comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lata ẽ. his iam imbutos inuenerat: ut
m eis iam consummaret᷑ ipsa actio ꝓpħi¬
a qͦs ante adimpletionem ꝓpħie iam te¬
nuerat: ne si ab ipsis remoueret᷑. imꝓba¬
ia potiꝰ qͣm t̾minata uideret᷑. Si autem
et gentib imponeret᷑: aut non xp̃i pro¬
mittendi causa instituta eẽ. aut adhuc
xp̃m ꝓmittere þutaret᷑. Primꝰ itaq ppłs
dei anteqͣm xp̃c ueniret legem ꝓpħasq¬
udimplere. illa omĩa que hunc ꝓmitte¬
lant obseruare iubebat᷑: liber in eis qͥ
hec qͦ ꝑtinerent intelligebant. seruus
autem in eis qͥ hoc non intelligebant.
posterior gͦ ppłs accedens ad fidem qua
iam xp̃c uenisse passus eẽ. ac resurrex¬
ise p̃dicabat᷑: in his qͥdem hominib qͦs
uam talib sacͣmentis institutos eadem
sides inuenerat. nec cogebat᷑ ista obser¬
ure. nec ꝓhibebat᷑. In his autem qͥ talib
ucui. nulla generis. nulla consuetudi¬
is uł congruentie necessitate recenti

Expanded text:
lata est, his iam inbutos inuenerat, ut lata est, his iam inbutos inuenerat, ut in eis iam consummaretur ipsa actio prophetica, quos ante adinpletionem prophetiae iam tenuerat, ne si et ab ipsis remoueretur, inprobata potius quam terminata uideretur, si autem et gentibus inponeretur, aut non Christi promittendi causa instituta esse, aut adhuc Christum promittere putaretur. primus itaque populus dei, antequam Cadimplere, illa omnia, quae hinc promittebant, observare jubebantur: liber in eis, qui haec quo pertinerent intelligebant; servus autem in eis, qui non intelligebant. Posterior ergo populus accedens ad fidem, quia jam Christus venisse, passus esse, ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos jam talibus sacramentis institutos eadem fides invenerat nec cogebatur ista observare, nec prohibebatur. In his autem qui talibus vacui, nulla generis, nulla consuetudinis, vel congruenti necessitate retenti
Abbreviated transcription (Latin):
cum gͦ sic uenirent ad fidem ut iames
gentib uenire oportebat. non intelligs¬
tes qͥ ex cͥcumcisione uenerant cur sibs
illa ꝑmissa eeñt. et cur gentib impone¬
da non eẽnt: qͥb dam carnalib seditiors
b ceꝑant eccłiam ꝑturbare qđ gentile
a dei ppłm accedentes. non sollẽpnit̃
yselitifierent in carnis cͥcumcisione.
et cẽtis huiꝰmodi obseruationib legis:
atq in his erant qͥ hoc ideo fieri mag¬
nope insistebant. qͥa timebant iudeos
int qͦs u̾ sabant᷑. Cont᷑ hos apl̃s paulus.
multa scͥpsit. Nam in hoꝵ simulationẽ
etiã petrum adductum fr̃na obiurgati¬
one correxit. S pꝰea qͣm in unũ apłi con¬
gregati etiã consilio suo censuerunt gen¬
tes ad huiꝰscemodi oꝑa legis non eẽ cogen¬
das: displicuit qͥbusdam ex cͥcuncisione
xp̃ianis. non ualentib mente discernẽ
illos solos ab huiꝰmodi obseruationibus
non fuisse ꝓhibendos. qͦs fides que reue¬

Expanded text:
cum ergo sic uenirent ad fidem, ut iam ex cum ergo sic uenirent ad fidem, ut iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gentibus inponenda non essent, quibusdam carnalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod gentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obseruationibus legis. atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant, quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra hos apostolus Paulus multa scripsit; nam in horum simulationem etiam Petrum adductum fraterna obiurgatione correxit. sed posteaquam in unum apostoli congregati etiam concilio suo censuerunt gentes ad huiusmodi opera legis non esse cogendas, displicuit quibusdam ex circumcisione christianis non ualentibus mente discernere illos solos ab huiusmodi obseruationibus non fuisse prohibendos, quos fides, quae reue
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat. sic eos initiatos inuenera
ut iam de cetero qͥ nulla tali necessitudn¬
ne tenerent᷑. s ex diuerso ueluti paries
lia cogerent᷑. Si autẽ his qͥ ex cͥcumcisio¬
ne uenerant talibq sacͣmentis adhuc
dediti erant uellent ultro sicut timo¬
theus conferre congruentiam: nonꝑ
hiberent᷑. Uerun si in huiꝰmodi legis
oꝑib putarent suam spem. salutemq
contineri: tanqͣm a certa ꝑnice uetarens
Unde ẽ illud apłi. fcce ego paulus dicd
derit. Circumcidamini scilicet. sicut ipsis
uolebant sic̃ eis a quib dam depͣuatis
ꝑsua sum erat qđ sine his legis oꝑib
salui eẽ non possent. Nam cum gente
ad xp̃i fidem ita uenirent. maxime p
pauli apłi p̃dicationem sicut uenire
debuerunt ut nullis eiusmodi obseria¬
tionib onerarent᷑: qͥa et insolita ista
maxime cͥcumcisionẽ grandes etate
reformidantes de t̾rerentur a fide. et ñ
ita nati. ut talib sacͣmentis imbueren

Expanded text:
hetias implere venerat, sic eos initiatos invenerat, hetias implere venerat, sic eos initiatos invenerat, ut jam de caetero qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diverso veluti pariete, lia cogerentur. Si autem his qui ex circumcisione venerant, talibusque sacramentis adhuc dediti erant, ultro vellent sicut Timotheus conferre congruentiam, non prohiberentur. Verum si in hujusmodi legis operibus putarent suam spem salutemque contineri, tanquam a certa pernicie vitarentur. unde est illud apostoli: ecce ego Paulus dico derit, circumcidamini scilicet, sicut ipsi uolebant, sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit legem et ꝓpħas soluere s ad im¬
plere iam impleta sunt: ideo tolli et¬
mutari debuerunt. Qđ pͥmis xp̃ianis
qͥ ex iudeis crediderant donec contra
tam diut᷑nam consuetudinẽ paulatĩ
ꝑsuaderet᷑. atq ad intellectum ꝑfectum
ꝑduceret᷑: et qͥa ita nati erant. atq in¬
stituti. siuerunt eos apłi patͥum ritum
traditionẽq seruare: et eos qͥb hoc opꝰ
erat. ut congruerent illoꝵ tarditati mo¬
rib q monuerunt. Inde ẽ qđ timotheũ
iudea matre. et greco patre natũ. ꝓpt̾
illos ad qͦs tales cum eo uenerat etiam
cͥcumcidit a płs. atq ipse int̾ eos morẽ
huiꝰ modi custodiuit: non simulatione.
fallaci. s consilio prudenti. Neq enĩita
natis. et ita institutis noxia erant istas
qͣmuis iam non eẽnt significandis fuq̃¬
figͣis necessaria. Magis quippe noxum
erat ea tanqͣm noxia ꝓhibere. in his hos¬
minib usq ad qͦs durare debuerunt

Expanded text:
uenit legem et prophetas soluere sed adinuenit legem et prophetas soluere sed adinplere, iam inpleta sunt, ideo tolli mutarique debuerunt, quod primis christianis, qui ex Iudaeis crediderant, donec contra tam diuturnam consuetudinem paulatim persuaderetur atque ad intellectum perfectum perduceretur, et quia ita nati erant atque instituti, siuerunt eos apostoli patrium ritum traditionemque seruare et eos, quibus hoc opus erat, ut congruerent illorum tarditati moribusque. monuerunt. inde est quod Timotheum iudaea matre et graeco patre natum propter illos, ad quos tales cum eo uenerat, etiam circumcidit apostolus atque ipse inter eos morem huiusmodi custodiuit non simulatiofallaci, sed consilio prudenti. Neque enim ita natis, et ita institutis noxia erant ista, quamvis jam non essent significandis futuris necessaria. Magis quippe noxium erat, haec tanquam noxia prohibere in his hominibus usque ad quos durare debuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
et̾num ẽ. Qui gͦ dicit si xp̃c legem et
ꝓpħas non soluisset. illa sac̃mentalegiᷤ
et ꝓpħarum. in xp̃ianoꝵ congregatio¬
nib et celebrationib ꝑmanerent: po¬
test dicere. si xp̃c legem et ꝓpħas ñ
soluisset. adhuc ꝓnutteret᷑ nascit᷑us.
passurus resurrecturus: cum ideo ma-¬
gis hec non soluerit s ad impleuerit.
quia iam non ꝓnuttit᷑ nasciturꝰ. passu¬
rus. resurrecturꝰ. qđ illa sacͣmenta quo¬
sit. passus sit. resurrexerit qđ hec sacͣ¬
menta que a xp̃ianis agunt᷑ iam ꝑso¬
nant. Qui gͦ uenit legem et ꝓpħas ñ
soluere. s adimplere: ipsa adimpleti¬
one abstulit ea ꝑ que adhuc ꝓmitte¬
bat᷑ implendum. qđ iam constat ini¬
pletum. Tanqͣm si uerba ista tolleret
eret dici. natus ẽ. passus ẽ. et resurrex̃:
que illis completis. et ob hoc ablatis rec¬
te dicunt᷑. Sicut gͦ ista uerba. ita illa
pͥoris ppł̃i sac̃menta. qͥa ꝑ eum qͥ non

Expanded text:
aeternum est. qui ergo dicit: si Christus legem et aeternum est. qui ergo dicit: si Christus legem et prophetas non soluisset, illa sacramenta legis et prophetarum in christianorum congregationibus et celebrationibus pennanerent, potest dicere: si Christus legem et prophetas non soluisset, adhuc promitteretur nasciturus, passurus et resurrecturus, cum ideo magis haec non soluerit, sed adinpleuerit, quia iam non promittitur nasciturus. passurus, resurrecturus, quod illa sacramenta quosit, passus sit, resurrexerit. quod haec sacramenta, quae a christianis aguntur, iam personant. qui ergo uenit legem et prophetas non soluere sed adinplere, ipsa adinpletione abstulit ea, per quae adhuc promittebatur inplendum, quod iam constat inpletum. tamquam si uerba ista tolleret eret dici "natus est, passus est, resurrexit," quae illis conpletis et ob hoc ablatis recte dicuntur. Sicut ergo ista uerba, ita illa prioris populi sacramenta, quia per eum, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
ista ipsa duo uerba que dixi facienda
et facta nec parib morarum int̾ uallis.
nec hisdem uł totidem litt̾is. sillab̃ ue
sonuerunt: qͥd mirum si aliis nust̾iorum¬
signacłis passio et resurrectio xp̃i fut᷑a
ꝓmissa ẽ aliis iam facta annuntiat᷑: qͣn¬
doqͥdem ipsa uerba fut᷑um et factum. pas¬
surus et passus. resurrecturꝰ et resurrex̃
nec tendi equalit̾ nec similit̾ sonare po¬
tuerunt: Quid enĩ sunt aliud queq cor¬
ꝑalia sacͣmenta nͥ quedam quasi uerba
uisibilia: sacͦ scã qͥdem. ueruntam̃ mutabi¬
lia et temporalia: Deus enim eternꝰ est:
nec tam̃ aqua et om̃is illa actio corporał
que agit᷑ cum baptitamꝰ et fit. et transit.
et̾na est. Ubi rursus etiã ille sillabe cele¬
rit̃ sonantes & tͣnseuntes. cum dicit᷑ deus:
nͥ dicant᷑. non consecrat᷑. Hec omĩa fiunt
et tͣnseunt: sonant et tͣnseunt. Uirtus
tam̃ que ꝑ ista oꝑat᷑ iugiter manet: et
donum spiritale qđ ꝑ ista insinuatur.

Expanded text:
ista ipsa duo verba quae dixi, facienda ista ipsa duo verba quae dixi, facienda et facta, nec paribus morarum intervallis, nec iisdem vel totidem litteris syllabisve sonuerunt: quid mirum si aliis mystsignaculis passio et resurrectio Christi futura promissa est, aliis iam facta adnuntiatur, quandoquidem ipsa uerba "futurum et factum" "passurus et passus, " "resurrecturus et resurrexit," nec tendi aequaliter nec similiter sonare potuerunt? quid enim sunt aliud quaeque corporalia sacramenta nisi quaedam quasi uerba uisibilia, sacrosancta quidem uerum tamen mutabilia et temporalia? deus enim aeternus est, nec tamen aqua et omnis illa actio corporalis, quae agitur cum baptizamus et fit et transit, aeterna est: ubi rursus etiam illae syllabae celeriter sonantes et transeuntes, cum dicitur deus, nisi dicantur, non consecratur. haec. omnia fiunt et transeunt, sonant et transeunt; uirtus tamen, quae per ista operatur, iugiter manet et donum spiritale. quod per ista insinuatur,
Abbreviated transcription (Latin):
iet resurrecturi.xp̃i qͣm uł reuelatio¬
ib discebant. uł in ꝓpħis intelli gebant
atum nunc ꝓdest fides passi et resus¬
atati: an ipsa effusio sangumis agni
iei. que facta ẽ sicut ipse dicit. ꝓ mul¬
d in remissionem peccatoꝵ. aliqͥd uti¬
litatis et purgationis uł dederit uł addi
dit. etiã his qͥ hoc fut᷑um credentes ante¬
qͣm fieret ex hac uita emigrauerunt:
et utrum mors eiꝰ ad lib̾ationem etiã
mortuos uisitauerit. S nunc istam queᷤ¬
tionẽ uł ꝑtractando discutere. uł aliqͥd
in ea reptum etiam confirmando defini¬
am fausti demonstrare suffecerit. qͣnto
errore delirent. qͥ putant signis sacram̃¬
tisq mutatis. etiã res ipsas eẽ diuersas
quas ritus ꝓpħicus p̃nuntiauit ꝓmissas.
et quas ritus eu̾głicꝰ anũtiauit impletas:
aut qͥ censent cum res eẽdem sint non eas
aliis sacͣmentis annuntiari debuisse com¬
pletas. qͣm his qͥb adhuc cõplende p̃nun¬

Expanded text:
ri et resurrecturi Christi quam uel reuelatiori et resurrecturi Christi quam uel reuelationibus discebant uel in prophetis intellegebant, quantum nunc prodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis agni dei. quae facta est, sicut ipse dicit, pro multis in remissionem peccatorum. aliquid utilitderit, etiam iis qui hoc futurum credentes, antequam fieret ex hac vita emigraverant; et utrum mors ejus ad liberationem etiam mortuos visitaverit. Sed nunc istam quaestionem vel pertractando discutere, vel aliquid in ea repertum etiam confirmando definiam Fausti demonstrare suffecerit, quanto errore delirent qui putant signis sacramentisque mutatis, etiam res ipsas esse diversas, quas ritus propheticus praenuntiavit promissas, et quas ritus evangelicus annuntiavit impletas: aut qui censent, cum res eaedem sint, non eas aliis sacramentis annuntiari debuisse completas, quam iis quibus adhuc complendae praenun
Abbreviated transcription (Latin):
nstia xpi. ꝓ signo xp̃i. ad omĩa ꝑferen¬
u paratior debet ẽẽ xp̃ianus cum ille
ferint ꝓmissiones rerum cõplendarum
atione p̃dicatur. & in ipso capite corꝑis
iluatore id ẽ in ipso mediatore dei et
hominum homine xp̃o iħu iam utiq im-¬
netum ẽ. Quid enĩ ꝓmittit᷑ nͥ uita et̾na
er resurrectione a mortuis : Hoc iam
ampletum ẽ. in illa carne qđ uerbum
uro factum ẽ: & habitauit in nob̾. T̃unc
ͥ et occulta erat fides. Nam eadem cre¬
aiiuant eademq sꝑabant oñs iusti et
sc̃i etiam tempoꝵ illoꝵ: & ꝓnrissiua
rant illa omĩa sacͣmenta. om̃isq ritꝰ
lle sacroꝵ. Nunc autẽ reuelata ẽ fides.
in qͣm conclusus erat popłs qͣndo sub
lege custodiebat᷑: et qđ fidelib ꝓmititur
i iudicio. iam completum ẽ. in exẽplo
eum qͥ legem et ꝓpħas non uenit solũe¬
er scrutatores scãrum scͥpturarum. utr̃u
dntum ꝓfuerit antiqͥs iustis fides passu¬

Expanded text:
sti. pro signo Christi ad omnia perferensti. pro signo Christi ad omnia perferenda paratior debet esse christianus, cum illae fuerint promissiones rerum conplendarum, tatione praedicatur et in ipso capite corporis saluatore. id est in ipso mediatore dei et hominum homine Christo Iesu, iam utique conpletum est. quid enim promittitur nisi uita aeterna ex resurrectione a mortuis? hoc iam conpletum est in illa carne, quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis. tunc ergo et occulta erat fides; nam eadem credebant eademque sperabant omnes iusti et sancti etiam temporum illorum; et promissiua erant illa omnia sacramenta omnisque ritus ille sacrorum. nunc autem reuelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub lege custodiebatur, et quod fidelibus promittitur in iudicio, iam conpletum est in exemplo per eum, qui legem et per scrutatores sanctarum scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis iustis fides passu
Abbreviated transcription (Latin):
reuelata. et in libertatem uocatis fili¬
is dei. iugo seruitutis ablato: qđ dipo
et carni dedito ppło congruebat. Ue¬
runtam̃ si antiqui iusti qͥ sacram̃tis
illis intelligebant uenturam p̃nunq¬
ari reuelationem fidei ex qua licet
adhuc oꝑta et abscondita. munere ͥ¬
men pietatis intellecta. etiam tuno
ipsi uiuebant. qͥa in hac uita nemo
eẽ potest iustus nͥ qͥ ex fide uiuit:
si gͦ antiqui iusti. ꝓ illis p̃nuntiati
sacramentis. et rerum nondum un¬
sletarum figuris. omĩa dura et horren
u ppeti ꝑati fuerunt. et pleriq ppes¬
÷ sant. si tres pueros danielemq ỹdica
ñ q de mensa regis contaminari nolu¬
erint. qđ erat contra illiꝰ temꝑis sacra¬
nentũ: si machabeos cum ingenti am¬
niratione p̾ferimꝰ qͥa escas qͥb nunc
r̃iani licite utun. tur attingere nolu¬
erunt. qͥa tunc ꝓ tẽpore ꝓpħico ñ licebat:
qntomagis nc̃ ꝓ baptismo xp̃i ꝓ eucha¬

Expanded text:
reuelata et in libertatem uocatis filireuelata et in libertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis ablato. quod duro et carni dedito populo congruebat. Uerumtamen si antiqui iusti, qui sacramentis illis intellegebant uenturam praenuntiari reuelationem fidei, ex qua licet adhuc operta et abscondita.' munere tamen pietatis intellecta etiam tunc ipsi uiuebant, quia in hac uita nemo esse potest iustus, nisi qui ex fide uiuit: si ergo antiqui iusti pro illis praenuntiatiuis sacramentis et rerum nondum inpletarum figuris omperpeti parati fuerunt, et plerique perpessi sunt; si tres pueros Danielemque praedicamus, quia de mensa regis contaminari noluerunt , quod erat contra illius temporis sacramentum; si Machabaeos cum ingenti admiratione praeferimus, quia escas, quibus nunc Christiani licite utuntur, attingere noluerunt , quia tunc pro tempore prophetico non licebat: quanto magis nunc pro Baptismo Chr
Abbreviated transcription (Latin):
tales. quales apłs ait. habentes forman
pietatis: uͥtutem autẽ eiꝰ abnegantes.
Uirtus autẽ pietatis ẽ. finis p̃cepti. Ioẽ
caritas de corde puro et conscientia bo¬
na: et fide non ficta. Unde apłs petrus
cum de sac̾mento arche in qua noe dons
a diluuio liberata ẽ. loqueret᷑ sicet uos
inquit simili forma baptisma saluos fac
Et ne sibi sufficere putarent uisibile
sac̾mentum ꝑ qđ habebant formam pl¬
etatis: et ꝑ malos mores ꝑ dite uiuendi
uͥtutem eiꝰ ab negarent: continuo subre
Non carnis depositio sordium: s conscre¬
e bone int̾rogatio. ꝓinde pͥma sacͣment
que obseruabant᷑:⁊ celebrabant᷑. ex lege
p̃nuntiatiua erant. xp̃i uent᷑i. Que cum
suo aduentu xp̃c impleuisset. ablata sq̃
et ideo ablata. quia impleta. Non enin
uenit legem soluere. s adimplere:
& alia sunt instituta uͥtute maios
utilitate meliora. actu faciliora. nu¬
mero pauciora: tanqͣm iusticia fides

Expanded text:
tales. quales apostolus ait: habentes formam tales. quales apostolus ait: habentes formam pietatis. uirtutem autem eius abnegantes. uirtus autem pietatis est finis praecepti, id est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde apostolus Petrus. cum de sacramento arcae. in qua Noe domus a diluuio liberata est, loqueretur, sic et uos, inquit. simili forma baptisma saluos facit. et ne sibi sufficere putarent uisibile sacramentum. per quod habebant formam pietatis. et per malos mores perdite uiuendo uirtutem eius abnegarent, continuo subiecit: non carnis depositio sord ium. sed conscientiae bonae interrogatio. Proinde prima sacramenta. quae obseruabantur et celebrabantur ex lege, praenuntiatiua erant Christi uenturi: quae cum suo aduentu Christus inpleuisset. ablata sunt. et ideo ablata, quia inpleta; non enim uenit legem soluere. sed adinplere. et alia sunt instituta uirtute maiora, utilitate meliora. actu faciliora. numero pauciora, tamquam iustitia fidei
Abbreviated transcription (Latin):
cussa libros magnos multosq fecer̃t:
ostendentes. Ita fit: ut omĩa que ex il¬
la scͥptura ꝓpt̾ea putatis non obserua
figurarum obseruatio: p̃nuntiatio xp̃i
fuit. Unde qͥd mirum ẽ qͥd absurdum.
immo qͥd non congruum et consentane¬
um: si post eiꝰ cessauit aduentum. qͥcqͥd
ideo fiebat. ut eiꝰ ỹnuntiaret aduentu:
figure gͥ rerum que ad hoc obseruaban¬
t᷑ ut ipsa earum obseruatione uent᷑us
t̾ea putari ꝑ xp̃i aduentum ñ implete.
qͥa illo ueniente non obseruant᷑: ut nͥ
iam ꝑ aduentum xp̃i implerentur.
adhuc obseruarent᷑. In nullum autẽ
nom̃ religionis. seu uerum. seu falsũ¬
co agulari homines possunt: nͥ aliquo
signacłoꝵ. uł sacram̃toꝵ uisibilium
consortio colligent᷑. Quoꝵ sacͣmentoꝵ
uis ienarrabilit̾ ualet plurimum:
et ideo contẽpta sacͥlegos facit. Impie
quippe contẽpnit᷑: sine qua non potest
impiis sicut habuisse scm baptismum
etiam magum symonem legimꝰ: fiunt

Expanded text:
cussa libros magnos multosque fecerunt cussa libros magnos multosque fecerunt phetatum . ostendentes. ita fit, ut omnia, quae ex illa scriptura propterea putatis non obseruarfigurarum obseruatio praenuntiatio Christi fuit. unde quid mirum est, quid absurdum, immo quid non congruum et consentaneum, si post eius cessauit aduentum, quicquid ideo fiebat, ut eius praenuntiaret aduentum ? figurae igitur rerum, quae ad hoc obseruabantur, ut ipsa earum obseruatione uenturusterea putari per Christi aduentum non inpletae, quia illo ueniente non obseruabantur. ut nisi iam per aduentum Christi inplerentur. adhuc obseruarentur. in nullum autem nomen religionis. seu uerum. seu falsucoagulari homines possunt, nisi aliquo signaculorum vel sacramentorum visibilium consortio colligentur: quorum sacramentorum vis inenarrabiliter valet plurimum, et ideo contempta sacrilegos facit. Impie quippe contemnitur, sine qua non potest impiis, sicut habuisse sanctum Baptismum etiam magum Simonem legimus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea iam xp̃ianus istas non celebrat:
quia ꝓpt̾ qđ p̃nuntiandum celebraban¬
tur. iam xp̃c impleuit. Celebratio enĩ
noue lune p̃nuntiabat nouam crea¬
cur illa singłarum quarumq im¬
mundiciarum baptismatis que in
lege p̃cipiunt᷑ non obseruet xp̃ianꝰ.
tismum in mortem:. ut quẽ ad modum
xp̃c resurrexit ã mortuis. sic et nos
in nouitate uite ambulemꝰ. Cum queriᷤ
qͥd cause ẽ. ut scenophegia non sit sollẽp¬
nitas xỹianoꝵ silex a xp̃o ad impleta
ẽ. non soluta: respondeo tab̾nacłm dei
fideles eiꝰ eẽ in quib caritate sociatiᷤ.
et quodãmodo cõpactis habitare dig¬
nat᷑: et ideo magis illud non obser¬
uariã xp̃ianis: quia iam xp̃c in ec¬
clesia sua qđ illa figͣa ꝓpħice ꝓmutte¬
bat impleuit. Et nunc qͥdem ista ꝓ
suscepto negotio ne silentio p̃teriren¬
tur: qͣnta potuimꝰ breuitate ꝑst̾ix uꝰ.
Cet̾um membratim articłatimq dis¬

Expanded text:
propterea jam Christianus istas non celebrat, propterea jam Christianus istas non celebrat, quia propter quod praenuntiandum celebrabantur, jam Christus implevit. Celebratio enim nouae lunae praenuntiabat nouam creacur illa singularum . quarumque inmunditiarum baptismata. quae in lege praecipiuntur, non obseruet christianus, tismum in mortem, ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis, sic et nos in novitate vitae ambulemus. 11. Cum quaeritur qua causa scenopegia non sit solemnitas Christianorum, si lex a Christo adimpleta est, non soluta, refideles eius esse, in quibus caritate socialis et quodam modo conpactis habitare dignatur, et ideo magis illud non obseruari a christianis, quia iam Christus in ecclesia sua, quod illa figura prophetice promittebat, inpleuit. Et nunc quidem ista pro suscepto negotio ne silentio praeterirentur, quanta potuimus breuitate perstrinximus. ceterum membratim articulatimque dis
Abbreviated transcription (Latin):
anꝰ differentiã ciboꝵ que in lege p̃cipi¬
tur. si xp̃c non uenit legem soluere.s
ad implere: respondeo. Immo ꝓpt̾ea id
mittens ad cor pus suum qđ corpus in
sc̃is suis ad uitam et̾nam p̃destinauit:
qͥcqͥd ꝑ illa animalia in morib homiñ
significatum ẽ. Cum queris quare xp̃i¬
anus non animalib immolatis. carnis
et sanguinis sacͥficia offerat deo. si xp̃c
non uenit legem soluere.s adimplere:
respondeo. Immo ꝓpt̾ea magis hec xp̃ianꝰ
iam offerre non debet:qͥa ea que talib
rerum figͣis illi ꝓpħabant. inmolatione
carnis et sanguinis sui. xỹc impleuit.
Cum queris curatima sicut iudei. non
xp̃ianus : qͥa qđ illa figura ꝓpħabatur.
ex purgato uet̾is uite fermento. nouã
uitam demonstrans xp̃c impleuit.
Cum queris cur de carne agni xp̃ianꝰ
celebrat: qͥa id qđ illa figͣa p̃nuntiabat᷑.
agnꝰ immacłatus sua passione xp̃c
impleuit. Cum queris qͣm ob causam
neomenias in lege mandatas. non cele¬

Expanded text:
am ciborum, quae in Lege praecipitur, si Christus non venit Legem solvere, sed adimplere: respondeo, Imo propterea id mittens ad corpus suum quod in sanctis suis ad vitam aeternam praedestinavit, quidquid per illa animalia in moribus hominum significatum est. Cum quaeris, quare Christianus non animalibus immolatis carnis et sanguinis sacrificia offerat Deo, si Christus non venit Legem solvere, sed adimplere: respondeo, Imo propterea magis haec Christianus jam offerre rerum figuris illi prophetabant, immolatione carnis et sanguinis sui Christus inpleuit. cum quaeris. cur azyma sicut Iudaei non ochristianus, quia. quod illa figura prophetabatur. expurgato ueteris uitae fermento nouam uitam demonstrans Christus inpleuit. cum quaeris, cur de carne agni christianus celebrat. quia id. quod illa figura praenuntiabatur. agnus inmaculatus sua passione Christus inpleuit. cum quaeris. quam ob causam neomenias in lege mandatas non cele
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa non soluta s adimpleta sunt. qͥa
ea non irrita nec fallatia. xp̃c ostendit:
cum id qđ eoꝵ significatione ꝓmitteba¬
t᷑ exhibuit. Non itaq sicut faustus
opinat᷑. quedam dñs iħc adimpleuit.
que abantiqͥs iustis iam dicta erant
ante legem moy seos. sicuti ẽ. non occi¬
des: qđ non contͣrio redarguit s ma¬
gis firmauit. cum et ab ira et a con¬
uicio reuocauit: quedam uͦ soluit.
que ꝓpͥa uidebãt᷑ legis hebreoꝵ: sicuti

Expanded text:
et ipsa non soluta. sed adinpleta sunt, quia et ipsa non soluta. sed adinpleta sunt, quia ea non inrita nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. Non itaque. sicut Faustus opinatur. quaedam dominus Iesus adinpleuit. quae ab antiquis iustis iam dicta erant ante legem Moyseos, sicuti est: non occides. quod non contrario redarguit, sed magis firmauit. cum et ab ira et a conuicio reuocauit. quaedam uero soluit. quae propria uidebantur legis Hebraeorum, sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
non accipias nomen dñi di tui in uanũ:
Nunqͥd ipsum sabbatum. qđ ad intelli¬
gendam ueram requiem ꝑtinet non obser¬
uant. xp̃iani : Nunqͥd honorem parentib
x p̃iani non deferunt qđ ibi p̃ceptum
ẽ: Nunqͥd a fornicationib aut homicidiis.
aut furtis. aut falsis testimoniis. aut ã¬
concupiscenda ircore. ꝓximi. aut a con¬
cupiscenda re ꝓximi. non se tẽꝑant
xp̃iani᷑: que omĩa in illa lege conscͥpta
sunt: hec precepta sunt moꝵ: illa sacͣ¬
menta sunt ꝓmissoꝵ. Hec adimplent᷑
ꝑ adiuuantem grãm: illa ꝑ redditam
ueritatem. Utraq ꝑ xp̃m: et illam
grãm semꝑ donantem nunc etiam re¬
uelantem: et hanc ueritatem tunc ꝓ¬
mittentem nunc exhibentem qͥa lex ꝑ
moy sendata ẽ. grã autem et ueritas ꝑ¬
iħm xp̃m facta ẽ. Deniq ista que in rec¬
te uiuente conscientia conseruant᷑. fide
ꝑ dilectionẽ oꝑante complent᷑. Illa uͦ
que in ꝓmittente significatione uer¬
sata sunt reb redditis transierunt. Ita

Expanded text:
non accipias nomen domini dei tui in uanum? numquid ipsum sabbatum, quod ad intellegendam ueram requiem pertinet, non obseruant christiani? numquid honorem parentibus christiani non deferunt, quod ibi praeceptum est ? numquid a fornicationibus aut homicidiis aut furtis aut falsis testimoniis, a concupiscenda uxore proximi <aut a concupiscenda re proximi non se temperant christiani? quae omnia in illa lege conscripta sunt. haec praecepta sunt morum, illa sacramenta sunt promissorum; haec inplentur per adiuuantem gratiam, illa per redditam ueritatem: utraque per Christum et illam gratiam semper donantem, nunc etiam reuelantem, et hanc ueritatem tunc promittentem, nunc exhibentem, quia lex per Moysen data est, gratia autem et ueritas istum facta est. denique ista. quae in recte uiuente conscientia conseruantur, fide per dilectionem operante conplentur; illa uero, quae in promittente significatione uersata sunt, rebus redditis transierunt. ita
Abbreviated transcription (Latin):
engłicam auctoritatem uenire durum
itam tͥ uideat᷑ uenire adu̾sus apłm di¬
entem. omĩa hec figure nr̃e fuerunt.
tem dicentẽ de xp̃o qͥa non fuit in il
o etiam et non: s etiã in illo erat.
luorqͦt enim ꝓmissiones dei. in illo
etiam: idẽ. in illo exhibete. in illo adim¬
ylete sunt. Et sine caligine ealigine¬
uidebis. et qͣm legem ad implere uen̾it
et eam qͦ pacto adimpleuerit: nec ꝑ¬
rens qua exeas. et non inueniens. Ma¬
nifestum est enĩ & luce clariꝰ hoc etiã
noui testam̃ti scͥptura sepe testat᷑: qͣm legẽ
et qͦs ꝓpħas xp̃c non uenit soluere sed¬

Expanded text:
euangelicam auctoritatem uenire — durum euangelicam auctoritatem uenire — durum etiam tibi uideatur uenire aduersus apostolum dicentem: omnia haec figurae nostrae fuerunt. item dicentem de  Etiam et Non, sed Etiam in illo erat: quotquot enim promissiones Dei, in illo Etiam ; id est, in illo exhibitae, in illo adimpletae sunt: et sine caligine uidebis, et quam legem adinplere uenerit et eam quo pacto adinpleuerit. nec perrens, qua exeas, et non inueniens. manifestum eat enim, et luce clarius hoc etiam noui testamenti scriptura saepe testatur, quam legem et quos p
Abbreviated transcription (Latin):
hanc suspitionem posset uenire : Quasi
nos negemꝰ iudeis non intelligentibus
uideri potuisse. Xym destructoremla¬
gis et ꝓpħarum. S hoc ipsum ẽ cur ill
uerax et ueritas non potuerit de alias
lege. et de aliis ꝓpħis dicere qdđ eos non
solueret: nͥ de his qͦs illi eum soluere si¬
picabant᷑. Qđ hinc etiã satis confirims¬
tur: qͥa ibi sequit᷑ et dicit. Am̃am̃ dico
uob̾. donec transeat celum et t̾ra iora
unum. aut unꝰ apex non transiet q¬

Expanded text:
hanc suspicionem posset uenire? quasi hanc suspicionem posset uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri potuisse Christum destructorem legis et prophetarum: sed hoc ipsum est, cur ille uerax et ueritas non potuerit de alia lege et de aliis prophetis dicere, quod eos non solueret nisi de iis, quos illi eum soluere suspicabantur. quod hinc etiam satis confirmatur, quia ibi sequitur et dicit: amen. amen dico uobis, donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex n on transiet
Abbreviated transcription (Latin):
et scimꝰ qͥa uerum ẽ testimonium eiͦ.
Numqͥd ait. ego sum discipłs qͥ testifi¬
cor de iħu et qͥ hec scͥpsi. et scimꝰ quia
uerum ẽ testimonium meum: Certe
manifestum ẽ. hunc morem fuisse
scͥptorum cum gesta narrarent. Qũa
multa et ipse dñs eadem loquutione
de se dicit: qͥs enumerare sufficiat: Cũ
uenerit inquit filiꝰ hominis. putas i¬
ueiuet fidem in terram: Non dret
cum uenero putas inueniam. et uent
filiꝰ hominis manducans et bibens:
dixit ueni. et ueniet hora et nunc est.
cum mortu audient uocem filii dei.
et qͥ audierint uiuent. Non dicit no¬
cem meam: et multa huiꝰmodi. Unde
iam puto sufficere que dicta sunt: et
ad studiosos cõmonendos. & calũpniosos
conuicendos. Iam illud qͣm sit infir¬
mum qͥs non uid et qđ ait. non eum dic̃e
potusse nolite putare qͥa ueni soluere
legem aut ꝓpħas. non neni soluere . s as¬
implere. nͥ aliqͥd tale iam fecisset. ut in

Expanded text:
et scimus. quia uerum est testimonium eius. et scimus. quia uerum est testimonium eius. numquid ait: ego sum discipulus. qui testificor de Iesu et qui haec scripsi et: scimus. quia uerum est testimonium meum ? certe manifestum est morem fuisse scriptorum, cum gesta narrarent. quam multa et ipse dominus eadem locutione de se dicit, quis enumerare sufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dixit: cum uenero. putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans et bibens, non dixit: ueni. et: ueniet hora, et nunc est cum mortui audient uocem filii dei; et qui audierint uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fecisset, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
te paulo ante de libris moysi quedam
testimonia ita ꝓferebat. ut non ea ne¬
garet scͥpsisse moysen. immo et affir¬
maret : s ad xp̃m non ꝑtinere ꝯtend̾et.
legat gͦ in eisdem libris que de se scͥp¬
sit moyses utrum ita scͥpserit dixi
aut feci hoc uł illud. et non potiꝰ dix̃
moyses. et fecit moyses: aut uocauit
me dñs. uł dixit ad me dñs. et non po¬
tiꝰ uocauit dñs moysen. et dixit dñs
ad moysen et omĩa cetera in eundẽ
modum. Ita gͦ et matħs de se tanqͣm
de alio scͥpsit. Qd et iohes fecit. Nam
circa finem libri sui: etiam ipse sic
loquit᷑. Conuersus petrꝰ uidit quem¬
Aiscipłm diligebat iħo: qͥ et recumbe¬
bat in cena suꝑ pectus eiꝰ et dixerat
dño. qͥs ẽ qͥ te tradet. Nunqͥd et hic
dixit conuersus petrꝰ uidit me: An
forte ꝓpt̾ea nec istum putant hoc engłi¬
um scͥpsisse: ded paulo pꝰ dicit. hic est
discipłs qͥ testificat᷑ de iħu. qͥ hec scͥpsit:

Expanded text:
te paulo ante de libris Moysi quaedam te paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia ita proferebat, ut non ea negaret scripsisse Moysen. immo et adfirmaret, sed ad Christum non pertinere contenderet. legant ergo in eisdem libris. quae de se scripsit Moyses, utrum ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et non potius: dixit Moyses et: fecit Moyses. aut: uocauit me dominus uel: dixit ad me dominus. et non potius: uocauit dominus Moysen et: dixit dominus ad Moysen et omnia cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus. qui testificatur de Iesu et qui haec scripsit;
Abbreviated transcription (Latin):
tundit᷑. A ꝑte dicite: non uos credere xp̃i
eugłio. Nam qͥ in eugłio qđ uultis cre¬
ditis qđ uultis non creditis: uob̃ potius
qͣm engłio creditis. At qͣm elegantem
rem sibi uisus ẽ faustus dicere.uͥ. ꝓpt̾e a
uoluit non credi. hec scͥpsisse matheum
qͥa cum de sua electione diceret. non ait.
uidit me. et dixit mͥ Sequere me. sed
udit matħm. et dixit ei sequere me:
qđ nescio utrum de errore imꝑitie
direrit.an de more fallacie. S non
usq ad eo imꝑitum putauerim ut nec
legerit nec audierit solere scptores re¬
rum gestarum cum in suam ꝑsonam ue¬
nerint ita se conterere. tanqͣm de alio
narrent. qđ de se narrant. Magis hunc
nebulam obtendere uoluisse. sꝑantẽ se
plures eẽ capt᷑um. qͥ ista non nossent.
et in historia qͥdẽ rerũ scłariũ tał nar¬
rationis reꝑiunt᷑ exempla: s non opus
ẽ ut ex alio genere litterarum. uł nr̃os
ammoneam. uł istum refellam. Iyse cer¬

Expanded text:
tunditur. aperte dicite non uos credere Christi tunditur. aperte dicite non uos credere Christi euangelio; nam qui in euangelio. quod uultis. creditis, quod uultis. non creditis. uobis potius quam euangelio creditis. At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere, ubi propterea uoluit non credi haec scripsisse Matthaeum. quia cum de sua electione diceret, non ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum et dixit ei: sequere me. quod nescio utrum de errore inperitiae dixerit. an de more fallaciae. sed non usque adeo inperitum putauerim, ut nec legerit nec audierit solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam uenerint, ita se contexere. tamquam de alio narrent. quod de se narrant. magis ergo nebulam obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturum. qui ista non nossent. et in historia quidem rerum saecularium talis narrationis reperiuntur exempla; sed non opus est. ut ex alio genere litterarum uel nostros admoneam uel istum refellam. ipse cer
Abbreviated transcription (Latin):
rare matheo qđ anteqͣm eum uocasset:
cum his egerat. qͦs prius uocauerat. At
enĩ hoc ipse ioħes in eugłio suo ponere
debuit. si hoc dictum a dño audierat: qͥ
cum diceret᷑ p̃sens erat. quasi fieri non
potuit. ut cum omĩa que a dño audierat
scribere non posset int̾ alia que p̃termi¬
sit. et ħ p̾termiserit cũ in alia scͥbenda
eẽt intentus. Nonne eugłm suum ita ipse
conclusit dicens. & alia multa qͥdem fec̃
iħc. que si scriberent᷑ singła nec ipsum
existimo caꝑe mundum. qͥ scriberentur
libros: Hic utiq ostendit: se scientẽ mul¬
ta p̃termisisse. S si de lege et ꝓpħis uos
delectat ioħis auctoritas: ioħi credite. at¬
testanti legi et ꝓpħis. Ipse scͥpsit: qđ ysa¬
ias uiderit xp̃i głam. In eiꝰ habetis eugłio
unde iam paulo ante tractauimꝰ. si crede¬
retis moysi crederetis et mͥ: de me enĩ
ille scͥpsit. Undiq t̾giuersatio ur̃a con¬

Expanded text:
rare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. rare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. cum iis egerat, quos prius uocauerat. at enim hoc ipse Iohannes in euangelio suo ponere debuit. si hoc dictum a domino audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter alia, quae praetermisit. et hoc praetermiserit. cum in alia scribenda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni credite adtestanti legi et prophetis. ipse scripsit. quod Esaias uiderit Christi gloriam. in eius habetis euangelio. unde iam paulo ante tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio uestra con
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ei de xp̃o testificanti. credere
debuistis. Nos autem non ꝓpt̾ea dici¬
mus non credendũẽe manicheo. qͥ a
dictis factisq xp̃i non int̾fuit. et lon¬
ge post natus ẽ: s qͥa de xp̃o contra
rp̃i discipłos loquit᷑. et contͣ eugłiũ
qđ illoꝵ auctoritate firmatum est.
iales uent᷑os eẽ cernebat. unde fidelib
dicebat. Siqͥs uob eugłitauerit p̃ter¬
qͣn qđ accepistis: anathema sit. Nam
sinemo de xp̃o uera dicit. nͥ qͥ eum p̃¬
sens uadit et audiuit: hodie de illo ne¬
mo uera dicit. Porro si hodie ꝓpterea
de illo a fidelib eiꝰ uera dicunt᷑. qͥa illi
luiderunt et non audierunt. uł pre¬
dicando uł scribendo. ea disseminauer̃t.
bro ioħis possumꝰ uera loqui de xp̃o
non solum nos tanto pꝰ nati s etiam
pꝰ nos alii nascit᷑i : hinc enĩ non solũ
matħi. uerum etiã luce ac marci eugłm.
qͥ eosdem discipłos secuti sunt: in non
imparem auctoritatem receptum est.
Huc accedit. qͥa et ipse dñs potuit nar¬

Expanded text:
nihil ei de Christo testificanti credere debuistis. Nos autem non propterea dicimus non credendum esse Manichaeo, quia dictis factisque Christi non interfuit, et longe post natus est; sed quia de Christo contra Christi discipulos loquitur et contra euangelium. quod illorum auctoritate firmatum est. tales uenturos esse cernebat. unde fidelibus dicebat: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. nam si nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt:bro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim non solum Matthaei uerum etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit nar
Abbreviated transcription (Latin):
lex que posset uiuificare: omĩno ex
lege eẽt iusticia. S conclusit scͥpt᷑a
omĩa sub peccato: ut ꝓmissio ex fide
iħu xp̃i daret᷑ credentibꝰ. Item ipsius
uerba sunt. Qđ enĩ impossibile erat
legis. in qͦ infirmabat᷑ ꝑ carnem: as̃
filium suum misit in similitudinem
carnis peccati ut de peccato dãpna¬

Expanded text:
lex. quae posset uiuificare, omnino ex lex. quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia; sed conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. item ipsius uerba sunt: quod enim inpo-ssibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem, deus filium suum misit in similitudinem carnis peccati, ut de peccato da
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ bonum ẽ. mͥ factum ẽ mors: Ab sit.
S peccatum ut appareat peccatum. ꝑ
bonũ mͥ oꝑatum ẽ mortem. Neq enĩ
lex iubebat delictum. ut illa sub intͣn¬
te abundaret delictum: s suꝑbos mul¬
tum sibi tribuentes mandati scĩ. et iꝰti
et boni adiectio. reos etiam p̃uaricati¬
onis effecerat: ut eo mͦ humiliati disce¬
cȩrent ad grãm ꝑtinere ꝑ fidem ut iã
non eeñt legi subditi ꝑ reatum s legi
sociati ꝑ iusticiam. Idem qͥppe apłs dic̃
qͥa priꝰ qͣm ueniret fides. sub lege custo¬
diebam᷑. conclusi in eam fidem que pꝰea
reuelata est. Itaq lex inqͥt pedagoguᷤᷤ
fides.iam non sumꝰ sub pedagogo: qͥa noͨ
reatus legis non obligat. iam ꝑ gratiã
lib̾atos. Namq ante qͣm sp̃alem grãm
humiliati reciꝑemꝰ. nichil nͥ mortifica¬
bat nos littera: iubens qđ non posse¬
mꝰ implere. Unde idem dicit littera
occidit: sp̃c autem uiuificat. Rursus
eiꝰdem apłi uerba sunt. Si enĩ data ẽẽt

Expanded text:
 factum est mors? absit. sed peccatum ut adpareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. neque enim lex iubebat delictum. ut illa subintrante abundaret delictum, sed superbos multum sibi tribuentes mandati sancti o et iusti et boni adiectio reos etiam praeuaricationis effecerat, ut eo modo humiliati discerent ad gratiam pertinere per fidem, ut iam non essent legi subditi per reatum. sed legi sociati per iustitiam. idem quippe apostolus dicit. quia priusquam ueniret fides. sub lege custodiebamur conclusi in eam fidem, quae postea reuelata est. itaque lex. inquit. paedagogus fides, iam non sumus sub paedagogo. quia nos reatus legis non obligat, iam per gratiam liberatos. namque antequam spiritalem gratiam humiliati reciperemus. nihil nisi mortificabat nos littera iubens, quod non possemus inplere. unde idem dicit: littera occidit. spiritus autem uiuificat. rursus eiusdem apostoli uerba sunt: si enim data esset
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ uocabit᷑ in regno celoꝵ. qui¬
cumq autẽ fecerit & sic do cueritꝰ
magnꝰ uocabit᷑ in regno celoꝵ phar¬
eos enim cogitabat cum ista diceret
qͥ soluebant legem factis. et docebant
uerbis: de quib alio loco dicit. que
dicunt facite que autẽ faciunt face
nolite. Dicunt enĩ & non faciunt. ꝓp

Expanded text:
ocabitur in regno caelorum; quicumque autem fecerit et sic docuerit, magnus uocabitur in regno caelorum. pharisaeos enim cogitabat. cum ista diceret, qui soluebant legem factis et docebant uerbis. de quibus alio loco dicit: quae dicunt. facite; quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. p
Abbreviated transcription (Latin):
miserabilem insaniam. de xp̃o
aliqͥd narranti nolle credi matheo:
et uelle credi manicheo.Si matheus
non int̾fuit cum xp̃c dixisset. non
ueni soluere legem aut ꝓpħas s ad¬
implere.et ꝓpt̾ea non ẽ ei credendũ:
nunqͥd manicheꝰ int̾ fuit. aut iam uł

Expanded text:
mirabilem insaniam de Christo aliquid narranti nolle credi Matthaeo et uelle credi Manichaeo! si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset: non ueni soluere legem aut prophetas sed adinplere. et propterea non est ei credendum. numquid Manichaeus interfuit a
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ. Ipsa ẽ inqͣm lex ꝑ moysen da¬
ta:de qͦ xp̃c ait. De me enĩ ille scͥpsit.
Certe enĩ ipsa ẽ. lex que sub intͣuit ut
abundaret delictum: qđ ad eiꝰ rep̃hensio¬
nem nichil intelligentes in ore hab̾e

Expanded text:
facta est . Ipsa est, inquam, Lex per Moysen data, de quo Christus ait, De me enim ille scripsit . Certe enim ipsa est Lex, quae subintravit ut abundaret delictum : quod ad ejus reprehensionem, nihil intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
dibiliter continuatis. corpus seruituti
subicientes: quã multe frat̾ne congre¬
gationes nichil habentes. ꝓprium s omĩa
cõmunia. ⁊ hec non nͥ ad uictum ⁊ tegu¬
mentum necessaria. unam animam et
cor unũ in dm̃ caritatis igne conflantes:
atq in his om̃ib ꝓfessionib quã multi
fallaces ⁊ ꝑditi de p̃hendunt᷑: quã multi
etiam latent: quã multi pͥmo recte am¬
bulantes. peruersa uoluntate cito defici¬
unt: quã multi tẽptationib inueniunt᷑
qđ alio animo talem uitam adumbrata
spetie susceperunt: ⁊ quã multi humili¬
ter ⁊ fideliter sc̃m custodientes ꝓpositũ.
usq ad finem ꝑseuerant ⁊ salui funt.
In quoꝵ societate quasi dispares appareis

Expanded text:
dibiliter continuatis, corpus servituti dibiliter continuatis, corpus servituti subjicientes? Quam multae fraternae congregationes nihil habentes proprium, sed omnia communia, et haec nonnisi ad victum et tegumentum necessaria; unam animam et cor unum in Deum, charitatis igne conflantes? Atque in his omnibus professionibus quam multi fallaces et perditi deprehenduntur, quam multi etiam latent, quam multi primo recte ambulantes, perversa voluntate cito deficiunt; quam multi in tentationibus inveniuntur, quod alio animo talem vitam adumbrata specie susceperunt, et quam multi humiliter et fideliter sanctum custodientes propositum usque ad finem perseverant, et salvi fiunt? In quorum societate
Abbreviated transcription (Latin):
sua sponte cotidie serui dei faciunt.
se a turbulento strepitu popłoꝵ re¬
mouere cupientes. ⁊ unde publica
terrenoꝵ principum uota. ꝑ indul¬
gentiam solent relaxare dampnatos
Deniq non multo post. inde om̃s eã¬
dem sollẽpni forte dimissi sunt. fatemi¬
ni gͦ illos fidem tenuisse ueriorẽ iusti¬
oremq uitam. qui pro ea multo quã
uos atrociora sustinere meruerunt:
aut desinite uos inde iactare qđ mul¬
tis detestabiles sitis. Sed discernite
qͥd sit ꝑsecutionẽ pati ꝓ blasphemia.¬
& qͥd ꝑ secutionẽ pati ꝓ iusticia: ⁊ pro
Quam multi autẽ in nr̃a communione
ueraciter faciunt ista sublimiora pre¬
cepta euangłica. de quoꝵ specie falli¬
tis imꝑitos: quã multi homines utriꝰq
sexus ab omĩ concubitu puri atq inte¬
griꝰ quam multi ex ꝑti ⁊ postea continen¬
tes: quã multi rerum suarum distribu¬
tores ⁊ relictores: quã multi ieiiniis
uel crebris uel cotidianis uel etiã incre¬

Expanded text:
sua sponte cotidie serui dei faciunt sua sponte cotidie serui dei faciunt se a turbulento strepitu populorum remouere cupientes, et unde publica terrenorum principum uota per indulgentiam solent relaxare damnatos. denique non multo post inde omnes eadem sollemni sorte dimissi sunt. fatemini ergo illos fidem tenuisse ueriorem iustioremquvos atrociora sustinere meruerunt; aut desinite vos inde jactare, quod multis detestabiles sitis: sed discernite quid sit persecutionem pati pro blasphemia, et persecutionem pati pro justitia; et pro te. CAPUT IX. Quam multi autem in nostra communione veraciter faciunt ista sublimiora praecepta evangelica, de quorum specie fallitis imperitos? Quam multi homines utriusque sexus ab omni concubitu puri atque integri, quam multi experti, et postea continentes, quam multi rerum suarum distributores et relictores, quam multi jejuniis vel crebris, vel quotidianis, vel etiam incre
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ patiant᷑ aliis atq aliis qͥbusq fa¬
cinorib flagitiisq polluti: illud dico ͥ
si ꝓ nomine xp̃i quoquo mͦ usurpato
atq suscepto quisqͥs patit᷑ ꝑsecutionẽ.
iam etiã ueram fidem iusticiamq te¬
nere dicendus ẽ: concedite ut ille sit
fidei uerioris meliorisq iusticie. quẽ
multo uobis grauiora ꝑpessum potue¬
rimus ostendere. Et milia iam uobis
nr̃oꝵ martyrum occurrant: atq ipse
p̃cipue ciprianꝰ cuiꝰ etiam litteris edo¬
cetur qđ in xp̃m crediderit natum
ex uirgine maria. ꝓ hac ille fide ꝗͣ
uos de testamini usq ad gladiũ mor¬
tunc ita credentibus. atq ita gͣuius¬
q morientib faustus autẽ conuctꝰ
uel confessus qđ manicheꝰ eẽt: cum
aliis nonnullis secum ad iudicium
ꝓconsulare ꝑductis eis ipsis xp̃ianis¬
a qͥbus ꝑducti sunt intercedentibus.
leuissima pena. si tam̃ illa pena di¬
cenda est. in insulam relegatus ẽ: qđ

Expanded text:
uobis patiantur aliis atque aliis quibusque fauobis patiantur aliis atque aliis quibusque facinoribus flagitiisque polluti — illud dico: si pro nomine Christi quoquo modo usurpato atque sjam etiam veram fidem justitiamque tenere dicendus est; concedite ut ille sit fidei verioris, majorisque justitiae, quem multo vobis graviora perpessum potuerimus ostendere: et millia jam vobis nostrorum martyrum occurrant, atque ipse praecipue Cyprianus, cujus etiam litteris edocetur quod in Christum crediderit natum ex virgine Maria. Pro hac ille fide, quam vos detestamini, usque ad gladium mortunc ita credentibus, atque ita graviusque morientibus. Faustus autem conuictus uel confessus, quod Manichaeus esset, cum aliis nonnullis secum ad iudicium proconsulare productis, eis ipsis christianis, quibus perducti sunt, intercedentibus leuissima poena, si tamen illa poena dicenda est, in insulam relegatus est: quod