comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ruerimus inimicos: non tam nos iui¬
mici eoꝵ sumus. quam ipsi ininnici sunt
ueritatis. Nam & quod in genesi dicit᷑
ad abraham. inimicus ero inimicis
tius ꝙ ad uersabor aduersantibꝰ tibi:
sicut supra intelligendum. non tam abra-¬
ham illis imimicum fuisse. qũa illos uir-
tutibus abrahȩ & religioni: ꝑ quam cal¬
catis idolis cognitum uenerabatur dm̃.
Illud quoq quod popło prȩcipitur isrł
ut odio sempiterno & in posteros trans¬
missa discordia inimici sint madianeis:
quasi his dicitur qui sub pedagogo erant.
& in alio loco merebantur audire. odio
habebis inimicum tuum. Aut certe
non tam ꝑsonarum quam morum est
facta dissensio. ut quomodo ds̃ utiliter
inter serpentẽ & mulierem. inimicitiaᷤ
posuit. ne amicitiȩ eoꝵ inutiles essent
homim ꝑquas ꝓiectus ẽ de paradyso:
ita ꝙ in israhelitis & madianeis uita ma¬
gis dissimilis qũa gens una damnata est.
eptimum locum inter carnis opera conten-¬

Expanded text:
remur inimicos: non tam nos iniremur inimicos: non tam nos inimici eorum sumus, quam illi inimici sunt veritatis. Nam quod et in Genesi dicitur ad Abraham: Inimicus ero inimicis tuis: et adversabor adversantibus tibi, sicut supra intelligendum, non tam Abraham illis inimicum fuisse, quam illos Abrahae virtutibus et religioni, per quam, calcatis idolis, cognitum venerabatur Deum. Illud quoque quod populo praecipitur Israel, ut odio sempiterno, et in posteros transmissa discordia, inimici sint Madianeis , quasi his dicitur, qui sub paedagogo erant, et in alio loco merebantur audire: Odio habebis inimicum tuum . Aut certe non tam personarum, quam morum est facta dissensio: ut quomodo Deus utiliter inter serpentem et mulierem inimicitias posuit, ne amicitiae eorum inutiles essent homini, per quas projectus est de paradiso: ita et in Israelitis, et Madianeis vita magis dissimilis, quam gens una damnata est. Septimum locum inter carnis opera, conten
Abbreviated transcription (Latin):
filios isrł ab om̃i immunditia:. sie in hoc¬
loco cȩteras extra ordinarias uoluptates
ipsarum quoq oꝑa nuptiarum si non
uerecunde & cum honestate quasi sub
oculis dĩ fiant ut tantum liberis seruia¬
tur. immunditiam & luxuriam nomi¬
nauit. Quartum in cathalogo operum
carnis:. idolatria locum tenet. Qui enĩ
semel se luxuriȩ uoluptatiq ꝑmiserit.
non respicit creatorem. Alias autẽ. om¬
nis idolatria. festiuitate. gula. uentre.
ꝙ his quȩ infra uentrem sunt delectat᷑.
Et ne forsitan ueneficia & maleficȩ ar¬
tes non uiderentur in nouo ꝓhibitȩ
testamento. ipsȩ quoq inter carnis oꝑa
nominantur: quia sepe magicis artib
ꝙ amare miseris euenit. ꝙ amari. Ini¬
micitia quoq quȩ post ueneficia po¬
nitur quem habeat reatum. manifesto
crimini subiecta declarat. Quantum
enim in nobis est. nulliuis esse debemus
inumici: sed cum om̃ibꝰ habere pacem.
Quod si loquentes ueritatẽ aliquos me¬

Expanded text:
filios Israel ab omni immunditia, sic in hocfilios Israel ab omni immunditia, sic in hocloco ceteras extraordinarias voluptates, ipsarum quoque opera nuptiarum, si non verecunde et cum honestate quasi sub oculis Dei fiant, ut tantum liberis serviatur, immunditiam et luxuriam nominavit. Quartum, in catalogo operum carnis, idololatria locum tenet. Qui enim semel se luxuriae voluptatique permiserit, non respicit Creatorem. Alias autem omnis idololatria, festivitate, gula, ventre, et his quae infra ventrem sunt, delectatur. Et ne forsitan veneficia, et maleficae artes non viderentur in novo prohibitae Testamento, ipsae quoque inter carnis opera nominantur. Quia saepe magicis artibus, et amare miseris evenit et amari. Inimicitia quoque, quae post veneficia ponitur, quem habeat reatum, manifesti criminis subjectio declarat. Quantum enim in nobis est, nullius esse debemus inimici, sed cum omnibus habere pacem. Quod si loquentes veritatem, aliquos me
Abbreviated transcription (Latin):
Et non sumꝰ nr̃i. empti enĩ sumꝰ pretio. głifi¬
cemus & portemꝰ dm̃ in corꝑe nr̃o. In eo fornicatio
maioris est criminis. quia tollit membra
xp̃i. ꝙ facit ea mẽbra meretricis. Erunt
quippe duo in carne una. Qui non est
fidelis nec credit in xp̃o: sua membra
facit membra meretricis. Qui credit et
fornicatur: xp̃i membra facit membra me¬
retricis. Et contrario in fidelis in fornica¬
tione sua utrum uiolet an ȩdificet tem¬
plum idolo. nescio. Per uitia quippe uel
maxime demones coluntur. Hoc unum
scio: quod qui post fidem xp̃i fornicat᷑.
uiolat templum dĩ. Scdm opus carnis.
imunditia nuncupat᷑: ꝙ eam comes lu¬
xuria sequitur. Quomodo enim in ueteri
lege de nefandis criminibꝰ quȩ in occulto
fiunt & ea nominare turpissimum est.
ne & dicentis os. & aures audientium
polluerent᷑. generalit̾ scriptura complexa
ẽ dicens. uerecundos uel uerentes facite

Expanded text:
Et non sumus nostri: empti enim sumus pretio, glorifiEt non sumus nostri: empti enim sumus pretio, glorificemus et portemus Deum in corpore nostro. In eo fornicator majoris est criminis: quia tollit membra Christi, et facit ea membra meretricis. Erunt quippe duo in cafidelis, nec credit in Christo, sua membra facit membra meretricis; qui credit, et fornicatur, Christi membra facit membra meretricis. E contrario infidelis in fornicatione sua utrum violet, an aedificet templum idolo, nescio. Per vitia quippe luxuriae vel maxime daemones coluntur. Hoc unum scio, quod qui post fidem Christi fornicatur violat templum Dei. Secundum opus carnis immunditia nuncupatur, et eam comes luxuria sequitur. Quomodo enim in veteri lege de nefandis criminibus, quae in occulto fiunt, et ea nominare turpissimum est, ne et dicentis os, et aures audientium polluerentur, generaliter scriptura complexa est, dicens: Verecundos vel reverentes facite
Abbreviated transcription (Latin):
ea faciunt cupiant occultare quod faci-¬
unt uel certe his tantum manifesta
qui in xp̃o crediderint. Plurimi qͥppe
gentilium in suis ignominiis głant᷑¬
& putant si expleuerint uoluptatem.
quandam se turpitudinum uictoriam
consecutos. Sed et illud elegant̃ quod
in carne oꝑa posuit. fructusin sp̃u: quia
uitia in semet ipsa finiuntur & pereunt.
uirtutes fructibꝰ pullulant ꝙ̃ redun¬
dant. Nec putemus animȩ nullum
esse opus si uitia carni. uirtutes spiu
deputentur: quia anima ut supradixi¬
mus in quodam meditullio posita uł
carni uingitur ꝙ dicitur de ea non per¬
manebit sp̃s m̃s in hominibus istis qr
carnes sunt: uel sp̃ui copulatur. et in
sp̃s uocabulum transit. Qui enim adhe¬
ret dño: unꝰ sp̃s est. Primum itaq carniꝰ
opus est. fornicatio. Manifesta in exordio
posuit. ne de mediis ambigamꝰ. Omne enĩ
quodcumq fecerit homo extra corpus ẽ:
qui autẽ fornicatur. in carne sua peccat.

Expanded text:
ea faciunt, cupiant occultare quod faciea faciunt, cupiant occultare quod faciunt. Vel certe his tantum manifesta, qui in Chritso crediderint. Plurimi quippe gentilium in suis ignominiis gloriantur, et putant si expleverint voluptatem, quamdam se turpitudinum victoriam consecutos. Sed et illud eleganter, quod in carne opera posuit, et fructus in spiritu: quia vitia in semetipsa finiuntur et pereunt, virtutes frugibus pullulant et redundant. Nec putemus animae nullum esse opus, si vitia carni, virtutes spiritui deputentur. Quia anima ut supra diximus in quodam meditullio posita, vel carni jungitur, et dicitur de ea: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quia carnes sunt ; vel spiritui copulatur, et in spiritus vocabulum transit. Qui enim adhaeret Domino, unus spiritus est . Primum itaque carnis opus, est fornicatio. Manifesta in exordio posuit, ne de mediis ambigamus. Omne enim quodcumque fecerit homo, extra corpus est: qui autem fornicatur, in corpus suum peccat.
Abbreviated transcription (Latin):
messationes. & his similia: quȩ predico
uobis sicut predixi. qm̃ qui talia agunt.
regnum di non possidebunt.
yꝑius cum exponeremus de carne ꝙ spi¬
ritu triplicem intelligentiam dixeramus
uel eos esse carneos qui paruuli ꝙ corpo¬
rei in xp̃o solidum cybum ꝙ ꝑfecte eta¬
tis alimenta capere non possunt. uel car¬
nem legis eos esse qui more uidaico hy¬
storiam tantum sequerentur ꝙ litteram:
aut certe iuxta simplicem sensum in ho¬
minis fictione carnem sp̃mq subsistere.
ꝙ iuxta diuersitatẽ substantiȩ uel oꝑa
carnis esse uel sp̃s. Nunc ergo quȩ hic
carnis oꝑa nominantur. fornicatio. im
legis & paruulos in xp̃o referri. licet in
eo loco ubi supra de decimo origenis
stromate uerbum transtulimus ad uerbũ.
quid etiam de his sentiri possit expressũ
sit. Quod autẽ ait. manifesta autẽ sunt
opera carnis: uel om̃ibꝰ ea nota esse de¬
monstrat. quia ꝑ se pateant mala esse
& fugienda. in tantum ut etiam hi qͥ

Expanded text:
his similia, quae praedico vobis sicut et praedixi: quoniam qui haec agunt, regnum Dei non possidebunt: Superius cum exponeremus de carne et spiritu, triplicem intelligentiam dixeramus: vel eos esse carneos, qui parvuli et corporei, in Christo solidum cibum, et perfectae aetatis alimenta capere non possent: vel carnales eos esse, qui more Judaico historiam tantum sequerentur et litteram: aut certe, juxta simplicem sensum, in hominis fictione carnem spiritumque subsistere, et juxta diversitatem substantiae, vel opera carnis esse, vel spiritus. Nunc ergo quae hic carnis opera nominantur, fornicatio videLegis, et parvulos in Christo referri, licet in eo loco, ubi supra de decimo Origenis Stromate verbum transtulimus ad verbum, quid etiam de his sentiri possit, expressum sit. Quod autem ait: Manifesta autem sunt opera carnis, vel omnibus ea nota esse demonstrat: quia per se pateant mala esse et fugienda, intantum ut etiam hi qui
Abbreviated transcription (Latin):
Tertia quoq interprȩtatio a quibusdã
in hoc loco dicta est. sed quȩ non multũ
discrepet a scdã. ut desiderium carnis
in his asserant esse asserant esse qui par¬
uuli in xp̃o sunt: iter autẽ sp̃s in ꝑfe¬
ctis uiris: & esse sensum. In grauitate
sp̃s id est in itinere uiri ambulate ꝑfe¬
cti: ꝙ non facietis desideria paruulorum.
aro enim concupiscit aduersus sp̃m. sp̃s
autẽ aduersus carnem. Hȩc enim inuicẽ¬

Expanded text:
Tertia quoque interpretatio a quibusdam Tertia quoque interpretatio a quibusdam in hoc loco dicta est, sed quae non multum discrepet a secunda, ut desiderium carnis in his asserant esse qui parvuli in Christo sunt: iter autem spiritus in perfectis viris, et esse sensum: In gravitate spiritus, id est, in itinere viri ambulate perfecti, et non facietis desideria parvulorum. Caro enim concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem. Haec enim si
Abbreviated transcription (Latin):
dum: ut dicamus eos qui spũ oꝑa carmꝰ
mortificauerint & seminauerint in sp̃ũ
ut de sp̃u metant uitam ȩternam. quo¬
tienscumq uoluptatẽ carnis senserint
titillare non ꝑficere desiderium eiꝰ. quod
quidem si ex pletum fuerit blandiri uide¬
tur ad tempꝰ : sed spũ refrenare q scđm sen-¬
tentiam historici. animi imperio. corporis
seruitio magis uuere. Nec non & illud
quia lex spualis ẽ ꝙ̃ non qui in manife¬
sto uidȩus est. sed qui in occulto. ꝙ circũ¬
cisio cordis in sp̃u non littera: eos ambu¬
lare sp̃u ꝙ carnis desidertum non ꝑfi-¬
cere dicimus qui sp̃u aliter egrediuntur
egyptum. ꝙ spũalem ęscam potumq
de sꝑitali hauriunt petra. qui non uidi¬
cantur in cibo aut potu. aut in parte
diei festi. aut neomeniȩ & sabbati. sed am¬
bulant in om̃ibꝰ spũaliter. non ꝑficien¬
tes carneȩ legis litterȩ ue desiderium. sed
fructus metentes intelligentiȩ sp̃ualis.

Expanded text:
dum, ut dicamus eos qui spiritu opera carnis dum, ut dicamus eos qui spiritu opera carnis mortificaverint ei seminaverit in spiritu, ut de spiritu metant vitam aeternam, quotiescumque voluptatem carnis senserint titillare, non perficere desiderium ejus quod quidem si expletum fuerit, blandiri videtur ad tempus, sed spiritu refrenare, et secundum sententiam Historici , Animi imperio, corporis servitio magis vivere. Nec non et illud, quia Lex spiritualis est , et non qui in manifesto Judaeus, sed qui in occulto, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, eos ambulare spiritu, et carnis desiderium non perficere dicimus, qui spiritualiter egrediuntur Aegyptum, et spiritualem escam potumque de spirituali hauriunt petra, qui non judicantur in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae et sabbati, sed ambulant in omnibus spiritualiter, non perficientes carneae legis, litteraeve desiderium, sed fructus metentes intelligentiae spiritualis.
Abbreviated transcription (Latin):
uod si inuicem mordetis & come Sriȩ¬
ditis: uidete ne abinuicem consumamini.
otest ꝙ. simpliciter hoc accipi ne detra-¬
hamus inuicem. ne maledicto nos pu¬
temus ulcisci. nec contristati contrista¬
re cupiamus. & similes bestiarum mor-¬
dere pariter & remorderi. ut post morsꝰ
sequatur interitꝰ atq consumptio. Me-¬
lius autẽ est. ne contra rationẽ & totiꝰ
p̃cepta paulus erumpat hoc ita intel¬
ligere: ut ad circumcisionẽ obseruationẽq
legis cuncta referamus. Si uos inqͥt con¬
turbant alii. uos autẽ conturbamini. si
totam scripturam ueterem legentes sic
intelligitis ut scripta ẽ. oculum ꝓ oculo.
dentẽ ꝓ dente. & ira desiderat ultionẽ.
ultio uero imponit dolorem. quod lex
non solum non phibet uerum etiam p̃¬
cipit. iustitiam in talione restituens: seqͥt᷑
ut nudatus nudet. & uulneratꝰ reuulne¬
ret & comesus remordeat. ꝙ quȩ uidet᷑
iustitia esse consumptio sit: non unum

Expanded text:
Quod si invicem mordetis, et comeQuod si invicem mordetis, et comeditis, videte ne ab invicem consumamini. Potest hoc et simpliciter accipi, ne detrahamus invicem, ne maledicto nos putemus ulcisci, ne contristati contristare cupiamus, et similes bestiarum, mordere pariter et remorderi, ut post morsus sequatur interitus atque consumptio. Melius autem est, ne contra rationem et totiupraecepta, Paulus erumpat, hoc ita intelligere, ut ad circumcisionem observationemque Legis cuncta referamus. Si vos, inquit, conturbant alii, vos autem conturbamini. Si totam Scripturam veterem legentes, sic intelligitis ut scripta est: Oculum pro oculo: dentem pro dente , et ira desiderat ultionem, ultio vero imponit dolorem: quod Lex non solum non prohibet, verum etiam praecipit, justitiam in talione restituens, sequitur, ut et nudatus nudet, et vulneratus revulneret, et comestus remordeat, et quae videtur justitia esse, comsumptio sit, non unum
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. Hȩc om̃ia . sunt qui faciant: sola
caritas sine labore ẽ. Et quia sola cor
mundum efficit: a diabolo expugnat᷑
in nobis. ne dm̃ pura mente uideamus.
Quando enim sedens loquor contra fra¬
trem meum. & contra filium matris meȩ
pono scandalum. quando aliena tor-¬
queor felicitate. & alterius bonum. me¬
um malum facio: nonne hoc quod seqͥ-¬
tur in me expletur. si inuicem mordetis
ꝙ̃ comeditis. uidete ne ab inuicem con¬
sumamini: Caritatis rara possessio ẽ. Quis
uult ipse anathema esse a xp̃o ꝓ frĩbꝰ
bꝰ lugens. cum gaudentibꝰ gaudens.
alieno uulnere uulnerat᷑:. Quis frĩs mor¬
te ꝑimit᷑: Om̃s magis amatores nr̃i ꝙͣ
amatores di sumus. Uide quantum bo¬
num sit caritatis. Si ita martẏrium fe¬
cerimus ut nr̃asuelimus ab hominibꝰ
reliquias honorari. si opinionem uulgi
sectantes intrepidi sanguinem fuderimꝰ.
ꝙ substantiam nr̃am usq ad mendicita¬
tẽ ꝓpriam dederimus: huic oꝑi non tã
gis tormenta sunt quam corona uicto

Expanded text:
ditur. Haec omnia sunt qui faciant: sola charitas sine labore est. Et quia sola cor mundum efficit, a diabolo expugnatur in nobis, ne Deum pura mente videamus. Quando enim sedens loquor contra fratrem meum, et contra filium matris meae pono scandalum , quando aliena torqueor felicitate, et alterius bonum, meum malum facio, nonne hoc quod sequitur, in me expletur: Si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini? Charitatis rara possessio est. Quis vult ipse anathema esse a Christo pro frbus lugens, cum gaudentibus gaudens, alieno vulnere vulneratur? Quis fratris morte perimitur? Omnes magis amatores nostri, quam amatores Dei sumus. Vide quantum bonum sit charitatis. Si ita martyrium fecerimus, ut nostras velimus ab hominibus reliquias honorari: si opinionem vulgi sectantes, intrepidi sanguinem fuderimus, et substantiam nostram usque ad mendicitatem propriam dederimus, huic  Al. hinc gis tormenta sunt, quam corona victoriae.
Abbreviated transcription (Latin):
parum quippe hoc erat bonitati ꝙ ma¬
gnitudini eius: sed uiuificauit cum
xp̃o it̃ui. unam atq eandem nobis tri¬
buens uitam habere cum xp̃o. Quidam
ꝓ eo quod nunc exposuimꝰ ꝙ eramus na¬
tura filii irȩ. ꝓ natura. ꝓrsus siue om̃ino
quia uerbum Qyci ambiguum ẽ. transtu¬
lerunt. Quod ꝙ si sic sonet: uxta ea quȩ

Expanded text:
parum quippe hoc erat bonitati et maparum quippe hoc erat bonitati et magnitudini ejus, sed vivificavit cum Christo Jesu, unam atque eamdem nobis tribuens vitam habere cum Christo. Quidam pro eo quod nunc exposuimus: Et eramus natura filii irae, pro natura, prorsus, sive omnino, quia verbum φύσει, ambiguum est, transtule
Abbreviated transcription (Latin):
factus es. factus inquit propria uolun¬
tate:. non abinitio sic creatus. Quomodo
igit᷑ mors dicitur. ex eo quod inuidia
diaboli mors introuut in orbem terrarũ.
ꝙ ꝑ illum sunt mortui qui ante uiuebañ.
ꝙ ꝑditio. quod ꝑdat quoscũq deceꝑit:
sic & ira dicitur: ꝓpter eam qu̾a exercet
aduersum homines feritatẽ. Sunt qui il¬
lud in regnoꝵ libris. quando daurd nu¬
merauit popłm isrł. iram in se di ꝓuo¬
cans scriptura dicente. & apposita ẽ ira
dm̃ succendi in isrł. & incitauit dauid
dicens: iram dñi diabolum significare
putent. Et enĩ iuxta greci eloquii ꝓprie¬
tatem. non dixit genere feminino. ira dĩ
Aetoya. ui hoc ẽ quȩ diceret. sed ira
dĩ Aetaii. id est qui diceret. genere ma¬
sculino. Mittit siquidem dñs iram & fu¬
rorem suum. ꝑ angłos pessimos. Ds ergo
& caritatẽ non simplicẽ sed multã. cũ
essemus mortui ꝓpter delicta nr̃a. uiui¬
ficauit nos. Et non solum uiuificauit.

Expanded text:
factus es . Factus, inquit, propria volunfactus es . Factus, inquit, propria voluntate, non ab initio sic creatus. Quomodo igitur mors dicitur, ex eo quod invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum , et per illum sunt mortui qui ante vivebant, et perditio, quod perdat quoscumque deceperit: sic et ira dicitur propter eam quam exercet adversum hominem feritatem. Sunt qui illud in Regnorum libris, quando David numeravit populum Israel, iram in se Dei provocans, Scriptura dicente: Et apposita est ira Dei succendi in Israel, et incitavit David dicens , iram Domini, diabolum significare putent: etenim juxta Graecae linguae proprietatem non dixit genere feminino, ira Dei λέγουσα, hoc est, qaae diceret, sed ira Dei λέγων, id est, qui diceret, genere masculino: mittit siquidem Dominus iram et furorem suum per angelos pessimos. Deus erget charitatem non simplicem, sed multam, cum essemus mortui propter delicta nostra, vivificavit nos, et non solum vivificavit
Abbreviated transcription (Latin):
ad pubertatẽ uenimus. om̃s aut opere
aut lingua. aut cogitatione peccemꝰ. Eti¬
mꝰ igitur natura filii irȩ: sicut et cęteri.
Et om̃s scĩ qui ab ira sanguine xͥ redem¬
pti sunt. Si enim paulus qui iuxta iusti¬
tiam quȩ in lege fuit. irrep̃hensibiliter
conuersatus. dicit se natura fuisse filium
irȩ. cur timeamus etiam retro scõs iuros
filios irȩ fuisse testari: De quibus om̃ino
uerȩ dici possit. Cum autẽ uenit man¬
datum peccatum reuixit: ipsi uero mor¬
tui sunt. filios autẽ irȩ sic accipiendum.
ut filios ꝑditionis. filios imquitatis.
filios mortis: non quo aliqua ira. mors.
iniquitas. & ꝑditio subsistat in natura
sua quȩ filios habeat: sed quo filii dican¬
tur eius rei. quȩ oꝑet̾ in singulis: sicut filii
appellantur gehennȩ. qui gehennȩ ignibꝰ
consumendi sunt. Alius irȩ filios sic uo¬
catos putat: ut filios diaboli. Diabolus
tur mors. Et ad ipsum diabolum: ꝑditio

Expanded text:
ad pubertatem venimus, omnes, aut opere, ad pubertatem venimus, omnes, aut opere, aut lingua, aut cogitatione peccemus. Eramus igitur natura filii irae sicut et caeteri, et omnes Sancti, qui ab ira sanguine Christi redempti sunt. Sienim Paulus qui juxta justitiam quae in Lege fuit, irreprehensibiliter est conversatus, dicit se natura fuisse filium irae, cur timeamus, etiam retro sanctos viros filios irae fuisse testari? De quibus omnibus vere dici possit: Cum autem venit mandatum, peccatum revixit, ipsi vero mortui sunt. Filius autem irae sic accipiendum, ut filius perditionis, filius iniquitatis, filius mortis. Non quo aliqua ira, mors, iniquitas et perditio subsistat in natura sua, quae filios habeat; sed quo filii dicantur ejus rei quae operetur in singulis: sicut filii appellantur gehennae, qui gehennae ignibus consumendi sunt. Alius irae filios sic vocatos putat, ut filios diaboli. Diabolus tur mors : et ad ipsum diabolum: Perditio 574
Abbreviated transcription (Latin):
tos econtra eccłiasticos. carnis ꝙ non
mentium facere uoluntates: &. esse
plures qui & carnis & mentium pari-¬
ter faciant uoluntates. Hȩc autẽ dixi¬
mͦ. non quo heretici carnis non faci¬
ant uoluntates. cum plura quippe ap̃
eos corꝑis sint uitia qũa apud nr̃os:
sed ut exemplo posito. facilius quod
uolebamus posset intelligi. Et eramus
inquit natura filii irȩ. sicut & cȩteri.
Respondeant heretici qui diuersas na¬
turas esse contendunt: quomodo pau¬
lus quem utiq sp̃italis naturȩ esse ñ
dubium est. fuerit natura filiꝰ ire sic̃
ꝙ cȩteri. qui adhuc in errore sunt po-¬
siti. Nos uero dicimꝰ. esse primum om̃s
homines natura filios irȩ. uel ꝓpter cor¬
pus humilitatis corpusq mortis. ꝙ.
quod ab adolescentia mens hominũ
apposita sit ad malitiam. unde &. salo¬
mon ait non ẽ uistus in terra qui faciat
bonum. & non peccet: uel quod ex eo tẽ¬
pore quo possumꝰ habere notitiã dĩ. &

Expanded text:
tos contra ecclesiasticos, carnis et non tos contra ecclesiasticos, carnis et non mentium facere voluntates, et esse plures qui et carnis, et mentium pariter faciant voluntates. Haec autem diximus, non quo et haeretici carnis non faciant voluntates plura quippe apud eos corporis sunt vitia quam apud nostros sed ut, exemplo posito, facilius quod volebamus possit intelligi. Et eramus, inquit, natura filii irae sicut et caeteri. Respondeant haeretici qui diversas naturas esse contendunt, quomodo Paulus, quem utique spiritualis naturae esse non dubium est, fuerit natura filius irae, sicut et caeteri qui adhuc in errore sunt positi. Nos vero dicimus esse primum omnes homines natura filios irae, vel propter corpus humilitatis corpusque mortis, et quod ab adolescentia mens hominum apposita sit ad malitiam : unde et Salomon ait: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Vel quod ex eo tempore quo possumus habere notitiam Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
tis urĩs in quibus aliquando ambu¬
lastis. se ꝑ suꝑbiam a peccato uideretur
excipere: adiunxit. In quibꝰ ꝙ nos om̃s
conuersati sumus. Qui autẽ conuersa¬
tum in eis esse se dicit: de p̃teritis delictiᷤ.
& non de p̃sentibus confitet᷑. Conuersa¬
ti inquit sumꝰ aliquando. non in uno
desiderio. sed in desideriis carnis nr̃ȩ.
Caro quippe desiderat ad uersus sp̃m . ꝯ
uoluntatẽ carnis s plures. ꝙ ñ solũ uolun-¬
tates carnis s etiã mentiũ. ꝓ qͥb in latiniᷤꝰ codi¬
cib habet᷑ cogitationũ. Int̾ peccatũ autẽ car¬
nis & mentium. hoc interesse puto: qͦd
carnis peccatum ẽ impudicitia atq
luxuria. & ea quȩ ꝑ ministerium eius
in libidinibus explentur: mentium uͦ
delictum ad dogiata ꝑtinet contraria
ueritati. & hereticam prauitatẽ. ita ut
possimus dicere. plerosq hereticoꝵ qũa¬
quam hoc rarum sit. uoluntates m̃tiũ
facere. & non uoluntates carnis: & mul¬

Expanded text:
tis vestris in quibus aliquando ambutis vestris in quibus aliquando ambulastis, se per superbiam a peccato videretur excipere adjunxit, in quibus et nos omnes conversati sumus. Qui autem conversatum esse se dicit, de praeteritis delictis, et non de praesentibus confitetur. Conversati sumus, inquit, aliquando, non in uno desiderio, sed in desideriis carnis nostrae. Caro quippe desiderat adversus spiritum, voluntatem carnis, sed plures: et non solum voluntates carnis, sed etiam mentium, pro quo in Latinis codicibus habetur, cogitationum. Inter peccatum autem carnis, et mentium hoc esse puto: quod carnis peccatum, est impudicitia atque luxuria, et ea quae ministerium ejus 573 in libidinibus explentur. Mentium vero delictum ad dogmata pertinet contraria veritati et haereticam pravitatem, ita ut possimus dicere plerosque haereticorum quamquam hoc rarum sit voluntates mentium facere, et non voluntates carnis, et mul
Abbreviated transcription (Latin):
rum harum: aduersus spiritalia neqͥdiȩ
in celestibꝰ. Non quod diabolus ꝙ sa¬
tellites eiꝰ. qui ꝑ mundum istum uagan¬
tes peccata hominibꝰ insinuant. in cęlo
uersari quȩant. de quo obsua merita
corruerunt: sed cęlum dicitur aer iste qͥ
suꝑ nos est. uixta illud saluatoris elo¬
quium. Considerate uolatilia cęli: ꝙ cȩt̾a.
Manifestum quippe ẽ. quod uolatilia ñ
ꝑcelum uolitent: sed ꝑaerẽ. Sequitur.
In quibꝰ & nos om̃s conuersati sumꝰ ali¬
quando. in desideriis carnis nr̃ȩ: facien¬
tes uoluntates carnis & mentium. Qd
ait in quibꝰ ad delicta referendũ ẽ. Su¬
ꝑuis em̃ qͥa duo pariter posuerat. ꝙ uoᷤ
cum essetis mortui delictis & peccatisuriᷤᷤ.
ꝙ ad peccata retulerat dicens. in quibꝰ
aliquando ambulastis. ad delicta uero
nichil tale uidebatur secutũ quod sensũ
posset explere: nunc ait. in quibus deli¬
ctis & nos om̃s conuersati sumus. Si¬
mulq ne in eo quod dixerat. q pecca¬

Expanded text:
adversus spiritualia nequitiae in coelestibus. Non quo diabolus, et satellites ejus, qui per mundum istum vagantes, peccata hominibus insinuant, in coelo versari queant, de quo ob sua merita corruerunt; sed coelum dicitur, aer iste, qui supra nos est, juxta illud Salvatoris eloquium: Considerate volatilia coeli , et caetera. Manifestum quippe est, quod volatilia non per coelum volitent, sed per aerem. Sequitur: In quibus et nos omnes conversati sumus aliquando in desideriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et mentium. Quod ait, in quibus, ad delicta referendum est. Superius enim quia duo pariter posuerat: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, et ad peccata retulerat dicens: in quibus aliquando ambulastis: ad delicta vero nihil tale videbatur secutum quod sensum posset explere: nunc ait: in quibus delictis, et nos omnes conversati sumus: simulque ne in eo quod dixerat, et pecca
Abbreviated transcription (Latin):
potest separari. cum eo sint om̃ia: Et
ipse ꝑ ꝓpħam loquatur. Ego ds appro¬
pinquans. & non delonge. Et psalmista
testatur. Si ascendero in cęlum tu illie
es. si descendero in infernum ades. Cũ
igitur in eo sint om̃ia: procul tamen
eẽ ab impiis dicitur: uxta illud longe
ẽ dñs ab impiis. Iste a quo impii lon¬
ge sunt: uicinus ẽ scĩs. Deniq cũ &
ab ephesiis esset ꝓcul: in sanguine ĩu
ꝓpe eis factus est. Et diligentiꝰ intuen¬
dum. quod absq cruore dñi nr̃i ũu xp̃i.
nemo appropinquet dõ: quia ipse est
do enim sapientia sapientes facit. & iu¬
stitia ustos. ꝙ scĩficatio scõs. & uita uiuen¬
tes: sic ipse pax. nos facit esse pacificos.
ut dicamus. Cum his qui oderant pacẽ.
erã pacificus. Si autẽ xp̃s credentium
pax est: quicumq sine pace ẽ. conse-¬
quenter non habet xp̃m.
UI fecit utraq unum. & medium parie¬
tẽ maceriȩ. soluens inimicitiã in carne.

Expanded text:
potest separari, cum in eo sint omnia? et potest separari, cum in eo sint omnia? et ipse per prophetam loquatur: Ego Deus appropinquans, et non de longe . Et Psalmista testatur: Si ascendero in coelum, tu illic es: si descendero in infernum, ades . Cum igitur in eo sint omnia, procul tamen esse ab impiis dicitur juxta illud: longe est Dominus ab impiis . Iste a quo impii longe sunt, vicinus est sanctis. Denique cum et ab Ephesiis esset procul, in sanguine Jesu prope eis factus est. Et diligentius intuendum, quod absque cruore Domini Jesu, nemo appropinquet Deo, quia ipse est do enim sapientia sapientes facit, et justitia justos, et sanctificatio sanctos, et vita viventes: sic et ipse pax nos facit esse pacatos, ut dicamus: 581 cum his qui oderunt pacem, eram pacificus . Si autem Christus credentium pax est, quicumque sine pace est, consequenter non habet Christum. Qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens inimicitiam in carne sua,
Abbreviated transcription (Latin):
delicet lex sꝑitalis est. Magis circũci¬
damur & sabbatiremus in sp̃u. spirita¬
les uictimas offerentes. illorum templo
altariq destructis. nos dõ fructuum no¬
stroꝵ decimas offeramꝰ: nos immolemus
agnum ĩmaculatum. & accincti lum¬
bos. expediti pascha comedamus. Sicut
enim circumcisio dicitur in carne manu
facta: ita ad distinctionem euis intelligit᷑
alia esse circumcisio. quȩ non sit ut dixi
spem non habentes. & sine do in mun¬
dõs. anteꝗͣ in xp̃m crederent ephesii ñ
habuerint atq uenerati sint: sed quod
qui absq do uero sit. nullum dm̃ habe¬
at. Et significanter additum ẽ: sine do
inmundo. Habebant quippe dm̃ qũe
eos habituros ds ante cognouerat: ꝙ
apud p̾scientiam di non erant sine dõ.
sed in mundo erant absq do.
ync autẽ in xp̃o uãu. uos qui aliquan¬
do eratis longe. facti estis ꝓpe in sangui¬
ne xp̃i: ipse est enim pax nr̃a.
s̃ ubiq est totus ubiq est: a quo quis

