comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã neces seẽ habere corpus eius cuius est caput homo incaelo : Ita ecła morta
primihominis : sed postea aduitã ꝑ ueniemꝰ aet̃ nã ꝑihm̃ xp̃m dnm̃ nrm̃
populũ ipsũs ignifcat oms homines : Quidẽ sinꝰ morsi secretũdi : Cũeẽt homo
in secretodĩ in coldmis erat : & bono colorgexiit a sccretodĩ : Pgressusẽ ad ã de
paradiso offensodo & factꝰẽ uiciosus : Factaẽ ergoilla manꝰ alba sedredut ad¬
entiã : saepeenĩ posita ẽ aqua in similitudinẽ sapientiae : & diccũẽ: fiet ineo
fons aquȩ salientis inuitã &nã : sed aqua illa s apientia qu int̃rasanguis effecta ẽ
ñ uob ostend ũbũ carnẽ factu& habitante in nob utiq: ostendit : Om̃a ergo futuri
mentmnus. sepal sem ũet aper iatur nobis Iilis fitire praedita sunt sacra¬
inena nos praesentiauidemus in ȩcdesia RVGVS TIAVIS¬
imos iuqutes neofseilã inaoram, Tmos prorsus nce ffendes maiore¬

Expanded text:
quam necesse est habere corpus ejus, cujus est caput homo in coelo. Ita Ecclesia moquam necesse est habere corpus ejus, cujus est caput homo in coelo. Ita Ecclesia moprimi hominis: sed per eam ad vitam perveniemus aeternam, per Jesum populum ipsum significat. Sinus hominis quid est? Sinus Moysi secretum Dei. Cum esset homo in secreto Dei, incolumis erat, et bono colore. Exiit a secreto Dei, progressus est Adam de paradiso, offenso Deo, et factus est vitiosus. Facta est ergo manentiam. Saepe enim posita est aqua in similitudinem sapientiae: et dictum est, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Sed aqua illa sapientia, quae in terra sanguis effecta est, non nobis ostendit Verbum carnem factum et habitantem in nobis? Utique ostendit. Omnia ergo futuri et pulsemus, ut aperiatur nobis. Illis futura praedicta sunt sacramenta: nos praesentia videmus in Ecclesia. SERMO VIimeo, inquies, ne offendam majorem. Time prorsus, ne offendas major
Abbreviated transcription (Latin):
Serpens mor ctlitatẽ : A serpenteenim homini mors propinataẽ : Ipsã mortẽ
dignat ẽ dñs al sumere : Virgaergo ueniens interrã serpentis speciẽ habuit.
Nouit aute sc̃ĩtas ura. quia quando populusille in heremocer uicatus & suꝑlos
murmurans aduersum dnm̃ coepit morderi a serpentib: & ipsis morsib: ca
afferebat : sed futura sapientiã p̃dicabat: aitmorsi : sus pendes erpentẽ a eneũ
in media heremo inligno: & dic populo. quicũq fuerit ꝑcussus serpentẽ istũ
intue atur: Et ꝑcussi homines intuebantur serpentem : & sanabantur:
Attes tat᷑ dñs in euangłio talisigno : Nãcũ nichodemo loqueretur ait: sicut
moyses ex altauit serpentem inheremo : Ita ex altarioport& filiũ hominis
utom̃is qui credit in ipso nonpereat. sed habeat uitã eternam : Hocẽ quicũq¬
ꝑ cussus fuerit a serpentibus peccatorũ xpm̃ intue atur : & habebit sanita

Expanded text:
serpens, mortalitatem. A serpente enim homini mors propinata est. Ipsam mortemserpens, mortalitatem. A serpente enim homini mors propinata est. Ipsam mortem Dominus dignatus est assumere. Virga ergo veniens in terram, serpentis speciem habuit; Novit autem Sanctitas vestra quia quando populus ille in eremo cervicatus et superbus murmurasset adversus Deum, coepit morderi a serpentibus, et ipsis morsibus cadafferebat, sed futuram sapientiam praedicabat. Ait Moysi: Suspende serpentem aeneum in media eremo in ligno, et dic populo, Quicumque fuerit percussus, serpentem istum intueatur. Et percussi homines intuebantur serpentem, et sanabantur . Et attestatur Dominus in Evangelio tali signo. Nam cum Nicodemo loqueretur, ait: Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis; ut omnis qui credit in percussus fuerit a serpentibus peccatorum, Christum intueatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Toquitur aũ dĩ ad moysen : Iã illa nostis & ñ diutius uos teneredebemꝰ ꝓ pt̃ angustias
et gosum as abrit ham etdriscaac e& dẽiacobe hoemihi nom̃t̃ insẽprt̃ nũ euomodo illla
signaia antendite Que signadeditmor sicũdicer& : simihidixeritpopulus ñ temisi tdl̃
quib signis ostendã qui amisistime : Dictũc: ꝓice uirgã quã habes inmanutua iecitq¬
ꝓduc eã: ꝓdux̃ et factaẽ albasicutnix: ĩdẽ leprosa: Color eñ albus incutehum ana ui¬
uosus est mateillãiterũinsinũ : misit & recep̃colore suũ: Dedit eit̃ tiũsignũ: Tolle
a quã de flumine : ecfundein aequadẽ locum : Tulit & fudit: & conuersa ẽinsanguinem:
I nhis signis. audiectepopulus: simprimoñ audierit : insecundo a uttertio audit
Nosca qđ significant : quantũ dñs adiuuo ꝵ tendamꝰ edicere : uirga regnũ signifat:

Expanded text:
oquitur autem Dominus ad Moysen jam illa nostis, et non diutius vos tenere debemus, propter angustias oquitur autem Dominus ad Moysen jam illa nostis, et non diutius vos tenere debemus, propter angustias Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; hoc mihi nomen est in sempiternum? Quomodo illac signa jam attendite, quae signa dedit Moysi, cum diceret, Si mihi dixerit populus, Non te misit Deus: quibus signis ostendam quia misisti me? Dictum est, Projice virgam, quam habes in manu tua: projecitqProduc eam: produxit, et facta est alba sicut nixinum iterum: misit, et recepit colorem suum. Dedit ei tertium signum: Tolle aquam de flumine, et funde in aequalem locum: tulit et fudit, et conversa est in sanguinem. In his signis audiet te populus: si in primo non exaudierit, in secundo autem etNos ea quae significant, quantum Deus adjuvat, tendamus edicere. Virga regnum significat;
Abbreviated transcription (Latin):
mine dignat᷑ habitare & loqui ut quando ꝓph&a loquit᷑ dicat᷑ dix̃ dẽ quantõ magis ꝑ
angłm : Eccũ dicit᷑ dix̃ ds̃ ꝑ q̃saiã quid erat isaias. Non ne homoportans arnẽ nat depatre
& matre sicutiom̃s nos : & tam̃ loqͥt̃ : Eqͥid dicimꝰ ineloquiis ipsius : Haecdic̃ ds̃ : Quod o ergo
dĩ siisaias nisiqͥa d s̃ ꝑisaiã sic & hidoquente angło dicitur dis̃ loqui: Quare nisiquia ꝑ
in rubo apparuit : & rubus ñ conburebat᷑ ñ incendebat᷑ & apparebat tã quã ignis & non
incendebatrubum: Puitim rubũ bonũ aliqiđ significare cũ sint spinae sieni consupsissa
ignis spinas significar& quia et uerbũ dt̃u qđ dictũe iudacis consũpsis setpeccat ailloriũ &lex
illa finir& iniquitates ipsorum: Sie nĩignis inrubo quo mđo lexiniudacis : sic sunt spinae
rubi : qͥmđo peccata iudeorũ : sigͥnis hic ñ cremauit spinas quođo lex ñ cremauit peccata

Expanded text:
ui, ut quando propheta loquitur, dicatur, Dixit Deus; quanto magis per angelum? Et cum dicitur, Dixit Deus per Isaiam, quid erat Isaias? Nonne homo portans carnem, natus de patre et matre, sicuti omnes nos? Et tamen loquitur, et quid dicimus in eloquiis ipsius? Haec dicit Dominus . Quomodo ergo Deus, si Isaias, nisi quia Deus per Isaiam? Sic et hic loquente angelo dicitur Deus loqui. Quare, nisi quia in rubo apparuit: et rubus non comburebatur, non incendebatur: et apparebat tanquam ignis, et non incendebat rubum. Putamus rubum bonum aliquid significare, cum sint spinae? Si enim consumpsisset ignis spinas, significaret quia et verbum Domini quod dictum est Judaeis, consumpsisset peccata illorum, et Lex illa finiret iniquitates ipsorum. Si enim sic ignis in rubo, quomodo Lex in Judaeis; sic sunt spinae rubi, quomodo peccata Judaeorum: sic ignis hic non cremavit spinas, quomodo Lex non cremavit peccata
Abbreviated transcription (Latin):
lorum ꝓpt̃ uos : Gehenna autẽ non nobseddiabo lop̃parataẽ :
Seniq si caudituri sunt ad sinis triempositi: Discedite ame male¬
dicti inignem aecernum : quip̃ parictus ẽ. Non dixituobis seddia¬
tendite:. Ccillamsententiã quã auditurisunt impri. Et illã quã au¬
dituri sunt scĩ : Venitein quitbenedicti : ꝑcipiteregnum : Quare : quia
mihimanducare: Ergo illiqui add exteram̃ erunt: Non ideo accipi¬
unt regnum : quianũ quã peccauerunt : sed quia peccata sua mundare
aclemosinas studuerunt: Et illi quiadsinis trãc erunt. non ideomittunt᷑

Expanded text:
um est? gehenna autem, non nobis, sed diabolo praeparata est. Denique sic audituri sunt ad sinistram positi, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est: non dixit, Vobis; sed, diatendite et illam sententiam quam audituri sunt impii, et illam quam audituri sunt sancti. Venite, inquit, benedicti, percipite regnum. Quare? Quia emihi manducareturi sunt, quia nunquam peccaverunt; sed quia peccata sua mundare eleemosynis studuerunt: et illi qui ad sinistram erunt, non ideo mittentur
Abbreviated transcription (Latin):
B eatimundoͥ cordes : qm̃ipsidm̃ uidebt̃. Oculis autem corporalib: sc̃oꝵ siquandod suoliut
apparere ñ ꝑscipsũ sed ꝑcreaturã uisibilem atq sensibilem. Quantũ ista carnesentiri
potest. uł ꝑuo cẽsonantẽ id ẽ arib: uł ꝑigne oculis. uł ꝑ angłm in aliqua uisibili specie ap¬
parentẽ sed ꝑ sonã dĩges tantem : sic intellegamus fr̃r apparuis sedm̃ : Non enĩ maies

Expanded text:
Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Oculis autem corporalibus sanctorum si quando Deus voluit Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Oculis autem corporalibus sanctorum si quando Deus voluit apparere, non per se ipsum, sed per creaturam visibilem atque sensibilem, per vocem sonantem auribus, vel per ignem oculis, vel per angelum in aliqua visibili specie apparentem, sed personam Dei gestantem. Sic intelligimus, fratres, apparuisse Moysi Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. Nũqͣdeo adurũ alienũ : ãdscruũ incũ eo: Dicis ñeuxor alien & ad quã uado
N ũ qudiuis dict᷑ tibi nonc̃uiralienus ad quẽ uado : absit utdicat ila: Melus¬
reddat quia uib& ille &si fornicat᷑ uir castitatẽilla dõexhib&. xp̃señ loqt᷑ incor¬
interius & dicit & consolat᷑ filiã suã hui modi uerbis : Deiiuris uirituitor¬
queris: Qudtibiem̃ fecit : dolesedipsum nolumitari ut mal efacias. sedipsiee
imitet᷑ in bono: Nãinco qđ malefac̃ nolicũputare caput tuũ sedme Na & suneo
seusc anlationes legerentur. incaquȩs cripta st̃ in primalectione que nobis recita
currit enĩ primo as pectib nrĩs exilla lectione diuina quod ds apparuit morsi: Apparere
autem ds̃ ꝑ substantiã suã sicutiẽ ñ nisimundis cordib: dignat᷑ : si cenĩ scriptumẽ ineuang̃ło

Expanded text:
tibi: "numquid eo ad uirum alienum? ad seruum meum eo". dices: "non est uxor aliena, ad quam uado". tibi: "numquid eo ad uirum alienum? ad seruum meum eo". dices: "non est uxor aliena, ad quam uado". r numquid uis dicreddat quia iubet ille, et si fornicatur uir, castitatem illa deo exhibet. Chrille interius et dicit et consolatur filiam suam huius modi uerbis: "de iniuriis uiri tui torqueris; quid tibi enim fecit, dole; sed ipsum noli imitari, ut male facias, sed ipse te imitetur in bono. nam in eo quod male facit noli eum putare caput tuum, sed me". nam si et ectiones legerentur, in ea quae scripta sunt in prima lectione, quae nobis recitatcurrit enim primo aspectibus nostris ex illa lectione divina, quod Deus apparuit Moysi. Apparere autem per substantiam suam, sicuti est, nonnisi mundis cordibus dignatur. Sic enim scriptum est in Evangelio:
Abbreviated transcription (Latin):
decẽtor derũ tria inuna tabula addm̃ ꝑtinentia septem in altera tabula
timoniũ dices: sextũ ñ concupis ces uxorẽpximitui. septimũ nonẽcupisces
rem ꝓximitui.
Hacc iungamꝰ illistrib: ad dilectionemdi ꝑtinentib: simpsalteriod ec̃cordarũuo¬
lumꝰ canta recanticũ nouũ: Mod o ñ meintue amini : sed sermonẽ dĩ Nolittirasci
medicam̃ tourõ noninuenieni aliudqua traensire : Veniad quintã cordã homo
quitango psalteriũ decẽ cordarũ : Nũqͣi dp̃tmis surꝰ enit᷑ quintã immo assiduc pcus¬
surꝰ: hulł aeni uideo iacere totũpoenegenꝰ humanũ: Inulla uideo plus laborã pa
ꝑ cutiendo qid dico: Nolite moecharipostuxores uras. quia ñ uiltis ut moehent᷑
postios uxores uraẽ: Nolitei reuos: qua ȩ as sequi ñ uiltis: s in etausa uos excusare
conamini quando dicitis : Nũqid eo aduxorẽ aliena : ad ancillã meã eo uis utdicat

Expanded text:
decem chordarum — tria in una tabula ad deum pertinentia, septem in altera tabula decem chordarum — tria in una tabula ad deum pertinentia, septem in altera tabula timonium dices; sextum: non concupisces uxorem proximi tui; septimum: non concupisces rem proximi tui. haec iungamus illis tribus ad dilectionem dei pertinentibus, si in psalterio decem chordarum uolumus cantare canticum nonam. Modo non me intueamini, sed sermonem dei. nolite irasci medicamento uestro; non inueni enim aliud qua transire. ueni ad quintam chordam, homo, qui tango psalterium decem chordarum; numquid praetermissurus eram quintam? immo assidue percussurus. in illa enim uideo iacere totum paene genus humanum, in illa uideo plus laborari. ipsam percutiendo quid dico ? nolite moechari post uxores, quia non uultis, ut moechentur post uos uxores uestrae. nolite ire uos quo eas sequi non uultis. sine causa uos excusare conamini, quando dicitis: "numquid eo ad uxorem alienam? ad ancillam meam eo. uis ut dicat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ legitimus usus ꝓhibitus deb&intellegi DEEAEM RE INEEOSITI
Ionũpceptũn concupisces uxorem ꝓximitui non aplagadensȩtenebre:
&enĩẽ quaed ã moechia contrtqua su prec p̃ceptũ datũ est : &ic̃ in
non appetenda castitateuxoris alienae : moetus ẽenĩ & quiñ it aduxorẽ
aliena : Tantũqͥa ñ contentꝰ ẽ sua: lamuero non solũ post suã peccare sed
ctiã aliena ad tẽptare : Uereden se suntienebrȩ Nichil enĩ siedol& in
corde pacientis & quihoe facit alteri nihilsicuolet patiadaliena pa¬
sartiorẽ om̃s homo: Hoca utemnescio utrum ne qusto lebilitor ferat e
Odensas tenebrars ista facientium. talia concupiscentiũ: Uere excȩcant᷑
furore horribili furor enĩ indomitẽ c̃culcare uiriuxorẽ¬
enĩ famulo suomorsi in monte ducastabulcis dedit : In quib duab
tabulis lapideis conscript aerent decẽp̃ceptalegis. qđ est psalteriũ

Expanded text:
non legitimus usus prohibitus debet intellegi. Et quod dinon legitimus usus prohibitus debet intellegi. Et quod dipraeceptum: non concupisces uxorem proximi tui, nona plaga: densae tenebrae. etenim est quaedam moechia, contra quam supra praeceptum est, etiam in non appetenda castitate uxoris alienae. moechus est enim et qui non it ad uxorem alienam, tantum quia non contentus est sua. iam uero non solum post suam peccare sed etiam alienam adtemtare uere densae sunt tenebrae. nihil enim sic dolet in corde patientis; et qui hoc facit alteri, nihil sic uolet pati. ad alia paratior est omnis homo; hoc autem nescio utrumne est qui tolerabiliter ferat. o densas tenebras ista facientium, talia concupiscentium! uere excaecantur furore horribili furor enim indomitus est conculcare uiri uxoreenim famulo suo Mosi in monte duas tabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta legis — quod et psalterium
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis om̃is moechia &ic̃ fornicatio eẽ intelligat᷑ sicut locunt᷑ scripturat
Dñs autẽ dic ineuuaengło: Quicũq dimiserit ux ore suã ex ciptacaus a fornica¬
tionis: faciteã moechari : Hicutq fornicatione appella uit sicũ alio pere&
quȩuirũ hab & qđc mochia idẽ adulteriũ : Omĩs ergomoehna &iã fornicatio
inscripturisdicit᷑ : sedutrũ &iã om̃is fornicatio moechia dicipossit incisdẽ scrip
turis ñ miiunt̃ imoecurrit locutionis exẽplũ: sedsi ñ omis fornicatio &am
moechic dicipotest ubisit indecalogo prohibita illa fornicatio quã faciunt
uira quiuxores ñ habent cũ feminis quȩ maritos ñ habent ut rũ inuenind
possit ignoro : sedi furtinomine bencintelligitur omnis inlicita usur¬
patio re alienȩ. Nonen i tepinã ꝑ misit quifurcum ꝓ hibuit. sedutiq a ꝓte
totum intelligiuoluit Quicquid in licite rerũpximi aufertur ꝓfecto
& nomine moethiae omnes in licitos concubitus atq illorũ mẽ brorũ

Expanded text:
quamuis omnis moechia fornicatio esse intellegatur, sicut locuntur scripturae. nus enim dicit in euangelio: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari. hic utique fornicationem appellauit, si cum alio peccet quae uirum habet, quod est moechia, id est adulterium. omnis ergo moechia etiam fornicatio in scripturis dicitur. sed utrum etiam omnis foturis non mihi interim occurrit locutionis exemplum. sed si non omnis fornicatio etiam moechia dici potest, ubi sit in decalogo prohibita illa fornicatio, quam faciunt uiri, qui uxores non habent, cum feminis, quae maritos non habent, utrum inueniri possit ignoro. sed si furti nomine bene intellegitur omnis inlicita usurpatio rei alienae — non enim rapinam permisit qui furtum prohibuit; sed utique a parte totum intellegi uoluit, quidquid inlicite rerum proximi aufertur: — profecto et nomine moechiae omnis inlicitus concubitus atque illorum membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
tes sacem ipsius Humanarũ rerũ gnadus aduertir aliqa
ionsei sincioris causa praclata est: Rursum si ali qud ipsepro¬
consel iubeat : et aliud iubeat imperetor: Nũ quid dubitatur llo
contemptã illies se seruendum : Ergosi aliudimperator &caliud
ds̃e Quidiudicatis : Quid times homine homoinsinudipositaliu
Toee alius sinu nolicader: quic quid passus fuertsis hadlite sialebit

Expanded text:
verbis : « Ipsos humanarum rerum gradus advertite. Si aliquid irasci, si major 889 praelatus est. Rursum si aliquid ipse proconsul jubeat, et aliud jubeat imperator, nunquid dubitatur isto contempto illi esse serviendum? Ergo si aliud imperator, et aliud non peribit . Quid times hominem, o homo in sinu Dei positus? Tu de illius sinu noli cadere: quidquid ibi passus fueris, ad salutem valebit
Abbreviated transcription (Latin):
congregandam &iã siplebis congregationon subsequatur man& in illis ordi¬
natis sacram̃tum ordinationis : Etsi aliqua culpa quis quã ab officiore moue¬
atur sacra mentodnĩ semel inposito non carebit : quãuis adiuditium ꝑmanen.¬
te: generrtionis itaq causa fierinuptias a postolus itatestis est : Volo inqiđ
iuniores nubere : & quasi ei diceretur ut quid c̃ontinuo subiecit filios ꝓcrea¬
re matres familia seẽ : Ad fidẽ aute castitatis illud ꝑtin& : uxor non hab& po¬
tes tatẽ corporis sui seduir: similit̃ aut̃ &uir ñ hab& potestatẽcorporis sui sed
mulier: Ad sacre m̃ tiscĩtatẽ illudũxorem a uironon dis cedere: Qnd si discesse¬
rit m anere in nuptam aut uirosuore conciliariatur dxoremi ncdimittat
smines q uomode seriptum est utogitent que suntdln quomolo plancant
ano ide ue ꝑ petuo cogit&r continentia nequid minus habeat obcedienna

Expanded text:
congregandam, etiamsi plebis congregatio non subsequatur, manet tamen in illis ordicongregandam, etiamsi plebis congregatio non subsequatur, manet tamen in illis ordinatis sacramentum ordinationis; et si aliqua culpa quisquam ab officio remoueatur, sacramento domini semel inposito non carebit, quamuis ad iudicium permanente. generationis itaque causa fieri nuptias apostolus ita testis est. uolo, inquit, iuniores nubere. et quasi ei diceretur: ut quid? continuo subiecit: filios procreare, matres familias esse. ad fidem autem castitatis illud pertinet: uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. ad sacramenti sanctitatem illud: uxorem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari, et uir uxorem non dimittat. mines, quomodo scriptum est, ut cogitent quae sunt domini, quomodo placeant deo, id est, ut perpetuo cogitet continentia, ne quid minus habeat oboedientia:
Abbreviated transcription (Latin):
serunt : Necideo searbitrentur meliores esseprimis patribus scis. quinuptii s ut
itadicam nuptialiter usi sunt : Carum quippeusus itasehab& ut siquid in eis
ꝑ carnis conmixtionẽ quod excedat generaendi necessitate : quãuis uenialiter
facta fuerit contaminatio : nam quid ex piatuenia si omnino non contaminat
illa ꝓgressio : aqua contaminatione mirũ si in munes essent pueri sequentes¬
agnum : nisi uirgines ꝑ manerent : Bonumigitur nuptiarũ ꝑ om̃s gentes at¬
q: om̃s homines : in causa generaendiẽ & infidecastitatis : Quod autemadpo¬
pulumdĩ ꝑtin& &ic̃ in sanitate sacraem̃ti ꝑ quã ne fas est etiã repudio disce¬
dente alterinubere dũuir eius uiuit : nec saltim ipsa causa pariends quȩcũ sola
sit quanuptiaefiunt Nec ea re nonsubsequente ꝓpt̃quã fiunt soluitur uinculũ
nubtialenisi coniugis morte : quem ad modum sifiat ordinatioderi ad plebe

Expanded text:
serunt. nec ideo se arbitrentur melioserunt. nec ideo se arbitrentur melioita dicam, nuptialiter usi sunt. Earum quippe usus ita se habet, ut si quid in eis per carnis commixtionem, quod excedat generandi necessitatem, quamvis venialiter factum fuerit, contaminatio sit. Nam quid expiat venia, si omnino non contaminat illa agnum, nisi uirgines permanerent. Bonum igitur nuptiarum per omnes gentes atque omnes homines in causa generandi est et in fide castitatis; quod autem ad populum dei pertinet, etiam in sanctitate sacramenti, per quam nefas est etiam repudio discedentem alteri nubere, dum uir eius uiuit, nec saltem ipsa causa pariendi: quae cum sola sit qua nuptiae fiunt, nec ea re non subsequente propter quam fiunt soluitur uinculum nuptiale nisi coniugis morte. quemadmodum si fiat ordinatio cleri ad plebem
Abbreviated transcription (Latin):
renon fuit eẽ sincuni cofilio : & a se occidi parttus fuit : Vnicũ enĩ non in¬
merito dixerim : dequo audiuit adño inisa acuocabiturtibisemen: Quan¬
toergocitius ut etiã sincuxore eet si hoc iuberetur audir&: Vnde nonfrus¬
tro sepemintmur non nullos utriusq sexus ab omniconcubitu continen¬
tes neglegenter oboedire p̃ceptis. Cũtã ardenter arripuerint nonuti con¬
aessis : Vndequis dubitat & excellentiae scõrũ illorũ patrũ atqumatiũ fia¬
lios gͥ enerentium non rectecon pararimares & feminas nr̃i temporis quã¬
uis ab omni concubitu in munes inuircute oboedientiae minores etiã sullis ho¬
minibus & in habitu animi defuiss& quod inistorumoperie manifestũ est ÷
Sequantur ergo agnum pueri cantantes canticũ nouũ sicut in apocalipsẽ scrip¬
tũest quicũ mulierib: senon contaminauer̃ non ob aliud nisi quia uirgines ꝑ man¬

Expanded text:
re non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit. unicum enim non inre non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit. unicum enim non inmerito dixerim, de quo audiuit a domino: in Isaac uocabitur tibi semen. quanto ergo citius, ut etiam sine uxore esset, si hoc iuberetur, audiret! unde non frustra saepe miramur nonnullos utriusque sexus ab omni concubitu continentes neglegenter oboedire praeceptis, cum tam ardenter adripuerint non uti concessis. unde quis dubitat et excellentiae sanctorum illorum patrum atque matrum filios generantium non recte conparari mares et feminas nostri temporis, quamuis ab omni concubitu inmunes in uirtute oboedientiae minores, etiamsi illis hominibus et in habitu animi defuisset, quod in istorum opere manifestum est? sequantur ergo agnum pueri cantantes canticum nouum, sicut in Apocalypsi scriptum est, qui cum mulieribus se non contaminauerunt, non ob aliud nisi quia uirgines perman
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepto: Oboedientiã uero illã dico qua preceptis obtemperatur: Id eoq
oboedientia p̃ceptorum sine uirginitate quidẽ pocest: seds inecas titate eẽ nõ
potest: Ad castitatem nãq ꝑtin& non fornicari non moechari nullomli¬
cito concubitu maculari : Quȩ quino n obseruant contru p̃cepta dñi faciunt.¬
& ob hocex torressunt auirtute oboedientiae : Virginitas autẽ ꝓpterea po¬
testet̃ sin coboedientia quia potest femina consilio uirginitatis accepto &
cus todita uirginitate p̃cepta contẽnere : sicut multassacrus uirgines noui¬
mus uerbosas curiosas ebriosas litigiosas auaras suꝑbas: quromã con¬
trir p̃cepta sunt & sicut ipsã cuam in oboedientiae crimen occidt: Qua¬
ꝓptor non solum oboediens inoboedienti sed oboeditior coniugata minꝰ
obodienti uirginipponend a est: ex hacoboedientia pat̃ ille quis ineuxo¬

Expanded text:
praecepto. oboedientiam uero illam dico, qua praeceptis obtemperatur. ideoque praecepto. oboedientiam uero illam dico, qua praeceptis obtemperatur. ideoque oboedientia praeceptorum sine uirginitate quidem potest, sed sine castitate esse non potest. ad castitatem namque pertinet non fornicari, non moechari, nullo inlicito concubitu maculari: quae qui non obseruant, contra praecepta dei faciunt et ob hoc extorres sunt a uirtute oboedientiae. uirginitas autem propterea potest esse sine oboedientia, quia potest femina consilio uirginitatis accepto et custodita uirginitate praecepta contemnere: sicut multas sacras uirgines nouimus uerbosas, curiosas, ebriosas, litigiosas, auaras, superbas: quae omnia contra praecepta sunt et sicut ipsam Euam inoboedientiae crimine occidunt. quapropter non solum oboediens inoboedienti, sed oboedientior coniugata minus oboedienti uirgini praeponenda est. Ex hac oboedientia pater ille, qui sine uxo
Abbreviated transcription (Latin):
Nuptia equippe & uirginitaisduobona sunt : quorũ al terũ maius: sobrie¬
tas autem & ebriositas : sicut oboedientia & contumatia illabona sunt¬
ħ aecmala: Melius autem haber eom̃ abon a ułminora qua roagnum
bonũ cũ magnomalo q̃uic & incorporib bonis melius esthabere zahei
staturix cũ sanitate quã gͣlaecum febre  Recteplane quȩritur non u¬
trũ omnimodis in oboediens uirgo coniugate oboedienti: sedminus oboe¬
diens oboedientiori conparendasit: Quia & illa nuptialis castitas est &¬
id eobonumest : sedminor quã uirginalis : Tantoergominor in bonoobbe¬
dientiae quantomaior in bono castitatis si alterar alteri conparetur quȩ
pponenda sit iudicat : quiprimo ipsamcastitatẽ oboedientiam conpantns
V idecomnium uirtutũ qđ ammodo matremet oboedientiã: Aeꝑ hocideo
potest et̃ obodientia sinciurginitate quia uirginitas ex consilio est. nonex

Expanded text:
nuptiae quippe et uirginitas duo bona sunt, quorum alterum maius; sobrienuptiae quippe et uirginitas duo bona sunt, quorum alterum maius; sobrietas autem et ebriositas, sicut oboedientia et contumacia, illa bona sunt, haec mala. melius est autem habere omnia bona uel minora quam magnum bonum cum magno malo, quia et in corporis bonis melius est habere Zachaei staturam cum sanitate quam Goliae cum febre. Recte plane quaeritur, non utrum omnimodis inoboediens uirgo coniugatae oboedienti, sed minus oboediens oboedientiori conparanda sit, quia et illa nuptialis castitas est et ideo bonum est, sed minor quam uirginalis. tanto ergo minor in bono oboedientiae, quanto maior in bono castitatis, si altera alteri conparetur, quae praeponenda sit iudicat qui primo ipsam castitatem et oboedientiam conparans uidet omnium uirtutum quodam modo matrem esse oboedientiam. ac per hoc ideo potest esse oboedientia sine uirginitate, quia uirginitas ex consilio est, non ex
Abbreviated transcription (Latin):
sexaginta: Non opert riaut exeo quod hab& in distributione officiorũ
positũ est Rb in egestate uirtutum : quia necbo nomisericordiȩcar & qui
nonuenit miseros quibus possit misericorditer subuenire: Hucaccidit:
quia non reite conpartentur homines hominib: ex unoaliquobono: fie¬
rienĩ potest ut alius non habeat aliquid quod alius hab&. sed aliud ha¬
beat qđ pluris aestimandum ẽ : Maius enĩ bonũ est oboedientia e: quã cõ¬
tinentiae : Nã conubiũ nus quã n r̃erũ scripturerũ auctoritatedãpna¬
tur: In oboedientia uero nus quã ab soluitur: siergo proponatur uir¬
g& ꝑmansura sed tam̃ inoboediens & maritata quȩ uirgo ꝑ manere
non posset sed ta menoboediens quã meliorẽdicamus: minus laudabilem
quã siuir goesso andamnabilẽ sicut uirgo est : Itasi conferas ebriosa uir¬
ginem sobria econiugatae quis dubitat eandem ferresententiam:

Expanded text:
sexaginta. non operari autem ex eo, quod habet, in distributione officiorum sexaginta. non operari autem ex eo, quod habet, in distributione officiorum positum est, non in egestate uirtutum, quia nec bono misericordiae caret, qui non inuenit miseros, quibus possit misericorditer subuenire. Huc accedit, quia non recte conparantur homines hominibus ex uno aliquo bono. fieri enim potest, ut alius non habeat aliquid quod alius habet, sed aliud habeat quod pluris aestimandum est. maius enim bonum est oboedientiae quam continentiae. nam conubium nusquam nostrarum scripturarum auctoritate damnatur, inoboedientia uero nusquam absoluitur. si ergo proponatur uirgo permansura, sed tamen inoboediens, et maritata, quae uirgo permanere non posset, sed tamen oboediens, quam meliorem dicamus? minus laudabilem quam si uirgo esset, an damnabilem, sicut uirgo est? ita si conferas ebriosam uirginem sobriae coniugatae, quis dubitet eandem ferre sententiam?
Abbreviated transcription (Latin):
m mauorẽ quã in animo eius quipropterea tenuit coniugii castitatem qui¬
a non potuit ampliorem: Sic etfemina innupta que cogitatea quȩ sunt
dicentem tuergomelior qua sarrar espendeat egomelior sum sedhis
queuisut huius centirontiae carent. qđ desarra non credat: Fecu ergo
illa cum ista urtite quodill tempori cingruebat a quo egosum linmi¬
nis utli meo &i ccorporia ppareat qđ illa inanimo construcbaa: R es
ergoip ses sieo partinus nullomodo dibitandũ est melicrenis castorie
contino.tiae quã castitatem nuptial ẽ : cutam̃ utrũq sitbonũ: homi¬
nes uero cum conparirmus ille est melior quibonũ amplius quã alius
hab& : Porro quiamplius ciusdem generis hab&: et id quod minus ẽ ha¬
b& Quiautẽ tantũ modo qđ minus est hab&: id quod est amplius non
utiq hab& : In sexaginta enĩ sunt et triginta non intriginta sunt &

Expanded text:
men maior est, quam in animo eius, qui propterea tenuit coniugii castitatem, quimen maior est, quam in animo eius, qui propterea tenuit coniugii castitatem, quia non potuit ampliorem. sic et femina innupta. quae cogitat ea quae sudicentem: tu ergo melior quam Sarra? respondeat: ego melior sum, sed his, quae uirtute huius continentiae carent, quod de Sarra non credo. fecit ergo illa cum ista uirtute, quod illi tempori congruebat, a quo ego sum inmunis, ut in meo etiam corpore appareat quod illa in animo conseruabat. Res ergo ipsas si comparemus, nullo modo dubitandum est meliorem esse castitatem continentiae quam castitatem nuptialem, cum tamen utrumque sit bonum; homines uero cum comparamus, ille est melior, qui bonum amplius quam alius habet. porro qui amplius eiusdem generis habet, et id quod minus est habet; qui autem tantummodo quod minus est habet, id quod est amplius non utique habet. in sexaginta enim sunt et triginta, non in triginta sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
temporis differentic̃ non fecer qđ ego. Quod enĩ egonuncago melius
illiegissent situnc agendum ess&: Autsitale̾ seistesensit & nouit utsal
uas p manente in habitu animisuiꝰuir tute continentiae siadusũ nupti¬
qua suit abrechã aude atplane respondereilli captioso introgatori et
diere non qͣuidẽ melior quã abritham: In hocdũtaxat genere continen¬
tiae qillen carebat etsinon apparebat : sedsum talis non aliud habens
sed aliud agens: Dicat planeista: quia ecsiuolueritgloriari nonertin¬
sipiens Veritatemenĩ dicit: Si autem parcit nequis cum existim& su
ꝑid quodeũuid& autaudit aliqid exillo: auferataꝑsona sua nodũ qua estio¬
nis etn dehomine seddercipsa respondeat. etdicat quitantum potest ta¬
lis est quadis fuit abrcham: Potest autem fieri utminor si tcontinentiae
uirtus inanimocius quinonutitur nuptis quibus est usus abnaham sedca¬

Expanded text:
temporis differentiam non fecerunt quod ego. quod enim ego nunc ago, melius temporis differentiam non fecerunt quod ego. quod enim ego nunc ago, melius illi egissent, si tunc agendum esset; quod autem iua et permanente in habitu animi sui uirtute continentiae, si ad usum nuptiter esset. qualis fuit Abraham, audeat plane respondere illi captioso interrogatori et dicere: non sum quidem melior quam Abraham, in hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis non aliud habens, sed aliud agens. dicat plane ista, quia et si uoluerit gloriari, non erit insipiens; ueritatem enim dicit. si autem parcit, ne quis eum existimet super id quod eum uidet aut audit aliquid ex illo, auferat a persona sua nodum quaestionis et non de homine, sed de re ipsa respondeat et dicat: qui tantum potest, talis est, qualis fuit Abraham. potest autem fieri, ut minor sit continentiae uirtus in animo eius, qui non utitur nuptiis quibus est usus Abraham; sed ta
Abbreviated transcription (Latin):
q: adhuc et deinçeps usq: infinẽ qui hab& operirtur. quio perari nolue¬
rit non sehabere mentiatur.: Acꝑ hoc abeis quicorrum punt mores bo¬
nos conloquiis malis in anietuani auersucia dicit᷑ hominixp̃i ano conti¬
nenti etnuptias recusanti : Tuergo melior quã abrahã: quod illecũ audie¬
rit non ꝑ turbetur. nec audeat dicere melior nea propositod flabatur:
IVlud enĩ non ueredicit: hoc non rectefacit: Seddicit: Ego quidẽ non sũ
melior quã a braham : sed melior castitas caelibum. quã castitas nuptia¬
rum : Quarũ abraham unã habebat in usu: ambas in habitu: Caste
quippe coniugaliter uix̃: Esseautẽ castesine coniugio potuit : sed tunc
non opor : Ego facilius non utor nuptiis quib est usus abraham : quã sic
utor nuptus quẽ ad modũ est usus abricham: Etid eo melior sumillis
quip animi in continentiã nom possunt quodego : Non illis qui propter

Expanded text:
que adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari nolueque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari noluerit, non se habere mentiatur. ac per hoc ab eis, qui corrumpunt bonos mores conloquiis malis, inani et uana uersutia dicitur homini christiano continenti et nuptias recusanti: tu ergo melior quam Abraham? quod ille cum audierit, non perturbetur nec audeat dicere: melior, nec a proposito dela batur — illud enim non uere dicit, hoc non recte facit - sed dicat: ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas celibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem castus sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit. ego uero facilius non utor nuptiis, quibus est usus Abraham, quam sic utor nuptiis, quemadmodum est usus Abraham; et ideo melior sum illis, qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis, qui propter
Abbreviated transcription (Latin):
uident continentiae uirtutẽ in habitu animi semꝑ essed ebere. In opere
autẽ ꝓrerũ actemporũ oportunitate manifestari : sicut uirtus sapientia e
scõrũ martẏrũ inopereapparuit ceterorum uero aeques cõrum in habitu
fuit : Quo circanonẽ in par meritũ sapiaentiȩ inpetro qui passus est & in io¬
hanne qui passus non est : sic nonẽ in parmeritum continentiae iniohanne
quinullas exꝑtusẽ nuptias. et in abnt ham quifilios generaruit: Etillius enĩ
cȩlibads & illius conubiũ ꝓtemporũdis tributione xp̃omilitauer̃ Sed con¬
tinentiã iohannes ed nopere a brachã in solo habitu habebat: Illoitaq tem¬
pore cum edex dies patriarcharum subsequens maledictũ dix̃ quiñ excitar&
sem̃ inisrł : et quipoterat non ꝓmebat. sed tamen habebat Ex quo autẽ
uenit pleni tudo temporis ut diceretur qui potest caperecapiat: exillous¬

Expanded text:
uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari, sicut uirtus patientiae sanctorum martyrum in opere apparuit, ceterorum uero aeque sanctorum in habitu fuit. quocirca sicut non est inpar meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non est inpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Iohannes et in opere, Abraham uero in solo habitu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo us
Abbreviated transcription (Latin):
ñ manducans neq bibens et dixer̃ demoniũ hab&: Venit filius hominis
manducans etbibens & dixerunt. Eece homo uoraex & potator uini a
micus publicanorum etpecatorum : Nũ qid ñ talia dicuntur indomesti
coscius patres nrõs exalio genere utendi t̃renis quantũ ad concubitum ꝑti¬
n&. Ecahomines libidinosi e inmundiamatores feminarũ & lasciua
abstiner& amanducando &bibendo: Ipseenĩ a ꝑtissi me uerissimeq autu
Venit iohannes non manducans neq bibens uenit filius hominis manducaros
aebibens sicnechoc in illis patrib uerũe quã uis uenerit modo a płs xp̃. noncon¬
iugatus necgeneriens quem dicant pagani magnus qqut Ulenegita mu
tunc ꝓ phetaxp̃i nupticis faciens &filios ꝓereans. que dicans iba uidiei nuido¬
cerosusehret etuisti fica taest apientia afilus sus Quod dnsibisuabieat cũde
iohanne acdeseilla dixiss& Iustificata est inqua sapientia a filiissuis qui

Expanded text:
non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filius hominis non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filius hominis manducans et bibmicus publicanorum et peccatorum. Numquid non talia dicos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et inmundi, amatores feminarum et lasciuiabstineret a manducando et bibendo; ipse enim apertissime uerissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit filius hominis manducans et bibens - sic nec hoc in illis patribus uerum est, quamuis uenerit modo apostolus Christi non coniugatus nec generans, quem dicant pagani: magus erat; uenerit autem tunc propheta Christi nuptias faciens et filios procreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat. et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tiae quoeis non obligarentur: & quo possent eis &ia non uti si non opus ẽa
Necquis quã eis beneutitur nisi qui& nonuti potest: Multi quidẽ facilius
scabstinent ut ñutantur quã tempenent utbeneutantur : Nemotam̃¬
eis potest sapient uti nisi qui potest & continent᷑ nonuti: Exhochabitu&
paulus dicebat scio & habundare & penuriã pati: Penuriã quiopepati
quorũcumq hominũ est : sed scre penuriã pati magnorum est: Sic &ha¬
bundarequis non potest : scirea utehabundare nonnisi eorũ est : quos ha¬
bundantiat non corrumpit: Verum ut aꝑtius intellegatur quo modo
siturtus in habitu&iã sinonsit in opere loquor deexemplo dequonullus
nis esurierit etsitierit manducauerit ebiberit : Nullus ambigit eorũ
quiex eius euangłio fideles sunt: Numigitur non eret in illocontinentiȩ
urtus a abo et potu quanta erat iniohannebaptista: Uenit enĩ iohannes

Expanded text:
tiae, quo eis non obligarentur et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. tiae, quo eis non obligarentur et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. multi quidem facilius se abstinent, ut non utantur, quam temperant, ut bene utantur; nemo tamen potest sapienter uti, nisi qui potest et continenter non uti. ex hoc habitu et Paulus dicebat: scio et abundare et penuriam pati. penuriam quippe pati quorumcumque hominum est; sed scire penuriam pati magnorum est. sic et abundare quis non potest? scire autem abundare nonnisi eorum est, quos abundantia non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus in habitu, etiamsi non sit in opere, loquor de exemplo, de quo nullus nis esurierit ac sitierit, manducauerit et biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes
Abbreviated transcription (Latin):
secus ꝑ caquȩforinsecus in lata sunt : nonnatũ sed manifesta tũ est.:
Habebat utiq: & timotheus uirtute continendi auino: quã non ei abstu¬
lit paulus monendo ut uinomodico uteretur ꝓpt̃ stomachũ & frequen¬
tes sucis infirmitates. alio quin ꝑnicio sed ocebat ut ꝓpt̃ s alute corporis
fier& in animodãnũ uircutis: Sed quia poterat eauirtute salua fieri
qđ monebat Itarelaxataecorpori utilitas bibendiut maner& in ani¬
mohabitus continendi : Ipscẽ enĩ habitus qu aliqiđ agitur cũopusẽ cum
aut̃ non agitur potestagis ed non opus est: Hunchabitum circa continen¬
tiã quȩ fit a concubitu non habent illi quibus dicit᷑ .s. se non continent nu¬
bant : huncuero habent quib: dicitur quipotestca perecapiat: Sicusi
sunt ꝑfecti animibonis t̃renis ad aliud necessariis ꝑhunchabitũ continen¬

Expanded text:
secus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. secus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. ipse est enim habitus, quo aliquid agitur, cum opus est; cum autem non agitur, potest agi, sed non opus est. hunc habitum circa continentiam quae fit a concubitu non habent illi, quibus dicitur: si se non continent, nubant ant. hunc uero habent, quibus dicitur: qui potest capere, capiat. sic usi sunt perfecti animi bonis terrenis ad aliud necessariis per hunc habitum continen
Abbreviated transcription (Latin):
sed homines quinuptiis utuntur illis hominib: qui longe aliter nuptiis usi
sunt quos confenit̃ qm̃ non inuenio. Quinã continentes illis coniugatis con¬
ferendi sin requirendumest : Nisi forte a braham contineret a nuptiis ꝓpt̃
regnũcelorũ quiunicũ plis pignus ꝓpt̃ quod nuptiae carȩsunt. Potuit
increpidus immolare ꝓpt̃regnũ celorum : Continentio quippe non
corporis sed animi uirtus est: Vircutes aute animi aliquando hio
peremanifestantur aliquando in habitulatent: sicut martrrii uir¬
tus emifuit. apparuitq toleren dopassiones : Sed quã multi sunt
in adẽ uirtute animi quibus temptatiodeest : qua id qđ intus est in cons¬
pectudĩ etiã in hominũ ꝓcedat nectuncee incipiat. sed tunc in notescat:
am enĩerat in iobpacientia quã nouerat ds̃ &cuitestimoniũ ꝑhibebat:
sed hominib: innotuit temptationis ex aminȩ Et quod latebat intrin¬

Expanded text:
sed homines, qui nuptiis utuntur, illis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sed homines, qui nuptiis utuntur, illis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non inuenio, quinam continentes illis coniugatis conferendi sint requirendum est. nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum caelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae carae sunt, potuit intrepidus immolare propter regnum caelorum. Continentia quippe non corporis, sed animi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in opere manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua id, quod intus est in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ ipsã materialem informitatẽ quȩ facto conceptutã quã iȩdificatio¬
nẽ corporis additur : Acꝑ hoc cum in formiter fluit significariꝑillã lex
uoluit animũ sine disciplinae forma indecenter fluidũ ac dissolutum:
quem formori oportere significat cumtalem fluxũ corporis iub& puri¬
ficari : Postremonũ quid etmori peccatũ ẽ : Aut mortuũ sepelire none¬
tiã bonũ opus humanitatis est : & tam̃ purificatio & indemandata est
quia & mortuũ corpusuita deserente non peccatũ est : sed peccatũ signi¬
ficat animȩ desertȩ aiustitia : Bonum inquã sunt nuptiae : & contrcom¬
nes calũnias poss̃ sanantione defendi : Nuptis tam̃ scõrũ patrũ non
quas nuptias sed quã continentiã comparem quaero immo non nuptias
nuptiis : Nã par in hominib: munus ẽ mortali hominum naturȩ datũ :

Expanded text:
propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificatiopropter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. ac per hoc cum informiter fluit, significari per illam lex uoluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis iubet purificari. postremo numquid et mori peccatum est aut mortuum sepelire non etiam bonum opus humanitatis est? et tamen purificatio et inde mandata est, quia et mortuum corpus uita deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a iustitia. Bonum, inquam, sunt nuptiae et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. nuptiis tamen sanctorum patrum non quas nuptias, sed quam continentiam conparem quaero, immo non nuptias nuptiis — nam par in omnibus munus est mortali hominum naturae datum —
Abbreviated transcription (Latin):
rificari lex hominem & post coniugalẽ concubitum iub& peccatu messedeclarat
sinonẽ ille ciuiscđm ueniã conceditur: quietiamnim is impedit oractiones.
sed sicut multa lex ponit insacnrm̃tis etumbris futurorum: Qued a mergo
in semine quasi materi alis informitas que formata corpus hominis reddi¬
tunrest : in significatione posita est uitae in formis & ineruditȩ : A qua in¬
formitate qm̃ o port& homine doctrinae forma &eruditione mundari:
In huius reisignũ illa purificatio p̃ceptaẽ post seminis emissionẽ: Neq enĩ
& in somnis peccato fit : & tam̃ etiã ibi p̃cepta est purificatio: Aut siethoc pec¬
catumquis quã putat non arbitraens acciderẽ nisi ex aliquo huius modi desi¬
derio qđ procul dubio falsumẽ . Nũ quid etsolitamen suũ peccata sunt femi¬
narum aquib: tam̃ eas cadem legis uecustas prȩcepit expiari Nonnisi

Expanded text:
rificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, rificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, si non est ille, qui secundum ueniam conceditur, qui etiam nimius inpedit orationes. sed sicut multa lex ponit in sacramentis et umbris futurorum, quaedam in semine quasi materialis informitas, quae formata corpus hominis redditura est, in significatione posita est uitae informis et ineruditae: a qua informitate quoniam oportet hominem doctrinae forma et eruditione mundari, in huius rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. neque enim et in somnis peccato fit; et tamen etiam ibi praecepta est purificatio. aut si et hoc peccatum quisquam putat, non arbitrans accidere nisi ex aliquo huius modi desiderio, quod procul dubio falsum est, numquid et solita mensuum peccata sunt feminarum? a quibus tamen eas eadem legis uetustas praecepit expiari non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tedĩcultu sicut quidã intelle xer̃ intricenario fructu ponitur longes anctiore m̃ te
dis tinguendum a bõnib gentib si cut dõdis ponere placuit ut hoc p̃ceteris ad eũ
ꝓphetandum uader& qđ p̃ nuntiabatur ex quoetiã genere & ex quagente essec in
carneuenturus : Valdeergo nrõrũ fidelium castis nuptiis amplius bonũenet qđ
pat̃ abricham in suo femorenoueriart : cuimanum subderefamulo iussit. Vnde
uxorẽ quȩ filio essec ducenda iurar& : Ponenseim anũ subfemore hominis &
iuraens ꝑdm̃ cȩli quid aliud significabat nisi in ea carne quȩ ex illo femore
originẽ ducer& dm̃caeli esseuenturũ : Bonumergo s̃ nuptiae in quib tan¬
tomeliores sunt coniugati quanto castiores acfideliores dm̃timent maxi¬
me sifilios quos carnaliter desiderient &i ã spiritalit̃nutriant:: Nec qđ pu¬

Expanded text:
te dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente te dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente distinguendum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere placuit. ut hoc prae ceteris ad eum prophetandum ualeret, quod praenuntiabatur, ex quo etiam genere et ex qua gente esset in carne uenturus. ualde ergo nostrorum fidelium castis nuptiis amplius bonum erat, quod pater Abraham in suo femore nouerat, cui manum subdere famulum iussit, ut de uxore, quae a filio esset ducenda iuraret. ponens enim manum sub femore hominis et iurans per deum caeli quid aliud significabat nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt coniugati, quanto castiores ac fideliores deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. Nec quod pu