comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui non sufficeret ad salutem. Quo cura
⁊ baptismo ioħis baptuatus est dñs: ut
suꝑbas hominum ceruices ad salutarem
suum baptismum flecteret. & non solus
illo baptisinate tinctus ẽ: ne hoc ipso suꝑiꝰ
illus ostendẽt. quod eo solus ipse haptrari
meruisset. Et ultra illud ꝑseuerare ñ siuit.
ne hoc unum in quo ipse baptirat indigẽ
p̃cedente altero uid̾etur. Quero itaq si
baptismo ioħis peccata dimittebantur:
quid ampliꝰ p̃stari potuit ꝑ baptisinum
baptismo non dunittebantur peccata:
utrum nam meliores erant iobe cypͥani
temporib dequib ipse dicit. quod fundos
insidiosis fraudib rapiebant. ⁊ usuris
multiplicantib fęnus augebant: quib
tamen baptizantib fiebat remissio pecc̃oꝵ.
An quia eos unitas eccłiȩ tenebat: Quid gͦ
ioħs non erat inunitate amicus ille spon¬
si iuȩ dñicȩ pparator. ⁊ ipsus dñ baptirator.
Quis hoc dementissimꝰ dixerit: Quapter

Expanded text:
qui non sufficeret ad salutem. quocirca qui non sufficeret ad salutem. quocirca et baptismo Iohannis baptizatus est dominus, ut superbas hominum ceruices ad salutare suum baptismum flecteret, et non solus illo baptismate tinctus est, ne hoc ipso superius illud ostenderet quod eo solus ipse baptizari meruisset, et ultra illud perseuerare non siuit, ne hoc unum quo ipse baptizat indigere praecedente altero uideretur. Quaero itaque, si baptismo Iohannis peccata dimittebantur, quid amplius praestari potuit per baptismum baptismo non dimittebantur peccata, utrumnam meliores erant Iohanne Cypriani temporibus, de quibus ipse dicit quod fundos insidiosis fraudibus rapiebant et usuris multiplicantibus faenus augebant, quibus tamen baptizantibus fiebat remissio peccatorum P an quia eos unitas ecclesiae tenebat? quid ergo? Iohannes non erat in unitate, amicus ille sponsi, uiae dominicae praeparator et ipsius domini baptizator? quis hoc dementissimus dixerit? quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
concessum ẽ. Qua mirabili grã suspendens
inse corda ppłoꝵ. uiam p̃pararet in eis illi
accepto nullum altũm requiratur. Ioħs at̾
tali baptismo p̃tinguelat. quo accepto eẽt
baptisma ȩtiam dnicum necessarium nõ
ut illud repetatur: s ut eis qui ioħis bap¬
tismum acceꝑant ȩtiam &ͥ baptismus cui
uiam sparabat ille tradetur. Si enĩ xͥ hu¬
mo iołis opus eẽt. Rursus si in ioħe finis eẽt:
pꝰ ioħis baptisia xp̃i baptismate opus non
eẽt. S quia finis legis xp̃s ad iusticiam om̃ĩ
credenti: ab illo demonstratum ẽ ad quem
ꝑgeretur. adhunc cum ꝑuentum fuerit
p̃dicauit. cum eum sibi longe p̃posuit. et
melioris baptismi dispensator ioħs fuissẽ
putaretur quo ipse xep̃c solus tinctus eẽt
quam xp̃i est. quo xpĩani tinguntur: et
rursus si om̃s prius baptismo ioħis ⁊ dem̃
ꝑfectus. xp̃i baptismus mito uidetur

Expanded text:
concessum est, qua mirabili gratia suspendens concessum est, qua mirabili gratia suspendens in se corda populorum uiam praepararet in eis illi, accepto nullum alterum requiratur, Iohannes autem tali baptismo praetinguebat, quo accepto esset baptisma etiam dominicum necessarium, non ut illud repetatur, sed ut eis qui Iohannis baptismum acceperant etiam Christi baptismus, cui uiam praeparabat ille, traderetur. si enim Chmo Iohannis opus esset; rursus si in Iohanne finis esset, post Iohannis baptisma Christi baptismate opus non esset. sed quia finis legis Christus ad iustitiam omni credenti, ab illo demonstratum est ad quem pergeretur, ad hunc cum peruentum fuerit nem domini praedicauit, cum eum sibi longe praeposuit, et ptizasset, melioris baptismi dispensator Iohannes fuisse putaretur quo ipse Christus solus tinctus esset, quam Christi est quo christiani tinguntur. et rursus si omnes prius baptismo Iohannis et dperfectus Christi baptismus merito uideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ille humilit̾ in gressurus ut se humilit̾
sequentes ad excellentiam deducturus sic̃
serus pedes lauit: ita serui baptismo tingi
uoluit. Sicut enim se subiecit pedib eoꝵ
quos ipse diligebat: sic ioħis munĩ quod
ipse donauãt ut intelligerent om̃s qnͣto
suꝑbiȩ sacrilegio quisq contempne̾t bap¬
tisma quod ad nõ deberce acciꝑe quando
ipse dñs accepisset quod seruo ut ꝓprium
dare posset ipse p̃stiterat: ⁊ cum ioħs quo
nemo exfurrexit maior in natis mulie¬
rum. tantum testunonium xp̃o ꝑhibet
ut soluendȩ cortigiȩ calciam̃ti eius se fare¬
retur indignum. Xp̃s ⁊baptismnum eius
accipiendo hunullimus int̾ homines inue¬
nretur: ⁊ baptismo eius locum auferendo.
ds̃ altissimus credetur idem humilitatis
doctor. ⁊ celsitudinis dator. Nulli enĩ ꝓpbaꝵ.
nulli prorsus hominum. inscripturis diui¬
nis legimus eẽ concessum baptizare in aqua
penitentiȩ intemissionem pecc̃oꝵ: quod ioħ

Expanded text:
ille humiliter ingressurus et se humiliter ille humiliter ingressurus et se humiliter sequentes ad excellentiam deducturus, sicut seruis pedes lauit, ita serui baptismo tingui uoluit. sicut enim se subiecit pedibus eorum quos ipse dirigebat, sic Iohannis muneri quod ipse donauerat, ut intellegerent omnes, quanto superbiae sacrilegio quisque contemneret baptisma quod a domino deberet accipere, quando ipse dominus accepisset, quod seruo ut proprium dare posset ipse praestiterat, et cum Iohannes, quo nemo exsurrexit maior in natis mulierum, tantum testimonium Christo perhiberet, ut soluendae corrigiae calciamenti eius se fateretur indignum, Christus et baptismum eius accipiendo humillimus inter homines inueniretur et baptismo eius locum auferendo deus altissimus crederetur, idem humilitatis doctor et celsitudinis dator. Nulli enim prophetarum, nulli prorsus hominum in scripturis diuinis legimus esse concessum baptizare in aqua paenitentiae in remissionem peccatorum, quod Iohanni
Abbreviated transcription (Latin):
habent. s quod non habent: idest finem pre¬
cepti sine quo multa scã hab̾i possunt. s ꝓdeẽ
non possunt. Funs aut̃ p̃cepti ẽ bearitas de
corde puro ⁊ conscientia bona: ⁊ fide non
ficta lauachri uͦ sacram̃tum non ut habe¬
ant. si iam eodem ipso quamuis inheresi
tincti sunt: s ut salubriter habeant. ad ca¬
tholicȩ unitatem ueritatemq festinent.
Iam nũc de iołs baptismo uidendum ẽ.:
quid dicatur. Baptitatos enim apaulo cos
qui iam baptismo ioħis baptrati fuissent.
sicut idem ioħs dic̃. Non potest homo acciꝑe
quicquã nisi datum ei fui̾t decelo. Et ne for¬
sitan hoc sic adeo patre accepisse uideretur
ut afilio non acciꝑet: de ipso xp̃o ideintidem
loquens ait. Nos om̃s deplenitudine eiꝰ acce¬
pimus. Accepit aut̃ hoc ioħs certe dispen¬
sationis grã non diu mansurum: s qnͣ¬
tum satis ẽẽt ad parandam uiam dño.
ciuiis eum eẽ p̃cursorem oportebat. Quã