Expanded text:
delicet lex spiritualis est, et magis circumcidelicet lex spiritualis est, et magis circumcidamur, et sabbatizemus in spiritu, spirituales victimas offerentes: illorum templo altarique destructis: nos Deo fructuum nostr orum decimas offeramus: nos immolemus agnum immaculatum, et accincti lumbos, expediti Pascha comedamus. Sicut enim circumcisio dicitur in carne manu facta: ita ad distinctionem ejus intelligitur alia esse circumcisio, quae non sit  Al. siSpem non habentes, et sine Deo in mundeos, antequam in Christum crederent, Ephesii non habuerint, atque venerati sint; sed quo qui absque Deo vero sit, nullum deum habeat. Et significanter additum est, sine Deo in mundo. Habebant quippe Deum, quem eos habituros Deus ante cognoverat, et apud praescientiam Dei non erant sine Deo, sed in mundo erant absque Deo. Nunc autem in Christo Jesu vos qui aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi; ipse est enim pax nostra. Deus ubique est, et totus ubique est, a quo quis
Abbreviated transcription (Latin):
dus est plenus. Ad distinctionẽ igit᷑
spiritalium gentium uidȩoꝵ. ephesii
gentes uocantur in carne: quia scł̃m
sp̃m isrłitȩ sunt. Nam &̾ in alio loco
carneum israhelem scriptura cõmemo¬
rans ait. uidete isrł scđm carnẽ: quia
in sp̃u non erat isrł. Pulchre autẽ etiã
uerba moderatus ẽ. qui dicebamini p̃¬
putium. Dicebamini inquit preputi¬
um nec eratis ab ea quȩ dicitur circum¬
cisio in carne manu facta: non quo sit
circumcisio. sed quo ipsa sibi hoc nom̃
assumat. ꝙ sit uere circumcisio manu
facta non sp̃u. Simul & illud ẽ atten¬
dendum. quod nos quos sine xp̃o alie¬
natos quondam a conuersatione istł
esse memorauit. ꝙ peregrinos a ꝓmisfio¬
nibus & testamento di. nunc postqũã
in xp̃o credidimus. sicut repromissionẽ
ꝙ testamenta eius accepimus. ita con¬
uersationem quoq habere dicamur
isrł. quomodo conuersatio uniuersa
legalis impletur in nobis: Quia ui¬

Expanded text:
dus est plenus. Ad distinctionem igitur dus est plenus. Ad distinctionem igitur spiritualium gentium Judaeorum, Ephesii gentes vocantur in carne, quia secundum spiritum Israelitae sunt. Nam et in alio loco carneum Israelem Scriptura commemorans ait: Videte Israel secundum carnem : quia in spiritu non erat Israel. Pulchre autem etiam verba moderatus est: qui dicebamini praeputium. Dicebamini, inquit, praeputium, nec eratis, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta. Non quo sit circumcisio, sed quo ipsa sibi hoc nomen assumat, et sit vere circumcisio manu facta, non spiritu. Simul et illud est attendendum quod nos quos sine Christo alienatos quondam a conversatione 580 Israel esse memoravit, et peregrinos a promissionibus et Testamento Dei: nunc postquam in Christum credidimus, sicut repromissiones et testamenta ejus accepimus, ita conversationem quoque habere dicamur Israel: quomodo conversatio universa legalis expletur in nobis, quia vi
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando uos gentes in carne qui di¬
cebamini preputium. ab ea quȩ appel¬
latur circumcisio. in carne manu facta:
dit in spũ esse non gentes: sicut e con¬
trario iuidȩi. in spu gentes sunt. & in
carne isrłite. Quadrifariã igitur iudȩx
diuiduntur & gentes. Alii sunt in
carne circũcisi & in spũ. qualis fuit moy¬
occultũ uidaismum dñs intuens ait.
Ecce uere israhelites: in quo dolus ñ ẽ.
Alii qui nec carne nec sp̃u circumcisi
sunt: qualis fuit nabugodonosor et
pharao. & hodie barbararum & roma¬
narum gentium multitudo. quȩ non
credunt in dm̃. Tertii qui tantum in
carne sunt circũcisi. & sp̃m incircũcisũ
habent: ad quos ꝓph̃a dicit. Circũcidi¬
mini dõ nr̃o: & nolite circumcidere car¬
nunc dicitur. quia aliquando uos gen¬
des in carne qui dicebamini prȩputiũ.
ab ea quȩ dicitur circũcisio in carne
manu facta: qualis hodie uniu̾sa ẽ tur-¬
ba credentium. ꝙ totus ẽ gentibꝰ mun¬

Expanded text:
aliquando vos gentes in carne, qui dialiquando vos gentes in carne, qui dicebamini praeputium, ab ea quae appellatur circumcisio in carne manu facta: dit in spiritu esse non gentes: sicut econtrario Judaei in spiritu gentes sunt, et in carne Israelitae. Quadrifariam igitur Judaei dividuntur et gentes. Alii sunt in carne circumcisi, et in spiritu, qualis fuit Moyoccultum Judaismum Dominus intuens ait: Ecce vere Israelites, in quo dolus non est . Alii qui nec carne nec spiritu circumcisi sunt, qualis fuit Nabuchodonosor et Pharao, et hodie Barbararum et Romanarum gentium multitudo, quae non credunt in Deum. Tertii, qui tantum in carne sunt circumcisi, et spiritum incircumcisum habent, ad quos propheta dicit: Circumcidimini Deo vestro, et nolite circumcidere carnunc dicitur: Quia aliquando vos gentes in carne, qui dicebamini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qualis hodie universa est turba credentium, et totus e gentibus mun
Abbreviated transcription (Latin):
habeat. dñs creauit me initio uiaꝵ
suarum. sed dñs possedit me. Inter pos¬
sessionem autẽ ꝙ creationẽ. multa di¬
stantia ẽ: quia qui possidetur is utiq¬
qui est atq subsistit. & est ꝓprius: pos¬
sidetur. Creatur uero ille qui non erat
anteꝗͣ fieret. aut certe de eo quod erat.
transfertur in aluid: sicut ꝙ nos nunc
creati dicimur in xp̃o uãu. creati utiq
non quia ante non fuimꝰ. sed creati in
oꝑibus bonis: quod dauid quoq in
psalmo quinquagesimo deprecatur
dicens. Cor mundum crea in me d̾s.
Et certe mundum cor ante peccatũ
habuerat: quando de eo dñs loque-¬
batur. Inueni dauid filium iesse. se¬
cundum cor meum. Sed ut ibi crea-¬
tio instaurationẽ sonat. ita & in nob̃
tura atq conditio accipi potest. ut co¬
tidie in credentibꝰ qui uarie scd̃m meri-¬
ta diuersa montes dicuntur. & ualles.
colles atq campestria. xp̃s creatus. natꝰ
ꝙ̃ conditus sit.
Ropter quod memores estote: quia

Expanded text:
habeatur: Dominus creavit me initium viarum habeatur: Dominus creavit me initium viarum suarum: sed, Dominus possedit me. Inter possessionem autem, et creationem multa distantia est: quia qui possidetur, is utique est atque subsistit, et est proprius, qui possidetur. Creator vero ille qui non erat antequam fieret: aut certe de eo quod erat, transfertur in aliud, sicut et nos nunc creati dicimur in Christo Jesu. Creati utique, non quia ante non fuimus, sed creati in operibus bonis. Quod David quoque in psalmo quinquagesimo deprecatur, dicens: Cor mundum crea in me, Deus . Et certe mundum cor ante peccatum habuerat, quando de eo Dominus loquebatur: Inveni David filium Jesse secundum cor meum : sed ut ibi creatio instaurationem sonat: ita et in nobitura atque conditio accipi potest: ut quotidie in credentibus, 579 quia varie secundum merita diversa montes dicuntur, et valles, et colles, atque campestria, Christus creatus, natus et conditus sit. Propter quod memores estote, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut quȩ preparauit ds̃ in illis ambu¬
lemus. spe magna iam nobis data. dũ
in his ambulaturi sumꝰ. quȩ ds ma¬
gnopere preparauit. Et quia semel ad
nomen creaturȩ uenimus. & sapien¬
dia in ꝓuerbiis salomonis dicit. se crea¬
tam iitio uiarum di: multiq qui
timore ne xp̃m creaturam dicere com-¬
pellantur: totum xp̃i mysterium ne¬
gant. ut dicant non xp̃m in hac sa¬
pientia. sed mundi sapientiam signi¬
ficari: nos libere ꝓ clamamus. non esse
ꝑiculi eum dicere creaturam quẽ uer¬
mem. ꝙ hominem. & crucifixum. ꝙ
maledictionem. tota spei nr̃ȩ fidutia
ꝓfitemur. maxime cum ex duobus
uersiculis qui prȩcedunt. ipsa sapien¬
tia ꝓmittat se esse dicturam. quȩ post
scła sunt. Cum autẽ scła xp̃s fecerit.
& quȩ deinceps loquitur ea sint quȩ
post secula dicturum se esse ꝓmiserit.
ad in carnationis misterium non ad
naturam dĩ referenda sunt quȩ secun-¬
tur: licet in hebraicis codicibꝰ non

Expanded text:
ut quae praeparavit Deus, in illis ambuut quae praeparavit Deus, in illis ambulemus, spe magna jam nobis data, dum in his ambulaturi sumus, quae Deus magnopere praeparavit. Et quia semel ad nomen creaturae venimus, et Sapientia in Proverbiis Salomonis dicit se creatam initium viarum Dei , multique timore, ne Christum creaturam dicere compellantur, totum Christi mysterium negant, ut dicant, non Christum in hac sapientia, sed mundi sapientiam significari: nos libere proclamamus, non esse periculum eum dicere creaturam, quem vermem, et hominem, et crucifixum, et maledictionem, tota spei nostrae fiducia profitemur: maxime cum ex duobus versiculis quae praecedunt, ipsa sapientia promittat se esse dicturam quae post saecula sunt . Cum autem saecula Christus fecerit, et quae deinceps loquitur, ea sint quae post saecula dicturum se esse promiserit, ad incarnationis mysterium, non ad naturam Dei referenda sunt quae sequuntur: licet in Hebraeis codicibus non
Abbreviated transcription (Latin):
quod sꝑamus. quod intelligimus. et
credere possumus. ipsuis est: quia ipse
conditor nr̃ est. Et diligent̾ obserua qr
non dixerit. ipsius figuratio sumus atq
plasmatio: sed ipsius factura sumus.
Plasmatio quippe originẽ de terrȩ li¬
mo trahit. factura uero iuxta similitu¬
dinem & imaginem dĩ sumpsit exor¬
dium: quod in centesimo quoq octauo
decimo psalmo positum. diuersa signi¬
ficat. Manus cuȩ fecerunt me: ꝙ pla-¬
smauerunt me. factura primũ locũ
tenet: deinde plasmatio. Et quia crea¬
tionis & conditionis nomen. ad
magna semꝑ solet oꝑa copulari: uer¬
bi causa illa urbs condita ẽ. ꝙ ab ini¬
tio creatꝰ est mundus. & unusquisq
scõꝵ ꝑ uaria dogmata atq uirtutes. in
semet ipso mundꝰ est totus: ꝓpterea nẽ
creati in xp̃o dicim᷑. & creati in oꝑibꝰ
bonis. siue qȩ ipsi fecimꝰ uel fa-¬
cturi sumus. siue in aliis creaturis ad
quȩ nr̃a conuersatio transferenda ẽ.

Expanded text:
quod spiramus, quod intelligimus, et quod spiramus, quod intelligimus, et credere possumus, ipsius est, quia ipse conditor noster est. Et diligenter observa, quia non dixerit, ipsius figuratio sumus atque plasmatio: sed, ipsius factura sumus. Plasmatio quippe originem de terrae limo trahit: factura vero juxta similitudinem et imaginem Dei sumpsit exordium. Quod in centesimo quoque octavo decimo psalmo simul positum diversa significat: Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me . Factura primum locum tenet: deinde plasmatio. Et quia creationis, et conditionis nomen ad magna semper solet opera copulari, verbi causa: illa urbs condita est, et ab initio creatus est mundus, 578 et unusquisque sanctorum per varia dogmata atque virtutes, in semetipso mundus est totus: propterea nunc creati in Christo dicimur, et creati in operibus bonis sive quae ipsi fecimus, vel facturi sumus, sive in aliis creaturis, ad quae nostra conversatio transferenda est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ oꝑa: & hȩc ipsa fides non ẽ ex uobis.
sed ex eo qui uocauit uos. Hoc autẽ ido:
ne forsitan nobis cogitatio occulta subre¬
peret. Si ꝑ oꝑa nr̃a saluati non sumus. cer-
te uł ꝑ fidem saluati sumꝰ: & alio genere
nr̃m est quod saluamur. Addidit itaq
ꝙ dixit. fidem quoq ipsam non nr̃e uo¬
luntatis esse sed dĩ muneris: non quo
liberum homini tollat arbitrium. et
scđm illud apłi ad Romanos. non sit
currentis neq uolentis sed miserentis
di: uerum quod arbitrii ipsa libertas
dm̃ habeat auctorem. ꝙ ad illius be¬
neficium cuncta referantur: cum etiã
bonum nos uelle ipse ꝑmiserit. Hoc
autẽ totum ꝓpterea: ne quis głetur:
a semetipso & non a dõ se esse saluatũ.
psius enĩ sumus factura. creati in xp̃o
inũ in oꝑibus bonis: quȩ prȩparauit
ds ut in illis ambuleme.
eddidit causas quare gr̃a saluati su-¬
mꝰ ꝑ fidem. & hoc ipsum non ex nobis
sed ex munere dĩ dicens. ipsius enĩ fa¬
ctura sumus. Hoc est quod uiuimus.

Expanded text:
 haec ipsa fides non est ex vobis, sed ex eo qui vocavit vos. Hoc autem ideo, ne forsitan nobis cogitatio occulta subreperet: si per opera nostra salvati non sumus, certe vel per fidem salvati sumus: et alio genere nostrum est quod salvamur. Addidit itaque et dixit, fidem quoque ipsam non nostrae voluntatis esse, sed Dei muneris. Non quod liberum homini tollatur arbitrium, et secundum illud Apostoli ad Romanos, non sit currentis neque volentis; sed miserentis Dei ; verum quod arbitrii ipsa libertas Deum habeat auctorem, et ad illius beneficium cuncta referantur, cum etiam bonum nos velle ipse permiserit. Hoc autem totum propterea, ne quis glorietur a semetipso, et non a Deo se esse salvatum. Ipsius enim sumus factura, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Reddidit causas, quare gratia salvati sumus per fidem, et hoc ipsum non ex nobis, sed ex munere Dei, dicens: Ipsius enim factura sumus, hoc est, quod vivimus,
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliaret utrumq in uno corpore
do. ꝑ crucem inderficiens inimicitiã
in ea. Et ueniens euangelizauit pacẽ
ste est medius paries. & maceria quȩ
utrumq a se popłm diuidebat: de
quo & in genesi in partu geminoꝵ ob¬
stetrix loquitur. Ut quid ꝓpter te
diruta est sepis: Postqua ergo sapien¬
tiam carnis quȩ est inimica dõ in sua
saluator carne destruxit. ꝙ p̃cepta le¬
galia ȩuanglicis dogmatibꝰ commuta-¬
uit. ut de uidȩo atq gentili. unum
popłm faceret xp̃ianum. euangelians
nobis qui longe eramus. & reliquis
pacẽ atq concordiam: tunc ꝑ ipsum
trem nos habere cognouimꝰ: completũ¬
ꝙ ẽ illud quod in euangłio dñs loquę¬
batur dicens. Et fiet unus pastor. ꝙ
unus grex. Et iterum. Et alias oues
habeo quȩ non sunt de isto ouili:
nos significans ex gentibꝰ congregan¬
dos. Inimicitia autẽ quȩ in saluatoris
carne destructa ẽ: etiam ꝑ crucẽ est
interfecta. Scriptum est enim. Ut re-¬
conciliaret utrumq in uno corpore

Expanded text:
uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitiam in ea, et veniens evangelizavit pacem u ad Patrem. Iste est medius paries et maceria, quae utrumque a se populum dividebat. De quo et in Genesi in partu geminorum, obstetrix loquitur: Utquid propter te dirupta est sepis ? Postquam ergo sapientiam carnis quae est inimica Deo , in sua Salvator carne destruxit, et praecepta Legalia, evangelicis dogmatibus commutavit, ut de Judaeo atque gentili unum populum faceret Christianum, evangelizans nobis qui longe eramus, et reliquiis pacem atque concordiam: tunc accessimtrem nos habere cognovimus: completumque est illud quod in Evangelio Dominus loquebatur, dicens: Et fiet unus pastor et unus grex ; et iterum: Et alias oves habeo quae non sunt de ovili isto, nos significans ex gentibus congregandos. Inimicitia autem quae in Salvatoris carne destructa est, etiam per crucem est interfecta. Scriptum est enim: ut reconciliaret utrumque in uno corpore
Abbreviated transcription (Latin):
hac eadem epła. redimentes tempus qm̃
tur. et pessimi. Siue quod tempus uitȩ
istius ꝑ quod clausi tenemur in scło gra¬
ue sit s laboriosum: siue quod ipse sacha¬
nas mundi huius ut supra diximus. &
scłi uocabulo nuncupetur. de quo sta¬
potestatis aeris sp̃s. qui nunc oꝑat᷑ in fi¬
liis diffidentiȩ. Princeps quippe aeris. &
sp̃s potestatis qui in aere isto ẽ. diabo¬
lus intelligit᷑: qui nunc oꝑat᷑ in filiis
diffidentiȩ. In his enim qui dño credunt

Expanded text:
hac eadem Epistola: Redimentes tempus, quohac eadem Epistola: Redimentes tempus, quotur et pessimi , sive quod tempus vitae istius per quod clausi tenemur in saeculo, grave sit et laboriosum, sive quod ipse Satanas mundi hujus, ut supra diximus, et saeculi vocabulo nuncupetur. De quo stapotestatis aeris, spiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiae. Princeps quippe aeris, et spiritus potestatis, qui in aere isto est, diabolus intelligitur, qui nunc operatur in filiis diffidentiae. In his enim qui Domino credunt
Abbreviated transcription (Latin):
łitaie. uai rectius tranfferant᷑. Queximꝰ
quid significent quoue distent a peccatis.
quid inter sit inter paraptomata¬
quasi initia peccatoꝵ sint. cum cogita¬
pulit ad ruinam. unde ꝙ in octauode-¬
cimo psalmo scribitur. delicta hoc ẽ nã¬
ratito ⁊ cata. quis intelligit. quia scilicet
difficile sit. radices & initia intelligere
peccatoꝵ: peccatum uͦ eẽ. cum quid oꝑe
consũmatum. ꝑuenit ad finẽ. Querimꝰ
quoq quid sit. in quibus aliquando am
bulastis scd̾m scłm mundi huiꝰ: utrum¬
nam & aluid scłm sit quod non ꝑtine¬
at ad istum mundum. sed ad mundos
alios. de quibus & clemens in epła sua
scribit. oceanus & mundi qui trans ipsũ
sunt: an unꝰ iste sit mundus. qui ab ini-¬
tio scł̃i quod factum ẽ ab adam. usq
ad terminum suum uoluat᷑ & transeat.
Uel certe mundꝰ alio nomine appellet̃
princeps aeris huiꝰ: qui nunc oꝑat᷑ in fi¬
liis diffidentiȩ. Scribit̾ & ad galathas. ut
eruat nos de p̾̃senti seculo neqũa: ꝙ in

Expanded text:
 rectius transferantur quaerimus quid significent, quove distent a peccatis, quid intersit inter παραπτώματαquasi initia peccatorum sint, cum cogitapulit ad ruinam. Unde et in octavo decimo psalmo scribitur: Delicta, hoc eπτώματα, quis intelligit? quia scilicet difficile sit radices, et initia intelligere peccatorum. Peccatum vero esse, cum quid opere consummatum pervenit ad finem. Quaerimus quoque quid sitbulastis secundum saeculum mundi hujus, utrumnam et aliud saeculum sit, quod non pertineat ad mundum istum, sed ad mundos alios, de quibus et Clemens in Epistola sua scribit: Oceanus, et mundi qui trans ipsum sunt? An unus iste mundus sit, qui ab initio saeculi quo factus est Adam usque ad terminum suum volvatur, et transeat: vel certe mundus alio nomine appelletur princeps aeris hujus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae? Scribitur et ad Galatas. Ut eruat nos de praesenti saeculo nequam . Et in
Abbreviated transcription (Latin):
cipat᷑. potestates. & uirtutes. ꝙ domina¬
tiones. & omne nomen quod nominat᷑
non solum in hoc scło. sed etiã in futu¬
ro. maxime quia om̃ia xp̃i subiecta st̃
pedibꝰ. non ad bonam partẽ. sed ad
contrariã referet: ut dicat esse eas angłos
refugas. & principem mundi istuis. & lu¬
tribuentes beneficium qui nunc in fre-¬
ni & male libertate sua abutentes. pas
catorum. Cum autẽ tales habuerunt
sessores: uixta sedentium uoluntatẽ in¬
cipient gub̾nari. Alius uero hoc quod
ait ut ostenderet in scłis suꝑuenientibꝰ
abundantes diuitias grȩ suȩ. in bonita¬
te supra nos in xp̃o iĩu: ad illam intel¬
ligentiam transferet. quod non simꝰ me¬
rito nr̃o. sed gr̃a eiꝰ saluati. ꝙ maioris
bonitatis indicium sit. ꝓ peccatoribꝰ ma¬
gis quam ꝓ iustis mori. ꝓ bono enim

Expanded text:
testates, et virtutes, et dominationes, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro maxime quia omnia Christi subjecta sunt pedibus non ad bonam partem, sed ad contrariam referet: ut dicat eas esse angelos refugas, et principem mundi istius, et Lutribuentes beneficium, qui nunc infreni et male libertate sua abutentes passicatorum. Cum autem tales habuerint sessores, juxta sedentium voluntatem incipient gubernari. Alius vero hoc quod ait: ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate supra nos, in Christo Jesu, ad illam intelligentiam transferet, quod non simus merito nostro, sed gratia ejus salvati, et majoris bonitatis indicium sit pro peccatoribus, magi