comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat. quem uidere ad onire cu.¬
piebant: necesse habuerunt ꝑcunc¬
tari principes udeoꝵ. ut illi de seã
scriptura. quam in ore nõ corde gesta.¬
brmi: in fideles fidelib. de gr̃ fidei
responderent. Mendaces a se: ueri.¬
ces contra se. Quantũ enĩ erat ut illis
querentib xp̃m comites fierent. cum
ab eis audissent quod uisu stella eurs
uenerint eum aid orare eupientes: ipsi
eos ad bethleem uidȩ quã delibris diui.¬
nis in dicauerant ducerent. pariter uide¬
rent. pariter in telligerent: pariter ad¬
orrent. Nunc uero alis demonstrato
uitȩ fonte: ipsi sũt mortui siccitate. facti
sũt eis. tanquam lapides a miliario. ui.¬
atorib ambulantib aliquid ostende¬
runt. sed ipsi stolidi atq immobiles
remanserunt. Magi querebant ut in¬
uenirent: herodes querebat ut per.¬
deret. ludei ciuitatem nascentis lege.¬
bant: tempus uenientis nõ in telligebat.
Inter magoꝵ pium amorem. & herodis

Expanded text:
erat, quem videre et adorare cuerat, quem videre et adorare cupiebant, necesse habuerunt percontari principes Judaeorum; ut illi de sancta Scriptura, quam in ore, non in corde gestabant, infideles fidelibus de gratia fidei responderent, mendaces a se, veraces contra se. Quantum enim erat, ut illis quaerentibus Christum comites fierent, cum ab eis audissent quod visa stella ejus venirent eum adorare cupientes; ipsi eos ad Bethlehem Judae, quam de Libris divinis indicaverant, ducerent, pariter viderent, pariter intelligerent, pariter adorarent? Nunc vero aliis demonstrato tae fonte, ipsi sunt mortui siccitate. Facti sunt eis tanquam lapides ad milliaria: viatoribus ambulantibus aliquid ostenderunt, sed ipsi stolidi atque immobiles remanserunt. Magi quaerebant, ut invenirent: Herodes quaerebat, ut perderet: Judaei civitatem nascentis legebant, tempus venientis non intelligebant. Inter Magorum pium amorem, et Herodis
Abbreviated transcription (Latin):
nib fides perduxit ad ap̃m. Uene.¬
runt enim: & quesierunt eum dicen.¬
tes. Ubi ẽ qui natus est rex iudeoꝵ:
Uidimus enim stellam eius in oriente:
& uenimus ad onare eum. Annu̾tiãt
& interrogant. querunt & credunt:
tanquam significantes illos qui am¬
bulant ꝑfidem. & desiderant per spe.¬
ciem. None aliĩ reges uideoꝵ. iam to.¬
ties in uidea nati erant: Quid est qđ
iste ab alienigenis in cȩlo agnoscitur.
interra queritur. in alto fulget. in hu.¬
nilib latet: In oriente magi uident
stellam. & in uidea natum in telligũt
regem: Quis est iste rea tam paruus
tam magnus: Nondum in terris lo¬
quens. tam in cęlis edicta ꝓponens:
Uerumptamen ꝓpt̾ nos quib de scriptu¬
ris surs scĩs innotescere uoluit: ipsos
etiam magos quib tam clarum signũ
incȩlo dederait. & quoꝵ cordib se in
sinuandum esse reuelauenit: ꝓphetis
tamen sus de se credere uoluit: Le .ii.¬
uerendo ergo ciuitatem in qua natꝰ

Expanded text:
ris fides duxit ad Christum. Veneris fides duxit ad Christum. Venerunt enim, et quaesierunt eum, dicentes: Ubinim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Nuntiant et interrogant, credunt et quaerunt; tanquam significantes eos qui ambulant per fidem, et desiderant speciem. Nonne alii reges Judaeorum jam toties in Judaea nati erant? Quid est, quod iste ab alienigenis in coelo agnoscitur, in terra quaeritur; in alto fulget, in humili latet? In Oriente Magi vident stellam, et in Judaea natum intelligunt regem. Quis est iste rex tam parvus, tam magnus; nondum in terris loquens, jam in coelis edicta proponens? Verumtamen propter nos, quibus de Scripturis suis sanctis innotescere voluit, ipsos etiam Magos quibus tam clarum signum in coelo dederat, et quorum cordibus se in Judaea natum esse revelaverat, Prophetis tamen suis de se credere voluit. Quaerendo enim civitatem in qua natus
Abbreviated transcription (Latin):
uper celebrauimus Le .i.¬
diem quo ex iuders dñs natus est:
hodie celebiamus quo a genib ad ortus
est: qm̃ salus ex udeis. sed hȩc salus
usq ad fines terrȩ. Nam & illo die pas.¬
tores adorauerunt: hodie magi. Illis
angłs. istis aũt stella nuntiauit. Utriq
de cȩlo didicerurt. eum regem cęli int̾ni¬
natum uiderunt. ut ess&e gła in excelsi
dõ: & in term pax hominib bonȩ uolũ.¬
tatis. Ipse est eñi pax nr̃a qui fecit utitiq
unum. lam hie in fans natus atq annun¬
ciatus. ostenditur lapis ille angularis:
iam in ipso primordio natiuitatis appa¬
ruit. iam duos ex diuerso parietes in se
copulare cepit: pastores a iudea. mago
aboriente perducens: ut duos cõderoe
in se. in unum nouum hominẽ faciens
pacen. Pacem his qui longe: & pacẽ his
qui ꝓpe. Ideoq illi ipso die de ꝓximo ue.¬
nientes. de longinquo isti hodie perue¬
uientes: duos dies celebinndos posteris
dum est: quos deremotis ĩrȩ regio¬

Expanded text:
uper celebravimus diem quo ex Judaeis Dominus natus est: hodie celebramus, quo a Gentibus adoratus est. Quoniam salus ex Judaeis : sed haec salus usque ad fines terrae . Nam et illo die pastores adoraverunt, hodie Magi. Illis Angeli, istis autem stella nuntiavit. Utrique de coelo didicerunt, cum regem coeli in terra viderunt, ut esset gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum. Jam hinc infans natus atque annuntiatus ostenditur lapis ille angularis, jam in ipso primordio nativitatis apparuit. Duos ex diverso parietes in se copulare jam coepit, pastores a Judaea, Magos ab Oriente perducens: ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem; pacem his qui longe, et pacem his qui prope . Ideoque illi ipso die de proximo accedentes, de longinquo isti hodie venientes, duos dies celebrandos posteris dum est, quos de remotis ter
Abbreviated transcription (Latin):
est: & cor stultoꝵ ubi lȩticia. ꝑtimescamꝰ¬
igit᷑ precepta dĩ: si celebramꝰ ueraciter so.¬
lemnitatẽ dĩ. Gratum namq sacrifirium¬
dõ est afflctio cõtra peccatum: psalmista
testanie qui uit. Sacrifitium dõ. sp̃c cõtri¬
bulatũs. Peccata nr̃a pret̾ita. in baptismatis
perceptione donata sũt: & tamen post bap¬
tisma multa comisimus. sed lauari iterum
baptismatis aqua nõ possumꝰ. Quia eugo &
post baptisma in quinauimus uitam: bap¬
tizemus lacrimis conscientiã. Quatinꝰ regi.¬
onem nr̃am ꝑ uiam alicu repetentes. qui
ex ea bonis delectati discessimus: ad eam
malis amaricati redeamus: dor̃a infaa¬

Expanded text:
est; et cor stultorum, ubi laetitia ; graest; et cor stultorum, ubi laetitia ; graergo praecepta Dei, si celebramus veraciter solemnitatem Dei. Gratum namque Deo sacrificium est afflictio contra peccatum, Psalmista testante, qui ait: Sacrificium Deo spiritus contribulatus . Peccata nostra praeterita in baptismatis perceptione laxata sunt, et tamen post baptisma multa commisimus, sed lavari iterum baptismatis aqua non possumus. Quia ergo et post baptisma inquinavimus vitam, baptizemus lacrymis conscientiam, quatenus regionem nostram per viam aliam repetentes, qui ex ea bonis delectati discessimus, ad eam malis amaricati redeamus, praesta
Abbreviated transcription (Latin):
titum cunis refrenando redeamus. ꝑ aliã
eigo uiam ad regionem nram regredimuꝵ:
qm̃ qui aparadisi gaudiis ꝑ delectamenta
discessimus. ad hȩc ꝑlamenta reuocamur.
dis hinc culpris oꝑis: illine uiditiũ extre.¬
mȩ districtionis. Pensemꝰ quam districtus
uidex ueniat. qui iuditium minatur &
latet. Teriorem peceatorib intentat. &
tamen sustin&. Et id eireo uenire cicuis
differt. ut minus inueniat quos cõdempn&
Punianus fletib culpas. & cum psalmistę
uoce preueniamꝰ fariem eiꝰ incõfessione. uo¬
luptatum nos ergo fallatia nulla decipiat:
nulla uana lericia seducnt. In ꝓximo nãq
est udex: qui dixit. Ue uob̾ qui ridetis
nunc: quia lugebitis & flebitis. Hinc enim¬
salomon eut. Risus dolore miscebitur.
& extrema gaudii luctus occuput. hine
iterum dicit. Risum deputaui errorem:
& gaudio dixi. Quid frustra deciperis:
Hinc rursus ait. Cor sapientiũ ubi tristicia

Expanded text:
titum carnis refrenando, redeamus. Per aliam titum carnis refrenando, redeamus. Per aliam ergo viam ad regionem nostram regredimur, quoniam qui a paradisi gaudiis per delectamenta discessimus, ad haec per lamenta revocamur. dis hinc culpas operis, illinc judicium extremae districtionis. Pensemus quam districtus judex veniat, qui judicium minatur et latet; terrores peccatoribus intentat, et tams condemnet. Puniamus fletibus culpas, et cum Psalmistae voce praeveniamus faciem ejus in confessione . Voluptatum nos ergo fallacia nulla decipiat, nulla vana laetitia seducat. In proximo namque est judex qui dixit: Vae vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis, et flebitis ; hinc Salomon ait: Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat ; hinc iterum dicit: Risum reputavi errorem, et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Hinc rursus ait: Cor sapientium, ubi tristitia
Abbreviated transcription (Latin):
uideoꝵ. ab eis gentib uel querebat᷑
uel nqnoscebatur: quia oleaster ad
oliuam. nõ adoleastrum oliua ue.¬
niebat. Rami tamen frangendi hoc
est in fideles uidei: & magis in qui.¬
rentib ubi xp̃e nasceretur in beth.¬
leem iudȩ respondebant. & pilato
ex probonte quod regem suum eruei¬
figi uellent: ꝑtinacissime seuiebant:
uenerunt. uideis ostendentib locũ

Expanded text:
Judaeorum ab eisdem Gentibus, vel quaerebatur, Judaeorum ab eisdem Gentibus, vel quaerebatur, vel agnoscebatur; quia oleaster ad olivam, non ad oleastrum oliva veniebat. Rami tamen frangendi, hoc est, infideles Judaei, et Magis inquirentibus ubi Christus nasceretur, In Bethlehem Judae, respondebant ; et Pilato exprobrante quod regem suum crucifigi vellent, pertinacissime saeviebant. averunt, Judaeis ostenden
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo. ut tituli in scriptionẽ ne
corrumpas. Aduertamus itaq mag.¬
num hoc. & mirabile sucramentũ.
Magi ex gentib erant. ipse etiã pilatꝰ
exx gentib erat. Illi stellam uiderunt
in cęlo: ille titulum fixxit in terra.
Utriq tamen nõ regem gentium sed
iudeoꝵ: uel querebant uel agnos.¬
cebant. Iudei uero ipsi: nec stellam
secuti sunt: nec titulo consenserunt.
Iam igitur presignabatur: qd̃ postea
ipse dñs dixit. Multi aboriente &
occidente uenient. & recumbent
cum abraham. & ysacic. & iacob: in
regno cȩloꝵ. Filii aũt regni ibunt in
tenebras exteriores. Nam magi ab.
oriente. pilatus aboccidente uenerat:
unde illi orienti hoc est nascenti.
ysane. & iacob ex quib uidei duce¬
brnt originem recumberent in reg.¬
no cȩloꝵ: nõ eis ꝓpagati ꝑcarnem.
sed eis in serti per fidem᷑: ut ille de.
quo apłs loquitur oliuȩ inserendus.
iam premonstraretur oleaster. Prop.¬
terea quippe non rex gentium sed

Expanded text:
in Psalmo, Tituli inscriptionem ne in Psalmo, Tituli inscriptionem ne corrumpas . Advertamus itaque magnum hoc et mirabile sacramentum. Magi ex Gentibus erant, ipse etiam Pilatus ex Gentibus: illi stellam viderunt in coelo, ille titulum scripsit in ligno: utrique tamen non regem Gentium, sed Judaeorum vel quaerebant, vel agnoscebant. Judaei vero ipsi nec stellam secuti sunt, nec titulo consenserunt. Jam igitur praesignabatur quod postea ipse Dominus dixit: Multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum: filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . Nam Magi ab Oriente, Pilatus ab Occidente venerat. Unde illi orienti, hoc est nascenti; Isaac et Jacob, ex quibus Judaei ducebant originem, recumberent in regno coelorum; non ex eis propagati per carnem, sed eis inserti per fidem: ut ille de quo Apostolus loquitur, olivae inserendus jam praemonstraretur oleaster . Propterea quippe non rex Gentium, sed
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauit. Nam ipse nouam stellã
declarauit natus: qui antiquum so.¬
lem obscurauit oceisus. Illa luce
inchorita est fides gentiũ: illis te.¬
nebris accusata est perfidia udeoꝵ
mirifica lingua cęli. quȩ narrarce
elamar&. cui postea non apparenti
euangłiũ toto orbe succeder&: Qđ
deniq magi uenientes dixerunt.
Ubi ẽ qui natus est reꝯe uideoꝵ: Quid
est hoc: Nõne tam multi antea re.¬
ges iudeoꝵ nati erant: Quid tanto.¬
pere alienȩ gentis regem nosse. &
adorare cupierunt: Uidimus enim
inquiunt stellam eiꝰ in oriente: & ue¬
nimus adorare eum: Le
Umquam tanta deuotione requi-¬
Irerent. tanto pietatis affectu de-¬
siderarent: nisi eum agnoscerent
regem uideoꝵ. qui rex est etiam
scłoꝵ. Hinc & pilutus nõ nulla utiq
ciura ueritatis afflatꝰ ẽ: quando in
eius passione titulum seripsit rex
iudeoꝵ. quem udei conati sunt men¬
dose emendare. Quib ille respondit.
Q uod seripsi. scripsi. Quia predictũ erit

Expanded text:
monstravit. Nam ipse novam stellam monstravit. Nam ipse novam stellam declaravit natus, qui antiquum solem obscuravit occisus. Illa luce inchoata est fides Gentium; illis tenebris accusata est perfidia Judaeomagnifica lingua coeli, quae narraret clamaret, cui postea non apparenti Evangelium toto orbe succederet? Quid denique Magi venientes dixerunt? Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Quid est hoc? Nonne tam multi antea reges erant nati Judaeorum? Quid tantopere alienae gentis regem nosse et adorare cupierunt? Vidimus enim, inquiunt, stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Numquid hoc tanta devotione requirerent, tanto pietatis affectu desiderarent, nisi eum agnoscerent regem Judaeorum, qui rex est etiam. Hinc et Pilatus nonnulla utique aura veritatis afflatus est, quando in ejus passione titulum scripsit, Rex Judaeorum: quem Judaei conati sunt mendosi emendare. Quibus ille respondit, Quod scripsi, scripsi : quia praedictum erat
Abbreviated transcription (Latin):
nte paucissimos dies natalem
dñi celebrauimus: hodierno aũt
die manifestationem. qua manifes¬
tari gentib cȩpit. solemnitatẽ nõ
minus debitam celebiamirs. Illo die
natum pastores uiderunt: hodie ma-¬
gi ab oriente uenientes adorauerũt.
Natus quippe fuerat lapis ille angu.¬
laris. pax duoꝵ parietũ ex circum¬
eisione & preputio: non ex parua di.¬
uersitate uenientium. ut in illo copu¬
larentur qui factus ẽ pax nr̃a: & fecit
utraq unum. Hoc in pastorib iude.¬
oꝵ. ⁊ magis gentium presignatum
est. Inde cępit: quod uniuerso mũ¬
do fructificaret & crescerae. Nositaq
duos dies. natiuitatis & manifestatio¬
nis dñi nr̃i: spiritali lȩticia gratissi.¬
mos habeamirs. Iudei pastõres ad
eos angło nuntiante: gentiles magi.
stella demonstrante perducti sunt.
Hȩc stella uemas computationes as¬
trologoꝵ. diuinationesq cõfũdit:
cum stellaꝵ adoratorib. creatorẽ
cȩli & terrȩ adorandum potius de.¬

Expanded text:
nte paucissimos dies Natalem Domini celebravimus: hodierno autem die manifestationem, qua manifestari Gentibus coepit, solemnitate non minus debita celebramus. Illo die natum pastores Judaei viderunt: hodie Magi ab Oriente venientes adoraverunt. Natus quippe fuerat lapis ille angularis, pax duorum parietum ex circumcisione et praeputio, non ex parva diversitate venientium; ut in illo copularentnr, qui factus est pax nostra, et fecit utraque unum . Hoc in pastoribus Judaeorum, et Magis Gentium praesignatum est. Inde coepit, quod in universo mundo fructificaret et cresceret. Nos itaque duos dies, Nativitatis et Manifestationis Domini nostri, spirituali laetitia gratissimos habeamus. Judaei pastores ad eum angelo nuntiante, gentiles Magi stella demonstrante perducti sunt. Haec stella vanas computationes astrologorum divinationesque confudit, cum stellarum adoratoribus Creatorem coeli et terrae adorandum potius de
Abbreviated transcription (Latin):
priores. Si enim eadem in nob̾ diuinitatis
refulsit gĩa: eadem & fidei apud nos deb&
eedeuotio. dicit eñi euangłista de dño. hoc
miraculo ꝑpetrato. Et manifestauit głam
Credere ergo debemus. sicut tunc apłi cre.¬
diderunt. Dicit aũt & alius. Et nos xep̃ia¬
ni sumus: eredimus in saluatorẽ. Sed ere¬
dere: opus est. E st oꝑe nõ sermone: nã
lingua sed corde. ne & nob̾ dicatur pleb̾
hec labiis me honorat: cor aũt eoꝵ

Expanded text:
priores; si enim eadem in nobis divinitatis priores; si enim eadem in nobis divinitatis refulsit gratia, eadem et fidei apud nos debet esse devotio. Dicit enim evangelista de Domino, hoc miraculo perpetrato: Et manifestavit gloriam Credere ergo debemus, sicut et tunc apostoli crediderunt. Dicit autem alius: Et nos christiani sumus, et credimus in Dominum Salvatorem. Sed credere opus est opere, non sermone: non lingua, sed corde; ne et nobis dicatur: Plebs haec labiis me honorat, cor autem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
scłarium sollicitudo pre focet. sed discipli¬
naꝵ spiritaliũ uirtus enutriat: Ergo
fãs quia in scã epyphania exultauimus.
udentes miracula saluatoris: debemus fa
tum est: uidimus plane. uidemusq coti¬
die. Ea enim sut xxp̃ĩ mirabilia. ut non
antiquitate pretereant. sed gr̃ã cõuales¬
cant. nõ obluuone sepeliantur: sed uirtu.¬
tib innouentur. Apud potentiã eñ dei.
nichil est abolitum: nichil est pretei itũ:
sed ꝓ sui mugnitudine om̃ĩa illiͥ presentia
sit. totum illi tempus ẽ hodie. unde &
sc̃s ꝓpheta dicit. mille anni ante ocłos
tuos. tanquam dies una Quod si omne
scłoꝵ tempus una dies est dño. eadẽ die
qua mirabilia saluator patrib oꝑatus ẽ:
ea cum illis: stupore suspexximꝰ. Gustaui¬
mus & nos sic & illi de ipsis hydriis: si¬
quidem illi de his poculum biberint.
nos salutis calicem sumpserimꝰ. Debemus
ergo facere uiso signo dm̃. quod nr̃i fecere

Expanded text:
saecularium sollicitudo praefocet, sed disciplisaecularium sollicitudo praefocet, sed disciplinarum spiritalium virtus enutriat? Ergo, fratres, quia in sancta Epiphania exsultavimus videntes miracula Salvatoris, debemus factum est: vidimus plane, videmusque quotidie. Ea enim sunt Christi mirabilia, ut non antiquitate praetereant, sed gratia convalescant: non oblivione sepeliantur, sed ut virtutibus innoventur. Apud omnipotentiam enim Dei nihil est abolitum, nihil praeteritum: sed pro sui magnitudine omnia illi in praesenti sunt, totum illi tempus est hodie. Unde et sanctus Propheta dicit: Mille anni ante oculos tuos tamquam dies una . Quod si omne saeculorum tempus una dies est Domino, eadem die qua mirabilia Salvator Patribus operatus eea cum illis stupore suspeximus. Gustavimus et nos sicut illi de ipsis hydriis; siquidem illi de his poculum vini biberunt, nos salutis calicem sumpserimus. 6. Debemus ergo facere, viso signo Domini, quod nostri fecere
Abbreviated transcription (Latin):
moderate extollimur. dum retributioniᷤᷤ
iuditium nõ timemus. Cȩterum qui no¬
uit scriptum esse quo iuditio iudicaue¬
ritrs eodem udicabit᷑ deuob̾: absq du¬
bio lenis. moderatus. & mitis est: & pluᷤ
bonitate cogitur. quam seueritate con¬
pellitur. Amicus indulgentię. familiariᷤ
est uenie: & dum eam frequent̃ imꝑtit.
a dño semꝑ accipit. Si quidem pruden¬
tis sit rectoris ita uos terrere. honores
agere. ut honorificentiã cęlestis digni¬
tatis acquirat. Et si interdum uigorẽ
dicedi in nob̾ corporis obtundat in fir¬
mitas: tamen studio deuotionis ur̃ȩ
fortiores efficimur. Nam quo uos studi¬
osius auditis: eo nos libentius predicamuᷤ.
Et uirtus nob̾ loquendi additur: cum uos
in telligendi accõmodatis auditum. Qurs
nõ conetur illie uerbi cęlestis semen ui¬
cere. ubi illud puri cordis fecunda terra
suscipit: Quis in quã nõ illic uerbum
saluatoris collocare uelit. ubi illud non

Expanded text:
moderate extollimur, dum retributionis moderate extollimur, dum retributionis judicium non timemus. Caeterum qui novit scriptum esse: Quo judicio judicaveritis, eodem judicabitur de vobis ; absque dubio lenis, moderatus et mitis est: et plus bonitate cogit, quam severitate compellit: amicus indulgentiae, familiaris est veniae; ut dum eam frequenter impertit, a Domino semper accipiat. Si quidem prudentis sit rectoris ita terrenos honores agere, ut honorificentiam coelestis dignitatis acquirat. 4. Et si interdum vigorem dicendi in nobis corporis obtundat infirmitas, tamen studio devotionis vestrae fortiores efficimur. Nam quo vos studiosius auditis, eo nos libentius praedicamus; et virtus nobis loquendi additur, cum vos intelligendi accommodatis auditum. Quis enim non conetur illic verbi coelestis semina jacere, ubi illud puri 403 cordis fecunda terra suscipiat? Quis, inquam, non illic verbum Salvatoris collocare velit, ubi illud non
Abbreviated transcription (Latin):
aquam in uinum uersam: ipsi exõi
fece peccatoꝵ similiter sũt cõuersi.
Et instar facti miraculi ex iuili super¬
sticione gentilium: in preciosam de¬
uotionẽ credentium sũt tramslati. Et
ut aqua inuinum uersa. sapore ru¬
bore calore cõditur: ita scientiȩ qđ
erat in his in sulsum accepit saporẽ.
quod pallens grę sumpsit colorem:
qd̃ frigidum incaluit immortalitatis
ardore. Magnificanda igit᷑ apłoꝵ fidẽ.
quȩ ideo euangłico sermone deseripta
est: ut & illis essa adlaudem & nob̾
ꝓficer& ad exemplum. Sed qđ peuis
est: his illis laus sua perman&. nos
exempla non ꝑmouent. Nam quanto
posteriores sumus tempore: tanto & in¬
feriores merito. Illi eñi uiso uno signo
statim erediderunt. nos acceptis tot
beneficioꝵ mirabilib: adhuc dubita
ubitamus in quam. quia presentia
nimis diligimus: dum futura nõ ere¬
dimirs. Diuitias amamꝰ in scło: dum eas
acciꝑe cunctam̃ a xp̃o. lracundia im¬

Expanded text:
aquam in vinum versam, ipsi ex omni aquam in vinum versam, ipsi ex omni faece peccatorum similiter sunt conversi, et ad instar facti miraculi ex vili superstitione gentilium in pretiosam devotionem credentium sunt translati. Et ut aqua in vinum versa, sapore, rubore, et calore conditur, ita scientiae, quod erat in his insulsum, accepit saporem: quod pallens, gratiae sumpsit colorem: quod frigidum, incaluit immortalitatis ardore. 3. Magnificanda igitur apostolorum fides, quae ideo evangelico sermone descripta est, ut et illis esset ad laudem, et nobis proficeret ad exemplum. Sed quod pejus est, illis laus sua permanet, nos exempla non permovent; nam quanto posteriores sumus tempore, tanto et inferiores merito. Illi enim viso uno signo, statim Domino crediderunt, nos acceptis adhuc tot beneficiorum mirabilibus, dubitamus: dubitamus, inquam; quia praesentia nimis diligimus, dum futura non credimus: divitias amamus in saeculo, dum eas accipere cunctamur a Christo: iracundia im
Abbreviated transcription (Latin):
factum nõ ideo tantum seriptum est: ut
illoꝵ sub quib factum ẽ fidei gła mon.¬
traretur. sed & ꝓpter nos: qui in eodem
deuotionis exemplo credulitatis gła
bat tunc presentes. sed & nob̾ post.¬
ea secuturis. Ut lic& maiores nr̃i
tempore nos precederent. tam̃ signoꝵ
gr̃a nõ p̃irent. Que enim illis exhi¬
bita est presentiaꝵ in mirabilibirs
uirtiurs. eadem uirtus ẽ nob̾ litteraꝵ
thesauro cõseruata: ut nob̃ prestar&
pagina. qd̃ illis gerebat hystoria: im¬
mo in nobis gereretur. quicquid nobiᷤ
in sinuate scripturaꝵ speculo dicta¬
retur. Et potentiam dñi quam illi car¬
nalib oculis cernerent: nos spirita
subsequit᷑ deuotio seruuloꝵ: & quod
magister doc& oꝑe. discipłi corde de¬
scribunt. E cce uob̾ iam credentib uir¬
tus oꝑantis manifestatur: & fides cre¬
dentium apłoꝵ manifesta ꝰ predieatur.
Predicanda plane apłoꝵ fides: quȩ uiso
uno signo credidit in om̃ipotentia
saluatoris. Et apłi dum mirantuꝵ

Expanded text:
factum non ideo tantum scriptum est, ut illorum sub quibus factum est, fidei gloria monstraretur: sed et propter nos, qui eodem devotionis exemplo credulitatis glorbat tunc praesentes: sed et nobis postea secuturis; ut licet majores nostri tempore nos praecederent, tamen signorum gratia non praeirent. Quae enim illis exhibita est praesentium rerum in mirabilibus virtus, eadem virtus nobis est litterarum thesauro conservata; ut nobis praestaret pagina, quod in illis gerebat historia: immo nobis gereretur quidquid in nobis insinuante Scripturarum speculo dictaretur, et potentiam Domini, quam illi carnalibus oculis cernerent, nos spiritalsubsequitur devotio servulorum; et quod magister docet opere, discipuli corde describunt! Ecce vobis jam credentibus virtus operantis manifestatur, et fides credentium apostolorum manifesta praedicatur. Praedicanda plane apostolorum fides, quae viso uno signo, credidit in omnipotentiam Salvatoris: et apostoli dum mirantur
Abbreviated transcription (Latin):
ut de xp̃o predicta putarentur. quȩ
completa cernunt᷑. ꝓ ferunt᷑ ergo cõ.¬
dices a iudeis: atq ita ds̃ demonstrat
nobis bona ab inimicis nr̃is. Quos
ideo nõ occidit. hoc est de t̾ra non
penitus perdidit: ne obliuiscerent᷑
legis ipsius. quã ꝓpterea legendo.
& quedam eus quamuis carnalit̃
obseruando meminerint: ut sibi
sumant uditium. nobis prebeant

Expanded text:
cum de Christo praedicta recitarentur, quae cum de Christo praedicta recitarentur, quae completa cernuntur. Proferuntur ergo codices a Judaeis, atque ita Deus demonstrat nobis in inimicis nostris; quos ideo non occidit, hoc est, de terris non penitus perdidit, ne obliviscerentur legis ipsius: quam propterea legendo, et quaedam ejus quamvis carnaliter observando, meminerunt, ut sibi sumant judicium, nobis praebeant
Abbreviated transcription (Latin):
portare. Propter hoc enim illa gen̾
aregno suo expulsa est: & disꝑsa
ꝑ t̾ras. ut eiꝰ fidei cuius inimiei sũt
ubiq testes fieri eogerentur. Per¬
dito quippe templo. sacrifitio. sacer¬
dotio. ipsoq regno. in paucis ueteri¬
bus sacramentis nomen genusq cus¬
todiunt: ne ꝑmixti gentib sine
diseretione disꝑant. aut testimoniũ
uergatis amittant. uelut caxn ac¬
cipiente signum ut eum nullus oe¬
cidat. qui fratrem iustum inuidus
& suꝑb occidit. Hoc nimirum enã¬
& in quinquagesimo octauo psalmo.
nõ incõgruent᷑ intelligi potest.: ubi¬
sona sui corporis loquitur & di¬
cit. Ds̃ meus demonstra michi bo.¬
na inter inimicos. nec occideris
eos: nequando obliuiscantur legis
tuȩ. In eis quippe inimicis fidei
xp̃iane demonstratur gentibus. qͦ¬
modo ꝓphetatus ẽ xp̃e: ne forte cũ
iudissent tanta manifestatione
impleri ꝓphetias. putarent easdem
seripturas a xp̃ianis esse cõfictas:

Expanded text:
portare. Propter hoc enim illa gens portare. Propter hoc enim illa gens regno suo pulsa est et dispersa per terras, ut ejus fidei cujus inimici sunt, ubique testes fieri cogerentur. Perdito quippe templo, sacrificio, sacerdotio, ipsoque regno, in paucis veteribus sacramentis nomen genusque custodiunt; ne permixti gentibus sine discretione dispereant, et testimonium veritatis amittant: velut Cain accipiente signum, ut eum nullus occidat, qui fratrem justum invidus et superbus occidit . Hoc nimirum etiam in quinquagesimo octavo psalmo non incongruenter intelligi potest, ubisona sui corporis loquitur et dicit: Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliviscantur legis tuae . In eis quippe inimicis fidei Christianae demonstratur Gentibus quomodo prophetatus est Christus: ne forte, cum vidissent tanta manifestatione impleri prophetias, putarent easdem Scripturas a Christianis esse confictas,
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. ꝑilatus exgentib manus
lauit. uideis mortem xp̃i pe tentib
quia sanguine quem iudei fuderũt.
nr̃a peceata diluimirs. Sed de tes¬
timonio pylati. per titulum in quo
seripsit regem uideoꝵ esse xp̃m:
ailius est disserendi locus. quod pas¬
ad manifestationem nati dep̃i cuius
manifestationis diem. quȩ grecouo¬
cabulo epyphania nominatur. qua
manifestari gentib cȩpit. cum eum
magi ad orauerunt: quȩ restant
pauea dicamꝰ. Ilam etiam atq etiã
cõsiderare delectat: quẽ admodũ
magis querentib ubi xp̃e nasceret᷑.
uidei responderunt in bethleem iu¬
dȩ: nec tamen ipsi uenerunt. sed eis
abscedentib magos ad eũ locũ in qͦ
in fans erat: eadem illa stella ꝑduxit.
ut ostẽderetur quod & ciuitatem po¬
terat demonstrare: sed ad hoc se ali¬
quantulum subtraxerat: ut iudei
possent in terrogari. Ad hoc aũt
sũt uidei in terrogati: ut demonstra¬
ret eos nõ ad suam sed ad gentium
salutem. & agnitionis testimonia

Expanded text:
manus lavit, Judaeis mortem Christi petentibus ; quia sanguine quem Judaei fuderunt, nostra peccata diluimus. Sed de testimonio Pilati per titulum, in quo scripsit regem Judaeorum esse Christum, alius est disserendi locus: quo pasad manifestationem nati Christi, de cujus manifestationis die, quae graeco vocabulo Epiphania nominatur, qua manifestari coepit Gentibus cum eum Magi adoraverunt, quae restant pauca dicamus. Nam etiam atque etiam considerare delectat, quemadmodum Magis quaerentibus ubi Christus nasceretur, Judaei responderunt: In Bethlehem Judae; nec tamen ad eum venerunt ipsi, sed eis abscedentibus, Magos ad eum locum in quo infans erat, eadem stella perduxit; ut ostenderetur quod et civitatem poterat demonstrare, sed ad hoc se aliquantum subtraxerat, ut Judaei possent interrogari. Ad hoc sunt autem interrogati Judaei, ut demonstraretur eos non ad suam, sed ad Gentium salutem et agnitionem testimonia divina
Abbreviated transcription (Latin):
saluatorem nr̃m qui ipse pastor &
agnus. & aries apellatur: qui pro
nobis immolatur in egipto. qui pro
ysarie cornib tenetur insentibus:
& dieumirs. Dñs pascit me & nichil
michi deerit: in loco paseue ibi me
collocauit. Suꝑ aquam refectionis

Expanded text:
Salvatorem nostrum, qui et ipse Pastor et Salvatorem nostrum, qui et ipse Pastor et Agnus appellatur, qui pro nobis immolatur in Aegypto, qui pro Isaac cornibus tenetur in sentibus, et dicamus: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit. In loco pascuae ibi me collocavit; super aqua
Abbreviated transcription (Latin):
uerso mundo xp̃o lauante mũdato:
gehennȩ ignis extinctus est. Uox
dñi coneueientis desertum. Deserta
fuit ȩccła. quȩ prius filios nõ habe.¬
brit. Ad predicationem xp̃i deserta
ista commota est: & parturiuit & pe¬
ꝑit. & nata est in una die gens tota
simul. Illa die. de quã antea dicebat᷑
desertum cades: hoc ẽ desertum scĩ¬
tatis. Si quidem nõ habuerat scĩta¬
tem. cȩpit parere ceruos: & scõꝵ suoꝵ
emutere greges. qui serpentes in terris¬
in terficiunt. qui uenena cõtempnunt.
Quibus discurrentibꝰ. & in toto orbe xp̃i
euangelium predicantibus: in templo
eius om̃s dicent głam dõ. Sequit᷑. dñs
diluuium in habitare. facit. Consi.¬
deremus totum orbem. respiciamꝰ
barbaras nationes. romanum quoq
mente lustremus imꝑiũ : ubiq in¬
tizantur. Et ita fit: ut non una
aqua. sed quodam modo fit diluui.
extructa est: afferamirs dñõ deo
filios. afferamus dño filios arietum:

Expanded text:
verso mundo, Christo lavante, mundato, verso mundo, Christo lavante, mundato, gehennae ignis exstinctus est. Vox Domini concutientis desertum. Deserta fuit Ecclesia, quae prius filios non habebat. Ad praedicationem Christi deserta ista commota est; et parturivit, et peperit, et nata est in una die gens tota. Simul illa, quae antea dicebatur desertum Cades, hoc est desertum sanctitatis, siquidem non habuerat sanctitatem, coepit parere cervos et sanctorum suorum emittere greges, qui serpentes interficiunt, qui venena contemnunt: quibus discurrentibus, et in toto orbe Christi Evangelium praedicantibus, In templo ejus omnes dicent gloriam Deo. Sequitur, Dominus diluvium inhabitare facit. Consideremus totum orbem, respiciamus barbaras nationes, Romanum quoque mente lustremus imperium: ubique Chm baptizantur; et ita fit ut non una aqua, sed quodam modo sit diluviumibus exstructa est. Afferamus Domino filios Dei, afferamus ei filio
Abbreviated transcription (Latin):
aquas. Locutus est eñi dĩ filius ad ioħm:
sine modo. Sic enim oportor nos: adim¬
plere omnem iusticiam. Sequit᷑. d̾s̃ ma¬
iestatis intonuit. Quando pater filio
testimonium reddidit dicens. hic ẽ
filus meus dilectus in quo michi cõ¬
placui: uox dñi confringentis cedroᷤᷤ
Baptizatus est enim xp̃c: & erecti prius
atq sublimes demones corruerunt.
Succidit eos dñs quasi cedros libani: &
comminuit eos tanquam uitulus frag¬
menta arboꝵ uentilans. & calcibirs
ftyrpes in diuersa disꝑgens. At ecõ.¬
trario de saluatore quid dicitur: Et
dilectus sicut filius unicornium. Di¬
lectus dñs nr̃ atq saluator. est filius
unicornium filiꝰ eruers: de quo dicit᷑
incantico aba eue. Cornua in manibꝰ
eius: ibi abscondit fortitudinem suã.
Postquã ergo dilectus iste crucifixus ẽ:
impletum est illud quod dicitur in
psalmo. Uox dñi intercidentis flam¬
mam ignis. Illo em̃ baptrzato. & uni.¬

Expanded text:
aquas . Locutus est enim Dei Filius ad Joannem: aquas . Locutus est enim Dei Filius ad Joannem: Sine modo; sic enim oportet nos adimplere omnem justitiam . Sequitur: Dominus majestatis intonuit; quando Pater Filio testimonium reddidit dicens: Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui . Vox Domini confringentis cedros. Baptizatus est enim Christus; et erecti prius atque sublimes daemones corruerunt. Succidit eos Dominus quasi cedros Libani, et comminuit eos tanquam vitulos; fragmenta arborum ventilans, et calcibus stirpes in diversa dispergens. E contrario de Salvatore quid dicitur? Et dilectus sicut filius unicornium. Dilectus Dominus atque Salvator est Filius Dei: unicornium, filius crucis, de quo dicitur in cantico Habacuic, Cornua in manibus ejus: ibi abscondit fortitudinem suam . Postquam autem dilectus iste crucifixus est, impletum est illud quod sequitur in Psalmo. Vox Domini intercidentis flammam ignis. Illo enim baptizato, et uni
Abbreviated transcription (Latin):
les epyphaniaꝵ. greco nomine sie
uocatur. Quod eni nos apparitionem.
aut ostensionem dicimus: hoc greci
Licet enim olim natus ẽẽt ex maria. &
triginta iam annoꝵ ex pless& ȩtatem:
tamen ignorabat᷑ amundo. Eo tẽpore
cognitus est: quo ad ioħm baptistã ut
in iordane baptizaretur aduenit. & uox
de cȩlo patris intonantis audita est.
hic est filius meus dilectus. in quo michi
complacui. Quem pater de cęlis uoce mo
bam. & suꝑ caput illius sedens: tactu qͦq
ipso uoluit demonstrare. ne quis alius dĩ
filus putaretur ex ppło. Quid hac humi¬
litate sublimius. quid hac ulitate nobi¬
lius: Babtizatur a seruo. & a dõ filius
appellatur. Inter publicmos & pecca.
sueuerant: dño nr̃o lauante mundatȩ
sunt. Iordanis fluuius. qui eo tempore
missionis induxit ex siceatus est: nunc
totꝰ si potuisso undis in unum uolue¬
nat cõgregari. ut dñi corpus attingeret.
lectum est inuicesimo octauo psalmo
fuerat ante predictum. Uox dñi super

Expanded text:
es Epiphaniorum Graeco nomine sic vocatur. Quod enim nos apparitionem, vel ostensionem dicimus, Graeci n tenebris. Licet enim olim natus esset ex Maria, et triginta jam annorum explesset aetatem: tamen ignorabatur a mundo. Eo tempore cognitus est, quo ad Joannem Baptistam, ut in Jordane baptizaretur, advenit, et vox de coelo Patris intonantis audita est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . Quem Pater de coelis monstravbam, et super caput illius sedens, tactu quoque ipso voluit demonstrare, ne quis alius Dei Filius putaretur a populo. Quid hac humilitate sublimius? quid hac vilitate nobilius? Baptizatur a servo, et a Domino Filius appellatur. Inter publicanos, et meresueverunt, Domino nostro lavante, mundatae sunt. Jordanis fluvius, qui eo tempore missionis induxit, fuerat exsiccatus; nunc totis, si potuisset, undis voluit congregari, ut Domini corpus attingeret. lectum est, in vigesimo octavo psalmo fuerit ante praedictum: Vox Domini super
Abbreviated transcription (Latin):
in in ferno. Recte aũt. uno compant᷑
fidelis. Sicut eni ex cunctaꝵ creaturꝵ
substantia om̃is res uetustate deperit.
solum uinum ꝓficit uetustate: ita ex
omni genere hominũ cunctis antiquita¬
te pereuntib. solus xp̃ianꝰ ꝓficit ue¬
tustate. Et siẽ uinum in dies singulos
asꝑitatem suam dequoquens. saporis dul
asꝑitatẽ de quoquens. sapientiã sibi di¬
uinitatis beniuolentia trinitatis assuumit.
E rgo in hac scã die briptizatus ẽ dñs. Ui

Expanded text:
n inferno. 3. Recte autem vino comparatur fidelis; sicut enim ex cunctarum creaturarum substantia omnis res vetustate deperit, solum vinum proficit vetustate; ita ex omni genere hominum cunctis antiquitate pereuntibus, solus christianus proficit vetustate. Et sicut vinum in dies singulos asperitatem suam decoquens, saporis dulcasperitatem decoquens, sapientiam sibi divinitatis, benevolentiam Trinitatis assumit. 4. Ergo in hac sancta die baptizatus es
Abbreviated transcription (Latin):
apłi. qm̃ xp̃i bonus odor sumus dõ. Ca¬
thecuminus eñi priusquã baptizetur. siẽ
aqua iacet: rigoe & pall&. fidelrs cuit
sic uinum: fortis & rubrus ẽ. Cathecumi¬
nus in quã. sic̃ aqua nulliꝰ saporis. nulliũ
ꝯdoris. nulluis ẽ precii: nec sufficiens ad
u sum. nec delectabilis ad reficiendum:
nec tolerabilis ad seruandum. Nam sic̃
a qua cum seruatur duitius intra semet

Expanded text:
am Christi bonus odor sumus Deo ; catechumenus enim, priusquam baptizetur, sicut aqua jacet, friget et pallet: fidelis autem sicut vinum fortis et rubeus est. Catechumenus, inquam, sicut aqua nullius saporis, nullius odoris, nullius est pretii, nec sufficiens ad usum, nec delectabilis ad reficiendum, nec tolerabilis ad servandum. Nam sicut aqua cum servatur diutius, in det
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃u scõ. Non parua questio est frẽs
mei. Si uidistis questionẽ: nõ parum
uidistis. Suꝑ est ut ipsus solutionẽ
dñs det. T amen illud dico. si udistrs
questionem. nõ est parum. Ecce positꝰ
est ioħes ante ocłos ur̃os. stans ad flu¬
uium ioħes baptista. Ecce uenit. dñs
ad huc baptis andus: nõ dum baptis ntꝰ.
Audi uocem ioħis. Tuad me uenis: Ego
a tẽ debeo baptisari. Ecce iam cognos¬
cit dñm: a quo uult baptis ari. Bapti¬
tatus dñs a scendit ab aqua. aperiunt᷑
cęli: descendit sp̃c. Modo illum cognos¬
cit ioħes. Si modo illum cognoseit. eui
dixit antea ego a te debeo baptis ari:
Si aũtnõ eum modo eognoseit. quia iam
nouerat eum: quid est quod dixit: &

Expanded text:
a quaestio est, fratres mei. Si vidistis quaestionem, non parum vidistis: superest ut ipsius solutionem Dominus det. Tamen illud dico, si vidistis quaestionem, non est parum. Ecce positus est Joannes ante oculos vestros, stans ad fluvium Joannes Baptista; ecce venit Dominus adhuc baptizandus, nondum baptizatus: audi vocem Joannis, Tu ad me venis? ego a te debeo baptizari; ecce jam cognoscit Dominum, a quo vult baptizari. Baptizatus Dominus ascendit ab aqua, aperiuntur coeli, descendit Spiritus, modo illum cognoscit Joannes: si modo illum cognoscit, quid dixit antea, Ego a te debeo baptizari? Si autem non eum modo cognoscit, quia jam noverat eum, quid est quod dixit, «
Abbreviated transcription (Latin):
doqos uos fãs. predicatione meñ in ilie
sc̃a epyphaniȩ ꝑuenisse credo: & ad
uos precipue eathecuminos. in qua de¬
scripsimꝰ tunc nõ nullis asserentib aquã
in uinũ fuisse cõuersam: plerisq nũt
testantib illa die in iordane dñm bapti¬
tatum. Quod lico& a diuersis alterutrũ
factum esse credat᷑: ego tamen utrumq
factum eẽ cõfirmo. & aliud signũ de alio
cõtineri. Utrumq enĩ factum ẽ. Nam eũ
baptizatus est dñs. & mysterium laua-¬
cri instituit: & humanum genus uelut
uilem aquam in ȩt̾nã substantiã diuini¬
tatis sapore cõuertit. Similiter & cum
hydrias plenas liquore fontiũ uertit
in uinum. utrumq eñi oꝑatus est: & spe¬
ciem magis necessariã nuptiis prestitit.
Q uod alibi dñs manifestius de clarauit
dicens: in utres nouos uinum nouum
esse cõdendũ. Innouitate enĩ utrum
tus oportuit hoc audisse. quib magis
est necessarium: ut sensus ur̃ qui ignorã¬
tia trinitatrs ut aqua nẽ friget. agnitio¬

Expanded text:
s vos, fratres, praedicationem meam in die sancta Epiphaniae pervenisse credo, et ad vos praecipue catechumenos: in qua descripsimus tunc, nonnullis 405 asserentibus aquam in vinum fuisse conversam: plerisque autem testantibus illa quoque die in Jordane Dominum baptizatum. Quod licet a diversis alterutrum factum esse credatur; ego tamen utrumque factum esse confirmo, et aliud signum de alio contineri. Utrumque enim factum est; nam cum baptizatus est Dominus, et mysterium lavacri instituit, et humanum genus velut vilem aquam in aeternam substantiam divinitatis sapore convertit. Similiter et cum hydrias plenas liquore fontium vertit in vinum, utrumque operatus est, et speciem magis necessariam nuptiis praestitit,Quod alibi ipse Dominus manifestius declaravit , dicens in utres novos vinum novum esse condendum; in novitate enim utrium nos diligentius oportuit hoc audisse, quibus magis est necessarium, ut sensus vester, qui ignorantia Trinitatis ut aqua nunc friget, agnitio
Abbreviated transcription (Latin):
nandum didicerant ꝓcreatum. Contur.¬
batur herodes. timet salutt suȩ. me.¬
tuit potestati: requirit aͥ sacerdotibꝰ.
& doctorib legis. quid de ortu xp̃i
scriptura predixerit. Innotitiã uenit.
quod fuerat ꝓpħatũ. Ueritas illuminat
magos: in fidelitas obcȩeat mugistros.
C arnalis isrł nõ intelligit quod legit:
nõ uido& quod ostendit. Utitur pagi¬
nis: quaꝵ nõ credit eloquiis:
Ibi est uidea głatio tua : Ubi de
abraham ducta nobilitas: Nonne
cuxumersio tua preputium facta est:
Ecce maior seruit minori: & alienigeni
in sortem tuȩ hereditatis in trantibus:
eius testamenti quod in solu littera
tenes recitatione famularis. Intr&
intret in patriaehaꝵ familiam gentiũ
plenitudo. & benedictionem in semine
abrhȩ qua se filii carnis abdicant
filii ꝓo. issionis accipiant. Adorent
in trib magis omnes popłi uniuersi¬
tatis auctorẽ : & nõ in uidea tantum.
sed in toto orbe ds̃ sit notus: ut ubiq

Expanded text:
nandum didicerant procreatum. Conturnandum didicerant procreatum. Conturbatur Herodes, timet saluti suae, metuit potestati, requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu Christi Scriptura praedixerit, in notitiam venit quod fuerat prophetatum; veritas illuminat magos, infidelitas obcaecat magistros; carnalis Israel non intelligit quod legit, non videt quod ostendit; utitur paginis quarum non credit eloquiis. Ubi est, Judaee, gloriatio tua ? Ubi de Abraham patre ducta nobilitas? Nonne circumcisio tua praeputium facta est ? Ecce major servis minori , et alienigenis in sortem haereditatis tuae intrantibus, ejus testamenti, quod in sola littera tenes, recitatione famularis. Intret, intret in patriarcharum familiam gentium plenitudo, et benedictionem in semine Abrahae, qua se filii carnis 120 abdicant, filii promissionis accipiant. Adorent in tribtatis Auctorem, et non in Judaea tantum Deus, sed in toto orbe sit 198 notus, ut ubique
Abbreviated transcription (Latin):
patriarchȩ abrahȩ innumerabilis ꝓmissa
fuerat successio: non carnis semine sed
fidei fȩcũditate generanda. & ideo stella.¬
rum multitudini comparata: ut ab omiũ
speraret᷑. A d creandum ergo ꝓmissam.
posteritatem heredis in siderib de sig¬
nati. ortus noui syderis excitotur: utꝰ
in quo cęli fuerat adhibitum testimoni¬
um. cȩli familiaretur obsequiũ. Comino¬
uet magos remotioris orientis habitato¬
res. stellis cȩgris stella fulgentior: & de
mirandi luminis claritate. uiri ad spee
tandum nõ miseii. magnitudinẽ significa¬
tionis intelligunt: agente hoc sine dubio
in eoꝵ cordib in spuatione duuna. ut
eos tante uisionis mysterium non
later&: & quod oculis ostendebatur
in solitum. animis nõ essa obscurum.
Demq offituim suũ cum religione dis.¬
ponunt: & his se instruunt donis. ut
adoraturi unum tria simul crdidisse
demonstrent: auro honorantes ꝑsonã
regni precipuam ciuitatẽ: & in urbe
regia ostendi postulant. quẽ ad reg.¬

Expanded text:
brahae innumerabilis fuerat promissa successio, non carnis semine, sed fidei fecunditate generanda; et ideo stellarum multitudini comparata, ut ab omniumsperaretur. Ad creandam ergo 119 promissam posteritatem, haeredes in sideribus designati, ortu novi sideris excitantur, ut in quo coeli adhibitum fuerat testimonium, coeli famularetur obsequium. Commovet magos remotioris Orientis habitatores stellis caeteris stella fulgentior, et de mirandi luminis claritate viri ad haec spectanda non inscii, magnitudinem significationis intelligunt: agente hoc sine dubio in eorum cordibus inspiratione divina, ut eos tantae visionis mysterium non lateret, et quod oculis ostendebatur insolitum, animis non esset obscurum. Denique officium suum cum religione disponunt, et his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria se simul credidisse demonstrent: auro honorantes personaregni praecipuam civitatem, et in urbe regia ostendi sibi postulant quem ad reg
Abbreviated transcription (Latin):
sedebat intenebris uidit lucem mag¬
nam: & qui habitant in regione um¬
bre mortis. lux orta ẽ eis. De quibus
idem dieit ad dñm. Gentes quȩ te nõ
nouerunt in uocabunt te: & ppłi qui
te nesciebtĩt ad te confugient. Hunc
diem abiaham uidit & gauisus est:
cum benedicendos fidei suȩ filios in
um se futurum gentium patrem erede.¬
ndo ꝓspexit: des głam dõ. & plenissi.¬
me sciens qm̃ quod dñs ꝓmisit potens
illud. Notum fecit dñs salutare suum:
ante conspectum gentium reuelauit
iusticiam suc̃ Quod utiq exinde fieri
nouimus: ex quo tres magos de longin.¬
quitate suȩ regionis ex citatos. ad cog.¬
noscendum & adorandum regem cȩliꝰ

Expanded text:
ebat in tenebris, vidit lucem magnam, et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis . De quibus idem dicit ad Dominum: Gentes quae te non noverunt, invocabunt te; et populi qui te nescierunt, ad te confugient . Hunc diem Abraham vidit, et gavisus est , cum benedicendos fidei suae filios in um se futurum gentium patrem credendo prospexit , dans gloriam Deo, et plenissime sciens quoniam quod promisit potens illud: Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam . Quod utique exinde fieri novimus, ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis excitos, ad cognoscendum et adorandum Regem coeli
Abbreviated transcription (Latin):
tuã. & possessionẽ tutm terminos terre.
Audistis quom̃ a syon ꝓdit lex. & uerbũ¬
añt tib ihrłm. Ibi enim audierunt discpłi:
ite baptizate gentes in nomine patris & filii
& sp̃ẽ seĩ. Intenti facti sumus. cum audiremꝰ
ite baiptnate gentes. In cuius nomine: In
nomine patris. & filii. & sp̃c sci. Iste unꝰ
ds. quia nõ in nominib patris & filii &
sp̃u scĩ: sed in nomine patris & filii & spũ
scĩ. Ubi unum nomen audis. unꝰ est ds̃. sic̃
de semine dictum est abrahẽ. Exponit paulꝰ
apłs. In semine tuo. benedicentur om̃s genteᷤ.
N õ dixit in seminib tanquã in multis: sed tam¬
quam in uno & semini tuo quod est xep̃c Sĩc
engo quia ibi nõ dicit in seminib. docere te

Expanded text:
tuam, et possessionem tuam terminos terrae . tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Audistis quomodo a Salem : ibi enim audierunt discipuli, Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Intenti facti sumus, cum audiremus, Ite, baptizate gentes. In cujus nomine? In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Iste unus Deus, quia non, in nominibus Patris et Filii et Spiritus sancti; sed, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ubi unum nomen audis, unus est Deus: sicut de semine Abrahae dictum est, et exponit Paulus apostolus, In semine tuo benedicentur omnes gentes: non dixit, In seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semine tuo, quod est Christus . Sicut ergo quia ibi non dicit, in seminibus, docere te
Abbreviated transcription (Latin):
riti apud dm̃. in ferioris grad̾. inferioriᷤ
cõtinentiȩ. in ferioris uite. unum tamen
& par & equale est qđ acceꝑunt. nisi
quia hic est quibaptirat: Quomͦ ergo
cum baptirat bonꝰ & melior. nõ ideo
iste bonum accipit & ille melus: Sed
quam uis bonus & melior fuerint mi¬
nstri unum & ȩquale est quod acceꝑ¬
unt. nõ est melius in illo & inferuis
in illo: sic & cum baptizat malus ex
aliqua uel ignorantia eccłȩ uel toleun¬
palea. quousq inultimũ uentiletur
area: illud quod datum ẽ unũ est: nec
impar ꝓpter impares ministros. sed par
& equale ꝓpt̾ hic est quibaptirat. Ergo
dilectissimi uideamꝰ quid udere illi no¬
lunt. Nõ quid nõuideant. sed quid se
uidere doleant: quasi clausum sit cõtra
tarent tanquã ministri. quo missi sũt:
te dixit baptirate gente. Audistis.
fr̃s quomͦ uenit illa hereditas. postu¬
la a me & dabo tibi gentes hereditatẽ

Expanded text:
riti apud Deum, inferioris gradus, inferioris riti apud Deum, inferioris gradus, inferioris continentiae, inferioris vitae, unum tamen et par et aequale est quod acceperunt, nisi quia hic est qui baptizat? Quomodo ergo cum baptizat bonus et melior, non ideo iste bonum accepit, et ille melius; sed quamvis bonus et melior fuerint ministri, unum et aequale est quod acceperunt, non est melius in illo, et inferius in isto: sic et cum baptizat malus ex aliqua vel ignorantia Ecclesiae, vel toleranur, toleratur palea, quousque in ultimo ventiletur area, illud quod datum est, unum est, nec impar propter impares ministros; sed par et aequale, propter, Hic est qui baptizat. 9. Ergo, dilectissimi, videamus quod videre illi nolunt; non quod non videant, sed quod se videre doleant: quasi clausum sit contra ptizarent tanquam ministri? quo missi sunt? Ite, dixit, baptizate gentes. Audistis, fratres, quomodo venit illa haereditas, Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem