comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imperium dñi qđ ei fuenat locutus initinere mesopotamiae
egresso d&era chiddeorũ & eunti in cantem & hoc
imperium postmortem patrissui oboedienter implesse.
cumdicitur & habitauit in carem & inde postquam
mortuus .ẽ. pater eius. collocauit illum intemthac. ac ꝑ
turoe geneseos loquitur fuit quando egressus ẽ de
camtem quomodo eẽ possit ħ uerum nisi forte qđ ait
ẽ postea quam ei locutus ẽ dñs ium enim enat in meso¬
potiia sicut supradictum .ẽ. quando illud audiuit
adño sed ipsa regula recapitulationis condexere uoluit
stephunus & simuldicere unde egressus ẽ d&emt calde¬
orum & habitauit in camm: in medio autem idẽ in ter
egressum d&enae caldeorx & habitationem in cantem¬
cilocutus ẽ dr̃. postea uero qđ adiungit stephanus. & inde
postquam mortuus ẽ. pater eius collocauit illũ intenochac.
induendum ẽ. quia non dixit & postquam mortuus . ẽ. pat̃

Expanded text:
imperium Domini, quod ei fuerat locutus in itinere Mesopotamiae, imperium Domini, quod ei fuerat locutus in itinere Mesopotamiae, egresso de terra Chaldaeorum, et eunti Haran, et hoc imperium post mortem patris sui obedienter implesse, cum dicitur: Et habitavit in Haran; et inde postquam mortuus est pater ejus collocavit illum in terra hac, actura Geneseos loquitur, fuit, quando egressus est de Haran, quomodo esse possit hoc verum? nisi forte quod ait est posteaquam ei locutus est Dominus, jam enim erat in Mesopotamia, sicut supra dictum est, quando illud audivit a Domino, sed ipsam regulam recapitulationis contexere voluit Stephanus, et simul dicere: Unde egressus est de terra Chaldaeorum, et habitavit in Haran. In medio autem, id est, inter egressum de terra Chaldaeorum, et habitationem in Halocutus est Deus. Postea vero quod adjungit Stephanus, Et inde postquam mortuus est pater ejus, collocavit illum in terra hac, intuendum est quod non dixit: postquam mortuus est pater
Abbreviated transcription (Latin):
ph&a priorem nominauit minorem ia cobdilexi esau
autem odio habui & inpantlipome non cum sit quartus nas¬
cendi ordine iud as. prior . ẽ. nominatus a quo iudaica
genti nomen ẽ propter tribum regiam: commodius
autẽ plures exitus inueniuntur quib: quaestiones diffi¬
cile dissoluantur. Considentenda .ẽ. sane nanatio ste¬
phani dehacre. cui mugis harum expositione non repug¬
in genesi post mortem thanne locutus. E ds̃ abrthae ut
exir& de cognatione sua & dedomo patris sui: sed cum eõ
in mesopotumia priusquam habitam& in cantõm. iam
utiq: egressus d&ema caldeorx ut in illo initinere intelle¬
gutur ei locutus ds̃ sed qđ stephanus postea sic numtet.
Tunc egressus abrocham d&ema caldeox habitauit in car¬
rum & inde postquam mortuus . ẽ. pater eius conlocauit eũ
intera hac non paruas affer angustiuas huic expositioni
quue sit perrecapitulationem uid &ur enim hiduisse

Expanded text:
pheta priorem nominauit minorem: Iacob dilexi, Esau pheta priorem nominauit minorem: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, et in Paralipomenon cum sit quartus nascendi ordine ludas, prior est commemoratus, a quo Iudaicae genti nomen est, propter tribum regiam. commodius autem plures exitus inueniuntur, quibus quaestiones difficiles dissoluantur. Consideranda est sane narratio Stephani de hac re, cui min Genesi, post mortem Thare locutus est Deus Abrahae, ut exiret de cognatione sua, et de domo patris sui, sed cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Haran, jam utique egressus de terra Chaldaeorum, ut illo itinere intelligatur ei locutus Deus. Sed quod Stephanus postea sic narrat: Tunc egressus Abram de terra Chaldaeorum, habitavit in Haran, et inde postquam mortuus est pater ejus, collocavit eum in terra hac, non parvas affert augustias huic expositioni quaestioni quae fit per recapitulationem. Videtur enim habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ner& si post mortem thare acciperemus locutum eẽ dñm
ad abrocham ut exin& de carem quia non poterbet ẽẽ ad¬
si auertatur inscripturis. multis questiones soluit quue
indissolubiles possunt uideri . secundum &iam superiorẽ
questionum expositionem per eandem recapitulationẽ
factam quamquam & aliter ista questio a quib dit solua¬
tur exillo computuri annos a&atis abrochae ex quo libenitus ẽ
de igno caldeorum inquem missus ut arder& quia eundẽ
ignem superstitione caldeorum colerenoluit. libertetus
inde & siinscripturis non legitur. iudaica tamen nunte¬
tione traeditur: potest & sic solui qũo scriptura quedixit
septua gensimo a &atis suue omnes tres genuit. sedex
quo anno genertere coepit eum annum commemorcuit
scriptura. fieri autem potest ut posterior sit genero¬
tus abrocham. sed merito excellentiue qua inscripturis
ualde commendatur prior fuerit nominatus. sicut pro¬

Expanded text:
neret, si post mortem Tharrae acciperemus locutum esse Dominum neret, si post mortem Tharrae acciperemus locutum esse Dominum ad Abraham ut exiret de Charran, quia non poterat esse adsi advertatur in Scripturis, multas quaestiones solvit, quae indissolubiles possunt videri secundum etiam superiorum quaestionum expositfactam. Quamquam et aliter ista quaestio a quibusdam soluatur: ex illo conputari annos aetatis Abrae, ex quo liberatus est de igne Chaldaeorum, in quem missus ut arderet, quia eundem ignem superstitione Chaldaeorum colere noluit, liberatus inde etsi in scripturis non legitur, iudaica tamen narratione traditur. potest et sic solui, quoniam scriptura, quae dixitseptuagesimo aetatis suae omnes tres genuit, sed ex quo anno generare coepit, eum annum commemorauit scriptura. fieri autem potest, ut posterior sit generatus Abram, sed merito excellentiae, qua in scripturis ualde commendatur, prior fuerit nominatus, sicut pro
Abbreviated transcription (Latin):
quia intellegitur ante xx annos quam inciper& arcair
fieri quue .c. annis facta reperitum. hoc dm̃ dixisse ad
noe cumiam prȩnuntiar& facturũ eẽ diluuium nec uitue
humande deinceps future in his qui post diluuium nas¬
cerentur spatium pracedixisse sed uitae hominum quos
fuerat diluuio del&uris Quueritur quare scriptũ sit
sem erat pater om̃nium filiorum heber. Cum in uenia tur
heber quintus a sem̃ filium noe utrum quia exillo hebrei
dicuntur. appellati perillum enim genentio traensiit ad
dictos . an tum quam abrahue merito quueritur.
Quomodo accipiendum sit qđ cum eã thura pater abraehȩ
tresuo secundũ prceceptum dñi exisse decantẽ cum eõ hexv
annorum centessimo & quad ragensimo & quinto anno uitae
patris sui si dies uitae patris sui anni ducenti .u. fuerunt.¬
ergo questio perrecapitulationem quae in dissolubilisiema¬

Expanded text:
quia intellegitur ante uiginti annos quam inciperet arca quia intellegitur ante uiginti annos quam inciperet arca fieri, quae centum annis facta reperitur, hoc deum dixisse ad Noe, cum iam praenuntiaret facturum se esse diluuium, nec uitae humanae deinceps futurae in his qui post diluuium nascerentur spatium praedixisse sed uitae hominum quos fuerat diluuio deleturus. Quaeritur, quare scriptum est: Sem erat pater omnium filiorum Heber, cum inueniatur Heber quintus a Sem filio Noe . utrum quia ex illo Hebraei dicuntur appellati? per illum enim generatio transit ad dictos an ab Abraham tamquam Abrahaeos merito quaeritur. Quomodo accipiendum sit, quod, cum esset Tharra pater Abrae anntre suo secundum praeceptum domini exisse de Charran, cum esset septuaginta quinque annorum, centesimo et quadragesimo quinto anno uitae patris sui, si dies uitae patris eius anni ducenti quergo quaestio per recapitulationem, quae indissolubilis rema
Abbreviated transcription (Latin):
dcaput erit usq incaelum. si hoc seposse crediderunt. nimiu
stultic audicia & impi&us de prehenditur. & quia ob hoc
dĩuindicta secuta . ẽ. ut eorum linguae diuiderentum:
non absurde hoc cogitasse creduntur:
Uenite descendamus confundamus linguas eoru ne
audict unus quisq uocem ꝓximi. utrum ad angelos dñs
hoc dixisse intellegitur ansecundum illud accipiendũ. ẽ.
qđ in exordio libri legitur. facicmus hominem ad im̃agi¬
nem & similitudinem nr̃im. nam & qđ postea dicitur
singulurinumero quia ibi confudit dñs lubiuȩ temee.
Quođ scriptum ẽ & eraet arfaxat annorx .cxxxuicum¬
genuit cainan & uixit arfaxat postquam genuit cainan
quueritur quomodo dixerit ds̃ ad noe. erunt anniuitue
eorũ cxx. nondum natus erat arfaxat quundo dixit hoc
ds̃ nec fuit in arca cum parentib: suis quomodo ergo in telle¬
guntur. deinceps anniuitae humanae predicti cxx. cũ
inuenitur homo uixisse amplius quadringentis annis nisi

Expanded text:
caput erit usque in caelum. si hoc se posse crediderunt, nimium stulta audacia et inpietas deprehenditur. et quia ob hoc ei uindicta secuta est, ut eorum linguae diuiderentur, non absurde hoc cogitasse creduntur. Venite descendamus et confundamus ibi linguam eorum, ne audiat unusquisque uocem proximi. utrum ad angelos dominus hoc dixisse intellegitur ? an secundum illud accipiendum est quod in exordio libri legitur: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram? nam et quod postea dicitur singulari numero: quia ibi confudit dominus labia terraeQuod scriptum est: et erat Arphaxat annorum centugenuit Chainan; et vixit Arphaxad postquam genuit Chainan quaeritur quomodo dixerit Deus ad Noe, Erunt anni vitae nondum enim natus erat Arphaxat, quando dixit hoc deus, nec fuit in arca cum parentibus suis. quomodo ergo intelleguntur deinceps anni uitae humanae praedicti centum uiginti, cum inueniatur homo uixisse amplius quadringentis annis? nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Et in pones super rationale iudicii demonstractionem & ueritu¬
tem. quid sibi hoc uelit uel in quadirẽ uel m&allo poner&ur
super retionale demonstratio & ueritus quo tidia dicit
fieri inueste sacerdotis quae corporliter fiunt in uenire
difficile .ẽ. fabulantur tumen quidam lapidem fuisse cuius
color siue ad aduensa siue ad prosperte mutar&ur. quando
sacerdos intraebat in scã & hoc eẽ qđ ait & adfer& a aron
iudicia filiorum isrechel super pectus. ostendens uidelic&
in illa de monstractione & ueritate quid de illis iudicauerit
dñs quam quam possit intellegi de monstrationẽ & ueritatẽ
litteris impositam super logion:
cxuiiii

Expanded text:
Et impones super rationale judicii demonstrationem et veritatem. Quid sibi hoc velit, vel in quali re vel metallo poneretur super rationale demonstratio et veritas, quoniam talia dicit fieri in veste sacerdotis, quae corporaliter fiunt, invenire difficile est. Fabulantur tamen quidam lapidem fuisse, cujus color, sive ad adversa, sive ad prospera mutaretur quando sacerdos intrabat in sancta: et hoc esse quod ait, Et afferet Aaron judicia filiorum Israel super pectus; ostendens videlicet in illa demonstratione et veritate, quid de illis judicaverit Dominus. Quanquam possit intelligi demonstrationem et veritatem litteris impositam super λόγιον. CXVIII
Abbreviated transcription (Latin):
Et congreguuit ioseph triticum sicut harenam maris mul¬
tum uadde quo adusq non potuit numertere. non enĩ eraet
numerus. pro eo dictum . ẽ. non enim eraet numerus qđ
nomen numeri omnis usiticti exceder& illa copia & quo¬
modo appeller&ur non inueniebatur. Nam unde fieri
potest ut quam lib& magnae. finitae tamen multitudinis
numerus ñ sit quamuis hoc potuerit &iam secundũ yperbo¬
lendici: Et commemortus. ẽ. io seph somniorũ suorũ
quue uidit ipse. ad orocueront enim eum frs sui sed ali¬
quid in illis somniis excelsius inquirendum .ẽ. Non enim
potest eo modo de patre eius ac matre compleri quue
iam mortua fueraet qđ desole & luna cum uidiss& apa¬

Expanded text:
Et congregauit Ioseph triticum sicut arenam maris multum ualde, quoadusque non potuit numerari; non enim erat numerus. pro eo dictum est: non enim erat numerus, quod nomen numeri omnis usitati excederet illa copia et quomodo appellaretur . non inueniebatur. nam unde fieri potest, ut quamlibet magnae finitae tamen multitudinis numerus non sit? quamuis hoc potuerit etiam secundum hyperbolen dici. Et commemoratus est Ioseph somniorum suorum, quae uidit ipse; adorauerant enim eum fratres sui. sed aliquid in illis somniis excelsius inquirendum est. non enim potest eo modo de patre eius ac matre compleri, quae iam mortua fuerat, quod de sole et luna cum uidisset, a pa
Abbreviated transcription (Latin):
Fecerunt autem similiter & incantatores aegyptiorum uene¬
ficiis suis & induratum .ẽ. corphanconis & non ex audiuit eos
roconis induractum fuisse quia & incantatores aegyptiorũ
similia fecerunt sed consequentia docebunt quanta fuerit
illa obdunctio &iam cum incantoctores defecerint:

Expanded text:
Fecerunt autem similiter et incantatores Aegyptiorum ueneficiis suis. et induratum est cor Pharaonis et non exaudiuit eos, raonis induratum fuisse, quia et incantatores Aegyptiorum similia fecerunt; sed consequentia docebunt quanta fuerit illa obduratio, etiam cum incantatores defecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Et pauperis non miscreberis in iudicio. nisi ad didiss& in iudicio
magna e& questio sed intellegendum e&̃ &iam siscriptum
non ea suproc enim dixertet non apponeris cum multitudinede
cum plurib: ut dedines iudicium ac perhoc & pauperis non mi¬
screberis poss& intellegi in iudicio. sed cum additum .ẽ. nulla
questio .ẽ hoc eẽ preceptum neforte cum iudicamus uideamus
iustitiam ẽẽ prodiuite contrax pauperem & nobis seste facere
uideamur. si contra iustitiam pauperi faueamus causa mise¬
ricordice. bona ẽ. ergo miseri cordia. sed non deb& eẽ contrac
iudicium. iudicium sane illud appellat scriptura qđ iustum . ẽ:
nequis autem propter istam sententiam dm̃ putar& misericor¬
dicm prohibere qđ sequitur oportunissime sequitur . si autem
obuicaueris bouem inimicitui aut subiugidicius ententib redu¬
cens reddes ei ut scias nonte prohibitum facere misericordia
fac &ium erguinimicos tuos cum potestas est auidicando libe¬

Expanded text:
Et pauperis non misereberis in iudicio. nisi addidisset "i n iudicio, " magna esset quaestio. sed intellegendum esset, etiam si scriptum non esset; supra enim dixerat: non adponeris cum multitudine declinare cum pluribus, ut declines iudicium. ac per hoc "et pauperis non misereberis" posset intellegi "in iudicio". sed cum additum est, nulla quaestio est hoc esse praeceptum, ne forte, cum iudicamus. uideamus iustitiam esse pro diuite contra pauperem et nobis recte facere uideamur, si contra iustitiam pauperi faueamus causa misericordiae. bona est ergo misericordia, sed non debet esse contra iudicium. iudicium sane illud appellat scriptura, quod iustum est. ne quis autem propter istam sententiam deum putaret misericordiam prohibere, quod sequitur, oportunissime sequitur: si autem obuiaueris boni inimici tui aut subiugali eius errantibus, reducens reddes ei, ut scias non te prohibitum facere misericordiam, fac etiam erga inimicos tuos, cum potestas est a iudicando libe
Abbreviated transcription (Latin):
& mulier quȩ accesserat ad omne pecus ascen᷑dicbeo Imini
interfici&is mulierem & pecus morte moriuntur rei sunt : quȩ¬
ritur quo modo sit reum pecus. cum sit. inrationale. nec ullo mo¬
do legis cupax anquem ad modũ truns feruntur uerbu modo
locutionis quȩ grece cppellatur. m&afora ub animali ad in¬
unimale sicut dicitur. inꝓbus uentus uel iratũ mure ita & hic
trans latum ẽ arutionuli ad inrationide: num pecora indecre¬
dendum ẽ iussa interfici quia tali flugitio contaminata indig¬
nam refricant fulti memorium:

Expanded text:
 Mulier quae accesserit ad omne pecus, ascendi ab eo: interficietis mulierem, et pecus morte moriritur quomodo sit reum pecus, cum sit inrationale nec ullo modo legis capax. an quemadmodum transferuntur uerba modo locutionis, quae graece appellatur fmocfopa, ab animali ad inanimale — sicut dicitur inprobus uentus uel iratum mare — ita et hic translatum est a rationali ad inrationale? nam pecora inde credendum est iussa interfici, quia tali flagitio contaminata indignam refricant facti memoriam.
Abbreviated transcription (Latin):
scripturc & dicit . qui timuit uerbum dñi seruorum pharteo¬
nis congregauit pecora sua indomos. qui autem non intendit
mente in uerbum dñi dimisit pecorae sua incampo. hoc ergo
fieri potuit : quando &iam mortem pecorum minatus ẽ ds̃¬

Expanded text:
scriptura et dicit: qui timuit uerbum domini seruorum Pharaoscriptura et dicit: qui timuit uerbum domini seruorum Pharaonis congregauit pecora sua in domos; qui autem non intendit mente in uerbum domini, dimisit pecora sua in campo? hoc ergo fieri potuit, quando etiam mortem pecorum minatus es
Abbreviated transcription (Latin):
& scriptur testatur & exitus doc&:¬
Quid ẽ qđ mandat ds̃ pharoconi cumse facturum magnam
grandinem miy ucr&ur ut festin& congregure pecoresua
&quuecumq illi essent in campo negrtendine intereant.
hoc enim nontam indignanter quam miseri corditer uid&ur
ammonere sed hoc non facit questionem quando ds̃ &ium
iraescens tempenit poenam. illud ẽ qđ merito mou& quib: nc̃
pecorib: consulatur si omnia mortua fuentent pluga supe¬
riore ubi scriptum ẽ. qđ discreuit ds̃ interpecone hebreorũ
& aegyptiorũ. ita ut illinc nullũ morer&ur omnia uero ae¬
gyptiorum pecora morerentur: aneo soluitur questio. qđ
predixeraet ea moriturx quue incampo fuissent. uthaec acci¬
piantur omnia. intellegantur autem eiasisse quae indomib:
enrnt. quae potuerunt &iam adubitantib: colligi. & indomo
& exhis cẽ in campis iterum potenent quue modo ammon& con¬
greguri indomos. negrandine pereant. maxime quia sequitur

Expanded text:
et scriptura testatur et exitus docet scriptura testatur et exitus docQuid est quod mandauit deus Pharaoni, cum se facturum magnam grandinem minaretur, ut festinet congregare pecora sua et quaecumque illi essent in campo, ne grandine intereant? hoc enim non tam indignanter quam misericorditer uidetur admonere. sed hoc non facit quaestionem, quando deus etiam irascens temperat poenam. illud est quod merito mouet, quibus nunc pecoribus consulatur, si omnia mortua fuerant plaga superiore, ubi scriptum est quod discreuit deus inter pecora Hebraeorum et Aegyptiorum, ita ut illinc nullum moreretur, omnia uero Aegyptiorum pecora morerentur. an eo soluitur quaestio, quod praedixerat ea moritura quae in campo fuissent, ut haec accipiantur omnia, intellegantur autem euasisse quae in domibus erant, quae potuerunt etiam a dubitantibus colligi et in domo edixerat; et ex his esse in campis iterum poterant, quae modo admonet congregari in domos, ne grandine pereant, maxime quia sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
meam &ut annunti&ur nomen meum inuniuersa tentx. haec
scripturoce uerba & apostolus posuit cum in eodem loco perdiffi¬
cili uensar&ur ibi autem & hoc ait. si autem uolens dr̃ ostendere
irrm & demonstracre potentiam suam. attulit in multa pati¬
entia uasa inre parcendo utiq his quos malos futuros. ẽẽ pre¬
scienrt. quue uasa dicit perfecta inperditionem. & ut notas
inquit facen& diuitias gloriae suae inuasa miseri cordiue:
unde uasorum miseri cordice uox ẽ. in psalmis ds̃ meus miseri¬
cordia eius praeueni& me. ds̃ meus demonstrcuit mihi inimicis
meis. Nouit ergo ds̃ beneuti malis inquib: tamen humanum
naturrm non ad malitiam creat. sed perferteos patienter
quousq scito portare non inaniter. sed utentes eis ad ammoni¬
tionem uel exercitationẽbonorum. ecce enim ut annuntia¬
r&ur nomen dĩ in uniuersa ter. uasis miseri cordice : utiq
prodest. ad eorum Itaq utilitatem phanxo seruatus ẽ. sicut

Expanded text:
meam et ut adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. haec meam et ut adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. haec scripturae uerba et apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili uersaretur. ibi autem et hoc ait: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praescierat: quae uasa dicit perfecta in perditionem — et ut notas. inquit, faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae. unde uasorum misericordiae uox est in Psalmis: deus meus, misericordia eius praeueniet me; deus meus demonstrabit mihi <in> inimicis meis. nouit ergo dnaturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter quousque scit oportere non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim, ut adnuntiaretur nomen dei in uniuersa terra, uasis misericordiae utique prodeest. ad eorum itaque utilitatem Pharao seruatus est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ qđ dicit ds̃ ad aaron & mosen sumite uobis plenas ma¬
nus fauillae defornace & aspecrgat moses incalũ corem
phancone & corẽ seruis eius & fiat puluis in totu tere ae¬
gypti signa enim superiora uirga fiebant quum non moses
sed a aron uel extendebat super aquam uel ead temuem per¬
cutiebat: nunc uero interpositis duob sygnis decynomia &
pecorum mortib: ubi nec aaron nec moses aliquid manu ope¬
ractisunt dicitur ut moses fauillam spargat incaclum defor¬
nace. & hanc ambo sumere iubentur. sed ille spargere non in
temtem sed incaelum. tamquam aaron quidatus ertet ad
populum temam percutere deber& uel intemam siue in aquã
manum extendere. moses uero de quo dictum . ẽ. erit tibi quae
addm̃ incaelum iub&ur fauillam spargere: quid duo illa
superiore signa ubi nec moses nec aaron manu aliquid operbentꝰ
quid sibi uult ista diuersitas neque enimnihil xxxii
Et propter hoc ipsũd conuenatus es ut ostendam inte uirtutẽ

Expanded text:
uid est quod dicit deus ad Aaron et Moysen: sumite uobis plenas manus fauillae de fornace, et aspergat Moyses in caelum coram Pharaone et coram seruis eius, et fiat puluis in uniuersa terra Aegypti? signa enim superiora uirga fiebant, quam non Moyses, sed Aaron uel extendebat super aquam uel ea terram percutiebat; nunc uero intepecorum mortibus, ubi nec Aaron nec Moyses aliquid manu operati sunt, dicitur ut Moyses favillam spargat in coelum de fornace, et hanc ambo sumere jubentur, sed ille spargere non in terram, sed in coelum: tanquam Aaron qui datus erat ad populum, terram percutere deberet, vel in terram sive in aquam manum extendere; Moyses vero, de quo dictum est, Erit tibi quae ad Deum , in coelum jubetur favillam spargere. Quid duo illa superiora signa, ubi nec Moyses nec Aaron manu aliquid operantur? Quid sibi vult ista diversitas? neque enim nihil. XXXIIEt propter hoc ipsum conseruatus es, ut ostendam in te uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
que adulterauerit uxorẽ proximi sui morte moriantur. plu¬
raliter dixit morte moriantur. hoc .ẽ. qui adulterauerit. &
quȩ adulterata ẽ: hic aliquid distacre uoluit. Inter quem lib&
uirum & proximum. quamuis multis locis proximum proom¬
ni homine ponit. sed quȩ ẽ istalocutio. ut cum iam dixiss&. deuiro
hoc idem rep&ierit de proximo cumsit consequens. ut multo ma¬
gis abuxore proximi cbstinendum sit siabuxore cuius lib& uiri
cibstinendum ẽ num si prius de proximo dixiss& neputare¬
tur uxorem licere adulterare non proximi addendũ fuit
de quolib& uiro: nunc uero siquod minus .ẽ. non lic&. quanto mi¬
nus lic& quod maius malum ẽ: Nam sinon lic& adulterare
uxorem cuius lib& iuri. quanto magis proximi anforte istare¬
p&itio tumquũ exponit: quid prius diftum sit. ut ideo intellegat
homo quantum malumsit adulterare uxorẽ uiri. quia si hoc fe¬
cerit uxorem proximi adulterat: proximus ẽ. enĩ omnis homo ho

Expanded text:
que adulterauerit uxorem proximi sui, morte moriantur. pluraliter dixit "morte moriantur", hoc est qui adulterauit et quae adulterata est. hic aliquid distare uoluit inter quemlibet uirum et proximum, quamuis multis locis proximum pro omni homine ponat. sed quae est ista locutio, ut, cum iam dixisset de uiro, hoc idem repetierit de proximo, cum sit consequens, ut multo magis ab uxore proximi abstinendum sit, si ab uxore cuiuslibet uiri abstinendum est? nam si prius de proximo dixisset, ne putaretur uxorem licere adulterare non proximi, addendum fuit de quolibet uiro; nunc uero, si quod minus est non licet, quanto minus licet quod maius malum est! nam si non licet adulterare uxorem cuiuslibet uiri, quanto magis proximi! an forte ista repetitio tamquam exponit quid prius dictum sit, ut ideo intellegat homo quantum malum sit adulterare uxorem uiri, quia, si hoc fecerit, uxorem proximi adulterat? proximus est enim omnis homo ho
Abbreviated transcription (Latin):
xxiii Qđ dicit ia cob adioseph qđ .ẽ somniũ hoc qđ somniasti
num quid uenientes ueniemus ego & matertua & fr̃s
tui adomere tẽ suꝑ teraem. uisi in aliquo misterio dictũ
accipiatur quomodo intellegitur dematre ioseph quue
iam enet mortua . unde nec in aegypto cũ sublimar&ur
putundũ ẽ. hoc eẽ conpl&um quia nec pater eũ ad oroe¬
uit quando ad eũ uenit in aegyptũ nec mater olim de¬
functa potuit. inxp̃i ergo ꝑsona facile intellegi potest
lic̃ demortuis secundũ illud qđ dicit apostolus quia
doniuit ei nom̃ qđ ẽ. suꝑ omne nom̃ ut in nomine ihũ om
genu flestatur cȩlestiũ & temestriũ & infernorum:

Expanded text:
 dicit Iacob ad Iosepli: quod est somnium hoc quod somniasti? numquid uenientes ueniemus ego et mater tua et fratres tui adorare te super terram? nisi in aliquo mysterio dictum accipiatur, quomodo intellegitur de matre Ioseph, quae iam erat mortua? unde non in Aegypto, cum sublimaretur, putandum est hoc esse completum, quia nec pater eum adorauit, quando ad eum uenit in Aegyptum, nec mater olim defuncta potuit. in Christi ergo persona facile intellegi potest etiam de mortuis secundum illud, quod dicit apostolus, quia donauit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu omne genu flectatur caelestium, terrestrium et in
Abbreviated transcription (Latin):
inter illa quae interius intrac uelum fueroent . id. ẽ. ubi
enet archa testimonii & c&eraforis nisi quod illa interius
Ita dicebantur scã scõrum uel sc̃m scõrum ut &iam ante
unctionem. sic appellurentur c&erae uero unctione scĩ¬
ficata sunt ut hoc nomen acciperent quod otio discuti
naculum extendit inquit aulea super tabernaculum non
utique desuper testo. sedcingens columnas quia de columnis
dixerat quod statuerit tabernaculum:

Expanded text:
inter illa quae interius intra velum fuerant, id est ubi inter illa quae interius intra velum fuerant, id est ubi erat arca testimonii, et caetera foris, nisi quod illa interius ita dicebantur sancta sanctorum vel sanctum sanctorum, ut etiam ante unctionem sic appellarentur; caetera vero unctione sanctificata sunt, ut hoc nomen acciperent. Quod otio discutienaculum, Extendit, inquit, aulaea super tabernaculum: non utique desuper tectum, sed cingens columnas; quia de columnis dixerat, quod statuerit tabernaculum.
Abbreviated transcription (Latin):
locaustomatum eandem unctione scĩficatum dixeret fieri
scm sci & hoc inter eẽ uidebatur qđ nihil eorum dixiss&
sc̃m scõrum nisi qđ tantum uelo separabitur ascõ. id est
ubi eret arca testamenti & altare incensi. Nunc autem cũ
eudem rep&er& dixit d&abernaculo unsto & his quae in
illo essent qđ et unctione scĩficar&ur & fier& scã. illud
autem altare holo caustomatum de quo prius dixeroet qđ
fier& scm scĩ eadem unstione. Nunc dixit fieri sc̃m scõrum
unde datur intellegi. tuntumdem ualere qđ dictum fueret
scmscĩ quantum uid& qđ dictum ẽ. scm̃ scõrum. ac perhoc¬
& illa omnia unsta id .ẽ. totum tabernaculum & quue¬
cumq In eo essent quae prius appellaueraet sca scõrum.
tuntumdem uidere qđ nunc ait scã nec unum quĩq eorum
dici tantum modo post istam unstionem scmscĩ uerum
nihil intersit quantum adhanc appellationem attin&

Expanded text:
locaustomatum, eadem unctione sanctificatum, dixerat fieri locaustomatum, eadem unctione sanctificatum, dixerat fieri Sanctum sancti. Et hoc interesse videbatur, qui nihil eorum dixisset Sanctum sanctorum, nisi quod tantum velo separabatur a sancto, id est, ubi erat arca testamenti et altare incensi. Nunc autem cum eadem repeteret, dixit de tabernaculo uncto, et his quae in illo essent, quae ea unctione sanctificarentur et fierent sancta. Illud autem altare holocaustomatum, de quo prius dixerat, quod fieret Sanctum sancti, eadem unctione nunc dixit fieri Sanctum sanctorum. Unde datur intelligi tantumdem valere, quod dictum fueratcti, quantum valet quod dictum est, Sancti sanctorum. Ac per hoc illa omnia uncta, id est, totum tabernaculum et quaecunque in eo essent, quae prius appellaverat Sancta sanctorum, tantumdem valere quod nunc ait, sancta. Nec unumquodque eorum dicit tantummodo post istam unctionem Sanctum sanctinihil intersit, quantum ad hanc appellationem attinet,
Abbreviated transcription (Latin):
& misterio preceptum fuit & quodam sacrocmento figu¬
robatur ut hodie a nobis non obseru&ur. sed solum qđ
significabat in tuecmur. in illa autem requie ubi opene
seruilia iubentur cessare magna ẽ. altitudo gractiaȩđi
tunc enim fiunt cum requie opero bona cum fides per
dilestionem openctur. timor autem tormentum hab&
& in tormento quae requies unde timor non .ẽ. incaritate.
ẽ. nobis. ideo sabbutum requies sc̃a dño dĩ scilic& gractiue
tribuenda non nobis uelut ex nobis alioquin nr̃tc opera
sic erunt ut sint humana aut peccata aut cum timore
non cum dilectione. & ideo seruilia sine requie plenitudo
autem sabbati erit in requie sempiterna non enim frustro
institutum .ẽ. & sibbatum sabbatorum superius quando pri¬
us locutus ẽ ds̃ detabernaculo ungendo. dixit eadem uncti¬
one scĩ ficari illa omnia & fieri sc̃a sc̃orum. altare autem ho¬

Expanded text:
et in mysterio praeceptum, et quodam sacramento figuet in mysterio praeceptum, et quodam sacramento figurabatur, ut hodie a nobis non observetur. Sed solum quae significabat intueamur. In illa autem requie ubi opera servilia jubentur cessare, magna est altitudo gratiae Dei. Tunc enim fiunt cum requie opera bona, cum fides per dilectionem operatur. Timor autem tormentum habet, et in tormento quae requies? Unde timor non est in charitate.qui datus est nobis . Ideo sabbatum requies sancta Domini, Dei scilicet gratiae tribuenda non nobis velut ex nobis. Alioquin nostra opera sic erunt, ut sint humana, aut peccata: aut cum timore, non cum dilectione. Et ideo servilia sine requie. Plenitudo autem sabbati erit in requie sempiterna. Non enim frustra institutum est et sabbatum sabbatorum superius. Quando prius locutus est Deus de tabernaculo ungendo, dixit eadem unctione sanctificari illa omnia, et fieri Sancta sanctorum. Altare autem ho
Abbreviated transcription (Latin):
sed modestia prohibuit uel relegio terruit.
clxxii
tabernaculi construendus & uestis sacerdotadis dequib faci¬
endis antequam aliquid preciper& locutus . ẽ. ad populum
desabbati obseruatione ubi non in merito mou& cum decem
uerba legis acceperit in tabulis lapideis Iterum quas ipse
excidit ip̃se conscripsit. quare desolo sabbato postea quã
descendit populum ammonuit. si enim propterea decem
precepta legis superfluum fuit ut populus iterum audi¬
r&. cur non fuit superfluum ut desubbato audir&. cum
& hoc in eisdem preceptis decem legatur. an & hoc simile
ẽ. uelamento quo faciem obtexat. quia splendorem uul¬
tus eius filii is yochel non poteraent intueri. Nam exdecem
preceptis hoc solum populo precepit qđ figuratae ibi
dictum ẽ. Alia quippe nouem sicut precepta sunt &icm
innouo testamento obseruanda minime dubitamus.
illud autem unum desubbato usq ad eo figuraeta diei
septimi obseruatione apud is rochelitas uelitum fuit

Expanded text:
sed modestia prohibuit, vel religio terruit. sed modestia prohibuit, vel religio terruit. CLXXII.tabernaculi construendi, et vestis sacerdotalis; de quibus faciendis antequam aliquid praeciperet, locutus est ad populum de sabbati obseuerba legis acceperit in tabulis lapideis iterum, quas ipse excidit, ipse conscripsit, quare de solo sabbato, posteaquam descendit, populum admonuit. si enim propterea decem praecepta legis superfluum fuit, ut populus iterum audiret, cur non fuit superfluum, ut de sabbato audiret, cum et hoc in eisdem praeceptis decem legatur? an et hoc simile est uelamento, quo faciem obtexit. quia splendorem uultus eius filii Israhel non poterant intueri? nam ex decem prae. ceptis hoc solum populo praecepit, quod figurate ibi dictum est; alia quippe ibi nouem sicut praecepta sunt etiam in nouo testamento obseruanda minime dIllud autem unum de sabbato usque adeo figurata diei septimi observatione apud Israelitas velatum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
cas aedificiorum.
clxx.
Et omnes qui sponte uellent ire ad opere ut consumma¬
rent ea & acceperunt amose omnes demptum aes in noti¬
tiam tantum moses pertulit quae dñs opero fieri proce¬
ceperit tabernaculum scilic& cum omnib quae in eo essent
& uestis sacerdotadis. commemoruit autem quosdam
quib dixit sp̃m diuinitus dictum qͦđ illa efficere possent.
& tumen multi intelleguntur sponte ad eadem operoe
uenisse quib neq imperactum . ẽ. nec eorum nomina com¬
memoraeta sunt a dño dilta mosi nonergo illi soli hoc mu¬
nus diuinitus habuerunt qui nominatim commemorten¬
tur. sed fortasse precipuue atq excellentius. laudandus
est autem in his omnib: non ad trastatus ad opus seruiliter
rum scĩ &iam morib tides eraent ut cum ipsi susciperent om¬
nia quae populus offerebat existimans necessiria exquib
illa omnia complerentur uiderunt plus offerri quã estet
offene prohibuit. poteraent autem siuellent multa aufene

Expanded text:
cas aedificiorum. cas aedificiorum. CLXX. Ib. XXXVI, 2 et 3. Et omnes qui sponte vellent ire ad opera, ut consummarent ea, et acceperunt a Moyse omnes demptiones. In notitiam tantum Moyses pertulit quae Dominus opera fieri praeceperit, tabernaculum scilicet cum omnibus quae in eo essent, et vestes sacerdotales. Commemoravit autem quosdam, quibus dixit Spiritum divinitus datum, quo illa efficere possent: et tamen multi intelliguntur sponte ad eadem opera venisse quibus neque imperatum est, nec eorum nomina commemorata sunt a Domino dicta Moysi. Non ergo illi soli hoc munus divinitus habuerunt, qui nominatim commemorantur, sed fortasse praecipue atque excellentius. Laudandus est autem in his omnibus non attractus ad opus serviliter rum sancti, etiam moribus tales erant, ut cum ipsi susciperent omnia quae populus offerebat, existimans necessaria ex quibus illa omnia complerentur, viderunt plus offerri quam erat nofferre prohibuit. Poterant autem, si vellent, multa auferre,
Abbreviated transcription (Latin):
rum salutem operbemini. ds̃ enim .ẽ. qui operatur in uobis
& uell& operariꝓbona uoluntate:
Imnis afferens demptionem argentũs & aes attulerunt demp¬
tionem dño. tamquam dicer&. omnis qui attulit attulit
illud. atq: illud. interc&era quae dicebat. & argentum &
aes commemorans. demptionem sane interpr&cti sunt latini
qđ grecus hab& apherema. appellatum ẽ. autem demp¬
tio eo quod sibi demer& qui dño offer&: clxuiiii
Namuente mose commemontum qđ ei dixit ds̃ debeselehel
sapientiue & intellestus & scientiue ad tubernaculi opere
facienda quae pertinent ad artes opificum. unde quid
nobis uider&ur iam diximus sed ideo nunchoc idem com¬
memorandum putaui quia non frustroe eisdem omnino
uerbis rep&itum ẽ. quib: antea mosi ad ñõ fuertet intima¬
tum sane nouo more hic ars architestonica perhib&ur¬
opificum ex auro & argento & quo cumque m&ullo cum
illa dici soleat architestonica quae pertinent ad fabri¬

Expanded text:
rum salutem operamini; deus enim est qui operatur in uobis rum salutem operamini; deus enim est qui operatur in uobis et uelle et operar. Ib. XXXV, 24. Omnis afferens demptionem, argentum et aes attulerunt demptionem Domino: tanquam diceret, Omnis qui attulit, attulit illud atque iaes commemorans". demtionem sane interpretati sunt latini, quod graecus habet afoapsfta. appellatum est autem demtio eo quod sibi demeret qui domino adferret. Narrante Moyse commemoratum quod ei dixit deus de Beselehel sapientiae et intellectus et scientiae ad tabernaculi opera facienda, quae pertinent ad artes opificum: unde quid nobis uideretur iam diximus. sed ideo nunc hoc idem commemorandum putaui, quia non frustra eisdem omnino uerbis repetitum est, quibus antea Moysi a domino fuerat intimatum. sane nouo more hic ars architeopificum ex auro et argento et quocumque metallo, cum illa dici soleat architectonica, quae pertinet ad fabri
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq lex quidem sca & mandatũ sc̃m &iustũ & bonũ. lex
ergo scã & bona dĩ opus .ẽ. ubi homo nihil agit quia non obrem¬
perit. sed reatu potius p̃mitur legeminante atq dumpnante¬
peccatũ enim inquit ut appareat peccatũ ꝑbonũ mihi openr¬
tũ .ẽ mortẽ beatus autẽ homo .ẽ. cum hoc mandatum scm &
iustum & bonum ẽ. &iam opus eius sed pergratium dĩ clxvii
Moses afilios isrł postea quam demonte descendit hubens
alis tabulas legis circum positis ibi uelamine. propter glori¬
um uultus eius quam filii is roehel non poteraent intueri. ha̧c
inquit uerba quue dixit dñs facere e. ambiguae positum ẽ
utrũ facere eu ipse dñs anilli. sed ũtiq manifestum ẽ. qđ
illi iussit quippe ille quue fierent. sed forte ideo sic positũ ẽ.¬
ut exutroq accipiatur quia & dñs facit cum facientes adiuuat.
secundum illud a postoli. Intimore & tremore uestram ipso¬

Expanded text:
itaque lex sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. lex itaque lex sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. lex ergo sancta et bona dei opus est: ubi homo nihil agit, quia non obtemperat, sed reatu potius ppeccatum enim, inquit, ut adpareat peccatum per bonum mihi operatum est mortem. beatus autem homo est, cum hoc mandatum sanctum et iustum et bonum est etiam opus eius, sed per gratiam dei. Moyses ad filios Israhel, posteaquam de monte descendit, habens alias tabulas legis circumposito sibi uelamine propter gloriam uultus eius, quam filii Israhel non poterant intueri, haec, inquit, uerba, quae dixit dominus facere ea. ambigue positum est, utrum "facere ea" ipse dominus an illi; sed utique manifestum est quod illi: iussit quippe ille quae fierent. sed forte ideo sic positum estut ex utroque accipiatur, quia et dominus facit, cum facientes adiuuat, secundum illud apostoli: in timore et tremore uestram ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ inuert testamento quae conuincer& tnrnsgressores quie
sub intracuit uthabundar& delictum. non enim implebatur
timore quae non impl&ur nisi caritate. & ideo dicitur opus
dĩ quia ds̃ legem constituit. Ds conscripsit nullũ opus hominis
quia homodo non obtem penruit & eum potius reum lex sicit
insecundis autem tabulis homo peradiutorium dĩ tabulas re¬
cit . atq conscripsit. quia nout testamenti caritus legem fa¬
cit. unde dicit dñs non ueni legem soluere sedimplere. dicit
autem a postolus. plenitudo legis caritus & fides quae perdi
lectionem operatur. factum ẽ. Itaq homini facile in nouo tes¬
tumento qđ in u&ere difficile fuit. habenti fidem quae per
dilectionem openitur. atq illo digito dĩ hoc ẽ. spũdĩ. Intus
eam incorde scribente non forxs in lapide. unde dicit a pos
tolus. non intabulis lapideis sed intubulis cordis carnabib
tantum modo dĩ & conscriptio digito dĩ: qđ apostolus dicit

Expanded text:
est in Vetere Testamento, quae convinceret transgressores, quae est in Vetere Testamento, quae convinceret transgressores, quae subintravit ut abundaret delictum . Non enim implebatur timore, quae non impletur nisi charitate. Et ideo dicitur opus Dei, quia Deus Legem constituit, Deus conscripsit: nullum opus hominis, quia homo Deo non obtemperavit, et eum potius reum Lex fecit. In secundis autem tabulis homo per adjutorium Dei tabulas facit, atque conscribit; quia Novi Testamenti charitas Legem facit. Unde dicit Dominus, Non veni Legem solvere, sed implere : dicit autem Aposlectionem operatur . Factum est itaque homini facile in Novo Testamento, quod in Veteri difficile fuit, habenti fidem, quae per dilectionem operatur, atque illo digito Dei, hoc est, Spiritu Dei intus eam in corde sctolus: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, tantummodo dei et conscriptio digiti dei — quod aposto
Abbreviated transcription (Latin):
unde dicit apostolus. ignorantes dĩ iustitiam. & suam uolen¬
tes constituere. lustitiue dĩ non sunt subiesti. & ideo tabu¬
enmanerent ad eos significandos desuis operib gloriaturos
non dedigito dĩ hoc .ẽ. desp̃u dĩ. Certe ergo rep&itio legis
nouum testamentum significat. illud autem u&us significa¬
bat. unde confracstum & abolitum ẽ. magime qũo cum secun¬
do lexdatur nullo terrore datur. sicut illo intanto strepi¬
tu. ignium nubium & tubarum. unde treme factus populus
dixit . non loquatur ds̃ ad nos nemoriamur. unde significatur
timor. eẽ. inu&ere testamento innouo dilectio. quomodo
lgitur haec soluitur quaestio. quare ille opus dĩ. istue opus
hominis & illue conscriptue digito di. istae scriptae ab homine
anforte ideo magis in illis priorib: u&us significatum ẽ. testa¬
mentum. quia ds̃ ibi precepit sed homo non fecit. lex enim positic

Expanded text:
unde dicit apostolus: ignorantes dei iustitiam et suam uolenunde dicit apostolus: ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti ideo tabumanerent, ad eos signinon de digito Dei, hoc est de Spiritu Dei? Certe ergo repetitio Legis Novum Testamentum significat; illud autem Vetus significabat, unde confractum et abolitum est: maxime quoniam cum secundo Lex datur, nullo terrore datur, sicut illa in tanto strepitu ignium, nubium et tubarum; unde tremefactus populus dixit, Non loquatur Deus ad nos, ne moriamur : unde significatur timor esse in Vetere Testamento, in Novo dilectio. Quomodo igitur haec solvitur quaestio, quare illae opus Dei, istae opus hominis; et illae conscriptae digito Dei, istae scriptae ab homine? An forte ideo magis in illis prioribus Vetus significatum est Testamentum, quia Deus ibi praecepit, sed homo non fecit? Lex enim posita
Abbreviated transcription (Latin):
mosi statim ut cessauit loqui ad eum in monte sina duas taba¬
lus testimonii. tabulas lapideas scriptas digito dĩ. Deinde
paulo post. conuensus inquit moses descendit demonte. & duc
erant scriptae. & tubulue opus dĩ eroent & scripturo scripturoc
dĩ . sculpta in tabulis. proinde magna oritur quuestio. quo
modo illae tabulae quas eraet moses dõ utiq presciente frac¬
turus. non hominis opus dicantur. eẽ. sed dĩ. nec ab homine
scriptie sed scriptura dĩ digaͥto dĩ. posteriores uero tabulue
tamdiu mansunce & intabernaculo ac templo dĩ futurce
iubente quidem dõ tam̃ abhomine excissuesint abhomine
scriptue. anforte in illis priorib gratia dĩ significabatur
non hominis opus qua gractia in digni factisunt reuerten
tes corde in aegyptũ & faciendo idolum unde illo beneficio
priuati sunt & pp̃tea moses tabulas fregit. istis uero tabulis
posteriorib significati sunt qui desuis operib gloriantur:

Expanded text:
Mosi, statim ut cessauit loqui ad eum in monte Sina, duas tabuMosi, statim ut cessauit loqui ad eum in monte Sina, duas tabulas testimonii, tabulas lapideas scriptas digito dei. deinde paulo post: et conuersus, inquit, Moses descendit de monte, et duerant scriptae, et tabulae opus dei erant, et scriptura scriptura dei et sculpta in tabulis. proinde magna oritur quaestio, qumodo illae tabulae, quas erat Moyses deo utique praesciente fracturus, non hominis opus dicantur esse, sed dei, nec ab homine scriptae, sed scriptura dei, digito dei; posteriores uero tabulae tamdiu mansurae et in tabernaculo ac templo dei futurae iubente quidem deo, tamen ab homine excisae sint, ab homine scriptae. an forte in illis prioribus gratia dei significabatur, non hotes corde in Aegyptum et faciendo idolum; unde illo beneficio priuati sunt, et propterea Moses tabulas fregit? istis uero tabulis posterioribus significati sunt qui de suis operibus gloriantur —
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ non manducauit & aquam nonbibit. qđ & ante dixeret
quando tubulas accepit quas fregit hoc &iam modo rep&it
non recapitulundo qđ factum ẽ. sed iterum factum. ẽẽ. commen¬
dans. rep&itio quippe legis lam quid signific& diximus
qđ autem panem non manducauit & aquam non bibit intelle¬
gitur ieiunauit a parte totum id ẽ. nomine panis omnẽ cibũ
& nomine aquae omnem potum significante scripturto: clxui¬
Et scripsit intabulis uerba testamenti decem uerba demose
dictum ẽ: qđ ipse scripserit cui &ium ds̃ paulo ante dixeroet¬
scribe tibi uerba huec cum uero primũ legem accepit cuius
tabulas abiecit & fregit nec ipse excidisse dictus ẽ. tabulas
lapideas & modo dictum ẽ. excide tibi duas tabulas lapideas
nec eidistum ẽ. ut scriber& sicut ei modo dicitur nec eas ipse scrip¬
sisse nanaxtur. sicut modonanaet scriptura & dicit. scripsit in ta¬
bulis uerba testamenti decemuerba. sed tunc dictum . ẽ. & dedit

Expanded text:
panem non manducauit et aquam non bibit. quod et ante dixerat, quando tabulas accepit, quas fregit, hoc etiam modo repetit, non recapitulando quod factum est, sed iterum factum esse commendans. repetitio quippe legis iam quid significet diximus. quod autem ait: panem non manducauit et aquam non bibit, intellegitur ieiunauit, a parte totum, id est nomine panis omnem cibum et nomine aquae omnem potum significante scriptura. Et scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. de Moyse dictum est qscribe tibi uerba haec. cum uero primum legem accepit, cuius tabulas abiecit et fregit, nec ipse excidisse dictus est tabulas lapideas et modo dictum est: excide tibi duas tabulas lapideas; nec ei dictum est, ut scriberet, sicut ei modo dicitur; nec eas ipse scripsisse narratur, sicut modo narrat scriptura et dicit: scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. sed tunc dictum est: et dedit
Abbreviated transcription (Latin):
omnis inlicitus concubitus atq illorum membrorum non legi¬
timus usus prohibitus deb& intellegi. & qđ dictum .ẽ. non occi¬
des non putandum ẽ. fieri contrahoc preceptum quando lex
occidit uel occidi aliquem ds̃ iub& ille enim facit qui iub& quan¬
do minis terium negure non lic& in eo &iam qđ dictum .ẽ. fal¬
sum testimonium non dices aduersus proximum tuum quȩ ri
sol& utrum prohibitũ sit omne mendatium neforte non sit
hoc preceptum ad uessus eos quidicunt tunc eẽ mentiendũ
quundo id mendatiũ prod ẽ. alicui & nihil ob ẽ. ei cui mentines
tide quippe non .ẽ. ad uersus ꝓximũ tuũ: ut ideo uideatur hoc
ad didisse scriptura quae poss& breuiter dicere. falsũ testimo¬
niũ nondices. sicutꝰ non occides non mechaberis non funaeberis.
sed hinc magna questio ẽ. nec a festinantib: commode explicari
potest. quomodo accipiendũ sit perdes omnes quiloquuntur men¬

Expanded text:
omnis inlicitus concubitus atque illorum membrorum non legiomnis inlicitus concubitus atque illorum membrorum non legitimus usus prohibitus debet intellegi. Et quod dictum est: non occides, non putandum est fieri contra hoc praeceptum, quando lex occidit uel occidi aliquem deus iubet. ille enim facit qui iubet, quando ministerium negare non licet. In eo etiam quod dictum est: falsum testimonium non dices aduersus proximum tuum, quaeri solet utrum prohibitum sit omne mendacium; ne forte non sit hoc praeceptum aduersus eos qui dicunt tunc esse mentiendum, quando id mendacium prodest alicui et nihil obest ei cui mentiris; tale quippe non est aduersus proximum tuum; ut ideo uideatur hoc addidisse scriptura, quae posset breuiter dicere: falsum testimonium non dices, sicut dixit: non occides, non moechaberis, non furaberis. sed hinc magna quaestio est nec a festinantibus commode explicari potest, quomodo accipiendum sit: perdes omnes, qui locuntur men
Abbreviated transcription (Latin):
sienim non tenenturꝰ non ẽ. prohibita indecalogo fornicatio
sed sola moechia id. ẽ. ad ulterium. quauis omnis moechia¬
&iam fornicatio. eẽ. Intellegitur sicut loquuntur scriptu¬
nre. dñs enim dicit in euangelio. quicumq dimiserit uxo¬
rem suam excepto causa fornicationis facit eam mechiri.
hoc utiq fornicationem appellauit. sicum alio pecc& quue
uirum hab& qđ .ẽ moechia id .ẽ. adulterium: omnis ergo
moechia &iam fornicatio inscripturis dicitur. sedutrum
&iam omnis fornicatio moechia dici potest . ubi sit indecalogo
prohibita illa fornicatio quam faciunt uiri qui uxores ñ habent
cum feminis quae maritos non habent utrum inueniri possit
ignoro. sed si furti nomine bene intellegitur omnis in licta usur¬
patio rei alienae. nonenim rocpinam permisit qui furtum pro¬
hibuit . sed utiq aparte totum intellegi uoluit. quicquid in lici¬
te rerum proximi aufertur. profecto & nomine moechiue

Expanded text:
si enim non tenentur, non est prohibita in decalogo fornicatio, si enim non tenentur, non est prohibita in decalogo fornicatio, sed sola moechia, id est adulterium, quamuis omnis moechia fornicatio esse intellegatur, sicut locuntur scripturae. dominus autem dicit in euangelio: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari. hic utique fornicationem appellauit, si cum alio peccet quae uirum habet, quod est moechia, id est adulterium. omnis ergo moechia etiam fornicatio in scripturis dicitur. sed utrum etiam omnis fornicatio moecprohibita illa fornicatio, quam faciunt uiri, qui uxores non habent, cum feminis, quae maritos non habent, utrum inueniri possit ignoro. sed si furti nomine bene intellegitur omnis inlicita usurpatio rei alienae — non enim rapinam permisit qui furtum prohibuit; sed utique a parte totum intellegi uoluit, quidquid inlicite rerum proximi aufertur: — profecto et nomine moechiae