Expanded text:
habent sed quod non habent, id est finem praehabent sed quod non habent, id est finem praecepti, sine quo multa sancta haberi possunt, sed prodesse non possunt. finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. lauacri uero sacramentum non ut habeant, si iam eodem ipso quamuis in haeresi tincti sunt, sed ut salubriter habeant, ad catholicae unitatem ueritatemque festinent. Iam nunc de Iohannis baptismo uidendum est quid dicatur. baptizatos enim a Paulo eos qui iam baptismo Iohannis baptizati fuissent lsicut idem Iohannes dicit: non potest homo accipere quicquam, nisi datum fuerit de caelo. et ne forsitan hoc sic a deo patre accepisse uideretur ut a filio non acciperet, de ipso Christo identidem loquens ait: nos omnes de plenitudine eius accepimus. accepit autem hoc Iohannes certae dispensationis gratia non diu mansurum, sed quantum satis esset ad parandam uiam domino, cuius eum esse praecursorem oportebat. quam
Abbreviated transcription (Latin):
nus nonsit aut ut om̃ino baptismus nõ sit.
quisqͥs eo qͣuia inheresi. siue quia inpessi¬
mis morib uiuit nõ legitime utitur. Et idõ
cum uł adunitatem catholicam. uł aduitã
tanto sacram̃to dignam conu̾titur: non
aliud baptisma incipit legitimum. si illd̃
ipsum incipit haberi legitime. nec remis¬
sionem uocabilium peccatoꝵ consequitur
baptisma nisi non solum legitimum. s
etiam legitime habeatur. Nec tam̃ si legi¬
tune non habebitur ⁊ peccata uł nõ remit¬
tentur uł remissa replicabuntur: ꝓptẽa uł
piendo s male accipiendo locum inse dia¬
bolo p̃buit: sic indigne quisq sumens
dnĩcum sacram̃tum. non efficit ut quia
ipse malus ẽ malum sit. aut quia non ad
salutem accipit. nichil accepit. Corpꝰ enim
dñi. ⁊ sanguis diũ nichilominus erat ȩtiã
illis quib dicebat apłs: qui manducat in
digne. uidicium sibi manducat ⁊ bibit.
Non gͦ querant incatholiea heretici quod

Expanded text:
nus non sit aut ut omnino baptismus non sit, nus non sit aut ut omnino baptismus non sit, quisquis eo siue quia in haeresi siue quia in pessimis moribus uiuit non legitime utitur. et ideo cum uel ad unitatem catholicam uel ad uitam tanto sacramento dignam conuertitur, non aliud baptisma incipit habere legitimum, sed illud ipsum incipit habere legitime. nec remissio inreuocabilium peccatorum consequitur baptisma, nisi non solum legitimum, sed etiam legitime habeatur. nec tamen, si legitime non habebitur et peccata uel non remittentur uel remissa replicabuntur, propterea uel piendo sed male accipiendo locum in se diabolo praebuit, sic indigne quisque sumens dominicum sacramentum non efficit, ut quia ipse malus est malum sit aut quia non ad salutem accipit nihil acceperit. corpus enim domini et sanguis domini nihilominus erat etiam illis quibus dicebat apostolus: qui manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit. non ergo quaerant in catholica haeretici quod
Abbreviated transcription (Latin):
me posside. Nos aut̃ eos baptisinum eoᷤ
nõ iuste ⁊ legitime posside concedimꝰ
non possid̾e aut̃ non possirmus dicere.
cum sacram̃tum dnĩcum meuangłicis
uerbis cognoscimus. Baptismum gͦ legiti¬
num habent: s non legitime habent. Quis¬
quis enim eum ⁊ inuutate catholica. ⁊ eo
digno uiuens hbet. ⁊ legitimũmĩt. ⁊ legitine
habet. Quisquis aut̃ uł in ipsa catholica
sicut palea cõmixta friunento. uel extra
sicut palea uento sublata habet hunc bap¬
tismum: legitium quidem habet. s ñ
legitime. Ita enim habet: que madinodũ
utitur. Non aut̃ legitime utitur quieo
utitur contͣ legeni: quod facit omĩs qui
baptiratus ꝑdite uiuit. siue intꝰ siue foris.
recte dicere possumus. bonus ẽ baptisinus
siquis eo legitime utatur. Et sicut ñ faci¬
ebant tunc ut lex bona non eẽt. aut ut
omino nulla eẽt qui ea non legitue ute¬
bantur: sic nullomꝰ facit ut baptismus bo¬

Expanded text:
me possidere. Nos autem Baptismum eos me possidere. Nos autem Baptismum eos non iuste et legitime possidere concedimus, non possidere autem non possumus dicere, cum sacramentum dominicum in euangelicis uerbis cognoscimus. baptismum ergo legitimum habent, sed non legitime habent. quisquis enim eum et in unitate catholica et eo digne uiuens habet, et legitimum et legitime habet, quisquis autem uel in ipsa catholica sicut palea commixta frumento uel extra sicut palea uento sublata habet, hunc baptismum legitimum quidem habet, sed non legitime; ita enim habet quemadmodum utitur. non autem legitime utitur qui eo utitur contra legem, quod facit omnis qui baptizatus perdite uiuit siue intus siue foris. recte dicere possumus: \'bonus est baptismus, si quis eo legitime utatur\'. et sicut non faciebant tunc ut lex bona non esset aut ut omnino nulla esset qui ea non legitime utebantur, sic nullo modo facit ut baptismus bo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ baptisinus illoꝵ ⁊ interceptus tẏpus
istoꝵ. Quod millomͦ eligerent fieri:
iusi ampliꝰ sibi adu̾sari arbitrarentur.
horrorem hominũ de iterata tinctiõe
quam considationem de ꝑdita defensi¬
one. Quod non idõ dixerim quia hu¬
mano sensu deterreri debiumꝰ. si ab he¬
teticis uenientes denuo baptriari ue¬
ritas cogeret: s quia scs̃ cyprianus ait
hoc hereticos ad neccessitatem ueniendi
adigi potuisse. si rursus in catholica bap¬
tuarentur: ꝓptẽa cõmemorare uolui
quantus pene mom̃um m̃tib hꝰ facti
horror insidat: quem diuinitꝰ infu¬
sum eẽ credidim. ut adu̾sus quaslibet
disputaciones quas infirmi discutere
nequeunt. horrore ipso eccłia imuniret᷑.
Sane uerba ipsa cypriani cũ intueor.
ãmoneor quęlam multa necessaria
dicere dirimendȩ huiꝰ modi questioni.
Nanisi uiderint inquit iudicio ⁊ sen¬
tentia nrã id discermi ⁊ statui ut bap.¬
tisia ustum ⁊ legitimum cõputetur.

Expanded text:
est baptismus illorum et interceptus tyfus est baptismus illorum et interceptus tyfus istorum. quod nullo modo eligerent fieri, nisi amplius sibi aduersari arbitrarentur horrorem hominum de iterata tinctione quam considerationem de perdita defensione. quod non ideo dixerim, quia humano sensu deterreri debuimus, si ab haereticis uenientes denuo baptizari ueritas cogeret, sed quia sanctus Cyprianus ait hoc ipso magis haereticos ad necessitatem ueniendi adigi potuisse, si rursus in catholica baptizarentur, propterea commemorare uolui, quantus paene in omnium mentibus huius facti horror insidat, quem diuinitus infusum esse crediderim, ut aduersus quaslibet disputationes quas infirmi discutere nequeunt horrore ipso ecclesia muniretur. Sane uerba ipsa Cypriani cum intueor, ammoneor quaedam multum necessaria dicere dirimendae huiusmodi quaestioni. nam si uiderint, inquit, iudicio et sententia nostra id decerni et statui, ut baptisma iustum et legitimum conp
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cidere. ⁊ora opilare quam denuo bap¬
tirare tot homines mustitanȩ. ⁊ asuri¬
tanȩ. ⁊ aliaꝵ plebrum. quas cum feli¬
ciano ⁊ p̃textato. ⁊ cetĩs ase dampnatis.
zase redeuntib exceꝑunt. Cum enĩfit
hoc raro insingulis. int̾ multa spacia
locoꝵ ⁊ tempoꝵ: horror facti non ita
sentitur. Si aut̃ repente conuenirent᷑.
quos ꝑ tam longum tempus siue ur¬
gentib ꝑiculis mortis. siue ꝑsollempni¬
tates paschales memorati maximiani¬
stȩ baptirauerant. ⁊ eis diceretur ut
iterum baptizarentur. qm̃ id quod in
dicere cogẽt. ut possent qualicumq
falsa umbra constantiȩ. contͣ calorem
uĩtatis suȩ duritię rigorem glatiemq con¬
tegere. S quia hoc illi refent nonpossent.¬
⁊ quod intam multis hominib fieret.
nec ipsi possent tolerare qui facerent
p̃sertim quia idem ipsi eos in parte pri-¬
miani rebaptirarent. qui eos in parte
inaximiani iam baptirauerant: receptꝰ

Expanded text:
praecidere et ora oppilare quam denuo bappraecidere et ora oppilare quam denuo baptizare tot homines Mustitanae et Assuritanae et aliarum plebium, quas cum Feliciano et Praetextato et ceteris a se damnatis et ad se redeuntibus susceperunt. Cum enim fit hoc raro in singulis, inter multa spatia locorum et temporum horror facti non ita sentitur. si autem repente conuenirentur, quos per tam longum tempus siue urgentibus periculis mortis siue per sollemnitates paschales memorati Maximianistae baptizauerant, et eis diceretur ut iterum baptizarentur, quoniam id quod in dicere cogeret, ut possent qualicumque falsa umbra constantiae contra calorem ueritatis suae duritiae rigorem glaciemque contegere. sed quia hoc illi ferre non possent et quod in tam multis hominibus fieret nec ipsi possent tolerare qui facerent, praesertim quia idem ipsi eos in parte Primiani rebaptizarent qui eos in parte Maximiani iam baptizauerant, receptus
Abbreviated transcription (Latin):
qua inspiratione dĩ de testantur. si quis
iterum baptisinum accipiat quem ubi¬
cumq iam acceꝑat. ut idem ipsi here¬
tici cumi inde disputant frontem confri¬
cent: ⁊ ꝓpe om̃s eoꝵ laici qui apud eos
inueterauerunt. ⁊ animosam ꝑtinatiã
adus catholicam conceꝑunt. hoc solum
illic sibi displicere fateantur. & multi
qui ꝓpt᷑ adipiscenda aliqua cõmoda scła¬
ria uł incomoda deuitanda transire ad
cos uolunt. occultis conatib ambiant.
ut hoc quasi speculiari ⁊ domestico bene¬
ficio p̃stetur ne rebaptirentur: ⁊ non¬
nulli cet̾is eoꝵ uanis errorib ⁊ falsis
cruminationib adu̾sus catholicam
ȩccłiam credentes. hoc uno reuocent᷑
ut eis sociari noluit. ne rebaptirari co¬
gantur. Quenisensum hominum omã
penitus corda occupantem isti donatistę
metuentes maluerunt reciꝑe baptisim̃
qui apud mnaximianistas quos damp¬
nauerunt datiis est. ⁊ eo mͦ sibi linguaᷤ

Expanded text:
qua inspiratione dei detestantur, si quis qua inspiratione dei detestantur, si quis iterum baptismum accipiat quem ubicumque iam acceperat, ut idem ipsi haeretici cum inde disputant frontem confricent et prope omnes eorum laici, qui aput eos inueterauerunt et animosam pertinaciam aduersus catholicam conceperunt, hoc solum illic sibi displicere fateantur et multi, qui propter adipiscenda aliqua commoda saecularia uel incommoda deuitanda transire ad eos uolunt, occultis conatibus ambiant, ut hoc eis quasi peculiari et domestico beneficio praestetur, ne rebaptizentur, et nonnulli ceteris eorum uanis erroribus et falsis criminationibus aduersus catholicam ecclesiam credentes hoc uno reuocentur ut eis sociari nolint, ne rebaptizari cogantur. quem sensum hominum omnia penitus corda occupantem isti Donatistae metuentes maluerunt recipere baptismum, qui aput Maximianistas quos damnauerunt datus est, et eo modo sibi linguas
Abbreviated transcription (Latin):
bent de duinis sacram̃tis. ⁊ lib̾alitate
umꝰ legitini uiri. quam diu tales sũt
ad eoꝵ confusionem potius quam ad sa¬
lutem ualere. Quo cura etiam si uere
ꝓptẽa uellent heretici correcto errore
putarent non habere nisi in catholica
acciꝑent: nec sic eis deberemus ad itera¬
tionem baptismi consentire: s potius
docendi eẽnt. nec integritatem baptis¬
mi ꝓdesse ꝑu̾sitati eoꝵ si corrigi nollẽt.
nec eoꝵ ꝑu̾sitate ulolatum fuisse in¬
tegrum baptisma quam dui corrigi
no luerunt. nec quia corrigi uolunt
meliꝰ ieis baptisma fieri. s ipsos ania¬
lignitate discede. Illud aut̃ incipe iam
ꝓdesse ad salutem. quod prius ineritas
ꝑnitiem. Hec enum dic̾entes. ⁊ salutem
in catholica uintate desid̾abunt. et
suum eẽ quod xp̃i est non existimabant.
⁊ ui̾tatis sacramĩtum tanquã inse positũ
cum errore ꝓprio non miscebunt. Huc
aecedit quia sic homines occulta nescio

Expanded text:
bent de diuinis sacramentis et liberalitate bent de diuinis sacramentis et liberalitate unius legitimi uiri, quamdiu\' tales sunt, ad eorum confusionem potius quam ad salutem ualere. Quocirca etiam si uere propterea uellent haeretici correcto errore ptismum non habere nisi in catholica acciperent, nec sic eis deberemus ad iterationem baptismi consentire, sed potius docendi essent nec integritatem baptismi prodesse peruersitati eorum si corrigi nollent, nec eorum peruersitate uiolatum fuisse integrum baptisma quamdiu corrigi noluerunt, nec quia corrigi uolunt melius in eis baptisma fieri, sed ipsos a malignitate discedere, illud autem incipere iam prodesse ad salutem quod prius inerat ad perniciem. haec enim discentes et salutem in catholica unitate desiderabunt et suum esse quod Christi est non existimabunt et ueritatis sacramentum quamuis in se positum cum errore proprio non miscebunt. Huc accedit, quia sic homines occulta nescio
Abbreviated transcription (Latin):
autem ⁊ preterita ȩccłiȩ consuetudine et
postĩore robore plenarii concilii ⁊ tot
tantisq sc̃aꝵ scripturaꝵ testimonus.⁊
ipsuis cypriam multis docum̃tis. ⁊ ꝑ¬
spicuis rationib ueritatis utelligit xp̃i
baprismum u̾bis euangłicis consecratũ.
non fieri cuiꝰlibet hominis ꝑu̾sitate ꝑ¬
uersum: codem unitatis uieło intel¬
ligat saluos eẽ potuisse. quib aliud sal¬
ua learitate tunc uifum ẽ. Ac ꝑhoc si¬
mul oportet intelligatur. eos quos nul¬
la tirania. milla palea si ipsi friuñta
ẽẽ uoluissent insocietate ȩccłie totoee
diffusȩ poterant macłare. Et ido uula
existente causa se ab eodem unitatis iñ¬
culo diruꝑunt: quodlibet illoꝵ duũ
uerum sit. siue quod exprianus tunę
sensit. siue quod catolice urmisitas untle
ille non recessit obtinuit: foris aptissime
constitutos. in manifesto sacrilegio scis¬
matis saluos eẽ nõ posse. ⁊ om̃ã quȩ ha¬

Expanded text:
autem et praeterita ecclesiae consuetudine et autem et praeterita ecclesiae consuetudine et posteriore robore plenarii concilii et tot tantisque sanctarum scripturarum testimoniis et ipsius Cypriani multis docamentis et perspicuis rationibus ueritatis intellegit Christi baptismum uerbis euangelicis consecratum non fieri cuiuslibet hominis peruersitate peruersum, eodem unitatis uinculo intellegat saluos esse potuisse quibus aliud salua caritate tunc uisum est. ac per hoc simul oportet intellegatur eos, quos nulla zizania, nulla palea, si ipsi frumenta esse uoluissent, in societate ecclesiae toto orbe diffusae poterant maculare et ideo nulla existente causa se ab eodem unitatis uinculo dirruperunt, quodlibet illorum duorum uerum sit, siue quod Cyprianus tunc sensit siue quod catholicae uniuersitas unde ille non recessit optinuit, foris apertissime constitutos in manifesto sacrilegio schismatis saluos esse non posse et omnia, quae ha
Abbreviated transcription (Latin):
conanantur: uel sicut resipsa mani¬
festat quod ⁊ ipsi habent non habere
catholicam criminantur. S quia nc̃
ut dicere cȩꝑam cum cypriam litis
sermocinari institiumꝰ non ut arbitor
ȩtiam ille si adeẽt uidetur ꝑtinaciter
atq obstinate contra fis ⁊ consacerdo¬
tes ꝓ hereticis reluctari: cum aspiret
tanta ista quȩ nos mouent cur ȩtiã
apud hereticos insuo maligno errore
ꝑu̾sos. baptisium tam̃ xp̃i ꝑse ipsum
reuerentissimum atq scĩssimum esse
posse credamꝰ. Cumq ⁊ ipse testetur
cuiꝰ nobis testimonium ponderis mag¬
ui ẽ. sic eos admitti inp̃tĩto solitos. qͥsquis
eius sermone cõmotus hereticos denuo
baptizandos eẽ non dubitat: eos quib
hoc ꝓpt̾ tanta quȩ contͣ dicunt᷑ ñdũ
ꝑsuasum est. tales eẽ deputet quales
inp̃terito fuerant. qui baptiratos in
heresi solo ꝓprio errore correpto simpli¬
cit̾ admiserunt: ⁊ cum eis ꝑunitatis
iunculum salui eẽ potuerũt. Qiuisqͥs

Expanded text:
conantur uel, sicut res ipsa maniconantur uel, sicut res ipsa manifestat, quod et ipsi habent non habere catholicam criminantur! Sed quia nunc, ut dicere coeperam, cum Cypriani litteris sermocinari instituimus, non, ut arbitror, etiam illi, si adesset, uiderer pertinaciter adque obstinate contra fratres et consacerdotes pro haereticis reluctari, cum acciperet tanta ista quae nos mouent, cur etiam aput haereticos in suo maligno errore peruersos baptismum tamen Christi per se ipsum reuerentissimum adque sanctissimum esse posse credamus. cumque et ipse testetur, cuius nobis testimonium ponderis magni est, sic eos admitti in praeteritum solitos, quisquis eius sermone commotus haereticos denuo baptizandos esse non dubitat, eos, quibus hoc propter tanta quae contradicuntur nondum persuasum est, tales esse deputet, quales in praeteritum fuerunt qui baptizatos in haeresi solo proprio errore correcto simpliciter admiserunt et cum eis per unitatis uinculum salui esse potuerunt. quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
quam suscipiebant illi quos ꝓpt̾ unita¬
baptismus &ͥ sicut ea quȩ iam multa
dicta sunt indicant. ⁊ in ñ integra uel
uita uel fide siue eoꝵ qͥuidentur. eẽ intus.
nec tam̃ ad unicȩ illiꝰ columbȩ menbra
ꝑtinent. siue eorum qui sic ad eam non ꝑ¬
tinent. ut ȩtiam aꝑte foris sint. potest᷑
eẽ integer: qui cum illis temporib re¬
petebant eandem ueniam ꝓpt̾ unitatis
ixaritatem merebantur: quam meruisse
ꝓpt̾ eiusmodi hearitatem credidit cypͥa¬
nus cos quos sine baptismo admissos eẽ
arbitratus ẽ. Isti gͦ qui nulla existente
causa quando quidem sic̃ idem cẏpri¬
anus ostendit malibonis in unitate
obesse non possunt. si ab eiusdem unita¬
tis bearitate p̃ciderunt: locum omĩsue¬
niȩ ꝑdiderunt. ⁊ qui ipsoscełe scisinatis
iutĩrent. etiam si post catholicam non
rebaptirarent. quanto supplicio digni
sunt qui uł quod eos non hab̾e cyprianꝰ
affirmat. habentib catholicis dare

