comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑. Rationabilis aut̃ substantia ñ pot᷑ in alio
nͥ sensibili corpore contueri. iccuro pꝰ g̾mina atq
iumenta factus ẽ. homo. uia qͣdam consequent᷑. ad
ꝑfecꝰtionẽ naturȩ ꝓficiens. Om̃iũ nãq specier̃ id÷
& crescentis g̾minis & sensuał animantis hoc ra¬
tionale animal homo participat. Nutrit᷑ enĩ iu¬
xta g̾minalem substantiam animȩ qualitas: in¬
crementi uͦ ium sensuali subministratione sorti¬
tur. Que iuxta quendã modum suũ int̾ intellectu¬
alem & materialem substantiã in medio colloca¬
ta: quantũ illiꝰ comꝑatione crassior: tantũ huius
platione uidet᷑ eẽ sinberior. Deiñ sensibił rei qd̾
: subtilissimũ & lucidissimũ intellectuali sociatũ.
trib istis uideatur homo subsistere. Quod & apłm
tale aliquod cognoscimꝰ intimare: ubi pro thesaloni¬
censib orans ait. Ipseaut̃ ds̃ pacis sc̃ĩficet uos ꝑ oĩa.

Expanded text:
videntur, rationalis autem substantia non potest in alio videntur, rationalis autem substantia non potest in alio nisi sensibili corpore contueri; idcirco post germina atque jumenta factus est homo, via quadam consequenter ad perfectionem natura perficiens. Omnium namque specierum, id est, et crescentis germinis et sensualis animantis hoc rationale animal homo participat. Nutritur enim juxta naturalem substantiam animae qualitas, incrementi vero vim sensuali subministratione sortitur, quae juxta quemdam modum suum inter intellectualem et materialem substantiam in medio collocata, quantum illius comparatione crassior, tantum ejus praelatione videtur esse sincerior. Deinde sensibilis rei quod est subtilissimum et lucidissimum intellectuali sociatum ftribus istis videatur homo subsistere. Nam et Apostolum tale aliquid cognoscimus intimare, ubi pro Thessalonicensibus orans ait: Ipse autem Deus pacis sanctificet vos per omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. Est aut̃ in hsipsis que g̾minent᷑ uitał
.& dispensandam sensib imꝑauit. ꝙͣ in natura inia¬
tionabilium facile contuemur. Que ñ solũ ut herli
crescens nutrit᷑ & nutrit. s & sensibilem ium possi¬
dere cognoscit᷑. ꝑfecta uͦ t̾cia uita corporis in hominst
aut̃ scire quod tał quedã eorum que st̃ ratio diui¬
sionis existat ut alnd intellecꝰtuale sit. aliudcor
poris alia sunt sensibilia. alia uͦ sensu carentia.
ut st̃ &̃ capilli nr̃i. & ungues. Itẽ sensibilia: uerna¬
turis rationabilium. atq inrationabiliũ diui¬
dunt᷑. ꝓpterea post exanimem materiam. pͥmi
crepidinẽ qͣndam hanc g̾minalem substantiã
leg̾lator exp̃ssit. deinceps eorũ generationẽ que
sensib tm̃mͦ continent᷑ aperuit. & qr scd̾m istã
consequentiã ea que uitã in carne sortita spͣ
sensibilia quidẽ sine intelligibilib ꝑ se sub sistere

Expanded text:
ervidetur. Est autem in his ipsis quae germinantur vitalis ervidetur. Est autem in his ipsis quae germinantur vitalis et dispensandam sensibus imperavit, quam in natura irrationabilium facile contuemur, quae non solum ut herba crescens nutritur et nutrit, sed etiam sensibilem vim possidere cognoscitur. Perfecta vero tertia vita corporis in hominis autem scire, quod talis quaedam eorum quae sunt ratio divisionis existat, ut aliud intellectuale sit, aliud corporalis alia sunt sensibilia, alia vero sensu carentia, ut sunt etiam capilli nostri et ungues. Item sensibilia in naturis rationabilium et irrationabilium dividuntur. Propterea post exanimem materiam primum velut crepidinem quamdam hanc germinalem substantiam legislator expressit: deinceps eorum generationem quae sensibus tantummodo continentur, aperuit. Et quia secundum istam consequentiam ea quae vitam itelligibilibus per se subsistere
Abbreviated transcription (Latin):
poedant gͥmina t̾rȩ uirentia. Dehinc inrationabi¬
lia subsequant᷑ animalia. & ita pꝰ horum conditi
uł maxime conditor uniu̾sitatis instituerit her¬
barum naturam ꝓpt̾ homines aut̃ iumenta cre¬
au̾it. uñ & añ greges pabula. añ hoĩem uͦ q̃ huma¬
nȩ uitȩ possent adminicula prebere produxerit.
sic̃ mͥ uidet᷑ ꝯsequentia huiꝰ eloquii aliquod dog¬
ma de absconditis intimari. Sic enĩ moyses desta¬
tu aĩȩ diuino imꝑio philosophie reserauit archa¬
num. De quare quidẽ & eruditio extera ͥmet
imaginata ẽ. aliqͥd. s ñ clare. que erãt uidenda
ꝑspexit. ꝑ hȩc gͥ ut arbitror ipsa ratio docet. qd̾
in tͥb differentiis. uitalis hec atq animalis poten¬
cia declaret᷑. ħbarum siquidẽ natura. increm̃tis
tantũ & nutrimentis accõmoda. congruũ p̾beis
his que ex ea piebent᷑ augmentũ. que &̾ gͥminał
dicit᷑. eadẽq in uirgultis & arborib substantia ꝑ¬

Expanded text:
praecedant. Germinent terrae virentia, dehinc irrationabipraecedant. Germinent terrae virentia, dehinc irrationabilia subsequantur animalia, et ita post horum conditiovel maxime Conditor universitatis instituerit herbarum naturam, propter homines autem jumenta creaverit. Unde et ante greges pabula, ante hominem vero quae humanae vitae possent adminicula praebere, produxerit. Sed mihi videtur consequentia hujus eloquii aliquod dogma de absconditis intimare. Sic enim Moses de statu animae divino imperio philosophiae reservavit arcanum, de qua re quidem et eruditio extera sibimet imaginata est aliquid; sed non clare quae erant videnda perspexit. Per haec ergo, ut arbitror, ipsa ratio docet quod in tribus differentiis vitalis haec atque animalis potentia declaretur. Herbarum siquidem natura incrementis est tantum et nutrimentis accommoda, congruum praebens his qui ex ea paventur augmentum, quae et germinabilis dicitur, eademque in virgultis et arboribus substantia p
Abbreviated transcription (Latin):
illa quidẽ huiꝰ eẽ. subiecꝰta potentiȩ. hunc aũ sup¬
eminentis existere dignitatis. Nam aliis qͥdem
om̃ib anteriora menbra corporis pedes st̃. qr qͥ
adcline est egebat profecto firmitatis annisu hi
hominis aut̃ conditione hec menbra manꝰ effecte
sunt. qr rectitudine habitus eiꝰ unus gressus uide¬
batur eẽ sufficiens. qͥ geminis pedib standi consa¬
ciam cauta prouisione firmaret. Alias qͦ ad usi
ratiõis officia manus aptata sunt: & siqͥs ranonil
natiux inynisterium manuum ꝓpͥum qͥd eẽ dixe¬
rit i minime delinquet. N solum enĩ ad hoc quad
cõmune & propͥum ẽ intelligentiȩ nĩȩ respitio
quod scilicet uerba litteris manꝰ administratione
signamus. & qͥdẽ nec ista gr̃a rationalis impar :
reponentes eloquium. s ego alia prorsus intendens
studio qͦdam cooꝑationis. obtemꝑare manus adf̃t¬
mo rationis imꝑio. Uerum anteꝙͣ hoc idẽ disa¬

Expanded text:
illa quidem hujus esse subjecta potentiae, hunc autem supilla quidem hujus esse subjecta potentiae, hunc autem supereminentis existere dignitatis. Nam aliis quidem omnibus anteriora membra corporis pedes sunt, quia quod acelive est, egebat profecto firmitatis adnisu. In hominis autem conditione haec membra manus effecta sunt, quia rectitudine habitus ejus unus gressus videbatur esse sufficiens, qui geminis pedibus standi constantiam cauta provisione firmaret. Alias quoque ad usum rationis officia manus aptata sunt, et si quis rationali naturae ministerium manuum proprium quid esse dixerit, minime delinquet. Non solum enim ad hoc quod commune et promptum est intelligentiae nostrae respicio, quod scilicet verba litteris manus administratione signamus, et quidem nec ista gratia rationalis impar est reponentes eloquium. Sed ego ad alia prorsus intendens, studio quodam cooperationis obtemperare manus affirmo rationis imperio. Verum antequam hoc idem discu
Abbreviated transcription (Latin):
ruens: quẽ armauit inbelli tempore: reliquid in
quct. Nec ñ & uolatilia nr̃is a cõmodata sunt usibus.
quor &̃ uelocitatem ratio excogitata ñ p̃terit. Nã
quedã ex eis mansuefacta uidentur cooꝑantib: q̃dã
ipsentia sui capiendis causa sunt aliis. que nr̃is uti¬
litatib applicent᷑. S & pennata tela nob ars exqͥsi¬
ta ꝑfecit. que ꝑ arcũ tensa. cursum uolucrem reb
humanis exhibuit. Qd̃ aut̃ pedũ nr̃oꝵ. uestigia ad
conficiendũ iter facilius atterunt᷑: necessaria sub¬
iectorum adminicula nob̃ indicunt: ex quib calci¬
imenta congruent᷑ aptentur: cap̃.uii.
stollens sursumq respiciens: pͥncipalia &¬
he dona eẽ. certissimũ ẽ. approbantia regiã potestatem.
Deniq qd̾ solus ita formatus ẽ. oe terorumq oiũ ꝓs
sint corpora & indeorsum procliuiꝰ inclinata. r¬
nifesta differentia honoris eiꝰ ostendit᷑. dũ conse

Expanded text:
serviens quem armavit in belli tempore, derelinquit in serviens quem armavit in belli tempore, derelinquit in pace. Nec non et volatilia nostris commodata sunt usibus, quorum etiam velocitatem ratio excogitata non praeterit; nam quaedam ex eis mansuefacta videntur cooperantibus, quaedam vero praesentia sui, capiendi causa sunt aliis quae nostris utilitatibus applicentur. Sed et pennata tela nobis ars exquisita perfecit, quae per arcum tensa cursum volucrem rebus humanis exhibuit. Quod autem pedum nostrorum vestigia ad conficiendum iter facilius atteruntur, necessaria subjectorum adminicula nobis indicunt ex quibus calceamenta congruenter aptentur. CAPUT stollens sursumque respiciens, principalia haec dona esse certissimum est, approbantia regiam potestatem. Denique quod solus ita formatus est, caeterorumque omnium prona sint corpora, et in deorsum proclivius inclinata, manifesta differentia honoris ejus ostenditur: dum constet
Abbreviated transcription (Latin):
supplementa ꝓspitiens. Ex aliis qͦ causis que ad us
necessaria deerant comꝑant᷑. Iumenta nob̃ ad on
gͣuua ferenda subiecta sunt. & quod ad instar anis¬
liũ herbas de pascere nequeamꝰ: boues nob̾ ad usi¬
uite mancipare curauimꝰ quoꝵ labore uictum
facilius comparemꝰ. Qa uͦ & morsu indigeban
&. dentibꝰ ad coercendas tales bestias ultione aqͦ
nob defuit canum natura suppleuit. Q ꝙ̃ cuns
uelocitate congenita uelutiqͥdã animatꝰ glad
pnius ac penetrabiliꝰ ferrũ ab hominib inuentũ ÷¬
Iñ semꝑ nob̾ naturalit̾ inhereret sicut illa mu¬
uimina in rationabilib bestiis: s in tempore belli
inferens p̾sidium: gladius deinceps maneret o¬
iosus. Itẽ eiusdẽ ferri usus: pro corcodrilli squamis
ssumit᷑. Est aut̃: qñ & tergum ipsiꝰ belue in plio
nunimen imꝑtit. Alioquin ut dictũ ÷ ad eiꝰ simili¬
udinẽ ferrum ab artifice figurat᷑. qd̃ necessitatide¬

Expanded text:
supplementa prospiciens: ex aliis quoque causis quae ad vitam supplementa prospiciens: ex aliis quoque causis quae ad vitam necessaria deerant, comprobantur. Jumenta nobis ad onera gravia ferenda subjecta sunt, et quod ad instar animalium herbas depascere nequeamus, boves nobis ad usum mancipare curavimus, quorum labore victum facilius comparemus. Quia vero morsu indigebamus et dentibus ad cohibendas tales bestias ultione, id quod nobis defuit canum natura supplevit, qui etiam cum velocitate congenita veluti quidam animatus gladius unguibus fortius ac penetrabilius ferrum ab hominibus inventum naturaliter inhaeret, sicut illa munimina irrationabilibus bestiis; sed in tempore belli conferens praesidium gladius deinceps manet otiosus. Item ejusdem ferri usus pro crocodili squamis assumetur. Est autem quando et tergus ipsius belluae in praelio munimen impertit, alioquin ut dictum est ad ejus similitudinem ferrum ab artifice figuratur, quod necessitati de
Abbreviated transcription (Latin):
cunctisq prorsus unũ qͥd naturale presidiũ ꝯstat
& hisqͥdẽ qͥ cͣrendi uelocitate p̃minent pigrior:
ilis aũ qͥ corporis eminent mole tenuior his etiã
qui naturalib armis excellunt despectior ẽẽ cog
monstrare: quod ꝑid qd̵ nature nr̃e deeẽ credit᷑. cer¬
a dat᷑ occasio: qua subditorũ om̃iũ dominiũ conse¬
quat᷑. Nã sihuiꝰ cẽt homo potentiȩ ut equũ ueloci¬
ate suparet. nec pes eiꝰ attereret᷑. s ungularũ inm¬
milis & occursione ipsa difficilis appareret huiꝰcen¬
di corpori eius adminicuł naturalit̃ attributis d¬
iñ sꝑner& in alios e xercere dñatũ. quorũ nuli
ꝓrsus adiutoriis indigeret. Nunc aut̃ in singlise
nobis mancipant᷑ usus uitȩ nĩs dirimit᷑. ut nen¬
sarium in eis pͥncipatum penitꝰ habere uideams
Nã corporis nr̃i tarditas & ad motum celerem di¬
am fecit. annuis lanaꝵ reditib ea quȩ naturȩ deq̃

Expanded text:
cunctisque prorsus unum aliquod naturale praesidium constcunctisque prorsus unum aliquod naturale praesidium constet his qui currendi velocitate proeminent pigrior, illis autem qui corporis eminent mole tenuior, his etiam qui naturalibus armis excellunt despectior esse cognmonstrare, per id quod naturae nostrae deesse creditur, certa datur occasio, qua subditorum omnium dominium consequatur. Nam si hujus esset homo potentiae, ut equum velocitate superaret, nec pes ejus attereretur, sed ungularum innsimilis, et occursione ipsa difficilis appareret, hujuscemodi corpori ejus adminiculis naturaliter attributis: deinde sperneret in alios exercere dominatum quorum nullis prorsus adjutoriis indigeret. Nunc autem in singulis quae nobis mancipantur usus vitae nostrae dirimitur, ut necessarium in eis penitus principatum haberi videamus; nam corporis nostri tarditas et ad motum celerem diffiam annuis lanarum reditibus ea quae naturae deerant
Abbreviated transcription (Latin):
ermis &̃ & in obs om̃iũq necessarium rerũ. egtn¬
tissimus homo in hanc producit᷑ uitã. qͥ iuxta
id qd̾ cernit᷑ miseratione pociꝰ quã felicitate dig̃¬
nus eẽ. uideatur. ñ armatꝰ productione cornui
ñ unguiũ ł dentium tuitione munitꝰ. nec aliqͦ
aculeo letiferum uirus infundit. qͥbꝰ reb plers
feratum atq serpentiũ inultionẽ fui naturalit̃
nstruunt᷑. nec pilis corpus obtegit᷑ cũ oporteret
cũ qͥ ad alioꝵ p̾ponebat᷑ imꝑiũ ꝓpriis armis natu¬
rali prouisione uallari. ne ad custodiã sui alioꝵ
aminiculis indigeret. Nũc. aut̃ leo qͥdẽ & aper.
s tygris. & pardus. uł si qͥd hissimile ẽ. sufficientẽ
ꝓsalute sua uirtutẽ naturalit᷑ possidet. & tauro
cornua. & ꝑnicitas lepori. ceruoq saltus & certꝰ
intuitꝰ. & aliis animalib magnitudo. & certis ꝓ¬
minens oris officium qd̾ probascidẽ uulgꝰ appellat.
uolatilib ã pennaꝵ officium. & apib aculeum

Expanded text:
ermis etiam et inops omniumque necessariarum rerum egentissimus homo in hanc producitur vitam, qui juxta id quod cernitur miseratione potius quam felicitate dignus esse videatur. Non enim armatur productione cornuum, non unguium vel dentium tuitione munitur, nec aliquo aculeo lethiferum virus infunditur; quibus rebus pleraque ferarum atque serpentium in ultionem sui naturaliter instruuntur; nec pilis corpus obtegitur, cum oporteret eum qui ad aliorum proponebatur imperium propriis armis naturali provisione vallari, ne ad custodiam sui aliorum adminiculis indigeret. Nunc autem leo quidem et aper et tigris et pardus, vel si quid his simile est, sufficientem pro salute sua virtutem naturaliter possidet; et tauro cornua sunt, et pernicitas lepori, cervoque saltus et certus intuitus, et aliis animantibus magnitudo, et caeteris prominens oris officium, quod proboscidem vulgus appellat; volatilibus etiam pennarum officium et apibus aculeum,
Abbreviated transcription (Latin):
in nullo deficit ab his que in pͥmeua forma substatł̃
pͥe imago cognoscit᷑. Si uͦ ad similitudine formȩ
reciderit : eam partem imago ñ erit. Qm̃gͥ & hoc¬
nem pͥmeuȩ formȩ imitari substantiam. Qđ si
imaginis natura comprehñdi pot. cũ pͥmeua for¬
ma in sua incomprehensibilitate ꝑmaneat. ex
hac ipsa contrarietate qua comp̾hendit᷑. eẽ. dissi¬
milis comprobatur. Porro cũ fugiat humanam
scientiam mentis nĩȩ natura. que ÷ effecta ad imagi

Expanded text:
in nullo proficit ab his quae in primaeva forma substant, in nullo proficit ab his quae in primaeva forma substant, proprie imago cognoscitur; si vero a similitudine formae recesserit, juxta eam partem imago non erit. Quomodo ignem primaevae formae imitari substantiam. Quod si imagines natura comprehendere potest, cum primaeva forma in sua comprehensibilitate permaneat, ex hac ipsa contrarietate qua comprehenditur esse dissimilis comprobatur. Porro cum fugiat humanam scientiam mentis nostrae natura, quae est effecta ad imagi
Abbreviated transcription (Latin):
teret. propterea quod simplex quidẽ ipsa sit.
nichil in re simplici uarium conspici queat.
Nc̃ aut̃ om̃ib consentientib aliud ÷ tactus. alisꝰ
odoratus. & alios quidẽ incõmunicabiles & in¬
ꝑmixtos similit᷑ eẽ. sensus ad inuicẽ. & qr mens
singłis equalit᷑ adẽ. aliud quid oportet eam p̾ti¬
sensualem definiri substantiam. neqͥd rei intelli¬
gibili possit uarietatis adscribi. Quis cognouit
sensum dĩi apłs ait. ego aut̃ dico. Quisꝰ ꝓpriã
mentẽ considerare preualuit : dicant qͥ dĩ natu¬
ram se putant posse comprehendere si se consideᷤ¬
rant. si mentis sue substantiam norunt. si multi¬
fida quedã ẽ. uarieq compositionis. qͦmͦ in multi¬
plices sensus inserit᷑. quomͦ in singularitate quod
uarium. qͦmͦ in uarietate quod singłare ẽ. inue¬
nit᷑. S agnoui solutionẽ difficillime questionis
ad ipsam uocem diuinam recurrens. Fatiamꝰ inqͥt

Expanded text:
teret, propterea quod simplex quidem ipsa sit et teret, propterea quod simplex quidem ipsa sit et nihil in re simplici varium conspici queat: nunc autem omnibus consentientibus, aliud est tactus, aliud odoratus, et alios quidem incommutabiles et impermixtos similiter esse sensus ad invicem, et quia mens singulis aequaliter adest, aliud quid oportet eam proptesensualem diffinire substantiam, ne quid rei intelligibili possit varietatis ascribi. Quis cognovit sensum Domini? Apostolus ait; ego autem dico: Quis propriam mentem considerare praevaluit? Dicant qui Dei naturam se putant posse comprehendere, si se considerant, si mentis suae substantiam norunt; si multimoda quaedam est, variaeque compositionis, quomodo in multiplices sensus inseritur, quomodo in singularitate quod varium, quomodo in varietate quod singulare est invenitur? Sed agnovi solutionem difficillimae quaestionis, ad ipsam vocem divinam recurrens: Faciamus, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
que eandẽ rem multiplici sensuum uarietate distribu¬
it. Itẽq huic contrarium ÷ uidere. ex uno aliquo sen¬
su multa uaria nicħ sibi inuicem uixta natura con¬
ordantia consonantiaq ꝑdiscere. ut puta ꝓponat᷑
meluis ÷ enĩ exemplis enucleare sententiã aliquid
de humorẽ ꝓprietate ꝑquiri: quid suaue sit sensib
qͥue gustantib sit uitandum. Experientia qͥppe
ipsa repperit a maritudinẽ fellis. mellisq gͣtissimã
qualitatem. Cũ hec gͥ certa sint unã conferre scienti¬
am res eadem intelligentiȩ nr̃ȩ multifariam conqͥsi¬
õimodarum scientiã rerũ suis caꝑere ꝓbat᷑ effemt
propriam: que sensualib potentiis se
distribuit. & ꝑ singłos competenter eorũ quesi
scientiam sumit: Quod enĩ aliud qͥddam sit p̃te¬
sensum: quelib& prudentum dubitare ñ ar¬
tror. Nam si idipsum mens q sensus eẽt unus
fecto iuxta sensus efficientiam ꝓprietatis exis¬

Expanded text:
quae eamdem rem multiplici sensuum varietate distribuquae eamdem rem multiplici sensuum varietate distribuit. Itemque huic contrarium est videre, ex uno aliquo sensu, multa variaque nihil sibi invicem juxta naturam concordantia consonantiaque perdiscere, ut pote proponatur melius est enim exemplis enucleare sententiam aliquid de morum proprietate perquiri, quid suave sit sensibus, quidve gustantibus sit vitandum. Experientia quippe ipsa reperit amaritudinem fellis, mellisque gratissimam qualitatem. Cum haec ergo certa sint, unam confert scientiam, res eadem intelligentiae nostrae multifarie conquisidiens, et gustum percipiens, et odorem sentiens, et tactu ropriam, quae sensualibus potentiis sese distribuit, et per singulas competenter eorum quae sunt sibus complectimur et tenemus; nam et auditus multisensum, quemlibet prudentium dubitare non arbitror. Nam si idipsum mens quod sensus esset, unius profecto juxta sensus efficaciam proprietatis exis
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ciuitatis locum unq uersi conueniunt. s a
quidẽ ad forum. alii ad .⁊ habitacula sua. alii ad
eccłias & plateas uxta suã quisq sententiã ꝓpede
tñ singła introeuntium genera mens eadẽ diuidi¬
cans atq discernens. locis intelligentiȩ congruis
uniuersa disponit. & sicut ciuitatis exemplo ui¬
demus uniꝰ gentis atq cogitationis homines nons
easdem portas ingredi. s alios ꝑ alium aditum ut sori
e obtulerit introire nicħ hominus intra muros effec¬
tos. Iterum simul eẽ. qui familiaritate mutua iunge¬
iunt᷑. & e contrario fieri posse concedas. ut qui sibi st̃
extranei ł cogniti uno ciuitatis aditu sepius utantur.
S ñ copulentur inuicẽ cõmunioĩs introitu. Possunt
enĩ intrinsecus constituti habitacłi dirimi. tale qͥd
sinmentis nr̃e latitudine fieri posse conspitio. Fre¬
quent᷑ enĩ ex diuersis sensib scientia nob̃ una colligit᷑

Expanded text:
num civitatis locum universi conveniunt: sed alii num civitatis locum universi conveniunt: sed alii quidem ad forum, alii ad habitacula sua, alii ad ecclesias et plateas, juxta suam quisque sententiam properant; tamen singula introeuntium genera mens eadem dijudicans atque discernens, locis intelligentiae congruis universa disponit. Et sicut civitatis exemplum, videmus unius gentis atque cognationis homines non per easdem portas ingredi, sed alios per alium aditum, ut sors se obtulerit, introire; nihilominus tamen intra muros effectos iterum simul esse, qui familiaritate mutua jungebantur: ut econtrario fieri posse concedas, et qui sibi sunt extranei vel incogniti, uno saepius civitatis aditu utantur, sed non copulentur invicem communionis introitu; possunt enim intrinsecus constituti habitaculis dirimi. Tale quid et in mentis nostrae latitudine fieri posse conspicio. Frequenter enim ex diversis sensibus scientia una nobis colligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
auditꝰ aut̃ suscipiens iugit̾ ñ adimpletur. sicut
salomon quodã loco testatus ẽ. Quod &̃ mͥuidet᷑¬
ł maxime p̃om̃ib que in nob̾ sunt admiratione
dignissimũ que sit latitudo illa capacitatis intͥn-¬
secus. in quã cuncta confluũt que fundunt᷑ au¬
ditu. Qui st̃ illi memorialesqͥ introeuntiũ sen¬
suum monum̃ta conscribunt quã ampla susce¬
toria intellegentiaꝵ que ꝑaures reponunt᷑
interiꝰ. & quomͦ cũ multa &multiplicia sint q̃
suꝑponantur alterultrum confusio tñ & erimm
iuxta ꝓpͥam positionem eorum que inferuntir
om̃o ñ gignitur. Similit̾ &̃ efficiã uisus qͥs poten
estimare: A que enĩ ꝑ oculos mens ea que extͣ coris
st̃ aprehendit. &. in se similitudines apparentiur
ꝑtrahit. F iguras similium s ipsa deseribens &. quia¬
admodum si qua ciuitas multitudinis capax qui
diuersis aditibꝰ ad se recipit confluentes. ñ tñ inu¬

Expanded text:
auditus autem suscipiens jugiter non adimpletur. Sicut auditus autem suscipiens jugiter non adimpletur. Sicut Salomon quodam loco testatus est quod et maxime prae omnibusque in nobis subadmiratione dignissimum, quae sit latitudo illa capacitatis intrinsecus, in quam cuncta confluunt quae funduntur auditu, qui sunt illi memoriales qui introeuntium sensuum monumenta conscribunt, quam ampla susceptoria intelligentiarum, quae per aures reponuntur interius, et quomodo cum et multiplicia sint quae supponantur alterutrum, confusio tamen et error juxta propriam positionem eorum quae inferuntur omnino non gignitur. Similiter etiam efficaciam visus quis poterit aestimare? Aeque enim per oculos mens ea quae extra corpus sunt apprehendit, et in se similitudines apparentium pertrahit, figuras similium sibi ipsa describens. Et quemadmodum si qua civitas multitudinis capax quae diversis aditibus ad se recipit confluentes, non tamen in u
Abbreviated transcription (Latin):
ciem rotunditatis acuit᷑. Hęc aut̃ oĩa motũ uiden
simulare neruorum. quȩ mens ut sepe dicꝰtũ ẽ. pas¬
ctri uice contingens. uarie atq multiplicit᷑ in
in suo tempore  prout opꝰ exegerit modos ni¬
mia uelocitate cõ ponit. Labiorũ uͦ adaꝑtio atq
conclusio ipsum facit qd̵ digiti. qui sp̃m tybie
uixta consonantiã modulatioĩs assumunt. Scita¬
q mens ꝑ hec instrumenta menbrorum ratione
fecti neqͣꝙͣ ut arbitror habentes rationis gr̃am
s hoc escarum gͣue laboriosumq seruitiũ corporis
manꝰ in se hoc officium transferentes os liberum
ctus aliud enĩ eiꝰ oꝑat᷑ eloquiũ. aliud uͦ uac¬
cat ad suscipiendas in ad tellegentias que extrin¬
secus ueniunt. Nec iu alterũ miscetur alteri:
s implet oꝑationẽ quã natura constituit. nul¬
lam referens uicino molestiã. Nam nec auditus
loquit᷑. nec uox audit. hȩc enĩ semꝑ aliquid ꝓmit.

Expanded text:
ciem rotunditatis acuitur. Haec autem omnia motum videntur ciem rotunditatis acuitur. Haec autem omnia motum videntur similare nervorum, quae mens ut saepe dictum est plectri vice contingens, varie atque multipliciter in suo tempore prout opus exegerit, modos nimia velocitate componit: labiorum vero adapertio atque conclusio idipsum facit, quod digiti qui spiritum tibiae juxta consonantiam modulationis assumit, scitaque mens per haec instrumenta membrorum rationem fecti, nequaquam, ut arbitror, habentes rationis gratiam. Sine hoc casu grave laboriosumque servitium corporis manus in se hoc officium transferentes os liberum ad ctus. Aliud enim ejus operatur eloquium, aliud vero vacat ad suscipiendas intelligentias quae extrinsecus veniunt, nec alterum miscetur alteri, sed implet operationem quam natura constituit, nullam afferens vicino molestiam. Nam nec auditus loquitur, nec vox audit. Haec enim semper aliquid promit,
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ intelligentię declarare. qͣsi ꝑ modulationem
qͣndam hȩc artificiosid̾s animata instrumenta con¬
tingens eorum sonus intelligentie suȩ occulta mi¬
nifestat. Mixtam uͦ uariãq hanc musicã. instru¬
m̃tis humanoꝵ possumus considerare menbroꝵ.
que uelut lẏra & tybia conuentu quodã idipsum
sinuicem resonant. Nam uas illud q recipit sp̃m
si qͣndo pulsat᷑ loquentis impetu. & in uõcẽ formi¬
uerit eam partẽ quȩ reꝑcutitur internis accessib
rotunditates ille que ad instar tybiarum factȩ si
imitant᷑ ꝓfecto illã uocem que ꝓfert᷑ ex cybis q̃
in circuitu menbranule ꝓminentes exagitant.
Suꝑiꝰ uͦ palati concauum de inferiorib sonũ rec¬
piens. & geminis fistulis ad nares usq ꝑtingens.
uocẽ gͣ colatorii loca disrumpit. maioresq sonitis
efficit. Maxillaꝵ qͦ & linguę fauciumq mira fon¬
tio iuxta quȩ mentũ. leni flexu deductum. ꝑ spꝰ¬

Expanded text:
suae intelligentiae declarare, quasi per modulationem suae intelligentiae declarare, quasi per modulationem quamdam haec artificiosius animata instrumenta contingens, eorum sonis intelligentiae suae occulta manifestat. Mixtam vero variamque hanc musicam instrumentis humanorum possumus considerare membrorum: quae velut lyra et tibia concentu quodam idipsum sibi invicem resonant. Nam vas illud quod recepit spiritum, si quando pulsatur loquentis impetu, et in vocem formaverit eam partem quae repercutitur internis accessibus, rotunditates illae quae ad instar tibiarum factae sunt, imitantur profecto illam vocem, quae profertur ex tibiis, quas in circuitu membranulae prominentes exagitant. Superius vero paulatim concavum de inferioribus sonum recipiens, et geminis fistulis ad nares usque pertingens, vocem erga colatorii loca disrumpit, majoresque sonitus efficit; maxillarum quoque et linguae fauciumque mira formatio, juxta quae mentum leni fluxu deductum per spe
Abbreviated transcription (Latin):
munera rationali figmento contribuit. ꝓpterea
reliqua quidẽ bona humanȩ natuie pialiberali¬
ate largitus ẽ. Mentẽ uͦ & intelligentiã ñ ẽ. ꝓpͥe
dicere qͥa dedit. s qr contulit ꝓp̾um natuiȩ suȩ
decus imagini deferens. Ergo qr mens intelligibił
quedã & incorporea res ẽ. incomunicabilẽ qͦdã modo
possideret gr̃am: nͥ motꝰ oꝑationis suȩ aliquibus
ex cogitationib intimaret. huiꝰ reigr̃a hac indi¬
guit construcꝰtione menbrorũ: ut modũ plectri
uocabilia instrumenta contingens: ꝑ qualitatẽ
sonituum int̾p̃taret᷑ int̾num. Et quẽ ad modũ
si quis musica imbutus arte ꝓpriam uocem aliqͣ
passione ñ habeat. uolensq suã manifestam facere
disciplinã: alienis uocib moduletur publicãartẽ
hra uł tybia: sic humana mens cũ om̃imodarum
intellectum probetur inuentrix: nec possit nu¬
da anima his que ꝑ sens corporis audiant impetus

Expanded text:
munera rationali figmento contribuit, propterea munera rationali figmento contribuit, propterea reliqua quidem bona humanae naturae pia liberalitate largitus est, mentem vero et intelligentiam, non est proprie dicere quia dedit, sed quia contulit proprium naturae suae decus, imagini deferens. Ergo quia mens intelligibilis quaedam et incorporea res est, incommunicabilem quodammodo possideret gratiam, nisi motus operationis suae aliquibus excogitationibus intimaret. Hujus rei gratia hac indiguit constructione membrorum ut in modum plectri vocabilia instrumenta contingens, per qualitatem sonituum motum intepretaretur internum. Et quemadmodum si quis musica imbutus arte, propriam vocem aliqua passione non habeat, volensque suam manifestam facere disciplinam, alienis vocibus aemuletur, publicans artem lyra vel tibia: sic humana mens cum omnimodorum intellectuum probetur inventrix, nec possit nuda anima his quae per sensus corporis audiant, impetus
Abbreviated transcription (Latin):
grandiori corpore durior eẽt. atq asꝑior quȩ co¬
oparet᷑ dentib ad ea que mandenda ꝑciperet:
liquidior existens. & iuxta utrũq latus effusi¬
or: quał canũ. & ceterorum que uescunt᷑ carni¬
b ꝑ aspera dentium int̾ualla discurrens. Si gͦ
manus non adeent corpori: quomͦ ei uox articis¬
lata figuraret᷑: cũ talis oris eus formatio ad usi
sermonis minime conueniret. ita ut neeẽ. eẽt
hoĩem ł balatꝰ emittere. uł latratus. aut ut equis
hinniret: aut uocem daret bubus asinisq con¬
similẽ aut aliquẽ rugitum promeret bestiale̾.
Nẽ aut̃ manꝰ acomodat᷑ȩ st̃ corpori: ut has ad mi¬
nisteriũ uerbi liberum ꝑmaneret. Ergo ꝓpͥum
qͥddam est natiuȩ rationali habere manus in
corpore. ita ꝑ eas om̃iũ conditore facilitatem con¬
cedente sermonis. Qm̃ gͦ diuinũ quendã gr̃e pͥn¬
cipatum imagini suȩ contulit ds̃. & bonorũ suoꝵ

Expanded text:
grandiori corpore durior esset et asperior, quae cograndiori corpore durior esset et asperior, quae cooperaretur dentibus, ad ea quae mandenda perciperet liquidior existens, et juxta utrumque latus effusior qualis est canum et caeterorum quae vescuntur carnibus, per aspera dentium intervalla discurrens. Si ergo manus non adessent corpori, quomodo ei vox articulata figuraretur, cum talis oris ejus formatio ad usum sermonis minime conveniret, ita ut necesse esset hominem vel balatus emittere, vel latratus, aut ut equus hinniret, aut vocem daret bubus asinisque consimilem, aut aliquem rugitum promeret bestialem. Nunc autem manus accommodatae sunt corpori, ut os ad ministerium verbi liberum permaneret; ergo proprium quiddam est naturae rationali habere manus in corpore, ita ut per eas omnium Conditore facultatem concedente sermonis. Cum ergo divinum quemdam gratiae principatum imaginisve contulit Deus, et bonorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
Uia gͥ rationale animal homo ẽ: opportebat
usui rationis conueniens institui corpus
instrumentũ. Sicut enĩ uidemus musice ꝑitissi¬
mos. iuxta organi speciem studium modulami¬
nis exercere. & neq tubicinare barbitũ neruis.
resonare sermonis: qui uocalium menbrorum
formaretur officiis. Ideo gͥ manꝰ coaptatȩ st̃ corpori
Et qͣuis utilitates mille uitȩ huiꝰ enumerare facis¬
limũ ẽ. quas hȩc oportuna & durabilia manuũ
instrumenta gnauit᷑ administrent. omnẽ artẽ
omnẽq opationẽ bello & paci competentem ex¬
plentia : tñ p̃aliis om̃ib rationis causa manus
ꝓprii mitura congruent᷑ apposuit. Nam si home
sine manib extitisset. ꝓfecꝰto ꝑcipiendorũ cibor
necessitate menbra uultus eius ad instar quadru¬
pedum formarent᷑. ita ut ob longa facies çenua¬
retur. simul & emineret in narib. oris & labia
collosa & grossiora eẽnt. atq firmissima. & ad can¬
pendas herbas competent᷑ aptata. Necñ & lingus

Expanded text:
Quia igitur rationale animal homo, oportebat nisui rationis conveniens institui corporis instrumentum. Sicut enim videmus musicae peritissimos juxta organi speciem studium modulaminis exercere, et neque tubicinare barbitum nervis, resonare sermonis, qui vocalium membrorum formaretur officiis. Ideo autem manus coaptatae sunt corpori, et quamvis utilitates mille vitae hujus enumerare facillimum est, quas haec opportuna et durabilia manuum instrumenta naviter administrent, omnem artem omnemque operationem bello et pace competenter explentia: tamen prae aliis omnibus rationis causa manus corpori natura congruenter apposuit. Nam si homo sine manibus extitisset, profecto percipiendorum ciborum necessitate membra vultus ejus ad instar quadrupedum formarentur, ita ut oblonga facies tenuaretur, simul et emineret in naribus, oris etiam labia callosa et grossiora essent atque firmissima; et ad carpendas herbas competenter aptata, nec non et lingua
Abbreviated transcription (Latin):
possibile ÷ ut eoꝵ qͥ sibi inuicem ñ congruunt
una similitudo monstret᷑. s si diu̾se erant nato
ꝓfecto diuersas eoꝵ & singłis congruentes imi¬
gines ꝯdidisset uer̃ qr una qͥdẽ imago s ñ uni
imaginis forma ÷ qͥs ita pͥuat᷑ intellegentia ut
ignorare queat qͥ ea que uni probant᷑ eẽ simi¬
lia. & ad se inuicem similitudinẽ ꝓͥam sine du¬
bitatione conseruent: Et ꝓpt̾ea forsitan sermi
diuinus hanc malitiam in conditione human
uitȩ ꝓspitiens. eunomianorũq pu̾sitatem rese¬
cans ait. faciamꝰ hoĩẽ ad imaginẽ &. s.n. cur nu

Expanded text:
possibile est ut eorum qui sibi invicem congruunt possibile est ut eorum qui sibi invicem congruunt minime, una similitudo monstretur; sed si diversae erant naturae, profecto diversas eorum et singulis congruentes imagines condidisset. Utrum quia una quidem imago, sed non una imaginis forma est, quis ita privatur intelligentia ut ignorare queat, quod ea quae uni probantur esse similia, et ad se invicem similitudinem propriam sine dubitatione conservent? Et forsitan propterea sermo divinus hanc malitiam in conditione humanae vitae prospiciens, Eunomianorumque perversitatem resecans, ait: Faciamus hominem ad imaginem et similitu
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã que cõmutat. qͣntomag̃ in dõ qr st̃ effectꝰ
uirtutum uarii. nullus deb& multiplicem eiꝰ eẽn¬
tiam suspicari: Qui enĩ plantauit aurẽ ñ audit.
aut qui finxit oculum non considerat : sicut ꝓpħa
istatur. ꝑ hec exempla oꝑationes huiꝰ modi ueluti
quasda humanȩ naturȩ notissimas imp̃sione̾ insi¬
norũ nefanda subsistet. Quid aduers hanc dicturi
st̃ uocem: Quomͦ ꝑ hec uerba nouitatẽ sui defensuri
st̃ dogmatis : Putasne possibile eẽ. dicent ut i¬
mago una. dissimiliũ formaꝵ similitudinẽ referat:
Sienĩ iuxta eoꝵ sententiã nature patͥs impar est
filiꝰ. qͦmͦ diuersaꝵ naturaꝵ unã ds̃ condidit ima¬
ginẽ : & enĩ dix̾. faciamꝰ hõĩem ad imaginẽ nrãm.¬
ꝑ plurarẽ significantiã scãm nob̾ insinuans tͥni-¬
tatem: nequaꝙͣ singłarit᷑ suã testaret᷑ imaginẽ.
si pͥmeuȩ formȩ sibi dissimiles extitissent. Nec

Expanded text:
potentiamque commutat; quanto magis in Deo, quia sint effectus potentiamque commutat; quanto magis in Deo, quia sint effectus virtutum varii, nullus debet multiplicem ejus essentiam suspicari? Qui enim plantavit aurem, non audit? aut qui finxit oculum, non considerat? Sicut propheta testatur, per haec exempla operationes hujusmodi veluti quasdam humanae naturae notissimas impressiones insinorum nefanda subsistet, quid adversus hanc dicturi sunt vocem? Quomodo per haec verba novitatem sui defensuri sunt dogmatis? Putasne possibile esse, dicent, ut imago una dissimilium formarum similitudinem referat? Si enim juxta illorum sententiam naturae Patris impar est Filius, quomodo diversarum naturarum unam Deus condidit imaginem? Qui enim dixit: Faciamus hominem ad imaginem nantiam sanctam nobis insinuans Trinitatem, nequaquam singulariter suam testaretur imaginem, si primaevae formae sibi dissimiles exstitissent. Nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
ec me quispiã suspicetur ad similitudinem
oꝑatioĩs humanȩ diuersis effectib diuinam
dicere potentiã cuncꝰta complecti. ñ enĩ fas ÷ in ili
diuina simplicitate uariam atq multiplicẽ uit¬
tem oꝑationis aduertere. Hec in nob enĩ multe qua
sunt efficaces rerum causaꝵq potentiȩ licet ea ques
ad uitã ꝑtineant multiplici uideamur oꝑatione
contingere. Unanamq uis quedã nob̾ mentis insee
÷ que ꝑ singłos sens excurrens ea que sͥ offerunt᷑ ap¬
cꝰtit᷑. Hec ꝑ oculos que uidenda sunt conspicit. ħ pet
aures que dicunt᷑ exaudit. ħ in his que st̃ uotiua le
&̃ ꝑficit quec̃q uoluerit. retinens his: & rursabis
lauerit. Sigͥ in hõie cui diuersa menbroꝵ officia
ab auctore formata sunt una eadẽq resẽ. que ꝑ om̃s
sensus oꝑatur: utens singłis congruent᷑ ut causa po¬
poscerit. Nec oꝑationũ differentiis nature suȩ uĩ

Expanded text:
ec me quisquam suspicetur ad similitudinem ec me quisquam suspicetur ad similitudinem operationis humanae diversis effectibus divinam dicere potentiam cuncta complecti. Nec enim fas est in illa divina simplicitate variam multiplicemque virtutem operationis advertere, nec in nobis enim multae quaedam sunt efficaces rerum causarumque potentiae, licet ea quae ad vitam pertineant multiplici videantur operatione contingere. Una namque vis quaedam nobis mentis inserta est, quae per singulos sensus excurrens, ea quae sibi offeruntur amplectitur. Haec per oculos quae videnda sunt conspicit; haec per aures quae dicuntur exauditrficit quaecunque voluerit, retinens his et rursus abrobaverit. Si ergo in homine, cui diversa membrorum officia ab auctore formata sunt, una eademque res est, quae per omnes sensus operatur, utens singulis congruenter ut causa poposcerit, nec operationum differentiis naturae suae vim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑque in hominibꝰ ĩpͥmit᷑ similitudo diuina. Talibꝰ
florib mirabił conditor imaginẽ ꝓͥam id÷ naturã
dinẽ salua ꝓfecto reꝑies. Mens & enĩ & uerbũ: est
summa diuinitas. In pͥncipio namq erat uerbũ.
& qͥ scđm paulum ꝓfitiunt: mentẽ xͥ qui ineis lo¬
quit᷑ se habere ꝓficent᷑. Ñ gͦ procul hȩc a natura hu¬
mana conspitias. Ince nanq & uerbũ & intelligñ¬
tia ÷ que imitantur uerbũ. mentẽq diuinã. Itẽ
nob̾ ueluti ꝑsonã xp̃s formator nr̃ȩ substantie con¬
ferens ait. In hoc cognoscent om̃s qm̃ mei estis disci¬
puli: si dilectionẽ ħueritis ad inuicem. Qm̃ si dila¬
tio nob ista defuerit: tociꝰ imaginis species fig̃as
soluet᷑. Cuncta &̃ conspicit exauditq diuinitas
& oĩa ꝑscrutatur. habenis & tu ꝑ oculos & aures n
huiꝰ efficatiã. uitaleq & scutatricem eoꝵ quȩ sun
intellegentia te possidere cognoscis:.ui.¬

Expanded text:
quae in hominibus imprimitur similitudo divina. Talibus quae in hominibus imprimitur similitudo divina. Talibus floribus mirabilis Conditor imaginem propriam, id est dinem salva profecto reperies, mens etenim et verbum est summa Divinitas. In principio namque erat Verbum, et qui, secundum Paulum, proficiunt, mentem Christi, qui in eis loquitur, se habere profitentur. Non ergo procul haec a natura humana conspicias: in te namque et verbum et intelligentia est, quae imitantur verbum mentemque divinam. nobis veluti personam Christus formator nostrae substantiae conferens, ait: In hoc cognoscent omnes quoniam mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem. Quod si dilectio nobis ista defuerit, totius imaginis species figuraque solvetur. Cuncta etiam conspicit exauditque Divinitas et omnia perscrutatur. Habes et tu per oculos et aures hujus rei efficaciam vitalem et scrutatricem eorum quae sunt intelligentiam te possidere cognoscis.
Abbreviated transcription (Latin):
cie corona decorat᷑. ita ut ꝑhec om̃ia moristretꝰ
ad dignitatẽ regiam genita pulchritudinẽ
in se pͥmeuȩ formȩ diligent᷑ expͥmere: .s.
specie ł alicuiꝰ claritate coloris ornat᷑. s inf¬
fabili felicitatis honore prouehit᷑. Sic̃ enĩ formas
hominũ ꝑ colores qͣsdam pictores in tabulis tͣnffers
tincturas ꝓͥas congruasq miscentes. ita ut pͥmeue
forme decor in similitudinẽ diligentissima imi¬
tatione transmigret: sic intellige mͥ nr̃e substan¬
cie formatorem: uelut qͥbꝰdã uirtutẽ colorib mirã
pulchritudinẽ sue imagini contulisse. in nobis
formȩ similitudo depingit᷑ ñcerussa & p᷑purisso.
nec hoꝵ mixta cũ altero qualitas. nec alicuiꝰ nigre¬
ut q̃cq similia pictorum manꝰ artifici composuere
sllertia. s ꝓ istis ad ÷ puritas. inpassibilitas. Beatitu¬
do. maliq tocius auersio. ⁊ qͣc̾q gen̾is huiꝰ exisflus¬

Expanded text:
tiae corona decoratur: ita ut per haec omnia monstretur tiae corona decoratur: ita ut per haec omnia monstretur ad dignitatem regiam genitam pulchritudinem ispecie, vel alicujus claritate coloris ornatam, sed ineffabili felicitatis honore provehi constat. Sicut enim formas hominum per colores quosdam pictores in tabulis transferunt, tincturas proprias congruasque miscentes, ita ut primaevae formae decor in similitudinem diligentissima mutatione transmigret: sic intelligo nostrae substantiae formatorem, velut quibusdam virtutum coloribus, miram pulchritudinem suae imagini contulisse, in nobis formae similitudo depingitur, non cerussa et purpurisso, nec horum mixta cum altero qualitas, nec alicujus nigreracter vel quaecunque similia pictorum manus artificis composuere solertia; sed pro istis adest puritas, impassibilitas, beatitudo, malique totius aversio, et quaecunque generis istius existu
Abbreviated transcription (Latin):
sue substantie ÷ & a pͥuata ꝓcul humilitate se iun¬
ctum clarius hinc demonstrat. quod nulliꝰ subi¬
tiat᷑ imꝑio. habens arbitrii lib̾tatẽ suoq se nutu
atq moderatione dispensans: Cuiꝰ hoc nͥ imꝑan¬
sui creatoris effectus nicħ aliud indicat. nͥ qd mox
in eo regia natura formata sit. Sicut eni iuxta
humanã consuetudinẽ qͥ pͥncipum imagines
uer&̃ amictu purpureo describunt regiã dig¬
nitatẽ. & imago ipsa iã pro consuetudine dr̃
imꝑator. sic & humana substantia qm̃ ad alia
uͦ forme & noĩe & honore participans. ñ tegni¬
ne suꝑͣ amicta p̃pureo. nec sceptro ł diadenu¬
te głam suȩ dignitatis insinuans. nec enĩ pͥn¬
cipalis forma inhis eẽ. conspicit᷑. s pͣpureo uela¬
mine uestita uirtute ÷ que oĩũ ornam̃toꝵ regi¬
liũ p̃ciosior approbat᷑. ꝓsceptro uͦ beatitudins
& in mortalitate sustollit᷑. & ꝓ regali serto usi¬

Expanded text:
est, suae substantiae et a privata procul humilitate sejunest, suae substantiae et a privata procul humilitate sejunctum clarius hinc declaratur, quod nullius subjiciatur imperio, habens arbitrii libertatem, suoque se nutu atque moderatione dispensans, cujus enimsui Creatoris effectus, nihil aliud indicat, nisi quod mox in eo regia natura formata sit. Sicut enim juxta humanam consuetudinem, qui principum imaginem ntur, verum etiam amictu purpureo describunt regiam dignitatem, et imago ipsa jam pro consuetudine dicitur imperator; sic et humana substantia, quoniam ad aliorum vero formae et nomine et honore participans, non tegmine circumamicto purpura, nec sceptro vel diademate gloriam suae dignitatis insinuans: nec enim principalis forma in his esse conspicitur: sed pro purpureo velamine, vestita virtute est, quae omnium ornamentorum regalium pretiosior approbatur; pro sceptro vero beatitudine et immortalitate sustollitur, et regali serto justi
Abbreviated transcription (Latin):
sol fit. & nullũ p̃cedit omnino consiliũ. celũ qͦ ci
nichil increaturis uisibilib simile repꝑit᷑ uerbo
solo ꝑficit᷑. & opus tam mirabile nec unde fiat. n
qualit᷑ intimat᷑. Sic & singła queq creaturaꝵ
ether. stelle. & aer qui medium locum continet.
mare. t̾ra. animalia & nascentia oĩa uerbo tantus
ꝓduciuit᷑ ut sint: ad hominis aut̃ soliꝰ ꝯdicionẽ
iĩ consilio qͦdã mͦ conditor uniu̾sitatis accedit.&:
materiã que construcꝰtioni eiꝰ coaptat similitu
dinem. ⁊ intentionẽ. Cuiꝰ rei gr̃a fiat insinuat.
congruam illi naturã effectibꝰ suis instituens que
ad ꝓpositum aptissima esse ꝓbaret᷑: .iiii.¬
ficib instrum̃ta competent̃ aptant᷑: ita ue¬
luti res quedã ad opus imperii congruens ab op¬
amo artifice natura nr̃a construit᷑. Que siue
uixta aĩe p̾rogatiuam seu uixta corporis habitũ
talis existeret: q̃ ad imꝑandum oportunior appa¬
reret. Deniq aĩa id q regale atq sublimissimum

Expanded text:
cedit consilium; coelum quoque, cui nihil in creaturis visibilibus simile reperitur, verbo solo perficitur, et opus tam mirabile nec unde fiat nec qualiter, intimatur: sic et singula quaeque creaturarum, aether, stellae et aer qui medium locum continet, mare, terra, animalia et nascentia omnia, verbo tantummodo producuntur ut sint; ad hominis autem solius conditionem cum consilio quodammodo Conditor universitatis accedit, et materiam quae constrdinem, et intentionem, cujus rei gratia fiat, insinuat, congruam illi naturam effectibus suis instituens, quae ad propositum aptissima esse probatur. Cficibus instrumenta competenter aptantur, ita veluti res quaedam ad opus imperii congruens ab optimo artifice natura nostra construitur, quae sive juxta animae praerogativam, seu juxta corporis habitum talis existeret, quae ad imperandum opportunior appareret: denique anima, id quod regale atque sublimissimum
Abbreviated transcription (Latin):
exstructio & partium eiꝰ quib in elementis con¬
tinet᷑ uniuersitas. a diuina potentia ꝑfitiatur
extemplo parit᷑ cũ iussione subsistens homuns
aut̃ formationẽ artificis p̃cedat tanti consilu
& descriptione uerbi quod futurũ ÷ ante sigr¬
tur qualẽq eẽ oporteat. & cuiꝰ primetie forme
similitudinẽ referat. Obquã & causã fiat qͥd de
ꝑspecꝰta sunt. ut ei. ante generationẽ suã hon

Expanded text:
exstructio et partium ejus quibus in elementis conexstructio et partium ejus quibus in elementis continetur universitas, a divina potentia perficiatur extemplo pariter cum jussione subsistens, hominis autem formationem artificis praecedebat tanti consilium, et descriptione verbi quod futurum est ante signatur, qualemque esse oporteat, et cujus primae formae similitudinem referat, ob quam causam fiat, quidve perspecta sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
posset inuestigare potentiã. Propt̾ea in hunc
s. quẽ decebat genitum mox eẽ. recꝰtorẽ. Nã sicut
qͥdam optimus inuitator. ñ pͥꝰ in domũ pͣnsorem
qm pͣꝑarit epulas introducit. s om̃s apparatus
instruens domũq congruent᷑ exornans. discu¬
bitum qͦ & mensam & ce ntera. Tunc ad p̾ꝑatiꝰ
ĩ delicias conuocat inuitatum. iuxta hunc
modũ diues & copios nr̃ȩ conditor eductorq
substantiȩ bonis om̃ibꝰ replens habitaculũ mũ¬
di huiꝰ: & magnas has epulas uariasq disponens.
sic introduxit hominem. dans ei opus eximium
custodire mandatũ. qͦ ñ appetitu rerũ ñ extanti¬
um s p̃sentium possessione gauderet. Idcirco &̃
duplicis compositronis ei causas intexuit t̾reno
spiritale comiscens. ut ꝑ utriꝰq cognascionem
utraq ꝓprietate potiretur dõ qͥdẽ spiritalit᷑ fruers
incontemplata p̾tereat. qd̾ tanti huiꝰ orbis

Expanded text:
posset investigare potentiam. Propterea novissiposset investigare potentiam. Propterea novissised quem decebat genitum mox esse rectorem. Nam sicut quidam optimus invitator non prius in domum pransorem quam praeparet epulas introducit, sed omnem apparatum instruens, domumque congruenter exornans, discubitum quoque et mensam et caetera; tunc ad praeparatas jam delicias convocatum invitat: juxta hunc modum dives et copiosus nostrae conditor educatorque substantiae, bonis omnibus replens habitaculum mundi hujus et magnas has epulas variasque disponens, sic introduxit hominem, dans ei opus eximium custodire mandatum, quo non appetitu rerum non exstantium, sed praesentium possessione gauderet. Idcirco etiam duplicis compositionis ei causas intexuit, terreno spirituale commiscens, ut per utriusque cognationem utraque proprietate potiretur, Deo quidem spiritualiter fruensincontemplata praetereat, quod tanti hujus orbis