comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trad̾it medico se curandũ: ibi non est
uirga necessaria: sed sp̃s lenitatis. Sed
illud forte querit᷑ qđ si ꝓptẽa instrue̾
quis debeat peccatorẽ in spu lenitatis.
quia considet se ne et ipse temptetur:
gͦ iustꝰ qui de sua certꝰ est. mente quiscit
non posse se labi: ñ instruit peccatorẽ
in spũ lenitatis. Ad qdđ dicemꝰ. etiam si
uicerit iustꝰ: sciens quanto labore su¬
ꝑauit: magis peceanti ueniã largietur.
Nam et saluator ꝓpt̾ea temptatꝰ est.
uixta omnia ꝓ nobis. similiter absq
peceato. ut possit compati et condołe
infirmitatib nr̃is: suo doctus exẽplo.
ꝗͣ difficilis sit in carne uictoria. Si
quis uirgo ad senectã usq ꝑmanserit.¬
ignoscit ei qui ad olescentiȩ quondã
ralore suꝑatus est : sciens quantis dif¬
ficultatib illam transierit ȩtatem.
se compatit᷑ uulnerib negatoris. ut
non tam illum uictũ: quam se uicis¬
se miret᷑. Cautelam quoq seribentis

Expanded text:
tradit medico se curandum, ibi non est tradit medico se curandum, ibi non est virga necessaria, sed spiritus lenitatis. Sed et illud forte quaeratur, quod si propterea instruere quis debeat peccatorem in spiritu lenitatis: quia consideret se, ne et ipse tentetur; ergo justus, qui de sua certus est mente, qui scit non posse se labi, non debet instruere peccatorem in spiritu lenitatis? Ad quod dicemus, etiamsi vicerit justus, sciens quanto labore superaverit, magis peccanti veniam largietur. Nam et Salvator propterea tentatus est, juxta omnia nobis similiter absque peccato: ut possit compati, et condolere infirmitatibus nostris, suo doctus exemplo, quam difficilis sit in carne victoria. Si quis virgo ad senectam usqignoscat ei qui adolescentiae quodam calore deceptus est, sciens quantis difficultatibus illam transierit aetatem. se, compatietur vulneribus negatoris, et non tam illum victum, quam se vicisse miretur. Cautelam quoque scribentis
Abbreviated transcription (Latin):
onere dep̾ssos ad iugum suũ suaue. et¬
leue inuitet onus: ut diseant qr hu¬
milis sit. et mitis et mansuetꝰ corde. &
inueniant requiem animabꝰ sius. Uta
mur hoc testimonicaduersũ hereticos qͥ
diuersarũ fingentes fabulas nat̾arum.
aiunt sp̃italem bonã ẽẽ arborẽ: et ñqͣ
sp̃itales sunt posse peccare. si ꝑ altitudi
fatem̃. et choicos sp̃itales fieri. si ad meli¬
ora uertant᷑. Opponi nob̾ potest illud qd̾
ad corinthios scribit᷑. Quid uultis in uir¬
ga ueniã aduos. anin caritate et sp̃u mai¬
suetudinis: Si enĩ ibi ad peccatores ñ
in sp̃u mansuetudinis s in uirga ueni¬
re se dicit: quomͦ nẽ illis qui in aliquo
peccato p̃uenti fuerint. ñ uirgam adhi¬
bet. sed sp̃m mansuetudinis: Uerum
ibi ad eos dr̃. qui post peceatũ non sen¬
tientes errorẽ peccatũ suũ nolebant ma¬
iorib subdi. et penitentia corrigi. Ubi
uero peccator intelligens uulnus suũ

Expanded text:
onere depressus ad jugum suum suave, onere depressus ad jugum suum suave, leve invitet onus, ut discant quia humilis sit, et mitis, et mansuetus corde, et inveniant requiem animabus mur hoc testimonio adversus haereticos, qui diversas fingentes fabulas, natura aiunt spiritalem esse arborem, et nunquam spiritales sunt posse peccare, si per altitudfatemur, et eos quoque spiritales fieri si ad meliora revertantur. Opponi potest illud quod ad Corinthios scribitur: Quid vultis? In virga veniam ad vos, an in charitate, et spiritu mansuetudinis ? Si enim ibi ad peccatores, non in spiritu mansuetudinis, sed in virga venire se dicit: quomodo hic his qui in aliquo peccato praeventi fuerint, non virgam adhibet, sed spiritum mansuetudinis? Verum ibi ad eos dicitur, qui post peccatum non sentientes errorem suum, nolebant majoribus suis subdi, et poenitentia corrigi. Ubi vero peccator intelligens vulnus suum,
Abbreviated transcription (Latin):
siderãs te ipsũ ne & tu tẽpterĩ. Sci¬
ens paulus eiꝰ lĩ se ẽẽ cultorẽ. qͥ nol¬
let mortẽ peccatoris. s penitentiã. &
excepta tͥnitate omnẽ creat᷑ã licet ñ pec¬
cet. tam̃ põse peccare: eũ qͦq qͥ sp̃ĩtał ẽ.
cohortat᷑ sui timore ne peccet. manũ porri¬
g̃ẽ corruenti. E pulchre p̃occupatũ ĩ delicto
hõiẽ uocat. qͥ mori po̾sit. exipso noĩe fragilita¬
tẽ ꝯditiõis ostẽdẽs: ut dignꝰ sit uenia. qͥ ueld h̃o
et aduitore erigere non possit.
Spiritali aut̃ non additur homo:
s quasi sp̃itali. Ideo p̃cipit᷑ ut hoĩem
p̃occupatũ in delicto instruat: siue
ut meliꝰ habet᷑ in greco ꝑficiat in sp̃u
non peccatis plurib. s uitio aliquo
p̃oceupat᷑ errauit. Lenitatis sꝑm et
mans uetudinis in correptione pecean¬
iratꝰ. et tristis. corrig̾e cupiat erran¬
tẽ: s ꝓuocet eũ spondens salutẽ: ue¬
niam reꝓmittens. X p̃i testimonium
ꝓferat: qͥd grauitate legis et peccatoꝵ

Expanded text:
siderans teipsum, ne et tu tenteris. Sciens Paulus ejus Dei se esse cultorem, qui nollet mortem peccatoris, sed poenitentiam : et excepta Trinitate, omnem creaturam, licet non peccet, tamen posse peccare: eum quoque qui spirituales est, cohortatur sui timore ne peccet, manum porrigere corruenti. Et pulchre praeoccupatum in delicto, hominem vocat, qui mori possit: ex ipso nomine fragilitatem conditionis ostendens; ut dignus sit venia, qui velut homo et adjutore erigere non possit. Spiritali autem non additur homo, sed quasi Deo praecipitur, ut hominem praeoccupatum in delicto instruat: sive, ut melius habetur in Graeco, perficiat in spirinon peccatis pluribus, sed vitio aliquo praeoccupatis erravit, lenitatis spiritum, et mansuetudinis in correctione peccaniratus, et tristis corrigere cupiat errantem, sed provocet eum, spondens salutem, veniam repromittens; Christi testimonium proferat, quod gravi legis et peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
mentiã non habe̾t. nec indutꝰ est uis¬
cera miscđiȩ et lacrimarũ: quamus
sp̃italis sit : ñ ad implet legem xp̃i. S
et h̃e locũ cũ suꝑiorib copulemus:¬
duplicẽ enĩ sequim̾ intelligentiã. Si
quis infide infirmꝰ est. et ad huc lacte
nutrit᷑ infantię. nec pot̾ tã cito a lega¬
li oẜseruatione. ad sp̃italia sacram̃ta.
transire: uos qui robustiores estis eius
frĩs neces sitatẽ. qui grauatũ pauꝑem
onere egestatis adiuuat. et facit

Expanded text:
mentiam non habet, nec indutus est vismentiam non habet, nec indutus est viscera misericordiae et lacrymarum, quamvis spiritualis sit, non adimplebit legem Christi. Sed et hduplicem enim sequitur intelligentiam. Si quis infirmus in fide est, et adhuc lacte nutritus infantiae, nec potest tam cito a legali observatione ad spiritalia sacramenta transire, vos qui robustiores estis, ejusfratris necessitatem qui gravatum pauperem onere egestatis adjuvat. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
placeat: ad bonã ȩdificationẽ. Alter
alt̾iꝰ onera portate : et sic ad implebitis
legem rp̃i. Quia peccatũ onus sit: et
psalmista testat᷑ dicens. Iniqͥtates meȩ
ileuate sunt suꝑ cap̃ ineũ et siẽ onus
gͣuȩ grauate sunt suꝑ me. Et zacha¬
rias in speciȩ mulieris uidit suꝑ talen¬
docens. quid facere deb̾emꝰ. Ipse qͥppe
iniquitates nr̃as portat et ꝓ nob̾ dola:
it eos qui peccatoꝵ et legis onere sirss
dep̃ssi. ad leue onus uirtutis inuitat
dicens. Iugũ meũ suaue ẽ et onꝰ meũ
sed manũ porrigit dep̃canti: et qͣntũ
in se ẽ flet cũ flente. infirmus ẽ cum
infirmo: suaq iudieat aliena pecca¬
ar iste ꝑ caritatẽ ad ĩplet legem xp̃i.¬
Que xp̃i lex ẽ: Hoc est mandatum
meũ : ut diligatis in uicẽ. Quȩlex
filii dĩ ẽ: Diligite alterutrũ: sic̃ ego
dilexi uos. Qmodo dĩ filiꝰ nos dilȩxit:
Maior hac dilectione ñ est: quã ut qͥs
animã suã ponat ꝑ amicis suis. Qcle¬

Expanded text:
placeat ad bonam aedificationem . Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi. Quia peccatum onus sit, et Psalmista testatur dicens: Iniquitates meae elevatae sunt super caput meum, quasi onus grave gravatae sunt super me . Et Zacharias, in specie 521 mulieris, vidit super talendocens quid facere deberemus. Ipse quippe iniquitates nostras portat, et pro nobis dolet , et eos qui peccatorum ac Legis onere sunt depressi, ad leve onus virtutis invitat, dicesed manum porrigit deprecanti, et quantum in se est, flet cum flente, infirmatur cum infirmo, suaque judicat aliena peccata. Iste per charitatem adimplet legem ChriQuae Christi lex est? Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem Quae lex Filii Dei est? Diligite alterutrum, sicut et ego dilexi vos. Quomodo Dei Filius nos dilexit? Major hac dilectione non est, quam ut quis animam suam ponat pro amicis suis . Qui cle
Abbreviated transcription (Latin):
sub lege: tota illa superior disputa¬
tio uacua fiet. Nerũ et hec oppositio:
de suo soluet᷑ loco. Qui enĩ ꝓpterea faetꝰ
sub lege ẽ. ut eos qui erant sub lege re¬
dimeret: utiq cũ liber eẽt alege. legi
e subdidit uoluntate. Et multo erat
paulo liberior: qui non sub lege. s qͣsi
ub lege fuisse se cestatꝰ est. Et quomͦ
ncenũ. & baratrhũ mortis ꝓpt̾ nos
lescendit qui orabamꝰ dicentes. qͥs¬
ne liberabit de corpore mortis hul:
ta ex muliere nasci uoluit et ẽẽ
pblege. ut eos qui uati erant de
muliere. et sub lege saluaret. Et
certe non est natꝰ de muliere id ẽ de
nupta: sed de uirgine. Nerũ abusi¬
ue uirgo mulier appellata est: ppt̾
eos qui illam fuisse uirginẽ nesciebañ
Ut itaq ꝓpt̾ illos qui scãm maniam
arbitrabant᷑ maritatam. mulier ꝓ
uirgine posita esl: sic ꝓpt̾ eos qui esti¬
mabant xp̃m esse sub lege. nescien¬
tes quia factus ẽẽt his qui erant sub
lege quasi sublege. dr̃ et ipse factus

Expanded text:
sub Lege, tota illa superior disputatio vacua fiet. Verum et haec oppositio de suo solvetur loco. Qui enim propterea factus sub Lege est, ut eos qui erant sub Lege, redimeret, utique cum esset liber a Lege, Legi se subdidit voluntate: et multo erat Paulo liberior, qui non sub Lege, sed quasi sub Lege se fuisse testatus est. Et quomodo in coenum et barathrum mortis propter nos descenditme liberabit de corpore mortis hujus ? ita et ex muliere nasci voluit, et esse sub Lege, ut eos qui nati erant de muliere, et sub Lege, salvaret. Et certe non est natus de muliere, id est, de nupta, sed de virgine. Verum abusive virgo mulier appellata est, propter eos qui illam fuisse virginem nesciebant. Ut itaque propter illos, qui sanctam Mariam arbitrabantur maritum habere, mulier pro virgine posita est: sic propter eos qui aestimabant Christum esse sub Lege, nescientes quia factus esset his qui erant sub Lege, quasi sub Lege, dicitur et ipse factus esse
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qͥ talia agunt. regnũ dĩ ñ conse¬
quent᷑. Suꝑius cum exponeremus
de carne et spũ. triplicem intelli¬
gentiã dixeramꝰ. uł eos ẽẽ carneos.
et ꝑfecte ȩtatis alim̃ta caꝑe non
possent: uł carne̾ legis eos ẽẽ. qui
more iudaico hẏstoriam tantũ se¬
qunt᷑ et litterã. Aut certe uxta
simplicẽ sensum in ħois finctione.
carnẽ spmq subsistere: et uixta di¬

Expanded text:
m qui haec agunt, regnum Dei non possidebunt: Superius cum exponeremus de carne et spiritu, triplicem intelligentiam dixeramus: vel eos esse carneos, et perfectae aetatis alimenta capere non possent: vel carnales eos esse, qui more Judaico historiam tantum sequerentur et litteram: aut certe, juxta simplicem sensum, in hominis fictione carnem spiritumque subsistere, et juxta di
Abbreviated transcription (Latin):
luxuria. et cetera quȩ sequnt᷑. magis
mͥ uidentur ad sĩplicem carnis et
sp̃e intelligentiã quã ad carnẽ legis
eo loco ubi supra de decimo origem̾
stromate uerba transtulimꝰ ad u̾bũ.
quid etiã de his sentiri possit expre̾¬
sũ siti Qd aut̃ ait. manifesta autẽ
st̃ oꝑa carnis: uł omĩb ea nota ẽẽ
demonstrat. quia ꝑ se pateant mala
ẽẽ et fugienda: in tantũ ut etiam
hii qui ea faciunt. cupiant occulta¬
re quod faciunt. U el certe hiss tm̃
manifesta qui in xp̃o crediderint.
Piurimi quippe gentilium in suis
ignominus głantur: et putant si
expleuerint uoluptatẽ. quandã se
turpitudinũ uiot. Noriam ꝯsecutos.
Sed et illud eleganter qd̾ in carne
oꝑa posuit. fructus in spũ: qr uitia
insemet ipsa finiunt᷑ et pereunt:
uirtutes fructib pullulant et redun¬
dant. Nec putemꝰ animȩ nullũ ẽẽ
opus. si uitia carni uirtutes spũ de¬
putent᷑: quia anima ut supra diximꝰ.
in quodam meditullio posita uł ear¬

Expanded text:
luxuria, et caetera quae sequuntur, magis mihi videntur ad simplicem carnis 505 et spiritus intelligentiam, quam ad carnem Legis, eo loco, ubi supra de decimo Origenis Stromate verbum transtulimus ad verbum, quid etiam de his sentiri possit, expressum sit. Quod autem ait: Manifesta autem sunt opera carnis, vel omnibus ea nota esse demonstrat: quia per se pateant mala esse et fugienda, intantum ut etiam hi qui ea faciunt, cupiant occultare quod faciunt. Vel certe his tantum manifesta, qui in Chritso crediderint. Plurimi quippe gentilium in suis ignominiis gloriantur, et putant si expleverint voluptatem, quamdam se turpitudinum victoriam consecutos. Sed et illud eleganter, quod in carne opera posuit, et fructus in spiritu: quia vitia in semetipsa finiuntur et pereunt, virtutes frugibus pullulant et redundant. Nec putemus animae nullum esse opus, si vitia carni, virtutes spiritui deputentur. Quia anima ut supra diximus in quodam meditullio posita, vel car
Abbreviated transcription (Latin):
detantis uiris nefas est crede̾. A
nos breuiter respondebimꝰ. ñ ide
c̃ẽ sub lege. et eẽ quasi sub lege. qͣ
non id ipsum in similitudine eat
peccati: et in carne eẽ peceati. Ns
idem sonat uerus serpens. et erei
similitudo serpentis: quẽ moyses
et sp̃u uiuentes: non sub lege sed
quasi sub lege uixisse: ut ipsi ui¬
derent᷑ quidem ẽẽ sub lege. sed ut¬
eos qui sub lege erant sucrifacerẽt:
et ab humilitate lict̾ȩ.ad alticudinem
sp̃s ꝓuocarent. Nam et paulus qui
iudeis iudeus factꝰ est. & omĩb omĩa.
ut om̃s lucrifac̾et: non dixit factus¬
sum sub lege. sed factꝰ sum quasi sub
lege. ut ostendet se non ueritatẽ le¬
gis: s similitudinẽ custodire. Uide¬

Expanded text:
de tantis viris nefas est credere. Ad quod nos breviter respondebimus: Non idem esse sub Lege esse, et esse quasi sub Lege: quomodo non idipsum est, in similitudine carnis peccati, et in carne esse peccati. Nec idem sonat verus serpens. et aerei similitudo serpentis, quem Moyses et spiritu viventes, non sub Lege, sed quasi sub Lege vixisse, ut ipsi viderentur quidem esse sub Lege; sed eos qui sub Lege erant lucrifacerent, et ab humilitate litterae, ad altitudinem spiritus provocarent. Nam et Paulus qui Judaeis Judaeus factus est, et omnibus omnia, ut omnes lucrifaceret : non dixit, factus sub Lege, sed, factus quasi sub Lege, ut ostenderet se non veritatem Legis, sed similitudinem custodisse. Vide
Abbreviated transcription (Latin):
nauerint in spũ. ut de spũ metant
uitã eternã: quotienscũq uolupa¬
tẽ carnis senserint titillare: ñ ꝑficͥe
desidiũ eiꝰ. Qđ qͥdem si expletum n¬
erit. blandiri uidet᷑ ad tempus: seo¬
debet spũ refrenare. et scđm senten¬
tiam hystorici animi ĩperio. corpors
seruitio: magis uiuere. Nec non illis
qđ lex spĩtalis ẽ. et ñ qui in manisth
iudeus: s qui in occulto. & cir eum¬
cisio cordis in spũ non lit̾a. E os am¬
bulare spũ. & carnis desidiũ non
ꝑficere dicimꝰ: qui sp̃italit̾ egredus¬
tur egẏptũ: et sp̃italem escam pe¬
tũq de spĩtali hauriunt petra. O
ñ iudicant᷑ in cibo aut potu. aut in
parte diei festi aut neomie & sabbra
sed ambulant in omĩb spĩtalit̾: ñ
ꝑficientes carneȩ legis littere deside¬
riũ: sed fructus metentes intelligo¬
tiȩ sp̃italis. Tercia qͦq interp̃tatio.i
quib dam in hoc loco dicta est: s qd

Expanded text:
inaverint in spiritu, ut de spiritu metant inaverint in spiritu, ut de spiritu metant vitam aeternam, quotiescunque voluptatem carnis senserint titillare, non perficiant desiderium ejus quod quidem si expletum fuerit, blandiri videtur ad tempus, sed spiritu refrenare, et secundum sententiam Historici , Animi imperio, corporis servitio magis vivere. Nec non et illud, quia Lex spiritualis est , et non qui in manifesto Judaeus, sed qui in occulto, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, eos ambulare spiritu, et carnis desiderium non perficere dicimus, qui spiritualiter egrediuntur Aegyptum, et spiritualem escam potumque de spirituali hauriunt petra, qui non judicantur in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae et sabbati, sed ambulant in omnibus spiritualiter, non perficientes carneae legis, litteraeve desiderium, sed fructus metentes intelligentiae spiritualis. Tertia quoque interpretatio a quibusdam in hoc loco dicta est, sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
re cupiamus. et similes bestiarũ mor¬
dere parit̾ et remorderi: ut post mor¬
sus sequat᷑ interitꝰ atq consumptio.
Melius aut ẽ. ne contra rationẽ et tociꝰ
epłe consequentiã. subito in extra ordi¬
naria p̃cepta paulus erumpat. hoc ita
intelligere: ut ad circũcisionẽ obserua¬
tionũq legis cuncta reseramꝰ. Si uos
inquit conturbant alii: uos contur¬
bamini. Si totã scripturã uetrrẽ legen¬
tes. sic intelligits ut scripta ẽ. oculũ ꝓ
oculo. dentem ꝑ dente: et ira desiderat
ultionem: ultio uero imponit dolorẽ.
Qađ lex non solũ. non phibet. uerum
etiã p̃cipit iusticiã in talione restitu¬
ens: sequit᷑ ut nudatꝰ nudet: et uul¬
neratus reuulneret: et cõmessus n¬
mordeat: et quȩ uident᷑ iustieiae
consumptio sit: non eũ uindicans
s utrũq consumens. Dico aũt. dp̃
accipiendũ: ut dicamꝰ eos qui spũ
oꝑa carnis mortificauerint. et sem¬

Expanded text:
re cupiamus, et similes bestiarum, morre cupiamus, et similes bestiarum, mordere pariter et remorderi, ut post morsus sequatur interitus atque consumptio. Melius autem est, ne contra rationem et totius Epistolae consequentiam, subito in extraordinaria praecepta, Paulus erumpat, hoc ita intelligere, ut ad circumcisionem observationemque Legis cuncta referamus. Si vos, inquit, conturbant alii, vos autem conturbamini. Si totam Scripturam veterem legentes, sic intelligitis ut scripta est: Oculum pro oculo: dentem pro dente , et ira desiderat ultionem, ultio vero imponit dolorem: quod Lex non solum non prohibet, verum etiam praecipit, justitiam in talione restituens, sequitur, ut et nudatus nudet, et vulneratus revulneret, et comestus remordeat, et quae videtur justitia esse, comsumptio sit, non unum vindicans, sed utrumque consumens. Dico autem: Spiaccipiendum, ut dicamus eos qui spiritu opera carnis mortifica
Abbreviated transcription (Latin):
quando aliena torqueor felicitate. et
alteriꝰ bono: meũ malum facio. Nonne
mamini: Caritatis rara possessio. Qs
uult ipse anathema ẽẽ a xp̃o ꝓfr̃ibꝰ¬
sius apłm sequens: qui cũ lugentibꝰ
lugens. cũ gaudentib gaudens. alie¬
no uulnere uulneratur: Qs frĩs mor¬
te ꝑimit᷑: Omnes magis amatores nr̃i:
quam amatores dei sumꝰ. U idete qͣn¬
tũ bonũ sit caritatis. Si ita martiri¬
um fecerimꝰ. ut uł nr̃as uelimꝰ ab homi¬
nib reliquias uenerari: uł si opinio¬
nẽ uulgi sectantes. intrepidi sangui¬
nẽ fucłimus: et substantiam nr̃am usq
ad medietatẽ ꝓpͥam ded̾imꝰ: huic oꝑi ñ¬
tam p̃miũ quam pena debet᷑. et ꝑfi¬
diȩ magis torm̃ta sunt. quã corona uie¬
torie. Quos si inuicẽ mordetis et come¬
ditis: uidete ne ab inuicẽ consumami¬
ni. Potest hoc et simplicit accipi. ne
detrabamꝰ inuicem. ne maledicto nos
putemꝰ ulcisci: ne constristati. contrista¬

Expanded text:
quando aliena torqueor felicitate, et quando aliena torqueor felicitate, et alterius bonum, meum malum facio, nonne mamini? Charitatis rara possessio est. Quis vult ipse anathema esse a Chrium sequens? Quis 499 cum lugentibus lugens, cum gaudentibus gaudens, alieno vulnere vulneratur? Quis fratris morte perimitur? Omnes magis amatores nostri, quam amatores Dei sumus. Vide quantum bonum sit charitatis. Si ita martyrium fecerimus, ut nostras velimus ab hominibus reliquias honorari: si opinionem vulgi sectantes, intrepidi sanguinem fuderimus, et substantiam nostram usque ad mendicitatem propriam dederimus, huic  tam praemium quam poena debetur: et perfidiae magis tormenta sunt, quam corona victoriae. Quod si invicem mordetis, et comeditis, videte ne ab invicem consumamini. Potest hoc et simpliciter accipi, ne detrahamus invicem, ne maledicto nos putemus ulcisci, ne contristati contrista
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ qͥppe pater amauit mundũ: ut
filiũ suum carissimũ. et unigenitum
daret ꝓ nob̾. Ei aut̃ qui semel spũ ui
uens oꝑa carnis mortificauit: et a
saluatore dilectꝰ. nequaquã seruus
s amicus uocat᷑. non est ultra lex po¬
sita: quȩ impiis & peccatorib et ñ
subiectis & nefariis confatuta est. At
uẽ cũ omĩa que difficiliora sunt. uł
modiea ex parte faciamꝰ. hoc solum ñ
facimꝰ. qd̾ et factu facilius ẽ: et absq
quo cassa sunt uniu̾sa quȩ facimꝰ.
eiuniũ corpoꝵis sentit iniuriã: ui¬
giliȩ carnem macerant: elemosinȩ
labore querunt᷑. Danguis in martirio
quãuis ardeat fides : tam̃ sine dolore
& timore non funditur. Hȩc omnia
st̃ qui faciant: sola caritas sine labore
ẽ. Et quia sola cor mundũ efficit: a
diabolo expugnat᷑ in nob̾: ne deũ pu¬
ra mente uideamꝰ. Quando enĩ sedens
loquor contra frẽm meũ. & contra fi¬
lium matris meȩ pono scandalum:

Expanded text:
tantum quippe Pater amavit mundum, ut tantum quippe Pater amavit mundum, ut Filium suum charissimum, et unigenitum daret pro nobis. Ei autem qui semel spiritu vivens, opera carnis mortificavit, et a Salvatore dilectus, nequaquam servus, sed amicus vocatur, non est ultra Lex posita, quae impiis et peccatoribus, et non subjectis et nefariis constituta est. At nunc cum omnia quae difficiliora sunt, vel modica ex parte faciamus, hoc solum non facimus, quod et factu facilius est, et absque quo cassa sunt universa quae facimus. Jejunii corpus sentit injuriam: vigiliae carnem macerant: eleemosynae labore quaeruntur: sanguis in Martyrio, quamvis ardeat fides, tamen sine dolore et timore non funditur. Haec omnia sunt qui faciant: sola charitas sine labore est. Et quia sola cor mundum efficit, a diabolo expugnatur in nobis, ne Deum pura mente videamus. Quando enim sedens loquor contra fratrem meum, et contra filium matris meae pono scandalum ,
Abbreviated transcription (Latin):
dã: indigne fero aliqͥd mͥ fieri: quod
inuistũ ẽ. Hȩc eadẽ si ꝑ caritatem
in me oꝑantẽ. uł fecero alteri uł uo¬
luero: lex omĩs impleta ẽ. Nec diffi¬
cile est docere. quo mͦ uniuersa p̃cep¬
ta. non occides. ñ adulterab̾. non fu¬
raberis. non falsum testimonium
dices. et cetera his similia: una cari¬
tatis obseruatione teneant᷑. Hoc ost¬
tende arduum est.quomͦ hostiȩ quȩq
quȩ in leuitico sunt p̃cepte. et ciboꝵ
abstinentia uł ꝑmissio. cũ alia mun¬
da. alia dieant᷑ inmunda. sollempni¬
tatũ quoq uges ꝑ annos recursus.
n uno caritatis p̃cepto recapitulent᷑.
met et legem spĩtalem eẽ: et ymaginib
et exemplari cȩlestium nos deseruisse
añquã uerus pontifex adueniret. Q
postꝙ̃ semel se ipsum offerens uictimã.
suo sariguine nos redemit: omĩs illa pͥscȩ
legis uarietas et difficultas. in ipsius
suꝑ homines di lectione completa ẽ. In¬

Expanded text:
dam, indigne fero aliquid mihi fieri quod dam, indigne fero aliquid mihi fieri quod injustum est. Haec eadem si 498 per charitatem in me operantem, vel fecero alteri, vel voluero, lex omnis impleta est. Nec difficile est docere quomodo universa praecepta, non occides, non adulterabis, non furaberis, non falsum testimonium dices, et caetera his similia, una charitatis observatione teneantur. Hoc ostendere arduum est, quomodo hostiae quoque, quae in Levitico sunt praeceptae, et ciborum vel abstinentia, vel permissio, cum alia munda, alia dicantur immunda, solemnitatum quoque jugis per annos recursus, in uno charitatis praecepto recapitulentur.met Legem spiritualem esse, et imaginibus et exemplaribus nos coelestium deservisse, antequam verus Pontifex adveniret: qui postquam semel seipsum offerens victimam, suo sanguine nos redemit, omnis illa priscae Legis varietas, et difficultas, in ipsius super homines dilectione completa est. In
Abbreviated transcription (Latin):
et ceteros ut ꝑ caritatẽ sibi seruiant
quȩ ñ q̃urit quod suũ est. s qdđ ꝓrim
Qui enĩ uul fieri pͥmꝰ: erit omĩum ser¬
uus. Ut quomͦ saluator informa dei
constitutus. non rapinã arbitratꝰ est
ẽẽ se ȩqualem deo: s semet ipsum pl¬
inaniuit formã serui accipiens. es
habitu inuentꝰ ut homo. humili
auit se factꝰ obediens usq ad moriꝰ
mortem aut̃ crucis. ita et nos q̃eis
ante sub legis necessitate facere il¬
caritatẽ ẽẽ facienda. Tantũ aut̃
bonũ est caritas: ut omĩs lex in
illa recapitulet᷑. E nimerat et
in alio loco apłs caritatis bona di¬
cens. Non relat᷑ non agit ꝑperã:
multisq in medio replicatis in fi¬
ne concludit. Omĩa sꝑat omnia su¬
stinet: caritas nunquã excidet. Et
saluator in eugłio hoc signum sui
ut faciant homines: hec eadem et
uos eis facietis similit̾. Adulterari ux¬
orẽ meã nolo: substantiam diripi no¬
lo: me falso oppͥmi testimoniti nolo.
Et ut cuncta breui sermone cõp̃hen¬

Expanded text:
et caeteros, ut per charitatem sibi serviant: quae non quaerit quod suum est, sed quod proximi. Qui enim vult fieri primus, erit omnium servus : ut quomodo Salvator in forma Dei constitutus, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed seipsum exinanivit, formam servi accipiens, et habum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis : ita et nos quaecumque ante sub Legis necessitate facere vicharitatem esse facienda. Tantum autem bonum est charitas, ut omnis lex in illa recapituletur. Enumerat et in alio loco Apostolus charitatis bona, dicens: Non zelatur, non agit perperam . Multisque in medio replicatis, in fine concludit: Omnia sperat, omnia sustinet, charitas numquam excidit. Et Salvator in Evangelio, hoc signum sui,ut vobis faciant homines, haec eadem et vos eis facite similiter . Nolo adulterari uxorem meam, nolo substantiam diripi, nolo me falso opprimi testimonio, et ut cuncta brevi sermone comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
maior fr̃ ẏsmahel. lactentẽ ad hue
et paruulũ ꝑsequebat᷑ ysaae sibi er¬
cũcisionis p̃rogatiuã. siue pͥmogem¬
popłm xp̃ianũ sustollit᷑ inflatur.
erigit᷑. Considemꝰ insaniã iudeoꝵ.¬

Expanded text:
major frater Ismael lactentem adhuc et parvulum persequebatur Isaac, sibi circumcisionis praerogativam, sibi primogenpopulum Christianum sustollitur, inflatur, erigitur. Consideremus insaniam Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
malũ qđ uitandũ est: bonũ qđ fac̾e
debemus. Diues quoq ille in engło
qui mali et boni scientiã ñ habebat:
dicens. Anima habes bonaposita in
annos multos: qͥesce comede bibe lȩ¬
tare. Et aliꝰ qui iacebat in purpura.
et delitiis affiuebat: audit apud in¬
feros habraham. recepistibona in ui¬
ta tua. Illud quoq attendendum.
ne forte et hoc possit intelligi dare
discipłis mandatũ: ut eis qͥ se instru¬
unt uerbum cõmunicent: obseqͣnt᷑

Expanded text:
uod vitandum est: bonum, quod facere debemus. Dives quoque ille in Evangelio, qui mali et boni scientiam non habebat, dicens: Anima, habes bona posita in annos multos: quiesce, comede, bibe, et laetare . Et alius qui jacebat in purpura, et deliciis affluebat, audit apud inferos ab Abraham: Recepisti bona in vita tua . Illud quoque attendendum 525 ne forte et hoc possit intelligi, dari discipulis mandatum, ut eis qui se instruunt, verbum communicent, obsequantur,
Abbreviated transcription (Latin):
hunc locũ ceꝑamꝰ erpon̾e: reddenda
st̃ q̃ ꝓmisimꝰ. Caro concupiseit adu̾sꝰ
sp̃m. Ad est hystoria. et literȩ carneus
intellectꝰ: contͣ allegoriã et spualem
doctrinã repugnat Sp̃c aut̃ ad u̾sus¬
carnẽ. Idest sublimiora deiectis. ͥ¬
na breuib: umbre ueritas suffragoꝰ
nos ñ in nr̃a positos potestate legism
plendȩ: cũ etiã si uelimꝰ litterã oseq
possibilitas non admittat. Qyon s
spũ ducimini: non estis sub lege. di¬

Expanded text:
coeperamus exponere, reddenda sunt quae omisimus. Caro concupiscit adversus spiritum, id est, historia et Scripturae carneus intellectus, contra allegoriam et spiritualem doctrinam repugnat. Spiritus aucarnem, id est, sublimiora dejectis, aeterna brevibus, umbrae veritas refragatur. nos non in nostra positos potestate Legis explendae, cum etiam si velimus litteram sequi, impossibilitas non admittat. Quod si spiritu ducimini, non estis sub Lege. Spi
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc iirgio. media aniina consistit.
habens quidẽ in sua potestate bonũ
et malum. uelle et nolle: s ñ habens
hoc ipsum uelle et nolle ꝑpetuum qr
et oꝑa eiꝰ fecerit. rursum ꝑpenitenti¬
am se remordens spũi copulet᷑: et o¬
pera eiꝰ efficiat. Hoc est gͦ quod ait. ħ
ro et sp̃c: ut ñ quȩcũq uultis illa fa¬
ciatis. Non quo ꝓpͥum nob̾ tulerit ar¬
bitͥum. quo uł carni uł sp̃ui assenti
tionis nimie. ostensis carnis oꝑib et
sp̃e media aliqua repperire: quȩ nec
Carnales dicimur: qͣndo totos nos uo¬
luptatib damus. Spiritales : qͣndo spi¬
ritũ scm̃ p̃uium sequim᷑ : idẽ cũ ipso
sapimꝰ instruente: ipso docem᷑ auctore.
Animales reor ẽẽ phylosophos qui
ppos cogitatus putant ẽẽ sapienti¬
am: de quib recte dr̃. Animalis aũ¬

Expanded text:
Inter hoc jurgium media anima constitit, habens quidem in sua potestate bonum et malum, velle et nolle, sed non habens hoc ipsum velle ac nolle perpetuum: et opera ejus fecerit, rursum per poenitentiam se remordens, spiritui copuletur, et opera ejus efficiat. Hoc est ergo quod ait: Haec ro et spiritus: ut non quaecumque vultis, illa faciatis. Non quo proprium nobis tulerit arbitrium, quo vel carni, vel spiritui assentiationis est nimiae, ostensis carnis operibus et spiritus, media aliqua reperire, quae nec Carnales dicimur, quando totos nos voluptatibus damus. Spirituales, quando Spiritum sanctum praevium sequimur, id est, cum ipso sapimus instruente, ipso docemur auctore. Animales reor esse philosophos, qui proprios cogitatus putant esse sapientiam, de quibus recte dicitur: Animalis au
Abbreviated transcription (Latin):
ditamento aliquo siout in ceterilli¬
gimꝰ. sp̃m mansuetudinis et spĩni¬
dei: sed simplicit̾ spc̃ appellatur le
aliquid hab̾e momenti. Queritu
in hoc loco. si quicũq spũ dei du¬
÷ non ẽ sub lege. utrũ moyses es
erint. quod apłs negat: aut habea
spm̃ sub lege non fuerint: qđ apli¬

Expanded text:
ditamento aliquo, sicut in caeteris legimus, spiritum mansuetudinis, et spiritum fidei: sed simpliciter Spiritus appellatur: quae aliquid habere momenti. Quaeritur in hoc loco, si quicumque spiritu ducitur, non est sub Lege, utrum Moses et perint, quod Apostolus negat: aut habentes spiritum, sub Lege non fuerint, quod Ap
Abbreviated transcription (Latin):
deriũ carnis earũ. Si aut̃ hoc qđ dr̃.
riq arbitrant᷑. contra argum̃tũ et
ypot̾esin tocius epłȩ: in hȩc subito pau¬
lus erũpet. Statim qͥppe s equit᷑. Si aũ
spũ ducimini. non estis sub lege. Et cũ
huc usq aliqua ex parte sibi sermo co¬
hereat. rursũ si simplicẽ intelligen¬
tiã sub sequam᷑. ad inordinata repente
p̃cepta nos transfert. de carne et spũ
disserens: idẽ manifesta aut̃ st̃ oꝑa
carnis. illa et illa. E econtrario. Frue¬
tus aut̃ sp̃c ẽ : caritas et reliqͦ. Sed
neq in his consequentiã sꝑare debemꝰ:
quia oꝑa carnis diuinoꝵ uoluminũ
hystoria continet. ñ ualde eos iuuans
qui sic eã intelligĩt ut scriptaẽ. Es

Expanded text:
derium carnis earum. Si autem hoc quod diderium carnis earum. Si autem hoc quod dirique arbitrantur contra argumentum et hypothesin totius Epistolae, in haec subito Paulus erumpet; 495 statim quippe sequitur: Si autem spiritu ducimini, non estis sub Lege. Et cum hucusque aliqua ex parte sibi sermo cohaereat, rursum si simplicem intelligentiam sequamur, ad inordinata repente praecepta nos transfert, de carne et spiritu disserens, id est: Manifesta autem opera carnis illa et illa. Et econtrario: Fructus autem spiritus, est charitas, et reliqua. Sed neque in his consequentiam desperare debemus; quia opera carnis divinorum voluminum historia continet; non valde eos juvans qui
Abbreviated transcription (Latin):
nare inter se & seatere uidentur. Du¬
he in genis itaq hec uerba sunt di
in ficilis locus ẽ : et ita nob̾ disse¬
rendus uidet᷑. Qui lib̾ ẽ. et altiori sen
tẏpos contẽpuit et litteram: non ie¬
cireo debet minores despicere. et oc¬
casionẽ cdare his qui ñ posst᷑ sentiri
sublimius. de se penitus des ꝑandi.
Licet enĩ infirmi sint. et caro cõpa¬
ratiõe sp̃c appellent᷑: caro tam̃ xp̃i
sunt. Si enĩ intelligit misediam
caritatis infiriniorib seruientis sa¬
ciat aliqͥt ꝓpter infirmos: ne in sei
tis: tantũ ne lib̾tatẽ in occa sionca
detis carnis. ꝑ dilectionẽ enĩ oportet
minorib seruire maiores: quia qui
uult ẽẽ maior.erit omĩũ seruus. Nec¬
qui ẽ spĩtał laceret xp̃i carnes. neq
occasionẽ illis tribuat: ut se remorde¬
ant ꝓuocantẽ. ne ab inuicẽ consumati¬
t᷑. Oportet gͦ spũ ambulantẽ & spũ scri¬
pt᷑arũ uerba sectantẽ: ñ ꝑficere desi¬

Expanded text:
nare inter se et scatere videantur. nare inter se et scatere videantur. Origenis itaque haec verba sunt: « Difficilis locus est: et ita nobis disserendus videtur. Qui liber est, et altiori sensu typos contemnit et litteram: non idcirco debet minores despicere, et occasionem dare his qui non possunt sentire sublimius, de se penitus desperandi. Licet enim infirmi sint et caro comparatione spiritus appellentur: caro tamen Christi sunt. Si enim intelligit mysterium charitatis infirmioribus servientis, faciat aliquid propter infirmos: ne in scietis: Tantum ne libertatem in occasionem detis carni. Per dilectionem enim oportet minoribus servire majores: quia qui vult esse major, erit omnium servus . Neque ergo spiritualis laceret Christi carnes: neque occasionem illis tribuat, ut se remordeant provocantem ne ab invicem consumantur. Oportet ergo spiritu ambulantem, et spiritu Scripturarum verba sectantem, non perficere desi
Abbreviated transcription (Latin):
creatorẽ sanguinariũ. seuerũ. bella¬
torẽ. et tantũ iudicẽ criminant᷑. hoc
in apło dĩ boni ualeant ex cusare. Et
certe nullã puto in ueteri lege tam
trucẽ. tã cruentã in aliquos ẽẽ sen¬
tentiã: quã utinã abscidant᷑ qui uos
contͣbant. Nec possunt dicere orasse
tͣbabant: nec ex dilectione ꝓ latũ quod
tumore et indignatiõe plenũ ipso uer¬
boꝵ pond̾e demonstrant᷑. Quicqͥd eigo
illi ꝓapło excusationis attulerint: ha
nos ꝓ lege ueteri defendimͦ. Uos enim
in libertate uocati estis fr̃s: tantum
ne lib̾tatẽ in occasionẽ car nis subau¬
dit᷑ detis. Qaͣ qr in greco ñ habet᷑. la¬
tinus posuit interpres. Hunc locum
qr ualde obscurus est: de decimo stro¬
matũ libro transferri placuit ad u̾biꝰ
non quo singła ñ possint suis locis et
sensib explanari: s quo a suꝑiori ne¬
gotio seꝑata. unũ difficile corpus et¬
ficiant. Et si sie intelligant᷑ ut reso¬
nant: in consequent̾. et abrupte repis¬

Expanded text:
rem sanguinarium, severum bellatorem, et tantum judicem criminantur, hoc in Apostolo Dei boni valeant excusare. Et certe nullam puto in veteri Lege tam trucem, tam cruentam in aliquo esse sententiam, quam, utinam abscindantur qui vos conturbant. Nec possunt dicere orasse  Ecclesias conturbabant. Nec ex dilectione prolatum, quod tumore et indignatione plenum, ipso verborum pondere demonstratur. Quidquid ergo illi pro Apostolo excusationis attulerint, 494 hoc non pro Lege veteri defendemus. Vos enim in libertatem vocati estis, fratres: tantum ne libertatem in occasionem carni subauditur detis: quod quia in Graeco non habetur, Latinus posuit interpres. Hunc locum quia valde obscurus est, de decimo Stromatum libro transferri placuit ad verbum. Non quo singula non possint suis locis et sensibus explanari; sed quo a superiori negotio separata, unum difficile corpus efficiant: et si sic intelligantur ut resonant, inconsequenter et abrupte repug
Abbreviated transcription (Latin):
non tã maledixerit eis. quã orauerit
ꝓ ilł: ut eas partes corporis ꝑd̾ent ꝑ qͥt
delinquere cogebantur. Et quomͦ in
eu̾głio dictũ est. meliꝰ eẽ aliquẽ sine
ocło. & sine manu. et sñ pede. aut qͣli¬
betparte menbroꝵ intrare in regnũ
celoꝵ. quã totũ ire in gehenuã: ita
et nc̃ optare eis magis unã partẽ corpo¬
ris ꝑdẽ. quã ꝑ occasionẽ integri corpo¬
ris. ꝑpetuo igne dampnari. Hic locus
si aliquando ab et hincis inimicis rep̃¬
hendit᷑: quomͦ eis respondi pot̾ ostendi¬
mͦ. Nunc a nob̾ contra heretico s ꝓfe¬

Expanded text:
non tam maledixerit eis, quam oraverit non tam maledixerit eis, quam oraverit pro illis, ut eas partes corporis perderent, per quas delinquere cogebantur. Et quomodo in Evangelio dictum est: melius esse aliquem sine oculo, et sine manu, et sine pede, et qualibet alia parte membrorum intrare in regnum coelorum, quam totum ire in gehennam : ita et nunc optare eis magis unam partem corporis perdere, quam per occasionem integri corporis perpetuo igne damnari. Hic locus si quando ab ethnicis reprehenditur, quomodo eis responderi possit, ostendimus. Nunc a nobis contra haereticos
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse coib̾e. quã imitatꝰ eũ esse. qui
tanꝗͦ agnꝰ eoram tondente se ñ aꝑuit
os suũ et maledicentib ñ remaledix̃:
tradidit aut̃ se morti condempnatus.
Ad qdͦ qui ꝓ paulo respondebit ħ dicet.
ñ tã furoris in aduersarios: quã dilec¬
tionis in eccła dĩ uerba ẽẽ que locutus
sit. Uidebat quippe totã ꝓuinciã. ꝙͦ
ipse suo sanguine et ꝑ iołis. ab ydola¬
tria ad xp̃i transduxerat fidẽ. subita
ꝑsuasiõe turbatã: et dolore apłico. do¬
lore patris se tenere non poterat. mu¬
tabat uocẽ: et quib blanditꝰ fuerat
irascebat᷑ : ut quos nequiuerat lem¬
tate saltem obiurgatione retineret.
uascło clausus infirmo. uidensq aliã
legẽ in corpore captiuantẽ se. et ducen¬
tem se ui lege peccati. semel fuerit hoc
locutꝰ: in qdđ frequent̾ scõs uiros cade
ꝑspicimꝰ. S et illud dici potest. licet
suꝑfluũ quibdã ẽẽ uideat᷑. qđ paulꝰ

Expanded text:
tuisse cohibere, quam imitatus esse eum, qui tuisse cohibere, quam imitatus esse eum, qui tamquam agnus coram tondente se, non aperuit os suum, et maledicentibus non remaledixit . Tradidit autem 493 se morti condemnatus. Ad quod qui pro Paulo respondebit, haec dicet: non tam furoris in adversarios, quam dilectionis in Ecclesias Dei, verba esse quae locutus sit. Videbat quippe totam provinciam, quam ipse suo sanguine, et periculis ab idololatria, ad Christi transduxerat fidem, subita persuasione turbatam, et dolore apostolico, dolore patris, se tenere non poterat: mutabat vocem, et quibus blanditus fuerat, irascebatur, ut quos nequiverat lenitate, saltem objurgatione retineret. t adhuc vasculo clausus infirmo, vidensque aliam legem in corpore suo captivantem se, et ducentem in lege peccati, semel fuerit hoc locutus, in quod frequenter sanctos viros cadere perspicimus. Sed et illud dici potest licet superfluum quibusdam esse videatur quod Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ infirmitas scandalũ. infirmũ¬
tas dĩ. fortꝰ fieret hominib. Cũ aut̃
inqͥd crucis xp̃i scandalũ maneat.
et ego ꝑsecutionẽ patiar. quã non
paterer si scandalũ non maneret:
frustra qͥdam iac̃titant me circũci¬
sionem p̃dicare. quã impugnando
sustineo ꝑ secutionẽ. Ut inam absci¬
dant᷑ qui uos cont᷑bant. Querit᷑ qͦmͦ
paulus discipłs eiꝰ qui ait. benedici¬
te maledicentibꝰ uob̾: et ipse loquens.
benedicite & nolite maledicere. et in
alio loco. neq maledici regnũ dei põ¬
maledixerit. utinam abscidant᷑ qui
uos conturbant. Tam enĩ detestanda
abcisionis ẽ passio: ut et qui inuitis
eã intulerit. legib publicis puniat᷑.
et qui se castrauerit. in famis habe¬
at᷑. Ut eñ ilid auint uerũ sit. ui¬
te maledietionis uox eiꝰ non potest in
telligi qui dicit: discite a me quia
mitis sum et humił et mansuetus
corde. Et magis putat᷑ iudaico furore
et qͥdam effrenata insania. se non po¬

Expanded text:
infirmitas et scandalum, infirmum Dei fortius fieret hominibus. Cum autem, inquit, crucis Christi scandalum maneat, et ego persecutionem patiar, quam non paterer, si scandalum non maneret: frustra quidam jactitant me circumcisionem praedicare, quam impugnando sustineo persecutionem. Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Quaeritur quomodo Paulus discipulus ejus qui ait: Benedicite maledicentibus vobis. Et ipse loquens: Benedicite et nolite maledicere . Et in alio loco: Neque maledici regnum Dei posmaledixerit: Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Tam enim detestanda abscisionis est passio, ut et qui invitis eam intulerit, legibus publicis puniatur, et qui seipsum castraverit, infamis habeatur. Ut enim illud, aiunt, verum sit: Vite maledictionis vox non potest ejus intelligi, qui dicit: Discite a me, quia humilis sum, et mitis, et mansuetus corde . Et magis putatur Judaico furore, et quadam effrenata insania se non po
Abbreviated transcription (Latin):
et se frustra adẽẽ toto gestu corpo¬
ris constestat᷑. Oratio aut̃ licet bo¬
ne indolis ingenio sit ꝓfecta et dis¬
tinta inuentioĩb. et ornata flore u̾¬
boꝵ : tam̃ nͥ auctoris sui manu lima¬
ta fuerit et polita. non ẽ nitida. ñ ht̃
mixtã cũ decore grauitatem. s in mo¬
dũ diuitum rusticoꝵ. opib suis ma¬
gis arguit᷑: quã exornatur. Quorsũ
ista: Nidelicet ut et uob̾ & cet̾is qui
forte legere uoluerint. sit responsũ
non me panegericũ. aut controu̾siã
scrib̾e. s commentariũ: id est hoc hab̾e
ꝓpositum. ñ ut uerba mea laudentur:
sut quȩ ab illis benedicta sunt. ita in¬
telligant᷑ ut dicꝰta sunt. Officii mei
ẽ obscura disserere: manifesta ꝑstrin¬
gere: dubiis immorari. Uñ et a plerĩq
comĩtarioꝵ opus : explanatio nomi¬
nat᷑. Si quis eloquentiã querit. uł de¬
clamationib delec̾tatur: habet in
utraq lingua de mostenem. et tulliũ.

Expanded text:
et se frustra adesse, toto gestu corpoet se frustra adesse, toto gestu corporis contestatur. Oratio autem etsi de bonae indolis ingenio sit profecta, et distincta inventionibus, et ornata flore verborum: tamen nisi auctoris sui manu limata fuerit et polita, non est nitida, non habet mixtam cum decore gravitatem; sed in modum divitum rusticorum, opibus suis magis arguitur, quam exornatur. Quorsum ista? videlicet ut et vobis, et caeteris qui forte legere voluerint sit responsum, me non panegyricum, aut controversiam scribere, sed commentarium, id est, hoc habere propositum, non ut mea verba laudentur, sed ut quae ab alio bene dicta sunt, ita intelligantur ut dicta sunt. Officii mei est obscura disserere, manifesta perstringere, in dubiis immorari. Unde et a plerisque commentariorum opus, explanatio nominatur. Si quis eloquentiam quaerit, vel declamationibus delectatur, habet in utraque lingua Demosthenem et Tullium,
Abbreviated transcription (Latin):
tua et non faciunt ea. Uerũ qͥdagar
Taceam:  quia scriptum ẽ. ñ appi¬
reb̾ inconspectu dni dei tui uacuus
et ysayas sieut in hebreis tamen hi
tatem. stridor lectioĩs hebratcȩ sord¬
oabit. Nostis enĩ et ipse: qđ plusqu
quindecĩ auni sunt. ex quo in man
meas nunquã tullius. nunquã me
nunquã gentilium litterarũ qͥlile
auctor ascendit. Et si qͥd forte indes
loquim᷑ obrepit: quasi antiqͥ ꝑ nea¬
lam sõpnii recordamur. Qd autẽ pͦ¬
cerim ex lienguȩ illiꝰ infatigabili so¬
dio. alioꝵ iudicio delinqͦ: ego quidi
mea amiserim scio. Accedit ad lu
quia ꝓpter ocłoꝵ et tocius corpusa
in firmitatẽ. manu mea ipse nous¬
bo. nec labore et diligentia compo¬
sare queo eloquis tarditatẽ. Qđ de
notario. a ut statun dicto qđ cumq
in buccã uenerit: aut si paululae
uoluero cogitare inelius aliquiꝰ
ꝓlaturus : tc̃ me tacitꝰ ille rep̃hias¬
dit: manũ eontiahit: Frontẽ rus

Expanded text:
tua, et non faciunt ea . Verum quid agam? tua, et non faciunt ea . Verum quid agam? Taceamne? Sed scriptum est: Non apparebis in conspectu Domini tui vacuus. Ettatem stridor lectionis Hebraicae sordidavit. Nostis enim et ipsae quod plusquam quindecim anni sunt ex quo in manus meas nunquam Tullius, nunquam Maro, nunquam gentilium litterarum quilibet auctor ascendit: et si quid forte inde dum loquimur obrepit, quasi antiqui per nebulam somnii recordamur. Quid autem profecerim ex linguae illius infatigabili studio, aliorum judicio derelinquo: ego quid in mea amiserim, scio. Accedit ad hoc, quia propter oculorum et totius corpusculi infirmitatem, manu mea ipse non scribo: nec labore et diligentia compensare queo eloquii tarditatem: quod de notario, aut statim dicto quodcumque in buccam venerit: aut si paululum voluero cogitare, melius aliquid prolaturus, tunc me tacitus ille reprehendit, manum contrahit, frontem rugat,
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ que in signum fidei data est. et
habenti eam non ꝑfuit isrłi: iudebimꝰ
etiam hanc quoꝵdam usurpationem
cautissi me nunc exelusam fiuit ex
teuerym ao calatas
o paula et eustochiũ
uolumen hoc condimꝰ:
nou ignari imbecilli¬
tatĩs nr̃e et exilis ingenii riuulum.
uix paruo strepente muriure sen¬
tientes. Iam enĩ et in eccłis ista que¬
runt᷑: omissaq apłicoꝵ simplicitate
et puritate uerboꝵ quasi ad atheneũ
et ad auditoria conuenit᷑. ut plausus
cireu i stantiũ suscitent᷑: ut oratio re¬
thoricȩ artis fucata mendatio. quasi
quȩdam meretͥeula ꝓcedat in publicũ:
non tam eruditura popłos. quã fauo¬
rẽ płi quesit᷑a. et in modũ psalteris
et tibiȩ dulee cauentis. sensus demul¬
ceat audientium: ut uere illuo ꝓpħ¬
ie rechielis nr̃is temporib possit apa¬
ri. dicente dũo ad eum. Et factus es
eis quasi uox citharȩ suaue canenti
et bene compositȩ: et audiunt u̾ba

Expanded text:
onem, quae in signum fidei data est, et onem, quae in signum fidei data est, et habenti eam non profuit Israeli: videbimus etiam hanc quorumdam usurpationem cautissime nunc exclusam. LIBER tium ad Galatas, o Paula et Eustochium, volumen hoc cudimus: non ignari imbecillitatis nostrae, et exilis ingenii rivulum, vix parvo strepentem murmure sentientes. Jam enim et in Ecclesiis ista quaeruntur: omissaque apostolicorum simplicitate et puritate verborum, quasi ad Athenaeum, et ad auditoria convenitur, ut plausus circumstantium suscitentur: ut oratio rhetoricae artis fucata mendacio, quasi quaedam meretricula procedat in publicum, non tam eruditura populos, quam favorem populi quaesitura, et in modum psalterii et tibiae dulce canentis, sensus demulceat audientium; ut vere illud prophetae Ezechielis nostris temporibus possit aptari, dicente Domino ad eum: Et factus es eis quasi vox citharae suave canentis, et bene compositae: et audiunt verba
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ aut̃ iuxta apłm iacobum fides
absq operib mortua est: sic absq fide
quamuis bona oꝑa sint. mortua cõpu¬
illa tribuat. quȩ cum in domo pha¬
risei accumbenti dño pedes lauisset
unguento. phariseo murmuranti dñs.
parabolam quinquaginta et qͥngen¬
tos denarios debitoris ꝓposuisset: ad¬
iecit. Proppt̾ qđ dico tibi. dimissa st̃
ei peccata multa qm̃ dilexit multũ.
Et ipsam mulierẽ conu̾sus : ait. Fides
tua te saluam fecit uade in pace A¬
ꝑte enĩ in hoc loco demonstratum ẽ
mulierẽ istam habuisse fidem per
caritatem oꝑatam: quȩ multũ ua¬
luerit in xp̃o. Esto. Quis dicat eir
eumcisionem bene in xp̃o nichil ua¬
lere: monstrauit quã sciebat aliqñ
ualuisse. Nunqͥd de p̃putio aliquis
in radicem bonã oliue. exultare con¬
tra fracꝰtos ramos popłi iudeoꝵ et di¬
cere. magis ualere p̃putiũ in quo
abraham deo placuit et reputata ẽ
ei fides ad iusticiam: quam circũcisi¬

Expanded text:
Quomodo autem juxta apostolum Jacobum, fides Quomodo autem juxta apostolum Jacobum, fides absque operibus mortua est : sic absque fide, quamvis bona opera sint, mortua compu tribuat, quae cum in domo Pharisaei accubanti Domino 484 pedes lavisset unguento, et Pharisaeo murmuranti, Dominus parabolam quinquaginta et quingentos denarios debitoris proposuisset, adjecit: Propter quod dico tibi: Dimittuntur ei peccata multa, quia dilexit multum . Et ad ipsam mulierem conversus, ait: Fides tua te salvam fecit: vade in pace. Aperte enim in hoc loco demonstratum est mulierem istam habuisse fidem per charitatem operatam, quae multum valuerit in Christo. Esto quis dicat: Bene circumcisionem in Christo nihil valere monstravit, quam sciebat aliquando valuisse: numquid et de praeputio aliquis in radicem bonae olivae , exsultare contra fractos ramos populi Judaeorum, et dicere, magis valere praeputium, in quo Abraham Deo placuit, et reputata est ei fides ad justitiam, quam circumcisi