comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret lib̾tas. uł simł dampuari debuetũt
sua post uictoxiã tr̃ saltem uałet nc̃a¬
tas. ut aliquid uałet ⁊ equitas. sicut a
alium nescio qͣm sum confingitis q̃m ad̾
cołe uł arbit̃mini uł calumpniamini
aui tñ ĩ ip̃e multo est iam mełior dd̾ũõ
ambo .n. non sunt. et a uob̾ ambo fingl̃¬
tur. s meliorem fingitis eum q̃m tamõ
sic i pr̃iarchas ac ꝓpħ̾as non tales uitu¬
patis quales honorant᷑ a nob̾. s quales
libris nr̃is non intlłectis malmoła naĩ¬
date finxisis. Quos tñ ⁊̃ ip̃os quales fu¬
isse suspicamini ꝑumi est sidicam ur̃is
dectis omia manichei mandata suantib¬

Expanded text:
ibertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret necessitas, ut aliquid ualeret et aequitas. sicut autem alium nescio quem falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini uel calumniamini, qui tamen etiam ipse multo est melior deo uestro — ambo enim non sunt et a uobis ambo finguntur — sed meliorem fingitis eum, quem tamqSic et patriarchas et prophetas non tales uituperatis. quales honorantur a nobis, sed quales libris nostris non intellectis maleuola uanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est, si dicam uestris electis omnia Manichaei mandata seruantib
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝙͣ dr̃et. nob̾ int̾ uos ut nultis cedi¬
te atq comedite que uam ur̃m fiat
nir ego. quid contendam añ sũ hinc
um solum appetitũ postitatis hñane. ut
secta dep̃natũ. et quid repͣhend̾e̾t q̃t̾et.
et unam nuꝑtiał conuentionis honesta¬
tem q̃ masculus ⁊ femina liboꝵ ꝓcrean¬
doꝵ causa copulent᷑. ħ cͥmen maximũ
arche morib refutato q cͥmine qd̾ uefa¬
rius ertorobiecũt dẽ libo̾ ut possumꝰ mis¬
t̾ioꝵ secreta rimemur. pulsemusq fidei
pietate. ut nob̃ aꝑiatur a dño quid
rerum figurau̾it .ii. iste nxores iacob
ancilłaꝵ filii simul cum filiis liłaꝵ t̾tem¬
ꝓmissionis accipiunt. Unde ħͥ ꝓcł
dubio aliꝙͥ aliud significat᷑. qm̃amͣ
enĩ duas lib̾as uꝑores iacob ad noñ
testamentũ quo in lib̾tatẽ uocati su¬
mus existimem ꝑtin̾e: nõ tãftuan
due sunt. nisi forte ar id qd inscͥpfit
adu̾ti ⁊ inmem̃r potest due uite nob̾tͥ¬

Expanded text:
tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, ceditamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid contendam. quando siue inde um solum adpetitum posteritatis humanae, ut secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis honestatem, qua mares et feminae liberorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum archae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob,ancillarum filii simul cum filiis libemissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nonum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte, quod in scripturis aduerti et inueniri potest, duae uitae nob
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ contubitu suo uolinitate certar. Ita
uir temꝑantissimus ⁊ plane uir qr tam
uinlr femĩs urẽbat᷑. aut delectationi
carnal non sb̾icẽtur. si dñatet᷑ magis
quid debet qm̃ quid ei debetur attendit.
net ad ꝓͥam uoluptatẽ sua potestate
abuti noluit. S illius debm redditor ꝙͣ¬
sui ex actor oẽ maluit. unde ꝯñs erat
ut ei redd̾et qt̃ ꝓse id acciꝑe ilła cui
debebatur elegit auo eaꝵ placito pat¬
doꝙ comꝑto cum repente atq ĩopina¬
te a pulchima ꝙsuge reuotatet: ⁊ ad
mims decoram nocaretur ñ ira extã¬
diuit ñ tfticia obmbilatus est ñ en̾t̃
blandus. ut sibi pocius rach rec noctem
reddide̾t reddet iut̾ ambas sategit. S
maritus iustus ⁊ ꝓuidus pr̃ cum illas
pł curam gete uidet. et ip̃e uͥlałiud de
concubitu aret eaꝵ uolũꝑtan obtẽꝑãd̾
iudicauit que sibi singillatim filios op¬
tabant sue nͥl minui cui ambe ꝑiobant.

Expanded text:
pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir temperantissimus, ut plane uir, quia tam uiriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei deberetur, adtendit; nec ad propriam uoluptatem sua potestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant.
Abbreviated transcription (Latin):
et de qua post ea non conducente ꝓcut̃.
d tunc rache noctem hẽbat mordine.
ut man̾et cum uiro tunc penes eam po
sorore sua pacta etat cui fc̃a debitͥx eam
tñslegam ad debitorem suũ. Nam spx
nomine id applłat appłt apłꝰ. uxor ĩꝙ
uir debitũ reddat. Cui gͦ uirdebitoi erat
iam acceꝑat asorore quo deleg̾at uolũ¬
tate. ut eidar qd̾ ħebat in potectate. nͥ
u̾o ille q̃m faustus tamqm impndicũ clau¬
tum diem in uoluptatẽ illius noctis estu¬
at qͣ erat cum pulc̾ore cubituis ꝙͣ cectẽ
amplius diligebat. ⁊ ꝓ qua bis septẽnoꝵ
aioꝵ laborem gͣtͣuitũ rependẽt. cũ gͦ iã
tał ẽẽt qualom manichꝑi ñi ĩtllũtes opi¬
nantur. Nonne placito contẽpto mu¬
łierũ intͣret pocius ad spõsam suam ꝙͣ illi
noctem ip̃am non solũ coniugis more. u̾m
młto uiucibłiusut̾et᷑. si forme desidio¬
uincẽt᷑. S eo meliores femine ĩueni

Expanded text:
et de qua postea non conducente procreauit. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potsorore pacta erat, cui facta debitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clau nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat.talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum multo uincibilius uteretur, si formae desiduinceretur. sed eo meliores feminae inueni
Abbreviated transcription (Latin):
sos multitudo poͦꝵ. uec illos libidmosos
multitudo faciebat nxoꝵ. S ꝙ de uiris
dna uoce ꝑibetur cum ip̃as femuar ia¬
isesteat nicħ aliud in concubitu ꝓpͥ
hont ilas mr̃es facẽ came ipe fierent
bua dnmatione fanstus obreett huisie
raͥginẽ castam cupiebat uiu
pocius qm̃ uocuisse contẽdant ip̃e plane
fausto ꝑsuasit pectori adult̾ato flitatis se¬
mina infundens. ut has male cõceptas
calumpnias ore ĩmũdissimo poret et
stilo audacissime ⁊̃ meniorie dmm̃daꝵ. stła
enĩ aucllaꝵ uirũ iacob ab alta taput᷑.
ulła de illius ꝯcubitu cummi assta litigaut̃
Ideo mag̾ ordo erat qr libido nonent᷑.
ibi u̾a nr̃a mãifestat᷑ assertio ibip se adu¬
sa maledc̃a manicheoꝵ ip̃a u̾itas clamat.
Quid .i. opus erat ut eum alta cõducit
insiqi ordo alt̾uis erat ut ad eam mari
eum conduxiss. s utiq uistis ad eam ui¬
cib accedebat. de qua tot fillos ꝓcreau̾at᷑
et qui obedient. ut ⁊̃ de ancilla ꝓcrearet.

Expanded text:
os libidinosos multitudo faciebat uxorum. sed quid de uiris diuina uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpesuo, ut illas matres facerent carne, ipsae fierent natione Faustus obiecit, habuisse rginem castam cupiebat uni potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. nulla enim ancillarum uirum Iacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigauit. ideo magis ordo erat, quia libido non erat; eibi uera nostra manifestatur adsertio. ibi pro se aduersus maledicta Manichaeorum ipsa ueritas clamat. quid enim opus erat, ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet.
Abbreviated transcription (Latin):
sibimm ip̃is nocebant. n ec inuicem. ħ aͥ
uiferius bomĩ ubiasĩmis adiuuitẽ adu̾¬
ma longo int̾ualło comꝑan potest. cui
nemo resistebat. cui regnanti cinicta s¬
litait. q̃m concionantẽ cuncta secuta
sunt. Qdd̾ sñ magna pace atq con¬
cordia fi̾ non poss. Ibi .n. sunt regna
felicia ubi om̃i pleno ꝯsensu regib obe¬
tis. s ĩ cuncta ałium ceteroꝵ gn̾a sb̾dita
eraut. ⁊ ad nutũ eius conu̾tebant᷑ faciẽde
qd̾ iussiss. et credendo qd̾ suasiss. ħ dũtes
us adeo putatis surda corda hõmi. ut
expetent a uob̾ dm̃ alt̾m noĩari q̃m ui¬
dent plane aꝑte ꝙ describi. Si n. pͥncipis
huius uires hoc poterant magna poͣ. Si
honor magna claritas. Si amor magna
concordia. Si timor magna discipłina
Inom̃ib hiis bonis sierant aliqͣ mala.
non ideo iom mala est mali natura di¬
tenda est insi ab eis qui nesciunt quid
loqͣnt᷑. Porro si pp̃ ea mali nͣm putatis. qr ñ

Expanded text:
sibimet ipsis nocebant nec inuicem; hoc autem sibimet ipsis nocebant nec inuicem; hoc autem inferius bonum, ubi quamuis inuicem aduerita longo interuallo conparari potest, cui nemo resistebat, cui regnanti cuncta seruierunt. quem contionantem cuncta secuta sunt; quod sine magna pace atque concordia fieri non posset. ibi enim sunt regna felicia, ubi omnium pleno consensu regibus oboetis, sed etiam cuncta animalium ceterorum genera subdita erant et ad nutum eius conuertebantur faciendo, quod iussisset, credendo, quod suasisset. haec dicentes usque adeo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc poterant, magna potentia; si honor, magna claritas: si amor, magna concordia; si timor, magna disciplina. in his omnibus bonis si erant aliqua mala, num ideo iam mali natura dicenda est nisi ab eis, qui nesciunt, quid loquantur? porro, si propterea mali naturam putatis. quia non
Abbreviated transcription (Latin):
lin alt̾utrum. postea si opus fu̾it q̃¬
renus quid hoꝵ sit melius aut peius ĩ
Reguabat deus int̾ra sua. Regnabat ⁊¬
hyle insua. Ganitas regnancium ⁊ ibi ⁊
hie. copia fructuũ: ⁊ ibi ⁊ hic. fecunditas
ꝓlis uttobiq. Suauitas ꝓpriaꝵ uolũta¬
tum apd̃ utrosq. S ilła gens inqͥunt
excepto ꝙ uicine luci mala erat. ⁊ apd̾
scip̃am mala erat. Int̾im bona eius mł¬
ta iam dixi. s ⁊ uos mala eius potũitis.
oñdere. Erunt duo regna bona. S illd̾
melius ibi nullum erat malum. Que¬
nam gͦ huiꝰmodi masa dicitis fuisse uas¬
tabant se inquit inuicem ledebant. octi¬
debant. assuebant. Si ad hoe solũ ibi
uacaretur .s. qũo ibitanta agmina gig¬
nentur nutrirentur ꝑsicio̾entur. Erat
fuisse melius regnum. ubi nlła discor¬
dia. Duo tũ bona ista multo accomoda¬
tius dix̾im qm̃ unũ bonũ ⁊ alt̾m ma¬
lum. ut illud sit melius. ubi nec singłi

Expanded text:
la in alterutrum? postea, si opus fuerit, qula in alterutrum? postea, si opus fuerit, quaeremus, quid horum sit melius aut peius . iregnabat deus in terra sua, regnabat et hyle in sua; sanitas regnantium et ibi et hic; copia fructuum et ibi et hic; fecunditas prolis utrobique; suauitas propriarum uoluptatum apud utrosque. sed illa gens, inquiunt, excepto eo, quod uicinae luci mala erat, et apud se ipsam mala erat. interim bona eius multa iam dixi; si et uos mala eius potueritis ostendere, erunt duo regna bona, sed illud melius, ubi nullum erat malum . quaenam ergo huius mala dicitis fuisse ? uastabant se, inquit, inuicem laedebant, occidebant, absumebant. si ad hoc solum ibi uacaretur, quomodo ibi tanta agmina gignerentur, nutrirentur, perficerentur ? erat fuisse melius regnum, ubi nulla discordia; duo tamen bona ista multo adcommodatius dixerim quam unum bonum et alterum malum, ut illud sit melius, ubi nec singuli
Abbreviated transcription (Latin):
tumꝙ hoc bonũ sit ab imis us ad sĩms
a corꝑib us ad spiritalia. Ita ꝙĩ gexs
datur cibo qui nascebatur ineins eler̃
ꝓcul dibio suauitatem ip̃a congruei
sensui gustantis que offensio uł ama¬
ritudo uł asꝑitas uł infuauitas. uł eb̃
aliud. aut sita nimiũ est ut alienã
compagem corꝑis concordiam ꝙ dii¬
rumpat. ac sic sut̾imat. aut uites al¬
ferat. ⁊ uenenũ uocatur non nͥ ꝑmie
cib est. sicut panem auĩ cotidiana es
nt̃a est. Si accipit᷑ sumat extinguit᷑.¬
tm autẽ ⁊ nos si eleboꝵ quo pectora pła¬
ꝙ uescunt᷑. cuius tñ hbe adhibende qͥdã
modus ⁊̃ medicamentũ est. Qd̾ si sciri
cuns cõi tam firma itacorrupit. ut ĩfir¬
missima redd̾et. s quia ⁊ lux ip̃a capta
oppressa coxrupta est inuicem sibi uene¬
num fuerũt. Cur gͦ non hec aut duo
dͣ dicitis. aut duo mala. uł mag̾ ⁊ duo
bͣ iduo mala. Duo boͣ apd̾ se: Ouo ma¬

