comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
connexa et apta uiderit neget ithis
ullam inesse rationem eaq casu fie̾i
dicat. Que quanto consilio age nullo
consilio assequi possumus ancu ma¬
chinatione quadam moueri aliquid
uideamus ut spexam ut horas ut alia
per multa non dubitamus quin illa
opera sint xationis. Cum aute ĩpetu
celi cum adiitabili claritate inou̾i
uertiq iudeamus constantissime
confitiente icissitudines ante mͣsa¬
rias cu sũma salute et conseruatione
licet enim iam remota subtilitate
oculis quodam modo contemplari pũ¬
lcritudine rexu earum quas diuina
prouidentia dicimus constitutas. At
orincipio terra uniuersa cęrnatur
locata in media sede mũdi solida
et globosa et undiq ipsa insę semuri¬
bis sius conglobata uestita floribus
herbis arboribus frugibis quoꝵ oiũ
incredibilis multitido insatiabili
uarietate distinguitur. Adde adhuc
fontiu gelidas perhennitates liquo¬
res perlucidos anniu riparum uesti¬

Expanded text:
conexa et apta viderit, neget in his conexa et apta viderit, neget in his ullam inesse rationem eaque casu fieri dicat, quae quanto consilio gerantur nullo consilio adsequi possumus. an, cum machinatione quadam moveri aliquid videmus, ut sphaeram ut horas ut alia permulta, non dubitamus quin illa opera sint rationis, cum autem impetum caeli cum admirabili celeritate moveri vertique videamus constantissime conficientem vicissitudines anniversarias cum summa salute et conservatione Licet enim iam remota subtilitate disputandi oculis quodam modo contemplari pulchritudinem rerum earum quas divina providentia dicimus constitutas. Ac principio terra universa cernatur, locata in media sede mundi, solida et globosa et undique ipsa in sese nutibus suis conglobata, vestita floribus herbis arboribus frugibus, quorum omnium incredibilis multitudo insatiabili varietate distinguitur. adde huc fontum gelidas perennitates, liquores perlucidos amnium, riparum vesti
Abbreviated transcription (Latin):
tot astris distinctum et ornatum lune¬
ꝙ luminu uarietatem tum crescẽtis
tum decrescentis eorũq oiu ortus et
occasus atq momni eternitate ratos¬
et ĩ mutabiles cursus. Quecum uideret
profecto et esse deos et hectanta opera
deorum esse arbitrarentur. Atq Hec
quidem ille. Nos autem tenebral cogi¬
temus tantas quante quonda eritp¬
tione eoru igni neq fimtias r̾giones
obscurauisse dicinitur. Ut bidluo nẽo
hoiem homo cognosceret cum autem
tertio die sol illaixisset tum reluxisse
sibi uidentur. Q sihoc idem exterms
tenebris contingeret ut subito lucem
set assiduitate cotidiana et consuctu¬
dine oculoꝵ assuescunt animi nec
ad mirantur nec requirũt rationes
carum rerum quas semꝑ uident. ꝓid̃
quasi nouitas nos maguꝰ retu ꝙ ma¬
gnitudo lebeat acl exquirendas cãs
dxcitare. Qsenim hunc hominer dix¬
erit qui cum tam certos celi motus ta
ratos astroꝵ ordines tamq interseoia

Expanded text:
t astris distinctum et ornatum, lunet astris distinctum et ornatum, luneque luminum varietatem tum crescentis, tum senescentis, eorumque omnium ortus et occasus, atque in omni eternitate ratos immutabilesque cursus; que cum videret, profecto et esse deos, et hec tanta deorum deorum esse arbitrarentur". atque haec quidem ille; nos autem tenebras cogitemus tantas quantae quondam eruptione Aetnaeorum ignium finitimas regiones obscuravisse dicuntur, ut per biduum nemo hominem homo agnosceret, cum autem tertio die sol inluxisset tum ut revixisse sibi viderentur: quod si hoc idem ex aeternis tenebris contingeret ut subito lucem deretur? sed adsiduitate cotidiana et consuetudine oculorum adsuescunt animi, neque admirantur neque requirunt rationes earum rerum quas semper vident, proinde quasi novitas nos magis quam magnitudo rerum debeat ad exquirendas causas excitare. Quis enim hunc hominem dixerit, qui, cum tam certos caeli motus tam ratos astrorum ordines tamque inter se omnia
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua ꝙ̃ poetice ꝙ̃ tã greci uocant nõ
sensu preditis s&c concurrentibus temẽ
atq casu mũdum esse perfectu uł im¬
numerabiles potius mundi pucto ttm¬
poris alios nasci alios interire. Qsi
mnundum esficere potest.que sũt minꝰ¬
operosa et multo quidem façiliora cer¬
te ita temere de mundo effitiut ut m
quidem nunꝙ hunc mirabilem celi
ornatum qui locus est proximus sus
sent bonis et illustribus domiciliis que
essent ornata signis atq picturis ĩstructa¬
q rebus his onfnib quib habundant.
Hi qui beati putantur nec tamen exis¬
sent unꝙͣ super terram accepissent aut
fama auditioneq opinione esse qdda
unum num et uim deoꝵ deinde aliqͦ
tempore patefactis terre faucibus ex
illis abditis sedibus cuadere in heclo¬
ca que nos incolimus atq exire potu¬
issent cum repente terram et maria
ret toto celo diffusa cum aute terras
nox opacasset tum celum cernerent¬

Expanded text:
aliqua quam poio/thta Graeci vocant non aliqua quam poio/thta Graeci vocant non sensu praeditis sed concurrentibus temere atque casu mundum esse perfectum, vel innumerabiles potius in omni puncto temporis alios nasci alios interire: quod si mundum efficere potest conoperosa; et multa quidem faciliora. certe ita temere de mundo effuttiunt, ut mihi quidem numquam hunc admirabilem caeli ornatum qui locus est proxumus sussent bonis et inlustribus domiciliis, quae essent ornata signis atque picturis instructaque rebus his omnibus quibus abundant i qui beati putantur, nec tamen exissent umquam supfama et auditione esse quoddam numen et vim deorum, deinde aliquo tempore patefactis terre faucibus, ex illis abditis sedibus evadere in hec loca, que nos colimus, atque exire potuisset, cum repente terram et maria ret toto celo luce diffusa, cum autem terras nox opacasset, tum celum totum cernere
Abbreviated transcription (Latin):
quor est princeps sol omia clarissima
luce collustrans multis partibus maior
atq amplior ꝙpterra uniuersa deuide
reliqua sidera magnĩtudinib inm̃sil
ato hi tanti ignestamq multi non
modo nhil nocent terris rebusq ter¬
restribus set itaprosunt simota loco sit
conflagitare tefras necesse sit ⁊ tantis
idoribiis moderatione et temꝑatioe
sublata hic ego non miror esse ꝙꝙͣ q
sibi persuadeat corpora quedam soli¬
cda atq indiuidua uĩ et grauitate fer¬
ri mundumq effici ornatissimũ et
pulcherrimu ex eoru corporu con¬
cursione fortuta. hec qui existimat
fieri potuisse non intelligo cur nõ ide
putet simn non numer. ibiles unius et
uiginti forme fraru uł aurce uł qͣles¬
libet conitiatur posse ex his interra
excussis annalibus Emnii ut deinceps
legi possint effici quod nescio in iino
qsudem uersu possit tanto ualere forͣ
isti autem quemadmodu asseuerant
exorpusculis non colore non qualitate

Expanded text:
quorum est princeps sol omnia clarissima quorum est princeps sol omnia clarissima luce conlustrans, multis partibus maior atque amplior quam terra universa, deinde reliqua sidera magnitudinibus inmensis. atque hi tanti ignes tamque multi non modo nihil nocent terris rebusque terrestribus, sed ita prosunt ut si mota loco sint conflagrare terras necesse sit a tantis ardoribus moderatione et temperatione sublata. Hic ego non mirer esse quemquam qui sibi persuadeat corpora quaedam solida atque individua vi et gravitate ferri mundumque effici ornatissimum et pulcherrimum ex eorum corporum concursione fortuita? hoc qui existimat fieri potuisse, non intellego cur non idem putet, si innumerabiles unius et viginti formae litterarum vel aureae vel qualeslibet aliquo coiciantur, posse ex is in terram excussis annales Enni ut deinceps legi possint effici; quod nescio an ne in uno quidem versu possit tantum valere fortuna. isti autem quem ad modum adseverant ex corpusculis non colore non qualitate
Abbreviated transcription (Latin):
tico cantu sicut inciti atq alacres ro¬
stris perfremunt delphines. Ede młta
silua tranulo consimile ad aures cã¬
tum et auditu refert Ergo ut hic pͥmꝰ
aspectu in ane quidam se̾nsuq uacu¬
um seputat cernere. Post autem sig¬
ins certioribus quale sit id quo eque
dubitauerat inciperit suspicari. Sic
phydebuerũt siforte eos primꝰ aspec¬
tus mundi conturbauerat. Fostea cu
uidissent motus eius fractos et equa¬
les omiã que ratis ordinib modera¬
ta ĩmutabiliq constantia intelligere
mnesse alique non solum habitatore
inhac celesti ac diuina domo set etia
rectorem et moderatorem et tanop
architectum tanti operis tantiq niu¬
neris. Nunc aute mihi uide retur ne
moro nrĩ celi grai ꝑhibẽt etherha qiͣ
uero hoc grauis non dicat ac latine
oquitur ͦ Siquid nos non quasi grete
loquentem audiamis docet idemꝰ alio
oco grauigeria de isto aperit orõ set
ĩnumerabiles flame siderum existu̾it

Expanded text:
tico cantu: "sicut †inciti atque alacres rotico cantu: "sicut †inciti atque alacres rostris perfremunt delphini" —item alia multa— Silvani melo consimilem ad aures cantum et auditum refert — ergo ut hic primo aspectu inanime quiddam sensuque vacuum se putat cernere, post autem signis certioribus quale sit illud, de quo dubitaverat, incipit suspicari, sic philosophi debuerunt, si forte eos primus aspectus mundi conturbaverat, postea, cum vidissent motus eius finitos et equabiles, omniaque ratis ordinibus moderata immutabilique constantia, intelligere inesse aliquem, non solum habitatorem in hac celesti ac divina domo, sed etiam rectorem ac moderatorem, et tanquam architectum tanti operis tantiqneris. Nunc autem mihi videntur ne sumoro, nostri caelum Grai perhibent aethera"—quasi vero non Graius hoc dicat. "at Latine loquitur." si quidem nos non quasi Graece loquentem audiamus; docet idem alio loco: "Graiugena: de isto aperit ipsa oratinnumerabiles flammae siderum existunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tate aliqua an ratione ac mente dĩna¬
Et Archimedem axbitrantur plus ualu¬
isse in mittendis spe conuersionib ꝙͣ
natura in effitiendis. presertim cũ ml¬
tis partibus sint perfecta illa ꝙ̃ simu¬
lata solertius. Atq ille apud accium
pastor qui nauem nunꝙͣ indisset añ
aut procul diuinu et nouu uehicłm
argbriautoꝵ amonte conspexit pͥmo
ad mirans ac perterritus hoc mocdo
oquitur santa moles labitur treme¬
bunda exalto ingenti sonitu et strepi¬
tu prese undas euoluit. uertice sui su¬
scitat ruit prolapsa pelagus
lime uentis expulsum rapi saxum
aut procellas aut globosos turbiens
Ceistere uentos unedis et concursãtib
non quas terrestes pontus strages cõ¬
ciot aut forte Triton fuscme itertens
specus subterra ditis pemitus u̾dantes
ueniant freto molem exprofundo sax¬
eam ad cclum eruit. Dubitat primo
que sit ea nauis quam cernit ignota
łdeoq inuenibus uisis auditoq nan¬

Expanded text:
tate aliqua, an ratione ac mente divinatate aliqua, an ratione ac mente divina. Archimedem arbitrantur plus valuisse in imitandis spere conversionibus, quam naturam in efficiendis, presertim cum multis partibus sint illa perfecta, quam hec simulata solertius». Hec, pastor, qui navem numquam ante vidisset, ut procul divinum et novum vehiculum Argonautarum e monte conspexit, primo admirans et perterritus hoc modo loquitur: tanta moles labitur fremibunda ex alto ingenti sonitu et spiritu: prae se undas volvit, vertices vi suscitat, ruit prolapsa, pelaguslime ventis expulsum rapi saxum aut procellis, vel globosos turbines existere ictos undis concursantibus— nisi quas terrestres pontus strages conciet aut forte Triton fuscina evertens specus subter radices penitus undanti in freto molem ex profundo saxeam ad caelum eruit: dubitat primo quae sit ea natura quam cernit ignotam; idemque iuvenibus visis auditoque nau
Abbreviated transcription (Latin):
deamus utrum ea fortuita ne sint. an
insi sensu moderante diuinaq prouidẽ¬
tia. Siergo meliora sunt ea que natura
ꝓ ea que̾ ab arte perfecta sunt nec ars
Aeficit quicꝙͣ sine ratione nec natura
quide ratiomis expers est habenda ed
ergo conuenit signum aut tabulam pic¬
tam causa aspexeris scire ad hĩtam ec̃
artem Cumq procul rursus nauigiu
uideris non dubitare quin id ratrone
atq arte moueatur. Aut cum solarium
uł descriptum aut ex aqua contẽplatur
intelligere declarare horas arte nõcaũ
Q si institiam aut inbritaniata spera
aliquis tulerit. hanc quam nuper fami¬
liaris effecit. Fossidoniuis cuius singule
conuersiones idem effitiĩt insole et lu¬
na et inꝗnq stellis errantibus. ꝙ efficit
in celo singulis diebus et noctibus. quit
milla barbaria dubitat quin ea spera
sit perfecta ratione. hi aute dubitat
de mũdo ex quo et oriuntur et fiunt
omia casu ne ipse sit effectus an necessi¬

Expanded text:
deamus utrum ea fortuitane sint an deamus utrum ea fortuitane sint an nisi sensu moderante divinaque providentia. Si igitur meliora sunt que natura, quam que arte perfecta sunt, nec ars efficit quicquam sine ratione, nec natura quidem rationis expers est habenda; non igitur convenit, signum aut tabellam pictam cum aspexeris, scire adhibitam esse artem, cumque procul cursum navigii videris, non dubitare quin id ratione atque arte moveatur, aut cum solarium vel descriptum aut ex aqua contemplere, intelligere declarari horas arte, non casQuod si in Scithiam aut in Britanniam speram aliquis tulerit hanc quam nuper familiaris noster effecit Possidonius, cuius singule conversiones idem efficiunt in sole et luna et in quinque stellis errantibus, quod efficitur in celo singulis diebus et noctibus, quis in illa barbarie dubitet, quin ea spera sit perfecta ratione? Hi autem dubitant de mundo, ex quo oriuntur et fiunt omnia, casu ne sit ipse effectus aut necessi
Abbreviated transcription (Latin):
est ordo sempiternus ab honiie con¬
fici nonpossunt. Est igitur id quo il¬
la confitiunt᷑. homĩe mnelius. ⁊̃ daũt
quid potius dixeris ꝙͣ diuina largitate
gignere udetur et sese perfectiores hrẽ
n̾aturas ꝙ̃ ea que exhis effcrant᷑. Ouĩ
autem retum que natura admĩstrãt᷑
leminator et sator et parens utita dica
atq educator et auctor est mũdus. oiã¬
q sicut membra et partes suas nutrit
et continet. Q si minidi partes natura
administrantur necesse est mundu.
ipsum natura administrari cuius ꝗd
ad ministratio ihil habet in se quocl
reprchendi possit. Ex his enim naturil
que errant quod effici optimu potuit
effectum est. Doceat ergo aliquis potu¬
isse melius set nemo undyͣ docebit. Et si
quis corrigere aliquid uellet aut deter¬
fatiet aut idquod fieri potuerit deside¬
rabit. Q si om̃es mundi partes ita ꝯstitu¬
te sunt ut nec adusum meliores potue¬
rint esse nec ad spectum pulcrigres. ui¬

Expanded text:
e quarum est ordo sempiternus ab homine cone quarum est ordo sempiternus ab homine confici non possunt; est igitur id quo illa conficiuntur homine melius. id autem quid potius dixeris quam deum? Eteid ex sese perfectiores habere naturas quam ea quae ex his efferantur. omnium autem rerum quae natura administrantur seminator et sator et parens ut ita dicam atque educator et altor est mundus omniaque sicut membra et partes suas nutricatur et continet. quod si mundi partes natura administrantur, necesse est mundum ipsum natura administrari. Cuius quidem administratio nihil habet in se quod reprehendi possit; ex his enim naturis quae erant quod effici optimum potuit effectum est. doceat ergo aliquis potuisse melius; sed nemo umquam docebit, et si quis corrigere aliquid volet aut deterius faciet aut id quod fieri non potuerit desiderabit. Quod si omnes mundi partes ita constitutae sunt ut neque ad usum meliores potuerint esse neque ad speciem pulchriores, vi
Abbreviated transcription (Latin):
bello octauiano magnarum fuerlit
Africanus. sol alt̾ extinctus est quibus
extincti homĩes iuim quandam esse
celestem et diuinam suspicati sunt
solis. lune. siderumq oiũm distinctio¬
nem.utilitatem.pulcritudinem. ordi¬
nem. quarum terum aspectus ipse
satis indicaret ea non esse fortuita.ut
siquis in domu aliꝙͣ aut gignasiu
aut inforum uenerit cumꝰ inderit
omnium rerum rationem modum
disciplinam non ea sine causa fieri ĩu¬
dicare set esse aliꝙ̃ intelligat qui p̃sit
et cui ꝑeatur. multo mag̾is intantis
mutãtionibus tantisq ifcissitudinib
tam multarum rerum atq tantaru
ordinibus in quib mhil unꝙͣ ĩ mẽsa
et infinita uetustas mentita sit. Sta¬
tuat necesse est ab aliqua mente tan¬
tos nature motus gubernari. Crisippꝰ
ea dicit ut ab ipsa natura didisse non
ut ipse reperisse uideatur. Siem ĩꝗt
est aliquid in rerum natura. ꝙ hois
mens. quod ratio. qđ uis qđ potestai

Expanded text:
bello Octaviano magnarum fuerunt bello Octaviano magnarum fuerunt Africanus sol alter extinctus est, quibus exterriti homines vim quandam esse caelestem et divinam suspicati sunt; solis lunae siderumque omnium distinctionem utilitatem pulchritudinem ordinem, quarum rerum aspectus ipse satis indicaret non esse ea fortuita: ut, si quis in domum aliquam aut in gymnasium aut in forum venerit, cum videat omnium rerum rationem modum disciplinam, non possit ea sine causa fieri iudicare, sed esse aliquem intellegat qui praesit et cui pareatur, multo magis in tantis multas ipsi lacrimas, magnam populo tam multarum rerum atque tantarum ordinibus, in quibus nihil umquam inmensa et infinita vetustas mentita sit, statuat necesse est ab aliqua mente tantos naturae motus gubernari. Chrysippuea dicit ut ab ipsa natura didicisse, non ut ipse repperisse videatur. "Si enim" inquit "est aliquid in rerum natura quod hominis mens quod ratio quod vis quod potestas
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt ne egri quidem quia non
om̃es conualesciant idcirco ars nulla
medicine est. Signa ostenduntur a
diis rerum futinꝰarum. In his siqui
coniectura peccauit. Itaq inter omes
omnium gentium sũma constat houi
Omnib enim innatum est et in aĩo
quasi scultum esse deos Quales sint
ularium est esse nemo negat. Cleantes
quidem uidetur quatuorꝰ decausis
in animis hoium informatus esse na¬
causa de qua modo dixi que orta est
ex presentlone uerum futurarum.
alteram quam cepimus ex magnitu¬
dine cõmodorum que ꝑcipintur celi
temꝑatione fecunditate terraru alia¬
rum cõmoditatum quam pluxima co
uastitate pestilentia terremotibus et
sepe frenitibus lapideisq imbribus et
guttis imbrium quasi cruentis. tũ la¬
didibus et repentinis terrarum hiatib
tum preter naturam hoium pecuclũq
portentis tum facibus uisibis celestib
tum stellis his quas greci cometas dñt¬
nostri circumetes udcant que nuper

Expanded text:
dicta sunt. ne aegri quidem quia non dicta sunt. ne aegri quidem quia non omnes convalescunt idcirco ars nulla medicina est. signa ostenduntur a dis rerum futurarum; in his si quid hominum coniectura peccavit. Itaque inter omnis omnium gentium summa constat; omnibus enim innatum est et in animo quasi insculptum esse deos. quales sint varium est, esse nemo negat. Cleanthes quidem noster quattuor de causis dixit in animis hominum informatas deorum esse novisi sunt, et recentiore memoria idem ex praesensione rerum futurarum; alteram quam ceperimus ex magnitudine commodorum, quae percipiuntur caeli temperatione fecunditate terrarum aliarumque commoditatum complurium copndinibus vastitate pestilentia terrae motibus et saepe fremitibus lapideisque imbribus et guttis imbrium quasi cruentis, tum labibus aut repentinis terrarum hiatibus tum praeter naturam hominum pecudumque portentis, tum facibus visis caelestibus tum stellis is quas Graeci komh/tas nostri cincinnatas vocant, quae nuper
Abbreviated transcription (Latin):
consul et augur et auspicator. an uos
tenetis et interpretes esse comitiorur
potestis. Itaq tum ille exire iussit post
autem prouintia lras ad colłiu misit
secum legeret libros recordatum esse
uitio sibi tabernaculum captum orto
introisset habendi senatus causa in
redeundo cumidem pomerium tra¬
siret auspicari esset oblitus.Itaq uitio
creatos consules esse augures rem ad
senatum. Senatus ut se abdicarent
consules se abdicauerunt. Que q̃rimo
exempla maiora. Uir sapientissimui
atq haud sciam an ouim prestantis¬
simus peccatum suum quod celare
statim deponere ꝙͣ id tenere puncto
temporis contra religionem. Magna
augurum autas. Quid aruspicit
arsͦ nõne cdiuina hec ĩnumerabilia
in codem genere qui uideat nõne co¬
gat confiteri te deos esse quoꝵ enim
Interpretes sunt eos ipsos esse deos cer¬
te necesse est. deorum autem interp̃¬
tes sunt deos igitur esse fateamur. At
fortasse non omnia eueniunt que pre¬

Expanded text:
consul rogavi et augur et auspicato? an vos consul rogavi et augur et auspicato? an vos tenetis et interpretes esse comitiorum potestis?" itaque tum illos exire iussit. post autem e provincia litteras ad collegium misit, se cum legeret libros recordatum esse vitio sibi tabernaculum captum fuissintrasset habendi senatus causa, in redeundo cum idem pomerium transiret auspicari esset oblitus; itaque vitio creatos consules esse. augures rem ad senatum; senatus ut abdicarent consules; abdicaverunt. quae quaerimus exempla maiora: vir sapientissimus atque haud sciam an omnium praestantissimus peccatum suum, quod celari statim deponere quam id tenere punctum temporis contra religionem. magna augurum auctoritas; quid haruspicum ars nonne divina? Haec et innumerabilia ex eodem genere qui videat nonne cogatur confiteri deos esse? quorum enim interpretes sunt, eos ipsos esse certe necesse est; deorum autem interpremaeram putat, quaeve anus fortasse non omnia eveniunt quae prae
Abbreviated transcription (Latin):
spitiis administ rantur nulla ꝑemin̾a
seruantur nulla ex acuminib Nulli
uiri uocantur. Ex quo inprocĩtu testa
perierunt. Tum enim bella gerere nr̃i
duces incipiunt cum auspitia pouẽ¬
tunt. At ilero apud maiores tanta¬
uis religionis fiut ut quidam impa
tores etiam seipsos diis immortalib
capite uelato certis uerbis pro x̃ ꝓ¬
deuouerunt. Multa e Sibillinis ua¬
ticinatoribus. multa ex aruspicum
responsis cõmemorare possemus qb
ea confirmentur que drbia nemini
et etruscoꝵ et aruspicum disciplina
p Sciꝑione et.  figulo cons ulibus
res ipsa probauit quos cum Tiberius
graccus iterum recrearet. Primus re¬
creator ut eos retulit. Tbidem est repẽ¬
te mortuus et cum graccus comitia
mhilominus peregisset.remq illam
in religionem poprilus uenisse sentiret
ad senatum retulit. Senatus quos ad
soleret referendum consuluit aruspi¬
ces introducti. respondetur nõ fuisse
iustum comitiorum rogatorem Tu
Ira.Ita ne cgo uero non iustus qui ȩt

Expanded text:
spiciis administrantur, nulla peremnia servantur, nulla ex acuminibus, nulli viri vocantur ex quo in procinctu testamenta perierunt; tum enim bella gerere nostri duces incipiunt, cum auspicia posuerunt. at vero apud maiores tantagam ut Academici sed ut nostri stabilem tores etiam se ipsos dis inmortalibus satis superque dictum est; sed aveo audidevoverent. Multa ex Sibyllinis vaticinationibus, multa ex haruspicum responsis commemorare possum quibus ea confirmentur quae dubia nemini et Etruscorum haruspicum disciplinam P. Scipione C. Figulo consulibus res ipsa probavit. quos cum Ti. Gracchus consul iterum crearet, primus rogator, ut eos rettulit, ibidem est repente mortuus. Gracchus cum comitia nihilo minus peregisset remque illam in religionem populo venisse sentiret, ad senatum rettulit. senatus quos ad soleret referendum censuit. haruspices introducti responderunt non fuisse iustum comitiorum rogatorem. tum ira: "itane vero, ego non iustus, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
rẽs iꝑ̃a ĩfe̾a effuget᷑ illũ. et mẽõre tardae̾t
seꝗ sibi salutẽ ut familiai̾ pararet parici¬
did. Huic ut scelꝰ sic ne rõ ꝗdẽ dfuit. Ed
ille fimestas epłas frĩ ꝯpans nõne u̾sat
miscẽ dũ ẽ malũ ꝗ illiꝰ acerbũ cor ofũdas

Expanded text:
 ipsa interea effugeret, illum ut maeror tardaret sequi, sibi salutem ut familiari pareret parricidio. huic ut scelus sic ne ratio quidem defuit. Quid ille funestas epulas fratri conparans nonne versat miscendumst malum, qui illius acerbum cor contundam
Abbreviated transcription (Latin):
nõ subẽẽt Medea modo et Atreui cõme
q rõe nephai̾a scelera mẽditãtes. Edleni¬
secret. Ille uero uis ĩ Ephebis achademicor
more ⁊ͣ oẽ opĩoe nõ clubitat prignare
roẽ ꝗ ĩ amore sũmo sũmaq ĩ op̾ia sua¬
ue ẽẽ dicit pentẽ hrẽ auaꝵ illepidũ ĩlibe¬
ros difficile ꝗ te nõ amet nec stucleat
tui. Atq huic ĩcredibili smẽ ratiũcłas
suggeit aut tu illũ fluctu fallas a̾ plras
sputat quẽ neq qͦ pacto fallã n ã anfe

