comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionis estils. que aliqundo uolunt ho¬
mines e ñ ualent. si aut ipsa menbra
ñ habeant. aut ea uel colligata uincu¬
lis uel resoluta languore. uł quoqͦ mͦ
ĩperlita sint. Si auulsi capillũ. si ꝑ¬
cussi fronte. si consertis digitis am¬
plexat᷑ sũ genu. qr uolui feci Potui
aut̃ uelle & ñ facere: si mobilitas m̃¬
brorũ ñ ob sequeret᷑.sam multa gͦ
feci uͥ ñ hoc erat uelle quod posse. &
ñ faciebam quod inconparabili. af
fectu ãpliꝰ mͥ placebat & mox ut uel¬
lẽ possẽ: qr mor ut uellẽ utiq uellẽ.
Ibi enĩ falcultas eaq uolũtas & ip¬
sũ uelle iã facere erat & tamen ñ fie¬
bat. Faciliꝰq obtẽꝑabat corpꝰ tenuis¬
sime uoluntati aĩe. ut adnutũ m̃e
bra mouerent᷑.: quã ipsa sibi aĩa ad

Expanded text:
tionis aestibus, quae aliquando nolunt hotionis aestibus, quae aliquando nolunt homines et non ualent, si aut ipsa membra non habeant aut ea uel conligata uinculis uel . resoluta languore uel quoquo modo impedita sint. si uulsi capillum, si percussi frontem, si consertis digitis amplexatus sum genu, quia uolui, feci. potui autem uelle et non facere, si mobilitas membrorum non obsequeretur. tam multa ergo feci, ubi non hoc erat uelle quod posse: et non faciebam, quod et inconfectu amplius mihi placebat, et mox ut vellem, possem; quia mox ut vellem, utique vellem. Ibi enim facultas ea quae voluntas, et ipsum velle jam facere erat; et tamen non fiebat: faciliusque obtemperabat corpus tenuissimae voluntati animae, ut ad nutum mentis membra moverentur, quam ipsa sibi a
Abbreviated transcription (Latin):
niebam salubrit &e morͥebar uitalit̃ qua¬
rus qͥd mali essẽ & ignarus quid boni
post paululũ futurus essẽ. Absceͤsi ergom
ortũ. & alipiꝰ pedẽ post pedẽ. Neq enĩ secre¬
tũ meũ ñ erat uͥ ille ad erat. Aut quando
me sic affectũ desereret: Sedimꝰ. quantũ
potiumꝰ remoti ab edil. Ego fremebã spu¬
indignans indignatione fbulentissima
qđ ñ irẽ implacitũ & pactũ teccũ deus
m̃s. in qͦd eundẽ ẽẽ om̃ia ossa mea cla-¬
mabãt & in celũ tollebant laudils.  ñ
illuc ibat᷑ nauil aut quadrigis aut
pedib quantũ saltẽ de domoᷤ meũ locũ
ierã uͥ sedebamꝰ. Nã ñ solũ ire uerũ etiã
ꝑuenire illuc: nichil erat aliud quã
uelle ire sed uelle fortiter & integre:
ñ semisaueiã hac atq hac uersare & iac¬
tare uoluntatem parte assurgentẽ cũ
alia parte cailente luctante. Deniq tã
multa faciebã corpore in ipsi cuncta¬

Expanded text:
niebam salubriter, et moriebar vitaliter, gnaniebam salubriter, et moriebar vitaliter, gnarus quid mali essem, et ignarus quid boni post paululum futurus essem. Abscessi ergo in hortum, et Alypius pede post pedem. Neque enim secretum meum non erat, ubi ille aderat: aut quando me sic affectum desereret? Sedimus, quantum potuimus remoti ab aedibus. Ego fremebam spiritu indignans turbulentissimaquod non irem in placitum et pactum tecum, deus meus, in quod eundum esse omnia ossa mea clamabant et in caelum tollebant laudibus: et non illuc ibatur nauibus aut quadrigis aut pedibus, quantum saltem de domo in eum locum ieram, ubi sedebamus. nam non solum ire uerum etiam peruenire illuc nihil erat aliud quam uelle ire, sed uelle fortiter et integre, non semisauciam hac atque hac uersare et iactare uoluntatem parte adsurgente cum alia parte cadente luctantem. Denique tam multa faciebam corpore in ipsis cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
restringi afluxu consuetudinis qͦ tabes¬
in terioris domꝰ me quã fortit ercitauerã
cũ aĩa mea incubiculo nr̃o corde meotã
uultu quã mente turbatꝰ: inuado alipiũ
ex clamo. Quid patim᷑. Quid ẽ. hoc : Qinid
audistiꝰ. Surgunt in docti & celũ rapiunt e
nos cũ doctrinis nr̃is. sine corde ecce ubi
uolutam᷑ in carne &e sanguine. Anq p̃ces¬
serant pudet seqͥ. & ñ pudet nec saltẽ
seqͥ᷑ dixi nescio que talia. & abriput
me ab illo estus meus. cũ taceret attonit̾¬
me intuens. Neq eñi solita sonabã: plusq
loquebant᷑ animũ meũ. frons. gene. ocłi
color modꝰ uocis: quã u̾ba que ꝓmebã. Q¬
tulus qͥdã erat hospitii nr̃i qͦ nos utebam̃
sic̃ tuta domo. Nã hospes ibi ñ habita¬
bat dñs domͦ. Iuuc me abstulerat tumul¬
tus pectoris. uͥ nemo ĩpediret ardentẽ li¬
tẽ quã mecũ aggressus erã. donec exiret
quãtu sciebas: ego aut̃ ñ. Sed tantũ insa¬

Expanded text:
restringi a fluxu consuetudinis quo tabesrestringi a fluxu consuetudinis quo tabesinterioris domus meae, quam fortiter excitaveram cum anima mea in cubiculo nostro corde meo, tam vultu quam mente turbatus, invado Alypium, et exclamo: Quid patimur? quid est hoc? quid audisti? Surgunt indocti et coelum rapiunt; et nos cum doctrinis nostris sine corde, ecce ubi volutamur in carne et sanguine? An quia praecesserunt, pudet sequi, et non pudet nec saltem sequi? Dixi nescio quae talia, et abripuit me ab illo aestus meus, cum taceret attonitus intuens me. Neque enim solita sonabam, plusque loquebantur animum meum frons, genae, oculi, color, modus vocis, quam verba quae promebam. Hortulus quidam erat hospitii nostri, quo nos utebamur sicut tota domo: nam hospes ibi non habitabat dominus domus. Illuc me abstulerat tumultus pectoris, ubi nemo impediret ardentem litem quam mecum aggressus eram, donec exiret qua tu sciebas; ego autem non: sed tantum insa
Abbreviated transcription (Latin):
ea: s quasi p̃ponens eã cet̾is q̃ ñ pie q̃rebã
s inimice oppugnabã. E putauerã me ꝓpt̾ea
qͦ dirigerẽ cursũ meũ. & uenerat dies qͦ
nudarer mͥ. & in creparet in me concien¬
tia mea. Ubi es lingua: Nẽpe tu dicebas
ꝓpt̾ in certũ uerũ nolle teabicere. sarcmã
uanitatis. Ecce iã certũ ẽ: & illa te ad huc
p̃mit. Humerisq liberiorib pennas reci¬
piunt. qͥ neq ita inqͥrendo attriti sũt: nec
decennio & ãpliꝰ ista meditati. Ita rode¬
bar intꝰ. & confundebar pudore horribili
uehem̃t̃: cũ ponticianꝰ talia loqueret᷑. ser¬
minato aut̃ sermone et causa quaue¬
nerat: abii ille. & ego ãme. Que ñ inme
dixi: Quils sententiarũ ũberils ñ flagel¬
laui aĩam meã ut sequeret᷑ me conantẽ
post te ire: & renitebat᷑ recus abat. & señ
ex cusabat. Consũpta erant & conuicta
argum̃ta om̃ia. Remanserat multatre¬
pidatio & quasi mortẽ reformidabat

Expanded text:
ea, sed quasi praeponens eam ceteris, quae non pie quaerebam, ea, sed quasi praeponens eam ceteris, quae non pie quaerebam, sed inimice oppugnabam. Et putaueram me propterea quo dirigerem cursum meum. et uenerat dies, quo nudarer mihi et increparet in me conscientia mea: "ubi est lingua mea? nempe tu dicebas propter incertum uerum nolle te abicere sarcinam uanitatis. ecce iam certum est, et illa te adhuc premit umerisque liberioribus pinnas recipiunt, qui neque ita in quaerendo adtriti sunt nec decennio et amplius ista meditati". ita rodebar intus et confundebar pudore horribili uehementer, cum Ponticianus talia loqueretur. terminato autem sermone et causa, qua uenerat, abiit ille, et ego ad me. quae non in me dixi? quibus sententiarum uerberibus non flagellaui animam meam, ut sequeretur me conantem post te ire? et renitebatur, recusabat et excusabat. Consumpta erant et convicta argumenta omnia: remanserat muta trepidatio; et quasi mortem reformidabat
Abbreviated transcription (Latin):
os: ut uiderem iniquitatẽ meã &¬
o dissem. Nouerã eã sed dissimula¬
bã & comuebã. & obliuiscebar. Tunc
uͦ qͣnto aridentiꝰ amabã illos de qͥb
audiebã salubres affectꝰ qͦa se totos
tͥ sanandos dederant: tanto execra¬
biliꝰ ie comparatũ eis oderã. am̃
multi mei anni mecũ effluxerant. for¬
te duodecim anni erqͣ ab undeuicesimo
anno etatis mex lecto eiceronis horten¬
sio excitatꝰ erã studio sapientie. & differeba
cont̾ẽpta felicitate trena ad eã inue¬
stigandã uacare cuiꝰ ñ inuentio. s uel
sola inqͥsitio iã p̃ponenda erat etiã in¬
uentiꝰ thesauris regnisq gentiũ. & ad
nutũ circũ fluentib corporis uoluptati¬
bus. At ego adolescens miser. ualde
miser in exordio ipsius adolescentiȩ. eci
res a morbo concupiscentie que male¬
bã expleri quã extingui. & ierã ꝑ uias
pͣuas suꝑstitione sacͥlega ñ qͥdẽ certꝰ in

Expanded text:
os, ut inuenirem iniquitatem et os, ut inuenirem iniquitatem et odissem. noueram eam, sed dissimulabam et cohibebam et obliuiscebar. Tunc uero quanto ardentius amabam illos, de quibus audie- bam salubres affectus, quod se totos tibi sanandos dederant, tanto exsecrabilius me conparatum eis oderam. quoniam multi mei anni mecum effluxerant — forte duodecim anni — ex quo ab undeuicensimo anno aetatis meae lecto Ciceronis Hortensio excitatus eram studio sapientiae et differebam contemta felicitate terrena ad eam inuestigandam uacare, cuius non inuentio, sed uel sola inquisitio iam praeponenda erat etiam inuentis thesauris regnisque gentium et ad nutum circumfluentibus corporis uoluptatibus. at ego adulescens miser ualde, miserior in exordio ipsius adulescentiae, etiares a morbo concupiscentiae, quem malebam expleri quam exstingui. et ieram per uias prauas superstitione sacrilega, non quidem certus in
Abbreviated transcription (Latin):
labant querentes eos: deuenerunt
in eundẽ locũ. & inuenientes: ad¬
monuerunt ut redirent. qđ iã decli¬
nasset dies. At illi narrato placito
eꝓposito suo qͦq Mͦ in eis uoluntas
talis orta ẽẽt atq firmata: petiuer̃
ne sibi molesti essent si ad ungi recu¬
sarent. Isti aut̃ nicbilo mutati apri¬
stinis fleuer̃ se tam̃ ut dicebat. atq
illis pie congratulati sunt. & conmñ¬
dauer̃ se oiatiomile eorũ & trahentes
cor in terra: ab ier̃ inpalatiũ. Illi aut̃
affigentes eor celo: manser̃ incasa.
Et habebant ambo sponsas. Que post
ad me. ipsũ auferens me ad orso meo
uͥ me posuerã. dũ nollẽ me atcendere.
& constituebas me ante faciẽ meã
ut iuderẽ quã turpis essem. & quã
dis tortus & sordidus &e maculosus. &
ulcerosus. E uidebã & horrebã. & quo
ame fugerẽ ñerat. Etsi conabar aũte
re ame aspectũ narrabat ille qͦd nar¬
rabat. & tu me rursus opponebas
mͥ & in pingebas me in occulos me¬

Expanded text:
labant, quaerentes eos devenerunt labant, quaerentes eos devenerunt in cumdem locum, et invenientes admonuerunt ut redirent, quod declinasset dies. At illi narrato placito et proposito suo, quoque modo in eis talis voluntas orta esset atque firmata, petiverunt ne sibi molesti essent si adsarent. isti autem nihil mutati a pristinis fleuerunt se tamen, ut dicebat, atque illis pie congratulati sunt et conmendauerunt se orationibus eorum et trahentes cor in terra abierunt in palatium, illi autem affigentes cor caelo manserunt in casa. et habebant ambo sponsas: quae postad me ipsum, auferens me a dorso meo, ubi me posueram, dum nollem me adtendere, et constituebas me ante faciem meam, ut uiderem, quam turpis essem, quam distortus et sordidus, maculosus et ulcerosus. et uidebam et horrebam, et quo a me fugerem non erat. et si conabar a me auertere aspectum, narrabat ille quod narrabat, et tu me rursus opponebus mihi et inpingebus me in oculos me
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is quo ãbimꝰ ꝑuenire: Quid queri¬
mͦ: Cuiꝰ rei causa militamꝰ: Ma iox ͤẽe
poterit spes nr̃a in palatio. quã ut ami¬
ci imꝑatoris simꝰ: c ibi quid ñ fragile
int᷑ ad grandiꝰ ꝑiculũ : d quã diu istud
erit: Amicus autem dei si uoluero:
ecce nunc fio. dirit hoc: & turbidus
parturitione noue uite reddidit
oculos paginis &legeb.at. & mutaba¬
tͣ᷑ intꝰ uͥ tu uidebas. & exuebat᷑ mun¬
domens eiꝰ: ut mox apparuit. Nanq
dũ legit & uoluit fluctꝰ cordis sui in¬
fremu̾it aliquando &dis creuit decre¬
uitq meliora. Iãq tuus. ait amico
suo. Ego iã abrupi me ab illa spe nr̃a
& deo seruire statui: & hoc ex hac
hora in hoc loco aggredior. se si piget¬
imitari: noli aduersari. Respondit
ille: adherere ᷤ sotium tante mercedis
tanteꝰ militie. & ãnbo iã tui edificabãt
turrim sũptu idoneo. relindi om̃ia
sua & sequendi te. sunc ponticianus
& qͥ cũ eo ꝑ alias orti partes de ambu¬

Expanded text:
nostris quo ambimus peruenire? quid quaerinostris quo ambimus peruenire? quid quaerimus? cuius rei causa militamus? maiorne esse poterit spes nostra in palatio, quam ut amici imperatoris simus? et ibi quid non fragile itur ad grandius periculum? et quando istuc erit? amicus autem dei, si noluero, ecce nunc fio". dixit hoc et turbidus parturitione nouae uitae reddidit oculos paginis: et legebat et mutabatur intus, ubi tu uidebas, et exuebatur mundo mens eius, ut mox apparuit. namque dum legit et noluit fluctus cordis sui, infremuit aliquando et discreuit decreuitque meliora iamque tuus ait amico suo: "ego iam abrupi me ab illa spe nostra et deo seruire statui et hoc ex hac hora, in hoc loco aggredior. imitari, noli adversari. Respondit ille, adhaerere se socium tantae mercedis tantaeque militiae. Et ambo jam tui, aedificabant turrim sumptu idoneo relinquendi omnia sua et sequendi te . Tum Pontitianus et qui cum eo per alias horti partes deambu
Abbreviated transcription (Latin):
debat ille. loquebatur ad huc: & nos
intenti tacebamꝰ linde incidit ut dice¬
ret nescio ꝗͣ do se & tres alios contub¬
nales suos nimirũ apud tereueros
cũ imꝑator ꝓmeridiano circensiũ
pectaculo teneretur. exisse deambu¬
iatũ in ortos muris continguos. atq
illic ut forte cũbinati spatiabantur:
unũ secũ seorsũ & alios duos iticłẽ seor¬
sum parit̃q digressos. Sed illos uaga¬
bundos irruisse in quandã causã uͥ
habitabant quidã serui tui spũ pau¬
ꝑes qualiũ ẽ. regnũ celorũ: & inuenis¬
se ibi codicẽ in quo serpta erat uita an¬
toni. Quã legere cepit unꝰ eorũ & mira¬
ri & accendi & inter legendũ: medita¬
ri arriꝑe talẽ uitã. & relicta militia
scli seruire tͥ. Erant aut̃ ex eis quos
dicunt agentes in rels. Tũ subito re¬
pletus amore sc̃o. & sobrio pudore ira¬
tus sibi: comecit occłos in amicũ. e ait
illi. Dic queso de om̃ils istis laboribus

Expanded text:
debat ille et loquebatur adhuc, et nos debat ille et loquebatur adhuc, et nos intenti tacebamus. unde incidit, ut diceret nescio quando se et tres alios contubernales suos, nimirum apud Treueros, cum imperator pomeridiano circensium spectaculo teneretur, exisse deambulatum in hortos muris contiguos atque illic, ut forte combinati spatiabantur, unum secum seorsum et alios duos itidem seorsum pariterque digressos; sed illos uagabundos inruisse in quandam casam, ubi habitabant quidam serui tui spiritu pauperes, qualium est regnum caelorum, et inuenisse ibi codicem, in quo scripta erat uita Antonii. quamlegere coepit unus eorum et mirari et accendi et inter legendum meditari arripere talem uitam et relicta militia saeculari seruire tibi. erant autem ex eis, quos dicunt agentes in rebus. tum subito repletus amore sancto et sobrio pudore iratus sibi coniecit oculos in amicum et ait illi: "dic, quaeso te, omnibus istis laboribus
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃iauꝰ quipe ił fidelis erat. & sepe
tͥ dõ nr̃o ꝓsternebat᷑ in eccła crebris
& diuturnis oratiomile. Cui ego cũ in¬
dicassem illis me scripturis curã mar¬
imã impendere: ortus ẽ sermo ipso¬
narrante de antonio egyptio mona-¬
co. cuiꝰ nom̃ excellent̃ clarebat. apud ser¬
uos tuos: nos aut̃ usq m illã horã late¬
bat. Quod ille conꝑit: immoratus ẽ
in eo sermone. in sinuans tantũ iuirũ
ignorantil: & admirans eandẽ nr̃am
ignorantiã. Stupebamꝰ audientes tã
recenti memora: ꝓpe nr̃is temporile
restatissima mirabilia tua in fide
recta & catholica eccła. Om̃s miraba¬
mͦ & nos qi tã magna erant. & ille q
inaudita nobis erant. Inde sermo
eiꝰ de uolutus est ad monasteriorũ
greges & mores suaue olentie tue a
ubera deserca heremi quorũ nos nchil
sciebam᷑. Et erat momasteriũ mediolam
plenũ bonis fr̃ibe ercra urbis menia sub
ambrosio nutritore: ñ noueramꝰ. ꝑten¬

Expanded text:
Christianus quippe et fidelis erat et saepeChristianus quippe et fidelis erat et saepetibi Deo nostro prosternebatur in ecclesia crebris et diuturnis orationibus. Cui ego cum indicassem illis me Scripturis curam maximam impendere, ortus enarrante de Antonio Aegyptio monacho, cuius nomen excellenter clarebat apud seruos tuos, nos autem usque in illam horam latebat. quod ille ubi conperit, inmoratus est in eo sermone insinuans tantum uirum ignorantibus et admirans eandem nostram ignorantiam. stupebamus autem audientes tam recenti memoria et prope nostris temporibus testatissima mirabilia tua in fide recta et catholica ecclesia. omnes mirabamur, et nos, quia tam magna erant, et ille, quia inaudita nobis erant. Inde sermo eius deuolutus est ad monasteriorum greges et mores suaueolentiae tuae et ubera deserta heremi, quorum nos nihil sciebamus. et erat monasterium Mediolanii plenum bonis fratribus extra urbis moenia sub Ambrosio nutritore, et non noueramus. perten
Abbreviated transcription (Latin):
offitio beniuolentie pecitionẽ nr̃am
contẽnere noluit amicus dulrissimꝰ
ce mitissuuꝰ. Agebat aut̃ illud prui¬
dentissime cauens in notescere ꝑ sa¬
nis sedm hoc sclm maioril. dłuuitans
in eis omnẽ inquietudinẽ animi. que
uolebat habere liberũ & quã multis pos¬
set horis feriatũ. al querendũ aliquiqͥ
uel legendũ uel audiendũ de sapentia.
Quodã gͥ die ñ recolo causam qua erat
absens nebridius: cũ ecce ad nos domũ
uenit ad me & alipiũ pontianꝰ quidã
cuus ñr. in quantũ afer p̃clare in pa¬
latio militans. Nescio qͥd a nobrs uole¬
bat. e consedimꝰ ut collo querenut.
Et forte sup̃ mensam lusoriã que an¬
te nos erat: attendit codicẽ. Uilit. aꝑ¬
uit. inuenit apłm paulũ. in opinate
sane. Nutauerat eñĩ aliquid de libris
quorũ ꝓ fessio me conterebat: sum
uero arridens meq in tuens gratula¬
toue. miratus ẽ. qđ eas as solas pre
ocłis meis utteras repente cõpisset.

Expanded text:
officio beniuolentiae petitionem nostram officio beniuolentiae petitionem nostram contemnere noluit amicus dulcissimus et mitissimus. agebat autem illud prudentissime cauens innotescere personis secundum hoc saeculum maioribus, deuitans in eis omnem inquietudinem animi, quem uolebat habere liberum et quam multis posset horis feriatum ad quaerendum aliquid uel legendum uel audiendum de sapientia. Quodam igitur die — non recolo causam, qua erat absens Nebridius — cum ecce ad nos domum uenit ad me et Alypium Ponticianus quidam, ciuis noster, in quantum Afer, praeclare in palatio militans: nescio quid a nobis uolebat. et consedimus, ut conloqueremur. et forte supra mensam lusoriam, quae ante nos erat, adtendit codicem: tulit, aperuit, inuenit apostolum Paulum, inopinate sane; putauerat enim aliquid de libris, quorum professio me conterebat. tum uero arridens meque intuens gratulatorie miratus est, quod eas et solas prae oculis meis litteras repente conperisset.
Abbreviated transcription (Latin):
heraret de corpore mortis huiꝰ. nͥ gr̃a tu
simo tenebar ͥ scłariũ negociorrũ ser¬
uitute quẽad modũ me eremeris nar¬
rabo. & confitebor nõi tuo dñe ad ui¬
toi m̃s & rẽptor m̃s. Agebã solita
crescente anxietudine. ꝙ cotidie sus¬
pirabã tibi. frequentabam eeͣleam
tuã quantũ uacabat ab eis negoti¬
iis sub quorũ pondere gemebã. Me¬
cũ erat alipiꝰ otiosus ob oꝑe uiris ꝑ¬
itorũ post assessionẽ tertiã. expec¬
tans quil iterũ consilia uenderet
sic̃ ego uendebã dicendi falcultatẽ
si qua docendo p̃stari pocest. Nebri¬
diꝰ aut̃ amiciciȩ nr̃e cesserat. ut õĩũ
nrm familiarissuno ꝓuerecondo me¬
diolanensi & ciuiꝰ grãmatico sub¬
doceret: ueliem̃t desideranti &e fa¬
miliaritatis iure flagitati de nume¬
ro nr̃o fidele ad iutoriũ. qͦ in digebat
nimis. Non itaq nebridiũ cupidi¬
tas cõmodorũ eo traxit maicia eñi
posset si uellet de litteris agere: sed

Expanded text:
beraret de corpore mortis huius nisi gratiaberaret de corpore mortis huius nisi gratiasimo tenebar, et saecularium negotiorum seruitute quemadmodum exemeris narrabo et confitebor nomini tuo, domine, adiutor meus et redemptor meus. agebam solita crescente anxitudine et cotidie suspirabam tibi, frequentabam ecclesiam tuam, quantum uacabat ab eis negotiis, sub quorum pondere gemebam. mecum erat Alypius otiosus ab opere iuris peritorum post assessionem tertiam, expectans, quibus iterum consilia uenderet, sicut ego uendebam dicendi facultatem, si qua docendo praestari potest. Nebridius autem amicitiae nostrae cesserat, ut omnium nostrum familiarissimo Yerecundo, Mediolanensi et ciui et grammatico, subdoceret, uehementer desideranti et familiaritatis iure flagitanti de numero nostro fidele adiutorium, quo indigebat nimis. non itaque Nebridium cupiditas conmodorum eo traxit — maiora enim posset, si uellet, de litteris agere — sed
Abbreviated transcription (Latin):
q hõ sũmi ex cutere cũ grauis torpor
in m̃bris ẽ. eũq iã displicentẽ carpit
libentiꝰ quanius surgendi tẽpꝰ ad¬
uenerit: ita certũ habebã ẽẽ meliꝰ
tuȩ caritati me dedere. quã mee cu¬
piditati cedere. Sed illud placehat¬
& uincebat: hoc libebat & uincͥebat.
Non enĩ erat quid tibi responderẽ
dicenti mͥ. surge qͥ dormis. & ex ur¬
ge amortuis &e illuminabit te xp̃s.
&e undiq ostendendi uera te dicere.
ñ erat om̃ino quid responderem
ueritate conuictus nͥ tantũ ũba len¬
ne paululũ: in lũgũ ibat. frustra con¬
delectabar legi tue scđ̾m interioiẽ ho¬
minẽ cũ alialex in m̃bris meis repu¬
gnaret legi mentis meȩ & captiuũ me
duceret in legẽ peccati que in m̃bris
meis erat. Lex enĩ peccati ẽ. uolentia
consuetudinis qua tͣhit᷑ ꝙ tenet᷑ etiã
in uictus animꝰ. eo merito quo ineã
uolens illabit᷑. Miserũ gͦ me quis li¬

Expanded text:
que homo somnum excutere, cum grauis torpor que homo somnum excutere, cum grauis torpor in membris est, eumque iam displicentem carpit libentius, quamuis surgendi tempus aduenerit: ita certum habebam esse melius tuae caritati me dedere quam meae cupiditati cedere; sed illud placebat et uincebat, hoc libebat et uinciebat. non enim erat quod tibi responderem dicenti mihi : surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus, et undique ostendenti uera te dicere, n erat omnino, quid responderem ueritate conuictus, nisi tantum uerba len"sine paululum" in longum ibat. frustra condelectabatur legi tuae secundum interiorem hominem, eum alia lex in membris meis repugnaret legi mentis meae et captiuum me duceret in lege peccati, quae in membris meis erat. lex enim peccati est uiolentia consuetudinis, qua trahitur et tenetur etiam inuitus animus eo merito, quo in eam uolens inlabitur. miserum ergo me quis li
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod inme apꝓbabã: quã in eo
quod in me imꝓbabã. Ibi enĩ magis
iã ñ ego. qr ex magna parte ul patie¬
bar inui tus: quã faciebã uolens. Sed
tam̃ consuetudo adũsũme pugnator
ex me facta erat. qm̃ uolens quo nol¬
lẽ ꝑ uenerã. & qͥs uire contradiceret.
cũ peccantẽ iusta pena sequeret᷑: d
solebã. ꝑꝑea me ñ dũ contẽpto scło
seruire tibi: qr incerta mͥ eẽt ꝑceptio
ueritatis. Iã enĩ e ipsa certa erat ego
aut̃ ail huc t̾ra obligatꝰ. militare tibi
recus abã. & inpedim̾tis om̃ils sictime¬
bã expediri: quẽ admodũ impediri
timendũ ẽ Ita sarcina scłi ueliul
somno assolet dulciter p̃mebar. &
cogitationes qͥbus meditabar in te:
similes erant conatile exꝑgis ci uo¬
lantiũ qͥ tam̃ suꝑati. soporis altitu¬
dine remergunt᷑. Et sic̃ nemo est qui
dormire sẽꝑ uelit. om̃iũq sano iuili¬
no uigilare p̃stat. differt tam̃ plerũ¬

Expanded text:
eo, quod in me approbabam quam in eo, eo, quod in me approbabam quam in eo, quod in me improbabam. ibi enim magis iam non ego, quia ex magna parte id patiebar inuitus quam faciebam nolens. sed tamen consuetudo aduersus me pugnacior ex me facta erat, quoniam nolens quo nollem perueneram. et quis iure contradiceret, cum peccantem iusta poena sequeretur? esolebam propterea me nondum contemto saeculo seruire tibi, quia incerta mihi esset perceptio ueritatis: iam enim et ipsa certa erat. ego autem adhuc terra obligatus militare tibi recusabam et inpedimentis omnibus sic timebam expediri, quemadmodum inpediri timendum est. Ita sarcina saeculi, uelut somno assolet, dulciter premebar, et cogitationes, quibus meditabar in te, similes erant conatibus expergisci uolentium, qui tamen superati soporis altitudine remerguntur. et sicut nemo est, qui dormire semper uelit, omniumque sano iudicio uigilare praestat. differt tamen plerum
Abbreviated transcription (Latin):
o quã felitior uisus ẽ q inuenit oc¬
casionẽ uacandi tibi. Cui rei ego sus¬
pirabã. ligatus ñ ferro alieno: sed
mea ferrea uoluntate. Helle meũ ce¬
nebat mnimicus. & inde mͥ catenã fece¬
rat. & constrinxerat mȩ. Quippe ex¬
uoluntate ꝑ ũsa: facta ẽ. libido. E dũ
seruitur libidini: facta ẽ. consueͣdo.
& dũ consuetudim ñ resistit᷑: factaẽ.
necessitas quib quasi ansulis quildã¬
sibimet in nexis: uncle catenã appel¬
laui. tenebat me obstritũ dura serui¬
tus. Holuntas autẽ noua quȩ mͥ eẽ
ceꝑat. ut te gratis colerẽ fruiq te uel¬
lẽ deus. sola certa iocũditas. ñdũ erat
idonea ad suꝑandã pͥorẽ uetustate
roboratã. Ita due uoluntates meȩ:
una uetus alia noua. illa carnalis il¬
la sp̃ualis. confligebant inter se: atꝙ
discorlando dissipabant aĩam meã.
Sic intelligebã me ipso exꝑimento.
id qͦd legerã. qͦmͦ caro cõcupis ceret

Expanded text:
or quam felicior uisus est, quia inuenit ocor quam felicior uisus est, quia inuenit occasionem uacandi tibi. cui rei ego suspirabam ligatus non ferro alieno, sed mea ferrea uoluntate. uelle meum tenebat inimicus et inde mihi catenam fecerat et constrinxerat me. quippe uoluntate peruersa facta est libido, et dum seruitur libidini, facta est consuetudo, et dum consuetudini non resistitur, facta est necessitas. quibus quasi ansulis sibimet innexis — unde catenam appellaui — tenebat me obstrictum dura seruitus. uoluntas autem noua, quae mihi esse coeperat, ut te gratis colere fruique te uellem, deus, sola certa iucunditas, nondum erat idonea ad superandam priorem uetustate roboratam. ita duae uoluntates meae, una uetus, alia noua, illa carnalis, illa spiritalis, confligebant inter se atque discordando dissipabant animam meam. Sic intellegebam me ipso experimento id quod legeram, quomodo caro concupisceret a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuincialis effectus. ipse quoq expͥore
saulo paulus uocari amauit. ob tã
magnũ in signe ui ctͦrie̾. Pius aut̃ su¬
ꝑbos tenet nomine nobilitatis: & de¬
his his plures noĩe auctoritatis. Quan¬
to igitur gratius cogebatur uictori¬
ni pectus quod tanquã in expugna¬
hile receptaculũ diabolus obtinue¬
erat. uitorim lingua. quo telo gran¬
di & acuto multos ꝑ emerat: ab un
dantius exultare oportuit filios tu¬
os. qr reynr̃ alligauit fortẽ. & uide¬
bant uasa eiꝰ erepta mundari & ap¬
tari in honorem tuũ: & fieri utilia
dño ad om̃e opus bonũ. Sed uͥmͥ hõ
tuus simplitianꝰ de uictorino ista nar¬
rauit: exarsi ad imitandũ. Ad hoc enĩ
e ille narrauerat. Post quã ił & illud
addidit qͦd imꝑatoris iuliani tẽpori¬
l lege data ꝓ hibiti sunt xp̃iani doce¬
re litteraturam & oratoriã. quã legẽ
ille amplexus loquacem scolã dese¬
rere maluit. quã u̾bũ tuũ quo linguaᷤ
in fantiũ facis desertas: non mͥ forti¬

Expanded text:
uincialis effectus, ipse quoque ex priore Saulo Paulus uocari amauit ob tam magnae insigne uictoriae. plus enim perbos tenet nomine nobilitatis, et de his plures nomine auctoritatis. Quanto igitur gratius cogitabatur Victorini pectus, quod tanquam inexpugnabile receptaculum diabolus obtinuerat, et Victorini lingua, quo telo grandi et acuto multos dantius exultare oportuit filios tuos, quia rex noster alligauit fortem, et uidebant uasa eius erepta mundari et aptari in honorem tuum et fieri utilia domino ad omne opus bonum. Sed ubi mihi homo tuus Simplicianus de Victorino ista narrauit, exarsi ad imitandum: ad hoc enim et ille narrauerat. posteaquam uero et illud addidit, quod imperatoris Iuliani temporibus lege data prohibiti sunt christiani docere litteraturam et oratoriam — quam legem ille amplexus loquacem scholam deserere maluit quam uerbum tuum, quo linguas infantium facis disertas — non mihi forti
Abbreviated transcription (Latin):
cuc in eã ꝑgunt qui sacram̃ts eiꝰ inbuti
st̃ atq detinentur. aut duas malas na¬
turas & duas malas mentes in uno
hoĩe confligere putabunt: & ñ erit ue¬
rũ qͦd solent᷑ dicere unã bonã alterã ma¬
lã: aut conũtent᷑ ad uerũ & ñ negabunt
cũ qͥsq deliberat aĩam unã diu̾sis uolũ¬
tatib estu are. Iã gͦ ñdicant cũ duas uo

Expanded text:
cut in eam pergunt qui sacramentis eius imbuti cut in eam pergunt qui sacramentis eius imbuti sunt atque detinentur, aut duas malas naturas et duas malas mentes in uno homine confligere putabunt, et non erit uerum quod solent dicere, unam bonam, alteram malam, aut conuertentur ad uerum et non negabunt, cum quisque deliberat, animam unam diuersis uoluntatibus aestuare. Iam ergo non dicant, cum duas uo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uolebã: ego qͥ nolebã. Ego: ego erã. Nec
plene uolebã: nec plene nolebã. Idõ me¬
cũ contendebã. & dissip abr ame ipso. &
ipsa dissipatio me in uito qͥdẽ fiebat. nec
tam̃ ostendebat nat᷑am m̃tis aliene s
peneã meȩ. Et idõ iã ego oꝑabar illã s qͦd
habitabat in me peccatũ. de supplitio
suꝑioris peccati q erã filiꝰ adã. Nã si tot
st̃ contͣrie nature qͦt uoluntates sibi
resistunt: ñ iã due s plures erunt. Si
deliberet qͥsquã u trũ ad conuenticu¬
lũ eorũ ꝑgat an ad theatrũ: clamant
isti. Ecce idue nature. Inabona hac ad¬
ducit. altera mala illac reducit. Nã im¬
de ista cunctatio sibimet adũsantiam
uoluntatũ: Ego aut̃ dico ãbas malas
& quȩ ad illos ducit: & q̃ ad theatrũ re¬
ducit. Sed ñ credunt nͥ bonã ẽe. qua
tuabunt: Aut enĩ fatebunt᷑ qͦd nolunt.
bona uoluntate ꝑgi in eccłam nr̃am si¬

Expanded text:
qui volebam, ego qui nolebam; ego, ego eram. Nec qui volebam, ego qui nolebam; ego, ego eram. Nec plene volebam, nec plene nolebam. Ideo mecum contendebam, et dissipabar a meipso. Et ipsa dissipatio me invito quidem fiebat, nec tamen ostendebat naturam mentis alienae, sed poenam meae. Et ideo non jam ego operabar illam, sed quod habitabat in me peccatum de supplicio liberioris peccati, quia eram filius Adam. Nam si tot sunt contrariae naturae, quot uoluntates sibi resistunt, non iam duae, sed plures erunt. si deliberet quisquam, utrum ad conuenticulum eorum pergat an ad theatrum, clamant isti: "ecce duae naturae, una bona hac ducit, altera mala illae redducit. nam unde ista cunctatio sibimet aduersantium uoluntatum?" ego autem dico ambas malas, et quae ad illos ducit et quae ad theatrum redducit. sed non credunt nisi bonam esse, qua tuabunt? aut enim fatebuntur, quod nolunt, bona uoluntate pergi in ecclesiam nostram, si
Abbreviated transcription (Latin):
ieuatus. consuetudine p̃grauat᷑. & idõ ñ¬
sunt due uoluntates. q una earũ tota
ñ ẽ. & hoc adẽ. alteri qͦd deest alteri. Peãt
afatie tua ds̃ sicuti ꝑ eũt uanͥloqͥ &m̃tis
seductores qͥ cũ duas uoluntates in de¬
liberando aĩadũterĩt: duas naturas du¬
arũ m̃tiũ asseuerãt. unã bonã alterã
malã. Ipsi uere mali sunt. cũ ista mala
sentiunt. & idẽ ipsi boni erunt si u̾a sen¬
serint. u̾isq consenserint ut dicat eis
apłs tuus. fuistis aliquando tenebre:
nunc aut̃ lux in dño. Illi enĩ dũ uolũt
ẽẽ lux in dño sed inse ipsis putando
aĩe naturã hoc ẽẽ qͦd deus ẽ: ita facti
sunt densiores tenebre. qm̃ longiꝰ ate
recesserunt horrenda arrogantia. a te
uͦ lumine illuminante omne hominẽ
uenientẽ in hunc mundũ. Atcendice
qͥd dicatis & erubestite & accedite ad eũ¬
cent. Ego cũ deliberabã ut iã seruirẽ
dño dõ meo siẽ diu disposuerã. ego erã

Expanded text:
consuetudine praegrauatus. et ideo sunt duae uoluntates, quia una earum tota non est et hoc adest alteri, quod deest alteri. Pereant a facie tua, deus, sicuti pereunt, uaniloqui et mentis seductores, qui cum duas uoluntates in deliberando animaduerterint, duas naturas duarum mentium esse asseuerant, unam bonam, alteram malam. ipsi uere mali sunt, cum ista mala sentiunt, et idem ipsi boni erunt, si uera senserint uerisque consenserint, ut dicat eis apostolus tuus: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. illi enim dum uolunt esse lux non in domino, sed in se ipsis, putando animae naturam hoc esse, quod deus est, ita facti sunt densiores tenebrae, quoniam longius a te recesserunt horrenda arrogantia, a te, uero lumine inluminante omnem hominem uenientem in hunc mundum. adtendite, quid dicatis, et erubescite cent . Ego cum deliberabam ut jam servirem Domino Deo meo, sicut diu disposueram, ego eram
Abbreviated transcription (Latin):
brosissime contrictiones filiorũ adã.
llnde hoc monstrũ: & quare istud:
Imꝑat ammꝰ corpori &e paret᷑ statĩ:
ĩꝑat animꝰ sibi: & resistitur. Imꝑat
animꝰ ut moueat᷑ manꝰ. &e tanta est
facilitas: ut uix asaruitio discernatur
imꝑiũ. & animꝰ animꝰ ẽ: manꝰ aut̃ cor¬
pꝰ ẽ. Imꝑat animꝰ ut ut uelit. ꝙ ammꝰẽ.
nec alter ẽ. nec facit tam̃. Unde hoc

Expanded text:
Adam. unde hoc monstrum? et quare istuc? imperat animus corpori, et paretur statim: imperat animus sibi, et resistitur. imperat animus, ut moueatur manus, et tanta est facilitas, ut uix a seruitio discernatur imperium: et animus animus est, manus autem corpus est. imperat animus, ut uelit animus, nec alter est nec f
Abbreviated transcription (Latin):
me ad iutor meus illis uinculis solue¬
ras & querebã unde malũ: & ñ erat
exitus. Sed me ñ sinebas ullis fluctib
cogitationis auferri ab ea fide quacre¬
debã ce eẽ ͭ & esse inconmutabilem sub¬
stantiam tuam &e ẽẽ de hominib curã
& iuditiũ tuũ: & in xp̃o tuo dño nr̃o¬

Expanded text:
me, adiutor meus, illis uinculis solueme, adiutor meus, illis uinculis solueras, et quaerebam, unde malum, et non erat exitus. sed me non sinebas ullis fluctibus cogitationis auferri ab ea fide, qua credebam et esse te et esse inconmutabilem substantiam tuam et esse de hominibus curam et iudicium tuum
Abbreviated transcription (Latin):
uerit: intendi considerationẽ in eos
qui genini nascuntur quorũ pleriq
ita post inuicem funduntur ex utero.
ut paruũ ipsum temporis interuallũ
quãtã libet uĩ in rerũ natura habere
contendant. colligi tam̃ humaira ob¬
seruatione ñ possit literisq signari
om̃ino ñ ualeat: quas mathematicus
in specturus ẽ ut uera ꝓnũtiet. Et non
erunt uera: quia eas dem litteras in spi¬
tiens eadem debuit dicere de esau &
iacob: sed ñ eadem utriq acciderunt fal¬
sa ergo diceret. Aut si uera diceret: ñ ea¬
dem diceret. aut eadem in spiceret.
Non gͦ arce: sed sorte uera diceret. Tu
eñi dñe iustisseme moderator uniuer¬
sitatis. consulentibus consultisq nesci¬
entibus occulto inftinctu agis. ut dũ
quisq consulit: hoc audiat quod eũ
oportet audire occultis meritis anima¬
rũ ex ab ysso iusti iudicii tui. cui ñ di¬
cat homo qͥd ẽ. hoc. aut quid hoc. Non
dicat. non dicat. homo ẽ. enĩ. Iã itaq

Expanded text:
uerit, intendi considerationem in eos uerit, intendi considerationem in eos qui gemini nascuntur, quorum plerique ita post inuicem funduntur ex utero, ut paruum ipsum temporis interuallum, quantamlibet uim in rerum natura habere contendant, colligi tamen humana obseruatione non possit litterisque signari omnino non ualeat, quas mathematicus inspecturus est, ut uera pronuntiet. et non erunt uera, quia easdem litteras inspiciens eadem debuit dicere de Esau et Iacob; sed non eadem utrique acciderunt. falsa ergo diceret aut, si uera diceret, non eadem diceret: at eadem inspiceret. non ergo arte, sed sorte uera diceret. tu enim, -domine, iustissime moderator uniuersitatis, consulentibus consultisque nescientibus occulto instinctu agis, ut, dum quisque consulit, hoc audiat, quod eum oportet audire occultis meritis animarum ex abysso iusti iudicii tui. cui non dicat homo: "quid est hoc?" "ut quid hoc?" non dicat, non dicat; homo est enim. Iam itaque
Abbreviated transcription (Latin):
rem debuisse me utiq uidere ibi paren¬
tes inter suos ẽẽ pͥmarios. nobilẽ fa¬
miliam ꝓpͥe ciuitatis. natales in genuos
honestam elucationem. liberalesq doc¬
trinas. At si me ille seruus ex eisdem
constellationibus quia & illiꝰ ipse essent
consuluisset. ut eisdem quoq uera ꝓfer¬
rem: debuisse me rursus ibi uidere ab¬
iectissimam familiã. conditionẽ serui¬
lẽ & cetera longe apͥorib aliena: longe¬
q ilistantia. Unde autem fieret. utͤ adẽ
inspiciens diuersa dicerẽ . si antem eadẽ
gi. ea que uera con suleratis constellati¬
onibus dicerentur. ñ arte dici sed forte
que autẽ falsa: ñ artis imꝑitia sortis men¬
datio. Hinc aut̃ accepto auditu. ipse me¬
cum talia ruminamdo neqͥs eorũdem
deliroiũ qui talem questũ sequerentur.
quos iã iãq in uadere atq irrisos refel¬
lere cupiebã mͥ ita resisteret quasi aut
firminꝰ mͥ. aut illi pater falsa narra¬

Expanded text:
rem, debuisse me utique uidere ibi parenrem, debuisse me utique uidere ibi parentes inter suos esse primarios, nobilem familiam propriae ciuitatis, natales ingenuos, honestam educationem liberalesque doctrinas; at si me ille seruus ex eisdem constellationibus — quia et illius ipsae essent — consuluisset, ut eidem quoque uera proferrem, debuisse me rursus ibi uidere abiectissimam familiam, conditionem seruilem et cetera longe a prioribus aliena longeque distantia. unde autem fieret, ut eadem inspiciens diuersa dicerem, si uera dicerem gi ea, quae uera consideratis constellationibus dicerentur, non arte dici, sed sorte, quae autem falsa, non artis inperitia, sed sortis mendacio. Hinc autem accepto aditu ipse mecum talia ruminando, ne quis eorundem deiirorum, qui talem quaestum sequerentur, quos iam iamque inuadere atque inrisos refellere cupiebam, mihi ita resisteret, quasi aut Firminus mihi aut illi pater falsa narra
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ambo. quid sua cuiꝰq domo ageretur
&s parauerunt quos ad se in uic̃e miterent.
simul ut natũ qͦd parturiebatur eẽt cui¬
q nuntiatũ. Quod tam̃. ut continuo nũ¬
tiaretur. tanquã in regno suo facile ef¬
fecerãt. Atq ita qui ab alterutro mis¬
si sunt: tam ex paribus domorũ inual¬
lis sibͥ obuiam factos ẽẽ dicebat. ut ali¬
am positionem se. derũ. aliasq parti¬
culas momentorũ. neuter eorũ nota¬
re sineretur. Et tam̃ firminus amplo
apud suos loco natus.: dealbatiores
uias scłi cursitabat. Augebatur diui¬
tiis sullimabatur honoubus. seruus
autem ille conditionis uigo nullatenꝰ
relaxato dnĩs seruiebat: ipso inclican¬
te qͥ nouerat eũ. his itaq auditis & credi¬
tis. talis quippe narauerat: om̃is illa re¬
luctatio mea resoluta concidit. ẜ primo
firminũ ipsum conatus sum ab illa cu¬
riositate reuocare. cũ dicerem constella¬
tionib eiꝰ inspectis ut ut uera ꝓnuntia¬

Expanded text:
sibi ambo, quid sua cuiusque domo ageretur, sibi ambo, quid sua cuiusque domo ageretur, et parauerunt quos ad se inuicem mitterent, simul ut natum quod parturiebatur esset cuique nuntiatum: quod tamen ut continuo nuntiaretur, tamquam in regno suo facile effecerant. atque ita qui ab alterutro missi sunt, tam ex paribus domorum interuallis sibi obuiam factos esse dicebat, ut aliam positionem siderum aliasque particulas momentorum neuter eorum notare sineretur: et tamen Firminus amplo apud suos loco natus dealbatiores uias saeculi cursitabat, augebatur diuitiis, sublimabatur honoribus, seruus autem ille conditionis iugo nullatenus relaxato dominis seruiebat ipso indicante, qui nouerat eum. His itaque auditis et creditis-talis quippe narrauerat—omnis illa reluctatio mea soluta concidit, et primo Firminum ipsum conatus sum ab illa curiositate reuocare, cum dicerem, constellationibus eius inspectis ut uera pronuntia
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eque illa simulq sectantẽ qui pari
stuclio & collatione. flagrabant ineas
nugas igne cordis sui. ita ut mutorum
queq animaliũ si qua domi parerent.
obseruarent monenta nascentiũ. atq
ad ea cęli positione notarent. unde illiꝰ
quasi artus exꝑimenta colligerent. Ita¬
q dicebat audisse se apatre. quod cũ de¬
eodem firmio p̃gnãs mater eẽt: etiã illiꝰ
paterni amici. famula quedã pariter
utero grandescebat. Quod latere ñ po¬
tuit dñm: qui etiã canũ suarũ partus
examinatissima diligentia nosse curat¬
bat. atq ita factũ ẽẽ ut iste coniugis. il¬
le. autem ancillȩ dies & horas. minutiores¬
q horarũ articulos. cautissima obseruatiõe
numerarent: enixe essent ambe simul
ita ut easdẽ constellationes usq ad eas¬
dẽ minitias utriq nascendi facere co¬
gerentur iste filio: ille seruulo. Nã cũ mu¬
ueres parturire cepissent: indicauerunt

Expanded text:
cum aeque illa simulque sectantem. qui pari cum aeque illa simulque sectantem. qui pari studio et conlatione flagrabant in eas nugas igne cordis sui, ita ut mutorum quoque animalium, si quae domi parerent, obseruarent momenta nascentium atque ad ea caeli positionem notarent, unde illius quasi artis experimenta colligerent. itaque dicebat audisse se a patre suo, quod cum eundem Firminum praegnans mater esset, etiam illius paterni amici famula quaedam pariter utero grandescebat. quod latere non potuit dominum, qui etiam canum suarum partus examinatissima diligentia nosse curabat; atque ita factum esse, ut cum iste coniugis, ille autem ancillae dies et horas minutioresque horarum articulos cautissima obseruatione numerarent, enixae essejit ambae simul, ita ut easdem constellationes usque ad easdem minutias utrique nascenti facere cogerentur, iste filio, ille seruulo. nam cum mulieres parturire coepissent, indicauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uentura. nescientib̧ eis quid dicerent seil
in ea ñ tacendo in currentib. Procurasti
gͥ tu hominẽ amicũ. ñ quidẽ segnẽ con¬
sultorẽ mathematicorũ. nec eas literas
bene callente᷑: sed ut dixi consultorem
curriosum. & tamen scientẽ aliquid
quod apatre suo se audisse dicebat: qͦd
quantũ ualeret ad illiꝰ artis opinionẽ
euertendã ignorabat. Ii gͦ uir nomine
firminus liberaliter in stitutus e ercul¬
tus eloquo cũ me tanquã carissimũ de
quibusdam suis rebus in quas scłaris
spes eiꝰ intumuerat consuleret quid mͥ
scđm suas quas constellationes appel¬
lant uideretur. ego autem qui iã de hac
re nebridii sententiã flecti ceꝑã. ñ quidẽ
annuerem conicere ac dicere quod nutã¬
ti occurrebat: seil tam̃ subͥcerẽ ꝓpe iã ip¬
se mͥ ꝑsuasum ridicula illa ẽẽ & inani¬
a:tũ ille mͥ narauit patr̃e suũ fuisse li¬
brorũ taliũ curiosissimũ & habuisse ami¬

Expanded text:
uentura nescientibus eis, qui dicerent, sed uentura nescientibus eis, qui dicerent, sed in ea non tacendo incurrentibus, procurasti tu ergo hominem amicum, non quidem segnem consultatorem mathematicorum nec eas litteras bene callentem, sed, ut dixi, consultorem cariosum et tamen scientem aliquid, quod a patre suo se audisse dicebat: quod quantum ualeret ad illius artis opinionem euertendam, ignorabat. is ergo uir nomine Firminus, liberaliter institutus et excultus eloquio, cum me tamquam carissimum de quibusdam suis rebus, in quas saecularis spes eius intumuerat, consuleret, quid mihi secundum suas quas constellationes appellant uideretur, ego autem, qui iam de hac re in Nebridii sententiam flecti coeperam, non quidem abnuerem conicere ac dicere quod nutanti occurrebat, sed tamen subicerem prope iam esse mihi persuasum ridicula illa esse et inania, tum ille mihi narrauit patrem suum fuisse librorum talium curiosissimum et habuisse ami
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris nr̃i in multis quidem ad huc in¬
formis. & p̃ter doctrine normã fluitans:
sed tam̃ ñ eã relinquebat animꝰ inmo in
dies magis magisq imbibebat. Iã etiã ma¬
thematicorũ fallaces diuinationes & im¬
pia deliramenta reiecerã. Confiteantur
etiã hinc tibi de intimis uicerib aĩe meȩ
miserationes tue deus meus. Tu enĩ tu om¬
nino nã quis alius amorte om̃is erroris
reuocat nos nisi uita que mori nescit. &
sapientia mentes inͤgentes illuminans
nullo indigens lumine. qua mundus
ad ministrat᷑ usq ad a rborũ uolatica
folia: Tu ꝓcurasti ꝑuicatie meȩ. qua
obluctatus sum uenditiano acuto seni.
& nebridio ad olescenti mirabilis aĩe. illi
uehementer. affirmanti. huic cũ dubita-¬
tione quidem aliqua. sed tam̃ crebro
dicenti. ñ ẽẽ illã artẽ futurã p̃uidendi
coniecturas aut̃ hominũ hebere sepe
uim sortis. & multa dicendo: dici pleraq

Expanded text:
saluatoris nostri, in multis quidem adhuc insaluatoris nostri, in multis quidem adhuc informis et praeter doctrinae normam fluitans, sed tamen non eam relinquebat animus, inmo in dies magis magisque inhibebat. Iam etiam mathematicorum fallaces diuinationes et inpia deliramenta reieceram. confiteantur etiam hinc tibi de intimis uisceribus animae meae miserationes tuae, deus meus! tu enim, tu omnino — nam quis alius a morte omnis erroris reuocat nos nisi uita, quae mori nescit, et sapientia mentes indigentes inluminans, nullo indigens lumine, qua mundus administratur usque ad arborum uolatica folia? — tu procurasti peruicaciae meae, qua obluctatus sum Yindiciano acuto seni et Nebridio adulescenti mirabilis animae, illi uehementer adfirmanti, huic cum dubitatione quidem aliqua, sed tamen crebro dicenti non esse illam artem futura praeuidendi, coniecturas autem hominum habere saepe uim sortis et multa dicendo dici pleraque
Abbreviated transcription (Latin):
li. cũ sit om̃ps: Postremo cur in de ali¬
quid facere uoluit. ac ñ potiꝰ xadem
om̃potentia fecit ut nulla eẽt om̃ino:
Aut uͦ existere poterat contra eius uo¬
luntatem: Aut si eterna erat. curtã
di ꝑ in finita retro spatia tẽporũ sic
eã siit ẽẽ ac tanto post placuit aliqͥd
uoluit agere. hoc potius ageret om̃ps
ut illa ñ eẽt atq ipse solus ẽẽt. totũ ue¬
rũ & sũmũ & in finitũ bonũ: Aut si ñ
erat bene. ut ñ aliquid boni etiã fabri¬
caret & conderet qui bonꝰ eratͣ sublata
& ad nichilũ redacta materia que mala
erat. honã ipse institueret unde om̃ia cre¬
aret: Non enĩ ẽẽt om̃ps si condere ñ pos¬
set aliquia boni nia ea quã ñ ipse condi¬
derat ad iuuaremur materia. salia uol¬
uebam pectore misero ingrauidato euris
mordacissimis de timors mortis & ñ ĩuen¬
ta ueritate. stabiliter tam̃ herebat incorde
meo. in catholica eccl̃a fides xp̃i tui dñ &

Expanded text:
sit omnia potens? Postremo, cur inde alisit omnia potens? Postremo, cur inde aliquid facere voluit, ac non potius eadem omnipotentia fecit ut nulla esset omnino? Aut vero existere poterat contra ejus voluntatem? Aut si aeterna erat, cur tam diu per infinita retro spatia temporum, sic eam sivit esse, ac tanto post placuit aliquid voluit agere, hoc potius ageret omnipotens, ut illa non esset atque ipse solus esset totum uerum et summum et infinitum bonum? aut si non erat bene, ut non aliquid boni etiam fabricaretur et conderet qui bonus erat, illa sublata et ad nihilum redacta materie, quae mala erat, bonam ipse institueret, unde omnia crearet? non enim esset omnipotens, si condere non posset aliquid boni, nisi ea quam non ipse condiderat adiuuaretur materia". talia uoluebam pectore misero, ingrauidato curis mordacissimis de timore mortis et non inuenta ueritate; stabiliter tamen haerebat in corde meo in catholica ecclesia fides Christi tui, domini et
Abbreviated transcription (Latin):
atq his ualidissime longissimeq p̃stã¬
tior sed tam̃ bonꝰ bona creauit. & ecce
quomͦ ambit atq implet ea. Ubi eͥgo
malũ ce unde & qua huc irrepsit: Q
radix eiꝰ & quod sem̃ eiꝰ: An om̃ino ñ
est: Cur gͦ timemꝰ & cauemꝰ qͦd ñ est:
Aut si in aniter timemꝰ certe uel ti¬
mor ipse malũ est quo in cassum sti¬
mulatur & excruciatur cor. Et tanto
grauius malũ. quanto ñ ẽ. quod ti¬
meamꝰ. & timemꝰ. Iecirco aut est ma¬
lũ quod timemꝰ: aut hoc malũ est q
timemꝰ Inde ẽ. igitur: Qm̃ deus fecit
hec omĩa bonꝰ bona mauis quidẽ &
sumiũ bonũ minora fecit bona sed
tam̃ & creans & creata bona sunt om¬
nia unde est malũ: An unde fecit ea
materies aliqua mala erat. ce forma¬
uit atq ordinauit. eã sed reliqͥd ali¬
qͥd in illa quod in bonũ ñ conueteret:
curͣ hoc: An impotens erat totã uerte¬
re & conmutare ut nichil remaneret ma

Expanded text:
atque his ualidissime longissimeque praestanatque his ualidissime longissimeque praestantior; sed tamen bonus bona creauit: et ecce quomodo ambit atque implet ea? ubi ergo malum et unde radix ejus, et quod semen ejus? An omnino non est? Cur ergo timemus et cavemus quod non est? Aut si inaniter timemus, certe vel timor ipse malum est, quo incassum stimulatur et excruciatur cor: et tanto gravius malum, quanto non est quod timeamus, et timemus. Idcirco aut est malum quod timemus, aut hoc malum est quia timemus. Unde est igitur, quoniam Deus fecit haec omnia, bonus bona? Majus quidem et summum bonum minora fecit bona, sed tamen et creans et creata bona sunt omnia. Unde est malum? An unde fecit ea, materies aliqua mala erat, et formavit atque ordinavit eam, sed reliquit aliquid in illa, quod in bonum non converteret? Cur et hoc? An impotens erat totam vertere et commutare, ut nihil mali remaneret, cum