comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pace ĩmorati: tandẽ uxorũ flagitatione re¬
uocant᷑. denuntiantiũ in redeant sobolem
se a finitimis quesituras. Medio autẽ tem¬
pore aput scitas duo reges uiuenes. plenius
ꝙ scolopeius ꝑ factionẽ optimatũ domo
pulsi: ingentẽ iuuentutẽ secũ trarerunt.
Et in cappadocie pontiq ora. iuxta annem
thermodontẽ conseder̃t. cãpis temiscoreis.
sibi subiectis. Ubi ꝓrima queq diu popła¬
ti. conspiratione funtimoꝵ ꝑ insidias tru¬
cidant᷑. Horũ exilio urores. ac uiduitate
ꝑmote: arma sumunt .ꝙ. ut om̃ib par ex
simili conditione animꝰ fieret: uiros qui
suꝑfuerant int̾ficiunt. Acq accense in
hostem. sangͥne suo ultionẽ cesoꝵ ꝯuigũ
finitimoꝵ excidio consequunt᷑. Tunc pace
armis quesita: externos concubitꝰ mneunt.
editos mares mox enecant: feminas studi¬
ose nutrunt. Inustis infantũ dexterioribꝰ
mamillis. ne sagitarũ iactus impedirent᷑.

Expanded text:
pace inmorati tandem uxorum flagitatione repace inmorati tandem uxorum flagitatione reuocantur denuntiantium, ni redeant subolem se a finitimis quaesituras. Medio autem tempore apud Scythas duo regii iuuenes Plynos et Scolopetius. per factionem optimatium domo pulsi, ingentem iuuentutem secum traxere et in Cappadociae Ponticae ora iuxta amnem Thermodontem consederunt campis Themisoyriis sibi subiectis; ubi diu proxima quaeque populati conspiratione finitimorum per insidias trucidantur. horum uxores exilio ac uiduitate permotae arma sumunt et, ut omnibus par ex simili condicione animus fieret, uiros qui superfuerant interficiunt atque accensae in hostem sanguine suo ultionem caesorum coniugum finitimorum excidio consequuntur. tunc pace armis quaesita externos concubitus ineunt, editos mares mox enecant, feminas studiose nutriunt inustis infantium dexterioribus mammillis, ne sagittarum iactus impedirentur;
Abbreviated transcription (Latin):
nno añ urbẽ condicã quadrigẽ
rer egypti meridiem ⁊ septẽtrionem diui¬
sas pene toto celo ac pelago plagas. aut miᷤ¬
cere bello. aut regno uingere studens: sei¬
this bellũ pͥmus indixit. Prius missis
legatis. qui hostib parendi leges dic̃ent.
atq scithe legatis responder unt stolide.
opulentissimũ aduersus inopes regem:¬
sũpsisse bellũ. Quod timendũ sibi ipsi ma¬
gis uersa uice fuerit. propt̃ incertos belli
euentꝰ. nulla p̃mia:ꝙ. dap̃na manifesta
Dorro sibi non expectandũ. dũ ad se ueniat᷑
sed ultro prede obuiã ititros. nec mora nã
dicta factis insequunt᷑. Primũ ip̃m ueso¬
gem territũ. refugere in regnũ cogunt.
Destitutũ uero exercitũ inuadunt om̃em¬
q belli apparatũ capessunt. Uniuersam
quoq egyptũ populauissent: nisi paludi¬
bus ĩpediti repellerent᷑. Inde concinuo re¬
uersi. ꝑdomitã infinicis cedibe asiam uecti¬
galem fecere. ubi ꝑ quindecim annos. sine

Expanded text:
nno ante Urbem conditam CCCCLXXX Aegypti, meridiem et septentrionem, divisas pene toto coelo ac pelago plagas, aut miscere bello, aut regno jungere studens, Scythis bellum primus indixit, missis prius legatis, qui hostibus parendi leges dicerent. Ad quae Scythae legatis responderunt, stolide opulentissimum regem adversus inopes sumsumpsisse bellum, quod timendum ipsi magis uersa uice fuerit propter incertos belli euentus nulla praemia et damna manifesta. porro sibi non exspectandum, dum ad se ueniatur, sed ultro praedae obuiam ituros. nec mora, nam dicta factis insequuntur. primum ipsum Vesozen territum refugere in regnum cogunt, destitutum uero exercitum inuadunt omnemque belli apparatum capessunt, uniuersam quoque Aegyptum populauissent, ni paludibus inpediti repellerentur. inde continuo reuersi perdomitam infinitis caedibus Asiam uectigalem fecere; ubi per XV annos sine
Abbreviated transcription (Latin):
tantaq illustrioꝵ ingenioꝵ oꝑa con¬
gesserant. unde quamlibet hodie.¬
que in templis extent. que et nos uidimꝰ
armaria libroꝵ. quib derelictis exina¬
nita ea anr̃i hominib nr̃is memoren¬
tur. qd̃ quidẽ uerũ est. tamen inhonestiꝰ
credit᷑ alios libros fuisse quesitos. qͥ pristi¬
nas studioꝵ curas emularent᷑. qui quam
aliã ullã tunc fuisse bibliothecã que.
hoc euasisse credat᷑. Cap̃ rr¬
esar postea insulã ubi farꝰ est cepit
eo achillas cũ gab imanis militib¬
postea uenit. Ingens pugna cõmissa est.
Magna ibi cesarianoꝵ militũ multitudo
cecidit. om̃s etiam int̾fectores pompeii:
int̾fecti st̃ Cap̃moꝵm

Expanded text:
tantaque inlustrium ingeniorum opera contantaque inlustrium ingeniorum opera congesserant. unde quamlibet hodieque in templis extent, quae et nos uidimus, armaria librorum, quibus direptis exinanita ea a nostris hominibus nostris temport, quod quidem verum est; tamen honestius creditur, alios libros fuisse quaesitos, qui pristinas studiorum curas aemularentur, 422 quam aliam ullam tunc fuisse bibliothecam, quae hoc evasisse credatur. Caesar postea insulam ubi Pharus est, cepit. Eo Achillas cum Gabinianis militibus venit. Ingens pugna commissa est: magna ibi Caesarianorum militum multitudo cecidit, omnes etiam interfectores Pompeii interfecti sunt; Ca
Abbreviated transcription (Latin):
filiiq fugerunt. ceteraq pompeiana
classis direpta est. om̃ib qui in ea erãt
crudelissime trucidatis. Ibiq pompe¬
uis bith u occisus est. lentulus uero
uir consularis apud pͣiliisium inter¬
fectus est÷. Cap̃.¬
esar cõpositis apud thessaliam
reb alexandriam uenit. ꝑ lato¬
q ad se ac uiso pompeii capite. anulo¬
q fleuit. Cũq se in rega  recepisset
acceperit. templa sua astii spoliantib
ut et regios thesauros uacuos esse os¬
tenderent. et in inuidiã cesaris popu¬
lum concitarent. Preterea achillas
dux regiꝰ imbut᷑ semel pompeii san¬
guine. cesaris quoq necẽ medicabat᷑.
Nam iussus exercitũ dimittere eui
p̃erat uiginti mĩtiũ armatoꝵ. ñ
modo spreuit imꝑiũ uerũ eciã et
aciem direrit. In ipso p̃lio regic ea¬
sis forte subducta. iubetur incendi ea
flãma. cũ partes quoq urbis inuasisset
dita excussit. Singulare ꝓfecto moni¬
mentũ studii. cureq maioꝵ qui tot

Expanded text:
filiique fugerunt; cetera Pompeiana filiique fugerunt; cetera Pompeiana classis direpta est omnibus qui in ea erant crudelissime trucidatis, ibique et Pompeius Bithynicus occisus est. Lentulus uero uir consularis apud Pelusium interfectus est. Caesar conpositis apud Thessaliam rebus Alemndriam uenit perlatoque ad se ac uiso Pompei capite anuloque fleuit; cumque se in regiam recepisset, acciperet, templa sua astu spoliantibus, ut et regios thesauros uacuos esse ostenderent et in inuidiam Caesaris populum concitarent. praeterea Achillas dux regius, imbutus semel Pompei sanguine, Caesaris quoque necem meditabatur. nam iussus exercitum dimittere, cui praeerat, uiginti milium armatorum, non modo spreuit imperium, uerum et aciem direxit. in ipso proelio regia classis forte subducta iubetur incendi. ea flamma cum partem quoque urbis inuasisset,dita exussit, singulare profecto monumentum studii curaeque maiorum, qui tot
Abbreviated transcription (Latin):
triginta milia pedicũ. eqͥtes mille.
uidere ibi et geuiere erat contractã
romanoꝵ uires in campis pharsalicis:
ad occisionẽ mutuã constitusse. quas
si concordia rexisset: nulli popłi. nulli
reges ferre potuissent. Prima congres¬
sione. eqͥtatus pompen pulsus. sinistͣ
latera nudauit. Dem cũ diu utrimq
dubia sorte cederent᷑. acq ex alia par¬
te pompeiꝰ int̾ hortandũ diceret. p᷑arce
ciuib uec tam̃ faceret. ex alia uͦ cesar
hoc faceret. qd̃ urcferet. dicens miles fa¬
git exercitꝰ. castraq direpta sunt. Ce
sasunt in eo p̃lio pompeianoꝵ duode¬
cun milia. centuriones triginta et
tres. Hie exit᷑ pugne ad̃ paleo pharsalũ
fuit. Pompeiꝰ fugiens in hostio penei
anuis honerariam naiuĩ nactꝰ: in asi¬
am transit. Inde ꝑ tyrũ in egiptum
uenit. ibiq mor ut litus actigit: iuis¬
su ꝑtolomei adolescentis. in gr̃am ce¬
saris uictoris occisus est. Pompeii uror

Expanded text:
triginta milia peditum, equites mille. triginta milia peditum, equites mille. uidere ibi et gemere erat contractas Romanorum uires in campis Pharsalicis ad occisionem mutuam constitisse, quas si concordia rexisset, nulli populi, nulli reges ferre potuissent. prima congressione equitatus Pompei pulsus sinistra latera nudauit. deinde cum diu utrimque dubia sorte caederentur atque ex alia parte Pompeius inter hortandum diceret parce ciuibus nec tamen faceret, ex alia uero Caesar hoc faceret, quod urgeret dicens miles, fagit exercitus, castraqsa sunt in eo praelio Pompeianorum quindecim millia, centuriones triginta et tres. Hic exitus pugnae ad Palaeopharsalum fuit. Pompeius fugiens in ostio Penei amnis onerariam nauem nanctus in Asiam transiit. inde per Cyprom in Aegyptum uenit ibique mox ut litus attigit, iussu Ptolemaei adulescentis in gratiam Caesaris uictoris occisus est. Pompei uxor
Abbreviated transcription (Latin):
copias contraxit. In quẽ se ilico cesar
omissa obsidione conuertit. Torquat᷑
autẽ e uestigio prorumpens ad uersũ
insecut᷑ est. Ita cesaris milites ancipiti
periculo territi ipso cesare frustra ob
sistente fugerunt. Pompeiꝰ uͭ cesaris
quoq testimonio uictor. persequentẽ
reuocauit exercitũ. quatuor milia mi¬
utun cesaris. centuturiones uiginti
duo. eqͥtes romani cõplures in eo p̃lio
cesi sunt. Cesar inde citato agmine
per epirũ in chessaliã ꝑrerit. Pompeiꝰ
cũ marimis copiis secutus. bellumq cõ¬
missũ est. Itaq instruit᷑ utrinq acies
Pompeiꝰ octoginta et octo cohortes tͥ
plici ordine locauit. Fuerunt autem
peditũ quad raginta milia. equites
insinistro cornu secenti. in dextro qͥn¬
genti. Preterea reges multi senatorẽ
eqͥtesq romani plurimi. absq leui¬
ui arinatoꝵ magna copia. Cesar si¬
milit̾ octoguita cohortes tͥplici ordi¬
ne disposuit. Cui fuerunt minꝰ quã

Expanded text:
copias contraxit. In quem se ilico Caesar copias contraxit. In quem se ilico Caesar omissa obsidione conuertit. Torquatus autem e uestigio prorumpens auersum insecutus est. Ita Caesaris milites ancipiti pericusistente fugerunt. Pompeius uero Caesaris quoque testimonio uictor persequentem reuocauit exercitum. quattuor milia militum Caesaris, centuriones uiginti et duo, equites Romani conplures in eo proelio caesi sunt. Caesar inde citaper Epirum in Thessaliam perrexit. Pompeius cum maximis copiis est secutus, bellumque commissum est. Itaque instruitur utrinque acies. Pompeius ociplici ordine locauit: fuerunt autem peditum quadraginta milia, equites in sinistro cornu sescenti, in dextro quingenti, praeterea reges multi, senatores equitesque Romani plurimi, absque leuium armaturarum magna copia. Caesar similiter octoginta cohortes triplici ordine disposuit , cui fuerunt minus quam
Abbreviated transcription (Latin):
sulti numinis cueurrerunt. eui sepisa¬
me ipsi quoq romani opulentisima
dona miserunt. At si apollo iste preipꝰ
paulatĩ discernente experientia conto¬
tus. relict᷑. atq oblit̾ est. quid uiuũ de
mortua pecude. quid uerũ de amente
muliereła sperart pocest: quid postre
cura. uel fassa. dicendo ipse apollo seduat.
quamobrẽ equo animo ferant. et si uni¬
tari interim nolunt: nos id ueritatis
iudicio etiam ꝓhibere. qd̾ potuerunt
maiores eoꝵ uel experiendo ꝯtempn̾e.
Interea apud dirratiũ. multi orientis
reges: ad pompeiũ cũ auxilus conue¬
nerunt. Quo cũ cesar uenisset: pompe¬
ium obsidione frustra cinxit. Ipse ter¬
ram quindecĩ milib passuũ fossa per¬
struens. cũ illi maria patuerint:
castellũ quoddã propinqum ma¬
ri. qd̾ msrceilinꝰ cuebat᷑ euertit. presi¬
dia q cesaris que ibidẽ morabant᷑ occi¬
dit. Cesar torquatũ legionẽ qi unam
ut expugnaret aggressus est. Hoc pe¬
riculo socioꝵ pompeiꝰ cognito: om̃s eo

Expanded text:
sulti numinis concurrerunt, cui saepissime ipsi quoque Romani opulentissima dona miserunt. At si Apollo iste Pythius paulatim discernente experientia contemptus, relictus atque abolitus est, quid vivum de mortua pecude, quid verum de amente muliercula sperari potest? Quid postrem obscura, vel falsa dicendo, ipse Apollo seducit. Quamobrem aequo animo ferant, etsi imitari interim nolunt, nos id veritatis judicio etiam prohibere, quod potuerunt majores eorum, vel experiendo contemnere. Interea apud Dyrrachium multi Orientis reges ad Pompeium cum auxiliis convenerunt. Quo cum Caesar venisset, Pompeium obsidione frustra cinxit, ipse terram quindecim millium passuum fossa praestruens, cum illi maria paterent. castellum quoddam propinquum mari, quod Marcellinus tuebatur, evertit, praesidiais. Torquatum legionemque unam Caesar ut expugnaret aggressus est. Hoc periculo sociorum Pompeius cognito omnes eo
Abbreviated transcription (Latin):
peratos. cõposita pactione dimisit.
in ulceriore uero hispania: duas legi¬
ones a marco uarrone suscepit. Si¬
milit̾ et duces hoc est curio catonem
sicilia expulit. ualeriꝰ cotã sardinia.
tuberonẽ affrica uairꝰ eiecit. Cesar
tancũ et libertate concessa: ceteris re¬
bus abrasit. At uero dolabella parti¬
um cesaris in illirico per octauiui
et legionẽ uictus. copiisq exut᷑: ad an¬
toniũ fugit. Basilius et salustiꝰ ꝑ sin
antoniꝰ. hortensius quoq ab infimo¬
mari cũ classe concurrens. om̃s q par¬
tes aduersus octauiũ et bibulonem
ꝓfecti et uicti st̃. Antomiꝰ cũ se octauio
cũ quindecĩ cohortib dedisset: omnes
ad pompeiũ alibone dedueti sunt.
Curio ex sicilia in affricã cũ exercitu
tnͣsgressus est. Quem iuba rex conti¬
nuo exceptũ: cũ om̃ib copus truci¬
dauit. Octauius salonas expugnare
conat᷑. om̃s pene copias quas duxit:
amisit. celius disciunt a cesare. ac se

Expanded text:
peratos, composita pactione dimisit. peratos, composita pactione dimisit. In ulteriore Hispania duas legiones a M. Varrone suscepit. Similiter et duces ejus, hoc est Curio Catonem Sicilia expulit, Valerius Cottam Sardinia, Tuberonem ab Africa Varus ejecit. Caesar tantum et libertate concessa, caeteris rebus abrasit. At vero Dolabella partium Caesaris in Illyrico per Octavium, et Libonem victus, copiisque exutus, ad Antonium fugit. Basilius et Sallustius, ducAntonius, Hortensius quoqmari cum classe concurrens, omnesque pariter aduersus Octauium et Libonem profecti et uicti sunt. Antonius cum se Octauio cum quindecim cohortibus dedisset, omnes ad Pompeium a Libone deducti sunt. Curio ex Sicilia in Africam cum exercitu transgressus est: quem Iuba rex continuo exceptum cum omnibus copiis trucidauit. Octauius Salonas oppugnare conatus, omnes paene copias quas duxit amisit. Caelius desciuit a Caesare ac se
Abbreviated transcription (Latin):
belli ciulis. pro restituendis in patͥam
cribunis esse cestat᷑ est. Inde ꝑ anconiũ
septẽ cohortes que apud sulmonẽ mo¬
rabant᷑: a lucretio recepit. Tres legi¬
ones que cũ domitio apud cornificiũ
morabant᷑: ad suas partes traduxit.
Dompeiꝰ atq om̃is senat᷑. crescentibus
cesaris uirib trepidi tanquã italia
pulsi. ingreciã transuecti. dirauum
gerendi belli sedem elegerunt. Cesar
romã uenit. negatãq sibi ex erar io
pecuniam. fractis forib inuasit. ꝓtu¬
ltq ex eo auripondo. quatuor milia
centũ. tͥginta ⁊ qͥnq. argentipondo
ꝓpe nongenca milia. Inde disgressus
ariminũ ad legiones. mox alpes tͣnͣsuec¬
tus massiliam uenit. Ad quã oppug¬
nandam cur recept᷑ non esset. tribu¬
nũ cũ trib legionib relinquens ad
hispanias contendit. quas lucius affri
pompeiani duces cũ legionib tenebãt.
Ibi multis p̃lus petreiũ affricanũ q su¬

Expanded text:
belli ciuilis, pro restituendis in patriam belli ciuilis, pro restituendis in patriam tribunis, esse testatus est inde per Antonium septem cohortes, quae apud Sulmonem morabantur, a Lucretio recepit, tres legiones quae cum Domitio apud Corfinium morabantur, ad suas partes traduxit. Pompeius atque omnis senatus, crescentibus Caesaris uiribus trepidi, tamquam Italia pulsi in Graeciam transuecti, Dyrrachium gerendi belli sedem delegerunt. Caesar Romam uenit negatamque sibi ex aerario pecuniam. fractis foribus inuasit protulitque ex eo auri pondo quattuor milia centum triginta et quinque, argenti pondo prope nongenta milia. inde digressus Ariminum ad legiones, mox Alpes transuectus Massiliam uenit, ad quam oppugnandam, cur receptus non esset, Trebonium cum tribus legionibus relinquens, ad HispPompeiani duces cum legionibus obtinebant, ibi multis praeliis Petreium, Afraniumque su
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ ciuile cõmittitur. qd̾ magnis ĩã¬
dudũ dissensionib ac molitionib para¬
bat᷑. Nam rediens cesar uictor e gallia
discerni sibi absenti aicer consulatum
poposcit. Contͣdictũ est a marcello con¬
sule. adnicente pompeio. Deinde deere¬
tum est a senatu. ut in urbem cesar. ñ
nisi dimisso exercitu ueniret. et ex mar¬
celli consulis auctoritate: ad legiones qͥ
apud luceriã erant. pompeiꝰ eũ imnpis
missus est. Cesar rauennã sese contu¬
lst. Mareꝰ. et antoniꝰ. et publuis cassius
tribun plebis. pro cesare int̾cedentes. in¬
cerdicente lentulo consule. curia foroq
ꝓhibiti: ad cesarẽ ꝓfecti st̃. curione simł
celio q comitantib Cesar rubicone flu¬
mine tnͣsmeato. mox ut ariminũ ue¬
nit: quinq cohortes quas cunc solas
habebat. cũ quib ut ait liuius orbem t̃¬
rarum adortꝰ est: qͥd facto opus esset e¬
docuit. Deplorans inuirias suas. causã

Expanded text:
bellum ciuile committitur, quod magnis iambellum ciuile committitur, quod magnis iamdudum dissensionibus ac molitionibus parabatur. Nam rediens Caesar uictor ex Gallia decerni sibi absenti alterum consulatum poposcit. contradictum est a Marcello consule adnitente Pompeio, deinde decretum est a senatu, ut in Vrbem Caesar non nisi dimisso exercitu ueniret, et ex Marcelli consulis auctoritate ad legiones, quae apud Luceriam erant, Pompeius cum imperio missus est. Caesar Rauennam sese contulit. M. Antonius et P. Cassius tribuni plebis pro Caesare intercedentes, interdicente Lentulo consule curia foroque prohibiti, ad Caesarem profecti sunt Curione simul Caelioque comitantibus. Caesar Rubicone flumine transmeato, mox ut Ariminum uenit, quinque cohortes, quas tunc solas habebat, cum quibus, ut ait Liuius, orbem terrarum adortus est, quid facto opus esset, edocuit. deplorans iniurias suas, causam
Abbreviated transcription (Latin):
ruirsiis post hane domest icam intesti¬
nã q ꝑniciẽ. qua usq ad medullas pen
eiuscerata ⁊ exesa est. pͥarib pͥope modũ
spacus tempoꝵ non solũ reparata. uerũ
etiã extenta est. Cũ luc ullus asiam. põ¬
peius hispaniã. cesar galliã perdomuit.
romanũ q imperiũ: usq ad extremos
prope modũ terre t̾minos. propagatũ
est. hanc nunc amplissimã dilatationẽ
uastissima runa conseqͥtur. Apud par¬
thos enĩ consul romanꝰ occidit᷑. exercitq
delet᷑. Atrocissimũ illud pompeii ⁊ ce¬
saris bellũ ciuile conscribit᷑. Int̾ hec ro¬
ma ipsa repentino correpta incendio:
comcremat᷑. Cap̃.¬
nno siqͥdem ab urbe condica.
.d.cc. incertũ unde coneret᷑ pluri¬
main urbis parcẽ ignis inuasit. neq
unqͣ. antea tanto incendio correptam
ac uastatã ciuitatẽ ferunt. Nam qua¬
tuordecĩ uicos cũ uico iugario. cumsũp¬
tos fuisse memorie ꝓditũ est. Hinc iam

Expanded text:
rursus post hanc domesticam intestirursus post hanc domesticam intestinamque perniciem, qua usque ad medullas paene euisoerata et exesa est. paribus propemodum spatiis temporum non solum reparata, uerum etiam extenta est, cum Lucullus Asiam, Pompeius Hispaniam, Caesar Galliam perdomuit Romanumque imperium usque ad extremos propemodum terrae terminos propagatum est. hanc nunc amplissimam dilatationem uastissima ruina consequitur. apud Parthos enim consul Romanus occiditur exercitusque deletur, atrocissimum illud Pompei atque Caesaris bellum ciuile conseritur et inter haec Roma ipsa repentino correpta incendio concrematur. anno siquidem ab Vrbe condita DCC incertum unde concretus plurimam Vrbis partem ignis inuasit, neque umquam antea tanto incendio correptam ac uastatam Ciuitatem ferunt. nam quattuordecim uicos cum uico Iugario consumptos fuisse memoriae proditum est hinc iam
Abbreviated transcription (Latin):
de popli romani defecissent: nisi ea ponani
colectis ex fuga militib paucis. intu¬
mescentẽ siriam egregia animi uircu¬
te ac moderatione pressisset. Qui et ani¬
thocũ copias Eiꝰ ingentes. prelio uieit
et int̾fecit. parthos quoq a borode in
siriam missos. iam q ingressos anthi¬
ochiam: bello expuilit expulit. duc̃e q¬
eoꝵ osagen int̾fecit. Igit᷑ romani status
agit᷑ alterna motatio. et uelut forma
occeani mar is. que om̃i die dispar. nẽ
succidius ꝑ septẽ dies attollit᷑ increm̃tiᷤ.
nunc in ꝯsequentibus totidem diebus
naturali dãpno. et defectu interiore
subducit᷑. Ut enĩ de pͥmis ordiar. cim¬
bris tigurinis q uincentib cũ apud
rhodanũ flumen romanꝰ exercit᷑ pe¬
rut. artissimas romas sensit angusti¬
as. Refusa concinuo clade cimbroꝵ
magnis e leuata ꝓuentibus prioꝵ obli¬
ta defectuũ est. Hane deinde recentisui¬
me prosꝑitatis iactantiam. italic um

Expanded text:
de populi Romani defecissent, ni Cassius de populi Romani defecissent, ni Cassius collectis ex fuga militibus paucis intumescentem Syriam egregia animi uirtute ac moderatione pressisset; qui et Antiochum copiasque eius ingentes proelio uicit et interfecit, Parthos quoque ab Horode in Syriam missos iamque ingressos Antiochiam bello expulit duoemque eorum Osagen interfecit. Igitur Romani status agitur semper alterna mutatio et uelut forma. Oceani maris, quae omni die dispar nunc succiduis per septem dies attollitur incrementis nunc insequentibus totidem die bus naturali damno et defectu interiore subducitur. ut enim de proximis ordiar, Cimbris Tigurinisque uincentibus cum apud Rhodanum flumen Romanus exercitus periit, artissimas Roma sensit angustias; refusa continuo clade Cimbrorum, magnis elata prouectibus priorum oblita defectuum est. hano deinde recentissimae prosperitatis iactantiam Italicum
Abbreviated transcription (Latin):
gessen legatũ. a borode rege parthoꝵ
ad se missũ obuiam habuit. A qͦ uehe¬
ment̾ increpatꝰ est cur contra fedus
luculli et pompen. auaria induct᷑.
eufraten transierit. Quãobrem si¬
ne mora fucurũ. ut ꝓ auro parthi¬
co serico. ferro honoraret᷑. Itaq cum
prope charras uentũ esset. parchi su¬
bito ingruentes: cũ surena et sillatia.
p̃fectis. sagittis oppressere romanos.
Cecidere ibi plurumi senatores. aliqͥt
etiam consulares. et p̃torii uiri. Crassꝰ
quoq filiꝰ crassi. lectissimꝰ iuuenis in
acie occisus est. Preterea quatuor co¬
hortes. cũ uargunte io legato. mediis¬
dep̃hense campis: et int̾fecte sunt. Su¬
renas rapto equitatu crassũ ꝑsequi in¬
tendit. eũq circumuentũ ac frustra
colloqͥum eiꝰ pecentẽ incerfecit. quan¬
ius uiuũ auferre maluisset. Pauci
noctis bñficio liberati: charras confu¬
ognita clade romanoꝵ multe
orientis ꝓuincie. a societate et fi¬

Expanded text:
gesem, legatum ab Orode rege Parthorum gesem, legatum ab Orode rege Parthorum ad se missum, obvium habuit, a quo vehementer increpitus est, quod contra foedus Luculli et Pompeii, avaritia inductus, Euphratem transierit. Quamobrem sine mora futurum, ut, pro auro Parthico, Serico ferro oneraretur. Itaque cum prope Carras ventum esset, Parthi 413 subito ingruentes cum Surena et Sillace, praefectis sagittis, oppressere Romanos. Cecidere ibi plurimi senatores, aliquot etiam consulares, et praetorii viri. Crassus quoque filius Crassi, lectissimus juvenis, in acie occisus est. Praeterea quatuor cohortes cum deprehensae campis et interfectae sunt. Surenas rapto equitatu Crassum persequi intendit eumque circumuentum ac frustra conloquium eius petentem interfecit, quamuis uiuum auferre maluisset. pauci noctis beneficio liberati Carras confuognita clade Romanorum multae Orientis prouinciae a societate uel fi
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Aeq ita ne romani inclinauer̃t.
ut nec ad gothos surgam. Sed ne ip̃a
quidẽ roma clades quas intulit euita¬
uit. Exercite dui acte q sunt ꝑ totos
mundi cardines. potentie ducũ: iures¬
q legionũ. que in se concurrentes. eiꝰ
dap̃no uincerent: ciuuis pericło uince¬
rent᷑. Nam uictorem scilicet cesarem de
gallia reuersũ: ciuilia bella comitata
sunt. alia q gͣuissima bella. interfecti
apud parthos crassi et trucidati exer¬
nuo ab urbe condita. de. xxuii.
erasstis in consulatu collega põ¬
pen. puintiam sortit᷑ in parthos. ho¬
mo inexplebilis cupiditatis. audica
in iherosolimis templi opulentia quã
pompeiꝰ intactam reliquerat: in pa¬
lestinam reuertit. iherosolimã adut.
templũ ꝑuadit. opes dir ipit. Inde ꝑ
mesopotamiã tendens in parthiam.
quacumq iter habuit. socis ciuita
tib auxrilia indixit. precia eregit.
Moxq ut eufrat̾ẽ transut: ilico bo¬

Expanded text:
rit, atque ita me Romani inclinauerunt, rit, atque ita me Romani inclinauerunt, ut nec ad Gothos surgam\'. sed ne ipsa quidem Roma clades, quas intulit, euitauit exercitae diu auctaeque sunt per totos mundi cardines potentiae ducum uiresque legionum, quae in sese concurrentes eius damno uincerent, cuius periculo uincerentur. nam uictorem Caesarem de Gallia reuersum ciuilia bella comitata sunt aliaque grauissima mala, interfecti apud Parthos Crassi et trucidati exernno ab Vrbe condita DCXCVII Crassus in consulatu collega Pompei prouinciam sortitus in Parthos, homo inexplebilis cupiditatis, audita in Hierosolymis templi opulentia, quam Pompeius intactam reliquerat, in Palaestinam deuertit, Hierosolymam adit, templum peruadit, opes diripit. inde per Mesopotamiam tendens in Parthiam, quacumque itibus auxilia indixit, pretia exegit, moxque ut Euphratem transiit, illico Va
Abbreviated transcription (Latin):
b cogeret᷑. Sitiebat ut dixi. notam
illam omnib q suauissimã uelut
aque gelide dulcedinẽ libertatis. qͣn¬
toq eaͣm magis subtrahi intelligebat:
tanto auidiꝰ desiderabat. Hinc illa tã
frequens contͣ uetita p̃sũptio inuade¬
bat᷑ pro defendenda libertate. inopor¬
tunã libertas. prerepta q insaciabili¬
ter potiundi licentia. qd̃ male concep¬
tam pernitiem restringere uidebabur
augebat. Hinc romanꝰ ante pugnam
insidiator argutior. hinc in pugnam
hostis infestior. hinc post pugnã uic¬
tor ĩmitior. hinc om̃ia ad domandã
ĩpatientiam crudescentia. hine laͣm
ne remediis credebat᷑. Itaq si interro¬
gare possim hanc de qua loquim᷑ na¬
tionẽ. quid tunc cũ ħec ipsa sustine bat
de illis tẽporib iudicarit. responderet
ut arbitror dicens. Sie me illa tunc
febris exsanguem reddidit. ac frigidã
fecit. ut etiã hec que om̃s pene constrĩ¬
rit: feruefacere. uel cõmouere neqͥue¬

Expanded text:
bus cogeretur; sitiebat, ut dixi, notam bus cogeretur; sitiebat, ut dixi, notam illam omnibusque suauissimam uelut aquae gelidae dulcedinem libertatis, quantoque eam magis subtrahi intellegebat, tanto auidius desiderabat. hinc illa tam frequens contra uetita praesumptio: inuadebatur pro defendenda libertate inportuna libertas praereptamque insatiabiliter potiundi licentiam, quod male conceptam perniciem restinguere uidebatur, augebat. hine Romanus ante pugnam insidiator argutior, hinc in pugna hostis infestior, hinc post pugnam uictor immitior, hinc omnia ad domandam inpatientiam crudescentia, hinc iam nec remediis credebatur. itaque si interrogare possem hanc de qua loquimur nationem, quid tunc, cum haec ipsa sustinebat, de illis temporibus iudicarit, responderet ut arbitror dicens: \'sic me illa tunc febris exsanguem reddidit ac frigidam fecit, ut etiam haec, quae omnes paene perstrinxit, feruefacere uel commouere nequiue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmonet socios. et ad scicitationẽ co¬
git ignaros. Ex haustis atq edomi¬
tis gallis securꝰ cesar. cũ legionib in
italiam rediit. nullos post se galloꝵ
motꝰ pertimescens. certo se sciens mi¬
nime aliquos qui uel mouer i aude¬
ant. uel si moueant᷑ timendi sint
reliquisse. Constitui nunc ante oeu¬
los uelim exsanguẽ defectã q gallĩã
post illas ardentissimas febres int̾no̾¬
q estus uitaliũ molliora torrentes
ut sese habeant. quanta macie qͣntos¬
pallore sit. quã dimissa. ac resoluta ia¬
cet. quam ipsos quoq neccessarii offi¬
eii motꝰ. ne eundem incursum malo¬
rum reuocent ꝑtimescat. Irr uit enĩ
in ea repentino impetu romanꝰ exer¬
citus. uelut fortissimo corꝑe fortior lu¬
es. que tanto grauiꝰ accendit᷑. qͣnto ĩ¬
pacientiꝰ tolerat᷑. Sitiebat misera
cũ instante gladio ꝓficeri sponsionẽ
seruicutis eterne. auulsis insuꝑ obsidi¬

Expanded text:
admonet conscios et ad sciscitationem coadmonet conscios et ad sciscitationem cogit ignaros. Exhaustis atque edomitis Gallis securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit, nullos post se Gallorum motus pertimescens, certo se sciens minime aliquos, qui uel moueri audeant uel si moueantur timendi sint, reliquisse. constitui nunc ante oculos uelim exsanguem defectamque Galliam, post illas ardentissimas febres internosque aestus uitalium meliora torrentes ut sese habeat, quanta macie quantopallore sit, quam demissa ac resoluta iat, quam ipsos quoque necessarii officii motus, ne eundem incursum malorum reuocent, pertimescat. inruit enim in eam repentino impetu Romanus exercitus ueluti fortissimo corpori fortior lues, quae tanto grauius accenditur, quanto inpatientius toleratur. sitiebat misera, cum instante gladio profiteri sponsionem seruitutis aeternae auulsis insuper obsidi
Abbreviated transcription (Latin):
repletas. ac deinde ĩmisso igne: in ꝓna
p̾cipitant. easq ipsi toto oppido effusi
subsecunt᷑: ardentib machinis. Cũ
graue preliũ siuis cesar ac periculosum
uideret: cohortes in cireuitu oppidi ire
uelocit̾ ꝑ occultũ imꝑat. atq undiꝙ
subito uastũ clamorem attollere. Qui
facto consternati oppidam. dũ recur¬
rere ad muniendũ oppidũ uolunt
ab oppugnatione curris. uel demoli¬
tione aggeris recesserunt. Illi tam̃
qui ad incidendas fontis uenas. sub
ostentu aggeris tutieunicłos ꝑfodie
ꝑ iulta diuidendo tenuari in semet
ipsis. consumi q fecerunt. Oppidani
fonte siccato. ultima desperatione cor¬
repti: deditionẽ sui faciunt. Cesar
autẽ om̃ibus qui arma tulerant ma¬
nus sutulit: et uitam reliquit. quo
testatura esset etiã posteris pena im¬
proboꝵ. Multũ enĩ ad cohercendam
audatiam ualet propositum puni¬
tionis exemplũ. cũ ipsa miseri p̾sens
forma uiuentis: & ad recordationem

Expanded text:
repletas ac deinde inmisso igne in prona repletas ac deinde inmisso igne in prona praecipitant easque ipsi toto oppido effusi subsequuntur. ardentibus machinis cum graue proelium suis Caesar ac periculosum uideret , cohortes in circuitum oppidi ire uelociter per occultum imperat atque undique subito uastum clamorem attollere. quo facto consternati oppidani dum recurrere ad muniendum oppidum uolunt, ab oppugnatione turris uel demolitione aggeris recesserunt. illi tamen, qui ad incidendas fontis uenas sub obtentu aggeris tuti cuniculos perfodiebtus per multa diuidendo tenuari in semet ipsis consumique fecerunt. oppidani fonte siccato ultima desperatione correpti deditionem sui faciunt. Caesar autem omnibus, qui arma tulerant, manus sustulit et uitam reliquit, quo testatior esset etiam posteris poena improborum. multum enim ad cohercendam audaciam ualet propositum punitionis exemplum, cum ipsa miseri praesens forma uiuentis et ad recordationem
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq certior ꝑ nuncios redditus cesar.
occurrif. circũspectis q om̃ibus uidet
si expugnari ui moliat᷑. ludo et spec¬
tacło hostiũ deudendũ esse exercitũ
suũ. unũ solũ esse p̾sidu: si quo modo
hostes aqua arceant᷑. Sed et hoc qͦq
nisi cesar non potuisset. Siquidem
fons quo ad potũ utebant᷑. medio de¬
ueri montis latere fundebat᷑. Cesar
ad prorimũ fontis ad moueri uenas
turremq exstrui iubet. Fit magnus
ilico concursus ex oppido. quib sine
ꝑiculo preliantib romani quanuis
ꝑtinacit̾ obsisterent. crebriꝰ q succe¬
derent: cõplures tam̃ trucidantuR.
Igit᷑ exstruit᷑ agger. et turris pedum
sexaginta cuius uertex equare ad fon¬
tis locũ possit. ut uel eque tela conici
queant. uel p̃cipitata desuꝑ sarorum
uolumina ñ timeri. Oppidani autem
ubi examinari siti non solũ pecora sua
uerũ etiã infirmiores hominũ etates
uident. cipas. pice. seuo et scindulis

Expanded text:
certior per nuntios factus Caesar certior per nuntios factus Caesar occurrit, circumspectisque omnibus videt, si expugnare vi moliatur, ludo et spectaculo hostium delendum esse exercitum suum: unum solum esse praesidii, si quoquomodo hostes aqua arceantur. Sed et hoc quoque, nisi Caesar, non potuisset. Siquidem fons, quo ad potum utebantur, medio devexi montis latere fundebatur. Caesar ad proximam fontis admoveri vineas turrimque exstrui jubet. Fit magnus illico concursus ex oppido, quibus sine periculo praeliantibus, Romani, quamvis pertinaciter obsisterent, crebriusque succederent, tamen complures trucidantur. Igitur exstruitur agger, et turris pedum LX, cujus vertex adaequare ad fontis locum queant uel praecipitata desuper saxorum uolumina non timeri. oppidani autem, ubi exanimari siti non solum pecora sua uerum etiam infirmiores hominum aetates uident, cupas pice sebo et scindulis
Abbreviated transcription (Latin):
dominacũ ducẽ antiquissimũ. rebel¬
lionis dociꝰ incentorem. ab hoc bello
elapsum: siarmoricis gentib adiunc¬
tus est. maximos iterũ ingallia tu¬
multꝰ esse moturum. Sed eaad huc
ipsa nouitate trepidantes: mira uir¬
tute ⁊ celeritate ꝑdomuit. Interea drap¬
tes. unaq lipteriꝰ cũ adẽe caniniũ et
legiones in finib suis uiderent: undiq
pant. Hoc oppidũ in editima tontis
arce pendebat. duab partib per ab¬
riupta latera non paruo flumine cin¬
gebat᷑. medio deinde descensu: largis¬
simo fonte securũ. plurimaq introrsũ
copia frum̃ti tutũ. irritos peul discur¬
sus hostiũ despiciebat. Caninius qd̃ so¬
lũ romana ꝓuisione potuit. ambos
duces cũ parte copiaꝵ plurima in cã¬
pũ euocatos marimo p̃lio suꝑauit. Hã
uno educib int̾fecto: alter cũ paucis¬
simis fugit. Nullus in oppidũ redut. s
ad id oppugnandũ: cesare opus fuit:

Expanded text:
Domnacum, ducem antiquissimum, rebelDomnacum, ducem antiquissimum, rebellionis totius incentorem, ab hoc bello elapsum, si Aremoricis gentibus adjunctus esset, maximos iterum in Gallia tumultus esse moturum. Sed eas adhuc ipsa novitate trepidantes, mira virtute et celeritate perdomuit. Interea Draptes unaque Lucterius, cum adesse Caninium et legiones in finibus suis videret, undique pant. Hoc oppidum in editissima montis arce pendebat, duabus partibus per abrupta latera non parvo flumine cingebatur: medio deinde descensu largissimo fonte securum, plurimaque introrsum copia frumenti tutum, irritos procul discursus hostium despiciebat. Caninius, quod solum Romana provisione potuit, ambos duces cum parte copiarum plurima in campo evocatos maximo praelio superavit. Nam uno e ducibus interfecto, alter cum paucissimis fugit, nullus in oppidum redit, sed ad id oppugnandum C
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ cũ paccatã ẽe uniuersam galliã
cesar neq ausurã fore. aut aliqͦs aspi¬
rare motꝰ arbitraret᷑: legiones in hi¬
bernia dimisit. Ipse camen ambio¬
horrenda hominũ strage uastauit.
At uͦ g liuis caninius legat᷑ bellum
apud pictonas inuenit. ubi magna
hostiũ multitudo impeditam itine¬
re legionẽ circũdedit. atq ad extre¬
mũ ducriien adduxit. Porro autẽ
fabiꝰ legat᷑ acceptis canini licteris. mͨ
pictonas proficiscit᷑. ibiq a captiuis
de oportunitate locoꝵ certior. factus:
inopinantes ꝯostes opprimit. magnis¬
q stragib factis: plurimas p̃das agit.
Deinde cũ caninio signũ aduentꝰ sui
dedisset. caniniꝰ totis castris subito exi¬
liuit. sese q mniecit hosti. Ita fabio ex
alia parte. et caninio ex altera insistente.
maximo et diuturno bello innumere
galloꝵ copie trucidate sunt. Inde fabiꝰ
incarniutes ꝓfectus est. sciebat enim

Expanded text:
igitur cum pacatam esse uniuersam Galliam igitur cum pacatam esse uniuersam Galliam Caesar neque ausuram fore ad aliquos adspirare motus arbitraretur, legiones in hiberna dimisit, ipse tamen Ambiohominum horrenda strage vastavit. At vero C. Caninius legatus bellum apud Pictonas invenit, ubi magna hostium multitudo impeditam itinere legionem circumdedit, atque ad extremum discrimen adduxit. Porro autem Fabius legatus, acceptis Caninii litteris, in Pictonas proficiscitur, ibique a captivis de opportunitate locorum certior factus inopinantes que stragibus factis, plurimas praedas agit. Deinde cum Caninio signum adventus sui dedisset, Caninius totis castris subito exsilivit, seseque injecit hostibus. Itaque Fabio ex alia parte et Caninio ex altera insistente, maximo et diuturno bello innumerae Gallorum copiae trucidatae sunt. Inde Fabius in Carnutes profectus est. Sciebat etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gĩ assumerent: ilico sibi ueniã p̃cantes
eũ solũ uelud actorem magni sceleris
dediderunt. Cap̃.¬
Dellouagi qui om̃ibus gallorũ
gentib ipsoꝵ opinione fortiorẽ
habebant᷑. hirchorreo duce bellũ instau¬
uaͣnt. sibiq in hanc succepti belli socie¬
tatẽ: ambianos. aluercos. sauletos. ue¬
liocarsses. attrebatas q coniungunt.
ꝙ locũ quendam cinctũ. atq ĩpeditũ
undiq paludib capiunt. Comisso p̃lio
magnã remoꝵ manũ que auxilio
romanis erat. trucidant. Deinde cũ
oportunũ ipsi locũ insiduis occupauis¬
sent. atq hoc cõꝑto romani ad insidia¬
rum locũ instructi ordinati q uenis¬
sent: cõmisso p᷑lio romani gallos fu¬
gientes: hisdem locoꝵ munitionib
quib clausi fuerant incluserunt.
cunctosq ad int̾necionem ceciderurs
Ibi hichorreꝰ uel fugam. uel deditionẽ
detractans romanos ut uiuus caperet᷑
instantes occidendo: ut occideret᷑ coegit.

Expanded text:
gis adsumerent, ilico sibi ueniam precantes, gis adsumerent, ilico sibi ueniam precantes, eum solum uelut auctorem magni sceleris dediderunt. Bellouagui omnibus Gallorum gentibus ipsorum opinione fortiores habebantur. hi Correo duce bellum instaurant sibique in hanc suscepti belli societatem Ambianos Aulercos Caletos Velocasses Atrebatasque coniungunt et locum quendam cinctum atque impeditum undique paludibus capiunt, commissoque proelio magnam Remorum manum, quae auxilio Romanis erat, trucidant. deinde cum opportunum ipsi locum insidiis prouisum occupauissent atque hoc conperto Romani ad insidiarum locum instructi ordinatique uenissent, commisso proelio Romani Gallos fugientes isdem locorum munitionibus, quibus clausi fuerant, incluserunt cunctosque ad internecionem ceciderunt. ibi Correus vel fugam vel deditionem detraotans Romanos, ut uiuus caperetur, instantes occidendo, ut occideretur, coegit.
Abbreviated transcription (Latin):
gem p̾obtauerant. suadet. ut er cota
gallia om̃s aiui arma ferre possent: hue
bello presto sint. Hoc enĩ esse unũ bellũ
ꝑpetua. aut mors omniũ consequatiuis.
Itaq abq eo numero. quẽ infinitũ ante
cõstr uxerat. equitũ circit̾ octo milia. pe¬
dicũ ducenta et quinqͣginta milia con¬
tracta sunt. De hinc duos colles sibi mui¬
cem obuersos. romani galliq ceperuis.
Unde multis sepe eruptionib et uaris
ꝓuentib preliantes. tandẽ romani p̾ci¬
pua germanoꝵ equitũ. quos sibi iãdu¬
dum amicos. tunc in auxiliũ asciue¬
rant: uirtute uicerunt. Uercingito¬
rix alio die congregatis om̃ib qͥ fuga
eualerant dix it se auctorem bona fide
defendende libertatis. atq irrũpendi
federis fuisse. et nunc siue romanis se¬
se ad mortẽ offerant om̃s. siue se solum
pom̃ib dedant: paratũ animo fore.
Itaq galli uoluntatẽ quã pudore ali¬
quandiu tęxerant. quasi ex consilio re¬

Expanded text:
gem praeoptaverant, suadet uti ex tota gem praeoptaverant, suadet uti ex tota Gallia, omnes qui arma ferre possent, huic bello praesto sint; hoc enim esse unum bellum,rvitus, aut mors omnium consequantur. Itaque absque eo numero, quem infinitum ante contraxerat, equitum circiter octo millia, peditum ducenta quinquaginta millia contracta sunt. Dehinc duos colles sibi cem obuersos Romani Gallique ceperunt. unde multis saepe eruptionibus et uariis prouentibus proeliantes, tandem Romani. praecipua Germanorum equitum, quos sibi iamdudum amicos nunc in auxilium acciuerant, uirtute uirtute. Vercingetorix alia die congregatis omnibus, qui fuga euaserant, dixit se auctorem bona fide defendendae libertatis atque inrumpendi foederis fuisse et nunc, siue Romanis sese ad mortem omnes offerant siue se solum pro omnibus dedant, paratum animo fore. itaque Galli uoluntatem, quam pudore aliquamdiu texerant; quasi ex consilio re
Abbreviated transcription (Latin):
sem ꝓuinciam clam ad exercitũ rectr¬
rerat: impetũ faciunt. Cesar tunc op¬
pidũ nomine cenaxũ obsidione conclu¬
serat. qpo diu oppugnatũ tandem post
multas romanoꝵ clades. pluino die cũ
hostiliũ machinarũ anim̃ta. nerui q
e languerant. applicinis currib captũ¬
est. atq deletũ. qͣdraginta milia homi¬
nũ fuisse referunt᷑. e quib uix octogna
ꝑ fugam lapsi: ad proi una gallor um
castra uener̃t. Preterea auerni ceteriq
confines. sollicitatis etiam ediuis ad se
multis aduersꝰ cesarẽ prelus bellauer̃t.
Qui cũ se pugnando fatigati in quod¬
dam castellũ recepissent. inilites p̃de m
hiantes: ad expugnationẽ oppidian¬
mũ intendunt. frustra cesare de loci
iniqͥtate causante. Itaq ibi cesar erum
pentib desuꝑ hostib pressus. multa
exercit᷑ sui parte ꝑdita: uict᷑ aufugit.
Dũ hec ad helestam gerunt᷑: uercin¬
gitorix rex quẽ om̃s consensu pari re¬

Expanded text:
sem prouinciam clam ad exercitum recucursem prouinciam clam ad exercitum recucurrerat, impetum faciunt. Caesar tunc oppidum nomine Caenapum obsidione concluserat: quod diu oppugnatum, tandem post multas Romanorum clades pluuio die, cum hostiluim machinarum agmenta neruique elanguerant, adplicitis turribus captum atque deletum est. quadraginta milia ibi hominum fuisse referuntur: ex quibus uix octoginta per fugam lapsi ad proxima Gallorum castra uenerunt. praeterea Aruerni ceterique confines, sollicitatis etiam ad se Aeduis, multis aduersum Caesarem proeliis bellauerunt. qui cum se pugnando fatigati in quoddam castellum recepissent, milites praedae inhiantes ad expugnationem oppidi animum intendunt, frustra Caesare de loci iniquitapentibus desuper hostibus pressus, multa exercitus sui parte perdita victus aufugit. Dum haec ad Halestam geruntur, Vercingetorix, quem omnes consensu pari re
Abbreviated transcription (Latin):
xima est. atq a ripis rheni fluminis. fini¬
b q treueroꝵ ad neriuos usq ꝑtingit. et
in longitudine plusqͣ quingentis milib
passuũ patet. ꝑmetiens rem suis max imi
ꝑiculi fore. si ꝑ obstructas spaciosas f sil¬
uas ignoti diuiderent᷑. hostem q locis
notissimũ quererent. omnẽ galliam ꝑ
nuntios inuitat: ut quisq scd̾m placitũ
suũ reconditas in arduenna silua p̃das q̃¬
rant. diripiantq Quo facto gallis utrĩq
morientib maximas romanoꝵ iniur ias
sine cuiꝰquam romani discͥmine uindica¬
uit. Ita hoc tutissimo uindicandi gen̾e:
securꝰ in italiã redut. Igit᷑ cesare in ita¬
liam reuerso: gallia rursus in arma con¬
iurat. multiq simul popłĩ coeunt : Cãp¬
ux uis uercingitorir
fuit. cuiꝰ consilio statim omnes
galli ciuitates suas ultro incenderunt.
Prima a suis incensa biturigo. Inde ad
cesarem qͥ magnis itinerib ꝑ narbonen¬

Expanded text:
xima est, atque a ripis Rheni finixima est, atque a ripis Rheni finibusque Trevirorum ad Nervios, usque pertingit, et in longitpassuum patet — permetiens rem suis maximi periculi fore, si per obstructas spatiosasque siluas ignoti diuiderentur hostemque locis notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniurias sine cuiusquam Romani discrimine uindicauit. ita hoc tutissimo uincendi genere securus in Italiam rediit. Igitur Caesare in Italiam reuerso Gallia. rursus in arma coniurat multique simul populi coeunt. dux his Vercingetorix fuit, cuius consilio statim omnes Galli ciuitates suas ultro incenderunt: prima a suis incensa Biturigo. inde ad Caesarem, qui magnis itineribus per Narbonen
Abbreviated transcription (Latin):
dicam ad cõprimendũ galloꝵ impetũ
uideret᷑. a gneo pompeio consule conseͥ¬
bi legiones: sibiq mitti mnaur iliũ pe¬
tit. Itaq ante exactam hiemẽ. tres id
eũ legiones in castra uenerunt. Igit᷑
cesar priusꝙͣ. in unũ hostiũ copie coi¬
rent. ineunte uere aggredi trepidos
& opprimere sparsos: in suis finib pa¬
rat. Primũ itaq neruioꝵ fines diri¬
pit. predã uͦ que copiosissima erat ex¬
einde menapos. qui sibi propter.
ĩmensas paludes. atq ĩpeditissimaᷤ
siluas munitisimi uidebant᷑: trib ag¬
minib inuadit. nimia q cedede uulgo
agitata: residuos supplices in deditionem
recipit. Labienꝰ sequenti p̃lio om̃s treue¬
roꝵ copias int̾fecit. ante in bellũ ꝓuocatã.
pͥusquam germanis aduentantib uinge¬
uert et continuo iosam cureratem cepit
Cesar ulcisci morte sabini. et cote legatoꝵ.
uolens. ambiorigẽ. & euburones delete legi¬

Expanded text:
dicam ad comprimendum Gallorum impetum dicam ad comprimendum Gallorum impetum videretur, a Gn. Pompeio proconsule conscribi legiones, sibique mitti in auxilium petit. Itaque ante exactam hiemem tres ad eum legiones in castra venerunt. Igitur Caesar, priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte verno aggredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. Primum itaque Nervorum fines diripit: praedam vero, quae copiosissima erat, exeinde Menapios, qui sibi propter immensas paludes atque impeditissimas silvas munitissimi videbantur, tribus agminibus invadit, nimiaque caede vulgo agitata, residuos supplices in deditionem accepit. Labienus sequenti praelio omnes Treverorum copias interfecit, arte in bellum provocatas, priusquam Germanis adventantibus jungerentur, et continuo ipsam civitatem cepit. Caesar, ulcisci mortem Sabini et Cottae legatorum volens, in Ambiorigem et Eburones deletae legi
Abbreviated transcription (Latin):
sogalli quasi iã uicissent. ad obducen¬
dũ extrinsecꝰ uallũ conuersi sunt. Cesar
idtis repente portis paratũ effudit exer¬
citũ. ues sos q in fugã gallos: uastissi¬
ma cede confecit. Nam sexaginta mi¬
la tune fuisse referunt᷑ e quib pauei
per paludes inuias euaserunt. Induti¬
omarꝰ treueroꝵ princeps. magnas ar¬
matoꝵ copias habens. postquã de con¬
eni castra legionẽ q cui preerat. qd̃ faci¬
le facto arbitrabat᷑. delere statuit. ac de¬
inde eburonib neruiisq comunctus.
ad opprimendũ cesarẽ ꝑgere. Labienꝰ
insultantib copus ꝓuallo oberrantẽ:
repentina eruptione prostrauit. Hac
uictoria labieni: re liqͥ galloꝵ conatus
repressisunt. et cesar paulo quiefior re¬
liqua parte hiemis fuit. Sed intel¬
ligens sibi maiora belli suꝑẽe negotia.
maxime quia plurima parte exerci¬
tus amissa. aliis q gͣuiter saucus. ne
ad sustiendũ quidem sibi idoneus n

Expanded text:
so Galli, quasi jam vicissent, ad obducenso Galli, quasi jam vicissent, ad obducendum extrinsecus vallum conversi sunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum, versosque in fugam Gallos vastissima caede confecit. Nam sexaginta millia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci per paludes invias evaserunt. Induciomarus, Trevirorum princeps, magnas armatorum copias habens, postquam de coneni castra legionemque cui is praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit: ac deinde Eburonibus Nervisque conjunctus, ad opprimendum Caesarem pergere. Labienusinsultantibus copiis pro vallo oberrantem repentina eruptione prostravit. Hac victoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt, et Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. Sed intelligens sibi majora belli superesse negotia, maxime quia, plurima parte exercitus amissa, aliisque graviter sauciis, ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non
Abbreviated transcription (Latin):
rerunt. Et cũ iã septẽ dies noctes q suc¬
cidiui hostium cunei pugnarent. Ac
uent᷑ subito plurimꝰ exort᷑ eẽt. testas
feruentes incorsere fundis. flãmataq
focis cela ac mox concepto igne rutilan¬
tia. intra castra iecer̃t. Quo facto per
culmea culmina raptim uentus in¬
litens sparsim animauit incendiũ.
Sed nec sic qͥdem romani cũ undiq
obruerent᷑ uulnerib laborib uigili¬
is. ic iuniis. incendiis ue cesserunt. Lan¬
dem cesari nunciatũ est. unã deletam
esse legionẽ. alterã iam pene confectam.
Aduentante cũ duab legionib cesare
deserunt hostes obsidionẽ. atq in eũ cunc¬
tiraptis copiis ruunt. Cesar par uissimĩ
se castris comuito condidit. equitib q
pͥmissis ut fugam fingerent imperauit.
ut ad transitũ uallis que media erat.
sibiq pericłosa uidebat᷑. hostes contẽp¬
tui sii inuitaret. Quib aduentanti¬
b insuꝑ obstrui portas p̾cepit. Quo iu

Expanded text:
xerunt. Et cum jam septem dies noctesque sucxerunt. Et cum jam septem dies noctesque succidui hostium cunei pugnarent, ac uentus subito plurimus exortus esset, testas feruentes intorsere fundis flammataque focis tela ac mox concepto igne rutilantia intra castra iecerunt. quo facto per culmea culmina raptim uentus insistens, sparsum animauit incendium. sed ne sic quidem Romani, cum undique obruerentur, uulneribus laboribus uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari nuntiatum est unam deletam esse legionem, alteram iam paene confectam. aduentante cum duabus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem atque in eum cuncti raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris consulto condidit equitibusque praemissis, ut fugam fingerent, imperauit, ut ad transitum uallis, quae media erat sibique periculosa uidebatur, hostes contemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui portas praecepit. quo u