comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ueneno necatũ. Aquo factũ sit. hoc mͦ sitelũ. si uestimentũ si qͥd̃ eꝰ mõ relictũ aut uestigiũ reperitur u¬
Si cruor inuestim̃tis. si meo loco cõprehensus. aut uisus. transacto negotioqͦ in luco res gesta ar̃. ħi sonsecũ¬
tio est: cũ querit᷑ q̃ signa nocentis. ⁊ in nocentis conseqͥ soleant: actusatq aicet si poterit. adi̾sariũ eũ ad
eũ uentũ sit. erubitisse. expaluisse. titubasse. in constant̃ locutũ eẽ. conodisse pollicitũ ẽẽ aliꝗd. quet
signa conscientie st̃. Sireus nicħ hor fecerit accusatm dicet eũ usq ad eo p̃medi t adsĩ fuisse qͥd sib eẽt
usui euenturũ. ut confidentissime confueret ⁊ responderet. q̃ signã confidentienum in nocentre sunt:
Defensor:si ꝑtimuerit. magnitudine ꝑicłi. ñ conscientia peccatiᷤ ͤ õ ingtũ ẽẽ decet Siñ ꝑtimuerit. frecũ

Expanded text:
eum veneno necatum. A quo factum sit, hoc modo: si telum, si vestimentum, si quid eiusmoeum veneno necatum. A quo factum sit, hoc modo: si telum, si vestimentum, si quid eiusmosi cruor in vestimentis: si in eo loco conprehensus aut visus transacto negotio, quo in loco res gesta dicitur. Consecutio est, cum quaeritur, quae signa nocentis et innocentis consequi soleant. Accusator dicet, si poterit, adversarium, cum ad eum ventum sit, erubuisse, expalluisse, titubasse, inconstanter locutum esse, concidisse, pollicitum esse aliquid; quae signa conscientiae sint. Si reus horum nihil fecerit, accusator dicet eum usque adeo praemeditatum fuisse, quid sibi esset usu venturum, ut confidentissime resisteret et responderet; quae signa confidentiae, non innocentiae sint. Defensor, si pertimuerit, magnitudine periculi, non conscientia peccati se commotum esse dicet; si non pertimuerit, fretum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est. ꝑ quod res coarguitur: certiorib argumentis. ⁊ magis firma suspitione. sa ditudit᷑ intẽ¬
ꝑatria. p̃teritũ. istans. conseques. In preterito tẽꝑe: oportet considare. ubi fuerit. uͥ usus sit
qͦ cũ uisus sit: numqͥd appararit: Nũquia conuenerit: Nũ qͥd dixerit: Nũꝗͤa habuerit aeconsciis a
Deadiutorib. Deadiumentis: Nũqͥa in loco p̃ter consuetudi nẽ fecert. aut ali en ᷤ tepe. Ininstanti
tp̃r querit᷑. nũ uisus sit cũ faciebat: Nũ qͥd strepitus. xlamor crepitꝰ. exauditus. aut deniq nũqͥa alio
sensu ꝑceptũ sit. aspectu. auditu. tactu. odoratu. gestu. Nã qͥuis hor sensus potest consiare fuspitio¬
nẽ. In consequenti tẽꝑe. spectabitur nũqͥd retransacta relictũ sit quod in dicet. aut factũ eẽ malefi as.¬

Expanded text:
 Argumentum est, per quod res coarguitur certioribus argumentis et magis firma suspicione. Id dividitur in tem Argumentum est, per quod res coarguitur certioribus argumentis et magis firma suspicione. Id dividitur in tempora tria: praeteritum, instans, consequens. In praeterito tempore oportet considerare, ubi fuerit, ubi visus sit, quicum visus sit, num quid appararit, num quem convenerit, num quid dixerit, num quid habuerit de consciis, de adiutoribus, de adiumentis; num quo in loco praeter consuetudinem fuerit aut alieno tempore. ‹In› instanti tempore quaeretur, num visus sit, cum faciebat, num qui strepitus, clamor, crepitus exauditus aut denique num quid aliquo sensu perceptum sit, aspectu, auditu, tactu, odoratu, gustatu; nam quivis horum sensus potest conflare suspicionem. In consequenti tempore spectabitur, num quid re transacta relictum sit, quod indicet aut factum esse malefi
Abbreviated transcription (Latin):
grauaremur nisi facile ꝗuis causa posset posita udicare. Initia enĩ inuentionis ab arte aebent.
ad eã rem. Scierĩt ne satis ad id ꝑficiendũ spatii futurũ. Nã parin refert satis spatu fusse addia ꝑfi¬
ciendũ. si id ante sciri ⁊ oratione ꝓuideri ñ potuit. Dicosio querit̃.i donea nefuerit ad rem adoriuti¬
damanalia melior. q̃ aut p̃cerita sit aut non expectata S pe  ꝓficienã. hec que fuerit. spectabi¬
tur hoc motdo Si que supradicta sunt qͣ curreͣnt. si preterea ex altera parte. uires. pecuia consi¬
liũ scientia. apparatio indebitur funse. Ealt̾a parte inbecislitas. inopia. stulticia. ĩ prudentia.
Sm apparatio demonstrabit᷑ fuisse. qͣre scire potuerit utrũ diffidenaũ. an ꝯfidendũ fuerit. Spesce-¬
landi que fuerit queritur: ex consciis arbitriis. ad intorib lib̾is. aut seruis aut utrisq P Argim̃

Expanded text:
gravaremur, nisi facile quivis causa posita posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent gravaremur, nisi facile quivis causa posita posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent ad eam rem ‹transigendam›, scieritne satis ad id perficiendum spatii futurum: nam parui refert satis spatii fuisse ad id perficiendum, si id ante sciri et ratione provideri non potuit. Occasio quaeritur, idoneane fuerit ad rem adoriendam an alia melior, quae aut praeterita sit aut non expectata. Spes perficiendi ecqua fuerit, spectabitur hoc modo: si, quae supra dicta sunt signa, concurrent, si praeterea ‹ex› altera parte vires, pecunia, consim, scientia, apparatio videbitur esse, ex altera parte inbecillitas, inopia, stultitia, inprudentia, inapparatio demonstrabitur fuisse; qua re scire potuerit, utrum diffidendum an confidendum fuerit. Spes celandi quae fuerit quaeritur ex consciis, arbitris, adiutoribus, liberis aut servis aut utrisque. CAPUT 8
Abbreviated transcription (Latin):
ia crimen erunt. non debeat assigͣnari Smn uehementer hõis turpitudine ĩpedictu ⁊ insamria
pͥus dabit oꝑã i falsos rumores dissipatos ẽẽ dicat de innocente. ⁊ utet᷑ loco cõmum. Rumorib
c̃di nonoportere.Sinicd̃ eoꝵ fieri potest. utatur extrema defensione. dicat non se demorib eiꝰ
apdꝰ censores. seã de tͥminib adũs arioꝵ apd iudices dicerȩ. Collatio est. cum accusator ia qd
adũsariũ fecisse criminat᷑ alii nemini nͥ reo bonum fuisse demonstrat. aut aliũ neminem po¬
tuisse ꝑficere. nͥ aduersariũ aut eum ip̃m aliis rationib aut non potusse aut non eq cõmo¬
de potuisse aut eũ fugisse illas rationes cõmodiores ꝓpt̃ cͥp  atatẽ. hoc loes defensor ãemõn¬
Spatiũ. Occasionẽ. Sp̃e ꝑficiendi. Sp̃e celandi. locis queritur: celebris an desertꝰ.sẽꝑ desertꝰ: an tũ cũ

Expanded text:
m, quae extra id crimen erunt, non debeat atsignari. Sin vehementer hominis turpitudine inpedietur et infamia, m, quae extra id crimen erunt, non debeat atsignari. Sin vehementer hominis turpitudine inpedietur et infamia, prius dabit operam, ut falsos rumores dissipatos esse dicat de innocente; et utetur loco communi, rumoribus credi non oportere. Sin nihil eorum fieri potest, utatur extrema defensione: dicat non se de moribus eius apud censores, sed de criminibus adversariorum apud iudices dicere. CAPUT 6 Conlatio est, cum accusator id, quod adversarium fecisse criminatur, alii nemini nisi reo bono fuisse demonstrat; aut alium neminem potuisse perficere nisi adversarium; aut eum ipsum aliis rationibus aut non potuisse aut non aeque commode potuisse aut eum fugisse alias rationes commodiores propter cupiditatem. Hoc loco defensor demonspatium, occasionem, ‹spem› perficiendi, spem celandi. CAPUT 7 Locus quaeritur, celebris an desertus, semper desertus an tum,
Abbreviated transcription (Latin):
In qͦ: pͥmum consid̾abit accusator: nũ qñ simile qͥd fecerit Siid non reperiet: queret nũ qñ insimil̾
uenerit suspitionẽ.⁊ inxo debebit es se occupatus. ut ad eam causam peccati quam paulo ante exposuerit
uita hominis possit accõmodari hoc mͦ. Si dicet pecume causa fecisse: ostendat eũ sẽꝑ auarũ fuisse. si honoris.
dũ. si quo moido potuerit. Deniq aliquo aut quã płimis uitiis contaminabit ꝑsonã. Denide qui illa̾ fecert
tã neqͥter eundẽ hoc tã pueta fecisse non eẽ mirandũ. Siuehementer castus ⁊ integer ex istimabitur ad¬
ũsariꝰ. dicet factã nonfama spectar i oportere Illũ occultasse añ sua flagitia. se planũm facturũ ab eo male¬
ficiũ ñ ab c̃. Befensor primum de monstrabit urtã in tegram.si potuerit Si id ñ potuerit ꝯfugiet al

Expanded text:
itur. Primum considerabit accusator, num quando simile quid fecerit. Si id non reperiet, quaeret, num quando veneitur. Primum considerabit accusator, num quando simile quid fecerit. Si id non reperiet, quaeret, num quando venerit in similem suspicionem; et in eo debebit esse occupatus, ut ad eam causam peccati, quam paulo ante exposuerit, vita hominis possit adcommodari, hoc modo: Si dicet pecuniae causa fecisse, ostendat eum semper avarum fuisse, si honoris, diosum, si quo modo poterit denique aliquo aut quam plurimis vitiis contaminare personam; deinde qui illud fecerit tam nequiter, eundem hunc tam perperam fecisse non esse mirandum. Si vehementer castus et integer existimabitur adversarius, dicet facta, non famam spectarei oportere; illum ante occultasse sua flagitia; se planum facturum ab eo maleficium non abesse. Defensor primum demonstrabit vitam integram, si poterit: id si non poterit, confugiet ad
Abbreviated transcription (Latin):
tionis rõ. in sex partes ẽ distͥhuta. ꝓͣbabilẽ. collationẽ. signũ. argum̃tũ. consecutionẽ. apꝓbationẽ. hoꝵ
unũ qd̃q qͥd̃ ualeat aperiemꝰ.  ꝓbabile est ꝑ qd ꝓbat̃ expedisse peccare. ⁊ ab simili turpitudine ho¬
minem nũquã abstͥnͣͣse. Id diuidit᷑ incausam ⁊ inuitã. Causa ea ẽ q̃ indurit eũ ad maleficiũ cõmodos
spe. aut in cõmodor uitatione. ita cũquerit᷑. ñqͥd cõmodũ maleficio appetierit nũ hoͣnorẽ. nuĩpe
dũ uitauerit. inimicitias. infamias. dolorẽ. suppliciũ. ł hic accusator in spe commodi. cupiditatẽ osten¬
det adũsarii. Inuitatione in cõmodi. formidinẽ augebit.  Besensor autem negabit. fuisse causã sipo¬
tuerit: aut eam uehementer extenuabit. deinde iniquũ ẽẽ dicet: om̃s. ad quos aliꝗd̃ emuliunent
ex aliqua re ꝑuenerit: in suspitionem maleficii deuocari. YDemde uita hominis ex antefactis spectab̃r¬

Expanded text:
uta: probabile, conlationem, signum, argumentum, consecutionem, adprobationem. Horum unum quidquid quid valeat, aperiemus. Probabile est per quod probatur expedisse peccare et ab simili turpitudine hominem numquam afuisse. Id dividitur in causam et in vitam. Causa est ea, quae induxit ad maleficium commodorum ‹spe aut incommodorum› vitatione, cum quaeritur, num quod commodum maleficio appetierit, num honorem, num pec quod incommodum vitarit: inimicitias, infamiam, dolorem, supplicium. CAPUT 4 Hic accusator in spe commodi cupiditatem ostendet adversarii, in vitatione incommodi formidinem augebit. Defensor autem negabit fuisse causam, si poterit, aut eam vehementer extenuabit; deinde inicum esse dicet omnes, ad quos aliquid emolumenti ex aliqua re pervenerit, in suspicionem maleficii devocari. CAPUT 5 Deinde vita hominis ex ante factis spectab
Abbreviated transcription (Latin):
bõ ciͣnidus. nocens. ãscꝰ sui peccati in sidioiꝰ. inimicũ in colum ẽẽ noluit Cuitandẽ smirũ iudebe.¬
dam cum feras bestias uideamꝰ alacres ⁊ rettas uad̾e u altibestie noceant. ñ ẽ mẽdibile putan

Expanded text:
homo timidus, nocens, conscius sui peccati, insidiosus  inimicum incolumem esse noluit: qui tandem hoc mirum videbhomo timidus, nocens, conscius sui peccati, insidiosus  inimicum incolumem esse noluit: qui tandem hoc mirum videbam cum feras bestias videamus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant, non est incredibile putan
Abbreviated transcription (Latin):
quinq partes ẽ dnstͥbuta. ꝓ positionẽ. Rationẽ. Rõms confirmationẽ. Exornationẽ. Cõplexionẽ. ꝓpositio ẽ
ten dimus breui subiestione. Rõnis confirmatio ẽ. ea q̃ płib argum̃tis corroborat breuiter expositam
rationem. Exornatio ẽ qua utim̃ rei honestande ⁊ locuple tande causa c̃firmata argum̃tatione. Cõ plex¬
o̾ ẽ q̃ c̃ cludit breuit̃ cosligens partes argum̃tatiõis. hisce gͥ iꝑnq partib ut absolutissime utam. ħ mͦ tͣc
rimum de medio tolłe uolebat. aquo sibi non iniuria summum ꝑidm metuebat.
uidebat illo in colomi. se incolomem non futurum. sperabat illius morte se salutem sibi cõ para¬
e. comsueuerat. si iure non potuerat. in iuria qͣuis mimico exitiũ machinari. cuirei mors in dig¬
staiude maxia cõmutart̃ fui mirũ indebit᷑ istũ a maleficio ꝓpt̾ aterrimã formidinẽ ñ tẽpasse. ui¬
rum fortissimum. integ̃rimũ. iiicitiarũ ꝑsequentissimũ. iniuria lacessitũ ira exsuscitatũ

Expanded text:
ta: propositionem, rationem, rationis confirmationem, exornationem, conplexionem. Propositio est, tendimus, brevi subiectione. Rationis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis conroborat breviter expositam rationem. Exornatio est, qua utimur rei honestandae et conlocupletandae causa, confirmata argumentatione. Conplexio est, quae concludit breviter, conligens partes argumentationis. Hisce igitur quinque partibus ut absolutissime utamur, hoc modrimum de medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueverat, se iure non potuerat, iniuria quavis inimico exitium machinari: cui rei mors indigcommutarunt, cui mirum videbitur, istum a maleficio propter acerrimam formidinem non temperasse? Virum fortissimum, integerrimum, inimicitiarum persequentissimum, iniuria lacessitum, ira exsuscitatum
Abbreviated transcription (Latin):
rit utilnis. eteontem ins hoc est utrum uenistius. facilius eum ucibibuis. Sem̃ oportedit q̃rĩp̃mie
oportuerit iucitare. utrũ fuerit utilius an alioꝵ fuerit utiluas. stati i e n et pocetar. Dem̃ int̾ponet᷑ abu-¬

Expanded text:
rit utilius ex contentione, hoc est, utrum honestius, facilius, conducibilius. Deinde oportebit quaeri, ipsumne rit utilius ex contentione, hoc est, utrum honestius, facilius, conducibilius. Deinde oportebit quaeri, ipsumne oportuerit iudicare, utrum fuerit utilius an aliorum fuerit utilius statuendi potestas. Deinde interponetur ab a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferri. cũ id̃ usu uenerit. iuddicẽ cum iudace. tẽpꝰ cum tp̃ee: num̾um eum numero iudicioꝵ
genus. ut maior amiis. sx ⁊ cun morb cansaest: cognitorem det.: Ex eo ͫ ei ouunius constitui ẽ ueñ.
extemꝑe ẽt hõis dignitate. Ex pacto ns est: si qͥd mt̃ se pepigeraa: n quid int᷑ qͦs c̃uenit. Pacta ft̃.
que lefib ob seruanãa sunt n mͦ: Rem ubi ꝑagunt : ration̾e paguit. in comitio aut inforo. aut¬
ante meridiem causa conicito. sunt item pacta q̃ sñ legib obseruant̃ exconuentu. qũe ire ista¬
re dicuntur ħis igitur partib ininriam demo nstrari. confirmari. ius conuenit. Iãq m absolu
ta iuriditiali faciendũ uidet᷑ Pcũ de coꝑation queret᷑. utrũ santius fuerit agere ia qđ neꝰ
aicat. sererisse: auia quł accusato dicat oportuisse fieri. Primum queri c̃uemets utẽũ fie¬

Expanded text:
proferri, cum id usu venerit, iudicem cum iudice tempus cum tempore, numerum cum numero iudicioruproferri, cum id usu venerit, iudicem cum iudice tempus cum tempore, numerum cum numero iudicioruere, quod genus ut maior annis LX et cui morbus causa est, cognitorem det. Ex eo vel novum ius constitui convenit ex tempore et ex hominis dignitate. Ex pacto ius est, si quid inter se pepigerunt, si quid inter quos convenit. Pacta sunt, quae legibus observanda sunt, hoc modo: Rem ubi pagunt, ‹orato; ni pagunt,› in comitio aut in foro ante meridiem causam coicito. Sunt item pacta, quae sine legibus observantur ex convento quae iure praestare dicuntur. His igitur partibus iniuriam demonstCum ex conparatione quaeretur, utrum satius fuerit facere, id, quod reus dicat se fecisse, an id, quod accusator dicat oportuisse fieri, primum quaeri conveniet, utrum fue
Abbreviated transcription (Latin):
ceris. Consuetudine nis ẽ. id qd sñ lege eque ac si legtamũ sit usitatũ ẽ Qã genꝰ icd qdł argentario
titseris expensũ: ab socio eiꝰ recte : petere possis. Iudicatum est iđ̃ de qͦ sententia lata est. aut decr etũ
interpositũ. Ea sepe dñ̾isa sunt: ut alio alruad nidici. aut p̃tori. aut ẽsuli aut tͥbimo.p̃: placitũ sn
et fit ^ de eadẽ re sepe aliuis aliuã dec̃uerit aut iudicauerit. Quod genꝰ. ꝙ. drusus p̃tor urban¬
qd̃ eũ de hereeꝰ manãati ageret̃. iudiciũ reddidit. Sextꝰ iulius ñ redaint. Item ũ. celius iudex
ab soluit inuriarũ eũ ꝗ luciliũ actiũ poetã in scenã nominatĩ leserat ꝙꝵ. mutꝰ iũ ꝗ inciliũ
actrũ poetã nommnaũat. conaẽpnauit. Ergo quia posst̃ res simili de causa dissimilit̃ idicate¬

Expanded text:
ceris. Consuetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario ceris. Consuetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium reddidit, Sex. Iulius non reddidit. Item:‹C.› Caelius iudex absolvit iniuriarum eum, qui Lucilium poetam in scaena nominatim laeserat, P. Mucius eum, qui L. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
catum sit. Demnde utrum eares simisiᷤ sit ei rei de qua agit᷑: an dissimilis. Deinde utrũ ẽsul¬
to ea dere scriptum non sit quo uoluerit cauere. quod satis cautum putarit. ꝓpt̃ cen
dicialem reuertemur. Absoluta iuriditiali constitutione utemur: aimipiam rem quã
nos reciie cuiꝯfitemui. iure factã dicemus. sine ulla assũptione extrarie defensionis. In ea
nuenit q̃ri. iure ne factũ sit Re eo causa ponta: dicere paterimus. si ex ꝗb partib ius constet
cognouerimꝰ. Constat igitur ex his partib. natura. lege. ꝯsuetudmne. iud̃icato. equo:⁊ bono
paclo. Nature ius est: quod cognationis aut pietatis causa obseruatur. Quo iure. parendes
alibis ⁊ aparente lib̃i eolunt᷑ lege us ẽ. id qđ popłi iussu sanctitũ ẽ. Qã genꝰ ut muis eͣaͣ eͤ io¬

Expanded text:
catum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qua de agitur, an dissimilis; deinde, utrum consulcatum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qua de agitur, an dissimilis; deinde, utrum consulto de ea re scriptum non sit, quod noluerit cavere, an quod satis cautum putarit propter cedicialem revertemur. CAPUT 19 Absoluta iuridiciali constitutione utemur, cum ipsam rem, quam nos fecisse confitemur, iure factum dicemus, sine ulla adsumptione extrariae defensionis. In ea convenit quaeri, iurene sit factum. De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a parentibus liberi coluntur. Lege ius est id, quod populi iussu sanctum est quod genus: ut in ius eas, cum vo
Abbreviated transcription (Latin):
suffragio ⁊ magistratũ ꝯsilio. pͥuasti cũ põtesis disturbasti. Itẽ ex ꝯtrario. Maiestatem is minuit
qͥ amplitudinẽ ciuitatis detͥmento afficit. ego ñ feci s ꝓhibui decrimento. Erarium i eiͦeuum:
serui. bbidim malor resttor marestatẽ ouinẽ int̾ire ñ ꝑasi suꝓrimum igiur uocabulisertem¬
tiabreuiter ⁊ adutilitatem⁊ aa iomditatẽ. cause dif̾init᷑. Deinde factum nr̃m cũ ũbi descrip
iniriosa. Ia qͦ exiuris partib sumetur. De iuridiciali ab soluta: de q̃ iã loquem̃. IQueritur
intranstationib primũ aliqͥs ens reiactionem. petitionem. aut ꝑsecutionem. habeat quĩ¬
hec legib ⁊ morib eqͦ ⁊ bono reꝑnntur: de qͥb dicet᷑: innidiciali absoluta. Incausa ra¬
tiouali primũ q̃ret̃. qͥd inreb maiorib aut minorib aut similib simlit̃ scͥptum. aut iudi¬

Expanded text:
suffragio et magistratum consilio privasti, cum pontes disturbasti.» Item ex contrario: «Maiestatem is minuit, suffragio et magistratum consilio privasti, cum pontes disturbasti.» Item ex contrario: «Maiestatem is minuit, qui amplitudinem civitatis detrimento ‹adficit. Ego non adfeci, sed prohibui detrimento:› aer Primum igitur vocabuli sententia breviter et ad utilitatem adcommodate causae describitur; deinde factum nostrum cum verbi desciniuriosa: id quod ex iuris partibus sumetur de iuridiciali absoluta, de qua iam loquemur. CAPUT 18 Quaeritur in translationibus primum, num aliquis eius rei actionem, petitionem aut persecutionem habec legibus et moribus, aequo et bono reperientur; de quibus dicetur in iuridiciali absoluta. In causa ratiocinali primum quaeretur, ecquid in rebus maioribus aut minoribus aut dissimilibus similiter scriptum aut iudi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretentur exitrario. Nec ẽẽ ãbigue scͥptũ: cũ intellegat᷑ utͣ sententia uera sit. ẜd̾unt qui
arbitre̾nt̃. ad hanc causam tractandã uehem̃t̃ ꝑtinere. cognitionẽ ãphibologiarũ. eã que
ab aialeticis ꝓfert̃. ħos uͦ arbitram̃. ñ mͦ nullo adium̃to eẽ. s potius maximo ĩpedim̃to. Om¬
nes it illi dialetioi ã phibologias nũcupãt eas ⁊̃ q̃ parte ex altera sententiam uullam poᷤ¬
sunt interpretari.Itaq ⁊ alieni sermonis molesti interpeslatores. ⁊ scripti tum odiosi
tũ obscuri interpretes suint. ⁊ dũ caute ⁊ expedite loqͥ uolunt infantissimi reperiunt᷑
Ita dicii metuunt maicendo neqͥo ãbiguũ aicant. nom̃ suũ ꝓmintiare non possutit. Uerũ
hoꝵ pueriles oppiniones. rectissimis romb cũ uoles refellemus. Impresentiarum. hoc int̾di
primũ afferemꝰ breuẽ uocabuli diffinitionẽ. ħ mͦi. Maiestatẽ is minuit: qui ea tollit: ex qͥb re

Expanded text:
interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptum, cum intellegatur, utra sententia vera sit. Sunt, qui arbitrentur ad hanc causam tractandam vehementer pertinere cognitionem ampa dialecticis profertur. Nos vero arbitramur non modo nullo adjumento esse, sed potius maximo impedimento. Omnes enim illi amphibologias occupant eas, quae etiam parte ex altera sententiam nullam possunt interpretari. Itaque et alieni sermonis molesti interpellatores, et scripti tum odiosi, tum obscuri interpretes sunt, et dum caute et expedite loqui volunt, infantissimi reperiuntur. Ita dum metuunt in dicendo, ne quid ambiguum dicant, nomen suum pronuntiare non possunt. Verum horum pueriles opiniones rectissimis rationibus, cum voles, refellemus. In praesentiarum hoc intercedprimum adferemus brevem vocabuli definitionem, hoc modo: «Maiestatem is minuit, qui ea tollit, ex quibus r
Abbreviated transcription (Latin):
ritͣ. si id uulluss ãsscribẽ. aut nẽiqͥd ñ poteͣrit ꝑscribi. Demae a nob̾ sententia re ꝑpiet̃. ⁊ causa ꝓferetur qu¬
re ia scriptir. senserit. q̃psd scripserit. ⁊ demonstrabit᷑ scͥptũ illa̾ eẽ dilucide. breiit̃. commode. ꝑfecte ũ
legib sanctum. aut testam̃to ꝓscͥptũ sit fecisse. tm̃ facti q̃rat defensionẽ. ł Ab sententia sic dicemil
pͥmũ laudabimꝰ. scriptoris cõmoditatẽ. atq breuitatẽ. qđ illa tantũ scͥpserit. qđ necesse fueri Il
uerba ⁊ luteras seꝙ neglig̾e uolunt atẽ. Dem̃ ia qd scͥptũ sit au non posse fieri. aut non lege. non more
ea nemo diceodt ea que anobis sñc facta iustissime facta st̃ Sem̃ ꝯ triã sententiã aũ nullã. eẽ au sid¬

Expanded text:
aut num non potuerit perscribi. Deinde a nobis sententia reperietur et causa proferetur, quaut num non potuerit perscribi. Deinde a nobis sententia reperietur et causa proferetur, quare id scriptor senserit, quod scripserit; et demonstrabitur scriptum illud esse dilucide, breviter, commode, perfecte, cum r se contra quod legibus sanctum aut testamento perscriptum sit, fecisse, tamen facti quaerat defensionem. CAPUT 14 Ab sententia sic dicemus: primum laudabimus scriptoris commoditatem atque brevitatem, quod tantum scripserit, quod necesse fuerit; ilverba et litteras sequi, neclegere voluntatem. Deinde id, quod scriptum sit, aut non posse fieri, aut non lege non more eri nemo dicet; at ea, quae a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
trastͣt ẽ fonstidiio comecturalis : iueris cauiis sepissime tctanda ẽ. eo diligentꝰ. õs eiꝰ partes ꝑsgntatisumꝰ at
ne paruula ꝙͣ titubatione. aut offensione. impediremur. si aa hanc rationem p̃ceptionis. assiduitatẽ eitro¬
to aissidere uidebit᷑. si ascͥpto cdicemꝰ. his locis utemtr. scđm narrationem. pͥiũ seriptoris collaudatione
aem̃ scͥti recitacdone. deit̃ ꝑ cuntꝰ atione tͤi r ẽt. ne adusarn ia scriptũ inilege fuisse. aut testam̃to. aiit itpis¬
tione aũt quolibet seripur qd aã eandẽ rẽ ꝑtinebit. Dem acuatone qa scriptũ sit cũ eo qͥd aaũsarii se fes¬
se dicãt. qͥd iãicem seuͥ ꝯuemat Uͣtrũ iã qđ aisigent̃ ꝑscriptiu: an ia qd acute sit excogitatum. Deinde easti¬
tentia que ab adu̾sariis sit excogitata. ⁊ scͥꝑto atcributa. ꝯtẽpnetur. ⁊ infirmabñ. Denide queret᷑ qͥd ei bsu

Expanded text:
veris causis saepissime tractanda est, eo diligentius omnis eius partis perscrutati sumus, ut ne parvula quidem titubatione aut offensatione impediremur, si ad hanc rationem praeceptionis adsiduitatem exercto dissidere videbitur, si a scripto dicemus, his locis utemur: secundum narrationem primum scriptoris conlaudatione, deinde scripti recitatione; deinde percontatione quid adversarii se fecisse dicant, quid iudicem sequi conveniat: utrum id, quod diligenter perscriptum sit, an id, quod acute sit excogitatum; deinde ea sententia, quae ab adversariis sit excogitata et scripto adtributa, contemnetur et infirmabitur. Deinde quaeretur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
se aiscrepent uidendũ est pͥmũ an abrogatio. aut derogatio sit Demae utrum leges ita dis¬
sentiant ut altera iubeat. altera uetet. an ita ut altera cogat. altera ꝑmittat. Infirma n eragis
eius defensio. qͥ negabit se fecisse. qđ̾ cogeretur ein altera lex ꝑmiteret. plus nualet sanetis
pmissione Item illa defersio tenun est. cũ ostenditur id factũ eẽ qđ ealex sanctiat cui legi abro¬
ꝓrañ au cłer oggatũ sit.⁊ ci qd post̾iore lege sanctũ sit. eẽ neglectũ. Cũ hec erunt ꝯsiderata: statĩ
nr̃e legis expositione. recitatione. collaudatione. utem̃. Dem̃ contͣrie legis enodabimus. uolũ¬
tatẽ⁊ eã trabemꝰ aa nr̃e catise cõmodũ. Dem̃ de unidiciali ab soluta sumemꝰ rationem uiris. ⁊ que¬
remus partes iuris utrum cum ea faciant De qua parte niris post̾ns dicemꝰ. Psi ambiguũ ẽ sco

Expanded text:
se discrepent, videndum est primum, num quae obrogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permissione. Item illa defensio tenuis est, cum ostenditur id factum esse, quod ea lex sanciat, cui legi obrogatum aut derogatum sit; id, quod posteriore lege sanctum sit, esse neclectum. Cum haec erunt considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae commodum. Dein de iuridiciali absoluta sumemus rationem iuris et quaeremus partes iuris, utrocum faciant; de qua parte iuridicialis po
Abbreviated transcription (Latin):
Nam fere non difficile ẽ iuenire ꝗa sit cause adium̃to. Difficillimũ uͦ ẽ inuentũ expedire ⁊ expedite ꝓ¬
mintiare. hec it res facit ut neq diutiꝰ quã satis sit mensdem locis commoremur. nec eodem reuolua¬
m̃ identiaẽ. neq in choatã argum̃tationẽ relinqͣmꝰ neq in cõmode ad aliã dem̃ transeamus. Itaq: hac ra¬
tione ⁊ ipsi memirisse poterimꝰ. qͥd muno qͦ: loco dpxerimꝰ. ⁊ auditor tum totius cause. tum unꝰ cimisq ar¬

Expanded text:
Nam fere non difficile invenire, quid sit causae adiumento; difficillimum est inventum expolire et expedite pNam fere non difficile invenire, quid sit causae adiumento; difficillimum est inventum expolire et expedite pronuntiare. Haec enim res facit, ut neque diutius, quam satis sit, in eisdem locis commoremur, nec eodem identidem revolvamur, neque incoatam argumentationem relinquamus, neque incommode ad aliam deinceps transeamus. Itaque hac ratione et ipsei meminisse poterimus, quid quoque loco dixerimus, et auditor cum totius caus
Abbreviated transcription (Latin):
ex contrario utet᷑ is qͥ contra dicet cũ ãplificatione. ⁊ enum̃atione peccatoꝵ. hec cauisa nilliciał
fieri ñ potest. ut in lihro pͥmo ostendimꝰ s qͥd potest ad senatũ ł ad consilnum uenire. non
uisa est suꝑ sedenda. Cum anob erim̃ remouere uolemꝰ. aũ in rem aut inhoĩem nr̃i peccaticau¬
sam conferemꝰ. Si causa in hoĩem conferet᷑. q̃rendũ erit pͥmũ potuerit ne tãtũ ꝗͣtũ reꝰ demonstrabit
is in quẽ carsa conferet᷑:⁊ quonã mͦ aut honeste. aut sine ꝑicło pͣotuerit obsistere. si maegsce ita srt. num
eare cumceuireoͣ conuemat. qd alieno inductu fecerit. bem̃ in comecturalem trahetur controuersiam. Sebᷤᷤ¬
uemret: conseqͥ udet᷑ ut doceamꝰ. q̃ admodũ ꝑ ip̃as argum̃tationes ornate ⁊absolute tractare possimꝰ.

Expanded text:
ex contrario utetur is, qui contra dicet, cum amplificatione et enumeratione peccatorum. Haec causa iudicialis ex contrario utetur is, qui contra dicet, cum amplificatione et enumeratione peccatorum. Haec causa iudicialis fieri non potest, ut in libro primo ostendimus, sed, quod potest vel ad senatum vel ad consilium venire, non visa est supersedenda. Cum ab nobis crimen removere volemus, aut in rem aut in hominem nostri peccati causam conferemus. Si causa in hominem conferetur, quaerendum erit primum, potueritne tantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisveniret, consequi videtur, ut doceamus, quemadmodum ipsas argumentationes ornate et absolute tractare possimus.
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ et u õs hȩtres partes purgatiõis int̾̃se finitime st̃ ut in omnes heedem res possint ac commo¬
aari. Ioci cõmunes. in his causis accusatoris. qͣ eũ qͥ cũ peccasse confiteat̃ tñ oratione iudices demo
to facta non sint in eis fraudẽ eẽ ñ oporteresbeprecatione utemur. cũ fatebimur nos peccafse. neq
cendi rõ q̃rit᷑. ex his locis. si pła aũ maiora officia. ꝗͣ maleficia iudebunt᷑. constare. siqua uirtus
aut nobilitas erit in eo ꝗ supplicabit si qͣ spes erit usinfutura. si sñ supplicio discesserit. si ꝓpse ille
supolet mansuctus ⁊ misericors in potestatib ostendat᷑ funse. si ea q̃ peccauit ñ odioneq cru¬
delitate. ħ officio ⁊ recto studio cõmatꝰ fecerit Sitali de causa aliis qͦ donatũ ẽ. si nich ab eo ꝑicłi nod fu¬

Expanded text:
escripta sunt. Etenim omnes haec tres partes purgationis inter se finitimae sunt, ut in omnes eadem fere possint adcommoescripta sunt. Etenim omnes haec tres partes purgationis inter se finitimae sunt, ut in omnes eadem fere possint adcommodari. Loci communis in his causis: accusatoris contra eum, qui cum peccasse confiteatur, tamen oratione iudices demorto facta non sint, an ea fraudei esse non oportere. CAPUT 25 Deprecatione utemur, cum fatebimur nos peccasse neque cendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis fu
Abbreviated transcription (Latin):
Primum ꝯsidenindũ ẽ nũ ꝑculpã uentũ sit in necessitudinem. Nũ in culpam nemendi necessia¬
do fecerit. Dem̃ querendũ ẽ. qͦmͦ nis illa de uitari potuerit. ac leuari. Deinde si ͣmͦ necessituaiẽ
causã conferet: exꝑtꝰ ne sit. ꝗa contra fac̃e. aut excogitare poss dem̃ nũ q̃ suspitiones ex coniecbuas¬
li constitutione trahi possit. que significent ia c̃sulto factũ eẽ qđ necessario accidisse dr̃. Demãe si
maxime necessitudo q̃piã fuerit. conueniat ne eam satisidoneam causam putari ẜi autem impel
ĩe rationem dicet. is aĩ uitio uidebit᷑ nẽci sse ñ ̃prudentia. Quare non ĩ prudentia se defendet scul¬
cõtaminabit psonã. Dem̃ comecturali constitutione q̃ret᷑. utrũ scierit anignorauerit. ⁊ consicłabi¬
e satisne iprudentia presidn debeat esse. cũ factũ ẽẽ consbetsCum infortunã causa conferet᷑ ꝰ ea re

Expanded text:
essitudinem num culpa veniendi necessitudinem fecerit. Deinde quaerendum est quo modo vis illa vitari potuerit ac levari. Deinde ‹is, qui› in necessitudinem causam conferet, expertusne sit, quid contra facere aut excogitare posset. Deinde, num quae suspiciones ex coniecturali constitutione trahi possint, quae significent id consulto factum esse, quod necessario cecidisse dicitur. Deinde, si maxime necessitudo quaepiam fuerit, conveniatne eam satis idoneam ‹causam› putari. CAPUT 24 ‹Si sse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse, non inprudentia; quare non inprudentia se defendet, secontaminabit. Deinde coniecturali constitutione quaeretur, utrum scierit an ignoraverit; et considerabitur satisne inprudentia praesidii debeat esse, cum factum esse constet. Cum in fortunam causa confertur et ea re
Abbreviated transcription (Latin):
mõi conclusionib orationum uti oporteat. Qulocus erat ꝓrim deret p artib orationis. Orimum ergo
potissimũ considemꝰ. In causa comecturali. narratio accusatoris. suspitiones int̾iectas. ⁊ disꝑsas habede
bet ut ucħ actũ ncħ dictũ. nusquã uentum aut habitiũ. ncħ demiq factũ. sñ causa putetur. Defen

Expanded text:
modi conclusionibus orationum uti oporteat; qui locus erat extremus de sex partibus orationis. Primum ergo modi conclusionibus orationum uti oporteat; qui locus erat extremus de sex partibus orationis. Primum ergo potissimum consideremus. CAPUT 3 In causa coniecturali narratio accusatoris suspiciones interiectas et dispersas habere debet, ut nihil actum, nihil dictum, nusquam ventum aut a
Abbreviated transcription (Latin):
dilucide ꝗͣ te uelle existi mabamꝰ. Dem̃ comunetim de confirmatione ⁊ confutatione dicendũ fuit
Quare genera constitutionum. n earũ partes aꝑuimꝰ. ex quo simus ostendebat᷑. qͦ mͦ ꝯstitiioñe
⁊ partes constitutionis cana posita reꝑiri oportet. Dem̃ docuimus iudicationẽ ꝗ̃ ad modũ qͣr
ꝯueniss. quia inuenta curandum est. uͥ oĩs ratio totius orationis ad eam conferatur. Postea
ãmouimꝰ ẽẽ causas płes. in quib płes ꝯstituoones ac partes ꝯstitutionũ accõmodarent᷑. Reliquũ
uidebatur. ẽẽ ut ostenderemꝰ q̃ rõ posset inuentiones ad unãꝗͣq ꝯstitutionẽ at partẽ ꝯstitutio¬
nis accõmodare. Et item quas argumentationes quas greti epycherem ata appellat̃: qseseqͥ quas euna¬
re oportere: quoꝵ utru ꝑͣtinet ad confirmationẽ ⁊ ad confutationẽ. Dem̃ ad extremũ docebimꝰ. ⁊ uꝰ¬

Expanded text:
dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et confutatione dicendum fuit. dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et confutatione dicendum fuit. Quare genera constitutionum et earum partes aperuimus; ex quo simul ostendebatur, quomodo constitutionem et partem constitutionis causa posita reperiri oporteret. Deinde docuimus, iudicationem quemadmodum quaeri conveniret: qua inventa curandum, ut omnis ratio totius orationis ad eam conferatur. Postea admonuimus esse causas conplures, in quas plures constitutiones aut partes constitutionum adcommodarentur. Relicum videbatur esse, ut ostenderemus, quae ratio posset inventiones ad unam quamque constitutionem aut partem constitutionis adcommodare; et item quales argumentationes, quas Graeci epicheremata appellant, sequi, quales veitari oporteret; quorum utrumque pertinet ad confirmationem et ad confutationem. Deinde ad extremum docuimus, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
exequabimus industriã. ut ꝓtuo in os officio. ⁊ nr̃o inte studio munꝰ ħ accumulacissime tuie laratar¬
mur uoluntati:¬
officia artis.⁊ in quib officiisartis elaborare conueniret. ⁊ ea officia qua ratione facillime ꝯserꝰ
qͦ ceteratͥ faciliora cognitu uiderent᷑. Itaq nob̃ placitum esti ut ea q̃ difficllimaeẽnt. potissimũ
scͥberemꝰ scausarũ tͥa st̃ gña. Demonstratiuũ. Delib̾atiuũ. Iudiciale. Multo difficillimum iudicale est
Ergo id primum absoluemus. hoc ⁊ priore libro egimus cum de ꝗnq oratoriis officiis tracetouera¬
Quoꝵ inuentio.⁊ pͥma ⁊ difficillima ẽ. Caquoq nob̾ erit ħ libro ꝓpe modũ absoluta. paruã pars
mo libro locuti sumꝰ. de exordio narratione. Diuisione. nec płib uerb̃is quã necesse fint. nec miuꝰ

Expanded text:
exaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, nostro in te studio munus hoc adcumulatissume tuae largiaexaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, nostro in te studio munus hoc adcumulatissume tuae largiamur voluntatiet, et in quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea officia qua ratione facillime conseqquo cetera tibi faciliora cognitu viderentur, ita nobis placitum est, ut ea, quae difficillima essent, potissimum conscriberemus. Causarum tria genera sunt: demonstrativum, deliberativum, iudiciale. Multo difficillimum iudiciale est; ergo id primum absolvimus hoc et priore libro. De oratoris officiis quinque inventio et prima et difficillima est. Ea quoque nobis erit hoc libro propemodum absoluta: parvae partes mus: in primo libro locuti sumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit, nec minus
Abbreviated transcription (Latin):
Quare exintentione. ⁊ inficiatione iudicatio constituitur. hoc mͦ. intentio ẽ Decidisti aiacẽ.
Inficͥatio. Non occidi. Iudicatio occiderit ne  Ratio utriusq orationis. ut añ dictũ ẽ. adhuc udi¬
rcationem conferendum est s: pͥlures ert̃ constitutiones. aut partes constitutionũ: iudicationes płes qͦ
er̃t inuna causa. s ⁊ om̃s simili rõnerep erisintur.  sedulo dectimus oꝑan. uͥ breuiter ⁊ diluciae ⁊ ai¬
lucide. qͥb de reb ad huc dicendũ fuit diceremꝰ. Ne qm̃ satis huiꝰ uoluminis magnitudo treuit. cõmo¬
duis e in alto libro. de cetis reb de inceps expociere. ne qua ꝓpt̃ mulaituamnẽ litteratũ possit aĩmũ
tuũ defatigatio retaridare: s quo tardius hec quã studes ab soluentur. tũ terum magnitudin. diti
nr̃is qͦ: occupationib assignare debebis. Ueruntamen maturabimꝰ.⁊ qđ negotio deminutam siutn

Expanded text:
Quare ex intentione et infitiatione iudicatio constituitur, ‹hoc› modo: Intentio: «Occidisti Aiacem.» Quare ex intentione et infitiatione iudicatio constituitur, ‹hoc› modo: Intentio: «Occidisti Aiacem.» Infitiatio: «Non occidi.» Iudicatio: «Occideritne?» Ratio omnis utriusque orationis, ut ante dictum est, ad hanc iudicationem conferenda est. Si plures erunt conunt in una causa, sed et omnes simili ratione reperientur. Sedulo dedimus operam, ut breviter et dilucide, quibus de rebus adhuc dicendum fuit, diceremus. Nunc quoniam satis huius voluminis magnitudo crevit, commodius est in altero libro de ceteris rebus deinceps exponere, ne qua propter multitudinem litterarum possit animum tuum defatigatio retardare. Si qua tardius haec, quam studes, absolventur, cum rerum magnitudini tum nostris quoque occupationibus adsignare debebis. Verumtamen maturabimus et, quod negotio deminutum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
rõne ħ pacto. Iure occidi. Illaem̃ patrẽ meũ occiderat. Utetur accusatin firmamento hoc mͦ.¬
si non tm̃ abste occidi. neq indẽpnatã penã pendere oportuit.ł Ex ratione defensionis. ⁊
ex firmamento accusationi s. nidicii questio nascatur: oportet quã nos iudicationẽ: greci chirmo¬
menon appellãt. Ea constituet᷑ exconiunctione firmamenti. ⁊ rationis defensione. hoc moõo.
cũ dicit orestes se patris ulciscendreaus a mateem occidisse: rectũ ne fuerit sine iudicio afibo
cłitemestram ocidr. ergo hac ratione iudicationem reꝑire comienit. feꝑta preicatione. omnẽ ratic¬
una mudicationes reperientur p̃ter quã inconiecturali constitutione. Nam in ea nec ratio qua
refecerit queritur. fecisse it negatur. nec firmamentum exquirit᷑. qm̃ non sub est ratio.

Expanded text:
ratione hoc pacto: «Iure occidi: illa enim patrem meum occiderat», utetur accusator firmamento, hoc modratione hoc pacto: «Iure occidi: illa enim patrem meum occiderat», utetur accusator firmamento, hoc modo: «At non abs te occidi neque indamnatam poenas pendere oportuit.» Ex ratione defensionis et ex firmamento accusationis iudicii quaestio nascatur oportet: eam nos iudicationem, Graecei crinomenon appellant. Ea constituetur ex coniunctione firmamenti et rationis defensione hoc modo: Cum dicat Orestes se patris ulciscendi matrem occidisse, rectumne fuerit sine iudicio a filio Clytemestram occidi. Ergo hac ratione iudicationem reperire convenit: reperta iudicatione omnem ratiotionum hac via iudicationes reperientur, praeterquam in coniecturali constitutione: in ea nec ratio qua re fecerit quaeritur, fecisse enim negatur: nec firmamentum exquiritur, quoniam non subest ratio.
Abbreviated transcription (Latin):
dimenta relĩquerxtꝰ exercitũ educeret. satius ẽẽ dixit amittere ĩ pedim̃ta. ꝗͣ exercitũ sũ exercitũ ediñ
impedimenta reliquia. Arcessitur maiestatis. ł Que constitutiones ⁊ que constituonum partes sint.
qͥd oporteat ab ambob in causa destinari. quo ratio omnis totius orationis conferatur. Constitutione¬
gͥ ropta. statĩ querenda ẽ rõ qͣ causã facit. ⁊ c̃tinet defensionẽ ħ modo. uͥ docendi causa in hac potis¬
simũ causa consistamus. Orestes confitet̃ se occidisse matrẽ nͥ attulerit facti rationẽ. ꝑuert̾it defen¬
sionẽ. Ergo affert eã que nisi rnt̾cederet. ne causa ꝗdem eẽt. Illa n inꝗd patrem meũ occiłat.
Ergo ut ostendi. ratio ea est. que continet defensionemsine quanon parua qͥdẽ dubitatio potest re

Expanded text:
dimenta relinqueret, exercitum educeret. Satius esse duxit amittere inpedimenta quam exercitum. ‹Exercitum› eduxit, dimenta relinqueret, exercitum educeret. Satius esse duxit amittere inpedimenta quam exercitum. ‹Exercitum› eduxit, inpedimenta reliquit: arcessitur maiestatis. Quae constitutiones et quae constitutionum partes sint, uerimus, quid oporteat ab ambobus in causa destinari, quo ratio omnis totius orationis conferatur. CAPUT 26 Con est. ‹Ratio est› quae causam facit et continet defensionem, hoc modo, ut docendi causa in hac potissimum causa consistamus: Orestes confitetur se occidisse matrem: nisi adtulerit facti rationem, perverterit defensionem. Ergo adfert eam, quae nisi intercederet, ne causa quidem esset. Illa enim, inquit, patrem meum occiderat. Ergo, ut ostendi, ratio ea est, quae continet defensionem, sine qua ne parva quidem dubitatio potest rem
Abbreviated transcription (Latin):
constat. cũ a nob̃ ñ erim̃. s culpã ip̃am amouemꝰ. ⁊ ł in hominẽ tranfferimꝰ. ł in rẽ ꝗͣpiã conferimꝰ. In
hominẽ transfertur. ut si accusaret᷑ qͥ plibliũ sculpium se fatet᷑ occitlisse. ⁊ ia iussu consulũ defen¬
aat. ⁊e os dieat ñ mͦ ĩ ꝑasse s orationẽ qͦ: ostendisse quare id facere liceret. In rẽ confertur. ut siꝗs
extestam̃to qd facere nissus sit. ex plebis seito uetetur.ł ex comparatione causa constat. cũ dicimꝰ ne¬
cesse fuisse alturũ facere. ⁊ ĩ qđ fecerimꝰ. satius fuisse facere. Ea causa huiꝰ mõi ẽ .G. põpiliꝰ eũ agal¬
lis obsi deret᷑ neq fugere ullo mͦ possuenit cũ hostiũ aucib in colluctationẽ ita discessit. ut ĩpe¬

Expanded text:
constat, constat, hominem transfertur, ut si accusetur is, qui Publium Sulpicium se fateatur occidisse, et id iussu consulum defendat et eos dicat non modo imperasse, sed rationem quoque ostendisse, quare id facere liceret. In rem confertur, ut si quis, ex testamento quod facere iussus sit, ex plebis scito vetetur. Ex conparatione causa constat, cum dicimus necesse fuisse alterutrum facere, et id, quod fecerimus, satius fuisse facere. Ea causa huiusmodi est: C. Popilius, cum a Gallis obsideretur neque fugere ullo modo posset, venit cum hostium ducibus in conlocutionem; ita discessit, ut inpe
Abbreviated transcription (Latin):
montriare cõꝓbũt. Aisuptiuie partes sunt.iii. lontessio. Remotio Eminis Transsatio ẽmins. soparatio. Con¬
cessoes cum rẽ postuiat ig nosci. Ea diuidit᷑ ĩpurgationẽ ⁊ dep̃cationẽ. Purgatio ẽ cũ cunsutto negat sereꝰ
fecise a auuidit in ĩprudentiã fortunã: hecessitate. forͣaͣm ã ut eepio. ad tribunũ plebs de eperestuis amiꝰ¬
sone. Im prudentiã ut ille qͥ de eo seruo qui aͥnͣm occiderat suppliciũ supsit e fr iee t. an qͣuã tabulas
testañtti aperuit. cũ is seruus testam̃to manu mnis sus eeñt. Necessitudiẽ. ut ille qͥ ad dẽ comeatus non ue
Inloco cõmumi ꝑãplificationẽ miciemꝰ. t s hoc fecisset. tm̃ ei ꝓpristinis beneficiis ignosci conueniret.Ue¬
tũ nicħ postulat ignosci. Ergo iniudioũ n on uenit. at in senatũ. aut añ ĩꝑatorem ⁊ in consibũtalis
coactos fecisse dicemꝰ. Ut horestes cũ se defendit in matrẽ confert eͥmen. Exremotione. cͥminis causa

Expanded text:
onprobatur. Adsumptivae partes sunt quattuor: concessio, remotio criminis, translatio criminis, conparatio. Concessio est, cum reus postulat ignosci. Ea dividitur in purgationem et deprecationem. Purgatio est, cum consulto negat se reus fecisse. Ea dividitur in inprudentiam, fortunam, necessitatem: fortunam, ut Caepio ad tribunum plebis de exercitus amissione; inprudentiam, ut ille, qui de eo servo, qui dominum occiderat, supplicium sumpsit, cui frater esset, antequam tabulas testamenti aperuit, cum is servus testamento manu missuin loco communi per amplificationem iniciemus: «quodsi hoc fecisset, tamen ei pro pristinis beneficiis ignosci conveniret, verum nihil postulat ignosci.» Ergo in iudicium non venit: at ‹in› senatum, ad imperatorem et in consilium talis coactos fecisse dicimus: ut Orestes, cum se defendit in matrem conferens crimen. Ex remotione criminis causa
Abbreviated transcription (Latin):
cauerit. Dem̃ oportuerit ne iudiciũ ante fieri. Bemae cum factum iudicium nonsit. de illo cͥmine ꝙ in
rũsit. si idẽ cet̃i faciant. ut de in aẽpnatis supplitia sumant. qd̃ eos idẽ fecisse dieat. Aind si ipse accusi¬
tor iaẽ fac̃e uolinss: Defensor eor peccati atrocitatem ꝓferet. in quos crimen tranfferet᷑ rem. locun
tempus. ante ocłos ponet. ut hi qui audiunt. axistiment. aut non potuisse. aut non utile furfse eͤ
miudicium uenire. EConcessio est ꝑ quam nob̾ ignosci postulamꝰ. Ca diindit᷑ impurgatianẽ nlł¬

Expanded text:
carit; deinde, oportueritne iudicium ante fieri; deinde, cum factum iudicium non sit de illo crimine, quod in rum sit, si idem ceteri faciant, ut de indemnatis supplicia sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem facere voluisset? Defensor eorum peccati atrocitatem proferet, in quos crimen transferet; rem, locum, tempus ante oculos ponet, ut ii, qui audient, existiment, aut non potuisse aut non inutile fuisse rem in iudicium venire. CAPUT 23 Concessio est, per quam nobis ignosci postulam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽstes eoi corrũpi posse. ł p̃tio ł gr̃a. ł metu ł simultate. Cont᷑ argum̃ta ⁊ signa. ⁊ cet̾as suspitiones dicemꝰ
ħ mͦ. si q̃emonstrabimꝰ nullã rẽ ee. ꝙͣ ñ suspitionib qͥ uis possit tͥminari. Deinde unã quãq suspitionẽ
tenuahimꝰ ⁊ a abimꝰ oꝑã. ũ osten ã amꝰ nichnlomag̃ in nos eã quam ĩ aliũ quẽpiam conuemire. Et in cligmĩta
mnere famã nasci sclere. qͥn fubit aliqd ⁊ si dicemus causã non finsse: quare ꝗspiam confñerit. ⁊ cõmii¬
aut uerum rumorem ꝓferemus qͥ illn aliqa t̃pituamis afferat. neq tm̃ ei rumori nos fidẽ habere. dicemꝰũ¬

Expanded text:
testes corrumpi posse vel pretio vel gratia vel metu vel simultate. Contra argumenta et signa et ceteras suspiciones dicemus testes corrumpi posse vel pretio vel gratia vel metu vel simultate. Contra argumenta et signa et ceteras suspiciones dicemus hoc modo: si demonstrabimus nullam rem esse, quam non suspicionibus quivis possit criminari; deinde unam quamque suspicionem extenuabimus et dabimus operam, ut ostendamus nihilo magis in nos eam quam in alium quempiam convenire; indignum facinus mere famam nasci solere, quin supsit aliquid; et si dicemus causam non fuisse, quare quispiam confingeret et eminismus omnibus in ore esse, aut verum rumorem proferemus, qui illis aliquid turpitudinis adferat, neque tamen ei rumori nos fidem habere dicemu