comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te intellecta ee cũ dõ. Cũ igit᷑ euitunde stul¬
ticie gr̃a eandẽ stulticiã qͥsq intelligit ñ¬
dũ est sapiens. Cũ aut̃ sapiens fuerit: ñ interea
que ille intelligit stulticia numertinda est.
Quã obrẽ qm̃ ea conuncta sunt dõ quę iã
sapiens intelligit recte adõ stulcia secernet᷑
Acute qͥdẽ inqͣm ut soles alypi respondisti.s
cũ qͣm in alienas trusus angustias. Tam qͥ ut
arbitror adhuc mecũ stultus eẽ dignaris.
quid fuciemus si aliquẽ nanciscamur sapi¬
entẽ qui nos tanto malo docendo ac dispu¬
tando libent̾ liberet. Nã nichil eũ prius qͣn¬
tũ arbitror dep̾caturussũ nisi ut mͥ osten¬
dat quę sit quid sit qualis sit om̃ino stulti.¬
cia. Dece eni non facile affirmauerĩ.
Me tum̃ tuntũ ⁊ tã diu detinet qͣntũ et
qͣm diu ame non intelligit᷑.: Dicturus est
ergo ille te auctore ut hoc uos docerẽ qͣndo
stultus erũ adme uenire debuistis. Modo
autẽ uos. ur̃i mugistri ẽẽ poteritis nã ego

Expanded text:
ntellecta esse cum Deo. Cum igitur evitandae stultitiae gratia eamdem stultitiam quisque intelligit, nondum est sapiens. Cum autem sapiens fuerit, non inter ea quae ille intelligit stultitia numeranda est. Quamobrem quoniam ea conjuncta sunt Deo, quae jam sapiens intelligit, recte a Deo stultitia secernitur. 9. Acute quidem, inquam, ut soles, Alypi, respondisti, sed tanquam in alienas trusus angustias. Tamen quia, ut arbitror, adhuc mecum stultus esse dignaris, quid faciemus si aliquem nanciscamur sapientem, qui nos tanto malo docendo ac disputando libenter liberet? Nam nihil eum prius, quantum arbitror, deprecaturus sum, nisi ut mihi ostendat quae sit, quid sit, qualis sit omnino stultitia. De te enim non facile affirmaverim; me tamen tantum et tam diu detinet, quantum et quam diu a me non intelligitur. Dicturus est ergo ille, te auctore: Ut hoc vos docerem, quando stultus eram ad me venire debuistis; modo autem vos vestri magistri esse poteritis: nam ego
Abbreviated transcription (Latin):
Nonnouit inqͣm sapiens codicẽ suũ. palliũ.
tunicã. suppellectilẽ. si qͣm habet cetera que
inqͣm dicis non om̃e qđ nouit sapiens eẽ cũ dõ
sed tum̃ quisquis sapientis cũ dõ ẽ id nosse
sapientẽ. optime inqͥt. Nã qͥcquid sensu isto
corporis nouit. n est cũ dõ. s illud qđ animo
ꝑcipit. plus &ia fortusse audeo dicere. sed
tam̃ dica. Uobis enĩ existimutorib auc con¬
firmer aut discã. qͥsquis eni ea sola nouit
que corporis sensus actingit. uonsolũ cũ dõ
eẽ ñ mͥ uidet̾ sed ne secũ quidẽ. hic cũ try

Expanded text:
— Non nouit, inquam, sapiens codicem suum pallium — Non nouit, inquam, sapiens codicem suum pallium tunicam supellectilem, si quam habet, ceteraque inquam, dicis, non omne, quod nouit sapiens, esse cum deo, sed tamen quidquid sapientis cum deo est, id nosse sapientem. — Optime, inquit; nam quidquid sensu isto corporis nouit, non est cum deo, sed illud, quod animo percipit. plus etiam fortasse audeo dicere, sed tamen dicam; uobis enim existimatoribus aut confirmem aut discam. quisquis ea sola nouit, quae corporis sensus attingit, non solum cum deo esse non mihi uidetur sed ne secum quidem — Hic cum Try
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm concepisti mte uideamus. Odi ego inqͥt
definire. qͥd ergo fticiemꝰ inqͣm. tu inqͥt defini
queso. Nã facilius est mͥ uidere in alterius
definitione qͥd ñ ꝓbẽ qͣm quicqͣm bene defini¬
endo explicure. Gertĩ tibi morẽ in qͣm. uidet
tibi id eẽ cũ dõ qđ abeo regit᷑ atq ad ministra
t non ait ille hoc ammo conceperã. cũ dice¬
ba ea que non mouent᷑ eẽ cũ dõ. Uide ergo
inqͣm utrũ hec tibi saltẽ definitio placeat.
cũ dõ est quicqͥd intelligit dm̃. Concedo in qͥt.
Quid ergo inqͣm sapiens dm̃ tibi intelligere
Ñ uidet᷑. Uidet᷑ inqͥt. Cũ ergo sapientes ñ solũ
in una domo aut urbe s &iã ꝑ in mensa regi¬
onũ peregrinando nauigandoq moueant᷑:
quomodo erit uerũ qͥcquid cũ dõ ẽ ñ moueri
R isũ mͥ inqͥt moiusti qͣsi ego qđ sapiens facit
dixerĩ eẽ cũ dõ. Cũ dõ ẽ. sed illud qđ nõuit.

Expanded text:
quam concepisti mente, uideamus. — Odi ego, inquit, quam concepisti mente, uideamus. — Odi ego, inquit, definire. — Quid ergo faciemus ? inquam. — Tu, inquit, defini quaeso. nam facilius est mihi uidere in alterius definitione, quid non probem, quam quicquam bene definiendo explicare. — Geram tibi morem, inquam. uidetur tibi id esse cum deo, quod ab eo regitur atque administratur ? — Non, ait ille, hoc animo conceperam, cum dicebam ea quae non mouentur esse cum deo. — Uide ergo, inquam, utrum haec tibi saltem definitio placeat: cum deo est quidquid intellegit deum. — Concedo, inquit. — Quid ergo ? inquam; sapiens deum tibi intellegere non uidetur? — Uidetur, inquit. — Cum ergo sapientes non solum in una domo aut urbe sed etiam per inmensa regionum peregrinando nauigandoque moueantur, quomodo erit uerum quidquid cum deo est non moueri? — Risum mihi, inquit, mouisti, quasi ego quod sapiens facit dixerim esse cum deo. cum deo est, sed illud quod nouit.
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt illud non dixerĩ qđ sine dõ nichil sit. nã
ꝓrsus omĩa quȩ mouent᷑ ñ mͥ uident᷑ eẽ cum
dõ. sine dõ est inqͣm igit᷑ cęlũ qđ inoueri nemo
ambigit. non est in qͥt sine dõ. cęlũ ergo est
aliqͥd cũ dõ qđ moueut᷑. ñ possũ inqͥt ut uolo
explicare qđ sencio. tm̃ qđ moliar dicere
peto ut ñ expectutis uerbis meis sagacissime
si potestis intellegatis. Nã isine dõ nichil
mͥ uidetur eẽ & qđ cũ dõ ẽ rursũ uidetur
in concussũ manere. Cęlũ aut̃ dicere sine¬
dõ eẽ non possũ. non solũ qđ nichil sine dõ
eẽ arbitror. s qđ celũ putẽ habere aliqͥd
qđ ñ mouet᷑ qđ uere aut ds̃ ẽ aut cũ dõ qͣm.¬
uis ipsum celũ non dubitẽ uerti ac moueri.
Defini ergo inqͣm si plucet qͥd sit eẽ cũ dõ
⁊ qͥd sit eẽ ñ sine dõ. sienĩ de uerb̾ inter nos
controuersia est facile contenet᷑. dũ mͦ tẽ ipsã

Expanded text:
inquit, illud non dixerim, quod sine deo nihil sit; nam inquit, illud non dixerim, quod sine deo nihil sit; nam prorsus omnia, quae mouentur, non mihi uidentur esse cum deo. — Sine deo est, inambigit. — Non est, inquit, sine deo caelum. — Ergo est aliquid cum deo, quod moueatur ? — Non possum, inquit, ut uolo, explicare quod sentio; tamen quid moliar dicere, peto, ut non exspectatis uerbis meis sagacissime, si potestis, intellegatis. nam et sine deo mihi nihil uidetur esse et, quod cum deo est, rursum uidetur inconcussum manere; caelum autine deo esse arbitror sed quod caelum putem habere aliquid, quod non mouetur, quod uero aut deus est aut cum deo, quamuis ipsum caelum non dubitem uerti ac moueri. Defini ergo, inquam, si placet, quid sit esse cum deo et quid sit non esse sine deo. si enim de uerbis inter nos controuersia est, facile contemnetur, dummodo rem ipsam,
Abbreviated transcription (Latin):
simul que ds̃ administrut oidine adminis¬
trent᷑: cui ego: que ad ministrãt ⁊ aguntur
uident᷑ tibi moueri an immobilia putus eẽ.
ista inqͥt que in hoc mundo fiunt. fiteor mo¬
ueri. reliqͣ inqͣm negas : que s cũ dõ inquit ñ
mouent᷑: reliqͣ om̃ia moueri arbitror Cũ igit᷑
ea quȩ cũ dõ sunt inqͣm ñ moueri putusceta
aut̃ concedis moueri: ostendis omĩa que mo¬
uent᷑ ñ ẽẽ cũ dõ. Repete hoc ipsũ in qͥt paulo
planius: qđ non mͥ uisus ẽ difficultute intel¬
ligendi fieri uoluisse s quęrendi spaciũ quo
inueniret qͥd responderet. dixisti inquã ea
que cũ dõ sunt zion moueri. cet̾a aut̃ mo¬
Restut ut pret̾ dm̃ sint que mouent᷑. Quib
nichil hoc ad me inqͣm. fateris enĩ ut opinor ñ
omĩa que in hoc mundo sunt ñ moueri. ex quo
conficit᷑ non omĩa mundi huius eẽ cũ dõ. fateor

Expanded text:
simul, quae deus administrat, ordine adminissimul, quae deus administrat, ordine administrentur. Cui ego: Quae administrantur et aguntur, uidentur tibi moueri an immobilia putas esse? — Ista, inquit, quae in hoc mundo fiunt, fateor moueri. — Reliqua, inquam, negas ? — Quae sunt cum deo, inquit, non mouentur; reliqua omnia moueri arbitror. — Cum igitur ea, quae cum deo sunt, inquam, non moueri putaş, cetera autem concedis moueri, ostendis omnia, quae mouentur, non esse cum deo. — Repete hoc ipsum, inquit, paulo planius. — Quod non mihi uisus est difficultate intellegendi fieri uoluisse, sed quaerendi spatium, quo inueniret quid responderet. — Dixisti, inquam, ea quae cum deo sunt non moueri. cetera autem morestat, ut praeter deum sint quae mouentur. — Quibus — Nihil hoc ad me, inquam; fateris enim, ut opinor, non omnia, quae in hoc mundo sunt, non moueri. ex quo conficitur non omnia mundi huius esse cum deo. — Fateor,
Abbreviated transcription (Latin):
omia Parutussũ in qͥt qͣntũ ualeo qͦ modo
ergo inqͣm agit ordine omĩa ds̃ꝰ ita ne
ut &iã se ordine agat anpret̾ eũ ordinẽ
ab eo cetera gub̾nant᷑ : ubi omia bona sunt
inqͥt.mordo non est. Est enĩ sũma ȩqͣlitts
quȩ ordinẽ nichil desiderat. Negus inqͣm
apud dm̃ omĩci bona ẽẽ: non Nego inquit
conficit̾ inqͣm neq dm̃ xieq illa que apud
dm̃ sunt ordine adminis truri concedebat
nũ qͥd nã inqͣm omia bona nichil tibi ui¬
dent̾ ẽẽ simmo ait ipsa uere s̃ubi ergo
est inqͣm illud cuũ qđ dixisti om̃ia quę
sunt ordine ad ministrari. nichilq om̃ino
cẽ qđ ab ordine sepuratũ sit : sed sunt inqͥt
&ia mala. ꝑque fuctũ est ut & bona ordo
concludat: nã sola bonu ñ ordine reguntur.
s simul bona ⁊ mala: cũ aut̃ dicimus om̃ia
que s. n sola utiq bona dicim: ex qͦ ftt: ut om̃a

Expanded text:
omnia. — Paratus sum, inquit, quantum ualeo. — Quomodo omnia. — Paratus sum, inquit, quantum ualeo. — Quomodo ergo, inquam, agit ordine omnia deus? itane, ut etiam se ordine agat? an praeter eum ordine ab eo cetera gubernantur? — Ubi omnia bona sunt, inquit, ordo non est. est enim summa aequalitas, quae ordinem nihil desiderat. — Negas, inquam, apud deum omnia bona esse? — Non nego, inquit. — Conficitur, inquam, neque deum neque illa, quae apud deum sunt, ordine administrari. — Concedebat. — Numquidnam, inquam, omnia bona nihil tibi uidentur esse ? — Immo, ait, ipsa uere sunt. — Ubi ergo est, inquam, illud tuum, quod dixisti, omnia quae sunt ordine administrari nihilque omnino esse, quod ab ordine separatum sit? — Sed sunt, inquit, etiam mala, per quae factum est, ut et bona ordo concludat; nam sola bona non ordine reguntur sed simul bona et mala. cum autem dicimus: \'omnia quae sunt\', non sola utique bona dicimus. ex quo fit, ut omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Tũ uͦ in qͣdã disputticione non parue rei qͥm
die natali meo cũ conuiiuis habui. atq in
libellũ contuli mͥ tanta mens eiꝰ apparuerat.
ut Nichil aptius uere philosophie uideretur.
Ituq instituerã cũ abundaret ocio agere
operis libro abste cognitũ est. Cũ igit᷑ me¬
moruto in loco ut cõmode potiumus c̃sedissem
ego illis duob ad olescentib qͣm uis uobis
inqͣm suscensu erĩ puerilit̃ de magnis rebus
agentib cam̃ mͥ uidet᷑ non sine ordine ꝓpicio
dõ accidisse qđ insermone qͦ uos ab istti leuita¬
te detraheba cẽpus ita consũptũ ẽ ut res
tanta ad alypii aduentũ dilata uideat᷑.
qͣ ꝓpt̃ qm̃ iã ei questionẽ niotissimũ feci &
qͣntũ mea ꝓcesserimus ostendi. paratus ne es
licenti causam qͣm suscepisti ex illa tua dif¬
finitione defendere. na meminisse me arbi¬
tror te ordinẽ eẽ dixisse ꝑquẽ ds̃ ageret

Expanded text:
tum uero in quadam disputatione non paruae rei, quam tum uero in quadam disputatione non paruae rei, quam die natali meo cum conuiuis habui atque in libellum contuli, tanta mihi mens eius apparuerat, ut nihil aptius uerae philosophiae uideretur. itaque institueram, cum abundaret otio, agereimo etiam huius operis libro abs te cognitum est. Cum igitur memorato in loco, ut commode potuimus, consedissemus, ego illis duobus adulescentibus: Quamuis uobis, inquam, suscensuerim pueriliter de magnis rebus agentibus, tamen mihi uidetur non sine ordine propitio deo accidisse, quod in sermone, quo uos ab ista leuitate detrahebam, tempus ita consumptum est, ut res tanta ad Alypii aduentum dilata uideatur. quapropter quoniam ei iam quaestionem notissimam feci et quantum in ea processerimus ostendi, paratusne es, Licenti, causam, quam suscepisti, ex illa tua definitione defendere? nam meminisse me arbitror te ordinem esse dixisse, per quem deus ageret
Abbreviated transcription (Latin):
placuit questionẽ differri simul ut meo sto¬
macho parcerẽ nã eũ plusqͣm uellẽ cõmouerant
ea quȩ mͥ euomenda in illos ad olescentes ne
cessario uisa sunt. s cũ abire coepissem. mem̃to
inqͥt licencius qm multu ⁊ qͣm necessaria nob̾
abste accipienda ꝑ occultissimũ illũ diuinũ¬
que ordinẽ &iã te nesciente sub ministrent᷑
Uideo inqm. ⁊ ingratus dõ non sum uosq ipsos
qͥ hȩc aduertitis obid ipsũ p̃sumo fore melio.¬
res hoc fuittuntũ illo die negociũ meũ.¬
nterpositis deind pauculis dieb uenit
alypius ⁊ exorto sole clurissimo inuittiũ
celinitor ⁊ qͥntũ in illis locis hieme potertit
blanda tẽperies in pͣtũ descendere quo
sepius ⁊ fumiliarius utebam᷑: Nobiscũ erat
&iã mat̾ nr̃a. cuiꝰ ingeniũ atq inres diuin&ᷤ
inflãmatũ animũ. cũ antea conuictu diu.¬
turno & diligenti consideratione ꝑspexert̃

Expanded text:
placuit quaestionem differri, simul ut meo stoplacuit quaestionem differri, simul ut meo stomacho parcerem. Nam eum, plus quam vellem, commoverant ea quae mihi evomenda in illos adolescessario uisa sunt. sed cum abire coepissemus: Memento, inquit Licentius, quam multa et quam necessaria nobis abs te accipienda per occultissimum illum diuinumque ordinem etiam te nesciente subministrentur. — Uideo, inquam, et ingratus deo non sum uosque ipsos, qui haec aduertitis, ob id ipsum praesumo fore meliores. — Hoc fuit tantum illo die negotium meum.nterpositis deinde pauculis diebus uenit Alypius et exorto sole clarissimo inuitauit caeli nitor et, quantum in illis locis hieme poterat; blanda temperies in pratum descendere, quo saepius et familiarius utebamur. nobiscum erat etiam mater nostra, cuius ingenium atque in res diuinas inflammatum animum cum antea conuictu diuturno et diligenti consideratione perspexeram
Abbreviated transcription (Latin):
sanorũ intellectus intuet̾ satis cristus ip̃se
significat. qui ñ dt̃ regnũ meũ non est de
mundo sed regnũ meũ non ẽ de hoc mundo
Nã quisquis omem philosophiã fugiendam
puttit. nichil nos uult aliud qͣm non amare
sapienciã. contẽnerẽ te igit᷑ in his litteris meis
si sapienciã ñ amares. non aut̃ contẽnerẽ si
eam mediocrit̾ amares multo minus si tantũ
qͣntũ ego amares sapienciã. nunc uͦ cũ ea mul¬
to plus qͣm me ipsũ diligas ⁊ noueri qͣntũ me
diligas cũq in eã tancũ ꝓfeceris ut iũ nec qͥus¬
uisim cõmodi fortuiti nec ipsius mortis qđ ui¬
ris doctissimis difficillimũ est horrore terre¬
aris qͣm sũmã philosophiȩ arcẽ om̃s eẽ c̃ficent᷑.
ego ne me non libent̾ tibi etiã discipulũ dabo.
hic illa cũ blunde ac religiose nũqm me tantũ
mentitũ eẽ dixisse. ⁊ uiderẽ tã multa xios
uerba fudisse ut neq scribenda non eent. &iã
libri modus eẽt neq tabulȩ reliquȩ forent

Expanded text:
sanorum intellectus intuetur , satis ipse Christus significat, qui non dicit, Regnum meum non est de mundo; sed, Regnum meum non est de hoc mundo? Nam quisquis omnem philosophiam fugiendam putat, nihil nos vult aliud, quam non amare sapientiam. Contemnerem te igitur in his litteris meis, si sapientiam non amares; non autem contemnerem, si eam mediocriter amares; multo minus, si tantum quantum ego amares sapientiam. Nunc vero cum eam multo plus quam meipsum diligas, et noverim quantum me diligas; cumque in ea tantum profeceris, ut jam nec cujusvis incommodi fortuiti, nec ipsius mortis, quod viris doctissimis difficillimum est, horrore terrearis, quam summam philosophiae arcem omnes esse confitentur; egone me non libenter tibi etiam discipulum dabo? 33. Hic illa cum blande ac religiose nunquam me tantum mentitum esse dixisset, et viderem tam multa nos verba fudisse, ut neque scribenda non essent, et jam libri modus esset, neque tabulae reliquae forent;
Abbreviated transcription (Latin):
impetrauero ut ame amplius istti responsio¬
ne nichil flagitetis. Nullo mͦ inqͣm ẽ alipi
beni uolencie atq humunitatis tue uocẽ tua
sermoni nr̃o &ici desideruttĩ negare. sed ꝑge
modo qđ instituisti effice. cetera ut iã sese
habet ordo ille ꝓuenient. aeque m de ordi¬
ne inqͥt sunt sperunda meliora. in cuiꝰ assertio¬
nẽ interĩ me substituere uolustis. sed ni
fallor ob hoc stulticiã dõ ista tua conclusio¬
ne ab his copulatũ putusti. qđ uniuersa que
intelligit sapiens cũ dõ eẽ dixerunt. sed id
qͣtinus accipiendũ sit nunc omitto. Tua illam
ratiocinacionẽ paululũ aduerte. Dixisti qͥppo
uã si cũ dos quecũq intelligit sapiens nec nis
intellectã. stulticiã effugere potest qͣsi uͦ illud¬

Expanded text:
impetrauero, ut a me amplius ista responsioimpetrauero, ut a me amplius ista responsione nihil flagitetis. — Nullo modo, inquam, est, Alypi, beneuolentiae atque humanitatis tuae uocem tuam sermoni nostro etiam desideratam negare. sed perge modo, quod instituisti effice; cetera, ut iam sese habet ordo ille, prouenient. — Aeque mihi de ordine, inquit, sunt speranda me- liora, in cuius adsertione interim me substituere uoluistis. sed, ni fallor, ob hoc stultitiam deo ista tua conclusione ab his copulatam putasti, quod uniuersa, quae intellegit sapiens, cum deo esse dixerunt. sed id quatenus accipiendum sit, nunc omitto; tuam illam ratiocinationem paululum aduerte. dixisti quippe: \'nam si cum deo sunt, quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest
Abbreviated transcription (Latin):
contenta. uidebimꝰ alias cũ ds ipse oportuni¬
cutẽ ordine dederit. Definitũ ẽ aut qͥdsit
eẽ cũ dõ ⁊ cũ ame dictũ ẽẽt id eẽ cũ dõ qđ
intelligit dm̃. Uos ⁊iã plus adiecistis ut ibi
sint &iã illa que intellegunt᷑ a sapiente.
Qua inre multũ me mouet. qͦmodo subito
cũ dõ stulticia collocaueritis. Hã si cũ dõ
sunt quȩcũq intelligit sapiens nec nisi intel¬
lectũ stulticiã effugere potest. Erit &iã qđ
dicto nefus est pestis illa cũ dõ. qua conclusione
cõmoti cũ insilentio se aliqͣntũ tenuissent. res¬
pondeat. inqͥt trygetius ⁊iã ille de cuiꝰ ad uen¬
tu ad istã disputucionẽ opor tunissimo ñ nos
puto temere grutulutos. Tu alypius. Os meli
orchuicine michi tundẽ tuntũ meũ silenciũ
parubat᷑ sed in rupta ia quies ẽ uerũ nunc
enitar huic ut cũq rogationi satis fucere
cũ mͥ prius uł infuturũ ꝓspexero ⁊ auobis

Expanded text:
contenta — uidebimus alias, cum deus ipse oportunicontenta — uidebimus alias, cum deus ipse oportunitatem ordine dederit. Definitum est autem, quid sit esse cum deo, et cum a me dictum est id esse cum deo, quod intellegit deum, uos etiam plus adiecistis, ut ibi sint etiam illa, quae intelleguntur a sapiente. qua in re multum me mouet, quomodo subito cum deo stultitiam collocaueritis. nam si cum deo sunt, quaecumque intellegit sapiens, nec nisi intellectam stultitiam effugere potest, erit etiam, quod dictu nefas est, pestis illa cum deo. — Qua conclusione commoti cum in silentio se aliquantum tenuissent: Respondeat, inquit Trygetius, etiam ille, de cuius aduentu ad istam disputationem oportunissimo non nos puto temere gratulatos. — Tum Alypius: Deus melihucine mihi tandem tantum meum silentium parabatur? sed inrupta iam quies est. uerum nunc enitar huic utcumque rogationi satisfacere, cum mihi prius uel futurum prospexero et a uobis
Abbreviated transcription (Latin):
fortusse aliqͥd suarũ rerũ ñ ꝓpt̃̾ se qͥdẽ sed
ppt̾ suos sibi tum̃ necessarios cõm̃dat ser¬
uandũ illi fumulo ut ille tũ qͣm sobrius
⁊ ex optima dñĩ disciplina ñ qͥdẽ custodiat
nisi qđ ꝓpt̃ stultos ad sapienciã deducendos
sed qđ ctm̃ ille custodiendũ imperiunt. nec
om̃ino huic inqͥt cõmendari quicqͣm arbitror
a supiente si quidẽ ille dõ seꝑ infixus ẽ siue
tacitus siue cũ hominib loquens sed ille serui
iã bene insticutus diligent̾ seruut qđ int̾dũ
disputunti dño suggertt. ⁊ ei tanqͣm iustissi.¬
mo gratũ faciat officiũ suũ sub cui se uidet
potestute uiuere. & hoc fac̃ ñ qͣsi raciocinan¬
dor sed sũma illa lege sũmoq or dine p̃scri¬
bente. Hichil inqͣm nunt resisto rucionib
tius ut qđ suscepimus ꝑ agut᷑ pocius. de isto
uero diligent quẽ ad modũ sehabeut
Non enĩ purua resẽ aut tt̃ paruo sermone

Expanded text:
fortasse aliquid suarum rerum non propter se quidem sed fortasse aliquid suarum rerum non propter se quidem sed propter suos, sibi tamen necessarium commendat seruandum illi famulo, ut ille tamquam sobrius et ex optima domini disciplina non quidem custodiat, nisi quod propter stultos ad sapientiam perducendos sed quod ei tamen ille custodiendum imperarit ? — Nec omnino huic, inquit, commendari quicquam arbitror a sapiente, si quidem ille deo semper infixus est siue tacitus siue cum hominibus loquens; sed ille seruus iam bene institutus diligenter seruat, quod interdum disputanti domino suggerat et ei tamquam iustissimo gratum faciat officium suum, sub cuius se uidet potestate uiuere, et hoc facit non quasi ratiocinando sed summa illa lege summoque ordine praescribente. — Nihil, inquam, nunc resisto rationibus tuis, ut quod suscepimus potius peragatur. de isto uero diligenter, quem ad modum sese habeat — non enim parua res est aut tam paruo sermone
Abbreviated transcription (Latin):
da xidũ sũ illius famuli dñs sed ei mͦ seruio
mꝰ pugno ut ñ seruia ⁊ qͣsi audeo me asserere
in lib̾tute met̃ ⁊si forte aliqͥndo impero atq
ob tẽperat mͥ facit quę sepe puture qđ uice¬
rĩ. inaliis rursus reb iti sese erigit ut eius
sub pedib miser iacet̃. Quã obre qͣndo desapi¬
ente querimus. menolo nomines. Hec me inq
Sed cum̃ nũquid nã sapiens iste suos potest
deserere aut ullo pacto cũ hoc corpus agit
in qͦ istũ fumulũ sua lege deuinctũ tenet
relinqͥt officiũ beneficia tribuendi quibus
potest ⁊ maxime qđ ab eo uehem̃tisime
flugitutur sapienciã ipsẽ docendi. qđ cũ fas
ut c̃grue doceat minusq in eptus sit. p̃para
sepe aliquid qđ ex dispositione eloquat᷑ ac
disputet. Qđ nisi memoriȩ cõmendauerit
pereat nec esse est. Ergo aut officia beni¬
uolenciȩ negub̾ ee sapientis. aut c̃fiteberis
res aliqͣs sapientis memoria custodiri An

Expanded text:
da, nondum sum illius famuli dominus sed ei modo seruio, da, nondum sum illius famuli dominus sed ei modo seruio, modo pugno, ut non seruiam, et quasi audeo me adserere in libertatem meam, et si forte aliquando impero atque obtemperat mihi facitque saepe putare, quod uicerim, in aliis rursus rebus ita sese erigit, ut eius sub pedibus miser iaceam. quam ob rem quando de sapiente quaerimus, me nolo nomines. — Nec me, inquam; sed tamen numquidnam sapiens iste suos potest deserere aut ullo pacto, cum hoc corpus agit, in quo istum famulum sua lege deuinctum tenet, relinquit officium beneficia tribuendi quibus potest et maxime, quod ab eo uehementissime flagitatur, sapientiam ipsam docendi? quod cum facit, ut congrue doceat minusque ineptus sit, praeparat saepe aliquid, quod ex dispositione eloquatur ac disputet, quod nisi memoriae commendauerit, pereat necesse est. ergo aut officia beniuolentiae negabis esse sapientis aut confiteberis res aliquas sapientis memoria custodiri. an
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse. Tũ arridens. Grticias age inqͣm licen¬
ti huic seruo tuo. qͥ tibi aliqͥd nisi de peculio
suo ministraret: nunc fortusse qđ ꝓmeres
non haberes. nã si adecĩ partẽ memoria ꝑtinet
quȩ se uelud fumulã bone menti regendã
concedit. ipsa nunc ad iutus es michi crede ut
hoc diceres. Ergo anteqͣm ad illũ ordinem
redeaonne tibi uidet᷑ uł ꝓpt̾ talia id est
uł ꝓpt̃ honestas ac necessarias disciplinas me¬
moria op eẽ sapienti. Quid in qͥt memoria
opus ẽ cũ om̃s suas resp̃sentes habeat ac teneat
ñ enĩ uł in ipso sensu ad id qđ ante oculos nros
ẽ in auxiliũ nob̾ uocam memoriã. Sapiencia
igit ante illos interior ed incellectus oculos
habenti om̃it idẽ dm̃ ipsũ fixe immobilit̃q
intuenti cũ qͦ sunt omia quȩ intellectus uid&
acpossidet qͥd op est queso memoria . mͥ autẽ
ut opus eẽt ad hȩc que abste audiera retinen¬

Expanded text:
dixisse. tum arridens: Gratias age, inquam, Licendixisse. tum arridens: Gratias age, inquam, Licenti, huic seruo tuo, qui tibi nisi aliquid de peculio suo ministraret, nunc fortasse quod promeres non haberes. nam si ad eam partem memoria pertinet, quae se uelut famulam bonae menti regendam concedit, ipsa nunc adiutus es, mihi crede, ut hoc diceres. ergo antequam ad illum ordinem redeam, nonne tibi uidetur uel propter talia, id est propter honestas ac necessarias disciplinas, memoria opus esse sapienti? — Quid, inquit, memoria opus est, cum omnes suas res praesentes habeat ac teneat? non enim uel in ipso sensu ad id, quod ante oculos nostros est, in auxilium uocamus memoriam. sapienti igitur ante illos interiores intellectus oculos habenti omnia, id est deum ipsum fixe immobiliterque intuenti, cum quo sunt omnia, quae intellectus uidet ac possidet, quid opus est quaeso memoria? mihi autem ut opus esset ad haec quae abs te audieram retinen
Abbreviated transcription (Latin):
bitare: Utit̾ ergo ac sapiens qͣsi seruo ut hȩç
ei iubeat eas que iã domito atq substrato
metas legis imponit ut dũ istis sensib ucit᷑
ꝓpt̃ illa quȩ iã non sapienti s sibi surt nobe¬
saria ⁊ĩ se audeat extollere audeit nec suꝑbire
Año nec his ipsis quȩ adse ꝑtinent passim atq
in moderate uti. ad illã enĩ uilissimã parte
poss ea ꝑtinere que p̃tereunt. Suib aut̃ est
memoria necessaria nisi p̃tereuntib. ⁊ qͣsi fugi¬
entib reb. Iue igit᷑ sapiens amplectit᷑ dm̃
eo quȩ ꝑfruit᷑ qui semꝑ manet. nec expectat᷑
ut sit. Mec metuit ne desit. sed eo ipso qͦ uere
est semꝑ est p̃sens. Curat aut̃ immobilis
⁊ inse manens Serui sui qđ am medo peculiũ
ut eo tt̃qͣm frugi ⁊ diligens ftunulus. bene.
uttit᷑ parce que custodiat. Qu&̃ sentencia
eiꝰ cũ ad miratione considerans recor daus
sũ id ipsũ aliqͣndo me breuit̃ illo audiente

Expanded text:
bitare. utitur ergo hac sapiens quasi seruo, ut haec bitare. utitur ergo hac sapiens quasi seruo, ut haec ei iubeat easque iam domito atque substrato metas legis inponat, ut dum istis sensibus utitur propter illa, quae iam non sapienti sed sibi sunt necessaria, non se audeat extollere nec superbire domino nec his ipsis, quae adpertinent, passim atque immoderate uti. ad illam enim uilissimam partem possunt ea pertinere, quae praetereunt. quibus autem est memoria necessaria nisi praetereuntibus et quasi fugientibus rebus? ille igitur sapiens amplectitur deum eoque perfruitur, qui semper manet nec expectatur, ut sit, nec metuitur, ne desit, sed eo ipso, quo uere est, semper est praesens. curat autem immobilis, et in se manens serui sui quodam modo peculium, ut eo tamquam frugi et diligens famulus bene utatur parceque custodiat. Quam sententiam eius cum admiratione considerans recordatus sum id ipsum aliquando me breuiter illo audiente
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ modi sit suspicari. Hegts ergo inqͣm non
solũ excorpore ⁊ anima. sed etiã ex anima
tota conscure sapientẽ. siquidẽ partẽ istum
qͣ utitur sensibus anime eẽ negare dem̃tis est.
Non enĩ ipsi oculi uł aures. sed nescio quid
aliud ꝑoculos sentit. Ipsũ aut̃ sentire si non
dam intellectui xĩdumꝰ alicui parti animę
restat ut corpori tribuat᷑ quo absurdius dici
nichil interĩ mͥ uidet᷑: animai inqͥt sapientis
ꝑ purgata ꝑ urtutib &iã coherens dõ. sapi.¬
entis &iã nomine digna est ne quicqͣm eiꝰ aliud
decet appellare sapientẽ. s ttm̃ qͣsi quȩdã
ut itti dicã sordes atq exubi aeqͥbus se ille
munduuit ⁊ qͣsi subtraxit inse ipsũ ei anime
seruiunt: uł si tota hȩc anima dicenda est
ei certe parti anime seruiunt atq subiecte
sunt qͥm solã sapientẽ nominari decet. inqͣ
parte subiecta &iã ipsc̃ memoriã puto ha.¬

Expanded text:
cuius modi sit suspicari. Negas ergo, inquam, non cuius modi sit suspicari. Negas ergo, inquam, non solum ex corpore et anima sed etiam ex anima tota constare sapientem, si quidem partem istam, qua utitur sensibus, animae esse negare dementis est. non enim ipsi oculi uel aures sed nescio quid aliud per oculos sentit. ipsum autem sentire si non damus intellectui, non damus alicui parti animae. restat, ut corpori tribuatur, quo absurdius dici nihil mihi interim uidetur. — Anima, inquit, sapientis perpurgata uirtutibus et iam cohaerens deo sapientis etiam nomine digna est nec quicquam eius aliud delectat appellare sapientem; sed tamen quasi quaedam, ut ita dicam, sordes atque exuuiae, quibus se ille mundauit et quasi subtraxit in se ipsum, ei animae seruiunt uel, si tota haec anima dicenda est, ei certe parti animae seruiunt atque subiectae sunt, quam solam sapientem nominari decet. in qua parte subiecta etiam ipsam memoriam puto ha
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd uelle diceret sed uerecundia eũ ne qͣsi
in alienũ locũ irrueret contieri. fccipotis.¬
cute ia cacente licencio ut ꝓmeret siqͥd ueller
At ille istti inqͥt quȩ ad sensus corporis ꝑtinent
prsus nemo michi uidet̾ nosse alud estrenim
sentire. aliud nosse. qͣre siqͥd nouimus solo in¬
tellectu contineri puto. ⁊ eo solo posse cõphen¬
di. ex qͦ fit ut si illud ẽ cũ dõ qđ intelligendo
sapiens nouit. totũ cũ nouit sapiens possit
ce cũ dõ: qđ cũ licencius approbasset. subiecit
aliud qđ nullo pacto posse contenere. ait eni
Sapiens ꝓrsus ipsẽ cũ dõ est. Nã & se ipsũ in¬
telligit sapiens qđ conficit̾ ⁊ exeo qđ ate
accepi itsse cũ dõ qđ intelligit dm̃ & exeo
qđ a nob dictũ est id eẽ cũ dõ qđ a sapiente
intelligit᷑. s hanc eiꝰ parte ꝑqͣm istis utitur
sensib ñ enĩ puto connumerundã eẽ cũ sapi¬
entẽ uocamus. fateor me nescire. nec omino

Expanded text:
dicere uideretur, sed uerecundia eum, ne quasi in alienum locum inrueret, contineri, feci potestatem iam tacente Licentiout promeret quid uellet. at ille: Ista, inquit, quae ad sensus corporis pertinent, prorsus nemo mihi uidetur nosse. aliud est enim sentire, aliud nosse. quare si quid nouimus, solo intellectu contineri puto et eo solo posse conprehendi. ex quo fit, ut, si illud est cum deo, quod intellegendo sapiens nouit, totum quod nouit sapiens possit esse cum deo. — Quod cum Licentius approbasset, subiecit aliud, quod nullo pacto possem contemnere. ait enim: Sapiens prorsus ipse cum deo est; nam et se ipsum intellegit sapiens. quod conficitur et ex eo, quod a te accepi, id esse cum deo, quod intellegit deum, et ex eo, quod a nobis dictum est, id esse cum deo, quod a sapiente intellegitur. sed hanc eius partem, per quam istis utitur sensibus — non enim puto connumerandam esse, cum sapientem uocamus — fateor me nescire nec omnino
Abbreviated transcription (Latin):
turpit̃.: pati dicit᷑ Hoc est enĩ ultimũ m̃dei¬
tiũ. dequo diligentiꝰ tractandũ est Nam
primũ est ad euittndũ capitale m̃datiũ.
longeq fugiendũ. quod fit in doctrina
religionis Ad quod m̃datiũ. nulla condi¬
tione qͥsquã debet ad duci Secundũ au¬
tem: ut aliquẽ ledcit in iuste. quod ta do¬
le ẽ. ut & nulli ꝓsit : et obsit alicui. Terci¬
ũ quod ita ꝓdest alteri: ut obsit alteri.
quã uis nõ ad ĩmundiciã corporailẽ. Quar¬
tũ. quod fit sola m̃tiendi fallendiq li

Expanded text:
turpiter pati dicitur. Hoc est enim ultimum mendaturpiter pati dicitur. Hoc est enim ultimum mendacium, de quo diligentius tractandum primum est ad euitandum capitale mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis: ad quod mendacium nulla condicione quisquam debet adduci. secundum autem, ut aliquem laedat iniuste: quod tale est, ut et nulli prosit et obsit alicui. tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamuis non ad inmunditiam obsit corporalem. quartum, quod fit sola mentiendi fallendique li
Abbreviated transcription (Latin):
talia uerba homo ꝓdit̾. ut intr& qui que¬
rit si potestatẽ hab& et inueniat eũ. qui tam̃
ab eiꝰ inuentione m̃datio nr̃o possit auera.
cultande ueritatis. sed te nescire faden¬
dũ ẽ. Si cuitẽ scis ubi sit. siue ibi sit ubi
querit᷑. siue alibi: nõ est dicendũ cũ que¬
sitũ fuerit. utrũ ibi sit an non sit. no di¬
co quod queris Sed dicendũ scio ubi sit.
sed numquã monstrabo Nãsi deiunolo¬
co nõ respondetis. & te nõ eẽ ꝓdit̾um fa¬
tearis: ttile est ac sieundẽ locũ digito
ostendas. mouet̾ enim certa suspicio. Si
autẽ primo fatetris de scire ubi sit sed
non dicere: potest forttisse ab illo loco
in quisitor auerti. &tibi icĩ incũbere. ut
ubi ẽ a te ꝓdcit᷑. ꝓqua fide atq huma¬
nitate quicquid fortiter tuleris. nõ so¬
lũ nõ culpabile : sed ȩtiaĩ laudabile uidi¬
cat᷑. ex ceptis dũ taxcit his. quȩ si pass
fuerit homo: nõ fortit̾. sed impudice ac

Expanded text:
talia uerba homo proditur, ut intret qui quaetalia uerba homo proditur, ut intret qui quaerit, si potestatem habet et inuenit eum: qui tamen ab eius inuentione mendacio nostro posset auerti. cultandae veritatis, sed te nescire fatendum est. Si autem scis ubi sit, sive ibi sit ubi quaeritur, sive alibi; non est dicendum, cum quaesitum fuerit utrum ibi sit, an non sit, Non dico quod quaeris: sed dicendum, Scio ubi sit, sed nunquam monstrabo. Nam si de uno loco non respondeas, et te non esse proditurum fatearis; tale est ac si eumdem locum digito ostendas: movetur enim certa suspicio. Si autem primo fatearis te scire ubi sit, sed non dicere; potest fortasse ab illo loco inquisitor averti, et tibi jam incumbere, ut ubi est a te prodatur. Pro qua fide atque humanitate quidquid fortiter tuleris, non solum non culpabile, sed etiam laudabile judicatur: exceptis duntaxat his quae si passus fuerit homo, non fortiter, sed impudice ac
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ iusti. qͥ post legẽ datã multos occider̃:
sed respondet᷑ quod non ipse occidat: qui usti
alicuiꝰ p̾cepti minister ẽ Corũ ergo timorẽ¬
sic accipio: ut tamen illũ laudẽbilẽ uirũ ꝗ
nec m̃tiri uoluit nec homine ꝓderẽ. & meli
arbitrer intellexisse quod scriptũ & in tellec¬
tũ fortit̾ impleuisse Seduenit̾ aliquando
ad huiꝰ modi articulũ. ut non in t̾rogem̃ ubi
sit ille qui querit̾. neq. cogam̃ ut eũ ꝓda¬
mus. si sic occultatus ẽ ut inueniri facile ni¬
si ꝓditus nequecit. sed querit̾ anobis. utrum
illo loco sit annon sit. Ubi si eũ scimꝰ ẽẽ: tacen¬
do eũ ꝓdimꝰ. uel ętiã dicendo. nequaquã
nosi eẽ dicturos: utrũ ibi sit an nonsit Ex
hoc enĩ colligit ille quiquerit: ibi eũ eẽ.
ubi sinon ẽẽt: nchil abeo qui m̃tiri noll&
nec hominẽ ꝓdere : nisi eũ nõ ibi ẽẽ respon¬
der&ur Ita ꝑnr̃am uel tacit̾nittitẽ uel

Expanded text:
tur iusti, qui post legem datam multos occiderunt? tur iusti, qui post legem datam multos occiderunt? sed respondetur, quod non ipse occidat, qui iusti alicuius praecepti minister est. horum ergo timoresic accipio, ut tamen illum laudabilem uirum, qui nec mentiri uoluit nec hominem prodere, et melius arbitrer intellexisse, quod scriptum est, et intellectum fortiter impleuisse. Sed uenitur aliquando ad huius modi articulum, ut non interrogemur, ubi sit ille qui quaeritur, neque cogamur, ut eum prodamus, si sic occultatus est, ut inueniri facile nisi proditus nequeat, sed quaeritur a nobis, utrum illo loco sit an non sit. ubi si eum esse scimus, tacendo eum prodimus uel etiam dicendo nequaquam nos esse dicturos, utrum ibi sit, an non sit; ex hoc enim colligit ille, qui quaerit, ibi eum esse; ubi si non esset, nihil aliud ab eo, qui mentiri nollet nec hominem prodere, nisi eum non ibi esse responderetur. ita per nostram uel taciturnitatem uel
Abbreviated transcription (Latin):
gentiã: sine ulla difficultate impetrar&
Quid hoc fieri potest forci. atq cõstancus:
sed cut quisquã timidior. parcitus ẽẽ possũ
adquȩ lib& ferenda torm̃tti. uel ȩtiã mor¬
tẽ obeundã ne peccem Cũ autem pecca¬
tũ non sit ita m̃tiri ut neq cuiquã ob¬
sis. neq. falsũ testimoniũ dicas et ꝓsis a¬
licui: stultum est & graue peccatũ: uo¬
luntaria frustra sustinere torm̃ta. et
fortassis utilẽ salutẽ ac uitam in cassum
seuientibus ꝓicere Aquo quero curtime¬
at quod scriptũ ẽ falsũ testimoniũ non
dices & nõtimetis quod deo dictum ẽ. ꝑdes
om̃s qui locunt᷑ m̃datiũ Non inquid scrip¬
tũ ẽ om̃e m̃datiũ. sed ita intelligo acsisit
scriptũ: ꝑdes om̃s qui locunt᷑ falsũ testi¬
moniũ ł sed ibi positũ est inquid. ubi cetera
quȩ omi modo malci funt Nũ quid et illud
quod ibiẽ non occides: Quod si om̃i modo¬
malũ ẽ. quomodo ab hoc crimine ex cusabun¬

Expanded text:
gentiam sine ulla difficultate impetraret. Quid hoc fieri potest fortius atque constantius? Sed ait quisquam timidior: Paratus esse possum ad quaelibet ferenda tormenta, vel etiam mortem obeundam, ne peccem: cum autem peccatum non sit ita mentiri, ut neque cuiquam obsis, neque falsum testimonium dicas, et prosis alicui; stultum est et grave peccatum, voluntaria frustra sustinere tormenta, et fortassis utilem salutem ac vitam incassum saevientibus projicere. A quo quaero cur timeat quod scriptum est, Falsum testimonium non dices ; et non timeat quod Deo dictum est, Perdes omnes qui loquuntur mendacium ? Non, inquit scriptum est, Omne mendacium: sed ita intelligo, ac si sit scriptum, Perdes omnes qui loquuntur falsum testimonium. sed ibi positum est, inquit, ubi cetera quae omni modo mala sunt. numquid et illud quod ibi est: non occides? quod si omni modm est, quomodo ab hoc crimine excusabun
Abbreviated transcription (Latin):
quȩstio est demendatio. quȩ nos in
ipsis cotidicinis actibus nr̃is sepe conturbat.
ne aut temere accusemus mendatiũ quod
non est mendatiũ: aut arbitrem̃ aliquam¬
do ẽẽ menciendũ. honesto quodam & officio¬
so ac m̃isericordi mendatio Quam questio

Expanded text:
quaestio est de mendacio, quae nos in ipsis cotidianis actibus nostris saepe conturbat, ne aut temere accusemus mendacium, quod non est mendacium, aut arbitremur aliquando . esse mentiendum honesto quodam et officioso ac misericordi mendacio. quam quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
tiorẽ ceteris om̃ib pestẽ introducere ac ꝓse¬
minare conamini. & forttisse qͥa uos ab ista
uanitate morboq de terreo. pigriores eritis
ad studia doctrine. ⁊ ab ardore uentose
ftime reꝑcussi in tor porẽ inercie congelabi¬
tis me miserũ si necesse erit tales &iã nc̃ ꝑpe¬
ti aqͥb uicia decedere sine aliorũ uiciorũ

Expanded text:
tiorem ceteris omnibus pestem introducere ac proseminare conamini et fortasse, quia uos ab ista uanitate morboque deterreo, pigriores eritis ad studia doctrinae et ab ardore uentosae famae repercussi in torporem inertiae congelabitis. me miserum, si necesse erit tales etiam nunc perpeti, a quibus uitia decedere sine aliorum uitioru
Abbreviated transcription (Latin):
inde ipsius doctrine auctoritatẽ: intcipi. et
penit intire. sieis quos ad illã ꝑducere cona¬
m̃. mdatio nr̃o ꝑ sucidemꝰ: aliquando eẽ m̃ti¬
endũ Cum enĩ doctrina saluttiris partim
credendis partĩ intelligendis reb. cõstet.
nec cideaq intelligenda sunt ꝑueniri possit
nisi priꝰ credenda credant᷑. quomodo cre¬
dendũ est eiꝗputant aliquando eẽ m̃tiendũ.
ne forte & tunc m̃tiat᷑ cũ p̃cipit ut credamꝰ:¬
unde enĩ scire potest utrũ & tunc habecit
aliquã causcĩ sic̃ ipse puttit offitiosi m̃da¬
tũ: estimans falsa narratione hominem
tritum posse alibidine cohiberi. atq hoc modo
&iam cid sp̃alia se consulere m̃tiendo arbitre

Expanded text:
inde ipsius doctrinae auctoritatem intercipi et inde ipsius doctrinae auctoritatem intercipi et penitus interire, si eis, quos ad illam perducere conamur, mendacio nostro persuademus aliquando esse mentiendum. cum enim doctrina salutaris partim credendis, partim intellegendis rebus constet nec ad ea, quae intellegenda sunt, perueniri possit, nisi prius credenda credantur, quomodo credendum est ei, qui putat aliquando esse mentiendum, ne forte et tunc munde enim sciri potest, utrum et tunc habeat aliquam causam, sicut ipse putat, officiosi mendacii, existimans falsa narratione hominem territum posse a libidine cohiberi atque hoc modo etiam ad spiritalia se consulere mentiendo arbitre
Abbreviated transcription (Latin):
nenda ẽ ut et̃ nõ solũ magis quã corpus:
sed ȩtic̃ magis quã se ipsũ appettit cinim
Ita quippe erit integrior. & castior. cumeiꝰ
potiꝰ in muttibilitate: quã sua muttibilitati
ꝑ fruit᷑: Si cuitẽ loth cum itti iustus eẽt ut
angelos ȩtiam hospites suscipere merer&ur
stuprandas filias sodomitis obtulit. ut fe¬
minarũ potiꝰ abeis corpora quã uirorũ cor¬
rũperent᷑ Quanto diligentiꝰ atq cõstantius
animi castittis inueritate seruanda ẽ. cũ
ueriꝰ ipse corpori suo. quam corpus irile femi¬
neo corpori p̃ feratur: Quod si quisquã putat
ideo cuiquã ꝓalio eẽ m̃tiendũ. ut interim ui¬
uat. aut in his reb quas multũ diligit non
offendat᷑. quo possit ad ȩt̾̃nam ueritatẽ ꝑue¬
nire discendo: Non intelligit. primo nullum
eẽ flagitiũ : quod non etidẽ conditione fusci¬
ꝑe cogat᷑. sicut iã suꝑius demonstratũ ẽ. De¬

Expanded text:
nenda est, ut eam non solum magis quam corpus, nenda est, ut eam non solum magis quam corpus, sed etiam magis quam se ipsum adpetat animus. ita quippe erit integrior et castior, cum eius potius inmutabilitate quam sua mutabilitate perfruetur. si autem Loth, cum ita iustus esset, ut angelos etiam hospites suscipere mereretur, stuprandas filias Sodomitis obtulit, ut feminarum potius ab eis corpora quam uirorum corrumperentur, quanto diligentius atque constantius animi castitas in ueritate seruanda est, cum uerius ipse corpori suo quam corpus uirile femineo corpori praeferatur I Quodsi quisquam putat ideo cuiquam pro alio esse mentiendum, ut interim uiuat aut in his rebus, quas multum diligit, non offendatur, quo possit ad aeternam ueritatem peruenire discendo, non intellegit primo nullum esse flagitium, quod non eadem condicione suscipere cogatur, sicut iam superius demonstratum est, de
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑ aliena libidine ꝑudicitiã non posse
uiolari Quai ꝓpt̾ quo nemo dubittit me¬
liorẽ ẽẽ animum corpore: integritati cor¬
poris integritas animi p̃ponenda ẽ. quȩ
in ȩt̾num seruari potest Quis autẽ dixe¬
rit integrũ eẽ animũ m̃tientis : & enimli¬
bido qͦq ipsa recte definit̾. appetitus am¬
mi: quo ęt̾̃nis bonis quelibet tẽporalia p̃¬
ponunt᷑ Nemo itaq potest conuincere aliquan¬
do eẽ m̃tiendũ: nisi ꝗ potuerit estendere. ȩt̃nĩ
aliquod bonũ: obtineri posse m̃datio Sed
cũ tanto quisq ab ȩt̾nitate discedat. quanto
aueritate discedit: ab surdissimũ ẽ dicere. dis¬
cedendo inde: adboni aliquid aliquẽ ꝑueni¬
re. aut si ẽ aliquod bonũ ȩt̃num quod non
cõplectat̾ ueritas: nõ erit uerũ. & ideo nec
bonũ erit. quia falsũ erit Ut aiutẽ animꝰ
corpori : itti ueritas &ĩam ipsi animo p̃po¬

Expanded text:
amur aliena libidine pudicitiam non posse amur aliena libidine pudicitiam non posse uiolari. quapropter quoniam nemo dubitat meliorem esse animum corpore, integritati corporis integritas animi praeponenda est, quae in aeternum seruari potest. quis autem dixerit integrum animum esse mentientis? etenim libido quoque ipsa recte definitur adpetitus animi, quo aeternis bonis quaelibet temporalia praeponuntur. nemo itaque potest conuincere aliquando esse mentiendum, nisi qui potuerit ostendere aeternum aliquod bonum obtineri posse mendacio. sed cum tanto quisque ab aeternitate discedat, quanto a ueritate discedit, absurdissimum est dicere discedendo inde posse ad boni aliquid aliquem peruenire. aut si est aliquod bonum aeternum, quod non conplectatur ueritas, non erit uerum, et ideo nec bonum erit, quia falsum erit. ut autem animus corpori, ita ueritas etiam ipsi animo praepo
Abbreviated transcription (Latin):
nullã ẽẽ pudicitiã corporis nisi aibinte¬
grittite animi pendeat. qua disruptaͥ
cadat necesse est ętiã sintaicta uidecit᷑.
&ideo non in reb tẽporalib ẽẽ numeran¬
dc̃: quasi quȩ inuitis possit auferri
Nullo modo igic̾ se animus m̃daitio corrũ¬
pit ꝓcorpore suo. quod scit manere in¬
corruptũ : si ab ipso animo incorruptio non re¬
cedat Quod enĩ uiolent̃ non p̃cedente libidi¬
ne patit᷑ corpꝰ: uexatio potiꝰ quã corruptio
nomincindci ẽ. Aut si om̃is uexatio corruptio
est : nõ om̃is corruptio tͥpis ẽ. sed quã libi¬
do ꝓcurauerit. aut cui libido consenserit
Quanto autẽ p̃stantior ẽ animꝰ corpore: tan¬
to sceleratius corrumpit᷑ Ibi ergo seruari
potest pudicitia. ubi.amis uoluntaria potest
ẽẽ corruptio Certe enĩ si stuprator corpus
in uciserit. ꝗ necui cõtraria possit. nec ullo
cõsilio uel m̃datio euittri: necessẽ ẽ fate¬

Expanded text:
nullam esse pudicitiam corporis, nisi ab intenullam esse pudicitiam corporis, nisi ab integritate animi pendeat: qua disrupta cadat necesse est, etiamsi intacta uideatur, et ideo non in rebus temporalibus esse numerandam, quasi quae inuitis possit auferri. nullo modo igitur se animus mendacio corrumpit pro corpore suo, quod scit manere incorruptum, si ab ipso animo incorruptio non recedat. quod enim uiolenter non praecedente libidine patitur corpus, uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, non omnis corruptio turpis est, sed quam libido procurauerit aut cui libido consenserit. quanto autem praestantior est animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo seruari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria potest esse corruptio. certe enim si stuprator corpus inuaserit, qui nec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuitari, necesse est fate
Abbreviated transcription (Latin):
animã suã quisq m̃daitio corrumpcit ut alter
uuicit incorpore. cũ si suum corpus ꝓpterea
corrumpendũ dar&. om̃ium iudicio nefariȩ
t̃pitudinis dãpnaret᷑: Promde nonẽ inista
quȩstione adtendendũ: nisi utrũ iniquittis sit
mendatiũ Quod cum supra cõmemoratis do¬
cum̃tis asserat᷑. uidendum ẽ itti queri. utrũ
ꝓaltius salute m̃tiri aliquis debecit: ac si que¬
reret᷑ utrum ꝓ alt̾ius salute iniquus eẽ aliqͥs
debeat: Quod si resput cimmȩ scilus. quȩ nõ
potest nisi ȩquitate seruari ⁊ ut p̃ponamꝰ
non solũ alt̾us. sed quod dubitare debea¬
mus. nũquã om̃ino m̃tiendũ: Non enĩ dici
potest ẽẽ aliquid intẽporclib. cõmodis. sa
citiã quippe corporis. quici multũ hono¬
rabili ꝑsona uidet̾ occurere. & ꝓse fla¬
gittre m̃dcitiũ. ut si stuprator irruat ꝙ
possit m̃datio deuitari: sine dubitacione
m̃tiendũ sit. facile responderi potest:

Expanded text:
animam suam quisque mendacio corrumpat, ut alter animam suam quisque mendacio corrumpat, ut alter uiuat in corpore, cum, si suum corpus propterea corrumpendum daret, omnium iudicio nefariae turpitudinis damnaretur? proinde non est in ista quaestione adtendendum, nisi utrum iniquitas sit mendacium. quod cum supra commemoratis documentis asseratur, uidendum est ita quaeri, utrum pro alterius salute mentiri aliquis debeat, ac si quaereretur, utrum pro alterius salute iniquus esse aliquis debeat. quod si respuitis animae salus, quae non potest nisi aequitate seruari, et se ut praeponamus non solum alterius, sed mus numquam omnino esse mentiendum? non enim dici potest esse aliquid in temporalibus commodis salucitia quippe corporis quia multum honorabili persona uidetur occurrere et pro se flagitare mendacium, ut, si stuprator inruat, qui possit mendacio deuitari, sine dubitatione mentiendum sit, facile responderi potest
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enim: &cut Hoc est mandatũ utͣ di
ligatis mucem. sicut dilexi uos Maio¬
rem dilectionem nemo habet : quam ut
animã suã quis ponat ꝓamicis suis Nõ
enim quisquã ẽ ita despͥiciens: ut dicat
aliud quã saluti sempit̃nȩ hominũ: consu¬
liusse dominũ. uel fatiendo quod p̃cipit:
uel p̾cipiendo quod facit Cum igit᷑ m̃ti¬
endo uitai ęt̾na amittat̾: num quã ꝓcuiꝰ¬
quã tẽporcili uita m̃tiendũ ẽ En imuero
isti quistomacant᷑ & in dignant᷑. si nolit aliquis
m̃datio ꝑimere animam suam. ut alius senes¬
cat in carne. quoͥd si &iam furto nr̃o. quod
si adultio liberari poss& aliquis de morte:
Ideo ne furandum ẽ aut mȩchandũ : nesciint
enim ad hoc se cogere. ut silaqueũ ferat ho¬
mo & stuprũ petat Confirmans quod sibi
collũ ligabit: nisi ei concedat̾ quod petit: cõ¬
sentiat̾ ꝓpt̾ ammã sicut ipsi dicunt liberan¬
dam: Quod si cibsurdum & neftiriũ est. cur

Expanded text:
hoc enim et ait: hoc est mandatum meum, hoc enim et ait: hoc est mandatum meum, ligatis inuicem, sicut et ego dilexi uos. maiorem dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. non enim quisquam est ita desipiens, ut dicat aliud quam saluti sempiternae hominum consuluisse dominum uel faciendo, quod praecepit, uel praecipiendo, quod fecit. cum igitur mentiendo uita aeterna amittatur, numquam pro cuiusquam temporali uita mentiendum est. enimuero isti, qui stomachantur et indignantur, si nolit aliquis mendacio perimere animam suam, ut alius senescat in carne, quid, si etiam furto nostro, quid, si adulterio liberari possit aliquis de morte? ideone furandum est aut moechandum? nesciunt enim ad hoc se cogere, ut, si laqueum ferat homo et stuprum petat, confirmans, quod sibi collum ligabit, nisi ei concedatur, quod petit, consentiatur propter animam, sicut ipsi dicunt, liberandam. quod si absurdum et nefarium est, cur