comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tui sobria definitione discernere. Vocauit adte omnia ds̃. ut supra omnia mentẽ tuam
ee cognosceres. Curqu&ibi similia minime repperisti ad sciscere tibi & copulare uoluisti
dedit tibi certe sensum quo uniuersa cogosceres. & de cognicis iudicares. meritoq de illo
fecundo paradisi agro eiectus es quia non potuisti seruaremandatum. Sciebat enim ds̃ eẽ
fragilem sciebat iudicare non posse ideodixit qua si fragilioribus nolite iudicare ut noniu¬
dicemini: Ergo quia sciuit infirmante. eẽ adiudicandum uoluit oboedientem eẽ manda¬
to ideo preceptum posuit: quod si non preuaricatus esses periculum incerti iudicu incid¬
re nequiuisses Itaq qm̃ uidicare noluisti Ideo addidit Ecceadam factus .ẽ. unus ex
nobis : ut scias bonum & malum uoluisti tibi adrogare iudicium: penam praui iudicu refu¬

Expanded text:
tui sobria definitione discernere. uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem tuam tui sobria definitione discernere. uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem tuam esse cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa cognosceres et de cognitis iudicares, meritoque de illo fecundo paradisi agro eiectus es, quia non potuisti seruare mandatum. sciebat enim deus esse te fragilem, sciebat iudicare non posse: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo quia sciuit infirmum te esse ad iudicandum, uoluit oboedientem esse mandato: ideo praeceptum posuit. quod si non praeuaricatus esses, periculum incerti iudicii incidere nequiuisses. itaque quoniam iudicare uoluisti, ideo addidit: ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, ut sciat bonum et malum. uoluisti tibi adrogare iudicium: poenam praui iudicii refu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i in rationabiles motus sunt : eo quod bestiae uel pecora quaedã diuersȩ sint corpo¬
ris passiones uel turbulentiores uel &iam languidiores : Volatilia autẽ caeli quid¬
alud aestimamus nisiin anes cogitationes quae uelut uolatilium more nrãm circũ ue¬
ant anima & huc atqueilluc uariomotu saepetransducant: ꝓpterea nullus inuentꝰ
mentinraesimilis adiutor nisi sensus hoc est aesthesis. Simile sibi: solam noys. noster
potuit inuenire Sed forte arguas quia ha ec quoque ds̃ intalipara drso locauit hoc ẽ
possessiones corporis. & uanitatem quandã fluctuantium uel in aniũ Cogitationum
rĩ fuerint auccor erroris: Considera quid dicat: Hab&e inquid potesta tẽpisciũ
maris & uolatilium caeli : &omnium repentium quaerepunt suꝑtenirm. Vides quod il¬
letibi tribuerit potestatem ut deomnibus iudicare tudebeas. singulorum genera. iudici

Expanded text:
nostri inrationabiles motus sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae Sint corponostri inrationabiles motus sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae Sint corporis passiones uel turbulentiores uel aliud aestimamus, nisi inanes cogitationes quae velut volatilium more nostram circumvolant animam, et huc atque illuc vario motu saepe traducunt? Propterea nullus inventus est menti nostrae similis adjutor, nisi sensus, hoc est, αἴσθησις. Similem sibi solam νοῦς noster potuit invenire. 52. Sed forte arguas, quia haec quoque Deus in tali parpassiones corporis et uanitatem quandam fluctuantium uel inanium cogitationum, quod ipse nostri fuerit auctor erroris. considera quid dicat. habete inquit potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. uides quod ille tibi tribuerit potestatem, ut de omnibus iudicare tu debeas, singulorum genera iudicii
Abbreviated transcription (Latin):
uon exanima postionẽ hoc e non anima exanima. sedos deossibus meis. & caro de car¬
nemea. Haec uocabitur mulier rgo causahumanae generationis agnouimus sed
quia plerosque mou& quidiligenus intuentur. quo modo siuel primo magnum munus
di fuit circabomines ut in para deso homines collocarentur. uel postea magnorũ re¬
muneracio uiderur ee meritorũ ut ad para drsum iustus unus quisque rapiatur :
Dicuntur &ia bestiae & pecora agri & uolatilia caeli. inparadiso fuisse: Vnde pleriq
paradisum animã hominis eẽ uoluer: inqua uirtutum quaedã germina pullula ue¬
rint : hominem autẽ & adoperandum & adcustodiendum paradisum . eẽ positũ. hoc ẽ
mentẽ hominis cuius uirtus animã uid&ur excolere Non solum excolere sed&iam
cum ex coluerit custodire. Bestiae autẽ agri & uolatilia caeli quae adducuntur ad adã

Expanded text:
non ex anima portionem, hoc est: non anima ex anima, sed os de ossibus meis et caro de carnon ex anima portionem, hoc est: non anima ex anima, sed os de ossibus meis et caro de carne mea haec uocabitur mulier. ergo causam humanae generationis agnouimus. set quia plerosque mouet. qui diligentius intuentur, quomodo si uel primo magnum munus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines collocarentur uel postea magnorum remuneratio uideretur esse meritorum, ut ad paradisum iustus unusquisque rapiatur, dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum paradisum esse positum, hoc est mentem hominis. cuius uirtus animam uidetur excolere, non solum excolere, sed etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia caeli, quae adducuntur ad Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
turae idẽ exmasculo & femina & ipseusu exemploq: cognoscer& necesarium sibi con¬
sortium mulieris adiectum. & inmisit inquid ds soporem in adam : & obdormiuit
Quis .e. iste sopor. nisi quia paulis ꝑ ad coniungium copulandũ cũ intendimus animũ ue¬
luti intentos oculos addiregnum inclinare. atque inflectere uidem adquendã somnũ
istius mundi & paulis ꝑ obdormire diuinis. dum insecularibus mundanis que requiescimꝰ
Denique postea quam soporem inquit inmisit in adam & dormiuit : tunc edificauit
dñs ds̃ costam quã sumpsit deadam inmulierẽ. Bene edificauit dixit ubi demulieris
creatione loquebat : quia in uiro & muliere. domus uid&ur quedamplena ee ꝑfectio: qui
sineuxore e quasi sin edomosit. sichab&ur: Sicut enimuir publicis officus itamulier
domesticis ministerus habilior aestimatur. Considera quia excorpore costam sumpsit

Expanded text:
turae, id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium sibi conturae, id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium sibi consortium mulieris adiectum. Et inmisit inquit deus soporem in Adam, et obdormiuit. quis est iste sopor nisi quia paulisper, ad coniugium copulandum cum intendimus animum, ueluti intentos oculos ad dei regnum inclinare atque inflectere uidemur ad quendam somnum istius mundi et paulisper obdormire diuinis, dum in saecularibus mundanisque requiescimus? denique posteaquam soporem, inquit, inmisit in Adam et dormiuit, tunc aedificauit dominus deus costam, quam sumpsit de Adam, in mulierem. bene aedificauit dixit, ubi de mulieris creatione loquebatur, quia in uiro et muliere domus uidetur quaedam plena esse perfectio. qui sine uxore est quasi sine domo sit sic habetur; sicut enim uir publicis officiis ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur. considera quia ex corpore costam sumpsit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut & inusu repperimus humano: quia dignitaite potiores plerumque adiutorẽmenti in ferioris
adsciscunt: exspecttnunc curds̃ ad huc finxerit daerra omnes bestias agri & omã uolati¬
lia caeli : & adduxerit ea ad adam. & uider& quiduo car& ea : quaratione hoc factum est
cũ tantum modo bestias agri & uolatilia caeli ad adam adduxerit ds: erant enĩ pecora
secundũ suum genus. Denique habes infra qui& in posuit adam nomina omnibus pecori¬
bus omnibus bestus agris Adae aute non est inuentus adiutor similis illi: Qua eigitus
absolutio ẽ nisi quia indomitae bestiae & uolatilia caeli diuina potestatẽ ad hominem
deducuntur: Depecoribus autẽ domitis congregandis. & homo habuit potestatẽ : Itaq
illud diuinae operationis fuerit hoc humanae diligentiae. Simul accipe qua causa om¬
nia deduciti sint ad adam ut in omnibus uider& exutroq: sexu substantiã constarena¬

Expanded text:
ut et in usu repperimus humano, quia dignitate potiores plerumque adiutorem menti inferioris ut et in usu repperimus humano, quia dignitate potiores plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt. I Specta nunc cur deus adhuc finxerit de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxerit ea ad Adam, ut uideret quid uocaret ea. qua ratione hoc factum est, cum tantummodo bestias agri et uolatilia caeli ad Adam adduxerit deus? erant enim pecora secundum suum genus. denique habes infra quia inposuit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiis agri; Adae autem non est inuentus adiutor similis illi. quae igitur absolutio est nisi quia indomitae bestiae et uolatilia caeli diuina potestate ad hominem deducuntur? de pecoribus autem domitis congregandis et homo habuit potestatem. itaque illud diuinae operationis fuerit, hoc humanae diligentiae. simul accipe qua causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex utroque sexu substantiam constare na
Abbreviated transcription (Latin):
sum : quod non de eadẽ terra dequa plasmacus ẽ adam. sed deipsius adae costa faciti sit
mulier: Vt scremus unam in uiro & muliere corporis. eẽ naturã unum fontem generis
humani : ideo nonduo a principio factiuir & mulier neque duo uiri neque duae mulieres
sed primũ uir. deinde ex eomulier : Vnã enimnaturã uolens hominũ constituere ds̃. ab
uno principio creaturae huius incipiens : multarum & dispariumnaturarum eripuit
facultatem : Faciamus inquid ei adiutorium similem sibi: Adiutorium ad generationẽ
constitucionis humanae intellegimus & uerebonũ adiutorium: Nã siꝑmeliore accipis ad¬
iutoriũ : maior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur. sicut istius ter¬
rae quae semina primo accepta. cohibendo paulatim fotusuo adolescerefacit. & ꝑducit
in segetem In eo igicur adiutoriũ bonum mulieris quã quã &iam inferior dicatur adutor

Expanded text:
sum, quod non de eadem terra, de qua pla- smatus est Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit sum, quod non de eadem terra, de qua pla- smatus est Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit mulier, ut sciremus unam in uiro et muliere corporis esse naturam, unum fontem generis humani. ideo non duo a principio facti uir et mulier neque duo uiri neque duae mulieres, sed primum uir, deinde ex eo mulier. unam enim naturam uolens hominum constituere deus ab uno principio creaturae huius incipiens multarum et disparium naturarum eripuit facultatem. faciamus inquit ei adiutorium simile sibi. adiutorium ad generationem constitutionis humanae intellegimus, et uere bonum adiutorium. nam si pro meliore accipis adiutorium. maior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur sicut istius terrae, quae semina primo accepta cohibendo paulatim fotu suo adolescere facit et producit in segetem. in eo igitur adiutorium bonum mulieris, quamquam etiam inferior dicatur adiutor,
Abbreviated transcription (Latin):
ess& causa peccati : Nideo quia ex uiro solo non poterat humani eẽ generis ꝓpagatio
pnuntiauit dñs non ee bonum solum hominem: Maluit enĩds plures eẽ quos saluos face¬
reposs& quibus donar& peccatũ quam unũ solum adam quiliber e& aculpa, Deniq
qui aidem utriusque auctor .ẽ. operis. uenit in hunc mundũ ut saluos facer& peccatores:
Postremoneccaim parricidu reum prius quam generar& filios passus ẽ interire : Ergo¬
ꝓpt̃ generationẽ successionis humanae debuit mulier adiciuiro: Denique hoc ipsa uer¬
ba declarant dicentis dĩ non eẽ bonum solum bominem: Namsimulier peccatura erat . ta¬
menredemptionẽ sibi paritura non debuit abusu diuinae operationis excludi: quamuis
enim ad amnon ẽ seductus mulier autẽ seducta & in praeuaricatione fuerit : saluata¬
men in quiderit ꝑfiliorum regenerationẽ. interquos generauit & xp̃m Nec illudotio¬

Expanded text:
esset causa peccati. Et ideo quia ex viro solo non poterat humani esse generis propagatio, esset causa peccati. Et ideo quia ex viro solo non poterat humani esse generis propagatio, pronuntiavit Dominus non esse bonum solum esse hominem. Maluit enim Deus plures esse quos salvos facere posset, et quibus donaret peccatum, quam unum solum Adam, qui liber esset a culpa. Denique quia idem utriusque auctor est operis, venit in hunc mundum, ut salvos faceret peccatores. Postremo nec Cain parricidii reum priusquam generarpropter generationem successionis humanae debuit mulier adici uiro. denique hoc ipsa uerba declarant dicentis dei non bonum esse solum hominem esse. nam si mulier prior peccatura erat, tamen redemptionem sibi paritura non debuit ab usu diuinae operationis excludi. quamuis enim Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuerit, salua tamen inquit erit per filiorum generationem, inter quos generauit et Christum. i Nec illud otio
Abbreviated transcription (Latin):
adam nondictum e bonu ee factum adam quando aute & mulier exeofacta ẽ. tunc ee
bon a omnia conpraehensum ẽ : lic& illic omnem laudauerit creaturã. & uniuersittitis
creatio sit ꝓbata : dm̃ in homine naturae praedicata communitas . ẽ : tamen non uide¬
tur otiosum: Quaratione ubisolus factus ẽ adam non solum nequaquã p̃dicitio
boni conplacito operi adiecit sit .: sed &iã dictum sit non. eẽ bonum solum hominem . cũ
sciamus ante quã fier& mulier nonerrauerit adam: postea quam uero mulier ẽfacta
prior diuinum praeuari cata mandatum. &iã uirum suũ traxerit inerrorẽ. incenti¬
uũ eius extiterit: Sugitur uiro culpe auctor ẽ. mulier. quẽ ad modum ꝓbono uid& ur
adiecta: uerum si consideres quia do uniuersitatis est cura. inuenies plus placere
dño debuisse id inquo eẽt caiusa uniuersitatis. quam condemnand fuis se illud in quo

Expanded text:
Adam, non dictum est bonum esse factum Adam, quando autem et mulier ex eo facta est, tunc esse Adam, non dictum est bonum esse factum Adam, quando autem et mulier ex eo facta est, tunc esse bona omnia conprehensum est? licet illic omnem laudauerit creaturam et uniuersitatis creatio sit probata, quoniam in homine naturae praedicata communitas est, tamen non uidetur otiosum, qua ratione, ubi solus factus est Adam. non solum nequaquam praedicatio boni conplacito operi adiecta sit, sed etiam dictum sit non esse bonum solum hominem. cum sciamus quia antequam fieret mulier non errauerit Adam. posteaquam uero mulier facta est, prior diuinum praeuaricata mandatum etiam uirum suum traxerit in errorem et incentiuum eius extiterit. si igitur uiro culpae auctor est mulier, quemadmodum pro bono uidetur adiecta? uerum si consiDomino debuisse id in quo esset causa universitatis, quam condemnandum fuisse illud in quo
Abbreviated transcription (Latin):
ides quia mors quidem appellatione iudicatur : sed haec uita sit nostra, Iterum alia
quaestio : qui a dixitans non eebonum solum ee hominem: Primo omnium cognosce: quia in
superibus ubi hominem finxitds delimo terrae : non ad didit uidit ds quia bonum .e. quem¬
admodum in singulis operibus suis: Na dixisse illic bonũ ee quia homo factus e inuenitur
c contrarium ut hicbonum non. et dicer&. cu in superioribus bonũ . ee dixiss&: sed hoc
ihi cognosce ubi solũ adam fecit: c&erum ubi communiter conphendit uirum &x mulierem
factos lic& neibi quidem dixerit specialiter tamen quia posctahab& uidit ds̃ omnia quȩ
fecit &eccebona ualde Euidenter .e. declaratũ bonum. eẽ. quodeciur sit factus & mu¬
uer sed exhac ouaestiono: aliaquaestio rursus emersit. Quomodo enĩ quando solus fact en

Expanded text:
uides quia mors quidem appellatione dicatur, sed haec uita sit nostra. Iterum alia uides quia mors quidem appellatione dicatur, sed haec uita sit nostra. Iterum alia quaestio, quia dixit dominus non esse bonum solum esse hominem. primo omnium cognosce quia in superioribus, ubi hominem finxit deus de limo terrae, non addidit: uidit deus quia bonum est quemadmodum in singulis operibus suis. nam si dixisset illic bonum esse quia homo factus est, inueniretur hoc esse contrarium, ut hic bonum non esse diceret, cum in superioribus bonum esse dixisset. sed hoc ibi cognosce, ubi solum Adam fecit. ceterum ubi communiter conprehendit uirum et mulierem factos, licet ne ibi quidem dixerit specialiter, tamen quia postea habet: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde, euidenter est declaratum bonum esse quod et uir sit factus et mulier. sed ex hac quaestione alia quaestio rursus emersit. quomodo enim quando solus factus
Abbreviated transcription (Latin):
bona uita eorum qui dõ uiuunt : malauita eorũ qui pecccito uiuunt: ẽ. &iã media uita
seduiuorum : Sunt &ia quibus communitas .e. quaedam mostis & uitae . de quibus ait a posto¬
us dicens: si con mortui estis: & conuiu&is. Sienim complantati inquid sumus similitudinimor¬
tis eius simul & resurrestionis erimus. scientes quia u&us homo noster simulcrua fixus est
ctis uit cediximus : Ita &iam mortis inueniemus : Dicitur enimmors mala: secundũ illud
unima quae peccat: ipsamori&us: Diciturmors comuniter: sicut habes: Verbi gratia
quia adam uixit cot annos &mortuus ẽ. & ad positus ẽ ad patressuos: Dicitur &iã mors
ꝑbabtis matis sacramentu: sicut habes. Consepulti enim sumus cum illo ꝑbaptis mũ in mor
te alibi: Si autem mortui sumus uixpo credimus &iam quia simul uiuemus cum llo

Expanded text:
bona uita eorum qui deo uiuunt, mala uita eorum qui peccato uiuunt. est etiam media uita bona uita eorum qui deo uiuunt, mala uita eorum qui peccato uiuunt. est etiam media uita eus mortuorum non est, sed uiuorum. sunt etiam quibus communitas est quaedam mortis et uitae, de quibus ait apostolus dicens: si conmortui estis, et conuiuetis. si enim conplantati inquit sumus similitudini mortis eius, simul et resurrectionis erimus, scientes quia uetus homo noster simul confixus est tas uitae diximus, ita etiam mortis inueniemus. dicitur enim mors mala secundum illud: anima quae peccat ipsa morietur. dicitur mors communiter, sicut habes uerbi gratia quia Adam uixit tot annos et mortuus est et adpositus est ad patres suos. dicitur etiam mors per baptismatis sacramentum, sicut habes: consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem et alibi: si autem mortui sumus cum Christo, credimus etiam quia simul uiuemus cum illo.
Abbreviated transcription (Latin):
oere desderium corporalis At uerbigratia Siquis id eo honeqte outen istius endem
quos longe uitditem utrbonis accibus consequatur quales plerique infirmioren cunt
quos diamus a del ecten sicut ergouitae uiuere quidsit a pipimus qusit st ioiorlinet
acipiamus uel morte mori. Possunt enm ce quimoriantur mort a quiuuant uite
am qui nonitauiuit : & secundum mortẽ animȩ suae uiuit : is morti moritur quia non
est obnoxius morti id ẽ nexus eum aerumnosaemortis amisit : Non constringitur
uinculis mortis aet̃nae : Mortuus ẽ morti hoc ẽ mortuus ẽ peccato mortuũs ẽ poe¬
nae cui contrarium ẽ pornȩ uiuere : Hoc ẽ quando qui uiuit ad poenam : uiuit ad mor¬
tẽ Qui autem moritur ad poenã moritur ad mortem: E &iam qui in hacuita positus mo¬
riatur aduitam : sicut ille quiait : Viuo autem iamnonego uiuit autem in mexp̃s : Peccato
enim mortuus ẽ dõuiuit : Hoc ẽ mors in eo mortua ẽ sed uita uiuit qui est dñs ihsi Ergo

Expanded text:
bere desiderium corporalis, uti uerbi gratia si quis ideo honeste putet esse uiuendum, ut is longaeuitatem uitae bonis actibus consequatur, quales plerique infirmiores sunt quos haec uita delectat. sicut ergo uitae uiuere quid sit accepimus, quid sit morti mori accipiamus uel morti uiuere. possunt enim esse qui moriantur morti et qui uiuant uitae. nam qui non ita uiuit, ut secundum mortem animae suae uiuat, is morti moritur. quia non est obnoxius morti, id est nexus eum aerumnosae mortis amisit, non constringitur uinculis mortis aeternae. mortuus est morti, hoc est mortuus est peccato, mortuus est poenae. cui contrarium est poenae uiuere, hoc est quando qui uiuit ad poenam uiuit ad mortem. qui autem moritur ad poenam moritur ad mortem. est etiam qui in hac uita positus moriatur ad uitam, sicut ille qui ait: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus; peccato enim mortuus est, deo uiuit, hoc est mors in eo mortua est, sed uita uiuit, qui est dominus Iesus. ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ae uora aosima uttte  si qnificare norentis cuius a caro commuini uuendi nis ettdefte¬
aciuo ecanima etar aetnae usum habere non possit aiam quiu tuue nor mmuner quis
tauusi apes ua mortuora Ego absit anobis ut participes martisuiuamus se decon

Expanded text:
ormitatem significare morientis, cuius et caro communi uiuendi munere defruormitatem significare morientis, cuius et caro communi uiuendi munere defrudetur et anima uitae aeternae usum habere non possit? est etiam qui uita moritur, ut qui sed uiuit gratia mortuorum. ergo absit a nobis, ut participes mortis uiuamus, sed cont
Abbreviated transcription (Latin):
uita uiuere mortemori morte uiuerei cumigitur hȩc sentihabeant usus & consu&u¬
dinis praeiudicium debemus exdudere quia usus hoc hab& ut communiter uiuere
uorite eubille quiuitae .: It aque ex quat cuor illis duo significat ut dicat uiuentẽ
a bena n eo melius deteriusq distinguat a dicat morientem mori ne intermalam
qu odisam irontem uideatur eẽ dis craio samindis cr&a quacdamuita significatur
qualis inratio mnabilium acis &iam paruulorum & indis cr& amors aequȩ sequestrato
notur asin comntuni quid sĩt uita uiuere a quid sit mortemori & quidait luere
uimir ab inori uite consideremus puto enim secundum scripturas quia uita uiuere
ad mrabileum duandamilla uitam beatã que significa : & hunc uiuendiusum sirance¬
nia ciuiam cumbeatae uittie gratia ueluti coniunctum. & quadam partcipaitun e¬
mietu elemonstrsere uideatur: Hoc e enim uita uiuere urtute uiur beate uira
corporis bere mistius corporifuaa: Contra autem nortemori quide aliud nis cumorte

Expanded text:
uita uiuere, morte mori, uita mori, morte uiuere. cum igitur haec se ita habeant, usus et consuetudinis praeiudicium debemus excludere, quia usus hoc habet, ut communiter dicatmoritur uel ille qui uita. itaque ex quattuor illis duos significat, ut dicat uiuentem uiuere nec melius deteriusque distinguat et dicat morientem mori nec inter malam et bonam mortem uideatur esse discretio. nam indiscreta quaedam uita significatur qualis inrationabilium aut etiam paruulorum et indiscreta mors aeque. sequestrato igitur usu communi quid sit uita uiuere et quid sit morte mori et quid sit uiuere morte et mori uita consideremus. puto enim secundum scripturas quia uita uiuere admirabilem quandam illam uitam beatamque significet et hunc uiuendi usum spirandique munus cum beatae uitae gratia ueluti coniunctum et quadam participatione permixtum demonstrare uideatur. hoc est enim uita uiuere, uirtute uiuere, beatae uitae actus habere in istius corporis uita; contra autem morte mori quid est aliud nis
Abbreviated transcription (Latin):
Quiergo tulerit iniuuentute iugum. singulariter sedebit & silebit: Reuelata sibigau¬
dens diuinae remunerationis actna mesteria : aut cestesilebit. non opus habens excu

Expanded text:
12. Qui ergo tulerit a juventute jugum, singulariter sedebit, et silebit, revelata sibi gau12. Qui ergo tulerit a juventute jugum, singulariter sedebit, et silebit, revelata sibi gaudens divinae remunerationis aeterna mysteria. Aut certe silebit, non opus habens excu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit hieremias cumin euangelio dñs Dixerit iugum enĩmeũ suaue & & onus meum leuerst
primo discequia grecus uigum cantũ modo posuit non addidit graue: Tamen& ilud aduer¬
te quia & sutaert indrenis uin euangelio iugũ sua uedixerit & onis leue noniugumle ue
Potest emim graue iugum aerbi e sed suaue: Graue adolescenti: gra iuueni cuius a&ase
florulentior ut nolit iugo uerbi subiciendum animipra ebere ceruicem : Potest graue uer¬
bi iugum uideri ꝓpt̃ onera discipline : austeritatem correctionis . pondus abstinentiae res¬
trictionemque lasciuie : Suauetamen .ẽ. fructu gratiae : speremunerationis aeternae
purioris conscientiae : Suauitate tamen iugum uerbis suauedixit : onus oboedientiae leue:
qm̃ ei qui iugum uerbi patienti ceruice sus ceperit. disciplinaeonus graue. eẽ non poterit:

Expanded text:
dicit Hieremias, cum in Evangelio Dominus dixerit: Jugum meum suave et onus meum leve est ? Ac dicit Hieremias, cum in Evangelio Dominus dixerit: Jugum meum suave et onus meum leve est ? Ac primo disce, quia Graecus jugum tantummodo posuit, non addidit grave. Tamen et illud adverte, quia etsi ita esset in Threnis , in Evangelio tamen jugum suave dixit, et onus leve, non jugum leve. Potest enim grave jugum Verbi esse, sed suave: grave adolescenti, grave juveni, cujus aetas est florulentior; ut nolit jugo Verbi subjiciendam animi praebere cervicem. Potest et grave Verbi jugum videri propter onera disciplinae, austeritatem correctionis, pondus abstinentiae, restrictionemque lasciviae; suave tamen esse fructu gratiae, spe remunerationis aeternae, purioris conscientiae suavitate. Tamen jugum Verbi suave dixit, onus obedientiae leve; quoniam ei qui jugum Verbi patienti cervice susceperit, disciplinae onus grave esse non poterit.
Abbreviated transcription (Latin):
acculu saictos Quicum que ergo desierit a peccatis & fuerit ad meliora inqua cumq con¬
onfesaeteite habebit superiorum indulgentiam peccatorum quae fuerit ue penitenł
confessus affeccu uel corrigeni auersus ingenio Sed huic cuplurimis uenie sociexas emerer¬
ae Plurimi enim sunt: quise a pecccitis xin lubri coiuuentutis insenec tute reuocare poruer
iris ate quiiniuuentute iugum oraue. seria sobri& ateportauerit: Hoc e illud iugũ deqo
ut dñs in euangelio: Venite ad me oms quil aboratis & oneratiestis. & egouos reficiam colli¬
ceiugummeum supuos Si quis ergo intequam graui oner&ur peccatorum sarcina gulerit
iugum iniuuentute singulariter sedebit : Noncumplurimis conferendus: sedcuillo qui po¬
cest dicere Vintusingulariter in specons tituistime: Sed fortedicas: quomodo iouim gra uo

Expanded text:
saeculum saeculi . Quicumque ergo 1177 desierit a peccatis, et fuerit ad meliora in quacumque consaeculum saeculi . Quicumque ergo 1177 desierit a peccatis, et fuerit ad meliora in quacumque conversus aetate, habebit superiorum indulgentiam peccatorum, quae fuerit vel poenitendi confessus affectu, vel corrigendi aversatus ingenio. Sed huic cum plurimis veniae societas emerendae; plurimi enim sunt qui se a peccatis et lubrico juventutis in senectute revocare potuerunt: rarus autem qui in juventute grave jugum seria sobrietate portaverit. Hoc est illud jugum, de quo Dominus in Evangelio ait: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam; tollite jugum meum super vos . Si quis ergo antequam gravi oneretur peccatorum sarcina, tulerit jugum in juventute, singulariter sedebit: non cum plurimis conferendus, sed cum illo qui potest dicere: Quoniam tu singulariter in spe constituisti me . 11. Sed forte dicas: Quomodo jugum grave
Abbreviated transcription (Latin):
malorum fluxuse granatorum : uidens haec ualentinianus integrȩ plena gratia respond&
Miseri cordia edm̃ quod nondefecimus qui a non sunt consummate miserationes eius reno uaui illas
sicut lux matutina Multi sunt gemitus inei : & cormeũ defecit sorsmea dns: Dixiideo sustinea¬
boeum Bonus e dns sustinentibus cum animae quae querit eum: Bonum esperare in saluttiredi
ugum graue: & ille quidem sesuarum uirtutum remuneratione solatur. eo quodin iuuentute
sua labores absorbuti pericula multa colerauit: Ii gummaluit graue emendationis ꝓpositi
quam mollenllud acplenum deliciarum iidamentis ceruice portare. Beatus plane quiuel in
se nec tute correxit errorem Beatus q̃uiuel subictumortis nimum auertit auitus Beiti
enim quorum cecta sunt peccata: quia scriptum e: dbine amalo & facbonum : & in habitam

Expanded text:
malorum fluxus est granatorum. 9. Videns haec Valentinianus integrae plena gratiae, respondet: malorum fluxus est granatorum. 9. Videns haec Valentinianus integrae plena gratiae, respondet: Misericordiae Domini quod non defecimus; quia non sunt consummatae miserationes ejus. Renovabit illas sicut lux matutina . Multi sunt gemitus mei, et cor meum defecit. Sors mea Dominus, dixi; ideo sustinebo eum. Bonus est Dominus sustinentibus eum, animae quae quaerit eum. Bonum est sperare in salutare Domjugum grave . Et ille quidem se suarum virtutum remuneratione solatur; eo quod in juventute sua labores absorbuit, pericula multa toleravit; jugum maluit grave emendatioris propositi, quam molle illud ac plenum deliciarum, vivida mentis cervice portare. 10. Beatus plane qui vel in senectute correxit errorem, beatus qui vel sub ictu mortis animum avertit a vitiis. Beati enim quorum tecta sunt peccata ; quia scriptum est: Desine a malo, et fac bonum, et inhabita in
Abbreviated transcription (Latin):
aron hoc ẽ. barba sacerdocalis in quamde capitedescendit ungentum. Isti sunt inqui¬
bus e pulchritudo ecłe in quibus floseius gratior : inquibus a&as ꝑfectior qui uelut
ces maiorũ punicorum. decẽremforis praeferunt abstinentia corporali intus
autem commissam sibiplebem diuerse &atis & sexus. foueant sapientia spiritali:
biecti quide saeculo adiniurias. sedinterra mrsteria diuidentes. Plorat in uirginibus suis
dotes cius ingemiscunt uirgines eius abductaẽ : &ipsa indignatur intrase : Ẽtintra se quidem in
inselr&uumeus guntorcepitme. Potumtibi dabo auino operosiungenti : Hoc ẽ multi operis
multiodoris ungento a fluxa malorum granatorum meorũ fluxus in quibus multus & diuer¬
sus efructus, Sermo enim multorum sensuum : & dediuersis scripturis abundans sermo
angelorum sermo a postolorum acꝓph& aru: quos uno uel ut corio ecclesia scã conplectit᷑ :

Expanded text:
Aaron , hoc est, barba sacerdotalis, in quam de capite descendit unguentum. Isti sunt in quiAaron , hoc est, barba sacerdotalis, in quam de capite descendit unguentum. Isti sunt in quibus est pulchritudo Ecclesiae, in quibus flos ejus gratior, in quibus aetas perfectior: qui velut cortices malorum punicorum decorem foris praeferant abstinentia corporali, intus autem commissam sibi plebem diversae aetatis et sexus foveant sapientia spiritali, objecti quidem saeculo ad injurias, sed interna mysteria dividentes. Plorat in virginibus suis, dotes ejus ingemiscunt, virgines ejus abductae, et ipsa indignatur intra se . Et intra se quidem inin secretum ejus quae concepit me. Potum tibi dabo a vino operosi unguenti , hoc est, multi operis, multi odoris unguento a fluxu malorum granatorum meorusus est fructus. Sermo enim multorum sensuum, et de diversis Scripturis abundans, sermo angelorum, sermo apostolorum ac prophetorum, quos uno velut corio Ecclesia sancta complectitur,
Abbreviated transcription (Latin):
gratianum p̃buisti & altera quando tibi ualentinianus ereptus ẽ. Meritotibi non inuna ma¬
xilla sed inutraque sunt lacrime quia piegermani uitrumq deploras: Ploras igitur eccła
& fl&ugene tuae uelut fluentibus quibusda stillicidis pi&atis exundant. Quae sunt istege
siai debus & alibi ait scriptura uc corium malorum granatorum genetuaes istaes
fecte acuacis insime ẽ. Inobicuigicr fidelium imperatorum quida fideipudor quaedam
pulcbritudo .e. Plorat eedesia insapientibussuis qui sunt uelut caput ecclae. Oculieni sap
us ncapite cius. Plorat in oculis hocie insuis fidelibus q̃uia scriptum eioculitui sicut colũ¬
bae extracaciturni tatemtua eo quod &uideant spiritaliter & nouerint. & quaeuiderin
tacere mesteria Plorat in sacerdocibus suis qui sunt sicut gene ecłae inquibus ẽ barba

Expanded text:
Gratianum: praebuisti et alteram, quando tibi Valentinianus ereptus est. Merito tibi non in una maGratianum: praebuisti et alteram, quando tibi Valentinianus ereptus est. Merito tibi non in una maxilla, sed in utraque sunt lacrymae; quia pie germanum utrumque deploras. Ploras igitur, Ecclesia, et fletu genae tuae velut fluentibus quibusdam stillicidiis pietatis exundant. Quae sunt istae genae Ecclesiae? De quibus alibi ait Scriptura: Ut corium malorum granatorum genae tuae . Istaerfect e aetatis insigne est. In obitu igitur fidelium imperatorum quidam fidei pudor, quaedampulchritudo est. 7. Plorat Ecclesia in sapientibus suis, qui velut caput Ecclesiae sunt: oculi enim sapientis in capite ejus . Plorat in oculis, hoc est, in suis fidelibus; quia scriptum est: Oculi tui sicut columbae, extra taciturnitatem tuam ; eo quod videant spiritaliter, et noverint ea, quae viderint, tacere mysteria. Plorat in sacerdotibus suis, qui sunt sicut genae Ecclesiae, in quibus est barba
Abbreviated transcription (Latin):
uotione faciebat occubuit : Merito ergo plorans plorauit : & adhucla crime cius in maxil¬
lis eius Vberta tẽquidem fl&uũ sol& uultus umescentis declarare in fusio cum lacrimis
generarunt: Sed quia scriptum ẽ gene eius sicut fialae a romatis gignentes ungentaria :
labia cius lilia distillantiamirrcm: plenam mystica ecłae gratia defl&is accipitur
quĩ i nobituualentiniani bonũ doloris suieffudit ungentum : auit̃ a cius predicando con¬
celebrat Cuimors ob ee non potuit : eo quod dolor predicationis uniuersorum orecelebra¬
bilis fetorem omnem mortis aboleuit : Fl&igitur ecdesi a pignus suum : & lacrimȩ eius
in maxillis eius: Quid sit maxilla. audi quite ꝑcusserit in maxillam prebe ei & altera eoqđ
indolore sit patiens ut peniteat uerberantem : ꝑcussa eras eccła inmaxillatua c̃um amitteres

Expanded text:
votione faciebat, occubuit. Merito ergo plorans ploravit, et adhuc lacrymae ejus in maxilvotione faciebat, occubuit. Merito ergo plorans ploravit, et adhuc lacrymae ejus in maxillis ejus. Ubertatem quidem fletuum solet vultus humescentis declarare infusio, cum lacrymis genae rorant; sed quia scriptum est: Genae ejus sicut phialae aromatis gignentes unguentaria, labia ejus lilia distillantia myrrham plenam ; mystica Ecclesiae gratia deflentis accipitur, quae in obitu Valentiniani bonum doloris sui effudit unguentum, et vitam ejus praedicando concelebrat. Cui mors obesse non potuit, eo quod odor praedicationis universorum ore celebrabilis fetorem omnem mortis abolevit. 6. Flet igitur Ecclesia pignus suum, et lacrymae ejus in maxillis ejus. Quae sit maxilla audi: Qui te percusserit in maxillam, praebe ei et alteram ; eo quod in doloresit patiens, ut poeniteat verberantem. Percussa eras, Ecclesia, in maxilla tua; cum amitteres
Abbreviated transcription (Latin):
& uid&e doloremeu. Vrgines meae &iuuenes mei ꝓbier̃ in captiui catẽ : sed cognito quod de
ualentiniani eent pastibus i liberi reuerterunt. Militauit hostis barbarus imperacori
ad cilescenti: & suae obutus uistoriae memorfuit imperialis reuerentiae: laxauit sponte
quos ceperat excusans ꝗđ ignoras s&: italos nos ad huc murum alpibus adhere. parabamus
alenfiniani grat̃ia non expecctuit alpilim uallum sluenta amnium. aggeres niuium:
sedaloes a rluuios supores samionos sui imperiipcexit: Vnde ꝑfeti cithrenimihiutendũ exor
dio u decur quomodo mer& itcilia quae abundabat gaudus plorans plorauit in nocte &
acrime eius inmaxillis eius nec e quieam consol& ab omnib: quidiligunt eã Ons qui amant illã
despexeruntea omnis populus eius in gemescentes : Et qui a dehierusalem dictum ẽ plorauit

Expanded text:
et videte dolorem meum. Virgines meae et juvenes mei abierunt in captivitatem : sed cognito quod de et videte dolorem meum. Virgines meae et juvenes mei abierunt in captivitatem : sed cognito quod de Valentiniani essent partibus, liberi reverterunt. Militavit hostis barbarus imperatori adolescenti, et suae oblitus victoriae, memor fuit imperialis reverentiae. Laxavit sponte quos ceperat, excusans quod ignorasset Italo. Nos adhuc murum Alpibus addere parabamus: Valentiniani gratia non exspectavit Alpium vallum, fluenta amnium, aggeres nivium, sed Alpes et fluvios supergressa, muro nos sui imperii protexit. Unde prophetici Threni mihi utendum videtur exordio: Quomodo moeret Italia, quae abundabat gaudiis? Plorans ploravit in nocte, et lacrymae illius in maxillis ejus. Non est qui eam consoletur ab omnibus qui diligunt eam. Omnes qui amant illam, despexerunt eam. Omnis populus ejus ingemiscentes . 5. Et quia de Hierusalem dictum est: Plorans
Abbreviated transcription (Latin):
bono principi stipendiarias lacrimas quio ille nobis soluit &iam mostis suae stipendium ⁊
nec tamen flendi admonitigne cessaria: Flent om̃s. flent ignoti flent &timentes. flent
uinuiti flent & barbari. flent & quiuidebantur in imici: quantos istedegallus usque huc
ocius tractus itineris populorũ git gemitus omneseni noncam qua imperatore sibi
edeaqua parentẽ publicũ obisse domestico fletudolous in lacrimant. succque omnes fa¬
nera dolent: Amisimus enim imperatorem inquoduo paricer acerbant lolorem: Annoru
inmacuricts. & consiliorum senectus. In his ergo fleosicut dix ꝓph&a: oculimei ccligauerun
a fletu : quia e longauit ame qui consolabat me Ocilinonsolum corporis sed &iã mentis ahebe¬
mea & adspemmaxima desumma rerum desperatione reuocauit. Audite omspopuli

Expanded text:
bono principi stipendiarias lacrymas; quia ille nobis solvit etiam mortis suae stipendium. 3. bono principi stipendiarias lacrymas; quia ille nobis solvit etiam mortis suae stipendium. 3. Nec tamen flendi admonitio necessaria. Flent omnes, flent et ignoti, flent et timentes, flent et inviti, flent et barbari, flent et qui videbantur inimici. Quantos iste de Galliis usque huc totius tractu itineris populorum egit gemitus? Omnes enim non tamquam imperatorem sibi, sed tamquam parentem publicum obisse domestico fletu doloris illacrymant, suaque omnes funera dolent. Amisimus enim imperatorem in quo duo pariter acerbant dolorem, annorum immaturitas, et consiliorum senectus. In his ego fleo, sicut dixit Propheta: Oculi mei caligaverunt a fletu; quia elongavit a me, 1175 qui consolabatur me . Oculi mei non solum corporis, sed etiam mentis hebemeam, et ad spem maximam de summa rerum desperatione revocavit. 4. Audite, omnes populi,
Abbreviated transcription (Latin):
t sincremtum doloris sit ide quoleas scriore cam qmplerumq. inciusque amissu do¬
lemis commemoracionereques cimusoquod inseribenido dumneum mente dirigimus
incentionem que defigimus uid&ur nobis in sermone reuiuescere: Signare aliquid dȩ ualentiniani
unioris ultimis cordifuit: ne aut obliterasse silentio benemeriti denobis pignoris memoriã
uideremurit quem honorattim reliquisse autrefugis seincentiuũ dolendicum doluis seplerũq
solatium sic dolentis. simul cum deipso aut ad ipsum loquar. tam quã dep̃sentemihi uel ad
praesentȩ sermosit: Quidigitur primũ defleaiquid primum amara conquestione deplo¬
remus : Conuersi sunt dies nobis uotorũ nrorum in lacrimas: Siquide ualentinianus nobis. sed
&. Sedille nom passus cum audir& alpes: Raliae. hoste infestari barbaro. maluit pericli¬
arise sigallias dere linquer&. q̃uã nro de eẽpericulo. Magnum. Crimen agnoscimus impera¬
coris quod romano subuenire uoluit imperio: Haec causa mortis quae plena laudis: solua mus

Expanded text:
amen plerumque in ejus, quem amissum dolemus, commemoratione requiescimus; eo quod in scribendo dum in eum mentem dirigimus, intentionemque defigimus, videtur nobis in sermone reviviscere: signare aliquid de Valentiniani junioris ultimis cordi fuit; ne aut obliterasse silentio bene meriti de nobis pignoris memoriam videremur, atque inhonoratam reliquisse, aut refugisse incentivum dolendi, cum doluisse plerumque solatium sit dolentis: simul cum de ipso aut ad ipsum loquor, tamquam de praesente vel ad praesentem mihi sermo sit. 2. Quid igitur primum defleam? Quid primum amara conquestione deplorem? Conversi sunt dies nobis votorum nostrorum in lacrymas; siquidem Valentinianus nobis, sed ret! Sed ille non passus, cum audiret Alpes Italiae hoste infestari barbaro, maluit periclitari se, si Gallias derelinqueret, quam nostro deesse periculo. Magnum crimen agnoscimus imperatoris, quod Romano voluit subvenire imperio! Haec causa mortis, quae plena laudis. Solvamus
Abbreviated transcription (Latin):
has &tantas in lecebras uoluptatum &iam ferreas mentes libido domat quaemaiore
nuirginibus patitur famem cumdulcius putat omne qđ nescit Nantent gentilium
sfabulae cantibus si renarũ nautas in saxa praecipites & adorfei crtharam arbores
bestiasq: acsilicum dura mollita difficile interepulas seruat̃ pudicitia nitens cutis
ordidum ostentat animum Legimus in scolis pueri &spirantia in plateis era ꝑspe

Expanded text:
ibido domat, quae maiorem in uirginibus patitur famem, dum dulcius putat omne, quod nescit. narrant gentilium fabulae cantibus sirenarum nautas in saxa praecipites et ad Orphei citharam arbores bestiasque ac silicum dura mollita. difficile inter epulas seruatur pudicitia. nitens cutis sordidum o
Abbreviated transcription (Latin):
cum in eomihi uirgo magis nr̃a laudanda sit quod haec uniuersa contempserit
quod non se nobilem non diuitis p̃potentem sed hominem cogitarit. In credibilis
animi fortitudo. intergemmas & sericum int̃ eunuchorum & puellarũ caterus
& adulationem acministeria familiae ꝑstrepentis & ex quisitas epulas quas
amplȩdomus praebebat abundantia app&isse eam ieiuniorum laborem asperitatem
uestium̃ uistus continentiã legerat enim dni uerbadicentis. Qui mollib: uestiunt᷑

Expanded text:
cum in eo mihi uirgo magis nostra laudanda sit, quod haec uniuersa contempserit, cum in eo mihi uirgo magis nostra laudanda sit, quod haec uniuersa contempserit, quod non se nobilem, non diuitiis praepotentem, sed hominem cogitarit. incredibilis animi fortitudo inter gemmas et sericum, inter eunuchorum et puellarum cateruas et adulamplae domus praebebat abundantia, appetisse eam jejuniorum laborem, asperitatem vestium, victu
Abbreviated transcription (Latin):
te ornare quem laudes ut ramorum sterilitatem radix fecunda conpens& & quod
infructu non teneas mireris intrunco scilic& nunc mibi ꝓborum & olybriorum da¬
ra repetenda sunt nomina & in lustri anici sanguinis genus inquo aut nullus aut
raruserit qui non meruerit consolatum aut ꝓferenđ olibrius uirginis nrãe pater
quem in matura morte subtratum . roma congemuit. Vereor plura dicere ne
scaẽ matris uulnus ex asperem & uistutum eius recordatio fiat doloris instau¬
ratio pius filius uiramabilis demens dñs ciuis affabilis. consulquidem in pu¬
eritia sed morum bonitate senator inlustrior felix mortesua qui non uidit pa¬
triam corruentem : Immo foelicior sobole quidem &riadis ꝓ auie nobilitatem
insigniorem reddidit dim&riadis filiae ꝑ p&ua castitate. Verum quidago : obli¬
tus propositidum admiror iuuenem. laud aui aliquid bonorum saecularium

Expanded text:
te ornare, quem laudes, ut ramorum sterilitatem radix fecunda conpenset et, quod te ornare, quem laudes, ut ramorum sterilitatem radix fecunda conpenset et, quod in fructu non teneas, mireris in trunco. scilicet nunc mihi Proborum et Olybriorum clara repetenda sunt nomina et inlustre Anicii sanguinis genus, in quo aut nullus aut rarus est, qui non meruerit consulatum, aut proferendus Olybrius, uirginis nostrae pater, quem inmatura morte subtractum Roma congemuit. uereor plura dicere, ne sanctae matris uulnus exasperem et uirtutum eius recordatio fiat doloris instauratio. pius filius, uir amabilis, clemens dominus, ciuis affabilis, consul quidem in pueritia, sed morum bonitate senator inlustrior. felix morte sua, qui non uidit patriam corruentem, immo felicior sobole, qui Demetriadis proauiae nobilitatem insigniorem reddidit Demetriadis filiae perpetua castitate. Uerum quid ago ? oblitus propositi, dum admiror iuuenem, laudaui aliquid bonorum saecularium,
Abbreviated transcription (Latin):
lescm operuerit caput. & illud a postolice uocis insigne caelebratum sit. Volo autem
uos omnes uirginem castam exhiberexp̃o. Quando adstitit regina addextris eius
in uestitu de aurato circumdata uari&ate. quaueste polimita & multarum uistutũ
diuersitate contexta. indutus fuit & ioseph & regum gndam utebantur filiae . Vnde
& ipsa sponsa la& at acdicit . Introduxit merex incubiculum suum : sod aliumq respon¬
dit chorus Omnis gloria filieregis in trinsecus: sed & nr̃a oratio dabit aliquid emuli¬
mentie quorũ cursus fauore ꝑnitiorsit. Pugrlum fostitudo clamoribus incitatur
paratas ad prelium acies strictosq mucrones sermo imperatoris accenđ. Igit᷑ &in
operepraesenti auia quidem materq plantauerint. sed & nos rigabimus & dns in¬
crementum dabit. R&horum disciplina .ẽ. auis & a tauis & om̃ir&ro nobilita¬

Expanded text:
le sanctum operuerit caput et illud apostolicae uocis insigne celebratum sit: uolo autem le sanctum operuerit caput et illud apostolicae uocis insigne celebratum sit: uolo autem uos omnes uirginem castam exhibere Christo, quando adstitit regina a dextiis eius in uestitu deaurato circumdata uarietate. qua ueste polymita et multarum uirtutum diuersitate contexta indutus fuit et Ioseph et regum quondam utebantur filiae. unde et ipsa sponsa laetatur ac dicit: introduxit me rex in cubiculum suum sodaliumque respondit chorus: omnis gloria filiae regis intrinsecus. sed et nostra oratio dabit aliquid emolumenti. equorum cursus fauore pernicior fit, pugilum fortitudo clamoribus incitatur, paratas ad proelium acies strictosque mucrones sermo imperatoris accendit: igitur et in opere praesenti auia quidem materque plantauerint, sed et nos rigabimus et dominus incrementum dabit. Rhetorum disciplina est abauis et atauis et omni retro nobilita
Abbreviated transcription (Latin):
efecte consummate que uirtutis ẽ. ꝓcul obtrectatio facessat inuidia Nullũ in ambi¬
tone sit crimen: Ignoti adignotam scribimus dumtax at iuxta faciem corporalem
iuloqui interior homo pulchr&ibi cognitus ẽ illa notitia qua apłs paulus colosenses
multos que credentium nouerat. quos ante non uiderat. quantum sit apud memeri¬
tim im io miraculum uirginis nrae hinc potest aestimari. quod occupatus in explana¬
tione templi hiet echielis quod opus in omnib scripturis scis uł difficillimũ ẽ & in ea paste delu¬
bri in quoscã scõrum & timiamatis altare discribitur . malui parum ꝑ bocuti deuesticulo ut
de altari transirem ad altare & hostiamuiuam placentem dõ acsineulla macula ae÷¬
ne pudicitiae consecrarem. scio quod ad inpraecationem pontificis flammeũ uirgina¬

Expanded text:
perfectae consummataeque uirtutis est. Procul obtrectatio, facessat inuidia, nullum in ambiperfectae consummataeque uirtutis est. Procul obtrectatio, facessat inuidia, nullum in ambitione sit crimen. ignoti ad ignotam scribimus: dumtaxat iuxta faciem corporalem; alioquin interior homo pulchre sibi cognitus est illa notitia, qua et apostolus Paulus Colosenses multosque credentium nouerat, quos ante non uiderat. quantum sit apud me meritum, immo miraculum uirginis nostrae, hinc potest aestimari, quod occupatus in explanatione templi Hiezechielis — quod opus in omnibus scripturis sanctis uel difficillimum est — et in ea parte delubri, in qua sancta sanctorum et thymiamatis altare describitur, malui parumper hoc uti deuerticulo, ut de altari transirem ad altare et hostiam uiuam, placentem deo ac sine ulla macula aeternae pudicitiae consecrarem. scio, quod ad inprecationem pontificis flammeum uirgina
Abbreviated transcription (Latin):
ATER OM̃S MΛTERIAS QUASAB ADULESGENTIA US QUE ADHANC AETATEM
udimea uel notariorum scripsimanu: nihil praesenti opere difficilius scripturus enim
addem &riadem uirginem xp̃i. quae & nobilitate &diuitiis prima ẽ in orberomano : sicunc¬
a uirtutibus eius congruadixero adulariputabor : si qua edam subtraxero ne in credibi¬
la uideantur dampnum laudibuscius mea faci& uerecundia : Quidigitur faciã : quoc
molere nom possumĩ negarenon audeo. Tanta .ẽ auiae eius & matris in signium faemi¬
urum in iubendo auctoritas in p&endo fides in extor quendo ꝑseuerantia : Neq eni
utnouum & praecipuum quiddam ameflagitant cuius ingenium in huiuscemodima¬
teris saeped&ritum .e. sed neuocis meae ꝓuirili parte desit testimonium in eius uistu
u explicandis cuius ut inditioratoris ut arsententia spes magis laudanda quã res ẽ
iam quã puellares annos fidei ardore superar& & inde coeperit unde alias desis se

Expanded text:
ter omnes materias, quas ab adolescentia usque ad hanc aetatem, vel mea, vel notariorum scripsi 976 manu, nihil praesenti opere difficilius. Scripturus enim ad Demetriadem virginem Christi, quae et nobilitate et divitiis, prima est in orbe Romano, si cuncta virtutibus ejus congrua dixero, adulari putabor: si quaedam subtraxero, ne incredibilia videantur, damnum laudibus ejus mea faciet verecundia. Quid igitur faciam? Quod implere non possum, negare non audeo: tanta est aviae ejus et matris, insignium feminarum, in jubendo auctoritas, in petendo fides, in extorquendo perseverantia. Neque enim ut novum et praecipuum quiddam a me flagitant, cujus ingenium in hujuscemodi materiis saepe detritum est: sed ne vocis meae, pro virili parte, desit testitibus explicandis, cuius — ut incliti oratoris utar sententia — spes magis laudanda quam res est, quamquam puellares annos fidei ardore superarit et inde coeperit, unde alias desisse