comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apͥmerent. noua nouis rebus uerba
fingentes & sonare cũ quid tectũ &
uelatũ. ablato desuꝑ opim̃to osten¬
ditur: & pfertur in lucẽ. Hoc ut ma-¬
nifestius fiat. accipite exemplũ. Moy¬
ses cũ do. reuelata & apta facie lo¬
quebatur. id ẽ absq uelamine: ad
popłm autẽ loquens. quia in uultu
eius attendere ñ ualebant uelam̃ po¬
nebat in facie. Ante archam quoq
testam̃ti. uelũ oppansũ erat. Quod cũ
fuisset reductũ: ea quȩ ante abscon¬
dita fuerant ꝓdebantur: & ut ipso ũbo
utar reuel abantur. Si itaq hi qui di-¬
sertos scłi legere consuert̃. cȩꝑint
nobis de natiuitate & uilitate sermo¬
nis illudere: mittamꝰ eos ad ciceront
libros. qui de quȩstionib philosophiȩ
p̃notantur: & uideant quanta ibi
necessitate conpulsus sit. tanta ũboꝵ
partenta ꝓferre: quȩ nũquã latini
EMonis auris audiuit: & hoc cũ
de greco quȩ lingua uicina ẽ transfer¬

Expanded text:
exprimerent, nova novis rebus verba exprimerent, nova novis rebus verba fingentes: et sonare, cum quid tectum et velatum, ablato desuper operimento, ostenditur et profertur in lucem. Hoc ut manifestius fiat, accipite exemplum. Moyses cum Deo revelata et aperta facie loquebatur , id est, absque velamine: ad populum autem loquens, quia in vultum ejus attendere non valebant, velamen ponebat in facie . Ante Arcam quoque Testamenti velum oppansum erat: quod cum fuisset reductum, ea quae ante abscondita fuerant, prodebantur: et ut ipso verbo utar, revelabantur. Si itaque hi qui disertos saeculi legere consueverunt, coeperint nobis de novitate et vilitate sermonis illudere, mittamus eos ad Ciceronis libros, qui de quaestionibus philosophiae praenotantur; et videant, quanta ibi necessitate compulsus sit, tanta verborum portenta proferre, quae numquam Latini hominis auris audivit: et hoc cum de Graeco, quae lingua vicina est, transfer
Abbreviated transcription (Latin):
sine spu ñ eã insinuat ille qui p̃dicat
Alioqͥn & diabolus loquit᷑. de scripti¬
ris: & om̃s hereses scđm hiezechiel
inde sibi consuunt ceruicalia. quȩ po¬
nant sub cubito uniuersȩ ȩtatis Ego
quoq: ipse qui loquor. si xp̃m in me
assumis in labiis tuis testam̃tũ meũ:
Tu autẽ ocdisti disciplinã. & ꝓiecisti
ũba mea post te. & cȩtera quȩ sequun¬
tur. Grande ꝑiculũ ẽ in ȩccła loquꝰ
ne forte int̃pretatione ꝑuersa. de eua¬
gelio xp̃i. hominis fiat eugłiũ. aut¬
&e discere hoc int̃ ẽ: qđ accipit eugłu
cui pͥmũ insinuatur &e ad fide̾ eius
adducitur ut credat uera ẽẽ quȩ
scripta sunt Discit autem is qui ea
quȩ in illo ꝑenigmata &e parabolas
sigurata sunt. explanata & diserta
oognoscit. & cognoscit ñ homine re
nesante. sed xp̃o qui reuelauit paulo:
ant paulo in quo loquitur xp̃c. Uer¬
uelationis. pprie scripturarũ ẽ: &
a nullo sapientiũ scłi apud grecos
nati ut ꝓpͥetatẽ peregrini sermonis

Expanded text:
nsinuat ille qui praedicat. Alioquin et diabolus qui loquitur de Scripturis, et omnes haereses secundum Ezechielem inde sibi consuunt cervicalia, quae ponant sub cubito universae aetatis. Ego quoque ipse qui loquor, si Christum in me tias meas: et assumis in labiis tuis Testamentum meum? Tu autem odisti disciplinam, et projecisti verba mea post te , et caetera quae sequuntur. Grande periculum est in Ecclesia loqui, ne forte interpretatione perversa, de Evangelio Christi, hominis 387 fiat Eet discere hoc interest quod accipit Evangelium, cui primum insinuatur, et qui ad fidem ejus adducitur, ut credat vera esse quae scripta sunt; discit autem is qui ea quae in illo per aenigmata et parabolas figurata sunt, explanata et disserta cognoscit, et cognoscit Paulo, aut per Paulum, in quo loquitur Christus. Vervelationis, proprie Scripturarum est, et a nullo sapientum saeculi apud Graecos natos, ut proprietatem peregrini sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
illo intelligentiã transferamꝰ. usq ho¬
die a patriarchis iudȩorũ apłos mitti.
a quib etiã tc̃ reor galathas depͣuatos.
legẽ obseruare cepisse. uel certe alios
de iudȩis credentib in xp̃m ꝑrexisse¬
in galatiam. qui assererent petrũ quoq
legis cerimonias custodire. Ad distinc¬
tionẽ itaq eorũ qui mittantur ab homi¬
nibus. & sui qui sit missus a xp̃o: tale
sũpsit exordiũ Paulus apł̃sñ ab ho¬
minib neq ꝑ hominẽ. Apl̃s autem.
hoc ẽ missus: hebreorũ ꝓprie uocabu¬
lũ ẽ. Qdđ silas quoq sonat: cui a mitten¬
do misso nom̃ impositũ ẽ Aiunt hebrei.
int̃ ipsos quoq ꝓpħas ee sc̃os uiros. ẽẽ¬

Expanded text:
illo intelligentiam transferamus: Usque hoillo intelligentiam transferamus: Usque hodie a patriarchis Judaeorum apostolos mitti, a quibus etiam tunc reor Galatas depravatos Legem observare coepisse, vel certe alios de Judaeis credentibus in Christum perrexisse Galatiam, qui assererent Petrum quoque Legis caeremonias custodire. Ad distinctionem itaque eorum qui mittuntur ab hominibus, et sui, 374 qui sit missus a Christo, tale sumpsit exordium: Paulus apostolus, non ab hominibus, neque per hominem. Apostolus autem, hoc elum est, quod Silas quoque sonat: cui a mittendo missove nomen impositum est. Aiunt Hebraei inter ipsos quoque prophetas et sanctos viros e
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ suscitauit eũ a mortuis
Non suꝑbe ut quida putatt̃
sed necessarie. neq ab hominib
cim apłos uentilabant. & nescio
unde subito ꝓrupisse. uel ma¬
ioribus ordinatũ. hac aucto¬
ritate confunderet. Potest au¬
tem & oblique in petrum. &
in cȩteros dic tũ accipi. qđ ñ ab apłis ei sit
ideo p̃paratur: ut nemo sibi contra le¬
gis onera ꝓ euangłii gr̃a disputanti.
posset opponere. Sed petrus hoc dixit.
sed apłi hoc statuerunt: sed p̃cessores
tui. aliud decreuert̃. Qđ quidẽ in se¬
quentib Nunc quasi occulto sermone
p̃cludens manifestius facit. dũ ab eis
qui uidentur eẽ aliqͥd. nichil in se col¬
latũ refert: & ipsi petro in faciem
restitisse se scribit. nulla dicens ne¬
cessitate cõpulsũ. ut hypocrisi cederet
iudȩorũ. Qđ si temerariũ quibusda
uidetur. eũ contͣ apłos quãuis occulte
locutũ. qui hierusolimã idcirco ꝑrexe¬
rit. ut cũ eis conferret euangeliũ. nefor¬
te cinuacuũ curreret aut cucurrisset:

Expanded text:
qui suscitavit eum a mortuis. Non superbe, ut quidam putant, sed necessarie, neque ab hominibus, cim apostolos ventilabant, et nescio unde subito prorupisse, vel a majoribus ordinatum, hac auctoritate confunderet. Potest autem et oblique in Petrum et in caeteros dictum accipi, quod non ab apostolis ei sit ideo praeparatur, ut nemo sibi contra legis onera pro Evangelii gratia disputanti posset opponere. Sed Petrus hoc dixit, sed apostoli hoc statuerunt, sed praecessores tui aliud decreverunt: quod quidem in sequentibus, nunc quasi occulto sermone praecludens, manifestius facit, dum ab eis qui videntur esse aliquid, nihil in se collatum refert: et ipsi Petro in faciem restitisse se scribit, nulla dicens necessitate compulsum, ut hypocrisi cederet Judaeorum. Quod si temerarium quibusdam videtur, eum contra apostolos, quamvis occulte, locutum, qui Hierosolymam idcirco perrerat, ut cum eis conferret Evangelium, ne forte in vacuum curreret, aut cucurrisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ocpacẽ: ꝑ quas absq operũ merito.
ci Acata nobis concessa st̃ pͥstina.
& pax multa indulta post ueniã. Sed
prudenter causam agit aduersũ eos. qui
fuerant a lege p̃uenti. & putabant se
posse ex oꝑib iustificari: ut scirent se
Qui dedit semet ipsũ ꝓpeccatis nr̃is.

Expanded text:
et pacem, per quas absque operum merito et peccata nobis concessa sunt pristina, et pax indulta post veniam: sed prudenter jam causam agit adversum eos qui fuerant a lege praeventi, et putabant se posse ex operibus justificari, ut scirent se Qui dedit semetipsum pro peccatis nostris,
Abbreviated transcription (Latin):
malitia sua. & dies iacob modici ẽẽ scri¬
buntur et pessimi. ñ quo spacium tem¬
poris in quo uixit iacob. malũ fuerit:
sed qͦd ea quȩ sustinuit. ꝑuaria eũ exer¬
cuerint tẽptam̃ta Peniq eo tempore. qͦ
ille ꝓ coniugibus seruiebat. & multis
afflictabatur angustiis. esau in reqͥe
erat: atq ita idem temporis spacium.
alii bonũ. alii malũ fuit. Nec scriptũ
ẽẽt in eccłaste. ne dixeris. quia dies mei
priores. erant boni suꝑ istos: nͥ ad disti¬
nctionem malorũ. Unde ioħes ait
Mundus om̃is in maligno positus ẽ: ñ
quo mundus ipse sit malus. sed quo
mala in mundo fiant ab hominibus.
manducemꝰ & bibamꝰ dicentib: cras
Infamantur & saltus cũ latrociniis
pleni sunt: ñ quod t̃ra peccet & siluȩ.
sed quod infamiã homicidui. loca con
traxerint. Petestam̃ & gladiũ. quo hu¬
manus effusus ẽ cruor. & calicẽ in quo
uenenũ tẽperatũ ẽ. ñ gladii. calicisq

Expanded text:
malitia sua : et dies Jacob modici esse scrimalitia sua : et dies Jacob modici esse scribuntur et pessimi . Non quo spatium temporis, in quo vixit Jacob, malum fuerit, sed quo ea quae sustinuit, per varia eum exercuerint tentamenta. Denique eo tempore quo ille pro conjugibus serviebat, et multis conflictabatur angustiis , Esau in requie erat, atque ita idem temporis spatium, alii bonum, alii malum fuit; nec scriptum esset in Ecclesiaste: Ne dixeris quia dies mei priores Al. pejores erant boni super istos , nisi ad discrimen malorum. Unde Joannes ait: Mundus omnis in maligno positus est . Non quod mundus ipse sit malus, sed quod mala in mundo fiant ab hominibus, Manducemus et bibamus, dicentibus, cras . Infamantur et saltus, cum latrociniis pleni sunt, non quo terra peccet et silvae, sed quo infamiam homicidii loca quoque traxerint. Detestamur et gladium, quo humanus effusus est cruor, et calicem in quo venenum temperatum est, non gladii, calicisque
Abbreviated transcription (Latin):
tris: neq pat̃ tradidit filiũ. sine filii
uoluntate. Sed hȩc ẽ uoluntas filii. uo¬
luntatẽ patris implere: ut ipse loquit᷑
in psalmo. ut facerẽ uoluntate tuam
ds m̃s uolui. Dedit autẽ se filius. ut in¬
iustitiã. quȩ er̾at in nobis. iustitia ipse
subuerteret: tradidit se sapientia. ut in¬
sipientiam expugnaret. Sc̃itas & forti¬
tudo se optulit: ut spurcitiã infirmita¬
temq deleret Atq ita ñ solũ in futuro
scło. iuxta ꝓmissa spesq quas credimus.
sed etiam hic de p̃senti nos scło liberauit.
dũ cõmortui. xp̃o transfiguram᷑ in no-¬
uitatẽ sensus. & ñ sumꝰ de hoc mundo.
a quo merito nec amamur. Quęritur.
quomͦ p̃sens scłm. malũ dictũ sit Solent
quippe hereticiiirȩ capere occasiones:
ut aliũ lucis. & futuri scłi. aliũ tenebra¬
rũ. & p̃sentis asserant conditorẽ Nos
autẽ dicimꝰ. ñ tã scłm ipsũ. qđ die oe
noc te annis currit & mensib appel¬
in scło fiant: quomͦ sufficere dr̃ dici

Expanded text:
tris, neque Pater tradidit Filium sine Filii voluntate; sed haec est voluntas Filii, voluntatem Patris implere ut ipse loquitur in psalmo: Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui . Dedit se autem Filius, ut injustitiam quae erat in nobis, justitia ipse subverteret. 377 Tradidit se sapientia, ut insipientiam expugnaret. Sanctitas et fortitudo se obtulit, ut spurcitiam, infirmitatemque deleret. Atque ita non solum in futuro saeculo juxta promissam spem qua credimus, sed etiam hic de praesenti saeculo nos liberavit: dum commortui Christo, transfiguramur in novitatem sensus, et non sumus de hoc mundo, a quo merito nec amamur. Quaeritur quomodo praesens saeculum malum dictum sit. Solent quippe haeretici hinc capere occasiones, ut alium lucis et futuri saeculi, alium tenebrarum et praesentis asserant conditorem. Nos autem dicimus, non tam saeculum ipsum, quod die ac nocte, annis currit et mensibus, appelin saeculo fiant: quomodo sufficere dicitur diei
Abbreviated transcription (Latin):
Obhanc causã. & ille hebreus qͥ ꝓp: nis.¬
ter uxorẽ. & liberos. amans dñm nden
siũ. aure ꝑtusa seruicio subiugat᷑.
seruire iudet᷑ in scłm. hoc ẽ usq ad an¬
nũ qͥnquagesimũ : & moabitȩ & amma

Expanded text:
Ob hanc causam et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum aure pertusa servitio subiugatus, servire iubetur in saeculum, hoc est usque ad annum quinqu
Abbreviated transcription (Latin):
& ego mittã te ad pharaonẽ. & ipse res¬
pondeat. ꝓuide alium quẽ mitas. &
saiam cui loquit᷑ ds̃. quẽ mittã. & qui
missus a dõ: cui nom̃ erat iohannes. Et
in epła ad hebreos. ꝓpt̃ea paulũ solita
consuetudine. nec nom̃ suũ. nec apłi uo¬
cabulũ p̃posuisse: quia de xp̃o erat dic¬
turus. Habentes gͦ pͥncipem sacerdotũ.
& apłm confessionis nr̃e iħm: nec fuisse
ibi etiam paulus. apłs poneretur Qua-¬
tuor autẽ gn̾a apłorũ st̃ Unũ: quod
neq ab hominib ẽ neq ꝑ hominẽ: sed¬

Expanded text:
Et ego mittam te ad Pharaonem; et ipse respondeat: Provide alium, quem mittas , et Isaiam, cui loquitur Deus: Quem mittam, et quis missus a Deo, cui nomen erat Joannes . Et in Epistola ad Hebraeos propterea Paulum solita consuetudine nec nomen suum, nec Apostoli vocabulum praeposuisse, quia de Christo erat dicturus: Habentes ergo principem sacerdotum et apostolum confessionis nostrae Jesum : nec fuisse ibi etiam Paulus apostolus poneretur. Quatuor autem genera apostolorum sunt: unum, quod neque ab hominibus, neque per homine
Abbreviated transcription (Latin):
se cum eo scientiȩ habere thesaurũ.
& magistri desiderium lacrimis
contestati sunt. Illud quoq in pre¬
fatione commoneo. ut sciatis origẽ¬
nem tria uolumina in hanc epłam
conscripsisse. quem & nos ex parte
secuti sumꝰ.Apollinarẽ etiã & didi

Expanded text:
se cum eo scientiae habere thesaurum, et magistri desiderium lacrymis contestati sunt. Illud quoque in praefatione commoneo, ut sciatis Origenem tria volumina in hanc Epistolam conscripsisse, quem et nos ex parte secuti sumus. Apollinarium etiam et Did
Abbreviated transcription (Latin):
de hunc crucifixũ. Et ne forsitan
putaretur hȩc dicens insipientiȩ
p̃hicator: m̃te p̃saga qđ opponi po¬
terat eũtit. Sed loquim̾ inquit clĩ
sapientiã in mysterio quȩ abscon¬
dita ẽ: quã nemo pͥncipũ huiꝰ scłi
cognouit. Quotus quisq nc̃ aristo¬
telem legit: Quanti platonis uel
libros nouere uel nom̃: Uixin an¬
gulis ociosi eos senes recolunt Rusti¬
canos uͦ or piscatores nr̃os totus or¬
bis loquit᷑: uniũsus mundus sonat
eoꝵ ũba pandenda st̃: ũba inquã
habere sp̃m quẽ illi in dic tando
sapientiȩ. qͣnta in scłi litteratis arro¬
gantia oc uanitas fuit. Breuit̃ uob̾
meȩ m̃tis fateor arcanũ Qui ꝑ me
frac tos ramos popłi iudȩoꝵ & dicere.
magis ualere p̃putiũ in qͦ abrahã dõ
placuit & reputata ẽ eifides ad iu¬
stitiã quã circũcisionẽ quȩ in signũ
fidei data ẽ & habenti eã ñ ꝓfuit
ifraheli uidebimꝰ etiã hinc quorũ¬
dã usur pationẽ cautissime nc̃ ex¬

Expanded text:
 hunc crucifixum . Et ne forsitan putaretur, haec dicens, esse insipientiae praedicator, mente praesaga, quod opponi poterat, evertit. Sed loquimur, inquit, Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est: quam nemo principum hujus saeculi cognovit. Quotusquisque nunc Aristotelem legit? quanti Platonis vel libros novere, vel nomen? Vix in angulis otiosi eos senes recolunt. Rusticanos vero et piscatores nostros totus orbis loquitur, universus mundus sonat. eorum verba pandenda sunt. Verba, inquam, habere spiritum, quem illi in dictando sapientiae, quanta in saeculi litteratis arrogantia et vanitas fuit. Breviter vobis meae mentis fateor arcanum: Qui per me fractos ramos populi Judaeorum, et dicere, magis valere praeputium, in quo Abraham Deo placuit, et reputata est ei fides ad justitiam, quam circumcisionem, quae in signum fidei data est, et habenti eam non profuit Israeli: videbimus etiam hanc quorumdam usurpationem cautissime nunc ex
Abbreviated transcription (Latin):
comũsiã seribere. sed cõmentari¬
u. idẽ hoc habere ꝓpositũ. ñ ut
me isba laudent᷑. sed ut quȩ ab alitꝰ
ben ta st̃. ita intelligant᷑. ut dicta
sunt Officu mei ẽ obscura dissere.¬
re. manifesta ꝑstringere: in dubitᷤ
immorari. Unde & aplerisq cõm̃¬
tarioꝵ opus ex planatio nominat᷑
Siqͥs elintiã quęrit. uel declama¬
tionib delectatur . ht̃ in utraq lin¬
gua demostenem or tulliũ. pole¬
monẽ a qͥntilianũ. Eccła xp̃i ñ de
achademia & licio. sed de uili ple¬
becula congregata ẽ. Unde &r apłs
idete inquit uocationẽ ur̃am fr̃s:
quia ñ multi sapientes scdm carnẽ.

Expanded text:
controversiam scribere, sed commentaricontroversiam scribere, sed commentarium, id est, hoc habere propositum, non ut mea verba laudentur, sed ut quae ab alio bene dicta sunt, ita intelligantur ut dicta sunt. Officii mei est obscura disserere, manifesta perstringere, in dubiis immorari. Unde et a plerisque commentariorum opus, explanatio nominatur. Si quis eloquentiam quaerit, vel declamationibus delectatur, habet in utraque lingua Demosthenem et Tullium, Polemonem et Quintillianum. Ecclesia Christi non de Academia, et Lyceo, sed de vili plebecula congregata est. Unde et Apostolus: Videte, inquit, vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
didauit. Nostis enĩ & ipsȩ. quod i
forte inde dũ loqͥmͣ obrepit. qu
antiqui ꝑ nebulã somnii recorde
Quid autẽ ꝓfecerim ex linguȩ il
infatigabili studio. aliorũ ucdo
derelinquo: ego quid in mea di¬
serim scio Accedit ad hoc. qui
ter oculoꝵ &e totiuꝰ corpuseil
firmitatẽ manu mea ipse ñ sti
nec labore oe diligentia cõpen
queo eloquii tarditatẽ quods
uirgilio quoq tradunt quia l
suos in modũ ursorũ fetuũ li
luero cogitare meliuis aliquid
turus tunc me tacitus ille re¬
dit. manũ contrahit. frontt
& se frustra adeẽ toto gestus
ris contestatur. Oratio aut̃
luta fuerit & polita. ñ ẽ nitida.
ñ ht̃ mixtã cũ decore gͣuitatẽ. sed
imodũ diuitũ rusticorũ opibus
sins magis arguit᷑ quã exornatur
Quorfui ista Uidelicet ut ot uobis
& cũsqui forte legere uoluerint.
sit re Sonsũ me ñ panegyricũ aut

Expanded text:
ordidavit. Nostis enim et ipsae quod plordidavit. Nostis enim et ipsae quod plforte inde dum loquimur obrepit, quasi antiqui per nebulam somnii recordamur. Quid autem profecerim ex linguae illius infatigabili studio, aliorum judicio derelinquo. Ego quid in me al., mea amiserim scio. Accedit ad hoc quia propter oculorum et totius corpusculi infirmitatem manu mea ipse non scribo, nec labore et diligentia compensare queo eloquii tarditatem; quod de Virgilio quoque tradunt, quia libros suos in modum ursorum fetuum linvoluero cogitare, melius aliquid prolaturus, tunc me tacitus ille reprehendit, manum contrahit, frontem rugat, et se frustra adesse toto gestu corporis contestatur. Oratio autemlimata fuerit et polita, non est nitida, non habet mixtam cum decore gravitatem; sed in modum divitum rusticorum, opibus suis magis arguitur, quam exornatur. Quorsum ista? videlicet ut et vobis, et caeteris qui forte legere voluerint sit responsum, me non panegyricum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
eRTIUAL
adgala¬
Ithas o pau¬
la oreusto¬
chiũ uolu¬
men hoc
cudimus.
ñ ignari
imbecilli¬
eGtatis nr̃ȩ
er exilis ingenii: riuulũ uix paruo
strepentẽ murmure sentientes Iam
enĩ oe in eccłꝑis ista q̃runt᷑: omissaq
aplicoꝵ simplicitate & puritate uer¬
borũ quasi ad atheneũ & ad audi¬
toria conuenitur ut plausus circũ¬
stantiũ suscitent᷑: ut oratio retho¬
ricȩ artis fucata m̃cdacio quasi q̃da
meretricula ꝓceclat in publicũ ñ
tã eruditura popłos quã fauorẽ po¬
puli quesitura & in modũ psalterii
oc tibiȩ dulce canentis sensus demul¬
ceat audientiũ ut uere illud ꝓpħe
herechielis nr̃is tẽporib possit
aptari. dicente dño ad eũ. Ee factiᷤ
es eis quasi uox citharȩ suaue ca¬
nentis & bene cõpositȩ: & audiunt ĩ
tua & ñ faciunt ea Uerũ quid aga
Taceam: Sed scriptũ ẽ. Non appo¬
bis in ẽspectu chñi tui uacuuis ł
esaias sicut in hebreis tam̃ habetis
uoluminib ingemiscit. ue mͥ mibꝰ

Expanded text:
ertium ad Galatas, o Paula et Eustochium, volumen hoc cudimus: non ignari imbecillitatis nostrae, et exilis ingenii rivulum, vix parvo strepentem murmure sentientes. Jam enim et in Ecclesiis ista quaeruntur: omissaque apostolicorum simplicitate et puritate verborum, quasi ad Athenaeum, et ad auditoria convenitur, ut plausus circumstantium suscitentur: ut oratio rhetoricae artis fucata mendacio, quasi quaedam meretricula procedat in publicum, non tam eruditura populos, quam favorem populi quaesitura, et in modum psalterii et tibiae dulce canentis, sensus demulceat audientium; ut vere illud prophetae Ezechielis nostris temporibus possit aptari, dicente Domino ad eum: Et factus es eis quasi vox citharae suave canentis, et bene compositae: et audiunt verba tua, et non faciunt ea . Verum quid agaTaceamne? Sed scriptum est: Non apparebis in conspectu Dei tui vacuus . Et Isaias sicut in Hebraeis tamen habetur voluminibus ingemiscit: Vae mihi misero,
Abbreviated transcription (Latin):
sed q̃ stulta st̃ huiꝰ mundi elegit
ds̃ ut confundat sapientes: & infir¬
ma mundi elegit ds. ut confundat
fortia. & ignobilia huiꝰ mundi or
contẽpalia elegit ds. & quȩ ñ st̃. ut
ea que st̃ destrueret. Quia enĩ ex
crearũ ordine. uarietate con-¬
stañ cognouerat mundus ꝑ sa¬
p̃dieinis saluos facere credentes.
ñ insapientia ũbi. ut ñ euacuaret᷑
crux xp̃i. Ubi enĩ sapiens. ubi grã¬
maticus. ubi causarũ naturaliũ
scrutatores: Nec in ꝑsuasibilibus
ũbis sapientiȩ. sed in ostensione
uirtutis o sp̃s ut fides credentiũ
ñ ẽẽt insapientia hominũ. sed inuir.¬
tute dĩ Quã obrẽ & ipse apłs ad eodẽ
corinthios loquebat᷑. Et ego uenienꝰ

Expanded text:
 hujus mundi elegit Deus, ut confundat sapientes: et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia: et ignobilia hujus mundi, et contemptibilia elegit Deus, et quae non sunt, ut ea quae sunt, destrueret . Quia enim ex creaturarum ordine, varietate, constantia, non cognoverat mundus per sapraedicationis, salvos facere credentes: non in sapientia verbi, ut non evacuaretur crux Christi. Ubi enim sapiens, ubi grammaticus, ubi causarum naturalium scrutatores? Nec in persuasibilibus sapientiae verbis, sed in ostensione virtutis et spiritus: ut fides credentium non esset in sapientia hominum, sed in virtute Dei. Quamobrem et ipse Apostolus ad eosdem Corint
Abbreviated transcription (Latin):
neruce itaq dñi & in passione eius re.¬
capitulata sunt om̃a: id ẽ uniũsa in
it manifestius fiat: cotidianȩ consue¬
tidinis aliqd ponamꝰ exemplũ Uerbi
causa xx denarios erogaui: rursũ qͥnq
&e alios quindecim . xxͣx quoq or ter de¬
ties ꝑdiũsa tempora dedi Hȩc si in unũ
uoluero supputare: centenarii mͥ nu-¬
neri sũma succrescit. & in uno numero
dabebo om̃a quȩ ante descripserã. Sic
taq uniũsa mysteria & om̃is dispensa¬
io uetustatis. ñ solũ quȩ in t̾ris. sed etiã

Expanded text:
In cruce itaque Domini, et in passione ejus reIn cruce itaque Domini, et in passione ejus recapitulata sunt omnia, id est, universa in ut manifestius fiat, quotidianae consuetudinis aliquod ponamus exemplum. Verbi causa: Viginti denarios erogavi, rursum quinque, et alios quindecim; triginta quoque et ter decies, per diversa tempora dedi. Haec si in unum voluero supputare, centenarii mihi numeri summa sucerescit, et in uno numero habebo omnia quae ante descripsi. Sic itaque universa mysteria et omnis dispensatio vetustatis non solum quae in terris, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. nͥ misteriũ temporis impleret᷑
ñ usi sint translatores: cũ istiꝰmodili¬
centia. dialectica quoq & philosophs
sicut in greco habentur assũptȩ sint
Nam oe oratores in epilogiis uel antt
iudicũ &r eoꝵ qui aucdiere negotia re
facere: ut quȩ prius latius cdisputaran
breui postea sermone cõp̃hendant.
& unꝰ quisq recordari eorũ incipiat
quȩ audiuit. Sensus itaq in p̃senti
loco iste ẽ Om̃is dispensatio. quȩ a
ante munclũ & postea ẽẽ cepit in
mundo. tam uisibiliũ quã inuisibi¬
liũ creaturarũ: ad uentũ łi filu p¬
licebatur. Q đ adam de paradiso
eiectus ẽ: ꝑsaluatorẽ reuocandus
erat. Qđ infabricatione turris
guarũ. Quod isaac in typo dñt
cruõe suã ipse portauit. quod sam¬
son scãm comã nutriens. dalilȩ
pauꝑis dilexit amplexus. & om̃as
dissui secreta confessus ẽ: saluator
& eccłȩ ex gentib uere pauꝑis &
egenȩ mysteriũ significabãt

Expanded text:
tuit, nisi mysterium temporis impleretur. tuit, nisi mysterium temporis impleretur. non usi sint translatores, cum istiusmodi licentia, dialectica et philosophia sicut in Graeco habentur, assumptae sint. Nam et oratores in epilogis, vel ante judicum et eorum qui audiere negotia, refacere, ut quae prius latius disputarant, brevi postea sermone comprehendant, et unusquisque recordari eorum incipiat quae audivit. Sensus itaque in praesenti loco iste est: Omnis dispensatio quae et ante mundum, et postea esse coepit in mundo, tam invisibilium quam visibilium creaturarum, adventum Dei 557 Filii pollicebatur. Quod Adam qui de paradiso ejectus est, per Salvatorem revocandus erat . Quod in fabricatione turris, guarum . Quod Isaac in typo Domini, crucem suam ipse portavit . Quod Samson sanctam comam nutriens, Dalilae pauperis dilexit amplexus, et omnia cordis sui secreta confessus est , Salvatoris et Ecclesiae ex Gentibus vere pauperis et egenae mysterium significabat .
Abbreviated transcription (Latin):
filiorũ ꝑ iħ̾m xp̃m posuit: hic uero
nationẽ autẽ o ꝓpositũ. hi qui solent
int̃ ũba discutere. hoc asserunt intẽe.
quod p̃destio alicuius rei multo ante
inm̃ite eius qui destinet quid futu-¬
rũ sit p̃figuret: ꝓpositũ autẽ cũ iã
uicina sit machinatio. oe pene con¬
stititionẽ. sequat᷑ effectus. Quod uͦ
ait ꝓposuit ieo: ad misteriũ refe¬
rendũ ẽ. Siquidẽ supͣ dixerat. ut
notũ faceret nobis mysteriũ uo-¬
luntatis suȩ. quod misteriũ dispen¬
satio ẽ plenitudinis tẽporũ: ut
statuto tẽpore om̃ia cõpleant᷑ Quo¬
mͦ enĩ heres quandiu paruulus ẽ. li¬
cet ipsiꝰ bona sint. tam̃ necdũ ei debe¬
tur hereditas: ita & mysteriũ quod
p̃destinatũ fuerat a dõ in adoptio¬
nem filiorũ eius. ante ñ potuit dis¬
pensari nͥ suo ueniret tẽpore De
quo &x alibi numero singulari. paulis
ait Ut autẽ uenit plenitudo tẽporis
misit ds̃ filiũ suũ: qui ante uenire ñ po¬

Expanded text:
istum posuit, hic vero nationem autem et propositum, hi qui solent inter verba discutere, hoc asserunt interesse, quod praedestinatio alicujus rei multo ante, in mente ejus qui destinet, quid futurum sit praefiguret; propositum autem, cum jam vicina sit machinatio, et pene coitationem sequatur effectus. Quod vero ait, proposuit in eo, ad mysterium referendum est: siquidem supra dixerat: ut notum faceret nobis mysterium voluntatis suae, quod mysterium dispensatio est plenitudinis temporum, ut statuto tempore omnia compleantur. Quomodo enim haeres quamdiu parvulus est, licet ipsius bona sint, tamen necdum ei debetur haereditas : ita et mysterium quod praedestinatum fuerat a Deo in adoptionem filiorum ejus, ante non potuit dispensari, nisi suo veniret tempore. De quo et alibi numero singulari Paulus ait: Ut autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum : qui ante venire non po
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib adimpletur: nequaꝗͣ ita ut resonat
accipiendũ. Non enĩ ait qui om̃a in om̃ib
adimplet: sed qͥ om̃a in om̃ib aclimplet
Siqͥdẽ aliud ẽ implere. aliud impleri. q
in alt̾o agentis. in alt̾o patientis ẽ uerbũ
Sic̃ gͦ a dimplet̾ imꝑator. si cotidie eiꝰ au¬
geat᷑ exercitus & fiant nouȩ ꝓuintiȩ. &
popłoꝵ multitudo succrescat: ita &e dñs
ches singulos ad fidẽ eius ueniunt. ipse ad¬

Expanded text:
omnibus adimpletur, nequaquam ita ut resonat, accipiendum; non enim ait: Qui omnia in omnibus adimplet; sed, qui omnia in omnibus 570 adimpletur. Siquidem aliud est implere, aliud impleri; quia in altero agentis, in altero patientis est verbum. Sicut ergo adimpletur imperator, si quotidie ejus augeapopulorum multitudo succrescat, ita et Domindici singulos ad fidem ejus veniunt, ipse ad
Abbreviated transcription (Latin):
mũ quoscła cõm̃tariolos edidisse. eqͥb
licet pauca decerpsimꝰ. & ñ nulla que
nobis uidebantur adiecimꝰ siue sub¬
traximꝰ: ut studiosus statim in pͥnci¬
pio lector agnoscat. hoc opus uel alie-¬
liber pͥmus

Expanded text:
mum quosdam commentariolos edidisse, e quibus licet pauca decerpsimus, et nonnulla, quae nobis videbantur, adjecimus, sive subtraximus, ut studiosus statim in principio lector agnoscat hoc opus, vel alieLIBER PRIMUS
Abbreviated transcription (Latin):
seripturȩ auctoritate conteritur
Scriptũ ẽ enĩ. Abrahã autẽ dixit
ad dm̃ Ismahel iste inuat incon¬
spectu tuo. Et ds̃ respondit ad eũ
ita. Ecce sara uxor tua pariet tibi
filiũ. & uocabis nom̃ eius isaac:
or statuã testam̃tũ meũ adeũ in
testam̃tũ ȩternum. & semini eius
pꝰeũ De ismahel autẽ ecce exaudi¬
ui te: & ecce benedixi eũ ot augebo
eũ. & multiplicabo illũ uehem̃ter
Duodecim gentes gñabit: & dabo
eũ ingentẽ magnã. Testam̃tũ autẽ
meũ statuã adisaac: quẽ gñabit
tibi sara intẽpore isto. anno uent̾o
Ex qͥb euidens ẽ. ipsius quoq sermo¬
nib dĩ. ismahel sccdm reꝓmissionẽ
ẽẽ gñatũ. Sed & hoc ita soluit᷑. repro¬
missionẽ ꝓpͥe in testam̃ti datione
cõpleri & aliud eẽ benedicere. auge¬
re. multiplicare uehem̃ter. qđ in isma¬
hel scriptũ ẽ: aliud heredẽ facere
ꝑtestamtũ qđ de isaac dr̃ statuã testa¬

Expanded text:
Scripturae auctoritate conteritur. Scripturae auctoritate conteritur. Scriptum est enim: Abraham autem dixit ad Deum: Ismael iste vivat in conspectu tuo : et Deus respondit ad eum ita: Ecce Sara uxor tua pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Isaac, et statuam testamentum meum ad eum, in testamentum aeternum, et semini ejus post eum. De Ismael autem: 470 Ecce exaudivi te, et ecce benedixi eum, et augebo eum, et multiplicabo illum vehementer. Duodecim gentes generabit, et dabo eum in gentem magnam, testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem generabit tibi Sara in tempore isto, anno venturo. Ex quibus evidens est ipsius quoque sermonibus Dei, Ismael secundum repromissionem esse generatum. Sed et hoc ita solvitur, repromissionem proprie in testamenti datione compleri, et aliud esse benedicere, augere, multiplicare vehementer, quod in Ismael scriptum est: aliud haeredem facere per testamentum, quod de Isaac dicit
Abbreviated transcription (Latin):
isaac tantũ qui de sara natus est
fuisse de repmissione generatũ: &
ñ etiã ismahel qui de ancilla agar¬
ẽ ortus egiptia: Scriptura quippe
refert. quod cũ ꝑsequente sara agar
feta fugisset. & uenisset ad eam an¬
gelus in deserto. moneretq ut subice¬
retur dñȩ potestati : ide ipse angłs
etiã hȩc locutus sit. multiplicans
multiplicabo sem̃ tuũ & ñ numera¬
bitur p̃multitudine: & postea de is¬
mahel quȩ utiq repmissionis uerba
nemo dubitarit. iste erit rusticanꝰ
homo. manꝰ eius suꝑ om̃s & manus
om̃iũ suꝑ eũ. ot contra faciem om̃iũ
fr̃m suoꝵ habitabit. Sed responderi
potest: minoris auctoritatis ẽẽ rep.¬
missionẽ angłi. quã ipsius d̃i. Si.¬
cut enĩ stelia orto sole ñ rutilat.
ita &x angłi uerba. ad cõparationẽ
repmissionis dĩ obscurari & eua¬
nescere & ꝓ nichilo cõputar ĩ¬
detur quidem hȩc responsio aliqͥd
habere mom̃ti: sed statim sequentiᷤ

Expanded text:
Isaac tantum, qui de Sara natus est, Isaac tantum, qui de Sara natus est, fuisse de repromissione generatum: et non etiam Ismael, qui de Agar ancilla est ortus Aegyptia. Scriptrefert, quod cum, persequente Sara, Agar feta fugisset, et venisset ad eam angelus in deserto, moneretque ut subjiceretur dominae potestati, idem ipse angelus etiam haec locutus sit: Multiplicans multiplicabo semem tuum, et non numerabitur prae multitudine . Et postea de Ismael quae utique repromissionis verba nemo dubitarit: Iste erit rusticanus homo, manus ejus super omnes, et manus omnium super eum, et contra faciem omnium fratrum suorum habitabit. Sed responderi potest, minoris auctoritatis esse repromissionem angeli, quam ipsius Dei. Sicut enim stella, orto sole, non rutilat: ita et angeli verba ad comparationem repromissionis Dei obscurari, et evanescere, et pro nihilo computari Videtur quidem haec responsio aliquid habere momenti; sed statim sequentis
Abbreviated transcription (Latin):
tior  errare ꝑpetuo. uelłe nẽ p̃sens
ee. si confessionis me uincula ñ arta¬
rent a blanda uocẽ in obiurgantis.
dut nc̃ irascar Impellit me caritas
mꝑ  dolor diũsis affectib loqui
Nesco nĩ inquȩ pͥmũ ũba prupa:
quo uos debeam sanare mecheami¬
ne. quia confundor in uobis
Dicite mͥ qui sublege uultis ẽẽ. le¬
gem ñ audistis: Notandũ legem
hic dictã eẽ. geneseos historiam. ñ
ut uulgo estimant quȩ facienda st̃
quȩ ue uitanda: sed id totũ qđ de
abrahã & eius uxorib liberisq con
texitur. legem appellatã. Legemus
& in alio loco ꝓpħas quoq legẽ uo¬
cari Audit gͦ legẽ qui iuxta paulũ
ñ suꝑficiem. sed medullã eius intro¬
spicit. Non audit legẽ. qui similis
galatis exteriorẽ tantũ corticem se.
abrahã duos filios habuit: unũ
de ancilla & unũ de libera. Sed qͥ
de ancilla scdm carnẽ natus ẽ : qui
autẽ de libera ꝑ reꝑmissionẽ. Ei¬
miȩ difficultatis ẽ. demonstrare

Expanded text:
etuo, vellem nunc praesens esse si confessionis me vincula non arctarent, et blandam vocem in objurgantis 69 blandiar, nunc irascar; impellit me charitasme dolor, diversis affectibus loqui. Nescio enim in quae primum verba prorumpam, et quo vos debeam sanare medicamine, quia confundor in vobis. Dicite mihi qui sub Lege vultis esse, Legem non audistis? Notandum Legem hic dictam esse Geneseos historiam, non ut vulgo aestimant, quae facienda sint, quaeve vitanda, sed totum quod de Abraham, et ejus texitur, legem appellatam. Legimus et in alio loco prophetas quoque legem vocari. Audit ergo legem, qui juxta Paulum non superficiem, sed in medullam ejus introspicit. Non audit legem, qui similis Galatis exteriorem tantum corticem sequitur. Abraham duos filios habuit: unum de ancillde ancilla, secundum carnem natus est: Qui autem de libera per repromissionem. Nimiae difficultatis est demonstrare
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ imitat᷑. ñ t̃a bona quã ea q̃ fugi¬
enda st̃ emulat᷑: ita & uos econtͣ io bo¬
nũ emulamini in bono. magis q̃rentes
spũalia quã carnalia. ut ñ illi uosu¬
deos. seduos illos xp̃ianos ẽẽ doceatis
Noc autẽ facite semꝑ: ut ꝑseueranti
gͣdu ad finẽ boni oꝑis ꝑuenire possitis

Expanded text:
alicujus imitatur, non tam bona, quam ea quae fugialicujus imitatur, non tam bona, quam ea quae fugienda sunt, aemulatur: ita et vos e contrario bonum aemulemini in bono, magis quaerentes spiritalia, quam carnalia: ut non illi vos Judaeos, sed vos illos Christianos esse doceatis. Hoc autem facite semper, ut perseveranti gradu a
Abbreviated transcription (Latin):
p̃putii quã auriũ & cordis intelli¬
git. resurrexit cũ xp̃o. ea quęrit
quȩ sursũ sunt.Liberatus ẽ ab one¬
re o seruitute legis. ne tangas. ne
gustes. ne attamines imperantis:
Huio siqͥs seripturarũ ũbis uoluerit
ꝑsuadere. ut ñ ꝑ tropologiam. sed
occidentẽ litterã quȩ sunt scripta
suscipiat. ut in manifesto fiat iu¬
deus ñ in occulto: ȩmulatur eum
ñ bene. sed concito cursu ad ma¬
iora gradientẽ retrahere festinat
ut se potius ȩmuletur qui retror¬
sũ uadit: aut certe ut multum
ult᷑ ñ ꝓmouett oquit᷑ itaq galathis qui
ab assertorib legis inducti fuerant ut
eos imitarent᷑. cũ illi potiꝰ galathas de¬
buer int imitari. qr nat᷑ale ẽ maiorẽ
de minori ñ minorẽ fieri de maiore:
& dicit bonũ emulamini in bono. id ẽ
nolite assertores iudaicȩ obseruatiois
imitari: sed ea quȩ bona st̃ imitamini
Quomͦ enĩ qͥ diuitias potentiã dignitatẽ¬

Expanded text:
praeputii, quam aurium et cordis intellipraeputii, quam aurium et cordis intelligit. Resurrexit cum Christo: ea quaerit quae sursum sunt. Liberatus est ab onere et servitute Legis, ne tangas, ne gustes, ne contamines, imperantis: huic si quis Scripturarum verbis voluerit persuadere, ut non per tropologiam, sed occidentem 464 litteram quae sunt scripta, suscipiat: ut in manifesto fiat Judaeus, non in occulto, aemulatur eum non bene: sed concito cursu ad majora gradientem retrahere festinat; ut se potius aemuletur qui retrorsum vadit: aut certe eum multum ultra non promovet. Loquitur itaque Galatis, qui ab assertoribus Legis inducti fuerant, ut eos imitarentur, cum illi potius Galatas debuerint imitari. Quia naturale est, majorem de minori, non minorem fieri de majore, et dicit: Bonum aemulamini in bono, id est, nolite assertores Judaicae observationis imitari, sed ea quae bona sunt, imitamini. Quomodo enim qui divitias, potentia
Abbreviated transcription (Latin):
cludere uos uolunt. ut illos emu¬
lemi Bonũ autẽ emulamim in
bodñ iꝑ: ox ñ tantũ cũ p̃sens sum
aps. Eemulantur bene qui
cũ ant in aliquib ẽẽ gr̃as. do¬
na uutes. ipsi tales desiderant.
& fide. uitã. atq industriã eorũ ꝑ
quȩ illa meruert̃ nituntur imitari:
ut possint ea quoq quȩ bona emula¬
Sic & uos qm̃ ȩmulatores estis sp̃ua¬
liũ ad ȩdificationẽ eccłe. querite
ut abundetis Et iterũ. Itaq fr̃s emu¬
lamini ꝓpħare: & loqui linguis
nolite ꝓhibere. Aemulantur autẽ
ñ bene: qui ñ tam ipsi cupiunt ẽẽ me¬
liores. ut mutentur eos qui ȩmulatio¬
ne digni st̃. quã illos ipsos uolunt fa¬
cere periores. & retrorsũ trahere. ȩmu¬
latione ꝑuersa. Uerbi gr̃a dictũ sit
Xꝑianꝰ ẽ quispiam. legit moysen
or ꝓpħas. scit om̃a in umbra & ima¬
gine illi popło p̃cessisse. seripta ẽẽ¬
autẽ eẽ ꝓpt̃ nos in quos fines scłoꝵ
decucurrert̃ Circũcisionẽ ñ tã

Expanded text:
e vos volunt, ut illos aemulemini. Bonum autem aemulamini in bono semper: et non tantum cum praesens sum apud vos. Aemulantur bene, qui cum videant in aliquibus esse gratias, dona, virtutes, ipsi tales esse desiderant: et fidem, vitam atque industriam eorum per quae illa meruerunt, nituntur imitari, ut possint ea quoque quae bona aemulaSic et vos, quoniam aemulatores estis spiritualium, ad aedificationem Ecclesiae quaerite ut abundetis. Et iterum: Itaque, fratres, aemulamini prophetare, et loqui linguis nolite prohibere. Aemulantur autem non bene, qui non tam ipsi cupiunt esse meliores, ut imitentur eos qui aemulatione digni sunt, quam illos ipsos volunt facere pejores, et retrorsum trahere aemulatione perversa. Verbi gratia dictum sit: Christianus est quispiam, legit Moysen et prophetas; scit omnia in umbra et in imagine illi populo praecessisse; scripta autem esse propter nos in quos fines saeculorum decurrerunt. Circumcisionem non tam
Abbreviated transcription (Latin):
sidesñ ẽ ex uobis. sed ex eo qui uocauit uos
Hoc autẽ ideo: ne forsitan nobis cogitatio
occulta subreperet. Si ꝑ oꝑa nr̃a saluati
ñ sumꝰ certe uel ꝑ fidẽ saluati sumꝰ. & alio
gñe nr̃m ẽ qdđ saluam᷑. Addidit itaq oe
dixit fidẽ quoq ipsã. ñ nr̃ȩ uoluntatis eẽ.
sea di muneris. ñ quo liberũ homini tol¬
lat arbitriũ. & scdm̃ illud apłi ad roma¬
nos ñ sit currentis neq uoluntatis sed mi¬
serentis cli uerũ qł arbitrii ipsa libertas dm̃
habeat auctorẽ & ad illius beneficiũ cunc¬
ta referant᷑. cũ etiã bonũ nos uelle ipse ꝑmi¬
erit. Hoc autẽ totũ ꝓpt̾ea. nequis głetur.

Expanded text:
fides non est ex vobis, sed ex eo qui vocavit vos. Hoc autem ideo, ne forsitan nobis cogitatio occulta subreperet: si per opera nostra salvati non sumus, certe vel per fidem salvati sumus: et alio genere nostrum est quod salvamur. Addidit itaque et dixit, fidem quoque ipsam non nostrae voluntatis esse, sed Dei muneris. Non quod liberum homini tollatur arbitrium, et secundum illud Apostoli ad Romanos, non sit currentis neque volentis; sed miserentis Dei ; verum quod arbitrii ipsa libertas Deum habeat auctorem, et ad illius beneficium cuncta referantur, cum etiam bonum nos velle ipse permiserit. Hoc autem totum propterea, ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
addidit. quia oe nos suscitauerit cũ eo.
& sedere fecerit incȩlestib ad dexterani
suã. Queritur gͦ. quomͦ ds qui nos saluos
fecit & suscitauit. simul fecerit sedere
cũ xp̃o. Et quidẽ qui simplicius ẽ respon¬
surus. hoc asserit qd iuxta p̃scientiã
dĩ. id qd futurũ ẽ quasi factũ ẽẽ iam
dixerit: &t quia mos iste sit scripturarũ.
ut int̃dũ futura. tempore p̃terito decli¬
nentur. ũbi causa de cruce dñi. fode¬
runt manus meas e pedes. & alibi de
passione eius quasi ouis ad uictimã duc¬
tus ẽ & adhuc de in iurus flagellorũ.
liuore eiusssanati sumꝰ. & alibi. ab im
quitatib popłi mei ductus ẽ in mortẽ
Hoc autẽ ideo: ne quia futura semꝑ incer¬
ta sunt. hominũ spes fluc tuet & uacil¬
let ea quȩ ds̃ futura cognouit apud quẽ
nichil ambiguũ ẽ. quasi iã facta me-¬
morantur: ut quia p̃terita scdm̃ philo¬
sofos quoq fieri infecta ñ possunt. qui
auherint quasi iam facta habeant.

Expanded text:
ia et nos suscitaverit cum eo, et sedere fecerit in coelestibus ad dextram suam. Quaeritur ergo, quomodo Deus qui nos salvos fecit et suscitavit, simul 575 fecerit sedere cum Christo? Et quidem qui simplicius est responsurus, hoc asserit, quod juxta praescientiam Dei, id quod futurum est, quasi factum esse jam dixerit. Et quia mos iste sit Scripturarum, ut interdum futura tempore praeterito declinentur: Verbi causa, de cruce Domini: Foderunt manus meas et pedes . Et alibi de passione ejus: Quasi ovis ad victimam ductus est . Et adhuc de injuriis flagellorum: Livore ejus nos sanati sumquitatibus populi mei ductus est in mortem . Hoc autem ideo, ne quia futura semper incerta sunt, hominum spes fluctuet et vacillet, ea quae Deus futura cognovit apud quem nihil ambiguum est quasi jam facta memorantur: ut quia praeterita secundum philosophos quoque fieri infecta non possunt, qui audierint, quasi jam facta habeant
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ ꝓpt̃ eam quã exercet aduersũ ho¬
mines feritatẽ Sunt qui illud in reg¬
norũ libris. qͣndo dauid numerauit
popłm isrł. irã in se dĩ ꝓuocans script̾a
dicente. & apposita ẽ ira dñi suecendi
nisrł. & incitauit dauid dicens iram
Inĩ diabolũ significare putent. Etenĩ
uxta greci eloquii ꝓprietatẽ ñ dixit
ceret gñe masculino. Mittit siqͥdem
ĩsarã & furorẽ suũ ꝑ anglos pessimos.
itatẽ ñ simplicẽ sed multã: cũ eẽmus
rtui ꝓpt̃ delicta nr̃a. uiuificauit

Expanded text:
ropter eam quam exercet adversum hominem feritatem. Sunt qui illud in Regnorum libris, quando David numeravit populum Israel, iram in se Dei provocans, Scriptura dicente: Et apposita est ira Dei succendi in Israel, et incitavit David dicens , iram Domini, diabolum significare putent: etenim juxta Graecae linguae proprietatem non dixit diceret, genere masculino: mittit siquidem Dominus iram et furorem suum per angelos pessimos. charitatem non simplicem, sed multam, cum essemus mortui propter delicta nostra, vivificavit
Abbreviated transcription (Latin):
minat᷑. ñ solũ in hoc scło. sed etiã in fut̾o
Sienĩ xp̃o suscitatus a mortuis sedet ad
dexterã dĩ in celestib supͣ omẽm pͥncipa¬
tũ & potestatẽ & uirtutẽ. &e cęta. & nosse¬
demus regnamꝰq cũ xp̃o. necesse ẽ ut suꝑ
his quȩ sedet il le. sedeamꝰ. Sed qui clili¬
gens lector ẽ. statim requirit. & dicit
Quid gͦ: Maior homo angłis. & cunets
in celo potestatib Qđ quia ꝑiculosũ e
respondere. pͥncipatus. potestates. & uir
tutes &e dñationes. & om̃e nom̃ quod
nominatur ñ solũ in hoc scło. sed etia

Expanded text:
minatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. minatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Si enim Christus suscitatus a mortuis sedet ad dextram Dei in coelestibus supra omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et caetera: et nos sedemus regnamusque cum Christo: necesse est ut super his quae sedet ille, sedeamus. Sed qui diligens lector est, statim requirit et dicit: Quid ergo, major homo angelis et cunctis in coelo potestatibus? Quod quia periculosum est responderetutes, et Dominationes, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra & caro eẽ. desistens totus uertat᷑
in spm̃. ita eũ incelestib sedere cũ xp̃o
Negnũ qͥppe dĩ intͣ nos ẽ: & ubi fuerit
thesaurus nr̃. ibi erit & cor nr̃m firmiq
ar stabiles sedemꝰ cũ xp̃o. sapientia ũbo
ustitia. ueritate. Potest Autẽ & hoc dici.
ut quomͦ arrabõnẽ sp̃s scĩ accipimꝰ necdũ
totã eius plenitudinẽ consecuti: sic & sede¬
re noscũ xp̃o. atq regnare. necdũ ꝑfectã
sessionẽ in cęlestib obtinentes.
Ut ostenderet in scłis suꝑuenientib
habundantes diuitias gr̃ȩ suȩ. in bonitate
suꝑ nos in xp̃o iħu Quanta sit benefi¬
eii magnitudo. & quã multiplex gr̃a. qua
nos dñs de seculi istius ꝑturbationib
bilib creaturis suꝑ nos ostensurus ẽ głam.
suasq diuitias monstraturus. qđ nos qui
quonda lege tenebam̾ inferni. & ꝓpt̃ uicia
atq peccata. ut oꝑib carnis ita eramꝰ oe
supplicus destinati: nc̃ in xp̃o regnemꝰ
sedeamꝰq cũ eo sedeamꝰ autẽ ñ in humili¬

Expanded text:
esistens, totus vertatur in spiritum: ita eum in coelestibus sedere cum Christo: regnum quippe Dei intra nos est ; et ubi fuerit thesaurus noster, ibi erit et cor nostrum ; firmique et stabiles sedemus cum Christo, sapientia, Verbo, justitia, veritate. Potest autem et hoc dici, ut quomodo arrhabonem Spiritus sancti accepimus, necdum totam ejus plenitudinem consecuti: sic et sedere nos cum Christo atque regnare, necdum perfectam sessionem in coelestibus obtinentes. Ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate super nos in Christo Jesu. Quanta sit beneficii magnitudo, et quam multiplex gratia qua nos Dominus de saeculi istius perturbationibus bilibus creaturis super nos ostensurus est gloriam, suasque divitias monstraturus. Quod nos qui quondam lege tenebamur inferni, et propter vitia atque peccata; ut operibus carnis, ita eramus et suppliciis destinati: nunc in Christo regnemus sedeamusque cum eo. Sedeamus autem non in humili
Abbreviated transcription (Latin):
fine cũ xp̃o sessuri st̃. illis quoq tribi¬
entes beneficiũ qui nc̃ infren & malt
libertate sua abutentes passim uagnt.
tem tales habuerint sessores: iuxta seba¬
tiũ uoluntatẽ incipient gubernari
Alius uͦ. hoc qđ ait. ut ostenderet ine¬
culis supuenientib habundantes di¬
tias gr̃e suȩ in bonitate suꝑͣ nos in xp̃¬

Expanded text:
fine sessuri sunt, illis quoque tribuentes beneficium, qui nunc infreni et male libertate sua abutentes passim vagantutem tales habuerint sessores, juxta sedentium voluntatem incipient gubernari. Alius vero hoc quod ait: ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate supra nos, in
Abbreviated transcription (Latin):
idã ꝓeo quod nc̃ exposuimꝰ. & eramꝰ
ura filii irȩ :ꝓ natura. prorsus. siue
moquia uerbũ q̃ ycĩ ambiguũ est.
istulerunt. Qđ & si sic sonet: iuxta
uȩ diximꝰ exponendũ ẽ

Expanded text:
 eo quod nunc exposuimus: Et eramus natura filii irae, pro natura, prorsus, sive omnino, quia verbum φύσει, ambiguum est, transtulerunt. Quod etsi sic sonet, juxta ea quae diximus, exponendu
Abbreviated transcription (Latin):
Nos ũ cdicimꝰ eẽ pͥmũ om̃s homines nata
filios irȩ uel ꝓpt̃ corpus humilitatis co¬
pusq mortis. & quod ab ad olescentia mos
hominũ apposita sit ad malitiã undi
& salomon ait. ñ ẽ iustus in t̾ra quif¬
ciat bonũ & ñ peccet uel quod exeo ten¬
pore quo possumꝰ habere notitiã dia
ad pubertatẽ uenimꝰ om̃s. aut oꝑe die
lingua. a ut cogitatione. peccemꝰ P̃ rnꝰ
igitur natura filii irȩ sicut & cȩtĩa
ti sunt. Sienĩ paulus qui iuxta iusta
quȩ in lege fuit in rep̃hensibilit̃ conis¬
tus dicit se natura fuisse filiũ ire. eu
timeamꝰ etiam retro sc̃os uiros filiosia
fuisse testari. de quib om̃ib uere di
possit. cũ autẽ uenit mandatũ pas
reuixit. ipsi uͦ mortui st̃: filios ait
irȩ sic decipiendũ. ut filios ꝑditons
filios iniquitatis. filios mortis: ñ qu
aliqua ira mors. iniquitas & ꝑdicoͤ
sistat innatura sua quȩ filios habes
sed quo filii dicant᷑ eius rei quȩ op

Expanded text:
 dicimus esse primum omnes homines natura filios irae, vel propter corpus humilitatis corpusque mortis, et quod ab adolescentia mens hominum apposita sit ad malitiam : unde et Salomon ait: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Vel quod ex eo tempore quo possumus habere notitiam Dei, et ad pubertatem venimus, omnes, aut opere, aut lingua, aut cogitatione peccemus. Eramus igitur natura filii irae sicut et caeteriti sunt. Sienim Paulus qui juxta justitiam quae in Lege fuit, irreprehensibiliter est conversatus, dicit se natura fuisse filium irae, cur timeamus, etiam retro sanctos viros filios irae fuisse testari? De quibus omnibus vere dici possit: Cum autem venit mandatum, peccatum revixit, ipsi vero mortui sunt. Filius autem irae sic accipiendum, ut filius perditionis, filius iniquitatis, filius mortis. Non quo aliqua ira, mors, iniquitas et perditio subsistat in natura sua, quae filios habeat; sed quo filii dicantur ejus rei quae operetur