comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ifuisset quide scientia eorũ
quȩ e̾ent. p̃scientia autẽ non
fuisset eoꝵ qu futura ñ eͥent: Nec
idcirco minus aliquid in creato¬
re fuisset. si p̃scientia eoꝵ. quȩ ñ
e̾e̾nt futura ñ fuissent. quia ipsa
qͦ p̃scientia ẽ. scientia fuisset. etiã

Expanded text:
fuisset quidem scientia eorum quae essent; praescientia autem non fuisset eorum quae futura non essent. Nec idcirco minus aliquid in Creatore fuisset si praescientia eorum quae non essent futura non fuisset; quia ipsa quae praescientia est scie
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd uult semꝑ uult. ut fiat qͦd ñ
semꝑ est aliquando qͦduult. Et
hoc beneplacitũ unuersale qđ
ȩt̃num est. & omĩa quȩ fiunt tem-¬
poribꝰ suis parit̾ simplici nutu ius¬
ticiȩ suȩ approbat ut ad effectum
ꝓcedant & fiant ꝑficit̾ & consum¬
matur. & manifestat᷑ duobꝰ his quȩ
subsecunt᷑ in tempore. ꝑmissione
& oꝑatione diuina. quȩ & ipsa re-¬
rum om̃ium quȩ effectum capiui
uł subfistunt. uniuersitatẽ cõplec¬
tunt᷑. & respondent illi qͦd unum
ẽ in utroq & indissimile ad dissimi¬
lia omĩa beneplacitum creatoris:
Et ꝓpterea etiam ipsa duo uolunta¬
tes dicunt᷑. & est uoluntas d̾i bene¬
placitum eiꝰ. & uoluntaᷤᷤ eiꝰ oꝑatio

Expanded text:
quod vult semper vult ut fiat, quod non quod vult semper vult ut fiat, quod non semper est aliquando quod vult. Et hoc beneplacitum universale quod aeternum est, et omnia quae fiunt temporibus suis pariter simplici nutu justitiae suae approbat ut ad effectum procedant et fiant; perficitur et consummatur, et manifestatur duobus his quae subsequuntur in tempore permissione et operatione divina, quae et ipsa rerum omnium quae effectum capiunt vel subsistunt universitatem complectuntur, et respondent illi quod unum est in utroque, et indissimile ad dissimilia omnia beneplacitum Creatoris. Et propterea etiam ipsa duo voluntates dicuntur. Et est voluntas Dei beneplacitum ejus, et voluntas ejus operatio
Abbreviated transcription (Latin):
in signo beneplaciti eius.
⁊ exiit nob̾ inde discretio cog¬
noscendȩ uoluntatis diuinȩ
in beneplacito eiꝰ. & in signo bene¬
placiti ipsius Et dicimus quia be¬
neplacitum eiꝰ est uoluntas eiꝰ. &
signum beneplaciti eiꝰ uocamꝰ uo¬
luntatẽ eiꝰ Et uerum ẽ utrumꝙ.
& utrũq uere dicit᷑. Sed benepla¬
citũ eiꝰ ȩt̃num ẽ. nec potest non eẽ
quicqͥd in illo ẽ & quicqͥd in illo ñ
est. ee non potest. Nec contra ipsũ.
nec extra. nec sine ipso aliquid est
in om̃i qđ est. & constat ipsum. & ra-¬
tum ẽ. nec cassari potest aliqͣndo
qͦd in ipso ẽ. Omĩa quȩcũq uolu¬
it fecit. in hoc ꝓbatũ est qͥa non cas¬
satur uoluntas eiꝰ Et uoluntati eiꝰ
qͥs resistit. in hoc ꝓbatum ẽ qͥa non
impedit᷑ beneplacitũ ipsiꝰ. Ita con-¬
sonat rerum effectibꝰ beneplacitũ
ipsiꝰ. & ipsi effectꝰ rerũ non discor¬
dant ab illo. fit enim om̃e qͦd uult.
& om̃e qͦd non uult ñ fit. & om̃e

Expanded text:
in signo beneplaciti ejus. t exit inde nobis discretio cognoscendae voluntatis divinae in beneplacito ejus et in signo beneplaciti ipsius, et dicimus quod beneplacitum ejus est voluntas ejus. Et signum beneplaciti ejus vocamus voluntatem ejus, Et verum est utrumque et utrumque vere dicitur; sed beneplacitum ejus aeternum est, nec potest non esse quidquid in illo est, et quidquid in illo non est, esse non potest. Nec contra ipsum, nec extra ipsum, nec sine ipso aliquid est, in omni quod est. Et constat ipsum et ratum est; nec cassari potest aliquando quod in ipso est, Omnia quaecunque voluit fecit , in hoc probatum est, quia non cassatur voluntas ejus. Et voluntati ejus quis resistit? In hoc probatum est quod non impeditur beneplacitum ipsius. Ita consonat rerum effectibus beneplacitum ipsius: et ipsi effectus rerum non discordant ab illo. Fit enim omne quod vult, et omne quod non vult non fit, et omne
Abbreviated transcription (Latin):
usticiȩ uita Culpȩ pęna. uirtuti
gła. Unumqͦdq qđ suũ ẽ accipit:
Nȩc est ꝓuidentia. Utrimq oꝑatur.
in suo. & in alieno: In suo qd̾ fecit.
in alieno qđ ꝑmisit Cuncta illi sub¬
iecta st̃. & ꝓuidet om̃ibꝰ presidens
om̃ibꝰ. creaturȩ gub̾nationẽ. iusticiȩ
głificationẽ. malitiȩ dampnationẽ:

Expanded text:
justitiae vita; culpae poena, virtuti justitiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unumquodque quod suum est accipit. Haec est providentia: utrinque operatur in suo et in alieno. In suo quod fecit, in alieno quod permisit. Cuncta Illi subjecta sunt, et providet omnibus, praesidens omnibus: creaturae gubernationem, justitiae glorificationem, mal
Abbreviated transcription (Latin):
dei. nos recte dicimus. qͥa ꝓuiden¬
tia ẽ. cura eoꝵ quȩ exhibenda suns
subiectis. & quȩ cõmissis conuenit
imꝑtiri: Scriptũ ẽ. qm̃ ipsi cura ẽ
de om̃ibꝰ. Hȩc est gͦ ꝓuidentia illa
qua ds curat de om̃ibꝰ quȩ fecit. &
nichil derelinquit ex om̃ibꝰ qͦ ꝑti-¬
nent ad ipsum. & quȩ subiecta st̃
ipsi. sed ꝓuidet singulis ut habe-¬
at unumqđ̃q qd̾ sibi debet᷑ & con-¬
uenit: Scđm hanc itaq uniuersa¬
lem ꝓuidentiã cunctoꝵ. ñ solũ suiᷤ
ꝗͤ bona fecit. sed alienis qͦq qͤ mala
tum est dispensat. ut nichil in
regno suo iustam ordinationem
euadat: Nam & ipsa iniquitaᷤ ex
hac ꝓuidentia stipẽ habet. & ñ po¬
tuit᷑ uł ipsa malitia in obliuonẽ
uenire apud ꝓuisorem om̃iũ His
scire quȩ st̃ iniquitatis & peccati sti¬
pendia: Scriptũ ẽ. stipendia autẽ
peccati mors. gr̃a autem dĩ uita ȩt̃¬
na: Stipendia peccati mors. stipen-¬
dia iusticiȩ uita Peccato dat᷑ mors.

Expanded text:
te dicimus quod providentia est cura eorum quae exhibenda sunt subjectis, et quae commissis convenit impertiri. Scriptum est, quoniam ipsi cura est de omnibus . Haec est ergo providentia illa qua Deus curat de omnibus quae fecit; et nihil derelinquit ex omnibus quae pertinent ad ipsum, et quae subjecta sunt ipsi, sed providet singulis ut habeat unumquodque quod sibi debetur et convenit. Secundum hanc itaque universalem providentiam cunctorum non solum suis quae bona fecit, sed alienis quoque quae itum est, dispensat, ut nihil in regno suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniquitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors,
Abbreviated transcription (Latin):
sita st̃ currentẽ considerare.
qualit mens humana quȩ tã lon-¬
ge a dõ ẽ. tanta de dõ potuerit com¬
p̾hendere. uł ratione ꝓpͥa directa.
uł reuelatione diuina adiuta Q
pͥmũ usqueqͦ ipsa humana ratio ex
insito sibi lumine ueritatis conua¬
luerit. dignũ ẽ consideratione. ne
si uł totũ homini detur. negare con-¬
uincamur gram. aut si tollat᷑ to¬
tũ. ignorantiã excusare. Itaq utrũꝙ
modũ humanȩ inuestigationis.
ordine ꝓsequam᷑. qͦ ratio hominis

Expanded text:
sita sunt currentem considerare, qualiter mens humana quae tam longe a Deo est, tanta de Deo potuerit comprehendere, vel ratione propria directa, vel revelatione divina adjuta. Et primum usquequo ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine prosequamur, quo ratio hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Ane dormienti uiro
potiꝰ quam uigilanti costa
dequa mulieris corpus fabricare¬
tur subtracta ẽ. ne in eo pęnam ali¬
quam sensisse putaret᷑. & diuinȩ
simul potentiȩ opus mirabile ꝓ-¬
baret᷑. quȩ hominis dormientis
latꝰ aꝑuit. & eum tamen a quiete
Quantũ uͦ ꝑtinet ad sp̃alem intelli¬
gentiam. id circo pͥmus adam dor¬
miendo materiam unde illi spon-¬
sa crearet᷑ de latere suo p̃stitit.
qm̃ scd̃s adam postea in cruce
somno mortis soporatus. ut spon¬
sa illiꝰ eccła formaret᷑. sanguinem
cum aqua de latere fundendo
sacramenta ministrauit: Porro
qd̃ de costa uiri mulieris corpus
factũ dicit᷑. ita intelligendum ẽ
ut de sola ipsius costȩ substantia
sine om̃i extrinseco additamen-¬
to ꝑ diuinam potentiã in semet¬
ipsa multiplicata. idem corpus
qͦ postea de qͥnq panibꝰ in mani¬
bus iħu cȩlesti benedictione mul¬
tiplicatis quinq sunt hominum
milia saciata:¬

Expanded text:
 dormienti viro potius quam vigilanti costa de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete Quantum vero pertinet ad spiritualem intelligentiam, idcirco primus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur de latere suo praestitit; quoniam secundus Adam postea in cruce somno mortis soporatus ut sponsa illius Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ita intelligendum est, ut de sola ipsius costae substsine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multquo postea de quinque panibus in manibus Jesu coelesti benedictione multiplicatis quinque sunt hominum millia satiata
Abbreviated transcription (Latin):
num ipsum. qͦd futurũ ẽ. quia si ȩt̃¬
num ee̾t futurũ non e̾e̾t. sed p̃sens.
& non pͥus p̾scitũ fuit. quã futurũ
fuit. sed priꝰ p̃scitũ fuit. & pͥus futu¬
rum fuit. quã fuit: Et ante quã fuit
qͣndo adhuc futurũ fuit. potuit eͥẽ
scđm contingens ut non fieret. &
hoc semꝑ potuit ee̾ quãdui futurũ
fuit ut non fieret. sicut semꝑ fut᷑ũ
fuit ut fieret Qͦd futurũ fuit. ad hoc
spectabat qͦd futurũ fuit. qͦd eͥeͥ po¬
tuit ad hoc spectabat. qd̾ esse potuit
& futurũ ñ fuit & currebant simul
ab ȩt̾no duo hȩc. qd̃ futurũ fuit.
& qd̾ ee̾ potuit qd futurũ ñ fuit:¬

Expanded text:
rum est. Quia si aeternum esset, futurum non esset sed praesens. Et non prius praescitum fuit quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit ut fieret. Quod futurum fuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; quod esse potuit, ad hoc spectabat quod esse potuit et futurum non fuit. Et currebant simul ab aeterno duo haec quod futurum fuit; et quod esse potuit quod futurum non fuit
Abbreviated transcription (Latin):
catum. qualis fuit homo pͥusquã¬
peccaret. & qualis futurus fuisset
si non peccasset. & in corpore & in am¬
ma. mortalis an inmortalis. passibi¬
lis an inpassibilis. de t̾mino inferio¬
ris uitȩ. & de transitu ad suꝑiorem.
de qualitate & mͦ uiuendi. de ꝓpagatio¬
ne filioꝵ. de uita & de meritis nascen¬
tiũ ab ipso & sequentiũ post ipsum.
& multa alia quȩ licet aliqͣndo cu
riositate querant᷑ utilit̾ tamen sci¬
unt᷑ si cum discretione discutiant᷑:
Nos uͦ in tam multis p̾cipue quȩ a
nr̃a intelligentia & capacitate re
oportet. & ab his quȩ dubia non st̃
ea que ꝓbabilit dicunt᷑ tantum
distinguere: Ita ꝑiculũ diligenti
inquisitionis nullũ erit. si p̾resũp¬
tio temerarie assertionis ñ fuerit.

Expanded text:
catum, qualis fuit homo priusquapeccaret, et qualis futurus fuisset si non peccasset et in corpore et in anima, mortalis an immortalis; passibilis an impassibilis. De termino inferioris vitae, et de transitu ad superiorem; de qualitate et modo vivendi, et de propagatione filiorum, de vita et de meritis nascentium ab ipso, et sequentium post ipsum, et multa alia quae, licet aliquando cum curiositate quaeruntur, utiliter tamen sciuntur, si cum discretione discutiantur. Nos vero in tam multis praecipue quae a nostra intelligentia et capacitate remoportet, et ab iis quae dubia non sunt, ea quae probabiliter dicuntur tantum distinguere. Ita periculum diligentis inquisitionis nullum erit, si praesumptio temerariae assertionis non fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
mutari non potest ds̃ om̃ino. Non
eñi augeri potest qui inmensus
ẽ. nec minui qͥunꝰ est. nec loco mu¬
tari qui ubiq est nec tẽpore qui
ȩt̃nꝰ est. nec cognitione qui sapien-¬
tissimꝰ est. nec affectu qui optimꝰ¬

Expanded text:
mutari non potest Deus omnino. Non enim augeri potest qui immensus est; nec minui qui unus est. Nec loco mutari qui ubique est; nec tempore qui aeternus est. Nec cognitione qui sapientissimus est; nec affectu qui optim
Abbreviated transcription (Latin):
tũ antiquoꝵ ꝑ institutionẽ succeden¬
tiũ aboleuit: Nam si cadẽ uirtꝰ in
illis sacͣmentiᷤᷤ fuit qͥd necesse erat
ut illa cessarent & ista succederent:
S sciendũ qͦd diuinȩ dispensationiˢ
ordo & ratio hoc poposcit. ut sicut
ab initio ꝓcurrente tẽpore magis¬
sẽꝑ ac magi aduentꝰ saluatoriᷤᷤ appro¬
pinquauit. sic sẽꝑ magis ac magis¬

Expanded text:
iquorum per institutionem subsequentium abolevit. Nam si eadem virtus in illis sacramentis fuit, quid necesse erat, ut illa cessarent et ista succederent? Sed sciendum est quod divinae dispensationis ordo et ratio hoc poposcit, ut sicut ab initio, procurrente tempore, magis ac magis adventus salvatoris appropinquavit; sic sem
Abbreviated transcription (Latin):
pationẽ fut᷑e redẽptiõis seruabant᷑.
S qͥa de pͥmiᷤᷤ illis sacramentiᷤᷤ qͥbꝰ de¬
uotio fideliũ tc exercebat᷑. iã quȩdã
ꝓ tẽꝑe diximꝰ etiã de oꝑibꝰ aliqua di¬
cenda putamꝰ¬

Expanded text:
pationem futurae redemptionis servabantur. Sed quia de primis illis sacramentis quibus devotio fidelium tunc exercebatur, jam quaedam pro tempore diximus, etiam de operibus aliqua dicenda putam
Abbreviated transcription (Latin):
citur posset declarare Ampliuᷤ
autẽ qͥa circũcisio qͥde sordeᷤ aufert
s dolores infert ablutio uͦ inqͥnatos
sine dolore emundat. idcirco pͥori
popło intimore seruienti & sub lege
laboranti. circũcisio ad emundatio¬
nẽ data ẽ nouo autẽ popło in gr̃a
ꝑ caritatẽ ãbulanti ablutio. Uident᷑
gͦ pͥma illa sacͣmenta qͤ sub nat᷑ali
lege p̃cessert̃. qͣsi qdã umbra uerita¬
tis. illa uͦ quȩ postea sub scͥpta lege secuta¬

Expanded text:
citur, posset declarare. Amplius citur, posset declarare. Amplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem data est; novo autem populo in gratia per charitatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo prima illa sacramenta quae sub naturali lege praecesserunt, quasi quaedam umbra veritatis; illa
Abbreviated transcription (Latin):
defectũ & uitiũ & corruptionem
significat. q merito homini depu-¬
tatur: ꝓpt̾ea gͥ homo decimã dare
dõ. nouẽ sibi retinere p̃cipit᷑. ut qͦd
bonũ ẽ in se a dõ eẽ. qͦd uͦ malũ est
a se e̾eͥ confiteat᷑. S hoc signũ qͣsi
de longe sũptũ. magiᷤᷤ docuit homi¬
nẽ qͥd eͥet quã qͥd fieret Igit᷑ cũ tẽpꝰ
aduenisset qͦ ueritaᷤᷤ declarari de¬
buerat. datũ ẽ ei remediũ ꝑ circũ-¬
cisionis sacramentũ. ubi dũ de m¬
teriori substantia hominiᷤᷤ pars ñ
ũ ẽ figura p̃cidit᷑. iã manifestiꝰ illa
peccati circũcisio quã in interiori
homine gr̃ã ꝑficit demonstratur:
Qͥa autẽ circũcisio exterioreᷤ sordeᷤᷤ &
enormitateᷤᷤ qͤ foriᷤᷤ st̃ resecat. ablutio
dat. conuenient̃ iã manifesta uerita-
debuit ut illud sacͣmentũ succede¬
ret. qd̾ ꝑfect᷑a hominiᷤ emundatio¬
nẽ. & interiorẽ animȩ candorẽ. quẽ
in ipso & ꝑ ipsũ sacramentũ adipis¬

Expanded text:
perfectum et vitium, et corruptionem significat, quae merito homini deputatur. Propterea igitur homo decimam dare Deo, nonam sibi retinere praecipitur, ut quod bonum est in se a Deo esse, quod vero malum est a se esse confiteatur. Sed hoc signum quasi de lege sumptum, magis docuit hominem quid esset, quam quid fieret. Igitur cum tempus advenisset quo veritas ipsa declarari debuerat, datum est remedium per circumcisionis sacramentum, ubi dum de exteriori substantia hominis pars non um est figura, praecipitur; jam manifestius illa peccati circumcisio, quam in interiori homine gratia perficit, demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt resecat; ablutio dat: convenienter jam manifestata veritatemcisio, ut illud sacramentum succederet quod perfectam hominis emundationem et interiorem animae candorem, quem in ipso et per ipsum sacramentum adipis
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑfecte dat᷑ & euident̃ ostenditur.
qͣsi sp̃c in corpore uiuenti exteriori
motione ꝓditur. sic in eiᷤ inuisibilis
gr̃ȩ uita clarissime demonstrat᷑
Prima gͦ sacͣmenta u̾bra fuert̃. scd̃a
imago. t̾cia corpꝰ. post quȩ quarto
loco seqͥt᷑ ueritas sp̃c. Hȩc in p̃senti
de sacͣmentiᷤᷤ nat᷑aliᷤ legis dicta suf¬
ficere posse putamꝰ. quȩ t̾c qͥdẽ sic̃
suꝑiꝰ iam cõmemoratũ ẽ. ita fidei

Expanded text:
fecte eatur et evidenter ostenditur, quasi spiritus in corpore viventi, exteriori motione proditur; sic in eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur. Prima ergo sacramenta umbra fuerunt; secunda imago; tertia corpus; post quae quarto loco sequitur veritas spiritus. Haec in praesenti, de sacramentis naturalis legis dicta sufficere putamus, quae tunc quidem sicut superius jam commemoratum
Abbreviated transcription (Latin):
bonum est Noc enĩ ee̾ non ẽ ali¬
qͥd ee. s ẽ aliquid non ce qͦd ẽẽ de¬
beret. & ideo malũ nichil ẽ cũ id
qđ eͥe deberet non ẽ: Hoc gͦ malũ
id ẽ non e̾ẽ qͦd ee deberet. cũ alibi
uł pena sit uł ad penam sit. in ra-¬
tionali uoluntate culpa est. quia
qͦtiens in ipsa est exipsa & ꝑ ipsã
est. Ex ipsa quid̃e. qͥa libero ꝑ ipsã
qͥa arbitrio ipsius factum est In
quo quidẽ a similitudine dĩ ꝑuer-
sa quadã imitatione recedit. ex qͦ
& ꝑquẽ & in quo est om̃e qͦd est.
quia cum praua efficit᷑. exipsa &
ꝑ ipsam & in ipsa hoc solũ est qđ
nichil ẽ: & hoc illi peccatũ ẽ & in¬
iusticia & culpa. exqua turpis ap-¬
paret & rep̃hensibilis. & dignare¬
ꝓbatione. quia non habet formã
suã nec decorẽ nec pulchritudinẽ
ꝓ qua amari debuisset. & adduci

Expanded text:
um est. Hoc enim esse non est aliquid esse, sed est aliquid non esse quod esse deberet. Et ideo malum nihil est cum id quod esse deberet non est. Hoc ergo malum, id est non esse: quod esse deberet cum alibi vel poena sit vel ad poenam sit, in rationali voluntate culpa est, quia quoties in ipsa est, ex ipsa et per ipsam est. Ex ipsa quia libero, per ipsam quia arbitrio ipsius factum est. In quo a similitudine Dei quadam perversa imitatione recedit, ex quo et per quem et in quo est omne quod est, quia cum prava efficitur; ex ipsa et per ipsam et in ipsa hoc solum est quod nihil est. Et hoc illi peccatum est et injustitia et culpa, ex qua turpis apparet et reprehensibilis et digna reprobatione, quia non habet formam suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua amari debuisset et adduci
Abbreviated transcription (Latin):
Nam bonum qđ appetebat᷑
malum non fuit. & uoluntas qua
appetebat᷑ similit̃ in quantũ fuit¬
uoluntas. & in quantum ad bonũ
fuit. malũ non fuit. s qͦd sine men¬
sura appetebat᷑ hoc solum malũ
fuit: Ergo uoluntati hominis nec
hoc malũ est qͦd uoluntas ẽ. quia
aliꝗd est. & om̃e qͦd aliqͥd ẽ bonũ
ẽ. nec hoc malũ est. ad qđ ẽ. qͥa si¬

Expanded text:
Nam bonum quod appetebatur malum non fuit, et voluntas qua appetebatur similiter in quantum voluntas fuit; et in quantum ad bonum fuit malum non fuit, sed quod sine mensura appetebatur hoc solum malum fuit. Ergo voluntati hominis nec hoc malum est quod voluntas est, quia aliquid est, et omne quod aliquid est, bonum est, nec hoc malum est ad q
Abbreviated transcription (Latin):
& scientia uocat᷑ & p̾scientia.
& dispositio. & p̃destinatio. & ꝓui-¬
dentia: scientia existentiũ. p̾scien-¬
tia futuroꝵ. dispositio faciendoꝵ.
p̃destinatio saluandoꝵ. ꝓuidentia
subiectoꝵ: Et totũ hoc una erat
sapientiae una dispositio. & ipsa
ȩt̾̃na erat. & cũ ipsa coȩt̾na uolun¬
tas erat. & scđm uoluntatẽ ipsa diᷤ

Expanded text:
cientia, et dispositio, et praedestinatio, et providentia. Scientia existentium, praescientia futurorum, dispositio faciendorum, praedestinatio salvandorum, providentia subjectorum. Et totum hoc una erat sapientia, et una dispositio, et ipsa aeterna erat; et cum ipsa coaeterna voluntas erat, et secundum voluntatem i
Abbreviated transcription (Latin):
Mne enim corpꝰ. aut loco
mutat᷑. aut forma. aut tẽpo¬
re: Et quȩ forma mutant᷑. aut aug¬
mentum suscipiunt. aut dimi¬
nutionem. aut alterationẽ Et
quȩ alterationẽ qͥde suscipiunt.
non illis accedere qͥcquã uidet᷑
qd̾ ñ erat. aut qđ erat recedere
ꝓbat᷑. sed qd erat tantũ alterat᷑.
& alit̾ habet᷑. & non fit sine loco
hȩc. qm̃ locũ partes transmutant
sed ap̃paret tantũ forma alia in

Expanded text:
mne enim corpus aut loco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt non illis accedere quidquam videtur quod non erat, aut quod erat recedere probatur; sed quod erat tantum alteratur, et aliter habetur. Et non fit sine loco hoc quoniam partes locum transmutant sed apparet tantum forma alia in
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit mͦ homini largiri potest
Illonãq sp̃ũ qͦ docet hominẽ sine
uerbo. iustificare etiã ualet si uo¬
luerit sine sacramento: qͥa uirtus
di exnecessitate elementis ñ sub-¬
dit᷑ etiã si grã di ex dispensatiõe
ꝑsacramenta donet᷑ Hinc ẽ quod
qͦsdã etĩa sine eiꝰmodi sacramentiᷤᷤ
iustificatoᷤᷤ legimꝰ & credimꝰ salua-¬
tos:. quẽadmodũ iheremiaᷤᷤ in ut̾o
scĩficatꝰ legit᷑ & ioħs baptista ex
se ñ legimꝰ. de quoꝵ tamen salute
nequaquã dubitamꝰ. & qͥ ex illiᷤᷤ sa¬
cramenta ista post iustificationẽ
susceꝑunt: signa magis usticiȩ
suȩ habuert̃ inistis ꝙͣ causã existiᷤ.

Expanded text:
voluerit modo homini largiri potest. voluerit modo homini largiri potest. Illo namque spiritu quo docet hominem sine verbo, justificare etiam valet si voluerit sine sacramento; quia virtus Dei ex necessitate elementis non subditur, etiam si gratia Dei ex dispensatione per sacramenta donetur. Hinc est quod quosdam etiam sine hujusmodi sacramentis justificatos legimus et credimus salvatos. Quemadmodum Jeremias in utero sanctificatus legitur, et Joannes Baptista ex se non legimus, de quorum tamen salute nequaquam dubitamus, et qui ex illis sacramenta ista post justificationem susceperunt signa magis justitiae suae habuerunt in istis quam causam ex istis.
Abbreviated transcription (Latin):
potestate hominis non ẽ. sine istiᷤ
ad salutẽ ꝑuenire: Potuit enĩ ds̃
hominẽ saluare etiã susta ñ insti¬
tuisset. s homo nullatenꝰ saluari
posset si ista contẽpneret: Dicit scͥp¬
tura ñ potest saluari qͥ baptiatꝰ
ñ fuerit. qͥ hoc uł hoc non fecerit.
saluari non potest & confitem᷑
qͥa uerũ est. & qͥa saluari ñ potest
homo qui caret his. sine qͥbus ab
homine salus haberi ñ potest. Ho¬
mo sine his saluari non potest.sed
d̾s̃ sine his saluare potest Nomo
qͥppe sine his saluari posset: si sine
his saluari in potestate hominis
eͥe̾t. & si posset homo ꝓarbitrio
suo. ita quȩ ad salutem optinen¬
dã ꝓposita sunt relinquere. & scd̃m
suam electionẽ alia ad salutem
uia ꝑuenire Qđ qͥa homini om-¬
nino inpossibile ẽ. ꝓpt̾ea rectissime
dr᷑. qͥa homo sine his om̃ino salua¬
ri non potest Ds̾ aut̃e sine his ho¬
minẽ saluare potest: qͥ uirtutẽ suã
& scĩficationẽ & salutẽ. qͦcũq ipse

Expanded text:
otestate hominis non est sine istis ad salutem pervenire. Potuit enim Deus hominem salvare etiam si ista non instituisset, sed homo nullatenus salvari posset si ista contemneret. Dicit enim Scriptura: Non potest salvari qui baptizatus non fuerit ; qui hoc vel hoc non fecerit salvari non potest, et confitemur quod verum est, et quia salvari non potest homo qui caret his sine quibus ab homine salus haberi non potest. Homo sine his salvari non potest, sed Deus sine his salvare potest. Homo quippe sine his salvari posset si sine his salvari in potestate hominis esset, etsi posset homo pro arbitrio suo ista quae ad salutem obtinendam proposita sunt relinquere, et secundum suam electionem alia ad salutem via pervenire. Quod quia homini omnino impossibile est, propterea rectissime dicitur, quod homo sine his omnino salvari non potest. Deus autem sine his hominem salvare potest, qui virtutem suam et sanctificationem et salutem quocunque ipse
Abbreviated transcription (Latin):
toto. ꝓpt̾ partes quȩ locũ muta¬
uerunt. & ideo hȩc mutatio se
manifeste uidetur. & non dr̃ scdm
locũ. cum tamen in partibꝰ scdm
locũ sit. qm̃ hȩc manifeste non
uidet᷑ Et non est forma aliquid
om̃ino. nͥ depositio partiũ in to-¬
to. & cũ hȩc mutat᷑: qͥa partes lo¬
cũ mutant. mutat᷑ forma in toto.
quia dispositio partiũ mutatur
quȩ ẽ forma totius Et ita mutatio
formȩ in toto fieri ñ potest sine
mutatione loci in partibꝰ. sed non
dr᷑ mutatio loci. nͥ cum totũ. locũ
mutat. consistentibꝰ partibꝰ in toto.
Sic mutatio tẽporis sequit᷑ mutatio¬
nẽ loci & formȩ. & non ẽ uiquã
fine ipsis in corpore. qm̃ scđm haᷤ
solũ ordo in est. & successio quȩ tẽpꝰ
uocat᷑ lterũ considerandũ est
qm̃ ex hiis tribꝰ mutationibꝰ duȩ
extrinsecus fiunt. qm̃ non mutais
eẽ rei. sed cirea rẽ aliqͥd. hoc ẽ mu¬
tatio loci & tẽporis Iterũ pͥma
mutatio scd̃am & terciã infert.

Expanded text:
toto propter partes quae locum mutaverunt. Et ideo haec mutatio secmanifeste videtur. Et non dicitur secundum locum cum tamen in partibus secundum locum sit quoniam haec manifeste non videtur. Et non est forma aliquid omnino nisi dispositio partium in toto; et cum haec mutatur quia partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine mutatione loci in partibus. Sed non dicitur mutatio loci nisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem loci et formae; et non est unquam sine ipsis in corpore. Quoniam secundum has solum ordo inest; et successio quae tempus vocatur. Item considerandum est quoniam ex his tribus mutationibus duae extrinsecus fiunt; quoniam non mutant esse rei, sed circa rem aliquid: hoc est mutatio loci et temporis. Iterum prima mutatio secundam et tertiam infert,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾cia pars dequatuor qͤ ꝓposi¬
te fuerant discutienda In tripli-¬
ci mat̾ia omĩa diuina sacram̃ta
conficiunt᷑. scilicet aut in rebꝰ aut
in factis aut in uerbis Qa eñi totꝰ
homo corruptꝰ erat. totũ qͦd hoĩs
foris erat. ad sacramentũ sumen¬
dũ erat. ut totũ in sacramento fo-¬
ris scĩficet᷑. & in toto uirtꝰ sacram̃¬
ti. intꝰ remediũ oꝑet᷑ Itaq in rebꝰ¬

Expanded text:
tia pars de quatuor quae proposita fuerant, discutienda. In triplici materia omnia divina sacramenta conficiuntur, scilicet aut in rebus, aut in factis, aut in verbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti int
Abbreviated transcription (Latin):
in oratione inclinatione. siue erec¬
tione. siue conuersione. siue alio
qͦcũq gestu. uł motu uł actu sa-¬
crum aliquid & sacrȩ rei sacram̃¬
tũ expͥmimꝰ: In dictis sacramentũ
inuentt᷑. quẽadmodũ ẽ inuocatio
trinitatis & cet̾a eiꝰmodi. qͦtiens¬
cũq cũ uerboꝵ. ꝓlatione sacrum
ant᷑. illa tamen magis ꝓpͥe & pͥn¬
cipaliter sacram̃ta dicunt᷑. in qͥbꝰ¬

Expanded text:
in oratione, inclinatione sive erectione, sive conversione, sive alio quocunque gestu vel motu, vel actu, sacrum aliquid et sacrae rei signum exprimimus. In dictis sacramentum invenitur, quemadmodum est invocatio Trinitatis, et caetera hujusmodi, quotiescunque cum verborum prolatione sacrum antur; illa tamen magis proprie et principaliter sacramenta dicuntur in q
Abbreviated transcription (Latin):
di homines capienᷤ nec saluandoᷤᷤ
qͥa aquam ñ habent. nec dãpnan¬
dos qͥa fide habent. Est homo qͥ
fide habet. & cũ fide dilectionem:
aquã non habet. ñ tamen aquã
contẽpnenss aquã habere uolenᷤᷤ
& non ualens: Hunc gͦ aqua ab-¬
sens dãpnabit. & ñ potiꝰ fides et
deuotio p̃sens saluabit: Qͥd ergo
ais mͥ ẽ cũ sacramentiᷤ: Nabebo fi-

Expanded text:
di homines capiens, nec salvandos quia aquam non habent, nec damnandos quia fidem habent? Est homo qui habet fidem, et cum fide dilectionem, aquam non habet; non tamen aquam contemnens, sed aquam habere volens et non valens. Hunc ergo aqua absens damnabit, et non potius fides et devotio praesens salvabit? Quid ergo, dicis, mihi est cum sacramentis? Habebo
Abbreviated transcription (Latin):
entem. dispensationis ẽ: susceptio
uͦ qͣntũ ad obedientẽ necessitatis
Uis scire qͥa in istis uisibilibꝰ speciebꝰ
ad curan dos morbos sp̃ales remedi¬
ũ ds ñ sumitꝰ. s solũ sacramentũ
constituit: Accipe sacramentũ
de sacram̃to: Egrotauit ezechias.
& missꝰ ẽ ad eũ ysaias ꝓpħa. qͥ ei
mortẽ imminentẽ p̃diceret: Quo

Expanded text:
onis est, susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrotavit Ezechias et missus est ad eum Isaias propheta, qui ei mortem imminentem praedic
Abbreviated transcription (Latin):
bonus ero & sufficiet mͥ Uide gͦ si
dilectionẽ dĩ habere potes. & pre-¬
cepta contẽpnere: Si gͦ dilectio¬
nem dĩ non habes. stude. satage.
conare qͣntũ potes ꝑficere manda¬
ta eiꝰ: & si incidis in necessitatẽ qͤ¬
re pietatẽ: Si enĩ necessitaᷤᷤ ñ est
qͥ p̃tendat᷑. contẽptꝰ ñ excusat᷑. Ui¬
de gͥ qͥa sacramenta dĩ medicinȩ

Expanded text:
t mihi. Vide ergo si dilectionem Dei habere potes, et praecepta ejus contemnere? Si ergo dilectionem Dei habes, stude, satage, conare, quantum potes perficere mandata ejus; et si incidis in necessitatem, quaere pietatem. Si enim necessitas non est quae praetendatur: contemptus non excusatur. Vide ergo q
Abbreviated transcription (Latin):
est. & qͦd hominis ẽ In rebꝰ confici¬
unt᷑ sacram̃ta. si c̃ uidelicet sacra¬
mentũ baptismi in aqua. sacram̃¬
tũ unctionis in oleo. sacramentũ
corꝑis & sanguinis xp̃i in pane et
cies in qͥbꝰ sacram̃ta diuina confi¬
ciunt᷑ In factis etiã inueniunt᷑ sa
tra aduersas potestates opponen¬

Expanded text:
est, et quod hominis est. In rebus conficiuntur sacramenta, sicut videlicet sacramentum baptismi in aqua, sacramentum unctionis in oleo, sacramentum corporis et sanguinis Christi in pane et cies in quibus sacramenta divina conficiuntur. In factis etiam sacramenta invtra adversas potestates opponen
Abbreviated transcription (Latin):
saluari posse sine his. etiã si iustꝰ
fuerit: cũ abhis ꝑcipiendis uł ar¬
ticulus necessitatis excludit. uel
sic̃ diximꝰ ad hȩc ꝑcipienda ratio
tẽꝑis ñ constringit. Quẽadmo¬
dum hii qͥ sub nat᷑ali lege erant
iusti. eiꝰmodi sacramentis ñ imbue-¬
bant᷑. sicut & p̃ceptiᷤ eiꝰmodi non
tenebant᷑. Quicũq gͦ rem sacra-¬
menti in fide recta & caritate ue-¬
ta habuert̃. sacramentis istis dãp-¬
nabilit̾ ñ caruert̃. qͥa ea uł ꝓ te¬
minente necessitate susciꝑe ñ
dm̃ inhonoras: Sacram̃tis indi-¬
cis necessitatẽ & auctori sacram̃¬
toꝵ tollis potestatẽ. & negaᷤᷤ pie-¬
tatẽ Dicis mͥ quia qͥ non habet
sacram̃ta dĩ saluari ñ potest. et
ego dico tͥ qͥ habet uirtutẽ sacra-¬
mentoꝵ dĩ ꝑire ñ potest: Aut ne-¬
ga uirtutẽ ee posse ubi sacram̃¬
tũ non ẽ: aut si concedis uirtutẽ.
nega dãpnationẽ. Qͥd ẽ maiꝰ. sa-¬
cramentũ aut uirtꝰ sacramentis

Expanded text:
si justus fuerit, cum ab his percipiendis vel articulus necessitatis excludit vel sicut diximus, ad haec percipienda ratio temporis non constringit. Quemadmodum ii qui sub naturali lege erant justi, ejusmodi sacramentis non imbuebantur, sicut et praeceptis ejusmodi non tenebantur. Quicunque ergo rem sacramenti in fide recta et charitate vera habuerunt, sacramentis istis damnabiliter non caruerunt; quia ea vel pro teminente necessitate suscipere nDeum inhonoras? Sacramentis indicis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, et negas pietatem. Dicis mihi quod qui non habet sacramenta Dei salvari non potest, et ego dico tibi qui habet virtutem sacramentorum Dei perire non potest. Aut nega virtutem esse posse ubi sacramentum non est, aut si concedis virtutem nega damnationem. Utrum est majus sacramentum, an virtus sa
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑ medicina curandis uulneri-¬
bꝰ nr̃is. quȩ cũ ex sui qͣlitate morbo
contraria ostendit᷑. in curatione
egroti ñ medicinȩ s medentiᷤ uirtꝰ
euidentissime declarat᷑. Ista medi-¬
cina. ipsa ft̃ sacram̃ta: qͦ dũ foris no-¬
bis ꝑministros sacrȩ dispensatioĩs
corꝑalit adhibent᷑ uulnera animaꝵ
nr̃aꝵ. inuisibilit curent᷑. Ut curati
& sanati: ad ꝑpetuȩ uitȩ repmissio¬
nẽ ꝑtingere possimꝰ Quȩ quidẽ¬

Expanded text:
ponitur medicina curandis ulceribponitur medicina curandis ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur. Ipsa medicina, ipsa sunt sacramenta, quae dum foris nobis per ministros sacrae dispensationis corporaliter adhibentur, vulnera animarum nostrarum invisibiliter curantur, ut curati et sanati ad perpetuae vitae repromissionem portingere possim
Abbreviated transcription (Latin):
mas cum p̾ce fudit: & miscłiam
impetrauit Remittit᷑ continuo
ysaias ut qͥndecĩ annos uitȩ illuiᷤ
adiciendos annuntiet: & ad uirtu-
neri eiꝰ curando. nouã nouo mo¬
do medicinã p̃pararet Apposita
ẽ medicina foris ut uirtꝰ occulta
intꝰ oꝑaret᷑. & ñ erat sanitaᷤᷤ ex me-
tati erat medicina. It aꝑte mon¬
straret᷑. qm̃ ex illa ñ erat: qđ ꝑ illã
erat: Magnũ de sacram̃tis sacra¬
mentũ cõmendatũ ẽ Eger ẽ genꝰ
qͥtatẽ. & foris ꝑ mortalitatẽ: Ad quẽ
sermo ꝓpħicus mittit᷑. ut ei mors
imminens ñ solũ p̃sens. s & fitt᷑a an-¬
nuntiet᷑. Qui t̾rent᷑ confitent᷑. Plo¬
rant & orant. & miscdiã impetrant:
Remittit᷑ sermo ꝓpħicꝰ. qͥnos de lon-¬
gioris uitȩ spacio indulto certoᷤᷤ
efficiat: quia eade nos scͥpt᷑a de et̃¬
ne uitȩ ꝓͥmissione consolat᷑ peni-¬
tentes. quȩ de ꝑpetuȩ mortiꝰ dãpna-¬
tione t̾ret in peccato ꝑsistente. Ap-¬

Expanded text:
s cum prece fudit et misericordiam impetravit. Remittitur continuo Isaias, ut quindecim annos vitae illius adjiciendos annuntiet, et ad virtutem neri ejus curando novam novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex meditati erat medicina, ut aperte monstraretur, quoniam ex illa non erat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentuiniquitatem, et foris per mortalitatem. Ad quem sermo propheticus mittitur, ut ei mors imminens non solum praesens, sed et futura annuntietur. Qui terrentur confitentur, plorant et orant, et misericordiam impetrant. Remittitur sermo propheticus qui nos de longioris vitae spatio indulto certos efficiat. Quia eadem nos scriptura aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Ap
Abbreviated transcription (Latin):
sine gr̃a confirmante. ñ posse non
peccare qͥa infirmitatẽ habet sine
gr̃a adiuuante Media libertas
post reparationẽ ante confirma¬
tionem. habet grãm in bono. infir-¬
mitatẽ in malo Gram̃ in bono ad¬
iuuantem ꝓpt̾ libertatẽ. & grãm
contramalum adiuuantẽ ꝓpter
infirmitatẽ. ut sit in ea posse pecca¬
re ꝓpt̾ libertatẽ & infirmitatem.
& posse non peccare ꝓpt̾ libertatẽ
& gram̃ adiuuantem. nondũ ta¬
men non posse peccare ꝓpt̾ infir¬
mitatẽ adhuc ꝑfecte non ablatã
& ꝓpt̾ grãm confirmantẽ adhuc
ꝑfecte non consũmatã Cũ autẽ
infirmitas tota e medio sublata fue¬
rit. & gr̃a confirmans fuerit con¬
sũmata. erit non posse peccare. ñ
qͥa uł tunc aut arbitrii libertas.
aut naturȩ habilitas destruatur.
s qđ gr̃ã confirmans qua p̃sente
peccatũ nequaquã in ee̾ potest.
ampliꝰ non auferatur.

Expanded text:
sine gratia confirmante; non posse non sine gratia confirmante; non posse non peccare, quia infirmitatem habet sine gratia adjuvante. Media libertas post reparationem, ante confirmationem habet gratiam in bono, infirmitatem in malo: gratiam in bono adjuvantem propter libertatem; et gratiam contra malum adjuvantem propter infirmitatem, ut sit in ea posse peccare propter libertatem et infirmitatem, et posse non peccare propter libertatem et gratiam adjuvantem, nondum tamen non posse peccare propter infirmitatem adhuc perfecte non ablatam; et propter gratiam confirmantem adhuc perfecte non consummatam. Cum autem infirmitas tota e medio sublata fuerit, et gratia confirmans fuerit consummata, erit non posse peccare. Non quia vel tunc aut arbitrii libertas aut naturae humilitas destruatur, sed quod gratia confirmans qua praesente peccatum nequaquam inesse potest amplius non auferatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dem statum spectat in p̃senti adici¬
mus Uberum arbitrium hominẽ
ante peccatũ habuisse nullatenus
ambigendum est. ea sane libertate
qua potuit siue ad bonũ siue ad ma¬
lum uoluntatis suȩ appetitũ incli-¬
cogente: Prima gͦ libertas arbitrii
fuit. posse peccare. & posse ñ pecca¬
re. sicut ultima erit libertas pos¬
se non peccare. & non posse peccare.
Prima libertas ad bonum qͥdẽ adu¬
torium habuit. s ad malũ infirmi¬
tatẽ non habuit. sic tamen ut nec
ad bonũ cogeret᷑. nec contra malũ
teneret᷑. Ultima libertas in bono
grãm habebit. in malo infirmitatẽ
non habebit. nec solũ gram in bono
adiuuantẽ. s etiã contra malum
confirmantẽ. Adiuuantẽ. ut sit
posse non peccare Confirmantẽ.
ut sit non posse peccare M edia li¬
bertas post peccatũ ꝗđ ante repara¬
tionẽ grãm non habet in bono.s
infirmitatẽ in malo. & id circo in ea
est posse peccare. non posse ñ pecca¬
re: Dosse peccare qͥa libertatẽ habet

Expanded text:
m statum spectat, in praesenti adjicimus. Liberum arbitrium hominem habuisse ante peccatum nullatenus ambigendum est, ea sane libertate qua potuit sive ad bonum sive ad malum voluntatis suae appetitum inclicogente. Prima ergo libertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et idcirco in ea est posse peccare, non posse non peccare. Posse peccare, quia libertatem habet
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ formaret᷑. sed quasi
totũ assumpsit dm̃. ut eiꝰ ipsius
imago fieret. & exp̃ssa est ad totũ
emulans ꝑfectionem. ut sicut d̃s
erat scdm rationẽ & ꝓuidentiam
& p̃scientiã & causam. sic ipsa sp̃ua¬
lis eͥet capax in uno p̾scientiȩ et
tiȩ om̃ium Et eluxit ꝑfecta ima¬
go imitans auctorẽ suum. & appa-¬
ruit quasi ipsũ in altero & idem
unũ Q inuenta st̃ in sco quoq
quȩ & in pͥmo scđm emulationem
& imitationẽ & imaginẽ & simili¬

Expanded text:
similitudinem formaretur; sed quasi similitudinem formaretur; sed quasi totum assumpsit Deum ut ejus ipsius imago fieret, et expressa est ad totum aemulans perfectionem. Ut sicut Deuserat secundum rationem et providentiam et praescientiam et causam, sic ipsa spiritualis esset capax in uno praescientiae et tiae omnium. Et eluxit perfecta imago imitans auctorem suum, et apparuit quasi ipsum in altero, et idem unum. Et inventa sunt in secundo quoque quae et in primo secundum aemulationem et imitatione
Abbreviated transcription (Latin):
simile e̾ẽ. Nam in deo qͥdẽ omĩa
erant antequã e̾ent in se scđm ra-¬
tionẽ & causam & ꝓuidentiã ex qͣ
futura erant. sed quasi minꝰ erant
& non totũ scđm rationẽ & discre-¬
tionem unguscuiꝰq quȩ ratio oĩa
continebat. & maior erat in toto.
& quasi suꝑ abundabat singłis. &
ideo non erant singła hoc totum.
sed in toto erant singła. qm̃ totũ
ad totũ. & ad singła singła. & tamen
deo in parte nichil minus erat quã
in toto. quia pars & totũ unũ erat.
sed ratione & ꝓuidentia una discre-¬
ta sunt. quȩ futura erant in parte
& toto. & minꝰ futura erant in par¬
te quã in toto: Ideo & ipsa in ratio¬
ne minꝰ habuerunt qm̃ ex ratiõe
minꝰ futura fuerunt. tamen d̾s mi¬
nus non habuit. qͥin toto totꝰ fuit.
& ꝑfectꝰ. & unus. Propt̃ hoc gͦ ratio¬
nali creaturȩ ñ unum aliquid aut
hoc aut illud in ratione diuma ꝓ
exemplari sufficere potuit. ad ciuiꝰ

Expanded text:
simile esse. Nam in Deo quidem omnia simile esse. Nam in Deo quidem omnia erant antequam essent in se secundum rationem et causam et providentiam ex qua futura erant; sed quasi minus erant et non totum secundum rationem et discretionem uniuscujusque quae ratio omnia continebat; et major erat in toto et quasi superabundabat singulis. Et ideo non erant singula hoc totum, sed in toto erant singula, quoniam totum ad totum et singula ad singula. Et tamen Deo in parte nihil minus erat quam in toto, quia pars et totum unum erat; sed ratione et providentia una discreta sunt quae futura erant in parte et toto, et minus futura erant in parte quam in toto. Ideo et ipsa in ratione minus habueruut, quoniam ex ratione minus futura fuerunt. Tamen Deus minus non habuit, qui in toto totus fuit et perfectus et unus. Propter hoc ergo rationali creaturae non unum aliquid aut hoc aut illud in ratione divina pro exemplari sufficere potuit, ad cujus
Abbreviated transcription (Latin):
Icioris qm̃ creat᷑a rationaliᷤ
pͥor facta est. & post eam fac-¬
ta est corporea creatura. non tamen
tempore sed causa solum & respectu
& dignitate: Nam ipsiꝰ creaturȩ cor-¬
poreȩ conditio ad ipsam refert᷑ crea-¬
turam rationalẽ. & scđm ipsam ꝑ-¬
fecta ẽ. sicut ipsiꝰ conditio ad solum
ta ẽ sola: Sola quippe rationalis
creat᷑a ad similitudinẽ dĩ facta legi-¬
t. & ñ dicit᷑ qm̃ alia creatura aliqua
pret̾ solam rationalẽ ad similitu¬
dinẽ dĩ facta sit. licet om̃is creatura
in ratione diuina & in ꝓuidentia ȩt̃-¬
na ipsius causam & similitudinem
habuerit. ex qua & scđm quã ꝑfecta
sit in subsistentia sua Sed magna
differentia ẽ & distantia magna
similitudinẽ in deo habere. & ipsum
enim in deo nichil ee possit quasi
minꝰ aut diuersum aut aliud a dõ.
lõge tamen aliud ẽ factũ e̾ẽ aliqͥd
ad similitudinẽ ipsius qͦd in deo ẽ
& in ratione eiꝰ & in ꝓuidentia ipsiꝰ.
& factũ e̾e ad similitudine̾ dĩ & dõ

Expanded text:
icimus quod creatura rationalis prior facta est, et post eam facta est corporea creatura; non tamen tempore, sed causa solum et respectu et dignitate. Nam ipsius creaturae corporeae conditio ad ipsam refertur creaturam rationalem, et secundum ipsam perfecta est, sicut ipsius conditio ad solum um facta est sola. Sola quippe rationalis creatura ad similitudinem Dei facta legitur; et non dicitur quod creatura aliqua praeter solam rationalem ad similitudinem Dei facta sit, licet omnis creatura in ratione divina et in providentia aeterna ipsius causam et similitudinem habuerit ex qua et secundum quam perfecta sit in sua subsistentia. Sed magna differentia est et distantia magna similitudinem in Deo habere, et ipsum enim in Deo nihil esse possit quasi minus aut diversum aut aliud a Deo, longe tamen aliud est factum esse aliquid ad similitudinem ipsius quod in Deo est; et in ratione ejus et in providentia ipsius, et factum esse ad similitudinem Dei et Deo
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ adsimilitudinẽ illoꝵ quȩ in pͥmo
erant ñ facta: Scd̃m huiꝰmodi ratio¬
nem & considerationẽ corporea
creatura post scdam t̾cio loco est
creaturã rationalem. qm̃ ad eã fac
ta ẽ. sicut ipsa rationalis ad pͥmã
facta est increatam naturam¬

Expanded text:
litudinem illorum quae in primo erant non facta. Secundum hujusmodi rationem et considerationem corporea creatura post secundam tertio loco est creaturam rationalem, quoniam ad eam est facta, sicut rationalis ipsa ad primam facta est increatam naturam
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc autẽ sine motu efficiunt.¬
& generant sine traductione.
qm̃ ȩt̃nitas nec in suo statũ deseru¬
it tẽpora ordinans. neq ex suo sub¬
stantiã ministrauit corruptibilia
creans. sed manens qđ erat. fecit qd̾
non erat. in se continens potestatẽ
faciendi. ñ sumens ex se materiam
facti Neq enim degenerauit infe-¬
riora condens. ut natura in ipsa des¬
cenderet qͥbꝰ dedit inicium. qm̃ et
hoc ipsũ om̃ipotentia eiꝰ nat᷑a conti¬
nebat. sine natura naturã creare.
qua initiũ sumerent quȩ ñ erant.
qm̃ opus & factor. natura id̾e ẽe ñ
poterant: Sicut gͦ in faciendis se
ñ minuit ȩt̾nitas. sic in factis se ñ
auxit inmensitas Sed ante facta
sine defectu plena constitit. & post
facta sine motu indeficiens ꝑman-¬
sit. nichil nouum assumens. nichil
antiquum amittens. totũ dans et
aliunde causam oꝑandi non ha-¬
buit: fecit enĩ ad similitudinẽ suã
qd̾ disponebat ad participationẽ
suã. ut ex ipsa eandẽ formã trahe-¬

Expanded text:
e autem sine motu efficiunt et generant sine traductione; quoniam aeternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens, ut natura in ipsa descenderet, quibus dedit initium; quoniam et hoc ipsum omnipotentiae ejus natura continebat sine natura naturam creare, qua initium sumerent quae non erant, quoniam opus et factor natura idem esse non poterant. Sicut ergo in faciendis se non minuit aeternitas; sic in factis se non auxit immensitas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et aliunde causam operandi non habuit. Fecit enim ad similitudinem suam, quod disponebat ad participationem sui, ut ex ipsa eamdem formam trahe
Abbreviated transcription (Latin):
similit̾ sc̃s: qm̃ ds̃ ẽ. sed uoluit fideᷤᷤ
unã in trinitate ꝑsonã distingue¬
re. cũ diceret sp̃m scm̃ Ipse enim
ẽ qui ad scĩficationemdatur. cũ in¬
spirat᷑ scĩficandis. & ñ tamen uenit
sine patre & filio. qm̃ trinitas est
indiuisa:¬

Expanded text:
fides unam in Trinitate personam distinguere, cum diceret Spiritum sanctum. Ipse enim est qui ad sanctificationem datur, cum inspiratur sanctificandis. Et non tantum venit sine Patre et Filio, quoniam Trinitas est indivisa
Abbreviated transcription (Latin):
Iposuit nomina fides. qͥbꝰ sig
erat. qͥ de sua substantia erat Qui
enĩ gignit. de substantia sua gignit.¬
& id qđ ipse est gignit: Et ꝓpterea
a quo erat qͥ cum ipso erat idẽ qđ
ipse erat. pater dictus ẽ. qͥa ab ipso
erat filiꝰ Qui autẽ abutroq erat.
utriꝰq filus non erat. ne duo e̾ent
sed sp̃c sc̃s patris & filii. ꝓcedens a pa-¬
tre & filio Et ꝓfessa est fides catho¬
lica patrẽ & filium & sp̃m scm̃ Et¬

Expanded text:
Posuitque nomina fides quibus sige ipsius substantia erat. Qui enim gignit et de sua substantia gignit; id quod ipse est, gignit. Et propterea a quo erat qui cum ipso erat idem quod ipse erat, Pater dictus est; quia ab ipso erat Filius Qui autem ab utroque erat, utriusque Filius non erat, ne duo essent sed Spiritus sanctus Patris et Filii, procedens a Patre et Filio. Et professa est fides catholica Patrem et Filium et Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
tincta: Ex qͥbꝰ pͥmũ erat. honora patr̃e
Terciũ ñ mechaberi. Quartũ ñ furtũ fa¬
cie. Qͥntũ ñ falsũ testimoniũ dice ᷤᷤ. Dex¬
tũ ñ concupisceᷤᷤ uxorẽ ꝓximi tui. Sep

Expanded text:
tincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tertium: Non moechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non conc