comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
distantia. asserentes qͦd ille qui natꝰ
Nẽ in hoc puncto. rex erit gentiũ. pͥn¬
cepsq popłoꝵ. maximam potentiã
multasq diuitias sortiturus: eũ aut̃
qͥ millo mom̃to cerdatꝰ ẽ mendicũ
& uagum fore. cottidianiq uictus
causa diuiersoꝵ ianuas obiturum.
Ideo namq cͥculum qͥ signifer appel¬
lat᷑. induodecim partib diuidunt:
qm sol ꝑ triginta dies egredit᷑ du-¬
odecimum locum spere eiꝰ que apla¬
nes. id ẽ inerrabilis uocitatur. Et rur¬
sus unum quodq menbrũ partiũ
tricenaruͦ: ꝑ spacia duodena dedu-¬
cunt. Quoꝵ singłas iteru᷑ portioẽs
in alia sexaginta distribuunt: eoꝵ¬
q sexaginta. sexagies portiones enu¬
merant᷑:. Huiꝰ modi gͦ nascentium
genesim disponentes: uideamus si poᷤ¬
sint hanc subtilitatem sub temporis
dimensione seruare. Mox enĩ quo ĩ¬
fans ꝓcesserit exutero. speculari ne¬
cesse est obstetricem: que dicat puer

Expanded text:
distantia, asserentes quod ille qui natus distantia, asserentes quod ille qui natus est in hoc puncto rex erit gentium princepsque populorum, maximam potentiam multasque divitias sortiturus; eum autem qui in illo momento creatus est, mendicum, et vagum fore, quotidianique victus causa, diversorum januas obiturum. Ideo namque circulum qui signifer appellatur in duodecim partibus dividunt; quoniam sol per triginta dies egreditur duodecimum locum sphaerae, ejus quae ἀπλανὴς, id est, inerrabilis vocitatur. Et rursus unumquodque membrum partium tricenarum per spatia duodena deducunt: quorum singulas iterum portiones in alia sexaginta distribuunt, eorumque sexaginta sexagies portiones enumerant. Hujusmodi ergo nascentium genesim disponentes, videamus si possunt hanc subtilitatem, sub temporis dimensione servare. Mox enim ut infans processerit ex utero, speculari necesse est obstetricem quae dicat puer
Abbreviated transcription (Latin):
licet aeris uel tẽporũ qualitatem. s
ad sortẽ uite transferentes humane.
ꝓut sͥ uidet᷑ exponunt. dicentes qͦ¬
rundam discurrentiũ syderũ com¬
plexionem cum adillas stellas que ĩ
solere ꝑficere. Rursusq si alter habi¬
tus illarum fuerit: contraria decreta
componit. De qͥb ñ erit fortassis in-¬
utile: si aperiende quȩstionis gr̃a
paulo suꝑius repetita serie narra¬
tionis exordiar. Dico autẽ non meũ
qͥdem ꝓpͥum. s confutationis illorum
causa. Suis utar elogiis: ut & hii qͥ er¬
rore p̃uenti st̃. remedia concepte lesi¬
onis accipiant: & ceteris munimen
aliqͦd ne similia patiant᷑ inueniat᷑.
Reꝑtores gͥ genesiace rationis dut᷑¬
nitate temporis exꝑti qͦd eos de sce-¬
matib multa diffugiant. mangu-¬
stum penitꝰ temꝑis redigere m̃surã:
ut etiam minutissimo interuallo.
sic̃ dicit apłs. in momĩdo & inpun¬
cto magna sit int̾ genesim. genesiq

Expanded text:
licet aeris vel temporum qualitatem, sed licet aeris vel temporum qualitatem, sed ad sortem vitae transferentes humanae, prout sibi videtur, exponunt; dicentes quorumdam discurrentium siderum complexionem, cum ad illas stellas quae insolere perficere; rursusque si alter habitus illarum fuerit, contraria decreta componit. De quibus non erit fortassis inutile, si aperiendae quaestionis gratia, paulo superius repetita serie narrationis exordiar. Dico autem non meum quid proprium, sed confutationis illorum causa, suis utar elogiis: ut et ii qui errore praeventi sunt, remedia conceptae laesionis accipiant, et caeteri munimen aliquod, ne similia patiantur, inveniant. Repertores igitur genesiacae rationis diuturnitate temporis experti, quod eos de schematibus multa diffugiant, in angustum penitus temporis redegere mensuram, ut etiam minutissimo intervallo, sicut dicit Apostolus: In momento, et in puncto , magna sit inter genesim genesimque
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ cõmoditatis ĩpendat hominib.
qͥs ignorat : Possunt eni nauigaturi
intra portum retinere classem: futura
ꝑicula p̾uidentes. Uiator item cautus
effectus: exceli tristicia tranqͥllitatis te¬
puss ex pectat. Agri cultores qͦ semini¬
b & plantis sollicitam diligentiã cõm¬
modantes: ex memoratis instructi sig¬
nis oportunitate̾ congruam p̾stolant᷑.
Siqͥdem solutionis etiam rerum om̃iũ
insole lunaq & stellis usenda ꝓdigia:
dñs pͣdicauit dicens. Sol uertetur in
sanguine: & luna nͨ dabit lucẽ suã.
Uerum hȩc inditia sunt humane cõ¬
summationis: ut diximꝰ. S illi qui
ultra fossam saltus suos conantur ex¬
tendere: ad rationem genesis cursũ
ꝓpositi sermonis inflectunt: ferunt
eni uitam nr̃am de motu pendere
cȩlestium. Pꝑterea c̾aldei notationeᷤ
astroruꝰ ad casus humanos asserunt
ꝑtinere: simplexq dictu᷑ scͥpture qͦd
ait insignis. nͨ admirationem uide¬

Expanded text:
quantum commoditatis impendat hominibus, quantum commoditatis impendat hominibus, quis ignorat? Possunt enim navigaturi intra portum retinere classem, futura pericula praevidentes; viator item cautus effectus ex coeli tristitia, tranquillitatis tempus exspectat; agricultores quoque seminibus et plantis sollicitam diligentiam commodantes, ex memoratis instructi signis opportunitatem congruam praestolantur. Quid, quod solutionis etiam rerum omnium in sole, lunaque et stellis, visenda prodigia Dominus praedicavit dicens: Sol vertetur in sanguinem, et luna non dabit lucem suam . Verum haec indicia sunt mundanae consummationis, ut diximus. 5. Sed illi qui ultra fossam saltus suos conantur extendere, ad rationem genesis cursum propositi sermonis inflectunt. Ferunt enim vitam nostram de motu pendere coelestium; propterea Chaldaei notationes astrorum ad casus humanos asserunt pertinere, simplexque dictum Scripturae quod ait in signis, non ad mutationem vide
Abbreviated transcription (Latin):
Similit᷑ etiam fit quando habetur
luna circumflua: uel cũ solem cͥcum¬
dederit areaq uocat᷑: nimirũ aqͣrtũ
multitudine. aut uentoꝵ fremitus
futuros annunciat: uel cum uisi cͥca
eum fuerint discurrentes. hii qui
solis contrarii nominant᷑: ꝓfecto ca-¬
sus aliquos ȩtherei tractus immine¬
re portendunt. Sic̃ & uirge ille qͣ
iri discolore sub matutins nubib
ostendunt᷑: uehementes pluiias &
ꝓcellas aut aliquam omnim̾ per-
turbationẽ celi significant. Plurima
etiã indicia cerescente uel senescente
luna. qͥ huic scientie studuerunt. no¬
tasse dicunt᷑: asserentes qͦd aer terre
ꝓximus necessario ꝓ lune scȩmatib
qualitatib q uertitur. Nam cũ fue¬
rit t̾cia. si gracilis & minime coenib
obtunsis appareat: serenitatẽ stabi¬
lem firmamq declarat. Sin aut᷑ ru¬
bicunda pinguisq cornib habeat᷑.
imbres nimios australemq uiolen¬
tiã minitatur. Hoꝵ gͥ obsertiatio

Expanded text:
Similiter etiam fit quando habetur Similiter etiam fit quando habetur luna circumflua, vel cum solem circumdederit area quae vocatur, nimirum aquarum multitudinem, aut ventorum fremitus futuros annuntiat, vel cum visi circa eum fuerint discurrentes, ii qui soles contrarii nominantur: profecto casus aliquos aetherei tractus imminere portendunt. Sicut et virgae illae quae in iridis colore sub matutinis nubibus ostenduntur, vehementes pluvias et procellas, aut aliquam omnimodo coeli perturbationem significant. Plurima etiam indicia crescente vel senescente luna, qui huic scientiae studuerunt notasse dicuntur: asserentes quod aer terrae proximus, necessario pro lunae schematibus qualitatibusque vertatur. Nam cum fuerit tertia, si gracilis et minime cornibus obtusis appareat, serenitatem stabilem firmamque declarat. Sin autem rubicunda, pinguisque cornibus habeatur, imbres nimios, australemque violentiam minatur. Horum igitur observatio
Abbreviated transcription (Latin):
ramq ꝑlustrans. Temporis autem m̃¬
suram: equalit̾ cum sole partit᷑. Et
sint inqͥt insignis et temporibus:
& indieb & mannis. Necessarias gͥ
humane uitȩ sic̃ longior usus do¬
cet. signoꝵq notationes. & obserua¬
tiones inuenies: si tamen ñ ampliꝰ
eas qͣm oportet in qͥras. Multa emĩ
suꝑ futuris imbrib possumꝰ disce¬
re: plurima qͦq uaporibꝰ terraru᷑
uiolenter anplacide sint uenturi.
Unũ itaq ex demonstrationib ha¬
betur solis . quod ostendit nobis
dñs: dicens futuram tempestate̾
cũ celũ ceꝑit igneo rubore trista¬
ri. Nebulis enim subeuntib obfuᷤ¬
catĩ radii rutilo sanguineoq colo¬
re cernunt᷑: aeris uidelicet densita¬
te talem speciem nri̾s obtutib exhi¬
bente. qͥ necdũ uim caloris exp̃ssuᷤ
ꝓpt̃ exalantes subind uapores. ⁊ aug¬
m̃tis aquarum magis magisq crassa¬
tus. certissimam tempestatem regio¬
nib inqͥb fuerit glomeratꝰ intentat.

Expanded text:
rramque perlustrans; temporis autem merramque perlustrans; temporis autem mensuram aequaliter cum sole partitur. 4. Et sint, inquit, in signis, et in temporibus, et in diebus, et in annis. Necessarias igitur humanae vitae, sicut longior usus docet, signorum notationes et observationes invenies, si tamen non amplius eas quam oportet inquiras. Multa enim super futuris imbribus possumus discere; plurima quoque de vaporibus terrarum, violenter, an placide sint venturi. Unum itaque ex demonstrationibus habetur solum, quod ostendit nobis Dominus, dicens futuram tempestatem cum coelum coeperit igneo rubore tristari . Nebulis enim subeuntibus, obfuscati radii rutilo sanguineoque colore cernuntur; aeris videlicet densitate talem speciem nostris obtutibus exhibente, qui necdum vi caloris expressus, propter exhalantes subinde vapores, et augmentis aquarum magis magisque crassatus; certissimam tempestatem regionibus in quibus fuerit glomeratus intentat.
Abbreviated transcription (Latin):
bratio: Sic̃ enĩ lucido die stantẽ
quempiã sub aurora solis mox um¬
bra comitat᷑: sic obumbrato aere
qͥ terre ꝓximus ẽ. nox efficitur.
Et hoc est qͦd dicit. Separauit ds̃
int̾ lucem & tenebras. Nam fere sẽ¬
ꝑ obscuritas refugit lucis aduentuͦ:
quippe qͥb ex pͥma generatione
alienatio inter se naturalit᷑ ẽ ap¬
tata. Nẽ autẽ solem p̃cepit spacia
diurna ꝑ agere: lunam uero cũ or¬
bem suu compleuerit. moderatͥcẽ
noctis statuit. ꝓcertaq dimensiõe:
inuicem sͥ luminaria ista succed̃t.
Nã sole ꝓcedente. luna si plena ẽ
statim ducit᷑ ad occasum. Rursus
autẽ cum sol cursui suo metas po¬
suerit: hec incipit exoeiri. S si
scdm̃ alia scȩmata minime spatio
noctis lunare lum᷑ equiꝑat: non
inter ẽ p̃posite questionis. solum
nobis illud asserentib. quia qͣndo
ꝑfecta ẽ limna. noctis optinet pͥnci-¬
patum. ꝓpͥo suꝑans astra fulgore. t̃¬

Expanded text:
bratio? Sicut enim lucido die stantem bratio? Sicut enim lucido die stantem quempiam sub aurora solis mox umbra comitatur, sic obumbrato aere qui terrae proximus est, nox efficitur, et hoc est quod dicit, Separavit Deus inter lucem et tenebras. Nam fere semper obscuritas refugit lucis adventum, quippe quibus ex prima generatione alienatio inter se naturaliter est aptata. Nunc autem solem praecepit spatia diurna peragere, lunam vero cum orbem suum compleverit, moderatricem noctis statuit: pro certaque dimensione invicem sibi luminaria ista succedunt. Nam sole procedente, luna si plena est, statim ducitur ad occasum. Rursus autem cum sol cursui suo metas posuerit, haec incipit exoriri. Sed si secundum alia schemata minime spatio noctis lunare lumen aequiparat, non interest propositae quaestionis, solum nobis illud asserentibus, quia quando perfecta est luna, noctis obtinet principatum, proprio superans astra fulgore, te
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ eͦ. S quia aliud ẽ eiꝰ corpus.
aliud causa luminis: tale quiddam
Igͦ mͥ & de natura solis intellige.
Q ob hoc tantu᷑ discrepare uidetui
a luna: qͦd hic quidem susceptu se¬
mel insitamq sͥ lucem minime de¬
ponit illa uͦ sepius exuta. iterũq
induta lumem: facile poterit ex se
etiã que de sole dicta st̃ confirma¬
re. Hec gͦ luminaria statuta sunt
diuidere inter diem & noctem.
Quoꝵ natura tcͣ ab alterna contra¬
rietate destituit. ut erga se irre¬
p̃hensibilit̾ haberentur: nullaq cõ¬
munitas tenebris possit ẽẽ cum
luce. Qd enĩ ẽ umbra interdiu:
hoc obscuritas habet᷑ in nocte. Sic̃
om̃is umbra de corꝑib lumini sub¬
iectis emitcitur. mane quidẽ dendenꝰ
ad occasum. uesꝑe uergens adorien¬
dem. meridianis horis ad pardem
septentrionis inclinans. Nox quoq
ipsa retrorsum lucis radiis reꝑcus¬
sa. secedit. Cuiꝰ qͥd aliud intelligẽ¬
da natura ẽ quam mundi obum¬

Expanded text:
situm est, sed quia aliud est ejus corpus, situm est, sed quia aliud est ejus corpus, aliud causa luminis. Tale quiddam ergo mihi, et de natura solis intellige, qui ob hoc tantum discrepare videtur a luna; quod hic quidem susceptam semel insitamque sibi lucem minime deponit, illa vero saepius exuta, iterumque induta lumen, facile poterit ex se etiam quae de sole dicta sunt confirmare. Haec ergo luminaria statuta sunt dividere inter diem et noctem, quorum naturam tunc ab alterna contrarietate destituit, ut erga se irreprehensibiliter haberentur, nullaque communitas tenebris esse possit cum luce. Quod enim est umbra interdiu, hoc obscuritas habetur in nocte. Et sic ut omnis umbra de corporibus lumini subjectis emit titur, mane quidem tendens ad occasum, vespere vergens ad Orientem, meridianis se horis ad partem Septentrionis inclinans, nox quoque ipsa, retrorsum lucis radiis repercussa secedit. Cujus quid aliud intelligenda natura est, quam mundi obum
Abbreviated transcription (Latin):
nos secretior docet. parciendam ig¬
inis ẽẽ naturã. Cuius lux ad illumi¬
nandos deputabitur iustos: ardor
autẽ ad concremandos ꝓficiet pec¬
catores : licet quoq: de lune passio¬
nib facile queamꝰ fidem capere q̃¬
sitoꝵ: decrescens enĩ ñ toto corpore
prorsus expendit᷑: s insertam sͥ lucẽ
mͦ deponens. mͦ recipiens. concretioĩs
& diminutionis ꝓprie quasdã nob̃
exhibet. fantasias. Nam quia senes-¬
cente ea minime totũ corpꝰ eiꝰ expẽ¬
ditur: destimonio st̃ que uidentur
licet enĩ tͥ aere libero nebulosisq ca¬
rente uaporib spectare lunam defici¬
sum ẽ tali orbe circumscribit᷑. quale̾
cum luce plena ẽ. Quẽ eiudenter in¬
tegrum ꝑfectumq conspiciens: ea ma¬
infestatum parte qua fulget. Et ñ
mͥadicas qͥa lux eiꝰ aduentitia ẽ qm
minuit᷑ quidẽ qͣndo contra solem
uertit᷑ : crescit autẽ cũ ab eo discesse¬
rit. Nã nec nobis hoc discutere ꝓpo¬

Expanded text:
nos secretior docet partiendam ignos secretior docet partiendam ignis esse naturam: cujus lux ad illuminandos deputabitur justos, ardor autem ad concremandos proficiet peccatores. Licet et de lunae quoque passionibus facile queamus fidem capere quaesitorum, decrescens enim, non toto corpore prorsus expenditur; sed insertam sibi lucem modo deponens, modo recipiens, concretionis et diminutionis propriae quasdam nobis exhibet fantasias. Nam quia senescente ea minime totum corpus ejus expenditur, testimonio sunt quae videntur: licet enim tibi aere libero nebulosisque carente vaporibus, spectare lunam deficisum est, tali orbe circumscribitur, quali cum luce plena est. Quem evidenter integrum perfectumque conspiciens, ea manifestatum parte qua fulget. Et non mihi dicas quia lux ejus adventitia est, quoniam minuitur quidem quando contra solem vertitur, crescit autem cum ab eo discesserit. Nam nec nobis hoc modo discutere propo
Abbreviated transcription (Latin):
induas partes diuiduntur. id ẽ in
materiam receptricem: & in eã que
Sͥleuenerit qͣlitate̾. Sic̃ gͦ aliud ẽ
naturalis candor. et aliud quod can-¬
descit: sic illa ꝗͣ dicta st̃ distare a se
qͥdem natura uident᷑: s creatoris uͥ¬
tute coniuncta sunt. Et ñ mͥ dicas:
impossibile ẽ hec ab alterutrum sepa¬
rari. Neq enim ego seꝑationem lu¬
minis a solano corpore comp̃hensi-¬
bilem mͥ tͥq confirmo: s quia nob̃
opinatione sola diuisibilis estimat᷑:
plane nutu conditoris possunt hec
a natura sua facile seiungi. deniq
nobis impossibile penitus ẽ: ardorẽ
solis asplendore discernere. S ds̃
uolens famulum suũ mirifica uisi¬
one conu̾tere: sic apposuit flãmam¬
rubo: ut solam uim claritudinis eiꝰ
deposita torriditate monstraret. Sic̃
& psalmꝰ testat᷑. dicens Uox dñi in¬
tercidentis flammam ignis. Unde eti¬
am in retributione delictorum que
inuita contraximꝰ: ratio quedam

Expanded text:
in duas partes dividuntur id est, in in duas partes dividuntur id est, in materiam receptricem, et in eam quae sibi evenerit qualitatem. Sicut ergo aliud est naturalis candor, et aliud quod candescit: sic illa quae dicta sunt distare a se quidem natura videntur, sed Creatoris virtute conjuncta sunt. Et non mihi dicas impossibile est haec ab alterutrum separari; neque enim ego separationem luminis a solano corpore comprehensibilem mihi tibique confirmo, sed quia nobis opinatione sola divisibilis aestimatur. Plane nutu Conditoris possunt haec a natura sua facile sejungi. Denique nobis impossibile penitus est ardorem solis a splendore discernere, sed Deus volens famulum suum mirifica visione convertere, sic apposuit rubo flammam, ut solam vim claritudinis ejus, deposita torriditate, monstraret. Sicut et psalmus testatur dicens: Vox Domini intercidentis flammam ignis . Unde etiam in retributionibus delictorum quae in vita contraximus, ratio quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd uoluit declarauit. ꝓ illuminati¬
one enĩ: luminaria nominat. Qͦd
utiq ñ repugnat his: quȩ deluce
p̃dicta sunt. Tunc enĩ natura lumi¬
nis ẽ ꝓducta: nunc autẽ solanum
corpus effectum ẽ qͦ suꝑfertur illud
pͥmogenitu᷑ lumen. Sicut enĩ aliud
ẽ ignis. aliud lucerna. quoꝵ unum
illustrandi uim possidet. aliud mi¬
nistrandi causa luminis his qͥ eitis
indigent ẽ formatũ: sic & mundissi¬
me illi & sincerissimeluci ꝓuehicu¬
lis qͥbdam luminaria ista subiecta
st̃: licet apłs quosdam luminaria
mundi nominet. S alia ẽ uera lux
mundi: ex cuiꝰ transfusione lustrati
sci. luminaria fiebant animab his
qͣs ueritate docentes. de tenebris eaᷤ
ignorantie liberabant. Sic & sol iste
uisibilis. illo pͥncipali fulgore flam-¬
matus elucet. Et nulli uideat᷑ incre¬
dibile qͦd diximus. aliud ẽẽ luminiᷤ
splendorem: aliud subiectũ lumim cor¬
pꝰ. Primo qͥa que composita sunt.

Expanded text:
quod voluit, declaravit: pro illuminatiquod voluit, declaravit: pro illuminatione enim luminaria nominat, quod utique non repugnat his quae de luce aedicta sunt. Tunc enim natura luminis est producta; nunc autem solanum corpus effectum est, quo superfertur illud primogenitum lumen. Sicut enim aliud est ignis, aliud lucerna, quorum unum illustrandi vim possidet, aliud ministrandi causa luminis, his qui ejus indigent est formatum; sic et mundissimae illi et sincerissimae luci pro vehiculis quibusdam luminaria ista subjecta sunt, licet Apostolus quosdam luminaria mundi nominat. Sed alia est vera lux mundi, ex cujus transfusione lustrati sancti, luminaria fiebant animabus his, quas veritatem docentes, de tenebris eas ignorantiae liberabant. Sic et sol iste visibilis illo principali fulgore flammatus elucet. 3. Et nulli videatur incredibile, quod diximus aliud esse luminis splendorem, aliud subjectum lumini corpus, primo quia quae composita sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dabat. Sol autem necdum erat
& luna. ne pͥncipem indelicet
patremq luminis eum uocarent:
uel auctorem eterra nascentium
qͥ dm̃ nesciunt opinarent᷑. ꝓpt̾ea
quarto die dixit. Fiant lumina¬
ria. Et fecit ds̃ duo magna lu-¬
minaria. Quis p̃cepit. quis obse¬
cutus ẽ: Non consideras in his du¬
plicationem ꝑsonarum: Ibiq gͥ
dogina deitatis. mystica ratione
consertum ẽ historie: causaq p̃¬
sto ẽ creandorum luminarium
ad illustrandam terram. Quomͦ
gͦ si lux antecesserat nc̃ ad illum¬
nationem sol dicit᷑ constitutus:
ꝓmo qͥdem sermonis nr̃i simpli¬
citas nullum tͥ risum moueat: si
facundiȩ ur̃ȩ non affectamus ele-¬
gantiam. nec compositiones sequi¬
mur clausularuͦ. Non enĩ consue¬
uimus uerboru᷑ instructuras. uel eufo¬
niam ꝓnuntiationis excolere: s ho-¬
nestam significationem nomintm
ubiq ducimus p̃ponendam. Aduer-¬
te itaq: quomͦ ꝑnaturam sufficient̃

Expanded text:
dabat: sol autem necdum erat dabat: sol autem necdum erat et luna, ne principem videlicet patremque luminis eum vocarent, vel auctorem e terra nascentium, qui Deum nesciunt, opinarentur. Propterea quarto die dixit: Fiant luminaria, et fecit Deus duo luminaria. Quis praecepit? Quis obsecutus est? Num consideras in his duplicationem personarum? ubique igitur dogma Deitatis mystica narratione consertum est historiae, causaque praesto est creandorum luminariorum ad illustrandam terram. Quomodo ergo si lux antecesserat, nunc ad illuminationem sol dicitur constitutus? Primo quidem sermonis nostri simplicitas nullum tibi risum moveat, si facundiae vestrae non affectamus elegantiam, nec compositiones sequimur clausularum. Non enim consuevimus verborum instructuras, vel euphoniam pronuntiationis excolere; sed honestam significationem nominum ubique ducimus praeponendam. Adverte itaque quomodo per naturam sufficienter
Abbreviated transcription (Latin):
humane mentis excedit: qͥs sempiter¬
norũ naturam sufficiet estimare: Si
corruptioni obnoxius tam bonus. et
magnꝰ ẽ sol. mobilitate uelox. discursib
ordinatus. habens congruam ampli¬
tudine̾ qua statutam reb omnibuᷤ
mediocritatem transgredi ñ queat:
decorem aut̃ nature uelut oculus qͥ¬
dam ꝑspicuus ornamentũ mundo
ꝑhibet᷑. Si insaciabilis ẽ eius aspectio.
qualis inpulchritudine sol putabit᷑
ẽẽ iusticiȩ : Si cȩco iactura ẽ hunc ñ
uisere: quantum dispendium pati¬
tur peccator uera luce fraudatus:
Et dixit ds̃. fiant luminaria infir¬
mamento cȩli ad illuminandam
terram: & diuidant inter diem
& noctem. Cȩlum scilicet & terrã.
p̃cesserat lux. Suꝑ his iam fuerat
fabricata. dies a nocte discretus:
arida iam reuelata erat: aqua
congregata instationem s depu¬
tatam: tellus suis erat fructibus
repleta. Quippe quȩ tot herba¬
rum milia germinauerat: & ua¬
riis plantarum generib habun¬

Expanded text:
humanae mentis excedit, quis sempiterhumanae mentis excedit, quis sempiternorum naturam sufficiat aestimare? Si corruptioni sol obnoxius, tam bonus et magnus est, mobilitate velox, discursibus ordinatus, habens congruam amplitudinem, qua statutam rebus omnibus mediocritatem transgredi non queat? Decor autem naturae velut oculus quidam perspicuus ornamentum mundo perhibet. Si insatiabilis est ejus aspectio, qualis in pulchritudine sol putabitur esse justitiae? Si caeco jactura est hunc non visere, quantum dispendium patitur peccator, vera luce fraudatus? 2. Et dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli ad illuminandam terram, et dividant inter diem et noctem. Coelum scilicet et terra praecesserant, lux super his jam fuerat fabricata, dies a nocte discretus, arida jam revelata erat, aqua congregata in stationem sibi deputatam, terra suis erat fructibus repleta; quippe quae tot herbarum millia germinaverat et variis plantarum generibus abun
Abbreviated transcription (Latin):
rationem. et mortẽ quȩ nos suibinde se¬
cuta ẽ quam peꝑit peccatum. quod ẽ
pͥmogenitum uetusti demonis germ̃:
ibi recognoscens hominem natura qͥ¬
dem terrenum. s opus ẽẽ manuum
diuinarũ. Ualitudine multũ pecoribꝰ
deteriorem. s animantiũ in animoꝵ.¬
q pͥncipem constitutũ. instrumentiᷤ
naturalib imbecillem: s adcelum ip¬
sum oꝑationis elatum. Si hec didiceri¬
mus: nos quidẽ ipsos recognoscemus:
dm̃ reminiscemur: conditorem adora¬
bimus: dño seruiemꝰ: patrem glori¬
ficabimus: benefactorem uerebimur:
auctorem uite nr̃ȩ p̃sentis et futurȩ
ñ cessabimus uenerari. Qui ꝑ eas lar¬
gitus ẽ nobis diuitias. etiam earum
fidem quas ꝓmittit ostentat: et qui
exꝑimento presentium illa qͦq quȩ
sperantur affirmat.Si enĩ tempora¬
lia sunt eiꝰ modi: qualia sempiterna:
Si uisibilia tam bona: qualia quȩ non
uident᷑: Si cęli magnitudo mensuram

Expanded text:
rationem, et mortem quae nos subinde serationem, et mortem quae nos subinde secuta est, quam peperit peccatum, quod est primogenitum vetusti daemonis germen; ibi recognoscis hominem, natura quidem terrenum, sed opus esse manuum divinarum; valetudine multum pecoribus deteriorem, sed animantium inanimatorumque principem constitutum; instrumentis naturalibus imbecillem, sed ad coelum ipsum ope rationis elatum. Si haec didicerimus, nos quidem ipsos recognoscemus, Deum reminiscemur, Conditorem adorabimus, Domino serviemus, patrem glorificabimus, benefactorem reverebimur, auctorem vitae nostrae praesentis et futurae non cessabimus venerari, qui per eas quas largitus est nobis divitias, etiam earum fidem quas promisit ostentat, et qui experimento praesentium, illa quoque quae sperantur affirmat. Si enim temporalia sunt ejusmodi, qualia sempiterna? Si visibilia tam bona, qualia quae non videntur? Si coeli magnitudo mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
ctatores: ñ in exercitato animo questi¬
onib inter eẽ p̾sentib. Itaq si qͣndo
subserenitate nocturna ineffabilem
sẏderum pulcͥtudine̾ suspexisti. credo
conditore quȩsisse qͥs florib eiꝰ modi cȩ¬
lum uariauerit: & quomͦꝰ in his quȩ
cernuntur. maior delectatione ꝓbat᷑
utilitas ẽẽ. Itemq si inter diu sobria
mente discutiens considerasti diurna
miracula ꝑuisibiliumq rationem eũ
qͥ habetur inusibilis reputasti: om̃i¬
no ꝓmptus ad audiendũ uenisti. di¬
gnum te demonstrans celebritate
honesti huius beatiq spectaculi. Qua¬
ꝓpter factam qͣm solent hii qͥ urbiũ
ꝑegrinos manu comp̃hensos ad de-¬
stinata ꝑduciit. id ẽ ut uoᷤ ad occulta
miracula maxime huiꝰ ciuitatis ut¬
pote nescios introducam. In hac gͥ
urbe. sita ẽ antiqua patria nr̃a. Ex
qua nos traduxit homicida diabo¬
lus: suis sollicitatos illecebris. Hic
conspiciens pͥmam hominis gene¬

Expanded text:
ctatores, non inexercitato animo, quaestictatores, non inexercitato animo, quaestionibus interesse praesentibus. Itaque si quando sub serenitate nocturna, ineffabilem siderum pulchritudinem desuspexisti, credo conditore quaesisse, quis floribus ejusmodi coelum variaverit, et quomodo in iis quae cernuntur major delectatione probatur utilitas, itemque si interdiu, sobria mente discutiens, considerasti diurna miracula, per visibiliumque rationem, eum qui habetur invisibilis reputasti, omnino promptus ad audiendum venisti, dignum te demonstrans celebritate honesti hujus beatique spectaculi. Quapropter faciam quod solent hi qui urbium peregrinos, manu comprehensos, ad destinata perducunt, id est, ut vos ad occulta miracula maximae hujus civitatis, utpote nescios introducam. In hac igitur urbe sita est antiqua patria nostra, ex qua nos traduxit homicida diabolus, suis sollicitatos illecebris. Hic conspiciens primam hominis gene
Abbreviated transcription (Latin):
certaminũ spectatores: oportet
dimicantiũ ualitudinis esse
consortes. Quod ab editoribus
ludorũ lustraliuͦ facile ꝓbabitur: qͥ
congregatos instadio. nudato capite
sedere precipiunt. ꝓpterea ut mͥ ui¬
detur. ne ñ solum speccator inter sit
unusqͥsq: s etiam particeps sudoris
existit. Ita uidelicet maximoꝵ atq
ex cellentium spectaculoꝵ quesitorẽ
et sumine sapientiȩ atq in effabilis au¬
ditorem conuenit afferre ꝓpͥas cau¬
sas ad contemplationẽ rei ꝓposite. me¬
cũq partiri laboris huiꝰ pondꝰ ut pot̾it.
socium se magis arbitrans astare qͣm
iudicem: ne forte lateat nos ueritatis
inuentio. & mea culpa fiat cũ audito¬
rib commune dispendium. Quorsus
hoc dixerim: Quia indelicet & ꝓposita
nobis ẽ disputatio de mundi compo-¬
sitione nͣ ex seculari sapientia nacta
pͥncipium: s ex quib famulum suum
moysen dñs docuit inspeciȩ. ñ ꝑfigu¬
ram locutus ad eum. Ergo necesse ẽ
maximaru᷑ rerum studiosissimos spe-¬

Expanded text:
ertaminum spectatores, oportet dimicantium valetudinis esse consortes, quod ab editoribus ludorum lustralium facile probabitur, qui congregatos in stadio nudato capite sedere praecipiunt. Propterea, ut mihi videtur, ne non solum spectator intersit unusquisque, sed etiam particeps sudoris existat. Ita videlicet maximorum atque excellentium spectaculorum quaesitorem, et summae sapientiae atque ineffabilis auditorem convenit afferre proprias causas ad contemplationem rei propositae, mecumque partiri laboris onus, ut poterit, socium se magis arbitrans astare quam judicem: ne forte lateat nos veritatis inventio, et mea culpa fiat cum auditoribus commune dispendium. Quorsus haec dixerim? Quia videlicet proposita nobis est disputatio de mundi compositione, non ex saeculari sapientia nacta principium, sed ex quibus famulum suum Moysen Dominus docuit in specie, non per figuram locutus ad eum. Ergo necesse est maximarum rerum studiosissimos spe
Abbreviated transcription (Latin):
in speculo. dm̃ adp̾sens ualemꝰ inspicere:
s in enigiate. id ẽ in magna obscuritate.
Rationał quidẽ anima ad imaginem
dĩ facta. simul ht̃ tͥa. uidelicet qd̾ se intel¬
ligit. ⁊ sui meminit. ⁊ sese diligit: cum t̾n
una sit. In qua id qd̾ dicitur intelligen¬
tia. memoriam qͣsi generat: qd̾ enim scit.
se scire meminit. Nã quomͦ mennt. nͥ
qͦmodo pͥus sciuit uł intellex̃ : Ex hoc
utroq amor bene ꝓcedit. cum amat in¬
tellig̾e se ⁊ amare qd̾ meminit. ⁊ memi¬
nisse ⁊ amare qd̾ intelligit. Attende etiã
ħ tͥa sic ẽẽ eqͣlia. ut quem admodũ intel¬
ligit qd̾ su meninit seq diligit: ita me¬
minit qd̾ se intelligit ⁊ diligit. ita quoq
diligit qd̾ se intelligit & sui meminit.
Ex hac imagine pie creden¬
do consida : quem ħ imago designat.
Sic enim. s dissimilit̾. sic d̾s pat̾ filium
gemut et̃ualit̾. ⁊ ex utroq procedit sp̃c¬

Expanded text:
in speculo Deum ad praesens valemus inspicere, in speculo Deum ad praesens valemus inspicere, sed in aegnimate, id est, in magna obscuritate. Rationalis quidem anima ad imaginem Dei facta, simul habet tria, videlicet quod se intelligit, et sui meminit, et sese diligit, cum tamen una sit. In qua id quod dicitur intelligentia memoriam quasi generat. Quod enim scit, se scire meminit. Nam quomodo meminit nisi quomodo prius scivit vel intellexit? Ex hoc utroque amor bene procedit, cum amat intelligere se quod meminit, et meminisse quod intelligit. Attende etiam haec tria sic esse aequalia, ut quemadmodum intelligit quod sui meminit seque diligit, ita meminit quod se intelligit et diligit, ita quoque diligit quod se intelligit et sui meminit. Ex hac imagine ipsum credendo considera quem haec imago designat. Sic enim, sed dissimiliter, sic Deus Pater Filium genuit aeternaliter, et ex utroque procedit Sp
Abbreviated transcription (Latin):
nequaqm intelligis. ita ⁊ tu si te ipsum
intendes. te tibi miraculũ ipse iueni¬
es. O d̾ equidem scires: nect̾n diffini
annna tua. cum sint diu̾sa in sub¬
stantia. quonã mͦ unũ sunt in ꝑsona.
Hoc sane corpꝰ ⁊ ħ anima. de teloquortͥ.
duo sunt indiuidua: diu̾sa innatura.
Quis te scilicet dico. unũ indiuiduũ fa
me repressisti. me ipsum mͥ me nescientẽ
ostendisti. Meipsum ut dixisti scire me
sentio: s ut uerum fatear quid sit qd̾ scio.
disserere nescio. Responsio.¬
icut te diu̾sum in substantia. unũ in
ꝑsona. hab̾e nosti. s diffinire ñ nosti:
oportet crede: licet ipsum ut ẽ inp̃senti
ñ possis ipse disserere. Ambula ꝑ fidẽ: ut
ꝑuenias ad cognitionẽ. Uidemus enm
uenigiate uidemꝰ dm̃: Responsio¬
oyseᷤᷤ ingenesi scͥpsit: qr d̾s̃ hominẽ ad
imaginẽ ⁊ similitudinẽ suam fecit.
hanc imaginẽ ut sentimꝰ. speculũ appel¬
lat apłs. In hac enim imagine tanqͣm

Expanded text:
nequaquam intelligis, ita et tu si te ipsum nequaquam intelligis, ita et tu si te ipsum intenderes, te tibi miraculum esse invenires. Quod equidem scires, nec tamen diffi anima tua, cum sint diversa in substantia, quonam modo unum sunt in persona? Hoc sane corpus et haec anima, de te loquor, tibi duo sunt individua, diversa in natura. Quis, te scilicet dico, unum individuum facit me repressisti, me ipsum mihi me nescientem ostendisti. Meipsum, ut dixisti, scire me sentio. Sed ut verum fatear, quid sit quod scio, disserere nescio. RESP. Sicut te diversum in substantia, unum in persona, habere nosti, sed diffinire non nosti, oportet credere, licet ipsum ut est in praesenti non possis ipse disserere. Ambula per fidem, ut pervenias ad cognitionem. Videmus enim enigmate videmus Deum? RESP. Moyses in Genesi scripsit quia Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam fecit. Hanc imaginem, ut sentimus, speculum appellat Apostolus. In hac enim imagine tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
mente concipit᷑ qͣm ore profert᷑. ꝑ fidei ue¬
ritate tres ꝑsonas dicimꝰ. ñ ut disseramꝰ
s ne taceamus. Loquendi siquidẽ cau¬
sa. cum aliqnͣdo docꝰtrine cogit utilitas.
aut contra ħeticos disceptandi necessitas:
respondemꝰ. qr qd̾ dicitur in qitate tͥni¬
tas designamus. dicendo tres ꝑsonas.
Od̾ enim agrecis tres substantie. una
eẽntia de qdo dicitur. nos latini tres ꝑso¬
nas. ꝓ u̾bis ꝑferimꝰ: quod sine u̾bis men¬
te concipimꝰ. Hac de causa ꝑ dicendi pe¬
nuria. hoc u̾bum qd̃ est apud latinos
ꝑsona. ad respondendũ elegit eccl̃a: pro
qͦ grecus catholicus. ponit substantia.
Nos itaq latim tres ꝑsonas inditate
dicimꝰ. ñ ut diu̾sitatem tã simplicis na¬
ture sentiamus: s singularitatẽ olumꝰ.
uod inditatis eẽntia. que uere una ẽ.
tͥum tñ ꝑsonarũ rata distinctio est:
ꝗi non intelligo. admirari ñ desino.
t ipsum credendo sentis ⁊ tñ ut est

Expanded text:
mente concipitur quam ore profertur, pro fidei vemente concipitur quam ore profertur, pro fidei veritate tres personas dicimus, non ut disseramus, sed ne taceamus. Loquendi siquidem causa, cum aliquando doctrinae cogit utilitas, aut contra haereticos disceptandi necessitas, respondemus, quia quod dicitur in deitate trinitas designamus, dicendo tres personas. Quod enim a Graecis tres subsistentiae, una essentia, de Deo dicitur, nos Latini tres namque verbis proferimus quod sine verbis mente concipimus. Hac de causa prae dicendi penuria hoc verbum, quod est apud Latinos persona, ad respondendum elegit Ecclesia, pro quo Graecus catholicus ponit subsistentia. Nos itaque Latini tres personas in deitate dicimus, non ut diversitatem tam simplicis natuQuod in Deitatis essentia, quae vere una est, trium tamen personarum rata distinctio est, quia non intelligo, admirari non desino. RESP. t ipsum credendo sentis, et tamen ut est
Abbreviated transcription (Latin):
solitariũ. nec tͥnitas fac̃ diuisũ. Hoc
ex parte ꝑ fidem in p̾senti uita tangi¬
uidebimus. Hinc ait apłs. Cum aut̃
uen̾it qd̾ ꝑfectum ẽ: euacuabit᷑ qd̾ ex
parte ẽ. Ne mireris gͦ. siminus uidendo
laboramꝰ: qͣm dui enim ex parte sumꝰ imꝑ¬
fecte uidemus. Hoc autẽ inꝑfecto tan¬
dẽ euacuato: in alia uita ꝑfecte uiden¬
do.quiescemꝰ in toto. hoc ẽ in do. Audi.
aitestantẽ apłm: tunc inquit cognos¬
cã sicut ⁊ cognitꝰ sum. Ibi ꝑ ipsã p̾sen¬
tiam incõmutabił u̾itatis dm̾ patrem
cũ u̾bo eius unigenito. ⁊ amboꝵ spiri¬
tu scõ. ita plene cognoscemꝰ. ut in com¬
paratione illius cognitioniᷤᷤ. nos ipsos
inp̃senti uita ꝑmodicũ agnoscamꝰ. Cũ
itaq illud ineffabile quod ẽ d̾s. ut cũq
in presenti uita ꝑmodicũ eloqui uolu¬
mus. qd̾ t̾n ut ẽ fari nullomͦ possumꝰ. ue¬
rius ẽ enim quã mente concipit᷑. ⁊ ueriꝰ

Expanded text:
solitarium, nec trinitas facit divisum. Hoc solitarium, nec trinitas facit divisum. Hoc ex parte per fidem in praesenti vita tangiHinc ait Apostolus: Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . Ne mireris ergo si minus videndo laboramus. Quandiu enim ex parte sumus, imperfecte videmus. Hoc autem imperfecto tandem evacuato, in alia vita perfecte videndo, quiescemus in toto, hoc est, in Deo. Audi attestantem Apostolum: Tunc, inquit, cognoscam, sicut et cognitus sum . Ibi per ipsam praesentiam incommutabilis veritatis Deum Patrem cum Verbo ejus unigenito et amborum Spiritu sancto ita plene cognoscemus, ut in comparatione illius cognitionis nos ipsos in praesenti vita permodicum agnoscamus. Cum itaque illud ineffabile quod est Deus utcunque in praesenti vita eloqui volumus, quod tamen ut est fari nullo modo possumus verius est enim quam mente concipitur, et verius
Abbreviated transcription (Latin):
tatio aliqua: s summe ꝑfectionis ⁊ in¬
tegͥtatis ꝑpes stabilitas. Non ẽ itaq
sc̃s. B ene quidẽ dixi solus. Alius est
enim pat̾. alius filius. alius sp̃c sc̃s.
In illa nãq eẽntia unitate salua. ꝑsonaꝵ
manet diuisio ñ confusio. nec t̃n tał diui¬
sio qͣ impar aliqͥd altero sentiat᷑ in aliqͦ.
tate sit: nequaqͣm intelligo. Responsio¬
unt quedam que nec sensibꝰ cor¬
poris nec ratione mentis. in hac
mortali uita cognoscimus. s sola fidi
notione uidemꝰ. Fidei sane conditio eo
u̾ior ẽ: qͦ diuina auctoritate subnixa. ua¬
lidior. In his namq que sensu carnis
capimus. sepissime fallim᷑. ⁊ dum carnis
corrupte molestia nr̃e mentis oculos in¬
stanter reu̾b̾at. pauca quidẽ sunt que
ratio nr̃a recte diffiniat: s sola fides ca¬
tholica c̾tissime nouit quicquid mater
dubitant̾ annuntiat. dm̃ intͥnitate.
unũ in unitate tͥnũ. Quẽ nec unitas

Expanded text:
tatio aliqua, sed summae perfectionis et intatio aliqua, sed summae perfectionis et integritatis perpes stabilitas. Non est itaque sanctus. Bene quidem dixi, solus. Alius est enim Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus. In illa namque essentia, unitate salva, personarum manet divisio, non confusio; nec tamen talis divisio quo impar aliquid altero sentiatur in aliquotate sit, nequaquam intelligo. RESP. Sunt quaedam quae nec sensibus corporis nec ratione mentis in hac mortali vita cognoscimus, sed sola fidei notione videmus. Fidei sane conditio eo verior est, quo divina auctoritate subnixa validior. In his namque quae sensu carnis capimus, saepissime fallimur; et dum carnis corruptae molestia nostrae mentis oculos instanter reverberat, pauca quidem sunt quae ratio nostra recte diffiniat. Sed sola fides catholica certissime novit quidquid mater dubitanter annuntiat Deum in trinitate unum, in unitate trinum; quem nec unitas
Abbreviated transcription (Latin):
te. cum bonus adheret meliori: sicut sp̃ał̃
creatura creatori. qõ quidem caritate fit.
maior efficitur illa qmͣ ante fuerat. s
iurtute non mole. Hoc autem ẽ ei maiꝰ
ẽẽ: qd̾ melius ẽe. Qui enim teste apło
adheret dño unus sp̾c fit cum ipso: et
ita fit maior quia melior. Quare hec
maioritas nͥ ẽ multiplicitas:. s simplex
caritas. Cum itaq illud qd̾ d̾s ÷ constat
qr ꝑfecꝰte uerum ẽ. ⁊ uere ꝑfectum ẽ: incõ¬
mutabili u̾itate ⁊ ꝑfec̾tione sũmum ẽ
Q uare in tͥmitate que d̾s ÷ alius alio
maior non ẽ: qr u̾ior siue ꝑfectior aliꝰ alio
minime est. O ucqͥd itaq illud ẽ qd̾
d̾s est: sua in se ommipotenti uirtute ꝑ¬
fectum ẽ. N ẽ quo crescat aut defluat᷑
ꝑfectio tanta: unde nec triplex potest
dici. s tͥnitas. Tam uera enim ẽ nature
illiꝰ simplicitas. ut trimtas non sit uni¬
tate maior. nec unitas trinitate minor.
in quo non ẽ moles corporea. seu demu¬

Expanded text:
te, cum bonus adhaeret meliori, sicut spiritalis te, cum bonus adhaeret meliori, sicut spiritalis creatura Creatori, quod quidem charitate fit, major efficitur illa quam ante fuerat, sed virtute, non mole. Hoc autem est ei majus esse quod melius esse. Qui enim, teste Apostolo, adhaeret Domino, unus spiritus fit cum ipso, et ita fit major quia melior. Quare haec majoritas non est multiplicitas, sed simplex charitas. Cum itaque illud quod Deus est constet quia perfecte verum est et vere perfectum, incommutabili veritate et perfectione summum est. Quare in Trinitate quae Deus est alius alio major non est, quia verior sive perfectior alius alio minime est. Quidquid itaque illud est quod Deus est, sua in se omnipotenti virtute perfectum est. Non est quo crescat aut defluat perfectio tanta. Unde nec triplex potest dici, sed trinitas. Tam vera enim est naturae illius simplicitas, ut trinitas non sit unitate major, nec unitas trinitate minor; in quo non est moles corporea seu demu
Abbreviated transcription (Latin):
Unde suos ñ nouo consilio colligit nec
noua caritate diligit. S dum sui ad eũ
refugiunt ⁊ conu̾tuntur: eo n̾ inutato. be¬
ne illi mutantur. sicut cum ad̾o resiliunt.
eo quoq immoto male ipsi mutant᷑. Fitq
ut cum bonis placidus. malis ue irat᷑ d̾s
dicatur. illis utiq mutatis. ipse ñ mutat᷑
Sicut una eademq splendoris claritas
⁊ sanis oculis est iocunda. ⁊ nifirmis asꝑa.
S quomodo qui simplex bonum est
d̾s trintas est : Cum enim tͥnitatẽ di aut
tͥnum dm̃ dici audio triplicẽ deitatẽ au¬
dire me uideor. S dum fidem catholicã
ipse respicio. fateor erubesco: quia dm ñ
simplicem. s pro tͥnitate multiplicẽ senti
ua queso prudentia penset: qr eorpora
mole quidẽ sua sunt magna. Unde
fit. ut hoc maius ad illud minus. aliqͣndo
sit duplex. aliqnͣdo triplex: uł ꝓpartium
qͣntitate quodlibet multiplex. Inspiritalibꝰ
uero. que non mole magna sunt. s uirtu¬

Expanded text:
Unde suos non novo consilio colligit, nec Unde suos non novo consilio colligit, nec nova charitate diligit. Sed dum sui ad eum refugiunt et convertuntur, eo non immutato, bene illi mutantur; sicut cum a Deo resiliunt, eo quoque immoto, male ipsi mutantur; fitque ut cum bonis placidus malisve iratus Deus dicatur, illis utique mutatis, ipse non mutatur; sicut una eademque splendoris claritas et sanis oculis est jucunda et infirmis aspera Sed quomodo qui simplex bonum est, Deus Trinitas est? Cum enim trinitatem Dei aut trinum Deum dici audio, triplicem deitatem audire me videor. Sed dum fidem catholicam ipse respicio, fateor, erubesco, quia Deum non simplicem, sed pro trinitate multiplicem sentire quaeso, prudentia penset quia corpora mole quidem sua sunt magna. Unde fit ut hoc majus ad illud minus aliquando sit duplex, aliquando triplex, vel pro partium quantitate qualibet multiplex. In spiritalibus vero, quae non mole magna sunt sed virtu
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ. agere. pati. Dõ autem nichil acci¬
dens ẽ. in quo mutabilitas nulla ẽ: sed
tñ relatiue pat̾ ad filium. ⁊ ad patrẽ filiꝰ.
dem non ut accidens in deo dicitur. quia
et̾nalit̾ iste ẽ pater. ⁊ ille est filius. ⁊ am
singularit̾ dicitur. Ego ⁊ pat̾ unũ sumꝰ.
Unum dicit ⁊ sumꝰ. Unum scdm eẽntiã
que ẽ d̾s: sumus scđ̾m relationẽ. qr hic
pater. iste filius. ille utriusq donum ÷ sp̃c
ꝑ grãm do renascantur. temporalit᷑¬
q eoꝵ pater aut dñs. seu magist̾ uł amncꝰ
incipiat dici ds: ñne relatio ista tẽpore qͥdẽ
cepta. d̾õ scđm accidens ade̾e conuincit᷑:
uod relatiue ad renatos Responsio¬
in gr̃a. d̾s temporalit̾ dici incipiat. ñ
negamus: s t̾n hoc in do ẽẽ accidens sen¬
tire. saclegiũ protestam᷑. Nos quidẽ in¬
cipimꝰ eum dicere quem scimus uitium
ñ hab̾e: cui nec futura uentunt. nec p̾t̾ita
transeunt. s p̾sentia cuncta ꝑsistunt.

Expanded text:
tempus, agere, pati. Deo autem nihil accitempus, agere, pati. Deo autem nihil accidens est, in quo mutabilitas nulla est; sed tamen relative Pater ad Filium, et ad Patrem Filius, idem non ut accidens in Deo dicitur, quia aeternaliter iste est Pater, et ille est Filius, et amsingulariter dicitur: Ego et Pater unum sumus . Unum dicit et sumus. Unum secundum essentiam quae est Deus, sumus secundum relationem, quia hic Pater, iste Filius, ille utriusque donum est Spr gratiam Dei renascantur, temporaliterque eorum Pater aut dominus seu magister vel amicus incipiat dici Deus, nonne relatio ista, tempore quidem coepta, Deo secundum accidens adesse convincitur? RESP. Quod relative ad renatos in gratia Deus temporaliter dici incipiat non negamus; sed tamen hoc in Deo esse accidens sentire sacrilegium protestamur. Nos quidem incipimus eum dicere quem scimus initium non habere, cui nec futura veniunt, nec praeterita transeunt, sed praesentia cuncta persistunt.
Abbreviated transcription (Latin):
plicit̾ p̾dicamꝰ: qͥ diuinã eẽntiã simplicit̾
unã. ⁊ unice simplicẽ ad oramꝰ. Iterrogͥ¬
uid queso ẽ qd̾ scdm substantiã dice¬
re uoluisti: cum de d̾o nichil scd̾m
accidens possit dici: Resp̃.
umma illa ⁊ ꝑfecta eẽntie simplicitas.
qm dicimꝰ dm̃. nec recipit augm̃tum:
nec tolerat detrimentũ. ħ patitur uarie¬
tatem: quia nescit mutabilitatẽ. Ubicũ¬
q enim mutabilitas: ibi ⁊ multiplex ẽ
accidentaliũ uicissitudinũ ꝯgesta uarie¬
tas. Qua ꝓpt̾ in om̃i re mutabili. qd̾ non
scdm substantiam dicitur. restat ut se¬
cundum accidens dicatur ut cum de
substantia que hõ est queritur qͣlis sit.
& qnͣtus. uel ad quid referatur. si stet ia¬
ceant ne. si galeatus siue ornatus sit. ubi
positus. qͣndo natus. si agat aliquid aut
patiatur. huiusmodi namq in p̃dicam̃¬
toꝵ distinctione noscunt᷑: que sunt qͣlitas.
qͣntitas. ad aliquid. situs. habitus. locus.

Expanded text:
pliciter praedicamus, qui divinam essentiam simpliciter pliciter praedicamus, qui divinam essentiam simpliciter unam et unice simplicem adoramus. II. INTERR. Quid quaeso est quod secundum substantiam dicere voluisti, cum de Deo nihil secundum accidens possit dici? RESPONSIO. Summa illa et perfecta essentiae simplicitas, quam dicimus Deum, nec recipit augmentum, nec tolerat detrimentum. Non patitur varietatem, quia nescit mutabilitatem. Ubicunque enim mutabilitas ibi et multiplex est accidentalium vicissitudinum congesta varietas. Quapropter in omni re mutabili quod non secundum substantiam dicitur, restat ut secundum accidens dicatur; ut cum de substantia quae homo est quaeritur qualis sit et quantus, vel ad quid referatur, si stet, jaceatne, si galeatus sive ornatus sit, ubi positus, quando natus, si agat aliquid aut patiatur. Hujusmodi namque in praedicamentorum distinctione noscuntur: quae sunt, qualitas, quantitas ad aliquid, situs, habitus, locus,
Abbreviated transcription (Latin):
pium ẽ:⁊ creatis u̾bum est. Que duo. se u¬
num ẽe ostendit: ubi ait. Ego sum pͥncipiũ:
ture suꝑferri p̾dictus ẽ. ut ipsa sit: ita iã
factam uidet. ut bene sit. Hoc autẽ uide.
idem est qd̾ placere. Cu enĩ placuit ut oĩa
fac̾et bona: eidem placet ut benefacta ma¬
neant bona. Auctor iste cunc̾tis ẽ excellen¬
tior: qr potest omma. Ars qua facit omi¬
bꝰ ÷ prãntior: nouit enim singula. Causa
qͣre facit. uniu̾sis ÷ melior:nam bona per¬
manens. bona facere semꝑ amat. Hec tria
coet̾na sunt. ⁊ simul summa sunt: ⁊ sim¬
plex unum sunt. Tria ꝓpt̾ ꝑsonarum ꝓpͥe¬
tatem: unum ꝓpt̾ inseparabilem ditatẽ.
Inde est qd̾ cum aliquid de singuł scđm
substantiam dicitur. ħ simul de om̃ibꝰ
ñ pluralit̾ s singularit̾ p̾dicat᷑. Ut cum
uere dicitur. pater ÷ d̾s. filius ẽ d̾s. sp̾c sc̃s
÷ d̾s. ñ tres dõs dicere possumꝰ. s unũ sim¬

Expanded text:
pium est, et creatis Verbum est. Quae duo, se upium est, et creatis Verbum est. Quae duo, se unum esse ostendit ubi ait: Ego sum principium,turae superferri praedictus est ut ipsa sit, ita jam factam videt ut bene sit. Hoc autem videre idem est quod placere. Cui enim placuit ut omnia faceret bona, eidem placet ut bene facta maneant bona. Auctor iste cunctis est excellentior, quia potest omnia. Ars qua facit omnibus est praestantior, novit enim singula. Causa quare facit universis est melior, nam bona permanens, bona facere semper amat. Haec tria coaeterna sunt, et simul summa sunt, et simplex unum sunt. Tria propter personarum proprietatem, unum propter inseparabilem Deitatem. Inde est quod, cum aliquid de singulis secundum substantiam dicitur, hoc simul de omnibus, non pluraliter, sed singulariter praedicatur. Ut cum vere n tres deos dicere possumus, sed unum sim
Abbreviated transcription (Latin):
filius uero ꝑ quem facit. sp̾c sc̃s causa ẽ
qua fieri placuit. Summa quidẽ illa
que d̾s ÷ e̾entia. in sua sibiq consubstan¬
tiali sapientia. pro sua inmutabili bem¬
uolentia facit uniu̾sa. om̃i carens indi¬
gentia: bonus bona. unus omnia. Itẽ cũ
dicitur a moyse. dix̃ ds̃ fiat lux. ⁊ sic de
cet̾is. sequiturq ꝑ singula. uidit d̾s qr
bonum ÷ eadem tͥnitas insinguł agens
oꝑibꝰ signata ÷. Filius d̾i sicut pͥncipiũ
ẽ om̃i creature ut sit: ita & eidem u̾bũ ẽ
ut benefacta manendo bona sit. Ut cui¬
q faciende pͥncipiũ extitit: eidẽ iã fac¬
te ⁊ u̾bum sit. Creat enim. ⁊ creans loqͥt᷑
dum suis singula subdit legibꝰ. distin-¬
guit ordinibꝰ. signat temporibꝰ. Inde fit. qd̾
creatura dum eiꝰ instituta ñ tͣnsgreditur:
pulchra quidem ⁊ honesta nominat᷑. Que
autẽ instituta tͣnͣs greditur: mox indecens.
⁊rea culpatur. Qui itaq creandis pͥnci¬

Expanded text:
Filius vero per quem facit, Spiritus sanctus causa est Filius vero per quem facit, Spiritus sanctus causa est qua fieri omnia placuit. Summa quidem illa quae Deus est essentia in sua sibique consubstantiali sapientia pro sua immutabili benevolentia facit universa, omni carens indigentia, bonus bona, unus omnia. Item cum dicitur a Moyse: Dixit Deus: Fiat lux , et sic de caeteris, sequiturque per singula, Vidit Deus quia bonum est, eadem Trinitas in singulis agens operibus signata est. Filius Dei. sicut principium est omnis creaturae ut sit, ita et eidem Verbum est ut bene facta manendo bona sit; ut cui faciendae principium exstitit, eidem jam factae et Verbum sit. Creat enim, et creans loquitur, dum suis singula subdit legibus, distinguit ordinibus, signat temporibus. Inde fit quod creatura, dum ejus instituta non transgreditur, pulchra quidem et honesta nominatur. Quae autem instituta transgreditur, mox indecens et rea culpatur. Qui itaque creandis princi