comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luti potestatẽ ex eadẽ massa facere aliud uas in honorem
aliud in contumeliam. S mouet me inquis qđ ille ꝑit ille
baptiratur. Mouet te : mouet tanꝗͣ hominẽ. Si uerũ uis au¬
dire. et me mouet qr homo sum. S si et tu homo et ego
homo. ambo audiamus dicentẽ. Ohomo. Utiq si ideo moue¬
mur qr homines sumꝰ. ipsam naturã humanã infirmã ac de
as dõ : numqͥd dic̃ figm̃tũ ei qui se fux̃.cur me sic fecisti: si
posset loqui pecꝰ et dicere dõ quare istum hominẽ fecisti et
me pecudẽ. nonne iuste succenderes et diceres. õpetꝰ tu qͥs
es qui respondeas dõ : et tu homo es. s ad dm̃ petꝰ es. & uti¬
nam sis pecus eiꝰ. et ouis pascuȩ eiꝰ. Agnosce beneficia pasto¬
ris. et non sequeris lupos erroris. Lupiꝰ eramꝰ. Fuimꝰ et nos
natura filii ire. sicut et cęt̃. S mortua oius ẽ. et fecit nos
oues. Ecce agnus dĩ. ecce qui tollit peccatũ. ñ huiꝰ aut illius

Expanded text:
luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Dispubaptizatur: movet me, movet tanquam hominem. Si verum vis audire, et me movet quia homo sum. Sed si et tu homo, et ego homo; ambo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturam humanam infirmam ac debas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti ? Si posset loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum hominem fecisti, et me pecudem? nonne juste succenseres et diceres, O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos oves. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum, non hujus aut illius,
Abbreviated transcription (Latin):
Dnoua. Una erat massa ꝑditionis exadam. cui ñ nͥ sup¬
plicium debebat᷑. Nacta sunt uasa inde in honorẽ. ex ea¬
dem massa. Habet enim potestatẽ figulus luti ex cadẽ mas¬
sa. Qua massa: certe iam ꝑierat. Certe iam illi massȩ usta
dãnatio debebat᷑. Gratulare qr euasisti. Mortẽ quippe de¬
bitam euasisti. et uitam ñ debitam reꝑisti. Habet potes¬
tatẽ figulus luti ex eadem massa facere aliud quidẽ uas
inhonorẽ. aliud incontumeliã. S dicis. Me quare fecit
inhonorẽ. et alium in contumeliam : quid responsurus
sum : auditurus es augustinum. qui ñ audisti apłm di¬
centẽ. Ohomo tuquis es qui respodeas dõ : duo paruu¬
li nati sũt. Si debitum queras. ambos tenet massa ꝑditi¬
onis. S curalium mat̾ portat ad gr̃am. alium mat̾ dor¬
miens suffocat:: dictunis esmͥ. Quid ille meruit qui por¬
tatur ad grãm : quid ille meruit quẽ mat̾ dormiendo
suffocat: ambo nichil mali meruerunt. S habet figulus

Expanded text:
. Una erat massa perditionis ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figulus
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ sp̃m cõpunctionis ocłos ut ñ uideant. et aures ut ñ
audiant usq in hodiernũ diẽ. Non ẽ inꝗͣ in uob hȩc
lux. Ideo nimia cecitate lapidẽ reꝓbatis. qui factus ẽ
in caput anguli. Ergo accedite ad eũ et illuminamim.
Quid ẽ. accedite. nͥ credite: Sici ebam. et acctũ ac¬

Expanded text:
punctionis; oculos, ut non videant; et aures, ut non audiant, usque in hodiernum diem . Non est, inquam, in vobis haec lux: ideo nimia caecitate lapidem reprobatis, qui factus est in caput anguli. Ergo, Accedite ad eum, et illuminamini . Quid est, Accedite; nisi, credite? Quo enim eatis, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
de suo. ñ sic accipiendum ẽ. quasi recenti in corde ueri¬
tate loquendum sit in ore m̃daciũ s ideo dictum ẽ. qr
fieri potest ut loquat᷑ quisq ore ueritatẽ quȩ nichil ciꝑ
sit si cã incorde ñ tenebat. idẽ. si qđ loquit᷑ ipse ñ credat¬

Expanded text:
de suo, non sic accipiendum est, quasi retenta in corde ueride suo, non sic accipiendum est, quasi retenta in corde ueritate loquendum sit in ore mendacium. sed ideo dictum est, quia fieri potest, ut loquatur quisque ore ueritatem, quae nihil ei prosit, si eam in corde non teneat, id est, si quod loquitur ipse n
Abbreviated transcription (Latin):
bitet in ore tuo. qr ñ sine causa signũ suũ xp̃c infrontẽ no¬
bis figi uoluit. tãqͣm insede pudoris. ne xp̃i obꝓbria xp̃i¬
anus crubescat. Cum dictũ eẽt. corde credit᷑ adiusti¬
cim. ñ incassum ẽ additum. ore aũt confessio fit ad salutẽ.
Nonne pęne om̃s qui xp̃m corã ꝑsccutorib negauenĩt
Quis ita uanescat. ut existimet apłm petrũ hoc habuis¬
se incorde. qđ in ore. qͣndo xp̃m negauit  nempe in
illa negatione intus ueritatẽ tenebat. et foris m̃daciũ
ꝓferebat. Cur gͦ lacrimis diluit qđ negauerat. si saluti
faciebat qđ corde tenebat. cur loquens in corde suo ut¬
ritatẽ. tam amaro flctu puniuit m̃dacium qđ ore de¬
ꝓmpsit. nͥ qr magnam uidit ẽẽ ꝑniciẽ. qđ corde qͥdem
credidit adiusticiã. s ore confessio defuit ad salutem
qua ꝓpt̃ illud qđ scriptum ẽ. qͥ loquitur ueritatẽ incor¬

Expanded text:
bitet in ore tuo: quia non sine causa signum suum Christus in fronte nobitet in ore tuo: quia non sine causa signum suum Christus in fronte nobis figi voluit, tanquam in sede pudoris, ne Christi opante jam dixi cum dictum esset, Corde creditur ad justiam; incassum est additum, ore confessio fit ad salutem ? Nonne pene omnes qui Christum coram persecutoribus negaverunt, Quis ita evanescat, ut existimet apostolum Petrum hoc habuisse in corde quod in ore, quando Christum negavit? Nempe in illa negatproferebat. cur ergo lacrimis diluit, quod ore negauerat, si saluti sufficiebat, quod corde credebat? cur loquens in corde suo ueritatem tam amaro fletu puniuit mendacium, quod ore depromsit, nisi quia magnam uidit esse perniciem, quod corde quidem credidit ad iustitiam, sed ore non confessus est ad salutem? Quapropter illud, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in cor
Abbreviated transcription (Latin):
nolens. cređe n potest nͥuolens. Si corpore credctur. fi¬
eret innolentib. S ñ corpore creditur. Apłm audi. Cor
fit ad salutẽ. De radice cordis. surgit ista confessio. ali¬
qͣndo audis confitentẽ. et nescis credentẽ. S nec debes
uocart confitentẽ. quẽ iudicas ñ credentẽ. Hoc ẽ. enim
confiteri. dicere qđ habes incorde. Si aũt aliud in corde
habes aliud dicas. loqueris ñ confiteris. ncipe qͥcũq
me audis uiuere qͦm xp̃ianꝰ. et uide si ñ t obiciatur et a
xp̃ianis s nomine. ñ uita. ñ morib Nemo sentit. nͥ qui
exptꝰ ẽ. Engo intende. intuere qđ audis. Uis uiuert ut
xp̃ianus. uis sequi uestigia dm̃ tui. obicitur tͥ. erubescis.
et eribescendo dimittis. Uidis tibi corde credidisse ad
iusticiam. s. ꝑdidisti. Ore confessio fit ad salutẽ. Si g uisam¬
bulare uiam dĩ. etiam in conspectu hominũ sꝑa in dm̃i. iđẽ
nol erubescere de spe tua. Quomͦ unut incorde tuo. sic ħũ¬

Expanded text:
nolens: credere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corfit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteris. Cum modo christianus, et vide si non tibi objiciatur et a christianis, sed nomine, non vita, non moribus. Nemo sentit nisi qui expertus est. Ergo intende, intuere quod audis. Vis vivere ut christianus? vis sequi vestigia Domini tui? Objiciatur tibi, erubescis, et erubescendo dimittis. Viam perdidisti. Videris tibi corde credidisse ad justitiam, sed perdidisti; ore confessio fit ad salutem . Si ergo vis ambulare viam Domini, etiam in conspectu hominum spera in Deum, id est, noli erubescere de spe tua. Quomodo vivit in corde tuo, sic ha
Abbreviated transcription (Latin):
cos. uelut de legis littera p̃sumentes. et tanqͣm iusticiã fuã
diligentes atq iactantes. De qͥb dic̃. ⁊ estimoniũ ꝑhibeo
illis. qr telum dĩ habent s ñ scđ̾m scientiam. & tamqͣm ei
diceretur. qͥd ẽ enĩ zelum dĩ hab̾e. ñ scđm scientiam : fub
iecit continuo. Ignorantes em̃ dĩ iusticiã et suã uolentes
constituere. iusticiȩ dĩ ñ sunt fubiecti. Glantes inqͥt tan¬
quã de oꝑib. excludunt a se gr̃am. et tãquã de sanitate
sua falsa p̃sum̃tes: respuunt medicinã. Cont̾ tales enĩ et dñs
dixerat. Non ueni uocare iustos. s peccatores inpenitentiã.
Non ẽ. opus sanis medicus. s male habentib. Hȩc ẽ gͦ tota¬

Expanded text:
cos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam cos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam diligentes atque jactantes; de quibus dicit: Testimonium perhibeo illis, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Et tanquam ei diceriam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Gloriantes, inquit, tanquam de operibus, excludunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam; non e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ non credentib quid. nͥ ut credant: non enĩ aliter con¬
sequunt᷑ salutẽ. Si gͦ fides orantium dĩ p̃uenit gr̃am. num¬
quid eoꝵ. fides ꝓ quib oratur ut credant dĩ p̃uenit gr̃am.
qͣndo quidẽ hoc ꝓcis oratur. ut ñ credentib id ẽ. fidem
ñ habentib fides ipsa donãtur: Uoluntas ut ad ue
racredenda moueatur. ñ sibi sufficit. nͥ ꝑ gr̃am ds̃ opitulet᷑
dicente ipso dño cũ de ñ credentib loquertur. Nemo ue¬
nit ad me. nͥ datum ei fuerit a patre. Propt̃ hoc et apłs
quidem cordis mei et dep̃catio ad dm̃ ꝓ illis insalutem.
s: ñ scđdm scientiam. Telum inqͥt dĩ habent. Noui.
bis quã cõm̃des scientiam. qͣm doleas millo uiłto ñ eẽ. et in
nob uelis cẽ. Secutꝰ adiunxit. et qđ dausum posuerat a pe¬
ruit. Quid ẽ. zelum dĩ habent. s ñ scđ̾m scientiam: ignoran¬
tes enim dĩ iusticiã et suam uolentes constituere: usticię
me cõm̃dantẽ. de cuius em̃datione habebat uidȩos inimi¬

Expanded text:
pro non credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Ea moueatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam deus opituletur, dicente ipso domino, cum de non credentibus loqueretur: Nemo uenit ad me. nisi ei datum fuerit a patre, propter hoc et apostolus, quidem cordis mei et deprecatio ad deum fit pro illis in salutem; sed non secundum scientiam. Zelum, inquit, Dei habent: novi, bis quam commendes scientiam, quam doleas in illis non esse, et in nobis velis esse. Secutus adjunxit, et quod clausum posuerat, aperuit. Quid est, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes conam commendantem: de cujus commendatione habebat Judaeos inimi
Abbreviated transcription (Latin):
cȩt̃a huiꝰmodi mandata sc̃a et bona sibi tribuebant. quȩ ut
tusq m̃brum eiꝰ. potest quisq illo increm̃tum intrinsecus da¬
nte oꝑari iusticiã. de cuiꝰ oꝑib etiam ipse dix̃. qr sine me
nichil potestis facere. Ideo quippe ꝓponitur iusticia legis.
qđ qui fecerit eam uiuet milla. ut cũ quisq infirmitatẽ
suã cognouerit. ñ ꝑ suas uires. neq ꝑ litterã ipsius legis
qd fieri ñ potest s ꝑ fidem concilians iustificatorẽ. ꝑueni¬
ñ fit nͥ a iustificato. Iustificatio aũt ex fide imꝑat. de qua
scriptũ ẽ. Ne dixeris in corde tuo quis ascendit incęlum.
hoc ẽ. xp̃m deducere. aut qͥs descendit in abẏssum. hoc

Expanded text:
caetera mandata ejus sancta et bona sibi tribuebant: quae ut tusque membrum ejus, potest quisque illo incrementum intrinsecus dante, operari justitiam: de cujus operibus etiam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere. Ideo quippe proponitur iustitia legis, quod qui fecerit eam, uiuet in illa, ut cum quisque infirmitatem suam cognouerit, non per suas uires neque per litteram ipsius legis, quod fieri non potest, sed per fidem concilians iustificatorem perueninon fit nisi a iustificato. iustificatio autem ex fide inpetratur, de qua scriptum est: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit i n caelum? hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ubi possunt aliquando ꝓclamant. et turbulenta dis¬
ceptatione contendunt dicentes. Quid fecert̃ iudgi ul
quȩ culpa coꝵ fuit. si necesse erat ut sermo isaie ppħę
implcretur quẽ dix̃. dñe quis credidit auditui m̃o. et
brachium dñi cui reuelatum ẽ: quib respondemꝰ. dñĩn
p̃dixisse tem̃. ñ sccisse. Non enĩ ꝓpt̾ta quẽqͣm aĩad pec¬

Expanded text:
ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Dpraedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam De
Abbreviated transcription (Latin):
ñ addetur m̃uerbo. Hloc uerbum fidei tantũ ualet in ȩc¬
da di. ut ꝑ ipsam credentẽ. offerente. bencdicent̃. tin¬
guentem. etiam tantillum mundet infantẽ. qͣmuis ñdũ ua¬
lentem corde crede adiusticiã. et ore confiteri ad salutem.

Expanded text:
nisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Eccnisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia, ut per ipsam credentem, offerentem, benedicentem, tingentem, etiam tantillum mundet infantem, quantumvis nondum valentem corde credere ad justitiam et ore confiteri ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
di estis ꝓpt̃ baptismũ qͦ abluti estis. s ait ꝓpt̃ uerbũ qđ
locutus sum uob̾. nͥ qr et in aq̃ uerbum mundat: detrahe
uerbum. et qͥd ẽ aqua nͥ aqͣ : accedit uerbũ ad dem̃tum.
et fit sacram̃tum etiam ipsum tamqͣm uisibile uerbum.
Nam de hoc utiq dixerat. quando pedes discipłis lauit.
ista tanta uirtꝰ aquȩ. ut corpus tangat et cor abluat. nͥ
aliud ẽ. sonꝰ tͣnsiens. aliud uirtꝰ manens. Hoc ẽ uerbum
legit᷑: Fide mundans corda eoꝵ. & in epła suabeatꝰ
pẽtrus. Sic et uos inquit baptisma saluos fac̃. ñ carnis
depositio sordiũ. s conscientiȩ bonȩ int̾rogatio. Hoc ẽ
uerbũ fidei qđ p̃dicamꝰ. quo sine dubio ut mundar pos¬
sit: consecratur et baptismus. Xp̃c quippe nob̾um uitis
cum patre agricola dilex̃ ȩccłam. et semetipsum tradi¬
dit ꝓea. Legͥt apłm. et uide quid adiungat. Ut cam
scificart inquit. mundans eã lauachro aquȩ in uerbo.
Mundatio gͥ neq̃qͣm ftuxo et labili tribuert᷑ dem̃to

Expanded text:
di estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit,ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisaliud est sonus transiens, aliud virtus manens. Hoc est verbum legitur: Fide mundans corda eorum. Et in Epistola sua B. Petrus: Sic et vos, inquit, baptisma salvos faciet, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio, hoc est verbum fidei quod praedicamus, qua sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis cum Patre agricola dilexit Eccdit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: « Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . » Mundatio igitur fluxo et labili non tribueretur elemento,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sunt subiecti. utiq qr suꝑbi de suo putantes ñ de dĩ place¬
Ac ꝑ hoc qui esurit et hunc panẽ. esurit iusticiã. s iusticiã
quȩ de cęlo descendit. iusticiam quam dat ds̃ ñ quã sibi fac̃
homo. Si enim nullam sibi homo faceret iusticiã. ñ diceret
idem apłs de udȩis. Ignorantes enĩ dĩ iusticiã et suã uolentes
constituere. iusticiȩ dĩ ñ sunt subiecti. Inde erant isti qͥ panẽ

Expanded text:
non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posnon sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posAc per hoc qui esurit hunc panem, esuriat justitiam; sed justitiam quae de coelo descendit, justitiam quam dat Deus, non quam sibi facit homo. Si enim nullam sibi homo faceret justitiam, non diceret idem apostolus de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt su
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ꝑhibetur paucissime quib hoc ñdum fuerit p̃dicatum¬
quid faciat humana natura uł quid fecit. quȩ uł ante
ñ audierat hoc futurũ. uł adhuc ñ comꝑit factũ. nͥ cre¬
dendo in eum qui fec̃ cęlum et t̾ram aqͦ et se factũ natu
raliter sentit. et recte uiuendo eiꝰ impleat uoluntatem.
nulla fide passionis xp̃i et resurrectionis imbuta. Qd si
fieri potuit aut potest. hoc et ego dico qđ de lege dixit
de lege quã accepit gens una uideoꝵ. qͣnto iustius dr̃
de lege nature quã accepit unuersum genꝰ humanum :
si ꝑ naturã iusticia. gͦ xp̃c gratis mortuus ẽ. Si aũt xp̃c
non gratis mortuus ẽ. gͦ om̃is humana natura iustificari
et redimi ab ira dĩ iustissima hoc ẽ auindicta nullo mͥ
potest nisi ꝑ fidem et sacramentum sanguinis xp̃i.¬
tuere. idẽ. uelut a se sibi paratã ñ ab illo imꝑtitã iusticiȩ dĩ

Expanded text:
ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit, et recte vivendo ejus impleat voluntatem, nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? Quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit de lege quam accepit gens una Judaeorum; quanto justius dicitur de lege naturae, quam accepit universum genus humanum, Si per naturam justitia, ergo Christus gratis mortuus est? Si aunon gratis mortuus est, ergo omnis humana natura iustificari et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Chrituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ ẽ. opus sanis medicus s. egrotantib. unde ñ uenit ille
uocare iustos s peccatores. Ac ꝑ hoc natura humani ge¬
neris ex illius p̃uaricatoris carne ꝓcreata. si potest sibi
sufficere adimplendam legẽ ꝑficiendamq iusticiam. de
pmtlo debet ẽẽ secura. hoc c̃ de uita ȩt̃na. etiam si mali¬
qua gente. aut aliquo suꝑiore tempore fides cam latu¬
it sanguis xp̃i. Non enim iniustus ds qui iustos fraudet
mertede iusticiȩ. si eis ñ ẽ annunciatum sacram̃tũ diuini¬
tatis et humanitatis xp̃i. qđ manifestatum ẽ in carne.
Quomͦ enim credent qđ non audierunt : aut qͦm audiren
sine p̃dicante : fides enim ex auditu. sicut scriptum est.
auditus aũt ꝑ uerbum xp̃i. S dico inquit. Numqͥd non
audierunt: et quidem inom̃em t̾ram exiuit sonꝰ eoꝵ.
et infines orb̾t̃rȩ uerba eoꝵ. S antequã hoc incipiet fieri.
ante qͣm deniq usq ad fines totius u̾rbis terrȩ p̃dicatio
ipsa ꝑueniat. qm̃ ñ desunt adhuc ultie gentes licet

Expanded text:
non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crederent quod non audierunt ? aut quomodo audirent sine praedicante? fidos enim ex auditu, sicut scriptum est, auditus autem per uerbum Christi. sed dico, inquit: numquid non audierunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa perueniat — quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ẽ. iħs. et confessus fueris in ort tuo qr ds̃ ilũ suscita¬
uit amortius. saluus eris. Non ait si confessus fueris q
cum ds̃ tradidit occidendum. s qr cũ ds̃ suscitauit amor¬
tuis. si confessus fueris. tũc saluus eris. Corde eñ credi¬
tur ad iusticiã. ore aũt confessio sit ad salutẽ. Quart¬
aũt credimꝰ et mortuum: qr crede cũ resurrtxisse ñ pos¬
sumus. nͥ pͥus mortuũ fuisse credamus. Quis em̃ resurgit.
nͥ mortuus fuerit: quis exꝑgiscit᷑ nͥ pͥus dormierit : s
nũqͥd qui dorinit. ñ adiciat ut resurgat: hec fides ep̃ianoꝵ.¬

Expanded text:
nus est Jesus, et confessus fueris ore tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, salvus eris.» Non ait, Si confessus fueris quia Deus eum tradidit occidendum; sed, «quia eum Deus suscitavit a mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad saluteautem credimus et mortuum? Quia credere eum resurrexisse non possumus, nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi prius dormierit? Sed «numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat» ? Haec fides e
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam dĩ ñ esuriebant. Quid ẽ hoc austicia dĩ et iusticia
hominis : iusticia dĩ hic dr̃ ñ qͥ iustus ẽ ds̃. s qͣm dat̾ homi¬
ni dis ut iustus sit homo ꝑ dm̃. Quȩ aũt erat illoꝵ iusticia:
qr de suis uirib p̃sumebant. et quasi impletores legis se¬
ipsos ex sua uirtute dicebant. Nemo aũt implet legem nͥ
quẽ adiuuerit gr̃aadẽ panis qui de cęlo descendit. Legis
enm plenitudo cõpendio ut ait apłs. caritas ẽ. Raritas ñ
sũmi s dĩ. caritas ñ t̾rȩ. ñ cęli. s eiꝰ qui fecit cęlũ et t̾ram. Un

Expanded text:
ia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, charitas est : charitas non nummi, sed Dei; charitas non terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coelum et t
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide. s qͥ fecerit ea uiuet in illis. Non ait qui feterit cã
uniet in illa. ut intelligas legẽ hoc loco ꝓipsis oꝑib positã.
Qui aũt uiuebant in hĩs oꝑib. timebant utiq ne si ñ east¬
cissent. lapidationẽ uł crucẽ uł aliquid huimodi pateren¬
tur. Ergo qui fecerit ea inquit uiuet inillis. idẽ habebit
pͥnium ne ista morte pumatur. Non gͦ apud dm̃. cuiꝰ ex
fide siquis in hac uita uixerit. cum hinc excesserit tunc
eum magis habebit p̃sentissimum p̃miũ. Non itaq ex fide
uiuit. qͥsquis p̃sentia quȩ uident᷑ uł cupit uł timet. Quia

Expanded text:
ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet; qu
Abbreviated transcription (Latin):
pium. Tolle te. tolle inquã te ate. impedis te. Si tu te
hȩdificas. rumã hȩdificas. Nisi dñs hȩdificauerit domũ.
in uanum laborauert̃ qͥ hȩdificant eam. Noli gͦ uelle ha¬
qr xp̃ianꝰ uocaris ideo te ñ posse offende in lapidẽ offensi¬
onis. Cuius grãm denegas. in ipsum offendis. Minus ẽ. offen
induant᷑ iusticiã. Uestis accipit᷑. ñ cum capillis nascit᷑. Hãc
ut impetres. crede ut impetres. Qui inuocauerit nomen

Expanded text:
ia. Tolle te, tolle, inquam, te a te, impedis te: si tu te aedificas, ruinam aedificas. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Noli ergo velle haquia christianus vocaris, ideo te non posse offendere in lapidem offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendis. Minus est offendinduantur justitiam . Vestis accipitur, non cum capillis nascitur: pecout impetres, crede ut impetres. Qui, inquit, invocaverit nomen
Abbreviated transcription (Latin):
legis xp̃c ad iusticiã om̃i credenti. sic̃ apłs dic̃.: Ili credimꝰ
qͣndo incipimus uiã bonã ingredi. ipsum uidebimꝰ cũ ꝑ¬
ꝑficit. Nam et finitũ cibum dicimꝰ qͥ manducabat᷑. et fi¬
nitã tunicã quȩ texebat᷑. Illud ad consũptionẽ. hoc ad
mus. ad illum referimus. & cũ ad cum ꝑuenerim. ultra qđ
querimꝰ ñ habebimꝰ. dr̃ enim finis qͥ consumit. et dr finis
ꝗ ꝑficit. Alit̃ quippe intelligamꝰ cum audimꝰ finitus ẽ. cib
qui manducabat᷑. et alit̃ intelligimꝰ cũ audimꝰ finita ẽ.

Expanded text:
Christus, ad justitiam omni credenti , sicut Apostolus dicit. Illi credimus, quando incipimus viam bonam ingredi; ipsum videbimus, cum pit, sed quia perficit. Nam et finitum cibum dicimus qui manducabatur, et finitam tunicam quae texebatur: illud ad consumptionem, hoc ad mus, ad illum referimus; et cum ad eum pervenerimus, ultra quod quaeramus non habebimus. Dicitur enim finis qui consumit, dicitur finis qui perficit. Aliter quippe intelligimus cum audimus, Finitus est cibus qui manduca
Abbreviated transcription (Latin):
ds m̃s demonstrauit mͥ inimicis meis. idẽ. quantam circa
me habuit miscđiam. in illis mͥ demonstrauit cuta qͦs non
habuit. Nisi enĩ debitor suspendatur. minꝰ agit gr̃as cui
debitũ relaxatur. Apud illum potestas. apud illum¬
miscđia. Hunc humiliat. et hunc exaltat. Hunc humiliat

Expanded text:
Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantam circa me habuit misericordiam, in illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui debitum relaxatur. misericordia: hunc humiliat, et hunc exaltat : hunc humiliat
Abbreviated transcription (Latin):
querentes statuere. iusticiȩ dĩ ñ sũt subiecti. Dicit᷑ sp̃s
heliȩ qui ẽ. sp̃s dĩ. cuiꝰ particeps factus helias illa potuit. sic
dr̃ et dĩ iusticia quȩ nr̃a ẽ.s donata adõ. De qua loquens
apłs. iudȩos arguens dic̃. Ignorantes dĩ iusticiã. et suã iusti¬
ciam uolentes constituere. idẽ. tamqm asc sibi paratam.
Cont᷑ quales dic̃. Quid enĩ habes qđ non accepisti.Igno¬
rantes enĩ dĩ iusticiã et suam uolentes constituere. iusticię
dĩ non sũt subietti. De udeis hoc dic̃. qui de se p̃sumentes.

Expanded text:
ue ad justitiae Dei non sunt subjecti. Dicitur spiritus Eliae qui est spiritus Dei, cujus particeps factus Elias illa potuit: sic dicitur et Dei justitia quae nostra est, sed donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguens dicit: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, id est, tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid enim habes quod non accepisti ? Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis h
Abbreviated transcription (Latin):
uultꝰ ur̃i ñ confundent᷑. Qui gͦ in se głatur. confundet᷑.
Non enĩ sine peccatis inueniunt᷑. Ille utiq tantummͦ
ñ confundetur. qui in dño głatur. Quicũq illum
fide expectant. cũ uenerit gaudebũt. Qui sine fide sũt.
cũ uenerit qđ nunc ñ uident erubescent. et confusio illa¬
ñ erit unius dici et transiet. qͦmͦ solent confundi qͥ inue¬
niunt᷑ in aliqͣ culpa. et cis insultat᷑ ab hominib. Confu¬
sio illa traducet confusos ad sinistram. ut audiant. Itent in
ignẽ et̃num qui paratus ẽ. diabolo et angłis ciꝰ. Mantamꝰ
gͦ in uerb̾ cius. ne confundam̃ cum uenerit. Fr̃s uolun¬

Expanded text:
ta enim non confundetur. Nam qui in se gloriatur, confundetur, non enim sine peccatis invenietur. Ille autem tantummodo non confundetur, qui in Domino gloriatur. Quicunque illum fide exspectant, cum venerit, gaudebunt. Qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescunt; quonon erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Maneamus ergo in verbis ejus, ne confundamur cum venerit. Ips
Abbreviated transcription (Latin):
Ospeciẽ. posteriora xp̃i hoc ẽ. eiꝰ carnẽ ꝑ ipsam fidẽ
uid̾e debemus. idẽ. insolito fidei sacram̃to stantes qđ sig¬
nificat petra. et eam de tali iustissima spccula intuenteᷤ.
in catholica scilicet aecda. de qua dictũ ẽ. et suꝑ hanc
petrã ȩdificabo acdam meam. Tanto enim certiꝰ diligi¬
mus. qͣm uide desidamꝰ faciẽ xp̃i. qͣnto in posterioribus
ne fides resurrectionis eiꝰ saluos fic̾ atq iustificat. Si enĩ
credidis inquit in corde tuo qr dĩ suscitauit illum a mortu
is. saluus cris. & it̃um. qui traditus ẽ. inquit ꝓpt̃ delicta
nr̃a. et resurrex̃ ꝓpt̃ iustificationẽ nr̃am . Ideoq meritum
in cruce passionis. etiã inimici ciꝰ credunt. s resuriexisse
ñ credunt. Qđ firmissime nos credentes. tãqͣm de petre
soliditate contuem̾. Unde certa spe adoptionẽ eepecta¬
mus redẽptionem corporis nr̃i. qr hoc inm̃bris xp̃i spam̾
quȩ nos ipsi sumꝰ. qđ ꝑfectum c̃e. in ipso tãq̃m incapite

Expanded text:
peciem , posteriora Christi, hoc est carnem, per ipsam fidem videre debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholica scilicet Ecclesia, de qua dictum est, Et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Tanto enim certius diligimus, quam videre desideramus faciem Christi, quanto in posterioribus ne fides resurrectionis ejus salvos facit, atque justificat, Si enim credideris, inquit, in corde tuo, quia Deus illum suum, Qui traditus est, inquit, propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Ideoque meritum in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redemptionem corporis nostri ; quia hoc in membris Christi speramus, quae nos ipsi sumus, quod perfectum esse in ipso tanquam in capite
Abbreviated transcription (Latin):
p̃c sꝑabatur uenturus apopło iudȩoꝵ. et qr humi¬
lis uenit ñ ẽ. agnit᷑. Quia lapis paruus erat. offende¬
runt millum et facti sunt. et creuit lapis et factus ẽ. monᷤ
magnꝰ. & quid ait scriptura : quicũq offendit in lapi¬
dẽ istum conquassabit᷑. Et suꝑ quẽ uenerit lapis iste. conte¬
ret eum. Discernenda sũt uerba. Offendentẽ. dix̃ conqͣssa¬
ri. suꝑ quẽ aũt uenerit conteri. Primo qr humilis. offende¬
runt millũ homines. Quia excelsus uenturus ẽ. ad iudici¬
um. suꝑ quẽ uenerit conteret eũ. S illum ñ conteret
uenturus. quẽ ñ quassauit cũ uenit. Qui inhumilem ñ

Expanded text:
perabatur venturus a populo Judaeorum; et quia humilis venit, non est agnitus; quia lapis parvus erat, offenderunt in illum, et fracti sunt. Sed crevit lapis, et factus est mons magnus ; et quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri. Primo quia humilis venit, offenderunt in illum homines: quia excelsus venturus est ad judicium, super quem venerit, conteret eum. Sed illum non conteret venturus, que
Abbreviated transcription (Latin):
iscernitur quidẽ ab oꝑib fides. sicut apłsdic̾. iustifica¬
ri hominẽ ꝑfidem sine oꝑib legis. & sũt oꝑaquȩ ui¬
dentur bona sine fide xp̃i. et ñ sũt bona. qr ñ itferunt᷑ ad
eum finem exquo sunt bona. Pinis enĩ legis xp̃c adiustici¬
am om̃i credenti. Idõ noluit discernere ab oꝑe fidẽ s. ipsã
fidẽ dix̃ ẽẽ opꝰ. Ipsa ẽ enim fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur.

Expanded text:
iscernitur quidem ab operibus fides, sicut Apostolus dicit, justificari hominem per fidem, sine operibus legis . Et sunt opera quae videntur bona sine fide Christi, et non sunt bona, quia non referuntur ad eum finem ex quo sunt omnia bona. Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Ideo noluit discernere fidem ab opere, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides, quae per dilectionem operatur
Abbreviated transcription (Latin):
derũt in lapidem offensionis. Sicut scriptum ẽ. Ecce
ponã in syon lapidẽ offensionis et petrã scandali et qui
credid̾itꝰ cͥũ ñ confundet᷑. qui enĩ credid̾it ineũ ñ habe¬
bit suã iusticiã quȩ ex lege ẽ. qͣm iussit bona lex s imple¬
bit ipsam legẽ ñ sua iusticia s data ex dõ. Ita enĩ ñ con¬
fundet᷑. Caritas enĩ legis plenitudo. & unde ista caritas¬
tus ẽ. nob̃̾. Offend̾ant gͦ illi in lapidẽ offensionis et petrã
scandali. et ait de illis. Fr̃s bona uoluntas quidẽ cor¬
dis mei et dep̃catio ad dm̃ ꝓ ipsis in salutẽ. Dep̃catur
apłs ꝓ ñ credentib ut credant. ꝓ auersis ut conuertant᷑.
Uidetis qr nec ipsa conuersio sine dĩ adiutorio: dep̃catio
inquit ad dm̃ ꝓ illis in satutẽ. Testimomũ enim ꝑhibeo.
qr telum dĩ habent. Sic habebat et ipse. Telum dĩ habebat.

Expanded text:
derunt in lapidem offensionis: sicut scriptum est, Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in eum, non confundetur . Qui enim crediderit in eum, non habebit suam justitiam, quae ex lege est, quamvis sit bona lex; sed implebit ipsam legem, non sua justitia, sed data ex Deo. Ita enim non confundetur. Charitas enim est legis plenitudo tus est nobis . Offenderunt ergo illi in lapidem offensionis, et petram scandali. Et ait de illis: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis in salutem. Deprecatur Apostolus pro non credentibus, ut credant; pro aversis, ut convertantur. Videtis quia nec ipsa conversio sine Dei adjutorio. Deprecatio, inquit, ad Deum pro illis ad salutem. Testimonium enim perhibeo, quia zelum Dei habent. Sic habebat et ipse: zelum Dei habebat.
Abbreviated transcription (Latin):
nare iniquos. & quis illi dicat. quid fecisti: tu enĩ homo
quis es qui respondeas dõ : time ꝗͦ et treme ciꝰ potestatem
s sꝑa miscdam ciꝰ. Debita redditur pena damnato.
indebita gr̃a libato. ut nec ille se indignum querat᷑. nec
et offensionis inuoluit. ut lib̾atꝰ de ñ lib̾ato discat qđ etiã
sibi suppliciũ conueniret. nͥ gr̃a subueniret. Si aũt gr̃a.
utiq nullis meritis reddita. s gratuita bonitate donata.
S inustum ẽ. inquiunt. inuna eademq mala causahũc
libari. illum puniri. Nempe gͦ iustum ẽ. utrumq puni¬
ri. Quis hoc negauerit: agamꝰ g gr̃as saluatori. dum nob̾
ñ redditum cernimꝰ. qđ indãnatione similium etiam nob
debitum fuisse cognoscimꝰ. Si enim utriq lib̾arent᷑. lateret
quid petcato ꝑiusticiam deb̾etur. Si nemo. quid gr̃a lar¬
giretur: ut gͦ in hac difficillima questione uerb̃ potuis
utam᷑ apłi. uolens ds̃ ostende iram. et demonstrare poten

Expanded text:
nare iniquos. Et quis illi dicat: Quid fecisti? Tu enim, o homo, quis es, qui respondeas Deo ? Time ergo et treme ejus potestatem quod debita reddatur poena damnato, indebita gratia liberato. ut nec ille se indignum queratur nec et offensionis inuoluit. ut liberatus de non liberato discat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subueniret; si autem gratia, utique nullis meritis reddita sed gratuita bonitate donata. Sed iniustum est°, inquiunt, cin una eademque mala causa hunc liberari, illum puniri\'. nempe ergo iustum est utrumque puniri. quis hoc negauerit? agamus ergo etiam gratias saluatori, dum nobis non redditum cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. si enim utrique liberarentur, lateret, quid peccato per iustitiam debeatur; si nemo, quid gratia largiretur. ut ergo in hac difficillima quaestione uerbis potius utamur apostoli. uolens deus. ostendere iram et demonstrare poten
Abbreviated transcription (Latin):
deit irã. et demonstrart potentiã suam. attulit inmulta
pacientia uasa ut quȩ ꝑfectã funt in ꝑditionem. sub auditur.
tu quis es qui respondeas dõ ut returrente sententia ad uer¬
ba suꝑiora iste sit sensus. Si uolens ds ostende iram. attulit
uasa irȩ. ti quis es qui respondeas dõ : non aũt solum uo

Expanded text:
am, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: subauditur, Tu quis es, qui respondeas Deo? ut recurrente sententia ad verba superiora, iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, attulit vasa irae; tu quis es, qui respondeas Deo? Non autem solu
Abbreviated transcription (Latin):
gregabunt᷑ filii uidȩ et filii isrł undipsum. et ponent sibi
pͥncipatũ unũ. et ascendent a terra. Hoc adhuc uelimus
exponere. doquii ꝓpħici obtundetur sapor Necolat᷑ ta¬
men lapis ille angularis. et duo parietes. unus ex iudȩis.
alter exgentib. Ille nomine filioꝵ uida. iste nomine fi¬
lioꝵ ifrł. cidem uni pͥncipatui suo inidipsum innitentes.
et ascendentes agnoscantur a t̾ra.Usaias aũt clamat¬

Expanded text:
gregabuntur filii Juda et filii Israel in idipsum, et ponent sibimet principatum unum, et ascendent a terra . Hoc si adhuc velimus exponere, eloquin prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angularis, et duo illi parietes, unus ex Judaeis, alter ex Gentibus ; ille nomine filiorum Juda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in idipsum innitentes, et ascendentes agnoscantur a terra. Istos autem
Abbreviated transcription (Latin):
gerat digno siue miscdiã prestet indigno : deniq infert
et dic̃. Igitur ñ uolentis neq currentis. s miserentis ẽ.¬
quidem oꝑib ꝓpriis. s origmalit̃ exadam uinculo dam
ꝑ udiciũ debitũ. Qd cum debetur ambob in altero alter
agnouit. ñ de suis distantib meritis sibi ẽc. głandũ. qđ
ineadem causa idẽ supplicium ñ incurrit. s de diuinȩ gr̃ae
largitate qr ñ uolentis neq currentis s miserentis ẽ. dei.
Altissimo quippe ac salubnmo sacram̃to untuersa facies

Expanded text:
gerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, gerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis equidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnper judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies,
Abbreviated transcription (Latin):
clectionẽ ꝓpositũ dĩ maneret. ñ exopib s exuocante dic¬
tum ẽ. qr maior seruiet minori. Propt̃̾ qđ adhibuit alte¬
rum ꝓpħicum testimoniũ ubi scriptum ẽ. Lacob dilexi.
esau aũt odio habui. Sentiens aũt quẽ ad modum pos¬
set hoc qđ dictũ ẽ. ꝑmouere eos qui penitrare intelligen¬
do ñ possunt hanc altitudinẽ gr̃ȩ. quid gͦͣ dicemꝰ ait.
nũquid inquitas apđ dm̃ : iniquum enim uidet᷑ ut si¬
ne ullis bonoꝵ uł maloꝵ oꝑum meritis unũ ds̃ diligat.
ođdit alterum. Qua in re si futura oꝑa uł bona huiꝰ uł ma¬
la illius quȩ dsutiq p̃sciebat uellet intelligi. neqͣquam
diceret ñ exopib s diceret ex futuris oꝑib. coq mͦ istã
solueret questionẽ. immo nullã quã solui opus ẽẽt. face¬
ret m̃tionẽ. Nunc uͦ cũ respondisset absit. idẽ. absit
ut sit inqͥtas apđ dm̃. mox ut ꝓbaret nulla hoc iniqͥta
insipiens dm̃ iniquum putet. siue. udicium penale in¬

Expanded text:
lectionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitainsipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale in
Abbreviated transcription (Latin):
enim iusticia dĩ quȩ et nr̃a fit cũ donat᷑ nob̾. Idõ aũt dĩ uis¬
ticia dr̃. ne homo se putet a se ipso hab̾e iusticiam. Sic enĩ
dicit apłs paulus. Credenti ineũ qui iustificat impium.
Quid ẽ. qui iustificat impium : qui ex impio fac̃ ustum.
deputatur fides eiꝰ adiusticiã. Iudei uͦ qr siuis uiib se puta¬
bant implere posse iusticiam. offendunt in lapidẽ offensio¬

Expanded text:
enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum deputatur fides ejus ad justitiam . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensio
Abbreviated transcription (Latin):
res p̃uenit. ut hab̾e aliqua merita possint.Os̃ m̃s¬
demonstrauit mͥ immicis meis. Quid ait. Quantã cirta
me exhibuerit miscđiam inimicis meis mͥ demonstrauit.
Rdictis comparet se collectus. et repulsis dectus. Compa

Expanded text:
res praeuenit. ut habere aliqua merita possint. res praeuenit. ut habere aliqua merita possint. demonstravit mihi in inimicis meis. Quid ait? Quantam circa me exhibuerit misericordiam, in inimicis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: compa
Abbreviated transcription (Latin):
ci uoluit. quos ad suam gr̃am ñ ꝑtinere p̃sciuit. ut multitu.¬
dine incõparabili plures sint. qͣm quos in fui regni głam fili¬
os ꝓmissionis p̃destinare dignatus ẽ. ut etiam ipsa rtiectoꝵ
multitudine ostendetur. quã nullius mom̃ti fit apd dm̃
iustum qͣntalibet numerositas iustissimȩ dãmnatoꝵ. atq
ut hunc quoq intelligant qui ex ipsa dãnatione redimun¬
tur. hoc fuisse debitũ massȩ illi uniuersȩ. qđ tam magne
parti eiꝰ redditũ cernerent. ñ solum in eis qui originali pec¬
cato multa addunt malę uoluntatis arbitrio. uerũ etiã
in tam multis paruulis qui tantũmͦ uincło peccati origi¬
nalis obstricti. sine gr̃a mediatoris exhac luce rapiuntur.
Tota quippe ista massa iustȩ dãnationis reciꝑet debitum.
nͥ ex ca faceret ñ solum iustus s etiam misericors figulus alia
uulis subuenit quoꝵ nulla merita dici possunt. et maio¬

Expanded text:
ci uoluit, quos ad suam gratiam non pertinere praesciuit. ut multituci uoluit, quos ad suam gratiam non pertinere praesciuit. ut multitudine incomparabili plures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maio
Abbreviated transcription (Latin):
et beatã. dici ñ potest qđ lib̾o discernunt᷑ arbitrio ab aliiᷤ
infantib qui sine hac gr̃a in ipsius masse dãnatione mori¬
unt᷑. Si aũt hii soli crearentur ex adam qui ẽẽnt. ꝑ gra¬
tiam recreandi. et p̃ter illos qui in dĩ filios ad optantur
nulli alii homines nascerentur. lateret beneficium qđ
dona ͤtur indignis. qr nullis ex eadẽ dãnabili stirpe
uenientib debitũ supplicium reddetur. Cum uͦ attulit
in multa patientia uasa irȩ quȩ ꝑfecta sunt inꝑditionẽ.
ñ solum ostendit iram et demonstrauit potentiã suam
redhibendo uindictã. et bene utendo malis. s etiam notas
fec̃ diuitias głȩ suȩ in uasa miscđiȩ. Ita enim quid sibi p̃s¬
tetur discit gratis iustificatꝰ. dum ñ suo merito s gła largis¬
sime dĩ miscd̃iȩ discernitur adamnato. cum quõ eadẽ uis¬
ticia fuerat et ipse dãnandus. Tam multos aũt creando nas¬

Expanded text:
et beatam, dici non potest, quod libero discernuntur arbitrio ab aliis et beatam, dici non potest, quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine hac gratia in ipsius massae dam- =Batione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam. qui essent per gratiam recreandi. et praeter illos, qui in dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur. lateret beneficium. quod donaretur indignis, quia nullis ex eadem damnabili stirpe uenientibus debitum supplicium redderetur. cum uero adtulit in multa patientia uasa irae. quae perfecta sunt in perditionem, non solum ostendit iram et demonstrauit potentiam suam redhibendo uindictam et bene utendo non bonis, sed etiam notas fecit diuitias gloriae suae in nasa misericordiae. ita enim, quid sibi praestetur. discit gratis iustificatus, dum non suo merito sed gloria largissimae dei misericordiae discernitur a damnato, cum quo eadem iustitia, fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem oreando nas
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ. aliud in contumeliã. Merito aũt uidetur iniustũ
qđ fiunt uasa irȩ ad ꝑditionẽ. siñ ẽẽt. ipsa uniuersa exadã
massa danmata. Qđ gͦ fiunt inde nascendo uasa ire. ꝑti¬
net ad debitã pęnã. Qđ aũt fiunt renascendo uasa mise¬
ricordiȩ. ꝑtinet ad indebitã grãm. Ostendit ꝗͦ ds̃ irã su¬
am. ñ utiq animi ꝑturbationẽ sic̃ eiꝰ quȩ curta homines
nuncupatur. s iustã fixamq uindictã qđ de st̇rpe in o¬
bedientiȩ ducitur ꝓpago peccati atq supplicii. Et homo
natꝰ ex muliere sicut in libro iob scriptum ẽ. brcuis ẽ. uitȩ.
et plemts iracundiȩ. Eius enim rei uas ẽ. ꝗͣ plenus ẽ. un¬
de irȩ uasa dicuntur. Ostendit et potentiam suam. qua
tione ammonendos bonos accõmodans. ut in eis discant
grãs agere dõ. qđ ab eis non suis meritis quȩ in eadẽ mas¬
sa paria fuerũt. s illius miseratione discreti funt. Qđ ma¬

Expanded text:
in contumeliam . » Merito autem videretur injustum quod fiunt vasa irae ad perditionem, si non esset ipsa universa ex Adam massa damnata. Quod ergo fiunt inde nascendo vasa irae, pertinet ad debitam poenam; quod autem fiunt renascendo vasa misericordiae pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo Deus « iram suam, » non utique animi perturbationem, sicut est quae circa homines nuncupatur, sed justam fixamque vindictam. Quod de stirpe inobedientiae ducitur propago peccati, atque sunatus ex muliere. sicut in libro Iob scriptum est breuis est uitae et plenus iracundiae. eius enim rei uas est, qua plenus est; unde irae uasa dicuntur. ostendit et potentiam suam, qua tione admonendos bonos accommodans, ut in eis discant agere gratias deo. quod ab eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione discreti sunt. quod ma