comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. & multomagis nec isti dicere debuert᷑. Hici enĩ non potest qu̾a
moleste ferã. quod in dert᷑ pelagiam esse falsissimũ ⁊ absurdissimum.
hoc ñ uidisse istos. qui nobiscũ erorẽ illoꝵ. hereticoꝵ. catholica auc
utilẽ
repperiri. qm peccandi periculis hominẽ subtrabit: & in non peccandi securi¬
tate constituit. S qͥd prodest. si etiã futura que cõmissa non st̃ peccatapu¬
nunt᷑ s Agit tam̃ ille copiosissime atq optime: peccandi pe
deesse in ista uita: nec suꝑee̾ post istã. Ubi ⁊ illud testimoniũ ponit de
libro sapientie. Raptꝰ est ne malitia mutaret intellectũ eiꝰ. Quod̾ a
me qͦq positũ fr̾s istos ita respuisse dixistis. tanquã non de libro canoni¬
co acłhibitũ. quasi & excepta huiꝰ libri at testatione resipsa nͨ clara
e: quis homo sane fidei resistendũ putabit. Item si dix

Expanded text:
erunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam erunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholica auctutilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et ilud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod a me quoque positum, fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara, rit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixe
Abbreviated transcription (Latin):
in eis qui nullũ habent omĩno peccatũ. falsus ẽ baptismꝰ: qͥ in remissionẽ
tradit᷑ peccatorꝵ. Dicerent enĩ prorsus nulłu ẽẽ originale peccatũ: sed ꝓ
suis futuris si uiuerent meritis. uel baptitari uel non baptirarieos qͥ
de corpore soluunt᷑ infantes: & ꝓ suis futuris meritis eos uł accipere uł
non acciꝑe corpus ⁊ sanguinẽ xp̃i. sine quo uitã prorsus habere ñ posst̾.
& uii uera remissione peccatoꝵ baptitari. quãuis nulłu ex ada traberent.
qm remittunt᷑ eis peccata. de quib illos d̾s pęnitentiã presciunit actu¬
ros. Ita facillime agerent. atq optinerent causam suã qua negant ẽẽ
originale peccatũ : ⁊ gram dĩ non dari nͥ scd̃m merita nr̃a contendut
S qͥa hominũ futuraque ñ sunt futura. proculdubio nulla st̃ me¬
rita. & hoc uidere facillinũ est: ideo nec pelagiam hocdicere potu¬

Expanded text:
in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur infantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ baptieari paruula ȩtate morientes. quia presciti sunt si uiuerent
itentiã non acturi. eos autẽ qui baptitant᷑. ⁊ paruuli de corporib
exeunt. dm̃ prescisse act̾uros fuisse penitentiã si uiuerent. attendant
& uideant si ita ẽ. non iam inparuulis sine baptisinate morientib pec¬
cata originalia uidicari. s sua cuiꝰq futura si uiueret: itẽq baptiratiᷤᷤ
ñ originalia dilui. sed sua futura si uiuerent. qmͣ non posset nͥ in maio¬
re etate peccari. s alios acturos penitentiã. alios ñ acturos fortasse pre¬
uisos: ido alios baptitatos. alios sine baptismo exisse de hac uita. Hoc
si audirent pelagiani. non iã laborarent negando originale pecca¬
tum. querere paruulis extra regnũ dei. nescis cuius sue felicita¬
tis locum :÷ maxime quando conuincunt᷑ non eos habere posse uitã
et̾nam.qui ñ manducauerunt carne̾ nec bibert̃ sanguine̾ xꝑi. & quia

Expanded text:
n baptizari in parvula aetate morientes, quia praesciti sunt poenitentiamn baptizari in parvula aetate morientes, quia praesciti sunt poenitentiam, si viverent, non acturi; eos autem qui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos poenitentiam fuisse, si viverent: attendant et videant, si ita est, non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viveret: itemque baptizatis non originalia dilui, sed sua futura si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxime quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinem Christi ; et quia
Abbreviated transcription (Latin):
erat habiturus si diutius uxisset in corpore. unde opi
ruit homines. quoꝵ ingenia non e̾eᷤ contẽptibilia ur̃ȩ indicant lit¬
tere. mirans & stupens repperire ñ possum. nec credere auderẽ. nͥ
uobis non eredere ñ auderẽ. S spero ad futurũ deũ: ut cõmoniti
cito uideant ea que dicunt᷑ futura fuisse peccata. sed perdei uidiciũ
in non baptiratis possunt une puniri: & iam ꝑ dei gram baptiratis pos¬
se dinitti. O. uic̾q enĩ dicit puniri tantũ posse dõ iudicante futura pec¬
cata. dimitti aũ do miserante ñ posse: cogitare debet quantã deo faciat.
gr̃eq eiꝰ iniuriam.quasi futurũ peccatũ prenosci possit. nec possit ig¬
nosci.O. uod si absurd̾u est: magis gͦ futuris si duruiuerent peccatorib.
cum inparua etate oriunt᷑. lauacro quo peccata diluunt᷑ debuit subue
niri. Quod si forsitan dicunt. penitentib peccata dimitdi. ⁊ idõ istos.

Expanded text:
fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed spero adfuturum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non baptizatis possunt jure puniri, etiam per Dei gratiam baptizatis posse dimitti. Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futurum peccatum praenosci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata diluuntur, debuit subve. Quod si forsitan dicunt, poenitentibus peccata dimitti; et ideo istos
Abbreviated transcription (Latin):
tempore quo in corpore fuit. ut per corpus intelligamꝰ per corporis
tempus : Post corpus autẽ nemo erit in corpore. nͥ resurrectione no¬
uissima: non ad ulla merita comparanda: sed ad recipienda probo¬
nis meritis p̃ mia: pro malis luenda suplicia. hoc aut̾ metio tempore
inter depositione̾ & receptionẽ corꝑis. scđm ea que gessert̾ per corpo¬
ris tempus siue cruciantur anime siue requiescunt᷑. Ad qͦd tempus
poris pertinet. etiã qd pelagiani negant. sed xp̃i eccła co
originale peccatũ: quo siue soluto ꝑ dei grãm. siue ꝑ dei iudicium
non soluto. cũ moriunt᷑ infantes: aut merito regenerationis trause¬
unt ex malis ad bona. aut merito originis transeunt er malis ad
mala. Hoc catholica fides nouit. in hoc etiã nonnulli heretici sine
ulla contͣdictione consentiunt. Iudicari autẽ quẽqu̾a non scd̃oi¬
merita quȩ habuit quãdiu fuit incorporȩ. s scdm mnerita quę

Expanded text:
tempore, quo in cotempore, quo in cotempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia cooriginale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non sta quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae
Abbreviated transcription (Latin):
tirati. in eadem etate mori. quia ⁊ ipsoꝵ. p̾scita sunt merita fut᷑a.
s mala: non eoꝵ uitã bonã uł małã deo remunerante uł dãpnante. sed
nulłã  Apl̃s quidẽ lunitẽ fixit: quẽ transgredi non debeat homi¬
nis ut mitius loquar in cauta suspicio. Ait enĩ. Om̃s ađ stabimus
ante tribunal xp̃i: ut referat unusqͥsq scdm̃ ea quȩ per corpꝰ gessit.
siue bonũ suie małui. Uessit inqͥt. non adiunxit uł gesturus fuit.
S unde hoc talib uiris in mentem uenerit nescio: ut futura que ñ¬
t futura. puniant᷑ : aut honorent᷑ merita paruuloꝵ. Ci
multa solo atrimo. ñ ꝑ corpus nec per ullum corporis menbrũ. et
plerumq tã magna. ut talib cogitationib poena uistissima debeat᷑.
sicutisᷤ ut alia taceam. quod dixit̾ insipiens in corde suo non ẽ deusꝰ
Q. uid ẽ ergo scdm ea que ꝑ corpus gessit. nisi scđm̃ ea que gessit eo

Expanded text:
tizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, tizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala; non eorum vitam bonam vel malam Deo remunerante vel damnante, sed nullam ? Apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. Ait enim, Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cmulta solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo: non est deus? quid est ergo: secundum ea quae per corpus gessit, nisi secundum ea quae gessit eo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ malis bona: hoc ipso quo eos facit habere deinceps oꝑa bona: cum
i merita nr̃a dari. quãuis euidentissime diuinor eloqͥ
moniis asserat᷑. tam̃ apud eos qui nͥ aliquid sibi alsignent. qͦd prio¬
res dent ut retͥbuat᷑ eis. ab omĩ studio pietatis repͥmi se putant. la¬
borat aliquanto inȩcate maioꝵ iam utentium uoluntatis arbitͥo.
Sed ubi uenit̾ uonitur ad paruulos. ⁊ ad ipsũ mectiatorẽ dei & hominũ ho¬
minẽ xp̃m iħm. omĩs deficit p̾cedentium grãm dei humanoꝵ. assertio
meritoꝵ: quia nec illi ullis bonis precedentib meritis. discernunt᷑ a
cȩteris. ut pertineant ad liberatorẽ hominũ: nec ille ullis humanis
precedentib meritis. cum & ipse sit homo. liberator factͥus est ho¬
minũ. Quis enĩ audiat qͦd dicunt᷑ paruuli ꝓ suis futuris meritis.
in ipsa infantili etate baptirati exire de hac uita: &. id̾o abii non bap¬

Expanded text:
pro malis bona, hoc ipso quo eos facit habere deinceps opera bona, cum pro malis bona, hoc ipso quo eos facit habere deinceps opera bona, cum  merita nostra dari, quamuis euidentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate bapti
Abbreviated transcription (Latin):
ibi loquebat᷑ ubi ait. Omĩa aut̾ hec operat᷑ unus atq idem sp̃c. diuidens
propͥa unicuiq pro ut uult. Interq omĩa sic̾ scitis nominauit et
fidẽ. Sicut gͦ quanuis donũ dĩ sit. fact̾a carnis mortificare. ex igi¬
turtamen a nobis proposito p̃mio uite: ita donũ dĩ est & fides quan¬
uis & ipsa cũ dicitur. si credideris salius eris: ꝓposito p̃mio salutis exi
gatur a nobis. Ido enĩ hec ⁊ nobis precipiuntur. et dona dĩ esse mon¬
strantur: ut intelligat᷑ qͦd ⁊ nos ea facimꝰ .&. d̾s facit ut illa faciamꝰ.
sic̾ per ꝓpħam hierechielẽ aꝑtissime dicit. Quid enĩ apertius quã ubi
dicit. ego faciam ut faciatis : Locum ipsum scripture attendite: & ui¬
debitis illa dm promittere fact̾urũ se ut faciant. que iubet ut fi¬
ant. Non sane ibi tacet merita s mala: quib se ostendit reddẽ

Expanded text:
ibi loquebatur, ubi ait: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens ibi loquebatur, ubi ait: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si credideris, saluus ergatur a nobis. Ideo enim haec et nobis praecipiuntur, et dona Dei esse monstrantur; ut intelligatur quod et nos ea facimus, et Deus facit ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechielem apertissime dicit. Quid enim apertius, quam ubi dicit, Ego faciam ut faciatis ? Locum ipsum Scripturae attendite, et videbitis illa Deum promittere facturum se ut faciant, quae jubet ut fiant. Non sane ibi tacet merita eorum, sed mala; quibus se ostendit reddere
Abbreviated transcription (Latin):
fides: rogant pro ñ credentib ut eis donet᷑ fides. & uisuis igit᷑ iucre¬
mentis ⁊⁊ insuis untiis. dei donũ est fides. Sic aut̾ dicitur. si credide¬
ris saluus eris. quẽ ad modu dicit᷑. si spũ fact̾a carnis mortificaueritiᷤ
uiuetis. Nam ⁊hic ex his duob unũ exigit᷑. alterũ offertur. Si
spũ inqͥt fact̾a carnis mortificaueritis. uiuetis. Ut gͦ spũ facta car¬
nis mortificemꝰ exigitur : ut autẽ uiuamꝰ offertur. Nũ igit᷑ placet
ut facta carnis mortificare. ñ donũ dĩ esse cticamꝰ. neq id donũ dei ẽẽ
fateamur: qm̃ ex igi audimus a nobis. premio uite si hoc fecerimꝰ obla¬
to: Absit hoc ut placeat participib & de fensorib grẽ. Pelagianoꝵ
est error iste cdamnabilis. Quoꝵ mox apłs ora obstruxit. ad iungens.
quotqͦt enĩ spũ dei agunt᷑. hi filii sunt dei: ne factͥa mortifiçare
nos carnis. non ꝑ dei. sed per nr̃m spm̃ crederemꝰ. Dequo dĩ spũ etiã

Expanded text:
fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem dicitur: si credideris, saluus eris, quemadmo-is dum dicitur: si spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii dei sunt, ne facta mortificare nos carnis non per dei, sed per nostrum spiritum crederemus. de quo dei spiritu etiam
Abbreviated transcription (Latin):
conqueritur. Nam uoluntati eius quis resistit: Cui sane inquisiti¬
oni inquis sic respondet᷑ : ut intelligamꝰ spiritalib uiris .&. iam non
scdm terrenũ hominẽ uiuentib patere posse pͥma merita fiderr umn¬
pietatis. quomͦ d̾s p̾scientia eligat credituros. & dãnet in credulos: nec
illos ex oꝑib eligens. nec istos ex operib cdamnans: sed & illorũ fidei pre¬
stans ut bene oꝑentur. & istoꝵ. impietatẽ deserendo obdurans. ut male
operent᷑. & iterum in eodẽ libro suꝑius. Equales om̃s st̃ ante meritũ.
nec potest in reb omĩmͦ e qualib Electio nominari. S qm spͣc sc̃s ñ
ꝑ qũe infusa caritate bonũ possit oꝑari. Non gͦ eligit oꝑa cuiꝰqua in pre¬
scientia que ipse donaturꝰ ẽ : s fide̾ elligit in p̃scientia. ut quẽ credi¬
irũ e̾ẽ presciuit ipsũ eliger&. cui sp̃m sc̃m dar&: ut bo

Expanded text:
conqueritur?nam uoluntati eius quis resistit? cui sane inquisiticonqueritur?nam uoluntati eius quis resistit? cui sane inquisitioni\\ inquis, \'sic respondet,. ut intellegamus spiritalibus uiris etiam non secundum terrenum hominem uiuentibus patere posse prima merita fidei et impietatis, quo modo deus praescientia eligat credituros et damnet incredulos nec illos ex operibus eligens nec istos ex operibus damnans sed et illorum fidei praestans, ut bene operentur, et istorum impietatem deserendo obdurans, ut male operentur;\' et iterum in eodem libro superius: \'Aequales omnes sunt ante meritum nec potest in rebus omni modo aequalibus electio nominari. sed quoniam spiritu sanctum. per quem infusa caritate bonum possit operari. non ergo eligit opera cuiusquam in praescientia, quae ipse donaturus est, sed fidem eligit in praescientia, ut, quem crediturum esse praesciuit, ipsum eligeret, cui spiritum sanctum daret, ut bo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie uoluntatis adiungit᷑. Cum aute dicit᷑ eis quare aliis uel ali¬
cubi p̾dicetur. uł non p̃dicetur. uł nc̃ predicet᷑ quod aliqͣndo pene omĩ¬
bus sic̃ nunc aliquib gentib ñ p̃dicatũ sit : dicunt id p̾scientie ẽẽ diui¬
ne. ut eo temꝑe ⁊ ibi & illis ueritas annuntiaret᷑. uł annuntiet᷑. quan¬
do ⁊ ubi p̃sciebat᷑ e̾ẽ credenda. Et hoc ñ sołu alioꝵ catholicoꝵ. testuno¬
niis s etiã sc̃itatis tue disputatione antiquiore se ꝓbare testantur.
ubi tam eãnde graͣm ñ minore ueritatis ꝑspicuitate docueris. ut est
illud qͦd dirit sc̃itas tua in questione contra porphirium. de tẽpore xꝑi¬
ane religionis. tc̃ uoluisse apparere xp̃m. ⁊ apud eos preticari doctͥnã
suam. quando sciebat & ubi sciebat ẽẽ qui in eum fuerant credituri.
Uel illud de libro in epła at romanos. Dicis itaq michi. Quid adhuc

Expanded text:
propriae uoluntatis adiungitur. Cum autem dicitur eis, quare aliis uel alipropriae uoluntatis adiungitur. Cum autem dicitur eis, quare aliis uel alicubi praedicetur, vel non praedicetur, vel nunc praedicetur quod aliquando pene omnibus, sicut nunc aliquibus gentibus non praedicatum sit; dicunt id praescientiae esse divinae, ut eo tempore, et ibi, et illis veritas annuntiaretur, vel annuntietur, quando et ubi praenoscebatur esse credenda. Et hoc non solum aliorum catholicorum testimoniis, sed etiam Sanctitatis tuae disputatione antiquiore se probare testantur; ubi tamen eamdem gratiam non minore veritatis perspicuitate docueris: ut est illud quod dixit Sanctitas tua in quaestione contra Porphyrium, de tempore chrinc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri uel illud de libro in epistula ad Romanos: \'Dicis itaque mihi: Quid adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
nulłã ita deprauatã uł extinct̾ã putant. ut ñ debeat uł possit se
uelle sanari: ꝓpt̾ qͦd uł sanetur qͥs a sua. ułsi noluerit. cum sua
egritudine pumat᷑. Nec negari gr̃am. si p̃ cedere dicat᷑ talis uo-¬
luntas que tantũ medicũ quęrat: non aũ quicqͣm ipsa ĩa ualeat.
am illa testimonia. ut est illud. sicut unicuiq partitꝰ est men-¬
surã fidei. & similia. ad id uolunt ualere: ut iuuetur qui ceꝑit uelle. non
ut etiamdonet᷑ ut uelit. Reiectͥis ab hoc dono aliis pariter reis .&. quipos¬
sent similit̾ liberari. si ea que parit̾ indignis prestat᷑ credendi uolun¬
tas. etiam ipsis similit̾ prestaretur. Si aut̃ aiunt dicat᷑ uel tałe omĩ¬
bus remansisse. qua uel contemnere qͥs ualeat. uł obedire. de cõpendio
putant rationẽ reddi elect̾oꝵ uel reiectoꝵ: in eo qđ unicuiq meritũ

Expanded text:
nullam ita deprauatam uel extinctam putant. ut non debeat uel possit se nullam ita deprauatam uel extinctam putant. ut non debeat uel possit se uelle sanari. propter quod uel sanetur quis a sua uel, si noluerit, cum sua aegritudine puniatur. nec negari gratiam. si praecedere dicatur talis uoluntas, quae tantum medicum . quaerat, non autem quicquam ipsa iam ualeat. nam illa testimonia, ut est illud: Sicut unicuique partitus est mensuram fidei et similia, ad id uolunt ualere, ut iuuetur. qui coeperit uelle, non ut etiam donetur. ut uelit, reiectis ab , hoc dono aliis pariter reis et qui possent similiter liberari, si ea, quae pariter indignis praestatur, credendi uoluntas etiam ipsis similiter praestaretur. si autem, aiunt, dicatur uel talem omnibus remansisse, qua uel contemnere quis ualeat uel oboedire. de compendio putant reiectorum reddi electorum uel reiectorum in eo, quod unicuique meritum
Abbreviated transcription (Latin):
excitet᷑ in hominib remansisse dicat᷑. Consentiunt omnẽ hominem
in ad̾a perisse: nec inde quẽqua posse ꝓpͥrio arbitrio liberari: sed id
conueniens assert̾ ueritati uł congruunt p̃cticationi. ut cũ ꝓstratiᷤᷤ
& nũquã suis uirib surrecturis annuntiatur optinendę salutis occa¬
sio. eo merito quo uoluerint & crediderint a suo morbo senari se posse
& ipsius fidei augmentũ. &. totius sanitatis suȩ consequant᷑ effectum
Ceterum ad nullum opus uł incipiendũ. nedu ꝑficiendũ. quãquã sͥ
sufficere posse consentiunt. Neq enim alicui oꝑi curationis eoꝵ annit¬
numerandu putant : ex t̾rita & supplici uoluntate unu̾quẽq egrotũ
uelle sanari. Quod enĩ dicit᷑ crede ⁊ saluus eris: unũ eoꝵ exigias¬
serunt. aliud offẽrri : ut propt̾ id qd̾ exigitur si redditũ fuerit.
qͦd offert᷑ deinceps tͥbuatur. Unde consequens putam

Expanded text:
excitetur, in hominibus remansisse dicatur. consentiunt omnem hominem excitetur, in hominibus remansisse dicatur. consentiunt omnem hominem in Adam perisse nec inde quemquam posse proprio arbitrio liberari: sed id conueniens adserunt ueritati uel congruum praedicationi, ut, cum prostratis et numquam , suis uiribus surrecturis adnuntiatur obtinendae salutis occasio, eo merito, quo uoluerint et crediderint a suo morbo se posse sanari, et ipsius fidei augmentum et totius sanitatis suae consequantur effectum. ceterum ad nullum opus uel incipiendum nedum perficiendum quemquam sibi sufficere posse consentiunt; neque enim alicui operi curationis eorum adnumerandum putant exterrita et supplici uoluntate unumquemque aegrotum uelle sanari. quod enim dicitur: \'Crede et saluus eris\', unum horum exigi adserunt aliud offerri, ut propter id, quod exigitur, si redditum fuerit. id, quod offertur, deinceps tribuatur. unde consequens putant
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ beatissimo ac toto affectu ad eundem auGustinu.¬
de siderando. ⁊ inultũ in xꝑo suscipiendo patͥ aygosti¬
no: hilarius. Si cessantib contradicentiũ questionib.
grate suns plerũq studiosoꝵ inqͥsitiones. ut etiã illa
quȩ absq periculo ignorarent᷑ ediscant: arbitror gra¬
ciorẽ fore sedulitatẽ nr̃e relationis: quȩ du indicat secun¬
cdu quoꝵ d̾a ꝓsecutiones: quedã aduersantia ueritati. non tã sibi quã
illis qui turbant᷑ & turbant: ꝑ consiliũ scĩtatis tuȩ satagit ꝓ uid̾e.
dñe beatissime. ac toto affectu cdesiderande. & multũ inxp̃o suscipien¬
de pat̾. Hec sunt itaq que masilie uł etiã aliquib locis ingallia uen¬
tilant᷑. nouũ ⁊ inutile ẽ̾ẽ p̾dicationi. qͦd qͥd̾a scd̃m propositũ eligendi
dicant᷑ : ut id nec arriꝑe ualeant nec tenere. nͥ credendi uoluntate
cdonata. Excludi putant omnẽ p̾dicandi uigorẽ. si nichil qͦd ꝑ eam

Expanded text:
NO BEATISSIMO AC TOTO AFFECTU DESIDERANDO ET MULTUM IN CHRISTO SUSCIPIENDO PATRI AUGUSTINO HILARIUS. Si cessantibus contradicentium quaestionibus gratae sunt plerumque studiosorum inquisitiones, ut etiam illa. quae absque periculo ignorarentur, ediscant, arbitror gratiorem fore sedulitatem nostrae relationis, quae, dum indicat secundum quorundam prosecutiones quaedam aduersantia ueritati, non tam sibi quam illis, qui turbantur et turbant, per consilium sanctitatis tuae satagit prouideri, domine beatissime ac toto affectu desiderande et multum in Christo suscipiende pater. Haec sunt itaque, quae Massiliae uel etiam aliquibus locis in Gallia uentilantur: nouum et inutile esse praedicationi, quod quidam secundum propositum eligendi dicantur, ut id nec arripere ualeant nec tenere nisi credendi uoluntate donata. excludi putant omnem praedicandi uigorem, si nihil, quod per eam
Abbreviated transcription (Latin):
timor tanti mali miserũ faceret. Quia uͦ ꝑ liberũ arbitriũ dm̃ deseru¬
it. uistũ uidiciũ chĩ exꝑtus ẽ: ut cũ tota sua stirpe quȩ in illo ad hucpo¬
sita. tota cũ illo peccauerat. dap naret᷑. Quotqͦt enĩ ex hac stirpe grã
dĩ liberant᷑: a cdãpnatione utiq liberant᷑. qua ĩa tenebant᷑ obstrict
Unde etiã si nullus liberaret᷑. iustũ uidiciũ di nenio iuste rep̃hende¬
ret. Quod gͦ pauci in cõꝑatione pereuntiũ : in suo uero numero multi
quȩ ꝑbonitatẽ sui conditoris acceperat. neq enĩ eabona ⁊ ille siuis meri¬
tis cõparauerat. in qͥb nulłu prorsus patiebat᷑ malu. Sci uero in hac
uita ad qͦs ꝑtinet lib̾ationis hȩc gr̾a. in malis st̃: ex quib clamant ad
ctñm. Libera nos ãmalo. Ille in illis bonis. xꝑi morte ñ eguit. istos a

Expanded text:
timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deserutimore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero ivita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Dominum: Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a
Abbreviated transcription (Latin):
ict ẽ ut magna ꝑ sp̃m̃ scm̃ data habundantia caritatis dĩ cactere ulterius
omino non possent. & hoc de se certissime nossent. Hanc pleuitudinẽ bea.¬
titudinis ñ habebant: s quia nesciebant suã futurã miseriã. minore
quidẽ s tam̃ beatitudine sine ullo uitio fruebant᷑. Nã si suũ casũ fut᷑um¬
osẽt. et̾numq suppliciũ: beati utiq ẽẽ ñ possent. qͦs huiꝰ tanti mali met̾
serũ non fieri in sua potestate ẽẽ sentiebat. In qͦ statu recto ac sineui-
cio si ꝑ ipsum liberũ arbitriũ manere uolusset: ꝓfecto sine ullo mor¬
tis & infelicitatis experim̃to. acciꝑ& ilłã merito huiꝰ ꝑmansionis beati¬
trudinis pͥenitudinẽ. in qua ⁊ sciꝰ angłi st̃ beati. idẽ ut cadẽ non poss
ulterus. &s hoc certissime sciret. Nã nec ipse posset etiã in paradiso
beatꝰ eẽ. immo ibi ñ eẽt ubi miserũ ñ decer&: si eũ sui casus p̾scientia

Expanded text:
itum sanctum data abundantia charitatis Dei, cadere ulterius omnino non possent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo nossent aeternumque supplicium, beati utique non possent esse, quos tanti mali metus serum non fieri in sua potestate esse setio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia
Abbreviated transcription (Latin):
elegit ipse p̃ destinans. ut tales ꝑ grãm eiꝰ essemus. Ita gͦ nos bene¬
dixit. benedictione ĩpiritali inxꝑo ihu: sicut elegit nos in ipso¬

Expanded text:
elegit ipse, praedestinans ut tales per gratiam ejus essemus. Ita ergo nos beneelegit ipse, praedestinans ut tales per gratiam ejus essemus. Ita ergo nos benedixit benedictione spirituali in coelestibus in Chr
Abbreviated transcription (Latin):
te dubitare : Elegit d̾s in xp̃o ante mundi constitutionẽ menbra
eius: & quomͦ eliger& eos. qͥ nodũ erant. nͥ p̃destinando: Elegitergo
p̃destinans nos. Numqͥd eligeret impios. & inmundos: Nan si ques¬
tio ꝓponatur. utrũ hos eligat. an potius scõs & inmaculatos. qͥd
hoꝵ respondeat. qͥs requirat: ac non statĩ ferat ꝓ scĩs immacula-¬
constitutionẽ. in ipsa sua p̾scientia qua tales futuros e̾ẽ p̾sciuit elegit.
maculatosq p̾sciuit : utiq ip̃se ñ fecit: nec se facturũ. s ipsos futu¬
rosẽẽ p̃uictit. In tueam gͦ uerba apli. atq uideamꝰ utrũ propt̾ea
nos elegerit ande mundi constitutionẽ: quia scĩ ⁊ immaculati futu¬
qui nos benedixit in omĩ benedict̾ione spiritali in celestib inxꝑo
sicut elegit nos in ipso ande mundi constitutionẽ: ut e̾e̾mus scĩo
immaculati. Hon ergo quia futuri eramꝰ: s ut e̾ẽmꝰ. Nempecer¬
tum. ẽ: nempe manifestũ est. Id̾o qͥppe tales futuri eramꝰ: quia

Expanded text:
egit Deus in Christo ante constitutionem mundi membra ejus: et quomodo eligeret eos qui nondum erant, nisi praedestinando? Elegit ergo praedestinans nos. Numquid eligeret impios et immundos? Nam si quaestio proponatur, utrum hos eligat, an potius sanctos et immaculatos; quid horum respondeat quis requirat, ac non statim ferat pro sanctis immaculaconstitutionem in ipsa sua praescientia, qua tales futuros esse praescivit, elegit.maculatosque praescivit: utique ipse non fecit, nec se facturum, sed illos futuros esse praevidit. » Intueamur ergo verba Apostoli, atque videamus utrum propterea nos elegerit ante mundi constitutionem, quia sancti et immaculati futuqui nos benedixit in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo: sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati. Non ergo quia futuri eramus, sed ut essemus. Nempe certum est, nempe manifestum est: ideo quippe tales eramus futuri, quia
Abbreviated transcription (Latin):
maculati futuri eramꝰ: s elegit . p̃destinauitq ut essemus. fecit autẽ
hoc scđm placitũ uoluntatis sue. ut nemode sua. s de illius erga se
uoluntate głetur fecit hoc scd̃m diuitias gr̃e scd̾m bonã uolun

Expanded text:
maculati futuri eramus, sed elegit praedestinavitque ut essemus. Fecit autem maculati futuri eramus, sed elegit praedestinavitque ut essemus. Fecit autem hoc secundum placitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de illius erga se voluntate glorietur: fecit hoc secundum divitias gratiae saue, secun
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis suę. posuit diuitias grͣe sue scd̾m bonã uoluntatẽ suam:
ñ scd̾m nr̃am que bona eẽ non posset. nͥ ipse sccłm bonã uoluntatẽ suã.
ut bona fieret subueniret. Cũ autẽ dixiss. scdm bonã uoluntatẽ suã.
sub iecit. quã ꝓposuit in illo. id ẽ. indilectͥo filio suo. indispensatiõe
plenitudinis tempoꝵ. instaurare omĩa inxp̃o: quȩ incęlis st̃ ⁊ quȩ in
terris in ipso. In quo etiã ⁊ sortẽ consecuti sumꝰ. p̃destinati scd̾̃m ꝓpo
situ qui uniuersa oꝑat᷑ scd̾m consilium uoluntatis suę. ut simus in
laudẽ głe eius. Nimis longũ est de singulis disputare. Cernitis
autẽ proculdubio cernitis. quanta manifestatione apłici eloquii defen¬
datur hec grã: contra quã merita extollunt᷑ humana. tanquã homo ali¬
quid det pͥor ut retribuatur ei. E legit gͦ nos ds in xꝑo. aute mundi
constitutionẽ. prȩdestinans iͥn adoptionẽ filioꝵ. non quia ꝑ nos scĩ ⁊ im¬

Expanded text:
bonam voluntatem suam, non secundum nostram: quae bona esse non posset, nisi ipse secundum bonam voluntatem suam, ut bona fieret, subveniret. Cum autem dixisset, Secundum bonam voluntatem suam; subjecit, quam proposuit in illo, id est, in dilecto Filio suo, in dispensatione plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quae in coelis sunt, et quae in terris in ipso: universa operatur secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus. 37. Nimis longum est de singulis disputare. Cernitis autem procul dubio, cernitis quanta manifestatione apostolici eloquii defendatur haec gratia, contra quam merita extolluntur humana, tanquam homo aliquid prior det, ut retribuatur ei. Elegit ergo nos Deus in Christo ante mundi constitutionem, praedestinans nos in adoptionem filiorum: non quia per nos sancti et im
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet inclinante qui in nobis mirabili modo & in effabili oꝑatur &
uelle: ad causã de qua disserimꝰ ñ ꝑtinere dixert̃. Q. uid aliud inchildi¬
cere. o tam̃ contradicere Nisi forte cur eis hoc uisum sit ratione̾ uob̃
aliquã reddidert̃. qu̾a uos in litt̾is urͣis tacere malustis. S que illa e̾ẽ
possit ignoro. An forte quia ostendimꝰ hoc dm̃ egisse in cordib hominũ:
id hoc ꝑduxisse quoꝵ ei placuit uoluntates. ut rex constitueretur
saul siue dauid: id̾o hec exempla cause huic conuenire non putant:
qm̃ non hoc ẽ teporalit̾ regnare in hoc scło: qđ est in et̾num regnare cũ
dõ. ac ꝑ hoc existimant. ad regna t̾rena facienda dm̃ inclinare: ad reg¬
nũ uero celeste obtinendũ do non inclinare qͦrũ uoluntates: S puto

Expanded text:
scilicet inclinante qui in nobis mirabili modo et ineffabili operatur et velle, ad causam de qua disserimus, non pertinere dixerunt . Quid est aliud, nihil dicere, et tamen contradicere? nisi forte cur eis hoc visum sit, rationem vobis aliquam reddiderunt, quam vos in litteris vestris tacere maluistis. Sed quae illa esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum egisse in cordibus hominum, et ad hoc perduxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex constitueretur Saül sive David; ideo haec exempla causae huic convenire non putant, quoniam non hoc est temporaliter regnare in hoc saeculo, quod est in aeternum regnare cum Deo; ac per hoc existimant ad regna terrena facienda Deum inclinare, ad regnum vero coeleste obtinendum Deum non inclinare quorum voluerit volu
Abbreviated transcription (Latin):
danclinauit se super delicatȩ suȩ caput: que prececte bat eam. Ee conuer¬
cit ds̃ & transtulit inclignationẽ eius inlenitate. Scriptũ est &. iipuer
biis salomonis. Sicut imꝑetꝰ aque: sic cor regis in manudi. Quocũq: uo¬
luerit inclinabit illud. & in psalmo centesimo quarco legu dicdũ de
egiptis qͥđ eis fecerit ds̃. & conuertit eor eorũ ut odisent poplm. &c dolu

Expanded text:
et inclinauit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam. et conueret inclinauit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam. et conuertit deus et transtulit indignationem eibiis Salomonis: « Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocunque voluerit declinabit illud . » Et in psalmo CIV legitur dictum de Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
uida tecum : Deinde scriptura sub unxit. & non audiuit amessias: qm
a dõ erat ut traderet᷑ in manu eius: qm quesiert̃ deos edom. Ecce ds. ydo-¬
rie peccatum uolens uindicare. hoc operatꝰ est in eius corde oi
iuste irascebatur. ut ammonitionẽ salubrẽ. non audir&: s ea contẽpta
iret inbellum. ubi cum suo exercitu caderet. ꝑerechielẽ ꝓpħam dic̃d̃s.
& ertendam manum i eam super eum: oe ext̾minabo eum de mectio poplo meo
arł. In libro hester seriptum ẽ. quia mulier ex popło isrl incerra captuutetis
facta erat inor alienigene regis assueri. Ergo ineiꝰ libro scrptum ⁊ quod eũ
Naberet necessicatem int̾ueniendi ꝓpopło suo. quẽ rex ubicũq iureg uo
ut preter iussum regis & pret̃ orctinẽ suum ad illum auderet intrare.
indignationis suȩ & timuit regina. & conuersum ẽ eoꝵ eꝰ perdisoluarionẽ

Expanded text:
Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam diet extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . In libro Esther scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est, quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex, ubicumque in regut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare, indignationis suae. et timuit regina et conuersus est color eius per dissolutionem
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt: & tamen sp̃m eoꝵ dñs suscitauit. Ouoꝰ etiã sic dici podest. &¬
eorum sp̃m dnͣis suscitauit : & tamen sua uoluntate uenerunt. Agit
enim omp̃s in cortib hominũ etiam motũ uoluntatis illorũ: ut per
eos agat qđ per eos agere ipse uoluerit. qui om̃mo in iuste aliquid uelle
non nouit. Quid ẽ quod homo dĩ dixit act᷑messiam regem. non ueniat
tetum exercitus isrł: ñ est enĩ dnͣs cũ isrł & om̃ib filiis est̾rem: qͣm si
putaueris te optinere in illis. infugan conuert& te dñs ante imicos:
alios adiuuat inbello. dando eis fiduciam. alios immisso timore uertit
infugam: nisi quia ille qui in celo & int̾ra omĩa quecũq uoluit fecit.
etiam in om̃ium cordib operatur: Legimus quod dixit ioas rex ifrl. mit¬
tens nuntium ad amessiam regem uolentem pugnare cum illo. Nam post
aliqua dixit. Nunc sede indomo tua. Quid ꝓuocas in małũ: & cadiscu&

Expanded text:
ritum eorum Dominus suscitavit. Quod etiam sic dici potest, ritum eorum Dominus suscitavit. Quod etiam sic dici potest, eorum spiritum Dominus suscitavit, et tamen sua voluntate venerunt. Agit enim omnia potens in cordibus hominum etiam motum voluntatis illorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amaziam regem: « Non veniat tecum exercitus Israel, non est enim Dominus cum Israel, omnibus filiis Ephrem: quoniam si putaveris obtinere in illis, in fugam convertet te Deus ante inimicos, alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et
Abbreviated transcription (Latin):
etiam eẽ futurum ipse predixerat.
Quid enĩ scriptura dicit: & non audi¬
uit rex plebem. qm erat conuer¬
sio a dño. ut statuer& uerbum suũ
quod locutus est inmanu achito
silonite: de hieroboam filio nabal. Nẽ¬
pe sic fact̾um est illucl ꝑ hominiᷤ
uoluntatẽ. ut tamen conuersio e̾ẽt a dño. Legite libroᷤ paralipomenon:
& inueniecis in scdõ libro scriptum. Et suscitauit dñs suꝑ iorã sp̃m phi¬
listim & arabum qui finitun erant ethiopib. et ascendert̾ in teram ui
dam & cdissipauert̾ eam: & cepert̾ omnẽ sustantiã quȩ in cdomo regis
inuenta ẽ. Hic ostenditur d̾m suscitare hostes eis t̾ris uastandis: quastali
pena iudicat dignas. Numqͥd tamen philiͤm & arabes int̾ram uicteam
iudeam dissipanda sine sua uoluntate uener̾t. aut sic uenert̃ sua uo¬
luntate ut mendacit̾ scriptum sit. quod dñs ad hoc faciendu eor
spͣm suscitauit: ᷤ Immo utrũq uerum ẽ: quia & sua uoluntate ue

Expanded text:
etiam futurum esse praedixerat. etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? « Non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Ahiae Silonitae de Jeroboam filio Nabath . » Nempe sic factum illud est per hominis voluntatem, ut tamen « conversio » esset « a Domino. » Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: « et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum, qui finitimi erant Aethiopibus: et ascenderunt in terram dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae in domo regis inventa est . Hic ostenditur, Deum suscitare hostes eis terris vastandis, quas tali poena judicat dignas. Numquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendaciter scriptum sit quod Dominus ad hoc faciendum eorum spiritum suscitavit? Imo utrumque verum est, quia et sua
Abbreviated transcription (Latin):
erat cdns eius patre orantẽ ut hoc fieret. Propt̾ qͦd ait scriptura. Et
dñs mandauit chissipare consilium acithofel bonum. ut inducat dñs
super absalon mala omĩa. Donũ consilium dixit qđ ad tempus ꝓderat
cause. quia pro ipso erat contra patrẽ eius. contra quẽ rebellauerat.
fel. agendo in corde absalon ut tale consilium repudiaret: & aliud qͦd
ei non expłdiebat eligeret. Quis non ista diuina iudicia contremiscat.
quib agit ds̃ in cordib etiam malorũ hominũ quicqͥd uult: reldens
eis tamen scdm̃ merita ipsorũ s Roboam filius salomonis respuit consiliumsa¬
lubre senioꝵ quod ei dederant
ne cũ popło dure ageret: uerbisq
coeuoꝵ. suorum potius adquie¬
uit: respondendo ininacit̾ qͥb
leniter debuit. Uncle hoc nisi pro¬
pria uoluntate:ͦs hinc ab eo
recesserunt decem trib isrł: &
alium sibi regem constituerunt
iheroboam. ut irati deiuoluntas fieret: qd̃

Expanded text:
erat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et erat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, cotra quem rebellaverat, uphel, agendo in corde Abessalon, ut tale conei non expediebat eligeret . Quis non ista divina judicia contremiscat, quibus agit Deus etiam in cordibus malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam, filius Salomonis, respuit consilium salubre seniorum quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit . Unde hoc nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod
Abbreviated transcription (Latin):
die istp.. Quomͦ dixerit dñs huic homini malo maleclicere dauid: qͥs
sapiens inelliget: Non enĩ uibendo dirit. ut obedientia laudaretur:
s Quod eius uoluntatẽ ꝓpris uicis suo malam. in hoc peccatũ iudicio suo
uisto & occulto inclinauit: ideo dictum ẽ dirit ei dñs. Nam si iubentiob¬
temperasset deo: laudandus potius quã puniendus ẽẽt. sicut ex hoc
at inqͥe chñs humilitatem meam & retribuat mͥ bona ꝓ maledict̾o eius in
iumentum bonorũ: Sic usus est uicda tracdente axꝑm: sic usus ẽ iudeis
crucifigentib xp̃m. & quanta bona inde prestitit poplis credituris qui
& ipso diabolo utitur pessimo: secłoptime ad exercendã & ad ꝓbandã fide
& pietatem bonorũ: non sibi qui omĩa scit antequa fiant. s nobis quib
erat necessarium ut eomͦ ageret᷑ nobiscũ. Nuniqͥd non sua uoluntate
absalon elegit consilium: qͦd sibi oberat: & tam̃ idõ fecit quia exaudi-¬

Expanded text:
die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc at, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in jumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudi
Abbreviated transcription (Latin):
re a faciȩ inimicoꝵ suorũ. Quid est ñ potert᷑ subsistere: Quare non
subsistebant ꝑ liberum ar bitrium. s per timorem turbata uolunta¬
te fugiebant. nisi quia cdñs chñatur & uoluntatib hominum. & qͦs ilt informi-¬
cdinem conuertit iratꝰ  Nũquid non
hostes israhelitarũ ad uersus popłm
cdei que ctucebat ihẽ naue. sua ua¬
luntate pugnarunt: Et tamen
dicit scriptura: quia per dñm fac¬
tum e confortari cor eoꝵ. ut obui
homo imib filius gemini maledicebat regi dauid.ᷤ & tamen quid ait dd
cticentem percutere uoluit. Quid
mͥ inqͥuit ⁊ uobis filii saruie: Simitte
illum ut maledicat. quia dñsctix̃
illi malecticere cdauid. & quis dicet ei
quare fecisti sicꝰ Peinde scriptura dnuma plenam sententiã regis uelut¬
ab alio mitio repetendo cõmendans. & cdixit in qͥt dauid ad io ab & ad om̃s
uideat cdns humilitatẽ meam &. retͥbuat michi bona ꝓ maledictione eiꝰ i

Expanded text:
re ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non potre ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non potsubsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant, nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Nunquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, « quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obvhomo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David dicentem percutere voluit? « Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum ut maledicat, quia Dominus dixit illi maledicere David; et quis dicet ei: Quare fecisti sic? » Deinde Scriptura divina plenam sententab alio initio repetendo commendans: « Et dixit, inquit, David ad Abizai et ad omnes videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro male
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa uobiscum scriptura. locuta sit euidentissimis testimonus ueritatis.
Que scriptura diuina si diligent̾ inspiciatur. ostendit ñ solas bonas
hominum uoluntates quas ipse facit ex malis: & a se fact̾as bonas in act᷑
do uoluerit faciat inclinari. uel ad beneficia quibdã prestanda. uł ad
penas quib cda ingerendas: sicut ipse ucdicat occultissimo quidẽ iudi¬
cio. s sine ulla dubitatione iust issimo. Naminuenimꝰ aliqua peccata
etiã penas ẽẽ aliorum peccatorũ: sicut sunt uasa ire que ꝑfect̾a dic̃
apłs in ꝑditionem. sicut est induratio pharaonis. cuius & causa dicit᷑
ad ostendendam in illo uirtutẽ dei. sicut est fuga israhelitatarum
a faciȩ hostiũ de ciuitate ai. In animo enĩ factͥus ẽtimor ut fugeremt
& hoc factum ẽ ut uindicaret᷑ peccatũ eo modo quo fuerat uin¬
dicandum. Unde dicit dñs ad iħm naue. Non potert᷑ filii isrł subsiste¬

Expanded text:
ipsa Scriptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: ipsa Scriptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus do voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem : sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei : sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc factum est ut vindicaretur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsiste