comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
donec ꝓicerentur. acredentib: idola & a non credentib: absconderentur:
Cum eius timore terra confringitur: Id est terieni homines timore frn¬
guntur. timendo legem. ułipsuis uł eoꝵ qui credentes in eum. gentib:q. reg¬
nantes. talia sacrilegic ꝓhiberent. Haec enĩ quȩ ut faicilius intellegerentur
in luce dñi. Remisit enĩplebem suam domus isrħł. qm̃ repl&a est. sicut ab
initio regio eoꝵ auguriis sicut alienigenarum. & filii multi alienigenae. nati
sunt illis. Repl&a est enim regio eoꝵ. argento. & cutro. Nec erat numerus
thesaroꝵ illoꝵ Etrepl&&a est t̃raequis. necerat numerus curruũ illoꝵ
& repl&aẽ t̃ri ab hominationib: operũmanuum ipsoꝵ. & ad ora ueriort
ea quȩ fecer̃ digiti eoꝵ. & inclinauit sehomo. & humilicuit seurr. & nõre¬
mitim illis. Et nunc intrate in p&ras. & abscondite uos int̾ra afticie

Expanded text:
donec proicerentur a credentibus idola et a non credentibus absconderentur, donec proicerentur a credentibus idola et a non credentibus absconderentur, cum eius timore terra confringitur, id est terreni homines timore franguntur, timendo legem uel ipsius uel eorum qui credentes in eum gentibusque regnantes talia sacrilegia prohiberent. Haec enim, quae ut facilius intellegerentur in lucem domini. \'remi sit enim plebem suam, domum Israhel, quoniam repleta est sicut ab initio regio eorum auguriis sicut alienigenarum, et filii multi alienigenae nati sunt illis. \'repleta est enim regio eorum argento et auro, nec erat numerus thensaurorum illorum. et repleta est terra equis, nec erat numerus currum illorum. et repleta est terra abominationibus operum manuum ipsorum, et adorauerunt ea quae fecerunt digiti eorum. \'et inclinauit se homo et humilauit se uir, et non remittam illis. "et nunc intrate in petras et abscondite uos in terra a facie
Abbreviated transcription (Latin):
ni. eoꝵ tanti non dicer&. Quis ergo ẽ qui ꝓpt̃ deos alios solus abistis non colitur
& euersis dus aliis tam eudenter effecit ut solus colatur: humiliati omni
supba altitudine que se aduersus exp̃m ereccerat ꝓidolis ꝑsequens int̃fici¬
ens dep̃i anos: Humnc certe quȩ runt ubise abscondant cum sacrificare uolit¬
uł ubi deos ipsossuos redudant. nec cep̃ianis inueniantur. atq frtingantur
Vnde hoc : nisiai timore legum atq reguom ꝑ quos ds̃ isrł suam exercetpotes¬
tatẽ. ia subditos oxp̃i nomini : Sicut longe ante ꝓmisit dicens ꝑꝓph&am.
Et adoribunt eum om̃s reges t̾rae. om̃s gentes seruient ei. Hempe iã impleit̃¬
qd ꝑꝓphoeã ident idem canitur. quod remissurus eã. impiam. plebem suã
Non quidem totam qm̃ multi exisrahelitis credider̃ in xp̃m: Nã in de
solus exaltartur. id est solus altus. & potens hominibus manifestar&

Expanded text:
ni eorum tanta non diceret —, quis ergo est, qui propter deos alios solus ab istis non colitur ni eorum tanta non diceret —, quis ergo est, qui propter deos alios solus ab istis non colitur et euersis dis aliis tam euidenter efficit, ut solus colatur, humilata omni superba altitudine, quae se aduersus Christum erexerat pro idolis persequens interficiensque Christianos? nunc certe quvel ubi deos ipsos suos retrudant, ne a Christianis inveniantur atque frangantur. Unde hoc, nisi a timore legum atque regum, per quos Deus Israel suam exserit potestatem, jam subditos Christi nomini? sicut longe ante promisit, dicens per Prophetam: Et adorabunt eum omnes reges terrae; omnes gentes servient illi phetam identidem canitur, quod remissurus esset impiam plebem suam — non quidem totam, quia multi ex Israhelitis crediderunt in Christum; nam solus exaltaretur, id est solus altus et potens hominibus manifestaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
trinam istam facere alienam. qua xp̃iani contra idola disputant. ea sq
om̃s falsas religiones ubi potuerint eradicant. Dedõ isrł respondeãt
quẽ docere istu & uibere: Nontantũ xp̃ĩanoꝵ. sed &iã iudaeoꝵ librites¬
temtur depso consulant dõssuos. qui a p̃mblas phemari ꝓhibue runt De
dõ isrł̃. si audeat̃ aliqua contumeliosa respondeat. Sed quos consulant
aut ubiiã consulant. librossuoꝵ legant. sid m̃ isrł iouem putant sicut uarro
scribit interim ut scđm eoꝵ opinionẽ loquar. Cur gͦioui nõ credint idola
et̃ delenda: Sisatur nũputent. cur eum noncolunt: aut cur nonsic colint
quem ammodum secoli. proeos uates p̃cepit ꝑ quos ea quae prȩdixit impleuit
Cureinon eredunt simula cra euertenda eẽ & alios dõs colendos non esse:
Sic nec pius nec saturnis est. quia sumis eoꝵ eẽt: contra sacra iouis & satur¬

Expanded text:
trinam istam facere alienam, qua Christiani contra idola disputant easque trinam istam facere alienam, qua Christiani contra idola disputant easque omnes falsas religiones, ubi potuerint, eradicant. De deo Israhel respondeant, quem docere ista et iubere non tantum Christianorum, sed etiam Iudaeorum libri testantur, de ipso consulant deos suos, qui Christum blasphemari prohibuerunt, de deo Israhel, si audiant aliqua contumeliosa, respondeant. sed quos consulant? aut ubi iam consulant? libros suorum legant. si deum Israhel Iouem putant, sicut Varro scripsit, interim ut secundum eorum opinionem loquar, cur ergo Ioui non credunt idola esse delenda? si Saturnum putant, cur eum non colunt? aut cur non sic colunt, quemadmodum se coli per eos uates praecepit, per quos ea quae praedixit impleuit? cur ei non credunt simulacra euertenda esse et alios deos colendos non esse? si nec Iouis nec Saturnus est — quia, si unus eorum esset, contra sacra Iouis et Satur
Abbreviated transcription (Latin):
quanunc leguntur in codicib in imicorum xp̃i. possunt dicifinxisse discipu¬
li xp̃i. Quisenĩ hat euertit nisids̃ isrł: ipsiem̃ ppło dictum est. ꝑdiuinas
idolum. neq cuius quã smnilitudinẽ. neq quȩ incaelo sursũ. neq quae interra
deorsum. Ut aũt &iã euertat isti ubi potestatẽ acceprrit: Sic eip̃cipitur.
nõ ado ribis dõs illoꝵ. sed neq seriu eseis. Nonfticies scdmoperai ipsorũ. sed
deponendo depones & confringendo. confringessimulacra eoꝵ. Quisaũt
Cuiprimo. & deinde isaac filio eius. & deinde ipsi isrł nepoti eius dictũ est.
isrł. isrł cecinit dicens. Ecce uirgo concipiet. & pari& filiũ. & uocabunt
isrł ꝓhibuit alios deoscoli. qui prohibuit idola fabricari. qui p̃cipit¬
euerti. qui ꝑ̃ ph&am p̃dixit. gentes ab extremo t̃ raedicturas. Uerem̃ da¬
& xp̃ianoꝵ fidem: istarumomnium suꝑ fticionũ euersionem iussit

Expanded text:
quae nunc leguntur in codicibus inimicorum Christi, possunt dici finxisse discipuquae nunc leguntur in codicibus inimicorum Christi, possunt dici finxisse discipuli Christi? Quia enim haec euertit nisi deus IsraheL? ipsi enim populo dictum est per diuinas idolum neque cuius quam similitudinem, neque quae in caelo sursum neque quae in terra deorsum. ut autem etiam euertat ista, ubi potestatem acceperit, sic ei praecipitur: non adorabis deos illorum, sed neque seruies eis: non facies secundum opera ipsorum, sed deponendo depones et confringendo confringes simulacra eorum. quis acui primo et deinde Isaac filio eius et deinde ipsi Israhel nepoti eius dictum est Israel cecinit, dicens: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabunt s ergo Israel qui prohibuit alios deos coli, qui prohibuit idola fabricari, qui peuerti, qui per prophetam praedixit gentes ab extremo terrae dicturas: uere mendai nomen et Christianorum fidem istarum omnium superstitionum euersionem iussit,
Abbreviated transcription (Latin):
uante fecer̃ & multi ꝓpetentis suis ipso flagellante ꝑpessi sunt donec
uenire sem̃cui rȩpmissum est. in quobene dicerentur om̃s gentes. & patrũ
suoꝵ simula cra sponte confringerent: Neq enĩ tẽporibus ap̃ianis sed
tanto ante p̃dictum ẽ quod ꝑap̃i anos impl&ur. Ipsi udei qui reman ser̃
litteris tem̃citum non est. Ipsi habent. & legunt ꝓ pho&m dicentem
tremo t̾rȩ. &dicent uerem̃datia coluerunt patres nr̃i simulacra &
non est in illis utilitas. eccenunc fit . Eoce nunc gentes ab extremo terrȩ ieni¬
unt ad cp̃m ista dicentes. & si mulacri frangentes. Ethoc enĩmagnũ eft
ubiq. por tar&: Et in imica fide i nrãe. testis fieraa. ueritatis nrãe. Quomͦdo
g discipulicep̃i docuer quod adp̃o nondidicer̃. Sicut stulti dssipiendo iectãt.
ut deorgentium & simulacroꝵ suꝑ stitio deler&ur. Num quid & illas ꝓpha&ias.

Expanded text:
uante fecerunt, multa pro peccatis suis ipso flagellante perpessi sunt, donec uante fecerunt, multa pro peccatis suis ipso flagellante perpessi sunt, donec ueniret semen, cui promissum est, in quo benedicerentur omnes gentes et patrum suorum simulacra sponte confringerent. Neque enim temporibus christianis, sed tanto ante praedictum est quod per Christianos impletur. ipsi Iudaei qui remanseruntlitteris tacitum non est, ipsi habent et legunt prophetam dicentem: tremo terrae, et dicent: Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. ecce nunc fit, ecce nunc gentes ab extremo terrae ueniunt ad Christum ista dicentes et simulacra frangentes. et hoc enim magnum est, ubique portaret et inimica fidei nostrae testis fieret ueritatis nostrae. quomodo ergo discipuli Christi docuerunt quod a Christo non didicerunt, sicut stulti desipiendo iactitant, ut deorum gentilium et simulacrorum superstitio deleretur? numquid et illas prophetias,
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ quẽ sic uident. a suoꝵ deoꝵ soci& ate seiunctũ. ut quẽ dm̃ fateri co¬
gunt᷑. quiom̃s dõs colendos eẽ ꝓfitentur: cumc&eris colere nosinctntur
fisn es an elelinon posint cur non ille eligitir quistos coli uetat Rcli¬

Expanded text:
uerum, quem sic uident a suorum deorum societate seiunctum, ut quem deum fateri couerum, quem sic uident a suorum deorum societate seiunctum, ut quem deum fateri coguntur, qui omnes deos colendos esse profitentur, cum ceteris colere non sinantur? ergo simul coli non possunt, cur non ille eligitur qui istos coli uetat reli
Abbreviated transcription (Latin):
leguntur: ꝓ nr̃a hoc est xp̃ĩana religione testimonum dicunt. Quod ascĩs
angłis. & ab ipsis ppħ& is nris audirepotuerunt. Sicut &e psentem incar¬
ne xep̃m. &ĩadae monia coacta sunt confiteri. sed haec omitto. Quȩ cũ ꝓ¬
ferimus. anris ficta eẽ contendunt. Ipsiomnino. ipsi urguendi sunt ut
ꝓferant auctib deoꝵ suoꝵ contradm̃ hae breor aliquidꝓ pha&atũ sicut nos
tot. & tanta delibris ꝓpho&arum nr̃õꝵ contradõs eoꝵ. & iuissa obseruamꝰ.
& p̃dicͣta recitaimus. & facta monstrimus. quae illiiam quiꝑ pauci
remanser̃. malunt dolere compl&ti. quam illũ dm̃ agnoscere qui potu¬
it p̃nuntiare complenda. cum in suis diis falsas. quae sunt uera dȩmonia
Nihil aliud ꝓmagno appetant. quã cum aliquideoꝵ res ponsis sibi futurũ eẽ.
didicerit: Quȩtum ita sint cur non pocius miseri intellegunt. illũ eẽ dm̃

Expanded text:
leguntur pro nostra, hoc est christiana religione testimonium dicunt, quod a sanctis leguntur pro nostra, hoc est christiana religione testimonium dicunt, quod a sanctis angelis et ab ipsis prophetis nostris audire potuerunt, sicut et praesentem in carne Christum etiam demonia coacta sunt confiteri. sed haec omitto, quae cum proferimus a nostris ficta esse contendunt: ipsi omnino, ipsi urgendi sunt, ut proferant a uatibus deorum suorum contra deum Hebraeorum aliquid prophetatum, sicut nos tot et tanta de libris prophetarum nostrorum contra deos eorum et iussa obseruamus et praedicta recitamus et facta monstramus. quae illi iam qui perpauci remanserunt malunt dolere conpleta quam illum deum agnoscere qui potuit praenuntiare conplenda, cum in suis dis falsis, quae sunt uera demonia, nihil aliud pro magno appetant, quam cum aliquid eorum responsis sibi futurum esse didicerint. Quae cum ita sint, cur non potius miseri intellegunt illum esse deum
Abbreviated transcription (Latin):
Postremosillos deos dicunt. quinum quã aiusisunt ꝑ uatessuos cõtra
ist um dm̃ aliquid dicere. quomodo nõ est ds̃ qui puatessuos istor simula¬
cra non solum euertiuissit: Uerum &iã in om̃ibus gentib euersurai p̃¬
dixit abeis qui illis desertis seunum dm̃ colere iuber&. & ussi famula¬
rentur Autlegunt sipossunt uel aliquã sybillarum. uel quẽ lib& aloꝵ
uatum suoꝵ p̃dixisse hoc futurum. ut ds̃ hebreoꝵ ds̃ isrł. ab om̃ibus
gentib coler&. & quod eum cultores alioꝵ deoꝵ recte cnte a respuissent:
łuturas &iam litteras ꝓph&tꝵ eius. in auctoritate itt sublimi. uthis
obtemperans &iam imperium romanoꝵ. uiber& delerisimula cra:
Monuisse oeiã : nec talib p̃ceptis obtẽperara&eur. Legant ist sipossunt
ex aliquib libris uatum suoꝵ: Omitto eñi dicere. qđ ei quae in illoꝵ libris

Expanded text:
postremo, si illos deos dicunt, qui numquam ausi sunt per uates suos contra postremo, si illos deos dicunt, qui numquam ausi sunt per uates suos contra istum deum aliquid dicere, quomodo non est deus, qui per uates suos istorum simulacra non solum euerti iussit, uerum etiam in omnibus gentibus euersuiri praedixit ab eis qui illis desertis se unum deum colere iuberentur et iussi famularentur? Aut legant, si possunt, uel aliquam Sibyllarum uel quemlibet aliorum uatum suorum praedixisse hoc futurum, ut deus Hebraeorum deus Israhel ab omnibus gentibus coleretur, et quod eum cultores aliorum deorum recte antea respuissent, futuras etiam litteras prophetarum eius in auctoritate ita sublimi, ut his obtemperans etiam imperium Romanorum iuberet deleri simulacra, monuisse etiam, ne talibus praeceptis obtemperaretur: legant ista, si possunt, ex aliquibus libris uatum suorum. omitto enim dicere, quod ea quae in illorum libris
Abbreviated transcription (Latin):
Siauĩt colendus est. nonom̃s colendi sunt. Quu nisi solus colatur iste nõcolit᷑
Anforte dicturi sunt. istum non cẽdm̃. cũ illos dos dicant. qui sicut noscredimꝰ
nihilpossunt nisi quodillius iudicio ꝑmittuntur. Non ut alicui prosint
sedut nec ledere ualeant. nisi eos quos istia lȩdendos eẽ. ille iuidicat qui om̃a po¬
test. Sicut aũt ipsi coguntir fateri. minora certe quam ille potuerunt Siem̃¬
dõs dicunt quo rum uates consulti ab ominib: ut nondicã fefellerunt pro¬
xima tam̃ priuatis negociis responderunt: Quomodo non est ds̃ . cuiꝰ uatos
non solum ea qua ꝰ tempus consulebantur congrue responder̃ . Uerim& iũ
unde noncon sulebantir. de umiuerso generehumano atq omnib gentib
eaqͣ stinto ante p̃dixerunt : Quȩ nuc & legimus. & iudemus. Sidm̃ dicint
quo impla&ua sibylla facte cecinit romanoꝵ. quo modo nonestds̃. qui& ro¬

Expanded text:
si autem colendus est, non omnes colendi sunt, quia, nisi solus colatur, iste non colitur. si autem colendus est, non omnes colendi sunt, quia, nisi solus colatur, iste non colitur. an forte dicturi sunt istum non esse deum, cum illos deos dicant, qui, sicut nos credimus, nihil possunt nisi quod illius iudicio permittuntur, non ut alicui prosint, sed ut nec laedere ualeant nisi eos, quos ita laedendos esse ille iudicat, qui omnia potest? sicut autem ipsi coguntdii sunt, quorum vates consulti ab hominibus, ut non dicam fefellerunt, proxima tamen privatis negotiis responderunt; quomodo non est Deus, cujus vates non solum ea quae ad tempus consulebantur congrue responderunt, verum etiam unde non consulebantur de universo genere humano, atque omnibus gentibus ea tanto ante. praedixerunt, quae nunc et legimus et uidemus? si deum dicunt, quo impleta Sibylla fata cecinit Romanorum, quomodo non est deus, qui et Ro
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. quemsapientissimum omnum hominum. &iam oraculo fuisse firma¬
runt: socratis enim sententia est : Vnum quemq dm̃ siccoli oportere. quomodo
seipse colendum et̃ p̃ceperit. Pro inde istissimmt necesitus facta est nõco¬
len didm̃ hebraeoꝵ quia si ailio modo eũ colere uellent quan seco lendum
ipsedio. so&: Non utiq illũ colerent. sed quod ipsi finocissent: Siañt illomodo uel¬
Lent quo ipse dicer&e. aliossibi colendos non er̃ ternebant quos ipse oli ꝓphibebat
Acphoc respuer̃ unius ueridicultum. Nemultos fulsos offenderent Alagis
arbiteentes obfuturam sibi fuisse istoꝵ iracundiam. quamillius beni uolen¬
tiam ꝓfuturaom. Sed fuerit ista uone necessitas. eridenda timiditas. Nuimo
quaerimus quid deistodõ sentiant homines quibus plac& om̃s dos coleri dos ẽc
Sienim ist colendus non est. quomodo coluntur om̃s. cumiste non colitur

Expanded text:
ditur, quem sapientissimum omnium hominum etiam oraculo fuisse firmaditur, quem sapientissimum omnium hominum etiam oraculo fuisse firmarunt. Socratis enim sententia est unumquemque deum sic coli oportere, quomodo se ipse colendum esse praeceperit. proinde istis summa necessitas facta est non colendi deum Hebraeorum, quia, si alio modo eum colere uellent quam se . colendum ipse dixisset, non utique illum colerent, sed quod ipsi finxissent. si autem illo modo uellent quo ipse diceret, alios sibi colendos non esse cernebant quos ipse coli prohibebat. ac per hoc respuerunt unius ueri dei cultum, ne multos falsos offenderent, magis arbitrantes sibi obfuturam fuisse istorum iracundiam quam illius beniuolentiam profuturam. Sed fuerit ista uana necessitas et ridenda timiditas: nunc quaerimus, quid de isto deo sentiant homines, quibus placet omnes deos colendos esse. si enim iste colendus non est, quomodo coluntur omnes, cum iste non colitur?
Abbreviated transcription (Latin):
ni & iam malos dõs colendos non putant. qui pallori & fȩb i. phamofiter
Qui & agcitꝰ. dee moncis inuitandos. & taicos. daemonas placandos monẽt:
Quodlib&e gͦ deilo exstiment. Cureum solumnsibi nec aduocandũ nec adp¬
piciandum eẽ duacer: Nuisest d s̃ isrł̃ iste. uł ita gnot᷑. ut in tãmultisdus solus
adhuc non inueniatur: uł itanotꝰ ut atc̃ multis hominib ic solus colatur.
Niluil g̃ restet utdicant curhuus disacri retiꝑe noluerint. Nlsi ꝙ sesolũ coli
uoluerit. Illo saũt dosgentum quos isti iã colebant coliꝓhibuerit: sed hoc
ipsũ magis abeis requirendum est. quem nã. uł quale putent eẽ istũ dm̃
qui noluerit colidos alienos. quib istitempla & simulachra fecer. Tantũq
potuerit. ut plus ualere ei uolints ad eoꝵ simula hrti euertenda quã
illoꝵ adeiꝰsacra nonrecipienda Certesententia illius eoꝵ philo sophip¬

Expanded text:
ni etiam malos deos colendos non putant, qui Pallori et Febri fana fecerunt? ni etiam malos deos colendos non putant, qui Pallori et Febri fana fecerunt? qui et agathus demonas inuitandos et cacus demonas placandos monent? quodlibet ergo de illo existiment, cur eum solum sibi nec aduocandum nec propitiandum esse duxerunt? quis est deus iste uel ita ignotus, ut in tam multis dis solus adhuc non inueniatur, uel ita notus, ut a tam multis hominibus iam solus colatur? nihil ergo restat, ut dicant, cur huius dei sacra recipere noluerint, nisi quia solum se coli uoluerit, illos autem deos gentium, quos isti iam colebant, coli prohibuerit. sed hoc ipsum magis ab eis requirendum est, quemnam uel qualem putent. esse istum deum, qui noluerit coli deos alios, quibus isti templa et simulacra fecerunt, tantumque potuerit, ut plus ualeret eius uoluntas ad eorum simulacra euertenda quam illorum ad eius sacra non recipienda. certe sententia illius eorum philosophi pro
Abbreviated transcription (Latin):
non receperunt sicut aliuͣm gentium dõs quas romanum sub egit impenũ
Preseritim cum eoꝵ sententia sit om̃s dõs colendos eẽ sapienti: Curgͦ anu¬
mero c&eroꝵ iste reiectus est: Siplus ual& curabeis solus non colit᷑ : Si pa¬
rũ. aut nihil ual&. Curcontritis eoꝵ simulat̾ris ab omib gentib solus pene
iã colit᷑ : Ncum qua hui qucestionis exximi uinculo potuer̃ : C umaiores &
minores dõs colant quos dõsputant: Hũc dm̃ non colunt quip̃ ualuit
omũb quos colunt. Sienĩ magnȩ uirtutis ẽ : Cur existimatꝰ. ẽ imꝓbandꝰ
Siparua nulliusq uirtutis ẽ: Curtantum potuit imꝓbatꝰ: Sibonus est :
Curac&eris bonis solus sepatur : Simalus est. Curatot bonis unus non
sepatur: Siuerate est. Cur eius p̃ceptic respiumntur: Simendax ẽ. Cueuis
p̃dicta complentir: Postrmo ꝗd uolunt deillo sentiant. Num ꝗd roma¬

Expanded text:
non receperunt sicut aliarum gentium deos, quas Romanum subegit imperium, non receperunt sicut aliarum gentium deos, quas Romanum subegit imperium, praesertim cum eorum sententia sit omnes deos colendos esse sapienti? cur ergo a numero ceterorum iste reiectus est? si plurimum ualet, cur ab eis solus non colitur? si parum aut nihil ualet, cur contritis eorum simulacris ab omnibus gentibus solus paene iam colitur? numquam huius quaestionis eximi uinculo poterunt, qui cum maiores et minores deos colant, quos deos putant, hunc deum non colunt, qui praeualuit omnibus, quos colunt. si enim magnae uirtutis est, cur existimatus est inprobandus? si paruae nulliusue uirtutis est, cur tantum potuit inprobatus? si bonus est, cur a ceteris bonis solus separatur? si malus est, cur a tot bonis unus non superatur? si uerax est, cur eius praecepta respuuntur? si mendax est, cur eius praedicta conplentur? Postremo quod nolunt de illo sentiant. numquid Roma
Abbreviated transcription (Latin):
crificior & confractio simula eroꝵ Non ꝑdoctrinã xxp̃ĩ fiat. sed ꝑ discipuloꝵ
eius. Quos aliud quam ab illo didicer̃ docuisse contendunt: It a uolentes xp̃ĩ¬
anã fidẽ. xp̃m honorantes laudentesq conuelle requia utiq ꝑͥdiscipulos ꝓp̃i
& factu. & dicti tepĩ annunciat sunt. quib: constat relgior ep̃icana: Adhuc
istis iam paucissimis. neciã obpugnantib sedtã ad huc musitatib inimica.
Sedsi nolunt aep̃m credere. taliu docuisse: ꝓph&as legunt. qui non solunt suꝑ¬
stitiones idoloꝵ euerti praeceper̃: ierũ &iã xp̃ĩanis temporib hanc euer¬
sionẽ futuram p̃diacer̃: Qui si fefeller. curtantu manifestatione com¬
plaur : siuerum dixer̃. Curtantae diuinitati resistitur: Verunta m̃ diligen¬
tius ab histis quȩ rendumest. quemnam putent ẽẽ dm̃ isrħl. Cureũ colendũ

Expanded text:
crificiorum et confractio simulacrorum non per doctrinam Christi fiat, sed per discipulorum crificiorum et confractio simulacrorum non per doctrinam Christi fiat, sed per discipulorum eius, quos aliud quam ab illo didicerunt docuisse contendunt, ita uolentes christianam fidem Christum honorantes laudantesque conuellere, quia utique per discipulos Christi et facta et dicta Christi adnuntiata sunt, quibus constat religio christiana adhuc istis iam paucissimis, nec iam obpugnantibus, sed tamen adhuc mussitantibus, inimica. sed si nolunt credere Christum talia docuisse, prophetas legant, qui non solum superstitiones idolorum euerti praeceperunt, uerum etiam christians temporibus hanc euersionem futuram praedixerunt. qui si fefellerunt, cur tanta manifestatione conpletur? si uerum dixerunt, cur tantae diuinitati resistitur? Verum tamen diligentius ab istis quaerendum est, quemnam putent esse deum Israhel. cur eum colendum
Abbreviated transcription (Latin):
non habect nemencep̃i: Quid quod istiuaniap̃i laudatores & qp̃i anae
religionis obliqui obtrectores. Propterea non audent plasphemare
ep̃im. Quia quidm phulosophieoꝵ sicut in librissuis porphirius siculs
pdit Con suluer dõssuos quid dexp̃o responderent : Illi aut orciculis
sus ep̃m laudere tompulsi sunt Net mirum cum ineiangło legamꝰ
cim demones fuisse confessos. Scriptum est cut in ꝓpharis nostris
En dii gentium dermonia: Ac perhocisti contra deorum suorion.
responsa conentur continent plasphemias axp̃o. & eus in discipi lis eius effim¬
dunt: mihicũt uid&ur quod illidigentiũ quos phi lophi paganoꝵ consulere
potuer̃. &iam sidis cipulis ep̃i int̾rogarentur : Ipsos quoq laudare cogerent᷑
Verumtamen ist itadis putant. qd ꝗ haec euersio temploꝵ. & daminatiosa¬

Expanded text:
non habeat nomen Christi. Quid quod isti uani Christi laudatores et christianae non habeat nomen Christi. Quid quod isti uani Christi laudatores et christianae religionis obliqui obtrectatores propterea non audent blasphemare Christum, quia quidam philosophi eorum, sicut in libris suis Porphyrius Siculus prodit, consuluerunt deos suos, quid de Christo responderent, illi autem oraculis suis Christum laudare  conpulsi sunt? nec mirum, cum et in euangelio legamus eum demones fuisse confessos; scriptum est autem in prophetis nostris: quoniam di gentium demonia. ac per hoc isti, ne contra deorum suorum responsa conentur, continent blasphemias a Christo et eas in discipulos eius effundunt; mihi autem uidetur, quod illi di gentium, quos philosophi paganorum consulere potuerunt, etiam, si de discipulis Christi interrogarentur, ipsos quoque laudare cogerentur. Verum tamen isti ita disputant, quod haec euersio templorum et damnatio sa
Abbreviated transcription (Latin):
demia iam gentis rcgnim a sacerdotum pninciarentur Non magicis
ar tib fecit axp̃s ante quam ece in hominibus natus: Nam & ilius iam deleti
reg ueols ubiq dispsus miraibilꝓpuidentia quamuissine ulla inctione regis
seuerdonsꝙ remen serit In quo cris mate xp̃inomen apparae:Ton & iamen
reliquias quarundam ob ser uationim suarim. Romano aũt sccra illado
idolorion cultu nec ustuis sub ugatisq accipit ut libros ꝓph&ricos adistimonũ
cidl ue miseri tepm malelaudano scipsos indicant saliquam magia sub
eus nomine serpt sint Cumuehe ment̃ his crtibus xp̃idoctrina in imica
su ĩ sune potius intellegant quantum sit illid nomen. qio audit e&iamilli
hominum erroribus multi &iam uarias hereses aduer sus ueritatem sub
euis nomine condiderunt It sentiunt &iam in iuci tp̃i ad sua dendum
qđ ꝓferunt contradoc trinam axp̃i. Nullum sibi eẽ pondũ ciuictoritattis s

Expanded text:
usdam etiam gentis regnum ac sacerdotium praenuntiarentur, non magicis artibus fecit Christus, antequam esset in hominibus natus. nam et illius iam deleti regni populus ubique dispersus mirabili dei prouidentia, quamuis sine ulla unctione regis sacerdotisque . remanserit, in quo chrismate Christi nomen apparet, tenet tamen reliquias quarundam obseruationum suarum, Romana autem sacra illa de idolorum cultu nec uictus ac subiugatus accepit, ut libros propheticos ad testimonium adhuc miseri Christum male laudando se ipsos indicant? si aliqua magica sub eius nomine scripta sunt, cum uehementer his artibus Christi doctrina inimica sit, hinc potius intellegant, quantum sit illud nomen, quo addito etiam illhominum erroribus multi etiam uarias hereses aduersus ueritatem sub eius nomine condiderunt, ita sentiunt etiam inimici Christi ad suadendum quod proferunt contra doctrinam Christi nullum sibi esse pondus auctoritatis, si
Abbreviated transcription (Latin):
amplius tribuise quam erat. ut eum filium didicerent. &uerbũ dei
ꝑ quod facta sut om̃a. & ipsum acdm̃ patrem unum eẽ. Acsiqua si¬
milia sunt in apostolicis litte ris. quib eum cum patre unum dm̃
colendum eẽ didicimus Hono randum enim tamquam scpientis¬
simuni uirum putant. colendum aut̃ tam quamd ̃mnegant: Cum
ergo quȩ runt quare ipse non scripserit. uidentur pariti fuisse
hoede illo eredere quod dese ipse sripsiss&. Flon quod aluide lla ꝓsuo arbitrio
prediccissent : a quibus quȩro curde quibus dam nobilissimis philo sophis
suis hoc crediderint. quod de illis eorum discipuli scriptum memo riȩ. re¬
liquȩ runt. cum de se ipsinihil scripssent: Nam pytagoras. quo in illa con¬
templatiua uirtute. nihil tunc habuit gretia clarius. Non tantum de
se sed nec deullare. aliquid scripsisse ꝑhibetur. Socrates aũt que mrur¬
suf in actiua quonores informantur. omnibus p̃tulerint. ita ut testi¬

Expanded text:
amplius tribuisse quam erat, ut eum filium dei dicerent et uerbum dei, amplius tribuisse quam erat, ut eum filium dei dicerent et uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua similia sunt in apostolicis litteris, quibus eum cum patre unum deum colendum esse didicimus. honorandum enim tamquam sapientissimum uirum putant, colendum autem tamquam deum negant. Cum ergo quaerunt, quare ipse non scripserit, uidentur parati fuisse hoc de illo credere, quod de se ipse scripsisset, non quod alii de illo pro suo arbitrio praedicassent. a quibus quaero, cur de quibusdam nobilissimis philosophis suis hoc crediderint, quod de illis eorum discipuli scriptum memoriae reliquerunt, cum de se ipsi nihil scripsissent? nam Pythagoras, quo in illa contemplatiua uirtute nihil tunc habuit Graecia clarius, non tantum de se, sed nec de ulla re aliquid scripsisse perhibetur. Socrates autem, quem rursus in actiua, qua mores informantur, omnibus praetulerunt, ita ut testi
Abbreviated transcription (Latin):
quid talibus respondeant quȩstionibus. uel ad ꝓfectum scientia sue. uelad
illorum uani loquia refellenda. Inspiratͥe: atq adinuante dño dõnr̃o. qđ
utinam & ipsorum saluti prosit. hoc opere demonstra resuscepimus Errorẽ
uelte meritaitẽ eoꝵ. qui contra euangłii quat tuor libros. quos euangelistȩ
quat tuor singulos conscripserunt. satis argutas criminationes sȩꝓferre
arbitrantur: quod ut fiat quam non sibi ad uersentur idem scriptores
quat tuor. oftendendim est. Hoc enim solent quasi palmare suae uanita¬
tis obicere. quod ipsi euan geliste. interse ipsos dissenticn: Sed illud pri¬
us discutiendum est. quod sol& non nullos mouere : cur ipse dñs nichil
scripserit. Ut aliis deillo scribentibus necessit credere. Hoc enĩ dicunt
mare non audent. eiq tribuunt excellentissimam scpientiam. sed
tamen tan quam homini Discipulis uero eius dicunt. magistro suo

Expanded text:
quid talibus respondeant quaestionibus, uel ad prouectum scientiae suae uel ad quid talibus respondeant quaestionibus, uel ad prouectum scientiae suae uel ad illorum uaniloquia refellenda, inspirante adque adiuuante domino deo nostro - quod utinam et ipsorum saluti prosit — hoc opere demonstrare suscepimus errorem uel temeritatem eorum, qui contra euangelii quattuor libros, quos euangelistae quattuor singulos conscripserunt. satis argutas criminationes se proferre arbitrantur. quod ut fiat, quam non sibi aduersentur idem scriptores quattuor, ostendendum est. hoc enim solent quasi palmare suae uanitatis obicere, quod ipsi euangelistae inter se ipsos dissentiant. Sed illud prius discutiendum est, quod solet nonnullos mouere, cur ipse dominus nihil scripserit, ut aliis de illo scribentibus necesse sit credere. hoc enim dicunt mare non audent eique tribuunt excellentissimam sapientiam, sed tamen tamquam homini, discipulos uero eius dicunt magistro suo
Abbreviated transcription (Latin):
occupati sunt. quȩ cep̃s incarne opertitus est: & quȩ praocepta moralis
uitt exercendȩ carnẽ por temtib tradidit. At uero iohannes supra
nubila infirmitatis humanȩ. uelut aquili uolat. & lucem in commu¬
tabilis ueritatis. acutissimis atq firmissimis oculis cordis int̃uetus:
Has dm̃ suĩs quad rigis. quibus inorbem uectus. subiecit ppłos. lenisuo
iugo. & sarcina leui. Quidem uel mpia uanitite. uelimperita temerita¬
it. calum nus app&unt. ut eis uericis narrationis derogent fidem Per
quos cxp̃iana religio disseminatu ꝑmudum Tantu fertilitate ꝓuenit.
ut homines in fideles. iam int̃seipsoscalum niassuas musitare ute au¬
deant. compressi fide gentium. & omnium deuotione ppłoꝵ Verum
tamem qͥuia non nullos ad huc calum niosis disputaitionibus suis. uel
retardant afide necredant. ueliam credentes quantum potuerint
agitando ꝑturbant: Non nulli cũt fr̃ssailua fide nosse desiderant.

Expanded text:
occupati sunt, quae Christus in carne operatus est et quae praecepta mortalis occupati sunt, quae Christus in carne operatus est et quae praecepta mortalis uitae exercendae carnem portantibus tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis humanae uelut aquila uolat et lucem incommutabilis ueritatis acutissimis adque firmissimis oculis cordis intuetur. Has domini sanctas quadrigas, quibus per orbem uectus subigit populos leni suo iugo et sarcinae leui, quidam uel impia uanitate uel imperita temeritate calumniis appetunt, ut eis ueracis narrationis derogent fidem, per quos christiana religio disseminata per mundum tanta fertilitate prouenit, ut homines infideles iam inter se ipsos calumnias suas mussitare uix audeant conpressi fide gentium et omnium deuotione populorum. uerum tamen, quia nonnullos adhuc calumniosis disputationibus suis uel retardant a fide, ne credant, uel iam credentes, quantum potuerint, exagitando perturbant, nonnulli autem fratres salua fide nosse desiderant,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstellam natus apparuit. Et ipse rexherodes regem formidat infantẽ:
atq ut eumpossit occidere. tot paruulos necat. Quod aũt ꝑuitulũ lucas
significcitus sit : ꝓpt̃ maxcimã uictimam scicer dotis neutridubitauerunt
bienim asacer dote çicharia. incipit sermo narrantis. ibi cognatio mariao
&elis ab& himemoraitur ibi sacramentti primi sacer docii. in infante. ꝓp̃o
impl&a narratur.&quȩ cumq alia possunt diligenter aduerti quibus
appareat lucas intentionẽ cir ea personam sacerdotis habuisse . Mlar cus gͦ
quineq stirpem regiam. neq sacer dotalem. uel cognationẽ: uel conse cra¬
tionẽ narrare udluit Et tamen in eis uersatus ostenditur. quȩ homo
xp̃s oꝑatus est. tantum hominis figura in illis quattuor animalibus
significatus uidetur. Haec aũt animaliatria. siueleo. si ue homo. siue
uitulus. interra gradiuntur Vnde istitres euangłistȩ in his maxime

Expanded text:
per stellam natus appaper stellam natus appaadque, ut eum possit occidere, tot paruulos necat. quod autem per uitulum Lucas significatus sit propter maximam uictimam sacerdotis, neutri dubitauerunt. ibi enim a sacerdote Zacharia incipit sermo narrantis, ibi cognatio Mariae et Elisabeth commemoratur, ibi sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur, et quaecumque alia possunt diligenter aduerti, quibus appareat Lucas intentionem circa personam sacerdotis habuisse. Marcus ergo, qui neque stirpem regiam neque sacerdotalem uel cognationem uel consecrationem narrare uoluit et tamen in eis uersatus & ostenditur, quae homo Christus operatus est, tantum hominis figura in illis quattuor animalibus significatus uidetur. haec autem animalia tria, siue leo siue homo siue uitulus, in terra gradiuntur, unde isti tres euangelistae in his maxime
Abbreviated transcription (Latin):
tius & uberi s conscͥribentrͥm in iurtidt contemplatuui comimendanda.
siuans integaonẽm. pdicationẽq tenuise. Unde mihi iudentur qui ex apo¬
calipsi. illaquat tuor animalia ad intellegendos quattuor euanglistas
int̃p̃tati sunt᷑: pbabilius aliquid at tendisse. quileonem in mat theo. homine
in marcõ. ulticlion in luci. Aquilã in iohannẽ intelle.xeriort: quam illi qui
hominem mattheo. aquilamarco. leonem iohanni triburunt. Deprinci
pis em̃ librorum quandã coniecturam capere uoluerunt. Honde totu inten¬
tione euangłistarum. Quȩ magis fuerat per scritanda: multo enĩ cogru¬
entius ille qui regiam xp̃i ꝑsonum maxime commnendauit ꝑleonẽ signifi¬
catus accipitur: ude & in apocalipsi cum ipsa triburegia leo com memorit᷑ꝰ.
est. ubidictum est. Uicit leo de tribu iudo scđm mat̾ theum & maginar¬
rantur uenisse aboriente ad regem querendum & ad orandum qui eis

Expanded text:
tius et uberius conscribentem in uirtute contemplatiua commendanda tius et uberius conscribentem in uirtute contemplatiua commendanda suam intentionem praedicationemque tenuisse. Vnde mihi uidentur qui ex apocalypsi illa quattuor animalia ad intellegendos quattuor euangelistas interpretati sunt probabilius aliquid adtendisse illi, qui leonem in Mattheo, hominem in Marco, uitulum in Luca, aquilam in Iohanne intellexerunt, quam illi, qui hominem Mattheo, aquilam Marco, leonem Iohanni tribupiis enim librorum quamdam conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendavit, per leonem significatus accipitur. Unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dictum est: Vicit leo de tribu Juda. Secundum Matthaeum enim et magi narrantur venisse ab Oriente ad regem quaerendum, et adorandum, qui eis
Abbreviated transcription (Latin):
quippe erat inpsalmis. Necorrum pastituli inscriptionẽ : siue qđ ad ꝑsonã
sac̃ dotis at tin& in eo qđ nos offerre: atq accipere docuit. VUnde ꝓphetiam
desep̃misit dicentẽ : Tues sac̃dos in&ernum scđm ordinẽ melchi sedeat mul¬
tisq alus docum̃tis diuinarũ scripturarum.: rexetsac̃ dos &xp̃s appar&. Hinc
& ipsedd̃ cuiꝰ nõ fustra crebrius filius dictus ẽ quam filius abrahȩ. & quae
cõmunit̃ tenuer̃ mattheus & lucas. Ille a quo ꝑsalo monem discender &. iste
aquo ꝑnathan ascender&:. Quamquã aꝑte rex fuit. figurauit tam̃ & sacer¬
dotis ꝑ sonam. quando panss ꝓpositionis manducauit. quos nõlicebat
uxor erat hachariae sacerdotis. Dequo idem scripsit. qđ eam defiliabus
aaron. hocẽ detribu sacerdotum habebat uxorem. Cum gͦ mattheus
circa regis. lucas circa sacerdotis ꝑsonam gerer& intentionẽ : utiq humani¬

Expanded text:
quippe erat in psalmis: ne corrumpas tituli inscriptionem, siue, quod ad personam quippe erat in psalmis: ne corrumpas tituli inscriptionem, siue, quod ad personam sacerdotis adtinet, in eo quod nos offerre adque accipere docuit, unde prophetiam de se praemisit dicentem: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. multisque aliis documentis diuinaret ipse David, cujus non frustra crebrius filius dictus est, quam filius Abrahae, et quem communiter tenuerunt Matthaeus et Lucas, ille a quo per Salomonem descenderet, iste ad quem per Nathan ascenderet, quanquam aperte rex fuit, figuravit tamen et sacerdotis personam, quando panes propositionis manducavit, quos non licebat uxor erat Zachariae sacerdotis. De quo idem scripsit, quod eam de filiabus Aaron, hoc est de tribu sacerdotum habebat uxorem . 6. Cum ergo Matthaeus circa regis, Lucas circa sacerdotis personam gereret intentionem, utrique humani
Abbreviated transcription (Latin):
pedisequus & breuiator eius uidetur. Cumsolo quippe iohanne.
nichildix̃. solus ipseꝑ pauca. Cumsolo luca pauciora. Cum mattheo
plurima & multa penȩ totidem atq. ipsis uerbis siue cumsolo siue
cũ ceteris consonante. Lucas aut̃ cirta sacerdotalem dñi ftyrpẽ atq ꝑ
sonam magis occupatus appar&. Nam & ad ipsum dauid nõregium
stema n sequuitus ascendit. sed ꝑ eos qui reges nofuer: Exuit adniathan
filium dđ q̃uinec ipse rex fuit. Non sicut mattheus qui ꝑ salomonem
regem descendens Ceteros &⁊ amreges exordinȩ ꝓsequut ẽ seruans
uerusrex & unus uerus sacerdos illud ad regendonos Istud ad eapian¬
dos nos hasduas ꝑsonas apatre singillatim cõm̃datas suamfiguram
egisse declarauit siue dtitulo illo quicruci ei suꝑ fixus erat rexiudacoꝵ
nde arhano instonctu pilatus respondit qđ seri s scripsi: Hraedictum

Expanded text:
pedisequus et breuiator eius uidetur. cum solo quippe Iohanne pedisequus et breuiator eius uidetur. cum solo quippe Iohanne nihil dixit, solus ipse perpauca, cum solo Luca pauciora, cum Mattheo uero plurima et multa paene totidem adque ipsis uerbis siue cum solo siue cum ceteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem domini stirpem adque personam magis occupatus apparet. nam et ad ipsum Dauid non regium stemma secutus ascendit, sed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans uerus rex et unus ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expiandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram egisse declarauit siue titulo illo, qui cruci eius superfixus erat, rex Iudaeorum, unde arcano instinctu Pilatus respondit: quod scripsi scripsi, praedictum
Abbreviated transcription (Latin):
entemq uider̃. atq. exeiꝰ. ore. ad euangelizandũm missi sunt: Sed
in conscribendo euangelio. qo diuinitus ordinatũ esse credendũ ẽ:
exnumero eoꝵ quos ante passionẽ dñs elegit. primũ atq ultimũ
locũ duo tenuer̃. Primũ matheus. ultimũ ioħes. Vt reliqui
duo qui ex illo numero nõ erãt. sed tam̃ xp̃m in illis loquentem se¬
qͣuti. erant tan quã filii amplectendi. acꝑ hoc in loco medio con¬
stituti. utroq abeis latere munirent᷑ . Hoꝵ sane quattuor
ant᷑. nõ tam̃ unus quisq eoꝵ uelut alteriꝰ p̃cedentis gnarꝰ. uoluis¬
se scribere repperit᷑ ł ignorata p̃t̃ misisse. quȩ scripsisse alius
inuenitur : sed sic̃ unicuiq inspiratũ ẽ ñ suꝑfluã cooperationẽ
sui laboris adiunexit : Nã matheus suscepisse intelligit᷑ in car¬
nationẽ dñi scđm ftyrpem regiã et pleraq scđm hominem p̃¬
sentẽ uita facta & dicta eiꝰ Marcus eum subsecutus tanquam

Expanded text:
entemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem dominus elegit, primum adque ultimum locum duo tenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tamquam filii amplectendi ae per hoc in loco medio constituti utroque ab eis latere munirentur. Horum sane quattuor antur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Mattheus suscepisse intellegitur incarnationem domini secundum stirpem regiam et pleraque secundum hominum praesentem uitam facta et dicta eius. Marcus eum subsecutus tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
impunitatis cirmarũ : Aut quando romulus fratrẽ qui nihil in eũ
malip parauit occidit. Iustitiam iudicandi. ac non principatũ drãn¬
di cogittiuit: Itci neistos mores dilexcer̃ dii hostessuarum ciuitatum
fauendo hostibus earum : quimpontius nec illas deserendo presser
Nec ad istos tran seundo. eos aliquid adiuuer̃ quit nohabent in potes¬
tate regnum dare. & auferre. Sed ds̃ unis & uerus. hoc agit occulto

Expanded text:
um mali perpetrarat, occidit, iustitiam uindicandi ac non principatum dominandi cogitauit. itane istos mores dilexerunt di hostes suarum ciuitatum fauendo hostibus earum? quin potius nec illas defendendo presserunt nec ad istos transeundo eos aliquid adiuuerunt, quia non habent in potestate regnum dare et auferre, sed deus unus et uerus hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
Nec adistostrem seundo. eos aliquid adiuuer̃. quic nõhabent in potes¬
tate regnum dare & auferre. Sedds̃ unus & uerus. hoc agit occulto
iudicio: Non continuo beatos sticturis quib terremnũ regnũ dederit:
łsec continuo miseros. quib ad emerit. Sedbeitos. uł miseros ꝓppter
aliud . & aliun de faciens. temporalia regna. atq t̾rena. quib. utoluerit.¬
scđm p̃destinatum ordinem scłorum. uł sinendo. uł doncndo. distribu¬
it. Unde nec illud possunt dicere : qur gͦ ds hebrȩoꝵ : quem summũ
& uerum dm̃dicitis. Nonsolum pomanos eis non sub iugauit. sed nec
ipsos hebraeos nearomanis sub iugarentur adiuuit. Prȩcesser̃ enim
manifesta peccata eoꝵ. ꝓpt̃ q. illis hoc euenturum ꝓphe&e tanto ante¬

Expanded text:
habent in potestate regnum dare et auferre: sed Deus unus et verus hoc agit occulto judicio, non continuo beatos facturus, quibus terrenum regnum dederit; nec continuo miseros, quibus ademerit; sed beatos vel miseros propter aliud et aliunde faciens, temporalia regna atque terrena quibus volueritsecundum praedestinatum ordinem saeculorum uel sinendo uel donando distribuit. Vnde nec illud possunt dicere: cur ergo deus Hebraeorum, quem summum et uerum deum dicitis, non solum Romanos eis non subiugauit, sed nec ipsos Hebraeos, ne a Romanis subiugarentur, adiuuit? praecesserunt enim manifesta peccata eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tium quas ucerunt dilectos. & electos: Num quam hoc dicent si primor¬
diasua retolant facio noro sum A silum & romuli fratricidium: Neq
em̃ quando asylum consti tuerunt remus & romulus ut quisquis cuius¬
libae sceleris eo confugisset. inultum haber& cõmissum Prȩcepti peni¬
tentiae deder̃ ad scmand as animas miseroꝵ: Ac nom potius collectu

Expanded text:
 Nunquam hoc dicent, si primordia sua recolant, facinorosorum asylum et Romuli fratricidium. Neque enim quando asylum constituerunt Remus et Romulus, ut quisquis cujuslibet sceleris reus eo confugisset, inultum haberet commissum, praecepta poenitentiae dederunt ad sanandas animas miserorum; ac non potius collec
Abbreviated transcription (Latin):
utiq intelle gere debeaoit. ocultadi ueri uolumitite penes que rerum
sum ma potestas est sibidatum & aetum regnum: Non illoꝵ deorum
fauore: quisi aliquid in acrepotesteitis habuissent suos pociis ꝓteaxis¬
sent. Nea romanis supertirentur : aut ipsos eis romanos edomitos sub¬
iugassent: Neq enimpossunt dicere pi&atem ac moressuos aduisgen¬
tum quas uicerunt dilectos. &electos: Num quam hoc dicent si primor¬
dia sua recolant facio noro sum A silum. & romuli fratricidium: Neq
em̃ quardo asylum constituerunt remus & romulus ut quis quis ciuus

Expanded text:
t occulta ueri dei uoluntate, penes quem rerum summa potestas est, sibi datum et auctum regnum, non illorum deorum fauore, qui si aliquid in hac re potestatis habuissent, suos potius protexissent, ne a Romanis superarentur, aut ipsos eis Romanos edomitos subiugassent. Neque enim possunt dicere pietatem ac mores suos a dis gentium, quas uicerunt, dilectos et electos. numquam hoc dicent, si primordia sua recolant, facinorosorum asylum et Romuli fratricidium. neque enim, quando asylum constituerunt Remus et Romulus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aut nricubitũ. Quilitas ut albũ: Adiliꝗd ut duplũ. mauis. ubi uͦ. ut in loco: Quando: ut heri: Sitũ i. ut
sed& aac& . habere aut̃ : ut caltiatꝰ armat᷑. facere uͦ. ut secaro. urere . Pati ut secari uri. Post parussimã
in quatuor enłimerationẽ .i. in substantiã & accidens uniũ salitatẽ & particulantatẽ : ac̃ c̃ de partitione
diuisionẽ. Diusio nãq fart᷑ eẽ gnr̃is inspecies. Pdicam̃toꝵ ũ qm̃ genꝰ unũ ñ hñt diuisio ñ eẽ potuit. sed potiũ
enumeratio ẽ. Suͦ ꝗdã ꝗ c̃tendĩt recte enumerationẽ ñ eẽ dispositã. Alii nãq ut suꝑuacua q̃dã demunt. alii
ut curto oꝑi ad dñt. alii ꝑmutant. Quos nimirũ ñ recte sentire alio nob̵ oo dicenđ ẽ. Ait aũt. Eoꝵ q̃ scđm

Expanded text:
tricubitum; qualitas ut album; ad aliquid ut duplum, maius; ubi vero ut in loco; quando autem ut heri; situs vero ut sedet, iacet; habere  ut calciatus, armatus; facere vero ut secare, urere; pati  ut secari, uri. Singula in quatuor enumerationem, id est in substantiam, accidens, universalitatem, particularitatem, nunc est de partitione divisionem.enumeratio est. Sunt vero quidam qui contendunt recte enumerationem non esse dispositam, alii namque ut supervacua quaedam demunt, alii ut curto operi addunt, alii vero permutant, quos nimirum non recte sentire alio nobis opere dicendum est; ait autem: Eorum
Abbreviated transcription (Latin):
differentib p̃diatt hioc nom̃ ꝙ t homo ancerte detantũ solis in diuiduis nã qm̃
de in diuidius solis homo p̃dicat᷑ id circo species dĩ. et qm despecie differentib aua¬
mal dr̃ ix circo animal genꝰ uocamꝰ &i sunt quo dĩm nominũ nõa. Quare neq

Expanded text:
dicetur hoc nomen quod est homo, an certe tantum de solis individuis. Nam quoniam de individuis solis homo praedicetur, idcirco species dicitur, et quoniam de specie differentibus animal dicitur, idcirco animal genus vocamus. Et sunt quodammodo nominum nomina. Quare neq
Abbreviated transcription (Latin):
& uocauit iħm & dixc̃ei. Tues rex iudaoꝵ. & res pondit iħs. Atem&¬
ipso hoc dicis. an alii tibidixer̃ deme. Et hoc inuenitur non conueni reili
quod ab alus commemoratũ ẽ. Res pondit iħs. tudicis. nisi inconsequen¬
tib ostender& & illud dictũ eẽ. unde ostendit. & quaeninic dicit cere¬
ris potius euangłistis tacita quam ad ñodicta nonẽe. Ad tendegͦ c&trao
Respondit inquit pilatus. Nũꝗd ego iudȩussũ : Genstua & ponti fices tra¬
dider̃ te mihi : Quid fecisti : Respondit iħs. Regnũ meũ nõ ẽ demundoha
Si exhoc mundo ecẽ regnũ meiom ministrimei decer tarent utñotra¬
derer iud eis. Nunc cũt meũ regniũ non est hinc. Dixẽ itaq eipilatꝰ.
Ergorex estii. Respondit ihs: Tudicis quia rex sũego. Ecce quando¬
uentũẽ ad id quod euanglistae commemorauer̃. Sequitur ergoitẽ
dicentẽ ad huc dño quod c&eritacuer̃. Egain hoc natussũ & ad hoc
ueni in hunc mundum ut testimoniũ ꝑhibeam ueritati. Om̃is quiẽ exue

Expanded text:
 respondit Jesus, A temetipso hoc dicis, an alii tibi dixerunt de me? Et hoc videretur non convenire illi quod ab aliis commemoratum est, Respondit Jesus, Tu dicis; nisi in consequentibus ostenderet et illud dictum esse. Unde ostendit ea quae nunc dicit, a caeteris potius Evangelistis tacita quam a respondit, inquit, Pilatus: numquid ego Iudaeus sum? gens tua et pontifices tradiderunt te mihi: quid fecisti? respondit Iesus: regnum meum non est de mundo hoc; si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei decertarent, ut non traderer Iudaeis; nunc autem meum regnum non esthinc. dixit itaque ei Pilatus: ergo rex esventum est ad id quod alii Evangelistae commemoraverunt. Sequitur ergo, item dicente adhuc Domino, quod caeteri tacuerunt. « Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam ve