comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tadiu fuerit subiugo. qͣndiu sp̃m
seruitutis habuerit in timore. ce legiꝰ
mitia sit secutus Qd̃ autẽ ait. state:
maneant pecde. De qͦ & in alio loco.iii.¬
dr̃ a qͥstat uideat ne cadat: õc in alio
loco. state. uirilit̃ agite & c̃fortami¬
ni. ut stent cũ eo quẽ stephanus adex¬
tris patris stantẽ uidit in martirio
uocat chirã. difficiłe. laboriosã. quȩ
die ac nocte cultores suos graui oꝑe
consum. t sic̃ or petrus in actib apłoꝵ¬
qͥd tẽptatis inqͥt ponere iugũ graue
suꝑ collũ fr̃m. qđ neq nos neq patreᷤ
nr̃i portare potuert̃. Qd̃ autẽ ap¬
posuit. nolite iterũ. ñ qͦ prius legẽ
galatbe custodierint: sed qͦ & idola¬
triȩ nigũ graue sit. qͦ egiptioꝵ popls
opp̃ssus. instar plũbi in rubrũ ma¬
re mersus ẽ: Iuxta quẽ sensũ o supͣ
dixerat. qͦmͦ conũtimini iterũ ad
infirma & egena elem̃ta. qͥb rursũ

Expanded text:
est, tamdiu fuerit sub jugo, quamdiu spiritum servitutis habuerit in timore, et Legis initia sit secutus. Quod autem ait, state, ermaneant pede. De quo et in alio loco judicitur: Et qui stat, videat ne cadat . Et in alio loco: State, viriliter agite, confortamini , ut stent cum eo, quem Stephanus a dextris Patris stantem vidit in martyrio vocat duram, difficilem, laboriosam, quae die ac nocte cultores suos gravi opere consumit. Sicut et Petrus in Actibus apoimponere jugum grave super collum fratrum, quod neque nos, neque patres nostri portare potuerunt ? Quod autem apposuit, nolite iterum, non quo prius Legem Galatae custodierint; sed quo et idololatriae jugum grave sit, quo Aegyptiorum populus oppressus, ad instar plumbi in Rubrum mare mersus est . Juxta quem sensum et supra dixerat: Quomodo convertimini iterum ad infirma, et egena elementa; quibus rur
Abbreviated transcription (Latin):
In eugło saluator ad discipulos
loquit᷑ qui uos audit. me audit : qͥ
exꝑim̃tũ quęritis eius qͥ in me loqͥt᷑¬
xp̃c: Ex qͦ liquido cõpbatur. hoc
qđ nc̃ dix̃. ecce ego paulus dico uob̃.
ñ quasi pauli ũba tantũ accipienda:
sed dñi Nã cũ &r in pͥma ad corin¬
thios p̃misisset. his autẽ qui nupti
st̃ denuntio ñ ego sed dñs. & statĩ
intulisset. cęteris autẽ ego p̃cipio:
ne uilis sua putaret᷑ auc toritas. pu
duceretur: qui ꝓpħas imitans dice
tes ñ tã missi quã mittentis auctori¬
tate moueant᷑ Potest aliqͥs dicere Con¬
trariũ ẽ huic loco illud qdđ adro¬
manos scribitur eircũcisio qͥđe ꝓdest
si legẽ custodias: & infra qͥd gͦ ẽ am¬
plius uidȩo. aut quȩ utilitas circũci¬

Expanded text:
ngelio Salvator ad discipulos loquitur. Qui vos audit, me audit: qui experimentum quaeritis ejus qui in me loq Ex quo liquido comprobatur hoc quod nunc dicit: Ecce ego Paulus dico vobis, non quasi Pauli tantum verba accipienda, sed Domini. Nam cum et in prima ad Corinthios praemisisset: His autem qui nupti sunt denuntio, non ego, sed Dominus ; et statim intulisset: caeteris autem ego praecipio , ne vilis sua putaretur auctoritas: putduceretur, qui prophetas imitans dicertes, non tam missi, quam mittentis auctoritate moveantur. Potest aliquis dicere: Contrarium est huic loco illud quod ad Romanos scribitur: Circumcisio quidem prodest, si Legem custodias ; et infra: Quid ergo est amplius Jud
Abbreviated transcription (Latin):
amittit: qui in aliqua obseruatione.
legis se iustificari putat. Et cũ grãm
tũ ẽ. Euacuati estis a xp̃o. sed in xp̃i
oꝑe cessatis magis intelligit᷑. ut id qđ
sup̃ specialit̃ de circũcisione p̃cepe¬
rat dicens. si circũcidamni xp̃c
uobis nichil uobis ꝓdest: nc̃ deto¬
ta lege gñalit̃ cõnp̃hendat. nichil
eos in xp̃i oꝑe ꝓficere. qui in qua¬
eũq obseruatione legis se credide.¬
posuit. Spes uͦ iustitiȩ xp̃c intelli¬
gendus. quia ipse ẽ. ueritas. pati¬
entia spes. iustitia. om̃s uirtutes.
cuius nos scđ̾m exspec tamus ad¬
uentũ. quo iudicaturus ẽ om̃a
etiam patientia: sed iustitia affu¬
turus ut reddat unicuiq scdm
oꝑa sua: Cuius diei p̃sentiam apłs
& qui eius sunt similes expectan¬
tes aiunt. adueniat regnũ tuũ:
ut cũ filius
d̃o & patri tradiderit regnũ. tuui¬
& in subiectis om̃ib fuerit o pp
subiectus. tunc caput subiciatir
incorpore. & sit ds om̃a inom̃ib
quia qui nc̃ ẽ ex parte ꝑsingula

Expanded text:
amittit, qui in aliqua observatione Legis se justificari putat: et cum gratiam tum est: Evacuati estis a Christo, sed, in Chrie cessastis, magis intelligitur, ut id quod supra specialiter de circumcisione praeceperat, dicens: si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest, nunc de tota Lege generaliter comprehendat, nihil eos in Christi opere proficere, qui in quacumque observatione Legis se credidposuit. Spes vero justitiae Christus intelligendus: quia ipse est veritas, patientia, spes, justitia, omnis virtus: cujus nos secundum exspectamus adventum, quod judicaturus est omnia, et jam non patientia, sed justitia affuturus, ut reddat unicuique secundum opera sua. Cujus Dei praesentiam apostolus, et qui ei sunt similes exspectantes, aiunt: Adveniat regnum tuum , ut cum Filius Deo et Patri tradiderit regnum, et in subjectis omnibus fuerit et ipse subjectus: tunc caput subjiciatur in corpore, et sit Deus omnia in omnibus . Quia qui nunc est ex parte, per singulos,
Abbreviated transcription (Latin):
hereditabit filiꝰ ancillȩ cũ filio meo
isaac. Q d cũ durũ uisũ fuisset abrahȩ
semꝑ enĩ pͥmogenitis maiora debent᷑
ñ solũ ismahelẽ pͥorẽ ẽẽ desinere sed
ne ȩqͥlẽ qͥde cũ minore fr̃e acciꝑe por¬
tionẽ ds qͥ liberã intus ẽẽ & foras expel¬
li uolebat ancillã sarȩ ũba cfirmat.
& loquit᷑ ad abrahã. Non durũ sit co-¬
rã te depuero &t ancilla: om̃a q̃ tͥ dixe¬
lac tentẽ adhuc & paruulũ ꝑseqbat᷑
isa ac. sibi circũcisionis p̃rogatiuã sibi
pͥmogenita uindicans: ita & nc̃ scdm
gentib popłm xp̃ianũ sustollit̾. in¬
flat᷑. erigit̾ Consideremꝰ insaniã iu¬

Expanded text:
haereditabit filius ancillae cum filio meo haereditabit filius ancillae cum filio meo Isaac. Quod cum durum visum fuisset Abrahae semper enim primogenitis majora dabantur non solum Ismaelem priorem esse desinere, sed ne aequalem quidem cum minore fratre accipere portionem: Deus qui liberam intus esse, et foras expelli volebat ancillam, Sarae verba confirmat, et loquitur ad Abraham: Non durum sit coram te de puero et ancilla. Omnia quae dixelactentem adhuc et parvulum persequebatur Isaac, sibi circumcisionis praerogativam, sibi primogenita vindicans: ita et nunc secgentibus populum Christianum sustollitur, inflatur, erigitur. Consideremus insaniam Ju
Abbreviated transcription (Latin):
taq fr̃s ñ sumꝰ ancillȩ filii sed liberȩ:
qua lib̾tate nos xp̃c liberauit. Non
puto inuenire nos posse ubi ismahel
ꝑsecutus fuerit isa ac. sed tantũ illud
qͦd cũ filiꝰ egiptiȩ qͥ maior natu erat
luderet cũ isa as. indignata sit sara
or dixerit ad abrahã. Cice ancillã
& filiũ eiꝰ. ñ enĩ hereditabit filius
ancillȩ cũ filio meo isaac: Et utiq
simplex lu sus int̾ infantes expul¬
sione oe abdicatione indignus ẽ
Uerũ apłs quasi hebreus ex hebreis
& adpedes magistri gamalehelis edoctꝰ.
tisñ enĩ hereditabit filiꝰ ancillȩ cũ filio
meo isaac. intellex̃ lusũ illũ simplicẽ
ñ fiuisse sed qr forsitan ismahel qͣsi ma¬
ior natu o eo tẽpore circũcisus qͦ iã
poterat intelligere ot sentire qđ passuꝰ
iurgiũ parnuloꝵ lusu uocauit Unde
er sara hȩc ũba ñ sustinens oe c̃suctudi¬
nẽ sibi pͥmogenita uindicantis ancil¬
lȩ filii aparua etate ñ patiens: erupit
inuocẽ Fice ancillẽ cũ filio suo. ñ enĩ

Expanded text:
tres, non sumus ancillae filii, sed liberae. Qua libertate Christus nos liberavit. Non puto invenire non posse ubi Ismael persecutus 475 fuerit Isaac; sed tantum illud, quod cum filius Aegyptiae, qui major natu erat, luderet cum Isaac, indignata sit Sara, et dixerit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus: Non enim haereditabit filius ancillae cum filio meo Isaac . Et utique simplex lusus inter infantes, expulsione et abdicatione indignus est. Verum Apostolus quasi Hebraeus ex Hebraeis, et ad pedes magistri Gamalielis edoctus: tis: non enim haereditabit filius ancillae, cum filio meo Isaac, intellexit lusum illum simplicem non fuisse. Sed quia forsitan Ismael quasi major natu, et eo tempore circumcisus quo jam poterat intelligere et sentire quod passus jurgium parvulorum lusum vocavit. Unde et Sara haec verba non sustinens, et consuetudine sibi primogenita vendicantis ancillae filii a parva aetate non patiens, erupit in vocem: Ejice ancillam cum filio suo. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
sortẽ. habeto &t honesimũ: quẽ ego
Quẽ si ñ susceꝑis. nec habere uolueriᷤ:¬
debet. hoc mͥ imputa. Imitator dñi¬
iuxta uires suas debet facere quȩ
xp̃s. Si enĩ ille infirmitates nr̃as por¬
tauit. & plaga nr̃a doluit: iuste apłs
ꝓ honesimo se opponit: & spondet
quȩ ille debebat. Ut autẽ supͣ diximꝰ.
totũ illud ẽ. qđ ablato furto & per
luxuriã ꝑdito. ñ poterat absolui.
Qđ phlemon grandi p̃cio cõpensa-¬
bat. dũ ꝓ seruo fugitiuo & pecunia
ꝑdita. frẽm karissimũ. & frem reci¬
peret et̾nũ. & ꝑ eũ sibi apłm faceret deb¬

Expanded text:
sortem, habeto et Onesimum, quem ego sortem, habeto et Onesimum, quem ego quem si non suscedebet, hoc mjuxta vires suas debet facere quae Christus. Si enim ille infirmitates nostras portavit, et plagas nostras doluit, juste Apostolus pro Onesimo se opponit, et spondet quae ille debebat. Ut autem supra diximus, totum illud est quod ablatum furto, et luxuria perditum, non poterat absolvi, quod Philemon grandi pretio compensabat, dum pro servo fugitivo, et pecunia perdita, fratrem charissimum et fratrem reciperet aeternum, et per eum sibi Ap
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus et̃nus dñs serui sui Potestas
quippe eius. & utriusq conditio. mor¬
te finit᷑ Honesimus uͦ qͥ ex fide xp̃i
tis accepto iã ñ seruus. sed fr̃ cepit
eẽ de seruo fr̃ karissimus sẽt̃nus¬
ȩt̃no &e ipsi apło dñoq suo. eui ho¬
nesimũ ut carnis ante conditio.
ita postea sp̃s copulabat. Et tunc
quidẽ quando erat ei subiectus in car-¬
ne. ñ erat ei iunctus in dño: nc̃ autẽ
& in carne ei iunctus ẽ & in dño.Ex
quo intelligimꝰ seruũ qui crediderat
in xp̃o duplici dño suo lege constrin¬
gi: ut ei & carnis necessitate iungat᷑
ad tẽpus. & in ȩt̃nũ spũ copuletur.
Si gͦ habes me sociũ: suscipe illũ
sicut me Philemon paulũ sociũ
habere cupiebat: & in xp̃m credens.
tales utiq uolebat habere ꝓfectus ut
pauli similis fieret. & ei cõmunica¬
ret in uinculis. Consideremus gͦ
quantũ hic laudetur honesimꝰ. ꝗn
beat desiderare consortiũ. Breuit̃
qđ dicit tale ẽ Si me uis habere con¬

Expanded text:
Nullus aeternus dominus servi sui; potestas quippe ejus, et utriusque conditio, morte finitur. Onesimus vero qui ex fide Christi tis accepto, jam non servus, sed frater coepit esse de servo, frater charissimus, fraterno et ipsi Apostolo dominoque suo, cui Onesimum ut carnis ante conditio: ita postea spiritus copulat. Et tunc quidem quando erat ei subjectus in carne, non erat ei junctus in Domino; nunc autem ei et in carne junctus est, et in Domino. Ex quo intelligimus servum qui crediderit Christo, duplici domino suo lege constringi, ut ei et carnis necessitate jungatur ad tempus, et in aeternum spiritu copuletur. Si ergo habes me socium, suscipe illum sicut me. Philemon Paulum socium habere cupiebat, et in Christum credens, tales utique volebat habere profectus, ut Paulo similis fieret, et ei 759 communicaret in vinculis. Consideremus ergo quantum hic laudetur Onesimus, quabeat desiderare consortium. Breviter quod dicit tale est: Si me vis habere con
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ȩccłȩ plus ꝓdesse. in ȩccłȩ erigere co¬
lũnas sed quos uel ipsi amant. uel quorũ sunt
obsequiis deliniti. uel ꝓ quib maiorũ quispiã
rogauerit. ut deteriora taceã qui ut clerici
crimine ẽẽ. tanquã dĩ dispensatorẽ Idem ẽ¬
gͦ prbt. qͥ oe ep̃s. Antequã cdiaboli instinctu
studia in religione fierent & diceret᷑ in po¬
pulis. ego sũ pauli. ego apollo. ego autẽ ce¬
phȩ. cõmuni prborũ consilio ȩccłȩ guberna¬
bantur Postquã uͦ unusqͥsq eos quos baptita
cretũ ẽ ut unꝰ de prb̃is electus suꝑ poneret᷑
cȩt̃is ad quẽ om̃is cura ȩcclȩ ꝑtineret. et
scismatũ semina tollerentur. Putet aliqͥs
ñ scripturarũ sed nrãm eẽ sententiã ep̃m¬

Expanded text:
possunt Ecclesiae plus prodesse, in Ecclesiae erigere copossunt Ecclesiae plus prodesse, in Ecclesiae erigere columnas: sed quos vel ipsi amant, vel quorum sunt obsequiis deliniti: vel pro quibus majorum quispiam rogaverit, et, ut deteriora taceam, qui ut clerici crimine esse, tamquam Dei dispensatorem. Idem epus, et antequam diaboli instinctu studia in religione fierent, et diceretur in populis: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego autem Cephae , communi presbyterorum consilio Ecclesiae gubernabantur. Postquam vero unusquisque eos quos baptizavcretum est, ut unus de presbyteris electus superponeretur caeteris, ad quem omnis cura Ecclesiae pertineret, et schismatum semina tollerentur. Putat aliquis non Scripturarum, sed nostram esse sententiam, ep
Abbreviated transcription (Latin):
Et constituas ꝑciuitatesp̾sbiteros. sicut ego tͥ dis¬
psui. Nucdiant ep̃i qui habent constituendi p̃sbi¬
iros purbes singulas potestatẽ sub quali lege ec¬
uisticȩ constitutionis ordo teneat᷑. Nec putent
us spernit me spernit. qui autẽ me spernit.
pernit eũ qͥ me misit. Sic & qͥuos audit me au¬¬
liqui autẽ me audit: audit eũ qui me misit
lxquo manifestũ ẽ eosqui apłi lege contẽpta.
rałasticũ gradũ ñ merito uoluerint alicui de¬
erre sed gr̃a contͣ xp̃m facere. qui qualis in ȩccła
p̃bit̃ constituendus ẽ. ꝑ apłm suũ insequentib
nscutus ẽ Moises a micus dĩ cui facie ad faciẽ
islocutus ẽ potuit utiq successores pͥncipatus
flios suos facere. & posteris ꝓpriã relinquere
dignitatẽ: sed extͣneos de alia tribi elegit ds̃.
it sciremꝰ pͥncipatũ in popłos ñ sanguini defe¬
rendũ eẽ. sed uitȩ At nc̃ cernimꝰ plurimos
anc rem beneficiũ facere. ut ñ querant eos qui

Expanded text:
Et constituas per civitates presbyteros, sicut ego tibi disposui. Audiant episcopi qui habent constituendi presbyteros per urbes singulas potestatem, sub quali lege ecclesiasticae constitutionis ordo teneatur, nec putentvos spernit, me spernit. Qui autem me spernit, spernit eum qui me misit. Sic et qui vos audit, me audit. Qui autem me audit, audit eum qui me misit . Ex quo manifestum est eos qui Apostoli lege contempta, ecclesiasticum gradum non merito voluerint alicui deferre, sed gratia contra Christum facere, qui qualis in Ecclesia presbyter constituendus sit per apostolum suum in sequentibus exsecutus est. Moyses amicus Dei, cui facie ad fDeus locutus est , potuit utique successores principatus, filios suos facere, et posteris propriam relinquere dignitatem; sed extraneus de alia tribu eligitur Jesus, ut sciremus principatum in populos non sanguini deferendum esse, sed vitae. At nunc cernimus plurimos hanc rem beneficium facere, ut non quaerant eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
el archangelus cũ diabolo disputabat
de moysi cor pore: ñ fuit ausus in ferre
iudiciũ blasphemiȩ. s dix̃ imperet tͥ ds̃. Si
gͥ michahel ñ fuit ausus diabolo. & certe
maledictione dignissimo. iudiciũ inferre
blasphemiȩ. quantomagis nos ab om̃i ma¬
ledicto puri eẽ debemꝰ: Merebat᷑ diabo¬
lus maledictũ: s ꝑ os archangłi blasphe¬
ut maledicerent ruben. qui maculaue¬
rat thorũ parentis. Et ⁊ abulon nouissimꝰ
filius liȩ. ot ancillarũ liberi in monte
ledictione digni st̃ Longũ ẽ si nc̃ enu¬
merẽ quomͦ iacob qui ad benedictionẽ
uocauerat filios dicens ut benedicã uobiᷤ.
postea quasi in benedictione consociet.
maledictus furor eoꝵ quia ꝓcax. & ipse dñ
loquat᷑ in gehesi Maledicta t̾ra in oꝑib
tuis Hoc nc̃ tantũ dixisse sufficiat. qđ blas¬

Expanded text:
el archangelus cum diabolo disputabat el archangelus cum diabolo disputabat de Moysi corpore, non fuit ausus inferre judicium blasphemiae, sed dixit, imperet tibi Deus . Si igitur Michael non fuit ausus diabolo, et certe maledictione dignissimo, judicium inferre blasphemiae: quanto magis nos ab omni maledicto puri esse debemus? Merebatur diabolus maledictum: sed per archangeli os blaspheut maledicerent. Ruben, qui maculaverat thorum parentis, et Zabulon novissimus filius Liae, et ancillarum liberi, in monte ledictione sunt digni . Longum est si nunc enumerem quomodo Jacob, qui ad benedictionem vocaverat filios , dicens: ut benedicam vobis, postea quasi in benedictione consociet, maledictus furor eorum, quia procax: et ipse Dominus loquatur in Genesi: Maledicta terra in operibus tuis . Hoc nunc tantu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. duplicit̃ legendũ. ut uel sub audiat᷑
ad om̃e opus bonũ eẽ paratos uel certe
cũ suꝑiorib copulato hoc qđ ait. obȩdire
ad om̃e opus bonũ & huc usq finito.
quasi aliud ꝓpriũ & speciale p̃ceptũ sit
paratos eẽ iuxta illuchinleuitico scriptũ
ẽ Hircũ qui emittitur. maledicta popłi
sustinentẽ: tradi in manus hominisparati
o quantũ in se ẽ. sortẽ maledictioniᷤᷤ
ext̾minet: is cũ obedierit. om̃i oꝑi bono
etiã paratuserit. Potest autẽ & alit̾ ac¬
cipi paratos eẽ. ut om̃a quȩcũq euenire
posst̃ sibi in animo p̃figurent: & cũ acci¬
derint. nichil quasi nouũ sustineant. s
eisparata sint om̃a. Neminẽ quoq blas¬
phemare. ñ simplicit̃ accipitur. Nec enĩ
ait neminẽ hominẽ blasphemare: sed
ab solute neminẽ ñ angłm. ñ aliquã
ereaturã dĩ om̃a quippe quȩ adõ fac¬
ta sunt. ualde bona. Quando micha¬

Expanded text:
esse, dupliciter legendum, ut vel subaudiatur, esse, dupliciter legendum, ut vel subaudiatur, ad omne opus bonum paratos esse: vel certe cum superioribus copulato hoc quod ait, obedire ad omne opus bonum, et hucusque finito, quasi aliud proprium et speciale praeceptum sit, paratos esse, juxta illud quod in Levitico scriptum est: Hircum qui emittitur maledicta populi sustinentem, tradi in manus hominis paratiet quantum in se est, sorte maledictionis exterminet, is cum obedierit, omni operi bono etiam paratus erit. Potest autem et aliter accipi, paratos esse: ut omnia quaecumque evenire possunt, sibi in animo praefigurent: et cum acciderint, nihil quasi novum sustineant, sed eis praeparata sint omnia. Neminem quoque, blasphemare, non simpliciter accipitur. Nec enim ait, neminem hominem blasphemare: sed absolute, neminem: non angelum, non aliquam creaturam Dei. Omnia quippe quae a Deo facta sunt, valde bona sunt. Quando Micha
Abbreviated transcription (Latin):
apłs congruens. docet pͥncipatib & po¬
testatib credentes eẽ subiectos: apxai.
quippe quȩ legunt᷑ in greco magis
pͥncipatus quã pͥncipes sonant. & ipsã
significant potestatẽ. ñ eos qui in po¬
testate sunt homines homines. Sed
quia dixerat adnone illos pͥncipatib
oe potestatib subditos eẽ: poterat his
qui corm̃ta formidant occasio ad ne¬
gandũ dari. dũ uxta apłi dictũ. se
assererent pͥncipatib a&e potestatib.¬
ẽẽ subiectosa facerent quod iuberent. ꝓptẽa
p̃cepit imꝑator & p̃ses. iubentis obsequere
uoluntati. sin uͦ malũ & contͣ dm̃ sapit.
responde & illud de actib apłoꝵ Obedi¬
re oportet do magis quã hominib Hoc
ipsũ & de seruis intelligamꝰ apud dños.
& de uxorib apud uiros. & de filiiᷤᷤ apud
parentes: qđ in illis tantũ debeant dnis.
uiris. parentib eẽ subiecti. quȩ contra di
mandata ñ ueniunt Qd uͦ sequit᷑. patos

Expanded text:
apostolus congruens, docet principatibus et poapostolus congruens, docet principatibus et potestatibus credentes debere esse subjectos. Ἀρχαὶ quippe quae leguntur in Graeco, magis principatus quam principes sonant: et ipsam significant potestatem, non eos qui in potestate sunt homines. Sed quia dixerat, Admone illos, principatibus et potestatibus subditos esse: poterat his qui tormenta formidant, occasio ad negandum dari: juxta Apostoli dictum se assererent principatibus et potestatibesse subjectos, et facere quod juberent; propterea praecipit imperator et praeses, jubentis obsequere voluntati. Si vero malum est et contra Deum sapit, responde illud de Actibus apostouam hominibus. Hoc ipsum et de servis intelligamus apud dominos et de uxoribus apud viros, et de filiis apud parentes, quod in Illis tantum debeant dominis, viris, parentibus esse subjecti, quae contra Dei mandata non veniunt. Quod vero sequitur: Paratos
Abbreviated transcription (Latin):
Omis anima potestatib suꝑiorib subdi¬
ta sit: ñ ẽ enĩ potestas nͥ ado Qđ quidẽ
p̃ceptũ & hic & ibi ꝓpterea puto editũ:
quia udȩ galilei ꝑ illud tẽpus dogma
adhuc uigebat. & habebat plurimossec¬
tatores. cuius & in actib aꝑłoꝵ fit m̃tio
seriptura referente. ante hos enĩ dies
surrexit theodas dicens se ẽẽ quend̾a
magnũ: cui appositi sunt uiri quasi tria
milia. Et post hunc surrexit in dieb
census iudas galileus. qui int̾ cȩtera hoc
quasi ꝓbabile ꝓferebat ex lege. nullũ de¬
bere dnm nͥ solũ dm̃ uocari. et eosqui
ad tẽplũ decimas deferrent. cesari tri¬
buta ñ reddere: quȩ heresis in tantũ
creuerat ut etiam phariseorũ & multã
partẽ populi conturbaret: ita ut ad
dnm̃ quoq nr̃m referatur hȩc quęstio
Licet cesari dari tributũ anñ: Quib
dñs prudent̃ cauteq respondens ait
Reddite quȩ sunt cȩsaris cesari: & quȩ
sunt dĩ dõ. Cui responsioni paulus

Expanded text:
ima potestatibus superioribus subdita sit. Non est enim potestas nisi a Deo . Quod quidem praeceptum, et hic, et ibi propterea puto editum, quia Judae Galilaei per illud tempus dogma adhuc vigebat, et habebat plurimos sectatores, cujus et in Actibus Apostolorum fit mentio, Scriptura referente: Ante hos enim dies surrexit Theodas, dicens, quemdam se esse magnum: cui appositi sunt viri quasi tria millia ; et, post hunc surrexit in diebus census Judas Galilaeus: qui inter caetera hoc quasi probabile proferebat ex Lege, nullum debere Dominum nisi solum Deum vocari: et eos qui ad templum decimas deferrent, Caesari tributa non reddere. Quae haeresis intantum creverat, ut etiam Pharisaeorum et multam partem populi conturbaret: ita ut ad Dominum quoque nostrum referretur haec quaestio: Licet Caesari dare tributum, an non ? Quibus Dominus prudenter, cauteque respondens ait: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo . Cui responsioni Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥ in occulto & circũcisio cordis in sp̃uñ
littera. Si qͥs pascha agit ñ in azimis since¬
ritatis& ueritatis ut extminet ex anima
sua om̃e uetus ferm̃tũ malitiȩ &e neqͥtiȩ. iste at¬
tendit fabulas & ũba sequit᷑. ueritate negleta
Si qͥs ñ resurgens cũ xp̃o. nec quȩrens ea quȩ
sursũ st̃ s quȩ deorsũ. dicit ne tetigeris ne
gustaueris ne tractaueris quȩ st̃ in corrup¬
tione ipso usu. scđm p̃cepta & doctrinas ho¬
minũ. iste sequit᷑ iustitias ñ bonas & p̃cepta
qui fecerit uiuet in eis
Om̃a munda mundis: coinqͥnatis aitẽ
&t infidelib nichil mundũ. s polluta ẽ eos
mensot conscientia Quia suꝑius dixerat
st̃ enĩ multi &e ñ subditi. uaniloqͥ & decep¬
tores. maxime qͥ de circũcisione st̃ & de lis
qͥ ab eis decepti fuerant consequent addide¬
rat. increpa illossut sani sint in fide. ñ inten¬
dentes iudaicis fabulis & mandatis homi¬
nũ auersantiũ ueritatẽ: & quomͦ adgala

Expanded text:
st, et circumcisio cordis in spiritu, non littera . Si quis pascha agit, non in azymis sinceritatis et veritatis, ut exterminet ex anima sua omne vetus fermentum malitiae et nequitiae , iste attendit fabulis, et sequitur umbras veritate neglecta. Si quis non resurgens cum Christo, nec quaerens ea quae sursum sunt, sed quae deorsum, dicit: Ne tetigeris, ne gustaveris, ne tractaveris quae sunt in corruptione, ipso usu secundum praecepta et doctrinas hominum, iste sequitur justitias non bonas, et praecepta qui fecerit, vivet in eis. Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidat: Sunt enim multi et non subditi, vaniloqui, et deceptores, maxime qui de circumcisione sunt, et de his qui ab eis decepti fuerant, consequenter addiderat: Increpa illos acriter, ut sani sint in fide, non intendentes Judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium verita
Abbreviated transcription (Latin):
geliũ xp̃i. cũ lege ueteri miscuisse.
ipsũ etiam paulũ. aliud in iudȩa fa¬
cere. aliud in nationibus p̃dicare: &
frustra eos in crucifixũ credere. si id
negligendũ putarent. quod apłorũ
pͥnceͥpes obseruarent. Quã obrem ita
caute int̾ utrũq & medius incedit:
ut nec euangłii ꝓdat grãm. p̃ssus
pondere. & auctoritate maiorum.
nec p̃cessorib faciat in iuriã. dum
assertor ẽ gr̃ȩ Oblique iͦ o quasi
nis plebe facere. ne ab antiquo re¬
pente uiuendi more descisscens. in
crucẽ scandalirata ñ crederet. &
sibi p̃dicatione gentiũ credita. ȩqui
eẽ id ꝓueritate defendere: qđ aliis
ꝓ dispensatione simularet. Qđ nequa¬
quã intelligens biotaneotes. & scele¬
ratus ille porphirius. in pͥmo oꝑissu
aduersũ nos libro. petrũ a paulo
obicit eẽ rep̃hensũ. quod ñ recto pe¬
de incederet ad euangelitandum:
uolens & illi maculam erroris in¬
urere. & huic ꝓcacitatis or in com¬
uine ficti dogmatis accusare mñdlaciũ.

Expanded text:
gelium Christi cum lege veteri miscuisse. Ipsum etiam Paulum aliud in Judaea facere, aliud nationibus praedicare: et frustra eos in Crucifixum credere, si id negligendum putarent quod Apostolorum principes observarent. Quamobrem ita caute inter utrumque et medius incedit, ut nec Evangelii prodat gratiam, pressus pondere et auctoritate majorum, nec praecessoribus faciat injuriam, dum assertor est gratiae: oblique vero et quasi nis plebe facere, ne ab antiquo repente vivendi more desciscens, in crucem scandalizata non crederet, et sibi praedicatione gentium credita, aequum esse id pro veritate defendere, quod alius pro dispensatione simularet. Quod nequaquam intelligens Bataneotes et sceleratus ille Porphyrius, in primo operis sui adversum nos libro, Petrum a Paulo objecit esse reprehensum, quod non recto pede incederet ad evangelizandum: volens et illi maculam erroris inurere, et huic procacitatis, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium,
Abbreviated transcription (Latin):
mascũ post tres annos eugłiũ p̃dicarit.
& tunc demũ hierosolimã ueniens. pe¬
trũ. iohannẽ. & iacobũ. uiderit:
ñ contuli cũ carne & sanguine. quid
necesse fuerat id ipsũ iterare dicentẽ.
neq ueni hierusolimã ad antecessores
meos apłos: Is itaq sensus tenendusẽ.:
Sed abii in arabiã: & iterũ reuer¬
sus sũ damascũ N on sibi uidetur hi¬
storiȩ ordo concinere. referente luca
loqueretur. Audent̃. factȩ fuerint ei
insidiȩ. & insporta ꝑ murũ nocte di¬
missus sit. & uenerit hierłm. tẽptans
se iungere discipulis: a quib cũ uitar¬
tur & timerent ad eũ accedere. abar¬
naba ad apłos illũ eẽ ꝑductũ. & ibi
narrasse quomͦ dñm uiderit in itiner
& damasci fiducialiter egerit in noĩe
iħu. Erat inquit cũ illis intrans &
exiens in hirłm : & fiducialit̃ agensi
nomine dñi. Loquebatur quoq oo
putabat cũ grecis: illi autẽ querebi¬

Expanded text:
mascum, post tres annos Evangelium praedicaverit: mascum, post tres annos Evangelium praedicaverit: et tunc demum Jerosolymam veniens, Petrum, Joannem et Jacobum viderit. non contuli cum carne et sanguine, quid necesse fuerat idipsum iterare dicendo: Neque veni Jerosolymam ad antecessores meos apostolos? Is itaque sensus tenendus, Sed abii in Arabiam: et iterum reversus sum Damascum. Non sibi videtur historiae ordo concinere, referente Luca loqueretur audenter, factae fuerint ei insidiae, et 393 in sporta per murum nocte demissus sit, et venerit Jerosolymam tentans se jungere discipulis. A quibus cum vitaretur, et timerent ad eum accedere, a Barnaba ad apostolos illum esse perductum: et ibi narrasse quomodo Dominum viderit in itinere, et Damasci fiducialiteIesu et erat cum illis intrans et exiens in Hierusalem et fiducialiter agens in nomine Domini loquebatur quoque et disputabat cum Graecis illi autem quaereb
Abbreviated transcription (Latin):
rit. & sensus hic quo apli excusantur. ne
caro & sanguis sint. stare ñ pot̾̃it: dũ
nichilominus qͥ in pͥncipio cũ sanguine
& carne ñ contulit. pꝰmodũ ut dixi. cũ
sanguine & carne contulerit. Quȩ ꝓpo¬
sitio nos coartat. ut sic distinguamus. ne
statim. siue continuo. cũ carne iungamꝰ
& sanguine. sed cũ suꝑiorib herere fa¬
ciamus & legatur. cũ autẽ complacuit
ei qui me segregauit de utero matris
meȩ. ac deinde. ut reuelaret filiũ suũ in
me. & ad extremũ. ut euangelizem illũ
in gentibus continuo: ut a ꝓprio incipi¬
at exordio. ñ contuli cũ carne & san¬
guine. Magisq arbitrandũ ẽ sic stare
sensũ. quia qui statim missus sit. pꝰ reue-¬
lationẽ xp̃i. eugłiũ gentib annuntiare.
ñ steterit. nec moris quibusdã tempus
ꝓduxerit eundo ad apłos. & reuelatio¬
nẽ dñi cũ hominib conferendo: sed abie.¬
rit in arabiam. & rursus reuersus da-¬

Expanded text:
rit: et sensus hic, quo apostoli excusantur, ne rit: et sensus hic, quo apostoli excusantur, ne caro et sanguis sint, stare non poterit: dum nihilominus qui in principio cum carne et sanguine non contulit, postmodum, ut dixi, cum carne et sanguine contulerit. Quae praepositio nos coarctat, ut sic distinguamus, ne statim, sive continuo, cum carne jungamus et sanguine; sed cum superioribus haerere faciamus, et legatur: Cum autem placuit ei qui me segregavit de utero matris meae. Ac deinde: Ut revelaret Filium suum in me. Et ad extremum: Ut evangelizarem illum in gentibus continuo: ut a proprio incipiat exordio: Non contuli cum carne et sanguine; magisque arbitrandum est sic stare sensum: quia qui statim missus sit, post revelationem Christi Evangelium gentibus annuntiare, non steterit: nec moris quibusdam tempus produxerit eundo ad apostolos, et revelationem Domini cum hominibus conferendo: sed abierit in Arabiam, et rursus reversus Da
Abbreviated transcription (Latin):
rosq de apłis hoc dictũ arbitrari Nã ce
porphirius obicit. qͦd post reuelationẽ
xp̃i ñ fuerit dignatus ire ad homines.
& cũ eis conferre sermonẽ. ne post doc¬
trinã uidelicet dĩ. a carne & sanguine
instrueretur: sed absit. ut ego petrũ io-¬
hannẽ & iacobũ. carnẽ & sanguinẽ. putẽ.
quȩ regnũ dĩ possidere ñ possunt. Si spũa¬
leso apłi caro & sanguis sunt: qͥd de choi-¬
cis arbitram̃: Non contulit plane pau¬
lus pꝰ reuelationẽ xp̃i. cũ carne & sangui¬
ne: quia noluit margaritas picere ante
petro quoq ñ reuelauert̃ filiũ dĩ. ñ con¬
tulit apl̃s eugłiũ. qͦd ei fuerat reuelatũ:
sed paulatĩ eos de carne & sanguine
uertit in sp̃m. &t tc̃ demũ eis occulte
euangelii sacram̃ta cõmisit: Dicat qͥspiã
Si statim ñ contulit cũ carne & san¬
guine eugłm: tam̃ sub intelligitur. qđ ñ
pꝰ modicũ cũ sanguine & carne contule¬

Expanded text:
rosque de apostolis hoc dictum arbitrari. Nam et rosque de apostolis hoc dictum arbitrari. Nam et Porphyrius objicit, quod post revelationem Christi non fuerit dignatus ire ad homines, et cum eis conferre sermonem: ne post doctrinam videlicet Dei, a carne et sanguine instrueretur. Sed absit ut ego, Petrum, Joannem et Jacobum carnem et sanguinem putem; quae regnum Dei possidere non possunt . Si spirituales apostoli, caro et sanguis sunt, quid de χοϊκοῖς arbitramur? Non contulit plane Paulus post revelationem Christi cum carne et sanguine, quia noluit margaritas projicere ante Petro quoque non revelaverunt Filium Dei , non contulit Apostolus Evangelium quod ei fuerat revelatum, sed paulatim eos de carne et sanguine vertit in spiritum: et tunc demum eis occulta Evangelii sacramenta commisit. Dicat quispiam: Si statim non contulit cum carne et sanguine Evangelium, tamen subintelligitur, quod postmodum cum sanguine et carne contule
Abbreviated transcription (Latin):
manos scriptũ uentilant: ut ñ absq
sucdore. & chrisippi eis possit elleboro
responderi. Non ẽ autẽ ipsũ. reuelaret
filiũmͥ. Cui enĩ qͥd reuelatur huic illud
potest reuelari. qͦd ante in eo ñ erat:
Inquo uͦ reuelatur: illud reuelatur. qͦd
pͥus fuit in eo: ec postea reuelatũ ẽ. Simi
illuminat om̃em hominẽ. uenientẽ in
mundũ:. Ex quo ꝑspicuũ fit. natura om̃i¬
bus di in ẽ notitiã. nec quẽ quã sine
xp̃o nasci. & ñ delere semina in se sapien¬
tiȩ. & iustitiȩ. reliquarũq uirtutũ. unde
ut inopi manũ porrigant ñ oppͥmant
uicinos. ñ aliena diripiant. magisq iudi¬
cio dĩ obnoxii fiant. qͦd habentes in se pͥn
dunt in eo sine quo eẽ ñ posst̃. Potest &
alit̃ accipi. in paulo dĩ filiꝰ reuelatus. qđ
p̃dicante illo. agnitus sit gentib quẽ ante
nesciebant
ontinuo ñ adqͥeui carni & sangui¬
tuli cũ carne & sanguine. Scio ple-¬

Expanded text:
manos scriptum 391 ventilant , ut non absque manos scriptum 391 ventilant , ut non absque sudore et Chrysippi eis possit helleboro responderi. Non est autem ipsum, ut revelaret ihi. Cui enim quid revelatur, huic illud potest revelari, quod ante in eo non erat. In quo vero revelatur, illud revelatur quod prius fuit in eo, et postea revelatum est. Simiilluminat omnem hominem venientem in mundum . Ex quo perspicuum fit, natura omnibus Dei inesse notitiam, nec quemquam sine Christo nasci, et non habere semina in se sapientiae, et justitiae, reliquarumque virtutum. Unde ut inopi manum porrigant: non opprimant vicinos: non aliena diripiant: magisque judicio Dei obnoxii fiant  Al. fiunt, quod habentes in se prin Al. credant in eo sine quo esse non possunt. Potest et aliter accipi in Paulo Dei Filius revelatus: quod, praedicante illo, agnitus sit gentibus, quem antea nesciebant. . Continuo non acquievi carni et sanguituli cum carne et sanguine. Scio, ple
Abbreviated transcription (Latin):
tasdisit. sed quo ñ alit̃ eos habere debeat.
quosseit uel peccatores futuros eẽ. uel
iustos nos ut homines tantũ de p̃sentib
indicare. illũ cui futura iã facta sunt:
de fine rerũ ñ de exordiis ferre sententiã
Et hȩc quidẽ simplicius dicta. & absq al¬
tiori dissertione possunt utcũq placare
lectorẽ: Ceterũ qui in iustũ dm̃ nitun¬
tur asserere: post illud qͦd dudũ posuimꝰ
abalienati sunt peccatores auulua. infe¬
rt̃ etiã cęt̾a quȩ sequunt᷑. errauert̃ ab
utero. locuti st̃ falsa. & dicunt. Quomͦ
statĩ ab utero errauert̃. & falsa locuti
sunt qͥ nec sermonẽ potuert̃ habere. nec
sensũ: Aut quȩ ẽ ista iustitia p̾scientiȩ
dĩ aliũ amare & custodire pͥusquã nasca¬
tur. aliũ detestari: Et causas huiꝰ rei ad
apͥmo statim ortui. aut bonis. aut malis
angłis assignetur. Totũq illũ de iacob
oc esau cuiꝰ nc̃ fe cimꝰ m̃tionẽ. ita ad ro¬

Expanded text:
tas Dei sit; sed quo non aliter eos habere debeat, tas Dei sit; sed quo non aliter eos habere debeat, quid scit vel peccatores futuros esse, vel justos: nos ut homines tantum de praesentibus judicare, illum cui futura jam facta sunt, de fine rerum, non de exordiis ferre sententiam. Et haec quidem simplicius dicta sunt: et absque altiori dissertione possunt utcumque placere lectori. Caeterum qui injustum Deum nituntur asserere, post illud quod dudum posuimus, abalienati sunt peccatores a vulva, inferunt etiam caetera quae sequuntur: Erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Et dicunt, quomodo statim ab utero erraverunt peccatores, et falsa locuti sunt, qui nec sermonem potuerunt habere, nec sensum? Aut quae est ista justitia praescientiae Dei, alium amare et custodire prius quam nascatur, alium detestari? Et causas hujus rei ada primo statim ortu bonis aut malis angelis assignetur. Totumque illum locum de Jacob et Esau, cujus nunc fecimus mentionem, ita ad Ro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona dr̃. in te ꝓiectus sũ ex uulua:
ex utero matris meȩ. ds m̃s estu Contꝰ
de peccatorib dauid canit. Eece enĩ
ininiqͥtatib conceptussũ: & in delictis
concepit me mat̾ mea. Et in alio loco
Abalienati st̃ peccatores a uulua: &
in utrãq partẽ. antequã paruuli na-¬
scerentur. ds iacob dilexit. esau autẽ
odio habuit Inueniunt locũ heretici
qui diũsas naturas eẽ p̃tendunt. spũa¬
lem uidelicet & animałe. & choican¬
aliam saluari. aliam perire. aliam
int̃ utrãq consistere: qđ nũquã aut
iustus eligeret᷑. antequã aliquidb¬
ni faceret. aut peccator odiretur an¬
te delictũ: nͥ eẽt ꝑeuntiũ. & saluan¬
dorũ natura diuersa. Ad quod potet
simplicit̃ responderi. hoc ex dĩ p̃scui¬
tia euenire. ut quẽ scit iustũ futurũ.
pͥus diligat quã exoriatur exutero.
&e quẽ peccatorẽ. oderit antequã pec¬
ot ñ quo o in amore & in odio. iniqui¬

Expanded text:
persona dicitur : In te projectus sum ex vulva: persona dicitur : In te projectus sum ex vulva: ex utero matris meae, 390 Deus meus es tu. Contra de peccatoribus David canit: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum: et in delictis concepit me mater mea . Et in alio loco: Abalienati sunt peccatores a vulva . Et in utramque partem antequam parvuli nascerentur: Deus Jacob dilexit, Esau autem odio habuit . Inveniunt locum haeretici, qui diversas naturas esse praetendunt, spiritualem videlicet et animalem, aliam salvari, aliam perire, aliam inter utramque consistere, quod numquam aut justus eligeretur, antequam aliquid boni faceret, aut peccator odiretur ante delictum, nisi esset pereuntium et salvandorum natura diversa. Ad quod potest simpliciter responderi, hoc ex Dei praescientia evenire, ut quem scit justum futurum, prius diligat quam oriatur ex utero: et quem peccatorem, oderit antequam peccet: non quo et in amore et in odio iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
cdantiꝰ emulator existens pat̃narũ mearũ
traditionũ. Nursũ ꝓfectũ ñ legis dĩ sed
iudaismi uocat: nec suꝑ om̃s sed suꝑ plu¬
rimos nec suꝑ senes. sed suꝑ coctaneos: ut
& studiũ suũ referret in lege. & iac tan¬
tiã declinaret. Pat̾nas autẽ traditiones.
ñ dñi mandata cõmemorans. & se phari¬
seũ exphariseis indicauit: & habuisse
quide zelũ dĩ sed ñ sedm scientiã Usq
hodie autẽ qͥ iudaico sensu scripturas intel
tur illã. ñ studio legis dĩ. sed traditionib
hominũ depͣuati
Cũ autẽ placuit ei qͥme segregauit
de utero matris meȩ. &e uocauit ꝑ grãm¬
suã. ut reuelaret filiũ suũ in me. ut
euangelizem illũ in gentib Non soli
in hoc loco: sed & ad romanos. paulus
segregatũ in eugłiũ dĩ eẽ se scribit. Et
hieremias antequã formaretur in ute¬
ro. & conciꝑetur in uulua matris suȩ.
notus dõ scĩficatusq ꝑhibetur : Et ex
iusti siue ut qͥdã putant ex saluatoris

Expanded text:
paternarum mearum traditionum. Rursum profectum, non legis Dei, sed Judaismi vocat: nec super omnes, sed super plurimos; nec super senes, sed super coaetaneos, ut et studium suum referret in lege, et jactantiam declinaret. Paternas autem traditiones, non Domini mandata commemorans, et Pharisaeum ex Pharisaeis indicavit, et habuisse quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam. Usque hodie autem, qui Judaico sensu Scripturas intelltur illam, non studio legis Dei, sed traditionibus hominum depravati. Cum autem placuit ei, qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit per grasuam, ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizem illum ingentibus. Non solum in hoc loco, sed ad Romanos Paulus segregatum in Evangelium Dei esse se scribit. Et Jeremias antequam formaretur in utero, et conciperetur in vulva matris suae, notus Deo sanctificatusque perhibetur . Et ex justi, sive, ut quidam putant, ex Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc autẽ ꝓpterea ne in simulationẽ qͥdẽ¬
legis obseruandȩ adducor: quia ñ quȩ
ro & dõ placere pariter & iudȩis. quib
quicũq placet. dõ displicet. Ipsũ quoq
uerbũ suadere. de humano usu sũptũ ẽ:
cũ qͥs id qͦd ipse habet. & semel imbibit. etiã
cȩteris conatur inserere. & in plurimis
seripturarũ locis legitur. Ex quib illud
ẽ. suasio ñ ẽ ex co qui uosauit uos Hecñ & in
actibus apostolorũ. Uenerunt gͦ ad eũ

Expanded text:
nunc autem propterea ne in simulationem quinunc autem propterea ne in simulationem quidem observandae legis adducor, quia non queo et Deo placere pariter et Judaeis, quibus quicunque placet, Deo displicet. Notum enim erbum, suadere, de humano usu sumptum est, cum quis id quod ipse habet, et semel imbibit, etiam caeteris conatur inserere: et in plurimis Scripturarum locis legitur, ex quibus illud est: Suasio non est ex eo qui vocavit vos . Necnon et in Actibus apostolorum: Venerunt ergo ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
saluentur: utiq co pͥmũ placet. cui salus
hominũ cara ẽ. Nabet autẽ & uerbũ
qđ hic specialit̃ additũ ẽ modo. uel pla¬
cendũ eẽ ꝓ tempore hominib uel displi¬
cendũ. utꝰ qui mͦ ñ placet ꝓpt̃ euangelii
ueritatẽ. plaguerit quondłã obsalutem
plurimorũ. Placuerat paulus aliquando
nideis. cũ emulator existens paternarũ
traditionũ. sine quęrela in lege uersa¬
tus ẽ. & tantũ habuit in maiorũ cerimo¬
niis ardoris & fidei ut in stephani nece
a lege desciuerant uinciendos. Sed pꝰꝗͣ
inuas electionis de ꝑsecutore transla¬
tus ẽ & cȩpit p̃dicare fide quã qͦndã
expugnauerat: cȩpit parit̃ displicere
uidȩis. quib ante placuerat. Noc ẽ gͦ
qđ ait Nũqͥd quȩro iudȩis placere. qui¬
bus displicendo dõ placui: Si enim illis
placerem adhuc: xp̃i seruus ñ ẽẽm. Asse¬
rerem quippe legem: euangelii grãmdestruerẽ

Expanded text:
salventur, utique Deo primum placet, cui salus salventur, utique Deo primum placet, cui salus hominum chara est. Habet autem et verbum, quod hic specialiter additum est, modo, vel placendum esse pro tempore hominibus, vel displicendum, ut qui modo non placet propter Evangelii veritatem, placuerit quondam ob salutem plurimorum. Placuerat Paulus aliquando Judaeis, cum, aemulator existens paternarum traditionum, sine querela in lege versatus est, et tantum habuit in majorum caeremoniis ardoris et fidei, ut in Stephani nece a lege desciverant, vinciendos . Sed postquam in vas electionis de persecutore translatus est, et coepit praedicare fidem, quam quondam expugnaverat, coepit pariter displicere Judaeis, quibus ante placuerat. Hoc est ergo quod ait.: Nunquid quaero Judaeis placere, quibus displicendo, Deo placui? Si enim illis placerem, adhuc Christi servus non essem. Assererem quippe legem, et Evangelii gratiam destruerem:
Abbreviated transcription (Latin):
rit: ut in gñali uocabulo nec p̃cessoribus
Eret iniuriam. & tam̃ nomina eorũ
Lnter ostenderet.
Nodo enĩ hominib suadeo. andõ.¬
on putemꝰ ab apło nos cloceri. ut
plo suo. hominũ iudicia contemna¬
nsqui in alio loco dixerit. scientes gͦ
tiiorẽ dñi hominib suademꝰ. dõ autem
ifesti sumꝰ. & illud sine offensione esto¬
de iudȩis & gentib & ȩccłȩ dĩ. sicut ego om¬
nib ꝑ om̃a placeo. ñ querens quod mͥ uti¬
lt ẽ sed qđ multis. ut saluentur Sed si
fieri potest. ut pariter & dõ & hominib
plageamus: placendũ ẽ & hominib Sin
an aliter ñ placeamus hominibus nͥ
do displiceamus: do magis quã hominib
placere debemꝰ Alioqͥn & ipse infert. cur
om̃ib ꝑom̃a placeat. ñ quȩrens inqͥens qđ
mͥ utile ẽ. sed qdđ multis ut saluentur Qui
autẽ ex ea caritate quȩ ñ quęrit quȩ sua
sunt. secd quȩ aliena: placet hominibus. ut

Expanded text:
rit, ut in generali vocabulo, nec praecessoribus rit, ut in generali vocabulo, nec praecessoribus faceret injuriam; et tamen nomina eorum latenter ostenderet. Modo enim hominibus suadeo anon putemus ab Apostolo nos doceri, ut exemplo suo hominum judicia contemnamus, qui in alio loco dixit: Scientes ergo timorem Domini hominibus suademus, Deo autem manifesti sumus. Et illud: Sine offensione estote, Judaeis et gentibus, et Ecclesiae Dei, sicut ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salventur . Sed si fieri potest, ut pariter Deo et hominibus placeamus, placendum est et hominibus. Sin autem aliter non placemus hominibus, nisi Deo displiceamus: Deo magis quam hominibus placere debemus. Alioquin et ipse infert, cur omnibus per omnia placeat: Non quaerens, inquiens, quod mihi utile est: sed quod multis, ut salventur. Qui autem ex sunt, sed quae aliena, placet hominibus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
detestationi. & anathemati habenda
dñs imperauit Int̾rogemus eos qui
illud tempus ignorati. uel filiũ asserĩ
ẽẽ. uel seruũ. qui maledicere nesciat.
nec nouerit aliquẽ condemnare qͣuͦ¬
oũpse ñ soleat ulcisci Qcł autẽ addidit
Suirt p̃cheimꝰ. oe nc̃ iterũ dico: ostendit
s a in pͥncipio hoc ipsũ cauentẽ denun¬
tasse anathema eis qui aliter p̃dicaturi
erant & nc̃ postquã p̃dicatũ ẽ id ana-¬
thema decernere. qđ ante p̃dixerat
Propterea autẽ o sibi. quẽ aliud in ui¬
dea facere: aliud docere ingentib crimi¬
nabantur: & angło quẽ maiorẽ etiam
p̃cessorib suis apłis cẽ constabãt anathe¬
ma denuntiauit. ut ñ magna petri o
ioħis putaretur auctoritas. cũ nec sibi li¬
ceret qui eos ante docuerat. nec angło. alit̃
p̃chicare quã semel didicerat. Se itaq &
angłm nominatim posuit: alios uͦ absq
nomine Siqͥs inquit uobis euangeliraue¬

Expanded text:
detestationi et anathemati habenda detestationi et anathemati habenda Dominus imperavit. Interrogemus eos, qui et usque ad illud tempus ignorati, vel filium asserunt esse, vel servum, qui maledicere nesciat, nec noverit aliquem condemnare: qun soleat ulcisci. Quod autem addidit, sicut praediximus, et nunc iterum dico, ostendit se et in principio hoc ipsum caventem, denuntiasse anathema eis qui aliter praedicaturi erant, et nunc postquam praedicatum est, id anathema decernere quod ante praedixerat. Propterea autem et sibi, quem aliud in Judaea facere, aliud docere ingentibus criminabantur, et angelo quem majorem etiam praecessoribus suis apostolis esse constabat, anathema denuntiavit: ut non magna Petri et Joannis putaretur auctoritas, cum nec sibi liceret qui eos ante docuerat, nec angelo aliter praedicare, quam semel didicerant. Se itaque et angelum nominatim posuit; alios vero absque nomine. Si quis, inquit, vobis evangelizave
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣndo discedere. Qui autẽ nolunt
scilicet possint & apłi & angłi ad peiora
conũti: illud opponunt. qđ & ipse pau¬
lus scierit posse se labi. si segnius ageret
dicens subicio corpus meũ. & in seruitu¬
tem redigo. ne aliis p̃dicans. ipse reꝑbus
inueniar. angłos quoq ẽẽ mutabiles qui
ñ seruauerint suum pͥncipatum. sed
relinquentes ꝓpriũ domiciliũ . in iudici
magni diei. uinculis ȩt̃nis sub caligine
reseruantur di solius naturã ẽẽ immu¬
tabilem. de quo scribitur. tu uͦ ipse es .&
ipse de se. ego ds̃ ur̃ & ñ mutor. cecidisse
luciferum. qui mane oriebat᷑. & eũ qͥ
mittebat quondã ad om̃s gentes. in
terra ẽẽ contritũ. Clegant̃ in hoc loco
uir doctissimꝰ tertullianus. aduersus
appellen. o eius uirginẽ philumenen
quã angłs quidã diabolici sp̃c & ꝑuer¬
sus impleuerat. hunc ẽẽ scribit angłm
cui multo antequã appelles nasceret᷑.
naue quã in numeris: quando om̃ia
quȩ erant in hiericho. & madianitar

Expanded text:
 nolunt scilicet possint et apostoli et angeli ad pejora converti, illud opponunt, quod et ipse Paulus scierit posse se labi, si segnius ageret, dicens: Subjicio autem corpus meum, et in servitutem redigo, ne aliis praedicans, ipse reprobus inveniar . Angelos quoque esse mutabiles, qui non servaverint principatum suum; sed relinquentes proprium domicilium, in judicio magni diei vinculis aeternis sub caligine reservantur tabilem, de quo scribitur: Tu vero ipse es . Et ipse de se: Ego Deus vester, et non mutor . Cecidisse luciferum, qui mane oriebatur; et eum qui mittebat quondam ad omnes gentes, in terra esse contritum. Eleganter in hoc loco vir doctissimus Tertullianus, adversus Apellem, et ejus virginem Philumenem, quam angelus quidam diabolici spiritus et perversus impleverat, hunc esse scribit angelum, cui multo antequam Apelles nasceretur,Nave , quam in Numeris , quando omnia quae erant in Jericho et Madianitarum
Abbreviated transcription (Latin):
ret in nr̃am qͥd patiunt᷑ illi qui de hebreiᷤ
difficultatib ꝓpͥetates expͥmere conant᷑:
Et tam̃ multo pauciora st̃ in tantis uo¬
luminib scripturarũ. quȩ nouitatem
sonent. quã ea quȩ ille in paruo oꝑe con-¬
gessit. Potest autẽ sicut in pͥncipio diximꝰ
cũ exponeremꝰ. paulus apłs ñ ab hominib
neq ꝑ hominẽ. ita & in p̃senti loco oblique¬
in petrd̃ accipi. & incȩt̃os p̃cessores eius.
qđ nullius ꝓ lege auctoritate moueatur.
qui xp̃m solũ eugłi habeat p̃ceptorẽ
Porro reuelationẽ illã significat. cũ
damascũ uadens in itinere. xp̃i uocẽ me¬
ruit audire: &x cecatis oculis mundi. lum̃
intuitus ẽ
Audistis enĩ conũsationẽ meã ali¬
quando in iudaismo. qm̃ supͣmodũ ꝑse

Expanded text:
ret in nostram. Quid patiuntur illi, qui de Hebraeis ret in nostram. Quid patiuntur illi, qui de Hebraeis difficultatibus proprietates exprimere conantur? et tamen multo pauciora sunt in tantis voluminibus Scripturarum quae novitatem sonent, quam ea quae ille in parvo opere congessit. Potest autem, 388 sicut in principio diximus, cum exponeremus: Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem: ita in Petrum accipi, et in caeteros praecessores ejus, quod nullius pro lege auctoritate moveatur, um solum Evangelii habeat praeceptorem. Porro, revelationem illam significat, cum Damascum vadens, in itinere Christi vocem meruit audire: et caecatis oculis, verum mundi lumen intuitus est. Audistis enim conversationem meam aliquando in Judaismo: quoniam s