comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cabis. Quid tunc rogo. quid tunc diuitie conseruate ꝓ derͣ.
Audi quid. Nudus egressus sum de utero matris inee.
nudus reuertar illuc. Audi quid. Nichil intulimꝰ
inhunc mundũ. s nec auferre quid possumus.
Obduratio dicit.
Hinc enĩ idem ipse adchorinthios ait. Si uoluntas ꝓmpta
est ex ud quod habet accepta est non scđm id quod non habet.
Non enĩ ut aliis sit remissio uobis autẽ tribulatio s exqualita

Expanded text:
cabis . » Quid tunc, rogo, quid tunc divitiae conservatae proderunt? cabis . » Quid tunc, rogo, quid tunc divitiae conservatae proderunt? Audi quid: « Nudus egressus sum de ventre matris meae, nudus revertar illuc . » Audi quid: « Nihil intulimus in hunc mundum: sed nec auferre quid possumus . » OBDURATIO DICIT: hinc enim idem ipse ad Corinthios ait : Si voluntas prompta est, ex hoc quod habet accepta est, non secundum id quod non habet; non
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ditissimus pauꝑ dicebat. tanquam nichil habentes
& omĩa possidentes. Omĩa utiq non suꝑflua. s tautũ necessa¬
Quos marime illud mulieris loch exemplum de terret. que
dũ post tergũ a sodomis exiens respexit. instatuã salis con¬
uersa. sp̃m efflauit. Unde & xp̃s tale quid p̃cauendũ denun¬
tiat dicens. nemo mittens manum suã maratũ. & respiciens
recro. aptus est regno celorũ. Hinc petrus ait. Melius erat
illis non cognoscere uiã iusticie ꝙ post cogn
cognitionẽ retror¬
Qui nimirũ auaricie morb nũ¬
quã melius com¬
pescitur. nͥcum dies mortis sine
obliuione meditatur.
Cum qualis post modicũ insepul chro futurus sit homo
consideratur. Hoc certe fixum manebat inillius memo¬
ria qui dicebat. Homo putredo: & filius hominis uermes
Hec abillo ore non recesserat qui dicebat. In om̃ib oꝑib
tuis memorare nouissuma tua. & ineterniũ non peccã¬

Expanded text:
Paulus ditissimus, pauper dicebat: « Tanquam nihil habentes, Paulus ditissimus, pauper dicebat: « Tanquam nihil habentes, et omnia possidentes . » Omnia utique non superflua, sed tantum necessaquos maxime illud mulieris Loth exemplum deterret, quae, dum post tergum a Sodomis exiens respexit, in statuam salis conversa spiritum efflavit . Unde et Christus tale quid praecavendum denuntiat, dicens: « Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . » Hinc Petrus ait: « Melius erat illis non cognoscere viam justitiae quam post cognitionem retror» Qui nimirum avaritiae morbus nunquam melius compescitur, nisi cum dies mortis sine oblivione meditatur, cum qualis post modicum in sepulcro futurus sit homo, consideratur. Hoc certe fixum manebat in illius memoria qui dicebat: « Homo putredo, et filius hominis vermis . » Hoc ab illo non recesserat, qui dicebat: « In omnibus operibus tuis memorare novissima tua et in aeternum non pec
Abbreviated transcription (Latin):
uit. & erugo eorũ intestimoniũ uob̾erit.  manducabit car¬
nes ur̃as: sirut ignis. S nec redemptor nr̃ pͣterire uoluit cũ¬
piditatis malũ quã noxiũ. eẽt. Ait enũ. Difficile qui pecunias
habent. regnũ celorum intrabunt. E rursum. Facilius est ca
melũ ꝓforamen acus transire: quã diutẽ regnũ celorũ intra¬
re.Si igitur scłarib uiris ita ÷ periculosa. cupiditatis indu¬
stria. quantomagis illis periculosior: qui habitu ⁊ toner¬
satione iam scłares cẽ. desierunt. qui totũ quod iuuunt.¬
lño. eẽ. de uouerunt. Ad quos specialiter᷑ redemptoris tran¬
seunt uerba. quib destrui possit morbus auaritie. Nlolite
gentes inquirunt. Quertte aute primũ regnũ dei ce iusticiã
eius: & hec omĩa adicientur uob̃. Oquam beata. Oquã secura.
oquã amplectenda sententia. Nullus inhac uita ita securus.
ut est ille qui nichil preter xpͣm appetens possidere. Cuncta
que sunt necessaria. subhac sponsione ꝓbatur hab̾e. Sicut

Expanded text:
orum in testimonium erit vobis, et manducavit carnes vestras sicut ignis . » Sed nec Redemptor noster praeterire voluit cupiditatis malum, quam noxium esset. Ait enim: « Difficile, qui pecunias habent, regnum coelorum intrabunt . melum per foramen acus transire, quam divites in regnum coelorum intrare . Si igitur saecularibus viris ita est periculosa cupiditatis industria, quanto magis illis periculosior est qui jam habitu et conversatione saeculares esse desierunt, qui totum quod vivunt Deo devoverunt? ad quos specialiter redemptoris transeunt verba quibus destrui possit morbus avaritiae: Nolite gentes inquirunt. Quaerite autem primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis . » O quam beata, o quam secura, quam amplectenda sententia. Nullus enim in hac vita ita securus est, ut ille qui nihil praeter Christum appetit possidere. Cuncta namque, quae sunt necessaria, sub hac sponsione probatur habere, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ditur uita futura. Quod rogo emolumentũ ad fert corpi.
qđ uetribuit lucrũ. qui tã cito animam ducit. ad tarta¬
rũ. Spiritalis fornicarno dicit.

Expanded text:
ditur vita futura! Quod, rogo, emolumentum affert corpori, quodve tribuit lucrum, quae tam cito animam ducit ad Tartarum? SPIRITALIS FORNICATIO DICIT
Abbreviated transcription (Latin):
ne despexeris.
Memento quid purpurato diuiti con¬
tigerit. Qui non
ideo dampnatus ÷: quod aliena tu¬
lerit. s quod egen¬
ti. pauꝑi sua non tribuerit. E in in¬
ferno positus adpe¬
tenda minima ꝑuenerĩt qui hic
lo &e angelis eius. E suriui etũ. & non dedistis michi mandu¬
care. ⁊cecera. que ibi terribiliter enumerantur. Furtũ
fraus quã quã gradus habent locutionis unũ ÷ tamen qđ
dicunt. Furtum enim DICIt.
i aliena non tollis. exꝓprio uel diues uel sufficiens. eẽ.
non uales. Fraus dicit.
i cuncta que tͥ p̃latꝰ seruanda cõmisit. inlibata
consignas. E ne modicũ quid reseruandũ exi¬
stimas unde uelꝓpriis utilitatib consulis uel
amicis & conmilitonib places:¬
elius est pauꝑem & insufficiente. eẽ. nulliq exdato pla¬
cere: quã aliquẽ ledere furto uel fraude. Qui enĩ a¬
liena quo libet modo in iuste preripit ipse sibi reg¬
ni celestis aditũ claudit. Unde & predicator egregius qͦs¬

Expanded text:
ne despexeris . Memento quid purpurato diviti contigerit: qui non ideo damnatus est quod aliena tulerit, sed quod egenti pauperi sua non tribuerit: et in inferno positus ad petenda minima pervenerit, qui hic lo et angelis ejus. Esurivi enim, et non dedistis mihi manducare, » et caetera, quae ibi terribiliter enumerantur. Furtum et fraus, quanquam gradus habeant locutionis, unum est tamen quod dicunt. FURTUM DICIT: Si aliena non tollis, ex proprio vel dives vel sufficiens esse non vales. FRAUS DICIT: Si cuncta quae tibi praelatus servanda commisit, illibata consignas, et ne in modicum quid reservandum existimas, unde vel propriis utilitatibus consulis, vel amicis et commilitonibus places CAP. XVII. Melius est pauperem et insufficientem esse, nullique ex dato placere, quam aliquem laedere furto vel fraude. Qui enim aliena quolibet modo injuste praeripit, ipse sibi regni coelestis aditum claudit. Unde et praedicator egregius quon
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑs sine mensura cumulatur. S patientia respondũt.
Si passio redemptoris adientẽ reducitur. nichil tã du
rũ quod non equo animo toleretur. p̃semĩ ut ait pe¬
Tebub uocauerunt. quanto magis domesticos ei: Sune p¬
secuti sunt. & uos ꝑsequentur. Sed quanta sunt incõpatio¬
ne passionũ illuis. quȩ patimur: Ille eni obpbria iuri¬
siones. contumelias. alapas. sputa. flagella. spincami co¬
ronã crucẽ que sustinuit. & nos miseri adurãm confusio¬
nͣe uno sermone fatigamur. uno uerbo deicunur. Ꝙ quic
agimus de eo quod dr̃. si non conpatimur. nonconregna.¬
bimus. Qua ꝓpter retundendi sunt ire stimuli. & euis
metuenda. dampnatio. Vnde scriptum leginus. Qui
irascitur fr̃i suo. reus erit iudicio. Qui autẽ dixerit frĩ
suo racha. reus erit concilio. Qui uero dixerit fatri fatue
reus erir gehenne ignis. Ubi tamen remediũ inuenitur
exeo quod dicitur. Si offers munus tuũ ad altare. & ibui

Expanded text:
ceps sine mensura cumulabuntur. 29.  Patientia:  ceps sine mensura cumulabuntur. 29.  Patientia:  Si passio Redemptoris ad mentem reducitur, nihil tam durum est quod non aequo animo toleretur. Christus enim ut ait Pezebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ; si me persecuti sunt, et vos persequentur . Sed quanta sunt in comparatione passionum illius quae patimur? ille enim opprobria, irrisiones, contumelias, alapas, sputa, flagella, spineam coronam, crucemque sustinuit; et nos miseri ad nostram confusionem uno sermone fatigamur, uno verbo dejicimur. 30. Et quid agimus de eo quod dicitur: Si non compatimur, nec conregnabimus ? Quapropter retundendi sunt irae stimuli, et ejus metuenda damnatio; unde scriptum legimus: Qui irascitur fratri suo reus erit judicio; qui autem dixerit fratri suo: Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit: Fatue, reus erit gehennae ignis. Ibi tamen remedium invenitur ex eo quod subditur: Si offers munus tuum ad altare, et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
reptionis excepto. Unde & ꝓtinus subditur. Arguã te &
statuã illa contra faciem tuã. Ueluti diceretur. Nonin
oculto ut est tua consuetudo s in aꝑto ut est mea. sollici¬
tudo aptũ corrripiendi tempus expectans. peccatorẽ ar¬
guam. & eius delicta contra faciem iliius statuam. Aas
quis. Non odi s amo. quẽ ita. in absconditis di uidicansꝰ
rep̃hendo. In mo magis hinc odis & non diligis. Uude
de trahis & non corripis. Quam sit autẽ de testanda ob¬
trectatio ꝓrimi plerisq in locis eloquia. diuina testantur
Unde ÷ illud. Detrahentem aduersus ꝓximũ tuũ occul¬
te. hunc ꝑsequebar.  ulud. Qui detrahit frẽm. detra¬
hit legi. Illudq Qui decrahit frĩ: eradicabitur. Nec nͥ
& illud. apłi pauli. Uidete ne dum inuicẽ mordetis.
Hec umo patienter tolerari. peccatum est. Qua. Qui
non eis cũ magna ex asperatione resistitur contra te deui¬

Expanded text:
rectionis exspecto; unde et protinus subditur: Arguam te, et rectionis exspecto; unde et protinus subditur: Arguam te, et statuam contra faciem tuam, veluti diceretur: Non in occulto, ut est tua consuetudo, sed in aperto, ut est mea sollicitudo, aptum corripiendi tempus exspectans, peccatorem arguam, et ejus delicta contra faciem illius statuam. 27. At inquis non odi, sed amo, quem ita in absconditis dijudicans reprehendo. Imo magis hunc odis, et non diligis; unde detrahis, et non corrigis. Quam sit autem detestanda obtrectatio proximi, plerisque in locis Scriptura divina testatur; unde est illud: Detrahentem adversus proximum suum occulte, hunc persequebar ; et illud: Qui detrahit fratri, detrahit legi ; illudque: Qui detrahit fratri, eradicabitur; nec non et illud Apostoli Pauli: Videte, necdum invicem mordetis, m, imo patienter tolerare peccatum est, quia si non eis cum magna exasperatione resistitur, contra te dein
Abbreviated transcription (Latin):
uis potest sustinere quis silentio tegere quanta. ille
uel ille pͣua cõmitit: nͥ forte qui consentit:¬
ec tacenda sunt mala ꝓrimi nec consentienda: s cari¬
tate fraterna in faciem ꝓximus redarguendus. non
ne ꝑficiat. s magis excorreptione scandalũ sumat: Oc¬
trahebas & aduer sus filiũ inatris tue ponebas scandalũ.
Magis enĩ scandalũ sumit qui se de trahentẽ intellegit.
quã qui corripientẽ sustinent. & quia non nunquã erra¬
ta delinquentiũ ad tempus silentio tegenda sunt. ut aptio¬
ri tempore corrigantur. Propterea subiungitur. Hec fe¬
cisti &e tacui. Nle autẽ discreto silentio de tractores sibi ad¬
plauderent. qui dũ semꝑ occulte de rogare malunt. nũ¬
quã in aptã increpationẽ ꝓsiliunt. Alhuc subin fertur.
Ex istimaui inique quod ero tui similis. Ac si diceretur.
Iniquum ÷ cogitare ut inde detractori similis appaream.
Unde adtempus reticens. Nec de rogans locum apte cor¬

Expanded text:
Quis potest sustinere, quis silentio tegere, quanta iste vel ille prava committit, nisi forte qui consentitNec tacenda sunt mala proximi, nec consentienda: sed charitate fraterna proximus in faciem redarguendus est, non proficiat, sed magis ex correptione scandalum sumat, octrahebas, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum . Magis enim scandaquam qui corripientem sustinet, et quia nonnunquam errata delinquentium ad tempus silentio tegenda sunt, ut aptiori tempore corrigantur, subjungitur: Haec fecisti, et tacui. Ne autem ex hoc discreto silentio detractores sibi plauderent, qui, dum semper occulte derogare malunt, nunquam in apertam increpationem prosiliunt, adhuc subinfertur: Existimasti inique, quod ero tibi similis; acsi diceretur: Iniquum est cogitare ut inde detractori similis appaream, unde ad tempus reticens, nec derogans, locum apertae cor
Abbreviated transcription (Latin):
ne contempnunt.
It quid animi gau¬
diũ intus abscondis
Egredere impublicũ letus.
dic aliquid unde foris. uel tu uel ꝓximi ruleant. fac eos
cisti. Num quid iam inferni penas euasisti: Nunqͥd¬
iã de exilio adpatriã uenisti: Nuinquid iã de tua electio¬
ne securitate accepisti: An forte obliuionẽ inuenit. quod
alñs dicit. Mundus autẽ gaudebit. uos uero constristabuni¬
excessit. qđ idẽ alibi dicit. Ue uobis qui nunc ridecis. qr
plorabitis & flebitis. quod que ꝑsalomonem drͣ. Risus
dolore miscebitur. & extrema gaudii luctus occupat.
e contra ꝑeuangeliũ. Beati qui lugent. qm ipsi conso
re anodio dignus sit. Sed. omĩa infuturo reseruantur incer¬
ta. Comprune ergo inanem leticiam. quia nec dum euasisti
penalẽ erumpnam. Nonne apud om̃s insanus iudicatur is¬
qui carteralib tenebris reclusus gaudere conatur. Multi
Ierum ÷ quod dicis s dum multa bona ꝓferri uiden

Expanded text:
 contemnit. Ut quid animi gaudium intus abscondis? Egredere in publicum laetus: dic aliquid foris unde vel tu vel proximi rideant: fac eos cisti? Numquidnam poenas inferni evasisti? Numquidnam de exilio ad patriam pervenisti? Numquidnam de tua electione securitatem aliquam accepisti? An forte in oblivionem tibi venit quod Dominus dicit: Mundus gaudebit, vos vero constristabimiexcessit quod idem alibi dicit: Vae vobis qui nunc ridetis, quia plorabitis et flebitis ; quodque per Salomonem dicitur: Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat ; et econtra per Evangelium: Beati qui lugent, quoniam ipsi re vel odio dignus sit; sed omnia in futurum reservantur incerta . » Comprime ergo inanem laetitiam, quia necdum evasisti poenalem aerumnam. Nonne apud homines insanus judicatur qui carceralibus tenebris reclusus gaudere conatur? MULTILquod dicis. Sed dum multa bona
Abbreviated transcription (Latin):
dinis inuides. illum inuides illũ imiteris dequo scriptum re¬
tines. Inuidia diaboli mors introiuit in orbẽ terrarũ. Imitas¬
tur autẽ illũ. qui sunt ȩx parte illus. Om̃ dic̃.¬
Absit ut illũ ames. quẽ inom̃ib contrariũ habes. Quite dero¬
gat. qui tibi in sultat. qui te conutus ccaspat qui tibi pec¬
cata imppat. quite dicis oꝑib atq honorib semp preie festi¬
nat. Nisieñ tui inuideret: uequaquã se tibi ita ꝑferret.¬
Sed uera caritas Respondit
unquid hec que narras otlio habenda sunt inhomine: Pp¬
terea non est amanda dĩ unago in homine sicut xp̃s quiii
cruce positus inunicos suos dilexit. Ante crucis tormentum
ammonuit dicens. Piligite inimicos ur̃os. benefacite his qui¬

Expanded text:
dinis invides, illum imiteris, de quo scriptum edinis invides, illum imiteris, de quo scriptum est: « Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum. Imitantur autem illum, qui Absit, ut illum diligas, quem in omnibus contrarium habes; qui tibi derogat, qui tibi insultat, qui te injuriis exasperat, qui tibi peccata tua improperat, qui te dictis, operibus, atque honoribus praeire festinat. Nisi enim tibi invideret, nequaquam se tibi ita praeferret. VERA CHARITAS RESPONDETquod haec, quae narras, odio habenda sunt in homine, propterea non est amanda Dei imago in homine? Sicut Christus, qui in cruce positus inimicos suos dilexit, ante crucis tormentum admonuit dicens: « Diligite inimicos vestros, benefacite his qui
Abbreviated transcription (Latin):
humano subdi necesse est magisterio. Ipse enuĩ dicit. Qui uos audit
me audit. & qui uos spernit. me spernit. Ita inquis oportet s:
quia reges gentiũ dominantur eorũ. & qui potestat̾e exercent
inter eos benefici uocantur. Uos autẽ nonsic. Sed qui uult inuo¬
bis esse maior: erit omiũ seruus. Sicut filius hominis nonuenit
ministari s ministrare. Sed tainen quando om̃s tales futuros
preuidit. subiectorũ omĩũ ꝑsonas indiscipulis adsumens p̃¬
monuit dicens. Suꝑcathedrã moy si sederunt scribe & pha¬
Imponunt enĩ inhumeros hominũ honera grauia & impor¬
tabilia. digito autẽ suo nolunt ea mouere. Inuidia dicit.
esse. aut etiã equales debent. S cũ gratulatio fraterni ꝓfec
i ceceros uirtutib ante cellis. totius inloco infimo quã
insummo temet ipsũ conseruas. Semper enĩ alto. peior sit
ruina. Quositibi ut asseris quidã suꝑiores. uel equales sim
quidte ledit quid te nocet. Caue ꝓsus ne dũ aliis locũ celsitu¬

Expanded text:
humano subdi necesse est magisterio. Ipse enim dicit: « Qui vos audit me audit, et qui vos spernit me spernit ; » Ita, inquis, oportet: sed quod reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem exercent inter eos, benefici vocantur. Vos autem non sic . » Sed « qui vult major esse in vobis, erit omnium servus . » Sic et « Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare . » Sed tunc, quod non omnes tales futuros esse praevidit, subjector omnium personas in discipulis assumens praemonuit, dicens: « Super cathedram Mosi sederunt Scribae et Phaimponunt enim in humeros hominum onera gravia et importabilia: digito autem suo nolunt ea movere. . » INVIDIA DICIT: esse, aut etiam aequales esse debent. CONGRATULATIO FRATRUM RESPON caeteros virtutibus antecellis, tutius in loco infimo quam in summo temetipsum conservas. Semper enim de alto pejor fit ruina. Quod si tibi, ut asseris, quidam superiores, aut aequales sunt, quid te laedit, quid te nocet? Cave prorsus, ne dum locum celsitu
Abbreviated transcription (Latin):
scitis quia om̃is homicida nonhabet inse ipso uitã eter¬
occulos eius. Atinquis. Sufficit mͥ quod amantes me diligo.
s dñs econtra. Si eiũ diligatis cos qui uos diligunt. quã
mercedem habetis: Nonne & publicani hoc facuuit. quid
tuquoq adhec obicere uales. certe quiodit frem suũ ma¬
net inmorte. E qui diligit: indõ manet. & deus ineo. Ome

Expanded text:
scitis quod omnis homicida non habet in semetipso vitam aeteroculos ejus . » At, inquis, sufficit mihi quod amantes me diligo. Dominus contra ait: « Si enim diligitis eos qui vos diligunt quam mercedem habebitis? Nonne et Publicani hoc faciunt? » Quid tu quoque ad hoc objicere vales? Certe, « qui odit fratrem suum, manet in morte, et qui diligit, in Deo manet, et Deus in e
Abbreviated transcription (Latin):
est ulol orũ seruitus. Quam sit noxia idem exponens att. Nui
uolunt diuites fieri. incidunt intemp̃tionẽ & inlaqueũ dia¬
boli. & desuleria multa ce nociua. que mergunt homines
iniiteritũ & ꝑditionẽ. Quam derestanda. quidã sapiens de¬

Expanded text:
est idolorum servitus . » Quae quod fit noxia, idem exponens ait: « Qui est idolorum servitus . » Quae quod fit noxia, idem exponens ait: « Qui volunt divites fieri incidunt in tentationem, et in laqueum diaboli, et desideria mulitionem . » Quae quam sit detestanda, quidam sapiens de
Abbreviated transcription (Latin):
mabit te. EuioR cit
estemi habes deũ uicelis. non sit tibi cure quid de te suspi¬
centur homines interris. S. humił satisfactio responat
onest danda de trabendi occasio non fusurranddi sus¬
pitio s si aut sunt que corrigantur manifestanda
aut certe s de sunt humili ꝓtestatione neganda. Quia &¬

Expanded text:
mabit te . » TUMOR DICIT: Testem habes Deum in coelis, non tibi sit curae quid de te suspicentur homines in terris. HUMILIS SATISFACTIO RESPONDET: CAP. X. Non est danda detrahendi occasio, non susurrandi suspicio, sed si adsunt quae corrigantur, manifestanda, aut certe si desunt, humili protestatione neganda: quia
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ & amarã aquã. hec de causa alibi etiã dicitur. Mors d̃
uita: inmanib lingue. Pter uia dicit.
unquid stultis & insensatis acbrutis animalib lenia
uerba & non magis asperrima ut talib dec et dũ de¬
linqunt obicienda sunt : S mansuetudo Respondit.
on tua inhis ꝑsuasio. s apłi sequenda ÷ pͣceptio.
qui de hac sententia. dilectũ discipulũ ammonet dicens
Seniores ne increpaueris. s obsecra ut patrem. Iuuenes
tate. &rur sũ. Seruũ inquid dm̃ non oportet litigare. s
mansuetũ. eẽ adomnes. Doctorẽ patientẽ. pacientẽ. cum
modestia corripientem eos qui resistunt. Rursum ar¬
gue obsecra. increpa inom̃i pacientia. & doctrina. Qđ̃
uidelicet malum ꝓpter uie deterius. adhuc subditos
quam pͣlatos. nocet. Sepius eñ contingit. ut lentter
aut cũ carttatis dulcedine ꝓ lata correptionẽ spernat. & con¬

Expanded text:
cem et amaram aquam? » Hac de causa alibi etiam dicitur: « Mors et cem et amaram aquam? » Hac de causa alibi etiam dicitur: « Mors et vita in manibus linguae . » PROTERVIA DICIT: Nunquid stultis, nunquid insensatis, ac brutis animalibus lenia verba, et non magis asperrima ut talibus decet dum delinquunt objicienda sunt? MANSUETUDO RESPONDET: CAP. IX. Non tua in his persuasio, sed Apostoli sequenda est praeceptio, qui de hac sententia dilectum discipulum admonet, dicens: « Seniorem non increpaveris, sed obsecra ut patrem, juvenes tigare, sed mansuetum esse ad omnes: doctorem patientem, cum modestia corripientem eos qui resistunt. » Rursumque: « Argue, obsecra, increpa, in omni patientia et doctrina . » Quod videlicet malum proterviae, deterius adhuc subditis quam praelatis nocet. Saepius enim contigit ut leniter ac cum charitatis dulcedine prolata
Abbreviated transcription (Latin):
inquis que cõmitit. & me sepus offendit. Adhec non ego. s dñs
respondet. Nam cũ petrus adeũ diceret. quotiens peccauerte
inme fr̃ meus. dunittã eiusque septies. E ille ad eũ. Nondico
tibi inquit usq septies. s usq septuagies septies. Quã multis
autẽ. qui suas iniurias tarde relaxant. dei uero citius indul¬
gent. Fit quoq nunnumquã ut occasione dĩi iniurias iun¬
dicandi. suas uindicent irati. Quid quoq de illis dicendũ ÷
qui furore cecitatis usque aduerba ꝓruunt maledictionis
Nisi hoc quod apłs ait. Neq maledici regnũ dei possidebui
Quod iacob ex aggerando de testans ait. Linguã nullus ho¬
minũ domare potest. Inquietũ malũ. plena ueueno mor¬
tifero. Inipsa benedicimus dñm & patrẽ. itipsa maledici¬
mus homines qui ad similitudinẽ dei facti sunt. Ex ipso
ore ꝓcedit benedictio & malecdictio. Non oportec fr̃s mei
hec ita fieri. Nunquid fons de eodẽ foramine manat. dul¬

Expanded text:
inquis, quae committit, et me saepius offendit. Ad haec non ego, sed Dominus respondet: Nam cum Petrus ad eum diceret: « Quoties peccabit in me frater meus, dimittam illi usque septies? » Ille ad eum: « Non dico tibi, inquit, usque septies, sed usque septuagies septies . » Quam multi autem sunt qui suas injurias tarde relaxant, Dei vero citius indulgent: fitque nonnunquam ut occasione Domini injurias vindicandi, suas vindicant irati. Quid quoque de illis dicendum est, qui furore caecitatis usque ad verba proruunt maledictionis, nisi hoc quod Apostolus ait: « Neque maledici regnum Dei possidebunt? » Quod Jacobus exaggerando detestans ait: « Linguam nullus hominum potest domare: inquietum malum, plenum veneno mortifero. In ipsa benedicimus Dominum et patrem, et in ipsa maledicimus homines, qui ad similitudinem Dei facti sunt. Ex ipso ore procedit benedictio et maledictio. Non oportet fratres mei haec ita fieri. Nunquid fons de eodem foramine emanat dul
Abbreviated transcription (Latin):
etta menuerumest
quod audierunt : Date clemosinam & ecceom̃a
munda sunt uobis : Quienim uult ordinatetare
elemosinam a se ipsodeb & incipere . & camsibi
primũdare : estenim lemosrna opus miseri¬
cordiae uerissimeq dictũ est : miserere animȩ
tuae placensdõ : propter hoc renascimur
ut dõ placeam cui merito displice quodnascendo
contraximus haec est prima elemosina quã
nobis dedimꝰ qm̃ nos ipsos miseros ÷miserantes

Expanded text:
Et tamen verum est quod audierunt: « Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. » Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primucordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo . Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec est prima eleemosyna quam nobis dedimus, quoniam nosipsos miseros per miserantis
Abbreviated transcription (Latin):
biendum quoq est quod ali quando subieeuarũustia
Spruidemter dissimulan da sunt: Sed quia dista¬
Non nulla quippe ut diximꝰ prudent̃ dissi mulan¬
da sunt sed quia disismulantur indi canda: V¬
cum delenquens & deprehendi se cognos cit & ppei
has quas in se tacite tolerare consideratia gene
se rectoris patentadementer & cusat: qua
scilic& dissimulationẽ bene iudȩam dñs corripit.
cumꝑerpropheaidicit ⁊ Mentita es & mei

Expanded text:
m quoque est quod aliquando subjectorum vitia prudenter dissimulanda sunt, sed quia dissiNonnulla quippe, ut diximus, prudenter dissimulanda sunt, sed quia dissimulantur, indicanda; ucum delinquens et deprehendi se cognoscit et perpeti, has quas in se tacite tolerari considerat, augere se rectoris patientia clementer excusat. Qua scilicet dissimulatione bene Judaeam Dominus corripit, cum per prophetam dicit: Mentita es, et mei
Abbreviated transcription (Latin):
nus defigraun: quia apudcuram solliera¬
uero uut sipte de erant mens ligatur: llrioi
uero orsiilaqueatus erapropris serm onilu¬
caiptus. quia dum comiis is sibi cogitur bona
dtt ipsum prius nec esseest quaeditet custe¬
dire : Inlaqueatur ixit᷑ uerbis ores sui. duranono
nigtiite constringitur. uecius uita adaliud
quam ammon& rel ax&ur : Vnde apua distric
uidicem cogitur tañta inopere esoluere. qua¬
ta eũ constat aliis uoce praecepisse : Ubi&
mox odortatio subditur ut dicatur: facergo
quo ddico filimi & tem& ipsum libera. quia in ci¬
dilti in manũ proximitui: Discurre fecta scbeu
amiicum tuu. nedederis somnũ oculis tuis. Nccqr¬
mutiit palpel remae : Quisquis erum aduo¬
uendum aliis inerempio prȩponit. pon solum
u ipse migio sedeliam ut amicum suscites onono
lli cupry ost apectatior pore uis iungi

Expanded text:
nus defigitur, quia apud curam sollicitudinis quae ante deerat, mens ligatur. Verbis vero oris sui illaqueatus est, ac propriis sermonibucaptus; quia dum commissis sibi cogitur bona dicere, ipsum prius necesse est quae dixerit custodire. Illaqueatur igitur verbis oris sui, dum ratione exigente constringitur, ne ejus vita ad aliud quam admonet relaxetur. Unde apud districtum judicem cogitur tanta in opere exsolvere, quanta eum constat aliis voce praecepisse. Ubi et bene mox exhortatio subditur, ut dicatur: Fac ergo quod dico, fili mi, et temetipsum libera, quia incidisti in manus proximi tui: discurre, festina, suscita amicum tuum; ne dederis somnum oculis tuis, nec dormitent palpebrae tuae . Quisquis enim ad vivendum aliis in exemplo praeponitur, non solum ut ipse vigilet, sed etiam ut amicum suscitet admoneillum cui praeest, a peccati torpore disjungi
Abbreviated transcription (Latin):
inpersectio ud aas prelib& & tamen precipitatio sinpallt¬
Quod aliter ammonendisunt qui in hoc quod tempor alrte app&unt
prosperantaatq aliter q̃uica quidem quaemundisunt concapreunt
sed tamen ad uersitatis labore fatigantur¬
aliter qui cogitationum:¬
atque aliter quideserunt nec ta men plangunt¬
aliter qui accusant praua nec tamen deuitant¬
Quod aliter ammonendi sunt qui repentina concupiscentia superantur.¬
atque aliter qui inculpa & consiloligantur¬
Q uod aliter ammonendi sunt quilic& minima crebro. tamen in licita faciunt
atque aliter quise a paruis custodiunt sed ali quando in grauib: demergunt¬
LUII Q uod alit ammonendis quibona nec inchoant. atqalit̃ qͥ inchoant aminime c̃sũmant¬

Expanded text:
imperfectio vel aetas prohibet, et tamen praecipitatio impellit; aliter qui in hoc quod temporaliter appetunt prosperantur, aliter qui quidem quae mundi sunt concupiscunt, sed tamen adversitatis labore fatiganturaliter qui cogitationumt; aliter qui deserunt, nec tamen planguntaliter qui accusant prava nec tamen devitant; aliter qui repentina concupiscentia superantur, aliter qui in culpa ex consilio ligantur; aliter qui licet minima, crebro tamen illicita faciunt, atque aliter qui se a parvis custodiunt, sed aliquando in gravibus demerguntur; aliter qui bona nec inchoant, aliter qui inchoata minime consummant
Abbreviated transcription (Latin):
tibiles sunt in ecclesia hosconlocate : adreuerentiã
uobisdico: Sic non est interuos quisquamsa piens.
qui possit interfratrem suũ iudicare: sed frater
cum fratre iudicatur. & hoc apud infideles : nã
& hic possit putari iudiciũ habere aluersus alterũ¬

Expanded text:
tibiles sunt in Ecclesia, hos collocate. Ad reverentiam tibiles sunt in Ecclesia, hos collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens qui possit inter fratrem suum judicare? sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles! Nam et hic posset putari judicium habere adversus alteru
Abbreviated transcription (Latin):
& consensu adut uac&is orationi: &iterũ ad
ipsurtues timini. neuos tempe& satanas propter
in continentiam uestram: Quod putari posset
uonesse peccatum: Misceriscilic& coniuigiꝰñ
filiorũ procreandorũ causa. quod bonũ es tnupti¬
ale sed carnalis &iam uoluptastis ut fornica¬
tionis siueadulterii siuecuiusquã alterius immun¬
ditiȩ mortiferum malũ quod turpeest &iam
dicere. quo potest temptantesatana libido
ꝑ trahere incontinentiũ deuit& infirmitas. poss&
ergo ut dixi hocputarinones sepeccatũ pisi addi¬
dis& : hoc aũtdico secundum: non secundũ imperiũ
Quis autem ne g& essepeccatũ cumdare ueniam
facientibus a postolica auctoritas fateatur.
tale quidamest ubidicit:Audet quisquam urm̃
aduersus alterũ negotiũ habens iudicari. apud
iniquos & non apuds cõs: et paulo post: sec ularia
igitur iudicia si habueritis inquit. eos qui contemp¬

Expanded text:
ex consensu ad tempus ut uacetis orationi: et iterum ad id ex consensu ad tempus ut uacetis orationi: et iterum ad id ipsum reuertimini, ne uos temptet Satanas propter incontinentiam uenon esse peccatum, misceri scilicet conjugi, non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis, ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante Satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccatum, nisi addidisset: Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium . Quis autem jam esse peccatum neget, cum dari veniam facientibus apostolica auctoritate, fateatur? Tale quiddam est, ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemp
Abbreviated transcription (Latin):
nioner gõfallant qui ꝑlemosinas quas lib & largissimas
fructuun suorũ uel cuiusq. pecuniȩ in penita tem
seemere &istimant: in facinorũ in manitate¬
acflagitiorũ nequitia ꝑmanendi: nonsolũ haec
faciunt . sed itadiligunt ut in eis semꝑ obtent tantũ
sȩpossint inpune uersari: quia ũt diligit in iqui¬
tatem : oditanimamsuam: et quiodit animã suã
nonẽ in eã misericors sed crudelis: Diligendo quip
da reelemosinam ꝑ quam munda illies sent omnia.
odiss& eam secundum seculum. & diliger& scđm dm̃:
Nemo aut dat elemosinam qualem lib& nisiunde
d& ab illo accipiat quinon eg&: Ideo dictũ est:
misericordia eius praeueni& me: QUESUN TGRAIA¬
uaes int aut̃ leuia quȩ grãuia peccata. non humano
sed diuinosunt pensanda iudicio : Videm enim
quȩdam ab ipsis quoq.a postolis ignoscendo fuisse
concessa quale illud esł quod uenerabilis puulus
coniugibus ait: polite fraudare inuicem. piis i stsio¬

Expanded text:
Non ergo se fallant qui per eleemosynas quaslibet largissimas Non ergo se fallant qui per eleemosynas quaslibet largissimas fructuum suorum, vel cujusque pecuniae, impunitatem se emere ac flagitiorum nequitia permanendi: non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt, ut in eis semper optent, tantum si possint impune, versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam ; et qui odit animam suam, non est in eam misericors, sed crudelis: diligendo eam qdare eleemosynam, per quam illi essent munda omnia, odisset eam secundum saeculum, et diligeret secundum Deum. Nemo autem dat eleemosynam qualemlibet, nisi unde det ab illo accipiat qui non eget: ideo dictum est, Misericordia ejus praeveniet meuae sint autem levia, quae gravia peccata, non humano, sed divino sunt pensanda judicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque Apostolis ignoscendo fuisse concessa: quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait, Nolite fraudare invicem, nisi e
Abbreviated transcription (Latin):
datẽ elemosinam & ecceomnia munda suntꝰ uobis
de inde ut ostender & quid admonuis s& & quid
ipsifacere noncurarent ne illũ putarentoñ
eorum el emosinas ignorare. seduae uobis inquit
pharisaei tamquam dicere  ego quidem cđno¬
nuiuos elemos ina mdandã ꝑquam uobis munda
sint omnia. sed uaeuobis quic decimatis mentã
& rutam & omne olus : Hasenim noui elemosipas
uestras. ned eillis me nunc uos ad monuis se arbi¬
tremini : & preeratis iudiciũ & carita temdĩ
qua elemosina possitis ab omni inquinamentum
interiore mundari. ut uobis munda essent &
corpora quȩ lauatis : hocestenimomnia & intem¬
ora scilic& & & teriora: sicut alibilegitur:
munda te quȩintus sunt. Et quȩ foris sunt munda er̃:
De dneustas demosinas que fiunt de fructib terrag
rispuisse uider&uir. haec inquid oporiuit facere
id est iudicium & caritatemdĩ Et illa uonamit¬
tere uidest elemosinas fiuctuum terrenorum¬

Expanded text:
date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit Pharisaeis: tanquam diceret, Ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia; Sed vae vobis qui decimatis mentam et rutam et omne olus; has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini: et praeteritis judicium et charitatem Dei; qua eleemosyna possetis ab omni inquinamento interiori mundari, ut vobis munda essent et corpora quae lavatis: hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora; sicut alibi legitur, Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur: Haec, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei; et illa non omittere , id est, eleemosynas f
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ miseri cordiam requisiuimus: de quo dicitapłs
Iudiciũ quidem & uno in condempnationem:
& magne caritati eius gratia sagentes. Dequa
idemapłs dicit gratiae prȩdicator: Cõmendat
autem suamdilectionẽ in nobis dđs qm̃ cum adhuc
peccatores essem. xp̃s pronobismor tuus est
ut & nos ueraciter denostramiseria iudicantes.
& dm̃ caritatem quam donauit ipse diligentes.
pierecte queuiuam: Quodiudiciũ & caritatẽ
dĩ cum pharisei pr&erirent. decimabant tam̃
proptesteleindsinas quas facrebiant &c iamqrii¬
que minutis sinta frucitium suoriũ: Et id eonondabant
demosinaml a sẽ incipientes secumq. prilis miseri¬
cordiam facientes: propt̃ quemdilectionis
ordinem dictum est. Diliges proximium tuum
tam quam te ipsum: Cũ mergͥo increpass& eos
quodforinsecus selauabanti intu sa ut rapina
& iniquitate plenierant. ad monens
elemosina ⁊ quam sibi deb& homo primitusdare
in teriora mundari: uerũ tamen inquit᷑ suꝑ esł

Expanded text:
sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnae charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiae praedicator, Commendat autem suam dilectionem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est ; ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Deum charitate quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant etiam quaeque minutissima fructuum suorum: et ideo non dabant eleemosynas a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes. Propter quem dilectionis ordinem dictum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest,
Abbreviated transcription (Latin):
de ipsis criminib quã lib& magnis remittendis
insca ecelesia dĩ miseri cordiasperanda est agentib
penitentiam. secundũ modum suicuiusq peccati:
inactione aũt pęnitentiae ubita lecrimen cõmissũ
est uthisqui commisit axp̃. &iamcorpore sepirat
uontam consideranda est mensura temporis quã
altem nec in aliorũ notitiam ꝑ uerba uelquȩcũq
alia signa procedit cũ sit coram illo: cuidicitur.
gemitus nis a tenonesł abscondit᷑ : Recte constitu¬
untur ab hisquiecclesiis prȩsunt tempora pȩniten¬
tiae. ut fiat satis &iam ecclesiae inqua remittunt᷑
mitatur ulla peccata: It aut quib remittutur.¬
uitam consequantura &ernam: Magis enim ꝓpt̃¬

Expanded text:
de ipsis criminibus quamlibet magnis remittendis in sancta Ecclesia, Dei misericordia desperanda est agentibus poenitentiam secundum modum sui cujusque peccati. In actione autem poenitentiae, ubi tale commissum est, ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam alteri, neque in aliorum notitiam per verba vel quaecumque alia signa procedit; cum sit coram illo cui dicitur, Gemitus meus a te non est absconditus : recte constituuntur ab iis qui Ecclesiis praesunt tempora poenitentiae, ut fiat satis etiam Ecclesiae, in qua remittuntur mitvitam consequantur aeternam. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
acdisicandyꝰ est. quicquide sapientia su ꝑ nacognos¬
luo÷ quia dumminime suꝑbiunt.anadsus¬
cipiendũ ȩdificĩ corda parauerunt: Cumillis labo¬
rindu est. ut a pentiustultifiant. stulta apien
desorant. & sapientiã dĩstultitia dutani: ⁊ qis
uero prȩdicanducie: ut abẽa quaep tat᷑ uutitia
aerim ipiꝰ gta uicinus transeane ⁊ ulis n

Expanded text:
aedificandum est quidquid de superna sapientia cognoscitur, quia dum minime superbiunt, quasi ad suscipiendum aedificium corda paraverunt. Cum illis laborandum est, ut sapientius stulti fiant, stultam sapientiam deserant, et sapientem Dei stultitiam discant; istis vero praedicandum est, ut ab ea quae putatur stultitia, ad veram sapientiam vicinius transeant. Illis n
Abbreviated transcription (Latin):
Nrecton inaernorum cumim in& terioreoai rauone
noruutiuens  & terioru prouidenna in unuor¬
qort sello audinẽ nonrdinquens: Neaut &eteriorib
diditus ab interus cor uat Qiu solisinteriorbris at¬
Saeresquae foris debã proximus nonimpendatuiscci
Saepe bamq non nulli uelutiobliuquoestat ies
anmmarũ cauie prudatisuit toto cordis adrisusgula¬
nib curis inseruunt: hascum ad sunt seagr suseul¬
tant adhas eciam cunde sunt diebus acnoctb cogita¬
tionis turbidȩ aestibus anhelant: Cumq abhis ces¬
sante forsitan inoportunitate qui&i sunt ipsa d&t¬
nius sua quiat fatigantur : Voluptatẽ naqui cense¬
unt siacionibus depinuntir : laborem deputant
sunte reniꝰ negonis non laborant: Sicqisit utdum se
urgeumndas tum ultibus gauoent itcernqu
erri alios debuciasũ agnorent: Vnde subectori quo

Expanded text:
orum curam in exteriorum occupatione non minuens, exteriorum providentiam in internorum sollicitudine non relinquens; ne aut exterioribus deditus ab intimis corruat, aut solis interioribus occupatus, quae foris debet proximis non impendat. Saepe namque nonnulli velut obliti quod fratribus animarum causa praelati sunt, toto cordis adnisu saecularibus curis inserviunt: has, cum adsunt, se agere exsultant; ad has etiam cum desunt, diebus ac noctibus cogitationis turbidae aestibus anhelant. Cumque ab his, cessante forsitan opportunitate, quieti sunt, ipsa deterius sua quiete fatigantur. Voluptatem namque censent si actionibus deprimuntur, laborem deputant si in terrenis negotiis non laborant. Sicque fit, ut dum se urgeri mundanis tumultibus gaudent, interna quae alios docere debuerant ignorent. Unde subjectorum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
en oiot eruddudit : Sapiensaut dfsert &eresertat
in posterũ lesus enim inpresens seulciscinonden¬
derat qui&iam tolerans parci obtat. Sedcam
iuste uindicare omina &e tremo iudicio non ignõmt
Atcontra ammoen disunt patientes neineo
quod & terius portant interius doleunt: Necanque
uirtutis sacrificiũ quod integrũ foris immolant
in tus maliciae peste corrumpant: Et cũ ab homi¬
nib: non agnoscitur. sed tumen sub diu̾ina & ami¬
nacione peccatur : tanpod&erius. cul padoloris
sit quanto sibi ante homines uirtutis speciem
uindicat : Dicendumitaq est patientib utftu¬
de int dilsgere quossibi necesse est tolerare¬
Nesipatienciã dileͤtio non sequit. in d&er
colpam o dn uirtus ostensa uetet᷑ Vnde
cum dicere cantas patiens est. Ilico adiugixit
benigna est : Videlie& ostendens quia quos expa¬
tiencia tolerat. amare &iam exbenigniate
uoncessat : Undeadem doctor egregus Cum
patienciã discipulis suaderet dicens.
iambene conposicis adisuora coruis o¬

Expanded text:
entiae circumcludit. Sapiens autem differt et reservat in posterum. Laesus enim, in praesens se ulcisci non desiderat, quia etiam tolerans parci optat, sed tamen juste vindicari omnia extremo judicio non ignorat. At contra admonendi sunt patientes, ne in eo quod exterius portant, interius doleant, ne tantae virtutis sacrificium quod integrum foras immolant, intus malitiae peste corrumpant; et cum ab hominibus non agnoscitur, sed tamen sub divina examinatione peccatur, tanto deterior culpa doloris fiat, quanto sibi ante homines virtutis speciem vindicat. Dicendum itaque est patientibus, ut studeant diligere quos sibi necesse est tolerarene si patientiam dilectio non sequatur, in deteriorem culpam odii virtus ostensa vertatur. Undecum diceret: Charitas patiens est, illico adjunxit: Benigna est ; videlicet ostendens quia quos ex patientia tolerat, amare etiam ex benignitate non cessat. Unde idem doctor egregius cum patientiam discipulis suaderet, dicens:jam bene compositis ad interiora
Abbreviated transcription (Latin):
detruutur. Sec ponte rechilem esse inaltaret
fossa phibisur ut inea ui celic& suꝑposita holo¬
usta seruentur: cuerum in altarł foss non eis
n quodinto sacrificiũ reppene suꝑ ueriens
aurt dis paeie : Qud uero accipim altaredi.¬

Expanded text:
destruuntur. Unde recte per Ezechielem esse in altari Dei fossa perhibetur ut in ea videlicet superposita holocausta serventur. Si enim in altari fossa non esset, omne quod in eo sacrificium reperiret superveniens aura dis
Abbreviated transcription (Latin):
inmutent : pigris itaq intimandũ est quode
dumoportune agere qua epossum nolum. paulc
post cum uolumus nonuale mͦ: Ipsa quipoementi:
desidia dum congruo ferũore non accendit᷑. ahoni
desiderio funditus conualescentẽ fortimt rporẽ
mactatur Undeꝑte ꝑsalo. nonẽ dicitur
Pigrido inmittit sõporẽ: Piger enim recte senti¬
endo quasi uigilat. quamuis nil operandotor pescat
Dal nerido coporẽ in mitere dicitur quia paulig
osam ret teseniendo unglanta anitet dimabene
operandi studio cessaturꝰ: Ubirec tescibiumgitabe
strininta dis soluta esuri& Namquias asoptnor
Sonaigendor no adirigit neglecta lea firion

Expanded text:
immutent. Pigris itaque intimandum est quod saepe immutent. Pigris itaque intimandum est quod saepe dum opportune agere quae possumus nolumus, paulo post cum volumus non valemus. Ipsa quippe mentis desidia dum congruo fervore non accenditur, a bonorum desiderio funditus, convalescente furtim torpore mactatur. Unde aperte per Salomonem dicitur: Pigredo immittit soporem . Piger enim recte sentiendo quasi vigilat, quamvis nil operando torpescat; sed pigredo soporem immittere dicitur, quia paulisper etiam recte sentiendi vigilantia amittitur, dum a bene operandi studio cessatur. Ubi recte subjungitur: Et anima dissoluta esuriet . Nam quia se ad superiora stringendo non dirigit, neg
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc esaias ait: Cultus iustitiae silentiũ Uidelic&
indicans. quia mens iustitia desolat᷑. quando ab
inmoderata loquutione non parcitur. Hinc ia cobis
dicit
Si quis putat sẽ religiosũ esse non refrenans bii¬
quam sua sed seducens corsuũ huius uanaest rdirio
tiierus susait : Sit ominis hono ueloꝵ ad audien¬
dunc tardus aũt adloquendũ Hinc iterũ lingua ui
definiens adiungit: in qui&um malũ. plena uenona
mortifero. Hinc ꝑsem& ipsam nos ueritas ammon&
Otiosũ quippe uerbũ est. quod aut rationẽ iustetiae
necessitatis. aut intentionẽ pie utilitatis
caret
Siergoratio deotioso sermone exig&ur. pe ñsem quae
poena multiloquio maneat. inquo &iã ꝑnoxia uerba
peccatur:ALITER AMMONENDIS UNT PIGRI
AT QNE ALITER PRECIBITES. XXXUIIII.
llinamq suadendisunt nea genda bona dũ t ferui-
amittant:. Istiuero ammonendisunt. nedum bonor
tempꝰ incaute festinando prȩueniunt eorũ merita

Expanded text:
hinc Isaias ait: Cultus justitiae silentium . Videlicet hinc Isaias ait: Cultus justitiae silentium . Videlicet indicans, quia mentis justitia desolatur, quando ab immoderata locutione non parcitur. Hinc Jacobus dicit: Si quis putat se religiosum esse non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio . Hinc rursus ait: Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum. Hinc iterum linguae vim definiens, adjungit: Inquietum malum, plena veneno mortifero . Hinc per semetipsam Veritas admonet, Otiosum quippe verbum est, quod aut ratione justae necessitatis, aut intentione piae utilitatis caret. Si ergo ratio de otioso sermone exigitur, pensemus quae poena multiloquio maneat, in quo etiam per noxia verba es. Aliter admonendi sunt pigri, atque aliter praecipites. Illi namque suadendi sunt, ne agenda bona, dum differunt, amittant; isti vero admonendi sunt, ne dum bonorum tempus incaute festinando praeveniunt, eorum merita
Abbreviated transcription (Latin):
Q non iator ille sine labore superat quanto &ipsa q̃s
casus inpellenm tum otiosa cauere uerba neglegons
adnoxia puenimꝰ ut prius loqui aliena libcat post¬
modue deractationib eorũ uitã de quib loquitur
moordeat i ad &tremũ uero usq ad aptas lngua
coniumdias crũpat. Hinc seminantur stimuli
omiunit roxae accenditur fac es odiorũ pax xtin¬
guitur cordiũ : Vndebene ꝑsalomone dicitur
Quidimitut aquã. caput est iurgiorũ : Aquam
quippe dimittere est. linguã influxũ oquure¬
mittit aqua caput est iurgiorũ. quia quilingua
non frenat. concordiã dissipat. Unde ediuerso
scriptũ est Qui in ponit stulto silentiðirãs mitigat
Queaũt multiloquio quisq seruiens linguã frenarẽ¬
ne qui uerit acc̃edit. ut rectitudinem iustitiae
tenere nequaquã possit. testat᷑ proph&a qui ait
Vir linguosus non dirig&ur suꝑ terrã. Hinc salo
mone iterũ dicit. Inmultiloquio peccatũ nondeerit:

Expanded text:
Quam tanto ille sine labore superat, quanto et ipsa quae Quam tanto ille sine labore superat, quanto et ipsa quae casus impellitur, dum 55 otiosa cavere verba negligimus, ad noxia pervenimus; ut prius loqui aliena libeat, postmodum detractionibus eorum vitam de quibus loquitur mordeat, ad extremum vero usque ad apertas lingua contumelias erumpat. Hine seminantur stimuli, oriuntur rixae, accenduntur faces odiorum, pax exstinguitur cordium. Unde bene per Salomonem dicitur: Qui dimittit aquam, caput est jurgiorum . Aquam quippe dimittere est linguam in fluxum eloqumittit aquam, caput est jurgiorum, quia qui linguam non refrenat, concordiam dissipat. Unde e diverso scriptum est: Qui imponit stulto silentium, iras mitigat . Quod autem multiloquio quisque serviens, re quisque serviens, rectitudinem justitiae tenere nequaquam possit, testatur Propheta qui ait: Vir linguosus non dirigetur super terram . Hinc quoque Salomon iterum dicit: In multiloquio non