comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adie sex sunt oꝑa. quib omĩa qu̧ fiunt ad effectum ꝑducuntur.
lrimum opꝰ est: denichilo aliquio facere. Scd̾m opus est: de iliquo
aliqua facere scd̃ni substantiam ⁊ quantitem in maiuis. Terciũ optis
est: de aliquib aliquid faccre scdia substantiã ⁊ quantitat̃e inmi¬
nus. Quartum opus est: de aliquo aliqua facere non tenen sccl̃as
substauitiam ⁊ quatrcitatem in maiꝰ. Quintum opus est. de aliquib aliqͥs
facere. nou tamien scđm substantiam ⁊ quancitatem in ininꝰ. Sextun o¬
pus est. dealiquo nichil facere. Ex his sex oꝑib. quatuior soli deo possibilia
sunt. duo reliqua tantum. creacurȩ possibilitati conueniunt. De nihi
nus. siue dealiquo nichil solus deus potest. Duo reliqua .i. de aliquo aliq̃
non in masus. sieut eum totum in partes diuiditur. uł de aliquib aliqͥ
nou minus. quemnadmodum cũ partes incoto uniunt᷑. creatura facers

Expanded text:
Sane sex sunt opera quibus omnia quae fiunt ad effectum perducuntur. Sane sex sunt opera quibus omnia quae fiunt ad effectum perducuntur. Primum opus est de nihilo aliquid facere. Secundum opus est de aliquo aliqua facere secundum substantiam et quantitatem in majus. Tertium opus est de aliquibus aliquid facere secundum substantiam et quantitatem in minus. Quartum opus est de aliquo aliqua facere, non tamen secundum substantiam et quantitatem in majus. Quintum opus est de aliquibus aliquid facere, non tamen secundum substantiam et quantitatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; duo reliqua tantum creaturae possibilitati conveniunt. De nihilnus sive de aliquo nihil, solus Deus potest. Duo reliqua, id est de aliquo aliqua non in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in
Abbreviated transcription (Latin):
ħ de latere fuerat prodncenda. ut iuxta ponendam cognoseeret: quamꝰ
terpns fabricaretur subtracta ẽ: neiues pęnam aliquam sea sse pieri¬
der teieitiuau simul pocentiȩ opꝰ mirabile pbaretut. quȩ hotiinis
dor mientis ladus aput⁊ eom taien aquiete soporis sui munime¬
meiss adam doruaiendo materiam unde illi sponsa crearetur de latere suo
presticit. qm̃a sebs adem pestea incruce sonno mortis soporata. lat spo no
ulius crelła formaretur. sanguinetu cum aqua de latere frmdeoto saẽ¬
menta ministrnt. Porro qd de costa uiri mulieris corpus factit dictt᷑.
ta intelliget dum ẽ. ut desola ipsius costȩ substautia sute oit̃a extiis̃¬
eo abdunẽtirato ꝑdiuinam pecentiam in semetipsa mułtiplicata isẽ
corpuis factũ credatur. eo sane inuraculo. quo postea de quinos ponib
in manib iħri celesti benedictione multiplieatis. S. sunt hominum

Expanded text:
sed de latere fuerat producenda ut juxta se ponendam cognosceret; quam sed de latere fuerat producenda ut juxta se ponendam cognosceret; quam corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete soporis non eprimus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur de latere suo praestitit; quoniam secundus Adam postea in cruce somno mortis soporatus ut sponsa illius Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ita intelligendum est, ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata idem corpus factum credatur, eo sane miraculo quo postea de quinque panibus in manibus Jesu coelesti benedictione multiplicatis quinque sunt hominum
Abbreviated transcription (Latin):
in aui principiũ. quatinꝰ inhoc ⁊ diaboli suꝑbia confaderet᷑. ⁊ hu¬
mods s. atint humulitas diuinȩ maginis simmilitudine głificartt᷑.
Duab olus noauee aliud adeo pͥncipiũ esse conctipierat. ⁊ icti tro iit inag̃
eius suxbia consuin deretur. hoc bonio indono accepit qd ipse ꝑutrs e
ripe uoluit ⁊ optinere non potuit. ut iu hoc ctiam imago dei u ho¬
mine apꝑeret. qd sic deus om̃ib teb ereationis principiũ extitit.ita isti
ominib hominib principium et.gueratiorus. ⁊ oñĩs homines dura
se ab iino ⁊ ununi et. engnoscerent. om̃s se quasi unum amarent. de mul
aliunde fieret. unñ ꝑfecto om̃ium hominũ principiũ non eit:
facta ẽ. autem delatere uiri. ut ostenderetur quia in consortiũ erraba¬
tur dilectionis. ne forte si fuissit decapite facta. preferenda uideret᷑
uiro ad dñationem. aut si de pedib subitienda adseruitutẽ. Quia gͥ¬
iuiro uec dĩa nec ancilla ꝑabatur ad s socia. nec decapite nec de pedib

Expanded text:
confunderetur, et humanae naturae humilitas divinae imaginis similitudine glorificaretur. Diabolus namque aliud a Deo principium esse concupierat, et ut idcirco magis ejus superbia confunderetur, hoc homo in dono accepit quod ille perverse rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc imago Dei in homine appareret, omnibus hominibus principium esset generationis, et omnes homines dum se ab uno et unum esse cognoscerent, omnes se quasi unum amarent. CAP. XXaliunde fieret, unum profecto principium omnium hominum non esset. Facta est autem de latere viri ut ostenderetur quod in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta praeferenda videretur viro ad damnationem, aut si de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia igitur viro nec domina nec ancilla parabatur sed socia; nec de capite, nec de pedibus,
Abbreviated transcription (Latin):
eri debebet ñ eor rium et ned cont᷑ primũ institutũ uitş huananş n exia
bariet. quatĩ fola mobedicntia p̃maricatori nonipsiuis inqua qpͥui mru¬
badur eeinatura noceret. une aut̃e de concessione natuli pre eptut di¬
eiplire soroandura fiisset. ngruũ fuit magis ut sedm prohibitioñ diꝑ.
soret in ousesm preeptioriẽ mñe diabolus posset obeduientrno iortions aẽ¬
mine ereusari dieñ Eixise do homins ut delionosciert se uonleret ab liẽ

Expanded text:
 corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret non secundum praeceptionem ne diabolus posset obedientiam hominis caluin
Abbreviated transcription (Latin):
propebrri. Et uos qͥuidẽ sedi hunc modũ in reb occultis eaquȩ niagis pro¬
babilia nob udecbunt᷑ eligunꝰ. ita tam̃ ut innulla parte dubia ꝑ cert
isserere presumonꝰ. dis eo dicem q ꝑpositum est nobis tuactaret qlus
primius homo conditas et boe prisam aobreuationi stifsicere arlistlis

Expanded text:
praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis propraepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia nobis videbantur eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asserere praesumamus. Pro eo autem quod propositum fuit nobis tractare qualis primus homo conditus
Abbreviated transcription (Latin):
esꝰ hoc est legitimini ⁊ ñ alieni fuissent. Naturale siquidẽ hurtane
uaturȩ ẽ ain pͥma eate sed̾m solos sensuũ affectꝰ moueri atꝙ inorder. Quia
u adduuos diseretionis puenerint. sirelicta ũitate errorem seq̃r ipse ei er
souie uon mariꝰ᷑ s aduter appellat᷑. Qd Autem priꝰ sed̾m solum motũ sen¬
suum icedeus opat᷑ ne malum ei ad culpam. nec bonũ ao mer t̃ tapui¬
catsul. Nongͥ infantib etiã in peccato natis uitiũ est sin cognitione ias¬
ei. s hoc eis uitium est cum tali scił uitio nasci. unde postmodũ cumi ad
aunos discretionis ꝑuenerint ꝯtiugat eos sigram adiuuantẽ non ba¬
buerint. Acognitione u̾itatis illa dumtaxat quȩ ad salutẽ ꝑtinet p̃¬
dicari. Qd̾ si uerum e̾ neꝙ uitiũ fusset illis qui sine pecrato nasc̾eis¬
tur sine cognitione etiã nasci. quia nichil inse nascendo hab̾erit. deĩt̃ pꝰ¬
ea cum ad tempꝰ cognoscendi ꝑ uenissent. potuissent cognitione ueritats

Expanded text:
s, hoc est legitimi, et non alieni fuissent. Naturale siquidem humanae naturae est, in prima aetate secundum solos sensuum affectus moveri atque incedere. Cum vero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem sequitur; ejus error tunc non maritus, sed adulter appellatur. Quod autem prius secundum solum motum sensuum incedens operatur, nec malum ei ad culpam, nec bonum ad meritum reputatur. Non igitur infantibus etiam in peccato natis vitium est sine cognitione nasci, sed hoc eis vitium est cum tali scilicet vitio nasci unde postmodum cum ad annos discretionis pervenerint contingat eos si gratiam adjuvantem non habuerint a cognitione veritatis illa praesertim quae ad salutem pertinet praepediri. Quod si verum est, neque vitium fuisset illis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
tie̾ sine mortis int̾positione tͣnsferret᷑ hoc magis roni consencauer
&e fide dignũ cudet᷑. qd̾ sic̃ ui hac uita mortali aliis ꝑ iuorçe dere¬
lencib alii ꝑ naciuitatẽ uicturi succedunt. ita qͦq t̾e p̾ceden
fuissent. decedentib succede̾nt. & ipsi qͦq cẽpa sua ĩpleti & obe¬
dientiã seruaturi. donec cãdẽ numerꝰ ad uicã pdestinators ĩple¬
ret᷑. ⁊ cẽpꝰ huic inferiori uite ui gen̾e humano de pucaũ cõsc̃ma

Expanded text:
rtis interpositione transferretur, hoc magis rationi consentaneum et fide dignum videtur, quod sicut in hac vita mortali aliis per mortem decedentibus alii per nativitatem victuri succedunt, ita quoque tunc praecedenfuissent, decedentibus succederent; et ipsi quoque tempora sua impleturi et obedientiam servaturi donec tandem numerus ad vitam praedestinatorum impleretur, et tempus huic inferiori vitae genere humano deputatum consumma
Abbreviated transcription (Latin):
o uiolent̾ cenuit. ħ̾o similit̾ do inuiriã fecisse conuncit᷑.
qͥa ce p̾ceptũ eiꝰ contepsit. & se sub maua aliena ponens.
suȩ curtutis dãnũ illi intulit. Itẽ diaboł hoi in iurio
fecisse conuincit᷑: qͥa illũ & peiꝰ bona ꝓmutendo decepit.
ce pꝰ inala in forendo nocuit. In iꝰte gͦ diabolꝰ tenet holetu.
sectũ pͥmerit .s. ho meruit ẜ eulna suã ric ab eo pmi ꝑtuitteret᷑.
Licet euũ ignoraret falsũ eẽ ad̾ ciabol ꝓrussic. il catii igliorauit

Expanded text:
fecisse convincitur, quia et praeceptum ejus contempsit et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur, quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala inferendo nocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, jectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premeretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit
Abbreviated transcription (Latin):
supbꝰ ex sola malitia cogitata nondũ dicta confundit᷑. ⁊ quasi seũ
priusquã etiam loquerẽtur deprehensum metuens. non aulet exi¬
re ii uerba ꝑfuasi oriis. donec animũ temptandȩ int̾uogationis pri¬
sentia. Cuis iquit pͥrecepit d̾s uobis ut non comederetis deoiani
ligno pa disi  Cui respondic mulier. De fructu lignoꝵs que sunt

Expanded text:
superbus ex sola malitia cogitata nondum dicta confunditur; et quasi se jam prius quam etiam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lignorum quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ.⁊ ꝑtiuent ad prȩceptionem: aut noxia ⁊ ꝑtinent ad prohibitionem:
aut media ⁊ ꝑtinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinȩ ueq
mandatoꝵ suoꝵ quecuuq pars adeffectum duceret᷑. hiominem inrere sstta¬
dem p̃uar ieationis precipitaret. cum eduob ꝯtrarus altͥm sinc altera t̃uo¬
Stessiories uoplers nom posset. Oportuit gͦ ut de concessioue naturala prȩxe¬
ptimi disci plinȩ sumieret᷑. quia solum mͦ ineritum &e ꝓotutt. u liberr at¬

Expanded text:
nae, et pertinent ad praeceptionem; aut noxia, et pertinent ad prohibitionem; nae, et pertinent ad praeceptionem; aut noxia, et pertinent ad prohibitionem; aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum a
Abbreviated transcription (Latin):
Iocerat itaꝙ homo ꝑ prȩceptum naturȩ conseruare bonum natu uitã.¬
rale qd habuit. s ꝑ illum non potuit ȩt̃num illud bonũ qs nec cum
habuit adipisci. Neq euim aduitam suꝑiorẽ obtinendã meritũ illi fores
si aut uitaret huic uitȩ nexia. aut quȩ salubria sunt appeteret. siue ao
urcrũlibet medus uteret᷑. qm̃i in his om̃ib non tam precipientis affectũ.
qͣm cõmodũ obȩdientis attenderet. Itaq ut homo suꝑ hanc uitam
aliquid mereretur. necessariũ fuit ut precepto naturȩ prȩcptũ dis¬
cipline adderet᷑.: ut ipsius prexepti exercutione homo non tam prę¬
cep ti utilitatem. ꝙͣ precipientis dilectionem amplecci probaret᷑. S qͥo
erit amplius quod ad exꝑiendam obȩdientiam hominis illi ꝑetpiatur.
cũ cotum qd̾ ad uitam ꝑtinet humana in prȩcepto uaturȩ contineatur ẽ
Quecunq enim propt̃ hominem facca sunt. aut necessaria sunt uitȩ huma¬

Expanded text:
oterat itaque homo per praeceptum naturae conservare bonum naturale quod habuit, sed per illud non potuit aeternum bonum illud quod necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, necessarium fuit ut praecepto naturae praeceptum disciplinae adderetur; et ut in ipsius praecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem quam praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto naturae contineatur? Quaecunque enim propter hominem facta sunt: aut necessaria sunt vitae huma
Abbreviated transcription (Latin):
se ma tasposse ĩ inori qtũ ista fuit p̾tua corꝑis humat ĩ mior¬
sacas In sedo statu habet posse itiori &e ũ posse ñ inori. sic̃ etiã pos¬
se peccare &e ũ posse ñ peccare haby. qũ in hoc stacu ÷ & moricudi
a ueccotis: uecessicas. Moriendi uecessitas. ꝙ dut ad ÷ uita. peccandt
uecessitas g dici abest gr̃a. Iut̃cio statu habebit posse nurori. &
u posse uoti sic etiã posse ũ ꝑeccare & ũ posse peccare. qtũ ao brc¬

Expanded text:
m posse mori, quia ista fuit prima corporis humani immortalitas. In secundo statu habet posse mori et non posse non mori, sicut etiam posse peccare et non posse non peccare habet; quoniam in hoc statu est et moriendi et peccandi necessitas. Moriendi necessitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse peccare; quo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pocuit. uiolentia ei noc̾e ñ potui neq opꝰ habrut c̾codia
ne uiolentiã pat̾et᷑. qͥ qͦdcũq ullatũ sibi fuisset nisħ oiuo pa¬
tet᷑. Nã si uiolentiã pati potuit. qͦ mͦ etiã mori ũ potuit:
Si aut̃ mori pocuit. qͦ mͦ ium ortał fuit: Propt̃ huii uodi ro¬
nes soluendas qͤ abhis qͥ diligentiꝰ sec̾ta scrũtari solent obicitin

Expanded text:
non potuit, violentia ei nocere non potuit: Neque opus habuit custodia ne violentiam pateretur qui quodcunque illatum sibi fuisset nihil omnino pateretur. Nam si violentiam pati potuit, quomodo etiam mori non potuit? Si autem mori potuit, quomodo immortalis fuit? Propter hujusmodi rationes sol
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuante. ad malũ uͦ solũ ꝓ mictente ñ cogente. pͥ ma gͦ lib̾cas at¬
bitrii fuit posse peccare & posse ũ peccare. sic̃ ultima erit lib̾cas
posse ũ peccare ce ñ posse peccare. p̾ma lib̾tas ad boñ qͥd̾e ad iucori¬
ũ habuit. s ad malũ in firmicatẽ ñ habuit: sic tamꝰ ut nec ad bo¬
tũ cog̾et᷑. nec contͣ malũ ten̾et᷑. Ultima lib̾cas in bono grãm ha¬
bebit. in malo in firmicatẽ ñ habebit. nec solũ grãm in bono adu¬
uande s etiã contͣ malũ confirmantẽ. Ad uixiantẽ. ut sic posse nͣ
pecçare. confirmantẽ: ut sit ñ posse peceare. Media lib̾taspꝰ pec¬
care qͥdẽ ante reꝑacionẽ grãm n habet in bonas infirmicatẽ in ma¬
lo & ieces mea ẽ posse peccare. tĩ posse peccare. Posse peccare qͥa
bbcatẽ habet sine grã confirmaute. ũ posse ũ ͥa iusirutaoẽ

Expanded text:
atia; ad malum vero solum Deo permittente non cogente. Prima ergo libertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et idcirco in ea est posse peccare, non posse non peccare. Posse peccare, quia libertatem habet sine gratia confirmante; non posse non peccare,
Abbreviated transcription (Latin):
cus eo ciam cognionẽ ui̾tatis & scientiã eã dũ carat qͦ pͥme ꝑfectio¬
ui congrua fuit ꝑfectã. mox condicũ accepisse pucamꝰ. & ad ilia ti
studio aut disciplitia aliqͣ ꝑ int̾ualla ceꝑis ꝓfecisse. s si mulce se¬
mel ab ipso sue conditiols ex ordio. una aosiplici diuine aspirati¬
onis illuminatione illã ꝑ cepisse. Triplici aut̃ cognatione pͥtuti
holen eruditũ coustat. cognicione scił creatoris sui. ut agnos

Expanded text:
um ad animam cognitionem veritatis et scientiam eam duntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognos
Abbreviated transcription (Latin):
Nã cũ pͥmũ medicꝰ ds abhoĩem egrotũ curandũ accessisset
co ũoccupauerat morb qd̾ cocũ reliq̾rat salꝰ. Et appo¬
suit in corꝑe gn̾ris humani in yͥmis pauca autidota.&
paueis mbris. hoc ẽ ꝑsonis paucis. ut paulatĩ morb defice̾t
&e sos cresceret. Pꝰea sub lege scͥꝑta remeoia plura conculit
enam̃ta. decime. oblacioies. & sacͥficia. decime. in porti¬
õib. oblatioies inreb: sacficia in aialib. Sub lege sc̃ꝑta
multa fuer̾t p̃cepta: & muta sacͣm̃ca. Pcepta eñi legis scͥy¬
te alia fuert mobilia. alia smobilia. Mobilia sc̾: quȩ exdispen¬
saciose ad cẽpꝰ st̃ ordinata. imobilia sc̃ qͦ a nat᷑a ueniunt. &
habuit duõb p̃ceytis cõyhensa. in uno bona p̃cipiendo.
alco mala ꝓhibendo. Hec uͦ duo p̃ceyca nat᷑at legis ꝑ legẽ
seͥpcã latꝰ ex plicata st̃ & distiueta ꝑ septẽ illa ỹcepta quȩ¬

Expanded text:
 medicus Deus ad hominem aegrotum curandum accessisset, totum occupaverat morbus, quem totum reliquerat salus. Et apposuit in corpore generis humani in primis pauca antidota, et paucis membris, id est paucis personis, ut paulatim morbus deficeret et salus cresceret. Postea sub lege scripta, remedia plura contulit,cramenta: decimae, oblationes, et sacrificia. Decimae in portionibus, oblationes in rebus, sacrificia in animalibus. Sub lege scripta multa fuerunt praecepta, et multa sacramenta. Praecepta enim legis scriptae, alia fuerunt mobilia, alia immobilia. Mobilia sunt quae ex dispensatione ad tempus sunt ordinata. Immobilia sunt quae a natura veniunt, et vel habuit duobus praeceptis comprehensa. In uno bona praecipiendo, in altero mala prohibendo. Haec vero duo praecepta naturalis legis per legem scriptam latius explicata s
Abbreviated transcription (Latin):
cõsũmato. neq opꝰ habuit aliũ de uiuari. Qm̃ nec ini¬
nui pocuit et̾uꝰ. nec immens augeri. h̾o uͦ natura
egenserat. alieni auxilii. qͦ uł couseruaret qs mu¬
rab le Aegepat iuł atigeret qd̾ non sumatũ habebat. Ita positꝰ ẽ in
meoio ho dit oo ei feruret. M ipse seruiret. ut accipet uitriq¬

Expanded text:
onsummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio, ut ei serviretur, et ut ipse serviret: ut acciper
Abbreviated transcription (Latin):
Qoo đs tͥnꝰ ⁊ unꝰ ẽ. qͥd ĩ tͥnitate ⁊ qͥd ĩ unitate.
ca gͦ abinitio ꝓditꝰ ÷ d̾s conscientie humaue. & ad uita fides in¬
diciis uitatis: confessa ẽ dm̃ eẽ. & ipsũ uuũ: deu̾ etiã tͥnũ eẽ.
Et inunitate qͥdẽ confessa ẽ tͥnicatẽ & in m̾sitatẽ. in et̾nitatẽ aut̃ in¬
cõmutabilicatẽ in in m ũtate uͦ sĩplicitatẽ. hoc ẽ et̾nitatẽ sine o¬

Expanded text:
 unus; et quid in unitate et quid in trinitate. Ita ergo ab initio proditus est Deus conscientiae humanae et adjuta fides indiciis veritatis confessa est Deum esse, et ipsum unum. Deinde etiam trinum esse. Et in unitate quidem confessa est aeternitatem et immensitatem; in aeternitate autem incommutabilitatem; in im
Abbreviated transcription (Latin):
uł p̾scientia eẽt. nͥ futut᷑ eẽt aliqͥd de qͦ eẽt. Sig̃ crcatu tu¬
chil ułcreandũ fuisset. nichil increatore scitũ ut pͥscitũ fuis¬
set. At ꝑhoc scientia nulla. uł pͥscientia fuisset. Siaut̃ scientia
hulla increatore fuisset: manifeste conseqͥt᷑. qm̃ nec ipse crea¬
cor fuisset. qͥutiq sine scieutia eẽ ñ potuisset cũ idẽ e eẽ qͥd
seire. Ut gͦ sapientia uł pͣscientia in creatore eẽ potuisset
uecesse erat aliqͥo eẽ. uł futurũ eẽ de qͦ eẽ potuisset. eũ sic̃ dictũ
÷ si de uicbilo eet: nulla eet. Ois euĩ scientia alicꝰ ÷ sciencia. & de¬

Expanded text:
escientia esset nisi futurum esset aliquid de quo esset. Si ergo creatum nihil vel creandum fuisset, nihil in Creatore scitum vel praescitum fuisset. Ac per hoc scientia nulla vel praescientia fuisset. Si autem scientia nulla in Creatore fuisset, manifeste consequitur, quoniam nec ipse Creator fuisset; qui utique sine scientia esse non potuisset, cui idem est esse quod scire. Ut ergo scientia vel praescientia in Creatore esse potuisset, necesse erat aliquid esse vel futurum esse de quo esse potuisset: cum sicut dictum est si de nihilo esset nulla esset. Omnis e
Abbreviated transcription (Latin):
tellectꝰ qͥ solũ sapientia erat. & sine ipso mens sapiettia ñ eint.
& ꝓcessit nouissime ator siue gaudiũ mentis. ad sapientiã fuã.
e ipse solũ dilectio erat. qͥa sine ipso in m̾te & sapientia dilectio
sĩ erac. Et posita st̾ hec tioĩa ad ꝓpͥetatẽ. qͥa unũ qd̾q ꝑse eunit. &¬
distincta ta hec. pͥmũ pocentia a qua sapientia erat. de in de ipsa
sapientia. qͦ de pocentia uata fuerat. Nouissime amor qͥ de
poteutia sił &e potentia ꝓcesserat. Et distinguebaut᷑ hec:

Expanded text:
tellectus qui solum sapientia ejus erat; et sine ipso mens sapientia non erat: et processit novissime amor sive gaudium mentis ad sapientiam suam; et ipse solum dilectio erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio non erat. Et posita sunt haec nomina ad proprietatem, quia unumquodque sunt tria haec: primum potentia a qua sapientia erat; deinde ipsa sapientia, quae de potentia nata fuerat; novissime amor qui de potentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur haec,
Abbreviated transcription (Latin):
erat &e filiꝰ & sꝑssc̾s. S solꝰ dicẽdꝰ erat poces. qͥa de ipso solo magis
dubitari pota̾t. qͥasi de pͥore. & antiqͦ & aunors numositate defec¬
to. et dictꝰ ÷ siliꝰ sapiens. ũ qd̾ solꝰ erat: s qͥa de ipso solo magis du¬
bitari potat. qͣsi de posteriore &e etate ad he in nata & seusu ĩꝑfec¬
do Iccuto dictꝰ e pat᷑ potens. ne putet᷑ pͥor filio. & filiꝰ sapiens.

Expanded text:
icendus erat potens, quia de ipso solo magis dubitari poterat quasi de priore et antiquo et annorum numerositate defecto. Et dictus est Filius sapiens, non quod solus erat, sed quia de ipsa solo magis dubitari poterat quasi de posteriore et aetate adhuc immaturo et sensu imperfecto. Idcirco dictus est pater potens, ne putetur prior Filio; et Filius sapiens,
Abbreviated transcription (Latin):
gde elĩ corpꝰ aut loco mutat᷑ aut forma auc cẽpe. Et qͥ
fortua tautant᷑ aut agiãcũ suscipiunt. aut diminucio¬
nẽ. aut̃ alcacionẽ. Et qͦ alt̾ationẽ qͥdẽ suscipiunt. ũ ilł acced̾e qͥcꝗͣ. ui
det᷑ qd̾ ñ erat reced̾e ꝓbat᷑. s qd erat cantũ altat᷑. & alit̾ habet᷑. & sĩ sit
sine locohoc.qm̃ partes locũ transmutant. in eode̾ ꝑ consistente
to manifeste uidet᷑. & nõ dicit᷑ scdi̾n loc̃. c̾tam̾ scd̃m loc̾ in partib¬
uũ in toto. & cũ hec inucat᷑. qͥa partes loc̃ inuitant iuitat᷑ forma
itcoco. qͥa dispo partiũ inutat᷑. qͦ ẽ forma totiꝰ. Eic ita mutatio for¬
me in toto fieri ñ pot̾ sine inutatioi̾e loci ĩ partib s ñ dicit᷑ mata¬
tio loci. nͥ cũ totũ loc̾ mutat. consistentib partib in codo. Sic
mutacio cẽꝑis seqͥt᷑ mutacionẽ loci & forme. oe ñ ÷ iunꝙͣ sine ipsis

Expanded text:
e enim corpus aut loco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt non illis accedere quit quod erat recedere probatur; sed quod erat tantum alteratur, et aliter habetur. Et non fit sine loco hoc quoniam partes locum transmutant in eodem consistente to manifeste videtur. Et non dicitur secundum locum cum tamen in partibtium in toto; et cum haec mutatur quia partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine mutatione loci in partibus. Sed non dicitur mutatio loci nisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem loci et formae; et non est unquam sine ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
cade illa ꝙͣ insemet ipsa pͥmũ mens reꝑit ca similit inuen
cũ qͥrit ratio qͦte iata sit: cũ nec ita eẽ dubitare. Liceat uec st
sit facile sciri possit. ꝙ tam uidet aliqͥd ex eo qd̃ cotũ ñ uuset
nec ignorare ꝑ nuttit᷑ qd ñ siit᷑ apphende̾. Uidet etũ qm̃ qͥ
in mͣte st̃ ñ uere idẽ st̃ : qd̾ ÷ ipsa mens. Seꝑant᷑ eñi amente
hec aliqͦudo. & cũ affuerunt recedut. & redeunt iterũ crĩ
abierint. & uariant᷑ cieca ipsã. nec uere stͥ idẽ cũ ipsa. s
qͣsi affectiones qͣdã & forme ipsiꝰ. qͥb ñ sit ħ aliqͥd eẽ. s ad

Expanded text:
ate illa quam in semetipsa primum mens reperit tria similiter inventa conquirat ratio quare ita sit, cum nec ita esse dubitare liceat, nec quomodo sit facile sciri possit. Et tamen videt aliquid ex eo quod totum non videt, nec ignorare permittitur quod non sinitur apprehendere. Videt enim quoniam quae in mente sunt non vere idem sunt quod est ipsa mens. Separantur enim a mente haec aliquando; et cum adfuerint recedunt, et redeunt iterum cum abierint et variantur circa ipsam, nec vere sunt idem cum ipsa, sed quasi affectiones quaedam et fo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa sapientiã suã. & ꝓcedit amor exipsa. & sapientia sua qͦ amat eã
genicã de se & in se mauentẽ ñ diuidit a se. & apparent cͤa qͦdã in
uno. mens. & sapientia. & amor. & eͥ mens & sapientia de mente.
ce demente ce de sapientia amor. & surgit cͥuitas qͤdã. & unitas
ũ recedit. Et st̾ simul tͥuitas & uuitas. scd̾m potestace̾ & unagi¬

Expanded text:
a; et sapientia sua quo amat eam genitam de se, et in se manentem non dividit a se. Et apparent tria quaedam in uno: mens, sapientia et amor: et est mens et sapientia de mente; et de mente et sapientia amor; et surgit Trinitas quaedam, et unitas non recedit, et sunt simul Tri
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s occultꝰ & absconditꝰ & late̾s tantũ a corde humano dep̾¬
hensus : ut sciri potuisset qͥa d̾s ÷ uł qͥd erat credi. Modi st̃ duo
ce uie due. & manifestationes due. qͥb apͥncipio cordi humano
lateus ꝓditꝰ ÷ & indicatꝰ occultatꝰ d̾s partĩ scił ratione huma¬
na. parti reuelatione diuina. fe racio qͥdẽ humana duplici
inuestigatione dm̃ dep̾hendit. partĩ uidelic̾ in se. partĩ uihi
qͣ erant extͣ se. Sim ilit̾ & reuelatio duplici in sinuatione eũ
qͥ nesciebat᷑ uł dubie cred ebat᷑. & ñ cognitũ indicauit. & partĩ
credicũ asseruit. Nã humanã ignorantiã u̾e abitꝰ ꝑ aspiratio

Expanded text:
s occultus et absconditus et latens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judicatus occultus Deus; partim scilicet ratione humana, partim revelatione divina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspir
Abbreviated transcription (Latin):
modũ libri gentiliũ oꝑa conditiois in uestigant & trac¬
tant sic diuina eloqͥa ad oꝑa restaurationis tractauda ce
cõmedanda maxime aoꝑam dant. ⁊d̾ ĩ oꝑib restaura¬
a pͥncipio redẽptioi̾s mnysteriũ in uestigandũ ẽ
& si hoc diligent᷑ in his o̾ib scdm seriẽ tẽꝑm & sucgessi¬
ones geniationũ ac dispensationes p̾ceptorũ in qͥrum sũ¬

Expanded text:
modum libri gentilium opera conditionis investigant, et tractant, sic divina eloquia ad opera restaurationis tractanda et commendanda maxime operam dant. CAP. XXIX. ncipio redemptionis mysterium investigandum est; et si hoc diligenter in his omnibus secundum seriem temporum et successiones generationum ac dispositionem praeceptorum inq
Abbreviated transcription (Latin):
cce demonstrauimꝰ uestiguĩ aliqd tͥnitatis sũme rea¬
ꝯͣutũ ualet ratio humana demodico qͦ suũ ÷ &e datũ si
:illi ce eͥ uulla. & modicũ : ad ꝑfectũ cocũ. Tria eũi inue¬
uet in se. & er his cͥuitatẽ dep̾hendit qͣ erat sup̾se. & coute
taca : illi uata foris sic̃ de unitatis deitatis. & apparuert
ta foris signa tuitatis s n inago. ut illa qͦ intꝰ erant. & bec
nec ipsa imꝑfecta similituoine erant. Erat eñi potentia initꝰ.
x sapientia & amor. & tͥa hec imago eratit potentie creato¬
ris &e sapientie & amoris. qͥa hic erant ce ibi erant. s hic una
gine. ibi inu̾itate. Tamꝰ utbiq eratit. & idẽ erant. qͥa hic
boc erat. qd ibi erat. S qd̾ hic erat imago erat. qd iblerat
ueritas erat. foris aut̃ poteutia ñ erat s signũ tantũ. neq
sapientia s signũ catitũ. ueq amor ł bonitas s signũ tautũ¬

Expanded text:
cce demonstravimus vestigium aliquod Trinitatis summae quantum valet ratio humana de modico quod suum est, et datum est illi et est in illa, et modicum est ad perfectum totum. Tria enim invenit in se stata est illi natura foris, sicut de unitate deitatis. Et apparuerunt tria foris signa Trinitatis, sed non imago ut illa quae intus erant: et haec ipsa imperfecta similitudine erant. Erat enim potentia intus, et sapientia, et amor. Et tria haec imago erant potentiae Creatoris; et sapientiae, nt, ibi in veritate; tamen utrobique erant, et idem erant, quia hoc hic erat quod ibi erat. Sed quod hic erat imago erat, quod ibi erat veritas erat. Foris autem potentia non erat, sed signum tantum; neque sapientia sed signum tantum; neque amor vel bonitas, s
Abbreviated transcription (Latin):
sc iebaut᷑ qͦ habebant᷑. & ñ coguouit aliqͥo ertra seds. qͥoia habe
bat inse. Nec id̾o ibi fuer̾t qͥa ibi fuert fut᷑a. ue causa illoꝵ
fuisse credat᷑ existis. ueq id̾o hc uenert. qͥa ibi fuert qͦsi eẽ ũ
pocuisset illa sine istis. Nã & illa fuisseut: etiã si ista ex illis
fut̾a ñ fuissent. Tantũ istor causa ñ fuissent. si ista fut᷑a no

Expanded text:
sciebantur quomodo habebantur; et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habet; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista futura non
Abbreviated transcription (Latin):
face ꝗ fac qlic fac̃uc n faciat mnale iueo qd sie facꝰ. Quostnoor edu¬
sisacq ratiouib qͥdã inducũ ᷑ ut dicant dm̃ suoꝵ oꝑuea iñ sura ac
sit. nec meliꝰ. Ac ꝑ hoc plane in finitã illã atq ĩmetisa diuttatis
pocentiã sub tluino ac eñsura alligare conuincũt᷑. qͥusq ad aliqͥs go
uere ipsũ fine̾ bt̃ eã ex teudunt & ult negaut ꝓcede. Certũ ÷¬

Expanded text:
at male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac sit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid quod vere finem ipsum habet eam extendunt et ultra negant procedere. Certum
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia sẽꝑ disposuit. qd coet̾na p otestate aliqũ fac̃. et erant
simul sẽꝑbonitas. sapientia. & potestas. Nec ditudi uł seꝑari
abinui cẽ tẽꝑe poterant. qͦ sub anlit̃ idẽ erant. Et abhuis
formã dedit oꝑi suo artifex os. qͥb cõscũmata st̃ oĩa ab euo iti¬
choatiois. & et̾nitatis pͥncipio ordinata. dꝑtͥauisibilia m̃di¬

Expanded text:
sapientia semper disposuit, quod coaeterna potestate aliquando facit. Et erant simul semper bonitas, sapientia, et potestas; nec dividi vel separari ab invicem tempore poterant quae substantialiter idem erant, et ab his formam dedit operi suo artifex Deus, quibus consummata sunt omnia ab aevo inchoationis, et aeternitatis principio ordinata. CAP. XII.
Abbreviated transcription (Latin):
ignorari. Qͣre ds nec totꝰ sciri nec totꝰ ignorari uotest.
Roꝑt̾ea qͥrpe ds apͥticipio nec cotꝰ conscientie humane
manifestꝰ eẽ uoluit. nec totꝰ absconditꝰ. ne si totꝰ manifestꝰ
eẽt. meritũ ñ hab̾et.nec in fidelitas locũ. Infidelitas etu de ma¬
nifesto conuinc̾et᷑. & fides de occultoñ exerce̾t᷑. Si uͦ abscondit totꝰ
eet. fides qͥdẽ adscientiã non ad iuuaret᷑. & in fidelitas de ignorantia ex¬
cusaret᷑. Qͦ circa oportuit ut ꝓd̾et se occultũ d̾s ue totꝰ celaret᷑. e ꝓr¬
sus nesciret᷑. & rursũ ad aliqͥo ꝓditũ se & agnitũ occultaret. ne cotꝰ

Expanded text:
ri, nec totus ignorari potest. Propterea quippe Deus a principio nec totus conscientiae humanae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifesto convinceretur: et fides de occulto non exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. & priꝰ pꝰscitũ quã futurũ fuit quã fuit. Et antequã
fuit quando ad h̾c futur̃ fuit. pocuit eẽ. scd̃m contingens
ut ñ fieret. & hoc sẽꝑ potuit eẽ. quã du futur̾ fuit ut
u fieret. sic̾ sẽꝑ futur̃ fuit ut fieret. Qd̃ futur᷑ fuit ad
hoc syectabat qd futur᷑ fuit. qd eẽ potuit. ad hoc spectabat
qd eẽ pocuit : & fucurũ ñ fuit. Et currebant simul adetͥuo¬

Expanded text:
ius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit ut fieret. Quod futurum fuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; quod esse potuit, ad hoc spectabat quod esse potuit et futurum non fuit. Et currebant simul ab aete
Abbreviated transcription (Latin):
nichil in regno suo iustã ordinationẽ euadat. Nã & ipsa ini¬
qͥtas ex hac ꝓuidentia scipẽ habet. & ñ potuit uł ipsa mali¬
tia in obliuione ueture apdꝰ ꝓiuisorẽ oi̾ũ. Uiscire qͤst̾ ini¬
qͥtatis & peccati stipendia: S̾riptũ ÷ scipendia peccati
in ors. gra aut̃ dĩ: uita etͥna. Stipendia peccati mors.
stipendia iusticie uita. Peccato dat᷑ mors. isticie uita.
ctilpe pena. uirtuti gła. Unũ qd̃q qd̾ suũ : accipit.
hec ẽ. ꝓuidentia. Ucrũq oꝑat᷑ in suo & in alieno.

Expanded text:
suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniquitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors, justitiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unumquodque quod suum est accipit. Haec est providentia: u
Abbreviated transcription (Latin):
hec ta seden necessariã notionẽ ꝑsouis ac assignauit. ut assereret
qͥo sedi cõmunionẽ nat᷑e erant. Nominand̾ erat in tͥuitate pat᷑
catuit prudentia eloqͥi sac ne plena similitudo crederet᷑ int ois¬
paria. si in deitate pat̾ yͥor. aut filiꝰ posterior dicet᷑. Sic eñi en hoib¬
se nat̾a habet ut ꝓat̾ eẽ ñ possit qͥñ fuerit filio pͥor. neq filiꝰ qͥo
patre postior ñ sit. Id̾o pat̾ potentia assignata ÷ e sapiettia filio
ñ qͥa magiserat. s qͥa minus eẽ credi poterat. dixerat etũ serip

Expanded text:
haec tria secundum necessariam notionem personis assignavit ut assereret quod secundum communionem naturae erant. Nominandus erat in Trinitate Pater cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominibus natura habet ut Pater esse non possit, qui non Filio fuerit prior; neque Filius qui Patre posterior non sit; ideo Patri potentia assignata est, et sapientia Filio; non quia magis erat, sed quia minus esse credi poterat. Dixerat enim Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ordo uidet᷑ eẽ. & fuisse uolutitas yͥma. & pꝰ eã disposicio. & uo¬
uissime oꝑatio sub secuta. Nisi enĩ uoluisset: ñ disposiusset. ce
uisi disposuisset s̃ fecisset. Et occurrit magna ratio. qͥa sẽꝑ
in boi̾b p̾cedit uoluntas consiliũ. & c̃siliũ opꝰ suibseqͥt᷑ S qͥo fa¬
cimꝰ ÷ Nunqͥd andebemꝰ in ducẽ tẽꝑa in et̾nitatẽ : Nã si ħ ui

Expanded text:
ordo videtur esse, et fuisse voluntas prima, et post eam dispositio, et novissime operatio subsecuta. Nisi enim voluisset non disposuisset, et si non disposuisset, non fecisset. Et occurrit magna ratio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid facimus? Nunquid audebimus inducere tempora in aeternitatem? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ddur qa uñ nec collectioie diu̾sor netbã facłi. nec cõposit¬
one partiune massã formaret. nesimilitudine mulcors. ne płdra¬
cua ẜ suꝑfiua i sigłaritas imꝑfecta appareret. Sis em̃ utuitasi
simi situoine sola consistens. płimor auit aimꝑ fectionẽ oscendig
imparte siminꝰ habent singła. aut stͥflua geminationẽ intoco

Expanded text:
positione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto
Abbreviated transcription (Latin):
ho qͥ humnana nouat. diuina ñ nouerat. ininoracionẽ quatidã
Sensusi a in telligentie eẽ. in filio qͣsi ad hc in fra ꝑfectionẽ
etatis cõsũiate. addidit sapiẽtẽ. ñ qͥa singłarit᷑ hoc ipse
erat. qd̾ eẽ cõmune oi̾b erat. s qͥa singłarit᷑ ipse erat de qͦ
magis au hoc eẽt dubitari poterat. Uocatꝰ eͥ. etiã sꝑssc̃s¬
uutatẽ ã sedm̃i huiaua estimare disc̾et. cũ contꝰ eonsuetuoire

Expanded text:
ionem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, addidit sapientem; non quia singulariter hoc ipse erat quod esse commune omnibus erat; sed quia singulariter ipse erat de quo magis an hoc esset dubitari poterat. Vocatus est etiam Sveritatem non secundum humana aestimare disceret, cum contra consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
petitꝰ desidiaq duudicet qͥs sit uidelicet qd excarue de orsũ
trahit. qͥd qd ex sꝑri insuꝑna in hiat. sũmũ illud& in mor¬
tale ambieus bonũ. Nã cũ ipsa ratio fortit̾ iudicii censura
qͣsi firmam̾tũ qd̾ dũ ii medio sese collocat. atq huic st eele
q sursũ ÷ sinceritas. ad ea qͥ subt᷑ st̃ ab iecta &e uilia sinit᷑ sese

Expanded text:
petitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judicii censura quasi firmamentum quoddam in medio sese collocat, atque hinc supercoquae sursum est sinceritas, ad ea quae subter sunt abjecta et vilia sinitur sese
Abbreviated transcription (Latin):
bona & non solũ mala & bona in ea uident᷑. ꝓpt̾ea s mala etiã
eẽ mala. & botia eẽ bona in ea uident᷑. ꝓpt̾ea qd ipsa uere & sũ¬
me eͥ. bona. Qd̃ eni ab ipsa discordare uidet᷑ malũ ẽẽ iudet᷑. e
qd̾ ei simile eẽ uidet᷑ bonũ ẽẽ uidet᷑. &e utrũq ñ nͥ in ipsa a
ꝑipsã uidet᷑. ꝑ lucẽ gͦ ꝓbauit lucẽ. qͥa iu luce in cõmutabili

Expanded text:
mala etiam esse mala, bona esse bona in ea videntur: propterea quod ipsa vere et summe est bona. Quod enim ab ipsa discordare videtur, malum esse videtur; et quod ei simile esse videtur, bonum esse videtur; et utrumque non nisi in ipsa et per ipsam videtur. Per lucem ergo probavit lucem: quia in luce incommutabili
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ro huuana ad hec sullimia & alta inuestiganda & in telligen¬
oa: iei firiuia & in sufficiens o̾iio fuiss nͥ diuina reuelatio illi
in adiucoriũ &e firmam̃tũ eognoscende u̾itatis adiuiucta fuisset. p̾ea¬
uͦ ostenso eo qͥabintꝰ erat in uestigatiois uł reuelatioism. stati de uio
qͥforis fit utq sententiã simul subiungit dicens. Inuisibilia eñi

Expanded text:
ublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subju
Abbreviated transcription (Latin):
ri aridã & uestiri graminib suis. Sia aũ hec. sꝑitalia p̾fer̾t
docum̾ta. pͥmũ in corde peccatoris creat᷑ lux. qͣndosemet ip¬
sũ cognosc̾e in cipit. ut diuidat int̾ lucẽ & tenebras. & ap¬
pellare incipiat lucẽ diẽ. & denebras noctẽ. & ñ sitͣ de qͥb
dicit᷑ Ue qͥ dict̃ bonũ malũ. & malũ bonũ. ponentes lucẽ

Expanded text:
ri arida et vestiri graminibus suis. Omnia autem haec spiritualia praeferunt documenta. Primum in corde peccatoris creatur lux, quando semetipsum agnoscere incipit, ut dividat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras noctem; et non sit jam de quibus dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; ponente
Abbreviated transcription (Latin):
tͥb pͥmis dieb ordinata. & seqͣntib ͥb ornata. Nouissi¬
me serca die factꝰ: ħo adam &e eua. ꝓpt᷑ quẽ facta st̃ ceta¬
oĩa. &e ipse ui paradiso collocatꝰ ÷. pͥmo mansurus ibi &e oꝑaturus.
ut pꝰ opꝰ consũmatũ &e obedientiã impletã ex inde illuc ꝓueheret᷑.
uͥ sẽꝑ erat mansurus. S qͥa seqͦncis oꝑis seriẽ a cõditione pͥmi hoi̾s
dedrice̾ iusticuimꝰ. iustũ : ut in ipso erordio libri. pͥmũ causã condi¬
tdouis humane iuuestigemꝰ. ut simul de mo̾straret᷑. & pͥm̃ ratio¬

Expanded text:
 ornata. Novissime sexta die factus est homo Adam et Eva, propter quem facta sunt caeteomnia; et ipse in paradiso collocatus est: primo mansurus ibi et operaturus ut post opus consummatum et obedientiam impletam exinde illuc proveheretur ubi erat semper mansurus. Sed, quia sequentis operis seriem, a conditione primi hominis deducere instituimus, justum est ut in ipsius exordio libri, primum causam conditionis humanae investigemus, ut simul demonstretur et primum ratio
Abbreviated transcription (Latin):
sicionẽq ueturet. hec dicta suffic̾e̾ uolumꝰ. De iude seqͥt᷑. ut
disposicionẽ ipsã qͣlit̃ ꝑfecta sit: ordine ꝓseqͣm᷑. Sex dieb disposuit.
& ordinauit. atq in formã redegit deus ciucta qͦ fecerat: ꝑfecitq
opꝰsuũ die serta.& sic demũ die septima reqͥeuit .i. cessauit ab oꝑe.¬
Tcia ꝑͥ ma die facta ẽ lux. Scd̾a die factũ e firmam̃tũ. tcia die cou¬
gregate st̃ a qͦ. QUarta die facta st̃ luminaria. Quinta oie. piscesae
uolucres. Sexta die bestie. uim̃ta. reꝑcilia. nouissime eadẽ cu̾die: bo.
die factũ ÷ firiam̃tũ. qͦrta die facta sc̃ luminaria. ñ m̾ pͥmũ cũ ficta¬
dicunt᷑ s de uichilo creata fuisse existuet. s potiꝰ de ipsa qͣ priꝰ eteata
erat de nichilo mat̾ia formata in celligat. Etiã. si aliqͣndo u̾bũ crett¬
onis positũ reꝑerit. ut ẽ .ibi. creauit ds cete graudia. & ot̃em animã

Expanded text:
sitionemque veniret, haec dicta sufficere volumus. Deinde sequitur ut dispositionem ipsam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus disposuit et ordinavit atque in formam redegit Deus cuncta quae fecerat: Perfecitque opus suum die sexta. Et sic demum die septima requievit , id est cessavit ab opefacta est lux; secunda die, factum est firmamentum; tertia die, congregatae sunt aquae; quarta die, facta sunt luminaria; quinta die, pisces et volucres; sexta die, bestiae, jumenta, reptilia; novissime eadem tamen die homo. die, factum est firmamentum; tertia die, cdicuntur, haec de nihilo creata fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ib
Abbreviated transcription (Latin):
animantiũ qͦ ex una origine ꝓdeunt. s ñ unã mansi sede¬
onẽ sortiunt᷑. Pisces in originali sede ꝑ manent. uolacilia disposi¬
sursũ collunt᷑. & fiunt qͦsi supͣ id qd̾ facta st̃. Sic de una mas ti ñ st̃¬
sa corruptibił nat᷑a & sua mutabilitate defluentis uniu̾sa
genu̾s humani ꝓ pago tͣhit᷑. si aliis se orsũ in ea qͦ nati st corruptiote
i̾te relictis: aliis seorsũ donogr̃e ad sortẽ celestis patͥe eleuãt᷑.
Uã multa st̃ alia qͦ de his dieb mystica dici potuert.
S nos qͦsi extra mat̾ia nrãm cursĩ ista ꝑ striuximꝰ.
ut ad eandẽ mat̾iã tranͣdã qͣsi erpͥcedenti accessũ conueni¬
entiorẽ bab̾emꝰ. Nos siqͥdẽ ꝓposicũ habemꝰ. de sacͣu̾ito redẽptionis
humane qd̾ a pͥncipio in oꝑib restauiradotus formatũ ÷: qͦntũ
dũs dederit in hoc oꝑe cractare. s qͥa oꝑa conditionis cẽꝑe yͥora
fuer̾t. ab his exordiũ sermoius sũpsimꝰ. uc uide ad reliqͣ qͦ se¬

Expanded text:
animantium quae ex una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliuam multa sunt alia quae de his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos siquidem propositum habemus de sacramento redemptionis humanae quod a principio in operibus restaurationis formatum est quantum Dominus dederit in hoc opere tractare. Sed quia opera conditionis tempore priora fuerunt, ab his exordium sermonis sumpsimus, ut inde ad reliqua quae se
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ura in stantia inagis quã alacͥcate ꝓpͥa aggressuscĩ. mũdi huꝰ
sensił originẽ & dispositione̾ quã breuissimo potui sermone c&e
qͥ maxime ut ꝓposicũ nob̃ fuerat introducend̾ conueniat expli¬
cui. Ne uͦ consequens : ut creationẽ bo̾is ꝓpt̾ quẽ mũdꝰ ipse factꝰ
e̾ sermone ꝓseqͦm᷑. eo sane ordine loqͦndo incedentes. quẽ crea
cor ipse rer̃ demostrauit oꝑando. pꝰ siqͥdẽ opifex d̾s mundũ fẽ¬
cit. ac deuide homine̾ possessorẽ & dnm mũdi. ut cetis o̾ib
iure conditionis dominaret᷑ ho. ipsi aqͦ factꝰ fuerat soli uo¬
luntaria libertate sublectꝰ. Unde constat creationẽ hois¬

Expanded text:
stantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ord opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mundi, ut caeteris omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem ho