comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
yccurrunt ħloco illiꝰ uiri magna miracła: que faciliꝰ ad¬
mirari possitmꝰ quã referre. Agnoscitis ꝓfect̾o qd dico. Mul-
tast̃ illiꝰ que nõ q̃ant explicari: ueluti ẽ. iltud qdͥ nescio anita
ut gestũ est a nob̾ possit exponi. Quidã efr̃ib̾ nom̃ ñignoratis.¬
s celanda ꝑsonaẽ. ñ sco uiro u̾ecundiã fec̾imꝰ. qͥdã gͦ cũ ad fornacłã
illiꝰ carbonũ copiã reꝑisset. ⁊ ad mota sibi sellula diutiricatis pe¬
dibꝰ suꝑ ignẽ illũ nudato ĩguine residẽt: ꝯtinuo martinꝰ fac¬
tã sacro tegmini sensit ĩiuriã. magna uoce ꝓclamans. Quisĩ-¬
qͥt nudato ĩguine nr̃m ĩcestat habitacłm: ħ ubi ille fr̃ audixut.
⁊ex ꝯscientia q̃ merepabat᷑ agnouit.: ꝯtinuo ad nos cueurrit exa-¬
nimis pudorẽ suũ ñsine martini uͥtute ꝯfusus
yodã itidẽ die dũ marea que parua ad modũ. tab̃nacłm
illiꝰ ãbiebat: millo suo qͥ nostis õs sedili ligneo resedisset:

Expanded text:
ccurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignorsed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine nostrum incestat habitaculum? hoc ubi frater audiuit et ea conscientia quod increpabatur agnouit, continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini uirtute confessus. Quodam itidem die, dum in area, quae parua admodum tabemaculum illius ambiebat, in illo suo, quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset,
Abbreviated transcription (Latin):
hos sublatis ĩsuo lue pedibꝰ qͣsi denube pendẽ: nec tñ uestes defluere
suꝑ faciẽ. ne fac̾et u̾ecundiã nudata. pars corpoꝵ At ĩparte alia
uides suiꝰ rogatione ueratos: ⁊ sua cͥmina ꝯfitentes. Nomina etiã
nullo ĩt̾rogante ꝓdebant. Ille se iouẽ: iste m̾curiũ. fatebat᷑. Postre¬
mo cũctos diaboli ministros c̃ip̃o c̾u̾es auetore cruciari: ut iã inmar-¬

Expanded text:
hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Mar
Abbreviated transcription (Latin):
martii uͥtutibꝰ xͥani. qͣs demones fatebant᷑: Monast̾ium
beati uiri duob̃ aciuitate erat milib̾ disparatũ. S qͥ qͦ sciens uen¬
turꝰ ad eccłiã pedem extra cellule sue lim̃ extulerat: uides ꝑtotã
eccłiã merguminos rugientes. ⁊ qͣsi adueniente uidice agmina dã-¬
nanda trepidare: ut aduentũ ep̃i clericis qͥuentur̃ͤ nescirent. demo¬
nioꝵ gemitꝰ ĩdicaret. Uidi q̃ndã appropiuqͣnte martino ĩaera rap¬
tũ. manibꝰ extensis ĩ sublime suspendi: ut nequaꝗͣ solũ pedibꝰ at¬
ting̾ent. Si qñ aũ exorcirandoꝵ demonũ martinꝰ oꝑã recepisset:
neminẽ manibꝰ attrec̾tabat. neminẽ mnaͦnibꝰ ĩcrepabat. siẽ plerũq
ꝑclericos rotat᷑ turbo u̾boꝵ: s ad motis inerguinius cet̾os iubebat
abscedẽ: ac forib obse ratis. ĩ medio eccłie cilicio cͥcũ dectus. ciu̾e res¬
ꝑsus. solo stratꝰ orabat. Tũ uͦ cern̾es miseros diu̾so exitu ꝑurgeri.

Expanded text:
ni, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri:
Abbreviated transcription (Latin):
factos atq ꝑt̾ritos. ne ep̃o repugnarent: os fere in dnm̃ iħm credider:
clamantes palã ⁊ cõfitentes dm̃ martini colendũ. idola negligenda.
quȩ s̃ ad ẽe. ñ possent

Expanded text:
factos atque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere in Jesum Dominum crediderunt, factos atque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere in Jesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possent
Abbreviated transcription (Latin):
Nin co aũ illo cui lepsꝰ nom̃ẽ: cũ idem
tẽplũ opulentissimũ suꝑsticione religiõis uoluisset euert̾e: restitit
ei multitudo gentiliũ : adeo ut nõ absq muiria sit repuls Itaq
recessit ad ꝓxima loca. ibiq ꝑtriduũ cilicio tectꝰ. ⁊ cinere: ieui¬
nans semꝑatq orans p̾cabat᷑ ad dñm. ut qd tẽplũ illud euert̾t hu-¬
mana manu ñ potuisset: uirtꝰ illud oiuina eͥrueret. Timc subito ei
duo angłi astati atq scutati. instar miliciȩ celestis se obtuler. dicentes
missos se a dño : ut rusticã multitudinẽ fuge̾rent. p̃sidiũ martino fer¬
rent: neqͥs dũ tẽplũ dirueret᷑ obsist̃et. Rediret gͦ: nopꝰ ceptũ deuotus
ĩpleret. Ita regress ad uicũ. inspectantibꝰ gentiliũ turbis ⁊ qͥescentibꝰ
dũ ꝓfanã edẽ usq ad fundam̃ta dirueret: aras õs ⁊i simulaera rede¬
git inpuluerr̃. Quo uiso rustici cũ se intellig̾ent dimo mitu obstu: pe¬

Expanded text:
ico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad udum profanam aedem usque ad fundamentum dirueret aras omnes atque simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ reqͥrens. qͣntũ ĩ ipso fuit õs uirtutes suas latere uoluisset.
Quanꝗͣ ⁊̃ ex his quȩ cõpta nob erant plura omi simꝰ: qe suffic̃e
credidimꝰ. si tm̃ excellentiora notarent᷑. Simul ⁊ legentibus
cõsulendũ fuit : ne qd̾ his pareret copia cõgesta fastidiũ. Ob

Expanded text:
non requirens, quantum in ipso fuit, omnes virtutes suas latere voluisset. non requirens, quantum in ipso fuit, omnes virtutes suas latere voluisset. Quamquam etiam ex his quae comperta nobis erant, plura omisimus: quia sufficere credidimus, si tantum excellentiora notarentur. Simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. Obs
Abbreviated transcription (Latin):
fabulis. animas sepulcris deder: Si qͥdem ad solã hominũ memoriã
se ꝑpetuandos credider:: cũ hõis officiũ sit ꝑhennẽ potiꝰ uitã. quã
ꝑhennẽ memoriã querere: ñ scribendo aut pugnando uł philoso¬
phando. s pie scẽ religioseq uiuendo. Qui qͥdem error humanꝰ lit¬
teris traditꝰ. in tantũ ualuit ut multos tñ emulos ł in anis phi
uideor si uitã sc̃issum uiri exẽplo aliis max futurã ꝑscripsero: quo
utiq ad uerã sapientiã ⁊ cęlestẽ miliciã diumãq uirturẽ ĩcitabunt᷑ legentes
riã. s ȩt̃nũ a dõ p̃miũ expectemꝰ: qr i sripsi ñ itauiximꝰ. ut exẽ¬
plo aliis eẽ. possimꝰ : dedimꝰ tn oꝑã. ne is lateret qͥ ẽẽt. imitandus.
Igͥ scĩ martini uitã scrib̾e ex ordiar.⁊ ⁊ quȩ ł añ episcapatũ. ł
ĩ episcopatii gesserit. ꝗͣuis nequaꝗͣ ad oĩa illiꝰ potuerĩ ꝑuenire:
adeo ea ĩ quibꝰ ipse tm̃ s cõsciꝰ fuit nesciunt᷑ : ꝗc laudẽ ab hõibꝰ

Expanded text:
fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philuideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes o praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exeplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia iladeo ea in quibus ipse tantum sibi conscius fuit nesciuntur, quia, laudem ab hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
scribent᷑ ꝓdente patre qͥ felicibꝰ eiꝰ actibꝰ inuidebat: cũ eẽt. annoꝵ
qͥndetĩ raptꝰ ⁊ cathenatꝰ sacram̃tis militaribꝰ implicatꝰ ẽ. uno t̾m
seruo comite cõtentꝰ. Cui t̾n dñs uersa uice seruiebat: a deo ut
plerũq ei ⁊ calciam̃ta ipse detraheret. ⁊ ipse det̃geret. cibum
una capent: hic ͣ sepiꝰ ministraret. Trienniũ fere añ babtisma
ĩ armis fuit: integer t̾n abhis uiciis quibꝰ illud hõmũ genꝰ ĩpli-¬
cari solet. Multa illi circa cõmilitones benignitas: mira caritã.

Expanded text:
ibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari so
Abbreviated transcription (Latin):
Hao eiꝰ ñdissimilem ĩsimili oꝑe uirtutẽ refrigerio
astipulante ꝓhibeo. Colũpnã im̃se molis ciu idolum
suꝑ stabat. parabat eu̾te s nulla erat facultas. qͣ id daret̾
esfectu. Tũ adorationẽ suo more ꝯu̾tit᷑. Uisã certũ ẽ parilem qͦ¬
dã mͦ colũpnã Iruere decelo: q̃mpacta idolo totã illã inexpug¬
nabilem molẽ soluit ĩpulu̾em. Par̃ scilic̾ sũ iusibilit̾ celi uir¬
dutibꝰ. uteret᷑: nͥ ip̃e uͥtutes uisibilit̾ seruire martino
humnanis etiã ocłis cern̾entur: .Xi

Expanded text:
on dissimilem in simili opere virtutem Refrigerio astipulante perhibeo. Columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat evertere: sed nulla erat facultas qua id daretur effectui; tum ad orationem suo more convertitur. Visam certum est parilem qodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ex nullis. extantibꝰ cucta orta qdmist̾iũ mens humana ꝯciꝑe ñ-
pot̾. nec oratoria lingua enarrare. neq diffusi sermõĩs biblio-¬
tecar̃ uolumina. si totũ mundũ libri repleant diuina scientia
ñpossit ĩenarrabił enarrari. Quiẽ. ĩ dicibił nullo mͦ possit de¬
scribi. neq ꝯcludi. aut u̾bũ aut substantia. ꝓpͥa diuinitatis
sue. qͥẽ. fons diuine lucis luminis sue substantie natura. sile
linga oratoria. qr defic̃ sermo deĩdicibili. Cũ ꝯsumau̾it mens
hãna dediuina maiestate dic̾e. tũc ĩcipit. Quanta sit aut̃ diui¬
na clem̃tia. nemo seit nͥ qͥgenuit. ⁊ nemo ꝯꝑit secreta patris.
destinatio: seq̃ns p̾sumat dicendo. Decet̾o nemo mͥ molestꝰ sit. ego credo

Expanded text:
ex nullis exstantibus cuncta orta, quod mysterium mens humana concipere non potest, nec oratoria lingua enarrare, neque diffusi sermonis bibliothecarum volumina, si totum mundum libri repleant, divina scientia non possit inenarrabilis enarrari: qui est indicibilis, nullo modo possit describi, neque concludi aut verbum aut substantia propria divinitatis suae. Qui est fons divinae lucis, luminis, suae substantiae, naturae. Sileat lingua oratoria, quia deficit sermo de indicibili: cum consummaverit mens humana de divina majestate dicere, tunc incipit. Quanta sit autem divina clementia, nemo scit, nisi qui genuit: et nemo comperit secreta patris, itate, praedestinatio sequens praesumat, dicendo. De caetero nemo mihi molestus sit, ego credo
Abbreviated transcription (Latin):
hetic̃ arbitrant̾ ẽẽ: insaniũt. Ue dix̾im: catholica hõĩs scientia. sana
doctrina ẽ. Totꝰ sẽꝑ ĩ lectione.: totꝰ in libris ẽ. Nõ die ñ nocte reqescit
aut legit aliqͥt semꝑ aut scribit. Qd̾ nisi mͥ fuiss fixũ aĩo. ⁊ ꝓmissuĩ
dõ teste ꝓpositũ ħemũ adire. uł exiguũ tp̃ris puctũ atanto iuiro
discetłe noluissem. huic gͦ traditis atq ꝯmissis oibꝰ m̃is. oĩq familia
q̃ me ꝯtͣ uoluntatẽ animi mei secuta. tenebat implicitũ: ex onerat᷑
qͥdã mͦ gͣui fasce penitꝰ. hac lib̃ regressus alexandriã. uisitatis ibi
tentes ħemi solitudines: płimũ fereb ant̾ hab̾e monachoꝵꝵ ¶Ii¬
orgũẽ. sioĩa eupiã referre q̃ uidi: tñ pauca ꝑ stringã eplurib̾ꝰ.

Expanded text:
e arbitrantur, insaniunt. Vere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina est. Totus semper in lectione, totus in libris est, non die, non nocte requiescit; aut legit aliquid semper, aut scribit. Quod nisi mihi fuisset fixum animo et promissum, Deo, ante propositam eremum adire, uel exiguum temporis punctum a tanto uiro discedere noluissem. huic ergo traditis adque commissis omnibus meis omnique familia, quae me contra uoluntatem animi mei secuta tenebat inplicitum, exoneratus quodammodo graui fasce penitus ac liber, regressus ad Alexandriam, uisitatis ibi tentes eremi solitudines plurimum ferebantur habere monachorum. longum est, si omnia cupiam referre quae uidi:
Abbreviated transcription (Latin):
exaudiat: teq̃ una ẽ ieronimo ĩcipiat ñamare. Nã qr scolasticꝰ es:
ñinm̃ito te u̾su comici illiꝰ ad monebo. Obseqͥũ amicos: u̾tas odiũ
parit. Tua nob̃ potiꝰ ut ceꝑat postumiane repetat᷑ orientał oratio.
Ego ĩqͥt ut dic̾e ĩstitueram. apd̃ ieronimũ sexm̃sibꝰ fui: eu iugis
adu̾sus malos pugna ꝑpetuũq certam̃. ꝯsciũ odia ꝑditoꝵ. Odũc
eũ hetiei: qr eos impugnare ñdesiit. Od̃ut̃ elerici: qr uitã eoꝵ ĩ

Expanded text:
exaudiat, teque una cum Hieronymo incipiat non amare. Nam quia scholasticus es, exaudiat, teque una cum Hieronymo incipiat non amare. Nam quia scholasticus es, non immerito te versu Comici illius admonebo: Obsequium amicos, veritas odium parit. Tua nobis potius, ut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis oratio. Ego, inquit, ut dicere institueram, apud Hieronymum sex mensibus fui: cui jugis adversum malos pugna perpetuumque certamen concivit odia perditorum. Oderunt eum haeretici, quia eos impugnare non desinit: oderunt clerici
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ sũ: qr ⁊ ille laudandus est qͥsũma p̾dit᷑ potestate.tã religiosã
adreu̾entiã bĩ uiri ostendit uoluntatẽ m emini uincentiũ p̾fectũ
ir̃ egregiũ. ⁊ qͦ nullus sit ĩtra gallias oĩ u̾tutũ gen̾e pr̃¬
dũ turonis p̾t̾iret. amartino sepiꝰ poposcisse. ut ei ꝯuuuũ insuo
monast̾io daret: ĩqͦ qͥdẽ exẽplũ bĩ ambrosũ ep̃i p̃ferebat: qͥ eo tp̃r
ꝯsules ⁊ p̃fectos. sub inde pascere ferebat᷑: s uir̃ altioris ĩgenii. nequa
ex ħ uanitas atq ĩflatio obriꝑet uoluisse. Ergo fatearis necesse:
ĩ martino õiũ illoꝵ qͦs enum̾asti. fuisse uͥtutes: martun autẽ
ĩ iłł oĩbꝰ ñ fuisse. Quid tu ĩqͥt postumianꝰ ita mec̃. qͣsi ñeadẽ tecũ
sentiã sẽꝑq senserim.

Expanded text:
turus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam turus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam ad reuerentiam beati uiri ostenderit uoluntatem. memini Vincentium praefectum, uirum egregium et quo nullus sit intra Gallias omni uirtutum genere pruium in suo monasterio daretin quo quidem exemplum beati Ambrosi episcopi praeferebat, qui eo tempore consules et praefectos subinde pascere ferebatur —: sed uirum altioris ingenii, ne qua ex hoc uanitas adque inflatio obreperet, noluisse. ergo fatearis necesse est m Martino omnium illorum, quos enumerasti, fuisse uirtutes, Martini autem in illis omnibus non fuisse. Quid tu, inquit Postumianus, ita mecum? quasi non eadem tecum sentiam semperque senserim.
Abbreviated transcription (Latin):
recis feritas bestiat᷑ uicta succubuit: hic familiarit̾ ⁊ rabiem
bestiar̃: ⁊ serpentiũ uenena. ꝯspecuit. Qđ si illũ ꝯferas qͥ immundis
spĩbꝰ obsessos u̾bi imꝑio. aut etiã fibriar̃ uͥtute curabat: ne ĩ
hac qͥdẽ parte ĩferiorẽ fuisse martinũ. multa docum̃ta st̃. Sietiã
ad illũ recͬras qͥ setis sus ꝓueste ꝯtectꝰ. putat̾ ab angłis iusitari:
ẽ isto angłi cotidie loq̃bant᷑. Iã uͦ adu̾sus uanitatẽ atq iactãtiã
ita ĩuictũ sp̃m gessit. ut illa uitia fortiꝰ nemo ꝯtẽpserit: cũ qͥdẽ
iminundis sp̃ibꝰ afflatos absens pler̃q curau̾it. nec solũ comitibꝰ
aut p̾fectis. s ip̃sis etiã regib imꝑaret. Minimũ id qͥdẽ: ĩ illiꝰ uir-¬
tutibꝰ. S eredas uelĩ: ñsolũ uanitati. s causis etiã atq occasiõibꝰ¬
uanitatis neminẽ fortiꝰ repugnasse. Parua qͥdẽ sñp̃t̾eunda dic-¬

Expanded text:
retis feritas bestiarum uicta succubuit, hic familiariter et rabiem retis feritas bestiarum uicta succubuit, hic familiariter et rabiem bestiarum et serpentium uenena conpescuit. quodsi illum conferas, qui inmundis spiritibus obsessos uerbi imperio aut etta sunt. si etiam ad illum recurras, qui saetis suis pro ueste contectus putabatur ab angelis uisitari, cum isto angeli cotidie loquebantur. iam uero aduersus uanitatem adque iactantiam ita inuictum spiritum gessit, ut illa uitia fortius nemo contempserit, cum quidem inmundis spiritibus adflatos absens . plerumque curauerit, nec solum comitibus aut praefectis, sed ipsis etiam regibus imperaret. minimum id quidem in illius uirtutibus, sed credas uelim, non solum uanitati, sed causis etiam adque occasioeunda dic
Abbreviated transcription (Latin):
cõdicione ꝯferri. Illi enĩ aboĩ impediõto lib̃i: celo tantũ atq angłis
testibꝰ plane ad mirabilia docent᷑ oꝑari. Iste ĩmedio cetu. ⁊ cõu̾satiõe
ppłoꝵ. int̾ clericos dissidentes. ĩt̾ ep̃os seuientes: cũfere cotidianis scan-¬
stecit.  qͣnta oꝑatꝰ ẽ. qͣnta ne illi qͥdẽ qͦs ate audiuimꝰ ẽẽ ĩ ħemo uł
fuisse fecer̃. Ae si illi paria fecissent: qͥs uidex tã ẽẽt ĩiustͫ. ut nõ
istũ ẽẽ potiorẽ m̃ito iudicaret: Puta eñ istũ fuisse militẽ: qu
pugnau̾it inũqͦ loco ⁊ tñ uictor euaserit. Illos aũ eque ꝯpone mi¬
retulisti. mortuũ suscitatũ. Quo uno utiq te necesse ẽ: ꝯfit̾i: mar-¬
tino neminẽ ꝯferendũ. Iã si admirandũest q illũ egiptiũ flãma
ñ attigit: hic qͦ sepiꝰ imꝑauit ĩcendus. Sireuoluas qͥ anacho¬

Expanded text:
condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, inter clericos dissidentes, inter episcopos saeuientes, cum fere cotidianis scanstetit et tanta operatus est, quanta ne illi quidem, quos ante audiuimus esse in eremo uel fuisse, fecerunt. ac si illi paria fecissent, quia iudex tam esset iniustus, ut non istum esse potiorem merito iudicaret? puta enim istum fuisse militem, qui pugnauerit in iniquo loco et tamen uictor euaserit, illos autem aeque conpone miretulisti mortuum suscitatum: quo uno utique necesse est confiteri Martino neminem conferendum. nam si admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non adtigit, hic quoque saepius imperauit incendiis. si reuoluas quod anacho
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ abillo ⁊ amultis fr̃ibꝰ hec mͥ ĩiũcta legatioẽ. ut si unꝗͣ t̾ras istas te
ĩ columi ꝯtigissem: ecte suppłẽ ꝯpellerẽ: que inillo tuo libro deuir-¬
tutib bĩ uiri ꝑfessus es p̃t̾isse. Age gͦ qr ñ illa ate audire desidr̃o q̃
is id una mec̃ ate poscentibꝰ explicent᷑. Eqͥdẽ ĩquã postun¬
cũte iã dudũ descõꝵ uͥtutibꝰ ĩtentꝰ audirẽ: tacitis ad martinum
meũ cogitationibꝰ recurrebã. m̾ito ꝑspiciens oĩa illa q̾singłi diu̾sa
fecissent: ꝑ unũ istũ facile ꝯpleta. Nã cũ ex celsa retulerit: qͣmͥ dixisse
liceat pace scõꝵ. nil abste penit̾ audiu. inqͦ martuiꝰ ẽẽt ĩferior. & ui¬
ed sic̃ nulliꝰ unꝗͣ cũ illiꝰ uirim̾itis. ꝓfiteor ꝯferendã eẽ uirtutẽ:
ita u llud aĩ adũti decet: ũiqͣ illũ eũ ħemis uł etiã anachoretis

Expanded text:
et ab illo et a multis fratribus haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te et ab illo et a multis fratribus haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere conpellerem, quae in illo tuo libro de uirtutibus beati uiri professus es praeterisse. age ergo, quia non illa a te audire desidero, quae is id una mecum a te poscentibus explicentur. Equidem, Postucum te iam dudum de sanctorum uirtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum meum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa, quae singuli diuersa fecissent, per unum istum facile conpleta. nam cum excelsa retuleris, quod mihi dixisse liceat pace sanctorum, nihil a te penitus audiui, in quo Martinus esset inferior. sed sicut nullius umquam cum illius uirita illud animaduerti decet, iniqua illum cum eremitis uel etiam anachoretis
Abbreviated transcription (Latin):
snoseo id qͥdem postumianꝰ ĩqͥt: neqũquã adext̾a mea
lib ille discedit. Nã siagnoscis aꝑit librũ qͥ sub ueste latebat. enipsũ.
hic mͥ ĩqͥd t̾ra hac mari comes: hic ĩꝑegͥnatione tota. sociꝰ iꝯsolator fuit.
S referã tͥ plane qͦ lib̵ iste penetrau̾it. ⁊ quã nullus fere ĩ cebe t̾rar̃ lo-¬
cus sit. uͥ ñ matherie tã felicis historia ꝑuulgata teneat᷑. Primꝰ eũ¬
romane urbi uir studiosissimꝰ tu paulinꝰ inuer̃. Deĩde cũtota certa-¬
tim urbe raꝑet᷑: erultantes librarios uidi. qͥ nicħ ab his q̃stuosius
cursũ longe ante p̾gressus: cũ ad africã uenissẽ. iã ꝑtotã cartaginem
scripsit. Nã qͥd ego de alerandria loqͣr. uͥ pene oĩbꝰ magis quã tͥnotꝰ::
hic egiptũ nitriã. thebaidã: actota mẽphytica regna transiuit. hũc
ego ĩħemo aqͦdã sene legi uidi. Cui cũ me familiarẽ tuũ ẽẽ dixissem:

Expanded text:
nosco id quidem, Postumianus inquit, neque umquam a dextera mea liber ille discedit: nam si agnoscis aperit librum qui veste latebat, en ipsum. Hic mihi, inquit, terra ac mari comes, hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. Sed referam tibi plane, quo liber iste penetraverit, et quam nullus fere in orbe terrarum locus sit, ubi non materia tam felicis historiaRomanae urbi uir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius cursum longe ante praegressus, cum ad Africam ueni, iam per totam Carthaginem scripsit. nam quid ego de Alexandria loquar? ubi paene omnibus magis quam tibi notus est. hic Aegyptum, Nitriam, The baidam ac tota Memphitica regna transiuit. hunc ego in eremo a quodam sene legi uidi: cui cum me familiarem tuum esse dixissem,
Abbreviated transcription (Latin):
meis ad te factũ iustissime expostulas. Tam̃ placeat nob̃ ĩuicẽ nõ
tantũ caritas. uer̃ etiã lib̾̃tas amicicie. ne apd̃ me taceas. uł ego
apdte: qd inr̃is litt̾is uicissim nos mouet. eo scił aĩo qͥ ocłis dĩ infrat̾na
dilectiõe ñdisplicet. Qd̃si int̾nos fieri posse siñ ipsiꝰ diłtionis ꝑnitiosa

Expanded text:
meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
Idõ aũ desidĩo int̾p̃tationẽ tuã deseptuagĩta. ut ⁊ tanta latinoꝵ m
ĩ uidẽ putant utilib̾ laboribꝰ tuis. tandẽ aliqdo sifieri potest intelli¬
gant : ꝓpt̾ea me nolle tuã ex hebreo int̾p̾tationẽ ineceliis legi ne
ꝯtra septuaginta auctoritatẽ tãꝙͣ nouũ aliqͥd ꝓferentes: magno scan
suer̃: que etiã ab apłis apꝓbataẽ. Uñ illd apd̃ ionã uirgultũ. si ĩ hebreo
nec hecda ẽ. nec cucurbitaẽ: s nescio qͥd aliud qͥ trunco suo nixũ. nullis
sustentatũ am minicłis erigat᷑. mallẽ iam ĩoĩb latinis cucurbitã
Satis me iimo fortasse plusquã satis. tribꝰ epłis tus respondisse ar-¬
bitror. qͣr duas p̾cipͥanũ accepi: unã ꝑfirmũ. Re scribe qͥuisũ fuĩt
ad nos uł alios instruendos. Dabo aũ oꝑã diligentiorẽ. qͣntũ me ad-¬
tuuat dñs. ut litt̾e qͣs adte seͥbo pͥus adte ꝑueniat̃: quã ad quẽ quã¬
aqͦ laciꝰ disꝑgaut̾. Fateor enĩ nec mͥ hfieri uelle detuis adme: qͥ de-

Expanded text:
Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum invidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intelligant, propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in Ecclesiis legis, ne contra Septuaginta auctoritatem, tanquam novum aliquid proferentes, magno scane etiam ab Apostolis approbata est. Unde et illud apud Jonam virgultum , si in Hebraeo nec hedera est, nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum, nullis sustentandum adminiculis erigatur; mallem jam in omnibus Latinis cucurbitam « Satis me, imo fortasse plus quam satis, tribus epistolis tuis respondisse arbitror; quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. Rescribe quod visum fuerit ad nos vel alios instruendos. Dabo autem operam diligentiorem quantum me adjuvat Dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perveniant, quaa quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de
Abbreviated transcription (Latin):
tientis affectu. Sic iudõ sic gentili. sic ciulibet homini paub iner¬
rore uł pecẽo aliqͦ ꝯstituto. ñsimulando qͥ ñerat. s compatiendo qr eẽ
potiusset tã quã qͥse hominẽ cogitaret. om̃ibꝰ om̃ia factꝰẽ.: ut õs lucͥ¬
facet. Te ipsũ siplacet obsecrote: paulꝑ ĩtuere. te ip̃m ĩꝙͣ erga me ip̃m
pleno caritatis affectu. cũ quedã me ĩte ꝯmisisse expostulasse. gͣuit
sub iuc̃xisti: inħ ledit̾ amicicia. inħ necessitudinis uira. uolantur
neuideam̾ certare puerilit̾. ⁊ factorib ur̃is tribuere mat̾iã cõ

Expanded text:
tientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in ertientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed compatiendo. quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: In hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis iura uiolantur; ne uideamur certare pue
Abbreviated transcription (Latin):
sa ẽẽ ꝯm̃dans asacͥlegis sacͥs gentiũ distinguebat. Tc̃ aũ ñm̃tientis has-¬
tu scompatientis affectu udeis tãꝙͣ iudus fiebat qd̃o eos abillo erro
obseruationes seapeccis posse mundari fieriq saluos existimabant.
sic lib̾are cupiebat tãquã ipse illo errore ten̾et̾: diligens utiq ꝓxi¬
mũ tãquã seipsũ. ⁊ħ aliis faciens q̃s abalis fieri uellet. s ħ illi opꝰ
affectũ ineadẽ epłã adgalatas: p̃cepit dic̃s. Sip̃oeupat̾ fũt hõ in
aliqͦ delicto. uos qͥ sp̃ãles estis: instruite huiꝰ modi ĩspũ lenitatis. inten¬
dens te ipsũ. ne ⁊tu tẽpteris. Uide siñdix̃ fieri tãꝙͣ. ille ut illũ lucͥfi¬
cias. ñutiq ut ipsũ delictũ fallacit̾ ag̾et. aut se id hab̾e simularet:
ẜut ĩ alt̾iꝰ delicto qͥd etiã s accidẽ poss attendẽt. atq ita alt̾i tãquã
S abaltero uellet. miscdit̾ subueniret. ħ ẽ. ñm̃tientis. hastu s compa¬

Expanded text:
sa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo erroaeremoniarumque | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus affectum, in eadem Epistola ad Galatas praecipit, dicens: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo 778 delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi idens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu sed compa
Abbreviated transcription (Latin):
turas uolueris transferre de hebreis: ut scilic ea que aiucdis p̃t̾ misast̃.
tionem tuã qͣ deseptuaginta te edidisse nesciebã. Librũ qͦ tuũ. euĩ m̃¬
tionẽ fecisti deobamo gñe int̾p̃tandi. cupio leg̾e. ⁊ ad huc nosse qͦ mͦ
coeqͣnda sit int̾p̃te ꝑ hicta linguar. ꝯiecturis eoꝵ qͥscripturas disse¬
rendo ꝑtractant. qͦs necesse ẽ. etiã sirecte atq utuꝰ fidei fuerit uarias
parere inmultoꝵ locoꝵ obscuritate sentẽtias: quãius nequaꝙͣ p̃a
uaritas. ab eiꝰ fidĩ iutate discordet. sic̃ etiã unꝰ tractator. scdm ean

Expanded text:
turas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermituras uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermitionem tuam de septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi cupio legere et adhuc nosse, quo modo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse I est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
sui. ñme existimes ĩsidioso blandi loqͥo posuisse. Siqͥd aũ inte pecca¬
iii: dimittaᷤ mͥ. Hec illud qͥdete nescio cuiꝰ poetȩ factũ ineptiꝰ for¬
tasse ꝙͣ. litt̾atiꝰ ame ꝯmemoratũ ẽ: ampliꝰ quã dixi adte trahas. cũ ꝯtinuo
sub iecerĩ: ñ hidõ me dixisse. ut ocłos cordis recipes ꝗd absit inquã ut
ammiseris: ẜ ut aũtens. qͦs sanos aciugiles habes. Propt̾ solã gͦ palmo¬
diam. si aliqͥd scͥpserimꝰ. qđ scripto post̾i̾ore destruere debeamꝰ initã¬
dam. ñ ꝓpt̾ thersicori cecitatẽ ꝙͣ. cordi tuo nectribui. nec tunui. at-¬
tingendũ illud existimaui atq identidẽ rogo ut me fidelit̾ corri-¬
usus obtinuit ep̃atꝰ p̃sbit̾io maior sit: tñ ĩmultis reb̾ augꝰtinꝰ iero¬
nimo iminor ẽ. licet etiã aminore qͦlibet. ñ sirefugienda. uł dedig¬
nanda correct̾io. De int̾ p̃tatione tua iã mͥ ꝑsuasisti. qͣutilitate scͥp¬

Expanded text:
sui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse. Si quid autem in te peccavi, dimittas mihi. Nec illud quod de nescio cujus poetae facto ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius, quam dixi, ad te trahas, cum continuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes, quos absit\\ inquam, ut amiseris\', sed ut aduerteres, quos sanos. ac uigiles haberes. propter solam ergo παλlνψδιαν, si aliquid scripserimus, quod scripto posteriore destruere debeamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidenter corriusus obtinuit, episcopatus presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua utilitate scrip
Abbreviated transcription (Latin):
c̾e uolui̾tit: ꝙͣ ñrecte faciant. ⁊tu uides. Qd̃ sane scripseram. nullũ me
librũ adu̾sũte romã misisse. idõ scͥpserã qi ⁊libri nom̃ abilla eplã
disc̾nebã. uñ omĩno nescio qͥd aliud te audisse eristimau̾ã. ⁊ romã
nec ipsam epłam. s tͥ miserã. ⁊ adu̾sus te neẽ arbitrabar. qd sinc̾itate
amicicie. siũ ad ãmonendũ. siu̾ ad te łme abste corrigendũ fecisse me¬

Expanded text:
lum me librum adversus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab ipsa epistola discernebam. Unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaveram; et Romam nec ipsam epistolam, sed tibi miseram; et adversus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae, sive admonendum, si
Abbreviated transcription (Latin):
cũ honore sepulta sint. axͥanis om̃ibꝰ ĩreparabilit̾ deserenda. hoc
Aut enĩ hẽ. qͥ ego appello officiosũ m̃datiũ. ut ħ disputatio sit officuĩ
uelud ꝯneste m̃tiendi. aut qͥd aliud sit om̃ino ñuideo: nͥ forte ad¬
dito nomine dispensationis sit ut m̃datũ ñsit m̃datũ. Qd si absur-¬
ambrosiꝰ nr̃ ñtimuit. qͥsius qͦsdã libros utiliũ p̾ceptionũ plenos
deofficiis uoluit appellare. Ansi officiose m̃tiatur quisq culpan-¬
dus ẽ. si dispensatiue approbandꝰ: Rogote m̃tiat᷑ uͥ leg̾it. qͥ ħputat

Expanded text:
cum honore sepulta sint a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc cum honore sepulta sint a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc aut enim hoc est, quod ego appello officiosum mendacium, ut haec dispensatio sit officium uelut honeste mentiendi, aut, quid aliud sit, omnino non uideo, nisi forte addito nomine dispensationis fit, ut mendacium non sit mendacium. quod si absurAmbrosius noster non timuit, qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos de officiis uoluit appellare. an, si officiose mentiatur quisque, culpandus est, si dispensatiue, adprobandus? rogo te. mentiatur, ubi legerit, qui hoc putat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ trogationi: ꝯtinuo respondit. Preuaricatiõis gr̃a positaẽ. donee
ueniret sem̃ cui p̃missũ e̾. hos gͦ dãpnabilit̾ dic̃ ẽẽ sublege. qͦs reos
fac̃ lex. ñ implentes legẽ. dũ ñ intelligendo gr̃e benesiciũ. ad facienda
dĩ p̃cepta qͣsi desius uiribꝰ suꝑba elatione suppͥmunt᷑. Plenitudo enĩ
S huic rei quantũ satisẽ. explicande. ꝓlixus fortasse. ⁊ su ꝓprĩs uolu¬
minis sermo debet᷑. Sigͦ illuo qd̃ lex ait. ñꝯcupisces si hunrana ĩfir¬
mitas gr̃a lĩ ad uita ñfuerit subse reũ tenet. ⁊ p̃uaricatorẽ pociꝰ dãp¬
nat. quã libͥat peccatorẽ: qͣnto magis illa quȩ significations causa
p̾ceptast̃ cͥc̃cisio. ⁊cet̾a que gr̃a reuelatione latiꝰ ĩ notescente neces¬
sus fuerat aboleri: iustificari neminẽ pot̾ant: Nõtñ idõ fuerãt
tãquã diabolica gentiũ sacͥlegia fugienda. etiã cũ ipsa ia inciꝑet
lulũ eis. maxime qͥ ex illo ppło cui datast̃ uen̾ant. pꝰea uͦ tãquã

Expanded text:
 donec veniret semen cui promissum est . Hos ergo damnabiliter dicit esse sub Lege, quos reos facit Lex, non implentes Legem, dum non intelligendo gratiae beneficium ad facienda Dei praecepta, quasi de suis viribus superba elatione praesumunt. Plenitudo enim  huic rei, quantum satis est, explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: Non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanta magis illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam lulum eis maxime, qui ex illo populo, cui data sunt, uenerant. postea uero tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
hac uoluntate. ista intentione. qͥsqͥs tuẽ cͥcũcidebat᷑ xp̃s ei aĩo nich ꝓd¬
ni: agr̃a exeidistis. Illos itaq arguit. qͥse nstificari inlege credebãt.
ñ qr legitia illa ĩ ei honore aqͦ maudatast̃ obseruabant. ĩtelligente

Expanded text:
hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino ni; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegente
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ testam̃tũ nouũ domui uida. ñ scd̾m testam̃tũ qͥ disposuit pa-¬
tribꝰ eoꝵ: ñtam̃ arbitror ipsũ dnm̃ fallacit̾ aparentib̾ circ̃cisũ. Aut
si ħ ꝓpt̾ etatẽ minime ꝓhibebat. necillud arbitror eũ dixisse fallaa-¬
t̾ lepso. quẽ certe ñ illa ꝑmoisen p̾cepti obseruatio s ipse mundau̾at.
Uade ⁊ offer ꝓte sac̾ficiũ qđ p̾cepit moises ĩtesttmoniũ illis: nec fallaeit̃
ascendit adiẽ festũ usq ad õ ñcausa ostentationis corã hom̃ĩb ut ño
euident̾ ascendit s latent̾. At enĩ dix̃ idẽ apłs. Ecce ego paulus dlico
ñ posuit. nec ait. Sicͥcũcidamini u̾acit̾. s nec fallacit̾. s si ñulla excep-
sententiȩ tuȩ ut uelis sub ĩtelligi ñfallacit̾: ut ñ impudent̾ flagito.
ut etiã nos illie ĩtellig̾e sinas eis dictũ. sicirẽcidamini: qͥ ꝓpt̾ea uole¬
bant cirẽcidi. qͥ alit̾ Q aliẽ seputabant ĩx. saluos ẽẽ ñ posse. hoc gͦ dĩo

Expanded text:
m Testamentum novum domui Juda, non secundum Testamentum quod disposuit patribus eorum : non tamen arbitror ipsum Dominum fallaciter a parentibus circumcisum. Aut si hoc propter aetatem minime prohibebat, nec illud arbitror eum dixisse fallaci leproso, quem certe non illa per Moysen praecepta obseruatio sed ipse mundauerat: Vade et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses in testimonium illis; nec fallaciter ascendit ad diem festum usque adeo non causa ostentationis coram hominibus, ut non euidenter ascenderit sed latenter. At enim dixit idem apostolus: Ecce ego Paulus dnon posuit, nec ait, Si circumcidamini veraciter, sicut nec fallaciter; sed sine ulla excsententiae tuae, ut uelis subintellegi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ seruari uolens. q erga te ip̃m seruaui. ut qͥcqͥd imꝓbandũ
putant seriptis meis. neclaudant subdolo pectore. nec ita rep̾̃hen-¬
dant apd̃ alios: ut taceant apd̃ me. Hĩc potiꝰ existimans. ledi ami-¬
ciciã ⁊ necessitudinis iura uiolari. Nescio enĩ utrũ xͥane amici-¬
ciȩ putande sint. ĩqͥbꝰ magis ualet uulgare ꝓu̾biũ: obseqͥũ amicos.
u̾itas hodiũ parit. quã eccłiasticũ. Fideliorast᷑ uuln̾a amici: quã
uoluntaria oscula ĩimici. Proinde carissimoᷤ nr̃o ᷤᷤ qͥ nr̃is laborib
sincerissime fauent. ħ potiꝰ qͣnta possumꝰ instantia doceamꝰ. qͦ sciãt
fieri posse ut ĩt̾ carissimos aliqͥd alt̾utro sermone ꝯtͣdicat᷑. nec
tam̃ caritas tp̃a minuat᷑. nec u̾itas hodiũ pariat. q̃ debeat̾ amnici¬
cier siue illud uer̃ sit qd̾ ꝯtͣ dr̃. siũ corde u̾ari qͣle eũq sit dr̃. nõo

Expanded text:
omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue i
Abbreviated transcription (Latin):
reret: ⁊dicis. ħ scribo. qr te pure ⁊ xͥane dilig̾e cupio. necqͥcquã
inmea m̃te retin̾e. q distet alabiis. Ouir scẽ mͥq ut d̾s uidet aĩã
meã: ueraci corde dilecte: ħ ip̃m qͥ posiusti ĩ litt̾is tuis. qͥte mͥ exi¬
biusse ñdubito. ħ ip̃m omino paulũ apłm credo. exhibuisse in¬
litt̾is sius. ñ uni cuilibet homini: s uideis ⁊ grecis. ⁊ om̃ibꝰ gentibꝰ
filiis sius qͦs in eu̾głio genuerat. ⁊ qͦpariendo parturiebat. ⁊ deĩde
epła. ut nicħ insua m̃te retin̾et. q̃ distaret alabiis. Certe factꝰ es
etiã tutãꝗͣ ego. ñm̃tientis hastu. s. cõpatientis affectu. cũ cogitares
tã me ñ relinquendum ĩea culpa inquã me ꝓlapsũ existimati.
quã necte uelles sieo mͦ ꝓlapsus ẽẽs. Uñ agens gr̃as beniuolo m̃tis
erga me tue simul pꝰco ut etiã mͥ ñsuccenseas qͦd̃ cũ inopusdĩs¬
tuis aliqua memouerent. motũ meũ ĩtimaui tͥ. ħerga me ab-

Expanded text:
reret, et dicis: \'Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio nec quicquam in mea mente retinere, quod distet a labiis\'. o uir sancte mihique, ut deus uidet animam meam, ueraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum aplitteris suis, non uni cuilibet homini, sed Judaeis, et Graecis, et omnibus gentibus filiis suis, quos in Evangelio genuerat, et quos pariendo parturiebat: et deinde epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu sed compatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas, qtuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab
Abbreviated transcription (Latin):
iudeus. aliud claudit ĩpectore. aliud ꝓtaiͥt inu̾b̃. ĩ factis. ĩ scriptis:
S absit ħ saꝑe. Utrisq enĩ debebat caritatẽ decorde puro. ⁊ cõscien¬
tia bona. ⁊ fide ñficta hac ꝑ ħ om̃ib̾ om̃ia factus ẽ: ut oĩs lucͥ fac̾et.¬

Expanded text:
Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes luc
Abbreviated transcription (Latin):
gentibꝰ tãquã gentilẽ qͥ p̃pucuĩ receꝑit. q indifferent̾ ꝑmiserit
tudini ꝯgruebat. lib̾tate prudenti ñ necessitate seruili. aut qdͥ ẽ.
ĩ digniꝰ dispensatione fallaci: potiꝰ quã fideli. Fidelibꝰ enĩ ⁊ his qui
cognouer̃ u̾itatẽ. sic̃ ipse testat᷑. nͥ forte ⁊ hic fallit. oĩs creatura dĩ
bona ẽ. ⁊ nicħ abiciendũ qd cũ gr̃ar̃ actione accipit̾. Ergo upsi paulo
ñsolũ uiro. uer̃ etiã dispenfatori maxime fideli. ñsolũ ꝯgnitori. uer̃
etiã doctori u̾itatis. oĩs utiq ĩcib̃ creatura dĩ ñsimulate. s ue bona-
cipiendo sacͣm̃ta uidoꝵ: Cur oleastro ĩserto seruauit dispensa-¬
tionis ueracẽ fidem. ⁊ naturalibꝰ ramis ñ extra sĩ arbore ꝯstitut.
nescio qͥ dispensatorie simulationis uelam̃ ostendit: Cur factꝰ tãquã
gentił gentibꝰ qͥ sentit docet. qͥagit sentit. factus aũ tãquã iudeis

Expanded text:
gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona cipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaeus
Abbreviated transcription (Latin):
dis hominibꝰ sdĩ ꝓuidentia abrenunciandis rebꝰ futuris. ꝓpħice
cacioni quoꝵq fideliũ necessaria. Qd̃ au̾ dixi eũ factũ iudĩs tãquã
iudeũ. ⁊tãquã gentilẽ gentilib ñm̃tientis astu. s cõpatientis affectu
quem ad modũ dix̾im patrũ mͥ uisus es attendisse: immo ego fortas¬
se ñsatis ħexplanare potuerĩ. Neq enĩ ħ idõ dixi qđ miscdit᷑ illa si¬
mulau̾it. s qr sic ea ñsimulauit quefaciebat similia gentibꝰ. q̃tu qͦ
comemorasti. atq ĩ eo me qͥ ñ ingrate fateor aiuiuisti. Cũ enĩ abste quę¬
sissẽ ĩepłã mea. quomͦ putet᷑ idõ fact᷑ uis tãquã iudeus. quã falla-¬
cit᷑ suscepit facram̃ta uideoꝵ. cũ ⁊ gentibꝰ tãquã gentił factus sit.
nec tam̃ susceꝑit fallacit̾ sacͥficia gentiũ: turespondisti ĩ eo factum

Expanded text:
dis hominibus sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice dis hominibus sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice cationi quorumque fidelium necessaria. Quod autem dixi eum factum Iudaeis tamquam Iudaeum et tamquam gentilem gentilibus non mentientis astu sed compatientis affectu, quem ad modum dixerim, parum mihi uisus es adtendisse, immo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebcommemorasti; atque in eo me, quod non ingrate fateor, adjuvisti. Cum enim abs te quaesissem in epistola mea, quomodo putetur ideo factus Judaeis tanquam Judaeus, quciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum
Abbreviated transcription (Latin):
cor. ipsũ int̾rogans ĩt̾pello. ⁊reqͥro ĩeo qd scripsit adgalathas uidis-¬
se sepetrũ ñrecte ĩgredientẽ adu̾itatẽ eu̾głii. eiq ĩfaciẽ ꝓpt̾ea resti-¬
tisse: qͥ illa simulatioẽ gl iudaitare cogebat. utrũ uer̃ seripserit:
anforte nescio qͣ dispensatiua falsitate m̃titꝰ sit. ictudio paulo suꝑi
ĩeidẽ narrationis exordio: religiosa mͥ uoce clamantẽ. Que aũ
scribo uob̃: ecce corã dõ qr ñm̃tior. Dent ueniã qͥlibet aliud opinã¬
tes: ego magis credo tanto apło ĩsuis ⁊ ꝓsuis litt̾is iuranti. quã
cũq doctissimo de alienis litt̾is disputanti. Hec diei timeo sic paulũ
defentłẽ. qͥñ simularit errorem iudoꝵ s u̾e fuerit ĩerrore. qm̃ neq
simulabat errorẽ: qͥlib̾tate apłica sic̃ illi tp̃ri ꝯgruebat. pet̾a illa
saẽmta uͥ opꝰ erat agendo. ꝯm̃dabat ta ñsathane u̾sutia decipien¬

Expanded text:
co, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas uidisco, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes iudaizare cogebat, utrum uerum scripserit, an forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis exordio religiosa uoce mihi clamantem: Quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Dent ueniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alienis litteris disputanti. nec dici timeo sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, quoniam neque simulabat errorem, qui libertate apostolica, sicut illi tempori congruebat, uetera illa sacramenta, ubi opus erat, agendo commendabat ea non satanae uersutia decipien