comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes. nec om̃s monachi. Quamuis enim ut
apls ait om̃s unum corpus simus in xp̃o. omra
tamen menbra nec eundẽ actum habent. Rex
aũ ẽ. unusquisq fidelis. qui seipsum ⁊ uirtu¬
tum erercitũ qui in eo ẽ. bene regere nouit. hie
autẽ ad uersus alium regem bellum cõmittit.
ꝑ quem diabolum intelligimꝰ. Quẽ quidẽ ⁊ si
maiorẽ ereb̃itum habeat. facile tameir suꝑamꝰ
si non in nr̾a s indĩ uirtute confidamus .s
sciendum ẽ. quia fortis eos diabolus aggredit᷑.
quos ad maiora ⁊ deo ꝓpinquiora festinare cog¬
noscit. Unde seriptũ est. Eili accedens ad ser¬
uitutem di p̾para animã tuam ad tempta eio¬
nem. Ido etiam eiꝰ esce electe dicuntur. Ido¬
et fidueram habere dicitur quod influat
iordanis in os enis. Ad hunc autẽ legatio¬
nem mittere ⁊ pacem cum eo facere ẽ. eiꝰ
temptacionibus ad qui escere. E siquidem
prime temptacioni homo succubuerit. ad huc

Expanded text:
sacerdotes, nec omnes monachi. Quamvis enim, ut sacerdotes, nec omnes monachi. Quamvis enim, ut Apostolus ait: « Omnes unum corpus sumus in Christo; omnia tamen membra non eumdem actum habent . » Rex autem est unusquisque fidelis, qui se ipsum, et virtutum exercitum, qui in eo est bene regere novit. Hic autem adversus alium regem bellum committit, per quem diabolum intelligimus. Quem quidem, etsi majorem exercitum habeat, facile tamen superamus, si non in nostra, sed in Dei virtute confidamus. Sed sciendum est, quia fortius eos diabolus aggreditur, quod ad majora, et Deo propinquiora festinare cognoscit. Unde scriptum est: « Fili, accedens ac servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem . » Ideo et ejus escae electae dicuntur. Ideet fiduciam habere dicitur, quod influat Jordanis in os ejus. Ad hunc autem legationem mittere, et pacem cum eo facere, est ejus tentationibus adquiescere. Et si quis primae tentationi homo succubuerit, adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
custodire ualeat. sine quibꝰ edificium edificari
non potest. Si enim alit̾ egerit. ⁊ abono ꝓposi¬
to declinare ceꝑit om̃s ineipient illude ei dicen¬
tes. quia hic homo cepit edificare ⁊ non potuit
consuminare. S quid ei cepisse ꝓfuit: Non
enim qui ceꝑit. s qui ꝑseuerauerit saluus erit.
Sequitur. Aut quis rer iturus bellum comitt̾e
ad uersus alium regem. nonne prius sedens eo¬
gitat si possit cum .x. milibus occurrere ei. qͥ
cum .acr. mililꝰ uenit ad se : Alioqum ad huc
illo longe agente. legacionẽ mittens rogat ea
que pacis sunt: hec aũ similitudo eadem est.
que suꝑior. suchil enim aliud his uerbis ammo¬
nemur. nisi ne ultra uires nr̃as nos ertẽdamꝰ.
Unde ⁊ apłs ait. Qui se non c̾otinet nubat. me¬
lius ẽ. nub̾e quam uri. unusquisq ꝓprium
homo: ⁊ sic ad altiora concendat. Sit uł seruus
qui non potest discipłs ẽẽ nec om̃s ep̃i nec om̃s

Expanded text:
custodire valeat, sine quibus aedificium aedificari custodire valeat, sine quibus aedificium aedificari non potest. Si enim aliter egerit, et a bono proposito declinare coeperit, omnes incipient ei illudere dicentes, quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare. Sed quid ei coepisse profuit? Non enim, qui coeperit, sed qui perseveraverit, salvus erit. Sequitur: Aut quis rex iturus bellum committere adversus alium regem, nonne prius sedens cogitat si possit cum decem millibus occurrere ei, qui cum viginti millibus venit ad se? Alioquin, 189 adhuc illo longe agente, legationem mittens rogat ea quae pacis sunt. Haec autem similitudo eadem est, quae superior. Nihil enim aliud his verbis admonemur, nisi ne ultra vires nostras nos extendamus. Unde et Apostolus ait: « Qui se non continet, nubat; melius enim est nubere, quam uri. Unusquisque proprium  sic ad altiora conscendat. Sit videlicet servus, qui non potest esse discipulus. Nec omnes episcopi, nec omnes
Abbreviated transcription (Latin):
&e dici desiderat : sedeat prus ⁊ computet si
discipłorum uitam tenere pacientiam hab̾e.
laborẽ sustin̾e ⁊ simł cum eis turrim edificare.
contra hostes pugnare. ⁊ cetera que secuntur
agere ualeat. Hoc ẽ eni quodait. Quis eni ea
uob̃ uolens turrim edifficare. nonne pͥus sedens
computat sumptus qui necessarii sunt. si hab
ad ꝑficiendum : ne postea quam posuerit fun
damentum ⁊ non potuerit ꝑficere: om̃s qui
uident merpiant illude ei dicentes quia he
homo cepit edificare ⁊ non potuit consumma¬
re. Magnam enim turrem edificare incipit.
qui mundi honores duneias ⁊ dignitates cõtem¬
nens omĩa relinquit. ⁊ apłorũ uitam ⁊ mo¬
nachorũ conuersionẽ ꝓmittit. S iste prus c̃o¬
putare debet. quam artam ⁊ laboriosam uiã
ingrediatur.:⁊ quã magnum ⁊ difficile opus
agere incipiat. debet etiam cogitare si habeat
sumptus qui necessarii sunt ad ꝑficiendum idẽ.
si humilitatẽ pacientiam.⁊ obedientiam ten̾e ⁊

Expanded text:
et dici desiderat, sedeat prius, et computet, si discipulorum vitam tenere, patientiam habere, laborem sustinere, et simul cum eis turrim aedificare, contra hostes pugnare, et caetera, quae sequuntur, agere valeat. Hoc est enim, quod ait: Quis enim ex vobis volens turrem aedificare, nonne prius sedens computat sumptus, qui necessarii sunt, si habeat ad perficiendum, ne posteaquam posuerit rit perficere, omnes qui vident, incipiant illudere ei, dicentes, quia hic homo coepit aedificare et non potuit consummare? Magnam enim turrem aedificare incipit, qui mundi honores, divitias, et dignitates contemnens, omnia relinquit et apostolorum vitam, et monachorum conversationem promittit. Sed iste prius computare debet, quam arctam et laboriosam vitam ingrediatur, et quam magnum et difficile opus agere incipiat. Debet etiam cogitare, si habeat sumptus, qui necessarii sunt ad perficiendum, id est, si humilitatem, patientiam, et obedientiam tenere, et
Abbreviated transcription (Latin):
in corpore suo ferentes toto cordis ⁊ mentis desi¬
derio post eum uadunt. S uade notandum ẽ.
quod ait siquis hoc uel illud non fec̾it non potest
meus ẽẽ discipłs. Aliud enim ẽ xp̾ianum eẽ:
aliuo arp̃i discipłm eẽ. Septuaginta namq ⁊
duos discipłos dñs elegit. p̃ter eos quos apłos no¬
minauit. Isti aũ mundum sꝑnentes. om̾ia re¬
liquentes. dño ad herentes. xp̃i discipłi specia¬
liter dicti sunt. Horum nomen gͥ ⁊ locum illi
tenent: qui eos inuita ⁊ moribus imitantur. Uñ

Expanded text:
in corpore suo ferentes, toto cordis et mentis desiin corpore suo ferentes, toto cordis et mentis desiderio post eum vadunt. Sed valde notandum est, quod ait: si quis hoc, vel illud non fecerit, non potest meus esse discipulus. Aliud enim est Christianum esse, aliud Christi discipulum esse. Septuaginnominavit. Isti autem mundum spernentes, omnia relinquentes, Domino adhaerentes, Christi discipuli specialiter dicti sunt. Horum nomen igitur, et locum illi tenent, qui eos in vita, et moribus imitantur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
&e non solum hoc uerum etiam diligite ipn¬
cos ur̃os benefacite his qui hoderunt uos quid
ẽ. quomodo dicit. ut patrem ⁊ matrẽ. uxrores
⁊ filios. fr̃s ⁊ sorores. ⁊ ipsas animas nr̃as odio
diligit inquitatẽ. odit aminã fuam. Cõclu¬
ditur ergo ut soli iniqui ⁊ homicide xrp̃i dis¬
eipłi ẽẽ possint : siquidem illi soli eius sunt
discipłi qui ⁊ parentes suos ⁊ seipsos odio habet
quod ẽ. inconueniens. Dicatur gͦ. Si pater
aut mat̾ uel aliquis ꝓpinquorũ tuorũ. te a xp̾i
fide separare uoluerit. hunc fuge. hunc quasi
hostem time.⁊ quasi membrum sathane odio
habe. Unde ⁊ matħs man ifestius ait. Qui a¬
mat patrem aut matrem plusquam me non
est. medignus. & alibi. Si occłs tuus scanda¬
lizat te : erue eum ⁊ ꝓhice abste. Animam au̾
suam cum uiciis ⁊ concupiscentiis crucifigen¬
tes. nullas huius uite uoluptates secuntur.
Isti quoq post xp̃m crucem suam bauilant. qui
om̾ibus derelietis solam carnis mortificacionẽ

Expanded text:
et non solum hoc, verum et: « Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos ; » quid est quod modo dicit, ut patrem et matrem, uxores et filios, fratres et sorores, et ipsas animas nostras odio diligit iniquitatem, odit animam suam . » Concluditur ergo, ut soli iniqui, et homicidae, Christi discipuli esse possint: siquidem illi soli sunt ejus discipuli, qui et parentes suos, et se ipsos odio habent. Quod est inconveniens. Dicatur ergo: si pater, aut mater, vel aliquis propinquorum tuorum te a Christi fide seperare voluerit, hunc fuge, hunc quasi hostem time, et quasi membrum Satanae, odio habe. Unde et Matthaeus manifestius ait: « Qui amat patrem, aut matrem plus quam me, non est me dignus . » Et alibi: « Si oculus tuus scandalizat te, erue eum, et projice abs te. » Animam ausuam cum vitiis et concupiscentiis crucifigentes, nullas hujus vitae voluptates sequuntur: isti quoque post Christum crucem suam bajulant, quia, omnibus derelictis, solam carnis mortificationem
Abbreviated transcription (Latin):
et .s. sc̃i. Iam in quit nulla distinetio ẽ : qui cre¬
did̾it ⁊ baptiz atus fuerit saluus erit. Oñs doce¬
te. om̃s uoeate ⁊ baptizate. siue uidi fuerint siue
gentiles. Docete eos seruare oĩa queẽq mandam
uob̾. Cui hoc uidetur impossibile: solam teneat¬
et custodiat caritatem. Ecce ego uob̾eum sum: oĩbꝰ
diebus usq ad consummacionẽ scłi. Magna ꝓ mi¬
sio: magnus ⁊ in suꝑabilis clipeus securitatis. Ego
inquit uob̾eum sum. in uob̾ pugno. uos de fendo:
nichil timeatis. ite securi. Si enim dis ꝓuob̾ quis
contra uos: Dieite gͦ. Ind̾o faciemus uirtutẽ ⁊ ipse
ad nichilum deducet inumicos nr̃os: cui honor &

Expanded text:
nulla distinctio est: « Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit : » omnes docete, omnes vocate et baptizate, sive Judaei fuerint, sive gentiles; docete eos servare omnia quaecunque mandavi vobis. Cui hoc videtur impossibile, solam teneaet custodiat charitatem. Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Magna promissio; magnus et insuperabilis clypeus securitatis. Ego, inquit, vobiscum sum, in vobis pugno: vos defendo; nihil timeatis; ite securi. Si enim Deus pro vobis, quis contra vos? Dicite ergo: « In Deo faciemus virtutem; et ipse ad nihilum deduce
Abbreviated transcription (Latin):
Hec aũ uisio quando facta sit in certũ habeo: qm
thomas qui unus erat ex istis. ante dies .uiii.
est. eis dicens. Data ẽ mͥ om̃iᷤᷤ potestas in celo ⁊
int̾ra. Qui enim seđm diuinitatẽ semꝑ simul
cum patre ⁊ spu sc̃o om̃ĩum rerum potestatem
habuit. nunc etiã scđm humanitate oĩum rerũ
potestatẽ accepit : ut homo ille qui nuꝑ passus ẽ.
&e celi ⁊ terre diietur. neq iam solimm uidorũ.
uerum etiã o̾ĩum geneium & ds & dñs eẽ credat᷑.

Expanded text:
ec autem visio quando facta sit incertum habeo; quoniam Thomas, qui unus erat ex istis ante dies octo est eis, dicens: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra. Qui enim secundum divinitatem semper simul cum Patre et Spiritu sancto omnium rerum potestatem habuit, nunc etiam secundum humanitatem omnium rerum potestatem accepit; ut homo ille qui nuper passus est et coeli et terrae dominetur, neque jam solummodo Judaeo rum, verum etiam omnium gentium et Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt hec in ioħe plenissime scripta: ⁊ a nob̾ in
matħo sufficienter de terminata. Lost hec au̾
duobus er eis ambulantibus ostensus ẽ. in alia
effigie euntibus inuillam. ꝙ illi euntes nuncia¬
uerunt cet̾is : nec illis credid̾unt. Hec autẽ qr
lucas plenius narrat ibi exponenda seruamus.
ecumbentibus undecim discipłis uii

Expanded text:
 haec in Joanne plenissime scripta, et a nobis in Matthaeo sufficienter determinata. Post haec autem duobus ex eis ambulantibus ostensus est in alia effigie euntibus in villam: et illi euntes nuntiaverunt caeteris, nec illis crediderunt. Haec autem quia Lucas plenius narrat, ibi exponenda servamus. IX. Recumbentibus undecim discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
inuaserat enim eas pauor ⁊ tremor: ⁊ ne¬
mim quicꝗͣ direrunt. Tunebant enim. Time¬
bant inquit nunciare dñm resurrexisse : iđoq
de enis resurrectione nemini quicꝗͣ dixerunt.
Fleq enim ad huc ꝑfecte ea ẽẽ credebant que an¬
gl̃s dixrerat : siquidem no̾ angłm ẜ iuuenem eu̾¬
se insilentio retinentes. hoc solum nunciauer̃
derunt dñm ⁊ tenuerunt pedes eiꝰ. Surgens
autem iħs mane prima sabb̃i. apparuit primo

Expanded text:
invaserat enim eas pavor et tremor, et nemini quidquam dixerunt: timebant enim. Timebant, inquit, nuntiare Dominum resurrexisse; ideoque de ejus resurrectione nemini quidquam dixerunt. Neque enim adhuc perfecte ea credebant quae angelus dixerat, si quidem non angse in silentio retinentes, hoc solum nuntiaverunderunt Dominum, « et tenuerunt pedes ejus . » Surgens autem Jesus mane prima Sabbati, apparuit primo
Abbreviated transcription (Latin):
mus  Tu enim solus es ⁊ nemo alius ꝑ quẽ mund̾
saluari possit. Uerba inte et̾ne habes : quibus
qui non credidit met̾num ꝑ hibit. Nos autem
credimus ⁊ cognouimus. quia tues xp̃s filius di.
Respondit eis tħs. Nlon ne ego uos duodecim ele¬
gi ⁊ unus er uob̃ diabolꝰ ẽ: Dicebat autẽ de uida
simonis cariothis. Hic enim erat traditurus eũ.
cum ẽẽt unus ex duodecim. ẜlegerat enim dñs
uidam non ad felicitatẽ s ad apłatum: ⁊̃ pse qͥdẽ
diabolus erat. non tamen natura s imitacione.
Ilam ipse quoq diabolus non natura s uitio dia¬
bolus ẽ. Diabolus enim de fluens in terp̾tatur.
Quod nomen bene uide traditori conuenit. qui
exr tanta subluntate in tantum p̾cipienum de

Expanded text:
mus? Tu enim solus es, et nemo alius, per quem mundus salvari possit. Verba vitae aeternae habes, quibus qui non crediderit, in aeternum peribit. Nos autem credimus, et cognovimus, quia tu es Christus Filius Dei. Respondit eis Jesus: Nonne ego vos duodecim elegi? Et unus ex vobis diabolus est. Dicebat autem de Juda Simonis Scariothis. Hic enim erat traditurus eum, cum esset unus ex duodecim. Elegerat enim Dominus Judam non ad felicitatem, sed ad apostolatum. Et ipse quidem diabolus erat; non tamen natura, sed imitatione. Nam ipse quoque diabolus, non natura, sed vitio diabolus est; diabolus enim defluens interpretatur. Quod nomen bene Judae traditori convenit, qui ex tanta sublimitate in tantum praecipitium de
Abbreviated transcription (Latin):
uiuet ꝓpt̾ me. Quomodo enĩ potest mori in quo
semꝑ ẽ. uita: Hie ẽ. idest talis ẽ. panis qui d̃e
celo descendit. Hon sic̃ mandueniunt patres ũri
manna ⁊ mortin sunt: ita moriuntur qui hunc
panem manducant. Qui enĩ hunc panem mandu¬
cat uiuet inet̾num. Patres inquit ur̃i quorum uos
malieiam unitamini.⁊ quibus similes estis qui man¬
ducauerunt manna ⁊ mortui sunt. hunc uͦ panẽ

Expanded text:
vivet propter me. Quomodo enim potest mori, in quo vivet propter me. Quomodo enim potest mori, in quo semper est vita? Hic est, id est, talis est panis, qui de coelo descendit. Non sicut manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt, ita moriuntur, qui hunc panem manducant. Qui enim hunc panem manducat, vivet in aeternum. Patres, inquit, vestri, quorum vos malitiam imitamini, et quibus similes estis, manducaverunt manna, et mortui s
Abbreviated transcription (Latin):
uere ẽ. cibus ⁊ potus. qui omnẽ tollit esuriem ⁊ uitã
p̾stat et̾nam. Qui mandueat carnem meã & bi¬
bit sanguinem meum in me manet ⁊ ego in illo.
Ipse dñs exponit qualit̾ eius uerba intellig̾e de¬
beamus. Qui in quit manducat carnẽ meam. &
bibit sanguiẽ meum. sic talem cibum ⁊ potũ
manducare ⁊ bib̾e conuenit. sic michi comiun¬
gitur. sic michi unitur sic totus in me transfer¬
tur ut mine inseparabilit̾ maneat: ⁊ me in se
manentem habeat. Indignus ẽ. xp̃i carnem sus¬
ciꝑe. qui in eius amore non ꝑseuerat. Sic misit
dueat me ⁊ ipse uiuet ꝓpt̾ me. Quamins in quit
caro mea comedatur ⁊ sanguis nis b ibatur. ego
tamen in mortalis sum semꝑq inuo ⁊ mori nõ¬
o̾ possum. Sic̃ enim pater qui misit me semꝑ ui¬
uit ce numꝗͣ moritur. ita ce ego semꝑ iuo non
habeo de patre.  manducat me qm̃ ego sum uia
u̾itas ⁊ uita. ipse quoq non morietur. s semꝑ

Expanded text:
vere est cibus et potus, qui omnem tollit esuriem, et vitam vere est cibus et potus, qui omnem tollit esuriem, et vitam parat aeternam. Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo. Ipse Dominus exponit qualiter ejus verba intelligere debeamus. Qui, inquit, manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, sicut talem cibum, et potum manducare, et bibere convenit, sic mihi conjungitur, sic mihi unitur, sic totus in me transfertur, ut in me inseparabiliter maneat, et me in se manentem habeat. Indignus igitur est Christi carnem suscipere, qui in ejus amore non perseverat. Sicut misit ducat me, et ipse vivet propter me. Quamvis, inquit, caro mea comedatur, et sanguis meus bibatur, ego tamen immortalis sum, semperque vivo, et mori non possum. Sicut enim Pater, qui misit me, semper vivit, et nunquam moritur, ita et ego semper vivo, non habeo de Patre. Et qui manducat me, quoniam ego sum via, veritas, et vita, ipse quoque non morietur, sed semper
Abbreviated transcription (Latin):
enim manducat ⁊ bibit indigne: iuditium
sibi manducat & bibit. Multi quoq in hoc altͣris
sacramento xp̃i carnem corporaliter non mandu¬
cant. ueq eius sanguinẽ bibunt qui tamen habe¬
bunt uitam et̾nam. Ille gͥ reuera xp̃i carnem
& sanguinem manducat ⁊ bibit. qui ita in al¬
taris saeram̾tis participat. ut sic dĩ filio iunga¬
tur ⁊ uniatur. simulq cum eo unum quid effi¬
ciatur : ut iam ulternis ab eo nequeat separari.
Ut enim de nob̾ sumamus eremplũ. cibus iste
temporalis ⁊ corruptibilis quo nos utimur. sic
post digestionẽ scđ̃m quandam partem sui in
nr̃am carnem ⁊ sanguinẽ uertitur. ut simul
cum eis substancialit̾ idem fit .⁊ iam ab eis sepa¬
rari non possit. Quid gͥ mandueare. nisi inse¬
parabilit̾ ad herere : Sequitur. Garo enim m̾a
uere ẽ. eibus ⁊ sanguis meus uere ẽ. potus.
Ad hoc em̃ cibum ⁊ potum suinimus ut uiuamꝰ:
&e fame ⁊ si ti non ꝑeamus. Ille gͥ cibus ⁊ potus

Expanded text:
enim manducat, et bibit indigne, judicium sibi manducat, et bibit . » Multi quoque in hoc altaris sacramento Christi carnem corporaliter non manducant, neque ejus sanguinem bibunt, qui tamen habebunt vitam aeternam. Ille igitur revera Christi carnem et sanguinem manducat, et bibit, qui ita altaris sacramentis participat, ut sic Dei Filio jungatur, et uniatur, simulque cum eo unum quid efficiatur, ut jam ulterius ab eo nequeat separari. Ut enim de nobis sumamus exemplum, cibus iste temporalis et coruptibilis, quo nos utimur, sic post digestionem secundum quamdam partem sui in nostram carnem et sanguinem vertitur, ut simul cum eis substantialiter idem sit, et jam ab eis separari non possit. Quid est enim manducare, nisi inseparabiliter adhaerere? Sequitur: Caro enim mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Ad hoc enim cibum et potum sumimus, ut vivamus, et fame et siti non pereamus. Ille igitur cibus, et potus,
Abbreviated transcription (Latin):
in sinagoga docens ineapharnaum. Multi gͦ audien¬
tes exdiscipłis eiꝰ dixrerunt. Durus ẽ. hic sermo. ͣ
legitur abiere retrorsum : ⁊ amplus eum non sũt
secuti. Sciens autẽ iħs apud semedipsum. quia mur¬
murarent de hoc discipłi eius : diaxit eis. Hoc uos
scandalizat: Nlon uos inquit hoc scandaliz et qr
non ẽ. ut uos intelligitis. Intelligite pruis : ⁊ tue
uidicate. Si gͦ uid̃itis filium hominis ascendentẽ
ubi erat prius. Sp̾s enĩ ẽ. qui uiuificat : caro autẽ¬

Expanded text:
ens in Capharnaum. Multi ergo audientes ex discipulis ejus dixerunt: Durus est hic 239 sermo et legitur, abiere retrorsum, et amplius eum non sunt secuti. Sciens autem Jesus apud semetipsum quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis: Hoc vos scandalizat? Non vos, inquit, hoc scandalizet, quia non est, ut vos intelligitis. Intelligite prius, et tunc judicate. Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ta generant mortẽ. si uero sp̾nalit̾ intelligantur
uitam p̾stant et̾nã. Carnalit̾ eni ea intelligebant:
qui xp̃i earnẽ in frustra coneidendam ⁊ sic come¬
dendam eẽ putabant. Sp̃ualit̾ uero ea intelligut
qui panẽ ⁊ uinum in ap̃i carnem ⁊ sanguinem
diuinitus cominutata: se comed̾e ⁊ bib̾e eredunt.
Quod enim inꝓprietate sin caro ⁊ sanguinis uisibi¬
liter occłis non apparet. ⁊ gustu non sentitur: solꝰ
horror hoc facit. Quis em̾ ea uideret quis susciꝑe
no horreretꝰ Ait gͦ.Si uiditis filium hominis ascen¬
dentem ubi erat prius : tunc subauditur intellige
modi uerbis nichil ꝓdẽ. Sic em̃ se habet ordo. Si
integrum ascendentẽ ubi sem diuimnitatẽ prius
erat: tunc hec uerba sp̃ualia ẽẽ scietis. Ilon enim
integer illue ascendiss: si sead̃m istorum intelligen¬
tiam in frustra concisus penitusq deuoratus
fuiss. Seq̃r. S sunt quidam ex uob̃ qui non cre¬
dunt. Sciebant enim abintio iħs qui eẽnt non

Expanded text:
tur, vitam parant aeternam. Carnaliter enim ea intelligebant, qui Christi carnem in frusta concidendam, et sic comedendam esse, putabant. Spiritualiter vero ea intelligunt, qui panem, et vinum in Christi carnem et sanguinem divinitus commutata se comedere et bibere credunt. Quod enim in proprietate sui, caro, et sanguis visibiliter oculis non apparet, et gustu non sentitur, solus horror hoc facit. Quis enim ea videret, quis suscipere non horreret? Ait ergo: Si videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius, tunc, subauditur, intelligetsmodi verbis nihil prodest. Sic enim se habet ordo. Si m, et integrum ascendentem, ubi secundum divinitatem prius erat, tunc haec verba spiritualia esse scietis. Non enim integer illuc ascendisset, si, secundum istorum intelligentiam, in frusta concisus, penitusque devoratus fuisset. Sequitur: Sed sunt quidam ex vobis, qui non credunt. Sciebat enim ab initio Jesus qui
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea dicri uob̾ quia nemo potest uenire ad
me nisi fuerit ei datum a patre meo. Quare ꝓpte¬
rea : Quia uidetis me quia auditis me:⁊ tamen
non creditis in me. Frederetis enim si datum eẽt
uob̾ a patre meo. Stabat in medio eorũ iħs. uidebat
om̃s cognoscebat om̃s. seiebat qui ad uitã ⁊ qui ad mor¬
tem p̾destinati erant. Multos uocabat. ẜ paucos eli¬
gebat. Eir hoc multi discipłorũ eius habierunt retro:
&e iam non cum illo ambulabant. Diarit ergo iħs

Expanded text:
ixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Cur propterea? Quia videtis me, quia auditis me, et tamen non creditis in me. Crederetis enim, si datum esset vobis a Patre meo. Stabat in medio eorum Jesus, videbat omnes, cognoscebat omnes, sciebat qui ad vitam et qui ad mortem praedestinati erant. Multos vocabat, sed paucos eligebat. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Dixit ergo Jes
Abbreviated transcription (Latin):
ditur ⁊ comesta non minuitur: que nunꝗͣ come¬
deretur. nisi panis iste xp̃i benedictione in eam
substanoialit̾ inutaretur. Est enim hec mutacio
dextere excelsi. S quis iniretur xp̃i carnẽ comes¬
tam non minui. eum certum sit er quinq pani¬
bus quinq milia hominu̾ saciatos. ipsosq panes
non diminutos s potius multiplicatos: Si en̾i
panum fragnenta nõ sunt diminuta. ẜ potuis
illis edentibꝰ multiplicata. Quid manducauer̃
quinq milia hominum: Unde sic saturati sũt
ut eis ad se uementibus dñs dicat. queritis me n̾
quia signa uidistis. s quia manducastis de panibꝰ
⁊ saturati estis : Dicis fortasse : mira sunt hec.
Nlichil em̾ facit ds̃ quod mirabile non sit. Quia
uero hanc ͥr aquilam sequi non possumꝰ uolando:
sequamur eam uł credendo. Si em̃ hoc nid̃i fecis¬
sent non ꝑissent. De quibus subditur. Litigabat᷑
ergo uid̃i ad inuicem dicentes. Quomodo potest

Expanded text:
ditur, et comesta non minuitur; quae nunquam comeditur, et comesta non minuitur; quae nunquam comederetur, nisi panis iste Christi benedictione in eam substantialiter mutaretur. Est enim haec mutatio dexterae Excelsi. Sed quis miretur Christi carnem comesam non minui, cum certum sit ex quinque panibus quinque millia hominum 238 satiatos, ipsosque panes non diminutos, sed potius multiplicatos? Si enim panum fragmenta non sunt diminuta, sed potius illis edentibus multiplicata, quid manducaverunt quinque millia homines; unde sic saturati sunt, ut eis ad se venientibus Dominus dicat: Quaeritis me, non quia signa vidistis, sed quia manducastis de panibus, et saturati estis? Dicis fortasse: Mira sunt haec. Nihil enim fecit Deus, quod mirabile non sit. Quia vero hanc Christi aquilam sequi non possumus volando, sequamur eam vel credendo. Si enim hoc Judaei fecissent, non periissent. De quibus subditur. XIX. Litigabant ergo Judaei ad invicem dicente
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis manducauerit er hoc pane uiuet
in et̾num. Et panis quem ego dabo caro mea ẽ.
ꝓmundi uita. Iam nunc ipso dño erponente
intelligimus quid sit iste panis. Iste enim panis
caro xrp̃i ẽ: que ꝓmundi uita in ara crueis immo¬
lata ẽ. Hanc autẽ mandueat eccłia: idoq non
moritur s uiuit met̾num. Panis enim ⁊ unu̾¬
que in altare ponuntur. ad sae̾dotis uocẽ celesti
benedictione scĩ ficantur.⁊ in ap̾̃i carnẽ ⁊ san¬
guinẽ essen cialit̾ comimitantur: ut una eadẽq
essentia sit. ⁊ eius carnis que de uirgine nata ẽ.
ce eius que de pane facta ẽ. Hoc autẽ tam magnũ
et ammirabile sacramentum eo tp̃r cepit quo sal¬
uator nr̃ panem ⁊ uinum benedicens discipłis ait.
accipite ⁊ comedite ħ ẽ. corpus meu̾ : ⁊ hic ẽ. callar
noui testamonti in meo sanguine. Nlumꝗͣ enim
xp̃i carnem ante hoc sacrifitium corporaliter qͥsꝗͣ
comedit. numꝗͣ msi hoc sacrificium fieret corpo¬
raliter eam comedđet quisquã. In hoc enim come¬

Expanded text:
Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum, et panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Jam nunc, ipso Domino exponente, intelligimus quid sit iste panis. Iste enim panis, caro Christi est, quae pro mundi vita in ara crucis immolata est. Hanc autem manducat Ecclesia, ideoque non moritur; sed vivit in aeternum. Panis enim erdotis vocem coelesti benedictione sanctificantur, et in Christi carnem et sanguinem essentialiter commutantur, ut una eademque essentia sit et ejus carnis, quae de Virgine nata est, et ejus, quae de pane facta est. Hoc autem tam magnum et admirabile sacramentum eo tempore coepit, quo Salvator noster panem, et vinum benedicens discipulis ait: « Accipite, et comedite, hoc est corpus meum; et, Hic est calix novi testamenti in meo sanguine . » Nunquam enim Christi carnem ante hoc sacrificium corporaliter quisquam comedit. Nunquam, nisi hoc sacrificium fieret corporaliter, eam comederet quisquam. In hoc igitur come
Abbreviated transcription (Latin):
quebatur recte. Non em̾ insi recte loqui poterat:
que dĩ uirtus ⁊ sapientia sic tangendo ⁊ medendo
sanauerat. E p̾cepit illis ne ein dicerent. Quanto
autẽ eis p̾cipiebat. tantomagis plus p̾dicabant: ⁊
eo amplus ammirabantur dicentes. Bene om̾ia
fecit : ⁊ surdos facit audire ⁊ mutos loqui. Quid ẽ
hoc: Quare eis dñs hoc p̾cipiebat. unde eos in obe¬
dientes fore seiebat: Nob̾ fr̾s nob fuint ista ad nos
respiciunt. ⁊ nr̃am iactanciam inelmant. Qui si
aliquid dignum laude aliquando fec̃imꝰ. hoc non
ad uilgi fauore extollere ⁊ p̾dicare: inmo humilit̾
abscondere ⁊ celare debemus. Q hoc in contrariũ
uertitur: quia plus illilaudantur qui faeta sua abs¬
tare contendunt. Unde beatus iob dixit. quod laus
ỹpoerite ad instar puncti. De sc̃ĩs uero đr. Bex uͦ¬

Expanded text:
quebatur recte. Non enim nisi recte loqui poterat, quebatur recte. Non enim nisi recte loqui poterat, quem divina virtus et sapientia sic tangendo et medendo sanaverat. Et praecepit illi, ne cui diceret: quanto autem eis praecipiebat, tanto magis plus praedicabant, et eo amplius admirabantur, dicentes: Bene omnia fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui. Quid est hoc? Quare eis Dominus hoc praecipiebat, unde eos inobedientes fore sciebat? Nobis, fratres, nobis fiunt ista; ad nos respiciunt, et nostram jactantiam inclinant: qui si aliquid dignum laude aliquando fecerimus; hoc non ad vulgi favorem extollere et praedicare, imo humiliter abscondere et celare debemus. Et hoc in contrarium vertitur; quia plus laudantur illi qui facta sua abstare contendunt. Unde beatus Job dixit: 141 « Quia laus hypocritae ad instar puncti . » De sanctis vero dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi a fatuis ⁊ stultis hominibus infatuatum fue¬
rit. Hoc enim heretiei. hẏpoerite :⁊ scismatiei in
Quod si sal insulsum fuerit. in quo illud condietiᷤᷤ :¬
Si sapientia in sipiens fuerit : sine qua nemo sa
piens fit. quid aliud erit quod ad sue dignitatis
statum eam iterum reducat: Habete in uob̃ sal:
om̃ia que agitis sale condite om̾a sapienter ad
discrete agite. Hoc autẽ ut possitis : pacem habe¬
te inter uos. Qui enim pacem non habent: hoc
tale sal habere non possunt. Tale quidam non
habent: ⁊ si aliquando insulsum habeant ⁊ in¬
fatuatum. S quid ẽ. quod ait om̃is igne salietur:
Num quid enim ignis ẽ. sal ut eo aliquid saliatur:
Sicut enim sapientia sal dr. quia mentes nr̃e ex
ea condiuntur. ita ⁊ ignis uocatur. quia ab ea illu

Expanded text:
nisi a fatuis et stultis hominibus infatuatum fuenisi a fatuis et stultis hominibus infatuatum fuerit. Hoc enim haeretici, hypocritae et schismatici infQuod si sal insulsum fuerit, in quo illud condietis? Si sapientia ipsa insipiens fuerit, sine qua sapiens nemo fit, quid aliud est quod ad suae dignitatis statum eam iterum reducat? Habete in vobis sal; omnia quae agitis sale condite; omnia sapienter et discrete agite. Hoc autem ut possitis, pacem habete inter vos. Qui enim pacem non habent, hoc tale sal habere non possunt. Tale quidem non habent; etsi aliquando insulsum habeant et infatuatum. Sed quid est quod ait: Omnis igne salietur? Nunquid enim ignis est sal, ut eo aliquid saliatur? Sicut enim sapientia sal dicitur, quia mentes nostrae ex ea condiuntur, ita et ignis vocatur, quia ab ea illum
Abbreviated transcription (Latin):
uult gͥ ut sapienter ⁊ diserete cuncta agamus:
& non bona sec mala ꝓhibeamus. Qui enim in xp̾i
nomen ueneratur. cinus tantam uirtutẽ ⁊ effica¬
tiam eẽ ꝓbauit: atq sic illius de fensor iam eẽ ineip̾.
de quo qr eius uirtutem ꝑmiracła cognouit. male
loqui ꝑtimescit. hinc gͥ non debemꝰ aufferre quod
habet: s debemus ad dere quod non hab:. Dicamꝰ
sub inferens ait. Om̃is igne salietur: ⁊i om̃is me¬
tima salietur. Quod tale ẽ. ac si diceret. Om̃is eccłie
rector ⁊ doctor talis ẽẽ deb: qui ⁊ sale sit conditus.
⁊ sapiens ⁊ discretus: qui utilit̾ cuncta ꝓuideat.
cuneta scd̃m racionẽ ⁊ ordinem faciat. Quod qͥ¬
dem lex ipsa significat: que omnẽ uictimam sal¬
lire iubet. Ait enim. Qincq̃d obtuleris sacrificii
condies sale: nec auferes sal fed̾is dĩ tin de sacrifi¬
cio tuo. In omn̾ oblatione offeres sal. Sal enim ꝓ
sapientia ponitur. que om̾ium nr̃oru̾ sermonũ ⁊
actionum ẽ. condim̾tum. Bonum ẽ. gͥ hoc sal:

Expanded text:
us, ut sapienter et discrete cuncta agamus; et non bona, sed mala prohibeamus. Qui enim in Christi nomen veneratur, cujus tantam ciam esse probavit; atque sic illis defensor jam esse incipit: de quo, quia ejus virtutem per miracula cognovit, male loqui pertimescit. Huic igitur non debemus auferre quod habet, sed debemus addere quod non habet. Dicamus subinferens ait: Omnis enim igne salietur, et omnis victima salietur. Quod tale est ac si diceret: Omnis Ecclesiae rector et doctor talis esse debet, qui et sale sit conditus, et sapiens et discretus; qui utiliter cuncta provideat, cuncta secundum rationem et ordinem faciat. Quod quidem lex ipsa significat, quae omnem victimam salire jubet. Ait enim: « Quidquid obtuleris sacrificium sale condies, nec auferes sal foederis Domini de sacrificio tuo. In omni oblatione offeres sal . » Sal enim pro sapientia ponitur, quae omnium nostrorum sermonum et actionum est condimentum. Bonum est igitur hoc sal,
Abbreviated transcription (Latin):
celare ⁊ abscondere iubeat : satis iam dirius.
hoc tamen nondum in telligunt. qui omia oꝑa
sua faciunt ut uideantur ab hominibus : de qui¬
bus dñs ait. quia receꝑunt mercedem suam.
Docet nos igitur dñs celare om̾ĩa oꝑa nr̃a ne hic
recipiamus :⁊ recipiendo ꝑ damus m̃cedẽ nr̃am.
mnis igne sallietur: ⁊ om̃is u.¬
uictima saliet᷑. Bonũ ẽ sal: quod si sal in¬
fulsum fuerit. in quo illud condietis: Habete in
uob̾ sal. ⁊ pacem habete inter uos. Hec enim ad¬

Expanded text:
celare et abscondere jubeat, satis jam diximus. celare et abscondere jubeat, satis jam diximus. Hoc tamen nondum intelligunt qui omnia opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus: de quibus Dominus ait, « quia receperunt mercedem suam . » Docet igitur nos Dominus celare opera nostra, ne hic recipiamus, et recipiendo perdamus mercedem nostram. nim igne sallietur et omnis victima sallietur bonum est sal quod si sal insulsum fuerit in quo illud condietis habete in vobis sal et pacem habete inter vos et inde
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ quia illuminasti me in his que scio illumina
me ⁊ ĩhis que non dum scio. E quod manifeste ap¬
paret. quia quãuis ei dñs iam manus suꝑ occłos eiꝰ¬
imposuiss. ad huc tamen ut iterum poneret in¬
digebat: quia non dum om̾ia ꝑfecte uidebat.
Rogemus gͥ dm̃. ut non semel neq bis. s multo¬
cies manum suã imponat suꝑ occłos mentis nr̃e:
quatenus de tersa om̃i caligine om̃iumq errorũ
tenebris effugatis. unum quodq in ꝓpͥa figura. ⁊
clare om̾ia uide merenmur. & misit illum dñs
indomũ suam dicens. Uade indomum tuam:
⁊ si in uicum introieris nemimi dicreris. Domus
enim nr̃a illa ẽ. de qua non bene illuminati. im¬
mo uero miserabiliter ercecati inprimo homine
eiecti sumus. Ad hanc autẽ redire non possumꝰ:
nisi iterum adño illuminati enis manum atq
uirtutẽ nr̃is occłis appositam sentiamus. Quare
aũ ei p̾cipiat ut nremini dicat. quare oꝑa sua

Expanded text:
» id est, quia illuminasti me in his quae scio; illumina » id est, quia illuminasti me in his quae scio; illumina me et in his quae nondum scio. Propter quod manifeste apparet, quia quamvis ei Dominus jam manus super oculos imposuisset, adhuc tamen, ut iterum poneret, indigebat, quia nondum omnia perfecte videbat. Rogemus ergo Dominum ut non semel, neque bis, sed multoties manum suam imponat super oculos mentis nostrae; quatenus omni detersa caligine, omniumque errorum tenebris effugatis, unumquodque in propria figura, et clare omnia videre mereamur. Et misit illum Dominus in domum suam, dicens: Vade in domum tuam, et si in vicum introieris nemini dixeris. Domus enim nostra illa est, de qua non bene illuminati, imo vero miserabiliter excaecati in primo homine ejecti sumus. Ad hanc autem redire non possumus, nisi iterum a Domino illuminati, ejus manum atque virtutem nostris oculis appositam sentiamus. Quare autem ei praecipiat ut nemini dicat; quare opera sua
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autẽ hic dr. quia app̾hensa manii ceci duã
eum ertra uicum: hoc ẽ. quod ibi dr. quia app̾hẽ¬
dens ducrit eum a turba seorum. E sputũ uero
⁊ hic ⁊ ibi unum idemq significatur. Ille gͥ legat
qui hec non in telligit. In terrogat dñs cecum si
aliquid indeat : quia ad primum euis tartum no
statim om̃s homines sufficient̾ illuminant᷑. Aliqͥd
tamen uident mor ut aliquit de deo intellig̾e ⁊
credere incipiunt. Tanto gͥ clarius uidet inusqͥsq:
quanto melus credit &e ueritatẽ intelligit. Sequit᷑.
U aspiciens ait. uideo homines uelut arbores
ambulantes. Deinde iterum imposut manum
suꝑ occłos enis ⁊ cepit inde. E restituta ẽ. ita ut
ui det clare om̃ia. Tocies enim dñs suꝑ ceci occłos
manus imponit : quocies mentis nr̃e occłos illumi¬
nat. ut ea intelligamus. que prius non in telligeba¬
mus. Unde psalmista. Qm̃ tu illuminas in quit
lucernam meam dñe ds̃ m̃s illumina tenebras m̾as:

Expanded text:
dicitur, quia apprehensa manu caeci, duxit eum extra vicum; hoc est quod ibi dicitur, quia apprehendens eum, duxit eum a turba seorsum. Per sputum vero et hic, et ibi unum idemque significatur. Illa igitur legat qui haec non intelligit. Interrogat Dominus caecum, si aliquid videat; quia ad primum ejus tactum non statim omnes homines sufficienter illuminantur. Aliquid tamen vident, mox ut aliquid de Domino intelligere et credere incipiunt. Tanto igitur clarius videt unusquisque, quanto melius credit et veritatem intelligit. Sequitur: Et aspiciens ait: Video homines velut arbores ambulantes. Deinde iterum imposuit manus super oculos ejus, et coepit videre. Et restitutus est, ita ut videret clare omnia. Toties enim Dominus super caeci oculos manus imponit, quoties nostrae mentis oculos illuminat, ut ea intelligamus quae prius non intelligebamus. Unde Psalmista: « Quoniam tu illuminans, inquit, lucernam meam, Domine; Deus meus, illumina tenebras meas :
Abbreviated transcription (Latin):
xiens iłis de fimbus tyri: uenit ꝑsidonẽ
ad mare galilee inter mechos fines de ca¬
poleos. Deseribit euuangłista ꝑ quam uiam dñs
ingalileam redierit. Sicut aũ pentapolis aquin¬
q: ita de capolis adecem cuntatibꝰ nominatur.
& ad dueunt ei surdum ⁊ mutum: ⁊ de p̾eabant᷑
eum ut imponat illi manum. Qui sunt isti
qui surdum ⁊ mutum dño adducunt : Isti enam
sunt apłi ⁊ doctores. isti sunt ep̃i et sacerdotes:
isti sunt quicũq alios sanare desiderant. ⁊ ad
fidem uenire ꝑ suadent. Surdus ẽ. enim om̃is
homo qui audiendi aures non habet. ⁊ qui uerba
eimangłi audire contemint. Surdi eͤant illi q̃bꝰ
ans dicebat. Qui ẽ er deo uerba cłi audit ꝓpterea

Expanded text:
xiens Jesus de finibus Tyri, venit per Sidonem ad mare Galilaeae inter medios fines Decapoleos. Describit evangelista per quam viam in Galilaeam Dominus redierit. Sicut autem Pentapolis a quinque, ita Decapolis a decem civitatibus nominatur. Et adducunt ei surdum et mutum; et deprecabantur eum, ut imponat illi manum. Qui sunt isti, qui surdum et mutum Domino adducunt? Isti enim sunt apostoli et doctores; isti sunt episcopi et sacerdotes; isti sunt quicunque alios sanare desiderant, et ad fidem venire persuadent. Surdus enim est omnis homo qui audiendi aures non habet, et qui verba Evangelii audire contemnit. Surdi erant illi, quibus Dominus dicebat: « Qui est ex Deo, ver
Abbreviated transcription (Latin):
prehensa manu ceci. eduarit eum extra ueum:
&e expuens in occłos enis impositis manibus sins.
int̾rogabat eum si aliquid inderet. Io ipsum em̾¬
ꝑ hunc eecum significatur. quod modo suꝑuis ꝑ
mutum ⁊ surdum significari dicrimus. Cecus ẽ.
emm om̃is homo qui ueram lucem que ap̃s ẽ. nõ
sequitur. ⁊ ficdĩ ueritatẽ non intelligit. Illi uero
qui cecum ad dñm ad ducunt. ⁊ ꝓ eo rogant sicut

Expanded text:
prehensa manu caeci, eduxit eum extra vicum, et exspuens in oculos ejus, impositis manibus suis, interrogabat eum, si aliquid videret. Idipsum per hunc caecum significatur, quod modo superius per surdum et mutum significari diximus. Caecus est enim omnis homo, qui veram lucem, qui Christus est, non sequitur, et fidei veritatem non intelligit. Illi vero qui caecum ad Dominum adducunt, et pro eo rogant, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ad ꝑfectionẽ ꝑueniat. ad huc ignoratur.
Deinde uero fit plenum frumentũ inspiea:
dum de uictis temptacionibus carnis. er toto se
homo deo subiciens. qͣntũ humana fragilitas
patitur. ꝑ fectus in omĩbus inuenitur. S neq sic
plena securitas ad est nisi ꝗͣ cito metatur ⁊ in
horreũ reponatur. Uñ ⁊ hic dr. E eum ex se ꝓ¬
durerit. fructus.: statim mittet faleem. qmͣ ad ẽ
messis. Faleem enim dñs mittit: quando suorũ

Expanded text:
tamen ad perfectionem perveniat, adhuc ignoratur. Deinde vero fit plenum frumentum in spica, dum devictis tentationibus carnis, ex toto se homo Deo subjiciens, quantum humana fragilitas patitur, perfectus in omnibus invenitur. Sed neque sic plena securitas adest, nisi quam cito metatur, et in horreum reponatur. Unde et hic dicitur. Et cum se produxerit fructus, statim mittet falcem, quoniam adest messis. Falcem enim D
Abbreviated transcription (Latin):
serpentis: sicut aspidis surde:⁊ obturantis aureᷤᷤ
suas. que non eraudiet uocem in cantaneium.
ce ueneficia que in cantantur a sapiente. Mutus
uero ẽ. qui dm̃ nõ laudat. qui xp̃m non confitet᷑.
qui iusticiam non defendit: ⁊ qui in uisticiam n̾
damnat. Tales illis sunt de quibꝰ d̾r. Canes muti
non ualentes latrare. Hos gͥ debemus duc̃e ad iħm:
ce ꝓ eis rogare ut eis manus imponat. Sanat᷑ enim
quem tangit iħs. sanatur quẽ tangit saluator: qr
ipse ẽ:⁊ salus ce uita. Non aliunde querit herbã :
ipse ẽ. ⁊ medicus ⁊ medicia. Tangit ⁊ sanat: res¬
pieit ⁊ medecur. Unde ⁊ subditur. E app̾hendens
eum de turba seorsum. misit digitos suos mauri

Expanded text:
icut aspidis surdae, et obturantis aures suas, quae non exaudit vocem incantantium, et veneficia quae incantantur a sapiente . » Mutus vero est qui Dominum non laudat, qui Christum non confitetur, qui justitiam non defendit, et qui injustitiam non damnat. Tales illi sunt, de quibus dicitur: « Canes muti non valentes latrare . » Hos igitur debemus ducere ad Jesum, et pro eis rogare, ut eis manum imponat. Sanatur enim quem tangit Jesus; sanatur quem tangit Salvator; quia ipse est salus et vita: non aliunde quaerit herbas; ipse est medicus et medicina; tangit, et sanat; respicit, et medetur. Unde et subditur: Et apprehendens eum de turba seorsum misit digitos suos in auri
Abbreviated transcription (Latin):
to gͥ dñs de turba eum traar. quem sanare uo¬
piencie ⁊ intellectus. sine quibus aures cordis
non aꝑuntur. De hoc enim digito ipse quoq ali¬
bi ait. Si ego indigito dĩ eicio demonia. Quod
matheus exponens ait. Si ego in sp̃u dĩ eicio de¬
mones : ꝓfecto ꝑuenit inuos regnum d̃ĩ. Ecrpint
autem ⁊ tangit lingam euis : ut ꝑ hoc doceat
eum suꝑ flua cuneta abicere. si lingam uult hab̾e
solutum .⁊ ad loquendum idoneam. Sepe em̃
sputum ad loquendum lingue facit. impedimentũ.
Est enim sputũ suꝑfluitas quedam: ⁊ stomachi
capitisq purgatio. Qui gͥ uult bene loqui. qui
uult ut d̾o ⁊ hominibus uerba s placeant. om̃i
suꝑfluo humore omĩq impedim̾to:⁊ stomachum
fecit disertas: quas olim uetiti pomi amaritudo
ligauerat. De hac autẽ dulcedine ait psalmista.
Gustate ⁊ indece qm̃ simunis ẽ. dñs. beatus uir qui

Expanded text:
to igitur de turba eum traxit quem sanare voto igitur de turba eum traxit quem sanare vopientiae et intellectus, sine quibus aures cordis non aperiuntur. De hoc enim digito ipse quoque alibi ait: « Si ego in digito Dei ejicio daemonia . » Quod Matthaeus exponens, ait: « Si ego in Spiritu Dei ejicio daemones, profecto pervenit in vos regnum Dei . » Exspuit autem et tetigit linguam ejus, ut per hoc eum doceat superflua cuncta abjicere, si linguam vult habere solutam, et ad loquendum idoneam. Saepe enim sputum ad loquendum linguae facit impedimentum. Est enim sputum superfluitas quaedam, et stomachi capitisque purgatio. Qui igitur vult bene loqui, qui vult ut Deo et hominibus verba sua placeant, omni superfluo humore, omnique impedimento et stomachum fecit disertas, quas olim veteri pomi amaritudo ligaverat. De hac autem dulcedine ait Psalmista: « Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus: beatus vir qui
Abbreviated transcription (Latin):
piciens incelum ingemiit ⁊ ait illi. E ffeta qd̾
e. adaꝑire. Cognosennus hic eccłie saeram̃ta : hec
nouiter ad fidem uemientibꝰ sacerdotes facere
uidemus. Dicunt effeta quod ẽ. ad aꝑire: non
ut ext̾iores hominis sensus qui clausi non sut.
set potius ut int̾ioris hominis aures aꝑiant: ⁊
lingam soluant. quatemis ⁊ uerba ute diligen¬
ter intelligant. ⁊ intellecta aliis fideliter nun¬
cient. Nisi enim aliud significaret: hunc tan¬
tum laborem in hoc homine sanando dñs non
suscepisset. Poterat em̾ eum solo uerbo sanare:
sicut multos alios sanare consuerat. Hoc tam᷑
non fecit. S quid fecit: De turba eum tracrit.
digitos mauricłas misit. erpuit ⁊ lingam tetig̾.
in celum suspiciens ingenuit. ⁊ ait illi effeta.
quod ẽ. adaꝑire. hec enm turba de qua hie hõ
adn̾o trahitur uiciorum ẽ multitudo. ⁊ malig¬
norum sp̃uũ turbulentus erercitus. Qui enim de
hac turba non trahitur adn̾o non sanatur. Meri¬

Expanded text:
lli, Effeta, quod est adaperire. Cognoscimus hic Ecclesiae sacramenta: Haec noviter ad fidem venientibus sacerdotes facere videmus. Dicunt Effeta, quod est adaperire: non ut exterioris hominis sensus, qui clausi non sunt, sed potius ut interioris hominis aures aperiant, et linguam solvant: quatenus et verba vitae diligenter intelligant; et intellecta, aliis fideliter nuntient. Nisi enim aliud significaret, hunc tantum laborem in hoc homine sanando Dominus non suscepisset. Poterat enim eum solo verbo sanare, sicut multos alios sanare consueverat: hoc tamen non fecit. Sed quid fecit? De turba eum traxit; digitos ei in auriculas misit; exspuit, et linguam tetigit; in coelum suspiciens ingemuit, et ait illi: Effecta, quod est adaperire. Haec enim turba, de qua hic homo a Domino trahitur, vitiorum est multitudo, et malignorum spirituum turbulentus exercitus. Qui enim de hac turba non trahitur, a 140 Domino non sanatur. Meri
Abbreviated transcription (Latin):
ta ibi reuelata ⁊ consummata sunt. Quis
enim nisi ap̃s passus eẽt intellig̾e poss quid
ꝓpħa cogitass eum diceret. foderunt manus
meas ⁊ pedes meos amumerauerunt om̾̃a os¬
sa mea: Itemq. Ego dormini ⁊ somnum feci
ce resurrexi qm̃ dn̾s suscepit me. Sũt autẽ
et alia multa nob̃ quidẽ reuelata: que ideo
uidi intelligere non possunt. quia suꝑ xp̃o
dieta non eredunt. Unde in apoca lipsi eu̾
beatus ioħs om̃ium ꝓpħarũ librum sgnatum
iudisset. multumq fleret quod nemo eum
aꝑire potinss: dictum ẽ ei noli flere. ecce ui
ominum ꝓpħarũ eogitaciones ⁊ occulta mistia
xp̃i passione reuelata ẽẽ. E hoc quidem uelu̾

Expanded text:
ta ibi revelata, et consummata sunt. Quis ta ibi revelata, et consummata sunt. Quis enim, nisi Christus passus esset, intelligere posset, quid Propheta cogitasset, cum diceret: « Foderunt manus meas, et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea? » Itemque: « Ego dormivi, et somnum cepi, et resurrexi, quoniam Dominus suscepit me . » Sunt autem et alia multa nobis quidem revelata, quae ideo Judaei intelligere non possunt, quia super Christo dicta non credunt. Unde in Apocalypsi cum beatus Joannes omnium prophetarum librum signatum vidisset, multumque fleret, quod nemo eum aperire potuisset, dictum est ei: « Noli flere: ecce vicomnium prophetarum cogitationes et occulta mysteria Christi passione revelata esse. Et hoc quidem vel
Abbreviated transcription (Latin):
utiq sp̃s qui ẽ. uerbum d̃i ⁊ ut tibi exmultiᷤᷤ
cordibus reuelentur cogita eiones quas nemo
nisi sp̾u sc̃o reuelante cognoscere potest. Ut
enim de aliis taceamus: ipsas filii sin cogita¬
ciones eam cognouisse er eo intellig̾e possu¬
mus. quod ad nuptias uocata. hoc quod ille
facere disponebat. ipsa ut fac̾e̾t ammonebat
dicens. Uinum non habent. Cun cum ille
respondet. quid mͥ e tibi ẽ. mulier nondum
uenit hora mea. ipsa gladio sp̾s ꝑ eam tran¬
seunte futura p̾noscens : ait ministris. Qđ̃¬
cumq direrit uob̃ facite. hoc enim illa nͥ
dixiss : si enis cogitacionis non cognouiss.
Possumus autẽ ⁊ ꝑ hunc gladium quo non
corpus s anima uulneratũs. in mensum
illum dolorem intellig̾e quo uirgo beatissi¬
ma demorte uingeniti filii sin uulnerata
⁊ ꝑcussa e. Ut reuelentur exmultis eor dibꝰ
cogitaciones. Ap̃i namq passio multorũ cor

Expanded text:
utique spiritus, qui est Verbum Dei, ut tibi ex multis utique spiritus, qui est Verbum Dei, ut tibi ex multis cordibus revelentur cogitationes, quas nemo, nisi Spiritu sancto revelante, cognoscere potest. Ut enim de aliis taceamus, ipsas filii sui cogitationes eam cognovisse ex eo intelligere possumus quod ad nuptias vocata, hoc quod ille facere disponebat, ipsa ut faceret admonebat, dicens: « Vinum non habent . » Cui cum ille responderet: « Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea , » ipsa, gladio spiritus per eam transeunte, futura praenoscens, ait ministris: « Quodcunque dixerit vobis, facite . » Hoc enim illa non dixisset, si ejus cogitationes non cognovisset. Possumus autem et per hunc gladium, quo non corpus, sed anima, vulneratur, immensum illum dolorem intelligere, quo Virgo beatissima de morte unigeniti Filii sui vulnerata et percussa est. Ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Christi namque passio multorum cord