comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dere in urt̃a fortitudine: neq in meritis
ur̃is neq in potencia principũ huius scłi.
sed indñõ ⁊ inpotencia uirtutis eiꝰ confor¬
tamini : Induite armaturã dĩ ÷ ut possi¬
tistare aduersus insidics diaboli:
In hoc nomine qđ ẽ armatura conphen¬
duntur om̃a uasa bellica: lor ica uide¬
licet: galea scutũ. lancea. stela ceteraq
strum̃ta armorũ: Sp̃italit̃ autẽ quid
debemꝰ intellegere ꝑ armaturã dĩ : dnm̃¬

Expanded text:
n meritis vestris, neque in potentia principum hujus saeculi, sed in Domino et in potentia virtutis ejus confortamini. Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. In hoc nomine quod est armatura comprehenduntur omnia vasa bellica, lorica videlicet, galea, scutum, lancea, tela, caeteraque instrumenta armorum; spiritaliter autem quod debemus intelligere per armaturam D
Abbreviated transcription (Latin):
ecȩtero fr̃s confortamini in dño
⁊ inpotencia uirtutis eiꝰ: Posts peci¬
ali a p̃cepta qͥbus ad monuit apłs
uiros ⁊ mulieres patres & filiosdo¬
minos & seruos sub iunx̃ ista generalia:
N solũ adhephesios qbus mitte bathanc
spłam: sed ad omnẽ sexũ & adomnem
conditionẽ ⁊ dix̃ : Decetero id ẽ. de inceps
⁊p̃terilla q̃ suꝑius diximus. fr̃s mei infide

Expanded text:
etero confortamini in Domino et in potentia virtutis ejus. Post specialia praecepta quibus admonuit Apostolus viros et mulieres, patres et filios, dominos et servos, subjunxit illis ista generalia non solum ad Ephesios, quibus mittebat hanc Epistolam, sed ad omnem sexum et ad omnem conditionem et dixit: De caetero, id est deinceps, et praeter illa quae superius diximus, fratres mei in fide
Abbreviated transcription (Latin):
sed ũsit scã ⁊ in maculata: Inp̃ senti
qͥdẽ scło unomodo potest dici. eẽ.
aecđa gloriosa: indelicet qui a reges
& pͥncipes huuis scłi habet subiectos.
& contin& insediuersos ordines ⁊ grad:
Iamen sine macula peccati & ruga
non potest : : quia multi sunt in ea
poenitentes Mixerimꝰ quia peccatũ
non habemꝰ. nos ipsos seducimus ⁊ ueri¬
ttis in nob̵ non ẽ: Non .ẽ. eñĩ homo suꝑ
t̃ram qui faciat bonũ & non peccet:
Quaꝓpt̃ melius est ut referamus hatũba
ad generalẽ resurrectionẽ quando erit
gloriosa quia fulgebit sicut sol in regio
patrissui & erit sine macula peccati& sine
ruga duplicitatis. qui in coiruptibiliserit
in corpore ⁊ in cõmutabilis inamima: Fhoc
& iã qđ dic̃ sine macula truga: ostendit

Expanded text:
sed ut sit sancta et immaculata. In praesenti quidem saeculo, uno modo potest dici et esse Ecclesia gloriosa, videlicet quia reges et principes hujus saeculi habet subjectos, et continet in se diversos ordines et gradus, tamen sine macula peccati et ruga non potest esse, quia multi sunt in ea poenitentes. Et si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est , etc. Non est homo super terram, qui faciat bonum, et non peccet . Quapropter melius est ut referamus haec verba ad generalem resurrectionem, quando erit gloriosa, quia fulgebit sicut sol in regno Patris sui, et erit sine macula peccati, et sine ruga duplicitatis: quia incorruptibilis erit in corpore, et incommutabilis in anima. Per hoc etiam quod dicit sine macula et ruga, ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ pat̃dic̃ ꝑ ꝓphet̃a: Uiuo ego dicit
dñs: quia om̃ib hisuelut ornam̃to uesti¬
eris: Uestim̃tũ enĩ qđ dã solet habere
maculas ⁊ qua sdã notas ex aliqua tinctio¬
ne: ⁊ solet eẽ. rugitũ. id ẽ. plicatũ: du¬
plicatum ꝑ loca ⁊ ẽ aliud uestim̃tum
qđ neq maculãneq rugã habet utẽ lin¬
teũ bene extensũ : Post resurrectionẽ
siqͥdẽ erit aeccła sine macula ⁊ ruga
quia erit sine peccato. ⁊ extensa in contẽ¬
placione omp̃is dĩ sicut linteum: Nemo
carnẽ suã hodio habint sed nutrit
nẽ suã nemo odio habet: sic etiã suã uxorẽ
ñđbet odio habere : quia de corpore. eiꝰ¬
ẽ. facta: Alit̃ : Carnẽ posuit hiçpuxore:
quẽ ẽ. exuiri corpore sũp̃ta : Nemo inqͥd
ccrnẽ suã odio habuit: id ẽ nemo uxorẽ¬
Ett̃ siũ odio habere debet. sed debet
illã nutrire ⁊ fouere sicut

Expanded text:
prophetam: Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus his velut vestimento vestieris . Vestimentum enim quoddam solet habere maculas et quasdam notas ex aliqua tinctione, et solet esse rugatum, id est plicatum et duplicatum per loca. Est et aliud vestimentum, quod neque maculam neque rugam habet, ut est linteum bene extensum. Post resurrectionem siquidem Ecclesia sine macula est et ruga, quia erit sine peccato, et extensa in contemplatione omnipotentis Dei sicut linteum. Nemo carnem suam odio habuit, sed nutrit nem suam odio nemo habet, sic etiam suam uxorem nemo debet odio habere, quia de corpore ejus facta est. Aliter: carnem posuit hic pro uxore, quae est ex viri corpore sumpta. Nemo enim carnem suam odio habuit, id est nemo uxorem suam odio debet habere: sed debet illam nutrire et fovere, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionẽ aeccłaereliqͥd dm̃ patrẽꝑhoc
qđ non informa diuinitatis quȩ qualis. est
patri apparuit. Sed semedipsũ ex ina¬
niuit & adhesit uxorisuce sccĩe a eccłae
ꝑdilectionẽ ⁊ ꝑ carnẽ quã ad sũpsit:
modo magnũ ẽ: Sunt sacram̃ta maiorat :¬

Expanded text:
dilectionem reliquit Deum Patrem, per hoc quod non in forma divinitatis, quae aequalis est Patri, apparuit, sed semetipsum exinanivit, et adhaesit uxori suae sanctae Ecclesiae dilectione, et carne quam assumpsit, modo, magnum est. Sunt sacramenta majora,
Abbreviated transcription (Latin):
ficcitionẽ accipit homo uitã et̃nã
Post abrenunciatiorẽ em̃ diaboli sc̃ĩ ficat
illũ sac̃dosdicens: baptiꝰ rote. In nomi¬
ne patris. & filii & spu scĩ : Etquare hoc
fecit x p̃s Quare mundauit eã & qua¬
mi ꝑ inuocationẽ sui nominis uUt

Expanded text:
ficationem accepit homo vitam aeternam. Post abrenuntiationem enim diaboli, sanctificat illum sacerdos, dicens: Baptizo te in nomine Patris, et Filii, et Spritus sancti. Et quare hoc fecit Christus? Quare mundavit, et quami per invocatione
Abbreviated transcription (Latin):
ita singuli electoꝵ m̃bras corporis eiꝰ id. ẽ.
m̃bra aeccłcie: Hon illius corporis m̃bra sumꝰ
ꝙ ipse assũpsit in utero uirginali: sed m̃¬
braȩccłae quȩ ẽ: coipus eiꝰ: Alius ẽ. eñi
in ȩccła. occulꝰ sicut qͥlibet p̃dicator:
Alius auris : ut bonus auditor: Alius manus.
qͥ ẽ elemosinarius: Alius pes : quicuram
infirmorũ & mortuoꝵ gerit:. De carne
ci intellȩgencia accipi potest. decarne
⁊ deossib eiꝰ sumus: Quia sicut nos consta¬
ꝑcarnẽ : qui indigent sustenitri a fortib
sicuti caro ab ossib: Qui fortes & infirmi
sicuti membra eiꝰ dicunt᷑ : itt etiã recte ossa
⁊caro illius apellant᷑: Propt̾hoc idẽ ꝓpt̃¬

Expanded text:
ita singuli electorum membra sunt corporis ejus, id est membra Ecclesiae. Non illius corporis membra sumus quod ipse assumpsit in utero virginali, sed membra Ecclesiae quae est corpus ejus. Alius est enim in Ecclesia oculus, sicut quilibet praedicator: alius auris, ut bonus auditor: alius manus, qui est eleemosynator: alius pes, qui curam infirmorum et mortuorum gerit: De carne ci intelligentia accipi potest. De carne et ossibus ejus sumus, quia sicut nos constaper carnem, qui indigent sustentari a fortibus, sicut caro ab ossibus. Qui fortes et infirmi sicuti membra ejus dicuntur, ita etiam recte ossa et caro illius appellantur. Propter hoc, id est
Abbreviated transcription (Latin):
diligere uxorẽ suam & caste custodire
ut sit scã & sinecessittis euenerit. debet
p illa animã suã ponere : Seq̃rergo
deaecelat: mundans eam latuaero aq̃ id ẽ
litua erobaptismatis in uerbo uitȩ id ẽ.

Expanded text:
diligere, et castam custodire, ut sit sancta: et si necessitas evenerit, debet pro illa animam suam ponere. Sequitur ergo de Ecclesia, mundans eam lavacro aquae, id est lavacro baptismat
Abbreviated transcription (Latin):
Ianominesuae ciuitatis quã in colunt:
Ihiaccepto uerbo ueritatis ab apło
ꝑstiterꝰ in fide: necreceper falsos
apłos sic̃ galathȩ & alii: Adhosergo cũ ue¬
nisset apłsmnansit cũ eis anno uno ⁊ m̃sib
sex in stant̃ p̃dicans uerbũ e ugłu.
& c̃fortans in fide credentes: Frant aut̃
mpeo in eadẽ ciuitaite magi &philoso¬
phiuudati & gentiles: contra quosapłs
uirilit̃ pignauit ꝓueritate. eugłi
quasi adbestias: Sic̃ alibidicit
siad bestias pignaui ephesi qͥdmͥ pdẽ
simor tui non resurgunt : ipsosergo
appella unt besti c̃s p̃pter scuiai am
a ꝓpt̃ bestiales mores: Ephesint᷑ p̃iat᷑
uoluntasmet inea: Et ubi condã ir omip̃is
enĩ fuerat ꝓpẽ idolatriã atq maleficia.
qui a hanc eplam deroma positꝰ incarcere
ꝑtichi cũ dicconem misit eis : Et .ẽ. poe¬
ne om̃ib: epłis difficilior : quia sic̃ cor in
mehio uentris. ita ista in medio corpore
quare apłs quiantea siulus uocabatur
quĩ adfidẽ ueniret: p̃tea paulꝰ sit appel¬

Expanded text:
olunt. Hi accepto verbo veritatis ab Apostolo perstiterunt in fide, nec receperunt falsos apostolos sicut et Galatae et alii. Ad hos ergo cum venisset Apostolus mansit cum eis anno uno et mensibus sex, instanter praedicans verbum Evangelii, et confortans in fide credentes. Erant autem misti in eadem civitate magi et philosophi, judaei et gentiles, contra quos Apostolus viriliter pugnavit pro veritate Evangelii quasi ad bestias, sicut alibi dicit: Si ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest si mortui non resurgunt? Ipsos ergo appellavit bestias propter saevitiam et propter bestiales mores. Ephesus interpretatur voluntas in ea, et ubi quondam ira omnipotentis Dei fuerat propter idololatriam atque maleficia, sciendum, quia hanc Epistolam de Roma, positus in carcere, per Tychicum Diaconem misit eis: et pene omnibus Epistolis difficilior est, quia sicut cor in medio ventris, ita ista in medio corpore  qui ante Saulus vocabatur quam ad fidem veniret, postea Paulus sit appel
Abbreviated transcription (Latin):
apłs mͥ minimo omniũ data ẽ gr̃a ̃egosum
minimꝰ apłorũ: Quidã &iãdicunt: illũ fuisse
dinomiũ ut elcuidius. qui auctoritate patrũ
Veluti solentregesficere hocmodo: Nero inpe¬
rator senecȩ suo silutẽ : A płs hoc nom̃ gre¬
cũ ẽ licet qͥdã dicant hebreũ &̃ int̃p̃tatur
missus: Et recte semetipsum apłm nomi
Ecce egomit tãtelonge in regiones & gentes:
hoc &iã nom̃ a postolatus dignitatis carusa

Expanded text:
sum minimus Apostolorum . Quidam etiam dicunt illum fuisse binomium, ut Claudius, quod auctoritate Patrum veluti solent facere hoc modo reges: Nero imperator Senecae suo salutem. Apostolus. Hoc nomen Graecum est, licet quidam dicant Hebraeum et interpretatur missus. Et recte semetipsum nominat apEcce ego mittam te longe in regiones et gentes . Hoc etiam nomen apostolatus, dignitatis causa
Abbreviated transcription (Latin):
ut liberer ab infidelib: quis iniudȩ a
etobsequi imei. id ÷ ministerii uł
oboedientie meae. oblatio accepta.

Expanded text:
ut liberer ab infidelibus, qui sunt in Judaea, et obsequii mei, id est ministerii vel obedientiae meae, oblatio accepta
Abbreviated transcription (Latin):
Eoptiestis p̃cio magno: Non auro
neq argento. sed sanguine xp̃i Ille
quiemitur siue redimitur captiuus
tenebatur: & seruus. ẽ. illius a quo
redimitur: Sic genus humanum
captiuum tenebatur adiaboło. ser¬
uusq erat diaboli qm̃ accipien do
dulcedinem pomi uetiti uendidit
semet ipsum illi: Redẽptus uͦ sanguine
xp̃i ilius seruus ẽ eiꝰq uoluntati obtẽpe¬
Mrare .  lorificate & portate dm̃ incor

Expanded text:
enim estis pretio magno, non auro, neque argento, sed sanguine Christi. Ille qui emitur sive redimitur, captivus tenetur, et servus est illius a quo redimitur. Sic genus humanum captivum tenebatur a diabolo, servusque erat diaboli, quoniam accipiendo dulcedinem pomi vetiti, vendidit semetipsum illi. Redemptus vero sanguine Christi, illius servus est, ejusque voluntati obtemperare debet. Glorificate et portate D
Abbreviated transcription (Latin):
PLO AECEDEN TE ACO¬
rinthiis. cũ audisset eos sed uc
rem epłam in qua fortit̃ illos
redarguit. quidis sensiones int̃
fr̃s seminabant: & eos quicum
illo societatẽ habebant. qui uxo
illum sathanȩ ad cruciandum:
Inqua tradidit eis misteriũ corpo¬
ris & sanguinis dñi. & quomodo
deberent illud sumere: quomo¬
do deberent uiri & mulieres

Expanded text:
lo recedente a Corinthiis, cum audisset eos seductorem Epistolam in qua fortiter redarguit illos qui dissensiones inter fratres seminabant, et eos qui cum illo societatem habebant, necnon eillum Satanae ad cruciandum; in qua tradidit eis mysterium corporis et sanguinis Domini, et quod deberent illud sumere, et quod deberent
Abbreviated transcription (Latin):
qui t non erat adhuc lex. qͣua drin¬
gentos & triginta annos datetest:
A braham ergo in xp̃o heres est mun¬
di : qr om̃s credentes ꝑfidẽ filiist
abrahȩ. & ipse in xp̃o om̃aa possidet
cui dictũ est apatre: Postula ame
& dabo tibigentes hereditatẽ tuã:
Sienĩ qui ex lege heredessum: exi
Idẽ siiudȩi qui excir cũ cisione¬
sunt et quilegẽ habent heredes
sunt tantũ modo ꝓmissionis abra¬
hae dexp̃o. & non etiam gentiles.
euacuatai siue adni chilata est
fides qua ipse credebat deo &
circum cisi heredes eftis ꝓmissionis
dĩ ut uos uultis non im pleuit
ds̃ ꝓmissionem suam quã dedit abra¬
hȩ ut pater esset multarum gentiũ:
Etsi itcẽ: iam uidebitur deo frustra
credidisse: Non est ergo data ꝓ¬
missio abrochae ꝑlegem : sed ꝑfidẽ:
Quare lex enĩ iram operat᷑. id est̃
uindictã dĩ: Lex non dedit illã
ꝓmissionem abrahae: sed uindic¬
tã operatur dũ dicit dentem ꝓden¬
te: et qui occiderit occidatur:

Expanded text:
quia non erat adhuc lex quae post quadringentos et triginta annos data est. Abraham ergo in Christo haeres est mundi, quia omnes credentes per fidem filii sunt Abrahae, et ipse in Christo omnia possidet, cui dictum est a Patre. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Si enim qui ex lege sunt, hi id est, qui Judaei qui ex circumcisione, et qui legem habent, haeredes sunt tantummodo promissionis Abrahae de Christo, et non etiam gentiles, evacuata sive annihilata est fides qua ipse credebat Deo, ecircumcisi haeredes promissionis Dei estis, ut vos vultis, non implevit Deus promissionem suam quam dedit Abrahae, ut pater esset multarum gentium. Et si ita est, jam videbitur Deo frustra credidisse. Non est ergo data promissio Abrahae per legem, sed per fidem. Quare? Lex enim iram operatur, id est vindictam Dei. Lex non dedit illam promissionem Abrahae, sed vindictam operatur, dum dicit: Dentem pro dente. Et qui occiderit, occidatur.
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ uocationem . & post dñi ascen¬
sionem ipsi uocatisunt & electi
Specta culum. id ÷ ridiculum siue
irrisio uł promiraculo facti sumus
demalis atq tormentis quȩ patim̃
prouobis. Spectaculum dicitur:
aspectando Id÷ uidendo & con¬
tem plando qđ & teatrum dicipotest.
Erat enim locus inciuitatibus ubi
encebantur i ca regeilia &u
in decollabant᷑ rei & plerũq in no¬
centes ut erant scemartyres. ad
quẽ confiuebat om̃is ppłs aduiden¬
dum eaq̃ ibi agebantur Nosculti
propterxp̃m sicut uos putatis¬
quia ñ c̃tra dicimus mala inferentib:
& malum promalo non reddimus
Uosautem prudentes in xp̃osicut uob
uidetur: quia sic uultis eẽ . xp̃iani.
ut prudentiam mundi non amit¬
taitis & magna uultis sentire dȩxp̃o
infirma denegantes : Nos infirmi
quiannas in iurias non uindicamus:

Expanded text:
lorum vocationem, et post Domini ascensionem, ipsi vocati sunt et electi quia spectaculum, id est ridiculum, sive irrisio, vel, pro miraculo facti sumus de malis atque tormentis quae patimur pro vobis. Spectaculum dicitur a spectando, id est videndo, contemplando; quod et theatrum dici potest; erat enim locus in civitatibus, ubi exercebantur joca regalia, et ubi decollabantur rei et plerumque innocentes, ut erant sancti martyres, ad quem confluebat omnis populus ad videndum ea quae ibi agebantur. Nos stulti propter Christum, sicut vos putatisquia non contradicimus mala inferentibus, et malum pro malo non reddimus; vos autem prudentes in Chrito, sicut vobis videtur: quia sic vultis esse Christiani, ut prudentiam mundi non amittatis, et magna vultis sentire de Christo infirma denegantes. Nos infirmi, quia nostras injurias non vindicamus
Abbreviated transcription (Latin):
s diuinorum qđ non accepisti subadõ
& lamsaturati estis: sub diuinis myste¬
Griis: lam diuites fac ti estis In om̃i
uerbo & doctrina & habundantia¬
ss bonorum operum: Sine nobis.
regnatis securi de p̃mio:: yronicos
est hoclegendum. & ꝑ contrarium:.
quia non erant illi qui seducti fue¬
rant apseudo apłis. saturati diuinis
mysteriis. neq diuites. neq regnabant
sine illis. Hoc autẽ quod sequitur
optatiueatq ad firmatiue ẽ legen¬
Q utinam regnar& is modo ut & nos
S uobis cum regnaremus: Illiin pferta

Expanded text:
um divinorum quod non accepisti? subaudis a um divinorum quod non accepisti? subaudis a Deo. Jam saturali estis, subaudis divinis mysteriis, jam divites facti estis in omni verbo, et doctrina, et abundantia bonorum operum; sine nobis regnatis, securi de praemio. Ironice est legendum hoc, et per contrarium, quia non erant illi qui seducti fuerant a pseudoapostolis, saturati divinis mysteriis, neque divites, neque regnabant sine illis. Hoc autem quod sequitur optative atque affirmative et u vobiscum regnaremus. ubi Regna
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiatunus aduersus alterum pro
alio. supra quã scriptum est: id est
sicut iamsupra scriptũ. ẽ:: Quod non
deb&is agere Uidelicet neunus
donatista in fl&eur proalio id ÷ ꝓdo
nato a qͦ baptizatus est: aduersus.
alterum nouatianum. Dic̾sse ascĩ¬
ore homine & meliore baptis mate
eẽ. baptiratum: & iterum nouatia¬
nus contradonatisttm proalio no
ucito uidelicet aquo ẽ Paptixatus.
diẽs sanc tius et̃ bapitisorum noucd.
quo baptis mate ipse ẽ. baptiratus:
Meliore in quid baptis matesum bap¬
ti zatus quãntum̃ quia melior est
nouatus donatti. Quis enĩtedis¬
& cernit Sub fidelem. eẽ. ab infideli.
doctum ab indoctoͫ id ẽ. quiste facit
meliorem illo cui ñ donauit qđ tibi
donauit: Uel quiste fecit meliorẽ
o donatistaquam sit nouatianus
donando tibi uirtutes quafille
non hab&.  Bedit tibi hoc donum
donatus andeus. Utiq ds̃donis
suis & gr̃a hoc facit: dans uni qđ non
hab& alius: Quid autem habes donoꝵ¬

Expanded text:
superbia unus adversus alterum pro superbia unus adversus alterum pro alio supra quam scriptum est, id est sicut jam supra scriptum est, quod non debeatis agere, videlicet ne unus Donatista infletur pro alio, id est pro Donato, a quo baptizatus est, adversus alterum, id est Novatianum, dicens se a sanctiore homine et meliori baptismate esse baptizatum; et iterum Novatianus contra Donatistam pro alio: pro Novato videlicet, a quo est baptizatus, dicens sanctius esse baptismum Novati ujus baptismate ipse est baptizatus: Meliori inquit baptismate sum baptizatus quam tu, quia melior est Novatus Donato. Quis enim te discernit? subaudis fidelem esse ab infideli, doctum ab indocto, id est, quis te fecit meliorem illo cui non donavit quod tibi donavit? Vel quis fecit te meliorem, o Donatista, quam sit Novatianus, donando tibi virtutes quas ille non habet? Dedit tibi hoc donum Donatus, an Deus? Utique Deus donis suis et gratia hoc facit, dans uni quod habet alter. Quid autem habes donor
Abbreviated transcription (Latin):
Luxautem ꝑquam manifestabuntur
itti omnia: ipse ds̃ ẽ qui ẽ uera lux:
Uideamus qͥd sub iungat apłus: Et S¬
tunc inqui ens cum dñs manifesta es¬
uerit omnia oꝑa absconditti & cor¬
dium consilia. iuxta qđ dic̃ ꝑ prophe¬
itm : Ecceego adhocueni ut ope¬
ra & cogitationes congregem singu¬
lorum: lauserit unicuiq: adeo:
No n omnium hominum laus erit sedu
unicuiq hona opera & consilia seu
cogitationes habenti: qm̃ tunc lau
quomodo miustus accipiens senten¬
tiam: Mittite eum intenebras.
a qua maledictione qui fuerint alieni
exclusi: felices regnabunt cũ deo:
Haec autem fr̃s. id ÷ nomina falsorum
a płoꝵ trans figuraui id. ẽ. transtuli
inme. & appollo propter uos uidelicet
neuos ad inuidiam & d&ractionem
prouocarem: ut innobis dicatis sub
humilitatem. nesupra quam scrip¬
tum . ẽ. unus ad uersus alterum infle¬
tur proalio: Concatenatio est
huius modi Ut in nobis discatis
humilitatem. nein fletur: Id est ne

Expanded text:
lux autem per quam manifestabuntur lux autem per quam manifestabuntur ista omnia ipse Deus est, qui est vera lux: videamus quid subjungat Apostolus, et tunc, inquiens, cum Dominus manifestaverit omnia opera abscondita et cordium consilia, juxta quod dicitur per Prophetam: Ecce ego ad hoc veni, ut opera et cogitationes congregem singulorum, laus erit unicuique a Deo. Non omnium hominum laus erit, sed unicuique bona opera, et consilia, seu cogitationes habenti, quoniam tunc laudquoque injustus accipiens sententiam: Mittite eum in tenebras A qua maledictione qui fuerint alieni et exclusi, felices regnabunt cum Deo. Haec autem, fratres, id est nomina falsorum apostolorum, transfiguravi, id est transtuli in me et Apollo propter vos, videlicet ne vos ad invidiam et detractionem provocarem, ut in nobis discatis, subaudis humilitatem, ne, supra quam scriptum est, unus adversus alterum infletur pro alio. Concatenatio est hujusmodi, ut a nobis discatis humilitatem, ne infletur, id est ne
Abbreviated transcription (Latin):
iamen p̃sũptiue sententiam non
proferamus neq aliorum criminũ
narratores simꝰ: Etsi illum uł illum
amemlis iustic̃iam aniusticim detes¬
tando non tamen iudicio proferen¬
do q̃uo adusq uenia tdñs adiudiciũ:
Qui& inluminabit: id÷ manifesta¬
bi cenudibit reuelabit abscondi¬
ti suł opera tenebrarum : quȩ ad te¬
ne bnrs ꝑ p&uas ducunt hominem:
Uel abscondita oꝑa tenebrarum dicit
quȩ in occulto fiunt abonis & malis
& malorum: Cui ergo reuelabit siue¬
manfestabit opera & cogitationes
siue consilia cordium. Scđm qđ beatꝰ
augustinus dic̃. singulis electis mani¬
festabit oꝑa & cogitationes hominũ
electorum nec erit quod suis quisq
aperiatamicis. & abscondat alienis
ubi nullus erit alienus Similiter
credendum ẽ. omnia oꝑa & consilia
rȩpborum: patere ad contumeliam
& uere cundiam illorum: Nammo¬
do quam diu non uides cormm̃ & non
uideo cortuum : nox ẽ: Non enim
scimꝰ mortales cõrda mortalium.

Expanded text:
tamen praesumptuose sententiam non tamen praesumptuose sententiam non proferamus, neque aliorum criminum narratores simus. Et si illum vel illum amemus justitiam injustitiam detestando, non tamen judicium proferendo quoadusque veniat Dominus ad judicium: qui et illuminabit, id est manifestabit, denudabit, revelabit abscondita, subaudis opera, tenebrarum quae ad tenebras perpetuas ducunt hominem, vel abscondita opera tenebrarum dicit quae in occulto fiunt a bonis et malis: onorum et malorum. Cui ergo revelabit opera et cogitationes, sive consilia cordium? Secundum quod beatus Augustinus dicit, singulis electis manifestabit opera et cogitationes omnium electorum: nec erit quod suis non aperiat amicis, et abscondat alienis, ubi nullus erit alienus. Similiter credendum est omnia opera et consilia reproborum patere ad contumeliam et verecundiam illorum: nam modo quandiu non vides cor meum et non video cor tuum, nox est. Non enim scimus mortales corda mortalium;
Abbreviated transcription (Latin):
Deaꝑtis rebus quȩ cognosci possunt
quo animo fiant: ꝑmittitur nobis
iudicare: Uerbi grã sic̃ ẽ. homi¬
cidium. ad ulterium publicum.
fornictio. & cetera talicĩ cuius
auctor criminis non aliter ꝑmitat᷑
nobis dãpnare. scđm auctor itatẽ
canonum & scoꝵ patrum nisi aut
de abstinentia & ieiunio quando
pleriq hominum dicunt se non
posse abstinere auino & carnei¬
& qđ non possunt ie iunare. non
ẽ nr̃m iudicare quia possunt
& bono animo & malofieri: sic
& de cogitationib & dehis quȩ in
hoc culto fiunt: quȩ licet dicant
non tamen ꝑ ad probationem pa¬
tent. sed debemus dño udicium re¬
seruare: Quia siquis de his uult¬
iudicare quȩ incerta habentur:
ommpotenti deo quantum inse ẽ
conatur auferre. plerumq: tamen
in his nr̃a credulitas fallit᷑e: Pero¬
n& autem ad nos neꝑniciosa opinio¬
ne fallamur : ut quia non possumus
hominum indagare conscientiam :
ille homo utrum sit inpudicus pudicꝰ¬
diciciam & pudiciciam diligamus.¬

Expanded text:
ertis rebus quae cognosci possunt quo animo fiant, permittitur nobis judicare, verbi gratia: sicut est homicidium, adulterium publicum, fornicatio et caetera talia. Cujus auctorem criminis non aliter permittitur nobis damnare, secundum auctoritatem sanctorum Patrum, nisi aut de abstinentia et jejunio, quando plerique hominum dicunt se non posse abstinere a vino et carniet quod non possint jejunare, non est nostrum judicare: quia possunt et bono animo et malo fieri: sicut et de cogitationibus et de his quae in occulto fiunt, quae, licet dicantur, non tamen per approbationem patent, sed debemus Domini judicio reservare, quia si quis de his judicat quae incerta habentur, omnipotenti Deo, quantum in se est, conatur auferre judicium. Plerumque tamen nostra credulitas in his fallitur. Pertinet autem ad nos, nene fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de vel ille homo utrum sit impudicus pudicudicitiam, et pudicitiam diligamus
Abbreviated transcription (Latin):
mataẽ naturaut fuerat creata.
et reconciliati sumus deo patri
Xp̃s ergo ꝓcurans nobis reconci¬
liationem ꝑsuam passionem
rehit ad dm̃ patrem unde uenerat:
quod nobis ꝓcurauerat ministeri¬
um reconciliationis dedi suis
Sic enim ipse dixit sicut misit
patererat in xp̃o mundum
reconcilians sibi ꝑillum: Os
pater infilio erat etfilius in patre.
sicut ᷑ filius ait: ego et pater unũ

Expanded text:
mata est natura ut fuerat creata, et reconciliati sumus Deo Patri. Christus ergo procurans nobis reconciliationem per suam passionem, rediit ad Deum Patrem unde venerat. quod nobis procuraverat, ministerium reconciliationis dedit suis Sicut enim ipse dixit: Sicut misit Pater erat in Christo mundum reconcilians sibi per illum. Deus Pater in Filio erat, et Filius in Patre, sicut idem Filius ait: Ego et Pater unu
Abbreviated transcription (Latin):
& in corruptionẽ: quereñtib uitã
a&nam: Ordo uerborum est.
& sensus: cũ sub auditionib:
Hisquidem qui scđm pacientiam
boni operis. modo laborant aut
aeternã. id est iditium dei expec¬
tantibus. quidebonosuo non modo
sed infuturo mercedem quȩ ruNs
głam & incorruptionẽ dabit in
die iudicii Głtm claritatis
dabit eis : qui a fulgebunt sicut
sol in regnopatris sui: Honore

Expanded text:
 vitam aeternam. Ordo verborum, et est sensus cum subauditione: His quidem qui secundum patientiam boni operis modo laborant aut aeternam, id est judicium Dei exspectantibus qui de bono suo non modo, sed in futuro mercedem quaerunt, gloriam et incorruptionem dabit in die judicii. Gloriam claritatis dabit eis, qua fulgebunt sicut sol in regno Patris sui; honore
Abbreviated transcription (Latin):
qui aipsi non sunt frutrati ꝓmissio¬
ne di. Ali TeR Si qͥdam illorũ
non crediderunt. sedmor tui sunt
in deserto. numquid mors illorum
ꝓmissionẽ dĩ inanẽ fecit. quãp¬
misit abrahȩ dicens dexp̃o. inse¬
mine tuo benedicentur om̃s gen

Expanded text:
quia ipsi non sunt frustrati promissioquia ipsi non sunt frustrati promissione Dei. Aliter: si quidam illorum non crediderunt, sed mortui sunt in deserto, nunquid mors illorum promissionem Dei inanem fecit, quam promisit Abrahae, dicens de Christo: In semine tuo benedicentur omnes g
Abbreviated transcription (Latin):
illis: quia tradita sunt illis eloquia
dei: Erant apud romanos. iudȩi
et gentiles in xp̃m credentes: sed
plus habuerant iudaei ante dñi
aduentum. quam gentiles. quia
illis creditast eloqͥa dei. Et est
sensus: Quid boni ꝑcepit iudȩus
ꝓpter circum cisionẽ. plus quã gen¬
tilis. autq̃ maior utilitas . ẽ. uidęo
circũ ciso. quã gentili incircũ ciso
quia meruit legẽ accipere. man¬
quia legem & ꝓphetiã meru eruN
accipere: Quid enĩ sub̵ nocuit
siquidam illoꝵ non crediderunt.
Num quid incredulitas illorum
fidem dei euacuauit: Absit :
Hoc tripliciter potest intelligi
Qd in quid nocuit iosuȩ & caleb
alisq qui terram reꝓmissionis
meruerunt accipere. sis excenta
milia non crediderunt. sed perier
ꝓpt̃ suam incredulitatẽ: Nũ quio
incredulitas &ꝑ dicio illorum
fidem dĩ id est ꝓmissionem dei eua¬
cuauit. aut in anẽ fecit Quia dix̃¬
ds̃ ad abraham. terrã istam tibi dabo
& semini tuo. Nichil eis nocuit

Expanded text:
illis, quia credita sunt illis eloquia Dei. Erant apud Romanos Judaei et gentiles in Christum credentes, sed plus habuerunt Judaei ante Domini adventum quam gentiles, quia illis credita sunt eloquia Dei. Et est sensus: Quid boni percepit Judaeus propter circumcisionem plusquam gentilis, aut quae major utilitas est Judaeo circumciso quam gentili incircumciso?illi, quia meruit legem accipere, manquod legem et prophetiam meruerunt accipere? Quid enim, subaudis nocuit, si quidam illorum non crediderunt? Nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Hoc tripliciter potest intelligi. Quid, inquit, nocuit Josue, et Caleph, aliisque qui terram repromissionis meruerunt accipere, si sexcenta millia non crediderunt, sed perierunt propter suam incredulitatem? Nunquid incredulitas et perditio illorum fidem Dei, id est repromissionem Dei evacuavit, aut inanem fecit quod dixit Abrahae: Terram istam tibi dabo et semini tuo? Nihil eis nocuit,
Abbreviated transcription (Latin):
rus est ds̃ pater mundum sic̃ ipse
dix̃. pater non iudicat quẽ quam:
sed omẽ iudicium dedit filio.:
Sicut stilo in primuntur Notȩ in
caera. sic quȩ dam note malorum
aut bonarum cogitationum figuiq
inmente & conscientia nr̃a : quȩ
aut accu sabunt. aut certe de¬
fendent nos in die iuditu: quan¬
to non solum aꝑta sed etiam quȩ
nobissunt modo occultt iudica¬
buntur : In hoc ergo testimoniũ
nobis ꝑhibebit conscientia nr̃a:
quia mani fes tabit nob utrũ plu¬
ra pecccta sint anbona oꝑa & u¬
trum uetera annoua. utrum de¬
leta ꝑpenitentiam: an nouis
scelerib cumulata: Si autẽ iu
deus cognominaris. sub̵ aiuda
patri ar cha. & qͣui escis in lege. illã
legendo med itando. & scđm tuã
falsam doctrinam intelligendo.
& gloriaris indeo. hoc est in uni¬
us dĩ noticia: & nosti uoluntatẽ
dei ꝑ ipsam legẽ: & ꝓbas utiliora
instructus ꝑ legẽ. & cetera usque
ad id tedico. habentẽ formam
scientiae & ueritatis in lege. idest

Expanded text:
rus est Deus Pater mundum, sicut ipse dixit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Sicut stylo imprimitur nota in cera, sic quaedam notae malarum aut bonarum cogitationum figuntur in mente et conscientia nostra, quae aut accusabunt, aut certe defendent nos in die judicii, quando non solum aperta, sed etiam quae modo sunt nobis occulta judicabuntur. In hoc ergo testimonium nobis perhibebit conscientia nostra, quia manifestabit nobis utrum plura peccata sint an bona opera, et utrum vetera an nova, utrum deleta per poenitentiam an novis sceleribus cumulata. Si autem tu Judaeus cognominaris, subaudis a Juda patriarcha. Et requiescis in lege. Illam legendo, meditando, et secundum tuam falsam doctrinam intelligendo, et gloriaris in Deo, hoc est in unius Dei notitia. Et nosti voluntatem ejus, per ipsam legem, et probas utiliora instructus per legem, et caetera usque ad id te dico Habentem formam scientiae et veritatis in lege, id est
Abbreviated transcription (Latin):
legis mandatorũ: ꝓpter q̃ omia
seuolebant gentib p̃ponere.
Dixit : Scimꝰ autẽ qm̃ quȩ cũque
lex idest psilmi isto in loco loqͥt̃.
hisqui in lege sunt loquitur. id est
uidieis legem habentib Id eoq
nondebent glori ari iudȩi in sua
iuifticia nec p̃ferre gentib: sed
pocius reosse in telligentes. sub de¬
re debent sedõ cuius grã uoct¬

Expanded text:
legis mandatorum, propter quae omnia legis mandatorum, propter quae omnia se volebant gentibus praeponere, dixit: Scimus autem quoniam quaecunque lex, id est Psalmi isto in loco, loquitur, his qui in lege sunt loquitur, id est Judaeis legem habentibus; ideoque non debent gloriari Judaei in sua justitia, nec praeferre se gentibus; sed potius se reos intelligentes, subdere
Abbreviated transcription (Latin):
poenitentiam agite aꝓpinquabit
uobis regnũ ccelorum: Non est
timor deiante oculos eorum:
limorẽ dĩ preoculis m̃tis semꝑ habet:
quidm̃ & dnm̃ suum presentem
presentiam illius recolit. peccare
metuit: Ideoq nequaquã illum
offendit: Sed quia iudçi istumti¬
morẽ ante oculos non habuerunt:
ideo offenderunt: Scimus autẽ
quia quecũq: lex loquitur.: hisqͥ
in legesunt loqr̃ : lex generaliter
appellatus. u&us tescam̃ cũ: Ali¬
quando tam̃ intria diuiditur.
uero induo ut ibi: Lex et ꝓphetȩ
Nonnum quam psalmilex uocant᷑.
sicut dñs ait in lege urã scriptũ eft
ego dixi du estis: Et̾alibi. sed ut
impleatur sermo qui in lege eoꝵ
scriptꝰ ẽ. quia hodio habuerunt.
megratis: Ita et hic legẽ appellat
apłs psalmos: inquibus p̃dictũ
fuerit de iudaeis: Dix̃ insipiens
tenderet eaquẽ superius dx̃ de
qui gloria bantur denobilitate
generis & uicae meritis. quasi
xp̃m ipsi non oc cider int uel dãp¬
nauerint. sed obseruatores essent

Expanded text:
Poenitentiam agite: appropinquabit vobis regnum coelorum . Non est timor Dei ante oculos eorum. Timorem Dei prae oculis mentis semper habet, qui Deum et Dominum suum praesentem praesentiam illius recolit, peccare metuit, ideoque nequaquam illum offendit. Sed quia Judaei istum timorem ante oculos non habuerunt, ideo offenderunt. Scimus autem quoniam quaecunque lex loquitur, his qui in lege sunt loquitur. Lex generaliter appellatur Vetus Testamentum; aliquando tamen in tria dividitur, vero in duo, ut ibi: Lex et prophetaNonnunquam Psalmi lex vocantur. Sicut Dominus dixit: In lege vestra scriptum est: Ego dixi: Dii estis . Et alibi: Sed ut impleatur sermo qui in lege eorum scriptus est: Quia odio habuerunt me gratis . Ita et hic legem appellat Apostolus Psalmos, in quibus praedictum fuerat de Judaeis: Dixit insipiensostenderet ea quae superius dixit de qui gloriabantur de nobilitate generis, et vitae meritis, quasi Christum ipsi non occiderint vel damnaverint; sed observatores essent
Abbreviated transcription (Latin):
tem usq: ad mare :¬
qui faciat bonũ usq ad xpm̃ idẽ.
quo usq ad illum ueniat creden¬
do ꝑquẽ datur fi des et facultas
operandibonum: Nisienĩ ad xp̃m
ueniat credendo in illum: aliterbo¬
num opus implere non ualet ut
est agendum: Sepul crhum patens
est guturcorum: hoc de iudaeis
ꝓpriȩ intelligitur : quãuis et de
philo sophis possit accipi: Se¬
pul chrum adhoc patet: ut mor
gluciunt inter ficientes eos in a¬
nima: sic̃ scribȩ et pharis ei et phi¬
losophi gentium. quorũ ora et fau¬
ces adhoc patebant: ut simpliciores
quosq sua praua doctrina inter¬
ficerent: Aliter: Sepulchrum
lum aꝑtis indiciis cogitando medi¬
tat᷑. acde inde inpresencia sine
aliquo metu aut uere cundia
operat̃: Linguis suis dolose agebint.
Dolose agebant u daci. quando uo¬
lebant dñm callide suis sermonib
decipere dicentes: Migister scimꝰ
nenum aspidum sublabiis eorum:
A spis mordendo infundit uenenĩi¬

Expanded text:
tem usque ad maretem usque ad marequi faciat bonum usque ad Christum, id est quousque ad illum veniat credendo, per quem datur fides et facultas operandi bonum. Nisi enim ad Christum veniat credendo in illum, aliter bonum opus implere non valet, ut est agendum. Sepulcrum patens est guttur eorum. Hoc de Judaeis proprie intelligitur: quamvis et de philosophis possit accipi. Sepulcrum ad hoc patet, ut mortglutiunt: interficientes eos in anima sicut scribae et Pharisaei et philosophi gentium, quorum ora et fauces ad hoc patebant, ut simpliciores quosque sua prava doctrina interficerent. Aliter: sepulcrum lum apertis indiciis cogitando meditatur, ac deinde in praesentia sine aliquo metu aut verecundia operatur. Linguis suis dolose agebant. Dolose agebant Judaei, quando volebant Dominum callide suis sermonibus decipere dicentes: Magister, scimus nenum aspidum sub labiis eorum. Aspis mordendo infundit venen
Abbreviated transcription (Latin):
cos.  Idẽ nũqͥd excellentiores
sumus nos iudei gentilib Ne¬
qua quam: Quiñ ẽ. ꝑsonarum
acceptio apud dm̃. sed in omni
gente quitimet illum acceptꝰ ẽ . ei:¬
Causati enĩ siudacos et grecos. id est
causam ostendimꝰ eis. & diximus. om̃s.¬
et iudaeos et gentiles. sub peccato
eẽ : quia iudei preuaricando legem
naturalẽ & scriptam. et gentiles
naturalem transgrediendo inuen
nemo accepit: cũ multi electorũ
acceperint. reꝓborum uero nemo:
on est intelligens dm̃: ñẽ. requi
rens illum: Ille intelligit et requi¬
rit dm̃: qui uoluntatẽ illius sciens
et gentiles. declina uerunt. idẽ re¬
cesserunt adeo: uoluntatẽ illius
non faciendo: Simul inutiles.
factisunt: id est nihili factisunt
creaturam ad orantes ꝓcrectore:
Non est qui faciatbonum. aliqđ &
non peccet Non est usq ad unũ:
ꝑtingit usq ad mare: Quo dicto
non conp̃hendimus mare . quic ager
nontrat inmare : sedlocũ ꝑtingen¬

Expanded text:
eos? id est nunquam excellentiores eos? id est nunquam excellentiores sumus nos Judaei gentilibus. Nequaquam: quia non est personarum acceptio apud Deum; sed in omni gente qui timet Deum acceptus eCausati enim sumus Judaeos et Graecos, id est causam ostendimus eis, et diximus omnes Judaeos et gentiles sub peccato esse, quia Judaei praevaricando legem naturalem et scriptam, et gentiles naturalem transgrediendo, invennemo accepit, cum multi electorum acceperint, reproborum vero nemo. Non est intelligens Deum: non est qui requirat illum. Ille intelligit et requirit Deum, qui, voluntatem illius sciens, et gentiles, declinaverunt, id est recesserunt a Deo voluntatem ejus non faciendo; simul inutiles facti sunt, id est nihil facti sunt, creaturam adorantes pro Creatore. Non est qui faciat bonum aliquod et non peccet, non est usque ad unum,pertingit usque ad mare. Quo dicto non comprehendimus mare, quia non intrat in mare, sed locum pertigen
Abbreviated transcription (Latin):
in sequentib exponenda est : ubi
debuerunt accipere salutem et
uitã ibi acceper̃ dãpnati onem:
ñrecce incelligentes illud:
Dicebant eñ: Pa cimꝰ mala sicut apłi
nr̃i prediccot: quia quanto ampliuiꝰ
ma iora crimina cõmiserimꝰ. tanto am¬
plius maiorabona ꝑcipiemꝰ. et maio¬
cemꝰ ut habeat quid dimit tat. hac ꝑ
hoc ipsemiseri cors iustusq appareat:
Contra cales ꝓtulit apłs hanc senten¬
ciam: Quidã dicunt qđ nos ista
dicimꝰ: sed ñ sumꝰ tales quales dicim᷑.
et blasphemam: Neq docemꝰ illa
quȩ dicunt nos dicere. quorum
dĩpnatio iusta est sulli intalibus
ꝑmanserint: ut ꝑ mala sperent acci¬
perebona. et insuꝑ quimendatiũ
denobis sentiunt: Nosautẽ non
debemꝰ dicere faciamꝰ malxutueni¬
ant bona: sed fecimꝰ mala: et uener̃
Precellimꝰ cos. Nequaquam: Re¬
uertit᷑ iterũ adsuperiora ubi dix̃
quidẽ amplius iudȩo quã greco.
Quidigitur dicimus: Precellimꝰ

Expanded text:
in subsequentibus exponenda est, ubi in subsequentibus exponenda est, ubi debuerunt accipere salutem et vitam, ibi acceperunt damnationem: non recte intelligentes illud, dicebant enim: Faciamus mala, sicut apostoli nostri praedicant, quia quanto amplius majora crimina commiserimus, tanto amplius majora bona hoc habeat quod dimittat, ac per hoc justus et misericors appareat. Contra tales protulit Apostolus hanc sententiam: Quidam dicunt quod nos ista dicamus; sed non sumus tales quales dicimur et blasphemamur, neque docemus illa quae nos dicunt docere; quorum damnatio est justa si illi in talibus permanserint, ut per mala sperent accipere bona et insuper quia mendacium de nobis sentiunt. Nos autem non debemus dicere: Faciamus mala ut veniant bona; sed fecimus mala et venerunPraecellimus eos? Nequaquam. Revertitur iterum ad superiora: ubi dicit quod est amplius Judaeo quam Graeco. Quid igitur? Praecellimus
Abbreviated transcription (Latin):
hunc mundum.Idẽ sids̃ hoc
uult ut nos in iusti simus. quare
iudiccibit homines quiquando
peccant eĩ uoluntatẽ ad implent.
Et quorum iniquitas eũ luidibilẽ¬
ef
facit Sicnĩ ueritas dĩ in meo
m datio habunda uit ingłam ip¬
sius. quid adhuc tĩquã peecator
iudicor. Et est sensus. Sid̃s
meo m̃datio uerax sappar&. & dũ
ego m̃tior ipse solus uerus eẽ. pre¬
diccitur. quareme dãpnat et iu¬
iudicit taqũa peccctorẽ. Haec
ũba nondicuntur ad firmando sedd
potrus denegando: Nec debet
hoc aliquis ꝓueritate accipere.
qđ ds quina turaliter & essencialit̃
est iustus. misericors et uerax nr̃o
pecccto nr̃oq m̃ditio crescat in lau¬
dẽ et iusticiã: quia non placet ei
quando cũq peccamꝰ aut m̃ timur
t non p̃dicamꝰ sicut blasphemamur sf
ab infidelib: et sicut aiunt nosqui¬
dam infideliũ dicere faciamus ma¬
la utueniant bona q̃uorũ dãpnatio
ubi habundauit iniquitas super¬
babun diuit grã. quȩ sententiola

Expanded text:
hunc mundum? Id est, si Deus hoc vult ut nos injusti simus, quare judicabit homines qui quando peccant ejus voluntatem adimplent et quorum iniquitas illum laudabilem acit. Si enim veritas Dei in meo ndacio abundavit in gloriam ipsius, quid adhuc tanquam et ego peccator udicor? Et est sensus: Si Deus in meo mendacio verax apparet, et dum ego mentior ipse solus verus esse praedicatur, quare damnat et judicat me tanquam peccatorem? Haec verba non dicuntur affirmando, sed potius denegando; nec debet hoc aliquis pro veritate accipere, quod Deus, qui naturaliter et essentialiter justus est, misericors et verax, nostro peccato, nostro mendacio crescat in laudem et justitiam, quia non placet ei quandoque peccamus et mentimur. Et non praedicamus sicut blasphemamur, subaudis blasphemamur et sicut aiunt nos quidam dicere faciamus mala ut veniant bona quorum damnatio Ubi abundavit iniquitas superabundavit gratia quae sententiola
Abbreviated transcription (Latin):
ciant. siue dturpent corporasua : ss
insemet ipsis: Id circo ꝑmisit eos
ire indesideria cordis eorum: ut gra¬
uius punirentur: Quomodo ꝑ¬
miserit ds̃ illos ire scđm desideria
delectationum suarũ : in sequen¬
tib plenͥus refertur: Qui cũ

Expanded text:
ciant sive deturpent corpora sua in ciant sive deturpent corpora sua in semetipsis. Idcirco permisit eos ire in desideria cordis eorum, ut gravius punirentur. Quomodo permiserit illos Deus secundum desideria delectationum suarum in sequentibus plenius refert
Abbreviated transcription (Latin):
hominum.: ut assirii quisimula¬
crum belli. patris nini regis ꝓdeo¬
colebant. & babilonii ad ipsum quẽ
uolebant belsidoni iudaei &
insimilitudinẽ hominis mortui.
& corruptibilis: sed &iam insimili¬
tudinem uolucrum. sicuti romani
qui colebant anserẽ. & egyptii qui
colebant accipitrẽ: insimilitu dinẽ
quoq quadrupedum: sic̃ egrptu
quicolebant apim hocẽ. uaccam
ilbam: Insimili tudinẽ quoque
serpentium. sic̃ babiloni quicole¬
bant chicconẽ: & egyptii quicole¬
bant corcodrillum quiest serpens
acaticus. natans in aqua ut piscis.
pascens in terra ut bos: Propter
qđ id est quia cultum & religionẽ
dei. fasis imaginib tradider̃ & no¬
luer̃ ei grãs referre: ꝓcollatis sibi
diuinitus donis: tradidit illos ds
indesideria cordis eorum. in in mun¬
ditiam id ẽ tradi ꝑmi sit ase ipsis
uł ire scđm desideria cordis coꝵ¬
in in munditiam. ut contumeliis.
idẽ. tur pitudinib libidinum effi¬

Expanded text:
hominum, ut Assyrii, qui simulahominum, ut Assyrii, qui simulacrum Beli patris Nini regis colebant, et Babylonii id ipsum quem uocant Bel. Sidonii Baal, in similitudinem hominis mortui et corruptibilis, sed etiam in similitudinem volucrum, sicuti Romani qui colebant anserem, et Aegyptii qui colebant accipitrem. In similitudinem quoque quadrupedum, sicut Aegyptii qui colebant apim, hoc est vaccam albam. In similitudinem etiam serpentium, sicut Babylonii qui colebant draconem, et Aegyptii qui colebant crocodilum, qui est serpens aquaticus, natans in aqua ut piscis, pascens in terra ut bos. Propter quod, id est quia cultum et religionem Dei falsis imaginibus tradiderunt, et noluerunt ei gratias referre pro collatis sibi divinitus donis; tradidit illos Deus in desideria cordis eorum in immunditiam, id est tradi permisit a seipsis, vel ire secundum desideria cordis eoin immunditiam, ut contumeliis, id est turpitudinibus libidinum, affi
Abbreviated transcription (Latin):
ad orare ꝓcreatore: obscuratũ est
ꝑ ignoranticm Quid enĩ tetrius
aut tenebrosius quã serpentes
ꝓdõ uero coli.: Dicentes enĩse eẽ
sapi entes a sem& ipsis stulti factis:
nhoc: cum abillis non eẽt scipientia:
a se ipsis eam se abere puta uer̃
Quod contu lit illis diuina grõe gra¬
tis: abstulit utiq dũ essent in¬
grati: ł mutti uer̃ głam incorrup¬
tibilis dĩ. in similitudinem imagi¬
nis corruptibilis hominis. & uo¬
lucrum & qua drũ pedum & ser¬
pentrum: Om̃is creatura. quȩ
muttri potest: in melius aut in
deterius: corruptibilis est: Uer¬
bi grã: homo corruptibilis est.
qui a corrumpit᷑ ꝑ senectutẽ ꝑ in.¬
firmitatẽ: Ad extremum & icam:
quando ꝑmortẽ redigitur inpul¬
uerẽ: Ds̃ uero omip̃s qui non potest¬
mutari. aut in melius aut in deterius.
sed semꝑ id est & aequalis manet:
incorruptibilis solus existit:
Cuius głam & culturã quȩ soli illi¬
conuenit quids est mutti uerunt
homines: insimilitudinẽ aliorum

Expanded text:
 Creatore, obscuratum est per ignorantiam. Quid enim deterius et obscurius quam serpentes pro vero Deo coli? Dicentes enim se esse sapientes a semetipsis stulti facti sunt in hoc, cum ab illis non esset sapientia, a se ipsis eam se habere putaverunt. Quod enim contulit illis divina gratia gratis, abstulit utique dum essent ingrati. Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Omnis creatura quae mutari potest in melius aut in deterius corruptibilis est. Verbi gratia: Homo corruptibilis est quia corrumpitur per senectutem, per infirmitatem: ad extremum etiam quando per mortem redigitur in pulverem: Deus vero omnipotens, qui non potestmutari, aut in melius aut in deterius, sed semper idem et aequalis manet, incorruptibilis solus existit. Cujus gloriam et culturam, quae soli convenit ei qui Deus est, mutaverunt homines in similitudinem aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ poene om̃ib uenenis a cerbius ẽ.
res inanima: et non solum in alios.
sed etiam adũsus xp̃m crudelissi¬
ma extitit eorum malitia.: Sub
labiis autẽ dic̃ idest in cor de: ubi
concipiuntur semina maliciae et
tione infidelitatis ꝑ uersȩ que
doctrinȩ : quando dicebant de xp̃o
de monium habet. et quando ma¬
ledixer̃ cȩ codicentes. tu discipu¬
lus illiussis et filius fabriest.¬

Expanded text:
 pene omnibus venenis acerbius est: res in anima, et non solum in alios, sed etiam adversus Christum crudelissima exstitit eorum malitia. Sub labiis autem dicit, id est corde: ubi concipiuntur semina malitiae et tionis, infidelitatis, perversaeque doctrinae erat, quando dicebant de Christo: Daemonium habet , et quando maledicebant caeco, dicentes: Tu discipulus illius sis , qui et fabri
Abbreviated transcription (Latin):
dum sanguinẽ. ꝓph&cirũ et ustoꝵ.
et non solum occiderunt seruos
sicut isaiam. et echielem et hiere
hoc fecerunt uenit suꝑ eos. contri¬
cio: id est affliccio aromanis quã
ꝑtuler̃ in corporib: & infelicitas
iniuis eorum. id est miseria quam
sustinerunt in corpore & cinima
ꝓuiis id est accionibus suis malis:
ł tuiã pacis non cognouer̃. idest

Expanded text:
dum sanguinem prophetarum et justorum. Et non solum occiderunt servos, sicut Isaiam, Ezechielem, Jeremhoc fecerunt, venit super eos Contritio, id est afflictio a Romanis, quam pertulerunt in corporibus. Et infelicitas in viis eorum, id est miseria quam sustinuerunt in corpore et anima, pro viis, id est actionibus suis malis. Et viam pacis non cognoverunt, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Chermel uero. scientia uerȩ cir¬
cũ cisionis: Libanus ergo incher¬
mel uersus ÷ quando gentilitas
de albatai inbap̃tis mate. locũ
uere circũ cisionis habens: Et
iu diccibit te qđ exnatura est
p̃pucium. legem consumans id ẽ.
ꝑ ficiens : qui ꝑlitteram & cir cũ¬
cisionẽ preucator legis es:
Preuaricator legis ẽ : qui in xp̃m
non credit.: Experio rib ista pen¬
dent: Et est sensus: Nũ quid
ille quina tura liter gentilis est.
& legẽ consũmat siue ꝑ fic̃ & ob¬
te. cõparatione scilicet melioris
facti qui ꝑ lit teralem intellegen¬
tiam &circũ cisionẽ cctrnalem.
legem preuaricaris. Utique
dampnabitte sic̃ diximꝰ: Quia
ille spĩttilẽ intelligentiam in
lege scrutando requirit: tusẽp¬
carnali intellectu delectaris. su¬
ꝑ ficiem tantum modo lingendo:¬
Uon enĩ qui in mani festo &inpu.¬

Expanded text:
Chermel vero scientia verae cirChermel vero scientia verae circumcisionis. Libanus ergo in Chermel conversus est, quando gentilitas dealbata in baptismate locum verae circumcisionis habens. Et judicabit id quod ex natura est praeputium, legis consummans, id est perficiens, qui per litteram et circumcisionem praevaricator legis es. Praevaricator legis est qui Christum non credit. Et superioribus ista pendent, et est sensus: Nunquid ille qui naturaliter gentilis est, et legem consummat, sive perficit et obte comparatione, sed melioris facti quia per litteralem intelligentiam et circumcisionem carnalem legem praevaricaris? Utique damnabit te, sicut diximus, quia ille spiritualem intelligentiam in lege scrutando requirit: tu sempcarnali intellectu requiris, surficiem tantummodo legendoNon enim qui in manifesto Ju