comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nulli sane erithream sibilam non romuli. s belli troyani tp̃e¬
thales milesuis fuisse ꝑhibetur. unus ex septem sapientib
qui post theologos poetas. in quib orphens maxime oĩum
nobilitatus ẽ. sophy appellati sunt. qd̾ ẽ latme sapientes.ꝓ
idem tp̃s decem trib que in diuisione populi uocate sunt. ihł debel¬
late a chaldeis.⁊ in eas terras captiue ducte sunt. remanentibus
in indea terra duabus illis tribub que nomine iuide uocabantur
sedemq regni hebant ierłm. Nortuu romulu cum ⁊p̃e nõ cõ¬
paruisset in deos. qd̾ ⁊ uulgo notissimu ẽ retulere romani. quod
usq adeo fieri iam desierat. nec postea nisi adulando. nõ errãdo
fcum ẽ tp̃rib cesarum. ut cicero magnis romuli laudib tribuat
ꝙ nõ rudib ⁊ ĩdoctis temporib qñ facile homines fallebantur
s iam expolitis et eruditis meruit hos honores. quauis nõ duĩ

Expanded text:
nulli sane Erythraeam Si-10 byllam non Romuli, sed belli Troiani tnulli sane Erythraeam Si-10 byllam non Romuli, sed belli Troiani tThales Milesius fuisse perhibetur, unus e septem Sapientibus, qui post theologos poetas, in quibus Orpheus maxime omnium nobilitatus est, Σοφοί appellati sunt, quod est latine Sapientes. idem tempus decem tribus, quae in diuisione populi uocatae sunt Israel, debellatae a Chaldaeis et in eas terras captiuae ductae sunt, remanentibus in Iudaea terra duabus illis tribubus, quae nomine Iudae uocabantur sedemque regni habebant Hierusalem. Mortuum Romulum, cum et ipse non conparuisset, in deos, quod et uulgo notissimum est, rettulere Romani; quod usque adeo fieri iam desierat nec postea nisi adulando, non errando, factum est temporibus Caesarum, ut Cicero magnis Romuli laudibus tribuat, quod non rudibus et indoctis temporibus, quando facile homines fallebantur, sed iam expolitis et eruditis meruerit hos honores, quamuis nondum
Abbreviated transcription (Latin):
sum. ⁊ colaphos accipiens tacebit ne quis agnoscat. ꝙ u̾bꝰ
uel inde uenit. Ut inferis loquatur.⁊ corona spinea coronetur
Adcibum autem fel. ⁊ ad sitim acetum dedert᷑. In hospitalitati
hanc mostrabunt mensam. Ip̃a enim insipiens tuum deum
non intellexisti. ludentẽ mortaliu mentib s spinis coronasti
⁊ horridum fel misciusti: Templum uero uelum sandetur. Eti
medio die nox erit tenebrosa nimis in trib horis. ⁊ morte mo¬
rietur.trib dieb somno suscepto. ⁊ tuc ab inferis regressus
ad lucem ueniet primus. resurrectionis principio reuocatis
ostenso. Ista lactantius carptim ꝑ interualla disputationis s̾
sicut ea poscere uidebantur. que probare intenderat. adhibuit
testimonia sybillina.que nos nihil interponentes s ĩunam
seriem cõnexam ponentes. soł capitib si tam̃ scriptores d̾ in¬
ceps ea seruare non negligunt. distinguenda curauiꝰ. Non¬

Expanded text:
sum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum sum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intellexisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponentes solis capitibus, si tamen scriptores deinceps ea seruare non neglegant, distinguenda curauimus. Non
Abbreviated transcription (Latin):
dei filius saluator. siprimas litteras ungas erit ixoye. id est
piscis. in quo nomine mistice intelligitur xp̃s. eoq in huius
mortalitatis abysso. uelut in aquaru profunditate uiuus hoc
ẽ sine pecc̃o ẽẽ potuerit. Hec aũt sibilla siue erithrea. siue ut ma¬
gis quidam credunt cymea. ita nihil het in toto carmine suo
cuius exigua ista particula ẽ. qd̾ ad deorum falsoꝵ siue fc̃orum
cultum pertineat. Quin ĩmo ita etiam contra eos ⁊ contra cul¬
tores eorum loquitur. ut in eoru numero deportanda uid̾atur
qui ꝑtinent ad ciuitatem dei. Inserit etiam lactantius operi s
quedam de xp̃o uaticinia sibille.qͣuis non exprimat cuius. s
que ip̃e sigillatim posuit. ego arbitratus sum cõiuncta eẽ ponẽ¬
da.tanqͣ unum sit prolixum. que ille plura cõmemorauit ⁊¬
aũt deo alapas manib incestis ⁊ in purato ore expuent ue¬
nenatos exputus. Dabit uero ad uerbera simpliciter scũm dõ¬

Expanded text:
Dei filius saluator, si primas litteras iungas, erit ἰχθύς, id est piscis, in quo nomine mystice intellegitur Christus, eo quod in huius mortalitatis abysso uelut in aquarum profunditate uiuus, hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla sine Erythraea siue, ut quidam magis credunt, Cumaea ita nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua ista particula est, quod ad deorum falsorum siue factorum cultum pertineat, quin immo ita etiam contra eos et contra cultores eorum loquitur, ut in eorum numero deputanda uideatur, qui pertinent ad ciuitatem Dei. Inserit etiam Lactantius operi suo quaedam de Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed quae ipse singillatim posuit, ego arbitratus sum coniuncta esse ponenda, tamquam unum sit prolixum, quae ille plura commemorauit et autem Deo alapas manibus incestis et inpurato ore exspuent uenenatos sputus; dabit uero ad uerbera simpliciter sanctum dor
Abbreviated transcription (Latin):
ab occisum deo iam uide nnus offeri sacrificumm.aũt instor uid̾oꝵ
quib dictum ẽ nõ ẽ in uoluntas inuob̾ nec accipiam tiuries
qu manibi nestris cessasse negare non possunt. Qardad hus ede¬
pectant anum epͥm cum hec quod prophetatum legunt umple¬
tum uident impler non potuerit nisi peripm. Dĩcit enimnpaun¬
sopost deuo expersona dei Testamentur meum entenmm ipo ni¬
te rt paeio ⁊ debiei ut timore timeret me nafacie nemims mre
reuereretur. Tex ueritatis more ip̃ius in ꝑaceeirigen s aei doti¬

Expanded text:
ad occasum Deo iam uideamus offerri, sacrificium autem Iudaeorum, ad occasum Deo iam uideamus offerri, sacrificium autem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munus de manibus uestris, cessasse negare non possunt: quid adhuc exspectant alium Christum, cum hoc, quod prophetatum legunt et inpletum uident, inpleri non potuerit nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis. et.dedi ei, ut timore timeret me, et a facie nominis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. in pace dirigens ambulaui
Abbreviated transcription (Latin):
iłu locõ sufficere uisum ẽ Aho loco ad ip̃um ep̃um in spiritu
phecie loquens de remissione peccatoꝵ peius sanguinem. Tu
puoq inquit insanguine testamenti tui emisisti uinctos tuos
desacu inquo non eit aqua. Quid phunc lacum uelit intelligu
possunt diuersa sentiri. etiam secundum rectam fidem. Mihi ta¬
men uidetur non consignificari melius nisi humane miseriet
profunditatem. siccam quodãmodo ⁊ sterilem. ubi non sunt fluẽ¬
ta institie. s iniquitatis lutu De hoc quippe lacu etiam inpsalmo
dicitur ⁊ eluxit me de lacu miserie. et de luto limi. Malachias
ꝓphetans eccłiam quam ꝑ xp̃m cernimus propagatam iudei
apertissime dicit expersona dei Non ẽ mihi uoluntas inuobis
⁊ munus non suscipiam de manu ur̃a. ab ortu enim solis usq
adeccasum magnum nom̃ meum ingentib ⁊ in omnilocosac¬
ficabitur ⁊ offeretur nomini meo oblatio munda quia magitũ

Expanded text:
illi loco sufficere uisum est. Alio loco ad ipsum Christum in spiritu illi loco sufficere uisum est. Alio loco ad ipsum Christum in spiritu prophetiae loquens de remissione peccatorum per eius sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tu-i emisisti uinctos tuos de lacu, in quo non est aqua. Quid per hunc lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae et de luto limi. Malachias prophetans ecclesiam, quam per Christum cernimus propagatam, Iudaeis apertissime dicit ex persona Dei: Non est mihi uoluntas in uobis, et munus non suscipiam de manu uestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum magnum nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificabitur et offeretur nomini meo oblatio munda; quia magnum
Abbreviated transcription (Latin):
angłoꝵ ⁊ siderum testimonio. qn̾ in carnatus ẽ xp̃s. ouit ter¬
ram ingenti miraculo de ip̃o uirginis partu. Aouit mare et
aridam cum ⁊ in insuł ⁊ ĩ orhe toto xp̃s ãnunctiatur. Ita monẽ
om̃s gentes uidemus ad fidem. Iam uero qd̾ sequitur. ⁊ uẽi¬
et d̾sideratus cunctis gentib. de nouissimo eius expectatur
aduentu Ut enim ẽẽt desideratus expectantib. prius opotuit
cum dilectum ẽẽ credentib Tacharias de xp̃o et eccłia. beul
ta inquit ualde filia syon iubila filia ierłm ecce rex tuns ne¬
net tibi. ⁊ saluator ip̃e pauper ⁊ ascendens sup asinũ ⁊ super
pullum filium asine ⁊ potestas euis amari usq ad mare
⁊ a fluminib ũsq ad fines terre hẽe quando factum sit
ut dñs xp̃s in itinere uimẽto huius generis uteretur in euã¬
gelio legitur ubi et hec prophecia cõmemoratur exparte. ꝙͣ tũ

Expanded text:
angelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terangelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus cunctis gentibus, de nouissimo eius exspectatur aduentu. Ut enim esset desideratus exspectantibus, prius oportuit eum dilectum esse credentibus. Zacharias de Christo et eon, iubila, filia Hierusalem; ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluator; ipse pauper et adscendens super asinum et super pullum filium asinae; et potestas eius a mari usque ad mare et a fluminibus usque ad fines terrae. Hoc quando factum sit, ut Dominus Christus in itinere iumento huius generis uteretur, in euangelio legitur, ubi et haec prophetia commemoratur ex parte, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
quia carnem de dauid semine assumpsit propter q̃ forma ẜui
qua fcũs ẽ homo etiam ẜuus dei dicitir idem dei filius.sic eu
prophetando prenũctiat ex persona dei patris. Et suscitabo iꝯt
sup pecora mea pastore: unu. qui pascat ea ẜuũ meum dd⁊
ĩpe pascet ea ⁊ ip̃e erit hus inpastore ego aute dñs ero eis ĩdeu̾
⁊seruus meus dd̃ princeps in mediõ eorum. ego dñs locutus
sum. Et alio loco. ⁊ rex inquit unus erit om̃ib imperans.⁊ nõ
ert ultra due g̃s nec diuidentur amplius in duo regna neq t
polluentur ultra in ydolis suus ⁊ abhominationib suis ⁊ ĩcũti
iniquitatib suis saluos eos faciam de uniu̾sis sedib suis in
cit dñs exercitiur. ad huc unu modicum ẽ ⁊ ego cõmouebo ce¬
lum ⁊ terram ⁊ mare ⁊ aridam ⁊ mouebo om̃s gt̃s ⁊ ueniet de¬
fideratus cunctis gentib. Hec propheçia partim completaũ
ceritur partim speratur in fine complenda. AAouit enim cel

Expanded text:
quia carnem de David semine assumpsit; propter quam formam servi, qua factus est homo, etiam servus Dei dicitur idem Dei Filius; sic eum prophetando praenuntiat ex persona Dei Patris: Et suscitabo, inquit, super pecora mea pastorem unum qui pascat ea, servum meum David: et ipse pascet ea, et ipse erit eis in pastorem. Ego autem Dominus ero eiet servus meus David princeps in medio eorum; ego Dominus locutus sum. Et alio loco: Et rex, inquit, unus erit omnibus imperans, et non erunt ultra duae gentes, nec dividentur amplius in duo regna, neque polluenitatibus suis: & salvos eos faciam de universis sedibus, in icit Dominus exercituum: Adhuc unum modicum est, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridam, et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum
Abbreviated transcription (Latin):
dissipasserit. bels omnia uastaturi. ptolomeos reges habere cepit¬
egrptus Quor pͥmus lagi filius. multos de iudẽa caꝑtiuos ĩ egipt̾
transtulit. Muic añt succẽdens alius ptolomeus qmi ẽ appellatus
prla delphus. om̃s quos ille adcluxerat subiugatos. liberos redire
pmisit. insuꝑ ⁊ dona regia intemplum dei misit petiuitq ab eleara¬
potunc pontifice dari sibi scripturas quas profecto audierat fama
predicante diuinas. ⁊ ideo concupiuerat hre in bybliotheça quami
nobilissimã fecerat. Has ei cum idem pontifex misus hebreas.i
ost ille etiam interpretes postulauit. ⁊ dati sunt. lxxii. de singul
graditur sane tam mirabilem ac stupendum planeq diuinu ĩ eor
uerbis fuisse consensu. ut cum ad hoc opus seperatim singuli sede¬
rent ita enim por fidem ptolomeo placuit explorare. in nullo n̾ho¬
qd̾ idem significaret ⁊ tantũdem ualeret. uel in uerboꝵ ordine alt

Expanded text:
dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges coepit habere Aedissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges coepit habere Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit, insuper et dona regia in templum dei misit petiuitque ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupierat habere in bybliotheca, quam nobilissimam fecerat. has ei cum idem pontifex misisset hebraeas, post ille etiam interpretes postulauit, et dati sunt LXXII, de singulitraditur sane tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederent — ita enim eorquod idem significaret et tantumdem valeret, vel in verborum ordine, alter
Abbreviated transcription (Latin):
amore patrie.de fide amicitie.de bonis operib atq omnib admores
probos pertinentib reb. qͣrus nescientes ad quem finẽ. ⁊ quonã mͦ
eẽnt ista omnia.referenda propheticis. hoc ẽ diuinis uocib.quis
ꝑ homines in illa ciuitate populo cõmendata sunt. non argum̃ta¬
tionu concertationib inconculcata. ut nõ hominis ingenium. sed
dei eloquiu cõtẽpnere formidaret. qui illa cognosee̾t Cãpitulũ. 42¬
As sacras litteras. etiam unus ptolomeoꝵ̾ regum egypti nosse
studuit.⁊ habere. nam post alexandri macedonis qui etĩ magnꝰ
carnominatus ẽ mirificentissima minimeq dantuartar potẽ¬
cimo ꝙunuersam asiam immo pene totum orbem partimi ui
mis partim terrore subegerat. quãdo intereetera ouentini
ideam ingressus obtinuit. go mortuo comites eius cam regnr
uadampussimu non pacifice interse possessum diuisisset. s potiꝰ

Expanded text:
amore patriae; de fide amicitiae, de bonis operibus adque omnibus ad mores amore patriae; de fide amicitiae, de bonis operibus adque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamuis nescientes ad quem finem et quonam modo essent ista omnia referenda, propheticis, hoc est diuinis, uocibus, quamuis per homines, in illa ciuitate populo commendata sunt, non argumentationum concertationibus inculcata, ut non hominis ingenium, sed Dei eloquium contemnere formidaret, qui illa cognosceret. CAPUT as sacras Litteras etiam unus Ptolemaeorum regum Aegypti nosse studuicognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua uniuersam Asiam, immo paene totum orbem partim ui et armis partim terrore subegerat — quando inter cetera orientis etiam Iudaeam ingressus obtinuit — eo mortuo comites eius, cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius
Abbreviated transcription (Latin):
tie cõfudert s cõcordes interse atq inullo dissentientes sacrarũ littera¬
rum ueraces abeis cognoscebantur. ⁊ tenebantur anctores: Ip̃i eis e¬
rant philosophi. hoc ẽ amatores sapientie. Ip̃i sapientes ip̃i theologi
puit ⁊ uxit non secũdum homines. s secundũ deum qui per eos locu¬
tus ẽ. sapuit ⁊ uixit. Ibi si prohibitum ẽ sacrilegiu. deus prohibuit.si
dictur ẽ honora patrem tuum ⁊ matrem tuam. deus iuxit. Si dictu ẽ
non mechaberis. non homiçidiu facies. non furabers ⁊ cetera huius
modi. non hec ora humana. s oracula diuina fudert. Quicquid philo¬
sophi quidã. inter falsa que oppinati sunt. ueꝵ uidere potuert. ⁊ laborio¬
sis persuasionib persuadere moliti sunt ꝙ mundu istum d̃s fecerit.⁊
cumq ip̃e prouidentissimus ad ministraret. de honestate uirtutu de

Expanded text:
tiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litteratiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologi, puit et uixit, non secundum homines, sed secundum Deum, qui per eos locutus est, sapuit et uixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora humana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philosophi quidam inter falsa, quae opinati sunt, uerum uidere potuerunt et laboriosis disputationibus persuadere moliti sunt, quod mundum istum Deus fecerit eumque ipse prouidentissimus administret, de honestate uirtutum, de
Abbreviated transcription (Latin):
impie ciuitatis diudicandas. ⁊ alias probandas atq recipiẽdas¬
⁊ alias ĩprobandas. repucdiandasq curaũ. ac non passim
sine ullo indicio confuseq habuit ingremio suo tot controuersias ho¬
minu dissidentur.non de agris et do̾mib uel quacũq pecuniaria ra¬
tione.s de his reb quib. aũt misere uuitur. aut beate.ub ⁊ si aliqua
uera dicebantur.eadem licentia dicebantur. ⁊ falsa prorsus ut nont
frustra talis ciuitas misticu uocabulu babylonis acceperit. Babilor¬
quippe interpretatur confusio. qd̾ iam nos dixisse meminimꝰ. Nec ĩ¬
terest diaboli regis eius qͣ contrarus inter se rixentur errorib. quos
merito multe uarieq impietates pariter possidet At uero gens illa
ille populus. illa ciuitas. illa res publica. illi ifrłite quib crẽdita sunt
eloquia dei. nullomͦ psendo prophetas cum ueris ꝓphetis parilitate licẽ¬

