comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tior mensa tranfferri: s ei abacuc
messorũ pͣsidiũ portat ut arbitror
rusticanũ. Ideoq et desid̾iorũ uir
appellatus ẽ: quia panẽ desiderii
non comedit. ⁊ uinũ concupiscen¬
tie non bibit. Innumerabilia sunt¬
in scripturis responsa diumis
que gulã dãpnent ⁊ simplices ci¬
bos p̾beant. Uerũ quia mine non
ẽ ꝓpositũ de ieuiniis disputare.
⁊ uniuersa exequi sui est ⁊tituli
et uoluminis: hec sufficiant pauca
de plurimis. Alioqͥn ad exemplũ
eorũ pot̾is tͥ ipsa colligere. quomͦ
et pͥmus de paradiso homo uentri
magis obediens quã deo in hanc la¬
crimarũ deiectus est uallem. Et ip¬
sũ dñm fame sathanas tẽptauit in
deferto. Ex quo sollicite ꝓuidendũ
est ut quos saturitas de paradyso
expulit reducat efuries. cũ ⁊ apłs

Expanded text:
tior mensa transferri; sed Abacuc tior mensa transferri; sed Abacuc ei messorum prandium portat, arbitror rusticanum. Ideoque et desideriorum vir appellatus est, quia panem desiderii non manducauit et uinum concupiscentiae non bibit. Innumerabilia sunt scripturis respersa diuinis, quae gulam damnent et simplices cibos praebeant; uerum quia nunc non est propositum de ieiuniis disputare et uniuersa exsequi sui est tituli et uoluminis, haec sufficiant pauca de plurimis. alioquin ad exemplum horam poteris tibi ipsa colligere, quomodo et primus de paradiso homo uentri magis oboediens quam deo in hanc lacrimarum deiectus est uallem et ipsum dominum fame satanas temptauerit in deserto est, ut quos saturitas de paradiso expulit, reducat esuries. 11. Deus
Abbreviated transcription (Latin):
imici isrł: qui usq ad quartã ⁊ de¬
cunã ꝓgeniẽ ⁊usq in et̾nũ non ĩ¬
grediunt᷑ in eccłiã dei. Helyas cũ
iaceret : ueniente ad se angelo sus¬
citatur ⁊ dicit᷑ ei. Surge ⁊ man¬
duca. Et respexit: et ecce ad caput
carnes contusione mutatas: Heli¬
seus filios ꝓpħarũ inuitat ad pͣn¬
diũ: ⁊ herbis agrestib eos alens
consoiuĩ prandentiũ audit clamorẽ.
Mors in olla homo dei. Non iratꝰ ẽ
cocis. Lautioris enĩ mense consuetu¬
diuẽ non habebant. S tam̃ farina
desuꝑ iactata amaritudinẽ dulco¬
rauit: eãdem sp̃s uirtute qua moy¬
ses mutau̾at mirrã indulcedinem.
Nec non et illos qui ad se cõphenden
dũ uenerant. ocłis parit̾: mente
cecatos. cũ samariã nescientes iͦdu¬
risset: qualib eos epulis refici im¬
perat ausculta. Pone inquit eis pa¬
nẽ et aquã. ⁊ manducent ⁊ bibant:
⁊ danieli de regiis ferculis opulen¬

Expanded text:
imici Israhel, qui usque ad quartam et deimici Israhel, qui usque ad quartam et decimam progeniem et usque in aeternum non ingrediuntur ecclesiam dei. Helias, cum iaceret, ueniente ad se angelo suscitatur et dicitur ei: \'surge et manduca\'. et respexit, et ecce ad caput carnes contusione mutatas? Elisaeus filios Prophetarum 95 invitat ad prandium, et herbis agrestibus eos alens, consonum prandentium audit clamorem: « Mors in olla » . Homo Dei non iratus est cocis, lautioris enim mensae consuetudinem non habebat, sed farina desuper jacta, amaritudinem dulcoravit: eadem spiritus virtute, qua Moyses mutaverat Maram in dulcedinem. Nedum uenerant, oculis pariter ac mente caecatos, cum Samariam nescios induxisset, qualibperaverit, ausculta, « Pone eis, inquit, panem et aquam; manducent, et bibant,  Danieli de regiis ferculis opulen
Abbreviated transcription (Latin):
rea suꝑatꝰ. euangelii p̃dicandi. ñ pos¬
set implere discursus. Alioqͥn apls
se dixisse meminerat. nolite mebͥa¬
ri uino inquo ẽ luxuria. ⁊ bonũ est
homini uinũ nonbibere ⁊ carnẽ ñ
manducare. Noe uinũ bibit et in
ebriatꝰ ẽ post diluurũ rudi adhuc
scło: et tunc pͥmũ plantata uinea
inebriari iuno forsitan nesciebat.
Et ut intelligas scripture in om̃ib
sacram̃tũ. margarita quippe est
sermo dei Ex om̃i parte forari po¬
test: ebrietatẽ nudatio femorum
subsecuta ẽ. Libido uincta luxu
Manducauit enĩ popłs et bibit:
et surrexit lũdere. Loth amicus
dei in monte saluatus. et de tot
tarent genus hominũ defecisse.
et hoc fecerint liberorũ magis de¬
sidio qͣm libĩdinis: tam̃ uirũ inftũ
sciebant hoc nisi ebriũ non eẽ fa¬
cturũ. Deniq quid fecerit igno¬
rauit. Et qͣmuis uoluptas non sit
incrimine: error inculpa ẽ. Inde
nascunt᷑ moabite ⁊ amnionite in¬

Expanded text:
ratus, Evangelii praedicandi non posratus, Evangelii praedicandi non posset implere dse dixisse meminerat et: uinum, in quo est luxuria, et: bonum est homini uinum non bibere et carnem non manducare. Noe uinum ebriatus est . Post Diluvium, rudi adhuc saeculo, et tunc primum plantata vinea inebriare vinum forsitan nesciebat. Et ut intelligas Scripturae in omnibus sacramentum, Margarita quippe est sermo Dei, et ex omni parte forari potest, post ebrietatem nudatio femorum subsecuta est, libido juncta luxurManducavit enim populus, et bibit, et surrexerunt ludere » . Lot amicus Dei in monte starent genus hominum defecisse et hoc facerent liberorum magis desiderio quam libidinis, tamen uirum iustum sciebant hoc nisi ebrium non esse facturum; denique, quid fecerit, ignorauit: et — quamquam uoluntas non sit in crimine, error in culpa est — inde nascuntur Moabitae et Ammanitae, in
Abbreviated transcription (Latin):
te in õdorẽ unguendoꝵ tuorũ cur¬
remus. Si aũ has sustinent illi tẽp¬
re solis cogitationib oppugnant᷑:
quid patitur puella que in deli¬
ciis uiuit: Nempe illũd apłi. Ui
uens mortua ẽ. Siquid itaq ĩ me
potest eẽ consilii. si exꝑto creditur.
hoc pͥmũ moneo. hoc obtestor: ut
at. Hec aduersus adolescentiam pͥ¬
ma arma sunt demonũ. Non sic a¬
uaricia quatit. inflat suꝑbia. dele¬
clat ambitio. fãcile his caremꝰ uiciis.
Hic uͦ hostis inclusus est. Quocũq
ꝑgimꝰ: nobiscũ portamꝰ inimicum.
Uinũ et adolescentia: duplex ẽ in¬
cendiũ uoluptatis. Qͥd oleũ flãme
ad icimꝰ: Qͥd ardenti corpusculo
fomenta igniũ subiministramꝰ: Pau¬
ꝓpt̾stomachũ tuũ ⁊ freqñtes tuas infir¬
mitates. Uide quibe de causis: ium
potio concedat᷑. Uix hoc stomachi do¬
lor: et freqñs meretur infriuitas. Et
ne nobis forsitan de egrotationib
blandirem modicũ p̃cepit eẽ sumen¬
et ne tymotheus imbecillitate corpo¬

Expanded text:
te in odorem unguentorum tuorum curremus . 8. Si autem hoc sustinent ilre, solis cogitationibus oppugnantur, quid patitur puella, quae deliciis fruitur? Nempe illud Apostoli: Vivens mortua est . Si quid itaque in me potest esse consilii, si experto creditur, hoc primum moneo, hoc obtestor, ut no. Haec adversus adolescentiam prima arma sunt daemonum. Non sic avaritia quatit, infiat superbia, delectat ambitio. Facile aliis caremus vitiis; hic hostis nobis inclusus est. Quocumque pergimus, nobiscum portamus inimicum. VINUM ET ADOLESCENTIA, duplex incendium voluptatis est. Quid oleum flammae adjicimus? Quid ardenti corpusculo fomenta ignium ministramus? Paupropter stomachum et frequentes tuas infirmitates. uide, quibus causis uini potio concedatur: uix hoc stomachi dolor et frequens meretur infirmitas. et ne nobis forsitan de aegrotationibus blandiremur, modicum praecepit esse sumenet ne Timotheus imbecillitate supe
Abbreviated transcription (Latin):
exilieus spatã euaginauit ut re¬
gem ꝑcut̾et. Econtͣ rex ensẽ uagi¬
na exemut. Tunc unus er regissa¬
tellitib noĩe sabo rotharir a t̾go
ibidẽ occidert̃. Quatuor uͦ eiꝰ filiĩ qͥ
non aderant: ubi inuenti ibi ⁊ ꝑ¬
empti st̃. Fuit aũ liut prand rex uir
mire audacie. ita ut cũ eũ duo ar¬
migeri eiꝰ occide uellent. ⁊ hoc ei
ꝑlatũ fuisset:. in ꝓfundissimã sil¬
uã cũ eis solus ingressus. mox e¬
uaginatũ gladiũ contra eos tenen᷑.
ti. eni st̾ que machinau̾ant cuncłay
fessi. & de aliis quoꝙ hoc sunlit

Expanded text:
exiliens spatham evaginavit, ut reexiliens spatham evaginavit, ut regem percuteret. Econtra rex suum ensem vagina exemit. Tunc unus e regiis satellitibus nomine Subo Rothari a tergo ibidem occiderunt. Quattuor vero eius filii, qui non aderant, ubi inventi, ibi et perempti sunt. Fuit autem rex Liutprand vir multae audaciae, ita ut, cum eum duo armigeri eius occidere cogitarent, et hoc ei perlatum fuisset, in profundissimam silvam cum eis solus ingressus, mox evaginatum gladium contra eos tenens, ti, ei sunt quae machinaverant cuncta professi. Et de aliis quo
Abbreviated transcription (Latin):
obtinebat pͥncipatũ. fuit aũ uur
mire audacie. qui hostes suos sta¬
tim aggrediendo conterebat.
Iam supra quendã suũ adu̾sariũ
renũ tͣnsgressus cũ uno tantũ satelli¬
te suo irruit. eumq in suo cubiculo
residentẽ cũ siuis trucidauit. bella
quoq multa cũ saxonib ⁊ maxime
cũ ratpotho frisiorũ rege fortiter
gesfit. Hic et alios filios hu̾it. s ex
his p̃cipuus karolus extitit qui ei
post inpͥncipatu successit. It uͦ
liutprandus rex cũ in regno confir¬
niatus eẽt: eum rotharit suus con¬
sanguineus ꝑ m̾ĩe uoluit. Is enĩ
conuiuiũ ei in domo sua apd̾ tici¬
nũ pparauit. inqua domo uiros
fortissimos qui regẽ conuiuantem
extinguerent abscondit. Qd̾ cum
liuit prando nunciatũ fuisser: eũ
ad palaciũ suũ euocari p̃cepit.
Quẽ sic̃ ei dictũ fuerat loriea sub
ueste indutũ eum ip̃e manu ꝑtra¬
cłans reꝑit. Qͥ rotharit cũ se de¬
tectũ cognouisset: statim post se

Expanded text:
optinebat principatum. Fuit autem vir optinebat principatum. Fuit autem vir mirae, audaciae, qui hostes suos statim adgrediendo conterebat. Nam supra quendam suum adversarium, Rhenum transgressus, cum uno tantum satellite suo inruit eumque in suo cubiculo residentem cum suis trucidavit. Bella quoque multa cum Saxonibus, et maxime cum Ratpoto Frisionum rege fortiter gessit. Hic et alios filios habuit; sed ex his praecipuus Carolus extitit, qui ei post in principatu successit. 38. At vero Liutprand rex cum in regno confirmatus esset, eum Rotharit ejus consanguineus perimere voluit. Is enim convivium ei in domo sua apud Ticinum praeparavit, in qua domo viros fortissimos, qui regem convivantem exstinguerent, armatos abscondit. Quod cum Liutprando nuntiatum fuisset, eum ad palatium suum evocari praecepit; quem, sicut ei dictum fuerat, loricam sub veste indutum ipse manu pertractans reperit. Qui Rotharit cum se detectum cognovisset, statim post se
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliũ ueniens consiliũ. ab itiñe
mẽdio constantinopolun urbem
regressus theodosiũ orthõdoxũ
requirens imꝑatorẽ elegit: atq
coactũ in solio imꝑii confirma¬
uit. Qui theodost apũd niceã ci¬
uitatẽ a nastasiũ gram p̃lio uicit:
datoq sibi sacramento: eũ clericũ
fieri ac prb̃rm fecit ordinari. Ipse
uͦ ut regnũ accepit: mox in regia
urbe imaginẽ illã uenerandã in
qua sc̃e sinodus erant depicte.⁊
aphilippico fu̾at deiecta. pͥstino
in loco erexit. His dieb ita tyb̾is
flumꝰ mundauit. ut alueũ suũ
egressus. multa romane fecerit
exicia ciuitati: ita ut in uia lat̾anen
si ad iniã ⁊ semis staturã
excresc̾et. atq a porta sc̃i petri usꝙ
ad ipontẽ moluiũ aque se descen¬
angloꝵ gentis nobiles ⁊ ignobiles
uiri ⁊ femine. duces ⁊ pͥuati. diui¬
ni amoris instinctu de britannia
romã uenire consueuert̃. pũd
regnũ francoꝵ tunc tp̃ris pipinus

Expanded text:
ad alium versus consilium, ab itinere ad alium versus consilium, ab itinere medio Constantinopolitanam urbem regressus, Theodosium orthodoxum inquirens, imperatorem elegit atque coactum in solio imperii confirmavit. Qui Theodosius aput Niceam civitatem Anastasium gravi proelio vicit. Datoque sibi sacramento, eum clericum fieri ac presbiterum fecit ordinari. Ipse vero ut regnum accepit, mox in regia urbe imaginem illam venerandam, in qua sanctae sinodus erant depictae et a Filippico fuerat deiecta, pristino in loco erexit. His diebus ita Tiberis fluvius inundavit, ut alveum suum egressus multa Romanae fecerit exitia civi ad unam et semis staturam excrescerat atque a porta Sancti Petri usque ad pontem Molvium aque se descenAnglorum gentis nobiles et ignobiles, viri et feminae, duces et privati, divini amoris instinctu de Brittania Romam venire consuerunt. Aput regnum Francorum tunc temporis Pipinus
Abbreviated transcription (Latin):
nientib ad se exterarũ gentiũ
legatis uilib corã eis uestib si¬
ue pelliciis utebat᷑: utq minꝰ
patre raginb̾to siue solꝰ. usq ãd
annũ .xii. fuit quoq uir pius.
elemosinis deditꝰ. ac iusticie amator.
Incuiꝰ tẽporib t̾re ub̾tas nimia:
s tp̾ra fuere barbarica. huiꝰ ger¬
manꝰ gribertꝰ eo tẽpore in fraucrã
fugiens: ibidem usq ad diẽ mor¬
tis sue ꝑmansit. Huic fuert̾ filii
tres. quoꝵ qui maior natu excitir
raginbertus noĩe. nr̃is indieb au¬
relianensẽ ciuitatẽ rexit. Post
cuiꝰ ariberti fiinꝰ. asprandus
langobardoꝵ regno potitus treᷤᷤ
solirsi menses regnauit: uir ꝑ¬
randist̃. Cernentes au̾ langobardi
huiꝰ int̾itũ: luitpͣndũ eiꝰ filiũ in
regali consticuunt solio. Qd̾ aspͣn¬
dus dũ adhuc uiu̾et audiens: ual¬
de letatꝰ ẽ. Hoc tp̃r anastasius im¬
ꝑator classem in alȩxandria contͣ
sarracenos direxit. Cuiꝰ exercitus

Expanded text:
nientibus ad se exterarum gentium nientibus ad se exterarum gentium legatis, vilibus coram eis vestibus sive pelliciis utebatur; utque minus patre Ragimperto sive solus usque ad annum duodecimum. Fuit quoque vir pius, elymosinis deditus ac iustitiae amator; in cuius temporibus terrae ubertas nimia, sed tempora fuere barbarica. Huius germanus Gumpertus eo tempore in Franciam fugiens, ibidem usque ad diem suae mortis permansit. Huic fuerunt filii tres, quorum qui maior natu extitit Ragimpertus nomine nostris in diebus Aurelianensem civitatem rexit. Post cuius Ariperti funus Ansprand Langobardorum regnum potitus, tres solummodo menses regnavit; vir puandi sunt. Cernentes Langobardi huius interitum, Liutprandum, eius filium, in regali constituunt solio; quod Ansprand dum adhuc viveret audiens, valde laetatus est. 36. Hoc tempore Anastasius imperator classem in Alexandriam contra Sarracenos direxit. Cuius exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
S dũ arib̾tus in castris manere no¬
luisset. s pociꝰ ticinũ ciuitatẽ in¬
troisset: hoc facto ⁊ suis desꝑatio¬
nẽ ⁊ adu̾sariis audaciã p̃buit. Nui
postqͣm ciitatẽ ingressus ẽ. cũ sen¬
sisset quia ꝓ hoc facto suũ ex̾citũ
offensũ haberet: mox accepto con¬
silio ut in franciã sug̾et. qͣntũ sibi
utile duxit ex palacio aurũ su¬
stulit. Qui dũ fluiũ ticiensẽ
grauatꝰ auro tͣnsnatare uoluis¬
sit: ibidẽ corruens suffocatus
aquis extinctus ẽ. Cuiꝰ mnerasti¬
nũ diem corpꝰ inuentũ in pala¬
cio ordinatũ acdeinde ad basi¬
licã dñi saluatoris quã antiquꝰ
arib̾tus construx̾at ꝑlatũ. ibi
sepultũ ẽ. Hic in dieb quib re¬
gnũ tenuit uoctu egrediens et
hac illacq ꝑgens quidde eo a
singłis ciuitatib diceret᷑ ꝑ semet
ip̃m explorabat: ac diligent᷑ qua¬
lẽ iusticiã singłi iudices ppło suo
fac̾ent inuestigabat. Hic adue¬

Expanded text:
Sed dum Aripert in castris manere noSed dum Aripert in castris manere noluisset, sed potius Ticinum civitatem introisset, et suis hoc facto desperationem et adversariis audaciam praebuit. Qui postquam in civitatem regressus est, et sensisset, quia pro hoc facto suum exercitum offensum haberet, mox accepto consilio ut in Francia fugeret, quantum sibi utile duxit e palatio aurum sustulit. Qui dum fluvium Ticinum gravatus auro transnatare voluisset, ibique corruens, suffocatus aquis extinctus est. Cuius in crastinum diem corpus inventum, in palatio ordinatum ac deinde ad basilicam domini Salvatoris, quam antiquus Aripert construxerat, prolatum ibique sepultum est. Hic in diebus quibgnum tenuit noctu egrediens et hac illacque pergens, quid de eo a singulis civitatibus diceretur, per semet ipsum explorabat, ac diligenter, qualem iustitiam singuli iudices populo suo facerent, investigabat. Hic, adve
Abbreviated transcription (Latin):
murbe regia: philippicꝰ uisserat
auferri. Statuit aũ popłs roma¬
nus ne heretici imꝑatoris nomen
aut cartas aut figurã solidi sus¬
ciꝑent. Unde nec eiꝰ esfigies ineccłia
introducta ẽ: nec nom̃ ad missaꝵ
sollenna ꝓlatũ hic cũ anno uno¬
⁊ m̃sib sex regnũ egisset: contra
eũ anastasiꝰ qui ⁊ arthenꝰ dictusẽ.
insurgens. eũ regno expulit. ocłisq
pͥuauit. nec tam̃ occidit. Hic ana¬
stasiꝰ litt̾as constantino pape romã
ꝑ scolasticũ patͥciũ ⁊ exarcũ italie
direxit: quib se fautorẽ catho¬
lice fid̾i ⁊ sc̃i sexti concilii. p̃dica
nis exulasset. ꝓmoto tandẽ teuꝑtus
ixͦ. anno baioarioꝵ ductor exercitu
uenit itataliã. pugnauitq cũ ari¬
berto. ⁊ facta ẽ ex utraq parte mł¬
ta strages ppłoꝵ. S qͣmuis ad extre¬
niũ nox p̃liũ diremisset : certũ ta
m̃ẽ baioarios t̾ga u̾tisse. ⁊ arrberti
ex̾citũ uictorẽ ad castra remeasse.

Expanded text:
in urbe regia, Phyilippicus iusserat in urbe regia, Phyilippicus iusserat auferri. Statuit populus Romanus nec heretici imperatoris nomen aut chartas aut figuram solidis susciperent. Unde nec eius effigies in ecclesia introducta est, nec nomen ad missarum sollempnia prolatum. Hic cum annum un mensibus regnum gessisset, contra eum Anastasius, qui et Artemius dictus est, insurgens, eum regno expulit oculisque privavit, nec tamen occidit. Hic Anastasius litteras Constantino papae Romam per Scolasticum patricium et exarcum Italiae direxit, quibus se fautorem catholicae fidei et sancti sexti concilii praedicanis exulasset, promoto tandem Teutperto decimo anno Baioariorum ductor, exercitu venit Italiam pugnavitque cum Ariperto, et facta est ex utraque parte multa strages populorum. Sed quamvis ad extremum nox proelium dirimisset, certum tamen est, Baioarios terga praebuisse et Ariperti exercitum victorem ad castra remeasse.
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ iustinianũ ueniens. cũ eõ ab
urbe miliario septimo p̾ugnauit
uicit ⁊ occidit: regnũq eiꝰ adeptꝰ est
Imꝑauit aũ iustinianꝰ cũ filio tybe¬
rio in hac scd̾a uice annos .ui. quem
leo in expulsione illiꝰ narib detrunca¬
uit. Qmpost it̾m assũpto imꝑio quo¬
tiens defluentẽ guttã reuinatis ma¬
nu det̾sit: pene tociens aliquem ex
his qui contͣ eũ fuerant uigulari fe¬
cit. Mortuo denib his dieb patriar¬
cha petro. regimen aquileiensis eccłie
suscepit serentꝰ. qui fuit uir simpli¬
At uͦ philippieꝰ qui ⁊ bardanis dicłꝰ ẽ.
postquã in imꝑiali dignitate con¬
firmatꝰ est: cirũ de quo dixeramuᷤ
de pontificatu eiectũ ad gub̾nand̾
monast̾iũ fuũ poncũ redire p̃cepit.
hic philippicꝰ constantino pape lit¬
teras praui dogmatis direxit. qͣs
ille cũ apłice sedis concilio refpu¬
it: ⁊ huiꝰ rei causa fecit picturas
et huiꝰmi picturas cũ haberentur

Expanded text:
contra Iustinianum veniens, cum eo ab contra Iustinianum veniens, cum eo ab Urbe miliario duodecimo pugnavit, vicit et occidit regnumque eius adeptus est. Imperavit autem Iustinianus cum filio Tiberio in hac secunda vice annos sex. Quem Leo in expulsione illius naribus detruncavit; qui post iterum adsumpto imperio, quotiens defluentem gutta reumatis manu detersit, pene totiens aliquem ex his qui contra eum fuerant iugulari praecepit. 33. Mortuo denique his diebus patriarcha Petro, regimen Aquileiensis ecclesiae suscepit Serenus, qui fuit vir simpliAt vero Phylippicus, qui et Bardanis dictus est, postquam imperiali dignitate confirmatus est, Cyrum, de quo dixeramus, de pontificatu eiecto, ad gubernandum monasterium suum Pontum redire precepit. Hic Phylippicus Constantino pape litteras pravi dogmatis direxit, quas ille cum apostolice sedis concilio respuit; et huius rei causa fecit picturas et huiusmodi picturas, cum haberentur
Abbreviated transcription (Latin):
rũ regis regnũ rursũ recipiens: e¬
os qui se expulerant patͥcios occidit.¬
Leonẽ quoq et t̃yb̾iũ qui locũ eiꝰ usur¬
pau̾ant cepit ⁊ in medio circo corã om̃i
popło iugulari fecit. Gallicinũ quo¬
ꝙ patͥarchã constantinopolitanũ. eru¬
tis ocłis romã misit: cirũq abbatẽ
qui eũ uponto exulẽ aluerat ep̃m
ui loco gallicini constituit. Hic con¬
stantinũ papã ad se uenire uibens.
honorifice suscepit: ac remisit. Quẽ
ꝓstratꝰ in terrã ꝓ suis peccatis int̾ced̾e
rogans: cuncta eiꝰ pͥuilegia renouauit.
Qui cũ exercitũ in ponto mitt̾et ad cõ¬
p̃̾hendendũ philippicũ quẽ ibi relega¬
u̾at. multũ eũ idem uen̾abilis papa ꝓ¬
hibuit ne hoc facere deberet. s tam̃
inhibere non potuit. Exercitus quoq
qui missus fu̾at contͣ philippicũ. ad
partẽ se philippici contulit: eumq
imꝑatorẽ fecit Qui constantinõpolĩ

Expanded text:
rum regis regnum rursus recipiens, erum regis regnum rursus recipiens, eos qui se expulerant patricios occiditLeonem quoque et Tiberium, qui locum eius usurpaverant, cepit et in medio circo coram omni populo iugulari fecit. Gallicinum vero patriarcham Constantinopolitanum erutis oculis Romam misit Cyrumque abbatem, qui eum in Ponto exulem aluerat, episcopum in loco Gallicini constituit. Hic Constantinum papam ad se venire iubens, honorifice suscepit ac remisit; quem prostratus in terra pro suis peccatis intercedere rogans, cuncta eius ecclesiae privilegia renovavit. Qui cum exercitum in Ponto mitteret ad conprehendendum Filippicum, quem ibi religaverat, multum eum hisdem venerabilis papa prohibuit, ne hoc facere deberet; sed tamen inhibere non potuit. 32. Exercitus quoque, qui missus contra Filippicum fuerat, ad partem se Filippici contulit eumque imperatorem fecit. Qui Constantinopolim
Abbreviated transcription (Latin):
rex langobardorũ donationẽ pat̾¬
monii alpiũ cocciarũ que quondã
ãd ius ꝑtinuerant aplice sedis. s
a langobardis multo tp̃r fũat abla¬
ta restituit: et hanc donationẽ au¬
reis exaratã litt̾is direxit. hisetiã¬
dieb duoreges saxonũ ad uestigia
apłoꝵ romã uenientes: sub ueloci¬
tate ug obtabant defucti st̃. Timc
quoq uenit bñdictus archiep̃s me¬
diolanensis romã. ⁊ causã dixit ꝓ
eccłia ticinensi: s uictꝰ ẽ. eo qd apͥs¬
cis tp̃rib ticinenses ep̃i a romana
fuerant eccłia sacͣti. fuit aũ idem ue¬
uerabilis Benedictus archiep̃s uir egre¬
gie sc̃itatis. de quo ꝑ unu̾sã italiã
bone opinionis fama fraglauit. Ign᷑
defuncto trasemundo duce spolita
rogatus. Deniq uachilapus germa¬
nus fuit trasemundi. ⁊ cũ fre parit᷑
eundẽ rexit ducatũ. Atnͦ iustinia¬
nꝰ qui amisso pͥncipatu in ponto
exulabat auxilio terebelli bulga¬

Expanded text:
rex Langobardorum donationem patrrex Langobardorum donationem patrimonii Alpium Cottiarum, quae quondam ad jus pertinuerant apostolicae sedis, sed a Langobardis multo tempore fuerant ablatae, restituit, et hanc donationem aureis exaratam litteris diebus duo reges Saxonum ad vestigia apostolorum Romam venientes, sub velocitate, ut obtabant, defuncti sunt. 29. Tunc quoque venit Benedictus archiepiscopus Mediolanensis Romam et causam egit pro ecclesia Ticinensi; sed victus est, eo quod a priscis temporibus Ticinenses episcopi a Romana fuerant ecclesia consecrati. Fuit autem hisdem venerabilis Benedictus archiepiscopus vir egregiae sanctitatis, de quo per universam Italiam bonae opinionis fama flagravit. 30. Igitur defuncto Transamundo duce Spolitanrogatus. Denique Wachilapus germanus fuit Transamundi et cum fratre pariter eundem rexit ducatum. 31. At vero Iustinianus, qui amisso principatu in Ponto exulabat, auxilio Terebelli Bulga
Abbreviated transcription (Latin):
iugẽ ratbergã nõie. que cũ eẽt fa¬
ducis coniugẽ ẽẽ deceret. S ipse
ut erat uir sapiens. plus eiꝰ mo¬
res ⁊ humilitatẽ ueretundãq pu¬
diciciã : qm ceeporis aptitudinẽ
sibi cõplacere dicebat. De hac gͥ
coniuge tres pẽmo filios hoc est
rachis ⁊ ratchais ⁊ ahistulfũ uiros
strenuos genuit: quoꝵ natiuitaᷤ
humilitatẽ matͥs ad głam erex̃.
Quidux congregatis om̃inĩ nobi¬
liũ qui inbello de quo drrimꝰ obi¬
erant filiis: sic eos cũ suis natis
parit̾ nutͥuit. acsi ⁊ ip̃i ab eo ge¬
niti fuissent. Hac deniq etate gi¬
sulfus beneuentanorũ ductor surã ro¬
manorũ ciuitatẽ. hirpinũ atq arcim
pari mͦ opida cepit. Qͥgisulfus tp̃r
iob̾is pape cũ om̃i sua uirtute cãpa¬
niã uenit incendia ⁊ dep̃dationes
faciens multos captiuoꝵ cepit. et
usq in locũ qui orrea dr̃ castra me¬
tatꝰ ẽ nullusq ei resiste̾ potuit. ad

Expanded text:
iugem Ratpergam nomine; quae cum esset faiugem Ratpergam nomine; quae cum esset faducis coniugem esse deceret. Sed ipse, ut erat vir sapiens, plus eius mores et humilitatem verecundamque pudicitiam quam corporis pulchritudinem sibi conplacere, dicebat. De hac igitur coniuge tres Pemmo filios, hoc est Ratchis et Ratchait et Ahistulfum, viros strenuos, genuit. Quorum nativitas humilitatem matris ad gloriam erexit. Qui dux, congregatis omnium nobilium qui in bello de quo diximus obierant filiis, sic eos cum suis natis pariter nutrivit, acsi et ipsi ab eo geniti fuissent. 27. Hac denique aetate Gisulfus Beneventanorum ductor Suram Romanorum civitatem, Hirpinum atque Arcim pari modo oppida cepit. Qui Gisulfus tempore Iohannis papae cum omni sua virtute Campaniam venit, incendia et depraedationes faciens, multos captivorum cepit et usque in locum qui Horrea dicitur castrametatus est, nullusque ei resistere potuit. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
emuloꝵ. Ibi tam̃ unus ex langobar¬
dis noĩe mumnichis. qui pat̾ post pet
foroiulani. ⁊ursi cenetensis ducũ ex¬
tiut. solus fortit̾ uurilit̾ fecit. Is cũ
de eque deiectus ẽẽt. et eũ unus ex
sclauis subito inuadens manus eiꝰ¬
fune ligasset: ipse manib ligatis
lanceã ab eiꝰdẽ sclaui dextera ext̃¬
hens eũ cũ ipsa ꝑcussit: ⁊ ligatꝰ ꝑ
asꝑa loca se deiciens euasit. Hec ido
uł maxime in hac posuimꝰ historia.
nequid alicui ꝑ contentionis malũ
simile contingat. Mortuo itaq fer¬
dulfo duce hoc mͦ: in eiꝰ loco ordina¬
tusẽ coruolus. Qui pauco tp̃r duca¬
tũ tenens dũ regem offendisset.
euulsis ocłis dedecorose uixit. Bem
ceps uͦ pemmo ducatũ ꝓm̃ut : qui
fuit hõ ingemosus et utilis patrie.
hic patre genitꝰ billone qui de bel¬
luno fu̾at: s ꝓpt̾ seditionẽ qͣm illuc
fec̃at in foro uili post ueniens ibi pa¬
cisice urxit. Hic pemmo habuit con¬

Expanded text:
aemulorum. Ibi tamen unus e Langobaraemulorum. Ibi tamen unus e Langobardis nomine Munichis, qui pater post Petri Foroiulani et Ursi Cenetensis ducum extitit, solus fortiter et viriliter fecit. Is cum de equo eiectus esset, et eum unus e Sclavis subito invadens eius fune conligasset, ipse manibus ligatis lanceam ab eiusdem Sclavi dextera extrahens, eum cum ipsa percussit, et ligatus per aspera se loca deiciens evasit. Haec ideo vel maxime in hac posuimus historia, ne quid aliquid per contentionis malum simile contingat. 25. Mortuo itaque Ferdulfo duce hoc modo, in eius loco ordinatus est Corvolus. Qui pauco tempore ducatum tenens, dum regem offendisset, evulsis oculis dedecorose vixit. 26. Deinceps vero Pemmo ducatum promeruit, qui fuit homo ingeniosus et utilis patriae. Hic patre genitus Billone, qui de Belluno fuerat, sed propter seditionem, quam illuc fecerat, in Forumiuli post veniens, ibi pacifice vixit. Hic Pemmo habuit con
Abbreviated transcription (Latin):
bo arga uocau̾is. stunc aũ ira dei
ueniat suꝑ illũ: qui post̾ior e nobis¬
ad hos sclauos accesserit. Et hec dicenꝰ
tis unde grauis erat ascensus. ad castra
contendere cepit sclauoꝵ. ferdulfuln
opprobriũ ducens si nonipe ꝑ eadem
difficilia loca suꝑ sclauos irrueret
eum ꝓ asꝑa queꝙ ⁊ difficilia iniuias
loca sortitusẽ. Quẽ suus exercitus m¬
pe ducens ducẽ ñ sequi. subseqͥ⁊ ip̃e
cepit. Uidentes itaq sclaui eos ꝑ deueri
loca suꝑ se uenire. pp̃arauert se urilr.
et magis lapidib ac securib qͣm aniꝰ
cont᷑ eos pugnantes. pene om̃is deiecto
equis ꝑemert̾: sicq uictoriã ñ uirib
s sasu ad epti st̃. Ibi om̃is nobilitas pe¬
riit forouilanoꝵ: ibi ferdulfus duxe¬
aadit. ibi⁊ ille qui eũ ꝓuocau̾at extin¬
ctusẽ. Tantiq ibi uiri fortes ꝑ conten¬
tionis malũ ⁊ imꝓuidentiã debellati
sunt: qͣnti possent ꝑ inram concordĩ
et salubre consiliũ multa milia sterne

Expanded text:
erbo arga vocaveris. Nunc autem ira Dei erbo arga vocaveris. Nunc autem ira Dei veniat suad hos Sclavos accesserit". Et haec dicens, tis, unde gravis erat ascensus, ad castra contendere coepit Sclavorum. Ferdulfus vero opprobrium ducens, si non ipse per eadem difficilia loca super Sclavos inruerit, eum per aspera quaeque et difficilia inviaque loca secutus est. Quem suus exercitus, turpe ducens ducem non sequi, subsequi et ipse coepit. Videntes itaque Slavi eos per devexa loca supervenire, praeparaverunt se viriliter, et magis lapidibus ac securibus quam armis contra eos pugnantes, pene omnes dejectos equis peremerunt, sicque victoriam non viribus, sed casu, adepti sunt. Ibi omnis nobilitas periit Forojulianorum, ibi Ferdulfus dux cecidit, ibi et ille qui eum provocaverat exstinctus est. Tantique ibi viri fortes per contentionis malum et inprovidentiam debellati sunt, quanti possent per unam concordiam et salubre consilium multa milia sternere
Abbreviated transcription (Latin):
culis factũ eẽt: argathait sic enĩ
nom̃ habebat eosdẽ fugisse respon¬
dit. Tunc ei ferdulfus indignans
ita locutꝰ ẽ. Qñ tualiquid fortit᷑
facere pot̾as qui argaith ab arga
nom̃ deductũ habes: Cui ille ma¬
rina stimulatꝰ ua. ut erat uirfor¬
tissimꝰ: ita respondit. Sic uelit ds̃
ut ñ antea ego ⁊ tu dux ferdulfe
exeamꝰ de hacuita : qͣm cognoscãt
alii quis ex nob̾ magis ẽ arga.
hec cũ sibi miice uulgaria u̾ba
locuti fuissent:: contigit ñ post mł̾¬
uentu dux ferdulfus pmia dedet
cũ magnis uirib aduentaret. u
cũ castra in sũmo montis uertice n¬
suissent. ⁊ pene ex om̃i parte difte¬
le eẽt ad eos accẽd̾e: ferdulfus die
cũ exercitu suꝑueniens cepiteunde
monte circuire. ut ꝑ loca planioea
suꝑ eos posset irruere. Tunc arga
de quo p̃misimꝰ ita ferdulfo dixit.
Mem̃to dux ferdulfe. qd̾ me ẽeui¬
ertẽ ⁊ inutilẽ dixeris: ⁊ uulgariũ¬

Expanded text:
culis factum esset, Argait ei – sic enim culis factum esset, Argait ei – sic enim nomen habebat –, eosdem fugisse, respondit. Tunc ei Ferdulfus indignans ita locutus est: 'Quando tu aliquid fortiter facere poteras, qui Argait ab arga nomen deductum habes?' Cui ille maxima stimulatus ira, ut erat vir fortis, ita respondit: 'Sic vellit Deus, ut non antea ego et tu, duexeamus de hac vita, quam cognoscant alii quis ex nobis magis est arga. Haec cum sibi invicem vulgaria verba locuti fuissent, contigit non post muluorum adventu dux Ferdulfus praemia dederat, cum magnis viribus adventaret. Qui cum castra in summo montis vertice posuissent, et pene ex omni parte difficile esset ad eos accedere, Ferdulfus dux cum exercitu veniens, coepit eumdem montem circuire, ut per loca planiora super eos posset irruere. Tunc Argaid, de quo praemisimus, ita Ferdulfo dixit: Memento, dux Ferdulfe, quod me esse inertem et inutilem dixeris, et vulgari v
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ ancis arnułsi filiꝰ qui dẽ
noĩe antisse quondã troiani cre¬
dit᷑ appellatꝰ. sub noĩe maioris do¬
inus regebat pͥncipatũ. Mortuo qͦ
apd̾ forouili adone quẽ direram᷑
lociseruatorẽ fuisse ferdulfus du¬
catũ suscepit: qui de partib ligu¬
rie extitit: homo lubricus ⁊elatꝰ
Qui dũ uictorie laudẽ de sclaui᷑
habere cepit: magna sibi ⁊ foro¬
iulanis detͥmenta inuexit. his pre¬
mia quibdã sclauis dedit. ut ex̃¬
citũ sclauorũ in eandẽ ꝓuinciam
sua adhortatione ĩmitt̾ent. Qd
truncłi sclauoꝵ suꝑ greges ⁊ pa¬
stores ouiũ qui in eoꝵ uicinia pas¬
⁊ cebant᷑: et de eis p̃das abigerunt.
Subsecutꝰ ẽ hos rector loci illiꝰ quẽ
s sculdais lingua ꝓpͥa dicunt: uir
inobilis animoq ⁊ inrib potens:
s tam̃ eosdẽ latruncłos asseqͥ non
potuit. Cui exinde reu̾tenti dux
ferdulfus obuiã effectꝰ ẽ. Quem
dũ int̾rogaret quid de illis latrũ¬

Expanded text:
regnum Anschis, Arnulfi filius, qui de regnum Anschis, Arnulfi filius, qui de nomine Ansehise quondam Troiani creditur appellatus, sub nomine maioris domui gerebat principatum. 24. Mortuo quoque aput Foroiuli Adone, quem dixeramus lociservatorem fuisse, Ferdulfus ducatum suscepit, qui de partibus Liguriae extitit, homo lubricus et elatus. Qui dum victoriae laudem de Sclavis habere cupiit, magna sibi et Foroiulanis detrimenta invexit. His praemia quibusdam Sclavis dedit, ut exercitum Sclavorum in eadem provinciam sua adhortatione inmitterent. Qutrunculi Sclavorum super greges et pastores ovium, quae in eorum vicinia pascebantur, et de eis praedas abigerunt. Subsecutus est hos rector loci illius, quem 'sculdahis' lingua propria dicunt, vir nobilis animoque et viribus potens; sed tamen eosdem latrunculos adsequi non potuit. Cui exinde revertenti dux Ferdulfus obviam factus est. Quem dum interrogaret, quid de illis latrun
Abbreviated transcription (Latin):
diruit. Rex gͥ aribertus confir¬
matus in regno: sigibrandũ as¬
prandi filiũ oculis priuauit. Om̃sq
qui ei consanguinitate iuncti fu¬
erant diu̾sis mõdis afflixit: mino¬
rẽ qͦ Asprandi filiũ litpͤndũ in
custodia tenuit. Quẽ quia despica¬
bilẽ ꝑsonã ⁊ adhuc adolescentulũ¬
uidit. non solũ in eiꝰ corpore um¬
dictã aliqmͣ murme gessit: s eũ
ut ad patrẽ suũ ꝑgeret abire ꝑ¬
misit. Qd̃ dĩ om̃ipotentis nutu
factũ fuisse. qui eum ad regnigu¬
beruacła p̃parabat: dubiũ non est.
Igit᷑ luitprandus ad patrẽ suũ mn
baioaria ꝓfectus ei de suo aduentu
inestimabile gaudiũ fecit. Urorẽ
uꝰ aspnͣdi theodoratã noĩe rexari¬
bertꝰ cõp̃hendi fecit. que cũ se
uoluntate feminea reginã futurã
ẽẽ iactaret: naso aurib abscisis
decore faciei sue deturpata ẽ. Pa¬
ri etiã mͦ ⁊ g̾manã luiprandi
noĩe arona. deformis effecta est.
Hoc tp̃r apud gallias in francoꝵ

Expanded text:
isit. Rex igitur Aripertus, confirmato regno, Sigibrandum Ansprandi filium oculis privavit, omnesque qui ei consanguinitate juncti fuerant diversis modis afflixit. Minorem quoque Ansprandi filium Liutprandum in custodia tenuit, quem quia despicabilem personam et adhuc adolescentuluit, non solum in eius corpore vindictam aliquam minime ingessit, sed eum, ut ad patrem suum pergeret, abire permisit. Quod Dei omnipotentis nutu factum fuisse, qui eum ad regni gubernacula praeparabat, dubium non est. Igitur Liutprand ad patrem suum in Baioariam profectus, ei de suo adventu inaestimabile gaudium fecit. Uxorem vero Ansprandi Theodoradam nomine rex Aripert conprehendi fecit. Quae cum se voluntate feminea reginam futuram esse iactaret, naso atque auribus abscisis, decore suae faciei deturpata est. Pari etiam modo et germana Liutprandi nomine Aurona deformis effecta est. 23. Hoc tempore aput Gallias in Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
runt ut bononiã cõp̃hend̾ent: ub
tc̃ uualtari. peredeo. ⁊ truotear
morabant᷑ incastris. sͥ sr̃ roma¬
nos irruentes. multã de eis stragẽ
fecert̾: reliqͦsq fugã pet̾e cõpulet¬
Iis dieb trasemundꝰ contͣ regẽ sx¬
bellauit. Suꝑ quẽ rex cũ exercitu ue¬
uiens. ip̃e trasemundus romã fugi
petuit: incuiꝰ loco hilderieꝰ ordinat᷑
ẽ. Mortuo aũ romoaldo iuniore be
eiꝰ filiꝰ adhuc paruulꝰ remansit
Contͣ quẽ aliqui insurgentes. es
moliti st̃ extinguere. S beneuen¬
tanoꝵ ppłs qui sius dductorib sẽꝑ
fidelis extitit. eos ꝑemert̾: sui du¬
cis uitã seruantes. Quigisulfus
tantũ ppłm regeñdũ ñ eẽt: luit¬
prandꝰ rex beneuentũ tc̃ ueniens
ẽxinde eũ abstulit: ⁊ apd̾ bñuen¬

Expanded text:
runt ut Bononiam comprehenderent, ubi runt ut Bononiam comprehenderent, ubi tunc Walcari, Peredeo et Rothari morabantur in castris. Qui super Romanos irruentes, multam de eis stragem fecerunt, reliquosque fugam petere compuleis diebus Transamundus contra regem rebellavit. Super quem rex cum exercitu veniens, ipse Transamundus Romam fuga petiit. In cuius loco Hildericus ordinatus est. Mortuo autem Romualdo iuniore Beneius filius adhuc parvolus, remansit. Contra quem aliqui insurgentes, eum moliti sunt extinguere; sed Beneventanorum populus, qui suis ductoribus semper fidelis extitit, eos perimerunt, sui ducis vitam servantes Qui Gisulfus tantum populum regendum non esset, Liutprand rex Beneventum tunc veniens, eum exinde abstulit et aput B
Abbreviated transcription (Latin):
gressi. usq ad ꝓuinciã uenerunt.
et capta arelate oĩa circũquaq de¬
molit sunt. Tc̃ karolus legatos cũ
num̃ib ad lintprandũ regem mit¬
tens: ab eo contra sarracenos au¬
tiliũ poposcit. Quo cõꝑto gens¬
sarracenoꝵ. mox ab ilł regionib
aufugit. Liu tpͣndꝰ uͦ cũ om̃i exerti¬
tu suo ad icaliã rediit. Multa idẽ
regnator contͣ romanos bella ges
eiꝰ exertitꝰ cesus ẽ: ⁊alia uice apũd
uicũ pilleũ rege in penthapoli de¬
morante magna multitudo horum
qui regi munuscła uł exenia. uł sin¬
głarũ eccliaru dona deferebant:
a romanis irruentib cesa uł capta
E. Rursus cũ rauennã hildebrans
regis nepos ⁊ ꝑedeo uincentinꝰ dux
obsiderent: irruentib subito ue¬
neticis hilde brandꝰ ab eis captꝰ est.
peredeo uirilit̾ pugnans occubu¬
it. In sequenti quoq tp̃r romam
ti unui̾salit̾ habentes in capite a¬
gathonẽ ꝑusmorũ ducem uere¬

Expanded text:
gressi, usque ad Provinciam venerunt, gressi, usque ad Provinciam venerunt, et capta Arelate, omnia circumquaque demoliti sunt. Tunc Carolus legatos cum muneribus ad Liutprandum regem mittens, ab eo contra Sarracenos auxilium poposcit; qui Sarracenorum mox ab illis regionibus aufugit; Liutprandus vero cum omni suo exercitu ad Italiam rediit. Multa idem regnator contra Romanos bella gesseius exercitus caesus est, et alia vice, cum aput vicum Pilleum, rege in Pentapoli demorante, magna mulqui regi munuscula, vel xenia, vel singularum Ecclesiarum dona deferebant a Romanis irruentibus caesa vel capta est. Rursus cum Ravennam Hildebrandus regis nepos et Peredeo Vincentinus dux obtinerent, irruentibus subito Veneticis, Hildebrandus ab eis captus est, Peredeo viriliter pugnans occubuit. In sequenti quoque tempore Romani ti universaliter, habentes in capite Agathonem Perusinorum ducem, vene
Abbreviated transcription (Latin):
dolorẽ ñ ferens euaginato pene gla
cohibuisset. Hoc mͦ langobardis cop̃¬
hensis. erfemar qui umis ex eis fu̾at
euagiiato gladio multis se uiseqñ¬
tib ipse se uirilit̾ defendens in ba¬
silicã sc̃i michaelis confugit: ac demñ
regis indulgentia solus ĩpunitatẽ ꝓ¬
meruit cet̾is longo tp̃r in innelis ex¬
¶ cruciatis:
Nachis deniq apud forouili dux ut
dixeramꝰ effectus in carniolã sclauoꝵ
om̃ia deuastauit. ubi cũ sclaui suꝑ
eũ subito irruissent. ⁊ ip̃e ad huclan¬
ceã suã ab armigero ñ abstulisset.
eũ qui pͥmꝰ ei occurrit claua quam
manu gestabat ꝑcutiens eiꝰ uitã er¬
tiuxit. Cirra hec tp̃ra karołꝰ pͥn¬
ceps francoꝵ pipinũ filiũ suum ad
luit prandũ direxit: ut eiꝰ uxta mo¬
rem capillũ sutcid̾et. Quieiꝰ cesari¬
non longe auarbone bellũ cõmit¬
tens: eossic̃ et pͥus maxima cede ꝓst¬
uit. It̾ato sarraceni galloꝵ fines in¬

Expanded text:
dolorem non ferens, evaginato pene gladdolorem non ferens, evaginato pene gladcohibuisset. Hoc modo his Langobardis conprehensis, Herfemar, qui unus ex eis fuerat, evaginato gladio, multis se insequentibus, ipse se viriliter defensans, in basilica beati Michahelis confugit, ac deinde regis indulgentia solus inpunitatem promeruit, ceteris longo tempore in vinculis excruciatis. 52. Ratchis denique aput Foroiuli dux, ut dixeramus, effectus, in Carniolam Sclavoruomnia devastavit. Ubi cum Sclavi super eum subito inruissent, et ipse adhuc lanceam suam ab armigero non abstulisset, eum qui primus ei occurrit clava, quam manu gestabat, percutiens, eius vitam extincxit. 53. Circa haec tempora Carolus princeps Francorum Pipinum suum filium ad Liutprandum direxit, ut eius iuxta morem capillum susciperet. Qui eius caesarinon longe a Narbone bellum committens, eos sicut et prius maxima caede prostravit. Iterato Sarraceni Gallorum fines in
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ patͥarcbã cũ multis nobilib lan¬
gobardis consiliũ iniit: app̃hensũq
eũ ad castellũ nociũ qd̾ supra mare si¬
tũ ẽ duxit. Indeq eũ inmare p̃cipita¬
re uoluit: s tam̃ deo inhibente mini¬
me fecit. Intra carcerẽ tam̃ eũ retentũ
paue tͥbulationis sustentauit. Qd̃ rex
lutprandus audiens in magnã iram
exarfit: ducatũq pemmoni aufereus.
rachis eiꝰ filiũ in loco eiꝰ ordinauit. Tunc
penimo cũ suis disposuit ut in sclauo¬
rũ patriã fugẽt: s rachis eiꝰ filiꝰ a rege
supplicauit: patrẽq in regis gr̃am
reduxit. Accepta itaq peminio fidu¬
cia qd uicħ mali paterent᷑ ad regen
cũ om̃ib langobardis quib consiliũ
habuerat ꝑrexit. Tẽ rex in iudiciore¬
sidens: pemmonẽ ⁊ duos eiꝰ filios ra¬
p̃cepit. Rex uͦ eleuata uoce. om̃s illos
qui pẽmoni adheserant nominati¬
ue cõp̃hende iussit. Tunc aistulfus

Expanded text:
eundem patriarcham cum multis nobilibus Laneundem patriarcham cum multis nobilibus Langobardis consilium iniit adprehensumque eum ad castellum Potium, quod supra mare situm est, duxit indeque eum in mare praecipitare voluit, sed tamen Deo inhibente minime fecit; intra carcerem tamen eum retentum pane tribulationis sustentavit. Quod rex Liutprand audiens, in magnam iram exarsit, ducatumque Pemmoni auferens, Ratchis, eius filium, in eius loco ordinavit. Tunc Pemmo cum suis disposuit, ut in Sclavorum patriam fugeret; sed Ratchis, eius filius, a rege supplicavit patremque in regis gratiam reduxit. Accepta itaque Pemmo fiducia, quod nihil mali pateretur, ad regem cum omnibus Langobardis, quibus consilium habuerat, perrexit. Tunc rex in iudicio residens, Pemmonem et eius duos filios Rapraecepit. Rex vero elevata voce omnes illos qui Pemmoni adhaeserant nominative conprehendere iussit. Tunc Aistulfum
Abbreviated transcription (Latin):
post hanc ⁊ aliã coniugẽ nomine
ranigundã filiã gaĩdoaldi brixia¬
ni ducis. QRauis sane ꝑ idemtẽ¬
pus int̾ pẽmonẽ ducẽ ⁊ calistũ pa¬
triarchã discordia surrexit. Cau¬
sa aũ huiꝰ discordie ista fuit. Ad ue¬
niens ant̾iore tp̃r fidentiꝰ ep̃s de ca-¬
stro iulanensi cũ uoluntate suꝑ iorũ
ducũ int᷑ forotulanensis castri muros
eiꝰ loco ep̃s ordinatꝰ ẽ. Usq ãd eundẽ
enĩ diem suꝑiores patͥarche qͥa in a¬
quileia ꝓpt̾ romanoꝵ incursionẽ
habitare minime pot̾ant: sedem ñ
in forouili s in cormones habebant.
Qd̾ calisto qui erat nobilitate con¬
spicuus satis displicuit. ut in eiꝰ dioce¬
si cũ duce ⁊ langobardis ep̃s habitaret.
et ip̃e tantũ uulgo sociatꝰ uitã ducẽt.
Qͥd plura : Contra eundẽ amatorẽ
ep̃m egit. eumq de forouili expulit:
atq in illiꝰ domũ sibi habitationẽ sta¬
tuit. Hac de causa penimo dux contͣ

Expanded text:
post hanc et aliam coniugem nomine post hanc et aliam coniugem nomine Ranigundam, filiam Gaidualdi Brexiani ducis. 51. Gravis sane per idem tempus inter Pemmonem ducem et Calistum patriarcham discordiae rixa surrexit. Causa autem huius discordiae ista fuit. Adveniens anteriore tempore Fidentius episcopus de castro Iuliensi, cum voluntate superiorum ducum intra Foroiulani castri muros eius loco episcopus ordinatus est. Usque ad eundem enim diem superiores patriarchae, quia in Aquileia propter Romanorum incursionem habitare minime poterant, sedem non in Foroiuli, sed in Cormones habebant. Quod Calisto, qui erat nobilitate conspicuus, satis displicuit, ut in eius diocesi cum duce et Langobardis episcopus habitaret et ipse tantum vulgo sociatus vitam duceret. Quid plura? Contra eundem Amatorem episcopum egit eumque de Foroiuli expulit atque in illius domo sibi habitationem statuit. Hac de causa Pemmo dux contra
Abbreviated transcription (Latin):
castra emilie. feronianũ. ⁊ mon¬
tẽ belliũ. buxeta ⁊ ꝑsiceta. bono¬
niã ⁊ pentapolĩ. ausunũq inua¬
sit. Pari qͦ mͦ tẽ ⁊ futricũ ꝑuasit
s post aliqͦt dies it̾m romanis rẽd¬
ditũ ẽ. idem tempꝰ leo augustus
ad peiora ꝓgressus ẽ: ita ut cõpelłet
om̃s constantinopolĩ habitantes
tam ui qͣm blandiciis ut depoñent
ubicũꝙ haberent᷑ inagines tam
tricis. uł om̃iũ sc̃orũ: easq in me¬
dio ciuitatis incendio concrema¬
rifecit. Et quia pleriq ex popło
tale scelus fieri p̃pediebant. aliqͣnͣ¬
tiex eis capite truncati aliĩ parte¬
nus patͥarcha non consentiens a
ꝓpͥa sede depulsus ẽ: et eiꝰ loco ana¬
stasius prbr̃ ordinatꝰ. Romoasd¬
deniq dux beneuenti uxorẽ sortitꝰ
ẽ gundebergã noĩe que fuit filia au¬
roue luit prandi regis sororis de qua
filiũ genuit quẽ noĩe sui patris
gisulfũ appellauit. Habuit rursũ

Expanded text:
castra Emiliae, Feronianum et Moncastra Emiliae, Feronianum et Montembellium, Buxeta et Persiceta, Bononiam et Pentapolim Auximumque invasit. Parsed post aliquot dies iterum Romanis redditum est. Per idem tempus Leo Augustus ad pejora progressus est, ita ut compelleret omnes Constantinopoli habitantes, tam vi quam blanditiis, ut deponerent, ubicunque haberentur, imagines tam tricis, vel omnium sanctorum, easque in medium civitatis incendio concremari fecit. Et quia plerique ex populo tale scelus fieri praepediebant, aliquanti ex eis capite truncati, alii corponus patriarcha non consentiens, a propria sede depulsus est, et ejus in loco Anastasius presbyter ordinatus esdenique dux Beneventi uxorem sortitus est Gumpergam nomine, quae fuit filia Auronae, Liutprandi regis sororis. De qua filium genuit, quem nomine sui patris Gisulfum appellavit. Habuit rursum
Abbreviated transcription (Latin):
iutprandus quoq audiens qd
sarraceni depopłarent sardiniã.
etiã loca illa ubi ossa scĩ augusti¬
ni ep̃i ꝓpt̾ uastationẽ barbaroꝵ
olim translata ⁊ bonorifice fu̾ant
condita fedarent: misit ⁊ dato
magno p̃cio accepit ⁊ tͣnstulit ea
in urbẽ ticinensẽ: ibiq cũ debi¬
to tanti patris honore recondi¬
raueniiã obsedit ⁊ axem inuasicati
destruxit. lunc paulus patͥciꝰ ex ra¬
uenua misit: qui pontificẽ int̾i¬
m̃ent. S langobardis ꝓ defensioẽ
pontificis repugnantib. spolitansᷤ
in salario ponte. ⁊ ex aliis partib
langobardis tuscis resistentib:
consiliũ rauennaciũ dissipatũ ẽ.
Iac tempestate leo imꝑator
apud constantinopolĩ sc̃oꝵ ima¬
gines depositas incendit. Roma¬
S pontifex hoc fac̾e contẽpfit. Oĩs
quoq rauenne exercitꝰ uł uenecia¬
rũ talib iussis uno animo resti¬
terunt: ⁊ nͥ eos pontifex ꝓhibuis¬
set. imꝑatorẽ suꝑ se constituere stͥ
aggressi. Rex quoq luit prandꝰ

Expanded text:
iudprandus audiens, quod Sarraceni, .depopulata Sardinia, etiam loca fedarent illa, ubi ossa sancti Augustini episcopi propter vastationem barbarorum olim translata et honorificę fuerant condita, fedarent, misit, et dato magno pretio, accepit et transtulit ea in urbem Ticinensem ibique cum debito tanti patris honore recondiRavennam obsedit, Classem invasit atque destruxit. Tunc Paulus patricius ex Ravenna misit qui pontificem interemerent; sed Langobardis pro defensione pontificis repugnantibus, Spoletinis in Salario ponte et ex aliis partibus Langobardis Tuscis resistentibus, consilium Ravennantium dissipatum est. Hac tempestate Leo imperator aput Constantinopolim sanctorum imagines depositas incendit Romaavit. Sed pontifex hoc facere contempsit. Omnis quoque Ravennae exercitus vel Venetiarum talibus iussis uno animo restiterunt, et nisi eos pontifex prohibuisset, imperatorem super se constituere sunt adgressi. Rex quoque Liutprand
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃. Deĩ post .x. anuos cũ uxorib⁊
paruulis uenientes: aquitanam
gallie ꝓuinciã qͣi habitaturi ingres¬
si sunt. Karolus siquidẽ cũ eudone
aquitame pͥncipe tunc discordiã
habebat. Qui tam̃ in unũ se coniun¬
gentes: contͣ eosde sarracenos pari
consilio dimicauerunt. Nam irru¬
lia sarracenoꝵ int̾emert̃. Ex francoꝵ
uͦ parte: mille ⁊ qͥngenti tantum
ibi cecidert̃. Pudo quoq cũ suis sr̃
eorũ castra irruens: parimͦ młtos
etiã tp̃r eadẽ sarrace norũ genscum
immenso exertitu ueniens: constan¬
pestilentiaq perirent: ac sic apat¬
te sue obsidionis abscełent. Quiin¬
de egressi uulgarũ gentẽ que ẽ sr᷑
danubiũ posita bello aggrediunt᷑
et ab hac quoq uicti ad suas naueᷤ
refugiunt. Qͥb cũ altũ per̾ent. ir¬
ruente subita tempestate. pluri.¬
nĩ etiã mersis siue contritis nauib¬

Expanded text:
runt. Deinde post decem annos cum uxoribus et runt. Deinde post decem annos cum uxoribus et parvulis venientes, Aquitaniam Galliae provinciam quasi habitaturi ingressi sunt. Carolus siquidem cum Eudone Aquitaniae principe tunc discordiam habebat. Qui tamen in unum se coniungentes, contra eosdem Sarracenos pari consilio dimicarunt. Nam inrulia Sarracenorum interimerunt; ex Francorum vero parte mille et quingenti tantum ibi ceciderunt. Eudo quoque cum suis super eorum castra inruens, pari modo multos etiam tempore eadem Saracenorum gens cum immenso exercitu veniens, Constanpestilentia, perirent, ac sic pertaesi obsidionis, abscede regressi, Bulgarorum gentem quae est super Danubium, bello aggrediuntur: et ab hac quoque victi refugiunt ac naves repetunt. Quibus cum altum peterent, irruente subita tempestate, plurimi etiam, mersis sive confractis