comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex occasione euangłirant querẽtes ab hominib cõmoda sua.
siue peccuniaria. siue honoꝵ uł laudis humanȩ quomͦ lib&
uolentes acciꝑe inumera euangłizant non tã salutem eius
querut cui ãnuneiant. qͣm cõmodũ suũ. Ille aut̃ qͥ audit
salutem ab eo qui non ht̃ salutẽ. si ei credidit quẽ ille ãnun¬
ciat. neq in illo spem posuerit ꝑ quẽ illi ãnunciat᷑ salus. qͥ
anunciat habebit detrimentũ cui ãnunciant᷑ habebit lu¬

Expanded text:
ex occasione evangelizant, quaerentes ab hominibus commoda sua , ex occasione evangelizant, quaerentes ab hominibus commoda sua , sive pecuniaria, sive honorum vel laudis humanae. Quomodolibet volentes accipere munera evangelizant, et non tam salutem ejus quaerunt cui annuntiant, quam commodum suum. Ille autem qui audit salutem ab eo qui non habet salutem si ei crediderit quem ille annuntiat, neque in illo spem posuerit, per quem illi annuntiatur salus: qui annuntiat, habebit detrimentum; cui annuntiatur, habebit lu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ueritatem ñ ueritate id non ueraci animo predicarent
tionem. Ac ꝑ hoc etiam tõ ñ nulli tolerati sunt ãnũciantes
nĩ casto animo ueritatẽ. non tam̃ illi laudati st̃ tamꝗͣ ãnũciãtes
casto animo falsitatẽ. deniq de ilł dicit. Siue occasione siue
ueritate xp̃s ãnunciet᷑. nullo mͦ aut̃ dicer& ut postea xp̃s ãnũ¬
cietur. pius neget᷑.res ꝑsonas dixit dñs & debemus illis in
suam ponere ꝓ oiuib et intrare ꝑ ianuam. furem dixit & la¬
tronem ascendere ꝑ aliam partẽ. Mercẽnariũ dixit lupũ. uł
etiam furem si udeat fugere: quia ñ ⁊ illi cura de oiubus.
mercẽnarius ÷ aut̃ ñ pastor. Ille intrat ꝑ ianuã. qͥ pastor est.
ille ascendit ꝑ aliam partem qͥ fur ⁊ ille uidens eos qͥ uolunt
tollere oues timet &e fugit. qr mercẽnarius ÷ qr non ⁊ illi cura
nas. inuenit scitas ur̃a et quos diligatis. & quos toleretis. & qͦs
caueatis. Diligendus : pastor. tolerandus : mercẽnarius. ca¬

Expanded text:
 ueritatem non ueritate, id est non ueraci animo praedicarent:tionem. ac per hoc etiam tunc nonnulli tolerati sunt adnuntiantes non casto animo ueritatem; non tamen ulli laudati sunt tamquam adnuntiantes casto animo falsitatem. denique de illis dicit: siue occasione siue ueritate Christus adnuntietur; nullo modo autem diceret, ut postea Christus adnuntietur, prius negetsuam ponere pro ovibus et intrare per januam. Furem dixit et latronem ascendere per aliam partem. Mercenarium dixit, lupum vel etiam furem si videat, fugere; quia non est illi cura de ovibus: mercenarius est enim, non pastor. Ille intrat per januam, quia pastor est; ille ascendit per aliam partem, quia fur est: ille videns eos qui volunt tollere oves, timet et fugit, quia mercenarinas, invenit sanctitas vestra quos diligatis, quos toleretis, quos caveatis. Diligendus est pastor, tolerandus est mercenarius, ca
Abbreviated transcription (Latin):
si bonum nr̃m quo illo iudemur suꝑiores esse ñ sit occultũ.
Iste cogitationes deprimentes suꝑbiam & augentes caritatẽ
facut honera fr̃na inuicem non solum equo anuno s etiã
libentissime sustineri. neq ulla resofficiosum istũ laborem
ad portanda honera aliorum facit libent̃ impendi. ñ cum
cogitamus qͣnta ꝓ nob̾ ꝑtulerit dñs. Hinc ãmonens apłs. ñ¬

Expanded text:
si bonum nostrum, quo illo uidemur superiores esse, non sit occultum. istae cogitationes deprimentes superbiam et augentes caritatem faciunt onera fraterna inuicem non solum aequo animo sed etiam entem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus, quanta pro nobis pertulerit dominus. hinc enim admonens ait
Abbreviated transcription (Latin):
litur qͣsi hoc ipse faciat ñ dñs eius. & głatur ĩ se ñ in dño głã¬
tur. cum se ipse deceꝑit qr sic głatur qͣsi ñ acceꝑit: Sr̃as

Expanded text:
litur quasi hoc ipse faciat, non dominus ejus; et gloriatur in se, non in Domino glorialitur quasi hoc ipse faciat, non dominus ejus; et gloriatur in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur quasi non acceperit. Nos
Abbreviated transcription (Latin):
Illum timorem qͥ non ÷ in caritate attendebat apłs cũ dice¬
bat. Nlon enim accepistis sp̃m seruitutis iterum ĩ timore.
lllum aut̃ timorẽ castum attendebat. cũ dicebat. Noli altũ
unxit apłs. hoc ⁊ & seruitutem & cimorẽ dicendo. llon enĩ¬
seruũ ꝑtinentem intuebatur & dñs dicens. Iam non dico
uos seruos. quia seruus nescit qͥd faciat dñs eius. N ille. uttiq
seruus ad timorẽ ꝑtinens castum cui dr̃. euge bone serue
intͣ in guidium dñi tui. s ille seruus ꝑtinens ad timorem
foris a caritate mittendũ. de quo alibi dicit. Seruus ñ ma¬
net in domo ĩ et̃num: filius aut̃ manet ĩ et̾num. Im itaq
dedit nob̾ potestatem filios dĩ fieri. ñ serui s filii symus.
possimus. Serui scilic& timore casto ad quẽ ꝑtinae serius
ad quẽ ꝑtinet seruus ñ manens in domo in et̃num. Ut aut̃
tales serui ñ serui simus: dñim facere scimus. Hoc seruus ille
nescit. qͥ nescit qͥd faciat dñs eiꝰ. et cum aliqͥd facit. sic extol¬

Expanded text:
ndebat Apostolus cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo: Non eniam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Non ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius autdedit nobis potestatem filios Dei fieri , non servi, sed filii simus: vi esse possimus; servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, dominum facere scimus. Hoc servus ille nescit, qui nescit quid faciat dominus ejus: et cum aliquid boni facit, sic extol
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ non erat: sequatur. apłs audiamus. Semet ipsũ exmani¬
ut formam serui accipiens. Sic se &x maniuit formã serui
accipiens. ñ formam dĩ amittens. Forma serui accessit. non
tillus. qͥ cum in forma dĩ ẽẽt. non rapinam arbitratus ⁊ esse.
eualis dõ. Hon enim erat rapina. s erat natã. eqͣlitas filii
cum patre. Ioħ̃s si se xp̃m putari uellet: illi rapina esset. N
gͦ rapina arbitratus. e̾ẽ. ȩquał dõ. Erat enim & sine rapina
erat. qd̾ ȩternus ab ȩcerno natus erat. Tam̃ semet ipsum exina¬
niuit formam serui accipiens. hoc ÷ formã hominis accipiens
qͥ cum in forma dĩ esset. ñ formã dĩ accepisset. G̾ cũ in forma
dĩ ess semet ipsum exmamuit formã serui accipiens. Sic acce¬
pit qd̾ non erat. ut non ꝑderae qd erat. Manens ds̃. hominem
assumpsit. Formã serui accepit: & factus est as̃ homo. Aqͦ dõ

Expanded text:
quod non erat? Sequatur Apostolus; audiamus: Semetipsum exinaniquod non erat? Sequatur Apostolus; audiamus: Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Sic se exinanivit, formam servi accipiens, non formam Dei amittens. Forma servi accessit, non tillus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Non enim erat rapina, sed erat natura aequalitas Filii cum Patre. Joannes si se Christum putari vellet, illi rapina esset. Non ergo rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Erat enim, et sine rapina erat, coaeternus ab aeterno natus erat. Tamen semetipsum exinanivit formam servi accipiens ; hoc est, formam hominis accipiens. Qui cum in fDei esset, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Sic accepit quod non erat, ut non perderet quod erat. Manens Deus, hominem assumpsit. Formam servi accepit, et factus est Deus homo, a quo Deo
Abbreviated transcription (Latin):
erat. esse. equalis dõ. & qm̃ quesiuit rapinam inuenit rui
rapina non erat. S tam̃ semet ipsum exinaniuit formã ser¬
ui accipiens: ut nos essemus. uisticia dĩ. in ipso. Si enuim ille
pauꝑtatem uitaret. nos pauꝑtate ñ careremus. Pauꝑ enĩ ille
factus ÷ cum diues esset. ut illius pauꝑtate sicut scriptum:
nos ditaremur. Diuitiȩ illius quid nos facturȩ sunt. cuiꝰ paues
ꝑtas nos diuites facit: In principio erat uerbum.  ido
in principio fecit ds cȩlum & terram. quia erat uerbum. Oĩa
ꝑ ipsum facta sunt. Fãctum dicis: si factum dicis. filiũ negas.
nitum non ad optatiuum. Talem filium querimus. tã uerũ
filium quȩrimus. qui cum informa dĩ esset. ñ rapmã arbittꝰ¬
c̃. ẽẽ. equalis deo. Non rapina. quia natura. Natã erat. rapi¬
ni non erat. Non rapinam arbitratus ÷ esse ȩqualis dõ. Non
erat ei rapina natã non erat. Sic erat ex ęc̾nitate. sic erat
coeternus gignenti. sic erat equał patri. Sic erat. semet ip¬

Expanded text:
erat esse aequalis Deo: et quoniam quaesivit rapinem, invenit ruinrapina non erat. Sed tamen semetipsum exinanivit, formam servi accipiens , ut nos essemus justitia Dei in ipso. Si enim ille paupertatem vitaret, nos paupertate non careremus. Pauper enim ille factus est, cum dives esset; ut illius paupertate, sicut scriptum est, nos ditaremur . Divitiae iEvangelista dicit, In principio erat Verbum. Et ideo in principio fecit Deus coelum et terram, quia erat Verbum. Omnia per ipsum facta sunt . Factum dicis. Si factum dicis, Filium negas. nitum, non adoptatum. Talem Filium quaerimus, tam verum Filium quaerimus, qui cum in forma Dei esset, Apostest esse aequalis Deo. Non rapina, quia natura. Natura erat, rapina non erat. Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Non erat ei rapina, natura erat: sic erat ex aeternitate, sic erat coaeternus gignenti, sic erat aequalis Patri, sic erat. Semetip
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ ñ animo simplici & puro ex fide sincera quȩ ꝑ dilec hionẽ
oꝑatur. Terrenis quippe cupiditatib consulentes regnũ cȩlo¬
rum ãnunei abant. habentes in pectore falsitatem ĩ linguã
ueritatẽ. Sciens itaq apłs etiam ꝑ uidã euangłizantẽ cre¬
deutes essẽ. lib̾itos. istos quoq ita ꝑmittit. Siue inquit occa¬
sione siue ueritate ip̃s ãnunciet᷑. Ueritatem quippe ãnuncia¬
bant etiam si ñ ueritate id ⁊ non uero animo. Isti loquuntur
qđ non eredunt. & ideo reꝓbati sunt. qͣmius sint utiles eis
quos instruit dñs dicens. Que dicut̃ facite. quȩ aut̃ facuit
facere nolite. dicunt enim et non facut̃. Unde. nͥ qr utilia

Expanded text:
id est, non animo simplici et puro, et fide sincera quae per dilectionem operatur : terrenis quippe cupiditatibus consulentes, regnum coelorum annuntiabant, habentes in pectore falsitatem, in lingua veritatem. Sciens itaque Apostolus etiam per Judam evangelizantem credentes esse liberatos, istos quoque ita permittit: «Sive,» inquit, «occasione, sive veritate Christus annuntietur» . Veritatem quippe annuntiabant, etiamsi non veritate, id est non vero animo. Isti loquuntur quod non credunt, et ideo reprobati sunt; quamvis sint utiles eis quos instruit Dominus, dicens: «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» . U
Abbreviated transcription (Latin):
mercẽnarios pastor ingemuit. quesiuit aliquem qͥ since¬
rit᷑ diligeret xp̃i gregem et circa se in eis qͥ cum illo eo tp̃r
fuerant ñ inuenit. Non eium in ȩccłia xp̃i tuc̃ pret̾ paulũ
apłm et timotheum. nemo erat qui germane de grege
sollicitus esset: s ꝯtigerat. ut illo tp̃r quo timotheũ misit
circa se alium de filuis non hab̾ae s soli mercẽnari cũ illo
essent. sua quęrentes ñ quȩ iħu xp̃i. & cam̃ ipse germane

Expanded text:
r ingemuit: Quaesivit aliquem qui sinceriter diligeret gregem Christi, et circa se in eis qui cum illo eo tempore fuerant, non invenit. Non enim in Ecclesia Christi tunc praeter Paulum apostolum et Timotheum nemo erat qui germane de grege sollicitus esset: sed contigerat ut eo tempore quo Timotheum misit, circa se alium de filiis non haberet; sed soli mercenarii cum illo essent, sua quaerentes, non quae Jesu Christi. Et tamen i
Abbreviated transcription (Latin):
Unde bis acutus: dicit de tꝑ̃alib dic̃ de et̾is. In utroq ꝓbat
qđ dicit. & eum quẽ ferit separat amundo. Nonne ipse : glad
de quo dñs dicit. non ueni pacẽ mittere interrã s gladium:¬

Expanded text:
Unde bis acutus? Dicit de temporalibus, dicit de aeternis. In utroque probat Unde bis acutus? Dicit de temporalibus, dicit de aeternis. In utroque probat quod dicit, et eum quem ferit, separat a mundo. Nonne ipse est gladius, de quo Dominus dicit: «Non veni pacem mittere in terram, sed gladium
Abbreviated transcription (Latin):
melius potest intelligi qđ dictum ÷ dõ. Apprehende arma
et scutum et exurge in adiutoriũ mͥ. qͣm loco illo ubi legit᷑
cumq scutum ꝓ aliqͦ munimento positum legerimꝰ ñ acci¬
piamus nisi bonam uoluntatẽ dĩ. Dictum ⁊ enĩ & scutum
fidei in quo possitis inquit om̃s sagittas maligni igneas extĩ¬
guere. Nec rursus ideo debemus sarmis huiuscemodi sp̃ua¬
lib scuto tantũmͦ fidem tribuere: cũ alio loco etiam lorica
dicta sit fid̾ei. Induti inquit loricam fidei & caritatis. Hicit¬
laudabilib & inuictis insuꝑabilib & splendidis. Sp̃ualib
des hostem tuũ. uideant̾ arma tua. Armamur earũ rerum
fide quas ñ uidemus. & sternimus hostes quos ñ uidemus.
eruntam̃ hm̃i arma ista ne pucetis sic esse. ut quasi qd̾ scutũ
÷ semꝑ scutum sit. aut gilea qd̾ ⁊÷ semꝑ galea sit aut quę lo¬
rica ÷ semꝑ lorica sit. In istis enĩ armis corporalib ita ÷ Quãꝗͣ
et deferro quȩ funt mutari possint. ut ex gladio fiat. secu alio¬

Expanded text:
elius potest intellegi quod dictum est deo: apprehende arma et scutum et exsurge in adiutorium mihi, quam ex loco illo, ubi legitucumque scutum pro aliquo munimento positum legerimus non accipiamus nisi bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere. nec rursus ideo debemus in annis huiusce modi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam fidei et caritatis. laudabilibus et invictis, insuperabilibus et splendidis; spiritualides hostem tuum, videantur arma tua. Armamur earum rerum fide quas non videmus, et sternimus hostes quos non videmus. Verumtamen, carissimi, arma ista ne putetis sic esse, ut quasi quod scutum est, semper scutum sit; aut quod galea est, semper galea sit; aut quod lorica est, semper lorica sit. In istis enim armis corporalibus ita est, quanquam et de ferro quae fiunt mutari possint, ut ex gladio fiat secu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dum habebant unde uidet᷑ uerbũ in principio ds apud
hominib sicut ÷ apd patrem: ĩtem relinquet matrẽ. id÷ syna¬
goge ueterem atq carnalem obseruationem quȩ illi mat̾
erat ex semine dd scd̾m carnem et adhesit uxori suȩ. id÷ ȩc
cłiȩ ut sint duo in carne una. Dic̃ enim apłs ipsum esse. capt̃¬

Expanded text:
nondum habebant, unde videretur Verbum in principio Deus apud nondum habebant, unde videretur Verbum in principio Deus apud hominibus sicut est apud Patrem? Item reliquit et matrem, id est Synagogae veterem atque carnalem observationem, quae illi mater erat ex semine David secundum carnem, et adhaesit uxori suae, id est Ecclesiae, ut sint duo in carne una. Dicit enim Apostolus ipsum esse cap
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ñ scd̾m diuinitatem. Nam scđm diunitatem qd̃ ⁊ ille nos
esse non possumus. qr ille creator nos creatura. ille : factor
nos factura. ille ꝯditor nos conditi. s ut essemus cum illo. unũ
in illo. caprt nr̃m esse uoluit accipiendo carnẽ ex nob̾ in
qua moreret᷑ ꝓ nob̾. Ut noueritis gͦ qr hoc totum unus est
xp̃s: ꝑ isaxam dixit. Sicut sponso alligauit mͥ mitram. &
ficut sponsam uduit me ornam̃to. Ipse sponsus ipsa sponsa.
pse plane sponsus incapite. sponsa ĩ corpore. Peliquit:
S ñ reliquit loco. quia ds̃ loco ñ ꝯtinetur. neq auersiõe
peccati sicut a potestate relinquut̃ dm̃: s apparendo hõĩb
in homine cũ uerbũ caro factum ÷ & habitauit in nob̾. &đ
ipsum ñ ꝯmutationem natẽ dĩ significat. s susceptionẽ ĩ fe
rioris ꝑsonȩ id ÷ humanȩ. Ad hoc ualet etiam qđ dr̃ seince¬
ipsum exinaniuit: qr ñ in ea dignitate apparuit hominib
in qua ÷ apud patrẽ. blandiens eoꝵ ĩfirmitati qͥ cor mundũ

Expanded text:
ndum divinitatem: nam secundum divinitatem quod est ille, nos esse non possumus; quia ille creator, nos creatura; ille effector, nos facti; ille conditor, nos conditi: sed ut essemus cum illo unum in illo, caput nostrum esse voluit, accipiendo carnem ex nobis, in qua moreretur pro nobis: ut noveritis ergo quia hoc totum unus est Christus, per Isaiam dixit: Sicut sponso alligavit mihi mitram, et sicut sponsam induit me ornamento Ipse sponsus, ipse sponsa. Ipse plane sponsus in capite, sponsa in corpore. Erunt Non loco reliquit, quia Deus loco non continetur, neque aversione peccati, sicut apostatae relinquunt Deum; sed apparendo hominibus in homine, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Quod ipsum non commutationem naturae Dei sigrioris personae, id est humanae. Ad hoc valet etiam quod dicitur, Semetipsum exinanivit ; quia non in ea dignitate apparuit hominibus in qua est apud Patrem, blandiens eorum infirmitati, qui cor mundum
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃quȩ digito bene signant᷑. Calciam̃ta in pedes. preparatioudt
euangłirandi ad ñ tangenda t̾rena. Marcus dicendo cal duads
ciari apłos sandalus uł soleis. aliquid hoc calciamentũ ius¬
ticiȩ significationis hab̃e ãmonet. ut pes neq tectus sit
neq nudus ad t̾ram. id÷ nec. occultet᷑ euangłium. nec t̾renis
cõmodis umitat᷑. n om̃ib sumentes scutum fidei. in quo

Expanded text:
quae digito bene significatur. Calceamenta in pedes, praeparatio evangelizandi ad non tangenda terrena. ciari eos sandaliis vel soleis, aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram, id est ne occultetur Evangelium, nec terrenis commodis innitatur.
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ib et caritas cũ fide. Magna bona s dicat unde. Adõ in qͥt
Non tam̃ qm fides datur priusꝗͣ postulet᷑ ab illo cuidat᷑¬
ideo dicenda ÷ non. esse. donum dĩ. s esse. a nob̾. quia data est
nob̃ non petentib nob̾. Apłe enim aꝑtissime dicit. pax fr̃ibus
ritas. ab illo ÷ & fides. Propt̾ qd̾ ab illo eã non solum augeri.
¶habentib uerũ etiam ñ¬

Expanded text:
fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicat unde? a Deo, inquiNon tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo cui datideo dicenda est non esse donum Dei, sed esse a nobis, quia data est nobis, non petentibus nobis. Apostolus enim apertissime dicit: Pax fratriburitas, ab illo est et fides, propter quod ab illo eam non solum augeri habentibus, verum etiam n
Abbreviated transcription (Latin):
entia. hic non amare uitam s tolerare. Dissolui inquit & esse
cum xp̃o. multomagis optimum. Manere ĩ carne necessariũ¬
ꝓpt̃̾ uos. Hec enim quȩ nunc agimus tamqͣm claui p̃cepto¬
rum in dĩtimore confixi. sicut scriptum.ẽ. confige cdauis
a timore tuo carnes m̃as. in necessarus deputant᷑ non ĩ eis
quȩ ꝑse ipsa appetenda et concupiscenda sunt. Unde il¬
lud optimum se dicit concupiscere dissolui & eẽ. cum
ap̃o. manere autem in carne necessariũ inquit ꝓpt̃ uos.
Qđ gͦ ait dissolui. et esse cum xp̃o. inde incip̃ requies
quȩ non int̾rumpitur resurrectione s cdarificatur. Iuę
tamen nunc fide retinetur: quia iustus ex fide uiuit.

Expanded text:
entia hic non amare vitam, sed tolerare. Dissolvi, inquit, et esse entia hic non amare vitam, sed tolerare. Dissolvi, inquit, et esse cum Christo multo magis optimum manere autem in carne necessariuta sunt. Haec enim quae nunc agimus, tanquam clavis praeceptorum in Dei timore confixi, sicut scriptum est, Confige clavis a timore tuo carnes meas, in necessariis deputantur, non in eis, quae per se ipsa appetenda et concupiscenda sunt. unde illud optimum se dicit concupiscere, dissolui et esse cum Christo; manere autem in carne necessarium, inquit, propter uos. quod ergo ait dissolui et esse cum Christo, inde incipit requies, quia non interrumpitur resurrectione, sed clarificatur, quae tamen nunc fide retinetur, quia iustus ex fide uiuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficientes scificationem in aimore. dei. Capite nos nemi¬
ni nociumus. Pubium quippe ẽ utrum mundemus
tentiam ut sit sc̃a corpore. et sp̃u. an mundemus nos ab
om̃i comquinatione carnis. ut alius sit sensus. & sp̃s ꝑfi¬
cientes scĩficationem in timore dĩ. Capite nos. Tales igitur
distinctionum ambiguitates. in potestates legentis sunt.¬
Cunt homines qui cũ pacientia moriunt᷑. Sunt autẽ
quidam ꝑfecti. qui cum pacientia uiuunt. &d dixi: quĩ
adhuc desidat istam uitam. quando ille uenerit dies mor¬
tis.picienter colerat mortem. Luc tatur aduersum se. ut
sequatur uoluntatem dĩ. & hoc potius agat animo qđ ele¬
git ds̃. non qđ elegit uoluntas humana. & ex desidio ui¬
tȩ presentis fit lucta cũ morte. & adhibet pacientiam
et fortitudinem ut equo animo moriat᷑. Iste pacient᷑ mori
cum xp̃o. non pacient᷑ moritur. s patient̃ iuuit. delec tabi¬
liter moritur. Uide apłm pacient̾ uiuentem. idest cũ paci¬

Expanded text:
ficientes sanctificationem in timore dei capite nos: nemini nocuimus. dubium quippe est, utrum mundemus lam sententiam: ut sit sancta et corpore et, spiritu, an mundemus nos ab omni coinquinatione carnis, ut alius sit sensus: et spiritus perficient.ea sanctificationem in timore dei capite nos. tales igitur distinctionum ambiguitates in potestate legentis suntenim homines qui cum patientia moriuntur: sunt autem quidam perfecti qui cum patientia vivunt. Quid dixi? Qui adhuc desiderat istam vitam, quando illi venerit dies mortis, patienter tolerat mortem: luctatur adversum se, ut sequatur voluntatem Dei; et hoc potius agit animo, quod eligit Deus, non quod eligit voluntas humana: et ex desiderio vitae praesentis fit lucta cum morte; et adhibet patientiam et fortitudinem, ut aequo animo moriatur: iste patienter moriChristo, non patienter moritur; sed patienter vivit, delectabiliter moritur. Vide Apostolum patienter viventem, id est, cum pati
Abbreviated transcription (Latin):
nem. id ÷ aduersus homines. subiecit atq ait. s aduersus pͥn
cipes & potestates. aduersus mundi rectores tenebrarum
harum. Sequenti enĩ uerbo exposuit quid dixissae mũdi
cũ subiecit tenebrarũ harum. ne quisꝗͣ mundi nomine
intelligerae uniuersam creaturã ciuius nullo mͦ sunt recto¬
res angłi desertores. Tenebrarũ inquit harũ. id ⁊ mundi
istius amatorum. ex quib tñ electi sunt. ñ ꝑ suum meritũ¬

Expanded text:
nncipes et potestates et rectores mundi tenebrarum harum . Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset, mundi, cum subjecit, tenebrarum harum: ne quisquam mundi nomine intelligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli desertores. Tenebrarum, inquit, harum, id est, mundi istius amatorum: ex quibus tamen electi sunt, non per suum meritu
Abbreviated transcription (Latin):
creaturarũ s peccatoꝵ principem diabolum. quos nuc̃ nõie
mundi huius appellat. Et quociescumq mundi nomen
ĩ mali significatione ponit᷑ ñ ostendit nisi mundi huiꝰ ama¬
tores. de quib alibi scriptum ÷ Iuicumq uoluerit amucus
esse. scłi huius. mimicus dĩ constituitur. Absit gͦ ut sic ĩtel¬
ligaitur diabolus princeps mundi tamꝗͣ gerat uniuersi
mundi id ÷ celi et t̾re atq om̃ium quȩ in eis ft̃ pͥncipatũ
de qͣli mundo dictum ÷ cum de xp̃o uerbo sermo esset. &
mundus ꝑ ipsum factus⁊ Uniuersus itaq mundus a sũmis
çelis usq ad infimam terram cretori ⁊ subditus non de.¬
seitori redemptori non interemptori. lib̾atori ñ captiuato¬
ri doctori ñ deceptori. Iuẽ admodũ aut̃ sit intelligendus
princeps mundi diabolus eiudentius aꝑuit apłs ꝑiulus
qͥ cũ dixiss ñ ÷ nob̾ colluctatio aduersus carnem ⁊ sãgui¬

Expanded text:
creaturarum sed peccatorum principem diabolum, quos nunc nomine creaturarum sed peccatorum principem diabolum, quos nunc nomine mundi hujus appellat. Et quotiescunque mundi nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius amatores, de quibus alibi scriptum est: Quicunque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituitur . Absit ergo ut sic intelligatur diabolus princeps mundi, tanquam gerat universi mundi, id est, coeli et terrae, atque omnium qui in eis sunt, principatum: de quali mundo dictum est, cum de Christo Verbo sermo esset, Et mundus per eum factus est . Universus itaque mundus, a summis coelis usque ad infimam terram Creatori est subditus, non desertori; Redemptori, non interemptori; liberatori, non captivatori; doctori, non deceptori. Quemadmodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit apostolus Paulus, qui cum dixisset, Non est nobis colluctatio adversus carnem et sangui
Abbreviated transcription (Latin):
nebrarum harum. Et qd̾ ibi ait principem potestatis
eruit de potestate tenebrarũ et transtulit in regnum
filii claritatis suę. Ab illis gͦ tenebris euangłica luce dis¬
tincti. et ab illis potestatib sanguine precioso redempti
uigilate & orate. ne intretis ĩ temptacionẽ. Nam qͥcumq
habetis fidem. quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ missus ÷ princeps
mundi huiꝰ foras a cordib ur̃is. S forinsecus tamꝗͣ leo
rugiens. circuit querens quẽ deuor&. Non gͦ detis locũ
diabolo quacumq exparte penitrare molienti. S qͥ eum
Cum uob̃ ille dñaretur. fuistis aliquando tenebre. nunc
autem lux in dño. sicut filii lucis ambulate. S aduersus
tenebras earumq rectores i matre luce uigilate. & pa-¬
trẽ luminum de sinu matris lucis orate. Uenit pͥnceps¬
mundi huius. Quis. nͥ diabolus: & in me ñ ht̃ quicquam
nullum scilicet om̃mo peccatum. Sic enĩ ostendit non

Expanded text:
nebrarum harum. Et quod ibi ait, principem potestatis nebrarum harum. Et quod ibi ait, principem potestatis eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Ab illis ergo tenebris evangelica luce distincti, et ab illis potestatibus sanguine pretioso redempti, vigilate et orate, ne intretis in tentationem . Nam quicumque habetis fidem quae per dilectionem operatur , missus est princeps hujus mundi foras a cordibus vestris : sed forinsecus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret . Non ergo detis locum diabolo, quacumque ex parte penetrare volenti: sed qui eumlle dominaretur, fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate. Adversus tenebras earumque rectores in matre luce vigilate, et Patrem luminum de sinu matris lucis orate. SERMO Cmundi hujus. Quis, nisi diabolus? Et in me non habet quidquam. Nullum scilicet omnino peccatum. Sic enim ostendit non
Abbreviated transcription (Latin):
his uerb̃ significat. mundi huius existimetis ẽẽ. rectores
de quo scriptum ÷ & mundus ꝑ eum factus ẽ. Nam eos
nomine nuncupat᷑. ꝯtinuo tamꝗͣ exponendo addidit
tenebrar̃ harum. hoc ⁊ infideliũ. łpt̃ qd̾ iam fidelib dic̃.
Fiustis aliquando tenebre. nuc̃ aut̃ lux in dño. St̃ gͦ ista
sp̃ualia nequitię in cęlestibꝰ. ñ ubi sydã disposita effulgõẽ
et scĩ angłi ꝯmorantur. s ĩ huius aeris infimi caliginoso
habitacło ubi & nebula conglobat᷑. &̾ tam̃ scriptum ÷ qͥ
cooꝑit cęlũ nubibꝰ. ubi & ades uolitant. & tñ dicuntur
uolatilia cęli. In his gͦ cȩlestib ñ illa suꝑiore tͣnqͥllitate
luctatio spualis indicit᷑. ut de uictis angłis mał illo pre¬
nuo ꝑfruamur. quo angłis bonis incorrupta ęternitate
sociemur. Unde alio loco idem apłs cum significaret tene¬
rectores mundi.& sicut illie exposuit quid dixerit mũ¬
dum in filiis infidelitatis. sic etiam hic cum addidit ce¬

Expanded text:
his verbis significat, mundi hujus existimetis esse rectores, de quo scriptum est, Et mundus per eum factus est . Nam eos nomine nuncupatur; continuo tanquam exponendo addidit, tenebrarum harum, hoc est, infidelium. Propter quod jam fidelibus dicit, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sunt ergo ista spiritualia nequitiae in coelestibus; non ubi sidera disposita effulgent, et sancti Angeli commorantur; sed in hujus aeris infimi caliginoso habitaculo, ubi et nebula conglobatur: et tamen scriptum est, Qui cooperit coelum nubibus . Ubi et aves volitant: et tamen dicuntur volatilia coelluctatio spiritalis indicitur, ut, devictis angelis malis, illo praemio perfruamur, quo angelis bonis incorrupta aeternitate sociemur. Unde alio loco idem Apostolus, cum significaret tenerectores mundi. Et sicut illic exposuit quid dixerit mundum, in filiis infidelitatis: sic etiam hic, cum addidit, te
Abbreviated transcription (Latin):
ci filui dei. ynde scriptum est. Si qua gͥ exhortatio in xp̃o. si
qđ solatium caritatis. si qua societas sp̃s. P ropter hanc societa¬
tem illi in quos primitus uenit linguis om̃ium gentium
sut locuti. quia ꝑ linguas consociatior est societas gn̾is huma¬
nI. Sic oportebat ꝑ linguas om̃ium gentium significari istã
societatem filioꝵ dei & membrorum xp̃i futam in om̃ib gen
agnoseat accepisse sp̃m scm̃ qui tenetur uincło pacis occłȩ¬

Expanded text:
de scriptum est: Si qua igitur exhortatio in Christo, si quod solatium charitatis, si qua societas Spiritus . Propter hanc societatem illi in quos primitus venit, linguis omnium gentium sunt locuti. Quia sicut per linguas consociatior est societas generis humani; sic oportebat per linguas omnium gentium significari istam societatem filiorum Dei et membrorum Christi futuram in oagnoscat accepisse Spiritum sanctum qui tenetur in vinculo pacis Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiã. Illa extasis qm ds̃ inmisit in adam ut soporatus
obdormir& recte tcelligitur ad hoc inmissa. ut & ipsius mẽs
ꝑ etasim particeps ficrte tamqͣm angł̃ie curiȩ. et intrans
in scũarium dĩ intelligerte innouissima. Deniq eugilans
tamꝗͣ ꝓpħia plenus cum ad se adductã mulierẽ suã udẽ¬

Expanded text:
etiam illa ecstasis quam Deus immisit in Adam, ut soporatus obdormiret, recte intelligitur ad hoc immissa, ut et ipsius mens per ecstasim particeps fieret tanquam angelicae curiae, et intrans in sanctuarium Dei intelligeret in novissima . Denique evigilans tanquam prophetiae plenus, cum ad se adductam costam, mulierem suam vide
Abbreviated transcription (Latin):
eis donatum. Lobis datum est. ꝓ ap̃o non solum ut cre aa¬
datis in eum. uerum etiam ut paciamini ꝓ co. Utrumq os
ait ut plenius &e ꝑfectius credatis in eum. nec se ipsum miscđi¬
am consecutum dixit ut fidelior s ut fidelis ess&e. quia scie¬
bat non se mitium fidei suȩ priorem dedisse dõ. & retͥbutum
sibi ab illo eius augmentum s ab eo se factum fidelem a quo
& apłs factus ẽ. Nam scripta sunt etiam fidĩ eiꝰ initia. suntq ec¬
cłiastica celebri lec tione notissima. Auersus quippe afide qͣm
uastabat. eiq uehement᷑ aduersus repente est. ad illam gr̃am
potentiorem conuersus. conuercente illo cui hoe ipsũ facturo
ꝑ ꝓpħam dictum ẽ. tu conueitens iuuficab̾ nos ut ñ solum
ex nolente fieret uolens erede. uerum eciam exꝑsecutore. ꝑ¬
secutionem in eiꝰ fidĩ qͣm ꝑsequebatur defensione paceretur.
Donatum quippe illi erat axp̃o ñ solum ut crederae in eum.

Expanded text:
s ait, Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo ? Horum quait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credere; verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quippe illi erat a Christo, non solum ut crederet in eum,
Abbreviated transcription (Latin):
bemus enim ab illo ꝓpt̾ huiuscemodi beneficia quȩ ex hac
et bonorum ꝓprium magnȩ dilectionis inditium. Quãꝗͣ
enim qd sumus qd̾ uuimus. qđ cxlum qđ terramq cõspi¬
cimus. qđ habemus mentem atq rationem qͣ eum ipsũ
qͣ hec om̃ia ꝯdidit inqͥramus. neq̃qͣm ualeamꝰ actionisuf¬
ficere grarum tam̃ qd nos oneratos obrutosq peccatis. et
a ꝯtemplatione suȩ lucis auersos. ac tenebrarũ id uuqͥta¬
tis dilectione cecatos. non om̃ino deseruit. misitq nobis
uerbũ suum qui. ẽ. unicus filius. q̃ ꝓnob̾ assumpta carne
nato atq passo. qͣnti ds̃ hominẽ pendẽt nosciremꝰ. atq
illo sacrificio singłari apeccatis om̃ib mundarem̃. eiusq
spũ in cordib nr̃is. dilectione diffusa om̃ib difficulta¬
tib suꝑatis in ȩc̾nam reqͥem. et ꝯtemplationis eiꝰ ineffa¬
bilem dulcedinem ueniremus. quȩ corda quȩ linguȩ
ad agendas ei gras satis esse. ꝯtendint: M ulieres uris¬

Expanded text:
bemus enim ab illo, praeter hujuscemodi beneficia, quae ex hacet bonorum proprium magnae dilectionis indicium. Quanquam enim, quod sumus, quod vivimus, quod coelum terramque conspicimus, quod habemus mentem atque rationem, qua eum ipsum, qui haec omnia condidit, inquiramus, nequaquam valeamus actioni sufficere gratiarum: tamen quod nos oneratos obrutosque peccatis, et a contemplatione suae lucis aversos, ac tenebrarum, id est iniquitatis, dilectione caecatos, non omnino deseruit, misitque nobis Verbum suum, qui est ejus unicus Filius, quo pro nobis assumpta carne nato atque passo, quanti Deus hominem penderet nosceremus, atque illo sacrificio singulari a peccatis omnibus mundaremur eiusque spiritu in cordibus nostris dilectione diffusa omnibus difficultatibus superatis in aeternam requiem et contemplationis eius ineffabilem dulcedinem ueniremus, quae corda, quot linguae ad agendas ei gratias satis esse contenderi
Abbreviated transcription (Latin):
Tamen dicam. qm̃ ipsi pauci qͥ me audituri sunt int̾ malos ui¬
uunt. Redimere tp̃s hoc ÷ quando aliquis tͥ infert littẽ. ꝑde
aliqͥd ut deo uaces ñ litibus. ꝑ de gͦ. Ex eo qd̾ ꝑdis. precium⁊
tpr̃is. Certe quando ꝓ tius necessitatib ꝓcedis ad publicũ. as
nũmos et em̃is tibi panẽ aut uinum. aut oleum. aut lignũ
aut aliquam suppellec tilem. das et accipis. Aliquid amittia
aliquid udqiuiris. hoc ⁊ emere. tlam si nichil amitas. & habeas
qđ n habebas. aut inuenisti aut donatũ accepisti. aiad here¬
astate adquisi su ͣ uando aut̃ aliquid amitis ut aliqͥd habea

Expanded text:
tamen dicam, quoniam ipsi pauci qui me audituri sunt, inter malos vitamen dicam, quoniam ipsi pauci qui me audituri sunt, inter malos vivunt. Redimere tempus, hoc est, quando aliquis tibi infert litem, perde aliquid, ut Deo vaces, non litibus. Perde ergo: ex eo quod perdis, pretium est temporis. Certe quando pro tuis necessitatibus procedis ad publicum, das nummos, et emis tibi panem, aut vinum, aut oleum, aut lignum, aut aliquam supellectilem: das et accipis, aliquid amittis, aliquid acquiris; hoc est emere. Nam si nihil amittas, et habeas quod non habebas; aut invenisti, aut donatum accepisti, aut haereditate acquisisti. Quando autem aliquid amittis ut aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ res faciunt. malitia ⁊ miseria. ꝑ malitiam hominum
et miseriam hominum. dnt̾ dies mali. Ceterum dies
isti quantum ꝑtinet ad spatia. orarum. ordinati sut̃. du¬
cunt uices agunt tꝑa. Oritur sa occidit sol. transeut̃ tꝑa.
Cui molesti st̃ ꝗa .si homines sibi ⁊̃ sint molesti: gͦ dies
malos sicut dixi due res faciunt. misria hominũ & ma¬
ltili hominũ. De miseria hominum ꝯmunis: non deb&e¬
malitia esse communis. Ex quo enim lapsus ⁊ adam & de pa¬
radiso expulsus: numq̃m fuerunt dies nͥ mali. Istos pueros qui
nascuntur interrogemus quare aploratu incipiunt. qͥ noc ri¬
dere possunt. Nascitur et statim plorat. Post nescio quot dies
ridet. Quando plorabiit nascens ꝓpħa suȩ calamitatis erat. La¬
in labore se futm̃. uł in timore. Et si bene uixerit. & iustꝰ fuerit
certe in medus positus temptacionib semꝑ timebit. Redima
qdꝰ pauci audiunt. pauci ferunt. pauci aggrediunt᷑. pauci aat̃.

Expanded text:
duae res faciunt, malitia et miseria. Per malitiam hominum et miseriam hominum ducuntur dies mali. Caeterum dies isti, quantum pertinet ad spatia horarum, ordinati sunt: ducunt vices, agunt tempora; oritur sol, occidit sol, transeunt tempora. Cui molesta sunt tempora, si homines sibi non sunt molesti? Ergo dies malos, sicut dixi, duae res faciunt, miseria hominum et malitia hominum. Sed miseria hominum communis malitia esse communis. Ex quo enim lapsus est Adam, et de paradiso expulsus, nunquam fuerunt dies, nisi mali. Istos pueros qui nascuntur, interrogemus, quare a ploratu incipiunt, qui et ridere possunt. Nascitur, et statim plorat: post nescio quot dies ridet. Quando plorabat nascens, propheta suae calamitatis erat: la prophetat? In labore se futurum, vel in timore. Et si bene vixerit et justus fuerit, certe in mediis positus tentationibus semper timebit. quod pauci audiunt, pauci ferunt, pauci aggrediuntur, pauci agunt:
Abbreviated transcription (Latin):
brarum harum. Quarũ utiq tenebrarũ. nisi infidelium &
impioꝵ : nam ex impiis &e infidelib cum essent facti piifide¬
les. sic eos alloquitur. idem apłs. Fiustis enĩ aliquando tene

Expanded text:
brarum harum. Quarum utique tenebrarum, nisi infidelium et brarum harum. Quarum utique tenebrarum, nisi infidelium et impiorum? Nam ex impiis et infidelibus cum essent facti pii et fideles, sic eos alloquitur idem apostolus, Fuistis enim aliquando tene
Abbreviated transcription (Latin):
tis aeris huius. Intelligendi ft̃ inimici ꝓ quib orandum
sit. & tra quos orandum sit. Inimici homines q̃lescumq fu¬
erm̃t ñ sunt odio habendi. ne cũ sit malus quẽ patitur malũ
sint duo mali. Diligit bonus & cũ patit᷑ malũ. ut uł unus sit
malus. Illi inimici sunt ꝯtra quos orandum ⁊ diabolus & an¬
głi eius. Ipsi nob inuident regnũ celoꝵ. Ipsi nolunt ut nos¬
ascendamus uide illi deiecti sunt. Ab his oremus erui am¬
mam niam. Nam & quando aduersus nos homines incitantur
uasa ipsorum fuint. P romnde apłs paulꝰ ammonens nos qͣm
cauti ẽẽ. ꝯtͣ inimicos debeamus ait seruis dĩ qͥ tribulationẽ
paciebant᷑ utiq sedicionib imꝓbitatib inimicus hominũ.
id÷ ñ aduersus homines s aduersus principes & potestates
et rectores mundi. Cuius mundi : celi t̾rȩ:absit. Huiꝰ mũdi
rector non ÷ nisi creator. S quẽ dicit mundũ : amatores
mundi. Deniq addidit et exponit qđ dico. Mundi tene¬

Expanded text:
 Sed intelligendi sunt inimici, pro quibus orandum sit, et contra quos orandum sit. Inimici homines, qualescumque fuerint, non sunt odio habendi; ne cum odit malus quem patitur malum, sint duo mali. Diligat bonus et quem patitur malum, ut vel unus sit malus. Illi inimici sunt contra quos orandum est, diabolus et angeli ejus: ipsi nobis invident regnum coelorum, ipsi nolunt ut ascendamus unde illi dejecti sunt: ab his oremus erui animam nostram. Nam et quando adversum nos homines incitantur, vasa ipsorum fiunt. Proinde Paulus apostolus admonens nos quam cauti esse contra inimicos debeamus, ait servis Dei qui tribulationes patiebantur, utique seditionibus, improbitatibus, inimicitiis hominum: id est, non adversus homines, sed adversus principes et potestates et rectores mundi . Cujus mundi? coeli et terrae? Absit. Hujus mundi rector non est nisi Creator. Sed quem dicit mundum? Amatores mundi. Denique addit, et exponit, Quod dico mundi, tene
Abbreviated transcription (Latin):
colluctatio aduersus carnem & sanguinẽ s aduersus pͥn-¬
cipes et rectores mundi cenebrarũ harum. id ÷ rectores
iniquorum mundũ istum diligẽtium et ꝓpt̾ ea tenebra¬
rum qr & nos fuimus aliqnͣ tenebrȩ nẽ aut̃ lux in dño.
duersus sp̃ualia inquit nequitię in celestili idẽ. diabolum¬

Expanded text:
colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et rectores mundi tenebrarum harum:» id est, rectores iniquorum, mundum istum diligentium, et propterea tenebrarum; quia et nos fuimus aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . «Adversus spiritualia,» inquit, «nequitiae in coelestibus» : id est, diabo
Abbreviated transcription (Latin):
tis. qͣntomagis ñ deb&e dedignari homo. & ex animo et
ex tota bona uoluntate cum tota dilectione. seruire dño
etiam malo: ecce seruit meliori deterior. s ad tp̃s. Qd̾ aut̃
dixi de dño et seruo. hoc intelligite de potestatib & regi¬
bus. de om̃ib culminib huius scłi. Aliqnͣ enĩ potestates
bone sunt timent dm̃. aliqͣn ñ timent. dm̃. Iulianꝰ extitit
infidelis imꝑator. Nonne extiat apostata. iniquus. idolatra:
ad causam xp̃i non agnoscebant nisi illum qui in cęlo erat.

Expanded text:
tis; quanto magis non debet dedignari homo, ex toto animo, et tis; quanto magis non debet dedignari homo, ex toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus culminibus hujus saeculi. Aliquando enim pobonae sunt, timent Dominum, aliquando non timent Dominum. Iulianus extitit infidelis imperator, nonne extitit apostata, iniquus, idolatra? Milites christiani non agnoscebant nisi illum, qui in caelo erat.
Abbreviated transcription (Latin):
entes quasi hominib placentes. s quasi serui xp̃i facientes uo¬
luntatem dĩ exanimo cũ bona uoluntate. Ecce ñ fecit de ser¬
uis lib̃os s de malis seruis bonos seruos. Quantũ debent di¬
uites xp̃o qͥ illis ꝯponit̃ domum. ut si fuit tͥ seruus ĩfidelis
nousti eum qͥuerus ÷ dñs. ille forte impuis÷ et iniquus. tuiã
fideł & iustus. Indignum ⁊ ut iustus & fidelis. seruat iniqͦet
infideli. N hoc ei dixit. s magis serui. E ut corrobor&e seruũ
hoc dicit. Exemplo meo serui. Prior seruiui iniquis. dñs enim
tanta ĩ passione sustinens a quib sustinuit. nͥ dñs a seruis. &̃¬
Ille quid ꝯtͣ reddidit: dilectionem ꝓ odio. Ait enĩ. Pater
ignosce illis: quia nesciunt qͥd faciunt. Si dñs cęli & t̾re ꝑ
quẽ facta sunt om̃ia seruiuit indignis. rogauit ꝓseiuẽtibꝰ
et furentib & tamqͣm medicum se exhibuit adueniens
nam et medici & arte et sanitate meliores seruiunt egro¬

Expanded text:
entes, quasi hominibus placentes, sed quasi servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate» . Ecce non fecit de servis liberos, sed de malis servis bonos servos. Quantum debent divites Christo, qui illis componit domum! ut si fuit ibi servus infidelis, novisti eum qui verus est dominus: ille forte impius est et iniquus, tu jam fidelis et justus; indignum est ut justus et fidelis serviat iniquo et infideli. Non hoc ei dixit, sed magis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, Exemplo meo servi; prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in passione sustinens, a quibus sustinuit, nisi dominus a servis? Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit indignis, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveniens nam et medici et arte et sanitate meliores serviunt aegro
Abbreviated transcription (Latin):
cum ambulas ĩ uia. cũ uiuis in hac uita. N uult te fac̾e
suꝑbum xp̃s. Contigit tͥ ut xp̃ianus efficereris. & hab̃es
dñm hominem. N ideo xp̃ianus factus es. ut dedigneris
seruire. sum enĩ xp̃o uibente serius homini. ñ illi serius
s ili qui uissit. Et hoc ait. Obedite dñis ur̃is scđm carnem¬

Expanded text:
cum ambulas in via, cum vivis in hac vita, non vult te facere superbum Christus. Contigit tibi ut christianus efficereris, et haberes dominum hominem: non ideo christianus effectus es, ut dedigneris servire. Cum enim Christo jubente servis homini, non illi servis, sed illi qui jussit. Et hoc ait: «Obaudite dominis ve
Abbreviated transcription (Latin):
iure. ut scilicet si ñ possunt a dñis lib̾i fieri. suam seruitutẽ
ipsi quodammͦ lib̾am faciant. ñ timore sub dolo. s fidelidi¬
ministrabant domesticã pacem. ut scdm hȩc tꝑalia bona
filioꝵ sortem aseruorum ꝯditione distinguerent. ad dm̃
prescribit. ut nom̃ patrũ familias hinc exortum sit. & tam
late uulgatum. ut etiam iniq dñantes hoc se gaudeat᷑ ap¬
pellari. & aut̃ ueri patres familias st̃ om̃ib in familia sua
tamꝗͣ filiis suis ad colendum & ꝓmerendũ dm̃ ꝯsulut̃. desi¬
d̾antes atq optantes uenire ad celestẽ domum. ubi necessa¬
rium ñ sit offitium imꝑandi mortalib quia necessarium
ñ erit officium ꝯsulendi iã in illa ĩmortalitate felicibus:¬
Ordinauit enĩ sic ds̃ eccłiam suam. ut om̃is potestas or a¬
dinata in scło habeat honorem & aliqͣn amelioribꝰ. S exẽpli
gr̃ã. unam rem dico. Hinc conicite gradus om̃ium potesta¬

Expanded text:
io; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem io; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli diministrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deumpraescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibusOrdinavit enim sic Deus Ecclesiam suam, ut omnis potestas ordinata in saeculo habeat honorem, et aliquando a melioribus. Sed exempli gratia unam rem dico; hinc conjicite gradus omnium potesta
Abbreviated transcription (Latin):
sicut. xp̃o. ñ ad ocłm seruientes qͣsi hominib placentes. s ut
serui xp̃i facientes uoluntatem dĩ ex animo cũ bona uolutate
seruientes sicut dño et non hominib scientes qm̃ unusqͥsq
ꝯditionis uincło subderetur. Qđ ñ fit nͥ dõ iudicante. apd̾ quȩ
non ⁊ iniquitas. et nouit diuersas penas meritis distribuere
seruus÷ peccati. ac ꝑ hoc multi qͥdem religiosi dñis iniquis
ñ tamen lib̾i seruiunt. a quo enĩ quis deuictus ⁊ huic ser¬
uus addictus est. ł utiq felitius seruitur homini qͣm libidi¬
ni. cũ seussimo dñatu uastet corda mortaliũ. ut alia omittã.
libido ipsa dñandi hominib Uerũ et penalis seruitꝰ ea lege.¬
ordinatur quȩ nat̾alem ordinem ꝯseruari iubet ꝑturbari
uetat. quia si ꝯtra eam legem ñ. esset. factum. nicħ esset. pe¬
nali seruitute cohercendũ. Ideoq apłs etiam seruos monet
subditos esse. dñis suis. et ex animo eis cũ bona uoluntate ser¬

Expanded text:
 placentes, sed ut serui christi facientes uoluntatem dei, ex toto animo cum beniuolentia seruientes sicut domino et non hominibus, scientes quod unusquisque onditionis vinculo subderetur, quod non fuit nisi Deo judicante, apud quem non est iniquitas, et novit diversas poenas meritis distribuere seruus est peccati, ac per hoc multi quidem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etiam seruos monet subditos esse dominis suis et ex animo eis cum bona uoluntate ser
Abbreviated transcription (Latin):
tus÷ ẽẽ. equał dõ. s. semet ipsum exmnaniuit formã seruiac¬
cipiens: teliquisse etuam matrem simnagogã uideoꝵ ueteri
testam̃to carnalit̾ inherentem. & adhesisse uxori suȩ scẽ eccłiȩ
ut pace noui testam̃ti essent. duo in carne una: q cũ sit ds̃ apd
patrem ꝑ quẽ facti sumus. factus: ꝑ carnem particeps nr̃. ut
cramentũ hoc magnum ÷ X ne qͥs istã magnitudinẽ sacramẽti
in singłis quibq homiinib uxores habentib intelligerit. ego
aut̃ inquit dico in xp̃o & in eccłia & d ⁊ hoc sacrimentũ magnũ:
erut̃ duo ĩ carne una. Cum de adam & eua scͥptura geneseoslo¬
queretur. unde uentum ÷ adhȩc uerba. Propt̾ ea relinquet hõ
patrem & matrem et adherebit uiorisuȩ. & er̃ duo ĩ carne una.

Expanded text:
ui accipiens? reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una? quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut is magnitudinem istam sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et in Ecclesia. Quod est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in carne una? Cum de Adam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una .