comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in reb tẽporalib et corporalib ꝓpt̃
accionis officiũ raciocinandi iuiuaci¬
tate u̾satur: carnalis ille sensus uł
animalis. ingerit quãdã illecebram
fruendi se. id÷ tanꝗͣ bono quodam
pͥuato et ꝓprio. ñ tanꝗͣ puplico atq
cõmuni. quod ẽ. inmutabile bonũ:
tunc ułuit serpens alloq̃r feminam
huic aũ illecebre cõsentire: de ligno
ꝓhibito manducare ẽ. S iste cõsen¬
sus si sola cogitationis delectatione
cõtentus ẽ. suꝑioris uͦ auctoritate
consilii ita membra retinentur. ut
ñ exhibeantur iniqͥtatis arma pecc̃o:
sic habendũ existimo. ułut cibum
uetitũ mulier sola comed̾it. Si aũ
in cõsensione male utendi reb q̃
qdđcũq peccatũ. ut si potestas sit
etiam corpore cõpleatur: intelligen¬
da ẽ. illa mulier dedisse uiro suo
sccũ simul edendũ illicitũ cibum.
Aeq enĩ potest pecc̃m. non solum
cogitandum suauit᷑. uerũ etiã efficaci¬

Expanded text:
quae in rebus temporalibus et corporalibus propter quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam illecebram fruendi se, id est tanquam bono quodam privato et proprio, non tanquam publico atque communi quod est incommutabile bonum, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus ququodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaci
Abbreviated transcription (Latin):
enim in illo manifesto con¬
iugio duorũ hominũ qui pͥmi facdi
sunt. ñ manducauit serpens de ar¬
bore uetita: s tantũmodo mandu¬
candum ꝑsuasit: mulier aũ non
manducauit sola. s uiro suo dedi
et simul manducauerunt: quius
cũ serpente sola locuta. et ab coso¬
la seducta sit: ita et in hoc qd̾ euĩ¬
in uno homine geritur et dioscitis.
occulto quodã secretoq cõiugio. ail¬
ita dicã in corporis sensus intenditil¬
qui nob pecorib q cõmunis ẽ: scdꝰ¬
e. a racione sapientie. Sensu quiss
corporis corporalia sentiuntur: etna
uͭ et incõmutabilia sp̃alia. ratione
sapientiȩ intelliguntur. Racioni au
scientiȩ appecitus uicinis ẽ: Quando¬
quidẽ de ipsis corporalib quȩ sensu
corporis sentiuntur: raciocinatur ea
q̃ scientia dr̃ actionis: si bene. ut eã
noticiã referat ad finẽ sũmi boni:
si aũ male. ut eis fruatur tãꝙ bonis
talib in quib falsa batitudine cõqͥ¬
escat. Cũ gͥ huic intentioni mentis

Expanded text:
enim in illo manifesto conjugio duorum hominum qui primi facti sunt, non manducavit serpens de arbore vetita, sed tantummodo manducandum persuasit: mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; quamvis cum serpente sola locuta, et ab eo sola seducta sit : ita et in hoc quod etiam in homine uno geritur et dignoscitur, occulto quodam secretoque conjugio car, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis esest a ratione sapientiae. Sensu quippe corporis corporalia sentiuntur: aeterna vero et incommutabilia spiritualia ratione sapientiae intelliguntur. Rationi autem scientiae appetitus vicinus est: quandoquidem de ipsis corporalibus quae sensu corporis sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
utroq m̃tis unitate. seruata: salua illiꝰ
u̾itatis historia quã de duob primis
hominib uiro scł eiusq muliere. de
quib ꝓpagatũ e. genus humanum.
diuina tradit auctoritas: ad hoc tan¬
tũmodo audienda ẽ: ut intelligatur
apłs. imaginẽ di uiro tantũ tribu¬
endo ñ etiã femine. qͣuis in diuerso

Expanded text:
tis unitate servata, salva illius veritatis historia, quam de duobus primis hominibus, viro scilicet ejusque muliere, de quibus propagatum est genus humanum, divina tradit auctoritas, ad hoc tantummodo audienda est, ut intelligatur Apostolus imaginem Dei viro tantum tribuendo, non etiam feminae,
Abbreviated transcription (Latin):
fima a sũmis: nͥ ꝑ mediũ sui: Cum
enim neglecta caritate sapientiȩ. q̃
semꝑ codem modo manet. cõcupiscif
scientia mutabiliũ tẽporalium. que
exꝑim̃to inflat. ñ edificat: ita p̃gra¬
uatus animus quasi pond̾e suo abe¬
atitudine ꝓpellitur: et ꝑ illud sue
medietatis exꝑim̃tum pena sua dis¬
cit. quid int̾sit int̾ bonũ desertum
malũq cõmissum: nec redire potest
esfusis et ꝑditis uirib. nͥ grã condi¬
toris sui ad penitentia uocantis ⁊ pec¬
cata donantis. Quis enĩ infelicẽ ani¬
mam lib̾abit de corpore mortis huiꝰ¬

Expanded text:
fima, nisi per medium sui? Cum fima, nisi per medium sui? Cum enim neglecta charitate sapientiae, quae semper eodem modo manet, concupiscitur scientia ex mutabilium temporaliumque experimento, infiat, non aedificat : ita praegravatus animus quasi pondere suo a beatitudine expellitur, et per illud suae medietatis experimentum poena sua discit, quid intersit inter bonum desertum malumque commissum, nec redire potest effusis ac perditis viribus, nisi gratia Conditoris sui ad poenitentiam vocantis et peccata donantis. Quis enim infelicem animam liberabit a corpore mortis hu
Abbreviated transcription (Latin):
uomꝰ enim coluber AI amo¬
ñ aꝑtis passib s squamarum
minutissimis nisib repit: sic lubricus
deficiendi motus negligentes minu¬
tatim occupat: et incipiens a ꝑuerso
appetitu similitudinis dĩ. ꝑuenit ad
similitudinẽ pecorũ. Inde ẽ. qd̾ nuda¬
ti stola pͥma. pellicias cunicas morta¬
litate meruerunt. honor enĩ homi¬
nis uerus e. imago et similitudo dei.
quȩ ñ custoditur nͥ ad ipsũ a quo im¬
pͥmitur. T̃ antomagis gͥ. inheretur dõ:
quantominus diligitur ꝓpͥum. Cupi¬
ditate uͦ exꝑiende potestatis sue: qͦdã
nutu suo ad se ipsũ tanquã ad mediũ
pruit. Ita cũ uult ee. sicut ille sub
nullo: et ab ipsa sui medietate pena¬
liter ad iia ꝓpellitur. id: ad ea quib
pecora letantur. Atq ita cũ sit honor
eus similitudo dĩ: dedecus autẽ eius
similitudo pecoris: homo in honore
positus ñ intellexit. cõparatus ẽ iu¬
mentis insipientib et similis factus
ẽ. eis. Quag tam longe tͦnsiret ad in

Expanded text:
o enim coluber non apertis passibus, sed squamarum minutissimis nisibus repit; sic lubricus deficiendi motus negligentes minutatim occupat, et incipiens a perverso appetitu similitudinis Dei, pervenit ad similitudinem pecorum. Inde est quod nudati stola prima, pelliceas tunicas mortalitate meruerunt. . Honor enim hominis verus est imago et similitudo Dei, quae non custoditur nisi ad ipsum a quo imprimitur. Tanto magis itaque inhaeretur Deo, quanto minus diligitur proprium. Cupiditate vero experiendae potestatis suae, quodam nutu suo ad se ipsum tanquam ad medium proruit. Ita cum vult esse sicut ille sub nullo, et ab ipsa sui medietate poenaliter ad ima propellitur, id est, ad ea quibus pecora laetantur: atque ita cum sit honor ejus similitudo Dei, dedecus autem ejus similitudo pecoris, homo in honore positus non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis . Qua
Abbreviated transcription (Latin):
etheriȩ potestates. siue angłis ea
nuntiantib. siue hominib: & tan¬
tum audiunt quantũ opus ẽẽ. ille
iudicat cui subiecta sunt om̃ia.
Multa etiam p̃dicuntur instinctu
quodam impulso sp̃u nescientium
de successionib scłorum. & de resur¬
rectione mortuorũ. philosophos nec
illos consulere debemus. qui creatoris
ȩt̾nitatem in quo iuiumus mouem᷑
& sumus ꝗtum potuerunt intellexe¬
runt: q ea quȩ facta sunt cognoscen

Expanded text:
et aereae potestates, sive Angelis ea et aereae potestates, sive Angelis ea nuntiantibus, sive hominibus: et tantum audiunt, quantum opus esse ille judicat, cui subjecta sunt omnia. Multa etiam praedicuntur instinctu quodam et impulso spiritu nescientium:de successionibus saeculorum et de resurrectione mortuorum philosophos nec illos consulere debemus, qui Creatoris aeternitatem, in quo vivimus, movemur et sumus , quantum potuerunt intellexerunt. Quia per ea quae facta s
Abbreviated transcription (Latin):
ñ om̃ino alienũ ẽ. alitt̾is eoꝵ
S płimum int̾est. utrũ exꝑim̃to p̾teri¬
torũ. futura coniciantur. Sic̃ medici
multa p̃uidendo. etiam litt̃is manda¬
uerunt. quȩ ipsi exꝑta notauerunt:
Sicut deniq agricolȩ. uł etiã nautȩ mul¬
ta p̃nuntiant. Talia enim si ex longiᷤᷤ
int̾uallis tp̃rum fiant: diuinationeᷤᷤ
putantur. An uero iam uent᷑a ꝓcesse¬
rint. & longe iusa uenientia nuncient᷑
ꝓ acuto sensu uidentium: quod cum
faciunt aeriȩ potestates diuinare
creduntur. tanquã siquisq de montiᷤ
u̾tice aliquem longe uideat uenientẽ
& ꝓxime in campo habitantib nun
ciet: an ab angłis sc̃ĩs quib ea deus ꝑ
u̾bum sapientiãq suam indicat. uͥ
& fut᷑a & pret̾ita stant. uł quibusdã
p̃nuntientur hominib. uł ab eis au¬
dita rursus ad alios homines trans¬
mittantur. an ipsorũ hõium quorudã
instantes causas in ipsa sũma rerũ
arte conspiciant. Audiunt enĩ ista

Expanded text:
alienum est a litteris eorum: sed plurimum interest, utrum experimento praeteritorum futura conjiciantur; sicut medici multa praevidendo, etiam litteris mandaverunt, quae ipsi experta notaverunt; sicut denique agricolae vel etiam nautae multa praenuntiant talia enim si ex longis intervallis temporum fiant, divinationes putantur: an vero jam ventura processerint, et longe visa venientia nuntientur pro acuto sensu videntium, quod cum faciunt aereae potestates divinare creduntur; tanquam si quisquam de montis vertice aliquem longe videat venientem, et proxime in campo habitantibus aute nuntiet: an ab Angelis sanctis, quibus ea Deus per Verbum Sapientiamque suam indicat, ubi et futura et praeterita stant, vel quibusdam praenuntientur hominibus, vel ab eis audita rursus ad alios homines transmittantur: an ipsorum hominum quorumdam stantes causas in ipsa summa rerum arce conspiciant. Audiunt enim ista
Abbreviated transcription (Latin):
credent. illa parua tanꝗ magna ae¬
muerunt. Cum gͦ uenit plenitudo
tp̃ris. misit deus filiũ suum. faccum
ex muliere. factum sub lege:usq adeo
paruum. ut factum.: eoitaq missiue
quo sactii Sigͥ maior mittit minorẽ.
fatemur & nos facũ minorẽ. & itan¬
tum minorem: in quantũ factũ. &
in tantum factũ in quantũ missum.
quem dicimus missũ minorẽ. Quomͦ
g̃ ante istam plenitudine tp̃ris qua
cum miti oportebat priusꝗ missus
ẽet. uidĩ a patrib potuit. cum eis
anglica quedam uisa demonstrarent᷑:
qñ nec iam missus sicut ȩqualis est.
patri uidebatur: Unde enim dicit
philippo. a quo utiq sicut a cet̾is &
ab ipsis a quib crucifixus ẽ. ĩ carne
uidebatur. tanto tp̃r uob̾cum sum
&e ñ cognouistis me. philippe qͥ me
uidet uidet & patrem: nisi qr uide¬
batur.& ñ udebatur: uidebatur sic̃¬

Expanded text:
 magna tremuerunt. 26. Cum ergo venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege ; usque adeo parvum, ut factum; eo itaque missum, quo factum. Si ergo major mittit minorem, fatemur et nos factum minorem, et in tantum minorem in quantum factum, et in tantum factum in quantum missum. quem dicimus missum minorem. Quomodo ergo ante istam plenitudinem temporis, qua eum mitti oportebat, priusquam missus esset videri a Patribus potuit, cum eis angelica quaedam visa demonstrarentur, quando nec jam missus sicut aequalis est Patri videbatur? Unde enim dicit Philippo, a quo utique sicut a caeteris, et ab ipsis a quibus crucifixus est in carne videbatur, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem; nisi quia videbatur, et non videbatur? Videbatur sic
Abbreviated transcription (Latin):
ille ẽ. qui me diligit. & qui me dilig̃
diligetur a patre meo. &e ego diligã
eum. & manifestabo ei me ipsũ. cũ
ẽẽt manifestus ante ocłos hõium:
nͥ qr carnem quod u̾bum in plenitudi¬
ne tpris factũ erat. suscipiendȩ nr̃e
fidei porrigebat : ipsũ aũ u̾bum ꝑ
quod om̃ia facta erant. purgate ꝑ
fidem menti contemplandum in ȩter¬
nitate. seruabat :

Expanded text:
 qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum ; cum esset manifestus ante oculos hominum: nisi quia carnem, quod Verbum in plenitudine temporis factum erat, suscipiendam nostrae fidei porrigebat; ipsum autem Verbum per quod omnia facta erant, purgatae per fidem menti contemplandum in aeternitate servabat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ab studiosi nomine iste curiosus.
S nec ipse amat incognita. Immo cõ¬
gruentius dr̃. odit incognita. q̃ nul¬
la ẽẽ. uult: dũ uult om̃ia cognita
S ne quisqua nob̾ difficiliorẽ referat
questionem. asserens tam non pose
quequam odisse quod nescit. quã ñ
potest amare quod nescit: ñ resisti¬
mus ueris. S intelligendũ ẽ. nonho
idem dici. cũ dr̃ amat scire ĩ cognita.¬
amet incognita. ñ potest. Non enin
frustra ibi ẽ. positum scire. qm̃ qu
scire amat in cognita: ñ ipsa incari¬
ta. s ipsu scire amat. Quod nͥ hot
cognitũ: neq scire se quicquã ps
fident dicere. neq nescire. Nonba
enim qui dicit scio. et uerũ dicit. ne¬
cesse ẽ. ut quid sit scire sciat: s ena
qui dicit nescio. idq fident̃ et uerũ
dicit. et scit uerũ se dicere: scit utq
quid sit scire: Quia et discernit abs
sciente nescientem. cũ ueraciter se
intuens. dicit nescio. Et cũ id se set

Expanded text:
est ab studiosi nomine iste curiosus, est ab studiosi nomine iste curiosus, sed nec ipse amat incognita, imo congruentius dicitur, Odit incognita, quae nulla esse vult, dum vult omnia cognita. Sed ne quisquam nobis difficiliorem referat quaestionem, asserens tam non posse quemquam odisse quod nescit, quam non potest amare quod nescit, non resistimus veris: sed intelligendum est, non hoc idem dici cum dicitur, Amat scire incognitaamet incognita, non potest. Non enim frustra ibi est positum scire: quoniam qui scire amat incognita, non ipsa incognita, sed ipsum scire amat. Quod nisi haberet cognitum, neque scire se quisquam posset fidenter dicere, neque nescire. Non solum enim qui dicit, Scio et verum dicit, necesse est ut quid sit scire sciat: sed etiam qui dicit, Nescio, idque fidenter et verum dicit, et scit verum se dicere, scit utique quid sit scire: quia et discernit ab sciente nescientem, cum veraciter se intuens dicit, Nescio; et cum id se scit
Abbreviated transcription (Latin):
legis: Om̃ib enim fere animis raciona¬
lib in ꝓmpti ẽ. ad uidendũ. huiꝰ ꝑitiȩ
pulcritudo: qua hominũ int se cogi¬
tata. significantiũ uocũ enuntiatio¬
ne noscuntur. ꝓ pt hoc nocũ decus.
et ob hoc amatũ qr notũ: studiose q̃ri¬
tur u̾bum illud ignotũ. Itaq cũ au¬
dierit atq cognou̾it themetũ a ueti¬
bus uinũ appellatũ. s iam in usu lo¬
quendi que nunc habemus. hoc uoca¬
bulũ emortuũ: ꝑꝑ m̃nullos fortasse
uet̾um libros sibi necessariũ deputabit.
Siaũ et illos suꝑuacaneos habet. forte
ram nec dignũ quod memoriȩ com¬
mendet existinat : qr uidet ad illam
speciem doctrinȩ quã nota m̃te in¬
tuetur atq amat. minime ꝑtinere.
Quãobrem. om̃is amor studentis ani¬
mi. hoc ẽ. uolentis scire quod nescit:
ñ ẽ. amor eius rei quã nescit: s eus
qua scit. ꝓꝑt̾ quã uult scire qd̃ nescit.
incognita noscͥendi : discernendꝰ qͥdẽ

Expanded text:
legis? Omnibus enim fere animis rationalegis? Omnibus enim fere animis rationalibus in promptu est ad videndum hujus peritiae pulchritudo, qua hominum inter se cogitata, significantium vocum enuntiatione noscuntur: propter hoc notum decus, et ob hoc amatum quia notum, studiose quaeritur verbum illud ignotum. Itaque cum audierit atque cognoverit temetum a veteribus vinum appellatum, sed jam ex usu loquendi quem nunc habemus, hoc vocabulum emortuum, propter nonnullos fortasse veterum libros sibi necessarium deputabit. Si autem et illos supervacaneos habet, forte jam nec dignum quod memoriae commendet existimat, quia videt ad illam speciem doctrinae quam notam mente intuetur atque amat, minime pertinere. 3. Quamobrem omnis amor studentis animi, hoc est volentis scire quod nescit, non est amor ejus rei quam nescit, sed ejus quam scit, propter quam vult scire quod nescit. incognita sciendi; discernendus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
maxime studet ut nou̾it. Quod si ⁊
illi ad ꝑfectũ ꝑcipiendȩ se ñ sufficere
sentit: nemo tam̃ tam desidiosus e
huius noticie. qͥ ñ cũ audierit incog¬
nitũ u̾bum uelit nosse quid illud sit.
& si potest. querat ac discat. Qd̃ du
querit. utiq in studio discendi ẽ: et
uidetur amare rem incognitã: Quod
ñ ita ẽ. Species nãq illa tangit ani¬
mum. quã nouit et cogitat: in qua
elucet decus cõsociandorũ animorium
in uocib notis audiendis atq redden
dis. Eaq accendit studio. querentem
quidẽ quod ignorat: s notã formã
quo id ꝑtinet intuentem ⁊ amantẽ¬
Itaq si querenti u̾bi grã quid sit the¬
metum. hoc enim exempli causa po¬
sucram. dicatur quid ad te ꝑtinet:
respondebit. Neforte audiam loq̃ntẽ
et ñ intelligam: aut uspiam forte
id legam. et quid scriptor senserit nes¬
ciam. Quis tandem hiuc dicat: noli in¬
telligere quod audis. noli nosse quod

Expanded text:
maxime studet, ut noverit. Quod si et maxime studet, ut noverit. Quod si et illi ad perfectum percipiendae se non sufficere sentit, nemo tamen tam desidiosus est hujus notitiae, qui non, cum audierit incognitum verbum, velit nosse quid illud sit, et si potest, quaerat ac discat. Quod dum quaerit, utique in studio discendi est, et videtur amare rem incognitam; quod non ita est. Species namque illa tangit animum, quam novit et cogitat, in qua elucet decus consociandorum animorum in vocibus notis audiendis atque rdis; eaque accendit studio querentem quidem quod ignorat; sed notam formam, quo id pertineat, intuentem et amanteItaque si quaerenti, verbi gratia, quid sit temetum hoc enim exempli causa posueram, dicatur, Quid ad te pertinet? respondebit, Ne forte audiam loquentem, et non intelligam, aut uspiam forte id legam, et quid scriptor senserit, nesciam. Quis tandem huic dicat, Noli intelligere quod audis, noli nosse quod
Abbreviated transcription (Latin):
enim quod eam in u̾itatis luce cons¬
picit: aliud quod in sua facultate
c̃cupiscit. Conspicit nãq in luce
uitatis. quã magnũ uonũ sit. om̃s
om̃ium gentiũ lingas intelligere ac
loqui: nullamq ut alienigena au¬
dix. et a nullo ita audiri. Cuius
noticiȩ decus cogitatione iam cerni¬
tur: amaturq res nota quȩ ita cõ¬
spicitur atq inflãmat studia discenti¬
um: ut cuta eam moueantur. eiq in¬
hient. in om̃i oꝑa quã inpendunt cõ¬
sequende tali facultati: ut etia usu
amplectantur qd̾ racione p̃noscunt.
Atq ita quisq cui facultati spe ꝓpin¬
quat: ei feruentius amore in ardescit.
E is quippe doctͥnis studetur uehem̃ti.:
que capi posse ñ desꝑantur. Nã cuiꝰ
rei adipiscendȩ spem quisq non gerit:
aut tepide amat. aut omino ñ amat.
quãuis quã pulcra sit uideat. Q cuta
qr om̃ium luigarũ scientia fere ab
om̃ib desꝑatur: sue gentis quisq

Expanded text:
enim quod eam in veritatis luce consenim quod eam in veritatis luce conspicit, aliud quod in sua facultate concupiscit. Conspicit namque in luce veritatis quam magnum et quam bonum sit omnes omnium gentium linguas intelligere ac loqui, nullamque ut alienigena audire, et a nullo ita audiri. Cujus notitiae decus cogitatione jam cernitur, amaturque res nota; quae ita conspicitur, atque inflammat studia discentium, ut circa eam moveantur, eique inhient in omni opera quam impendunt consequendae tali facultati, ut etiam usu amplectantur quod ratione praenoscunt: atque ita quisque, cui facultati spe propinquat, ei ferventius amore inardescit. Eis doctrinis quippe studetur vehementius, quae capi posse non desperantur. Nam cujus rei adipiscendae spem quisque non gerit, aut tepide amat, aut omnino non amat, quamvis quam pulchra sit videat. Quocirca, quia omnium linguarum scientia fere ab omnibus desperatur, suae gentis quisque
Abbreviated transcription (Latin):
si pocest dici eẽ. sine amore: Qd
samat: Certe enim amari aliquid
nisi notum ñ potest. Neq enim ille
stas tres sillabus amat: quas iã no¬
cis hibet. Quod si iam hoc in eis a¬
mat. q scit eas significare aliquid:
ñ inde nunc agitur. Non enim hoc
nosse querit. S in eo quod scire studet
quid amet inquirimus: Quod ꝓfecto
ndum nouit. Et ꝑpea miramur cur
anet. qm̃ firmissime nouimꝰ amari
nsi nota ñ posse. Quid gͦ amat. nͥ qr
naut atq intuetur in racionibꝰ rerũ
que sit pulcritudo doctͥnȩ qua conti¬
nentur noticiȩ signorũ om̃iũ. et quȩ
utilitas in ea ꝑitia qua int̾ se humana
societas sensa cõmunicat: ne sibi ho¬
minũ cetus detĩores sint quaiis soli¬
tudine si cogitationes suas colloqͣndo¬
ñ misceant: Nanc gͦ speciem decorã
et utilem cernit anima. et nouit. &
amat: camq in se ꝑfici studet qͣtũ
potest. quisqͥs uocũ significantium
quecũq ignorat inquirit. Aliud ẽ

Expanded text:
num potest dici esse sine amore? Quid num potest dici esse sine amore? Quid igitur amat? Certe enim amari aliquid nisi notum non potest. Neque enim ille istas tres syllabas amat, quas jam notas habet. Quod si hoc in eis amat, quia scit eas significare aliquid; non inde nunc agitur, non enim hoc nosse quaerit: sed in eo quod scire studet, quid amet inquirimus, quod profecto nondum novit: et propterea miramur cur amet, quoniam firmissime novimus amari nisi nota non posse. Quid ergo amat, nisi quia novit atque intuetur in rationibus rerum quae sit pulchritudo doctrinae, qua continentur notitiae signorum omnium; et quae sit utilitas in ea peritia, qua inter se humana societas sensa communicat, ne sibi hominum coetus deteriores sint quavis solitudine, si cogitationes suas colloquendo non misceant. Hanc ergo speciem decoram et utilem cernit anima, et novit, et amat; eamque in se perfici studet, quantum potest, quisquis vocum significantium quaecumque ignorat, inquirit. Aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
titutus sit. Ułuti audiat cũ diciat
tͥemetũ: et ignorans quid sit reqͥrat.
lam itaq oportet. ut nou̾it signũ
ẽẽ. id÷ ñ ẽẽ. inanem illam uocem. s
aliquid ea significari. Alioquin. ia
notum ẽ. hoc trissillabũ: et articła¬
tam speciem suã imp̃ssit animo ꝑ
sensũ auriũ. Quid amplius in co
reqͥratur quo magis innotescat. ai
om̃s litt̾e om̃iaq soni spacia ns
sunt: nisi qr simul innotuit sign
cẽ. mouitq sciendi cupiditatẽ al
rei signum sit: Quo gͥ amplius nt
ẽ. s ñ plene notum ẽ: eo cupit al¬
mus de eo nosse quod reliquunẽ.
Si enim tantũmodo eẽ. istam uoen
nosset. eam q alicuiꝰ rei signum &.
ñ nosset: nicħ iam quereret. sensi¬
bili re ꝗͣtum pot̾ãt sentiendo ꝑceꝵ¬
cẽ.iam nouit: ꝑfecte id nosse uult
Neq ullũ ꝑfecte signum noscituls
nisi auus rei signũ sit cognoscatur.
horgͦ qui ardenti cura querit ut
solit. studioq accensus insistit.

Expanded text:
institutus sit: veluti si audiat cum dicitur institutus sit: veluti si audiat cum dicitur temetum, et ignorans quid sit requirat. Jam itaque oportet ut noverit signum esse, id est, non esse inanem illam vocem, sed aliquid ea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articulatam speciem suam impressit animo per sensum aurium: quid amplius in eo requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, movitque sciendi cupiditatem, cujus rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, sed non plene notum est, eo cupit animus de illo nosse quod reliquum est. Si enim tantummodo esse istam vocem nosset, eamque alicujus rei signum esse non nosset, nihil jam quaereret, sensibili re, quantum poterat, sentiendo percepesse jam novit, perfecte id nosse vult. Neque ullum perfecte signum noscitur, nisi cujus rei signum sit cognoscatur. Hoc ergo qui ardenti cura quaerit ut noverit, studioque accensus insistit,
Abbreviated transcription (Latin):
tionem: nullo ad eam discendam stu¬
dio flagnaremus. Quis enĩ sciende
u̾bi grã rethoricȩ ullam curã et oꝑã
impend̾et: nͥ ante sciret eam dicendi
ẽẽ. scientiã : A liqñ etiam ipsarũ doc¬
trinarũ fines auditos exꝑtos ue mi¬
ramur: et ex hoc in ardescimus facul¬
tatem cõparare discendo. qua ad cos
ꝑuenire possimus: tanꝗͣ. si littas nes¬
cienti dicatur. quãdam ẽẽ. doctrina
qua quisq ualeat quis longe absen¬
ti uba mitte manu facta in silentio.
quȩ rursus ille cui mittuntur. non
aurib s oculis colligat: idq fien ur¬
deat. Nonne dũ cõcupiscit nosse ꝙ̃
id possit. om̃i studio circa illũ finẽ
mouetur: quẽ iam notũ tenet: Sic
accenduntur studia discentiũ.: am
quod quisq ꝓrsus ignorat. amare
nullo pacto potest. Ita etiam signi
siquis audiat incognitũ. ułuti ubi
alicuius sonum quo quid signifit̾
ignorat: cupit scire qͥdnam sit. ⁊¬
sonus ille cui rei cõmemorande

Expanded text:
tionem, nullo ad eam discendam stutionem, nullo ad eam discendam studio flagraremus. Quis enim sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam et operam impenderet, nisi ante sciret eam dicendi esse scientiam? Aliquando etiam ipsarum doctrinarum fines auditos expertosve miramur, et ex hoc inardescimus facultatem comparare discendo, qua ad eos pervenire possimus. Tanquam si litteras nescienti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omni studio circa illum finem movetur, quem jam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium: nam quod quisque prorsus ignorat, amare nullo pacto potest. 2. Ita etiam signum si quis audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae
Abbreviated transcription (Latin):
ea ipsa conse¬
quenter eno¬
datius expli¬
canda linatir¬
accedat intentio. Ac primũ qr rem
ꝓrsus ignotam amare omino nullus
potest: diligent̾ intuendũ ẽ. cuimo¬
di sit amor studentiũ. id÷ ñ iam sci¬
entium s adhuc scire cupientiũ quãq
doctͥnam. Et in his quippe reb in quib
ñ usitate dr̃ studiũ. solent eristere
amors ex auditu: dũ cuiꝰq pulcritu¬
dinis fama ad uidendũ ac fruendum
animus accenditur: qr generalit̃ no¬
uit corporũ pulcritudines. ex eo quod
płimas uidit: et in est intrinsecꝰ unde
aꝓꝓbetur. cui forinsecus inhiat᷑. Quod
cũ fit: ñ rei penitus incognite amor
excitatur. cuius ita genus notum ẽ.
Cum au iurũ bonũ amamꝰ. cuiꝰ faciẽ
ñ uidimꝰ: ex noticia u̾tutũ amamo
quas nouimus in ipsa u̾itate. Ad doc¬
trinas aũ cognoscendas: plerumq nos
laudantiũ atq p̃dicantiũ accendit
auctoritas. Et tam̃ nisi breuit̾ inp̃ssã
cuiꝰq doctrine hab̾emus in animo no¬

Expanded text:
ea ipsa consequenter enodatius explicanda limatioaccedat intentio. Ac primum, quia rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest, diligenter intuendum est cujusmodi sit amor studentium, id est, non jam scientium, sed adhuc scire cupientium quamque doctrinam. Et in his quippe rebus in quibus non usitate dicitur studium, solent existere amores ex auditu, dum cujusque pulchritudinis fama ad videndum ac fruendum animus accenditur, quia generaliter novit corporum pulchritudines, ex eo quod plurimas vidit, et inest intrinsecus unde approbetur, cui forinsecus inhiatur. Quod cum fit, non rei penitus incognitae amor excitatur, cujus genus ita notum est. Cum autem virum bonum amamus, cujus faciem non vidimus, ex notitia virtutum amamus, quas novimus in ipsa veritate. Ad doctrinas autem cognoscendas, plerumque nos laudantium atque praedicantium accendit auctoritas: et tamen nisi breviter impressam cujusque doctrinae haberemus in animo no
Abbreviated transcription (Latin):
prediti. fide nutrimur: & ꝑ quedam
tolerabiliora. uit. id illud capiendum ap¬
ti& habiles efficiamur. itinera ducim̃.
ditos. Eum tamen quauis iam gr̃a eiꝰ
renatis. s adhuc carnalib & anima¬
libus. tanquam paruulis in xp̃o. non
ex diuina uirtute in qua ȩqualis est
patri: s ex humana infirmitate in qͣ

Expanded text:
praediti, fide nutrimur, et per quaedam praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera ducimur.ditos : eum tamen quamvis jam gratia ejus renatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam parvulis in Christo, non ex divina virtute in qua aequalis est Patri, sed ex humana infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
diuina uelut infantilia oblectam̃ta
formare: quib infirmorum ad q̃ren¬
da suꝑiora &e inferiora deserenda. ꝓ
nulla creatura repꝑiuntur: raro po¬
nit scriptura diuina. Sicut illud qđ
dictum ẽ. ad mohisen. Ego sum qui
sum. & qui ẽ. misit me ad uos. Cum
enim eẽ. aliquo modo dicatur. & corpꝰ
&e animus: nisi ꝓprio quodam modo
uellet indelligi. non id utiq diceret.
& illud quod ait apłs. Qui solus ha¬
bet. in mortalitatem. Cum & anima
modo quodam inmortalis ẽẽ. dicat᷑.¬
& sit. Non diceret solus habet. nisi
quia uera inmortalitas incomutabi¬
litas ẽ : quam nulla potest habere
descendens a patre luminum: apud
quem non ẽ. cõmutatio. nec mom̃ti
obumbratio. Noc &e dauid. Mutabis
mutatione mutabilia facientem: &
sine ullo suo temporali motu tp̃ralia
creantem : intueri & plene nosse diffi¬
cile ẽ. Q ideo ẽ. necessaria purgatio
mentis nr̃e : qua illud in effabile in¬
effabiliter uideri possit. Iua nondũ

Expanded text:
divina velut infantilia oblectamenta divina velut infantilia oblectamenta formare, quibus infirmorum ad quaerenda superiora et inferiora deserenda, prnulla creatura inveniuntur, raro ponit Scriptura divina; sicut illud quod dictum est ad Moysen, Ego sum qui sum; et, Qui est, misit me ad vos . Cum enim esse aliquo modo dicatur et corpus et animus, nisi proprio quodam modo vellet intelligi, non id utique diceret. Et illud quod ait Apostolus, Qui solus habet immortalitatem : cum et anima modo quodam immortalis esse dicatur et sit, non diceret, solus habet, nisi quia vera immortalitas incommutabilitas est, quam nulla potest habere descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Hoc et David: Mutabis mutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et plene nosse difficile est: et ideo est necessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum
Abbreviated transcription (Latin):
nat. ut sit. Ut g ab huiꝰmodi falsita¬
tibus. humanus animus purgaretur:
scã scriptura paruulis congruens.
nullius generis rerum u̾ba uitauit:
ex quib quasi gradatim ad diuina¬
atq sublimia. ñr intellectus uelut
nutritus assurgeret. Nam & uerbis
ex reb corporalib sũptis usa ẽ: cum
de deo loqueretur. uelut cum ait.
Sub umbra alarũ tuarũ ꝓtege me.
& de spiritali creatura multa trans
tulit: quib significaret illud quod
ita non e̾ẽt: s ita dici opus ẽet. Sicuti
ẽ. Ego sum deus zelans. & penitet
me hominem fecisse. De reb aũ quȩ
omino non sunt. non traxit aliqua
uocabula: quib uel figuraret locuti¬
ones uł spissaret enigmata. Unde ꝑ¬
niciosius & manius euanescunt. qui
tercio illo genere erroris a ueritate se¬
duduntur: hoc suspicando de deo¬
quod neq in ipso neq in ulla creat᷑a
inueniri potest. Rebus enim que in
creatura repꝑiuntur. solet scriptura

Expanded text:
nat ut sit. 2. Ut ergo ab hujusmodi falsitanat ut sit. 2. Ut ergo ab hujusmodi falsitatibus humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis rerum verba vitavit, ex quibsive sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis et rebus corporalibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur, velut cum ait: In tegmine alarum tuarum protege me. Et de spiritali ctulit, quibus significaret illud quod ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poenitet me hominem fecisse . De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deoquod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest. Rebus enim quae in creatura inveniuntur, solet Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
do. intercludunt sibimet intelli¬
gentiȩ uias: magis eligentes. sen¬
tentiam suam non corrigere ꝑu̾sã:
quam mutare defensam. ꝙ hic
quidem om̃ium morbus ẽ. trium
& eorum qui scđm sp̃alem creat᷑am
sicuti ẽ anima: & eorum qui neq
scdm corpus neq scdm spiritalem
creaturam: & tamen de deo falsa
eristimant: eo remotiores a uero. quo id
quod sapiunt nec in corpore repꝑitur.
nec in facto & condito sp̃u. nec ĩ ipso
creatore. Qui enim opinantur deum
uerbi gr̃a candidum uel rutilũ. falli¬
tur: s tamen hȩc inueniunt᷑ ĩ corpore.
Rursus. qui opinatur dm̃ nunc obli¬
uiscentem. nunc recordantem. uł si
quid hiuiusmodi ẽ. nicħominus in
errore ẽ: s tam̃ hec ĩueniunt᷑ ĩ anima.
Qui aũ putãt eius eẽ. potentiȩ deũ.
ut se ipsum ipse genuerit: eoplus er¬
rant: quod ñ solum deus ita non est:
s nec sp̃alis nec corporalis creat᷑a. Nul¬
la enim om̃ino res ẽ: quȩ se ipsã gig¬

Expanded text:
do, intercludunt sibimet intellido, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium et eorum qui secundum spiritualem creaturam, sicuti est anima; et eorum qui neque secundum corpus, neque secundum spiritualem creaturam, et tamen de Deo falsa existimant, eo remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gig
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. ut nouerit᷑. stilum nr̃m ad¬
uersus eorum iuigilare calumpnias.
qui fidei contempnentes inicium. in¬
luntur. Quorum ñnulli. ea quȩ de
corporalib reb siue ꝑ sensus corpore¬
os exꝑta notauerunt. siue q̃ nat᷑a
humani ingenii. & diligentię uiua¬
citate. uel artis adiutorio ꝑceperũt:
ad res incorporeas & spiritales trans¬
ferre conantur: ut ex his illas metiri
atq opinari uelint. Sunt itẽ alii.
qui scđm humani animi naturam
uel affectum. de deo sentiunt siqͥd
sentiunt : & ex hoc errore. cũ de dõ
disputant sermoni suo distortas &e
fallaces regulas fingunt. Est item
aliud hominum genus. eorum qui
uniu̾sam quidem creaturam quȩ
ꝓfecto mutabilis ẽ. nituntur trans¬
cendere: ut ad incõmutabilem sub¬
stantiam quȩ deus ẽ. erigant inten¬
tentionem. S mortalitatis honere
p̃grauati. cum cẽ uidi uolunt scire
quod nesciunt. & quod uolunt sci¬
re non possunt: presũptiones opi¬
nionum suarum audacius affirmã¬

Expanded text:
oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, imluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item alii qui secundum humani animi naturam vel affectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt scire non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirman
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ quod purgatissimis mentibus
cernitur: & a se ꝑꝑea cerni cõprehen¬
diq non posse. quia mentis huma¬
nȩ acies inualida in tam excellenti
luce non figitur: nisi ꝑ iusticiã fidei
nutrita uegetetur. S pͥmum scd̾m
auctoritatem scripturarum scãrum.
utrum ita se fides habeat. demonst̾n¬
dum ẽ. Deinde si uoluerit & adiuue¬
rit deus: istis garrulis raciocinatori¬
bus. elatiorib quam capatiorib atq
ideo morbo ꝑiculosiore laborantib
sic fortasse seruiemus : ut inueniant
aliquid unde dubitare non possint.¬
& ob hoc : in eo quod inuenire nequi¬
uerint. de sus mentibus pocius quã
de ipsa ueritate. uel de nr̃is disputa¬
tionib conquerantur. Atq ita siqͥd
eis erga deum uel timoris ẽ. uł amo¬
ris : ad micium fidei & ordinem re¬
deant. Iam sentientes. quã salubrit̃
in sca ȩccła medicina fidelium cons¬
tituta sit. ut ad ꝑceptionem incõmu¬
tabilis ueritatis. in becillam mentem

Expanded text:
bonum quod purgatissimis mentibus bonum quod purgatissimis mentibus cernitur, et a se propterea cerni comprehendique non posse, quia humanae mentis acies invalida in tam excellenti luce non figitur, nisi per justitiam fidei nutrita vegetetur. Sed primum secundum auctoritatem Scripturarum sanctarum, utrum ita se fides habeat, demonstrandum est. Deinde si voluerit et adjuverit Deus, istis garrulis ratiocinatoribus, elatioribus quam capacioribus, atque ideo morbo periculosiore laborantibus, sic fortasse serviemus, ut inveniant aliquid unde dubitare non possint, et ob hoc in eo quod invenire nequiverint, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostris disputationibus conquerantur: atque ita si quid eis erga Deum vel amoris est vel timoris, ad initium fidei et ordinem redeant, jam sentientes quam salubriter in sancta Ecclesia medicina fidelium constituta sit, ut ad perceptionem incommutabilis veritatis imbecillem mentem
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalib s quasi carnalib: quasi
paruulis in xp̃o. lac uobis potũ dedi
non escam. Nondum enim potatis: s
nec nunc quidem potestis. Hoc cum
dicitur quibdam. irascuntur: ce sibi
contumeliose dici putant. & pleruiq
malunt credere eos pocius quib hec
audiunt. non habere quod dicant:
quam se caꝑe ñ posse quod dixerint.
& aliquando afferinus eis racionem
non quam petunt cum de deo querurs
quia nec ipsi eam ualent sumere: nec
nos fortasse uel. apprehendere uel ꝓ¬
ferre: s qua demonstretur eis quã sũt
in habiles. minimeq idonei ꝑcipien¬
do quod exigunt. S quia ñ audiunt
quod uolunt: aut callide nos agere
putant. ut nr̃am occultemꝰ inꝑitiam :
aut maliciose. quod eis inuideamus
ꝑitiam: atq ita in dignantes ꝑtur¬
¶lutiq dliscedunt.
quam flagitant quantum possumus
reddere racionem: quod trinitas sit
credatur. intelligatur. Ut non quasi
nr̃is excusationib illudantur. s re¬
ipsa erꝑiantur. & eẽ illud sũmum

Expanded text:
libus. Quasi parvulis in Christo, lac potum dedi vobis, non escam: nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis . Hoc cum dicitur quibusdam, irascuntur, et sibi contumeliose dici putant; et plerumque malunt credere eos potius, a quibus hoc audiunt, non habere quod dicant, quam se capere non posse quod dixerint. Et aliquando afferimus eis rationem, non quam petunt cum de Deo quaerunt; quia nec ipsi eam valent sumere, nec nos fortasse vel apprehendere vel proferre: sed qua demonstretur eis quam sint inhabiles minimeque idonei percipiendo quod exigunt. Sed quia non audiunt quod volunt, aut callide nos agere putant ut nostram occultemus imperitiam, aut malitiose quod eis invideamus peritiam; atque ita indignantes perturbatique discedunt. quam flagitant, quantum possumus, reddere rationem, quod Trinitas sit credatur, intelligatur; ut non quasi nostris excusationibus illudantur, sed reipsa experiantur, et esse illud summum
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuante dño terminare curaui.
Eosq emendatos ñ ut uolui s ut
potui. ne ab illis qui subrepti iam in
manus hominum exierant plimũ
discreparent. ꝑ filium uenerationi
tuȩ ꝑ filium nr̃m condiaconũ harissi¬
mum misi: & cuicumq audiendos. de¬
scribendos. legendosq ꝑmisi. In quib
si seruari mea disposicio potuisset :
ẽẽnt ꝓfecto &esi easdem sententias ha¬
bentes: multo tam̃ enodatiores atq
planiores : quantũ rerum tantarum
explicandarum difficultas. & facultã¬
&e facultas nr̃a pateretur. Sunt aũ qui
primos quatuor uel pocius quinq eti¬
am sine ꝓemuis habent : & duodecimũ
sine extrema parte non parua. S si
eis hȩc editio potuerit in notescere :
om̃ia si uoluerint & ualuerint emen¬
dabunt. seto sane. ut hanc epłam
seorsum quidem. s tamen ad caput
eorũdem librorum: iubeas anteponi.
Ora pro me.

Expanded text:
adiuuante domino terminare curaui adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hdiscreparent, Venerationi tuae per filium nostrum condiaconum charissimum misi, et cuicumque audiendos, describendos, legendosque permisi: in quibus si servari mea dispositio potuisset, essent profecto, etsi easdem sententias habentes, multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. Sunt autem qui primos quatuor vel potius quinque etiam sine prooemiis habent, et duodecimum sine extrema parte non parva: sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistolam, seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi. ora pro me.
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. & ꝑ pecc̃m mors: et ita in
oms homines ꝑtransut. in qͦ om̃s
peccauer̃. & ceta. In quib ꝓlixius de
auob hominib disputat᷑. uno codẽ¬
tanquã hereditariis malis. posteri
cius obligati sumis: alto aũ scdõ
idam. qui ñ homo tantũ s etiã ds ẽ.
Quoꝓ nob̾ soluente quod ñ debebat:

Expanded text:
 ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt : et caetera, in quibus prolixius de duobus hominibus disputat; uno eodemtanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃orum: multomagis recõcili&
salui erimus in uita ipsus. In uta
salui: qui ꝑ mortẽ recõciliati. Quis
enim dubitet dat̾um amicis uitam
suam: ꝓ quib inimicis dedit mote

Expanded text:
peccatorum, multo magis reconciliati salvi erimus, in vita ipsius , in vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam pro quibus inimicis dedit morte
Abbreviated transcription (Latin):
missus. in quorũ dãpnatione atq
infidelitate licet dãpnatus etiam
ipse regnabat: tantui ꝓ cõditione
mortalitatis huius adu̾sari sinit᷑.
qͣtum eis expedire nouit. de qͦ sacrȩ
deus qui ñ ꝑmittet uos tẽptari suꝑ
id quod potestis. s faciet cũ tẽptati¬
onẽ exitũ ut possitis sustin̾e. A sunt
aũ ista mala quȩ fideles pie ꝑferũt.
uł ad em̃danda peccata. uł ad exer¬
cendã ꝓbandã q iusticiã: uł ad de¬
monstrandã iute huius miseriam:
ut illa uͥ erit heatitudo uera atq
ꝓpetua. et desicdetur ardentius. et
instantius inqͥratur. S cura eos
ista seruantur: de quib apłs dicit.
Scimus qm̃ diligentib dñi. om̃ia
cooꝑantur in bonũ: his qui sedm

Expanded text:
missus, in quorum damnatione atque missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Deus, qui non permittet vos tentari supra id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista servantur, de quibus Apostolus dicit: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperant
Abbreviated transcription (Latin):
traheret ad scd̃e ac sempit̾nȩ mortis
ericium: S hactenus morerent᷑. ad
destinati. et electi ante cõstitutionẽ
mundi: quatenus ꝓ illis ipse mor¬
tuus ẽ xp̃c. carnis tantum morte
nis. de peccato pͥmi hominis origi¬
naliter uenerit : tam̃ bonus eiꝰ usus
głosissimos mr̃es fecit. Et ideo non
dolores. laboresq hominum. quãq̃
de peccorum & maxime de peccati ori¬
ginalis m̾itis ueniant. unde facta ÷
et ipsa uita uindo mortis obstricta.
tam̃ et remissis peccatis. remanere
debuerunt. cũ quib homo ꝓ u̾itate
certaret: et unde exerc̾etur uirtus
fidelium: ut nouus homo ꝑ testam̃¬
tum nouũ int̾ mala huius scłi nouo
scło p̃pararetur: miseriam quam
meruit uita ista dãpnata sapient̃
tolerans. et qua finietur prudent̃
gratulans: B eatitudinẽ uͦ quã lib̾¬
ata uita fut᷑a sine fine habitura ẽ.
fidelit et patient̃ expectans. Diabol
enĩ adñatu et a cordib fideliũ foras

Expanded text:
traheret ad secundae ac sempiternae mortis traheret ad secundae ac sempiternae mortis exitium ; sed hactenus morerentur ad aedestinati et electi ante constitutionem mundi , quatenus pro illis ipse mortuus est Christus, carnis tantum morte, nis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinem vero quam liberata vita futura sine fine habitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras
Abbreviated transcription (Latin):
dñi iħu xp̃i. de celo ad se facta. cum
pͥmum uocatus ẽ. narrat apłs pui
lis. Nam int̾ ceta quȩ audunt: erĩ
hoc sibi dictũ sle logrr̃. A d hoc eni
cibi apparui: ut cõstituam te minis¬
qum et testem eorũ quȩ a me uides.
Quib etiã p̃eo tͥ. lib̾ans de de ppło et
de gentib. in quas ego mitto te aꝑi¬
re oculos cȩcorũ: ut au̾tantur a te¬
nebris et a potestate sathanȩ ad dm̃.
ut accipiant remissionẽ peccatorũ.
et sortem quȩ in scĩs. & fidem quȩ in
me ẽ. Unde et exhortans idem apłs
credentes ad gr̃arsim accionem deo
patri: qui eruit nos inquit de po¬
testate tenebrarũ: et transtulit in
regnũ filii caritatis suȩ : in qͦ habe¬
In hac redẽptione tanꝗ p̃ciũ ꝓ nob̾
ditus ẽ. sanguis xp̃i: quo accepto
diabolus ñ ditatus ẽ. s ligatus. ut
nos ab eius nexib solu̾emur. Nec
quẽquam secũ eorũ quos xp̃c ab om̃i
debito lib̾. indebite fuso suo sãguine
redemisset. pecc̃orum retib ĩuolutũ

Expanded text:
isti de coelo ad se facta, cum primum vocatus est, narrat apostolus Paulus. Nam inter caetera quae audivit, etiam hoc sibi dictum sic loquitur: Ad hoc enim tibi apparui, ut constituam te ministrum et testem eorum quae a me vides, quibus etiam praeeo tibi, liberans te de populo et de gentibus, in quas ego mitto te aperire oculos caecorum, ut avertantur a tenebris, et a potestate satanae ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum, et sortem quae in sanctis, et fidem quae in me est . Unde et exhortans idem apostolus credentes ad gratiarum actionem Deo Patri: Qui eruit nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae, in quo habeIn hac redemptione tanquam pretium pro nobis datus est sanguis Christi, quo accepto diabolus non ditatus est, sed ligatus: ut nos ab ejus nexibus solveremur, nec quemquam secum eorum quos Christus ab omni debito liber indebite fuso suo sanguine redemisset, peccatorum retibus involutum