comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suprauires meas hoc ẽẽ confiteor:
Estergo aliqua causa fortassis
occultior que melioribus sc̃ĩori¬
bus quereseruatur illius gratia
potius quam meritis eorum sed
tamen quantum ueldonat sape¬
re uelsinit dicere. Nonmihi
uidetur magne laudis futurũ
fuisse hominem si propterea
poss& bene uiuere qui anemo
male uiuere suader& cum&
innatur a posse & in potestate
haber & uel non consentire
suadenti adiuuante tamen
illo qui suꝑbis resistit
humilibus autem dat gratiam
Quuritaque temptari non siner &
quem consensurum ẽẽ prȩsciebat
cumid facturus e& propriauolun¬
tate perculpam &or dinandus
eẽt illius aequitate perpoenam
ut &iam sic ostender & animae
suꝑbȩ & eruditionem futuro¬
rum scõrum qua mrecte i pse
uter&ur animarũ uoluntatib:
&iam malis cumille peruerse
uterentur naturis bonis
nec arbitrandum est quod e&
hominem deiecturus iste tẽp¬
tator nisi presessiss& in am¬
ma hominis quedamelatio con¬

Expanded text:
supra uires meas hoc esse profiteor. supra uires meas hoc esse profiteor. est ergo aliqua causa fortassis occultior, quae melioribus sanotioribusque reseratur illius gratia potius quam meritis eorum; sed tamen, quantum uel donat sapere uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere, quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti, adiuuante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret quem consensurum esse praesciebat, cum id facturus esset propria uoluntate per culpam et ordinandus esset illius aequitate per poenam, ut etiam sic ostenderet animae superbae ad eruditionem futurorum sanctorum, quam recte ipse uteretur animarum uoluntatibus etiam malis, cum illae peruerse uterentur naturis bonis? Nec arbitrandum est quod esset hominem deiecturus iste temtator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio co
Abbreviated transcription (Latin):
trentes astutiorem omnibus besti¬
sistum serpentem quam sapientio¬
em dicere maluerunt. Quid aut̃
abeat hebrȩa propri&as utrum
lic inmalom non abusiue sed pro¬
ne possit dici & intellegis apientes
derint qui eam probe nouerunt
stamen apertelegimus alioscrip¬
Sapientiores eẽ filios sȩculi¬
is lucis ad consulendum sibim&
osterum quãuis fraude noniu
uec sane debemus opinari
odserpentem sibi perquem
tar& persuader & que pecca
idiabolus elegerit. Sed cum
e& in illo propter peruersam
& inuidam uoluntatem decipi¬
endi cupiditas nonnisi perillud
animal potuit perquod posse
permissus est. Nocendienim
uoluntas potesteẽ a suo quoq
animo praua. Non estautem
potestasnsiadõ et hoc abdita
altaq iustitia qm̃ non est iniqui¬
Siergo queritur qur dr̃ tempta
riꝑmiserit hominem quẽ tẽp
tari consensurum ẽẽ presciebat
altitudinem quidem consilueius
penetrare non possum & longe

Expanded text:
ferentes astutiorem omnibus beatuferentes astutiorem omnibus beatus istum serpentem quam sapientiorem dicere maluerunt. quid autem habeat hebraea proprietas, utrum illic in malo non abusiue, sed proprie possint dici et intellegi sapientes, uiderint, qui eam probe nouerunt. nos tamen aperte legimus alio scripsapientiores esse filios saeculi filiis lucis ad consulendum sibimet in posterum quamuis fraude, non iure. Nec sane debemus opinari, quod serpentem sibi. per quem temtaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum esset in illo propter peruersam et inuidam uoluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud animal potuit, per quod posse permissus est. nocendi enim uoluntas potest esse a suo quoque animo praua; non est autem potestas nisi a deo et hoc abdita altaque iustitia, quoniam non est iniquiergo quaeritur, cur deus temtari permiserit homiatori consensurum esse praesciebat, altitudinem quidem consilii eius penetrare non possum et longe
Abbreviated transcription (Latin):
micas quedicamus propter opera
uelut imitantia sapientiam quan¬
quam isteserpens non inratinali
anima sua sed alienoiam spũide
diaboli coposs& sapientissimus
diciomnium bestiarum. quantim¬
lib& enim preuaricator es angel
desupernis sedibus suȩ per uers.¬
tatis & superbiae merito deiecti
sint natura tamen excellentio¬
ressunt omnibus bestus propl
rationis eminentiã. Quidergom¬
rum si suo instinctu diabolus uan
inplens serpentemeique suum sr
miscens eomore quouates de mon¬
orum in plerisolent sapientissn
eum ireduiderat omniumbestia¬
rum secundum animam uiuam in ra¬
ponalem que uiuentium :. iii¬
busione quippe nominis ista sapi¬
entiadicitur inmaloquem ammo¬
duminbono a stutia cum propriae
magis queusitate in latina dunta¬
cat lingua sapientes laud abiliter
appellentur astuti autem male
cordati intelleguntur unde non nul¬
li sicut in plerisq: codicib: inueni¬
nus adusum latine locutionis non
erbum sed potius sententiam trans¬

Expanded text:
micasque dicamus propter opera micasque dicamus propter opera uelut imitantia sapientiam. quamquam iste serpens non inrationali anima sua, sed alieno iam spiritu, id est diabolico, possit sapientissimus dici omnium bestiarum. quantumlibet enim praeuaricatores angeli de supernis sedibus suae peruersitatis et superbiae merito deiecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus bestiis propter rationis eminentiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium bestiarum secundum animam uiuam inrationalemque uiuentium? abusione quippe nominis ita sapientia dicitur in malo, quemadmodum in bono astutia, cum proprie magisque usitate in latina dumtaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus inuenimus, ad usum latinae locutionis non uerbum, sed potius sententiam trans
Abbreviated transcription (Latin):
te conmissum quod antequam fi¬
er& nudꝗerant utdictum est
& non confudebantur. Nullus
erat motus incorpore cui uere¬
cundia deberetur. ruhil puta¬
bant uelandum quia nihil sen¬
serant refrenandum quemam¬
modum propagaturi filios iam
ante disputatum est non tamen
eomodo credendumest quoꝓ
pagauerunt postea quameri¬
men ad nissi predicta ultio
consecuta est. Quum priusquã
morerentur i amincorpore
inoboedientium hominumius¬
tissimo reci procatu ino boedi¬
entium membrorum tumultun
mors concepta uersar&. Nondu
erant tales adam et euacũ ambor
diessent & ñ confunderentur :i
Serpens autem erat ibi prudentiss¬
mus quidem sed omnium bestiarã
quȩerant superterram quas fece
dñs ds̃. Trans lato enim uerbo die¬
tum est prudentissimus uel sicut
plures latini codices habent sap¬
entissimus non proprio quo inbon
accipisapientia sol& uel dĩuelan¬
gelorũ uel anima rationalis tam¬
quam sisapientes apes&iam for¬

Expanded text:
te commissum. quod antequam fite commissum. quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur; nullus erat motus in corpore, cui uerecundia deberetur; nihil putabant uelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemadmodum propagaturi filios, iam antea disputatum est; non tamen eo modo credendum est, quo propagauerunt, posteaquam crimen admissi praedicta ultio consecuta est, cum, priusquam morerentur, iam in corpore inoboedientium hominum iustissimo reciprocatu inoboedientium membrorum tumultum mors concepta uersaret. nondum erant tales Adam et Eua, cum ambo nudi essent et non confunderentur. Serpens autem erat ibi prudentissimus quidem, sed omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecerat dominus deus. translato enim uerbo dictum est ,,prudentissimus" uel, sicut plures latini codices habent, sapientissimus", non proprio, quo in bonum accipi sapientia solet uel dei uel angelorum uel animae rationalis, tamquam si sapientes apes etiam for
Abbreviated transcription (Latin):
rubim & flãmeam rompheam
que uertitur custodire uiam
ligniuitae : antequam huius
propositae scripturae textum
exordine pertractemus ammo¬
nendum arbitror quodiam
me & alibi in hoc opere memini
prelocutum illud a nobis eẽ fla¬
gitandum ut ad propri&atem
litere defendatur quod gestũ
narrat ipsequiscripsit. Siaut̃
in uerbis dĩ uelcuius quam ꝑsonȩ
inofficiũ propheticum ad sũpte
dicitur aliquid quod ad litterã
nisi absur de nonpossit intellegi
proculdubio figurate dictũ
obaliquam significationem
accipideb& dictũ tamen eẽ
dubitare fasnonest: hoc enim
fidenarratoris & pollicitatione
expositoris exigitur:I.
rantergo anibonudi uerum est
omninon udaerant corpora
duorum hominum in paradiso
conuersantium nec pudebat eos
Quidenim puder& quando nullã
legem senserant in membris suis
repugnantem legimentis suae
quȩ illos poena peccati post per¬
petrationem preuaricationis
secuta est usurpante inoboedien¬
tia prohibitum & iustitia punien¬

Expanded text:
rubim et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam lpropositae scripturae textum ex ordine pertractemus, admonendum arbitror, quod iam me et alibi in hoc opere memini praelocutum, illud a nobis esse flagitandum, ut ad proprietatem litterae defendatur, quod gestum narrat ipse qui scripsit. si autem in uerbis dei uel cuiusquam personae in officium propheticum adsumtae dicitur aliquid, quod ad litteram nisi absurde non possit intellegi, procul dubio figurate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitare fas non est . hoc enim a fide narratoris et pollicitatione expositoris exigitur., Erant ergo ambo nudi: uerum est, omnino nuda erant corpora duorum hominum in paradiso conuersantium. nec pudebat eos: quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praeuaricationis secuta est usurpante inoboedientia prohibitum et iustitia punien
Abbreviated transcription (Latin):
xamorrei. tuncexpulnsunt quando expl&a sunt pec ca¬
a corum iudacuistum locum ad gog& magog gentesse uir¬
simas referunt. De quibus & supradiximus arbiturntesul¬
timo tempore quando hierus alem suerit instaunrta submille
annorum imperio contradĩ populum ẽe uentuntr &inu allem
di sanguinis instare uindemiam
Populi populi in ualle concisionis quia iuxta est dñi in
ualle concisionis. sol& luna obtenebrecatisunt. & stil

Expanded text:
et Amorrhaei tunc expulsi sunt, quando expleta sunt peccaet Amorrhaei tunc expulsi sunt, quando expleta sunt peccata eorum. Judaei istum locum ad Gog et Magog gentes saevissimas referunt, de quibus supra diximus, arbitrantes ultimo tempore quando Jerusalem fuerit instaurata, sub mille annorum imperio contra Dei populum esse venturas, et in valle di sanguinis instare vindemiam. Populi, populi in valle concisionis, quia juxta est dies Domini in valle concisionis. Sol et lun
Abbreviated transcription (Latin):
cendere inuallem iosaphat. quae inier pra&unturmn
iudicium & sedercibi h̃. ut diuidic& omnes gentes
quae decircuitu ueniunt in bonã pastẽ intellegunt quo
scilic& sci contradĩ ad uersarios congregentur &nt
tent falcessuas ut matunẽ hostium messem dem&ant&
ueniunt atq: descendant calcent quetorcularia qua
ad sit uinde mia & intantũ musta. exuberant ut torcu¬
laria caperenon possit & ut sciremus quae sit uinde¬
mia plenumque torcular intulisse multi plicata est
malitia eorum. Aut dubium quineos signific& qui con¬
trxdm̃ congregatisunt. Alii aũt consurgere gentesa
onuenire in uallem iosaphat. & sederedm̃ ut om̃s
iudic& nationis. Ideo asscrunt ut parent se &as sumant
uniuersa arma pugnantium. & inualle iosa phatdh̃i
falcibus dem&antur. uenisscenĩ contraeos tẽpus iudicus
intantũ eorũ creuissemala ut dĩ uincerent. pacientũ ni

Expanded text:
cendere in vallem Josaphat, quae interpretatur Domini cendere in vallem Josaphat, quae interpretatur Domini judicium, et sedere ibi Deum, ut dijudicet omnes gentes, quae de circuitu veniunt, in bonam partem intelligunt: quo scilicet et sancti contra Dei adversarios congregentur, et mittant falces suas, ut maturam hostium messem demetant, et veniant atque descendant, calcentque torcularia, quia adsit vindemia, et intantum musta exuberent, ut torcularia capere non possint. Et ut sciremus quae sit vindemia, plenumque torcular, 213 intulit  Al. intulisse: multiplicata est malitia eorum, haud dubium quin eos significet, qui contra Dominum congregati sunt. Alii autem consurgere gentes, et convenire in vallem Josaphat, et sedere Dominum, ut omnes judicet nationes, ideo asserunt, ut parent se et assumant universa arma pugnantium, et in valle Josaphat Domini falcibus demetantur. Venisse enim contra eos tempus judicii, et intantum eorum crevisse mala, ut Dei vincerent patientiam. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
aduersariac israhel parantur adpugnam. & aratra
sua ligonerq uel falces ingladios lanccasque com¬
mutant. Et infirmus robus tum ẽe sedicit. Erum pu¬
que & ueniunt de circuitu. & contradnĩ exercitum con¬
& intelle ant sedõ aduersante superatos: Hacciux¬
ta littenm sibi is rahel miscrabiles repromittit : nos
iuxta coeptam tropologiam & gentes daemonum. &
eos qui cotidie contra ecclesiã dimicant. & inultimo
qui sub ante cristo aduersum scis dñi pugnaturi acce¬
pere possumus : qui id circo congregantur ut percant
plicata est malitia eorum septuaginta
Consurgant & ascendant omnes gentes in uallemi
saphat quia ibi sedebo ut iudicem om̃s gentes incircurta
emittite falces quoniam ad est uindemia introite & calo¬
te quiaplenum est torcular &redundant torcularu
quia repl&a sunt mala eorum. Et haeciuxta superoe
sensum interpra& antur bi fariam aluenim gentesis¬

Expanded text:
adversariae Israeli parantur ad pugnam, et aratra adversariae Israeli parantur ad pugnam, et aratra sua ligonesque, vel falces in gladios lanceasque commutant , et infirmus robustum se esse dicit, erumpuntque et veniunt de circuitu, et contra Domini exercitum con intelligant, se Deo adversante, superatas. Haec juxta litteram sibi Israel miserabilis repromittit. Nos juxta coeptam tropologiam, et gentes daemonum, et eos qui quotidie contra Ecclesiam dimicant, et in ultimo, qui sub Antichristo adversum sanctos Domini pugnaturi sunt, accipere possumus, qui idcirco congregantur, ut pereant.tiplicata est malitia eorum. LXX: Consurgant et ascendant omnes gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu: emittite falces, quoniam adest vindemia. Introite et calcate, quia plenum est torcular, et redundant torcularia, quia repleta sunt mala eorum. Et haec juxta superiorem sensum interpretantur bifariam. Alii enim gentes as
Abbreviated transcription (Latin):
conuestant. ut in firmusdicat scesse robustum: & uenu
omnes decircuitu & incestamendi congregemurtna¬
me : qua iuxta septuaginta sequitur mansu&us & mitis sit
asair. Iuxta illud quod inparali pomenon libro scriptumest :
Eqiens iordanen deruben &gad & dimidia tribu manas se
nomnib: uasis bellicis centum uigintimilia: omner Istiuiri
bellatores paratiad pugnam mentem pacifica: nos cẽuolunt
iniacores ueridauid : De quolegimus: Memento dñe da¬
uid & omnis mansu&udinis eius : & ipse loquitur incuan¬
helio : Discite ame quiamitissum & humilis. siue
mansu&us : uiror quoque cos intellegi uolunt: qui
destruentes initia paruulorum adpersectama &atis
robor acces serint : &omnestudium quoprius anima¬
rum suarum exercebant agros. ad necessitatem ꝓelii
contulerunt : nobis autem hacbrae orum opinionem
scquentibus. uid &ur ẽẽ contrarium: Ideo enim gentes

Expanded text:
convertant, ut infirmus dicat se esse robustum, et veniant convertant, ut infirmus dicat se esse robustum, et veniant omnes de circuitu, et in certamen Domini congregentur, maxime quia juxta LXX sequitur: Mansuetus et mitis sit pugnator, juxta illud quod in Paralipomenis scriptum est : Et trans Jordanem de Ruben et Gad et dimidia tribu Manasse, in omnibus vasis bellicis centum viginti millia: omnes isti viri bellatores parati ad pugnam mente pacifica: hos esse volunt imitatores veri David, de quo legimus: Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus . 212 Et ipse loquitur in Evangelio: Discite a me, quia humilis sum, et mitis , sive mansuetus. Viros quoque eos intelligi volunt, qui destruentes initia parvulorum, ad perfectae aetatis robur accesserint, et omne studium quo prius animarum suarum exercebant agros, ad necessitatem praelii contulerint. Nobis autem Hebraeorum opinionem sequentibus videtur esse contrarium. Ideo enim gentes
Abbreviated transcription (Latin):
lanceam u& eris & noui instrumenti : ut cum coe perint
filioscorum & filias uendant sabacis. & faciant ẽẽ capa¬
uos ut procul sint afinibus suis. & ad meliora. conuersi
ccclesiasticis dogmatibus incipiant ẽẽ subiecti:
tas: accedant. ascendant omnes uiribellatores: con¬
dite arãtrx uestux ingladios. & ligones in lanccas: infirmus
dicat. quia fortis egosum : Fumpite & uenite om̃s gentes
decircuitu: & congregaminizibi oc cumbere faci& d̃so
natores : ad ducite & ascendite omnes uiribellatores:
concidite aratax uestra ingladios: & falces uestnas in lan¬
ccas : fortisdicat. quia pracualco: Ergo congregamini. & in¬
troite omnes gentes percircuitum : & congregamini illus
mansu&us sit pugnatar: locus iste dupliciter intelle gnꝰ
quid amenim arbi trantur haec scis gentibus pracdicaris
pracparentur adbellum &ꝓpopulo dĩ dimicent : ut omĩ
instrumenta agricultune ingladios lanccas que

Expanded text:
et lanceam veteris et novi Instrumenti. Ut cum ceperint, et lanceam veteris et novi Instrumenti. Ut cum ceperint, filios eorum et filias vendant Sabaeis, et faciant esse captivos, ut procul sint a finibus suis: et ad meliora conversi, Ecclesiasticis dogmatibus incipiant esse subjecti. ascendant omnes viri bellatores concidite aratra vestra in gladios et ligones vestros in lanceas infirmus dicat quia fortis ego sum erumpite et venite omnes gentes de circuitu et congregamini ibi occumbere faciet Dominus natores, adducite et ascendite omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et falces vestras in lanceas. Fortis dicat, quia praevaleo ego. Congregamini et introite, omnes gentes per circuitum: et congregamini illuc, mansuetus sit pugnator. Locus iste dupliciter intelligitur: quidam enim arbitrantur haec sanctis gentibus praedicari, ut praeparentur ad bellum, et pro populo Dei dimicent, ut omnia instrumenta agriculturae in gladios lanceasque
Abbreviated transcription (Latin):
iudaci non persis. & hiopibus. & c&eris nationibus quae
uicipae sunt sed saba eis genti longis nimae: qui ad ñi
locutussit. & populisui ulciscatur in iuriam: haec & illi
& xti iudaitantes. quimille annorum regnum iniudeae
sibi finibus pollicentur. &auream hierusalem. Quic¬
timarum sanguinem . & filios acnepotes. & delicias
incredibiles & portas gemmarum uari& atedistinctas:
nos autemdicamus : q uod & suscitauit dñs post aduen¬
um suum & cotidie suscitat & suscitaturus cos quos
uarius error eduxerat definib:suis Pulcdreq susci¬
abo ait quasi iacentes & corruentes ut qui iacebant
in hacresistent in ecclesia. reddens haer&icis quod fece¬
rant ut filios eorum afilias quos & inmisticis. &in
carna libus crudienrnt. tradat in manibus filiorum uꝗ
inmanibus corum quiccclesiarum principes exteter
& instructi sunt armatura a postoli. & habent scutum

Expanded text:
Judaei, non Persis et Aethiopibus et caeteris nationibus quae Judaei, non Persis et Aethiopibus et caeteris nationibus quae vicinae sunt; sed Sabaeis, genti longissimae: quia Dominus locutus sit, et populi sui ulciscatur injuriam. Haec illi et nostri Judaizantes, qui mille annorum regnum in Judaeae sibi finibus pollicentur, et auream Jerusalem, et victimarum sanguinem, et filios ac nepotes et delicias incredibiles, et portas gemmarum 211 varietate distinctas. Nos autem dicamus, quod et suscitavit Dominus post adventum suum, et quotidie suscitat, et suscitaturus est eos, quos varius error eduxerat de finibus suis. Pulchreque suscitabo, ait, quasi jacentes et corruentes, ut qui jacebant in haeresi, stent in Ecclesia, reddens haereticis quod fecerant: Ut filios eorum et filias, quos et in mysticis et in carnalibus erudierant, tradat in manibus filiorum Juda, in manibus eorum, qui Ecclesiarum principes exstiterunt; et instructi sunt armatura Apostoli, et habent scutum
Abbreviated transcription (Latin):
reddam r&ributionem uestram incapita uestra
&uendam filios uestros & filias unes inmanibus filiorũ
iuda & uenundabunt eos incaptiuitatem genti. quae
procul abest. quoniam d̃s locutus est : Verbum hebraicum
sibum . quod aquila & simmachus itaut scriptum est trans¬
tulerunt : septuaginta. Captiuitatem inter pr&ati sunt.
quod melius captiuos significat : Sabaim autem genstnins
indiam dicitur: Dequa fuit & regina saba quaeuenit sapi¬
entiqͥm audire salomonis : dequib & esais loquitur : & saba¬
im uiri excelsi. adtetrensibunt : Vnde &tus uenire perhi¬
b&urdicente uirgilio: centum que sabacotur e calentar
lic& quidam sabacos anrbas suspicentur: promittunt
sibiergo iuda ei immo somniant: quod inultimotempore
congregentur adño. & reducantur inhierusalem: nec
hac felicitate contenti: ipsumdm̃ suis manibus romanorũ
filias & filias asserunt traditurum. ut uendanteos

Expanded text:
reddam retributionem vestram in capita vestra, reddam retributionem vestram in capita vestra, et vendam filios vestros et filias vestras in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos in captivitatem genti, quae procul abest, quoniam Dominus locutus est. Verbum Hebraicum SABAIM  , quod Aquila et Symmachus ita ut scriptum est transtulerunt, LXX captivitatem interpretati sunt, quod melius captivos significat. Sabaim autem gens trans Indiam dicitur, de qua fuit et regina Saba, quae venit sapientiam audire Salomonis , de quibus et Isaias loquitur: Et Sabaim viri excelsi ad te transibunt . Unde et thus venire perhibetur, dicente Virgilio : . . . Centumque Sabaeo Thure calent arae: licet quidam Sabaeos, Arabes suspicentur. Promittunt ergo sibi Judaei, immo somniant, quod in ultimo tempore congregentur a Domino, et reducantur in Jerusalem. Nec hac felicitate contenti, ipsum Deum suis manibus Romanorum filios et filias asserunt traditurum, ut vendant eos
Abbreviated transcription (Latin):
si uegentilibus & eos dexp̃ianis u&nicos facit. ut exte¬
min& definib: suis. in quibus inxp̃o fuerant ꝑcreati: & ne
quaquam in iudaca. & inueritatis confessione sed ingenti¬
um errore uersentur : Qua comnia & addiem iudici re¬
ferre possumus Nondiscrepanteuindicta : Lic& inten¬
pore a superioribus discrepare uideantur: Proga lila
inhebreo scriptum. est. galiloth. quod aquila ẽcinas
srmmachus t̃minos tnrnstulit: eΕΙΝAC autem id est
tumulas harenarum refenrmus ad litora palestinae
non ad galileam phy listim qua eomni non ulla est
ccc egosuscitabo eos in loco in quo uendidistis eos. &
conuestam r&ributionem uestraxm in caput uestrm
& uendam filios uestros & filias uestras in manibus
filiorum iuda : & uenunda bunt eos sabaeis zenti lon¬
ginquae quia dñs locutus est : septuaginta:¬
ccecgo suscitabo eos deloco in quo uendidistis eos &

Expanded text:
sive gentilibus, et eos de Christianis ethnicos facit: ut extesive gentilibus, et eos de Christianis ethnicos facit: ut exterminet de finibus suis, in quibus in Christo fuerant procreati, et 210 nequaquam in Judaea, et veritatis confessione, sed in gentium errore versentur. Quae omnia et ad diem judicii referre possumus, non discrepante vindicta: licet in tempore a superioribus discrepare videantur. Pro Galilaea in Hebraeo scriptum est, GALILOTH  , quod Aquila Θῖνας, Symmachus Terminos transtulit: Θῖνας autem, id est, Tumulos Arenarum, referamus ad littora Palaestinae, non ad Galilaeam Philistiim, quae omnino nulla est. Ecce ego suscitabo eos de loco, in quo vendidistis eos, et convertam retributionem vestram in caput vestrum. Et vendam filios vestros, et filias vestras in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos Sabaeis, genti longinquae, quia Dominus loquutus est. VicinEcce ego suscitabo eos de loco in quo vendidistis eos, et
Abbreviated transcription (Latin):
& hierusalem nequaquam is rahel & decemtri¬
buum quaeus que hodie inma edorum urbibus &
montibus habitunt uenditisunt filiis graecorum ut
ext̃minarentur definibus suis : & omnis orbis iuda¬
ica captiuitate conpl&us est: hoc illi referunt: ut
ultionem sanguinis xp̃i & sub uersionem hierus a¬
em quae deudicio accedit contratrrum & sido¬
nem prose accidisse confirment : Nos iuxta coeptã
tropologiam trrum & sidonem & palestinos eos
interpr&ẽmur. quidĩ populum coangustant &
tribulant & ꝑsequuntur hocenim trrus inlin
caeno. quod philistimgalilea qu esignificant ielociter
cito restitu& eis dñs quod merentur : quia ꝑ secuti sunt
cum & argentum illius & aurum. eloquia uidelic& sen¬
turarum. ET ΝΟΝΜΛΙΛ id estsententias &omne quod
pulchrum inecclesia suit suiserrorib manciparunt: hȩ¬
r&icus quos cumque deceperit & sua fecerit adorare si¬
mulacra. filios iuda & filios hierusalem uendit grecis

Expanded text:
et Jerusalem nequaquam Israel, et decem triet Jerusalem nequaquam Israel, et decem tribuum, quae usque hodie in Medorum urbibus et montibus habitant venditi sunt filiis Graecorum, ut exterminarentur de finibus suis, et omnis orbis Judaica captivitate completus est. Hoc illi referunt, ut ultionem sanguinis Christi et subversionem Jerusalem, quae Dei judicio accidit, contra Tyrum et Sidonem per se accidisse confirment. Nos autem juxta coeptam tropologiam, Tyrum et Sidonem et Palaestinos eos interpretemur, qui Dei populum coangustant et tribulant et persequuntur hoc enim Tyrus in lincoeno, quod Philistiim Galilaeaque significat. Velociter et cito restituet eis Dominus quod merentur, quia persecuti sunt eum. Et argentum illius et aurum, eloquia videlicet Scripturarum, et νοήματα, id est, sententias, et omne quod pulchrum in Ecclesia fuit, suis erroribus manciparunt. Haereticus quoscumque deceperit, et sua fecerit adorare simulacra, filios Juda et filios Jerusalem vendit Graecis,
Abbreviated transcription (Latin):
pulus: reddam inquid uobis quae fecistis populo meo
quia argentum incum & aurum id ẽ uasatem plid
quicquid in eo p̃tiosissimum &speciosissimum fuit : can¬
de librum aurcum & mensam propositionis aurcam.
aduos cerubim aurcos & propitiatorium & fialas actu¬
ribula aurca tulistis : & consecrastis idolis uris: haccaut̃
narrat historia Caldeos magis fecisse quiauas a templi
dñi po suerunt intemplobel: Vnde postea& baldas ar
potatinfialis : & stutim regnumeius in maedos per¬
sasque trxns festur: Sed quia post diemchi magnum &
horribilem haecfutura dicuntur quem a postoli in
resurrectionẽ dĩ interpra&untur. & hebrei infu¬
turum iudicii tempus differunt. magis deromanis
intellegendum. quod uespasianus &titus romae
templo pacis aedificato. uasa templi & uni uersa
donaria. indelulro illius consecrarent. quae graeca.
Nromana narrat historia : Eotem pore filii iuda.

Expanded text:
pulus. Reddam, inquit, vobis quae fecistis populo meo: pulus. Reddam, inquit, vobis quae fecistis populo meo: quia argentum meum et aurum, id est, vasa templi, et quidquid in eo pretiosissimum et speciosissimum fuit, candelabrum aureum et mensam propositionis auream, et duos Cherubim aureos, et propitiatorium, et phialas ac thuribula aurea tulistis, et consecrastis idolis vestris . Haec autem narrat historia Chaldaeos magis fecisse, qui vasa templi Domini posuerunt in templo Bel: unde postea Balthasar potat in phialis, et statim regnum ejus in Medos et Persas transfertur . Sed quia post diem Domini magnum et horribilem, haec futura dicuntur, quae apostoli in resurrectione Domini interpretantur, et Hebraei in futurum judicii tempus differunt, magis de Romanis est intelligendum: quod Vespasianus et Titus, Romae templo Pacis aedificato, vasa Templi et universa donaria in delubro illius consecrarunt: quae Graeca et Romana narrat historia. Eo tempore filii Juda
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem uendidistis filios grecorum: Vt longe facer&is
Seos definibus suis: septuaginta:
uid mihi & uobistrrur & sidon. Ecomnis galilea
Calienigenarum : Num quid r&ributionem uos
redditis mihi. Autiram incorde r&gnetis ad uersum
me: hoc enimgrece significat. MENCIRA REΙTΑΙ ue¬
lociter & cito reddam r&ributionem uestram incapiti¬
bus ur̃is : Procoquod argentum incum. & aurum
meumtulistis. &electa aurcum mea & optima intulis¬
tis intempla uestra: Et filios iuda & filios hierus alem
uendidistis filiis graccorum ut eiceritis cos definibus sus
thaec iuda ei aduersumtrrum & sidonem. & palast¬
norum terminos. siue galileam alienigenarum diciar¬
bitrantur: quod cempore captiuitatis iudaicae quan¬
douicti sunt aromanis dĩpopulum persecuti sunt im¬
mo in populodĩ ipsumdm̃ qui prae fuit populo: se¬
cundum illud quod scriptum est: quiuos recipit
me recipit: Ergoe contrario qui persequitur po¬
pulum dĩ: ipsum dm̃ persequitur Cuius est po¬

Expanded text:
liis Graecorum: ut longe faceretis eos de finibus suis. LXX: Quid mihi et vobis, Tyrus et Sidon, et omnis Galilaea alienigenarum? Numquid retributionem vos redditis mihi: aut iram in corde retinetis adversum me hoc enim Graece significat μνησικακείτε? velociter et cito reddam retributionem vestram in capitibus vestris: pro eo quod argentum meum et aurum meum tulistis: et electa mea et optima intulistis in templa vestra: et filios Juda, et filios Jerusalem vendidistis filiis Graecorum: ut ejiceretis eos de finibus suis. Et haec Judaei adversum Tyrum et Sidonem et Palaestinorum terminos, sive Galilaeam alienigenarum dici arbitrantur: quod tempore captivitatis Judaicae, quando victi sunt a Romanis, Dei populum persecuti sunt: immo in populo Dei ipsum Deum qui praefuit populo, secundum illud quod scriptum est: Qui vos recipit, me recipit . Ergo econtrario, qui persequitur populum Dei, ipsum Deum persequitur, cujus est 209 po
Abbreviated transcription (Latin):
at rudit fruccum suum ficus & uincadederunt dirtu¬
temsuam: & filiisiom exultate & la&amini in dño
dõ uestro : qui a dedit uobis doctorem iustitiae &des¬
cendere faci& aduos imbremmatutinum & serotinũ
in principio: & implebuntur arcae frumento & re¬
dundabunt torclari a uino &oleo: Etreddam uob
annos quos comedit locusta & brucus & rubigo &
eruca fortitudomea magnaquam misi in uos.: &co¬
med &is uescentes & saturabimini. & laudabitis no
mendĩ uestri quifecit uobis cum mirabilia & non con

Expanded text:
it fructum suum ficus et vinea dederunt virtutem suam et filii Sion exultate et laetamini in Domino Deo vestro quia dedit vobis doctorem iustitiae et descendere faciet ad vos imbrem matutinum et serotinum in principio et implebuntur areae frumento et redundabunt torcularia vino et oleo et reddam vobis annos quos comedit lucusta bruchus et rubigo et eruca fortitudo mea magna quam misi in vos et comedetis vescentes et saturabimini et laudabitis nomen Domini Dei vestri qui fecit vobiscum m
Abbreviated transcription (Latin):
erat suotem pore homo futurus
& secundum quam fuerat abillo
faciendus quisimul & consũmi¬
uerat inchoata propter perse¬
tionem causalium rationuma
inchoauerat cbñsummanda
propter ordinem temporum
Siergo in illis primis rerum cau¬
sis quas mundo primitus creator
inseruit nontantum pofuit quod
delimo formaturus erat homi¬
nem sed &iam quemammodum
formaturus utrum sicut in ma¬
tris utero aninforma iuuenali
procul dubio sicfecit ut illic
prefixerat: Neque enim con¬
tradis positionem suam facera:
Si aut̃ uim tantum ibi posuitpos¬
que ibi eãe quia &sic& sic̃ possa:
Vniu rarit̃ ipsum modum quo erat
fac turus in sua uoluntato serua¬
uit non mundi constitutione
concexuit manifestum est &iã
ficnon factum eẽ hominem con¬
dra quam̃ erat in illa prima con¬
ditione causarum qui a ibierat
nonerat in conditione creatu¬
ri sed inplacito creatoris cu¬
ins uoluntas rerum est necessitas:
hama nos procaptum firmititis xx¬

Expanded text:
erat suo tempore homo futurus erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit, quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam quemadmodum formaturus. utrum sicut in matris utero, an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam faceret. si autem uim tantum ibi posuit posque ibi esset. quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit, manifestum est etiam sic non factum esse hominem contra quam erat in illa prima conditione causarum, quia ibi erat non erat in conditione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis
Abbreviated transcription (Latin):
dimus habuis se uthoc ex eisfu¬
turum e& quod futuro placuis¬
s&. Sienim ullomodo dixeri¬
mus incipit contra ipsas factũ
uideri non solum &iam illud de
aqua uinum sed & omnia mira¬
cula que contranaturȩ usitatũ
cursumfiunt: Si autem isto
modo multo erit absurdius istas
ipsas cottidianas naturȩ formas
& species contraillas primarias
omnium nascentium caus ales
rationales suorum temporum
peragere spatia: Restat ergo
ut adutrum que modumꝰ abi les
createsint: siue ad istum quo usi¬
tatissime temporalia transcur¬
runt siue ad illum quor ara&mi
rabilia fiunt sicut do facerepla¬
cuerit quod tempore congruat:
Verum tamensic factus est homo
que mammodum ille primȩ cau¬
sehabebant ut fier& primus hon
quem non exparentib: nasci
qui nulli precesserant sed delim
formari opor tebat secundum
causalem rationem in qua prim¬
factus est non eum ds̃ in illorũ
sex operibus fecerat dierum in
quibus cumdicitur factus ipsa
causam utique fecerat ds̃ qua

Expanded text:
dimus habuisse, ut hoc ex eis fudimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit quod tempori congruat. Veruquemadmodum illae primae causae habebant ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari opcausalem rationem, in qua primfactus est, non eum deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
terram aut has temporum
quoras cuma qua miro conpen¬
dio conuertit in uinum: Et
taleuinum quod ebrius etiam
conuiua laudar& num quid
adiutorio temporis eguit
conditor temporis Nonne
certis dierum numeris suicui¬
que generia commodatis
omnis natura serpentium
coalescit. formatur nascitur
roboratur : Num ex pectati sunt
hii dies ut in draconem uirga con¬
uerteretur demanu morsi & aa¬
ron: Nec ista cumfiunt contra
naturam nisi nobis quibus aliter
naturȩ cursus innotuit: Non au¬
temdõ cuihoc est natura quod fe
test causales ille rationes quas
mundo indidit cum primũ simul
omnia creauit quomodo sint ins¬
titute utrum ut quemammodum
uidemus cuncta nascentia uel fru¬
ticum uel anim alium insuis con¬
formationibus atque incremen¬
tis sua prodiuer sitate generum
diuersa spatia peragerent tem¬
porum anut quem ammodum
creditur factus adam sineullo
progressu incrementor uniui¬
rili a & ate continuo formaretur:
Sedcur nonutrum que illascre¬

Expanded text:
terram aut has temporum terram aut has temporum moras, cum aquam miro conpendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod etiam ebrius conuiua laudaret? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis? nonne certis dierum numeris suo cuique generi adcommodatis omnis natura secoalescit, formatur, nascitur, roboratur? Num exspectati sunt hi dies, ut in draconem virga converteretur de manu Moysi et Aaron ? Nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt, nisi nobis quibus aliter naturae cursus innotuit; non autem Deo, cui hoc est natura quod fectest, causales illae ratimundo indidit, cum primum simul omnia creauit, quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam, sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur? sed cur non utrumque illas cre
Abbreviated transcription (Latin):
men modo ut in hoc perfici¬
endo & per aates augendo hii
tomporum numeri conpleren¬
rus quos naturȩ humani gene¬
nis adtributos uidemus: Anpo¬
tius hoc non est requirendie
stcio lib&enim fecerit hoc
fec it quod dm̃ ommi potentem
& sapientem posse acfacere
congnuebat: Ita enimcer¬
tas temporum leges generi¬
bus qualitatibus quererum
nmanisestum ex abdito pro¬
ducendis attribuit ut ciur
uoluntas sit super omniapo¬
tentia quippe sua numeros
creature dedit non ipsam
potentiam eisdemnumeris
alligauit : nam sp̃s eius ita fa¬
Noncorporalibus locis sed ex¬
cellentia potestatis. Quisenim
nescit aquam concreatanter¬
rȩ cuma dridicesuitis
uenerit duci insaginam ligni
illius atque in eo sumere quali¬
tatem quamunam procedit
paulatimerum pentem atque
inea grandescentem uinum
fiat maturum quedulcescat
quod ad huc feruescat expres¬
sum & quadam uetustate fir¬
matum adusum bibendiutilius
iucundius que perueniat : Num
ideo dr̃ lignum que siuit aut

Expanded text:
men modo ut in hoc perficimen modo ut in hoc perficiendo, et per aetates augendo hi temporum numeri complerentur, quos naturae humani generis attributos videmus. An potius hoc non est requirendum? Utrumlibet enim fecerit, hoc fecit quod Deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congruebat. Ita enim certas temporum leges generibus qualitin manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita fanon corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi utilius iucundiusque perueniat? num ideo dominus lignum quaesiuit aut
Abbreviated transcription (Latin):
mentis de quo post loquemur:¬
xxiii. Quam quam & inipso corpori
habeat quandam propri& atẽ
que hoc indic& quo derecta
statura factus ẽ. ut hoc ipso
ad moneretur non sibi terre¬
na eẽ sectanda uelut pecora
quorum uoluptas omnis exto¬
raest unde in album cuncta
prona atque prosperasunt
congruit ergo & corpuscius
animarationali non secundõ
liniamenta figuras quemems¬
brorum sed patius secundum
id quod in caelum erectumẽ
adintuenda que incorporeip¬
siusmundi supernasunt sicil
anima rationalis in ea deb&
erigi que in spitalibus natur
maxime excellunt ut que sur¬
sum sunt sapiat non que sunt su¬
per terram Sed quomodo eũ
fecitds̃ delimoterrȩ utrum
repente in a&ate perfecta
hoc uirili at que iuuenali ansi c̃
nunc us que format inuterbs
matrenne que enim alius
hec facit quam ille quidixit
prius quam teformarem in u¬
tero nouite ut illud tantum
proprium habuerit adam
quo d non ex parentibus natus
est sed factus exterra cota¬

Expanded text:
mentis, de quo post loquemurmentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id, quod in caelum erectum est ad intuenda, quae in corpore ipsius mundi superna sunt; sicut anima rationalis in ea debet eregi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae sunt super terram. Sed quomodo eum fecit deus de limo terrae? utrum repente in aetate perfecta, hoc est uirili atque iuuenali, an sicut nunc usque format in uteris matrum? neque enim alius haec fecit quam ille, qui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, ut illud tantum prquod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra; eo ta
Abbreviated transcription (Latin):
in quo honore positus sinon in¬
tellexerit ut bene agat eis dẽ
ipsis pecoribus quibus prela¬
tus est conparabitur: Sic enĩ
& scriptum est. homo in ho¬
nore positus non intellexit
comparatus est pecoribus in .xxiii.¬
sensatis & similis factus eis.
Nam & pecora ds̃ fecit sed non
adimaginem suam: nec dicen¬
dumest hominem ipse fecit.
Pecor auero iussit & facta surl
Inhunc enim & illa peruer¬
bum suum fecit per quod fac¬
ta sunt omnia: Sed quia
idem uerbum & sapientia &
uirtus eius est: Dicitur &
ma nus eius non uisibile mẽ¬
brum sed efficiendi potentia :
Nam hȩc eadem scriptura quȩ
dicit quodds̃ hominem de
limo terrȩ finxerit: Dicit
&iam̃ quodbestias agride
terra finxerit quando eas
Et finxit ds̃ adhuc deterra omnes
bestias. Sic ergo ei hominem
de terra & bestias deterra ipse
formauit quid hab& homo excel¬
lentius in hacrȩ nisi quod ipse
adimaginem dĩ creatus est :
Nec tamen hoc secundum cor¬
pus sed secundum intellectum

Expanded text:
in quo honore positus, si non inin quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, conparaet scriptum est: homo in honore positus non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis. nam et pecora deus fecit, sed non ad imaginem suam. nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus eius est, dicitur et manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam eadem scriptura, quae dicit quod deus hominem de limo terrae finxerit, dicit etiam quod et bestias agri de terra finxerit, quando eas et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
ter cogitantur & uoce prose¬
runtur nonsic auten loquitur
ds̃ nisi cum̃ perereaturam
corporalem loquitur sicut
abra hȩ Sicut mosi Sicut per
nubem defiliosuo. Ante onineni
uero creaturam ut cã ipsa
creatura eo uerbodictum est
quod in principio erat apud dm̃
Et quia omnia peripsum facta
sunt & sine ipso factumestm
hil utique & homo peripsum
factus est :Certe enim caclũ
uerbo fecit quia dixit & fac¬
cumest scriptum estaimen
&opera manuum tuarum sunt
caeli: Et de hocimo quasi fun¬
do mundi scriptum est: Qnm̃
ipsius estmare & ipse fecitillud
xaridam terram manus cius
finxerunt: Nonigitur hoc
in honorem honimis depute¬
tur uelut ceterads̃dixerit
& facta sint: hunc autem ipse
fecerit aut uerbo exera hunc
autemmanibus fecerit : Sedhoc
excellit in homine qui a ds̃ ho¬
minem adimaginem suam fe¬
cit. propter hoc quod ei dedit
mentem intellectualem qua
prestat pecoribus undeiam
superiore loco disseruimus

Expanded text:
ter cogitantur et uoce profeter cogitantur et uoce proferuntur. non sic autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur. sicut Abrahae, sicut Moysi, sicut per nubem de filio suo. ante omnem uero creaturam, ut esset ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, utique et homo per ipsum factus est. certe enim caelum uerbo fecit, quia dixit et factum est; scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi fundo mundi scriptum est: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. non igitur hoc in honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit, et facta sint, hunc autem ipse fecerit, aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit. sed hoc excellit in homine, quia deus hominem ad maginem suam fecit propter hoc, quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus.
Abbreviated transcription (Latin):
&corpore: Iamergo uidea¬
mus quo modo eum fecerit dr̃
primum de terra corpuseius
post &iam deanima uidebimus
siquid ualebimus. quo denin
manibus corporalibus ds̃ deli¬
mo finxerit hominem ninium
puerilis cogitatio est itautsi
hoc scriptura dixiss& magis
eum quis cripsittrans lato uer¬
bo usum credere deberemus
quam dm̃ talibus membrorũ
linia mentis determinatum qua
liauidemus incorporibus r
dictum est enim. Manus tuagen¬
tes disperdit & eduxistipopalũ
tuum in manu forti & brachio
excelso sed potestate &uir tute
di positum huius membri nom̃
quis usque adeo desipit ut non in¬
tellegat: Nec illud audiendũ
est qͥuo d non nulli putant ideo
precipuum dĩ opus ẽẽ hominem
quia c& eradixit & facta sunt
bunc autem i p̃sefecit Sed ideo
potius quia hunc adimaginem
siam fecit: tamilla quaeͦ clixit
& facta sunt ideo sic scriptumẽ
Quia per uerbum eius facta sunt
sicut ꝑ hominem hominibur
dici potuit uerbis que temporali¬

Expanded text:
et corpore. Iam ergo uideaet corpore. Iam ergo uideamus quomodo eum fecerit deus. primum de terra corpus eius; post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magis eum qui scripsit translato uerbo usum credere deberemus quam deum talium membrorum liniamentis determlia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et brachio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius membri nomen quis usque adeo desipit, ut non intellegat? Nec illud audiendum est, quod nonnulli putant, ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera dixit, et facta sunt. hunc. autem ipse fecit, sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. nam illa, quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit uerbis, quae temporali
Abbreviated transcription (Latin):
do inchoauit: Neque enim alia
consumm auit alia inchoauit:
Sed eadem ipsa utique a quibus
indie septimor equi euit. exhis
que supra diximus clarum est:
Consummas sequippe ista intelle¬
gimus dm̃ cum ereauit omnia
simul. itaperfecte ut nihilei
adhuc in ordine temporum cre¬
andum e& quod non hic ab eoiam
inordine causarum creatumẽ&
Inchoas se autem quod hic prefi¬
xerat causis post inpler& effec¬
xiiii.tis, Proinde formauit dr̃ bo¬
minem puluerem terrȩ uel
limum terrȩ: hoc est depulue¬
re uellimoterrȩ & inspirauit
siue insufflauit in eius faciem
spm̃ uitȩ & factus est homo in
animam uiuam non dum pre¬
distinatus hoc enim ante sȩculũ
in presentia creatoris: Neque
tunc causaliter uel consumma¬
te inchoatus uel in choate con¬
summatus hoc enim a sȩculo
inrationib: primordialibus
cumfimul omnia crearentiss
sedereatus intempor e suo ui¬
sibiliter in corpore in uisibib¬
ter in anima constans exanima

Expanded text:
do inchoauit — neque enim alia do inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique a quibus in die septimo requieuit — ex his quae supra diximus clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum, cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset; inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis post impleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae - et inspirauit siue inaufflauit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuam: non tunc praedestinatus; + hoc enim ante saeculum in praescientia creatoris; neque tunc causaliter uel consummate inchoatus uel inchoate consummatus; hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur: sed creatus in tempore suo, uisibiliter in corpore, inuisibiliter in anima, constans ex anima