comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miserrimũ est credere. Et tñi si nõ possẽ
me tendere ad suꝑiora neq cogitatõ¬
nes meas a falsis imaginib quas ꝑ
lib̾tatem ac sinc̾itatem nature spũat
euolu̾e: qͣnto melius humani corꝑis forma
d̾m cogitarem. ꝙͣ illũ nigͫ cuncum scissu¬
re infi̾ori eus affig̾em. suꝑioremq uasti¬
sumam laxitatem. nõ inueniens unde op¬
pilarem: sic immẽsa inanttate patentẽ
et hiantem reluiq̃rem. Quid ista opini¬
one feduis quid teuebrosius hoc errore
dici aut fuigi potest: Deinde nolo michi
dicatur. qͣndo lego d̾m patrem et supra
lucidam beatamq t̾ram fundata regna
eus. uerũ unuis eiusdemꝙ substantie
atq nature sunt. et pacer et regna eiꝰ
et terra. Qd̃ si ita est non iam quasi aliã
naturã qd̃ quasi corpus sit d̾i. cuneꝰ ille
gentis tenebrarũ diffindit et penetrat
qd̃ quidem ip̃m eẽt ineffabili deformita¬
te turpissimũ : s ip̃am om̃ino naturam

Expanded text:
miserrimum est credere. et tamen, si non possem miserrimum est credere. et tamen, si non possem me intendere ad superiora neque cogitationes meas a falsis imaginationibus. libertatem ac sinceritatem naturae spiritalis euoluere. quanto melius humani corporis forma deum cogitarem, quam illum nigrum cuneum scissurae inferiori eius adfigerem superioremque uastissimam laxitatem non inueniens. unde oppilarem, sic inmensa inanitate patentem et hiantem relinquerem ? quid ista opinione foedius ? quid tenebrosius hoc errore dici aut fingi potest ? Deinde uolo mihi dicatur, quoniam lego deum patrem et supra lucidam beatamque terram fundata regna eius, utrum unius et eiusdem substantiae atque naturae sint et pater et regna eius et terra. quod si ita est, iam non quasi aliam naturam, quod quasi corpus sit dei, cuneus ille gentis tenebrarum diffindit et penetrat — quod quidem ipsum esset ineffabili deformitate turpissimum — sed ipsam omnino naturam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprium atq p̃celsum auctoris sui lau¬
dib tribuunt. qd̃ dicunt illa q̃ ab an¬
tiquis sigurate in libris diuina myst̾ia
posita sunt. huic qui ultimus uentu¬
rus erat. soluenda et demonstranda ẽẽ
seruata. et ꝓptea post istum iam nemi¬
nem doctorem diuinitus eẽ uenturũ:
quia nichil iste ꝑ figuras et allegorias
dicerit. cum et antiquoꝵ qualia fu̾ant
aꝑiret: et sua enodate manifesteq mõ¬
straret. Non hñt gͦ isti ad quas int̃pre¬
tationes reu̾tantur: cum illis de auc¬
tore suo legitur. Iuxta u̾o unam ꝑtem
ac latus illustris illiuis ac sc̃e t̾re: erat
t̾ra tenebrarũ. Quocumq se u̾terint.
ncc̃e est. ut phantasiatũ suoꝵ misĩa
coartata: in scissuras aut abruptas
p̃cisiones. et iuncturas. aut fulturastur¬
pissimas incidant. Quas nõ dicam de in¬
cõmutabili natura d̾i. s de om̃i nat᷑a
incorꝑea qͣmius mutabili sicuti ẽ aĩa.

Expanded text:
proprium atque praecelsum auctoris sui lauproprium atque praecelsum auctoris sui laudibus tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate in libris diuina mysteria posita sunt. huic, qui ultimus uenturus erat, soluenda et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam neminem doctorem diuinitus esse uenturum, quia nihil iste per figuras et allegorias dixerit, cum et antiquorum, quae talia fuerant, aperiret et sua enodate manifesteque monstraret. non habent ergo isti, ad quas interpretationes reuertantur, cum illis de auctore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. quocumque se uerterint, necesse est, ut phantasmatum suorum miseria coartati in scissuras aut abruptas praecisiones et iuncturas. aut fulturas turpissimas incidant: quas non dicam de incommutabili natura dei, sed de omni natura incorporea quamuis mutabili, sicut est anima.
Abbreviated transcription (Latin):
si potes. eos qui tam deformeni turpemq
fissuram uel scissuram d̾i tam mant᷑¬
inanit̾ supra huilcam tam inhoneste
infra obturatam. multum miserabili
cogitatõne imagniatur. Cum hoc eti¬
am indersit. qd̃ isti camales qui huna¬
na forma d̾m cogitant. si eccl̃ie catholi¬
ce gremio contenti. cum lacte nutrien¬
di sunt non se intemerarias opiniones
p̃cipitent s ibi studium pium q̃ rendi
nutͥant. ibi petant ut accipiant. ibi
pulsent ut eis aꝑiatur: incipiunt spũ¬
alit̾ allegorias ꝑabolasꝙ sc̃pturarũ
intellige. et paulatim sapere diuinas
uel pedum uel etiã alarum atq pẽna¬
rum sicuti quoq et gladii et galee ce¬
teraꝵq talium ĩnumer̾abiliũ rerum
nomĩe enuntiari. Qua intelligentia
qͣntomagis ꝓficiunt: tantomagis cacho¬
lici eẽ firmantur. Manichei uo qͣndo fi¬
gure illius imaginationem relinq̃rint:
manichei ẽẽ nõ pot̾uno. Hoc eñi quasi

Expanded text:
si potes, eos, qui tam deformem turpemque si potes, eos, qui tam deformem turpemque fissuram uel scissuram dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obturatam multum miserabili cogitatione imaginantur, cum hoc etiam intersit, quod isti carnales, qui humana forma deum cogitant. si ecclesiae catholicae gremio contenti cum lacte nutriendi sunt. non se in temerarias opiniones praecipitent. sed ibi studium pium quaerendi nutriant, ibi petant, ut accipiant, ibi pulsent, ut eis aperiatur, incipiunt spiritaliter allegorias parabolasque scripturarum intellegere et paulatim sapere diuinas uel pedum uel etiam alarum atque pennarum, scuti quoque et gladii et galeae ceterarumque talium innumerabilium rerum nomine enuntiari. qua intellegentia quanto magis proficiunt, tanto magis catholici esse firmantur; Manichaei uero quando figurae illius imaginationem reliquerint, Manichaei esse non poterunt. hoc enim quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ri: s confer carnales & ꝑuulos nr̃õs. qͥ
solent auditis in allegoria membris
quibdã corꝑis nr̃i uelut cum dicũt᷑
ocłi d̾i. et aures d̾i. solent d̾m sibi liber¬
tate phantasmatis corꝑis humani spẽ
figurare. Hos confer iam illis mani¬
cheis. qui solent istas nugas intentis
et curiosis hominib qsi magna setre¬
ta describere. et considera qui tolerabi¬
lius et honestius de deo sentiant. utrũ
hi qui eum forma humana sua dig¬
nitate in suo gen̾e p̃dita cogitant:
an hi qui eum infinita mole diffusũ
nõ tamen undiq s trib quadris in¬
finitum atq condensũ. ex una u̾o
fissum. patentẽ hiantem laxum su¬
ꝑius inanitate contatũ infi̾us t̾ra
fenebraꝵ. uel si ita meluis est dicere.
aꝑtum suꝑius natura ꝓpria. intratũ
infius alie̾na. Ecce ego derideo tecũ
carnales homines qui nondũ pos¬
sunt spũalia cogitare humiana for¬
ma d̾m existimantes. deride et tu mecũ

Expanded text:
ri, sed confer carnales et paruulos nostros, qui ri, sed confer carnales et paruulos nostros, qui solent auditis in allegoria membris quibusdam corporis nostri — uelut cum dicuntur oculi dei et aures dei, solent deum sibi libertate phantasmatis corporis humani specie figurare —: hos confer iam illis Manichaeis, qui solent istas nugas intentis et curiosis hominibus quasi magna secreta describere, et considera. qui tolerabilius et honestius de deo sentiant: utrum ii, qui eum forma humana summa dignitate in suo genere praedita cogitant, an ii. qui eum infinita mole diffusum, non tamen undique, sed tribus quadris infinitum atque condensum, ex una uero fissum. patentem. hiantem, laxum superius inanitate. cuneatum inferius terra tenebrarum, uel, si ita melius est dicere, apertum superius natura propria. intratum inferius aliena. ecce, ego tecum derideo carnales homines. qui nondum possunt spiritalia cogitare humana forma deum existimantes; deride et tu mecum,
Abbreviated transcription (Latin):
finita qua funditur. Hyans etiam ⁊ pa¬
tens desuꝑ int̾posito uiam. quicqͥd a su¬
ꝑficie t̾re tenebrarũ sursum u̾sus im¬
mensũ est. Qm deinde melior ꝓp̃ius
terre tenebrarũ figura ostendit᷑. Si qui¬
dem illa findit hec finditur. illa inseri¬
tur hec int̾patit: illa in se nulli mani¬
tati dat locum. hec ab infi̾ori tantũ ꝑte
laxa non est: quia hostili cuneo subim¬
pletur. Indocti gͦ homines it auari cũ
maiorem honorem tribuunt multitu¬
dini ꝑtum qͣm unitati: ut sex ꝑtes
darent terre lucis. tres deorsum u̾sus
tres sursum u̾sus: maluerũt penetra¬
ri tecram lucis qͣm penetrare. Tali eñ
figura et si cõmixtam negant: penet᷑¬
tam tamen negare nõ possunt. Cõfer
nunc nõ spũales catholice fid̾i iuiros
in quib qͣntum in hac uita animus
potest. ceriit substantiam natur ñꝙ
diuinã. nullis locoꝵ spaciis tendi. nul¬
lis liniamentoꝵ dimensionib figura¬

Expanded text:
finita. qua finditur. hians etiam et pafinita. qua finditur. hians etiam et patens desuper interposito inani, quicquid a superficie terrae tenebrarum sursum uersus inmensum est. quam deinde melior ipsius terrae tenebrarum figura ostenditur, si quidem illa findit. haec finditur; illa inseritur, haec interpatet: illa in se nulli inanitati dat locum. haec ab inferiore tantum parte laxa non est, qua hostili cuneo subinpletur. indocti ergo homines et auari cum maiorem honorem tribuunt multitudini partium quam unitati. ut sex partes darent terrae lucis, tres deorsum uersus. tres sursum uersus, maluerunt penetrari terram lucis quam penetrare. tali enim figura etsi conmixtam negant. penetratam tamen negare non possunt. Confer nunc non spiritales catholicae fidei uiros. in quibus quantum in hac uita animus potest, cernit substantiam naturamque diuinam nullis locorum spatiis tendi, nullis liniamentorum dimensionibus figura
Abbreviated transcription (Latin):
ne deo uideatur equalis. Dicunt ergo il¬
lam ꝑ ꝓfundum ĩmensam. et ꝑ longũ
Sursum u̾sus aut̃ supra illam spacia
infinite inanitatis affirmant. et ne
ip̃a uel simplũ t̾ra aũt luminis ut¬
duplum tenere uideatur: angustant.
panis sic eñi qd̾ dicitur facilius iuderi
potest. in quadras quatuor decusatim
formetur.in quib tres sint candide. una
nigra. Modo de trib eandidis tolle disti¬
ctionem et fac illas: et sursum uersus.
et deorsũ u̾sus. et undiq retro infini¬
tas. Sic ab eis eẽ creditur terra lucis
Illam u̾o nigram. quaidrã fac deorsũ
usus et retro infinitam: suꝑse aut̃ im
quasi secreta demonstrant. uerũptĩ
si ita est: apparet t̾ram tenebrarum
a t̾ra lucis duob lat̾ib tangi. Et utiq si
duob tangitur: duob etiã tangit. Cer¬
te uyxta unum latus trat terra tene¬
brarum. Peuide qͣm feda figura lucis
apparet tanqͣm fissa ungula nigro quo¬
dam cuneo subter artato: illac tantum

Expanded text:
ne deo uideatur aequalis. dicunt ergo ilne deo uideatur aequalis. dicunt ergo illam per profundum inmensam . et per longum. sursum uersus autem supra illam spatia infinitae inanitatis adfirmant. et ne ipsa uel simplum, terra autem luminis duplum tenere uideatur, angustant eunus panis — sic enim, quod dicitur, facilius uideri potest — in quadras quattuor decussatim formetur. in quibus tres sint candidae, una nigra; modo de tribus candidis tolle distinctionem et fac illas et sursum uersus et deorsum uersus et undique retro infinitas: sic ab eis esse creditur terra lucis. illam uero nigram quadram fac deorsum uersus et retro infinitam. supra se autemquasi secreta demonstrant. Uerumtamen si ita est, adparet terram tenebrarum a terra lucis duobus lateribus tangi; et utique si duobus tangitur, duobus etiam tangit. certe iuxta unum latus erat terra tenebrarum. Deinde quam foeda figura terrae lucis adparet. tamquam fissa ungula nigro quodam cuneo subter artato, iliac tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ac scãm uocasͦ. Terra inqͥt tenebrũ.
Quid de ista terra saltem concedis qd̃
corꝑea erat: Necesse est te hoc dic̾e qͣnͣ¬
doquidem omĩa corꝑa inde asseris origi¬
nem ducere. Quid gͦ queso qͣmuis tar¬
di qͣmiuis carnales homines ne hoc qͥdẽ
aliqͣndo animadu̾titis. qd̾ lat̾ib sibi iũ¬
gi utraq ista terra non possit. nisi esse
utraq corꝑea: Cur gͦ nobis dicebatur
nescio quã cecitate ꝑu̾sis tenebraꝵ tñi
t̾ram fuisse uel eciam corꝑeam ẽẽ: illã
uo que terra luminis diceret᷑. in corpo¬
ream et spũalem credi oportereꝰ Soꝑ¬
giscamur aliqͥndo homines boni. ⁊ sal¬
tem admoniti qd̾ facillimũ est atten¬
damus: duas t̾ras sibi lat̾ib nonposse
coniungi. nisi utrumq sit corpus. Aut
si ad ista grossi etiam et tardi sitis: que¬
ro utrum et ip̃a terra tenebrarũ. unum
latus habuerit et cet̾a infinita sicut t̃¬
ra lucis. Non ita credunt. Tunent eñi

Expanded text:
ac sanctam uocas? terra, inquit. tenebrarum. ac sanctam uocas? terra, inquit. tenebrarum. quid? de ista terra saltem concedis, quod corporea erat. necesse est te hoc dicere, quandoquidem omnia corpora inde adseris originem ducere. quid ergo ? quaeso. quamuis tardi, quamuis carnales homines, ne hoc quidem aliquando animadueritis. quod lateribus sibi iungi utraque ista terra non posset. nisi esset utraque corporea? cur ergo nobis dicebatur nescio qua caecitate peruersis tenebrarum tantum terram fuisse uel esse copoream, illam uero, quae terra luminis diceretur, incorpoream et spiritalem credi oportere? expergiscamur aliquando homines boni et saltem admoniti. quod facillimum est. adtendamus duas terras sibi lateribus non posse coniungi. nisi utrumque sit corpus. Aut si ad ista etiam crassi et tardi sumus. quaero. utrum et ipsa terra tenebrarum unum latus habuerit et cetera infinita sicut terra lucis. non ita credunt; timent enim.
Abbreviated transcription (Latin):
ex aliis lat̾ib quid adiungebat᷑ terre
lucis: si ex uno late̾ erat gens tenebra¬
rum. Non dicuno. S cũ p̃munt᷑ ut
dicant. infinita eẽ dicunt alia latera
terre illius qͣm luces uocant. idest per
infinita spacia disteudi. et nullo fine
cohiberi. Ner intelligunt.iam nõ eẽ
latera: qd̃ quib uis tardis ingeniis
aꝑtissimũ est. Tunc eni eẽnt lat̾a si
finib suis t̾minarentur. Qd ad me
iniquit si nõ sunt latera: S cum dic̃es
uxta iuram ꝑtem aclatus. alianiquar
ꝑtem siue ꝑtes. uel aliud lacus siue lã¬
tera cogebas intelligi. Nam si unum
tm̃ latus erat. tantũ iuxta latus di¬
ci debuit. nõ iuxxta unum latus ficut
dicamus uixta unum nasum aut uyõ
unũ umbiculũ cum alius nõ sit. a d̾o¬
stis et ab indoctis irridebimur. S nõ
te u̾bis premo. Fortassis eñi unum qͣi
unicũ appellare uoliusti. Quid gͦ erat
iuxta illud latus terre: qͣm illustrem

Expanded text:
ex aliis lateribus quid adiungebatur terrae ex aliis lateribus quid adiungebatur terrae lucis, si ex uno latere erat gens tenebrarum V non dicunt; sed cum premuntur, ut dicant, infinita esse dicunt alia latera terrae illius, quam lucis uocant. id est per infinita spatia distendi et nullo fine cohiberi. nec intellegunt iam non esse latera, quod quibusuis tardis ingeniis apertissimum est; tunc enim essent latera. si finibus suis terminarentur. quid ad me, inquit, si non sunt latera? sed cum diceres "iuxta unam partem ac latus," aliam quoque partem siue partes et aliud latus siue latera cogebas intellegi. nam si unum tantum latus erat, tantum iuxta latus dici debuit, non "iuxta unum latus." sicudicamus iuxta unum nasum aut iuxta unum umbilicum, cum alius non sit, et a doctis et ab indoctis ridebimur. sed non te uerbis premo; fortassis enim unum quasi unicum appellare uoluisti. Quid erat ergo iuxta illud latus terrae. quam inlustrem
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse nõ sic agendum est ⁊ s descendẽ¬
dum est potius ad eoꝵ cogitationes qui
naturã incorꝑeam et spũalem cogitan¬
do potius sequi uel non audent uel nũ¬
dum ualent: ita ut nec ip̃am cogitatio¬
nem suam. eadem cogitatione consident
et inueniant eam locoꝵ spacia. de ip̃is
locoꝵ spaciis uidicantem. Descendamus
g ͦ ad eoꝵ sensus et queramus ab eis uixͣ
qͣm ꝑtem. et iuxta qd̃ latus sicͤ manicheꝰ
dicit᷑. illustris illius ac scẽ terre. erat te¬
nebrarum tͥra. Dicit eñi iuxta unã ꝑtẽ
ac latus. nec dicit qͣm ꝑtem uel qd̾ lat᷑
dextrum an suustrum. S qd̾lib eligãt
illud certe manifestum est: nõ dici unũ
latus: nisi ubi est alt̾m latus. Ubi aut̃
uel tria uel plura sunt latera. Aut fige
ambitus intelligitur undiq t̾minatus:
aut si ex aliqua ꝑte in imẽsum pacet.
oo his tamen que latera dicunt᷑: ncce
fuuatur. Dicant gͦ ex alio latere. uel

Expanded text:
fortasse non sic agendum est, sed descendenfortasse non sic agendum est, sed descendendum est potius ad eorum cogitationes, qui naturam incorpoream et spiritualem cogitando potius sequi, vel non audent, vel nondum valent; ita ut nec ipsam cogitationem suam eadem cogitatione considerent, et inveniant eam nullo locorum spatio de ipsis locorum spatiis judicantem. Descendamus ergo ad eorum sensus, et quaeramus ab eis, juxta quam partem et juxta quod latus, sicut Manichaeus dicit, illustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. Dicit enim, juxta unam partem ac latus; nec dicit quam partem, vel quod latus, dextrum an sinistrum. Sed quodlibet eligant, illud certe manifestum est, non dici unum latus, nisi ubi est et alterum latus. Ubi autem vel tria vel plura sunt latera, aut figambitus intellegitur undique terminatus aut, si ex aliqua parte in inmensum patet, ex iis tamen. quae latera dicuntur, necesse est finiatur. dicant ergo, ex alio latere uel
Abbreviated transcription (Latin):
fundi extendiq ꝑ locos. s omĩa talia spa¬
cia potentie uiuacitate suꝑare: quid de
ip̃o deo cogitandũ aut existimandũ est
qui supra om̃s ratõnales mentes incõ¬
tussus atq incõmutabilis manet tri¬
buens qd̃ cuiq tribuendum ests Quẽ
faciluis eloqui audet anima qͣm uidere:
et qm tantominꝰ eloquitur. qͣnto since¬
rius uidere pocuerit. Qui tamen si ut
manicheoꝵ phantasmata ꝑstrepũt. lo¬
corum ex una ꝑte det̾minato. ex alius im¬
menso spacio tenderetur: qͣntelib in eo
ꝑticule et ĩnum̾abilia frustra eẽnt alia
maiora. alia minora. ꝓ cogitantis arbi¬
trio metirentur. ut bipedalis in eo u̾bi
gr̃a. ꝑs octo ꝑtib minor ẽẽt qͣm decem¬
pedalis. Id eñi necesse est contingat om̃i¬
b naturis. que ꝑ talia spacia diffuse uͥ
ẜ ẽẽ tote non possunt. Qd̾ in ip̃a anima
non inueniret. ab eis qui hec considerare
non ualent: deformit̾ de illa et turpit᷑

Expanded text:
fundi extendique per locos, sed omnia talia spafundi extendique per locos, sed omnia talia spatia potentiae uiuacitate superare, quid de ipso deo cogitandum aut existimandum est. qui supra omnes rationales mentes inconcussus atque incommutabilis manens tribuit, quod cuique tribuendum est? quem facilius eloqui audet anima quam uidere, et quem tanto minus eloquitur, quanto sincerius uidere potuerit. qui tamen, si, ut Manichaeorum phantasmata perstrepunt, locorum ex una parte determinato, ex aliis inmenso spatio tenderetur, quantaelibet in eo particulae et innumerabilia frusta alia maiora, alia minora pro cogitantis arbitrio metirentur, ut bipedalis in eo uerbi gratia pars octo partibus minor esset quam decempedalis. id enim necesse est contingat omnibus naturis, quae per talia spatia diffusae ubique totae esse non possunt, quod in ipsa anima non inuenitur et ab eis, qui haec considerare non u
Abbreviated transcription (Latin):
antrã gentis tenebrarũ cum habitato¬
rib sius. in quib manichei phantasina¬
ta u̾itatis sibi nomen ausa sunt usur¬
pare: Quid est gͦ hec potentia que ista
discernit: Que ꝓfecto qͣntacumq sit et
his om̃ib maior est: et sine ulla tali rer̃
imagĩatõe cogitat᷑. Huic ĩuiẽi spacia si potes hãc
disfunde ꝑ locos hãc ĩ fiite molis tumore discẽ¬
de Pft̃o sibñ cogitas nõ potes. Cucqͥd enĩ tibi
tale occurrerit. iudicas ip̃a cogitatõne
secari posse ꝑtes. facisq ibi aliam ꝑtẽ
miorem. aliam maiorem qͣntum pla¬
cet. Illud aut̃ ip̃m quo ista uidicas. cer¬
nis ẽẽ supra ista nõ loci altitudine: sed
potentie dignitate. Quare si animã toci¬
ens mutabilem siue uariarũ uoluntatũ
turba sine affectib ꝓ rerum copia uel ĩ¬
opia sese flestentib suie ip̃is ĩnum̾abi¬
lib ludis phantasmatũ siue sub obluu¬
onb tociens mutabilem. sentis nõ dif¬

Expanded text:
antra gentis tenebrarum cum habitatoantra gentis tenebrarum cum habitatoribus suis. in quibus Manichaei phantasmata ueritatis sibi nomen ausa sunt usurpare. quid est ergo haec potentia. quae ista discernit? profecto quantacumque sit, et his omnibus maior est et sine ulla tali rerum imaginatione cogitatur. huic inueni spatia, si potes. hanc diffunde per locos, hanc infinitae molis tumore distende. profecto si bene cogitas, non potes. quicquid enim tale tibi occurrerit, iudicas ipsa cogitatione secari posse per partes facisque ibi aliam partem minorem, aliam maiorem. quantum placet; illud autem ipsum, quo ista iudicas, cernis esse supra ista, non loci altitudine, sed potentiae dignitate. Quare si animam totiens mutabilem siue uariarum uoluntatum turba siue adfectibus pro rerum copia uel inopia sese flectentibus siue ipsis innumerabilibus ludis phantasmatum . siue obliuonibus totiens mutabilem sentis non dif
Abbreviated transcription (Latin):
luit. quib cat̾uatim discedentib nõ
fit angustus. atq hinc se ostendit ñ
eas capit: non sinu aliquo. s ui potentia¬
ꝙ ineffabili. qua licet eas et addere qd̾ li¬
bet et detrabere. et in angustũ eas cont̃¬
here:et ꝑ ĩmẽsa expandere et ordinare
ut uelit: et ꝑturbare ꝙ multiplicare
et ad paucitatẽ singularitatẽq redige
Nuid iam de illa loquar potentia qͣ intel¬
ligitur ueritas qua istis ip̃is que de cor¬
ꝑis sensu hauste figurantur imnagi¬
nib sese ꝓ uitate opponentib magna
uiuacitate resistitur. qua uidetur aliã
u̾bi gr̃a. ueram eẽ carthaginẽ. alram
qͣm cogitatis fingit. et ꝓ suo arbttrio
tota facilitate cõmutat. ex eadem ueni¬
re facilitate ĩnumerabiles mundos. in
quib epicuri cogitatio ĩnumerabiliter
ꝑegrinata est. et ne multa consecteꝵ
ho eadem uenire facilitate istam t̾ram
lucis ꝑ spacia infinita diffusam ⁊ qͥnq

Expanded text:
luit. quibus cateruatim discedentibus et luit. quibus cateruatim discedentibus et succedentibus non fit angustus, atque hinc se ostendit noneas capit, non sinu aliquo, sed ni potentiaque ineffabili, qua licet eis et addere quodlibet et detrahere et in angustum eas contrahere et per inmensa expandere et ordinare. ut uelit, et perturbare et multiplicare et ad paucitatem singularitatemue redigere. Quid iam de illa loquar potentia. qua intellegitur ueritas, qua istis ipsis, quae de corporis sensu haustae figurantur. imaginibus sese pro ueritate obponentibus magna uiuacitate resistitur? qua uidetur aliam uerbi gratia ueram esse Karthaginem, aliam, quam cogitans fingit et pro suo arbitrio tota facilitate conmutat, ex eadem uenire facilitate innumerabiles mundos, in quibus Epicuri cogitatio innumerabiliter peregrinata est, et, ne multa consecter, ex eadem uenire facilitate istam terram lucis per spatia infinita diffusam et quinque
Abbreviated transcription (Latin):
liam ꝑtem hic habeat. et alibi aliam:
s sufficiens exhibere se singulis locis
simul totam. qm̃ tota sentit in singu¬
lis satit᷑ ostendit se locoꝵ spaciis non
ten̾i. Qͥd si eius memoriam cogitemus
nõ rerum intelligibiliũ s harũ corꝑe¬
arum. qͣm̃ et bestie habere sentiuntͥ
nam et ꝑ loca nota sine eriore iin̾̃ita
ꝑgunt. et cubilia sua bestie repetunt
et in latratum aliqñ erũpunt. quod
nullomͦ possent nisi in eoꝵ memoria
iusarũ rerum. uel ꝑ corpus uttumq
sensarũ usarentur imagines. qͥs dig¬
ne cogitet ubi capiantur iste inagie
ubi gestentur uel uͥ formentur. Si.ꝑ.
non possent eẽ maiores qͣm nr̃i corꝑis
qͣntitas tenet. dic̾et aliquis. int̾ ip̃a sui
corꝑis spacia. quib et illa concluditur.
has imagines animã figure atq ser¬
nare. Nunc uͦ cum ꝑ exiguam terre
ꝑtem occupet corpꝰ. mimẽsarũ regionũ
et celi ac terre imagines animus uol¬

Expanded text:
liam partem hic habeat et alibi aliam. liam partem hic habeat et alibi aliam. sed sufficiens exhibere se singulis locis simul totam, quoniam tota sentit in singulis satis ostendit se locorum spatiis non teneri. Quid? si eius memoriam cogitemus non rerum intellegibilium, sed harum corporearum. quam et bestiae habere sentiuntur — nam et per loca nota sine errore iumenta pergunt et cubilia sua bestiae repetunt.et in latratum aliquando erumpunt. quod nullo modo possent, nisi in eorum memoria uisarum rerum uel per corpus utcumque sensarum uersarentur imagines — quis digne cogitet, ubi capiantur istae imagines. ubi gestentur uel ubi formentur? si enim non possent esse maiores quam nostri corporis quantitas teneret. diceret aliquis intra ipsa sui corporis spatia. quibus et illa concluditur. has imagines animam figurare atque seruare. nunc uero cum perexiguam terrae partem occupet corpus. inmensarum regionum et caeli ac terrae imagines animus uo
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit u̾itatem. s illa infłor qua con¬
tinet corpus et sentit in corꝑe. nullomͦ ĩ¬
uenitur locoꝵ spaciis aliqua mole distẽ¬
di. ⁊am singulis sui corꝑis ꝑticulis to¬
ta presto est: cum tota sentit in singłis
Nec minor ꝑs euis in digito est. ⁊ ma¬
ior in brachio. sicut ip̃e digitus brachio
minor est e s ubiq tanta quia ubiq to¬
ta est. Cum eñi tangitur digitus. nõ ꝑ
totum corpus sentit: s tamen tota sen¬
tit. Totam eñi tactus ille nõ latet qd̾
nõ fieret. nisi tota presto esset. Nec sic
tota presto est. cum tangitur digitus
et sentit in digito. ut cecerũ deserat cor¬
pus: et sese ad unum illum locũ in qͦ
sentit agglomeret. S cum tota sentit
in digito manus. si alius locus tanga¬
tur in pede. nec ibi desinit tota sentire
Atq in singulis distantib locis tota si¬
mul adest. non unũ deserens. ut ĩ alt̾o
tota sit: neq ita utrumq tenens. ut a¬

Expanded text:
intellegit ueritatem, sed illa inferior, qua conintellegit ueritatem, sed illa inferior, qua continet corpus et sentit in corpore, nullo modo inuenitur locorum spatiis aliqua mole distendi. nam singulis sui corporis particulis tota praesto est, cum tota sentit in singulis; nec minor pars eius in digito est et maior in brachio, sicut ipse digitus brachio minor est, sed ubique tanta est, quia ubique tota est. cum enim tangitur digitus. non per totum corpus sentit, et tamen tota sentit. totam enim tactus ille non latet; quod non fieret. nisi tota praesto esset. nec sic tota praesto est, cum tangitur digitus et sentit in digito. ut ceterum deserat corpus et sese ad unum illum locum. in quo sentit, adglomeret. sed cum tota sentit in digito manus, si alius locus tangatur in pede. nec ibi desinit tota sentire. atque ita in singulis distantibus locis tota simul adest. non unum deserens. ut in altero tota sit, neque ita utrumque tenens. ut a
Abbreviated transcription (Latin):
ticulis iudemus. s etiã terre pars ista nõ
ibi est. ubi illa: quia suum locum queq
optinet. Et ꝑs humoris minor minore
et maior maiori loco est. et alia ꝑs est cͥca
fundum: alia circa horas poculi. Simi¬
lit̾ aeris ꝑtes. suos quoq implent locosꝰ.
nec fieri pocest ut aer quo impletir hec
domus simul secum in eadem domo habe
possit etiã illum aerem quẽ uicnu hñt.
Lucisq illius alia ꝑs infunditur ꝑ hñc
fenestram : alia ꝑ illam. Et maior ꝑ ma¬
iorem: ꝑ minorem suit̃ minor. Nẽc dio
potest ẽẽ aliqd̾ corpus siue celeste. siue ter¬
restre. siue aereum. siue humidũ qd̃ nõ
minus sit in ꝑte qͣm in toto: neq ullo
mͦ possit in loco huiꝰ ꝑtis sunul habere
aliam ꝑtem. si aliud hic et aliud alibi
habens ꝑ quelib spacia locoꝵ distariti
et diuidua: uel potius ut ita dicam ses¬
tili mole distenditur. Anime uo natã
etiam si nõ illa eius potentia considetur qͣ

Expanded text:
ticulatis uidemus, sed etiam terrae pars ista non ticulatis uidemus, sed etiam terrae pars ista non est ibi, ubi illa, quia suum locum quaeque obtinet; et pars umoris minor minore et maior maiore loco est; et alia pars est circa fundum, alia circa oras poculi. similiter aeris partes suos quaeque inplent locos. nec fieri potest, ut aer, quo inpletur haec domus, simul secum in eadem domo habere possit etiam illum aerem, quem uicini habent. lucisque ipsius alia pars infunditur per hanc fenestram, alia per illam, et maior per maiorem, per minorem autem minor. nec omnino potest esse aliquod corpus siue caeleste siue terrestre siue aerium siue umidum, quod non minus sit in parte quam in toto: neque ullo modo possit in loco huius partis simul habere aliam partem, sed aliud hic et aliud alibi habens per quaelibet spatia locorum distanti et diuidua, uel potius, ut ita dicam, sectili mole distenditur. animae uero natura, etiamsi non illa eius potentia consideretur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
erat mens atq origo. He q̃q fuerũt na¬
ture qͥnq terre pestifere. Si aereum uel
etiã ethereũ corpus diceret eẽ naturã d̾i
ꝓfecto irridetur ab om̃ib qui sapientie
distentam atq diffusam. sine mole enum¬
magnã ⁊ magnificã. nec in ꝑte mino¬
rem. in ꝑte maiorem. s ꝑ omĩa equalẽ
sũmo pãtri. nec aliud habentẽ hic. et a¬
lucd alibi. s ubiq integram. ubiꝙ pre¬
sentem: qualicũq iam acie serenioris
mentis intueri ualent. S quid dicam
de u̾itate atq sapientia que omẽs po¬
tentias anime suꝑat. cum ipĩus ani¬
me natura que mutabilis inuenitur
nullomͦ locoꝵ spacia quadam mole sua
occupet: Quicqͥd eñi qualib crassitudi¬
ne est nõ potest nisi minui ꝑ partera:
habendo aluid hic ⁊ aliud alibi. Minor
est eñi digitus qͣm tota manꝰ et. minor
est unus digitus qͣm duo. Et alibi est
iste digitus. alibi ille. alibi cet̾a manꝰ
Qd non solum in mobilib corꝑum ar¬

Expanded text:
erat mens atque origo: haeque fuerunt naturae quinque terrae pestiferae. 20. Si aerium vel etiam aetherium corpus diceret esse naturam Dei, profecto irrideretur ab omnibus, qui sapientiae distentam atqmagnam et magnificam nec in parte minorem et in parte maiorem, sed per omnia aequalem summo patri. nec aliud habentem hic et aliud alibi, sed ubique integram. ubique praesentem qualicumque acie iam serenioris mentis intueri ualent. Sed quid dicam de ueritate atque sapientia, quae omnes potentias animae superat. cum ipsius animae natura, quae mutabilis inuenitur, nullo modo locorum spatia quadam mole sua occupet.? quicquid enim qualibet crassitudine est, non potest nisi minui per partes habendo aliud hic et aliud alibi. minor est enim digitus quam tota manus et minor est digitus unus quam duo et alibi est iste digitus. alibi ille, alibi cetera manus. quod non solum in molibus corporum ar
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃c: et sp̃c meus preest ĩ medio ur̃m.
Sono animo estote: qm̃ hec dicit omp̃c
Adhuc semel cõmouebo celum ⁊ t̾ram
mare ⁊ aridam. et concutiã om̃s ꝗs.
eo uenient omĩa electa gentiũ i etum¬
plebo domũ hanc dicit dñs omp̃s. Et
ceta que addit etiã futura ꝓpħans. que
ligi solent cui ppłs uerissimũ atꝙ scis¬
simũ eit tempsum di. non etiã ĩ eis
quipmiti colerantur. s meis solis
qui fũt intim a talib bene iiiendo
sp̃italit̾ seꝑantur. post u̾o etia corꝑa¬
tunc op̾abatur ĩ domo di ubi erant
et illi duo ⁊orobabel filius saladuel
et iħc filius iosedech quomͦ sit exhor¬
tatus et comendatus a dño. satis in
ꝓmptu est uidere. in his u̾bis ꝓpħe. q̃ sicut
dicta funt. inseriumus. Nunqͥd nam is
tum g ppłm ĩmundũ possumus dicere
ad quẽ si quis accesserit inqͥnabitur. cui
ppło dicitur et nunc p̾uale ⁊ orobabel di¬
cit dñs. et p̾uale ihũ fili iosedech sacer¬
dos magne. et p̾ualesce om̃is ppłe terre

Expanded text:
piritus meus praeest in medio uestrum. bono animo estote, quoniam haec dicit omnipotens: adhuc semel, commouebo caelum et terram, mare et aridam, et concutiam omnes gentes, et uenient omnia electa gentium, et implebo domum hanc, dicit dominus omnipotens, et cetera quae addit etiam futura prophetans; quae solent, cuius populus uerissimum et sanctissimum est templum dei, non etiam in eis, qui permixti tolerantur, sed in eis solis, qui nunc interim a talibus bene uiuendo spiritaliter separantur, post uero etiam corporatunc operabatur in domo dei, ubi erant et illi duo, Zorobabel filius Salathiel et Iesus filius Iosedec, quomodo sit exhortatus et commendatus a domino, satis in promptu est uidere in bis uerbis prophetdicta sunt, inseruimus. Numquidnam ergo istum populum immundum possumus dicere, ad quem si quis accesserit inquinabitur, cui populo dicitur, Et nunc praevale, Zorobabel, dicit Dominus; et praevale, Jesu fili Josedech sacerdos magne;
Abbreviated transcription (Latin):
rdeniq udece quid soquit᷑ conitexit eñs
eadem sc̃ptura et dicit. Septimo mense
et incesima una mensis. locutꝰ est dñs
in manu aggei ꝓpħe dicens. ad ⁊ oroba¬
bel filiũ salathiel ex tribu iuida. et ad
im filiũ iosedech sacerdotẽ magnũ ⁊

Expanded text:
denique uidete quid sequitur. contexit enim denique uidete quid sequitur. contexit enim eadem scriptura et dicit: septimo mense. una et uicensima mensis, locutus est dominus in manu Aggaeiprophetae dicens adZorobabel filium Salathiel ex tribu Iuda, et ad Iesum filium Iosedec sacerdot
Abbreviated transcription (Latin):
huc pomib iactent. Arguit dñs ꝑ a
Siium uibi captuius tenebat᷑. d do¬
mu dri negligent. et suas domos exco¬
lerent : et dicit ꝓpt̾ea se plaga st̾ilitatis
eoꝵ ꝑcussisse regionẽ. Tunc ⁊orobabel
filius salathiel. et iħc filius iosedech sac¬
dos magnus eo om̃is ppłs diuinitus
inspiratus: oꝑari cepit in domo dñi di
sui. Sic eñi eãdem scriptura dicit. Et
suscitauit dñs spm ⁊orobabel filii sa¬
lachiel ex tribu uida. et sp̃m iħu filu
iosedech sacerdotis magni. et sp̃m residu¬
oꝵ om̃is ppłi: et introierũt et faciebãt
opa in domo dñi om̃ipotentis d̾i sui. Teto
et iuicesinia mensis sexti scd̃o anno suub
dario rege. Etce et dies definitus est qͣndo
intiauerũt ad oꝑandũ in domo dñi credo
qd illi iuri et ilłe ppłs oꝑans in domo do¬
nn nõ erat ĩmundus: presertim qͥs
dixerat ei dñs ego nobiscũ et suscitaue¬
rat sp̃m soꝵ ad bene oꝑandũ ĩ domo sua.

Expanded text:
huc pro omnibus iactent. arguit dominus phuc pro omnibus iactent. arguit dominus pduum, ubi captiuus tenebatur, quod domum domini neglegerent et suas domos excolerent, et dicit propterea se plaga sterilitatis eorum percussisse regionem. tunc Zorobabel filius Salathiel et Iesus filius Iosedec sacerdos magnus et omnis ille populus diuinis divinitus inspiratus operari coepit in domo Domini Dei sui. Sic enim eadem Scriptura dicit: Et suscitavit Dominus spiritum Zorobabel filii Salathiel ex tribu Iuda, et spiritum Iesu filii Iosedec sacerdotis magni, et spiritum residuorum omnis populi, et introierunt et faciebant opera in domo domini omnipotentis dei sui, quarta et uicensima mensis sexti, secundo anno sub Dario rege. ecce et dies definitus est, quando intrauerunt ad operandum in domo dei. credo quod illi uiri et ille populus operans in domo dei non erat inmundus, praesertim quia dixerat ei dominus: ego uobiscum et suscitauerat spiritum eorum ad bene operandum in domo sua.
Abbreviated transcription (Latin):
ideo etiã plebis discussio facienda ẽ ut
sieut mollis herba indiscrete eradicent̾
infirmi. qui de cordib hominũ. et igno¬
tis fastis. Etiã si uobis sint cognita u¬
dicare non possunt: Nam in ip̃a sama¬
uia et heryas ⁊ helyseus erant. Et sup̃i
in solitudine. nõ tam̃ deuitandoꝵ sacͥ¬
mentoꝵ causa. s quia ꝑsecutionẽ ab
miepiis regib patiebant᷑. Namillic erãt
nõ utiq in solitudine seꝑata. que ipse
ignorabat helẏas septem milia uiroꝵ
qͣ nõ curuauerũt genua ante baal.
Seniq int̃ p̃cipuos sc̃s habitus samu¬
hel. et grauiter saulem corripuit.er
tum eo tamen ad offerendũ dño sacri¬
ficiu sine excusatione ꝑrecit nec pec¬
catoꝵ eius contagionẽ pollutus ẽ. E
omiino mundꝰ m̾itoꝵ suoꝵ conseruatõ¬
ne pro ansit. S ista nobis q̃stio qmaus
eubent. et in collatione et mͦ soluta fit
eiudentius tñ soluat aubeus. cuiꝰ testi¬
moduu precetus legerunt. ut solum ad¬

Expanded text:
ideo etiam plebis discissio facienda est, ut ideo etiam plebis discissio facienda est, ut sicut mollis herba indiscrete eradicentur infirmi, qui de cordibus hominum et ignotis factis, etiamsi nobis sint cognita, iudicare non possunt? nam in ipsa Samaria et Helias et Helisaeus erant, etsi ipsi in solitudine, non tamen deuiantes sacramentorum causa, sed quia persecutionem ab impiis regibus patiebantur. nam illic erant, non utique in solitudine separata, quae ipse ignorabat Helias, septem milia uirorum qui non curuauerunt genua ante Bahal. denique inter praecipuos sanctus habitus Samuhel et grauiter Saulem corripuit et cum eo tamen ad offerendum domino sacrificium sine excusatione perrexit > nec peccatorum eius contagione pollutus est, sed omnino mundus meritorum suorum conseruatione permansit. Sed istam nobis quaestionem, euidenter et in conlatione et modo soluta sit, euidentius tamen soluat Aggaeus, cuius testimonium prae ceteris legerunt, ut solum ad
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm in eccłia Rixania cernimꝰ. ip̃i de eccł̃ia
recedamus. Hec uba iustissime ac pussi¬
me dicent maiores nõi. eciã si cecibanũ
et aliqͦs coepõs eius malos ud̾e̾nt. quos
tam̃ ab eccł̃ia seꝑare nõ possens. ꝓpt᷑ illoᷤᷤ
quib mali demonstrari nõ pot̾ant. et
eos bonos ĩnocentes putabant: hec u̾ba
om̃is dicerent. hoc om̃ino sentirent. ne
cum uellent temere ⁊ izania seꝑare ⁊̃ fi¬
mul ed triticum eradicarent. Qd̃ gͦ ius
est quidam ꝓpħa. nec panem mandues.¬
re. nec aqͣm bibere in samaria quo mass
fuerat. ut corriꝑet eos qui uaccas cõsti¬
tuerant adorandas more ydoloꝵ egypti¬
oꝵ: hoc om̃ino fac̾e debuo qd̾ p̃ceꝑat¬
dñs. tui tunc eo mͦ illos corriꝑe placurt
ut nichil ibi alimentoꝵ tangere ꝓpheca
quẽ miserat. Neq eñi in ecclia non fit
cotidie. qͣndo eos quos artuis corripimus
etiã si in eoꝵ possessione sumus. nichilibi
apud eos contingimꝰ: ut sentiant qͣn¬
tum eoꝵ peccata doleamus. Nunqͥd tũ

Expanded text:
 in ecclesia cernimus ipsi de ecclesia recedamus. haec uerba iustissime ac piissime dicerent maiores nostri. etiamsi Caecilianum et aliquos coepiscopos eius malos uiderent, quos tamen ab ecclesia separare non possent propter illos, quibus mali demonstrari non poterant et eos bonos innocentes putabant. haec uerba omnino dicerent, hoc omnino sentirent, ne, cum uellent temere zizania separare, simul et triticum eradicarent. Quod ergo iussus est quidam propheta nec panem manducare nec aquam bibere in Samaria, quo missus fuerat, ut corriperet eos, qui uaccas constituerant adorandas more idolorum Aegyptiorum, hoc omnino facere debuit quod pranus, cui tunc eo\' modo illos corripere placuit, ut nihil ibi alimentorum tangeret propheta quem miserat. neque enim in ecclesia non fit cotidie, quando eos, quos acrius corripimus, etiamsi in eorum possessione sumus, nihil cibi apud eos contingimus, ut sentiant quantum eorum peccata doleamus. numquid tamen
Abbreviated transcription (Latin):
et illud qd̾ scͥptum est. sinite utras cres¬
cere usq ad messem: s hoc ẽe inagro
illud futurũ in horreo. Semiq et ipsi
qui dui contenderunt dicentes. Zizania
que cum tritico simul crescere usq ad
messem. ꝑmissa sunt nõ in eccłia. S in
mundo esse contra intellestum marty¬
ris ꝙpani qui dixit. et si uidentur an
eccłia tẽ cizania. non tamen impedura
debes fides aut caritas. ut qm̃ parania
eẽ in eccłia cernimus. ip̃i de eccł̃ia rece¬
damus. et nolentes consentire mundi
nomĩe ecłiam posse significari. drẽ¬

Expanded text:
et illud, quod scriptum est: sinite utraque creset illud, quod scriptum est: sinite utraque crescere usque ad messem, sed hoc esse in agro, illud futurum in horreo. denique et ipsi, qui diu contenderunt dicentes zizania, quae cum tritico simul crescere usque ad messem permissa sunt, non in ecclesia, sed in mundo esse contra intellectum martyris Cypriani, qui dixit: etsi uidentur in ecclesia esse zizania: non tamen inpediri debet aut fides aut caritas nostrae in Ecclesia cernimus, ipsi de Ecclesia recedamus. Et nolentes consentire mundi nomine Ecclesiam posse significari,
Abbreviated transcription (Latin):
raꝵ ep̃i ur̃i cõmemorare potuerũt. qui¬
b ab om̃i maloꝵ hominũ ꝑmixtione
pura p̃nuntiabat᷑ eccłia: nõ qualũ nũc
est illis testimoniis p̃nuntiabat. or es
qualis ptꝰ ist ã mortalitatẽ in uita et̾ na
futura est: et quetumq testimonia sc̃s¬
turaꝵ posuerunt de filiis. quos mita
eis cãm habere uoluerunt. Qd̃ noumn¬
tilligentes. diuina testimonia secumr
pugnare cogebant. nec utrasꝙ uocer
d̾i ꝓ du̾sitate temꝑum causaꝵ ꝑ sens¬
rũ ꝙͣ distinguentes in concerdiam re¬
digebant: S sicut contͣ nosip̃i. itario
lebant etiam int̾ se ip̃a diuina docu¬
menta pugnare. Nec mirũ si pacem scͥo¬
ture d̾i nõ intellige bant. qui pacem
cum eius eccłia nõ habebant. Nos aut̃
utraq accipientes testimonia: demon¬
strabamꝰ utroꝵq concordiam. Nam et
illud accipiebamꝰ qd̾ in suis littis cõme¬
morauerunt tccłie dictũ eẽ. nec adiciet
ultra ꝑ te tnͣsire incircũasus et inmund

Expanded text:
estri commemorare potuerunt, quibus ab omni malorum hominum permixtione pura praenuntiabatur ecclesia, non qualis nunc est illis testimoniis praenuntiabatur, sed qualis post istam mortalitatem in uita aeterna futura est; et quaecumque testimonia scripturarum posuerunt de filiis, quos meriteis causam habere uoluerunt, quod non intellegentes diuina testimonia secum pugnare cogebant nec utrasque uoces dei pro diuersitate temporum, causarum personarumque distinguentes in concordiam redigebant, sed sicut contra nos ipsi, ita etiam uolebant inter se ipsa diuina documenta pugnare. nec mirum si pacem scripturae dei non intellegebant, qui pacem cum eius ecclesia non habebant. Nos autem utraque accipientes testimonia demonstrabamus utrorumque concordiam. nam et illud accipiebamus, quod in suis litteris commemorauerunt, ecclesiae dictum esse: nec adiciet ultra per te transire incircumcisus et inmundus
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. Indignum est ut in unum con¬
ueniant filii martyrum: et ꝓgenies
Qiud ad ista respondent: Si dicunt nẽ
est indignum: quare mentin sunt qñ
indignum eẽ dixerunt: Si dicunt ane¬
dignum est: qd̾ indignum est. quare
fecerunt: Uno mͦ se poterunt asserere
qd indignum est non fecisse. et maillid
pͥmiani libis non fuisse mentitos: si di¬
cant indignum est quidem ut minum
conueniant filii martyrum. et ꝓgenies
traditoꝵ: s nos ideo uobiscũ in unum
conuenimꝰ. quia cognoiumꝰ uos pon
eẽ ꝓgeniem traditoꝵ. Qd̾ siita est qͣre
nobis iam cõuenientes inunum p̃as
calium pmas obieterunt: nisi forte ut ⁊̃
nos eos cognosc̾emus. nõ eẽ filigs mar¬
tẏrum:  Sartyres enĩ: testes dicuntur
T̃estes aut̃ xp̃i: ueri testes sunt. Isti
aut̃ falsi testes inuenti sunt. qui tra¬
ditionis crimina. et aliena alus obie¬
cerunt. et nec ip̃a ꝓbare potuerunt.
Quid adhuc attenditis humana mẽ¬

Expanded text:
dauit: indignum est ut in unum condauit: indignum est ut in unum conueniant filii martyrum et progenies quid ad ista respondent? si dicunt non est indignum\', quare mentiti sunt, quando indignum esse dixerunt? si dicunt indignum est\', quod indignum est quare fecerunt? uno modo se poterunt adserere quod indignum est non fecisse et in illis Primiani uerbis non fuisse mentitos, si dicant: \'indignum est quidem ut in unum conueniant filii martyrum et progenies traditorum, sed nos ideo uobiscum in unum conuenimus, quia cognouimus uos non esse progeniem traditorum\'. quod si ita est, quare nobis iam conuenientes in unum ipsas calumnias obiecerunt, nisi forte ut etiam nos eos cognosceremus non esse filios martyrum? martyres enim testes dicuntur. testes autem Christi ueri testes sunt. isti autem falsi testes inuenti sunt, qui traditionis crimina et aliena aliis obiecerunt et nec ipsa probare potuerunt. Quid adhuc adtenditis humana men
Abbreviated transcription (Latin):
batur indignum: nisi nos cognoscent
nõ eẽ ꝓgeniem traditoꝵ. Aut certe ip̃i
uobis respondeant quare dycerunt indi¬
gnum est ut in unum conueniant filii
martyrum ⁊ ꝓgenies traditoꝵ: Et in
Que res coegit eos facere qd̃ indignũ
est  Non eñi ligati adducti sunt.s omũ¬
no liberi conuenerunt. Si dixerint quia
uisserat imꝑator: gͦ tunc faciunt qd in¬
dignũ ẽ qindo uisserit imꝑator. Qauid g̃
irascunt᷑. nescio quib traditorib ad cãu¬
sam nr̃am nõ ꝑtinentib : Codices eñi
dñicos ꝑsecutorib dare: utiq indignũ
est. Qd̾ cumi fecit traditor nõ ht̃ c̾men:
quia uisserat imꝑator. Hoc dicimꝰ non
scdͣm u̾itatem: sed scd̾m ip̃oꝵ ꝑu̾sitatẽ
Ip̃i eni dixerunt. publica gestã proclo¬
mant. apud acta dix̾unt. Non gͣlibet
ignotus S carthaginensis episcopus
eoꝵ pͥmisinus hoc dixit pͥmianus h
septum magr̃atui carthaginis dedit at
a dỹacono suo dicendũ apud acta man¬

Expanded text:
batur indignum, nisi nos cognoscerent batur indignum, nisi nos cognoscerent non esse progeniem traditorum. aut certe ipsi nobis respondeant, quare dixerunt: indignum est ut in unum conueniant filii martyrum et progenies traditorum et in res eos coegit facere quod indignum est? non enim ligati adducti sunt, sed omnino liberi conuenerunt. si dixerint: \'quia iusserat imperator\', ergo tunc faciunt quod indignum est, quando iusserit imperator. quid ergo irascuntur nescio quibus traditoribus ad causam nostram non pertinentibus? codices enim dominicos persecutoribus dare utique indignum est; quod cum fecit traditor, non habet crimen, quia iusserat imperator. hoc dicimus non secundum ueritatem, sed secundum ipsorum peruersitatem. ipsi enim dixerunt — publica gesta proclamant —, apud acta dixerunt. non quilibet ignotus, sed Carthaginiensis episcopus eorum Primianus hoc dixit, Primianus hoc scriptum magistratui Carthaginis dedit et a diacono suo dicendum apud acta man
Abbreviated transcription (Latin):
UDo adhuc donatiste¬
c seducimini ab ep̃is ue¬
stris. quoꝵ fallaces
tenebre clara luce discꝰ¬
se sunt. quoꝵ error ap¬
paruit. quoꝵ ꝑtinatia
suꝑata est: Quid adhͦ
uõbis iactant uana
mendatia: Quid adhuc
screditis hominib iuctis: tum uobis dicñt
uidicem p̃mio fuisse corruptũ: Quid no¬
uum faciunt: Qluid aliud om̃s erdti fa¬
cere consuerunt. qui u̾itati consenire
nolunt: nisi ut de udicis miqͥtate nẽ¬
tiantur: Querite ab eis. et ad hoc pr¬
mũ uobis respondeant si possunt. qͣre
auli lunt uenire carchaginem: et in
unum locuni nobiscum collatoĩs gr̃a con¬
uenire. Iam ante aliqͦt annos cõuen̾a¬
mus eos publice. ut nobis confentibus
ueritas appareret: et dissensio que nos
diudit de medio tolleretur. S ip̃am ili¬
tatem refugientes actis responderunt
Indignum est ut in unũ conuenrant
filii martyrũ : et ꝓgenies traditorum.
Quare gͦ mͦ nobiscum cõuenire uolue¬
runt: Puto qd̾ nõ facerent qd̾ eis iuide¬

Expanded text:
d adhuc, Donatistae, seducimini ab episcopis uestris, quorum fallaces tenebrae clara luce discussae sunt, quorum error apparuit, quorum pertinacia superata est? quid adhuc uobis iactant uana mendacia? quid adhuc creditis hominibus uictis? cum uobis dicunt iudicem praemio fuisse corruptum, quid nouum faciunt? quid aliud omnes uicti facere consuerunt, qui ueritati consentire nolunt, nisi ut de iudicis iniquitate mentiantur? quaerite ab eis et ad hoc primum uobis respondeant, si possunt, quare ausi sunt uenire Carthaginem et in unum locum nobiscum conlationis gratia conuenire. iam ante aliquot annos conueneramus eos publice, ut nobis conferentibus ueritas appareret et dissensio quae nos diuidit de medio tolleretur, sed ipsam ueritatem refugientes actis responderunt: in dignum estutin unum conueniant filii martyrum et progenies traditorum. quare ergo modo nobiscum conuenire uoluerunt? puto quod non facerent, quod eis uide
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum etiam scͥpsi grandem satis.
qͣntum existimo diligent᷑ ad ip̃os
donatistas. post collationem quã
cum ep̃is eoꝵ habuimꝰ: ne ab
eis seduc̾entur ult̾ius. ubi etã respondi
quibdam uanitatib eoꝵ que ad nos ꝑ¬
uenire potuerunt. quas iucti ubi pote¬
rant et quomꝰ poterant iactitabant. p̃¬
ter illa que dixi de gestis collationis.ͥ
qͣd actum sit breuiter nosceretur. Multo
aut̃ breuuis id egi. in quadam ad eosdẽ
rursus epła. S quia in concilio numi¬
die om̃ib qui ibi aderamꝰ. hoc fieri pla¬
cuit: nõ est in epłis meis. Sic quippe
incipit. Siluanus senex. ualentinus in¬
nocentius. Maciminus. Optatus. Qu¬
guistinus. Donatus. ⁊ cet̾i ep̃i de conci¬
uo Tertensi ad donatistas. Hic liber sis
ncipit. Quid adhuc donatiste seducimi

Expanded text:
ibrum etiam scripsi grandem satis, quantum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit, breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Valentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas . Hic liber sic incipit: Quid adhuc, Donatistae, seducimi