comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tute antiquiorẽ genint auim cũq ut
dnm̃ atq imperante obedienti p̃fecit
corpori. Idq molitus tali quoda est
molto nõ exea materia que ĩdundua
est et que semꝑ unius modi sinq limi¬
lis set exea que excorporibꝰ dunua
cliuiduu atꝙ id quod diuiduus cet
ĩ corpore ea Cũ tria supsusb i una. spc̃
temperauit Naturaq illa quã alterins
diximꝰ uł cu eadem coniũxit fugientẽ et
eius copulationis alienamq permiscens
cũ materia cu ex tribꝰ effecisset. Unũ id
ipsu in ea que decuit membra partitus
est iam partes singulas ex eodem et ex
altero et ex materia tempauit fuit aut
talis illa partitio Unam principio partẽ
detraxit extoto. Scd̾am autem. prime ꝑ¬
tis cduplã demde intertiam que ẽẽt sẽdlẽ
sexquarta prime tripla. Demde quãta
que sede dupla esset Qũĩta in que t̾ţie
tripla su sextam optupla prime Postre

Expanded text:
tute antiquiorem genuit animum eumque ut tute antiquiorem genuit animum eumque ut dominum atque imperantem oboedienti praefecit corpori, idque molitus tali quodam est modo: Ex ea materia, quae individua est et quae semper unius modi suique similis, et ex ea, quae in corporibus dividua individuum atque id, quod dividuum esset in corpore. Ea cum tria sumpsisset, in unam speciem temperavit naturamque illam, quam alterius diximus, vi cum eadem coniunxit fugientem et eius copulationis alienam; quae permiscens cum materia cum ex tribus effecisset unum, id ipsum in ea, quae decuit, membra partitus est. Iam partis singulas ex eodem et ex altero et ex materia temperavit. Fuit autem talis illa partitio: unam principio partem detraxit ex toto, secundam autem primae partis duplam, deinde tertiam, quae esset secundae sesquialtera, primae tripla, deinde quartam, quae secundae dupla esset, quintam inde, quae tertiae tripla, tum sextam octuplam primae, postrem
Abbreviated transcription (Latin):
reliquos motus ab eo suꝑauit. itaq ab
onuĩ ratioẽ eu liberauit Ad hac̃igit
conuersioẽ quepedibꝰ et manbꝰ non
egeret i greddietdi membra nõ dedit
Hec deusꝰ de his qui erat de aliqũ fu¬
turo deo cogitans. leue eu effigit et
undiq equabile et a medio acd sũmũ
farem et perfectu atq absolutũ ex ab¬
solutis atq perfectis. Aui aute ut ĩ eo
medio collocanit ita per totur tetendit
Demde eu circũdedit corpore et uesti¬
ut extrinsecus celoq soliuago et uolu¬
bili et in orbe ĩcitato cõpleriui ẽ ꝙ secũ
ipsu ꝓropter urtutẽ facile esse posłit
nec desideraret alior satis sibi ipm no¬
tum et familiare. Sic deus ille etermis
Hũc perfccte deũ. beatu deu pcreauit
Set. suñ haud ita ut mõ locuti sum
tũ demde cu corpus ei effectis ĩcoatũ
neoꝵ em eẽt rectu minoriparere ma¬
torem S nos multa ĩ considerate ac
temere dicimꝰ. Deus aute et ortu et uir¬

Expanded text:
tus ab eo separavit itaque ab omni erratione eum liberavit. Ad hanc igitur conversionem, quae pedibus et gradu non egeret, ingrediendi membra non dedit. Haec deus is, qui erat, de aliquando futuro deo cogitans levem illum effecit et undique aequabilem et a medio ad summum parem et perfectum atque absolutum ex absolutis atque perfectis. Animum autem ut in eo medio conlocavit, ita per totum tetendit; deinde eum circumdedit corpore et vestivit extrinsecus caeloque solivago et volubili et in orbem incitato conplexus est, quod secum ipsum propter virtutem facile esse posset nec desideraret alterum satis sibi ipsum notum et familiare. Sic deus ille aeternus hunc perfecte beatum deum procreavit. Sed animum haud ita, ut modo locuti sumus, tum denique, cum corpus ei effecisset, inchoavit; neque enim esset rectum minori parere maiorem; sed nos multa inconsiderate ac temere dicimus. Deus autem et ortu et vir
Abbreviated transcription (Latin):
di leuitate circũdedit Nec eit̾i oculis
egebat quia nihil extra ꝙ cerm posset
relictu erat. Nec anribꝰ quia nec ꝙau
diretur quide neq erant aere circun¬
frisa oxtetna mũdi aut respiratioẽ re¬
quirerẽt. Nec uero desiderabat aut ali¬
mẽta corporis aut detractioe confecti
et cõsup̃ti cibi Neq em ulla decessio fi¬
en poterat neq accessio. nec uero erat
uñ. Itaq se ipẽ cõsũptioẽ et sõmo ale¬
bat sui cansa ipẽ per se et ase et pateret
et f.ice̾t omĩa Sic ei ratus est illeq
ista iĩxit et cõdidit ipsu secõtentu
ẽẽ mũdu neq egere altero. Iterq en
nec manꝰ affitit quia nec capiẽdũ qc
Oerat nec repellendu nec pedes aut
aliqua mẽbra quibꝰ ingressu: corpor
substinẽt. Motu emcfedit celo eu
quifigurat᷑ sit aptissim. qui unꝰ ex sep

Expanded text:
di levitate circumdedit. Nec enim oculis di levitate circumdedit. Nec enim oculis egebat, quia nihil extra, quod cerni posset, relictum erat, nec auribus, quia ne quod audiretur quidem, neque erant anima circumfusa extrema mundi, ut respirationem requireret, nec vero desiderabat aut alimenta corporis aut detractionem confecti et consumpti cibi; neque enim ulla decessio fieri poterat neque accessio, nec vero erat unde. Itaque se ipse consumptione et senio alebat sui, cum ipse per se et a se et pateretur et faceret omnia. Sic enim ratus est ille, qui ista iunxit et condidit, ipsum se contentum esse mundum neque egere altero. Itaque ei nec manus adfixit, quoniam nec capiendum quicquam erat nec repellendum, nec pedes aut alia membra, quibus ingressum corporis sustineret. Motum enim dedit caelo eum, qui figu
Abbreviated transcription (Latin):
sioẽ uehemẽti labefactatur et frahigit
et ad morbos senectutẽq cõpellit᷑. Hac̃
igitur huĩt ratione effector mũdi mo
itorꝙ deus ut unu opus totũ atq pͥfec¬
tu ex om̃ibꝰ totis atq perfectic abiblue¬
retux quod om̃i morbo et semo uaca¬
ret. Formã autẽ et maxiẽ sibi cognatã
et decorata cledit. A quo enim .snmati
omẽs reliquos cõtineri uellet aĩantes. Hẽ
ea forma figurauit qua una omẽs x̃liq̃
forme conclaclũtur et globosus ẽ t̾abri¬
catus quod sperã ide greci uocãt Cui
omis extremitas paribꝰ amedio radiis
actinguatur. Iłq ita tornauit ut mhil
eftici possit rotundius inhil ut asꝑitatis
habeat inhil offensioĩs nhil melusi an¬
gelis ihil ãfractibꝰ inhil eminẽs nihił
PAcrimosu omẽsq partes similliẽ oiũ q
ens iuditio p̃stabat dissimilitudinis si¬
militudo. Oiũ aute tota figura mũ¬

Expanded text:
sione vehementi labefactatur et frangitur sione vehementi labefactatur et frangitur et ad morbos senectutemque conpellitur. Hanc igitur habuit rationem effector mundi et molitor deus, ut unum opus totum atque perfectum ex omnibus et totis atque perfectis absolveret, quod omni morbo et senio vacaret. Formam autem et maxime cognatam et decoram dedit. A quo enim animanti omnis reliquos contineri vellet animantes, hunc ea forma figuravit, qua una omnes formae reliquae concluduntur, et globosum est fabricatus, quod sfairoeide/s Graeci vocant, cuius omnis extremitas paribus a medio radiis attingitur, idque ita tornavit, ut nihil efficere posset rotundius, nihil asperitatis ut haberet, nihil offensionis, nihil incisum angulis, nihil anfractibus, nihil eminens, nihil lacunosum, omnesque partes simillimas omnium, quod eius iudicio praestabat dissimilitudini similitudo. Omni autem totam figuram mun
Abbreviated transcription (Latin):
fint unu quod si uniusitatis corpus pla¬
nu et equabile explicaret. neq ĩeo ꝗcqͣ¬
eẽt requisitu Unl enim interlectũ me¬
dius et scipin et ea quibꝰ eẽt int̾positũ col¬
ligaret. S cũ soliditas mũdo quereret᷑
ee cõiunctiõe celli ita aptu ẽ ut subas¬
pectũ et contactu cadat. Itaq et obea
causa et exhis rebus nũo quatuor mũ¬
di ẽ corpiis effectu ea cõstructu cõpara¬
tione qua clixi. Ex quo ipse secũ cordi
quadas amicitia et caritate cõplectit
tus. Earu quatuor reru quas sup̃ didi
sic ĩ tim mũdo omẽs partes collocate
iniuersa Id obeaicausas primũ ut mũ¬
clus iuinians possit ex pfectis ꝑtibur
ẽẽ perfectus demde ut tuiꝰ c̃ẽt nulla pte
nr le altera gigneret᷑ xelicta. Postremo
ne quia morbus eu possit aut senectus
attiligere. Omis enm coaugmẽtatio cõ¬
poris dił coloris uł frigoris uł aliqͣ ĩpul¬

Expanded text:
sint unum. Quodsi universi corpus plasint unum. Quodsi universi corpus planum et aequabile explicaretur neque in eo qequisitum, unum interiectum medium et se ipsum et ea, quibus esset interpositum, conligaret. Sed cum soliditas mundo quaereretur, ex coniunctione caelum ita aptum est, ut sub aspectum et tactum cadat. Itaque et ob eam causam et ex iis rebus numero quattuor mundi est corpus effectum ea constrictum conparatione, qua dixi; ex quo ipse se concordi quadam amicitia et caritate conplectitur tus. Earum autem quattuor rerum, quas supra dixi, sic in omni mundo partes omnes conlocatae universa, id ob eas causas, primum ut mundus animans posset ex perfectis partibus esse perfectus, deinde ut unus esset nulla parte, unde alter gigneretur, relicta, postremo ne qui morbus eum posset aut senectus attingere. Omnis enim coagmentatio corporis vel caloris vel frigoris vi vel aliqua inpul
Abbreviated transcription (Latin):
q tractabile omẽ necessariu est eẽ quod
Natur ẽ inhil porro gigni uacuũ an spẽ¬
suꝑtlue hoc uideri potest nec uero tangi
quod careat solido. Solidũ autẽ mhiłq
terre sit expers. Quã obrem mũdu efficẽ
moliens deus terran primã ignemq nĩ¬
gebat. Omĩa aute dno ad coherendu
Pertiu aliquid requirũt et qiͣ nodũ inc¬
tilũq desiderãt. S uinculoꝵ .i. aptissimũ
atq pulcerrimu quod ex se atq eque de
his que astringit ꝙͣ maxiẽ unũ efficit.
d optime asse̾quitꝰ quo greçe mologia
latine audendur est enimꝰ qm̃ hec pͥmũ
⁊nobis nouãtur cõparatio proportioẽ
figuraru uł quorcũq generũ contigit
simq sit extremu cũ medio. sie mediu
cũ primo conferat. Id quod mediu est
cu primu sit. tu postremu postrema uõ
et prima media fuerit. Ita necessitas cogu
ut candẽ sint ea que disĩcta fum̃t ea¬
de aute causa fc̃a sint Efficit ut omia

Expanded text:
 necesse est esse, quod natum est. Nihil porro igni vacuum aspici ac videri potest nec vero tangi, quod careat solido, solidum autem nihil, quod terrae sit expers; quam ob rem mundum efficere moliens deus terram primum ignemque iungebat. Omnia autem duo ad cohaerendum tertium aliquid anquirunt et quasi nodum vinculumque desiderant. Sed vinculorum id est aptissimum atque pulcherrimum, quod ex se atque de iis, quae stringit, quam maxime unum efficit. Id optime adsequitur, quae Graece analogi/a, Latine audendum est enim, quoniam haec primum a nobis novantur conparatio proportiove figurarum vel quorumcumque generum contingit simque, ut extremum cum medio, sic medium cum primo conferatur, id, quod medium est, tum primum fit, tum postremum, postrema autem et prima media fiunt; ita necessitas cogit, ut eadem sint ea, quae diiuncta fuerant; eadem autem cum facta sint, efficitur, ut omnia
Abbreviated transcription (Latin):
se pene contingant coꝵ qui prope
copulentur cotitraria regiorie aut po¬
ne Quos aut ante labũtut quisq tem¬
poribꝰ a nrõ aspectu oblitescant ris¬
ꝙ omẽsi errore incutiant rationis
eeptibꝰ Querbis explicare conemur
nillo poĩto ab oculie simulacro ear
reru frustra suscipiatur labor. S hec
satis snt dicta nobis que de cłeor
que cexnũtur quiq sunt orti uã ꝓ̃
hati sumꝰ. habeant hũc terminis
Reliquor autez quos greci demones
ꝓppellant nrĩ oppinor laris. Si modo
hoc recto conuersũ uideri põt et nol¬
se et nuntiare ortu eoꝵ maius ẽ ꝙͣ ut
profiteri scribere nos audeam Credẽ¬
uiris qui se de progeme deor ẽẽ dice¬
bautur. Itaq eoꝵ uocabula nobis pro¬
diderũt. Nosse aute generatioes suos
optime poterant ac difficile fcm̃ ẽ a
mentis nec rationibꝰ certis. eoꝵ orat̾io

Expanded text:
se paene contingant, eorum qui prope se paene contingant, eorum qui prope copulentur contrariaque regione et pone quos aut ante labantur quibusque temporibus a nostro aspectu oblitescant rursusque emersi terrorem incutiant rationis expertibus, si verbis explicare conemur nullo posito ob oculos simulacro earum rerum, frustra suscipiatur labor. Sed haec satis sint dicta nobis, quaeque de deorum, qui cernuntur quique sunt orti, natura praefati sumus, habeant hunc terminum. Reliquorum autem, quos Graeci dai/monas appellant, nostri, opinor, Lares, si modo hoc recte conversum videri potest, et nosse et enuntiare ortum eorum maius est, quam ut profiteri nos scribere audeamus. Credenviris, qui se progeniem deorum esse dicebant, itaque eorum vocabula nobis prodiderunt. Nosse autem generatores suos optime poterant, ac difficile factu est a mentis nec rationibus certis eorum oratio
Abbreviated transcription (Latin):
teibuit ut hũc uarietate distinctũ
bene greci cosmõ nos lucente mũclumꝰ
nonnnaremꝰ. Dedit aute diumꝰ duoge¬
nera motus. Unũ quod semper ẽẽt nt̃
eodem de quo et idem ĩ noĩbꝰ atq uno
modo celaret. Alterum quod manit¬
qua Partem a conuersione eiuscde et
similis . Pelleretur. Quidq aute rͣliqi
motbus orbem eũ uoluit esse et exp̾rẽ
ĩmobile et stantem Ex quo genere eai
sidera que ĩfixa celo nõ mouent Loco
que sunt luantia eaq qmuna. Ob eãꝙ
causam suis sedibus inherent et ppe¬
tuo manent. Que aute uaga et iisẽ¬
rabiliter ratione labũtur ita gn̾ata st
tit supra dixnnꝰ. Iam uero tetran⁊
tiorem naturam que traicto are sub¬
stmetur diei noctiq effectrice eãcdemo
custodem antiquissima deor oĩz nõ¬
luit esse eoꝵq iter celum gignerent
fusioẽs aute deor et inter spsos cõcur¬
siones queq morbibꝰ eoꝵ comisiones
queq antecessioẽs euemant. cũq nt

Expanded text:
tribuit, ut hunc varietate distinctum bene Graeci ko/smon, nos lucentem mundum nominaremus. Dedit autem divinis duo genera motus, unum, quod semper esset in eodem † de quo et idem omnibus atque uno modo celaret, alterum, quod in anticam partem a conversione eiusdem et similis pelleretur. Quinque autem reliquis motibus orbum eum voluit esse et expertem, immobilem et stantem. Ex quo genere ea sunt sidera, quae infixa caelo non moventur loco, quae sunt animantia, eaque divina, ob eamque causam suis sedibus inhaerent et perpetuo manent. Quae autem vaga et mutabili erratione labuntur, ita generata sunt, ut supra diximus. Iam vero terram, altricem nostram, quae traiecto axi sustinetur, diei noctisque effectricem eandemque custodem, antiquissimam deorum omnium voluit esse eorum, qui intra caelum gignerentur. Lusiones autem deorum et inter ipsos deos concursiones, quaeque in orbibus eorum conversiones quaeque antecessiones eveniant, cumque inter
Abbreviated transcription (Latin):
nec falsu ẽ Certe id uerũ nõ est. Quodau¬
tem ueru nõ est quipõt nõ falsu esse
aut ꝙ falsu nõ est qui põt nõ ueꝵ esse
Omne denũtiatione aut uera aut fal¬
s̾am eẽ ratio ipsa coget et ext̾ntate q̃¬
clam ẽẽ uera et ea nõ esse nessa caĩs etnis
et fati necessitate ẽẽ libera At mihi qui

Expanded text:
rum non est; quod autem verum non est, qui potest non falsum esse? aut, quod falsum non est, qui potest non verum esse?omnem enuntiationem aut veram aut falsam esse; ratio ipsa coget et ex aeternitate quaedam esse vera, et ea non esse nexa causis aeternis et a fati necessitate esse libera. Ac mih
Abbreviated transcription (Latin):
et pecucdes et oiã que sub aspectu cadũt
cõprehendũtur. Quod em pulcherrimĩ
in reꝵ natura intelligi potest et ꝙ ex
oĩ parte obsolutissimu ẽ cu deus sile
mũdu efficẽ uellet. Animal unu alpec¬
tabile in quo omiã ualia cõtinentur
effecit. Recte ne igitur unu mũdu dix¬
imꝰ an finit pluĩs aut ĩnũabilis dictu
melius et uerius unus profecto siquidẽ
factus est al exemplus Quod eni om̃is
animãtis cos qui ratione intelligũtur cõ¬
plectitur id non potest esse cu astero suir¬
sus emi alius animans qui cũ contineat
sit necesse est. Cuꝰ partes sint aiantes su¬
perioes celũq hoc simulacrũ illius ulti¬
mi sit nõ proximi. Quor ne quid accide¬
ret. atq ut hic mũcsus eẽt aĩant absoluto
simillimꝰ hoc ipõ ꝙ solus atq unꝰ ĩcirco sĩ¬

Expanded text:
 cadunt, conprehenduntur. Quod enim pulcherrimum in rerum natura intellegi potest, et quod ex omni parte absolutissimum est, cum deus eius similem mundum efficere vellet, animal unum aspectabile, in quo omnia animalia continerentur, effecit. Rectene igitur unum mundum diximus, an fuit pluris aut innumerabilis dictu melius et verius? Unus profecto, siquidem factus est ad exemplum. Quod enim omnis animantis eos, qui ratione intelleguntur, complectitur, id non potest esse cum altero. Rursus enim alius animans, qui eum contineat, sit necesse est, cuius partes sint animantes superiores, caelumque hoc simulacrum illius ultimi sit, non proximi. Quorum ne quid accideret, atque ut hic mundus esset animanti absoluto simillimus, hoc ipso, quod solus atque unus esset, i
Abbreviated transcription (Latin):
hñt igitur cãs necesse ẽ eaq uera sunt
ita cił euenerint fato euenerit con¬
fectu negatiuu si quide tͥ concedẽdũ
est aut fato omĩafieri aut quicꝙͣ fieri
posse sme causa An aliter enũtiatio hec
uera ẽẽ p̃t capiet numãtia. Scipio nͥ
ex cternitate causa causa serẽs hoc eĩt
effectura. Auhoc falsu potuiss ẽẽ sicẽt

Expanded text:
habeant igitur causas necesse est ea, quae vera sunt; habeant igitur causas necesse est ea, quae vera sunt; ita, cum evenerint, fato evenerint. Confectum negotium, siquidem concedendum tibi est aut fato omnia fieri, aut quicquam fieri posse sine causa. An aliter haec enuntiatio vera esse non potest: Capiet Numantiam Scipio, nisi ex aeternitate causa causam serens hoc erit effectura? An hoc falsum potuisset esse, si esset
Abbreviated transcription (Latin):
oleo uas esse dicamꝰ. Sic cusme caula
aiũm dicimꝰ moueri sme antecedẽte
et enterna causa moueri No oinosme
causa dicunus. de ip̃a athomo cdicipõt
cũ ꝑĩnane mouetur granitatis et p̾onꝰ¬
clere sme causa mouere quia nulla cau¬
sa anrecedat extrmsecus. Rursus aũt
ne omẽs ꝓhisici itrideamꝰ si dicamus
quicꝙp fieri sine causa distinguẽdum
ẽetita dicendu ip̃ns indiuidui hanc
ẽẽ naturam ut pondere et grauitate
moneantur eaniq ipãm eẽ causam cur
ita feratur. Simłr aclaior motus uo¬
lũtaĩos nõ cẽ requirẽda externa cau¬
la Motus enim uolũtatius eam nata
inse ipo continet ut sit in nr̃a potãtenc
bisq pareat Nec id sine causa Euistii
rei tãipã natura ẽ. Quodcũ ita sit quid
ẽ cur om̃is ꝓronũtiatio aut utra aut
falsa sit mil cõcesserimꝰ fato fier qͥcũꝙ
fiat. quia futura inquid uera nõ pos¬
sũt esse eaq cãs cur futura sint nõ Hñt

Expanded text:
oleo vas esse dicamus, sic, cum sine causa oleo vas esse dicamus, sic, cum sine causa animum dicimus moveri, sine antecedente et externa causa moveri, non omnino sine causa dicimus. De ipsa atomo dici potest, cum per inane moveatur gravitate et pondere, sine causa moveri, quia nulla causa accedat extrinsecus. Rursus autem, ne omnes physici inrideant nos, si dicamus quicquam fieri sine causa, distinguendum est et ita dicendum, ipsius individui hanc esse naturam, ut pondere et gravitate moveatur, eamque ipsam esse causam, cur ita feratur. Similiter ad animorum motus voluntarios non est requirenda externa causa; motus enim voluntarius eam naturam in se ipse continet, ut sit in nostra potestate nobisque pareat, nec id sine causa; eius rei enim causa ipsa natura est. Quod cum ita sit, quid est, cur non omnis pronuntiatio aut vera autfalsa sit, nisi concesserimus fato fieri, quaecumque fiant? Quia futura vera, inquit, non possunt esse ea, quae causas, cur futura sint, non habent;
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ athomꝰ granitate feratur nãb
et necessaria ihillibeꝵ nobis eẽt cũ
ita moueret᷑ ãmis ut athemoꝵ motu
cogeretur Id democritus auctor athe¬
qui docebat posse epicureos sua cam̾
smehac cõmẽtitia declmatioẽ defen¬
dere. Nam condoceret ẽẽ posse quãda
animi motu uolũtariu id fuit defẽ¬
di melius ꝙͣ introduce̾ declinatioẽ cui
p̃sertim causa reperire nõ possũt. Quo
defensio facile crisippo possẽt r̾siste
Cu em concessissẽt motu nullũ ẽẽ si¬
ne causa no̾ concedent omĩa q̃ fieret
fier causis antecedẽtibꝰ uolũtatis ei̃
urẽ nõ ẽẽ causas externas et ancedefes
Soĩ igitur consuetudme sermoĩs abu¬
timus cu ita dicimꝰ uelle aliquid quẽ¬
piam aut nolle sme causa Ita et dici
sme causa ut dicamꝰ sme externa et
ante cedente ca nõ sme aliqua. ut cũ
uas ĩnane dicimꝰ neita loquim ut ph¬
istici quibꝰ ĩane ẽẽ ihil placet. S ita
ut uerbi causasme aqua sme uino sme

Expanded text:
atomus gravitate ferretur naturali ac necessaria, nihil liberum nobis esset, cum ita moveretur animus, ut atomorum motu cogeretur. Id Democritus, auctor atomqui docebat posse Epicureos suam causam sine hac commenticia declinatione defendere. Nam cum docerent esse posse quendam animi motum voluntarium, id fuit defendi melius quam introducere declinationem, cuius praesertim causam reperire non possent; quo defenso facile Chrysippo possent resistere. Cum enim concessissent motum nullum esse sine causa, non concederent omnia, quae fierent, fieri causis antecedentibus; voluntatis enim nostrae non esse causas externas et antecedentis. Communi igitur consuetudine sermonis abutimur, cum ita dicimus, velle aliquid quempiam aut nolle sine causa; ita enim dicimus sine causa, ut dicamus: sine externa et antecedente causa, non sine aliqua; ut, cum vas inane dicimus, non ita loquimur, ut physici, quibus inane esse nihil placet, sed ita, ut verbi causa sine aqua, sine vino, sine
Abbreviated transcription (Latin):
uetustate ĩmutata uidemꝰꝰ Retinẽt᷑
aute et acl opimone uulgi et ad ma¬
gnas utilitates .x.p. mos r̾eligio. dis¬
diplina. ius augursu collegii anctor¬
tas nec uero nõ omni suppłitio digni
P. Clodius Lunius consules qui cont
auspitia naiugauerũt. Parendũ uõ
religioni fuit nec patrnus mos tam
cõtimaçiter repudiandus. Iure igit᷑
alter iuditio populi damnatus ẽ alt
morte sibup̃e conscinit. ł lãmnis auspr¬
tiis nõ paruit. itaq periit cu exercitl
At anno post pausus paruit Numi
mus cecidit in cannẽsi pugna cũ ex¬
excitu. Et em ut sint auspitia que ni¬
la sunt. ħ certe quibꝰ utimur sule tri¬
pudio siue de celo simulacra sũt Au¬
spitioꝵ auspitia nullo mõ que subite
uolo mihi mauspitio esse respondet
Audiui hec apud maiores aclhibebat᷑

Expanded text:
vetustate immutatam videmus; retinetur vetustate immutatam videmus; retinetur autem et ad opinionem vulgi et ad magnas utilitates rei publicae mos, religio, disciplina, ius augurium, collegii auctoritas. Nec vero non omni supplicio digni P. Claudius L. Iunius consules, qui contra auspicia navigaverunt; parendum enim religioni fuit nec patrius mos tam contumaciter repudiandus. Iure igitur alter populi iudicio damnatus est, alter mortem sibi ipse conscivit. Flaminius non paruit auspiciis, itaque periit cum exercitu. At anno post Paulus paruit; num minus cecidit in Cannensi pugna cum exercitu? Etenim, ut sint auspicia, quae nulla sunt, haec certe, quibus utimur, sive tripudio sive de caelo, simulacra sunt auspiciorum, auspicia nullo modo. Q. Fabi, te mihi in auspicio esse volo; respondet: audivi. Hic apud
Abbreviated transcription (Latin):
roma caperetur ex eo aio loquenti
aram in nona nia consecrata. Quid
ergo Aius iste loquens ꝙ eu norat ne¬
ns aiebat et loquebatur ex eo nomẽ
ĩuenit postꝙͣ et sedem et aram et not
ĩuenit obmituit. ꝙ idem dici de mo¬
neta potuit. aqua preter ꝙͣ de sue pl¬
ena. quid unꝙͣ moniti sumus. Satis
multa de ostentis auspitia restant
et sortes he que dicũtur nõ ille que
uaticmatione fundũtur que oracła
uerius dicimus. de quibꝰ tum dicem
cum ad naturale diumatioẽ ueneri¬
mus. Restat etiam de caldeis sed pri¬
mu auspitia iuideamus. Difficilis au¬
gurii lodis ad contradicendu Marso
rortasse sed romano facillimꝰ. nõ em
sumꝰ hinos augures qui auiu reliqͦꝵ¬
ue signoꝵ obseruatioẽ futura dicam
Et tñ credo Romulu qui urbe auspi¬
cato condiderit hiusse opinione esse
ĩprouidendis rebus augurandi sciã
Errabat enmi in multis Erebus antiq¬
tas. quã uel usu iam uł doctrina uel

Expanded text:
Roma caperetur; ex eo Aio Loquenti Roma caperetur; ex eo Aio Loquenti aram in nova via consecratam. Quid ergo? Aius iste Loquens, cum eum nemo norat, et aiebat et loquebatur et ex eo nomen invenit; posteaquam et sedem et aram et nomen invenit, obmutuit? Quod idem dici de Moneta potest; a qua praeterquam de sue plena quid umquam moniti sumus? Satis multa de ostentis; auspicia restant et sortes eae, quae ducuntur, non illae, quae vaticinatione funduntur, quae oracla verius dicimus; de quibus tum dicemus, cum ad naturalem divinationem venerimus. Restat etiam de Chaldaeis; sed primum auspicia videamus. Difficilis auguri locus ad contra dicendum. Marso fortasse, sed Romano facillumus. Non enim sumus ii nos augures, qui avium reliquorumve signorum observatione futura dicamus. Et tamen credo Romulum, qui urbem auspicato condidit, habuisse opinionem esse in providendis rebus augurandi scientiam errabat enim multis in rebus antiquitas, quam vel usu iam vel doctrina vel
Abbreviated transcription (Latin):
et quide subita. Ita ne censes ante coro¬
nam herbaru extisse ꝙͣ conceptu esse
semen. Herba aute asperam credo a¬
uiu congestu nõ humano satu. Iamqc¬
quid ĩ capite est id corone silẽ uideri
potest. Nam ꝙ eodem tempore stellas
aureas Castoris et pollucis delphis po¬
sitas decidisse neq eas usꝙͣ reperta
esse dixisti furtu id magis factu ꝙͣ
ddeoꝵ uidetur Snne uero dodonee i¬
pbitate historiis grecis mandata ẽẽ
demiror Quid minus mitu ꝙͣ illam
monstruosissima bestiam urna euẽ¬
tisse sortes dissipasse Et negant his¬
torici lacedemonis ullu ostentu hoc
tristius accidisse. Nam illa predicta
ueientu si lacus albamis redũdass
isq in mare fluxisset roma peritu¬
ram si repressus esset Ueyos staq aq
albana deducta ad utilitate agri sub¬
urban nõ ad arcem urbem q Retinẽ¬
dam. At paulo post audita est uorx
monentis ut prouiderent ne a galł

Expanded text:
et quidem subita. Itane? censes ante coroet quidem subita. Itane? censes ante coronam herbae extitisse, quam conceptum esse semen? herbam autem asperam credo avium congestu, non humano satu; iam, quicquid in capite est, id coronae simile videri potest. Nam quod eodem tempore stellas aureas Castoris et Pollucis Delphis positas decidisse, neque eas usquam repertas esse dixisti, furum id magis factum quam deorum videtur. Simiae vero Dodonaeae improbitatem historiis Graecis mandatam esse demiror. Quid minus mirum quam illam monstruosissumam bestiam urnam evertisse, sortes dissupavisse? Et negant historici Lacedaemoniis ullum ostentum hoc tristius accidisse! Nam illa praedicta Veientium, si lacus Albanus redundasset isque in mare fluxisset, Romam perituram; si repressus esset, Veios ita aqua Albana deducta ad utilitatem agri suburbani, non ad arcem urbemque retinendam. At paulo post audita vox est monentis, ut providerent, ne a Gallis
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit angui set ut incunis fueritꝰ angu¬
is nõ tam mĩru ẽ insolomo p̃sertim ubi
ad focu angues mĩdinari solent. Na
quod aruspices responderũt mhil illo
clarius nihil nobilius fore miror deos
ystrioni futuro claritate ostendisse
nulla ostendisse. Affricano. Atq etia
ate flaminiana ostenta collecta sunt
ꝙ ipẽ et equus enis repente concidẽit
fortasse signifer uellebat quod ficdẽt
infixerat. Nam dionisii equuc quid
attulit actmirationis ꝙ emersit e fluie¬
ꝙq apes huit ĩ iuba set quia breui tpr
regnare cepit qđ casu acciderat uim
hust ostenti. At lacedemoniis ĩ herculis
phano arma sonuerũt. eiusdẽq the¬
bis ualue clanse subito se aperuerũt
eaq scuta que fuerant sublime fira
sunt humi ĩuenta. horu cu mhil fle¬
ripotuit sme aliquo motu quid ẽ cu
diuimitus ea potuis ꝙͣ casu facta esse
dicantur At ilixandii statue capite
delfis extitit corona ex asperis herbis

Expanded text:
fuerit angui, sed ut in cunis fuerit angufuerit angui, sed ut in cunis fuerit anguis, non tam est mirum, in Solonio praesertim, ubi ad focum angues nundinari solent. Nam quod haruspices responderint nihil illo clarius, nihil nobilius fore, miror deos immortales histrioni futuro claritatem ostendisse, nullam ostendisse Africano. Atque etiam a te Flaminiana ostenta collecta sunt: quod ipse et equus eius repente conciderit;fortasse signifer evellebat, quod fidenter infixerat. Nam Dionysii equus quid attulit admirationis, quod emersit e flut apes in iuba? Sed quia brevi tempore regnare coepit, quod acciderat casu, vim habuit ostenti. At Lacedaemoniis in Herculis fano arma sonuerunt, eiusdemque dei Thebis valvae clausae subito se aperuerunt, eaque scuta, quae fuerant sublime fixa, sunt humi inventa. Horum cum fieri nihil potuerit sine aliquo motu, quid est, cur divinitus ea potius quam casu facta esse dicamus? At in Lysandri statuae capite Delphis extitit corona ex asperis herbis,
Abbreviated transcription (Latin):
cadet et pena satiabit achiuos. Edidit
hec Calcas que iam matura uidetis.
Quetandem ista auguratio est expas
facit in quibꝰ nullu erat monstru de
dracone silet. quid ꝙ fieri nõ potuit
lapideus dicitur factus. Postremo qd
simile passer ht̃ annis Nam de anglie
illo qui sille apparuit imolãti utrũq me¬
mini et silla cu expeditioẽ ducturus
esset imolasse et angue abara extidtis¬
se. eoq die rem p̃clare esse gesta nõ
aruspitis consilio set imꝑator̾is. Atq ħ
ostentoꝵ genera mirabile mhil hñt que
cu facta sfnt tum ad cõiectura aliqua
interp̃tatioẽ reuocantur. Ut illa tritici
grana mospueri nude congesta aut a¬
Ses quas dixisti in labris platomis pu¬
eri consedisse nõ tam adinirabilia st̃
ꝙͣ coniecta belle que tñuł ipsa falsa
ilł illa que p̃dicta sũt eẽ fortuito ceci¬
disse potuerũt. De ipso rossio põt dici
illud quide esse falsu ut cireũligatus

Expanded text:
cadet et poena satiabit Achivos. Edidit cadet et poena satiabit Achivos. Edidit haec Calchas; quae iam matura videtis. Quae tandem ista auguratio est ex pasfacit, in quibus nullum erat monstrum, de dracone silet, qui, id quod fieri non potuit, lapideus dicitur factus? postremo quid simile habet passer annis? Nam de angue illo, qui Sullae apparuit immolanti, utrumque memini, et Sullam, cum in expeditionem educturus esset, immolavisse, et anguem ab ara extitisse, eoque die rem praeclare esse gestam non haruspicis consilio, sed imperatoris. Atque haec ostentorum genera mirabile nihil habent; quae cum facta sunt, tum ad coniecturam aliqua interpretatione revocantur, ut illa tritici grana in os pueri Midae congesta aut apes, quas dixisti in labris Platonis consedisse pueri, non tam mirabilia sint quam coniecta belle; quae tamen vel ipsa falsa esse vel ea, quae praedicta sunt, fortuito cecidisse potuerunt. De ipso Roscio potest illud quidem esse falsum, ut circumligatus
Abbreviated transcription (Latin):
dem troye pestemq ferebat. hos circu
latices gelidos fumãtibꝰ aris augurii
diuu placantes numina tauris s ub pla¬
tano umbrifera fõs unde manabat
aquar. Uidinus ĩmani spẽ tortũq
dracone. Terribile Iouis ut pulsu pr¬
netraret ab ara. Qu platam ĩ ramo
folior tegnme sep̾to corripit pul¬
los quos tu consumet᷑ octo. Nona sup
tremulo gemtrix clangore uolabat.
Cui ferusꝰ ĩmam laceranit uiscera mõ¬
su. Hlunc ubitam teneros uolucres
matremq peremit. Qui luci ediderat
gemtor saturmus idem Abdidit et
duro formauit tegnime saxi Nos aut
timidi stantes mirabile mõstru Midi
in mediis diuu uersarier aris łu cał¬
cas ħ est fidenti uoce loquutus. Quid¬
nam torpẽtes subito obstupiustis achi¬
ui Nobis hec portenta deu dedit ipẽ
creator Tarda et sera ais set fama acla¬
de perenni. Nam quot aues tetromac¬
tatas dente uidetis. Tot nos ad troya
belli exudabimus annos Que decimo

Expanded text:
dem et Troiae pestemque ferebant, Nos circum dem et Troiae pestemque ferebant, Nos circum latices gelidos fumantibus aris Aurigeris divom placantes numina tauris Sub platano umbrifera, fons unde emanat aquai+, Vidimus inmani specie tortuque draconem Terribilem, Iovis ut pulsu penetraret ab ara; Qui platani in ramo foliorum tegmine saeptos Corripuit pullos; quos cum consumeret octo, Nona super tremulo genetrix clangore volabat; Cui ferus inmani laniavit viscera morsu. Hunc, ubi tam teneros volucris matremque peremit, Qui luci ediderat, genitor Saturnius idem Abdidit et duro formavit tegmine saxi. Nos autem timidi stantes mirabile monstrum Vidimus in mediis divom versarier aris. Tum Calchas haec est fidenti voce locutus: Quidnam torpentes subito obstipuistis, Achivi? Nobis haec portenta deum dedit ipse creator Tarda et sera nimis, sed fama ac laude perenni. Nam quot avis taetro mactatas dente videtis, Tot nos ad Troiam belli exanclabimus annos; Quae decumo
Abbreviated transcription (Latin):
at Ego t amen miror si emissio femi¬
ne aisguis morte afferebat sito q̃racco
Emissõ aute mare inguis erat morti¬
fera Cornelie cur alter utra emiserit.
mhil eni scribit rñdisse aruspices sinent
anguis emissus eẽt quod eẽt futur At
mors ĩsequuta est Graccu Causa quide
sione serꝑẽtis neq enim tanta ẽ ĩfelici¬
tas aruspicu ut ne casu quide unꝙͣ
fiat quod futuru illieẽ dixerũt. Na
illud mirarer si credere quod apudh¬
mer Calcante dixisti ex passer nuo
belli troyam annos anguratu decui
cõiectura sic apud homeꝵ ut nos otiosi
conuertimꝰ. Loquit᷑ Agamenon ferte
uiri et duros aiõ tolerate labores. Aug¬
uris ut nrĩ calcantis fata queamus sei¬
re ratos ne habeant an uanos pectoris
orsus. Namq omes memori portentũ
mente retentant. Qui nõ funestis lique¬
rũt lumina t̾atis. Argolicis priniu ut
uestita est classibꝰ auses Que priamo cla¬

Expanded text:
at. Ego tamen miror, si emissio femiat. Ego tamen miror, si emissio feminae anguis mortem adferebat Ti. Graccho, emissio autem maris anguis erat mortifera Corneliae, cur alteram utram emiserit; nihil enim scribit respondisse haruspices, si neuter anguis emissus esset, quid esset futurum. At mors insecuta Gracchum est. Causa quidem, sione serpentis; neque enim tanta est infelicitas haruspicum, ut ne casu quidem umquam fiat, quod futurum illi esse dixerint. Nam illud mirarer, si crederem, quod apud Homerum Calchantem dixisti ex passerum numero belli Troiani annos auguratum; de cuius coniectura sic apud Homerum, ut nos otiosi convertimus, loquitur Agamemnon: Ferte, viri, et duros animo tolerate labores, Auguris ut nostri Calchantis fata queamus Scire ratosne habeant an vanos pectoris orsus. Namque omnes memori portentum mente retentant, Qui non funestis liquerunt lumina fatis. Argolicis primum ut vestita est classibus Aulis, Quae Priamo cla
Abbreviated transcription (Latin):
cãssia Crisippo queras. ipse ilłe diuina¬
tionis autor nũꝙ̃ dicet facta fortutu
naturalemq ratione om̃ reddet. Ni¬
hilemm fierisme causa potest. nec qcꝙͣ
fit quod fieri non potest. nec siid fac¬
tentu putandu est sapiẽte esse por¬
Seꝑius enim mifla peperisse arbitrõ
ꝙ sapiente fuisse.Ila igitur ratio cõ¬
cluditur nec id quodꝰ nõ potuerit fi¬
eri factu unꝙͣ esse nec id quod potue¬
rit idportentu esse Ita oĩo nullu esse
portentu quod etiam coiector quida
anguem uectis circũplicass. hoc ille
responso satis cleclarauit mhil hñdu
ẽẽ quodd fieri posset ostentu. Qauis gra¬
ecus ad Mlarcu pompomu scripsit du¬
obus anguibꝰ domi cõprehensis aruspi¬
ces a patre conuocatos. q magis an¬
giubus ꝙͣlacertis ꝙͣ muribꝰ qtua sũt
Hec quoridiana argues nõ ita. qi uͭ
referat quod fieri potest ꝙͣ id sepefi¬

Expanded text:
causas si a Chrysippo quaeram, ipse ille divinacausas si a Chrysippo quaeram, ipse ille divinationis auctor numquam illa dicet facta fortuito naturalemque rationem omnium reddet; nihil enim fieri sine causa potest; nec quicquam fit, quod fieri non potest; nec, si id factentum putandum est, sapientem esse poraepius enim mulam peperisse arbitror quam sapientem fuisse. Illa igitur ratio concluditur: nec id, quod non potuerit fieri, factum umquam esse, nec, quod potuerit, id portentum esse; ita omnino nullum esse portentum. Quod etiam coniector quidamanguem vectis circumplicavisset. Hoc ille responso satis aperte declaravit nihil habendum esse, quod fieri posset, ostentum. C. Gracchus ad M. Pomponium scripsit duobus anguibus domi conprehensis haruspices a patre convocatos. Qui magis anguibus quam lacertis, quam muribus? Quia sunt haec cotidiana, angues non item; quasi vero referat, quod fieri potest, quam id saepe fi
Abbreviated transcription (Latin):
miu id portentu aruspices esse cdixerũt
quasi uero quicꝙͣ intersit mures diem
noctem aliquid rodentes scuta ain cribra
corroserint. Nam susta sequimur ꝙ pla¬
tomis politia nuꝑ apud me mures eorro¬
serit. de .i.p. debui ꝑtimescere aut si epi¬
curi liber de uoluptate rosus ẽẽt ꝓutatẽ
illa nos terrent siqñ aliqua portẽtosa aͭ
ex pecude aut exhoiẽ nata flicũt: quoꝵ
oĩu ne sim longior una orõ est. Quicqd
eni oritur qualecũq est causa habeat
anatura necesse est ut et sip̃ter cõsuetu¬
dine aliquid acciderit preter natura
nõ possit existere. Causa igitur ĩuestiga¬
to nire noua atq ad mirabili sipotes. E
si nulla reperies illud tamen et ploratu
exrorem quem tibi rei nouitas attulerit
nature ratione depellito. Ita nec terre
fremitus nec celi discessus nec lapideus
aut sanguineus imber nec traiectio st¬
elle nectaces nise te terrebũt. Quaꝵ ꝯuĩ

Expanded text:
xumum id portentum haruspices esse dixerunt; xumum id portentum haruspices esse dixerunt; quasi vero quicquam intersit, mures diem noctem aliquid rodentes scuta an cribra corroserint! Nam si ista sequimur, quod Platonis Politian nuper apud me mures corroserunt, de re publica debui pertimescere, aut, si Epicuri de voluptate liber rosus esset, putarem illa nos terrent, si quando aliqua portentosa aut ex pecude aut ex homine nata dicuntur? quorum omnium, ne sim longior, una ratio est. Quicquid enim oritur, qualecumque est, causam habeat a natura necesse est, ut, etiamsi praeter consuetudinem extiterit, praeter naturam tamen non possit existere. Causam igitur investigato in re nova atque admirabili, si poteris; si nullam reperies, illud tamen exploratum terrorem, quem tibi rei novitas attulerit, naturae ratione depellito. Ita te nec terrae fremitus nec caeli discessus nec lapideus aut sanguineus imber nec traiectio stellae nec faces visae terrebunt. Quorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
dedisse cantandi cu id uel uatura uł ca¬
sus efficere ponuss. Sangume pluisse se¬
natui nũtiatu est. Attratu etia fluuim
fluxisse sanguine. deoꝵ sudasse simula¬
cra. Num censes hic meptiis. Thale aut
Anaxagora aut quẽꝙͣ phisicu creditu¬
rum fussse. nec eni sangus nec udor mli
e corpore. Set et decoloratio queda ex
aliqua cõtagione terrena maxime põt
sanguimi situlis esse et humor allapsus
extrinsecus ut in tectoriis uidemꝰ haustͦ
sudorem iudetur imitari. Atq hec ĩ bel¬
lo plura et maiora uidẽtur timentibꝰ. ca¬
dem non tam aiãuertũtur ĩ pace. Acce¬
dit etiam illud ꝙ inmetu et periculo tũ
credũtur facilius tu fingũtur ĩpumus
Nos autẽ it a leues et ĩcoifłiderati sumus
ut si mures corroserint. aliquid quoꝵ est
opuc hoc unu mõstru putemus. Ante
uero marsicu bellu ꝙ clipeos lamiui¬
niut ate lictu est mures roserint ma¬

Expanded text:
dedisse cantandi, cum id vel natura vel cadedisse cantandi, cum id vel natura vel casus efficere potuisset? Sanguine pluisse senatui nuntiatum est, Atratum etiam fluvium fluxisse sanguine, deorum sudasse simulacra. Num censes his nuntiis Thalen aut Anaxagoran aut quemquam physicum crediturum fuisse? nec enim sanguis nec sudor nisi e corpore. Sed et decoloratio quaedam ex aliqua contagione terrena maxume potest sanguini similis esse, et umor adlapsus extrinsecus, ut in tectoriis videmus austro, sudorem videtur imitari. Atque haec in bello plura et maiora videntur timentibus, eadem non tam animadvertuntur in pace; accedit illud etiam, quod in metu et periculo cum creduntur facilius, tum finguntur inpunius. Nos autem ita leves atque inconsiderati sumus, ut, si mures corroserint aliquid, quorum est opus hoc unum, monstrum putemus? Ante vero Marsicum bellum quod clipeos Lanuvii, ut a te dictum est, mures rosissent, ma
Abbreviated transcription (Latin):
lor gallinateoꝵ cantu uictoria eẽ teba¬
noꝵ quia galli uicti silere solent. canere
uictores. hoc igitur per gallinas iupit
tante ciuitati signu dabat an ille aues
insi cũ uicerint canere nõ solent at cum
canebant nec uicerant. Id eni ẽ inquies
ostentũ. Magnu uero quasi pisces non
galli cecineritit. Quod aute est tẽpus qͥ
Ulli nõ cantent uł nocturnu uł dusrmi
ꝙ si uictores alacritate et quasi letitia ad
canendu excitant᷑ potuit accidisse alia
quoq letitia qua ad cantu mouerent᷑
Democritus quide optimis uerbis causas
explicat cur ante lucem galli cauãt de¬
pulso eni depectore et inomẽ corpus di¬
uiso et mititicato cibo cantus edere qete
satiatos quiquide silentio noctis ut art
Ennius f̾auent fancibꝰ. rursus cantu pl¬
ausu q p̃mũt alas. Cu igitur hoc animal
tamsit canoꝵ sua sponte. quid ĩ mẽtem
uenit calistem dicere deos gallis signum

Expanded text:
lorum gallinaceorum cantu victoriam esse Thebalorum gallinaceorum cantu victoriam esse Thebanorum, quia galli victi silere solerent, canere victores. Hoc igitur per gallinas Iuppiter tantae civitati signum dabat? An illae aves, nisi cum vicerunt, canere non solent? At tum canebant nec vicerant. Id enim est, inquies, ostentum. Magnum vero! quasi pisces, non galli cecinerint! Quod autem est tempus, quo illi non cantent, vel nocturnum vel diurnum? Quodsi victores alacritate et quasi laetitia ad canendum excitantur, potuit accidisse alia quoque laetitia, qua ad cantum moverentur. Democritus quidem optumis verbis causam explicat, cur ante lucem galli canant; depulso enim de pectore et in omne corpus diviso et mitificato cibo cantus edere quiete satiatos; qui quidem silentio noctis, ut ait Ennius, favent faucíbus russis Cantú plausuque premúnt alas. Cum igitur hoc animal tam sit canorum sua sponte, quid in mentem venit Callistheni dicere deos gallis signum
Abbreviated transcription (Latin):
em predictio malitu probatur cu ad
p̃dictioẽ cautio adiũgit᷑. Suid igit᷑ aut
ostenta aut eoꝵ ĩterp̾tes us laceclemoios
olim uł nuiꝑ nr̃os adiuuert que sisigna
deoꝵ putanda sũt curtam obscura fue¬
rũt. Siem ĩtelligeremꝰ quid ẽẽt euetur
a perte declararꝰ oportebat aut ne occł¬
tt Quidẽ sica sciri nolebant.Iam uerocõ¬
iectur ⁊ om̃is in qua intit᷑ diuinatio ĩ¬
gemis hoiĩ ĩmultas ac cluiersas aut et¬
cõtrarias pertes sepe deducit᷑. Ut eni m
causis inlicialibꝰ alia comectura ẽ accusa¬
toris alia defensoris et tũ utriusq credi¬
bilis sic ĩ omĩbꝰ his rebus que cõiectura ĩ¬
uestigari solent anceps reꝑit᷑ ratio qͥs
autẽ res tum natura tu casus affert nõ
nũꝙͣ etiam errorem creat similitudo ma¬
gna stultitia est earũ reru deos facere
Afectores causas reru nõ quere̾. Tu ua¬
tes boetios credis tebaide indisse ex gal¬

Expanded text:
enim praedictio mali tum probatur, cum ad enim praedictio mali tum probatur, cum ad praedictionem cautio adiungitur. Quid igitur aut ostenta aut eorum interpretes vel Lacedaemonios olim vel nuper nostros adiuverunt? quae si signa deorum putanda sunt, cur tam obscura fuerunt? si enim, ut intellegeremus, quid esset eventurum, aperte declarari oportebat, aut ne occulte quidem, si ea sciri nolebant. Iam vero coniectura omnis, in qua nititur divinatio, ingeniis hominum in multas aut diversas aut etcontrarias partis saepe diducitur. Ut enim in causis iudicialibus alia coniectura est accusatoris, alia defensoris et tamen utriusque credibilis, sic in omnibus iis rebus, quae coniectura investigari videntur, anceps reperitur oratio. Quas autem res tum natura, tum casus adfert, non numquam etiam errorem creat similitudo, magna stultitia est earum rerum deos facere effectores, causas rerum non quaerere. Tu vates Boeotios credis Lebadiae vidisse ex gal
Abbreviated transcription (Latin):
serũt que nobis ingretia roma rñsa ani¬
spicu missa sũt. que dicta pompeio. Et¬
cin ille admodu extis et ostentis moue¬
batur. nõ libet cõmemorare nec uero nece¬
sse est tibi p̃sertim qui inter t̾iusti. Uides tñ
omĩa fere contra ac clicta sunt cuenisse. Sed
ħ hactemis mĩc ad ostenta ueniamꝰ Mlulta
me consule a me ipso scripta recitasti. młta
autt marsicu bellu a sisenna collecta attu¬
listi.młta ante lacedemomor mala pugna
ĩleuctris a Calistene cõmemorata chaisti
de quibꝰ dicam equide singulis quoadu
tile iudebitur. S dicendu etia est de u¬
muersis. que est em ista a diis profecta si¬
ficantes quesme int̾pretibꝰ tõ possimi
ĩtelligere. Demde ea que cauere neq̃am
At hoc ne hoiẽs quide probit᷑atuĩt ut
amicis ĩpendẽtes calamitates predicat
quas illi effugere nullomõ possũt ut me¬
dicũt illos eo morbd esse morituros. Dis

Expanded text:
serunt! quae nobis in Graeciam Roma responsa haruserunt! quae nobis in Graeciam Roma responsa haruspicum missa sunt! quae dicta Pompeio! etenim ille admodum extis et ostentis movebatur. Non lubet commemorare, nec vero necesse est, tibi praesertim, qui interfuisti; vides tamen omnia fere contra, ac dicta sint, evenisse. Sed haec hactenus; nunc ad ostenta veniamus. Multa me consule a me ipso scripta recitasti, multa ante Marsicum bellum a Sisenna collecta attulisti, multa ante Lacedaemoniorum malam pugnam in Leuctricis a Callisthene commemorata dixisti; de quibus dicam equidem singulis, quoad videbitur; sed dicendum etiam est de universis. Quae est enim ista a deis profecta siinterpretibus non possimus intellegere, deinde ea, quae cavere nequeamus? At hoc ne homines quidem probi faciunt, ut amicis inpendentis calamitates praedicant, quas illi effugere nullo modo possint, ut medicunt illo morbo eos esse morituros; omnis
Abbreviated transcription (Latin):
plina superiore loco tradere.Si autẽ hõ
ille Tages f̾uit quonã mõ potuit terraop¬
pressus uiucre. Unde porro potuit que
docebat alios didicisse. S ego ĩsipiẽtior
ꝙͣ illi ipĩ qui ista credũt. qui quide contͣ
eos tam diu dispute. Uetus aute illucd
Catonis ad modu scitu ẽ qui mixarise
aiebat ꝙ nõ rideret aruspex atuspicem
cu uidisset. Quota eni queq res euenĩt
predicta ab his aut si euenit quippia
quid afferri potuit cur nõ casil deuemĩt
Rex prusias cu Anbali apud eu exulã¬
ti de pugnare placebat negabat se audẽ
quod exta prohiberẽt uni tu ĩquit carũ¬
dile uituline magis ꝙͣ impatori ueteri
credere. Quid ip̃e Cesar cu asũmo arus¬
pice moneret᷑ ne maffrica ante bruma
transmittet nõ ne transmisit quod ni fe¬
memore posse equide ĩnuabilia que
aut nullos habuerĩt exitus aut S̾rios.
Hoc ciuili bello dii ĩmortales ꝙ̃ multa lu¬

Expanded text:
plinam superiore e loco tradere? Si autem homo plinam superiore e loco tradere? Si autem homo ille Tages fuit, quonam modo potuit terra oppressus vivere? unde porro illa potuit, quae docebat alios, ipse didicisse? Sed ego insipientior quam illi ipsi, qui ista credunt, qui quidem contra eos tam diu disputem. Vetus autem illud Catonis admodum scitum est, qui mirari se aiebat, quod non rideret haruspex, haruspicem cum vidisset. Quota enim quaeque res evenit praedicta ab istis? aut, si evenit quippiam, quid adferri potest, cur non casu id evenerit? Rex Prusias, cum Hannibali apud eum exsulanti depugnari placeret, negabat se audere, quod exta prohiberent. Ain tu? inquit, carunculae vitulinae mavis quam imperatori veteri credere? Quid? ipse Caesar cum a summo haruspice moneretur, ne in Africam ante brumam transmitteret, nonne transmisit? quod ni fememorem possum equidem innumerabilia, quae aut nullos habuerint exitus aut contrarios? Hoc civili bello, di inmortales! quam multa lu