comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ salutis alia ad ministratioĩs. alia ex¬
ercitatioĩs. Prima ad remediũ. scd̃a
ad officiũ. t̾cia ad exerciciũ. E illa qͥdẽ
q̃ ad ministratiõis siue p̃paratiõis sũt.
sacͤm̃ta st̃. n que cirea ordines ꝯsid̾an¬
tur. qualia st̃ indum̃ta sacͤ ⁊ uasa:
ca ipsos ordines ꝯsiderant᷑. diuisim
u̾sa ħ qͣsi quedã instrum̃ta p̾missa st̃.
subsequent̃ tractari ex posct̃. Et pͥmũ
sic̃. dictũ ẽ de dicatiõe eccł̃e. qͣsi de pͥ¬
mo baptismate qͦ ipsa qͦdãmͦ eccła bap¬
titat᷑ pͥmũ. ut in ea pꝰmodũ homines
ad salutẽ regen̾andi baptizent᷑. Qua¬
si enĩ pͥmũ sacm̃tũ in baptismo cog¬
noscitur. ꝑ qd̃ fideles om̃s int̾ m̃bra

Expanded text:
e salutis, alia administrationis, alia exercitationis: Prima ad remedium, secunda ad officium, tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt circa ordines considerantur, qualia sunt indumenta sacra et vasa, ca ipsos ordines considerantur, divisim versa, haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum, sicut dictum est, de dedicatione ecclesiae quasi de primo baptismate, quo ipsa quodammodo ecctizatur, ut in ea postmodum homines ad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum sacramentum in baptismo cognoscitur, per quod fideles omnes inter membra
Abbreviated transcription (Latin):
tifex transiens ꝑmediã eccłam ⁊ can¬
aut̃ ꝑactis pontifex se ad orationẽ
ꝯfert. petens ut om̃s qͥ eandẽ domũ
orat᷑i intͣuerint: exauditos ẽẽ se gau¬
deant. Complet a itaq expiatiõe ꝯũ¬
titur ad altare. incipiens antiphonã.
Introibo ad altare dĩ. cũ ipso psalmo.
ꝯ qd̾ reliquum ẽ de aqͣ purificati¬
oĩs ad basim altaris effundit. Deinde
ipsum altare linteo extergit᷑. ⁊ pon¬
tifex incensum defert suꝑ illd̃. pꝰ ea
facit crucẽ in medio altaris. ⁊ ꝑ .iiii.
angłos eiꝰ de oleo sc̃ificato. Deinde
ꝑ singlos figͣate. Reu̾sus deinde it̃m
ad altare accensũ thus suꝑ illd̾ offert.
in modũ crueis. ⁊ sic ꝑacta deniq ꝯ¬
secratiõe ipsũ altare albis uelamini

Expanded text:
tifex, transiens per mediam ecclesiam et cantifex, transiens per mediam ecclesiam et canautem peractis, pontifex se ad orationem confert, petens ut omnes qui eamdem domum oraturi intraverint, exauditos se esse gaudeant. Completa itaque expiatione, convertitur ad altare incipiens antiphonam: Introibo ad altare Dei ; cum ipso psalmo; et quod reliquum est de aqua purificationis ad basim altaris effundit. Deinde ipsum altare linteo extergitur, et pontifex incensum defert super illud. Postea facit crucem in medio altaris et per quatuor angulos ejus, de oleo sanctificato. Deinde per singulos figuratae. Reversus deinde iterum ad altare accensum thus super illud offert in modum crucis, et sic peracta denique consecratione ipsum altare albis velamini
Abbreviated transcription (Latin):
Tercia demũ uice reserato ostio intrat
Pax huic domui. deinde cũ sac̃dotib
⁊ leuitis ⁊ cłicis ad orationẽ ꝓst̾nit᷑.
pletis incipit de sinistro angło basi¬
lice ab oriente ꝑ pauim̃tũ scrib̾e
alfabetũ usq in sinstrũ angłm occi¬
dentis atq it̾m a dextro angło ori¬
entis usq in sinistrũ angłm occidẽ¬
tis: De hinc ad altiora ꝯscendit.⁊ stãs
inadiutoriũ inuocat dicens. Ds̃ in adiu¬
torium meũ intende. ꝯplens u̾sũ cũ gła.
sine alła. Lost ħ aqͣ. benedicit. salẽ ⁊ ci¬
nerẽ admiscens n faciens ter sigñ cru¬
cem ꝑ quatuor cornua altaris. Inde
uenit ante altare ⁊ cireuiens asꝑgit
illud septẽ uicib asꝑsorio facto de yso¬
po.Circuit dehinc ter totã eccłam ĩ¬
trinsecus asꝑgens parietes ipsiꝰ eadẽ
aqͣ faciens ħ ⁊ t̾uio. Int̾im uͦ cantat᷑
psalmꝰ exurgat d̾s ẽ antiphona. Can¬
tat᷑ ñ antiphona qͥ habitat in adiuto¬
rio altissimi. Circuit int̾im ipse pon¬

Expanded text:
Tertia deinde vice reserato ostio, intrat ns: « Pax huic domui . » Deinde cum sacerdotibus et levitis et clericis ad orationem sternitur,pletis, incipit de sinistro angulo basilicae ab oriente per pavimentum scribere alphabetum usque in dextrum angulum occidentis, atque iterum a dextro angulo orientis usque in sinistrum angulum occidentis. Dehinc ad altiora conscendit; et stans adjutorium invocat, dicens: Deus in adjutoriusine Alleluia. Post hoc aquam benedicit, salem et cinerem admiscens, et faciens ter signum crucem per quatuor cornua altaris. Inde venit ante altare, et circuiens aspergit illud septem vicibus, aspersorio facto de hyssopo. Circuit dehinc totam Ecclesiam, intrinsecus aspergens parietes ipsius eadem aqua faciens hoc et tertio. Interim vero cantatur psalmus: Exsurgat Deus , cum antiphona. Cantatur etiam antiphona: Qui habitat in adjutorio Altissimi . Circuit interim ipse pon
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ significat torquẽ aureã quam
solebant ligitime certantes acciꝑe.
Circło aut̃ qͦ hum̃i ꝯfringunt᷑. timor
n disciplina dñi intelligr̃. qͦ se ⁊ subdi¬
tos sibi reg̾e debent. E duas uͦ lineas
ex utraq parte .i. ante n retͦ a sũmo
deorsum pendentes. p̾̃dicatio utriꝰq
testam̃tił dilectio dĩ  ꝓximi sigatur.

Expanded text:
od significat torquem auream, quam solebant legitime certantes accipere. Circulo autem quo humeri constringuntur, timor et disciplina Domini intelligitur, quo se et subditos sibi regere debent. Per duas vero lineas ex utraque parte, id est, ante et retro a summo deorsum pendentes; praedicatio utriusque Testamenti, vel dilectio Dei et proximi figuratur.
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͥuamꝰ De his que isbilit̃ aguit̃ ĩ ea
rimum pontifex aquã benedieit
tipiẽ sal ad miscrns. deinde eccłam
ipsam extrinsecus ter guando. asꝑgit
cleto ⁊ popło subseq̃nte. Int̾m uͦ in cir¬
sacͣm̃ti figurã clausam ẽẽ oportet. ꝑ¬
cutit uirga pastorali suꝑ liminare ipsiꝰ

Expanded text:
 II. De his quae visibiliter aguntur in ea. Primum pontifex aquam benedicit, typicum sal admiscens, deinde Ecclesiam ipsam extrinsecus ter gyrando aspergit, clero et populo subsequente. Interim vero in cirsacramenti figuram clausam esse oportet percutit virga pastorali superlimin
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥs fr̃ĩs uxorẽ duxerit in ꝯiugñ
anachema sit. Siqͥs nou̾cam au
nurũ suam duxerit: anathema sit.
Siqͥs de ꝓͥa cognatione ł qͣm cogna
habuit duxerit in ꝯiugiũ anathema
sit. Peda ĩ historia angloꝵ.xxxiiii.u
gulas sorores uxores acciꝑe q̃ sti
Neqͣqͣm enĩ in sacͥs eloqͥis inuenis
aunilege scͥptũ ẽ. Turpitudinẽ patͥs
i ñ reuelab̾. Neq enĩ turpitudinẽ pa

Expanded text:
is fratris uxorem duxerit in conjugium, anathema sit. Si quis novercam aut nurum suam duxerit, anathema sit. Si quis de propria cognatione vel quam cognatus habuit duxerit in conjugium, anathema sit. Beda in Historia Anglorum. Interrogulas sorores uxores accipere, quae sunt Nequaquam enim in sacris eloquiis invenitur quia scriptum est: Turpitudinem patris tui non revelabis. Neque enim turpitudinem pa
Abbreviated transcription (Latin):
caro fiunt qͦmͦ pot̾it aliqͥs eoꝵ ꝓpinquus
ꝑtin̾e uni si ñ ꝑtineat alt̾i. Qđ mini¬
me fieri posse eredendũ ẽ. nã uno de¬
functo insuꝑstite affinitas ñ delet᷑ nec
alia copła ꝯuigał affinitatẽ pͥoris coplẽ

Expanded text:
caro fiunt, quomodo poterit aliquis eorum propinquius pertinere uni, si non pertineat alteri, hoc minime fieri posse credendum est. Nam uno defuncto in superstite affinitas non deletur, nec alia copula conjugalis affinitatem prioris copulae
Abbreviated transcription (Latin):
regoriꝰ serius seruoꝵ di uenerio
caralitano. fr̃nitatis tuȩ studiose
sagacitati fr̃ amande qͣs debeo refero
lidisti me. Unde placide ad inqͥsita
respondeo. Sedẽ apłicã ꝯsulere decre¬
iusti. simulier copła nuptiali extͣneo
uiro iuncta cognationi eiꝰ ꝑtineat. si
eo defuncto cognatio maneat eadem
ł si sub alio uiro cognatiõis uocabula
dissoluant᷑ ł si suscepte soboles possit
legitime ad pͥoris uiri cognatiois tͣnsi¬
re copłam. Est enĩ u̾bĩ dñi ualidũ:
forte. ẽ durabile. est. ꝑseuerabile. ẽ ĩ¬
mutabile. ẽ ñ mom̃taneũ ñ tͣnsitoriũ.

Expanded text:
regorius, servus servorum Dei, Venerio Caralitano. Fraternitatis tuae studiosae sagacitati, frater amande, quas debeo refero cundum reddidisti me. Unde placide ad inquisita respondeo. Sedem apostolicam consulere decrevisti, si mulier copula nuptiali extraneo viro juncta, cognationi ejus pertineat, si eo defuncto cognatio maneat eadem, vel si sub alio viro cognationis vocabula dissolvantur, vel si susceptae soboles possint legitime ad prioris viri cognationis transire copulam. Est enim verbum Domini validum et forte, est durabile, est perseverabile, est immutab
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾is ẽ innat᷑a scĩficat᷑. qđ cͥminis ẽ in
culpa excusat᷑. Propt̾ea xͥana religio
ꝯcedẽ ñ debet cũ adiudiciũ eiꝰ ꝑuen̾it¬
qđ extͣ ipsã qͥdẽ potuit inchoari .s in

Expanded text:
generis est in natura sanctificatur, quod criminis est in generis est in natura sanctificatur, quod criminis est in culpa excusatur. Propterea Christiana religio concedere non debet cum ad judicium eju extra ipsam quidem potuit inchoari, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
luerĩt cũ aliis matͥmonio copłari. Põt
aũ q̃ri si ꝯtingat eũ qͥ pͥor adfidẽ ueñ
ꝯiugalẽ copłam ñ misse. donec eu̾ alt̾
qͥmninfidelitate remanserat subseqͣt᷑
qͥd eccła de hꝰmodi face̾ debeat. S du¬
biũ ñ ẽ tales pꝰqͣm in fide unũ facti
fuerint si ꝯtin̾e̾ noluerint in idipsũi
redire deb̾e ac denuo xͥana deuotiõe
ꝯuenire ad pͥoris matͥmonii qd̃ ñ sine
creatoris institutioẽ inierant debi
qͥ minfidelitate remansit cũ ipso cui
se nexu ad ult̾ino iunxerat ad fidẽ
parit᷑ subseqͥt᷑ utr̃u eccła tolerare debeat
ut pꝰ fidẽ susceptã simul maneant. qͥ
in infidelitate positimale iuncti fuert̃
si eadẽ grã int̾ueniente ⁊ uet̾a oĩa de¬
lente nicħ impedit qͥ bene inxͦ simul
ꝑmaneant qͥ extͣ fidẽ xͥ male sociati
t̾ant si forte simul ambo ad fidẽ ueni¬
ant utr̃u eccła eiꝰm̃i copłam tolerare
culpam delet ñ nat᷑am. In baptismo qđ

Expanded text:
cum aliis matrimonio copulari. Potest autem quaeri si contingat eum qui prior ad fidem venit conjugalem copulam non inisse, donec eum alter qui in infidelitate remanserat subsequatur, quid Ecclesia de hujusmodi facere debeat. Sed dubium non est tales postquam in fide unum facti fuerint si continere noluerint in ipsum redire debere, ac denuo Christiana devotione convenire ad prioris matrimonii quod non sine Creatoris institutione inierant debiqui in infidelitate remansit cum illo cui se nexu adulterino junxerat ad fidem pariter subsequatur, utrum Ecclesia tolerare debeat ut, post fidem susceptam, simul maneant, qui in infidelitate positi male juncti fuerunt. Sed eadem gratia interveniente et vetera omnia diluente, nihil impedit quin bene in Christo simul permaneant, qui extra fidem Christi male sociati terant, si forte simul ambo ad fidem veniant, utrum Ecclesia ejusmodi copulam tolerare culpam delet, non naturam. In baptismo quod
Abbreviated transcription (Latin):
adħ patit᷑. ut de infideli faciat fidelẽ
siue faciat siue ñ faciat qͣntũ inse est
lucͣ t᷑ aĩam fr̃ĩs sui ⁊ ĩplet opꝰ pietatis.
Si aũ pati ñ uult detestans infideli tat̾ẽ
ẽ qͥ fidẽ respuit cuiꝰ culpa soluit ius
matͥmonii ita ut iã exig̾e̾ iute ñ pos¬
sit. qđ si exiget᷑ sine inuiria negare
posset. Culpa qͥppe infideł fidelẽ a de¬
bito soluit sic̃ e ꝯtͣrio iusticia fideł
infidelẽ debito astringit. Itaq ñ pec¬
cat fideł si alt̾i se ꝯuingit. qm̃ aiure
matͥmonii adu̾sus infidelẽ solutꝰ ẽ
nã societatẽ ñ appetit quẽ adhuc ius
matͥmonii ⁊ debitũ ꝯiugal fedis er¬
ga fidelẽ astringit. G ñ põt adult̾iũ
si alt̾icopłat᷑. Ppt̾ea si fideł ⁊̃ ab eo
qđ licet ꝓ ꝑicło ꝓximi uitando se
tenꝰ cogi põt. qri ñ debiti opꝰ ẽ. s carita¬
tis officiũ sic̃ dic̃ beatꝰ augꝰtinꝰ in libͦ

Expanded text:
hoc patitur, ut de infideli faciat fidelem, sive faciat sive non faciat, quantum in se est lucratur animam fratris sui, et implet opus pietatis. Si autem pati non vult detestans infidelitatem ejest qui fidem respuit, cujus culpa solvit jus matrimonii, ut jam exigere jure non possit, quod si exinon posset. Culpa quippe infidelis fidelem a debito solvit, sicut econtrario justitia fidelis infidelem debito astringit. Itaque non peccat fidelis si alteri se conjungit, quoniam a jure matrimonii adversus infidelem solutus est; nam societatem non appetit, quem adhuc jus matrimonii et debitum conjugalis foederis erga fidem astringit. Ergo non potest adulterius si alteri copulatur. Propterea si fidelis etiam ab eo quod licet pro periculo proximi vitando se tenus cogi potest; quia non debiti opus est, sed charitatis eff
Abbreviated transcription (Latin):
ruo gͣdu suꝑiorilinea ꝯtinent᷑
pat̾ ꝯ mat᷑ inferiori filiꝰ. filia Suib
nulle alie ꝑsone iungunt᷑. Scd̃o gͣdu
ꝯtinent᷑ suꝑiori linea. auus. auia. in¬
tam ex patre qͣm ex matre accipiunt᷑.
inipso ordine dupplieant᷑. Iste ꝑsone¬
in scdo gͣdu iõ dupplices appellant᷑. qr du¬

Expanded text:
mo gradu superiori linea continentur, pater et mater, inferiori filius et filia. Quibus nullae aliae personae junguntur. Secundo gradu continentur superiori linea avus et avia; intam ex patre quam ex matre accipiuntur., ipso ordine duplicantur. Illae personain secundo gradu, ideo duplices appellantur, quia du
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliis gͣdib qͣm scͥpta ẽ nec aliis uo¬
cabulis declarari põt. Sexto gͣdu ue¬
niunt supͣ tͥauus triauia. Infra tͥnepo
trineptis. Ex obliqͦ frĩs ⁊ sororis ad ne¬
pos ad neptis. fr̃s patrueł. sorores ma¬
truel amitini amitine. consobrini ꝯ¬
sobrine. patriu magni amite magne
auuncłi magni mat̾t̾e magne. nepos
neptis ꝓͥoris consobrim filiꝰ ł filia qͥ
consobrini appellant᷑. Quib ex lat̾e
mat̾tẽ filiꝰ ł filia. ad patruus ad am¬
ta. hi st̃ ab aui pat̾ni fr̃ ⁊ soror ab auũ¬
culus abmat̾tera. hi st̃ ab auiȩ pat̾nȩ
qͦ explanari ampliꝰ ñ posst̃. qͣm ipse au¬
ctor disseruit. Septimo gͣdu qͥ st̃ cog¬
nati rectalinea supͣ infraq pͥoris nõib
ñ appellant᷑. s extͣnsu̾sa linea ꝯtinent᷑
fr̃is sororis ad nepos ad neptis. consobri¬

Expanded text:
nec aliis gradibus quam scripta est, nec aliis vocabulis declarari potest. Sexto gradu veniunt supra tritavus tritavia. Infra trinepos trineptis. Ex obliquo fratris et sororis adnepos adneptis. Fratres patruelis et sorores matruelis, amitini amitinae, consobrini, consobrinae; patrui magni, amitae magnae; avunculi magni, materterae magnae nepos, neptis: propioris consobrini filius vel filia, qui consobrini appellantur, quibus ex latere promaterterae filius vel filia, adpatruus adamita. Hi sunt abavi paterni frater et soror, abavunculus, abmatertera. Hi sunt abaviae paternae quoque explanari amplius non possunt, quam ipse auctor disseruit. Septimo gradu qui sibi sunt cognati, recta linea supra infraque propriis nominibus non appellantur, sed ex transversa linea continentur fratris, sororis, adnepos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uult fidi lib̾tate derelinqͥt. aliã ficdͥs¬
lem ducit. Por se sp̃tã uidens alt̾i nu¬
bit ad ult̾ino nexu se illigans. Conting
pꝰea ut cõpuncta infidelitatẽ suã hor¬
rere incipiat. ad fidẽ ueniat xͥana es¬
ficiat᷑. Quid de hac muliere faciend
ẽ : Contine̾ ñ põt. Et postulat ab ecel
ut aut suũ uirũ recipiat. aut alt̾i nu¬
b̾e ꝯcedat᷑. Quid illi dicet eccła : Si ui¬
rũ suũ illi reddit. soluit matͥmoniũ¬

Expanded text:
libertate derelinquit; aliam fidelem ducit, prior se spretam videns alteri nubit, adulterino nexu se alligans. Contingit postea ut compuncta, infidelitatem suam horrere incipiat, ad fidem veniat, Christiana efficiatur, quid de hac muliere faciendum est? Continere non potest. Expostulat ab Ecclesia ut aut virum suum recipiat, aut alteri nubere concedatur. Quid illi dicet Ecclesia? Si virum suum illi reddit, solvit matrimoniu
Abbreviated transcription (Latin):
Uan tẽ reu̾tat᷑. Alie qͦ muli¬
eres siue uiri in infidelitate ꝯsti¬
tuti quaꝵ matiti ⁊ quoꝵ uxores iã ad fi¬
dẽ tnsier̃t ⁊ ipsis derelictis cũ alus fide¬
lib ꝯuigia iniert. ħ cognito ad fidẽ xͥa¬
uã uenire ꝑtimescant. ⁊ subseqͣt᷑ ꝑdi¬
cio multoꝵ. dũ fidẽ fugiunt. qi ꝯtinen¬
tes eẽ ł nolunt ł ñ posst̃. P ostremo si
mulier ista pꝰ ꝑceptã grãm baptismi
de pͥori pecc̃o abiudicat᷑ uidet᷑ ĩꝑfecta
fuisse grã : ñ totũ qd̾ p̃cedebat incul¬
pa lauachro regen̾atiõis ablutũ nec
uerũ iã ẽẽ qi uet̾a tͣnsiert̃ ⁊ noua facta

Expanded text:
atem revertatur; aliae quoque mulieres sive viri in infidelitate constituti, quarum mariti et quorum uxores jam ad fidem transierunt, et ipsis derelictis cum aliis fidelibus conjugia inierunt, hoc cognito ad fidem Christianam venire pertimescant, et subsequatur perditio multorum dum fidem fugium, quia continentes esse vel nolunt vel non possunt. Postremo si mulier ista post perceptam gratiam baptismi de priori peccato abjudicatur, videtur imperfecta fuisse gratia; et non totum quod praecedebat in culpa lavacro regenerationis ablutum; nec verum jam esse, quod vetera transierunt et nova facta
Abbreviated transcription (Latin):
dupplicant᷑. Tercio gͣdu ueniunt supͣ
pauus ꝑauia. Infra ꝓnepos pneptis
Exobliqͦ fr̃s sororisq filius ł filia.
gͣdu ueniunt supͣ abauus n abauia.
Infra abnepos abneptis. Ex obliqͦ frĩs
patrueł .i. patrui filiꝰ ł filia. ꝯsobrinus
consobrina .i. auuncłi ⁊ mat̾t̾e filiꝰ ł
filia. Amitinꝰ amitina .i. amite filiꝰ ł
filia. Itẽq consobrini qͥ ex sororib du¬
ab nascunt᷑. Quib ac crescit patruns
magnꝰ amita magna .i. aui pat̾ni fr᷑ n
soror. aiuiculus magnꝰ mat̾t᷑a magna
.i. auiȩ tam pat̾ne qͣm mat̾ne soror ⁊ fr̃.
QIuinto gͣdu ueniunt supͣ qͥdẽ aitauus
attauia. Infra adneptos ad neptis. Ex
obliqͦfrĩs ⁊ sororis ꝓnepos ꝓneptis fr̃s
patrueles. sorores patrueles. amitini
amitine. consobrini consobrine. filius
ł filia. pͥ consobrinꝰ consobrina .i. pa
trui magni amite magne. auunculi

Expanded text:
cantur. Tertio gradu ueniunt supra proauus proauia: infra pronepos proneptis: ex obliquo fratris sororisque filius filia, gradu ueniunt supra abauus abauia: infra abnepos abneptis: ex obliquo fratrpatruelis, id est patrui filius filia, consobrinus consobrina, id est auunculi et materterae filius filia, amitinus amitina, id est amitae filius filia: itemque consobrini, qui ex duabus sororibus nascuntur. Quibus adcrescit patruus magnus amita magna, id est aui paterni frater et soror: auunculus magnus matertera magna, id est auiae tam pateQuinto gradu veniunt supra, atavus atavia, infra adnepos adneptis. Ex obliquo fratris et sororis, pronepos proneptis fratres patrueles, sorores patruelis, amitini, amitinae, consobrini consobrinae, filius vel filia. Propius consobrinus consobrina, id est patrui m
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ eligat ñ iam tenet᷑ debito. pͥoris so¬
cietatis cuiꝰ ius solutũ ẽ ꝓpt̾ iniuriã cre¬
atoris. Que uideł inuiria creatoris ñ
solũ tẽ excusat fidelẽ. qñ abinfideli ꝓpt̃
d̾m dimissus alt̾i sine culpa ꝯuingitur.
S tc̃ ⁊̃ excusat qñ ipse fideł magis soci¬
etatẽ fidelẽ eligens infidelẽ oohabita¬
re qͥdẽ uolentẽ s fidẽ reciꝑe renuen¬
tẽ xͥana deuotiõe detestat᷑. Siue enĩ
discedat siue mane eligat. infidel

Expanded text:
societatis, cujus jus solutum est propter injuriam Creatoris. Quae videlicet injuria Creatoris non solum tunc excusat fidelem, quando ab infideli propter Deum dimissus alteri sine culpa conjungitur; sed tunc etiam excusat quando ipse fidelis magis societatem fidelem eligens infidelem cohabitare quidem, volentem, sed fidem recipere renuentem Christiana devotione detestatur. Sive enim disc
Abbreviated transcription (Latin):
giũ illd̾ s ñ ratũ adfirmaũ. Et simili mͦ
qͥ dix̃ inuiriã creatoris uis matͥmonii sol¬
u̾e matͥmoniũ illie ẽẽ nuis ħe asseruit.
Quod utiq uis firmũ staret ⁊ ñ sine pec¬
cato negaret᷑ si ñ maiori causa suꝑueni¬
ente solu̾et᷑. Si enĩ pͥ  ibi nullũ ius fuit
qͥd necesse erat tantoꝑe excussare eos qͥ
se abillo uire ꝑsoluendo subtͣxert̃. si
culpandus uidebat᷑. ̃ ille qͥ dimissusẽ
sine caiusa dimittet. ñ iure accusaret᷑
sine causa om̃o negari ñ potuit. Debet
enĩ uir uxori ⁊ uxor uiro ut alt̾ ab alt̾o
ñ discedat.  si forte discesserit alt̾. ille
qͥ deserit᷑ ꝯiugii tñ ius ⁊⁊ debitũ inuio¬
latũ custodiat. S ẽ causa dĩ maior ad¬
u̾sus qͣm nulla stare debet causa. ħcũ
leditur ꝯtͣ eam nulli aliqͥd debet᷑. In
oĩ causa ius suũ ꝑdit. qͥ huic causead¬
u̾sat᷑. Sub illa ⁊ sccłm illã q̃dã debemꝰ:¬

Expanded text:
. Et simili modo qui dixit injuriam Creatoris jus matrimonii solvere, matrimonium illic esse et jus habere asseruit. Quod utique jus firmum staret et non sine peccato negaretur, si non majori causa superveniente solveretur. Si enim prius nullum jus ibi fuit, quid necesse erat tantopere excusare eos qui se ab illo jure persolvendo subtraxerunt? Si culpandus videbatur etiam ille qui dimissussine causa dimitteret non jure accusaretur? sine causa omnino negari non potuit. Debet enim vir uxori et uxor viro, ut alter ab altero non discedat; et si forte discesserit alter, ille qui deseritur, conjugii tamen jus et debitum inviolatum custodiat. Sed est causa Dei major adversus quam nulla stare debet causa. Haec cum laeditur, contra eam nulli aliquid debetur. In omni causa jus suum perdit qui huic causae adversatur; sub illa et secundum illam quaedam debem
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sationẽ bonã illiꝰ necessariã eẽ adħ ut
nentes ñ scĩficant ꝗͣuis ꝑ illoꝵ minist̾i¬
ũ ad alioꝵ scĩficationẽ sacͣm̃ta fiant
Sic gͦ dicimꝰ ⁊ de ꝯiugii sacͣm̃to qi scdm
aliqͥd ap̃ illos recte uerũ siue ratũ siue

Expanded text:
sationem bonam illius necessariam esse ad hoc ut nentes non sanctificant, quamvis per illorum ministerium ad aliorum sanctificationem sacramenta fiant. Sic ergo dicimus et de conjugii sacramento; quia secundum aliquid apud illos recte verum sive ratum sive
Abbreviated transcription (Latin):
ł abinfideli dñs ñ ꝓhibet qi ñ ẽ iniꝰta
corã eo. s. apłs ꝯsilio caritatis ñ solũ
b colligati difficillime ab infidelita¬
te resoluant᷑. Itaq ad ult̾iũ cõmittit
infidet᷑ si alt̾i se sociat. qr adebito
pͥoris paeti solutꝰ t̃ ẽ. S dicis. Ecce insi

Expanded text:
 ab infideli Dominus non prohibet, quia non est injusta coram eo. Sed Apostolus consilio charitatis non solum lterinis nexibus colligati; difficillime ab infidelitate resolvantur. Itaque adulterium committit infidelis si alteri se sociat, quia a debito prioris pacti solutus non est. Sed dicis. Ecce infidelis
Abbreviated transcription (Latin):
huc ampliꝰ dico ⁊̃ si aĩa nr̃a au̾t̾e uolue¬
ad illam intende neq seqͥ desidĩa illiꝰ.
lũngłiũ nob̾clamat. Qui ñ dimiserit
patre aut matr̃e fr̃es aut sorores. rixo¬
rẽ ꝯ filios adhuc aũ ⁊ aĩam suã: ꝓpt̃me
ñ ẽ me dignꝰe Om̃is pietas illic ĩpietas
ẽ uͥ adħ piꝰ sis ut ĩpiꝰ efficiaris. Uidece
gͦ qr ꝯtͣ causã di nulla causa stare põt.

Expanded text:
huc amplius dico, etiam si anima nostra avertere voluehuc amplius dico, etiam si anima nostra avertere voluenec illam attendere, neque sequi desideria illius. Evangelium nobis clamat: Qui non dimiserit patrem aut matrem, fratres aut sorores, uxorem et filios; adhuc autem et animam suam propter me non est me dignus . Omnis pietas illic impietas est, ubi ad hoc pius sis ut impius efficiaris. Videte ergo quod contra causam Dei nulla causa stare po
Abbreviated transcription (Latin):
me assentire mͥ cooꝑare uoluntata mee.
desidio m̃o faue. Stat ds tuus ex alt̾a
liciã illã. peccatũ illtd̃ ñ mͥ placet. noli as¬
sensũ dare. malũ ẽ ñ facias illud. ad me
pociꝰintende. mͥadqͥesce. pꝰme ueni secta¬
ego in hanc uitã ꝑduxi ego alui ⁊ nu¬
tͥui morib ⁊ disciplina. institui. Diẽ
nerans tͥ ministͣuit. s. uitã gen̾ato da¬
re ñ potuit. Ego qđ tͥ de meo minist᷑bat᷑
ꝑ illũ ame solus uiuificaui sine illo. ego
deditͥ uitã tuã. dedi ⁊ mortẽ meã. Non
ẽ mortuus ꝓte pat᷑ tuus. sic̾ ego mortuꝰ
causa p̃cełẽ debet qͥĩ gr̃a ⁊ bñficio añ ire
ñ potuit. Nongͥ illũ audias ꝯtͣ me ñ il¬
lũ seqͣris in eo qdđ mͥ displicet nicħ illi de¬
bes nͥ ꝓpt̃ me aqͦ nicħ acciꝑe potuisses. nͥ
datũ fuiss ame. ħ dico. ħ intendite. Si
qñ tale aliqͥd ꝯtigerit. siue pat̾ siue mat᷑.
siue fr̃. siue soror. siue uxor. stue filii ad¬

Expanded text:
me, assentire mihi, cooperare voluntati meae, desiderio meo fave. Stat Deus tuus ex alteralitiam illam, peccatum illud non mihi placet, noli assensum dare, malum est, non facias illud. Ad me potius intende, mihi acquiesce, post me veni, sectaego te in hanc vitam perduxi, ego te alui et nutrivi, moribus et disciplina institui. Dicit nerans tibi ministravit, sed vitam generato dare non potuit, ego quod tibi de meo a me ministrabatur per illum, solus vivificavi sine illo, ego tibi dedi vitam tuam: dedi et mortem meam. Non est mortuus propter te pater tuus, sicut ego mortuus neficio anteire non potuit. Non igitur illum audias contra me, non illum sequaris in eo quod mihi displicet. Nihil illi debes nisi propter me, a quo nihil accipere potuisses nisi datum fuisset a me. Hoc dico: hic intendite. Si quando tale aliquid contigerit, sive pater, sive mater, sive frater, sive soror, sive uxor, sive filii, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Htͥ intende iniuria creatoris soluit¬
ius matͥmonii. Nich̃ illi ampliꝰ debes
ꝑdidit uis suũ qi creatori suo imuriãs
cit. Non tͥ licuerat illã deserere si uuissi
ipsa creatori tollẽ uoluit qđ suũ erat.
Postꝙͣ. aũ creatori suo iiuriã facẽ uolur
iure iussuũ amisit. ħ de patre ħ de mati

Expanded text:
solvit matrimonii. Nihil illi amplius debes. Perdidit jus suum quae Creatori suo injuriam fecit. Non tibi licuerat illam deserere, si jus suipsa Creatori tollere voluit quod suum erat. Postquam autem Creatori suo injuriam facere voluit, jure jus suum amisit. Hoc de pat
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ñ solũ nob̃ id qđ illi tẽ corꝑalit̾ fe¬
cert̃ corꝑalit̾ faciendũ ꝓponit᷑. S id
pociꝰ qđ ł ĩ illo ł ĩ isto corꝑali facto
spiritalit̾ imitandũ significat᷑. Pal¬
ma qͥppe signũ uictoriȩ ẽ. Rami aũ
uirentes. bona oꝑa significant. Tẽ¬

Expanded text:
illi tunc corporaliter fecerunt, corporaliter faciendum proponitur, sed id potius quod vel in illo vel in isto corporali facto spiritualiter imitandum significatur. Palma quippe signum victoriae est, rami autem virentes bona opera significant. T
Abbreviated transcription (Latin):
fieri p̃cipiunt᷑. qͥb multitudo ppłi con¬
uocari debuiss. Ad similitudinẽ tuba¬
rũ harũ signa ex metallo eris in eccłia
facta st̃: ad corda fideliũ excitanda. n¬
ut ꝑ ea signũ det᷑. qñ debeant ĩ unũ ꝯ¬
uenire. uasa ista metallina. ora signi¬
ficant p̃dicantiũ. Plectra ferrea qͦ inte¬
riꝰ tundunt᷑ ut sonũ emiitant: linguȩ
nis modus qͥ ĩ scͥpt᷑a ꝓponit᷑ funis aut̃¬
manu tenet᷑ qñ scͥpt᷑a oꝑe ad ĩplet᷑. fu¬
nẽ sursũ seqͥt᷑. qͥ ductu scͥpt᷑ȩ sacre ad
bona eleuat᷑. fu̾nẽ deorsũ tͣhit. qͥ eadẽ
docente qͣntũ ĩ mał p̾ssus iaceat agnos¬
eit. Iste aptꝰ ẽ ppłm dĩ ĩ unũ conuoca¬
re qͥ n eleuatꝰ oꝑe exẽpla bonitatis
ostendit. ⁊ inclinatꝰ humilitate in¬
frmitatẽ suã ueracit᷑ agnoscit. Sig¬
na gͦ euͣngłiea durabiliora st̃ ⁊ longrꝰ¬
audiunt᷑ ꝙͣ tubȩ legis. qr uox uet̾is
testam̃ti ad tẽpꝰ uideis tantũ insonuit.

Expanded text:
fieri praecipiuntur quibus multitudo populi convocari debuisset. Ad similitudinem harum tubarum signa ex metallo aeris in Ecclesia facta sunt ad corda fidelium excitanda, ut per ea signum detur quando debeant in unum convenire . Vasa ista metallina ora praedicantium significant. Plectra ferrea quo interius tunduntur, ut sonum emittant, linguae nitur. Funis manu tenetur, quando Scriptura opere adimpletur. Funem sursum sequitur, qui ductu Scripturae sacrae ad bona elevatur. Funem deorsum trahit qui eadem docente quantum in malis pressus jaceat agnoscit. Iste aptus est populum Dei in unum convocare, qui et elevatus opere exempla bonitatis ostendit, et inclinatus humilitate infirmitatem suam veraciter agnoscit. Signa ergo evangelica durabiliora sunt, et longiuaudiuntur quam tubae legis, quia vox Veteris Testamenti ad tempus Judaeis tantum insonuit.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃arũ actione laudamus. De cereo
qui in sabb̃o scõ benedicit᷑. de agnis
qui henedicuntur in pascha.
goz imꝰ papa constituit cereũ mag¬
ñ ĩ sabbato scõ pasche benedici quẽ di¬
aconꝰ accepta bñdictiõe a sac̃dote be¬
nedicit. Hic cereꝰ xp̃m designat ĩ cera
sumanitatẽ: in igne diuinitatẽ Qui
athecuminos ad baptismũ p̃cedit illu¬
minans. sic̃ olĩ colũpna ignis filios isrł
mare rubrũ tͥnseuntes p̃cessit. ꝑ ignẽ
illuminans ⁊ obũbrans ꝑ noctẽ. Sub ea¬
dẽ figͣa iuxta ꝯsuetudinẽ antiꝙͣ. in die

Expanded text:
. De cereo qui in sancto Sabbato benedicitur, et de agnis qui benedicuntur in pascha. Zozimus papa constituit cereum magnum in Sabbato sancto paschae benedici, quem diaconus accepta benedictione a sacerdote benedicit. Hic cereus Christum designat. In cera humanitatem, in igne divinitatem. Qui catechumenos ad baptismum praecedit illuminans, sicut olim columna ignis filios Israel mare Rubrum transeuntes praecessit, per ignem illuminans, et obumbrans per nubem . Sub eadem figura ju
Abbreviated transcription (Latin):
sac̃m̃ta ĩ sola u̾boꝵ ꝓlatione ex¬
p̃ssa. q̃ ⁊ ipsa uariam significationẽ
ostendiut. Celestinꝰ papa instituit
ut ex psalmis dauid ante sacͥficiũ
antipħe canerent᷑. qđ intͦitũ dicimꝰ
Collectas diu̾si cõposuert᷑. p̃cipue ge¬
lasius ⁊ gregoriꝰ. Dñs uob̾cũ ab anti¬
qͦ usu sũptũ ẽ. Boo⁊ messores suos
salutans hac salutatiõe usus ẽ. Et
ꝓpħa in paralipomenon asa regem
n qͥ cũ eo erant salutat dicens. dñs
sic̃ nẽ. Hymnꝰ angłicꝰ qͥ ad officiũ mis
in sollẽpnis dieb recitat᷑. ab angłis pͥ¬
mũ decantatus legit᷑. cui ea q̃ adies
sunt abeato hylario pictauensi addi¬
ta credunt᷑. a qͦ auctꝰ ẽ. ⁊ sic̃ nc̃ canit᷑
ꝯsũmatꝰ. Symacꝰ autẽ papa ĩ ordine

Expanded text:
sacramenta in sola verborum prolatione expressa, quae et ipsa variam significationem ostendunt. Coelestinus papa instituit, ut ex psalmis David ante sacrificium antiphonae canerentur, quem introitum dicimus. Collectas diversi composuerunt, praecipue Gelasius et Gregorius. Dominus vobiscum , ab antiquo usu assumptum est; Booz messores suos salutans, hac salutatione usus est; et propheta in Paralipomenon Asa regem, et qui cum eo erant salutat, dicens: Dominus sicut nunc hymnus angelicus qui ad officium missae in solemnibus diebus recitatur, ab angelis primum decantatus legitur ; cui ea quae adjecta sunt, a beato Hilario Pictaviensi addita creduntur, a quo auctus est, et sicut nunc canitur consummatus. Symmachus autem papa in ordine
Abbreviated transcription (Latin):
suis tradidit. unde specialit̾ oratio
dñica uocatur. in qͣ .uii. discrete peti¬
tiones septi formis gr̃e sacͣm̃tũ sunt
Simbolũ fidi .i. eredo in dm. apłi duo¬
decim dictauert̃ totidẽ sentenciis cõ¬
p̃hensũ. qͥ nuimerus apłicȩ fid̃i sacm̃¬
tũ constat. Quicũq uult beatꝰ atha¬
sius cõposuit. Et multi alii scĩ patres
alia atq alia in celebratione diuini

Expanded text:
suis. Unde specialiter oratio Dominica vocatur in qua septem discretae petitiones septiformis gratiae sacramentum sunt. Symbolum fidei, id est Credo in Deum apostoli duodecim dictaverunt, totidem sententiis comprehensum, qui numerus apostolicae fidei sacramentum constat. Quicunque vult beatus Athanasius composuit. Et multi alii sancti Patres alia atque alia in celebratione divini
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ actionẽ dice scm̃ sacͥficiũ ĩ macłatã
hostiã. Felix papa constituit supͣ me
ci corꝑis cantaret᷑. Innocentiꝰ papa
ad decentiũ. P acẽ asseris ante confecta
debeo. pax sit necessario indicenda.
ꝑqͣm constet ppłm ad om̃ia q̃ in mist̾us
agunt᷑ atq in eccłia celebrant᷑. p̃bu¬
isse consensũ ac finita ẽẽ pacis conclu

Expanded text:
intra actionem dicere, sanctum sacrificium immaculatam intra actionem dicere, sanctum sacrificium immaculatam hostiam. Felix papa constituit supra menici corporis cantaretur. Innocentius papa ad Decentium: « Pacem asseris ante confecta debeo pax sit necessaria indicenda per quam constet populum ad omnia quae in mysteriis aguntur, atque in Ecclesia celebrantur, praebuis
Abbreviated transcription (Latin):
uenturũ expͥmit᷑. Tractꝰ aliqͦtiens
tribulationẽ significat. ut de ꝓfundis
cõmouisti. aliqñ leticiã. ut iubilate.
laudate. Credo ĩ unũ dm centũ qͥnqͣ¬
ginta patres in constantinopolitano
consilio ꝯtͣ heresim macedonii eiꝰdẽ
Secreta uocat᷑. qr secreto dr̃. ne uilescat.
Olim alta uoce dicebat᷑. s legit᷑ qr pasto¬
res dũ illã cotidiano usu audiendi
cognitã ĩ agͦ decantarent diuinitꝰ ꝑ¬
cussi st̃. Unde ⁊ ꝯsuetudo mutata pui¬
tat᷑. Papa pelagiꝰ docet abuniu̾si orb̃
cõmunione separatos eẽ qͥ qͣlibet dis¬
sensiõe int̾ sacͤ missarũ mist̾ia apłi ei
ontificis memoriã: scdm ꝯfuecudinem ñ¬
sreq̃ntant. tegͥ ĩ pͥmis hanc obsecͣtionẽ
yꝯsecͣtionẽ sc̃s gelasius papa ex maio¬
ri parte cõposuit. Beatꝰ gͣgoriꝰ ad didit
sic̃ ĩ uita illiꝰ legr̃. Qui pͥdie qͣm pat̾et᷑
usq in mei memoriã facietis. apłi ĩ usu
ad didisse ferunt. Leo papa ꝯstituit

Expanded text:
xprimitur; Tractus aliquoties tribulationem significat, ut De profundis, Commovisti. Aliquando laetitiam, ut Jubilate, Laudate. Credo in unum Deum, centum quinquaginta Patres in Constantinopolitano concilio contra haeresim Macedonii ejusdemSecreta vocatur quia secreto dicitur, ne vilescat. Olim alta voce dicebatur; sed legitur quod pastores dum illam usu quotidiano audiendi cognitam in agro decantarent, divinitus percussi sunt, unde et consuetudo mutata putatur. Papa Pelagius docet ab universi orbis communione separatos esse, qui qualibet dissensione inter sacra missarum mysteria apostolici pontificis memoriam secundum consuetudinem frequentant. Te igitur in primis, hanc obsecrationem et consecrationem sanctus Gelasius papa ex majori parte composuit. Beatus Gregorius addidit,sicut in vita illius legitur. Qui pridie quam pateretur, usque in mei memoriam facietis, Apostoli in addidisse ferunt. Leo papa constituit
Abbreviated transcription (Latin):
oui̾e ⁊ ñ eẽt eqͣ recõpensatio. Si tua
das cłõ te ipsũ ⁊ abulo ñ ẽ eqͥ partieipa¬
tio. Non ne si recte offeras.⁊ ñ recte di¬
uidas pecrasti: Plus ualet aĩa ⁊ minꝰ
pecunia. Nonne aĩa plus ẽ qͣm esca. ꝯcor¬
pꝰ plus qͣm uestim̃tũ. Siplus ẽ aĩa qͣm
esca. plus utiq ẽ qͣm pecunia. qr ⁊ esca
plus ẽ qͣm pecunia. Propt̾ escã enĩ dat᷑
Nã qđ plus ꝯfert ⁊ ꝓdest. ipsũ plus eẽ
necesse ẽ. Si gͦ uoues anĩam. noli ꝓaĩa
dare pecuniã qr si ħ facis fraudẽ fa¬
cis. plus uouens : minꝰ reddens. Cũ
aĩa tua dare potes pecuniã tuã ꝓ aĩa
tua ñ potes. nͥ forte ꝓ aĩa tua ita pecu¬
niã tuã dare uolueris: ut aĩa tua da¬
ta acceptabilior fiat. P illa cũ illa ama
t᷑ ꝓilla sine illa ñ accipit᷑. Noli gͦ pu¬

Expanded text:
et non esset aequa recompensatio Si tua das Deo, teipsum zabolo, non est aequa partitio. Nonne si recte offeras et non recte dividas, peccasti? Plus enim valet anima, et minus pecunia. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum? Si plus est anima quam esca, plus utique est quam pecunia, quia et esca plus est quam pecunia. Propter escam enim datur Nam quod plus confert et prodest, ipsum plus esse necesse est. Si ergo voves animam, noli pro anima dare pecuniam, quia si hoc facis, fraudem facis; plus vovens et minus reddens. Cum anima tua dare potes pecuniam tuam, pro anima non potes, nisi forte pro anima tua ita pecuniam tuam dare volueris, ut anima tua data acceptabilior fiat. Pro illa, cum illa amatur, pro illa sine illa non accipitur. Noli ergo pu
Abbreviated transcription (Latin):
ad iciendũ uidet᷑. Ecce uouisti uͥgini¬
tatẽ carnis tue dño dõ tuo. dico qr red¬
dẽ debes qđ uoiusti. Non licet tͥ retto¬
respicẽ. ut deinceps ad exꝑientiã car¬
nis descendas. Dico gͦ t. redde qđ de¬
potesireddẽ. S qͥd facimꝰ: Ecce uouisti
⁊ uotũ ñ tenuisti qr uͥginitatẽ amisisti.
Non poteslampliꝰ reddẽ uirginitatẽ
Non potes dare qd̃ ñ habes. Semel a¬
missa ẽ uirginitas ãpliꝰ reꝑari aut
recuꝑari ñ põt. Quid gͦ facies: Quid
reddes dño dõ tuo ꝓuirginitate tua
qͣ uoiusti. ⁊ pꝰuotũ amisisti: Est ne
aliquid aliud qd̃ prita reddi possit.

Expanded text:
adjiciendum videtur. Ecce vovisti virginiadjiciendum videtur. Ecce vovisti virginitatem carnis tuae Domino Deo tuo, dico quod reddere debes quod vovisti. Non licet tibi retrospicere, ut deinceps ad experientiam carnis descendas. Dico ergo tibi, redde quod depotest reddere. Sed quid facimus? Ecce vovisti et votum non tenuisti, quia virginitatem amisisti. Non potes amplius reddere virginitatem, non potes dare quod non habes. Semel amissa est virginitas, amplius reparari aut recuperari non potest. Quid autem facies? Quid reddes Domino Deo tuo pro virginitate tua quam vovisti et post votum amisisti? Estne aliquid aliud quod pro ista reddi possit,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uouisti: ñ ẽ ĩ tuo arbitͥo cõmuta¬
tio uoti tui. ̃ si maiꝰ aliqͥd uidis uel
meliꝰ faciendũ qd̾ facias. P õt̃ qͥdẽ
dispensatio fieri circate. s ñ debec
fieri ate. Nã tu qͥdẽ qͣntũ in te ẽ ħ̃ dex¬
bes qđ uouisti. ipfũ ñ ⁊ aliud. Non tͥ
licet ꝓ alio aliud cõmutare. s dispen¬
satori magistro tuo si uoluerit noue¬
rit ⁊ expedire licet aliud acciꝑe. Si
idem a te dat᷑ debitũ ẽ si aliud abillo
accipit᷑ indulgentia ẽ. Nã idcͥco dis¬
pensator dr̃ ille qi subiectis oib scdđm
utilitatẽ ⁊ fructũ recõpensatiõis di¬
u̾sa q̃dã apͥmis ⁊ alia abhis q̃ ꝓposita
fuerant salubri ac rõnabili cõmuta¬
tione ĩpendẽ põt. Sic̃ gͦ uotũ tuũ ĩ
tua ꝯstat uoluntate. sic cõmutatio
uoti tui ĩ illiꝰ ostat potestate. Illic ꝑ
te oꝑari potes bonũ qđ delectat. hic
aũ illũ ꝯsulere debes: qͥd magis expe¬
diat. Est adhuc ampliꝰ aliqͥd qđ dictis

Expanded text:
 vovisti, non est in tuo arbitrio commutatio voti tui, etiamsi majus aliquid videris, vel melius faciendum quod facias. Potest quidem dispensatio fieri circa te, sed non debet fieri a te. Nam tu quidem quantum in te est hoc debes quod vovisti ipsum et non aliud. Non tibi licet pro alio aliud commutare, sed dispensatori et magistro tuo; si voluerit et expedire noverit licet aliud accipere. Si idem a te datur debitum est; si aliud ab illo accipitur, indulgentia est. Nam idcirco dispensator dicitur ille qui a subjectis omnibus secundum utilitatem et fructum recompensationis diversa quaedam a primis et alia ab iis quae proposita fuerant salubri ac rationabili commutatione impendere potest. Sicut ergo votum tuum in tua constat voluntate; sic commutatio voti tui in illius constat potestate. Illic per te operari potest bonum quod delectat, hic autem consulere debes illum quod magis expediat. Est autem adhuc amplius aliquid quod dictis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiꝰ diximꝰ aliud uitiũ eẽ. atq
aliud peccatũ. qd̾ ex ipso uitio ꝓcedit
ita intelligimꝰ aliud ẽẽ uirtutes. atq
aliud oꝑa iusticie. q̃ ex ipsis oriuntunr
uirtꝰ enĩ qͣsi q̃dã sanitas ẽ ⁊ in tegͥtas
aĩe rõnał: cuiꝰ corruptio uitiũ uoca

Expanded text:
s diximus aliud vitium esse, atque aliud peccatum, quod ex ipso vitio procedit, ita intelligimus aliud esse virtutes, atque aliud opera justitiae, quae ex ipsis oriuntur. Virtus enim quasi quaedam sanitas est, et integritas animae rationalis, cujus corruptio vitium voca
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ eiꝰm̃i. Dicat ħ qͥ audet. ego nec p̃sum
nec uolo. Uideat qui ħ dicẽ uoluerit. ne
forte sͥ ipsi ꝑicłm struat. S aliud ẽ qdđ
reddẽ possis ꝓ uirginitate tua si eã ꝑ¬
didisti. Qiud aliud: Redde penitentiã
tuã. redde ꝯtͥtionẽ tuã. redde humili¬
tatẽ tuã. Pro uirginitate carnis: red¬
de humilitatẽ cordis. Scarne fracta:
frange cor. humilitatẽ ꝑ se debiusti.
ñ si uͥginitatẽ habueras. Et tñ si uͥgini¬
tatẽ reddẽ ñ potes redde ꝓ illa humi¬
litatẽ ⁊ satisfaciaet tam ꝓse ꝙͣ. ꝓilla.
Uide qͣnta ẽ uͥtꝰ humilitatis. Socia ẽ
uirginitatis humilitas. ⁊ socia humi¬
litatis uirginitas. ⁊ ñ pot̃ si ab ẽ humi¬
feras. Nonqͥd sic dico de aĩa tua : ꝑ de
aĩam tuã ita ut eã ampliꝰ reddẽ ñ pos¬
sis ⁊ uide si aliqͥd tͥ suꝑ ẽ qđ ꝓilla red¬

Expanded text:
mus ejusmodi? Dicat hoc qui audet. Ego nec praesumo nec volo. Videat qui hoc dicere voluerit ne forte sibi ipsi periculum struat; ergo aliud est quod reddere possis pro virginitate tua si eam perdidisti. Quid aliud? Redde poenitentiam tuam? redde contritionem tuam; redde humilitatem tuam. Pro virginitate carnis redde humilitatem cordis; pro carne fracta frange cor; humilitatem per se debuisti etiamsi virginitatem habueras; et tamen si virginitatem reddere non potes, redde pro illa humilitatem, et satisfaciet tam pro se quam pro illa. Vide quanta est virtus humilitatis. Socia est virginitas humilitatis, et socia humilitas virginitatis, et non potest, si abest humiferas, nunquid sic dico de anima tua? Perde animam tuam ita ut amplius eam reddere non possis; ei vide si aliquid tibi superest
Abbreviated transcription (Latin):
pasce̾. scłm sitientẽ potare. t̃̾ciũ hos¬
pite collige̾. qͣrtũ nudũ uestire. qͥn¬
tũ infirmũ usitare. sextũ ad incar¬
patũ ⁊ clausũ uenire. In his eni necessi¬
atib oĩs uite humane modestia ł cõp̃¬

Expanded text:
pascere, secundum sitientem potare, tertium hospitem colligere, quartum nudum vestire, quintum infirmum visitare, sextum ad incarceratum et clausum venire. In his enim necessitatibus omnis vitae humanae molestia vel compr
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ argentũ redde potes. qr qđ p̃cio
minꝰ ẽ inpondẽ maiꝰ ẽẽ pot. Uouisti
peregrinationẽ tuã dño cõmutationẽ
admittit si forte expediat magis qđ
ꝯting̾e pot. ut ꝑmaneas in patͥa tua
n indomo tua. Nã si illic ꝑsolu̾e potes
aliud tm̃ualens. siue ad laborẽ oꝑis:
siue ad deuotionẽ uirtutis. siue ad ul¬
tilitatẽ administͣtioĩs cõmutationẽ¬

Expanded text:
aurum, argentum, reddere potes, quia quod pretio minus est, in pondere majus esse potest. Vovisti peregrinationem tuam Domino, commutationem admittit, si forte expediat magis quod contingere potest ut permaneas in patria tua, et in domo tua. Nam si illic persolvere potes aliud tantum valens, sive ad laborem operis, sive ad devotionem virtutis, sive ad utilitatem administrationis
Abbreviated transcription (Latin):
ł pꝰuotũ reddẽ nolumꝰ. tã retin̾e ñ
ualemꝰ. Si reddimꝰ accipiet si ñ red¬
dimꝰ tollet. Si reddimꝰ ꝓdato remu¬
nerabit. si ñ reddimꝰ ꝓ ñ dato ꝯdẽp¬
nabit.Si enĩ reddimus qđ nr̃m ẽ
damꝰ ⁊ reputat᷑ ad iustictã. Si aũ

Expanded text:
 votum reddere nolumus, tamen retinere non valemus. Si reddimus, accipiet, si non reddimus, tollet. Si reddimus, pro dato remunerabit, si non reddimus, pro non dato condemnabit. Si enim reddimus, quod nostrum est damus, et reputatur ad justitiam, si autem
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimꝰ ea q̃ ł de malo fiunt. ł
de bono male. U̾bi grã.Siqͥs uou̾it
quẽpiã int̾fice̾ sine qđ libet aliud
in qͦ culpa ꝯstaret se factu. uotũ de
dũ ñ eẽt in qͦ pͥma culpa fuit uou̾e
secła foret si impleret᷑ ꝑfice. Si milr̾
n uotũ de bono factũ bñ ñ fiat. int̾
uota stultoꝵ q̃ frangenda st̃ de¬
putat᷑. Bñ aũ ñ fit ñ si de bono sit
ñ ꝯsentiente ł pociꝰ ꝯtͣdicente uiro
fuo ꝯtinentiã uoueat. Non expe¬
dit ut si qͥsquã inieiunio ł abio
qͦlibet oꝑe supͣiures ac suã¬

Expanded text:
o fiunt, vel de bono male. Verbi gratia: Si quis voveret quempiam interficere, sive quodlibet aliud in quo culpa constaret se facturum, votum de dum non esset. In quo prima culpa fuit vovere, secunda foret si impleretur perficere. Similiter et votum de bono factum si bene non fiat, inter vota stultorum quae frangenda sunt, deputatur. Bene autem non fit etiam si de bono sit non consentiente vel potius contradicente viro suo continentiam voveat. Non expedit, ut si quispiam in jejunio vel alio quolibet opere supra vires sua
Abbreviated transcription (Latin):
culat᷑. Talia st̃ homicidia adult̾ia.
ꝑ uiria. furta. ⁊ q̃ his similia adiun¬
gunt᷑ ł ꝯtinent᷑ in istis. sic̃ rapine.
sacͥlegia. ⁊ incestꝰ: cet̾a talia. Uenra
st̃ sic̃ ira leuis. ⁊ tͣnsitoria. risus. ⁊ eiꝰ¬
modi q̃ sine delib̾atiõe agentiũ ꝯtin¬
gunt. siue ex negligentia incaute
siue ex infirmitate p̃citantur.

Expanded text:
icidia, adulteria, perjuria, furta, et quae iis similia adjunguntur, vel continentur in istis; sicut rapinae, sacrilegia, incestus, et caetera talia. Venialia sunt sicut ira levis et transitoria, risus et hujusmodi, quae sine deliberatione agentium contingunt, sive ex negligentia incaute, sive ex infirmitate praecipitanter.
Abbreviated transcription (Latin):
Inuidia odiũ felicitatis aliene. Ira ẽ¬
irrationabił ꝑturbatiom̃tis. Aecidia
ẽ exꝯfusiõe m̃tis nata tͥsticia siue te¬
diũ ⁊ amaritudo animi ĩmod̾ata.
qͣ iocunditas sp̃itał extinguitur.
⁊ qͦdã desꝑatiõis pͥncipio mens in
semet ipsa subu̾tit᷑. auaricia ẽ ĩmo¬
deratꝰ appetitꝰ habendi. Gula ẽ ĩmo¬
datꝰ appetitꝰ edendi. Luxuria ẽ ꝯeu¬
piscentia explende uͤluptatis nimia
ł concubitꝰ desid̾iũ supͣ modũ. ł ꝯtra
rõnẽ efferuens. Si ꝑbie duo st̃ gen̾a.
unũ intꝰ aliud foris. Intꝰ ẽ suꝑbia. fo¬
ris iactantia Suꝑbia ĩ elatiõe cord. iactan¬
tia in ostentatione operis. Suꝑbia ĩ eo
quod sibi placet alienum testimoni
um despicit. Iactantia aũ ut magis
S placeat. alienũ testimoniũ reqͥrit.
spt̾ea iactantia ꝑ lenitatẽ blandã se
simulat. Suꝑbia uͦ in tumore crude¬
lẽ demonstrat.Suꝑbia enĩ tuneri
uult. iactantia amari ⁊ utͣq tñ ĩ eo

Expanded text:
. Ira irrationabilis perturbatio mentis. Acidia est ex confusione mentis nata tristitia, sive taedium et amaritudo animi immoderata; qua jucunditas spiritualis exstinguitur; et quodam desperationis principio mens in semetipsa subvertitur. Avaritia est immoderatus appetitus habendi. Gula est immoderatus appetitus edendi. Luxuria est concupiscentia explendae voluptatis nimia,  concubitus desiderium supra modum, vel contra rationem effervens. Superbiae duo sunt genera: unum intus, aliud foris. Intus est superbia, foris jactantia. Superbia in elatione cordis; jactantia in ostensione operis. Superbia, in eo quod sibi placet, alienum testium despicit. Jactantia autem ut magis sibi placeat, alienum testimonium requirit. Propterea jactantia per levitatem blandem se simulat, superbia vera in tumore crudelem demonstrat. Superbia enim timeri vult, jactantia amari; et utraque tamen in eo
Abbreviated transcription (Latin):
quib fidem simpliciũ pascit. q̃ qͥdẽ
aliciorib iuncta: unam uiã u̾ita¬
tis regłam ꝑficiunt. Propterea
in sacri eloqͥi tractaciõe. ñ eadẽ
dicendi forma ubiq seruanda ẽ.
qr altiora fidi sacm̃ta excellentĩ¬
ori sermone ⁊ digno scĩs reue¬
rent̃ tractanda st̃. minora aũ
capacitate simpliciũ humiliori lo¬
cucionis gen̾e explananda. ut
ornat᷑: ita sc̃a scͥpt᷑a unde ipsa ec¬
cła sc̃a uiuendi formã sumit in
suo sermone pulchra uarietate ꝯ¬
texit᷑. in qua tñ uarietas ipsa ap¬
ta ẽ ut scisma ñ gen̾et. ⁊ diu̾sitas
ꝯsors: ut adu̾sitatem ñ pariat. Neq
enim magna in ea modica despi¬
ciunt. neq rursum modica mas
associari indigna st̃. S ornant

Expanded text:
quibus fidem simplicium pascit; quae quidem altioribus juncta unam veritatis regulam perficiunt. Propterea in sacri eloquii tractatione, non eadem intendendi forma ubique servanda est, quia altiora sacramenta excellentiori sermone et digno sanctis reverenter tractanda sunt; minora autem capacitate simplicium humiliori locutionis genere explananda, ut ornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adversitatem non pariat. Neque enim in ea, magna modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant
Abbreviated transcription (Latin):
Cria gen̾a sacͣm̃toꝵ inueniunt᷑
fuisse sub lege scpta. q̃dã speci¬
alit̃ ad remediũ. quedã uͦ ad ob¬
seqͥum. q̃dam ad cultũ diuiñ.
Prima ꝑtinent ad peccatorũ re¬
missionem. scda ad exercendã deuo¬
cionem. t̾eia ad colendã pietatẽ
Prima instituta fuer̃ qͣsi ad necessi¬
tatem ut in eis homo scificaret᷑ qͣł
cirẽcisio fuit ⁊ hostiaꝓ peccato ⁊ ꝓ
delicto ⁊ cet̾a quedã que specialiter

Expanded text:
ria genera sacramentorum inveniuntur fuisse sub lege scripta, quaedam specialiter ad remedium, quaedam vero ad obsequium, quaedam ad cultum divinum. Prima pertinent ad peccatorum remissionem; secunda ad exercendam devotionem; tertia ad colendam pietatem. Prima instituta fuerunt quasi ad necessitatem, ut in eis homo sanctificaretur, qualis circumcisio fuit, et hostiae pro peccato et pro delicto et caetera; quaedam quae specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
In supiori parte oꝑis biuiꝰ ꝯdicionẽ
omĩũ rerum a pͥncipio pͥmo ẽ lapsu
pͥmi hõĩs. ⁊ hiis que pꝰea ad restau¬
rationem usq ad aduentũ u̾bi p̃pa¬
rata st̃ sũmatim deduxi. ñc ea q̃
secunt᷑ usq ad finem ⁊ consũ ma¬
tionẽ oĩum ordine ꝯting̾e libet.
Tempꝰ gr̃ȩ ab aduentu fili dĩ in
carnem exordium sũpsit. sic̃t

Expanded text:
superiori parte operis hujus conditionem omnium rerum a principio primo cum lapsu hominis et his quae postea ad restaurationem ejus usque ad adventum Verbi praeparata sunt, summatim deduxi, nunc ea quae sequuntur usque ad finem et consummationem omnium, ordine contingere libet. Tempus gratiae ab adventu Filii Dei in carnem exordium sumpsit, sicut