Expanded text:
inpiae ciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendasinpiae ciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babylonis acceperit. Babylon interpretatur quippe confusio, quod nos iam dixisse meminimus. Nec interest diaboli regis eius, quam contrariis inter se rixentur erroribus, quos merito multae uariaeque inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licen
Abbreviated transcription (Latin):
supplicationesq perueniant. Nonne ibi aristipous inuoluptate eor¬
porrs sumu bonum ponens. ibi antistenes nirtate anum potius itic¬
mine fieri btum assenerans. Duo philosopbi nobiles ⁊ ambo secratici
euorem publicam ad suam quisq sectam sectandam discipiuloes io¬
ne certabat atu aerentes unu. Alii inimerabiles neundos hpert
auim ortales ⁊ quu ĩmor tales ali renolm in bestias ali nequaq̃s¬
Qui ũo mortales. alii mox interire post corpꝰ. alii uiuere etiam po¬
stra uel paululum. uel diutius. non tamen semp. alii incorpore cõ¬
stituentes finem boni. Alii in animo. alii in utroq. alii extrinsecus
posita etiam bona ad animu et corpus addentes. Alii sensibus ⁊¬
corporis semp.alii non semꝑ. alii nunqͣ putant ẽẽ credendum.
Nas ⁊ alias pene ĩnumerabiles dissensiones philosophoꝵ qui
unqͣ populus. quis senatuis. que potestas uł dignitas publica

Expanded text:
supplicationesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoluptate corsupplicationesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum adseuerans, duo philosophi nobiles et ambo Socraticiesse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos cone certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquaqui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constituentes finem boni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii numquam putantes esse credendum. Has et alias paene innumerabiles dissensiones philosophorum quis umquam populus, quis senatus, quae potestas uel dignitas publica
Abbreviated transcription (Latin):
porano uab popmitrebidernt ip̃i sane pauciee debue it me multita¬
utrornon sit miranda consensio. Aeq enim in multitudane ꝓbr¬
iosophoꝵ qui labore etiam litterario monumenta suor deginatiurt¬
liquert. facile quis inuenerit inter quos cuncta sentire conueniut
quod ostendere hec opere longum ẽ. Quis aũt secte cuislabetancto
sie e in hae demonicula cuntate approbatus ut ceteri ĩprobarentur
qui diu̾sa ⁊ aduersa sensert: Nonne aput athenas epicrer çlare¬
bant asserentes res humanas ad deoꝵ culturam non ꝑtier Et
toyci qui contraria. sentientes. eas regi atq muniri. dis adiutoribus
⁊ tutorib disput ibant. Wñ miror cur᷑ maxaoras uł anaxoras reus
factus sit. qui iolem dixit ẽẽ lapidẽ ardentẽ negans utiq deum. dum ĩ
cadem ciuitate gloria floruerit epycurus. uixerit securus.non solumi
solem ułullum siderum deum esse non credens. s nec iouem nec nliũ
deon omnino ĩmundo habitare ⁊ tempnens. adquem preceo houi

Expanded text:
antique populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt, ne multitupauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogmatum reliquerunt, facile quis inuenerit, inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod ostendere hoc opere longum est. Quis autem sectae cuiuslibet auctor sic est in hac daemonicola ciuitate adprobatus, ut ceteri inprobarentur, qui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicurei clarebant, adserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes eas regi ti adque muniri dis adiutoribus et tutoribus disputabant? Unde miror quur Anaxagoras reus factus sit, quia solem dixit esse lapidem ardentem, negans utique deum, cum in eadem ciuitate gloria floruerit Epicurus uixeritque securus, non solum solem uel ullum siderum deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum
Abbreviated transcription (Latin):
interpretatur saluator siue salutaris. Nam ratio nominis hui
hec redlita ẽ qñ prius q̃ ex uirgine nasceretur dictum ẽ. Par¬
es filium. ⁊ uocabis nomen eiu̾s iħm. Ipe enim saluu faciet
populu suum a pcc̃is eorum. In quoru pcc̃orum remissione:
qm sanguis enus effusus ẽ nõ utiq oportuit eum de haci
uita exitum alium habere q̃ mortis. Ideo cum dictum ess
dens nr̃ deus saluos faciendi. ⁊tinuo subiũctum ẽ. ⁊ domĩ
exitus mortis. ut ostenderetur moriendo saluos ẽẽ facturu
s mirando dictum ẽ ⁊ dni. tanqͣ diceretur talis ẽ ista uita mõ¬
talium. ut nec ip̃e dñs aliter ab illa exiret. nisi per mortem.
Ed ut iudei tam manifestis huiꝰ ꝓphecie Capitulum .xix¬
testimonis ẽtiam reb. ad effectum tam clarum certumq¬
perductis omnino non credant. Protecto anete aliut ̃ꝑl¬
ruiñt acetum ide uelut port tare comium epule ser nor ban¬

Expanded text:
interpretatur saluator siue salutaris. Nam ratio nominis huius interpretatur saluator siue salutaris. Nam ratio nominis huius haec reddita est, quando priusquam ex uirgine nasceretur dictum est: Pariet filium, et uocabis nomen eiupopulum suum a peccatis eorum. In quorum peccatorum remissionem quoniam sanguis eius effusus est, non utique oportuit eum de hac uita exitus alios habere quam mortis. Ideo cum dictum esset: Deus noster Deus saluos faciendi, continuo subiunctum est: Et Domini exitus mortis, ut ostenderetur moriendo saluos esse facturus. Sed mirando dictum est: Et Domini; tamquam diceretur: "Talis est ista uita mortalium, ut nec ipse Dominus aliter ab illa exiret, nisi per mortem.Sed ut Iudaei tam manifestis huius prophetiae testimoniis etiam rebus ad effectum tam clarum certumqperductis omnino non cedant, profecto in eis illud inprunt acetum . Et velut post tale convivium epulasque
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. quem sibi alienu a mortis passione confingũt. Ideo mi¬
rabili uanitate atq cecitate. u̾ba que posuimus. non morte:
ꝯresurrectione s somnu auigilatione significasse ꝯten¬
dunt S clamat eis etiam psalmus quint̾us decimus. Pro¬
pter hoc iocundatu ẽ cor meum ⁊ exultauit linguamea ĩsu¬
per ⁊ caro mea requiescet in spe Qm̃ nõ derelinques anima
meam in inferno nec dabis scũm tuum uidere corruptionẽ
Quis in ea spe diceret requienisse carnẽ suam. ut non derelic¬
ta anima sua in inferno. s cito ad eam redeunte reuiuiscẽt
nec corrũperetur. sicut cadauera corrũpi solent nisi qui die
tertio resurrexit  Quod utiq dicere non possunt de ꝓpħa
⁊rege dauid. clamat ⁊ septuagesimꝰ septimus. Deus noster
deus̃ saluos faciendi. dñi dñi exitus mortis quid apertins
diceretur: Deus enim saluos faciendi. dñs ẽ iesus quod

