comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credat᷑ Quaꝑꝑt̾ inqͥunt cũ audierit qͥsq uł
legerit non gentos annos quẽq uixisse. debet
intelligere nonaginta: Decẽ qͥppe illi anni. unꝰ
ẽ .nr̃. Et decẽ nr̃i: centũ illi fuerunt: Ac ꝑ hoc
ut putant uginti triũ annorũ fuit adam:
quando geniit sech Et ipse setħ .xxͥ. agebat¬
annos et sex m̃ ses quando ex illo natꝰ ẽ enos: qͦs
appellat scͥptura ducentos. et quinq annos.
Q mñ sic̃ ipsi suspicantur qͦrũ exponimꝰ opinionẽ.
unũ annũ qualẽ nunc habemꝰ in xͤ. partes
illi diuidebãt: ⁊ easdẽ partes annos uocabãt
Q uarũ parciũ habet una quadratũ senarium.
co qd sex diebus ds̃ ꝑfecerit oꝑasua: ut in sep¬
timo reqͥesceret: De qͦre. in libro undecimo
sicuti potui disputaui. Sexies autẽ seni qui
numerꝰ quadratũ senariũ facit . xxͦx. sexdies
sunt. Qui multiplicati decies: ad trecentos. ixͣ.¬

Expanded text:
credatur. Quapropter, inquiunt, cum audierit quisque vel credatur. Quapropter, inquiunt, cum audierit quisque vel legerit nongentos annos quemquam vixisse, debet intelligere nonaginta: decem quippe illi anni unus est noster; et decem nostri, centum illi fuerunt. Ac per hoc, ut putant, viginti trium annorum fuit Adam, quando genuit Seth; et ipse Seth viginti habebat et sex menses, quando ex illo natus est Enos, quos appellat Scriptura ducentos et quinque annos. quoniam sicut isti suspicantur, quorum exponimus opinionem, unum annum, qualem nunc habemus, in decem partes illi diuidebant et easdem partes annos uocabant; quarum partium habet una quadratum senarium, eo quod sex diebus Deus perfecerit opera sua, ut in septimo requiesceret de qua re in libro undecimo, sicut potui, disputaui; sexiens autem seni, qui numerus quadratum senarium facit, triginta sex dies sunt; qui multiplicati deciens ad trecentos
Abbreviated transcription (Latin):
corũ int̾erat uoluisse m̃tiri: uideos uͦ dũ nob̾
inuidẽt̃ qđ lex et ꝓpħȩ ad nos int̃prȩtando
tͣnsierint mutasse quędã in coditibus suis ut
nr̃is minuertur auctoritas Hanc opinio
nẽ ł suspicionẽ accipiat qͥsq ut putauerit cer¬
tũ ẽ. tam̃ nõ uxisse matusalã post diluuium
s eodẽ anno fuisse defunctũ: si uerũ ẽ. qđ de
numero annorũ inhebreis codicibꝰ inuenit᷑:
diligentius disserendũ ẽ: cũ ad ipsa tpr̃a qͣntũ
necessitas huiꝰ oꝑis postulat cõmemoranda
adiuuante dño uenerimꝰ Presenti enĩ sufficit qͦsti¬
oni. scđm uͦsq codices tã. longas habiusse uitas
illiꝰ eui homines. ut possit ętate uniꝰ qͥ deduobꝰ
qͦs solos t̾ra tc̃habuit parentibꝰ pͥmꝰ ẽ. natꝰ: ad
constituendã eciã ciuitatẽ mulciplicari genus
putant alit̃ annos illis cẽporibꝰ cõputatos: idẽ.
tante breuitatis. ut unꝰ annꝰ nr̃ decẽ illos habuisse

Expanded text:
orum intererat uoluisse mentiri; Iudaeos uero, dum nobis inuident, quod lex et prophetae ad nos interpretando transierint, mutasse quaedam in codicibus suis, ut nostris minueretur auctoritas. Hanc opinionem uel / suspicionem accipiat quisque ut putauerit; certum est tamen non uixisse Mathusalam post diluuium, sed eodem anno fuisse defunctum, si uerum est quod de numero annorum in Hebraeis codicibus inuenitur. diligentius inserendum est, cum ad ipsa tempora, quantum necessitas huius operis postulat, commemoranda adiuuante Domino uenerimus. Praesenti enim sufficit quaestioni secundum utrosque codices tam longas habuisse uitas illius aeui homines, ut posset aetate unius, qui de duobus, quos solos terra tunc habuit, parentibus primus est natus, ad constituendam etiam ciuitatem multiplicari genus putant aliter annos illis temporibus computatos, id est, tantae brevitatis, ut unus annus X illos habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s tribꝰ t̾rȩ: Hanc ꝓmissioẽm factã arbitͣtꝰ
eusebiꝰ septuagesimo qͥnto anno ętatis habrahȩ
tanquã mox ut facta ẽ. de karra exierit abra¬
ꝓmissio: iã utiq in karra cũ patre suo de¬
morabatur abrahã Neq enĩ exire inde posset:

Expanded text:
ibus terrae. Hanc promissionem factam arbitratur Eusebius septuagesimo quinto anno aetatis Abrahae, tamquam mox, ut facta est, de Carra exierit Abrapromissio, jam utique in Carra cum patre suo demorabatur Abraham, neque enim exire inde posset,
Abbreviated transcription (Latin):
multo ãpłiꝰ: de qͥbꝰ dictũ ẽ.: et ãpliꝰ eis labor
et dolor. Illa uͦ numerorũ uarictas quę
int̃ codices hebreos inuenitur i nr̃os. neq de
hec antiquorũ longeuitate dissentit⁊ et siqͥd
libet ita diuersũ ut uerũ et̃. utrunq nõ
possit: rerũ gestarũ fides ab ea lingua repe¬
cenda ẽ. ex qua int̃p̃tatũ ẽ. qđ habemus
inş facultas cũ uolentibꝰ ubiq gentiũ p̾stosit.¬
qu diuersa dicere uident᷑. ex hebreis codicibꝰ
em̃dire ausus ẽ. nemo. Nõ enĩ ẽ. illa diuersi¬
tas putata m̃dositas nec ego ullo mͦ putandã
exitimo. S ubi nõ ẽ. scriptoris error: aliqͥd
s diuno spũ ubi sensꝰ eẽt. consentaneus ue
ndiuno spii ubisens cẽt. consentaneus ue¬
nati et p̃dicans ueritatẽ. nõ ĩt̃pretantium
tunere s ꝓpłuntiũ lib̾tate alit̃ dicere uoluis
łiuidendũ ẽ: Unde merito nõ solũ hebreis:
uerũ etiã ipsiscũ adhibent testimonia de
sqͥturis uti apłica inuenit᷑ auctoritas Sed

Expanded text:
multo amplius, de quibus dictum est: Et amplius eis labor et dolor. Illa uero numerorum uarietas, quae inter codices Hebraeos inuenitur et nostros, neque de hac antiquorum longaeuitate dissentit, et si quid habet ita diuersum, ut uerum esse utrumque non possit, rerum gestarum fides ab ea lingua repetenda est, ex qua interpretatum est quod habemus. Quae facultas cum uolentibus ubique gentium pquae diversa dicere videntur, ex haebreis codicibus emendare ausus est nemo. Non enim est illa diversitas putata mendositas; nec ego ullo modo putandam existimo. Sed ubi non est scriptoris error, aliquid eos divino Spiritu, ubi sensus esset consentaneus vediuino spiritu, ubi sensus esset consentaneus ueritati et praedicans ueritatem, non interpretantium munere, sed prophetantium libertate aliter dicere uoluisse credendum est. Unde merito non solum Hebraeis, uerum etiam ipsis, cum adhibet testimonia de scripturis, uti apostolica inuenitur auctoritas. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
OCt aua generatioht̃ qͥdẽ nõ nullã diu̾sitatẽ.
sd minorẽ ac dissimilẽ cęt̾is: Matusalã qͥppe quẽ
genuit enoch. añquã gigneret eũ qͥ in ipso or
quã cũ genint repperiunt᷑ additi: et in utrisq
sibi sũma uniu̾si numeri occurrit: In sola
nona generatiõe idẽ. in annis lamoch filii¬
matusale. patris autẽ noe: sũma uniuersita¬
asdiscrepat: s nõ plurimũ. Uiginti enim
it .iͦiͦi. annos plus uixisse inebreis quã in
ur̃is codicibꝰ inuenit᷑: slã ante quã gigneret
silium qui uocatꝰ ẽ. noe: sex minus habet in
lebreis quã imir̃is Postea uͦ quã eũ genuit:
xͦx. apliꝰ in eisdẽ quã in nr̃is Unde sex ilł

Expanded text:
generatio habet quidem nonullam diversitatem, sed minorem, ac dissimilem caeteris. Mathusalem quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum qui in ipso ordquam eum genuit, reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa universi numeri occurrit . In sola nona generatione, id est in annis LamMathusalae, patris autem Noe, summa uniuersitatis discrepat, sed non plurimum. Viginti enim et quattuor annos plus uixisse in Hebraeis quam in nostris codicibus inuenitur. Namque antequam gigneret filium, qui uocatus est Noe, sex minus habet in Hebraeis quam in nostris; postea uero quam eum genuit, triginta amplius in eisdem quam in nostris. Und
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbarctur oblatio. quã eet̃. iniustior qđ frẽm
iustũ gratis odiss ostendit: nõ cam̃ eũ dimit¬
tens. sine mandato scõ iusto ⁊ bono. Quiesce
inqͥt : ad te enĩ c̃uersio eiꝰ. et tu dñab̾is illius¬
s unquit fr̃ĩ: absit. Cuiꝰ gͥ nͥ peccati: dixerat¬
enĩ peccasti. cũ deinde addidit: quiesce
Adce enĩ conusio eiꝰ : et cudñab̃̾is illius Potest
quidẽ ita intelligi. ad ipsũ homiinẽ c̃u̾sionẽ
eẽ. deb̾e peccati: ut nulli alii quã sibisciat
cribuere deb̾e qđ peccat Hȩc ẽ. enĩ salubris
penitenciȩ modicina. ⁊ ueniȩ pecicio ñ ĩ c̃grua:¬

Expanded text:
probaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem probaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit, non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius. numquid fratris? absit. cuius enim, Peccasti: tum deinde addidit, Quiesce; ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intelligi ad ipsum hominem conversionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec est enim salubris poenitentiae medicina, et veni
Abbreviated transcription (Latin):
cam qđ suꝑ eiꝰ germani sacrificiũ nõ super
suũ respexerat ds̃ utiq frẽm bonũ mutat᷑
imitari: nõ elatꝰ debuit emulari S c̃cristatꝰ¬
ẽ. ic̃cidit facies eiꝰ. Hoc peccatũ maxime ar¬
guit ds̃: tristiciã de alteriꝰ bonitate et hoc
fr̃is Hoc quippe arguendo int̾rogauit dicẽs
Quare c̃tristatꝰ es. et quare c̃cidit facies cua
quia enĩ frĩ inidebat ds̃ iudebut et hoc argue¬
bat. Nã homimbꝰ qͥbꝰ absconditũ ẽ. cor alt̾ius
cẽ. poss ãbiguũ uprsꝰ incertũ: utrũ illa cristi¬
cia malignitatẽ suã inqua se dõ displicuisse
didicerat: an fr̃is doluerit bonitatẽ quę dõ
placuit. cũ ĩ sacͥficiũ eiꝰ aspex̃ S ratioẽm
reddens ds̃ cureiꝰ oblationẽ acciꝑe noluerit.
ut sibi ipse pociꝰ merito quã ⁊i sr̃ in merito dis¬
pliceret: cũ eẽt. iniuistꝰ nõ recte diuidendo
hoc ẽ. nõ recte uidendo. ⁊ indignꝰ cuius ap¬

Expanded text:
Cain quod super eius germani sacrificium, nec super Cain quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sest et concidit facies eius: hoc peccatum maxime arguit deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. hoc quippe arguendo interrogauit dicens: quare contristatus es et quare concidit facies tua? quia enim fratri inuidebat dens uidebat et hoc arguebat. nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae deo placuit, cum in sacrificium eius aspexit. sed rationem reddens deus, cur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater immerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius ap
Abbreviated transcription (Latin):
sicut cain inquid ex maligno erat et occidit
frẽm suũ: et cuiꝰ rei grã occidit: qr oꝑa illiꝰ
maligna fuert̃. fr̃is autẽ eiꝰ uista : datur in¬
celligiꝑꝑtẽa dm̃ nõ respexisse inmunus eiꝰ.
quia hoc ipso male diuidebat dans dõ aliqͥd
suũ: sibi autẽ se ipsum. Qd̃ om̃s faciunt qͥ
nõ dĩ s suã sectantes uoluntatẽ. idẽ. non
rectos ꝑuerso corde uiuentes. offerunt dõ
cam̃ mminꝰ quo putant eũ redimi: ut eorũ
ñ optuletur sanandis prauis cupiditatibꝰ
s explendis. Et hocẽ. terrenȩ ꝓpͥ̃ cuutatis.
dm̃ uł dȩos colere: qͥbꝰ aduiuantibꝰ regnet in
uictoriis et pace t̾rena: nõ caritate consulẽdi
s dñandi cupiditate Boni quippe ad hoc
utuntur mundo ut fruantur dõ. mali autẽ
ȩc̃tra ut fruantur mundo uti uolunt dõ:
qui tam̃ eum uel eẽ. uł res humanas curare
iamcredunt: Sunt enĩ multo deteriores:
qui nec hoc quidẽ credunt Cognito itaq

Expanded text:
 loqueretur: Non sicut Cain, inquit, qui ex maligno erat et occidit  loqueretur: Non sicut Cain, inquit, qui ex maligno erat et occidit fratrem suum, et cujus rei gratia occidit, quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem ejutellegi propterea Deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem se ipsum. Quod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. Et hoc est terrenae proprium ciuitatis, Deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ quod dictũ ẽ nõne si recte offeras
ełeautẽ nõ diudas peccasti: qr nõeliicet
cur uł unde sit dictum multos sensꝰ ppent
eꝰ obscuritas: cũ diuinarũ scripturarum
quisq tractacor scđm fidĩ regulã id conat᷑
exponere: Recte quippe offertur sacrificiũ
cu offortur dõ uero. cui unitantũ mͦ sacrifican¬
dñẽ.: nõ autẽ recte diuiditur. dũ nõ recte
quȩ offeruntur. uł qͥoffert et cui offertur:
uł hii quibꝰ aduescendũ cribuitur qđ obla¬
cũ ẽ. ut diuisionẽ hic discrecionẽ intelliga¬
mꝰ. siue cũ offertur ubi nõ oportet. aut qđ
nõibi s alibi oportet: siue cũ offertur qͣndo
nõ oportet. aut qđ nõ tc̃ s aliasoportet. siue
cũ idoffertur qđ nusquã inunquã pęnitꝰ
debit: siue cũ electiora sibi euisdẽ generis
rerum tenet homo. quã st̃ ea quȩ offert dõ:
siue eiꝰ rei quȩ oblata ẽ. fit particeps ꝓfanuis.
autqͥ libet quẽ fas nõ ẽ. fieri In qͦ autẽ hoꝵ

Expanded text:
uidem quod dictum est: Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet quur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificium, cum offertur Deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte diuiditur, dum non discerquae offeruntur uel qui offert et cui offertur uel hi, quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet, aut quod non ibi sed alibi oportet, siue cum offertur quando non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, siue cum id offertur, quod nusquam et numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilib
Abbreviated transcription (Latin):
tassis enĩ qđ ꝓfecto ẽ. credibiliꝰ ⁊ ĩfiliis
lorum illorũ iã cunc antequã babylonia
episs institui fuerunt c̃tẽptores dĩ. et
infiliis cham cultores dĩ Utrũq camen
hominũ genus. tris nunquã defuisse cre-¬
declinauerunt simul in utiles facti sunt
nõ ẽ. qui faciat bonũ nõ ẽ. usq ad unũ.
init᷑q psalmo ubi hȩc uerba st̃ .ihoc
loritur: Nonne cognoscent om̃s qui oꝑantur
inquitatẽ qui deuorant popłm meum incibo
panis  Trat gͦ etiam tunc popłs dĩ: Unde
illud quod dictum ẽ. nõ ẽ. qui fatiat bonum.
nõ ẽ. usq ad unũ: de filiis hominũ dictum

Expanded text:
tasse enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum jam tunc antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemptores Dei; et in filiis Cham cultores Dei. Utrumque tamen hominum genus terris nunquam defuisse credeclinauerunt, simul inutiles facti sunt; non est quifaciatbonum, non est usque ad unum, in utroque psalmo, ubi haec uerba sunt, et hoc legitur: Nonne cognoscent omnes, qui operantur iniquitatem, qui deuorant populum meum in cibo panis? Erat ergo etiam tunc populus Dei. Unde illud, quod dictum est: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, de filiis homin
Abbreviated transcription (Latin):
aut illo loco homo ille sepultus ẽ. cũ hoc nͥ de solo
corpore ñ possit intelligi: Andicturi sunt sic loqͥ
seripturã ñ solere diuinã: Inmo uͦ illa ita nob̃
in hoc aicestatur: ut etiã cũ duo ista c̃unctas int
& uuit homo. etiã singula hominis uocabulo ap.¬
pellet. ammã scilicet interiorẽ hominẽ. corpus
aũ exteriorẽ hominẽ uocans. tã quã duo sint
dr̃ inspirando indidit homini. id ẽ. hominis
corpori : hoc aũ scđm corpꝰ qualẽ hominẽ dĩ fuix̃
expuluere. eui data ẽ. anima ut fieret corpus

Expanded text:
aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis in hoc adtestatur, ut etiam cum duo ista coniuncta sunt et uiuit homo, tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet interiorem hominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, tamquam duo sint dicitur, inspirando indidit homini, id est hominis corpori; hoc autem secundum corpus, qualem hominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret corpus
Abbreviated transcription (Latin):
net consuetudo. ut hi dicantur fingere qͥ aliqͥd
mendacio simulante cõponunt. Hunc gͥ formatũ
hominẽ detix puluere siue limo qr erat pulius
humectus. hunc inquã ut exp̃sũis dicã sicut
scriptura locuta ẽ. puluerẽ detr̾a. animale corpꝰ
factũ eẽ docet apłs cũ animã accepit: & factꝰ ẽ. iste
homo in animã uiuentẽ. idẽ. formatꝰ istȩ puluis
factꝰ ẽ. in anmã uiuentẽ. lã inquiunt habebat
ammã. Alioquin ñ appellaret᷑ homo: qm̃ homo
& corpore. Hoc quidẽ uerũ ẽ. Non totꝰ homo
s pars melior hominis anma ẽ. nec totꝰ homo
corpꝰ s inferior hominis pars ẽ: s cũ ẽ. utrũq
coniunctũ simul ht̃ hominis nom̃. Qđ tam̃ &
singula ñ ad mittunt: etiã cũ de singulis loqͥmͣ.
Qiuis enĩ ꝓhbetur dicere cotidiani quadã lege ser¬
monis. homo ille defunctꝰ ẽ. & nc̃ in requie ẽ. uł
in poemis. cũ de amnna sola possit accipi : & illo

Expanded text:
nuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid nuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse docet apostolus, cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem. Iam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaretur homo, quoniam homo  corpore. Hoc quidem verum est, quod non totus homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est: sed cum est utrumque conjunctum simul, habet hominis nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur cottidiani quadam lege sermonis: Homo ille defunctus est et nunc in requie est uel in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo
Abbreviated transcription (Latin):
Accipite sp̃m scm. Unde ͣ aliquid factũ existi¬
mant quale tunc factũ ẽ: quasi & hic secutus
euangłista dixerit. & facti sunt ianimã ii¬
uentẽ. Qđ quidẽ si dictũ eẽt: hoo in celligeremꝰ
qđ ammarũ quaedã iuta sic sp̃s dĩ. sine quo
animae rationales mnortuȩ de putanda sunt.
quãuis earũ p̾sentia iuiuere corpora uideatt᷑.
Sed ñ ita factum quando ẽ. ẽditꝰ homo. satis ip¬
sa libri uerba cestant᷑: quȩ ita se habent.
& formauit ds̃ hominẽ puluerẽ det̾ra. Qđ qͥdã
planius int̾ p̃tantes di rerunt. & furrit ds̃
fons aũ ascendebat detr̃a & irrigabat om̃em
faciem tĩax. ⁊ ut ex hoc limꝰ incelligendus uidet᷑
humore scilicet traq coneretꝰ. Ubi enĩ hoc
dictũ ẽ: continuo sequit᷑ ⁊ & formauit ds̃
hominẽ puluerẽ detm̃: sic̃ grari codices hñt.
unde in latinã linguã seriptuna ista conuer¬
tas uisa ẽ. deuitanda eis qui formauit dicere
maluer᷑: eo qđ in latina lingua illud magis obti¬

Expanded text:
iritum sanctum. Unde tale aliquid factum existimant, quale tunc factum est, quasi et hic secutus euangelista dixerit: Et facti sunt in animam uiuentem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, quod animarum quaedam uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae sunt, quamuis earum praesentia uiuere corpora uideantur. Sed non ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa libri uerba testantur, quae ita se habent: Et formauit Deus hominem puluerem de terra. Quod quidam planius interpretaFons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegendus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi enim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codices habent, unde in Latinam linguam scriptura ipsa conuertas uisa est deuitanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud magis obti
Abbreviated transcription (Latin):
metipsos seducimꝰ: et ueritas in nob nõ ẽ. Ut
gaudeãt in oꝑibꝰ bonis audiũt. Hilarẽ datorẽ
diligit dĩ. Itẽ sicuti se infirmitas eoꝵ firmitasq
lubuerit: metuut̃ tẽptari. cupiut̃ cẽptari dolet̃
intẽpcationibꝰ gaudẽt intẽptationibꝰ. Ut enĩ
metuat tẽptari : audiut̃: Siqͥs p̃occupatꝰ fuerit

Expanded text:
ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; ut ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; ut gaudeant in operibus bonis audiunt: hilarem datorem diligit deus. item sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt temtari, cupiunt temtari, dolent in temtationibus, gaudent in temtationibus. ut enim metuant temt
Abbreviated transcription (Latin):
de rebꝰ quã de uerb cupidioreseẽ. conte¬
tionis quã ueritatis Apud nos autẽ ugxa
scripturas sc̃as sanãq doctrinã. ciues ses
ciuitatis dĩ in huiꝰ uitę ꝑegrinatione us
tes inetuunt. cupiuntq dolent gaudenq
Et quia rectus ẽ. amor eoꝵ: istas om̃s asend¬
nes. rectas habent Metuunt poenã eemꝰ
cupiunt uitã ȩc̃nã: dolet̃ in sese. q ipi ul
metipsis adhuc ingemisct̃ ad optionẽ &¬
pectantes redẽptionẽ corporis sui Ciuli
inspe: quia fiet sermo qͥ scriptus ẽ absao
ẽ. mors in uictoria. Itẽ metiuit peccare as¬
ut̃ ꝑseuerare: dolent in peccatis. gaudal
in oꝑibꝰ bonis: Ut enĩ metuant peccare
audiuit: Q uoniã habundauit inqͥtas: refri¬
gescet caritas multoꝵ. At cupiãt ꝑseuerare: au¬
diunt qđ scriptũ ẽ. Qu ꝑseuerauerit usq in
sinẽ hic salus crit. Ut doleat̃ in peccatis: audi¬
unt: Si dixerimꝰ quia peccatũ nõ habemꝰ: nos

Expanded text:
de rebus quam de uerbis cupidiores esse contede rebus quam de uerbis cupidiores esse contentionis quam ueritatis. apud nos autem iuxta scripturas sanctas sanamque doctrinam ciues sanctae ciuitatis dei in huius uitae peregrinatione tes metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt uitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semet ipsis adhuc ingemescunt adoptionem exspectantes redemtionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: absorpta est mors in uictoriam. item metuunt peccare, cupiunt perseuerare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. ut enim metuant peccare audiunt: quoniam abundabit iniquitas, refrigescit caritas multorum; ut cupiant perseuerare audiunt quod scriptum est: qui perseuerauerit usque in finem hic saluus erit; ut doleant in peccatis audiunt: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos
Abbreviated transcription (Latin):
tristicia: mortẽ oꝑatur Ecce enĩ idipuĩ
scđm dm̃ contristari: quantã ꝑfecit in
uob̾ industriã, Ac ꝑ hoc possunt storci
ꝓsuis partibꝰ respondere. adh uideriudẽ
eẽ. tristiciam ut peccasse pęniteat: ian¬
mo autẽ sapientis ideo ẽẽ. non posse. qua
nec peccatũ in eũ cadit cuiꝰ pęnitencia con¬
tristetur: nec ullũ aluid malũ quod per¬
peciendo et sentiendo sit tristis. Nã et ala¬
biadem ferunt. sime de nomine hominis
memoria non fallit cum sibi beatus uidetͥ
socrate disputante : et ei quã miser eẽ t
quã stultus eẽt. demonstrante: fleuisse
huic gͦ stulticia fuit causa etiã huiꝰ uilis
optandeq tristiciȩ: cũ homo eẽ. se dola
qđ ẽẽ. nõ debet Stoici autẽ nõ stultũ sel
sapientẽ auint tristẽ eẽ. nõ posse. Ueru
his philosophis qđ ad istã questionẽ deca¬
mi ꝑturbationibus attinet iam respondisꝰ
in nono huiꝰ oꝑis libro: ostendentes nõ cat

Expanded text:
tristitia mortem operatur. Ecce enim id ipsum secundum Deum contristari quantam perfecit in uobis industriam. Ac per hoc possunt Stoici pro suis partibus respondere, ad hoc uideri utilem esse tristitiam, ut peccasse paeniteat; in animo autem sapientis ideo esse non posse, quia nec peccatum in eum cadit, cuius paenitentia contristetur, nec ullum aliud malum, quod perpetiendo et sentiendo sit tristis. Nam et Alcibiadem ferunt si me de nomine hominis memoria non fallit, cum sibi beatus uideretur, Socrate disputante et ei quam miser esset, quoniam stultus esset, demonstrante fleuisse. Huic ergo stultitia fuit causa etiam huius utilis optandaeque tristitiae, qua homo esse se dolet, quod esse non debet. Stoici autem non stultum, sed sapientem aiunt tristem esse non posse. CAPUhis philosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus attinet, iam respondimus in nono huius operis libro ostendentes eos non tam
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis ritib moribq uiuentes. multi plica
linguarũ. armoꝵ. uestiũ. sint uarietate dis¬
uncta. ⁊ ñ tam̃ amplius quã duo quędã gni¬
ra humanę societatis existerent. Quas cuui¬
tates duas scđm seripturas scãs merito appl¬
lare possumꝰ. Una quippe ẽ. hominũ sala
carnẽ altera scđm spm uiuere insui cuiqg
neris pace uolentiũ : & cũ id qđ expetmi
assecunt᷑. in sui cuiꝰq generis pace uuientũ¬
pͥma fronte ꝰ iͥnspicit. uł ñ recolens uł mimisa¬
uertens quẽ ad modũ scripturae sẽẽ loquani
potest putare phylosophos quidẽ epicuros
scđ̾m carnẽ uiuere. quia sũmũ bonũ hone
incorporis uoluptate posuer̃. & si qͥ ali sus
qͥ qͣ qͥmodo corporis bonũ. sũmũ bonũ homis¬
eẽ opinati sunt. ut eori om̃e uulgis. qui ron
aliquo doginate uł eomͦ phylosophant᷑ sẜ pro¬
eliues ad libidinẽ nͥ ex uoluptatib quas cupa¬

Expanded text:
diuersis ritibus moribusque uiuentes multiplici diuersis ritibus moribusque uiuentes multiplici linguarum armorum uestium sint uarietate distinctae, non tamen amplius quam duo quaedam genera humanae societatis existerent, quas ciuitates duas secundum scripturas nostras merito appellare pos- 25 semus. Una quippe est hominum secundum carnem, altera secundum spiritum uiuere in - sui cuiusque generis pace uolentium et, cum id quod expetunt adsequuntur, in sui cuiusque generis pace uiuentprima fronte inspicit, uel non recolens uel minus aduertens quem ad modum scripturae sanctae loquantur, potest putare philosophos quidem Epicureos secundum carnem uiuere, quia summum bonum hominis in corporis uoluptate posuerunt, et si qui alii sunt, qui quoquo modo corporis bonum summum bonum esse hominis opinati sunt, et eorum omne uulgus, qui non aliquo dogmate uel eo modo philosophantur, sed procliues ad libidinem nisi ex uoluptatibus, quas corpo
Abbreviated transcription (Latin):
artanda: in eũ qui sequit᷑ cõmodiore disputa¬
IXIMUS IAM IN¬
suꝑiorib libris ad
humanũ genꝰ ñ solũ
natura similitudnie
sociandũ. uerum
etiã quadã cognati¬
onis necessitudine inunitate conconrdie pes
unculo colligandũ. ex homine uno dm̃ uo¬
luisse homines instituere: neq hoc genus
fuisse. in singulis quibq moriturũ ñ duo
pͥmi quoꝵ ereatꝰ ẽ. utiꝰ exnullo. alt̃ ex illo. d
in oboedientia meruissent. Aquib ad missũ
ẽ. tã grande peccatũ: ut indeterius eo natum
mutaret᷑ humana. etiã in posteros obligaa.¬
one peccati & mortis necessitate trans missa.
Mortis aũ regnũ in homines usq ad eo domina.¬
tũ ẽ: ut om̃s niscđiã quoq mortẽ cuiꝰ nullus
ẽ. finis poena debita p̾cipites ageret. nͥ indi
quosdã indebita dĩ gxã lib̾aret. Ae ꝑ hos fu¬
tum ẽ: ut cũ tor tantaeq gentes ꝑ t̾mrũ obĩ

Expanded text:
artanda, in eum qui sequitur commodiore disposiartanda, in eum qui sequitur commodiore disposiiximus iam superioribus libris ad humanum genus non solum naturae similitudine sociandum, uerum etiam quadam cognationis necessitudine in unitatem concordem pacis uinculo conligandum ex homine uno Deum uoluisse homines instituere, neque hoc genus fuisse in singulis quibusque moriturum, nisi duo primi, quorum creatus est unus ex nullo, altera ex illo, id inoboedientia meruissent, a quibus admissum est tam grande peccatum, ut in deterius eo natura mutaretur humana, etiam in posteros obligatione peccati et mortis necessitate transmissa. Mortis autem regnum in homines usque adeo dominatum est, ut omnes in secundam quoque mortem, cuius nullus est finis, poena debita praecipitequosdam indebita Dei gratia liberaret. Ac per hoc factum est, ut, cum tot tantaeque gentes per terrarum orbem
Abbreviated transcription (Latin):
eniã sensu cũ indolorib futuri sunt ñ carebt̃.
Sed homines addĩ gr̃am ꝑtinentes. ciues scõꝵ
corporib induent᷑. ut neq peccent amplius
neq moriant᷑: ea tandẽ immortalitate uestiti
quȩ sic̃ angłoꝵ nec peccato possit auferri.⁊
nat᷑a qͥ dẽ manente carnis. s nulla om̃ino
corruptibilitate uł tarditate remanente. Se.¬
quit᷑ aũ questio necessario ꝑtractanda & dño
dõ ueritatis ad iuuante soluenda : silibido
Omẽbroꝵ in oboedientiũ expeccato in oboedien-¬
tiȩ in illis pͥmis hominib cũ illos diuina gr̃a
deseruisset ex orta ẽ. unde in suã nuditatem
oculos aꝑuer̃. idẽ. eã curiosus ad uerterunt.
& quia impudens motꝰ uoluntatis arbitrio re¬
sistebat pudeuda texer̃: quomͦ eẽnt filios ꝓpa¬
gaturi si sicut ereati fuerant sine p̃̾uaricati.¬
one mansissent. Sed quia & lib̾ iste claudendꝰ
est. nec tanta questio insermonis angustia co¬

Expanded text:
etiam sensu, cum in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt. etiam sensu, cum in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt. Sed homines ad Dei gratiam pertinentes, ciues sanctocorporibus induentur, ut neque peccent amplius neque. moriantur; ea tamen inmortalitate uestiti, quae. sicut angelerum, nec peccato possit auferri; natura quidem manente ca s, sed nulla omnino carnali corruptibilitate uel tarditate remanente. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda et Domino Deo ueritatis adiuuante soluenda: Si libido membrorum inoboedientium ex peccato inoboedientiae in illis primis hominibus, cum illos diuina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est eam curiosius aduerterunt, et quia inpudens motus uoluntatis arbitrio resistebat, pudenda texerunt: quo modo essent filios propagaturi. si, ut creati fuerant, sine praeuaricatione mansissent. Sed quia et liber iste claudendus est nec tanta quaestio in sermonis angustias co
Abbreviated transcription (Latin):
De quib om̃ib apłicis uerb̾ suꝑus locut sumus
Corpꝰ gͥ ammale in qͦ pͥmũ hominẽ adã factũ eẽl
dic̃ apłs. sic erat factũ: ñ ut mori om̃ino ñ p̾ssẽt.
s ut ñ moreret᷑ nͥ homo peccassẽt. Nam illud qđ
spũ uuuficante spitale erit & immortale moꝵi
om̃ino ñ pocerit: sic̃ & anima ereata ẽ ĩmortalis.
quȩ licet pecrato mortua ꝑhibeat᷑ carens
quadã uita sua hoc ẽ. dĩ spũ. quo etiã sapient̃
& beate iniuere poterat. tam̃ ꝓpͥa quadã licet
misera uita sua ñ desinit uiuere. qr iã imor¬
talis ẽ. ereata: sic̃ etiã desertores angłi. licet
scđm quendã modũ mortui sint peceando qr
fontẽ uitȩ deseruer̃ qui ds̃ ẽ.quẽ potando
sapient̃ & beate poterant uiuere. tam̃ ñ sic
mori potuer̃ ut om̃no desisterent uiuere
atq sentire. qm̃ immortales ereati s̃: atq ita
in sedam mortẽ pꝰ ultimũ p̃cipitabunt᷑ uidi¬
cium. ut nec illie uita careant. quando qͥdẽ

Expanded text:
olicis verbis superius locuti sumus. Corpus igitur animale, in quo primum hominem Adam factum esse dicit Apostolus, sic erat factum, non ut mori omnino non posset; sed ut non moreretur, nisi homo peccasset. Nam illud quod spiritu vivificante spirituale erit et immortale, mori omnino non poterit. Sicut anima creata est immoquae licet peccato mortua perhibeatur carens quaiam uita sua, hoc est dei Spiritu, quo etiam sapienter et beate uiuere poterat, tamen propria quadam, licet misera, uita sua non desinit uiuere, quia inmortalis est creata; sicut etiam desertores angeli, licet secundum quendam modum mortui sint peccando, quia fontem uitae deseruerunt, qui Deus est, quem potando sapienter et beate poterant uiuere, tamen non sic mori potuerunt, ut omni modo desisterent uiuere adque sentire, quoniam inmortales creati sunt; adque ita in secundam mortem post ultimum praecipitabuntur iudicium, ut nec illic uita careant, quando quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Cęlestis uͦ ciuitatis cuies: parit apeccato
naturam liberans grã Unde illa uocant᷑
uasa ire. ista uasa miscđię: Significatum
ẽ. hoc etiã in duobꝰ filiis habrahȩ. qđ unus
de ancilla quȩ dicebatur agar. seđm carnẽ
natus est hismabel: alt̾ ẽ. aucẽ de sara
lib̾a scđm reꝓmissionẽ natꝰ isaac utenq
quidẽ de semine habrahȩ. S illũ genut
demonstrans c̃suetudo naturã. ilũ uero
dedit ꝓmissio significans grãm: Ibihumanꝰ
usus ostenditur: hic diuinũ beneficum
desꝑatiõẽ ꝓlis saltim de ancilla concupis¬
cens habere qđ de se ipsa nõse posse cer¬
nebat: dedit eã fȩandã uiro: de qͥ para
uoluerat nec potuerat:. Ex egit itaq etũs
debitũ de marito: utens uire suo anites
alieno: Natꝰ ẽ. gͦ hismahel: sicut nacurt̾
homines ꝑmixtioẽ sexus utruisq ustat

Expanded text:
caelestis uero ciuitatis ciues parit a peccato caelestis uero ciuitatis ciues parit a peccato naturam liberans gratia unde illa uocantur uasa irae, ista uasa misericordiae. Significatum est hoc etiam in duobus filiis Abrahae, quod unus de ancilla, quae dicebatur Agar, secundum carnem natus est Ismael, alter est autem de Sarra libera secundum repromissionem natus Isaac. Uterque quidem de semine Abrahae; sed illum genuit demonstrans consuetudo naturam, illum uero dedit promissio significans gratiam; ibi humanus usus ostenditur, hic diuinum beneficiumdesperatione prolis saltem de ancilla sua concupiscens habere, quod de se ipsa non se posse cernebat, dedit eam fetandam uiro, de quo parere uoluerat nec potuerat. Exegit itaque etiam sic debitum de marito utens iure suo in utero alieno. Natus est ergo Ismael, sicut nascuntur homin
Abbreviated transcription (Latin):
cum filio lib̾e.: Nos autẽ fr̃s nõ sumꝰ ancillȩ
filii : s libere Qua lib̾tate xp̃s nos lib̾uũ:
Hȩc forma intelligendi de apłica auctori¬
tate descendens: locũ nob aꝑuit quem¬
ad modũ scripturas duorũ testam̃torũ uet̃is
⁊ noni acciꝑe debe̾mꝰ: Pars eĩ quędam
caẽ: nõ se significando s alterã: et idõ
seruiens. Nõ enĩ ꝑꝑt̃ se ipsã s ꝓꝑt̾ aliam
significandã ẽ. insticuta: ⁊ precedente
alia signficatione : et ipse p̃figurans pre¬
figurata ẽ: Namq agar ancilla sarȩ eiꝰq
filius: imago quȩdã huius imaginis fuit:
Et qm̃ transiturȩ erant umbrȩ lucȩ uenien¬
ce: idõ dix̃ lib̾a sarã quę significabat lib̾ã
ciuitatem : cui rurs alio modo significan¬
de. etiã illa umbra seruiebat Cice ancillã
duas formas: unã suã presentiam demons¬
crantem. alteram cęlesti ciuitati significandę
sua p̃sencia seruientẽ: Parit autẽ ciues
terrene ciuitatis: peccato uiciata natura:

Expanded text:
m filio liberae. Nos autem, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Haec forma intelligendi de apostolica auctoritate descendens locum nobis aperit, quemadmodum Scripturas duorum Testamentorum, Veteris et Novi accipere debeamus. Pars enim quaedam lteram, et ideo seruiens. Non enim propter se ipsam, sed propter aliam significandam est instituta, et praecedente alia significatione et ipsa praefigurans praefigurata est. Namque Agar ancilla Sarrae eiusque filius imago quaedam huius imaginis fuit; et quoniam transiturae erant umbrae luce ueniente, ideo dixit libera Sarra, quae significabat liberam ciuitatem, cui rursus alio modo significandae etiam illa umbra seruiebat: Eice ancillam duas formas, unam suam praesentiam demonstrantem, alteram caelesti ciuitati significandae sua praesentia seruientem. Parit autem ciues terrenae ciuitatis peccato uitiata natura,
Abbreviated transcription (Latin):
patientiae: ñ aufert uocabulũ poene. Ita cum
exhominib pͥmis ꝑpetuata ꝓpagine ꝓculdubio
sit mors poena nascentis: tam̃ si ꝓ pietate iustitiaq
pendatur fit gła renascentis. & cũ sit mors pec.¬
ati retributio: aliquando impetrat ut nichilre¬
anũ eis ualec ad dimietenda peccata. quantũ
sabluerent᷑ saero fonte baptismatis. Qui enim
dix̃ si quis non renatus fuerit exaqua & spũ scõ
ñ intrabit in regnũ geloꝵ : alia sententia ⁊stos
fict exceptos. uͥ ñ minus generaliter ait. Qui

Expanded text:
patientiae, non aufert uocabulum poenae. Ita cum patientiae, non aufert uocabulum poenae. Ita cum ex hominis primi perpetuata propagine procul dubio sit mors poena nascentis. tamen si pro pietate iustitiaque pendatur, fit gloria renascentis; et cum sit mors peccati retributio, aliquando inpetrat, ut nihil retantum eis valet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte Baptismatis. Qui enim dixit, Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum : alia sententia istos fecit exceptos, ubi non m
Abbreviated transcription (Latin):
& efficit p̃uaricatores. uł ista ꝓueritate sisapeᷤ
& efficit martyres. Ac ꝑhoc lex quidẽ boni et
quia ꝓhibitio ẽ. peccati: mors aũ mala. quall¬
pendium ẽ. peccati. S quẽ ad modũ inuiiad
male utit᷑ ñ cantũ malis s etiã bonis: nta uilta
bene non tantũ bonis s etiã malis. Hine fit us
& mali male lege utantur. quãuis se leehcte
&e hom bene moriant᷑. quãius sit mors malum.
des appellant᷑. nulli bona ẽ. Habet enĩ asꝑũ sen¬
sim & contra naturã. uis ipsa qua utrũq diuellit᷑
qđ fuerat inuiuente conuinetũ atq õsertũ. quam¬
dumorat᷑: donec om̃is adimat᷑ qui ex ipso merat
anme carnisq complexu. Quã totã molestiam¬
ñ nĩquã uus corporis. uł animae raptꝰ int̃cipit :¬
nec eã sentiri p̃ueniente celeritate ꝑmuttit. Quic¬
quid ẽ. tam̃ illud inmorientib qđ cũ graui sensu
admnit sensũ. pie fidelũq colerando auget meritũ

Expanded text:
et efficit praevaricatores; vel ista pro veritate suscipitur, et efficit praevaricatores; vel ista pro veritate suscipitur, et efficit martyres. Ac per hoc lex quidem bona est, quia prohibitio est peccati; mors autem mala, quia spendium est peccati; sed quem ad modum iniustitia male utitur non tantum malis, uerum etiam bonis: ita iustitia bene non tantum bonis, sed etiam malis. Hinc fit, ut et mali male lege utantur, quamuis sit lex bonum, et boni bene moriantur, quamuis sit mors malum. tes appellantur, nulli bona est. Habet enim asperum sensum et contra naturam uis ipsa, qua utrumque diuellitur, quod fuerat in uiuente coniunctum adque consertum, quamdiu moratur, donec omnis adimatur sensus, qui ex ipso inerat animae carnisqnonnunquam unus ictus corporis, vel animae raptus intnec eam sentiri praeueniente celeritate permittit. Quidquid tamen illud est in morientibus, quod cum graui sensu adimit sensum, pie fideliterque tolerando auget meritum
Abbreviated transcription (Latin):
Aculeuis inquit mortis ẽ. peccatũ: uirtus aũ pu¬
catilex. Uerissime om̃ino. Auget enĩ phibio
desidium oꝑis illiciti: quando iustita ñsic dlgͥ
ut peccandi cupiditas eiꝰ delectatione umcitur.
Ut aũ diligatur & delectet uera uistitia: ñ nͥ dumi
subueuit gr̃ã. S ne ꝓpc̃ea lex putaretur mlum
qm̃ iurtꝰ ẽ. dicta peccati : ideo ipse alio loco uersti
huiꝰ modi questionẽ. itaq inquit lex quidẽ sã.
ẽ. inquit mͥ factũ ẽ mors: Absit. S petatũ ut¬
appareat peccatũ. mͥ ꝑ bonũ oꝑatũ est marã:
ut fiat supͥmodũ peccator aut peccatũ ꝑmindi¬
tũ. Supͥ modũ dix̃: quia etiã p̃uaricatio addͥtms
cũ peccandi aucta libidine etiã lex ipsa conto¬
nitur. Cur hoc cõmemorandũ putauimꝰ: Aui
scilicet sicut lex ñ ẽ. malũ quando auget perat
conceupiscentiã ita nec mors bonũ ẽ. quando auge
pacienttũ głam: cũ uł illa ꝓ mniquitate descriue

Expanded text:
Aculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peAculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peccati lex. Verissime omnino. Auget enim prohibitio desiderium operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincatur. Ut autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam uirtus est dicta peccati: ideo ipse alio loco uersans huius modi quaestionem: Itaque, inquit, lex quidem sancta est, inquit, mihi factum est mors? Absit. Sed peatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Supra modum, dixit; quia etiam praevaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur. Cur hoc commemorandum putavimus? Quia scilicet sicut lex non est malum, quando auget peccantium concupiscentiam; ita nec mors bonum est, quando auget patientium gloriam: cum vel illa pro iniquitate deseritur,
Abbreviated transcription (Latin):
retur: nunc suscipiendũ ẽ. ne peccet᷑. Sio ꝑ in¬
effabilem dĩ miscdiã & ipsa poena uitiori transit
marma uirtutis : & fit iusti meritũ etiã suppli.¬
cium pecoatoris. Iunc enĩ mors ẽ. ad quisita peo¬
cando: nunc implet᷑ uistitia moriendo. Uerum
tem. lusti enĩ malunt credendo ꝑpeti: qdđ sin
pͥmi miqͥ ñ eredendo ꝑpessi. Nisi enĩ paruseno
illi ñ morerent᷑ : peccabunt aũ isti nͥ morantun
Mortui sunt gͦ illi quia peccauer̃: ñ percant ustiq
moriunt᷑. Factũ ẽ. ꝓ illori culpa ut ueniret᷑ ini poi¬
Nam: fit ꝓ istoꝵ poena ne ueniat᷑ ineulpam.¬
N on quiamors bonũ aliqđ facta ẽ. quȩ ante malĩ
fuit: s quia tantã dĩ fidei prȩssitit gam. ut
mors quã uitȩ constat ẽẽ contrariã. instrum̃tum
ostend̾e quantũ peccatũ grã ñ subueniente ad
nocendũ ualeret: etiã ipsam legẽ qua phibeas
peccatũ. ñ dubitauit dicere urtutẽ eẽ pectat.

Expanded text:
retur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per inretur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma uirtutis, et fit iusti meritum etiam supplicium peccatoris. Tunc enim mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum ortem. Iusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt primi iniqui non credendo perpessi. Nisi enim peccassent illi, non morerentur; peccabunt autem isti, nisi moriantur. Mortui ergo sunt illi, quia peccauerunt; non peccant isti, quia moriuntur. Factum est per illorum culpam, ut ueniretur in poenam; fit per istonon quia mors bonum aliquod facta est, quae antea malum fuit; sed tantam Deus fidei praestitit gratiam, ut mors, quam vitae constat esse contrariam, instrumentum ostendere, quantum peccatum gratia non subueniente ad nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere uirtutem esse peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
regenerationis sacram̃tũ continuo sẽqueret᷑ im.¬
mortalitas corporis. ipsa fides eneruaret᷑: quae
tunc ẽ. fides. quando expectat᷑ inspe qđ mrẽ ñ dũ
uidet᷑. Fidei aũ robore atq certamine. inmaiorib
dũ taxat etatib etiã mortis fuerat suꝑandus timor:
qđ inscis martyrib maxime eminuit. Cuiꝰ ꝓfecto
certamuiis eẽt nulla uictoria. nulla gła. quia nec
ipsum om̃ino posset eẽ certam̃: si pꝰ lauacrũ rege.¬
nerationis iam scĩ ñ possent mortẽ ꝑpeti corporalẽ.
ea potius curreret ne acorpore soluerent᷑. atq Nͦ
inuiibili p̃mio ꝓbaret᷑ fides. s iam nec fides coꝵ
festim sui oꝑis quęrendo & sumendo mercedem:
N unc uͦ maiore & mirabiliore gr̃a saluatoris. inusꝰ
iustitiȩ peccati poena conuersa ẽ. Tẽ
fueritis. morte moriemini: nunc
dr̃. si mortẽ recusaueritis. mandatũ trans¬
grediemini. Qđ cunc timendũ fuerat ut ñ pecca¬

Expanded text:
regenerationis sacramentum continuo sequeretur inregenerationis sacramentum continuo sequeretur inmortalitas corporis, ipsa fides eneruaretur, quae tunc est fides, quando expectatur in spe, quod in re nondum uidetur. Fidei autem robore adque certamine, in maioribus dumtaxat aetatibus, etiam mortis fuerat superandus timor, quod in sanctis martyribus maxime eminuit; cuius profecto certaminis esset nulla uictoria, nulla gloria quia nec ipsum omnino posset esse certamen, si post lauacrum regenerationis iam sancti non possent mortem perpeti corporalem. am propterea potius curreret, ne a corpore solueretur? Adque ita non inuisibili praemio probaretur fides, sed iam nec fides esset, confestim sui operis quaerendo et sumendo mercedem. Nunc uero maiore et mirabiliore gratia Saluatoris in usus iustitiae peccati poena conuersa est. Tunc fueritis, morte moriemini; nunc dicitur: Si mortem recusaueritis, mandatum transgrediemini. Quod tunc timendum fuerat, ut non pecca
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑcatera anmantia uis humana quanta
magis impetũ suũ uelut saguta cũ arxus exten¬
dicur retrorsum reducta distulerit. Non ergo
adista infantilia rudmm̃ta p̃sumptione illicita
& damnatione uista ꝓlapsus ẽ. uł impulius pͥmꝰ
homo: s hacteniis in eo natura humana uiciata
atq mutata ẽ. ut repugnantẽ. pateret᷑ in mẽbris
mobȩdientiã c̃cupiscendi. & obstringeret᷑ necessĩ.¬
cate moriendi: atq ita. id qđ uitio poenaq factꝰ ẽ.
idẽ. ob noxios peccato mortiq generaret. A quo
tes: hanc solã mortẽ ꝑpeti possunt quȩ animam
se uingit a corpore. inscđam uͦ illã sine fine poena.¬
lem. libati apeccati obligatione ñ transeunt. Si¬
quẽ uͦ mouet cur uł ipsam patiant᷑ si & ipsa pec¬
te paruuloꝵ tractata & absoluta ẽ : ubi dictũ ẽ.
ad hoc relinqui ammae exꝑim̃tũ separationis
acorpore quãuis ablato iã crumnis nexu. qm̃ si

Expanded text:
supra cetera animantia uis humana, quanto supra cetera animantia uis humana, quanto magis inpetum suum, uelut sagitta cum arcus extenditur, retrorsum reducta distulerit; — non ergo ad ista infantilia rudimenta praesumtione inlicita et damnatione iusta prolapsus uel inpulsus est primus homo; sed hactenus in eota est, ut repugnantem pateretur in membris inoboedientiam concupiscedi et obstringeretur necessitate moriendi, adque ita id, quod uitio poenaque factus est, id eat obnoxios peccato mortique generaret. A quo tes, hanc solam mortem perpeti possunt, quae animam seiungit a corpore; in secundam uero illam sine fine poenalem liberati a peccati obligatione non transeunt. quem uero mouet, quur uel ipsam patiantur, si et ipsa peco paruulorum, tractata ac soluta est; ubi dictum est ad hoc relinqui animae experimentum separationis a corpore, quamuis ablato iam criminis nexu, quoniam, si
Abbreviated transcription (Latin):
homo: h ẽ. & ples homo. In pͥmo gͥ homine
ꝑfeminã in ꝓgenem transiturũ unuersũ genus
humanũ fuit. quando illa coniugũ copula di-¬
uinã sencentiã suȩ dãnationis excepit: & qđ
homo ẽ. factus ñ cũ erearetur s cũ peccaret &
puniret᷑ hoc genuit. quantũ qͥdẽ attinet ad
peccati & mortis originẽ. Non em̃ ad infantilẽ
ebitudinẽ & infirmitatẽ animii & corporis quã
udemꝰ in paruulis. peocato uł poena ille redac¬
tus ẽ. quẽ ds̃ uoluit eẽ tãquã primordia catuloꝵ.
quoꝵ parentes inbestialẽ uitã mortẽq deieconrit.
sic̃ seriptũ ẽ. homo in honore cũ eẽt ñ intellex̃
comparatꝰ ẽ. pacorib in sipientib &
similis faccus ẽ. illis: nisi qđ infan¬
tes infirmiores etiã inusu motuq¬
cernimꝰ mẽbroꝵ. & sensu appeten¬
di atq uitandi quã sunt alioꝵ tenerrimi focetus
animaliũ. tãquã se tanto atcollat excellentius

Expanded text:
homo, hoc est et proles homo. In primo igitur homine homo, hoc est et proles homo. In primo igitur homine per feminam in progeniem transiturum uniuersum genus humanum fuit. quando illa coniugum copula diuinam sententiam suae damnationis excepit; et quod homo factus est, non cum crearetur, sed cum peccaret et puniretur, hoc genuit, quantum quidem adtinet ad peccati et mortis originem. Non enim ad infantilem hebetudinem et infirmitatem animi et corporis, quam uidemus in paruulis, peccato uel poena ille redactus est quae Deus uoluit esse tamquam primordia catulorum, quorum parentes in bestialem uitam mortemque deiecerat; sicut enim scriptum est: Homo in honore cum esset, non intellexit; conparatus est similis factus est illis; nisi quod infantes infirmiores etiam cernimus in usu motuque membrorum et sensu adpetendi adque uitandi, quam sunt aliorum tenerrimi fetus animalium; tamquam se tanto adtollat excellentius