comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex intima discipline ꝓfunditate sententia. Duiul.¬
gatis & docemꝰ exemplis. quã pene semꝑ cũ p̃dicunt᷑
futura: ita dubiis obserant᷑. ut tm̃ diligens nͥ diui-¬
nitꝰ ut diximꝰ impeditur : sub et̃. repꝑiat app̃hendon¬
dȩ uestigia ueritatis. Ut ecce homericũ sõpniuĩ a ioue
ut dr̃ missũ ad conserendã futuro die cũ hostib manũ
sub aꝑta promissione uictorię spem regis animauit.
Ille uelut diuinũ sequutꝰ gaculũ: commsso plio amis¬
sis suoꝵ plurib uix egreq in castra remeauit. Nd̾m
dicendũ ÷ dm̃ mandasse m̃datiũ. Nõ ita ÷. S qͥa
illũ casum grecis fata decreuerant. latuit in u̾bis
sõpniĩ qđ animadu̾sũ ł aduere uincendũ. ł ad ca¬
uendũ saltẽ potuisset instruere. Habuit enĩ illa p̃¬
ceptio. ut uniu̾sus ꝓduceretꝰ exercitꝰ. At ille sola
pugnandi hortatione contentꝰ: ñ uidit qͥd de ꝓdu-¬
cenda uniu̾sitate p̃ceptũ sit. p̃termissoq achille qͥ

Expanded text:
ntima disciplinae profunditate sententia. Diuulgatis etiam docemur exemplis quam paene semper, cum praedicuntur futura, ita dubiis obserantur ut tamen diligens — nisi diuinitus, ut diximus, impeditur — subesse reperiat apprehendendae uestigia ueritatis: ut ecce Homericum somnium a Ioue, ut dicitur, missum ad conserendam futuro die cum hostibus manum sub aperta promissione uictoriae spem regis animauit; ille, uelut diuinum secutus oraculum, commisso proelio, amissis suorum plurimis, uix aegreque in castra remeauit. Num dicendum est deum mandasse mendacium? Non ita est, sed quia illum casum Graecis fata decreuerant, latuit in uerbis somnii quod animaduersum uel ad uere uincendum uel ad cauendum saltem potuisset instruere. Habuit enim illa praeceptio ut uniuersus produceretur exercitus; at ille, sola pugnandi hortatione contentus, non uidit quid de producenda uniuersitate praeceptum sit, praetermissoque Achille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
suus annõ possit euadere. S ñ auertunt hanc hab̾e
legẽ. omĩa ł signa ł sompnia. ut de auersis oblique
aut denũtient. aut minentꝰ. aut moneant. ⁊ ideo quȩ¬
dã cauendo transimꝰ. alia exorando & litando uitantꝰ.
Sunt in ductabilia quȩ nulla arte. nullo auertuntur
ingenio. Nam ubi admonitio ÷ uigilantia cautionis
euaditur. Quod apportant minȩ. litatio ꝓpitiationis
au̾tit. nũꝗ denuntiata uanescunt. Hic subities. Uñ
gͥ ista decernimꝰ ut possit cauendũ ne an exorandũ
an uͦ patiendũ sit dep̃hendi : S p̾sentis oꝑis fuerit
insinuare quał soleat in diuinationibꝰ eẽ affectata
confusio. ut desinas de inserta uelut. dubatatione u¬
mirari. Cet̾um in suo quoq oꝑe artificis erit signa
querece. quibꝰ ista cernat si ħ ius diuina ñ impedit.

Expanded text:
suus an non possit euadere! Sed non aduertunt hanc habere suus an non possit euadere! Sed non aduertunt hanc habere legem omina uel signa uel somnia, ut de aduersis oblique aut denuntient aut minentur aut moneant. Et ideo quaedam cauendo transimus, alia exorando et litando uitantur. Sunt ineluctabilia quae nulla arte, nullo auertuntur ingenio. Nam ubi admonitio est, uigilantia cautionis euaditur; quod apportant minae, litatio propitiationis auertit; numquam denuntiata uanescunt. Hic subicies: unde igitur ista discernimus, ut possit cauendumne an exorandum an uero patiendum sit deprehendi? Sed praesentis operis fuerit insinuare qualis soleat in diuinationibus esse affectata confusio, ut desinas de inserta uelut dubitatmirari; ceterum in suo quoque opere artificis erit signa quaerere quibus ista discernat, si hoc uis diuina non impedit.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ue denuntia .t. Inimo idõ ⁊ uirͥ motib om̃e corpus
agitat᷑. Aut enĩ accessio ⁊ aut recessio aut in leuã dex¬
trã ue deflexio. aut sursũ quis seu deorsũ mouetur.
aut in orbem rotatur. Tot uirtutib insignitꝰ septenariꝰ
quas ł de partib suis mutuatꝰ. ł totus exercet: iure plenꝰ
tit. cur diuersis ex causis.uiii. & .uii. pleni uocentur:
¶Sens aut̃ hic ÷. Cũ actas tua quinqͥgesimũ ⁊ sectũ¬
⁊ annũ cõpleuerit. quȩ sũma tibi fatalis erit. spes qͥdẽ
salutis publice te uidebit. ⁊ pro remediis cõmunis
bonoꝵ om̃iũ status uirtutib tuis dictatura debe-¬
annos amfractꝰ solis ⁊ reditus annũ uocans. Amfractũ
ꝓpt̃ zodiaci ambitũ. reditũ: quia cadẽ signa ꝑ an¬
nos singłos certa lege metitur Hio quidã mirant᷑
quid sibi uelit ista dubitatio si effugeris quasi po¬
tuerit duuna anima ⁊ olim celo reddita. atq hinc
maxime scientiã futuri ꝓfessa. nescire. possit ne nepos

Expanded text:
mo ideo et septem motibus omne corpus agitatur: aut enim accessio est aut recessio, aut in laeuam dextramue deflexio, aut sursum quis seu deorsum mouetur, aut in orbem rotatur. Tot uirtutibus insignitus septenarius, quas uel de partibus suis mutuatur uel totus exercet, iure plenustit cur diuersis ex causis octo et septem pleni uocentur. Sensus autem hic est: cum aetas tua quinquagesimum et sextum annum compleuerit, quae summa tibi fatalis erit, spes quidem salutis publicae te uidebit et pro remediis communis bonorum omnium status uirtutibus tuis dictatura debeannos, anfractum solis et reditum annum uocans: anfractum, propter zodiaci ambitum, reditum, quia eadem signa per annos singulos certa lege metitur. Hic quidam mirantur quid sibi uelit ista dubitatio, «si effugeris...». Quasi potuerit diuina anima et olim caelo reddita atque hinc maxime scientiam futuri professa nescire possitne nepos
Abbreviated transcription (Latin):
dimimitio. s quȩ occulta. ⁊ quȩ detͥmentũ suũ aꝑta defec¬
tione ñ ꝓdat. Ideo ñ nullarũ rerũ publicarũ hic mos est.
ut pꝰ sextã ad militiã nemo cogatur. In plurib datur re-
iã. ⁊ necdũ p̃ter ierit. ⁊ c̃silio aptus sit. nec ab exercitio
uiriũ alienꝰ habeatur. Cũ uͦ decas qui ⁊ ipse ꝑfectissimꝰ
septeni. aut septies deni cõputent᷑ anni: ħ a phisicis creditꝰ
meta uiuendi. ⁊ ħ uite humanȩ ꝑfectũ spaciũ t̾minat᷑.
Qđ si quis excesserit: ab omĩ offitio uacuus soli exercitio
sapientiȩ uacat. & omnẽ usum sui insuadendo ht̃. alioꝵ¬

Expanded text:
diminutio, sed occulta et quae detrimentum suum aperta defecdiminutio, sed occulta et quae detrimentum suum aperta defectione non prodat. Ideo nonnullarum rerum publicarum hic mos est ut post sextam ad militiam nemo cogatur; in pluribus datur remiam et necdum praeterierit, et consilio aptus sit nec ab exercitio uirium alienus habeatur. Cum uero decas, qui et ipse perfectissimus septeni aut septies deni computentur anni, haec a physicis creditur meta uiuendi, et hoc uitae humanae perfectum spatium terminatur. Quod quisquis excesserit, ab omni officio uacuus, soli exercitio sapientiae uacat, et omnem usum sui in suadendo habet, alio
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa etatis necessitate pubescit. Tunc enĩ moueri incip̃
uis geñationis. in masculis. ⁊ purgatio feminarũ. Ideo
⁊ a tutela puerili quasi uirile iam robur absoluitur. de qͣ
tm̃ feminȩ ꝓpt̃ uotoꝵ festinationẽ maturiꝰ biennio legibꝰ
lib̾ant᷑. Post t̃ septenos annos genas flore uestit iuuenta.
idemq annꝰ finẽ in longũ crescendi facit. Et quarta annoꝵ
ebdomada impleta. in latũ ꝗꝗ crescere iam ult᷑ prohibet.
Quinta : om̃e uiriũ quantȩ in eẽ. unicuiq possunt cõplet
augm̃tũ. Nulloq mͦ iam potest quisꝗ se forcior fieri.
lnt̾ pugiles deniq hȩc consuetudo seruatur. ut quos iam
coronauere iuctoriȩ nichil de se ampliꝰ in increm̃to uiriũ
sꝑent. Qui uͦ exꝑtes huiꝰ głie usq ad illũ manserunt
a ꝓfessione discedant. Sexies uͦ. septeni anni seruant ui¬
res ante collectas. nec diminutionẽ nͥ ex accidenti euenire
patiuntꝰ. S a sexta usq ad septimã septimanã fit quidẽ

Expanded text:
ipsa aetatis necessitate pubescit. Tunc enim moueri incipit uis generationis in masculis et purgatio feminarum. Ideo et tutela puerili quasi uirile iam robur absoluitur, de qua tamen feminae, propter uotorum festinationem, maturius biennio legibus liberantur. Post ter septenos annos genas flore uestit iuuenta, idemque annus finem in longum crescendi facit: et quarta annorum hebdomas impleta in latum quoque crescere ultra iam prohibet. Quinta omne uirium quantae inesse unicuique possunt complet augmentum, nulloque modo iam potest quisquam se fortior fieri. Inter pugiles denique haec consuetudo seruatur ut, quos iam coronauere uictoriae, nihil de se amplius in incremento uirium sperent, qui uero expertes huius gloriae usque illo manserunt, a professione discedant. Sexies uero septeni anni seruant uires ante cοllectas, nec diminutionem nisi ex accidenti euenire patiuntur. Sed a sexta usque ad septimam septimanam fit quidem
Abbreviated transcription (Latin):
muncrũ uacatione reuerendus. A septima enĩ usq ad
dccimã septimanã ꝓ captu uiriũ quȩ adhur singłis ꝑse¬
Septẽ enĩ st̃ int᷑ hominẽ quȩ a gtis nig̃ m̃bra uocitant᷑
lingua. cor. pulmo. iecur. lien. rienes duo. ⁊ septẽ alia
cũ uenis ac meatib quȩ adiacent singłis. ad cibũ ⁊ spm̃
accipiendũ reddendũq sunt deputata. Gutt᷑. stomaeꝰ.
aluus. uesica. ⁊ in testina pͥncipalia tͥa. Quoꝵ unũ dissep¬
tũ uocat᷑. qđ uentrẽ ⁊ cetã intestina secerñ. alt̾um me¬
cãntͣ. habeturq p̃cipuũ intestinoꝵ om̃iũ ⁊ cibi detri

Expanded text:
munerum uacatione reuerendus: a septima enim usque ad decimam septimanam, pro captu uirium quae adhuc singulis perseSeptem sunt enim intra hominem quae a Graecis nigra membra uocitantur: lingua, cor, pulmo, iecur, lien, renes duo; et septem alia, cum uenis ac meatibus quae adiacent singulis, ad cibum et spiritum accipiendum reddendumque sunt deputata: guttur, stomachus, aluus, uesica et intestina principalia tria, quorum unum dissiptum uocatur, quod uentrem et cetera intestina secernit, alterum mecarunt habeturque praecipuum i
Abbreviated transcription (Latin):
minutiõe tenuat᷑. Septẽ quoq ꝑmutationibꝰ quas fa sis
Ac denuo dicothomos. & cũ ad nos luminis uniu̾sitate

Expanded text:
minutione tenuatur. Septem quoque permutationibus, quas φάσεις ac denuo διχότομος, et cum ad nos luminis uniuersitate
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ cuiꝰ beneficio noctẽ colorat. qͦd sciens uirgilius
disciplinarũ om̃iũ ꝑitissimꝰ ait. Defectus solis uarios
lunȩq labores. Ꝙuis gͥ triũ linearũ ductꝰ. todiacũ ⁊
claudat ⁊ diuidat: unũ tm̃ circũ auctor uocabuloꝵ
dici uoluit antiqͥtas. Alii qͥnq circuli para relli
uocantꝰ. hoꝵ motdiꝰ ⁊ maximꝰ ÷ eqͥnoctiał. duo extremi¬
tatib uicini s̃. atq idõ breues. Quoꝵ unꝰ septẽtrionał
dr̃ alt̃ austrał. Int̾ hos ⁊ mediũ duo s̃ tropici. maiores
ultimis. medio minores. ⁊ ipsi exutraq parte zonȩ
uste t̃minos faciunt. Pret̃ hos duos alii duo s̃ colurs
qͥb nom̃ dedit in ꝑfccta couersio. Ambientes enĩ septeranio¬
nale uerticẽ atq: in diuersa diffusi. ⁊ se i sũmo int̾serant.
n qͥnq patalellos in qͥternas partes equalit̃ diuuat᷑. Locdiacũ
ita int seccantes. ut unꝰ eoꝵ ꝑ ariecẽ ⁊ librã. alt ꝑ canerũ

Expanded text:
lumen cuius beneficio noctem colorat. Quod sciens Vergilius, lumen cuius beneficio noctem colorat. Quod sciens Vergilius, disciplinarum omnium peritissimus, ait: defectus solis uarios lunaeque labores. Quamuis igitur trium linearum ductus zodiacum et claudat et diuidat, unum tamen circum auctor uocabulorum dici uoluit antiquitas. Quinque alii circuli paralleli uocantur. Horum medius et maximus est aequinoctialis, duo extremitatibus uicini atque ideo breues, quorum unus septentrionalis dicitur, alter australis. Inter hos et medium duo sunt tropici maiores ultimis, medio minores, et ipsi ex utraque parte zonae ustae terminum faciunt. Praeter hos alii duo sunt coluri, quibus nomen dedit imperfecta conuersio. Ambientes enim septentrionalem uerticem atque inde in diuersa diffusi, et se in summo intersecant, et quinque parallelos in quaternas partes aequaliter diuidunt, zodiacum ita intersecantes ut unus eorum per Arietem et Libram, alter per Cancrum
Abbreviated transcription (Latin):
latitudinẽ ħmͦ. quẽ referemꝰ acdipisci. Natura celestiũ
circuloꝵ in corꝑał ÷. linea q̃ ita m̃te c̃cipit᷑ ut sola longi.¬
tudine censcat᷑. latũ hab̾e ñ possit. S in xodiaco latitudine
signoꝵ capacitas exigebat. Qtũ gͥ spacii lata dim̃sio por¬
rectis sidib occupabat: duab lincis limitatũ ÷ ⁊ tẽia duc¬
ta ꝑ mediũ ecliptica uocat᷑. qr eũ cursũ suũ in eadẽ linca
parit̾ sol ⁊ luna c̃ficiunt: altiꝰ oꝵ necesse ÷ euenire defec¬
tũ. Solis: si ei tũc luna discedat. lunȩ : si tc̃ adu̾sa sit soli.
lune cont᷑ solẽ positȩ ad mutuandũ ab eo solitũ lum̃ sub
eadẽ inuentꝰ linea tr̃ȩ conus obsistat. aut soli ipsa succe¬
dens: obiectu suo ab humano aspectu lum̃ eiꝰ repellat.
In defectu aũ sol ipse nil patit̾.s nr̃ fra udat᷑ aspectus.¬
lia uͦ cuta pͥmũ defectũ laborat. ñ accipiendo folis

