comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ꝓhabittitoribsius ciuitatis. Dirig̾
itiq ꝓpħa sermonẽ ad urbes philistinoꝵ.
ut lugeant et de plorent miseriã suam.
quȩ uenit ꝑseunacherib. quiꝰ ꝓstrata est:
iani omis philistea gladio assyriorum.
Abaquilone enĩ fumꝰ ueniet: ⁊ nõ est
qui effugiat agnĩ eiꝰ. F umus in hoc loco
ꝓmulitudine excercituũ sennacherib
ponitur : uł fumo nominis eiꝰ fama in¬
telligitur. Quod om̃s gentes eęt uasta¬
turꝰ quȩ abaquilonari parte in terłui
uenit. Acsi diceret propħa aliis uerb̃
Id eireo p̃cipio uob̾. ophilistei lilulate. quia
abaquilone p̃uideo iam tignire eroerbitũ
semnacherib ⁊ rumorẽ oiꝰ qbod uos sit capl¬
turꝰ : ⁊ non sit alquis de multis gentib
qui effugere possit multitudinẽ alicis
sua uirtute. Et quid respondebitur nun¬
ciis gentis: quia dñs fandauit sion. umpso
sꝑabunt. pauꝑes popłi eiꝰ. In hoc qđ dixit
supra nullus est qui effugiat agm̃ eiꝰ: iudas

Expanded text:
tem pro habitatoribus civitatis. Dirigit tem pro habitatoribus civitatis. Dirigit itaque propheta sermonem ad urbes Philistinorum, ut lugeant et plorent miseriam suam quae venit super Sennacherib: quia prostrata est jam omnis Philistaea gladio Assyriorum, « ab Aquilone enim fumus veniet, et non est qui effugiat agmen ejus. » Fumus in hoc loco pro multitudine exercituum Sennacherib ponitur. Vel fumo nominis ejus intelligitur, quod omnes gentes esset vastaturus, quia ab Aquilonari parte in Hierusalem venit. Ac si diceret propheta aliis verbis: Idcirco praecipio vobis, o Philistaei! ululare, quia ab Aquilone praevideo jam venire exercitum Sennacherib, et rumorem ejus quod vos sit capturus: ut non sit aliquis de multis gentibus qui effugere possit multitudinem illius sua virtute. « Et quid respondebitur nuntiis gentis? Quia Dominus fundavit Sion, et in ipso sperabunt pauperes populi ejus. » In hoc quod dixit supra, nullus est qui effugiat agmen ejus, Judas
Abbreviated transcription (Latin):
ichar matate ȩtatis. qtħ cõfrac ta est uir¬
gi pcussoris tunichat qu̾i te ꝑcutẽ solebat
qna deradice colubri id de semine acħr
egredienir regłs etechias uidelicet. Et
sem̃ eiꝰ obsorbens uoluerem. Quomͦ inquit
milla auis aspec kum regli potest in lesa
transire: s quam uis ꝓcul fuerit enuis
ore sorbetur ita et tu aconspec tu ereclniȩ
totus ꝑibis. łlus enĩ om̃ib regib isrł etechia
erit regłs id÷ cũ te penitꝰ deleuit ezechia.
ingustiis calamitatẽ tuã fleb̾. Et int̾ficiã
in fanẽ radieẽ tuã. id fortitudinẽ tił pro¬
genienẽtuã ⁊ reliquias tuas. sub quȩ ab
erecte fuerint derelic te intficiam ꝑ
assyrios & caldeos. Ulula porta clama ciui¬
tas. ꝓstra lti est philistea om̃is. q̃uantum
ad rei ueritatem artinet nec porta potest
ululare neq ciuittis clamare. Portam
gͦ posuit ꝓhis qui inporta sunt et eiuitti¬

Expanded text:
Achaz » maturae aetatis. « Quoniam confracta est virAchaz » maturae aetatis. « Quoniam confracta est virga percussoris tui » Achaz qui te percutere solebat; quia « de radice colubri, » id est de semine Achaz « egredietur regulus, » Ezechias videlicet. « Et semen ejus absorbens volucrem. » Quomodo inquit nulla avis aspectum reguli potest illaesa transire, sed quamvis procul fuerit, ejus ore sorbetur: ita et tu a conspectu Ezechiae totus peribis. Plus enim omnibus regibus Israel Ezechias erit regulus, id est, cum te penitus deleverit Ezechias, mitatem tuam flebis. « Et interficiam in fame radicem tuam, » id est fortitudinem, vel progeniem tuam, « et reliquias tuas, » subaudis quae ab Ezechia fuerint derelictae, « interficiam » per Assyrios et Chaldaeos. « Ulula, porta; clama, civitas: prostrata est Philistaea omnis. » Quantum ad rei veritatem attinet, nec porta potest ululare, neque civitas clamare. Portam ergo posuit pro his qui in porta sunt. Et civita
Abbreviated transcription (Latin):
erechia p̾cdieta et ex parte complectist.
Nolet̾is philistea om̃is tu : qm̃ cõminu¬
m est pirga ꝑcussoris tui. Naturale est
sicut beatus ieronimꝰ tlicit. ut mortuo
rege mimici illarũ gentũ letentur ex
rebꝰ nouis bella ciuilia ⁊ seditones
expec bantes. Mortuo siquidẽ achar im¬
pussimo rege iat longeuo. qui philisteos
siue palestinos forticer afflixerat.: lectitist̃
illi suꝑ morte eiꝰ insultantes isrłitis.
qđ maniro rege ꝑdito. erechiȩ iuueni
filio ipsius subiacerent: sub cuiꝰ potestate
serpentiũ dr̃. quẽ greci basilis uocant.
qͥhanc ꝑhibetur habe uirtutẽ: ut aues
supͣ se uolantes. nõ solũ flatu s etiã suo
conspec tu int̾ficiat. Uirgam siue bacłm
ꝑcussoris. ⁊ colubriĩ appellat achat qui
philisteos ualde ꝑcussit & momordit
s penitꝰ nõ obsorbuit: Regł̃m autem
aetȩclianinꝰ Alloquitur gͥ propłia illos ne
insultent ifrłi pt̾imortem. achat : diceis.¬
Neleteris u pllistra iom̃is tu.: suꝑ morte

Expanded text:
Ezechia, et ex parte completa sunt. « Ne laeteris Philisthaea omnis tu, quoniam comminuta est virga percussoris tui. » Naturale est, sicut beatus Hieronymus dicit, ut mortuo rege inimici aliarum gentium laetentur: ex rebus novis bella civilia et seditiones exspectantes. Mortuo siquidem Achaz impiissimo rege jam longaevo, qui Philistaeos sive Palaestinos fortiter afflixerat, laetati sunt illi super morte ejus, insultantes Israelitis; quod maturo rege perdito Ezechiae juveni filio ipsius subjacerent, sub cujus potestate serpentium dicitur, quem Graeci basiliscum vocant. Qui hanc perhibetur habere virtutem, ut aves supra se volantes non solum flatu, sed etiam suo conspectu interficiat. Virgam sive baculum percussoris, et colubrum appellat Achaz, qui Philistaeos valde percussit et momordit: sed penitus non absorbuit. Regulum autem Ezechiam. Alloquitur ergo propheta illos, ne insultent Israeli propter mortem Achaz, i morte
Abbreviated transcription (Latin):
opidũ ẽ. supra mare multos fontes habens et
aquas s salsas ⁊ amaras idõq steriles. Tam̃ hoc
adtendendum.quia nõ ꝓpt̃ steriles menrĩ aquas
defecit et arͣit herba in moab s metaphorice
locutus est. Et est sensus. Inc une to moab
erunt aquę salse ⁊ amare sicut sunt aque
menrĩ quę habet amaros fontes Idõq steri¬
les ⁊ areseet om̃is herba et intibit om̃is uiror
arborũ uinearũq. Scđ̾m magnitudinẽ oꝑis
et uisitibo eoꝵ. Uisittitio hic inmalam partẽ

Expanded text:
oppidum est supra mare, multos fontes habens et oppidum est supra mare, multos fontes habens et aquas: sed salsas et amaras, ideoque steriles. Tamen hoc attendendum, quia non propter steriles Menri aquas defecit et aruit herba in Moab, sed metaphorice locutus est. Et est sensus: In cuncto Moab erunt aquae salsae et amarae, sicut sunt aquae Menri, quae habet amaros fontes, ideoque steriles: et arescet omnis herba, et interibit omnis viror herbarum vinearumque. « Secundum magnitudinem operis et visitatio eorum. » Visitatio hic in mal
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dicit usq ad segor uitulam cont̾nantẽ
id̃ t̾cio t̾remoti corruentem. uł cõt̾nantẽ
dic̃ robusttm. sicut solent animalia ĩrio
anno robustissima eȩ̨ ut homo trice simo.
Potest gͦ intelligi quia mansisset robustis¬
sima.si deinceps non peccasset post quã
ploth lib̾ata est. ꝑ uec tes quoq t̾mini e¬
i fortitudo intelligendisunt. Et est sensus.
Uec tes sine t̾mini moab deserti erunt usq
ad segor enuttitem infinib eiꝰ positum: a¬
misso & ꝑdito om̃i robore. ꝑ ascensum enĩ
liutt flens ascendet. sub moab in captiuitatẽ
et inuia oronaym clamorẽ contricionis
siue captiuitatis leuabunt moabite. Liuth
cliuus ÷ initinere ꝑgentib assiriis. oronaym
ciuittis est moab contra assyrios. Dũ enĩ duce¬
bantur moabite captiui inassirios ꝑdiuum
lui th ⁊ ꝑciuttitem suam oronayim flendo in¬
cedebant ⁊ clamorẽ luitus leuabant. Aquę
eñi menrĩ deserte erunt. qi aruit herbaet
defecit germ̃. auror om̃is interiit. Menrĩ

Expanded text:
t usque ad Segor vitulam conternantem, id est tertio terraemotu corruentem, vel conternantem dicit robustam, sicut solent animalia, tertio anno robustissima esse: ut homo tricesimo. Potest ergo intelligi, quia mansisset robustissima si deinceps non peccasset, postquam propter Loth liberata est. Per vectes quoque termini et fortitudo intelligendi sunt, et est sensus: Vectes sive termini Moab, deserti erunt usque ad Segor civitatem in finibus ejus positam, amisso et perdito omni robore. « Per ascensum enim Luith flens ascendet, » subaudis Moab, in captivitatem, « et in via Horonaim clamorem contritionis » sive captivitatis « levabunt » Moabitae Luith clivus est in itinere per gentibus Assyriis, Horonaim civitas est Moab contra Assyrios. Dum enim ducebantur Moabitae captivi in Assyrios per clivum Luith et per civitatem suam Horonaim flendo incedebant, et clamorem luctus levabant. « Aquae enim Menri desertae erunt, quia aruit herba et defecit germen, viror omnis interiit. » Menri
Abbreviated transcription (Latin):
piet uindictam. Ad torrentem salicum sedu¬
cent eos. id moabitas: qm̃ circuiit clamor t̾mi¬
que stie tci est ꝑchaldeos. Torrentem salicũ
babilonie debemꝰ acciꝑe flumina de quib
& psalmista dicit. Insacib inmedio eiꝰ.
moab aprincipio usq adfinem regni: quia
aquȩ bidon ciuittitis repletesunt sanguine
occisorum moab. Ac si diceret aliis ub. Io
circo ululabit moab quia ubi prius erat
luxuria. ⁊ omĩs delec latio ꝓpt̃ irrigos agros
& fontes iugit̃ emanentes ibi p̃multitu¬
dine int̾fec toꝵ riui sanguinis fluent
hoc est leonem ⁊ quib illud inponat᷑ his
uidelicet qui fugerint de moab&re¬
liquiis leonem t̾re. Modo exponit qđ ad¬
suꝑ dibon id suꝑ habutitores eiꝰ afflic tionẽ
ut qui occisi non fuerint fame ⁊ pestiben¬
tia et uoluent fugere. his suꝑ ueniat leo
hoc ÷ ꝑsecutores hostiũ uł bestiȩ feroces
que eos deuorent: ⁊ nõ solum his qͥ fugerin:

Expanded text:
itatio eorum ad torrentem salicum ducent eos quoniam circumiit clamor termiquae facta est per Chaldaeos. Torrentem salicum, Babyloniae debemus accipere flumina: de quibus et Psalmus dicit: « In salicibus in medio ejus Moab a principio usque ad finem regni. « Quia aquae Edibon civitatis repletae sunt sanguine » occisorum Moab. Ac si diceret aliis verbis: Idcirco ululabit Moab, quia ubi prius erat luxuria et omnis delectatio, propter irriguos agros, et fontes jugiter emanantes, ibi prae multitudine et hoc est leonem, et quibus illud imponat, his videlicet qui fugerunt de Moabliquiis terrae. » Modo exponit quod adsuper Edibon, id est super habitatores ejus afflictionem: ut qui occisi non fuerint fame et pestilentia, et voluerunt fugere, his superveniat leo, hoc est persecutores hostium, vel bestiae feroces quae eos devorent. Et non solum his qui fugerint,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾re. depetra deserti. ad montẽ filiȩ syon.
Id cirto propħe difficiles sunt ad intelligendũ
quia subito mutant ꝑsonas ⁊ tempora: &
dum de una re loqlintur. subito tͣnseunt
ad aliã. Dum eni loqueretur propħa ysaias
de captiuitate ⁊ miseriis moab. subito in
medio sermone tetendit ocłm m̃tis ad xp̃i
natiuititẽ. ⁊cepit alloqͥ moab. ⁊ pinittẽ:
bona inquiens. O moab nõ desꝑes de salute.
s age penitentiam: quia licet captiuandus
sis abassyriis uł chaldeis. tam̃ de tua ꝓienie
nascetur agnus qui tollat peccatti mundi:
et qui dũetur in toto orbe. Xpc̃ enĩ dñator¬

Expanded text:
terrae, de petra deserit ad montem filiae Sion. » Idcirco prophetae difficiles sunt ad intelligendum, quia subito mutant personas et tempora: et dum de una loquuntur, subito transeunt ad aliam. Dum enim loqueretur propheta Isaias de captivitate et miseriis Moab, subite in medio sermone tetendit oculum mentis ad Christi nativitatem, et coepit alloqui Moab, et promittere bona inquiens: O Moab, non desperes de salute: sed age poenitentiam: quia licet captivandus sis ab Assyriis vel Chaldaeis: tamen de tua progenie nascetur agnus qui tollat peccata mundi, et qui dominetur in toto orbe . Christ
Abbreviated transcription (Latin):
rantes. quod dicicar sine interiussione orate:
Notandum quia non dicitur. ⁊ elegerint
que p̃cepi.s que uolui quia dñs ofcendit
se amare irginitatem: Notamen p̃cepit
eam cumait qui potest capere eapiat: & apłs.

Expanded text:
rantes quod dicitur: « Sine intermissione orate . » rantes quod dicitur: « Sine intermissione orate . » Notandum quia non dicitur et elegerint quae praecepi, sed quae volui: quia Dominus ostendit se amare virginitatem, non tamen praecipit eam cum ait: « Qui potest capere capiat .
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terram. Ibi enim non desemirie
ꝓercationis dicitur. sod desemine bone
oꝑationis. Putabant quippe quod qui non
patribus. Allegorice ꝑhos eunu chos
intelligere debemus om̃s utriusq sexus
qui uirginitatem ꝓxp̃i nomine ser¬
uant quos nue alloquitur sermo diumus
ut non amittant spẽ patrre celestis. quaniuis
careant filus carnalibus. m on separabuncur
agła electorum si semen sp̃ale hic. qusdẽ opus
bonim fecerint. sed coronam ibrauiam
uiramitaitis adomino recipient: Sequitu.
Hec dicit dñs eunuins id est uirginibus
qui eustoherint sabbata mea id est ab om̃i
uicio cossiueruit. ꝑ quod hocͦefficitir senius
duboli. et elegerint que uoli uirgintatẽ¬
soruauerint. ⁊ tenuerint fedus meł. idest
pactũ siue preceptũ quod p̃epigi eũ eis.¬
⁊ temierint illud ͥ oꝑe adimpleuerint studen¬
tes iugiter oratiomi uixta illud: Oporcoe
semꝑ orare ⁊ cetera: Neonon ullud conside¬

Expanded text:
super terram. Ibi enim non de semine super terram. Ibi enim non de semine procreationis dicitur, sed de semine bonae operationis. Putabant quippe quod qui non patribus. Allegorice per hos eunuchos intelligere debemus omnes utriusque sexus, qui virginitatem pro Christi nomine servant: quos nunc alloquitur sermo divinus, ut non amittant spem patriae coelestis, quamvis careant filiis carnalibus, quia non separabuntur a gloria electorum, si semen spirituale hic, id est opus bonum fecerint: sed coronam et bravium virginitatis a Domino recipient. Sequitur: « Haec dicit Dominus eunuchis, » id est, virginibus « qui custodierint sabbata mea, » id est, ab omni vitio cessaverint: per quod homo efficitur filius diaboli, « et elegerint quae volui, » id euerint foedus meum, » id est, pactum sive praeceptum quod pepigi cum eis, et illud opere adimpleverint: studentes jugiter orationi, juxta illud: « Oportet semper orare , » etc., nec non et illud conside
Abbreviated transcription (Latin):
inquid filius aduene siue peregrini
qui hadheret domino ꝑentincisionem
ifidem separatione diuidet me dñs
ap opło suo cum uenerit ad saluandum
popłm suũ iudaicum. quia plures sint
colligendi adfidem degentibus quã deiu¬
deis. Et non dieat eiunuchus ego lignũ
ridum. Trasunt genera eimuchorum
S int cunuchi quibabalus sunt homi¬
nibus. et sunt alii qui erutero magris
sic nascuntur. ut uullã habeant inr¬
tutẽ ꝓereandi filios Sunt deniq
eumichi mnutroque seru quise eustodi¬
uit abiomi i nmundicia seruantes ur¬
gnintatẽ ꝓpter amorem dĩ. dequibus¬
ipse dominus ait: Sunt inquit. en¬
michi quise costrauerunt ꝓpt̾ reguũ
celorum: Non abseidencdo sibi uirilia
sed lururum resrenando. Quo som̃ s lue con¬
solatur ꝓpħcea exꝑsona dñi nt non desꝑent
desalute acterna ne con tris tentur eo quod
filios caruales non habent. ꝓpter quod in lege
dicitur. Maledictus qui non reliquerit seme

Expanded text:
inquiens, filius advenae sive peregrinus, inquiens, filius advenae sive peregrinus, qui adhaeret Domino per circumcisionem et fidem. Separatione dividet me Dominus a populo suo, cum venerit salvare populum suum Judaicum: quia plures sunt salvandi per fidem de gentibus, quam de Judaeis. « Et non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum. » Tria genera sunt eunuchorum. Sunt eunuchi qui ab aliis fiunt hominibus, et sunt alii qui ex utero matris ita nascuntur, ut nullam habeant virtutem procreandi filios. Sunt denique cunuchi in utroque sexu, qui se custodiunt ab omni immunditia, servantes virginitatem pro amore Dei: de quibus Dominus ait: « Sunt, inquit, eunuchi qui se castraverunt propter regna coelorum . » Non abscidendo sibi virilia, sed luxuriam refrenando. Quos omnes hic consolatur Propheta ex persona Domini, ut non desperent de aeterna salute, nec contristentur eo quod filios carnales non habent, propter quod in lege Dei maledictus quod non reliquerit semen
Abbreviated transcription (Latin):
quia qui muno offendit. factus est omĩuni
reus. Et nondieat filius aduene quiad¬
beret domino dicens separatione dundet
me dominus apłosuo. A duene
ipellabantur gentiles: quideserentes
ricum gentilitatis transibant ꝑcircũ¬
generis se iactan tes dicebant xp̃i ad¬
uentum non ꝑtinere. nisi solum modo ad
ipsos dequorum scirpe originem sumpsit
sedđm carnem. Quorum uerba audien¬
tes gentiles qui uneti erant illis dis¬
ꝑabant desalute quod nomposfant eis
coaequari ingla eterna dicentes. Sepa¬
racione diuidet me diis apoplo suo cũ
uenerit. Sed inilla spiritali regene¬
ratione non est discretio sexus aut con¬
ditionis. utrum masculus aut femina.
liber anseruus ueniat adfidem. ⁊bap¬
tismo scĩfieationis mundetur. I nonini
enim gente qui timet illũ ⁊ oꝑatur
gentilis. non est seruus neque liber. sed
omnes unum sunt: Qua ꝓpter conso¬
litur ꝓphora gentiles ⁊dicit. Nondicat

Expanded text:
quia qui in uno offendit, factus est omnium quia qui in uno offendit, factus est omnium reus . « Et non dicat filius advenae, qui adhaeret Domino dicens: Separatione sua dividet me Dominus a populo suo. » Advenae appellabant gentiles, qui deserentes ritum gentilitatis transibant per circumgeneris se jactantes, dicebant Christi adventum non pertinere nisi solummodo ad ipsos, de quorum stirpe originem sumpsit secundum carnem. Quorum verba audientes gentiles qui juncti erant illis, desperabant de salute, quod non possent eis coaequari in gloria aeterna, dicentes: Separatione dividet me Dominus a populo suo, cum venerit. Sed in illa spirituali regeneratione non est discretio sexus aut conditionis, utrum masculus an femina, liber an servus veniat ad fidem, et baptismo sanctificationis mundetur. In omni enim gente qui timet illum et operat Judaeus neque gentilis, non est servus neque liber: sed omnes unum sunt . » Quapropter consolatur Propheta gentiles, et dicit: Non dicat,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filius hominis qui apprehendit istud sub
uidiciũ. id est qui fortiter tenet xp̃m ereden¬
do meum: eui pater omne iudicium dedit.
Hinc uersieulo simile est. quod dicit psal¬
mista. Beati qui eustodiunt iudiciũ. ⁊ fa¬
eiunt iusticiam inomni tempore. Nuo
dicit. beatusuir ⁊ beatus filius hominis:
Ille igitur qui unriliter inmandatis dñi
laborat. pretericum obliuiscens ⁊ infutuͣm
se excendens. doner ꝑueniat inimitatem
fidei. et agnitionem filii dĩ: inuirum per¬
feccum. ⁊ mensuram actatis plenitudinis
xp̃i. utiqi sine dubio in adoptionem filii
merebitur ꝑuenire: Sequitur Custodiens
sabbatum ne polluat illut. custodiens man
suas ne faciat malum Sabbatum custodit.
qui p̃cepta dei adimplens auideis declinat:
Custodiens in quid sabbatũ cessando. auicus
ne polluat illud beatus est ⁊ custodiens
manus suas arapina. et omi inquitate
ne faciat omẽ malum. id est ullũ peccatũ.

Expanded text:
« Et filius hominis qui apprehendit istud, » subaudis judicium, id est qui fortiter tenet Christum credendo in eum, cui « Pater omne judicium dedit . » Huic versiculo simile est quod dicit Psalmista: « Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore . » Duo dicit, beatus vir, et beatus filius hominis. Ille igitur qui viriliter in mandatis Domini laborat, praeteritum obliviscens et in futurum se extendens, donec perveniat in unitatem fidei et agnitionem Filii Dei, « in virum perfectum et mensuram aetatis plenitudinis Christi » : utique sine dubio in adoptionem filii Dei merebitur pervenire. Sequitur: « Custodiens sabbatum, ne polluat illud, custodiens manus suas, ne faciat omne malum. » Sabbatum custodit, qui praecepta Dei adimplens a vitiis declinat. Custodiens, inquit, sabbatum cessando a vitiis ne polluat illud, beatus est: et custodiens manus suas a rapina et omni iniquitate, ne faciat omne malum, id est omne peccatum:
Abbreviated transcription (Latin):
S cito comiersi adfidem creuerunt in ha¬
biceem ⁊ mirtos intantum ut unus illoꝵ
diceret. xp̃i bonus odor sumus dõ inomĩ
derint ꝓmsidelibus fideles. et ereueruit
ꝓlibidinosis ⁊ ecupidis. casti ⁊ contemptores
diuitiarum. erit dominus nominatus in toto
non auferetur acordibus fidelium Hoc
enim signo id est nomine xp̃i. erunt insig¬
aequaliter iudicate: non adtendentes ꝑsonã
inidieio paupis. Quod autõ subiungit
facite iusticiam ꝑusticiam debemus intel¬
ligere omnes uirtutes que nistifieat
electos dei Et quare istic precipio: Quia
nixta est salus mea ut ueniat. idest inpri¬
mo est ut ueniat filius ms̃ iħs. qui inter¬
pretatur saluator. eo quod saluet popłm
suum apeccatis. ⁊ prope est iustiera mea

Expanded text:
Sed cito conversi ad fidem, creverunt in aSed cito conversi ad fidem, creverunt in abietes et myrtos, intantum ut unus illorum diceret: « Christi bonus odor sumus Deo in omni derint pro infidelibus fideles, et creverint pro libidinosis et cupidis casti, et contemptores divitiarum: erit Dominus nominatus in toto non auferetur a cordibus fidelium. Hoc enim signo, id est nomine Christi, erunt insigaequaliter judicate, non attendentes personam in judicio pauperis. Quod autem subjungit, « facite justitiam, » per justitiam debemus intelligere omnes virtutes quae justificant electos Dei. Et quare ista praecipio? « Quia juxta est salus mea, ut veniat, » id est, in proximo est ut veniat Filius meus Jesus quod interpretatur Salvator, eo quod « salvet populum suum a pecca
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ omnia ligna regionis plaudent manu.
demultitudine credentium ⁊ fidelium intelli¬
gendum est. que gentiles ꝓcessit Quarum
⁊pimctioribus. Abies uero alta ipcera
arbor est. itam uddomum fabricandam
apta. quam. loeiam ad picem effudendam
A esi dieeret. alus uerbis. ł rouieus ascen¬
les: U erbi gra: Ueniens quis libet infi¬
delis ad grãm baptismatis qui antea erat
saliunenla idest infructuosus. ascendit ad
culmina itutum. ⁊efficitur halnes. Pro
urtiea itẽ que est igneȩ nature signisicant᷑
libidinosi ⁊ cupichi. et qui afide xp̃i alieni
existunt. et aeuleis peccatorum pungunt.
quitunc mutantur inmistum que est arbor.
aromatiea et odorifera dum deunens tran¬
seinit adiuitutes bonumq odorem inrtutũ
dese reddunt. Numquid non paulus apłs
⁊tacheus non erant saluincula idest infrue¬
tuose arbores ⁊urtica. quando alter ꝑseqͥuti¬
onis aculeis pungebat xp̃ianos. alter acu¬
leis eupiditatis et ęstibus auacie anelabat.

Expanded text:
« et omnia ligna regionis plaudent manu, » de multitudine gentium et fidelium intelligendum est, quae gentiles praecessit. Quarum et punctionibus. Abies vero alta et procera arbor est, et tam ad domum fabricandam apta, quam etiam ad picem effundendam. Ac si diceret aliis verbis: Pro vitiis ascenles. Verbi gratia: Veniens quilibet infidelis ad gratiam baptismatis, qui ante erat saliunca, id est infructuosus, ascendit ad culmina virtutum et efficitur abies. Per urticam autem, quae est igneae naturae, significantur libidinosi et cupidi, et qui a fide Christi alieni existunt, et aculeis peccatorum punguntur, qui tunc mutantur in myrtum quae est arbor aromatica et odorifera dum de vitiis transeunt ad virtutes, bonumque odorem virtutum de se reddunt. Nunquid non Paulus apostolus et Zachaeus non erant ut saliunca, id est infructuosae arbores et urtica, quando alter persecutionis aculeis pungebat Christianos, alter aculeis cupiditatis et aestibus avaritiae anhelabat?
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ pater filumm deuocatione gentium
ad fidem. ⁊ quod adeuni concurrant gen¬
tes que ante illum noncoguoscebant per
fidem ⁊ dilectionem. Fece inquid gentes
quas ignorabas ꝓpter idolatriam uocabis
Dne̾ refugium factus es nobis. iste est
ds nr̃ quẽ expecctimis. Deistorum fide.
dictũ est suꝑiꝰ. Quibus non est p̃di¬
eatum de co indebunt: Et in euangłio.
deipsis loquit᷑ dñs. Beati inquiens. qui
non iudcrunt. ⁊ crediderunt: Sequit᷑
tihoc fiet ꝓpter dñm dm̃ tuum.  sem
isrł quia glorificabit te. Aliquando sacra
scriptura de diumitate silu dĩ loquitini
ili quando dehumanitate. E quando dedõ
loquitar. qui in principio erat uerbum
ds̃. ⁊ apud dñi patrem dicit᷑ pater głe.
Quando uero de eo qui dieit in euangelio.
quidine ꝑsequimini hominem quiueritatẽ
loqͦor uobis. apellatur pater dñi nr̃i iħu¬

Expanded text:
Deus Pater Filium suum de vocatione gentium Deus Pater Filium suum de vocatione gentium ad fidem, et quod ad eum concurrant gentes, quae ante illum non cognoscebant per fidem et dilectionem. Ecce inquit gentes quas ignorabas, propter idololatriam, vocabis Domine, refugium factus es nobis . » Iste est Deus noster, quem exspectavimus. De istorum fide dictum est superius: Quibus non est praedicatum de eo, videbunt. Et in Evangelio de ipsis loquitur Dominus: « Beati inquiens qui non viderunt et crediderunt . » Sequitur: Et hoc fiet, « propter Dominum Deum tuum,  quia glorificabit te. » Aliquando sacra Scriptura de divinitate Filii Dei loquitur, aliquando de humanitate. Et quando de Deo loquitur, qui « in principio erat Deus Verbum apud Deum Patrem , » dicitur Pater gloriae. Quando vero de eo qui dicit in Evangelio, quod « me persequimini hominem qui veritatem loquor vobis , » appellatur Pater divini
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissiones dauid fideles sub confirmabo
uobiseũ. non ͤ dauid rege filio ꝯsai intelli¬
gendum est: sed dexp̃o incinis figuram
ille precessit: m̃s epam ꝓmmissiones que¬
dedi eum. dicẽ ac preceptorem geutium
Uox dĩ patris defilio quam dedit cestem
popłis. hoc ⁊ intestimomi um populorum:
Ut preceptt illiꝰ atqi mandata ilł annu¬
curet. qui descipso ad patrem loquitur
Ego adhoc natus sum: ut testimonium
ꝑhibeam ueritati. Et illud. Oport& p̃chieari
ungłium mnistud inomi orbe iu
testimonium Ncimcas gentibus. Iste
enini destis est omĩum que pater inmim¬
do ꝓmisit ⁊ prestiat. Ipsc est dur quia
ducatum peccitudinis p̃buit suis fidelib
npse int̃rodurit nos deferctins adͥfe̾m¬
plationem dĩ patris ⁊isuam. sic̃ ipse dicit:
Nemo ucint ad patreni: nsi ꝑme. Ipse
est &iam preceptor nr̃ ⁊ magister quinos
docet uiam ueritatis.⁊ qui dixit unus:
ciebas uocabis. ⁊gentes que noneogno¬
uerunt te adte eurrent. Alloquiture

Expanded text:
missiones David fideles, subaudis Confirmabo vobiscum, non de David rege suo Isai intelligendum est, sed de Christo in cujus figuram ille processit. Omnes enim promissiones qudedi, ducem ac praeceptorem gentium. » Vox Dei Patris de Filio, quem dedit testem populis, hoc est in testimonium populorum, ut praecepta illius atque mandata illis annuntiaret, qui de se ipso et Patre loquitur: « Ego ad hoc natus sum, ut testimonium perhibeam veritati . » Et illud: « Oportet praedicari elium istud in omni orbe, testimonium cunctis gentibus . » Iste est enim testis omnium, quem Pater mundo promisit et praestitit. Ipse est dux, quia ducatum rectitudinis praebuit suis fidelibus, et ipse introducit nos de terrenis ad contemplationem Dei Patris et suam, sicut ipse dicit: « Nemo venit ad Patrem, nisi per me . » Ipse est etiam praeceptor noster et magister, qui nos docet viam veritatis, qui dixit: « Unuciebas vocabis, et gentes quae te non cognoverunt, ad te current. » Alloquitur
Abbreviated transcription (Latin):
peccando. Sicut enim adꝓpinquamus ei
bonis oꝑibus inserinendo non laco Sic elon¬
gamus abillo uitus insudando. unde ipse
dicit ꝑiheremiam. Ego ds idꝑinquans
eis qui michi ad ꝑpinquant fide. ⁊ longe
recedens habeis qui amne ꝓcul recedunt
infidelitate: Et apłs loquit᷑ credentibꝰ.
Ad ꝓpinqua te dño. ⁊ ad propinquabit
uobis. Derelinquat impius genalis ui¬
delicet popłs uim suam malam ⁊ pristi¬
nam. uuir iniquus iudncus scilicet po¬
popłs cogitationes suas malas ⁊ antiquas.
quibus adño declinabat. quindo dixit

Expanded text:
peccando. Sicut enim appropinquamus ei bonis operibus inserviendo, non in loco, sed elongamus ab illo vitiis insudando. Unde ipse dicit per Jeremiam: « Ego Deus appropinquans eis qui mihi appropinquant fide, et longe recedens ab his qui a me procul recedunt in infidelitate . » Et apostolus loquitur credentibus: « Appropinquate Domino, et appropinquabit vobis » « Derelinquat impius, » gentilis videlicet populus, « viam suam, » malam et pristinam, « et vir iniquus, » Judaicus scilicet populus, « cogitationes suas » malas et antiquas, quibus a Domino declinabat, quando dixit
Abbreviated transcription (Latin):
sacer dotali fungantur officio. ⁊ ꝑfilus carna¬
libus multos habeant spiricales filios.
u dabo eis locum indomo mea meelesti
scilie& iherłm ubi mansiones multesunt.
Et minuris meis dabo uob locum idest
innumero predicatorum illos consticua
ut efficiantur turres forassime eiutatis
moe. ut muniant ⁊ ꝑtegant sibi subicetos
predicitionis
uerbo sipe exemplo.
Et nomen
melius afilis ⁊ filub
id est excellentius preccteris quisilios
⁊ filif carnales generant. Nomen sem¬
picerium  dabo eis idest nomen

Expanded text:
sacerdotali fungantur officio, et pro filiis carnalibus multos habeant spirituales filios: vel dabo eis locum in domo mea, in coelesti scilicet Hierusalem, ubi mansiones multae sunt . « Et in muris meis dabo eis locum, » id est, in numero praedicatorum illos constituam, ut efficiantur turres fortissimae civitatis meae: ut muniant et protegant sibi subjectos, praedicationis verbo sive exemplo. « Et nomen melius a filiis et filiabus, » id est, excellentius prae caeteris qui filios et filias carnales generant. « Nomen sempiternum dabo eis, » id est, nomen
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum meũ.  idest sentia mea. quĩ egrediet᷑
deore meo. Nonreuertetut adme uacuum.
s faciet quod cumque uolui. ⁊ꝓsꝑabitur in his
adque misi illud Eeee aliam similitudinem
qudconsilum eiꝰ ⁊ uolinitas: immutabilis sit
Et est sensus. Dicut istud quod dico iinu¬
tabile est. at post quam pluuia suꝑ terram
descendit. non reuertitur sursum. s inhebrut
terram suo rore: ut ꝓferre ualeat fructus
uarios. sic quod dixi desalute iudaiei popłi.
iuocatione gentilium stabile erit. Allegoriee
aut̃ ꝑimbrem possumus intelligere einian¬
gelicam droetrinam. que anubibus idest ab
apłis uenit suꝑ corda arida terrenoruim
hominum. ⁊ suo rore fundauit: ut fructus
iusticie & inrtutum ꝓferrent ꝑ uerbum aut̃
qͥ dixit exire asuo ore ⁊ facere suam uoluntti¬
tem possumus intelligere uerbum dĩ pacris
dequo dic̃ ioħs. In principio erat uerbum.
Tamen cum dicit eum egrederet᷑ de ore
meo non debemus putare quod ds̃ omip̃s

Expanded text:
gredietur de ore meo. « Non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecunque volui, et prosperabitur in his ad quae misi illud. » Ecce dat aliam similitudinem, quod consilium illius et voluntas immutabiles sunt. Et est sensus: Sicut istud quod dico immutabile est ut postquam pluvia super terram descendit non revertitur sursum, sed inebriat terram suo rore ut proferre valeat fructus varios: sic quod dixi de salute Judaici populi et vocatione gentium, stabile erit. Allegorice autem per imbrem possumus intelligere Evangelicam doctrinam, quae a nubibus, id est ab apostolis, venit super corda arida terrenorum hominum, et suo rore fecundavit, ut fructus justitiae et virtutum proferrent. Per verbum autem, quod dicit tem, possumus intelligere Verbum Dei Patris, de quo dicit Joannes : « In principio erat Verbum. » Tamen cum dicit quod egredietur de ore meo, non debemus putare, quod Deus omnipotens
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo. Glorificauit ds̃ pater filiũ inbap¬
asma quando dixit. Hic ÷ filius meus¬
m̃s dilectus. in quo michi coplacui Glori¬
ficauit inquid aetiam eum in morte ⁊ in
passione. resuscituns eũ amorcuis. Querite
dni adi inueniri potest. iuocate
eum dum ꝓpe est. ꝙ plica lloquitur iudeos
que faecesunt addauid. ut querant dñni
Inni ceminis est nlocus. id est dñ inuunt
inhac sco. Ae sidicerit. Quia ergo noluistis
recipere miscdias que faccesunt ad dauid.
si gentes receꝑunt eas. agice penitentiam
i camiertimini addm̃ dum tempus habais.
senti si quidẽ potest inueniri non loco s me¬
rito fiders infuturo non dabit᷑ neque locus.
neque teminis dm̃ querendi. s idendi
Qui ꝓpter querite cum dum uueniri
potest. dum estio incorpore. dũ datur loc
penitentie. Queramus mos eum not
loco sed fide. queramus recte eredendo
bene inuendo bene ꝑseuerando. bene¬
uiuendo. ⁊ hoc cum simplicitate cordis ut
illud Sapite decdño inbonitate. ⁊ insim¬

Expanded text:
orificavit Deus Pater Filium in baptismate, quando dixit: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. » Glorificavit etiam eum in morte et in passione resuscitans eum a mortuis. « Quaerite inum dum inveniri potest, invocate eum dum prope est. » Propheta alloquitquae factae sunt ad David, ut quaerant Dominum cum tempus est et locus, id est dum vivunt in hoc saeculo. Ac si diceret: Quia ergo noluistis recipere misericordias quae factae sunt ad David, sed gentes receperunt eas, « agite poenitentiam et convertimini adsenti siquidem potest inveniri, non loco sed merito fidei, sed in futuro non dabitur neque locus, neque tempus Deum quaerendi, sed vivendi. Quapropter « quaerite eum dum inveniri potest, dum estis in corpore, dum datur locus poenitentiae. » Quaeramus eum et nos, non loco sed fide. Quaeramus recte credendo, bene vivendo, bene perseverando, et hoc cum simplicitate cordis, ut illud: « Sapite de Domino in bonitate, et in sim
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sut̃i nirum dicit dũeyhoc est que puttit
se habere uirum dm̃ omnipocentem: Et
hoc nocandum. quia eum dieitur plures
filii deserte quam ciꝰ que ht̃ uirum: nom pe¬
Dilata locum tentorn tui. ⁊ pelles cabna¬
culorum tuarum extende ne parcas. lon¬
cos fae fimiculos tuos. ⁊ clauos tuos con¬
solida. Cin supius diccum est lauda ste¬
rilis que non paris. ⁊ cet̾r que ibi dñr.
modo iterum dr̃ ut dilatae tentorium
suum ad similitudinem trełmaculi moysi
⁊ut omĩa habens que illud tabnaculũ
habunt. amplifica& ea. ⁊ amplius ecorobora.
Tibnaculum mogsi quod a buit centũ
eubitos in longitudine. ⁊ quin quagintt
in lactudine. ⁊ quod habuit saga ⁊ pa¬
les rubicattis n acinetinas finuculosq
iclauos seãm aeccłam significabant:
Q ui inttibnaculis com morantur de
loco adlocum transeunces ad domum
tendunt. ⁊ ad terram ꝓmissam: sicut
iudei fecerunt. ⁊ sc̃ĩ inpresenti scło.
intab̾naculis habictat. hoc : in aeccłus

Expanded text:
quae habet virum, dicit Dominus; » hoc est quae putat se habere virum Deum omnipotentem. Et hoc notandum, quia cum dicitur: plures filii desertae quam ejus quae habet virum, non pe« Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculum tuorum extende, ne parcas: longos fac funiculos uos, et clavos tuos consolida. » Cui superius dictum est: Lauda, sterilis, quae non paris, et caetera quae ibi dicuntur: modo iterum dicitur ut dilatet tentorium suum ad similitudinem tabernaculi Mosi, et ut omnia habens quae illud tabernaculum habuit, amplificet ea et amplius corroboret. Tabernaculum Mosi, quod habuit centum cubitos in longitudine, et quinquaginta in latitudine, et quod habuit saga et pelles rubricatas et hiacynthinas funiculosque et clavos sanctam Ecclesiam significabat. Qui in tabernaculis commorantur, de loco ad locum transeuntes ad domum tendunt et ad terram promissam, sicut Judaei fecerunt. Et sancti in praesenti saeculo in tabernaculis habitant,
Abbreviated transcription (Latin):
quando ꝑumnuersum orbem predicando aillius
fide difainatu gentes crediderunt in eũ.
sicq addexteram pacerne maiestatis re¬
gressus est. Quia in laeicia sgredimini.
impace beducemini. Alloquit᷑ ds pater
cam iudeos quam eredentes. uenientes ad se
ꝑfidem. In laeicia inquid sgred smini. ogen¬
tiles. deinfidelitatis. erpore iy dolacrie cultura.
adlucem fidei ⁊ cognitionem meam. siue
euuangłii: ⁊ inpace id ÷ in xp̃o deducemini.
ad pacriam cȩlestem. detenebris pcceatorinn

Expanded text:
ne illius et fide diffamata, gentes crediderunt in eum: sicque ad dexteram paternae majestatis reversus est. « Quia in laetitia ingrediemini, et in pace deducemini. » Alloquitur Deus Pater tam Judaeos quam credentes, venientes ad se per fidem. In laetitia inquit ingrediemini, o Gentiles, de infidelitatis errore et idololatriae cultura, ad lucem fidei et cognitionem meam. Sive, Evangelii. Et in pace, id est in Christo, deducemini ad patriam coelestem, de tenebris peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cogittitiones meę fixe: acogitationibus
urĩs uanis: Quantum distat inter celun
iterram ⁊ aliud habitaculũ est angelorum.¬
⁊ aliud hominum. eantum cogitationes dĩ
uue acogitationibus hominum ⁊uis disctrt.
⁊ multo amplius: quia cogitationes ⁊ uie
hominũ prauesunt ⁊ nistabiles. dĩ autem
inmutabiles & rescissime: Decogitationibꝰ

