comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel aliquod aliuid peccatum:
Si autẽ nulla defensione
peccati ꝑ se ipsũ fiat: ñ est
culpabile cũ ipsũ furtũ. ꝑ
se culpabile sit. & cet̾a pecc̃a:
An occultare peccatũ m̃tiendo
ñ licet. fac̾e licet: Qd̾ si absur¬
dũ ẽ. qͥd dicemꝰ: An falsum
testimoniũ ñ ẽ. nͥ cũ qͥsq ita
m̃tit᷑ ut aut crim̃ confingat
in aliquẽ. aut alicuiꝰ erim̃
occultet aut qͦqͦ mͦ quẽquã
in iudicio p̃mat: Uidet᷑ enĩ
testis iudici necessariꝰ. ad cau¬
se cognitionẽ. S si actenꝰ te¬
stẽ scriptura nominaret. ñ
diceret apłs. inuenim & fal¬
si testes dei. si testimonium
diximꝰ aduersus dm̃ qͥa ex¬
cita uerit. xp̃m. quẽ ñ excita¬
uit. Ita enĩ ostendit falsum
testimoniũ ẽẽ m̃daciũ: etiã¬
si in cuiꝰquã falsa laude di¬
cat᷑. An forte tune dicit fal¬
sũ testimoniũ qͥ mentit᷑. cũ
alicuiꝰ peccatũ uł fiugit uł
tegit. aut alicui obest cõmo

Expanded text:
uel aliquod alium peccatum; uel aliquod alium peccatum; si autem nulla defensione peccati per se ipsum fiat, non est culpabile cum ipsum furtum per se culpabile sit et cetera peccata? an occultare peccatum mentiendo non licet, facere licet? Quod si absurdum est, quid dicemus? an falsum testimonium non est, nisi cum quisque ita mentitur, ut aut crimen confingat in aliquem aut alicuius crimen occultet aut quoquo modo quemquam in iudicio premat? uidetur enim testis iudici necessarius ad causae cognitionem. sed si hactenus testem scriptura nominaret, non diceret apostolus: inuenimur et falsi testes dei, si testimonium diximus aduersus deum, quia excitauerit Christum, quem non excitauit. ita enim ostendit falsum testimonium esse mendacium, etiamsi in cuiusquam falsa laude dicatur. An forte tunc dicit falsum testimonium qui mentitur, cum aut alicuius peccatum uel fingit uel tegit aut alicui obest quoquo
Abbreviated transcription (Latin):
sint qͥdem honesta m̃dacia.
qͣ ñ solũ nulli obsunt. s etiã
ñ nullis ꝓsunt. exceptis his
qͥb crimina occultant᷑ e de¬
fendunt᷑. ut ideo sit illud
turpe m̃daciũ. qd̾ quãuis
nulli obsit. & ꝓsit pauꝑi. fur¬
tum tam̃ occultat. Si autẽ
ita nulli obesset & ꝓdesset ali¬
cui. ut etiã nullũ peccatum
occultaret. atq defendẽt.
turpe ñ eẽt. uelut si qͥspiã
pecuniam suã te uidente
cuiquã. & ei ꝓdesses cui opꝰ
erat illud occultũ. & nullũ
peccatũ m̃tiendo texisses. Ñ
enĩ qͥsquã peccat absconden¬
do rẽ suã. quã timet amitt̾e.
d si ꝓpterea ñ peccamꝰ m̃tien¬
do quia nulliꝰ pecca. tũ te¬
gentes & nulli ob ĩ ẽ sumꝰ
ce alicui ꝓsumꝰ. qͥd agimꝰ de
ipso peccato m̃dacii: U̾enĩ
positũ ẽ. ne furtũ feceris: ibi
positũ ẽ. ne falsũ testi moniũ
dixeris. Cum gͦ singula ꝓhi¬
beant᷑. cur falsũ testimoniũ
tẽ ẽ culpabile. si furtũ tegat.

Expanded text:
sint quaedam honesta mendacia, sint quaedam honesta mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed etiam nonnullis prosunt, exceptis his, quibus crimina occultantur et defenduntur: ut ideo sit illud turpe mendacium, quod quamuis nulli obsit et prosit pauperi, furtum tamen occultat; si autem ita nulli obesset et prodesset alicui, ut etiam nullum peccatum occultaret atque defenderet, turpe non esset. uelut si quispiam pecuniam suam te uidente cuiquam et ei prodesses, cui opus erat illud occultum, et nullum peccatum mentiendo texisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amittere. sed si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes et nulli obsumus et alicui prosumus, quid agimus de ipso peccato mendacii? ubi enim positum est: ne furtum feceris, ibi positum est: ne falsum testimonium dixeris. cum ergo singula prohibeantur, cur falsum testimonium tunc est culpabile, si furtum tegat
Abbreviated transcription (Latin):
non ita. qd̾ ei nec mens nec sen¬
sus. nec opinatio. sua fide ue
re nuutiat. Utrũ gͦ ñ sibi ob¬
sit. qͥ hoc mͦ alteri ꝓdest. an
illa cõpensatione ñ obsit sibi
qua ꝓdest alteri: magna que¬
stio est. Si ita ẽ: consequent᷑ &̃
sibi ꝓdesse debet ꝑ mendaciũ
qd̾ uulli obest. s ea conera st̃:
&e istis concessis necessario tra
suꝑflus redundanti. si de in¬
numeris milib frum̃toꝵ auit¬
tat unũ modiũ. qͥ tam̃ modiꝰ
possit ad uecessariũ uictũ ꝓdes¬
se furanti. consequens erit ut
&e furtũ si ne rep̃hensione fieri
possit. & falsũ testimoniũ sine
peccato dici. Quo qͥd dici potest
puersius: an uͦ si aliꝰ furatus
esset. ⁊ illum modiũ & tu
uides. Ei interrogatꝰq esses.
m̃tireruł honeste ꝓ pauꝑe:
& si id ꝓ tua pauꝑtate facias:
culpaberis. quasi amplius
aliũ quã te diligere debeas.
Utrũq gͦ turpe atq uitan¬
dũ ẽ. Sed fortassis exceptioẽm
addendam quis putet: ut

Expanded text:
non ita, quod ei nec mens nec sennon ita, quod ei nec mens nec sensus nec opinatio sua fidesue renuntiat. utrum ergo non sibi obsit, qui hoc modo alteri prodest, an illa conpensatione non obsit sibi, qua prodest alteri, magna quaestio est. si ita est, consequenter etiam sibi prodesse debet per mendacium, quod nulli obest. sed ea conexa sunt, et istis concessis necessario trahsuperfluis redundanti, si de innumeris milibus frumentorum amittat unum modium, qui tamen modius possit ad necessarium uictum prodesse furanti, consequens erit, ut et furtum sine reprehensione fieri possit et falsum testimonium sine peccato dici. quo quid dici potest peruersius? an uero, si alius furatus esset illum modium et tu uideres interrogatusque esses, mentireris honeste pro paupere et, si id pro tua paupertate facias, culpaberis? quasi amplius alium quam te diligere debeas. utrumque ergo turpe atque uitandum est. Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tientẽ. Qͥd enĩ obẽ si credo
patrẽ aut auum alicuiꝰ uirũ
bonũ fuisse. etiã si ñ fuit: Aut
usq ad persas militando ꝑue¬
nisse. etiã si aroma nunquã
recessit: Ipsis autẽ. m̃tientib
ualde obsunt. illis qͥdẽ qͥa sic
deserunt ueritatẽ. ut fallacia
letent᷑. istis qͥa se malunt pla¬
cere quã uerũ. Istis generib
sine ulla dubitatioẽ dãpnatis.
seqͥt᷑ genꝰ m̃dacii tanquã gra¬
datim ad meliora surgentib
qd̵ beniuolis & bonis uulgo
tribui solet. cũ ille qͥ m̃titur
ñ solũ alteri ñ obest. s ã ꝓdest
alicui. de isto geuere est tota con¬
tentio. utrũne sibi obsit qͥ sic ꝓ¬
dest alteri. ut faciat contͣ ue¬
ritatẽ: aut si ueritas illa sola
dicenda est: que ipsas mentes.
uitimo atq incõmutabili lu¬
mine illustrat. facit certe con¬
tra aliqͦd uerũ. qͥa & si fant᷑
corꝑis sensus. contͣ uerũ tam̃
facit. qͥdicit aliqͥd ita esse. uł

Expanded text:
mentientem. quid enim obest, si credo mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut auum alicuius uirum bonum fuisse, etiamsi non fuit, aut usque ad Persas militando peruenisse, etiamsi a Roma numquam recessit? ipsis autem mentientibus ualde obsunt: illis quidem, quia sic deserunt ueritatem, ut fallacia laetentur, istis, quia se malunt placere quam uerum. Istis generibus sine ulla dubitatione damnatis sequitur genus mendacii tamquam gradatim ad meliora surgentibus, quod beniuolis et bonis uulgo tribui solet, cum ille, qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam prodest alicui. de isto genere est tota contentio, utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra ueritatem. aut si ueritas illa sola dicenda est, quae ipsas mentes intimo atque incommutabili lumine inlustrat, facit certe contra aliquod uerum, quia etsi falluntur corporis sensus, contra uerum tamen facit, qui dicit aliquid ita esse uel
Abbreviated transcription (Latin):
uitat animũ in dilectioe m̃¬
tiendi. Iuxta ponendi st̃. &
qͥ de m̃datio uolunt placere
hoĩbꝰ. ñ ut alicui faciant in¬
uiriam. uel inferant contume¬
liã. Iã .it. supͣ hoc genꝰ remoui¬
mꝰ. s ut suaues sint in sermo¬
nib suis. Isti ab illo genere
gaudentes de ipsa fallacia.
istis autẽ placere libet de su¬
aut loqͥo. qͥ tam̃ ueris mallent
placere. S qͣndo ñ facile in¬
ueniunt uera q̃ gͣta sinit au¬
dientib. mñtiri eligunt potiꝰ
quã tacere. Difficile ẽ tam̃. ut
isti totã uarrationẽ falsam
aliqñ suscipiant. s plerũq ue¬
ris falsa contexunt. ubi suaui¬
tas eos deserit. hec aut̃ duo
genera m̃dacioꝵ. ñ obsunt cre¬
dentib. qͥa nichil de doctrina
religionis ueritatisq fallunt᷑.
aut de ullo cõmodo. uel uti¬
litate sua. Sufficit enĩ eis ut
iudicent fieri potusse qd̃ dr̃.
&e fidẽ habeant homini. quẽ
ũ debent temere eristi mare

Expanded text:
bitat animo in delectatione menbitat animo in delectatione mentiendi. iuxta ponendi sunt et qui de mendacio uolunt placere hominibus, non ut alicui faciant iniuriam uel inferant contumeliam — iam enim supra hoc genus remouimus — sed ut suaues sint in sermonibus suis. isti ab illo genere,gaudentes de ipsa fallacia, istis autem placere libet de suauiloquio, qui tamen ueris mallent placere, sed quando non facile inueniunt uera, quae grata sint audientibus, mentiri eligunt potius quam tacere. difficile est tamen, ut isti totam narrationem falsam aliquando suscipiant; sed plerumque ueris falsa contexunt, ubi suauitas eos deserit. haec autem duo genera mendaciorum non obsunt credentibus, quia nihil de doctrina religionis ueritatisque falluntur aut de ullo commodo uel utilitate sua. sufficit enim eis, ut iudicent fieri potuisse quod dicitur et fidem habeant homini, quem non debent temere existimare
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina mentiendũ sit: ut
bia remanebunt. que nͥ uera
credant᷑. teneri certa ñ posst̃.
Licet gͥ uel dissertori ac dispu¬
tatori atq p̃dicatori rerũ et̾¬
narũ uel narratori aut ꝓ¬
nuntiatori rerũ tẽporaliũ.
ad edificandã religionẽ atq
pietatẽ ꝑtinentium. occul¬
tare in tempore qͥcqͥd occul¬
tandum uidet᷑. mentiri aũt
nunquã. Licet gͦ nec occulta¬
re m̃tiendo. hoc pͥmitus et¬
firmissime constituto. de cet̾is
m̃daciis securiꝰ querit᷑. S conse¬
quent̾ etiã uidendũ ẽ. remo¬
uenda ẽẽ. &̾ omĩa m̃dacia. que
aliquẽ ledunt iniuste. qͥa nul¬
li ẽ. in uiria uel leuit̾ inferen¬
da. ut ab alio grauior repellat᷑.
nec illa st̃ ãmittenda m̃dacia.
que quauis ñ obsint alteri.
nulli tam̃ ꝓsunt. & obsunt eis
ipsis qͥ gratis m̃tiunt᷑. ipsi .i.
ꝓͥe m̃daces dicendi sunt. Int̾¬
ẽ enĩ. int̾ m̃tientẽ atq m̃dacẽ.
m̃dax uͦ amat m̃tiri. atq in¬

Expanded text:
doctrina mentiendum est, ut doctrina mentiendum est, ut bia remanebunt: quae nisi uera credantur, teneri certa non possunt. licet igitur uel dissertori ac disputatori atque praedicatori rerum aeternarum uel narratori aut pronuntiatori rerum temporalium ad aedificandam religionem atque pietatem pertinentium occultare in tempore quidquid occultandum uidetur, mentiri autem numquam licet, ergo nec occultare mentiendo. Hoc primitus efirmissime constituto de ceteris mendaciis securius quaeritur. sed consequenter etiam uidendum est remouenda esse etiam omnia mendacia, quae aliquem laedunt iniuste, quia nulli est iniuria uel leuior inferenda, ut ab alio grauior repellatur. nec illa sunt admittenda mendacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie mendaces dicendi sunt. interest enim inter mentientem atque mendacem. mendax uero amat mentiri atque ha
Abbreviated transcription (Latin):
quia nec leduntur cũ ita uo¬
lunt. S utrũ etiã uolentis
famã falso stupri cͥmine ma
culari. quã ipso stupro corpꝰ
inuiti. Sed tam̃ si talis optio
ꝓpon̾et᷑ ei. qͥ thurificare ydoł
quã mulieribria ꝑpeti ma¬
luit. ut si illud uellet euita¬
re. famã. xp̃i in aliqͦ m̃datio
uiolaret: insanissimꝰ eẽt si fac̾et
plus etiã dico. qͥa insanꝰ e̾ẽt.
si aliene libidinis euitande
causa. ne id in eo fieret quod
nulla sua libidine pat̾et᷑. xp̃i
falsaret. magis euitans alie¬
nã corruptionẽ in corpore
suo. quã in doetrina scĩfica¬
tionis. animarũ atq corpoꝵ
corruptionẽ suã. Quã obrẽ
a doctrina religionis. atq
ab eis omnino enuntiatioĩb
que ꝓpt̾ doctrinã religioĩs
enuntiantur. cũ illa docet᷑
& discit᷑. omĩa penitus m̃da¬
cia remouenda st̃. nec ulla
omĩo causa inueniri posse
credat᷑. cur in reb talib m̃ti¬
endũ sit: qñ nec ido in ea

Expanded text:
quia nec laeduntur, cum ita uoquia nec laeduntur, cum ita uolunt. Sed utrum etiam uolentis fama falso stupri criminculari quam ipso stupro corpus inuiti. Sed tamen si talis optio proponeretur ei, qui turificare idolis quam muliebria perpeti maluit, ut, si illud uellet euitare, famam Christi aliquo mendacio uiolaret, insanissimus esset, si faceret. plus etiam dico, quia insanus esset, si alienae libidinis euitandae causa, ne id in eo fieret, quod nulla sua libidine pateretur, Chrfalsaret, magis euitans alienam corruptionem in corpore suo quam in doctrina sanctificationis animarum atque corporum corruptionem suam. quamobrem a doctrina religionis atque ab eis omnino enuntiationibus, quae propter doctrinam religionis enuntiantur, cum illa docetur et discitur, omnia penitus mendacia remouenda sunt; nec ulla omnino causa inueniri posse credatur, cur in rebus talibus mentiendum sit, quando nec ideo in ea
Abbreviated transcription (Latin):
famã ledat. eiꝰ ĩmundicia fil¬
so crimine. ad quã patiendã
ille quertrir. tanquã si dica
querenti. noĩato aliqͦ casto ui¬
ro atq ab huiꝰmodi flagiis all¬
eno. uade ad illũ & ipse tͥ ꝓ
curabit. quo libentiꝰ utaris.¬
farea falso sripri crimine ledenda sit. ut ab alteriꝰ corꝑe stuprũ auertat᷑: magna
questio ẽ. & nescio utrum facile uidetur. quomͦ iustum sit uolentis. mas¬
nouit enĩ d̃s tales & diligit.
atq ita iste ab eo quẽ quere¬
bat posset auerti: nescio utrũ
alterus fama m̃dacio iuolan¬
da sit. ne alteriꝰ corpus aliena
libidine uiolet᷑. & omĩo nũn¬
quã ꝓ aliquo m̃tiendũ ẽ. eo
mendacio quod alterũ ledat.
& si leuiꝰ ledit᷑ quã ille qͥ nisi
ita m̃tireris lederet᷑. qͥa nec pa¬
nis alienꝰ inuito quãus ua¬
lentiori auferendus ẽ. ut ala¬
tur infiriior. nec in nocens
inuitꝰ uͥrgis cedendꝰ ẽ. ne alius
occidatur. Plane si uelint fiat.

Expanded text:
famam laedat eius inmunditiae falfamam laedat eius inmunditiae falso crimine, ad quam patiendam ille quaeritur — tamquam si dicatur quaerenti nominato aliquo casto uiro atque ab huius modi flagitiis alieno: uade ad illum, et ipse tibi procurabit, quo libentius utarisfama falso stupri crimine laedenda sit, ut ab alterius corpore stuprum auertatur, magna quaestio est. et nescio, utrum facile reperiatur, quomodo iustum sit uolentis fanouit enim tales et diligit, atque ita iste ab eo, quem quaerebat, posset auerti — nescio utrum alterius fama mendacio uiolanda sit, ne alterius corpus aliena libidine uioletur. et omnino numquam pro aliquo mentiendum est eo mendacio, quod alterum laedat, etsi leuius laeditur, quam ille, nisi ita mentireris, laederetur, quia nec panis alienus inuito, quamuis ualentiori, auferendus est, ut alatur infirmior, nec innocens inuitus uirgis caedendus est, ne alius occidatur. plane, si uelint, fiat,
Abbreviated transcription (Latin):
euitandi eã. nulla facultas
est. Habet enĩ etiam tune
qd̃ certe agat qui eã patitur.
ut patient̾ ferat. quicqͥd ñ
potest euitare. Nullus autẽ
recte agens. imniundꝰ fieri po¬
test: quolibet contagio cor¬
porali. Immundꝰ est enĩ añ
dum̃ om̃is iniquus. Mundꝰ gͦ
est om̃is uistꝰ. & si ñ ante hoĩes
tam̃ ante dñm qͥ siue errore
udicat. Proinde nec cũ ea pati¬
tur data euitandi potestate.
c̃tactu ipso in mudus fit. sed
peccato. dum ea cũ posset no¬
luit euitare. Nullum enim
peccatũ eẽt: qͥcqͥd ꝓpt̾ illa e¬
ñ peccat. An aliqua etiã m̃da¬
cia excipienda st̃. ut satiꝰ sit
hanc pati. quã illa cõmitt̾ẽ
Qd si ita ẽ : ñ quicqͥd factum
fuerit ut illa ĩmundicia de¬
quedã m̃dacia. que grauius
sit admittere. quã nulla pati
llã si aliqͥs ad stuprũ querat᷑
qui possit occultari m̃dacio.
quis audet dicere. nec tunc ee
mentiendũ: At si tali men¬
dacio possit latere. qd̃ alteriꝰ

Expanded text:
euitandi eam nulla facultas euitandi eam nulla facultas est; habet enim etiam tunc, quod recte agat qui eam patitur, ut patienter ferat, quidquid non potest euitare. nullus autem recte agens inmundus fieri potest quolibet contagio corporali. inmundus est enim ante deum omnis iniquus. mundus ergo est omnis iustus, etsi non ante homines, tamen ante deum, qui sine errore iudicat. proinde nec cum ea patitur data euitandi potestate, contactu ipso inmundus fit, sed peccato, quo ea, cum posset, noluit euitare. nullum enim peccatum esset, quidquid propter illa es fuerit, non peccat. An aliqua etiam mendacia excipienda sunt, ut satius sit hanc pati quam illa committere? quod si ita est, non quidquid factum fuerit, ut illa inmunditia dequaedam mendacia, quae grauius sit admittere quam illam pati. nam si aliquis ad stuprum quaeratur, qui possit occultari mendacio, quia audet dicere nec tunc esse mentiendum? at si tali mendacio possit latere, quod alterius
Abbreviated transcription (Latin):
uitia. Quicqͥd hoꝵ qͥsq iniu¬
ste passus fuerit. nemo ẽ tam
demens qͥ eũ ĩmundũ fieri
dicat. aut si fimo ꝑfundat᷑. aut
si tale aliꝗͥd ei ꝑos infundat᷑ uł
inculcetur. patiat᷑ uͦ muliebͥa:
omniũ fere sensus abhorret. con¬
stupratũ atq ĩmundũ uocant.
Ita gͥ coneludendũ ẽ: ut quec̃q
aliena peccata exceptis his que
ĩmundũ faciunt. in qũe cõmit¬
tit᷑ ñ euitet qͥsq peccatis suis.
neq ꝓ se neq ꝓ qͦquã. s ea suffẽ¬
rat potiꝰ fortit̾q patiat᷑. ⁊ si nul¬
lis peccatis suis ea debet eui¬
tare. neq m̃dacio. Illa uͦ que
ita cõmittuit᷑ in hõĩem. ut
eũ faciant inmundũ. & pecca¬
tis nr̃is euitare debeamꝰ. ac
ꝑ hoc nec peccata dicenda siñ.
que ꝓpterea fiunt. ut illa im¬
mundicia deuitet᷑. Q uicqͥd
enĩ ita fit. ut nisi fieret iuste
rep̃henderet᷑: ñ ẽ peccatum.
Ex quo conficit᷑. ut nec illa
ĩmundicia uocanda sit: qnͣdo

Expanded text:
uicia: quidquid horum quisque iniuuicia: quidquid horum quisque iniuste passus fuerit, nemo est tam demens, qui eum inmundum fieri dicat. at si fimo perfundatur aut si tale aliquid ei per os infundatur uel inculcetur patiaturue muliebria, omnium fere sensus abhorret, et constupratum atque inmundum uocant. ita igitur concludendum est, ut quaecumque aliena peccata exceptis his, quae inmundum faciunt in quem committuntur. non euitet quisque peccatis suis neque pro se neque pro quoquam, sed ea sufferat potius fortiterque patiatur, etsi nullis peccatis suis ea debet euitare neque mendacio, illa uero, quae ita committuntur in homine, ut eum faciant inmundum, etiam peccatis nostris euitare debeamus, ac per hoc nec peccata dicenda sint, quae propterea fiunt, ut illa inmunditia deuitetur. quidquid enim ita fit, ut, nisi fieret, iuste reprehenderetur, non est peccatum. ex quo conficitur, ut nec illa inmunditia uocanda sit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
cidiũ. Itaq si cuiquã ꝓpo¬
neretur. ut si furtũ facere
nollet. int̾ficeret᷑. hoc ẽ cõmit¬
teret᷑ in eũ homicidiũ: quia
utr̃uq uitare ñ posset. id de¬
uitaret potiꝰ qd̾ suũ peccatũ
ẽet. qũa qd̃ alieuũ. nec ideo
& illud eiꝰ fieret. qͥa in eũ com¬
mitteret᷑. & quia id possit e¬
uitare. si suũ uellet ãmitt̾e.
Totꝰ itaq huiꝰ questionis nodꝰ
ad hoc adducit. ut querat᷑
in te cõmissum. tͥ ĩputet᷑: si le¬
uiori tuo peccato id possis e¬
uitare. nec facis. excepta om̃i
ĩmundicia corporali. Nemo
enĩ aliquẽ ĩmundũ fieri di¬
cit. si occidat᷑ aut mittatur
in carcerem. aut in uincłis
habeat᷑. aut flagellet᷑. ceterisq
torm̃tis & cruciatib affligat᷑.
aut ꝓscribat᷑. dãpnisq affici¬
atur grauissimis usq ad ul¬
tim̃a nuditatẽ. aut spolietur
honorib. atq ingentes acci¬
piat c̃tumelias ꝑ quec̃q con-¬

Expanded text:
cidium. Itaque si cuiquam propocidium. Itaque si cuiquam proponeretur, ut si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est, committeretur in eum homicidium; quia utrumque evitare non posset, id evitaret potius quod suum peccatum esset, quam quod alienum. nec ideo et illud eius fieret, quia in eum committeretur et quia id posset euitare, si suum uellet admittere. Totus itaque huius quaestionis nodus ad hoc adducit. ut quaeratuin te commissum, tibi inputetur, si leuiore tuo peccato id possis euitare nec facis, an excepta est omnis inmunditia corporalis. nemo enim aliquem inmundum fieri dicit, si occidatur aut mittatur in carcerem aut in uinculis habeatur aut flagelletur ceterisque tormentis et cruciatibus adfligatur aut proscribatur damnisque afficiatur grauissimis usque ad ultimam nuditatem aut spolietur honoribus atque ingentes accipiat contumelias per quaecumque con
Abbreviated transcription (Latin):
horũ uob̾ consentio. nulla appro
batione teneret᷑ quec̃q ab eis
passus eẽt. Ili deputaret᷑ mi¬
riarum acceptio. illis cõmissio
peccatoꝵ. Debuit ne gͥ ait qͥs¬
piam stuprũ ꝑpeti potiꝰ qmͣ
turificare: Si queris qd̃ debu¬
erit: neutrũ debuit. Si enun
dixero aliquid hoꝵ debuisse:
aliquid hoꝵ apꝓbabo. cũ im¬
ꝓbem utrũq. Sed si querit᷑
quid hoꝵ potius debuit eu¬
tare. qͥ utrũq ñ potuit. sed
alterutrũ potuit: respon¬
debo suũ peccatũ potiꝰ qmͣ
alienum. & leuiꝰ potiꝰ. quod
suũ. quã grauius. qd̾ alie¬
quia in eũ cõmitteret᷑. & qͥa
id possit euitare. si suũ uel¬
let admittere. Ut enim sal¬
c̾e̾. stuprũ. quã thurificati¬
onẽ: illud tam̃ ipsius erat.
illud alienũ factum. ꝙͣ uis
id ipse ꝑ peteret᷑. Cuiꝰ autẽ
factum. eiꝰ & peccatũ: quã¬
uis enĩ grauius sit homici¬
diũ quã furtũ: peiꝰ est tam̃
facere furtũ. quã pati homi¬

Expanded text:
horum uobis consenthorum uobis consentbatio teneretur; quaecumque ab eis passus esset, illi deputaretur injuriarum acceptio, illis commissio peccatorum. Debuitne igitur, ait quispiam, stuprum perpeti potius quam thurificare? Si quaeris quod debuerit, neutrum dixero aliquid horum debuisse, aliquid horum adprobabo, cum inprobem utrumque. sed si quaeritur, quid horum potius debuit euitare qui utrumque non potuit, sed alterutrum potuit, respondebo: suum peccatum potius quam alienum et leuius potius, quod suum, quam grauius, quod aliequia in eum committeretur et quia id posset euitare, si suum uellet admittere. Totus itaqs esse stuprum quam thurificationem: illa tamen ipsius erat, illud alienum factum, quamvis id ipse perpeteretur; cujus autem factum, ejus et peccatum. Quamvis enim gravius sit homicidium quam furtum; pejus est tamen facere furtum, quam pati homi
Abbreviated transcription (Latin):
sententia ꝑmanente solõ homicidas
futuros finsse. quipatrem occide¬
rint. ñillum etiam parricidam::
Sicut gͦ huius tanti scełis parci¬
ceps iste ñẽẽt cum elegisset pa¬
tremsuum potius ab aliis int̾fici.
etiam sacrilegũ. cuius anima raꝑe¬
tur ad penas. quam fidem suam
falso testimonio uiolaret: sic tał
ille consensus non eum fac̾et tan¬
ti flagitii participẽ. simale fac̾e
ipse nollet. quicqͥd alii ꝓpt̾ea fe¬
cissent: nec sic eis nr̃o scełe suffra
gari deberemus. Nunc ũ qͣndo
iam fatiunt. cum ista ñ dicunt: c̃
nob̃cum potius qͣm soliturpes
atq nocentes sint : Nõ enim cõ¬
sensus ille dicendus ẽ: qͥanon ap¬
probamus qd̃ fatiunt semꝑ ob-¬
stantes. et qͣntum in nob̃ ẽ. ꝓhi¬
bentes ne fatiant. factumq: ip¬
soꝵ. ñ solũ ñ cõmutenteᷤᷤ cũ eis s
etiam qͣnta possumꝰ decestatiõe
dampnantes. Quomͦ inqͥs ñ cũ
eis facit. qͣndo illi boc ñ fac̾ent.
supse illud faceret: Hoc mͦ fran¬

Expanded text:
sententia permanente solos homicidas futuros fuisse. qui patrem eius occiderent, non illum etiam parricidam? sicut ergo huius tanti sceleris particeps iste non esset, cum elegisset patrem suum potius ab aliis interfici, etiam sacrilegum, cuius anima raperetur ad poenas, quam fidem suam falso testimonio uiolare: sic talis ille consensus non eum faceret tanti flagitii participem, si male facere ipse nollet, quidquid alii propterea fecisgari deberemus. nunc uero, quando iam faciunt, cum ista non dicunt, cur nobiscum potius quam soli turpes atque nocentes sint? non enim consensus ille dicendus est, quia non adprobamus quod faciunt, semper optantes et, quantum in nobis est, prohibentes, ne faciant, factumque ipsorum non solum non committentes cum eis, sed etiam quanta possumus detestatione damnantes. Quomodo, inquis, non cum eis facit, quando illi hoc non facerent, si ipse illud faceret? hoc modo fran
Abbreviated transcription (Latin):
facillime dicit: non enĩ mon¬
stra &e ꝓdigia nata st̃: ut ad sig¬
nificationẽ aliquã ducant ani¬
mũ. duo tam̃ testam̃ta signifi¬
care asserat. & beneficiũ illud
mirabile qd̾ d̃s popło isrł pres¬
titit ad eruendos eos de serui¬
tute qua in egipto p̃mebant᷑.
penãq uindicte cũ initinere
peccassent in figura contigis¬
se dicat. que facta inuemies
quib istam regulã deroges.
&e affirmare p̃sumas ad figu¬
ram aliquã ñ ẽẽ redigenda:
his gͦ exceptis: ea que in no¬
uo testam̃to a scĩs facta sunt.
ubi moꝵ em̃datoꝵ euiden¬
tissima cõm̃datio est: uale¬
ant ad exemplar intelligen¬
darũ scripturaꝵ que in p̃cep¬
tis digesta sunt: uelut cum
legimꝰ in eũgło accepisti ala¬
pam. para alterã maxillam.
Exemplũ autẽ pacientie nullũ
quã ipsius dñi potentiꝰ & ex¬
cellentius inuenimꝰ. Et ipse
cũ a lapa ꝑcussus ẽẽt. ñ ait

Expanded text:
facillime dicitur non enim monfacillime dicitur non enim monstra et prodigia nata sunt, ut ad significationem aliquam ducant animum duo tamen testamenta significare asserat et beneficium illud mirabile, quod deus populo Israhel praestitit ad eruendos eos de seruitute, qua in Aegypto premebantur, poenamque uindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dicat, quae facta inuenies, quibus istam regulam deroges et adfirmare praesumas ad figuram aliquam non esse redigenda? — his ergo exceptis ea, quae in nouo testamento a sanctis facta sunt, ubi morum imitandorum euidentissima commendatio est, ualeant ad exempla intellegendarum scripturarum, quae in praeceptis digesta sunt. Velut cum legimus in euangelio: accepisti alapam, para alteram maxillam. exemplum autem patientiae nullum quam ipsius domini potentius et excellentius inuenimus. at ipse, cum alapa percussus esset, non ait
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̾ discutiamꝰ. Si enĩ ipse
nullũ dant locũ. frustra queri¬
mꝰ qua ȩxeamꝰ. Tenendũ ẽ enim
omnimodo p̃ceptũ di. & uolun¬
tas d̾i. in his que tenendo p̃cep¬
tũ eiꝰ passi fuerimꝰ equo animo
sequenda. Si e autẽ relarat᷑
aliqs exitus: d̾ ñ ẽ in tali cau¬
sa retusandũ m̃daciũ. Popteiea
diuine scripture ñ solũ p̃cep¬
ta dĩ continent. s etiã uitam
moresq uistoꝵ: ut si forte oc¬
cultum ẽ quẽadinodũ accipi¬
endũ sit qd̃ p̃cipitur in factis
iustoꝵ intelligat᷑. exceptis his
factis que potest qͥsq ad allego¬
ricã significationẽ referre. qͣm¬
uis gesta ẽẽ nemo ambigat.
sicut st̃ fere omĩa in libris ue¬
teris testam̃ti. Qͥs enĩ aliquid¬
ibi audeat affirmare ñ ꝑtin̾e
ad figuratã p̃nuntiationẽ qͥp¬
pe cũ apłł etiã filios abrahe qͦs
utiq naturali ordine ꝓpagan¬
di popłi editos ẽẽ. atq uirisse

Expanded text:
diligenter discutiamus. si enim ipsae diligenter discutiamus. si enim ipsae nullum dant locum, frustra quaerimus qua exeamus; tenendum est enim omni modo praeceptum dei et uoluntas dei in his, quae tenendo praeceptum eius passi fuerimus, aequo animo sequenda; si autem relaxatur aliquis exitus, non est in tali causa recusandum mendacium. propterea diuinae scripturae non solum praecepta dei continent, sed etiam uitam moresque iustorum, ut, si forte occultum est, quemadmodum accipiendum sit quod praecipitur, in factis iustorum intellegatur. exceptis itaque his factis, quae potest quisque ad allegoricam significationem referre, quamuis gesta esse nemo ambigat — sicuti sunt fere omnia in libris ueteris testamenti; quis enim ibi aliquid audeat adfirmare non pertinere ad figuratam praenuntiationem ? quippe cum apostolus etiam filios Abrahae, quos utique naturali ordine propagandi populi editos esse atque uixisse
Abbreviated transcription (Latin):
ria ꝑ m̃daciũ. que ñ sit in eo
genere ĩm̃dicie de qͦ ñc agimꝰ.
alia questio est. Non enĩ iam
de iñdacio querit᷑. s querit᷑ u¬
trũ alicui facienda sit inu¬
ria etiã ñ ꝑmendaciũ. ut illa
ab altero ĩm̃dicia repellatur.
qd̃ nullomͦ putauerim. quãꝙͣ
ꝓponant᷑ leuissime in iurie.
ueluti ẽ. illa quã de uno modio
amisso supra cõmemoraui. & mil¬
tũ ꝑtͣbent. utrũ ñ debeamꝰ fac̃ẽ
cuiquã. uel talem iniuriã si ca
potest alius ne stuprũ patiat̃¬
defendi aut muniri. s ut dixi.
alia questio ẽ. Nunc illd̾ qd̾ in¬
stituimꝰ ꝑagamꝰ. utrũ m̃tiendũ
sit etiã si in euitabilis conditio
ꝓponat᷑. ut aut hoc faciamꝰ: aut
stuprũ patiam. uł aliquã execra¬
bilem inqͥnationẽ. etiã si m̃ti¬
endo nulli faciamꝰ inuiriã. de
qua re patebit aliquis considã¬
tioni locus. si pͥus diuinas aue¬
toritates que m̃daciũ ꝓhibent

Expanded text:
ria per mendacium, quae non sit in eo ria per mendacium, quae non sit in eo genere immunditiae, de quo nunc agimus, alia quaestio est: non enim jam de mendacio quaeritur; sed quaeritur utrum alicui facienda sit injuria etiam non per mendacium, ut illa ab altero inmunditia depellatur: quod nullo modo putauerim. quamquam proponantur leuissimae iniuriae — ueluti est illa, quam de uno modio amisso supra commemoraui — et multum perturbent, utrum non debeamus facere cuiquam uel talem iniuriam, si ea potest alius, ne stuprum patidefendi aut muniri. sed, ut dixi, alia quaestio est. Nunc illud, quod instituimus, peragamus: utrum mentiendum sit, si etiam ineuitabilis condicio proponatur, ut aut hoc faciamus aut stuprum patiamur uel aliquam execrabilem inquinationem, etiamsi mentiendo nulli faciamus iniuriam. De qua re patebit aliquis considerationi locus, si prius diuinas auctoritates, quae mendacium prohibent,
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ut neq de cuiꝰquã correc¬
tione desꝑet᷑. neq cuiquã pe¬
nitendi aditꝰ intercludat᷑. de
qͥb duob generib que so¬
lent hab̾e magnã controuer¬
siã satis tractauimꝰ. & qͥd nob̾
placeret ostendimꝰ. ut suscipi¬
endis incõmoditatib que ho¬
neste ac fortit̾ tolerant᷑. hec
quoq geuera deuitent᷑ a forti¬
b & fidelib e ueracibꝰ uiris ac
feminis. Octauũ ẽ geuꝰ m̃dacii.
qd̃ &e nulli obest. & ad hoc ꝓdest
ut ab ĩmundicia corporali ali¬
quẽ tueatur. dũ taxat cã quã
suꝑiꝰ cõmemorauimꝰ. Nã etiã
ñ lotis manib manducare. in¬
mundiciã putabant iudei.
aut si & hanc quisquã ĩ mun¬
diciã uocat. s̃ tam̃ talẽ. ꝓ qͣ
euitanda m̃tiendũ sit. Si aũt
mendaciũ tale est. qd̃ alicui
faciat iniuriã. etiã si ab hac
ĩmundicia quã om̃s hoĩes ab¬
horrent ac detestant᷑ muniat
hominẽ: utrũ & hoc genere
m̃tiendũ sit. si talis fiat in iu¬

Expanded text:
cuiusquam correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. de quibus duobus generibus, quae solent habere magnam controuersiam, satis tractauimus et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus, quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera deuitentur a fortibus et fidelibus et ueracibus uiris ac feminis. octauum est genus mendacii, quod et nulli obest et ad hoc prodest, ut ab inmunditia corporali aliquem tueatur, dumtaxat ea, quam superius commemorauimus. nam etiam non lotis manibus manducare inmunditiam putabant iudaei. aut si et hanc quisquam inmunditiam uocat, non tamen talem, pro qua euitanda mentiendum sit. si autem mendacium tale est, qfaciat injuriam; etiamsi ab hac immunditia, quam omnes homines abhorrent ac detestantur, muniat hominem; utrum et hoc genere mentiendum sit, si talis fiat inju
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdam. nec m̃tiar. fecit hoc
ep̃s qͦndã thagasensis eccłie.
firmus noĩe. firmior uolun¬
tate. Nã cũ ab eo quereret᷑
homo iussu imꝑatoris ꝑ
apparitores ab eo missis. quẽ
ad se confugientẽ diligen¬
tia quanta poterat occul¬
tabat: respondit querentibꝰ.
nec m̃tiri se posse. nec ho¬
minẽ ꝓdere. passusq tam
multa torm̃ta corporis: ñ¬
dũ enĩ erant imꝑatores
xp̃iani. ꝑmansit in sen¬
tentia. deinde ad imꝑato¬
rẽ ductꝰ: usq ad eo mirabi¬
lis apparuit. ut ipse hoĩ
quẽ seruabat. indulgen¬
tiam sine ulla difficultate
ĩpetraret. Qͥd hoc fieri po¬
test fortiꝰ. atq constantiꝰ: S ait
quisquã. Timidior paratꝰ e̾̃ẽ
possũ. ad quelibet ferenda tor¬
menta. uł etiã mortem obe¬
undam: ne peccem. Cũ autẽ
peccatũ ñ sit ita m̃tiri. ut nap
euiquã obsis. neq falsũ testi¬
moniũ dicas & ꝓsis alicui:¬
stultũ est & graue peccatum
uoluntaria frustra sustin̾e

Expanded text:
prodam nec mentiar! Fecit hoc prodam nec mentiar! Fecit hoc episcopus quondam Thagastensis ecclesiae, Firmus nomine, firmior uoluntate. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse nec hominem prodere passusque tam multa tormenta corporis — nondum enim erant imperatores christiani — permansit in sententia. deinde ad imperatorem ductus usque adeo mirabilis adparuit. ut ipse homini, quem seruabat, indulgentiam sine ulla difficultate inpetraret. quid hoc fieri potest fortius adque constantius? sed ait quisquam timidior: paratus esse possum ad quaelibet ferenda tormenta uel etiam mortem obeundam, ne peccem; cum autem peccatum non sit ita mentiri, ut neque cuiquam obsis neque falsum testimonium dicas stultum est et grave peccatum, voluntaria frustra sustinere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ innocente mentieris. qͥa
nec ille iuidex s executor in¬
t̾rogat: qͥd si ipse conditor
legis interroget: aut qͥlibet
uidex iniquus ad suppliciũ
querens inunocentẽ. qͥd facies
falsus testis: An ꝓditor eris:
An ille erit ꝓditor. qͥ iusto ui¬
dici latentem homicidã ultͦ
deculerit. & ille ñ erit qui
iudici in iusto ubi lateat
innocens quẽ querit occid̾e.
int̾roganti indicauerit eũ.
qͥ se fidei eiꝰ cõmiserat: An
int̾ crimen falsi testimonii
& ꝓditionis. dubiꝰ incertusq
remanebis: An tacendo uł
ꝓfitendo te ñ e̾ẽ dicturũ.
certꝰ utrũq uitabis: cur gͦ
ñ facias & priusquã ad uidicẽ
uenias. ut caueas etiã m̃daci¬
um: euitato enĩ m̃dacio: om̃e
testimoniũ falsũ effugies.
siue om̃e m̃daciũ sit falsum
testimoniũ. siue ñ om̃e. eui¬
tato autẽ falso testimonio.
qd̾ tu ẽẽ intelligis: ñ effugies
om̃e m̃daciũ. quanto gͦ for¬
tiꝰ qͣnto excellentiꝰ dices: nec

Expanded text:
pro innocente mentieris, quia pro innocente mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor interrogat? quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex iniquus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies? falsus testis an proditor eris? an ille erit proditor, qui iusto iudici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit, qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat? an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturum certus utrumque uitabis? cur ergo non hoc facias, priusquam ad iudicem uenias, ut caueas etiam mendacium? euitato enim mendacio omne testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium siue non omne; euitato autem falso testimonio, quod tu esse intellegis, non effugies omne mendacium. quanto ergo fortius, quanto excellentius dices: nec
Abbreviated transcription (Latin):
ut neq de cuiꝰquã correpti¬
one desꝑetur. neq cuiquã
penitendi aditus int̾cludat᷑.
Qͥd si ad uidicẽ ductꝰ de ip¬
so loco ubi se ille occultet
interrogeris: dicturꝰ es:
aut non ibi ẽ. ubi eũ scis
esse. aut ñ noui. & ñ uidi.
qd̾ ñ nosti. & uidisti: dic¬
turus gͦ es falsum testimo¬
niũ. & occisurus animam
tuã ne occidat᷑ homicida
An usq ad conspectũ udi¬
cis m̃tiris: Iudice autem
querente. au uerũ dicis ne
sis falsus testis: Ipse gͥ ho¬
minẽ ꝓditione occisurꝰ es.
etiã ꝓditorẽ: Qͥ ꝓpe diuna
scripta detestatur. an forte
ꝓditor ñ ẽ. qͥ uidici interro¬
ganti uerũ indicat. ẽet aũ
ꝓditor. si quenquã ultro ad
exitiũ deferret: Qͥd si de
iusto atq innocente ubi la¬
teat sciens. aiuidice interro¬
geris. qͥ tam̃ ad mortẽ a ma¬
iore potestate uissus ẽ rapi.
ut ille qͥ int̾rogat. exsecutor
sit legis. ñ conditor: An id̾o¬
ñ erit falsũ testimoniũ qd̾

Expanded text:
ut neque de cuut neque de cuone desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. quid? si ad iudicem ductus de ipso loco, ubi se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est, ubi eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur. an forte proditor non est, qui iudici interroganti uerum indicat, esset autem proditor, si quemquam ultro ad exitium deferret? quid? si de iusto atque innocente ubi lateat sciens a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nis fiat: &e ideo falsũ desti¬
moniũ uocat apłs. si quis
de. xp̃o etiã qd̃ ad eiꝰ laudẽ
uidet᷑ ꝑtinere mentiat᷑. Si
autẽ mñdaciũ sit qd̃ neq eu¬
iusqũa peccatũ aut confin¬
gat aut tegat. nec a iudice
querat᷑. & nulli obsit. & ꝓsit
alicui. nec falsũ testimoniũ
ẽẽ. nec rep̃hensibile m̃daciũ.
Qͥd gͦ si ad xp̃ianũ homicida
confugiat. aut uideat qͦ con¬
fugit. & de hac re interroge¬
t᷑ ab eo qͥ ad suppliciũ qͦrit᷑
hominẽ. hominis inrt̾fectori
m̃tiendũ ẽ: Qͦmͦ enĩ ñ tegit
peccatũ m̃tiendo. cũ ille ꝓqͦ
mentitur peccatũ sceleratũ
ammissȩit: An qͥa ñ de peccato
qͥs interrogatur. sed de loco
ubi lateat: gͦ mentiri ad eu¬
iusquã tegendũ peccatũ
malũ ẽ. m̃tiri autẽ ad te¬
gendũ peccatorẽ ñ ẽ malũ:¬
Ita sane ait qͥspiam. Non enĩ
tunc peccat quisquã cũ eui¬
tat suppliciũ. s cũ facit ali¬
qͥd dignũ supplicio. ꝑtinet
autẽ ad disciplinã xp̃ianã.

Expanded text:
nis fiat. et ideo falsum testimonium uocat apostolus, si quis de Christo, etiam quod ad eius laudem uidetur pertinere, mentiatur. si autem mendacium sit, quod neque cuiusquam peccatum aut confingat aut tegat nec a iudice quaeratur et nulli obsit et prosit alicui, nec falsum testimonium esse nec reprehensibile mendacium? Quid ergo? si ad christianum homicida confugiat aut uideat, quo confugit, et de hac re interrogetur ab eo, qui ad supplicium quaerit hominem hominis interfectorem, mentiendum est? quomodo enim non tegit peccatum mentiendo, cum ille, pro quo mentitur, peccatum sceleratum admiserit? an quia non de peccato eius interrogatur, sed de loco, ubi lateat? ergo mentiri ad cuiusquam tegendum peccatum malum est, mentiri autem ad tegendum peccatorem non eIta sane, ait quispiam: non enim tunc peccat quisquam, cum evitat supplicium; sed cum facit aliquid dignum supplicio. Pertinet autem ad disciplinam christianam,
Abbreviated transcription (Latin):
aut utrum approbatio sit cum
dr. expedit hoc pati potiꝰ qͣm
illud facere. et utrum recte ille
fecerit thurificare qͣm stupiꝵ
pati. et utrum m̃tiendũ ẽẽt
potius si ea conditio daretur.
quam thurificandum. Sed si
talis consensio ꝓ facto ħnda ẽ.
homicide st̃ etiam. qͥ occidima
in seipsos. Cur enim hoc pa¬
cto ñ dicatur. qđ ipsi se occide¬
rint. qr hoc elegerunt in se fi¬
eri.ne facent qđ cogebantur:
Aut si grauius putat᷑ aliũ oc¬
cidẽ. ꝗͣ se ipsum. qͥdsi hec con¬
ditio martyri ꝓponeret᷑. ut si
nollet de xp̃o falsum cestimo¬
nuna dicere. atq immolare
ocmonib. ante ocłos ipsiꝰ. aleꝰ
ñ quilibet homo.s pat̾ eiꝰ occi¬
deretur:. rogans etiam filium.
ne id ꝑseuãntia sua fieri ꝑmit¬
teret: Nonne manifestum ẽ.
illo in testimonii fidelissimi

Expanded text:
aut utrum approbatio sit, cum aut utrum approbatio sit, cum dicitur, Expedit hoc pati potius quam illud facere; et utrum recte ille fecerit thurificare quam stuprum pati; et utrum mentiendum esset potius, si ea conditio daretur, quam thurificandum. Sed si talis consensio pro facto habenda est, homicidae sunt etiam qui occidi maravius, in se ipsos. Cur enim hoc pacto non dicatur, quod ipsi se occiderint; quia elegerunt hoc in se fieri, ne facerent quod cogebantur? Aut si gravius putatur alium occidere quam se ipsum, quid si haec conditio martyri proponeretur, ut si nollet de Christo falsum testimonium dicere atque immolare daemonibus, ante oculos ipsius alius non quilibet homo, sed pater ejus occideretur, rogans etiam filium ne id perseverantia sua fieri permitteret? Nonne manifestum est, illo in testimonii fidelissimi
Abbreviated transcription (Latin):
atq tractata: ñ tam̃ facile
ferenda sententia ẽ. S adhyc
diligent̾ audiendi. qui dicũt.
nullum ẽẽ tam malum factum. qd̃
ñ in peioris deuitatione. fatiendũ
sit. ꝑtinere autem ad facta ho¬
minum. ñ solum qͥcqͥd fatiunt.
s quicqͥd eciam cum consensio¬
ne patiunt᷑. Uñ si existit cau¬
sa ut eligeret xp̃ianus turifica¬
re idolis. ne consentiret stupro.
qđ ꝑsecutor ei nisi fac̾et minaba¬
tur. recte uident̾ querere. cur
ñ etiam mentiret᷑. ut tantã illã
curpitudinem deuitaret. Ipsã
eram consensionẽ qua se stupix
pati mallet qͣm turificare ydoł.
ñ passionẽ dicunt ẽẽ. s factum.
Quod ne faceret eligit thurifica¬
re. Quanto gͥ m̃datium ꝓcliuiꝰ
elegiss. sum̃datio poss a tam scõ
corꝑe tamimmane flagitium
remouere: In qua ppositiõe
ista sunt que mito queri possunt.
utrum tał consẽssio ꝓ facco ha¬
bendasit. aut utrum consensio
dicenda sit. q̃ ñ ht̃ approbatiõẽ.

Expanded text:
atque tractata non tamen facile atque tractata non tamen facile ferenda sententia est; sed adhuc diligenter audiendi, qui dicunt nullum esse tam malum factum, quod non in peioris deuitatione faciendum sit; pertinere autem ad facta hominum non solum quidquid faciunt, sed quidquid etiam cum consensione patiuntur. unde, si extitit causa, ut eligeret Christianus turificare idolis, ne consentiret stupro, quod persecutor ei, nisi factur; recte videntur quaerere cur non etiam mentiretur, ut tantam illam turpitudinem devitaret. Ipsam enim consensionem, qua se stuprum pati mallet, quam thurificare idolis, non passionem dicunt esse, sed factum: quod ne faceret, elegit thurificare. Quanto igitur mendacium proclivius elegisset, si mendacio posset a sancto corpore tam immane flagitium removere? 13. In qua propositione ista sunt quae merito quaeri possunt: utrum talis consensio pro facto habenda sit; aut utrum consensio dicenda sit quae non habet approbationem;
Abbreviated transcription (Latin):
ritualia se consulere. m̃tiendo
arbitret᷑: quogenere ãmisso
atq approbato. omĩs om nino
fidei disciplina subuertit᷑. Qͥ
subuersa. nec ad intelligentiã
ꝑuenit᷑. eui capiende ista par¬
uulos uutrit. atq ita omĩs
doctrina ueritatis aufertur.
cedens licentiosissime falsita¬
ti. si m̃datio uelut officioso. ali¬
unde penetrandi aꝑit᷑ locus.
aut enĩ temporalia cõmoda
uel ꝓpͥa. uel aliena. ueritati p̃¬
test ꝑuersus: Aut cũ uerita¬
ti adipiscende opitulante m̃¬
dacio uult fac̾e idoneũ. int̾elu¬
dit aditũ ueritati. Uolens eñi
cũ mentit᷑. ẽẽ. aptus. fit cũ ue¬
rũ dicit. incertus. Quã obrẽ
aut ñ ẽ credendũ bonis. aut
credendũ eis. quos debere cre
dimus aliquando mentiri. aut
ñ ẽ credendum bonos aliqñ
mentiri. Horũ triũ primum
ꝑniciosum est: scđm stultũ.
restat gͦ ut nunquã menti¬
antur boni. Sic ista questio¬
ne ex utraq parte considãta

Expanded text:
ritalia se consulere mentiendo ritalia se consulere mentiendo arbitretur? quo genere admisso atque adprobato omnis omnino fidei disciplina subuel-titur: qua subuersa nec ad intellegentiam peruenitur, cui capiendae ista paruulos nutrit. atque ita omnis doctrina ueritatis aufertur, cedens licentiosissimae falsitati, si mendacio uelut officioso alicunde penetrandi aperitur locus. aut enim temporalia commoda, uel propria uel aliena, ueritati prtest peruersius? — aut cum ueritati adipiscendae opitulante mendacio uult facere idoneum, intercludit aditum ueritati; nolens enim, cum mentitur, esse aptus fit, cum uerum dicit, incertus. quamobrem aut non est credendum bonis aut credendum est eis, quos credimus debere aliquando mentiri, aut non est credendum bonos aliquando mentiri: horum trium primum perniciosum est, secundum stultum; restat ergo, ut numquam mentiantur boni. Sic ista quaestione ex utraque parte considerata
Abbreviated transcription (Latin):
mñtiendũ ut interim uiuat.
aut in his reb qͣs multũ di¬
ligit ñ offendat᷑ qͦ possit ad
eternã ueritatem ꝑuenire di¬
scendo. ñ intelligit pͥmo. nul¬
lũ eẽ flagitiũ. qd̃ ñ eadem con¬
ditione susciꝑe cogatur. sicut
iã suꝑiꝰ demonstratũ ẽ: deiũ
ipsius doctͥue auetoritatẽ in¬
tercipi. & penitꝰ interire. si eis
quos ad illam ꝑducere cona¬
mur. m̃dacio nr̃o ꝑsuademꝰ
aliqñ ẽẽ mentiendũ. Cũ enĩ
doctͥna salutaris parũ credendis in
telligendis reb constet. nec
ad ea que intelligenda sunt
ꝑueniri possit. nisi prius cre¬
denda credantur: quomͦ cre¬
dendũ ẽ a qͥ putat aliqñ ẽẽ
mentiendũ. ne forte & t̃e menti¬
at᷑. cũ p̃cipit ut credamꝰ: Uñ
enĩ sciri potest. utrũ & tunc
habeat aliquã causam sicut
ipse putat officiosi iñdacii.
estimans falsa narratione. ho¬
minẽ derritũ posse alibidine
cohiberi. atq hoc mͦ etiã ad spi¬

Expanded text:
mentiendum, ut interim uiuat mentiendum, ut interim uiuat aut in his rebus, quas multum diligit, non offendatur, quo possit ad aeternam ueritatem peruenire discendo, non intellegit primo nullum esse flagitium, quod non eadem condicione suscipere cogatur, sicut iam superius demonstratum est, deinde ipsius doctrinae auctoritatem intercipi et penitus interire, si eis, quos ad illam perducere conamur, mendacio nostro persuademus aliquando esse mentiendum. cum enim doctrina salutaris partim credendis, partim intellegendis rebus constet nec ad ea, quae intellegenda sunt, perueniri possit, nisi prius credenda credantur, quomodo credendum est ei, qui putat aliquando esse mentiendum, ne forte et tunc mentiatur, cum praecipit ut credamus? unde enim sciri potest, utrum et tunc habeat aliquam causam, sicut ipse putat, officiosi mendacii, existimans falsa narratione hominem territum posse a libidine cohiberi atque hoc modo etiam ad spi
Abbreviated transcription (Latin):
ab eternitate discedat. qnͣto
a ueritate discedit. absurdis¬
simũ ẽ dicere discedendo inde
ad boni aliqͥd aliquẽ ꝑuenire.
aut si est aliqͦd bonũ et̾num
qd̾ non cõplectat᷑ ueritas. ñ
erit uerũ. & id̾o nec bonum
erit. quia falsum erit. Ut aũt
animꝰ corpori. ita ueritas etiã
ipsi animo p̃ponenda ẽ: ut
eã ñ solũ magis quã corpus.
sed etiam magis quã se ipsũ.
appetat animus. Ita qͥppe
erit integrior & castior: cũ eiꝰ
potiꝰ ĩmutabilitate. quã sua
mutabilitate ꝑfruit᷑. Si autẽ
loth cũ ita iustus esset. ut angłos
etiã hospites susciꝑe mereretur.
stuprandas filias sodomitis ob¬
tulit. ut feminaꝵ potiꝰ ab eis
corpora quã uiroꝵ corrũ ꝑent᷑.
quanto diligentiꝰ atq constantiꝰ
animi castitas in ueritate ser¬
uanda est. cũ ueriꝰ ipse corpori
suo. quã corpꝰ uirile. femineo
corpori. p̃feratur: Qd̃ si qͥsquã
putat ideo cuiquã ꝓ alio ẽẽ

Expanded text:
ab aeternitate discedat, quanto ab aeternitate discedat, quanto a ueritate discedit, absurdissimum est dicere discedendo inde posse ad boni aliquid aliquem peruenire. aut si est aliquod bonum aeternum, quod non conplectatur ueritas, non erit uerum, et ideo nec bonum erit, quia falsum erit. ut autem animus corpori, ita ueritas etiam ipsi animo praeponenda est, ut eam non solum magis quam corpus, sed etiam magis quam se ipsum adpetat animus. ita quippe erit integrior et castior, cum eius potius inmutabilitate quam sua mutabilitate perfruetur. si autem Loth, cum ita iustus esset, ut angelos etiam hospites suscipere mereretur, stuprandas filias Sodomitis obtulit, ut feminarum potius ab eis corpora quam uirorum corrumperentur, quanto diligentius atque constantius animi castitas in ueritate seruanda est, cum uerius ipse corpori suo quam corpus uirile femineo corpori praeferatur I Quodsi quisquam putat ideo cuiquam pro alio esse