Expanded text:
non subesset? Medea modo et Atreus commemque ratione nefaria scelera meditantes. quid levisecret. ille vero in Synephebis Academicortat pugnare ratione, qui "in amore summo summaque inopia suave" esse dicit parentem habere avarum inlepidum in liberos difficilem, qui te nec amet nec studeat tui, atque huic incredibili sententiae ratiunculas suggerit: aut tu illum fructu fallas aut per lsputat: quem neque quo pacto fallam nec quid in
Abbreviated transcription (Latin):
maioi̾bꝰ sẽtit foꝵ sẽtit curia cãpꝰ. sotui ꝓ¬
uĩtie. Ut quẽ admodũ roẽ recte fiat sic
dest raro nocet. sepissiẽ melius ẽ nõ ad¬
hibe̾ oĩo ꝙͣ spe dubie salutis ĩ aꝑtã ꝑni¬
tie ĩcurrere. Sic haud scio an melius
fuit hũane gñi motũ istũ celerẽ cogita¬
tiõis acumenꝰ solertia quã roẽ uocamꝰ¬

Expanded text:
iusque sentit forum, sentit curia campus socii provinciae, ut quem ad modum ratione recte fiat sic dest raro nocet saepissime, melius est non adhibere omnino quam spe dubiae salutis in apertam perniciem incurrere, sic haud scio an melius fuerit humano generi motum istum celerem cogitationis acumen sollertiam, quam rationem vocam
Abbreviated transcription (Latin):
se mineruã dr̃. quã pͥncipe et ĩuẽttitẽ belli
ferũt. Tertiu Cretẽse sat᷑m filiũ cuiꝰ ĩilla
ẜpina nati et leda Castor et pollux. sertii
dũt a nõ ulłis Alco et Melãpus Einolus
Atrei filii qui pelope natꝰ flut. Ia muse
pͥme qͣtuor nate loue Alcon nata ethisi¬

Expanded text:
ur, quam principem et inventricem belli ferunt, tertium Cretensem Saturni filium, cuius in illa serpina dicuntur a non nullis Alco et Melampus †euiolus, Atrei filii, qui Pelope natus fuit. Iam Musae primae quattuor natae Iove altero †nata et Thelxi
Abbreviated transcription (Latin):
uelleius ualde nidet. Nãet maiõa exp̾to
Et his q̃ deãst̃ uehemẽt᷑ assentior Tu balb
int̾pellare te ĩ ꝗd Cocta nolo. s sũ memui
tp̃s aliud Effitia ꝓfecto ut fateare s neqͣ¬
ꝙꝙͣ istud istac ibit. mag̾ ĩ ẽ c̾tatõ Nã ut ego
illis supplicarẽtãta blandi loquẽtia

Expanded text:
Velleius valde videtur; nam et maiora exspecto et is quae dicta sunt vehementer adsentior. Tum Balbus Interpellare te inquit Cotta nolo, sed sumemus tempus aliud; efficiam profecto ut fateare. se istuc istac ibit; magna inest certatio. nam ut ego illi supplicarem tanta blandiloquentia
Abbreviated transcription (Latin):
Appollinũ antiꝗssimꝰ is quẽ paulo.añ dixi¬
filiꝰ natꝰ ĩ Cretacuiꝰ deilla ĩsula cũ Ione ipo
certamẽ fuisse tradit᷑. Tertiꝰ Iouc t̾tio natꝰ
et latona quẽ ex ypboreis delphos fert ad¬
ueisse. Quartꝰ ĩ Arcadia quẽ arcades nomo¬
nẽ appellãt. ꝙ ab ȩo leges se ferũt accepisse
Ioue nata et latona accepim. Tertia prẽ
ypi tradit᷑ glauca mrẽ Eam sepe greci pa
terno noĩe ypim appellat dionisos mł¬

Expanded text:
Apollinum antiquissimus is quem paulo anfilius natus in Creta, cuius de illa insula cum Iove ipso certamen fuisse traditur, tertius Iove tertio natus et Latona, quem ex Hyperboreis Delphos ferunt advenisse, quartus in Arcadia, quem Arcades Nomionem appellant quod ab eo se leges ferunt accepisse.Iove tertio et Latona natam accepimus; tertiae pater Upis traditur Glauce mater: eam saepe Graeci Upim paterno nomine ap
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥde duces mare p̃grediẽtes ĩ molae̾ hostiã
Fluctibꝰ cõsuenerũt tã et si Ceres ageͬndo ita
.n. dicebas terra ipãda ẽ et ita hẽtur. Que ẽ
.n. alia telł uit᷑ra mare etiã q̃ neptũnu
ẽẽ dicebas gͦ et fluia et fõtes. Itaq et fõtis
dlubr Mar̾se ex Corsica cõsecrauit et ĩ¬

Expanded text:
dem duces mare ingredientes inmolare hostiam fluctibus consuerunt. Iam si est Ceres a gerendo ita enim dicebas, terra ipsa dea est et ita habetur; quae est enim alia Tellus; sin terra, mare etiam, quem Neptunum esse dicebas; ergo et flumina et fontes. itaque et Fontis delubrum Masso ex Corsica de
Abbreviated transcription (Latin):
loue natũ. s ite Ioue antiꝗssiõ Nłã ioues
eo ergo deli sito̾ ẽ is hercules quẽ cõcen¬
tauisse cũ Appolline de tͥꝑede accepizꝰ
Alter traditur xulo natus Egiptius quẽ
auĩt frigias lrãs cõscripisse. Tertio ẽ ex¬
Astẽie latone sororis. qui tyri maxͤ. colit᷑
Cuio Cartagine filia ferũt. Ento ĩ ĩdia
qui belus ditit᷑. Sextus h ex alcintã quẽ
Iupit genuit s t̾tius iupit᷑ Qm̃ut iã do
didicisse de colẽdis his diis ĩ mõrliboinẽ

Expanded text:
item Iove antiquissimo, nam Ioves eo igitur et Lysithoe est is Hercules quem concertavisse cum Apolline de tripode accepimus. alter traditur Nilo natus Aegyptius, quem aiunt Phrygias litteras conscripsisse. tertius eAsteriae Latonae sororis, qui Tyri maxime colitur, cuius Carthaginem filiam ferunt, quintus in India qui Belus dicitur, sextus hic ex Alcmena quem Iuppiter genuit, sed tertius Iuppiter, quoniam ut iam docdidicisse de colendis diis inmortalibus iure
Abbreviated transcription (Latin):
runt Cumq sit in nobis consilu rõ
prudentia necesse deos hec ipsa hre
maiora nec hrẽ solum set etiam ĩ his
uti maximis et optimis rebus. Nihi
autem nec maius nec melius mũdo
Necesse est ergo deor consilio et prorui¬
cdentia eam ꝰ administrari. Postremo
cũsatis docuerimo hos ẽẽ dos qͦr ĩsignẽ
ui et illustrẽ fatiẽ uidem. sole dico erluna
et uagas stellas et ĩerrãtes celũ et mũdu
ip̃m et eaꝵ reꝵ ui que ĩeẽnt ĩ omĩ mũdo
cũ magͦ usu et ꝯmoditate gnͣis hũani ef¬
ficit᷑ oĩa rgi diuina mẽte atq ꝓuidẽtia
Ac de postrema ꝗde ꝑte satis dictuẽ. Sc̾.
ut docea oĩa subiecta ẽẽ nate eaq abea
pulcherriẽ r̃gi. s quidsit ipã nat᷑a expli¬
cãdu ẽ ante breuit. qͦ faciliꝯ id qđ docẽ
uolumꝰ ĩtelli possit. Namq alii nataͣ esse¬

Expanded text:
runt?, cumque sint in nobis consilium ratio runt?, cumque sint in nobis consilium ratio prudentia, necesse est deos haec ipsa habere maiora, nec habere solum sed etiam his uti in maxumis et optumis rebus. nihil autem nec maius nec melius mundo; necesse est ergo eum deorum consilio et providentia administrari. Postremo cum satis docuerimus hos esse deos, quorum insignem vim et inlustrem faciem videremus, solem dico et lunam et vagas stellas et inerrantes et caelum et mundum ipsum et earum rerum vim quae inessent in omni mundo cum magno usu et commoditate generis humani, efficitur omnia regi divina mente atque prudentia. Ac de prima quidem parte satis dictum est. Sequitur ut doceam omnia subiecta esse naturae, eaque ab ea pulcherrime geri. Sed quid sit ipsa natura explicandum est ante breviter, quo facilius id quod docere volumus intell
Abbreviated transcription (Latin):
res marime sint. quoq etiam modo trac¬
tande et tuende. An uim non hñt qua
tantas res sustineant et gerant At et
ignoratio rexum aliena nature deor
ẽ et sustinendi mimeris propter ĩbecił¬
litatem difficultas minime eadem ĩ ma¬
iestate deorum est. Ex quo efficitur id
ꝙ uolumus deoru proiudentia mũdũ
administrari. At qui necesse est cumsit
dii si modo sint ut profecto sunt anim:¬
tes esse nec solum animantes set ctiam
rationis compotes interse quasi cuuli
mano ingenere xatio eadem ueritas
hic ibiq eadem sit lex que est recti re¬
ceptio prauiq depulsio ex quo intelligi¬
tux pridentia quoq et mente adiis
ad homies peruensse:. obeamq causa
maioꝵ institutis mens fides uirtus cõ¬
cordia consecrate et publice dedicate
sunt. Que quid cõuenit deos esse ne¬
gare cazeor augusta et sacra simulac
deneremur. Quod siue est in horũ ge¬
nere fides iurtus concordia Unde
in terra insi a superis defluere potue¬

Expanded text:
res maxumae sint quoque eae modo tracres maxumae sint quoque eae modo tractandae et tuendae, an vim non habent qua tantas res sustineant et gerant? at et ignoratio rerum aliena naturae deorum est, et sustinendi muneris propter inbecillitatem difficultas minime cadit in maiestatem deorum. ex quo efficitur id quod volumus, deorum providentia mundum administrari. Atqui necesse est cum sint di si modo sunt, ut profecto sunt animantis esse, nec solum animantes sed etiam rationis compotes inter seque quasi cimano in genere ratio, eadem veritas utrobique sit eademque lex, quae est recti praeceptio pravique depulsio. ex quo intellegitur prudentiam quoque et mentem a deis ad homines pervenisse ob eamque causam maiorum institutis Mens Fides Virtus Concordia consecratae et publice dedicatae sunt; quae qui convenit penes deos esse negare, cum eorum augusta et sancta simulacra veneremur: quod si inest in hominum genere mens fides virtus concordia, unde haec in terram nisi ab superis defluere potue
Abbreviated transcription (Latin):
esse generatam. Tertius est locus quidrͣ
ex admiratione rerum celestium atq
terrestriu. Primu ergo ne anegandu
est esse deos ꝙ et democ̾ritus simulacͣ
et Epicurus ymagines inducens quoda
pacto negat qui autem deos esse conce¬
dant his fatendu est eos aliquidagẽ
rius mũdi administratione. deos ergo
consilio ad ministrantur. Quod si alifer
est aluid profecto sit necesse est meli
et maiori ui preditum ꝙͣ deoru quã
lecumnq idest siue in anima natura
suie necessitas ui magna incitata hec
pulcherrima opera effitiensq uidem
Non est ergo natura deoru ꝑrepotens
neq excelfens. siquidem ea subiecta ẽ
ut uel necanti uel nature que çelum
maria terre regantur. Nihil est autez
obediens aut subiectus deitꝭ. Omnem
ergo regit ipse naturam Et emm si cõ¬
cedintis intelligentes esse deos conce¬
dimus etiam prðuidentes et rerumq
maximaru ergo utrum ignorant que

Expanded text:
esse generatam. tertius est locus qui ducitur esse generatam. tertius est locus qui ducitur ex admiratione rerum caelestium atque terrestrium. Primum igitur aut negandum est esse deos, quod et Democritus simulacra et Epicurus imagines inducens quodam pacto negat, aut qui deos esse concedant is fatendum est eos aliquid agere rius mundi administratione; deorum igitur consilio administratur. Quod si aliter est, aliquid profecto sit necesse est melius et maiore vi praeditum quam deus, quale id cumque est, sive inanima natura sive necessitas vi magna incitata haec pulcherrima opera efficiens quae videmus; non est igitur natura deorum praepotens neque excellens, si quidem ea subiecta est ei vel necessitati vel naturae, qua caelum maria terrae regantur. nihil est autem turae oboediens aut subiectus deus; omnem ergo regit ipse naturam. Etenim si concedimus intellegentes esse deos, concedimus etiam providentes et rerum quidem maxumarum. ergo utrum ignorant quae
Abbreviated transcription (Latin):
dentia misdu ad ministrari deeẽ
arbitratu deorum. Plene aute et per¬
fecte sic dici existimato prouidentia
deorura mundũ ad ministrari łta
salem istimi in quo caret nrãoratio
ĩirridendis nobis nolite consumere
At me hercule sime audiatis nõ ex¬
periamini quod non decet nõ datũ
est non potestis. Nec uero hoc inte u¬
noconuent moribus domesticis ac
nr̃oꝵ houim urbantate limato. set ti
in reliquos nr̃ostu ieum maxime
qui ista peperit hoĩem sine arte sine
Iris insultantem iomẽs sine̾ acinni
ne sine autoritate sine lepore. dico
tas esse et omni tempore administraĩ
eamq disputationem tres inpartes nri
fere diuidunt. quarum prima pars
est que ducitur ab ea ratione que doc&
esse deos ꝙ concesso confitendu est eo¬
rum consilio mundum administrari
Sa est autem que docet omẽs res sub¬
iectasesse nature sentienti abeaq oĩa
pulcherrime geri quo constituto seꝗ¬
tur ab animafitibus pricipiis eam̃

Expanded text:
dentia mundum administrari, deesse dentia mundum administrari, deesse arbitrato "deorum", plene autem et perfecte sic dici existumato, providentia deorum mundum administrari. Ita salem istum, quo caret vestra natio, in inridendis nobis nolitote consumere, et mercule si me audiatis ne experiamini quidem; non decet non datum est non potestis. nec vero hoc in te unum convenit moribus domesticis ac nostrorum hominum urbanitate limatum, sed cum in reliquos vestros tum in eum maxime qui ista peperit, hominem sine arte sine litteris, insultantem in omnes, sine acumine ullo sine auctoritate sine lepore. Dico tas esse et omni tempore administrari. Eamque disputationem tris in partes nostri fere dividunt. quarum prima pars est quae ducitur ab ea ratione quae docet esse deos; quo concesso confitendum est eorum consilio mundum administrari. secunda est autem quae docet omnes res subiectas esse naturae sentienti ab eaque omnia pulcherrume geri; quo constituto sequitur ab animantibus principiis eam
Abbreviated transcription (Latin):
retractarent atqͣ uelegerent sunt
enim uerbis dmĩbus in est ꝰis legẽdi
eadem quasi religioso ita factu est
in superstitioso etͦ religioso alteru
uitii nomen alteru Iaudis. At mihi
uidetur satis et esse deos et qualeses¬
sent ostendisse proximu est ut lote¬
am eoꝵ prouidentia mumdu admi¬
instrari. Magnus sane locus ẽ et ⁊
nr̃is Cocta uex̾atus at nimirum nob̾¬
cum omne certamen est. Nam nobis
Uellei minus rectum est quemadmodũ
quicquid dicatur. Urã enim solum
ꝑlegitis urã amatis et ceteros in causa
miognita condemnatis Uelut ate ipo
hesterno die dictum est. anũ faticdi¬
cam prouocam astoytis induci idẽ
proiadentiam quod eoerrore dixisti
quia existimas pronidentia ab his fĩ
gi qĩ quandam deam singulare que
mundus omne gubernerꝰ et regat se
id precipue dicitur siquis dicat athe¬
nensiu rem .p. consilio regi desit il¬
lud Ariopagi sic cum dicimus proui¬

Expanded text:
retractarent et tamquam relegerent, i sunt retractarent et tamquam relegerent, i sunt enim in verbis omnibus inest vis legendi eadem quae in religioso. ita factum est in superstitioso et religioso alterum vitii nomen alterum laudis. Ac mihi videor satis et esse deos et quales essent ostendisse. Proximum est ut doceam deorum providentia mundum administrari. magnus sane locus est et a vestris Cotta vexatus, ac nimirum vobiscum omne certamen est. Nam vobis Vellei minus notum est quem ad modum quidque dicatur; vestra enim solum legitis vestra amatis, ceteros causa incognita condemnatis. velut a te ipso hesterno die dictumst anum fatidicam Pronoean a Stoicis induci id est Providentiam. quod eo errore dixisti, quia existumas ab is providentiam fingi quasi quandam deam singularem, quae mundum omnem gubernet et regat. sed id praecise dicitur: ut, si quis dicat Atheniensium rem publicam consilio regi, desit illud "Arii pagi", sic, cum dicimus provi
Abbreviated transcription (Latin):
rum cum duos exercitus contrarios
aliidii ex alia parte defenderent. sec.
etiam ut titambus .i. gigantibus sua
propria bella gesserist. Hec et dicũ¬
tur et creduntur leuissime et plena
sunt scurilitatis sũmeq leuitatis. S
tamen his fabulis spretis ac repudia¬
tis deus ꝑtinens perͥ naturam cuiꝰq
rei per ftrras. Ceres per maria nep¬
tũnus. alia peralia potuerũt intel¬
ligi qui quales sunt quoq eas noĩe
consuetudo nuncupa uerit quos de
os uenariet colere debemus. Cultus
autem leorum est optims idemq
castissimus atq sanctissimus plemi¬
simusq pietatis. Ut eos semper pura
integra incorrupta et mente et uo¬
ce ueneremur. Nonenm phĩci solũ
uerum etiam maiores nrĩ supstitioe
a religione sepauerunt. Nam qui to¬
tos dies preclicabantur et ĩmolabat
ut sui sibi lib̾ri supstites essẽt supsti¬
tiosi sunt appellatł. quod nomen pa¬
tuit postealatius. qui ante omia que
ad cultum deoꝵ ꝑtinerent diligent

Expanded text:
rum cum duo exercitus contrarios rum cum duo exercitus contrarios alii dei ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis ut cum Gigantibus sua propria bella gesserunt. haec et dicuntur et creduntur stultissime et plena sunt futtilitatis summaeque levitatis. Sed tamen is fabulis spretis ac repudiatis deus pertinens per naturam cuiusque rei, per terras Ceres per maria Neptunus alii per alia, poterunt intellegi qui qualesque sint quoque eos nomine consuetudo nuncupaverit. Quos deos et venerari et colere debemus. cultus autem deorum est optumus idemque castissimus atque sanctissimus plenissimusque pietatis, ut eos semper pura integra incorrupta et mente et voce veneremur. non enim philosophi solum verum etiam maiores nostri superstitionem a religione separaverunt. nam qui totos dies precabantur et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati, quod nomen patuit postea latius; qui autem omnia quae ad cultum deorum pertinerent diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
dem diana biuuaga dicitur a liagã¬
do set quod inseptem mumeretur qͣiua¬
gantibus. Diana dicta est ꝙ noctem qiͣ
maturescunt aut septem non nunꝙͣ
aut plurimu nouem lune cursib qui
quia mensa spatia confitiĩt menses no
esse miranclu. Qui diana cu in partu
olimpiadis adesse uoluisset abtuisse
domo Que aute dea ad res omes ueni¬
ret Uenerem urĩ nominauerũt atq
ex ea potius uenustas ꝙ nems ex uen¬
state uidetis ne igitur ut aphicis reb
bene et utiliter inuentis tracta ratio
sit ad cõmentitios et fictitios deos. Que
res genuit falsas opimones erroresq t̃¬
bule̾ntos et supstitiones pene anibes. E
Forme enim nobis deor et etates uesti
ra coniigia cognationes omiaq tr̾a¬
ducta ad similitudine ĩbecillitatis hu¬
mane. Nam et perturbatis aimic in¬
ducuntur. Accepimus enim deor cupi¬
ditates egritudines iracindias. Nec
uero ut fabule ferũt bellis preliisq ca¬
ruerunt Nec solum ut apud home¬

Expanded text:
dem Diana Omnivaga dicitur non a venandem Diana Omnivaga dicitur non a venando sed quod in septem numeratur tamquam vagantibus; Diana dicta quia noctu quasi maturescunt aut septem non numquam aut ut plerumque novem lunae cursibus, qui quia mensa spatia conficiunt menses nomesse mirandum, quod Diana quom in partu Olympiadis adesse voluisset afuisset domo. Quae autem dea ad res omnes veniret Venerem nostri nominaverunt, atque ex ea potius venustas quam Venus ex venustate. Videtisne igitur ut a physicis rebus bene atque utiliter inventis tracta ratio sit ad commenticios et fictos deos. Quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. et formae enim nobis deorum et aetates et ea coniugia cognationes, omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. nam et perturbatis animis inducuntur: accepimus enim deorum cupiditates aegritudines iracundias; nec vero, ut fabulae ferunt, bellis proeliisque caruerunt, nec solum ut apud Home
Abbreviated transcription (Latin):
principem insacrificando Lanu esse
uoluctũt quod abeundo nomen est
ductum Ex quo transitiones preuie
Lam foresq in liminibus profanaru
edium ianue nominantur. Nam ueste
nomen agrecis ea est enim que ab illis
hostia diditur. Uis autem eius ad aras
et focos ꝑtinet. Itaq ea dea que est xer
custos uictimaru omnis et precatis et
sanctificatio extrema est nec longe ab¬
sunt ab hac septem diipenates a penii
ducto nomĩe. Est enim omne quo uel¬
cuntur homĩes pena sine ab eo ꝙpenitꝰ
insiderent. Ex quo etiam penetrantes
apoetis uocantur.Lam Appollinis noͫ
est grecum quem solem uolũt Diana
uut̾em et lunam eandem esse putant
Cumsol dictus sit. uł ꝙ solus ex omĩbut
sideribus est tantus. licl quia eius orto
obscuratis omĩbus alus solus appareat
Luna a lucendo nomĩata sit eader est
enim lucina. Itaq apud grecos diana
camq luciferam sic apud nos Iunonẽ
lucinam inpariendo ĩuocant. que ea¬

Expanded text:
principem in sacrificando Ianum esse principem in sacrificando Ianum esse voluerunt, quod ab eundo nomen est ductum, ex quo transitiones perviae iani foresque in liminibus profanarum aedium ianuae nominantur. Nam Vestae nomen a Graecis ea est enim quae ab illis esti/a dicitur; vis autem eius ad aras et focos pertinet, itaque in ea dea, quod est rerum custos intumarum, omnis et precatio et sacrificatio extrema est. Nec longe absunt ab hac vi di Penates, sive a penu ducto nomine est enim omne quo vescuntur homines penus sive ab eo quod penitus insident; ex quo etiam penetrales a poetis vocantur. Iam Apollinis nomen est Graecum. quem solem esse volunt, Dianam autem et lunam eandem esse putant, cum sol dictus sit vel quia solus ex omnibus sideribus est tantus vel quia cum est exortus obscuratis omnibus solus apparet, luna a lucendo nominata sit; eadem est enim Lucina, itaque ut apud Graecos Dianam eamque Luciferam sic apud nostros Iunonem Lucinam in pariendo invocant. quae ea
Abbreviated transcription (Latin):
nis nonnẽ consecratus que est et soror
et coniumx iouis ꝙ et similitudo est
etheris et cum eo magna coninctio effe¬
minarũt aute einn.Innoĩq tribuert
ꝙ inhileet eo melius. S& Iusione a
iuuando credo noĩatam. Aqua resta¬
bat et tegra ut essent ex fabulis tria r̃g
duusa. Datu est ergo neptũno altc̃o
louis ut uolũt frĩ fuatitimu omẽ rͥ¬
gnu. Nomenq productu ut portũn.
a portu sic neptũnus anando. paulum
primis lr̃is smutatis. Terrena aute uil
bmnis atq natura diti prĩ dedicata ẽ
qui diues lit apud grecos pluton quia
recidant omĩa interra set oriũtur a
terris. Cui prospinam quidem greco no¬
noniata est ꝙͣ frugumi semen esse uolt
absconditamq queri a matre fingũt
itidem ĩmutata ut agrecis. Nam ab
est. Iam quia magna tierteret Mauori
minerua enim ꝗfie uel minuẽt uł mi¬
naxetur cumq in omĩbus rebus uim
haberent maxima prima et extrema

Expanded text:
nis nomine consecratur, quae est soror nis nomine consecratur, quae est soror et coniux Iovis, quod ei et similitudo est aetheris et cum eo summa coniunctio. effeminarunt autem eum Iunonique tribuerunt, quod nihil est eo mollius. sed Iunonem a iuvando credo nominatam. Aqua restabat et terra, ut essent ex fabulis tria regna divisa. datum est igitur Neptuno alterum, Iovis ut volumus fratri, maritimum omne regnum, nomenque productum ut Portunus a porta sic Neptunus a nando, paulum primis litteris immutatis. Terrena autem vis omnis atque natura Diti patri dedicata est, qui dives ut apud Graecos plou/- twn, quia et recidunt omnia in terras et oriuntur e terris. †Cui Proserpinam quod Graecorum nonominatur—quam frugum semen esse volunt absconditamque quaeri a matre fingunt. itidem immutata ut a Graecis; nam ab est. Iam qui magna verteret Mavors, Minerva autem quae vel minueret vel minaretur. Cumque in omnibus rebus vim haberent maxumam prima et extrema,
Abbreviated transcription (Latin):
sum et conuersione spatioꝵ et tempor
continctur. qui deus grece id nomen
ipsum habet. Cronos enim dicitur q
est iclem. Cronos idest spatiu tempori
Saturmis autem est appellatus ꝙsatu¬
rarctur anis. Fẽ enim rlatos ex se fin¬
gi solitus quia consupsit etas tempor
łpatia ãmsq p̾teritis insaturabiliter
expletur. Uictus autem a Ioue ne ĩmo¬
deratos cursus hrẽt atq. ut cum sider
uinculis alligaret. S& ipłe Iupiter idẽ
uiuans pater que diucrsis nomĩbus ap¬
pellamus aduluando Touem apoetis
pater deum hoiuĩq dicitur. a maiorib
autem nostris optimus maximusq et
ꝙ optimus idest beneticissimus et quã
madimus quia maius certe q gratius
prodesse homĩbus ꝙͣ opes magtias hrẽ¬
cupat illa dicers. Aspice hoc sublime
ctiam augures nrĩ cum dicunt Iouer
des sublime fusum inmoderatu ethe¬
ra quȩ terras tenor circuitu amplec¬
interiectus inter mare et celum Iuno¬

Expanded text:
sum et conversionem spatiorum ac temporum sum et conversionem spatiorum ac temporum contineret. qui deus Graece id ipsum nomen habet: kro/nos enim dicitur, qui est idem xro/nos id est spatium temporis. Saturnus autem est appellatus quod saturaretur annis; ex se enim natos comesse fingitur solitus, quia consumit aetas temporum spatia annisque praeteritis insaturabiliter expletur. vinctus autem a Iove, ne inmoderatos cursus haberet, atque ut eum siderum vinclis alligaret. sed ipse Iuppiter, id est iuvans pater, quem conversis casibus appellamus a iuvando Iovem, a poetis "pater divomque hominumque" dicitur, a maioribus autem nostris optumus maxumus, et quidem ante optimus id est beneficentissimus quam maximus, quia maius est certeque gratius prodesse omnibus quam opes mag- nas habere—ncupat ita dicens "aspice hoc sublime etiam augures nostri cum dicunt "Iove des sublime fusum immoderatum aethera, qui terram tenero circumiectu amplecinteriectus inter mare et caelum Iuno