Expanded text:
 cogitationes meae » fixae « a cogitationibus vestris » vanis. Quantum distat coelum a terra quia aliud habitaculum est angelorum, aliud hominum tantum cogitationes Dei et viae a cogitationibus hominum et viis distant, et multo amplius, quia cogitationes et viae hominum pravae sunt et instabiles, Dei autem immutabiles et promptissimae. De cogitationib
Abbreviated transcription (Latin):
gitatione ⁊ oꝑe delinquit ut agens penitentiã
dĩ miscłiam consequatur: Timc enim ad
dñm reuertimur. ⁊ ipse mniserebitur nr̃i quia
multum misericors est. cum cogitationes ⁊ uias
pristinas relinquentes untutibus inseruimus.
om̃ibus indulgere. idõ calia dirit. & est
senfus: Neputctis difficile ex̃. inpossibile mͥ.
saluare popłm udeorum ⁊om̃s gentiles dm̃¬

Expanded text:
gens poenitentiam Dei misericordiam consequatur. Tunc enim ad Dominum revertimur et ipse miserebitur nostri quia multum misericors est, cum cogitationes et vias pristinas relinquentes, virtutibus inservimus. omnibus indulgere, ideo talia dixit. Et est sensus: Ne putetis difficile esse, impossibile mihi salvare populum Judaeorum, om
Abbreviated transcription (Latin):
discernes. disputando cum eis sicut alibi scriptũ
est ꝑdam sapientiam humanam asapientibus:
⁊ prudentiam prudentium reꝓbabo: Si quidem
conatisunt simon &e elimas resistere scĩs apłis
sicut diximus sua doctrina i sapientia. set
condempnatisunt abeis ⁊ iudicati non uera
dicere. Sic aooos tinos. sic hilarius. sic hiero¬
nimus. & athanasius contra uasa diaboli pug¬
nauerunt suis disputationibꝰ. Haec ÷ heredi
dicit dñs: Neputtirent electi incassum laborẽ
ptesentis uite sustinere ꝓnomine xp̃i conse¬
quenter subinfert premu meritorum Hec ÷ ĩquid
hereditts seruorum dñi indelic̃ uita aecerna
regna celorum ⁊ reibutio gaudiorum. que oełs

Expanded text:
discernes disputando cum eis. Sicuti alibi scriptum discernes disputando cum eis. Sicuti alibi scriptum est: « Perdam sapientiam humanam a sapientibus, et prudentiam prudentium reprobabo . » Siquidem conati sunt Simon et Elimas resistere sanctis apostolis, sicut diximus, sua doctrina et sapientia, sed condemnati sunt ab eis et dijudicati non vera dicere. Sic Hilarius, sic Augustinus, sic Hieronymus, et Athanasius, contra vasa diaboli pugnaverunt suis disputationibus. « Haec est hedicit Dominus. » Ne putarent electi incassum laborem raesentis vitae sustinere pro nomine Christi, consequentur subinfert praemia meritorum. Haec inquit haereditas servorum Domini, videlicet vita aeterna, regna coelorum et retributio
Abbreviated transcription (Latin):
miquitatis: Fabrum isto in loco apellat
diabolum muentorem omĩum malorum.
⁊ fabricatorem totius malicie ⁊iniquitatis.¬
ꝑ ignem ⁊ prunas debemus intelligere incen¬
tiuam uiciorum libidinem. aliaq peccatta.
⁊ ꝑsequtionem. quȩ omĩa diabolꝰ sufflat.
h. ẽ excitat. Ipse aciam ꝓfert uasa adopuo
suũ.h. ẽ quẽcumq hereticum ⁊ paganũ faci¬
entem uoluntatẽ suam. sicut ꝓtulit simonem
magum & eliman: quorum unus restiat beato
petro. ⁊ multt mala inculit. alter egregio pre¬
dicatori beato paulo: Dicatur ittqi: E cee ego
eream fabrum id est diabolum sufflantem in
igne primas hoc ÷ ꝑsequtionem. ⁊ malieiam
excitantem: ⁊pferentem ad opus sinim. id est
hereticum ⁊ ꝑuersum quẽ libet ad faciendtim
uoluntatem suam. Et omẽ uas quod fictum
sentes penas sentiet ⁊ futuras: ⁊ omẽm linguam
hereticorum seribarum ⁊ phariseorum. uł &iam
phloͣphorum resistentem tibi inudicio iudicab.
uł &iam dampnabis. aut certe discretione

Expanded text:
m. » Fabrum isto in loco appellat diabolum inventorem omnium malorum, et fabricatorem totius malitiae et iniquitatisPer ignem et prunas debemus intelligere incentivam vitiorum libidinem, aliaque peccata, et persecutionem, quae omnia diabolus sufflat, hoc est excitat. Ipse etiam profert vasa ad opus suum, hoc est quemlibet haereticum et paganum, facientem voluntatem suam. Sicut protulit Simonem magum et Elimam, quorum unus restitit beato Petro et multa mala intulit, alter egregio praedicatori Paulo. Dicatur itaque: Ego creavi fabrum, id est diabolum, sufflantem in igne prunas, hoc est persecutionem et malitiam excitantem, et proferentem ad opus suum, id est haereticum et perversum quemlibet ad faciendam voluntatem suam. « Et omne vas quod fictum sentes poenas sentiet et futuras: « et omnem linguam » haereticorum, scribarum, et Pharisaeorum, vel etiam philosophorum, « resistentem tibi in judicio judicabis, » vel etiam damnabis, aut certe discretione
Abbreviated transcription (Latin):
sub aeccłas intõto orbe fabricatas. loco
enim npatus onĩpis dĩ fides est elec¬
tomm. seut ipsedirit discipulis quan¬
documꝰ muliere samaritina loque¬
batũr. sedeus suꝑ fontem. Eybum
inquiti abeo mandueare. quẽ uos

Expanded text:
s ecclesias in toto orbe fabricatas loco Jenim et potus omnipotentis Dei fides est electorum. Sicut ipse dixit discipulis quando cum muliere Samaritana loquebatur sedens super fontem: « Cibum inquit habeo manducare quem vos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aonimciantis pacem suꝑ apłos  ⁊ dicen¬
tis ad aeccłam. Regnabit ds auis. Ut
acciam deapłis incelligi pot̾. qui pedes dñi
fu erunt. quando ꝑillos discutrendo
ꝑumiuer sum orbẽ. euuangłium adum¬
eiauit: & est sensus: Quam puldri

Expanded text:
ntiantis pacem super apostolos, et dicentis ad Ecclesiam: Regnabit Deus tuus. Vel etiam de apostolis intelligi potest, qui pedes Domini fuerunt, quando per illos discurrendo per universum orbem Evangelium annuntiavit, et est sensus: Quam pulchri,
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ ⁊ ponam portus tuas inlapides fluptos.
adipsos predicatores ⁊ prelatos aeccłe referendũ
est. qui multitudinem credentium ꝑbaptism
& bene sculpti eẽ dñr. quia uerba⁊ exempla
precedentium patrum cordibus suis inprimere
debent. ut tempore congruo ualeant suis au¬
ditoribus elucidare. Q om̃s terminos tuos
sub ponam desiderabiles: I stisunt termini
accłe qui ⁊ porte. predicatores uidelic&
i doctores: Qui nͣłsmero termini dicuntur.
quia fidem ⁊ doctrinam predicatorum non
debet gansgredi auditores: ⁊ sic̃ terra ter¬
minis ⁊i fimbus sino consistit: itai scã aeccla
side predicatione. ⁊miraculis p̃cedentium pa

Expanded text:
sequitur: Et ponam portas tuas in lapides sculptos, sequitur: Et ponam portas tuas in lapides sculptos, ad ipsos praedicatores et praelatos Ecclesiae referendum est, qui multitudinem credentium per baptismi  bene sculpti esse dicuntur, quia verba et exempla praecedentium Patrum cordibus suis imprimere debent, ut tempore congruo valeant ea suis auditoribus elucidare: « et omnes terminos tuos, » subaudis, ponam « desiderabiles. » Ipsi sunt termini Ecclesiae qui et portae, praedicatores videlicet ac doctores. Qui merito termini dicuntur, quia fidem et doctrinam praedicatorum non debent transgredi auditores. Et sicut terra terminis et finibus suis consistit, ita sancta Ecclesia fide, praedicatione, et miracu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊igułmant at inter c̾illam ⁊ caribdim. hoc est in¬
terheceticos ⁊ paganos illesa possit ꝑuenire ad
portum ⁊litus aeterne soliditatis: Damel quiurr¬
ginititem seruauit tam corporq quam mentis.
i corporis sincere custodunt. Iobuero uir
nistus ntctus uxorem habens ⁊ filios. odmẽ
comugatorum designat. quilicet sunt conin¬
galibus uculis colligati. sic raldint debitũ
urori: quatimus non displiceant ereatori Quia
gͦ duo nomina lapidum isto inloco positafunt
saphiris naspihs: uideamus ȩcam quid ipsi
significent: Sumam inquid ꝑcadmem lipides
tuos ⁊ fundabote insaphiris: ⁊ ponam iaspddẽ
ꝓpugnacula tua. ⁊ portas tuas ponam inlapi¬
des sculptos: Saphirus lapis quisimilitudinẽ
seren celi retinet. significa t scõs quiserenitate
tores uiriditate fidei ⁊ haritatis rutilantes que
dimicant ꝑea contra demones ⁊ heretieos. atq
om̃s predicatores: intantum ut aetiam animam
fuam ꝑea mortis ꝑicło apponant Quodq

Expanded text:
et gubernant, ut inter Scyllam et Charybdim, hoc est inter haereticos et paganos, illaesa possit pervenire ad portum et littus aeternae soliditatis. Daniel, qui virginitatem servavit tam corporis quam etiam mentis, tatem mentis et corporis sincere custodiunt. Job vero vir justus et rectus, uxorem habens et filios, ordinem conjugatorum designat: qui licet sint conjugalibus vinculis colligati, sic reddunt debitum uxori, quatenus non displiceant Creatori. Qui ergo duo nomina lapidum isto in loco posita sunt sapphiri et jaspidis, videamus etiam quid ipsa significent. Sumam inquit per ordinem lapides tuos, et fundabo te in sapphiris, et ponam jaspidem propugnacula tua, et portas tuas ponam in lapides sculptos. Sapphirus lapis qui similitudinem sereni coeli retinet, significat sanctos serenitate tores viriditate fidei et charitatis rutilantes, qui dimicant pro ea contra daemones, et haereticos, atque omnes persecutores: intantum ut etiam animam suam mortis periculo pro ea ponant. Quodque
Abbreviated transcription (Latin):
auersariorum impetum formidare: Et est
sensus. Nonins timere immicos tuos. fac
istti que dico. hoc ÷ recede acalumpnia et
abiniquitate ⁊ apauore hominum netimeas:
Ecce accola ueniet qui non erat mecum.
aduena quondam tuus adiungetur tibi
Uox xp̃i adaeccłam primiciuam loquentis
popłs ueniet adme ꝑfidem recte credendo
⁊ bene uiuendo. qui antea non erat metũ
seruiens idł uariisq erporibus aduena.
io ẽ ꝓselitx quondam tuus. oaeccła pͥmitua.
popłs uidelicet gentium qui longe erat
ate. ⁊ afide tua. Adiungetr tibi modo
uocabulo. nominis xp̃iani. ⁊ fidĩ unitate.
Sc̃ã enim aeccła quȩ ante in iudeis solũ¬
modo erat. mͦ constat exutroq popło
circumcisionis ⁊ prepucii collecta inimum
ouile. sicut dñs in euugłio dicit: Et alias
inquid oues habeo quȩ non sunt ex hoc omili.
⁊ illas oportet me adducere. ⁊ uocem meam
auchent: ⁊ fiet unum ouile ⁊unus pastor.

Expanded text:
adversariorum impetum formidare. Et est adversariorum impetum formidare. Et est sensus: Non vis timere inimicos tuos? fac ista quae dico, hoc est, recede a calumnia, et ab iniquitate, et a pavore hominum ne timeas. « Ecce accola veniet, qui non erat mecum, advena quondam tuus adjungetur tibi. » Vox Christi ad Ecclesiam primitivam loquentis populus, veniet ad me per fidem, recte credendo, et bene vivendo, qui antea non erat mecum, serviens idolis variisque erroribus; advena, id est proselytus quondam tuus, o Ecclesia primitiva, populus videlicet gentium, qui longe erat a te et a fide tua, adjungetur tibi modo vocabulo nominis Christiani et fidei unitate. Sancta enim Ecclesia quae ante in Judaeis solummodo erat, modo constat ex utroque populo circumcisionis et praeputii collecta in unum ovile. Sicut Dominus in Evangelio dicit: « Et alias, inquit, oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili: et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fie
Abbreviated transcription (Latin):
solidabis. Modo exponit quos supius apel¬
lauerit lapides: filios uidelicet aeccłe Uniuer¬
si quippe filii aecde doctisunt adño: quia ipso
docente effitiuntur filii dĩ. sieut ipse meuuan¬
głio dicit: Nemo uenit adme. nisi paten
quamisit me taxerit eum: Et inꝑphaeis.
erunt inquid om̃s docti adño. Multitudi¬
nem pacis pabo filuis tuis: idest reconciliabo
tibi filios tuos Cum dic̃ inusticia findabis.
ꝑiusticiam om̃s uirtutes uult a nob intelligi.
ut sit sensus: Iusticia fundabis hoc est fide xp̃i.
aeternaq iustificatione ⁊ plenitudine untutũ
solidabis. Recede ꝓcul acalumpna id est
ab oppressione uł rapina siue iniquitate.
quia non timebis sub diabolũ neq hereticũ
uł ꝑseq̃torum imp&um: si recesseris ab om̃ib
non ad ꝑꝓmquabit tibi Suꝑius consolatus:
aeccłam degentib ꝓmittens ei gras spiritales.
nunc docet quid agere debeat. si non uult

Expanded text:
solidaberis. Modo exponit quos superius appellaverit lapides, filios videlicet Ecclesiae. Universi quippe filii Ecclesiae docti sunt a Domino, quia ipso docente efficiuntur filii Dei. Sicut ipse in Evangelio dicit: « Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum . » Et in prophetis: Erunt inquit omnes docti a Domino. Multitudinem pacis dabo filiis tuis, id est, reconciliabo tibi filios tuos. Cum dicit: justitia fundaberis, per justitiam omnes virtutes vult a nobis intelligi, ut sit sensus: justitia fundaberis, hoc est fide Christi, aeternaque justificatione et plenitudine virtutum solidaberis; « recede procul a calumnia, » id est ab oppressione, vel rapina, sive iniquitate, « quia non timebis, » subaudis diabolum, neque haereticorum vel persecutorum impetum: si recesseris ab omnibusnon appropinquabit tibi. » Superius consolatus est Ecclesiam de gentibus, promittens ei gratias spirituales: nunc docet quid agere debeat, si non vult