Expanded text:
latitudinem hoc modo quem referemus adipisci. Natura caelestium latitudinem hoc modo quem referemus adipisci. Natura caelestium circulorum incorporalis est linea, quae ita mente concipitur ut sola longitudine censeatur, latum habere non possit; sed in zodiaco latitudinem signorum capacitas exigebat. Quantum igitur spatii lata dimensio porrectis sideribus occupabat, duabus lineis limitatum est; et tertia ducta per medium ecliptica uocatur, quia, cum cursum suum in eadem linea pariter sol et luna conficiunt, alterius eorum necesse est euenire defectum: solis, si ei tunc luna succedat; lunae, si tunc aduersa sit soli. lunae contra solem positae ad mutuandum ab eo solitum lumen sub eadem inuentus linea terrae conus obsistat, aut soli ipsa succedens obiectu suo ab humano aspectu lumen eius repellat. In defectu ergo sol ipse nil patitur, sed noster fraudatur aspectusa proprium defectum laborat non accipiendo solis
Abbreviated transcription (Latin):
ubi horȩ utrinq conueneraͣnt. notabilẽ claritatẽ uidĩ.
Diodorꝰ ignẽ ẽẽ densete cõereteq naturȩ in unã curui li-¬
mitis semitã discretione mundane fabrice eoaceruante
concretũ. ⁊ idõ uisũ intuentis admittẽ. reliqͦ igne celesti
lucẽ suã nimia subtilitate diffusã. ñ subiciente c̃spectui.
Denoerit᷑ in numeras stellas. bituesq om̃s quȩ spisso tctu¬
in unũ coactȩ. spacuis quȩ angustissima int̾iacent oꝑtis
uitimne sibi undiq ⁊ ido passim disfusȩ lucis asꝑgine cõti¬
nitiõi pliarium osensꝰ accessit uit lacteũ caloris et̃. sidei in
nũꝗ odiaci excetlendo tminos. exꝑtẽ ferforis sui partẽ
acdĩ reliꝗ deserebut. hic cutꝰ a iua soł in obliquũ reccdes
uniu̾sitatẽ flexu calido tẽꝑaret. Quib aũ partib ⁊odiacũ
int̾seccet suꝑiꝰ iã relatũ ÷. Hȩc de lacteo. Decẽ aũ aliĩ ut di

Expanded text:
ubi orae utrimque conuenerant, notabilem claritatem uideri. ubi orae utrimque conuenerant, notabilem claritatem uideri. Diodorus, ignem esse densetae concretaeque naturae in unam curui limitis semitam discretione mundanae fabricae coaceruante concretum, et ideo uisum intuentis admittere, reliquo igne caelesti lucem suam nimia subtilitate diffusam non subiciente conspectui. Democritus, innumeras stellas breuesque omin unum coacte, spaciis que angustissima interiacent opertis, vicine sibi undique et ideo passim diffuse lucis aspergine continitioni plurium consensus accessit, ait lacteum caloris esse siderei m sol numquam zodiaci excedendo terminos expertem feruoris sui partem caeli reliquam deserebat, hic circus, a uia solis in obliquum recedens, uniuersitatem flexu calido temperaret. Quibus autem partibus zodiacum intersecet, superius iam relatum est. Haec de lacteo. Decem autem alii, ut dix
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ pat̃ ut in dõs piꝰ. ut in hões uistꝰ ec̃t hortatus: p̃miũ
rrsus adiecit ostendens lacteũ curulũ iurtutib debitũ.
ibeatoꝵ cetu refertũ cuiꝰ meminit his u̾bis. Erat aũ is
splendidissimo candore int̃ flãmas ciro elucens quẽ uosut
a grais accepistis orbẽ lacteũ ñcupatis. Orbis hic idẽ qđ
cutulus: in lactei appellatiõe significat. Est aũ lacteus ẽ
curis unꝰ qui ambiunt. celũ. ⁊ sunt p̃ter cũ numero.x.
de quib quȩ dicenda s̃ ꝓferemꝰ. cũ de ħ cõpetens sermo ꝓ¬
cesserit. Solus ex omib hic subicctus ÷ oculis cet̾is curtuł
mag̃ cogitatione quã usu cõprehensis. De hoc lacteo mul¬
ti int̃ se diu̾sa senserunt. causasq ciꝰ alii fabulosas alii
ud naturã eiꝰ uisa st̃ ꝑtinere dicemꝰ. Iheofrastus lacteũ dix̃
ee. copagẽ qua de duobꝰ hemisꝑiis celi sꝑa solidata ÷. ⁊ idõ

Expanded text:
filium pater ut in deos pius, ut in homines iustus esset hortatus, praemium filium pater ut in deos pius, ut in homines iustus esset hortatus, praemium rursus adiecit, ostendens lacteum circulum uirtutibus debitum et beatorum coetu refertum, cuius meminit his uerbis: «erat autem is splenda Grecis accepistis, orbem lactecircus in lactei appellatione significat. Est autem lacteus unus e circis qui ambiunt caelum. Et sunt praeter eum numero decem, de quibus quae dicenda sunt proferemus cum de hoc competens sermo processerit. Solus ex omnibus hic subiectus est oculis, ceteris circulis magis cogitatione quam uisu comprehendendis. De hoc lacteo multi inter se diuersa senserunt, causasque eius alii fabulosas, natuad naturam eius uisa sunt pertinere dicemus. Theophrastus lacteum dixit esse compagem qua de duobus hemisphaeriis caeli sphaera solidata est, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
curriit. Cirti uͦ ⁊ orbes duarũ s̃ rerũ duo n̾a. Et his nõib
qͥdẽ alibi alit̃ ⁊÷ usus. Nã ⁊ orbẽ ꝑ circulo posuit. ut orbem
uocant᷑. qͥ maximã sꝑam cingunt. ut eos sequens t̾etatus
inueniet. quoꝵ uniꝰ ÷ lacteus de qͦ ait int̾ flãmas circus
ducens. S hic hoꝵ nicħ neq circi. neq orb noĩe uoluit
intelligi. S ÷ in hoc loco orbis: stellȩ una integra ⁊ ꝑ ac¬
in eundẽ locũ regressus. Curtꝰ ÷ aũ hic: linea ambiens sꝑam.
ac ueluti semitã faciens ꝑ ꝗ lum̃ utrũq discurrit. ⁊ int᷑ ꝗ
uagantiũ stellarũ error legitimꝰ coereetꝰ. qͥs idõ uetẽs errare
idõ ̃celeritas ipsa mirabilis. qr cũ sit eadẽ om̃iũ nec ulla
ex illis aut concitatior eẽ. possit aut segnior. ñ codẽ cm̃
tẽꝑis spatio om̃s ambitũ suũ ꝑagunt. Causã uͦ sub eadẽ
celeritate disparis spacĩ aꝑtius sequentia nos docebunt.

Expanded text:
currunt. Circi uero et orbes duarum sunt rerum duo nomina; et his nominibus quidem alibi aliter est usus. Nam et orbem pro circulo posuit, ut «orbemuocantur qui sphaeram maximam cingunt, ut eos sequens tractatus inueniet; quorum unus est lacteus, de quo ait: «inter flammas circus elucens». Sed hic horum nihil neque circi neque orbis nomine uoluit intellegi, sin eundem locum regressus. Circus est autem hic linea ambiens sphaeram ac ueluti semitam faciens per quam lumen utrumque discurrit, et intra quam uagantium stellarum error legitimus coercetur. Quas ideo ueteres errare ideo est celeritas ipsa mirabilis quia, cum sit eadem omnium nec ulla ex illis aut concitatior esse possit aut segnior, non eodem tamen temporis spatio omnes ambitum suum peragunt. Causam uero sub eadem celeritate disparis spatii aptius nos sequentia docebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Plentudo eñi ꝓpͥe nͥ duunis reb suꝑis q ñ c̃uenit. Nieq enĩ corp
ꝓpͥe plenũ dixeris qđ cũ sui sit ĩꝑatiens effluendo alieni ÷
appetens hauriendo. ꝗq̃ si metallicis corꝑib ñ usu ueniunt.

Expanded text:
nisi diuinis rebus supernisque non conuenit, neque enim corpus proprie plenum dixeris quod, cum sui sit impatiens effluendo, alieni est appetens hauriendo. Quae si metallicis corporibus non usu ueniunt
Abbreviated transcription (Latin):
quasi plus ab ortu remota. Quarta frigida deficiente
iam lumine. Tercia uͦ cõu̾sio quȩ ÷ diei scđ̾m ortum.
⁊ occasũ ita disponitꝰ qđ humida sit usq ad pͥmã de
.iiii. partib partẽ diei. Calida : usq ad scđam. Sicct ti¬
usq ad tciã. Quarta: iam frigida. Oceanꝰ quoq incre-¬
m̃to suo huno numerũ tenet. Nã pͥmo lunȩ nascen-
timũ ꝑueñ. Rursꝰ octauus dies manet septimo par. &¬

Expanded text:
quasi plus ab ortu remota; quarta frigida, deficiente iam lumine. Tertia uero conuersio, quae est diei secundum ortum et occasum, ita disponitur quod humida sit usque ad primam de quattuor partibus partem diei, calida usque ad secundam, sicca usrtiam, quarta iam frigida. Oceanus quoque in incremento suo hunc numerum tenet. Nam primo nascentis timum peruenit. Rursus octauus dies manet septimo par
Abbreviated transcription (Latin):
lingua. cor. pulmo. iecur. lien. rienes duo. ⁊ septẽ alia
cũ uenis ac meatib quȩ adiacent singłis. ad cibũ ⁊ spm̃
accipiendũ reddendũq sunt ideputata. Gutt᷑. stomasꝰ.
aliius. uesica. ⁊ intestina pͥncipalia tͥa. Quoꝵ unũ dissep¬
tũ uocat᷑. qđ uentrẽ ⁊ ceta intestina secerñ. alt̾um me¬

Expanded text:
lingua, cor, pulmo, iecur, lien, renes duo; et septem alia, cum uenis ac meatibus quae adiacent singulis, ad cibum et spiritum accipiendum reddendumque sunt deputata: guttur, stomachus, aluus, uesica et intestina principalia tria, quorum unum dissiptum uocatur, quod uentrem
Abbreviated transcription (Latin):
it̃ia. Et maxima ÷ anii scđm solẽ. Aledia m̃sis sđm
calida. inde sicca. ⁊ adultimũ frigida. Et maxima
conu̾sio .i. anni humida ÷: uerno tpr̃. calida : estuio.
sicca : autunno. frigida ꝑ hiemẽ. Aledia aut̃ conu̾sio
m̃sis ꝑlunã: ita fit ut pͥma sit cbdomas : humida.
quia nascens luna humorẽ solet cõcitare. Seđa: cali¬
da. adolescente in taluce de solis aspectu. Textia sic clil

Expanded text:
tertia; et maxima est anni secundum solem, media mensis secundum tertia; et maxima est anni secundum solem, media mensis secundum calida, inde sicca et ad ultimum frigida. Et maxima conuersio, id est anni, humida est uerno tempore, calida aestiuo, sicca autumno, frigida per hiemem. Media autem conuersio, mensis per lunam, ita fit ut prima sit hebdomas humida, quia nascens luna humorem adsolet concitare; secunda calida, adolescente in eadem luce de solis aspectu; tertia sicc
Abbreviated transcription (Latin):
diuisi orbis excrescit. & dicotomꝰ tc̃ uocatur. Scdđ̃is orbẽ
totũ renascentes ignes colligendo iam cõplet & plenatõ
decrescendo contͣhnitur. Quartis ultima luminis sui di¬
minutiõe tenuat᷑. Septẽ quoq ꝑmutationibꝰ quas fa sis
uocant. toto m̃se distinguit᷑. Cũ nascitꝰ cũ fit dicothomos
Ac denuo dicothomos. & cũ ad nos luminis unu̾sitate
anteq orb̃ c̃clusiõe cingatur. ł de orbe iã minuens int̃
medietatẽ ac plenitudinẽ insuꝑ mediã luminis curuat¬
ui deties eminentiã. Sol quoq ipse de quo uitã omĩa mutuant᷑
septimo signo uices suas uariat. Nã a solsticio hiemali
ad estiuũ solsticiũ septimo ꝑuenit signo. ⁊ a tropico uer¬
no usq ad autunnale tropicũ septimi ꝑ agratione signi¬
ꝑducit̾: Tres qͦq ꝯuersiones lucis echeniȩ ꝑ huno numerũ
c̃stant. Est aũ pͥma maxima. soda media. minima ÷

Expanded text:
diuisi orbis excrescit, et διχότομος tunc uocatur; secundis orbem diuisi orbis excrescit, et διχότομος tunc uocatur; secundis orbem totum renascentes ignes colligendo iam complet, et plena ttem decrescendo contrahitur; quartis ultima luminis sui diminutione tenuatur. Septem quoque permutationibus, quas φάσεις uocant, toto mense distinguitur: cum nascitur, cum fit διχότομος, ac denuo διχότομος, et cum ad nos luminis uniuersitateantequam orbis conclusione cingatur uel de orbe iam minuens inter medietatem ac plenitudinem insuper mediam luminis curuat eminentiam. Sol quoque ipse, de quo uitam omnia mutuantur, septimo signo uices suas uariat. Nam a solstitio hiemali ad aestiuum solstitium septimo peruenit signo, et a tropico uerno usque ad auctumnale tropicum septimi signi peragratione perducitur. Tres quoque conuersiones lucis aetheriae per hunc numerum constant. Est autem prima maxima, secunda media, minima est
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc gͦ dieb reliqͥs .i. duobꝰ plus minꝰ ue conseqͥtur. ⁊ tẽ orbi
eiꝰ denuo succedens. ac denuo inde ꝓcedens rursus dr̃ nasci.
Inde fere ñꝗ in eod signobis continuo nascit᷑. nͥ in geminis
dine signi morante consumit. Rarissimo in aliis si circa
meri expͥmunt: tantũ antecedentibꝰ ad dendo ꝓcedas. inue
nos e qua sorte digent᷑. ad totã zodiaci latitudinẽ emetien¬
dã remetiendãq c̃sumit. Nã .uii. diebꝰ ab extremitate
septẽtrionał horȩ oblique ꝑ latũ meando ad medietatẽ
latitudinis ꝑuenit. qui locꝰ appellatꝰ eclypticꝰ. Septẽ sequẽ¬
tibꝰ a medio ad imũ australe dilabit᷑. septẽ aliis rursũ ad
mediũ oblicata ẽscendit. ⁊ ultimis septẽtrionali reddit᷑ sũ¬
mitati. lta ͥ isdẽ quat̾ septenis dicb omnẽ zodiaci ⁊ longitu¬
dinẽ ⁊ latitudinẽ curtũ ꝑ q discurrit. Similibꝰ qͦq dispen¬
sactionibꝰ ebdomadũ luminis sui uices sempit̾na lege ua¬

Expanded text:
Hunc ergo diebus reliquis, id est duobus plus minusue, consequitur, et tunc, orbi eius denuo succedens ac denuo inde procedens, rursus dicitur nasci. Inde fere numquam in eodem signo bis continuo nascitur, nisi in Geminis,dine signi morante consumit; rarissimo in aliis, si circa meri exprimunt tantum antecedentibus addendo procedas, inuen quater septenos aequa sorte digeritur, ad totam zodiaci latitudinem emetiendam remetiendamque consumit. Nam septem diebus ab extremitate septentrionalis orae oblique per latum meando ad medietatem latitudinis peruenit — qui locus appellatur eclipticus —, septem sequentibus a medio ad imum australe delabitur, septem aliis rursus ad medium obliquata conscendit, ultimis septem septentrionali redditur summitati. Ita isdem quater septenis diebus omnem zodiaci et longitudinem et latitudinem circum perque discurrit. Similibus quoque dispensationibus hebdomadum luminis sui uices sempiterna lege ua
Abbreviated transcription (Latin):
lando seu stando futura pennis ł uocib significant
nescientes. sic qͦq iuire uocabit᷑ hic salutaris. ille t̾ribił.
aũ tot nominib quȩ de sole dnr̃ ñ frustra nec ad lau¬
dis popã lascuut oratio.s res uere uocabuł expͥmuntꝰ.
Dux ⁊ pͥnceps ait. ⁊ modator luminũ reliquoꝵ mes
mundi ⁊ tẽꝑatio. Plato in timeo cũ de uiii. spis loque.¬
ret᷑ sic ait. Ut aũ ꝑ ipsos .uiii. cutuitꝰ cele nitatis ⁊
carditatis certa m̃sura sit ⁊ noscatꝰ᷑. ds̃ in ambitu sup
t̾rã scdo lum̃ accendit mc solẽ uocamꝰ. Uides ut hȩc
diffinitio uult eẽ. om̃iũ sꝑarũ lum̃ in sole. S cicero
sciens & aetãs stellas hab̃̾e lum̃ suũ. solamq lunã
ut sepe iam diximꝰ ꝓprio lumine carere obscuritatẽ
diffinitiõis liqͥdiꝰ absoluens ⁊ ostendẽs in sole lum̃ mari
reliquoꝵ adeo ⁊ cet̾as stellas scit eẽ. lumina. s huno

Expanded text:
lando seu stando, futura pennis uel uoce significant lando seu stando, futura pennis uel uoce significant nescientes. Sic quoque tamen iure uocabitur hic salutaris, ille terribiliautem tot nominibus quae de sole dicuntur, non frustra nec ad laudis pompam lasciuit oratio, sed res uerae uocabulis exprimuntur. «Dux et princeps», ait, «et moderator luminum reliquorumPlato in Timaeo, cum de octo sphaeris loqueretur, sic ait: «Vt autem per ipsos octo circuitus celeritatis et tarditatis certa mensura et sit et noscatur, deus in ambitu supra terram secundo lumen accendit quod nunc solem uocamus.» Vides ut haec definitio uult esse omnium sphaerarum lumen in sole; sed Cicero, sciens etiam ceteras stellas habere lumen suum, solamque lunam, ut saepe iam diximus, proprio carere, obscuritatem definitionis huius liquidius absoluens et ostendens in sole maxireliquorum.» Adeo et ceteras stellas scit esse lumina, sed hunc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iouialis stella ꝑ hos numõs lumini utriq sociant᷑.
S iouialis soli ꝑ om̃s. lunȩ uͦ ꝑ plures. Et ueneria lunȩ
ꝑ om̃s: soli ꝑ plures num̃os agg̃gatur. Hino licet ute
benefic a credat᷑. iouis tm̃ stella cũ sole ac comodatior
÷. ⁊ ueneria cũ luna. Atq ideo uitȩ nr̃ȩ mag̃ cõmodat᷑
qͣsi luminibꝰ uitȩ nr̃ȩ auctorib numeroꝵ ratione cõcor¬
turnꝰ ad solẽ. mars aspiciat ad lunã. Idõ minꝰ cõmodi
uitȩ humanȩ estimant᷑. quasi cũ uitȩ auctoribꝰ arta¬
opes ł claritatẽ hominib p̃stare eredant᷑ ad alt̾ũ
ꝓtinere debet tractatũ qr hic suffic̃ aꝑuisse rationẽ.
cur alia t̾ribilis. alia salutaris estimet᷑. Et plotinꝰ qͥdẽ
in libro qui inscribit᷑ sic faciunt astra. ꝓnd̾ntiat nich
ui. ł potestate eoꝵ hominibꝰ euenire .s ea que decreti
stationẽ. recessum ue monstrari. ut aues seu p̃ter uo.¬

Expanded text:
et Iouialis stella per hos numet Iouialis stella per hos numset Iouialis soli per omnes, lune uero per plures, et Veneria lune per omnes, soli per plures numeros aggregatur. Hinc licet utraque benefica credatur, Iouis tamen stella cum sole accomodatior est <et> Veneris cum luna. Atque ideo uite nostre magis commodant, quasi luminibus uite nostre auctoribus numerorum ratione concorturnus ad solem, Mars aspiciat ad lunam. Ideo minus commodi uite humane estimantur, quasi cum uite auctoribus numeopes uel claritatem hominibus prestare credandebet pertinere tractatum, quia hic sufficit aperuisse rationem cur alia terribilis, alia salutaris existimetur. Et Plotinus quidem, in libro qui inscribitur Si faciunt astra, pronuntiat nihil ui uel potestate eorum hominibus euenire, sed ea quae decreti situm, stationem recessumue monstrari, ut aues, seu praeteruo
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs int̾ qu om̃ia quȩ sibi c̃uenient̃ uingunt᷑. ⁊ aptant᷑
tnplaris. quadruplus. quȩ ħ loco int̾im qͣsi nõa numeroꝵ
accipias uolo. In sequentib uͦ cũ de armonia celi loq̃mꝰ.
qͥd sint hii numeri. qͥd ue possint oportuniꝰ aꝑiemꝰ.
Mͦ ħ nosse sufficiat qͥa sine his num̃is nulla colligatio.
nulla pot̾ eẽ. concordia. Uitã uͦ ur̃am. p̃cipue sol⁊
luna modant᷑. Nã cũ sint caduicoꝵ corꝑũ ħ duo ꝓpͥa¬
sentire ł crescere estheticori .i. sentiendi natura de sole.
globositate. Sic utriꝰq luminis beneficio ħ nob̾ c̃stat
uita qua fruimꝰ. c̃uersatio tm̃ nr̃a ⁊ ꝓuentꝰ actuũ tã
ad ipsa duo lumina. quã ad .u. uagas stellas refertꝰ.
S harũ stellarũ alias int̾uentꝰ numeroꝵ quoꝵ supͣ
fecimꝰ m̃tionẽ cũ luminib bene uingit ac sociat alias
nullus applicat numi nexꝰ ad luminare igo ueneria

Expanded text:
quos inter omnia quae sibi conueniunt, iunguntur, aptantur, quos inter omnia quae sibi conueniunt, iunguntur, aptantur, triplaris, quadruplus. Quae hoc loco interim quasi nomina numerorum accipias uolo; in sequentibus uero, cum de harmonia caeli loquemur, quid sint hi numeri quidue possint opportunius aperiemus. Modo hoc nosse sufficiat quia sine his numeris nulla colligatio, nulla potest esse concordia. Vitam uero nostram praecipue sol et luna moderantur. Nam cum sint caducorum sentire uel crescere, ethicon, id est sentiendi natura, de sole,globositate. Sic utriusque luminis beneficio hec nobis constat uita, qua fruimur. Conuersatio tamen nostra et prouentus actuum tam ad ipsa duo lumina quam ad quinque uagas stellas refertur,  harum stellarum alias interuentus numerorum quorum supra fecimus mentionem cum luminibus bene iungit ac sociat, alias nullus applicat numeri nexus ad lumina. Ergo Veneria
Abbreviated transcription (Latin):
s humana ꝑsuasio ÷ quȩ stellis num̃os ⁊ fiomina fec̃.
N enĩ ait illa quȩ saturnia ÷. s quã in t̾ris saturnã
tis. adeo exp̃ssit in singłis nõa hec ñ ẽẽ inuenta nate
s hõinũ cõm̃to significatiõi distinctiois accomodata.
⁊÷ ex stellarũ colore. nã fulget iouis. rucilat martis.
alterũ ex cͣctu eoꝵ qui dohis stellis ad hõmũ uitam
mandee uolunt aduisa ł ꝓsꝑa. Nã plerũq de martis t̾ri¬
bilia. de iouis salutaria euenire diffiniunt. Causã si qͥs
forte altiꝰ querat. uñ diuinis maliuolentia ascribat᷑: ut
stella malefica eẽ. dicat᷑. sic̃ de martis ⁊ saturni stellis
exstimat᷑. aut cur notabilior benignitas iouis ⁊ ueneris
int̾ genethiologos habeat᷑. cũ sit diuinoꝵ una natura:
in mediũ ꝓferã rationẽ ap̃ unũ oĩno qđ sciã lectã. Nã
p̃holomeus in libris.iii. quos de armonia cõposuit pate¬
fec̃ causã ꝗ breuit̃ explicabo. Certi s̃ inqͥt numeri ꝑ

Expanded text:
 stellis numeros et nomina fecit. Non enim ait illa «quae Saturnia est» sed «quam in terris Saturniam tis»; adeo expressit in singulis nomina haec non esse inuenta naturae, sed hominum commenta significationi distinctionis accommoda.  alterum tractum est ex stellarum colore — nam fulget Iouis, rutilat Martis —, alterum ex tractatu eorum qui de his stellis ad hominum uitam manare uolunt aduersa uel prospera. Nam plerumque de Martis terribilia, de Iouis salutaria euenire definiunt. Causam si quis forte altius quaerat unde diuinis maliuolentia, ut stella malefica esse dicatur, sicut de Martis et Saturni stellis existimatur, aut cur notabilior benignitas Iouis et Veneris inter genethlialogos habeatur, cum sit diuinorum una natura, in medium proferam rationem, apud unum omnino, quod sciam, lectam. Nam Ptolemaeus in libris tribus quos De harmonia composuit patefecit causam, quam breuiter explicabo. Certi sunt numeri per
Abbreviated transcription (Latin):
xerit his u̾bis. Deinde subt̃ mediã fere regionẽ sol obtinet.
s ñ uaccat adiectio fere qua ħ ꝓñtiatio tẽpatur. Nã sol
.iiii. locũ obtinens. mediã regionẽ tenebit num̃o: spatio¬
one ꝑspecta.: regio solis ñ inuenit᷑ in medio spatio locata.
qr mag̃ ã sũmo ipse.: qͣm ab ipso recessit una pͦtremitas
qđ sine ulla disceptationis ambage: c̃õpendiosa ꝓbabit
assertio. Saturni stella quȩ sũma ÷ zodiacũ.xxx. annis
pagrat. sol mediꝰ anno uno. luna ultima uno m̃se ñ inte¬
gro. Tantũ gͦ int̾ ÷ int̾ solẽ ⁊ saturnũ. ꝗtũ int̾ unũ. ⁊ xxx.
ret totiꝰ a sũmo in imũ spacũ certã ex media parte di¬
uisionẽ. in solis regione ñ fieri. S qr hie de num̃o
loquebat᷑. in qͦ uẽ qui qͣtus ⁊ mediꝰ ÷ ĩdõ ꝓnĩtiaut¬

Expanded text:
xit his verbis: « Deinde de septem mediam fere regionem sol obtinet. » Sed non vacat adjectio qua haec pronuntiatio temperatur; nam sol quartum locum obtinens, mediam regionem tenet numero, sed noone perspecta, regio solis non inuenitur in medio spatio locata, quia magis a summo ipse quam ab ipso recessit ima postremitas: quod sine ulla disceptationis ambage compendiosa probabit adsertio. Saturni stella, quae summa est, zodiacum triginta annis peragrat, sol medius anno uno, luna ultima uno mense non integro. Tantum ergo interest inter solem et Saturnum quantum inter unum et ret totius a summo in imum spatii certam ex media parte diuisionem solis regione non fieri. Sed quia hic de numero loquebatur, in quo uere qui quartus et medius
Abbreviated transcription (Latin):
extrema uastitace denseta ÷. neo ult᷑ suꝑficiẽ qͣuis luce
penetrat᷑. hȩc lixet ⁊ ipsa finis fit. s liqͥdissimȩ lucis
⁊ ignis etherei. idõ quis densi corpꝰ sit ꝗ cet̾a celestia:
ut multo tm̃ t̾reno puriꝰ acceptȩ luci fit penetrabile
adeo ut eã rursꝰ de se emittat. nullũ tm̃ ad nos ꝑfe¬
rentẽ sensũ caloris. qͥa lucis radiꝰ cũ ad nos de origine
sua .i. de sole ꝑuenit naturã secũ ignis de qͦ nascit᷑
euchit. Cũ uͦ in lunȩ corpꝰ in fundit᷑ ⁊ igne resplen¬
det solã refundit claritatẽ ñ calor ẽ. Nã ⁊ speculũ
cũ splendorẽ de se ui oppositi eminꝰ ignis emittit solã
ignis similitudinẽ carentẽ sensu caloris ostendit:
Quẽ soli ordinẽ plato dedit ł eiꝰ auctores qͦs uͦ cicero
sequut᷑ .iiii. locũ globo eiꝰ assignau̾it. ł quȩ ratio ꝑsu

Expanded text:
extrema uastitate denseta est, nec ultra superficiem quauis luce penetratur; haec licet et ipsa finis sit, sed liquidissimae lucis et ignis aetherii, ideo, quamuis densius corpus sit quam cetera caelestia, ut multo tamen terreno purius, fit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se rursus emittat, nullum tamen ad nos perferentem sensum caloris: quia lucis radius, cum ad nos de origine sua, id est de sole, peruenit, naturam secum ignis de quo nascitur deuehit; cum uero in lunae corpus infunditur et inde resplendet, solam refundit claritudinem, non calorem. Nam et speculum, cum splendorem de se ui oppositi eminus ignis emittit, solam ignis similitudinem, carentem sensu caloris, ostendit. Quem soli ordinem Plato dederit uel eius auctores, quosue Cicero secutus quartum locum globo eius adsignauerit, uel quae ratio
Abbreviated transcription (Latin):
ti. qͥ p̃cesserat iouẽ. taurꝰ ueneri. qͣm mars sequebatur.
gemini mercurio pꝰ quẽ uenꝰ fuerat. deputati s̃. Notandũ
ħ loco qđ in genit̾a mundi. ł ipsa dei ꝓuidentia. uł
uetustatis ingenuĩ huc stellis ordinẽ dedit. quẽ plato
assignauit sꝑis carũ. ut eẽt. luna pͥma. sol scd̾if. suꝑ hõ
mercuriꝰ. uenꝰ qͣrta. hinc mars. inde iupit̾. ⁊ saturnꝰ
ultimꝰ. S sine huiꝰ tm̃ ratiõis patrocinio: ab unde plato¬
nicũ ordinẽ pͥor ratio cõmendat. Ex his q̃ de uerbis cice¬
ronis ꝓxime platis querenda ꝓposuimꝰ: qͣ licuit breui
ratio indubitata patefec̃ ⁊ de ipso sꝑarũ ordine qͦ diu̾si
senserint : ł qͥd int̾ eos dissension ẽ fecerit. quȩ ue mag̃ sit¬

Expanded text:
ti, qui praecesserat Iouem, Taurus Veneri, quam Mars sequebatur, ti, qui praecesserat Iouem, Taurus Veneri, quam Mars sequebatur, Gemini Mercurio, post quem Venus fuerat, deputati sunt. Notandum hoc loco quod in genitura mundi uel ipsa rerum prouidentia uel uetadsignauit sphaeris earum, ut esset luna prima, sol secundus, super hunc Mercurius, Venus quarta, hinc Mars, inde Iuppiter, et Saturnus ultimus. Sed sine huius tamen rationis patrocinio abunde Platonicum ordinem prior ratio commendat. Ex his quae de uerbis Ciceronis proxime praelatis quaerenda proposuimus, qua licuit breuitratio indubitata patefecit, et de ipso sphaerarum ordine quid diuersi senserint uel quid inter eos dissensionem fecerit quaeue mag
Abbreviated transcription (Latin):
diũ celi tenente horã fuisse mundi nascentis cancro ges-¬
tante tc̃ lunã. Post hc̃ sol cũ leone oriebat᷑. cũ mercurio
urgo. libra cũ uenere. mars erat in scorpio. sagutariũ
iupit᷑ obtinebat. in capͥcorno saturnꝰ meabat. Sic factũ ÷
ut singłi eoꝵ signoꝵ dnĩ eẽ. dicant᷑ in quib cũ mundꝰ
nasceret᷑ fuisse credunt᷑. S duob quid̃ luminib singła
tancũ signa in quib tc̃ fuerant assignauit antiqͥtas.
cancrũ lune. soli leonẽ. Quinq uͦ stellis p̃ter illa quibꝰ tẽ
inherebant .u. reliqͦ: sic adiecit uetustas. ut in assignan-¬
dis a fine pͥoris ordinis ordo scđs incipiet. Suꝑiꝰ enĩ diximꝰ
in capͥcorno saturnũ pꝰ oẽs fuisse. Ergo scda abiectio eũ
pͥmũ fec̃ qͥ ultimꝰ fuerat. Idõ aqͣriꝰ qͥ capͥcornũ seqͥtur sa¬
turno datꝰ. ioui qͥ ante sat̾nũ erat pisces dicant᷑. aries mar-¬

Expanded text:
dium caeli tenente, horam fuisse mundi nascentis, Cancro gesdium caeli tenente, horam fuisse mundi nascentis, Cancro gestante tunc lunam. Post hunc sol cum Leone oriebatur, cum Mercurio Virgo, Libra cum Venere, Mars erat in Scorpio, Sagittarium Iuppiter obtinebat, in Capricorno Saturnus meabat. Sic factum est ut singuli eorum signorum domini esse dicantur in quibus, cum mundus nasceretur, fuisse creduntur. Sed duobus quidem luminibus singula tantum signa in quibus tunc fuerant adsignauit antiquitas, Cancrum lunae, soli Leonem. Quinque uero stellis, praeter illa signa quibus tunc inhaerebant, quinque reliqua sic adiecit uetustas ut in adsignandis a fine prioris ordinis ordo secundus inciperet. Superius enim diximus in Capricorno Saturnum post omnes fuisse. Ergo secunda adiectio eum primum fecit qui ultimus fuerat; ideo Aquarius, qui Capricornum sequitur, Saturno datur; Ioui, qui ante Saturnum erat, Pisces dicantur; Aries Mar
Abbreviated transcription (Latin):
tio s diu̾soꝵ temꝑũ nocturna dim̃sio utrũq hemisꝑiũ
parib cque uicib annotaũ. ⁊ has ipsas .xii. partes signa
appellari maluer̃. certaq singłis uocabula gr̃a significati¬
oĩs adiecta s̃. Et qr signa g̃co nõe zodia ñ cupant᷑ : curtũ
ipsũ signoꝵ zodiacũ quasi signiferũ uocauer̃. hanc aũ
rationẽ. idẽ illi cur arietẽ cũ in sꝑa nicħ pͥmũ. nichq
ente die illo qͥ pͥmꝰ oiũ lux̃. id ÷ qͦ in hũc fulgorẽ celũ ⁊ ele¬
m̃ta purgata st̃. qͥ idõ mundi natał iure uocitat᷑: arietẽ
in medio cęlo fuisse. Et qr mediũ celũ qͣsi mundi uertex
÷: arietẽ ꝓpt̾ẽa pͥmũ int̾ om̃s habitũ. qͥ ut mundi caput
in exordio lucis apparuit. Subnectunt ȩciã causã. eurħ
ipsa .xii. signa assignata sint diu̾soꝵ numinũ potestati.
liunt enĩ in hac ipsa genit᷑a. mundi. ariete ut diximꝰ me¬

Expanded text:
tio, sed diuersorum temporum nocturna dimensio utrumque hemisphaerium tio, sed diuersorum temporum nocturna dimensio utrumque hemisphaerium paribus aquae uicibus adnotauit. Et has ipsas duodecim partes signa appellari maluerunt, certaque singulis uocabula gratia significationis adiecta sunt; et quia signa Graeco nomine ζῷδια nuncupantur, circum ipsum signorum zodiacum, quasi signiferum, uocauerunt. Hanc autem rationem iidem illi cur Arietem, cum in sphaera nihil primum nihilque ente die illo qui primus omnium luxit, id est quo in hunc fulgorem caelum et elementa purgata sunt, qui ideo mundi natalis iure uocitatur, Arietem in medio caelo fuisse, et quia medium caelum quasi mundi uertex est, Arietem propterea primum inter omnes habitum, qui ut mundi caput in exordio lucis apparuit. Subnectunt etiam causam cur haec ipsa duodecim signa adsignata sint diuersorum numinum potestati. Aiunt enim in hac ipsa genitura mundi, Ariete, ut diximus, me
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. cũ idẽ pͥmũ uas impleret᷑. duod ecimã partẽ cęli iđ
unũ sigñ eẽ. dixer̃. Itẽ scđ̾o uase ĩpleco ac mox retracto illud
simile qđ olĩ effusũ ꝑauerant iter̃ subdider̃. notato similit̃
loco qͥ emergebat. cũ scđm uas eet̃ impletũ. Et a fine pͥmi
signi usq ad locũ qͥ ad scđȩ aquȩ finẽ oriebat᷑: scđm signũ
notatũ ÷. Atq ita uicissi uasa mutando. ⁊ ꝑ singłas in-¬
fluentis aque partes. singłos sibi ascendentiũ celi partiũ
ad pͥmi signi exordia ꝑuentũ ÷: sine dubio iã diuisas
certisq sibi obseruationib ⁊ indiciis annotatas.xii. cȩli
partes tantȩ cõpotes machinatioĩs habuer̃. Qđ ñ una¬
nocte.s duab effectũ ÷. qr om̃e celũ una nocte ñ uoluit᷑
s ꝑ diẽ u̾titur pars eiꝰ media. ⁊ medictas reliqua ꝑ noctẽ.
Nec tñ celũ om̃e duarũ s ꝓximarũ noctiũ diuisit inspec¬

Expanded text:
batur cum idem primum uas impleretur, duodecimam partem caeli, id est batur cum idem primum uas impleretur, duodecimam partem caeli, id est unum signum, esse dixerunt. Item secundo uase impleto ac mox retracto illud simile quod olim effusum parauerant iterum subdiderunt, notato similiter loco qui emergebat cum secundum uas esset impletum, et a fine primi signi usque ad locum qui ad secundae aquae finem oriebatur, secundum signum notatum est. Atque ita uicissim uasa mutando, et per singulas influentis aquae partes singulos sibi ascendentium caeli partium rtes aqua, ad primi signi exordia peruentum est, sine dubio iam diuisas certisque sibi obseruationibus et indiciis adnotatas duodecim caeli partes tantae compotes machinationis habuerna, sed duabus effectum est, quia omne caelum una nocte non uoluitur, sed per diem uertitur pars eius media, et medietas reliqua per noctem. Nec tamen caelum omne duarum sibi proximarum noctium diuisit inspec
Abbreviated transcription (Latin):
uas suũ pͥstinũ foramine pͥus clauso refusa ÷ ⁊ de duob
illis minoris capacitatis alterũ subiecer̃ pleno. alt̾m iuxta
erpeditĩ p̃paratũq posuer. His p̃paratis: nocte alia in illa
iã celi parte ꝑ quã solẽ ⁊ lunã ⁊ qͥnq uagas meare diu¬
turna obseruatiõe didicerant: ꝗq postea ⁊ odiacũ uocauer.
iscensurũ obseruauer̃ sidus. cui postea nom̃ arietis adidider̃
Huiꝰ incipiente ortu.: statĩ subiecto uasi suꝑposite aque fluxũ
acder̃. Qd ubi cõpletũ ÷ mox eo sublato effusoq alterũ
simile subiecer. Certis signis obseruatis ac memorit᷑ anno¬
tans. int̾ eiꝰ loci stellas qui orebat᷑ cũ pͥmũ us cc̃ impletũ
intellentes qđ eo tpr quo totiꝰ aquȩ duodetima pars flux̃
pars cęli duodecima ẽscendit. Ab illo loco gͦ qͦ oririri inci-¬
piente a qua in pͥmũ uas cep̃ influere usq ad locũ qͥ orie¬

Expanded text:
uas suum pristinum, foramine prius clauso, refusa est; et de duobus uas suum pristinum, foramine prius clauso, refusa est; et de duobus illis capacitatis minoris alterum subiecerunt pleno, alterum iuxta expeditum paratumque posuerunt. His praeparatis, nocte alia, in illam iam caeli parte per quam solem lunamque et quinque uagas meare diuturna obseruatione didicerant quamque postea zodiacum uocauerunt, ascensurum obseruauerunt sidus, cui postea nomen Arietis addiderunt. Huius incipiente ortu, statim subiecto uasi superpositae aquae fluxum dederunt. Quod ubi completum est, mox eo sublato effusoque, alterum simile subiecerunt, certis signis obseruanter ac memoriter adnotatis inter eius loci stellas qui oriebatur cum primum uas esset impletum, intelligentes quod, eo tempore quo totius aquae duodecima pars fluxit, pars caeli duodecima conscendit. Ab illo ergo loco quo oriri incipiente aqua in primum uas coepit influere usque ad locum qui orie
Abbreviated transcription (Latin):
erat in modũ depsẏare foratꝰ illud qđ erat integrũ: uacu¬
i subiecer. pleno aque alt̃o suꝑposito.s. meatu ante mu¬
nito. ⁊ qlibet de infixis una darissimã stellã. lucideq
notabilẽ orientẽ obscruauer. Quȩ ubi pͥmũ ccpit emerge¬
re. mox munitiõe subducta. ꝑmiser̃ subiecto uasi aquã
suꝑioris influere. Fiuẽq in noctis ipsiꝰ ⁊ sequentis dici si¬
nẽ atq usq ad pͥncipiũ noctis scđe. ꝗdu eadẽ stella ad
ortũ rursus reuertit᷑. Quȩ ubi apparere uix cȩpit. mor
aqua quȩ influebat amota ÷. Cũ gͥ obseruate stelle
itus ac redit᷑ integrã significaret celi conuersionẽ. iñsurã
sibi ccli in aque de illo fluxii suscepte quantitate posuer̃
Hac gͦ in partes equas .xii. sub fida dim̃sione diuisa: alia
duo huiꝰ capacitatis ꝑcurata s̃ uasa. ut singła tantũ sin¬
głas de illis.xii. partib ferrent. totaq rursus aqua in

Expanded text:
erat in modum clepsydrae foratus, illud quod erat integrum uacuerat in modum clepsydrae foratus, illud quod erat integrum uacuum subiecerunt, pleno aquae altero superposito, sed meatu ante munito, et quamlibet de infixis unam clarissimam stellam lucideque notabilem orientem obseruauerunt. Quae ubi primum coepit emergere, mox, munitione subducta, permiserunt subiecto uasi aquam superioris influere, fluxitque in noctis ipsius et secuti diei finem, atque in id noctis secundae quamdiu eadem stella ad ortum rursus reuertitur. Quae ubi apparere uix coepit, mox aqua quae influebat amota est. Cum igitur obseruatae stellae itus ac reditus integram significaret caeli conuersionem, mensuram sibi caeli in aquae de illo fluxu susceptae quantitate posuerunt. Hac ergo in partes aequas duodecim sub fida dimensione diuisa, alia duo huius capacitatis procurata sunt uasa ut singula tantum singulas de illis duodecim partibus ferrent, totaque rursus aqua in
Abbreviated transcription (Latin):
celũ scrutari ⁊ metiri ausos. pꝰꝗ ꝑpetue apđ se serenitatis
obseqͥo. celũ sẽꝑ suspectu lib̾o intuentes. dep̃hender̃ uni¬
uersis ł stellis ł sidĩb infiris cęlo: solas cũ sole ⁊ luna
qͥnq stellas uagari. nec has tiñ ꝑ om̃s cęli partes passi
ac sine certa erroris sui lege discurrere. ñꝗ deniq ad
septẽtrionalẽ uerticẽ deuiare. ñꝗ ad australis poli
imaꝰ mergi: si int̾ uniꝰ obliqui cirei limitt̃ om̃s hab̾e dis¬
cursꝰ. nec om̃s tiñ ire parit̃ ac redire.s alias aliis ad
eundẽ locũ ꝑuenire tẽꝑib. rursũ ex his alias accede. retro
⁊ diuisionib annotare. ut certa eeñt locoꝵ nẽa. in qͥb
cas morari. ł de quib exisse. ad quȩ ue rur s c̃e. uentãs
sibi inuicẽ nuntiarent. et ad posteros noscenda trans¬
mitterent. Duob gͥ uasis eneis p̃paratis. quoꝵ alti fundꝰ

Expanded text:
caelum scrutari et metiri ausos, postquam, perpetuae apud se serenitatis caelum scrutari et metiri ausos, postquam, perpetuae apud se serenitatis obsequio caelum semper suspectu libero intuentes, deprehenderunt, uniuersis uel stellis uel sideribus infixis caelo, solas cum sole et luna quinque stellas uagari, nec has tamen per omnes caeli partes passim ac sine certa erroris sui lege discurrere, numquam denique ad septentrionalem uerticem deuiare, numquam ad australis poli ima demergi, sed intra unius obliqui circi limitem omnes habere discursus, nec omnes tamen ire pariter ac redire, sed alias aliis ad eundem locum peruenire temporibus, rursum ex his alias accedere, retro et diuisionibus adnotare, ut certa essent locorum nomina in quibus eas morari uel de quibus exisse ad quaeue rursus esse uenturas et sibi in uicem nuntiarent et ad posteros noscenda transmitterent. Duobus igitur uasis aeneis praeparatis, quorum alteri fundus