Expanded text:
suum, quem sibi alienum a mortis passione confingunt. Ideo misuum, quem sibi alienum a mortis passione confingunt. Ideo mirabili uanitate adque caecitate uerba, quae posuimus, non mortem et resurrectionem, sed somnum et euigilationem significasse contendunt. Sed clamat eis etiam psalmus quintus decimus: Propter hoc iucundatum est cor meum et exultauit lingua mea, insuper et caro mea requiescet in spe; quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. Quis in ea spe diceret requieuisse carnem suam, ut non derelicta anima sua in inferno, sed cito ad eam redeunte reuiuesceret, ne corrumperetur, sicut cadauera corrumpi solent, nisi qui die tertio resurrexit? Quod utique dicere non possunt de propheta et rege Dauid. Clamat et sexagensimus septimus: Deus noster Deus saluos faciendi, et Domini exitus mortis. Quid apertius diceretur? Deus enim saluos faciendi Dominus est Iesus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nmdominus ipe iesus istum ip̃m traditorem sim perpariẽr¬
rpitm enten denis spostolis hunc etiam uersum psalmi huiꝰ
commemoraũ. ⁊ in se dix̃ impletum: Qui ȩdebat panes meos ã¬
pliauit super me calcaneum suum quod ante ait. inquẽ spaui
non congruit capiti. s corpori. neq enim nesciebat eum ip̃e sal¬
uator de quo ante iam dixerat. unus ex nob̾ diabolus ẽ. S solet
in se membrorum suorum transferre personam. ⁊ sibi tri here
quod est illorum. quia caput et corpus unus ẽ xp̃s. Unde illo
est in euangelio. Exuriui et dedistis mihi manducare. quodl
ceponens ait. Quando uni ex minimis meis fecistis mihi
fecistis. se itaq dixit sperasse. quod tunc sperauerant de inda di¬
scipuli eius. qñ est cõnumeratus apostolis. Indei antem xp̃r
quem sperant. moriturum eẽ non sperant. Pdeo quem lex et
ꝓpbete annũctiauert nrum eẽ non putant. S nescio quem

Expanded text:
Nam Dominus ipse Iesus istum ipsum traditorem suum per panem porNam Dominus ipse Iesus istum ipsum traditorem suum per panem porrectum ostendens apostolis hunc etiam uersum psalmi huius commemorauit et in se dixit inpletum: Qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum. Quod autem ait: In quem speraui, non congruit capiti, sed corpori. Neque enim nesciebat eum ipse Saluator, de quo ante iam dixerat: Unus ex uobis diabolus est. Sed solet in se membrorum suorum transferre personam et sibi tribuere quod esset illorum, quia caput et corpus unus est Christus; unde illud est in euangelio: Esuriui, et dedistis mihi manducare, quod exponens ait: Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Se itaque dixit sperasse, quod tunc sperauerant de Iuda discipuli eius, quando est connumeratus apostolis. Iudaei autem Christum. quem sperant, moriturum esse non sperant. Ideo quem lex et prophetae adnuntiauerunt, nostrum esse non putant, sed nescio quem
Abbreviated transcription (Latin):
eius fcũs traditor udas: quia ergo facturi erant qued molrebat
item cccisuri erant eum. ostendens illos uana malitia frustraoce¬
suros resurrecturii. sic adiecit hunc uersum uelut diceret. quid
Agitis uam Nam quod ur̃m scelus erit meus somnus erit. nuqͥt
qu̾ dormit nõ adeliciet ut resurgat. Et tam̃ eos tim magnumi
nephas non impune facturos. consequentib indicat uersibi di¬
cens. Et enim homo pacis mee inquo sperani qui edebat panes
meos ampliauit iup me calcanen suu. Noc ẽ conculeridit mei
guante inquit domine miserer mei ⁊ resuscarae nredlam ili
Qis hor iam neget qui iudos post paxionẽ resurrectionẽq xp̃i
defedlib sis helsica strage et excidio funditus eridietos idei ci
dececsubo eim abeis resurrex ⁊ redidit eis interm tepariam destepli¬
nam eecepto ꝙ non correctis ẜuat qñ uiuos i morlos indicibt

Expanded text:
eius factus traditor ludas? Quia ergo facturi erant quod moliebantur, eius factus traditor ludas? Quia ergo facturi erant quod moliebantur, id est occisuri erant eum, ostendens illos uana malitia frustra occisuros resurrecturum, sic adiecit hunc uersum, uelut diceret: \'Quid agitis uani? quod uestrum scelus erit, meus somnus erit\': Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Et tamen eos tam magnum nefas non inpune facturos consequentibus indicat uersibus dicens: Etenim homo pacis meae, in quem speraui, qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum, hoc est conculcauit me. Tu autem, inquit, Domine, miserere mei et resuscita me, et reddam illis. Quis hoc iam neget, qui Iudaeos post passionem resurrectionemque Christi de sedibus suis bellica strage et excidio funditus eradicatos uidet? Occisus enim ab eis resurrexit et reddidit eis interim temporariam disciplinam, excepto quod non correctis seruat, quando uiuos et mortuos iudicabit.
Abbreviated transcription (Latin):
car nolm sse prcepuilanio resurretio quadexpo sie opor tint peto¬
ph taer set etinquad genmo multo maontesturs ⁊ dosted¬
pir ure personta riuidem mediatoris more solitentaq ptertit
ture rontur qle futur prophetabantur qm̃ queuentura erant i᷑
ynpaedestmquit mei dicert mala mihi. qn̾ morietur et geribuit no¬
mnemecio hingrediebatur ut udẽt uana locutus ẽ uoe enter
coeia rioaut imquitite: sibi. Egrediebatur foras aloquebutiu¬
iidipm simulĩunu aduersus me susurrabant orasi tnerant
mei aou̾sus me ccgitabant mala mͥ uͥbum imi quu costituerunt
aduersuo me Nũquit qui dormit nõ addiciet ut resurgat. otie
certe itaposta sunt uerba hec ut nihil aliud dixisse intelligatur
qe si diceret nũquit qui moritur non addiciet. ut remnaseat ire¬
riora quiꝑte demostrant mortem ip̃ius cogitasse. ⁊ dispofunsse ire¬
micos eius ⁊ hoc actum eẽ ꝑ eum. qui ingrediebatur irdueret
regrediebatur ut proderet. Cui aũt hic nõ eccurrat ex diicpulo

Expanded text:
sic oportuit prophetari? Nam et in quadragesimo multo manifestius id ostenditur, ubi ex persona ejusdem Mediatoris, more solito, tanquam praeterita narrantur, quae futura prophetabantur; quoniam quae ventura erant jam inquit, mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen eius? Et si ingrediebatur ut uideret, uana locutum est cor eius, congregauit iniquitatem ipsi. Egrediebatur foras et loquebantur simul in unum. Aduersus me susurrabant omnes inimici mei, aduersus me cogitabant mala mihi. Verbum iniquum disposuerunt aduersus me: Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Hic certe ita posita sunt uerba haec, ut nihil aliud dixisse intellegatur, quam si diceret: \'Numquid qui moritur, non adiciet ut reuiuescat?\' Superiora quippe demonstrant mortem ipsius cogitasse et disposuisse inimicos eius. et hoc actum esse per eum, qui ingrediebatur ut uideret, et egrediebatur ut proderet. Cui autem hic non ocurrat ex discipulo
Abbreviated transcription (Latin):
In his latinis uersib de greco ut cumq translatis ubi nõ potuit
ule sensus percurrere qui sit cum littere que sunt in corum capi¬
tib cõnectunt᷑. ubi .y. littera ingreco posita ẽ. quia non potu er̃t
latini uerba inueniri. qui ab eadem littera inceꝑit. Ioi sunt aũt
si litteras que sunt in capitib omnui uersuum cõnectente ᷤᷤ
horum trium que scripte sunt non legamꝰ s pro eis.y diterã
tanq in eisdem locis ip̃a sit posita. recordemur exprinitur int¬
non latine ⁊ sunt usus uigniti ⁊ septem. qui numerus quadra¬
tum ternariu solidum rẽdit. Tria enim ter ducta fuint noue:
⁊ ip̃a nouem si ter ducantur ut ex lato in altum. figura ꝯsurgait
ad uiginti ⁊ septem ꝑueniunt. Horum aute grecoru quinq u̾¬

Expanded text:
 potuit ille sensus occurrere, qui fit, cum litterae, quae sunt in eorum capitibus, conectuntur, ubi Υ littera in Graeco posita est, quia non potuerunt Latina uerba inueniri, quae ab eadem littera inciperent et sententiasi litteras quae sunt in capitibus omnium uersuum conectentes horum trium quae scripttanquam in eisdem locis ipsa sit posita, recordemur, exprimitur innon Latine. Et sunt uersus uiginti et septem, qui numerus quadratum ternarium solidum reddit. Tria enim ter ducta fiunt nouem; et ipsa nouem si ter ducantur, ut ex lato in altum figura consurgat, ad uiginti septem perueniunt. Horum autem Graecorum quinqu
Abbreviated transcription (Latin):
rantHo ribilis inquit dñs suꝑ eos. ⁊extermin abit eos õe
gop tuo ost tunc inquit. tran suertam in gopulos lingtar
⁊ pregeles eius ut inuocent om̃s nom̃ dñi aferutant ei
sib iugo imo a finib fluium ethiopie afferent hostiau m̾¬
Inulla Sre cofunderis ex omnib adinuentiomibatiu enqurie ĩ¬
pe egisti ĩme quia tunc auferam abste pramtates en iarie
mereb untirr el nomine dm qurelqui fuennt masrł. Mee¬

Expanded text:
rum: Horribilis, inquit, Dominus super eos, et exterminabit omnes rum: Horribilis, inquit, Dominus super eos, et exterminabit omnes entium. Et paulo post: Tunc, inquit, transuertam in populos linguam et progenies eius, ut inuocent omnes nomen Domini et seruiant ei sub iugo uno; a finibus fluminum Aethiopiae adferent hostias mIn illo die non confunderis ex omnibus adinventionibus tuis, quas impie egisti in me: quia tunc auferam abs te pravitates injuriae verebuntur a nomine Domini, qui reliqui fuerint Israe
Abbreviated transcription (Latin):
da usrł habitabit confitenter ⁊ hoc est nom̃ quod uocabunt eũ
dñs iustus noster. Deuocatione etiam gentiu que fuerat futu¬
ra ⁊ eam nunc impletam cernimus sic locutus ẽ Dñe deus m̃s
⁊ refugium meum. indie malorum ad te gentes uenient ab ex¬
tremo terre ⁊ dicent Uere mendacia coluerũt patres nostri simu¬
lucra.⁊ nõ ẽ in illis utilitas. quia uero non erant eum agnituri
udei a quib eum et occidi oportebat. sic idem propheta sigͥficat ⁊
Sraue cor per om̃ia ⁊ homo ẽ ⁊ quis cognoscet eum. huius ẽ etiã
illud quod inlibro septimo decimo posin detestamento nouo cin
ẽ mediator ep̃s. Ipe quippe hieremias ait. Eece dies uenunt
dicit dñs. ⁊ consumabo testamentu iacob testamentar nouum
⁊cetera que ibi leguntur Sophonie autem prophete qui cum
fueremia prophetabat Hec predicta de xp̃o interim ponam ꝯ⁊¬
uepecta me dicit dñs. in die resurrectionis mee in futurur. qr
uidicium meum ut congregẽt gentes ⁊ colligam regna ⁊. ide¬

Expanded text:
t confidenter; et hoc est nomen, quod uocabunt eum: Dominus iustus noster. De uocatione etiam gentium, quae fuerat futura et eam nunc inpletam cernimus, sic locutus est: Domine Deus meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. Quia uero non erant eum agnituri Iudaei, a quibus eum et occidi oportebat, sic idem propheta significat: Graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscit eum? Huius est etiam illud quod in libro septimo decimo posui de testamento nouo, cuius est mediator Christus. Ipse quippe Hieremias ait: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo super domumlacob testamentum nouum, et cetera quae ibi leguntur. Sophoniae autem prophetae, qui cum Hieremia prophetabat, haec praedicta de Christo interim ponam: Exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meae in futurum: quia iudicium meum, ut congregem gentes et colligam regna. Et ite
Abbreviated transcription (Latin):
aperuit os suum Inumilitate indicium erus sublatum esti
grnerationẽ eius quis enarrabit. qm̃ tolletur de terpiuita ei
ab iniquitatib populi meiductus ẽ ad morterdabo mal ioe
pro sepultura eius ⁊ diuites pro morte eiꝰ. qm̃ iiquitate no
pfrot nec dolum more suo ⁊ dñs nult purgare exm de plrga i
Sitederitis pro peco animam uram uidẽbitis semen lonigen
formare intellectu iustificare iustum bene seruientẽ plir̾ib
⁊ precita eorum ip̃e portabit. ꝑpea ip̃e hereditabit plures ⁊ fi¬
tiue diuidet spolia. ꝑo quod tradita ẽ ad mortem anima eno
⁊interiniquos extimatus ẽ ⁊ ip̃e pecc̃a multoꝵ portamttupo pe¬
soli pareere prolonga funiculos tuos ⁊ palos tuoregnfo. tere
cadis neq reuereans. quia exprobrataes. om̃ cõfusonem eter¬
sm ouuscerrs ⁊ob probrium idutatis tue non eris inẽor.
srnt eponenda non nulla s sufficere arbitro quȩ ita sunt apta
urretiam mimici intelligere congantur inuiti. Cupidam m̃o¬

Expanded text:
eius sublatum est. Generationem eius quis enarrabit? Quoniam tolletur de terra uita eius. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. Et dabo malignos pro sepultura eius et diuites pro morte eius. Quoniam iniquitatem non fecit nec dolum in ore suo; et Dominus uult purgare eum de plaga. Si dederitis pro peccato animam uestram, uidebitis semen longaeuuformare intellectum, iustificare iustum bene seruientem pluribus; et peccata eorum ipse portabit. Propterea ipse hereditabit plures et fortium diuidet spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius, et inter iniquos aestimatus enoli parcere, prolonga funiculos tuos, et palos tuos conforta; sa es; neque reverearis, quia exprobrata es: quoniam confusionem aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae non eris memor. sunt exponenda nonnulla; sed sufficere arbitror quae ita sunt aperta, ut etiam inimici intellegere cogantur inuiti. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
dei duas res fiisse promissas unam scilcet ꝙ t̾ram chanaani
possessuru fuerat semen eis qued significat ubi dictum ẽ. nade
interram quam tibi demostrauero.et faciam te in gentẽ magnã

Expanded text:
Dei duas res fuisse promissas: unam scilicet, quod terram Chanaan Dei duas res fuisse promissas: unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus; quod significatur, ubi dictum est, Vade in terram, qua
Abbreviated transcription (Latin):
digerens. uidetur tanq̃ istorica diligentia rebus gestis occupata ẽe nar¬
randis. Si admuante dei spiritu. considerata tractetur. ułmagis nel
certe non minus prenũctiandis futuris qͣ pretertis enuctiandis in¬
uenietur intenta ⁊ hoc pscrutando indagare ac disserendo mostrare.q̃:
sit operosum atq prolixum ⁊qͣ multis ut indignu uoluminib quisi
ignorat qui hec nel mediccriter cogitat. demde q̾uia ea ip̃a que ad ꝓphe¬
ꝙ̾am nõ ambigitur ꝑtinere. Ita sunt multa de xp̃o regnoq celorum
que ciuitas dei ẽ. ut̃ ad hoc aperiendu: maior sit disputatio neccia.
qͣ huius operis medus flagitat Proinde ita si ꝑotuero stilo mo¬
Terabor meo. ut huic operi indei noluntate pagendo nec ea d̃ mpe¬
sunt dicam. nec ea que satis sunt pretermictam Capitulim .ii.
Nprecedenti libro diximus ab mitio ad abraham promissionͦ

Expanded text:
digerens uidetur tamquam historica diligentia rebus gestis occupata esse nardigerens uidetur tamquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adiuuante Dei spiritu considerata tractetur, uel magis uel certe non minus praenuntiandis futuris quam praeteritis enuntiandis inuenietur intenta; et hoc perscrutando indagare ac disserendo monstrare quam sit operosum adque prolixum et quam multis indiguum uoluminibus, quis ignorat, qui haec uel mediocriter cogitat? deinde quia ea ipsa, quae ad prophetiam non ambigitur pertinere, ita sunt multa de Christo regnoque caelorum, quae ciuitas Dei est, ut ad hoc aperiendum maior sit disputatio necessaria, quam huius operis modus flagitat. Proinde ita, si potuero, stilo moderabor meo, ut huic operi in Dei uoluntate peragendo nec ea quae supersunt dicam nec ea quae satis sunt praetermittam. CAPUT II.praecedente libro diximus, ab initio ad Abraham promissionum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s samuel prophetre cepit. ⁊ deinceps donec popłs isrł captiu
totum tempus ẽ prophetarum. quãuus eĩm et ip̃m noe pa¬
triarcham. in quibus dieb umiuersa dilumo terra deleta ẽ
⁊ allus supra et infrã usq ad hoc tempus quo reges in dei ppo
ta siue predicta. que ꝑtinent ad ciuitate: dei regnuq celdrum
non ĩmerito possumus appellare ꝓphetas. presertim quia non¬
nullos eorum. id expressus legimus le nuncupatos. sicut ab¬
ham. sicut moysen. tamen dies ꝓphetaru p̾cipue. maximeq
hii dicti sunt ex quo cepit ꝓphetare samuel qui ⁊ saulem prin
⁊ eo reprobato ip̃m dauid deo precipiente unxit in regẽ.d̾ cui
ceteri stirpe precedẽnt. quonsq illos succedere sic oport̾et. Que
si omnia uelim commemorare. in ĩmensum ꝑgitur. Primu
quia ip̃a scriptura que per ordinem reges corum̃q facta ⁊ euẽta¬

Expanded text:
sanctus Samuel prophetare coepit, et deinceps, donec populus Israel captivus sanctus Samuel prophetare coepit, et deinceps, donec populus Israel captivus totum est Prophetarum tempus. Quamvis enim et ipsum Noe Patriarcham, in cujus diebus universa diluvio terra deleta est, et alios supra, et infra usque ad hoc teta siue praedicta, quae pertinerent ad ciuitatem Dei regnumque caelorum, non inmerito possumus appellare prophetas, praesertim quia nonnullos eorum id expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen: tamen dies prophetarum praecipue maximeque hi dicti sunt, ex quo coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius et eo reprobato ipsum Dauid Deo praecipiente unxit in regem, de cuius ceteri stirpe succederent, quousque illos succedere sic oporteret. Quae si omnia uelim commemorare, in inmensum pergitur, primum quia ipsa scriptura, quae per ordinem reges eorumque facta et euenta
Abbreviated transcription (Latin):
homo incipit lcqui. post infantiam. que hinc appellata ẽ ꝙ fari
non põt. quam profecto etatem prima demergit obliuio. Sic̃ e¬
tas prima generis humani ẽ deleta dilumõ. Quotus enii
quisq ẽ. qui suam recordetur infantia. quãobrem misto ꝓcũsu
ciuitatis dei sic̃ supior supius. unam eandemq primã. ita duas
etates ẜam ⁊ t̾tiam. liber iste contineat. in qua tertia po uaccam
trima capram truira. arietem trimu. ⁊ impositu est legis u¬
gum ⁊ apparuit habundantia peccatoru. ⁊ regni terreni sũrrex
exordium. ubi non de fuerunt uiri spnales. quoꝵ inturture ⁊
didicimus. quem admodum compleantur pordĩe:
tempor precurrens dei cuutas indicaut. qm̃ ergo su¬
perioris libri. usq ad regnum danid fcũs ẽ finis. nẽ
abecdem regno quantũ nuscepto operi. sufficere ui¬
detur cetera que seqũtur attingimus. Hoc itaq tempus exquo

Expanded text:
homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Quam profecto aetatem primam demergit obliuio, sicut aetas prima generis humani est deleta diluuio. Quotus enim quisque est, qui suam recordetur infantiam? Quam ob rem in isto procursu ciuitatis Dei, sicut superior unam eandemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste contineat, in qua tertia propter uaccam trimam, capram trimam, arietem trimum et inpositum est legis iugum et apparuit abundantia peccatorum et regni terreni surrexit exordium, ubi non defuerunt spiritales, quorum in turture et didicimus, quem ad modum conpleantur, per ordinem temporum procurrens Dei ciuitas indicabit. Quoniam ergo superioris libri usque ad regnum Dauid factus est finis, nunc ab eodem regno. quantum detur, caetera, quae sequuntur, attingimus. Hoc itaque tempus, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
ad regum tempora quor primus regnani sanl quo reꝓbate
⁊ bellica clade postrato eiusq stirpe reiecta. ne ide reges orirẽ¬
tur danid successit in regnum. cuins ep̃s maxime dictus ẽ
filius in quo articulus quidam fcũs ẽ exordm quodamꝰ iu¬
uentutis populi dei cuius generis quedam uelut adolescẽ tra
ducebantur ab ip̃o abraham usq ad hunc daud dieq em̃ fru¬
stramathens euangelista sic generationes cõmemorant
ut hoc primu in teruallu quatuordecim generationibi epm¬
mendaret ab abraham scilicet usq ad dauid adolescẽrtee
quippe incipit home posse generare ꝓpea generationũ sertos¬
ex abraham sumpsit exodium. qui etiam pater gentiu ⁊stiti¬
tus eit quando mutatum nomen accepit. Ante hiincergpn
uesut pueritia finit huius genens populo dei a ñoe uiq̃: ad ip̃
abraham ndeo prima lingua inuenta ẽ .i. hebrea. Apue̾itia nãq̃

Expanded text:
ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui reprobato ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui reprobato et bellica clade prostrato eiusque stirpe reiecta, ne inde reges orerentur, Dauid successit in regnum, cuius maxime Christus dictus est filius. In quo articulus quidam factus est et exordium quodam modo iuuen- tutis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentia ducebatur ab ipso Abraham usque ad hunc Dauid. Neque enim frustra Matthaeus euangelista sic generationes commemorauit, ut hoc primum interuallum quattuordecim gene- Tationibus commendaret, ab Abraham scilicet usque ad Dauid. Ab adulescentia quippe incipit homo posse generare; propterea generationum ex Abraham sumsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo uelut pueritia fuit huius generis populi Dei a Noe usque ad ipsum Abraham; et ideo in lingua inuenta est, id est Hebraea. A pueritia namque
Abbreviated transcription (Latin):
quia ⁊ legis ille cabule digito dei scrpte referuntur. Tefuncto mor¬
se ppłm rexit iħu naue ⁊ interram promissioĩs in troduxit. eamqꝵ
populo diuisit. abhis duob mirabilib dncib. bella etiam prospe¬
rime ac mirabiliter gesta sunt deo contestante non tam ꝑꝑmen
eis buenisse uictoras. Post istos duces iudices fuerure.Iamĩ
terra pmissionis populo collocato. ut inciperet interm red abra¬
he prima ꝓmissio. de gente una .i. ehrea. ⁊ terra canam. nondiuor d̾
legis obseruationes s enangelu fides fuãt ĩpletura cꝰ rei p̃figñatõ
facta ẽ ꝙ nõ moyses qui lege̾m ppło acceperit ĩ monte sina s iħs
cui etiam nomen deo precipiente mutatum fuerit utibsno¬
caretur. populum in terram promissionis indueit temporb
Antem udicum sicut se hebant ⁊ peccata populiimiseritodiã
der alternauert prospera et aduersa bellorum Inde uento ẽ

Expanded text:
quia et legis illae tabulae digito Dei scriptae referuntur . 2. Defuncto Moyquia et legis illae tabulae digito Dei scriptae referuntur . 2. Defuncto Moyse populum rexit Iesus Naue et in terram promissionis introduxit eamque populo diuisit. Ab his duobus mirabilibus ducibus bella etiam prosperrime ac mirabiliter gesta sunt, Deo contestante non tam propteeis prouenisse uictorias. Post istos duces iudices fuerunt, iam in terra promissionis populo conlocato, ut inciperet interim reddi Abrahae prima promissio de gente una, id est Hebraea, et terra Chanaan, nondum de legis obseruationes, sed euangelii fides fuerat inpletura. Cuius rei praefiguratio facta est, quod non Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina, sed Iesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fuerat ut Iesus uocaretur, populum in terram promissionis induxit. Temporibus autem iudicum, sicut se habebant et peccata populi et misericordia Dei, alternauerunt prospera et aduersa bellorum. Inde uentum est