comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes fuerint. illi probari probaueruit.
illi scierut quid eẽt optimum. seq ip¬
sos sensibus spoliant. racione abdi¬
cant. dũari ens errorib credunt: Sͤ
implicati rerum om̃ium ignorancia.
nec se nec deos suos nor̾. atqz utinaz
soli desipere uellent: alios eciain in
consorcium in ali sin rapiunt. quasi
habituri sola cium deperdicione multo¬
rum: Sed ipsa ignoracio efficit. ut ĩ
persequendis sapientibus tain ma¬
li sint: ffiugunt qz se illis consulere.
illos ad bonam mentem uelle reuoca¬
re: Nou igitur hoc sermoue aut aliq̃
racione reddita facere nituntur. Mi¬
nme. seduiatq tormentis: O mra
et ceta clemencia. In hiis putatur ma¬
la mens esse qui fidem seruare conan¬
tur. In carinficib autem bona: Iu hiis¬
ne mala mens est. qui coutra ius hu¬
manitatis. contra fas oue la ceran¬
tur an pocius in hiis qui ea faciunt
incorporibus innocencium. que nec se¬
mssum latrones. nec irascissimi hos¬

Expanded text:
tes fuerint, illi probaverint, tes fuerint, illi probaverint, illi scierint, quid esset optimum; seque ipsos sensibus spoliant, ratione abdicant, dum alienis erroribus credunt. Sic impliciti rerum omnium ignorantia, nec se, nec deos suos norunt. Atque utinam soli errare, soli desipere vellent! Alios etiam in consortium mali sui rapiunt, quasi habituri solatium de perditione multorum. Sed haec ipsa ignoratio efficit, ut in persequendis sapientibus tam mali sint, fingantque se illis consulere, illos ad bonam mentem velle revocare. Num igitur hoc sermone, aut aliqua ratione reddita facere nituntur? Minime; sed vi atque tormentis. O mira, et caeca dementia! In iis putatur mala mens esse, qui fidem servare conantur; in carnificibus autem bona. In iisne mala mens est, qui contra jus humanitatis, contra fas omne lacerantur? an potius in iis qui ea faciunt in corporibus innocentum, quae nec saevissimi latrones, nec iratissimi hos
Abbreviated transcription (Latin):
deus ipse constituit qui spiritibus ĩ¬
iustis eternum paranit igneu. qd̃
ip̃e peruates suos impiis ac rebellib
comiinatur. Discant igitur. et su
arum et alieuarum interfectores a¬
nimaꝵ ꝙͣ in expiabile facinus admͭ¬
tant: primum quod se ipsos ingu¬
lant perditissims demoiibus serni¬
endo quos deus meterna supplicia dap¬
nabit. deinde qd̃ nec ab ab aliis deu
coli paciuntur. sed auertere honnes
ad mortifera sacra contendunt: Ni¬
tunturq diligencia sumina. ne qua
sit anima incolomis interra. que
saluo statu suo spectet inceliumn: qͥd
aliud dicam quam miseros. qui pre¬
donuni suorum instigacionib parẽt.
quos deos ẽẽ opinantur. quoꝵ neq
condicioneui. neq originem. neqz
nomia. neq racionem sciunt. sed ĩ¬
herente persuasione uulgari li benter
errant. et stulticie sue fauent. aquibz
si persuasiouis enis racionem reqͥras.
Nullai possunt reddere. s ad maioꝵ
indicia confugiunt. quod illi sapien¬

Expanded text:
deus ipse constituit, qui spiritibus indeus ipse constituit, qui spiritibus iniustis aeternum parauit ignem, quod ipse per uates suos inpiis ac rebellibus comminatur?. Discanarum et alienarum interfectores animarum, quam inexpiabile facinus admittant: primum, quod seipsos jugulant perditissimis daemonibus serviendo, quos Deus in aeterna supplicia damnavit: deinde, quod nec ab aliis Deum coli patiuntur, sed avertere homines ad mortifera sacra contendunt; nitunturque summa diligentia, ne qua sit anima incolumis in terra, quae salvo statu suo spectet in coelum. Quid aliud dicam quam miseros, qui praedonum suorum instigationibus parent, quos deos esse opinantur? quorum neque conditionem, neque originem, neque nomina, neque rationem sciunt: sed inhaerentes persuasioni vulgari, libenter errant, et stultitiae suae favent. A quibus si persuasionis ejus rationem requiras, nullam possint reddere: sed ad majorum judicia confugiant, quod illi sapien
Abbreviated transcription (Latin):
lum atq terram. qui humanũ geꝰ
finxit. inspiranit. lucem douauit:
Quod si seruorum ne quissimus ba¬
betur qui dominum suum fuga dese¬
rit. Isq uerberibus. et uiucilis: et
ergastulo. et cruce et omm malo digs¬
simus iudicatur. et filius eodem modo
perditus atq impius existimatur. qͥ
patrem suum dereliquit. ne illi obse¬
quatur. obeam causam dignus pu¬
tatur qui sit exheres. et cuius nomẽ
in perpetuum de familia deleatur. ꝙͣ¬
tomagis qui deum de serit in quein
duo uocabula domini et patris eque
ueueranda conueniunt: Nain ille qͥ
seruumi precio comparat. quid menz
beneficii confert. preterea alimeuta.
que illi utilitatis sue gracia subin¬
nistrat. et qui filium geuerat nõ h
in potestate ut concipiatur. ut nasca¬
tur. ut uiuat. unde apparet non ẽẽ il¬
lum patrem. sed tantum modo gene¬
randi ministrum: Quib ergo sup¬
pliciis diguns est desertor eius. qui
et dominus uerus et pater est. insi q̃

Expanded text:
lum atque terram, qui humanum genus lum atque terram, qui humanum genus finxit inspirauit luce donauit. quodsi seruorum nequissimus habetur qui dominum suum fuga deseruit isque uerberibus et uinculis et ergastulo et cruce et omni malo dignissimus iudicatur, et si filius eodem modo perditus atque inpius existimatur qui patrem suum dereliquit ne illi obsequatur, ob eamque causam dignus putatur qui sit exheres et cuius nomen in perpetuum de familia deleatur, quanto magis qui deum deserit, in quem duo uocabula domini et patris aeque ueneranda conueniunt? nam ille qui seruum pretio conparat, quid in eum beneficii confert praeter alimenta, quae illi utilitatis suae gratia subministrat? et qui filium generat, non habet in potestate ut concipiatur, ut nascatur, ut uiuat: unde apparet non esse illum patrem, sed tantummodo generandi ministrum. quibus ergo suppliciis dignus est desertor eius qui et dominus uerus et pater est, nisi quae
Abbreviated transcription (Latin):
net. ac semper uigebit. que si tollas.
nichil potest inuita hominum tam
in utile. tam stultum fieri eẽ quam
uirtus. cuius uaturalis bonitas et
honestas docere nos potest auimaz
non ẽe mortalem. dininũq illi a dõ.
preunum constitutum: Sedid cir¬
co uirtutem ipsain deus sub persoua
stulticie uoluit ẽẽ celatam. ut mi ste¬
rium ueritatis ac religionis sue es¬
set arcanum. ut has religiones sa¬
pienciam q terrenam extollentẽ
se alcius sibiqz multum placentez:
uanitatis erroris dampuaret. ut
proposita deniq difficultate. augꝰ¬
tissimo tramite ad inmortali tatis
premium sublime perduceret: Do¬
cui nt opinor: cur populus noster
apud stultos stultus habebati nã
cruari atq interfici. ꝙͣ thura trib
digitis conprehensa in focum iacta¬
re. tam ineptum uidetur. ꝙͣ inperi¬
culo uite. alterius animain magis
curare quam suam: Nesciunt enĩ
quantum sit nefas. sidorare al iud
preterquain deuin qui condidit ce¬

Expanded text:
uet ac semper uigebit. quae si tollas, uet ac semper uigebit. quae si tollas, nihil potest in uita hominum tam inutile. tam stultum uideri esse quam uirtus: cuius naturalis bonitas et honestas docere nos potest animam non esse mortalem diuinumque illi a deo praemium constitutum. sed idcirco uirtutem ipsam deus sub persona stultitiae uoluit esse celatam, ut mysterium ueritatis ac religionis suae esset arcanum, ut has religiones sapientiamque terrenam extollentem se altius sibique multum placentem uanitatis errorisque damnaret, ut proposita denique difficultate angustissimus trames ad immortalitatis praemium sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus noster aput stultos stultus habeatur. nam cruciari atque interfici malle quam tura tribus digitis conprehensa in focum iacere tam ineptum uidetur quam in periculo uitae alterius animam magis curare quam suam. nesciunt enim quantum sit nefas adorare aliud praeterquam deum, qui condidit cae
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem ad imas quem de disti. S
indelicet ignorancia ueri facit incer
ninges. sed si ant ingrati unmuersi
ant in uidi multi. aut inumuci potẽ¬
tentes. suis nirtutem premiis spo¬
liant. Oquam fragilem. quam in¬
anem untutem induxisti. si spolia¬
ri premio suo potest: Que si bona
dinina iudicat ut aieg aiebas: qui
possunt existere tam ingrati. tam
iuidi. tam potentes. qui uirtutẽ
spoliare ualeant hiis bonis q fi̾m̾nt
meã con lata diuinitus. ne illa se¬
quidema inquit multis sola ciis oblec¬
tat. maxie qz suo de decore se ips a
sustentat. quibus solaciis quo de co¬
re cuni in crimen sepe ueniat. et inpe¬
uam decor ille uertatur. Quidꝰ fuit
furius dicebat rapiatur. uexetur. ex¬
teriuietur. egeat. auferantur ei
manus. effodiantur occuli. damp¬
netur. uinciatur. uratur miseris.e¬
ciam modis neccetur. perdet ne su¬
ui prenium nirtus. aut pocius
peri bit ipsa. Mimme. s et merce¬
dem suam deo iudice accipiet. et ui¬

Expanded text:
uirtuti adimas quae dedisti? sed uirtuti adimas quae dedisti? sed uidelicet ignorantia ueri facit incertiungis? sed si aut ingrati uniuersi aut inuidi multi aut inimici potentes suis uirtutem praemiis spoliant, — o quam fragilem, quam inanem uirtutem induxisti, si spoliari praemio suo potest! quae si bona sua diuina iudicat, ut aiebas, qui possunt existere tam ingrati, tam inuidi, tam potentes, qui uirtutem spoliare ualeant iis bonis quae fuerint in eam conlata diuinitus? — ne illa se inquit multis solaciis oblectat maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in crimen saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, ut Furius dicebat, rapiatur uexetur exterminetur egeat, auferantur ei manus, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur, miseris etiam modis necetur. perdetne suum praemium uirtus aut potius peribit ipsa? minime, sed et mercedem suam deo iudice accipiet et ui
Abbreviated transcription (Latin):
modis omnibus pleua. quod qui fa¬
ciet a nsticie regula discedat neccͣe
est. Si autemi super est homimi ui¬
ta melior et longior. ꝙ et phorum ma¬
gnorum argumentis. et natur res¬
ponsis. et prophetarum diuinis no¬
cibus discimus. hanc presentem cũ
romns suis contempnere sapientis
est. cuius omnis iactura in morta li¬
tate pensatur. Apud ciceronem idez
ille iusticie defensor lelius: uult in¬
quit plane uirtus honorem neccesse
est uirtitis nulla alia merces est
plane et quid̾ uirtute diguissima. ꝙͣ
tute leli numquam poteras suspica¬
ri: Nichil enim diuinarũ uoueras
litterarum quã tamen illam in qͥt
accipit. facile exigit non a cerbe: er¬
ras uehementer si putas ab honn̾e
prennum solui posse uirtuti. cum
ipse alio loco uerissime dixeris. huic
tu uiro diuicias obicies: que imperi¬
a. que regna. qui ista putat huma¬
na. sua boua dinina iudicat: Quis
ergo te sapientem leli putet. ipse ti¬
bi loquare contraria. et paulo post

Expanded text:
modis omnibus plena. quod qui famodis omnibus plena. quod qui faciet, a iustitiae regula discedat necesse est. si autem superest homini uita melior et longior, quod et philosophorum magnorum argumentis et uatum responsis et prophetarum diuinis uocibus discimus, hanc praesentem cum bonis suis contemnere sapientis est, cuius omnis iactura inmortalitate pensatur. aput Ciceronem idem ille iustitiae defensor Laelius uult inquit paene uirtus honorem nec est uirtutis ulla alia merces. est plane et quidem uirtute dignissima, quam tu, Laeli, numquam poteras suspicari: nihil enim diuinarum noueras litterarum. quam tamen illa inquit accipit facile, exigit non acerbe. erras uehementer, si putas ab homine praemium solui posse uirtuti, cum ipse alio loco uerissime dixeris: huic tu uiro quas diuitias obicies? quae imperia? quae regna? qui ista putat humana, sua bona diuina iudicat. quis ergo te sapientem, Laeli, putet, cum ipse tibi loquare contraria et paulo post
Abbreviated transcription (Latin):
animalibus sunt. uel cum in sidiant᷑
aliis et dolo capuint ut deuorent. uel
cum insidias aliorum uario genere
deludunt: Sapiencia nero in hoĩem
solum cadit. saꝑiencia est enim intel¬
ligencia. nel ad bonum rectumq fa¬
ciendum. nel abstinencia dictorum
factorumq improborum: Iucro au¬
tem munquam sapiens studet. qr
bona hec terrena contempnit. Nec
quemꝙͣ falli patitur. quia boni uiriꝰ
officium est errores hominum corrig̾e.
eosq inniam reducere. si quid̃ socia¬
lis est hominis ac benefica natura.
quo solo cogitacionem cum deo habet.
Sed uimirum hec causa efficit ut scł¬
tus ẽẽ uideatur qui egere aut mo¬
ri malit. quã noceat. nel eripiat a¬
liquid alteri quod hominem morte
deleri putant. Ex qua persua siõ e
ommes cum uulgitim eciam p hõꝵ
na scuntur errores: Si eniui post
mortem nichil sumus. profecto stul¬
tissum est hominis non hunic uite con¬
sulere: ut sit quam dnitina et com¬

Expanded text:
animalibus sunt, uel cum insidiantur animalibus sunt, uel cum insidiantur aliis et dolo capiunt, ut deuorent, uel cum insidias aliorum uario genere deludunt, sapientia uero in hominem solum cadit. sapientia est enim intellegentia uel ad bonum rectumque faciendum uel ad abstinentiam dictorum factorumque inproborum. lucro autem numquam sapiens studet, quia bona haec terrena contemnit, nec quemquam falli patitur, quia boni uiri officium est errores hominum corrigere eosque in uiam reducere, siquidem socialis est hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo habet. Sed nimirum haec causa efficit ut stultus esse uideatur qui egere aut mori malit quam noceat uel eripiat aliquid alteri, quod hominem morte deleri putant. ex qua persuasione omnes cum uulgi tum etiam philosophorum nascuntur errores. si enim post mortem nihil sumus, profecto stultissimi est hominis non huic uitae consulere, ut sit quam diutina et com
Abbreviated transcription (Latin):
est. qui ne sibi quidꝰ parcit. dum m̾o¬
ne noceat alteri quod est malum. ꝙ
quid̾ nobis et racio. et ueritas ipsa
prescribit: In omnibus eniui uidemꝰ
animalibus. quia sapiencia carent¬
concili atricem fuisse animam naturã.
Nocent igitur aliis. ut sibi proposuit.
Nescurant enim quia malum est no¬
cere: Homo enim quis scienciam boĩ
ac mali habet. abstinet se anocen do.
eciam cum in cõmodo suo. quod aĩal
nracionale facere non potest: et idõ
inter suminas houũs uirtutes inno¬
cen̾cia numeratur. Quibus rebus ap¬
paret sapientissimum ẽẽ. qui ma uult
perrre ne noceat. uel id officium quo
aunitis discernitur sernet. Nam qui
uendentis errorem non redargunt. ut
aurum parno emat. aut qui non pro¬
fitur profitetur fugitiuum seruum.
uel pestilentem domnm uendere. lu cro
et commodo suo consuleus. non est
ille sapiens ut carneades. uideri uole¬
bat. sed callidus. et astutus. Callidi¬
tas autem et astucia inunitis quoq

Expanded text:
est, qui ne sibi quidem parcit, dum est, qui ne sibi quidem parcit, dum ne noceat alteri, quod est malum. Quod quidem nobis et ratio, et veritas ipsa praescribit. In omnibus enim videmus animalibus, quia sapientia carentconciliatricem sui esse naturam. Nocent igitur aliis, ut sibi prosint; nesciunt enim quia malum est, nocere. Homo vero, qui scientiam boni ac mali habet, abstinet se a nocendo, etiam cum incommodo suo, quod animal irrationale facere non potest; et ideo inter summas hominis virtutes innocentia numeratur. Quibus rebus apparet sapientissimum esse, qui mavult perire ne noceat; ut id officium, quo a mutis discernitur, servet. Nam qui vendentis errorem non redarguit, ut aurum parvo emat, aut qui non profitetur fugitivum servum, uel pestilentem se domum uendere lucro et commodo suo consulens, non est ille sapiens, ut Carneades uideri uolebat, sed callidus et astutus. calliditas autem et astutia in mutis quoque
Abbreviated transcription (Latin):
docet ipsa racio. Qui enim stultus
ẽ. quid sit iustum ac bonumi nescit.
et i deo semper peccat: Du citur einz
quasi captinus a niciis. nec resist̾e̾
ullo modo potest. quia caret nirtute
quam nescit. Iustus autem ab om̃i¬
se peccato abstinet. quod aliter fac̾e
uimꝙͣ potest. nnsi habeat recti prani¬
q noticiam: Rectum autem discerne¬
re a prauo quis potest. nisi sapiens.
Ita fit. ut muquam possit iustus¬
eẽ. qui stultus est. neq sapiens qui
fuerit iniustus: Quod si est uerissi¬
muni. main festum est enin qui ant
naufrago tabulam. aut equum sau¬
ciato non ademerit. stultum non ẽẽ
quia hec facere peccatum est. a quo
se sapiens abstinet: Uideri tamẽ
et ipse confiteor per honimn errẽ
errorem ignor aucium cuiusqz rei ꝓ¬
prietatem: Itaq omnis hec questio
noutã argumentis. ꝙͣ deffinicione
dissoluitur. Stulticia igitur est in
factis dictis q per ignoranciam rec¬
ti ac bomi erratio Ergo stultus non

Expanded text:
docet ipsa ratio. Qui enim stultus docet ipsa ratio. Qui enim stultus est, quid sit justum ac bonum nescit; et ideo semper peccat. Ducitur enim quasi captivus a vitiis; nec resistere ullo modo potest, quia caret virtute, quam nescit. Justus autem ab omni peccato se abstinet, quod aliter facere non potest, quam si habeat recti pravique notitiam. Rectum autem discernere a pravo quis potest, nisi sapiens? Ita fit, ut numquam possit esse justus, qui stultus est, neque sapiens, qui fuerit injustus. Quod si est verissimum, manifestum est eum, qui aut naufrago tabulam, aut equum saucio non ademerit, stultum non esse; quia haec facere peccatum est, a quo se sapiens abstinet. Videri tamen et ipse confiteor, per hominum errorem ignorantium cujusque rei proprietatem. Itaque omnis haec quaestio non tam argumentis, quam definitione dissolvitur. Stultitia igitur est in factis dictisque, per ignorantiam recti ac boni, erratio. Ergo stultus non
Abbreviated transcription (Latin):
tu tum tempus cum iam sponsor eiꝰ
duceretur presencian sui fecit. eñq
interuentus no liberanit: quorum
tempus uirtus uitanta gloria non
ha beretur. quod alter pro amico al¬
ter eciam profide mori maluit. si stł¬
ti putarentur. De niqz ob hanc ip̃az
uirtutem tyrannus hiis graciam re¬
tulit. utrumq seruando. et hom̃s¬
crudelis crudelissiui natura muta¬
tata est: Quin eciam deprecatus est¬
ẽẽ dicitur. ut se tercium mamiciciã
reciperent. non utiqz tainquain stultos.
s tamꝙͣ bonos et sapientes niros:
Itaq non uideo quare cum pro amiꝰ¬
ticia. et fide mori summa gloria cõ¬
putetur. non eciam proinnocencia
perire sit homini gloriosum: Ergo
stultissimi sunt. qui nobis crimini
dant mori nelle pro deo. cum ipsi eũ
qui pro homine mori uoluit incelum
summis laudibus tollant. Deniqz
ut concludam disputacionem uon pos¬
se eunidem iustum ẽe. ac iust stultũ:
eunidem sapientem. et innuistum:

Expanded text:
tutum tempus, cum jam sponsor ejus tutum tempus, cum jam sponsor ejus duceretur, praesentiam sui fecit, eumque interventu suo liberavit? quorum virtus in tanta gloria non haberetur, quod alter pro amico, alter etiam pro fide mori voluit, si stulti putarentur. Denique ob hanc ipsam virtutem tyrannus his gratiam retulit, utrumque servando, et hominis crudelissimi natura mutata est. Quin etiam deprecatus esse dicitur, ut se tertium in amicitiam reciperent, non utique tanquam stultos, sed tanquam bonos et sapientes viros. Itaque non video, quare cum pro amicitia et fide mori, summa gloria computetur, non etiam pro innocentia perire, sit homini gloriosum. Ergo stultissimi sunt, qui nobis crimini dant, mori velle pro Deo, cum ipsi eum, qui pro homine mori voluit, in coelum summis laudibus tollant. Denique ut concludam disputationem, non posse eumdem justum esse, ac stultum, eumdem sapientem, et injustum,
Abbreviated transcription (Latin):
at. ac non eciam si cum patricidis
et nocentibus nainget. aut in alis
quoq parcatur. ut una insta et in¬
nocens amma liberetur. aut certe
parentibus ceteris sola seruetur sed
concedannus posse fieri quod pro po
uit phũs. quid ergo iustus faciet.
smactus fuerit aut in equos auciũ.
aut intabula uaufragium: Non ĩ¬
uitus confiteor. morietur pocius ꝙͣ
occidet: Nec ideo tamen iusticia qd̾ ẽ
singulare homimbus bonum stulti¬
cie nomen a capiet: Quid enim me¬
lius. quid carius ẽẽ homini debet. ꝙͣ
in nocencia: Que utiq tanto perfec¬
cior sit neccesse est. quanto illam ꝑ¬
duxerit ad extrenum: Moriq malu¬
erit. ne quid de inuocencie racione mi¬
nuatur. Stulticia est inquid aliene
amine parcere. cum perinicie sua:
Num etiam pro amicicia. perire stł¬
tum iudicabis. Quid ergo illi fami¬
lia respyphagoreilandantur a nob̾.
quorum alter se tiranno uadem mor¬
tis pro altero dedit. Alter ad presti¬

Expanded text:
at; ac non, etiamsi cum parricidis at; ac non, etiamsi cum parricidis et nocentibus naviget, aut malis quoque parcatur, ut una justa et innocens anima liberetur aut certe pereuntibus caeteris sola servetur. Sed concedamus posse fieri, quod proponit philosophus; quid ergo justus faciet, si nactus fuerit aut in equo saucium, aut in tabula naufragum? Non invitus confiteor, morietur potius, quam occidet. Nec ideo tamen justitia, quod est singulare hominis bonum, stultitiae nomen accipiet. Quid enim melius, quid carius esse homini debet, quam innocentia? quae utique tanto perfectior sit necesse est, quanto illam perduxeris ad extremum, morique malueris, ne quid de innocentiae ratione minuatur. Stultitia est, inquit, alienae animae parcere cum pernicie suae. Num etiam pro amicitia perire, stultum judicabis? Quid ergo illi familiares Pythagoraei laudantur a vobis, quorum alter se tyranno vadem mortis pro altero dedit, alter ad praesti
Abbreviated transcription (Latin):
et cum de uirtute disputant. quan¬
nis intelligant eriis ac mise¬
rus ẽẽ plenissimam: Gamen expe¬
tendam anuit ẽe sua causa: Eius
enim premia que sunt eterua et
in mortatia. nullo modo uident: Sic
rebus omnibus ad banc presentez
uitam relatis. uirtutem sane ad
stulticiam redigunt. si quis tantos
huns uite labores frustra et ma¬
inter suscipit. sed hec alio loco ple¬
nius. interim deiusticia ut cepiimus.
cuis tanta nis est. ut cum occulos
incelum sustulerit a deo mereatur
omma: Recte igitur flaccus tantã
ẽẽ dicit innocenciame uim. Ut a d
tutelam sui non egeat. nec caruns
nec uirtutibus. quatumq interfe¬
cerit integer uite. scelerisqz purus.
non egeat maurisiaculis. nec ar¬
cu. nec uenenatis granida sagittis.
fuste faretra. smne persyrtra es i ter
ca sum. nel que loca fabulosas fa¬
bulosus ambithidaspes: Non pot̾
ergo fieri quin hominem iustum
inter discriminatempestatum at¬
q bellorum celestis tu tela custodi

Expanded text:
et cum de uirtute disputant, quamet cum de uirtute disputant, quamuis intellegant aerumnis ac miseriis esse plenissimam, tamen expetendam esse aiunt sua causa: eius enim praemia, quae sunt aeterna et inmortalia, nullo modo uident. sic rebus omnibus ad hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam redigunt, siquidem tantos huius uitae labores frustra et inaniter suscipit sed haec alio loco plenius, interim de iustitia, ut coepimus: cuius tanta uis est, ut cum oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte igitur Flaccus tantam esse dixit innocentiae uim, ut ad tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu nec uenenatis grauida sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrtis iter casum uel quae loca fabulosus lambit Hydaspes. non potest ergo fieri quin hominem iustum inter discrimina tempestatum atque bellorum caelestis tutela cu
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝙͣ nato ĩinicus est. neq quid ꝙͣ
onmino ad petit alienum: Cur enĩ
naniget ant quid petat ex aliena t̾¬
ri. cui suffict sua: Cur autem belli¬
geret. ac se alieus furoribus misceat.
in cuius animo pax cum hominib
perpetua uersetur. Scilicet peregri¬
nis mertibus ant humano sangniꝰ¬
ne delectabitur. qui nec lucium sci¬
at appetere cui sufficiat uictus: Et
non modo ipse cedem facere. sed in¬
ter ẽe facientibus ac spectare du cat
nefas: Sed omitto ista. quomani
fieri potest ut nel inuitus ad hec
Cubeunda cogatur. Adeo ne ergo ius¬
ticiam õ furi nel pocius õ carneade.
cuius est illa om̃is oracio. tam ma¬
nem. tam superuacuam. tamq ꝯ¬
temptam deo putas. ut nichil pos¬
sit. nichilq habeat in se se quod ad
custodiam sui ualeat: Sed uideli¬
cet quia sa cramentum hominis ig¬
norant. ideoq ad hanc temporalem
uitam referunt omĩa. quanta sit
is iustitie scire non possunt. naz

Expanded text:
cuiquam nato inimicus est neque quicquam cuiquam nato inimicus est neque quicquam omnino adpetit alienum. cur enim nauiget aut quid petat ex aliena terra cui sufficiat sua? cur autem belligeret ac se alienis furoribus misceat in cuius animo pax cum hominibus perpetua uerseturr scilicet peregrinis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui sufficiat uictus, et non modo ipse caedem facere, sed interesse facientibus ac spectare ducat nefas. sed omitto ista, quoniam fieri potest ut uel inuitus ad haec subeunda cogatur. adeone ergo iustitiam, 0 Furi uel potius 0 Carneade, cuius est illa omnis oratio, tam inanem, tam superuacuam tamque contemptam deo putas, ut nihil possit nihilque habeat in sese quod ad custodiam sui ualeat? sed uidelicet qui sacramentum hominis ignorant ideoque ad hanc temporalem uitam referunt omnia, quanta sit uis iustitiae scire non possunt. nam
Abbreviated transcription (Latin):
extiterint. qui illud genus uite se q̃¬
rentur. Nos autem non uerbis modo.
sed eciam exemplis ex uero petitis. ue¬
ra ẽẽ que nobis dicuntur ostendimꝰ.
Sensit igitur carneades que sit na¬
tura iusticie. nisi quod paruum alte
perspexit stulticiam non ẽẽ: Quam¬
ꝙͣ intelligere michi uideor qua mente
id fecerit. non enim uere existimant
eum stultum eẽ qui nistus esset. cum
sciret non ẽẽ. et racionem: Tamen ui
deretur non conprehenderet. uoluit
ostendere latere in ab dito ueritatem.
ut decretum discipline sue tueretiu:
cunis sumina sententia est nichil
posse precipi persipi ¶ uideamus ergo u¬
trum ne iusticia fedus aliquod habere
cum stulticia possit. Iustus inquit si
aut equum sancio aut tabulamn nau¬
frago non ademerit. ut ipse ammã
suam liberet stultus est. primum om¬
num nego. ullo modo fieri posse. ut
homini quiquid̾ uere instus sit eine¬
modi casus eneuiat. quia iustus nz

Expanded text:
extiterint qui id genus uitae sequeextiterint qui id genus uitae sequerentur. nos autem non uerbis modo, sed etiam exemplis ex uero petitis uera esse quae a nobis dicuntur ostendimus. sensit igitur Carneades quae sit natura iustitiae, nisi quod parum alte perspexit stultitiam non ... esse: quamquam intellegere mihi uideor qua mente id fecerit. non enim uere existimauit eum stultum esse qui iustus est, sed cum sciret non esse et rationem tamen cur ita uideretur non conprehenderet, uoluit ostendere latere in abdito ueritatem, ut decretum disciplinae suae tueretur, cuius summa sententia est nihil percipi posse. uideamus ergo utrumne iustitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. iustus inquit si aut ecum saucio aut tabulam naufrago non ademerit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. primum omnium nego ullo modo fieri posse ut homini, qui quidem uere iustus sit, eiusmodi casus eueniat, quia iustus neque
Abbreviated transcription (Latin):
temq iusticie non tenebat. Nobis
autem facilior est ista defensio. quib
celesti bene ficio familiaris est. ac pe¬
nitus nota iusticia. quiq illam nõ
nomine renommus sed: Nam pla¬
to et aristotiles honesta quid uolun¬
tate iusticiam deffendere cupuerũt.
effecissentq aliquid si conatus eoꝵ
bonos si eloquenciaui. si uirtutem ĩ¬
gemi diuinarum renu quoq doctrĩa
nuisset. Itaq opus illorum mane
atq inutile iacuit. nec anq cmꝙͣ lo¬
ninum persuadere potuerunt. ut eo¬
rum preces scripto uiuerent. quia fũ¬
damentum a celo disciplina illa non
habint: Nostrum opus cercius sit nec¬
cesse est. quod deus docuit. Illi enim de¬
pingebant uerbis et ymagina bant᷑
iusticiam que inconspectu nouerat.
nec presentibus exemplis confumare
poterant que ad serebant; Responde¬
ri enim possit ab audientibus non pos
se ita uiui sicut illi sua disputaciõe
prescriberent. a deo ut nulli ad huc

Expanded text:
temque justitiae non tenebat. Nobis temque justitiae non tenebat. Nobis autem facilior est ista defensio, quibus coelesti beneficio familiaris est ac penitus nota justitia, quique illam non nomine, sed re, novimus. Nam Plato et Aristoteles honesta quidem voluntate justitiam defendere cupierunt, effecissentque aliquid, si conatus eorum bonos, si eloquentiam, si virtutem igenii, divinarum quoque rerum doctrina juvisset. Itaque opus illorum inane atque inutile jacuit; nec cuiquam hominum persuadere potuerunt, ut eorum praescripto viveret, quia fundamentum a coelo disciplina illa non habuit. Nostrum opus certius sit necesse est, quos Deus docuit. Illi enim depingebant verbis, et imaginabantur justitiam, quae in conspectu non erat; nec praesentibus exemplis confirmare poterant, quae afferebant. Responderi enim posset ab audientibus, nose ita uiui, sicut illi sua disputatione praescriberent, adeo ut nulli adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
et que marcus tullius non potuerit
refellere. Nam cum faciat leliun fu¬
rio respondentem. pro iusticiaq di¬
centem. in refutata hec. tamꝙͣ fone¬
ain pretergressus est. ut uideatur
idem lelius non naturalem que inc̾¬
men stulti cie ueuerat. sed illam cini¬
lem defendisse iusticiam. quam qͥdẽ¬
furius sapienciam quidẽ ẽe consense¬
rat. sed in iustami: Quod presentem¬
insticiam disputacionem pertinebat.
ostendi quomodo iusticia stulticie si¬
militudinem gerat. ut appareͣt nou
sine causa decipi eos qui putant nr̃e
religionis homines stultos eẽ. qui ta
lia facere uideantur qualia ille pro¬
posint. Nunc mains ame exigi sen¬
cio. ut ostendam quare iusticiam deͦꝰ
stulticie specie conuolutam exoccur
hominun uoluerit auferre. si prius
furio respondero. quia parum ꝑle¬
ie respondebit lelus. Qui profecto
licet saꝑiens fuerit. ut uocalatur.¬
s patrocimari tamen uere iusticie nul¬
lo modo poterat qui caput ipsum. fõ¬

Expanded text:
et quae Marcus Tullius non potuerit et quae Marcus Tullius non potuerit refellere. nam cum faciat Laelium Furio respondentem pro iustitiaque dicentem, inrefutata haec tamquam foueam praetergressus est, ut uideatur idem Laelius non naturalem, quae in crimen stultitiae uenerat, sed illam ciuilem defendisse iustitiam, quam Furius sapientiam quidem esse concesserat, sed iniustam. Quod ad praesentem disputationem pertinebat ostendi quomodo iustitia similitudinem stultitiae gerat, ut adpareat non sine causa decipi eos qui putant nostrae religionis homines stultos elia facere videantur, qualia ille proposuit. Nunc majus a me exigi sentio; ut ostendam, quare justitiam Deus stultitiae specie convolutam, ex oculis hominum voluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius: qui profecto licet sapiens fuerit, ut vocabatur, patrocinari tamen verae justitiae nullo modo poterat, qui caput ipsum fon
Abbreviated transcription (Latin):
loin becillior uiribus stati stabular
rceperit. nonue illum tabula de¬
turbabit. ut ipse couscendat. eaq
nrens euadat: maenue cum sit
aũllus medio mari testis. si sapi¬
ons ost u faciet. ipsi enim peren¬
dum osti insi fecerit.. Si autem mo¬
n oualuent quaz ma nus in ferre
le. sod stuitus est. qui uite sue. nõ
parcat. dum psrcit aliene: Item
sa accie suorutr fuscio ostes in se qͥ
ceperut. et mistas ille uanctus¬
a firent aliquem saucum equo in¬
si denteuro e mon parcet ut ipse
occidatur au deiciet or e quo ut ip¬
se hostem possit effugere. Quod si
fecerit sapieus. le didem malus.
Si non fecert iustus. sed idem stultꝰ
sit neccesse est: Ita ergo iusticiam cũ
iiduas partes dinisisset. alterai ci¬
nilem eẽ dicens. alteram naturalẽ.
utramq subuertit: Quod illa cini¬
lis sapiencia sit quid̾. sed iusticia ñ
sit. naturalis autem illa fciencia iꝰ¬
ticia sit quid. sed non sit sapiencia:
Arguta hec plane ac ueuenata sunt.

Expanded text:
imbecillior viribus tabulam imbecillior viribus tabulam ceperit? Nonne illum tabula deturbabit, ut ipse conscendat, eaque nixus evadat; maxime cum sit nullus medio mari testis? Si sapiens est, faciet; ipsi enim pereundum est, nisi fecerit. Si autem mori maluerit, quam manus inferre le, sed stultus est, qui vitae suae non parcat, dum parcit alienae. Item, si acie suorum fusa, hostes insequi coeperint, et justus ille nactus fuerit aliquem saucium equo insidentem, eine parcet, ut ipse occidatur, an dejiciet ex equo, ut ipse possit hostem effugere? Quod si fecerit sapiens, sed idem malus; si non fecerit, justus, sed idem stultus sit necesse est. » Ita ergo justitiam cum in duas partes divisisset, alteram civilem esse dicens, alteram naturalem, utramque subvertit; quod illa civilis, sapientia sit quidem, sed justitia non sit, naturalis autem illa, justitia sit quidem, sed non sit sapientia. Arguta haec plane ac venenata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
at. et ideo proscribat aut uendat.
utrum ne profitebitur fugitinũm
se pestilentem donnen uendere. an ce
emptorem: Si profitebitur. bouꝰ
quidem. qua nou fallit. sed tam̃
sed tamen stultus indicabitur qr
nel parno uendet. nel omnino nõ
uendet. si celabit. erit quidem sa¬
piens quia rei consulet. sed ideui
malus quia fallit. rursus si re¬
periat aliquem qui orical cum se
putet nendere. cum sit illud aur.
aut plunibum. cum sit argentũ.
ta cebit. ne id paruo emat. An in¬
dicabit ut magno: Stultum pla¬
ne uideatur. malle maguo: Un¬
de intelligi uole bat et eu̾ qui sit ar¬
nistus ac bonus stultum eẽ. et eũ
qui sapiens malum. et tamen si¬
ne pericie fieri nou posse ut sut
homines paupertate contenti. trãs¬
cendetat ergo ad maiora. in quib
ueno posset sine periculo inte is¬
Nempe nisti est homnem nou ocai¬
dere. a lienum prorsus uon attin¬
gere: Quid ergo iustus faciet. si for¬
te naufra gium fececerit. et aliqͥs

Expanded text:
at, et ideo proscribat ut vendat, at, et ideo proscribat ut vendat, utrumne profitebitur fugitivum servum ac pestilentem domum se vendere, an celabit emptorem? Si profitebitur, bonus quidem, quia non fallet: sed tamen stultus judicabitur, quia vel parvo vendet, vel omnino non vendet. Si celaverit, erit quidem sapiens, quia rei consulet: sed idem malus, quia fallet. Rursus, si reperiat aliquem, qui aurichalcum se putet vendere, cum sit illud aurum, aut plumbum, cum sit argentum: tacebitne, ut id parvo emat, an indicabit, ut magno? Stultum plane videtur, malle magno. » Unde intelligi volebat, et eum, qui sit justus ac bonus, stultum esse, et eum, qui sapiens, malum. Et tamen sine pernicie fieri posse, ut sint homines paupertate contenti. Transcendebat ergo ad majora, in quibus nemo posset sine periculo vitae jusNempe justitia est, hominem non occidere, alienum prorsus non attingere. Quid ergo justus faciet, si forte naufragium fecerit, et aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc redeo ad id quod intenderem:
Caruea des ergo quo mam erant i¬
firma que a phĩs ad ferebantur. sũp¬
sit au daciam refellendi. quia refelli
posse intellexit: Euis disputacionis
sumuma hec fuit. nera sibi honnes
pro utilitate saieisse. scilicet uari¬
a pro moribus. et apud eos deui pro
temporibus sepe linuitata: Ius autẽ
natinale ẽẽ nullum omuio. sed
homines ut et alias aumautes
ad utilitates suas natina ducente
ferri. proinde aut nullam ẽe iusti¬
ciam. aut si sit aliqua sumuia in
esse stulticiam. quoniam sibi noce
ret alieus comodis consulens.
et inferebat hec argumenta om̃¬
bus populis qui florerent iuperio:
Et romains quoqz ipsis qui tocius
orbis potirentur. si iustineluit ẽe.
hoc si aliena restituant adcasas ẽẽ
re deunduni. et maiestate. ac mise¬
ris iacendum cum omisis cominu¬
inbus ad propria ueniant: Bo¬
nus nir in quit si babeat seruuui
fugitunim. uel domuur insalubrẽ
aic pestilenteu. que uicia sõlus sci¬

Expanded text:
nunc redeo ad id quod intenderam. nunc redeo ad id quod intenderam. tarneades ergo, quoniam erant mfirma quae a philosophis adserebantur, sumpsit audaciam refellendi, quia refelli posse intellexit. eius disputationis summa haec fuit: iura sibi homines pro utilitate sanxisse, scilicet uaria pro moribus, et aput eosdem pro temporibus saepe mutata, ius autem naturale esse nullum; omnes et homines et alias animantes ad utilitates suas natura ducente ferri; proinde aut nullam esse iustitiam aut, si sit aliqua, summam esse stultitiam, quret alienis commodis consulens. » Et inferebat haec argumenta: « Omnibus populis qui florerent imperio, et Romanis quoque ipsis, qui totius orbis potirentur, si justi velint esse, hoc est, si aliena restituant, ad casas esse redeundum, et in egestate ac miseriis jacendum. » Tum omissis communibus ad propria veniebat. « Bonus vir, inquit, si habeat servum fugitivum, vel domum insalubrem ac pestilentem, quae vitia solus sci
Abbreviated transcription (Latin):
uium summa stulcia est a ꝑd̾ dñ.
stulticia ut docui sinuma sapiencia
est. sic deo humilis et a biectus est.
qui fuerit conspicuns et sub luus
interra. nam ut taceam quod h ͨ
presencia terre boua quibus inaig¬
nus honor tribuitur. uirtuti con¬
traria sunt. et uigorem mentis e¬
ueruant. que taudem potest sum¬
ma ẽẽ nobilitas. que opes. qͥ potẽ¬
tia. cum possit deus reges quoq ip¬
sos inferiores eciam in funus fa ce¬
re. et i deo consuleus nobis dens
inter diniua precepta. illud precipu¬
e posint qui extollit se humi aliabit ᷑
et qui se humuliat ex altabitur. cu¬
ius precepti fab salubritas docet.
quod quid se apud hominem plañ
fecerit. huimlemq prebuerit. hic
apud deun precellens et signs ba¬
beatur. Neqz enim falsa est illa sẽ¬
tencia. que apud enripide m fertur
in hunc modum: Que hic mala pu¬
tantim. hec sunt in celo boua./ Eepo¬
sui causai. cur phĩ nec uine nire iꝰ¬
ticiam. nec deffendere potuerunt.

Expanded text:
minum summa stultitia est aput deum, minum summa stultitia est aput deum, stultitia, ut docui, summa sapientia est, sic deo humilis et abiectus est qui fuerit conspicuus et sublimis in terra. nam ut taceam quod haec praesentia terrae bona, quibus magnus honos tribuitur, uirtuti contraria sunt et uigorem mentis eneruant, quae tandem potest firma esse nobilitas, quae opes, quae potentia, cum possit deus reges quoque ipsos inferiores etiam infimis facere? et ideo consulens nobis deus inter diuina praecepta illut praecipue posuit: qui se extollit, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur. cuius praecepti salubritas docet quod qui se aput homines planum fecerit humilemque praebuerit, hic aput deum praecellens et insignis habeatur. neque enim falsa est illa sententia quae aput Euripidem fertur in hunc modum: quae hic mala putantur, haec sunt in caelo bona. Exposui causam cur philosophi nec inuenire iustitiam nec defendere potuerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
operibus facere clariores: Dinites
sunt enim non quia diui cias ha¬
bent. sed quia ututur illis ad ope¬
ra nisticie. Et quia pauperes uidẽ¬
tur. eo tamen diuites sunt. quia
et non egent. et nichil concupiscũt.
Cum igitur et liberi seruis ⁊ dunites
pauperibus humilitate amun pes
simus apud deum. tamen uirtute
discerminur. tanta tanto quisq
sublimior est. quanto ustior. si eĩ
insticia est parem se eciam minoribz
facere. quainquai hoc ipso precel¬
lit quod se inferiobus coequanit.
tamen si non tantum quasi parem.
Sed eciam quasi minorem se ges¬
serit. utiq multo alciorem digni¬
tatis gradum deo indice conse que¬
tur. naui profecto in hac uita secu¬
lari. quomain brema et caduca st̃
omina. et preferunt se alteris ho¬
mines. et de dignitate contendũt
quo nichil feduis nichil ad rogau¬
cius nichil a sapiencie racione sub¬
mocius. rebus emui celestibus cõ¬
traria sunt omna uel uinuersa t̾¬
reua: Sicuti enim sapiencia ho¬

Expanded text:
operibus facere clariores. diuites operibus facere clariores. diuites sunt enim non quia diuitias habent, sed quia utuntur illis ad opera iustitiae, et qui pauperes uidentur, eo tamen diuites sunt, quia et non egent et nihil concupiscunt. cum igitur et liberi seruis et diuites pauperibus humilitate animi pares simus, aput deum tamen uirtute discernimur: tanto quisque sublimior est quanto iustior. si enim iustitia est parem se etiam minoribus facere, quamquam hoc ipso praecellit, quod se inferioribus coaequauit, tamen si non tantum quasi parem, sed etiam quasi minorem se gesserit, utique multo altiorem dignitatis gradum deo iudice consequetur. nam profecto in hac uita saeculari quoniam breuia et caduca sunt omnia, et praeferunt se alteris homines et de dignitate contendunt, quo nihil foedius, nihil adrogantius, nihil a sapientiae ratione submotius: rebus enim caelestibus contraria sunt ista uniuersa terrena. sicut enim sapientia ho
Abbreviated transcription (Latin):
qualitas ipsa insticiam. Cinus uis
omins meo est. ut pares faciet eos.
qui ad hunis uite condicionem pa¬
ri sorte uenerunt. Duobus igits
illis insticie fontibus inumitatis.
omins uirtus. et omins ueritas tol¬
litur. et ipsa nisticia renugrat in ce¬
lum. I deo nouẽnerum illud bonn
aph̾is repertum. quia ignorabant
nel unde oreretur. nel quid offic̾e̾t.
quod nullis aliis preter quam
nostro populo renel atuur estdicz
aliquis. nonue sunt apud nos
ali panperes. a lii diuites. a lii ser¬
iii. alii domini. nonne al iquid int̾
singulos interest. nichil. nec a¬
lia alia causa est. cur nobis inui¬
cem fratrum nomen inperciamus.
insi quia pares ẽẽ uos credius. nã
cum omma humana uoir corpore
sed spũ metimur. tam ⁊ si corpoꝵ
sit diuersa condicio. nobis tamẽ
seri nou silnt. sed eos et habeuius
et dicimus spñ fratres. religione cõ¬
seruatos. diuicie quoq non faciunt
insignes. insi quod possunt bonis

Expanded text:
qualitas ipsa iustitiam, cuius uis qualitas ipsa iustitiam, cuius uis omnis in eo est, ut pares faciat eos qui ad huius uitae condicionem pari sorte uenerunt. Duobus igitur illis iustitiae fontibus immutatis omnis uil-tus et omnis ueritas tollitur et ipsa iustitia remigrat in caelum. ideo non est uerum illut bonum a philosophis repertum, quia ignorabant uel unde oreretur uel quid efficeret: quod nullis aliis praeterquam nostro populo reuelatum est. meet aliquis: \'nonne sunt aput uos alii pauperes, alii diuites, alii serui, alii domini? nonne aliquid inter singulos interest?\' nihil, nec alia causa est cur nobis inuicem fratrum nomen inpertiamus, nisi quia pares esse nos credimus. nam cum omnia humana non corpore, sed spiritu metiamur, tametsi corporum sit diuersa condicio, nobis tamen serui non sunt, sed eos et habemus et dicimus spiritu fratres, religione conseruos. diuitiae quoque non faciunt insignes, nisi quod possunt bonis
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitatem spospondit. nemo
si beneficiis eius ce lestibus se gre¬
gatur. nam sicut omnibus un-¬
cum suum lu men equaliter di¬
uidit. emictit ouinibus fontes.
uictum subiumstrat quietem sõp
in dulciss una ii tribint. sic om¬
uibus equitatem irtutẽ q largs.¬
Nemo apud eum sermus ẽ. nemo
dominus. siemm cunctis idem pr̃¬
est. equo iure omes liberi sumꝰ.
nemo deo pauper. nisi qui in sticia
idiget: nemo dines. ui si qui nir¬
tutibus plemis ẽ: uenio deuique
egregius. uisi qui bomis ⁊ inuocẽs
fuerit: nemo clarissimmis. insi qͥ
opera misericordie largiter fecerite
Remo perfectissuius. in si qui ho¬
nues omnes gradus uirtutis mmi¬
pleuerit. Quare neq romain. nz
greci iusticiaui tenere potuerunt.
quia dispares inuitis gradibus
lomines labuerint. a pauperibz
ad duntes. ab humilibus ad po¬
tentes. aprinatis deuiq us ad re¬
gumsublunissimas potestates:
Ubi enu non sunt umuersi pa¬
res. equitas non est. excludit me¬

Expanded text:
inmortalitatem spopondit: nemo inmortalitatem spopondit: nemo a beneficiis eius caelestibus segregatur. nam sicut omnibus unicum suum lumen aequaliter diuidit, emittit omnibus fontes, uictum sumi dulcissimam tribuit: sic omnibus aequitatem virtutemque largiNemo apud eum servus est, nemo dominus. Siest, aequo iure omnes liberi sumus. nemo deo pauper est nisi qui iustitia indiget, nemo diues nisi qui uirtutibus plenus est, nemo denique egregius nisi qui bonus et innocens fuerit, nemo clarissimus nisi qui opera misericordiae largiter fecerit, nemo perfectissimus nisi qui omnes gradus uirtutis inpleuerit. quare neque Romani neque Graeci iustitiam tenere potuerunt, quia dispares multis gradibus homines habuerunt, a pauperibus ad diuites, ab humilibus ad potentes, a priuatis denique usque ad regum sublimissimas potestates. ubi enim non sunt uniuersi pares, aequitas non est, et excludit inae
Abbreviated transcription (Latin):
non tenet. Quomodo enri post eã
ipsam nosse. qui unde oriatur. ig¬
noratur. plato quidem multa de
uno deo lo cutus est. a quo ait cons¬
titutum ẽẽ imundum. sed uichil
de ueligione: Sompina uerat eĩ
deum non cognouerat. Quod si iꝰ¬
ticie deffeusionem uel ipse nel qͥlz
alius implere uoluss. In primis
religiones deorum enertere debunt.¬
quia contrarie sunt pietati. quod
quidem faca socrates q nia fa cere
temptanit. incarcere comectus ẽ.
ut ianitunc appareret. quid ẽẽt
futurum hiis homimibus quiiisti¬
ciam ueram deffendere. deoqz sin¬
gulari seruire cepissent.¶ alterlẽ
par insticie. equitas. equitatem di¬
co. non utiq bene iudicandi. quod
et ipsum laudabile est in homine
iusto. sed se cum ceteris coequan¬
di. quam cicero equabi litem no¬
cat: Deus enim qui houuues et
geuerat. et spirat oumes equos .l.
pares ẽe uoluit. eandem condiciõez
uinendi omnibus posint. om̃es
ad capienciam genuit omnib

Expanded text:
non tenet. Quomodo enim potest eam non tenet. Quomodo enim potest eam ipsam nosse, qui unde oriatur ignorat? Plato quidem multa de uno Deo locutus est, a quo ait constitutum esse mundum: sed nihil de religione; somniaverat enim Deum, non cognoverat. Quod si justitiae defensionem vel ipse, vel quilibet alius implere voluisset, in primis religiones deorum equia contrariae sunt pietati. quod quidem Socrates quia facere temptauit, in carcerem coniectus est, ut iam tunc appareret quid esset futurum iis hominibus qui iustitiam ueram defendere deoque singulari seruire coepissent. altera est iustitiae pars aequitas: aequitatem dico non utique bene iudicandi, quod et ipsum laudabile est in homine iusto, sed se cum ceteris coaequandi, quam Cicero aequabilitatem uocat. deus enim, qui homines et generat et inspirat, omnes aequos id est pares esse uoluit, eandem condicionem uiuendi omnibus posuit, omnes ad sapientiam genuit, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
losophos ignorasse iusticiam ꝙ
id quod minime uouerant nou
potunsse deffendere: Iusticia quã¬
uis omes sunul nirtutes am¬
plectatur. tamen due omnium
principa les que ab ea diuelli se¬
parari qz non possunt. pietas ⁊
equitas. uam fides temperancia.
probitas inuocencia. integritas.
et cetera huns. uel natura nel
institutis parentum. possum ẽe
in hiis hominibus qui iusticia
ne saunt sicuti semper fuerunt.
uani romani ueteres qui iusti¬
cia głoriari solebant. hiis utiq
a iusticia possunt. et ab ipso fõ¬
te secerui. pietas uero et equi¬
tas. quasi uene eis. Hiis enĩ
duobus fontibus constat tota
insticia. sed capud eis. et origo
in illo primo ẽ. in secundo nus omĩs
ac racio. pietas autem nichil ali¬
nd est. quam dĩnocio. sicut trisme¬
gistus uerissime diffiuiuit. ut a ͦ
loco drximus: si ergo pietas est co¬
gnoscere deuni. cuius cognicionis
hec summa est. ut colas. Ignorãt
utiq insticiam. qui religionem dĩ

Expanded text:
losophos ignorasse justitiam, nec losophos ignorasse justitiam, nec id, quod minime noverant, potuisse defendere. Justitia quamvis omnes simul virtutes amplectatur, tamen duae sunt omnium principales, quae ab illa divelli separarique non possunt, pietas et aequitas. Nam fides, temperantia, probitas, innocentia, integritas, et caetera hujusmodi, vel natura, vel institutis parentum, possunt esse in iis hominibus qui justitiam nesciunt, sicuti semper fuerunt. Nam Romani veteres, qui justitia gloriari solebant, iis utique a justitia possunt, et ab ipso fonte secerni. Pietas vero et aequitas, quasi venae sunt ejus; his enim duobus fontibus constat tota justitia. Sed caput ejus et origo in illo primo est, in secundo vis omnis ac ratio. Pietas autem nihil aliud est quam Dei notio; sicut Trismegistus verissime definivit, ut alio loco diximus. Si ergo pietas est cognoscere Deum, cujus cognitionis haec summa est, ut eum colas, ignorat utique justitiam, qui religionem Dei