comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuit de mũdo. crebro cum
cece noctis tenebre cũcta
oꝑirent caligine. micabat
ex eodẽ loto radiꝰ qͥdam
illustrabat tenebras noctis
Od̾ cũ stĩmoniales illic
femiẽ plerũq fiei̾ c̾nerẽt.
cõuotãtes p̃dictã sororem.
studuerũt ab ea ꝑcũctari.
q̃ ẽẽt causa ꝙ isdem splẽdor
ab eiꝰ lecto nocte micaret
Tũc illa pignoꝵ sc̃i uiri
recordans. rem sicut gesta
qͥstabat omibꝰ mirãtibꝰ ex¬
posuit At ille hec audiẽtes. ꝓ¬
tinꝰ ad lotũ accedũt easdem¬
q reliquias auferẽtes. digno
in loco mox condũt. gli̾ficã

Expanded text:
ravit de mundo, crebro cum caecae noctis tenebrae cuncta operirent caligine, micabat ex eodem loco radius quidam illustrabat tenebras noctis; quod cum sanctimoniales illic feminae plerumque fieri cernerent, convocantes praedictam sororem, studuerunt ab ea percunctari quae esset causa quod isdem splendor ab ejus lecto nocte micaret. Tunc illa pignorum sancti viri recordans, rem sicut gesta constabat, omnibus mirantibus, exposuit: at illae haec audientes protinus ad locum accedunt, easdemque reliquias auferentes digno in loco mox condunt, glorifica
Abbreviated transcription (Latin):
multa reuerencia ubiq susceptꝰ
demũ romã ꝑuenit In cuiꝰ
aduentu tam dñs papa qmͣ
frẽs letati sũt. et cõmunicatis
opus aggredit᷑ Aex eñ sicilie
rotterus. qui solꝰ iam ex pͥncipi¬
bus obedire pape ĩnotençio de¬
tnastabat. mittit ad eũ petens.
leonis. Ut petrũ sibi pisanũ a
suo late delegaret Iliebat aũt
se dissensioĩs q̃ iami diu indura¬
uerat. uelle scire oritrinẽ. et co¬
gnita ueritate. aut corritere
errorẽ. aut santire sentẽtiam
Aludierat enĩ petrũ pisanũ elo¬
quẽtissimũ ẽẽ. et in legũ et ca

Expanded text:
multa reverentia ubique susceptus, multa reverentia ubique susceptus, demum Romam pervenit. In cujus adventu tam dominus Papa, quam fratres laetati sunt, et communicatis opus aggreditur. Rex enim Siciliae Rogerius, qui solus jam ex principibus obedire papae Innocentio detrectabat, mittit ad eum, petens, Leonis, ut Petrum sibi Pisanum a suo latere delegaret. Aiebat autem se dissensionis, quae jamdiu induraverat, velle scire originem; et cognita veritate, aut corrigere errorem, aut sancire sententiam. Audierat enim Petrum Pisanum eloquentissimum esse, et in l
Abbreviated transcription (Latin):
epm̃. et eadẽ qua eũ abiurau̾at
manu. cũ totiꝰ epultacoe ciuitatis
ad ꝓpͥam sedem reduxit Ged et
deinceps abbas cũ comite ianifa¬
miliariꝰ et suauiꝰ loquẽs. pat̾ne
eũ monuit. ne ad tam mipios et
tam temerarios ausus ultra ex¬
urg̾et. ne dei pacienciã ĩ tãtis
ieritaret flagiciis. ne patẽ st̃ãm
in aliquo uiolaret Pace ita om̃i
aquitanie ecclie reddita. solꝰ tri¬
rardꝰ ꝑseuerabat in mal. s nõ
multo pꝰ aduemiẽte die ire. in
domo sua miẜabilit̾ extinctꝰ est
Subita enĩ morte p̃octupatus.
sine ꝯfessione. siĩ uiatico. reddi
et scismate trirardi redacto in
nichilũ. uir dei cũ trandio magno.
clareuallẽ reuertit᷑ Sis ita¬
patratis. uix int̾ frẽs suos. tircit᷑
unũ fecerat ãnũ. et ecce littere
aplice uirũ dei euotant. et ut
ad sit laboranti ecclie supplitant
cardinales Nichil obediençie p̃¬
ferens uir dei. ualefatiẽs frĩbus
flentibꝰ uniu̾sis discescit. et cũ

Expanded text:
episcopum, et eadem qua eum abjuraverat episcopum, et eadem qua eum abjuraverat manu, cum totius exsultatione civitatis ad propriam sedem reduxit. Sed et deinceps Abbas cum Comite jam familiarius et suavius loquens paterne eum monuit ne ad tam impios et tam temerarios ausus ultra exsurgeret, ne Dei patientiam in tantis irritaret flagitiis, ne pacem factam in aliquo violaret. Pace itaque omni Aquitanicae Ecclesiae reddita, solus Girardus perseverabat in malis; sed non multo post adveniente die irae, in domo sua miserabiliter exstinctus est. Subita enim morte praeoccupatus, sine Confessione, sine Viatico reddidiet schismate Girardi redacto in nihilum, Vir Dei cum gaudio magno Claram-Vallem revertitpatratis , vix inter fratres suos circiter unum fecerat annum - et ecce litterae apostolicae Virum Dei evocant, et ut adsit laboranti Ecclesiae supplicant cardinales. Nihil obedientiae praeferens Vir Dei, valefaciens fratribus, flentibus universis discessit, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
et oracionibꝰ intenti p̃stolabant ᷑
epitũ rei. et om̃i suspensa expͨta¬
cio aliquid. diuinũ fieri celitus
epectabat Bidens comes abbem
dentẽ. et sacͣtissimũ dñi corpus
ferentẽ nn manibꝰ expauit et
diriguit. mẽbrisq tremebũdis
metu. et dissolutis. qͣiͣ amens
solo ꝓuoluit ͦ Eleuatꝰ a militi¬
bus rursum in fãciẽ ruit. nulli
quippiã loquẽs. aut intenders
in aliquẽ Tun uirdei ad eum
ꝓpiꝰ accedit. et pede pulsans ac¬
clinẽ surtt̾e iubet. et stare supͣ
pedes. et dei audire sententian
uade reconcihare ei. in osculo scõ
pacis cũ eo uiitrene fẽdera. ip̃e
ad sedem suã eũ reducito. et sa¬
tiffatiẽs deo. redde ꝑ ꝯtumelia
głiam. et inuniuso pͥncipatu tuo
diuisos et discordes ad citatis
reuota Unitatẽ Eubdere ĩ notentio pape¬
ppͣe et sic̃ ei om̃is obedit ecclia. tu
qͦr electo a deo tanto pontifici obe¬
dire differas ¶ludiens hec
audebat responde̾ nec pot̾at. sed
statimi in pacis osculo recepit

Expanded text:
nti praestolabantur exitum rei, et omnium suspensa exspectatio aliquid divinum fieri coelitus exspectabat. Videns Comes Abbatem dentem, et sacratissimum Domini corpus ferentem in manibus, expavit et diriguit, membrisque tremebundis metu et dissolutis, quasi amens solo provolvitur: elevatus a militibus, rursum in faciem ruit, nulli quidpiam loquens, aut intendens in aliquem. Tum Vir Dei ad eum propius accedit, et pede pulsans acclinem surgere jubet, et stare supra pedes, et Dei audire sententiam. « vade, reconciliare ei, et in osculo sancto pacis cum eo jungens foedera, ipse ad sedem suam eum reducito; et satisfaciens Deo, redde pro contumelia gloriam, et in universo principatu tuo divisos et discordes ad charitatis revoca unitatem. Subdere Innocentio papae, et sicut ei omnis obedit Ecclesia, tu quoque electo a Deo tanto Pontifici obedire non differas. » Audiens haec audehat respondere nec poterat: sed statim in pacis osculo recepit
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ. patrẽ scm̃ aliqñ deuotis¬
sime uisitauit Rediturꝰ aũt
ultra uisurꝰ. ¶ii uirdei ne
timeas ait. adhuc sine dubio
me uidebis ¶miꝰ gͦ effẽctum
ꝓmissioĩs deuotissimꝰ ille guil¬
lermꝰ expectans. ip̃a nocte cũ
ex hac uita decessit. iii monastio
gnͣdisilue apparentẽ sibi uide̾
inquit mecũ Quo int̾rotãte
quo irent. ueni metũ ait usq
ad radices libani montis Quo
cũ ꝑuenissent. dixit ad eum
Tu manebis hic. ego aũt as¬
cendã ad montẽ Int̾rogat q
qua de causa uellet ascende.
distere uolo inquit fRiratus
ille qͥd ait uis dice̾ pat̾ quẽ
nulli hodie in sciencia credimꝰ
ait hic scientia. nulla ueri co¬
trnicio. sursũ scienciꝗ plenitu¬
do. sursũ est uera noticia ueri¬
tatis. et in hoc u̾bo dimittens
eũ in montẽ altissimũ subiit
corã illo Cũq intueret᷑ eũtẽ
illũ. exꝑtrefactꝰ est. et octurrit
in apotalipsim de celo sonuit.
btĩ mortui qui in dño moriũt

Expanded text:
factfactsime visitavit. Rediturus autem ultra visurus. Cui Vir Dei: « Ne timeas, ait, adhuc sine dubio me videbis. » Hujus ergo effectum promissionis devotissimus ille Guillelmus expectans, ipsa nocte cum ex hac vita decessit, in monasterio Grandis-Silvae apparentem sibi videre inquit, mecum. » Quo interrogante quo irent: « Veni mecum, ait, usque ad radices Libani montis. » Quo cum pervenissent, dixit ad eum: « Tu manebis hic; ego autem ascendam ad montem. » Interrogatus qua de causa vellet ascendere: « Discere volo, » inquit. Miratus ille: « Quid, ait, vis discere, pater, quem nulli hodie in scientia credimus ait, hic scientia, nulla veri cognitio; sursum scientiae plenitudo, sursum est vera notitia veritatis. » et in hoc verbo dimittens eum, in montem altissimum subiit coram illo. Cumque intueretur euntem illum, expergefactus est: et occurrit in Apocalypsi de coelo sonuit: Beati mortui qui in Domino moriuntur
Abbreviated transcription (Latin):
diuites qͣiͣ suꝑiorẽ sibi aspi¬
terent Ipẽ enĩ ñ ad ꝑsone
potẽciam. s pociꝰ ad moꝵ
eliganciã attendebat Et
tãto unũ ꝙ̃q eminẽciꝰ ho¬
norabat. qnͣto uiu̾e sanctiꝰ
didicãt Erga egenos qͦs
et aduenas ita se sollicitũ
exhibebat. ut ue̾ xp̃m esse
in ip̃is fide integͣ crede̾t

Expanded text:
ites quasi superiorem sibi aspicerent. Ipse enim non ad personae potentiam, sed potius ad morum elegantiam attendebat, et tanto unumquemque eminentius honorabat, quanto vivere sanctius didicerat. Erga egenos quoque et advenas ita se sollicitum exhibebat, ut vere Christum esse in ipsis fide integra crederet,
Abbreviated transcription (Latin):
ex toto corde. ex tota aĩã. atz
ex tota uirtute sua. dñt¬
In lege dni sine lassitudĩe
ꝑsistens. mores bonos nlla
nouia qu̾sacõne inquina¬
bat Uitã tꝑalem pro epi¬
lio ducens. uitã et̾nã om̃i
ꝯcupiscencia spi̾tali desida̾¬

Expanded text:
ex toto corde, ex tota anima, atque ex tota virtute; deinIn lege Domini sine lassitudine persistens, mores bonos nulla noxia conversatione inquinabat, vitam temporalem pro exsilio ducens, vitam aeternam omni concupiscentia spirituali desider
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuꝰ et prudẽs. quẽ ꝯstituit
cibũ in tp̃e netessai̾o. sic ppłm̾
sibi cõmissũ oĩmodis festĩa¬
bat spi̾tali refic̾e̾ al cibo Cle¬
ment̾ dotens. optĩe ĩstruẽs.
a ꝯsuetudĩe pcandi tota uir¬

Expanded text:
quem constituit cibum in tempore necessario, sic populum sibi commissum omnimodis festinabat spiritali reficere cibo, clementer docens, optime instruens, a consuetudine peccandi tota omn
Abbreviated transcription (Latin):
Ou ꝙ in diu̾sa disc̾rens.
ꝓlixiꝰ artebat iter Tũt eli¬
giꝰ̃ accito ad se secreciꝰ famło.
ĩdicat ei hoĩem sui consciũ
furti. iubetq insuꝑ dicens
illic int̾ uepres reppies liga¬
tum funda et absconsũ qd̾
q̃ris Golutoq eo accipe qd̾
tuũ est. et absq ulla ĩuiria.
absq̃ u̾bo eciã gui. redde
hoĩ tibi designato. ex quo
ligatꝰ tenet᷑ fũdibalum Od̾
cũ ille fẽciss. nimio fur pu¬
dore atz stupore ꝑculsus.¬
i ueĩam stĩ. p̃cabatur. offe̾ns
in suꝑ lõi redemptionem

Expanded text:
ob quod in diversa discurrens, prolixius arcebat iter. Tunc Eligius accito ad se secretius famulo, indicat ei hominem sui conscium furti; jubet insuper dicens:illic inter vepres reperies ligatum funda, et absconsum quod quaeris; solutoque eo, accipe quod tuum est, et absque ulla injuria, absque verbo etiam gravi, redde homini tibi designato, ex quo ligatus tenetur fundibalum: quod cum ille fecisset, nimio fur pudore atque stupore perculsus, veniam facti sui precabatur, offerens insuper homini redemptionem
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾a refocillatꝰ est ͤ Quis ꝑe¬
cio ; Au̾t quibꝰ aduenis. ñ
suũ impẽdit obsequiũ ÷ Quos
curiosissime oĩbꝰ locis ꝑ qͥ¬
rens. Dãpnũ suũ putabat.
si quisꝙͣ debilis aut esuriẽs.
bñficio sustentaret᷑ alt̾iꝰ Iulꝰ¬

Expanded text:
est? Quis petio? aut quibus advenis non suum impendit obsequium? quos curiosissime omnibus locis perquirens, damnum suum putabat si quisquam debilis aut esuriens beneficio sustentaretur alteriu
Abbreviated transcription (Latin):
reũdũ puto ꝙͣuis sit
ignobile. ꝙ eodem itin̾e uir
bt̃s exꝑimẽto cognouerat
Ita cũ sufficient̾ cũcta pro
quibꝰ aduena̾t explesset.

Expanded text:
reundum puto, quamvis sit ignobile, quod eodem itinere vir beatus experimento cognoverat. Itaque cum sufficienter cuncta pro quibus advenerat explesset,
Abbreviated transcription (Latin):
iis ita gestis. cũ uocis
nouitate atheniẽses per¬
moti. quadã die paulũ
ad ariopagũ duxissent. ut ibi
examẽ sua doct̾na acciꝑẽt. ador¬
sus est dyonisiũ. qui ob pleĩtu¬
dinẽ diue suꝑnorũ numinum
sciencie thoop theosoplꝰ. idest
deũ sapiẽs. et a regione urbis qͣ
sedule cõmorabãtur et ĩtiatus
no uocabulo utebatur. altissio
sangie pͥmi et magiii dyonisii.
ñ illiꝰ semele uł deucalionis. s
eiꝰ qui uitis ĩuentor apᵈ athe¬
nas ĩsignis est hĩtus. lõgissĩa
et clara progene ꝓpagatꝰ Cuiꝰ¬

Expanded text:
is ita gestis, cum vocis novitate Athenienses permoti, quadam die Paulum ad Areopagum duxissent, ut ibi examen sua doctrina acciperet, adorsus est Dionysium, qui ob plenitudinem divinae supernorum numinum scientiae, Theosophus, id est Deum sapiens, et a regione urbis, qua sedulo commorabatur, et innatus si vocabulo utebatur, altissimo sanguine primi et magni Dionysii, non illius Semelae vel Deucalionis, sed ejus qui vitis inventor apud Athenas insignis est habitus, longissima et clara propagine propagatu
Abbreviated transcription (Latin):
nisiꝰ. felicit᷑ rediit. archiq totiꝰ
urb̾ athene p̃erat. et curie ario¬
pagi p̃sidens. om̃ negotioꝵ ciui¬
liũ publice et pͥuatũ ut nobilior
nobilissimꝰ moderanũa dispene¬
bat. at pr̃ int̾ pͥmos pͥmꝰ so¬
phistica et silogistica uniu̾saliũ
doct̾naꝵ acumĩa et scorphas
ĩfulatꝰ toga philosophica cinibꝰ
at undiq ad id studiũ ꝯfluẽti

Expanded text:
 feliciter rediit, arcique totius urbis Athenae praeerat, et curiae Areopagi praesidens omnium negotiorum civilium publice et privatim ut nobilior nobilissimis moderamina disponebat, atque inter primos primus sophistica et syllogistica universalium doctrinarum acumina, et strophas, infulatus toga philosophica civibus ac undique ad id studium confluenti
Abbreviated transcription (Latin):
et uiginti agens. et cũc¬
tis pene artibꝰ copiose
imbutus. crementi studio excitꝰ.
una cũ appollofanio conpho suo
astrologice disciplĩe uoto. egyp¬
ti helyopolim tnͣsmigͣuit uobi
simł cũ eo degens. qñ deꝰ homo
ĩuidia uideoꝵ c̾ci pependit affi¬
xus. et sol doͥ sui mortẽ pauescẽs.
lucis sue radios ĩ tetre noctis
mutauit horrorẽ. at orb̾ clima¬
ta tenebrarũ texit saligine. eaꝵ¬
dem tenebraꝵ signo antea ĩui¬
sio et r̃audito attonitꝰ. ut om̃i
litteraꝵ disciplis edoctꝰ dixit
M ec nox ꝙͣ nris oclĩs nouã des¬
cendisse miram᷑. totiꝰ m̃di uerã
lucẽ aduẽturam sitͣuit. at deũ
hũaͦ tpem̾ effulsisse serena digrͣ¬
tionẽ dictauit O ue̾ sacrũ uatẽ

Expanded text:
et viginti agens, et cunctis pene artibus copiose imbutus, crementi studio excitus, una cum Apollophanio conphilosopho suo astrologicae disciplinae voto Aegypti Heliopolim transmigravit. Ubi simul cum eo degens, quando Deus homoinvidia Judaeorum cruci pependit affixus, et sol sui Domini mortem pavescens, lucis suae radios in tetrae mutavit noctis horrorem, atque orbis climata tenebrarum obtexit caligine, earumdem tenebrarum signo antea inviso et inaudito attonitus, ut omnium litterarum disciplinis edoctus, dixit: haec nox, quam nostris oculis novam descendisse miramur, totius mundi veram lucem adventuram signavit, atque Deum humano generi effulsurum, serena dignatione d
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ꝑ duo fere milia deportã¬
ti. usq ad locũ in qͦ nũt dis
posicoe et sua elc̃tone ⁊equies¬
cit humatũ. sñ cessacõe p̃nis
dulcisonis deã laudãs Ged
ta. canore ĩestĩabił suaui¬
tatis modulancia. tħia tibi
luya plã prout discerni po¬
tuit cantꝰ auditꝰ. uelut
alternatim thori ãtrelici h
et alia. quoꝵ ĩ tellĩtꝰ ñ po¬
tuit ꝑcipi concinebãt Omͣ¬

Expanded text:
ortanti usque ad locum, in quo nunc Dei dispositione et sua electione requiescit humatum, sine cessatione hymnis dulcisonis Deum laudans. Sedta, canore inaestimabilis suavitatis modulantia: Gloria tibi, luia. Nam prout discerni potuit tantus auditus, velut alternatim chori angelici, haec et alia, quorum intellectus non potuit percipi, concinebant. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
accersiri Cũq̃ ip̃a die maximꝰ
ppłus ad eccłiam cõuenisset. int̾
missaꝵ sollẽpnia comitãtibꝰ ep̃is.
ganfrido carnotense ep̃o. et bricti
nãnetensi ⁊ ip̃e ad umibonẽ cõ¬
scendit. et ut om̃s qui in ecͣcia
erãt. candelas affent actensas ĩ
manibꝰ teneãt. locuturꝰ edicit
Od̾ et ip̃e cũ epĩs et clericis fa¬
ciẽns. iii auditos dyaboli ausus
publice aꝑit. et fornicatorẽ spm̃
qui in tam horrendã ĩquinaniẽ¬
tn. eciã contra naturã suã exar¬
serat. eum om̃i fideliũ qui aderãt
sub scͥpcione anathematizat. et
auctoi̾tate xp̃i tam ad illã qmͣ
ad om̃s mulieres deinceps inter¬
dicit accessum Extinctis itaq
satͣmẽtalibꝰ ilł luminibꝰ. extũta
est deinçeps tota uirtꝰ dyaboli.
et mulieri post confessionẽ com¬
municãti. nũꝙͣ postea apparuit
ũmicꝰ. sed it regressibilit̾ elimi¬
natus aufugit ¶ xxui.

Expanded text:
 ipsa die maximus populus ad ecclesiam convenisset, inter Missarum solemnia, comitantibus episcopis Gaufrido Carnotense episcopo et Brictio Nannetensi, ipse ad ambonem conscendit; et ut omnes qui in ecclesia erant, candelas accensas in manibus teneant, locuturus edicit. Quod et ipse cum episcopis et clericis faciens, inauditos diaboli ausus publice aperit, et fornicatorem spiritum, qui in tam horrenda inquinamenta, etiam contra naturam suam exarserat, cum omnium fidelium qui aderant subscriptione auctoritate Christi tam ad illam, quam ad omnes mulieres deinceps interdicit accessum. Exstinctis itaque sacramentalibus illis luminibus, exstincta est deinceps tota virtus diaboli, et mulieri post confessionem communicanti, nunquam postea apparuit inimicus, sed irregressibiliter eliminatus aufugit. 36.
Abbreviated transcription (Latin):
collo eiꝰ alligari cartulã ħ uer¬
ba continẽtem p̃cepit. In noĩe
ne hanc amõ mulierẽ p̃sumas
conting̾e̾ Quod mandatũ sic
expauit diabols. ut mulieri re¬
gresse ad ꝓpͥa. nũqmͣ deinceps
aꝑpinquare p̃sie p̃sumpseit
caro infirma. sed spũs
corꝑalibꝰ pota̾t delectari. ampliꝰ
delectabat᷑ in dño. nͨ aliqua sclĩ
huiꝰ ambicione pulsabat . qui
solis celestibꝰ inhiabat ¶uod
eccłie destitute pastoribꝰ. eũ sibi
in epm̃ elegerũt Elegit eum
domestica mat̾ linguonẽs eccia.
elegit cathalaunẽs Intra italiã.
bilissima francia ciuitas. scde
belirice ꝓuĩcie caput. eiꝰ p̃lacio¬
nẽ ambiuit Omĩbꝰ his uoca¬
cionibꝰ pꝰ positis. ñ sollicitauit

Expanded text:
collo ejus alligari chartulam haec vercollo ejus alligari chartulam haec verba continentem praecipit: « In nominene hanc amodo mulierem praesumas contingere. » Quod mandatum sic expavit diabolus, ut mulieri regressae ad propria nunquam deinceps appropinquare praesumpseritcaro infirma, sed spiritus pore poterat delectari, amplius delectabatur in Domino; nec aliqua saeculi hujus ambitione pulsabatur, qui solis coelestibus inhiabat. Quot ecclesiae destitutae pastoribus eum sibi in episcopum elegerunt? Elegit eum domestica mater Lingonensis ecclesia, elegit Catalaunensis. Intra Italiam cbilissima Franciae civitas, secundae Belgicae provinciae caput, ejus praelationem ambivit. Omnibus his vocationibus postpositis,
Abbreviated transcription (Latin):
diũ uertitur in merorẽ. quia
ubi domꝰ sue limina mulier
actigit. rursꝰ mtrat Dyabolus.
et infestior solito miserã discerpit
atrociꝰ Quid face̾t miser maritꝰ.
quo se uerte̾t nesciebat Colia¬
bitare cum demonio molestissi¬
mũ. relinq̃re impiũ uidebat
Gurgit igit᷑. et assũpta secum
muliere. rursũ papiã reu̾titur
Ubicum uirũ dei ñ inueĩss.
usq cremonã ꝓsequit᷑ ab euntẽ
Indicat quid stm̃ͣ sit: et ut gr̃ã
deest pie peticioni abbĩs clemẽtia. s
p̃cipit ut eccli̾a ciuitatis illiꝰ
ingrediat ͧ. orans expectet. do¬
nec ip̃e sequatͥ. Itaq menior ꝓ¬
missi. cͥca noctis crepuscłm. cet̾is
dormitũ euntibꝰ. ipẽ uno tãtũ
ꝓseqñte. eccliam ingredit᷑. et
tota nocte illa oracioni uatans.
obtinuit a dño ꝙ petebat. et ĩ¬
petrata mulierisanitate. iubet
eam securẽ reuerti ad ꝓpͥa E
tum illa reditũ ad se diaboli sic̃
iam exꝑta fuerat. formidaret.

Expanded text:
dium vertitur in moerorem: quia dium vertitur in moerorem: quia ubi domus suae limina mulier attigit, rursus intrat diabolus, et infestior solito miseram discerpit atrocius. Quid faceret miser maritus, quo se verteret, nesciebat. Cohabitare cum daemonio molestissimum: relinquere, impium videbatur. Surgit igitur, et assumpta secum muliere rursum Papiam revertitur. Ubi cum Virum Dei non invenisset, usque Cremonam prosequitur abeuntem. Indicat quid factum sit; et ut gratiam deest piae petitioni Abbatis clementia, sed praecipit ut ecclesiam civitatis illius ingrediatur, orans exspectet donec ipse sequatur. Itaque memor promissi, circa noctis crepusculum, caeteris dormitum euntibus, ipse uno tantum prosequente ecclesiam ingreditur, et tota nocte illa orationi vacans, obtinuit a Domino quod petebat: et impetrata mulieri sanitate, jubet eam secure reverti ad propria. Sed cum illa reditum ad se diaboli, sicut jam experta fuerat, formidaret,
Abbreviated transcription (Latin):
possũ Interrogatꝰ causã. quia
nec dũ uult magnꝰ dñs ait.
Qui scũs Et quis ẽ magnꝰ
Ad quẽ rursum uirdei Uñ
enĩ ihm̃̃ nosti aut si unqmͣ
uidistieum . Uidi inquit.
ubi nani eñ uidisti ; In glia̾¬
Et qũo qͦmõ inde existi : Cum
lucifero inqͥt multi cecdinius.
¶ec aũt omĩa uote lugubri ꝑ
os uetule audientibꝰ oĩbꝰ loq̃¬
bat ͧ dt̃ espondẽte aũt aibbate scõ.
nũqͥd in illã redire głi̾am uelles.
et restitui iñ tradũ pͥstinũ:
Rursũ uoce mutata. et miro mõ
cachimnãs. hoc inqͥt tradatutm
est Et nichil ultra locutꝰ. orãte
añt aũt attenciꝰ uiro dei. neqͥs¬
simꝰ ille uictꝰ abscessit. et mulier
sibi reddita. qnͣtas potuit grãs
egit Reuertit᷑ igit  uir cum
muliere. et ꝑ totã uiã m̃colu¬
mitati eiꝰ congrandens. expectã¬
tibꝰ amicis domui sue reddit ᷑
Letabant ᷑ om̃s qui ordinẽ rei
geste audierãt. s repente gau¬

Expanded text:
possum. » Interrogatus causam: « Quia possum. » Interrogatus causam: « Quia necdum vult magnus Dominus, » ait. Cui Sanctus: « Et quis est magnus Ad quem rursum Vir Dei: « Unde enim Jesum nosti, aut si unquam vidisti eum?--Vidi, » inquit. « Ubinam eum vidisti?--In gloria.Et quomodo inde existi?--Cum Lucifero, inquit, multi cecidimus. » Haec autem omnia voce lugubri per os vetulae audientibus omnibus loquebatur. Respondente autem Abbate sancto: « Nunquid in illam redire gloriam velles, et restitui in gradum pristinum? » Rursum voce mutata, et miro modo cachinnans: « Hoc, inquit, tardatum est. » Et nihil ultra locutus. Orante autem attentius Viro Dei, nequissimus ille victus abscessit, et mulier sibi reddita quantas potuit gratias egit. Revertitur igitur vir cum muliere, et per totam viam incolumitati ejus congaudens, exspectantibus amicis domui suae redditur. Laetabantur omnes qui ordinem rei gestae audierant, sed repente gau
Abbreviated transcription (Latin):
infestat᷑ Deniq ĩ publicũ. scelꝰ tã¬
tũ effusum est Quo audito et
corrnito. maritꝰ est eiꝰ ꝯtubermiũ
execratur. Int̾e̾a ad lotũ p̃dictũ
uii dei cũ comitatu suo aduen̾at.
cuiꝰ ut audiuit aduentũ ĩfelix
mulier. se ad pedes eiꝰ tremebũ¬
da ꝓiecit Alꝑit ei latͥmis ꝑfusa
passionẽ horribilẽ. et ludificatiõem
ĩueteratã. et ꝙ nichil ei ꝓfecisset̃.

Expanded text:
infestatur. Denique in publicum scelus taninfestatur. Denique in publicum scelus tantum effusum est. Quo audito et cognito, maritus ejus contubernium exsecratur. Interea ad locum praedictum Vir Dei cum comitatu suo advenerat - cujus ut audivit adventum infelix mulier, se ad pedes ejus tremebunda projecit. Aperit ei lacrymis perfusa passionem horribilem, et ludificationem inveterat
Abbreviated transcription (Latin):
uerat ducturũ intimat. et ꝓmit¬
tit disposita illa domo. se cũ eo ĩa¬
quitaniã ꝓfecturũ Ibant igit ᷑¬
simł. et parit̾ namietũ uenerũt
Qrat aũt in retione illa. miẜa
mulier. que aqͦͣdam petulante
dyabolo uexabat᷑ Sabebat aũt
uirũ. huiꝰ tñ tam exetrabilł cõmer¬
cii prorsus ignarũ Abntebatur
tͥ ea. eciã in eodeni leco lecto cubã¬
te marito. ĩuisibiliter impur issimꝰ
ille adult̾. et incredibili uepabat
libidine Sex ãnis tantũ latuit
malũ. nec detexit mulier ꝑdita
tanti t̾ͥminis ꝓbrũ. Eeptimo
uͦ anno confusa est ni se ip̃a. et
expauit ꝓpt̾ timorẽ dei. cuiꝰ
iudicio singłis momẽtis timebat
intercipi et dãpnari Confucit
ad sacerdotes. et piacłmm confitet᷑
ꝑdagrat loca sc̃ã. et scõꝵ implo¬
rat suffragia. s nulla ei cõfessio
nullo oracio. nulla elemosinaꝵ
largicio suffragrat᷑ Cotidie ut¬
ut priꝰ et in portuniꝰ a demone

Expanded text:
raverat, ducturum intimat; et promitraverat, ducturum intimat; et promittit disposita illa domo secundum Hic enim Girardus diu apostolicae Sesimul, et pariter Nannetum venerunt. Erat autem in regione illa misera mulier, quae a quodam petulante diabolo vexabatur. Habebat autem virum, hujus tamen tam exsecrabilis commercii prorsus ignarum. Abutebatur igitur ea, etiam in eodem lecto cubante marito, invisibiliter impurissimus ille adulter, et incredibili vexabat libidine. Sex annis tantum latuit malum, nec detexit mulier perdita tanti criminis probrum. Septimo vero anno confusa est in se ipsa, et expavit propter timorem Dei, cujus judicio singulis momentis timebat intercipi et damnari. Confugit ad sacerdotes, et piaculum confitetur. Peragrat loca sancta, et sanctorum implorat suffragia: sed nulla ei confessio, nulla oratio, nulla eleemosynarum largitio suffragatur. Quotidie ut prius et importunius a daemone
Abbreviated transcription (Latin):
¶et luminaria de claraualle.
et doctͥna uiri dei bernardi abb̃is
assũpta. fulgore religioĩs p̃dictas
illustrauere ciuitates ¶ Re
epm̃. qui se uiderat tociꝰ aquita¬
nie pͥncipẽ et magistrũ ħis igr
Duohꝰ ob hanc maliciã in unũ
quenientibꝰ. quicũqz susteptiomi
petri leonis ñ subsc̾bebãt. ꝑsecu¬
cionibꝰ expositi. alii dãpnis alii
ꝓstͥpcionibꝰ multabãt̾. alii ase¬
dibꝰ ꝓpͥis pulsi. exulare cõpelle¬
bantur Aludiẽs hec et huiꝰ mõi.
uir uenerabł. gaufridꝰ carnotẽ¬
sis ep̃s. cui a pp ĩnocencio aqͥta¬
nie legatio fu̾at cõmẽdata. uelie¬
mẽt̾ in doluit. et suctrendũ ꝑicli¬
tanti eccle pͥpositis aliis negotiis
siĩ ulla dilacione detreuit Abbẽm
igr̃ clareuallensẽ petit et obsecrat.
ut sibi ad tanta mala eliminãda
succurrat. Assensit uir dei. et se
inpximo cõgretaciõem monachoꝵ
mbritanniã in lotũ quẽ iuxͣ nã¬
netũ comitissa exmergardis pa¬

Expanded text:
Haec luminaria de Clara-Valle Haec luminaria de Clara-Valle et doctrina viri Dei Bernardi abbatis assumpta, fulgore religionis praedictas illustravere civitates. m, qui se viderat totius Aquitaniae principem et magistrum. His igitur duobus ob hanc malitiam in unum convenientibus, quicumque susceptioni Petri Leonis non subscribebant, persecutionibus expositi, alii damnis, alii proscriptionibus mulctabantur, alii a sedibus propriis pulsi exsulare compellebantur. Audiens haec et hujusmodi vir venerabilis Gaufridus Carnotesis episcopus, cui a papa Innocentio Aquitaniae legatio fuerat commendata, vehementer indoluit, et succurrendum periclitanti Ecclesiae, postpositis aliis negotiis, sine ulla dilatione decrevit. Abbatem igitur Clarae-Vallensem petit et obsecrat, ut sibi ad tanta mala eliminanda succurrat. Assensit vir Dei, et se in proximo congregationem monachorum in Britanniam, in locum quem juxta Nannetum comitissa Ermengardis pa
Abbreviated transcription (Latin):
alddit sibi ab oppressore suo aduẽ¬
tũ eiꝰ p̃dictũ. et minacit̾ int̾dictũ.
ei ꝓdesset. et ip̃e recedente abbe.
qui fuerat amator.crudelissimꝰ
fieret ꝑsecutor Aludiẽs uir dei hec.
blandis uerbis consolatur mulierẽ.
et de telo ꝓmittẽs auxiliũ. p̃cipit
ut die altera. iam enĩ nox instabat.
confidẽs in dño reu̾tatͦ Reuersa
mane. cũ uiro dei blasphe mias et
minas qͣs eadẽ nocte ab incubo
suo audierat. retuliss. nec cures
m̾qͥt uirdei minas eiꝰ. s uade
tolle bacłm hũt nr̃m. et pone in
lectulo tuo: et si qͥd potest agat
Egit mulier qd̾ iussũ fu̾at. et
recubãs in lectulo sio. sitrno
crucis mumita. iuxͣ se baculum
ponit Aldest ille cõtinuo s nec
ad ꝯsuetũ opꝰ. n ͨ ad ip̃m cubile
p̃sumit accedere. minat ͦ tamẽ
acerrime. ꝙ discedente uiro dei.
ip̃e in eiꝰ supplicia reu̾teretur

Expanded text:
ssore suo adventum ejus praedictum, et minaciter ei interdictum ei prodesset; et ipse, recedente Abbate, qui fuerat amator, crudelissimus ei fieret persecutor. Audiens haec Vir Dei, blandis verbis consolatur mulierem; et de coelo promittens auxilium, praecipit ut die altera, jam enim nox instabat, confidens in Domino revertatur. Reversa mane, cum Viro Dei blasphemias et minas, quas 1106 eadem nocte ab incubo suo audierat, retulisset: « Ne cures, inquit Vir Dei, minas ejus, sed tolle baculum hunc nostrum; et pone in lectulo tuo, et si quid potest, agat. » Egit mulier quod jussum fuerat, et recubans in lectulo suo, signo crucis munita, juxta se baculum ponit. Adest ille continuo, sed nec ad consuetum opus, nec ad ipsum cubile praesumit accedere: minatur tamen acerrime, quod discedente Viro Dei, ipse in ejus supplicia reverteretur.
Abbreviated transcription (Latin):
pͣue suggestionis eiꝰ malignitas
ĩualuerat. ꝙ om̃s instituciones
eccliastice sꝑnebãt᷑ Gac necessi¬
tate uir scũs nit̾ arripuit. ab
eccłia retrionis illiꝰ sepiꝰ iã añ
rotratꝰ. et tũt demũ a reuerẽ¬
tissimo uiro alberito ostiensi ep̃o.
et legrato sedis apłice ꝑsuasus
parit᷑ et deductꝰ Weniẽs aũt
cum incredibili deuocione suscep

Expanded text:
pravae suggestionis ejus malignitas pravae suggestionis ejus malignitas invaluerat, quod omnes institutiones ecclesiasticae spernebantur. Hac necessitate Vir sanctus iter arripuit, ab Ecclesia regionis illius saepius jam ante rogatus, et tunc demum a reverendissimo viro Alberico Ostiensi episcopo et legato Sedis apostolicae persuasus pariter et deductus. Veniens autem, cum incredibili devotione susc
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ in epła ad ĩnotentiũ papã
ip̃e testabat᷑. ubi pleniꝰ lucidiꝰ q
negrociũ eẽ om̃e ꝓsequit ᷑ Affuit
copiosa eccłia cõuenerũt Porro
qmͣ magnifice etrerit ẜuꝰ fĩdel
et prudens. et qmͣ utilit̾ ĩ illo
cõuentu. ecclĩa ꝓpt̾ hoc cõg̾ta¬
ta euident᷑ agnouit. s et dñs
papa ĩnotençiꝰ in eplã de hoc ad
ep̃os tnͣsmissa in talliis pleniꝰ
actestat᷑. qui uidelicet pontifẽp
ñ multo pa temꝑe uiã uniu̾se
carnis ingredit᷑. Eo defuncto
et surcessoribꝰ eiꝰ celestino et lucio
qmͣ uelocit᷑ cõsũmatis. eugemiꝰ
papa urbis efficit᷑ Cͫ xxx
A diebꝰ pontificatꝰ illiꝰ hen¬
ricus qͥͣdam qui olmi extiterat
monachꝰ. ꝑniciose doctine. uerbis
tentis occupau̾at leuitatẽ. et sic̃
p̃dixit de quibusdã apłs ĩ hypo¬
crisi loquẽs mãdatiũ futis uer¬
bis de eis negotiabat̾ Erat aũt
hostis ecclie manifestꝰ. irreue¬
rent̾ ecclĩasticis derotrans sacͣ¬
mentis. parit᷑ et minist̾s Aldeo

Expanded text:
 in epistola ad Innocentium papam ipse testatur, ubi plenius lucidiusque negotium omne prosequitur. Adfuit copiosa ecclesia convenerunt. Porro quam magnifice egerit servus fidelis et prudens, et quam utiliter in illo conventu, ecclesia propter hoc congregata evidenter agnovit. Sed et Dominus papa Innocentius in epistola de hoc ad episcopos transmissa in Galliis plenius attestatur: qui videlicet Pontifex non multo post tempore viam universae carnis ingreditur. Eo defuncto, et successoribus ejus Coelestino et Lucio quam velociter consummatis, Eugenius papa Urbis efficitur. 72. In diebus pontificatus illius Henricus quidam, qui olim exstiterat monachus, perniciosae doctrinae verbis gentis occupaverat levitatem; et, sicut praedixit de quibusdam Apostolus, in hypocrisi loquens mendacium , fictis verbis de eis negotiabatur. Erat autem hostis Ecclesiae manifestus, irreverenter ecclesiasticis derogans Sacramentis pariter et ministris. Adeo
Abbreviated transcription (Latin):
dei famulo offerebãt Quos ille
eleuata manu. et signo crutis e¬
dito. in dei noiẽ bñdicẽs. in hoc
inquit scietis uera esse q̃ a nob.
falsa que ab hereticis suadentur.
si infirmi urĩ trustatis panibꝰ iste
adepti fuerĩt sospitatẽ Tmiens
aũt uenerabił ep̃s carto carnotẽ¬
siũ magniꝰ ille gaufrigꝰ siqͥdẽ
p̃sens erat. et ꝓximꝰ uiro dei.
si bona inqͥt fide sũpserĩt. sanabũt᷑
Cui pat̾ sc̃s de dnĩ uirtute nl
hesitans. ñ hoc ego dixim ait .s¬

Expanded text:
Dei Famulo offerebant. Quos ille Dei Famulo offerebant. Quos ille elevata manu et signo crucis edito in Dei nomine benedicens: « In hoc, inquit, scietis vera esse quae a nobis, falsa quae ab haereticis suadentur, si infirmi vestri gustatis panibus istis adepti fuerint sospitatem. » Timens autem venerabilis episcopus Carnotensium, magnus ille Gaufridus; siquidem praesens erat, et proximus Viro Dei: « Si bona, inquit, fide sumpserint, sanabuntur. » Cui Pater sanctus de Domini virtute nil haesitans: « Non hoc ego dixeri
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ aduentantiũ. bñditoem ex¬
petenciũ flagitanciũ opem PPre¬
dicauit tamẽ in cĩtate tholosa
ꝑ aliquot dies. et in cet̾is lotis
quẽ henritꝰ ille freꝙ̃tasset. ã¬
pliꝰ et tͣruiꝰ in fecisset. multos
in fide simplices instruens.
nutantes roborans. eruantes
reuocans. subu̾sos reꝑans. sub¬
u̾sores et obstinatos anctoitate
sua p̃mens et oppͥmens. ut ñ
resiste̾. s nec asist̾e quidẽ et ap¬
parere p̃sumerẽt Ett Ceterum
et si tũt fugit a facie eiꝰ henri¬
cus ille et latuit. ita tamẽ per
gram̃ dei impedite sũt uie eiꝰ.
et semite c̾tũspete. ut pꝰ ea uiy
alicubi tutus. tandẽ captus et
cathenatꝰ. tholosano epõ tra¬
deret  Iln quo itin̾e płimis sitꝭ¬
nis in sruo suo abbate glificat ꝯ
ẽ deus. alierũ corda ab erroribꝰ
impiis reuocans. alioꝵ torꝑa
a lanuoribꝰ uariis sanans¬
st locus in regione eadõ.
sarlatũ nomẽ est illi. ubi
ẜmone cõpleto plimos ad bñdi¬
cendũ panes sit ubiq fiebat

Expanded text:
 adventantium, benedictionem expetentium, flagitantium opem. Praedicavit tamen in civitate Tolosa per aliquot dies, et in caeteris locis quae Henricus ille frequentasset amplius, et gravius infecisset, multos in fide simplices instruens, nutantes roborans, errantes revocans, subversos reparans, subversores et obstinatos auctoritate sua premens et opprimens; ut non resistere, sed nec assistere quidem et apparere presumerent. Caeterum etsi tunc fugit a facie ejus haereticus ille, et latuit; ita tamen per gratiam Dei impeditae sunt viae ejus et semitae circumseptae, ut postea vix alicubi tutus, tandem captus et catenatus Tolosano episcopo traderetur. 73. In quo itinere plurimis signis in servo suo Abbate glorificatus est Deus, aliorum corda ab erroribus impiis revocans, aliorum corpora a languoribus variis sanansst locus in regione eadem, Sarlatum nomen est illi, ubi 1268 sermone completo plurimos ad benedicendum panes, sicut ubique fiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ip̃iꝰ arbitriũ correpturũ se
ꝓmitte̾t uniu̾sa. Cũ itaq ĩ huiꝰ
correptionis expectaciõe dei fa¬
mulꝰ ꝑmanẽt. eo penitꝰ irnorã¬
te qsilio dñi henrici senonẽsis
archi ep̃. dies est celebris cõsti¬
tuta. qua p̃dictꝰ magister et
abbas disputaturi suꝑ p̃fatis
capitul. senonis cõuenirent
Illa aũt dies erat. qͣ idem põti¬
fex regi francie et pͥncipibꝰ et
uniu̾se plebi scãs erat ostensurꝰ
reliquias. Ad qm̃ abbas uocatꝰ
uenire penitꝰ recusauit. ñ hoc

Expanded text:
ad ipsius arbitrium correcturum se ad ipsius arbitrium correcturum se promitteret universa. Cum itaque in hujus correctionis exspectatione Dei Famulus permaneret, eo penitus ignorante, consilio domini Henrici Senonensis archiepiscopi, dies est celebris constituta , qua praedictus magister et Abbas disputaturi super praefatis capitulis Senonis convenirent. Illa autem dies erat, qua idem pontifex Regi Franciae, et principibus, et universae plebi sanctas erat ostensurus reliquias: ad quam Abbas vocatus, venire penitus recusavit, non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sus et qͦdãm̃o mutꝰ appariut
Quiꝰ deniq medicinał manꝰ et
lingua morbos utraq curabat.
illa corpoꝵ ista moꝵ Nec int̾im de
moribꝰ scĩ patris licet ex parte
sub breuitate ꝑstricta susficiant
Lm iam multis pressꝰ
esset laboribꝰ. nec minus
cõtidianis laborabat incõmodis.
iam int̾ frẽs sibi requiẽ afferta¬
bat. sed diuĩa ꝓuidencia aliter
ꝓuidẽte. ut mi̾tis eiꝰ p̃miũ cres¬
ce̾t. altiꝰ certaminis ei labor acces¬
sit fuit enĩ in diebꝰ ilł petrꝰ abae¬
lardus magister in sĩgns. et cele¬
berrimꝰ in opinione scientie Cuiꝰ
scͥpta minꝰ ꝯsona fidei. cũ undiq
uolitare cepissent. uiri eruditi atq
fideles ñ nulla ex his capitula
ad dei hoĩẽm retulerũt Qui ni¬
mirũ solita bonitate desiderans er¬
rorẽ torrigi. hoiẽm ñ confundi.
secreta illũ admonicione cõuenit
Cũ quo etiã modeste tamq ra¬
cionabilit̾ egcit. ut ille qͦ cõpũctꝰ.

Expanded text:
sus et quodammodo mutus apparuit. sus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis manus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum; ista, morum. Haec interim de moribus sancti Patris, licet ex parte, sub brevitate perstricta sufficiantum jam multis pressus esset laboribus, nec minus quotidianis laboraret incommodis, jam inter fratres sibi requiem affectabat: sed divina providentia aliter providente, ut meritis ejus praemium cresceret, alterius certaminis ei labor accessit. Fuit enim in diebus illis Petrus Abaelardus, magister insignis, et celeberrimus in opinione scientiae: cujus scripta minus consona fidei, cum undique volitare coepissent, viri eruditi atque fideles nonnulla ex his capitula ad Dei Hominem retulerunt. Qui nimirum solita bonitate desiderans errorem corrigi, hominem non confundi, secreta illum admonitione convenit. Cum quo etiam tam modeste, tamque rationabiliter egit, ut ille quoque compunctus,
Abbreviated transcription (Latin):
aut laudabil discipline sius ortũ
in qualibet regrione diebꝰ ĩ robo¬
rauit eiꝰ auctoritas. nĩ fouit caĩ¬
tas. diligentia ñ ꝓmouit᷑. Quid
añ ꝓmotũ dilatari ampliꝰ ñ opta¬
uit. qͥd forte collapsũ. ñ totis pro
loco et temꝑe uiribꝰ egit. ut re¬
paret᷑ : ¶uis ad sacrũ in eius
pectore habitantis templũ diuĩta¬
tis de quatũq tͥbulatiõe fidelit᷑
clamaturꝰ accessit. et in efficacit᷑
laborauit: Mestus ab eo solaciũ.
afflictus auxiliũ. consiliũ anxiꝰ.
etrer remediũ. pauꝑ subsidiũ re¬
portabat. Ita sẽ se om̃i fecerat ẜuũi.
ac sitoti trenitꝰ orbi. ita tamẽ li¬
ber ex om̃ibꝰ consciẽcie sue curã
terens. tanꝙͣ soli deditus cure.
et custodie cordis sui E o p̃sente.
om̃is scĩtas exultabat. om̃is eru¬
bescebat impietas. iuxͣ illud Di¬
debũt recti et letabũt᷑. et oĩs ũqui¬
tas opilabit os suũ Eo pñte cele¬
bris quisq cõuentꝰ. uelut qͦdam
sole resplenduit. absente caligino¬

Expanded text:
aut laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit charitas, diligentia non promovit? Quid ante promotum dilatari amplius non optavit? quid forte collapsum non totis pro loco et tempore viribus egit, ut repararetur? Quis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis de quacunque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si toti genitus orbi: ita tamen liber ex omnibus conscientiae suae curam gerens, tanquam soli deditus curae et custodiae cordis sui. Eo praesente omnis sanctitas exsultabat, omnis erubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus, velut quodam sole resplenduit, absente caligino
Abbreviated transcription (Latin):
pani eugeniũ de considatione sc̃p¬
sit. diligens consid̾ator agnoscet
Quã deuotissimꝰ p̃dicator alie¬
ne scĩtatis. diligent᷑ ep̃i scĩ ma¬
lachie uitã ꝓsecutꝰ ostendit flã
in ẜmoĩbꝰ suꝑ cantica cantitoꝵ

Expanded text:
pam Eugenium de Consideratione scrippam Eugenium de Consideratione scripsit, diligens considerator agnoscet. Quam devotissimus praedicator alienae sanctitatis, diligenter episcopi sancti Malachiae vitam prosecutus ostendit. Nam in Sermonibus super Cantica cant
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ qui in huiꝰ moĩ laborabãt.
se maxie ꝓfitebat᷑ abħem. calamũ
quassatũ ñ conterẽs. et linũ fu
et scrutator extitit. pͥmũ opꝰ illiꝰ
de tͣdibꝰ hm̃litatis inspiciat Inde
si querit᷑ pie mentis religiosa
denotio. tnͣseundũ adomelias ni
laudibꝰ uirginis matris. et ad
illũ quẽ de dilurendo deo edidit
librũ Si feruens contra suoꝵ ul
alioꝵ uicia zelus. legat᷑ is quen
apolotretitũ uocat Ei uitril ĩ zelo
cordis. et c̾cũspecta discrecio. de
p̃cepto et dispensacione disserẽs
audiat᷑ Quã nͦ fideł cuiuslibet
pie cõuersacioĩs cõmẽdator fui̾t
et adiutor. ephortatoriꝰ ad mili¬
tes templi ẜmo declarat Quã
ñ ĩgratꝰ trẽ dei. ex his liquet.
q̃ de grrã et libo arbitrio. tani
fidelit᷑ qmͣ subtilit᷑ disputauit
Quã liber ĩuoce. qmͣ disertꝰ. et
iii rerũ suꝑioꝵ parit̾ inferiorũq
sciencia locuples. in lris q̃ ad pa¬

Expanded text:
eorum qui in hujusmodi laborabant, eorum qui in hujusmodi laborabant, se maxime profitebatur abbatem, calamum quassatum non conterens, et let scrutator exstiterit, primum opus illius de Gradibus humilitatis inspiciat. Inde si quaeritur piae mentis religiosa devotio, transeundum ad Homilias in Laudibus Virginis matris, et ad illum quem de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens contra suorum vel afiorum vitia zelus; legatur is, quem Apologeticum vocat. Si vigil in zelo cordis, et circumspecta discretio, de Praecepto et dispensatione disserens audiatur. Quam vero fidelis cujuslibet piae conversationis commendator fuerit et adjutor, exhortatorius ad Milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Arbitrio tam fideliter, quam subtiliter disputavit. Quam liber in voce, quam disertus et in rerum superiorum pariter inferiorumque scientia locuples; in his quae ad pa
Abbreviated transcription (Latin):
ti etits et peticioni eiꝰ. donec ip̃iꝰ
tandem sũmi pontifitis gn̾alẽ
epłãm iussus ab eo expon̾e ppłis
fuit. ut in penitentiã et remis¬
sionẽ pcc̃oꝵ iter arriꝑent. aut
lib̾aturi frẽs. aut suas ꝓ illis
animas posituri Aet tatendũ
ꝙ ex p̃dicatione eiꝰdẽ itinei̾s
iherosolimitã. contra eũden
uenerabilẽ abbẽm quidã minꝰ
intelligentes. standalizati fue¬
rũt. ꝙ tͥstior sequeret᷑ effectꝰ
Quod tñ uerbũ certũ est ut
p̃diximus. ab eo qͥdem mitiũ
nõ sũpsisse freminit huiꝰ uer¬
bi ip̃e ꝙ uenerabilꝰ pat̾ in libro
de considatione ad eutreniũ
papã. int̾ tetera ita dicens
Quasi leuitate i oꝑe isto usi
simus : Cucurrimꝰ plane in
eo ñ quasi in intertũ. s te u¬
bente. ĩmo ꝑ te deo Et post
panca Gi necesse sit unũ fieri
e duobus. malo iii nos mur¬
mur hom̃i. qmͣ iii deũ esse Uo

Expanded text:
ti et petitioni ejus, donec ipsius ti et petitioni ejus, donec ipsius tandem summi Pontificis generalem epistolam jussus est ab eo exponere populis fuit, ut in poenitentiam et remissionem peccatorum iter arriperent, aut liberaturi fratres, aut suas pro illis animas posituri. Nec tacendum quod ex praedicatione ejusdem itineris Jerosolymitani 1269 contra eumdem venerabilem Abbatem quidam minus intelligentes scandalizati fuerunt, quod tristior sequeretur effectus. Quod tamen verbum certum est, ut praediximus, ab eo quidem initium non sumpsisse. Meminit hujus verbi ipse quoque venerabilis Pater in libro de Consideratione ad Eugenium papam, inter caetera ita dicens: « Quasi levitate in opere isto usi simus. Cucurrimus plane in eo, non quasi in incertum, sed te jubente; imo per te, Deo. » Et post pauca: « Si necesse sit unum fieri e duobus, malo in nos murmur hominum, quam in Deum esse. Bo
Abbreviated transcription (Latin):
fine ꝑ eos ista dñs oꝑatͦ. ut ipõs
ꝓbet tet̾is sanctiores. s ut cetos
matris amatores. et emulatores
faciat scĩtatis Nichil tͦ mͥ et
signis istis. quãdohdẽ mee illa
fame matris qmͣ uite nouerim
exhiberi. net ad meã fieri cõmẽ¬
datiõnẽ.s ad cõmonitionẽ potiꝰ
alioꝵ Gatis ni fallimur huiꝰ
uiri mirabit᷑ animũ. quisqͥs hec
diligenti considatione pensauerit.
tabit estimator quisqͥs fidelis. sig
na atq ꝓdigia ꝑ eũ mirabiliter
affectꝰ qmͣ miuindos actus. et
moꝵ insignia qmͣ oꝑmi signa co¬
grnoscere sic t̾r diuĩa cooꝑante
trr̃a multiplicit᷑ ecclie dei. uiri det¬
stĩ doctrina ꝓfuit . in catholitoꝵ
moribꝰ corritendos. in scismaticoꝵ
furoribꝰ cõpͥmendis. ĩ hereticoꝵ
erroribꝰ  confutandis ¶Cͫ xxxii
Alne añqmͣ ideni dei famłꝯ¬
S
a tholosa rediret. multoꝵ
animos. et p̃cipue retris lodouici
iunioris. ꝑmouit oriental̾ ecclie
expetit᷑. nec sit atquieuit uolũta¬

Expanded text:
fine per eos ista Dominus operatur, ut ipsos probet caeteris sanctiores, sed ut caeteros magis amatores et aemulatores faciat sanctitatis Nihil ergo mihi et signis istis: quandoquidem meae illa famae magis, quam vitae noverim exhiberi; nec ad meam fieri commendationem. sed ad commonitionem potius aliorum. » Satis, ni fallimur, hujus viri mirabitur animum quisquis hoc diligenti consideratione pensaverit, tabit aestimator quisque na atque prodigia per eum mirabiliter affectus, quam mirandos actus; et morum insignia, quam operum signa cognoscere. Sic igitur divina cooperante gratia multipliciter Ecclesiae Dei Viri sancti doctrina profuit in Catholicorum moribus corrigendis, in schismaticorum furoribus comprimendis, in haereticorum erroribus confutandis. 75. Sane antequam idem Dei famulus a Tolosa rediret, multorum animos, et praecipue regis Ludovici Junioris, permovit Orientalis Ecclesiae expetitur: nec sic acquievit volunta
Abbreviated transcription (Latin):
ire ¶Cũ aũt ꝑ totũ ab eadẽ
ꝓuicia reditũ uiri scĩ magis
magisq signa crebresterent et
multiplicarẽt in dies. nĩ p̃tereũ¬
dũ qͥd nam ip̃e mt̾ hec animi ge¬
reret. qui a xp̃o hũilitatẽ cordis
et mansuetudinẽ didicisset Dis¬
putans enĩ secũ in cogitacoĩbꝰ
suis. et ex habũdançia cordis lo¬
cutꝰ domesticis sibi religiosis
quibusdã fr̃ĩbꝰ aiebat Plimũ
miror quidnã sibi miracła liec
uelint. aut quid uisit sit deo talia
actitare ꝑ talem Nil nͥ uideor in
sacris patrinis. suꝑ hor genere
lerrisse signoꝵ diquidẽ facta sut
aliqñ signa. ꝑ stõs hoĩes et ꝑfet¬

Expanded text:
 Cum autem per totum ab eadem provincia reditum Viri sancti magis magisque signa crebrescerent, et multiplicarentur in dies, non praetereundum quidnam ipse inter haec animi gereret, qui a Christo humilitatem cordis et mansuetudinem didicisset. Disputans enim secum in cogitationibus suis, et ex abundantia cordis locutus, domesticis sibi religiosis quibusdam fratribus aiebat: « Plurimum miror, quidnam sibi haec miracula velint, aut quid visum sit Deo talia actitare per talem. Nil mihi videor in sacris paginis super hoc genere legisse signorum. Siquidem facta sunt aliquando signa per sanctos homines et pe
Abbreviated transcription (Latin):
Dñ plimũ dolens p̃dictus
ille uir magnꝰ. et magne deuo¬
cionis. collectã pecuniã sepcẽta¬
rũ fere martarũ argenti. de¬
posint in pat̾a sua sub cyrotͣ¬
plio qͥs ad dei hoiẽm ueniens
obtulit ei rogans. ut mitteret
ꝓ argento. et qd̾ ñ meruerat ĩ
partibꝰ suis. ul citra alpes. no¬
uũ exinde cenobiũ cond̾e̾tur
MMissũ ẽ ꝓ artento. s ad mã¬
datũ uenerabił alb̃is nichilĩde

Expanded text:
olens praedictus ille vir magnus, et magnae devotionis, collectam pecuniam sexcentarum fere marcarum argenti deposuit in patria sua sub chirographo, quas ad Dei Hominem veniens obtulit ei, rogans ut mitteret pro argento; et quod non meruerat in partibus suis, vel citra Alpes novum exinde coenobium conderetur. Missum est pro argento, sed ad mandatum venerabilis Abbatis nihil inde
Abbreviated transcription (Latin):
iurgare necesse sit. lioc enĩ meliꝰ
Ez qm̃i in multis offendimus
om̃s. mͥ tac̾e ñ licet cui ex of¬
ficio incũbit pectãtes arguere.
marris aũt urgret caritas ¶d̾
illã. s reu̾tat᷑ ad me uatua tãꝙͣ
iaculũ feriens et resiliens. ꝙͥ me
ammi tut hale̾ putatis frẽs : Nõ¬

Expanded text:
jurgare necesse sit! hoc enim melius. Sed quoniam in multis offendimus omnes, mihi tacere non licet, cui ex officio incumbit peccantes arguere, magis autem urget charitas. Quod illam, sed revertatur ad me vacua, tanquam jaculum feriens et resiliens: quid me animi tunc habere putatis, fratres? Non
Abbreviated transcription (Latin):
cedenti insistere. crede̾ resistenti
Dicebat ubi resonat utrimq
mõdestia. dulce ẽẽ colloquiũ. ubi
uł ex parte alt̾a utile. ubi ex
neutra ꝑniciosũ Ubi em̃ hinc
inde duricia sonat. Uirgt̃ est iii¬
ñ correctio. nec disciplina sed
rixa. ut deceat magis int̾im
dissimulare p̃latũ. et cõmotione
sanata utiliꝰ castigare subiectos
L oquẽs eciã int̾dũ ip̃e de intre¬
pacionibꝰ minꝰ utilit̾ ꝓlatis.
nunꝰ ue pacient̾ acceptis assere¬
bat hora uesꝑtina nullatenus
utendũ obiurgationibꝰ uł ĩsi¬
stendũ. ne fr̃ turbatꝰ noctem
duc̾et. in somnẽ. et sollẽpnibꝰ
uitpiliis minꝰ se dent deuotũ

Expanded text:
cedenti insistere, cedere resistenti. cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat, ubi resonat utrique modestia, dulce esse colloquium; ubi vel ex parte altera, utile; ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim hinc inde duritia sonat, jurgium est, non correctio; nec disciplina, sed rixa: ut deceat magis interim dissimulare praelatum, et commotione sanata utilius castigare subjectos. Loquens etiam interdum ipse de increpationibus minus utiliter prolatis, minusve patienter acceptis, asserebat hora vespertina nullatenus utendum objurgationibus vel insistendum, ne frater turbatus noctem duceret insomnem, et solemnibus vigiliis