comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mantũ sunt. quorum precantationib ui-¬
dentur suscitati mortui diumare: & ad inter¬
rogata respondere. Nichro enim grece. mor¬
tuus. mants diuinatio nuncupantur. ad quõ
suscitandos cadaueriᷤᷤ sangius adicitur. Nam
amdre demones sanguinem dicunt: id eoq
quotiens nichromantia fit. cruor aquȩ mis¬
cet᷑ ut colore sanguinis facilius prouocẽ¬
tur. Ioromantii ab aqua dicti. Est enim
demonum euocare: & imagine uł ludifi¬
cationes eorum uidere ibiq eis aliqua au¬
dire: ubi adhibito sanguine ꝙiam inferos
perhibent᷑ sciscitari. quod genus diuina¬
tionis a ꝑsis fertur allatirm. uarro diui
nationis dicit quatuor eẽ gn̾a terram. aꝙͣ.
aerem & ignem: hinc geomantiam. io romã¬
tiam. eromantiam. piromantiam dictam.
Diuim dicti: quasi deo plem. diuinitate enim
se plenos assimulant & astuta fraudulen¬
tia omnib futura coniectant. Duo sunt
autem genera diuinationis: ars & furor. In¬

Expanded text:
m praecationibus vim praecationibus videntur resuscitati mortui divinare et ad interrogata respondere. Necros enim, Graece mortuus, mantia divinatio nuncupatur. Ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur. Nam amare daemones sanguinem dicuntur: ideoque quoties Necromantia fit, cruor aquae miscetur, et colore sanguinis facilius provocantur. Hydromantii ab aqua dicti: est enim daemonum evocare, et imagines vel ludificationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam inferos perhibentur sciscitari. Quod genus divinationis a Persis fertur adlatum. Varro dicit divinationis quattuor esse genera, terram, aquam, aerem et ignem. Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam dictam. Divini dicti, quasi deo pleni: divinitate enim se plenos adsimulant et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant. Duo sunt autem genera divinationis: ars et furor. In
Abbreviated transcription (Latin):
ferni abditis euocaret & uiuorum presen¬
taret conspectib. Si tamen animam ꝓpħe
fuisse credimus. d ñ aliquam phantasma-¬
ticam illussionem. sathane fallatia factam:
Prudentius quoq de mercurio sic ait tra-¬
ditur hic extincta sumpto moderamine
uirge inlucem reuocasse animas.:⁊ast alias
dãpnasse. neci & post paululum adiecit mͣ¬
mure nam magico tenues ex scire figuras
atq sepulchrales sciat incantare fauil¬
las uita itidem spoliare alios ars noxia no¬
uit. Magi st̾ qui uulgo malefici ob faci¬
norum magnitudine̾ nuncupantur: hi
& elementa concutiunt: turbant mentes
hominum: ac sine ullo ueneni haustiz uio¬
lentia tantum carminis interimunt. Unde
& lucanus mens hausti nulla sanie polluta
ueneni incantata ꝑit. Demonib enĩ acci¬
tis. audent uentilare ut quisq
suos perimat malis artib inimicos: hi
etiam sanguine utuntur & uictimis: & se¬
pe contingunt corpora mortuorum. Hichro

Expanded text:
ferni abditis evocaret, et vivorum praesenferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus, si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam illusionem Satanae fallacia factam? 8. Prudentius quoque de Mercurio sic ait: Traditur exstinctas, sumptae moderamine virgae, In lucem revocasse animas . . . . Ast alias damnasse neci . . . . Et post paululum adjecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, Atque sepulc ales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. 9. Magi sunt qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi et elementa concutiunt, turbant mentes hominum, ac sine ullo ueneni haustu uiolentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta ueneni Incantata perit. Daemonibus enim accitis audent uentilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur et uictimis, et saepe contingunt corpora mortuorum. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
aboꝵ pmꝰ extitit ⁊aroastres rex bac¬
trianorum: quem ninus rex assirioꝵ
prelio interfecit. Dequo aristotelis scribit.
quod uities centum milia uersuum ab ip¬
so condita indiciis uoluminum ei decla-¬
rentur: hanc artem post multa secula de¬
moctituꝰ ampliauit. quando & yppocra¬
tes medicine disciplina esfloruit. apilassi-¬
rios autem magi ce artes copiose sunt. testã
ꝓdat auesqͥs fulgͣa celi seruet. & assiria scru¬
tetur sidera cura: Itaq hec uanitas magi¬
carum artium extraditione angelorum ma¬
lorum in toto terrarum orbe plurimis scłi
ualuit. ꝑ quam scientra futurorum. &. in¬
fernorum & euocationes: eorum inuen-¬
ta sunt: auruspitia augurationes. & ip̃a
que dicuntur oracula & nic romantia. Nec
mirum de magorum p̾stigiis: qͦꝵ in
intantũ prodiere maleficiorum artes: ut
etiam moisi simillunis signis resisterent. uer¬
tentes uͥ gas indracones: aquas insangui¬
nem. Quid plura: si credere fas est de phito
nissa ut propħe samuelis animam de in¬

Expanded text:
agorum primus Zoroastres rex Bactrianorum, quem Ninus rex Assyriorum proelio interfecit: de quo Aristoteles scribit quod vicies centum milia versuum ab ipso condita indiciis voluminum eius declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testanteprodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum et infernorum et vocationes eorum inventa sunt aruspquae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum intantum prodiere malefactorum vel maleficorum artes, ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in dracones, aquas in sanguinem. Qunissa, ut prophetae Samuelis animam de in
Abbreviated transcription (Latin):
curȩ officium sublimauit: cogitabam
quid tuȩ sc̾itati gratum & utile in scri-¬
bendo conficerem qͦd hab̃es ob comme¬
morationem in paucis breuit̾ annota-¬
tum. quod ante in multoꝵ codicum am¬
plitudine. & facunda oratorum locutio¬
ne dissertum copiose legisti. Neq enĩ mͥ igno¬
tum ẽ. qualem infestationem habeas. ñ
solum a paganis qui tͥ confines st̾.
s etiam a popłorum turb̾. que ꝑ insolen¬
tiam & imꝓbitatem morum. tuȩ pat̾nita¬
ti ñ paruam molestiam ingerunt: & ob
hoc frequenti orationi atq assiduȩ lectio¬
ni te tiacare ñ ꝑmittunt. Hȩc enĩ omĩa
mͥ sollicite tractanti: uenit in mentem
ut iuxta morem antiquoꝵ. qͥ de rerum
naturis & nominum atq u̾borum ethi¬
mologiis plura conseripsere. ipse tibi
aliquod opusculum conderem: in quo
hab̾es seriptum. ñ solum de rerum na¬
turis & u̾borum ꝓpͥetatib. s etiam de mi¬
stica earumdem rerum significatione: ut

Expanded text:
curae officium sublimavit, cogitabam, curae officium sublimavit, cogitabam, quid Tuae Sanctitati gratum et utile in scribendo conficere possem: quo haberes ob commemorationem in paucis breviter adnotatum quod ante in multorum codicum amplitudine et facunda oratorum locutione disertum copiose legisti. Neque enim mihi ignotum est qualem infestationem habeas, non solum a paganis qui tibi confines sunt, sed etiam a populorum turbis, quae per insolentiam et improbitatem morum Tuae Paternitati non parvam molestiam ingerunt, et ob hoc frequenti orationi atque assiduae lectioni te vacare non permittunt. Haec enim omnia mihi sollicite tractanti venit in mentem ut juxta morem antiquorum qui de rerum naturis et nominum atque verborum etymologiis plura conscripsere, ipse tibi aliquod opusculum conderem in quo haberes scriptum non solum de rerum naturis et verborum proprietatibus, sed etiam de mystica earumdem rerum significatione ut
Abbreviated transcription (Latin):
ab origine mundi. Sicq insertꝰ sanctoꝵ
cȩtib. ibis cum eo in uitam et̾nam: ubi si¬
mul cum sc̃is angłis lȩtab̃is in conspec̾tu
ipsiꝰ felicit̾ usq in finem. Maiestas omni¬
potentis dei diu uos hic seruet incolumes.
&e postea in cȩlesti regno. gaudio beatificet
sempiterno amen.
omino reuerentissimo ce cum õi
caritatis officio merito uenerando
atq colendo patri hemmoni ep̃o: rabanꝰ
salutem. Memor boni studii tui sc̃e pat̾
quod habuisti in puerili atq iuuenili
etate. in litt̾arũ excitatione ce sacrarum
septurarum meditatione. quando mecũ
legebas ñ solum diuinos libros & scõrum
patrum suꝑ eos expositiones. s etiã huiꝰ
mundi sapientium de rerum naturis
sollerte sin quis itiones. qͣs in lib̾a lium ar¬
cium descͥptione. & cȩt̾arum rerum in¬
uestigatione composuerunt: Postquam
me diuina ꝓuidentia ab ext̾iorum ne¬
gotiorum cura obsoluit. teq in pastorał

Expanded text:
ab origine mundi . Sicque insertus sanctorum ab origine mundi . Sicque insertus sanctorum coetibus ibis cum eo in vitam aeternam, ubi simul cum sanctis angelis laetaberis in conspectu gloriae ipsius feliciter usque in finem. Majestas omnipotentis Dei diu vos hic servet incolumes, et postea in coelestis regni gaudio beatificet sempiterno.Domino reverendissimo, et cum omni charitatis officio merito venerando atque colendo Patri HEMMONI episcopo, RABsalutem. Memor boni studii tui, sancte Pater, quod habuisti in puerili atque juvenili aetate in litterarum exercitio et sacrarum Scripturarum meditatione, quando mecum legebas non solum divinos libros et sanctorum Patrum super eos expositiones, sed etiam hujus mundi sapientium de rerum naturis solertes inquisitiones, quas in liberalium artium descriptione et caeterarum rerum investigatione composuerunt. Postquam me divina providentia ab exteriorum negotiorum cura absolvit, teque in pastoralis
Abbreviated transcription (Latin):
cepta mea ⁊ mandata mea. sic̃ ambula¬
uit dauid pat̾ tuus: longos faciam dies
stos mandatorum dei. & fidelis executor
uoluntatis ips ius usq in finem. hic ht
uita fidelissimum boni studii remunera¬
torem: &e gaudii ȩt̾ni largitorem. Iccir¬
co dñe mi rex. ante omnia semꝑ studiũ
sit tͥ ad discendam sapientiam diuinã:
subiectosq tͥ idipsum agere p̃cipias: qͣti¬
nus merito rex nominari possis. qui de¬
metipfum & om̃s tͥ obȩdientes scđm uo
luntatem dei regere. & inuiam u̾itatis
ducere conaris sicq fiet. ut cum appa¬
ruerit rex regum. & dñs dominorum. se¬
deritꝙ in sede maiestatis suȩ. & congregatȩ
ft̾unt aute eum om̃s g̃s. ut recipiant õs
iuxta meritoꝵ suoꝵ qualitatem. aut
p̃mium aut penam: Tunc tu cum tus
a dextris eiꝰ stans. audias illam amabilẽ
sententiam domini. qm ad om̃s electos
suos ꝓlaturꝰ est dicens. Uenite benedicti
pat̾is mer possidete paratum uob̃ regnum

Expanded text:
aecepta mea, et mandata mea, sicut ambulaaecepta mea, et mandata mea, sicut ambulavit David pater tuus, longos faciam dies stos mandatorum Dei, et fidelis exsecutor voluntatis ipsius usque in finem, hic habet vita fidelissimum boni studii remuneratorem et gaudii aeterni largitorem. Idcirco, domine mi rex, ante omnia semper studium sit tibi ad discendam sapientiam divinam, subjectosque tibi idipsum agere praecipias: quatenus merito rex nominari possis, qui temetipsum et omnes tibi obedientes secundum voluntatem Dei regere et in viam veritatis ducere conaris: sicque fiet ut cum apparuerit Rex regum, et Dominus dominorum sederit in sede majestatis suae, et congregatae fuerint ante eum omnes gentes, ut recipiant omnes, juxta meritorum qualitatem, aut praemium aut poenam, tunc tu cum tuis a dextris ejus stans, audias illam amabilem sententiam Domini, quam ad omnes electos suos prolaturus est, dicens: Venite, benedicti Patris mei, possidete vobis paratum regnum
Abbreviated transcription (Latin):
differentias arborum. & uirtutes radi¬
cum: & quecunq sunt abs entia & in¬
ꝓuisa didici. Omnium enĩ artifex do-¬
cuit me sapientia. Unde etiam in libro
salomonis: qͥ petiit ab ipso sͥ dari cor do¬
cibile. ut iudicare posset populum su¬
um. & dis cernere int̾ bonum ⁊ malũ:
ubi ita scͥptum ẽ. Nacuit gͦ sermo corã
domino: qͦd salomon rem huiꝰcemodi
postulasset. Et dixit dñs salomotii.
Quia postulasti u̾bum hoc. &e ñ petisti¬
tͥ dies multos. nec diuitias. animasq in¬
imicorum tuoꝵ̾: s postulasti tͥ sapĩam
ad discernendum udicium: ecce feci
tͥ scđm sermones tuos. & dedi tibi cor
sapiens & intelligens: In tantum. ut
nullus ante te similis tui fuerit. nec
post te surrecturus sit. s ce hȩc quȩ
non postulasti dedi tͥ. diuitias scili¬
cet & głam: ut nemo fu̾it similis tui
in regibus cunctis retro dieb. Si autẽ¬
ambulau̾is in uiis meis. & custo dieris p̃¬

Expanded text:
differentias arborum et virtutes radidifferentias arborum et virtutes radicum et quaecumque sunt absconsa et inprovisa didici omnium enim artifex docuit me sapienSalomonis, qui petiit ab ipso sibi dari cor docibile, ut judicare posset populum suum, et discernere inter bonum et malum; ubi ita scriptum est: Placuit sermo coram Domino, quod Salomon rem hujuscemodi postulasset. Et dixit Dominus Salomoni: Quia postulasti verbum hoc, et non petisti dies multos, nec divitias animasque inimicorum tuorum, sed postulasti tibi sapientiam ad discernendum judicium: ecce feci undum sermones tuos, & dedi tibi cor sapiens, & intelligens, in tantum vt nullus ante te similis tui fuerit, nec post te surrecturus sit. Sed & hœc, quæ non postulasti, dedi tibi, diuitias scilicet, & gloriam; vt nemo fuerit similis tui in Regibus cunctis retro diebus. Cur auteviis meis, et custodieris pr
Abbreviated transcription (Latin):
dilexi illam: & ꝓposui ꝓ luce hab̾e illam:
qm̃ in extinguibile ẽ lum̃ illius. Uener̃t
autem mͥ omnia bona parit̾ eum illaͥ.
Et innumerabilis honestas ꝑ manꝰ illiꝰ:
&e lȩtat᷑ sum in omnib. q̃m antecedebat
me ista sapientia quam sine fi ctione
didici. & sine inuidia communico: &
honestatem illiꝰ non abscondo. Infinitꝰ
enim thesaurꝰ est hominib: qͦ qui usi
sunt. participes facti sunt amiciciȩ dei:
qͣm ipse sapientiȩ dux ẽ. & sapientium
emendator. In manu enim illius sunt.
ce nos ce sermones nr̃i: & omnis sapien¬
tia. & oꝑum scientia. & disciplina. Ipse
enim mͥ dedit horum que sunt scĩam
ueram: ut sciam dispositionem orbis
t̾rarum. & uirtutem elem̃torum: initiũ
&e consummationem. & medietatem
temporum: uicissitudinum ꝑmutatio¬
nes. & consummationes temporum:
moꝵs mutationes. & diuisiones tempoꝵ:
anni cursꝰ. & stellarum dispositiones:
naturas animalium. & iras bestiarum:
uim uentorum. &e cogitationes hõium:

Expanded text:
posui pro luce habere illam, quoniam inexstinguibile est lumen illius. Venerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa, et innumerabilis honestas per manus illius. Et laetatus sum in omnibus, quoniam antecedebat me ista sapientia. Quam sine fictione didici, et sine invidia communico, et honestatem illius non abscondo. Infinitus enim thesaurus est hominibus: quo qui usi sunt, participes facti sunt amicitiae Dei, quoniam ipse sapientiae dux est et sapientium emendator. In manu enim illius sunt et nos, et sermones nostri, et omnis sapientia, et operum scientia et disciplina. Ipse enim mihi dedit horum quae sunt scientiam veram, ut sciam dispositionem orbis terrarum, et virtutem elementorum, initium et consummationem, et medietatem temporum, vicissitudinum permutationes, et consummationes temporum, morum mutationes, et divisiones temporum, anni cursus, et stellarum dispositiones, naturas animalium et iras bestiarum vim ventorum et cogitationes hominum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq in p̃senti opus culo non pauea de
fide catholica & religione xp̃iana. & con¬
trario de gentilium suꝑsticione. & here¬
ticorum errore. de philosophis &e magis
atq falsis diis: de linguis gentium. de
regum. ⁊ militum. ciuium q uocabulis.
atq affinitatib: de homine ce partibus
eiꝰ. ⁊ reliquis animantib: de lapidibus.
lignis & herbis. quȩ in t̾ra gignuntur:
de uariis artib atq artificiis. & aliis
multis: que omnia in ꝓemio enumera¬
ri longum est. Pinde qͦd de his hic po¬
sui: nunc sufficiat. Ceterum autem:
in capitulis singłoꝵ librorum diligen¬
tius ea enumerare euraui. Decreui
enim hoc totum opꝰ ut supradixi in .xx.
iiͦ. libros disꝑtiri: sub qͦ numero uetꝰ
testamentum legis diuinȩ interpres
beatꝰ ieronimꝰ completum ẽẽ asseruit:
ex cuiꝰ int̾pretatione &e expositione qͣdã
obscura in hoc oꝑe elucidaui. Tu autẽ
electe domine & regum kmñe. acceptis

Expanded text:
quoque in praese ti opusculo non pauca de quoque in praese ti opusculo non pauca de fide catholica et religione Christiana: et e contrario de gentilium superstitione, et haereticorum errore, de philosophis et magis atque falsis diis, de linguis gentium, de regnis et militum civiumque vocabulis atque affinitatibus; de homine et partibus ejus, et reliquis animantibus: de lapidibus, lignis et herbis, quae in terra gignuntur: de variis artibus atque artificiis et aliis multis: quae omnia in prooemio enumerari longum est. Proinde quod de his posui, nunc sufficiat: caeterum autem in capitulis singulorum librorum diligentius ea numerari curavi. Decrevi enim hoc totum opus ut supra dixi in viginti duos libros dispertiri: sub quo numero Vetus Testamentum legis divinae interpres beatus Hieronymus complexum se asseruit: ex cujus interpretatione et expositione quaedam obscura in hoc opere elucidavi. Tu autem, electe domine et regum charissime, acceptis
Abbreviated transcription (Latin):
ipso sunt omnia: qͥ fecit cȩlum & t̾ram.
mare & omnia quȩ in eis sunt. Sic gͦ
pͥmum de ipso summo bono ce uero
conditore nr̃o. hoc est patre & filio ce
spͥu sc̃o. uno & solo om npotente deo. iux¬
ta paruitatem ingenii mei. quantum
diuina gr̃a me posse concessit. sẽbendo
aliqua disserui: postea uͦ de cęlestibus ⁊
t̾restrib creaturis. ñ solum de natura.
s etiam de ui ce effecꝰtibus earum ser-¬
monem habere institui: ut lector dili¬
gens in hoc oꝑe & nature ꝓprietatem
iuxta hystoriam: &e sp̃ialem significatio¬
nem iuxta misticum sensum simul po¬
sitam inuenirit. Et quia de sanctis
hominib qui in uetert &e nouo testam̃¬
to cominemorant᷑. eoꝵq actionibus
misticis. necnon & de locis in quibus
habitabant. silere me non conuenit:⁊
nomina ipsorum simul & locorum ex
ebraica lingua in latinam tͣnsferre
placuit: ut inde facili misticam signi¬
ficationem explanare possem. Addidi

Expanded text:
ipso sunt omnia ; qui fecit coelum et terram, ipso sunt omnia ; qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt . Sic ergo primum de ipso summo bono et vero conditore nostro, hoc est, Patre, et Filio, et Spiritu sancto, uno et solo omnipotente Deo, juxta parvitatem ingenii mei, quantum divina gratia me posse concessit, scribendo aliqua disserui. Postea vero de coelestibus et terrestribus creaturis, non solum de natura, sed etiam de vi et effectibus earum, sermonem habere institui: ut lector diligens in hoc opere et naturae proprietatem juxta historiam, et spiritualem significationem juxta mysticum sensum simul posita inveniret. Et quia de sanctis hominibus qui in Veteri et Novo Testamento commemorantur, eorumque actionibus mysticis, nec non et de locis in quibus habitabant, silere me non convenit: nomina ipsorum simul et locorum ex Hebraica lingua in Latinam transferre placuit, ut inde facilius mysticam significationem explanare possem. Addidi
Abbreviated transcription (Latin):
quod petistis. & ipsum opꝰ uobis in
uiginti duob libris t̾minatum trans¬
misi: ut si serenitati ur̃ȩ placuerit:
coram uobis relegi illut faciatis. Et
si aliquid in eo dignum emendatione
reptum fuerit: cum ur̃is sagacissimis
lectoribus ꝓut ratio dictat. illud em̃¬
dare curetis. Sunt enim in eo plura
exposita de rerum naturis & u̾borum
ꝓprietatib: necñ etiam de imstica rerũ
significatione. Quod ic circo ita ordi¬
nandum ȩstimaui: ut lec̾tor prudens
conti nuatim positam inueniret hysto¬
ricam. & misticam singłarum rerum
explanationem: & sic satisfacerȩ qͦdãmͦ
posse tuo desidio: in quo ce hystorie &e
allegoriȩ inueniret manifestationem.
Unde mͥ non melius aluid uidebatur
huius oꝑis fumere mitium: quam
ab ipso conditore nr̃o. qui omnium
rerum est caput & pͥncipium: quia
quicqͥd naturalit̾ subsistit. aut auctor
&e creator omnium ẽ: aut ab eo condita
creatura. Quia ex ipso. & ꝑ ipsum. & in

Expanded text:
quod petistis, et ipsum opus vobis, in quod petistis, et ipsum opus vobis, in viginti duobus libris terminatum, transmisi: ut, si Serenitati Vestrae placuerit, coram vobis relegi illud faciatis; et si aliquid in eo dignum emendatione repertum fuerit, cum vestris sagacissimis lectoribus, prout ratio dictat, illud emendare curetis. Sunt enim in eo plura exposita de rerum naturis, et verborum proprietatibus, nec non etiam de mystica rerum significatione. Quod idcirco ita ordinandum aestimavi, ut lector prudens continuatim positam inveniret historicam et mysticam singularum rerum explanationem: et sic satisfacere quodammodo posset suo desiderio, in quo et historiae et allegoriae inveniret manifestationem. Unde mihi non melius aliud videbatur hujus operis sumere initium, quam ab ipso conditore nostro, qui omnium rerum est caput et principium: quia quidquid naturaliter subsistit, aut auctor et creator omnium est, aut ab eo condita creatura. Quia ex ipso et per ipsum et in
Abbreviated transcription (Latin):
omino excellentis¬
simo ce omr ho¬
nore dignissimo lu¬
douico regi. Raba-¬
nus uilissimus ser¬
uorum dei seruus.
ȩterne beatitudinis in xp̃o optat salu¬
tem. Audita bona opinione ur̃a. quȩ
p̃dicatur ꝑ totas ꝓuincias germaniȩ
atq galliȩ. &e pene in cunctis partibus
europe crebris laudib intonat. satis
exulto: &e domini miscd̃iam imploro.
quatinꝰ hoc cum bono augmento ad sa¬
lubrem finem ꝑuenire concedat. Ob
hoc qͥppe laboris mei opuscula. quȩ in
seruitium xp̃i. ipsius largiente gratia
saeras scͥpturas exponendo. ꝓut potui
expendi. Non eram sine ur̃a commu¬
nione hr̃e uolui: s aliquos tͣctatus
atq commentarios in diuinos libros
conscriptos. ur̃ȩ uenerationi direxi.
Nuꝑ qͦq quia uos quando in p̃sentia
ura fui comꝑtum habere dixistis ali¬
quod opuscłm me nourt̃ confecisse de
sermonum ꝓpͥetate. & mistica rerum
significatione: qͦd etiam a mea parui¬
tate postulastis uob̃ dirigi. feci libent̃

Expanded text:
Domino excellentissimo, et omni honore dignissimo LUDOVICO regi, RABANUS, vilissimus servorum Dei servus, aeternae beatitudinis in Christo optat salutem. Audita bona opinione vestra, quae praedicatur per totas provincias Germaniae atque Galliae, et pene in cunctis partibus Europae crebris laudibus intonat, satis exsulto, et Domini misericordiam imploro; quatenus hoc cum bono augmento ad salubrem finem pervenire concedat. Ob hoc quippe laboris mei opuscula, quae in servitium Christi, ipsius largiente gratia, sacras Scripturas exponendo, prout potui, expendi, non sine vestra communione habere volui: sed aliquos tractatus atque commentarios, in divinos libros conscriptos, vestrae venerationi direxi. Nuper quoque quia vos, quando in praesentia vestra fui, compertum vos habere dixistis aliquod opusculum me noviter confecisse de sermonum proprietate et mystica rerum significatione; quod etiam a mea parvitate postulastis vobis dirigi: feci libenter
Abbreviated transcription (Latin):
scribam mi domine. nolo ut estimes
me nouam legem uiuendi tͥ constitue¬
re: s olim a scĩs uiris ꝓlatam ob recor¬
dationem breuit̾ commemorare. Credo
enim te magis uelle int̾no cons pectui
conditoris tui salubrit̾ placere: quã
fauorib humanis forins ecus inanit̃
extolli. Ideo quod bene in seruitio dĩ
agere cepisti: hoc meliꝰ ac meliꝰ semper
oꝑando usq in finem ꝑficere satagas.
ut in pͥmis & in ultimis conu̾sationis
tuȩ temporib. dei seruitium ꝑfecte
agens. ad cȩlestis p̾̃mii plenitudinem
felicit̾ ꝑuenire ualeas: quatinꝰ tͥ in ex¬
tremo iudicio ipse summus pat̾famili¬
as cum cȩt̾is electis dicat. Euge serue bo¬
ne & fidelis: quia suꝑ pauea fcusti fideliᷤᷤ.
suꝑ multa te constituam: intra in gau¬
dium domini tui. aoen.

Expanded text:
scribantur, mi domine, nolo ut aestimes scribantur, mi domine, nolo ut aestimes me novam legem vivendi tibi constituere, sed olim a sanctis viris prolatam ob commemorationem breviter commemorare. Credo enim te magis velle interno conspectui conditoris tui salubriter placere, quam favoribus humanis forinsecus inaniter extolli. Ideo quod bene in servitio Dei agere coepisti, hoc melius ac melius semper operando usque in finem perficere satagas: ut in primis et in ultimis conversationis tuae temporibus Dei servitium perfecte agens, ad coelestis praemii plenitudinem feliciter pervenire valeas; quatenus tibi in extremo judicio ipse summus paterfamilias cum caeteris electis dicat: Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam. Intra in gaudium do
Abbreviated transcription (Latin):
si quos contemptibiles habetis. hos consti¬
tuite ad udicandum sclaria negotia.
Multo enim meliꝰ est laborare ep̃m in
doctͥna uerbi dei ob salutem animarum
sibi commissarum: qmͣ in disponendis
& definiendis ciuilib questionibus &
uanis hominum contentionib uacare:
qͥ ꝓpter t̾renam cupiditatem lites. rixaq
incessant̾ mouent: & unꝰ quisq in his alte¬
rum suꝑare contendit. Nusquam enim
inscͥpturis sacͥs legit᷑ ipse saluator aut
discipłi eiꝰ hoc egisse. siue docuisse. In¬
uenitur tamen in euangłio scriptum:
qͦd qͥdam homo rogau̾it ipsum mediato¬
rem nr̃m. quod fr̃i suo iuberet. ut diui¬
deret secum hȩreditatem suam. Cui
ille respondit. O homo: quis constitute
gelii curis & rixis scłarium occupaꝵi. uł
int̾esse. Non enim idem officium ẽ. euan¬
gelium xp̃i in pulpito ȩccłiȩ popło p̃di¬
care: & in placito scłarium lites forenses
int̾ rixantes decernere. Hec gͦ cum

Expanded text:
Si quos contemptibiles habetis, hos constiSi quos contemptibiles habetis, hos constituite ad indicandum saecularia negotia . Multo melius est enim laborare episcopum in doctrina verbi Dei ob salutem animarum sibi commissarum, quam in disponendis et definiendis civilibus quaestionibus; et variis hominum contentionibus vacare, qui propter terrenam cupiditatem lites et rixas incessanter movent, et unusquisque in his alterum superare contendit. Nusquam enim in Scripturis sacris legitur ipse Salvator, aut discipuli ejus, hoc egisse sive docuisse. Invenitur tamen in Evangelio scriptum quod quidam homo rogaverit ipsum Mediatorem nostrum quod fratri suo juberet ut divideret secum haereditatem suam. Cui ille respondit: O homo, quis constituit gelii curis et rixis saecularium occupari vel interesse. Non enim idem officium est Evangelium Christi in pulpito ecclesiae populo praedicare, et in placito saecularium lites forenses inter rixantes decernere. Haec ergo cum
Abbreviated transcription (Latin):
manifestus sit omnib. attende tͥ & doctͥ¬
nȩ: insta in illis. Hoc enimfaciens: & terp¬
sum saluum facies. & eos qui te audiunt.
Unde te decet nicħ aliud p̃ponere medi-¬
tationi diuinȩ legis & doctrinȩ uerbi di:
nec ullomͦ debes ea deserere ꝓpt̾ munda¬
nam curam & sclaria negotia: qͥa hec
maximum impedimentum faciunt oꝑi
diuino apud eos qͥ his abutunt᷑. Hã ꝓh do¬
lor. multi inueniunt̾ huiꝰ temporis uiri
ex eccliasticis ꝑsonis. qͥ relicto p̾dicandi of¬
ficio. & sp̾itali conu̾satione. in eose mag¬
nos estimant. si t̾renis negotiis p̃ponantur.
& disceptationib scl̃arium sepe intersint:
ita ut in eorum conuentib quasi arbi-¬
tres p̃sideant. & eorum conflictuum ui-¬
dices fiant: qͦd tamen nullomͦ apl̃s consen¬
tit qui ait: nemo militans deo. implicet se
negotiis scłarib ut ei placeat cui se ꝓba¬
uit. Nam qui certat in agone: non coro¬
natur. nͥ legitime certau̾it. Item alibi ait

Expanded text:
mnibus. Attende tibi et doctrinae: insta in illis. Hoc enim faciens, et teipsum salvum facies, et eos qui te audiunt. Unde decet te nihil aliud praeponere meditationi divinae legis, et doctrinae verbi Dei: nec ullo modo debes ea deserere propter mundanam curam et saecularia negotia: quia haec maximum impedimentum faciunt operi divino apud eos qui his abutuntur. Nam, proh dolor! multi inveniuntur hujus temporis viri in ecclesiasticis personis qui, relicto praedicandi officio et spiritali conversatione, in eo se magnos aestimant, si terrenis negotiis praeponantur, et disceptationibus saecularium saepe intersint: ita ut in eorum conventibus quasi arbitres praesideant, et eorum conflictuum judices fiant. Quod tamen nullo modo Apostolus consentit, qui ait: Nemo militans Deo implicet se negotiis saecularibus, ut ei placeat cui se probavit. Nam qui certat in agone, non coronatur nisi legitime certaverit . Item alibi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
bile ẽ lumen illius. Uenerunt autem mͥ
omnia bona parit̾ cum illa. Nlam &e apo¬
stolus paulus scribens ad timotheum
de doctrina sapientie diuine: ad hoc
ipsum exortatus est eum. dicens. Hȩc ꝓpo¬
nens fr̃ib: bonꝰ eris minister xp̃i iħu. e¬

Expanded text:
lumen illius. Venerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa . Nam et apostolus Paulus scribens ad Timotheum de doctrina sapientiae divinae, ad hoc ipsum exhortatus est eum, dicens : Haec proponens fratribus, bonus minister eris
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sapientie. & ꝓposui illam regnis & sedib
& diuitias nicħ ẽẽ dixi in comparatione il¬
lius nec comparaui illi lapidem p̃ciosũ:
qm̃ omne aurum in comparatione illi
arena est exigua: & tanquam lutum esti¬
mabitur argentum in conspectu illius:¬

Expanded text:
is et sedibus, et divitias nihil duxi in comparatione illius; nec comparavi illi lapidem pretiosum, quoniam omne aurum in comparatione illius arena est exigua, tanquam lutum aestimabitur argentum in conspectu illius
Abbreviated transcription (Latin):
podet̾ium. uͥ lauantiũ uestimenta po-¬
nunt᷑: ab exuendo scił dictum. Apo¬
deterim enĩ g̾ce: exuere dr. Popina g̾cꝰ
sermo ẽ. q̃ apud noscorrupte ꝓpina đ̾r.
ẽ aut̃ locꝰ iuxta balnea publica. uͥ pꝰ laua¬
crum a fame ⁊ siti reficiunt᷑. im̃ ⁊ ꝓpina

Expanded text:
podyterium, ubi lavantium vestimenta ponuntur, ab exuendo scilicet dictum: apoduein enim Graece exuere dicitur. Popina Graecus sermo est, qui apud nos corrupte propina dicitur. Est autem locus juxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam uͦ grecum u̾bum existimãt:
quosignificat᷑ int̾uallum psallendi:
ut psalma sit quod psallit᷑. Hyapsal¬
mauͦ. int̾positum in psauendo silen¬
tum: ut quemadmodum sinꝑsal¬
ma dr uocũ copulatio in cantando:
ita diapsalma disiunctio edrum:
ubi quedam requies distincte con¬
tinuationis ostendit᷑. Unde ⁊ illud
ꝓbabile est non cõiungendas sententiaᷤᷤ
in psallendo. uͥ diapsalma int̾positũ fu¬
erit: qm ideo int̾ponit᷑ut conu̾sio sen¬
suum uł ꝑsonarum ẽẽ noscatur. Hym¬
nus ẽ canticum laudantium. quod de
greco in latinum laus int̾ptatur: ꝓ eo
quod sit carmen lȩticiȩ & laudis.Aye
autem hymni sunt: continentes lau¬
dem dei. Si gͦ sit laus & non dei: non ẽ

Expanded text:
Quidam vero Graecum verbum existimant, Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi: ut psalma sit, quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium: ut quemadmodum in psalmo ducitur vocum copulatio in cantando: ita diapsalma disjunctio earum, ubi quaedam requies distinctae continuationis ostenditur. Unde et illud probabile est, non conjungendas sententias in psallendo, ubi diapsalma interpositum fuerit: quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum esse noscatur. Hymnus est canticum laudantium, quod de Graeco in Latinum laus interpretatur, pro eo quod sit carmen laetitiae et laudis. Proprie autem hymni sunt continentes laudem Dei. Si ergo sit laus, et non sit Dei: non est
Abbreviated transcription (Latin):
nente. id alt̾ respondeat. Int̾ responso¬
rios autem ⁊ antiphonas hoc differt:
qͦd in responsoriis unꝰ u̾sum dicit. in an¬
tiphonis autem u̾sib alt̾nant chori.
hic sola ꝓnunciatio querit᷑. Canticũ
est: uox cantantis in leticia. Es almꝰ
aut̃ dr qui cantat᷑ ad psalt̾ium: quo
usum ẽẽ dauid ꝓpħam in magno mi¬
sterio ꝓdit hystoria. Hec autem duo
inquibdam psalmoꝵ titulis iuxta
musicam artem alt̾natim sͥ apponun-¬
tur. Nam canticum psalmi est: cum
id quod organum modulat᷑. uox p̾ea
cantantis eloquit᷑. Psalmꝰ uͦ cantiei ẽ:
quod humana uox p̾loquit᷑. ars orga¬
ni modulantis imitat᷑. Ps almͦ autẽ
ex psaltio dr̃. Unde nec mos ẽ ex alio o¬
pere eum componi.Tres autẽ gradꝰ ft̃
in ꝑsalmo. Primus suecentoris. scd̃s in¬
centoris. t̾eius accentoris. Diappsal¬
ma. qͥdam hebreum u̾bum ẽẽ uolũt:
int̾ponit᷑. sempiterna ẽẽ confirmet.

Expanded text:
nente id alter respondeat. Inter responsonente id alter respondeat. Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitiam. Psalmus autem dicitur qui cantatur ad Psalterium, quod usum esse David prophetam in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam Psalmorum titulis iuxta musicam artem alternatim sibi adponuntur. Nam canticum Psalmi est, cum id quod organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur. Psalmus vero cantici, cum quod humana vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum conponi. Tres autem gradus sunt in cantando: primus succentoris, secundus incentoris, tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, interponitur, sempiterna esse confirmet.
Abbreviated transcription (Latin):
tatemnon hãt. respondere conuenien¬
ter ñ potest. Cum aut̃ unus canit. g̾ce
monodia. latine sicinium dr. Cumuͦ
duocanunt: bicinium appellat᷑. Cum
multi: chorꝰ. Chorꝰ ẽ plurimarum uo¬
cum ad suauitatis modum temꝑata
collectio: de qͦ & psalmista ait. Laudeñs
nomen eiꝰ in choro:. in tympano ⁊ psal¬
terio psallant ei. Nunc dic̃ in choro
nomen dñi ẽe laudandum. In choro
utiq qͥ iam nullam patit᷑ disꝑsionem.
nullum tedium. nullum seandalum:
s m̾itoꝵ ꝓbitate collect᷑. carissima sẽper
unitate consistit. s qualis quantꝰq sit
iste chorꝰ alius psalmꝰ exponit. A solis
ortuusq ad occasum laudate nomen
domini. Antiphona ex g̾co int̾ptatur
uox recipca: duob scilicet choris alt̾¬
natim psallentib ordine commutato.
siue de uno ad unum. Quod genꝰ ꝓsal¬
lendi: greci inuenisse tradunt᷑. Respon¬
sorios itali tradiderunt: qͦs inde respon¬
sorios canentes uocant. quod alio desi¬

Expanded text:
tatem non habeat, respondere convenientatem non habeat, respondere convenienter non potest. Cum autem unus canit Graece monodia, latine sicinium dicitur: cum vero duo canunt, bicinium appellatur: cum multi, chorus. Chorus est plurimarum vocum ad suavitatis modum temperata collectio de quo et Psalmista ait: Laudent nomen ejus in choro, in tympano et psalterio psallant ei . Nunc dicit, in choro nomen Domini esse laudandum. In choro utique, qui jam nullam patitur dispersionem, nullum taedium, nullum scandalum: sed meritorum probitate collectus charissima semper unitate consistit. Sed qualis quantusque sit iste chorus, alius psalmus exponit: A solis ortu usque ad occasum laudate nomen Domini . Anvox reciproca; duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod genus psallendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desi
Abbreviated transcription (Latin):
te ueniente deserim. Unde necesse ẽ qͦd
frequent̾ ammonuimꝰ. neminem deb̃e
desꝑare: s ultima sua lacͥmarũ fonte
det̾gat. Matutinum uͦ officium ẽ in
lucis initio: ab stella lucifero appella¬
tum. quȩ orit᷑ inchoante mane. De quo
psalmista ait. In matutinis meditabor
inte. Redit enim ad illud quod fuꝑiꝰ
dix̃: ad te de luce uigilo. Recte siqͥdem
fidelis in matutinis uigilat: qm̃ int̾ ꝓsꝑa
apłs diẽ. Nos estis filii lucis: & filiidiei. Qo¬
rum duoꝵ tempoꝵ significatione osten-¬
ditur: ut die ac nocte semꝑ d̃s laudet᷑
Missa tempore sacrificiiẽ:
qndo cathecumini foras mittunt᷑ ela¬
mante leuita. siqͥs cathecuminꝰ reman¬
sit: exeat foras. Et inde missa qͥ sacram̃tis
altaris intẽe non possunt: qui nondũ
regenerati noscunt᷑. Chorꝰ est multitu¬
dom sacͥs collect̃a. Q dictꝰ chorꝰ: qͦd
ininitio inmodum coronȩ circũ aras
starent. Alii chors dixerunt a concor¬
dia quȩ in caritate consistit: qͥa si cari¬

Expanded text:
. Unde necesse est, ut frequenter admoneamus neminem debere desperare: sed ultima sua potius lacrymarum fonte detergat. Matutinum vero officium est in lucis initio ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane, de quo Psalmista ait: In matutinis meditabor in te . Redit enim ad illud quod superius dixit: Ad te de luce vigilo . Recte siquidem fidelis in matutinis vigilat, quoniam nec inApostolus dicit: Vos estis filii lucis et filii diei . Quorum duorum temporum significatione ostenditur, ut die ac nocte semper Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foras mittuntur, clamante Levita: Si quis catechumenus remansit, exeat foras, et inde missa, quia Sacramentis altaris interesse non possunt, qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta, et dictus chorus, quod in initio in modum coronae circum aras starent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in charitate consistit: quia si chari
Abbreviated transcription (Latin):
autem immolatio panis ⁊ calicis con¬
uentt. Libatio autem tantũm calicis
oblatio est. Hinc ẽ illud ce libabit de
sanguine uuȩ: sic ce sclarium qͥdam
poetarum. Nunc inquit pateras liba¬
te ioui. Libare gͦ est ꝓpͥe f undere sũp¬
tumq nom̃ alibero qͦdam. qui in g̾cia
usum reꝑit uitis

Expanded text:
autem immolatio panis et calicis conautem immolatio panis et calicis convenit. Libatio autem tantummodo calicis oblatio est. Hinc est illud: Et libabit de sanguine uvae . Sic et saecularium quidam poetarum, nunc, inquit, pateras libate Jovi. Libare ergo proprie fundere est: sumptumque nomen a Libero quodam, qui in Graecia usum reperit vit
Abbreviated transcription (Latin):
ca. subaudiendo uł popłm tuum. uł to-¬
tum mundum. Offertorium tali ex cau¬
sasumpsit uoeabulum. fertum enĩ d̃r
oblatio que altari offert᷑ &e sacrificatur
a pontificib. A qͦ offertorium nomina¬
tur: qͣsi ꝓpt̾ fertũ oblatio dr qͦd offertur
dona. ꝓpͥa dicunt᷑ diuina. munera. homi¬
num. Nam munera dicunt᷑ obsequia:
que pauꝑes diuitib loco munerum sol¬
uunt. Itaq munꝰ hominidat᷑: donum
deo Unde etiam in templis donaria di-
dr qͥcqͥd auro argentoq aut qualibet a¬
lia specie efficit᷑. Sacͥficium autem est ui¬
ct̾ima: & quecunq in ara cremant᷑ sex
ponunt᷑. Omne autem quod deo datur.
aut dedicat᷑. aut consecrat᷑. Quod dedi¬
catur: dicendo d at᷑. unde ce appellat᷑.
Unde & errant: qͥ cons eerationem dedi¬
cationem putant significari. Immola¬
tio ab antiquis dicta: eo quod in mole
altaris posita uictima cedet᷑. Unde &
mactatio: post immolationem ẽ. Nẽ

Expanded text:
ca, subaudiendo vel: populum tuum, vel: toca, subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie divina dicuntur, munera hominum. Nam munera dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Unde etiam in templis donaria dicidicitur quidquid auro argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antialtaris posita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est: nunc
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑. Emen significat uere. siue fide¬
liter: quod ce ipsum hebreum ẽ. Quȩ
duou̾ba amen & alła. nec grecis nec la¬
tinis. nec barbaris. licet in suam lin¬
guam omnino transferre: ł alia lingͣ
adnunciare. Nam quamuis int̾ptari
possint: ꝓpt̾ sanctiorem tam̃ auctorita¬
tem seruata ẽ ab apłis. in his ꝓpͥe linguȩ
antiqͥtas. Tanto enim saera st nomina.
ut etiam ioħs in apocalipsi referat se
sp̃u reuelante uidisse & audisse uocem
cȩlestis ex̾citꝰ. tanqͣm uocem aquarum
multarum. & tonitruum ualidoꝵ di
Osanna in alt̾ius linguȩ intytationem.
in toto tͣnsire ñ potest. Osi enim saluifi-¬
ca int̾ytat᷑. Anna int̾iectio ẽ. motum
animi significans: sub dep̃cantis affecꝰ¬
tu. Integre autem dr osianna: qͦd nos
corrupta media uocali litc̃a. ce elisa. di.¬
cimus osanna sic̃ fit in u̾sib eum scan¬
dimus. Litt̾a enim pͥmam u̾bi seqͥntis.
extremam pͥoris u̾b ueniens excludit. &
dr hebraice osanna qͦd int̾p̃tat᷑ saluifi¬

Expanded text:
. Amen significat vere, sive fideliter, quod et ipsud Hebraeum est. Quae duo verba amen et alleluia nec Graecis nec Latinis nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre vel alia lingua adnuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab Apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tanto enim sacra sunt nomina ut etiam Iohannes in Apociritu revelante se audivisse vocem celestis exercitus angelorum tamquammultarum et tonitruum validorum dicOsanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifi
Abbreviated transcription (Latin):
sticiorum plurima gn̾a ẽẽ constat:
S p̾cipuum illud qͦd insacͥs diui¬
nisq reb habet᷑. Officium ab efficiendo
dictum. quasi efficium ꝓpt̾ decorem ser-¬
monis una mutata litt̾a: uł certe ut qͥs¬
q illa agat quȩ nulli officiant. s ꝓsiñ
omnib. Uesꝑtinum officium ẽ in noctiꝰ
initio: uocatum ab stella uesꝑe quȩ sur-¬
git oriente nocte. De qͦ officio psalmista
commemorat dicens. Eleuatio manu¬
um mearum. sacͥficium uesꝑtinum. E¬
que aut elemosinis excet᷑. aut aliqua ꝓ¬
babili conu̾satione ꝑagit᷑. Sacͥficium
uͦuesꝑtinum illam oblationem fortas¬
se significat: quam infine uitȩ domi¬
nosolet offerre religiosa deuotio.cum
penitentiam gerimꝰ. & humili nos sup¬
plicatione purgam: sic̃ in .l. psalmodic¬

Expanded text:
iciorum plurima genera esse constat: sed praecipium illud, quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium ab efficiendo dictum, quasi efficium; propter decorem sermonis, una mutata littera, vel certe ut quisque illa agat, quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in initio noctis, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. De quo officio Psalmista commemorat dicens: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum . Equae aut eleemosynis exercetur, aut in aliqua probabili conversatione peragitur. Sacrificium vero vespertinum illam oblationem fortasse significat, quam in fine vitae Domino solet offerre religiosa devotio, cum poenitentiam gerimus, et humili nos supplicatione purgamus: sicut in quinquagesi
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renis. lib̾uis iret adp̾dicationẽ eũgłi.
Cortigie acoriis uocant᷑. acol ligatione: qͣsi
colligie. C orrigie gͦ mistice ligationẽ
significant misterii: unde ioħs bap¬
tista de dño ait cuiꝰ ñ sum dignꝰ corri¬
giam calciam̃ti soluere: id ẽ. misteria
incarnationis eiꝰ reuelare: uł alit̾. ñ sũ

Expanded text:
iret ad praedicationem Evangelii. Corrigiae a coriis vocantur, vel a colligatione, quasi colligiae. Corrigia ergo mystice ligationem significant mysterii; unde Joannes Baptista de Domino ait: Cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere , id est, mysteria incarnationis ejus revel
Abbreviated transcription (Latin):
ineuͣgłio dicens. neq calciam̃ta portabi¬
tis inuia. Ocree tͥalia calciam̃ta sunt:
dicta qł crura tegant. Coturni sunt
qͥb caltabantur tragedi d intheatrũ
ducturierant et alta intonantiq uoce¬
ẽrmina cantaturi. Et enĩ calciam̃tũ in mod̾
c̃pidaꝵ: qͦ heroeᷤ utebant᷑. s tale ÷ ut ĩ dextͦ ⁊ ̃ leuo¬
ꝯueniat pede. Solee sunt quibus tm̃ plan¬
ta plante pedũ tegunt᷑ dicte asolo pe-¬
dũ. Itẽ solee mat̾iales: ex materia corio
intexta. Mistice soleȩ siue sana dalpa
disc̾tionẽ doctrine significant. Unde
dñs menͣgłio scđm marcũ iussit disci¬
pulos caltiari pedes scandaluĩs uł soleis.
ut pedes neq tectus sit. nec tam̃ nudꝰ
ad t̾ram: qđ mistice significat. ut nec oc¬
Soccꝰ cuiꝰ diminutiuũ socellꝰ appellatꝰ in¬
de quod soccum hãt. in quo pars plante
inicit᷑. Caligl̃e uł calige uł acallo pedũ
dicte. uł qr ligantur. nam socii ñ ligan¬
t᷑. s tantum intromitunt᷑. Calygule

Expanded text:
in Evangelio, dicens: Neque calceamenta portabitis in via . Ocreae, tibialia calceamenta sunt, quod crura tegant. Cothurni sunt, quibus calceabantur tragoedi, qui in theatro dicturi erant, et alta intonantique vocermina cantaturi. Est enim calceamentum in modum crepidarum, quo heroes utebantconveniat pedi. Soleae sunt, quibus tantum pedum plantae teguntur, dictae a solo pedum. Item soleae materiales ex materia corio intexta. Mystice soleae sive sandalia discretionem doctrinae significant; undengelio secundum Marcum , jussit discipulos calceari pedes sandaliis vel soleis: ut pes neque tectus sit, nec totus nudus ad terram: quod mystice significat, ut nec ocSocci cuius diminutivum socelli, appellati inde quod soccum habeant, in quo pars plante iniicitur. Caligule, calige, vel a callo pedum dicte, vel quia ligantur: nam socci non ligantur, sed tantum intromittuntur. Ce
Abbreviated transcription (Latin):
utores nuncupatos qđ insertis filo
porcoꝵ setis suant idẽ. consuant:
qͣsi sectores. Caligarios ñ callo pedũ s
acalo id÷ ligno uocatos. sine qͦ ꝯsui cal¬
fĩebant aut̃ pͥ  ex salice tantũ: hinc & cal¬
tiam̃ta clicta: qđ incalo idẽ. ligno fi¬
ant. uł qd calcent᷑. Caltiam̃ta gͦ mis¬
tice sig̾cant p̾dicationẽ pacis. dequib
ꝓpha ait. ꝙͣ spetiosi sunt suꝑ montes euͣn
gelizantẽ pacẽ: predicantis bonũ. Et
apłs. Caltiate inqͥt pedes inp̃paratio¬
nẽ euͣ głũ pacis. hinc et mezechiel scͥp¬
tũ ẽ. faltiani te iacinto. id ẽ. spe celesti et
calciam̃to. exemplo uidelicet p̃ceden¬
tiũ pattũ. de qͦ inexodo legit᷑. Et calcia¬
m̃ta habebitis inpedib urĩs. Itẽ calcia

Expanded text:
utores nuncupatos quod insertis filo porcorum setis suant, id est consuant, quasi setores. Caligarios vero non a callo pedum, sed a calo, id est ligno, vocatos, sine quo consui calFiebant autem prius ex salice tantum; hinc et calceamenta dicta, quod in calo, id est ligno fiant, vel quod calcentur. Calceamenta ergo mystice significant praedicationem pacis, de quibus propheta ait: Quam speciosi sunt super montes pedes evangelizantium pacem, praedicantes bonum! Et Apostolus: Calceati, inquit, pedes in praeparatione Evangelii pacis . Hinc et in Ezechiele scriptum est: Calceavi te hyacinthino, id est spe coelesti, et calceamento, exemplo videlicet praecedentium patrum. De quo in Exodo legitur: Et calceamenta habebitis in pe
Abbreviated transcription (Latin):
rior corpore in modum saxi fortis: & ad
portandum & ad ꝑpetiendum. Terga
quia in eiꝰ supini iacemus in t̾ra: quod
solus homo potest. Nam muta anima¬
lia tantum aut inuentre aut in latere
iacent:unde in animalib terga abus iue
atq t̃gum quȩ sunt post̾iores partescor¬
poris aut fugam significant: ut ẽ illud¬

Expanded text:
rior corpore in modum saxi fortis et ad rior corpore in modum saxi fortis et ad portandum et ad perpetiendum. Terga quia in ea supini jacemus in terra: quod solus homo potest. Nam muta bruta animalia tantum aut in ventre aut in latere jacent. Unde in animalibus terga abusive atque tergum, eo quod sunt posteriores partes corporis