comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est q̃m hanc ds̃ adimpleuit filus
nr̃is. Ingreco consequentius le¬
gitur : qm̃ hanc ds̃ adimpleuit
filus eorũ nobissequitur resusci¬
tans iħm sicut & in psalmo secun¬
do scriptum ẽ &cglera huius
loci sc̃s pater hilarius it a memi¬
nit. Eed id qđ nunc in psalmo est
filius meus estu ego hodie genute
non aduirginis pastũ neq: ad
lauacri regenerationẽ sed pri¬
mogenitũ amortuis pertinere.
a posto lica auctoritas est Namq:
in libro actuũ a postolorum¬
itadictum est. Nosq: uobis euan¬
geli tamus eam quae ad patres
nr̃os facta est repromissio :
hanc ds̃ ex pleuit filuis nostris
citauit eum amortuis amplius
non regressurus in interitum
Voxergo haec dĩ patris. secundũ
a postolum indiere surrectionis
exifat et paulo post cõmemo¬
rata a postoli sententia quadi¬
cit deillo quicũ in formadĩ eẽt
non rapinã existimauit se ẽẽ
aequalem dõ sed se exinaniuit
formã serui accipiens &cꝗ̃tera
et ingloria inquit dĩ patris
hodie genitus nascitur id est

Expanded text:
adimplevit filiis nostris. In Graeco consequentius legitur: Quoniam Deus hanc adimplevit filiis eorum. Sequitur: Resuscitans Jesum, sicut et in psalmo secundo scriptum est. Hujus loci sanctus Pater Hilarius ita meminit: « Sed id quod nunc in psalmo est: Filius meus es tu, ego hodie genui te , non ad Virginis partum, neque ad lavacri regenerationem, sed Primogenitum a mortuis pertinere, apostolica auctoritas est. Namque in libro Actuum apostolorumita dictum est: Nos vobis evangelizamus eam, quae ad patres nostros facta est repromissio; hanc Deus explevit filiis nostris,citavit eum a mortuis, amplius non regressurum in interitum . Vox ergo haec Dei Patris secundum Apostolum in die resurrectionis existi. » Et paulo post commemorata Apostoli sententia, qua dicit de illo: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam existimavit se esse aequalem Deo, sed se exinanivit formam servi accipiens , et caetera: « Et in gloria, inquit, Dei Patris hodie genitus nascitur, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
maluit nisi singulariter po¬
neret. sensum legentis longe
in aliudmitter et : Et procon¬
uentu exercitus acmilitũ : locũ
munitũ faceret intellegi. Sic
& in psalmo ubidicitur et ceci
derunt in medio castrorũ eorũ
set ad gradus contigit ut por¬
taretur &c&era Gradus non
descensionis detemplo: sed a scen¬
sionis incastra signi ficantur
qđ ex grȩco manifestum est
mus id est ascensus hab& non
descensus ego homo quidem sũ¬
iudaeus a tarso ciliciȩ nonignotȩ
ciuitatis municeps promunici¬
pequidam codices ciuem habeN
trans fertur. deriuato nomine
aciui tate quae grece polis uo¬
catur. Vnde hoc qđ a postolus
ait : Nr̃a autem conuersatio
incaelis est. quidã ita interp̃¬
tatisunt noster autẽ municipa¬
tus in caelis est. et hieronimus
adeliodorũ scribens ita posuit
quia non aliud municipatum
legis emulator existens In
existensdĩ. Iuxta illud adro¬
manos: testimoniũ enĩ illis ꝑ¬
hibeo qđ e mulationẽdĩ habeNt

Expanded text:
maluit, ne si singulariter pomaluit, ne si singulariter poneret, sensum legentis longe in aliud mitteret, et pro conventu exercitus ac militum, locum munitum faceret intelligi. Sic et in psalmo ubi dicitur: Et ceciderunt in medio castrorum eorum;set ad gradus, contigit ut portaretur, et caetera. Gradus non descensionis de templo, sed ascensionis in castra significat. Quod ex Graeco manifestum est, ός: id est, ascensus habet, non descensus. Ego homo sum quidem Judaeus a Tarso Ciliciae, non ignotae civitatis municeps. Pro municipe quidam Codices civem habent, transfertur, derivato nomine a civitate, quae Graece πόλις vocatur. Unde hoc quod Apostolus ait: Nostra autem conversatio in coelis est , quidam interpretati sunt: Noster autem municipatus in coelis est. Et Hieronymus ad Heliodorum scribens ita posuit: « Quia non aliud municipatum,legis aemulator existens. In existens Dei, juxta illud ad Romanos: Testimonium enim illis perhibeo, quod aemulationem Dei habent,
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ habituri sed prohibi¬
ti sunt hi quiexgentib: credi¬
derunt & euangelii sacram̃tis
erant imbuti ad suscipienda
legis sacramenta conuerti
qui tamen illa legis mandata
quae ad institutionẽ morum
&emundationẽ cordis pestineNt
ut est non concupisces diligent᷑
obseruare iubentur. Quasta
haec srnodus a postolica hiero¬
solrmis habita est primanãq
deelectione duodecimi apłi ꝓ
iuda. secunda deelectione uii
dia conorum tertia de circum¬
tempore ne prohiberentur
ubin ecessitas exigeret &iam
legalib: cerimonus initiari:
obdiuitandũ uidelic& eorum
scandalum qui putab anteos
ita mosaica decrea tanquã
idolatria dogmata dampnas¬
se Qđ eosetiam ante facere
consuesse timothei maxime
circumcisione probatum est
Iussit ducieum incastra: Et
in hoc loco & in hactota nar¬
ratione ubicumq castrorũ
nomen positum est. ingrȩco
hoc singulariter positum ẽẽ nos¬
scendum est. Quodideo latinus
inter pres pluraliter ponere

Expanded text:
salutem habituri; sed prohibisalutem habituri; sed prohibiti sunt hi qui ex gentibus crediderunt, et Evangelii sacramentis erant imbuti, ad suscipienda legis sacramenta converti, qui tamen illa legis mandata, quae ad institutionem morum et emundationem cordis pertinent, ut est: Non concupisces , diligenter observare jubentur. Quarta haec synodus apostolica Jerosolymis habita est. Prima namque de electione duodecimi apostoli pro Juda, secunda de electione septem diaconorum, tertia de circumtempore, ne prohiberentur, ubi necessitas exigeret etiam legalibus caeremoniis initiari, ob devitandum videlicet eorum scandalum, qui putabant eos ita Mosaica decreta tanquam idololatriae dogmata damnasse, quod eos etiam ante facere consuevisse, Timothei maxime circumcisione probatum est. Jussit duci eum in castra. Et in hoc loco, et in hac tota narratione, ubicunque castrorum nomen positum est, in Graeco hoc singulariter positum esse docendum est: quod ideo Latinus interpres pluraliter ponere
Abbreviated transcription (Latin):
in aegrpto docuisse. Et intran
quierat deseptẽ mansimus apud
cum &c&̃ Ob promptũ prae¬
dicationis officium euangelista¬
proprie meruit appellari
quãuis om̃s hoc agerent cuius
domus & filiarũ eius longo
ex hinc tempore ineademci¬
uitate manebat. Deniq: huius
& hieronimus meminit in his¬
storia scãe paulȩ cum e am
cȩsariã uenisse discriberet :
inqua in quit cornelii domũ
xp̃iuidit ecclesiã & philippi
aediculas. & cubiculum .iiiiͬ
uirginũ prophetarũ Dehis
autẽ quieredidor̃ ex gentib:
noscripsimus iudicantes ut abs¬
tineant seabidolis immolato¬
&cera Ingreco habetur dis¬
tinctius. De his autem quicre¬
diderunt hominib: nos scrip¬
psimus iudicantes nihil tale
custodire eos. nisi ut obserueNt
se abidolathitis & c&era Non
ergo prohibiti sunt eotempo¬
re credentes in xp̃m iudei secun¬
dum consuetudinem legis ingre¬
di stante adhuc templo acre¬
ligione sua quam libet in solis
noui testamenti sacramentis

Expanded text:
in Aegypto docuisse. CAPUT XXI.in Aegypto docuisse. CAPUT XXI.angelistae, qui erat de septem, mansimus apud eum, etc. Ob primum praedicationis officium evangelista meruit appellari, quamvis omnes hoc agerent. Hujus domus et filiarum ejus longo ex hinc tempore in eadem civitate manebat. Denique hujus et Hieronymus meminit in Historia sanctae Paulae, cum eam Caesaream venisse describeret: « In qua inquit Cornelii domum Christi vidit Ecclesiam, et Philippi aediculas et cubiculum quatuor virginum prophetarum. » De his autem, qui crediderunt ex gentibus nos scripsimus, judicantes ut abstineant se ab idolis, immolatione, etc. In Graeco habetur distinctius: De his autem, qui crediderunt hominibus, nos scripsimus, judicantes nihil tale custodire eos, nisi ut observent se ab idolothytis, etc. Non ergo prohibiti sunt eo tempore credentes in Christum Judaei, secundum consuetudinem legis ingredi, stante adhuc templo ac religione sua, quamlibet in solis novi testamenti sacramentis
Abbreviated transcription (Latin):
sulam eẽ contraasiã : sed &idem
plinius alioloco scribit mitilenen¬
esse ciuitatem incrpro insula
qđ utrumq uerũ eẽ creden¬
dum est. Non tamen nunc pau¬
lum cum sociis inciuitatẽ erpri
sed in insulã asiȩ uenisse. Nam
longo posthaec & multis pera¬
gratis regionib: cyproappa¬
ruisse sed non hanc intrasse
perhibetur Festinabat enim
sipossibile sibiesset. ut diempen¬
te costen faceret hiero solrmis
Ingreco scriptũ est diem pente¬
costes id est quinquagesimȩ
Notaergo & paschȩ tempus
& pente costes ipsis etiã a posto¬
lorum temporib: eẽ celebratũ
Sedutrũ inter iudȩos ȩmulato¬
res legis addiem quo im mola¬
tus est agnus in aegrpto & qđ
lex data est inmonte sinai :
Anuero addiem dominicȩ re¬
surrectionis & aduentus sp̃s scĩ
celebratasint: Dicant qui noue¬
rint. Constattamen apłm
p&trum romae diedominica
resurrectionis xp̃i pascha
celebrasse: constat hoc euan¬
gelistam marcũ ab eo missũ

Expanded text:
sulam esse contra Asiam; sed et idem sulam esse contra Asiam; sed et idem Plinius alio loco scribit Mytilenenesse civitatem in Cypro insula. Quod utrumque verum esse credendum est, non tamen nunc Paulum cum sociis in civitatem Cypri, sed in insulam Asiae venisse. Nam longo post haec et multis peragratis regionibus, Cypro apparuisse, sed non hanc intrasse, perhibetur. Festinabat enim si possibile sibi esset ut diem Pentecosten faceret Jerosolymis. In Graeco scriptum est Diem Pentecostes, id est, quinquagesimae. Nota ergo et Paschae tempus et Pentecostes ipsis etiam apostolorum temporibus esse celebratum. Sed utrum inter Judaeos aemulatores legis ad diem quo immolatus est agnus in Aegypto, et quo lex data est in monte Sinai, an vero ad diem Dominicae resurrectionis, et adventus Spiritus sancti celebrata sunt, dicant qui noverint. Constat tamen apostolum Petrum Romae die Dominico resurrectionis Christi Pascha celebrasse; constat hoc evangelistam Marcum ab eo missum
Abbreviated transcription (Latin):
uierint. sed & fidelium indomo
sua congregationẽ habuerint
Secundã uero cum eẽt introade¬
descripsissefertur epistolam
porro romanorũ epłam poster
scriptã ratiomanifestat. Nãq
hanc seipse proficiscentem hie¬
ro solrma scripsisse testatur
Itaut etiam suꝑ languidos defer
Verũ gregorius. quinunc ẽ a pos¬
tolicȩ sedis antis tes cum ad huc¬
esset archidiaconus sciscitante
amico debrittannia & hoc int̃
alia rescripsit. genus eẽ sud aru
pater pirribero ensis : hic be¬
roensis. Non huius bero ensis
Plus autem hab& ingreco comi¬
tatus est autem cumeo usq ad
asiam eductus somno cecidit
detestio cenaculo Protertio cȩ¬
naculo ingreco scriptũ est tristega
quodeo cõmemorare uolui ut sci¬
reposset lector quid sit ingenesi
qđ de arca facienda iubetur.
caenacula & tristega facies inea
triplicia tecta dicuntur. Adsupto
eo uenimimus mitelenen scripsi¬
mus in libro primo sequentes pli¬
nium secundum : mitilenen in¬

Expanded text:
vierint, sed et fidelium in domo vierint, sed et fidelium in domo sua congregationem habuerint. Secundam vero, cum esset in Troade, scripsisse fertur Epistolam: Porro Romanorum Epistolam postea scriptam ratio manifestat. Namque hanc se ipse proficiscentem Jerosolymam scripisse testatur. Ita ut etiam super languidos deferrverum Gregorius, qui nunc est apostolicae sedis antistes, cdhuc archidiaconus, sciscitanti amico de Britannia, et hoc inter alia rescripsit, genus esse sudariipater Pyrri Beroeensis. HIC Beroensis, non HUJUS Beroeensis. Plus autem habetur in Graeco: Comitatus est autem cum eo usque Asiam. Eductus somno cecidit de tertio coenaculo. Pro tertio coenaculo in Graeco scriptum est, τριστέγου, quod eo commemorare volui, ut scire possit lector quod sit in Genesi, quod de arca facienda jubetur: Coenacula et tristega facies in ea triplicia tecta dicuntur. Assumpto eo venimus Mytilenen. Scripsimus in libro primo sequentes Plinium Secundum, Mytilenen in
Abbreviated transcription (Latin):
sum uolumus sequi nusquã omni¬
nolegimus aquilã at tonsũ fuisse
Si autem in hoc loco aquilamẽẽ
attonsum dixerimus restat in
fine huius libelli locus ubietiam
paulũ at tonsum siuera sum eẽ
legimus Falluntur autẽ mendo¬
sitate codicis qui aquilã cũ pris¬
esse attonsum. Ingrȩco enim
tonsus numero singulari. et ha¬
bebatenĩ uotũ non habebant
Siue depaulo siue deaquila acci¬
reuincebat publice ostendens ꝑ
scripturas eẽ x p̃m iħm. Ingreco
ita scriptũ ẽ publice & ꝑdomus
ostendens: quod est optimi docto¬
ris ita docere multos generalit̃¬
& ut singulos uiritim exhortari
factum  perbiennium &c&era
Hoc tempore commor ante paulo
inepheso dicitur primã adcorin¬
thios epistolã scripsisse inqua
etiam & priscillae & aquilȩ me¬
minit. dicens. Salutant uos in dño
multũ aquila & priscilla cum
domestica suaecclesia quo uerbo
&iam hoc ostenditur. quia non
illi solũ modo fideliter xp̃o ser¬

Expanded text:
sum volumus sequi, nusquam omnisum volumus sequi, nusquam omnino legimus Aquilam fuisse attonsum. Si in hoc loco Aquilam esse attonsum dixerimus, restat in fine hujus libelli locus ubi etiam Paulum attonsum, sive rasum, legimus. Falluntur autem mendositate codicis, qui dicunt Aquilam cum Priesse attonsum. In Graeco enim est tonsus, numero singulari habetur, et habebat votum, non habebant, sive de Paulo, sive de Aquila, accirevincebat, publice ostendens per Scriptita scriptum est: Publice et per domos ostendens; quod est optimi doctoris, ita docere multos generaliter, ut singulos viriliter exhortari factum est per triennium, etc. Hoc tempore, commorante Paulo in Epheso, dicitur primam ad Corinthios Epistolam scripsisse, in qua etiam Priscillae et Aquilae meminit, dicens: Salutant vos in Domino multum Aquila et Priscilla cum domestica sua Ecclesia . Quo verbo etiam hoc ostenditur, quia non illi solummodo fideliter Christo ser
Abbreviated transcription (Latin):
Gratias inquiensago dõ quod ne¬
minẽ ur̃m baptizaui nisi crispũ
& gaium. Ad prehendentes
autẽ om̃s sostenen principem
synago gȩ. percutiebant eũ ante
tribunal. Ingrȩco meliusscri¬
ptum est Ad prehendentes aut̃e
om̃s grȩci sostenen Iudȩis enim
cum ignominia expulsis a tribu¬
nali gentiles &iam principẽ
eorum maiori contumelia uer¬
berantes ad ficiebant. Pratrib:
ualedicens migrauit syriã &cũ
eo priscilla & aquila quisibi to¬
tonderat inchencris caput &c&̃
Ambigue uidetur dictũ utrum
sibi paulus an aquila caput to¬
tonderit. Sed hieronimus ma
nifeste ut in prȩcedente libro
docuimus hoc depaulo dictum
intellegit. positanamq: hac sen¬
tentia in epła ad augustinum
continuo subiecit & ait esto
ut ibi id est incircum cisioneti¬
mothei iuda eorũ timore com¬
pulsus sit facere qđ non licebat
Quare comã nutriuit ex uoto
& postea eam inchenchris tocon¬
dit exlege cuiussi hoc in loco sen¬

Expanded text:
Gratias, inquiens, ago Deo, quod neGratias, inquiens, ago Deo, quod neminem vestrum baptizavi, nisi Crispum et Gaium. Apprehendentes autem omnes Sosthenen principem Synagogae, percutiebant eum ante tribunal. In Graeco melius scriptum est: Apprehendentes autem omnes Graeci Sosthenen. Judaeis enim cum ignominia expulsis a tribunali, gentiles etiam principem eorum majore contumelia verberantes afficiebant. Fratribus valefaciens migravit in Syriam, et cum eo Priscilla et Aquila, qui sibi totonderat caput in Cenchris, etc. Ambigue videtur dictum utrum sibi Paulus an Aquila Cenchris caput totonderit; sed Hieronymus presbyter manifeste, ut in praecedenti libro plenius docuimus, hoc de Paulo dictum intelligit. Posita namque sententia hac in epistola ad Augustinum, continuo subjecit et ait: « Esto ut ibi idem in circumcisione Timothaei Judaeorum timore compulsus sit facere quod licebat, quare comam nutrivit ex voto, et postea eam in Cenchris totondit ex lege? » Cujus si hoc in loco sen
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui eum nouerant. ita cog¬
gnominabatur. Non autem
putandum est hunc eẽtitũ
discipulũ apłi paulicui ipse
scripsit epistolam. & eum
cretensium ordinauit ep̃m
Ille & enimtitus multo ante
hoctempore cumillo fuit. cũ
deantio chia hiero solrmam
proquestione circumcisionis
barnaba adhuc secum comi¬
tante ueniret. Ait nam que
idem paulus ad galathas
Deinde post annos xiiii ite¬
rũ ascendi hiero solimam
cum barnaba ad sumpto &¬
tito. & contulicum illis euan¬
geliũ qđ prȩdico ingentib
contulit enĩ cum illis euan¬
gelium qđ prȩdicabat sol¬
lerter inconsilio a postoloꝵ
disquirens anrecte face¬
ret p̃dicando qđ gentes
perbaptisma fidei sine circum¬
cisione possent ad salutẽ perue¬
nire. Non qđ ipse dehacre ali¬
quid dubitaret. sed utmentes
dubitantium a postolicȩ sinodi
auctoritate confirmarentur
Chrispus autem archisinagogus
quema se baptizatum paulus
adcorinthios scribens insinuat :

Expanded text:
nis, qui eum noverant, ita conis, qui eum noverant, ita cognominabatur. Non autem putandum est hunc esse Titum discipulum apostoli Pauli, cui ipse scripsit Epistolam, et eum Cretensium ordinavit episcopum. Ille etenim Titus multo ante hoc tempore cum illo fuit, cum de Antiochia Jerosolymam pro quaestione circumcisionis, Barnaba adhuc secum comitante, veniret. Ait namque idem Paulus ad Galatas: Deinde post annos quatuordecim iterum ascendi Jerosolymam cum Barnaba, et assumpto Tito, et contuli cum illis Evangelium, quod praedico in gentibus. Contulit enim cum illis Evangelium quod praedicabat, solerter in consilio apostolorum disquirens an recte faceret praedicando, quod gentes per baptisma fidei sine circumcisione possent ad salutem pervenire; non quod ipse de hac re aliquid dubitaret, sed ut mentes dubitantium apostolicae synodi auctoritate confirmarentur. Crispus autem archisynagogus ditur, quem a se baptizatum Paulus ad Corinthios scribens insinuat:
Abbreviated transcription (Latin):
& uirorũ non pauci. Et quidã
dicebant. quiduult seminiuer¬
bius hic dicereꝰ de hoc nomine
sc̃s augustinus. Legimus inquit
apłm paulum dictũ fuisse uer¬
borum seminatorem: Dictũ ẽ
quidem ab inridentib: sed non
respuendũ est a credentib: erat
enĩ ille reuera seminator uer¬
borũ sed imessormorũ et noslic&
tantilli & nequa quam illius ex¬
cellentiae comparandi in agro
dĩ qđ est corur̃m uerbũ dĩ semi¬
namus & uberem messem de
ur̃is morib: ex pectamus fecitq
exuno omne genus hominum
qđ dicit ex uno. patetquia ex uno
homine signi ficat. Sed plenius
habetur ingrȩco fecit exuno
sangiune quodidem significare
nulli dubium ẽ Nomine enim
sanguinis. propaginẽ carnis
designat Et ꝑcarnem more
solito scripturarũ hominem
uult intellegi luxta illud psal¬
Et migrans inde intrauit in
domũ cuiusdã nominetiti usti
iusti nomen. etiam ingrȩco
scriptum est. quia aut pro¬
prium hoc nomen uiro fuit.
aut merito iustitiae aroma¬

Expanded text:
 virorum non pauci. Et quidam dicebant: Quid vult seminiverbius hic dicere. De hoc nomine sanctus Augustinus: « Legimus, inquit, apostolum Paulum dictum fuisse verborum seminatorem. Dictum est quidem ab irridentibus, sed non respuendum est a credentibus. Erat enim ille revera seminator verborum, sed messor morum. Et nos licet tantilli, et nequaquam illius excellentiae comparandi, in agro Dei, quod est cor vestrum, verbum Dei seminamus, et uberem messem de vestris moribus exspectamus. » Fecitque ex uno omne genus hominum. Quod dicit ex uno, patet, quia ex uno homine significat. Sed plenius habetur in Graeco: Fecit ex uno sanguine, quod idem significare nulli dubium est. Nomine enim sanguinis propaginem carnis designat; et per carnem, more solito Scripturarum, hominem vult intelligi juxta illud PsalEt migrans inde intravit in domum cujusdam nomine Titi Justi. Justi nomen etiam in Graeco scriptum est, quia aut proprium hoc nomen viro fuit, aut merito justitiae a Roma
Abbreviated transcription (Latin):
Hieronimus huius loci it a
meminit in epistola adluciniũ
Paulus romã uinctus ingre¬
ditur . ut uinctos superstitio¬
nis errorib: liberosfaciat
Manet inhospitio conductu
ꝑbiennium ut nobis utriusq
instrumenti aeternã reddat
donũ. Qua ex positione docuit
c&leraq: quaeq: in hoc uolumi¬
ne uel de ipso apło paulo uel
de aliis quibusq scripta sunt
non in suꝑficie tantũ litterȩ
fructũ nobis ecclesiasticae
praemonstrare doctrinae:
uerũ &iã siquis perfecte in¬
tellexerit medullã sensus
spiritalis uirtute habere

Expanded text:
Hieronymus hujus loci ita Hieronymus hujus loci ita meminit in epistola ad Lucinium: « Paulus Romam vinctus ingreditur, ut vinctos superstitionis erroribus liberos faciat; manet in hospitio conducto per biennium, ut nobis utriusque instrumenti aeternum reddat donum. » Qua expositione docuit caetera quoque quae in hoc volumine vel de ipso Paulo apostolo, vel de aliis quibusque scripta sunt, non in superficie tantum litterae fructum nobis ecclesiasticae praemonstrare doctrinae: verum etiam si quis perfecte intellexerit, medullam sensus spiritalis virtute habere
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando uiridis. aliquando
muccilaginosa etiam & rasuras
cumgutis sanguinis emittunt
cũ morsu intestini & umbilici in¬
sũmitate. patiuntur & fastidiũ
frequentor & febriculã quam
pater hic publii passus eẽ nar¬
ratur. Alquando &iã exta¬
lis ex clus o contingit & maxi¬
me in infantib: efficitur
aliquando experfrictione
autex corruptione acriorũ
humorũ. Meminit huiusmor¬
bi & georgius in libro historia¬
rum suarũ quinto itadicens
disentericus morbus pȩnetotas
gallias praeoccupauit erat
enĩ his qui patiebantur ualida
cũ uomitu febris renium que
ni iius dolor caput graue
uel ceruix. Eauero quae exore
proiciebantur. colore croceo
aut certe uiridia erant
Amultis autẽ asserebatur uene¬
nũ occultum eẽ : sed herba e
quae uenenis medentur potui
sumptȩ plerisq: prȩsidia con¬
tulerunt. M ansit autẽ biennio
toto insuo conductu. & suscipie¬
batomnes qui in grediebant᷑
adeum. praedicans regnũ dĩ

Expanded text:
aliquando viridis, aliquando aliquando viridis, aliquando mucilaginosa: etiam et rasuras cum guttis sanguinis emittunt, cum morsu intestini et umbilici, insomnietatem patiuntur, et fastidium, frequenter et febriculam, quam pater hic Publii passus esse narratur; aliquando etiam extalis exclusio contingit, maxime in infantibus: efficitur aliquando ex perfrictione aut ex corruptione acriorum humorum. Meminit hujus morbi et Gregorius in libro Historiarum suarum quinto, ita dicens: « dysentericus morbus pene totas Gallias praeoccupavit. Erat enim in his qui patiebantur valida cum vomitu febris renumque nimius dolor, capitis gravedo, vel cervicis; ea vero quae ex ore projiciebantur colore croceo, aut certe viridia erant. A multis autem asserebatur venenum occultum esse; sed herbae quae venenis medentur, potu sumptae, plerisque praesidia contulerunt. » Mansit autem biennio toto in suo conductu, et suscipiebat omnes qui ingrediebantur ad eum, praedicans regnum Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
cia ualebant. Vnde subsequen¬
ter adiungitur. Aspirante
autẽ austro existimantes ꝓ¬
Potuimus uix obtinere scaphã
Scripsimus in primo libro hisi¬
dorum sequentes scapham eẽ
nauiculam leuem. exuimine
contextam crudoq: corio tectã:
Verum deinceps aliorũ scripta
ꝑcurrentes inuenimus scafas
uocarinauiculas &uã unade
arbore cauatas. quas monoxil
Ingreco scriptum ẽ recipiebat
nosom̃s Qđ & nos arbi tramur
primosic interp̃tatũ eẽ in lati¬
nũ sed librariorũ neglegentia
cõmutatũ. Contigit autẽ patrẽ
publii febrib: & disenteria
iacere uexatũ. Disenteria est
passio intestinorũ causatio
cum ulceratione qua ex cludit᷑
egestio sanguinulenta aut fel¬
lita aut alia inmutatio humo¬
ris Sed noxia aueterib: iudicat᷑
quae nigrã egestionẽ ab imtio
ostenderit: Nam rpocrates
in aforismos sicait. Disenteria
a felle. nigra incipiens mostifera
Sequitur autẽ patientes iugis
assellatio inferioris uentris

Expanded text:
cia, valebant. Unde subsequencia, valebant. Unde subsequenter adjungitur: Aspirante autem Austro existimantes ppotuimus vix obtinere scapham. Scripsimus in libro primo, Isidorum sequentes, scapham esse naviculam levem, ex vimine contextam, crudoque corio tectam; verum deinceps aliorum scripta percurrentes, invenimus scaphas vocari naviculas etiam una de arbore cavatas, quas μονοξύλαIn Graeco scriptum est: Recipiebant nos omnes. Quod et nos arbitramur primo sic interpretatum esse in Latinum, sed librariorum negligentia mutatum. Contigit autem patrem Publii febribus et dysenteria vexatum jacere. Dysenteria est passio intestinorum, causatio cum ulceratione, quia excluditur egestio sanguinolenta, aut fellita, aut alia immutatio humoris; sed noxia a veteribus judicatur, quae nigram egestionem ab initio ostenderit. Nam Hippocrates in Aphorismis sic ait: « Dysenteria à felle nigra incipiens, mortifera est. » Sequitur autem patientes jugis assellatio inferioris ventris,
Abbreviated transcription (Latin):
ingrȩco ita scriptũ est. smirna
& stacte & casia uenimus in
locũ quendã qui uoca tur boni
postus. hi boni portus non
huius boni postus Et nauclero
magis credebat . Naucleros
grece dominus nauis uocat᷑
si quomodo possent deuenion¬
tes phenicem hie mare cretȩ
respicientem adafricũ &ad
chorum uentus africus qui
grecȩ uocatur libs. flat̃ inter
meridianã plagam & occiden¬
uergens Chorus uero inter
septentrionẽ & occidentalem
sed plus ad occidentẽ deflexus
Liquet ergo quia prouintia
foenicis cretã ad occidentem
habebat. Ideoq portũ eius¬
dem cretȩ. de quibus dã suis locis
contraa fricum. Oequib: dam
uero contrachorũ aspiciebat
et propterea siue a fricus siue
chorus adspiraret acr&a
funem soluentes phenicem
poterant peruenire. Sed &¬
si auster ipse id est meridianꝰ
ad flaret uentus nihi lominꝰ
artifici directione guber¬
naculorum & sinuamine uelo¬
rum foenicen ad nauigare.
si non diuna &bsisterent iudi¬

Expanded text:
, in Graeco ita scriptum est: Smyrna, , in Graeco ita scriptum est: Smyrna, et stacte, et casia. Venimus in locum quemdam, qui vocatur Boni portus. HI boni portus, non HUJUS boni portus. Et nauclero magis credebat. Naucleros Graece dominus navis vocatur. Si quomodo possent devenientes Phaenicem hiemare, portum Cretae respicientem ad Africum et ad Corum. Ventus Africus, qui Graece vocatur λίψ, flat inter Meridianam plagam, et Occidenrgens; Corus vero ad Septentrionem et Occidentem, sed plus ad Occidentem deflexus. Liquet ergo, quia provincia Phoenicis, Cretam ad Occidentem habebat, ideoque portum ejusdem Cretae de quibusdam suis locis contra Africum; de quibusdam vero contra Corum aspiciebat, et propterea sive Africus seu Corus aspiraret, a Creta funem solventes, Phoenicen poterant pervenire. Sed etsi auster ipse, id est, meridianus afflaret ventus, nihilominus ancipiti directione gubernaculorum et sinuamine velorum Phoenicen adnavigare, si non divina obsisterent judi
Abbreviated transcription (Latin):
profecturum. Maturius
maturius fieridicatur qđ ã
tardius &cũ maturitate con¬
uenisset agrippa & bernice
cũ multa ambitione. proam¬
bitione ingrȩco fantasia scrip¬
ptum est quo nomine designatur
multiplex apparatus & põpa
regalis officii qđ ille ambiente
prosecta ingreco heresim ha¬
b& unde probatur quodeo
tempore etiãbona secta hoc
apud grecos uocabulũ habebat
quod nunc apud nos malatantũ
initaliam & tradipaulum cum
reliquis custoduscenturioni
Consequentius legitur. ingrȩco
ut autẽ iudicatũ est nauigare
nos in italiamtradider̃ paulũ
& quosdam alios uinctoscentu¬
rioni Et pelagus ciliciȩ & pã¬
philiȩ nauigantes uenimus
listram. quae est liciȩ proli¬
stra ingrȩco smrrna scripta ẽ
proquo hieronimus in libro
hebreorũ nominũ mrrram
ponit. Qđ id circo reor inquib:¬
dam codicib: itarepperiri quia
mrrra grece smrrna appel¬
latur. Deniq in psalmo ubica¬
nimus myrra & guita & casia

Expanded text:
profecturum. Maturius profecturum. Maturius maturius fieri dicatur quod tardius et cum maturitate convenisset Agrippa et Bernice cum multa ambitione, etc. Pro ambitione in Graeco φαντασία scriptum est, quo nomine designatur multiplex apparatus, et pompa regalis officii, quo ille ambiente, Pro secta in Graeco haeresim habet. Unde probatur, quod eo tempore etiam bona secta hoc apud Graecos vocabulum habebat, quod nunc apud nos mala tantumin Italiam, et tradi Paulum cum reliquis custodiis centurioni. Consequentius legitur in Graeco: Ut autem judicatum est navigare nos in Italiam, tradiderunt Paulum et quosdam alios vinctos centurioni. Et Pelagus Ciliciae et Pamphiliae navigantes, venimus Lystram, quae est Lyciae. Pro Lystra in Graeco Smyrna positum est, pro quo Hieronymus in libro Hebraeorum nominum Myram ponit: quod idcirco reor in quibusdam Codicibus ita reperiri, quia μύῤῥα Graece Smyrna appellatur. Denique in psalmo, ubi canimus: Myrrha, et gutta, et casia
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ romanam cuius eẽt pos¬
sessor sed consortiũ ciuitatis
romanȩ cuius esset pasticeps
emerat sed paulus eo magis
ciuis erat romanus quo non hoc
comparando sed nascendo ha¬
tes neq: manducaturos neq:
bibituros donec occiderent
paulum . Deuouer̃ maledixer̃
significat siquidem prohoc
uerbo ingreco scriptũ est ana¬
ubi dicebant: Deuotione deuo¬
uimus nos nihilgustaturos In
norunt quianathemate sacer¬
dotali a societate xp̃i & eccle¬
autem plures. elemosinam
facturus ingentem meam
Quorũ in epistolissuis crebrã
fecit mentionẽ Oblationes
uero & uota ad eaquae ad
suasionẽ ia cobi & seniorum
dõ intemplo obtulerat quã¬
uis ingrȩco non sint uota ad¬
dita Et siergo lucas in histo¬
riae ordine non dixit qđ
paulus cũ elemosinis paupe¬
rum xp̃i degrȩcia hiero solr¬
ma uenerit ex uerbis tam̃
quaeipsum dixisse refert. quia
hoc fecerit ostendit. Festus
autem respondit seruari pau¬
lum incaesaria secũ maturius

Expanded text:
tatem Romanam, cujus esset postatem Romanam, cujus esset possessor, sed consortium civitatis Romanae, cujus esset particeps, emerat. Sed Paulus eo magis erat civis Romanus, quia non hoc comparando, sed nascendo hates neque manducaturos neque bibituros, donec occiderent Paulum. Devoverunt, maledixerunt significat. Siquidem pro hoc verbo in Graeco scriptum est, ἀνεubi dicebant: Devotione devovimus nos nihil gustaturos, in, norunt qui anathemate sacerdotali a societate Christi et Eccleautem plurimos eleemosynas facturus in gentem meam quorum in Epistolis suis crebram facit mentionem; oblationes vero et vota ad ea quae ad suasionem Jacobi et seniorum Deo in templo obtulerat. Quamvis in Graeco non sint vota addita. Etsi ergo Lucas in historiae ordine non dixit quod Paulus cum eleemosynis pauperum Christi de Graecia Jerosolymam venerit, ex verbis tamen, quae ipsum dixisse refert, quia hoc fecerit ostendit. CAPUT XXV. Festus autem respondit servari Paulum in Caesarea, se autem maturius
Abbreviated transcription (Latin):
calcitrare Et qui mecumerant
lumen quidem uider̃ et ingreco
hab& plus & intimorati factis
Tactum est autem reuertenti
mihi in hierusalem & oranti
intemplo fierime instupore
mentis uidere illum. prostupo¬
rementis quidã codices habeNt
mentis excessum : Alii pauorẽ
alii alienationem diuerse enĩ
interp̃tatur latine. qđ grȩce
dicitur extasis qđ uerbum &
inusione patri supra positũ ẽ
ubi ad docendum corneliũerat
euocandus. Cecidit inquid suꝑ
eum extasis &uidit caelũ aꝑtũ
Alien ata est autẽ mens orantiũ
apostolorũ sed ab infimis ad
suꝑna non ut deuiaret. sedut
uideret. Tribunus quoq: timu
it postquam resciuit quiaci¬
uis romanus esset prociui
idem uerbũ ingreco positũ ẽ
qđ supra pro municipe idest
polites Ego multa pecunia
ciuitatem hanc consecutus sũ
Prociuitate in greco politian
hab& qđ magis ciuilitatem
idest socialem interciues con¬
uersationẽ uel adminis tratio¬
nẽ rei publicȩ quã ciuitatẽ sig¬
gnificat Non enĩ tribunus ciui¬

Expanded text:
Et qui mecum fuerunt, lumen quidem viderunt. Et in Graeco habetur plus: Et in timore facti sunt. Factum est autem revertenti mihi in Jerusalem, et oranti in templo fieri me in stupore mentis, et videre illum. Pro stupore mentis quidam Codices habent mentis excessum, alii pavorem, alii alienationem. Diverse enim interpretatur Latine, quod Graece dicitur exstasis. Quod verbum et in visione Petri supra positum est, ubi ad docendum Cornelium erat evocandus. Cecidit namque super eum exstasis, et vidit coelum apertum. Alienata est autem mens orantium apostolorum, sed ab infimis ad superna, non ut deviarent, sed ut videreit, postquam rescivit quia civis Romanus esset. Pro cive idem verbum in Graeco positum est, quod supra pro municipe, id estt. Ego multa pecunia civitatem hanc consecutus sum. Pro civitate in Graeco πολιτείαν habet: quod magis civilitatem, id est, socialem inter cives conversationem, vel administrationem reipublicae, quam civitatem significat. Non enim tribunus civi
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscent eos quia isti sunt sem̃
cuibenedixit dñs. et dequib: dñs
inparabola euangelii : Sem̃ autẽ
bonũ hi sunt filui regni dissemi¬
natum ẽ igitur hoc semen ꝑ regio¬
nes ut messis fidei quae in hiero¬
solrmis coepta est. primo iudeam
& samariã ddeinde totũ orbẽ im¬
pleret. Demq: deeisdem disꝑsis
siue potius disseminatis insequentib:
legimus quia non solũ iuda eis sed
& grȩcis loquebantur uerbum
ascentisq in antiochia ecclesi ae
post hos nobilissima s̃ fundam̃ta
posita. Philippus autem descen¬
dens inciuitate samariae. prae¬
dicabat illis xp̃m. & hic exnu¬
mero disseminatorũ fuit qui pri¬

Expanded text:
cognoscent eos, quia isti sunt semen cognoscent eos, quia isti sunt semen cui benedixit Dominus, et de quibus Dominus in parabola Evangelii: Semen autem bonum, hi sunt filii regni . Disseminatum est ergo hoc semen per regiones ut messis fidei, quae in Jerosolymis coepta est, primo Judaeam et Samariam, deinde totum orbem impleret. Denique de eisdem dispersis sive potius disseminatis in sequentibus legimus quia non solum Judaeis, sed et Graecis loquebantur verbum, nascentisque in Antiochia Ecclesiae per hos nobilissima sunt fundamenta posita. Philippus autem descenderat in civitatem Samariae, et praedicabat illis Christum. Et hic ex numero disseminatoru
Abbreviated transcription (Latin):
Adiecit ergo temporib: iosue
annũ unũ temporib: samuhelis
& saulis annos octo. Et ut decimꝰ
numerus impleatur quastum
ipsum annũ regni salomonis
in quo templum aedificaricoep¬
ptum est. adnumerat. Quod ñ
esse faciendum quisquis hebrai¬
cam ueritatem sequitur inuenit
qđ autem in prȩcedente libro
scripsi iudices populũ amosiusq
secutus sum. Nec dumanim ad¬
uertens eam hebraicȩ ueritati
non ẽe consonã Dicebat quem
me arbi tramini eẽ non sumego
Ingreco plenius dicitur non sum

Expanded text:
Adjicit ergo temporibus Josue Adjicit ergo temporibus Josue annum unum, temporibus Samuelis et Saulis anno octavo, et ut decimus numerus impleatur, quartum ipsum annum regni Salomonis, in quo templum aedificari coeptum est, annumerat: quod non esse faciendum quisquis Hebraicam veritatem sequitur invenit. Quod autem ipse in praecedente libro scripsi, judices populum a Moyse ussecutus sum, necdum anni advertens eam Hebraicae veritati non esse consonam. Dicebat: Quem me arbitramini esse, non sum ego. In Graeco plenius dicitur: Non sum
Abbreviated transcription (Latin):
& saulis xLannos dederit :
Aequali inter eos numero disꝑ¬
titos. post modũ historias io¬
sephi diligentius ex tempore
rit sed duo decim tantũ samuheli
Viginti autem annos ad signaue¬
rit sauli. Sed & relectis sollertius
libris chronicorũ anim aduesti
quare eusebius hoc in loco auc¬
ctoritatẽ iosephi sequilloluerit
sicut nec in annis iosue. cuicum
io sephus xxui annos tribuat
putauit. hocergo incausa fuit
qui asi illum sequeretur nequa¬
quam prȩscriptũ quad ringen¬
ab exitu isra helis ex aegrpto
usq dum templũ aedificari in¬
ciperet plenũ posset habere
sed decẽminus annos eius dem
aetatis in suis codicib: inueniret
quod ideo passus est. quia lxx
dicem qui post ab essa x annos
populũ rexit in suis chronicis
ponere supersedit uerum
dep̃hendens decem sibi annis
prefiniticalculi inhistoria sacra
iuxta editionem quã sequebat᷑
de esse curauit hos desuo ubi cõ¬
modum & historiae sacraeminꝰ
contrarium uidebatur adicere

Expanded text:
t Saulis quadraginta annos dederit, t Saulis quadraginta annos dederit, aequali inter eos numero dispertitos, postmodum historias Josephi diligentius ex tempore rit, sed duodecim tantum Samueli, viginti autem annos assignaverit Sauli. Sed et, relectis solertius libris Chronicorum, animadverti quare Eusebius hoc loco auctoritatem Josephi sequi noluerit, sicut nec in annis Josue, cui cum Josephus viginti sex annos tribuat,putavit. Hoc ergo in causa fuit, quia si illum sequeretur nequaquam praescriptum quadringenab exitu Israelis ex Aegypto, usque dum templum aedificari inciperet, plenum posset habere, sed decem minus annos ejusdem aetatis in suis Codicibus inveniret. Quod ideo passus est, quia Septdicem, qui post Abessam decem annis populum rexit, in suis Chronicis ponere supersedit. Verum deprehendens decem sibi annos praefiniti calculi in historia sacra juxta Editionem, quam sequebatur, deesse, curavit hos de suo, ubi commodum et historiae sacrae minus contrarium videbatur, adjicere.
Abbreviated transcription (Latin):
secutus. quia nom̃ hoc latine
singularem numerum non ha¬
b& quodidem & supra similit̃
Ipositum docuimus. Et destru¬
Lens gentes uii interra cha¬
In aan. sorte distribuit eis ter¬
Iram eorum. quasi post quadrin¬
Igentos & quinquaginta annos
& posthaec dedit iudices quo¬
modo hic numerus possit in¬
tellegi. in prȩcedente libro
nr̃ae expositionis diximus
Sed sciendum qđ ingrȩco aliter
scriptum ẽ et destruens gentes
interra chanaan septem
sorte distribuit eis terram
eorum. Et post haec quasi an
phetam. quod quo modo conue¬
niat sententiae quae in libro
tatis exponere . nisi forte uulga¬
rem inloquendo famem secutus
est. qđ fecis seb eatus stephanus
incontione cum iuda eis habita
desepultura xii patriarcharũ
probatur Et dedit illids̃ saul
regno saulis uidetur apłs uulgi
opinionẽ secutus sicut in p̃cedeNłi
libro iam diximus Verũ qđ
ibi dixi quia eusebius iosephum
secutus principatui samuhelis

Expanded text:
secutus, quia nomen hoc Latine secutus, quia nomen hoc Latine singularem numerum non habet quod idem et supra similiter positum docuimus. Et destruens gentes septem in terra Chanaan, sorte distribuit eis terram eorum quasi post quadringentos et quinquaginta annos, et post haec dedit judices. Quomodo hic numerus possit intelligi in praecedenti libro nostrae expositionis, diximus. Sed sciendum quod in Graeco aliter scriptum est: Et destruens gentes in terra Chanaan septem, sorte distribuit eis terram eorum. Et post haec quasi annd Samuel prophetam. Quod quomodo conveniat sententiae, quae in libro tatis exponere, nisi forte vulgarem in loquendo famam secutus est, quod fecisse beatus Stephanus in concione cum Judaeis habita de sepultura duodecim patriarcharum probatur Et dedit illis Deus Saregno Saulis videtur apostolus vulgi opinionem secutus, sicut in praecedenti libro jam diximus; verum quod ibi dixi, quia Eusebius Josephum secutus principatui Samuelis e
Abbreviated transcription (Latin):
Ietȩ fidei eẽ conperiat. Inuener̃¬
autem illis elimas magus
Ssic enim interp̃tatur nom̃ eius
quaerens auertere ꝓconsulem
Quomodo barnabȩ mox post
abrenuntiationẽ mutatum .ẽ
nom̃ ut pro ioseph uocaret᷑
barnabas id est proaucto fili¬
us consolationis. postquã enim
auctus & aplpositus numero
electorum continuo peracceptã
idest consolationis & uocari
& esse meruit. ita saulus post
acceptum a posto latus gradũ
pauli nom̃ accepit. Quia enim
desuperbo humilis factus fue¬
rat. recte prosaulo paulus
uocatus. ẽ: Saulus quippeꝓ
saulo impio & persecutore
rege Paulus uero ab humili
spũ & modico nominatur
Paululum enĩ modicum est.
unde nomen suum quodam¬
modo cuminter pretaretur
ipse. dicebat: ego enĩ sum mi¬
nimus a postolorũ qui nonsũ
dignus uocaria postolus quia
persecutus sum ecclesiam di
et confestim cecidit in eum cali¬
go & tenebrȩ. Nomentene¬
brarum ingrȩco singulari
qđ latinus interpres ideononẽ

Expanded text:
tae fidei esse comperit. Invenertae fidei esse comperit. Invenerautem illis Elimas magus sic enim interpretatur nomen ejus quaerens avertere proconsulem Quomodo Barnabae mox post abrenuntiationem mutatum est nomen, ut pro Joseph vocaretur Barnabas, id est, pro aucto, filius consolationis. Postquam enim auctus et appositus est numero electorum, continuo per acceptam id est, consolationis et vocari et esse meruit; ita Saulus post acceptum apostolatus gradum Pauli nomen accepit. Quia enim de superbo humilis factus fuerat, recte pro Saulo Paulus vocatus est: Saulus quippe pro Saule impio et persecutore rege, Paulus vero ab humili spiritu et modico nominatur. Paululum enim Modicum est. Unde nomen suum quodammodo interpretans ipse dicebat: Ego enim sum minimus apostolorum, qui non sum dignus vocari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei . Et confestim cecidit in eum caligo et tenebrae. Nomen tenebrarum in Graeco singulari quod Latinus interpres ideo non est
Abbreviated transcription (Latin):
factũ eẽ uidetur qui mostuus ẽ
testio claudi principis anno.
qui est iuxta fidem chronicorũ.
tertius decimus a passionednĩ
annus Cum ergo constet paulũ
cũ barnaba posttantũ tempus
ꝑ actȩ dominicȩ passionis in apos¬
stolatum eẽ segregatum: Patet
ꝓfecto eos multũ errare quili¬
brũ cuius supra meminimus
deobiti scȩ mariae composuer̃
uel susceperunt scriptũ namq:
est in eodem figmentõ ut saepe
commemorauimus. quod secun¬
do anno post ascensionẽ dnĩ cũ
moritura esset eadem beatissima
dĩ genetrix: a postoliiam tunc
ꝑ orbem ad p̃dicandũ dis ꝑsi subi¬
to ad eam uisi tandã om̃s innube
rapti conuenerint: inquibus
& paulus nuper ad fidem con¬
uersus: ac moxcum barnaba gen¬
tiũ factus apłs qđ longe aliter
factũ eẽ id est non eũ secundo an¬
no post passion ẽdm̃ sed testio
quibeato lucȩ credit intellegit
libellũ cum manifeste erret
intemp̃r: inceteris quoq: suspec¬

Expanded text:
factum esse videtur, qui mortuus est factum esse videtur, qui mortuus est tertio Claudii principis anno, qui, est juxta fidem chronicorum, tertius decimus a passione Domini annus. Cum ergo constet Paulum cum Barnaba post tantum tempus peractae dominicae passionis in apostolatum esse segregatum, patet profecto eos multum errare, qui librum cujus supra meminimus de obitu sanctae Mariae composuerunt vel susceperunt. Scriptum namque est in eodem figmento, ut saepe commemoravimus, quod secundo anno post ascensionem Domini, cum moritura esset eadem beatissima Dei genitrix, apostoli jam tunc per orbem ad praedicandum dispersi, subito ad eam visitandam omnes in nube rapti convenerint; in quibus et Paulus nuper ad fidem conversus, ac mox cum Barnaba gentium factus apostolus. Quod longe aliter factum esse, id est, non eum secundo anno post passionem Domini, sed decimo qui beato Lucae credit, intelligit;libellum, cum manifeste erret in tempore, in caeteris quoque suspec
Abbreviated transcription (Latin):
curet . sed siquis propt̃ ista dõ
militet. ut in operib: suis non
regnũ dĩ sed istorũ ad quisitionẽ
intueatur. Adhanc ergo regulã
hoc totũ prȩceptũ redigitur.
ut &uiã in istorũ prouisione reg¬
gnumdĩ cogitemus. Inmilitia
uero regnidĩ ista non cogitemus
tuas. progalliculis siue caligis
ut quidã codices habent. ingrȩco
sandalia habentur : qđ calciam̃ti
genus in euangelio legimꝰ apłis
esse ꝑmissum Non utiq absq:
figura mistici sensus habebaNT
enĩ pedem apłi neq tectũ neq
nudũ ad terrã ut ad monerent᷑
neq: occultandũ eẽ euangelium.
neq: terrenis cõmodis inpenden¬
dum ut possit eẽ qđ scriptũ est
quã speciosi suꝑ montes pedes eua¬
euangeli tantiũ bona. Seditq
ꝓtribunali & contionabatur
nis. ut in hoc nomine ponant pro
ut signi ficent. in. siue super
dixit sp̃s scs̃ segregate mihibar¬
naban & paulũ in opus qđ assũpsi
eos. hoc post mortẽ herodis

Expanded text:
curet; sed si quis propter ista Deo curet; sed si quis propter ista Deo militet, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorum acquisitionem intueatur. Ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum redigitur, ut etiam in istorum provisione regnum Dei cogitemus, in militia vero regni Dei ista non cogitemus.tuas. Pro caliculis sive caligis, ut quidam Codices habent, in Graeco sandalia habentur. Calciamenti genus in Evangelio legimus apostolis esse permissum, non utique absque figura mystici sensus. Habebant enim pedem apostoli nec tectum neque nudum ad terram, ut admonerentur neque occultandum esse evangelium, neque terrenis commodis impendendum, ut possit esse quod scriptum est: Quam speciosi super montes pedes evangelizantium bona! Seditque pro tribunali, et concionabatur nis, ut in hoc nomine ponant pro, ut significent in. CAPUT XIII. Dixit Spiritus sanctus: Segregate mihi Barnabam et Paulum in opus ad quod assumpsi eos. Hoc post mortem Herodis
Abbreviated transcription (Latin):
huic simile est illudeius dẽ apłi
p&ri cumrationẽ redderet
iudȩis. Quare incircum cisis
sacramenta baptismi cõmisis¬
set. Siergo inquit a equaledo¬
nũ illis dedit ds̃ sicut & nobis¬
& c&era et multa alia sunttes¬
timonia scripturarũ quae con¬
corditer attestantur donũ dĩ
ds̃ est & sine minidetur quia
ds̃ erat patri& filio coeternus
ante quã cuiquã daretur Nec
quia illidant. ipsedatur. ideo
minor est illis Ita enĩ datur
sicut dĩ donũ. ut etiã seipsum
habebant proposuerunt in
minis teriũ mittere habitan¬
mittentes ad seniores ꝑmanus
barnabȩ & pauli uidentur hic
male intellegentib: discipulis
non seruasse mandatũ dñi quo
ait. Nolite solliciti eẽ decrasti¬
no. uel quod paulus sȩpe deseipso
sõtestatur qđ manib: suis ope¬
ratus ẽ nequem grauaret. Non
uidetur iuxta mandatum dnĩ
imitatus uolatilia caeli & lilia
agri Sed his & huius modiscri¬
pturarũ locis satis apparet.
dñm nr̃m non hoc im probare
siquis humano more ista pro¬

Expanded text:
Huic simile est illud ejusdem apostoli Petri, cum rationem redderet Judaeis, quare in circumcisis sacramenta baptismi commisisset. Si ergo, inquit, aequale donum dedit illis Deus, sicut et nobis, etc. Et multa alia sunt testimonia Scripturarum, quae concorditer attestantur donum Dei Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam cuiquam daretur; nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. Ita enim datur, sicut Dei donum, ut etiam seipsum habebat, proposuerunt in ministerium mittere habitanmittentes ad seniores per manus Barnabae et Pauli. Videntur hic male intelligentibus discipuli non servasse mandatum Domini, quo ait: Nolite solliciti esse de crastino , vel quod Paulus saepe de se ipso testatur, quod manibus suis operatus est, ne quem gravaret, non videtur juxta mandatum Domini imitatus volatilia coeli et lilia agri. Sed his et hujusmodi Scripturarum locis satis apparet Dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista pro
Abbreviated transcription (Latin):
pes & iudȩorũ & ipsum pilatũ
dicit. Reges autẽ pluralinu¬
mero propt̃ herodem tetrar¬
cham ponit. sicut sequentia
apłorum uerba testantur
numero regũ appellatione
designari ipse hero destetrarcha
qui innece dñi pilato consensũ
p̃buit. p̃ter illius eiusdem nomi¬
nis acmalitiae. quunꝑ sequendo
dñm moxnatũ pueros necauit
inbethleem qui et sinon eodẽ
tempore. eodem tamen odio
ac nequitia mentis cum prin¬
cipib: iudaeorũ aduersus dñm
astiter̃ & conuener̃ inunum
Notandũ autem qđ horum
uersuum talis est concatenatio.
ut & prior desecundo accipiat
clausulã quadicitur aduersus
secundũs deprimo accipiat̃ ad¬

Expanded text:
pes Judaeorum, et ipsum Pilatum pes Judaeorum, et ipsum Pilatum dicit; reges autem plurali numero propter Herodem tetrarcham ponit, sicut sequentia apostolorum verba testantur. regum appellatione designari ipse Herodes tetrarcha, qui in nece Domini consensum praebuit Pilato, et ille ejusdem nominis et malitiae, qui in persequendo Dominum mox natum pueros necavit in Bethlehem. Qui etsi non eodem tempore, eodem tamen odio ac nequitia mentis, cum principibus Judaeorum adversus Dominum astiterunt et convenerunt in unum. Notandum autem quod horum versuum talis est concatenatio, ut et prior de secundo accipiat clausulam, qua dicitur adversus secundus de primo accipiat ad