comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multis. Pulmentaria sepiꝰ ex foliis
fagiꝯficiebant. Panis instar ꝓphici
illiꝰ ex ordeo et milio. et uicia erat:
ita ut aliqñ religiosus uir quidam
appositum sͥ inhospitio. ub̾tim plo¬
ram clamabsportau̾it: qͣͣ ꝓ miracu¬
lo oĩb ostendendum. qd̃ inde uiu̾ẽt
hõies. et tales hõies: At uirum dei mi¬
nꝰ ista mouebant. Summa ei solli¬
citudo de salute multoꝵ q̃ apͥma die
possid̾e: ut erga om̃s aĩas eͣ at̾num
gerere uideat᷑ affectum. Erat gͦ uehe¬
mens inp̾cordiis eiꝰ: scĩ desid̾ii et sc̃e
humilitatis ꝯflictꝰ. modo enimise ip̃m
ceitiens fatebat᷑ indignum ꝑquem
fructꝰ aliquis ꝓueniret  mͦ oblit̾ꝰ
sui estuabat flagrantissimo ardore:
ut nullam nͥ ex multoꝵ salute ꝯso¬
lationem posse ad mitt̾e uid̾et᷑.S ane
fidutiam caritas pariebat: s eandem
castigabat humilitas. Contigit aũt
inter hec: ut aliqñ tẽꝑiꝰ solito surge¬

Expanded text:
multis. Pulmentaria saepius ex foliis multis. Pulmentaria saepius ex foliis fagi conficiebant. Panis, instar prophetici illius, ex hordeo et milio et vicia erat, ita ut aliquando religiosus vir quidam appositum sibi in hospitio, ubertim plorans, clam asportaverit, quasi pro miraculo omnibus ostendendum, quod inde viverent homines, et tales homines. 26. At Virum Dei minus ista movebant. Summa ei sollicitudo de salute multorum, quae a pripossidere, ut erga omnes animas maternum gerere videatur affectum. Erat ergo vehemens in praecordiis ejus, sancti desiderii, et sanctae humilitatis conflictus. Modo enim seipsum dejiciens, fatebatur indignum, per quem fructus aliquis proveniret: modo oblitus sui, aestuabat flagrantissimo ardore, ut nullam nisi ex multorum salute consolationem posse admittere videretur. Sane fiduciam charitas pariebat, sed eamdem castigabat humilitas. Contigit autem inter haec, ut aliquando temperius solito surge
Abbreviated transcription (Latin):
umaũt ꝯplacuit ei qui eum
segͤgauit a scło et uocauit. ut
ampliore gr̃a reuelaret in eo głam
suam. et multos filios dei qui erant
oisꝑsi ꝑ eum ꝯgͤgaret in unum: mi¬
sit incor alb̾is stephani ad edificã¬
Dam domum clareuallis mitt̾e fr̃s
sane ilł̃ tanqqm maturis et strenuis
tam inreligione qmͣ in scło uiris.
et tim̃tib ei. tum ꝓtenerioris etate
iunentutis. tum ꝓ corꝑis infirmitate.
et minori usu ext̾ioris occupationis.
Erat aũt claraualł locꝰ int̾ritorio
lingonensi. ñ longe a fluiuo alba.
antiqͣ spelunca latronum: et antiqͥtꝰ
dicebat᷑ ualł absincias: seu ꝓpt̾ ha¬
bundantis ibi copiam: seu ꝓpt̾ ama
ritudinem doloris incidentium ibi
in manꝰ latͦnum. Ibigͦ in loco horro¬
ris et uaste solitudinis ꝯseder̃t uiri
illi u̾tutis. facturi de spelunca latro.¬
nun templum dei ee domũ õronis.
yͥsimplicit᷑ aliqͣnto tp̃r deo seruier̃t
in pauꝑtate sp̃c ⁊ in fame et siti. et
frigore et nuditate: in nigiliis

Expanded text:
mplacuit ei qui eum segregavit a saeculo, et vocavit, ut ampliore gratia revelaret in eo gloriam suam, et multos filios Dei, qui erant dispersi, per eum congregaret in unum; misit in cor abbatis 1073 Stephani ad aedificandam domum Clarae-Vallis mittere fratsane illis, tanquam maturis et strenuis tam in religione quam in saeculo viris, et timentibus ei tum pro tenerioris aetate juventutis, tum pro corporis infirmitate, et minori usu exterioris occupationis. Erat autem Clara-Vallis locus in territorio Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua spelunca latronum, quae antiquitus dicebatur Vallis absinthialis, seu propter abundantis ibritudinem doloris incidentium ibi in manus latronum. Ibi ergo in loco horroris et vastae solitudinis consederunt viri illi virtutis, facturi de spelunca latronum templum Dei, et domum orationis. Ubi simpliciter aliquanto tempore Deo servierunt in paupertate spiritus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis
Abbreviated transcription (Latin):
uallis ip̃a caꝑe ñ posset. Qd̃ qͥd signi¬
ficau̾it: iam oĩb manifestur est.
Hacgͥ uir clñi uisione manifice con-¬
solatꝰ ex hortatꝰ est etiam fr̃s suos. ꝯ¬
q̃reret᷑ ad nec̃caria domꝰ et fr̃m młta
oeẽe ⁊ nec hre se uude ea coemeret. et
urgente neccessitate. iam nullam
u̾bor reciꝑet ꝯsolationem. res autẽ
tum int̾im ad p̾sentes angustias
ad or̃onemofugit. Post paululum
uͦ rediens gerardꝰ: mulierem qͣndã
ce castelliõe foris ẽẽ et uelle ei lo qui
nuntiauit. ad qͣm cum egͣdet᷑ pro¬
cidens ad pedes eiꝰ eadem mulier duo¬
decim libraꝵ bñdictionẽ ei obtulit:
or̃onum suffragia implorans uiro
suoꝑiculose egrotanti. Qmͣ bͤuit̾
allocutꝰ dinusit a se: uade inqͥens.
sanum inuenies uirumtuum.Il
la uͦabiens indomum suam: sicut
audierat sic inuenit: Alb̃s uoso¬
lans pusillanimitatem cellarii suni:
ad sustinenclum dñm de cet̾o reddi¬
dit fortiorem. Nec tm̃ semel hoc ei
instaret. repente unde ñ sꝑabatur

Expanded text:
s ipsa capere non posset. Quod quid significaverit, jam omnibus manifestum est. Hac igitur Vir Domini visione magnifice consolatus, exhortatus est etiam fratres suos, comquereretur ad necessaria domus et fratrum multa deesse, nec habere se unde ea coemeret, et urgente necessitate jam nullam verborum reciperet consolationem, res autem tum interim ad praesentes angustias ad orationem confugit. Post paululum vero rediens Gerardus, mulierem quamdam de Castellione foris esse, et velle ei loqui nuntiavit. Ad quam cum egrederetur, procidens ad pedes ejus eadem mulier, duodecim librarum benedictionem ei obtulit, orationum suffragia implorans viro suo periculose aegrotanti. Quam breviter allocutus dimisit a se: « Vade, » inquiens, « sanum invenies virum tuum. » Illa vero abiens in domum suam, sicut audierat, sic invenit. Abbas vero consolans pusillanimitatem cellarii sui, ad sustinendum Dominum de caetero reddidit fortiorem. Nec tantum semel hoc ei instaret, repente, unde non sperabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tem᷑ iea. Hodie sc̃s iste posito corpe
qͦ solo p̾pecliri ab introitugłe indeba¬
t᷑. et tanto alacͥor qͣnto expeditior pe¬
necrauit in sc̃a: simił fc̃s in gła scõꝵ.¬
Hodie de nouissimo loco quems ex
consilio saluatoris eleg̾at. ip̃o sũ mo
patre familias euocante ueriꝰ amicꝰ
ascenclit su peruis: et est illi gła
coram simul cdliscumbentib. Ho¬
Coie cdespecto mundo et mruncli prĩ¬
cipe triumphato supͣ munclum
muncli uictor ascenclit. accipiens
ce manu clñi coronam głe. Ascen¬
oit aũt clarus triumphis: miracu¬
lis głosus. Pausat miles em̾itꝰ ÷ et
post labores sudoresq sacͤ et ꝑacte

Expanded text:
m. 2. Hodie Victor posito corpore, quo solo praepediri ab introitu gloriae videbatur, tanto alacrior, quanto expeditior, penetravit in sancta, similis factus in gloo et humili loco, quem sibi ex consilio Salvatoris elegerat, ipso summo patrefamilias evocante, verus amicus ascendit superius, et est illi gloria coram simul discumbentibus. Hodie despecto mundo, et mundi principe triumphato, supra mundum vere Victor ascendit, accipiens de manu Domini coronam victoriae. Ascendit autlis gloriosus. Pausat miles emeritus, et post labores sudoresque sacrae peractae
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam multas et añces
litas reꝵ mutationes nr̃is
clieb inanglia accidisse:
et cõaluisse ꝯspexinꝰ: ne mutatõẽs
ip̃e post̾oꝵ scĩam penitꝰ lat̾ent. q̃dã
ex illis succinte excerpta. litt̾ax me

Expanded text:
uoniam multas et anteceslitas rerum mutationes nostris diebus in Anglia accidisse et coaluisse conspeximus, ne mutationes ipsae posterorum scientiam penitus laterent, quaedam ex illis succincte excerpta
Abbreviated transcription (Latin):
manebo: Non expelit michi. NIam ueni¬
ent aduersarii mei. quos dominus d̾s taus
semꝑ orante te interfecit: et occident me. Id̾o¬
q om̃ia mea relinquens: ueniam tecum.
Sanctissima uirgo dei lucia respondit dicẽs
ei. Si placet tͥ ut uenias huc: ueni. Credo
enim indeum meum. quod te sibi seruũ
ad optauit: et sociabit gregi sancto suo At
ille cum hec audissit. derelinquens domũ
suam. nec non et matronam et filios suos
et om̃ia sua. comitatus est cum ancilla xͥ:
non ut alienigena. sed ut domesticus scõꝵ:
non ut barbarus. s ut ciuis romanus ⁊ nõ
gressi uero inciuitatem ꝑ secucionis enim¬
tempiis agebatur: ita ut religiosa lucia. q̃
uocata uenerat romam : se inpalam ostẽ¬
deret. Post paucos igitur cdies comprehẽ¬
sa est. sancta lucia a ministris: et adduci¬

Expanded text:
remanebo. Non expedit mihi. Nam uenient| aduersarii mei . quos dominus tuus semper oranti te inter| fecit . et occident me. Omnia mea relinquens . ueniam| tecum. Sancta uergo dei Luceia . respondit . dicens ei Si placit tibi| hoc ueni. Credo enim in deo meo . quod te sibi seruum adop| tauit et sociauit gregi suo sancto. At ille cum audissit.| Derelinquens domum suam . nec non et matronam . et filios| suos . et omnia . sua+ et comitatus est cum ancilla christi non| ut alienigena Sed ut domesticus sanctorum Non ut bar| barus . sed ut ciues romanus. Non gressi uero ciuitatem . persecuciones tempus| agebatur. Ita ut religiosa Luceia quę uocata uenerat romam . se in palam ostendi| rit. Post paucus inquid dies . conpraehinsa est sancta Lyceia| a ministris. Et adduci
Abbreviated transcription (Latin):
re que gesta sunt: sed breuiter om̃ia ꝓse¬
quor. quoniam quociencũq perrexit ad
bellum. siue prouocatꝰ. suie uoluntate ab¬
iens ita ei contingebat. ut prost̾neret mni¬
micos suos: et uictor inde rediret ad domũ
lucia. et amplius hic non moreris ÷ sed re¬
uertere romam ad ciuitatem tuam unde
capta es: quoniam oportet te ibidem mar¬
tirium complere. At illa exurgens pri¬
mo mane exultans et gaudens gr̃as egͥ
deo. quod illam noctu uisitare dignatꝰ
est: et hoc illi preciꝑet ut ad ciuitatem
suam remearet: magis autẽ. ut ad glo¬
riam martirii festinaret. Et ait ad re¬
gem auceiam. ꝑmittite me ut redeam
ad patriam meam: qr ibidem cursũ meũ
habeo implere. Si quidem ad coronam mar¬
trrii uocor: sic enim reuelauit mͥ dominꝰ¬

Expanded text:
rerum gestarum.| Sed omnium breuiter prosequor. Quoniam quotienscumque| perrexit ad bellum . siue prouocatus. Siue uoluntate.| Ita ei contingebat . ut prostratus inimicos suos .  uictor| rediret ad domum ia . et amplius. Ne| moriris . sed reuertere in urbem . ad ciuitatem unde capta| es. Quoniam oportet te ibidem martyrium conplere.| At illa exsurgens primo mane . exultans et gaudens .| et gracias agens deo . quod illa noctu uisitare dignatus| est . et hoc illi praeciperit . ut ad ciuitatem suam remea| ret magis autem+ ad gloriam martyrii festinaret.| Et ait ad regem aceia permitte mihi ut redeam ad pa| triam meam . quia ibidem cursum meum habeo consumare| Siquidem ad coronam marterii uocor. Sic enim reuelauit| mi
Abbreviated transcription (Latin):
parate essent ad obsequium eiꝰ dicens. Hec
uirgo magna est que dm̃ colit: qui est
stitisset inuenire inconspectu regis alieni¬
gene: ꝓquo etiam frequent̾ orabat deum
nt nichil mali illi contingeret neq domuz

Expanded text:
paratae ad obsequium| eius . dicens eis. Haec uere magna est . qui deum qui est| nissent in conspectu regis alienigenae. Pro eo etiam frequenter orabant Deum, ut nichil mali illi contingeret, nec in domo
Abbreviated transcription (Latin):
sine macula: qui et potens est prestare
exfide. At ille hec audiens dixit ad eã
Tu gͦ uideo ut xp̃iana es. Castissima cder¬
tirritus est ualde abea. ita ut exilla hora
inciperet eam ut deam honorare: sicuti
merentiu qui sperant indomino hono¬

Expanded text:
re fide. Ad ille audiens . dixit ad eam| Tu+ uideo christiana es. Castissima dterritus est valde, et ab ea hora cepit eas digne honorare, sicut merebantur, sperantes in Domino hono
Abbreviated transcription (Latin):
uit eam et ait illi. lucia ancilla dei. pete de¬
um tuum pro me. ut sanus recleam addo¬
mum meam triumphatis aduersariis meis:
et amplius te honorificabo. At illa respon¬
dit dicens ad eum. Hade inquit saluus
xpͣm quod incolumis inde reuerteris. Ille
ppofectus est: et ꝑuenit ad aduersarios¬
suos. Et cum triumphasset de illis. uenit
indomum suam cum magna gloria÷ et eo¬

Expanded text:
it ad eam. Luceia an| cilla dei . pete deum tuum pro me . et sanus redeam ad| domum meam. triumphatus aduersarius meus .| et amplius te honorabo. At illa respondit di| cens. Vade . inquit . saluus m christum+. quod incolomis inde reuerteris| At ille profectus est . et peruenit ad aduersariossu| os . et cum triumphasset illos . uenit in domum suam| cum magna gloria
Abbreviated transcription (Latin):
capta est. ab auceia rege barbao¬
rum. Cum uero cepisset eam. duxit inpa
uidit illius libidinosam insaniam: ait
ad illum. Noli mͥ uim facere: quia mag¬
num habeo sponsum qui statim uindi¬
cet iniuriam meam. Illa autẽ ad illu̾

Expanded text:
capta est ab| aceia rege barbarorum. Cum uero coepissit eam| duxit in pauidit| illius libidinosam insaniam . ait ad illum . noli mi| hi uim facire . quoniam magnum habeo sponsum qui sta| tim uindecit iniurias meas in te Ad ille
Abbreviated transcription (Latin):
mater exposuit. Tunc demum sanctꝰ¬
animaduerter:: Quid bestia postu¬
laret. Inuocato q dei nomine. contrec¬
tauit manu lumina clausa catuloꝵ.
ac statim cecitate de pulsa. aꝑtis ocłis
bestiarum. diu negata lux patuit.
qͥta fres illi anachorita quem deside¬
rabant uisitato: cum modum
fructuosa laboris sui mercetle redie¬
runt. Qui intestimonium tante uir¬
ꝑ ipsos esset testificanda uidissent:
ira dicturas sum: leenam post xui.
dies aut auctorem tantz beneficii re¬
uertisse. eidem᷑ inusitate fere pellẽ
ꝓmunere detulisse. Qua plerumq
sc̃s ille qͣsi amiculo circumtectus: ñ

Expanded text:
mater exposuit. tum demum sanctmater exposuit. tum demum sanctus aduertit quid bestia postularet, inuocatoque Dei nomine contrectauit manu lumina clausa catulorum: ac statim caecitate depulsa apertis oculis bestiarum diu negata lux patuit. ita fratres illi, anachoreta quem desiderabant uisitato, cum admodum fructuosa laboris sui mercede redierunt, qui in testimonium tantae uirsti, quae per ipsos esset testificanda, uidissent. mira dicturus sum, leaenam post dies quinque ad auctorem tanti beneficii reuertisse eidemque inusitatae ferae pellem pro munere detulisse: qua plerumque sanctus ille quasi amiculo circumtectus n
Abbreviated transcription (Latin):
quesitum. tandem m̃se septimo reꝑe¬
runt. inextremo illo deserto qđ est
menphis contiguum demorantem:
quas ille sollitudines iam ꝑannos duo¬
decim dicebatur habitare. Qui licet
omnium hominũ uitaret occursus ÷
tamen agnitos ñ refugit: seq karis¬
simis ꝑtriduum non negauit. Quar¬
to die aliquantulum ꝓgressus. cum
ꝓsequeret᷑ ab euntes: Leenam mire ma¬
gnitudinis ad se uenire conspiciunt.
peteret: anachorite pelib aduoluitur:
et cum fletu quodam ac lamentacio¬
ne ꝓcumbens. indicabat gementis
pariter et rogantis affectum. Mouit
om̃es: et precipue illum. qui se intel
respectẽns. facile poterat intelligi id
eam uelle: ut quo illa ducebat. a¬
nachorita sequeretur Quis multis:
Ad speluncam bestie ꝑuenitur. ubi
illa adultos iam quinq catulos male
feca nutriẽbat: qui ut clausis lumi¬
nib exaluo natris exierant cecitate
ꝑpetua tenebant᷑. Quos singulos de
ruppe ꝓlatos: ante anachorite pedes

Expanded text:
quaesitum tandem mense septimo repperequaesitum tandem mense septimo reppererunt in extremo illo deserto, quod est Memphis contiguum, demorantem: quas ille solitudines iam per annos duodecim dicebatur habitare. qui licet omnium hominum uitaret occursum, tamen agnitos non refugit seque carissimis per triduum non negauit. quarto die aliquantulum progressus cum prosequeretur abeuntes, leaenam mirae magnitudinis ad se uenire conspiciunt. peteret, anachoretae pedibus aduoluitur et cum fletu quodam ac lamentatione procumbens indicabat gementis pariter et rogantis affectum. mouet omnes et praecipue illum, qui se intellbinde respectans facile poterat intellegi id eam uelle, ut quo illa ducebat, anachoreta sequeretur. quid multis? ad speluncam bestiae peruenitur, ubi illa adultos iam quinque catulos male feta nutriebat, qui ut clausis luminibus ex aluo matris exierant, caecitate perpetua tenebantur. quos singulos de rupe prolatos ante anachoretae pedes
Abbreviated transcription (Latin):
parte uirtutem: cui sapit om̃e qd̃
brutum est: cui mite est om̃e ꝙ se¬
uit. Iupa prestat officium: lupafur¬
ti crimen agnoscit: lupa conscio pu¬
dore confunditur: Nocata ad est ÷
capud prebet: et habet sen a sum
indulte sibi uenie: sicut pudorem ges¬
nomine oꝑant᷑ serui tui tua sunt:
et in hoc ingemiscimus. qd maiesta¬
dem tuam fere senciunt. homines non
uerentur.
ecui autem hoc increcdibile
forte uideatur: maiora me¬
morabo. ficdes xͥ ad est. me nichil fin
comꝑta sunt explicabo. Habitant
pleriq inheremo sine ullis taberna¬
culis: quos anachoritas uocãt. Nui¬
unt herbaꝵ radicib ⁊ nullo unquã
certo loco consistunt. ne ab homini
sedes habent. Ad quendam igitur
hoc ritu atq hac lege uiuentem.
duo exnitria monachi licet longa¬
et diuersa regione: tamen qr olim ip̃is
ut monast̾ii conuersacione karu et fa¬
miliaris fuisset ÷ auditis eius uirtuui¬
b. decenderunt. Quẽ diu multumq

Expanded text:
parte uirtutem, cui sapit omne quod parte uirtutem, cui sapit omne quod brutum est, cui mite est omne quod saeuit. lupa praestat officium, lupa furti crimen agnoscit, lupa conscio pudore confunditur: uocata adest, caput praebet et habet sensum indultae sibi ueniae, sicut pudorem gesnomine operantur serui tui, tua sunt, et in hoc ingemescimus, quod maiestatem tuam ferae sentiunt, homines non uerentur. Ne cui autem hoc incredibile forte uideatur, maiora memorabo. fides Christi adest me nihil fingconperta sunt, explicabo. habitant plerique in eremo sine ullis tabernaculis, quos anachoretas uocant. uiuunt herbarum radicibus: nullo umquam certo loco consistunt, ne ab hominibsedes habent. ad quendam igitur hoc ritu adque hac lege uiuentem duo ex Nitria monachi, licet longe diuersa regione, tamen quia olim ipsis in monasterii conuersatione carus et familiaris fuisset, auditis eius uirtutibus, tetenderunt: quem diu multumque
Abbreviated transcription (Latin):
panum numero. Dampnum rei fa¬
miliaris intelligit: acꝓpe lim̃. pa¬
nis absumpti fragmenta cognoscit:
S ñ erat incerta suspicio: que firr¬
tum ꝑsona fecisset. Ergo cum sequẽ¬
tib dieb sccd̃m consuetudinem be¬
stia non uenisset ÷ nimirum auda¬
cis facti conscia ad eum uenire dis¬
simulans cui fecisset iniuriam:
egte pacẽbatut hermita. se alũ¬
ne solacio destitutum. Poftremo illiꝰ
oracione reuocata. septimum pꝰ diem
affuit: ut solebat ante fores cenantiz
S ut facile cęlieres uerecumdiam pe¬
nitentis: non ausa ꝓpius accedere : de¬
iectis interram ꝓfuncdo pudore lumi¬
nib. ꝙ palam licebat intelligi: ꝙͣ¬
dam ueniam precabat᷑. Quam illiꝰ
confusionem heremita miseratus.
iubet eam ꝓpius accedere: ac manu
blanda capud triste ꝑmulcet. Dem
pane duplicato: ream suam reficit.
Ita indulgenciam consecuta: officii
ꝯsuetudinem deposito merore repara¬
uit: Intuemini queso xͥ etiam in hcͣ

Expanded text:
panum numerum: damnum rei fapanum numerum: damnum rei familiaris intellegit ac prope limen panis absumpti fragmenta cognoscit. sed non erat incerta suspicio, quae furtum persona fecisset. ergo cum sequentibus diebus secundum consuetudinem bestia non ueniret nimirum audacis facti conscia ad eum uenire dissimulans, cui fecisset iniuriam —, aegre patiebatur eremita se alumnae solacio destitutum. postremo illius oratione reuocata septimum post diem adfuit, ut solebat ante, cenanti. sed, ut facile cerneres uerecundiam paenitentis, non ausa propius accedere, deiectis in terram profundo pudore luminibus, quod palam licebat intellegi, quandam ueniam precabatur: quam illius confusionem eremita miseratus iubet eam propius accedere ac manu blanda caput triste permulcet: dein pane duplicato ream suam reficit. ita indulgentiam consecuta officii consuetudinem deposito maerore reparauit. intuemini, quaeso, Christi etiam in hac
Abbreviated transcription (Latin):
lium eque singlarem
ui̾rum uidimus: in paruo tu¬
gurio. in quo non nisi unum recipi
posse habitantem. De hoc illud fere¬
batur quos ei lupa soliata erat a¬
stare cenanti: nec facile unquam be¬
stia falleretur. quin illi ad legitimam
horeͣm refeccionis occurreret: et tam
diu ꝓforib expectaret. donec ip̃e pa¬
nem qui cenule suꝑ fuisset offerret.
Illa manum eiꝰ lambere sollita erat:
atq ita quasi impleto officio. et pre¬
stita consolacione. discebat. S forte
accidit. ut sanctus ille dum frẽm qͥ
ad eum uenerat. deducit abeuntem.
diucius abesset: et ñ nisi subnocte re¬
mearet. Interim bestia ad consuecu¬
dinarium illud cene tempus occur¬
rit: uacua cella cum familiarem pa¬
tronum abẽe sentiret. ingressa est
curiosius explorans ubinam ẽẽt ha¬
bitator. Casu contingua cum pani¬
b quinq palmicia sportella pen¬
debat: exhis unum presumit et
deuorat. De inꝑpetrato scelere clis¬
cedit. Regressus heremita. udet
sportulam dissolutam: non ꝯstante

Expanded text:
lium aeque singularem uirum uidimus, paruo tugurio, in quo non nisi unus recipi posset, habitantem. de hoc illud ferebatur, quod ei lupa solita esset adstare cenanti, nec facile umquam bestia falleretur, quin illi ad legitimam horam refectionis occurreret et tam diu pro foribus expectaret, donec ille panem, qui cenulae superfuisset, offerret: illam manum eius lambere solitam, adque ita quasi inpleto officio et praestita consalutatione discedere. sed forte accidit, ut sanctus ille, dum fratrem, qui ad eum uenerat, deducit abeuntem, diutius abesset et nonnisi sub nocte remearet. interim bestia ad consuetudinarium illud cenae tempus occurrit. uacuam cellulam, cum familiarem patronum abesse sentiret, ingressa, curiosius explorans ubinam esset habitator. casu contigua cum panibus quinque palmicia fiscella pendebat. ex his unum praesumens deuorat, dein perpetrato scelere discedit. regressus eremita uidet sportulam dissolutam, non constantem
Abbreviated transcription (Latin):
de bonũ. p̾stanti religione ac sap̃ia
uere nobilem: ude alloqui et co¬
habitare uolens. Excellens si qͥdem
simos suos quosq cłicoꝵ ad eum de
cunccis mundi partib agebat. Nn¬
selmꝰgͥ uiro adito eumq singłari
qͣdam sapĩa pollere agnito: eiꝰ se ma¬
gist̾io subclit ÷ eiq p̃ mocdicũ fami¬
liaris p̾cet̾is liscipłis fit. Occupat᷑q
cdie noctuq in litt̾aꝵ stucdio: ñ solũ
q̃ uolebat a lanfraco legendoz s et
alios q̃ rogabat᷑ stucliose docendo.
ẜꝑt̃ q̃ stuclia. cum corpꝰ uigilus fri¬
gore et meclia fatigaret ⁊uenit ei¬

Expanded text:
de bonum, praestanti religione ac sapientia de bonum, praestanti religione ac sapientia vere nobilem, videre, alloqui, et cohabitare volens. Excellens siquidem simos quosque clericorum ad eum de cunctis mundi partibus agebat. Anselmus igitur viro adito, eumque singulari quadam sapientia pollere agnito, ejus se magisterio subdit, eique post modicum familiaris prae caeteris discipulis fit. Occupatur die noctuque in litterarum studio, non solum quae volebat a Lanfranco legendo, sed et alios quae rogabatur studiose docendo. Propter quae studia, cum corpus vigiliis, frigore et inedia fatigaret
Abbreviated transcription (Latin):
orem: tanto illum sͥ sentiebat aspe¬
riorem. Qd̃ nimis intolłabile c̾nens
et ne det̾iuis quid iñ ꝯting̾et timens:
eligit potiꝰ pat̾nis reb et patͥe abreñ¬
tiare qm pat̾ suo uel sibi qmͣ libet in¬
famiam. ex sua cohabitatione pro¬
creare. Paratis itaq iis que nec̃caria
erant in uiam ituris. patͥam egredit᷑
sii fatigaret᷑. et laboris impaciens cor¬
ꝑe defic̾et: iures suas niuem man¬
dendo reꝑare temptabat.Nec enim
aliud qͦ uesc̾et᷑ p̾sto fuit. Qd̃ munst̾
illiꝰ adu̾tens doluit: et ne forte qͥd
edenclum h̃ret᷑. in saculo qui asino
illoꝵ uehebat᷑. diligent̾ inuestiga¬
recepit:et mox ꝯͣ sꝑem. panem in eo
nitidissimum repperit. Quo ille re¬
fectł rectratꝰ est: et iue incolumis
burgundia partim in francia fer
abrincam ip̃i ꝓuincie urbem petit:
uͥ aliqͣnlii demorat᷑. Post hec uenit
beccum et mag̃rm quendam nõie
lanfrancum. uirum uidelicet ual¬

Expanded text:
orem, tanto illum sibi sentiebat aspeorem, tanto illum sibi sentiebat asperiorem. Quod nimis intolerabile cernens, et ne deterius quid inde contingeret timens, elegit potius paternis rebus et patriae abrenuntiare, quam patri suo vel sibi quamlibet infamiam ex sua cohabitatione procreare. Paratis itaque his, quae necessaria erant in viam ituris, patria  al., pasii fatigaretur, et laboris impatiens corpore deficeret, vires suas nivem mandendo reparare tentabat. Nec enim aliud quo vesceretur, praesto fuit. Quod minister illius advertens, doluit et ne forte quid edendum haberetur in sacculo qui asino illorum vehebatur, diligenter investigare coepit, et mox contra spem panem in eo nitidissimum reperit. Quo ille refectus, recreatus est, et vitae incolumis Burgundia, partim in Francia fermAbrincam ipsius provinciae urbem petit, ubi aliquandiu demoratur: post haec venit Beccum, et magistrum quemdam nomine Lanfrancum, virum videlicet val
Abbreviated transcription (Latin):
luit implicarit ꝓpt̾ea qd̃ alios qͦsdam
ad suam uoluntatẽ inpost̾um dis¬
ponebat informari. Post ħ sanitas
in fut᷑o seꝑ gr̃am dei fc̃urum m̃te ꝓ¬
cepit paulatim feruor aĩeiꝰ a reli¬
gioso ꝓposito tepesc̾e intm̃ ut scłi
uias mag̃ ingrediqmͣ relictis eis.
monachꝰ fi̾ cuꝑet. Studium qͦ lit¬
teraꝵ in quo semagnoꝑe solebat
extere: sensum p᷑pon̾e ac iuiuenili¬
b ludis cepit oꝑam dare. ueruntam̃
pia dilectio et diligens pietas qͣs in
matrem habebat: ñ nicheum abisti
restringebat. D efuncta uͦ illa: ilico
fluctꝰ scłi pene tota cdilapsa est. S op̃c
ne aĩam suam pace transitoria po¬
titꝰ ꝑd̾et ÷ anfestum ei et intestinum
bellum gen̾auit. hocẽ animũ pr̃is
eiꝰ acerbo ꝯͣ illum. odio inflãmauit:
in tm̃ ut eque. aut certe mag̾ ea q̃
bene sic̃ q̃ ꝑperam faciebat inseq̃ret᷑.
Nec aliq pot̾at pr̃em humilitate leni¬
re: s qͣnto illi se exhibebat humili¬

Expanded text:
luit implicari, propterea quod alios quosdam luit implicari, propterea quod alios quosdam ad suam voluntatem in posterum disponebat informari. Post haec sanitin futuro se per gratiam Dei facturum mente pcoepit paulatim fervor animi ejus a religioso proposito tepescere, intantum ut saeculi vias magis ingredi, quam relictis eis monachus fieri cuperet. Studium quoque litterarum, in quo se magnopere solebat exercere, sensim postponere, ac juvenilibus ludis coepit operam dare. Verumtamen pia dilectio et diligens pietas, quas in matrem suam habebat, nonnihil eum ab istis restringebant. Defuncta vero illa, illico fluctus saeculi pene tota dilapsa est. Sed omnine animam suam pace transitoria potitus perderet, infestum ei et intestinum bellum generavit. Hoc est, animum patris ejus acerbo contra illum odio inflammavit intantum, ut aeque, aut certe magis ea quae bene, sicut quae perperam faciebat, insequeretur. Nec aliqua poterat patrem humilitate lenire, sed quanto illi se exhibebat humili
Abbreviated transcription (Latin):
discit: ⁊ in breui płimum ꝓficit. Nec¬
dum atrig̾at etatis qͥntum decimum
meliꝰ instituere posset m̃te tractabat:
idq ꝯcepit apd̾ se. nicħ in hominũ cõ¬
u̾satione monachoꝵ uita p̾stantiꝰ ẽẽ.
Qm assequi cupiens uenit ad quẽdã
sͥ notum albem rogans illũ ut se
monachum fac̾et. s abbas uoluntate
ip̃iꝰ agnita ꝙ pecebat inscio patre illiꝰ
ue offend̾et animum eiꝰ. fac̾e recusa¬
uel sic ad monachum quem desidera¬
bat orclinem susciꝑet᷑. Mira res. Ut enĩ
deus declararet csntum ⁊̃ malus de
sue pietatis auclitu confid̾e̾ posset.
p̾ces illiꝰ exaudunt ÷ at illiꝓtinꝰ ua¬
lidam corꝑis debilitatem immisit.
Act̾ gͥ infirinatꝰ ad abbem inettit:
mortem se timere ꝓnuntiat ÷ orat ut
monachꝰ fiat: p̾fato timore obstante
ũ fit qd̃ postulabat. Et hoc quide qͣn¬
Cet̾m deus quem fut᷑a ñ fallunt. ser¬
uum suum ip̃iꝰ loci ꝯu̾satione no¬

Expanded text:
discit, et in brevi plurimum proficit. Necdiscit, et in brevi plurimum proficit. Necdum attigerat aetatis annum quintum melius instituere posset, mente tractabat, idque concepit apud se, nihil in hominum conversatione monachorum vita praestantius esse. Quam assequi cupiens, venit ad quemdam sibi notum abbatom, rogans illum ut se monachum faceret. Sed abbas, voluntate illius agnita, quod petebat inscio patre illius, ne offenderet animum ejus, facere recusatur, ut vel sic ad monachicum quem desiderabat, ordinem susciperetur. Mira res! Ut enim Deus declararet quantum etiam in aliis de suae pietatis auditu confidere posset, preces illius exaudivit, ac illi protinus validam corporis debilitatem immisit. Acriter igitur infirmatus ad abbatem mittit, mortem se timere pronuntiat, orat ut monachus fiat: praefato timore obstante non fit quod postulabat, et hoc quidem quanCaeterum Deus, quem futura non fallunt, servum suum ipsius loci conversatione no
Abbreviated transcription (Latin):
s ħ nimis negligent̾ faciebant et de¬
sicliose. Quarum puer desidiam do¬
lensatq redargnens: ꝓposuit aĩo se
apd̾ dñm regegem ip̃as accusaturũ.
Dehinc monte transcenso: regiam
aulam subit. cłm cum solo suo dapi¬
fero inuenit. Nam familiam suã
colligendas messes miserat. Ingredi¬
ens itaq puer a dño uocat᷑. acceclit:
atq ad pedes eiꝰ sedet. Int̾rogat᷑ io ꝯda af¬
fabilitate quis sit. uł unde qͥdq uelit.
Nespondet ille ad int̾rogata: iuxta
qd̃ rem ẽesciebat. Tc̃ ad imꝑium dei
panis ei niticlissimꝰ ꝑ dapiferum as¬
fert᷑: eo qd̃ coram ip̃o reficit᷑. Manegͥ c̃
quid uid̾it añ ocłos m̃tis recluc̾et: si¬
cut puer simplex et innocens se
u̾acit̾ incelo et ex pane dei refectum
fuisse credebat. Hocq coram alus ita
ẽẽ publice asserebat. Creuit gͦ puer:
et ab om̃ib diligebat᷑. mores etenĩ
ꝓbi in eo erant qui magnoꝑe illum
diligi faciebant. Tradit᷑ littͦis÷

Expanded text:
sed hoc nimis negligenter faciebant et desed hoc nimis negligenter faciebant et desidiose. Quarum puer desidiam dolens ac redarguens, proposuit animo se apud dominum regem ipsas accusaturum. Dehinc monte transcenso, regiam aulam subit. Dominum cum solo suo dapifero invenit. Nam familiam suam,colligendas messes miserat. Ingrediens itaque puer, a domino vocatur. Accedit, atque ad pedes ejus sedet. Interrogatur jucunda affabilitate quis sit, vel unde quidve velit. Respondet ille ad interrogata, juxta quod rem esse sciebat. Tunc ad imperium domini panis ei nitidissimus per dapiferum affertur, eoque coram ipso reficitur. Mane igitur cum quid viderit ante oculos mentis reduceret, sicut puer simplex et innocens se veraciter in coelo et ex pane Domini refectum fuisse credebat, hocque coram aliis ita esse publice asserebat. 3. Crevit ergo puer et ab omnibus diligebatur. Mores etenim probi in eo erant, qui magnopere eum diligi faciebant. Traditur litteris,
Abbreviated transcription (Latin):
conseruans. bone matͥs familias offi¬
cio fungebat᷑. Mores erant ꝓbi et irre¬
p̾hensibiles ac uix retam ꝯsidatõem
ratione subnixi. H̾ fuit uita eiꝰ in
hac dun uixit ꝑmansit: sortiri ꝓ¬
meruit. Gundulfus aũt circa cliem
obitꝰ sui sp̾to scło monachꝰ fc̃s. mo¬
nachꝰ defunctꝰ est. At anselmꝰ filiꝰeoꝵ
cum puer paruulus esset: mat̾nis
ꝓ ut etas sua paciebat᷑ collo qͥis libentͤ
animum intendebat. Et auclito unũ
d̾m sursum incelo ẽẽ oĩa regentem.
oĩa continentem suspicatꝰ est. ut po¬
te puer int̾ montes nutͥtꝰ. celũ mon¬
tib incomb̾e. in qͦ et aulam dei eẽ eã¬
q ꝑ montes adiriposse. Cumq hoc
sepus aĩo uolu̾et. ꝯtigit ut qͣdam no¬
cte ꝑuisum uidet se debere montis ca¬
cum̃ ascend̾e. et ad aulam magnire¬
gis dei ꝓperare. Uerum pꝰqͣ montem
cepisset ascend̾e: udit in planicie qͣ
rgebat ad pedem montis mulieres
q̃ regiserant ancille segeres meterez

Expanded text:
conservans, bonae matrisfamilias officonservans, bonae matrisfamilias officio fungebatur. Mores erant probi et irreprehensibiles, ac juxta rectam considerationem ratione subnixi. Haec fuit vita ejus, in hac dum vixit permansit, in us vero circa diem obitus sui, spreto saeculo monachus factus, monachus defunctus est. 2. At Anselmus filius horum, cum puer parvulus esset, maternis, prout aetas sua patiebatur, colloquiis libenter animum intendebat. Et audito unum Deum sursum in coelo esse, omnia regentem, omnia continentem, suspicatus est, utpote puer inter montes nutritus, coelum montibus incumbere, in quo et aulam Dei esse, eamque per montes adiri posse. Cumque hoc saepius animo volveret, contigit ut quadam nocte per visum videret se debere montis cacumen ascendere, et ad aulam magni regis Dei properare. Verum priusquam montem coepisset ascendere, vidit in planitie qua pergebat ad pedem montis mulieres, quae regis erant ancillae, segetes metere,
Abbreviated transcription (Latin):
Astituta uite et con¬
u̾sationis anselmi cantuariensis
archiep̃i litt̾aꝵ memorie traditurꝰ:
pͥmo õĩum uocata in auxilium
meum sũma dei clem̃tia et maiesta¬
te: quedam breuilicam de ortu ac
morib parentum eiꝰ: ut hinc lector
adu̾tat de qͣ radice ꝓdierit qd̃ instu¬
cliis nascit᷑e ꝓlis pꝰ modum fulsit.
uocabat᷑. Utriq iuxta scłi clignitatẽ
nobilit̾ nati. nobilit̾ st̃ in augusta ci¬
uitate ꝯu̾sati. Que ciuitas ꝯfinis bͤ¬
gunclie. et longobarclie em̾bergam
in se edidit: gundulfum in longo¬
bardia natum ciuem siuexaduena
fecit. Coniuncti st̃ lege ꝯiugali ambo
cdiuicus ñ ignobiles: s morib ex qͣdã
parte dissimiles.Gundulfus enim
scłarideditꝰ uite: et ñ adeo curam sins
reb imped̾e. s habita freq̃nt̾ ab re
distͥbuere: in tm̃ ut ñ mͦ largꝰ att bñ¬
ñ nullis estimaret᷑. Erm̾b̾ga uͦ bonis
studiis seruiens. domꝰ curam bñ gͥens
sua cum cliscretione dispensansats

Expanded text:
stituta vitae et conversationis Anselmi Cantuariensis archiepiscopi litterarum memoriae traditurus, primo omnium vocata in auxilium meum summa Dei clementia et majestate, quaedam brevi dicam de ortu et moribus parentum ejus, ut hinc lector advertat de qua radice prodierit quod in studiis nasciturae prolis postmodum fulsit. vocabatur. Utrique juxta saeculi dignitatem nobiliter nati, nobiliter sunt in Augusta civitate conversati. Quae civitas confinis Burgundiae et Langobardiae, Ermembergam in se edidit; Gundulphum in Langobardia natum, civem sui ex advena fecit. Conjuncti sunt lege conjugali, ambo divitiis non ignobiles, sed moribus ex quadam parte dissimiles. Gundulphus enim saeculari deditus vitae, non adeo curam suis rebus impendere, sed habita frequenter ab re distribuere, intantum ut non modo largus atque benenonnullis aestimaretur. Ermemberga vero bonis studiis serviens, domus curam bene gerens, sua cum discretione dispensans atque
Abbreviated transcription (Latin):
mea: illic solꝰ amor eiꝰ erit ꝯtẽplatio
mea illic beata et assiclua memoria
eiꝰ: felix solam̃. et sacietasmea. Hec
cogitabat ÷ ħ desid̾abat: ħs ꝓuenire
 ꝑ id temꝑis malias sectande semi¬
tas uite: s ius desid̾ieiꝰ in hanc qm̃¬
maxime declinau̾at. Sciensitaq st¬
ptum ẽẽ oĩa fac cum ꝯsilio. et pꝰ fc̃m
ñ peniteb̾: nolebat sealicui um iuire
eaꝵ qͣs m̃te uolebaat in ꝯsulte ered̾e:
ne in aliqͦ uid̾et᷑ scͥpture p̾ceptis nõ
obeclire. amicos insẽ multos habens

Expanded text:
mea, illic solus amor ejus erit contemplatio mea, illic solus amor ejus erit contemplatio mea, illic beata et assidua memoria ejus felix solamen et satietas mea. Haec cogitabat, haec desiderabat, haec per id temporis in alias sectandae semitas vitae, sed vis desiderii ejus in hanc quammaxime declinaverat. Sciens itaque scriptum esse: Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis , nolebat se alicui uni vitae earum quas mente volebat inconsulte credere, ne in aliquo videretur Scripturae praeceptis non obedire
Abbreviated transcription (Latin):
patiñ oport̾et: nec tc̃ sui laboris m̾i
uitentionẽ suam ad placenclũ deo
dirig̾e cepit. et sꝑnendo munclum
pit fi̾ monachꝰ. Qd plura: Cogitat
uͥ melius ꝑfic̾e queat. ꝙ fac̾e desid̾at:
et ita secum tractat. Ecce inqͥt mona¬
chꝰ fiam. S uͥs Si clumiaci uel beccu
totum tp̃sqd̃ incliscendis litc̾is po¬
si ꝑdicli. Nam et clumiaci clistctõ
orclnis. et becci sr̃eminens pruden¬
Addebatꝙ. Nec cdum eram edomitus:
nec dumi in me iuigebã muncli cõ¬
temptꝰ Uñ qd̾ ego ut putabam fretꝰ
alioꝵ caritate dicebam: qm dampno¬
sumeẽt ñ adu̾tebam. Post moclum
aũt in se reu̾sus quid inquit: Esse¬
magnificarion. Illic gͥ deposita
otumatia monachꝰ deueni. uͥ sicut
equum est cunctis ꝓpt̾ cłm pꝰponaris÷
cunctis abiectior habearis: ꝓcunctis
parmpendaris. Et uͥ hoc ẽẽ pot̾it: Eqͥ dẽ
becci. Ibi siquidem nulliꝰ pond̾it ero.
cunctis est honorab̾ et acceptꝰ Illic gͦ
requies mẽa: illic solus d̾s intentio.

Expanded text:
al., oportet, nec tunc sui laboris meriintentionem suam ad placendum Deo dirigere coepit, et spernendo mundum pit fieri monachus. 6. Quid plura? Cogitat ubi melius proficere queat, quod facere desiderat, et ita secum tractat. Ecce, inquit, monachus fiam. Sed ubi? Si Cluniaci vel Becci, totum tempus quod in discendis litteris posui, perdidi. Nam et Cluniaci districtio ordinis, et Becci supereminens prudenaddebatque: Necdum eram edomitus, necdum in me vigebat mundi contemptus. Unde quod ego ut putabam, fretus aliorum charitate dicebam, quam damnosum esset non advertebam. Postmodum autem in se reversus. Quid, inquit? essemagnificari? Non. Illic ergo deposita contumacia monachus deveni, ubi sicut aequum est, cunctis propter Deum postponaris, cunctis abjectior habearis, prae cunctis parvipendaris, et ubi hoc esse poterit? Equidem Becci. Ibi siquidem nullius ponderis ero, cunctis honorabilis et acceptus. Illic ergo requies mea, illic solus Deus intentio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsi alii execantur: alii rupib precipitã¬
tur: alii sepib seingerentes. paloꝵ
acuminib ultro se tranfoclunt: Ta¬
men stabularii iram dei intelligentes.
paucoᷤ extͣ t̾minũ loci qͦs asseqͥ potuer̃t̃
expellũt sanoꝰq recipiũt ñcianteᷤ regi
iẽ illã utissime retin̾e: ⁊ id̾o hec fuissẽt
ꝑpessi addentes. Dimite eã: ⁊ erit
paxtibi. Qui furore repletus. sic dixis¬
se fertur: Siue iuste siue iniuste reti¬
neatur: regnante me. hoc basilica ñ
habebit: Qui protinus diuina iussi¬
one transitum accipiens requieuit:
Aduemiente autem gloriosisimo si¬
geberto rege meiuis regnum: ad su
minum scĩ martini restituit: Quod
usq hodie abeius basilica possicde¬
tur qualits hes omues pertestatam
hñte Suestite alios.: ut alios non

Expanded text:
persi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitanpersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfodiuntur. Tamen stabularii iram Dei intellegentes, paucos extra terminum loci, quos adsequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes regi, rem illam iniustissime reteneri, et ideo haec fuissent perpessi, addentes: 'Dimitte eam, et erit pax tibi'. Qui furore repletus sic dixisse fertur: 'Sive iuste sive iniuste redebeatur; regnante me, hoc basilica non habebit'. Qui protinus divina iussione transitum accipiens, requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in eius regnum, ad sugminio sancti Martini restituit, quod usque hodie ab eius basilica possedetur. Audite haec omnes potestatem habentes! Sic vestite alios, ut alios non
Abbreviated transcription (Latin):
idet᷑ nec illud silerere qualit̾
uir beatus presidia famulis
ad res suas defensandas: qua qua iubet
accõmodet. Charibertus rex cum exosis
clericis eccłias dei negligeret. despestis¬
q sacerdotib magis inluxuriam declinas¬
set ÷ ingestum est eius aurib locum
quendam quem basilica sancti mar¬
tini diurno tempore retinebat: fisci
sui iurib reddi deberi. Loco autem ill.
nauicellis nomen prisca uetustas in¬
diderat. Qui accepto miquo consilio
pueros uedocuet᷑ misit: quirticulam il¬
lam suo domino sub iugarent: Cumc
hec non recte possidens uideret᷑ habere :
nissit inlocum illum stabularios cũ
equis dirigi: ibiq sine equitatis ordi¬
ne. precepit equos ali. Accedentes ergo
pueri: fenum ꝙ coaceruatum fuerat.
accipiunt inequoꝵ expensas. Cumq
iniunctum studeret᷑ seruicium atq
equi appositi fenum cepissent expentłe:
ceripiunt᷑ ayabie Et frementes ad mui¬
cem. dicuptis loris ꝑplana ꝓsiliunt:
et infugam uercũtur: Et sic male dis¬

Expanded text:
idetur nec illud sileri, qualiter vir beatus praesidia famulis ad res suas defendendas quaqua jubet accommodet. Charibertus rex, cum, exosis clericis, ecclesias Dei negligeret, despectisque sacerdotibus, magis in luxuriam declinasset, ingestum est ejus auribus locum quemdam, quem basilica sancti Martini diuturno tempore retinebat, fisci sui juribus redhiberi. Loco autem illi Navicellis nomen prisca vetustas indiderat. Qui accepto iniquo consilio, pueros velociter misit, qui reiculam illam in suo dominio subjugarent. Cumque haec recte non possidens, videretur habere, jussit in locum illum stabularios cum equitibus  Idest, equis dirigi, ibique sine aequitatis ordine praecepit equos ali. Accedepueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumque iniunctum studeretur servitium, atque equites positi fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invicem, disruptis loris, per plana prosiliunt et in fugam vertuntur; et sic male dis
Abbreviated transcription (Latin):
quidam de camaracense: reliqui¬
as beati martini expeciit. Quib iam
uespece acceptis cum psallendo profi¬
cisceret᷑. dum ligerim fluuiũ transi¬
ret. et sero factum esset subito contene¬
bratum est celum: Et ecce fulguxa ac
tonitrua magna descendebant: Dum
hec agerent᷑: clue pueroꝵ lanceẽ. etnis¬
sis flaminis lumen euntib prebuerũt.
Ibant q fulgurantes haste. non mi

Expanded text:
quidam de Camaracense ecclesia reliquias beati Martini expetiit. Quibus jam vespere acceptis, cum psallendo proficisceretur, et dum Ligerim fluvium transisset, sero factum est, et subito contenebratum est coelum; et ecce fulgura magna ac tonitrua magna descendebant. Dum haec agerentur, duae puerorum lanceae, emissas flammeas pharos, lumen euntibus praebuerunt. Ibantque fulgurantes hastae, non mi
Abbreviated transcription (Latin):
na: concurrit et populus. Mirantur
om̃es ficlem mulieris: mirant᷑ gloriã
confessoris: S suꝑ om̃ia collaudatur
d̾s nr̃÷ qui tantam uirtutẽ prestat scĩs
suis. ut ꝑeos talia operari dignetur. ta¬
li inter reliqua luminaria huic mun
do beatum martinum inmensum sy¬
dus attribuens: ꝑ quem eus tenebre
refulgeint. Qui uere sicut oliua fruc¬
tifera: ꝑ singulos dies fructus exibet do

Expanded text:
na, concurrit et populus, mirantur na, concurrit et populus, mirantur omnes fidem mulieris, mirantur gloriam confessoris; sed super omnia conlaudatur Deus noster, qui tantam virtutem praestat sanctis suis, ut per eos talia operari dignetur, tale inter reliqua luminaria huic mundo in beatum Martinum inmensum sidus adtribuens, per quem eius tenebrae refulgeant; qui vere sicut oliva fructifera per singulos dies fructus exhibet Do
Abbreviated transcription (Latin):
grãm in aduentu pignoꝵ beati pa¬
droni dominus tribuit: ut uirtutes
que ibidem illa die facte sunt. enar¬
rare ꝑlõgum sit. Nam tantũ inamore xͥ¬
nunc populus ille ꝓitꝰ est: ut om̃es
martirium libentissime susciperent.
miraculis que ad locum fiunt.
quo sancta menbra quiescunt: tanꝙͣ
acibis. a sumno precurrentib etiam
largissimis elemosinis. ꝑuenit ad
sanctum locum. Ingressa q basilicã.
timens etitremens. ne quaquam au¬
debat adire sepulchrum: indignã
se obsistentib culpis acdere.Camen
deductam uigiliis et orationib ac pro¬
fluis lacrimis unam noctem: mane ob¬
latis multis munerib inhonore beati
confessoris missas expeciit reuocari. Que
dum celebrarent᷑. subito tres ceci qui ad
peles beati antistitis longuo dempore
priuati lumine residebant: fulgore ni¬
mio circiundati. lumen ꝙ olim ꝑdicle¬
rant receperunt. Quo facto: clamor
incelum attollitur magnificancium
dm̃: ad istud miraculum currit regi¬

Expanded text:
gratiam ibi in adventu pignorum beati pagratiam ibi in adventu pignorum beati patroni Dominus tribuit, ut virtutes, quae ibidem illa die factae sunt, enarrare perlongum sit. Nam tantum in Christi amore nunc populus ille promptus est, ut omnes martyrium libentissime susciperent, miraculis quae ad locum fiunt quo sancta membra quiescunt, tanquase a cibis et somno, praecurrentibus etiam largissimis eleemosynis, pervenit ad locum sanctum, ingressaque basilicam, timens et tremens, nequaquam audebat beatum adire sepulcrum, indignam se, obsistentibus culpis accedere. Tamen deducta in vigiliis et orationibus ac profluis lacrymis una nocte, mane oblatis muneribus multis, in honorem beati Confessoris missas expetiit revocari. Quae dum celebrarentur, subito tres cpedes beati antestitis longo tempore privati lumine resedebant, fulgore nimio circumdati, lumen, quod olim perdiderant, receperunt. Quo facto, clamor in caelum attollitur magnificantium Deum. Ad istud miraculum currit regi
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc cognouimꝰ: ꝙ dignatur beatꝰ
antistes nobis peccorib ꝓpicium se pre¬
bere Et si gr̃as agentes nauigio prospe¬
ro sequente patroni presiclio: undis le¬
nib. temperatis flatib. uelo pendulo.
mari tranquillo ⁊ uelonter ad portum
galicie ꝑuenerunt. Tunc cõmonitus
ginqua qui ibidem nunc sacerdos habe¬
tur. aduenit. Se t hoc credo sine diui¬
na. fuisse prouidencia. Qͦd ea clie se
quie deloco leuate sunt. ⁊ sie simnul
cum ip̃is pignorib galacie portum in¬
gressus sit. Que pignora cum summa
ueneracione suscipientes: fidem mira¬
culis firmant. Nam filius regis amissa
om̃i egritudine: sanus ꝓperat adc
occursum: Beatus autem martinus:
sacerdotalis gr̃e accepit principatum.
Rex unitatem patris et filii et sp̃c sc̃i
confessus est: cum om̃i domo sua cheis¬
matus est. Squalor lepre apopło pel¬
litur: et om̃es infirmi saluantur. Nec
unquam ibi usq nunc: suꝑ aliquem
lepre morbus apparuit. Talem q ibi

Expanded text:
Nunc cognovimus quod dignatur beatus Nunc cognovimus quod dignatur beatus Antistes nobis peccatoribus propitium se praebere. Et sic gratias agentes, navigio prospero, prosequente patroni praesidio, undis lenibus, temperatis flatibus, velo pendulo, mari tranquillo, velociter ad portum Galliciae pervenerunt. Tunc commonitus ginqua, qui ibidem nunc sacerdos habetur, advenit. Sed nec hoc credo sine divina fuisse providentia, quod eo die se quiae de loco levatae sunt, et sic simul cum ipsis pignoribus Galliciae portum ingressus sit. Quae pignora cum summa veneratione suscipientes, fidem 1015 miraculis firmant. Nam filius regis, dimissa omni aegritudine, sanus properat ad occursum. Beatus autem Martinus sacerdotalis gratiae accepit principatum, Rex unitatem Patris et Filii, et Spiritus sancti confessus, cum omni domo sua chrismatus est. Squalor leprae a populo pellitur, et omnes infirmi salvantur, nec unquam ibi postea usque nunc super aliquem leprae morbus apparuit. Talemque
Abbreviated transcription (Latin):
sabunt: eruntꝰ nobis in benedictionem
de: facto mane. que posuerant pensita¬
bant. Inquib tanta beati uiri infusa
est gracia: ut cam diu eleuarent in
sublimi eream libram. quantum
habere poterat. quo ascenderat momen
detrusi incarcere. Et ammirantes suauita¬
tem sonoꝵ: interrogant custodes quid
hoc esset. Qui dixerunt. Neliquie dom¬
ni martini ingaliciam transmittunt᷑:
et ideo sic psallunt. Tunc illi flentes.
inuocabant sc̃m martinum: ut eos
sua uisitacione de ergastulo carceris
liberaret. Exterritis q custodib et in
fugam uersis: disruptis obicib retina¬
culoꝵ liber populus surgit auin¬
culo. Et sic usq ad sancta pignora po¬
pulo expectante uenerunt osculan¬
tes flendo beatas reliquias. simulq
et gr̃as beato martino prosui absolu¬
sua pietate saluare. Tunc obtentis per
sacerdotem aiudice culpis: incolumes
dimissi sunt. Ꝙ nidentes gestatores
reliquia: gauisi sunt ualde dicentes.

Expanded text:
sabunt, eruntque nobis in benedictionem sabunt, eruntque nobis in benedictionem te, facto mane, quae posuerant pensitabant. In quibus tanta beati viri infusa est gratia, ut tandiu elevarent in sublime aeream libram, quantum habere poterat quo ascenderet momentdetrusi in carcerem, et admirantes suavitatem sonorum, interrogant custodes quid hoc esset? Qui dixerunt: Reliquiae domni Martini in Galliciam transmittuntur, et ideo sic psallitur. Tunc illi flentes invocabant sanctum Martinum, ut eos sua visitatione de ergastulo carceris liberaret. Exterritisque custodibus, et in fugam versis, disruptis obicibus retinaculorum, liber populus surgit a vinculo, et sic usque ad sancta pignora, plebe inspectante, venerunt, osculantes flendo beatas reliquias, simulque et gratias beato Martino pro sui absolusua pietate salvare. Tunc obtentis per sacerdotem a judice culpis, incolumes dimissi sunt. Quod videntes gestatores reliquiarum, gavisi sunt valde, dicentes: