comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
per penitentia m pote¬
runt mereri ueniam:
Et quia pos⁊ accepta mgra¬
tuitam misericor diam.
pecca uerunt: Non iam
gratis. sed inter uenien¬
te gemitu & fl&u pos¬
sint ad indulgentia m
per uenire
Impos sibi le est enimho¬
mini ut non pecc&:
Vnde iohannes aposto¬
lus: fidixerimus in quit
quia peccatum nonha¬
bemus. nos ipsosseduci¬
mus & ueritas in nobir
Non est.
si confitemur peccata
nr̃ai fidelis & iustus ẽ
ut remittat nobis pec¬
cata& mund& nos ab
omni in iustitia. sicut
dauid meruit uenia &
reformationem cum ẽ¬
fitetur pecoatum: Cer¬
te xp̃ianis loquitur a pos¬
tolus: Ait enĩ in subiec¬
tis: filioli mei : haec
scribo uobis ut non pec¬
c&is. & siquis peccaue¬
rit : aduoca tum habe¬
mus apud patrẽ ih m̃
pos⁊ baptis mum pecca¬
uerimus: aduocatum
supplices de precemur.
ut ex or& pronobis pa¬
trem: Sienim apud ue¬
teres nr̃os penitentia
eh abuit locum.
q uin fieri potest. ut hoc
tem pore locum non ha¬
beat quanto maior

Expanded text:
per paenitentiam poteper paenitentiam poterunt mereri ueniam, ut, quia post acceptam gratuitam misericordiam peccauerunt, non iam gratis, sed interueniente gemitu et fletu possint ad indulgentiam peruenire. Inpossibile est enim homini ut non peccet. unde Iohannes apostolus: si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; si confitemur peccata nostra, fidelis et iustus est, ut remittat nobis peccata et mundet nos ab omni iniustitia. sic Dauid meruit ueniam et reformationem, cum confitetur peccatum. certe Christianis loquitur apostolus; ait enim in subiectis: filioli mei. haec scribo nobis ut non peccetis; et si quis peccauerit, aduocatum habemus apud patrem Iesum post baptismum peccauerimus, aduocatum subplices deprecemur, ut exoret pro nobis patrem. si enim apud ueteres nostros paenitentia habuit locum, qui fieri potest ut hoc tempore locum non habeat, quando maior
Abbreviated transcription (Latin):
tas & lapidas missor
adte. quotiens uolui
congregare filios tuos
quem admodum galli¬
na congre gatpullos
suos sub alis suis & no¬
luisti: Igitur semper
dñs pertotam legem
peccatores ad se conuer¬
ti hortatur: Nolens
opur suum ꝑditioni
es se obnoxium. Cum nec
aliã causa datã elegir
s&. quam ut exerrore
homines conuertant᷑
ad ueritatem:
Itatamen ut in nouo ter¬
tamento auctor legis
clementior uide atur:
quia tempore quo sacra¬
mentum filii sui dni nos¬
tri manifestare dig¬
natus est. largior &
uberior in misericor¬
dicesse uoluit. ut plus
gratiae. praedicante
filio ers&. quam fue¬
rat praedicantibus ser¬
uis  Nec immerito.:
s ic enim fuit dignum. ut
maiora dona perfili¬
um quam perfam ulor
largir& urn
Deniq ad seconuersis
credentibus: omnia si¬
mul peccantibus conce
dit. Nulla interue¬
nien te lamentation e
penitentiae:
Un de dicit paulus apos
tolus: sinȩ peniten¬
tiaenim sunt dona
& uocatiodĩ: Post
autem si pecca uerint

Expanded text:
tas, et lapidas missos tas, et lapidas missos ad te; quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alis suis, et noluisti ! Igitur semper Dominus per totam Legem peccatores ad se converti hortatur, nolens opus suum perditioni esse obnoxium; cum nec alia causa datae Legis esset, quam ut ex errore homines convertantur ad veritatem: ita tamen, ut in Novo Testamento auctor Legis clementior videatur, quia tempore quo sacramentum Filii sui Domini nostri manifestare dignatus est, largior et uberior in misericordia esse voluit, ut plus gratiae praedicante Filio esset, quam fuerat praedicantibus servis. Nec immerito: sic enim fuit dignum ut majora dona per Filium, quam per famulos largiretur. Denique ad se conversis credentibus omnia simul peccata dit nulla interueniente lamentatione paenitentiae. unde dicit apostolus Paulus: sine paenitentia enim sunt dona et uocatio dei. post autem si peccauerint.
Abbreviated transcription (Latin):
quia sipeniteant. pote¬
runt ad statum suum
prinstinum reforma¬
ri sententia enim tunc
man&. si non emend&
delictum:
Denique nin tu&is prae¬
dicatum est. quia post
triduum euerter & ur
ciuita seorum: Quare
post triduum. nisi ut
aut peniterent & aufer¬
r& sententia. aut in
eo permanentes iusti¬
us de perirent: Hoc ẽ
qđ dixit perproph&ã:
Nolo mortem morientis
tantum ut reuertatur
Q uiuat. ita fac tum
est. ut moritur i peccatoꝵ
causa nintue is ignoscer&
penitentia subsequen¬
te: Ut quid & enim
centum annis sub noe
arcam inuenimus fa¬
bricatam. nisiut uiden¬
tes & audientes. quidimmi¬
nerent. emendarentse
Neminem enim dr̃ uult
perire. hinc est. unde
insalomone legimus:
Qm̃ inquit altirrimus
miser tus est penitenti¬
bus: Et iterum. Mise¬
reris omnium. quia om̃a
potes & dissimulas peccata
hominum propt̾ peni¬
tentiam: Hoc sen su&iã
dñs dolens. super per¬
fidiam iudeorum ait:
Hier usalem hierus alem
quae inter ficis prophe¬

Expanded text:
quia si poeniteant, potequia si poeniteant, poterunt ad statum suum pristinum reformari. Sententia enim tunc manet, si non emendetur delictum. Denique Ninivitis praedicatum est, quia post triduum everteretur civitas eorum. Quare post triduum, nisi ut aut poeniterent, et auferretur sententia; aut in eo permanentes, justius deperirent? Hoc est quod dixit per prophetam, Nolo mortem morientis, tantum ut revertatur et vivat. Ita factum est ut morituris peccatorum causa Ninivitis, ignosceretur poenitentia subsequente. Utquid enim centum annis sub Noe arcam invenimus fabricatam , nisi ut videntes et audientes quid immineret emendarent se? Neminem enim Deus vult perire. Hinc est unde in Salomone legimus, Quoniam, inquit, Altissimus misertus est poenitentibus . Et iterum, Misereris omnium, quia omnia potes, et dissimulas peccata hominum propter poenitentiam . Hoc sensu et Dominus dolens super perfidiam Judaeorum, ait: Jerusalem, Jerusalem, quae interficis Prophe
Abbreviated transcription (Latin):
tat peccata: Et iterum
dicit dr̃ per hieremiam.
Delicati mei ambula uer̃
uias asperas Ducti suñ
ut grex direptus ab ini¬
micis. constantes esto¬
te filu & proclamate
addm̃. er it urã in abduc¬
tione memoria : Nam
sicut fuit mens. urã. ut
errar&is adõ. duplica¬
bitis decies tantum con¬
uersi querentes:. qui en ĩ
induxit inuos mala. in¬
duc& in uos a&ernam
iocunditatẽ. cums alute
urã: Oclementiadĩ. quẽ
ad modum lapsos prouo¬
cat. ut se erigat : quo
modo hostatur ut post
errorem ido lorum re¬
uertantur ad eum.
quasi pater beniuolus
filiis suis iocundatem
perennem promittit
salutis si s ecorrigant.
tem apud eundem int̃
c&era: Et resti tuam il¬
los interram istam.
& re aedificabo eos. & ñ
distituam. & replantabo
eos & non euellam.
Vt quia comminatus di¬
xerat. sacrificans diis.
eradicabitur: ne p eccan¬
tes indm̃ disperarent.
defe. quasiiam quis acri¬
fi cauerant i dolis eradi¬
cati seplantari non
possint: hortatur eor

Expanded text:
tat peccata. et iterum tat peccata. et iterum dicit deus per Hieremiam: delicati mei ambulauerunt uias asperas, ducti sunt ut grex direptus ab inimicis. constantes estote, filii, et proclamate ad deum; erit uestra in abductione memoria. nam sicut fuit mens uestra ut erraretis a deo, duplicabitis decies tantum conuersi quaerentes eum; qui enim induxit in uos mala, inducet in uos aeternam iucunditatem cum salute uestra. o clementia dei! quem ad modum lapsos prouocat ut se erigant! quo modo hortatur ut post errorem idolorum reuerquasi pater benevolus, filiis suis jucunditatem perennem promittit salutis si se corrigant. Item apud eumdem inter caetera: Et restituam illos in terram istam, et reaedificabo eos, et non destituam; et replantabo eos, et non evellam : ut quia comminatus dixerat, Sacrificans diis, eradicabitur; ne peccantes in Deum desperarent de se, quasi jam qui sacrificaverant idolis eradicati, replantari non possent; hortatur eos,
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationi ignosciñ
deb& sic ut nouatia no
uid&ur. Quantoma¬
gis homicidio aut adul¬
terio : s̃ ed hinc uanitas
eius appar& : quando
haec quae grauiora suã
concessa probantur.
quam obrem nunc an
idolatriis concedi posse
promis er it dr̃ . s equiren¬
dum est.i
Omne enim quod iurehic
concessum non fuerit.
Nec in futurum poterit
concedi : Hic enm sicut
dix it dñs aut ligantur
aut solu unturpeccata.
nfuturũ autem nihil
aliud erit. nisi remu¬
neratio aut condemna¬
tio. Omnis enim quihic
iure reprobatur Non
poterit eligi ÷ aut dig¬
nus infuturum iudica¬
ri : Audia mus ergo
quae dicat dñs deido¬
latriis. ad hie remiã
proph&am : Uade &
dic inquit: r euertere
Mad me cõmoratio
firmabo faciem meam
uobis in euum:
Terum tamen cognos¬
ce delictum tuum. im¬
pie egesti. & posuisti
uias tuas in alienos.
subtus omne lignum ne¬
morosum: Ecce quid
promittit eis dr̃. qui post
lapsum conuertuntur
adeum. ut post a posta¬
siam regressis : remit¬

Expanded text:
fornicationi ignosci non fornicationi ignosci non debet, sicut Nouatiano uidetur, quanto magis homicidio aut adulterio! sed hinc uanitas eius apparet, quando haec quae grauiora sunt concessa probantur. quam ob rem nunc, an idololatris concedi posse promiserit deus, requirendum est. omne enim quod iure hic concessum non fuerit, nec in futurum poterit concedi. hic enim, sicut dixit dominus, ant ligantur aut soluuntur peccata; in futurum autem nihil aliud erit nisi remuneratio aut condemnatio. omnis enim qui hic iure reprobatur, non poterit eligi aut dignus in futurum iudicari. Audiamus ergo quae dicat dominus de idololatris ad Hieremiam profetam: uade et dic, inquit, reuertimini ad me, commoratio firmabo faciem meam uobis in aeuum. uerum tamen cognosce delictum tuum; impie egisti et posuisti uias tuas in alienos subtus omne lignum nemorosum. ecce quid promittit deus eis, qui post lapsum conuertuntur ad eum, ut post apostasiam regressis remit
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enim a proph&a
nathan arguer&ur.
peccatum caelare non
ausus. est. sed confer¬
sus est dicens. pecca ui
dñõ. Tunc ses pondit
ei proph&a & dixit :
Abstulit dñs peccatum
tuum & non morieris.
qm̃ penituisti & quia
inuenitur postea pro¬
ph& asse : Dubium ñ
est hunc reformatum ⁊
Nam& achabcorreptur
a proph&a propter
mor temuabuthei¬
ibat plorans & consci¬
dit uestimenta sua.
& pre cinxit se cilicio.
& factum est uerbũ
dnĩ inmanu seruieius
heliae dechab & dix̃
dñs: Audisti quomodo¬
i Notus est achab afa¬
ciemeañ in ducamma¬
la indiebus eius.
Et niniu&is peccatade¬
flentibus. imminen¬
te morte reparata ẽ
uita: Eccequantus
profectus est peniten¬
tiae.: sed forte dicatur
et ontra: conces sum
quidem ẽ sed non crim̃
idolatria e: Quã uis enĩ
haec grauia sint. ma¬
ius est tame crimenido¬
latriae .: Recte tam̃ ex¬
plosaẽ ñ ex modica par¬
te nouatiane. adsertio
qua duocrimina gra¬
uia. concessa peniten¬
tiae uidentur : quia si

Expanded text:
cum enim a profeta cum enim a profeta Nathan argueretur, peccatum celare non ausus est, sed confessus est dicens: peccaui domino. tunc respondit ei profeta et dixit: abstulit dominus peccatum tuum et non morieris, quoniam paenituisti; et quia inuenitur postea profetasse, dubium non est hunc reformatum. nam et Achab correptus a profeta propter mortem Nabutheibat plorans et conscidit uestimenta sua et praecinxit se cilicio et factum est uerbum domini in manu serui eius Heliae de Achab et dixit dominus: audisti quo modo motus est Achab a facie mea? non inducam mala in diebus eius. et Nineuitis peccata deflentibus inminente morte reparata est uita. ecce quantus profectus est paenitentiae! Sed forte dicatur e contra: \'concessum quidem est, sed non crimen idolatriae; quamuis enim haec grauia sint, maius est tamen crimen idolatriae\'. recte tamen explosa est non ex modica parte Nouatiani adsertio, qua duo crimina grauia concessa paenitentiae uidentur, quia si
Abbreviated transcription (Latin):
mus iuxta historiam.
post quin qua gesimũ
ẽ. sed forte regi ignosci
oportuit : Humilibus
autem ignoscin deb &
cum magis potentiorib:
dificilius ignos cendum
uide atur: Ds̃ enim per¬
sonam hominis non ac¬
cipit : Quanto enim quis
s ublimior. est. tanto
magis lic& leue peccatũ
eiꝰ. graue ẽ crimen:
Sicut enim humilita sin
potente sublimis. & mag¬
nificata ẽ. ita & culpa eius
ꝓcrimine habenda ẽ: ex¬
ceptis enĩ peccatis quae
constat omnibus eẽ in¬
licita : Nomã licent po¬
tentibus. quaer̃ concer¬
sa humilibur: Dignito¬
so enim homini negoti¬
aride forme est. & po¬
pinam ingredi notabi¬
le est: sen atoribus quo¬
que fenus infamia est.
siergo in his leuibur in¬
uenti notandi sunt. quan¬
tomagis rei constitu¬
endi sunt sipeccauerint.
Per haec ergo appar&
dauid grauis sime pec¬
carse. & quidem dupli¬
cimodo: Conuersus ta¬
men. & homicidu & ad¬
ulteru ueniam conse¬
cutus est. & quo damim¬
aplius deflens reforma¬
tus est .i

Expanded text:
mus iuxta historiam mus iuxta historiam post quinquagensimum est. sed forte regi ignosci oportuit, humilibus autem ignosci non debet, cum magis potentioribus difficilius ignoscendum uideatur. deus enim personam hominis non accipit. quanto enim quis sublimior est, tanto magis, licet leue peccatum eius, graue est crimen. sicut enim humilitas in petente sublimis et magnifica est, ita et culpa eius pro crimine habenda est. exceptis enim peccatis, quae constat omnibus esse inlicita, non omnia licent potentibus, quae sunt concessa humilibus. dignitoso enim homini negotiari deforme est et popinam ingredi notabile est; senatoribus quoque fenus infamia est. si ergo in his leuibus inuenti notandi sunt, quanto magis rei constituendi sunt, si peccauerint! per haec ergo apparet Dauid grauissime peccasse, et quidem duplici modo: conuersus tamen et homicidii et adulterii ueniam consecutus est et, quod amplius est, deflens reformatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ dĩ: quomodo ñ cum do¬
lo agendam penitentiã
ꝓfitetur : Hinc autẽ
manifeste fraus eiꝰ appa
Nouatianus tamen ut
huic peccato ueniamde¬
neg&. unum sensum
uult eẽ & negantis dñm.
ut hac tergi uersatione.
fructum amput& pe¬
nitentia en
Si enim idem est. nega¬
re dnm̃ &e peccasse in
s pm̃ scm̃. nulla uenia
speranda est neganti¬
bus neque fructum ali¬
quispenitentiae. quia
hoc peccatum neq hic
neq: in futuro remitti
dominica oracula ꝓ¬
miserunt: Hic ergo
appar& cum dolo di¬
cere nouatiunum.
agendam penitentiã
ut quid enim peniteat.
si delictum aboleri
negatur
Penitentiae enim gemi¬
tus fl&us & lam̃tatio
hoc adquirit. Ut &
ueniam mereatur &
reformationem
Deniq dauid penitenr
& confitens peccatum
& ad pristinũ statum
redditus est. quia &
rex permansit & poste¬
a proph&auit. quodli¬
quido probatur : Inquin¬
qua gesimo enimpsal¬
mopenituit. Et postea
persecutionem
a filio passus propheta¬
uit: Tertius enimpsal¬

Expanded text:
rum dei.\' quo modo non cum dorum dei.\' quo modo non cum dolo agendam paenitentiam profitetur? hinc autem manifeste fraus eius appaNouatianus tamen. ut huic peccato ueniam deneget, unum sensum uult esse negantis dominum ut hac tergiuersatione fructum amputet paenitentiae. si enim idem est negare dominum quod peccasse in spiritum sanctum. nulla uenia speranda est negantibus neque fructus aliquis paenitentiae, quia hoc peccatum neque hic neque in futuro remitti dominica oracula promiserunt. Hinc ergo apparet cum dolo dicere Nouatianum agendam paenitentiam; ut quid enim paeniteat, si delictum aboleri negatur? paenitentiae enim gemitus, fletus et lamentatio hoc adquirit, ut et ueniam mereatur et reformationem. denique Dauid paenitens et coufitens peccatum et ad pristinum statum redditus est, quia et rex permansit et postea profetauit. quod liquido probatur; in quinquagensimo enim psalmo paenituit et postea persecutionem a filio passus profetauit; tertius enim psal
Abbreviated transcription (Latin):
ens dñr conuersis dari
debere peccatorumre¬
missa : hoc precepit
quippe cum dixerit.
Nolo mortem morientis.
tantum ut reuertat᷑¬
& uiuat
Itaq est fructus peni¬
tentia e sicut claruit.
conuersis addm̃:
Exclusa est ergono uati¬
ani impie composita ad¬
sertio. qua uerborum
dñi sensum inuertit
dicens: Ait dñs quime
nega uerit & ego negabo
ut sialiquis xp̃ianus quacũ¬
q ex causa negauerit. iã
redire ñ possit. autcerte
reuertens minimesus cipi¬
atur: & ubierit demanda
apostolum p&rum ñ ne¬
gauerit. Quare: quiape¬
nitentia subsequente.
erratũ suum amarissime
fleuit. scius utiq conuersis
ignosci. &reformarieor
ꝑpenitentiã: sed nouati¬
anus fingit agendã. peni¬
tentiam. Quia enim a per¬
te negare non audet dan¬
dam penitentiã. ad stric¬
tus lege subtilit̃ hanc frus¬
trare contendit: quando
enim dicit. quia quinega¬
uerit. nullo modo ueniã
habebit. sed negabitur &
ipse in cons pectu angelo¬

Expanded text:
ens dominus conuersis dari ens dominus conuersis dari debere peccatorum remissa, hoc praecepit, quippe cum dixerit: nolo mortem morientis, quantum ut reuertatur et uiuat. itaque est fructus paenitentiae, sicut claruit, conuersis ad deum. exclusa est ergo Nouatiani impie conposita adsertio, qua uerborum domini sensum inuertit dicens: \'ait dominus: qui me negauerit, et ego negabo ut si aliquis Christianus, quacumque ex causa negauerit, iam redire non possit aut certe reuertens minime suscipiatur. Et ubi erit demandatapostolum Petrum non negauerit? quare? quia paenitentia subsequente erratum suum amarissime fleuit scius utique conuersis ignosci et reformari eos per paenitentiam. sed Nouatianus fingit agendam paenitentiam. quia enim aperte negare non audet dandam paenitentiam. adstrictus lege subtiliter hanc frustrare contendit. quando enim dicit quia \'qui negauerit. nullo modo ueniam habebit, sed negabitur et ipse in conspectu angelo
Abbreviated transcription (Latin):
ulcis cendum pramp¬
tus est.
Sine dubio igitur ma¬
ior gratia nouae legis
est quam fuit u&eris:
siergo maior gratia ẽ.
quo modo negatur hoc
prestar epossr quod
prest& it illa quae mi¬
norem gratiam habu¬
it Erat enim propen¬
sior in seueritate:
taque siita peniten¬
tibus igno uisse proba¬
tur. quid fieripotest¬
ut ista quae clemens ẽ
non recipiat. peniten¬
tes. Nam & iudei filui
dĩ appellatisunt: Qui
per morsen. in nube
& in mari baptizati
apo stolipauli aucto¬
rnate leguntur: Legẽ
enim accepturi procul
dubio purificati noscun¬
tur ut dec& ero acceptȩ
legis redderent rationẽ
& sique peccarent per
penitentia reformar eNt.
Dicente dño per esaiam
proph&am
penitentiam agite
quierratis & con uer¬
timini: sed forte e con¬
trariodicitur: Peniten¬
tiaquidem praedicataẽ :
Non tamen remissio :
Siergo penitentia pre¬
dicata a dõ est est fruc¬
tus agentibus peniten¬
tiam: Nec enim super¬
uacue hoc dñs commo¬
ner & . Porro autem sci¬

Expanded text:
ulciscendum prompulciscendum promptus est. Sine dubio igitur maior gratia nouae legis est quam fuit ueteris. si ergo maior gratia est, quo modo negatur hoc piaestare posse, quod praestitit illa, quae minorem gratiam habuit? erat enim propensior in seueritate. itaque si ista paenitentibus ignouisse probatur, qui fieriut ista quae clemens est, non recipiat poenitentes? Nam et Judaei filii Dei appellati sunt, qui per Moysen in nube et in mari baptizati, apostoli Pauli auctoritate leguntur . Legem enim accepturi procul dubio purificati noscuntur, ut de caetero acceptae Legis redderent rationem, ut si quid peccarent, per poenitentiam se reformarent; dicente Domino per Isaiam prophetam, Poenitentiam agite qui erratis, et convertimini . Sed forte e contrario dicitur: \'paenitentia quidem praedicata est, non tamen remissio\'. si ergo paenitentia praedicata a deo est, est fructus agentibus paenitentiam; nec enim superuacue hoc dominus commoneret porro autem sci
Abbreviated transcription (Latin):
quae clemens uis a est
aliquando uindica uitin
annaniam: etenim
cum saphira uxore sua
diuinitus cesisunt:
Et trmas magus incre¬
dulur. & dĩ legi repug¬
nans. Dnĩ iudicio & uir¬
tute cecatus. est.
Et herodes rex propter
quod honorem non de¬
dit dõ. ab angelo dĩ per¬
cussus. scatens uermi¬
bur ex spirauit
Nequia misericordia
predicatur in ultum
omnino putar ent ho¬
mines. & imp une pec¬
care: timorem posuit.
Ostendens ad hoc dari
ueniam delictorum.
ut quasi ex mor tuis ui¬
uificati postea absti¬
Merentse a contrarus.
ut id elaboretur. ne
quis hinc. cum crimine
exeat. Quia adiudici¬
um ueni&ur. Haec
enim uni cuique sen¬
tentia imputatur.
Inqua de fungituri qm̃
igitur noua lex peni¬
tudinem hab& mise¬
ricor diae non contemp¬
tui duc&ur. ab amato¬
ribus peccatorum in
supra dictos uindicauit.
U&us uero lex quam quã
ad uindictam data sit
quibusdam tamen ig¬
nouit: Ne omnino
crudelis dicer&ur: sed
in plures uindicauit.
Quia sensus eius ad

Expanded text:
quae clemens uisa est, quae clemens uisa est, aliquando uindicauit. Anania etenim cum Sapphira uxore sua diuinitus caesi sunt; et Etimas magus, incredulus et dei legi repugnans. domini iudicio et uirtute caecatus est; et Herodes rex, propter quod honorem non dedit deo, ab angelo dei percussus, scatens uermibus expirauit. ne, quia misericordia praedicatur, inultum omnino putarent homines et inpune peccari, timorem posuit ostendens ad hoc dari ueniam delictorum, ut quasi ex mortuis uiuificati postea abstinerent se a contrariis, ut id elaboretur, ne quis hinc cum crimine exeat, quia ad iudicium uenietur. haec enim uni cuique sententia inputatur, in qua defungitur. quoniam igitur noua lex plenitudinem habet misericordiae, ne contemptui duceretur ab amatoribus peccatorum, in supra dictos uindicauit. uetus uero lex, quamquam ad uindictam data sit, quibusdam tamen ignouit, ne omnino crudelis duceretur, sed in plures uindicauit, quia sensus eius ad
Abbreviated transcription (Latin):
ciper it Non condemnan¬
dum. sed ignoscendum
docer &: Nam permor¬
sen data est lex quia ius¬
tũiamh ẜuit. uindie¬
tam in primordi is suis.
seueritatem ex ercere:
quia & in illum quisab¬
batis ex iit ligni a colli¬
gere fune breuiter uin¬
dicauit.
Et infilium aegrptia e
quiblas phema uera t
in dm̃. similiter ultionẽ
dedit. Et incausa fusi¬
lis uituli percussit filios
irł: Un aquaequae ergo
lex inter ipsa primordia
sensum suum plenum
ostendit: ut u&us lex
quia ad uin dicandum
pramptior erat. inter¬
initia sua as perior ui¬
der& ur. Ut m&u incus¬
so diligentes & sollici¬
tos facer& auditores
suos
Noua ergo propter qđ
pia ad misericor diã
facilis est. primordia
rua. mitissimain &
ce menitissimas de¬
monstrauit :
ut ipsa oblectatione om¬
Nes ad indul gentiam
prouocar &. Postea
autem & illa quae as¬
perior uisa est. propter
fragilixatem humani ge¬
neris. Non solum rigo¬
rem suum molliuit. sed
& humanam & piam
se prestꝑen: Et haec

Expanded text:
ciperet, non condemnanciperet, non condemnandum, sed ignoscendum doceret. nam per Moysen data lex, quia iustitiam hahuit ad uindictam, in primordiis suis seueritatem exercuit, quia et in illum, qui sabbatis exiit ligna colligere, funebriter uindicauit et in filium Aegyptiae, qui blasphemauerat in deum, similiter ultionem dedit et in causa fusilis uituli percussit filios Israhel. Una quaeque ergo lex inter ipsa primordia sensum suum plenum ostendit, ut uetus lex, quia ad uindicandum prinitia sua asperior videretur, ut metu incusso diligentes et sollicitos faceret auditores suos. nona uero, propter quod pia et ad misericordiam facilis est, primordia sua mitissima et clementissima demonstrauit, ut ipsa oblectatione omnes ad indulgentiam prouocaret. postea autem et illa, quae asperior uisa est, propter fragilitatem humani generis non solum rigorem suum molliuit. sed et humanam et piam se praestitit et haec,
Abbreviated transcription (Latin):
ta & dia coni. crean¬
dis presbiteris in obse¬
quium mit tuntur.
Uit dignos eos fierisa¬
cerdotes omnes intel¬
legant.
Exceptis enims acerdo¬
tibus quibus obsequi¬
um debent omnibus
prae ponuntur diaco¬
CONTRA NOUA¬
TIAHUM.MI.
icunt discipuli sui
dicimus ut descendat
ignis decaelo. & cor¬
sumat eos sicut fecit
helias.
Et rẽs pondit illis dñr
dicens. N escitis qua¬
li spũ estis. Tilius
enim hominis nonue¬
nit animas perdere
sed saluare.
Cum dignum utiq ess&
uindicare in ramari¬
tanos non excipienter eũ
Dñs tamen qui ad miseri¬
cordiam dandam adue¬
nit. sententiam amo¬
uit. ut dec& ero corrigen¬
tes emendarentur:
dit proph&a heliseus in¬
dignatus pueris. qui ei
contumeliam faciebant.
dõ iudice uindicauit in
eos. ut eo loco abursis
comederentur. ubi silua
eẽ negatur.
Drs autem oblatae sibi
mer & ricipepercit.
ei ui delic&. quam in ad¬
ulterio se de prehendis¬
se ma iores iudeorum
dixeruNit.
ut qui a pia p̃dicatio in¬

Expanded text:
ita et diaconi creanita et diaconi creandis presbiteris in obsequium mittuntur, ut dignos eos fieri sacerdotes omnes intellegant. exceptis enim sacerdotibus, quibus obsequium debent, omnibus praeponuntur diacoCONTRA NOUATIANUM. icunt discipuli sui dicimus, ut descendat ignis de caelo et consumat eos, sicut fecit Helias? et respondit illis dominus dicens: nescitis quali «piritn estis. filius enim hominis non uenit animas perdere. sed saluare. cum dignum utique esset uindicare in Samnritanos non suscipientes eum, dominus tamen. quia ad misericordiam dandam aduenit, sententiam amouit. ut de cetero corrigences emendarentur. et profeta Heliseus indignatus pueris, qui ei contumeliam faciebant. deo iudice uindicauit in eos. ut eo loco ab ursis comederentur, ubi silua esse negatur. dominus autem oblatae sibi meretrici pepercit. ei uidelicet, quam in adulterio se deprehendisse maiores Iudaeorum dixerunt, ut. quia pia praedicatio in
Abbreviated transcription (Latin):
Omnium es⁊ erum tes¬
timonium dare. Et
non tamen om̃s hoc ho¬
nore dignisunt. Iudica¬
re enim omnes possunt
Et non tamen omner
pos sunt es se quod iu¬
dicant. Potest enim
pictorbonus. pictor iudi.¬
cari abillo qui pinge re
nesciat. & cora ula
meliori alio coraula
ad probari abeo qui
alterius est artus.
Ita & testir potest esse
creandi presbiteri qui
in ferior ordine est.
Est iterum quo inflen¬
tur & putent sibi mul¬
tum deberi. Anobis e
nim. in quiunt perdu¬
cuntur. qui ordinan¬
di sunt. ut dum late¬
ri illorum septi sunt.
honore digni uidean¬
tur. factum uerum es¬
se. Quasi officialer
enim ab episcopo mit ti¬
tur. ut obrequium prȩ¬
be at ordinando.
Nam & im perator ut
imperator appareat or¬
dinatur. obse quio mi¬
litari
Nontamen melior
nec par ex ercitus. im¬
peratori
Nam & aman cam es¬
s& clarus inhonore
militari a rege missur
est. ut mardocheo iN
obsequium ir& ut quan¬
tum dignus ess& mar¬
docheus ex hulus ob¬
requiis noscer& ur

Expanded text:
omnium est ergo tesomnium est ergo testimonium dare et non tamen omnes hoc honore digni sunt. iudicare enim omnes possunt et non tamen omnes possunt esse quod iudicant. potest enim pictor bonus pictor iudicari ab illo, qui pingere nesciat, et coraula melior alio coraula adprobari ab eo. qui alterius sit artis; ita et testis potest esse creandi presbiteri qui inferior ordine est. Est iterum, quo inflentur et putent sibi multum deberi: 10 \'a nobis\' enim. inquiunt, \'perducuntur qui ordinandi sunt\'. ut. dum lateri illorum saepti sunt, honore digni uideantur. fac uerum esse; quasi officialis enim ab episcopo mittitur, ut obsequium praebeat ordinando. nam et imperator, ut imperator appareat, ordinatur obsequio militari; non tamen melior nec par exercitus imperatori. nam et Aman. cum esset clarus in honore militari, a rege missus est ut Mardocheo in obsequium iret. ut quantum dignus esset Mardocheus, ex huius obsequiis nosceretur;
Abbreviated transcription (Latin):
Non considerant quid illis
adõ decr&umsit.
& quid debeant custodi¬
re. sed tollunt hoc deme¬
moria assiduae stati¬
ones domesticae. & of¬
ficialitas. quae per sug¬
gest iones malas seubo¬
nas nunc plurimum po¬
test. Aut timentur enĩ
ne male suggeserant
aut emuntur ut prer¬
tent. Hi sunt qui faciuñt
eos. ordinis sui Noncon¬
siderare. rationem.
Dumenim per adolati¬
oNem obsequuntur
illis inlicite praecipi¬
tes illos faciunt. ut plur
sibi putent licere. quippe
cum uideant nonsic de¬
ferre sacerdotibus. ac
perhoc ante ferri sepu¬
tant. sed testimonio
inquit dia conifit pres¬
biter. Quasi istud ad pre¬
rogatiuam pertineat
magni tudinis.
Legimus enim ad ple¬
bem dixisse p&rum a¬
postolum. Eligite in¬
quit exuobis. quos cons¬
tituamus deseruire mi¬
nisterusecclesiae. No¬
lo dicere mensis.
Ecce laicorum tes timo¬
nio creati sunt diaco¬
ni. & apostolus eum
Sicenimuit. Oport&
enim hunc & testimoni¬
um haber e bonum.
ab his qui foris suNt.

Expanded text:
non considerant quid illis non considerant quid illis a deo decretum sit et quid debeant custodire, sed tollunt hoc de memoria adsiduae stationes domesticae et officialitas, quae per suggestiones malas seu bonas nunc plurimum potest. aut timentur enim, ne male suggerant, aut emuntur, ut praestent. hi sunt qui faciunt eos ordinis sui non considerare rationem. dum enim per adulationem obsecuntur illis inlicite, praecipites illos faciunt, ut plus sibi putent licere, quippe cum uideant non sic deferri sacerdotibus, ac per hoc anteferri se putant. \'Sed testimonio\', inquit, diaconi fit pre-sbiter\\ quasi istud ad praerogatiuam pertineat magnitudinis. legimus enim ad plebem dixisse Petrum apostolum: eligite, inquit, ex uobis quos constituamusdeseruire minsteriis ecclesiae, nolo dicere mensis\'. ecce laicorum testimonio creati sunt diaconi. et apostolus eum,sic enim ait: oportet enim hunc et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
liber ad ꝓbat. quẽ dicimus
actur apostolorum Cum
enim ex samaria credidis¬
sent philippo i p̃dicanti
diacono ab apostolis ordi¬
nato. miserunt inquit ad
p&rum & iohannemi
s ed inscu credo scriptura¬
rum. aut in memor esle¬
gis haec defundunt re¬
cordari. Ergo deb& qui
ista put& asserenda quid
leuitis acciderit. cumta¬
liter seperent. Cumenim
nihil int̾sacerdotes &le¬
uitas inter eẽ p̃sumer ent.
Dõiudice hiatu terrae ab¬
sortisunt chore. & con¬
sentientes ei & ccluiros
torrens ignis simul con¬
sumpsit. & orias rex
cum opus. sacerdotale
p̃sumer& lepra perfu¬
sus est. ut hoc utiq ex¬
emplo c& eri territi.
ñ auderent qđ conces¬
sum non est p̃sumere.
Nunc enim uidemus dia¬
conos timere. qđ sacerdo¬
tum est agere perconiu¬
uia & in oratione iduel¬
le ut respondeatur illis
cum istudsolis liceatsa
a sacer dote. & sic dare
plebi. Uides quid pare
one mentis: eoquod
uideant romanae eccle¬
siae. seesse ministros:

Expanded text:
liber adprobat, quem dicimus liber adprobat, quem dicimus Actus Apostolorum. cum enim ex Samaria credidissent Philippo praedicanti, diacono ab apostolis ordinato: miserunt. inquit, ad Petrum et Iohannem Sed inscii, credo, scripturarum aut inmemores legis haec defendunt. recordari ergo debet qui ista putat asserenda, quid Leuitis acciderit cum taliter saperent. cum enim nihil inter sacerdotes et leuitas interesse praesumerent, deo iudice hiatu terrae absorti sunt Chore et consentientes ei, et CCL uiros torrens ignis simul consumsit, et Ozias rex, cum opus sacerdotale praesumeret, lepra perfusus est, ut hoc utique exemplo ceteri territi non auderent quod concessum non est praesumere. nunc enim uidemus diaconos temere quod sacerdotum est agere per conuiuia et in oratione id uelle, ut respondeatur illis,cum istud solis liceat saa sacerdote et sic dare plebi. Uides quid pariane mentis, eo quod uideant Romanae ecclesiae se esse ministros,
Abbreviated transcription (Latin):
uire in ecclesia dum ta¬
xat. Et sacerdos totius
honoris ecclenastici dig¬
nus habeatur. Maior
enimordo intrase. &
apud sehab&. & mino¬
rem. Pres bit̃ enim &
diuconi agit officium.
& exorcistae & lectores.
Pres biterum autem
intellegi epm̃i probat
paulus. apostolui cum
quando timotheum
quẽ ordinauit. presbi¬
terum instruit. qua¬
lem debeat creare
epm̃. Quid est enim
ep̃s. nisi primur pres¬
biter. hoc ẽ sum mus
sacerdos. Deniq ñ
aliter quã con pres¬
biteros hoc uocat & con¬
sacerdotes. Num quid
& ministros condiaco¬
nos suos dicit ep̃r. Non
utiq quia multo infe¬
riores sunt. & tur pe
est. iudicere primis¬
crinium. Nam in a¬
lexandriã & perto¬
tam ae grptum. si de¬
sit ep̃s consignat pra¬
biter. Quanta autem
sit dignitasordinissa¬
cerdotalis causa osten¬
di caiphe. Quicumes¬
s& homopessimus pro¬
ph& auit. Quare in¬
quit. quia princeps
erat sacerdotũ Et ne¬
rum multum distare
intdiaconum & sacerdotẽ.

Expanded text:
uire, in ecclesia dumtauire, in ecclesia dumtaxat — et sacerdos totius honoris ecclesiastici dignus habeatur. maior enim ordo intra se et apud se habet et minorem; presbiter enim et diaconi agit officium et exorcistae et lectoris,. Presbiterum autem intellegi episcopum probat Paulus apostolus, cum quando Timotheum. quem ordinauit presbiterum. instruit qualem debeat creare episcopum. quid est enim episcopus, nisi primus presbiter, hoc est summus sacerdos? denique non aliter quam conpresbiteros hos uocat et consacerdotes; numquid et ministros condiaconos suos dicit episcopus? non utique, quia multo inferiores sunt et turpe est iudici dicere primiscrinium. nam in Alexandria et per totam Aegyptum, si desit episcopus, consignat presbiter. Quanta autem sit dignitas ordinis sacerdotalis, causa ostendit Caiphae, qui, cum esset homo pessimus, profetauit. quare? inquit, quia princeps erat sacerdotum\'. et iterum multum distare inter diaconum et sacerdotem
Abbreviated transcription (Latin):
constitutũ ẽ ad nõ per
morsen. Aut num quid
meliores heliseor. qui
aquam fundebat in ma¬
nus heliae. sic autem di¬
aconor aduersus presbi¬
teros defendit. quãsiex
presbiteris diuconi.
& non exdia conibus pres¬
biteri ordinentur. sed
quiu romanae eccle¬
siae ministrisunt. idcir¬
co honor abiliores putan¬
tur quã apud c&eras
ecclesias. propt̃ magni¬
ficentiã urbis romae quȩ
caput es se uid&ur om¬
nium ciuitatum. si ita ẽ
hoc debent & sacerdotib
suis uidicare. quasi hi
inferiores sunt. crescuñt
ꝓpter magnificentiã ci¬
uitatis. quan tomagis
qui potiores sublimandis
quc quid enim officiali¬
bus prestatur augm̃¬
tum. fit potestati. sicut
honor serui ad laudem
proficit dñi. quã quã
apud iustum iudicem
dm̃ unicuiq hic honor
mane at. quicretus est
singulis ecclesiarũ offi¬
ciis. Vt quidiaconus ẽ.
diaconu honorem. per
om̃s ecclesias habeat.
N enim qualis cumq: ho¬
nor .ẽ. antistitidĩ. ser¬

Expanded text:
constitutum est a domino per constitutum est a domino per Moysen. aut numquid meliores Heliseo sunt, qui aquam fundebat in manus Heliae? Sic autem diaconos aduersus presbiteros defendit, quasi ex presbyteris diaconi et non ex diaconibus presbiteri ordinentur. sed quia Romanae ecclesiae ministri sunt, idcirco honorabiliores putantur quam apud ceteras ecclesias propter magnificentiam urbis Romae, quae caput esse uidetur omnium ciuitatum. si ita est, hoc debent et sacerdotibus suis uindicare, quia, si hi qui inferiores sunt crescunt propter magnificentiam, ciuitatis, quanto magis qui potiores sunt sublimandi sunt! quicquid enim officialibus praestatur, augmentum fit potestati, sicut honor serui ad laudem proficit \'domini, quamquam apud iustum iudicem deum uni cuique hic honor maneat, qui creatus est singulis ecclesiarum officiis, ut qui diaconus est diaconii honorem per omnes ecclesias habeat - non enim qualiscumque honor est antistiti dei ser
Abbreviated transcription (Latin):
r indomodĩ. & in honore
xp̃i cum dignitate c̃siduñ.
q̃ audaciaẽ presbiteris.
ministros ipsorum parer
facere. q̃ temeritas ua¬
na p̃ sũptio. sacerdoti¬
bus baiolqͦs tabernacu¬
li: & omnium uasorũ
eius & lignorum. con¬
cisores & portiores a¬
quae conferre. Hoc enĩ
officiũ fuit leuitarũ.
tale ẽ. sip̃ fectis officia¬
les dominis seruiae¬
quentur. Hoc enimscrip¬
tum ẽ dicente dño ad
mor sen. accipe tribũ
leui demedio filiorũ
nsrł. & statue illo san¬
te a aron sacerdotem
& deseruient ei . quid
noc emplo apestius : qđ
& iam nunc in ecclesia
custoditur. quam quã
somanae ecclesiae diaco¬
ni modice. inuere cundi¬
or esuide antur. sedendi
tam̃ dignitatem in eccle¬
sia non p̃sumunt. ut au¬
tem non om̃a ministe¬
ria obsequiorum peror¬
dinem agant. multi tu¬
do facit clericorũ. Nã
utiq: & altare porta¬
rent. & uasa eius. & a¬
quã in manus funder eñ.
sacerdoti sicut uidimꝰ
ꝑ om̃s ecclesius & sicut

Expanded text:
sunt, in domo dei et in honore sunt, in domo dei et in honore Christi cum dignitate considunt. quae audacia est presbiteris ministros ipsorum pares facere! quae temeritatis uana praesumptio sacerdotibus baiulos tabernaculi et omnium uasorum eius et lignorum concisores et portitores aquae conferre! hoc enim officium fuit leuitarum. tale est, si praefectis officiales, dominis serui aequentur. hoc enim scriptum est dicente domino ad Moysen: accipe tribum Leui de medio filiorum Israhel et statue illos ante Aaron sacerdotem et deseruient ei. quid hoc exemplo apertius, quod etiam nunc in ecclesia custoditur? Quamquam Romanae ecclesiae diaconi modice inuerecundiores uideantur, sedendi tamen dignitatem in ecclesia non praesumunt. ut autem non omnia ministeria obsequiorum per ordinem agant, multitudo facit clericorum. nam utique et altare portarent et uasa eius, et aquam in manus funderent sacerdoti, sicut uidemus per omnes ecclesias et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
umiussis caritatis pa¬
rere uolumus. in ui¬
tuperationẽ forte cadem.
quidere q̃ nulli aliquan¬
do indubiũ uenit scribim
quia cumamiciciã offen¬
Uere nolumus. studium
qđ ad aliquã rẽ occultã.
reuelandã ꝓficere debuit.
intricamꝰ. quã uis ꝓpt̃
nimiã stultistã cuiurdã
hoc ad seuerantis quod
in subiectis pandemus
istud. ut nobis in iunxe¬
rit caritas memorata.
Necum nemo adhaec diu
responder&. in peius ꝓ¬
ficer&. ut diu inuanoex¬
ercitatus em̃dareñ possit
Hoc enim carnatis studiũ
hab&. falsidei ducestul¬
titia. & ciuitatis roma¬
nae iactantia ȩ. leuitar
sucerdotibus. & diuco¬
nos prerbiter isco aequa¬
secontendit. ñdicam
p̃ferre quia stultius ẽ.
& forte incredibile uide¬
atur. & nos ñ emendato¬
res sed calum niatores.
habeamur. Qua igitur le¬
ge quaue consu&udine.
quonã ex emplo. hoc ad¬
gredi audeat. nullũ scire
arbitror. ut istos quibur
consensus. in eccła datus
propt̃ qđ antistites dĩ

Expanded text:
Dum iussis caritatis paDum iussis caritatis parere uolumus, in uituperationem forte cademus, qui de re, quae nulli aliquando in dubium uenit, scribimus, quia, cum amicitiam offendere nolumus, studium, quod ad aliquam rem occultam reuelandam proficere debuit, intricamus, quamuis propter nimiam stultitiam cuiusdam hoc adseuerantis, quod in subiectis pandemus, istud et nobis iniunxerit caritas memorata, ne. cum nemo ad haec diu responderet, in peius proficeret et diu in uano exercitatus emendari non possit. hoc enim caritatis studium habet falsi dei, duce stultitia et ciuitatis Romanae iactantia leuitas sacerdotibus et diaconos presbiteris coaequare contendit, non dicam praeferre. quia stultius est et forte incredibile uideatur et nos non emendatores, sed calumniatores habeamur. qua igitur lege quaue consuetudine, quonam exemplo hoc adgredi audeat, nullum scire arbitror, ut istos, quibus consessus in ecclesia datus propter quod antistites dei
Abbreviated transcription (Latin):
tolus paulus. & egoueni¬
ens in quit aduos fr̃i. ue¬
ni ñ in sublimita te ser¬
monis aut sapientiae.¬
in sermone ẽ regnum
dĩ sed inuir tute: utqr
uerba contradictione
ob noxia s̃ dĩ lege uirtus
testis. ex sister & ciuom̃is
cedit sermonũ sublimitas.
simplicioribus neforte
indignos putarent gratia
di. quia minima slitte¬
ris forensibus. eruditi cũ
magis ad laudẽ ꝓficiat
simplicitas eorum. quan
qđ prudent̃ mundi ñ ui¬
dent suꝑbia litterarum
hicredunt ñ uerbis. sed
consilio prudentes. sciuNt
enim inbonis operibus
requi escere dm̃. & fidẽ
quaerere ñ culium ser¬
monẽ. Legunt enĩ dicen¬
tem dnm̃. Inquor equies¬
cam nisi in humili &
mansu&o. & tremente
uerba mea. Quã obrẽ
ut digni efficiamur adꝓ
bimus securi. quia hor
diligit dñs. quia uerba
eius cus todiunt. sic enĩ
dixit discipulis suis sidi¬
ligitisme. p̃cepta mea
seruate . ut in hisd ño ser¬
iuentes regni eius here
NORŨ LEUITARŨ

Expanded text:
tolus Paulus: et ego uenitolus Paulus: et ego ueniens, inquit, ad uos, fratres, ueni non in sublimitate sermonis ant sapientiae,in sermone est regnum Dei, sed in virtute : ut quia verba contradictioni obnoxia sunt, Dei legi virtus testis existeret, cui omnis cedit sermonum sublimitas. simplicioribus, ne forte indignos se putarent gratia Dei, quia minime sunt litteris forensibus eruditi, cum magis ad laudem proficiat simplicitas eorum: quoniam quod prudentes mundi non vident superbia litterarum, hi credunt, non verbis sed consilio prudentes. Sciunt enim in bonis operibus requiescere Deum, et fidem quaerere, non cultum sermonem. Legunt enim dicentem Dominum, In quo requiescam, nisi in humili et mansueto et tremente verba mea ? Quamobrem ut digni efficiamur ad pbemus, securi quia hos diligit Dominus, qui verba ejus custodiunt. Sic enim dicit discipulis suis, Si diligitis me, praecepta mseruate, ut in his domino seruientes regni eius heredANORUM LEUITARUM.
Abbreviated transcription (Latin):
norũ. unde ñ litteratis
scđi regnum dr̃. ꝓmisit
s ed fidelibus. Neq scru¬
tatoribus siderum a& ni¬
tatem pollic&. sed rec¬
te agentib Nec dialec¬
ticis qui fraude & minu¬
tis quibus dũ uerũ ex¬
cluderenitunt᷑ gloria
dat. sed bonae uolunta¬
tis hominib: qui accurati
magis uita s̃. quã ser¬
mone. Istos enim repro¬
bat dr̃ qui orationeclari
sermonis utiuolunt quã
bonis actibus. Nã & glo¬
riam dĩ in se uult conuer¬
tere. qui remdĩ uerbis ex¬
ornare seputat. Nes enĩ
ipsae per seplacere debent.
ut non sermo. sed s ensus
laudetur. sienim sensus
auctor. ẽ lit terae & uer¬
ba propt̃ res significandas
inuenta s. Cur non ma¬
gis res ipsae puro sensu
ꝓmendae sunt. ut sicilius
mentem incitent. ad sa¬
lutem. Ideoq piscatores
elegit dñs. nrõs a posto¬
los homines simplices.
& sine litteris qui sin eali¬
qua uersutia fidem ser¬
uando & bene uiuendo
dĩ inse ostenderent ue¬
ritatem. Vnde & apos¬

Expanded text:
norum. Unde non litteratis norum. Unde non litteratis saeculi regnum deus promisit, sed fidelibus; neque scrutatoribus siderum aeternitatem pollicetur, sed recte agentibus; nec dialecticis, qui fraude et minutis quibusdam uerum excludere nituntur, gloriam dat, sed bonae uoluntatis hominibus, qui accurati magis uita sunt quam sermone. istos enim reprobat deus, qui oratione clari sermonis uti uolunt quam bonis actibus. nam et gloriam dei in se uult conuertere, qui rem dei uerbis exornare se putat. res enim ipsae per se placere debent, ut non sermo, sed sensus laudetur. si enim sensus auctor est litterae et uerba propter res significandas inuenta sunt, cur non magis res ipsae puro sensu promendae sunt, ut facilius mentem incitent ad salutem? ideoque piscatores elegit dominus nostros apostolos, homines simplices et sine litteris, qui sine aliqua uersutia fidem seruando et bene uiuendo dei in se ostenderent ueritatem. unde et apos
Abbreviated transcription (Latin):
nram̃ hoc ꝓficere. s ed aug¬
m̃tũ si modo aequo ani¬
C. De euAnQł Maet hei
teor tibi pat̾ dño caeli
& t̃rae. qui abscondisti
haeca sapientibus & pru¬
dentib & reuelasti ea
paruulis. Ita pat̃ qm̃ sic
fuit placitum antete.
Igitur sidictorum sen¬
sum inspiciamꝰ. uidebi¬
mus ea q̃ ad exortatio¬
nem credentium ad nõ
dicta eorum qui propt̃
qđ mundanã sapientiã
sꝑnuNt. paruuli uident᷑
sapientibus mundi. qͥ
nullo testimonio com¬
m̃dati sapientes uolunt di¬
ci. Idcirco indignum uisũ
ẽ dõ. hisostendere uerita¬
tem. humilib autẽ qui
nihil dese p̃sum̃ tes. dĩse
uoluntati inclinant ae¬
quitate cogente. saluta¬
ria reuelandar̃. Hic enĩ
prudens dõ ẽ & salutis
suae memor. qui scien¬
tiae suae ante ponit dĩ
legem. quã utiq uid&
ñ uerborũ strepitu fulci¬
ri sedrerum uirtutib:
et sine dubio. hic stultus
& uanus est. qui huicrei
se commendat. q̃ nulla
munitur p̃rogatiua sig¬

Expanded text:
nostram hoc proficere, sed ad augnostram hoc proficere, sed ad augmentum, si modo aequo aniC. DE EUANGELIO MATHEO. teor tibi, Domine coeli et terrae, qui abscondisti haec a sapientibus et prudentibus et reuelasti ea paruolis. ita, pater, quoniam sic fuit placitum ante te. igitur, si dictorum sensum inspiciamus, uidebimus ea, quae ad exhortationem credentium a domino dicta sunt, eorum qui, propter quod mundanam sapientiam spernunt, paruuli uidentur sapientibus mundi, qui nullo testimonio commendati sapientes uolunt dici. idcirco indignum uisum est deo his ostendere ueritatem, humilibus autem, qui nihil de se praesumentes dei se uoluntati inclinant, aequitate cogente salutaria reuelanda sunt hic enim prudens deo est et salutis suae memor, qui scientiae suae anteponit dei legem, quam utique uidet non uerborum strepitu fulciri, sed rerum uirtutibus. et sine dubio hic stultus et uanus est, qui huic rei se commendat, quae nulla munitur praerogatiua sig
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ fidẽ enĩ ab hominibur
tribulam᷑. temptant en ĩ
nos siporsint adducere
a fide. Propt̃ differentiã
autem temptantur. ut an¬
gustiati penitenter rede¬
ant. inuiã sicut factum ẽ
& iudeis. Cum enim dif¬
fiderent de prouidentia
dĩ temptatis aserpentib
ut dolore correpti emen¬
darentur. Dr̃ enim sic
temptat. ut corrigat hu¬
iusmodi homines. Est
& aliu temptatio qua
tempta tus ẽ abraham.
& iob necñ & tobias fa¬
mulidĩ. ut abrahã ꝑtri¬
bulationẽ oblati unici.
&dilectissimi filii uberi¬
orem fructum iustitiae
haber& ad a&nã gloriã
Iobautẽ amissione totius
substantiae. augmenta¬
r& diuitus locupl&atus
incaelis & intra. Tobias
uero cecitatẽ luminum
pas sus. sic ꝓuectior exti¬
tit. ut & a dp̃sens glorio¬
sus fier& receptis oculis.
& infuturũ seruar & ei
claritas ꝑ p&ua. qr ad hoc
ꝓbantur iusti. ut ꝓfician.
Ideoq intemptationero¬
bustoanimo eẽ debemus.
scientes ñ ad diminutionẽ

Expanded text:
propter fidem enim ab hominibus propter fidem enim ab hominibus tribulamur — temptant enim nos, si possint abducere nos a fide -, propter diffidentiam autem temptantur, ut angustiati paenitentes redeant in uiam, sicut factum est et Iudaeis. cum enim diffiderent de prouidentia dei, temptati sunt a serpentibus, ut dolore correpti emendarentur. deus enim sic temptat, ut corrigat huius modi homines. est et alia temptatio, qua temptatus est Abraham et Iob nec non et Tobias, famuli dei, ut Abraham per tribulationem oblati unici et dilectissimi filii uberiorem fructum iustitiae haberet ad aeternam gloriam, Iob autem amissione totius substantiae augmentaretur diuitiis locupletatus in caelis et in terra; Tobias uero caecitatem luminum passus sic prouectior extitit, ut et ad praesens gloriosus fieret receptis oculis et in futurum seruaretur ei claritas perpetua, quia ad hoc probantur iusti, ut proficiant. ideoque in temptatione robusto animo esse debemus scientes non ad deminutionem
Abbreviated transcription (Latin):
temptio ꝑniciẽ parit. Hac
enĩ iudei adp̃ħendenͣs a
serpentib perierunt.
Agentibus enim sub dĩlege
deꝓuidentia. eiꝰ dubita¬
bant. Ac ꝑ hoc ne diuinanos
sed humanu temptatio ad¬
p̃hendat hortatur. Hic
nomini eiusagens ab ido¬
lis sperat salutem. quia
ñ hab& dm̃ probatũ. Om̃e
enĩ qđ ꝓ batũ ñ est. temp¬
tatur. Et qđ tempta tur
indubium uenit. ACꝑ
hoc diuina temptatio.
mortalis ẽ. Humanaue¬
ro temptatio salutaris.
Quia sicut dedõ dubitare
ꝑniciosumẽ. ita de homi¬
ne desperare ꝑropterdĩ
legem. s aluberrimũ est.
quã obrẽ ꝓuident̃ aposto¬
lus. Temptatio uos in¬
quit non adphendat.
nisihumana. ut propt̃
dĩ legẽ ab hominib tẽp¬
tati. fortesi inueniamur
dub itantibus de nobis ho¬
minibus carnalibus. dõ
autem probatisimus.
temptant᷑. ut emendentur.
Duplex ergo temptatio. est.
Aliquando enim quasi fide¬
ler. aliquando qua si defi¬
dentes temptamur. ut fi¬
deliũ temptio humanasit.

Expanded text:
temptatio perniciem parit. hac temptatio perniciem parit. hac enim Iudaei adprehensi serpentibus perierunt; agentes enim sub lege dei de prouidentia eius dubitabant. ac per hoc ne diuina nos sed humana temptatio adprehendat, hortatur. hic nomine eius agens ab idolis sperat salutem, quia non habet deum probatum. omne enim quod probatum non est temptatur et quod temptatur in dubium uenit. ac per hoc diuina temptatio mortalis est, humana uero temptatio salutaris, quia, sicut de deo dubitare perniciosum est, ita de homine desperare propter dei legem saluberrimum est. quam ob rem prouidenter apostolus: temptatio uos, inquit, non adprehendat nisi humana, ut propter dei legem ab hominibus temptati fortes inueniamur dubitantibus de nobis hominibus carnalibus, deo autem probati simus, temptantur ut emendentur. Duplex ergo temptatio est; aliquando enim quasi fideles, aliquando quasi diffidentes temptamurutfidelium temptatio humana sit.