Expanded text:
ntumque hoc bonum sit ab imis usque ad summa, ntumque hoc bonum sit ab imis usque ad summa, a corporalibus usque ad spiritalia. itaque in gente i eo uescebatur cibo, qui nascebatur in eius elemento, procul dubio suauitatem ipsa congruentsensui gustantis: quae offensio uel amaritudo uel asperitas uel insuauitas uel quodlibet aliud, aut si ita nimium est, ut aliena ui conpagem corporis concordiamque disrumpat ac sic interimat aut uires auferat, etiam uenenum uocatur non nisi per cibus est: sicut panem, qui cotidiana esca nostra est, si accipiter sumat, extinguitur, et nos, si helleborum, quo pecora pleraque uescuntur; cuius tamen herbae adhibendae quidam modus etiam medicamentum est. quod si sciret cuius corpora tam firma ita corrupit, ut infirmissima redderet; sed quia et lux ipsa capta, obpressa, corrupta est, inuicem sibi uenenum fuerunt. Cur non ergo haec aut duo bona dicitis aut duo mala, uel magis et duo bona et duo mala, duo bona apud se, duo ma
Abbreviated transcription (Latin):
hyomis. Neq .n. sol ibi cͥcͥumbat. ut
ꝓ inde ꝑpetua fertilitas erat arboꝵ qͥb
dis affu̾at. ita fetandis ꝑpetuo suppete¬
bat. ⁊ fructus nũ qm deẽẽ faciebat. sc̃
uidemus arbores citoꝵ toto annorfi¬
tes ⁊ fructus pere siiugit̾ irrigent᷑. nỹ
aptet̾ent. nuĩqm eis cõr uegetarent.
gruencia uł delectet esca uł offendat.
si delectat dulcis ac suauis d̾r. Si & offen¬
dit: amata sũ asꝑsa sũ aliqua insuamu¬
tate respuenda. Nonne ip̃i nos hoĩ
ita sumus. ⁊ płmq alt̾ appetat alimen¬
tum qd̾ alter exhorreat. sil ꝓ tenꝑati¬
u̾sigen̾is corꝑa bestiaꝵ post̾illud hr̃e io¬
cund̾ qd̾ nob̾ amaꝵ est. Au alit̾ capre
ad redend̾ suspend̾ent᷑ olcastrum. Nã
sicut non nulli morbo hõim mel ama¬
rum est: ita illi n ͤ pecoꝵ suauis ole¬
ast̾. sic insinuatur prudontib tecum
examiuatorib ordo quid usleat. cum. s
sua cuiqꝙ ad hibentur atq reddinit̾. qũ¬

Expanded text:
hiemis; neque enim sol ibi circuibat, ut hiemis; neque enim sol ibi circuibat, ut Proinde perpetua fertilitas erat arborum, qudis adfuerat, ita fetandis perpetuo suppetebat, et fructus nunquam deesse faciebat: sicut videmus arbores citriorum toto anno flores et fructus parere, si jugiter irrigentur. Magna appeterent, nunquam eis corpora vegetarent. ngruentia vel delectet esca vel offendat. Si delectat, dulcis aut suavis dicitur; si autem offendit, amara, sive aspera, sive aliqua insuavitate respuenda. Nonne ipsi nos homines ita sumus, ut plerumque alter appetat alimentum, quod alter exhorreat; sive pro temperatiillud habere iucundum. quod nobis amarum est! an aliter caprae ad rodendum suspenderentur oleastrum? nam sicut non nulli morbo hominum mel amarum est, ita illi naturae pecoris suauis oleaster. sic insinuatur prudentibus rerum examinatoribus ordo quid ualeat, cum scilicet sua cuique adhibentur atque redduntur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Duo u̾o masa. frigus ⁊ infmitas: cur
calefaciendo cõr nigrescunt. aut forte sa¬
na febͥunt. Non g ͦ ħ obitio que forte
ꝓ bonis ⁊ mał cõmemorauit. p̾sertim qr
ignem gentis tenebͣꝵ nũqm frigidum
fuisse dix̾unt. S calorem eius utiz malũ.
Um ut ista omittamꝰ : ilła uideamꝰ q̃ ita
ꝯmemorauit bona in hiis ꝯͣnis. ut nolit
inde dubitari sanitatẽ. copiam. dłcedĩẽ.
Ita ne milla gente non etat sanitas cor¬
durare potũunt ilsa ałia. ut quib dã eoꝵ
gͣuidis sicut desipiunt captis. ⁊ in celo col¬
ligatis. nec saltem plen temꝑis. s aborti¬
ui fetus de cam excelso in t̾ram cadente
et uiu̾e potu̾ũt ⁊ cresce̾. ⁊ ista carniũ q̃
nũc sunt ĩnu̾abłia gn̾a ꝓpagare: aut
copia ibi non erat. Ubi ardores nõ tm̃
nasci potuerunt. et tanta fecunditate
nutrita atq pasta conseruarentur. quo
testatet᷑. maxime ubi nullus labora¬
griculture. nec intemꝑies estatis et

Expanded text:
tas, duo uero mala frigus et infirmitas, cur tas, duo uero mala frigus et infirmitas, cur calescendo corpora aegrescunt r an forte sana febriunt? non ergo haec obicio, quae forte  bonis et malis commemorauit, praesertim quia ignem gentis tenebrarum numquam frigidum fuisse dixerunt, sed calorem eius utique malum. Uerum ut ista omittamus, illa uideamus, quae ita commemorauit bona in his contrariis, ut nolit inde dubitari, sanitatem, copiam, dulcedinem. itane in illa gente non erat sanitas corerdurare potuerunt illa animalia, ut quibusdam eorum grauidis, sicut desipiunt, captis et in caelo conligatis nec saltem pleni temporis, sed abortiui fetus electam excelso in terram cadentes et uiuere potuerint et crescere et ista carnium, quae nunc sunt innumerabilia, genera propagare ? aut copia ibi non erat, ubi arbores non tantnasci potuerunt et tanta fecunditate nutrita atque pasta conseruarentur, quormaxime ubi nullus labor agriculturae nec intemperies esset aestatis et
Abbreviated transcription (Latin):
uolatiliũ hylen creasse ꝑhibeant. si
album colorem plumis earum deus as¬
ꝑsit. ubi satebant corui qñ cingni cau¬
dore ꝑfusi sunt. Itm de calido ⁊ frigido.
disputare non opus est. utrum .n. tem¬
ꝑant̾ adhibitum salubre. Intemꝑant̾
& ꝑitiosum est. cet̾a uideamus. Bonũ
⁊ malum qd̾ in primis forte pon̾e debuit
qni gn̾alia uell intelligi .s. ut ad bonũ
ꝑtineat sanitas. copia. albunr dulce. ca
lidũ. ad malũ autem. infiriuitas. eges¬
tas. nigrũfrigidum. amaril̃. qmͣ ĩꝑite
⁊ inconsid̾ate uideat qui potu̾it. Ego a̾
ne hom̃i calumpniari puter. nͥlobicio
de albo ⁊ nigro calido ⁊ frigido. de dulci⁊
amaro. ⁊ sanitate atq infirmitate p̾scri¬
bam. Si .n. album ⁊ dulce duo boͣ sunt.
igrum a ⁊ amarũ: duo mala: quõ
pluma una om̃is q oliua duigrescendo
duscessit .i. mali amplius hñdo fit me¬
lior. Item si duo bona sunt. calor ⁊ sani¬

Expanded text:
uolati- ' lium hylen creasse perhibeant, si uolati- ' lium hylen creasse perhibeant, si album colorem plumis eorum deus aspersit, ubi latebant corui, quando cygni candore perfusi sunt? item de calido et frigido deputare non opus est; utrumque enim temperanter adhibitum salubre, intemperanter autem perniciosum est. cetera uideamus. bonum et malum, quod in primis forte ponere debuitquam generalia uellet intellegi, scilicet ut ad bonum pertineat sanitas, copia, album. calidum, dulce, ad malum autem infirmitas., egestas, nigrum, frigidum. amarum, quam inperite et inconsiderate. uideat qui potuerit. ego autem ne homini calumniari puter, nihil obicio de albo et nigro, calido et frigido, de dulci et amaro et sanitatem atque infirmitatem praescribam. si enim album et dulce duo bona sunt, nigrum autem et amarum duo mala, quomodo plurima uua omnisque oliua nigrescendo dulcescit, id est mali amplius habendo fit melior? item si duo bona sunt calor et sani
Abbreviated transcription (Latin):
pancos u̾o manicheos tanꝙͣ magno
magr̃o plandentes nlłm ei pecus anmie¬
bant .nec ex ilła doctrina saltem cabas¬
lus eius aliquid sciebat tamqm̃ õib
ut stolida fierent. Quid gͦ hec rogo
eingilate alñ miseri ⁊ comꝑate ĩ fabła
int̾ca sua suamĩt in ħ mũdo. tunc fir¬
ina erant corꝑa muic infirma sunt.
tũc aeris acies ocułoꝵ ad uidendam
cum delectatione inuadendi regionẽ d
nĩc ita obtusa ut a soł radiis autat᷑. tc̃
⁊ labore uix ꝑua ⁊exigua.O qr magͣ
bona ꝯmixtione bom ꝑdidit gens tene¬
braꝵ. Icte ip̃e faustus mhx ip̃o sermone
cui nũc sndeo multa sibim ͣia elegãt᷑
eppoñe insus est sanitatẽ ⁊ infirmitatẽ
copiam ⁊ egestatẽ. album ⁊ nigrũ. tali¬
dum ⁊ frigidum. dulce ⁊ amatũ. In
quib omitto de albo ⁊ nigto aliqͥd dĩe.
aut si ullũ mom̃tũ bom ⁊ mali est in
colorib. ut albimmi dicant ad d̾im ꝑtine.
Nigruii & ad hylen. cum omĩa gu̾a

Expanded text:
paucos vero Manichaeos tanquam magno paucos vero Manichaeos tanquam magno magistro plaudentes, nullum ei pecus annuebat, nec ex illa doctrina saltem caballus ejus aliquid sciebat, tanquam omnibus ut stolida fierent. Quid est hoc, rogo? Evigilate aliquando, miseri, et comparate in fabula in terra sua, nunc in hoc mundo; tunc firma erant corpora, nunc infirma sunt, tunc acris acies oculorum ad videndum cum delectatione invadendi regionem dei, nunc ita obtusa, ut a solis radiis avertatur; tunc ac labore uix parua et exigua. o quam magna bona conmixtione boni perdidit gens tenebrarum Iste ipse Faustus in hoc ipso sermone, cui nunc respondeo, multa sibimet contraria eleganter obponere uisus est: sanitatem et infirmitatem, copiam et egestatem, album et nigrum, calidum et frigidum, dulce et amarum: in quibus omitto de albo et nigro aliquid dicere, aut si ullum momentum boni et mali est in coloribus, ut album dicant ad deum pertinere, nigrum autem ad hylen. cum omnia genera
Abbreviated transcription (Latin):
ndens fĩ non possut sñ meubroꝵ
contordia qm laudat ⁊ deo assignat
plis. Dubitatis adhut aiiis nam sec¬
tandꝰ. ⁊ quisnam a natħatizandꝰ site
Quid ꝙ erant ĩ quedam que ⁊ loque¬
bantur ut eis consonantib oĩa sertẽ¬
cia quadrupedia uolatilia natatilia.
audirent intlłig̾ent consentirent mi¬
randa ħ. ⁊ omĩo diuina eloq̃ntia. ⁊ nemi¬
nem graniaticũ. aut rethorẽ audietãt.
nee iutͤ lacrimas ferulaꝵ atq u̾gaꝵ
ista didic̾ant. L empe iste faustusut
has uanitates disserte garri ad disat¬
pliuani faciendi sermonis ⁊̃ sexiis acces¬
sit .⁊ qͣmuis ẽẽt acer ingenio tũ legẽdo
gomacum ruxit ut ei łoqñti tã pauti
assentirent. Omiserũ qui in istaluce
atnon in illis cenebris nanis est. ilłic .n.
cui contͣ lucem ꝯcionantem. om̃is
us ad cocleam libent̾ audm alatrit᷑
obedir. hic aũt contͣ cenebͣs disputã¬
dem. płes eloq̃ntẽ qmͣ doctũ. młti aͥ se¬
ductorem ꝑusissimũ noĩabant. Iut̃

Expanded text:
chaeus, fieri non possunt sine membrorum concordia, quam laudat et Deo assignat Apostolus. Dubitatis adhuc quisnam sectandus, et quisnam anathemandus sit? Quid, quod erant ibi quaedam, quae etiam loquebantur, ut eis concionantibus omnia serpentia, quadrupedia, volatilia, natatilia, audirent, intelligerent, consentirent? Miranda haec et omnino divina eloquentia; et neminem grammaticum aut rhetorem audierant, nec inter lacrymas ferularum atque virgarum ista didicerant. Nempe iste Faustus ut has vanitates diserte garriret, ad disciplinam faciendi sermonis etiam serus accessit; et quamvis esset acer ingenio, tamen legendo stomachum rupit, ut ei loquenti tam pauci assentirentur. O miserum, qui in ista luce, ac non in illis tenebris natus est! illic enim eum contra lucem concionantem, omnis usque ad cochleam libenter audiret, alacriter obediret: hic autem contra tenebras disputantem, plures eloquentem, quam doctum, multi aductorem perversissimum nominabant: inter
Abbreviated transcription (Latin):
tum fuisse ꝓph̾icam. totũ q illud reg¬
uũ gentis hebreoꝵ magnũ q̃ndã. ⁊ qr
mogni cuiudam fuisse ꝓpham quo enta
quod ad eos quid̾ attin qui allic etant
duditi corde in sapĩa dei nonsolumĩ hus
le dicebant. s ĩ inhus que faciebant
¶D̾autẽ ad ceros ac simłꝰ oñis alliulax¬

Expanded text:
icam totumque illud regnum gentis Hebraeorum magnum quendam, quia et magni cuiusdam, fuisse prophetam. quocirca, quod ad eos quidem adtinet, qui illic erant eruditi corde in sapientia dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faciebant, quod autem ad ceteros ac simul omnes illiu
Abbreviated transcription (Latin):
eum ame. ⁊ dixit mͥ. Sufficit tͥ gr̃a mea.
Nlam uͥtus in infirmitate ꝑficit᷑. EEtce
thane iͥ dicitis qd̾ eum dyabłus ded̾it
Dyabłus igit agebat ne magnitudine
erat iustus colafizandus angło sathane qͥ
ꝑ eum tradebatur. ⁊ iniustos ip̃i sachine
de quib idem dicit quos tradidi sathane
ut discant non blasphemare. iam ne m¬
telligitis qũo ille dest̾ nõ ꝑcat noc iusto
nec pcc̃ori. an qr illic gladius noĩat᷑ ẽ ãpliꝰ.
exhorrescitis. aliud est .ii. colafizare aluid
occidi. qĩ u̾o non diu̾sis mortiũ gn̾ib ꝓfͣ¬
ta sũt martyrũ milia aut ħ reu̾a ꝑsccuto¬
res inpot̾ate hr̃ent. il eis desuꝑ data ẽẽt ab
itlo qui dixit non ꝑcam nec iusto nͨ pc̃tori.
cum ip̃e dñs martirũ quifilio ꝓpͥo nõ peꝑtit¬

Expanded text:
eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. ecce tanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pe
Abbreviated transcription (Latin):
uñ uelud aĩe hũe ac rõuali eẽt. ut dixi
feccandi uł nõ pectandi sibm uolũtatis
arbitriũ recte fortasse ꝓ gͣuib cͥminib
illo globi supplicio plettetur. nũc a li¬
b̾tatem uoluntatis illas ꝑticulas hĩs¬
se dr̃e nõ potestis qm̃ totus deus ip̃e nõ
Ꝙ si cogi non poss peccauit cũ eas eo
misit ubi cogi possent. ⁊ ideo mag̾ ip̃e
illo uelud ꝑicidali cullio dignus quiꝰ sie
fecit lib̾o imꝑio. qmͣ ilłe qui obtẽꝑando
illuc ierunt. ubi recte uiuendi arbitũ
lib̾a uoluntas nonse fingat iudicem.
S agnoscat reum non quia passus est.
tetribue dampnando cos ⁊ quos nonit
malum passos ẽẽ pocius qm̃ fecisse qid̾
ꝓfit alicui misero si felpx aut fortunat᷑
uocetur nempe iam ⁊ loo meluis erat.ut
deusĩr sũ ullo oquitatis examine hõib
tulit. uiłi eam fło crimine iniquitatis
accuset que idco dicit pende̾ m̃ito tam ĩ¬
mane ac sñ fine supplicium qd errare se
a pͥore sua lucida ñ passa sunt. ⁊ ĩimica lu

Expanded text:
i esset, ut dixi, peccandi uel non peccandi liberum uoluntatis arbitrium, recte fortasse pro grauibus criminibus illo globi subplicio plecterentur. nunc autem libertatem uoluntatis illas particulas habuisse dicere non potestis, quam totus deus ipse non quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent. et ideo magis ipse illo uelut parricidali culleo dignus, qui hoc fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando illuc ierunt, ubi recte uiuendi arbitrium libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnoscat reum, nec quia passus est, retribuere damnando eos, quos nouit malum passos esse potius quam fecisse: quod aliquid prosit alicui misero, si felix aut fortunatus uocetur. nempe iam et hoc melius erat, ut deus uester sine ullo aequitatis examine hominibus tulit, nisi etiam falso crimine iniquitatis accuset. quae ideo merito dicit pendere tam inmane ac sine fine subplicium, quod errare se a priore sua lucida natura passa sunt et inimica
Abbreviated transcription (Latin):
febat deus ur̃ ꝙ in ip̃a carne q m̃ ñ a dd̾
lab hyle fc̃am dem̃tissime creditis. sic
undat apłus. si patit᷑ unũ menbrũ cõpa¬
at timebat dolebat. s quid facẽt nõ
sat. In hiis gͦ sue miserie teneb̾s ex
tͥntate u̾satus est. nec postea nonam
liem que ab illo tenebras fugar mi¬
satus est. S alias tenebras quas sp̃ per
tinuit magno malo suelucis exꝑtusẽ
añto melius non dicam p̾ceptuĩ daret
sat deus. s p̾ceptum acciꝑet sic̾ homo
qͥ bono suo eustodiret. malosuo con¬

Expanded text:
ebat deus uester, quod in ipsa carne, quam non a deo, sed ab hyle factam dementissime creditis, sic laudat apostolus: si patitur unum membrum, conpaat, timebat, dolebat, sed quid faceret non habebat. in his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate uersatus est nec postea nouam lucem, quae ab illo tenebras fugaret, miratus est, sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. quanto melius, non dicam, praeceptum daret sicut deus, sed praeceptum acciperet sicut homo, quod bono suo custodiret, malo suo con
Abbreviated transcription (Latin):
nupcias filii deceptus. ut alunt. ꝓsii¬
tutioĩs hĩtu in q̃m se tnͣstormau̾at
eadẽ q soc̾um suũ bone nose cumł
Nec ꝙ dauid post tot nu̾o uxores m¬
lierculam quo urie militis fui me¬
chatus sit ip̃m ꝙ ꝑdidĩt in bello. ne
ꝙ salomon filius eius trescentas uxo¬
res. ⁊ septĩgentes concubinas hu̾it. et
pͥmus de fornicatia misliere faios fece¬
rit cui turpitudim ꝙ sit det̾ius asca¬
bitur. ⁊ consiliũ dei. S nec illud qd̾
moy ses homicidium fec̾it ꝙ spoliau̾it
egiptum ꝙ belła gesserit. ꝙ crudelia
multa ⁊ maudan̾it ⁊ fec̾it. ꝙ nec ip̃e

Expanded text:
nuptias filii deceptus. ut aiunt, prostinuptias filii deceptus. ut aiunt, prostitutionis habitu, in quem se transformauerat eadem, quae socerum suum bene nosset cum hoc nec quod Dauid post tot numero uxores mulierculam quoque Uriae militis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec quod Salomon filius eius trecentas uxores et septingentas concubinas habuerit et ophetarum primus de fornicaria muliere filios fecerit — cui turpitudini, quo sit deterius, ascribitur et consilium dei — sed nec illud, quod Moyses homicidium fecerit, quod spoliauerit Aegyptum, quod bella gesserit, quod crudelia multa et mandarit et fecerit, quod ne ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uxoris nec ꝙ nĩtimonii sui infamissi¬
ius mũdinator idem eidẽ auaricie
ac uentris cã duob regib abimelech
⁊ pharaoni diu̾sis temporib memora¬
tam saram coniugem suam sororem
mentitus. quia erat pulchrima ꝯcubi¬
tu uendicauit nec ꝙ lotħ ip̃ius fr̃e de
sodoma lib̾atus cum duab filiab suis
in monte concubuit qui lpnestius
arsiss in sodoma ictu fulmñs qm ĩ mõ¬
te flagtauit incontesse libidĩs flãma.
S nec ꝙ pͥsaat eadem pr̃i suo gessit ac
pͣtia erga rebeccam coniugem suam fĩn¬
gens. ⁊ ip̃e eam sororem quo ꝑ ip̃am ui¬
u̾et turpit̾. nec ꝙ iacob filius eius int̾
rachel ilyam duas g̾manas sortores e¬
arumq singulas famułas .iii. uyoꝵ
mnaritus tamqm̃ hyrtus errau̾it. ut
eẽt cotidie int̃ .iͦiͦ. scortac̾tamẽ que¬
nam ea eum uenientẽ de agro p̾orao
in noctem ab ĩnucem ꝯduc̾ent eł
Item ꝙ iudas filius eius cuni thamar
nurii sua dormierit post unius ⁊ ap

Expanded text:
— uxoris: nec quod matrimonii sui infamissimus nundinator idem auaritiae ac uentris causa duobus regibus, Abimelech et Pharaoni, diuersis temporibus memoratam Saram coniugem suam sororem mentitus, quia erat pulcherrima, in concubitum uenditauit; nec quod Loth ipsius frater de Sodoma liberatus cum duabus filiabus suis in monte concubuit — qui honestius arsisset in Sodoma ictu fulminis quam in monte flagrauit inconcessae libidinis flamma — sed nec quod Isaac eadem patri suo gessit ac paria erga Rebeccam coniugem suam fingens et ipse eam sororem, quo per ipsam uiueret turpiter; nec quod Iacob filius eius inter Rachel et Liam duas germanas sorores earumque singulas famulas quattuor uxorum maritus tamquam hircus errauerit, ut esset cotidie inter quattuor scorta certamen. quaenam eum uenientem de agro prin noctem ab inuicem conducerent eum; item quod ludas filius eius cum Thamar nuru sua dormierit post unius et alterius
Abbreviated transcription (Latin):
lux. Creatam tñ lucem acreat̾ce luce
fc̃am ẽẽ non dubitat quisquis scãs lr̃as
pie legendo fit dignus qui intłłigat. nec
ideo putandus est deus añ qm̃ facet lucem
intenebris hĩtasse: quia sp̃c st̃ fecebat᷑¬

Expanded text:
lux, creatam tamen lucem a creatrice luce lux, creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas litteras pie legendo fit dignus, qui intellegat. Nec ideo putandus est deus, antequam faceret lucem, in tenebris habitasse, quia spiritus de
Abbreviated transcription (Latin):
fecit deusin mentib ꝑioꝵ quas ateneb̾s
lucificat. sicut ab impietate iustificat.
quͣto magis illi inaccessibili. que ista
Deus autẽ lux est. ⁊ tenebre in eo non
st̾ ulłe. Impii u̾o non uidebũt luen.
sicut dicit psaias. talib gͦ est maccesfi᷑
slła lucifica lux. que non solum illã spi¬
ritalem lucem in sc̃oꝵ mentib. si ĩ istam
corlem fecit. nõ ad qfũ ꝓhibeat accede̾.
malos. S qm̃ facit oriri suꝑ bono ᷤ ⁊ aloᷤ.
Cum gͦ eẽnt tenebre suꝑ abyssum. ille
qui erat dixit. fiat lux. que lux lucem
fec̾it maĩfetum. Maĩfeste .n. dixit po¬
an cõrlem qñdom lucem remotam ĩ pp̃ã
ab aspectib nr̃is in sublimib huiꝰ mundi
locis int̾ studiosos d̾maꝵ scripturaꝵ cõ¬
cordit᷑ disputat᷑. Quarto .n. die fecit
ita conspicua leci luminaria que rursus
utrũ simul eum sua lute fcã sint. an ex
illa que fc̃a etat quodãmodo accensasit̃.

Expanded text:
fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat. sicut ab inpietate iustificat, quanto magis illi inaccessibili. quae istadeus autem lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; inpii uero non uidebunt lumen, sicut dicit Esaias. talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritalem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit, non ad quam prohibeat accedere malos, sed quam facit oriri super bonos et malos. Cum ergo essent tenebrae super abyssum, ille, qui erat lux, dixit: fiat lux. quae lux lucem fecerit, manifestum est: manifeste enim poan corporalem quandam lucem. remotam etiam ipsam ab aspectibus nostris in sublimibus huius mundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concorditer disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus utrum simul cum sua luce facta sint, an ex illa, quae iam facta erat, quodam modo accensa sit,
Abbreviated transcription (Latin):
audor est lucis et̾ne. dcm est de sapĩã
lunt om̃ia. ⁊ de luce quadam que nõ
nisi ꝑillam fi̾ potest. hoc modo ibi dͣi.
cio cum tenebre eẽnt suꝑ abissim
dipit deus. fiat lux ⁊ facta e luꝙͣ nõ
feciss il luccfica lux qd̾ est deus. Sicut
euim deus sibi sufficit ad et̾nam b̃itudiẽ.
et ex hac hũndat ad faciendos bõs. itar
sufficit ad et̾nam salucẽ. ⁊ ox hac hũndat
ad faciendos illuminatos. ⁊ mulluis bo¬
num cupiens cum ip̃o fruat᷑ omis uolũ¬
tas bona ⁊ millius malum timens cũ ip̃o
deseratur om̃is uolũtas mala. qr nec au¬
get eum qui eius dono beatus est. nec
terri eum qui eius iudicio miser est. ta¬
lem dñi maichei noucolitis longe ab
ilło fci estis dumfantasmata ur̃a secta¬
mini quecor ur̃m uanũ ⁊ uagũ lucẽ istam
celestium corꝑm ꝑ camis oculos hauriẽs
uob̾ multiplici fictione dilatauit atq
uariauit lux ista qmͣuis ⁊ ip̃am deus fe¬

Expanded text:
et: candor est lucis aeternae dictum est de sapientia et: candor est lucis aeternae dictum est de sapientia sunt omnia, et de luce quadam, quae non nisi per illam fieri potest, hoc modo ibi dicititio, cum tenebrae essent super abyssum, dixit deus: fiat lux, et facta est lux; quam non fecisset nisi lucifica lux, quod est deus.itudinem, et ex hac abundat ad faciendos beatos; ita sibi sufficit ad aeternam lucem, et ex hac abundat ad faciendos illuminatos: nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis voluntas bona, nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, qui eius iudicio miser est. talem deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata uestra sectamini, quae cor uestrum uanum et uagum lucem istam caelestium corporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam deus 'fe
Abbreviated transcription (Latin):
auit ꝓmissiuas figuras sacͣmentoꝵ siłes
sunt hom̃ib quib displic ea quoꝵ ñ
capiunt utiłitatem. uelud sisurdus ui¬
dens mou̾i labia loa̾ncium. camꝙ̃ suꝑ¬
fuos oris motus deformes ꝙ tepheudet.
us siquisqmͣ cecuslaudata sibi aliq̃ do
gant quoꝵ mentes uanitas occupaũ.
ta ut putant credi a nob̾. ⁊ iam ipm
nos abyssum dicamus dm̃ ubiteneb ẽ
eaant. quia lux ibi non erat añ ꝙͣ deꝰ
ulo fac̾et lucem. S quia non distingt᷑
int̾ lucem que est ip̃e deus: Flucẽ qm̃
fecit deus: ideo putant ẽẽ ꝙñs. ut in
tenebris ip̃e fu̾it aute qmñ facet lucem
cumtenebre ẽẽnt suꝑ abyssum. añꝙͣ
dr̃et fiat lux: ⁊ fc̃a est lux. Sicut .ii. ni
nouo tecto utrum᷑ de illo dr̃. E am ⁊
leus lux est. ⁊ teneb ͤ mes non fũt ulle.
ibi legimus ⁊ deusqui dixit de tenebxis
lum̃ claresc̾e claruit incordib m̃ĩs itdẽ
ibilegimus sicut ⁊m illis uet̾ib libͣs

Expanded text:
cunt promissiuas figuras sacramentorum, similes cunt promissiuas figuras sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum non capiunt utilitatem; uelut si surdus uidens moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi aliqua dogant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsunos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus, ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse fuerit. antequam faceret lucem, cum tenebrae essent super abyssum, antequam diceret: fiat lux, et facta est lux. sicut enim in nouo testamento utrumque de illo dicitur - nam et: deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae ibi legimus et: deus, qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris itidem ibi legimus — sic et in illis ueteribus libris
Abbreviated transcription (Latin):
hent̃ libris nicħ a nob̾ scriptũ. nicb̾ dic¬
tatum est. S aut scriptoꝵ ur̃oꝵ ista
cõmenta sunt fła aut prm crimina
u̾a. uos utrũ isttis ełigite. Nos uos
aut hos aut illos ꝑit᷑ derestar ncce est.
qr tam malos i turpes odimus ꝙͣ men
tare nostis. S dep̾ceptis ⁊ sactamemis
uet̾is testam̃ti sepe at multũ iam dix¬
mus. ut intellig̾etur aliud ibi fuist
qd̾ ꝑ gr̃am nouitestĩ faciendo donareĩ
remouendo demrãret᷑ impletũ. cũ dei
⁊ ꝓximi dilc̃õne suscipet᷑. legisꝑficiẽda
p̾ceptio. Cutimcisionis aͥ atꝙ alioꝵ
illius temꝑis sa cramentoꝵ cessatiõ
oñde̾tur legis ⁊ ꝓpħaꝵ ꝑsoluta ꝓmis¬
sio. P̾ceptum quippe ros faciebat ad
desiderandam salutem. ꝓmisim autẽ
sgunis celebrabat ad expectand̾ salua
a. Ip̃a .n. lex que ꝑ mopsen data e̾. gcã
ut ex dei dono custoduretur. uitas a ut
a que non intlłignnt teprehendentes
cepͣm uł scabiem seu uerutas legis eẽ di¬

Expanded text:
habentur libris, nihil a nobis scriptum, nihil dictatum est: sed aut scriptorum vestrorum ista commenta sunt falsa, aut patrum crimina vera. Vos utrum vultis eligite: nam nos, aut hos, aut illos pariter detestari necesse est, quia tam malos et turpes odimus, quam mtare nostis. Sed de praeceptis et sacramentis Veteris Testamenti saepe ac multa jam diximus, ut intelligeretur aliud ibi fuisse quod per gratiam Novi Testamenti faciendo donaretur removendo demonstraretur impletum: cum Dei et proximi dilectione susciperetur Legis perficienda praeceptio, cillius temporis sacramentorum cessatione ostenderetur legis persoluta promissio. praeceptum quippe reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat ad expectandum saluata. ipsa enim lex, quae per Moysen data est, gratia rat, ex dei dono custodiretur, ueritas autem, ut ea, quae non intellegunt, reprehendentes lepram uel scabiem seu uerrucas legis esse di
Abbreviated transcription (Latin):
sqͥtorib assenciendo ur̃is incrim̃ for¬
san ꝓpħas ĩnocentes adducitis. ĩfamatiᷤᷤ
oñarchas. dedecoratis ⁊ legem. atq ꝙ
sit stultius uultis ⁊ scriptores ur̃os nõ
t̃t mendaces. ⁊ eos tñ religiosos iscõs

Expanded text:
scriptoribus adsentiendo uestris in crimen forscriptoribus adsentiendo uestris in crimen forsitan prophetas innocentes adducitis, infamatis patriarchas, dedecoratis et legem atque, quod sit stultius, uultis et scriptores uestros non esse mendaces et eos tamen religiosos ac s
Abbreviated transcription (Latin):
inlusa insemiip̃a non seuiat. hẽbit
e᷑ aliquid bom cum ei nullũ mixtũ eł
sonũ. anforte sicut deus añ błłm sñ cõ¬
mixtione małi hẽbat ncc̃itatis malũ.
itu hyle post blłm sũ ꝯmixtione boni:
mala s unũ alt̾o peius. aut duo nõ
saima boͣ. s unũ alt̾o meliꝰ. Ita saue qdͣ
et melius ħ dicatis misius. Nam si
ilius tauti belli hic erit exmis. ut se¬
pta hyle a ꝓpria nastatione. ⁊ deimẽ¬
buis affixis inglobo aliꝙ boni p̾stet᷑.
lostib. ⁊ tm̃ mali infligatur ciuib.
cogitate quis uic̾it. S uidel uenenũ
st hyle que forͣre. firmare. nut̾re ue¬
meubra sua. Insani nec illa est hyle. nͨ
ile deus. sic delirant qui sanã doctͥnã ũ
Iostes sumus. aut inimici legis ac ꝓpħ̾a
tum. s nec ullius omis ad eo ut si modo
ꝑip̃os uos liceat simus ꝑatifat̾i fła illa
n̾a cẽ que de eis scͥpta sunt. ⁊ quoꝵ cã
duñt nob̾ exosi. Si .n. uos tepugnats ⁊

Expanded text:
inclusa in semet ipsa non saeuiat. habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum mixtum erit bonum? an forte sicut deus ante bellum sine commixtione mali habebat necessitatis malum, ita hyle post bellum sine commixtione boni mala, sed unum altero pejus: aut duo non summa bona, sed unum altero melius; ita sane, ut quod est melius, hoc dicatis miserius: nam si illius tanti belli hic erit exitus, ut separata hyle a propria uastatione et dei membris adfixis in globo aliquid boni praestetur hostibus et tantum mali infligatur ciuibus, cogitate, quis uicerit. sed uidelicet uenenum est hyle, quae formare, firmare, nutrire, ue non potuit membra sua. insani, nec illa est hyle, nec ille deus. sic delirent, qui sanam doctrinam non nos hostes sumus aut inimici legis ac pro. phetarum, sed nec ullius omnino, adeo ut. si modo. per ipsos nos liceat, simus parati fateri falsa illa omnia esse, quae de eis scripta sunt et quorum causa uidentur nobis exosi. sed enim uos repugnatis et
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. Certe ip̃a menbͣ eius que ħtanta
mala passura erant. nempe metuebant
an ħ futurum ip̃a nesciebant᷑. gͦ qualio¬
parti sb̃e dei ihu nr̃i. defuit ntiq p̾scĩa
num̾ate mala insũmo nr̃o bono. Au
ides non timẽbant qr suamꝰ secuturã
lib̾ationem ac trihumphũ ꝑit̾ ꝓuideb̃t
Ccrte uł ꝓ sciis timebant quos et̾nis
nusso gloto uincłis a suo reqno nou̾at.
alieuandos. an ibi caritas non erat. aut
milla ẽet fr̃na compassio ꝓ husutiq.
tes furatum sempit̾nũ uincłm suũ. Nẽpe
timebant. nempe m̾ebant. aut sup̃e ht
futurũ nesciebant ꝑs dei ur̃i ꝓuida erat
ꝑs in ꝓuida. Quõ gͦ una eadem ꝙ sb̾a¬

Expanded text:
catur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta catur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta mala passura erant, nempe metuebant. an hoc futurum ipsa nesciebant? ergo qualiantiae dei uestri defuit utique praescientia. numerate mala in summo uestro bono. an ideo non timebant, quia suam consecuturam liberationem ac triumphum pariter praeuidebant? certe uel pro sociis timebant, quos aeternis in illo globo uinculis a suo regno nouerant alienandos. An ibi caritas non erat, ut nulla esset fraterna conpassio pro his utique, tes futurum sempiternum uinculum suum nempe timebant. nempe maerebant. aut si ipsae hoc futurum nesciebant, pars dei uestri prouida erat, pars inprouida . quomodo ergo una eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ea bellare ⁊ in eius fauces sit oppͥmenda mẽ¬
bia sua mitte cog̾etur. ut non poss tota pur¬
gari. ecce erat ⁊ ip̃a magnũ malũ añ qmͣ
ei miscc̾tur. qd̃ solum dicitis malum. aut
enĩ ledi ⁊ corrumpi non pot̾at agente tene
dm̃ incorruptibilẽ qualẽ apłus p̾dicat.
Quid gͦ ⁊ ip̃a corrruptibilitas qua quid
illa corrumpi pot̾at. non uob̾ in deo ur̃o
uidetur malum illud. ⁊̃ quis non uideat
ꝙ aut p̾scĩa ibi non erat. ubi ur̃m est iã
cogitare utrum nullũ uiciũ deisit carere
p̾sencia. et quid imineat omĩo nescire.
aut sierat ibi p̾sencia securitas ibi ẽe ñ po¬
t̾at. S ct̃nus timor. ⁊ hec qnͣtũ malũsit cͣte
agnoscitis. An nõ timebat ne iam iamq
aduenir tempus quo inenbͣ eius itauas¬
tarentur ⁊ inquinarent᷑ in illo p̾lio. ut
uix cum tanto labore. nec tñ tota lib̾arẽt᷑
atq mundarent᷑ S si ad ip̃m non ħ non
ꝑtinebat. qd quid̃ ceruitis qm̃ dure di¬

Expanded text:
ea bellare et in eius fauces sic obprimenda membra sua mittere cogeretur, ut non posset tota purgari? ecce erat et in ipsa magnum malum, antequam ei misceretur. quod solum dicitis malum. aut enim laedi et corrumpi non poterat a gente tenedeum incorruptibilem, qualem apostolus praedicat. quid ergo? et ipsa corruptibilitas, qua quid alia corrumpi poterat, non uobis in deo uestro uidetur malum? Illud etiam quis non uideat aut praescientia ibi non erat — ubi uestrum est iam cogitare, utrum nullum uitium dei sit carere praescientia et quid inmineat omnino nescire — aut, si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat. sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tanto labore, nec tamen tota liberarentur atque mundarentur? sed si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quidem cernitis quam dure di
Abbreviated transcription (Latin):
crede̾t dĩno iudicio relinqueret᷑. leuia
porxo uł nulla ꝯmissa pp̃ que deus int̾¬
feit homĩes si exp̾sse cõmemorarz oñ¬
Renus nec nilla esse nec lema. uelud
ueste nuptiali dem̃rarenius qnͣtũ eẽt ue¬
assacras nupcias adire non uestitũ nes¬
s ins suam. uł si quid forte aliud illa
nestis meliore intelłeu sigificare ĩeni¬
rar. aut ad̾ añ oculos regis int̾ficiũt᷑
ani eum sibi regnore noluerunt. uł fu
lngo forte smone nr̃o apparet nõ qnd̃¬
illa culra est hom̃is sinolit sibi regnate
q̃uqm̃ hominem. itanlłam uł ꝑuam
ẽ culpã eũ sibi nolle regnare in cuiꝰ soli
reguo tecte bẽ semꝑꝙ iuuit᷑. Iam id ulti¬
nũ qd faustus. ꝗd̾ posuit insidiaus uete¬
nur gladium auo nenum ꝑcat nec
ust nec pt̃ori. cum pagano expon̾et᷑.
no accipiend̾ sit fortassis nec nouo
bͥeas agaicola alit̾ ꝑat faicem sarm̃tis
fructuosis. alit̾ infructuosis. Tñ nõ ꝑat
nec ꝓbis nec reꝓbis illis purgandis: ar

Expanded text:
. Levia porro vel nulla commissa, propter quae Deus interfecerit homines, si expresse commemoraret, ostenderemus nec nulla esse, nec levia: velut veste nuptiali , demonstraremus quantum esset nefas, sacras nuptias adire quaerentesi, sed suam; vel si quid forte aliud illa vestis meliore intellectu significare inveniretur: aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt , non longo forte sermone nostro appareret, non qlla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nullam uel paruam esse culpam eum sibi nolle regnare, in cuius solius regno recte, beate semperque uiuitur. Iam illud ultimum quod Faustus posuit insidians uetenetur gladium. quo nemini parcat, nec iusto nec peccatori, cum pagano exponeretur, quomodo accipiendum sit, fortassis nec nouo uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis
Abbreviated transcription (Latin):
ucnos. In suos quid̾ qr dixit. Seruus
qui scit uoluntatem dñi sui i fat̃ dig¬
na. plagis uapłabit multis. In alie¬
nos autẽ qr dixit. Siquis uos nõ rete¬
ĩs. amen dico uob̾. qr couabłius erit
bdome indie iudicii qm ciu ciutati
latt iste criminatur irascentem dm̃
nũc in alienos nũc in suos quos utcos¬

Expanded text:
lienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, lienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receuestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam illi ciuitati. sicut iste criminatur irascentem deum, nunc in alienos, nunc in suos, quos utros