comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in quo oporteat nos saluos fieri. Ee¬
ce pͥnceps apłorum petrus inueri¬
tate loquit᷑ ueritatẽ: innullo alio
nomine hominib datam sub cȩlo
salutẽ nͥ in xp̃o. Tu in mendatio da
nomen aliud quod saluare possit
dixi plenitudo diuinitatis mini-¬
me baptiratos. Quisquis enim in
xp̃o tingitur: in nomen patris et
filii &e sp̃s scĩ quod ẽ plenitudo di¬
uinitatis. in remissione peccatorũ.
salutis gr̃a baptizatur: Et nos inqͥ
es sicut aliquotiens a uobis audimꝰ:
in remissionẽ peccatorum tam ma¬
iores etate quam paruulos baptira¬
mus Et cum uobis ita contra dictũ
anobis fuerit: gͦ ẽ peccatum in par¬
uulis quod eis insacro baptismate
remittat᷑: Respondetis. Nullũ. tan¬
tum in ad optione filiorũ baptizant᷑.
habet enim in eis gr̃a quod adoptet:
ñ habet unda quod diluat. Propter
solam uero simboli formulam ut tra¬
dita consuetudo seruet᷑ tingunt᷑
in remissione peccatorũ. Maiores

Expanded text:
in quo oporteat nos salvos fieri . Ecin quo oporteat nos salvos fieri . Ecce princeps Apostolorum Petrus in veritate loquitur veritatem, in nullo alio nomine hominibus datam sub coelo salutem, nisi in Christo: tu in mendacio da nomen aliud, quod salvare possit dixi, plenitudo divinitatis, nomine baptizatos. Quisquis enim in Christo tingitur, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, quod est plenitudo divinitatis, in remissionem peccatorum saies, sicut aliquoties a vobis audimus, « in remissionem peccatorum, tam majores aetate quam parvulos baptizamus. » Et cum vobis ita contradictum a nobis fuerit, Ergo est peccatum in parvulis, quod eis in sacro Baptismate remittatur: respondetis, « Nullum: tantum in adoptionem filiorum baptizantur. Habet enim in eis gratia quod adoptet, non habet unda quod diluat: propter solam vero Symboli formulam, ut tradita consuetudo servetur, tinguntur in remissionem peccatorum. Majores
Abbreviated transcription (Latin):
illos credere me ñ indigere: ñ possunt
uenire in regnum patris mei nisi
indomo mansionũ patris mansu¬
ros creditis. cum nemo uadat ad
ritate: nͥ ꝑ ipsum qui uita ẽ &e ueri¬
patre. Ipse enim dixit. Nemo uenit
ad me nͥ pater qui misit me attraxe¬
rit eum: & uenire ad patrem & fili¬
um nemo potest nisi oꝑante sp̃u
sc̃o patris & filii. qui uͥ uult spirat:
& grãm diuidit singulis ꝓut uult:
Quam salutem ñ a se dissotiatam. sed
indiuisa manu atq unũ potens in
homine tota unus ds̃ & trinitas
oꝑat᷑. Quisquis gͦ opus inse ñ habet
trinitatis. id est baptismũ salutare:
ȩternam uitam cũ uiuentib sc̃is
in regno celorum ñ potest ad ipisci:
Baptismũ eñĩ xp̃i opus est trinitatis.
quia ipse est dicente apło paulo.
plenitudo diuinitatis: & ñ ẽ sicut
& petrus dicit inactib apłorum.
in alio aliquo salus. Nec eñi nomen
aliud datum ẽ sub cȩlo hominibus:

Expanded text:
Illos credere me non indigere; non enim possunt Illos credere me non indigere; non enim possunt venire in regnum Patris mei nisi in domo mansionum Patris mansuros creditis, cum nemo vadat ad ritate, nisi per ipsum, qui vita est et veriPatre. Ipse enim dixit: Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum . Et venire ad Patrem et Filium nemo potest, nisi operante Spiritu sancto Patris et Filii, qui ubi vult spirat, et gratiam dividit singulis prout vult: quam gratiam non a se dissociatam, sed indivisa manu atque potentia in homine tota unus Deus et Trinitas operatur. Quisquis ergo opus in se non habet Trinitatis, id est, Baptismum salutarem; aeternam vitam cum viventibus sanctis in regno coelorum non potest adipisci. Baptismus enim Christi opus est Trinitatis, quia ipse est, dicente apostolo Paulo, plenitudo divinitatis : et non est, sicut et Petrus dicit in Actibus Apostolorum, in alio aliquo salus. Nec enim nomen aliud datum est sub coelo hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
dabilis nimis. & magnitudinis eiꝰ
ñ est finis: & regnum eiꝰ regnum
omĩum scłorum: & dñatio eius in
omĩ generatione & ꝓgenie: In par¬
te uero głȩ sc̃orum & beatitudinis
uitȩ eternȩ diuisũ agehenna dici
tantum potest. unde impii et pecca-¬
tores omĩsq ñ baptizatus. ẽ separatꝰ.
& parti gehenne ẽ mancipatꝰ. Dĩ aut̃
potentia ñ inparte ẽ & inparte ñ est.
quia & sc̃orum requiei & peccatoꝵ
dampnationi ipse regnat inscła se
re ad xp̃m uitam: ut eis ꝑditam ꝑ
adam medicina sua redonet uitam:
Uenit enim ñ maniter querere et
saluare quod ꝑierat. Uos uidebat
p̃scientia sua futuros hereticos: uosq
increpabat in apłis suis dicens. Sini¬
te infantes uenire ad me & nolite
eos ꝓhibere.: taliũ ẽ eñi regnũ cęloꝵ.
Talium ad cõparationẽ uidelicet ad
se uenientiũ dixit: ñ omĩum par¬
uulorũ generaliter. etiã & qui ineo
renati ñ sunt. Ideo sinite inquit
paruulos uenire adme: id ẽ nolite

Expanded text:
tudinis ejus non est finis : et regnum ejus regnum omnium saeculorum, et dominatio ejus in omni generatione et progenie . In parte vero gloriae sanctorum et beatitudinis vitae aeternae divisum a gehenna dici tantum potest, unde impii et peccatores omnisque non baptizatus est separatus, et parti gehennae est mancipatus: Dei autem potentia non in parte est, et in parte non est; quia et sanctorum requiei et peccatorum damnationi ipse regnat in saeculare ad Christum vitam, ut eis perditam per Adam medicina sua redonet vitam. Venit enim non inaniter quaerere et salvare quod perierat. Vos videbat praescientia sua futuros haereticos; vosque increpabat in Apostolis suis dicens: Sinite infantes venire ad me, et nolite eos prohibere; talium est enim regnum coelorum . Talium, ad comparationem videlicet ad se venientium dixit, non omnium parvulorum generaliter, etiam et qui in eo renati non sunt: ideo, Sinite, inquit, parvulos ad me venire, id est, nolite
Abbreviated transcription (Latin):
ceps a uobis decepti facient paruu¬
li: quos catholica ratio in mansio¬
nes patris uobis docentib ñ sinit
introire: Quib dum absq xp̃o ꝓ
mittitis uitam. aufertis uitam: dũ
sanos pollicemini. ad mortem ꝑdu¬
citis: dum spondetis requiem. pre-¬
cipitatis ingehennam. Mansiones
gͥ iste apud patrem ñ sunt diui sȩ
cellulis ad habitandum iustis. sed
coniuncte caritate bonorum pre¬
mia meritorum. quȩ sunt in regno
cȩlorum: quod ẽ indiuisum inpos¬
sessionem unitȩ concordiȩ deitatis
patris & filii & sp̃s sc̃i: & ñ est ut qd̾¬
dam grande palatium. unde conclu-¬
di aut excludi possit: nec terminũ
habet quomodo regnum terrȩ: ut
ultra regnandi non habeat potesta-¬
tem. Ipse enim qui implet omnia
& excedit omĩa. pater & filius & sp̃s¬

Expanded text:
ceps a vobis decepti facient parvuceps a vobis decepti facient parvuli, quos catholica ratio sine medico Christo in mansiones Patris vobis docentibus non sinit introire? Quibus dum absque Christo promittitis vitam, aufertis vitam: dum sanos pollicemini, ad mortem perducitis: dum spondetis requiem, praecipitatis in gehennam. Mansiones igitur istae apud Patrem non sunt divisae cellulis ad habitandum justis, sed conjuncta charitate bonorum praemia meritorum, quae sunt in regno coelorum, quod est indivisum in possessionem unitae concordiae deitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti: et non est ut quoddam grande palatium, unde concludi aut excludi possit: nec terminum habet, quomodo regnum terrae, ut ultra regnandi non habeat potestatem. Ipse enim qui implet omnia et excedit omnia, Pater et Filius et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
locum quem multa fabricaueras
arte paruulis: Non enĩ intrat in
mansiones istas ñ baptiratus: quia
qui dixit indomo patris mei man-¬
siones multȩ sunt. ipse dixit qui
ñ renatus fuerit ex aqua & sp̃usc̃o.
ñ introibit in regnum cȩlorũ. Ecce
uirga fortis xp̃i: quomodo cõminu¬
it corpꝰ tuum. Si autẽ dixeris foras:
attende quid respondeas manicheo:
Auquo enĩ bello scđm te superatus
ab aliquo pater. exceptus ẽ de regno
celorum: nec ad eum opus filii sui
ꝑtinet baptismum paruulorũ: nec
ad xp̃m etiã mansiones patris: ac ꝑ
hoc diuisũ ẽ regnũ celorũ. Xp̃s eñĩ
recipit baptiratos in regnũ cȩlorum:
pater ñ baptizatos inmansiones lo-¬
ci sui: Ecce quales sensus imp̃gnata
adiabolo peperit heresis ur̃a. Ecce
officina illa pelagiana: de qua ni¬
mium docti et acutuli. ad interitũ
ꝓcessistis. Qualem locum miseris
paruulis fabricauit: ut et pater
amansionib patris. Quid dein¬

Expanded text:
locum, quem multa fabricaveras locum, quem multa fabricaveras arte parvulis. Non enim intrat in mansiones istas non baptizatus: quia qui dixit, In domo Patris mei mansiones multae sunt; ipse dixit, Qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum. Ecce virga fortis Christi, quomodo comminuit opus tuum. Si autem dixeris, Foris; attende quid respondeas Manichaeo. Aliquo enim bello secundum te superatus ab aliquo. Pater exceptus est de regno coelorum, nec ad eum opus Filii sui pertinet Baptismus parvulorum, nec ad Christum etiam mansiones Patris: ac per hoc divisum est regnum eorum. Christus enim recipit baptizatos in regnum coelorum: Pater non baptizatos in mansiones loci sui. Ecce quales sensus impraegnata a diabolo peperit haeresis vestra: ecce officina illa Pelagiana, sive Coelestiana, de qua nimium docti et acutuli ad interitum processistis, qualem locum miseris parvulis fabricavit, ut et Pater a mansionibus Patris! Quid dein
Abbreviated transcription (Latin):
pelagiane iam sentis ubr: Aut cer
lito: dñs inquit indomo patris
mei mansiones multȩ sunt In his
mansionib suas habent uite et
refrigerii ñbaptizati paruuli
mansiones: hiccine ẽ putas ille ter.¬
cius locus. quem fingendum ante
paululum ex officina doginatis
tui poposceram: Peuciat hoc opus
suã ⁊ possessionem suam terminos
terrȩ regit: qua ꝓbat uasa miscde
suȩ et reꝓbat contumelie: ut si
manserit inquassatum. ꝑmittat
illic susceptos ur̃os quib sine illo
uitam ꝓmittitis paruulos habita-¬
re. Dic age: adesto assertioni tuȩ:
refelle meam. Mansiones istas mul¬
tas quas in medium ꝓtulisti de thes¬
auris ȩuangłiorum: certum ẽ ueri-¬
tate dicente e̾e̾ apud dm̃ patrẽ. S quȩ ro
lorum ẽ: quia ut dixi uͥ pater ẽ. ibi
& multȩ mansiones. Quid dicis
heretice: IInum elige eduobus:
cuiꝰ partis defensor existere possis:
In regno ẽ pater & mansiones. an
extra: Si dixeris in regno: ꝑ didisti

Expanded text:
Pelagiane, jam sentis ubi? aut certPelagiane, jam sentis ubi? aut certlito: Dominus inquit, « In domo Patris mei mansiones multae sunt » . In his mansionibus, suas habent vitae et refrigerii non baptizati parvuli mansiones. Hiccine est, putas, ille tertius locus, quem fingendum ante paululum ex officina dogmatis tui poposceram? Percutiat hoc opus suam et possessionem suam terminos terrae regit ; qua probat vasa misericordiae suae, et reprobat contumeliae: ut si manserit inquassatum, permittat illic susceptos vestros, quibus sine illo vitam promittitis parvulos habitare. Dic, age, adesto assertioni tuae, refelle meam. Mansiones istas multas, quas in medium protulisti de thesauris Evangeliorum, certum est veritate dicente, esse apud Deum Patrem: sed quaero lorum: quia, ut dixit, ubi Pater est, ibi et multae sunt mansiones. Quid dicis, haeretice? Unum elige e duobus cujus partis defensor existere possis. In regno est Pater et mansiones, an extra? Si dixeris, In regno; perdidisti
Abbreviated transcription (Latin):
Indextera gͥ iusti sunt constituti:
insinistra oꝑarii iniqͥtatis: In reg¬
no requies baptizatorum: ingehen¬
na pena incredulorum. Utta ad le¬
ticiam głȩ: mors ad fletum & strido¬
rem dentium. Iusti in regno patris
cum xp̃o: iniqui in igne ȩterno pa¬
rato diabolo et angłis eius: S hȩc
dicens ñ diuisiones multorũ locorũ
dedi. nͥ duorũ tantum: qm ad duo.
regnum uidelicet & gehennã hȩc
omĩa referunt᷑ etiã si plura dicant.
Dextera enĩuita iusti: uel si ut dixi
addamꝰ iusticia. sc̃itas. beatitudo.
& cetera bona: ad regni celorum
requiem referuntur. Sinistra uero
id ẽ. hii qui sinistre astabunt iniqͥ:
mors. iniusticia. dolositas. impie¬
tas. & quantalibet mala ad gehen.¬
ne torm̃ta uͥ mors quȩ scda dicitur
ñ finitiua s cruciatu durabiliꝰ erit:
Qui bapizatus gͦ non est: in his quȩ
sunt regni cȩlorum ñ potest reꝑiri:
Et si ñibi quia uere ñ ibi: putas ne

Expanded text:
In dextera igitur justi sunt constituti; In dextera igitur justi sunt constituti; in sinistra, operarii iniquitatis: in regno requies baptizatorum, in gehenna poena incredulorum: vita ad laetitiam gloriae, mors ad fletum et stridorem dentium: justi in regno Patris cum Christo, iniqui in igne aeterno parato diabolo et angelis ejus. Sed haec dicens, non divisiones locorum multorum dedi, nisi duorum tantum; quoniam ad duo, regnum videlicet et gehennam, haec omnia referuntur, etiamsi plura dicantur. Dextera enim vita, justi, vel si, ut dixi, addamus, justitia, sanctitas, beatitudo, et caetera bona ad regni coelorum requiem referuntur: sinistra vero, id est, ii qui sinistrae astabunt, iniqui, mors, injustitia, dolositas, impietas, et quantalibet mala ad gehennae tormenta, ubi mors quae secunda dicitur non finitiva, sed cruciatu durabilis erit. Qui baptizatus ergo non est, in iis quae sunt regni coelorum, non potest reperiri: et si non ibi, quia vere non ibi, putasne,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum: Ciusenim edictum
est: siquis ñ renatus fuerit ex aqua
& sp̃u sc̃o. ñ introibit in regnũ cȩloꝵ:
Intrare quippe in regnũ celorũ ñ aliud
ẽ. quam uita beata uiuere: quȩ ꝑma¬
net inscła scłorum. Ecce ñ baptizatus
uitali etiam cibo poculoq pͥuatus
diuiditur a regno celorũ: ubi fons
uiuentium ꝑmanet xp̃c Da michi
preter hunc alterum locum: uͥ uitȩ
possit requies ẽe ꝑhennis. Primui
enĩ locũ fides catholicorum diuina
auctoritate regnũcredit ẽẽ celorũ:
unde ut dixi ñ baptizatus excipit᷑.
Scđm gehennã: uͥ omĩs apostata uel
axp̃i fide alienus ȩterna supplicia
exꝑietur. Tercium penitꝰ ignoramꝰ:
immo nec ẽẽ inscͥpturis sc̃is inueni¬
ne locum ex officina ꝑuersi dog¬
matis tui: ubi alieni xp̃i gr̃a uitam
requiei &e glȩ possidere paruuli
possint. Dextera iusti sedentis iudi¬
cis. & sinistra regnum est & gehen¬
na: uita ẽ &e mors: iusti sunt & iniqͥ.

Expanded text:
peccatorum? Ejus enim edictum peccatorum? Ejus enim edictum est: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non introibit in regnum coelorum . Intrare quippe in regnum coelorum non aliud est, quam vita beata vivere, quae permanet in saecula saeculorum. Ecce non baptizatus, vitali etiam cibo poculoque privatus, dividitur a regno coelorum, ubi fons viventium permanet Christus. Da mihi praeter hunc alterum locum, ubi vitae possit requies esse perennis. Primum enim locum fides Catholicorum divina auctoritate regnum credit esse coelorum, unde, ut dixi, non Baptizatus excipitur: secundum, gehennam, ubi omnis apostata vel a Christi fide alienus aeterna supplicia experietur: tertium penitus ignoramus, imo nec esse in Scripturis sanctis invenine, locum ex officina perversi dogmatis tui, ubi alieni a Christi gratia vitam requiei et gloriae possidere parvuli possint. Dextera est justi sedentis judicis et sinistra, regnum est et gehenna, vita est et mors, justi sunt et iniqui.
Abbreviated transcription (Latin):
sua. A paruulo autem incircũciso
solumꝓ delicto quod ẽ opus diabo¬
li. quod exadam seminatꝰ attraxit.
& circũcisione fraudatꝰ ñ caruit:
hoc in paruulo ds odit & punit. Ita
nc̃ fit &e inppło xp̃iano. Circumcisio
eñi illa octaui diei figurã resurrec¬
tionis diei saluatoris & grãm baptis
ferre creditis nichil: Si eñi intellige¬
retis quare dixerit. xp̃s. ñ opus est
sanis medicus s male habentib cre¬
deretis utiq ñ eos sanos s uulneratoᷤ.
medico saluatori adstationem bap¬
tismi sanandos offerri: nec habitu¬
ros uitam: nͥ ipsius qui ẽ uita. man¬
ducauerint carnem. & sanguinẽ
biberint. Ipse eñĩ dixit. Nisi mandu¬
caueritis carnem filii hominis. et
biberitis eiꝰ sanguinẽ: ñ habebitis
cat meã carnẽ & bibit meũ sangui¬
nẽ: habet uitã ȩternã. Quomodo gͥ
uitã regni cȩlorum ꝓmittitis par¬
ñ cibatis carne. neq potatis sangui¬
ne xp̃i. qui fusus ẽ in remissionem

Expanded text:
sua: parvulo autem incircumciso sua: parvulo autem incircumciso solum pro delicto, quod est opus diaboli, quod ex Adam seminatus attraxit, et circumcisione fraudatus non caruit, hoc in parvulo Deus odit et punit: ita nunc fit et in populo christiano. Circumcisio enim illa octavi diei, figuram resurrectionis diei Salvatoris et gratiam Baptismferre creditis nihil. Si enim intelligeretis quare dixerit Christus, Non opus est sanis medicus, sed male habentibus : crederetis utique, non eos sanos, sed vulneratos medico Salvatori ad stationem Baptismi sanandos offerri; nec habituros vitam, nisi ipsius qui est vita manducaverint carnem, et sanguinem biberint. Ipse enim dixit: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam . Quomodo igitur vitam regni coelorum promittitis parn cibatis carne, neque potatis sanguine Christi, qui fusus est in remissionem
Abbreviated transcription (Latin):
causam incircumcisi paruuli ꝑi¬
turi. Aetualia certe nulla eiꝰ delicta:
Quȩ enim ẽẽ poterunt octo dierum:
ẽrahere eum originale peccatũ & ꝓpt̾
hoc dampnari credere ñuis: unde
iniusta di iuditia dic iam aꝑte. In¬
iustꝰ ds̃ & impiꝰ ut dampnet paruu¬
lum: quem dãpnabilis causa nulla
p̃cessit Nec enĩ aliud incordis tui
tenebris sentire cognosceris: si tam̃
incircũcisũ teste dei lege fideli peri-¬
re paruulum credis: Nut si de uo-¬
bis aliud sentiendum ẽ: iudicent
liti: d̃s inquitis p̾scius oꝑum eius
malorum quȩ facturꝰ erat ȩtate ꝑ.¬
fecta: ꝑiturum dixit de ppło suo:
ẽ incircumcisũ paruulũ iudicare.
ut tamquã factorẽ ꝓñfactis scele-¬
rib puniat: tẽpus imputet qd̃ dam
uͥ uita ñ uixit. uͥuelle & nolle non
fuit uoluntatis: Absit:absit hoc
apud iudicẽ iustum: qui unicuiq
obedienti uel contẽpnenti usu libe¬
rȩ uoluntatis reddit scđm opera

Expanded text:
causam incircumcisi parvuli pericausam incircumcisi parvuli perituri. Actualia certe nulla sunt ejus delicta. Quae enim esse poterunt octo dierum? Trahere eum originale peccatum et propter hoc damnari, credere non vis. Unde justa Dei judicia? Dic jam aperte: « Injustus Deus et impius, ut damnet parvulum, quem damnabilis causa nulla praecessit. » Nec enim aliud in cordis tui tenebris sentire cognosceris: si tamen incircumcisum, teste Dei lege fideli, perire parvulum credis. Aut si de vobis aliud sentiendum est, judicent liti: Deus, inquitis, praescius operum ejus malorum quae facturus erat aetate perfecta, periturum dixit de populo suoest incircumcisum parvulum judicare, ut tanquam factorem pro non factis sceleribus puniat; tempus imputet quoddam, ubi vita non vixit, ubi velle et nolle non fuit voluntatis? Absit, absit hoc apud judicem justum, qui unicuique obedienti vel contemnenti usu liberae voluntatis, reddit secundum opera
Abbreviated transcription (Latin):
paruilũ lib̾at: aut quare incircucisi d̾
ppło di circumciso anima ꝑibat:
si nichil unde sanaretur uel disꝑi.¬
ret habebat. Quin potiꝰ parentib
eius nͥ circumcisus fuisset debuit
p̃tendi ꝑditio. qui usum obedien.¬
tiȩ & liberi habebant arbitrii: et
ñ paruulo ignoranti bonum et
malum. S esto ut parentes obhaẽ
negligentiã quod scͥptum non est
subeant ꝑituri supplitia. Nunqͥd
dampnatis illis. si incircũcisus
mortuus fuerit paruulus animȩ
poterit interitum abolere: Ds̃
eñi locutus ẽ non homo: dicens:
Infans qui octaua die circumcisus
ñ fuerit: disꝑeat anima illa deppło
suo Narrate gͦ si potestis cłi iusti¬
cia inquã multum uos posse iac¬
tatis. immo totum posse natura.
cisam: quidue circumcidi iubet.
si nulla donat circumcisione delic¬
ta. Respondetis plane. Iustus ds̃
iniudicando. hoc enim soletis dice¬
corde autẽ mentientes ei. Si itaq
iustus ds iniudicando: rogo dic

Expanded text:
parvulum liberat? aut quare incircumcisi de parvulum liberat? aut quare incircumcisi de populo Dei circumciso anima peribat, si nihil unde sanaretur vel disperiret habebat? Quin potius parentibus ejus, nisi circumcisus fuisset, debuit praetendi perditio, qui usum obedientiae et liberi habebant arbitrii, et non parvulo ignoranti scientia bonum et malum. Sed esto ut parentes ob hanc negligentiam, quod scriptum non est, subeant perituri supplicia: numquid damnatis illis, si incircumcisus mortuus fuerit parvulus animae poterit interitum abolere? Deus enim locutus est, non homo, dicens, Infans qui octavo die circumcisus non fuerit, disperiet anima illa de populo suo. Narrate ergo, si potestis, Dei justitiam, in qua multum vos posse jactatis; imo totum posse naturae cisam, quidve circumcidi jubet, si nulla donat circumcisione delicta? Respondetis plane: Justus Deus in judicando. Hoc enim soletis qucorde autem mentientes ei. Si itaque justus Deus in judicando, rogo, dic
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ut dixit apłs natura filui irȩ s̃
ade scilicet parentis sicut sepe dixi¬
mus offensione. consensione. Erten¬
sione enim dicerentur filui matris
iram id ẽ peccatum pͥmi plasti qui
peccando dm̃ ad iram pͥmus in nr̃o
genere ꝓuocauit traherent semina¬
ti. Ideo & dictum est. Quis enim erit
mundus asorde: Ne unus quidem:
etiã si unius diei fuerit uita eius
suꝑ terram. Uel sicut dictum ẽ alio
modo. tamen idem: quis potest face¬
re mundũ de inmundo conceptum
semine. nonne tu qui solus es: Ob
hoc gͥ sola sorde peccati quam tra¬
hit ñ de coniugii bono s de libidi¬
nis malo paruulus breuis uite et
plenus iracundiȩ est: decidit etiam
ut flos. fugit q ut umbra nec ꝑma¬
net: atq iniuditium coram domi¬
no ueniet iudicandus. Cui nͥ baptis
fuiss octauo. Scͥptũ ẽ eñi. Infansqͥ octaua
die circũcisus ñ fuerit.: disꝑeat aĩa illa d̃
ppło suo. Dic gͥ mͥ aquo facinore circũcisio

Expanded text:
itaque, ut dicit Apostolus, natura filii irae sunt , itaque, ut dicit Apostolus, natura filii irae sunt , Adae scilicet parentis, sicut saepe diximus, offensione connexi. Non enim dicerentur filii irae, nisi iram, id est, peccatum primiplasti, qui peccando Deum ad iram primus in nostro genere provocavit, traherent seminati. Ideo et dictum est, Quis enim erit mundus a sorde? Ne unus quidem, etiamsi unius diei fuerit vita ejus super terram. Vel, sicut dictum est alio modo, tamen idem: Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es? Ob hanc igitur solam sordem peccati, quam trahit, non de conjugii bono, sed de libidinis malo, parvulus brevis vitae et plenus iracundiae est. Decidit etiam ut flos, fugitque ut umbra, nec permanet; atque in judicium coram Domino veniet judicandus. Cui nisi Baptiptum est enim: Infans qui octavo die circumcisus non fuerit, disperiet anima illa de populo suo . Dic igitur mihi, a quo facinore circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ sepe ꝓ diu̾sitate ꝓpositarũ ame
causarum interrogaui apud deum
dicite: ut nulla existente causa scđm
errorem ur̃m sicut supradiximus
dixisse iob. paruulus breuis uite
& plenus iracundiȩ sit: cum quid
sit ira ratio huius omĩno nesciat:
uel quare ut flos cecidit. fugitq ut
umbra inuita multorum dierum
siue annorum ñ ꝑmanet sicut noui.¬
mus multis contingere paruulis:
uel cur eum adiuditium coram se
uenire facit cum mandatum legis
eiꝰ ñ cognouerit faciendum. nec
contempserit uoluntatẽ. Hȩc utiq
scđm uos ut dixi in iuste paruuli
patiunt᷑ a iusto iudice: si nulla pec¬
cati contagione tenentur obnoxii:
S quantalibet latitudine menda-¬
tiorum ur̃orum uerbis muros here¬
si ur̃ȩ circumquaq construatis:
bus totum quassat et destruit. un¬
de repugnatis atq confiditis. quia
iustus dñs nichil facit in iustum:
& uerar ee̾ ñ potest mendax. Paruuli

Expanded text:
sicut saepe pro diversitate propositarum a me sicut saepe pro diversitate propositarum a me causarum interrogavi, apud Deum, dicite, ut nulla existente causa secundum errorem vestrum, sicut supra diximus dixisse Job, parvulus brevis vitae et plenus iracundiae sit; cum quid sit ira, rationis usu omnino nesciat: vel quare ut flos decidit, fugitque ut umbra, et in vita multorum dierum sive annorum non permanet, sicut novimus multis contingere parvulis? vel cur eum ad judicium coram se venire facit, cum mandatum legis ejus non cognoverit faciendum, nec contempserit voluntatem? Haec utique secundum vos, ut dixi, injuste parvuli patiuntur a justo judice, si nulla peccati contagione tenentur obnoxii. Sed quantalibet latitudine mendaciorum vestrorum verbis muros haeresi vestrae circumquaque construatis, bus, totum quassat et destruit, unde repugnatis et confiditis. Quia justus Dominus nihil facit, injustum, et verax non potest esse mendax. Parvuli
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ uersa ẽ posuimꝰ. Audite
aꝑtius ad suggillationẽ ur̃am idip.¬
sum. qualiter ex hebreo uerbo sit
inlatino translatum. Quis ait po¬
test facere mundum de inmundo
conceptum semine: Nonne tu qͥ
solus es: Est ne deinceps conten¬
tio: immo ẽẽ debet a uob̃ ulla con¬
tradictio: Audis de paruulo dici
quis potest facere mundum de in¬
mundo conceptum semine. nonne
tu qui solus es. & ad huc dubitas bap¬
tismum xp̃i ꝑ grãm habere quod
mundet inparuulo: Nisi enim ee̾t
inmundꝰ. ñ diceret quis potest face¬
re mundum. S cum addidit de in-¬
mundo conceptum semine: paren¬
tum sordidatum dicit ẽẽ peccato:
quorum sunt inmunda semina ñ
conditione nature: s p̾uaricantis
uitio ꝓtoplasti. Siue gͥ septuaginta
ex hebreo ingreco. siue aliꝰ similit̾ ex he¬
breo in latino sermone unũ atq idẽ ⁊ simutatᷤ¬
tam̃ ueritate: paruulos peccati sorde subĩn¬
reos ẽẽ dixerunt Quȩ eñĩ iniusticia

Expanded text:
sermonem versa est, posuimus. Audite sermonem versa est, posuimus. Audite apertius ad suggillationem vestram idipsum, qualiter ex hebraeo verbo sit in latinum translatum. Quis, ait, potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es? Estne deinceps contentio? imo esse debet a vobis ulla contradictio? Audis de parvulo dici, Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es? et adhuc dubitas Baptismum Christi per gratiam habere, quod mundet in parvulo? Nisi enim esset immundus, non diceret, Quis potest facere mundum? Sed cum addit, de immundo conceptum semine; parentum sordidatum dicit esse peccato: quorum sunt immunda semina, non conditione naturae, sed praevaricantis vitio protoplasti. Sive igitur Septuaginta ex hebraeo in graeco, sive alius similiter ex hebraeo in latino sermone, unum atque idem, etsi mutatlos peccati sorde reos esse dixerunt. 8. Quae enim injustitia,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ducendos iniuditium coram do
Homo inquit natus ex muliere bre¬
uis uttȩ & plenus iracundia: & sic̃
flos cũ floruerit decidit. fugitq
ut umbra & ñ ꝑmanet. Nonne
etiam huiꝰ curam habuisti. & hunc
fecisti iniuditiũ uenire coram te:
Quis eñĩ erit mundꝰ asorde: Neunꝰ
quidem: etiã siunius diei fuerit
uita eius suꝑ terram. Est ne aliqͥd
dubitandũ tam clarissima auctori¬
tate paruulos peccati illuuie macu¬
latos ẽẽ nascentes: Cum eñi dicit
ñne etiam huiꝰ euram habuisti. et
hunc fecisti uenire iniuditiũ corã
te: statim ꝓpter iuditia iustissima
dei cur in uiditium ueniat causã
p̃cedentem ostendit. Qͥs enim inqͥ¬
ens mundꝰ a sorde: Ne unus quidem
etiam siunius diei fuerit uita eius
suꝑ terrã. Id autẽ est ꝓpter peccati
sordem quam trahit apeccante na¬
tura: qua nascitur inmundꝰ inmũ¬
do. Hȩc scđm septuaginta interp̃tũ
editionem quȩ exgreco in latinũ

Expanded text:
adducendos in judicium coram Deo. adducendos in judicium coram Deo. Homo, inquit, natus de muliere, brevis vitae, et plenus iracundiae; et sicut flos cum floruerit, decidit; fugitque ut umbra, et non permanet. Nonne etiam hujus curam habuisti, et hunc fecisti venire in judicium coram te? Quis enim erit mundus a sorde? Ne unus quidem, etiamsi unius diei fuerit vita ejus super terram . Estne aliquid dubitandum, tam clarissima auctoritate, parvulos peccati illuvie maculatos esse nascentes? Cum enim dixit, Nonne etiam hujus curam habuisti, et hunc fecisti venire in judicium coram te? statim propter judicia justissima Dei cur in judicium veniat, causam ecedentem ostendit: Quis enim, inquiens, mundus a sorde? Ne unus quidem, etiamsi unius diei fuerit vita ejus super terram. Id est, propter peccati sordem, quam trahit a peccante natura, qua nascitur immundus in mundo. Haec secundum Septuaginta interpretum editionem, quae ex graeco in latinum
Abbreviated transcription (Latin):
nocentiã sc̃am & nulliꝰ penitꝰ erroriᷤᷤ
obnoxiã. tantis ꝑmittat urgeri ꝑi-¬
culis: & in ipsis ñ nunquã uita pri¬
uari. Qd̃ nͥ eos peccati originalis
causa pati credideritis. sine dubio
dm̃ qui ualde omĩa bona fecit ar-¬
guitis. S absit ut sit iniquus infe¬
rens iram: immo iustus iuditia fa¬
ciens. Pena enĩ peccati ẽ. ut penis
plectant᷑: ñ inactu s ortu paruuli
peccatores. Quia ecce enim in iniqͥ¬
tatib conceptus sum. & indelictis
pepit me mater mea: & graue iugũ
suꝑ filios adam adie exitus de uentre
matris eorum usq indiem sepultu¬
re ĩmatrẽ omĩum: ñ ego fingens
runt. Audi et alium athletam for¬
tissimũ. ꝑ omĩa diaboli flagella tran¬
seuntẽ. & patientia sua eius impatiẽ¬
tiã suꝑantẽ beatum iob dico. quid
sp̃u dĩ quo ꝓbatꝰ & fortis factus ẽ
de humane nature senserit labe:
etiam paruulos dicens apeccati
sordib immunes eẽ ñ posse: hosq

Expanded text:
nocentiam sanctam et nullius penitus erroris nocentiam sanctam et nullius penitus erroris obnoxiam tantis permittat urgeri periculis, et in ipsis nonnunquam vita privari. Quod nisi eos peccati originalis causa pati credideritis, sine dubio Deum, qui valde bona omnia fecit, arguitis. Sed absit ut sit iniquus, inferens iram, imo justus judicia faciens poena enim peccati est, ut poenis plectantur, non in actu, sed ortu parvuli peccatores. Quia, Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea; et, Grave jugum super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium: non ego fingens,runt. tissimum per omnia diaboli flagella transeuntem, et patientia sua ejus impatientiam superantem: beatum Job dico, quid Spiritu Dei, quo probatus et fortis est factus, de humanae naturae senserit labe, etiam parvulos dicens a peccati sordibus immunes esse non posse, hosque
Abbreviated transcription (Latin):
& portate dm̃ in corpore ur̃o. In hac
uocatione sunt & pariili quia su¬
munt᷑ in fide credentiũ: ñ obedien¬
tia uoluntatis s dilectione nimia
caritatis. Propter qd̾ in psalmis de
no gr̃e caritatis iugum suaue &r onꝰ
leue xp̃i: reqͥescere a labore & onere
originalis iugiñ possunt. Grauant᷑
enim in labore & onere diu̾sarum
passionum: quas eos inlacte positoᷤᷤ
ꝑpeti uidemꝰ & stupemꝰ. U̾exant᷑ eñi
ñ nunquã ademonib diu̾sis etiam
dolorib & uulnerib cruciant᷑ mul¬
tisq ut dixi erumnarũ generibus
affligunt᷑. Et in his omĩb cũ quid
paciant᷑ licet dicere ñ possint tam̃
penis se cruciari uariis quodãmodo
locunt᷑ cũ aculeo puncti dolorum
confusos uocum eiulatus emittunt:
Quȩ si minime stimulo peccati ꝓto¬
plastorũ ꝑcussi ex quorũ peccatrice
carne peccati caro sunt patiuntur
scđm errorẽ ur̃m: d̃s talem fecit na¬
turam ut penalib anima passionibꝰ
conuexet᷑: aut certe iniustus ut in¬

Expanded text:
n hac vocatione sunt et parvuli, qui assumuntur in fide credentium, non obedientia voluntatis, sed dilectione nimia charitatis. Propter quod in Psalmis de no gratiae, charitatis jugum suave et onus leve Christi, requiescere a labore et onere originalis jugi non possunt. Gravantur enim in labore et onere diversarum passionum, quas eos in lacte positos perpeti videmus et stupemus. Vexantur enim nonnunquam a daemonibus, diversis etiam doloribus et vulneribus cruciantur, multisque, ut dixi, aerumnarum generibus affliguntur: et in his omnibus cum quid patiantur, hoc dicere non possint, tamen poenis se cruciari variis quodammodo loquuntur, cum aculeo puncti dolorum, confusos vocum ejulatus emittunt. Quae si minime stimulo peccati protoplastorum percussi, ex quorum peccatrice carne peccati caro sunt, patiuntur, secundum errorem vestrum, Deus talem fecit naturam, ut poenalibus anima passionibus convexetur, aut certe injustus, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
tib quẽ in eis urgeatis edicite: Ex¬
sufflat gͦ & increpat in eis catholica
ȩccła opus diaboli: ñ quod ipsi sunt.
s quod in ipsis ẽ. Ipsi enĩ quod homi¬
nes sunt. opus dei sunt. quod uero
in ipsis ẽ peccatũ opus dia boli est.
Hoc in illis odit ds̃: ñ ipsos opus suum.
Obhoc si indebita grã eiꝰ ꝑ baptismũ
mundati ñ fuerint: penitus xp̃ianoꝵ
uitam ñ habebunt: in regnũ cȩloꝵ
ñ ingredientur. Erunt autem illic
uͥ & incircũcisi paruuli iudeorum:
Duas sane fides & duo baptismata
uos habere si ipsi intenebris ambu¬
lantes ñ cognoscitis: catholicorum
nullus ignorat. Alia enĩ fide ut
suꝑius ostendi uobis dicentib bap¬
tiratis ȩtate maiores: alia paruuloᷤᷤ.
cum scilicet uerbum eos in remis¬
sione peccatorum baptirat ꝑciꝑe
corde ñ creditis. Nos uero anate¬
matirantes uos. paulum apłm in
quo locutꝰ ẽ xp̃s auscultamꝰ p̃dican¬
tem & sequimur: qͥ unũ corpꝰ & unũ

Expanded text:
tibus, quem in eis urgeatis edicite. Extibus, quem in eis urgeatis edicite. Exsufflatur ergo et increpatur in eis in catholica Ecclesia opus diaboli, non quod ipsi sunt, sed quod in ipsis est. Ipsi enim quod homines sunt, opus Dei sunt: quod vero in ipsis est peccatum, opus diaboli est; hoc in illis odit Deus, non ipsos opus suum. Ob hoc si indebita gratia ejus per Baptismum mundati non fuerint, penitus Christianorum vitam non habebunt, in regnum coelorum non ingredientur; erunt autem illic ubi et incircumcisi parvuli Judaeorum. Duas sane fides et duo baptismata vos habere, si ipsi in tenebris ambulantes non cognoscitis, Catholicorum nullus ignorat. Alia enim fide, ut superius ostendi, vobis dicentibus, baptizatis aetate majores, alia parvulos, cum scilicet verbo eos in remissionem peccatorum baptizatis, corde non creditis. Nos vero anathematizantes vos, Paulum in quo locutus est Christus, auscultamus praedicantem et sequimur, qui unum corpus et unum
Abbreviated transcription (Latin):
rum baptirant᷑ & paruuli. alioqͥn:
ñ habebunt in regno celorũ uitã.
dimittit᷑ eis regeneratione spiritali:
quod traxerunt ut sepe dixi exadã
generatione carnali. Stulte hereti¬
ce respice ad iħm. qui ꝓpt̾ea uocatus
ẽ iħs id ẽ. saluator: quia sicut dicit
euangłista ipse saluũ faciet ppłm
suũ apeccatis eorũ. Attende edic-¬
tui eiꝰ ñ opus ẽ sanis medicus s ma¬
le habentib & adu̾sus eum falsum
de paruulis conticesce: qui eis potũ
ñ sanis s egrotantib baptismum
in suo sanguine ꝓcreauit: qͥ propt̾ẽa
caterizantur & exsufflant᷑ bapti¬
rant᷑ ut pͥnceps huius mundi dia¬
bolus ex eis foras mittat᷑ Aut si ñ
in illis diabolus exsufflatur cuius
opere idẽ uitio peccati ꝑ adam tenent᷑
obnoxii: dicite cur imagini di fit
in iuria. llos uero opinor quod eis
baptismo ur̃o baptitandis minime
exsuffletis: ne ñ imagini dei s dia¬
bolo faciatis in iuriam. Aut si exsuf.¬
flatis nullũ ut putatis crim̃ haben¬

Expanded text:
aptizantur et parvuli: alioquin non habebunt in regno coelorum vitam. Dimittitur enim eis regeneratione spirituali, quod traxerunt, ut saepe dixi, ex Adam generatione carnali. Stulte haeretice, respice ad Jesum, qui propterea vocatus est Jesus, id est, Salvator: quia, sicut dicit evangelista, Ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Attende edictui ejus: Non opus est sanis medicus, sed male habentibus . Et adversus eum falsum de parvulis dicere conticesce, qui eis potum, non sanis, sed aegrotantibus Baptismum in suo sanguine procuravit: qui propterea catechizantur et exsufflantur ac baptizantur, ut princeps hujus mundi diabolus ex eis foras mittatur. Aut si non in illis diabolus exsufflatur, cujus opere, id est, vitio peccati per Adam tenentur obnoxii; dicite, cur imagini Dei fit injuria? Vos vero, opinor, quod eis baptismo vestro baptizandis minime exsuffletis, ne non imagini Dei, sed diabolo faciatis injuriam. Aut si exsufflatis nullum, ut putatis, crimen haben
Abbreviated transcription (Latin):
tendit dicens. Nemo uenit ad me
nͥ pater qui me misit attraxerit eũ:
P iugo gͦ peccati asꝑo & graui quo
carnaliter nati p̾muntur: uocatiᷤ
tollendum suꝑ se iugum suaue &
onus leue precipit. Suꝑius iam di¬
xrimus. cur peccato iugum sit com¬
paratum. Nunc sp̃itale xp̃i iugum
& onus intelligere debemus: caritatẽ
ẽẽ dico qua iubemur diligere dm̃
& ꝓximum: quia in his duob p̃cep.¬
tis tanquã iniugo lex omĩs pendet
tate. qua nos diligens ds̃ ꝑ mortem
filii sui exduob ppłis udeis scilicet
& gentib uinculo gr̃ȩ inunitate fi¬
dei coniugauit. & fecit utraq unũ:
Ap̃i itaq iugũ ceruices quas presserat¬
uigum peccati suspendit ñ premit
ad celũ leuans: qͥa caritas sine qua
nemo poterit ꝓmereri dm̃ nũquã
cadit: & cooꝑit multitudinẽ pecca

Expanded text:
tendit, dicens: Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum . Pro jugo peccati aspero et gravi, quo carnaliter nati premuntur, vocatis tollendum super se jugum suave et onus leve praecipit. Superius jam diximus, cur peccato jugum sit comparatum: nunc spirituale Christi jugum et onus intelligere debemus. Charitatem esse dico, qua jubemur diligere Deum et proximum: quia in his duobus praeceptis tanquam in jugo, Lex omnis pendet tate, qua nos diligens Deus, per mortem Filii sui, ex duobus populis, Judaeis scilicet et Gentibus, vinculo gratiae in unitate fidei conjugavit, et fecit utraque unum? Christi itaque jugum cervices, quas presserat peccati jugum, suspendit, non premit, ad coelum levans: quia charitas, sine qua nemo poterit promereri Deum, nunquam cadit , et cooperit multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe peccatores equauit. Huic iugo
idẽ originali peccato reuincti ma¬
iores atq minores. uitia ex ipso orta
tamquã aratrum trahimꝰ quãdiu
sumꝰ in mortis corpore: cuiꝰ cupidi¬
tatũ uomere ꝓscinditur hoc ẽ cor.¬
rumpit᷑ terra nr̃a. Propter quod
in libro sapientiȩ dictum puto:
Corpꝰ autẽ quod corrumpit᷑ a grauat
animã. Acuiꝰ iugi labore & onere
uel aratri corruptione ut reqͥescat
serante qui ait.Uenite ad me om̃s
qͥ laboratis &e onerati estis: & ego¬
uos reficiam. Collite iugum meũ

Expanded text:
esse peccatores aequavit. Huic jugo, esse peccatores aequavit. Huic jugo, id est, originali peccato revincti majores atque minores, vitium ex ipso ortu tanquam aratrum trahimus, quamdiu sumus in mortis corpore, cujus cupiditatum vomere proscinditur, hoc est, corrumpitur terra nostra. Propter quod in libro Sapientiae dictum puto: Corpus autem quod corrumpitur aggravat animam . A cujus jugi labore et onere, vel aratri corruptione ut requiescat,serante, qui ait; Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ mortalib p̾dicantẽ. Audi aliter
qͥdem quã dauid loquentẽ. s non
aliter ꝓphetantẽ: immo unito sp̃u
uera dicentẽ. qd̃ ade peccato & par¬
uuli nascendo p̃mant᷑. Daiuid eñĩ
inquit ut supra iam dictum ẽ. ecce
eñi ininiquitatib conceptus sum
& in delictis peperit me mat̾ mea:
iste ait in libro eccłastico. Graue iu¬
gum suꝑ filios adam: adie exitus
de uentre matris eorũ. usq indiẽ
sepulturȩ in matrẽ omĩum. Quod
ẽ hoc graue iugum nͥ peccatũ: Et
quare dictum ẽ iugumnͥ quod ex
duob adam & eua ueniat. uel duoꝵ
p̃mat & conterat colla. id est mascłi
& feminȩ. maiorũ uidelicet atq
minorum: Quia in utroq sexu ui¬
gum sunt: ideo & ait generaliter
graue ugum suꝑ filios adam. Di-¬
cendo gͦ suꝑ filios. ȩtates ñ discreuit
uel serus: & cõparando iugum pec¬
eatoᷤ. p̃ter xp̃m qui sicut ceteri ex¬
usu coniugatorũ natus ñ est. om̃s

Expanded text:
tem mortalibus praedicantem: audi aliter tem mortalibus praedicantem: audi aliter quidem quam David loquentem, sed non aliter prophetantem; imo unito spiritu vera dicentem, quod Adae peccato et parvuli nascendo premantur. David enim inquit, ut supra jam dictum est, Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea. Iste ait in libro Ecclesiastico: Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulc grave jugum, nisi peccatum? Et quare dictum est jugum, nisi quod ex duobus Adam et Eva veniat, vel duorum premat et conterat colla, id est, masculi et feminae, majorum videlicet atque minorum; quia in utroque sexu jugum sunt. Ideo et ait generaliter. Grave jugum super filios Adam. Dicendo ergo, super filios, aetates non discrevit vel sexus: et comparando jugum peccato, praeter Christum, qui sicut caeteri exusu conjugatorum natus non est, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
mala: &e nulliꝰ horum auctorẽ ẽẽ dm̃
s diabolum delinquentib ꝓtoplas¬
tis. ꝓrsus manicheos adiuuatis: imo
estis similes manicheis.Manicheus
autẽ ñ credit s catholicus dicenti
paulo quod ꝑ unũ hominẽ peccatũ
intrauit inmundũ & ꝑpeccatum
mors: & ita inom̃s homines ꝑtran¬
sut. in quo om̃s peccauerunt: hȩc
ẽ fides nr̃a. fatem᷑ incuntanter pec¬
catũ in paruulis. et ꝑ peccatũ mor¬
tẽ ꝑtransisse: inom̃s eñĩ homines¬
ꝑtransiit: et paruuli natura homi¬
ñ actione s uterina conceptione ꝑ.¬
transiit. moriunt᷑. Non eñĩ morerent᷑.
nͥ ceno peccati necarent᷑. ꝑ peccatum
enim ut sepe est repetendum mors:
ñ sine peccato: hac morte ne inȩt̾nũ
ꝑeant morte dñi redimunt᷑ hoc
ceno peccati quo nascunt᷑ scalidi
ut in regnũ cȩlorũ ingrediant᷑ im¬
xp̃i mundant᷑. Audi & alterũ. dei
sapientiã inqͥrentẽ: & ꝑ illã uerita¬

Expanded text:
mala, et nullius horum auctorem esse Deum, mala, et nullius horum auctorem esse Deum, sed diabolum delinquentibus protoplastis; prorsus Manichaeos adjuvatis, imo estis similes Manichaeis. Manichaeus autem non credit, sed catholicus dicenti Paulo, quod per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Haec est fides nostra, fatemur incunctanter peccatum in parvulis, et per peccatum mortem pertransisse in omnes homines. Et parvuli natura hominon actione, sed ulterina conceptione pertransiit, moriuntur. Non enim morerentur, nisi coeno peccati necarentur. Per peccatum enim, ut saepe est repetendum, mors; non sine peccato: ab morte, ne in aeternum pereant, morte Domini redimuntur. Hoc coeno peccati quo nascuntur squalidi, ut in regnum coelorum ingrediantur imPUT III. 5. Audi et alterum, Dei sapientiam inquirentem, et per illam verita
Abbreviated transcription (Latin):
Sigͥ peccatum ñ fecit. nec occasionẽ
peccandi homini dedit quod recte
dicitur: bonum mortis scdm uos
quod recte ñdicit᷑ quomodo ꝑ ma¬
lum peccati ad hominẽ potuit ꝑue¬
nire: Quid eñĩ luci cũ tenebris: aut
quȩ par ͤ iusticiȩ cũ iniqͥtate: Nidete
infelices si tam̃ uidere potestis. quas
amititias inter dm̃ & diabolum fa-¬
ciatis: quod absit adño. Dm̃ enim
mortẽ fecisse dicitis. diabolum pec¬
catum: si tamen uel hoc assignatis
diabolo. Miscuerunt gͦ oꝑa sua: ut
consensu tanquam sibi mauxilium
uenientes. hominẽ uita pͥuare pos¬
sint: a& ideo dictum ẽ. ꝑpeccatum
mors. Iam hic adu̾tite. immo qui
sani sunt sensu adu̾tant. quia soletis
nos dicere manicheos. quis nr̃m sit
manichee pestis assertor nos qui ni¬
chil cõmune luci adtenebras dicimꝰ.
anuos qui opus lucis ut putatis idẽ.
peccato confunditis: Nisi enim cre¬
diderit  mortẽ & peccatũ utraq ẽẽ

Expanded text:
Si ergo peccatum non fecit, nec occasionem Si ergo peccatum non fecit, nec occasionem peccandi homini dedit, quod recte dicitur; bonum mortis secundum vos, quod recte non dicitur, quomodo per malum peccati ad hominem potuit pervenire? Quid enim luci cum tenebris? aut quae pars justitiae cum iniquitate ? Videte, infelices, si tamen videre potestis, quas amicitias inter Deum et diabolum faciatis, quod absit a Domino. Deum enim mortem fecisse dicitis, diabolum peccatum: si tamen vel hoc assignatis diabolo. Miscuerunt ergo opera sua, ex consensu tanquam sibi in auxilium venientes, ut hominem vita privare possent: et ideo dictum est, Per peccatum mors. 4. Jam hic advertite, imo qui sani sunt sensu advertant, quia soletis nos dicere Manichaeos, quis nostrum sit Manichaeae pestis assertor: nos, qui nihil commune luci ad tenebras dicimus; an vos qui opus lucis, ut putatis, id especcato confunditis? Nisi enim credideritis mortem et peccatum utraque esse
Abbreviated transcription (Latin):
quia uͥ peccatũ ñ est. utiq mors e̾e̾
ñ debet: Non enim me fingente
s apło p̾dicante dictũ ẽ ꝑ peccatũ
mors: ac ꝑ hoc scdm errorẽ ur̃m mi¬
tem fecit quia mortalẽ hominem
fecit: peccatũ autẽ ñ fecit: quia in
pͥmordio hominẽ ꝓhibuit ne pec¬
caret: Immo quid aliud dicitis cũ
dm̃ mortẽ fecisse creditis. nͥ & pecca¬
tũ ds fecit. ut ꝑ peccatum mors intra¬
re possit
inmundum:
qͥa iterum
iterumq
ẽ repetendum dicente magistro
gentium ꝑ peccatum mors: Respõ¬
detis. absit. Ds̃ peccatũ ñ fecit. Ergo
occasionem peccandi hominitri.¬
buit: ut opus eiꝰ sicut dicitis mors
homini possit contingere: Sine
peccato enĩ mors eẽ ñ poterat: quia
uelitis nolitis ꝑ peccatum mors:
Nec occasionem dicitis peccandi ds̃
homini dedit quo mori posset: sed
mortalẽ fecit. Iam responsum est
scͥptum ẽẽ d̃s mortẽ ñ fecit: nec le¬
tatur inꝑditione uiuorũ. Et it̾ũ.

Expanded text:
Quia ubi peccatum non est, utique mors esse Quia ubi peccatum non est, utique mors esse non debet: non enim me fingente, sed Apostolo praedicante dictum est, Per peccatum mors. Ac per hoc secundum errorem vestrum, initem fecit, quia mortalem hominem fecit; peccatum autem non fecit, quia in primordio hominem prohibuit ne peccaret. Imo quid aliud dicitis, cum Deum mortem fecisse creditis, nisi et peccatum Deus fecit, ut per peccatum mors intrare posset in mundum? Quia, ut iterum iterumque est repetendum, dicente magistro Gentium, Per peccatum mors; respondetis: Absit, Deus peccatum non fecit. Ergo occasionem peccandi homini tribuit, ut opus ejus, sicut dicitis, mors homini posset contingere. Sine peccato enim mors esse non poterat; quia, velitis nolitis, Per peccatum mors. « Nec occasionem, » ut dicitis, « peccandi Deus homini dedit, quo mori posset, sed mortalem fecit. » Jam responsum est scriptum esse, Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum : et iterum,
Abbreviated transcription (Latin):
fi usurȩ sunt. id ẽ malignissime pas¬
siones: quib tam maiorum etate
quã paruulorũ animȩ depͥmunt᷑.
Aquib liberari neminẽ posse nisi
ꝑ xp̃m dauid ipse qui se in iniqͥtatibꝰ
conceptũ et indelictis natũ ẽẽ dix̃.
de ꝑsona xp̃i loquit᷑ dicens: libera¬
uit pauꝑẽ a potente. & inopem
cui ñ erat adiutor: id est humanũ
genꝰ adiaboli dñatu. Parcet pauꝑi
& inopi: et animas pauꝑũ saluas
faciet. Ex usuris &e iniqͥtatibꝰ libe¬
rauit animas eorum: xp̃s utiq ade
debitũ quo nos usuris obligauerat
soluit: cũ nullis suum corpꝰ peccatis
obnorium in
patibulo
crueis sus¬
sit. Ipsius eñi inpsalmo uox ẽ quȩ
ñ rapui tunc exsoluebã. Qua ꝓpter
ipse exusuris & mniqͥtate & paruu-¬
mortis ꝑcussi mortui sũt quia sti¬
mulus mortis peccatũ. Dic gͦ que¬
renti mͥ si peccatũ paruulus nullũ
carnaliter natus attraxit: curbre¬
uis dierum sorte mortis astringit᷑

Expanded text:
phi usurae sunt, illae malignissimae pasphi usurae sunt, illae malignissimae passiones, quibus tam majorum aetate quam parvulorum animae deprimuntur, a quibus liberari neminem posse nisi per Christum, David ipse qui se in iniquitatibus conceptum et in delictis natum esse dixit,de persona Christi loquitur dicens, Liberabit pauperem a potente, et inopem cui non erat adjutor: id est, humanum genus a diaboli dominatu. Parcet pauperi et inopi, et animas pauperum salvas faciet. Ex usuris et iniquitatibus liberavit animas eorum : Christus utique Adae debitum, quod nos usuris obligaverat, solvit, cum nullis suum corpus peccatis obnoxium in patibulo crucis sussit. Ipsius enim in Psalmo vox est: Quae non rapui, tunc exsolvebam . Quapropter ipse ex usuris et iniquitate et parvumortis percussi, mortui sunt; quia stimulus mortis, peccatum . Dic ergo quaerenti mihi, Si peccatum parvulus nullum carnaliter natus attraxit, cur brevis dierum sorte mortis astringitur?