comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in illa secta statueram. illo homie
cognito ꝓrsus int̾cidit. non ut ab
eis omĩno seꝑarer. s quasi meluis
quicqͣm non inueniens. eo qͦ iam qͦ qͦ
mͦ irrueram contentꝰ int̾im eẽ. decre¬
ueram. nͥ aliquid forte qd magis e¬
ligendum ẽẽt eluceret. Ita ille fau¬
stus. qͥ multis laqueus mortis exti¬
tit: meum quo captus eram relaxa¬
re iam ceꝑat. nec uolens nec sciens.
Manus enim tuȩ d̾s meus in abdito
ꝓuidentiş tuȩ non deserebant animã
meam. & de sanguine cordis matris
meȩ ꝑ lacrimas eius dieb ac noctibus
ꝓ me sacrificabatur tibi: & egisti mec̾
miris & occultis modis. Tu illud egisti
d̾s meus. Nam a dño gressus homineᷤ
dirigent᷑. & uiam eius uolet. Aut que
ꝓcuratio salutis pret̾ manum tuam
refitientẽ que fecisti: Egisti gͦ mecũ
ut mͥ ꝑsuaderet᷑ romam ꝑgere. & po¬
tius ibi docere qd̃ docebam cartagi¬
ni. Et hoc unde mͥ ꝑsuasum ẽ. non
p̃teribo confiteri tibi. qm̃ & in his

Expanded text:
in illa secta statueram, illo homine in illa secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit: non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quidquam non inveniens, eo quo jam quoquo modo irrueram, contentus interim esse decreveram, nisi aliquid forte quod magis eligendum esset eluceret. Ita ille Faustus, qui multis laqueus mortis exstitit, meum quo captus eram relaxare jam coeperat, nec volens nec sciens. Manus enim tuae, Deus meus, in abdito providentiae tuae, non deserebant animam meam; et de sanguine cordis matris meae, per lacrymas ejus diebus ac noctibus pro me sacrificabatur tibi; et egisti mecum miris modis. Tu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis diriguntur, et uiam eius uolet. aut quae procuratio salutis praeter manum tuam reficientem quae fecisti? Egisti ergo mecum, ut mihi persuaderetur Romam pergere et potius ibi docere quod docebam Carthagini. et hoc unde mihi persuasum est, non praeteribo confiteri tibi, quoniam et in his
Abbreviated transcription (Latin):
tos loquaces passus eram. conantes
ea me docere. & dicentes nichil. Iste
uͦ cor habebat & si non rectũ a te. nec
tam̃ nimis incautum ad se ipsum.
Non usquequaq imꝑitus erat im¬
ꝑitie sue. & noluit se temere disputã¬
do in ea coartari. unde nec exitus ei
ullus. nec facilis eẽt reditus. Et iam
hinc mͥ ampliꝰ placuit. Pulchrior
ẽ. enim temꝑantia confitentis animi.
qͣm illa que nosse cupiebam. & eum
in omĩb difficiliorib & subtilioribꝰ
questionib talem inueniebã. Refra¬
cto itaq studio. quo intenderam in
manichei litteras. magisq desꝑans
de cet̾is eorum doctorib. qͣndo in
multis que me mouebant. ita ille¬
nominatꝰ apparuit. cepi cum eo ꝓ
studio eius agere uitam. quo iꝑse
flagrabat in eas literas. quas tc̃
iam rethor carthagini adolescenteᷤ
docebam & legere cũ eo siue que il¬
le audita desideraret. siue que ipse
tali ingenio apta existimarem. Ce¬
terũ conatus omĩs meus. quo ꝓfic̾e

Expanded text:
tos loquaces passus eram, conantes tos loquaces passus eram, conantes ea me docere et dicentes nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit se temere disputando in ea coartari, unde nec exitus ei ullus nec facilis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inueniebam. Refracto itaque studio, quod intenderam in Manichaei litteras, magisque desperans de ceteris eorum doctoribus, quando in multis, quae me monominatus apparuit; coepi cum eo pro studio ejus agere vitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc jam rhetor Carthagini adolescentes docebam; et legere cum eo, sive quae ille audita desideraret, sive quae ipse tali ingenio apta existimarem. Caeterum conatus omnis meus, quo proficere
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ agebas abdito secreto ꝓuidentiȩ
tue. & in honestos errores meos iam
conu̾tebas ante faciem meam. ut u-¬
derem & odissem. Nam postea qͣm il¬
le mͥ imꝑitus earũ artium quib eũ
excellere putauerã satis appariit.
desꝑerare cȩpi posse mͥ eum illa que
me mouebant aꝑire. atq dissoluere.
quoꝵ quidemignarus posset u̾ita¬
tem tenere pietatis. s si manicheus
ñ ẽẽt. Libri quippe eorum pleni st̃
longissimis fabulis. de cȩlo & syd̃ibͦ
& sole & luna. quȩ mͥ eum qd̃ utiq
cupiebam collatis num̃orum ratio¬
nib quos alibi ego legeram. utrũ
potiꝰ ita ẽẽnt. ut manĩchei libris con¬
tinebantur. an certe uł par etiam
inde ratio redderetur. subtiliter ex¬
plicare posse iam non arbitrabar. Quȩ
tñ ubi consid̾anda & discucienda
ꝓtuli:modeste sane ille nec ausus est
subire ipsam sarcinã. Nouerat enim
se ista non nosse. nec eum puduit con¬
fiteri. Non erat de talib quales mul¬

Expanded text:
tunc agebas abdito secreto prouidentiae tunc agebas abdito secreto prouidentiae tuae et inhonestos errores meos iam conuertebus ante faciem meam, ut uiderem et odissem. Nam posteaquam ille mihi inperitus earum artium, quibus eum excellere putaueram, satis apparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperire atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset ueritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. libri quippe eorum pleni sunt longissimis fabulis de caelo et de sideribus et sole et luna: quae mihi eum, quod utique cupiebam, conlatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent, ut Manichaei libris continebatur, an certe uel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales mul
Abbreviated transcription (Latin):
tiam premultis laudabam ac fere¬
bam. s moleste habebam. qđ in ce¬
tu audientium non sinerer ingere¬
re illi. & partiri cum eo curas que¬
stionum mearũ conferendo familiari¬
ter. & accipiendo ac reddendo sermonẽ.
Qđ uͥ potui. & aures eius cum famili¬
arib meis. eo quoq tem ꝑe occupare ce¬
pi quo non dedeceret alternis disserere.
& ꝓtuli quedam que me mouebant.
exꝑtus sum pͥus hominem exꝑtem li¬
beralium disciplinarum. nͥ gramina¬
tice. atq eius ipsiꝰ usitato modo. &
quia legerat aliquas tullianas ora¬
tiones. & paucissimos senecȩ libros.
& non nulla poetarũ. & sue secte si
qua uolumina latine atq cõ posite
conscripta erant. & quia aderat
cotidiana sermocinandi ex̾citatio.
inde suppetebat eloqͥum qd̃ fiebat
acceptius. magisq seductoriũ mod̾a¬
mine ingenii. & quodam lepore na¬
turali. Ita ne ẽ. ut recolo dñe d̃s
meus arbiter consciencie mee: Coram
te cor meum & recordatio mea. qͥ me

Expanded text:
tiam prae multis laudabam ac feretiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in coetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter et accipiendo ac reddendo sermonem. quod ubi potui et aures eius cum familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceret alternis disserere, et protuli quaedam, quae me monebant, expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinarum nisi grammaticae atque eius ipsius usitato modo. et quia legerat aliquas Tullianas orationes et paucissimos Senecae libros et nonnulla poetarum et suae sectae si qua uolumina latine atque conposite conscripta erant, et quia aderat cotidiana sermocinandi exercitatio, inde suppetebat eloquium, quod fiebat acceptius magisque seductorium moderamine ingenii et quodam lepore naturali. itane est, ut recolo, domine deus meus, arbiter conscientiae meae? coram te cor meum et recordatio mea, qui mecum
Abbreviated transcription (Latin):
ei nolle adquiescere. si cõpto atq u¬
beri sermone ꝓmetur. Me autem
iam docueras d̾s meus miris & occul¬
tis modis. & ꝓꝓterea credo qđ tu me
docueris. qm̃ uerũ ẽ. nec quisqͣm p̃¬
ter te alius doctor ẽ. ueri. ubicũq
& undecumq claruerit. Tam gͦ abs
te didiceram. nec eo debere uideri
aliquid uerum dici. quia eloquenter
dicitur. nec eo falsum. quia incõpo¬
site sonant signa labiorum. Rurs
nec ideo uerum quia impolite enun¬
ciatur. nec ido falsum quia splendi¬
dus sermo ẽ. s ꝑinde esse sapientiã
& stultitiam. sicut st̃ cibi utiles & ĩutiles
U̾bis autem ornatis & mornatis. sicut
uasis urbanis. & rusticanis. utͦsq
cibos posse ministrari. Igitur aui¬
ditas mnea. qua illum tantoꝑe expe¬
ctaueram hominem. delectabatur qͥ¬
dem motu affectuq disputantis &
u̾bis congruentib atq ad uestiendaᷤᷤ
sententias facile occurrentib. De¬
lec̾tabar autem & cum multis. uł e¬

Expanded text:
ei nolle adquiescere, si comto atque uei nolle adquiescere, si comto atque uberi sermone promeretur. me autem iam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et propterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque claruerit. iam ergo abs te didiceram nec eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa labiorum; rursus nec ideo uerum, quia inpolite enuntiatur, nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse ministrari. Igitur auiditas mea, qua illam tanto tempore expectaueram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias facile occurrentibus. delectabar autem et cum multis uel e
Abbreviated transcription (Latin):
tento desidio uenturũ expectabam
istũ faustũ. Cet̾i enim eorũ in quoᷤ
forte incurrissem. qui talium rerũ
questionib a me obiectis deficiebãt.
illum mͥ ꝓmittebant. cuiꝰ aduentu
collatoq colloqͥo facillime mͥ hȩc. &
si qua forte maiora quererem eno¬
datissime expedirentur. Ergo ubi
uenit: exꝑtus sum hominem gͣtũ
& iocundum u̾bis. & ea ipsa quȩ
illi solent dicere. multo suauius gar¬
rientẽ. S quid ad meam sitim pre¬
ciosorum poculorum decentissimus
ministrator: Iam rebus talib sati¬
ate erant aures meȩ. nec icło mͥ me¬
liora uidebant᷑. quia melius dicebã¬
tur. nec ideo uera quia diserta. nec
ideo sapiers anima: quia uultus
congruus & decorũ eloquium. Illi
autem qui eum mͥ ꝓmittebant: non
boni rerum existimatores erant. Et
ido illis uidebatur prudens & sapi¬
ens. quia delectabat eos loquens.
Sensi autem aliud genꝰ hominum
etiam u̾itatem habere suspectam. &

Expanded text:
tento desiderio uenturum expectabam tento desiderio uenturum expectabam istum Faustum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, qui talium rerum quaestionibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem enodatissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, multo suauius garrientem. sed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, quia uultus congruus et decorum eloquium. illi autem, qui eum mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant, et ideo illis uidebatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. sensi autem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam et
Abbreviated transcription (Latin):
caritate matre sustinetur. donec assur¬
gat nouus homo in uirum ꝑfectũ.
& circũ ferri non possit omĩ uento
doctͥne. In illo autem qui doctor. qͥ
auctor. qui dux & pͥnceps eorũ qͥb
illa suaderet ita fieri ausus ẽ. ut
qui eum sequerẽt᷑. non quemlibet
hominem. s sp̃m tuum scm se seqͥ
arbitͣrentur. quis tantam demen¬
tiam sicubi falsa dixisse conuinc̾e̾¬
tur. non detestandam longeq abi¬
tiendam ẽẽ iudicaret: S tamen
ñdum liquido cõpereram. utrum
etiam scdm eius uerba uicissitudi¬
nes longioꝵ & breuioꝵ dierum atq
noctiorum. & ipsius noctis & diei.
& deliquia luminum. & si quid eiꝰ
mͦi in aliis libris legeram posset ex¬
poni. ut si forte posset: incertũ qui¬
dem mͥ fieret. utrum ita se res ha¬
beret. an non ita. s ad fidem meam.
illius auctoritatẽ ꝓpter creditam
scĩtatem preponerem. & ꝑ annos
fermȩ ipsos nouem quib eos ani¬
mo uagabundus audiui. nimisex¬

Expanded text:
caritate matre sustinetur, donec assurcaritate matre sustinetur, donec assurgat nouus homo in uirum perfectum et circumferri non possit omni uento doctrinae. in illo autem, qui doctor, qui auctor, qui dux et princeps eorum, quibus illa suaderet, ita fieri ausus est, ut qui eum sequerentur non quemlibet hominem, sed spirithm tuum sanctum se sequi arbitrarentur, quis tantam dementiam, sicubi falsa dixisse conuinceretur, non detestandam longeque abiciendam esse indicaret? sed tamen nondum liquido conpereram, utrum etiam secundum eius uerba uicissitudines longiorum et breuiorum dierum atque noctium et ipsius noctis et diei et deliquia luminum et si quid eius modi in aliis libris legeram, posset exponi, ut, si forte posset, incertum mihi fieret, utrum ita se res haberet an ita, sed ad fidem meam illius auctoritatem propter creditam sanctitatem praeponerem. Et per annos ferme ipsos nouem, quibus eos animo uagabundus audiui, nimis ex
Abbreviated transcription (Latin):
sensus in cet̾is. que abditiora sunt
manifeste cognoscẽtur. Non enim
tuoꝵ auctoritate plenaria ꝑsonali¬
ter in se ẽẽ ꝑsuadere conatus ẽ. Ita¬
q cum de cęlo ac stellis. & de solis
ac lunȩ motib falsa dixisse depre¬
henderetur. qͣmuis ad doctͥnam reli¬
gionis ista non ꝑtineant. tamen
ausus eius sacrilegos fuisse satis
emineret. cum ea non solum igno¬
rata. s etiam falsata uesana suꝑbie
uanitate diceret. ut ea tanqͣm diui¬
ne ꝑsonȩ tribuere sibi niteret᷑. Cũ
enim audio ap̃ianorum aliquem
frẽm illum aut illum ista nescien¬
tem. & aliud ꝓ alio sentientem.pa¬
cienter intueor opinantem homi¬
nem. nec illi obẽe uideo cum de te
dñe creator omĩum non credat in¬
digna. si forte sitꝰ & habitꝰ creaturȩ
corꝑalis ignoret. Obest autẽ. si hoc
ad ipsam doctne pietatis formam
ꝑtinere arbitretur. & ꝑtinaciꝰ affirma¬
re audeat qd ignorat. S etiam ta¬
lis infirmitas in fidei cunabulis a

Expanded text:
sensus in ceteris, quae abditiora sunt, sensus in ceteris, quae abditiora sunt, manifeste cognosceretur. non enim tuorum, auctoritate plenaria personaliter in se esse persuadere conatus est. itaque cum de caelo ac stellis et de solis. ac lunae motibus falsa dixisse comprehenderetur, quamuis ad doctrinam religionis ista non pertineant, tamen ausus eius sacrilegos fuisse satis emineret, cum ea non solam ignorata, sed etiam falsa tam uesana superbiae uanitate diceret, ut ea tamquam diuinae personae tribuere sibi niteretur. Cum enim audio christianum aliquem fratrem illum aut illum ista nescientem et aliud pro alio sentientem, patienter intueor opinantem hominem nec illi obesse uideo, cum de te, domine creator omnium, non credat indigna, si forte situs et habitus creaturae corporalis ignoret. obest autem, si hoc ad ipsam doctrinae pietatis formam pertinere arbitretur et pertinacius affirmare audeat quod ignorat. sed etiam talis infirmitas in fidei cunabulis a
Abbreviated transcription (Latin):
atorem eius nouit aut diligit. sic fi¬
delis homo. cuius totus mundus di¬
uitiarum est. & quasi nichil habens
omĩa possidet inherendo tͥ. cui serui¬
unt omĩa. qͣmuis nec saltem septem¬
tͥonum giros noũit. dubitare stultũ
est quin utiq melior sit. qͣm mensor cȩli.
& num̾ator syderum. & pensor elem̃to¬
rum. & neglegens tui. qui omĩa iN
mensura & numero & pondere dispo¬
suisti. S tamen qͥs querebat mani-¬
cheum. nescio quem etiam ista scribe¬
re. sine quorum ꝑitia pietas disci
pot̾at: Nixisti enim homini. ecce pi¬
etas ẽ. sapientia. Quam ille ignora¬
re posset. etiam si ista ꝑfecte nosset.
ista uͦ que non nouerat. impuden¬
tissime audens docere. ꝓrsus illã
nosse non posset. Uanitas ẽ. enim
mundana. ista etiam nota ꝓfiteri.
pietas autem tibi confit̾i. Unde il¬
le deuius ad hoc ista multum lo¬
cutus ẽ. ut conuictus ab eis qui
ista uere didicissent. quis ẽẽt eiꝰ

Expanded text:
atorem eius nouit aut diligit, sic fiatorem eius nouit aut diligit, sic fidelis homo, cuius totus mundus diuitiarum est et quasi nihil habens omnia possidet inhaerendo tibi, cui seruiunt omnia, quamuis nec saltem septentrionum gyros nouerit, dubitare stultum est, quin utique melior sit quam mensor caeli et numerator siderum et pensor elementorum et neglegens tui, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuisti. Sed tamen quis quaerebat manichaeum nescio quem etiam ista scribere, sine quorum peritia pietas disci poterat? dixisti enim homini: ecce pietas est sapientia. quam ille ignorare posset, etiamsi ista perfecte nosset: ista uero quia non nouerat, impudentissime audens docere, prorsus illam nosse non posset. uanitas est enim mundana ista etiam nota profiteri, pietas autem tibi confiteri. unde ille deuius ad hoc ista multum locutus est, ut conuictus ab eis, qui ista uere didicissent, quis esset eius
Abbreviated transcription (Latin):
que de his reb multa scripsit copi¬
osissime delirans. & non michi oc¬
currebat ratio. nec solticiorum nec
equinoctioꝵ. nec defectuum lunari¬
um. nec quicquid tale in libris secła¬
ris sapientiȩ didiceram. ibi autem
credere iubebar. & ad illas rõnes nu¬
meris & occłis meis exploratas non
occurrebat. & longe diũsum erat.N¬
quid dñe ds u̾itatis. quisquis nouit
ista iam placet tibi. Infelix enim ho¬
mo qui scit illa omĩa. te autẽ nescit.
Beatus autem qͥ te scit. etiam si illa
nesciat. Qui uero & te & illa nouit.
non ꝓpter illa beatior. s ꝓpter te solũ
beatus ẽ. si cognoscens te sicut dm̃ glo¬
rificet. & gr̃as agat. ut non euanescat
in cogitationib suis. Sicut enim me¬
lior est qui nouit possidere arborẽ.
& de usu eius tibi gr̃as agit. qͣmuis
nesciat. uł quot cubitis alta sit. uł
qͣnta latitudine diffusa. qͣm ille qui
eam metitur. & om̃s ramos eius nu¬
merat. & neq possidet eam. neq cre¬

Expanded text:
quae de his rebus multa scripsit copiquae de his rebus multa scripsit copiosissime delirans, et non mihi occurrebat ratio nec solistitiorum et aequinoctiorum nec defectuum luminarium nec quidquid tale in libris saecularis sapientiae didiceram. ibi autem credere iubebar, et ad illas rationes numeris et oculis meis exploratas non occurrebat et longe diuersum erat. Numquid, domine deus ueritatis, quisquis nouit ista, iam placet tibi? infelix enim homo, qui scit illa omnia, te autem nescit; beatus autem, qui te scit, etiamsi illa nesciat. qui uero et te et illa nouit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus est, si cognoscens te sicut te glorificet et gratias agat et non euanescat in cogitationibus suis. sicut enim melior, qui nouit possidere arborem et de usu eius tibi gratias agit, quamuis nesciat uel quot cubitis alta sit uel quanta latitudine diffusa, quam ille, qui eam metitur et omnes ramos eius numerat et neque possidet eam neque cre
Abbreviated transcription (Latin):
dĩb & lucidos. & ecce ruerunt in ter¬
ram. & obscuratum ẽ. insipiens cor
eorum. Et multa uera de creatura
dicunt. & u̾itatem creat᷑ę artificem
non pie querunt. & ido non inueni¬
unt. Aut si inueniunt: cognoscenteᷤ
dm̃. non sicut dm̃ honorant aut grãs
agunt. s euanescunt in cogitatioĩb
suis. & dicunt se ẽẽ. sapientes. s tͥbu¬
endo que tua sunt. Ac ꝑ hoc student
ꝑu̾sissima cecitate etiam tibi tͥbuere
que sua sunt. Mendatia scilicet in
te conferentes qui u̾tas es: & ĩ mu¬
tantes głam incorrupti di in similitu¬
dinem imaginis corruptibilis homi¬
nis. & uoluchrum. & quadrupedum.
& serpentium. & conuertunt uerita¬
tem tuam in mendaciũ. & colunt. &¬
seruiunt creaturȩ potiꝰ qͣm creatori.
Multa tamen ab eis ex ipsa creat᷑a ue¬
ra dict᷑a retinebam. & occurrebat mͥ
ratio ꝑ num̃os & ordinem tempor.
& uisibiles attestationes syderum.
& conferebã cum dictis manichei.

Expanded text:
deribus et lucidos, et ecce ruerunt in terderibus et lucidos, et ecce ruerunt in terram, etobscuratum est insipiens cor eorum. et multa uera de creatura dicunt et ueritatem, creaturae artificem, non pie quaerunt et ideo non I inueniunt, aut si inueniunt, cognoscentes deum non sicut ; deum honorant aut gratias agunt et euanescunt in cogitationibus suis et dicunt se esse sapientes sibi tribuendo quae tua sunt, ac per hoc student peruersissima caecitate etiam tibi tribuere quae sua sunt, mendacia scilicet in te conferentes, qui ueritas es, et inmutantes gloriam incorrupti dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, et conuertunt ueritatem tuam in mendacium et colunt et seruiunt creaturae potius quam creatori. Multa tamen ab eis ex ipsa creatura uera dicta retinebam, et occurrebat mihi ratio per numeros et ordinem temporum et uisibiles attestationes siderum et conferebam cum dictis Manichaei,
Abbreviated transcription (Latin):
suum non uident. Non enim religio¬
se querunt unde habeant ingenium. qͦ
ista qͣrunt. & inuenientes quia tu feci¬
sti eos. non ipsi tibi sedant ut serues
qd̃ fecisti. & quales se ipsi fecerant. oc¬
cidunt se tibi & trucidant exaltatio ẽs
suas sicut uolatilia. & curiositates su¬
as sicut pisces maris. qui ꝑambulant
secretas semitas abyssi. & lururiosas
suas sicut pecora campi. ut tu ds̃ igniˢ
edax con sumas mortuas curas eorum.
recreans eos immortaliter.s non no¬
uerunt uiam. u̾bum tuum ꝑ qd feci¬
sti ea que num̾ant. & ipsos qui nume¬
rant. & sensum quo cernunt que nu¬
merant. & mentem de qua numerant
& sapientiȩ tuȩ non est numerus. Lp¬
se autẽ unigenitus fc̃s ẽ. nobis sap̃ia
& iusticia & scĩficatio. & num̾atus ẽ.
inter nos. & soluit tͥbutum cesari.
Non nouerunt hanc uiam. qua des¬
cendant ad illum a se. & ꝑ eum ascen¬
dant ad eum. Non nouerunt hanc
uiam. & putant se excelsos ẽẽ. cum sy¬

Expanded text:
suum non uident - non enim religiosuum non uident - non enim religiose quaerunt, unde habeant ingenium, quo ista quaerunt — et inuenientes, quia tu fecisti eos, non ipsi se dant tibi, se ut serues quod fecisti, et quales se ipsi fecerant occidunt se tibi et trucidant exaltationes suas sicut uolatilia et curiositates suas sicut pisces maris, quibus perambulant secretas semitas abyssi, et luxurias suas sicut pecora campi, ut tu, deus, ignis edax consumas mortuas curas eorum recreans eos immortaliter. Sed non nouerunt uiam, uerbum tuum, per quod fecisti ea quae numerant et ipsos qui numerant et sensum, quo cernunt quae numerant, et mentem, de qua numerant; et sapientiae tuae non est numerus. ipse autem unigenitus factus est nobis sapientia et iustitia et sanctificatio et numeratus est inter nos et soluit tributum Caesari. non nouerunt hanc uiam, qua descendant ad illum a se et per eum ascendant ad eum. non nouerunt hanc uiam et putant se excelsos esse cum si
Abbreviated transcription (Latin):
ora ista uidebantur. que dixerunt
illi qui tantum potuerunt ualere
dñe. & humilia respicis. excelsa autẽ
a longe cognoscis. nec ꝓꝓinquas nisi
obstrictis corde. nec inueniris a suꝑb.
nec si illi curiosa ꝑitia numerent stel¬
las & harenam. & dimetiantur sydere¬
as plagas. & uestigent uias astrorũ.
Mente enim sua querunt ista. & in¬
genio quoꝰ tu declisti eis. & multa
inuenerunt. & p̃mntiauerunt:¬
Scͥpseruntq regłas indagatas. & le¬
gunt᷑ hodie. atqͣ ex eis prenuntiat᷑
quo anno & quo mense anni. & quo
die mensis. & qua hora diei. & quo¬
ta parte luminis sui defect᷑a sit luna
uł sol. & ita fiet ut prenuntiatur.
& mirantur hȩc homines & stupẽt
qui nesciunt ea. & exultant atq¬
lunȩ. quo die. qua hora. quanta exparte fu¬
turi ẽent: & non eos fefellit numerus. &
extolluntur qui sciunt. & ꝑ impiam
suꝑbiam recedentes & defitientes a lu¬
mine tuo. tanto ante solis defectum
futurum preuident. & in presentia

Expanded text:
ora ista uidebantur, quae dixerunt ora ista uidebantur, quae dixerunt illi, qui tantum potuerunt ualere,domine, et humilia respicis, excelsa autem a longe agnoscis nec propinquas nisi obtritis corde nec inueniris a superbis, nec si illi curiosa peritia numerent stellas et harenam et dimetiantur sidereas plagas et uestigent uias astrorum. Mente sua enim quaerunt ista et ingenio, quod tu dedisti eis, et multa inuenerunt et praenuntiaueruntscripserunt regulas indagatas et leguntur hodie atque ex eis praenuntiatur, quo anno et quo mense anni et quo die mensis et qua hora diei et quota parte luminis sui defectura sit luna uel sol: et ita fiet, ut praenuntiatur. et mirantur haec homines et stupent qui nesciunt ea, et exultant atqulunae, quo die, qua hora, quanta ex parte futuri essent; et non eos fefellit numerus, et extolluntur qui sciunt, et per inpiam superbiam recedentes et deficientes a lumine tuo tanto ante solis defectum futurum praeuident et in praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
eorum ut magis plorent & gaude¬
fecisti. reficis & consolaris eos. Et
uͥ ego eram qͣndo te querebam & tu
eras ante me: Ego autẽ & a me
discesseram. nec me inueniebam.
Quanto minus te: ꝓloquar in
conspectu di mei annum illum
undetcesimum etatis mee. Tam
uen̾at cartaginem qͥdam maniche¬
oꝵ ep̃s faustus nomine. magnus
laq̃us diaboli. & multi implica¬
bant᷑ in eo. ꝑ illecebrã suauis elo¬
q̃ntiȩ. qͣm ego iam tamen si lauda¬
bam: discernebam tam̃ a u̾itate re¬
rũ quarũ discendarũ auidus erã
nec quali uasculo sermonis. s qͥd
mͥ scientiȩ comedendũ apponeret
nominatꝰ apud eos ille faustus in¬
tuebar. Fama enim de illo prelocu¬
ta mͥ erat. qd ẽẽt honestarum om̃i¬
um doctͥnarum ꝑitissimus. & ap¬
pͥme disciplinis liberalib eruditus.
Et q̃m multa philosophorum legerã.
memoriȩq mandata retinebam. ex
eis quedam comꝑaba illis maniche¬
orum longis fabulis. & mͥ ꝓbabili¬

Expanded text:
eorum, et magis plorant et gaudeeorum, et magis plorant et gaude tu, domine, qui fecisti, reficis et consolaris eos. et ubi ego eram, quando te quaerebam? et tu eras ante me, ego autem et a me discesseram nec me inueniebam: quanto minus te! Proloquor in conspectu dei mei annum illum undetricensimum aetatis meae. iam uenerat Carthaginem quidam manichaeorum episcopus, Faustus nomine, magnus laqueus diaboli, et multi inplicabantur in eo per inlecebram suauiloquentiae. quam ego iam tametsi laudabam, discernebam tamen a ueritate rerum, quarum discernendarum auidus eram, nec quali uasculo sermonis, sed quid mihi scientiae comedendum adponeret nominatas apud eos ille Faustus intuebar. fama enim de illo praelocuta mihi erat, quod esset honestarum omnium doctrinarum peritissimus et adprime disciplinis liberalibus eruditus. et quoniam multa philosophorum legeram memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam conparabam illis manichaeorum longis fabulis, et mihi probabili
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Et quid nocuerunt tibi. aut in
quo imꝑium tuũ dehonestauerunt.
a celis usq in nouissima iustũ & in¬
tegrũ: Quo enim fugerunt cũ fu¬
gerent a facie tua: Aut uͥ tu ñ inue¬
nis eos: S fugerunt ut non uid̾ent
te uidentem sẽ. atq excecati in de of¬
fenderent. quia non deseris aliquid
eorum que fecisti. In te offenderũt
iniusti. ut iuste uexarent᷑ subtͣhen¬
tes se lenitati tue. & offendentes in
rectitudinem tuam. & cadentes
in asꝑitatem suam. Uidelicet nes¬
ciunt᷑ qđ uͥq sis. quem nullus cir¬
cumscribit locus. & solus es presẽs
etiam his qui longe fuint a te.
Conũtantur gͦ & querant te. qͥa ñ
sicut ipsi deseruerunt creatorem
suum. ita tu deseriusti creat᷑am tu¬
am. Ipsi conũtantur & querant te.¬
& ecce ibi es in corde eorũ. in corde con¬
fitentiũ tibi. & ꝓicientiũ se in te. &
plorantium in sinu tuo post uias su¬
as difficiles. Et facilis terges lacͥmas

Expanded text:
sunt. et quid nocuerunt tibi? aut in sunt. et quid nocuerunt tibi? aut in quo imperium tuum dehonestauerunt a caelis usque in nouissima iustum et integrum? quo enim fugerunt, cum fugerent a facie tua.? aut ubi tu non inuenis eos? sed fugerunt, ut non uiderent te uidentem se atque excaecati in te offenderent — quia non deseris aliquid eorum, quae fecisti — in te offenderent iniusti et iuste negarentur, subtrahentes se lenitati tuae et offendentes in rectitudinem tuam et cadentes in asperitatem tuam. uidelicet nesciunt, quod ubique sis, quem nullus circuminscribit locus, et solus es praesens etiam his, qui longe fiunt a te. conuertantur ergo et quaerant te, quia non, sicut ipsi deseruerunt creatorem suum, ita tu deseruisti creaturam tuam. ipsi conuertantur, et ecce ibi es in corde eorum, in corde confitentium tibi et proicientium se in te et plorantium in sinu tuo post uias suas difficiles: et tu facilis tergens lacrimas
Abbreviated transcription (Latin):
ccipe sacrifitium
confessionũ mearum de manu lin¬
gͥuȩ meȩ. qͣm formasti & excitasti ut
confiteatur nomini tuo. & sana omĩa
ossa mea. & dicant. Uñe quis similiᷤ
tibi: Neq enim docet te quid in se a¬
gatur qui tibi confitetur. quia occłm
tuum non excludit cor clausum. nec
manũ tuam repellit duritia homi¬
nũ. s soluis eam cum uoles: aut mi¬
serans. aut uindicans. & non ẽ. qui
se abscondat a calore tuo. s te lau¬
det anima mea ut amet te. & confi¬
teatur tibi miserationes tuas ut lau¬
det te. Non cessat. nec tacet laudes
tuas uniũsa creatura tua. nec sp̃s
omĩs hominis ꝑ os conu̾sum ad te: nec
animalia. nec corꝑalia ꝑ os consid̃an¬
tium ea. ut exurgat in te a lassitudi¬
ne anima nr̃a. innitens eis que fecisti.
& tͣnsiens ad te qͥ fecisti hec mirabilit᷑.¬
& ibi refectio & uera fortitudo. Eant¬
& fugiant a te inqͥeti᷑ Qtu uides e¬
os. & distinguis umbras. & ecce pul¬
chra sunt cũ eis omĩa. & ipsi turpeᷤ

Expanded text:
ccipe sacrificium confessionum mearum de manu linguae meae, quam formasti et excitasti, ut confiteatur nomini tuo, et sana omnia ossa mea, et dicant: domine, quis similis tibi? neque enim docet te, quid in se agatur, qui tibi confitetur, quia oculum tuum non excludit cor clausum nec manum tuam repellit duritia hominum, sed soluis eam, cum uoles, aut miserans aut uindicans, et non est qui se abscondat a calore tuo. sed te laudet anima mea, ut amet te, et confiteatur tibi miserationes tuas, ut laudet te. non cessat nec tacet laudes tuas uniuersa creatura tua nec spiritus omnis hominis per os conuersum ad te nec animalia nec corporalia per os considerantium ea, ut exsurgat in te a lassitudine anima nostra innitens eis, quae fecisti, et adtransiens ad te, qui fecisti haec mirabiliter: et ibi refectio et uera fortitudo. Eant et fugiant a te inquieti iniqui. et tu uides eos et distinguis umbras, et ecce pulchra sunt cum eis omnia et ipsi turpes
Abbreviated transcription (Latin):
plerisq illorũ libroꝵ expositis locis.
iam reprehendebam desꝑationem
meam. illam dum taxat qua credi¬
d̾am legem & ꝓpħaᷤ detestantib ato
irridentib resisti omĩno non posse.
Nec tñ iam ido mͥ catholicam uiam
tenendam ẽẽ. sentiebam. quia & ipsa
pot̾at habere doctos assertores suos.
qui copiose & non absurde obiecta
refellerent. nec id̃o iam dampnandũ
illud qd tenebam. quia defensionis
partes equabantur. Ita enim catho¬
lica non mͥ uicta uidebatur. ut non¬
dũ etiam uictͥa appareret. Tũ uͦ for¬
titer intendi animũ si quo mͦ possẽ
certis aliqͥb docum̃tis. manicheos cõ¬
uincere falsitatis. Qđ si possem sp̃u¬
alem sub̃am cogitare. statim machi¬
nam̃ta illa omĩa soluerent᷑. & abicerẽ¬
tur ex animo meo. S non pot̃am. Ue¬
ruintam̃ de ipso mundi huiꝰ corꝑe omĩq
nat᷑a qͣm sensus carnis attingeret. mul¬
to ꝓbabiliora plerosq sensisse philoso¬

Expanded text:
plerisque illorum librorum locis expositis plerisque illorum librorum locis expositis iam reprehendebam desperationem meam illam dumtaxat, qua credideram legem et prophetas detestantibus atque irridentibus resisti omnino non posse. nec tamen iam ideo mihi catholicam uiam tenendam esse sentiebam, quia et ipsa poterat habere doctos adsertores suos, qui copiose et non absurde obiecta refellerent, nec ideo iam damnandam illud, quod tenebam, quia defensionis partes aequabantur. ita enim catholica non mihi uicta uidebatur, ut nondum etiam uictrix appareret. Tunc uero fortiter intendi animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere falsitatis. quod si possem spiritalem substantiam cogitare, statim machinamenta illa omnia soluerentur et abicerentur ex animo meo: sed non poteram. uerum tamen de ipso mundi huius corpore omnique natura, quam sensus carnis attingeret, multo probabiliora plerosque sensisse philoso
Abbreviated transcription (Latin):
manicheas fallatias aberrabat. iste au¬
tem saluberrime docebat salutem. S
longe ẽ. a peccatorib salus. qualis ego
tẽ aderam. & tam̃ ꝓpinquabam sensim
& nesciebam. Cum enim non satage¬
rem discere que dicebat. s tantum quẽ¬
admodum dicebat audire. ea mͥ qui¬
ppe iam desꝑandi ad te uiam patere
homini inanis cura remanserat. Sed
ueniebant in animum meũ simul cũ
u̾bis que diligebam: res etiam quas
neglegebam. Neq enim ea dirimere po¬
teram. Et dũ cor aꝑirem ad excipien¬
dum qͣm diserte diceret. pariter intͣ¬
bat. & qͣm uera dicet: gͣdatim quidẽ.
Nam pͥmo etiam ipsa defendi posse
michi iam ceꝑant uid̃ĩ. & fidem ca¬
tholicam ꝓ qua nichil posse dici adu¬
sus oppugnantes manicheos putaue¬
ram. iam non impudent̾ asseri existi¬
mabam. maxime audito uno atq al¬
tero. & sepius enigmate soluto de
scͥpturis uet̾ibus. Ubi cũ ad litt̾am
acciꝑem: occidebat᷑ sp̃ualiter. Itaq

Expanded text:
manichaeas fallacias aberrabat, ille aumanichaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est a peccatoribus salus, qualis ego tunc aderam. et tamen propinquabam sensim et nesciens. Cum enim non satagerem discere quae dicebat, sed tantum quemadmodum dicebat audire — ea mihi quippe desperanti ad te uiam patere homini inanis cura remanserat — ueniebant in animum meum simul cum uerbis, quae diligebam, res etiam, quas neglegebam. neque enim ea dirimere poteram. et dum cor aperirem ad excipiendum, quam diserte diceret, pariter intrabat et quam uera diceret, gradatim quidem. nam primo etiam ipsa defendi posse mihi iam coeperunt uideri et fidem catholicam, pro qua nihil posse dici aduersus oppugnantes manichaeos putaueram, iam non inpudenter asseri existimabam, maxime audito uno atque altero et saepius aenigmate soluto de scriptis ueteribus, ubi, cum ad litteram acciperem, occidebar. spiritaliter itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ni mediolaniũ ad ambrosium ep̃m
in optimis notum orbi terrȩ. pium
cultorem tuum. cuius tẽ eloqͥa stre¬
nue ministrabant adipem frum̃ti
tui & leticiam olei. & sobriam uini
ebrietatem popło tuo. Ad eum autẽ
ducebar abs te nesciens. ut ꝑ eum
abste sciens ducerer. Susceꝑit me pa¬
t᷑ne ille homo dĩ. & ꝑegͥnationem me¬
am satis episcopaliter dilexit. & eum
amare cȩpi. pͥmo quid̃ non tanqͣm do¬
ctorem ueri. qđ in eccłia tua ꝓrsus des¬
ꝑabam. s tanqͣm hominem benignum
in me. Et studiose audiebam disputan¬
tem in popło. non intentione qua de¬
bui. s quasi explorans eius facundiã.
utrum conueniret famȩ suȩ. an maior
minor ue ꝓflueret. qͣm predicabat᷑. Et
u̾bis eius suspendebar intentus. rerũ
autem incuriosus & contẽptoo astabã.
qͣm eruditioris. minꝰ tam̃ hilarescentis
atq mulcentis qͣm fausti erat. qđ atti¬
net ad dicendi modũ. Ceterũ: rerum
ipsarum nulla comꝑatio. Nam ille ꝑ

Expanded text:
ni Mediolanium ad Ambrosium episcopum, ni Mediolanium ad Ambrosium episcopum, in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum, cuius tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui et laetitiam olei et sobriam uini ebrietatem populo tuo. ad eum autem ducebar abs te\', nesciens, ut per eum ad te sciens ducerer. suscepit me paterne ille homo dei et peregrinationem meam satis episcopaliter dilexit. et eum amare coepi primo quidem non tamquam doctorem ueri, quod in ecclesia tua prorsus desperabam, sed tamquam hominem benignum in me. studiose audiebam disputantem in populo, non intentione, qua debui, sed quasi explorans eius facundiam, utrum conueniret famae suae an maior minorue proflueret, quam praedicabatur, et uerbis eius suspendebar intentus, rerum autem incuriosus et contemptor adstabam quam eruditioris, minus tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum ipsarum nulla conparatio: nam ille per
Abbreviated transcription (Latin):
Certe tamen turpes sunt tales. & for¬
nicantur abs te amando uolastica lu¬
dibria temporum & luchrum luteũ
qd̃ cum apprehenditur manum inqͥ¬
nat. & amplectendo mundum fugi¬
entem. contẽnendo te manentẽ & re¬
uocantem. & ignoscentem redeunti
ad te meretͥci animȩ meȩ humanȩ. Et
nunc tales odi pͣuos & distortos qͣm¬
uis eos corrigendos diligam. ut pecu¬
nie doctͥnam ipsam qͣm discunt p̃fe¬
rant. ei uͦ : te dm̃. u̾itatem & ubertatẽ
certi boni. & pacem castissimam. Sed
tunc magis eos pati nolebam malos
ꝓpter me. qͣm fieri ꝓpter te bonos uo¬
lebam. Itaq postea qͣm missum ẽ. a
mediolanio romam ad p̃fectum urbsꝰ
ut illi ciuitati rethorice magister
ꝓ uideret᷑. imꝑita etiam euectione pu¬
blica ego ipse ambiui. ꝑ eosdem ipsos
manicheis uanitatib ebrios quibus
ut carcerem ibam. s utͥq nesciebamꝰ.
ut dictione ꝓposita me ꝓbatum p̃fe¬
ctus tunc symmachus mitteret. Et ue¬

Expanded text:
Certe tamen turpes sunt tales, et forCerte tamen turpes sunt tales, et fornicantur abs te, amando volatica ludibria temporum et lucrum luteum, quod cum apprehenditur, manum inquinat; et amplectendo mundum fugientem, contemnendo te manentem, et revocantem, et ignoscentem redeunti ad te meretrici animae humanae. Et nunc tales odi pravos et distortos, quamvis eos corrigendos diligam, ut pecuniae doctrinam ipsam, quam discunt, praeferant, ei uero te deum ueritatem et ubertatem certi boni et pacem castissimam. sed tunc magis eos pati nolebam malos propter me, quam fieri propter te bonos uolebam. Itaque posteaquam missum est a Mediolanio Romam ad praefectum urbis, ut illi ciuitati rhetoricae magister prouideretur inpertita etiam euectione publica, ego ipse ambiui per eos ipsos manichaeis uanitatibus ebrios - quibus ut carerem ibam, sed utrique nesciebamus — ut dictione proposita me probatum praefectus tunc Symmachus mitteret. et ue
Abbreviated transcription (Latin):
a nescio quib qui iudorum legem in¬
serere xp̃iane fid̃i uoluerunt. atq ip¬
si incorrupta exemplaria nulla ꝓfer¬
rent. S me maxime captum & offoca¬
tum quodam mͦ depͥmebant corꝑa¬
lia cogitantem moles ille. sub quib
anhelans. in aurem tue u̾utatis
liquidam & simplicem respirare
non pot̾am. Sedulo gͦ agere ceꝑam
ꝓpter qd ueneram ut docerem romȩ
artem rethoricam. & pͥus domi con¬
gregare aliquos. quib & ꝑ quos in¬
notescere ceꝑam: & ecce cognosco alia
romȩ fieri. quȩ non patiebar in af
frica. Nam re uera illas eũsiones a
ꝑditis adolescentib ibi non fieri ma¬
nifestum ẽ mͥ. s subdito inquiunt
spirant multi adolescentes. & tͣn̾fert̃
se ad alios desertores fiłi. & quibus
pre pecuniȩ. caritate iusticia uilis
ẽ. Od̾at etiam istos cor meum. qͣm¬
uis non ꝑfecto odio. Qd̃ enim ab eiꝰ
passurus eram. magis odam fortasse.
qͣm eo qd̃ cuilibet illicita faciebant.

Expanded text:
a nescio quibus, qui Iudaeorum legem ina nescio quibus, qui Iudaeorum legem inserere Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exemplaria nulla proferrent. sed me maxime captum et offocatum quodam modo deprimebant corporalia cogitantem moles illae, sub quibus anhelans in auram tuae ueritatis liquidam et simplicem respirare non poteram. Sedulo ergo agere coeperam, propter quod ueneram, ut docerem Romae artem rhetoricam, et prius domi congregare aliquos, quibus et per quos innotescere coeperam. et ecce cognosco alia Romae fieri, quae non patiebar in Affrica. Nam revera illas eversiones a perditis adolescentibus ibi non fieri manifestatum est mihi. Sed subito, inquiunt, spirant multi adolescentes, et transferunt se ad alium; desertores fidei, et quibus prae pecuniae charitate justitia vilis est. Oderat etiam istos cor meum, quamvis non perfecto odio. Quod enim ab eis passurus eram, magis oderam fortasse, quam eo quod cuilibet illicita faciebant.
Abbreviated transcription (Latin):
turam eius nasci non posse de maria
uirgine arbitrabar. nisi carni concer¬
neretur. Concerni autẽ & non com¬
quinari non uidebam. qd mͥ talem
figurabam. Metuebam itaq crede in¬
carne natum. ne crecłe cogerer ex car¬
ne inquinatum. Nunc sp̃uales tui
blande & amanter ridebunt me. si
has confessiones meas legerint. S ta¬
men talis eram. Heinde que illis in
script᷑is tuis reprehenderant: defen¬
di posse non existimabam. s aliqͣndo
sane cupiebam cum aliquo illor libro¬
rum doctissimo conferre singła. &
experiri quid inde sentiret. Lam enim
helpidii cuiusdam adu̾sus eosdẽ ma¬
nicheos. coram loquentis & disserentiᷤ
sermones etiam apud cartaginem mo¬
uere me ceꝑant. cum talia de scriptis
ꝓfert. quib resisti non facile posset. &
imbecilla michi responsio uidebat᷑ isto¬
rum. Qͣm quidem non facile palam
ꝓmebant. s nobis secrecius. cũ dicerẽt
script᷑as noui testam̃ti falsatas fuisse

Expanded text:
turam eius nasci non posse de Maria turam eius nasci non posse de Maria uirgine arbitrabar, nisi carni concerneretur. concerni autem et non coinquinari non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam itaque credere incarnatum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande et amanter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talis eram. Deinde quae illi in scripturis tuis reprehenderant defendi posse non existimabam, sed aliquando sane cupiebam cum aliquo illorum librorum doctissimo conferre singula et experiri, quid inde sentiret. iam enim Elpidii cuiusdam aduersus eosdem manichaeos coram loquentis et disserentis sermones etiam apud Carthaginem monere me coeperant, cum talia de scripturis proferret, quibus resisti non facile posset. et inbecilla mihi responsio uidebatur istorum; quam quidem non facile palam promebant, sed nobis secretius, cum dicerent scripturas noni testamenti falsatas fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
nimus meus: recurrere in catholicam
fidem: reꝑcutiebar qͥa non erat catholi¬
ca fides quam ẽẽ. arbitrabar. Et magis
pͥus mͥ uidebar si te ds meus cui confiten¬
tur ex me miserationes tuȩ. uł ex cet̾is par¬
tib infinitum crederem. qͣmuis ex una
qua tibi moles mali opponebat᷑ cogerer
finitum fateri. qͣm si ex omĩb partib
in corꝑis humani forma te opinarer fi¬
niri. Et melius michi uidebar crede nul¬
lum malum tecreasse. qđ mͥ nescienti
non solum aliqua substantia s etiam
corꝑea uidebatur. qͥa & mentem cogi¬
tare non noueram. nͥ eam subtile cor¬
pus ẽẽ. qđ tamen ꝑ loci spacia diffũ¬
deret᷑. qͣm credere abs te ẽẽ. qualem
putabam nat᷑am mali. Ipsum quoq
saluatorẽ nr̃m unigenitum tuũ tan¬
qͣm de massa lucidissima molis tuȩ
porrectũ ad nr̃am salutem ita putabã.
ut aliud de illo ñ credem. nͥ qđ possem
uanitate imaginari. Talem itaq na¬

Expanded text:
nimus meus recurrere in catholicam nimus meus recurrere in catholicam fidem, repercutiebatur, quia non erat catholica fides, quam esse arbitrabar. et magis pius mihi uidebar, si te, deus meus, cui confitentur ex me miserationes tuae, uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponebatur, cogerer finitum fateri, quam si ex omnibus partibus in corporis humani forma te opinarer finiri. et melius mihi uidebar credere nullum malum te creasse — quod mihi nescienti non solum aliqua substantia sed etiam corporea uidebatur, quia et mentem cogitare non noueram nisi eam subtile corpus esse, quod tamen per loci spatia diffunderetur — quam credere abs te esse qualem putabam naturam mali. ipsum quoque saluatorem nostrum, unigenitum tuum, tamquam de massa lucidissimae molis tuae porrectum ad nostram salutem ita putabam, ut aliud de illo non crederem nisi quod possem uanitate imaginari. talem itaque na
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑantem in eccłia tua dñe celi & terrȩ.
creator omĩum uisibiliũ & inuisibiliũ
posse inueniri uerum. unde me illi
broꝵ nr̃or liniamentis corꝑalib tmina¬
ri. Et qm̃ cũ de ło meo cogitare uellem.
cogitare nͥ moles corꝑm non noueram.
neq enĩ uidebat᷑ mͥ ẽẽ. quicqͣm qđ̃ ta¬
le non eẽt. ea maxima & ꝓpe sola causa
erat: ineuitabilis erroris mei. Hinc enĩ
& mali sub̃am qͣndam credebam ẽẽ. ta¬
lem. & habere suam mollem tetͣm & de¬
formem. siue crassam qͣm terram dice¬
bant. siue tenuem atq subtilem sicuti
ẽ. aeris corpus. qͣm malignam mentem
ꝑ illam terram repentem in maginan¬
tur. Et quia dm̃ bonum nullã malam
nat᷑am creasse qͣliscumq me pietas cre¬
de cogebat. constituebã ex adu̾so sibi
duas moles. utͣmq infinitam. s ma¬
lam angustiꝰ. bonam grandius. & ex
hoc initio pestilentioso. me cet̾a sacrile¬
gia sequebantur. Cum enĩ conaretur a¬

Expanded text:
perantem in ecclesia tua, domine caeli et terrae, perantem in ecclesia tua, domine caeli et terrae, creator omnium uisibilium et inuisibilium, posse inueniri uerum, unde me illi mbrorum nostrorum liniamentis corporalibus terminari. et quoniam cum de deo meo cogitare uellem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi esse -quicquam, quod tale non esset — ea maxima et prope sola causa erat ineuitabilis erroris mei. Hinc enim et mali substantiam quandam credebam esse talem et habere suam molem tetram et deformem siue crassam, quam terram dicebant, siue tenuem atque subtilem, sicuti est aeris corpus: quam malignam mentem per illam terram repentem imaginantur. et quia deum bonum nullam malam naturam creasse qualiscumque me pietas credere cogebat, constituebam ex aduerso sibi duas moles, utramque infinitam, sed malam angustias, bonam grandius, et ex hoc initio pestilentioso me cetera sacrilegia sequebantur. cum enim conaretur a
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑans in ea falsa doctͥna me posse
ꝓficere: ea ipsa quib si nichil melius
reꝑirem contẽptus ẽẽ. decreueram. iã
remissius neglegentiꝰq retinebam. Et¬
enim suborta ẽ. mͥ etiam cogitatio pra¬
dentiores illos coet̾nis fuisse philoso¬
phos quos achademicos appellant.
qđ de omĩb dubitandũ eẽ. censuerãt.
nec aliquid ueri ab homine comprehen¬
di posse decreuerant. Ita enim & mͥ li¬
quido sensisse uidebant᷑. ut uulgo ha¬
bentur. etiam illorũ intentionẽ nũdum
intelligenti. Nec dissimulaui eumdẽ
hospitem meum repͥmere a nimia fidu¬
cia qͣm sensi eum habere de reb fabulo¬
sis. quib manichei libri pleni sunt.
Amicicia ta men eorũ familiariꝰ utebar
qͣm cet̾orum hominum qui in illa here¬
si non fuissent. Nec eam defendebam pͥ¬
stina animositate. s tam̃ familiaritas
eorũ. płes enim eos roma occultat. pigͣ
me faciebat aliud q̃rere. presertim des¬

Expanded text:
desperans in ea falsa doctrina me posse desperans in ea falsa doctrina me posse proficere, eaque ipsa, quibus, si nil melius reperirem, contentus esse decreueram, iam remissius neglegentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiores illos ceteris fuisse philosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant nec aliquid ueri ab homine conprehendi posse decreuerant. ita enim et mihi liquido sensisse uidebantur, ut uulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intellegenti. nec dissimulaui eundem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi eum habere de rebus fabulosis, quibus manichaei libri pleni sunt. amicitia tamen eorum familiarius utebar quam ceterorum hominum, qui in illa haeresi non fuissent. nec eam defendebam pristina animositate, sed tamen familiaritas eorum - plures enim eos Roma occultabat — pigrius me faciebat aliud quaerere praesertim des