comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in nr̃a religione xp̃iana
uandȩ sint
tũ. ecce hominis sapientia.
pietas. Et quid pietas.
A Bene intelligis & uere
Sed quid tibi iustitia uide¬
tur. eẽ. nisi caritas dĩ.
eiꝰq: mandatoꝵ obseruatio.
k. Et hoc agnosco. nichil
hac iustitia iustius. immo
nullã aliã. eẽ. nisi istam¬
A Nunquid non fortitudi¬
nẽ. eẽ. cernis. qua hostis
antiquus iuuncit᷑ & adu̾sa
K. Cerno equidem. nec ali¬
quid hac uictoria lauda¬
bilius ȩstimo.
An temꝑantia non est
quȩ libidinẽ refrenat.
auariciã reprimit. om̃s
animi impetus sedat &
temperat .¬
an aliud ȩstimasio
Nil equidem aliud. Sed
quã breue auditu est.
species pulchras. dulces
sapores. sonos suaues.
odores fraglantes. tactꝰ
iocundos. honores & feli¬
citates scłi. hȩc amare
facile .ẽ. animȩ quȩ uelut
uolatilis umbra recedunt.
ȩternã dulcedo. eterna
suauitas. ȩterna fraglan¬
tia. ȩterna iocunditas.
ꝑpetius honor. indefici¬
ens felicitas. maxime

Expanded text:
in nostra religione Christiana in nostra religione Christiana vandae sint?tum: Ecce hominis sapientia, pietas. Et quid pietas, ALB. Bene intelligis et vere. Sed quid tibi justitia videtur esse, nisi charitas Dei ejusque mandatorum observatio? CAR. Et hoc agnosco. Nihil hac justitia justius, imo nullam aliam esse nisi istam.--ALB. Nunquid non fortitudinem esse cernis, qua hostis antiquus vincitur, et adversa ? 331 CAR. Cerno equidem, nec aliquid hac victoria laudabilius aestimo.--ALB. An temperantia non est, quae libidinem refrenat, avaritiam reprimit, omnes animi impetus sedat et temperat?-An aliud aestimas CAR. Nil equidem aliud. Sed quam breve auditu est, species pulchras, et dulces sapores, sonos suaves, odores fragrantes, tactus jucundos, honores et felicitates saeculi? Haec ne amare facile est animae, quae velut volatilis umbra recedunt; aeterna dulcedo, aeterna suavitas, aeterna fragrantia, aeterna jucunditas, perpetuus honor, indeficiens felicitas: maxime
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑpetua ꝑmansio
R. Restat tibi de temꝑantia
dicere : aqua orta.ẽ. nob̃
de uirtutib inquisitio
Cuiꝰ ꝓprietatẽ & partium
illius audire expecto
in libidinẽ atq in aliquos
non rectos impetus ani¬
mi firma & moderata
sunt: continentia. clem̃¬
tia. modestia. Continen¬
tia. ẽ: ꝑ quã om̃is mala
cupiditas. magna consilu
gubernatione regitur
& exprimit᷑. Clem̃tia ẽ
ꝑquã iniuriȩ & odia miti.
animo retinentur
Modestia. ẽ.: ꝑ quam totius
uitȩ modus seu mnanimi
seu incorporis motib ubiq¬
honesti cura seruat᷑
nos xp̃ianos si illi philoso¬
ph has uirtutes obillarũ
tantũ dignitatẽ & laudẽ
uitȩ seruauerunt. cur
nos abhis inmultis deuio
errore declinamus. cum
randi sumus : qr plurimi
exnr̃is sunt. quos nec
terror pęnarũ. nec gła¬
oꝵ aduirtutũ dignitatẽ
reuocat.
K. Agnosco: & sine lacrimis
nondico multos. eẽ. tales
Attam̃ rogo . ut quã breuit̃
possis edisseras. quomodo
hȩ excellentes uirtutes

Expanded text:
et perpetua permansio. et perpetua permansio. CAR. Restat tibi ut de temperantia dicas, a qua orta est nobis de virtutibus inquisitio: cujus proprietatem et partium illius audire exspectoin libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et moderata sunt continentia, clementia, modestia. Continentia enim est per quam omnis mala cupiditas magna consilii gubernatione regitur et deprimitur. Clementia est, per quam jurgia et odia miti animo retinentur. Modestia est, per quam totius vitae modus seu animi seu in corporis motibus ubiqhonesti cura servatur. nos Christianos, si illi philosophi has virtutes ob illarum tantum dignitatem vel laudem vitae servaverunt, cur nos ab iis in multis devio errore declinamus, cum randi sumus, quia plurimi ex nostris sunt, quos nec terror poenarum, nec glad virtutum dignitatem revocat. CAR. Agnosco et sine lacrymis non dico multos esse tales. Attamen rogo, ut, quam breviter possis, edisseras quomodo hae excellentes virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
antecedentes cultu quo¬
dam & honore dignant᷑
sunt ante aut fuerunt
aut futura sunt dicunt᷑¬
Quomꝰ ex consuetudinis
Pactum . ẽ quod in aliquos
conuenit Par: in omnes
ȩquabile. ẽ.. Iudicatum :
quod alicuiꝰ magni uiri
aut aliquoꝵ sententiis
constitutũ. ẽ. Lex. ẽ. om̃i
popło scriptũ. lus. quod
cauere uł qͥđ obseruare
Nunc fortitudinẽ cũ suis
partib: ut depromas.
Fortitudo. ẽ magno ani¬
mo ꝑiculoꝵ & laborũ per¬
pessio. Eius partes sunt.
magnificentia. fidentia
patientia. ꝑseuerantia.¬
K.harũ rationes patefac¬
A Magnificentia. ẽ. rerũ mag¬
narum excelsarũ cũ ani¬
mi ampla quadã & splen¬
dida ꝓpositione. cogitatio
F identia. ẽ. ꝑ quã magnis
& honestis in reb multũ
animus inse fiduciȩ certa
cum spe collocauit
Patientia. ẽ. honestatis aut
utilitatis causas arduarũ
ac clifficiliũ uoluntaria
ac diturna ꝑpessio
Persẽuerantia : ẽ. in ratione
bene consiđata. stabilis

Expanded text:
antecedentes cultu quoantecedentes cultu quodam et honore dignantursunt ante aut fuerunt aut futura sunt, dicuntur. consuetudine Pactum est quod inter aliquos convenit. Par in omnes aequabile est. Judicatum, quod alicujus magni viri, aut aliquorum sententiis constitutum est. Lex est omni populo scriptum jus, quid cavere vel quid observare Nunc fortitudinem cum suis partibus ut depromas Fortitudo est magnanima periculorum et laborum perpessio. Ejus partes sunt magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia.--CAR. Harum rationes patefac.--ALB. Magnificentia est rerum magnarum et excelsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione cogitatio,Fidentia est, per quam magnis et honestis in rebus multum animus in se fiduciae certa cum spe collocavit. Patientia est honestatis aut utilitatis causa rerum arduarum aut difficilium voluntaria ac diuturna perpessio. Perseverantia est in ratione bene considerata stabilis
Abbreviated transcription (Latin):
A Tres. memoriã. intelligen¬
repetit illa quȩ fuerunt
Intelligentia. ꝑquam ea
perspicit quae sunt
Prouidentia: ꝑquã futurũ
aliquid uidetur ante quã
factum. ẽ.¬
Alustitia. ẽ. habitus animi.
unicuiq rei ꝓpriã tribuens
dignitatẽ. In hac. diuini¬
tatis cultus. & humanita¬
tis iura: & ȩquitas totius
utȩ conseruat᷑¬
R. Euis quoq partes pande¬
A Partim illa. ẽ. ex naturȩ
iure : partim ex consuetu¬
dinis usu¬
AQuia partes illius quȩdã
R. De his singulis lucidius aꝑi¬
AReligio. ẽ. quȩ superioris
cuiusdã naturȩ quã duunã
uocant curã cerimoniãq
affert. Pietas. ꝑquã san¬
guine coniunctis patriȩq
beniuolis officiũ & diligens
tribuit᷑ cultus. Grã. in qua
amiciciarũ & officioꝵ alte¬
rius memoria & remune¬
randi uoluntas continet᷑
Uindicatio. ꝑ quã uis aut
iniuria & om̃ino omne
qđ offuturũ .ẽ. defenden¬
do aut ulciscendo ꝓpul¬
satur Obseruantia ꝑquã
homines aliqua dignitate

Expanded text:
emoria, intelligenrepetit illa quae fuerunt. Intelligentia, per quam ea perspicit quae sunt. Providentia, per quam futurum aliquid videtur antequam factum es.--ALB. Justitia est habitus animi unicuique rei propriam tribuens dignitatem. In hac divinitatis cultus et humanitatis jura, et aequitas totius vitae conservatur.--CAR. Ejus quoque partes pande.--ALB. Partim illa est ex naturae jure, partim ex consuetudinis usu-ALB. Quia partes illius quaedam am, veritatem.--CAR. De his singulis lucidius areligio est, quae superioris cuiusdam naturae, quam divinam vocant, curam caeri- moniamque affert; pietas, per quam sanguine con- iunctis patriaeque benivolum officium et diligens tri- buitur cultus; gratia, in qua amicitiarum et officiorum alterius memoria et remunerandi voluntas continetur; vindicatio, per quam vis aut iniuria et omnino omne, quod obfuturum est, defendendo aut ulciscendo pro- pulsatur; observantia, per quam homines aliqua digni- tate
Abbreviated transcription (Latin):
ris et uicina illius suꝑioris
confinia ꝑtinet. In quo
tam̃ loco eoꝵ qui carne
uestiunt᷑ uita nequa quã
potest cõmorari. Vnde
ꝑspicuũ ẽ illud su perius
purissimũ tranquillissimũ¬
ꝙ spatiũ de quo paulo an¬
te disseruimus: non carna¬
liũ habitationi. neq mor¬
usib eẽ p̃paratũ. Qua¬
ꝓpt̃ plurimi catholicoꝵ
auc̃toꝵ illud spatiũ pͥmit᷑
angłis qui lapsi sunt cum
suo principe asserunt ad
habitandũ fuisse destina¬
tũ. eo quod de suꝑ cęlestib
angłis neminẽ cecidisse
arbitrant᷑. Subcelestes uͦ
qua diu in angłiea beatitu¬
dine fuerant inqua tam̃
diabolus abinitio m̃dax
ẽ. & inueritate non stetit :
hunc locũ habitatio forte
putant ꝓcepisse. Quẽ para¬

Expanded text:
ris et vicina illius superioris ris et vicina illius superioris confinia pertinet. In quo tamen loco eorum qui carne vestiuntur vita nequaquam potest commorari. 5. Unde perspicuum est illud superius purissimum, tranquillissimumque spatium, de quo paulo ante disseruimus, non carnalium habitationi, nequsibus esse praeparatum. Quapropter plurimi catholicorum auctorum illud spatium primitus angelis qui lapsi sunt cum suo principe asserunt ad habitandum fuisse destinatum, eo quod desuper coelestium angelorum neminem cecidisse arbitrantur, sed coelestes, quandiu in angelica beatitudine fuerant, in quo tamen diabolus ab initio mendax est , et in veritate non stetit , hunc locum habitationis sorte putant percepisse; quem Scr
Abbreviated transcription (Latin):
atq alitꝰ. animaret. Nec ul¬
las om̃mo diuersoꝵ hemis¬
perioꝵ ꝑturbationes omi¬
modis habet sic̃ olimpi
montis altissima terrarũ
et obid ceteris in cognita
om̃ib iuga conscendentib
c̃õꝓbat᷑. et eoꝵ relatione re¬
fert᷑. Qui aceto humectas
spongias ad conseruandã
aerii sp̃s inflationẽ & spira¬
tionẽ ori ac narib: circũpo¬
nentes. anniuersaria con¬
suetudine. nescio qua suꝑ¬
stitione ducti conscendunt
Et nec ibi ullã auẽ. nec nu¬
bẽ. nec pluuiã. nee uenti ali¬
quẽ motũ uidisse se confir¬
mant. Et̃ consũmatis sacri¬
ficioꝵ quoꝵ gr̃a uadunt
officiis. ibidem signa quȩ¬
dã ac notas harenis in pri¬
m̃tes redeunt. Quas etiã
illie post annũ iterũ cons¬
cendentes illesas: atq in te¬
meratas inueniunt. Ex quo
ꝑspicue demonstratur nichil
aut uideri queat sed tam̃
ra ꝑtinere uł accedere po¬
test. Sed hic locus ad ex¬
trema huiꝰ spatu inferio¬

Expanded text:
atque halitu animaret, nec ulatque halitu animaret, nec ullas omnino diversorum hemisphaeriorum perturbationes omnimodis habet. 3. Sicut Olympi montis altissima terrarum, et ob id caeteris incognita hominibus juga conscendentibus, comprobatur, et eorum relatione refertur, qui aceto humectas spongias ad conservandam aerii spiritus inflationem 594 et spirationem, ori ac naribus circumponentes, anniversaria consuetudine nescio qua superstitione ducti conscendunt; et nec ibi ullam avem, nec nubem, nec pluviam, nec ventum aliquem vidisse se confirmant, et consummatis sacrificiorum, quorum gratia vadunt, officiis, ibidem quaedam signa ac notas arenis imprimentes redeunt, quas etiam illic post annum iterum ascendentes illaesas atque intemeratas inveniunt. 4. Ex quo perspicue demonstratur nihil aut videri queat. Sed tamen ra pertinere, vel accedere potest, sed hic locus ad extrema hujus spatii inferio
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarũ auctoritas suf¬
tudo catholicoꝵ infidẽ traxit
diuersẽ aut̃ estimationes
quȩ tantundẽ acatholicis
Assertȩ sunt et quib: utrisq
sacricanonis dicta ñ con¬
trafaciunt uł ãquas equa¬
lit̃ currunt hoc arbitris
de firimam̃to et luminari¬
spatia. eẽ diuisũ a nonnul¬
lis scriptorib: explanatur
sed superius spatiũ ad cęlũ
ꝑtinerẽ dr̃. inferiꝰ aut̃ terrȩ
fieri coniunctũ ñ dubitat᷑
Et enĩ excelsũ spatiu qđ cȩlo
ꝑtinere diximus purissimũ
ac subtilissimũ. nec nubiũ
tumores. nec uentoꝵ infla¬
tiones. nec pluuiarũ aut
imbriũ humidas conspira¬
tiones nec nuuũ. uł grandi¬
nũ geligas coagulationes nec
aeris ullas mutationes.
nec tẽpestatũ & tonitruoꝵ
fragores: sed nec ipsũ etiam
aere qui uolantiũ auiũ cor¬
pora et ipsarũ nubiũ spissi¬
one aeris ipsius molẽ suffer¬
re ualuisset. et animantiũ
diuersarũ uitas aere sp̃s re¬
ciproca inflatio reficeret

Expanded text:
Scripturarum auctoritas sufScripturarum auctoritas suftudo catholicorum in fidem traxit: diversae autem aestimationes, quae tantidem a catholicis assertae sunt, et quibus utrisque sacri canonis dicta non contra faciunt, ad quas aequaliter currant, hae arbitris de firmamento et luminarispatia esse divisum, a nonnullis scriptoribus explanatur, sed superius spatium ad coelum pertinere dicitur, inferius autem terrae fieri conjunctum non dubitatur. 2. Etenim excelsum spatium quod coelo pertinere diximus, purissimum, ac subtilissimum, nec nubium tumores, nec ventorum inflationes, nec pluviarum aut imbrium humidas conspirationes, nec nivium vel grandinum gelidas coagulationes, nec aeris mutationes, nec tempestatum et tonitruorum fragores, sed nec ipsum aerem, qui volantium avium corpora et ipsarum nubium spissiorem aeris ipsius molem sufferre valuisset, et animantium diversorum vitas aerii spiritus reciproca inflatione reficeret,
Abbreviated transcription (Latin):
spera deͥ media sui parte
nigra ac tenebrora et de¬
media parte altera lucida
sit et candicla. et sic eiꝰ mere¬
m̃ta ał detrim̃ta a gantur
ut cũ paulatĩ pars illius
lucida ostendit᷑. eodẽ mnodo
tie tenebrosa occultat᷑.
quandocũq soli siue ante
siue post appropiat. uelut
inoraradio luminis illu¬
cescat: cũ aut̃ longius ac
longius recedereꝰ uidetur
mãius ac maius paulatĩ
suũ lum̃ a solis splendore
augetur. ut cũ ad integrũ
ȩquiperato orbe facie ad
faciẽ soli obposita constite¬
rit. tunc plene imagmẽ
solis habere possit: decur¬
sib. aut̃ solis et lunȩ nec tẽ¬
tis disserere. Qđ idcircom
m hoc opusculo negligentiꝰ
et musũ pene om̃ib lecto¬
rib dierũ festoꝵ cõprtan¬
uͦ lucis organa nonnulli m¬
sensibiles creaturas opinant᷑
Sed quȩ diximꝰ usitatiꝰ a ca¬
tholicis auctorib frequen¬
tantur In bis ambigius
sententiarũ estimationibus
intendendũ . ẽ. cui plus scãrũ

Expanded text:
sphaera dimidia sui parte sphaera dimidia sui parte nigra, ac tenebrosa, et dimidia parte altera lucida sit, et candida, et sic incrementa et decrementa agantur, ut cum paulatim pars illius lucida ostenditur, eodem modo tunc tenebrosa occultatur,quandocunque soli sive ante, sive post appropiat, velut in ora radio luminis illucescat; cum autem longius ac longius recedere videtur, majus ac majus paulatim suum lumen a solis splendore augetur, ut cum ad integrum aequiparato orbe facie ad faciem soli opposita constiterit, tunc plene in se imaginem solis habere possit. 10. De cursibus autem solis ac lunae, nec temest disserere, quod idcirco in hoc opusculo negligentius et in usum pene omnibus lectoribus dierum festorum computanvero lucis organa nonnulli sensibiles creaturas opinantur, 593 sed quae dicimus usitatius a catholicis auctoribus frequentantur in his ambiguis sententiarum aestimationibus. Intendendum est cui plus sanctarum
Abbreviated transcription (Latin):
sol morta suo. et luna setit
mordine suo: Cessante nãq
mutabilitate humanista¬
tus cui seruiunt: et suicur¬
sus mutabilitas cessabit
sol mortu suo. hoc indicat
quod nuquã melmnabitur
in occasu suo. Et meo quod
dicit. luna stabit morchne
suo: hoc insmuat. quod im¬
mutationes merementi
patiet᷑. sed in suo ordine sẽ¬
ꝑ stabit. Hoc aut̃ erit quan¬
do ut apłs loquitur. ipsa
creatura liberabitur a ser¬
uitute corruptionis. in libͥ¬
tatẽ głe filioꝵ dĩ. Cũ enĩ
scĩ pro mercede sui laboris
quo dõ seruierunt imniu¬
tati fuerint et fulserint
sic̃ sol iustitiȩ cuius in pen¬
nis ẽ sanitas tunc et ipsĩ
corporeo huic soli ꝓmerce¬
de sui ministerii quo ser¬
uituti corruptionis subiee¬
ris rutilatio restituetur
Interĩ uͦ quotidianis sui mi¬
nisteru motib quoties solẽ
sequit᷑ luna suiluminis
increm̃ta auget quoties aũ
solẽ antecedit detrim̃ta sui
splendoris agit de statuuͦ
lune uarie putatũ. ẽ utrũ

Expanded text:
sol in ortu suo, et luna stabit sol in ortu suo, et luna stabit in ordine suo. Cessante namque mutabilitate humani status, cui serviunt, et sui cursus mutabilitas cessabit. Sol in orto suo, hoc indicat quod nunquam inclinabitur in occasu suo; et in eo quod dicitur: Luna stabit in ordine suo, hoc insinuat quod mutationes incrementi patietur, sed in suo ordine semper stabit. 7. Hoc autem erit, quando, ut Apostolus loquitur, ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei . Cum enim sancti pro mercede sui laboris, quo Deo servierint, immutati fuerint, et fulserint sicut sol justitiae, cujus est sanitas perennis, tunc et ipsi corporeo huic soli pro mercede sui ministerii, quo servituti corruptionis subjecris rutilatio restituetur. 8. Interim vero quotidianis sui ministerii motibus quoties solem sequitur luna, sui incrementa luminis auget; quoties autem solem antecedit, detrimenta sui splendoris agit. De statu vero lunae varie putatum est: utrum
Abbreviated transcription (Latin):
tauratio ꝓmittitur : etiam
creatura sũ antiqͦũ decorẽ
acceptũre non dubit᷑. Unde
flamine inquit. Et erit in
die illa cũ ceciderint turres.
erit lux lunȩ sĩcut lux solis.
et lux solis erit septẽplicit᷑
sic̃ lux septẽ dierũ. cũ alliga¬
uerit dñs uulnus popłi siu.
et percussurã plage eiꝰ sana¬
uerit. Cũ enĩ factũ fuerit
cęlũ nouũ et terra noua.
et non fuerint in memoria
priora quȩ corruptioni ser¬
uiunt. et peccati uulnus et
percus surã plagȩ mortis
incorporib. resurrectoꝵ
eximperio qđ arripuerant
depositi fuerint : tunc lux
luȩ in lucẽ solis mutabit᷑.
hoc ẽ inseptuplũ suũ lum̃
restaurabit᷑ : Nicbil aut̃
restaurat᷑ : nisi quod amis¬
sũ .ẽ. aut corruptũ. Quod
g sol amisit et lima hocrur¬
sũ accipiant: ex quo apparet¬
net septimã nuc sui lui¬
nis partẽ lummnaria re¬
tinere. Quã septẽpliciter
resument : quando sic ut ꝑ¬
ab acuch sp̃s sc̃s profuturis

Expanded text:
tauratio promittitur, etiam tauratio promittitur, etiam creatura suum antiquum decorem acceptura non dubitatur. Unde famine, inquit: Et erit in die illa, cum ceciderit turris, erit lux lunae sicut lux solis, et lux solis erit septempliciter, sicut lux septem dierum, cum alligaverit Det percussuram plagae ejus sanaverit . 5. Cum factum fuerit coelum novum, et terra nova , et non fuerint in memoria priora quae corruptioni serviunt , et peccati vulnus et percussuram plagae mortis in corporibus resurrectorum ex imperio quod arripuerant depositi fuerint, tunc lux lunae in lucem solis mutabitur,hoc est, in septuplum suum lumen restaurabitur. Nihil enim restauratur, nisi quod amissum est, aut corruptum; quod igitur sol amisit, et luna, hoc rursum accipient. 6. Ex quo apparet septimam nunc sui luminis partem luminaria retinere, 592 quam septempliciter resument, quando per Habacuc Spiritus sanctus pro futuris
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore facta fideli ratione
dat. Sol gͦ et lima duolu¬
minaria : in firma m̃to cȩli
constituta sunt. Unũ quõd
ẽ. mauis ut p̃. eẽt diei. Se¬
cundũ qđ .ẽ minus. statutũ
ẽ. ut pre. eẽt nocti. Sed ñ
eandẽ sui splendoris. lucẽ
quã cũ in principio creata
sunt habuerunt : nunc per
om̃e sui imisterii temptis
dierũ ac noctiũ clecursioni¬
b conseruant. Hoc enĩ dũ
humanis usib ministrare
acdõ creatore dest̾mata sunt.
cũ homines iculpabiliter
uixissent. & sũb creatoris
quo conditi fuerunt lege
perseuerassent etiã sui lu¬
minis plenitudine decora¬
ta ministrabant. Cũ uͦ homi¬
nes quib inministerio. socia¬
ta primitus rutilabant. Prop¬
ter transgressionẽ deiecti
paradisi beatitudinẽ amise¬
runt : ipsa quoq luminaria
quãuis non sua culpa sui lu¬
minis detrim̃ta. non sine
cit et dolet usq adhuc. Sed
quia ꝑ redẽptoris aduentũ
humano generi pristinȩ
beatitudinis in melius res¬

Expanded text:
tempore facta fideli ratione fides tempore facta fideli ratione fides 2. Sol ergo et luna duo luminaria in firmamento coeli instituta sunt. Unum, quod est majus, ut praeesset diei; secundum, quod est minus, constitutum est ut praeesset nocti. Sed non eamdem sui splendoris lucem quam cum in principio creata sunt habuerunt nunc per omne sui ministerii tempus dierum ac noctium decursionibus conservant. 3. Haec enim dum humanis usibus ministrare a Deo creatore destinata sunt, cum homines inculpabiliter vixissent, et sub Creatoris, quo conditi fuerant, lege perseverarent, etiam sui luminis plenitudine decorata ministrabant; cum vero homines, quibus in ministerio sociata primitus rutilabant, propter transgressionem dejecti, paradisi beatitudinem amiserunt, ipsa quoque luminaria, quamvis non sua culpa, sui luminis detrimenta non sine cit, et dolet usque adhuc . 4. Sed quia per Redemptoris adventum humano generi pristinae beatitudinis in melius res
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ illi ali firmam̃tũ uelut
aere solidissino fusũ cons¬
tare solide ac firmit̃ faci¬
lius putant. atq idõ firma¬
mentũ nominari existi¬
mant. quia tã solida quã
inania tã leuia quã gra¬
uia. quȩ p̃eliximꝰ cuncta
spatia intra se concludunt.
et suꝑ se positas aquas qua¬
lescũq sunt sustineat. Uerũ
qm̃ int̾ tantos uiros. deta¬
li et tanta re uariatũ ẽ
nullius estimationẽ alii p̃¬
ponendã censemꝰ. sed ad bos
lectorẽ utroꝵq partiũ
arbitrũ mitamꝰ. Quia uͦ
infirmam̃to cęli licet post
speciẽ maris & terrȩ for¬
matã nouo luminaria
magna in principio ge¬
neseos monsaicȩ legis immo
diuma scriptura ꝓnuntiat.
ñ ẽ. in decens sĩ descendens
desuꝑnis sermo inordine
locali creaturarũ. solẽ et
lunã statĩ post firmam̃tũ
describat : ita tam̃ ut m
conditiones ordine pꝰ ter¬
rã et mare duo hȩc lumi¬
narra. et stellas cũ scriptu¬
rȩ uocib: animꝰ ponat.
quãuis omia elem̃ta sine

Expanded text:
ergo illi alii firmamentum velut aere solidissimo fusum constare solide ac firmiter facilius putant; atque ideo firmamentum nominari existimant, quia tam solida quam inania, tam levia quam gravia, quae diximus, cuncta spatia intra se concludat, et supra se positas aquas, qualescunque sunt, sustineat. Verum quoniam inter tantos viros de tali et tanta re variatum est, nullius aestimationem alii praeponendam censemus, sed ad hos lectorem utrarumque partium ain firmamento coeli licet post speciem maris et terrae formata duo luminaria magna, in principio Geneseos, Mosaica lex, imo 591 divina Scriptura pronuntiat, non est indecens, si, descendens de supernis, sermo in ordine locali creaturarum solem et lunam statim post firmamentum describat, ita tamen ut in conditionis ordine post terram et mare duo haec luminaria et stellas cum Scripturae vocibus animus ponat, quamvis omnia elementa sine
Abbreviated transcription (Latin):
talia spatia qualiacũq st̃
ubi spiritales de quib dixi¬
mus ordines cõmorantus.
minat. ante hoc uisbile
celũ aquas illas uelut mi
titutas. Quas tam̃ nequis
spiritali iungeret creatu¬
rȩ : post cȩlos cęloꝵ ante¬
quã de terra diceret pro¬
pħa posuit. Paulo post¬
has aquas psalmista suꝑ
cȩlos positas dix̃ et tam̃
hos cęlos celoꝵ ante ponit:
Per qđ demonstrat᷑ int̃
utrosq cęlos. ẽẽ collocatas
id ÷ cȩlis spiritalib humi¬
liores & cȩlis corporalib
superiores. Sed tam̃ cor¬
poralib creaturis ꝑtmnere
dicende sunt dũ inse łio¬
ꝑe facta supͣ istud corpo¬
reũ firmam̃tũ consistunt
Setl quid ibi utilitatis in
rerũ corporaliũ usib a¬
dentione inuestigat᷑. Qui¬
dã nãq illas ad terrarũ
bis ablutionẽ in diluuio
qđ sub noe factũ .ẽ. sicut
geneseos hstoria narrat
dĩ p̃scientia reseruatas
auint. sic̃ scriptura in¬
quit. Et cataracte cęli

Expanded text:
tualia spatia, qualiacunque sunt, tualia spatia, qualiacunque sunt, ubi spirituales, ut diximus, ordines commorantur, minat, ante hoc visibile coelum aquas illas, velut initium titutas, quas tamen ne quis spirituali jungeret creaturae, post coelos coelorum, antequam de terra diceret, posuit, paulo posthas aquas Psalmista super coelos positas dicit, et tamen his coelos coelorum anteponit. Per quod demonstratur inter utrosque coelos esse collocatas, id est, coelis spiritualibus humiliores, et coelis corporalibus superiores; sed tamen corporalibus creaturis pertinere dicendae sunt, dum in e factae supra istud corporeum firmamentum consistunt. 5. Sed quid ibi utilitatis in rerum corporalium usibus agistrorum investigatur. Quidam enim illas ad terrarum orbis abolitionem in diluvio, quod sub Noe factum est sicut Geneseos historia narrat Dei praescientia reservatas aiunt, sicut Scriptura inquit: Et cataractae coeli
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ. Qđ ab alio uelut̃ su¬
creaturarũ sermonẽ sũp¬
simus. quod tuȩ ꝓpositionis
continentia cõp̃henderat
post spiritale creaturã dequa paulisꝑ diserui
de aquis quȩ supra firma¬
mentũ sunt. quid aucto¬
rũ intentio potuit exco¬
gitare. proferre tẽpta¬
bimus. Cũ enĩ in prin¬
cipio prima die facta
fuisset lux quȩ spiritalis
creatura. eẽ dinoscitur:
scđa die firmam̃tũ quod
diuidit int̃ aquas quae
sunt supra firmamentũ
& aquas que sunt subfir¬
mam̃to eẽ factũ scriptu¬
ra testat᷑. Ex quo intelli¬
git᷑ aquas illas quȩ supra
firmam̃tũ sunt: locali spa¬
tio ex omi corporalicrea¬
tura. eẽ. superiores. Quãus
enĩ in psalmo centesimo
quadragesmo octauo pꝰ
firmam̃tũ & solẽ & luna
& stellas aquȩ illȩ quȩ iuꝑ
cȩloss ponte inueniuntur
tam̃ it illas om̃ib eẽ. cor¬
poralib: creaturis. osten¬
deret altiores. Iterũ ex
psalmista his ante ponit

Expanded text:
monem , quod ab aliquo, velut sumonem , quod ab aliquo, velut sucreaturarum sermonem sumpsimus, quod tuae propositionis continentia comprehenderat, post spiritualem creaturam, de qua paulisper disseruimus, de aquis quae super firmamento sunt quid auctorum intentio potuit excogitare proferre tentabimus. Cum enim in principio prima die facta fuisset lux, quae spiritualis creatura facta esse dignoscitur, secunda die firmamentum, quod dividit inter aquas quae sunt supra firmamentum, et aquas quae sunt sub firmamento, esse factum 588 Scriptura testatur; ex quo intelligitur aquas illas quae supra firmamentum sunt locali spatio esse omni corporali creatura superiores. 2. Quamvis enim in psalmo centesimo quadragesimo octavo post firmamentum, et solem, et lun stellas, aquae illae quae supra coelos sunt positae inveniantur, tamen ut illas omnibus esse corporalibus creaturis ostenderet altiores, iterum excoelos Psalmista his anteponit,
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ cũ iis sp̃s hos om̃s an¬
alibi. quando exuicinitate
alioꝵ graduũ. alii gradis
officia assumunt uc̃ extro¬
biñ manifestare corã effra
im. Sed milla superna so¬
cietate quod in aliquo sp̃eci¬
alit̃ habet᷑. ab omib in com¬
mune possidet᷑: quia non
minus unũ quẽque reficit
quod malio uidet quã qđ
insemetipsõ possidet. Et cũ
mittunt᷑. nũquã ab eoꝵ con¬
tẽplatione dĩ a quo respici¬
unt᷑ ab est. Non quod illi
tunt᷑. sed quod dñs qͥ ubiq
ẽ. ab his qui discurrunt sẽ
ꝑ mom̃i loco sĩne sui muta¬
tione comspicit᷑. Unde scri¬
bitur. Milia miliũ minis¬
trabant ei. et decies milies¬
centena milia assistebant
testates i faciunt. qua & mi¬
nistrant dũ mittuntur.
& assistunt dũ contẽplant᷑
Aliquando aut̃ qui mitam¬
t᷑ angłi illi sunt ad quos
ueniunt hominib ꝑse nun¬
tiant : Aliquando alii alios
uelut subiectos ꝓse adun¬
tiandi officiũ lestinant. sic̃
el fac istũ intelligere ser¬

Expanded text:
 cum vis, spiritus hos omnes analiquando ex vicinitate aliorum graduum alii graduum officia assumunt; sicut ex throbim, manifestare coram Ephraim . 15. Sed in illa superna societate, quod in aliquo specialiter habetur, ab omnibus in commune possidetur, quia non minus unumquemque reficit quod in alio videt quam quod in semetipso possidet; et cum mittuntur, nunquam ab eorum contemplatione Deus, a quo reficiuntur, abest; non quod illi tuntur, sed quod Dominus, qui ubique est, ab his, qui discurrunt, semper in omni loco sine sui mutatione conspicitur. Unde scribitur: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant testates pariter faciunt, quia et ministrant, dum mittuntur, et assistunt, dum contemplantur. Aliquando autem qui mittuntur angeli, illis, ad quos veniunt hominibus per se nuntiant, aliquando alios velut subjectos per se ad nuntiandi officiunt destinant, sicutel, fac istum intelligere ser
Abbreviated transcription (Latin):
NoDio excellentissimo & in
xp̃i om̃is honore deuotissimo
charolo regi germaniae.
galliȩ. atq. italiȩ. & scĩs uer¬
bi dĩ predicatorib humilis
sc̃ȩ matris eccłȩ filiolus al

Expanded text:
no excellentissimo et in omni Christi honore devotissimo Carolo regi Germaniae, Galliae atque Italiae, et sanctis verbi praedicatoribus, humilis sanctae matris Ecclesiae filiolus Alb
Abbreviated transcription (Latin):
ipso denuntiat triũphasse.
Deiectis gͦ malignis spiritib
cũ suo pricipe diaboliꝰ. exil¬
lo quẽ p̃diximus limpidis¬
simo subcelestiũ spatioꝵ ha¬
bitaculo et post modũ redẽp¬
to exadȩ & ꝓprio uniuscuiꝰ¬
q delicto ꝑ mediatoris ad¬
uentũ humano generseun¬
dẽ locũ ammarũ scãrum
interĩ quieti dũ resurree¬
tionẽ exspectant futurã
confitenti responderat. Am̃
radiso arborib: consito &
lucido fonte p̃pollente ammȩ
exute corporib non indigent.
qm̃ spiritalis homo carnalẽ
usũ non p̃ore mortis libe¬
ratus non possidet. nec refi¬
ci terreni paradinĩ fruge̾ fe¬
ris arborib nocesse habet.
Eternus eni. tẽporalib non
utit᷑: sed ȩterna soiritalia
contẽplat᷑. Hoc ñ confir¬
martiũ sed estimantiũ sen
sib ꝑtraximus p̃sertĩ cũ et
ipsam estimandi cletalib ꝑ¬
spicactã nobis ipsis nontri¬
buimꝰ. Cũ em̃ necessitas exe¬
gerit harũ om̃iũ putatio¬
nũ auctores in medium

Expanded text:
ipso denuntiat triumphasse. 9. Dejectis ergo malignis spiritibus cum suo principe diabolo ex illo quem praediximus limpidissimo subcoelestium spatiorum habitaculo, et postmodum redempto ex Adae et proprio uniuscujusque delicto per Mediatoris adventum humano genere, eumdem locum animarum sanctarum interim esse quieti, dum resurrectionem exspectant futuram, confitenti responderat: Amenradiso arboribus consito, et lucido fonte praepollente, animae exutae corporibus non indigent; quin imo spiritualis homo carnalem usum corpore mortis liberatus non possidet, nec refici terreni paradisi frugiferis arboribus necesse habet, aeternus enim temporalibus non utitur, sed aeterna et spiritualia contemplatur. 11. Haec non confirmantium, sed aestimantium us, praesertim cum et ipsam aestimandi de talibus perspicaciam nobis ipsis non attribuimus. Cum enim necessitas exegerit, harum omnium 596 putationum auctores in medium
Abbreviated transcription (Latin):
lo post. Qui uos audit. me
audit. Et qui uos spernit.
me sperint. Et qui me
sperint̾ spernit eũ qͥ me
miñt. Et cetera. quȩ ibi
de dispeniatione uerbidi
leguntur. Quare ab eccłus
ubiq ab om̃i ordine cleri¬
coꝵ omeliȩ leguntur. Quid
ẽ omelia nisi p̃dieatio. e¬
Mirũ. ẽ. qđ legere licet
et interpretare non licet
ut ab om̃ib intelligatur.
quid .ẽ. aliud. nini audien¬
tes sine fructu fiant et
impleatur uagilia cũ
beatus hieronimus in
epła ad nepotianũ prbm¬

Expanded text:
lo post: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit; et qui me spernit, spernit eum qui me misit . Et caetera quae ibi de dispensatione verbi Dei leguntur. Quare in Ecclesiis ubique ab omni ordine clericorum homiliae leguntur? Quid est homilia, nisi praedicatio? Mirum est quod legere licet, et interpretari non licet, ut ab omnibus intelligatur? Quid est aliud, nisi ut audientes sine fructu fiant, et impleatur Virgilianum beatus Hieronymus in epistola 52 ad Nepotianum pr
Abbreviated transcription (Latin):
generet¬
A.Primo sciendũ. ẽ. qđ quȩ¬
dam res tamclarȩ tam
nobiles sunt: ut non ꝑpt̃
aliud emolumentum ex¬
petendȩ sint : sed ꝓpter
suã solũ mͦ dignitatẽ aman¬
dȩ sunt & exequendȩ
K. has ipsas res magnopere
ueritas. amor bonus¬
.K. Nunquid non has xp̃iana
religio ad pͥme laudat .¬
R. Quid philosophis cũ his.¬
A. has intellexerunt inna¬
tura humana: etiam &¬
sũmo studio coluerunt¬
R. Quid tũnc distat int̃ phi
.R. Prosequere tam̃ philosophi¬
cas definitiones de uirtu¬
tib : & primũ dic quȩ sit
Uirtus. ẽ. animi habitus.
naturȩ decus. uitȩ ratio.
iustitiã. fortitudinem.¬

Expanded text:
generetgeneret.--ALB. Primo sciendum est, quod quaedam res tam clarae et tam nobiles sunt, ut non propter aliud emolumentum expetendae sint, sed propter suam solummodo dignitatem amandae sunt et exsequendae. CAR. Has ipsas res magnopere veritas, amor bonus.--CAR. Nunquid non has Christiana religio apprime laudat?-R. Quid philosophis cum iis?--ALB. Has intellexerunt in natura humana, et summo studio coluerunt.--CAR. Quid tunc distat inter phiaptisma. CAR. Prosequere tamen philosophicas definitiones de virtutibus; et primum dic, quid sit Virtus est animi habitus, naturae decus, vitae ratio, justitiam, fortitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
A Est. & uere .ẽ. inom̃ re ne¬
cessariũ. quia quic qd mo¬
cdũ excedit inuicio. ẽ. ldõ
urtutes in medio positae
sunt : dequib tuȩ uene¬
randȩ auctoritati plura
dicere potuissem. si non¬
disputatio nr̃a ad finem
festinaret. & sinon super¬
fluũ uideret᷑ tecũ de uir¬
tutib agere : quẽ uirtutũ
non tamt scientia. sed etiã
ornat efficientia
RN on tam̃ te magister prius
dimittã calamũ respon¬
sionis claudere : quam mͥ
nomina & partes.uuͬ.
uirtutũ exponas. quas ra¬
dices aliarũ. eẽ. uirtutũ
cdixisti. Nã paulo ante
int̃nos constitit sermoci¬
nationis exercitationem
.ẽẽ. neces sariã : in quo me¬
lius. ẽ. sermonis studiũ
quã inuirtutũ excellentia.
quae utrunq & scribentib
& legentib multũ ꝓdesse
ualet¬
AProdest ut dicis domine
mi: sed int̃ utrunq coar¬
tor Nã succincta breuitas
pauca postulat : & res
ardua plura desiderat.
R. Temꝑa te inutrunq ne
aut plixitas fastidiũ. aut
breuitas ignorantiam

Expanded text:
 Est, et vere est in omni re necessarium, quia quidquid modum excedit, in vitio est. Ideo virtutes in medio positae sunt, de quibus tuae venerandae auctoritati plura dicere potuissem, si disputatio nostra ad finem non festinaret; et si non superfluum videretur tecum de virtutibus agere, quem virtutum non tantum scientia, sed etiam ornat efficientia. CAR. Non tamen te, magister, prius dimittam calamum responsionis claudere, quam mihi nomina et partes quatuor virtutum exponas, quas radices aliarum esse virtutum dixisti. Paulo ante inter nos constitit, sermocinationis exercitationem esse necessariam. In quo melius est habendum sermonis studium, quam in virtutum excellentia, quae utrinque, et scribentibus et legentibus multum prodesse valet?--ALB. Prodest, ut dicis, domine mi rex, sed inter utrumque coarctor. Nam succincta brevitas pauca postulat, et res ardua plura desiderat. CAR. Tempera te inter utrumque, ne aut prolixitas fastidium, aut brevitas ignorantiam
Abbreviated transcription (Latin):
sȩpe ad miscdđiam : quam
humilitas & obsecratio
Sed nunc habes de prima
& maxima parte rethoricȩ
quȩ sit sophistica loquutio¬
A.Si me alius quis de scola
palatii tui interrogasset.
Et sĩ alter sit qui in t̃rogat.
alter qui docet : ex uno
tam̃ hoc sapientiȩ fon
quidem non idem es qui
introgas. qđ ego qͥ respondeo¬
R. Nequaquã idem¬
A. Quid tu.¬
R. Ego homo
R. Quomodo.ͦ¬
A Si dicis. si non idem ego
& tu & ego homo. conse¬
quens. ẽ. & ut tu homo
non sis
Nequaquã Sed quorsũ ista:
Ut sophisticã intelligas
uersutiã. & uideas quomͦ

Expanded text:
saepe ad misericordiam, quam humilitas et obsecratio. Sed nunc habes de prima et maxima parte rhetoricae sit sophistica locutio?--ALB. Si me alius quis de schola palatii tui interrogasset, et si alter sit qui interrogat, alter qui docet, ex uno tamen, hoc est sapientiae fontquidem non es idem qui interrogas quod ego qui respondeo.--CAR. Nequaquam idem.--ALB. Quid tu?--CAR. Ego homo. Quomodo?--ALB. Si dicis: non idem ego et tu; et ego homo, consequens es, ut tu homo non sis.Nequaquam. Sed quorsum ista?--ALB. Ut sophisticam intelligas versutiam, et videas quom
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & uindicta gladu
nomine intelligitur ubi
dr̃ Non enĩ frustra gla¬
diũ portat. Uindex. ẽ. enĩ
in eos qui operantur ma¬
lũ. Iuditiũ quoq dĩ gladui
nomine legitur desĩgna¬
tũ. In ebriatus . ẽ. in cęlo
gladius meus. Itẽ. quia
exacuã ut fulgur gla¬
diũ meũ. & agĩt iudiciũ
manus mea. Et iusta
apłm. Uerbũ dĩ intelli¬
git᷑ gladius. Sedforsit an
ille laicus qui inuno so¬
lebat pugnare gladio.
unã eũ putabat hab̾e
int̃pritationẽ. Non con¬
siderans illũ ipsũ quẽ
manu tenet ancipitẽ
eẽ. in quo & ini quo uitã
auferre nititur. & suã
defendere gaudet. Ideo
scđm aliã significationẽ
inmatheo dñs dixit.
Om̃s qui acceperint gla¬
diũ : gladio peribũnt

Expanded text:
Sed et vindicta gladii Sed et vindicta gladii nomine intelligitur, ubi legitur: Non enim frustra gladium portat; vindex est enim in eos qui operantur malum . Judicium quoque Dei gladii nomine legitur designatum: Inebriatus est in coelo gladius meus . Item quia, Exacuam ut fulgur gladium meum, et aget judicium manus mea . Et juxta Apostolum, verbum Dei intelligitur gladius. Sed forsitan ille laicus, qui in uno solebat pugnare gladio, unam eum putabat habere interpretationem, non considerans illum ipsum, quem manu tenet, ancipitem esse: in quo et inimico vitam auferre nititur, et suam defendere gaudet. Ideo secundum aliam significationem in Matthaeo Dominus dixit: Omnes qui acceperint gladium, gladio peribunt
Abbreviated transcription (Latin):
inscripturis scĩs multifa¬
rias habet allegorias. ut
studiosĩs lec torib facile
ẽ. inuenire. Abissus nm̃¬
sitas aquarũ abissus pro¬
funditas scripturarũ. Abis¬
sus mneffabilia iuiditia dei:
abissus sapientĩa abissus
corda hominũ sĩgnificat.
Et multa talia inscriptu¬
ris sc̃ĩs inueniunt᷑ quae
scđm qualitates locorum
uarias habent intelligen¬
tias. Sermod̃n oculosũs
ẽ. & undiq perforaripo¬
test. Et alta profunditas
misterioꝵ dĩ. omia secre¬
ta illoꝵ mnuestigarepo¬
test. Igitur & gladius
multa farie significare
qui exacuerunt ut gladi¬
um linguas suas ẽtiam
& mortem significat. ubi
dr̃ qui liberasti dauid ser¬
uũ tuũ de gladio malig
no. Scilicẽt & tribulatti¬
onẽ passionis xr̃i signi¬
ficat ubi dic̃ et tuam
ipsius animã pertran¬
sibit gladius id÷ tribula¬
tio passionis illius tuã
torquebit animã diui¬
sionẽ quoq significat ubi
tere sed gladiũ. id ẽ se¬
parare bonos amalis

Expanded text:
in Scripturis sanctis multifain Scripturis sanctis multifarias habet allegorias, ut studiosis lectoribus facile est invenire. Abyssus, immensitas aquarum; abyssus, profunditas Scripturarum; abyssus, ineffabilia judicia Dei ; abyssus, sapientia; abyssus, corda hominum significat; et multa talia in Scripturis sanctis inveniuntur, quae secundum qualitates locorum varias habent intelligentias. Sermo Domini oculosus est, et undique perforari potest, et alta profunditas mysteriorum Dei. Quis omnia secreta illorum investigare potest? Igitur et gladius multifarie significare ubi dicit: Qui exacuerunt ut gladium linguas suas . Etiam et mortem significat, ubi dicit: Qui liberasti David servum tuum de . Scilicet et tribulationem passionis Christi significat, ubi dicit: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius ; id est, tribulatio passionis illius tuam torquebit animam. Divisionem quoque significat, ubi cem, sed gladium ; id est, separare bonos a malis.
Abbreviated transcription (Latin):
binos ibi fuisse gladios
dixit. satis eẽ quoꝵ uno
petrũ in absc̃iĩone auri¬
culȩ malchi usũ fuisse
putamꝰ. Cui & tunc adño
dictũ .ẽ. Conuerte gladi¬
ũ tuũ inuagmã. Om̃s
enĩ qui acceperint gladi¬
ũ : gladio peribunt. Quo
nunc uendere tunicam
emere gladiũ uisserat :
his statim accipientes gla¬
diũ gladio diceret. eẽ. ꝑi¬
turos. Sigladius ẽ. uer¬
bũ dĩ. et dñs quando gla¬
diũ emere precepit. uer¬
bũ dĩ sĩgnificauit. quomͦ
congruit. ut om̃s qui ac¬
ceꝑit uerbũ dĩ. uerbo dei
pereat Sed facilis .ẽ. so¬
lutio : si singulorũ consi¬
derat᷑ euangelistarum
huic loco circũstantia &
diuersȩ̃ intelliguntur
gladii significationes.
Non enĩ ȩqualit̃ ubiq gla¬
dius significat. Itaq sc̃
leo. alit̃ significat ubi dr̃¬
quasi leo¬
circuit querens quẽ deuo¬
ẽ. iste diabolus. et ñ eisclem
scribatur litteris leo. non
tam̃ eisdẽ congruit signi¬
ficationib Nã & abyssus

Expanded text:
binos ibi esse gladios, binos ibi esse gladios, dixit, satis esse. Quorum uno Petrum in abscissione auricolae Malchi usum fuisse putamus: Cui et tunc a Domino dictum est: Converte gladium tuum in vaginam. Omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt . Quotunc vendere tunicam, emere gladium jusserat, is statim accipientes gladium gladio diceret esse perituros? Si gladius est verbum Dei , et Dominus 181 quando gladium emere praecepit, verbum Dei significavit; quomodo congruit, ut omnis qui accipiat verbum Dei, verbo Dei pereat? » Sed facilis est solutio, si singulorum consideratur evangelistarum huic loco circumstantia, et diversae intelliguntur gladii significationes. Non enim aequaliter ubique gladius significat. Itaque, sicut Leo aliter significat, ubi dquasi leo, quaerens quem devoest; iste, diabolus: etsi eisdem scribatur litteris leo, non tamen eisdem congruit significationibus. Nam et abyssus
Abbreviated transcription (Latin):
sens .ẽ. dilata responsio Non
quia iuxta quod interro¬
gauit respondere nonua¬
luissemus Et relieua. Uere
& ualde gratũ babeo quan¬
effloruisse inquisitiones
dũ quendã audiui iuirũ
prudentẽ aliquando dicere
clericoꝵ. eẽ euangłiũ discere
non laicoꝵ. Quid adhȩc
omĩa tẽpus habent. & sẽpe
posterior affert hora qđ
prior non poterat. Tam̃
iste laicus quisquis fuit : sa¬
piens ẽ. corde. Et si manib
miles quales uram sapien¬
tissimã auctoritatẽ plu¬
rimos habere deͤeet. Sed
adresponsionẽ interroga¬
tionis uertamus stilum
ad satis faciendũ inquisito¬
ris animo .si tam̃ nr̃a par¬
uitas tã preclaro ingeni¬
o. satis facere ualet Nodus
uͦ proposite questionis.
ueluti in ur̃ȩ excellentiȩ
litteris inueni. huius mo¬
di constrictus fuit. ut ea¬
dẽ ponamus uerba quȩ
millis legebam Est enĩ
locus euangłii scđm lucã
gladiũq emere discipłos
ussit. Cui cũ responsũ. ẽẽt

Expanded text:
sens est dilata responsio: Non sens est dilata responsio: Non quia juxta quod interrogavit, respondere non valuissemus, » et reliqua. Vere et valde gratum habeo laieffloruisse inquisitiones, dum quemdam audivi virum prudentem aliquando dicere: clericorum esse Evangelium discere , non laicorum. Quid ad haec? Omnia tempus habent , et saepe posterior affert hora quod prior non poterat. Tamen iste laicus, quisquis fuit, sapiens est corde, etsi manibus miles, quales vestram sapientissimam auctoritatem plurimos habere decet . Sed ad responsionem interrogationis vertamus stylum, ad satisfaciendum inquisitoris animo, si tamen nostra parvitas tam praeclaro ingenio satisfacere valet. Nodus vero propositae quaestionis, veluti in vestrae excellentiae litteris inveni, hujusmodi constrictus fuit, ut eadem ponamus verba quae in illis legebam: « Est enim locus Evangelii secundum Lucam , gladiumque emere discipulos jussit. Cui cum responsum esset
Abbreviated transcription (Latin):
ño clesiderabilit̃ uenera¬
bili. & ueneͬbilit̃ desidera¬
bili lauid regi. infide &
urãm nobis ualde amabi¬
lẽ sanitatẽ. & cuncto xp̃ia¬
nitatis imperio. ꝑnecesfa¬
riã prosꝑitatẽ cognoscens
totũ cordis mei affectũ in
gr̃arũ actiones xp̃o clem̃¬
tisĩmo regi effudi. Illius se¬
dula oratione de precans
pietatẽ cũ om̃ib nr̃e deuo¬
tionis cooperatorib quati¬
nus urãm pacrficã & ama¬
bilẽ potentiã. ad exaltati¬
simi gubernacula imperii.
longeua prosꝑitate custodi¬
re regere & dilatare dig
am ut soliti estis segnitiẽ.
ꝑ interrogationes pruden
uelle inueni imo ꝑ in qui¬
sitiones magis docere quã
ignorata discere agnorii
Quia sapient̃ interrogare
toritatis pagma scriptũ rep¬
perimus. ubi post congrũa
sententiã ueridico sermone
industria tua carissĩme in
xx̃o. p̃ceptor propositã nob̶
a quodã non clerico sed laico
de euangłio questionẽ. Cui
tunc tam̃. a nob̾. usq in pre¬

Expanded text:
no desiderabiliter venerabili et venerabiliter desiderabili David regi, in fide et vestram nobis valde amabilem sanitatem, et cuncto Christianitatis imperio pernecessariam prosperitatotum cordis mei affectum in gratiarum actiones Christo clementissimo regi effudi: illius sedula oratione deprecans pietatem, cum omnibus nostrae devotionis cooperatoribus, quatenus vestram pacificam et amabilem potentiam, ad exaltatisimi gubernacula imperii longaeva prosperitate custodire, regere et dilatare dignam, ut soliti estis, segnitiem per interrogationes prudentvelle inveni. Imo per inquisitiones magis docere, quam ignorata discere agnovi; quia sapienter interrogare, auctoritatis pagina scriptum reperimus; ubi post congruam sententiam veridico sermone industria tua, charissime in Christo praeceptor, propositam nobis a quodam non clerico, sed laico de Evangelio quaestionem, cui tunc tamen a nobis usque in prae
Abbreviated transcription (Latin):
& tu xenophon uxorem
ꝑfeceritis ut neq uir
melior. neq femina
lectior interris sit: pro
maxime requiritis. & tu
nupta sĩt. Hic reb non
dubiis dubia probauit.
ꝓpt̃ similitudinẽ indu¬
ctionis: quod si quis
separatim quȩreret. forte
non concederet᷑.
K. lste philosophus ñ fuit
Non fuit euangelicus.
sed rethoricus
Cur credimus ei :
Ille sequutus . ẽ. suã artẽ
Quid ad hȩc Sequam

Expanded text:
et tu Xenophon uxorem et tu Xenophon uxorem perfeceritis, ut neque vir melior, neque femina electior in terris sit, profmaxime requiretis, ut tu nupta sit. Hic rebus non dubiis dubia probavit per similitudinem inductionis. Quod si quis separatim quaereret, forte non concederetur. CAR. Iste philosophus non fuit Non fuit Evangelicus, sed rhetoricus.--CAR. Cur credimus ei?--ALB. Ille secutus est suam artem. CAR. Quid ad haec? Sequam
Abbreviated transcription (Latin):
consentiat¬
A. Audies: & forte exemplo
credes: Nã philosophus
quidã cũ xenophonte
Et primũ: cũ uxore sermo¬
nem instituit. Dic michi
quȩ so xenophontis uxor
si uicina tua melius habet
aurũ quã tu habes. utrũ
illud ne antuũ malis.
Illud inquit. Qđ ñ uestẽ
& cȩterũ ornatũ muliebrẽ
malis . Respondit. illius uͦ:
Age inquit. quid s̃ uirũ illa¬
meliorẽ habeat quã tu
habes. utrũne tuũ uirum
malis an illius . hic mu¬
lier erubuit: Philosophus
aut̃ sermonẽ cũ ipso xeno¬
phonte instituit. Quȩso
inquit xenophon si uicinꝰ
tuus equũ meliorẽ habeat
quã tuus. ẽ. tuũ ne equũ
malis anillius. Illius in¬
quit. Quid si fundũ me¬
liorem habeat quã tu
habes: utrũ tandẽ fundũ
habere malis. Illũ
inquit meliorẽ
scilicet. Quid
xenophon
quoq ipse tacuit
michi solũ ñ respondit
qđ ego solũ audire uoluerã.
egomꝰet dicã. quid uterq
cogitet. Nã & tu mulier¬
optimũ uirũ uis habere.

Expanded text:
consentiatconsentiat.--ALB. Audies et forte exemplo credes. Nam philosophus quidam cum Xenophonte et primum cum uxore ejus sermonem instituit: Dic mihi, quaeso, Xenophontis uxor, si vicina tua melius habeat aurum quam tu habes, utrum illudne, an tuum malis? Illud, inquit. Quid si vestem et caeterum ornamentum muliebre malis? Respondit, illius. Age, inquit, quid si virum meliorem habeat quam tu habeas, utrumne tuum virum malis, an illius? Hic mulier erubuit. Philosophus autem sermonem cum Xenophonte instituit. Quaeso, inquit, Xenophon, si vicinus tuus equum meliorem habeat quam tuus est, tuumne malis equum, an illius,? Illius, inquit. quid, si fundum meliorem habeat, quam tu ha- bes, utrum tandem fundum habere malis? illum, in- quit, meliorem scilicet. quid,Xenophon quoque ipse tacuit.mihi solum non respondit, quod ego solum audire volueram, egomet dicam, quid uterque cogitet. nam optimum virum vis habere;