comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qued modo posui. quia neq parua res ẽ. ⁊ inde nunc questio est
Primu abeis quero quib diis istum cultum exhibendum arbi¬
trantur utrum bonis an mał.an ⁊ bonis ⁊ malis. S ħemus snĩam
platonis dicentis.om̃es bonos deos ẽẽ nec ẽe om̃ĩno ullum deorũ
malum. consequens ẽ igitur ut bonis hec exhibenda intelligantur.
sunc eĩm dus exhibentur qm̃ nec dii erunt si boni non erunt. Huc
si ita est nam de diis quid aliuel decet credere. Ila profecto nacuat
oppinio. quia nõ nulli putuant deos malos. sacris pladadoes ẽc ne ledant
Oonor iitem ust ioment inuocandos. Mali autem null sunt dir.bomdb
uocro debitim ut dicunt honor sacrorum ẽ deferendus. Qui sunt ergo illi
quiludos seemcos amant eosq diuinis reb adiungi suis horibus
flxitant exhiberi. Quorum ius non eos indieat nullos. ẜ iste affectus
nimi indicit malos. Quid eĩm de ludis scenicis plato senserit notũ

Expanded text:
quod modo posui, quia neque parva res est, et inde nunc quaestio est, primum ab eis quaero, quibus diis istum cultum exhibendum arbitrentur, utrum bonis, an malis, an et bonis et malis. Sed habemus sententiam Platonis, dicentmalum . Consequens est igitur, ut bonis haec exhibenda intelligantur: tunc enim diis exhibentur; quoniam nec dii erunt, si boni non erunt. Hoc si ita est, nam de diis quid aliud decet credere? illa profecto vacuatur opinio, qua nonnulli putant deos malos sacris placandos esse, ne laedant; bonos autem, ut adjuvent, invocandos. Mali enim nulli sunt dii: bonis porro debitus, ut dicunt, honor sacrorum est deferendus. Qui sunt ergo illi qui ludos scenicos amant, eosque divinis rebus adjungi et suis honoribus flagitant exhiberi? quorum vis non eos indicat nullos, sed iste affectus nimirum indicat malos. Quid enim de ludis scenicis Plato senserit, notum
Abbreviated transcription (Latin):
platonis dicentis. om̃es bonos deos ẽẽ nec ẽe om̃ino ullum deorũ
malum. consequens ẽ igitur ut bonis hec exhibenda intelligantur
sunc eĩm dus exhibentur qm̃ nec di erunt si boni non erunt. hoc
si ita est nam de dus quid aliud decet credere. Iula profecto uacuat
oppinio. quia nõ nulli putant deos malos. sacris placandos ẽe ne ledant.
Oonos autem ut adment inuocidos. Maliautem nulli sunt du dotro dit¬
uorro deauum ut dicunt honor. sacrorum ẽ deferendus. Qui suntergo illi
qurbuds seemcos amant cosq diuinis reb adiungi sius horibus
flagitant exhiberi. Quorum uis non eos indeat nullos. ẜ iste affectus
nimir indicit malos. Quid eĩm de iudis scenicis plato senserit notũ
ẽ cum poctis ip̃os. ꝙ tam indigna do̾rum maiestate atq bonitate ci

Expanded text:
m deorum malum. Consequens est igitur, ut bonis haec exhibenda intellegantur; tunc enim dis exhibentur, quoniam nec di erunt, si boni non erunt. Hoc si ita est, nam de dis quid aliud decet credere? illa profecto uacuatur opinio, qua nonnulli putant deos malos sacris placandos esse, ne laedant, bonos autem, ut adiuuent, inuocandos. Mali enim nulli sunt di; borum est deferendus. Qui sunt ergo illi, qui ludos scaenicos amant eosque diuinis rebus adiungi et suis honoribus flagitant exhiberi? quorum uis non eos indicat nullos, sed iste adfectus nimirum indicat malos. Quid enim de ludis scaenicis Plato senserit, notum est, cum poetas ipsos, quod tam indigna
Abbreviated transcription (Latin):
dis diu̾si opinati sunt. Cedant igitur homines illi philosophacis
qui nõ dreert btum ẽe hoĩem fruentem corpore. uł fruente inimo
s fruenter deo Non sicut corpore. uł se ip̃o animus. aut sicut atico
imicus s sicut lucet ccułus. si aliquid.ib his. willa similittidis
nenire posse qui notitiam dei bet ⁊ nnitationem. nec eẽ ilam obei¬

Expanded text:
diuersi diuersa opinati sunt. Cedant igitur omnes illis philosophis, diuersi diuersa opinati sunt. Cedant igitur omnes illis philosophis, qui non dixerunt beatum esse hominem fruentem corpore uel fruentem animo, sed fruentem Deo: non sicut corpore uel se ipso animus aut sicut amico amicus, sed sicut luce oculus, si aliquid ab his ad illa similitudinis  et ei soli evenire posse, qui notitiam Dei habeat et imitationem; nec esse aliam ob
Abbreviated transcription (Latin):
ab utroq hõi ẽẽ dixer̾t Widebant quippe ip̃m hoĩem costare ex.animo
et corpore et ideo ab alterutro istorum duoꝵ aut ab utroq bene sibi
ẽẽ credebant. finali quodam bono quo bt̃i ẽẽnt quo cuncta q̃ agebant
referrent atq id quo referenlum ẽẽt nõ ultra quererent Uñ illi
qui dicuntur adlidisse t̾tium genus bonoꝵ quod appellatur extͥnsecꝰ.
sicut ẽ honor gloria pecunia et̃ siquid huusmodi non sic addider̾t.
bonis malum autem malis. Ita bonum hominis qui ulab anmno
uel a corpore. uł ab utroq expetiuer̾t nihil alud qͣ ab homine exꝑetẽ ͦ¬
rebucouert .R. qui aetiuert a corpore ⁊ pate reminie de tenor ẽ ide
ergo aparte quãlibet. siue atoto nõ nisi ab homine Meciste difteren¬
tre qm trer sunt Ideo tres. ẜ. multas dissentiones philosophornem secta¬
qr fecert quia et debono corporis et de hono. mimi ⁊ debono utriusq.

Expanded text:
ab utroque homini esse dixerunt. Videbant quippe ipsum hominem constare ex animo ab utroque homini esse dixerunt. Videbant quippe ipsum hominem constare ex animo et corpore et ideo ab alterutro istorum duorum aut ab utroque bene sibi esse posse credebant, finali quodam bono, \\10 beati essent, quo cuncta quae agebant referrent adque id quo referendum esset non ultra quaererent. Unde illi, qui dicuntur addidisse tertium genus bonorum, quod appellatur extrinsecus, sicuti est honor gloria pecunia et si quid huius modi, non sic addiderunt,e esse hoc genus bonis, malum autem malis. Ita bonum hominis qui uel ab animo uel a corpore uel ab utroque expetiuerunt, nihil aliud quam ab homine expeteui id adpetiuerunt a corpore, a parte hominis deteriore; qui ergo a parte qualibet siue a toto, non nisi ab homine. Nec istae differentiae, quoniam tres sunt, ideo tres, sed multas dissensiones philosophorum sectasque fecerunt, quia et de bono corporis et de bono animi et de bono utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
tandi quam dialeticam nominãt a corporis sensib eam ducendã pu¬
tart. Pinc asseuerantes ãium concipere notiones quas appellant eno¬
cas earum rerum .s. quas definiendo explicint. hinc propagari atq con¬
necti totam discendi. docendiq rationẽ Wbi ego multum m̾irari soleo cũ
pulcros dicant nõ ẽe nisi sapientes quib señsib corporis istam pulcritu¬
dinem uid̾rint qualib ocuł cãnis formam sapientie decusq cõspexerint.
Dii nõ quos mĩto ceteris anteponimus discreuert eaque mente conspi¬
ciuntur ab his que sensib attingunt᷑. nec sensib adimẽtes qd̾ possunt.
nec eis dantes ultraqͣ pñt Lum̃. aũt m̃tiu ẽẽ dixer̾t adliscẽda omnia
quippe fimis ẽ dictus. quia ꝑꝑ hunc cetera uolumus. ip̃m aũt nõ nisi
ꝑp ip̃m: Hhoc ergo beatificum donu alii a corpore alii.ib animo. alii

Expanded text:
tandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putarunt, hinc adseuerantes animum concipere notiones, quas appellant Ivvoiac, earum rerum scilicet quas definiendo explicant; hinc propagari adque conecti totam discendi docendique rationem. Ubi ego multum mirari soleo, cum pulchros dicant non esse nisi sapientes, quibus sensibus corporis istam pulchritudinem uiderint, qualibus oculis carnis formam sapientiae decusque conspexerint. Hi uero, quos merito ceteris anteponimus, discreuerunt ea, quae mente conspiciuntur, ab his, quae sensibus adtinguntur, nec sensibus adimentes quod possunt, nec eis dantes ultra quam possunt. Lumen autem mentium esse dixerunt ad discenda omnia quippe et finis est dictus, quia propter hunc cetera uolumus, ipsum autem non nisi propter ipsum. Hoc ergo beatificum bonum alii a corpore, alii ab animo, alii
Abbreviated transcription (Latin):
aute omni spetie carere possent omnino nlłã ẽẽnt. Uidert ẽẽ aliquid ubi
prima ẽẽt ⁊ ĩcõmutabilis ⁊ ideo nec cõꝑarabilis atq ibi ẽẽ rerum pͥncipũ
rectissime credider̾t ꝙ fcũm nõ ẽẽt ⁊ exquo fc̃a cuncta ẽent. Ita qued notũ
est dei manifestauit eis ip̃e cum ab eis inuisibilia eius pea que fc̃a sunt
intellecta cõspecta sunt. Sempit̾na quoq eius uirtus ⁊ diurnitas a quo q̃
insibilia ⁊ temporalia cuncta creata sunt. Hec de illa parte quantũ ad phi¬
lofophasicam. idest naturalem nuncupint dicta sint. Capłm. septimł
ca .i. rationalis uocatur. absit. ut his cõparandi uideantur qui posuert
iudiciu ueritatis insensib corporis eorumq in fidis ⁊ fallacib regulis
omnia que discuntur metienda ẽe censuer̾t. ut epicurei et quicũq alii
tales ut etiam ip̃i stoici qui cum uehem̃ter amauerint solertiam dispn¬

Expanded text:
si omni specie carere possent, omnino nulla essent, viderunt esse aliquid ubi si omni specie carere possent, omnino nulla essent, viderunt esse aliquid ubi prima esset et incommutabilis , et ideo nec comparabilis: atque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de illa parte, quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dicta sint. CAPUT VII. id est rationalis, uocatur: absit ut his conparandi uideantur qui posuerunt iudicium ueritatis in sensibus corporis eorumque infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, qui cum uehementer amauerint sollertiam dispu
Abbreviated transcription (Latin):
Intelligibilia que cõspectu mentis intelligi Nulli ẽ eim pulcritudot
corto: ls. siue instatu corporis. sicut est figura siue ĩ motu sic ẽcmt¬
lena de qua non animus iudicet quod profecto non posset nisi me¬
lor in illo ẽẽt. hecsp̃es sine tumore molis. sine strepitu nocis. sine spa¬
tio uł loci uł temporis. S ibi quoq nisi mutabilis ẽẽt non alius alic
melius despetie sensibili iudicaret melius ingeniosior q̃ tardior me¬
lius peritior qͣ imperitior melius exercitatiõr qͣ minus exercitatu
Et idem ip̃e unus cum proficit melus utiq posteiqͣ prius. Quod
autem recipit magis ⁊ minus. sine dubitatione mutabile ẽ. Unde¬
ingeniosi et docti et in his exercitati homines. façile intelliger̾t non esse
ineis rebus primam spẽm ubi mutabilis ẽe cõuincitur. Cum igitur
incorum conspectu ⁊ corpus et animus. mag̃ minusq spetiosa ẽe̾nt. si

Expanded text:
intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, siue in motu, sicut est cantilena, de qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior qlius peritior quam imperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus cum proficit, melius utique posteaquam prius. Quod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Undeingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, et
Abbreviated transcription (Latin):
bus Nel que nutritorio subsidio nõ indiget. s tantum continet sentit et¬
intelligit qualis ẽ in angłis. nisi ab illo esse nõ posse. qui simpliciter est.
quia non aliudilli ẽ ẽẽ alud uiuer̃ quasi posset ẽẽ nõ uiuens nec aliud
uli est uiuere alind intelligere qiͣ possit uiu̾ere nõ intelugens. Nec aliud
illi ẽ intelligere aliud beatum ẽe Quia si possit intelligere nõ beatus.ẜ
qͣd̾ ẽ illi unere. intelligere beatum ẽẽ hoc ẽ illieẽ. Propter hanc incõmn¬
tabilitatem ⁊ simplic̾itatem. intellexert eum ⁊ omnia ista fecisse. ⁊ ip̃m
⁊ nullo fieri potuisse. Consideriuer̾t ẽim quicquidẽ ułcorpus ẽẽ uel
uitam. sceliusq aliquid uitam eẽ q̃ corpus sp̃emq corporis eẽ seus¬
bilem intelligibilem uite Promde intelligibilem sp̃em sensibili p̾tule¬
runt densibilia dicimus que uisu tactũq corporis sentiri queunt ł

Expanded text:
inibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit inibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit intellegit, qualis est in angelis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intellegens; nec aliud illi est intellegere, aliud beatum esse, quasi possit intellegere non beatus; sed quod illi est uiuere, intellegere, beatum esse, hoc est illi esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellegibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis sentiri queunt;
Abbreviated transcription (Latin):
uit tant  mutabilitas anime quam dei nature trbuere nephas est efeo
dicunt corpore mutatur. mimenatura. Nam pse ip̃am incõmutabił ẽ pe¬
tirant isti picere corpore aliquo nulneratur caro Nam ꝑ se ip̾am ĩiulnea¬
bilis est Porsus quoel mutari nõ põt nulla re põt ac plec ꝙ corpore muta¬
ripot aliquã repõt gt ideo in commutabile recte dicino põt Capłm euio¬
¶ Ederunt ereo isti philosophi quos cetis nõ ĩmerito fama atq gła p̾lato
uidmus nullum cõpus c̃ẽ dm̃. Et ideo cuncta corpo:a trasce nde̾r q̃rente
d̾m inderunt quicquid mutabile ẽ. nõ ẽẽ sũmu: dm̃. ⁊ ideo aiam omnem
mutibilesq om̃s sp̃s transcender̾t querentes summu dm̃. Demde ui¬
est acphor sine uniu̾si mundi corpus. figuras qualitates orlonatumq
motum ⁊ elemti disposita acelo usq adtr̾am. ⁊ q̾cumq. corpora m eis st
siue omnem itam. uł que nutrit ⁊ contrnet. quał est in arborib uł q

Expanded text:
uit tanta mutabilitas animae, quam Dei naturae tribuere nefas est. Sed dicunt: Corpore mutatur animae natura, nam per se ipsa incommutabilis est. Poterant isti dicere: corpore aliquo uulneratur caro, nam per se ipsa inuulnerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest, ac per hoc quod corpore mutari potest, aliqua re potest et ideo incommutabile recte dici non potest. CAPUT VIderunt ergo isti philosophi, quos ceteris non inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt, quidquid mutabile eat. non esse summum Deum, et ideo animam omnem mutabilesque omnes spiritus transcenderunt quaerentes summum Deum. Deinde uiest. Ac per hoc siue uniuersi mundi corpus figuras qualitates ordinatumque motum et elementa disposita a caelo usque ad terram et quaecumque corpora in eis sunt, siue omnem uitam, uel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus, uel
Abbreviated transcription (Latin):
corpoilis sndeutiq colligitur tunc fore btm studiosum sapiẽtie
sd enim e philosophus cum trindeo ceperit quanis enim non continuo
beatuo sit qui cofruitur quod imat multi eim imando ea qͥ amandai
sunt miseri sunt ⁊ miẜiores cum fruunt᷑ nemo tamen btus ẽ qui co
qoanrit us fruitur. Nam ⁊ ip̃i qui res nõ.amandas amant. nẽ iebtõ
pͥutit amanto s fruendo. Quisquis ergo frutur eo qdamat. pemi
⁊ suinur. bonum amit quis eum btm̃ niu miserrimus negatił om
senserunt .ꝙ. et rerłim creatarum sit effector ⁊ lumen cognoscendirune¬
⁊ bonum agendarum ⁊q. ab illo nob sit ⁊ principium nature seitis
doctrine et telicitis ite siue platonici ad cõmoditius nũcupa pentirr
siuie qpo aliuci uber secte sue nomen imponant. sinc trmopici gulsee

Expanded text:
corporalis. Unde utique colligitur tunc fore beatum studiosum sapientiae id enim est philosophus, cum frui Deo coeperit. Quamuis enim non continuo beatus sit, qui eo fruitur quod amat multi enim amando ea, quae amanda non sunt, miseri sunt et miseriores cum fruuntur: nemo tamen beatus est, qui eo quod amat non fruitur. Nam et ipsi, qui res non amandas amant, non se beatos putant amando, sed fruendo. Quisquis ergo fruitur eo, quod amat, uerumque et summum bonum amat, quis eum beatum nisi miserrimus negat? Ipsum senserunt, quod et rerum creatarum sit effector et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici adcommodatius nuncupentur, siue quodlibet aliud sectae suae no
Abbreviated transcription (Latin):
uersu ea fata appellauit: quem
supra dixerat summi patris
Uoluntatem. cui paratũ se obedi¬
re dicit: ut uolens ducatur: ne
nolens trahatur. Qm̃ scilicet du¬
cunt uolentem fiti nolentem
trahunt. Illi quoque uersus home¬
rici huie sententie suffragatu
quos Cicero in latinum uertit. Ta¬
les sunt hominum mentes quali
pater ipse Iupiter auriferas lus¬
trauit lumine terras. Nec in hac
questione auctoritatem haberet
poetica sententia. Sed quoniam
stoicos dicit uim fati asserentes
istos ex homero uersus solere usur¬
pare: non de illius pocte sed de isto¬
rum philosophorum opinione
tractatur: cum per istos uersus
quos disputationi adhibent quã
de fatohabent quid sentiãt esse
satum apertissime declaratur
Quoniam Iouem appellant quẽ
summũ deum esse putant.i quo
comiexionem dicunt esse fatoꝵ¬

Expanded text:
uersu ea fata appellauit, quam uersu ea fata appellauit, quam supra dixerat summi patris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, ut uolens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt nolentem fata, nolentem trahunt. Illi quoque uersus Homerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in Latinum uertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Iuppiter Iuppiter lustrauit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit uim fati adserentes istos ex Homero uersus solere usurpare, non de illius poetae, sed de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos uersus, quos disputationi adhibent quam de fato habent, quid sentiant esse fatum apertissime declaratur, quoniam Iouem appellant, quem summum deum putant, a quo conexionem dicunt pendere fato
Abbreviated transcription (Latin):
Ui uero non astrorũ
constitutionẽ sicuti
est cum quisq concipitur uel na¬
scitur: uel incohatur sed omniuĩ
connexionũ seriemq causarũ
qua fit omne quod fit fati nomine
appellant: Non multum cum eis e
Uerbi controuersia laborandum
atque certandum est. quandoꝗdẽ
ipsum causarum ordinẽ et quandã
connexionem: dei summi tribuũt
uoluntati et potestati: qui optime
et ueracissime creditur et cuncta
scire antequam fiant: et nihil ĩ or¬
dinatum relinquere a quo sunt
omnes potestates: quanuis ab illo
non sint omnium uoluntates. ipãm
itaque precipue dei summi uolun¬
tatens cuius potestas in superabiliter
per cuncta porrigitur eos appellare
fatum. sic probatur. Annei senece
sunt nisi fallor hi uersus. Duc me
summe pater altiq poli dominator
Quocunque placuit nulla parendi
mora est. Assum impiger fac nolle
comitabor gemens. Malusq patiar¬
facere quoo licuit bono. Ducunt
uolentem fata. nolentem trahunt.
Nempe euidentissime hoc ultiõ

Expanded text:
ui uero non astrorum constitutionem, sicuti est cum quidque concipitur uel nascitur uel inchoatur, sed omnium conexionem seriemque causarum, qua fit omne quod fit, fati nomine appellant: non multum cum eis de uerbi controuersia laborandum adque certandum est, quando quidem ipsum causarum ordinem et quandam conexionem Dei summi tribuunt uoluntati et potestati, qui optime et ueracissime creditur et cuncta scire antequam fiant, et nihil inordinatum relinquere; a quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium uoluntates. Ipsam itaque praecipue Dei summi uoluntatem, cuius potestas insuperabiliter per cuncta porrigitur, eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, nisi fallor, hi uersus: SUMME PARENS CELSIQUE POLI / DOMINATOR, QUOCUMQUE PLACUIT: NULLA PARENDI MORA EST; / ADSUM IMPIGER. FAC NOLLE, COMITABOR GEMENS / MALUSQfacere quod licuit bono. Ducunt uolentem fata, nolentem trahunt. Nempe euidentissime hoc ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
quod sine ullo detrimento posset
ammittere: ut et honore primus
consul. et ciuitate bonus ciuis
carere iuberetur. Etiam ne ista
est gloria lunii brati. detes¬
tanda iniquitas: et nihilo uti¬
lis reipublice. Et Etiam ne ad
hanc perpetrandam uicit amor
patrie: laudumq immensa
cupido: Iam expulso urtique
Tarquinio tyranno: consul
cum Bruto ercitus est Mari¬
tus lucretie lutius Tarꝗnius
collatinius: quã uste populus
mores m que nonꝰ nomẽ attẽdit¬

Expanded text:
quod sine ullo detrimento posset quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et ciuitate bonus ciuis carere iuberetur. Etiamne ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis rei publicae? Etiamne ad hanc perpetrandam \'uicit amor patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit
Abbreviated transcription (Latin):
chra pro libertate uocauit: moꝵ
demde exclamauit et ait Infelas
utcunq ferent ea facta minores.
Quomodolibet inotit ea facta
posteri ferant. idest preferant
et extollant: qui filios occidit
infelix est. et tanquã ad conlo¬
landum infelicem subiun it
Uincet amor patrie: Laudumque
ĩ miensa cupido. Nonne in hoc
Bruto qui et filios occidit: et a se
percusso hoste et filio Tarꝗuii¬
et mutuo percus sus superuiuere
non potuit. cique potus ipẽ Tar¬
quinius superuixit. collatini
colleg udetur umocentia uindi¬
cati: qui bonus ciuis obhoc Tarq¬
nio palso pissus est. quod tixã¬
nus ip̃e Tarquinius. Nam et id̃
Brutus consanguincus Tarꝗnui
fuisse perhibetar: sed collatinum
uudelicet similitudo nominis p̾s¬
sit: quia etiã Tarquinius uocã¬
batur. Mutare ergo nomen nõ
patriam cogeretur. postremo in eiuo
nomine hoc uocabulũm minus eẽt. si
lutius collatinus t antuminodo
uocaretur. Sed ideo non ainmisit

Expanded text:
chra pro libertate uocabit, mox chra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelix, utcumque ferent ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant, qui filios occidit, infelix est. Et tamquam ad consolandum infelicem subiungit: Vincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo percussus superuiuere non potuit eique potius ipse Tarquinius . superuixit, Collatini collegae uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius uocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur; postremo in eius nomine hoc uocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit
Abbreviated transcription (Latin):
Uic tempori adiiciamus
etiam tempus illud
quouisq dicit ille¬
Salustitis eqquo et modesto iure
agitatum: dum metus a tarꝗnio
et oraue bellum cum hetruria po¬
situm est. Quanoliu enim hetrusci
Tarquinio redire redire in regnũ
conanti opitulati sunt: gratu bel¬
lo roma concussa est. Ideo dicit
equo et modesto iure gestamrẽ
publicam metu premente non per¬
suadente iustitia: in quo breuis¬
simo tempore quam funestus ille
annus fucit. quo primi consules
creati sunt expulsa regia maiesti¬
te: annum quippe suum nõ cõple¬
uerunt. Nam lunius brutus
exhonoratum eiecit urbe collegam
luciũ Tarquiniũ collatinum. Dem̃
moꝵ ip̃e in bello cecidit mutuis
cum hoste uulneribus: occisis a
se ipõ primitus filiis suis et uxoris
sue fratribus: quod eos pro restitu¬
endo tarquinio conuurasse cogno¬
uerat. Quod factum uirgilius post
quã laudabiliter cominemorauut.
continuo clementer exhorruit.
Cum enim dixisset natosq pat
noua bella mouentes ad penã pul¬

Expanded text:
uic tempori adjiciamus etiam tempus illud, quousque dicit Sallustius aequo et modesto jure agitatum, dum metus a Tarquinio et grave bellum cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etrusci Tarquinio. redire in regnum conanti opitulati sunt, graui bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto iure gestam rem publicam metu premente, non persuadente iustitia. In quo breuissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt expulsa regia potestate! Annum quippe suum non conpleuerunt. Nam Iunius Brutus exhonoratum eiecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Collatinum; deinde mox ipse in bello cecidit mutuis cum hoste uulneribus, occisis a se ipso primitus filiis suis et uxoris suae fratribus, quod eos pro restituendo Tarquinio coniurasse cognouerat. Quod factum Vergilius postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes Ad poenam pul
Abbreviated transcription (Latin):
id fecerit: quã sitacitisset: aliter hoc
factum etus ab aliis fortasse defe¬
derctur. In cauero ipã ratione quã
redoliolit: nec alii quitquã reliquit
proarbitrio suspicari: et satis proba¬
uit homines se preposuis se institutis
hominũ. nonnaturã hominum natu¬
re deorum Ita se libros rerũ duua¬
rum non de veritate que pertiuet
aduaturam. sed de falsitate que peri¬
net aderrorẽ scripsisse confessus est.
quod apertius alibi posuit: ficut dn
quarto libro commemoraui eii
nature foriula se scripturum
fuisse: si nouain ipẽ conderet ciui¬
tatem. Quia ueroiam ueteremi
ĩnuenerat: non se potuili se
nisi eius consuetudinem sequi
¶ De tribus generibas ⁊ heologie
isecuindumꝑ Uarronẽ id est
Uno fabuloso: altero naturali:

Expanded text:
id fecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc id fecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc factum eius ab aliis fortasse defenderetur. In ea uero ipsa ratione, quam reddidit, nec aliis quidquam reliquit pro arbitrio suspicari et satis probauit homines se praeposuisse institutis hominum, non naturam hominum naturae deorum. Ita se libros rerum diuinarum non de ueritate quae pertinet ad naturam, sed de falsitate quae pertinet ad errorem scripsisse confessus est. Quod apertius alibi posuit, sicut in quarto libro commemoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, si nouam ipse conderet ciuitatem; quia uero iam ueterem inuenerat, non se potuisse nisi eius consuetudinem sequi. CAPUT V. De tribus generibus theologiae secundum Varronem, id est uno fabuloso, alte
Abbreviated transcription (Latin):
cio: apertissime confitens quod etiã
isteres diuine sicut pictura: sicut
structura ab hominibus institute
sunt. Restat ut de nulla cxorum
natura scripsisse intelligatur: neq
hoc aperte dicere uoluisse: sed intellig̃¬
tibus reliquisse. Ubi enim dicitur
non omnis usitate quidem intelli¬
gitur aliqua: sed potes tintelligi et
nulla: quoniã que nulla est: nec
dicit: si omnis esset natura deorum
dequa scriberet: scribeudi ordine
certe rebus: etiam si non oinuis sed
saltem aliqua esset. Recte autem
posponitur: ergo nulla est. Non
itaq rebus diuiuis anteferre uoluit
res humanas: sed rebus ueris noluit
anteferre res falsas. In his emi que
scripsit de rebus humanis secutus
est hystoriam rerumgestarum:
que autem de his quas diuinas
quid nisi opimones rerum vanarũ:
Rioc est nimirũ quod uoluit sub¬
tali significatione mons trare: non
solum scribens te his posterius quam
de illis sed etiaitiratiouẽ redolens cup

Expanded text:
cio, apertissime confitens, quod etiam cio, apertissime confitens, quod etiam istae res diuinae, sicut pictura, sicut structura, ab hominibus institutae sint. Restat ut de nulla deorum natura scripsisse intellegatur, neque hoc aperte dicere uoluisse, sed intellegentibus reliquisse. Ubi enim dicitur \'non omnis, usitate quidem intellegitur aliqua; sed potest intellegi et \'nulla\', quoniam quae nulla est nec dicit, si omnis esset natura deorum, de qua scriberet, scribendi ordine certe rebus Romanis, etiamsi non omnis, sed saltem aliqua esset: recte autem postponitur; ergo nulla est. Non itaque rebus diuinis anteferre uoluit res humanas, sed rebus ueris noluit anteferre res falsas. In his enim, quae scripsit de rebus humanis, secutus est historiam rerum gestarum; quae autem de his, quas diuinas uocat, quid nisi opiniones rerum uanarum? Hoc est nimirum, quod uoluit subtili significatione monstrare, non solum scribens de his posterius quam de illis, sed etiam rationem reddens quur
Abbreviated transcription (Latin):
rum natura non prior debeat esse
quam hominũ qtuid quod m illis
tribus nouissimis libris deos certos
et incertos et selectos diligenter ex¬
plicins: nullam deorũ naturam
pretermittere uidetur: Quid ergo
quod ait: si de onini natura deorũ
et hominum scriberemus: prius diui¬
na absoluis semus quam humana at¬
tigis semus: Aut enim de ouini natu¬
radeorum scribit: aut de aliqua: aut
omnitio de nulla. side omni: prepo¬
nenda estutiq rebus humanis
Si de aliqua: cur nonetiã ipã res pre¬
cedet humanas: An idigna est
preferri etiam uinuerse nature hoĩ¬
num: pars aliqua deorum: Quod si
multum est ut aliqua pars diuina
preponatur uniuersis rebus huma ĩs:
saltem digna est uel romanis
Rerum quippe humanarũ libros
non quantum ad orbem terrarum:
sed quantum ad solam Romam
pertinet scripsit. Quos tamẽ rerum
diuinarum libris se dixit scribedi
ordine merito pretulisse: sicut picto¬
remtabule picte: sicut fabrũ edifi¬

Expanded text:
rum nrum nquam hominum. Quid, quod in illis tribus nouissimis libris deos certos et incertos et selectos diligenter explicans nullam deorum naturam aetermittere uidetur? Quid est ergo, quod ait: Si de omni natura deorum et hominum scriberemus, prius diuina absoluissemus, quam humana adtigissemus\'? Aut enim de omni natura deorum scribit, aut de aliqua, aut omnino de nulla. Si de omni, praeponenda utique est rebus humanis; si de aliqua, quur non etiam ipsa res praecedat humanas? An indigna est praeferri etiam uniuersae naturae hominum pars aliqua deorum? Quod si multum est, ut aliqua pars diuina praeponatur uniuersis rebus humanis, saltem digna est uel Romanis. Rerum quippe humanarum libros, non quantum ad orbem terrarum, sed quantum ad solam Romam pertinet, scripsit, quos tamen rerum diuinarum libris se dixit scribendi ordine merito praetulisse, sicut pictorem tabulae pictae, sicut fabrum aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
inserunt sensibus: et qua possũt
fallaci attestatione confirinant. Iste
ipẽ Uarro propterea seprius de rebus
humanis: de liuinis autempostea scp¬
sisse testatur: quod prius constite¬
rint ciuitates: deinde abeis hec insti¬
tuta sint. Uera autẽ religio notia
terrena aliqua ciuitate mis tituta est
seed planc celestem ipã instituit ci¬
uitatem: eam uero inspirat et do¬
cet uerus deus dator uite eterne
ueris cultoribus suis¬
reperiantur.. Quar
Arronis igitur confitẽ¬
tis ideo se prius de rebus
humannis scripsisse: postea de diui¬
nis: quia diuine iste ab homimb
institute sunt. Niec ratio est.
Sicut prior es Hinquit pictor ꝗͣ
tabula picta: prior faberquam edi¬
ficrum: ita priores sunt ciuitates:
quam ea que a ciuitatibus insti¬
tuta sunt. Dicit autem prius se¬
scripturum de diis: postea de honi¬
nibus: Si de comuni natura deo¬
rum scriberet: quasi hic de aliqua
scribat. non de omni. Aut uero
aliqua etiã licet non omnis deo¬

Expanded text:
ingerunt sensibus et qua possunt ingerunt sensibus et qua possunt fallaci adtestatione confirmant. Iste ipse Varro propterea se prius de rebus humanis, de diuinis autem postea scripsisse testatur, quod prius extiterint ciuitates, deinde ab eis haec instituta sint. Vera autem religio non a terrena aliqua ciuitate instituta est, sed plane caelestem ipsa instituit ciuitatem. Eam uero inspirat et docet uerus Deus, dator uitae aeternae, ueris cultoribus suisrarronis igitur, confitentis ideo se prius de rebus humanis scripsisse, postea de divinis, quia divinae istae ab hominibus institutae sunt, haec ratio est: Sicut prior est, inquit, pictor quam tabula picta, prior faber quam aedificium; ita priores sunt civitates, quam ea quae a civitatibus sunt instituta. Dicit autem se prius scripturum fuisse de diis, postea de hominibus, si de omni natura deorum scriberet. Quasi hic de aliqua scribat, et non de omni; aut vero etiam aliqua, licet non omnis, deo
Abbreviated transcription (Latin):
alteri sacra priuata: ultimo publica
Nanc uelut pompam obseꝗorum
intribus qui restant dii ip̃i secun¬
tur extremi: quibus iste uniuersus
cultus impensus est. Inprimo dii
certi: in secundo incerti: intertio
cunctorum. Noussimi dii pre¬
cipui atq selecti. In hac tota serie pul
cherrime ac subtilissime distribu¬
tionis et distinctiois uitam eternã
frustra queri et sperari impudentis¬
sime uel optarie his que iam dix¬
nius: et que deinceps dicenda sunt:
cuius hominũ qui corde obstinato
sibi non fuerit inimicus. facilime
apparet. Uel hominum enim sunt
ista instituta uel demonum: non
quales uocant demones bonos: sed
ut loquar apertius mimundoruin
spirituum et sine controuersia ma¬
lignorum: qui noxias opiniones:
quibus anima humana magisma¬
gisq uanescat: et inconmntabili
eterneq ueritati coaptari atq inhe¬
rere non possit inuidentia mirabi¬
li et occulte inserunt cogitationib
impiorum: et aperte aliquando

Expanded text:
alteri sacra priuata, ultimo publica. alteri sacra priuata, ultimo publica. Hanc uelut pompam obsequiorum in tribus, qui restant, di ipsi sequuntur extremi, quibus iste uniuersus cultus inpensus est: in primo di certi, in secundo incerti, in tertio cunctorum nouissimo di praecipui adque selecti. cherrimae ac subtilissimae distributionis et distinctionis uitam aeternam frustra quaeri et sperari inpudentissime uel optari, ex his, quae iam diximus et quae deinceps dicenda sunt, cuiuis hominum, qui corde obstinato sibi non fuerit inimicus, facillime apparet. Vel hominum enim sunt ista instituta uel daemonum, non quales uocant illi daemones bonos, sed, ut loquar apertius, inmundorum spirituum et sine controuersia malignorum, qui noxias opiniones, quibus anima humana magis magisque uanescat et incommutabili aeternaeque ueritati coaptari adque inhaerere non possit, inuidentia mirabili et occulte inserunt cogitationibus inpiorum et aperte aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
quid exhibeant subtilissima distirie¬
tione commnendaus: sed quia opor¬
tebat dicere: et maxime id expecta¬
batur quibus exhibeant. De ipis̃
quoq diis tres conscripsit extremos
ut quinquies terni quiudecim fierẽt.
Bunt autemomnes cit dixiinus
sexdecim. Quia et istorum exordio
Unumsingularem qui prius de
omnibus loqueretur apposuit: quo¬
prius absoluto consequentes e
illa quinq partita dis tributione
tres precedentes qui ad homines per¬
tinent ista subduusit: ut primus
sit de pontificibus. Recundus de
auguribus. tercius de quiudecim¬
uiris sacrorum. Eecundos tres ad¬
loca pertinentes ita. ut in uno corũ
de sacellis: altero de sacris edibus¬
diceret: tercio de locis religiosis. Tres
porro qui istos secuntur et adtempora
pertinent: id est ad dies festos it.a
ut unum faceret deferiis: alteruin
de ludis circensibus: de scenicis ter¬
tium. Quorum trium ad sacra perti¬
nentium: uni dedit consecrationes

Expanded text:
quid exhibeant, subtilissima distincquid exhibeant, subtilissima distinctione commendans. Sed quia oportebat dicere et maxime id expectabatur, quibus exhibeant, de ipsis quoque dis tres conscripsit extremos, ut quinquies terni quindecim fierent. Sunt autem omnes, ut diximus, sedecim, quia et istorum exordio unum singularem, qui prius de omnibus loqueretur, adposuit. Quo absoluto consequenter ex illa quinquepertita distributione tres praecedentes, qui ad homines pertinent, ita subdiuisit, ut primus sit de pontificibus, secundus de auguribus, tertius de quindecimuiris sacrorum; loca pertinentes; ita ut in uno eorum de sacellis, altero de sacris aedibdiceret, tertio de locis religiosis. Tres porro qui istos sequuntur, et ad tempora pertinent, id est ad dies festos; ita ut unum eorum faceret de feriis, alterum de ludis circensibus, de scenicis tertium; quartorum trium ad sacra pertinentium uni dedit consecrationes,
Abbreviated transcription (Latin):
Uadraginta et unum
libros scripsit antiqui¬
titum: hos m res humanas diui¬
nasq diuisit de rebus humais
uigintiquinq: diuinis sexde¬
cmitribuit. istam sequutus
in eapetitione rationem: ut re¬
rum humanarum libros senos
quatuor ddaret partihus. Intendit
enimqui agant ubi agant. qñ
agant: quid agant. In sex itaq
primis de hominibus scripsit:
in secundis se de locis sex tercios
de temporibus sex quartos
cosdemq postremos de rebus ab¬
solutis. Quater autem seni uiginti
et quatuor fuit: sed unum singu¬
lareni qui comumter prius de
omnibus loqueretur in capite
posuit. In diuinis itentidem rebus
eadem ab illo diuisioiõ forina serua¬
ta est quantum attinet adea que
diis exhibenda sunt. exhibẽtur
enim ab hominibus in locis et tẽ¬
poribus sacra. Hec quatuor que
dixi libris complexus est ternis
Ni amtres tres priores de hominib
scriplit sequentes de locis. tercios de
temporibus: quartos de lacris: etiã
hic qui exhibe ant ubi exhibe. ant:

Expanded text:
uadraginta et unum libros scripsit antiquitatum; hos in res humanas diuinasque diuisit, rebus humanis uiginti quinque, diuinis sedecim tribuit, istam secutus in ea partitione rationem, ut rerum humanarum libros senos quattuor partibus daret. Intendit enim qui agant, ubi agant, quando agant, quid agant. In sex itaque primis de hominibus scripsit, in secundis sex de locis, sex tertios de temporibus, sex quartos eosdemque postremos de rebus absoluit. Quater autem seni uiginti et quattuor fiunt. Sed unum singularem, qui communiter prius de omnibus loqueretur, in capite posuit. In diuinis identidem rebus eadem ab illo diuisionis forma seruata est, quantum adtinet ad ea, quae dis exhibenda sunt. Exhibentur enim ab hominibus in locis et temporibus sacra. Haec quattuor, quae dixi, libris conplexus est ternis: nam tres priores de hominibus scripsit, sequentes de locis, tertios de temporibus, quartos de sacris, etiam hic, qui exhibeant, ubi exhibeant, quando exhibeant,
Abbreviated transcription (Latin):
Ec ideo tamen cõtẽ¬
nenda et abiciẽda
sunt corpora de fũ¬
ctorum maximeqr iustorũ
ato fidelium quibus tanquã
organis et uasis ad omnia bona
opera sanctus usus est spiritus
Si enim paterna uestis et anu¬
lus: ac si quid huiusmodi tãto
carius est posteris quanto erga
parentes maior existit affectus.
nullomodo ip̃a spernenda sunt
corpora que utiq multo fami¬
Liarius atq coniunc ⁊ius ꝗͣ
quelibet idumenta gestamus.
Hec enim non ad ornamentũ uel
adiutorium quod adhibetur ex¬
trinsecus: sed ad ipãm naturã
hominis pertinẽt. Unole et anti¬
quorum iustorum funera offi¬
ciosa pietate curata sunt: et
exequie celebrate et sepultura
prouisa: ipĩq dum uiuerent
de sepeliendis uel etiã tranfferẽ¬
dis suis corporibus filiis mãda

Expanded text:
ec ideo tamen contemnenda et abicienda sunt corpora defunctorum maximeque iustorum atque fidelium, quibus tamquam organis et uasis ad omnia bona opera sancte usus est spiritus. si enim paterna uestis et anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis manda
Abbreviated transcription (Latin):
suis uel conole nolis uel trãfferẽ¬
dis prophetico Ipiritu olicta
intelligi uoluerunt: non autẽ
hic locus est ut ea pertrae temus:
cum sufficiant ista que dixi¬
mus. Sed si ea que sustent ãdis
uiuentibus sunt recessaria si¬
cut uictus et amictus: quis
cum graui a fflictione desint nõ
frangunt in Inis perferendi tol¬
lerandiq uitutem: nec er adi¬
cant ex amo pietatem: sed
exercitat ĩnciunt fecũdiorẽ
quanto mag cum desunt ea
que curansis funeribus conob̃¬
disq corpoibus de functorũ
adhiberi solot non efficiunt
miseros incultis piorum sedib
iam quieti. Ac per hoc quãb
ista cadauebus christianorũ
in illa mai urbis uel etiã alio
rum oppioum uastatione de¬
fuerunt: ixc uiuorũ culpa ẽ
qui non poierunt ista prebe¬
re: nec pen mortuorum qui
non possut ista sentire

Expanded text:
suis uel condendis uel transferensuis uel condendis uel transferendis prophetico spiritu dicta intellegi uoluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant ista quae diximus. sed si ea quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicut uictus et amictus, quamuis cum graui afflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique uirtutem nec eradicant ex animo pietatem, sed exercitatam faciunt fecundiorem: quanto magis, cum desunt ea, quae curandis funeribus condendisque corporibus defunctorum adhiberi solent, non efficiunt miseros in occultis piorum sedibus iam quietos! ac per hoc, quando ista cadaueribus Christianorum in illa magnae urbis uel etiam rum oppidorum vastatione defuerunt; nec vivorum culpa est, qui non potuerunt ista praebere, nec poena mortuorum, qui non possunt ista sentire.
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. Et Tobias sepelienolo
mortuos deum promeruisse
teste angelo cominenolatur: ipẽ
quoq dominus die tertio re¬
surrec turus religiose mu lieris
bonum opus predicat: predicãdũ¬
q commenolat. quool unguẽ¬
tum preciosum super menbra
eius effuderit: atq hoc aol eũ
sepeliendum fecerit. Et lauola¬
biliter cõmemorantur in euã¬
gelio: qui corpus eius ode cruce
acceptum diligenter atq honori¬
fice tegendum sepelienlumq
curarunt. Uerum iste aucto¬
ritates non hoc admonent: quod
insit ullus cadauer ibus sensus:
sed ad dei prouiolentiã cui pla¬
cent etiam talia pietatis officia
corpora quoq mortuorũ perti¬
nere significant propter fiolẽ
resurrectionis astruenolam.
Ubi et illuod salubriter oliscitur
quanta possit esse remuneratõ
pro elemosmis quas uiuẽtib
et sentientibus exhibemus: si
neq hoc apud deum perit qd
ex animis hominũ membris
officio diligentieq per soluitur
Sunt quidẽ et alia que sanc¬
ti patriarche de corporibus

Expanded text:
erunt . Et Tobias sepeliendo mortuos Deum promeruisse, teste angelo commendatur . Ipse quoque Dominus die tertio resurrecturus religiosae mulieris bonum opus praedicat, praedicandumque commendat, quod unguentum pretiosum super membra ejus effuderit, atque hoc ad eum sepeliendum fecerit : et laudabiliter commemorantur in Evangelio, qui corpus ejus de cruce acceptum, diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt . Verum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaveribus sensus; sed ad Dei providentiam cui placent etiam talia pietatis officia corpora quoque mortuorum pertinere significant, propter fidem resurrectionis astruendam. Ubi et illud salubriter discitur, quanta popro elemosynis, quas uiuentibus et sentientibus exhibemus, si neque hoc apud deum perit, quod exanimis hominum membris officii diligentiaeque persoluitur. sunt quidem et alia, quae sancti patriarchae de corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
ex corum ingenio qui eos adulãco
latimper animas hominum demo¬
mbus similes: et ludicrarũ rertan
auidas irrependo: longe lateque
uulgarunt. ornantibus eca men¬
mendaciis poetarum: et ad ca falla¬
cibus spiritibus seducentibus
Facilius enim fieri potuit ut sutic¬
nis impius uel ab impio patre
interfici metuens: et auidus reg¬
npatrem pelleret regno: quamid
quodiste interpretatur. ideo Satur¬
numpatrem a ioue filio separatum:
quod ante sit eius causa que pertinet
ad iouem: quam semen quod pertinet
ad saturnum. Si enim hoc ita esset
nunquam saturnus prior fuisset
nec pater Iouis esset. Semper e m̃
semen ciusa precedit: nec unquam
generaiur ex lemine. Sed cum
conantur uanssimas fabulas siuie
hominumres gestas: uelut natura¬
libus interpretationibus honora¬
re etam hoiẽs acutissimi tantas pa¬
iuintur angustias: ut corum quoq
xanitatem dolere cogamur

Expanded text:
e eorum ab his, qui eos adulando latim per animas hominum daemonibus similes et ludicrarum rerum auidas inrependo longe lateque uulgata, ornantibus ea mendaciis poetarum et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut iuuenis inpius uel ab inpio patre interfici metuens et auidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum patrem a Ioue filio superatum, quod ante est causa quae pertinet ad Iouem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita esset, numquam Saturnus prior fuisset nec pater Iouis esset. Semper enim semen causa praecedit nec umquam generatur ex semine. Sed cum conantur uanissimas fabulas siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque uanitatem dolere cogamur.
Abbreviated transcription (Latin):
siue prouinciales: siue diuites: siue
pauperes: siue liberi: siuc serui utri¬
uslbet sexus: pessimã etiã si ita neces¬
se est flagitiosissimãq rempublicã
et in illa angelorum qualam sanctis¬
sima atq augustissima curia celesti¬
q republica ubi dei uoluntas lex
est claxissimũ sibi locum etiã ista
T Quali uelint felicitate
gaudere et quibus moribus

Expanded text:
siue prouinciales, siue diuites siue siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam sanctissima adque augustissima curia caelestique re publica, ubi Dei uoluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista CAPUT XX. Quali uelint felicitate gaudere et quibus moribus
Abbreviated transcription (Latin):
luxu atq auaricia: scenisq ac tur¬
pibus moribus ante aduentũ chris¬
ti rempublicã pessimam: ac flagitiolis¬
sissimam factam: non imputant
diis suis. Afflictionẽ uero cius quã¬
cunq isto tempore superbia delicie¬
q eorum perpesse fuerint: religioni
increpitant christiane. Cuius prece¬
pta de probis iustisq moribus si
simul audirent atq curarent reges¬
terre et omnes populi: principes et
omnes iudices terre: uuenes et uir¬
gines seniores cum uinioribus: et.i
omnis capax et uterq sexus: et
quos baptista Ioannes alloquitur:
exactores ipĩ atq milites et terras
uite presentis ornaret sua felicitate
res publica et uite eterne culmen
bratissime regnatura conscenoleret.
Seol qui a iste audit. ille cõtemnit.
pluresq uitiis male blandientibus.
quam utili uirtutum asperitati sũt
amicitiores: tolerare Christi famuli
iubentur: siue sint reges: siue sint¬
principes: siue uidices: siue milites:

Expanded text:
luxu atque avaritia saevisque ac turluxu atque avaritia saevisque ac turpibus moribus ante adventum Christi rempublicam pessimam ac flagitiosissimam factam, non imputant diis suis: afflictionem vero ejus, quamcumque isto tempore superbia deliciaeque eorum perpessae fuerint, religioni increpitant christianae. Cujus praecepta de justis probisque moribus, si simul audirent atqterrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus, aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret sua felicitate res publica, et uitae aeternae culmen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites