comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem nanctus .ẽ. inqua post
nimias tempestates requi¬
escat securus: Cui c̃gruit.
ut post cognitionẽ temper&
abhis que iam pridem inig¬
nor antia positur agebat :
ꝗuidenim ꝓdest cognitiori
man& pristina conuersa¬
tio : Hincenim quis uid&
cognꝰuis sedm̃ siuitã mut&
& conuersationẽ suã : Cog¬
nitus enim dr̃ timeri deb&
qr iudicaturus praedicatur
ut & fidelis iustitiaesuae
ꝑcipiant fructũ & impu idẽ
increduli ꝑfidiȩ suae con¬
gruar poenas & soluant
ueni tenim iustos in futuro
gaudere ubi regnabit xp̃s
ceps ẽ. diabolus in regno
xp̃i gloriosi.ah appari¬
iniustos aut̃ quifalro florere
uidentͥ ꝑ mendatiũ repug¬
nantes ueritati in poenatri¬
bulari ut quiꝑfucũ gloriosi
uisis̃ ꝑuerũ despecti & hu¬
militatinimis appareant᷑
Tuncenim isticredidissese
gaudent cum ꝑfidos uideriũ
cruciari & nec poenitebit ꝑ¬
fidos non credidisse nisiui¬
arbi tratis. Igit᷑ ex eo quod
studere deb& neperc&.

Expanded text:
nem nanctus est, in qua post nem nanctus est, in qua post nimias tempestates requiescat securus, cui congruit, ut post cognitionem temperet ab his, quae iam pridem in ignorantia positus agebat. quid enim prodest cognitio, si manet pristina, conuersatio? hinc enim quis uidetur cognouisse deum, si uitam mutet et conuersationem suam. Cognitus enim deus timeri debet, quia iudicaturus praedicatur, ut et fideles iustitiae suae percipiant fructum et impii, id est increduli, perfidiae suae congruas poenas exsoluant. conuenit enim iustos in futuro gaudere, ubi regnabit Chrisceps est diabolus, in regno Christi gloriosi appareiniustos autem, quia falso florere uidentur, per mendacium repugnantes ueritati in poena tribulari, ut qui per fucum gloriosi uisi sunt per uerum despecti et humiliati nimis appareant. tunc enim iusti credidisse se gaudent, cum perfidos uiderint cruciari, et nec paenitebit perfidos non credidisse, nisi uiarbitrati sunt. Igitur ex eo quod studere debet ne peccet.
Abbreviated transcription (Latin):
tis nr̃is. & paulur apostoł
Ipse inquit rp̃rdĩ postulat
ꝓnobis Eccescripturaam¬
bos aduocatos. eẽ. ostendit̃
& cumueritatis illũ dix̃ spm̃
reostendit qr dix̃ ego ueritas
brar̃ ut diuersaporsint
Vna ẽ enim triũ potentia ut
nihil singulir derit ⁊hic fi¬
nirsit : iamenim in libello
aduersur ar̃iã. inpi& atem
digesto : reliqua pen&rata¬
ta sunt quae trinitatis conple
die &cerrauerit & qr inius¬
tonihiloberit in iustitia sua
acũseconuerterit: & dnr
ineuangelio quiñ credide¬
rit in quid iamiudicatus ẽ.
Ut ꝑ hoceum quicrediderit
noniu dicio subiectũ ad sen¬
tentiam &cipiendam sig¬
nar& sed fidei merito lau¬
de dignũ futurũ Igit᷑ cog¬
nitio dĩ hanc hab& praero¬
gatiuã ut peccatoꝵ conse¬
quatur remissa. credens enĩ
dĩ eẽ filium iħm dignus &¬
sistat ab omnib: liberaripec¬
catir: Diuenimerrore deui¬
us cũꝑdiuersa ignorantiae
fluctib iactar& in lumina¬
tus ueritatis coruscatio¬

Expanded text:
tis nostris, et Paulus apostolus: tis nostris, et Paulus apostolus: ipse, inquit, spiritus dei postulat pro nobis. ecce scriptura ambos aduocatos esse ostendit. et cum ueritatis illum dixit spiritum, re ostendit, quia dixit: ego ueritas. bra sunt, ut diuersa possint. una est enim trium potentia, ut nihil singulis desit. Hic finis sit; iam enim in libello aduersus Arriam inpietatem digesto reliqua plene tractata sunt, quae trinitatis conplexdie exerrauerit, et quia iniusto nihil oberit iniustitia sua, cum se conuerterit, et dominus in euangelio: qui non crediderit, inquit, iam iudicatus est, ut per hoc eum, qui crediderit, non iudicio subiectum ad sententiam excipiendam signaret, sed fidei merito landsdignum futurum. Igitur cognitio dei hanc habet praerogatiuam, ut peccatorum consequatur remissa. credens enim dei esse filium Iesum dignus exsistat ab omnibus liberari peccatis. diu enim errore deuius, cum per diuersa ignorantiae fluctibus iactaretur, inluminatus ueritatis corusco statio
Abbreviated transcription (Latin):
aturae ralutẽ intrinitatis di¬
uinitate c̃sistere declar auit:
Quiasi consubstantiuus ñ . ẽ. dõ
innumero patris & filu ut
sine hoc neq salus alicuisit.
neq dignitar Sienim ñ ẽ
eiusdiuinitatis autstulte
aut gratiore factum ẽ: qđ
abrit : Quis enim pruden¬
tiũ degen& creatorẽ cum
creatura connumerari ñ
posseneq a&̃nũ cũ eo qui
subinitiosit cõparari: ne¬
q: dnm cũ seruo aequari.
nec potentẽ cũ mn potente
conferri: neq sciũ cũ inscio
deputari: Sediamcers&
calũnia tertius enimordi¬
ne .ẽ. nonnatura gradu ñ di¬
uinitate ꝑsona: ñignoran¬
tia. Sicutenimfilius dĩse¬
cundus a patre . ẽ. & diui¬
par sed aequalir diuinita¬
te substantiae : Deniq quȩ
legimur defiliodĩ eademle
bis testeaitenĩ: Rogabopa¬
trem & aliũ paradrtũ da¬
bit uobir spm ueritatis : Ali¬
uincum dix̃ se par aditum
significauit: qđ io hanner
a postolus declarat dicens :¬
Ꝙ filius dĩ postulat ꝓpecca¬

Expanded text:
aturae salutem in trinitatis diaturae salutem in trinitatis diuinitate consistere declarauit, quia, si consubstantiuus non est deo et in numero patris et filii, ut sine hoc neque salus alicui sit neque dignitas. si enim non est eiusdem diuinitatis, aut stulte aut gratiose factum est, quod absit. quis enim prudentium deneget creatorem cum creatura connumerari non posse neque aeternum cum eo, qui sub initio sit, conparari neque dominum cum seruo aequari nec potentem cum inpotente conferri neque scium cum inscio deputari? Sed iam cesset calumnia. tertius enim ordine est, non natura; gradu, non diuinitate; persona, non ignorantia. sicut enim filius dei secundae a patre est et diuipar, sed aequalis diuinitate substantiae. Denique quae legimus de filio dei, eadem lebis teste. ait enim: rogabo patrem et alium paraclitum dabit uobis, spiritumueritatis. \'alium\' cum dixit, se paraclitum signirat dicens, quia filius dei postulat pro pecca
Abbreviated transcription (Latin):
nfilus enĩ quã uis adoptiui
sint patris tam̃ ex aliqua
par te deb&uideri substan¬
tia: Inmundo enim qr rer
in ꝑfecte stadoptati ab hon¬
nib: filii nullũ pignus sed
relum nom̃ accipiunt ⁊ Dr̃
aut̃ qua ꝑfectus ẽ. plur facit
ut ad optatis s pm̃ suũ d& per
quẽ aliquã ueritatẽ adoptati
abeo uider dnt̾ habere qr
uocabula sinereb: inanimas. ⁊
Apostolur nr̃ hanc adseratio
nenrm̃ adiuuat dicens : O al¬
titudo diuitiarũ & sapientiȩ
& scientiae dĩ quã inscruta¬
bilias̃ iuditiaeiꝰ & inuestiga
bilia. ẽẽ alta dĩ. id .ẽ. secr& a.
hoc in loco deneg& dicens. in¬
scrutabilia. ẽẽ. sed in hoc loco
decreatura dix̃. qr inscruta¬
bilia s̃ eisecr&a uł iudiciadĩ:
S p̃ũi aut̃ sc̃o eo quod om̃n dĩno¬
uerit scrutabilia dix̃. eẽ. cunc¬
in cognitũ .ẽ. dĩspm̃ adserat
ñignorarẽ . Dĩergonatura.
negari. eẽ. non potest quae
cognitũ hab& qđ acreatura.
ñ potest conp̃hendi: Quide
generẽ dicunt spm scm̃ di

Expanded text:
in filiis enim, quamuis adoptatiui sint, patris tamen ex aliqua parte debet uideri substantia. In mundo enim quia res inperfectae sunt, adoptati ab hominibus filii nullum pignus, sed solum nomen accipiunt; deus autem, quia perfectus est, plus facit, ut adoptatis spiritum suum det, per quem aliquam ueritatem adoptati ab eo uideantur habere, quia uocabula sine rebus inania sunt. Apostolus noster hanc adsertionem nostram adiuuat dicens: o altitudo diuitiarum et sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabilia esse alta dei, id est secreta, hoc in loco deneget dicens inscrutabilia esse? sed in hoc loco de creatura dixit quia inscrutabilia sunt ei secreta uel iudicia dei; spiritui autem sancto, eo quod omnia dei nouerit, scrutabilia dixit esse cunincognitum est, dei spiritum adserat non ignorare. dei ergo natura negari esse non potest, quae cognitum habet quod a creatura non potest conprehendi. Qui degenerem dicunt sanctum spir
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: Vtcũ hunc accipiunt dĩ se
filior audeat appellare.N¬
sienĩ signũ dĩtatir habueriT
dĩ filui dicinon potuer̃: Quia
enim quis uerus dĩ filius ñ . ẽ.
ut sit totus d&oto sicut &xp̃r.⁊¬

Expanded text:
ipiunt, dei se filios audeant appellare. nisi enim signum deitatis habuerint, dei filii dici non poterunt; quia enim quis uerus dei filius non est, ut sit totus de toto, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ut prauae doctrinaeman¬
data cõmdent acphoc
cauteria tã habere dicun¬
tur conscientiã cor¬
ruptaerimmentae ali¬
udscienter aliud ꝓfiten¬
tur sicut & iudaei qͥñig¬
nor anter gestasaluato
nia ut populũ afide eiꝰ a¬
uerterent talir ẽ &
supra memoratoꝵ uer¬
sutia quia ut castitatir&
scionia amatores ee
sosunulent & ia nuptiar
dicunt eẽ damnandar
ut ꝑ idcom̃dentͥ & popu
lum aueritate a uerteu
& ut abstinentiae stude¬
resofingant tẽperandũ
a cibis tradunt ut ꝑhaec
adie nor se amundo ad cae¬
lestiregna fest in areor¬
tondunt᷑ ꝑ quodmenter
hominũ inlicienter demn¬
re & licita quas uinco
muer tat quar inouã is¬
nsans aliquid &cluda
ueritatẽ inqua in bulnio¬
Quis ũ aduerta sensiusin
ab aduerrarios to apta¬
tu qins enĩ audeat dim
uentũ repbare x qđ nu¬
qua alicuiob fuit tus ac&¬
uerrariur ueritatirq i
it impuritatr̃ suã tegat
scimoniã praedicat quȩ
sibonae uoluntatisosr¬
de inlicitasua da quar

Expanded text:
ut prauae doctrinae manut prauae doctrinae mandata commendent, ac per hoc cauteriatam habere dicuntur conscientiam. corrupta enim mente aliud scientes aliud profitentur, sicut et Iudaei, qui non ignorantes gesta saluatornia, ut populum a fide eius auerterent. talis est et supra memoratorum uersutia, quia, ut castitatis et sanctimonii amatores esse se simulent, etiam nuptias dicunt esse damnandas, ut per id commenlum a ueritate auertant, et, ut abstinentiae studere se fingant, temperandum a cibis tradunt, ut per haec alienos se a mundo ad caelestia regna festinare ostendant. per quod mentes hominum inlicientes dere et licita quasi inconinuertat, quasi nouum insinuans aliquid excludat ueritatem, in qua nihil noquia non aduertat sensum istum ab aduersario esse aptatum? quis enim audeat dei inuentum reprobare et quod numquam alicui obfuit nisi aduersarius ueritatis, . qui, ut inpuritatem suam tegat, sanctimonium praedicat, quem si bonae uoluntatis ostendit, inlicita suadet quasi
Abbreviated transcription (Latin):
godr̃ cõiuxit homo ñsepa¬
r& Minc ẽ unde rogat᷑
adnuptias ir & libent ne
factĩ dĩ & patris sui infir¬
mare uider&: Magis au¬
tẽ legir u&eris & noue doc¬
trinam c̃cordare osten¬
dens nuptias ñ solũ ñ ꝓhibu¬
Tostimoniũeis tribuens
p̃m ado iunctũ ẽ neq ꝓhiberi
neq separari debere salu¬
tari praecepto monstra¬
cũiã relinquer& mundũ
matrẽ suã iohanni dis cipu¬
losuo cõm̃dauit.. Quã ob
rem& nor ꝑ om̃a legis u&e¬
ris & nouae mandata. Cut
parentes honoremiu uo¬
cemur ꝗđ nisi fecerimꝰ ma¬
ledictũ nos incursuros caui¬
tũ. ẽ. lege. Itaq quȩ ẽpra¬
sumptio aut & quale dir¬
cendit nuptiarũ additus
int̃cludere. quandotam
noua quã u&ur lex ꝑom̃a
istis fauere uideat᷑ : Sed
extra ẽ amalo ẽunde
apostolur huius modi ho¬
miner cauteriatã dicitha
nendũ docent : hocenim
sa facere de notanturut
legẽ adõ traditã criminen¬
tur Alii deostudenter
praeceptirralutaribus
obuiarmanus tendunt

Expanded text:
go deus coniunxit, homo non separet. hinc est unde rogatus ad nuptias iit libenter, ne factum dei et patris sui infirmare uideretur; magis autem legis ueteris et nouae doctrinam concordare ostendens nuptias non solum non prohibutestimonium eis tribuens, quod a deo iunctum est neque prohiberi neque separari debere salutari praecepto monstracum iam relinqueret mundum, matrem suam Iohanni discipulo suo commendauit. quam ob rem et nos per omnia legis ueteris et nonae mandata ut parentes honoremus docemur, quod nisi fecerimus, maledictum nos incursuros cautum est lege. Itaque quae est praesumptio aut ex qua lege descendit nuptiarum aditus intercludere, quando tam noua quam uetus lex per omnia istis fauere uideatur? sed extra est a malo est. unde apostolus huius modi homines cauteriatam dicit hanendum docent. hoc enim sa facere denotantur, ut legem a deo traditam criminentur. Alii ideo studentes praeceptis salutaribus obuias manus tendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uie  Quidimaledicã in quid
quic bene dixit dr̃ ꝑrur¬
laudat᷑ Immo ipreruiac¬
ueratorsẽ qͥ reũ dicit quẽ
leger defendune ⁊ ginc
rgotues quidã narecens¬
er quod ado benedictule¬
ia accipienter u&erar e¬
pudianda putant: Sednon
dis crepant ab his noua pe
ił m praecepta populisiN¬
imata: Ipre enim rogatus
ad nuptiar ire ñ dedignat᷑ẽ :
eñ solũ praesentia suin¬
lustrauit eas uerũ &iã c̃¬
tulit qđ de erat ad leitiã

Expanded text:
tis: quid maledicam, inquit, tis: quid maledicam, inquit, quem benedicit deus? frustrlaudatur, immo ipse sui accusator est, qui reum dicit quem leges defendunt. quis ergo tu es, qui damnare censes quod a deo benedictum legua accipientes uetera repudianda putant. sed non discrepant ab his noua per Christum praecepta populis intimata. ipse enim rogatus ad nuptias ire non dedignatus est et non solum praesentia sui inlustrauit eas, uerum etiam contulit quod
Abbreviated transcription (Latin):
nuuc meclonia caclebrat᷑
didicreatura rubdĩbente¬
ppraone iungat᷑  Nonutiq
ppracrumtionẽ qr ab ipro
tustore sicdata .ẽ. forma
sudicerraro debereputat
donecerrare debebit quan¬
militer bene dictar multipli¬
carent᷑: quiasi generatio
hominũcerrat ad quã utibi¬
tatẽ narcunt᷑ quae bene dic
tar̃ suꝑterrã: Non potest
enĩmundur &x parte agero
& & partecerrare : Autto¬
tus enim operat᷑ auttotur
paurat inotio Nũquiduti¬
lecorpus .ẽ. cuiur quaedã
membra uegent quaedã
turpescunt : Quodergo a
dño bene dictũ ẽ cursor di¬
dum & contaminatũ opur
aquib dã ad seritur nisiq
ipsidõmanur quodã modo
inferunt : Non enimhocre¬
pbenderent niridedõ huiꝰ
operis auctore malesenti¬
nent Quia enimapte dõ
derabere uerent᷑ ꝑopur
tam̃ ab eo inuentũ acusant
ecron Quando emĩ dirrli¬
edopur re p̃hendit᷑ auctor ⁊
sebre buius modi hominer
begesent aut potiur acci¬
perent scripturar memo¬
turessent balaã diceno¬

Expanded text:
clesia celebratur, ut dei creatura sub dei benedictione iungatur, non utique per praesumptionem, quia ab ipso auctore sic data est forma. Sed si cessare debere putatur, tunc cessare debebit, quansimiliter benedicta sunt ut multiplicarentur, quia, si generatio hominum cessat, ad quam utilitatem nascuntur, quae benedicta sunt super terram? non potest enim mundus ex parte agere et ex parte cessare. aut totus enim operatur aut totus pausat in otio. numquid utile corpus est, cuius quaedam membra uigent, quaedam torpescunt? Quod ergo a deo benedictum est, cur sordidum et contaminatum opus a quibusdam adseritur, nisi quia ipsi deo manus quodam modo inferunt? non enim hoc reprehenderent nisi de deo huius operis auctore male sentirent. quia enim aperte deo detrahere uerentur, per opus tamen ab eo inuentum accusant eum. quando enim displicet opus, reprehenditur auctor. Sed si huius modi homines legerent aut potius acciperent scripturas, memores essent Balaam dicen
Abbreviated transcription (Latin):
legib puriora & adrc̃ita¬
tẽ ꝑtinentia ut & hir dĩcul¬
tura appareat si quo mi¬
nus audient: quidme uoca¬
uent In risor enĩ iud& qui
dnm uocat eũ cuiꝰ praecep¬
ta contempnit : Huic uer¬
balegis recitanda sunt q̃
taq uerbissuis condemp¬
nabit᷑ qr dnm̃ uocat quem
minimes& imere operi¬
b suis ostendit .cxxuIi. De
peccxro AAE &CuAE
ulli dubiũ arbitror mun¬
dũ istũ hominis causa eẽ
fabricatũ : Quicũ diuerns
const& substantis unus. ẽ.
tam̃ multis mẽ bris aptatꝰ:
Vt &x his inuicẽ mutius ope¬
rib: quae necessariahomi¬
nifutura erant gigneren¬
tur : Domus enĩ facta. ẽ. ho¬
minicum annona it aut
singula eoꝵ secundũgenꝰ
fierent suꝑterrã Id.ẽ ut
factahanc haberent insi¬
tampotentiã in ꝓpago
unius cuiq generis eoꝵ
crear& interus. .Origies
eniminstituter quarũs e¬

Expanded text:
legibus puriora et ad sanctitalegibus puriora et ad sanctitatem pertinentia, ut ex his dei cultura appareat; si quo minus, audient: quid me uocauentur; inrisor enim uidetur qui dominum uocat eum, cuius praecepta contemnit. huic uerba legis recitanda sunt, quae itaque uerbis suis condemnabitur qui dominum uocat, quem minime se timere operibus suis ostendit. CXXVII. DE PECCATO ADAE ET EUAE. Nulli dubium arbitror mundum istum hominis causa esse fabricatum, qui, cum diuersis constet substantiis, unus est tamen multis membris. aptatus, ut ex his inuicem mutuis operibus, quae necessaria homini futura erant, gignerentur. domus enim facta est homini cum annona, ita ut singula eorum secundum genus fierent super terram, id est, ut facta hanc haberent insitam potentiam, ut propago unius cuiusque generis eorum crearetur in terris. origines enim institutae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ris suideuote & fide lit̃ ger̃
peniteant ñ se uixi se sed
mortuur eẽ xp̃ianor : potest
enĩ uideriminime idoneur
buit uiuere xp̃ianur Forte
enimiammoriturus idcir¬
couoluit dicixp̃ianur ut qr
lamtẽpur peccandi ñ erat
ne forte inquit uerũ sit quod
crbdit uolo fieri T Xp̃ianur
cre¬
ditur ut qr
iam
luptas
peccatũ fieri derint temp¬
tat sipderre poterit fides
postmor tẽ cũ hocutiq fue¬
ratutile ut hicuitia & pecca¬
ta emenderentͥ ubi fueranT
admissã  Tunc enimaliquis
condemnassere pracerita
ꝓbat quando fideilineam se¬
quens c̃uersationẽ &uit aui¬
d& mutare : Si enimprius
ideo peccabat quianes cie¬
batdm̃ cũ cognoscit eũ ul¬
trañ deb& peccare nefrur¬
trasit cognouisse illum :
Deb& enĩ aliquir ꝓfectus ẽẽ
& cognitione dĩ Xp̃i anꝰ enĩ
ante ꝓferrionẽ deb& intel¬
legi operib: magirꝓbant᷑
quã nomine . Nã ꝓpterea
mandata datar̃ ac&erir

Expanded text:
ris sui deuote et fideliter gerunt, ris sui deuote et fideliter gerunt, paeniteant non se uixisse, sed mortuos esse Christianos. Potest enim uideri minime idoneus buit uiuere Christianus. forte enim iam moriturus idcirco uoluit dici Christianus, ut quia iam tempus peccandi non erat. ne forte, inquit, \'uerum sit quod creditur, uolo fieri Christianus creditur\'. ut quia iam luntas eccatum fieri desinit, temptat si prodesse poterit fides post mortem, cum hoc utique fuerat utile, ut hic uitia et peccata emendarentur, ubi fuerant admissa. Tunc enim aliquis condemnasse se praeterita probat, quando fidei lineam sequens conuersationem et uitam uidetur mutare. si enim prius ideo peccabat, quia nesciebat deum, cum cognoscit eum, ultra non debet peccare, ne frustra sit cognouisse illum; debet enim aliquis profectus esse ex cognitione dei. Christianus enim ante professionem debet intellegi: operibus magis probantur quam nomine. nam propterea mandata data sunt a ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
in tegrã hab& caurã ut huic
credenti remittant᷑ pecca¬
ta nẽ teneatur in inferir :
Signũ ferens secũ euictae
mortis ac spoliate : lic& ñ
habeat dignitatẽ uel remu
dimicare nontimuit armans
se continentia & obserua¬
tione omniũ uitioꝵ ut por¬
sit rensteremalũ : Sẽ ꝑsol¬
licitur quomodo imperium
dñisui diffendat & int̃ eũ qui
cũinimicis dñisui conueni¬
ens & eis adristens infinẽtu¬
te ad dnm̃suũ regressus. ẽ
nut regnũ dominis uiuin¬
dicar& sed sibi roli ꝓderr&
messiciur ante quã miler :¬
lleenim qui uiuere uult xp̃i¬
ta arma fidei non dubitat
congredi contrapr inciper
& potestater ut in rcło uictor
infuturo consequat᷑ merci¬
dem: Vt uidentes inimici
a parere in regnodĩ: dolean
confuri falsũre aestimarse
qđ uerũ ẽẽ declaratũ ẽ.⁊
N ecñ &iã hiqͥ tarde credider
ñ inuitar sed inmorte confi¬
denterdm̃ uidenter quanta
militanter bella inperato¬

Expanded text:
integram habet causam, ut huic integram habet causam, ut huic credenti remittantur peccata nec teneatur in inferis, signum ferens secum euictae mortis ac spoliatae, licet non habeat dignitatem uel remundimicare non timuit armans se continentia et obseruatione omnium uitiorum, ut possit resistere malo, semper sollicitus quo modo imperium domini sui defendat, et inter eum, qui cum inimicis domini sui conueniens et eis adsistens in finem uitae ad dominum suum regressus est, non ut regnum domini sui uindicaret, sed sibi soli prode esset, missicius ante quam miles. Ille enim, qui uiuere mauult Christita arma fidei non dubitat congredi contra principes et potestates, ut in saeculo uictor in futuro consequatur mercedem, ut uidentes inimici limem apparere in regno dei doleant confusi falsum se aestimasse, quod uerum esse declaratum est, nec non etiam hi, qui tarde crediderunt, non in uita, sed in morte confitentes deum, uidentes quanta militantes bella imperato
Abbreviated transcription (Latin):
inquit iusta .ẽ. non .ẽ. enĩ
dignũ ut his d& remissio
peccatoꝵ qͥiam scienter dm̃
qͥ nollit peccari & odio habe¬
at peccatores peccar eges¬
tiunt nolentes auertere
donũdĩ his ꝑficere qͥ igno¬
ranter dm̃ sic peccant ut ne¬
sciant iudicaturũ dm: Qui
aut̃ audiuit & tractauit u¬
pudre & uotũ hab& peccan¬
di ñ ut uincat cogente ali¬
quacausa seduelit peccare
durũ ẽ. ignorciei : Nãduae
causȩr̃ quae abent peccato¬
rũ remirra. Unadoni alia
paenitentȩae : Vt qui post
donũ peccauerit ꝑpeniten¬
tiã reform& quia enĩ inac¬
ceptagratia ñ ꝑmansit ut
inlibertate durar& sedite¬
rũ resubiecit I peccatola¬
m̃tatione &gemitu imp&rat
obliterari peccatũ :Sciens
enĩ prudens quȩ peccauit ñ
qđ aliquid ignor& peccatũ.
sed qͥnescit dm̃iudicaturũ
inpune putat futurũ qđ pec¬
cat: Ac ꝑ hoc gentilis sicoe¬
perit infirmari & ipraui¬
tae dis peratione tract&
apudre defide & spe ꝓmissa

Expanded text:
inquit, iusta est. non est enim inquit, iusta est. non est enim dignum ut his detur remissio peccatorum, qui iam scientes deum. qui nolit peccari et odio habeat peccatores, peccare gestiunt nolentes aduertere donum dei his proficere, qui ignorantes deum sic peccant, ut nesciant iudicaturum deum. qui autem audiuit et tractauit apud se et uotum habet peccandi, non ut uincatur cogente aliqua causa, sed uelit peccare, durum est ignosci ei. Nam duae causae sunt, quae habent peccatorum remissa: una doni, alia paenitentiae, ut qui post donum peccauerit per paenitentiam reformet. quia enim in accepta gratia non permansit, ut in libertate duraret, sed iterum se subiecit peccato, lamentatione et gemitu impetrat oblitterari peccatum. sciens enim prudensque peccauit: non quod aliquis ignoret peccatum, sed qui nescit deum iudicaturum inpune putat futurum quod peccat. Ac per hoc gentilis, si coeperit infirmari et ipsa uitae desperatione tractet apud se de fide et spe promissa,
Abbreviated transcription (Latin):
sedeci ut peccat pirse sci¬
ens qr accipit : Sienĩ creduũ
qr datͥ credentib: remissio
peccatoꝵ scire debent qr hic
credit quicor desuo testecre¬
dit qr dr̃ qui ꝓmisit cordis in¬
spector ẽ. ipsũ enĩ surcipit
quẽ cordeuid& :Credereita¬
q cuiuscor uerba fidei ñ ad¬
uertit quomodo beneficiũ
eiꝰ habebit: Igit᷑ hic potestui¬
deritimere fier ixp̃ianus
accepta fide quid agerecer¬
nitͥ nefacile pecc&.Nã qͥ pec¬
carefestin& idcirco ñ uult
accipere fidẽ necogat᷑ bene
uiuere qđ uid& nolle sed in
morte uult consequi quum¬
punitatẽ sperans & remis¬
sionẽ pra&eritoꝵ maloꝵ
Vt & de p̃teritis securus rit &
defuturo quia iamutiq ñ
poterit peccaremoriturus
sed hoc ñ bonofit consilione
da conscien¬
acci tempnit perefidem
quando lam ñ porrit ñnolit
peccare T Hirconuenit dic¬
tuillud: Faciamꝰ malaut
ueniant bona hoc . ẽ. modo
peccemus & innouissimo
credamꝰ & remitt& nobis
deoq subiecit quorã dãnatio

Expanded text:
ccepisse sciens quia accepit, si enim credunt quia datur credentibus remissio pec-. catorum, scire debent quia hic credit qui corde suo teste credit, quia deus, qui promisit, cordis inspector est; ipsum enim suscipit, quem corde uidet credere. itaque cuius cor uerba fidei non aduertit, quo modo beneficium eius habebit? Igitur hic potest uideri timere fieri Christianus accepta fide, qui id agere cernitur, ne facile peccet. nam qui peccare festinat, idcirco non uult accipere fidem, ne cogatur bene uiuere, quod uidetur nolle, sed in morte uult consequi inpunitatem sperans et remissionem praeteritorum malorum, ut et de praeteritis securus sit et de futuro, quia iam utique non poterit peccare moriturus. Sed hoc non bono fit consilio neque munda conscieaccipere fidem, quando iam non possit, non nolit peccare. his conuenit dictum illud: faciamus mala, ut ueniant bona, hoc est \'modo peccemus et in nouissimo credamus et remittetur nobis\'. ideoque subiecit: quorum damnatio,
Abbreviated transcription (Latin):
illa dr̃ dicens: cresottre
multiplicamini suꝑ terra
Similimo do &iã hominuge¬
nur benodictũ. ẽ. quẽ sen¬
sũ contuemur in lege : Cer¬
nimꝰ enim scriptum Et̃
creuit populur & multipli¬
catur ẽ in aegypto : Quabe¬
nedictione enĩ benedicta
r̃ quae adutilitate creatas
hominis eabenedictione
& homo ẽ. benedictꝰ ut simi¬
lit̃ & mare & femina ꝓpago
generir humani crercer&
& multiplicar& ruꝑterrã ÷
Etut sicut ꝑculturã melio¬
randa erant semina ita&
hominũ genur adhibitacu¬
ra idstuder& ut creator
cognitione ꝑcepta uitã su¬
amfrenar& ad ꝓmerendũ
eum ut simulom̃a ꝓficeren
ad laudẽ & gloriã creatorir :
Et qm̃iñ aliud haec dicta signi¬
ficant res ipse testant᷑ Iom̃a
enim quae factar̃ dĩnutumul¬
tiplicata & meliorar̃ suꝑter¬
rari Necenim alit̃ pors&
bene dictio decreuit semini¬

Expanded text:
cens: Crescite, et multiplicamini super terram . Simili modo etiam hominum genus benedictum est: quem sensum contuemur in Lege. Cernimus enim scriptum esse, Crevit populus, et multiplicatus est in Aegypto . Qua benedictione enim benedicta sunt, quae ad utilitatem creata sunt hominis, ea benedictione et homo est benedictus, ut similiter ex mare et femina propago generis humani cresceret et multiplicaretur super terram: et ut sicut per culturam melioranda erant semina, ita et hominum genus adhibita cura id studeret, ut Creatoris cognitione percepta, vitam suam frenaret ad promerendum eum, ut simul omnia proficerent ad laudem et gloriam Creatoris. Et quoniam non aliud haec dicta significant, res ipsae testantur. Omnia enim quae facta sunt, Dei nutu multiplicata et meliorata super terram. Nec enim aliter posset benedictio decrevit semini
Abbreviated transcription (Latin):
re dicendur. ẽ dñm qr adõ ꝓ¬
cessit . Certe filiur dĩqr depa¬
tre ẽ. dõ scit omadĩ : Qua
rit: Itaq si scit filius dĩ quae
dĩ sunt: & ꝑ id quod nouit q̃
s̃ infilio non nescire dicen¬
dus .ẽ. quae indõs : De eoerũ
dequo accipit di hab& noti¬
tiam: Et quidlabor amus cũ
testis sit in hacre a postolus di¬
censne moscit quae sunt in
dõ nisi s pr dĩ: Eccein quo diu
sud auimus a postolo adiu¬
uante in pleuimus  Etnum¬
quid p̃iudicauit filiodĩ quia
iudicauit sc̃ospiritui filius
cũ dix̃, Nemonouit patrẽ.
nisifiliur T Nȩminẽ enĩdix̃
scireque indõst pra&̃ eũ quide

Expanded text:
re dicendus est deum, quia a deo pre dicendus est deum, quia a deo processit Certe filius dei, quia de patre est deo, scit omnia dei: quarrit? itaque si scit filius dei quae dei sunt et, per id quod nouit quae sunt in filio, non nescire dicendus est quae in deo sunt. de eo enim, de quo accepit, dei habet notitiam. Et quid laboramus, cum testis sit in hac re apostolus dicens: nemo scit quae sunt in deo nisi spiritus dei? ecce in quo diu sudauimus, apostolo adiuuante impleuimus. et numquid praeiudicauit filio dei, quia iudicauit sancto spiritui filius, cum dixit: nemo nouit patrem nisi filius. neminem enim dixit scire quae in deo sunt praeter eum qui de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qđ significauit subs¬
a patredicit ꝓcedere
& de suo acciperes Rideo
inquid dixidemeo acci¬
pi& qr om̃a q̃ patris st
mear Sia patre ꝓcedit
& defilio accipit quomo¬
donescitfiliinatiuita¬
ttm quando sub stantia
eius. filu substantia. ẽ
Om̃a enĩqͣpatris suaT
filiis. sine dubio ergo
patris substantia in
sp̃usco ẽ: Adiecitenĩ
filius dicens. & omnia
q̃ meas̃. patris suNT
tirsit cũsit eius dem substan¬
tiaẽ . Nam sicut dere dixit dñs
scõtestatur spũ: Et nehocali¬
terpossit inter pr&ari: apa¬
tre inquid ꝓcedit & demeo
accipi& ut a patre ꝓcedere
hocsit dexp̃o accipere ¶ Cum
enim dicitur defiliodĩ accipe¬
re non ambigit᷑ &iam ipse
ẽẽ dedõ ut in sc̃o spũpatriseẽ
substantia & diuinitas non
ambigatur. Itaq qui hunc
dicit nescire filiidĩ natiuita¬
tẽ ipsiderogat cumius dicit᷑
accipisse  Nec enim aliudac
potest nescire quodhic scit
decuiur accipit. Neq ignora¬

Expanded text:
 significauit subsa patre dicit procedere et de suo accipere: et ideo, inquit, dixi: de meo accipiet, quia omnia quae patris sunt mea sunt. si a patre procedit et de filio accipit, quo modo nescit filii natiuitatem, quando substantia eius filii substantia est? omnia enim quae patris sunt filii sunt. sine dubio ergo patris substantia in spiritu sancto est. adiecit enim filius dicens: et omnia quae mea sunt patris sunt.tis sit, cum sit eiusdem substantiae? nam sicut de se dixit dominus sancto testatur spiritu. et ne hoc aliter possit interpretari: a patre, inquit, procedit et: de meo accipiet, ut a patre procedere hoc sit de Christo accipere. cum enim dicitur de filio dei accipere, non ambigitur etiam ipse esse de deo, ut in sancto spiritu patris esse substantia et diuinitas non ambigatur. Itaque qui hunc dicit nescire filii dei natiuitatem, ipsi derogat, de cuius dicitur accepisse. nec enim aliud acpotest nescire, quod hic scit, de cuius accepit, neque ignora
Abbreviated transcription (Latin):
tantia es Qđ plus ẽ. con¬
nes I Creatura enĩ discit
& incipit aliquanta scire
Substantia aũt uel diui¬
nitas ñ porest dõ ẽẽ. &
creaturȩ cõmunis: Nã
dĩ substantia ñ hab&
qđ discat qui anihibẽ
qđ ignor&: substantia
uero hom̃i non hab&
innatura ut sciat sedut
discat :Itaq naturae ho¬
minũ accidit scientia
ñtam̃ immutatꝰ substan¬
tia. quia hominis natu¬
ne deb& scientiã: Sic
enĩ condita ẽ. subst antia
ut ꝑ exercitiũ adquirat
scientiã Igit᷑ maior est
substantia quã Quia
tantiã sed substanti a
scientiã  Et substan¬
tia .ẽ. si nescientia non
tam̃ podest ẽe. scientia
sine substantia⁊ In dõ
tia .ẽ. sibi scientias Qũa
obreomnia in dõsũbs¬
tandua dicuntꝰ : Subs¬
tantia enĩ cuinihilde .e.
om̃a substancialit᷑ ha¬
dĩ si consubstuntiuus ẽ.
einũ quid potest una ea¬
dem qui substantia.
& scire & nescire : Cer¬
tefilius dĩmisterium
natiuitatis suae ñdidicit :
Scitenĩ substanualiter

Expanded text:
tantiae? quod plus est connes. creatura enim discit et incipit aliquanta \' scire substantia autem uel diuinitas non potest deo esse et creaturae communis. nam dei substantia non habet quod discat, quia nihil est quod ignoret; substantia uero hominum non habet in natura ut sciat, sed ut discat. itaque naturae hominum accedit scientia, non tamen inmutatur substantia, quia hominis natura dehabet scientiam; sic enim condita est substantia, ut per exercitium adquirat scientiam. Igitur maior est substantia quam scienttantiam, sed substantia scientiam; et substantia est sine scientia, non tamen potest esse scientia sine substantia. in deo tia est sibi scientia. quam ob rem omnia in deo substantiua dicuntur. substantia enim, cui nihil deest, omnia substantialiter hadei, si consubstantiuus est ei? numquid potest Una eademque substantia et scire et nescire? certe filius dei mysterium natiuitatis suae non didicit; scit enim substantialiter,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ apud homines e¬
rubescantseruant
qđ diutenuer¶Et ne
condẽnentur aphibi¬
tis se abstenent Hic
audẽ qui dominatione
neclegis tim& necho¬
mines erubescitmag¬
gii in reliquis ui¬
Prilegis sequia
nec sp̃s sc̃ssciat misteriũ
natiuitatis dñi nr̃iihũ
xp̃i: Et ad miror tante
doetrine uirũ hancma¬
culã sc̃ospiritui inflixis¬
sẽ Hoc enĩ dicens degene¬
rẽ illũ significa uitINeq
enĩpotest dicide dõ ẽe. si
nescit q̃dĩ s̃ quia inferior
natura quid in pocior ȩ
sit nescit ⁊Sinuero eius¬
dem substantiȩ. ẽ. & diui¬
nitatis quo modo potest
nescire q̃ sua r Deneque
filius dĩ quia ego inqud
& pat̃ unũ sumus ꝓp̃tuni¬
tatẽ substantiae ñ in me¬
rito adiecit dicens. Om̃a
q patris s̃ mea s̃. & q̃ mea¬

Expanded text:
enim apud homines eenim apud homines erubescant, seruant quod diu tenuerunt et, ne condemnentur, a prohibitis se abstinent; hic autem, qui dominatione nec leges timet nec homines erubescit, maggii in reliquis uiri, legisse, quia nec spiritus sanctus sciat mysterium natiuitatis domini Iesu Christi, et admiror tantae doctrinae uirum hanc maculam sancto spiritui inflixisse. hoc enim dicens degenerem illum significauit. neque enim potest dici de deo esse, ei nescit quae dei sunt, quia inferior natura quid in potiore sit nescit. sin uero eiusdem substantiae est et diuinitatis, quo modo potest nescire quae sua sunt? denique filius dei, quia ego, inquit, et pater unum sumus propter unitatem substantiae, non inmerito adiecit dicens: omnia quae patris sunt mea sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
demagis accenduntur
ut & uiolent̃ hocagaNT
non solũ enĩ minimere p̃¬
pudicus sit multũdif¬
fest puditia diuitis apu¬
dicia pauperis : Paupe.¬
ure eñĩpotes humilitas
reuocare neqđ uult pos¬
sit̃ implere aut timor
legũ : Diues aũt cũmul¬
tis suffracgantib: causis
aduoluptatẽ possic in¬
lici laudabilis. ẽ. si a uer¬
tathinc animũ Aliaer¬
go remunerationẽ dig¬
nus .ẽ. diues pudicus &
alia pauꝑ pudicus : Qđ
sir expudicus sit multũ:
ẽglorio sũut omnia in po¬
testate habens non con¬
tingat qđ scit in pune
a sepossefieri: Hic uere
ceptudus todit qui in
potestate habens leges
futurũ dĩ iudiciũ conte¬
platꝰ: Itaq grandisres
e. ut cum in p̃sentinon
habens quẽ timeatuin¬
catqđ delectat Curid
delectatio tantũ possit
Vnde multũ merent᷑
quihanc superant sed
plus hic qui in p̃senti
legib & hominib do¬
minat᷑C&etienim
& homines & legesue¬
rentur quare & p̃posi¬
tum custodiunt: Pe

Expanded text:
de magis accenduntur, de magis accenduntur, ut et violenter hoc agant. Non solum enim minime reprepudicus sit, multum differt pudicitia divitis a pudicitia pauperis. Pauperem enim potest humilitas revocare, ne quod vult possit implere, aut timor legum: dives autem cum multis suffragantibus causis ad voluptatem possit allici, laudabilis est, si avertat hinc animugo remuneratione dignus est diues pudicus et alia pauper pudicus. quod si rex pudicus sit, multum est gloriosum, ut omnia in potestate habens non contingat, quod scit impune a se posse fieri. hic uere cepta eius custodit, qui in potestate habens leges futurum dei iudicium contemplatur. itaque grandis res est ut, cum in praesenti non habens quem timeat, uincat quod delectat, cum delectatio tantum possit,unde multum merentur qui hanc superant, sed plus hic, qui in praesenti legibus et hominibus dominatur. ceteri enim et homines et leges uerentur, quare et propositum custodiunt. ne
Abbreviated transcription (Latin):
nulla p̃rogatiua com¬
mendat& operam
dedit ut haber& unde
poss& requiri ̃ Diue sau¬
tecũ ñ de ess& unde cõ¬
mendar& adhibitola¬
bore auxitse ut duplici
genere necessarius. ẽ&
Non enĩa uocatus copiis
r& rax it animũ qđ minus
ꝑseflorer& ideo hic ma¬
gis laude dignus. ẽ qua
pauꝑ . Quisistudus mi¬
nime operãdediss& pom¬
nia remanserat uilis
Illũ ergo uoluntas hunc
necessitas secit studiis
cupidũ: Hibido in paupe¬
re & diuite eademẽ &
danabilior in paupere
quã indiuite ẽ : Paupe¬
se enĩ ipsa egestas reuo
impleat ñha b& & dũ hoc
festinat implere alia
multa mala ad mittat
necesse. ẽ. quib: forte
nec adp̃sens euadat aut
certe hoc ipsũ qđ hab&
insumens mendicus re¬
manebit cũnot aI Duu¬
tẽ aũt diliciarũ copiȩla¬
cesst. aduolupta ttmli¬
bidinis Pterea qui a se¬
curi s̃ deinpunitate
scientes uenalia ess eiu¬
ditia. & nec redarguis se
ab aliquõ . Quis enĩdig
nitate fultũ uirũ & diui¬

Expanded text:
nulla praerogatiua comnulla praerogatiua commendaretur, operam dedit ut haberet unde posset requiri; diues autem, cum non deesset unde commendaretur, adhibito labore auxit se, ut duplici genere necessarius esset; non enim auocatus copiis retraxit animum, quo minus per se floreret, ideo hic magis laude dignus est quam pauper, qui, si studiis minime operam dedisset, per omnia remanserat uilis. illum ergo uoluntas, hunc necessitas fecit studii cupidum. Libido in paupere et diuite eadem est, sed damnabilior in paupere quam in diuite est. pauperem enim ipsa egestas reuocimpleat non habet et, dum hoc festinat implere, alia multa mala admittat necesse est, quibus forte nec ad praesens euadat, aut certe hoc ipsum quod habet insumens mendicus remanebit cum nota. diuitem autem deliciarum copiae lacessunt ad uoluptatem libidinis, praeterea quia securi sunt de inpunitate scientes uenalia esse iudicia et nec redargui se ab anitate fultum virum et divi
Abbreviated transcription (Latin):
catũ .ẽ. sed diuitẽ plus
facit reũ: quia pau ꝑ
ꝑinopiã facit furtũ
diues aũt cũ abund&
ñ conteptus suotollit
aliena : Et qđ peius
ẽ soleni pauperes
expoliare acꝑhoc dis¬
fert poena utriusq:
Et iustitia pauperis
& diuitis una ẽ : sed
laudabilis ẽ. in paupe¬
remagis: Inegestute
enĩ seruare iustitiam
git᷑ ut̃q iustus . ẽ sed
maius e in necessita¬
te seruare iustitiã
Suꝑbiauna .ẽ sed plus
dãnanda in paupere
ẽ quã in diuite .Quia
diues copia elatũ s. ẽ.
pauꝑ aũt in aegestate
n& ac ꝑhoc plus reuspau
ꝑẽ. Humilitas una ẽ
sed magis laudanda
indiuite. ẽ. Quidenim
magnũ ẽ. sipauꝑhumi¬
lis uideatur quẽ ipsa
in opia humilem facit
Magnificũ aũt si hic
qui dignitate & copus
cõmendat̾ inclin& se
ñ sibi uindicans qđ me¬
ririsenouit git᷑ in
omnib: bona humili¬
tas .ẽ sed multo magis
in diuite. ẽ̃ Doctrinȩ
studii una .e. causa:
sedlauda bilior indi¬
uite. e Paup enimcũ

Expanded text:
catum est, sed diuitem plus catum est, sed diuitem plus facit reum, quia pauper per inopiam facit furtum, diues autem, cum habundet, non contentus suo tollit aliena. et, quod peius est, solent pauperes expoliare: ac per hoc differt poena utriusque. Et iustitia pauperis et diuitis una est, sed laudabilis est in paupere magis. in egestate enim seruare iustitiamgitur uterque iustus est, sed maius est in necessitate seruare iustitiam. Superbia una est, sed plus damnanda in paupere est quam in diuite, quia diues copia elatus est, pauper autem in egestate net, ac per hoc plus reus pauper est. Humilitas una est, sed magis laudanda in diuite est. quid enim magnum est si pauper humilis uideatur, quem ipsa inopia humilem facit? magnificum autem si hic, qui dignitate et copiis commendatur, inclinet se non sibi uindicans quod mereri se nouit. igitur in omnibus bona humilitas est, sed multo magis in diuite est. Doctrinae et studii una est causa, sed laudabilior in diuite est. pauper enim, cum
Abbreviated transcription (Latin):
teris accipientes nih il
sedicunt amplius con¬
secutos. CXXIIII.
UNUMOPUS DIIT¬
FCRRESECUNDU
PERSONAS SIUE IN
BAUDEM. SIUE INCON¬
DEMNA DIONEM
naẽ misericordia
lindiuite & paupere:
sedalit̃ inputatur di
uiti& pauperi qui aplus
laudanda ẽ. in paupe¬
re qua in diuites Pau¬
penĩ de exsiguitate sua
lat giriñ timuit sperans
adõsibir&tibui & in p̃¬
senti& infuturo. Cte
dit scriptura e dicenti
quia qͥ tribuit pauperib¬
non egebigunde & pau¬
pera illa diuitib mul¬
tamittentib sola me¬
riuit ad ño conlauda¬
riqui a depenuria sua
largiri non timuitI
Siuites uero securidi
uitis suis largiunt᷑
pauꝑ autẽ securus de
dño : Bene igit᷑ faciua
diuites dũ largiunt᷑
egenis: sed multo me¬
lius pauperes Acper
hoc alia remuneratio
pauperis: & aliadi¬
uitis . Diues eñi sihoc
ñ fecerit ua pulabit :
a paupere enim ñ exi¬
gitur Cantũ i deoq
laudabilis pauꝑẽ. mi¬
sericors: Pustũ in pau¬
pere & diuite unũ pec¬

Expanded text:
teris accipientes nihil teris accipientes nihil se dicunt amplius consecutos. CXXIIII. UNUM OPUS DIFFERRE SECUNDUM PERSONAS SIUE IN LAUDEM SIUE IN CONDEMNATIONEM. Una est misericordia in diuite et in paupere, sed aliter inputatur diuiti et aliter pauperi, quia plus laudanda est in paupere quam in diuite. pauper enim de exiguitate sua largiri non timuit sperans a deo sibi retribui et in praesenti et in futuro. credit enim scripturae dicenti, quia qui tribuit pauperibunon egebit. unde et paupera illa diuitibus multa mittentibus sola meruit a domino conlaudari, quia de penuria sua largiri non timuit. diuites uero securi de diuitiis suis largiuntur, pauper autem securus de domino. bene igitur faciunt diuites, dum largiuntur egenis, sed multo melius pauperes, ac per hoc alia remuneratio pauperis et alia diuitis. diues enim, si hoc non fecerit, uapulabit; a paupere enim non exigitur tantum, ideoque laudabilis pauper est misericors. Furtum in paupere et diuite unum pec
Abbreviated transcription (Latin):
rihis qͥcredunt in nomine
ei. qui ñ ex sanguine neq:
exuoluntate carnis neq
ex uoluntauiri sed ex dõ
natist Igit̃ quomodo ñ
inusitatũ ẽ qđ do nauit
credentib dr̃ in xp̃m quan¬
do dediteis potestatẽ fili¬
os dĩfieri id .ẽ froccres filii
sui ꝓprii. ñ ex uoluntate
carnis autuir aut uiri sed
ex dõ ut spiritalit̃ nasce¬
rent᷑: Aut siprius gratia
ista concessa ꝓbatur
tunc nihil nouũ aduentꝰ
xp̃i contulis sedicatur :
Adaecerte catnalis &
t̃rena fuit factura non
spititulis : Non enĩ ex
dõ sinecarne & sanguĩn.
factus ẽ: Ideoq: ñ potu
it sp̃m̃ scm accipere qͥ ñ
erat spititalis & cuicon¬
ces sũ ñ erã patrẽ dm̃ in
onatione uocare
Qui enĩ spm scm accipi¬
unt his data potestas e
patre illũ xp̃ianorũ inora¬
tione appellent. Qđ qui a
ante concessũ non fuit ñ
habuis se . Huergo qui
putant ada uelc&eros
habuis se spm sc̃m nes ci¬
unt qualedonũ habean
dĩ necgracias congruas
post eiagere qui plusce¬

Expanded text:
e ejus, qui non ex sanguine, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt ? Igitur quomodo non inusitatum est quod donavit credentibus Deus in Christo, quando dedit eis potestatem filios Dei fieri, id est, fratres Filii sui proprii, non ex voluntate carnis aut viri, sed ex Deo, ut spiritualiter nascerentur? Aut si prius gratia ista concessa probatur, tunc nihil novum adventus Christi contulisse dicatur. Adae certe carnalis et terrena fuit factura, non spiritualis. Non enim ex Deo sine carne et sanguine factus est: ideoque non potuit spiritum sanctum accipere, qui non erat spiritalis et cui concessum non erat patrem deum in oratione uocare. qui enim spiritum sanctum accipiunt, his data potestas espatrem illum Christianorum in oratione appellent. quod quia ante concessum non fuit, non habuisse. hi ergo qui putant Adam uel ceteros habuisse sanctum spiritum nesciunt, quale donum habeant dei, nec gratias congruas possunt ei agere qui plus ce
Abbreviated transcription (Latin):
ada nonhabuit sp̃m sc̃m fac¬
te ut homo in aliquo similis¬
sit creatori & sit qđ credit.
Quia e nĩ misteriũ fidei quod
dĩ Quo dminime adã ꝓbat᷑
uocatus : t̾renus enĩ factus ẽ ::
Filii aũt dĩ ñ carnalit̃ sed
spiritalit̃naticaelestes di¬
cunt᷑ ecce absolutũ . ẽ donũ
dĩ multo plus gratiae con¬
cessi se tepore s aluatoris
quã acciperat adai Quia
ñ solũ instauratus quia pec
catis ablatus. ẽ. inc&eris
melioratus ¶ Hoc eñĩ & ius¬
tia. & retio exigebat ut tunc
ubetior ẽ& clem̃tia dĩ in
dandis beneficis quando
misteriũ diuinitatis suȩ
in notescereuoluit creatu¬
rȩ ut cognoscentes qđ in cog¬
nitũ fuit esȩculis & genera¬
tionib: dĩunius sacram̃tũ
intrinitate consistere:
Pipsa nouitatis quasi de¬
dedicatione peccatis ab
tionis habere uideantur:
Ado pͥdio enĩ adõ signũ habe¬
redebent dĩpatris ut ñim¬
merito filiidĩ appellentur :
r& intriũ fode uicta morte

Expanded text:
Adam non habuit spiritum sanctum? facAdam non habuit spiritum sanctum? factesit creatori et sit quod credit. quia enim mysterium fidei, quoddei, quod minime Adam probatur uocatus; terrenus enim factus est. filii autem dei non carnaliter, sed spiritaliter nati caelestes dicuntur. Ecce absolutum est donum dei multo plus gratiae concessisse tempore saluatoris, quam acceperat Adam, quia non solum incatis ablutus est; in caeteris melioratus. Hoc enim et justitia et ratio exigebat, ut tunc uberior esset clementia Dei in dandis beneficiis, quando mysterium divinitatis suae innotescere voluit creaturae: ut cognoscentes, quod incognitum fuit a saeculis et generationibus, Dei unius sacramentum in Trinitate consistere, pro ipsa novitatis quasi dedicatione peccatis abltionis habere viadoptati enim a deo signum habere debent dei patris, ut non inmerito filii dei appellentur. Hret in triumpho deuicta morte,
Abbreviated transcription (Latin):
sumus ⁊ Igit᷑ qm̃purant per¬
fectionẽ adae instaurari
credentib Uideam: si hac
instauratio nihil ultra doni
habeat diuini quã fuerat con¬
secutus ada⁊ Factus enĩ
ada positus .ẽ. in para diso
ucoperar& ibi & custo dit&
hoc ẽ. ut coler& te rrt̃e &cus¬
todire p̃ceptadĩ ꝑ quȩ sci¬
r& sic sedominium cuncto¬
rũ accipisse ut ipse tam̃ sub
lege uiuer& creatoris ne
dominatio & coller& eum:
dinflatus suꝑbia imme mor
fier& sui conditoris : Posi¬
tus ergo ẽ. ut cibis susten
quia qđ mortule ẽ. homi¬
nis conuertitur inuitami
Factus ẽ adã ut habitar&
int̾ra fides aũt largiri dig¬
nata ẽ. ut in caelis sit habi¬
tationĩte ISciripturates
tatur quia factus ẽ inquit
primus homo adã in anima
uiuentẽ: secundus autẽ
homo inpuuiuificantem
Primus a ithomod&̃ta
t̃renus. secundus homo
decaelo caelestis: Qualis
t̃renus: tules & t̃reni.
qualis caelestis. tales & cȩ¬
lestes: Quitã aꝑtũ quia

Expanded text:
sumus. igitur quoniam putant persumus. igitur quoniam putant perfectionem Adae instaurari credentibus, uideamus ai haec instauratio nihil ultra doni habeat diuini quam fuerat consecutus Adam. Factus enim Adam \'positus est in paradiso, ut operaretur ibi et custodiret\'. hoc est, ut coleret terram et custodiret praecepta dei, per quae sciret sic se dominium cunctorum accepisse, ut ipse tamen sub lege uiueret creatoris, ne dominatio extolleret eum et inflatus superbia inmemor fieret sui conditoris. positus ergo est, ut cibis sustentquia quod mortale est hominis conuertetur in uitam. factus est Adam ut habitaret in terra; fides autem largiri dignata est, ut in caelis sit habitatio nostra. Scriptura ipsa testatur, quia factus est, inquit, primus homo Adam in animam uiuentem, secundus autem homo in spiriturn uiuificantem.. primus, ait, homo de terra, terrenus; secundus homo ae caelo, caelestis: qualis terrenus, tales et terreni; qualis caelestis, tales et caelestes. quid tam apertum quia
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ enĩꝑomnia ꝑfectus est
quasi fons & origo omnium
Nã q̃ factast ꝑfecta quidẽ
s. sed adid qđ facta s̃ ut in a¬
pedib quia nisi ambula¬
uerintotiosȩ er̃ Manus
iterũ pedes indigent ma¬
nib cllciare se enĩ ñposs
neq: cura re. Cũ ergo cor¬
pus ꝑfectũ sit mẽbrisuo¬
hibere sibi poss̃ medicina
Vnde dictũ ẽ nolitefieri sicut
equus & mulus qͥb: ñ ẽ intellec¬
tus : Et aqua & ignis cũ repug¬
nent inuice in suo ꝑfecta sua ⁊
Implent enĩ adid qđ factas:
Coqui& eñiignis & consumit
purgat& calefacit A qua uͦ
ab lu& refrigerat in rigat:
sitientes recreat :Itcq cum
om̃a in suo ꝑfecta sint sine ho¬
minetam̃ nihilposr̃: neque
homo quãuis ꝑfectior sit si¬
tos. & ꝑfectos nos dicit ad
comparationẽ enĩ infideliũ
nos ꝑfecti sum: qui adm̃ cog¬
nouimus : Sed quia q̃ ꝓmis
sast minus scimus quã debe¬
mus quia in hacuita non tantũ
possumus cõp̃hendere quan¬
tũ ẽ qđ creditur : In ꝑfecti

Expanded text:
 omnia perfectus est quasi fons et origo omnium. nam quae facta sunt, perfecta quidem sunt, sed ad id quod facta sunt, ut in apedibus, quia, nisi ambulauerint, otiosae erunt manus. iterum pedes indigent manibus; calciare se enim non possunt neque curare. Cum ergo corpus perfectum sit membris, uodicinam. unde dictum est: nolite fieri sicut ecus et mulus, quibus non est intellectus. et aqua et ignis, cum repugnent inuicem, in suo perfecta sunt; implent enim id ad quod facta sunt. coquit enim ignis et Consumit, purgat et calefacit; aqua uero abluit, refrigerat, inrigat, sitientes recreat. - Itaque cum omnia in suo perfecta sint, sine homine tamen nihil possunt neque homo, quamuis perfectior sit, sitos et perfectos nos dicit. ad conparationem enim infidelium nos perfecti sumus, quia deum cognouimus, sed, quia quae promissa sunt minus scimus quam debemus, quia in hac uita non tantum possumus conprehendere, quantum est quod creditur, inperfecti