comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoq asserit facere deos: et pere ã
quando interram permanat. dean
Tellurem: quod autem mle pernia¬
nat̾ in marcatq Ox ceanum deum
esse Neptaum. Rede it ergo ab
hac quam theologiam naturale pu¬
tat:. quo uelut requiescendiciusa
ab hiclainbagibus atq ansractib
fatigatus egressus est. Redeat
redeat inquamꝰ redẽat udeidilem
hic eum adhuc tenco tantisper de
hac ago. Nondum dicõsiterxa et
lapides tirĩs suntrossibus et un¬
guihus similes: similuereos ĩtel¬
sgentiã non habere sictit sensir
carent. Aut si idcirco dicuntur ha¬
bere ossa et Ungues nostri intelli¬
gentiani quia in homine sunt
qui habent intelligentiani: taui
Nultus et qui hos deos inmũ¬
do dicit: quam Nulius est qui
in nobis ossa et Unigues homines
dicit. Sedhec cum philosophis
fortassis agenda sunt: nunc auiẽ
ciuilemuolo. sieri enim potest
ut lice̾t m illai̾n naturalis theolo¬
gie Ueluti libertatem caput erig̃
paululum suoluisse uideatur: ad¬
huc samen hunc librum uersas

Expanded text:
quoque facere deos; et per ea quod in terram permeat, deam Tellurem; quod autem inde permeat in mare atque oceanum, deum esse Neptunum. 2. Redeat ergo ab hac, quam theologiam naturalem putat, quo velut requiescendi causa ab his ambagibus atque anfractibus fatigatus egressus est. Redeat, inquam, redeat ad civilem: hic eum adhuc teneo, tantisper de hac ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et unguibus similes, similiter eos intelligentiam non habere, sicut sensu carent; aut si idcirco habere dicuntur ossa et ungues nostri intelligentiam, quia in homine sunt qui habet intelligentam, tam stultum esse qui hos deos in mundo dicit, quam stultus est qui in nobis ossa et ungues homines dicit. Sed haec cum philosophis fortassis agenda sunt: nunc autem cum volo. Fieri enim potest, ut, licet in illam naturalis theologiae veluti libertatem caput erigere paululum voluisse videatur, adhuc tamen hunc librum versans,
Abbreviated transcription (Latin):
suo uiuunt. Secundum gradum
anime dicit in quosensus est
Rancxii peruenite ioculos
aures: nares: os. tactuni. Tertium
gradumi anime esse sũmum. qui
Uocatur aniinus in quo intelligetia
preminet. hoc preter hominem cẽs
hanc partem anme mundi dicit

Expanded text:
suo uiuunt: secundum gradum suo uiuunt: secundum gradum animae, in quo sensus est; hanc uim peruenire in oculos, aures, nares, os, tactum: tertium gradum esse animae summum, quod uocatur animus, in quo intellegentia praeminet; hoc praeter hominem omnes Hanc partem animae mundi dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Empe una est terra:
quam quidem plenam
uidemus anmalibus suis. Uerũtñ
ipm magnum corpus in elementis
mundiq infiman. partem: cur
cam uolunt deam: An quia fecunda
est: Curergo non magis homines
dii sunt qui eam fecundiorem faci¬
unt excolendo: sed ctumn arant no
eum adorant. Sed pars anime
mundi inquiũt que per illam per¬
meat deam illam facit. Quasi non
euidentior sit in hominibus aniã.
que utrum sit uulla fit questio:
et tamen homines dii non habciur.
Et quodest grauiter dolendum.
his quidii non sunt et quibus ipsi
meliores sunt colendis et adorãdis
mirabili et miserabili errore sub¬
duntur. Et certe idem Uarro in
eodem libro de diis selectis tres eẽ
affirmat anime gradus in omni
Unitiersaq natura: Uitumn qui om̃s
partes corporis que uiunt transit
et non habet sensuni: sed tantumn ad
xiuendum ualuudinem. ꝑianc
uim intirõ corpore permaniare dicut
in ossa uiigues et capillos: sicut iu
mundo arboresque sine sensit
aluntur et crescuni et modo quodã

Expanded text:
Nempe una est terra, quam quidem plenam videmus animalibus suis; verumtamen ipsam magnum corpus in elementis mundique infimam partem, cur eam volunt deam? An quia fecunda est? Cur ergo non magis homines dii sunt, qui eam fecundiorem faciunt excolendo; sed cum arant, non cum adorant? Sed pars animae mundi, inquiunt, quae per illam permeat, deam facit. Quasi non evidentior sit in hominibus anima, quae utrum sit, nulla fit quaestio; et tamen homines dii non habentur: et quod est graviter dolendum, his, qui dii non sunt, et qmeliores sunt, colendis et adorandis mirabili et miserabili errore subduntur. Et certe idem Varro in eodem de dis selectis libro tres esse adfirmat animae gradus in omni uniuersaque natura: unum, qui omnes partes corporis, quae uiuunt, transit et non habet sensum, sed tantum ad uiuendum ualetudinem; hanc uim in nostro corpore permanare dicit in ossa, ungues, capillos; sicut in mundo arbores sine sensu aluntur et crescunt et modo quodam
Abbreviated transcription (Latin):
tiis esca non curarunt. Licuitqr
de hac re poctis plausibiliter di¬
cere: Celo tegitur qui non habet
urnam. Quantominus debent de
corporibus in sepultis insultare
christianis: quibus et ip̃ius
carns et membrorũ omnium
reformatio non solum ex terra.
uerũetiam ex aliorum elemẽtoꝵ
sccrctissimo sinu: quo dilapsa
cadauera recesserunt: in tempoi̾s
puncto redlenda et remtegrã¬
la promittitur

Expanded text:
ierent, non curarunt, licuitque de hac re poetis plausibiliter dicere: Caelo tegitur, qui non habet urnam. Quanto minus debent de corporibus insepultis insultare Christianis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio non solum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur
Abbreviated transcription (Latin):
homiinibusq largitur: qui cau¬
sas not solum pricipales: sed etã
subsequentes nouit atq ordinat.
Qui lune statuit uodum suum
qui uias celestes atq terrestres
locorum mut ationibus prebet.
Qui humanis ingeniis. que crea¬
uit: etiã scientias artium variak:
ad adiuuandam uitam natura
concessit. Qui coniunctionem
maris ac femine ad adiutoriũ
propagande prolis instituit.
Qui hominũ cetibus quem focis et
luminibus adhiberent ad facilli¬
mos usus: munus terrem ignis
indulsit. Ista sunt certe que diis
selectis nescio per quas physic as
inter pretationes uir acutis simus
atq doctis simus Uarro: siue que
aliunde accepit: siue que ipse
coniecit distribuere laborauit:¬
¶Qua pietate discernatur
a creaturis creator nec pro
ynio tot dii colantur quot
sunt opera unius auctoris.

Expanded text:
hominibusque largitur. Qui causas non solum principales, sed etiam sequentes novit, atque ordinat. Qui lune statuit modum suum. Qui vias celestes atque terrestres, locorum mutationibus prebet. Qui humanis ingeniis que creavit, etiam scientias artium variarum, ad adiuvandam vitam naturamque concessit. Qui coniunctionem maris ac femine, ad adiutorium propagande prolis instituit. Qui hominum cetibus, quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista sunt certe, que diis selectis, per nescio quas physicas interpretaadque doctissimus Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, distribuere laborauitQua pietate discernatur a creaturis Creator, ne pro uno tot dii colantur, quot sunt opera unius auctoris.
Abbreviated transcription (Latin):
culpam: An et ipsi demones ut pos¬
sint penitentibus mereri indulgentuã.
priores agunt quod cos deceperint
penitentiam: Hec nemo unquain
de demionibus dixit: quia si ita
esset: nequaquam sibi auderent
diuin ios honores expetere: qui peni¬
tendo desiderarent: ad gratian
xemie peruenire. Ibi eun est detes¬
boni libentius demonibus quã
hominibus misceatur Capit

Expanded text:
culpam? An et ipsi daemones ut posculpam? An et ipsi daemones ut possint poenitentibus mereri indulgentiam, priores agunt, quod eos deceperint, poenitentiam? Hoc nemo unquam de daemonibus dixit: quia si ita esset, nequaquam sibi auderent divinos honores expetere, qui poenitendo desiderarent ad gratiam veniae pervenire. Ibi enim est detesboni libentius daemonibus quam hominibus misceantur. At
Abbreviated transcription (Latin):
prohibebattur crubescere cõpulert
mutariq fecerunt. Nuius autem
phylosophi platouici copiosis sitna
et disertissiitia extat oratio: qua
crimen artuũ magicarũ a se alienũ
esse defendit: se q aluer non uult
inuocentem uideri: nisi ea negando
que non possunt ab inncente cõmit¬
ti. At oinnia miracula magorũ
quos recte sentit esse dannandos
doctrinis fiunt: et operibus demo¬
num: quos uiderit curcenseat hono¬
randos esse: necessarios eos asserẽs
perferendis ad deos nris precibus:
quorum debenius opera deuitare si
ad deum uerum preces urãs uolumus
perucnire. Dinde quero quales
preces hominum diis bouis per denio¬
nes allegari putat magicas: an licitas:
Si magicas.: nolunt tales. si licitas:
nolunt per tales. Si autẽ peccator
penitens preces fundit maxime si
a liꝗol magicum admisit. Ita ne tan¬
dem illis intercedentibus accipit
uemani: quibus impellentibus aut
fauentibus se cecidisse plangit in

Expanded text:
prohibebatur, erubescere conpulerunt prohibebatur, erubescere conpulerunt mutarique fecerunt. Huius autem philosophi Platonici copiosissima et disertissima extat oratio, qua crimen artium magicarum a se alienum esse defendit seque aliter non uult innocentem uideri nisi ea negando, quae non possunt ab innocente committi. At omnia miracula magorum, quos recte sentit esse damnandos, doctrinis fiunt et operibus daemonum, quos uiderit quur censeat honorandos, eos necperferendis ad deos nostris precibus, quorum debemus opera devitare, si ad Deum verum preces nostras volumus pervenire. Deinde quaero, quales preces hominum diis bonis per daemones allegari putat, magicas, an licitas? Si magicas, nolunt tales: si licitas, nolunt per tales. Si autem peccator poenitens preces fundit, maxime si aliquid magicum admisit; itane tandem illis intercedentibus accipit veniam, quibus impellentibus aut faventibus se cecidisse plangit in
Abbreviated transcription (Latin):
inagicis artibus acctisatus est:
Quãs xtiq sibi obiectas si dici¬
uas et pias esse nouerat: et di¬
uinartun potestatum operibus
congruas: non solum eas cofiteri
debuit: sedetiam profiteri: leges
culpans potits quibus hec pro¬
hiberentur et dantianda pũta¬
rentur: que haberi miranda
et veneranda oporteret. Ita enĩ
Uel potentiam suam persuaderet
iudicibus: Uel si illi secundum
iniquas leges saperent: eamq
talia predicantem et laudan¬
tem morte mulctarent: digna
atime illius demones dona repẽ¬
derent:pro quorum diuinis oꝑi¬
bus predicandis: huinatiam
Uitam sibi adinii non timerent.
Sicut martyres nr̃i cum eis procrĩe
obii ceretur humana religio: qua
nouerant se fieri saluos et ꝯlorio¬
sissimos in eternum: non eam
negando temporales penas eua¬
dere delegerunt: sed potius cõfi¬
tendo: profitendo: predicando:
et prohac ounia fideliter forti¬
terq tolerando: et cum pia secu¬
ritate moriendo. leges quibus

Expanded text:
magicis artibus accusatus est? magicis artibus accusatus est? Quas utique sibi objectas, si divinas et pias esse noverat, et divinarum potestatum operibus congruas, non solum eas confiteri debuit, sed etiam profiteri, leges culpans potius, quibus haec prohiberentur et damnanda putarentur, quae haberi miranda et ueneranda oporteret. Ita enim uel sententiam suam persuaderet iudicibus, uel, si illi secundum iniquas leges saperent eumque talia praedicantem adque laudantem morte multarent, digna animae illius daemones dona rependerent, pro quorum diuinis operibus praedicandis humanam uitam sibi adimi non timeret; sicut martyres nostri, cum eis pro crimine obiceretur Christiana religio, qua nouerant se fieri saluos et gloriosissimos inaeternum, non eam negando temporales poenas euadere delegerunt, sed potius confitendo profitendo praedicando et pro hac omnia fideliter fortiterque tolerando et cum pia securitate moriendo leges, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Orro aduersus ina¬
gicas artes de ꝗbus
quosclam niinis infelices et minus
impios etiã oloriari libet i nomĩe¬
dinonum: ipãm publicam lucem tes¬
tem citabo. Cur enim tani gra¬
uiter ista plectuntur seueritate
legum: si õpera sunt numinum
colendorum. Anforte istas leges
christiani instituerunt: quib
artes magice pumuntur: secũdũ¬
per queni aliam sensum: nisi quod
hec maleficia generi humano per¬
nitiosa esse non dubium est:¬
icia Ait poeta cdaris simus: Testor
cara deos et te germana: iuumor
Dulce caput. magicas inuitam
accingier artes. Mlud etiam quod
alio loco de his artibus dicit
Atq latas alio uidi traducere
messes. Eo quod hac pes tifera sce¬
lerataq doctrina: fructus aliem
in alias terras tranferri perhibẽtur:
Nonne in duodecmitabulis: idest¬
romanorum antiquissimis legi¬
bus Cicero cominemorat esse
conscriptum. et ei qui hoc fecerit
supplicium constitutũ. Pos¬
tremo ipẽ Apuleius nunquid
apud iudices christianos de

Expanded text:
orro aduersus magicas artes, de quibus quosdam nimis infelices et nimis inpios etiam gloriari libet, nonne ipsam publicam lucem testem citabo? Quur enim tam grauiter ista plectuntur seueritate legum, si opera sunt numinum colendorum? An forte istas leges Christiani instituerunt, quibus artes magicae puniuntur? Secundum quem alium sensum, nisi quod haec maleficia generi humano perniciosa esse non dubium est, ait poeta clarissimus: Testor, cara, deos et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas inuitam accingier artes? Illud etiam, quod alio loco de his artibus dicit: Adque satas alio uidi traducere messes, eo quod hac pestifera scelerataque doctrina fructus alieni in alias terras transferri perhibentur, nonne in duodecim tabulis, idRomanorum antiquissimis legibus, Cicero commemorat esse conscriptum et ei, qui hoc fecerit, supplicium constitutum? Postremo Apapud judices christianos de
Abbreviated transcription (Latin):
i yniuersali uia aniẽ
liberande quani Porphyxi¬
us malc querendo non re¬
perit. et quam sola gratia
Chris ⁊iana reserauit

Expanded text:
De uniuersali uia animae liberandae, quam Porphyrius male quaerendo non repperit, et quam sola gratia Christiana reserauit
Abbreviated transcription (Latin):
t Uno deo colendo nou
solum propter eterria: sed
etiam propter temporalia be¬
neficia que uniuersa in ipsi¬
us prouidentie potestate cõsi¬
Ni de promerenda beata
uita his angelis sit credendũ
qui se coli exigunt honore
diuino: an uero illis qui non
sibi sed uni deo sancta pre¬
cipiunt religione seruairi
QE archa tel Larnenti
miraculiso signorum que
ad cominendandam legis
ac promis sionis auctorita¬
tem ddiuinitus facta sunt
IOntra eos qui de miracu¬
lis quibus dei populus erudi¬
tus est negant ecclesiasticis
libris esse credendum
ficii quod unii uero et inusi¬
bili deo osferri docet uera
religio

Expanded text:
 uno Deo colendo non solum propter aeterna, sed etiam propter temporalia beneficia, quia uniuersa in ipsius prouidentiae potestate consiAn de promerenda beata uita his angelis sit credendum dum, qui se coli exigunt honore diuino; an uero illis, qui non sibi, sed uni Deo sancta praecipiunt religione sel\'uiri. De arca testamenti miraculisque signorum, quae ad commendandam legis ac promissionis auctoritatem diuinitus facta suntContra eos, qui de miraculis, quibus Dei populus eruditus est, negant ecclesiasticis libris esse credendum ficii, quod uni uero et inuisibili Deo offerri docet uera religio
Abbreviated transcription (Latin):
E modo potel Iatis de¬
monibus date ad glorifi¬
candos sanc tos qui pertule¬
runt iam passionem: qui
aereos Ppiritus non placando
ipõs: sed in deo permanendo
uicerui¬
LNde sit sanc tis aduer¬
sum demones potel Las et
UNde cordis uera purgatio.

Expanded text:
e modo potestatis daemonibus datae ad glorificandos sanctos per tolerantiam passionum, qui aerios spiritus non placando ipsos, sed in Deo permanendo uicerunde sit sanctis aduersum daemones potestas et unde cordis uera purgatio.
Abbreviated transcription (French):
e theurgia que falsam
purgationem amimnis demno¬
num inuocatione promit it
ad Anebuntem egyptium
in qua petit de diuersitate

Expanded text:
e theurgia, quae falsam purgationem animis daemonum inuocatione promittit. ad Anebontem Aegyptium. in qua petit de diuersitate
Abbreviated transcription (Latin):
Cram beititudmem
siue angelis siue hominib
per unum deum tribui ctiã
platonicos definis se: sed
Utrum hi quos ob hoc ipsũ
colendos putant uni tantum
deo: an etiam sibi sacrificari
uelint else querendum
¶E uero dei culiu a quo pla¬
tonici quãuis creatorem uni¬
uersitatis intellexerint de¬
ui arunt colendo angelos siue
bonos suie malos honore diui¬

Expanded text:
ram beatitudinem siue angelis siue hominibus per unum Deum tribui etiam Platonicos definisse: sed utrum hi, quos ob hoc ipsum colendos putant, uni tantum Deo, an etiam sibi sacrificari uelint, esse quaerendum. e uero Dei cultu, a quo Platonici, quamuis crea- torem uniuersitatis intellexerint, deuiarunt colendo angelos seu bonos seu malos honore diui
Abbreviated transcription (Latin):
C impietate Porphyrii¬
qua etiam apuleii transcen¬
dit errorem
Oribus per suasionibus
Porphyrius olocecatus non
potuerit ueram sapientiam
cognolcer
Capitulum XXUIII.
De in cariatione domũ
nol tri iesu christi quã
confiteri platonicorum
crubelcit impicta¬
S

Expanded text:
 impietate Porphyrqua etiam Apuleii transcendit erroremQuibus persuasionibus Porphyrius obcaecatus non potuerit ueram sapientiam, agnoscerCAPUT XXVIIII. De incarnatione Domini nostri Iesu Christi, quam confiteri Platonicorum erubescit in pietas
Abbreviated transcription (Latin):
Cinnes sanctos et sub¬
legis temipore et sub priorib
seculis in saerramento et
fide Chrilli iultifica¬
tos fuil se

Expanded text:
nes sanctos et subLegis tempore, et sub prioribus saeculis, in sacramento et fide Christi justificatos fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
inbus. ut uideamini ab eis. Alio¬
quim mercedem nõ habebitis
apuo prẽm uestrum qui est in
celis: Sed rursus ne hoc peruerse
intelligentes hominibus placere
metuerent: minusq processet̃
latendo quod bon sunt. demõl¬
trans quo fine innotescere teberẽt:
luceant inquit opera uestra
coram hominibus: ut uideant
bona facta ur̃a: et glorificent prẽ
uestrum qui in celis est. Nõ ergo
ut uiteamii abeis: Ioest hac in¬
tentione ut cos ad conuerti
uelitis: quia non per uos aliꝗd
estis: sedut glorificẽt patrẽ ue¬
strum qui incelis est: atq con¬
uersi fiant quod estis. guor secr uib
tisunt martyres qui sceuolas et
curtios et decios non sibi infe¬
xendo penas: sed illatas ferendo et
uirtute uera quoniam uera pie¬
tate et innuinera multitudine
superarunt. Seo cum illi essẽt
in ciuitate terrena: quibus pro¬
positus erat ommium pro illa
ossiciorum finis icolumitas
cius et regnum: non in celo
seointerra: non in uita eterna

Expanded text:
nibus, ut uideamini ab eis; alionibus, ut uideamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis aput patrem uestrum, qui in caelis est. Sed rursus ne hoc peruerse intellegentes hominibus placere metuerent minusque prodessent latendo, quod boni sunt, demonstrans quo fine innotescere deberent: Luceant, inquit, opera uestra coram hominibus, ut uideant bona facta uestra et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. Non ergo ut uideamini ab eis, id est hac intentione, ut eos ad uos conuerti uelitis, quia non per uos aliquid estis; sed ut glorificent patrem uestrum, qui in caelis est, ad quem conuersi fiant quod estis. Hos secuti sunt martyres, qui Scaeuolas et Curtios et Decios non sibi inferendo poenas, sed inlatas ferendo et uirtute uera, quoniam uera pietate, et innumerabili multitudine superarunt. Sed cum illi essent in ciuitate terrena, quibus propositus erat omnium pro illa officiorum finis incolumitas eius et regnum non in caelo, sed in terra; non in uita aeterna,
Abbreviated transcription (Latin):
improbantur uerumetiã summe
detestationis habebatur tenentes
quod audierant a bono magistro
codemq medico mentiũ Siꝗs
me negauerit coram hominib
negabo eum coram prẽ meo qui
in celis est uel coram angelis dei
Inter maleoicta et opprobria.
inter gratuissimas persecutiones
crudelesq penas non sunt deter¬
riti a predicatione salutis huma¬
ne: tanto fremitu offensionis hu¬
inane: et quod eos diuina faciẽtes
atq dicentes: diuineq uiuentes
debellatis quodammodo cordibus
ouris: atq introoucta pace ius¬
titie ingens in ecclelia Christi
gloria consecuta est: non in ea
tanquam in sue uirtutis fine ꝗe¬
uerunt. Sed eam quoq ipsam
ad dei gloriam referentes cuius
gracia tales erant isto quoque
fomite eos quibus consulebant
ad amorẽ illius a quo et ipsi tales
sierent accendebant. Nianque
ne propter humanã gloriam
boni essent dccuerat eos magister
illorum dicens. Cauete facere
ius titiam uestram coram homi¬

Expanded text:
inprobantur, uerum etiam summae inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria, inter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque introducta pace iustitiae ingens in ecclesia Christi gloria consecuta est: non in ea tamquam in suae uirtutis fine quieuerunt, sed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram homi
Abbreviated transcription (Latin):
Uic igr cupioitati melius
resistitur sine oubita
amͦ cedite. Tanto enĩ
quisq est deo similior: quanto
et ab hac immundicia mũdior
Que inhac uita et si non fundi¬
tus eradicatur ex corte: quia
etiam bene proficientes ammos
temptare non cessat saltemcu¬
piditas glorie superetur dilectõe
iusticie. Ut si alicubi iaceret que
aput quosq improbantur. si bo¬
tia si recta sunt: etiã ipse amor¬
lẽ humane laudis erubescit: et
cebat amori ueritatis. Tam eĩ
test hoc uicium inimicum pie fidei
si maior sit in corde cupiditas glẽ
quam dei timor uel amor ut do¬
minus diceret: quomodo potestis
credere gloriam ab inuicem ex¬
pectantes: et gloriam que a solo
deo est non querentes. Item de
quaibusoam qui in eum crediderãt:
et uerebantur palam confiteri.
ait Cuuangelista. Dilexerũt
gloriam hominum magis quam
dei. Quoo sancti apostolinõ fecert̃¬
Qui cum m his locis predicarent
Christinomẽ: ubi non solum
improbabatur sicut ille ait
Iacentq ea semper que apud quosꝥ

Expanded text:
uic igitur cupiditati melius resistitur sine dubitatione quam ceditur. Tanto enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, si alicubi iacent quae aput quosque inprobantur, si bona, si recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuicem expectantes et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes? Item de quibusdam, qui in eum crediderant et uerebantur palam confiteri, ait euangelista: Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei. Quod sancti apostoli non fecerunqui cum in his locis praedicarent Christi nomen, ubi non solum inprobabatur sicut ille ait: iacentque ea semper, quae aput quosque
Abbreviated transcription (Latin):
quam miuiste Brutus collegam
prime ac noue illius potestatis.
quem posset. si hoc offendebatur.
nomine tantum priuare: et
patria priuauit et honore. Hec
mala facta sunt: hec aduersa ac¬
ciolerunt: quanolo in illa reꝑti.
equo et modesto uure agitatum
est. lucretius quoq qui in locũ
Bruti fuerat subrogatus: morbo
antequam idem annus termina¬
retur absumptus est. Ita publ
Ualeritis qui successerat collati¬
no: et Marcus horatius qui pro
defunc to lucretio suffectus
fuerat: annum illum funereum
atq tartareum: qui confules
ꝗnq habuit compleuerunt. Quo
honorem ac potestitẽ aulpicata
est roniana respublica. Tunc
iam diminuto paubalum metũ
non ꝗa bella conquieuerant.
sed quia non grauui pondere urgȩ¬
bant
¶Post mitia cõsularis ĩpe¬
rii quibus malis uexata
fuerit romanalres publica diis
non opitulantibus quos cole

Expanded text:
Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt, quo honorem ac potestatem auspicata est Romana res publica. Cjam diminuto paululum metu, non quia bella conquieverant, sed quia non tam gravi pondere urgebantPost initia consularis imperii quibus malis uexata fuerit Romana res publica, dis non opitulantibus, quos cole
Abbreviated transcription (Latin):
Cminerit sane in
Sipĩs mimicis latere
ciues futuros: ne
infruct uosum uel apud ipõs putet.
quod donec peueniat ad confessos por¬
tat infensos: sicut ex illorum nu¬
mero etiam dei ciuitas habet secũ
quandiu peregrinatur in mundo
cormexos communione sacramẽ¬
torum: nec secum futuros in ẽter¬
na sorte sanctorum: qui partim
in occulto partim in aperto sunt
Qui etiam cum ipsis iimicis ad¬
uersus deum: c uius sacramentũ
gerunt murmurare non dubitant.
modo cum illis theatra: modo ecde¬
sias nobiscum replentes. De correc ti¬
one autem quorundam etiã taliũ
multo minus est desperandum:
si apuol apertissimos iduersarios
predestinati amicilatitant: adhuc
ignoti etiam sibi. Perplexe ꝗppe
sunt iste due ciuitates in hoc seclo.
inuicemq permixte: donec ul¬
timo iuditio dirimantur. deqͣ̃rũ
exortu et procursu et debitis finib.
quod dicendum arbitror: quãtũ
diuinitus adiuuabor expediam:
propter gloriam ciuitatis dei: que
alienis a contrario comparatis cla¬

Expanded text:
minerit sane in ipsis inimicis latere ciues futuros, ne infructuosum uel aput ipsos putet, quod, donec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occulto, partim in aperto sunt, qui etiam cum ipsis inimicis aduersus Deum, cuius sacramentum gerunt, murmurare non dubitant, modo cum illis theatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium multo minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae duae civitates in hoc saeculo, invicemque permixtae, donec ultimo judicio dirimantur: de quarum exortu et procursu et debitis finibus, quod dicendum arbitror, quantum divinitus adjuvabor, expediam, propter gloriam civitatis Dei, quae alienis a contrario comparatis cla
Abbreviated transcription (Latin):
Non potuisse offendi deos Pari¬
dis adulterio: quod inter ipsos
traditur frequentatum. Capit̃¬
De sententia uaronis: qua utile
esse dixit ut se homines diis geni¬
tos mentiantur. Capitulumi.

Expanded text:
Non potuisse offendi deos Paridis adulteterio, quod inter ipsos traditur frequentatum. De sententia Varronis, qua utile esse dixit ut se homines diis genitos mentiantur. Dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
De Ditio Saguntinorũ: quibus ꝓp
Rom anorum amicitiã pereuntib
diĩ romani auxiliũ non tulerunt¬
Quã ingrata fuerit Romana
ciuitas Scipiomi liberatori suo
et in quibus moribus egerit qñ
eam salustius optimã fuisse de¬
De Mitridatis edicto: quo omnes
ciues romanos qui intra Asiam
inuenirentur iussit occidi. Cap̃.¬

Expanded text:
exitio Saguntinorum, quibus propter Romanorum amicitiam pereuntibus dii Romani auxilium non tuleruntQuam ingrata fuerit Romana ciuitas Scipioni liberatori suo et in quibus moribus egerit, quando eam Sallustius optimam fuisse deDe Mithridatis edicto, quo omnes ciues Romanos, qui intra Asiam inuenirentur, iussit occidi.
Abbreviated transcription (Latin):
troiana: amasse romana. Unde
enim cõiuratio Catiline in tanta
tamq corrupta ciuitite habuit
etiam corum grandem copiam¬
quos manus atq lingua periurio
aut sanguine ciuili alebat: Quid
enim aliul totiens senatores corrup¬
tim uudiciis: totien populis in susfa¬
giis uel in quibusq causis: que
apud eum concionibus agebantur:
isi etiam peierando peccabant. Nã
corruptissimis moribus ad hoc mos
iurandi seruabatur antiquits: nõ
ut a sceleribus metu religionis pro¬
biberentur: sed ut periuria quoq
sceleribus ceteris aderentur.
Nulla itaq causa est quare sĩt¬
dii quibus ut dicunt steterat
illud imperium. cum agrecis pre¬
ualentibus probentur uicti
troianis peierantibus fingantur
irati: nec adulterio Paridis: ut
rursus a quibusdam defendũtur.
ut troiam desererent succensuert
auctores enim oloc ⁊ oresq pecca¬
torum esse assolent: non ultores.

Expanded text:
Troiana, amasse Romana. Unde Troiana, amasse Romana. Unde enim coniuratio Catilinae in tanta tamque corrupta ciuitate habuit etiam eorum grandem copiamquos manus adque lingua periurio aut sanguine ciuili alebat? Quid enim aliud totiens senatores corrupti in iudiciis, totiens populus in suffragiis uel in quibusque causis, quae aput eum contionibus agebantur, nisi etiam peierando peccabant? Namque corruptissimis moribus ad hoc mos iurandi seruabatur antiquus, non ut ab sceleribus metu religionis prohiberentur, sed ut periuria quoque sceleribus ceteris adderentur.Nulla itaque causa est, quare di, quibus, ut dicunt, steterat illud imperium, cum a Graecis praeualentibus probentur uicti, Troianis peierantibus fingantur irati. Nec adulterio Paridis, ut rursus a quibusdam defenduntur, ut Troiam desererent, suscensuerunt. Auctores enim doctoresque peccatorum esse adsolent, non ultores.
Abbreviated transcription (Latin):
nominatum diuinatorem in tanto
opificio laborasse nescientẽ: quod
Laomedon fuerat promissa negatu¬
rus. Quanquam nec ipsum Neꝑ¬
tunum patruũ eius fratrẽ louis
regem maris decuit ignarum esse
futurorum. Nam hunc homerus
Roma est: cum ante illam cirbem
condit am iolem poeta fuisse dica¬
tur: inducit magnum aliquid
diuinantẽ: quem etiã nubes rapuit.
ut dicit: ne abo Achile oecideretur.
cuperetꝗ conuertere ab imo: ꝗd
apud Uirgilium confitetur: struc¬
ta suis manibus periure menia
Troie. Mescientes ige tanti diiet
Meꝑtunus et apollo Iaomedontẽ
sibi negaturum esse mercedem: stru¬
ctores meniũ troianorum gratis
et ingratis fuerunt. Uideant ne
grauius sit tales deos credere: ꝙ
diis talibus peierare. Hoc enĩ nec
ipẽ Homerus facile credit: qui
Neꝑtunum ꝗdẽ contra troianos.
Apollinẽ autẽ pro troianis pugnã¬
tem facit: cum illo periurio ambos
fabula narret offensos. Si igitur
tendant troiana periuria: aut
mirentur deos peruria punisse

Expanded text:
nominatum diuinatorem in tanto opificio laborasse nescientem quod Laomedon fuerat promissa negaturus. Quamquam nec ipsum Neptunum, patruum eius, fratrem Iouis, regem maris, decuit ignarum esse futurorum. Nam hunc Homerus s condita Roma est, cum ante illam urbem conditam idem poeta fuisse dicatur, inducit magnum aliquid diuinantem, quem etiam nube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretur, cuperet cum uertere ab imo, quod aput Vergilium confitetur, Structa suis manibus periurae moenia Troiae. Nescientes igitur tanti di, Neptunus et Apollo, Laomedontem sibi negaturum esse mercedem, structores moenium Troianorum gratis et ingratis fuerunt. Videant ne grauius sit tales deos credere quam dis talibus peierare. Hoc enim nec ipse Homerus facile credidit, qui Neptunum quidem contra Troianos, Apollinem autem pro Troianis pugnantem facit, cum illo periurio ambos fabula narret offensos. Si igitur tendant Troiana periuria, aut mirentur deos periuria punisse
Abbreviated transcription (Latin):
De aoluersitatibus quas soli mali
metiunt: et quas semper passus
est munolus cum deos coleret¬
An dii qui et aromanis et a grecis
similiter colebantur: causas habue¬
rint quibus illud paterentur exci¬

Expanded text:
De adversitatibus quas soli mali metuunt, et quas semper passus est mundus, cum deos coleretAn dii, qui et a Romanis et a Graecis similiter colebantur, causas habuerint quibus Ilium paterentur exsci
Abbreviated transcription (Latin):
De primis apud homanos consulibus
quorum alter alterum patria repulit.
moxq rome post atrocissima parri¬
cidia a uulnerato interiit hoste uulne¬
malis uexata fuerit romana respub
diis non opitulantibus quos colebãt
Quante clades romanos sub bellis pu¬
nicis triuerit. frustra deorũ presidis¬

Expanded text:
De primis aput Romanos consulibus, quorum alter alterum patria pepulit moxque ipse post atrocissima parricidia a uulnerato hoste uulnemalis vexata fuerit Romana respublica, diis non opitulantibus quos colebatQuantae clades Romanos sub bellis Punicis triuerint frustra deorum praesid
Abbreviated transcription (Latin):
facerent: nec fieri a quoquam per¬
mitterent. Et non agunt mise¬
rigratias tante misericordie dxi:
qui cum statuisset irruptione
barbarica grauiore dignos inores
hornum castigare indignatio¬
nem suamt.inta mansuetudine
temperauit: ut illum primo face¬
ret mirabiliter uinci: ne ad niifir¬
mnorum animos euertendos gła
daretur demonibus: quibus eũ
supplicire constabat. Deinde
cum ab his barbaris caperetur: ꝗ
contra oinnẽ consuetudinem
bellorum anteçestorum ao loca
sancta confugientes: christiane
religionis reuerentia tuerentur:
ipisq oemonibus atq imperiorũ
sacrificiorũ ritibus de quibus
ille presupserat sic aduersaren¬
tur pro nomine christiano: ut
longe atrocius bellumcum eis quã
cum hominibus gerere uiderẽtur.
ita uerus dominus gubernatorq
rerum et romanos cum misericor¬
dia flagellauit. et tamẽ incrediblĩei
uictis supplicatoribus demonum
nec saluti rerum presentiũ necessa¬
ria esse sacrificia illa monstrauit.

Expanded text:
facerent, nec fieri a quoquam perfacerent, nec fieri a quoquam permitterent. Et non agunt miseri gratias tantae misericordiae Dei, qui cum. statuisset inruptione barbarica grauiora <pati> dignos mores hominum castigare, indignationem suam tanta mansuetudine temperauit, ut illum primo faceret mirabiliter uinci, ne ad infirmorum animos euertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum supplicare co ab his Barbaris Roma caperetur, qui contra omnem consuetudinem bellorum ante gestorum ad loca sancta confugientes christianae religionis reverentia tuerentur, ipsisque daemonibus atque impiorum sacrificiorum ritibus, de quibus ille praesumpserat, sic adversarentur pro nomine christiano, ut longe atrocius bellum cum eis quam cum hominibus gerere viderentur: ita verus Dominus gubernatorque rerum et Romanos cum misericordia flagellavit, et tam incredibiliter victis supplicatoribus daemonum, nec saluti rerum praesentium necessaria esse sacrificia illa monstravit;
Abbreviated transcription (Latin):
Uulnerato romanorum multo ã¬
plius quam centum milium pro¬
sterneretur eius excercitus: atq
ip̃e cum filiis moꝵ captus pena de¬
bita necaretur. Nam si ille tam
impitis cumtantis et tam impiis
copiis Romam fuisset ingressus:
ciui pepercisset: quibus honorem
Locis martirum detulisser. Inqua
deum timeret: Quius non sanguinẽ
effusum: cuius pudiciciam uellet
intactam. Quas autem istiprodiis
suis uoces haberent: quanta insul¬
tatione iactarent. quod ideo ille
uicisset: icro tanta potuisset: quia
quotidianis sacrificiis placabat.
atq inuitabat txos: quod Roma¬
nos facere christiand Religio nõ
sinebat. Riam propinquante
i am illo his locis tibi nutu simme
maiestatis oppressus est: cum eiͤ
fama ubiq crebresceret: nobis
apuo Carthaginem oicebatur:
hoc credere. Pargere: iactare paga¬
nos: quod ille diis ainicis protegen¬
tibus et opitulantibus: quibus
inmolare quotidie ferebatur
uinci omiino non posset abeis
qui tilia dii romanis sacra non

Expanded text:
vulnerato Romanorum, multo amvulnerato Romanorum, multo amplius quam centum millium prosterneretur ejus exercitus, atque ipse cum filiis mox captus poena debita necaretur. Nam si ille tam impius cum tantis et tam impiis copiis Romam fuisset ingressus, cui pepercisset? quibus honorem locis martyrum detulisset? in qua persona Deum timeret? cujus non sanguinem fusum, cujus pudicitiam vellet intactam? Quas autem isti pro diis suis voces haberent, quanta insultatione jactarent, quod ille ideo vicisset, ideo tanta potuisset, quia quotidianis sacrificiis placabat atque invitabat deos, quod Romanos facere christiana religio non sinebat? Nam propinquante jam illo his locis, ubi nutu summae majestatis oppressus est, cum ejus fama ubique crebresceret, nobis apud Carthaginem dicebatur, hoc credere, spargere, jactare Paganos, quod ille diis amicis protegentibus et opitulantibus, quibus immolare quotidie ferebatur, vinci omnino non posset ab eis, qui talia diis Romanis sacra non
Abbreviated transcription (Latin):
rime finiretur. Recolant ige
qui legerũt quamdiutuina bel¬
la: quam uariis euentibus: quã
luctuosis cladibus a ueteribus
sint gesta romanis: sicut solet
orbis terrartm. uelut procello¬
sissimum pelagus uaria talium
malorum tempestate iactari:
et qued nolunt aliquando fate¬
antur. nec insanis aduersus deũ
linguis se interimant: et decipi¬
ant inperitos: De bello in qꝰ
Radagaisus rex gthorũ demo¬
nũ cultor ⁊ nodie cũ ĩg̃nb cop
Uod tamen urã inemoria
recentis siuo tempore
ceus miserabiliter et miseri cordi¬
ter fecit: non cum graciarũ actio¬
ne cominemorant: seo quantum
m ipĩs est: ouinium si fieri potest
hominum obliuine sepelire conã¬
tur: quod a nobis si tacebitur simi¬
litererimus ingrati. Cum Theda¬
gaisus Rex Ciothorum agmine
ingentietiam iminani iam in ur̃b
uicinia constitutus romanis cerui¬
cibus iimiueret. Unodie tanta
celeritate sic uictus est: Ut ne uno
quidem non dicam extincto: sed

Expanded text:
rime finiretur. Recolant igitur rime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant inperitos. CAPUT XXIII. De bello, in quo Radagaisus rex Gothorum, daemonum cultor, uno die cum ingentibus copuod tamen nostra memoria recentissimo tempore Deus mirabiliter et misericorditer fecit, non cum gratiarum actione commemorant; sed quantum in ipsis est, omnium, si fieri potest, hominum oblivione sepelire conantur: quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Rhadagaisus rex Gothorum agmine ingenti et immani jam in Urbis vicinia constitutus, Romanis cervicibus immineret, uno die tanta celeritate sic victus est, ut ne uno quidem, non dicam exstincto, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsit: induobus preliis ferme
septuaginta romanorum milia
occiterunt. Bellum punicum
primum per uigiti et tres annos
peractum est: Bellum Mithrida¬
ticum quadraginita annis: acrię
quisquam arbitretur rudimẽta
romanorum fuisse fortiora ao
bella citius peracenda: superiori¬
bus temporibus multum moĩ
Uirtute laudatis: Bellum samni¬
ticum anis tractum est ferme
quinquaginta: in quobello ita
Romaniuicti sunt: ut sub iugũ
etiam mitterentur. Sed quia non
dilicebant gloriam propter iusti
xidebantur pacem fact am. fedu&q
ruperunt. Hec ideo commemoro
quoniam multi preteritarum
rerum ignari: quidam etiam
dissimulatores sue scientie si tẽ¬
poribus christianis aliquod bellũ
paulo diutius trahi uident ilico
in nostram religionẽ proteruis¬
siine cesiliunt: exclamantes q
si illa non esset: et uetere ritu
numinia colerentur: iam roma¬
na illa uirtute que adiuuante
Marte et Bellona tanta celeri¬¬
ter bella confecit: id quoq celer¬

Expanded text:
sumsit; duobus proeliis ferme sumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginti et tres annos peractum est; bellum Mithridaticum quadraginta. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani uicti sunt, ut sub iugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter iustituidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo commemoro, quoniam multi praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celer
Abbreviated transcription (Latin):
Ic etiamtempora ipsa
bellorum sicut in eius
arbitrio est iustoq iudicio et
misericordia uel adterere uel
consolari genus humanum ut alia
citius: alia tardius fimantur
Bellum pyratarum a Pompcio:
bellumpunicum tertium a sci¬
pione incredibili celeritate tpris
breuitate confecta sunt. Bellũ
quoq fugitiuorum ꝯladiatorum
et ouobus consulibus uictis. Yta¬
liaq horribiliter contrita atq
uastata. Tercio tamen anno
post multa consumpta consu¬
matum est. Dicentes. Marci
et Peligiri gentes non extere seo
ytalice̾ post oiuturnã et deuotis¬
Simam sub romano iugo serui¬
tutem in libertatem caput erige¬
re temꝑt auerunt iam multis
nationibus tomano imperio sb̃¬
iugatis. deletaq Carthagine
In quo bello ytalico romanis se¬
pissie uictis ubiet duo cõsules
perierunt: et alii nobilis simi
senatores non diuturno tamẽ
tempore tractum est hoc malũ
Namquintus ei annus finẽ deoit:
sed bellum punicum secundum
nas uires extenuauit et pene cõ¬

Expanded text:
ic etiam tempora ipsa bellorum, sicut in eius arbitrio est iustoque iudicio et misericordia uel adterere uel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum nas uires extenuauit et paene con
Abbreviated transcription (Latin):
inoueretur: cas tra moueban¬
iur: et ubi Paret caltra
ponebantur. Reddita sunt
autẽ illi legi magni miraculi
tel timoma: preter ilta que
dixi: et preter uores que ex
illius arce loco edebantur
Nan cum terram promis¬
sionis intrantibus cade arca
transiret: Iordanis sluuius &
parte superiore. subsisTeris.
et exinseriore decurrens
et ipsi et populo siccuii pre¬
buit tranleundi locum. Deiñ
ciuitas que primia holtilis p¬
oc currit iuiore gentium deos
plurimos colens: septies eadẽ
area circumacta: muri repe̾te
ccciderunt. nulla m̾anu

Expanded text:
moueretur, castra mouebanmoueretur, castra mouebantur, et ubi staret, castra ponebantur. Reddita sunt autem illi legi magni miraculi testimonia praeter ista, quae dixi, et praeter uoces, quae ex illius arcae loco edebantur. Nam cum terram promissionis intrantibus eadem arca transiret. Iordanes fluuius ex parte superiore subsistens et ex inferiore decurrens et ipsi et populo siccum praebuit transeundi locum. Deinde ciuitatis, quae prima hostilis occurrit more gentium deos plurimos colens, septiens eadem arca circumacta muri repente ceciderunt, nulla manu
Abbreviated transcription (Latin):
niosipsi sacrificium esse
debeniusse
¶De arca testamenti mi¬
raculisq signorum que
ad cõmendandã legis ac
promissionis auctorita¬
tem diuinitus Fact A
Roinde le
dei que in edic¬
tis data e sł ãge¬
lorom: in qua unus deus deo¬
rum religione sacrorũ iussus
et coli. alii uero quilibet pro¬
hibiti.m arca erat posita:
que arca teltimonii nun¬
cupata elt. Quo nomine
satis significatur: non deum
qui per illa omnia colebatur
circumoludi solere uel cõtinẽi
cum responsa eias et quedam
humanis sensibus darentur
signa ex illits arce loco. seo
uoluntatis eius hinc testimo¬
nia perhiberi quod etiã ips a
Lexerat in tabulis cõscripta
lapideis: et in arca ut dixi
posita: quam tẽpore peregri¬
nationis in heremo cum taber¬
naculo quod similiter appella¬
tum eltabernaculum iesti¬
monii cum debita sacerdotes
Ueneratione portabant. Signu¬
q erat quod per diem nubes
apparehat. que sicut ignis no¬
te falgebat. Que nubes cum

Expanded text:
nos ipsi sacrificium esse nos ipsi sacrificium esse debemus? De arca testamenti miraculisque signorum, quae ad commendandam legis ac promissionis auctoritatem diuinitus facta roinde lex Dei, quae in edictis data est angelorum, in qua unus Deus deorum religione sacrorum iussus est coli, alii uero quilibet prohibiti, in arca erat posita, quae arca testimonii nuncupata est. Quo nomine satis significatur non Deum, qui per illa omnia colebatur, circumcludi solere uel contineri loco, cum responsa eius et quaedam humanis sensibus darentur signa ex illius arcae loco, sed uoluntatis eius hinc testimonia perhiberi; quod etiam ipsa lex erat in tabulis conscripta lapideis et in arca, ut dixi, posita, quam tempore peregrinationis in eremo cum tabernaculo, quod similiter appellatum est tabernaculum testimonii, cum debita sacerdotes ueneratione portabant; signumque erat, quod per diem nubes apparebat, quae sicut ignis nocte fulgebat; quae nubes cum
Abbreviated transcription (Latin):
suarum tel tificatioẽ et eorũd̃
pos tra sacrificiorũ remotioẽ
demons trat. Si qui ergo
angeli sibi expetunt sacpificiũ.
preponendi eis sunt qui non
sibi sed deo creatori omniũ
cui seruiunt. Hinc enim
ostendunt quã sincero an¬
more nos diligant: quando
per sacrifictũ non sibi sed ei
nos subdere uolunt cuius et
ip̃i contẽplatione beati sunt.
et ad eum nos peruenire q̃¬
runt a quo ipsi nõ recessert
Si autẽ anceli qui nõ uni sed
sibi sedeis diis uolunt : quo
cui sacrificari sic ibent. Ut
alicui alteri ueretit: cum eoꝵ¬
nullus huic uetet. cui um il ti
sacrificari iubent. Porro si qđ
miagis indicat eorũ superba fal
lacia nec boni nec bonorum
deorum angeli sunt. sed demo¬
nes mali qui non unum solũ
ac suminũ deum: sed sei põs
sacrificiis coli uolunt: quod
maius quã unius dei contra
cos eligendum est presidium.
cii seruiũt angeli bomi: qui
non sibi sed illĩ iubent ui
sacrificio seruiamus: cuius

Expanded text:
suarum testificatione et eorundem suarum testificatione et eorundem postea sacrificiorum remotione demonstrat. Si ergo angeli sibi expetunt sacrificium, praeponendi eis sunt, qui non sibi, sed Deo creatori omnium, cui seruiunt. Hinc enim ostendunt quam sincero amore nos diligant, quando per sacrificium non sibi, sed ei nos subdere uolunt, cuius et ipsi contemplatione beati sunt, et ad eum nos peruenire, a quo ipsi non recesserunt. Si autem angeli, qui non uni sed sibi, sed eis dis uolunt, quorucui sacrificari sic iubent, ut alicui alteri uetent, cum eonullus huic uetet, cui uni isti sacrificari iubent. Porro si, quod magis indicat eorum lacia, nec boni, nec bonorum deorum angeli sunt, sed daemones mali, qui non unum solum ac summum Deum, sed se ipsos sacrificiis coli volunt; quod majus quam unius Dei contra eos eligendum est praesidium, cui serviunt Angeli boni, qui non sibi, sed illi jubent ut sacrificio serviamus, cujus