comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do legato si hr̃s sepelietit estimac̃õ
referenda erit ad totum p̾cm̃ fũdi
quo pocuit añ sepult᷑am estimari. qr̃
minũ nõ querẽ. ¶ Eum enĩ qui
plurib sp̃eb iuris ut̾et᷑ non sepius
e andemrem eide in legare. s loqui
sepius Fundo legͥo. si ususpfr̾. alie¬

Expanded text:
do legato si heres sepelierit, aestimatio referenda erit ad totum pretium fundi, quo potuit ante sepulturam aestimari: quare minium non quaerere: eum enim, qui pluribus speciebus iuris uteretur, non saepius eandem rem eidem legare, sed loqui saepius.Fundo legato si usus fructus alie
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ĩ lecticariis. uł pedisfecis le¬
gatis. ¶QLuadrigelegatum
equo postea mortuo pire ita qui¬
dam credunt. si equs ille decessit
qui demonstrabat quadͥgam. s
si medio tempore diminuta su¬
pleant᷑ ad legatariũ ꝑtinebit.¬
Ti cõ stichus legatus post mor

Expanded text:
sunt lecticariis aut pedisequis legatis.Quadrigae legatum equo postea mortuo perire quidam ita credunt, si equus ille decessit qui demonstrabat quadrigam: sed si medio tempore deminuta suppleatur, ad legatarium pertinebit.Titio Stichus legatus post m
Abbreviated transcription (Latin):
si nõ uosuntaria fc̃a sit alienacio
s bona hrdis ueniant. tamdiuettm
de bonis nõ uenditis post mortem.
re cogeret᷑. ¶Mat̾ filio inpub̾e
hr̃de instituto tutorem eidẽ alcͥsit.

Expanded text:
si non uoluntaria facta sit alienatio, sed bona heredis ueneant, tamdiu emptet bonis non uenditis, post mortem re cogeretur.Mater filio impubere herede instituto tut
Abbreviated transcription (Latin):
tic̃o ex ꝑte̾ instituro seruus legatus
sit ⁊ post mortem eiꝰ lib̾ ẽẽ uissus sit.
sũ adierit hr̃ditatem titus sũ non
adierit post mortem eis lib̾tas ei
dato est defuncto eo lib̾tas ei compe
mͥ ac ticõ sb̾ condicõne legauit. hr̃s
aut̃ eiꝰ eundem sb̾ ead̾ dicõne mͥ le¬
gauit. uerendũ ẽẽ. uiłait ne existẽ¬
te condicõne ꝑs eadem ex utro test̃o
inͥ debeat᷑ . uoluntatis tñ q̃o erit.
Nam incredibile uidet᷑ id egisse hr̃¬
dem. ut codem porc̾õ bis eid de beat᷑.
set u̾isimile est de alt̾a ꝑte eum co¬
gitasse sane cõstitucõm pͥncipis qͣr
placuit eadem sepe legatum corpͤ
nõ hoñare hr̃dem ad imũ testam̃tũ.
ꝑtin debitor aut̃ nõ semꝑ ꝙ debet
uire legat. set ita si plus sit ĩ sp̃e le

Expanded text:
ituto seruus legatus sit et post mortem eius liber esse iussus sit, siue adierit hereditatem Titius siue non adierit post cuius mortem libertas ei data est, defuncto eo libertas compehi ac Titio sub condicione legauit, heres autem eius eundem sub eadem condicione mihi legauit. uerendum esse Iulianus ait, ne existente condicione pars eadem ex utroque testamento mihi debeatur. uoluntatis tamen quaestio erit: nam incredibile uidetur id egisse heredem, ut eadem portio bis eidem debeatur, sed uerisimile est de altera parte eum cogitasse. sane constitutio principis, qua placuit eidem saepe legatum corpus non onerare heredem, ad unum testamentum pertinet. debitor autem non semper quod debet iure legat, sed ita, si
Abbreviated transcription (Latin):
est repudiende in de cõdicõne exis¬
tente id ꝙ seruo meo legatum ẽ
uellem ad me ꝑtinere ꝑtem legati
defid̾e. Rensum est nisisiquis dubit
an existente condic̃õne si suu uiuar
onirmodo legatum meũ fiat ꝙ se¬
mł ad me ꝑtin̾e uolu̾it ꝙ ẽ quius
ẽẽ uidet᷑. id̾em est ⁊ si duob sius
meis eadem res legetur. ¶p
sit seio fid̾iq eiꝰ comissumfu̾t sub¬
hac condic̃õe ut tic̾o doret ⁊ titiꝰ pen¬
dente condicõe decessit. fid̾i comissũ¬
deficiẽs ap̾ seium remanet nõ ad fili¬
ũ hrdem ꝑtin. qr ĩ fid̾i cominissis
porcõmrem cãm hr̃e eumtuiꝰ fides
quadͥ ngenta reliqͣuebat. aticõ du¬
centa legau̾it ⁊ quisqͥs hr̃s ẽei cent̃
n menius ħ̾rditatem adierit tres

Expanded text:
est repudiem, deinde condicione exsistente id, quod seruo meo legatum est, uellem ad me pertinere, partem legati deficere responsum est: nisi si quis dubitet, an exsistente condicione, si seruus uiuat, omnimodo legatum meum fiat, quod semel ad me pertinere uoluerim: quod aequius esse uidetur. idem est et si duobus seruis meis eadem res legetur. 60 sit Seio fideique eius commissum fuerit sub condicione ut Titio daret, et Titius pendente condicione decesserit, fids apud Seium manet, non ad filium heredem pertinet, quia in fideicommissis potiorem causam habere eum, cuius fides quadringenta relinquebat a Titio ducenta legaverit et, quisquis heres esset, centum, neque Maevius hereditatem adie
Abbreviated transcription (Latin):
Rebat. ne fame pereat fllius ꝙͣ
nemior hrditas ad petitorẽ ꝑue¬
mat ⁊ si aꝑuit filiũ nõ eẽsmaxime
aut᷑ puto. si missꝰ fu̾it ĩ possõm
adu̾sariꝰ desit̾and̾ a p̃tore neĩ¬

Expanded text:
eri, ne fame pereat filius, quam ne minor hereditas ad petitorem perueniat, si apparuit filium non esse. Maxime autem puto, si missus fuerit in possessionem aduersarius, desiderandum a praetore, ne
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑. aut nõ e̾e ex ip̃o defu̾c¬
to conceptꝰ. aut ex ipo quid̃
s nõ ex matmomo editus si
is qui status ⁊trou̾siam alio fa¬
ciebat. ⁊ solum se filiũ dice¬
bat decesserit. ⁊ mr̃ ei hĩs exti¬
t̾it si quidẽ eandem ⁊ trou̾siã
inpub̾i faciat mr̃. qui se ex a¬
lia natũ affirmat. qmͣ fulius
eiꝰ faciebat . s ut neget eũ
silium. idc̾co ad se totam hr̾¬
ditatẽ ex pͣ filii sindefumcti ꝑ¬
tin̾e deb̾e. raterpꝰ pub̾tatis
differti. uilianus ait. qr nich

Expanded text:
dicatur aut non esse ex ipso defuncto conceptus aut ex ipso quidem, sed non ex matrimonio editus. Si is, qui status controuersiam filio faciebat et solum se filium dicebat, decesserit et mater ei heres extiterit, si quidem eandem controuersiam impuberi mater faciat, qui se ex alia natum adfirmat, quam filius eius faciebat, scilicet ut neget eum filium, idcircoque ad se totam hereditatem ex persona filii sui defuncti pertinere debere: in tempus pubertatis differri Iulianus ait, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituis. si gͥ ułt ħrditatem.
aut sigulas res pet̾e. petat m̃¬
quit directa acc̃one qͣi hr̃s. ut
ea peticione iudicari possit.
an qł ex lib̾is hr̃s sit. ne p̾sup¬
tio carbomane bonor possoᷤ¬
nis ĩiuriã adu̾sariis afferat
cere.currunt aut̃ tp̃ra adu¬
tramq bonor poss seꝑatim¬

Expanded text:
constituit. si igitur uult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa actione quasi heres, ut ea petitione iudicari possit, an quasi ex liberis heres sit, ne praesumptio Carbonianae bonorum possessionis iniuriam aduersariis afferat:cere. Currunt autem tempora ad utramque bonorum possessi
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ pub̾tatis. s nõ ẽ Ex car¬
bes factus ẽet. fuuret᷑ bonoꝵ
possõras emolumentũ. ¶Can¬
se cognicio meo u̾tit᷑. ut si ma¬
infesta culpa calumpnia appare

Expanded text:
tempus pubertatis, sed non ex Carbes factus, finiretur bonorum possessionis emolumentum. Causae cognitio in eo uertitur, ut, si manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
pos. acceꝑit. ¶Eũ añ ex dnob
fr̾ib ex hec decreto missꝰ. alt̾ꝓ
aut umu̾sam creditorib cre¬
dere. ¶Int̾dũ ⁊̃ exħrdato filiꝰ
ex carboniano detreto bonor

Expanded text:
 acceperit. Cum autem ex duobus fratribus ex hoc decreto missis alter aut uniuersa creditoribus cedere. Interdum etiam exheredatus filius ex Carboniano decreto bonor
Abbreviated transcription (Latin):
serunt ꝙ ĩ tempꝰ pub̾tatis res
differri sol pupilloꝵ cũsit. ne
de statu ꝑiclitent᷑. añ quͣ se.
tũi possint. cet̾m si ydonegs ba¬
beant a quib defendant᷑. ⁊ tã
expeditam cãm. ut ip̃or pupil¬
loꝵ int̾sit nat᷑e de eare uidicari.
⁊ tutores eoꝵ iudicio exꝑiri no¬
lunt. nõ d adu̾sꝰ pͥupilles ob¬

Expanded text:
Quod in tempus pubertatis re‹s› differri solet, pupillorum causa fit, ne de statu periclitentur, antequam se tueri possint. Ceterum si idoneos habeant, a quibus defendantur, et tam expeditam causam, ut ipsorum intersit mature de ea iudicari, et tutores eorum iudicio experiri uolunt: non d
Abbreviated transcription (Latin):
hrditatis f. nam ⁊ adu̾sꝰ cura¬
si satiscediss recte exꝑietiur.
¶Quociens impubes satis nõ
dat matit᷑ ĩ possonemeiꝰ adu̾¬
sarius. suuie satisdet. siue nõ det.
siuelit adu̾satius ad mitti sibi
admiistr̾onẽ satis dare d pu¬
pillo. cet̾m si satis no det d cu¬
rator ⁊ stitui ꝑ quẽ bõa ad mis¬
trent᷑. ¶Adusanus aut̃ si
satis dederit res que tꝑ̃r ꝑite

Expanded text:
hereditati fieri: nam et aduersi satis dedisset, recte experiretur. Quotiens impubes satis non dat, mittitur in possessionem aduersarius eius, siue satis det siue non det. si uelit aduersarius committi sibi administrationem, satis dare debet pupillo: ceterum si satis non det, debet curator constitui, per quem bona administrentur. aduersarius autem si satis dederi
Abbreviated transcription (Latin):
At̾ filio suo cohrdes sñ ulla ꝯdicõ
filias ip̃uis dedit ac petut ut fili¬
as suas emanciparet ita ut curai¬
tores ap̾tore acciꝑent fili ind̾i
fid̾i ꝯmisisse placuit. ut eas su
uiris ꝯstitutas. ad ħr̃ditatẽ am
ꝑuenire pat̾et᷑. nec adrẽ ꝑtin̾e

Expanded text:
ater filio suo coheredes sine ulla condicione filias ipsius dedit ac petit, ut filias suas emanciparet, ita ut curatores a praetore acciperent. filii uideri fidei commississe placuit, ut eas sui iuris constitutas ad hereditatem auiae peruenire pateretur, nec ad rem pertine
Abbreviated transcription (Latin):
.tetͥ lutucicir puto ussu pat̾sad¬
isse. ¶Q si mandauit si erpedi¬
at adire adito si putas expedire
ram ticõ uissit adire. si arbituo
lucii ticii recte puto uississe. ¶ S
s mandauit. qiͣ ex asse institu¬
to ⁊ĩuematꝰ ex ꝑte. nõ puto ex
uifsu adisse ꝙ si eͭꝑte iussit.pt̃¬
et asse a dire. alit̾ atq si manda¬
uit. qĩ ab intestato ⁊ ex testõ ad¬
ut. nam ñ puto. quicqmͣ esas¬

Expanded text:
 Titii". puto iussu patris adisse. Quid si mandavit: "sit adire, adito?" "si putas expedire io" iussit adire, si "arbitrio Lucii Titii", recte puto iussisse. Sed si mandavit quasi ex asse institut inveniatur ex parte, non puto ex su adisse. quod si ex parte iussit,ex asse adire. aliter atque si mandavit quasi ab intestato et ex testamento adiit: nam non puto quicquam egis
Abbreviated transcription (Latin):
cã cepit ⁊ optinuit hc ꝓ hr̃de
quidem nõ gerere qui iõ acce¬
pit᷑ neͣ hr̃s sit. in edictũ tñ preto¬
ris incidere. siũ gͥ a sb̾stituto hr̃s
accepit siue a łimo. mortis causa
accepisse uidet᷑. idemq erit. ⁊ si
ñ accepit. s ꝓmissasit ei pc̃cia. si¬
nã ⁊ stipulando mortis cã capit
hĩditatem adeundo nicħ ꝓmoue¬
bͥat. nec acquiret mͥ nec fiuctu¬
arius quidem. ¶ ꝯuus munici¬
pũ. uł collegii. uł cune. heres in¬
sticutus manimissus. uł aliena¬
tus adibit brditatem. ¶ Si ser¬
uus fisci institutus sitiussippcu¬
ratoris ces aris adibit hr̃ditatẽ
lum dampnatus si fuit heres in¬
saitutus ꝓ nõ scuptohic habebr.¬

Expanded text:
 et optinuit hunc pro herede quidem non gerere, qui ideo accepit, ne heres sit, in edictum tamen praetoris incidere. siue igitur a substituto non heres accepit siue a legitimo, mortis causa accepisse uidetur. idemque ‹e›rit et si non accepit, sed promissa sit ei pecunia: nam et stipulando mortis causa capihereditatem adeundo nihil promouebit nec adquiret mihi, nec fructuarius quidem seruus. Seruus municipum uel collegii uel decuriae heres institutus manumissus uel alienatus adibit hereditatem. Si fisci seruus sit, iussu procuratoris Clum damnatus, si fuerit heres institutus, pro non scripto hoc habeb
Abbreviated transcription (Latin):
ũ suis ita cauit. q̃onem curatori¬
b meis nemo faciat. rem eĩ ip̃e
tractoni. q̃ro an rõm cure ur̃des
adultia turatorib pet̾e possint
cũ defunictꝰ. ut ex u̾bis testĩ apꝑet¬

Expanded text:
bus suis ita cauit: 'quaestionem curatoribus meis nemo faciat: rem enim ipse tractaui'. quaero, an rationem curae heredes adulti a curatoribus petere possint, cum defunctus, ut ex uerbis testame
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ mcã putau̾it eꝰ sortis
usuras eidem ticio ab ħidib me¬
is don᷑ iuuat pr̃ari uolo. q̃itum
ẽ cũ augendi pociꝰ ꝙͣ minuen
tam̃to ħ mͦ seio ꝯcedi uolo. quic¬

Expanded text:
 sortis usuram eidem Titio ab heredibus meis donec uiuit praestari uolo'. quaesitum est, cum augendi potius quam minuendtamento hoc modo: 'Seio concedi uolo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tenet᷑. ⁊ ꝯsultacõ ad ius debitire¬
lata fu̾it. retim̃ gͦ reliqua posst̃
cũ pecłio. aut ex eo deduci ꝙ sͥ
manũ depoĩta heo ap̃ ip̃m ẽẽ uo¬
lo donec filiꝰ m̃s ad armos .xx. ꝑ¬

Expanded text:
tenetur et consultatio ad ius debiti relata fuerat: retineri ergo reliqua possunt cum peculio aut ex eo deduci, si nianum deposita habeo, apud ipsum esse uolo, donec filius meus ad annos
Abbreviated transcription (Latin):
rõne tutele. qmͣ ipe sunphoniꝰ
admimstrqu̾at. ab aurelio gͥ
deberet. ¶Lestõ fc̃o debitori¬
b libãcõnem reliqu̾at post in
hus ub̃. quicũ legata ĩ eo tes¬
tam̃to ꝙ ĩcideram dedi om̃ia ra¬
taee̾ ⁊ quecũ scͥpta sunt uolo¬

Expanded text:
m ipse Symphorus administrauerat, ab Arelliis sibi deberetur.Testamento facto debitoribus liberationem reliquerat, post inchis uerbis: 'quibusque legata in eo testamento quod incideram dedi, omnia rata esse et quaequae scripta sunt uolo
Abbreviated transcription (Latin):
ex cͣcͣrio eque cũ distinctõe. uelu¬
q̃ ei debeo. quero an ꝑ oĩa requi¬
rend̾ putes an debitũ sit. ⁊ plemꝰ
rogo que ad ħ spectant actingas
cotidiana eĩ sũt Rndi. si is cui
titius de bebat debitũ ei remit¬
uissit. ut eum lib̾aret. ant ꝓhi¬
beat eũ exig̾e. utro eĩ mͦ lib̾an¬
dꝰ ẽ debitor.⁊ utro cãm compe¬
debiti mencõm fetiss. siquidẽ
debitor fuisse ꝓ bet᷑ lib̾andꝰ est
ꝙ si ntħ deb̾at pot̾it diciꝙ fła de

Expanded text:
 distinctione, veluquae ei debeo": quaero, an per omnia requirendum putes, an debitum sit. et plenius rogo quae ad haec spectant attingas: cottidiana enim sunt. respondi: si is, cui Titius debebat, debitum ei remitiussit ut eum liberaret an prohibeat eum exigere: utroque enim modo liberandus est debitor et utroque casu compedebiti mentionem fecit, si quidem debitor fuisse probetur, liberandus est: quod si nihil debeat, poterit dici quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Ideamꝰ si ei de quo cũ depeculio ac¬
taẽ an si dic quo legata cedere
solent ĩ hec de petulio sit legnta¬
risloco hetur an qui nõ dũ debi¬
tor fuit. nec ꝓcedit. ut emolu¬
mentũ aliꝙ ex legato ad eũ ꝑue
torius sũit ꝑm̃. atq si aliqua a¬
lia cã spen legati dubian face¬

Expanded text:
ideamus, si ei, cum quo de peculio acsit, an, si die, quo legata cedere solent, nihil in peculio sit, legatarii loco habetur? atquin nondum debitor fuit, nec procedit, ut emolumentum aliquid ex legato ad eum pervtarius fuerit, perinde atque si qua alia causa spem legati dubiam face
Abbreviated transcription (Latin):
oli hir id demonstret quid de¬
be se conficet᷑. nlła utilitas est
ñ ĩ hiis sp̃eb in quib emolum̃¬
tũ debiti ampliatiurr.. ¶Ꝙ si
.c. aureor quos se deb̾e dixent
legau̾it. siquidem d mutile e
legatũ. ꝙ si nõ fu̾it debitorpla¬
nũmoꝵ qnͣtitas simiłẽ sticho.¬

Expanded text:
i id demonstret, quod debere se confitetur, nulla utilitas est nisi in his speciebus, in quibus emolumentum debiti ampliatur. quod si centum aureos, quos se debere dixit, legauit, si quidem debet, inutile est legatum, quod si non fuit debitor, planummorum quantitas similis est Sticho
Abbreviated transcription (Latin):
dotis accepte nomine legata
ħr̃dib scptis. ⁊ pupillo suo cuiꝰ
tute lã gessit. t̾tiam ꝑtem bo¬
nor dari uoluit si heredibus
tutele c̃a controu̾siam nõ fec̾t
s eo nom̃ĩe om̃s liu̾auit. pupsi¬
Nꝰ sͥ legatum p̾tulit. ⁊ posrea m

Expanded text:
dotis acceptae nomine legata.redibus scriptis pupillo suo, cuius tutelam gessit, tertiam partem bonorum dari voluit, si heredibus suis tutelae causa controversiam non fecerit, sed eo nomine omnes liberaverit: pupillus legatum praetulit
Abbreviated transcription (Latin):
rom̃ tutele qm̃ egit. ¶ Iuł. pauł
cũ antistio cicerone exigi ab eo uo¬
lo. eoq nom̃e acũ oĩo lib̾atum
eẽ uolo. quero an si quapoc̃ia ex
tutela ap̃ eũ remanserit petiab

Expanded text:
m tutelae, quam egit Iulius Paulus cum Antistio Cicerone, posci ab eo nolo eoque nomine causa omni liberatum esse volo": quaero, an, si qua pecunia ex tutela apud eum remansit, peti ab
Abbreviated transcription (Latin):
Rocurator a quoracõm hr̃s exi¬
ge̾ ꝓħĩtus ẽ eoq nomine ꝓ cura¬
torẽ lib̾are dampnatus ẽ ut̾ia
ab argentario debitã extractu
qm̃ut ꝓ curator fecit uire mã¬
dati cogit᷑ restitu̾e uł accões p̾s¬

Expanded text:
rocurator, a quo rationem heres exigere prohibitus eoque nomine procuratorem liberare damnatus est, pecuniam ab argentario debitam ex contractu, quem ut procurator fecit, iure mandati cogetur restituere vel actiones p
Abbreviated transcription (Latin):
intlłr .c. ⁊ statim peti pt̃. peno
tũ ẽ si penũ intra kłas nõ de de¬
rit .c. dato. nõ efficit᷑ ut duo
legata sint. s ut .c. legata ss̾
ꝯdicione udeãt᷑. id c̾co si uxor.
añ kł̾as decessenit hr̃di suo. n
penũ relinquet. q̃ legata nõ¬

Expanded text:
centum et statim peti potest, penortum sit "si penum intra kalendas non dederit, centum dato", non efficitur, ut duo legata sint, sed ut centum legata sub condicione videantur: idcirco si uxor ante kalendas decesserit, heredi suo neque penum relinquet, quia legata no
Abbreviated transcription (Latin):
tũ legatariũ mortuũ ad ħr¬
de nõ transmitt̾e. si u̾o nõ ꝓ a
lim̾tis legauit. s ĩ płes pensi¬
ones diuisit ex honerandi nñ¬
dis gr̃a. hec c̾au ait oñi annor
unũ ẽe legatũ. ⁊ infra decenni¬
ũ decedentẽ legatariũ futuroꝵ
annoꝵ legatũ ad hr̃dẽ suũ tnͣs¬
Idies appõita legatõ nõ est pre¬
sens debi. ⁊ cõfestim ad eũ ꝑtinz¬

Expanded text:
um legatarium mortuum ad heredem non transmittere: si uero non pro alimentis legauit, sed in plures pensiones diuisit exonerandi heredis gratia, hoc casu ait omnium annorum unum esse legatum et intra decennium decedentem legatarium etiam futurorum annorum legatum ad heredem suum transdies adposita legato non est, praesens debetur aut confestim ad eum pertin
Abbreviated transcription (Latin):
ista. ¶ Set ⁊ ignominia missi
ab urbicis plane tutelis extusa¬
bunt᷑. quia ingrediurbem eisñ
licet. ¶Plane si quis ĩ cobor¬
tib urbanĩs ꝑmilitauit. licet qñ

Expanded text:
 sed ignominia missi ab urbicis plane tutelis excusabuntur, quia ingredi eis urbem non licet. plane si quis in cohortibus urbanis permilitavit, licet ante
Abbreviated transcription (Latin):
ita. mediocitas ⁊ rusticitas int̾dũ
ertusacõemi p̾bent. sed̾ epistolas
diuoꝵ ad̾ani. ⁊ anton. ¶Eius
qui se negat lit̾as scire excus acõ
accipi nõ d. si modo exꝑs nõ sit

Expanded text:
 Mediocritas et rusticitas interdum excusationem praebent secundum epistulas di- uorum Hadriani et Antonini. eius qui se neget litteras scire, excusatio accipi non debet, si modo non sit
Abbreviated transcription (Latin):
Ifilius qͥ mansit ĩ patͥc potestate
Item filia hr̃des ĩstituti p̾t̾ito frẽ
emancipato qui contͣ tabula ᷤ bo¬
testati patris bonor possõem acce¬
punt legata om̃ibi p̾stabunt.n¬

Expanded text:
filius qui mansit in patris potestate, item filia heredes instituti praeterito fratre emancipato, qui contra tabulas accitestati patris possessionem acceperint, legata omnibus praestabunt n
Abbreviated transcription (Latin):
hrde dari ñ potu̾nt. ħrditatis u̾o
q̃ ita data ẽ rõnem hr̃e p̾tor nõ
d. sua eĩ cłpa testator sb̾ hac ⁊¬
dicõe hrditatis ꝑtemdedit qnͣ
potuit pure dare. qrͣ ⁊ si ita sqͥ¬
tũ fuiss. ticius hr̃s esto. quisqͥ
mͥ ex supͣstpͥtis hr̃s erit stichꝰ lib̾¬

Expanded text:
herede dari non potuerunt: hereditatis uero quae ita data est rationem habere praetor non debet: sua enim culpa testator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dar‹e›.Quare et si ita scriptum fuisset: 'Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Stichus lib
Abbreviated transcription (Latin):
I dolo tutoris omiserit pupillus
at. danda ẽ legator accõ ĩ pupil¬
lũ. si eatenus qͣtenus ħrditas ei
acquisita ẽ. quid eĩ si cũ alio pos¬
sideat hrditatẽ. si ħ ⁊ meo qui pu¬
bes ẽ płiq putauit obsuandũ.
ut ꝓ qua ꝑte possideat teneatur

Expanded text:
i dolo tutoris omiserit pupillus at, danda est legatorum actio in pupillum, sed eatenus, quatenus hereditas ei adquisita est. quid enim, si cum alio possideat hereditatem?Sed hoc et in eo qui pubes est plerique putant obseruandum, ut pro qua parte possideat, teneatur
Abbreviated transcription (Latin):
codicilli quatuor moĩs. aut ẽ ĩ fu¬
fm confumant᷑. aut ĩ p̾t̾itũ. aut
ꝑ fid̾imissum testõ fc̃o. aut sipe
test̾o. s id̾o fid̾i cõmissa cͥati posst̃
ab ĩtestato succedentib qm̃ credr̃¬
pat̾fa sponte sua hiis relinquere fũ¬
łimiã hr̃ditatem. ¶ Codicilli to¬
scribit eos codicillos testm̃ facere.
qͥd eĩ si sufficientui cestiũ facusltate

Expanded text:
codicilli, quattuor modis: aut enim in futurum confirmantur aut in praeteritum aut per fid‹e›icommissum testamento facto aut sine testamento.Sed ideo fideicommissa dari possunt ab intestato succedentibus, as sponte sua his relinquere legitimam hereditatem. Codicilli toscribit eos codicillos, testamentum facere: quid enim, si sufficientium testium facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
gisse mr̃em q̃ cũ pure liberos suos
hĩdes institu̾it condicõrm eman¬
cipa cõnis codicilł adiecit. qr neq
condicõem hr̃di ĩ stituto. codicił
adice̾. i sb̃̾stitũe directo potest.¬
¶ Codicillo  ⁊̃ plures quis facere
pot̃. ⁊ ip̃ius indu. n scribi. n signa¬
ri nocẽ ẽ. ¶Licet ĩ cõfirmacõne
coditillor pat̾fa. adiecerit᷑. ut nõ¬
ałias uale uelit. qmͣ sua manu
signatos. uł s b̾scriptos tam̃ ualẽt
fcĩ ab eo codicilli. licet n ab eo sig¬
nati. n manuciꝰ scrꝓpti fu̾int. nã
ea que postea gerunt᷑ priorib de¬
Si post testm̃ factũ mortuo codi¬
cilł quis legau̾it. l testõ ⁊firma

Expanded text:
gisse matrem, quae, cum pure liberos suos heredes instituerit, condicionem emancipationis codicillis adiecit, quia neque condicionem heredi instituto codicillis adicere neque substituere directo potest. Codicillos et plures quis facere potest et ipsius manu neque scribi neque signari necesse est. Licet in confirmatione codicillorum patalias ualere uelit quam sua manu signatos et subscriptos, tamen ualent facti ab eo codicilli, licet neque ab eo signati neque manu eius scripti fuerint: nam ea quae postea geruntur prioribus deSi post testamentum factum mortuo codicillis quis legauerit licet testa
Abbreviated transcription (Latin):
nem coditllorum. ueluti si añ
captinitatẽ quis codicillo ᷤ cõfir.¬
mau̾it. ⁊ ĩ captuntate codicilloᷤ s eͥ¬
bat. nam ñ ualent. idem ẽ si ali¬
quo m ͦ ins testĩ faciendi desierit

Expanded text:
eluti si ante captiuitatem quis codicillos confirmauerit et in captiuitate codicillos scribat: nam non ualent. idem est, si aliquo modo ius testamenti faciendi desierit
Abbreviated transcription (Latin):
dandam placet ⁊ si tutele iudicõ
nõ agat᷑. et eĩ nõ nũqmͣ pupilꝰ
idc̃co ag̾e tutele nõ ułt quia nich̾
ei debet᷑. ĩmo plus in eum impen¬
sum ẽ qmͣ ꝙ ei abẽ. nec mipedien¬
dus est cutor ccͣio ag̾e.ul¬

Expanded text:
telae iudicio non agatur: etenim nonnumquam pupillus idcirco agere tutelae non uult, quia nihil ei debetur, immo plus in eum impensum est, quam quod ei abest, nec impediendus est tutor contrario age
Abbreviated transcription (Latin):
pendit qmͣ est in facuitatib iuide¬
amꝰ anpossit hec ꝯsequi. Alabro
scͥpͥsit posse. sic m̃ accipiendũ est
si expedit pupillo ita tuteła adm̃is¬
ta. Cet̾m si nõ etpedit dicend̾
est absolm pupillum tutele oꝑtͥe¬
n .ni. in hec adim̾strat᷑ tuteleut
m̃gant᷑ pupilli. Iudex gͥ qui cci¬
o iudicõ cognoscit utilitatẽ pu¬
pilli spectab̾. ⁊ an tutoe ex offo̾ sũꝑ¬
tus fecit. ¶Contrariũ iudiciũ
an ad hec gͦ competat qͦ ut quis
apupillo erigat lib̾a cõem uidend̾
est. ⁊ nemo drat in rec ag̾e quem
cũ usuris. si us tͥentibi.uł hus
que in regione obseruant᷑. uł
mutuare. ut ꝓ pupillo ex uista
ca̾ ꝓrogaret uł hus a quib pu¬
pissũ lib̾au̾it uł quib caruit.
tutor si pamiũ ꝓfuit pupillo pe¬
ccĩam ee̾ ex solutam. ¶Pla¬
ne si forte tutor aͥ o pecimie. de¬
buit fen̾are. ⁊ aͥd ip̃e ꝓ pupillo
solu̾it. nec ip̃e usuras consequit᷑

Expanded text:
pendit, quam est in facultatibus? uideamus an possit hoc consequi. et Labeo scripsit posse. sic tamen accipiendum est, si expedit pupillo ita tutelam administrari: ceterum si non expedit, dicendum est absolui pupillum oportere: neque enim in hoc administrantur tutelae, ut mergantur pupilli. iudex o iudicio cognoscit, utilitatem pupilli spectabit et an tutor ex officio sumptus fecerit.Contrarium iudicium an ad hoc quoque competat, ut quis a pupillo exigat liberationem, uidendum est. et nemo dixit in hoc agere quem cum usuris, sed uel trientibus, uel his quae in regione obsemutuari, ut pupillo ex iusta causa prorogaret, uel his a quibus pupillum liberauit, uel quibus caruit tutor, si nimium profuit pupillo pecuniam esse exsolutam.Plane si forte tutor aliquid pecuniae debuit faenerare, aliquid ipse pro pupillo soluit, nec ipse usuras consequitur
Abbreviated transcription (Latin):
tutele acc̃oem actione
usum ut facilius cutores le
admistrõni acced̾ent. scientes
tutoris aucte pupilli nõ obligẽ¬
t᷑. nec ĩ rem suami tutor obliga¬
re pupillũ possit. actrĩ receptũ ẽ
pilli. ur̃ adolescentis. uł furiosi
rib ex cisdem causis dandũ ccͣriũ
iudiciũ. ¶ Tunto aut̃ offo̾ hãc ac¬
cõem compet̾e diñs tutori. cet̾m
qmͣ du durat nõ dum competit
s si ꝓ tutore negotiã gessit. uł
curã admĩstret. locus er̃. iudi

Expanded text:
tutelae actionem praetor usum, ut facilius tutores ad administrationem accederent scientes tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, pilli uel adulescentis uel furiosi ribus ex isdem causis dandum contrarium iudicium.Finito autem officio hanc actionem competere dicemus tutori: ceterum quamdiu durat, nondum competit. sed si pro tutore negotia gessit uel etiam curam administrauit, locus erit
Abbreviated transcription (Latin):
bata manumisit ⁊ postea legatum
ei ded̾it isq alienatus ad lib̾tate
ꝑductꝰ fuiss legatũ nõ capit. nã
ꝑ iñ nlłiuis est mom̃ti legatum.
ac si sñ lib̾tate datum fuiss. NDẽ

Expanded text:
bata manumiserit et postea legatum ei dederit isque alienatus ad libertatem perductus fuisset, legatum non capit: nam perinde nullius est momenti legatum, ac si sine libertate datum fuisset. 103
Abbreviated transcription (Latin):
Dare .c. deĩ infra comphensũ erat
ne unꝰ et hr̃dib eidaret. querit᷑ reli¬
qui hr̃des. utrũ tota .c. dare deb̾ent
bor nõ repugnet huic sm̃e ⁊ uo¬
liuitas cestatoris ꝯgruat. ¶In te¬
car̃to sic erat sqͥptũ. lucõ ticõ si
ishr̃di meo cabulas qͥb ei pcũiã

Expanded text:
infra conprehensum erat, ne unus ex heredibus ei daret: quaeritur, reliqui heredes utrum tota centum dare deberent rborum non repugnet huic sententiae et uoluntas testatoris congruat. In testamento sic erat scriptum: 'Lucio Titio, si is heredi meo tabellas, quibus ei pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
testi facienditemꝑe tabule nlłe fil¬
binus ait si aliquo emi possit ¶ Si
tic̾o ita legatũ fu̾it quiĩ quis m
hr̃s erit dampuas esto ticõ hũdi
dare .x. deducta sua ꝑte at ticius¬

Expanded text:
testamenti faciendi tempore tabulae nullae fuebinus ait, si aliquo casu emi possit. Si Attio ita legatum fuerit: 'quisquis mihi heres erit, damnas esto Attio heredi decem dare', deducta sua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtem duodecimã m̃cedis. s pro
modo temꝑis om̃i mensium. qͦ
dotale p̾duum fuit ex merce de
que debebat᷑ porcõm retinebit.¬
It si messes eiꝰ anni quo diuortiũ
factũ est colonum ex forma loca¬
cõns seqnͣtur. ante undemiaᷤ
ma niesliũ in computaconẽ cum
spe fut᷑e uuudemie ueniet sappr
gͥ ex hiis illos fructꝰ quos młr
ꝑ ceꝑit añqmͣ nberet nõ debẽ
in contribucõem uenire. ¶Ob
ex hus fructib qui post diuorci¬
um ꝑcepti sũt. compensacões
fi̾ possunt. ¶Q d̾ in anno dicit᷑
pot̃ dici ⁊ in sex mensib si bis in
amio fructꝰ capiant᷑. ut est in lo¬
cis irrignus ⁊ in płib omnsidem di¬
ci potest insilua cedua. ¶ It̃ si loca¬
cõ agri tałsit. ut suꝑ amnuam m̾

Expanded text:
tem duodecimam mercedis, sed pro modo temporis omnium mensum, quo dotale praedium fuit, ex mercede quae debebitur portionem retinebit.Item si messes eius anni, quo diuortium factum est, colonum ex forma locationis sequantur, ante uindemiam nia messium in computationem cum spe futurae uindemiae ueniet.Apparet igitur ex his illos fructus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in contributionem uenire.Obex his fructibus, qui post diuortium percepti sunt, compensationes fieri possunt.Quod in anno dicitur, potest dici et in sex mensibus, si bis in anno fructus capientur, ut est in locis inriguis.Et in pluribus annis idem dici potest, ut in silua caedua.Item si locatio agri talis sit, ut su
Abbreviated transcription (Latin):
ponse petic̾o. simili modo ⁊ si pas¬
cua instituit. hee enĩ impense.
aut in tes necessanas. aut muti¬
les cedunt pariuntq marito at
tus sit in quolap̾ ceditur lapidi¬
cinarũ cõmo dũ ad maritũ ꝑtin̾e
constat qr palam sit eo amio de¬
disse młrem furidũ. ut iste fructꝰ
ad maritum ꝑtineat nͥ contͣriam
uoluntatẽ indote dando declara¬
int młr. ¶Qd̾ in sementem
erogatur. si nõ ꝑuenerint mes¬
ses ex iundemia deduceret᷑ quia
totiꝰ anm unꝰ fructꝰ est. I Mp̃r¬
nus dotem reciꝑet. dolum .m.
dura tarat mea re. nõ ĩ culpam
maritus pr̃are debet ne fc̃o młis

Expanded text:
pensae petitio: simili modo et si pastina instituit. hae enim inpensae aut in res necessarias aut utiles cedunt pariuntque marito actus sit, in quo lapis caeditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere constat, quia palam sit eo animo dedisse mulierem fundum, ut iste fructus ad maritum pertineat, nisi si contrariam uoluntatem in dote danda declarauerit mulier.Quod in sementem erogatur, si non responderint messes, ex uindemia deducetur, quia totius anni unus fructus est. 9 Pnus dotem reciperet, dolum malum dumtaxat in ea re, non etiam culpam maritus praestare debet, ne facto m
Abbreviated transcription (Latin):
cuũ fiant deducende sunt gͥ ⁊ si
maritꝰ aliquid impendit meund̾
annũ utͥusq impense concurret.
ita ẽ ⁊ si impensarũ a młre facta¬
rũ rõ hãtur. cũ plurins anns
in matͥmonio fuit. ncc̃e est pri¬
mi anni computar tempꝰ ꝙ sit
p̃cedentis temꝑis quo młr ĩ mrĩ¬
monio fuit. ¶Neq em̃ si uude¬
mie tempore fundꝰ in dotem da¬
tus sit eumdemq uir ex lił ẽdis
nouembris pͥmis fruendum loco¬
u̾it mensis ianuarii sub pͥma di¬
e fcõ diuorc̾o retine iurum ⁊ iuĩ¬
denne fructꝰ. ⁊ eiꝰ arm quo di¬
uorciũ factum est ꝑtem m̃cedis
e quin est alio qnͥ si coactis uinde¬
unis alt̾a die diuortiũ inc̾cedat
fructꝰ integros retinebit. ¶ qͥta¬
si in fine mensis ianari du ior¬
ciũ fiat ⁊ quatuor mensib. mͥmͥ
stet̾it undemie fructus ⁊ quar¬
ta porcõ m̾cedis instantis anni ꝯ¬
fundi debebunt. ut ex ea petu¬
nia t̾cia porcio uiro reliquat᷑.¬
E contrario quoq item obter¬

Expanded text:
nt, deducendae sunt: igitur, si et maritus aliquid inpendit in eundem annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum ratio habeatur, cum plurimis annis in matrimonio fuit, necesse est primi anni computari temporis quod sit cedentis temporis, quo mulier in matrimonio fuit: neque enim, si uindemiae tempore fundus in dotem datus sit eumque uir ex calendis Nouembribus primis fruendum locauerit, mensis Ianuarii suprema die facto diuortio, retinere uirum et uindemiae fructus et eius anni, quo diuortium factuaequum est: alioquin si coactis uindemiis altera die diuortium intercedat, fructus integros retinebit. itaque si fine mensis Ianuarii diuortium fiat et quattuor mensibus matrimonium steterit, uindemiae fructus et quarta portio mercedis instantis anni confundi debebunt, ut ex ea pecunia tertia portio uiro relinquatur.E contrario quoque idem obser
Abbreviated transcription (Latin):
ant̾ de fundo s ⁊̃ de pretore id
dm̃s. ut lana ouiũ fetusq pe¬
corũ prestarent᷑. qr ⁊ enĩ si ma¬
ritus ꝓpe ꝑcem ⁊ oues doti acce¬
ꝑtum ⁊ tonsas oues ꝓtinꝰ di¬
norcõ facto nicħ redoatur. ¶Nã
⁊ hic fruitꝰ toto tempore quõ cu¬
ꝑ e euis locate sunt ut p̾t̾iti tẽ¬
¶ De pensionib quoq pdiorum
urbanorum idem qd inf̾ructib
nisticoꝵ. ¶ Si fundrm uiro ux¬
or in dotemded̾it isq mñ arbores
decid̾it. si hee fructꝰ intlłigunt᷑¬
ꝓporcõne anni debent restitui.
sputo aut̃ si arbores cedue fue¬
runt uł g̾miales ułał dici oꝑ¬
tet ĩ fructꝰ cedere si minꝰ quasi
det̾ior em fundum fecit. marit
tenet᷑ ⁊ si uitempestatis ceciderĩt
dici oꝑtet p̾cium earũ restitu¬
endũ młri. nec infructum cedẽ
nõ magis qmͣ thesaurꝰ fuĩt ri¬
uentus ĩ fructum enĩ nõ tom¬
tuet᷑. qiͣ in alieno uiuenti.¬
¶ Si uir infundo młris dotali la¬
pidicinas marmoreas muen̾it¬

Expanded text:
etiam de pecore idem dicemus, ut lana ouium fetusque pecorum praestaretur. quare enim, si maritus prope partum oues doti accepartum et tonsas oues protinus diuortio facto nihil reddat? nam et hic fructus toto tempore quo cuperae eius locatae sunt, ut praeteriti tem De pensionibus quoque praediorum urbanorum idem est quod in fructibus rusticorum. Si fundum viro uxor in dotem dederit isque inde arbores deciderit, si hae fructus intelleguntpro portione anni debent restitui puto autem, si arbores caeduae fuerunt uel gremiales, dici oportet in fructu cedere, si minus, quasi deteriorem fundum fecerit, maritsed et si ui tempestatis ceciderunt, dici oportet pretium earum restituendum mulieri nec in fructum cedere non magis, quam si thensaurus fuerit inuentus: in fructum enim non comtuetur quasi in alieno inuenti.Si uir in fundo mulieris dotali lapidicinas marmoreas inuenerit et
Abbreviated transcription (Latin):
ori ꝓmitt̾e dicendum est hcce si sũ
potestate est ⁊ dos ab eo ꝓfectasit
dotem. nec ꝑ se. nec ꝑ ꝓcuiatorẽ
potest. sic gͣ ⁊ ꝓmittendũ sab̾.
accõ integra pacri ͤ s utrũ ut ĩa¬
gat oł  an ⁊̃ adiuncta quoq fi¬
ue ꝑsona erꝑiri possit ⁊ puto nͨ
eam acc̾om amissam qmͣ adiunt¬
tafilie ꝑsona pot̾ hr̃e qd̾ si sui

Expanded text:
ori promittere dicendum est. haec si sui potestate est et dos ab eo profecta sitdotem nec per se nec per procuratorem potest. sic ergo et promittendum Sabinus actio integra patri: sed utrum ut et agat solus an et ut adiuncta quoque filiae persona experiri possit? et puto nec eam actionem amissam, quam adiuncta filiae persona potest
Abbreviated transcription (Latin):
disputammꝰ ⁊ omitti stipłom
ru om̃s legatarii ⁊ fid̾imissa¬
rũ. noc̃ẽ hnt hac stipusone. ca¬
u̾e tñ quibdã renutti dun fres
rescpͥsenunt. ut puta hus quib
minuta st̃ alimenta relicta põ¬
peie eĩ faustine Reserunt si nõ

Expanded text:
isputabimus et committi stipulationem m omnes legatarii et fideicommissarii necesse habeant hac stipulatione cauere, tamen quibusdam remitti diui fratres rescripserunt, ut puta his, quibus minuta alimenta sunt relicta.Pompeiae enim Faustinae rescribserunt sic: 'non
Abbreviated transcription (Latin):
ta cõ ẽe iidebr̃. nã ĩiquũ erat
oĩmodo cau̾i ñ dũ illata ꝯtron̾¬
sialitis cũ possint ei elusorie mi¬
mine fr̾. Idoq eã rem p̾tor ad
ꝯgnic̃om sua reuocat. ¶ Si du¬
o ex testo hiditatẽ ĩ solidũ sͥ nẽ¬
dicent. forte qi eõsd̾ nominis
sint tã ĩ possõrem ꝙͣ ĩ petitorẽ
ꝯpetunt acc̃ones. ⁊ cred itoribi
utiq ncciͣa ẽ. si quis pct̾iam su
dam nõ putant cauend̾ qr nec
tem̃ pot̾ eo noĩe uictus cũ nõ
possideat uł dolo fecerit qͦ minꝰ
possideat hoc si añ  motam
⁊trou̾siam soluat it ꝙ si pos
sit cauend̾ ei qui hereditariã
rẽ tradat. qr om̃nodo unꝰ lib̾a¬

Expanded text:
ta causa esse uidebitur: nam iniquum erat omnimodo caueri nondum illata controuersia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam reuocat.Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi uindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditoribus et utique necessaria est, si quis pecuniam suadam non putant cauendum, quia nec teneri potest eo nomine uictus, cum non possideat uel dolo fecerit, quo minus possideat. hoc si ante motam controuersiam soluat: quod si postsit cauendum ei, qui hereditariam rem tradat, quia omnimodo unus lib
Abbreviated transcription (Latin):
ta legata uoluit scipłom int̾¬
sperat de restituendo legato sͥ
p̃stito cau̾it. ⁊ eiucta hrditat
sit. s negłia. uł dolo eiꝰ qͥ lega¬
tũ p̾stitit dicemꝰ ñ ⁊ mriti stipł¬
ĩ est huic stipłoni. ¶ It si ip̾c qͥ
p̃stitit legatũ ex alia c̾a sibie¬

Expanded text:
ta legata uoluit stipulationem interitur iam uel sperat, de restituendo legato sibi praestito cauerit et euicta hereditas sit, sed neglegentia uel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus non committi stipuinest huic stipulationi.Item si ipse, qui praestitit l
Abbreviated transcription (Latin):
ne assem ħiturͦ foret. an idtdum¬
taxat qd̃ ex dispondio deee̾t. ⁊ hãc
ẽe tolłabilissima̾ sm̃am puto. ut
eatẽ rõ ĩ dispondio om̃iq redem¬
ceps que ĩ asse seruet᷑ i pauł. ead̾
referũt. si quis uacua ꝑte relicta
ita instit̾uit. si mͥ seuis hr̃s nõent.¬
cenꝑꝑniꝰ hr̃s esto. an seius hic occu¬
pare possit uacantẽ parcõem ⁊ pega¬
sius quid̃ existimat ad eã ꝑtem ad¬
mitti aristo ꝯͣ putat. qr huicͦ ꝑs ẽẽt

Expanded text:
 assem habiturus foret an id dumtaxat, quod ex dupundio deesset. et hanc esse tolerabilissimam sententiam puto, ut eadem ratio in dupondio omnique re deinceps quae in asse seruetur.Paulus: eadem referunt, si quis uacua parte relicta ita instituerit: 'si mihi Seius heres non'Sempronius heres esto', an hic occupare possit uacantem portionem. et Pegasus quidem existimat ad eam partem admitti: Aristo contra putat, quia huic pars esset
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tento p̃r exͣneu̾ hr̃dem ĩ stitu¬
iss. ⁊ ab eo rem legassi ea qr
adita ħrditate dou scripti hr̃¬
dis ꝑuss adu̾sꝰ emancipatum
utił accõ dari debebit ei .s. ꝑ ͤ¬

Expanded text:
pater extraneum heredem instituisset et ab eo rem legasset eaque adita hereditate dolo scripti heredis perisset, aduersus emancipatum utilis actio dari debebit ei s
Abbreviated transcription (Latin):
dem lilis a ⁊ ꝑences constat
sisi uane donatũ fu̾it. exceptis
ꝑsoĩs a testatore mortis ca cõp
bata coferet᷑ ad u̾ilema eman¬
cipato. sicut accidit ĩ porcõnib
hrditariis i legatais. ¶ Intes¬
tato aut̾ mortuo patre suꝑ do¬
nacõnib mortis cã fratris non
pot̾it filiꝰ queri. qm̃ compensa¬
cio nlła legator occurrit. PAp̃.¬

Expanded text:
tat. sed si uarie donatum fuerit exceptis personis a testatore mortis causa, pro rata conferent ad uirilem emancipat‹o›, sicut accidit in portionibus hereditariis et legatis. Intestato autem mortuo patre super donationibus mortis causa factis non poterit filius quaeri, quoniam comparatio nulla legator
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ poss ccͣ tabulas acceꝑunt.
si forte ex eodem filio retinu¬
tar᷑ defuncti u̾rdes ĩstituti ẽen
nam huis comꝑat. Lp̃. de colla

Expanded text:
nem contra tabulas acceperunt. Si forte ex eodem filio retinuermater defuncti heredes institu‹t›i essent: nam his comparatur. DE COLLA
Abbreviated transcription (Latin):
sic hb̾tus a pͥncipe adu̾sꝰ hĩ ta¬
us morit᷑ qiͣ lib̾tꝰ. ¶ Plane si
natalib redditꝰ sit cessat ͣ ta.¬
bo. posẜ. Idem si apͥncipe lib̾am
testi faccõm ĩ petrauit. ¶ S si ħc
lege emit qͥs ut mauittat ad
hãc ꝑtẽ edci ꝑtinebit. ¶ Si quis
nũmg acceꝑit ut maĩttet nõ¬

Expanded text:
sit libertus a principe, aduersus huius taus, moritur quasi libertus.Plane si natalibus redditus sit, cessat o: Idem et si a principe liberam testamenti factionem impetravit. Sed si hac lege emit quis, ut manumittat, ad hanc partem edicti pertinebit. Si quis nummos accepit, ut manumitteret, no
Abbreviated transcription (Latin):
os tocidem⁊ filias hr̃des ĩstitu̾at
ita legasse filus marib domũ su¬
am mea ĩ structã.do. lego. dariq
inbeo. m̾ces ⁊ ꝑignora an dime¬
ant᷑. queri posse. s facilem uidi

Expanded text:
os totidemque filias heredes instituerat, ita legass‹e›: 'filiis maribus domum meam instructam do lego darique iubeo', merces et pignora an contineantur, quaeri p
Abbreviated transcription (Latin):
ħͥ illic fuit usus ip̃ius gr̃a ⁊ ues¬
tis nõ solum stragula. s ⁊̃ qua
ibiti solebat. mense quoq e¬
boree . uł si que alie. It̃ iutrea
⁊ aurũ. ⁊ argentũ. uina quor
si qua ibi fu̾int. usus ip̃ius cã

Expanded text:
illic fuit usus ipsius gratia, et uestis non solum stragula, sed et qua ibi uti solebat: mensae quoque eboreae uel si quae aliae, item uitrea et aurum et argentum: uina quoque, si qua ibi fuerint usu
Abbreviated transcription (Latin):
si qua ħ̾at huic rei nõcia ⁊̃ ea ĩ¬
str̃o domꝰ continebunt᷑. ¶D
uelis que mypetris ixtendunt᷑.
Item de hus que sunt c̾ca colũp¬
nas celsus stͥbit mag̾ supellecti¬
li annum̾anda. ⁊ ita sabmũ et
cassiũ putare. canales a̾. ⁊ arpa¬

Expanded text:
 ea instrumento domus continebuntur. De uelis, quae in hypaethris extenduntur, item de his, quae sunt circa columnas, Celsus scribit magis suppellectili adnumeranda et ita Sabinum et Cassium putare. Canales autem et harpa
Abbreviated transcription (Latin):
n specularia. n uela q̃ frigoris
siña cassii fuit. qui dicebat int̾¬
c̃ẽ. instr̃a eĩ ea ẽe que ad tute lã
domꝰ ꝑtinẽt. ornam̃ta que ad
uoluptatẽ sicuti tabulas pictas¬
uela. uela aut̃ ⁊ udicia instr̃
c̃ẽ cassiusait. que iõ ꝑantur
ne edificia uento ł plinua la¬
borent. ¶Acetum quo ꝙ ĩ

Expanded text:
neque specularia neque uela quae frigoris . quae sententia Cassii fuit, qui dicebat intenti enim ea esse, quae ad tutelam domus pertinent, ornamenti, quae ad uoluptatem, sicuti tabulas pictas. Uela autem Cilicia instrumenti esse Cassius, quae ideo parantur, ne aedificia uento uel pluuia laborent. Acetum quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
Dem ẽ ⁊ si ita dix̾it ille filius
tumo filioq sb̾ stitutus nepos
exeo sit si int̾m morit᷑ filius
postumo nõ nato nepotẽ ta̾ pti
ꝙͣ auo suũ h̃rdem futur̃. qd̾ si
nemo filio srstitutus sit. ⁊ solꝰ
ip̃e institutꝰ sit. tc̃ qr eo temꝑe
quo is morit᷑ c̾cũ eẽ incipit ne¬
minẽ ex eo testo̾ h̾rdem fore ip̃e
filiꝰ intestato prĩ hr̃s existet.
Icut euenire solet. cũ sb̾ ea ⁊di
dant᷑. filius ex hr̃s sit. filius exhr̃s

Expanded text:
dem est et si ita dixerit: 'ille illius tumo filioque substitutus nepos ex eo sit, si interim moriatur filius, postumo non nato nepotem tam patri quam auo suum heredem futurum. quod si nemo filio substitutus sit et solus ipse institutus sit, tunc quia eo tempore, quo is moriatur, certum esse incipit neminem ex eo testamento heredem fore, ipse filius intestato patri heres existet: sicut euenire solet, cum sub ea conddantur 'filius exheres sit': 'filius exheres
Abbreviated transcription (Latin):
stitutis exħrdan. Ideoq si filio
⁊ ticio hr̃dib institutis. ticui¬
⁊ meuiꝰ sb̾stitutus sit omitten¬
teticio hr̃ditatẽ meuiꝰ eã adi¬
exhrdotus nõ sit. ¶ Si quis ita
sꝙͥsent. illũ ꝙ̃ scio ex me natũ ñ
nlłius mom̃ti eẽ ait. si ꝓbet᷑ ex

Expanded text:
stitutis exheredari: ideoque si filio et Titio heredibus institutis Titio Maeuius substitutus sit, omittente Titio hereditatem Maeuium eam adiexheredatus non sit. Si quis ita scripserit: 'ille, quem scio ex me natum non nullius momenti esse ait, si probetur ex
Abbreviated transcription (Latin):
recte ex ħrdatus uideret᷑. sceuola
bat iõ nõ uałe. quĩnes fundi ex¬
hr̃s eẽ uissus recte ex hrdaret᷑. a¬
ne acaiperet. exhrdaconet autͣ
ñ eent᷑ aduinanͣde.¶Odest̃.¬

Expanded text:
recte exheredatus uideretur, Scaeuolbat ideo non ualere, quoniam nec fundi exheres esse iussus recte exheredaretur, ane acciperetur: exheredationes autem non essent adiuuan
Abbreviated transcription (Latin):
ri plac ad ħ ut p̾t̾mtcentibus
ĩstituti ͤᷤ ip̃e hr̃s existat. ĩmo⁊ si
defũcto eo postumo ħrdes ĩstituti
omictũt urditatẽ ñ posse sb̾stitu¬
tos adire ⁊̃ ꝙ ⁊ si a pͥmogͣdu ex hr̃¬

Expanded text:
ri placet ad hoc, ut praetermittentibus institutis ipse heres existat. immo et si defuncto eo heredes instituti omiserint hereditatem, non posse substitutos adire. itaque et si a primo gradu exh
Abbreviated transcription (Latin):
Ommodissimeisqͥ nõ d̾ natꝰ ẽ
ita hr̃s instituit᷑. siũ meniuo. sũi
mortuo natus fu̾it. hr̃s esto. aut
⁊̃ pure neutͥus temporis hĩta men¬
cõne.ͥ si alt̾ut̾ casus obinissus su̾it
eo casu quo obmissus sit natꝰ rum

Expanded text:
ommodissime is qui nondum natus est ita heres instituitur: 'siue uiuo me siue mortuo natus fuerit, heres esto', aut etiam pure neutrius temporis habita mentione. si alteruter casus omissus fuerit, eo
Abbreviated transcription (Latin):
eam hĩturam. ego hec fł̾m pu¬
to. nam cũ añ arbitͥum ꝯĩdnu¬
dendo cõiũctus ꝓ indiuiso ex ꝑte¬
dmudia tocius fudi us ustr̃.¬
młtis fuiss. nõ potuiss. arͣbiͣt᷑¬

Expanded text:
eam habituram. ego hoc falsum puto: nam cum ante arbitrum dundo coniunctus pro indiuiso ex imidia totius fundi usus fris fuisset, non potuiss
Abbreviated transcription (Latin):
buta p̾terea. que uiꝰ^ pͣrediis
aut mouentib deb̾i ⁊ redoi ne¬
cesse ẽ. an exigenda sint ex qn¬
titate. uł reliqua diuntaxat
peciũa. si hoc hĩs eleg̾it reddi
debeant .R. relique pecunie t̾¬

Expanded text:
buta praeterea, quae uel pro praediis aut mouentibus deberi et reddi necesse est, an eximenda sint ex quantitate, ut reliquae dumtaxat pecuniae, si hoc heres el‹e›gerit, reddi debeat. respondit reliquae pecuniae t
Abbreviated transcription (Latin):
sisse. ¶ Hered siastituti adi
cõmisit filio suo. annua .x.
pr̃are. aut ea p̾dia emere.
redditũ efficiencia. anmia .x.
filius fundꝰ  sͥ ab hr̃de scd̾ ma¬
tͥs uoluntatem traditos łega
liqua colonor. utrũ ue ad hr¬
dem fili fructuarii. an u̾o ad

Expanded text:
sisse. Heredis instituti fidei commisit filio suo annua decem praestare aut ea praedia emere reditum efficientia annua decem: filius fundos sibi ab herede secundum matris uoluntatem traditos locauliqua colonorum utrumne ad heredem filii fructuarii an uero ad
Abbreviated transcription (Latin):
mente captum hr̃des scͥpsit
filie corcionis mende capto
date usumfr̾ legauit. ĩ hec
u̾ba. ħ ampliuis publia deme¬
tiana p̾cipiet sibi usirt fr̃ ꝙͣ¬
te ꝑtis mee hr̃ditatis ex qua
uiliũ istũ filiũ meũ hrdem ĩ¬
stitui. peto ate publa deme¬
ciana uti fratrem tuũ iuliũ
iustũ tuearis. ⁊ ał dependas

Expanded text:
psit, filii portionis mente capti datae usum fructum legauit in haec uerba: 'hoc amplius Publia Clementiana praecipiet sibi quartae partis hereditatis meae, ex qua Iulium Iustum filium meum heredem institui: petoque a te, Publia Clementiana, uti fratrem tuum Iulium Iustum alas tuearis dependas
Abbreviated transcription (Latin):
ticie p̾stet. publius memus
⁊ ulla ĩ uetustate coruptam co¬
gendis ⁊ cõyuandis fructib
ncͣciam edificauit. quero an
sumptus ꝑtem ꝓportione usu
fr̃ ticia agnoscere deb̾at. R̾¬

Expanded text:
tiae praestaret: Publius Maeuius uillam uetustate corruptam cogendis et conseruandis fructibus necessariam aedificauit: quaero, an sumptus partem pro portione usus fructus Titia adgnoscere debeat. r
Abbreviated transcription (Latin):
qũe lib̾m ẽe iuussu. usutr̃. fundi
uegidiam lego cuiꝰ ꝓpͥetatẽ pu¬
to felicem ꝯ secut᷑m. si nõ ꝯten¬
deris cũ h̃rde meo. s pocuiͤ deor¬
mici sitis. hoc eĩ uob̾ expedit. qĩ¬
tũ anuiuentute hĩde exgere
legata uiderent᷑  filiũ ex seio. ⁊
filiam exalio manto hĩdes ĩstitu¬
it equis porcõnib ⁊ ma ti ita
huis uiuet ꝑtinoit. siliz post adi¬
tam hrditatem decesserit. qĩtũ ẽ
mortua mie suꝑstite filia testa

Expanded text:
quem liberum esse iussi, usum fructum fundi Uestigiani lego: cuius proprietatem puto te consecuturum, si non contenderis cum herede meo, sed potius concormici sitis: hoc enim uobis expedit': qest, an uiuente herede exigere legata uideretur. Filios ex Seio et filiam ex alio marito heredes instituit aequis portionibus et matri ita his uiuet, pertineat'. filii post aditam hereditatem decesserant: quaesitum est mortua matre supersti
Abbreviated transcription (Latin):
usũfr̃. findi uxori legau̾at post
mortẽ eͣuis. tecum hr̃s. arbitͥ
um ꝯĩ diudendo pecierat. glesꝰ
ait trebaciũ. rendisse. si arbit̾᷑
c̾tis regionib fimd̾ dunsissi eiꝰ
ieri nssa ex ꝑte deb̾i. si eius que¬
eiꝰ ħrdi obtigiss tocius usumtr.

Expanded text:
or‹i› legauerat: post mortem eius tecum heres arbitrum communi diuidundo petierat. Blaesus ait Trebatium respondisse, si arbiter certis regionibus fundum diuisisset, eius mulieri nulla ex parte deberi, sed eius, quod heredi optigisset, totius usum
Abbreviated transcription (Latin):
tuiss dotis satis fieret. cum
ci hr̃s ꝓͥ sua ꝑte satis dediss. qmͣ¬
uis reli qui. satis nõ darent. tñ ꝓ
ca ꝑte usumfr̾. fundi desmere
usumfr̾. fundi quẽ is colebat
legau̾at. ag̾et . colł̃. cum ħr dei¬
to. ut uider cogat hrdem ex loca¬
cõms accone eũ lisb̾are. ¶ Abeo.

Expanded text:
tius dotis satisfieret, cum ei heres pro sua parte satis dedisset, quamuis reliqui satis non darent, tamen pro ea parte usum fructum desinere usum fructum fundi, quem is colebat, legauerat: agat colonus cum herede ita, ut iudex cogat heredem ex locationis actione eum liberare. 31 Labeo