comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinis. plenus sapientia. & pfec¬
tus decore. indelitiis paradisi dei fuist.
Qui notandum qđ non ad similitudinẽ
dei factus. s signacłm similitudinis dr̃.
ut quo in eo subtilior est natura: eo in iloꝰ
imago dei similius insinuetur expressa.
Quo in loco mox subditur. Omĩs lapis p̃ei¬
osus oꝑimentum tuum: sardius. topazi¬
us. & iaspis: crisolitus. onix. & berillus.
saphirus. carbunculus. & smaragdus.
Eece nouem dixi nomina lapidum: quia
profecto nouem sunt ordines angloꝵ.¬
Quib nimirum ordinib ille pͥmꝰ angłs
ideo ornatus & oꝑtus extitit: quia dũ
cunctis agminib angłoꝵ p̃latus est
ex eoꝵ cõparatione clarior fuit. S curꝰ
istos ꝑsistentium᷑ enumerando ꝑstr mn¬
mus: si non eoꝵ quoq ministeria sub-¬
tiliter expͥmamus  Greca & enim lin¬
gua. angeli nuntu. archangłi uero sum¬
mi nuntii uocantur. Sciendũ quoq
qđ angłoꝵ uocabulum nom̃ est officis
non naturȩ. Iam scĩ illi celestis partie

Expanded text:
similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti . Ubi notandum quod non ad similitudinem Dei factus, sed signaculum similitudinis dicitur, ut quo in eo subtilior est natura, eo in illo imago Dei similius insinuetur expressa. Quo in loco mox subditur: «Omnis lapis preciosus operimentum tuum: sardius, topazius, iaspis, chrisolitus, onix et berillus, saphirus, carbunculus et smaragdus». Ecce, novem diximus nomina lapidum, quia profecto novem sunt ordines angeloQuibus nimirum ordinibus ille primus angelus ideo ornatus et opertus exstitit, quia dum cunctis agminibus angelorum praelatus est, ex eorum comparatione clarior fuit. 8. Sed cur istos persistentium angelomus, si non eorum quoque ministeria subtiliter exprimamus? Graeca etenim lingua angeli nuntii, archangeli vero summi nuntii, vocantur. Sciendum quoque quod angelorum vocabulum, nomen est officii, non naturae. Nam sancti illi coelestis patriae
Abbreviated transcription (Latin):
tores: nisi quia sic̾ut lucas hȩc refe¬
rens aꝑtius dicit. non ueni uocare
uistos s peccatores ad penitentiaras
mnes electos ad regnum uii.¬
cȩleste dñs uocat: s illos solũ
ad penitentiam uocat. quos peccatis
grauiorib inuolutos inuenit. Quos
non eos ad penitentiam p̃teritȩ con¬
uersationis. s ad ꝓfectum magis uitȩ
ꝑfectionis inuitat. ocat peccato

Expanded text:
tores, nisi quia sicut Lucas haec refetores, nisi quia sicut Lucas haec referens apertius dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam. Omnes namque electos ad regnum coeleste Deus vocat, sed illos solum ad poenitentiam vocat, quos peccatis gravioribus involutos invenit. Quos non eos ad poenitentiam praeteritae conversationis, sed ad profectum magis vitae perfectioris invitat. Vocat peccat
Abbreviated transcription (Latin):
tis sue dona ꝓuocar&. Neq enim inqͥt
ueni uocare iustos: s peccatores. Ides¬
co gͥ dñs peccatorum conuiuia freque¬
tabat: ut inuitatores suos docendo
cȩlestes inuitars ad epulas. S mout
forte aliquem. quomͦ dñs dixerit. ñ
se uenisse ad uistos. s magis ad pec¬
catores uocandos: cum cunctis legen¬
aib const&. qđ ȩtiam illos quos scd̃m
mosaice legis instituta iustos inuenit:
ad euangłicȩ ꝑfectionis culmen plu¬
rinos uocauit. Si enim solos peccato¬
res & non ȩtiam iustos uocar&: nequa-¬
quam nathanael discipulatus illiꝰ con¬
sors existeret: quẽ ad se pͥmo uenien¬
tem tam ualde dignum ꝓnuntiauit.
ut diceret. Ecce uere isrłita: in quo
dolus non est. Si non ustos uocaret:
petrũ & andream in apłatus arc e ñ
haberet: qui quanto amore iusticiȩ
flagrauerint. docuerunt: cũ ad testi¬
monium p̃cursoris continuo dñm
uidere.& audire gauisi sunt. Quomͦ¬

Expanded text:
tis dona provocaret. Non enim, inquit, tis dona provocaret. Non enim, inquit, veni vocare justos, sed peccatores. Idcirco igitur peccatorum convivia frequentabat, ut insidiatores suos docendo coelestes invitaret ad epulas. Sed movet forte aliquem quomodo Dominus dixerit non se venisse ad justos, sed magis ad peccatores vocandos, cum cunctis legentibus constet quod etiam illos quos secundum Mosaicae legis instituta justos invenit, ad evangelicae perfectionis culmen plurimos vocavit. Si enim solos peccatores, et non etiam justos vocaret, nequaquam Nathanael discipulatus illius consors existeret, quem ad se primo venientem tanta laude dignum putavit, ut diceret: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Si non justos vocaret, Petrum et Andream in apostolatus arce non haberet: qui quanto amore justitiae flagraverint, docuerunt, cum ad testimonium praecursoris continuo Deum videre et audire gavisi sunt. Quomo
Abbreviated transcription (Latin):
non sacrifitium: phariseis de falsa
iusticia tumentib. ętiam consilium
correptionis ostendit. Admonet namq es
temptis pauꝑum necessitatib. ꝑ obla¬
tionem se sacrificiorum dño placere
confidant. Proposuit aũt ͤ festimonium
de ꝓpħa. & hoc illos euntes discere us¬
sit: euntes uidelicet a temeritate stul¬
te uituꝑationis. ad diligentiorem scrip
ture sacre meditationem: ut qui eum
peccatores suscipientem contra scͥptu¬
rarum decreta facere calũpiuabantur:
ipsi se potius intelligerent. quȩ ẽent de
p̃cepta nescisse: uel agnita non fecisse.
Qui enim cotidianis in templo oblationi¬
tib miserebantur: patet ꝓfecto. quia cus¬
tra sermonem ꝓpħicum. sacrificium pon¬
us quam miscđiam querebant. Ui.¬
ominus rep̃hensorib quare cumn
publicanis & peccatorib mandu¬
car&. rationem reddere non despexit.
ut uel sic eos a suꝑuacua murmurati¬
one cohiberet: atq ad sequenda pieta¬

Expanded text:
non sacrificium? Iisdem Pharisaeis de falsa non sacrificium? Iisdem Pharisaeis de falsa justitia tumentibus etiam consilium correctionis ostetemptis pauperum necessitatibus per oblationem sacrificiorum se Deum placare confidant. Praeposuit autem eis testimonium de propheta, et hoc illos euntes discere jussit, euntes videlicet a temeritate stultae vituperationis ad diliturae sanctae meditationem, ut qui eum peccatores suscipientem contra Scripturarum decreta facere calumniabantur, ipsi se potius intelligerent, quae essent Dei praecepta nescisse, vel agnita non fecisse. Qui enim quotidianis in templo oblationisione miserabantur, patet profecto quia contra sermonem propheticum sacrificium potius quam misericordiam quaerebant. etiam reprehensoribus suis quare cum publicanis et peccatoribus manducaret, rationem reddere non despexit, ut vel sic eos a supervacua murmuratione cohiberet, atque ad sequenda suae pieta
Abbreviated transcription (Latin):
sua saltim corda nouerant: s qui no-¬
uit occulta cordis qui uenit querere
ꝙ saluum facere quod ꝑierat: & eos
quos iam penitentes susceꝑat. ampliꝰ
in fide confortat: & eos quos adhuc su¬
ꝑbos tolerat & impios. ad humilitatis
ac pietatis grãm ꝓuocat. Nam sequit᷑.¬
Non est opus ualentib medicus: s
male habentib. In eo aũt qđ male
habentib medicum se aduenisse te¬
statur ÷ auget spem obtinendȩ sanita¬
tis & uitȩ : eis qui de peccatoꝵ suoꝵ
langore turbati. saluatoris ac uiuifi¬
catoris magisterium iam sequi ceꝑant.
In eo aũt quod ualentib non opus
ẽẽ medico dicit: illorum temeritatem
redargnit. qui de sua iusticia p̾sumen-¬
tes. grȩ cęlestis auxilium querere de¬
trectabant. Quis namq ita iustꝰ eẽ
poterit. ut diuina opitulatione non
egeat: cum ille quo in natis mulie¬
rum maior nemo est. de se ioħes aꝑ¬
tissime dicat: non potest homo acci
cite quid est misciam uolo &

Expanded text:
sua saltem corda noverant. Sed qui nosua saltem corda noverant. Sed qui novit occulta cordis, qui venit quaerere et salvum facere quod perierat, et eos quos jam poenitentes susceperat, amplius in fide confortat, et eos quos adhuc superbos tolerat et impios, ad humilitatis gratiam ac pietatis provocat; nam sequitNon est opus valentibus medico, sed male habentibus. In eo etenim quod male habentibus medicum se advenisse testatur, auget spem obtinendae sanitatis et vitae eis qui, de peccatorum suorum languore turbati, Salvatoris ac vivificatoris magisterium jam sequi coeperant. In eo autem quod valentibus non opus esse medico dicit, illorum temeritatem redarguit qui, de sua justitia praesumentes, gratiae coelestis auxilium quaerere detrectabant. Quia namque justus esse poterit, ut divina opitulatione non egeat, cum ille, quo in natis mulierum major nemo est, de se Joannes apertissime dicat: Non potest homo a se cite quid est: Misericordiam volo, et
Abbreviated transcription (Latin):
quia in cordib electoꝵ ꝑ amoris sui
gr̃am in habitat: ut & ea semꝑ luce suȩ
p̾resentiȩ reficiat: quatinus ad suꝑnade¬
sidia magis magisq ꝓficiant: & studiis
eoꝵ cęlestib. quasi gratissimis dapib
ipse pascatur. Sequitur. Et uidentes
tenehantur pharisei. cum magistro ue¬
ritatis de susceptione peccatorum de
bantur. qui suꝑbiȩ fastu. a iusticia
longe discesserant:ͥ & eos criminaban¬
tur in uistos. qui resipiscendo a pecca¬
tis. ñ parũ iam usticiȩ ꝓpinquabant.
Nuidia fraternȩ salutis obcecati iII.¬
parisei. recolebant quia publicanus
erat matheus: publicani & peccato¬
res erant multi alii qui cũ discũbebãt¬
dño: s meminisse uolebant. quia idẽ
matheus sicut lucas seribit. relictis
om̃ib quȩ gerebat secutus est eum.
S & alii publicani & peccatores. eo a¬
nimo cũ illo discũbebant: quo illi
deinceps adherere disponebant. Er¬
rabant ergo pharisei qui nec aliena nec

Expanded text:
quia in cordibus electorum per amoris sui quia in cordibus electorum per amoris sui gratiam inhabitat, ut et ea semper luce suae praesentiae reficiat, quatenus ad superna desideria magis magisque proficiant, et studiis eorum coelestibus quasi gratissimis dapibus ipse pascatur. Sequitur: Et videntes tenebantur Pharisaei, cum magistro veritatis de susceptione peccatorum detbantur, qui superbiae fastu a justitia longe discesserant; et eos criminabantur injustos, qui resipiscendo a peccatis non parum jam justitiae propinquabant. Invidia namque fraternae salutis obcaecati recolebant, quia publicanus erat Matthaeus, publicani et peccatores erant multi alii, qui cum Domino discumbebant, sed meminisse nolebant quia idem Matthaeus, sicut Lucas scribit, relictis omnibus quae gerebat, secutus est eum. Sed et alii publicani ac peccatores eo animo cum illo discumbebant, quod illi deinceps adhaerere disponebant. Errabant ergo Pharisaei, qui nec aliena, nec
Abbreviated transcription (Latin):
licanis discubiierit: & quia ipse conui¬
uium illi magnum parauerit. Qui qui¬
dem matheus quantum ad generale iu¬
ditium respicit. congruam beneficiis
celestib uicem rependit: ut a quo ꝑhen¬
na bona sperabat. illi sua temporalia
cõmodaret : eumnq corporalib epulis
reficeret. qđ ipse donante gustũ sp̃u-¬
alis acceꝑat suauitatis. Porro si altiore
intellectu quȩ gesta sunt indagare cii¬
pimus: non tantum in domo sua terre-¬
stri conuiuium dño corporale exrhibu¬
it. s multo gratuis illi conuiuium in
domo pectoris sui ꝑfidem ac dilectio¬
nem parauit: ipso attestante qui ait.
Ecce ego sto ad hostium & pulso: si quis
audierit uocem meam et aꝑuerit ia-¬
udita aũt uoce eius. ianuam ut recipia¬
tur aꝑimus: quando illius siue secretis
siue aꝑtis admonitionib libent assensum
p̃bemus. & his quȩ facienda cognouimꝰ.
ꝑficiendis oꝑam damus. Intrat uͦ ut &
ille nob̾cum. & nos cum illo cenemus:

Expanded text:
cum publicanis discubuerit, et quia ipse convicum publicanis discubuerit, et quia ipse convivium illi magnum paraverit. Qui quidem Matthaeus, quantum ad generale judicium respicit, congruam beneficiis coelestibus vicem rependit, ut a quo perennia bona sperabat, illi sua temporalia commodaret, eumque corporalibus epulis reficeret, quo ipse donante gustum spiritualis acceperat suavitatis. Porro si altiore intellectu, quae gesta sunt indagare cupimus, non tantum in domo sua terrestri convivium Domino corporale exhibuit, sed multo gratius illi convivium in domo pectoris sui per fidem ac dilectionem paravit, ipso attestante qui ait: Ecce ego sto ad ostium, et pulso . Si quis audierit vocem meam, et aperuerit jaAudita autem voce ejus, januam ut recipiatur aperimus, quando illius sive secretis sive apertis admonitionibus libenter assensum praebemus, et hisoperam damus. Intrat vero, ut et ille nobiscum, et nos cum illo coenemus,
Abbreviated transcription (Latin):
ce multi publicani & peccattres
uenientes discumbebant cum eo et
discipłis eius. Unius publicani id.¬
est mathei conuersio: multis erempl̃u
penitentiȩ & indulgentiȩ publicanis
ac peccatorib tribuit. Non enum du¬
bitandum. quia publicani & peccatores
eẽ desierant. qui cũ iħu & discipulis
eius discũbebant: nec si in peccatis ꝑse¬
uerare decernerent: ei qui sine pecci¬
to est. conuesci auderent. Publi cani
quippe uocantur: qui uel publice sce¬
lerib fȩdantur. uel publicis implican¬
tur negociis: quȩ sine peccato aut
uia aut nullatenus ualent administra¬
ri. Et pulcro uere p̃sagio:. qui apłs
& doc tor gentium erat futurus. in
pͥma sua conuersione peccantium pꝰt
se gregem trahit ad salutem: officiumq
euangłiz andi quod ꝓficiente merito uir¬
nitum erat expleturus: a pͥmis iamfidi
sue rudimentis incipit. Neq enim
solum qui frẽm uerbo erudit: s etiam
qui exemplo ad meliora conu̾tit: mini-¬
sterium gerit doctoris.i.¬

Expanded text:
 multi publicani et peccatores venientes discumbebant cum Jesu et discipulis ejus. Unius publicani conversio multis exemplum poenitentiae ac indulgentiae publicanis et peccatoribus tribuit. Non enim dubitandum quia publicani ac peccatores esse desierant, qui cum Jesu et discipulis ejus discumbebant; nec si in peccatis perseverare decernerent, ei qui sine peccato est, convesci auderent. Publicani quippe vocantur, qui vel publice sceleribus foedantur, vel publicis implicantur negotiis, quae sine peccato aut vix aut nullatenus valent administrari. Et pulchro satis praesagio, qui Apostolus et doctor gentium erat futurus, in prima sua conversione peccantium post se gregem trahit ad salutem, officiumque evangelizandi, quod proficiente merito virtutum erat expleturus, a primis jam fidei suae rudimentis incipit. Neque enim solum qui fratrem verbo erudit, sed etiam qui exemplo ad meliora convertit, ministerium gerit doctoris.
Abbreviated transcription (Latin):
ne: & ait illi. Sequere me. uidit
aũt non tam corporis intiitu. quam
internȩ miserationis aspectibꝰ: quib
ꝙ petrum negantem ut reatũ suum
cognoscere. ac deflere possos. respi¬
cere dignatus est. Lcẽ. xi.¬
est eum: qui humanis tantũ studi¬
is deditus erat: necdunq angłieo no-¬
mine dignus extiterat. Uidit seden¬
tem in theloneo: ꝑtinaci uidelieos a¬
nimo temporalib lucris inhiantem.
atħm inquit nomine. Matheus he¬
braicȩ: latinȩ dr̃ donatus. Qđ ꝓfec¬
to nom̃ illi apte congruit: qui tantum
gr̃e suꝑnȩ munus acceꝑit. Nec p̃te¬
reundum: qđ idem matħs er̾at binomi¬
us. Nam & leui uocabatur. Qđ ȩtiam

Expanded text:
li: Sequere me. Vidit autem non tam corporei intuitus, quam internae miserationis aspectibus, quibus et Petrum negantem ut reatum suum cognoscere ac deflere posset, respicere dignatus est: quiest eum qui, humanis tantum studiis deditus, necdum angelico nomine dignus exstiterat. Vidit sedentem in telonio, pertinaci, videlicet, animo temporalibus lucris inhiantem, Matthaeum, inquit, nomine. Matthaeus Hebraice, Latine dicitur donatus: quod profecto nomen illi apte congruit qui tantum gratiae supernae munus accepit. Nec praetereundum est quod idem Matthaeus erat binomius, nam et Levi vocaba
Abbreviated transcription (Latin):
intus erat: cui quando ex fide remin¬
tiant. eicitur foras. S dicit aliquis.
ũquid de cordib patͥarcharum &s ꝓpha¬
foras.. E iextus est plane. Quomͦ gͦ
dictum est nunc eicietur foras . Quo¬
modo putamus: nisi quia tuncsm ho
minib paucissimis fac tum est. nunc
in multis magnisq poplis. iam mox
futurum ẽẽ p̃dictum est. sicut illud
qđ dictum est. sp̃c aũt nondũ erat

Expanded text:
intus erat; cui quando ex fide renunintus erat; cui quando ex fide renuntiant, ejicitur foras. 8. Sed dicit aliquis: Numquid de cordibus Patriarcharum et Prophetaforas? Ejectus est plane. Quomodo ergo dictum est, nunc ejicietur foras? Quomodo putamus, nisi quia tunc quod in hominibus paucissimis factum est, nunc in multis magnisque populis jam mox futurum esse praedictum est? Sic et illud quod dictum est, Spiritus autem nondum erat
Abbreviated transcription (Latin):
sͦ illud qđ infine uenturum est uib
uiui & mortui uidicandi sunt. aliis
ad sinistram. aliis ad dexteram sepa-¬
ratis: s iuditium qͦ pͥnceps mũndi
huius eicitur foras. Quomodo gͦ intꝰ
erat: & quomͦ dixcit eum eiciendum
soras. Humqͥd nam in miuido erat ÷¬
& extra mundũ missus est foras. Si
enim de illo iuditio dic̾et. qđ infine
uenturum est: posset aliquis opinari
ȩternum ignem. quo mittendus est dia¬
bolus & angł̃i eius: cum om̃ib qui sũt
ex parte eius. non natura s uitio: non
quia creauit aut genuit: sed quia ꝑsu¬
asit et tenuit.¬
yia ait dñs nunc uiditium est
mnundi : exponens qͥd dixerit. ñc
inquit pͥnceps huius mundi eicietur
foras: hoc intelligendum ẽ qđ nunc
sit: non qd tantum pꝰ futurũ est in
nouissimo die. Preuidebat gͦ dñs quod
sciebat: post passionẽ & głificationem
suam ꝑ uniuersum mundũ multos ppłos
credituros. in quoꝵ cordib diabolus

Expanded text:
ergo illud quod in fine venturum est, ubi ergo illud quod in fine venturum est, ubi vivi et mortui judicandi sunt, aliis ad sinistram, aliis ad dexteram separatis: sed judicium, quo princeps hujus mundi ejicietur foras. Quomodo ergo intus erat, et quo eum ejiciendum dixit foras? Numquidnam in mundo erat, et extra mundum missus est foras? Si enim de illo judicio diceret, quod in fine venturum est, posset aliquis opinari ignem aeternum, quo mittendus est diabolus cum angelis suis, et omnibus qui sunt ex parte ejus; non natura, sed vitio; non quia creavit aut genuit, sed quia persuasit et tenuit ait, Nunc judicium est mundi; et exponens quid dixerit, Nunc, inquit, princeps hujus mundi ejicietur foras: hoc intelligendum est quod nunc fit, non quod tanto post futurum est in novissimo die. Praedicebat ergo Dominus quod sciebat, post passionem et glorificationem suam per universum mundum multos populos credituros, in quorum cordibus diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit ȩtiam apłs. O altitudo diuitiarũ
sapientiȩ & scientiȩ dei: quã in com¬
p̾hensibilia sunt iuditia eius. Ex qͥb
iuditiis etiam hoc est qđ hic ait dñs.
nunc iuditium est mundi seruato illo
& mortui iudicandi sunt. Possidebat
gͦ diabolus genus humanũ: & reos
supplitioꝵ tenebat ciro grapho pecca¬
toꝵ. Dñabatur in cordib infidelium.
ad creaturam colendam deserto crea¬
tore deceptos captiuosq ꝑtrahebat.
E xp̃i aũt fidem quȩ morte eius aꝰ¬
& resurrectione firmata est. ꝑ eius
sanguinẽ qui in remissionẽ fułus est¬
pecẽoꝵ: milia credentium a dnãtu
duaboli lib̾antur & axp̃i corpori copulãtur:
sub tanto capite. uno eius spũ fidelia
menbra uegetantur. Hoc gͦ dñs uocabat
uditium: hanc discretionem: hanc a
suis redemptis diaboli expulsionem.x.
enim quereremus quid eẽt qđ
ait. nunc iuditium est mundi: secut
exposuit. Ait enim. Nunc pͥncepe.
huius mundi eicietur foras. Audiui¬
mus quale dixerit ẽẽ iuditium. Non

Expanded text:
udo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus ! Ex quibus judiciis etiam hoc est quod hic ait Dominus, Nunc judicium est mundi; servato illo et mortui judicandi sunt. Possidebat ergo diabolus genus humanum, et reos suppliciorum tenebat chirographo peccatorum; dominabatur in cordibus infidelium, ad creaturam colendam, deserto Creatore, deceptos captivosque pertrahebat: per Christi autem fidem, quae morte ejus et resurrectione firmata est, per ejus sanguinepeccatorum, millia credentium a dominatu diaboli liberantur, Christi corpore copulantur, et sub tanto capite uno ejus spiritu fidelia membra ejus vegetabantur. Hoc vocabat judicium, hanc discretionem, et a suis redemptis diaboli expulsionem. i quaereremus quid esset quod ait, « Nunc judicium est mundi, » secutus exposuit, ait enim: « Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. » Audivimus quale dixerit esse judicium. Non
Abbreviated transcription (Latin):
egent gła dei: iustificati gratis ꝑ gr̃am
ipsius. Qui & iterum in estimabilem
eiusdem gratiȩ magnitudinẽ commen-¬
dans ait. Ubi aũt habundauit pecca¬
tum. suꝑ habundauit gr̃ã: quia nimi¬
rum quanto grauiorem dñs in elec-¬
tis suis peccatoꝵ langoiem curauit :
tanto ampliorem cunctis gr̃ȩ medentis
potentiam monstrauit. Unde & ex lecti¬
one ȩuangłica audiuimus. quia sedentẽ
in theloneo matħm. ac temporalib cu¬
ris intentum. repente miseratus uo
cauit: & de publicano iustuim: de the¬
loneario discipłm fecit. Quem etiam
ꝓficientib eiusdem gratiȩ in crem̃tis.
de cõmuni discipłorum numero. ad
apłatus gradum promouit. Le . x.¬
on solum predicandi. uerũ eti¬
am scribendi euangłium beato
pensator inciperet. Quod ob id unq
prouidentia suꝑna fieri disposuit:
numerositas scelerum a speranda ue¬
nia reuocaret: cum hunc tantis mun¬
di nexib absolutum. tam cȩlestem fac¬
tum conspicer&: ut cõmunicato cum

Expanded text:
ei, justificati gratis per gratiam ipsius. Qui et iterum inaestimabilem ejusdem gratiae magnitudinem commendans, ait: Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit et gratia ; quia nimirum quanto graviorem Dominus in electis suis peccatorum languorem curavit, tanto ampliorem cunctis gratiae medentis potentiam monstravit. Unde et ex lectione evangelica audivimus quia sedentem in telonio Matthaeum, ac temporalibus curis intentum, repente miseratus Dominus vocavit, et de publicano justum, de telonario discipulum fecit: quem etiam proficientibus ejusdem gratiae incrementis, de communi discipulorum numero ad apostolatus gradum promovit, nec solum praedicandi, verum etiam scribendi Evangelium illi pensator esse inciperet. Quod ob id utique providentia superna fieri disposuit, numerositas scelerum, a speranda venia revocaret, cum hunc tantis mundi nexibus absolutum, tam coelestem factum conspiceret, ut, communicato cum
Abbreviated transcription (Latin):
docet ipsum ȩuangłium in quo seben¬
do. noui testamenti consecrauit exor¬
dium. Cui speciali pͥuilegio donaiũ
est. ut dñicȩ incarnationis misteria. quȩ
cuncti a scło ꝓpħȩ futura p̃cinebant. ip¬
se pͥmus omnium iam facta descripserit:
& credentib legenda transmiserit: quod
uidelicẽt ȩuanglłium. ad ȩdificandam
fidem ȩccl̃iȩ pͥmitiuȩ. quȩ ex hebreorum
maxune popło collecta est hebreo ser¬
mone composuit. Dilatata aũt ꝑ or-
bem ȩccłia. & grecis ac barbaris in
eiusdem fidei unitatem confluentibus:
curauerunt p̃sules fidelium. ut ȩtiam
eloquium: quomͦ ȩtiam marchi. lucȩ.¬
& ioħ̃is ȩuangłia. quȩ deinceps greca
lingua ediderunt. mox in latinum tͣns¬
fudere sermonem: quatinus hȩc om̃s
ꝑ orbem nationes legere & intelligere

Expanded text:
docet ipsum Evangelium, in quo scribendocet ipsum Evangelium, in quo scribendo Novi Testamenti consecravit exordium, cui speciali privilegio donatum est ut dominicae incarnationis mysteria, quae cuncti a saeculo prophetae futura praecinebant, ipse primus omnium jam facta descripserit, et credentibus legenda transmiserit. Quod, videlicet, Evangelium ad aedificandam fidem Ecclesiae primitivae, quae ex Hebraeorum maxime populo collecta est, Hebraeo sermone composuit. Dilatata autem per orbem Ecclesia, et Graecis ac Barbaris in ejusdem fidei unitatem confluentibus, curaverunt praesules fidelium, ut idem eteloquium: quomodo etiam Marci, Lucae et Joannis Evangelia, quae deinceps Graeca lingua ediderunt, mox in Latinum transfudere sermonem, quatenus haec omnes per orbem nationes legere et intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
sticiȩ dei non sunt subiecti: s eos potiꝰ
qui fragilitatis suȩ conscientia. non e¬
rubescunt ꝓfiteri. quia in multis offen¬
dimus om̃s. Si quos aũt & de illis qui
fallaciter sunt iusti. correctos ad ueniã
uocat: etiam in illis implebitur eiꝰ sermo.
quia non uenerit uocare iustos s pec¬
catores : id est non elatos s humiles:
non de sua iusticia inflatos: s ei qui
iustificat impium deuota mente sustra¬
tos. Nam & tales ubi conu̾tuntur: ne¬
quaquam se iustos s peccatores ne¬
cesse est sincero corde testentur. uIII.
tam dñs arcem iusticiȩ. matheum
quẽ de publicanis actib elegit. ut
spem remissionis peccatorib amplia¬
ret adduxerit. Qualis namq sit factꝰ.
ipse apłoꝵ numerus cui insertus est
docet ⁊ & ip̃sa gens ethiopum. quam
de finib terrȩ ultimis ad scẽ eccłiȩ
societatem p̃dicando conu̾tit. ablutãq
fonte baptismatis. defusca formosam
reddidit: quia uitioꝵ nigredine exu¬
it. ac uir tutum decorauit ornatu:

Expanded text:
stitiae Dei non sunt subjecti, sed eos potius qui fragilitatis suae conscii non erubescunt profiteri, quia in multis offendimus omnes. Si quos autem et de illis qui fallaciter sunt justi correctos vocat ad veniam, etiam in illis implebitur ejus sermo, quia non venerit vocare justos, sed peccatores, id est, non elatos, sed humiles; non de sua justitia inflatos, sed ei qui justificat impium devota mente substratos. Nam et tales ubi convertuntur, nequaquam se justos, sed peccatores necesse est sincero corde testentur. Libet tam Dominus arcem justitiae Matthaeum, quem de publicanis actibus elegit, ut spem remissionis peccatoribus ampliaret, advexerit. Qualis namque sit factus, ipse apostolorum numerus cui insertus est, docet: docet et ipsa gens Aethiopum, quam de finibus terrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societatem praedicando convertit, ablutamque fonte baptismatis, de fusca formosam reddidit, quia vitiorum nigredinem exuit, ac virtutum decoravit ornatu:
Abbreviated transcription (Latin):
quia miserando atq eligendo ui.¬
dit: ait illi. Sequere me. Sequere aũt:
dixit imitare. Sequere dixit. ñ tam
incessu pedum: qua exequutione moꝵ.
luii enim dicit se in xp̃o manere: debet
sicut ambulauit ille et ipse ambulare:
qđ est non ambire terrena: ñ cadiica
lucra sectari. fugere honores infimos:
contemptum mundi omnẽ. ꝓ cȩlest
glł̃a libenter amplecti: cunctis ꝓdesse
amare÷ iniurias nulli inferre : sibi illa¬
tas pacienter ferre: s & inferentibus
s conditoris sui semꝑ glam querere: qͦt¬
erigere. Hȩc & huiusmodi gerere: xp̃i est
uestigia sequi. Et surgens inquit: secu¬
tus est eum. Non est mirandum qđ pub¬
licanus ad primam iubentis dñi uocẽ.
terrena quȩ curabat lucra reliquerit:
opibq neglectis illius comitatui quem
nil diuitiarum habere cernebat ad he¬
serit. Ipse enim dñs qui eum uerbo
foris uocauit. intusimuisibili instinc tu
ut sequeretur edocuit: infundens m̃ti
illus. lumen gr̃e sp̃alis: qua intelliger&.

Expanded text:
quia miserando atque eligendo vidit, ait illi, Sequere me. Sequere autem dixit imitare. Sequere dixit non tam incessu pedum, quam executione morum. Qui enim dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare: quod est non ambire terrena, non caduca lucra sectari, fugere honores, contemptum mundi omnem pro coelesti gloria libenter amplecti, cunctis prodesse, amare, injurias nulli inferre, at sibi illatas patienter sufferre, sed et inferentibus sed Conditoris semper gloriam quaerere, quoterigere. Haec est hujusmodi gerere, Christi est vestigia sequi. Et surgens, inquit, secutus est eum. Non est mirandum quod publicanus ad primam jubentis Domini vocem terrena quae curabat lucra reliquerit, opibusque neglectis, illius comitatui, quem nil divitiarum habere cernebat, adhaeserit. Ipse enim Dominus, qui eum foris verbo vocavit, intus invisibili instinctu ut sequeretur edocuit, infundens menti illius lumen gratiae spiritualis, qua intelligeret,
Abbreviated transcription (Latin):
refertur ad illud qđ suꝑuis ait. Si
aũt mortuum fuerit granũ: multũ
fructum affert. Nam exaltationem
suam quid aliud dixit. quã in cruce
passionem . Quod & ipse euanglista
non tacuit. Subiunait enim. atq
ait. Hoc aũt dicebat: significane.
qua morte eẽt moriturus. Respon¬
dit ei turba. Nos audiuimus ex le
ge: quia xp̃c manet in ȩternum. Et
quomͦ tu dicis oportet exaltari filiũ
hominis . Quis est iste filiꝰ hõĩs¬
Quan memoriter tenuerunt: qđ̃ dñs¬
dixerat assiduȩ filium hominis se eẽ.
Nam hoc loco non ait. si exaltatus.
fuerit a terra filius hominis: s suꝑiꝰ¬
dixerat. uenit hora ut clarificetur
filius hominis. Hoc itaq isti animo
retinentes: & qđ nunc ait cũ exaltatꝰ
fuero a terra. mortem crucis intelligentes:
quesierunt ab illo & dixerunt. Nos audi¬
uimue ex lege: quia xp̃c manet in ȩternũ.
Et quomͦ tu dicis oporta exaltari filium ho-¬
minis. Quis est iste filius hominis: Six
enim xp̃s est inquiunt: man& in eternũ.

Expanded text:
refertur ad illud quod superius ait, Si autem mortuum fuerit granum, multum fructum affert. Nam exaltationem suam quid aliud dixit quam in cruce passionem? Quod et ipse Evangelista non tacuit: subjunxit enim, et ait, Hoc autem dicebat, significans qua morte esset moriturus? 12. Responditin aeternum, et quomodo tu dicis: Oportet exaltari Filium hominis? Quis est iste Filius hominis? Memoriter tenuerunt quod Domdicebat assidue Filium hominis se esse. Nam hoc loco non ait: si exaltatus fuerit a terra Filius hominis: sed siiebant: Venit hora, ut glorificetur Filius hominis. Hoc itaque isti animo retinentes, et quod nunc ait: Cum exaltatus fuero a terra, mortem crucis intelligentes, quaesierunt ab illo et dixerunt: Nos audivimus ex lege quia Christus manet in aeternum; et quomodo tu dicis, Oportet exaltari Filium hominis? Quis est enim iste Filius hominis? Si enim Christus est, inquiunt, manet in aeternum:
Abbreviated transcription (Latin):
nione babilonis usq ad xp̃m: generatio¬
nes quatuordecim. Numera a iechonia
usq ad ioseph & inuenies generationes
trede ei M. Quarta decima uͦ gene¬
ratio: in ipsumi. axp̃m reputabitur. Xp̃i
aũt generatio sic erat. Querat diligẽs
Iector &e dicat. Cum ioseph non sit pa¬
ter dñi saluatoris: quid ꝑtinet ad dñm
generationis ordo deduc tus usq ad
sosephas. Cu respondebimus pͥmum eẽ
consuetudinis scͥpturarũ. ut mulierum
in gen̾ationib ordo non texatur: dein¬
de ex una tribu fuisse ioseph & mari¬
am: unde᷑ ex lege eam acciꝑe cogeba¬
tur ut ꝓpinquamꝰ: & qđ̃ simul censen¬
tur in bethleem. uti ex una uidelico

Expanded text:
tione Babylonis usque ad Christum, generatiotione Babylonis usque ad Christum, generationes quatuordecim. Numera a Jechonia usque ad Joseph, et invenies generationes tredecim. Quarta decima ergo generatio in ipsum Christum reputabitur. Christi autem generatio sic erat. Quaerat diligens lector et dicat: Cum Joseph non sit pater Domini Salvatoris, 12 quid pertinet ad Dominum generationis ordo deductus usque ad Joseph? Cui respondebimus primum, non esse consuetudinis Scripturarum, ut mulierum in generationibus ordo texatur. Deinde ex una tribu fuisse Joseph et Mariam: unde ex Lege eam accipere cogebatur ut propinquam, et quod simul censetur in Bethleem, ut de una videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
t post transinigrationẽ babilonis:
ieconias genuit salathieb. Si uo¬
luerimiis iȩconiam infine pͥmȩ tes¬
s tede cadis ponere: insequenti ñ er̃t
quatuodecim: s tredecim. Se iamus
trem. Quoꝵ prior ꝑ R. & in: sequens
ꝑe.& .n. scribitur. Quod scͥptoꝵ uitio
& longitudine tempoꝵ: apud grecos
latinosq confusum est. Iacob aũt: genu¬
it ioseph. Hoc loco obicit nob̃ iulianus
augustus dissonantiam ȩuangłistarum:
curꝰ euangłista matheus ioseph dixerit
filium ia cob. & lucas filium eum appella¬
uerit heli: non intelligens consuetudi¬
Onem scͥpturarũ qđ alter scdm natu¬
ram. aAlter seam legem ei pater sit. Seimꝰ
eium hoc ꝑ moysen iuibente deo p̃cep¬
tum: ut si frat aut ꝓpinquus absꝙ ͥ¬
beris mortuus fuerit: alius eius accipiat uaro¬
rem ad fuscitandum semen fr̃ĩs uł ꝓpinqui
plenius disputarunt. xii
subeat nuptiarum: s recordare consue¬
tlidines scriptarum. qđ sponsi uiri. et
sponsȩ uocentur uaxores. E ta tͣnsmigra¬

Expanded text:
 Post transmigrationem autem Babylonis, Jeconias genuit Salathielconias genuit Salathiel: Sluerimus Jechoniam in fine primae tessaradecadis ponere, in sequenti non erunt quatuordecim, sed tredecim. Sciamus trem, quorum prior per κ et μ sequens per χ et ν scribitur, quod scriptorum vitio et longitudine temporum, apud Graecos Latinosque confusum est. Jacob autem genuit Joseph. Hoc loco objecit nobis Julianus Augustus dissonantiam Evangelistarum, cur evangelista Matthaeus Joseph dixerint filium Jacob: et Lucas eum filium appellarit Heli; non intelligens consuetudinem Scripturarum, quod alter secundum naturam, alter secundum Legem ei pater sit. Scimus enim hoc per Moysen Deo jubente praeceptum, ut si frater aut propinquus absque liberis mortuus fuerit, alius ejus accipiat uxorem ad suscitandum semen fratris vel propinqui plenius disputarunt. Virusubeat nuptiarum; sed recordare consuetudinis Scripturarum, quod sponsi viri, et sponsae vocentur uxores. Et a transmigra
Abbreviated transcription (Latin):
o: quia respexit humilitatẽ ancillȩ suȩ¬
scce enim ex hoc beatam me dicent om̃s
generationes: quia fecit mͥ magna qui
& eue planc tũ. mariȩ cantꝰ exclusit.
ost illius benedicibilis p̃sagi iii.
alt̾catione confliger&. qualis eẽt ista sa¬
lutatio: nuntius interim celestis exeqͥt᷑
Ie timeas maria: inuenisti gr̃am apud
dñm. Ecce concipies in utero & paries

Expanded text:
o: quia respexit humilitateo: quia respexit humilitateecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Quia fecit mihi magna qui et Evae planctum Mariae cantus exclusit. ost illius benedicibilis salutationisaltercatione confligit, qualis esset ista salutatio. Nuntius interim coelestis exsequitur: Ne timeas, Maria; invenisti enim gratiam apud Deum. Ecce concipies et pari
Abbreviated transcription (Latin):
cribiis . & pͥmis galileȩ. Soli mortaliũ
herodes et pharas leguntur diem natalis
sui gaudiis festiuis celebrasse: s uterq
rex infausto auspicio festiuitatem suam
sanguine fedauit.
erodes tanto maiori impietate pec¬
doctorem ueritatis. et p̃conem uite ac
regni cȩlestis occidit. & hoc ꝓ uoto ac
peticione saltatricis: neq eum caput
occisi ante conuiuas inferre puduit.
lam pharao nil talis uesaniȩ cõmisisse le¬
gitur: s tantum peccantem sibi eunu¬
cum uita pͥuari uibens. quo longius a
uere cultu religionis aberat: & eo leutꝰ
inuiolationȩ suȩ festiuitatis deliquit. At¬
tamen er utriusq exemplo ꝓbatur: utilꝰ
ẽẽ nob̃ diem mortis future timendo et
caste agendo sepuis in memoriam reuocare:
qͣm diem natiuitatis luxuriando celebrare.

Expanded text:
ribunis, et primis Galilaeae. Soli mortalium Herodes et Pharao leguntur diem natalis sui gaudiis festivis celebrasse, sed uterque rex infausto auspicio festivitatem suam sanguine foedavit; verum Herodes tanto majore impietate Doctorem veritatis et praeconem vitae ac regni coelestis occidit, et hoc pro voto ac petitione saltatricis, neque enim caput occisi ante convivas inferre puduit; nam Pharao nil talis vesaniae commisisse legitur, sed tantum peccantem sibi eunuchum vita privari jubens, quo longius a verae cultu religionis aberat, eo levius in violatione suae festivitatis deliquit. Attamen ex utriusque exemplo probatur, utilius esse nobis diem mortis futurae timendo et caste agendo saepius in memoriam revocare, quam diem nativitatis luxuriando celebrare.
Abbreviated transcription (Latin):
In quarto regum uolumine legimus:
de ioram ochoziam fuisse generatum.
Quo mortuo: ioz abeth filia regis ioram.
soror ochoziȩ tulit ioas filium fr̃i sus.
& eum internitioni quȩ exercebatur
sit in regnum: filius eius amasiar.
Post quem regnauit filius euis az ari¬
sit ioathan filius ẽius Cernis gͦ qd̃
scãm fidem historie tres reges in medio
fierunit: quos hic euangłista p̃termisit.
oram quippe non genuit oziam s ocho¬
⁊iam: & reliquos quos enumerauimus.
uerum quia euangłistȩ ꝓpositum erat.
ires res ͤ ͤ decades in diu̾so tempoꝵ
satu ponere: & ioram generi se miseu¬
erat impissime iezabel: idcirco usq
ad terciam generationem eius memori¬
a tollitur: ne in scẽ natiuitatis ordine
poneretur.

Expanded text:
In quarto Regum volumine legimus de Joram Ochoziam fuisse generatum, quo mortuo, Josabeth filia regis Joram, soror Ochoziae tulit Joas filium fratris sui, et eum internecioni, quae exercebatur sit in regnum filius ejus Amasias, post quem regnavit filius ejus Azarisit Joathan filius ejus. Cernis ergo quod secundum fidem historiae tres reges in medio fuerint, quos hic Evangelista praetermisit: Joram quippe non genuit Oziam, sed Ochoziam: et reliquos quos enumeravimus. Verum quia Evangelistae propositum erat tres tessarescedecades in diverso temporum statu ponere, et Joram generi se miscuerat impiissimae Jezabel, idcirco usque ad tertiam generationem ejus memoria tollitur, ne in sanctae nativitatis ordine poneretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tidis regionis. Lec̃. x.¬
eatus ioħes baptista qui uenit in
sp̃u & uirtute helẏe eadem aucto¬
ritate qua ille ahab corripuerat & ieza¬
bel corripiit herodem & herodiadẽ qdđ
illicitas nuptias fecerint: & non liceat
frẽ uiuente germano illius uarorem du¬
cere: malens perielitari apud regen. quam
ipter aoulationem eẽ immemor p̃ceptoꝵ

Expanded text:
tidis regionis . Ergo Joannes Baptista, qui venit in spiritu et virtute Eliae, eadem auctoritate qua ille Achab corripuerat et Jezabel , arguit Herodem et Herodiadem, quod illicitas nuptias fecerint, et non liceat, fratre vivente germano, illius uxorem ducere, malens periclitari apud regem, quam propter adulationem esse immemor praeceptorum
Abbreviated transcription (Latin):
e quis estim& de p̃dictis malis nos
uelle declamare. Nos non decla¬
mare. s uolumus clamare: ut festiui
suram. E pulis urĩs intersit xp̃c: infaci¬
e prandeatur auctoris: honestate con¬
uiuii. natura ipsa quȩ nos ꝓducit
honoretur. Leticia mense ur̃e ꝑtingat
ad pauꝑes xp̃i: familia ur̃a in nocentiȩ¬
luxus absistat: fugetur effusio. Saltatri¬
cum pestis. lenocinia cantorum. uolupta-¬
tum fomenta. uentris onera. naufragium
m̃tis. cum herodiadis conuiuio abscm¬
dantur : ut p̾sens gaudium ur̃m ad
sermonẽ tulimus in herodem: quia sa
de morte sua natus est: & de nathalisuo

Expanded text:
e quis existimet declamare nos velle de ta libus, nos non declamare volumus, sed clamare, ut festivitsuram, epulis nostris intersit Christus, in facie prandeatur auctoris; honestate convivii natura ipsa, quae vos produxit, honoretur; laetitia mensae vestrae pertingat ad pauperes, familia vestra innocentiluxus absistat, fugetur effusio; saltatricum pestis, lenocinia cantorum, voluptatum fomenta, ventris onera, naufragia mentium cum Herodiadis conviviis abscindantur; ut praesens gaudium vestrum ad sermonem tde morte sua natus est, et de natali
Abbreviated transcription (Latin):
in disco caput ioħis baptistȩ. Herodias
timens ne herodes aliquando resipiscer&.
uł philippo fr̃i amicus fier&s. atq illicite
miptiȩ repucdio soluerentur: mon&. filiã
ut in ipso statim conuiuio caput iohr.
postulet: digno oꝑi saltationis. dignum
sanguuns pretium. mar chum.¬

Expanded text:
ixit: Caput Joannis Baptistae, etc. Herodias timens ne Herodes aliquando resipisceret, vel Philippo fratri amicus fieret, atque illicitae nuptiae repudio solverentur, monet filiam, ut in ipso statim convivio caput Joannis postulet, digno opere saltationis, dignum sanguinis praemium! Et c
Abbreviated transcription (Latin):
herodes qdđ iuitus & nolens ꝓpt̃ iura¬
mentum homic idium fecerit: quia ad hoc for¬
te iurauit. ut future occisioni machinas
s̃pararet. Alioqum si ob tusuirandũ fecis¬
se se dicit: si patris. si matris postulasset
interitum: facturus erat annon.. Qđ
in se repudiaturus erat: contempnere
debuit & in ꝓpħa. Quȩ cum exisset:
dixit matri suȩ. Quid petam . At illa

Expanded text:
Herodes quod invitus et nolens propter juramentum homicidium fecerit, quia ad hoc forte juravit, ut futurae occisioni machinas praeparet. Alioquin si ob jusjurandum fecisse se dicit, si patris, si matris postulasset interitum facturus fuerat an non? quod in se repudiaturus fuit, contemnere debuit et in Propheta. Quae cum exisset, dixit matri suae: Quid petam? At illa
Abbreviated transcription (Latin):
Thistoria. philippum herodis maio¬
ris filium. sub quo dñs fugit in
egiptum frẽm huius herodis sub quo pas¬
sus est dñs duxisse uxorem herodiadem
filiam regis arethe: postea uͦ socerũ eius
re mariti prioris. inunici eius nuptiis
copulasse. Quis sit aũt hic philippus:
ȩuangłista lucas plenuis docet dicẽs.
A nuo quinto decimo imꝑii tiberii cesa¬
ris. ꝓcurante pontio pilato uideam: te-¬
trarcha aũt galileȩ herode: philippo

Expanded text:
historia Philippum Herodis majoris filium, sub quo Dominus fugit in Aegyptum, fratrem ejus Herodis sub quo passus est Christus, duxisse uxorem Herodiadem, filiam regis Aretae. Postea vero, socerum ejus, m, et in dolorem mariti prioris, inimici ejus nuptiis copulasse. Quis sit autem hic Philippus, Evangelista Lucas plenius docet? Anno quintodecimo imperii Caesaris, procurante Pontio Pilato Judaeam, tet
Abbreviated transcription (Latin):
exhibetur occasus. Conuiuium mu¬
infunus : tragediȩ ꝑsonant seculorum.
ntrat bestia non puella: querit amputare
non saltare. Discurrit fera non femi¬
na: asꝑgit iuibas ꝑ ceruices. ñ capillos.
Anfractib dilatat menbra:. seuitiȩ crescit
augmentis: fit grandis crudelitate non
corpore. Et singłaris fera usq dum capi¬
at p̃dam fremit ore: dentib frendit:
ferrum non suscipit s ꝓducit. Premoni¬

Expanded text:
exhibetur occasus, conviviumgana tragoediam personant saecularem; intrat bestia, non puella; quaerit amputare, non saltare; discurrit fera, non femina; spargit jubas per cervicem, non capillos; membra dilatat anfractibus, saevitiae crescit augmentis; fit grandis crudelitate, non corpore; et singularis fera usque dum capiat praedam, fremit ore, dentibus frendit; ferrum non suscipit, sed producit. Verum n
Abbreviated transcription (Latin):
ce. Quia enim a serpente mors: ꝑ serpen¬
tis effigiem figurata est mors. Morsu.
serpentis letalis: mors dñi uitalis. Atten¬
ditur serpens: ut nichil ualeat serpens.
Quid est hoc .d. Attenditur mors: ut nicħ
ualeat mors. S cuius mors . Alore uite
Si dici potest mors uitȩ: immo qͥa dici
potest mirabiliter dicitur. S nũquid
non erit dicendum: quod fuit ficiend̃i.¬
F rgo dubitem dicere: qđ dñs est dignaus
Et tam̃ mortuus est xp̃e. S in morte ap̃s

Expanded text:
ce. Quia enim a serpente mors, per serpence. Quia enim a serpente mors, per serpentis effigiem figurata est. Morsus serpentis lethalis, mors Domini vitalis. Attenditur serpens, ut nihil valeat serpens. Quid est hoc? Attenditur mors, ut nihil valeat mors. Sed cujus mors? Mors vitae: si dici potest, Mors vitae; imo quia dici potest, mirabiliter dicitur. Sed numquid non erit dicendum quod fuit faciendum? Ego dubitem dicere quod Dominus et tam
Abbreviated transcription (Latin):
tem in deserto: ita exaltari oportos
filium hominis: ut omnis qui credit in il¬
lum non ꝑeat. s habeat uitam ȩternam.
Magnum sacramentum: & qui leger̃t noue¬
runt. Deinde audiant & qͥ ñ legerunt.
uł qui forte lectum. siue auditum obliti
sunt. Prosternebatur in heremo popłs
isrł morsib serpentum: fiebat iã mag¬
na strages multoꝵ morientium. P laga
enim erat dei: corripientis & flagellan¬
tis ut erudiret. Demonstratum ẽ ibi.
testatur in hac lectione: ut nemo pos¬
ieium b̾i pet sit aliud interp̃tari. quam qđ ipsa ueri¬
tas de se indicat. Dic tum enim est ad
moysen adomino. ut facer& eneumser¬
pentem. & exaltar&s in ligno in heremo:
et admoner& popłm isrł. ut si qͥs morsus
eẽt a serpente: illum serpentem in lig¬
no exaltatum attendẽt. Factũq est.
Mordebantur homines: intuebantur: sana¬
bantur: Quid sunt serpentes morden¬
tes  Peccata de mortalitate carnis. Qͥd
est serpens exaltatus. Mors dñi in cru¬

Expanded text:
emo, ita exaltari oportet Filium hominis; ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Magnum sacramentum, et qui legerunt, noverunt. Deinde audiant vel qui non legerunt, vel qui forte lectum sive auditum obliti sunt. Prosternebatur in eremo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna strages multarum mortium: plaga enim Dei erat corripientis, et flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est ibi nus testatur in hac lectione, ut nemo possit aliud interpretari quam quod ipsa veritas de se indicat. Dictum est enim ad Moysen a Domino ut faceret aeneum serpentem, et exaltaret in ligno in eremo, et admoneret populum Israel, ut si quis morsus esset a serpente, illum serpentem in ligno exaltatum attenderet. Factum est: mordebantur homines, intuebantur, et sanabantur . Quid sunt serpentes mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus? Mors Domini in cru
Abbreviated transcription (Latin):
monium reddidisse. Deatus uero baptista
ioh̃es. cuius ñc̃ festiuitate letamur: celestia
mundo gaudia. sterili ab utero hodie na¬
tus inuexit. Et illi quidem indubitata
iam gla regnantem confessi sunt deifiliũ:
hic aũt & nasciturum dñm propħalis
sp̃c illuminatione p̃uidit: & natum pͥui¬
legio gratiȩ singłaris ostendit. ii.¬
N tantum specialis in beato iohanne p̃ful¬
sit ȩlectio᷑ ut ante mereretur annuntiare
dñm. quam nascendi initium: uł lingũa
quȩ nuntiare posset acciper&. Deniq e¬
lisabeth illa uetus mulier. & noua mater
quȩ antȩ partum suum de futuri filii le¬
tabatur officio: uenienti ad se beatȩ ma¬
riȩ in ipso salutionis occursu ait. Ecce
ex quo facta est uox salurationis tuȩ in
aurib meis: exultauit in gaudio infans
in utero meo. Quid hoc est miraculi fr̃s.
quȩ tantorum nouitas gaudioꝵͥ ut ha¬
bere se inutero elisabethꝰ testaretur in¬
fantem. qui necdum sem&. ipsum sentiens.
dñicum iam sentiret aduentum. Here

Expanded text:
monium reddidisse. Beatus vero Baptista Joannes, cujus 207 nunc festivitate laetamur, coelestia mundo gaudia sterili ab utero hodie natus invexit. Et illi quidem indubitata jam gloria regnantem confessi sunt Dei Filium; hic autem et nasciturum Dominum prophetalis spiritus illustratione praevidit, et natum privilegio gratiae singularis ostendit. In tantum autem specialis in eo praefulsit electio, ut ante mereretur annuntiare Dominum quam nascendi initium vel linguam, quam enuntiare posset, acciperet. Denique Elisabeth illa vetus mulier, et nova mater, quae ante partum suum de futuri filii laetabatur officio, venienti ad se beatae Mariae in ipso salutationis occursu, ait: Ecce, ex quo facta vox salutationis tuae in auribus meis, exultavit in gaudio infans in utero meo . Quid hoc est miraculi, fratres; quae tantorum novitas gaudiorum, ut habere se in utero Elisabeth testaretur infantem, qui nec dum semetipsum sentiens, dominicum jam sentiret adventum? Vere
Abbreviated transcription (Latin):
oLempnitates nob̾ diuer¬
sorum martyrum fratres
sus. & suscepta ab eis pro
xp̃i nomine passio conse¬
crauit. Multimoda namq ueterũ rela¬
tione didicimus. non nullos mr̃m
ꝓstratos gladio: igne alios concrematoᷤ:
quam plures bestiarum dilaceratoᷤ den¬
tibus: in numeros ȩtiam uariis tor¬
mentorum cruciatib affectos: spreta
sui corporis morte xp̃ianȩ fidei testi

Expanded text:
olemnitatem nobis diversorum martyrum, fratres sus, et suscepta ab eis pro Christi nomine passio consecravit. Multimoda namque veterum relatione didicimus nonnullos martyrum prostratos gladio, igni alios concrematos, complures bestiarum dilaceratos dentibus, innumeros et jam variis tormentorum cruciatibus affectos, spreta sui corporis morte Christianae fidei testi
Abbreviated transcription (Latin):
Et tanto minus a se magnum ececludebat:
quantomagis minimꝰ erat.i
uid miramur magnum habita¬
re in angusto Magis in minimis
habitat. audi illum dicentem. Super
quem requiescoꝵ sp̃c meus: nͥ suꝑ humi¬
lem & quietum & trementem uerba me¬
a.. Ideo altus habitat in humili: ut
humilem exaltet. Excelsus dñs & hu
noscit. Humilia te: & ꝓpinquat tͥ Ex tol¬
le te: & recedit a te. Minimus ergo iste
quid dixit.. Quod audiumus hodie.
Corde creditur ad iusticiam: ore aũt con¬
fessio fit ad salutem. Multi credunt cor¬
de:& erubescunt confiteri ore. Seiatis
fr̃s prope iam neminem ẽẽ paganoꝵ:
qui non apud se ipsum miretur & sen¬
tiat impleri ꝓpħias de xp̃o. et exalta¬
tum suꝑ cęlos: quia uident suꝑ omnẽ
terram glam euis. S cum se inuicem
timent. inuicem erubescunt: faciunt
a se longe salutem: quia ore confessio
fit ad salutem. Quid ꝓdest credidisse
ad iusticiam: si os dubitat ꝓferre qđ
corde conceptum est .. Sequitur. Dic̃¬

Expanded text:
et tanto minus a se magnum excludebat, quanto magis minor erat. Quid miramur magnum habitare in angusto? Magis in minimis habitat. Audi illum dicentem, Super quem requiescet spiritus meus? Super humilem, et quietum, et trementem verba mea . Ideo altus habitat in humili, ut humilem exaltet. Excelsus enim est Dnoscit . Humilia te, et propinquabit tibi: extolle te, et recedet a te. quid dicit? Quod audivimus hodie: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Multi credunt corde, et erubescunt confiteri ore. Sciatis, fratres, prope jam neminem esse Paganorum, qui non apud se ipsum miretur, et sentiat impleri prophetias de Christo exaltato super coelos; quia vident super omnem terram gloriam ejus. Sed cum se invicem timent, sibimet invicem erubescunt, faciunt a se longe salutem: quia ore confessio fit ad salutem. Quid prodest corde credidisse ad justitiam, si os dubitat proferre quod corde conceptum est? Intus fi