comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auid propheta docuit nos tamquam in ampla
domo de ambulare in cordenostro. Et tonuersaricu
eo tamquã cumbono contubernali ut ipse sibidice¬
ret edoqueretur secum ut est illud: Dixicustodiã uias
metcs Salomon quoq filius eius dicit. Bibeaquam
detuis uasis et deputeorum tuorum fontibus. hoc estuo
consilio utere. Aqua enim alta consilium incordeuiri
Nemo in quit alienus particeps sit tibi. Fons aquae tuae
sit tibi proprius & iocundare cum uxore quae est tibi au
uentute. Ceruus amicitiae & pullus gratiarum. comfa¬
buletur tecum. Nonergo primus scipio sciuit solus non
esse. cum solus esset Necminus otiosus cumotiosus ess&
Sciuit ante ipsum moxses quicum tacceret. clamabat: Cum
otiosus staret procliebatur: Nec solum proeliebatur sel
&icm dehostibus quos non contigerat triumpbat᷑: Adeo
otiosus ut manus eius alii sustinerent nec minus quam ce¬
teri. nec otiosus. qui ꝯtiosis manib expugnabat hostem.

Expanded text:
avid propheta docuit nos tamquam in ampla domo deambulare in corde nostro, et conversari cum eo tamquam cum bono contubernali; ut ipse sibi diceret, et loqueretur secum, ut est illud: Dixi, custodiam vias meas . Salomon quoque filius ejus ait: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus ; hoc est tuo consilio utere. Aqua enim alta, consilium in corde viri . Nemo, inquit, alienus particeps sit tibi. Fons aquae tuae sit tibi proprius: et jucundare cum uxore, quae est tibi a juventute. Cervus amicitiae et pullus gratiarum confabulentur tecum . 2. Non ergo primus Scipio scivit solus non esse, cum solus esset; nec minus otiosus, cum otiosus esset: scivit ante ipsum Moyses, qui cum taceret, clamabat : cum otiosus staret, praeliabatur; nec solum praeliabatur, sed etiam de hostibus, quos non contigerat, triumphabat . Adeo otiosus, ut manus ejus alii sustinerent: nec minus 108 quam caeteri negotiosus, qui otiosis manibus expugnabat hostem,
Abbreviated transcription (Latin):
lic & uos filu zelum dĩ sumite. exquiratuos dĩzelus
&deuor&. ut unus quis que uestrum dicat. exquisiuit
me delus domus tuae: Apostolus xp̃i zelotes dictus
quid de apostolo dico: ipse dñs ait, Telus domus
tuae comedit me: Sit ergo dĩ zelus. non iste buma¬
nus quem inuidia generat: Sit in teruos pax. quae
super omnem sensum est. Amate uos inuicem. nibil
caritacte dulcius. nihil pate gratius. Etuos ipsi sci¬
tis quod praeceteris uossemper cdilexi & diligo. quasi
uniur patris filii coalustis in affectum carntetis. Quae
bonco sunt tenete. & ds̃ pacis &dilectionis erit uobis cũ

Expanded text:
ita et vos, filii, zelum Dei sumite. Exquirat vos Dei zelus ita et vos, filii, zelum Dei sumite. Exquirat vos Dei zelus et devoret; ut unusquisque vestrum dicat: Exquisivit me zelus domus tuae . Apostolus Christi zelotes dictus est . Quid de Apostolo dico? Ipse Dominus ait: Zelus domus tuae comedit me . Sit ergo Dei zelus, non iste humanus quem invidia generat. 155. Sit inter vos pax, quae superat omnem sensum. Amate vos invicem. Nihil charitate dulcius, nihil pace gratius. Et vos ipsi scitis quod prae caeteris vos semper dilexi et diligo: quasi unius patris filii coaluistis in affectum germanitatis. 156. Quae bona sunt tenete, et Deus pacis et dilectionis erit vobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
aidquȩ trans latum illud depositum uiduae cognouerat
Quod ulii nom potuit auferri. receptum sub errogra focao
tea iterum flagitabatur excrro grafo. Praeceptũ imper¬
tor iterauerat ut ipse ꝑsem& ipsum nos conueniret. sig¬
tũ est. & exposita diuina legis austoritate & seriae lato¬
nis & beliodori periculo. uixtandem rationẽ imperator as¬
cepit. Post etiam tempiacta fuerat obreptio sed pracuen
saluaest in pressio non est formidini quia iamres nonsid
improbum. & inuidum hoc inter est. In probus suo dede¬
tatur bono inuidus torquetur alieno Ille diligi ma
quim quimale omnibus. Filii ante factum cogitacte. &cũ
diutius cogitaueritis. Tune facite quod probatis. Lau¬
dabilis mors. cum occasio datur rapienda est: ilico la
te quoniam perfidem &dilectionem. iosices magnum sibi
buniuersis amorem ad quisiuit. quoniam celebrauit
modum nemo ante cum, Telo iteq uicit superiores.

Expanded text:
a conclavia, ad quae translatum illud depositum viduae cognoverat. a conclavia, ad quae translatum illud depositum viduae cognoverat. Quod ubi non potuit auferri, receptum sub chirographo est. Postea iterum flagitabatur ex chirographo: praeceptum imperator iteraverat, ut ipse per semetipsum nos conveniret. Negatum est: et exposita divinae legis auctoritate, et serie lectionis, et Heliodori periculo, vix tandem 107 rationem imperator accepit. Post etiam tentata fuerat obreptio; sed praevensalva est: impressio non est formidini; quia jam res, non fides improbum et invidum hoc interest: improbus suo delectatur bono, invidus torquetur alieno: ille diligit mquam qui male omnibus. 133. Filii, ante factum cogitate: et cum diutius cogitaveritis, tunc facite quod probatis. Laudabilis mortis cum occasio datur, rapienda est illico. Dite, quoniam per fidem et devotionem Josias magnum sibi ab adversariis amorem acquisivit; quoniam celebravit modum nemo ante eum . Zelo itaque ut vicit superiores,
Abbreviated transcription (Latin):
reti pies eum. Seruanda est igitur filii. depositis fides ad hi¬
benda diligentia: Egregie hinc urm enitescit minis teriũ.
sisus pecta in pressio potentis quam uel uidua uel orfanitole¬
tre non quae ant. ec desiae subsidio cohibecctur. siosten¬
dtis plus apud uos mandatum di. quã diuitis ualere gratiã.
mem inistis ipsi quotiens aduersus rigederim perus
prouiduccrum immo oninium depostis certamen subu¬
rimus commune hoc uobis cum mibi recins impluecdos
ticiniensis proseram quacuiduae depositum quod sus cepa¬
rat amittere periditeliactur. Interpellante enĩ eoquisi
illud imperiali rescripto uindicare cupiebat. clericinon
nebant austoritatẽ. Honori quoq & intercessores diti non
posse praeceptis imperatoris obuiari ferebant. Legelian
rescripti forma directior. magistri officiorum stctuta
agins in rebus inminebat: Qui plura. traditu erat Timen

Expanded text:
recipies eum. 149. Servanda est igitur, filii, depositis fides, adhirecipies eum. 149. Servanda est igitur, filii, depositis fides, adhibenda diligentia. Egregie hinc vestrum enitescit ministerium, si suscepta impressio potentis, quam vel vidua vel orphani tolerare non queant, Ecclesiae subsidio cohibeatur: si ostendatis plus apud vos mandatum Domini, quam divitis valere gratiam. 150. Meministis ipsi quoties adversus regales impetus pro viduarum, immo omnium depositis certamen subierimus. Commune hoc vobiscum mihi. Recens exemplum Ecclesiae Ticinensis proferam, quae viduae depositum, quod susceperat, amittere periclitabatur. Interpellante enim eo qui sibi illud imperiali rescripto vindicare cupiebat, clerici non tenebant auctoritatem: honorati quoque et intercessores dati non posse praeceptis imperatoris obviari ferebant. Legebatur rescripti forma directior, magistri officiorum statuta, agens in rebus imminebat. Quid plura? Traditum erat. 151. Tamen
Abbreviated transcription (Latin):
lecore grato. cum splendore gloriae speciosi amictu qui
tũ steterunt eum &utraq ex parte flagellaebaent sacri¬
igum sine ulla in termissione  interram concidit. euiden
tdiunae operationis indicio exanimatus iacebat. nec ulla
ins in eo residebat salutis Ob orta est laetitia m&uentib
metus suꝑbis: deiestiq: examicis heliodori quidam roga¬
unt oniam. ut uitam posceret ei. quo supremum gerebat sp̃m.
n apparuerunt isdem amicti uestibus. &dixerunt ced eum
umiae summo sacer doti gratias age. propter quemtibi uita est
rdditt : Tu autẽ expertus dĩ flcogella uade & adnuntiatus
mnib: quantum cognoueris templi religionem. &dĩ potesta¬
tmi his dictis. non comparuerunt: Heliodorus autẽ recep¬
tospii hostiã dño optulit. oniae sacerdoti gratias egit. cũ ex¬
ircitu ad regem reuertitur dicens. Siquẽ habes hostem. aut
uõ insidiatorem rerũ tuarũ. illuc dirige & flagellactum

Expanded text:
decore grato, cum splendore gloriae, speciosi amictu, qui decore grato, cum splendore gloriae, speciosi amictu, qui circumsteterunt eum, et utraque ex parte flagellabant sacrilegum, sine 106 ulla intermissione contti divinae operationis indicio exanimatus jacebat, nec ulla spes in eo residebat salutis. Oborta est laetitia metuentibus, metus superbis: dejectique ex amicis Heliodori quidam rogabant Oniam, vitam poscentes ei, quoniam supremum gerebat spiritro apparuerunt, iisdem amicti vestibus, et dixerunt ad eum: Oniae summo sacerdoti gratias age, propter quem tibi vita est reddita. Tu autem expertus Dei flagella, vade, et nuntia tuis omnibus, quantam cognoveris templi religionem, et Dei potestatem. His dictis, non comparuerunt. Heliodorus itaque recepto spiritu, hostiam Domino obtulit, Oniae sacerdoti gratias egit, et cum exercitu ad regem revertitur dicens: Si quem habes hostem, aut aliquem insidiatorem rerum tuarum, illuc illum dirige, et flagellatum
Abbreviated transcription (Latin):
ereptũ ire uellet & regis uindiccere commodis. sacerdo¬
tes ante altecre iactecuerunt seinduti sacer dotadessta¬
lecs & dm̃uiuum quide depositis legem dederat flentes
in uocabeent. custodemse praeceptorũ praestter& suor
uultus uero &color summi sacerdotis inmutatus declara¬
bat dolorem animi & mentis intentȩ sollicitudinem. fl¬
bant omnes qđ in contẽptũ locus uenturus foret sinec
indi tẽplotuta fidei seruaretur custodia: Ac cinetaso
muli eres pectus & clausae uirgines pulsabant ianuam
Ad muros alii currebant ꝑfenestras alii prospetabu
omnes ad caelum tendebant manus. orantes. ut suis dis
adess& legibus : heliodorus autẽ nec his territus qđ
intenderat urguebat. & satellitibus suis aerarium seps¬
rat: cũ subito apparuit illis terribilis aeques. armis pri¬
filgens aureis. Aequus autẽ eius erat insigni ornatus oper¬
nio Ali quoq duo iuuenes apparuerunt in uirtute indita

Expanded text:
ereptum ire vellet, et regis vindicare commodis, sacerdoereptum ire vellet, et regis vindicare commodis, sacerdotes ante altare jactaverunt se, induti sacerdotales stolas: et Deum vivum qui de depositis legem dederat, flentes invocabant, ut custodem se praeceptorum praestaret suorum. Vultus vero et color summi sacerdotis immutatus declarabat dolorem animi, et mentis intentae sollicitudinem. Flebant omnes, quod in contemptum locus venturus foret, si nec in Dei templo tuta fidei servaretur custodia: accinctaeque mulieres pectus, et clausae virgines pulsabant januam: ad muros alii currebant, per fenestras alii prospectabant, omnes ad coelum tendebant manus, orantes ut suis Dominus adesset legibus. 147. Heliodorus autem nec his territus, quod intenderat, urgebat, et satellitibus suis aerarium sepserat; cum subito apparuit illi terribilis eques armis praefulgens aureis: equus autem ejus erat insigni ornatus opertorio. Alii quoque duo juvenes apparuerunt in virtute inclyta,
Abbreviated transcription (Latin):
unflati ꝑminutts erogationes dispensata egentibus:
captiuorum quoq: praetiis profecerunt: Quod si de sunt
noua & quae nequaquã in itiata uideantur. in huius ma
diquos supra dixi usus. omnia arbitror pie posse conuer
illlud sane diligenter tuendum est. ut deposita uidu¬
irum intemerata maneant. sine ulla seruentur offensio¬
ne Nec solum uiduarum sed &iam omnium, fides enim
ex hibenda est omnibus sed maior est uiduccrũ causa
& pupilorum, Deniq: hoc solo uiduarum nomine sicut inli¬
bris mathabeorũ legimus cõmendictũ templo omneseru¬
tũ est: Mãcum indicium factũ ess& pecuniarũ quas inta¬
plo hiero solimis maximas repperiri posse. si monnefa¬
rius antiocho regi prodidit: missus inrembeliodori
ad tẽplũ uenit & sũmo sacerdoti aperuit indicii inuida
& aduentus sui causam. Tunc sacerdos deposita esse dixit
uiduarũ uiltualia &pupilorum. quaecũ heliodorus¬

Expanded text:
conflata, per minutias erogationis dispensata egentibus, conflata, per minutias erogationis dispensata egentibus, captivorum quoque pretiis profecerunt. Quod si desunt nova, et quae nequaquam initiata videantur, in hujusmodi usus, quos supra diximus, arbitror omnia pie posse converIllud sane diligenter intuendum est, ut deposita viduarum intemerata maneant, sine ulla serventur offensione, non solum viduarum, sed etiam omnium; fides enim exhibenda omnibus est, sed major est viduarum causa et pupillorum. 145. Denique hoc solo viduarum nomine, sicut in libris Machabaeorum legimus , commendatum templo omne servatum est. Nam cum indicium factum esset pecuniarum, quas in templo Hierosolymis maximas reperiri posse Simon nefarius Antiocho regi prodidit, missus in rem Heliodorus, ad templum venit, et summo sacerdoti aperuit indicii invidiam, et adventus sui causam. 146. Tunc sacerdos deposita esse dixit viduarum victualia et pupillorum: quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
cittetem sacrã mysterii accepit coronam : Num quid dic
ust scolaurentio non debuisti erogare thesauros eccdesiȩ.
asa sacra mentorum uendere. Opus est ut quis fide sincera
ꝓspicaci prouidentia munus hoc impleat: Sane sunsua
lquis deriuat emolumenta crimenest: Sinuero pauperiero¬
ti captiuum redimit : misericor diaest: Nemo enĩ potest
lcere cur pauꝑuiuit: Nemo potest quaeri. quia captiui redẽp
sint: Nemo potest accusetre quiatem plum dĩ est aedificatũ.
nremopotest in dignaeri quia humandis fidelium reliquus.
pitia laxata sunt: Nemo potest dolere : quia in sepultu
sxp̃i anorum requies defunctorũ est : In his trib: generib:
iusa ec desiae &icminitiata confringere. conflere. uende
lic&. Opus est. ut deeclesia mystici poculi forma non
ereat. neccdusus nefarios sacri calicis minis terium trans¬
frratur: Ideo primum intrec ecclesiã quaes ita sunt uasa
que in itiata non essent. Deinde comminuta. postremo

Expanded text:
citate sacram martyrii accepit coronam. Numquid dictum est sancto Laurentio: Non debuisti erogare thesauros Ecclesiae, vasa sacramentorum vendere? 142. Opus est ut quis fide sincera et perspicaci providentia munus hoc impleat. Sane si in sua aliquis derivat emolumenta, crimen est: sin vero pauperibus erogat, captivum redimit, misericordia est. Nemo enim potest dicere: Cur pauper vivit? Nemo potest queri, quia captivi redempti sunt: nemo potest accusare, quia templum Dei est aedificatum: nemo potest indignari, quia humandis fidelium reliquiis spatia laxata sunt: nemo potest dolere, quia in sepulturis Christianorum requies defunctorum est. In his tribus generibus vasa Ecclesiae etiam initiata confringere, conflare, vendere licet. 143. Opus est ut de Ecclesia mystici poculi forma non exeat, ne ad usus nefarios sacri calicis ministerium transferatur. Ideo intra Ecclesiam primum quaesita sunt vasa quae initiata non essent: deinde comminuta, postremo
Abbreviated transcription (Latin):
alteri. secundũ naturã nocere ei aduersus legem naturae e
enim sibi quistadiũ currunt itaferuntur praeceptis in formur
atq instrui ut unus quisq celertacte nom fraude contendit
Cursuq quantũ potest aductoriam proper&. sub plamare
autẽ alterũ aut manu deicere non ausussit. quanto magis in ocos¬
su uitae istius sine fraude alterius et circũ scriptione quaros¬
da nobis uiltoria est: quaerunt aliqui sis apiens in naufrigu
positus. insipienti naufragio tabulam extorquere possit am
debeat. Mihi quidem etsi prestaebilius communi uideatur
usui sapientem denaufragio quã insipientẽ euadere : tamen
uitã aliena morte debeat. Vt pote quietiam silatronem armi¬
tũ incidat ferientem referire nom possit nedum salurem
defendit pietectem contamin& de quo in euangolis libra
aꝑta et euidens sententia est. Retonde gladium tuum

Expanded text:
alteri secundum naturam, nocere ei adversus legem naturae. 26. alteri secundum naturam, nocere ei adversus legem naturae. 26. Etenim si hi qui in stadio currunt, ita feruntur praeceptis informari atque instrui, ut unusquisque celeritate non fraude contendat, cursuque, quantum potest, ad victoriam properet; supplantare autem alterum aut manu dejicere non ausit: quanto magis in hoc cursu vitae istius, sine fraude alterius et circumscriptione gerenda nobis victoria est? 27. Quaerunt aliqui, si sapiens in naufragio positus insipienti naufrago tabulam extorquere possit, utrum debeat? Mihi quidem, etsi praestabilius communi videatur usui sapientem de naufragio quam insipientem evadere; tamen nvitam aliena morte debeat: utpote qui etiam si latronem armatum incidat, ferientem referire non possit; ne dum salutem defendit, pietatem contaminet. De quo in Evangelii libris aperta et evidens sententia est: Recon
Abbreviated transcription (Latin):
ntr quodhomo qusecundũ naturae formatus est direetia¬
s it obeediatiei notere non posset alteri. Quodsi qui noce at
uitura uiol&: Neq tantũ esse commodi qđ adipisci sesepui¬
iu quantũ in commodi quod ex eo sibi accedat. Quaeenim
penagrauior quã interioris culnus conscietiuas aendod
suerus uudicium queam domesticum : quo unus quiseq sibi
direus: seri ip se cerguit. qđ in iuricc̃ fratri indigne fecerit
qđ non medioeriter scriptura commendat dicens. Endirin
sul tori baculũ contu meliae: Stultitiae igitur condenina¬
ir qiuiconitu in eliam facit: Non nehioc magis sugiendũ
eadem singulorũ sit utilitts quaesit uniuersorum. Nihilq i
dicandũ utile. nisi quod in communȩ ꝓsit P I. Quo modos
potest uni prodesse quo omnibus noceat: Mihicerte nonu
tur quimnutilis est omnibus sibiutilis esse posse : Etenim si
lex naturae omnibus: un autiq utilittes uniuersorum: Qu¬
curae lege constringimur : Non est ergo eius qui consultũ uds

Expanded text:
st directionem, ut obediat ei, nocere non possit alteri: quod si cui noceat, naturam violet: neque tantum esse commodi quod adipisci sese putet, quantum incommodi, quod ex eo sibi accidat. Quae enim poena gravior, quam interioris vulnus conscientiae? Quod severius judicium, quam domesticum, quo unusquisque sibi est reus, seque ipse arguit quod injuriam fratri indigne fecerit? Quod non mediocriter Scriptura commendat dicens: Ex ore stultorum baculum contumeliae . Stultitia igitur condemnatur, quia contumeliam facit. Nonne hoc magis fugiendum, eadem singulorum sit utilitas, quae sit universorum: nihilque judicandum utile, nisi quod in commune prosit. Quomodo enim potest uni prodesse? Quod inutile sit omnibus, nocet. Mihi certe non videtur, qui inutilis est omnibus, sibi utilis esse posse. Etenim si una lex naturae omnibus, una utique utilitas universorum, aturae lege constringimur. Non est ergo ejus qui consultum velit
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam. solam ȩam quasi summum bonum posuit . cum illi eam
quasi bonum̃ non quasi solum bonum laucdauerint: Aliiuo luptato
dixerunt ut epicurus alii ut callipho & post eum diodorus la
inter practati sunt : ut alter ad uoluptatem alter. ad uacuitaten
doloris consortium honestatis adiungerent : quod sine ea
non possit essebeatauita: Te non stoicus solum & summum
bonum quod honestum est: Aristoteles autem ueltheo frastur
& ceteri peri patetici: inuirtute quidem hoc est hones tate
uitam beatam esse. sed conpleri eius beatitudinem. etiam corpa¬
ris egregiis uoluptatibus atque externis bonis as seruerunt
Scriptura autem diuina : uitam aeternam in cognitione posut
diuinitatis & fructubonae operationis: Deunius cuius quo
ad sertionibus : euangelicum suppetit testimonium: Nam&
descientia : Itadixit dñs ihs Haet est autem uita ae terna
ut cognos cantte solum uerum dm̃: & quem mnisisti ih̃ mxp̃m¬

Expanded text:
scientiam, solam eam quasi summum bonum posuit; cum illi eam scientiam, solam eam quasi summum bonum posuit; cum illi eam quasi bonum, non quasi solum bonum laudaverint. Alii voluptatem dixerunt, ut Epicurus: alii, ut Callipho, et post eum Diodorus, ita interpretati sunt, ut alter ad voluptatem, alter ad vacuitatem doloris, consortium honestatis adjungerent, quod sine ea non possit esse beata vita. Zenon Stoicus solum et summum bonum quod honestum est: Aristoteles autem vel Theophrastus et caeteri peripatetici in virtute quidem, hoc est honestate vitam beatam esse, sed compleri ejus beatitudinem etiam corporis atque externis bonis asseruerunt. 5. Scriptura autem divina vitam aeternam in cognitione posuit divinitatis, et fructu bonae operationis. Denique utriusque assertionis Evangelicum suppetit testimonium. Nam et de scientia ita dixit Dominus Jesus: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
runt mertedem suam. Dehis scilicet qui uelut tuba canendi uul¬
gare liberalitatem suam quam faciunt circa pauperes gestiunt:
similiter & deieiunio quod ostentationis causa faciunt : habent
inquit mercedem suam: Hones tatis igitur est uelmiscricor¬
diam facere : uel ieiunium deferre in abs condito ut mercedem
uidearis a solo dõ tuo quaerere : non &iam ab hominibus: Nam
qu ab hominibus quaerit̃: hab& mercedem suam: Qui autem
adõ: habet uitam aeternam: quam prestare non potest nisi aue¬
tor acternitatis. Sicut illud est: Amendico tibi hodie metum
eris inpara diso: Vnde expressius scriptura uitam aeternam
appellauit eam quae sitbeata : ut non hominum opinionibus
aesti mandum relinqueretur : sed diuino iudicio commit tero¬
tur It aque philo sophi uitambeatam: ali innon dolen doposa¬
erunt uthieronimus: alii in rerum scientia ut tertullius qu
audiens ab aris totile & dieo frasto mirabiliter laucdatam esse reni

Expanded text:
runt mercedem suam ; de his scilicet qui velut tuba canente, vulrunt mercedem suam ; de his scilicet qui velut tuba canente, vulgare liberalitatem suam quam faciunt circa pauperes, gestiunt. Similiter et de jejunio quod ostentationis causa faciunt: Habent, inquit, mercedem suam. 3. Honestatis igitur est vel misericordiam facere, 71 vel jejunium deferre in abscondito; ut mercedem videaris a solo Deo tuo quaerere, non etiam ab hominibus. Nam qui ab hominibus quaerit, habet mercedem suam: qui autem a Deo, habet vitam aeternam: quam praestare non potest nisi auctor aeternitatis, sicut illud est: Amen, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Unde expressius Scriptura vitam aeternam appellavit eam quae sit beata; ut non hominum opinionibus aestimandum relinqueretur, sed divino judicio committereturerunt, ut Hieronymus: alii in rerum scientia, ut Herillus, qui audiens ab Aristotele et Theophrasto mirabiliter laudatam esse rerum
Abbreviated transcription (Latin):
uperiori libro deofficiis tractauimus. quae conuenire hones¬
tati arbitraremur : in quauitam beatam positam esse nulli
dubi tauerunt : quam scriptura appellat uitam aeternam:
Tantus enim splendor hones tatis est: ut uitam beatam efficiat
tranquillitas conscientiae : et securitas in nocentiae : Et ideo
sicut exortus sol. lunae globum etcetera stellarum abs condis
limina: Itasulgor honestatis: ubiuero &incorrupto uibrat
atore: cetera quaeputantur bona secundum uoluntatem cor¬
poris: & secundum saetulum dara &inlustria obumbtat
beta plane quaonon alienis aestimatur iudicus sed do mest¬
es percipitur sensibus. tamquam sui udex Neque enim pa¬
palares opiniones promercede aliqua requirit: ntque prosap¬
dicio pauet : Itaque quominus sequitur gloriam eo magis suꝑ
cineminet : Nam quigloriam requirunt : his eamerces prȩ¬
sentium umbra futu rorum est : quaein pediat uitam aeternam:
quod intuangelio scriptum est : Amen amendieo uobis pertepe¬

Expanded text:
uperiore libro de officiis tractavimus, quae convenire honestati arbitraremur, in qua vitam beatam positam esse nulli dubitaverunt, quam Scriptura appellat vitam aeternam. Tantus enim splendor honestatus est, ut vitam beatam efficiant tranquillitas conscientiae, et securitas innocentiae. Et ideo sicut exortus sol lunae globum et caetera stellarum abscondit lumina, ita fulgor honestatis, ubi vero et incorrupto vibrat decore, caetera quae putantur bona secundum voluptatem corporis, 70 aut secundum saeculum clara et illustria, obumbrat. 2. Beata plane, quae non alienis aestimatur judiciis, sed domesticis percipitur sensibus, tamquam sui judex. Neque enim populares opiniones pro mercede aliqua requirit, neque pro supplicio pavet. Itaque quo minus sequitur gloriam, eo magis super eam eminet. Nam qui gloriam requirunt, his ea merces praesentium, umbra futurorum est, quae impediat vitam aeternam; quod in Evangelio scriptum est: Amen dico vobis, percepe
Abbreviated transcription (Latin):
niq fortissimum aduersie partis propugnatorẽ ab nerdu¬
tem & inferentem proelia miratus est : & orantẽ patis grana
non aspernatus honorauit conuiuio: Interemptum in sidus do¬
luit &fleuit. prosetutus exequias. hones touit mortẽ mil¬
ios conscientiar fidem praestitit quam filio interhereditaru
iura trans scripsit: magis sollicitus nem nocentis mortem in¬
ultam relinqueraet : quam quo suam mortem doleret. pon
medi ocre istud praesertim in rege sic obire humilitatis mu¬
nia : ut communem se exhiberet ełiam infimis. Alienopericulo
cibum non quaereret: potum recusaret. pectatum fateri.
seque ipsum ꝓꝓopulo offerre morti: ut insediuina indig¬
natio conuerteretur. cumsirienti angelo offerens sedit¬
ret Fucesum ego pettaui. etego pastor malum feti &ist
grex quid fecit fiatmanus tua inme: Nam quid aliadica
quoddolum meditantibnis non aperiebat ossuum et tã qua

Expanded text:
nique fortissimum adversae partis propugnatorem Abner dunique fortissimum adversae partis propugnatorem Abner ducem et inferentem praelia miratus est, et orantem pacis gratiam non aspernatus, honoravit convivio: interemptum insidiis doluit et flevit, prosecutus exsequias honestavit; mortem ultus, conscientiae fidem praestitit, quam filio inter haereditaria jura transcripsit, magis sollicitus, ne innocentis mortem inultam relinqueret, quam quo suam mortem doleret. 34. Non mediocre istud, praesertim in rege, sic obire humilitatis munia, ut communem se exhiberet etiam infimis, alieno periculo cibum non quaerere, potum recusare , peccatum fateri, seque ipsum pro populo offerre morti, ut in se divina indignatio converteretur, cum ferienti angelo offerens se diceret: Ecce sum, ego peccavi, 79 et ego pastor malum feci, et iste grex quid fecit? Fiat manus tua in me. 35. Nam quid alia dicam, quod dolum meditantibus os suum non aperiebat, et, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
a sepulturam eius non repertam crederent quia sic sibitatius
plebis mentes deuinxerat. ut plus eum pro mansuetudine di¬
ugrent : quam profactis ad mirarentur: Quid eius imitator
scs dauid clectus ex omnibus ad plebem regendm. quammitis
ablandus humilis spũ. sedulus corde. facilis affectu: Ante
regnum: sepro omnibus offorebat rex cũ omnib aequabat sua
militiã & partiebatur laborem perpes in proelio mansuetus
in imperio patiens in conuicio. ferre magis proptus quãre¬
ferre in iurias. Id eo tam carus erat omnibus ut iuuenis ad reg¬
num &iam inuitus peteretur & resistens cogeretur. senex
nepro elio interesset asuis rogaretur. quod mallent orines
ipso periditari : quã illũ proomnibus : Ita sibi gratis officuis p¬
bem obligauerat: primum ut indis cordiis populi exulare in
ma contra se tulerant aeque acsuis prestandam putarit: Ve¬

Expanded text:
et sepulturam ejus non repertam crederent ; quia sic sibi totius et sepulturam ejus non repertam crederent ; quia sic sibi totius plebis mentes devinxerat, ut plus eum pro mansuetudine diligerent, quam pro factis admirarentur . 32. Quid ejus imitator sanctus David, electus ex omnibus ad plebem regendam, quam mitis et blandus, humilis spiritu, sedulus corde, facilis affectu! Ante regnum se pro omnibus offerebat: rex cum omnibus aequabat suam militiam, et partiebatur laborem: fortis in praelio, mansuetus in imperio, patiens in convicio, ferre magis promptus quam referre injurias. Ideo tam charus erat omnibus, ut juvenis ad regnum etiam invitus peteretur, resistens cogeretur, senex ne praelio interesset a suis rogaretur; quod mallent omnes pro ipso periclitari, quam illum pro omnibus. 33. Ita sibi gratis officiis plebem obligaverat , primum, ut in discordiis populi exsulare inma contra se tulerant aeque ac suis praestandam putaret: de
Abbreviated transcription (Latin):
solum in priuatis sed etiã in ipsis legibus: quantũ facilitas
Vlinde affabilitatis̃ profecerit : aut superbia uerborum quamob¬
ꝑ irit tumor ut regna ipsa labe factaret & potestatem soluera:
lonsiquis consilio usu minis terio officus popularem compre¬
hendat gratiam: aut siquis periculum suum prouniuersa plebe
offerat non est dubium quod tantum caritatis aplebe in eum re¬
sundatur ut populus salutem eius & gratiam sibi prae ferat
quantas morses apopulo in latas ab sorbebat contumeliar:
ettum dñs in in solentes uindicare uell&. se tamen propopu¬
lo offerebat frequenter : ut in dignationi diunae plebem sub¬
ducer&. Quammiti sermone post iniurias appellabat populũ
consolabatur in laboribus : deliniebat oraculis. fouebat ope¬
ribus Etdumcumdõ constanter loqueretur: homines tamen
humibi & grata appellatione ad fari solebat: merito aestima¬
tus est supra homines: ut & uultum eius nom possent in tendere:

Expanded text:
solum in privatis; sed etiam in ipsis regibus, quantum facilitas solum in privatis; sed etiam in ipsis regibus, quantum facilitas blandae affabilitatis profecerit, aut superbia verborumque obfuerit tumor; ut regna ipsa labefactaret, et potestatem solveret. Jam si quis consilio, usu, ministerio, officiis popularem comprehendat gratiam: aut si quis periculum suum pro universa plebe offerat; non est dubium quod tantum charitatis a plebe in eum refundatur, ut populus salutem ejus et gratiam sibi praeferat. 31. Quantas Moyses a populo illatas absorbebat contumelias : et cum Dominus in insolentes vindicare vellet; se tamen pro populo offerebat frequenter, ut indignationi divinae plebem subduceret! Quam miti sermone post injurias appellabat populum, consolabatur in laboribus, delinibat oraculis, fovebat operibus: et cum Deo constanter loqueretur ; homines tamen humili et grata appellatione affari solebat! Merito aestimatus est supra homines, ut et vultum ejus non possent intendere ,
Abbreviated transcription (Latin):
bat omnibus aperire : non quod sibi utile quaerebat sed quad
omnibus Vnde ordo quidem nobis et gradus faciendus e
&icm ab his usitatis & communibus ad ea quae sunt praecel¬
lentia ut ex pluribus utilitatis colligamus profectum: bac
primum nouimus nibil tam utile quam diligi nihil tamin¬
utile quam non amari : Nam odio haberi: exitiale acnimis
capitale arbitror. Itaque idagamus ut omni sedulitate
commendemus ex istimationem opinionemq: nr̃ãm ac primũ
placiditatem mentis & animi benignitatẽ influamus in affec¬
tũ hominum: Popularis enim et grataẽ omnib: bonitas. nibl¬
q quodtam facile humanis in labatur sensibus: easi mansue¬
tudinem orum ac facilitate cum moderatione praecepti & as¬
fabilitate sermonis uerborum onere patienti quoq sermo¬
num uice modestraeq: adiuuetur gratia incredibile quan¬
tum procedit adcumulum dilectionis: Legimus enim non

Expanded text:
bat omnibus aperire, non quod sibi utile quaerebat, sed quod bat omnibus aperire, non quod sibi utile quaerebat, sed quod omnibus. Unde ordo quidam nobis et gradus faciendus est, etiam ab his usitatis et communibus ad ea quae sunt praecellentia; ut ex pluribus utilitatis colligamus profectum. 29. Ac primum noverimus nihil tam utile, quam diligi: nihil tam inutile, quam non amari; nam odio haberi exitiale ac nimis capitale arbitror. Itaque id agamus, ut omni sedulitate commendemus existimationem opinionemque nostram, ac primum placiditate mentis et animi benignitate influamus in affectum hominum. Popularis enim et grata est omnibus bonitas, nihilque quod tam facile illabatur humanis sensibus. Ea si mansuetudine morum ac facilitate, tum moderatione praecepti, et affabilitate sermonis, verborum honore, patienti quoque sermonum vice, modestiaeque adjuvetur gratia, incredibile quantum procedit ad cumulum dilectionis. 78. 30. Legimus enim non
Abbreviated transcription (Latin):
luremur: cuius quaestus est pietas cum sufficientia org¬
nis profecto quaestus quopietatem ad qurimus. quac apud
dm̃ dues est Noncaducis facultatibus sed muneribus ae¬
tornis in quibus non temptatio lubriea sed constans sed
pirpetua sit gratia: Estigitur utilitas alia corporalis
alia pietatis. sicut diuisit a postolus. Corporalr enim ex¬
ercitatio ad modicum inquit utilis est pietar autem ad
omnia utilis cse quid autem tam hones tiom̃ quam integri¬
tas : quid tam decorum quam in maculatum seruare corpus. &.
in uiolatum atq in tamina tum pudorem quid &iccmdecoram
quam utuidua uxor defuneto coniugi fiden seru& : quid etiam
hocutilius quo regnum caeleste ad quiritur : Suitenim qui se cis¬
trauerunt propter regnum caelorum : Est igitur non solum fam¬
liare contubernium hones tatis et utilitatis sed eadem quoq
utilitas quae honestas. Ideo et ille qui regnum caelorum uole¬

Expanded text:
lucremur, cujus quaestus est pietas cum sufficientia . Maglucremur, cujus quaestus est pietas cum sufficientia . Magnus profecto quaestus, quo pietatem acquirimus, quae apud Deum dives est, non caducis facultatibus, sed muneribus aeternis; in quibus non tentatio lubrica, sed constans et perpetua sit gratia. 27. Est igitur utilitas alia corporalis, alia pietatis, sicut divisit Apostolus: Corporalis enim exercitatio ad modicum, inquit, utilis est: pietas autem ad omnia utilis est . Quid autem tam honestum, quam integritas? Quid tam decorum, quam immaculatum servare corpus, et inviolatum atque intaminatum pudorem? Quid etiam tam decorum, quam ut vidua uxor defuncto conjugi fidem servet? Quid etiam hoc utilius, quo regnum coeleste acquiritur? Sunt enim qui se castraverunt propter regnum coelorum . CAPUT liare contubernium honestatis et utilitatis, sed eadem quoque utilitas, quae honestas. Ideo et ille qui regnum coelorum vole
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatems uram dico. nonut laqueum uobis iniciam sed
idid quodhonestum est : Liqu& igitur quod honestum est ati¬
nhi admerecatores ltii cupidine auaros. sed ad filios serma
ast ł t sermo deofficus qua e uobis quos elegi i i nsterium
dñ inculcare gestio atq in fundere ut ea quaementibus ac
noribus uris usa atq instititione mnolita atq in pressa sunt
&um sermone ac disciplina aperiantur Itaque deutilitate
dicturus utar illo uersi culo propbetico: Declina corintum
intestimoniatua : & non in auaritiam : Neutilitatis sonus exci¬
m pecunae cupiditatom Denique aliqui habent declira
cormeum intestimonia tua & non adutilitatem: Hocest illã
quaestuum nandinas aucu pantem utilitatem illamusu honui¬
nim ad pecuiiaestudia in flexam ac deriuatini: Vulgo
enm hoc solum dicunt utile: quod quaes tuosum: nos autem de
ea tractabimus utilitate : quae daninis quacritur utxpmn

Expanded text:
utilitatem vestram dico, non ut laqueum injiciam vobis, sed utilitatem vestram dico, non ut laqueum injiciam vobis, sed ad id quod honestum est . Liquet igitur quod honestum est, utimihi ad mercatores lucri cupidine avaros, sed ad filios sermo est, et sermo de Officiis, quae vobis quos elegi in ministerium Domini, inculcare gestio atque infundere; ut ea quae mentibus ac moribus vestris usu atque institutione inolita atque 77 impressa sunt, etiam sermone ac disciplina aperiantur. 26. Itaque de utilitate dicturus, utar illo versiculo prophetico: Declina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam ; ne utilitatis sonus excitet pecuniae cupiditatem. Denique aliqui habent: Declina cor meum in testimonia tua, et non ad utilitatem; hoc est, illam quaestuum nundinas aucupantem utilitatem, illam usu hominum ad pecuniae studia inflexam ac derivatam. Vulgo enim hoc solum dicunt utile, quod quaestuosum: nos autem de ea tractamus utilitate, quae damnis quaeritur; ut Christum
Abbreviated transcription (Latin):
nia mibi licent sed non omnia sunt utilia: Sũpra deuitin
loquebatur. Hoc ergo dicit. Lacet peccare : sed non decs
In potesta te sunt peccata: sed non sunt honesta: Luxuriari
promptum: sed nom iustum: Non enim dõ esca. sod uentri coll¬
gitur: Ergo quia quod utile id & am iustum Iustum estur
seruiamus xpo quinos redemit: Ideo iusti qui pro eiur nons¬
ne semorti obtulecunt : iniuisti quideclinauerunt: Dequi¬
bus dicit quae utilitas in sanguine meo: Id est qui uistin¬
ae meae profictus: unde & illi: Alligemus iustum. quõ in
corripit licet hoc possit &iam ad auaritiam impiorum
hominum deriuari quae persidiae uirina est: sicut in uili
proditorẽ legimur quia uaritiae studio & pecuniae cupi¬
ditate laqueum proditionis incurrit atq incidit: Dehac
igitur tractandum utilitate quae sit plena hones tatis: si¬
cut ipsis uerbis definiuit apostolus dicens. hoc autem ad

Expanded text:
nia mihi licent, sed non omnia utilia sunt . Supra de vitiis nia mihi licent, sed non omnia utilia sunt . Supra de vitiis loquebatur. Hoc ergo dicit: Licet peccare, sed non decet. In potestate sunt peccata, sed non sunt honesta. Luxuriari promptum, sed non justum. Non enim Deo esca, sed ventri colligitur. 24. Ergo quia quod utile, id etiam justum: justum est ut serviamus Christo qui nos redemit; ideo justi, qui pro ejus nomine morti se obtulerunt: injusti qui declinaverunt, de quibus dicit: Quae utilitas insanguine meo ; id est, qui justitiae meae profectus? Unde et illi: Alligemus justum, quia inucorripit. Licet hoc possit etiam ad avaritiam hominum impiorum derivari, quae perfidiae vicina est; sicut in Juda proditore legimus, qui avaritiae studio et pecuniae cupiditate, laqueum proditionis incurrit atque incidit. 25. De hac igitur tractandum est utilitate, quae sit plena honestatis, sicut ipsis verbis definivit Apostolus dicens: Hoc autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
bis neq terram fecundim: quia aliquibus locis ieiuna gla¬
rea est aut laetae segetos quia intermixtam solent babere
sterilem auenam: Similiter puta beatae mes sem conscientiae
inter pellari aliquo aceruo doloris: Nonne totius manipulis
uitae beatae: siquid forte aduersi accidit atq amaritudinis
tum quam sterilis auena abs conditar : aut tamquam lolu
amaritudo frumenti suauitate obducitur: sedum a propo¬
primo loco esset honestum ae decorum a quo officia duceren¬
ur Secundo loco quidunle eoquem am modum in primo
diximus quia inter honestum & detorum est quaedam distin¬
to quac magis intellegi quamexplitari potest sio &s cum
utile tractamus. considerandum uidetur quid utilius
litatem autem non pecuniaris lucri aestimatione subducimus
sed ad quisitione pietatis. sicut a postolurait. Pietas autn
ad omnia utilis est. promissionem babens uitae prae sentr¬
mus: saepe inuenimus quodhones tum est utile uocari On¬

Expanded text:
bus: neque terram fecundam, quia aliquibus locis jejuna glabus: neque terram fecundam, quia aliquibus locis jejuna glarea est: aut laetas segetes, quia intermixtam solent habere sterilem avenam. Similiter puta beatae messem conscientiae interpellari aliquo acerbo doloris. Nonne totius manipulis vitae beatae, si quid forte accidit adversi atque amaritudinis, tamquam sterilis avena absconditur, aut tamquam lolii amaritudo frumenti suavitate obducitur? Sed jam ad propoprimo loco esset honestum ac decorum, a quo officia ducerentur, secundo loco quid utile. Et quemadmodum in primo diximus quia inter honestum et decorum est quaedam distinctio, quae magis intelligi quam explicari possit: sic et cum utile tractamus, considerandum videtur quid utilius. 23. Utilitatem autem non pecuniarii lucri aestimatione subducimus, sed acquisitione pietatis; sicut Apostolus ait: Pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habens vitae praesentimus, saepe invenimus quod honestum est, utile vocari: Om
Abbreviated transcription (Latin):
citur ds̃ abraham dr̃ isaac dr̃iacob: misera est seruitus
sed non miser io seph Immoplane beatus: cum dominȩ libi¬
dines inseruitute positus coercer&: Quid descõ dauid
loquar quitrium filiorum deplorauit obitum & quod
nis durius incestum filiae Quo modo nonbeatus. decuius suc¬
assione beatitudinis auctor exortus est. quiplurimos fecit
lcitos: beatienim qui non uiderunt & crediderunt fuer
dipsi insensu infirmitatis sed eualuerunt dein firmitate for¬
tas quid laboriosius autem scõ iob uel indomorum incendio¬
ud in filiorum detem interitu momentaneo doloribus corpo¬
s Num quid minus beatus quam sulla nom pertulis set
in quibus magis probatus est Esto tamen fuisse in illis ali¬
qud a cerbitatis quamuirtus animi non abs condit dolorem
neque enim pro fundum mare ne gauerim. quia uadosa sunt
litora Neque caclum lucidum quia interdum obtexitur nubi¬

Expanded text:
citur: Deus Ahrabam, Deus Isaac, Deus Jacob ? Misera est servitus, citur: Deus Ahrabam, Deus Isaac, Deus Jacob ? Misera est servitus, sed non miser Joseph; immo plane beatus, cum dominae libidines in servitute positus coerceret Quid de sancto David loquar, qui trium filiorum deploravit obitum , et quod his durius, incestum filiae ? Quomodo non beatus, de cujus successionne beatitudinis auctor exortus est, qui plurimos fecit beatos? Beati enim qui non viderunt et crediderunt . Fuerunt et ipsi in sensu infirmitatis, sed evaluerunt de infirmitate fortes. Quid laboriosius autem sancto Job vel in domus incendio, vel filiorum decem interitu momentaneo, doloribus corporeis? Numquid minus beatus, quam si illa non pertulisset, in quibus magis probatus est ? 21. Esto tamen fuisse in illis aliquid acerbitatis, quem virtus animi non abscondit dolorem. Neque enim profundum mare negaverim, quia vadosa sunt littora; neque coelum lucidum, quia interdum obtexitur nubi
Abbreviated transcription (Latin):
tem aeterna spes futurorum est. Sunt tamen qui in hoc cor¬
pore tam infirmo tam fragili in possibilem uitam beatan
putent : in quonetesse est angi dolere deplorare egres c¬
re: quasi uero ego in corporis exultatione dicam ui tam bu¬
tam consistere : et non in altitudine sapientiae. suauitate
conscientiae uirtutis sublimitate: Nonenim in passione
esse: sed uictorem essepassionis beatum est nec frangito¬
porclis motu doloris poene accidere haec quae grauia
adiuim doloris feruntur caecitatem exilium. famem. stu¬
prum filiae amissionem liberorum quis negot beatũ
is a acꝰqui non uidebat in senec tute. & beatitudines suis be¬
nedictionibus conferebat: An non beatus ia cob quiprofu¬
gus patria. domo mercennarius. pastor exilium sustinuit.
filiae pudicitiam ingemuit esse temeratam. famem pertulit
Nonergo beati quorum fide ds̃ accepit testimonium. cumdi¬

Expanded text:
tem aeterna spes futurorum est. 75 19. Sunt tamen qui in hoc cortem aeterna spes futurorum est. 75 19. Sunt tamen qui in hoc corpore tam infirmo, tam fragili, impossibilem vitam beatam putent, in quo necesse est angi, dolere, deplorare, aegrescere: quasi vero ego in corporis exsultatione dicam vitam beatam consistere, et non in altitudine sapientiae, suavitate conscientiae, virtutis sublimitate. Non enim in passione esse, sed victorem esse passionis beatum est, nec frangi temporalis motu doloris. 20. Pone accidere haec quae gravia ad vim doloris feruntur, caecitatem, exsilium, famem, stuprum filiae, amissionem liberorum. Quis neget beatum Isaac, qui non videbat in senectute, et beatitudines suis benedictionibus conferebat ? Annon beatus Jacob qui profugus patria domo, mercenarius pastor exsilium sustinuit, filiae pudicitiam ingemuit esse temeratam, famem pertulit ? Non ergo beati quorum fide Deus accipit testimonium, cum di
Abbreviated transcription (Latin):
dedaratum iudicio liqu& : cumdicatur: uae uobis diui¬
tibus quia habetis consolationem uram. Vaeuabis quisa¬
turati estis quia esurietis. Et illis quirident.: qui a luge¬
bunt. Sicergo non solum amminiculam non sunt ad uitã
beatam corporis a externa bona sed etiam dispendiosunt:
inde enimbeatus nabuthae &iamcum lapi daretur adiuite
quia pauper & infirmus aduersus opes regias. soloerat
affectu & religione diues : ut pecunia regali non commuta¬
ret paternae uineat hereditatem : eoq perfectus quia san¬
guine proprio defenderet iura maiorum suorum: indequo¬
q miser achab &iam suo iudicio : quia pauperem necari
fecerat ut eius possideret uineam Certum est solum &
summum bonum uir tutem esse : eamque abundare solam adin¬
tae fructum beatae nec externis aut corporis bonis sedu
tute sola uitam praestari beatam perquam uita aeterna
ad quiritur. Vita enim beata fructus praesentium. uitau¬

Expanded text:
declaratum judicio liquet, cum dicitur: Vae vobis divideclaratum judicio liquet, cum dicitur: Vae vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram! Vae vobis qui saturati estis, quia esurietis ! Et illis qui rident, quia lugebunt. Sic ergo non solum adminiculo non sunt ad vitam beatam corporis, aut externa bona, sed etiam dispendio sunt. 17. Inde enim beatus Nabuthe etiam cum lapidaretur a divite , quia pauper et infirmus adversus opes regias, solo erat affectu et religione dives, ut pecunia regali non commutaret paternae vineae haereditatem: eoque perfectus, quia sanguine proprio defenderet jura majorum suorum. Inde quoque miser Achab etiam suo judicio, quia pauperem necari fecerat; ut ejus possideret vineam. 18. Certum est solum et summum bonum esse virtutem, eamque abundare solam ad vitae fructum beatae: nec externis aut corporis bonis, sed virtute sola vitam praestari beatam, per quam vita aeterna acquiritur. Vita enim beata fructus praesentium: vita au
Abbreviated transcription (Latin):
beatus quia erat pauꝑ sibi: minime: Immo eo magis beanus
quia erat dõ diues Aliis enim esse quam sbi diuitem prȩstat
ut iste erat quitem pore famis cibum auidua petebat. largi¬
turus ut ydria farinae ꝑtriennium & sex menses non defice¬
ret : & cotidianos usus oleiuas uiduae in opi sufficeret ac
minis traret. Merito ibi uolebat petrus esse ubiis tos ui¬
debat : Merito in monte cum xp̃o ingloria apparuerunt quia.
upse pauper factus est cumdiues esret: Nullumergo ammi¬
uculum grestant diuitiae adutam beatam: quod euidenter¬
uis demonstrauit meuangelio dicens. Beati pauperes quõ¬
atirabuntur : beati quinunc fletis. quia ridebitis. Itaque
ꝓ uper tatem. famem dolorem quae putantur mala: non so¬
lum in pedimento nonesse adiuitam beatam : sed &iam adium̃¬
um esse euiden tissime pronuntiatum est : Sed &illa quaeui¬
ris detrimentum esse ad sructum beatitudinis. dominico

Expanded text:
beatus, quia pauper erat sibi? Minime. Immo eo magis beatus, beatus, quia pauper erat sibi? Minime. Immo eo magis beatus, quia erat Deo dives. Aliis enim quam sibi divitem esse praestat, ut iste erat, qui tempore famis cibum a vidua petebat, largiturus ut hydria farinae per triennium et sex menses non deficeret, et quotidianos usus olei vas viduae inopi sufficeret ac ministraret . Merito ibi volebat Petrus esse, ubi istos videbat . Merito in monte cum Christo in gloria apparuerunt; quia et ipse pauper factus est, cum dives esset. 15. Nullum ergo adminiculum praestant divitiae adDominus monstrat in Evangelio dicens: Beati pauperes, quonsaturabuntur. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis . Itaque paupertatem, famem, dolorem, quae putantur mala, non solum impedimento non esse ad vitam beatam, sed etiam adjumento evidentissime pronuntiatum est. CAPUT V. Quae putris, detrimento esse ad fructum beatitudinis, Dominico
Abbreviated transcription (Latin):
corporis aut commodorum gratiam. De quibus a postolurdit
qua emihi lutra suerunt. haec duxi propter xp̃m detrimenta
esse: Et addidit : propter quemomnia damnoduxi & aestimo
stertora ut xp̃m lucri faciam. deniq: morses damnũ suumer¬
didit thesauros esse aegyptiorum & obprobrium dominicae cns¬
cis practulit: Nec tunc diues cum abundaret pecunia nec pas¬
tea pauꝑ cum egeret alimento Nisi forte tunc alicuiminur
beatus uidetur fuisse : cũ in deserto cotidiana alimonia sibi
& populo suo deforent: Sed quod summiboni acbeatitudnis
nemonegare audeat: mannati hoc est panis angelorũ mins¬
trabatur et aelo: Carnes quoque cotidiana pluuia: totius
plobis epulis redundabat: Heliae quoque scõpanis aduc¬
tum deerat si quaoreretur. sed non uidebatur deesse quu
non qua rebatur: Itaque diurno coruorũ obisequio: mane
panis. caro adues peram deferebatur : Numquid id eominis

Expanded text:
corporis aut commodorum gratiam. De quibus pulchre Apostolus ait: corporis aut commodorum gratiam. De quibus pulchre Apostolus ait: Quae mihi lucra fuerunt, haec duxi propter Christum detrimenta esse . Et addidit: Propter quem omnia damna duxi, et aestimo ut stercora, ut Christum lucrifaciam . 13. Denique Moyses damnum suum credidit thesauros esse Aegyptiorum, et opprobrium Dominicae crucis praetulit: nec tunc dives cum abundaret pecunia, nec postea pauper cum egeret alimento; nisi forte tunc alicui minus beatus 74 videretur fuisse, cum in deserto quotidiana alimonia sibi et populo suo deforet. Sed quod summi boni ac beatitudinis nemo negare audeat, manna ei, hoc est, panis Angelorum ministrabatur e coelo: carnis quoque quotidiana pluvia totius plebis epulis redundabat . 14. Eliae quoque sancto panis ad victum deerat, si quaereretur : sed non videbatur deesse, quia non quaerebatur. Itaque diurno corvorum obsequio mane panis, caro ad vesperam deferebatur. Numquid ideo minus