comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
puggimini. id est. quecumq in
tione peccatis succedente peniten¬
tia purgate ꝑ noctẽ. et ira sit bre¬
uis : nec in diem crastinũ differat᷑.
Neq locũ detis diabolo. D iabo¬
lus grecum uerbum est. qđ lati¬
ne dicit᷑ criminator: lingua uͦ
belial. hoc est absq uigo. qđ de
collo suo dei abiecerit seruitutẽ:
quem ahuila apostatam trans¬
tulit. Et sciendum ubicũq in ue¬
teri lege filii pestilentiȩ scriban¬
tur sicut ibi. filii autem hely.
filii pestilentiȩ. ibi in hebraicis
uoluminib belial. hoc est dia¬
bolum ꝓ pestilentia nominari :
licet plurimi ꝓ belial corrupte
itaq ait. dare locum diabolo: qͥ
tanquã leo rugiens. querit adi¬
tũ ꝑ quam possit irrumꝑe. Quo¬
modo enĩ pater et filius stant
ante ostium et pulsant ut in¬
troeant. et cenent eũ es qui se
receperit: ita et aduersariꝰ semꝑ
in nos est paratus irrumꝑe: et
cum locum dederimus ingredit᷑.

Expanded text:
pungimini , id est, quaecumque in pungimini , id est, quaecumque in tione peccatis, haec succedente poenitentia purgate per noctem: et ira sit brevis, nec in diem crastinum differatur. Neque locum detis diabolo. Diabolus Graecum verbum est, quod Latine dicitur criminator: lingua verBelial , hoc est, absque jugo quod de collo suo Dei abjecerit servitutem: quem Aquila apostatam transtulit. Et sciendum ubicumque in veteri Lege filii pestilentiae scribantur, sicut ibi: Filii autem Heli, filii pestilentiae , ibi in Hebraicis voluminibus Belial, hoc est, diabolum pro pestilentia nominari: licet plurimi 630 pro Belial corrupte te itaque, ait, dare locum diabolo, qui, tamquam leo rugiens, quaerit aditum per quem possit irrumpere. Quomodo enim Pater et Filius stant ante ostium, et pulsant, ut introeant, et coenent cum eo qui se receperit : ita et adversarius semper in nos est paratus irrumpere, et cum locum dederimus, ingreditur.
Abbreviated transcription (Latin):
et occidente sole iracundia ꝑ¬
seuerat : ñ peccamꝰ aut̃ quando
uerbi grã. a prima hora. usq
ad undecimam irascentes. facimꝰ
qđ indignatio. furor.ira. sug¬
gesserint. Quo sensu. nicħ u̾i
uidet absurdius : quasi non q̃¬
at quispiã ab ortu solis. usq
ad occasum in tanta scelera de¬
bachari. quanta toto uitȩ suę
tẽpore. ñ possit lacrimis expia¬
re: aut non magis ira locum
in die habeat. cuͦ utiq nox re¬
quies sit furoris: et succedente
sompno. etiã si irascim̃ in diem
iracundiã differamis. Quia gͥ
uerus sol. sicud occidit suꝑ malos
ita etiã suꝑ om̃s occidit peccato¬
res. neqͣquam eis ortus sui lu¬
men indulgens. p̃cipit nc̃ apłs.
ne talia faciamꝰ furore suꝑati.
ꝑ quȩ nob̾ sol occidat. & pͥncipale
cordis nri tenebris in uoluatur.
Quidam putant sic accipiendũ
hoc ẽẽ simpliciter. quomͦ et illud
quarti psalmi. unde id ipsum
sumptum uidetur quȩ dicitis in

Expanded text:
et occidente sole, iracundia pet occidente sole, iracundia perseverat. Non peccamus autem, quando verbi gratia a prima hora usque ad undecimam irascentes, facimus quod indignatio, furor, ira suggesserint. Quo sensu nihil mihi videtur absurdius, quasi non queat quispiam ab ortu solis usque ad occasum, in tanta scelera debacchari, quanta tota vita sua non possit lacrymis expiare? Aut non magis ira locum in die habeat, cum utique nox requies sit furoris, et succedente somno, etiam si irascimur, in diem iracundiam differamus. Quia igitur verus sol, sicut occidit super malos ita etiam super omnes occidit peccatores, nequaquam eis ortus sui lumen indulgens: praecipit nunc Apostolus, ne talia faciamus furore superati, per quae nobis sol occidat, et principale cordis, tenebris involvatur. Quidam putant sic accipiendum hoc esse simpliciter, quomodo et illud quarti psalmi, unde idipsum sumptum videtur: Quae dicitis in
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃o. S et simplicit̾ intellec¬
tũ nocet. dũ pitant᷑ irȩ frena
laxari. Duplex aut ñ solũ apd̾
nos uerũ etiam apd̾ phyloso¬
phos irȩ nom̃ accipitur : uł eũ
in iuria lacessiti naturalib sti¬
mulis concitam᷑: uł cũ requi¬
escente ĩpetu. et furore restin¬
to. potest mens habere iudiciũ:
et nicħominꝰ suꝑ eo. qͥ putatur
lesisse desid̾at ultionẽ. Arbitror
itaq de pͥori ira nc̃ dictũ. et
nobis quasi hominib ẽẽ con¬
cessũ. ut ad indigne alicinꝰ
rei faciem moueam̃ tͣnquilli¬
tatẽq mentis ueld̾ lenis q̃dam
aura conturbet. neqͣquã tam̃
intum̃tes gurgites. furoris
impetu subleuemur. Eiamianꝰ
nr̃. librum de ira dei. docto pa¬
riter et eloquenti sermone con¬
scripsit. quem qui legerit: pu¬
to ei adire intellectum satis ha¬
bundeq posse sufficere. Sol
ñ occidat suꝑ iracundiã ur̃am.
Si simpliciter hunc solem in¬
telligimꝰ qui ocłis carnis aspi¬
cit᷑. peccamus quando irascim̃.

Expanded text:
intellectum nocet, dum putantur irae frena laxata. Duplex autem non solum apud nos, verum etiam apud philosophos irae nomen accipitur. Vel cum injuria lacessiti, naturalibus stimulis concitamur: vel cum, requiescente impetu, et furore restincto, potest mens habere judicium, et nihilominus super eo qui putatur laesisse, desiderat ultionem. Arbitror itaque de priori ira nunc dictum, et nobis quasi hominibus esse concessum, ut ad indignae alicujus rei faciem moveamur, tranquillitatemque mentis, velut lenis quaedam aura conturbet: nequaquam tamen in tumentes gurgites furoris impetu sublevemur. Firmianus noster librum de Ira Dei docto pariter et eloquenti sermone conscripsit, quem qui legerit, puto ei ad irae intellectum 629 satis abundeque posse sufficere. Sol non occidat super iracundiam vestram. Si simpliciter hunc solem intelligimus, qui oculis carnis aspicitur, peccamus, quando irascimur,
Abbreviated transcription (Latin):
cis qͥdem scindi potest. O m
NIS sermo malus de ore ur̃o
ficationẽ opoitunitatis ut det
grãm audienb Bonꝰ sermo ẽ.
ad edificationẽ oportunitatis.
dans grãm audientib qͥ docet
uirtutes sequendas : uitia fugi¬
enda. Malus qͥ ad peccata ꝓuo¬
eat: & ꝓnos magis incitat᷑ ad
ruinam. Pro eo aut̃ qd̾ nos po¬
suimꝰ ad ȩdificationẽ oportuni¬
lac. in latins codicib ꝓpter e¬
ufoniã mutauit int̾pres et ex
posuit ad edificationẽ fidi. Quo¬
tienscũq ex sermone nr̃o alius
ꝓficit. ⁊ iurta opoitunitatẽ
loci. tẽporis et ꝑsonȩ ȩdificat
audientes : bonꝰ de ore nr̃o ser¬
mo ꝓcedit. Quotiens uͦ loqͥm᷑.
aut ñ in tẽpore. aut i noportu¬
no loco. aut ñ ut conuenit
audientib. tociens sermo ma¬
lus ꝓcedit de ore nr̃o. ad destru¬
ctionẽ eoꝵ qͥ audiunt. Con¬
sidemꝰ itaq qͥd loqͣm᷑. qr pro
omi otioso uerbo reddituri
sumꝰ rationẽ in die iudicii:
etiam si ñ ledamꝰ ñ tam̃ edifi

Expanded text:
di potest. 632 Omnis sermo malus de ore vestro ficationem opportunitatis, ut det gratiam audientibus. Bonus sermo est ad aedificationem opportunitatis, dans gratiam audientibus, qui docet virtutes sequendas, vitia fugienda. Malus, qui ad peccata provocat, et pronos magis incitat ad ruinam. Pro eo autem quod nos posuimus, ad aedificationem opportuniLatinis codicibus propter euphoniam mutavit interpres, et posuit, ad aedificationem fidei. Quotiescumque ex sermone nostro aliquis proficit, et juxta opportunitatem loci, temporis et personae aedificat audientes, bonus de ore nostro sermo processit. Quoties vero loquimur, aut non in tempore, aut importuno loco, aut non ut convenit audientibus, toties sermo malus procedit de ore nostro, ad destructionem eorum qui audiunt. Consideremus itaque quid loquamur, quia pro omni otioso verbo, reddituri sumus rationem in die judicii . Et etiam si n
Abbreviated transcription (Latin):
indecens sit dño seruire carnali. cũ
timore & tremore ĩ sĩplicitate cordis
sui: & sic ei seruire fidelit̾ ut xp̃o:
ñ ad ocłm seruiens. ut hifaciunt qͥ
hoĩb placere desid̾ant : s ut neces¬
sitatẽ ĩ uoluntatẽ uertat: et faciat
de seruitute m̃cedẽ: maxime eũ dñs
carnis a dño sp̃s diuersa ñ imꝑet.
Hoc ẽ enĩ qd̾ ait. ñ ad ocłm seruientes.

Expanded text:
cum timore et tremore, in simplicitate cordis sui, et sic ei servire fideliter ut Christo. Non ad oculum serviens, ut hi faciunt qui hominibus placere desiderant, sed ut necessitatem in voluntatem vertat, et faciat de servitute mercedem: maxime cum dominus carnis a Domino spiritus diversa non imperet. Hoc est enim quod ait: Non ad oc
Abbreviated transcription (Latin):
salutare dei. anma nutriat & di¬
ligat & foueat eam disciplinis eru¬
diens: et celesti saginãs pane. et
ta et nitida possit lib̾o cursu ui¬
rum sequi. et nulla debilitate &
in similitudinẽ xp̃i nutrientis
et fouentis eccłiam. et dicentis
ad iherłm quotiens uolui congre¬
gare filios tuos. tanquã gallina
congregat pullos suos sub alas:
& noluisti. animȩ quoq fouent
corpora sua. ut corruptiuum hoc
induat in corruptionẽ : et alarũ
leuitate suspensum in aerem fa¬
cilius eleuetur. Foueamꝰ gͥ et uiri
uyores & animȩ nr̃a corpora. ut &r
uxores in uiros. et corꝑa redigan¬
tur in animas. et nequaqu̾a sit
sexuum ulla diuersitas: sed qͦ¬
modo aput angłos non ẽ uir et
mulier. ita et nos. qui similes
angłis futuri sumꝰ.iam n̾c inci¬
piamꝰ eẽ qđ nob̃ in celestib reꝑ¬

Expanded text:
salutare Dei, anima diligat, et nusalutare Dei, anima diligat, et nutriat et foveat, eam disciplinis erudiens, et coelesti saginans pane, et ta et nitida possit libero cursu virum sequi, et nulla debilitate, ein similitudinem Christi nutrientis, et foventis Ecclesiam, et dicentis ad Jerusalem: Quoties volui congregare filios tuos sicut gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? animae quoque fovent corpora sua, ut corruptivum hoc induat incorruptionem, et alarum levitate suspensum, 659 in aerem facilius elevetur. Foveamus igitur et viri uxores, et animae nostra corpora, ut et uxores in viros, et corpora redigantur in animas. Et nequaquam sit sexuum ulla diversitas: sed quomodo apud angelos non est vir et mulier: ita et nos, qui similes angelis futuri sumus, jam nunc incipiamus esse quod nobis in coelestibus rep
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si ad tropologiam. & referimꝰ.¬
hȩc amabimꝰ nrm corpus. et cor¬
poris sensus. uilioris quidem con¬
ditionis ab animo: sed ꝑ quos ad
montẽ bonarum artium. & uirtu¬
tũ transeant discipline. Qui uxo¬
rem suã diligit: se ipsum diligit.
Nemo enĩ unꝗͣ carnem suã odio
habuit. sed nutrit et fouet eam:
sicut xp̃c ęcłiam. Quantum ad sim¬
plicem intelligentiã ꝑtinet sc̃a in¬
ter uirũ et uxorem caritate p̾cepta
nunc iubemur. ut nutriamus et
foueamꝰ coniuges: ut scilicet ut¬
scilicet eis uictum atq uestitum.
et ea quȩ sunt necessaria p̾beamꝰ.
d opponi nob̾ potest. qđ non sit ue¬
ra sententia dicentis apłi. nemo e¬
nim umquã carnẽ suã odit: cũ
morbo regio laborantes eptysi. et
cancere et distillationib mortem
uite p̃ferant: & sua oderint corpo¬
rant. Qagis autẽ itaq ad tropicam
intelligentiã sermo referat᷑: & di¬
camꝰ qd̾ illam carnẽ quȩ uisura sit

Expanded text:
Quod si ad tropologiam et haec referimQuod si ad tropologiam et haec referimus, amabimus nostrum corpus, et corporis sensus, vilioris quidem conditionis ab animo, sed per quos ad mentem bonarum artium, et virtutum transeant disciplinae. Qui uxorem suam diligit, seipsum diligit: nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed nutrstus Ecclesiam. Quantum ad simplicem intelligentiam pertinet, sancta inter virum et uxorem charitate praecepta, nunc jubemur ut nutriamus, et foveamus conjuges, ut scilicet eis victum atque vestitum, et ea quae sunt necessaria praebeamus. Sed opponi nobis potest, quod non sit vera sententia dicentis Apostoli: Nemo enim umquam carnem suam odit, cum morbo regio laborantes, et ptysi, et cancere, et distillationibus, mortem vitae praeferant, et sua oderint corpora. Magis itaque ad tropicam intelligentiam sermo referatur, et dicamus, quod illam carnem quae visura sit
Abbreviated transcription (Latin):
diligere uxores suas sicut sua cor¬
pora. Et in genesi ex ꝑsona loquen¬
tis adam scriptũ est. Hoc ne os
ex ossib meis: et caro de carne
mea. Et ipsum id in euangłio do¬
mino postea dicente firmatur.
Qui creauit ab initio mascłm & fe¬
minã fecit eos. & dixit. Propt̾ hoc
relinquet homo patrẽ et matrem.
et adherebit uxori suȩ. et erunt
duo in carne una. Gum gͥ uir et
uxor una caro sint : ita uroribus
ut nr̃is corporib ꝓuidendũ. Nemo
autẽ corpus suum turpit̾ amat:
aut semet ipsum ꝓpter coitũ di¬
ligitꝰ. s quasi uascłm animȩ suȩ̨
fouet corpus & nutrit: ne fracto
uase id quod continebat᷑ effluat.
et erumpat. Nee non et iuxta lit¬
teram quamdiu mulier partui
seruit et liberis. hanc habet ad
uirum differentiam quã corpus
ad animã. Sin aut̃ xp̃o magis uo¬
luerit seruire quã scło. mulier
esse cessabit. et dicet᷑ uir: qr om̃s
in uirum ꝑfectũ cupimꝰ occurrere.

Expanded text:
diligere uxores suas sicut sua cordiligere uxores suas sicut sua corpora. Et in Genesi ex persona loquentis Adam scriptum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro ex carne mea . Et idipsum in Evangelio, Domino postea dicente, firmatur: Qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Cum igitur vir et uxor una caro sint: 658 ita uxoribus ut nostris corporibus providendum. Nemo autem corpus suum turpiter amat, aut semetipsum propter coitum diligit; sed quasi vasculum animae suae fovet corpus et nutrit, ne fracto vase, id quod continebatur, effluat, et erumpat. Nec non et juxta litteram, quamdiu mulier partui servit et liberis, hanc habet ad virum differentiam, quam corpus ad animam. Sin autem Christo magis voluerit servire quam saeculo, mulier esse cessabit, et dicetur vir, quia omnes in perfectum virum cupimus occurrere.
Abbreviated transcription (Latin):
uiros animas. et uxores corpora di
tradat ꝓ salute ipsius. et eã sc̃ificet
uerbo doctrine. ut eyhibeat sibi
eam non habentẽ macłam aut ru¬
gam aliquã uetustatis: maxime
cum sciat illam in resurrectiõe sal¬
uandam. et uisurã ẽẽ salutare di.
Talis uir: caput habet xp̃m. Et
cũ ꝓpter salutẽ carnis se humiliass
factus fuerit cum uxore sua una
caro: retrahit eã ad sp̃m. et dño co¬
pulatꝰ caro ẽẽ desistit. Pulchre qͦq¬
macłam et rugam. quia de con¬
iugio loquebatur : de exemplo mu¬
lierum ad decorem traxit ȩccłiȩ
Sicut enĩ solent in mulierũ cor¬
porib. uł sord̾e nȩui. uł ruga con¬
trahi. uł lentigo uariari. et hoc ẽ
omne studium feminarũ: ut qd
fedare uidet᷑ abstergant. et exhi¬
beant maritis corpoꝵ uenustatem.
ita et animȩ omĩ peccatoꝵ sorde
purgandȩ sunt : ut ruga uete¬
ris hominis inuenta tendatur.
et renouent᷑ in nouũ hominem
de die in diem. Ita et uiri debeq

Expanded text:
viros animas, et uxores corpora dixviros animas, et uxores corpora dixtradat pro salute ipsius, et eam sanctificet verbo doctrinae, ut exhibeat sibi eam non habentem maculam aut rugam aliquam vetustatis: maxime cum sciat illam in resurrectione salvandam, et visuram esse salutare Dei. Talis vir caput habet Christum: et cum propter salutem carnis se humilians, factus fuerit cum uxore sua una caro, retrahit eam ad spiritum, et Domino copulatus, caro esse desistit. Pulchre qmaculam aut rugam, quia de conjugio loquebatur, de exemplo mulierum ad decorem traxit Ecclesiae. Sicut enim solent in mulierum corporibus vel sordere naevi, vel ruga contrahi, vel lentigo variari: et hoc est omne studium feminarum, ut quod foedare videtur abstergant, et exhibeant maritis corporum venustatem: ita et animae omni peccatorum sorde purgandae sunt, ut ruga veteris hominis juventa tendatur, et renovetur in novum hominem de die in diem. Ita et viri debent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiunc̾tionẽ. Alioqͥn si coniugium
omnino ꝓhibebat. qͥd necesse fuit
dicere upores ur̃as. cũ potuit dic̾e.
uiri diligite mulieres uł urores :¬
Urãs enĩ ꝓpe matͥmoniũ sontt. Et̃
rursum in sequentib. Et uiri deben
diligere uxores suas sicut sua copora.
Et ad huc manifestiꝰ. Qui uxorẽ suam
diligit: se ipsum diligit. Nemo enĩ
fouet eam: quia scd̾m edictũ legis
antiquȩ et in staurationẽ ȩuangłii.
maritus et uxor una caro efficiunt᷑.
Liberoꝵ gͦ ut diximꝰ in matrimonio
oꝑa concessa sunt. uoluptates autẽ
quȩ de meretricũ capiunt᷑ ãplexi¬
bus in uxore dampnate. Hoc legens
omĩs uir et uxor. intelligent sibi
post conceptũ magis orationi quam
conubio seruiendũ. Et qđ in ani¬
malib et bestiis ipio nature iure
p̃scriptũ est: ut pregnantes ad par¬
tũ. usq non choeant. hoc in homini¬
bus sciant arbitrio derelictũ : ut
tum. Quia uero scdm tropologiam

Expanded text:
conjunctionem: alioquin si conjugium conjunctionem: alioquin si conjugium omnino prohibebat, quid necesse fuit dicere, uxores vestras: cum potuerit dicere: Viri, diligite mulieres, vel uxores. Vestras enim proprie matrimonium sonat. Et rursum in sequentibus: et viri debent diligere uxores suas, sicut sua corpora: et adhuc manifestius: Qui uxorem suam diligit, seipsum diligit: Nemo enim fovet eam: quia secundum edictum Legis antiquae, et instaurationem Evangelii, 657 maritus et uxor una caro efficiuntur. Liberorum ergo, ut diximus, in matrimonio opera concessa sunt. Voluptates autem quae de meretricum capiuntur amplexibus, in uxore damnatae. Hoc legens omnis vir, et uxor intelligant, sibi post conceptum, magis orationi quam connubio serviendum. Et quod in animalibus et bestiis ipso naturae jure praescriptum est, ut praegnantes ad partum usque non coeant, hoc in hominibus sciant arbitrio derelictum, ut tum. Quia vero secundum tropologiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłiam. nͨ habentẽ macłam aut
rugam aut aliqͥd eiꝰ modi: s ut sit
sc̃a & ĩ macłata. Quãuis sui inuicẽ
maritꝰ & coniunex amore teneant᷑
qualis illa uxor memorat᷑ has dru¬
balis. q̃ capto uiro in pat̾e se iecit
incendiũ. et cȩt̾ȩ quȩ uiris mor¬
tuis suꝑ uiuere noluert̃: nũꝙͣ
tam̃ dilectionẽ illã. uir sapiens
dilectiõi. xp̃i & eccłiȩ cõparabit
Sc̃s gͥ hic intelligendus est amor.
quo & ysaac dilexit uxoie suam
rebeccam. quȩ interp̾tatur pacien¬
tia. et de terra mesopot hamiȩ qͣ¬
ex omi parte scłi huiꝰ fluctib cin¬
git᷑. in terrã eã reꝓmissioĩs indux̃.
ut consolaret᷑ ꝓ moite matris suę
Interitũ qͥppe synagoge: coniunc¬
tione ȩccłȩ temꝑauit. Ista dicentis
occasionem hereticis damꝰ: qui om̃s
oĩno nuptias repudiandas putant.
& hoc uł maxime utunt᷑ testimonio.
hic ⁊ ĩmundiciã & luxuriã ab apło
int̾ maritũ & uxorẽ uetari: ñ scãm

Expanded text:
am, aut rugam, aut aliquid ejusmodi, sed ut sit sancta et immaculata. Quamvis sui invicem maritus et conjux amore teneantur qualis illa uxor memoratur Hasdrubalis, quae, capto viro, in patriae se jecit incendium, et caeterae quae viris mortuis supervivere noluerunt numquam tamen dilectionem illam vir sapiens dilectioni Christi et Ecclesiae comparabit. Sanctus igitur hic intelligendus est amor, quo et Isaac dilexit uxorem suam Rebeccam , quae interpretatur patientia: et de terra Mesopotamiae, qluctibus cingitur, in terram eam repromissionis induxit, ut consolaretur pro morte matris suae. Interitum quippe Synagogae, conjunctione Ecclesiae temperavit. Ista dicentes occasionem haereticis damus qui omnes omnino nuptias repudiandas putant: et hoc vel maxime utuntur testimonio. immunditiam, et luxuriam ab Apostolo inter maritum et uxorem vetari, non sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. głam quasi unigeniti: ñ quo ip¬
se saluator głam habuerit ad cõꝑa¬
tionẽ alteriꝰ unigeniti. Ipse ẽ eniꝰ
primogenitꝰ et unigenitꝰ. Si et alter
fuerit: ñ unigenttꝰ potest appellari.
Unde alteriꝰ unigeniti ñ indigebat
exemplo: s sic̃ unigenitũ. hoc est
semet ipsũ dicebat głam hab̾e posse.
hoc idem & septuagesimi scđi psal¬

Expanded text:
i gloriam unigeniti . Non quo ipse Salvator gloriam habuerit ad comparationem alterius unigeniti: ipse est enim unigenitus. Et unigenitus si et alter fuerit, unigenitus non potest appellari. Unde alterius unigeniti non indigebat exemplo: sed quasi unigenitum, hoc est, ut semetipsum decebat gloriam habere, possedit. Hoc idem et septuagesimi s
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ex parte cognoscebant. et ex
ritas dei apparuit. que loquitur
confidenter. ego sum ueritas: quȩ
credentibus in se iuxta analogi¬
am ficdi tribuit lib̾tatẽ. Q enim
cognoscit ueritatẽ: a ueritate
libertate donat᷑. Et ipsa ueritas
ꝓpterea formãt serui accepit. et

Expanded text:
enim ex parte cognoscebant, et ex enim ex parte cognoscebant, et ex ritas Dei apparuit, quae loquitur confidenter: Ego sum veritas : quae credentibus in se juxta analogiam fidei tribuit libertatem. Qui enim cognoscit veritatem, a veritate libertate donatur. Et ipsa veritas propterea formam
Abbreviated transcription (Latin):
Siquando gͦ dicit dñs. ego sum
uia. et ueritas et uita: iuxta id
dicit. qđ filius dei ẽst. Cum aut̃
scribit paulus sic̃ ẽ ueritas in
ũ: de templo corporis loquit᷑
in quo habitauit uerbum deus.
Uerbum enĩ caro factũ est et
habitauit in nob̾. Nisi forte utiũ¬
q de do uerbo intelligendũ. qd̾
quomͦ habitet in eo uita. et ipse
sit uita: sicut enĩ pater habet
uitam in semet ipso. ita et fllio
dedit hab̾e uitã in semetipso:
sic et ueritas dicatur filius. et
ipsa in eo habitare monstretur.
parantes. nec rursũ deũ uerbũ ab
eo quẽ assumpsit hominẽ alte¬
rũ ẽẽ dicentes : s scd̾m intelli¬
gentias effectuũ uł locoꝵ illũ
quẽ unũ ẽẽ credimꝰ filiũ hoĩs
et filiũ dei. et ante uirginem
et pꝰ uirginẽ. aliũ atq alium
nuncupantes. Potest autem et
aliter intelligi: sicut et ueritas
in uĩr. In nullo patriarcarum.
in nullo ꝓpħarũ. in nullo apłoꝵ
ueritas fuit. nͥ in solo itm̃. Alii

Expanded text:
Si quando ergo dicit Jesus: Ego sum via, et veritas , juxta id dicit quod Filius Dei est. Cum autem scribit Paulus: Sicut est veritas in Jesu, de templo corporis loquitur, in quo habitat Verbum Deus. Verbum enim caro factum est, et habitavit in nobis . Nisi forte utrumque de Deo Verbo intelligendum, quod quomodo habitet in eo vita, et ipse sit vita: Sicut nim habet Pater vitam in semetipso: ita et Filio dedit habere vitam in semetipso . Sic et veritas dicatur Filius, et ipsa in eo habitare monstretur. parantes: 624 nec rursum Deum Verbum ab eo quem assumpsit, hominem alterum esse dicentes: sed secundum intelligentias effectuum vel locorum, illum quem unum esse credimus Filium hominis et Filium Dei, et ante virginem, et post virginem alium atque alium nuncupantes. Potest autem et aliter intelligi: Sicut est veritas in Jesu. In nullo, patriarcharum, in nullo prophetarum, in nullo apostolorum veritas fuit, nisi in solo Jesu. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
cred̾e : debet sic̃ ille ambula¬
uit. et ipse ambulare. Qđ aut̃
ait. qui scdm d̾m creatus est:
ñ id ipsum sonat in latino ser¬
mone qđ greco. Creatio quippe
apd̃ nos generatio uł natiuitas
qr : apd̾ grecos uͦ sub noĩe crea¬
tioĩs uerbũ fact᷑e et conditionis
accipitur : et qd̾ apd̾ nos conditio:
hoc ap̃ grecos creatio sonat. Uud
et heresis natiuitatẽ xp̃i calũp¬
nians salomonis usurpat exem¬
plũ. Dñs creauit me ininitio
uiarũ suarũ. Consid̾andũ gͥ. qr
creatio atq conditio: nunquam
nisi in magnis oꝑibꝰ nominent᷑.
Uerbi causa. Mundus creatꝰ ẽ: urbs
condita est. Domus uͦ quãuis mag¬
na sit. edificata pocuis d̾r: quam
condita uł creata. In magnis gͦ ope¬
ribꝰ atq facturis uerbum creati¬
onis assumit᷑. ex quo animaduer
tendũ. istũ nouum hominẽ qui
iuxta deuͦ. in xp̃o creatꝰ est. mag¬
nũ cłi opus esse et eminere ultra
ceteras creat᷑as: eũ sic conditꝰ ẽe
dicat᷑ ut mundus. & in initio ui¬

Expanded text:
credere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare . Quod autem ait: Qui secundum Deum creatus est, non idipsum sonat in Latino sermone quod Graeco. Creatio quippe apud nos, generatio, vel nativitas dicitur: apud Graecos vero sub nomine creationis, verbum facturae et conditionis accipitur. Et quod apud nos conditio, hoc apud Graecos creatio sonat. Unde et haeresis 627 nativitatem Christi calumnians, Salomonis usurpet exemplum: Dominus creavit me initium viarum suarum . Considerandum igitur, quia creatio atque conditio numquam nisi in magnis operibus nominentur. Verbi causa, mundus creatus est: urbs condita est: domus vero quamvis magna sit, aedificata potius dicitur, quam condita, vel creata. In magnis enim operibus atque facturis, verbum creationis assumitendum istum novum hominem, qui juxta Deum in Christo creatus est magnum Dei opus esse, et eminere ultra caeteras creaturas, cum sic conditus esse dicatur, ut mundus et initium vi
Abbreviated transcription (Latin):
studio laborandũ. primũ in fida
occurrere unitate: deinde in ea¬
dem unitate hab̾e agnitionẽ filii
dei. Quoꝵ cũ fuerit secura pos¬
sessio. paruuli ẽẽ cessantes. et men¬
suram interious hominis recipi¬
entes. quȩ mensura plenitudi
ad consũmatã ȩtatẽ plenitudims
xp̃i. omĩs credentiũ turba ꝑue¬
niat: et ne qͣꝙͣ in dogmatibꝰ fiuo¬
tuans ad instar paruuloꝵ. gur¬
gite infidelitatis ferant᷑ in certo
dum uenti hinc inde ꝑflantes.
hereticoꝵ uidelicet siie sapien¬
tium scłi diuerse cõpugnantes:¬
quȩ rationis naufragium audi¬
entibꝰ. aut inferunt aut minan¬
tur: dum alii absq uoluntati
fallatiȩ ea tam̃ quȩ falsa sunt
p̃dicant: alii uͦ omi calliditate
erroris laqueos componentes. i
deciꝑe & iuincere festinant. Cũ
autem occurrerint atq pue
simꝰ paruuli fluctuantes. ⁊ reliqͣ
se quoq fluctuantẽ. et paruu¬
iũ esse contestans: retͣctandum
uidet᷑. utruimne hec scdm hu¬

Expanded text:
studio laborandum, primum in fidei studio laborandum, primum in fidei occurrere unitate: deinde in eadem unitate, habere agnitionem Filii Dei. Quorum cum fuerit secura possessio, parvuli esse cessantes, et mensuram interioris hominis recipientes quae mensura plenitudinad consummatam aetatem plenitudinis Christi, omnis credentium turba perveniat, et nequaquam in dogmatibus fluctuans, ad instar parvulorum gurgite infidelitatis feratur incerto, dum venti hinc inde perflantes, haereticorum 617 videlicet, sive sapientium saeculi, diversae compugnantesque rationes, naufragium audientibus aut inferunt, aut minantur: dum alii absque voluntate fallaciae, ea tamen quae falsa sunt, praedicant; alii vero omni calliditate erroris laqueos componentes, nos decipere et vincere festinant. Cum autem occurrerint atque persimus parvuli fluctuantes, et reliqua, se quoque fluctuantem et parvulum esse contestans, retractandum videtur, utrumne haec secundum hu
Abbreviated transcription (Latin):
tos. it habent oꝑis. ut scđm dis¬
pensationẽ et officia sͥ creditam
eccłiam xp̃i. id est coipus eius
edificent. Si quis gͥ non edificat
ȩccł̾iam xp̃i. nec plebem sͥ sub¬
iectam instituit. ut de subiecto
nec pastor: nec magister est ap¬
peslandus. D onec occurramus
om̃s in unitatem fidei et agni¬
tionis filii uĩ: in uirum ꝑfectũ.
in mensurã ȩtatis plenitudinis
xp̃i. ut ult᷑ ñ simꝰ paruuli fuic¬
tuantes. et circũlati omi uento
doctrine. in fallatia hominum
et astutia: ad circumuentionẽ
erroris. U eritatem aut̾ẽ facien¬
tes in caritate: augemꝰ in ipso
omĩa qui est capud xp̃c. Quereu¬
dum. quos om̃s dixerit occurrere
in unitatẽ fidei. utrũnam om̃s
homines. an om̃s scõs: an certe õs
qui rationis capaces sunt. Uidet᷑
aut̃ de om̃ib hominibꝰ dicere: q
multi uenti doctrinarũ sunt. et
siatu eoꝵ fluetib concitatis huc
atq illuc. homines incerto cursu.
et uario ferunt᷑ erroie. Unde om̃

Expanded text:
 id habent operis, ut secundum dispensationem et officia sibi credita, Ecclesiam Christi, id est, corpus ejus aedificent. Si quis igitur non aedificat Ecclesiam Christi, nec plebem sibi subjectam instruit ut de subjecto nec pastor, nec magister est appellandus. Donec occurramus omnes in unitate fidei et agnitionis filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Ut ultra non simus parvuli fluctuantes, et circumlati omni vento doctrinae, in fallacia hominum et astutia, ad circumventionem erroris. Veritatem autem facientes in charitate, augeamus in ipso omnia qui est caput Christus. Quaerendum quos omnes dixerit occurrere in unitate fidei: Utrumnam omnes homines, an omnes sanctos, an certe omnes qui rationis capaces sunt? Videtur autem mihi de omnibus hominibus dicere, quia multi venti doctrinarum sunt; et flatu eorum fluctibus concitatis, huc atque illuc homines incerto cursu, et vario feruntur errore. Unde omni
Abbreviated transcription (Latin):
magis mͥ uidet᷑ significare mys¬
terium. & de his dicere. qͥ nobis
fide et uirtute st̃ ꝓximi. Mem¬
bra qͥppe alterutrum ñ st̃. nisi
fideles fidelium. et xp̃iani. xp̃i

Expanded text:
magis mihi videtur significare mysterium, et de his dicere, qui nobis fide et virtute sunt proximi. Membra quippe alterutrum non sunt, nisi fideles fidelium, et Christiani
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. quare nc̃ dix̾it qd ẽ mandatũ
primũ: cũ primũ mandatũ sit. ñ
ert̃ tͥ dii alieni p̃ter me. &obrem ñ¬
nulli ita legunt qđ ẽ mancdatum
primũ in ꝓmissione quasi quatuor
alia mandata quȩ ante hȩc dicta st̃.
ñ habeant ꝓmissiones. & in hac sola
pollicitatio ferat᷑ ad iuncta ut be¬
ne sit tͥ. ⁊ sis longeuus suꝑ t̾ram ꝙͣ¬

Expanded text:
nc dixerit, quod est mandatum primum: cum primum mandatum sit: Non erunt tibi dii alii praeter me. Quamobrem nonnulli ita legunt, quod est mandatum primum in promissione: quasi quatuor alia mandata, quae ante dicta sunt, non habeant promissiones, et in hoc solo pollicitatio feratur adjuncta, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram
Abbreviated transcription (Latin):
in homine. qui a saluatore nr̃o
assumptus est. non nouũ fuitͥ
conceptus. natiuitas. partus. in¬
fantia : doctrina. uita. uirtutes:
et ad extremũ crux et passio. ex¬
poliantis in ea principatꝰ et con¬
trarias fortitudines ostentui ha¬
bentis resurrectio quoq et as¬
census celum: Hic gͦ uere cre¬
atus est in iusticia et scĩtate ue¬
ritatis : quia deus uerus dei ue¬
ri filius fuit: et tota in illo re¬
ligio atq iusticia uĩ ueritate cõ¬
pleta est. Qui gͥ conuersationẽ
illiꝰ imitari potest. et uniuersas
in se expͥmere uirtutes. ut sit
mansuetꝰ. sicut fuit ille man¬
suetꝰ. et humilis corde. et pouat
animã suã ꝑ amicis suis. ut
ille posuit ꝑ ouibus suis÷ uer¬
beratus ñ respondeat. maledictꝰ
non remaledieat. sed uincat in
humilitate suꝑbiam: iste indu¬
tus est nouum hominẽ. et dic̾e
cum apło potest. U iuo autẽ iam
non ego: uiuit uero in me xp̃s.
Et imitatores mei estote: sicut.

Expanded text:
in homine qui a Salvatore nostro in homine qui a Salvatore nostro assumptus est, non novum fuit? Conceptus, nativitas, partus, infantia, doctrina, vita, virtutes: et ad extremum, crux et passio, exspoliantis in ea principatus, et contrarias fortitudines ostentui habentis: resurrectio quoque et ascensus ad coelum. Hic ergo vere creatus est in justitia et sanctitate veritatis: quia Deus verus, Dei veri Filius fuit, et tota in illo religio atque justitia Dei veritate completa est. Qui igitur conversationem illius imitari potest, et universas in se exprimere virtutes, et sit mansuetus, sicut fuit ille mansuetus et humilis corde, et ponat animam suam pro amicis, ut ille posuit pro ovibus suis: verberatus non respondeat: maledictus non remaledicat, sed vincat in humilitate superbiam: iste indutus est novum hominem, et dicere cum Apostolo potest: Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus . Et: Imitat
Abbreviated transcription (Latin):
runtam̃ et templum qđ se p̾buit
uiuens quippe est. atq sensibile
insidiis corrũpentis luet penas
ꝑ hoc ipsum. quod corruptum
atq iolatũ spm incorruptionis
amisit. ReNOUAMINI aũ
sp̃s sensus ur̃i: et induite no¬
uum hominẽ qui scdm dm cre¬
atus est in iusticia et scĩtate ue¬
ritatis. N ec in sensu renouamur
absq spr̃. nec in spr absq sensu.
sed renouam coniuncte in spũ
sensus nr̃i. ut qm̃ psallimus sp̃u.
psallamꝰ et sensu. oramus spũ. ore¬
mus et sensu. Sic in spr̃ sensus
nr̃i renouemi. ut cũ sensus mun¬
dis fuerit atq purgatus. et ab
om̃i macła sordide concretionis
alienus tẽ ei iungat᷑ et sp̃c. et
ita quodam int̾ se unitatis glu¬
tino copulentur. ut nequaquam
mus in sp̃i. qui nr̃i sensus ẽ sp̃s.
tẽ induemur nouum hominem
qui scdm deũ creatꝰ est. Qđ qͥdem
quo uniuersi credentes de bemꝰ
indui: atq uestiri. Quid enim

Expanded text:
rumtamen et templum quod se praebuit rumtamen et templum quod se praebuit vivens quidem est atque sensibile insidiis corrumpentis, luet poenas, per hoc ipsum quod corruptum atque violatum, spiritum incorruptionis amisit. Renovamini autem spiritu sensus vestri: et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est, in justitia et sanctitate veritatis. Nec in sensu renovamur absque spiritu, nec in spiritu absque sensu; sed renovamur conjuncte in spiritu 626 sensus nostri: ut quomodo psallimus spiritu, psallimus et sensu, oramus spiritu, oramus et sensu: sic in spiritu sensus nostri renovemur: ut cum sensus mundus fuerit atque purgatus, et ab omni macula sordidae concretionis alienus: tunc ei jungatur et spiritus, et ita quodam inter se unitatis glutino copulentur, ut nequaquam mus in spiritu, qui nostri sensus est spiritus; tunc induemur novum hominem, qui secundum Deum creatus est. Quod quidem quo universi credentes debemus indui atque vestiri. Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in alio loco scriptum est. et si
exterioi nr̃ homo corrumpit᷑. sed
his qui interior est renouat᷑ de die
in diem. quia corruptio exteri¬
oris hoĩs. interioris hoĩs renouatio
ẽ: et contra exterioĩs hoĩs in stan¬
ratio interioris est corruptio.
Estimet aliquis simpliciter par¬
lum loqui. Si quis templum uĩ
corrumpit: corrumpet illum ũs.
Templum enĩ dei scm̃ est : qđ estis
uos. Ded forte et ibi aliquid la¬
tet: qđ apud nos uideat᷑ abscon¬
ditum. Si templum dei nos su¬
mus. scđm id quod scribit᷑. templũ
enĩ dei scm̃ ẽ qđ estis uos: et aliud
est qui corrũpit templũ di. aliud
quod corrumpit᷑: querendum qͥd
sit ille qui templũ corrũpat uĩ.
Si inueneris hostes iherłm. corrũ¬
pentes. atq uiolantes templum
ex lapidibus extructũ: uidebis
pariter omnem corrũpentẽ et
uiolantem templum dei quem
corrumpit. et uiolabit d̃s ulcis¬
cens corruptionẽ templi sui. Ue¬

Expanded text:
quod in alio loco scriptum est: Et si quod in alio loco scriptum est: Et si exterior noster homo corrumpitur: sed is qui interior est, renovatur de die in diem : quia corruptio exterioris hominis, interioris hominis renovatio est: et contra, interioris hominis corruptio, exterioris est instauratio. Aestimet aliquis simpliciter Paulum loqui: Si quis templum Dei corrumpit, corrumpet illum Deus: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Sed forte et ibi aliquid latitat, quod apud nos videtur absconditum. Si templum Dei nos sumus, secundum id quod scribitur: Templum enim Dei sanctum est quod estis vos : et alius est qui corrumpit templum Dei, aliud quod corrumpitur. Quaerendum quis sit ille qui templum corrumpat Dei. Si inveneris hostes Jerusalem, corrumpentes atque violantes templum ex lapidibus exstructum: videbis pariter omnem corrumpentem, et violantem templum Dei, quem corrumpet et violabit Deus, ulciscens corruptionem templi sui. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
et docti estis deponere scđm pri¬
orem conuersationẽ ueterem ho¬
minẽ qui corrũpit̾ iuxta desid̾ia
erroris. Ueterem autem hominem
quem p̃cepit deponendũ: in uete¬
ratũ a malicia arbitror appellari.
ste enĩ sccłm priorẽ conuersationẽ
et desideria erroris semper erat.
et in oꝑe corruptionis helluans.
corrumpitur. atq uiolatur. Et
quia in desideriis indesinenter
uersat᷑ erroris et numꝗͣ cessat
a uitio: nequaquã corruptus d̾r.
s corrumpi. quod ꝑ singłos dies.
horas. puneta. atq mom̃ta. cor¬
rumpitur. intercipitur. uiolat᷑.
Sermo uero dei qui ideo interficit
ut uiuificet mortuũ. et uiuifica¬
tus dnm requirat: quẽ aute in¬
teritũ nesciebat : non corrũpit.
sed interficit ueterẽ hominẽ. E go
enĩ occido ait: et ego uuifico. Et
cum interficeret illos t̾c quere¬
bant eũ. Nec putemus hoc qđ
nunc ait. qui corrũpit᷑ scđ̾m
desideria erroris illi ẽẽ contͣria

Expanded text:
et docti estis deponere secundum priet docti estis deponere secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur juxta desideria erroris. Veterem autem hominem, quem praecipit deponendum, inveteratum a malitia arbitror appellari. Iste enim 625 secundum priorem conversationem et desideria erroris, semper errans, et in opere corruptionis helluans, corrumpitur atque violatur. Et quia in desideriis indesinenter versatur erroris, et numquam cessat a vitio, nequaquam corruptus dicitur, sed corrumpi: quod per singulos dies, horas, puncta atque momenta corrumpitur, intercipitur, violatur. Sermo vero Dei qui ideo interficit, ut vivificet mortuum, et vivificatus Dominum requirat, quem ante interitum nesciebat, non corrumpsit, sed interficit veterem hominem: Ego enim occido, ait, et ego vivifico ; et: Cum interficeret illos, tunc quaerebant eum . Nec putemus hoc quod nunc ait: Qui corrumpitur secundum desideria erroris, illi esse contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ascendamis cũ eo in montẽ.
Uideamꝰ euꝰ transfiguratũ. ubi
et uestim̃ta eiꝰ. id est scripturȩ
quȩ de eo annuntiant ĩmutant᷑.
et moyses quoq et helyas. id est
ascendit in montem. lex in sor¬
dibis: ꝓpħȩ in squalore uersant᷑.
Cum ille ad suꝑiora conscend̾it.
et uestim̃ta sua uoluerit ĩmu¬
tare: intellectusq de seruo fue¬
rit clarus et liber: tẽ moysi qͦq
et helyȩ. et facies et uestim̃ta
mutant᷑. De poilere uos scđ̾m
priorem conuersationẽ ueterem¬
hominem qui corrumpit᷑ uixta
desidia erroris. Quia uidetur
iuxta ordinem textumq sermonis
scatere sententia. sic legendum est.
Uos autẽ non ita didicistis xp̃m.
sitam̃ illũ audistis. et in illo edocti
estis deponere uos. scđm pͥorem
conuersationẽ ueterem hominẽ
qui corrumpit̃ i uxta desideria
oerroris. sicut est ueritas in iñu:
ut sit sensus. Quomͦ est ueritas
in INIU. sic erit et in uob̾ qui di¬
dicistis xp̃m et audistis illum.

Expanded text:
ascendamus cum eo in montem, videamus eum transfiguratum: ubi et vestimenta ejus, id est, Scripturae quae de eo annuntiant, immutantur: et Moyses quoque et Elias, id est,ascendit in montem, Lex in sordibus, Prophetae in squalore versantur. Cum ille ad superiora conscenderit, et vestimenta sua voluerit immutare, intellectusque de servo fuerit clarus et liber: tunc Moysi quoque et Eliae, et facies, et vestimenta mutantur. Deponere vos secundum priorem conversationem veteremhominem, qui corrumpitur juxta desideria erroris. Quia videtur juxta ordinem, textumque sermonis scatere sententia, sic legendum est: Vos autem non ita didicistis Christum si tamen illum audistis, et in illo docti estis deponere vos secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur juxta desideria erroris: sicut est veritas in Jesu: ut sit sensus: Quomodo est veritas in Jesu, sic erit et in vobis qui didicistis Christum, et audistis illum;
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe poterant. Ex quo sciendũ
nitudine illius indiguerint. Hic
locus aduersiis hebionẽ et fotinũ
uł maxime facit. Si enĩ ipse est
ascendens in cęlos. qui de cęlis
post mariam:. Nec non et contra
eos qui duos filios in sano erroie
confingunt filium uidelicet dei.
et filium hominis. Ecce aꝑtissi
atq descendens. Nec statim ista
dicentes. locum alteri heresi da¬
mus. quȩ dimiatã xp̃i asserit
dispensationẽ: sed sic unũ. et
pĩ et hominis filium confitem᷑
ne dispensationẽ assũpti hoĩs qͥ
saluati sumus ex parte creden

Expanded text:
capere poterant. Ex quo sciendum,capere poterant. Ex quo sciendum,nitudine illius indiguerint. Hic locus adversum Ebionem, et Photinum, vel maxime facit. Si enim ipse est ascendens in coelos, qui de coelis post Mariam? Necnon et contra eos, qui duos filios insano errore confingunt: Filium videlicet Dei, et filium hominis. Ecce hic aperatque descendens. Nec statim ista dicentes, locum alteri haeresi damus, quae dimidiatam Christi asserit dispensationem; sed sic unum et Dei et hominis Filium confitemur: ne dispensationem assumpti hominis, qua sal
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentes. Q ui descendit ipse
est. et qui ascendit suꝑ omnes
cȩlos ut impłet omĩa. Nunqͥd
corpoialiter om̃s celos. et uni¬
uersas sublimitates. et celorum
circulos quos phylosophy sꝑas
uocant. transiens. atq transcen¬
dens. et stetit in sũmo cęli foini¬
cȩ. et ut ipso uerbo utar axide
an certe omĩa corporalia contẽp¬
nens atq despiciens. et eterna
contemplans: suꝑ cȩlos. id est suꝑ
inuisibilia stetisse credendus est:
Quod ego melius puto. Descendit
gͦ in inferiora terrȩ. et ascendit¬
suꝑ om̃s ceios filius dei: ut ñ
tantũ legem ꝓpħasq compleret
sed et alias quasdam occultas dis¬
pensationes quas solus nouit ip¬
se cum patre. Neq enĩ scire pos¬
sumꝰ. quomͦ et angłis. et his qͥ
ininferno erant sanguis xp̃i ꝓ
fuerit : et tam̃ quin ꝑfuerit
nescire non possumꝰ. Descendit
quoq ad inferos. et ascendit ad
cȩlos ut impłet eos qui in illis
regionibus erant. scđm id quod se

Expanded text:
viventes . Qui descendit, ipse viventes . Qui descendit, ipse est qui ascendit supra omnes coelos, ut impleret omnia. Numquid corporaliter omnes coelos, et universas sublimitates, et coelorum circulos, quos philosophi sphaeras vocant, transiens atque transcendens, stetit in summo coeli fornice, et ut ipso verbo utar, apside? An certe omnia corporalia contemnens atque despiciens, et aeterna contemplans, super coelos, id est, super invisibilia stetisse credendus est? quod ego melius puto. Descendit ergo in inferiora terrae, et ascenditper omnes coelos Filius Dei, ut non tantum legem prophetasque compleret; sed et alias quasdam occultas dispensationes, quas solus ipse novit cum Patre. Neque enim scire possumus, quomodo et angelis, et his qui in inferno erant, sanguis Christi profuerit, et tamen quin profuerit nescire non possumus. Descendit quoque ad inferos, et ascendit ad coelos, ut impleret eos qui in illis regionibus erant, secundum id quod se
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit : quia ante descenderat
Hoc enĩ sonat quod aut̃ ascendit.
quid est. nisi quia et descendit.
Requirendum itaq suꝑ eo quod
alibi scriptũ est. nemo ascendit
in cęlum. nisi qui de cȩlo descen¬
dit filius hominis : quomodo
ascendit ante desçendens. Quando
enĩ hec loquebat᷑ : post descensi¬
onẽ e cęlis. se quondam ad celos
ascendisse mon strabrat. Nec non
et illud retractandum pariter.
quomodo ipsa descensio et ascensio
sentienda sit. utrũnam scđm cor¬
pus localiter. an supͣ corpꝰ sp̃italit̃:
uł certe utroq modo. In feriora
autẽ texrȩ infernus accipitur. ad
qũe dñs nr̃ saluatoiq descendit.
ut scõꝵ animas quȩ tenebant᷑
incluse secum ad cęlos uictor ab¬
duceret: unde & post resurrecti¬
onẽ eiꝰ plurima corpoia iustorum
in sca ciuitate uisa sunt. Qđ aut̃
infernus in inferiori parte terrȩ
sit: et psalmista testatur diceis.
quoq loco legimus. ueniat mors
suꝑ illos. ⁊ descendant in infermĩ

Expanded text:
ascendit, quia ante descenderat. Hoc enim sonat: Quod autem ascendit, quid est, nisi quia et descendit. Requirendum itaque super eo quod alibi scriptum est: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis , quomodo ascenderit ante descendens? Quando enim haec loquebatur, post descensionem e coelis, se quondam ad coelos ascendisse monstrabat. Necnon et illud pariter retractandum, quomodo ipsa descensio et ascensio sentienda sit. Utrumnam secundum corpus localiter, an supra corpus spiritualiter, vel certe utroque modo. Inferiora autem terrae, infernus accipitur ad quem Dominus noster Salvatorque descendit, ut sanctorum animas, quae ibi tenebantur inclusae, secum ad coelos victor abduceret. Unde et post resurrectionem ejus, plurima corpora justorum in sancta civitate visa sunt . Quod autem infernus in inferiori parte terrae sit, et Psalmista testatur, dicens:quoque loco legimus: Veniat mors super eos, et descendant in infernum
Abbreviated transcription (Latin):
gistri. Et de heresibus quidem
nulla dubitatio est: quin scd̾m
falsam fidem. falsa uniuersa pos¬
sideant. In eccłiis aut̃ nonne uob̾
uidentur falsi ẽẽ pastores. qui
non pascunt oues cũ disciplina.
sed quasi mercennarii neqͣquam
gregis salutem cogitant. qđ erra¬
uit ñ conuertentes: et qđ̵ periit
non querentes: sed tantummͦ de
ouibus lac et lanam: eybos uidlic&
et uestimenta captantes: Neq uͦ
absq oidine in hec putemꝰ apłm
subito ꝓrupisse: uerum quia p̃¬
miserat. ẽẽ dm̃ suꝑ omĩa. et per
omĩa. et in om̃ib. et unicuiq sc̃oꝵ
datam grãm scđm mensurã do¬
nationis xp̃i. nc̃ addit alios apłos
distributos. qui necessarii sint
ad ꝑfectionẽ instructionẽq sc̃oꝵ
in opus ministerii. in edificati¬
onẽ corporis xp̃i. qr cum corpus

Expanded text:
gistri. Et de haeresibus quidem gistri. Et de haeresibus quidem nulla dubitatio est quin secundum falsam fidem, falsa universa possideant. In Ecclesiis autem nonne vobis videntur falsi esse pastores, qui non pascunt oves cum disciplina, sed quasi mercenarii nequaquam gregis salutem cogitant, quod erravit, non convertentes, et quod periit, non quaerentes; sed tantummodo de ovibus lac et lanam, 616 cibos videlicet et vestimenta captantes. Nec vero absque ordine in haec putemus Apostolum subito prorupisse; verum quia praemiserat esse Deum super omnia et per omnia, et in omnibus, et unicuique sanctorum datam gratiam secundum mensuram donationis Christi; nunc addit alios apostoin Ecclesia distributos, qui necessarii sint ad perfectionem, instructionemque sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi: quia cum corp
Abbreviated transcription (Latin):
tiandã pacem. N ec uͦ putan¬
dum qđ sicuti in suꝑioribus
rebus alios dixit ẽẽ apłos. alios ꝓ¬
phetas. alios ȩuangłistas : ita et in
pastores et magistros officia diuer¬
sa posuerit. Nͥ on enĩ ait. alios aut̃
pastores. et alios magistros: sed ali¬
os pastores et magistros: ut qui
pastor est. ẽẽ debeat et magister:
nec in eccłiis quamuis sẽs sit pasto¬
ris sͥ nomen assumat: nisi posit
docere quos pascit. uł certe aliter.
ut unis atq idem p̃ses eccłiȩ. sit
pastoi et doctor. Pastor ouium: ma¬
gister hominũ. Homines quippe
et iumenta: saluos facies dñe.
Arbitroi hodieq in eccłis. quẽ¬
quoq in uenitur et doctor: ita
posse et apłm repperiri. in quo
apłatus signa & indicia comple¬
ant᷑. et e regione esse. plurimos
tam fous quã intus. tam in ȩcłia.
ꝙͣ in heresibꝰ qui pseudo apłi sis.
et pseudo ꝓpħȩ. et pseudo ęu̾głiste.
et pseudo pastoies. et pseudo ma¬

Expanded text:
tiandam pacem . Nec vero putantiandam pacem . Nec vero putandum, quod sicut in superioribus tribus, alios dixit esse apostolos, alios prophetas, alios Evangelistas: ita et in pastoribus et magistris, officia diversa posuerit. Non enim ait: alios autem pastores, et alios magistros, sed alios pastores et magistros: ut qui pastor est, esse debeat et magister: nec in Ecclesiis quamvis sanctus sit, pastoris sibi nomen assumere, nisi possit docere quos pascit. Vel certe aliter, ut unus atque idem praeses Ecclesiae, sit pastor et doctor; pastor ovium: magister hominum. Homines quippe et jumenta salvos facies, Domine . Arbitror hodie quoque in Ecclesiis, quemquoque invenitur et doctor: ita posse et apostolum reperiri, in quo apostolatus signa et indicia compleantur; et e regione esse plurimos tam foris, quam intus, tam in Ecclesia, quam in haeresibus, qui pseudoapostoli sint, et pseudoprophetae, et pseudoevangelistae, et pseudopastores, et pseudoma
Abbreviated transcription (Latin):
t ipse dedit quosoam qͥdem
apłos. quosdam autẽ ꝓpħras. ali¬
os uero euangłistas. alios autẽ
pastoies et magistros. ad in structi¬
onẽ sc̃oꝵ in op̃iis ministerii. in
edificationẽ corporis xp̃i. Et ex
hoc loco manifestissime comꝓ.¬
batur. patris et filii una diui¬
nitas. Si quidem hoc qđ nc̃ xp̃s
disse narrat᷑. Alios enĩ ait posu¬
it p̃s in ȩccłia. primo apłos. scđo
ꝓꝓhas. tercio doctores deinde uir¬
tutes et dona sanitatũ: opitu¬
lationes. et gubernationes. et¬
genera linguarũ. Qđ sabellius
non intelligens patrem confun-¬
dit et filium: dum eandem oꝑ-¬
ationem ẽẽ non putat diuersoꝵ
res et magistros dedisse xp̃c: ibi
uero eosdem pater posuisse memo¬
retur. Posuit itaq siue dedit
nent᷑. quales in ueteri legimus
testamento: s qui in fideles et
imꝑitos arguant atq duudicent.
Tales quippe ꝓpħas noui testa¬
menti in alia epła ẽẽ diffini¬
uit. Tercio euangłistas quoꝵ
speciosi pedes sunt ad anmn¬

Expanded text:
dedit quosdam quidem apostolos: quosdam autem prophetas: alios vero Evangelistas: alios autem pastores et magistros ad instructionem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. Et ex hoc loco manifestissime comprobatur, Patris et Filii una divinitas. Siquidem hoc quod nunc Chdisse narratur: Alios enim, ait, posuit Deus in Ecclesia: primo apostotores: deinde virtutes, et dona sanitatum, opitulationes, gubernationes, genera linguarum . Quod Sabellius non intelligens, Patrem confundit et Filium, dum eamdem operationem esse non putat diversorures, et magistros dedisse Christus: ibi vero eosdem Pater posuisse memoretur. Posuit itaque sive dedit nentur, quales in veteri legimus Testamento: sed qui infideles et imperitos arguant atque dijudicent. Tales quippe prophetas novi Testamenti in alia epistola esse definit . Tertio Evangelistas, quorum speciosi pedes sunt ad annun