comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nunc quidẽ tristiciam habetis Iterũ autem uideboᷤ
uos. & gaudebit cor ur̃m. & gaudiũ ur̃m nemo tollet
a uobis. Nec ista similitudo ad intelligendũ ẽ difficilis.
te eur dicta sit. Parturicio quippe tristicie. partus autẽ
gaudio comparatur. qđ tunc magis esse consueuit qͦn¬
do non puella s puer nascitur. Quod uero ait. gaudiũ
uestrũ nemo auferet a uobis qͥa gaudium ipsorũ est
tius iam ñ moritur: & morsei ultra non dñabitur. huc¬
usq in isto euangłii capitulo unde hodie disputamꝰ. ue¬
lut facili intellectu omĩa eucurrert. Acrior necessaria
ẽ inhis que secunt᷑ uitentio. Quid ẽ enim qđ ait. & in
illo die me ñ rogabitis quicquã : hoc uerbum qd est
rogare: non solũ petere. uerumetiam int̾rogare si¬
gnificat. Et grecum euangłium unde hoc translatũ
est. talehabet uerbum quo utrumq possit intelligi.
uthec ambiguitas nec inde soluatur. quã quam &
si soluetur. ñ ideo nulla questio remaneret. Dñm

Expanded text:
dem tristitiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intelligendum videtur esse dite cur dicta sit. Parturitio quippe tristitiae, partus autem gaudio comparatur, quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed puer nascitur. Quod vero ait: Gaudium vestrum nemo auferet a vobis, quia gaudium ipsorum est tuis, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Hujusque in isto Evangelii capitulo, unde hodie disputamus, velut facili intellectu omnia cucurrerunt. Acrior necessaria est, in his quae sequuntur, intentio. Quid est enim quod ait: Et in illo die me non rogabitis quidquam? Hoc verbum, quod est rogare, non solum petere, verum etiam interrogare significat; et Graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum, quo utrumque possit intelligi, ut haec ambiguitas, nec inde solvatur; quanquam et si solveretur, non ideo nulla quaestio remaneret. Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
runt eum. Illud autem qd̾ ait iam ñ uidebitis me.
qͥa isto uerbo. id est iam. hoc intelligi uoluit. qđ eũ
ulteriꝰ non uiderent: ibi exposiumꝰ quomꝰ accipiendũ
sit. ubi dixit de iusticia arguet mundũ sp̃s sc̃s. qiuia
ad patrẽ uado & iã non uidebitis me. quia scilioet mor¬
talem xp̃m ulterius ñ uiderunt Cognouit autẽ iħc
sic̃ sequens euangłista dicit. quia uolebant eũ int̾̃ro¬

Expanded text:
runt eum. Illud autem quod ait, Jam non videbitis me, runt eum. Illud autem quod ait, Jam non videbitis me, quia isto verbo, id est, jam, hoc intelligi voluit quod eum ulterius non viderent, ibi exposuimus quomodo accipiendum sit, ubi dixit, De justitia arguet mundum Spiritus sanctus, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me : quia scilicet mortalem Christum ulterius non viderent. 2. Cognovit autem Jesus, sicut sequens Evangelista dicit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
modicum & iam non uidebitis me. & iterũ
modicum & iudebitis me. & quia uado ad
patrẽ. ita obscura erant discipłis antequã id qđ dix̃
ess impletum: ut querentes int̃ se quid esset qđ dice¬
ret. omĩno se nescire faterentur. Sequitur enim euã¬
głium. Dixert̃ ergo ex discipłis eius ad inuicẽ. Quid ẽ
hoc qđ dicit nobis modicũ & non uidebitis me. & ite
rum modicum & uidebitis me & quia uado ad patrẽ:
Dicebant ergo. Quid ẽ hoc qđ dicit modicum: Nescimꝰ
quid loquitur. Hoc enĩ est qđ eos mouebat quia dix̃
modicum & ñ udebitis me: & iterũ modicũ & ui¬
debitisme. Nam in p̃cedentib quia ñ dixerat mo¬
dicum s dixerat adpatrẽ uado. & iam ñ uidebitis
me: tamquam aperte illis uisus ẽlocutꝰ nec interse
dehoc aliquid quesierunt. Nunc gͦ qđ illis tunc obseu¬
rũ fuit. & mox manifestatum ẽ: iam nobis utiq
manifestum ẽ. Post paululũ enim passus ẽ: & non
uidert̃ eum. Rursus post paululũ resurrer̃. & uide¬

Expanded text:
Modicum et jam non videbitis me; et iterum modicum, et videbitis me, quia vado ad Patrem. Haec ita obscura erant discipulis antequam id, quod dicit, esset impletum, ut quaerentes inter se quid esset quod diceret, omnino se nescire faterentur. Sequitur enim Evangelium: Dixerunt ergo ex discipulis ejus ad invicem: Quid est hoc, quod dicit nobisPatrem? Dicebant ergo, Quid est hoc quod dicit, Modicum? Nescimus quid loquitur. Hoc enim est quod eos movebat, quia dixit, Modicum et non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Nam in praecedentibus quia non dixerat, Modicum, sed dixerat, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me ; tanquam aperte illis visus est locutus, nec inter se de hoc aliquid quaesierunt. Nunc ergo quod illis tunc obscurum fuit, et mox manifestatum est, jam nobis utique manifestum est: post paululum enim passus est, et non viderunt eum; rursus, post paululum resurrexit, et vide
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ꝑiturũ eum supra de suis orubꝰ loqueretur. aut
certe omĩum hominu̾ genera. siue in lingus om̃ib.
siue in etatib om̃ibꝰ. siue in gradibꝰ honoꝵ omĩum. si¬
ue in diuersitatibꝰ ingenioꝵ om̃ib. sue in artium lici¬
tarũ. & utiliũ ꝓfessionis om̃ibꝰ & qͥcqͥd aliud dicipo¬
test. scd̾in uiuenerabiles differentias. quibꝰ int̾ se pret̃
sola peccata homines distant. ab excelsissimis usq ad
humillimos. arege usq ad m̾dicum. Omĩa inquit tra¬
ham pꝰme: ut sit caput eoꝵ. & illa menbra eiꝰ. Sed si
exaltatꝰ fuero inquit a t̾ra. hoc ẽ cũ exaltatꝰ fuero. Non
enĩ dubitat futurũ esse: qđ uenit implere. Hoc refe¬
rat᷑ ad illud qđ suꝑiꝰ ait: si autem mortuũ fuerit granũ.
multũ fructum affert Nam exaltationẽ sua̾ qͥd aliud
dix̃. quã in cruce passionẽ: Qđ & ipse euangłista non
tacuit. Subiunx̃ enĩ & ait. Hoc autẽ dicebat. signifi¬

Expanded text:
esse periturum, cum supra de suis ovibus loqueretur . Aut esse periturum, cum supra de suis ovibus loqueretur . Aut certe omnia hominum genera, sive in linguis omnibus, sive in aetatibus omnibus, sive in gradibus honorum omnibus, sive in diversitatibus ingeniorum omnibus, sive in artium licitarum et utilium professionibus omnibus, et quidquid aliud dici potest secundum innumerabiles differentias quibus inter se praeter sola peccata homines distant, ab excelsissimis usque ad humillimos, a rege usque ad mendicum; omnia, inquit, traham post me: ut sit caput eorum, et illi membra ejus. Sed si exaltatus, inquit, fuero a terra; hoc est, cum exaltatus fuero: non enim dubitat futurum esse quod venit implere. Hoc refertur ad illud quod superius ait, Si autem mortuum fuerit granum, multum fructum affert. Nam exaltationem suam quid aliud dixit quam in cruce passionem? Quod et ipse Evangelista non tacuit: subjunxit enim, et ait, Hoc autem dicebat, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
minũ uel maloꝵ. Sic ergo dictum ẽ pͥnceps huius
in mundo. Appellat᷑ etiã mundꝰ in bonis: qͥ similit᷑
toto t̾rarũ orbe diffusi sunt. Inde dicit apłs. Deus
erat in xp̃o: mundũ reconcilians sibi. Hi sunt ex
quoꝵ cordibus. princeps huiuis mundi eicit᷑ foras.
Cũ gͦ dixisset nunc pͥnceps huius mundi eicieturfo¬
ras s&e ego inquit si exaltatꝰ fuero a terra om̃ĩa trahã
post me. Que om̃ia. nisi ex quibꝰ ille eieit᷑ foras: Non
autẽ dixit om̃s: sed om̃ia. Non enim omĩum ẽ fides
Non itaq hoc aduniuersitatẽ hominũ retulit. sed ad
creature integͥtatem. idest sp̃m & animã & corpꝰ
& illud quo intelligimꝰ. & illud guo iuiumꝰ. & illud
quo uisibiles atq contrac̾tabiles sumꝰ. Qui enĩdix̃.
capillus capitis ur̃i ñ ꝑibit: omĩa trahit post se. dut
si onu̾a ipsi homines intelligendi sunt. omĩa p̃desti¬
nata ad salutẽ possumꝰ dicere: ex qͥbꝰ om̃ibꝰ ait nicħ

Expanded text:
minum vel malorum. Sic ergo dictum est, princeps hujus minum vel malorum. Sic ergo dictum est, princeps hujus in mundo. Appellatur etiam mundus in bonis, qui similiter toto terrarum orbe diffusi sunt, inde dicit Apostolus: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . Hi sunt ex quorum cordibus princeps mundi ejicietur foras. Cum ergo dixisset: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras, Et ego, inquit, si exaltatus fuero a terra, omnia traham post me. Quae omnia? nisi ex quibus ille ejicitur foras. Non autem dixit omnes, sed omnia. Non enim omnium est fides. Non itaque hoc ad universitatem hominum retulit, sed ad creaturae integritatem, id est, spiritum et animam et corpus, et illud quod intelligimus, et illud quod viquo visibiles et contractabiles sumus. Qui enim dixit: Capillus capitis vestri non peribit , omnia trahit post se. Aut si omnia ipsi homines intelligendi sunt, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere: ex quibus omnibus, ait, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ oramꝰ cũ dicimꝰ. dimitte nobis debita nr̃a: nͥ ut
uulnera nr̃a sanent᷑ & qͥd aliud petimꝰ cũ dicimuᷤᷤ
ne nos inferas intemptationem: n ut ille qui insidi¬
atur uel certe extrinsecus nulla irrumpat ex parte.
nulla nos fraude. nulla nos possit uirtute suꝑare.
Quantaslibet tam̃ aduersũ nos erigat machinas: qͣn
do ñ tenet locũ cordis. ubi fides habitat. eiectꝰ ẽ foras.
S ed nͥ dñs custo dierit cuutatẽ: inuanũ uigilabit qͥcꝰ¬
todit eam. Nolite gͦ de uobis ipsis p̾sumere. si ñ uul¬
tis foras eiectũ diabolũ. intro iterũ reuocare Absit
autẽ. ut diabolum mundi pͥncipẽ ita dictũ existime¬
mꝰ ut eũ celo & terre dominari posse credamꝰ. S ed
mundꝰ appellatꝰ᷑ in malis hominibꝰ. qͥ toto t̾rarũ orbe
tatur: scđm qđ dicimꝰ bona domꝰ est. uł mala domꝰ
est. ñ quando rep̾hendimꝰ siue laudamꝰ edificium
parietũ. atq tectoꝵ: sed quando mores uelbonoꝵ ho¬

Expanded text:
enim oramus cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, nisi ut vulnera nostra sanentur? Et quid aliud petimus cum dicimus, Ne nos inferas in tentationem , nisi ut ille qui insidiatur, vel certat extrinsecus, nulla irrumpat ex parte, nulla nos fraude, nulla nos possit virtute superare? Quantaslibet tamen adversum nos erigat machinas, quando non tenet locum cSed nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilat qui custodit eam . Nolite ergo de vobis ipsis praesumere, si non vultis foras ejectum diabolum intro iterum revocare. Absit autem ut diabolum mundi principem ita dictum existimemus, ut eum coelo etmundus appellatur in malis hominibus qui toto terrarum orbe tatur, secundum quod dicimus: Bona domus est, vel mala domus est; non quando reprehendimus, sive laudamus aedificium parietum atque tectorum; sed quando mores vel bonorum ho
Abbreviated transcription (Latin):
uobis: ut cũ uenerit hora eoꝵ reminiscamini. qͥa
ego dixi uobis. Hora eoꝵ hora tenebrosa. hora noc¬
turna. S indie mandauit dñs miscdiam suã. &
nocte declarauit. quando nox uideoꝵ separatũ a se
diẽ xp̃ianoꝵ nulla cõfusione fuscauit: q carnẽ
quando occidẽ potuit. fidẽ tenebrare ñ potuit.

Expanded text:
vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Hora eorum hora tenebrosa, hora nocturna. Sed in die mandavit Dominus misericordiam suam, et in nocte declaravit : quando nox Judaeorum separatum a se diem Christianorum nulla confusione fuscavit; et quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut in sereretur oleaster. Nam sp̃u scõ implente discipłoᷤᷤ
xp̃i. cũ lingus om̃iũ gentiũ loquerent᷑. cũ ꝑ eos di¬
uina mirabilia frequentarent᷑. & diuina eloquiaspar¬
gerentur: etiam occisus ita dilectus ẽ.xp̃s: ut eius dis¬
ciplĩ expulsi a congregationib iudeoꝵ. ex ipsis quoq
iudeis ingentem multitudinẽ congregarent: & nul¬
lam solitudinẽ formidarent. Hinc gͦ accensi ceterire¬
ꝓbi & ceci. ⁊elum dei habentes s ñ scd̾m scientiam.
& ob sequium se do p̃stare credentes. occidebant
eos: s ꝓ illis occisus colligebat eos. qui de his futuriꝰ
antequã occideretur instruxerat eos: ne ignaroᷤ
atq imparatos animos. mala in opinata & in ꝑ¬
uisa. quãius cito transitura. turbarent. s p̃cogni¬
ta & patient̃ accepta. ad bona sempit̃na ꝑ ducerã.
Hanc enim fuissecausam. ut hec eis p̾nuntiaret: eti¬
am ipse demõstrauit adiungens. S hec locutus sũ

Expanded text:
ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque imparatos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura, turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit adjungens: Sed haec locutus sum
Abbreviated transcription (Latin):
se obsequiũ putauert̃. sic etiã illos. Iste itaq sensus est
inhis uerbis: extra sinagogas fatient uos. s nolite
solitudinẽ formidare. Separati quippe a congregati¬
one eoꝵ. tam multo sinmeo nomine congregabitis: ut
illi metuentes. ne templũ qd erat apud eos & omĩa
legis ueteris sacram̃ta. deserant᷑ int̾fitiant uos: sic fun¬
dentes sanguinẽ ur̃m. ut dõ se p̾̃stare arbitrent᷑ obseqͥ¬
ũ. Ecce ẽ illud: qđ de his dixit apłs. Telum dĩ habent. si
ñ sed̾m scientiã. Obseqͥum se p̃stare putabant do: int̃¬
fitiendo famłos dei. Oerror horrendꝰ. itane ut place¬
as deo. ꝑcutis płãcentẽ deo: & dei templũ uiuũ tefe¬
riente ꝓsternitur. nedei templũ lapideũ deserat᷑.
execrabilis cecitas. S ex parte isrł facta ẽ: ut pleni¬
tudo gentiũ intraret E&r parte inquit fac̾ta ẽ: ñ ex
toto. Non enim om̃s. s aliqui ex ramis fractisunt:

Expanded text:
se obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est se obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est in his verbis: Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregatione eorum, tam multos in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum quod erat apud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce est illud quod de his dixit Apostolus, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam : obsequium se putant praestare Deo, interficiendo famulos Dei. O error horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placentem Deo; et templum Dei vivum te feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ sinerent uiuere: ne om̃s ad nom̃ xp̃i sua p̃dicatio¬
ne conuerterent. & ab obseruatione iud aismi tãquã
diuine ueritatis auerterent. Hoc enĩ de udeis dic̾tũ
debemꝰ acciꝑe: de qͥb dixerat. extra sinagogas faci¬
ent uos. Nam testes. idest martires crp̃i. etiã si occisi
sunt agentilib: ñ tam̃ illi arbitrati sunt. deo s diis
sius falsis. obseqͥum se p̃stare cum hoc facerent. Iude¬
oꝵ autẽ om̃is qui occidit p̃dicatores op̃i. deo p̾stare
putauit obsequiũ: credens qđ desererent dm isrł.
occiderent: ista ratione cõmoti sunt. Nam eoꝵ de
hac re: etiam uerba cõseripta sunt. Hidetis qͥa totus
mundus post eũ abiit: Si dimiserimnꝰ eũ uiuere. uenient
romani. & tollent nobis & locum & gentẽ. E qđ caiphaᷤ
exemplo: quib dixerat. Si me ꝑsecuti sunt: & uosꝑse¬
quentur: ut quẽ admodũ illum occidendo. deo p̃stitis¬

Expanded text:
sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatiosed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatione converterent, et ab observatione Judadivinae veritatis averterent. Hoc enim de Judaeis dictum debemus accipere, de quibus dixerit: Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est, martyres Christi, etiam si occisi sunt a gentibus, non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis falsis obsequium se praestare, cum hoc facerent. Judaeorum autem omnis qui occidit praedicatores Christi, Deo seit obsequium, credens quod desererent Deum Israel, occiderent, ista ratione commoti sunt; nam eorum de hac etiam re verba conscripta sunt: Videtis quia totus mundus post eum abiit ; si dimiserimus eum vivere, venient Romani, tollent nobis et locum, et gentem , et quod Caiphas exemplo, quibus dixerat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur ; ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestitis
Abbreviated transcription (Latin):
bulationẽ. uenturam illis eẽ p̃diceret. An forte sic eos
illa de sinagogis separatio fuerat turbatura: ut mo¬
ri mallent quã in hac uita sine iudeoꝵ cõgregationib
ĩmorari : Ab sit ut sic turbarent᷑: qͥ dei ñ hominũ głiã
reqͥrebant. Quid gͦ ẽ extra sinagogas facient uos. s ue¬
nit hora: c̃ potius dicere debuisse uideat᷑ & uenit ho
ra. ut om̃is qui int̾ficit uos arbitret᷑ obseqͥum se p̃stare
deo: Neq enĩ saltem dic̾tũ ẽ. s uenit hora ut int̾fici¬
ant uos. quasi ut eis mors ꝓ cõsolatione illiꝰ separati¬
onis accid̾et s uenit inquit hora ut om̃is qͥ int̾ficit
uos. arbitret᷑ obsequiũ se p̃stare do. Prsus ñ mͥ uidetur
aliud significare uoluisse: nisi ut intelligerent atq
gauderent tã multosse. xp̃o ad qͥsituros. cũ de iud eoꝵ
eõ gregationib pellerent᷑ ut eos ñ sufficeret pellere.

Expanded text:
bulationem venturam illis esse praediceret? An forte sic eos bulationem venturam illis esse praediceret? An forte sic eos illa de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, extra synagogas facient vos, sed venit hora, cum pra, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo? Neque enim saltem dictum est, Sed venit hora ut interficiant vos, quasi ut eis mors pro consolatione illius separationis accideret; sed, Venit, inquit, hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Prorsus non mihi videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se Christo acquisituros, cum de Judaeorum congregationibus pellerentur, ut eos non sufficeret pellere,
Abbreviated transcription (Latin):
uos. arbitret᷑ obsequiũ se p̃stare dõ. Et hec facient uob̾:
qͥa ñ oognouert̃ patrẽ neq me. hoc ẽ non cognouer̃t
deum nec eiꝰ filiũ: cui se in uob occidendis. p̃stare arbi¬
trant᷑ obsequium. Que uerba dñsita subiecit: tã quã
ex hoc consolaretur suos. qͥ de sinagogis iudaicis pelle¬
rent᷑. Prenuntians enĩ que mala essent ꝓ eius testimo¬
nio ꝑpessuri extra sinagogas facient uos inquit. Nec
ait. & uenit hora ut om̃is qui int̾ficit uos. arbitretur
obsequiũ se p̃stare deo. Quid ͦ ait: S uenit hora. Quẽ¬
admodũ diceret. si aliquid boni post mala ista p̃dice¬
ret. Quid sibi gͦ uult extra sinagogas facient uos s ue¬
nit hora  Camquam hoc dicturꝰ fuisset. Separabunt
quidẽ illi uos: s ego uos colligã. Aut separabunt qͥ¬
hoc uerbum qđ ait. s uenit hora : Non ait & uenit. cũ
tribulationẽ suꝑ tribulationẽ. ñ consolationẽ postcri¬

Expanded text:
vos, arbitretur obsequium se praestare Deo: et haec vos, arbitretur obsequium se praestare Deo: et haec quia non cognoverunt Patrem neque me. Hoc est, non cognoverunt Deum nec ejus Filium, cui se in vobis occidendis praestare arbitrantur obsequium. Quae verba Dominus ita subjecit, tanquam ex hoc consolaretur suos, qui de synagogis Judaicis pellerentur. Praenuntians enim quae mala essent pro ejus testimonio perpessuri, Extra synagogas, inquit, facient vos. Nec ait, Et venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Quid ergo ait? Sed venit hora: quemadmodum diceret, si aliquid boni post mala ista praediceret. Quid sibi ergo vult, Extra synagogas facient vos: sed venit hora? Tanquam hoc dicturus filli quidem vos, sed ego vos colligam, aut separabunt hoc verbum, quod ait: Sed venit hora, non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non consolationem post tri
Abbreviated transcription (Latin):
credentib ut impleti spu scõ. hoc ẽ dono gr̃e dei ñ sint
de numero eoꝵ. qui ignorantes dĩ iusticiã & suã uolen¬
tes cõstituere. iusticie dei non sunt subiec̾ti nec de illoꝵ
dequib dictũ ẽ. dilexert̃ głam hominũ magis quã dei.
illa congruit ꝓphia: que de ipsis inuenitur imple¬
ta. Dñe in lumine uultꝰ tui ambulabunt. & in nomi¬
ne tuo exultabunt totadie: & in iusticia cua exalta¬
buntur. qm̃ głia uirtutis eorum tues. Merito eis dicit᷑
extra sinagogas facient uos: illi scilicet qͥ ⁊ elũ dĩ ha¬
bent s ñ sedimn scientiã. Propt̃ qđ ignorantes di usticiuã
suam uolunt constituere. & eos expellunt qͥñ insua
s in dei iusticia ex altabuntur. nec expulsi ab homiuub
erubescent. qm̃ głia uirtutis eorũ ipse ẽ. Deniq cũ hoc
eis dixisset: adiecit. S uenit hora: ut om̃is qͥ int̾ficit

Expanded text:
credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: illa congruit prophetia, quae de ipsis invenitur impleta, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota die, et in tua justitia exaltabuntur; quoniam gloria virtutis eorum tu es . Merito eis dicitur, Extra synagogas facient vos: illi scilicet qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam; propter quod ignorantes Dei justitiam, suam volentes constituere , eos expellunt qui non in sua, sed in Dei justitia exaltantur, nec expulsi ab hominibus erubescunt, quoniam gloria virtutis eorum ipse est. 3. Denique cum hoc eis dixisset, adjecit: Sed venit hora ut omnis qui interficit
Abbreviated transcription (Latin):
tur cum illo. ab eis qͥ esse nollent in illo. hii qui esse ñ possent
sine illo. Nam ꝓfec̃to quia ñ erat ullus alius popłs dei. quã
rami naturales. in olea ꝑmanerent: nec alie fierent ec¬
cłie. xp̃i. alie sinagoge iudeoꝵ. Eadem quippe essent: si in
eodem esse uoluissent. Qđ qͥa noluer̃t: quid restabat. nisi
ut remanentes extra xp̃m. extra sinagogas facerent
eos qͥ non relinquerent xp̃m : Accepto quippe sp̃u scõ.
testes eiꝰ effec̾ti. ñ utiq tales essent de qualib dicitur. mul¬
ti pͥncipes. iudeoꝵ. crediderunt in eũ. s ꝓpt̃ metũ iudeo¬
rũ ne pellerentur de sinagogis ñ audebant confiteri eum.
Dilexerunt enim głiam hominũ: magis quã dei Credide¬
runt gͦ in eum: s ñ sic qͦmodo eosuolebat credẽ qͥ dicebat.
Quomꝰ potestis credẽ głiam ab inuicẽ expectantes: & glo¬
riã que a solo dõ est ñ guerentes: Discipłis gͦsic ineũ

Expanded text:
tur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent tur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam anquam rami naturales in olea permanerent ; nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae Synagogae Judaeorum: eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent. Quod quia noluerunt, quid restabat nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de quibus dicitur: Multi principes Judaeorum crediderunt in eum; sed propter metum Judaeorum, ne pellerentur de synagogis, non audebant confiteri eum: dilexerunt enim gloriam hominum magis quam Dei . Crediderunt ergo in eum, sed non sic quomodo eos volebat credeinvicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Discipulis ergo sic in eum
Abbreviated transcription (Latin):
doctus. ut qđ fieri conuenerat nosset: s ñdũ fuerat uir¬
tute fultꝰ. ut qđ nouerat faceret. Instructus erat ut sta¬
timens mortem. Ideo dñs in hoc consequenti capitulo de
quo ñc nobis loquendũ est: hec inqͥt locutꝰ sũ uobis. ut
ñ scandalizenuni. Canitur quippe & in psalmo. Pax mul¬
ta diligentib legẽ tuã: & ñ est illis scandalum. Merito
itaq promisso sp̃u sc̃o. quo in eis oꝑante fierent testes eiꝰ
ẽ nobis: fit pax multa diligentib legem dei. ut ñ sit eisscan¬
dalum. Deinde que passuri essent. iam exprimens ait fa¬
tra sinagogas facient uos. Quid autẽ mali erat apłis. ex¬
pelli de iudaicis sinagogis: Quasi ñ inde se fuerant separa¬
turi: etiam si eos nullus expelleret. S nimirũ hoc uoluit
denuntiare. quia uidei xp̃m ñ fuerant recepturi aqͦisti
ñ fuerant recessuri: & ideo futurũ erat ut foras mitteren¬

Expanded text:
edoctus, ut quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat viredoctus, ut quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut statimens mortem. Ideo Dominus in hoc consequenti capitulo, de quo nunc vobis loquendum est, Haec, inquit, locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Canitur quippe in Psalmo, Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum . Merito itaque promisso Spiritu sancto, quo in eis operante fierent testes ejusum sanctum qui datus est nobis , fit pax multa diligentibus legem Dei, ut non sit illis scandalum. 2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat Apostolis expelli de synagogis Judaicis, quasi non inde fuerant se separaturi, etiamsi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recepturi, a quo isti non fuerant recessuri; et ideo futurum erat ut foras mitteren
Abbreviated transcription (Latin):
Nhisque p̃cedunt hoc euangłii capitulũ. dñs disci¬
płos suos adinimicorũ odia ꝑferenda confirmanꝰ.
suo qͦq p̃parauit exemplo. ut eũ imitando fierent
fortiores: addens & ꝓmittens eis qđ uenturꝰ esset
sp̃s sc̃s. qui de illo testimoniũ ꝑhiberet: adiciens qd̾
uos ꝑhibebitis. Ille in cordib ur̃is: uos in uocib ur̃is.
Ille inspirando uossonando: ut possit impleri ui om̃em
t̾ram ex iuit sonꝰ eoꝵ. Parũ qͥppe fuerat eos adhortari
exemplo suo: nimpleret sp̃u scõ. Deniq apłspetrus
cũ iã uerba eiꝰ audisset. uͥ dixerat. ñ est seruus maior
dño suo. si me ꝑsecuti sunt. & uos ꝑ sequentur: ꝙ hoc
in illo iam uideret impleri. in quo patientiam dñi sui
si exemplũ sufficeret debuit unitari subeubuit & ne¬
gauit: ñ utiq ferens qđ illum ferre cernebat. Cũ uero ac¬
cepit donũ sp̃s scĩ. quẽ negauerat p̃dicauit: & quẽ con¬
fiteri timuerat ñ tunuit ꝓfiteri Prius enĩ exẽplo fuerat

Expanded text:
his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et promittens eis quod venturus esset Spiritus sanctus, qui de illo testimonium perhiberet, et adjiciens quod vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur ; et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod illum ferre cernebat. Cum vere accepit donum Spiritus sancti, quem negaverat praedicavit; et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri. Prius enim exemplo quidem fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
bis ad diem festũ: aut ut egenis aliquid daret. habe
bat gͦ & dñs loculos. & a fidelib oblata cõseruans:
& suoꝵ necessitatib & aliis indigentib tribuebat.
Tune primũ eccłiastice pecunie forma ẽ instituta. uͥ

Expanded text:
bis ad diem festum: aut ut egenis aliquid daret. Rebis ad diem festum: aut ut egenis aliquid daret. Rebat loculos a fidelibus oblata conservans et suorum necessitatibus et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiastice peccunie forma est instituta, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bũ libentiꝰ parati. quam irati. Ouerbũ. ñ tam penam
exprimens uenditoris: quã mercẽ significans redẽp¬
toris. Dixit enĩ. qđ facis fac cicius: nontam inꝑnitiẽ
ꝑfidi seuiendo. quã ad salutẽ fideliũ festinando. Qͥa
traditꝰ ẽ ꝓpt̃ delic̃ta nr̃a: & dilex eccłiam. & seipsum
traclidit ꝓ ea. Unde & de seipso. dicit apłs. Qui medi¬
lexit: & tradidit seipsum ꝓ me. Nisi ergo se traderet
xp̃s: nemo traderet xp̃m. Quid hab et uidas. nisi pec-¬
dem quã uoluit: s nolenti ẽ data quã meruit. Tradidit
uidas xp̃m: tradidit. rp̃s se ipsum. Ille agebat ne¬
gotiũ sue uenditionis: iste nr̃e redemptionis. Qđfa
eis: fac cicius. Nonqͥa tu potes s qͥa hoc uult. qui totũ
potest. Hoc autem nemo scuut discumbentiũ ad qͥd
dixerit ei. Quidã enim putabant quia loculos habe¬
bat uidas. quia dicit ei iħs. eme ea que opus sunt no¬

Expanded text:
bum libentius parati, quam irati! o verbum non tam poenam bum libentius parati, quam irati! o verbum non tam poenam exprimens proditoris, quam mercedem significans Redemptoris! Dixit enim, Quod facis, fac citius, non tam in perniciem perfidi saeviendo, quam ad salutem fidelium festinando; quia traditus est propter delicta nostra , et dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea . Unde et de seipso dicit Apostolus: Qui dilexit me, et tradidit seipsum pro me . Nisi ergo se traderet Christus, nemo traderet Christum. Quid habet Judas, nisi pecdem quam voluit, sed nolenti est data quam meruit. Tradidit Judas Christum, tradidit Christus seipsum: ille agebat negotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Quod facis, fac citius, non quia tu potes, sed quia hoc vultdiscumbentium: ad quid dixerit ei. Quidam enim putabant: quia loculos habebat Judas: eo quod diceret ei Jesus: eme ea que opus sunt no
Abbreviated transcription (Latin):
atq porrec̾tam suum exprimit traditorẽ: fortassis ꝑ pa¬
nis cinc̃tionem illiꝰ significans fictionẽ. Nonenĩ om̃ia
que tinguntur abluunt᷑. s ut infitiant᷑ nonnulla tin¬
guntur. Si autẽ bonũ aliqͥd hic significat tinctio: eidẽ
bono in gratũ ñ immerito ẽ secuta dampnatio. ad
huc tam̃ iude possesso. ñ adnõ. sed adiabolo. cũ homi¬
ni ingrato intrassec panis inuentrẽ. hostis in m̃tem.
adhuc inquã tanti mali iam corde concepti. plenus
restabat effectus: cuius iã p̃cesserat dampnandꝰ af-¬
fectus. Itaq eũ dñs panis uiuus. panẽ mortuo tra-¬
didisset. & panem tradendo panis traditorẽ ostendisset:
qđ facis. fac citius inquit. Non p̃cepit facinus: s p̃dixit.
ude malum: nobis bonum. Quid enim iude peuis. &
qͥd nobis melius: quam traditꝰ xp̃s ab illo ad uersus
illũ ꝓ nobis preter illum: Qđ facis: fac cicius. Ouer¬

Expanded text:
atque porrectam suum exprimit traditorem, fortassis per paatque porrectam suum exprimit traditorem, fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur, abluuntur; sed ut inficiantur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic significat tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. 4. Adhuc tamen Judae possesso, non a Domino, sed a diabolo, cum homini ingrato intrasset panis in ventrem, hostis in mentem: adhuc, inquam, tanti mali jam corde concepti plenus restabat effectus, cujus jam praecesserat damnandus affectus. Itaque cum Dominus panis vivus panem mortuo tradidisset, et panem tradendo panis traditorem ostendisset: Quod facis, inquit, fac citius. Non praecepit facinus; sed praedixit Judae malum, nobis bonum. Quid enim Judae pejus, et quid nobis melius quam traditus Christus, ab illo adversus illum, pro nobis praeter illum? Quod facis, fac citius. O ver
Abbreviated transcription (Latin):
inquẽ prius intrauerat ut deciperet. Neq enĩ ñ in illo
pactus est: cum hoc aꝑtissime lucas euanglista testetur
& dicat. Intrauit autẽ sathanas in udam. qͥ cognomina¬
batur scarioth. tinũ de duodecĩ: & abiit &. locutꝰ est eũ
principib sacerdotũ. Ecce ubi ostendit᷑ qđ iam intraue¬
rat sathanas in iudã. Prius ergo intrauerat: immitten¬
do in cor eius cogitationẽ. qua traderet xp̃m. Talis enĩ
iam uenerat ad cenandũ. Nunc autem post panem intra¬
uit in eum: non ad hoc ut alienũ temptaret. s ut ꝓpriũ
possideret. Non autem ut putant qͥdam negligent᷑ legen¬
des: tunc iudas & p̃i corpus accepit. Intelligendũ ẽ enim
qđ iam om̃ib eis distribuerat dñs sacram̃tũ corporis &
sanguinis sui ubi & ipse uidas erat: sicut sẽs lucas
euidentissime narrat. ac deinde ad hoc uentũ est.ubi
scđ̾m narrationẽ ioħis. aꝑtissime dñs ꝑ bucellã tinctã

Expanded text:
in quem prius intraverat ut deciperet. Neque enim non in illo in quem prius intraverat ut deciperet. Neque enim non in illo pactus est, cum haec apertissime Lucas evangelista testetur et dicat: Intravit autem satanas in Judam, qui cognominabatur Iscariotes, unum de duodecim; et abiitprincipibus sacerdotum . Ecce ubi ostenditur, quod jam intraverat Satanas in Judam. Prius ergo intraverat immittendo in cor ejus cogitationem quo traderet Christum: talis enim jam venerat ad coenandum. Nunc autem post panem intravit in eum, non adhuc ut alienum tentaret, sed ut proprium possideret. Non autem, ut putant quidam negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit: intelligendum est enim quod jam omnibus eis distribuerat Dominus Sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat : ac deinde ad hoc ventum est, ubi secundum narrationem Joannis apertissime Dominus per buccellam tinctam
Abbreviated transcription (Latin):
mirarissi datꝰ est uide panis. xp̃i. perquẽ manciparet᷑ dia¬
bolo: eũ uideas econtrario datũ paulo angłindiaboli ꝑ
quẽ ꝑficeret᷑ in xp̃o: Ita & malo bonũ obfuit: &. bono
malũ ꝓfuit. Recordamini: unde sit scriptũ. Quic̃q man¬
ducauerit panẽ. aut biberit calicẽ dñi indigne: reuseritaor¬
poris & sanguinis dñi. Et de hiserat sermo. cũ hoc apłs
diceret: qui dñi corpꝰ uelut quẽlibet aliũ cibũ. indiscrete
negligent᷑ q sumebant. Hic gͦ si corripit᷑. qui ñ diudicat
hoc est ñ discernit a ceteris cibis. dñicũ corpus:. qͦ modo
dampnat᷑ quiad eius mensam fingens amicũ. accedit in¬
imicus: Si rep̃hensione tangit᷑ negligentia conuuan¬
tis: qua pena ꝑcutit᷑ uenditor inuitantis: Quid erat au¬
tem panis traditori datus: nisi demonstratio cui gr̃e
fuisset ingratꝰ: Intrauit gͦ post hunc panẽ sathanas.
in dñi traditorem: ut sibi iam traditũ pleniꝰ possideret.

Expanded text:
miraris, si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo, cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini . Et de his erat sermo, cum hoc Apostolus diceret, qui Domini corpus velut alium cibum quemlibet indiscrete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis Dominicum corpus; quo modo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum, accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid erat autem panis traditori datus, nisi demonstratio cui gratiae fuisset ingratus? 2. Intravit ergo post hunc panem satanas in Domini traditorem, ut sibi jam traditum plenius possideret,
Abbreviated transcription (Latin):
cio Rm̃i moueri posse nonnullos siue piosut
discant. siue impios ut rep̃hendant: qđ postea¬
quam panem intinc̃tum suo traditori dñs
dedit. intrauerit in illum sathanas. Sic enĩ scriptũ ẽ.
Et cũ intinxisset panem: dedit ude simonis scariothis.¬
Et post panem: tunc introiuit in illum sathanas. Dicũt
enĩ. Itane hoc meruit panis xp̃i. porrectus de mensa
xp̃i: ut post illum intraret in eius discipłm sachanas:
Quib respondemꝰ hinc pocius nos doceri: quã sit cauen¬
dũ male acciꝑe honũ. Multũ quippe int᷑ est. non qͥd
accipiat. s quis accipiat: nec quale sit qđ dat᷑. s qualis
sit ipse cui datur. Nam & bona obsunt. & mala ꝓst̃.
sicut fuerint quib dant᷑. Peccatum inquit apłs. ut
appareat peccatũ: ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ est mortẽ. Ecce
ꝑ bonũ fac̃tũ est malũ. dũ male accipit᷑ bonũ. Itemq¬

Expanded text:
imi, moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. Sic enim scriptum est: Et cuet post panem tunc introivit in illum satanas. Dicunt enim: Itane hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonu
Abbreviated transcription (Latin):
Nquatuor euangłiis uel potius quatuor
paratus. altius multoq sublimuis aliis tri¬
b erexit p̾dicationẽ suam: & ineiꝰ p̃dicatio¬
ne etiã corda nr̃a erigi uoluit. Nam cȩteri
tres eugłiste.tamquã cũ hoĩe dño int̾ra
ambulabant: dediuinitate eiꝰ pauca dixe¬
runt. Istum autẽ quasi piguerit int̾ra am¬
bulare. sicut. ipso exordio sui sermonis in¬
tonuit: erexit se non solũ suꝑ terram s et
suꝑ omñe ambitũ aeris. et cęli. suꝑ om̃s exer

Expanded text:
quatuor Evangeliis, vel potius quatuor itualem aquilae comparatus, altius multoque sublimius aliis tribus erexit praedicationem suam; et in ejus erectione etiam corda nostra erigi voluit. Nam caeteri tres evangelistae, tanquam cum homine Domino in terra ambulabant, de divinitate ejus pauca dixerunt: istum autem quasi piguerit in terra ambulare, sicut ipso exordio sui sermonis intonuit, erexit se, non solum super terram et super omnem ambitum aeris et coeli sed super
Abbreviated transcription (Latin):
de dignatur testis ẽẽ qui uidex ẽ: aut ꝓmo¬
uecur cũfit uidex. qm̃ qui testis ẽ: ipse̾ iu¬
dex erit. Quare ipse testis: Qͥa ñ querit
alium: unde cognoscat qui sis. Quare ip¬
se uidex: Quia ip̃se habet potestatẽ morti¬
ficandi & iuuficandi. damnandi et absol¬
uendi: ingehennas p̃cipitandi. incelũ
leuandi: diabolo conuingendi. ce cũ an¬
głis coronandi. sũ gͦ ipse habeat hanc po¬
testatem: iudex est. Quia uero ut te cog¬
noscat. ñ querit aliũ testem: qui tunc
iudicabit te mͦ uidet te. Non est unde illũ
fallas: cũ ceꝑit iudicare. Non enim adhi¬
bes tibi aliquos testes falsos: qui iuidicem
illũ possint circũuenire. Quando te ceꝑit
iudicare ds̃: hoc tibi dicit. Quando con¬
tẽnebas. ego uidebam: et quando ñcre¬
debas. sententia meã ñ frustrabã : diffe¬
rebam. non auferebã. Noluisti audire
quod precepi: senties quod predixi. Si

Expanded text:
dedignatur testis esse qui judex est, aut promodedignatur testis esse qui judex est, aut promovetur cum fit judex; quoniam qui testis est, ipse judex erit. Quare ipse testis? Quia non quaerit alium unde cognoscat qui sis. Quare ipse judex? Quia ipse habet potestatem mortificandi et vivificandi, damnandi et absolvendi, in gehennas praecipitandi et in coelos levandi, diabolo conjungendi et cum Augelis coronandi. Cum ergo ipse habeat hanc potestatem, judex est. Quia vero ut te cognoscat non quaerit alium testem; qui tunc judicabit te, modo videt te: non est unde illum fallas, cum coeperit judicare. Non enim adhibes tibi aliquos falsos testes, qui judicem illum possint circumvenire, quando te coeperit judicare. Deus hoc tibi dicit: Quando contemnebas, ego videbam; et quando non credebas, sententiam meam non frustrabam: differebam, non auferebum. Noluisti audire quod praecepi, senties quod praedixi. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ideo falsi testes ñ erant : De duob dicimus.
hominũ multitudine. falsus destis inuen¬
tus est: quomͦ accipiendũ est. inore duoꝵ
uel triũ testiũ stabit omne uerbũ. nͥ qͥa
hoc modo ꝑ misterium trinitas comĩnda¬
ta ẽ inqua est ꝑpetua stabilitas ueritatis:
Uis habere bonam causam: Habeto duos
niq qndo susanna casta femina fidelisq
conuix. duob falsis testib urgebatur: trini¬
tas illi inscientia. atq in occulto suffraga¬
batur. Illa trinitas de occulto unũ testem
danielem excitauit. & duos conuicit. Ergo
quia inlege ur̃a scriptũ est duoꝵ hominũ
testimonium uerũ eẽ: accipite nr̃m testi
moniũ. ne sentiatis iuidiciũ. Ego enĩ in qͥt
ñ uidico quẽquã: s testimonium ꝑhibeo
deme. Differo iudiciũ : ñ differo testimo¬
niũ. Eugamus nobis fr̃s contra linguas ho¬
minũ. contra infirmas suspitionẽs gene¬
ris humani: dm̃ iudicẽ. dm testẽ. Non enĩ

Expanded text:
ideo falsi testes non erant? De duobus dicimus aideo falsi testes non erant? De duobus dicimus ahominum multitudine, falsus testis inventus est; quomodo accipiendum est, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum: nisi quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est, in qua est perpetua stabilitas veritatis? Vis habere bonam causam? Habeto duos ctum. Denique quando Susanna casta femina fidelisque conjux duobus falsis testibus urgebatur, Trinitas illi in conscientia atque in occulto suffragabatur: illa Trinitas de occulto unum testem Danielem excitavit, et duos convicit . Ergo quia in Lege vestra scriptum est, duorum hominum testimonium verum esse, acmonium, ne sentiatis judicium. Ego enim, inquit, non judico quemquam, sed testimonium perhibeo de me: differo judicium, non differo testimonium. 11. Eligamus nobis, fratres, contra linguas hominum, contra infirmas suspiciones generis humani Deum judicem, Deum testem. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
frgo ideo uerũ est inqͥt iuidiciũ meũ. bre¬
uiter ut audias qͥa filius dei sũ: ut intelli
qͥt. quia filius deisũ: ut intelligas qͥa mecũ
est pater. Non sic sum filiꝰ ut ipsũ deserue¬
rim: non ita hic sũ ut cũ ipso ñsim. Non
ita ille ibi est: ut mecũ ñ sit. formã serui
accepi: s formã dei ñ amisi. Solus gͦ inqͥt
Inlege inqͥt ur̃a scriptũ ẽ: qͥa duoꝵ homi¬
nũ testimoniũ uerum est. Egosũ qui
testimoniũ ꝑ hibeo deme: & testimoniũ
ꝑhibet deme qui misit me pat̃. Exposuit
illis & legem: si ingrati ñ eẽnt. Magna enĩ
questio est fr̃s mei&e ualde mͥ uidetur in
mysterio res ẽẽ constituta: ubi ds̃ dixit. in
ore duoꝵ uel trium testiũ: stabit omne
uerbũ. Ueritas queritur ꝑduos testes: Ita
plane. Sic se habet humani generis
consuetudo. S tam̃ fieri potest: ut et duo
mentiant᷑. Susanna casta: duob falsis te¬
stib urgebatur. Numqͥd qͥa duo erant.

Expanded text:
Ergo ideo verum est, inquit, judicium meum, breErgo ideo verum est, inquit, judicium meum, breviter ut audias, quia Filius Dei sum. Sed quit, quia Filius Dei sum, ut intelligas quia mecum est Pater: non sic sum Filius ut ipsum deseruerim; non ita hic sum, ut eum ipso non sim; non ita ibi ille est, ut mecum non sit: formam servi accepi sed formam Dei non amisi; Solus ergo, inqIn Lege, inquit, vestra scriptum est quia duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui de me testimonium perhibeo, et testimonium perhibet de me qui misit me Pater. Exposuit illis et Legem, si ingrati non essent. Magna enim quaestio est, fratres mei, et valde mihi videtur in mysterio res esse constituta, ubi Deus dixit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Veritas quaeritur per duos testes? Ita plane, sic se habet humani generis consuetudo: sed tamen fieri potest ut et duo mentiantur. Susanna casta duobus falsis testibus urgebatur: numquid quia duo erant,
Abbreviated transcription (Latin):
medio nauiga: utrũq ꝑiculo sum latus e¬
us ire in alteram part̾e. ut dicas pat̾ aliud
est. filius aliud : alius est recte dicis: aliud¬
ẽ non recte. Alius enĩ filius: quia ñ est ip¬
se qui ꝑater. Et alius ẽ pater: qͥa non est¬
ipse qui filius. Non tamen aliud: s hoc ipsũ
est & pat̾ et filius. Quid ẽ hoc: Ipsum est:
unus ds̃ est. Audisti. qͥa ñ sum solus: s ego
& qͥ misit me pater. Audi quomͦ credas pa¬
trem & filiũ: audi ipsum filiũ. ego et pater
unũ sumus. Non dixit. pater ego sũ. aut
ego et pater unuꝰ est. S cũ dicit. ego & pa¬
ter unum sumꝰ: utrũq audi. et unũ et su¬
mꝰ: et a carypdi et abscilla liberaberis: in
duob istis uerbis. Qd̃ dixit unũ: liberat
te et ab arrio. Quod dixit sumꝰ : liberat te
asabellio. Si unum: non gͦ diuersũ. Si su¬
mus: gͦ et pat̾ & filius. Sumus enĩ: nondi¬
ceret de uno. S unũ: ñ diceret dediuerso.

Expanded text:
medio naviga, utrumque periculosum latus emedio naviga, utrumque periculosum latus evis ire in alteram partem, ut dicas, Aliud est Pater, Filius aliud? Alius est, recte dicis; aliud, non recte. Alius enim est Filius, quia non est ipse qui Pater; et alius Pater, quia non ipse qui Filius: non tamen aliud, sed hoc ipsum est et Pater et Filius. Quid est, hoc ipsum est? Unus Deus est. Audisti, Quia non sum solus, sed ego et qui misit me Pater; audi quomodo credas Patrem et Filium, audi ipsum Filium: Ego et Pater unum sumus . Non dixit, Pater ego sum; aut, Ego et Pater unus est: sed cum dicit, Ego et Pater unum sumus: utrumque audi, et unum, et sumus, et a Charybdi et a Scylla liberaberis. In duobus istis verbis quod dixit, unum, liberat te ab Ario: quod dixit, sumus, liberat te a Sabellio. Si unum, non ergo diversum; si sumus, ergo et Pater et Filius. Sumus enim, non diceret de uno; sed et unum non diceret de diverso.
Abbreviated transcription (Latin):
sit me pater. Erubesce sabelliane. Audis filiũ:
audis patr̃e. Pater pater ẽ: filiꝰ filius ẽ. Non
dixit egosũ pater. et ego ipse sũ filius: s so¬
lus ñ sum inqͥt. Quare solus ñ es: Qͥa me
Distingue ꝑsonas. Distingue intelligentia.
noli seꝑare ꝑfidia: ne iterum quasi fugiens
carypdi. inscẏllã incurras. uorabat enĩ
te gurges inpietatis sabellianoꝵꝵ: ut di¬
ceres ipsum ẽẽ. patr̃e qui ẽ filius. Modo
didicisti. solus nonsũ: s ego et qͥ me misit
ꝑat̃. agnoscis qͥa pater pater ẽ: et filius
filius est. Bene agnoscis : s noli dicere.
pat̃ maior ẽ: filius minor ẽ. Noli dicere.
pat̾ aurum est: filius argentũ. Una
substantia est: una diuinitas. una coet̃¬
nitas. ꝑ fecta ȩqualitas: dissimilitudo milla.
slã si tantũ modo alterũ credideris eẽ. xp̃m.
ñ eũ quipater ẽ in aliquo tam̃ distantem
scd̃m naturã eẽ. putaueris. acarypdi quidẽ
euasisti: s in scylleis scopulis naufragasti. In

Expanded text:
sit me Pater. Erubesce, Sabelliane, audis Filium, audis Patrem. Pater, Pater est; Filius, Filius est. Non dixit, Ego sum Pater, et ego ipse sum Filius; sed, solus non sum, inquit. Quare solus non es? Quia mdistingue personas. Distingue intelligentia, noli separare perfidia; ne iterum quasi fugiens Charybdim, in Scyllam incurras. Vorabat enim te gurges impietatis Sabellianorum, ut diceres ipsum esse Patrem qui est Filius: modo didicisti, Solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Agnoscis quia Pater, Pater est; et Filius, Filius est Bene agno eis: sed noli dicere, Pater major est, Filius minor est; noli dicere, Pater aurum est, Filius argentum est. Una substantia est, una divinitas, una coaeternitas, perfecta aequalitas, dissimilitudo nulla. Nam si tantummodo alterum credideris esse Christum, non eum qui Pater est, in aliquo tamen distantem secundum naturam esse putaveris; a Charybdi quidem evasisti, sed in Scyllaeis scopulis naufragasti. In
Abbreviated transcription (Latin):
rũ remanet ubi ñ sit: uox enĩ dei ẽ apud
ꝓpħam. Cęlũ et t̾ram ego impleo. Ubiq gͦ ẽ:
qui nullo clauditur loco. Noli abillo auerti.
et tecũ est. Siuis ad eũ ꝑuenire: nolipiger
ẽẽ amare. Non enĩ pedib s affectib curris.
Uno loco manens uenis: si credis et diligis.
ergo tibiq est. Siubiq ẽ. quomͦ cũ filio ñ
est: Ita ne confilio ñ est qui sicredis et tecũ
est.: Und̾e gͦ uerũ est. iudiciũ eius. nͥ qͥa ue¬
rus ẽ filuis: Hoc enĩ dixit. Et si iudico ue¬

Expanded text:
rum remanet ubi non sit? Vox enim Dei est apud rum remanet ubi non sit? Vox enim Dei est apud prophetam, Coelum et terram ego impleo . Ubique ergo est, qui nullo clauditur loco. Noli ab illo averti, et tecum est. Si vis ad eum pervenire, noli piger esse amare: non enim pedibus, sed affectibus curris. Uno loco mancus venis, si credis et diligis. Ergo ubique est: si ubique est, quomodo cum Filio non est? Itane cum Filio non est, qui, si credis, et tecum est? 9. Unde ergo verum est judicium ejus, nisi quia verus est Filius? Hoc enim dixit, Et si judico