pulchritudine ꝑseuens
haec&i cẽnoe ꝑ columbã n¬
ut terris redditã sospitatẽ ut merito¬

Expanded text:
 specialiter munus noscitur esse divinum: liquor arboreus, pinguedo laetificans, magnarum gratia dignitatum, cujus folia in viriditatis suae pulchritudine perseverant. Haec etiam Noe per columbam nuntiavit terris redditam sospitatem Ge
Abbreviated transcription (Latin):
uiuia ritugentiũ exercebantur:
Etcła euero mensa ẽbeata conuin¬
tio. epulatio felix saturitas fido
ȩsca cȩlestis : uerũ istã m̃sã adue¬
sus eos paractã eẽ manifestũ ẽ qui
in aliqua ꝑuersi tatedemersi a¬
lesiã dĩ suo gracui t̃ errore contris¬

Expanded text:
vivia ritu gentium exercebantur. vivia ritu gentium exercebantur. Ecclesiae vero mensa est beata convivatio, epulatio felix, saturitas fidei, esca coelestis. Verum istam mensam adversus eos paratam esse manifestum est, qui in aliqua perversitate demersi, Ecclesiam Dei suo graviter errore contris
Abbreviated transcription (Latin):
tis locis reperies in auctoritate
diuina: Istisergo duceb reb fidelis
secid serit consalatũ. Vna ẽdis¬
trictio que conterit uitiosos. alte¬
ra gubernatio quȩ sustin& fidelis¬
simos xp̃ianos: Ipsa uero dũ po¬
nit numero pluralii uirgã & ba¬
culũ significat quae superius dix̃:
sed uideamꝰ quẽ cdmodũ utraq
nos consoluri poterunticũ resom
nino diuersȩs: baculũ quippe ñ
est dubiũ consolaro. qui adopem
ferendã humane in becillitate seꝑ¬
cid sumitur: Deuirga quiddi¬
cimꝰ quȩ ꝑcutit adfligit. &uitia
nrã iudiciaria seueritate castigat::
Consolit᷑ plunȩ & ipsafideles quan¬
do eos caduiã dnĩ adhibita em̃ da¬
tione ꝑducit: Nãrecte consola¬
ridicimꝰ omne qđ cdiuuat. & si ud
tem p̃nos ꝓsua districtionecon¬
tristat. Vndedic̃apłs ad hȩbreos:
qm̃ omnis disciplina ad p̃sens non
gcudii uid&ur eẽ sed tristiti&:
Inposterum autẽ multũ fructũ
adhib&ur cũ dic̃. parasti incons¬
amens edicta ẽ qđ eodedie con¬

Expanded text:
itate divina. Istis ergo duabus rebus fidelis se asserit consolatum: una est districtio quae conterit vitiosos; altera gubernatio, quae sustinet fidelissimos Christianos. Ipsa vero dum ponit numero plurali, virgam et baculum, significat quae superius dixit. Sed videamus quemadmodum utraque nos conculum quippe non est dubium consolari, qui ad opem ferendam humanae imbecillitati semper assumitur. De virga quid dicemus, quae percutit, affligit, et vitia nostra judiciaria severitate castigat? Consolatur plane et ipsa fideles, quando eos ad viam Domini adhibita emendatione perducit. Nam recte consolari dicimus omne quod adjuvat; etsi ad tempus nos pro sua districtione contristat. Unde dicit Apostolus ad Hebraeos: Quoniam omnis disciplina ad praesens non gaudii videtur esse, sed tristitae; in posterum autem multum fructum adhibetur, cum dicit: Parasti in cona mense dicta est, quia eodem die con
Abbreviated transcription (Latin):
aruus quidẽ psclmꝰ ẽ sed mul¬
tis noscitur partib: c̃tineri qui
diuisionẽ in ꝑsonis ñ hab& sedin
rebus. Ideoq nos ñ diuisiones ut in
aliis psalmis sed era snumeri ꝑsin¬
gulus quasq pcrtes forsitan cõpeten¬
t̃ ad fiximꝰ:¬

Expanded text:
arvus quidem psalmus est, sed multis noscitur partibus contineri, qui divisionem in personis non habet, sed in rebus. Ideoque nos non divisiones, ut in aliis psalmis, sed certas numeri per singulas quasque partes forsitan competenter affixim
Abbreviated transcription (Latin):
sipexcelsa statuit me. ut uincã in
daritate ipsius. qđ aut̃ ait ꝓpt̃ nom̃
siũ stmulus xpĩgoudebat seadil¬
liscientic̃ꝑuenisse ut possit dñĩ ius¬
sauulgare: Semita ẽ enĩ iustitiȩ
aduo p̃cepta salutccria in quib: lex

Expanded text:
Super excelsa statuit me, ut vincam in claritate ipsius . Quod autem ait: Propter nomen suum, famulus Christi gaudebat se ad illam scientiam pervenisse, ut posset Domini jussa vulgare. Semita enim justitiae sunt duo praecepta salutaria, in quibus lex
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ dni scluatoris: Sicut
inadiopsalmodic̃ uirga equitatis
uirga fegntau. baculus ud cidiu¬
toriũ humanũ respicit. quo & pes
ipse caute defigitur. & totũ cor¬
pus nisudesuꝑ in cũbentiũ sustin& :
hoc usi sunt patriarchȩ: dic̃ enĩ
ia cob. inbaculo m eotitensiui
iordan ẽ istũ : Itẽ in exodo uit
dñs filius isrł. Renes urõs accin¬
g&is tenentes baculos manib:

Expanded text:
cut in alio psalmo dicit: Virga aequitatis, virga regni tui . Baculus ad adjutorium humanum respicit, quo et pes ipse caute defigitur, et totum corpus nisu desuper incumbentium sustinetur. Hoc usi sunt patriarchae; dicit enim Jacob, In baculo meo transivi Jordanem istum . Item in Exodo ait Dominus filiis Israel: Renes vestros accingetis, tenente
Abbreviated transcription (Latin):
las ipsius decepti in & nam ostis p̃¬
cipitia corruamꝰ: sedhȩc ñtiment᷑
auiro fideli & siinipsorũ medio
diuina micdia fretus ambulare
p̃sumpserit : Cur enĩ uiriustus
illos tim et qui scõstiment & in¬
uita illis uoluntate deseruiunt :
Uirgatua et baculus tuus ipsame
consolata sunt:

Expanded text:
las ipsius decepti, in aeternae mortis prlas ipsius decepti, in aeternae mortis praecipitia corruamus. Sed haec non timentur a vero fideli, etsi in ipsorum medio divina misericordia fretus ambulare praesumpserit. Cur enim vir justus illos timeat qui sanctos timent, et invita illis voluntate deserviunt? Vers. 5. Virga tua et baculus tuus ipsa me consolat
Abbreviated transcription (Latin):
aixtora animatua & proximũ tuũ
sscteipsũ: Merito ergo suꝑsemi¬
itisiustitiȩ deductũ see ẽ gacudebat.
quianimi contẽplationȩ ꝓficerat.
addidit ꝓpt̃ nom̃ suũ ut nemo dli¬
r& meritis suis collactũ qđ diuina
ratia probabat eẽ concessum :
Nã et siambulduero in medio
im bremortis ñtimebo malu
qñ tu mecum es¬
unta succedit gratia quã re¬
uera constat unicuiq firmisfi¬
mo catholico contributtam:
suedicuntur: qm̃ exitii figurã
petont cũ cad inferna ꝑ ducunt:
uontime boeorũ precuas suasio
&quẽ tu p̃sentiȩ tuȩ tuitio
idefendis. sic̃ scriptũ ẽ in ꝓphã:¬
Non tedeserã non tederelinquã :
Inisto quippemundo ȩcuła int̃ mi¬
quos ambulat . donec iudicii dies
bonorũ malorũq sequestratorũ
aduenerit sic̃ ꝓph&a dic̃ : Sp̃s in¬
quid uultus nr̃i xp̃s dns sub cuĩ ue¬
lam̃to uiuimꝰ int̃gentes siue ũbra
mostis cbsolutedicbolus ẽ. qui obs¬
cure nob̵laqueos ponit ut ꝑ nebu¬

Expanded text:
tota anima tua, et prozimum tuum sicut teipsum . Merito ergo super semitas justitiae deductum se esse gaudebat, qui animi contemplatione profecerat. Addidit, propter nomen suum, ut nemo diceret meritis suis collatum, quod divina gratia probabat esse concessum. Vers. 4. Nam etsi ambulem in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum esnta succedit gratia, quam revera constat unicuique firmissimo catholico contributam. Desse dicuntur, quoniam exitii figuram portant, cum ad inferna perducunt, Non timebo eorum pravas suasiones; quia tu praesentiae tuae tuitione me defendis; sicut scriptum est in pNon te deseram, non te derelinquam . In isto quippe mundo Ecclesia inter iniquos ambulat, donec judicii dies bonorum malorumque sequestrator advenerit; sicut propheta dicit: Spiritus, inquit, vultus nlamento vivimus inter gentes . Sive umbra mortis, absolute diabolus est, qui obscure nobis laqueos ponit, ut per nebu
Abbreviated transcription (Latin):
Minorctus ẽ enĩ. ñ necess¬
tatẽ minis tratoria sed p¬
&ais suae spontanea uo
minus ab angelis. quaecrucẽ
ꝓ omniũ scclute suscepit.
exex si quidem paste creator
angelorũ minor factus ẽ an¬
gdis Ben eautẽ dix̃. paulo
ninus quã & si mortale corp̃
ud sumpsit. ⁊ cem̃ peccata
ñ habuit. Ggloriauero &
honore cõronatus ẽ : cũ p̾re
surrectionẽ nim is mirabilẽ
totius mundi credulitatẽ
ds̃ ineo qđ homo factus ẽ exal¬
tatus accepit. Corona enĩor¬
bis circulo conpetent̃ aptat᷑
suꝑ operit manuũ tuarum om¬
ma subiecisti sub pedibus eius.
Superius degloria eius & ho¬
nore narratũ ẽ. Nunc ponit᷑
tudo. Dicendo enim suꝑ ope¬
ramanuũ tuarũ omnis illicre¬
atura subiecta monstratur
ceptũ. Ita nec a potesiate xp̃i
diquid ꝓbatur eẽ diuisum

Expanded text:
Minoratus est enim non necessitate ministratoria, sed pietatis suae spontanea volminus ab angelis , quia crucem pro omnium salute suscepit. Ex ea siquidem parte Creator angelorum minor factus est angelis. Bene autem dixit, paulo minus: quia etsi mortale corpus assumpsit, tamen peccata non habuit. Gloria vero et honore coronatus est, cum post resurrectionem nimis mirabilem, totius mundi credulitatem Deus, in eo quod homo est factus, exaltatus accepit. Corona enim orbis circulo competenter aptatur, super opera manuum tuarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. Superius de gloria ejus et honore narratum est; nunc ponitur tudo. Dicendo enim, Super opera manuum tuarum, omnis illi creatura subjecta monstratur; ceptum, ita nec a potestate Christi aliquid probatur esse divisum
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ scm̃ accipere uoluerunt. hic
ideo positũ estimo digitorũ ut li¬
bros diuinos cooperatione scãe
trinitatis ꝑ fectos euidenter
ostender&. Sic̃ & alibilgit᷑. ap¬
pendit trib: digitis molẽ t̃rȩ qđ

Expanded text:
sanctum accipere voluerunt, hic ideo positum aestimo, digitorum, ut libros divinos cooperatione sanctae Trinitatis perfectos evidenter ostenderet; sicut et alibi legitur: Appendit tribus digitis mole
Abbreviated transcription (Latin):
quae dicit᷑ peusis. latine aut̃
ꝑcunctatio ubi& int̃rogatio
fit & responsio parata . Subsd¬
quit᷑ quã iã & in quastops almo
posuimꝰ quid ẽ homo cũ dispec¬
tu ꝓnunciandũ ẽ. Idẽ fracgilis
& caducus adae. sequax qui in
u&ere peccato ꝑmixtus. socia
pracuitatẽ clusus ẽ. huius me¬
demittit & micdia esuȩ donaa
largiitur Sic̃ inaliopsalmo
dicturus ẽ. Filii aut hominũ
in ptectione alicrũ tuarum
spercbunt In ebricibuntur
ab ub tactedom̃ tuae & tor¬
rente uoluntictistue pott¬
bis eos Hoc ẽ ergo eẽ memor
conferre delinquentib tane
gratiae sospitatem. Aut filis
hominis qm̃ uisitas eum. hu
icc̃ uoce s urgendũ ẽ quiadim̃
significat saluatorẽ. qui ñ
ut c&eri mortales ex duob
hominib: natus ẽ. sed exspũ
ginis utero tũ quã sponsus
deglorioso thalamo ꝓcessu
& considera quia superius
dixit. memor es. Subiecit
autẽ uisitas memor fuit cũ
patriarchis decaclo misertus
ẽ. uisitauit cũ uerbũ can

Expanded text:
sis, latine autem percunctatio: ubi et interrogatio fit, et responsio parata subsequitur; quam jam et in quarto psalmo posuimus. Quid est homo? Cum despectu pronuntiandum est, id est, fragilis et caducus, Adae sequax, qui in veteri peccato permixtus, socia pravitate conclusus est. Hujus medimittit, et misericordiae suae dona largitur: sicut in alio psalmo dicturus est: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt; inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos . Hoc est ergo esse memorem, conferre delinquentibus tantae gratiae sospitatem. Aut filius hominis, quoniam visitas eum. Hac jam voce surgendum est, quia Dominum significat Salvatorem, qui non ut caeteri mortales ex duobus hominibus natus est, sed ex Spiritu ginis utero tanquam sponsus de glorioso thalamo processit. Et considera quia superius dixit: Memor es; subjecit autem: Visitas. Memor fuit cum patriarchis de cest: visitavit, cum « Verbum caro
Abbreviated transcription (Latin):
filio & spiũs cõ. id ẽ unidõ aptis¬
sime conuenire. Sequit᷑. Luna
& stellas quastu fundasti. Aug¬
menta & inminutiones succs
quas patitur. Lunã seui surã
dic̃ ȩccła. Vt modo crescat fide
multorũ modo mastyrũ fine
uliquib: inminuta uideatur
quae similitudines ꝓpt̃ opinio¬
nes hominũ frequent̃ dantur
eccłae c&erũ illa cdflictionib:
crescit & contricionib seꝑ auget᷑.
Luna en ĩ multis reb a sediscrepan¬
tib: comparatur. modo omni
ecđae. ut ẽ illud donec extollat᷑
luna. modo membro eiꝰ lucidis¬
simo ut esthic. modo stulto ut ait
scclamon stultus ut luna mutat᷑
Subiunxit quoq stellas iustos ho¬
mines & religiosos De quib scrip¬
tum ẽ. Sic̃ stella ab stella diffest
inclaritate. itu& resurrectio
mostuorũ Addidit quastu fun¬
dasti. ut cognosceremꝰ omnia in
p̃distinati onis ipsius. fundata
iudicio siue hoc additatẽ uerbi ꝑ¬
tin& exprim̃dã. Vt in illa con¬
dicionererũ omã fecisse crederet᷑

Expanded text:
o, id est uni Deo aptissime convenire. Sequitur: Lunam et stellas quas tu fundasti. Augmenta et imminutiones suas, quas patitur luna, se visuram dicit Ecclesia: ut modo crescat fide multorum, modo martyrum fine aliquibus imminuta videatur. Quae similitudines propter opiniones hominum frequenter dantur Ecclesiae. Caeterum illa afflictionibus crescit, et contritionibus semper augetur. Luna enim multis rebus a se discrepantibus comparatur: modo omni Ecclesiae, ut est illud: Donec extollatur luna ; modo membro ejus lucidissimo, ut est hic; modo stulto, ut ait Salomon: Stultus ut luna mutatur . Subjunxit quoque stellas, justos homines et religiosos, de quibus scriptum est: Sicut stella ab stella differt in claritate, ita et resurrectio mortuorum . Addidit: quas tu fundasti, ut cognosceremus omnia in praedestinationis ejus fundata judicio. Sive hoc ad deitatem Verbi pertinet exprimendam, ut in illa conditione rerum omnia fecisse crederetur.
Abbreviated transcription (Latin):
inicus. Ita factũ ẽ ut dĩ quasi
desensor aꝑtissimus dõ ꝓbar&
auersus quae patrẽ ñoferatur
nisi qui honorat & filiũ. Sic̃ ip¬
sein eucgło dic̃. qui ñ honorifi¬
utfiliũ non honorificat patrẽ
quimisit eũ. hoc adomneshe¬
r&icos conp&ent̃ aptatur:
quidũ seputant scripturas
nala int̃p̃tatione defendere
hmico animo scĩs probantur
dogmatib obuiare :¬
qm̃uidebo caelos tuos operaidi¬
gitorũtuorũ lunã et stellas
quastu fundasti.
erito istud defuturoglo¬
Mriosa dic̃ ecdesia quae
intead uentũ dñi estet adhuc
in patri archis & scĩs hominib
constituta. Ait enĩ uidebo ce¬
los. Idẽ. libros euangelicos qui
tinent dnm̃ sciluatorem quid ix̃
cadũ mihi sedis ẽ. tra aut̃ sca¬
bllũ pedũ meorũ. Sed qui
sint isti cȩli biruit̃ definiuit
opera digitorũ tuorũ. Na cũ
gat in exodo digito dnĩlegẽ
fusse conscriptã quẽ multi

Expanded text:
inimicus. Ita factum est ut Dei quasi inimicus. Ita factum est ut Dei quasi defensor apertissimus, Deo probaretur adversus; quia Patrem non veneratur, nisi qui honorat et Filium; sicut ipse in Evangelio dicit: Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem, qui misit eum . Hoc et ad omnes haereticos competenter aptatur, qui dum se putant Scripturas mala interpretatione defendere, inimico animo sanctis probantur dogmatibus obviarem videbo coelos opera digitorum tuorum; lunam et stellas, quas tu fundasti. Merito istud de futuro gloriosa dicit Ecclesia, quae ante adventum Domini erat adhuc in patriarchis et in sanctis hominibus constituta. Ait enim, Videbo coelos, id est libros evangelicos, qui tinent Dominum Salvatorem, qui dixit: Coelum mihi sedes est; terra autem scabellum pedum meorum . Sed qui sint isti coeli, breviter definivit opera digitorum tuorum; nam cum legatur in Exodo , digito Domini legem fuisse conscriptam, quem multi
Abbreviated transcription (Latin):
doc&ur exposita cũ aiu¬
dȩis ꝓhiberent᷑ in fantes uelau¬
des dñ ĩ ꝑsonarent putantes ali¬
quid puerilit̃ fieri qđ a tali&ate
respondit. Non legistis exoreins¬
fantium & lactantiũ ꝑ fecis¬
ti laudẽ ÷ Sed neilloslac¬
tantes intelligas qui ad huc
mat̃no ubere nutriuntur
ut laudes dnĩ cantare mins¬
me potuissent. &iã pueto
Tac̃quã modo geniti in ftnts
nactionale & sinedolo. Ha
c̃cupiscite ut in eo crescatis
insalutẽ. Vnde in fantesa
sed doctrina teneriore nutri¬
untur. Utistesit sensus ñ
solũ aꝑfectis qui te omnino
intellegunt es lcudabilis
sed &iã ab insipientiũ &
uulorũ ore p̃dicaris :¬
ꝓpt̃ in imicos tuos ut destruas i¬
micum et defensorem
rent sacrilegi. Ideo doctilaus
dm̃ quia librorũ meditato
sapientia diuinitus magl
tradita quã humanolabos
uideat᷑ ec̃ collecta. Inimicũ ue¬
ro& defensorẽ. Iudacũ ꝑfidũ
specialit̃ dic̃ quidũ patre se
putat defendere filio existit

Expanded text:
docetur exposita; cum a Judaeis prohiberentur infantes ne laudes Domini personarent, putantibus aliquid pueriliter fieri, quod a tali aetate respondit: Num legistis, ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ? Sed ne illos lactentes intelligas, qui adhuc materno ubere nutriuntur, ut laudes Domini minime cantare potuissent, etiam provectos Tanquam modo geniti infantes, rationabile, 35 et sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem . Unde infantes et sed doctrina teneriori nutriuntur. Ut iste sit sensus: non solum a perfectis, qui te omnino intelligunt, es laudabilis, sed etiam ab incipientium et parvulorum ore praedicarispter inimicos tuos: ut destruas inimicum et defensorem.emos, ne dicerent sacrilegi, ideo docti laudant Deum, quia librorum meditatiosapientia divinitus magis tradita, quam humano labore videatur esse collecta. Inimicum vero et defensorem, Judaeum perfidum specialiter dicit, qui dum Deum Patrem se putat defendere, Filio existit
Abbreviated transcription (Latin):
turã humanitatis as sũp tam
tanta laude concelebrat: ut
eã supra omẽm creaturã daris si mȩ
testet᷑ euec tã. Dic̃ &e apłs ait. Cui
enĩ dix̃ angłoꝵ sede aidȩxtris mis
cdonec ponã mimicos tuos scabel¬
lũ pedũ tuoꝵ: E alibi. Quicũ
informa dĩ essa nͣrapinã arbura¬
tꝰ ẽ eẽ se ȩqualẽ dõ Et paulo post.¬

Expanded text:
turam humanitatis assumptam tanta laude concelebrat, ut eam supra omnem creaturam clarissime testetur evectam; sicut et Apostolus ait: Cui enim dixit angelorum: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ? Et alibi: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo : et paulo post
Abbreviated transcription (Latin):
Infinem. significare dñm saluato¬
rem quartitituli ex positione ia
notũ ẽ: Lorcular uͦ ẽ. ubi multis
ponderib presse uuae. duris si¬
ns girgatis c̃ minutis. follib q
ua cuatis. dulcissima uina ꝓfun¬
dunt: Qđ ȩccłȩ uidet᷑ aptis sime
c̃uenire: quando de obstinatis mo¬
ribꝰ. tumidaq suꝑbia. p̃s sura pȩ¬
nitentiȩ suaues lacrimȩ saluta¬
rit᷑ exprimunt᷑: Ialis illi &iam
similitudo. & in areis dat᷑ ubi-
sub as si dua tritura. paleȩ sequesᷤ¬
trant᷑ a tritico: Lua ꝓpt̃ c̃uenit
ut hunc psalmũ ex ꝑ sona priscȩ
eccłȩ intelligamꝰ eẽ ꝓlatũ. In qua
reuera torcular ẽ qͥdẽ corporũ. sed
fructꝰ salutaris animarũ: Nã si ue¬
cũ tam̃ unius lex ẽẽ doceat᷑: cur
pulcherrimȩ declarata ẽ. primo
ingres su laudes xꝑi dñi lȩta de¬
cantat: maiestatẽ eiꝰ p̃ dicans &
oꝑationis excelsa. Ocdo aꝑcius
uenit adhominis naturã. quã de
conditione prauis sia quȩ adã

Expanded text:
In finem, significare Dominum Salvatorem, quarti tituli expositione jam notum est. Torcular vero est, ubi multis ponderibus pressae uvae durissimis gigartis comminutis, follibusque vacuatis, dulcissima vina profundunt. Quod Ecclesiae videtur aptissime convenire, quando de obstinatis moribus, tumidaque superbia, pressura poenitentiae, suaves lacrymae salutariter exprimuntur. Talis illi etiam similitudo et in areis datur, ubi sub assidua tritura paleae sequestrantur a tritico. Quapropter convenit ut hunc psalmum ex persona priscae Ecclesiae intelligamus esse prolatum: in qua revera et torcular est quidem corporum, sed fructus salutaris animarum. Nam si Vecum tamen unius lex esse doceatur, cur pulcherrime declarata est, primo ingressu laudes Christi Domini laeta decantat: majestatem ejus praedicans, et operationes excelsas. Secundo apertius venit ad hominis naturam, quam de conditione pravissima, quae Adam
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ magnificentia tua suꝑ celos
uperiore uersu ꝑquiri fec̃ qđ
hic c̃p&ent exposuit. Magni¬
ficentia ẽ enĩ dnĩ incarnationis
archanũ int̃ cuiꝰ diuersa miroc¬
cula. hoc nob̵ supra omã cognos¬
cit᷑ eẽ conlatũ qđ dĩ dignat᷑ ẽ ho¬
mo fieri & crucẽ ꝓomniũ salute
sustinuit. Istucergo magnificen¬
tia suꝑ cȩlos om̃sq creaturas ele¬
gens amortuissedit addexterã
patris. sic̃ & aliuspsalmꝰ dic̃
exaltare suꝑcados dr̃ & suꝑom

Expanded text:
ta est magnificentia tua super coelos. Superiore versu perquiri fecit, quod hic competenter exposuit. Magnificentia est enim Domini incarnationis arcanum; inter cujus diversa miracula hoc nobis super omnia cognoscitur esse collatum, quod Deus dignatus est homo fieri, et crucem pro omnium salute sustinuit. Ista ergo magnificentia super coelos omnesque creaturas elegens a mortuis, sedet ad dexteram Patris, sicut et alius psalmus dicit: Exa
Abbreviated transcription (Latin):
Lic& mõnib psalmis nttelligon¬
tiȩ studiũ ad hibere debeamꝰ qm̃
inde uitae nrae maxima subsidia
c̃quirunt᷑. Tam̃ pęnitentiũ esti¬
mo magnopere p̃scruttndos
qui humano generi uelut c̃p&ens

Expanded text:
in omnibus psalmis intelligentiae studium adhibere debeamus, quoniam inde vitae nostrae maxima subsidia conquiruntur, tamen poenitentium aestimo magnopere perscrutandos, qui humano generi velut competens
Abbreviated transcription (Latin):
& spũoris ei omĩs uirtꝰ eorũ : utiq
quando abspũ scõ eor̃ doctrinaue¬
niebat: uistꝰ enĩ & ad miraculapa¬
n& quȩ faciebant & ad legẽ dnĩ qũ
gentib p̃dicabant: Nã sidiligens¬
us ꝑscrutemur & scãm hic signises
trinitatẽ : Dicendo enĩ uerbũ : fili
declarat. ad iungendã dnĩ patrdi¬
legi quiante tẽporade patrȩpetss
&ut in trib ꝑsonis manifestã ino¬

Expanded text:
 oris ejus omnis virtus eorum: utique, quando a Spiritu sancto eorum doctrina veniebat. Virtus enim et ad miracula pertinet quae faciebant, et ad legem Domini quam gentibus praedicabant. Nam si diligentius perscrutemur, et sanctam hic significat Trinitatem. Dicendo enim Verbo, Filium declarat; adjungendo Domini, Patrlligi, qui ante tempora de Patre processit. Et ut in tribus personis manifestam int
Abbreviated transcription (Latin):
i sũ sgnisicat marelitorib Nã si hoc
saodut̃ uelis agnoscere : uter ẽ exutũ pe¬
os tergus qđusib: humanis deseruit
al quores aliquas congegondos: hic
is cułae c̃parat᷑ quȩ sic̃ iste sus ceptas
qussiuec liquid tale cõplectitur:
ũmnante c̃cutitur : Abrssũ uero dicimꝰ:
uinisaliquid ꝓfundũ : qđ altitudinesua
humanos in sedescendere ñ ꝑmittitas¬
pei : ergo inthesaurissuis id ẽ sapien¬
nȩ & suentiȩ : ponit altitudines ꝓfun¬
as ut ꝓb& qui seiꝰ scripturas studio pi¬

Expanded text:
sum significat mare littoribus. Nam si hoc spiritualiter velis agnoscere, uter est exutum pecoris tergus, quod usibus humanis deservit ad liquores aliquos congregandos. Hiciae comparatur: quia sicut iste susceptas aquas, sive aliquid tale complectitur, alternante concutitur. Abyssum vero dicimus nimis aliquid profundum, quod altitudine sua humanos in se descendere non permittit aspectus. Ergo in thesauris suis, id est sapientiae et scientiae ponit altitudines profundas; ut probet quis ejus Scripturas studio pi
Abbreviated transcription (Latin):
datio ẽ : Dictũ ꝓpt̃ unitatẽ ccłae quĩ
p̃dicat ubiq seruari: ut cũ dicit᷑ dec&
significat hoc aptũ hoc eẽ c̃ueniensutq
dñ laudẽ decantat : similit̃ illi& fidan
titud in e &actuũ ꝓbitate conplaceat
S Confitemin idno incithana inpsaltero¬
I decẽ cordarum psalLite illi:
decantant: Cithara ẽ. sic̃ in p̃fatione
iã dictũ ẽ : lignei uentris in imosita con¬
cauitas: quȩ sursũ cordamx fila traensne¬
tens: soniscdulcissimis ꝑcussa ꝓloquituis
quȩ ideo tale nom̃ accepit : qm̃ cita nti¬
tione ꝑcutitur: Huic merito cõparnꝰ
opere : quȩd & renis reb: adsuꝑnã grõn
porrigunt᷑: Id ẽdũ esurientẽ pascimꝰ do¬
nudũ uestimꝰ : dũ egrotũ uisitam̃ : &¬
tera quȩ lic & uidecent᷑ carnalia : diuis¬
tatis itam̃ amore ꝑaguntur: Citharo

Expanded text:
datio est; dicta propter unitatem Ecclesiae, quam praedicat ubique servari. Cum dicitur decet, significat hoc aptum, hoc esse conveniens, ut qui Domni laudem decantat, similiter illi et fidei rectitudine, et actuum probitate complaceat. Vers. 2. Confitemini Domino in cithara; in psalterio decem chordarum psallite ei. decantant. Cithara est, sicut in praefatione jam dictum est, lignei ventris in imo sita concavitas, quae sursum chordarum fila transmittens, sonis dulcissimis percussa proloquitur. Quae ideo tale nomen accepit, quoniam cita iteratione percutitur. Huic merito comparantur opera quae de terrenis rebus ad supernam gratiam porriguntur, id est, dum esurientem pascimum vestimus, dum aegrotum visitamus, etc., quae licet videantur carnalia, divinitatis tamen amore peraguntur. Cithariz
Abbreviated transcription (Latin):
indipsalterii uistus. ꝑfecta nob & ho¬
nonbilis indicat᷑ : psallimꝰ quoq & de
ẽt ordis quando quinq: sensib: carnalib:
anquinq spĩtalib: ꝓbabilinos conuer¬
itione tractamꝰ : Verĩuista quȩ dicimꝰ
ĩs extranos posita sic̃ inmusica discipli¬
I in nob ẽcithara in nob̵ ẽpsalteriũ
plodat̃ intellegi ubiait in mes dr̃ uota¬

Expanded text:
chorda psalterii virtus perfecta nobis et honorabilis indicatur. Psallimus quoque et in decem chordis quando in quinque sensibus carnalibus et in quinque spiritalibus probabili nos conversatione tractamus. Verum ista, quae dicimus, non sunt extra nos posita, sicna; in nobis est cithara, in nobis est psalterium: plo datur intelligi, ubi ait: In me sunt
Abbreviated transcription (Latin):
r& a uob Addiditquoq: reccordeo
conlaudatio: sed qui s̃ istirecti in seđ
ꝓcerte dicturus ẽ: nã qđ ponit rectos
dec & c̃laudatio : ostendit prauoshed¬
cosdecere ñ posse: Sic̃ &idius ꝓph&¬

Expanded text:
eret a vobis . Addidit quoque: Rectos decet collaudatio. Sed qui sunt isti recti, in secunda parte dicturus est. Nam quod ponit, rectos decet collaudatio, ostendit pravos haereticos decere non posse; sicut et alius p
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc & sequentibi uersib: ꝑt̃tiã speciẽ
definitionis quȩ ut grece poeodes
latine qualitatiua dicitur dnm̃decla¬
rat narrandoquȩ fecerit ułquȩ cotidie
facit : Illa s enĩ resdicimꝰ diligerequas se¬
pius operamur : itechic dednõ canitur:
diligit micđiam &iudiciũ : quasi ñ &
prudentiã & tẽperantiã diligat sed quia
istã nob̵ frequent̃ indulg&ipsã dicitur
omnino diligere : In hocergo mundo
minat: Videlic& ubi sustin& peccato¬
res : ubiblis phemospacient̃ ȩxpectat :
ubi uitã p̃stat indignis & hissimilia
quȩ pi&ati suꝑ ne constat omni mo¬
dis applicanda: diligit quoq uidi¬
ciũ : cũpios sequestrat ab impus.:
& merita eorũ aequitatis qualitate
discernit: Sequit᷑. ubulla quãsipor
ubidiaboli oppugnatione laboran
ubi amandatis cȩlestib: carnis inbed¬
litate subtrahimur: Tunc enĩquã
micdiam postulare possumꝰ : cũ ũn
lis necessitatb: ingrauamur : hco¬

Expanded text:
quentibus versibus per tertiam speciem definitionis, quae Graece ποιότης, Latine qualitativa dicitur, Dominum declarat narrando quae fecerit, vel quae quotidie facit. Illas enim res dicimus diligere, quas saepius operamur. Ita hic de Domino canitur: Diligit misericordiam et judicium, quasi non et prudentiam et temperantiam diligat. Sed quia istam nobis frequenter indulget, ipsam dicitur omnino diligere. In hoc ergo mundo minat; videlicet ubi sustinet peccatores, ubi blasphemos patienter exspectat, ubi vitam praestat indignis, et his similia, quae pietati supernae constat omnimodis applicanda. Diligit quoque judicium, cum pios sequestrat ab impiis, et merita eorum aequitatis qualitate discernit. Sequitur ubi illam, quam superius continet, ubi diaboli oppugnatione laboramus, ubi a mandatis coelestibus carnis imbecillitate subtrahimur. Tunc enim quam misericordiam postulare possumus, cum jam nullis necessitatibus ingravamur? h
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ species definicionis quã grecȩ cata
enĩ paste : orationis definitũ ẽ. quid sit
sermodñĩ hoc ẽ rectus: Subiungit &
omã opera ei in fide: Utiq quando in
illis operant᷑ qui ipsiusdono: fideles eẽ
meruer: Sic̃ in eugło ait: fidestuates al¬
uũ fecit : Nenĩ operã dnĩ mulier meru¬
iss&: nisi p̃cessiss& : fides ꝑ gratuitã lar¬
gitatem : dilicit micdĩam et iudiciũ

Expanded text:
nis, quam Graeci κατὰ enim parte orationis definitum est quid sit sermo Domini, hoc est, rectus. Subjungit, et omnia opera ejus in fide. Utique, quando in illis operatur, qui ipsius dono fideles esse meruerunt; sicut in Evangelio ait: Fides tua te salvam fecit . Non enim opera Domini mulier illa meruisset, nisi praecessisset fides per gratuitam largi
Abbreviated transcription (Latin):
dẽordinationedis ponit᷑ reb: sẽper
ia lib ad plicat᷑ : Sedlic& prius dixis¬
stgenerclit̃ õnia nuncdescendit
ohomines : Nã quã uisuniuersa eiꝰ
imperio administrari egeant: maxime
hum anũ genꝰ qđ anatura sua de prauatũ
subripientib: uitusculpis pbat᷑ obno¬
ed dit causã quare ad nõ debecnt om̃a
cõmoueri : Vtiq: quia eorxipsecrea¬
tor ẽ & necesse ẽ . ut utilit̃ ad ministr&
existentias. qui eces dignatꝰ ẽ creare ꝑgra¬
tia dix̃ & factas. Significat initiũ rerũ
quando uniuersa filii ipsius imperio ius¬
sa pruper̃ : Ipsemandauit & creata s̃:
ꝑproph&as utiq mandauit legẽ ꝑquã
fideles dnõ uolente creatis : uidequã sa¬
ri. qui solus creaturaꝵ suarũ potest eẽ

Expanded text:
ordinatione disponitur, rebus semper utilibus applicatur. Sed licet prius dixisset generaliter omnia, nunc descendit ad homines. Nam quamvis universa ejus imperio administrari egeant, maxime humanum genus, quod a natura sua depravatum surripientibus vitiis, culpis probatur obnono debeant omnia commoveri: utique quia eorum ipse creator est, et necesse est ut utiliter administret existentias, qui eas dignatus est creare per gratiam. Dixit, et facta sunt, significat initium rerum, quando universa Filii ipsius imperio jussa proruperunt. Ipse mandavit, et creata sunt: per prophetas utique mandavit legem, per quam fideles, Domino volente, creati sunt. Vides quam sari, qui solus creaturarum suarum potest esse
Abbreviated transcription (Latin):
ada alogi c̃uenient̃ aptant : quȩ scđ for¬
aũ instrum̃ti hui desuꝑnis uenientia
diussa suscipimꝰ̃ : Et considerttqi solũ ẽ
istum̃tũ musicũ qđ pexcellentia sui
dcachordũ dicat᷑ : Nõ enĩ hoc decithara
ddecdiis huĩcemedi instrum̃tis lectũ ẽẽ
neminimꝰ: deca cordũ uerops alteriũ

Expanded text:
ta decalogi convenienter aptantur: quia secundum formam instrumenti hujus de supernis venientia Domini jussa suscipimus; et considera quia solum est instrumentum musicum, quod pro excellentia sui decachordum dicatur; non enim hoc de cithara vel de aliis hujusmodi instrumentis lectum esse meminimus. De
Abbreviated transcription (Latin):
ouũ canticũ dic̃ : in carnationẽ
dnĩ quamundus salutari exul¬
tatione c̃pl&us ẽ qua angeli canoris
uocib: ꝑsonarunt. laudantes & dicen¬
tes gloria in ultissimi dõ & int̃rapax
hominib bone uoluntatis : Mon& er¬
go ut nos edẽ & dicere debeccm̃ &
credere. Sequit᷑: Benepsallite ei in u¬
bilatione. Id ẽ bonis operib: dm̃ in¬
uocate : Iubilatio eni ẽ gcudiũ cũ
feruore animi & clamore in distinctȩ
uocis exp̃ssa: In qua uibilatione non
potest benepsallere : nisi quibones tudiũ
c̃uersationis adiunxerit: Et inspecie
saluitrẽ doctrinã : quȩ nos itac p̃mon&
ut antedm̃ in offensȩ : psallere debeamꝰ :
qui senes nr̃os &corda cognoscit : nema¬
gis inde grauius possimꝰ offendere atq
si scelerati : sub doli ad tanta misteria
dñi & omã opera eius in fide:
Sinc incipit ꝑ demonstratiuũ genus
luudes dnĩ diuersa relatione discur¬
rere : ut om̃a nob̵ operaipsius & p̃cepta
dulcescerent : Rectꝰ ẽitaq sermo dni

Expanded text:
ovum canticum dicit incarnationem Domini, qua mundus salutari exsultatione completus est, qua angeli canoris vocibus 107 personarunt laudantes et dicentes: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Monet ergo ut nos eadem et dicere debeamus et credere. Sequitur, bene psallite ei in jubilatione, id est in bonis operibus Deum invocate. Jubilatio est enim gaudium cum fervore animi et clamore indistinctae vocis expressum. In qua jubilatione non potest bene psallere, nisi qui bonae studium conversationis adjunxerit. Et inspice salutarem doctrinam, quae nos ita praemonet, ut ante Deum inoffense psallere debeamus, qui renes nostros et corda cognoscit: ne magis inde gravius possimus offendere, si scelerati atque subdoli ad tanta mysteria Domini, et omnia opera ejus in fide. Hic incipit per demonstrativum genus laudes Domini diversa relatione discurrere, ut omnia nobis opera ipsius et praecepta dulcescerent. Rectus est itaque sermo Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
Neat᷑ dđ eccłam catholicã : ab her&icoꝵ¬
c̃ tagione disiungens: rectos cõ
dia continua suauitate ꝑ fecta s̃ : Nãcũ
p̃sentis sđi afflictiones deceant fideles:
dicit᷑ iustis gaud&e: Sed quogcudio
nisi illo quodñs mon& : cũ uos ꝑsecuti
fuerint homines & dixerint õnẽ malũ
aduersũ uos : m̃tientes ꝓpt̃ nom̃ meũ :
gaud& & exultate qui a mercis une co¬
piosa ẽ in cȩlis. Sic & apłsgacudendũ
nob̵ incensant̃ adfirmat : Ait enĩ :
zaudece in dño: i terx dico gcuid&e :
Nã ista rep&itio illud significat : ut &
hic in adflictionib gtiudeccm̃ & in
illorgnopp&ua pacelaemur: Vd¬

Expanded text:
avid Ecclesiam catholicam ab haereticorcontagione disjungens, rectos commdia continua suavitate perfecta sunt. Nam cum praesentis saeculi afflictiones deceant fideles, dicitur justis: gaudete. Sed quo gaudio? nisi illo quo Dominus monet: Cum vos persecuti fuerint homines, et dixerint omne malum adversum vos, mentientes, propter nomen meum, gaudete et exsultate, quia merces vestra copiosa est in coelis . Sic et Apostolus gaudendum nobis incessanter affirmat; ait enim: Gaudete in Domino, iterum dico, gaudete . Nam ista repetitio illud significat, ut et hic in afflictionibus gaudeamus, et in illo regno perpetua pace laetemur.
Abbreviated transcription (Latin):
ager& Cur pluralit̃ gentes
& populi positi eẽ uiderent. Legi¬
tur enĩ in actib apłorum conue¬
ner̃ enĩ uere in hacciuitate ad¬
uersus scm̃ filiũ tuũ quẽ unxisti
herodes et pilatus cũ nationib:
& populis isrł meditati s̃ quoq
in ania quae scripturas diuinas
sine fructu intellegentiae fre¬
quent̃ iterabant. promptũ ẽ
enĩ innumeris locis dednõs alua
uenisse sed adhuc uenturũ eẽ¬

Expanded text:
r, cur pluraliter gentes et populi positi esse videantur: legitur enim in Actibus apostolorum: Convenerunt enim vere in hac civitate adversus sanctum Filium tuum, quem unxisti, Herodes et Pilatus cum nationibus et populis Israel . Meditati sunt quoque inania, quia Scripturas divinas sine fructu intelligentiae frequenter iterabant. Prophetatum est enim in innumeris locis de Domino Salvenisse, sed adhuc venturum e
Abbreviated transcription (Latin):
uero herodẽ nepotem eiꝰ qui pon¬
tio pilato insaluatoris nece con¬
sensit merito eorũ adst&isse
dicti sunt. qui sa crilegis mentib
consencientes in uno scelere con¬
uener̃ : Principes autẽ dephari¬
seis dic̃. sermo enĩ iste intdũ reges
int̃dum significat priores. Prin¬
cipes enĩ dictus ẽ quasi prima
capiens. Conuener̃ in unũ. In
unã uoluntatẽ ñ in unũ conuen¬
tũ. Nã diuersis conciliabulis
hoc scelus legunt᷑ fuisse machi¬
nati. Sed ut intellegeres in iu¬
ric̃ filii patrẽ posse respicerer:
utrũq posuit aduersus dnm.
id ẽ patrẽ & cduersus xp̃m eiꝰ:¬

Expanded text:
vero Herodem nepotem ejus, qui Pontio Pilato in Salvatoris nece consensit. Merito ergo astitisse dicti sunt, qui sacrilegis mentibus consentientes in uno scelere convenerunt. Principes autem de Pharisaeis dicit. Sermo enim iste interdum reges, interdum significat priores. Princeps enim dictus est quasi prima capiens. Convenerunt in unum, in unam voluntatem, non in unum conventum: nam diversis conciliabulis hoc scelus leguntur fuisse machinati. Sed ut intelligeres injuriam Filii Patrem posse respicere, utrumque posuit: adversus Dominum, id est Patrem;
Abbreviated transcription (Latin):
tatisunt IANA:
Iaec figura grece dicit᷑ erotema
latine int̾rogatio quȩ multis
quidẽ modis sit. Sed ut dehis pau¬
ca ponant᷑ int̃rogamꝰ quando ali¬
quid scire uolumꝰ qđ nesciebamꝰ
ut ẽillud in futuro psalmo qđ s̃ di
esserui tui quando facies de ꝑ¬
sequentib: meiudiciũ. Intro
illud. Nũquid ẽ in idolis gentiũ
qui pluat aut caelidabunt plu¬
uiã nisi tu uolueris. Equoq int̃¬
rogatio arguendi. sic̃ hic posita
ẽ. Corripit enĩ populos ꝓph&a
Cur fremuer̃ contradnm salua¬
torẽ cũ causas iracundiȩ ñ ha¬
berent ÷ Fremitus enĩ ꝓpriȩ se¬
rarũ ẽ. qui uiste furentib: datus
ẽ: quando ratione p̃posita belui¬
t& in ipsis primordiis eiꝰ rei de¬
finitionem dare & cũ nomina¬
ta fuerit. ualeut euidenter
amosci. figura ẽ sic̃ nomine ip¬
sodatur intellegi. quaedã con¬
formatio dictionis a cõmunione
remotaq: interiorib oculis ue¬
lud aliquid uultuosũ semꝑ of¬
festur quã tradition ẽ maiorũ

Expanded text:
tati sunt inania? Haec figura Graece dicitur erotema, Latine interrogatio; quae multis quidem modis fit: sed ut de his pauca ponantur, interrogamus quando aliquid scire volumus quod nesciebamus, ut est illud in futuro psalmo: Quot ui, quando facies de persequentibus me judicium ? Inillud: Nunquid est in idolis gentium qui pluat, aut coeli dabunt pluviam, nisi tu volueris ? Est quoque interrogatio arguendi, sicut hic posita est; corripit enim populos propheta, cur fremuerint contra Dominum Salvatorem, cum causas iracundiae non haberent. Fremitus enim proprie ferarum est, qui juste furentibus datus est, quando, ratione postposita, belluidae sunt, oportet in ipsis primordiis ejus rei definitionem dare, ut cum nominata fuerit, valeat evidenter agnosci. Figura est, sicut nomine ipso datur intelligi, quaedam conformatio dictionis a communione remota, quae interioribus oculis velut aliquid vultuosum semper offertur, quam traditione majo
Abbreviated transcription (Latin):
suspendens. Ira ergo dĩ uocat᷑
r&ributio peccatorũ. Icm
motus diuinitas beata ñ patit᷑.
quae semꝑ ecidẽ u&na atq im¬
mobilis ꝑseuerat. sed ista con¬
uersio humane conuenit frac¬
gilitati. ut del&o. quis tristis
deplacato. iracundus: debeni¬
uolo reddatur offensus Tunc
loquitur. illud tempꝰ significat
cum iudicare uenerit mundũ.
Merito ergo ira & furor dicit᷑
quando omnia peccatoribus
obstinatis suis merits aptu

Expanded text:
suspendens. Ira ergo Dei vocatur suspendens. Ira ergo Dei vocatur retributio peccatorum; nam motus Divinitas beata non patitur, quae semper eadem, aeterna, atque immobilis perseverat. Sed ista conversio humanae convenit fragilitati, ut de laeto quis tristis, de placato iracundus, de benevolo reddatur offensus. Tunc loquetur, illud tempus significat, cum judicare venerit mundum. Merito ergo ira et furor dicitur, quando omnia peccatoribus obstinatis, suis meritis apta