comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ndis ut queras a me qͦmͦ
sit inuisibił filius. Unde
iam dixi suꝑius. ꝙ uisum est¬
& dicendũ. s si ob hoc inquis.
bti non possit. cur ño ⁊̃ celes
iuͥtutes ꝑiter inuisibiles pro¬
amcias. qnͣdo nec ip̃e obtutib
humanis uideri possunt. Ita
hoc dicis quasi possit ab hoĩe
comp̾hendi quis ille sit modus.
quo celestes uirtutes sunt inin¬
sibiles. Aut ad hoc q̃rendũ ẽẽ de¬
beamꝰ intenti dicente scͥptura.
alcora tene quesieris ꝙ p̾ceptũ
p̃e contempnens : Ausus es dr̃e
angłm indere ab archangło. ar¬
changłm ab angło nõ uideri. Sa¬
tis sit ꝙ ostendi nõ ẽẽ conseqñs
uit ideo credamꝰ informa dei uisi¬
bilem filiũ. qr sc̃ptum ÷. Inuisi¬
bili soli deo. quod tude pr̃e sic
te acciꝑe demonstrabas tamꝙͣ
filius iisibilis non sit. cum eũ
insibilem creatorem. scͥptura
destet᷑. Uetumptũ restat ũ dicas
ac sic dando aliquid prĩ qd̾ nõ
sit filii mendacem facis quidem
filium dicentem. Omina q̃ ht̃¬

Expanded text:
dis ut quaeras a me, quomodo sit invisibilis Filius, unde jam dixi superius, quod visum est dicendum. Sed si ob hoc, inquis,plari non possit; cur non et coelestes virtutes pariter invisibiles pronuntias, quando nec ipsae obtutibus humanis videri possunt? Ita hoc dicis, quasi possit ab homine comprehendi quis ille sit modus, quo coelestes virtutes sunt invisibiles; aut ad hoc quaerendum esse debeamus intenti, dicente Scriptura, Altiora te ne quaesieris . Quod praeceptum ipse contemnens, ausus es dicere angelum videri ab archangelo, archangelum ab angelo non videri. Satis sit, quod ostendi non esse consequens ut ideo credamus in forma Dei visibilem Filium, quia scriptum est, Invisibili soli Deo . Quod tu de Patre sic te accipere demonstrabas, tanquam Filius invisibilis non sit, cum eum et invisibilium creatorem Scriptura testetur. Verumtamen restat ut dicas,ac sic dando aliquid Patri quod non sit Filii, mendacem facias eumdem Filium dicentem, Omnia q
Abbreviated transcription (Latin):
tus insimi suo ⁊ habens. Sic
un sapiunt. nͥ qui carnałr
lpuuit. Snũ quippe tͥ fingis
it uideo aliqmͣ capacitatem
maioris peĩs qua filiũ minorẽ
capiat atq contineat. sicut.
hominẽ corꝑałr caꝑit domꝰ
lut sicut capit sinus nutͥtis
⁊ hec deputabit᷑ qr informa ser¬
ii. creuit ⁊ maior est factus
qmͣ infoema dei. fuerat ut cñ
prius portaret᷑ insimi pr̃is nc̃
sedeat ad dexteram pẽis abice
ssta puerilia uł amtularia
phantasmata de corde tuo. ⁊si¬
num pr̃is ideo dictum accipe
ut intelligatur iste genitus
ille genitor non ut ille maior
hic minor. Nam si incapabił
est pr̃: filius nero incapabłis
non est ño ueracit᷑ dcm̃ est. a¬
Dmma que ht̃ pr̃ mea sunt

Expanded text:
in sinu suo et habens. Sic non sapiunt, nisi qui carnaliter sapiunt. Sinum quippe tibi fingis, ut video, aliquam capacitatem majoris Patris, qua Filium minorem capiat atque contineat: sicut hominem corporaliter capit domus, aut sicut sinus nutricis et hoc deputabitur, quia in forma servi crevit, et major est factus quam in forma Dei fuerat, ut cum prius portaretur in sinu Patris, nunc sedeat ad dexteram Patris. Abjice ista puerilia vel anicularia phantasmata de corde tuo: et sinum Patris ideo dictum accipe, ut intelligatur iste genitus, ille genitor; non ut ille major, hic minor. Nam si incapabilis est Pater, Filius vero incapabilis non est, non veraciter dictum est, Omnia quae habet Pater, mea sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nora .s. uideri a maiorib. maio¬
ra uero a ninorib nõ uiders
Quod qͥdem postea ꝓdidisti. qñ
uidenr a filio conf̾essus es pr̃em.
cũ ip̃a substancia diuinitatis di¬
cas filium minorem. pr̃emqra¬
iorem. S quid dicturus es dean¬
gl̾is qui semꝑ iudent faciem di
pẽis: Numquid pp̃ regłam tuã
qmͣ sine consid̾atõe finxisti pu

Expanded text:
ra videri a majoribus, majora autem a minoribus non videri? Quod quidem postea perdidisti, quando videri a Filio confessus es Patrem, cum et in ipsa substantia divinitatis dicas Filium minorem, Patremque majorem. Sed quid dicturus es de Angelis, qui semper vident faciem Dei Patris? Numquid propter regulam tuam, quam sine consideratione fixisti, p
Abbreviated transcription (Latin):
nescitis qmad̾m dicatis munsi¬
bilem prẽm. Illud antẽ quod
ait non qr pr̃em iudit quis qmͣ
nsi qui est a deo. hic uidit prẽm
ad homines referri pͭ qr dcm est
qui tunc loquebat᷑ uicarne ita
hoc dixit. ac si diceret ño qr pa¬
toem uidit quisqiͣ hominũ nia
ego. Sicut dictum est. quis sa¬
piens ⁊ intelliget hec. Ilõ mͣ
⁊de sanclis angłis id accipius¬

Expanded text:
nescitis quemadmodum dicatis invisibilem Patrem. Illud autem quod ait, Non quia Patrem vidit quisquam, nisi qui est a Deo, hic vidit Patrem ; ad homines referri potest quod diqui tunc loquebatur in carne, ita hoc dixit, ac si diceret, Non quia Patrem vidit quisquam hominum, nisi ego: sicut dictum est, Quis sapiens, et intelliget haec ? Non enim et de sanctis Angelis id accipi
Abbreviated transcription (Latin):
le inquis ꝙ est u̾tus ÷ ingenita
simplex. Et tamen in hac sim¬
plici uirtute qmͣ multa cõme¬
morauis inde. Nam suꝑiora
u̾ba tua sunt. Ueus deum ge¬
nuit. Dominus. dominũ genu¬

Expanded text:
 quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici virtute quam multa commemoraveris, vide. Nam superiora verba tua sunt: Deus Deum genuit, Dominus Dominum genu
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ mea sunt. Non potest nõ ẽẽ
filii quͣtũ qnͣtacumq sit in ca¬
pabilitas prĩs. Et hanc domini
simam regulam ad uos. siue
comuincendos siue ꝙ mag̾ cu¬
puus corrigendos ꝑ multa
adhibere debemus ut uͥtumq
aliquid tribuitis prĩ qd̾ filio de¬
negatis: ip̃am fidelissimam testẽ
cont᷑ errores ur̃ps uł contͣ men¬
dacia ꝓducamꝰ. Quid opus est
aut̾e in eo tͥ resistere ꝙ humanã
sapĩam. contendis ẽe uisibilem
cũ ipãm aĩam humanã inqͣ est
utiq humana sapĩa inuisibilẽ
ẽẽ concesseris: S quõdlibet sen¬
tias de uniũsa uisibili creatura.
qnͣtum ad deũ ꝑtinet de quo in¬
ter nos agitur satis tͥ demonst᷑¬
tum ẽ nõ ẽẽ solum innuisibilem
prẽm.
ut̾as deuni prẽm cum filio
⁊ sp̃n sancto unũ dm̃i esse
non posse. timens ne pr̃ solus.
no sit uis deus s ꝑs uinꝰ dei.
qui constat ex trib. Noli tune¬
re. Nulla fit parciũ indertans
÷ qr nullus deus nisi iuuis. ⁊ qui

Expanded text:
 sunt; non potest non esse Filii quantacumque sit incapabilitas Patris. Et hanc Domini simam regulam ad vos, sive convincendos, sive, quod magis cupimus, corrigendos, per multa adhibere debemus: ut ubicumque aliquid tribuitis Patri quod Filio denegatis, ipsam fidelissimam testem contra errores vestros, vel contra mendacia producamus. Quid opus est autem in eo tibi resistere, quod humanam sapientiam contendis esse visibilem; cum ipsam animam humanam, in qua est utique humana sapientia, invisibilem esse concesseris? Sed quodlibet sentias de universa invisibili creatura, quantum ad Deum pertinet, de quo inter nos agitur, satis tibi demonstratum est non esse solum invisibilem Patrem.utas Deum Patrem cum Filio et Spiritu sancto unum Deum esse non posse: times enim ne Pater solus non sit unus Deus, sed pars unius Dei qui constat ex tribus. Noli timere, nulla fit partium in deitatiest, quia Nullus Deus, nisi unus : et qui
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse. qd̾ dr̃es ubi arsti defilo
uidit gͦ ꝓrẽm. s iudit incapa¬
bilem. nͭ attendis qr ⁊ si uidit ĩ¬
capabilem quẽ sicut putas ca¬
ꝑe ño potuit. ñ tamen iusiblẽ
quem iudere potuit. En autem
pob̾tũ non de capabili ⁊ inca¬
pibili. s de iusibili ⁊ inuisibili.
um ista orẽs disputabas. qr nͨ
płs ait incapabili. s ait inui¬
sibili solideo. Unde hoc testimo¬
mũ ꝓte adhibendũ putasti u̾
hine ⁊̃ decolorares filium. tan¬
qnͣ ip̾e in dei forma inuisibił
. dĩe. minsibilis inuisibilem
seniit. Qͦmodo dixistis potũs
potentẽ. Ut cum discuterens
uit potencõr potentẽ. sapien¬

Expanded text:
 diceres, ubi aisti de Filio: Vidit ergo Patrem, sed vidit incapabilem. Nec attendis, quia etsi vidit incapabilem, quem sicut putas, capere non potuit; non tamen invisibilem, quem videre potuit. Tu autem nobiscum non de capabili et incapabili, sed de visibili et invisibili, cum ista diceres, disputabas: quia nec Apostolus ait, Incapabili; sed ait, Invisibili soli Deo. Unde hoc testimonium pro te adhibendum putasti, ut hinc etiam decolorares Filium, tanquam ipse in Dei forma invisibilisic dicere, Invisibilis invisibilem genuit; quomodo dixisti, potens potentem; ut cum discutererissicut potentior potentem, sapien
Abbreviated transcription (Latin):
nor ⁊ głia. Et si enim est cieat᷑n
inuisibił nõ tam̃ deus nob̃ est.
nisi deus eẽt. honor gͦ ⁊̃ głia soli
doo qui deus inuiubilis est ñ ꝯͣ
solus inuisidilis. qm̃ ut diximꝰ
est. ⁊ ciratura iiuisibił. Item :

Expanded text:
nor et gloria. Etsi enim est creatura nor et gloria. Etsi enim est creatura invisibilis, non tamen deus nobis est. nisi Deus esset? Honor ergo et gloria soli Deo, qui Deus invisibilis est, non qui solus invisibilis: quoniam est
Abbreviated transcription (Latin):
e inuisibili filio cũ agere¬
mus quẽ ꝯsensisti ẽẽ uisi¬
bilem scõm diuinitatẽ. qͥ priꝰ
solũ pr̃em inuisibilẽ ẽẽ p̾sũp¬
seras. ad rem non ꝑtinencia
multa dixisti de uistbilib
creaturis qd̾ potuerũt iudr¬
çare qui legerunt. De uiusi
do int̾ nos agitur. Et hoc est
sibilem solum pr̃em dcm.¬
putatis. ubi apꝰ ait. in mortal
uutisibili soli deo. Si dixisses
soli pr̃i: difficilius fortasse q̃o
solueretur. quia uero dixit so¬
li deo. non est utiq cog cont᷑
⁊̃ unigenitꝰ quippe indei forma.
⁊̃ sp̃c sanctus in sua natura est
inusibilis. Unus enĩ ⁊̃ solus d̾s
a nob̾ ip̃ trinitas predicatur
ꝙ utrum uerum sapiamꝰ in
aliis locis a nobis est demon¬
quomꝰ de solo deo qui est ip̃at᷑¬
utas dcm̃ sit iuisibili soli deo.
cum sit ⁊ quedam inuisibilis
creatura. pp̃ quod dcm̃ est dexͦ¬
isibili ⁊ minsibilia. Ea gͦ
stunt dii falai iuisibiles. iccodic¬
tum est inuisibili solideo. ho¬

Expanded text:
eremus, quem consensisti esse invisibilem secundum divinitatem, qui prius solum Patrem invisibilem esse praesumpseras, ad rem non pertinentia multa dixisti de invisibilibus creaturis: quod poterunt judicare qui legerint. De invisibili Deo inter nos agitur: et hoc est sibilem solum Patrem dicputatis, ubi Apostolus ait, Immortali, invisibili soli Deo . Si dixisset, Soli Patri; difficilius fortasse quaestio solveretur: quia vero dixit, soli Deo; non est utique contra nos: et Unigenitus quippe in Dei forma, et Spiritus sanctus in sua natura est invisibilis. Unus enim et solus Deus a nobis ipsa Trinitas praedicatur. Quod utrum verum sapiamus, in aliis locis a nobis est demonquomodo de solo Deo, qui est ipsa Trinitas, dictum sit, Invisibili soli Deo: cum sit etiam quaedam invisibilis creatura; propter quod dictum est de Cbilia et invisibilia . Quia ergo sunt dii falsi visibiles, ideo dictum est, Invisibili soli Deo ho
Abbreviated transcription (Latin):
dolũ acceperit benedictionem qui eraet sinedolo sed ad signi¬
ficandum mugnum aliquid ꝗđ scripturae premisit. hinc enĩ
mixime cogimur ad intellegendam illo loco spiritidia quia
sine dolo erat qui dolum fecit unde quid senti remus in ser¬
mone qđ ium inpopulo habito sitis diximus:lxxv¬

Expanded text:
dolum acceperit benedictionem qui erat sine dolo. sed ad signidolum acceperit benedictionem qui erat sine dolo. sed ad significandum magnum aliquid hoc scriptura praemisit. hinc enim maxime cogimur ad intellegenda illo loco spiritalia, quia sine dolo erat qui dolum fecit. unde quid sentiremus, in sermone quodam in populo habito satis diximus
Abbreviated transcription (Latin):
ut inescu figuractus sit maior populus dĩ . hoc ẽ. isroc¬
heliticus secundum carnem. ꝑ ia cob autem figuractus sit
ipse ia cob secundũ spiritadem progeniem. sed &ium
historica propri&ate hocresponsum inuenitur: eẽ. con¬
pl&um ibi populus isrochel hoc ẽ. ia cobminor filius su¬
percuit idumȩos hoc .ẽ. gentem qua propagauit esau
eosq fecerunt tributarios perdauid qđ diũ fuerunt
usq ad regem sub quo idumȩi rebellauerunt &iugum
isrocheliticrum idumei aceruice sua deposuerunt. secun¬
dum proph&iam ipsius isaac quando minorem ꝓmaiore
benedixit. hoc enim dixit eidem miiori cum & ipsum
postea benedicerte¬
acob autem ertet homo simplex hubituns domũ: quod
grece dicitur aplustos hoc lictini simplicem interp̃tati st̃.
proprige autem aplastos non fictus unde aliqui latini in¬
terpr&es sine dolo interpr&ati sunt dicentes. erat ia cobsine
dolo habitans indomum. ut magna sit questio quomodo per

Expanded text:
ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ipse Iacob secundum spiritalem progeniem. sed etiam historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: quod diu fuerunt usque ad regem, sub quo Idumaei rebellauerunt et iugum Israhelitarum Idumaei a ceruice sua deposuerunt secundum prophetiam ipsius Isaac. quando minorem pro maiore benedixit. hoc enim dixit eidem maiori, cum et ipsum postea benedicereacob autem erat homo simplex habitans domum. quod graece dicitur ἄπλαστος, hoc latini "simplicem" interpretati sunt; proprie autem ἄπλαστος "non fictus". unde aliqui latini interpretes "sine dolo" interpretati sunt dicentes: erat Iacob sine dolo habitans in domo, ut magna sit quaestio, quomodo per
Abbreviated transcription (Latin):
quorum factũ. eẽ. mentionem. anforte ibi cũ orando
allegassent desideria sua dormiebant in loco ut per
somnium monerentur. an ad huc uiuebat melchisedech
cuius tunta fuit excellentia ut anullis dubit&ur utre
homo angelus fuetit anerant aliqui tides &ium illo
tempore homines dĩ in quib poss& ds̃ in terroguri.
quid quid ͥorum ẽ & siquid aliud qđ me forte ne com¬
memonarẽ pr&erierit. mentiri tamen scriptura non
potest quae dixit rebeccam isse ad interrogandum dñm
eique dñm respondisse¬
neo qđ dñs respondit rebeccȩ duȩ gentes in utero tuo
sunt & duo populi deuentre tuo separabuntur. & popu¬
lus populum superabiit & maior serui& minori.spiri¬
tili intellegentia carnades inpopulo dĩ significantur
ꝑmiuorem filium & spiritades ꝑminorem. quia sicut
dicit a postolus non prius qđ spiritade sed qđ animale
postea spiritade. sol& & sic intellegi hoc qđ dictum est.

Expanded text:
quorum factam esse mentionem — an forte ibi cum orando quorum factam esse mentionem — an forte ibi cum orando allegassent desideria sua, dormiebant in loco, ut per somnium monerentur? an adhuc uiuebat Melchisedech, cuius tanta fuit excellentia, ut a nonnullis dubitetur, utrum homo an angelus fuerit? an erant aliqui tales etiam illo tempore homines dei, in quibus posset deus interrogari? quidquid horum est et si quid aliud quod me forte, ne commemorarem, praeterierit, mentiri tamen scriptura non potest, quae dixit Rebeccam isse ad interrogandum dominum eique dominum respondisseeo quod dominus respondit Rebeccae: duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur; et populus populum superabit et maior seruiet minori, spiritali intellegentia carnales in populo dei significantur per maiorem filium et spiritales per minorem, quia, sicut dicit apostolus, non prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipsis geniti sunt nisi forte quia nationes exillis pro¬
pagutue eorum nominib: appellantur hoc significatum sit
cumdictum .ẽ secundum nomina generationum eorũ quã¬
uis hoc modo ille nationes sint potius secundum nomina
istorum. non ista nomina secundum illas nationes quia
illȩ posterius exstiterunt. unde notanda locutio ẽ. quia
& postea deillis dicitur xii. principes secunđ gentes eorũ:
Quod derebecca scriptum ẽ. quia uenit in terrogire dñm
cum gestirent puerperia inutero eius. quueritur quo ierit
non enim erent tunc proph&ae aut sacerdotes secundũ
ordinem tabernaculi uel templidñi. quo ergo ierit merito
moua nisi forte ad locum ubi anam constitueraet abrochã.
sed illic quomodo responsadentur omnino tac& scriptute
utrũ peraliquem sacerdotem qđ incredibile ẽ. si enet non
fuisse nominatum & nullam ibi omnino sacerdotũ ali¬

Expanded text:
ab ipsis geniti sunt. nisi forte quia nationes ex illis proab ipsis geniti sunt. nisi forte quia nationes ex illis propagatae eorum nominibus appellantur hoc significatum sit, cum dictum est: secundum nomina generationum eorum. quamuis hoc modo illae nationes sint potius secundum nomina istorum, non ista nomina secundum illas nationes, quia illae posterius extiterunt. unde notanda locutio est, quia et postea de illis dicitur: duodecim principes secundum gentes eorum. Quod de Rebecca scriptum est, quia uenit interrogare dominum, cum gestirent puerperia in utero eius, quaeritur quo ierit. non enim erant tunc prophetae aut sacerdotes secundum ordinem tabernaculi uel templi domini. quo ergo ierit, merito mouet, nisi forte ad locum, ubi aram constituerat Abraham. sed illic quomodo responsa ederentur omnino tacet scriptura: utrum per aliquem sacerdotem — quod incredibile est, si erat, non fuisse nominatum et nullam ibi omnino sacerdotum ali
Abbreviated transcription (Latin):
enim possent accipere homines &iam qđ deagar factum ẽ.
nisi apostolus ammoner& illa fuiss& facta proph&icae ut
inutriusq personis mulierum eccrumq filiorum duo testu¬
menta ad futurorum prenuntiationem allegorica signi¬
ficatio figunn&. unde in isto quoq abrochue facto aliquio
tale quȩ rendum ẽ ssinon facile occuet ego interim quod
occurrit munera quae acceperunt filii concubinarum ui¬
dentur mihi significare quaedam dĩ dona uel in sacramen¬
tis uel in quibq. signis &iam carnidi populo iudueorum
& her&icis dacta uel ut filiis concubinarum cum hereditatis
munus qđ ẽ caritas &uita a &erna nonnisi adisa ac per¬
tinect hoc ẽ. ad filios promissionis:
Quid sibi uult qđ scriptum ẽ. haec sunt nomina filiorũ ismahd
secundum nomina generactionum eorum non enim satis
eluc& cum additum sit secundum nomina genenationum
eorum cum hii soli nominentur quos ille genuit non &icmqͥ

Expanded text:
enim possent accipere homines etiam quod de Agar factum est, enim possent accipere homines etiam quod de Agar factum est, nisi apostolus admoneret illa fuisse facta prophetice, ut in utrisque personis mulierum earumque filiorum duo testamenta ad futurorum praenuntiationem allegorica significatio figuraret. unde in isto quoque Abrahae facto aliquid tale quaerendum est. etsi non facile occurrat, ego interim quod occurrit. munera quae acceperunt filii concubinarum uidentur mihi significare quaedam dei dona uel in sacramentis uel in quibusque signis etiam carnali populo Iudaeorum et haereticis data uelut filiis concubinarum, cum hereditatis munus, quod est caritas et uita aeterna. nonnisi ad Isaac pertineat, hoc est ad filios promissionis. Quid sibi uult quod scriptum est: haec sunt nomina filiorum Ismahel secundum nominagenerationum eorum? non eelucet cur additum sit, Secundum nomina generationum eorum, cum hi soli nominentu
Abbreviated transcription (Latin):
ad filios procreandos diu permansisse ad seroent. Itu ut
poss& & alios procreare. sed multo ẽ. ab solutius de adu¬
lescentula potuisse seniorem qđ senior deseniore ñ poss&.
nisi ds̃ illic minculum prestitiss&. maxime propter sane
non solum &atẽ uerum &ium sterelitatẽ. sune &ium
graendioris & atis. & sicut scriptura loquitur plenum
dierum posse dici seniorem. hoc ẽ. presbiterum hinc intelle¬
gi potest quia hoc abrohum appellatus. ẽ. quando mor¬
prb̃t &iam senex quia plerumq ẽ. hoc nomen &atis quue
intrac senestutem senestuti uicina. ẽ. & ex hoc &ium ipsu
asenectute nomen accepit in litina lingua ut presbt¬
senior appellatur apud grecos. aut̃ mixime sicut scrip
iuniorem. uerum tamen hoc factum abrochue quod post
mortem sunte dec&hurac filios procrecaut ñ sic accipi¬
endum ẽ quasi humana consu&udine & cogitatione tantũ¬
modo substituendȩ numerosioris prolis hoc factumsit. sic

Expanded text:
ad filios procreandos diu permansisse adserant, ita ut ad filios procreandos diu permansisse adserant, ita ut posset et alios procreare. sed multo est absolutius de adulescentula potuisse seniorem, quod senior de seniore non posset, nisi deus illic miraculum praestitisset maxime propter Sarrae non solum aetatem uerum etiam sterilitatem. sane etiam grandioris aetatis et, sicut scriptura loquitur, plenum dierum posse dici seniorem, hoc est rcpsoputrjv hinc intellegi potest, quia hoc Abraham appellatus est quando moris rcpeapuTVj;; etiam senex, quia plerumque est hoc nomen aetatis quae infra senectutem senectuti uicina est et ex hoc etiam ipsa a senectute nomen accepit in latina lingua, ut rcpsapursenior appelletur. apud Graecos autem, maxime sicut scriptiuniorem. uerumortem Sarae de Cethura filios procreavit, non sic accipiendum est quasi humana consuetudine et cogitatione tantummodo substituendae numerosioris prioris prolis hoc fac
Abbreviated transcription (Latin):
qui uerbum dehac re grecum nesciunt exercitationem
ad olesci uero ad animi exercitationem pertin& & sepe
uitio deputatur. more tamenscripturarum plerumq in bono
ponitur. proista uerbo quidam interpr&es nr̃i exercitati¬
onem quidam gurrulitatem quasi uerbositatẽ quae in bo¬
no quantũ ad lictinũ eloquium ꝑtin& uix aut numquam
inuenitur. sedut dixi inscripturis plerumq in bonodicitur
&uid&ur mihi significare animi affectũ studiosissime ali¬
quid cogitantis cum delectatione cogitationis nis
sentiunt qui haec uerba greca melius intellegunt: Ixx
yrm. questio haec ẽ& si peccatum . e&. maxime inantiquis
dantib operã ꝓpagandȩ proli: qđ lib& enim. hic quam
incontinentia suspicanda ẽ. tuntiuiri in illa presertim
iam &ate cur autem in hac filios fecerit qui cum mirculo
de sunx fecenet supradictum . ẽ. quam quam non nulli
donum qđ accepit abroacham uel ut reuiuiscentis corporis

Expanded text:
qui verbum de hac re graecum nesciunt, exercitationem qui verbum de hac re graecum nesciunt, exercitationem δολεσχεῖν vero ad animi exercitationem pertinet, et saepe vitio deputatur; more tamen Scripturarum plerumque in bono ponitur. Pro isto verbo quidam interpretati sunt exercitationem, quidam garrulitatem, quasi verbositatem, quae in bono, quantum ad latinum eloquium pertinet, vix aut nunquam invenitur; sed, ut dixi, in Scripturis plerumque in bono dicitur: et videtur mihi significare animi affectum studiosissime aliquid cogitantis cum delectatione cogitationis; nisi aliud sentiunt qui haec verba graeca melius intelligunt. LXX.ram. Quaestio haec esset, si peccatum esset, maxime in antiquis dantibus operam propagandae proli. Quodlibet enim hic quam incontiiam aetate. cur autem de hac filios fecerit, qui cum miraculo de Sarra fecerat, supra dictum est; quamquam nonnulli donum quod accepit Abraham uelut reuiuiscentis corporis
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Eecce rebecca in conspectu tuo accipiens recune
& sit uxor filu dñitui. quem ad modũ locutus est dñs.
quueritur quando locutus dñs nisi quia uel ꝓph&it̃ eẽ
abiicham noueraent & ꝓph&icae adño dictũ qđ ꝑ illum
dictum fueraet agnoscebant. aut signũ illud qđ sibidaitũ
seruus eius nanaeuit locutionẽ dñi appellauerunt. hoc
enim mugis derebecca expresum ẽ. nam qđ abreham
dixeract non derebecca dixeraet sed de aliqua femina ex
tribu uel cognatione sua & hoc adutrumq inmuni s esr&
aiuremento seruus si non impẽrasr& qđ utiq non dicitur
cum aliquid ꝓph&atur certã enim dec& cẽ. ꝓph&iam:¬
lxVIII Quod rebeccȩ dixerunt fr̃s eius proficiscenti soror nr̃a es
esto inmilia milium & hereditictem obtineat semen tuũ
ciuitites aduensiriorx tuorum non proph&ae sucrunt
aut uanitate tam magna optauerint sed eos quae pro¬
miserit dr̃ abrochue latere non potuit:

Expanded text:
runt. Ecce Rebecca in conspectu tuo, accipiens recurre; runt. Ecce Rebecca in conspectu tuo, accipiens recurre; et sit uxor filii domini tui, quemadmodum locutusest dominus. quaeritur quando locutus sit dominus. nisi quia uel prophetam esse Abraham nouerant et prophetice a domino dictum quod per illum dictum fuerat agnoscebant; aut signum illud quod sibi datum seruus eius narrauit, locutionem domini appellauerunt; hoc enim magis de Rebecca expressum est. nam quod Abraham dixerat, non de Rebecca dixerat, sed de aliqua femina ex tribu uel cognatione sua; et hoc ad utrumque, ut immunis esset a iuramento seruus, si non impetrasset. quod utique non dicitur, cum aliquid prophetatur. certam enim decet esse prophetiam. Quod Rebeccae dixerunt fratres eius profiesto in millia millium, et haereditatem obtineat semen tuum, civitates adversariorum: non prophetae fuerunt, aut vanitate tam magna optaverunt; sed eos quae promiserat Deus Abrahae latere non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
sit quiea quue supra dixi cum mandam& abrochum uel re¬
lꝗtła sic ponere potuit si ad rem pertinere iudicar& cum
ueritus niractionis exigitur nisi utrerum sententiarum¬
quuesit quib: uoluntas propterquam intimunda uerba
fiunt satis appara&
Quod habeant latini codices namtente seruo abrochae
quae sibi mandauerat dominus eius tunc in nocens eris
aiunemento meo uel iuntione mea. grecihabent ama¬
ledicto meo. orcos enim dicitur iurctio. arx maledie¬
tum unde & cataros maledictus uel epicatantos dicit
proinde oritur quaestio quomodo illa iunactio male¬
dictum possit intellegi. nisi quia maledictus . ẽ. qui controe
iurtionem fecerit: Siergo facitis misericordiã &
iustitiam ad dñm meum renuntiate mihi. duo illa quae
assiduce ponuntur in aliis scĩs scripturis & migime
in psadmis misericordia &iustitia. tantundem enim
ual& misericordia &ueritas hinc iam apparere coepe¬

Expanded text:
sit, quia ea quae supra dixit cum mandaret Abraham uel resit, quia ea quae supra dixit cum mandaret Abraham uel relecta sic ponere potuit, si ad rem pertinere iudicaret, cum ueritas narrationis exigitur nisi ut rerum sententiarumque sit, quibus uoluntas, propter quam intimandam uerba fiunt, satis adpareat. Quod habent latini codices narrante seruo Abrahae quae sibi mandauerat dominus eius: tunc innocens eris a iuramento meo, uel: iuratione mea, graeci habent: a maledicto meo; opxo? enim dicitur iuratio, apa maledictum: unde et xatapotto; maledictus uel aixaTapatoc dicitur. proinde oritur quaestio, quomodo illa iuratio maledictum possit intellegi, nisi quia maledictus est qui contra iurationem fecerit. Si ergo facitis misericordiam et iustitiam ad dominum meum, renuntiate mihi. duo illa quae assidue ponuntur in aliis sanctis scripturis, et maxime in Psalmis, misericordia et iustitia — tantundem enim ualet misericordia et ueritas — hinc iam adparere coepe
Abbreviated transcription (Latin):
pugnȩ imminente periculo. confultatio quippe illa
mugis quam temptitio dĩ fuit: unde & achaz apud esaiã
tim& signũ p&ere nedm̃ temptare uideatur: cum hoc
cum dñs ammoneat ꝑ proph&am. credo existimans qđ
ab spso proph&a explorer&ur utrum precepti memor
ess& quo temptare dm̃ prohibemur:
Seruus abrthae namtens quae sibi mandata fueroent adño
suo dicit eum sibi dixisse non sumes uxorem filio meo afili¬
ab: canuneor inter quaͦs ego habito intenue eorum. sed
indomum patris mei ibis. & in tribuum meam & sumes
uxorem filio meo inde &c&era: sileguntur quemam mo¬
dum illi mandatu sint sententia eadem reperitur. uerba
uero non omnia uel ipsa uel itadicta sunt quod ammonendũ
putaui propter stultos & indoctos homines. qui euange¬
listis hinc calumniantur qđ in aliquib uerbis non omnia
modo conueniunt. quamuis reb: atque sententiis omnino
non discrepunt. certe enim istum librum unus homo scrip¬

Expanded text:
pugnae imminente periculo; consultatio quippe illa pugnae imminente periculo; consultatio quippe illa magis quam tentatio dei fuit. unde et Achaz apud Esaiam timet signum petere. ne deum tentare uideatur, cum hoc eum dominus admoneat per prophetam, credo, existimans quod ab ipso propheta exploraretur utrum praecepti memor esset. quo tentare deum prohibemur. Seruus Abrahae narrans quae sibi mandata fuerant a domino suo dicit eum sibi dixisse: non sumes uxorem filio meo a filiabus Chananaeorum, inter quos ego habito in terra eorum, sed in domum patris mei ibis et in tribum meam et sumes uxorem filio meo inde et cetera. si legantur quemadmodum illi mandata sint, sententia eadem reperitur, uerba uero non omnia uel ipsa uel ita dicta sunt. quod admonendum putaui propter stultos et indoctos homines, qui euangelistis hinc calumniantur, quod in aliquibus uerbis non omni modo conueniunt, quamuis rebus atque sententiis omnino non discrepent. certe enim istum librum unus homo scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Quuerendum quo differant augunationes in licite ab illa
p&itione signiqua p&liuit seruus abrachue ut eids̃ ostenden&
ipsam eẽ futurm uxorem dñi suiisa ac aqua cum p&iuiss&
ut biben& dicer&ur illi bibe & tu & ad aquabo & camclos tuos
quo adusq bibere desinerent: aliud .ẽ enim mirum aliquid
palere qđ ipso mincculo signum sit aliud haec obseruare quae
ita fiunt qđ minte non sint. sed a coniestorib: superstitiosa
uanitute interpr&antur. sed hoc ipsum &ium qđ mirũ
aliquid postulatur qͦđ signific&ur qđ quisq uult nosse.
utrum audendum sit non parua questio.ẽ: conumq. ꝑtin&.
qđ dicuntur qui hoc non reste faciunt temptare dñm. nũ
ipse dñs cum adubalo temptar&ur. testimonium descrip¬
turis adhibuit. non temptabis dñm dm̃ tuum: suggereba
tur enim tamquam homini ut signo aliquo exploraera
ipse quantum e& id ẽ quam multum apud đm poss&
qđ uitiosefit᷑sit ab hoc autem discernitur qđ gedeon fecit

Expanded text:
Quaerendum quo differant augurationes inlicitae ab illa petitione signi, qua petiuit seruus Abrahae, ut ei deus ostenderet ipsam esse futuram uxorem domini sui Isaac, a qua cum petiuisset ut biberet, diceretur illi: bibe et tu et adaquabo et camelos tuos, quoad usque bibere desinerent. aliud est enim mirum aliquid petere, quod ipso miraculo signum est, aliud ea obseruare quae ita fiunt, ut mira non sint; sed a coniectoribus superstitiosa uanitate interpretantur. sed hoc ipsum etiam quod mirum aliquid postulatur, quo significetur quod quisque uult nosse, utrum audendum sit non parua quaestio est. eo namque pertinet quod dicuntur qui hoc recte non faciunt temtare deum. nam ipse dominus cum a diabolo temtaretur, testimonium de scripturis adhibuit: non temtabis dominum deum tuum. suggeretur enim tamquam homini, ut signo aliquo exploraret ipse quantus esset, id est quam multum apud deum posset: quod uitiose fit, cum fit. ab hoc autem discernitur quod Gedeon fecit
Abbreviated transcription (Latin):
& posuit adipes suꝑ pectuscula. cum ipsa pestusculu non in po¬
suerit ulturi. sucer dotienim debebantur cumbrachus dextris
quid sibi uult. añ intellegendum .ẽ. & posuit adipes quȩ sunt
suꝑ pectuscula ipsa senimpo suit quas imponer& altaria
pestusculis demptas. Num ita & superius prȩceperat: deni¬
que sequitur & imposuit udipes suꝑ clture & pestusculum¬

Expanded text:
Et posuit adipes super pectuscula, cum ipsa pectuscula non impoEt posuit adipes super pectuscula, cum ipsa pectuscula non imposuerit altari, sacerdoti enim debebantur cum brachiis dextris; quid sibi vult? An intelligendum est, Et posuit adipes qui sunt super pectuscula? ipsos enim posuit, quos imponeret altari a pectusculis demptos. Nam ita et superius praeceperat. Denique sequitur, Et imposuit adipes super altare, et pectusculum
Abbreviated transcription (Latin):
diximus tacuit. idest arietem & uitulum nisi foste a pͣte totũ
intellegi uoluit ut solo capro comme morato &iam illa subse¬
cuta acciperemus. Cum de sucrificiis saluturis populi narae¬
r& que mammodum eafecerit aaron. deuitulo &uri&e an
& occidit uitulũ & crietem sacrificis siluturis populi. &
obtulerunt filii uaron sanguinem adeum & effudit udaltu¬
re Incircuitu. & adipẽ quȩ auitulo & abariete lumbum &
adipem tegentẽ suꝑuentrem & duos renes &adipem quȩ suꝑ
ipsos .ẽ. & pinnam quȩ ẽ. Iniocinore. & posuit adipẽ suꝑpec
tuscula &iam posuit adipes adultare & pectusculum & bra¬
chium dextrum abstulit a aron oblationem ante dñm. quo¬
modo prȩcepit dñs moysi nunc singulariter. nunc pluradi¬
terloquitur cum de duob unimalib loquatur. uitulo & ari¬
ete: qđ ergo dicit duorenes: ab utroq animante intellegen¬
dum .ẽ. atque it quattuor fiunt. ita &c& eru: qđ uero uit

Expanded text:
diximus, tacuit, id est arietem et uitulum. nisi forte a parte totum diximus, tacuit, id est arietem et uitulum. nisi forte a parte totum intellegi uoluit, ut solo capro commemorato etiam illa subsecuta acciperemus. Cum de sacrificiis salutaris populi narraret, quemadmodum ea fecerit Aaron, de uitulo et ariete ait: et occidit uitulum et arietem sacrificii salutaris populi; et adtulerunt filii Aaron sanguinem ad eum, et adfudit \' ad altare in circuitu: et adipem quae a uitulo et ab ariete, lumbum et adipem tegentem super uentrem et duos renes et adipem quae super ipsos est et pinnam quae est in iocinereltare: et pectusculum et brachium dextrum abstulit Aaron, ablationem ante Dominum, quomodo praecepit Dominus Moysi. Nunc singulariter, nunc pluraliter loquitur, cum de duobus animalibus loquatur, vitulo et ariete. Quod ergo dicit duos renes, ab utroque animante intelligendum est, atque ita quatuor fiunt; ita et caetera. Quod vero ait,
Abbreviated transcription (Latin):
peo sucerdos ꝓpeccato qđ pecaauit & dimitt&ur illi: quomo¬
do ergo poss& hoc suꝑholocuustomata in pom. nisi holo causto¬
mu prius imponer&ur : precepit autẽ hoc & desacrificio sulu¬
turis ut suꝑholocuustomu imponer&ur. sed quihoc non
ubiq dicit. non ꝑomnia sacrificia sulutaris. Nec ꝑomnia
sucrificia ꝓpeccacto. potest forsitao dici non hoc reguluriter
fuisse preceptum sed illic tantum modo ut fier& dictum .ẽ.
idest insacrificio salutaris cumfit debubus. ibi enim id prȩ¬
cepit . & insucrificio ꝓpeccato cumfit defemina ex ouibus
c& era uero siue sint sadutaris siue ꝓpeccito non. ẽẽ. necesse
populi quȩ supra commemorauit non omnia commemorati
sunt immolatu quȩ fuerant prȩdictu sed tantũ hircus ꝓpecca¬
to & holocaustum ubi tamen agnũ illum non ex pressit duo uero
aliuq ad sacrificia ꝓpeccuto potius quam adholocaustũ ꝑtiner

Expanded text:
pro eo sacerdos pro peccato quod peccavit, et dimittetur illi . Quomopro eo sacerdos pro peccato quod peccavit, et dimittetur illi . Quomodo ergo posset hoc super holocaustoma imponi, nisi holocaustoma prius imponeretur? Praecepit autem hoc et de sacrificio salutaris, ut super holocaustoma imponeretur: sed quia hoc non ubique dicit, non per omnia sacrificia salutaris, nec per omnia sacrificia pro peccato, potest forsitan fuisse praeceptum; sed illic tantummodo ut fieret dictum est, id est in sacrificio salutaris, cum fit de bubus — ibi enim id praecepit — et in sacrificio pro peccato, cum fit de femina ex ouibus; cetera uero siue sint salutaris siue pro peccato non esse necesse populi. quae supra commemorauit, non omnia commemorata sunt immolata, quae fuerant praedicta, sed tantum hircus pro peccato et holocaustum, ubi tamen agnum illum non expressit; duo uero alia, quae ad sacrificium pro peccato potius quam ad holocaustum pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
cato deinde holociustum cum sacrificia ꝓpeccatis suꝑ holo causta
superius iubeat in poni. excepto qđ decuib prȩcepit. Anforte
hic qđ prius fiebat idest holociustum. posterius commemora¬
uit Non enim quemam modum decuibus dixit. fac prius illud
& post illudeã. sed fac illud atque illud: quid autem prius faci¬
endum sit. indicat superius exposita instructio. ubidicit super
holoccustum imponisacrificium ꝓpeccatis. quam quã ualde mo¬
ueat qđ & ium ita nantet scriptura fecisse a aron qđ cudiuit.
ut prius comme moriget eum facere ꝓpeccato. deinde holocaus¬
tum: qđ utrum & ipse prius fecerit. An prius hoc scriptura
nassocuerit. qđ postea fuctum ẽ sicut in multis fucere sol&
haber&ur incestum. nisi qđ dixi superius leger&ur: cum
uger& desacrificio ꝓpeccato Itaenim legitur. & suꝑ pon&
illud sucerdos suꝑulture suꝑholo caustum dñi. & exorabut

Expanded text:
cato, deinde holocaustum. cum sacrificia pro peccatis super holocausta cato, deinde holocaustum. cum sacrificia pro peccatis super holocausta superius iubeat inponi excepto quod de auibus praecepit. an forte hic quod prius fiebat, id est holocaustum, posterius commemorauit? non enim quemadmodum de auibus dixit: fac prius illud et postea illud, sed: fac illud atque illud. quid autem prius faciendum sit indicat superius exposita instructio, ubi dicit super holocaustum inponi sacrificium pro peccatis. quamquam ualde moueat, quod etiam ita narrat scriptura fecisse Aaron quod audiuit, ut prius commemoret eum facere pro peccato, deinde holocaustum. quod utrum et ipse prius fecerit an prius hoc scriptura narrauerit quod postea factum est, sicut in multis facere solet, haberetur incertum, nisi quod dixageret de sacrificio pro peccato. Ita enim legitur: Et superponet illud sacerdos super altare super holocaustoma Domini, et exorabit
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓpopulo offeruntur sacrificia. & ꝓpeccato sucrificiu
iussac ẽẽ offerri & holo caustum & sacrificiu sabutaris pro
sucer dote cuitẽ oblatum fuisse ꝓpeccato & holo caustũ & con¬
mationis. Non autem siluturis sed consumma
Tunc oblatum ẽ. quando sucer dotes scĩficati sunt ut sucer¬
dotio fungerentur : & hȩc obtulit moyses ꝓaaron& filus eus
postea uero aaron ipse ium scificatus & sacerdotio fungens
offese ꝓse iussus ẽ uitulum ꝓpeccato & arietem inholo cuus¬
tum: Non cutem iussus ẽ ꝓsẽ offere consummationis. quia
tunc ideo oblatum ẽ ut consum mar&ur scĩ ficatione & sucer¬
dotio fungi poss& qđ ium quo fungebatur non opus erat eum¬
cuii iterum consummari:  uit moyses ad aaron: accede ad clture
& fac qđ ꝓpeccato tuo & holocuustum tuum & exora protẽ &¬
domotua: mirum ẽ. quomodo prius dicat faciendũ qđ ꝓpec¬

Expanded text:
cum pro populo offeruntur sacrificia, et pro peccato sacrificia cum pro populo offeruntur sacrificia, et pro peccato sacrificia iussa esse offerri et holocaustum et sacrificia salutaris; pro sacerdote autem oblatum fuisse pro peccato et holocaustum et consummationis, non autem salutaris. sed consummationis tunc oblatum est. quando sacerdotes sanctificati sunt, ut sacerdotio fungerentur, et haec obtulit Moyses pro Aaron et filiis eius. postea uero Aaron ipse iam sanctificatus et sacerdotio fungens offerre pro se iussus est uitulum pro peccato et arietem in holocaustum; non autem iussus est pro se offerre consummationis, quia tunc ideo oblatum est, ut consummaretur sanctificatione et sacerdotio fungi posset, quo iam quoniam fungebatur non opus erat eumhabitabitis". Et ait Moyses ad Aaron: accede ad altare et fac quod pro peccato tuo et holocaustum <tuum> et exora pro te domo tua. mirum est quomodo prius dicat faciendum quod pro pec
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcepisse unum qđ uelut uniuersorũ e& appellauit sacri¬
ficium sulutaris. Alterum uutem ubi dixit. siquisq: obtulerit
sucrificium salutaris sui ubi&iam differentiã reperiebam:
quia in illo qđ appellauit salutaris non commemorauit adipẽ
pectusculi offerendũ dño atq ipsũ pectusculũ & bruchium
dextrum dandu sacerdoti sed in illo hoc fieriussit qđ posteu
dicit sucrificiũ suluturis sui. qđ forte intellegitur singulorũ
quorumq: priuatũ non publicum uniuersorum : Num& mo¬
ses obtulit sucrificia sidutaris nec distum ẽ. ubi salutarissui.
credo qũo propopulo uniuerso obtulit: ubiautẽ uniuersi ibi
& singuli. non autem ubi singuli continuo bi uniuersi singu¬
la enim possunt eẽ sine uniuerso uniuersi autem non possuit
nisi exsingulis quibs constare : Nam singuli quiq congregicti
uel in summũ reputati fuciunt uniuersos notundũ .e. sane

Expanded text:
praecepisse: unum, quod uelut uniuersorum esset, appellauit sacripraecepisse: unum, quod uelut uniuersorum esset, appellauit sacrificium salutaris, alterum autem ubi dixit: si quisque obtulerit sacrificium salutaris sui. ubi etiam differentiam reperiebamus, quia in illo, quod appellauit salutaris, non commemorauit adipem pectusculi offerendum domino atque ipsum pectusculum et brachium dextrum danda sacerdoti: sed in illo hoc fieri iussit, quod postea dicit sacrificium salutaris sui: quod forte intellegitur singulorum quorumque priuatum, non publicum uniuersorum. nam et Moyses obtulit sacrificia salutaris nec dictum est ibi "salutaris sui"; credo, quoniam pro populo uniuerso obtulit. ubi autem uniuersi, ibi et singuli: non autem ubi singuli, continuo ibi uniuersi. singula enim possunt esse sine uniuerso; uniuersi autem non possunt nisi ex singulis quibusque constare. nam singuli quique congregati uel in summam reputati faciunt uniuersos. Notandum est sane,
Abbreviated transcription (Latin):
es ꝑꝑ proprium unius cuiusque peccitum. & uitulus ꝑꝑ pecca¬
tum uniuersȩ sinagoge : aliud .ẽ. enim qđ inpopulo hab& quisq
peccatũ suũ proprium. & poiuit habere omnes propria. aliud
quando commune peccictum .ẽ. qđ uno animofit & unauo¬
luntate aliquid multitudine conparatu commitutur:
qđ uero sacrificia sulutaris uitulum & crietem iub& & iu¬
b& quȩ prȩcipua sunt uniuersi enim populicauscẽ: prȩcipi¬
ens autem antea desacrificis salutaris. unde lib& ussit offe¬
ri siue masculũ siue feminam dum tamen non nisi debubus
& deouibus & capris offerentur: sicuitem quȩritur quare
duo prȩcepit uitulum & arietem. difficile ẽ. inuenire nisi
foste uitulum uoluit seccrificiũ salutaris uniuersi populiari¬
etem autem ꝓuno quoq tumquam ꝓsingulis quibusq quac
uid&ur &ium superius quasiduo generu salutaris sucrificii

Expanded text:
es propter proprium uniuscuiusque peccatum et uitulus propter peccaes propter proprium uniuscuiusque peccatum et uitulus propter peccatum uniuersae synagogae. aliud est enim quod in populo habet quisque peccatum suum proprium et possunt habere omnes propria, . aliud quando commune peccatum est, quod uno animo fit et una uoluntate aliquid multitudine comparata committitur. Quod uero sacrificia salutaris uitulum et arietem iubet, haec iubet quae praecipua sunt; uniuersi enim populi causa est. praecipiens autem antea de sacrificiis salutaris undelibet iussit offerri siue masculum siue feminam, dum tamen nonnisi de bubus et de ouibus et capris offerrentur. si autem quaeritur quare duo praecepit, uitulum et arietem, difficile est inuenire; nisi forte uitulum uoluit sacrificium salutaris uniuersi populi, arietem autem pro unoquoque tamquam pro singulis quibusque, quia uidetur etiam superius quasi duo genera salutaris sacrificii
Abbreviated transcription (Latin):
potius tria prima ꝓpeccato. idest qđ dictum .ẽ. accipite hir¬
cum excapris. unum ꝓpeccato & crietem. & uitulũ subuu¬
dictur ꝓpeccato. & reliquus sit agnus in holocarposin idest
in holocuustum: qđ ideo commouendum a nob fuit qũo poss& &iã
ita distingui. ut cum dictum e& accipite hircum excapris unum
propeccato reliquaiam adholocarposin ꝑtinere dicer &ur
qđ uero adiungit sine macula adomnia refessi potest: Cum
ergo ambiguum sit quomodo aptius distinguatur. illures ad¬
ducit ut tria superiora ꝓpeccto intellegantur. qũo superius
propeccato principis hircum iussit offerri. & propeccato cuiusq
proprio Cum peccat ante dñm faciendo unum ex his quȩ nonopor¬
t& prȩcepitꝰ arietem ꝓpeccato uero uniuersȩ sinugoge uitulum. :¬
Opor tebat ergo ut cum senatui loquer&ur quid uniuersus po¬
pulus offene debett & hircus iubeatur ꝑꝑ principes. & uri¬

Expanded text:
potius tria prima pro peccato, id est, ut, quod dictum est: accipite hirpotius tria prima pro peccato, id est, ut, quod dictum est: accipite hircum ex capris unum pro peccato et arietem et uitulum. subdiatur pro peccato; et reliquus sit agnus in holocarposim, id est in holocaustum. Quod ideo commonendum a nobis fuit, quoniam posset etiam ita distingui, ut cum dictum esset, Accipite hircum ex capris unum pro peccato, reliqua jam ad holocarposim pertinere dicerentur. Quod vero adjungit, sine macula, ad omnia referri potest. Cum ergo ambiguum sit quomodo aptius distinguatur, illa res adducit ut tria superiora pro peccato intelligantur, quoniam superius pro peccato principis hircum jussit offerri ; et pro pecproprio, cum peccat ante dominum faciendo unum ex his quae non oportet, praecepit arietem, pro peccato uero uniuersae synagogae uitulum. oportebat ergo, ut, cum senatui loqueretur quid uniuersus populus offerre debeat. et hircus iubeatur propter principes et ari
Abbreviated transcription (Latin):
Accipite hircum excupris unum ꝓpeccuto & arietem & uitu¬
lum & cignum anniculũ inholo cuarposin sine macula. & ui¬
tulum abubus & ari&em insucrificiũ salutaris antedñm.
& similam conspearsum inoleo qũo hodie uidebitur dñs in uob:
quattuor genera sacrificiorum decnimalibus superius com¬
men dauit holocaustum ꝓpeccato salutaris & consum matio¬
nis. sed consum mationis ad sacerdotis scĩficationem ꝑtin&:
Triuergo genera reliqua hic precipiuntꝰ offerri. & dicitur
hoc senioribus israhel ut ꝑtineat aduniuersum populũ. sed
hocloco sacrificium propeccato hab& triapecora. hircum. &
uri&em & uitulum : adholo cuustum uero agnus ꝑtin&. & ad
sucrificium salutaris. uitulus & aries: qua ꝑꝑ̃ non ẽ. sic distin¬
guendum ut propeccato non intellegatur nisihircus. triu
uero uel qđ in holocaustum idest. aries. & uitulus. & cgnus sed

Expanded text:
accipite hircum ex capris unum pro peccato et arietem et uituaccipite hircum ex capris unum pro peccato et arietem et uitulum et agnum anniculum in holocarposin sine macula et uitulum a bubus et arietem in sacrificium salutaris ante dominum et similam consparsam in oleo, quoniam hodie uidebitur dominus in uobis. quattuor genera sacrificiorum de animalibus superius commendauit: holocaustum. pro peccato, salutaris et consummationis: sed consummationis ad sacerdotis sanctificationem pertinet. tria ergo genera reliqua hic praecipiuntur offerri et dicitur hoc senioribus Israhel. ut pertineat ad uniuersum populum. sed hoc loco sacrificium pro peccato habet tria pecora: hircum et arietem et uitulum; ad holocaustum uero agnus pertinet et ad sacrificium salutaris uitulus et aries. quapropter non est sic distinguendum. ut pro peccato non intellegatur nisi hircus. tria uero reliqua in holocaustum, id est aries et uitulus et agnus: sed
Abbreviated transcription (Latin):
ldeo puttndum ẽ. ꝑ totum illud tempus insella sedisse & non
sunexisse. hinc & sedes dicuntur ubi habent commemoratio¬
nem quorum sedes sunt habitatio quippe hoc nomen accepit:
xxii Ꝙ fuctum ẽ die ostauo uocauit moyses aaron & filios enis & se¬
natum israhel: quem quidum nostrisenatũ interptati sunt.
gerusiun grecus hab&. hoc ẽ. ergo secutus interpres quia &
senitus a senio uid&urdistus. non autẽ apte in latino dicer&ur
uocauit senestutẽ israhel ꝓsenib: uel seniorib. quamuis eadẽ
locutio ẽ&. si dicer& ur uocauit iuuentutem israhel ꝓiuue¬
nibus: sed hoc usitatum .ẽ. in latina lingua. illud cutẽ non ẽ
num hoc ꝓprie dicer&ur sidicer&ur uocauit seneftutẽ israhel
unde quidũ insolentes putantes &iam senatum dici interpre¬
tati sunt ordinem seniorũ compendiotamen forsitun melius
dicer&ur uocauit seniores israhel:¬
xxiii. Moyses dicit udaaron & senatuis rahel loquere dicens.

Expanded text:
ideo putandum est per totum illud tempus in sella sedisse et non ideo putandum est per totum illud tempus in sella sedisse et non surrexisse. hinc et sedes dicuntur, ubi habent commorationem quorum sedes sunt; habitatio quippe hoc nomen accepit. Et factum est die octauo uocauit Moyses Aaron et filios eius et senatum lsrahel. quem quidam nostri "sedatum" interpretati sunt, Tepooa-lav graecus habet; hoc est ergo secutus interpres, quia et senatus a senio uidetur dictus. non autem apte in latino diceretur: uocauit senectutem Israhel pro senibus uel senioribus. quamuis eadem locutio esset. si diceretur: uocauit iuuentutem Israhel pro iuuenibus. sed hoc usitatum est in latina lingua, illud autem non est. nam hoc proprie diceretur, si diceretur: uocauit senectutem Israhel. unde quidam insolenter putantes etiam "senatum" dici interpretati sunt "ordinem seniorum". conpendio tamen forsitan melius diceretur: uocauit seniores Israhel. Moyses dicit ad Aaron: et senatui Israhel loquere dicens: