comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se lairentur quidam nũciꝯ oliuerii uenit de ꝑtili yspane
dicens ⁊ ostendens karulo ꝙ nocte illa debebat intrare suc¬
cur sum apud narbona exyte almassor om̃s uidelz de ualle
fiuitina. almarie ⁊ ualencie ⁊ sunt septuaginta milia tam
equites quã pedites. Et karolus ait maleuenerint. ¶ Pb¬
tea uorauit notoland̾ ⁊ oliuerium ⁊ narrauit eis onĩa. Et
p̾cepit ut armarent᷑ ⁊ uigilarent. Et ip̃i gaudentes fuerũt
uelait᷑ armati ⁊ fuerũt. xxx. milia milites ⁊ erat iam nox
cos ueĩentes. Et fuit ibi inaximũ p̃lium adultinũ om̃s
sarracemi fuerunt deuicti. Et fuit ibi captus ꝑ oliuarium
Ney ualencie. Et engelerius cepit alcasciũ denie. Et roto¬
lando int̾recit Regem nutie. Et abraam qͥ erat pͥnceys
sarcenoꝵ fuit ibi siłr inf̾fectus. Et om̃s alii sarraceni.
fuerũt tam int̾fecti ꝙ̃ supm̃si. ⁊ septuaginta milites fueit¬
alia aĩalia infinita ⁊ cũ tanto lucro ⁊ uictoria ad tentoria

Expanded text:
se loquerentur, quidam nuncius Oliverii venit de partibus Yspanie dicens et ostendens Karolo, quod nocte illa debebat intrare succursum apud Narbonam ex parte Almassoris, omnes videlicet de Valle Fuirana, Almarie et Valencie, et sunt septuaginta milia tam equites quam pedites. Et Karolus ait: «Male venerint». Postea vocavit Rotolandum et Oliverium et narravit eis omnia et precepit, ut armarentur et vigilarent. Et ipsi gaudentes fuerunt velociter armati et fuerunt XXX milia milites; et erat iam nox  viderunt eos venientes et fuit ibi maximum prelium; ad ultimum omnes Sarraceni fuerunt devicti. Et fuit ibi captus per Oliverium rex Valencie et Engelerius cepit Alcascium Denie et Rotolandus interfecit regem Murcie; et Abraam, qui erat princeps Sarracenorum, fuit ibi similiter interfectus et omnes alii Sarraceni fuerunt tam interfecti quam submersi et septuaginta milites christalia animalia infinita et cum tanto lucro et victoria ad tentoria
Abbreviated transcription (Latin):
erat dñs esfice̾tur. Et h̃ito int̾ se ꝯsilio. ueirunt adina:¬
cur et oñis sui fautores. et ip̃r indignatꝰ iyndit ꝙ ha ulło
modo faceret. et asseruit ꝙ tale ⁊ tambonũ succursũ ħret
et inbreui ꝙ harolũ deĩceret ⁊ se⁊ suos ocid̾et ⁊ de hocerait
ctus ꝓ pprios nũcios. almassoris. at illi renderit qd̾ bec
ꝯsolatõ non ulebat. et ꝙ ip̾i anteꝙ̃ int̾ficentur itederent se
karulo ⁊ eius uoluntatem in om̃ib adimplerent. Et ip̃e ꝓhi¬
buit eis ne b& fuc̾ent. ¶ S iỹi sꝑnentes eiꝰ inhibitoni ele¬
gerunt ysaac ⁊ alios.x. ⁊ cum.dxx. milia maichas aurentĩ
cos ad Regem karulũ miẜunt. Quicoram karulo ueientes
salucauerũt eũ. Et ysaac p̾o locuta fuit diceus ei. dñe rex
bn agnoscimꝰ ꝙ narbona nõ pot̾ uob̾ ultia resisteie et

Expanded text:
erat, dominus efficeretur. Et habito inter se consilio venerunt ad Maerat, dominus efficeretur. Et habito inter se consilio venerunt ad Maretur et omnes sui fautores. Et ipse indignatus respondit, quod hoc nullo modo faceret, et asseruit, quod tale et tam bonum succursum haberet et in brevi, quod Karolum devinceret et se et suos occideret; et de hoc erat certus per proprios nuncios Almassoris. At illi responderunt, quod hec consolatio non valebat et quod ipsi, antequam interficerentur, redderent se Karolo et eius voluntatem in omnibus adimplerent. Et ipse prohibuit eis, ne hoc facerent. Sed ipsi spernentes eius inhibitionem elegerunt Ysaac et alios X et cum LXX milia marchas argenti eos ad regem Karolum miserunt. Qui coram Karolo venientes salutaverunt eum et Ysaac primo locutus fuit dicens ei: «Domine rex, bene cognoscimus, quod Narbona
Abbreviated transcription (Latin):
ncam olruerii ⁊ ꝑforauit. s nõ tengit eum ĩ corꝑe. ⁊ lanoea
ficgit. Et oliucriꝰ ꝑaissit eũ ita fortit̾ ꝙ scutũ ⁊ loricam
et corpo ꝑ mediũ ꝑforauit ⁊ cũ iut̾ra ꝓstrauit mortuum
Uno ictu posteacũ manganellis ⁊ petrarus capita ⁊ corꝑa
dilacata inciuitatẽ ꝓiecunt. ¶ Et Regina iudenõ fir̾m su¬
um int̾ftm dolore ꝯmota cepit qũapłimũ ꝯt̾stari. ¶ Et ma¬
trando ⁊ om̃s alii de ciuitate timore ⁊ dolore fuer̾t ꝓt̾rii.
s matrandꝰ ad ꝯsolatõm alioꝵ.iurauit ꝙ morte̾ eoꝵ crude
lissime uindicaret. ⁊ eos ꝓut meliꝰ potuit ꝯforaauit.s.
negmia dix̃. consolatõ nr̃a in anis est ⁊ uana. Nonne modo
recipetis. Et merlerandoꝰ illud idem ꝯsuluit. S matiandus¬
Ni eos increpans eoꝵ ꝯsiliũ tanꝙ̃ nepband̾ ⁊ pessimũ refutauit.
udel aũt in ciuitate ꝑmanẽtes insortibꝰ sius agnouerũt
ꝙ. karolus caꝑet ciuitatem ⁊ tociꝰ t̾re. que atra mare

Expanded text:
oravit, sed non tetigit eum in corpore, et lanceam fregit. Et Oliverius percussit eum ita fortiter, quod scutum et loricam et corpus per medium perforavit, et eum in terra prostravit mortuum uno ictu. Postea cum manganellis et petrariis capita et corpora dilacerata in civitatem proiecerunt. Et regina videns fratrem suum interfectum dolore commota cepit quam plurimum contristari, et Matrandus et omnes alii de civitate timore et dolore fuerunt perterriti. Sed Matrandus ad consolationem aliorulissime vindicaret et eos, prout melius potuit, confortavit. Sed regina dixit: «Consolatio vestra inanis est et vana. Nonne modo reciperetis». Et Merlerandus illud idem consuluit. Sed Matrandus eos increpans eorum consilium tanquam nephandum et pessimum refutavit. Iudei autem in civitate permanentes in sortibus suis cognoverunt, quod Karolus caperet civitatem et tocius terre, que citra mare
Abbreviated transcription (Latin):
Et dixit Rotolando ut oliucriũ applłaret. At ip̃e feat. Et dũ
fuit cũ eis dixit ais borellꝰ ꝙ ibi erat filiꝰ almassori cordube
qui secum uolebat pugnare.⁊ ꝙ ip̃i duo cum eo ⁊ rotolindo pug¬
narent ꝙ malometꝰ plus ualebat quła xpe. et ip̃c iendenȩ ar¬

Expanded text:
Et dixit Rotolando, ut Oliverium appellaret; at ipse fecit. Et dum Et dixit Rotolando, ut Oliverium appellaret; at ipse fecit. Et dum fuit cum eis, dixit eis Borellus, quod ibi erat filius Almassoris Cordube, qui secum volebat pugnare, et quod ipsi duo cum eo et Rotolando pugnarent, quod Mahometus plus valebat quam Christus. Et ipse respondens a
Abbreviated transcription (Latin):
cidit ex adu̾so. Ẽiuic xͥam fecunt impecum berello uolentos
cum corid̾e uł caꝑe. S ip̃e hor uidens eleuatus euaginauit
enscm ⁊ cũ ea duos equos ⁊ equites int̾fecit. et rotolando
her uidens quiei seauitatẽ p̃stic̾at doluit. ⁊ mpetũ in rauos
faciens qua plimos uulũ̾auit ꝓhibrns eis ne aliquis cum
tanget qui paea nõ fucrũt ausi ei aliquit facrit ĩmo ab.
illo loro rexessit quil ꝓ ut aciꝰ potuit eũ timcus. ⁊ hyrellus
iscendit equin ⁊ intrauit narbonã ⁊ abluit se. ¶Dostra ar¬
matus itm̃ exiuit ostendens matrando ⁊ alis qualr amr
notolando duellũ firmau̾at. et exiens auitatẽ quesuut
Rocolant᷑. At ille uelens dix̾ ei ꝙ baptiz arctur. Suni talia di¬
iet iusteamendo ucĩt ⁊ dixit borello ꝙ nõ ꝑmitf̾e̾t cum
solum pugnare ⁊ ꝙ appllaret oliueriũ. ⁊ iỹi duo cũ irotolat¬
do ⁊ oliuerio pugnarent. Et borellus dix̃ ei. mModo agnosco
ꝙ. ꝓbus es ⁊ ortus de nobili ꝓsapia. ⁊ ex quot̾ placet sit ita.

Expanded text:
nt impetum apud Borellum volentes eum occidere vel capere. Sed ipse hoc videns elevatus evaginavit ensem et cum ea duos equos et equites interfecit. Et Rotolandus hoc videns, qui ei securitatem prestiterat, doluit et impetum in christianos faciens quam plurimos vulneravit prohibens eis, ne aliquis eum tangeret, qui postea non fuerunt ausi ei aliquid facere, immo ab illo loco recessit quilibet, prout cicius potuit, eum timens. Et Borellus ascendit equum et intravit Narbonam et abluit se. Postea armatus iterum exivit ostendens Matrando et aliis, qualiter cum Rotolando duellum firmaverat. Et exiens civitatem quesivit Rotolandum. At ille veniens dixit ei, quod baptizaretur. Dum talia diceret, Iusteamendus venit et dixit Borello, quod non permitteret eum solum pugnare et quod appellaret Oliverium, et ipsi duo cum Rotolando et OliOliverio pugnarent. Et Borellus dixit ei: «Modo cognosco, quod probus es et ortus de nobili prosapia et, ex quo tibi placet, sit ita».
Abbreviated transcription (Latin):
landꝰ ꝑcussit cum ita fortit̾ ꝙ eum ꝓstrauit de equo ⁊ lores¬
ls sugens cuaginauit ensem ⁊ de capitauit cqum notolan¬
di pͥmo ictu. P ostea fucrũt ambo int̾ra. ⁊ it̾m borellus crrdidit
aiuferre pedem. s ip̃e hoc uidens saliuit plusqila duo stadia.
et de plano. ⁊ it̾m talit̾ ꝑcussit eum ꝙ cculiun galee ⁊ me¬
dietatem scuti usq ad t̾ram oĩuo seꝑauit. ¶ Et Rotolãdo
hoe iutens qui nolebat eũ tangere credens eus ad baptisĩ
iduc̃e ⁊ nõ pot̾at. humeꝵ ⁊spatulam cũ durandarda a
corꝑe sepauit ⁊ borellus occidit. ⁊ in alio ictu cap silr ampu¬
tauit. ¶ Ex alia ꝑte oliueriꝰ ⁊ iusteamendo uen̾unt unꝰ

Expanded text:
fortiter, quod eum prostravit de equo; et Borellus surgens evaginavit ensem et decapitavit equum Rotolandi primo ictu. Postea fuerunt ambo in terra et iterum Borellus credidit ei auferre pedem, sed ipse hoc videns salivit plus quam duo stadia et de plano. Et iterum taliter percussit eum, quod circulum galee et medietatem scuti usque ad terram omnino separavit. Et Rotolandus hoc videns, qui nolebat eum tangere credens eum ad baptismum inducere et non poterat, humerum et spatulam cum Durandarda a corpore separavit, et Borellus cecidit, et in alio ictu capud similiter amputavit. Ex alia parte Oliverius et Iustea
Abbreviated transcription (Latin):
moãstlo ꝙ uisus oĩum effuscabat. ⁊ dulcis melodia canta
angłoꝵ fuit ab iỹis audita qui oñs in ecc̃a stantes timo¬
ir ⁊ gaudio stupefecit. ¶Uis iani actis ait tyinꝰ. absq du¬
bio possuma agnoscere ꝙ aĩe coꝵ in celesti sũt palacõ ꝯsti¬
tute. ¶ Et yrepit alb̾i ꝙ in quol anno faceiet festum inta
Et ip̃r ⁊ mõachi hoc ꝯsenẜunt. Et qr uor erat nõ potuerũt
recedere illa uerte. Crristina die mane rocesẜunt. Et dũ fue¬
ruit narbonã. et karolꝯ cũ eos iudic gauisꝰ fuit ꝙ̃ płimu

Expanded text:
monasterio, quod visus omnium offuscabat, et dulcis melodia cantus monasterio, quod visus omnium offuscabat, et dulcis melodia cantus angelorum fuit ab ipsis audita, que omnes in ecclesia stantes timore et gaudio stupefecit. His iam actis ait Turpinus: «Absque dubio possumus cognoscere, quod anime eorum in celesti sunt palatio constitute». Et precepit abbati, quod in quolibet anno faceret festum in taEt ipse et monachi hoc consenserunt; et quia nox erat, non potuerunt recedere illa 2150 nocte. Crastina die mane recesserunt et, dum fuerunt Narbonam et Karolus, cum eos vidit, gavisus fuit
Abbreviated transcription (Latin):
scpultum̃. Et dẽpoor ut cum tanta irũenca ⁊ honore qͣnta po¬
terint eos sepeliant. ⁊ in loris pulch̾rinis. et sic ũt dix̾ fic
fuerũt om̃s ibidem p̾parati. et fucrũt. ccc̃ anati. Et cͥca nonã
apud crassam fucrũt. Et mõachicũ solleuiyni pcessione et
rulsatõe campanaꝵ ⁊ cantu eos receꝑunt. Et cquis callaa
tis in mõasteriũ intrauerũt. Et or̃one fr̃a turpiuus accessit
ad locum thonie et eũ uidens pietate mota flcuit ⁊ om̃s alii
secum ⁊ qr nor ert nõ pocurũt eos sepelux. s die crastĩa¬
bratis sepxlierunt corꝑi. et posuerũt thomã ux̃ altair lr̃
ungĩs ante ꝑ tres brachias ⁊ dimidiam. Et g̾manũ uir᷑ cũ¬
ł tres .iiiͦi. pedes ⁊ dimidiũ. philiipũ añ cath̃dram abb̃is. Aliuĩ
de grecia nacũ uit̾ altarr scĩthome ⁊ iux̾ cum alios duos.q̃cx¬
tum uix̾ altaie sã maitiał. et septimũ ibi iuxͣ cũ. ¶ ip̃is se¬
pultis dum cooꝑictunt᷑ tanta claritas degclo descendit in

Expanded text:
sepulturam, et deprecor, ut cum tanta reverencia et honore, quanta poterint, eos sepeliant et in locis pulcherrimis». Et sicut ipse dixit, sic fuerunt omnes ibidem preparati et fuerunt CCC armati. Et circa nonam apud Crassam fuerunt et monachi cum sollempni processione et pulsatione campanarum et cantu eos receperunt. Et equis collocatis omnes in monasterium intraverunt, et oratione facta Turpinus accessit ad locum Thome et eum videns pietate motus flevit et omnes alii secum et, quia nox erat, non potuerunt eos sepelire. Sbratis sepelierunt corpora et posuerunt Thomam iuxta altare beate Virginis ante per tres brachias et dimidiam; et GermaGermanum iuxta eum per IIII pedes et dimidium; Philippum ante cathedram abbatis; alium de Grecia natum iuxta altare Sancti Thome et iuxta eum alios duos, sextum iuxta altare Sancti Marcialis et septimum ibi iuxta eum. Ipsis sepultis, dum cooperiebantur, tanta claritas de celo descendit in
Abbreviated transcription (French):
rp. ⁊ꝙ plus ulcat uitentib õbꝰ hodie uos deuinciũt Eeti
prtit ei Duellũ aplo ⁊ faciani. s adhue agare teut bap¬
tisimuĩ recipes lens de melioril tirio curic karolicet dum
e rexret nartonã ⁊ n face̾t ꝙ falsus ⁊ pditor nemauerrt.
e tlorllo iȩndit qd mencichatur. et si rotolando plac̾et
p statimn ꝓtuld ubio excusanet se. Et uotolando du ꝑlacit i

Expanded text:
 plus valet, videntibus omnibus hodie vos devincam». Et respondit ei: «Duellum approbo et faciam; sed adhuc rogarem te, ut baptismum reciperes, et eris de melioribus tocius curie Karoli». Et dum  et, nisi faceret, quod falsus et proditor remaneret. Et Borellus respondit, quod menciebatur et, si Rotolando placeret, quod statim proculdubio excusaret se. Et Rotolandus dixi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ moriemini. qm̃ in u̾itate sciatis ꝙ si eent om̃s carraceni
de yspania in uno campo ⁊ nõ eẽnt nisi.xxx. milia xp̃iam
Ita deuincerent᷑ om̃s sarraceni sic ros unũ pueꝵ urac̾etis
Nam sic ducũtur sic oues ꝑprata. qͣr sponte mei as ꝓpͥa re¬
duxtis. ¶Et p̃te̾a sciatis qr karolus dedit narbona cuida
aymerico. qui de nobłiorilii est tariꝰ est tociꝰ francie ⁊ de
ꝓbioribꝰ ut audiui. Et si maritꝰ m̃s matrand uell bay¬
tizari narbona ⁊ tota sua t̾ra restitu̾etur el. s non uult
et nartonã non pot ꝯtra liarolu retine. ⁊ quia ego pro
certo scio qd potestus ue deitas in alymeti nulla est. iõ façiã

Expanded text:
quod moriemini, quoniam in veritate sciatis, quod, si essent omnes Sarraceni quod moriemini, quoniam in veritate sciatis, quod, si essent omnes Sarraceni de Yspania in uno campo et non essent nisi XXX milia christiani, ita devincerentur omnes Sarraceni, sicut vos unum puerum vinceretis. Nam sic ducuntur sicut oves per prata; quare sponte mei ad propria rediretis. Et preterea sciatis, quod Karolus dedit Narbonam cuidam Aymerico, qui de nobilioribus est totius Francie et de probioribus, ut audivi, et, si maritus meus Matrandus vellet baptizari, Narbona et tota sua terra restitueretur ei. Sed non vult et Narbonam non potest contra Karolum retinere et, quia ego pro certo scio, quod potestas nec deitas Mahometi nulla est, ideo faciam
Abbreviated transcription (Latin):
oxpectaret. Et matrandꝰ r̾ndit ꝙ nõ accꝑet baptismũ pro
.c.auitatibꝰ ⁊ ciꝯ donũ cassum ⁊ mrtile reputauit. Et qdã
nules corbealus de tortosa dixit aymerico ꝙ secũ duellũ face
unus adilsus alium ueĩt ꝓut ciciꝰ potuit. et corbealꝰ ptus
loricam ⁊ cũ ꝑ mediũ corpa ꝑforauit et eum ab equo ꝓstia¬
uit mortuũ in tra. aĩam ciuiꝰ dya detulerũt ad infernum
Nostea fuit p̾liũ maximũ. Et merlerando de sala acidit.iͥ.
milices xͥanos. Et aymerioꝰ hoc uidens irruit in cũ ꝓstiaũ
rum alt̾ñi accidit. S tũ de cordubensili. dec̾. fuerũt in illo
et portas clauscrũt. ⁊ ĩintroitu quoꝵ fuerũt quã płimi
int̾fe̾cti. pea karolus cũ sus adtentoria redierũt. ¶ Et
iusteamendꝰ ueĩ̾t coran sorore sua ⁊ ait. Multũ sunt ꝓbi
uiri isti xͥani.⁊ male nos hodie tcͣtauerunt. at illa ait. frat᷑
adhuc nicħ dicitis. s doleo de uob̾ qr huc uenistis. nam scio

Expanded text:
 quod non acciperet baptismum pro C civitatibus et eius donum cassum et inutile reputavit. Et quidam miles Corbealus de Tortosa dixit Aymerico, quod secum duellum funus adversus alium venit, prout cicius potuit. Et Corbealus percloricam et eum per medium corpus perforavit, et eum ab equo prostravit mortuum in terra, animam cuius dyaboli detulerunt ad infernum. Postea fuit prelium maximum et Merlerandus de Sala occidit V milites christianos; et Aymericus hoc videns irruit in eum et eum prum alterum occidit. Sed tamen de Cordubensibus DCC fuerunt in illo ivitatem et portas clauserunt, in introitu quorum fuerunt quam plurimi interfecti. Postea Karolus cum suis ad tentoria redierunt. Et Iusteamendus venit coram sorore sua et ait: «Multum sunt probi viri isti christiani et male nos hodie tractaverunt». At illa ait: «Frater, adhuc nichil dicitis, sed doleo de vobis, quia huc venistis. Nam scio,
Abbreviated transcription (Latin):
de suis. ⁊ qr nox erat irmansit p̾lium ⁊ quel ꝑs oiscessit.
rp̃iam gandentes. Alii dolore ⁊ timore ꝑt̾riti ad custodicud̾
quitats oꝑam dederũt. Aregina om̃s uilit̾ increpati.
Ne crastina om̃s barones deex̾ctu ad tentoriũ rregale ka¬
roli fuerũt oisis eng̾ati. Et helias suũ ẜmonẽ contulit
inhunt mod̾. Sum nulli qui eos cegnou̾it sit dubiũ. quin
aiathome ⁊ suoꝵ socior incelesti sint palatõ ꝯsticute ⁊ hex iã
uitentibi est opatus int̾ris. ⁊ eoꝵ corꝑa tanto tp̃r remãẜunt¬

Expanded text:
de suis. Et quia nox erat, remansit prelium et quelibet pars discessit, christiani gaudentes, alii dolore et timore perterriti ad custodiendum civitatem operam dederunt, a regina omnes viliter increpati. Die crastina omnes barones de exercitu ad tentorium regale Karoli fuerunt omnes congregati et Helyas suum sermonem contuin hunc modum: «Cum nulli, qui eos cognoverit, sit dubium, quin anime Thome et suorum sociorum in celesti sint palatio constitute, et hoc iam videntibus est op
Abbreviated transcription (Latin):
destruxunt salas ⁊ intfecunt ibi.cc& sanaornos.⁊ poea fe¬
cerunt infultũ apud uilla ex ꝑte qua naues ueĩunt ibi.
Et tũs matrandꝰ ⁊ borella exierunt. ⁊ iuste amc̃do aũ.x. milib̾
militũ quos sccũ addux̾at. et fuit ibi p̾lium maximũ. Et
Aymerios ceclamando narbona coram oĩb decapitauit fure¬
tontũ ⁊ alinaria nobłem uirũ. et helyas exelamando fortit
siguũ crasse ꝓstiauit mortuũ int̾ra iuncllem nobile̾ s. aira¬
cenui. ⁊ raxdusphꝰ int̾fecit aliũ ⁊ fuit ibi tanta strages tanta

Expanded text:
runt Salas et interfecerunt ibi CCC Sarracenos; et postea fecerunt insultum apud villam ex parte, qua naves veniunt ibi. Et tunc Matrandus et Borellus exierunt et Iusteamendus cum X milibus militum, quos secum adduxerat, et fuit ibi prelium maximum. Et Aymericus exclamando ‘Narbonam’ coram omnibus decapitavit Fusteretum de Almaria, nobilem virum, et Helyas exclamando fortiter signum Crasse prostravit mortuum in terra Iuncalem, nobilem Sarracenum, et Raydulphus interfecit ali
Abbreviated transcription (Latin):
galei. ⁊ usq ad scellam ꝑ mediu totũ sandit. aĩam cuiꝰ drã
deculerunt ĩ infernũ. ¶ Iudei mortẽ ip̃ius audientes pla
qu̾ã qͥngenti armati ascenderunt portam Regiam. Et.iiii.¬
ceriti ⁊ plus in ꝑalacium matrandi ⁊ nõ ymiẜunt sairaae¬
nos intrare. ¶ Et rocolando ⁊ totus ex̾atus impetũ incos
fuciens. arid̾unt ex̃ portam plusqũa.uii.milia. postea ue¬
nenunt ad portani regiam ⁊ ndei ꝑinisunt eos intrair. Et
plusqu̾a .uꝰ. milta sanaaaenoo quire sistebant ibi ⁊ post
fuit tota qiuitas acsita. ¶ Et karlus feat p̃bomiz ari ꝑ
totamciuitatem ꝙ nlłꝰ eẽt ausus aliquid tauge c̃aliquo

Expanded text:
galee et usque ad sellam per medium totum scindit; animam cuius dyaboli detulerunt in infernum. Iudei mortem ipsius audientes plus quam quingenti armati ascenderunt Portam Regiam et quadringenti et plus in palacium Matrandi et non permiserunt Sarracenos intrare. Et Rotolandus et totus exercitus impetum in eos faciens occiderunt extra portam plus quam VII milia. Postea venerunt ad Portam Regiam et Iudei permiserunt eos intrare. Et plus quam V milia Sarracenos, qui resistebant ibi, et postea fuit tota civitas acquisita. Et Karolus fecit preconizari per totam civitatem, quod nullus esset ausus
Abbreviated transcription (Latin):
iua cadebat. Ip̃is inclusis karolus ⁊ sui ad tentoria iedie¬
runt. ⁊ ꝑs̃ quel suos mortuos sepeliuit in crastimĩ ¶ pca
uen̾unt om̃s barones decx̾citu coram karulo. Et unꝰquisq
sp̃alit̾ quesunt narbonã. at ille noluit cam aus alici.S
dum in ista petitõe instabant quidã nobilis intrauit ex̃a¬
tum cum seꝓtingentis militilꝰ. ⁊ c.cec. archibalistariis
qͥ nõ fu̾at in er̃citu. xui.dies erant elapsi noĩe aymerica
filiꝯ ar̃i benlanda.⁊ nepos girardi de uiaria ⁊ raynerii de
losania. ⁊ nulu de apulia. Isti aũculi iyius fuert filii gari¬
uidens eũ gauisꝰ fuit młtum qm̃ ualde diligebat eũ. ⁊ e̾s
de ex̃citu eum ꝙͣ psimũ diligebant qm̃ ꝓbus erat ⁊ largus.¬

Expanded text:
entoria redierunt et pars quelibet suos mortuos sepelivit in crastinum. Postea venerunt omnes barones de exercitu coram Karolo et unusquisque specialiter quesivit Narbonam; at ille noluit eam dare alicui. Sed dum in ista petitione instabant, quidam nobilis intravit exercitum cum septingentis militibus et CCC archibalistariis, qui non fuerat in exercitu – XVI dies erant elapsi –, nomine Aymericus, filius Arnaudi de Beulanda et nepos Girardi de Viana et Raynerii de Losania et Milii de Apulia. Isti avunculi ipsius fuerunt, filii Garividens eum gavisus fuit multum, quoniam valde diligebat eum, et omnes de exercitu eum
Abbreviated transcription (Latin):
dũa oriunda.
eonutrando ridens ꝙ uxorem suã amisat dolure ut̃¬
mosũ ⁊ nirauit mohometũ ꝙ karulo quieam eiabstu¬
lerat caput auferret si eum poss lad aliquo iuueut. Et.
uisit ei nũciũ ut uroit᷑ suam ei redderet. At kaulo teñ.¬

Expanded text:
a Oriunda. Sed Matrandus videns, quod uxorem suam amiserat, doluit ultrmodum et iuravit Mahometum, quod Karolo, qui eam ei abstulerat, capud auferret, si eum posset loco aliquo invenire. Et misit ei nuncium, ut uxorem suam ei redderet. At Karo
Abbreviated transcription (Latin):
secet faloo Rndit ei. Qucquid nob̾ placu̾it faciet. ⁊ quile
soꝵ cũtoto posse suoueĩet inbirui. ¶ Et dum mlta de mlcis
loruti fuisseut ad suitentoria quil remcauit. S karolias̃
inritauit falconẽ ut dic crastina mane secũ comedetiiipe
et torllus erieñt cũ toto posse eoꝵ. ⁊ ccid̾unt.xte milites
uanos. ⁊ clamor fuit maxima ꝑ totũ ex̾citũ karoli ut arina
intra mor tuui amaloranũ segoniensem ⁊ aũ qũa ad seloru
trasem alios. umnslites inereat. ⁊ fuit ibiylium marenis¬

Expanded text:
it, faciet et quilibet eorum cum toto posse suo veniet et in brevi». Et dum multa de multis locuti fuissent, ad sui tentoria quilibet remeavit. Sed Karolus invitavit Falconem, ut die crastina mane secum comederet, etet Borellus exierunt cum toto posse eorum et occiderunt XXX milites christianos, et clamor fuit maximus per totum exercitum Karoli, ut armarin terra mortuum Amaldranum Segoviensem et, antequam ad se lora traheret, alios
Abbreviated transcription (Latin):
runt ꝑaliam portam ⁊ apud bioliũ fuit torneamẽtũ ⁊ fucĩt
ibi inc̾fcĩ. lx̃. milites xͥani. S rotolando ⁊ turpinus inuase¬
unt eos ⁊ fuit ibi infinita confusio pedicum nõ potuerũt
aride nͥ.c. ¶Et falco de montesclauo rideus ha signũ de
montesc laro fartit̾ exclamando uenit. ⁊ qr incquis nic
pot̾ant facere. descendit de equo ⁊ plusqu̾a .x.milia de iͥauis
cum eo. ⁊ saicis ante so positis. enses in maniba deportates
iuerũt meos. ⁊ fuit ibi tanta strages ⁊ tanta detiuncutõ
ineubroꝵ ⁊ tanta sanguĩs effusio ac si ꝑ duos dies sanguis
de crlo pluendo fortit᷑ emanasset ⁊ qui ⁊ quot fuerũt ibi
int̾frĩ nõ poss aliquis ennamur. Nam de scaitate tm̃ boresbi
fuerũt ibi int̾fcl.iłͥ. milia. ita ꝙ de suis nõ iemansunt ei
nͥ nulle. Et quadringenti xͥam firerũt fucrũt int̾stĩ. Et borell
ingrauit ciuita qr non pocuit eos ultiꝰ sustine. nͨ mix qũi.

Expanded text:
it torneamentum et fuerunt ibi interfecti LX milites christiani. Sed Rotolandus et Turpinus invaserunt eos et fuit ibi infinita confusio peditum et non potuerunt occidere nisi C. Et Falco de Montesclario videns hoc, signum de Montesclario fortiter exclamando, venit et, quia in equis nichil poterant facere, descendit de equo et plus quam X milia de christianis cum eo; et scutis ante se positis enses in manibus deportantes irruerunt in eos. Et fuit ibi tanta strages et tanta detruncatio membrorum et tanta sanguinis effusio, ac si per duos dies sanguis de celo pluendo fortiter emanasset, et, qui et quot fuerunt ibi interfecti, non posset aliquis enarrare; nam de societate tantum Borelli fuerunt ibi interfecti IIII milia, ita quod de suis non remanserunt ei nisi mille; et quadringenti christiani fuerunt ibi interfecti Et Borellus intravit civitatem, quia non potuit eos ulterius sustinere; nec mirum, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
feat aliarum tortose ⁊ alios .i. milites ino impetuꝓstrauit
intramortuos ⁊ quil suor socioꝵ rnũ de sarracenis militib
intratit et barosꝯ ⁊ om̃s ali uidentes falconẽ fuciũt quã
plinis gratulati ⁊ qr pluctat aliqͣlitulũ pͥliũ fuit diusu
citus renerũt insum falconẽ cũ eo gaudendo adinioẽ ⁊ de
statii priũ. iquib ueĩt mlta ⁊ raria inqͥrento. ¶ Er karolo
a questus fuit ei de alte soricinio ⁊ de galliaco ⁊ deuicilis
ꝓ ps suus pipimis hedificau̾at mc̃istium soricinurdups

Expanded text:
t Alcayum Tortose et alios V milites uno impetu prostravit in terra mortuos; et quilibet suorum sociorum unum de Sarracenis militibus interfecit. Et Karolus et omnes alii videntes Falconem fuerunt quam plurimum gratulati et, quia pluebat aliquantulum, prelium fuit divisum citus venerunt visum Falconem cum eo gaudendo ad invicem et de statu parcium, a quibus venit, multa et varia inquirendo. Et Karolus conquestus fuit ei de abbate Soricinio et de Galliaco et de 1950quod pater suus Pipinus hedificaverat monasterium Soricinium
Abbreviated transcription (Latin):
fucrant in p̃lio ⁊ iỹi cum karulo iremaẜunt.
rastiua dic matrando ⁊ boiellus cumtota sua gente ar¬
macti exier̃t. Ex alia ꝑte karolus cum suis. et ayud
bioliũ fuit pͥliurai maximũ. ẽ t rotolands int̾fecit ib ĩ
qudim nobilem milit̃ manthinũ saciũ boreli alexander nõĩe

Expanded text:
fuerant in prelio, et ipsi cum Karolo remanserunt. fuerant in prelio, et ipsi cum Karolo remanserunt. Crastina die Matrandus et Borellus cum tota sua gente armati exierunt; ex alia parte Karolus cum suis et apud Brolium fuit prelium maximum, et Rotolandus interfecit ibi quendam nobilem militem Marochinum, socium Borelli, Alexander nomine.
Abbreviated transcription (Latin):
Et ita ip̃i irati ⁊ mesti ab ea recesẜ̃int. Et karolus cum õibꝰ
suis irũsus ad tentoria. ĩparatis comestionibꝰ splendide co¬
mederũt. ¶Peracta orua. helias dix̾ karulo ⁊ oñbꝰ aliis
ꝙ tp̃c eẽt de ceto ut crassam rediret.⁊ thomas ⁊ scai si trade¬
rentur modis oĩbꝰ sepulture. Et karolus dix̃ ei ꝙ nõ urt
adp̾sens donec cũ matrando ⁊ borello fac̾ent p̃lium et ip̃e.
ec̃t in abbem honorifice b̾ndẽs. et ibidem apud scm felicẽ fue¬
tus. et raydulyhꝰ pͥor fc̃s. Et karola dedit raydulpho.C̃. mar¬
chas argenti. Et helie.xxx. mulas. quas hesias uoluit ibi¬
dem dare dño pͣpe. qui eas refutauit. Et ar̾ꝙp̃t turpinꝯ dix̃
helye ꝙ meliꝰ eẽt ut eas apus crassam mutet ⁊ ꝓblaco da¬
reutur.⁊ ta fc̾m fuit. Nam helas ⁊ rradulphus miẜunt
⁊ẜ crassam mulas. ⁊ c̃. marchas argenti. ⁊ quiqquid luctati

Expanded text:
Et ita ipsi irati et mesti ab ea recesserunt. Et Karolus cum omnibus Et ita ipsi irati et mesti ab ea recesserunt. Et Karolus cum omnibus suis reversus ad tentoria preparatis comestionibus splendide comederunt. Peracta cena Helias dixit Karolo et omnibus aliis, quod tempus esset de cetero, ut Crassam rediret et Thomas et socii sui traderentur modis omnibus sepulture. Et Karolus dixit ei, quod non iret ad presens, donec cum Matrando et Borello facerent prelium et ipse esset in abbatem honorifice benedictus. Et ibidem apud Sanctum Felicem fueconfirmatus et Raydulphus prior factus. Et Karolus dedit Radulpho C marchas argenti et Helie XXX mulas, quas Helias voluit ibidem dare domino pape, qui eas refutavit. Et archiepiscopus Turpinus dixit Helye, quod melius esset, ut eas apud Crassam mitteret et pro blado darentur. Et ita factum fuit; nam Helyas et Radulphus miserunt apud Crassam mulas et C marchas argenti et quicquid lucrati
Abbreviated transcription (Latin):
pcusẜuit ꝙ scuta amboꝵ ⁊ loricas lancee ꝓforauerĩtiet
quis psfiatus humi deaidit er adiiso ad lenatãem quo
quelibet ꝑx̃ ꝓ ut melius potuit opem dedit ita ꝙ helias in¬
ffecit ibi quatuor milites sarracenos. Et de socus boresli
fuerũt ibi int̾fecti. dec. ⁊ de aliis narbone infiniti Et ka¬
uit. ¶ Et raydulpho poqua elenatus fuit atraan illo p̾lio
.uͦ. milites int̾fecit. Et borellus iratꝰ plenusq u̾ecundia ĩ¬
trauit narbonã. ⁊ tũc remansit p̾liũ illa hora. ¶ Et dũ ma¬
trando ⁊ borellꝰ fuerũt inpilato̾. Reginadix̃ eis. qui ⁊ qͣles
sicis ut̾q ur̃m scit. Monachos si eos cognoscitis. ex quo ip̃i tal
sunt alii qui sũt. ulłatenꝯ dubitetis. Quare eẽt nob̃ honestiꝰ
ut narbonã karulo redderetis añ qũa uos met ⁊ alios uĩcło
mortis trade̾tis. Et mine borelli que ita crudeles ⁊ nephante
in pͥncipio uidebantur.Modo apꝑet ꝙ in nichilũ sint redacte

Expanded text:
s lancee perforaverunt et quilibet prostratus humi cecidit ex adverso, ad elevationem quorum quelibet pars, prout melius potuit, opem dedit, ita quod Helias interfecit ibi quatuor milites Sarracenos. Et de sociis Borelli fuerunt ibi interfecti DCC et de aliis Narbone infiniti; et Kaars suum recuperavit. Et Raydulphus, postquam elevatus fuit a terra, in illo prelio V milites interfecit. Et Borellus iratus plenusque verecundia intravit Narbonam, et tunc remansit prelium illa hora. Et dum Matrandus et Borellus fuerunt in palatio, regina dixit eis: «Qui et quales sitis, uterque vestrum scit; monachos, si eos cognoscitis, ex quo ipsi tales sunt, alii qui sunt nullatenus, dubitetis. Quare esset vobis honestius, ut Narbonam Karolo redderetis, antequam vosmet et alios vinculo mortis traderetis! Et mine Borelli, que ita crudeles et nephande in principio videbantur, modo apparet, quod in nichilum sint redacte».
Abbreviated transcription (Latin):
pimis aoram om̃ib int̾feat q̾udam milit̾e lorelli ⁊ cũ ⁊eqũ
ꝓstrauit int̾ra mortuũ ⁊ fut ibi maximũ torncamentũ. Et
helias et radulph. hoc uidentes petita lice̾cia ab arbp̾o tͦpmo
iuerunt armari ad tentoria. ⁊ ueĩentes cũ seactate sui. rar¬
dulybus aut añ om̃s ꝓstrauit int̾ra mortuis cabractũ soa¬

Expanded text:
interfecit quendam militem Borelli et eum et equum prostravit in terra mortuum et fuit ibi maximum torneamentum. Et Helias et Radulphus hoc videntes petita licencia ab archiepiscopo Turpino iverunt armari ad tentoria; et venientes cum societate sua Raydulphus autem ante omnes prostravit in terra mortuum Cabraetu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid tenemꝯ ab ip̃o. nisi qr ꝓ amparanaia dabamꝰ ei c̾ta
peciũam annuati̾. ¶ Pretẽa roganiꝯ uos ut sꝑ sit ĩ narlt¬
nos ad uos uenimꝰ ⁊ est de gen̾e dauidis ⁊ baldachi. ⁊ mit¬
tit nob̾ ꝑ nos.lxx. milia marchas argenti ⁊ si plus uults
plus ħebitis ⁊ quicquid hẽmus nr̃m erit. p̃tẽa ex ꝑte uillẽ
nr̃e inpugnetis narbonã ⁊ capietis eam. sam .s. brachias
ꝓhicere nec infent aliꝙ nocumentũ. ¶ Et karolꝰ cõcessit
cis omĩa quȩ pecierant ⁊ iecepit pecũam ⁊ ip̃i inclutatẽ
redierũt. ¶ Et aliis iudeis om̃ia que karolus eis dixat
retulerũt. de quoꝵ rensione fuerũt oñs ꝙ̃ płimũ gratula
petiuit audiencia̾ ⁊ fuit ei ꝯcesła. Et dum laquertara
morte ep̃i lemouiscensis ut ad crassam defcrret᷑. cayrellꝰ
x ꝓte auitatis uenit ⁊ ꝑaussit eũ tam fortit᷑ ꝑ dextrumꝰ¬

Expanded text:
o, nisi quia pro amparancia dabamus ei certam pecuniam annuatim. Preterea rogamus vos, ut semper sit in Narbonos ad vos venimus, et est de genere Davidis et Baldachi et mittit vobis per nos LXX milia marchas argenti et, si plus vultis, plus habebitis et, quicquid habemus, vestrum erit. Preterea ex parte ville nostra inpugnetis Narbonam et capietis eam; nam C brachias prohicere nec inferre aliquod nocumentum». Et Karolus concessit eis omnia, que pecierant, et recepit pecuniam. Et ipsi in civitatem redierunt et aliis Iudeis omnia, que Karolus eis dixerat, retulerunt, de quorum responsione fuerunt omnes quam plurimum gratulatpetivit audienciam et fuit ei concessa. Et dum loqueretur de morte episcopi Lemoviscensis, ut ad Crassam deferretur, cayrellus ex parte civitatis venit et percussit eum tam fortiter per dextrum
Abbreviated transcription (Latin):
tigennt nob. sponte meinarbonã karulo reddetis. sinaũt.
cotidie mut ib nr̃m statum in deterꝰ. Et matiando iratꝰ
ab ea disceiit. Et cum mille militibii exunit adtornerĩtu
qrdam ⁊ gaudente a neice ciuꝰ dam milicis rͥam. signur
q ase fortit exclamnando ueĩt usus eũ ⁊ borellus ude̾̃s eũ¬

Expanded text:
tigerint vobis, sponte mei Narbonam Karolo redderetis, sin autem tigerint vobis, sponte mei Narbonam Karolo redderetis, sin autem cotidie mutabitur vestrum statum in deterius». Et Matrandus iratus ab ea discessit et cum mille militibus exivit ad torneamentquendam et gaudentem de nece cuiusdam militis christiani signum Crasse fortiter exclam
Abbreviated transcription (Latin):
prelaguutens qr radulphꝰ ita bnfecat indit matrandum
uieta prolun signũ ansse fortit̾ exclimando ꝓstrauit eium
eteqũ inquodam fossato indente regina et oĩbꝯutusq
ceuũ arasse meliorib̾ ut apparrt. s matrando plenꝰ uere¬
cundia ⁊ nbore ira ⁊ tsticia instigante: intrauit ciuita¬
te ꝑ portam regum pꝯea iaularegia. Et inlad uͥ mabo¬
metus adorabĩtur er at ĩmago q̃dam magna argentea deau
tupuimlic̾auit dicens ꝙ ex quo eũ quida uilis mõachꝰ
cietit. ib equo: nõ eras digna adorandi mahometꝰ ñ potes¬
tuo eiq nec deitas ad ꝓbanta. s sairateni in crcrabant eus
pni mi ex quo moehus crasse tantã mͥ n̾ecundiã uitulit:
ñ es o astinio moa̾st̾ium ⁊ inbirni. nolo amahometo ĩtoto
uite mee spacio ad iuari. ¶ Et regina ait. nex auilus ͥ
calea ꝓ moachũ. nod ulnis almassoris sine regis filic ulti
ampleran. ñ pꝯea regali noĩe nũcupari. s aliq̃cũq que od¬

Expanded text:
videlicet gaudens, quia Radulphus ita bene fecerat, vidit Matrandum iuxta Brolium. Signum Crasse fortiter exclamando prostravit eum et equum in quodam fossato, vidente regina et omnibus utriterium Crasse meliorabitur, ut apparet». Sed Matrandus plenus verecundia et rubore, ira et tristicia instigante, intravit civitatem per Portam Regiam. Postea in aula regia et in loco, ubi Mahometus adorabatur, erat ymago quedam magna argentea deaurtuperium laceravit dicens, quod, ex quo eum quidam vilis monachus eiecit ab equo, non erat dignus adorandi Mahometus nec potestas eius nec deitas adprobanda. Sed Sarraceni increpabant eum «Domini mei, ex quo monachus Crasse tantam mihi verecundiam intulit, nisi ego destruxero monasterium et in brevi, nolo a Mahometo in toto vite mee spacio adiuvari». Et regina ait: «Rex evulsus a sella per monachum non debet ulnis Almassoris sive regis filie ulterius amplexari nec postea regali nomine nuncupari. Sed, aliquacumque que con
Abbreviated transcription (Latin):
lia prdites armati ⁊ ircꝙunt eos. Et qͣtita strages militur
et alioꝵ fuit ibi nõ possi dia ab aliquo u̾itas. S ad ulamũ
.xii. milia sinaccui tam de sccictate borelli ꝙͣ de aliis fuerũt
ꝓruldubio int̾fcĩ ⁊ oꝑtuit eos claude portas auicatis. ¶ et
Regina eos increpans ait. Meliꝯ eẽt rob̾ narbonã lauso
irddcir quã mori ⁊ tanta uituꝑia sustin̾e. p̃tr̃adix̾ sp̃ilit᷑ lo¬
irllo ꝙ male apud uarbona ueĩt. Et mnc que ĩiutrortufeae¬
rat in eia detͥmentũ ⁊ obpbrium sunt resise. ⁊ qr filia erat
alinassoris cordube nõ fuit ausus aliquid aliud dice ꝙ eam
grauaret. ⁊ iõ eos ipͥa młtociens blasfemabat.S tñ matrado
crudelissime ꝑiũrctur. At ipacum cognoniss eũ ⁊ clotipũ
stirnuũ sic rocoland̾ nept tem baroli ego diligo casto amo
alii int̾fecti. et matrando hor audiens irata discessit ab ea.
et steterũt illa nocte. Crastina dic mane armauit se curpniᷤ

Expanded text:
tum et aliorum fuit ibi – non posset dici ab aliquo veritas. Sed ad ultimum XII milia Sarraceni tam de societate Borelli quam de aliis fuerunt proculdubio interfecti et oportuit eos claudere portas civitatis. Et regina eos increpans ait: «Melius esset vobis Narbonam Karolo reddere quam mori et tanta vituperia sustinere». Preterea dixit specialiter Borello, quod male apud Narbonam venit et mine, quas in introitu fecerat, in eius detrimentum et obprobrium sunt reverse. Et quia filia erat Almassoris Cordube, non fuit ausus aliquid aliud dicere, quod eam gravaret, et ideo eos ipsa multociens blasfemabat. Sed tamen Matrcrudelissime puniretur. At ipsa, cum cognovisset eum zelotipum, strenuum sicut Rotolandum, nepotem Karoli, ego diligo casto amoralii interfecti». Et Matrandus hoc audiens iratus discessit ab ea et steterunt illa nocte. 1850 Crastina die mane armavit se Turpinus
Abbreviated transcription (Latin):
as iradulphus cum.xͣl.in oquis iuerũt narbonã et
inuciuit haruluĩ ⁊ uotolandũ yenantẽ cum. ces mi¬
utili apud lauerã ⁊ cepunt .iiii. apros. Et karolus u¬
tens heliamgauisus fuit ualde qrens quałrerat as
apuo crassam. Et helẏas ex ꝑte tociꝰ ꝯuentꝰ salutãdo aut

Expanded text:
uis iverunt Narbonam et invenerunt Karolum et Rotolandum venantem cum CCC militibus apud Lavernam et ceperunt IIII apros. Et Karolus videns Heliam gavisus fuit valde querens, qualiter erat eis apud Crassam. Et Helyas ex parte tocius conventus salutando ait:
Abbreviated transcription (Latin):
nocte aliqui exͣnei ibi uenirent. ⁊ de hoc nlłatenꝰ dubitetis
Hiis itaq int̾ se laĩntilii augeih danesa cepit ꝙ̃dam scu¬
tiferũ Regie ⁊ nͥ ẽẽt. aniore ip̃iꝰ eum int̾feciss. ⁊ addux̃
cum añ kanilil ⁊ stecit illa nocte aun eis. qui ⁊ quales¬

Expanded text:
nocte aliqui extranei ibi venerint, et de hoc nullatenus dubitetis». nocte aliqui extranei ibi venerint, et de hoc nullatenus dubitetis». Hiis itaque inter se loquentibus Augerius Danesus cepit quendam scutiferum regine et, nisi esset amore ipsius, eum interfecisset; et adduxit eum ante Karolum. Et stetit illa nocte cu
Abbreviated transcription (Latin):
custodiam ex̾citus illa nocte. S illa nocte intrauit narbo¬
nam borellꝰ de cimiba cũ .un. milib milicũ quos mar¬
ciliꝯ ad sucursum matrandi ibi misit.⁊ hoc nescieute ka¬
rulo ⁊ suis. Et illa nocte hũcrunt int̾ se ꝯsilium sarrace¬
ni qualit̾ fac̾e̾nt. ¶ Ad ultimũ matrandꝰ cũ iỹis fueĩt
unanimit᷑ ꝯcordati. ut borellꝰ aĩ suis .uii. milibꝰ milif
armaretur. Et matrando cum oĩb aliis miferiusultũ
ap̃ ex̾atum.lx̃. milites. ⁊ dum illi de ex̾citu eos eẽnt in¬
scqua. Iyi subito exissent. et quiquid ei dampni potiuis¬
seut intulissent. et ita fc̃m fuit. ¶ Et xͥani insultũ uidẽ¬
tes sñ lorias ⁊ galeis exierunt de ex̃aitu karoli plusqu̾a
duomika inequis ⁊ cerd̾unt de illis.lxͫ. S borellꝰ et
amissione suoꝵ doluit ultra medũ querens qualit̾ potuit
hor ꝯtigisse. Et rotolando uit ei. Dñe ego arbitror ut ĩ hac

Expanded text:
custodiam exercitus illa nocte. Sed illa nocte intravit Narbocustodiam exercitus illa nocte. Sed illa nocte intravit Narbonam Borellus de Cumba Obscura cum VII milibus militum, quos Marcilius ad succursum Matrandi ibi misit et hoc nesciente Karolo et suis. Et illa nocte habuerunt inter se consilium Sarraceni, qualiter facerent. Ad ultimum Matrandus cum ipsis fuerunt unanimiter concordati, ut Borellus cum suis VII milibus militum armaretur et Matrandus cum omnibus aliis mitteret insultum apud exercitum LX milites; et, dum illi de exercitu eos essent insecuti, ipsi subito exissent et, quicquid eis dampni potuissent, intulissent; et ita factum fuit. Et christiani insultum videntes, sine loricis et galeis exierunt de exercitu Karoli plus quam duo milia in equis et occiderunt de illis LX. Sed Borellus et amissione suorum doluit ultra modum querens, qualiter potuit hoc contigisse. Et Rotolandus ait ei: «Domine, ego arbitror, ut in hac
Abbreviated transcription (Latin):
lus ut quiquid ei placeret coram oĩbꝰ dr̃et. Et helias u̾bo
ad ubum qualit̾ osa ꝯtingerant uidel de destructre pala¬
ch sc̃i laurencii tornisari. ⁊ uille brcianis.⁊ morte.uii.
ħrmitanoꝵ. ⁊ miracła que inconbustione ħicacłi d̃s oꝑa¬
fus fuit. ⁊ p̃liũ ⁊ eoꝵ uictoriam.⁊ scquelã usq ad riũum
miele. ⁊ delato̾ni.uii. uiroꝵ bouoꝵ apud crassam.⁊ honorẽ
qu̾e eis intulerant. ⁊ de .u̾. ꝯͣctis ⁊ .iiii. cecis. quałr saui¬
tatẽ recupauerant seriatim oĩa coram oĩum p̃sencia en¬
narrauit. ¶Et karolus hor audiens ⁊ om̃s alii de morte
thome ⁊ suoꝵsaioꝵ fuer̾t qũa płimũ ꝯt̾stati. S qr per
miracła p̃cedencia aognouerũt eos sc̃s ⁊ in celesti palatõ
ꝯstitutos: dolor eoꝵ et tristicia fuit aliqͥliculũ mitigata.
Dostea dixit dñs ppͣ. ꝙ ip̃e met iret ad coꝵ corꝑa sepelienda
nͥ detiũetur ab infirmitace. que infirmitas õilꝰ mãifes¬

Expanded text:
omnibus diceret. Et Helias verbo ad verbum, qualiter omnia contingerant, videlicet dei destructione Palacii, Sancti Laurencii, Tornisarni et Ville Bercianis, et mortem VII heremitanorum et miracula, que in conbustione habitaculi Deus operatus fuit, et prelium et eorum victoriam et sequelam usque ad rivum Niele et delationem VII virorum bonorum apud Crassam et honorem, quem eis intulerant, et de V contractis et IIII cecis, qualiter sanitatem recuperaverant, seriatim omnia coram omnium presencia enarravit. Et Karolus hoc audiens et omnes alii de morte Thome et suorum sociorum fuerunt quam plurimum contristati. Sed quia per miracula precedencia cognoverunt eos sanctos et in celesti palatio constitutos, dolor eorum et tristicia fuit aliquantulum mitigata. Postea dixit dominus papa, quod ipsemet iret ad eorum corpora sepelienda, nisi detineretur ab infirmitate, que infirmitas omnibus manifes
Abbreviated transcription (Latin):
qula moa̾st̾ium consecirtur.qm̃ nobilior est cũ ꝯsecratiura
ne met filiꝰ be uugĩs. ut m de ꝯsecratõe agitanti nocte p̃fi¬
ta ysuos angłos nũciauit. ẽ unc karolus ⁊ om̃s alii audi¬
entes hoe. fuerũs gauisi ꝙͣ płimũ. et flentes diimbndixũt
unanimit᷑ uore magna. ¶ Postea posuerũt aũ altart lrate
nigis .iiii. tapeta ad ponend̾ reliquias.⁊ fuerũt om̃s cłici
induti pannis cencis qui iẽ capeta stabant. ¶ Et posue¬
colupnam marmoneam inqua lapis altinũ sustentabã.
que erat tota ꝯcaria ⁊ imꝑplenerũt cam de irliquus scoꝵ.
et que sirit audiatis.a ¶ Drimo posucrũt ibi unũ d̾e pͤtore
pesuit ibi rnambursam plenam reliquiaꝵ.⁊ de sc̃o paulo re¬
liquias.⁊ de xx. nonẽ reliquus impleuerũt pile foramẽ. posue¬
rnt et̾ ibi de indum̃tis bẽ m ⁊ postea clanserũt foramẽ et qĩ
catħns ferreis lignuerunt columynã ⁊ coopuenĩt. altaie
de panis p̾aosissimis cooꝑtis auro ⁊ serico. ¶Dat frõ in ac̾ru

Expanded text:
asterium consecretur, quoniam nobilior est eum consecraturus, ipsemet filius beate Virginis, ut mihi de consecratione cogitanti nocte preterita per suos angelos nunciavit». Tunc Karolus et omnes alii audientes hoc fuerunt gavisi quam plurimum et flentes Dominum benedixerunt unanimiter voce magna. Postea posuerunt ante altare beate Virginis IIII tapeta ad ponendum reliquias et fuerunt omnes clerici induti pannis sericis, qui iuxta tapeta stabant. Et posuecolumpnam marmoream, in qua lapis altaris sustentabatur, que erat tota concava, et impleverunt eam de reliquiis sanctorum, et que sint, audiatis: Primo posuerunt ibi unum os de pectore posuit ibi unam bursam plenam reliquiarum et de Sancto Paulo reliquias et de XX novem reliquiis impleverunt pile foramen. Posuerunt etiam ibi de indumentis beate Marie et postea clauserunt foramen et cum cathenis ferreis ligaverunt columpnam et cooperuerunt altare de pannis preciosissimis coopertis auro et serico. Hoc facto in archu
Abbreviated transcription (Latin):
et ciꝰ sociis. Et radulphꝰ ait b̃ndictis. eamus uisũ emit
rtrum uiuant auficit morcui. Et fueut.xxx. cum hrlia
et radupho. et dum fuciunt in p̾ticemmontis. riduint cos
omñs mortuos. Et helias dlore conpulsus ꝓstrauit so de
moachi dolore in aximo angustiati receꝑunt eos cũ ma¬
piina ꝓressione in ecr̃a ⁊ honorabłi cantũ. Et ablucrin
corpa ⁊ in lectis pulchrimis cooptis cerias pãnis ⁊ ÷ c¬
d ͭ eoꝵ sepultura dixit helia. karissimi nõ eẽt decens ut
nesciente dño ip̃. ⁊̃ karulo eoꝵ corꝑa sepelirent᷑. Nã ip̃i¬

Expanded text:
adulphus ait: «Bene dicitis; eamus visum, utrum vivant an sint mortui». Et fuerunt XXX cum Helia et Radulpho et, dum fuerunt in vertice montis, viderunt eos omnes mortuos. Et Helias dolore compulsus prostravit se de monachi dolore maximo angustiati receperunt eos cum maxima processione in ecclesia et honorabili cantu; et abluerunt corpora et in lectis pulcherrimis, coopertis sericis pannis et preciode eorum sepultura dixit Helyas: «Karissimi, non esset decens, ut nesciente domi
Abbreviated transcription (Latin):
apd̾ sc̃m lanrnciũ ⁊ ilud idem fec̾unt. Deinte apud corniz anũ
et tam uineas qua aliadestruxͥiunt. Innocte steterũt cͥca p̃tos
ẽt crastina die mane uen̾unt adħĩtacłin ħrmitanoꝵ. Et cho¬
mas erat induta admissam celebr andam.⁊ alii stabant ĩ or̾o¬
ne. Et inf̾fec̾unt eos ita subito ꝙ ulłꝰ potuit alt̾i u̾bum aliq
tas de celo descennit ĩ cimarribilis. ⁊ ab angłio muomͦ cautã¬
tibꝰ ita ꝙ coꝵ dulas melodia ab inficelib saracenis audur¬
tur.or aĩc quo sũmi regis p̾sencia delate fuerũt suscipi¬
cntes ibi coronas ĩ narcessibiles ⁊ et̾uas. de quoꝵ aduentu
tota celestis curia fuit gauisa. plusqu̾a hoĩmisa poss sapi¬
encissimꝰ ennatrair. Et infideles supratc̾i ꝑ acto tam iuꝙ¬
to facinore q̃rentes tocum eoꝵ domialiũ si possert ibi aliꝙͥ
inuenur nõ inucñunt ibi nͥ calicem q̃ndami caleresi deaigẽ

Expanded text:
apud Sanctum Laurencium et illud idem fecerunt. Deinde apud Tornizarnum apud Sanctum Laurencium et illud idem fecerunt. Deinde apud Tornizarnum et tam vineas quam alia destruxerunt. In nocte steterunt circa Pratos et crastina die mane venerunt ad habitaculum heremitanorum. Et Thomas erat indutus ad missam celebrandam et alii stabant in oratione. Et interfecerunt eos ita subito, quod nullus potuit alteri verbum aliqtas de celo descendit inenarrabilis et ab angelis miro modo cantantibus ita, quod eorum dulcis melodia ab infidelibus Sarracenis audiretur. Eorum anime coram summi regis presentia delate fuerunt, suscipientes ibi coronas inmarcessibiles et eternas; de quorum adventu tota celestis curia fuit gavisa plus quam hominum posset sapientissimus enarrare. Et infideles supradicti, peracto tam mesto facinore, querentes totum eorum domicilium, si possent ibi aliquid invenire, non invenerunt ibi nisi calicem quendam he
Abbreviated transcription (Latin):
ta est suꝑbia karoli ⁊ tantũ st̃ rotolandꝰ ⁊ sui soai metuedi.
ꝙ stultum eẽt illus ne. ⁊ qr iam eos temptauimꝯ hac possũmꝰ
securiꝯ affirmare. s istud est meũ ꝯsiliũ ut eamꝰ destiere
moastediuil crasse ⁊ int̾ficiemiꝰ albem ⁊ moãchos. ¶ Pretea
inquedam monte ibi ppe sunt .uii. hoĩes quos karolꝯ diłig
ultrra modũ. ⁊ amore eoꝵ hedificauit icãsteriũcrasse. ⁊cria¬
mis eos.⁊ de morte istoꝵ et destructõe inaistii eut irit ha¬
iula ⁊alte ⁊ om̃s eio saui. ⁊ nlłmi magis dedecus eiinfene posu¬
mus hex stiatis. Et eiꝯ consiliũ aꝓpbauenit dicentes. ꝙ mẽ¬
lius crat lue faceir quim. ⁊ cuutates aapuier. et ista cia
ista securit᷑ ppetrare. et anrpto itinere çunces ꝑcotani uatẽ
In crristinu cura m̾idiem apud palaciũ fueit. Et ocad̾unt
cos quos ibi inue̾nunt ⁊ omĩa destitix̾unt. Postea uenerũt

Expanded text:
ta est superbia Karoli et tantum sunt Rotolandus et sui socii metuendi, ta est superbia Karoli et tantum sunt Rotolandus et sui socii metuendi, quod stultum esset illuc ire, et, quia iam eos temptavimus, hoc possumus securius affirmare; sed istud est meum consilium, ut eamus destruere monasterium Crasse, et interficiemus abbatem et monachos. Preterea in quodam monte ibi prope sunt VII homines, quos Karolus diligit ultra modum et amore eorum hedificavit monasterium Crasse, et occidemus eos et de morte istorum et destructione monasterii erit iratus Karolus valde et omnes eius socii; et nullum maius dedecus ei inferre possumus, hoc sciatis». Et eius consilium approbaverunt dicentes, quod melius erat hoc facere quam X civitates acquirere et ista omnia poterant securiter perpetrare. Et arrepto itinere euntes per totam noctem in crastinum circa meridiem apud Palacium fuerunt et occiderunt eos, quos ibi invenerunt, et omnia destruxerunt. Postea venerunt