Expanded text:
qua suscipiebant illi quos propter unitaqua suscipiebant illi quos propter unitabaptismus Christi, sicut ea quae iam multa dicta sunt indicant, et in non integra uel uita uel fide, siue eorum qui uidentur esse intus nec tamen ad unicae illius columbae membra pertinent, siue eorum qui sic ad eam non pertinent, ut etiam aperte foris sint, potest esse integer, qui eum illis temporibus repetebant eandem ueniam propter unitatis caritatem merebantur, quam meruisse propter eiusmodi caritatem credidit Cyprianus eos, quos sine baptismo admissos esse arbitratus est. isti ergo, qui nulla existente -causa — quandoquidem, sicut idem Cyprianus ostendit, mali bonis in unitate obesse non possunt — se ab eiusdem unitatis caritate praeciderunt, locum omnis ueniae perdiderunt, et qui ipso scelere schismatis interirent, etiam si post catholicam non rebaptizarent, quanto supplicio digni sunt, qui uel quod eos non habere Cyprianus adfirmat habentibus catholicis dare
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ tim̃tib congruit patefactȩ ⁊ ꝑspec¬
tȩ uĩtati libent̃ atq uicunctant̃ obse¬
qui quam ꝑtinacit᷑ atq obstinate contͣ
fr̃s ⁊ consacerdotes ꝓ hereticis relucta¬
ri: uĩssime dicit nec alt̾ĩ potius quã si¬
bi adu̾satur qui resistit aꝑtissime ui̾tati.
d ꝑ illa quȩ tam multa iam diximꝰ
quantum arbitror liquido apparet ⁊
certum ẽ: baptismum xͥ nec hereticorum
ꝑu̾sitate cum apud eos datur ⁊ sumitur
posse uiolari.S ut certum non dumsit.:
saltim adbuc cẽ dubium quisqͥs ea que
dicta sunt ętiam retinens cogitauit con¬
fitetur. Non ergo aꝑtissime resistimus
ueritati. s aut ꝓmanifesta ueritate cer¬
tamus sicut ego existimo: aut certe sicut
possunt putare qui non dum istam q̃¬
stionem solutam ẽẽ arbitiantur. adhuc
querimiꝰ ueritatem. ⁊ ideo si alit̾ se res
habet quam nos dicimus eadem simpli¬
citate suscipimus ab hereticis baptiratos.

Expanded text:
deum timentibus congruat patefactae et perspecdeum timentibus congruat patefactae et perspectae ueritati libenter adque incunctanter obsequi quam pertinaciter adque obstinate contra fratres et consacerdotes\' pro haereticis reluctari, uerissime dicit, nec alteri potius quam sibi aduersatur qui resistit apertissimae ueritati. sed per illa quae tam multa iam diximus, quantum arbitror, liquido apparet et certum est baptismum Christi nec haereticorum peruersitate, cum aput eos datur et sumitur, posse uiolari. sed ut certum nondum sit, saltem adhuc esse dubium quisquis ea quae dicta sunt etiam retinens cogitauerit confitetur. non ergo apertissimae resistimus ueritati, sed aut pro manifesta ueritate certamus, sicut ego existimo, aut certe, sicut possunt putare qui nondum istam quaestionem solutam esse arbitrantur, adhuc quaerimus ueritatem. et ideo, si aliter se res habet quam nos dicimus, eadem simplicitate suscipimus ab haereticis baptizatos,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ȩccłiam sine baptismo admittimus:
in eo mumero fumꝰ quib cyprianus ꝓpt̃
unitatis custodiam ignosai posse p̃sump¬
sit. Si aut̃ sicut iam hoc arbitror ex his
illis rebaptirauerunt. nec tam̃ abunita¬
tis conpagine recesserunt eadem dilecti¬
one pacis potuerunt ad ueniam ꝑtin̾e̾ qua
cypͥanus ętiam sine baptismo admissos
ab eccl̃iȩ muib ñ separari potuisse testat᷑.
Porro si uerumͤ apud hereticos ⁊ scismaticoᷤ
non ẽẽ baptismum xͥ. quantominus
obeẽnt uiunitate positis aliena peccata.
si ad unitatem uententib ⁊ sine baptis¬
mo admissis soluen̾tur ⁊ ꝓpria. Nam si
teste cypriano unitatis uincłm tantũ
ualet. quomodo possent ledi peccatis
alienis qui nollent ab unitate recede.
si etiam ñ baptirati peccatis ꝓpriis non ꝑirent
qui ad eam uellent ex heresi accełe :
Quod aut̃ adiungit cyprianꝰ ⁊ dicit nõ
tam̃ quia aliquando erratum ẽ ido sẽꝑ
errandum ẽ cum magis sapientib et

Expanded text:
ad ecclesiam sine baptismo admittimus; ad ecclesiam sine baptismo admittimus; in eo numero sumus quibus Cyprianus propter unitatis custodiam ignosci posse praesumpsit. si autem — sicut iam, ut arbitror, ex his illis rebaptzauerunt nec tamen ab unitatis conpagine recesserunt, eadem dilectione pacis potuerunt ad ueniam pertinere, qua Cyprianus etiam sine baptismo admissos ab ecclesiae muneribus non separari potuisse testatur. porro si uerum est aput haereticos et schismaticos non esse baptismum Christi, quanto minus obessent in unitate positis aliena peccata, si ad unitatem uenientibus et sine baptismo admissis soluerentur et propria! nam si teste Cypriano unitatis uinculum tantum ualet, quomodo possent laedi peccatis alienis qui nollent ab unitate recedere, si etiam non baptizati peccatis propriis non perirent, qui ad eam uellent ex haeresi accedere? Quod autem adiungit Cyprianus et dicit: non tamen quia aliquando erratum est, ideo semper errandum est, cum magis sapientibus et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tito de heresi ad eccłiam uenientes sine
baptisino admissi sunt: Potens ẽ inquit
dñs miscđia sua indulgentiam dare.
⁊ cos qui ad eccł̃iam simplicit᷑ admissi in
ȩccłia dormierunt. ab ȩcłiȩ suȩ munib¬
ñ scꝑare. Bene quidem p̃sumpsit gd hari¬
tas unitatis cooꝑire posset multitudinem
peccatoꝵ. Quod si habebant baptismũ
⁊ abbis non recte sentiebantur qui eos
denuo baptizandos eẽ censebant: Id erra¬
tum cooꝑiebat hearitas unitatis. quam¬
dui merat ista non diabolica discessio s
humana temptacio. donec eis siẽ apłs
dicit siquid alit̾ sapielant dñs reuelaroe:
Et idõ ne istis qui ꝑsacrilegam p̃cisionem
abuuitate dirupti si ⁊ apud nos ⁊ apud
illos ẽ baptismꝰ: rebaptizant. si aut̃ in ca¬
tholica est sola: nec baptirant. Siue ergo
rebaptirent siue non baptizaent: nõ funt
uuincło pacis unde cuilibet istoꝵ uul¬
nĩ adhibeant medicinam. Nos autem si

Expanded text:
praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? potest dominus misericordia sua indulgentiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae munnon separare. bene quidem praesumpsit, quod caritas unitatis cooperire posset multitudinem peccatorum. quodsi habebant baptismum et ab his non recte sentiebatur qui eos denuo baptizandos esse censebant, id erratum cooperiebat caritas unitatis, quamdiu inerat ista non diabolica discessio, sed humana temptatio, donec eis, sicut apostolus dicit, si quid aliter sapiebant dominus reuelaret. et ideo uae istis, qui per sacrilegam praecisionem ab unitate dirrupti, si et aput nos et aput illos est baptismus, rebaptizant, si autem in catholica sola est, nec baptizant. siue ergo rebaptizent sine non baptizent, non sunt in uinculo pacis, unde cuilibet istorum uulneri adhibeant medicinam. nos autem si
Abbreviated transcription (Latin):
pacis utiq inscismate ꝑierunt. Aꝑtis¬
sunum enim sacrilegium eminet scis¬
matis: si nulla fuit eausa separationis. Nul¬
lam uͦ fuisse causam seꝑationis apparet: si
mali etiam cogniti bonos inunitate nõ ma¬
culant. Non aut̃ maculari in uiutate bo¬
nos etiam cognitis malis: docemꝰ teste ey¬
priano qui dicit inp̃tĩto de heresi ad ec¬
cłiam uenientes sine baptismo admissos.
Quoꝵ tam̃ nefaria sacrilegia quȩ suꝑ cos
erant. quia baptisino dimissa non erant si
polluere ⁊ ꝑde non potuerunt ȩcdiȩ scĩtitẽ.
nulla maloꝵ contagione pot̾ ꝑire. Quaꝑeer
si ꝙ prianim uerum dixisse consentunit:
co teste uncuntur incrimine scismatis.
Si cyprianum falsum dixisse contendũt:
eo teste non utuntur in questione baptis¬
matis. S nũc quod cum beato cypriano
homine pacifico sermocinari institiumꝰ
pagamꝰ. qui cum sibi opposuisset quod di¬
ci afrib nouãt. quid gͦ fiet de his qui in

Expanded text:
pacis utique in schismate perierunt. apertispacis utique in schismate perierunt. apertissimum enim sacrilegium eminet schismatis, si nulla fuit causa separationis. nullam uero fuisse causam separationis apparet, si mali etiam cogniti bonos in unitate non maculant.non autem maculari in unitate bonos etiam a cognitis malis docemus teste Cypriano, qui dicit in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissos; quorum tamen nefaria sacrilegia quae super eos erant, quia baptismo dimissa. non erant, si polluere et perdere non potuerunt ecclesiae sanctitatem, nulla malorum contagione potest perire. quapropter si Cyprianum uerum dixisse consentiunt, eo teste conuincuntur in crimine schismatis, si Cyprianum falsum dixisse contendunt, eo teste non utantur in quaestione baptismatis. Sed nunc quod cum beato Cypriano homine pacifico sermocinari instituimus peragamus. qui cum sibi opposuisset quod dici a fratribus nouerat: quid ergo fiet de his qui in
Abbreviated transcription (Latin):
perisse iam tunc ȩccłiam talium cõmu¬
nione inaculatam aut uon obeẽ ciuqͣm
in unitate ꝑmanenti. aliena etiam no¬
ta peccata. Illud aut̃ quia dicere non
possunt ꝑisse tunc eccłiam contagioẽ
cõmunionis eoꝵ qui sine baptismo ad
eam sicut cyprianus dic̃ admissi sunt
alioquin nec originem suam poterunt
draginta auni sunt int̾ cypriani passi¬
onem. ⁊ diuinoꝵ codicum exustionem.
unde isti calumpniarum suaꝵ fumos
iactantes. occasionem faciendi scisma¬
tis inuenerunt. sicut consulum ordo
declarat: restat ut fateantur nulla
maloꝵ etiam cognitoꝵ tali cõmunione
contaminari unitatem aͥ. Quod cũ
falsi fueruit: non iuenient causam
cur se ab ęccłiis orbis t̾rarum quas
ꝑ apłos institutas pauter legimus sepa¬
rare debuisse contendunt. quia neq
ille quorumlibet maloꝵ commietione
ꝑire potuerunt: ⁊ isti qui non ꝑirent
sicum illis imunitate mansissent sepi¬
rando se ab eis ⁊ rumpendo iuncłm

Expanded text:
perisse iam tunc ecclesiam talium commuperisse iam tunc ecclesiam talium communione maculatam aut non obesse cuiquam in unitate permanenti aliena etiam nota peccata. illud autem quia dicere non possunt, perisse tunc ecclesiam contagione communionis eorum qui sine baptismo ad eam, sicut Cyprianus dicit, admissi sunt — alioquin nec originem suam poterunt draginta anni sunt inter Cypriani passionem et diuinorum codicum exustionem, unde isti calumniarum suarum fumos iactantes occasionem faciendi schismatis inuenerunt, sicut consulum ordo declarat —,restat ut fateantur nulla malorum etiam cognitorum tali communione contaminari unitatem Christi. quod cum fassi fuerint, non inuenient causam, cur se ab ecclesiis orbis terrarum, quas per apostolos institutas pariter legimus. separare debuisse contendant, quia neque illae quorumlibet malorum commixtione perire potuerunt et isti, qui non perirent si cum illis in unitate mansissent, separando se ab eis et rumpendo uinculum
Abbreviated transcription (Latin):
nunc teneri cum ab hete¬
ticis uł scismaticis ueni¬
entes si euangłicis uerbis consecratum
baptismum ꝑceꝑunt denuo non bapti¬
Tantur: beato cẏpriano teste utimur.
Ipse quippe sibi questionem ꝓposuit.
ex ore utiq frm siue q̃rentium u̾tatem:
siue ꝓuĩtate certantium. Int̾ disputaci¬
ones enim suas quib uolebat ostende
denuo baptirandos hereticos de quib
satis ꝓ tempore libris suꝑiorib disserui¬
mus: ait. S dic̃ aliquis. Quid gͦ fiet de
his qui ip̃tĩto de heresi ad ęccłiam ue¬
nientes. sine baptisino admissi sunt :
Hic tota causa donatistarum cum qͥb
nobis de hac questione conflictus ẽ: pe¬
nitus naufragatur. Sienim uere bap¬
tisinum non habebant qui uenientes
ab hereticis ita suscipiebantur: ⁊ suꝑ
eos erant peccata eorum cũ cõmunica¬
tum est talib siue ab eis qui erant an¬
te cyprianum. siue ab ipso cypriano:
necesse est ut unum dicatur ex duob aui

Expanded text:
nunc teneri, cum ab haerenunc teneri, cum ab haereticis uel schismaticis uenientes, si euangelicis uerbis consecratum baptismum perceperunt, denuo non baptizantur, beato Cypriano teste utimur. ipse quippe sibi quaestionem proposuit ex ore utique fratrum siue quaerentium ueritatem siue pro ueritate certantium. inter disputationes enim suas, quibus uolebat ostendere denuo baptizandos haereticos, de quibus satis pro tempore libris superioribus disseruimus, ait: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? hic tota causa Donatistarum, cum quibus nobis de hac quaestione conflictus est, penitus naufragauit. si enim uere baptismum non habebant, qui uenientes ab haereticis ita suscipiebantur, et super eos erant peccata eorum, cum communicatum est talibus siue ab eis qui erant ante Cyprianum siue ab ipso Cypriano, necesse est ut unum dicatur ex duobus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
nius. detestamur: ab hominamur per¬
u̾sitatem cordis hereticoꝵ. sacram̃tũ
tam̃ euangłicum non ido non habẽt.
quia ꝑ quod utile est non habent.
Quappt̾ cum ad fidem ⁊ ui̾tatem ue¬
niunt᷑. ⁊agentes penitentiam remuti
sibi peccata deposcunt: non eos deci¬
pinis neq fallimus. cum correptos
anobis ac reformatos in eo quod de¬
pͣuati atq pu̾si sunt ad regnũ cȩloꝵ
sic disciplinis celestibus erudimus: ut qd̃
ineis integrum ẽ nullomͦ iuolemus. nec
ꝓpter hominis uitium si quid in homine
dei est. uł nullũ uł uitiosum eẽ dicamꝰ.
Iam pauca restant ex epła adiubaianũ.
s quia in eis ⁊ de p̃ti̾ta eccłiȩ consuetudi¬
ne dr̃. ⁊ de baptismo ioħis quod solet nõ
paruam moue̾ questionem hominib
rem manifestam parum attendentib.
baptismum ioħis acceꝑant: non negli¬
gent̃ tractanda sunt.⁊ in uolumen ali¬
ud differenda. ne huius modus ĩmo¬
CCLIE ENTHLICE
consuetudinem pristinã

Expanded text:
mus detestamur abominamur permus detestamur abominamur peruersitatem cordis haereticorum, sacramentum tamen euangelicum non ideo non habent, quia per quod utile est non habent. quapropter, cum ad fidem et ueritatem ueniunt et agentes paenitentiam remitti sibi peccata deposcunt, non eos decipimus neque fallimus, cum correctos a nobis ac reformatos in eo quo deprauati adque peruersi sunt ad regnum caelorum sic disciplinis caelestibus erudimus, ut, quod in eis integrum est, nullo modo uiolemus nec propter hominis uitium, si quid in homine dei est, uel nullum uel uitiosum esse dicamus. Iam pauca restant ex epistula ad Iubaianum. sed quia in eis et de praeterita ecclesiae consuetudine dicitur et de baptismo Iohannis, quod solet non paruam mouere quaestionem hominibus rem manifestam parum adtendentibus,baptismum Iohannis acceperant, non neglegenter tractanda sunt et in uolumen aliud differenda, ne huius modus inmocclesiae catholicae consuetudinem pristinam
Abbreviated transcription (Latin):
respondeat: non itidem ualet. Exqua
regula illud ineugłio dictum ẽ: quod
om̃s qui legunt naturalit᷑ monce. Etatẽ
ht̃: ipse ꝓse loquatur. Quib om̃ib reb
ostenditur aliuuid ẽẽ sacramentũ baptis¬
mi. aliud conu̾sionem cordis: s salutẽ
hominis ex utͦq compleri. Nec siunum
hoꝵ defuerit ideo putare debemꝰ con¬
sequens ẽẽ. ut ⁊ alterum desit: quia ⁊
illud sine isto potest eẽ in uifante. ⁊ hoc
sine illo potuit eẽ in latͦne. complente
dõ siue uullo siue in isto. quod non ex
uoluntate defiusset. Cum uͦ ex uolun¬
tate alterum hoꝵ defuerit: reatu homi¬
nem inuolui. & baptismus quidem
potest ineẽ ubi conu̾sio cordis defuĩt:
conu̾sio aut̃ cordis potest quidem in¬
eẽ cum ꝑcepto baptismo. s contempto
baptismo non potest. Neq enim ullo
mͦ dicenda est conu̾sio cordis ad dm̃:
cum dĩ sacram̃tun contempitur.
Iuste gͥ reprehendimꝰ. anathematira¬

Expanded text:
respondeat, non itidem ualet. ex qua respondeat, non itidem ualet. ex qua regula illud in euangelio dictum est, quod omnes cum legitur naturaliter mouet: aetatem habet, ipse pro se loquatur. Quibus omnibus rebus ostenditur aliud esse sacramentum baptismi, aliud conuersionem cordis, sed salutem hominis ex utroque conpleri. nec, si unum horum defuerit, ideo putare debemus consequens esse ut et alterum desit, quia et illud sine isto potest esse in infante et hoc sine illo potuit esse in latrone, conplente deo siue in illo siue in isto quod non ex uoluntate defuisset, cum uero ex uoluntate alterum horum defuerit, reatu hominem inuolui. et baptismus quidem potest inesse ubi conuersio cordis defuerit, conuersio autem cordis potest quidem inesse non percepto baptismo, sed contempto baptismo non potest. neque enim ullo modo dicenda est conuersio cordis ad deum, cum dei sacramentum contemnitur. iuste igitur reprehendimus anathema
Abbreviated transcription (Latin):
chro baptisini. Q sieut in ysaac qui oc¬
tauo suȩ natiuitatis die circumcisus ẽ.
fidem imitatus ẽ. secuta ẽ increscente
ipsa iusticia cuiꝰ signacłm in infante p̃¬
cesserat: ita inbaptiratis infantib p̃ce¬
dit regenãtionis sacram̃tum. Et si xp̃i¬
anam tenuerint pietatem: sequetur
etiam incorde conu̾sio cuiꝰ misterium
p̃cessit incorpore. Q sicut ui illo latͦne
quod ex baptismi sacram̃to defuerat
compleuit omĩpotentis benignitas.
quia ñ suꝑbia uł contemptu. s necessi¬
tate defuerat: sic infantib qui bapti¬
tati moriuntur eadem grã omipotẽtis
implere credenda est. Quod non ex im¬
pia uoluntate. s ex etatis indigentia nec
eorde crede ad iusticiam possunt. nec ore
confin̾ ad salutem: idõ cum ꝓ illis alii
respondent ut impleatur erga eos ce¬
lebracio sacram̃ti. ualet utiq ad eorum
consecrationem qe ipsi responde ñ possũt.
Acsipio eo qui responde potest alius

Expanded text:
cro baptismi. et sicut in Isaac, qui occro baptismi. et sicut in Isaac, qui octauo suae natiuitatis die circumcisus est, fidem imitatus est, secuta est in crescente ipsa iustitia cuius signaculum in infante praecesserat, ita in baptizatis infantibus praecedit regenerationis sacramentum et, si christianam tenuerint pietatem, sequetur etiam in corde conuersio cuius mysterium praecessit in corpore. et sicut in illo latrone quod ex baptismi sacramento defuerat conpleuit omnipotentis benignitas, quia non superbia uel contemptu, sed necessitate defuerat, sic in infantibus qui baptizati moriuntur eadem gratia omnipotentis implere credenda est, quod non ex impia uoluntate, sed ex aetatis indigentia nec corde credere ad iustitiam possunt nec ore confiteri ad salutem. ideo cum pro eis alii respondent, ut impleatur erga eos celebratio sacramenti, ualet utique ad eorum consecrationem, quia ipsi respondere non possunt. at si pro eo qui respondere potest alius
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. quam prius quã acciꝑet iustifi¬
catus ẽ ab raham. sic̃ cornelius ȩciam dono
sp̃s scĩ priusquam bapturaretur ditatꝰ ẽ.
dicit tam̃ apłs: de ipso abrabam. Signũ
accepit circumcisionis signacłm iusticiȩ
fidei qui iam corde credid̾at: ⁊ deputa¬
tum illi erat ad iusticiam. Cur ergo ei
p̃ceptum est ut omẽm deinceps infan¬
tem mascłm octiuo die cirtumadet
qui non dum potãt corde cred̾e ut ei
deputaretur ad iusticiam. nisi quia
t ipsum ꝑse ipsum sacram̃tũ multum
ualebat quod infilio moysi ꝑ angłm
manifestiuͣm ẽ: Qui cum adhuc incir¬
cumcisus amatre ferretur. p̃senti et
euidenti ꝑiculo ut cutumcideretur
exactum est. Et cum factum ẽẽt: de¬
pulsa ͤ ꝑnicies. Sicut gͦ in abraham p̃ces¬
sit iusticia fidei.⁊ accessit ciurruncisio si¬
gnađm iusticiȩ fidei: ita in cornelio p̃¬
cessit scificatio sp̃alis indono sp̃s sci. ⁊ ac¬
cessit sacram̃tum regenãtionis in laua¬

Expanded text:
accepit, quam priusquam acciperet iustifiaccepit, quam priusquam acciperet iustificatus est Abraham, sicut Cornelius etiam dono spiritus sancti priusquam baptizaretur ditatus est. dicit tamen apostolus de ipso Abraham: signum accepit circumcisionis, signaculum iustitiae fidei, qui iam corde crediderat, et deputatum illi erat ad iustitiam. cur ergo ei praeceptum est, ut omnem deinceps infantem masculum octauo die circumcideret, qui nondum poterat corde credere, ut ei deputaretur ad iustitiam, nisi quia et ipsum per se ipsum sacramentum multum ualebat? quod in filio Moysi per angelum manifestatum est, qui cum adhuc incircumcisus a matre ferretur, praesenti et euidenti periculo ut circumcideretur exactum est et, cum factum esset, depulsa pernicies. sicut ergo in Abraham praecessit iustitia fidei et accessit circumcisio signaculum iustitiae fidei, ita in Cornelio praecessit sanctificatio spiritalis in dono spiritus sancti et accessit sacramentum regenerationis in laua
Abbreviated transcription (Latin):
cum illi nisi corriguntur salutem hr̃e
non possunt. Sicut aut̃ in latrone quia
ꝑ necessitatem corporalit defuit ꝑfecta
salus ẽ. quia ꝑ pietatem spũalit̃ affuit:
sic ⁊ cum ipsa presto est si ꝑnecessitatem
desit quod latroni affuit ꝑficitur salus.
Quod traditum tenet uniu̾sitas ȩccłię
cum pariuili infantes baptirantur. Qui
certe nondum possunt corde cred̾e ad
iusticiam. ⁊ ore confiteri ad salutem. qd
latro potuit: quin ȩtiam flendo ⁊ uagi¬
endo cum in eis mistium celebrat᷑. ipsis
misticis uocib obstrepunt. ⁊ tam̃ nullꝰ
xp̃ianoꝵ dixerit eos inanit̾ bapturari.
& si quisquam querat in hac re auctori¬
tatem diuinam quãquam quod uniu̾sa
tenet ȩccłia. nec conciliis constitutum.
s semꝑ retentum est. non nisi auctorita¬
te apł̃ica traditum rectissime creditur:
tam̃ ueracit᷑ conicere possumus quid
ualeat inparutilis baptismi sacram̃tum
ex cutunicisione carnis quam prior popłs

Expanded text:
cum illi nisi corrigantur salutem habere cum illi nisi corrigantur salutem habere non possint. sicut autem in latrone, quia per necessitatem corporaliter defuit, perfecta salus est, quia per pietatem spiritaliter adfuit, sic et cum ipsa praesto est, si per necessitatem desit quod latroni adfuit, perficitur salus. quod traditum tenet uniuersitas ecclesiae, cum paruuli infantes baptizantur, qui certe nondum possunt corde credere ad iustitiam et ore confiteri ad salutem quod latro potuit, quin etiam flendo et uagiendo, cum in eis mysterium celebratur, ipsis mysticis uocibus obstrepunt; et tamen nullus christianorum dixerit eos inaniter baptizari. Et si quisquam quaerat in hac re auctoritatem diuinam, quamquam, quod uniuersa tenet ecclesia nec conciliis institutum, sed semper retentum est, non nisi auctoritate apostolica traditum. rectissime creditur, tamen ueraciter conicere possumus, quid ualeat in paruulis baptismi sacramentum, ex circumcisione carnis quam prior populus
Abbreviated transcription (Latin):
tali facto aꝑtissime declararet. Uidebat
enim tanquam potentissimus medicus
salutis ęt̾nȩ quoxdam non defuturum
tumorem. qui cum intellectu uĩtatis ⁊
ꝓbabilib morib ita ꝓfecissent ut multis
baptitatis uita atq doctrina se p̃ponere
minime dubitarent: suꝑuacuum sibieẽ
credent baptuari quando ad illum m̃tis
habitum se ꝑuenisse sentirent. ad quem
multi baptuati ascende conarentur.
Quid aut̃ ualeat. ⁊ quid agat in homine
corporaliter adhibita scificatio sacrañt.
sine qua tam̃ latro ille non fuit. quia ñ
eius accipiendȩ uoluntas defuit s non
accipiendȩ necessitas affuit: difficile ẽ dice̾.
Nisi tamen plurimum uałet: non serui
baptisinum dñs accepisset. Uerum quia
ꝑse ipsa considanda est. excepta salute
hominis cui ꝑficiendę adhibetur: satis in¬
dicat quod ⁊ inmalis ⁊ m eis qui scło u̾bis
non factis renuntiant ipsa in tegra est

Expanded text:
tali facto apertissime declararet. uidebat tali facto apertissime declararet. uidebat enim tamquam potentissimus medicus salutis aeternae quorundam non defuturum tumorem, qui, cum intellectu ueritatis et probabilibus moribus ita profecissent, ut multis baptizatis uita adque doctrina se praeponere minime dubitarent, superuacaneum sibi esse crederent baptizari, quando ad illum mentis habitum se peruenisse sentirent, ad quem multi baptizati adhuc ascendere conarentur. Quid autem ualeat et quid agat in homine corporaliter adhibita sanctificatio sacramenti — sine qua tamen latro ille non fuit, quia non eius accipiendae uoluntas defuit, sed non accipiendae necessitas adfuit —, difficile est dicere. nisi tamen plurimum ualeret, non serui baptismum dominus accepisset. uerum quia per se ipsa consideranda est excepta salute hominis cui perficiendae adhibetur, satis indicat quod et in malis et in eis, qui saeculo uerbis, non factis renuntiant, ipsa integra est,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam multomagis incornelio ⁊ in amicis eiꝰ
quam in illo latrone posset uidi suꝑfluũ.
ut aqua ętiam tingerentur: in quibꝰ iã
donum sp̃s scĩ quod non nisi laptiratoᷤᷤ
alios accepisse scã scriptura testatur. Certo
quoq indicio quod illis temporib con¬
gruebat cum lingnis loquerentur enu¬
merat. Baptizati sunt tam̃. Et in hoc
facto apłica existat auctoritas. Usq ad co
nemo debet inquolibet ꝓuectu int̾łoris
homis si forte ante baptismum usq ad
spũalem intellectum pio corde ꝓfecerit
contempne̾ sacram̃tum quod ministe¬
rrum oꝑe corꝑalit̾ adhibetur: s ꝑ hoc
ds̃ hominis consecrationem spũaliter
oꝑarur. Nec ob aliud eristimo baptizan¬
di munus ioħi fuisse attributum. ita ut
iołis baptismus dice̾̃tur: nisi ut dñs
ipse qui ded̾at cumserui baptismum ñ
spreuisset acciꝑe: dedicaret humilitatis
uiam. ⁊ quantipendendum eẽt suum
baptisma quo ipse baptiraturus erat.

Expanded text:
nam multo magis in Cornelio et in amicis eius nam multo magis in Cornelio et in amicis eius quam in illo latrone posset uideri superfluum ut aqua etiam tinguerentur, in quibus iam donum spiritus sancti, quod non nisi baptizatos alios accepisse sancta scriptura testatur, certo quoque indicio, quod illis temporibus congruebat, cum linguis loquerentur, eminuerat. baptizati sunt tamen et in hoc facto apostolica extat auctoritas. usque adeo nemo debet in quolibet prouectu interioris hominis, si forte ante baptismum usque ad spiritalem intellectum pio corde profecerit, contemnere sacramentum, quod ministrorum opere corporaliter adhibetur, sed per hoc deus hominis consecrationem spiritaliter operatur. nec ob aliud existimo baptizandi munus Iohanni fuisse adtributum, ita ut Iohannis baptismus diceretur, nisi ut dominus ipse qui dederat, cum serui baptismum non spreuisset accipere, dedicaret humilitatis uiam et quanti pendendum esset suum baptisma, quo ipse baptizaturus erat,