comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ipsa salute se habere arbitrabant᷑.
eum sepe animaduertebant preteri¬
re atq contemnere. Hoc ergo ita dixit.
ac si diceret. Sine causa ergo xp̃m cum
ista contemneret scandalirati iudȩi
crucifixerunt: si adhuc eis ꝓ quib
crucifixus est talia ꝑsuadentur. Et
ad iecit elegantissima ambiguitate
quasi sub specie maledictionis bene¬
dictionem dicens. Utinam & absci-¬
dantur qui uos conturbant. Non
tantum inquit circumcidantur: sed
ꝙͥ abscidantur. Sic enim fient spadones
ꝓpter regnum cęloꝵ. & carnalia semi
estis fr̃s. quia illos conturbatio ab
sp̃ualibus ad carnalia reuocans in ser¬
uitutem trahebat. Sed iam hinc oꝑa illa
legis tractare incipit. de quibus eum
supradixeram in fine epłȩ tractaturũ.
quȩ ad nouum quoq testamentũ ꝑti-¬
nere nemo ambigit. sed alio fine quo
liberos ea facere decet. id ẽ hinc caritatis
eterna sperantes. hinc p̃mia ex fide expectan¬

Expanded text:
pro ipsa salute se habere arbitrabantur, pro ipsa salute se habere arbitrabantur, eum saepe animadvertebant praeterire atque contemnere. Hoc ergo ita dixit, ac si diceret: Sine causa ergo Christum, cum ista contemneret, scandalizati Judaei crucifixerunt, si adhuc eis pro quibus crucifixus est, talia persuadentur. Et adjecit elegantissima ambiguitate quasi sub specie maledictionis benedictionem, dicens: Utinam et abscidantur qui vos conturbant. Non tantum, inquit, circumcidantur, sed et abscidantur. Sic enim fient spadones propter regnum coelorum , et carnalia seminestis, fratres. Quia illa conturbatio a spiritualibus ad carnalia revocans in servitutem trahebat. Sed jam hinc opera illa Legis tractare incipit, de quibus eum supra dixeram in fine Epistolae tractaturum , quae ad Novum quoque Testamentum pertinere nemo ambigit; sed alio fine, quo liberos ea facere decet, id est, charitatis aeterna sperantis hinc praemia, et ex fide exspectan
Abbreviated transcription (Latin):
uiderent᷑. Quos tangir alio loco ubi
ait. ꝑiculis in falsis fr̃ibus: ꝙ hic in
capite epłȩ ubi dicit. ꝓpter sub intro-¬
ductos autẽ falsos fr̃s qui sub introiert̃
ꝓscultare libertatem nr̃am quam ha-
bemus in xp̃o iñu. ut nos in seruitu¬
tem redigerent. Ergo si circumcisionẽ
p̃dicabat: desinerent eum ꝑsequi.
Qui tamen ne timerentur ab eis qui-¬
bus xp̃iana libertas annuntiabatur.
aut ne ab ipso apło timeri putarent᷑.
ꝓpterea suꝑius libera plenus fiducia. no¬
men suum etiam ꝓfessus ẽ dicens.
Ego paulus dico uobis: quia si circũci¬
si diceret. Ecce me imitamini ut non
timeatis: aut in me causam refundite
si timetis. Quod autẽ dicit. ergo
euacuatum ẽ scandalum crucis: sen¬
tentiam illam repetit. si ex lege iusti¬
tia: ergo xp̃c gratis mortuus ẽ. Sed hic
qm̃ scandalum nominat. in memo-¬
riam reuocat ꝓpterea maxime in xp̃o
passos esse scandalum iudeos. quia
istas carnales obseruationes quas

Expanded text:
viderentur. Quos tangit alio loco, ubi viderentur. Quos tangit alio loco, ubi ait, Periculis in falsis fratribus ; et hic in capite Epistolae, ubi dicit, « Propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierunt bentur potestate bemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent » . Ergo si circumcisionem praedicabat, desinerent eum persequi. Qui tamen ne timerentur ab eis, quibus christiana libertas annuntiabatur; aut ne ab ipso Apostolo timeri putarentur, propterea superius libera plenus fiducia, nomen suum etiam professus est, dicens, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcisi diceret, Ecce me imitamini, ut non timeatis; aut in me causam refundite, si timetis. Quod autem dicit, Ego evacuatum est scandalum crucis, sententiam illam repetit, Si ex Lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Sed hic quoniam scandalum nominat, in memoriam revocat propterea maxime in Christo passos esse scandalum Judaeos, quia istas carnales observationes, quas
Abbreviated transcription (Latin):
tum & tota massa id est tota eorum
ȩccła incorruptione carnalis serui¬
tutis quodãmodo fermentabitur. si
tales suasores. tamqu̾a iustos & fideles
recipientes honorauerint:
go inguit confido in uobis in dño: qd̃
nichil aliud sapitis. Hinc itaq ma¬
nifestum est: non dum illos fuisse pos¬
sessos a talibus. Qui autẽ contur¬
bar uos inquit: portabit uidicium
quicumq ille fuerit. Hȩc est illa con¬
turbatio contraria ordini: ut de sp̃ua¬
libus carnales fiant. Et qm̃ intelli-¬
gendũ est fuisse quosdã qͥ cũ uellent
eis legis seruitutẽ ꝑsuadere. & uide¬
rent eos pauli apłi auctoritate reuo-¬
cari. dicerent etiam ipsum paulum
id sentire. sed non eis facile aꝑire uo¬
luisse sententiam suam: oportune
subiecit. Egõ autẽ fr̃s si circũcisionẽ
adhuc p̃dico. quid adhuc ꝑsecutionẽ
patior: Ab ipsis enim patiebat᷑ ꝑsecu¬
tionem qui talia ꝑsuadere molieban¬
tur: cum iam ȩuangłm suscepisse

Expanded text:
tum; et tota massa, id est, tota eorum tum; et tota massa, id est, tota eorum Ecclesia in corruptione carnalis servitutis quodammodo fermentabitur, si tales suasores tanquam justos et fideles recipientes honoraverint. Ego, inquit, confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. Hinc utique manifestum est, nondum illos fuisse possessos a talibus. Qui autem conturbat vos, inquit, portabit judicium, quicumque ille fuerit. Haec est illa conturbatio contraria ordini, ut de spiritualibus carnales fiant. Et quoniam intelligendum est fuisse quosdam qui cum vellent eis istam servitutem persuadere, et viderent eos Pauli apostoli auctoritate revocari, dicerent etiam ipsum Paulum id sentire, sed non eis facile aperire voluisse sententiam suam; opportunissime subjecit, Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior? Etiam ab ipsis enim patiebatur persecutionem, qui talia persuadere moliebantur, cum jam Evangelium suscepisse
Abbreviated transcription (Latin):
spicientib nobis quȩ uidentur: sed
quȩ non uidentur. Quȩ enim uiden¬
tur temporalia sunt: quȩ autẽ non
uidentur ȩterna. Deinde subiunxit.
N xp̃o enim ĩu neq circũcisio aliqͥd
ualet neq p̃putium: ut illam indiffe¬
rentiam declararet. nichilq ꝑnitio-¬
sum esse in hac circumcisione osten¬
deret: nisi ex illa salutẽ sperare. Ni¬
chil ergo ualere dicit in xp̃o circũcisio¬
nem aut prȩputium: sed fidem quȩ
ꝑdilectionẽ oꝑatur. Et hic illud teti¬
git. quia sub lege seruitꝰ ꝑ timorẽ oꝑat᷑.
urrebatis bene inquit. quis uos
impediuit ueritati non obȩdire:
Hoc est quod suꝑius ait. quis uos
sio carnalis est: illa autẽ in libertatẽ
uocauit. Suasionem autẽ eoꝵ dixit:
quod eis suadebatur. Eos autẽ paucos
qui ad illoᷤᷤ ueniebant ut ista suade-¬
rent. quia in comparatione multi¬
tudinis credentium galatharum
exigui numero erant: fermentum
appellat. Recipient autẽ isti fermen¬

Expanded text:
spicientibus nobis quae videntur, sed spicientibus nobis quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna sunt . Deinde subjunxit, In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium; ut illam indifferentiam declararet, nihilque perniciosum esse in hac circumcisione ostenderet, nisi ex illa salutem sperare. Nihil ergo valere dicit in Christo circumcisionem aut praeputium, sed fidem quae per dilectionem operatur. Et hic illud tetigit, quia sub Lege servitus per timorem operatur. Currebatis bene, inquit; quis vos impedivit veritati non obedire? Hoc est, quod superius ait, Quis vos sio carnalis est, ille autem in libertatem vocavit. Suasionem autem eorum dixit, quod eis suadebatur. Eos autem paucos, qui ad illos veniebant, ut ista suaderent, quia in comparatione multitudinis credentium Galatarum exigui numero erant, fermentum appellat. Recipient autem isti fermen
Abbreviated transcription (Latin):
uationum quȩ in legis oꝑibus scriptȩ
sunt ne om̃s implere cogerent᷑. quod
nec ipsi uidȩi nec parentes eoꝵ implere
potuerunt sicut petrus in actib apłoꝵ
dicit: abstinerent se abhis quib eos
isti sub iugare cupiebant. Euacuati
estis inquit a xp̃o: qui in lege iustifi¬
camini. Hȩc est illa ꝓscriptio qua xp̃m
ꝓscriptum suꝑius dixerat: ut cũ isti eua¬
legis in eam possessionẽ tamqu̾a in ua-¬
cuam inducantur. Quod quia non
xp̃o sed illis obest: addidit. Agr̃a ex-¬
cidistis. Cum enim hoc agat gr̃a xp̃i.
ut illi qui debitores erant operum le-¬
gis liberentur hoc debito: isti in grati
tantȩ gr̃ȩ debitores esse uolunt uni-¬
uersȩ legis faciendȩ. Nondum autẽ
erat factum. sed quia uoluntas mo¬
ueri ceperat. ita plerisq locis loquit᷑
quasi factum sit. Nos enim inquit
spũ ex fide spem iustitiȩ expectamus.
In quo demonstrat ea ꝑtinere ad fid̾e
bus ꝓmissionib seruitus illa tene¬
batur: sicut alio loco dicit. Non re¬

Expanded text:
vationum, quae in legis operibus scriptae sunt, ne omnes implere cogerentur, quod nec ipsi Judaei nec parentes eorum implere potuerunt, sicut Petrus in Actibus apostolorum dicit, Abstineant se ab his quibus eos isti subjugare cupiebant. Evacuati estis a Christo, qui in Lege justificamini. Haec est illa proscriptio qua Christum proscriptum superius dixerat , ut cum isti evaLegis in eam possessionem tanquam in vacuam inducantur. Quod quia non Christo, sed illis obest, addidit, a gratia excidistis. Cum enim hoc agat gratia Christi, ut illi qui debitores erant operum Leirretiti, et quae tantummodo sperantes tantae gratiae, debitores esse volunt universae Legis faciendae. Nondum autem erat factum; sed quia voluntas moveri coeperat; ita plerisque locis loquitur quasi factum sit. Nos enim, inquit, spiritu ex fide spem justitiae expectamus. In quo demonstrat ea pertinere ad fidem bus promissionibus servitus illa tenebatur: sicut alio loco dicit, Non re
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. ergo abrahȩ semen estis: ut iste
sit sensus. Om̃s ergo uos unum estis
in xp̃o iñu. Si autẽ uos unum estis
in xp̃o ũu. uos ergo abrahȩ semen estis.
Suꝑiꝰ enim dixerat: non dicit in semi-¬
nibus tamqu̾ã in multis. sed tamquã
in uno. mͦ semineͥ tuo quod ẽ xp̃c. Hic
ergo ostendit unum sem̃ xp̃m non tan¬
tum ipsum mediatorem intelligendũ
esse. uerum etiam ȩccłiam cuiꝰ ille cor-¬
poris caput est: ut om̃s in xp̃o unũ sint.
ꝙ capiant scđm ꝓmissionẽ hereditatẽ
ꝑ fidem. Inqu̾a conclusus erat. idest in cu-¬
ius aduentu tamqu̾ã sub pedagogo cu-¬
stodiebatur popłs usq ad ȩtatis oportu-¬
nitatem. qua in libertatẽ uocandi
erant qui in eodem popło scđm ꝓposi¬
tum uocati sunt: id est qui in illa area
frumentũ inuenti sunt. Adhoc enim¬

Expanded text:
ratur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste ratur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus, Omnes ergo vos unum estis in Christo Jesu; si autem vos unum estis in Christo Jesu, vos ergo Abrahae semen estis. Superius enim dixerat, Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, et semini tuo, quod est Christus . Hic ergo ostendit unum semen Christum, non tantum ipsum Mediatorem intelligendum esse, verum etiam Ecclesiam, cujus ille corporis caput est: ut omnes in Christo unum sint, et capiant secundum promissionem haereditatem per fidem, in quam conclusus erat; id est, in cujus adventum tanquam sub paedagogo custodiebatur populus usque ad aetatis opportunitatem, qua in libertatem vocandi erant, qui in eodem populo secundum propositum vocati sunt, id est, qui in illa area frumentum inventi sunt. 29. I
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ apłi p̃cipiunt. qui etiam saluberri-
mas regulas tradunt. quead modum
secum uiuant & ꝓ differentia gentis
uidȩi & greti. & ꝓ differentia conditionis
domini & serui. & ꝓ differentia sexus
uiri & uxores. uł siqua talia cętera oc¬
currunt: & ipse prior dñs qui ait. reddi¬
te cęsari quȩ cę̧saris sunt. ꝙ dõ quȩ
di sunt. Alia sunt enim quȩ seruamus
in unitate fidei sine ulla distantia: ꝙ
alia in ordine uitȩ huius tamquaor
inuia. ne nomen di & doctrina blasphe¬
metur. Et hoc non solũ ꝓpter irã ut effu¬
giamus offensionem hominum: sed
etiam ꝓpter conscientiam. ut non simu-¬
late quasi ad oculos hominum ista fa¬
ciamus. sed pura dilectionis conscien¬
tia ꝓpter dm̃. qui om̃s homines uult
saluos fieri: & ad agnitionẽ ueritatis
uenire. Om̃s ergo inquit unum
estis in xp̃o iñu. Et addidit. si autẽ. ut
hic subdistingat᷑ q subaudiatur uos
unum estis in xp̃o ĩu. ac deinde infe¬

Expanded text:
et Apostoli praecipiunt, qui etiam regulas et Apostoli praecipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant pro differentia gentis Judaei et Graeci; et pro differentia conditionis, domini et servi; et pro differentia sexus, viri et uxores, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse prior Dominus, qui ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim quae servamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propter conscientiam, ut non simulate, quasi ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Omnes ergo, inquit, vos unum estis in Christo Jesu. Et addidit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis in Christo Jesu, ac deinde infe
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia di est. neq ꝑ potentiã & sin¬
gularitatẽ susceptionis. ad habendam
naturaliter q agendam ꝑsonam sapien-¬
tiȩ. sicut ipse mediator unum cũ ipsa su¬
scipiente sapientia sine interpositione
alicuiꝰ mediatoris effectus: sed filũ fuins
participatione sapientiȩ. id p̃ꝑante atq
prestante mediatoris fide. Quam fi-¬
dei grãm nunc indumentum uocat. ut
xp̃m induti sint qui in eum credidert̃.
iudȩi. neq greci. non serui neq liberi:
non masculi q feminȩ. In quantũ enim
om̃s fideles sunt: om̃s unum sunt in
hac uita iuste ambulat᷑. quanto ꝑfectiꝰ
atq cumulatius id species ipsa factura
est. cum uidebimus facie ad faciem: Nã
quia adhuc mortuum ẽ corpus ꝓpter
peccatum. differentia ista uł gentium
uł conditionis. uł sexus. iam qui dem
ablata est abunitate fidei. sed manet
in conuersatione mortali. Fiꝰq ordinem
in huius uitȩ uinere seruandũ ess e

Expanded text:
Sapientia Dei est; neque praepotentia et sinSapientia Dei est; neque praepotentia et singularitate susceptionis ad habendam naturaliter et agendam personam Sapientiae, sicut ipse Mediator unum cum ipsa suscipiente Sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus: sed filii fiunt participatione sapientiae, id praeparante atque praestante Mediatoris fide: quam fidei gratiam nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in eum crediderunt, Judaei, neque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omnes unum sunt in hac vita juste ambulatur; quanto perfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Namquia adhuc mortuum est corpus propter peccatum , differentia ista vel Gentium, vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali; ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
stea reuelata fuit. Conclusio enim eoꝵ
erat timor unius d̾i. Et quod preuari¬
catores ipsius legis inuenti sunt. non
ad ꝑniciem sed ad utilitatẽ ualuit eis
qui crediderunt. Cognitio enim ma-¬
ioris egritudinis. & desiderari medi-¬
cum uehementius fecit: & diligi ar¬
dentius. Cui enim plurimum dimit-¬
inquit pedagogus nr̃ fuit in xp̃o.
Hoc est quod ait. sub lege custodie-¬
bamur. conclusi in ea. Postea qũa
uenit fides: iam non sumꝰ sub peda¬
gogo. Eos ergo nunc reprehendrt
qui faciunt irritam grãm xp̃i. Quasi enĩ
nondum uenerit qui uocaret in liber¬
tatẽ. sic adhuc uolunt esse sub peda¬
gogo. Qđ autem filios dĩ dicit esse
om̃s ꝑ fidem. quia induerunt xp̃m
quicumq in xp̃o baptizati sunt: ad hoc
ualet. ne gentes de se desperarent. qr
non custodiebant᷑ sub pedagogo. ꝙ id̃o
se filios non putarenr. Sed ꝑ fidem
induendo xp̃m om̃s fuint filii. non
natura sicut unicus filius qui etiam

Expanded text:
stea revelata est: conclusio enim eorum stea revelata est: conclusio enim eorum erat tum timor unius Dei. Et quod praevaricatores ipsius Legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Cui enim plurimum dimitinquit, paedagogus noster fuit in Christo: hoc est, quod ait, Sub Lege custodiebamur conclusi in ea . Posteaquam venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Eos ergo nunc reprehendit, qui faciunt irritam gratiam Christi: quasi enim nondum venerit, qui vocaret in libertatem, sic adhuc volunt esse sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse omnes per fidem, quia induerunt Christum, quicumque in Christo baptizati sunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendo Christum, omnes fiunt filii; non natura, sicut unicus Filius, qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nisi de sc̃ificatione uidȩoꝵ: Quid
ergo: Nũ quid reppulit d̾s plebem suã:
Absic. Nam & ego israhelita sum ex
semine abraham: de tribu beniamin.
Non reppulit ds̃ plebem suam qũa
p̃sciuit. Cum autẽ laudaret p̃cęteris
ecclłiis gentium ȩccl̃am thessalonicensiũ:
similes eos factos dicit eccłiis uideȩ. qr
multa a contribulib suis ꝑ fide passi
erant: quomͦ & illi a iudȩis. Hinc est
& illud quod paulo ante commemo¬
raui: quod ait ad romanos. Si enim
spũalib eoꝵ communicauerunt
gentes. debenr & in carnalibus mi¬
nistrare eis. De ipsis ergo uidȩis etiam
consequent̃ dicit. Prius autẽ qũã
ueniret fides. sub lege custodie bam᷑:
conclusi in eam fidem quȩ postea re-¬
uelata est. Ut enim tam ꝓpe inueni-¬
rentur. & tam de ꝓximo ad dm̃ uen-¬
dendis suis rebus accederent. quod
lege ipsa factum est sub qua custo¬
diebantur. conclusi in eam fidem.
id est in aduentum eius fidei quȩ po-¬

Expanded text:
nisi de sanctificatione Judaeorum? Quid nisi de sanctificatione Judaeorum? Quid ergo? numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et Ego Israelita de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Cum autem laudaret prae caeteris Ecclesiis Gentium Ecclesiam Thessalonicensium, similes eos factos ait Ecclesiis Judaeae; quia multa a contribulibus suis pro fide passi erant, quomodo et illi a Judaeis . Hinc est et illud, quod paulo ante commemoravi, quod ait ad Romanos: Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis . De ipsis ergo Judaeis etiam consequenter dicit: Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae postea revelata est. Ut enim tam prope invenirentur, et tam de proximo ad Deum venditis suis rebus accederent, quod Lege ipsa factum est, sub qua custodiebantur, conclusi in eam fidem, id est in adventum ejus fidei, quae po
Abbreviated transcription (Latin):
conclusit scriptura omĩa sub peccato:
ut ꝓmissio ex fide iau xp̃i daretur
credentib. Non ergo lex data ẽ ut
peccatum auferret: sed ut sub pecca¬
to om̃ia concluderet. Lex enim osten¬
debat esse peccatum. quod illi ꝑ con-¬
suetudinem cȩcati possent putare iusti-¬
tiam. ut hoc modo humiliati cogno¬
scerent non in sua manu esse salutẽ
suam. sed in manu mediatoris. Maxi¬
me quippe humilitas reuocat unde
nos deiecit suꝑbia: ꝙ ipsa humilitas est
singulare humilitatis exemplum est.
Cur ergo non ꝓfuit uidȩis: quod per
angłos legem ministrantes in manu
mediatoris dispositi sunt: Profuit enĩ.
quantũ dici non potest. Quȩ enĩ genti¬
um ȩccłiȩ uenditarum rerum suarũ
p̃tia ad pedes apłoꝵ posuerunt. qͦd
tot milia hominum tam repente fece-¬
runtꝰ Nec turbȩ infidelium conside¬
randȩ sunt. Om̃is enim area: multis
partib ampliorem habet paleam
quam frumentum. Unde autẽ etiam

Expanded text:
conclusit Scriptura omnia sub peccato, conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Non ergo Lex data est ut peccatum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat esse peccatum, quod illi per consuetudinem caecati, possent putare justitiam: ut hoc modo humiliati, cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manu Mediatoris. Maxime quippe humilitas revocat, unde nos dejecit superbia. Et ipsa humilitas est i, qui singulare humilitatis exemplum est. Cur ergo non profuit Judaeis, quod per Angelos Legem ministrantes, in manu Mediatoris dispositi sunt? Profuit enim, quantum dici non potest. Quae enim Gentium Ecclesiae venditarum rerum suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, quod tot millia hominum tam repente fecerunt ? Nec turbae infidelium considerandae sunt: omnis enim area multis partibus ampliorem habet paleam, quam frumentum. Unde autem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ dicitur circumcisio in carne
manufacta: qui eratis illo tempore
sine xp̃o alienati a societate ifrł. &
ꝑegrini testamentoꝵ & ꝓmissionis.
spem non habentes ꝙ sine do in hoc
mundo. Deniq illic infideles de oliua
sua fracti: hic autẽ fideles de oleastro
in oliua illoꝵ inserti esse monstrant᷑.
Iuoꝵ ergo erat de legis transgressione
atterenda suꝑbia: sicut ad romanos cũ
scripturarum uerbis peccata eoꝵ exag.¬
gerasset. scitis autẽ in quit. quia quodcũꝙ
lex dicit his qui in lege sunt loquit᷑
ut omne os obstruatur. & reus fiat
om̃is mundus do. iudȩi scilicet de
trans gressione legis: & gentes de in¬
pietate sine lege. Unde & iterum ait.
Conclusit enim ds̃ om̃ia in incredulita¬
tem: ut om̃ib misereat᷑. Hoc ꝙ̃ nunc
dicit. replicans ipsam quȩstionem
ex ergo aduersus ꝓmissa dĩ: Absit.
Si enim data esset lex quȩ posset uiui
ficare: om̃ino ex lege esset iustitia. Sed

Expanded text:
ea quae dicitur circumcisio in carne ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » . « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam quaestionem - Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex quae possetustitia. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
gressionẽ legis confringenda erat suꝑbia.
qui glantes de patre abraham. quasi
naturalem se iactabant habere iusti¬
tiam. & merita sua in circũcisione
cȩteris gentib tanto ꝑnitiosius qͣnto
arrogantius p̃ferebant gentes autẽ
facillime etiam sine huiuscemodi le¬
gis trans gressione humiliarentur.
Homines enim nullam ex parentib
originẽ iustitiȩ se trahere p̃fidente.
simulacroꝵ etiam seruos inuenit
ȩuangłica grã. Non enim sicut istis
dici poterat non fuisse illam iustitiã
parentum eoꝵ in colendis idolis quã
esse arbitrabantur. ita etiam iudȩis
dici poterat falsam fuisse iustitiam
patris abraham. Itaq illis dicit᷑. faci
te ergo fructum dignum pęnitentiȩ.
& ne dixeritis uobis patrẽ habemꝰ
abraham. potens est enĩ d̃s de lapi-¬
dibus istis suscitare filios abraham.
istis autẽ dicitur. ꝓpter quod memo¬
res estis. quia uos aliquando gentes
in carne qui dicimini prȩputium ab

Expanded text:
gressionem legis confringenda superbia, gressionem legis confringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim sicut istis dici poterat, non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur: ita etiam Judaeis dici poterat, falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaque illis dicite ergo fructus dignos paenitentiae, et ne dixeritis uobis: patrem habemus Abraham potens est enim deus de lapidibus suscitare filiIstis autem dicitur: « Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab
Abbreviated transcription (Latin):
hac grã nullomodo prȩcepta legis
impleret. transgressione humiliare¬
tur ut quereret grãm. nec se suis me¬
ritis saluum fieri quod suꝑbum est
opinaretur: ut esset non in sua pote¬
state & uiribus iustus. sed in manu
mediatoris iustificantis impium. Per
angłos autẽ ministrata est omnis dis¬
pensatio ueteris testamenti: agente
in eis spũ scõ. & ipso uerbo ueritatis
nondum incarnato. sed num quam
ab aliqua ueridica administratione
recedente. quia ꝑ angłos disposita ẽ
illa dispensatio legis. cum aliquando
legem morbos ostendentem non au¬
ferentẽ. etiam prȩuaricationis crimi¬
ne contrita suꝑbia est. Dispositum est
ꝑ angłos. sed in manu mediatoris. ut
ipse liberaret a peccatis iam ꝑ trans¬
gressionem legis coactos confiteri opꝰ
sibi esse grãm ꝙ miscdiam dñi ut sͥ¬
peccata dimitterent᷑ & in noua uita
ꝑ eum qui ꝓ eis sanguinẽ fudisset
reconciliarentur. In istis enim ꝑ trans¬

Expanded text:
hac gratia nullo modo praecepta Legis hac gratia nullo modo praecepta Legis impleret, transgressione humiliaretur, ut quaereret gratiam, nec se suis meritis salvum fieri, quod superbum est, opinaretur; ut esset non in sua potestate et viribus justus, sed in manu Mediatoris justificantis impium. Per Angelos autem ministrata est omnis dispensatio Veteris Testamenti, agente in eis Spiritu sancto, et ipso Verbo veritatis, nondum incarnato, sed nunquam ab aliqua veridica administratione recedente. Quia per Angelos disposita est illa dispensatio Legis, cum aliquando Legem morbos ostendentem, non auferentem, etiam praevaricationis crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coactos confiteri opus sibi esse gratiam et misericordiam peccata dimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro se sanguinem fudisset, reconciliarentur Deo. In istis enim erat per trans
Abbreviated transcription (Latin):
credendo dilexerunt: diligendo imi¬
tati sunt. Sed hȩc iustitia fidei quia
non ꝓmerito data est hominib sed
ris. antequã dñs homo int̾ homines
nasceretur. Semen autẽ cui ꝓmissum ẽ.
popłm significat. non illos paucissi-¬
mos qui reuelationib ea futura cer-¬
nentes. qũauis ꝑ eandem fidem fiereNT¬
salui. popłm tamen saluum facere
non poterant. Qui popłs sane si ꝑ totũ
orbem consideretur. nam toto orbe
ȩccł̃iam ierłm cęlestem congregat.
pauci sunt. quia uia angusta pau¬
coꝵ est: in unum tamen congregati
quotquot existere potuerunt: ex quo
ęuangłm prȩdicatur. & quotquot
poterunt usq in finem scłi ꝑ om̃s gen-¬
tes. ad iunctis sibi etiam illis qũ auis
tiam ante ambos aduentus eius sa¬
lutem gr̃ȩ ꝑceperunt: implenr scõꝵ
beatissimum ciuitatis sempiternȩ sta¬
tum. Suꝑbienti ergo popło lex posi¬
ta est: ut qm̃ grãm caritatis nisi hu¬
miliatus accipere non posset. & sine

Expanded text:
credendo dilexerunt, diligendo imicredendo dilexerunt, diligendo imitati sunt. Sed haec justitia fidei, quia non pro merito data est hominibus, seris antequam Deus homo inter homines nasceretur. Semen autem cui promissum est, populum significat; non illos paucissimos qui revelationibus eam futuram cernentes, quamvis per eamdem salvi fierent, populum tamen salvum facere non poterant. Qui populus sane, si per totum orbem consideretur nam de toto orbe Ecclesiam Jerusalem coelestem congregat, pauci sunt, quia via angusta paucorum est: in unum tamen congregati, quotquot existere potuerunt, ex quo Evangelium praedicatur, et quotquot poterunt usque in finem saeculi per omnes gentes, adjunctis sibi etiam illis, quamvis e prophetica, ante ambos adventus ejus salutem gratiae perceperunt, implent sanctorum beatissimum civitatis sempiternae statum. Superbienti ergo populo Lex posita est, ut quoniam gratiam charitatis nisi humiliatus accipere non posset, et sine
Abbreviated transcription (Latin):
spontanea preuaricatione sic lapsi st̃
ꝑ mediatorẽ non reconciliant᷑. Restat
gͦ ut qͥ mediatore suꝑbo diabolo suꝑbiã
ꝑ suadente. deiectus est: mediatore hu-¬
mili xp̃o humilitatẽ ꝑsuadente eri-¬
gatur. Nam si filius di in naturali
ȩqualitate patris manere uellet. nec
se exinaniret formam serui accipiens:
non esset mediator di & hominum. qr
ipsa trinitas unus est d̃s. eadem in tri-
unicus filius dĩ mediator di & homi¬
num factus est: cum uerbum dĩ d̃s
apud dm̃. ꝙ̃ maiestatẽ suam usq ad
humana deposuit. & humilitatẽ
humanã usq ad diuina subuexit.
ut mediator esset inter dm̃ & homines
homo ꝑ dm̃ ultra homines. Ipse ẽ enĩ
speciosus forma p̃ filiis hominum: &
unctus oleo exultationis p̃participi¬
bus suis. Sanati sunt ergo ab impieta¬
te suꝑbiȩ ut reconciliarent᷑ dõ: qui¬
cumq homines humilitatẽ xp̃i &¬
ꝑ reuelationem antequã fieret. &
per ȩuangłm postea quam facta ẽ

Expanded text:
spontanea praevaricatione sic lapsi sunt, spontanea praevaricatione sic lapsi sunt, per mediatorem non reconciliantur. Restat ergo ut qui mediatore superbo diabolo superbiam persuadente dejectus est, mediatore humili Christo humilitatem persuadente erigatur. Nam si Filius Dei in naturali aequalitate Patris manere vellet, nec se exinaniret, formam servi accipiens ; non esset mediator Dei et hominum: quia ipsa Trinitas unus Deus est, eadem in tribuunicus Filius Dei, mediator Dei et hominum factus est, cum Verbum Dei Deus apud Deum, et majestatem suam usque ad humana deposuit, et humilitatem humanam usque ad divina subvexit, ut mediator esset inter Deum et homines homo per Deum ultra homines. Ipse est enim speciosus forma prae filiis hominum, et unctus oleo exsultationis prae participibus suis . Sanati sunt ergo ab impietate superbiae, ut reconciliarentur Deo, quicumque homines humilitatem Chri revelationem antequam fieret, et per Evangelium posteaquam facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
ficati sunt ex ipsa fide iustificatos. Quod
exum nos ex parte p̃teritum. id est pri¬
mum aduentum dñi. ex parte futurũ
id est scdm aduentum dñi credendo
salui efficimur: hoc totum illi id est
utrumq aduentum futurum crede¬
bant. reuelante sibi sp̃u sco. ut salui fie-¬
rent. Unde ẽ etiam illud. Abraham con
cessaria. Si enim fides iustificat. & prio¬
res scĩ qui apud dm̃ iustificati sunt per
ipsam iustificati sunt:. quid opus erat
legem dari: Quam questionẽ tractan¬
dam sic intulit: interrogans & dicens.
Uid ergo: Huc usq enĩ interrogatio
est. Deinde infertur responsio. Lex
transgressionis grã posita est: donec ueni¬
tia fit planius: cum ait. Unus est enim
& dm̃ es se non potest: quia unus ẽ ds.
Mediator autẽ unius non est: quia int̾̃
aliquos medius est. Angłi porro qui
non lapsi sunt a conspectu dĩ: mediato-¬
re non opus habent ꝑ qũe reconcilien¬
tur. Item angłi qui nullo suadente

Expanded text:
ficati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod ficati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum futurum credebant, revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham conccessaria: Si enim fides justificat, et priores sancti, qui apud Deum justificati sunt, per ipsam justificati sunt, quid opus erat Legem dari? Quam quaestionem tractandam sic intulit, interrogans, et dicens, Quid ergo? Hucusque enim interrogatio est: deinde infertur responsio, Lex transgressionis gratia proposita est, donec venitia fit planius, cum ait: Unus enim Deuset Deum esse non posset, quia unus est Deus: mediator autem unius non est, quia inter aliquos medius est. Angeli porro, qui non lapsi sunt a conspectu Dei, mediatore non opus habent, per quem reconcilientur. Item angeli qui nullo suadente
Abbreviated transcription (Latin):
tat. Lestatoris enim morte confirmat᷑.
Quod autẽ mors testatoris ualet ad
confirmandum testamentũ eius. quia
consilium mutare iam non potest:
hoc immutabilitas ꝓmissionis di
ualet ad confirmandam hereditatẽ
abrahȩ. cuius fides deputata ẽ ad
iustitiam. Et ideo semen abraham
tantes abraham. Quod ad singulari-¬
tatẽ redigit. commendando quod ñ
dictum est & seminib. sed semini tuo.
quia ꝙ una est fides: & non possuis
similiter iustificari qui uiuunt ex
oꝑibus carnaliter. cum his qui ui¬
uunt ex fide spiritaliter̃. Uincunt᷑
autẽ. quod infert. lex nondum data erat.
nec posset post tot annos ita dari. ut an¬
tiquas abrahȩ promissiones irritas face¬
rer. Si enim lex iustificat: non est iustifi-¬
catus abraham qui multo ante legem
fuit. Quod quia dicere non possunt:
coguntur fateri non legis oꝑibus iusti¬
ficari hominem sed fide. Simul etiam nos
cogit intelligere: om̃s antiquos qui iusti-¬

Expanded text:
tat: testatoris enim morte confirmatur. tat: testatoris enim morte confirmatur. Quod autem mors testatoris valet ad confirmandum testamentum ejus, quia consilium mutare jam non potest; hoc incommutabilitas promissionis Dei valet ad confirmandam haereditatem Abrahae, cujus fides deputata est ad justitiam . Et ideo semen Abrahae,tantes Abraham: quod ad singularitatem redigit, commendando quod non dictum est, Et seminibus, sed, Semini tuo; quia et una est fides, et non possunt similiter justificari qui vivunt ex operibus carnaliter, cum his qui vivunt ex fide spiritualiter. Vincuntur autem quod infert, Lex nondum data erat, nec posset post tot annos ita dari, ut antiquas Abrahae promissiones irritas faceret. Si enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justi
Abbreviated transcription (Latin):
fides: ut cum alii moriant᷑ alii na¬
scant᷑. ipsam tamen sublimẽ ꝑ ma-¬
nere inueniant. quã intuendo sa-¬
nentur. Non igitur mirũ si de ma-¬
ledicto uicit maledictũ. qui uicit
de morte mortẽ. & de peccato pecca-¬
tum. de serpente serpentẽ. Oaledi-¬
cta autẽ mors. maledictum peccatũ.
maledictus serpens: & hȩc omnia
in cruce triumphata sunt. Maledictꝰ
igitur omnis qui pendet in ligno.
Quia ergo non ex oꝑibus legis sed
ex fide iustificat xp̃c in se credentes:
timor maledictionis crucis ablatꝰ
est: caritas benedictionis abrahȩ
ꝓpter exemplum fidei ꝑmanet ad
gentes. Ut annuntiationẽ in quit
sp̃s ꝑ fidem accipiamus: id est ut non
quod timetur in carne sed quod spũ
diligit᷑. credituris annuntiet᷑. Unde
qͦd utiq ẽ multo infirmiꝰ ꝙͣ diuinũ. Tam̃
hominis confirmatum testamentũ
inquit nemo irritum facit. aut suꝑ¬
ordinat. Quia cum testator mutat
testamentũ: non confirmatum mu¬

Expanded text:
fides, ut cum alii moriantur, alii nafides, ut cum alii moriantur, alii nascantur, ipsam tamen sublimem permanere inveniant, quam intuendo sanentur. Non igitur mirum si de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata sunt. Maledictus igitur omnis qui pendet in ligno. Quia ergo non ex operibus Legis, sed ex fide justificat Christus credentes in se, timor maledictionis crucis ablatus est: charitas benedictionis Abrahae propter exemplum fidei permanet ad Gentes. Ut annuntiationem, inquit, spiritus per fidem accipiamus: id est, ut non quod timetur in carne, sed quod spiritu diligitur, credituris annuntietur. 23. quod utique multo est infirmius quam divinum. Tamen hominis confirmatum testamentum, inquit, nemo irritum facit, aut superordinat. Quia cum testator mutat testamentum, non confirmatum mu
Abbreviated transcription (Latin):
dñi pendebat in ligno. Quis autẽ
abhorreret si diceret: maledictus ser-¬
pens qui pendet in ligno: Et tamen
mortem carnis dñi figurans serpens:
pendebat in ligno. Cui sacramento
ipse dñs attestatus est dicens. Sicut
ex altauit moyses serpentẽ in deserto:
ita exaltari oportet filium hominis
suꝑ terram. Non enim & hoc in
contumeliam dñi moysen fecisse ali-¬
quis dixerit. cum tantam in ea cruce
salutẽ hominum esse cognosceret.
ut non obaliud ad eius indicium
serpentem illum erigere iuberetur.
nisi ur eum intuentes qui morsi
a serpentib morituri erant. continuo
sanarent᷑. Nec ꝓpter aliud ille serpess
ȩneus factus erat: nisi ut ꝑmansurȩ
passionis dñi fidem fignificaret. Etiã
uulgo quippe dicuntur ȩnea: quoꝵ
numerus manet. Si enim obliti essenr
homines. & oblitteratum esset de me-¬
moria temporis quod xp̃c ꝓ homini-¬
bus mortuus est: uere morerent᷑. Nc̃
autẽ tamquã ȩnea ꝑmanet crucis

Expanded text:
Domini pendebat in ligno. Quis autem Domini pendebat in ligno. Quis autem abhorreret, si diceretur, Maledictus serpens qui pendet in ligno? Et tamen mortem carnis Domini praefigurans serpens pendebat in ligno, cui sacramento ipse Dominus attestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis super terram . Non enim et hoc in contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec propter aliud ille serpens aeneus factus erat, nisi ut permansurae passionis Domini fidem significaret. Etiam vulgo quippe dicuntur aenea, quorum numerus manet. Si enim obliti essent homines, et obliteratum esset de memoria temporis, quod Christus pro hominibus mortuus est, vere morerentur: nunc autem tanquam aenea permanet crucis
Abbreviated transcription (Latin):
dicta est: nemo exhorresceret. Quid
autẽ nisi mors dñi pependit in li¬
gno. ut mortem moriendo suꝑaret:
Fadem igitur maledicta. quȩ uicta
est. Item si diceret᷑. peccatũ maledi¬
ctum ẽ. nemo miraretur. Quid au¬
te pependit in ligno nisi peccatũ
ueteris hominis. quod dñs ꝓ nobis
in ipsa carnis mortalitate suscepit:
Unde nec eruburt nec timurt apłs
dicere peccatum eum fecisse ꝓ nobis:
addens. ut de peccato condemnaret
peccatum. Non enim & uetꝰ homo
nr simul crucifigeret᷑. sicut idem
apłs alibi dicit: nisi in illa morte
dñi peccati nr̃i figura penderet. ut
euacuaretur corpus peccati. ut ultra
non seruiamus peccato. In eius pec¬
cati & mortis figura: etiam moyses
in heremo suꝑ lignũ exaltauit ser-¬
pentem. ꝑsuasione quippe serpentis.
homo in damnationem mortis ceci¬
dit. Itaq serpens ad significationem
ipsius mortis conuenienter in ligno
exaltatus ẽ. In illa enim figura. mors

Expanded text:
dicta est; nemo exhorresceret: quid dicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi peccatum veteris hominis, quod Dominus pro nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit nec timuit Apostolus dicere, peccatum eum fecisse pro nobis, addens, Ut de peccato condemnaret peccatum . Non enim et vetus homo noster simul crucifigeretur, sicut idem apostolus alibi dicit, nisi in illa morte Domini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors
Abbreviated transcription (Latin):
tare qͥ ait. xp̃s nos redemit de maledicto
legis factꝰ ꝓ nob̾ maledictũ. qͥa scriptũ est:
maledictꝰ
om̃is qui pender in ligno. Qui ergo
ꝓ nobis factus est maledictum. ipse
utiq pependit in ligno: id÷ xp̃c qui nos
timore iustificarem᷑ in oꝑib legis.
sed fide apud dm̃. quȩ non ꝑ timorẽ
sed ꝑ dilectionẽ oꝑatur. Sp̃s enĩ sc̃s
qui hoc ꝑ moysen dixit. utrumq
prouidit: ut & timore uisibilis pęnȩ
custodirentur qui nondum pote¬
rant ex inuisibilium fide uiuere. ꝙ
ipse timorem istum solueret suscipi¬
endo quod timebatur. qui timore
ablato donum dare poterat cari¬
tatis. Nec in hoc quod maledictꝰ
appellatus ẽ qui pender in ligno:
contumelia in dñm putanda est.
Ex parte quippe mortali pependit
in ligno. Mortalitas autẽ unde sit:
notum est credentib. Ex pęna quip¬
pe est & maledicti peccati primi
hominis. qũa dñs suscepit: & pecca¬
ta nr̃a ꝑtulit in corpore suo super
lignum.Si ergo diceret᷑. mors male¬

Expanded text:
s redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Qui ergo pro nobis factus est maledictum, ipse utique pependit in ligno, id est, Christus,timore justificaremur in operibus Legis, sed fide apud Deum, quae non per timorem, sed per dilectionem operatur. Spiritus enim sanctus, qui hoc per Moysen dixit, utrumque providit, ut et timore visibilis poenae custodirentur qui nondum poterant ex invisibilium fide vivere; et ipse timorem istum solveret suscipiendo quod timebatur, qui timore sublato donum dare poterat charitatis. Nec in hoc quod maledictus est appellatus qui pendet in ligno, contumelia in Dominum putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno: mortalitas autem unde sit, notum est credentibus; ex poena quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors male
Abbreviated transcription (Latin):
illis quib absens non posset resistere:
Uellem ergo inquit nunc ad esse apud
uos. & mutare uocẽ meam. id est nega-¬
re uos filios: quia confundor in uobis.
Malos enim filios ne de his erubescant.
etiam parentes abdicare solent. Deinde¬

Expanded text:
illis, quibus absens non posset resistere. illis, quibus absens non posset resistere. Vellem ergo, inquit, nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, id est, negare vos filios; quia confundor in vobis. Malos enim filios, ne de his erubescant, etiam parentes abdicare solent.
Abbreviated transcription (Latin):
ut nascerentur in xp̃o: & iterum par¬
turit ꝓpter ꝑicula seductionis. quib
eos conturbari uidet. Sollicitudo autẽ
taliũ de illis curarum qua se quod̃amͦ
parturire dicit. tamdiu ẽẽ poterit: do¬
nec ꝑueniant in mensuram ȩtatis ple-¬
nitudinis xp̃i. ut iam non moueantur
om̃iuento doctrinȩ. Non ergo ꝓprer ini¬
tium fidei qͦ iã nati erant. sed ꝓpteR ro-¬
bur ꝙ ꝑfectionem dictum ẽ: quos ite¬
rum parturio donec xp̃c formetur
in uobis. Hanc parturitionẽ aliis
uerbis etiam alibi commendat. ubi
dicit incursus in me cotidianꝰ sollici¬
tudo om̃ium eccłarum. Quis infirma¬
t᷑ & ego non infirmor: Quis scandalirat᷑
uellem autẽ nunc ad esse apud uos &
mutare uocem meam quia confun-¬
dor in uobis: quid aliud intelligitur.
nisi quia filios suos esse dixerar. par¬
cens eis fortasse ꝑ litteras. ne seueriore
obiurgatione commoti. facile in eius
odium traducerent᷑ a deceptoribus

Expanded text:
ut nascerentur in Christo; et iterum parut nascerentur in Christo; et iterum parturit propter pericula seductionis, quibus eos conturbari videt. Sollicitudo autem talium de illis curarum, qua se quodammodo parturire dicit, tamdiu esse poterit, donec perveniant in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut jam non moveantur omni vento doctrinae . Non ergo propter initium fidei, quo jam nati erant, sed propter robur et perfectionem dictum est, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Hanc parturitionem aliis verbis etiam alibi commendat, ubi dicit: Incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizaVellem autem nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis; quid aliud intelligatur, nisi quia filios suos esse dixerat, parcens eis fortasse per litteras, ne severiore objurgatione commoti, facile in ejus odium traducerentur a deceptoribus
Abbreviated transcription (Latin):
formatur autẽ xp̃c in credente ꝑfi¬
dem. in interiore homine uocato in
libertatem gr̃ȩ. miti & humili corde.
non se iactante de oꝑib & meritis quȩ
nulla sunt. sed ab ipsa gr̃a meritum
aliquod inchoante: quem possit dicere
minimum suum id est seipsum. ille qͥ
air. cum enim fecistis uni ex minimis
meis. michi fecistis. Formatur enĩ xp̃c
in eo qui formam accipit xp̃i. formam
autẽ accipit xp̃i: qui adheret xp̃o dile¬
ctione sp̃uali. Ex hoc enim fit. ut eius
imitatione sit quod ille:. quantũ gra-¬
du suo sinitur. Qui enim dicit se in xp̃o
manere ait ioħs: debet quomͦ ille am¬
bulauit & ipse ambulare. Sed cum ho¬
mines a matrib concipiant᷑ ut formen¬
tur. iam formati autẽ parturiant᷑ ut
nascant᷑. potest mouere quod dictum ẽ.
quos iterum parturio. donec iterum¬
xp̃c formetur in uobis. nisi parturitio¬
nem hanc ꝓcurarũ angorib positam
intelligamus. quib eos parturiuit

Expanded text:
Formatur autem Christus in credente per fiFormatur autem Christus in credente per fidem in interiore homine, vocato in libertatem gratiae, miti et humili corde, non se jactante de operum meritis, quae nulla sunt; sed ab ipsa gratia meritum aliquod inchoante, quem possit dicere minimum suum, id est, seipsum, ille qui ait, Cum enim fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Formatur enim Christus in eo qui formam accipit Christi: formam autem accipit Christi, qui adhaeret Christo dilectione spirituali. Ex hoc enim fit ut hujus imitatione sit quod ille, quantum gradu suo sinitur. Qui enim dicit se in Christo manere, ait Joannes, debet quomodo ille ambulavit, et ipse ambulare . Sed cum homines a matribus concipiantur ut formentur, jam formati autem parturiantur ut nascantur, potest movere quod dictum est, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Nisi parturitionem hanc pro curarum angoribus positam intelligamus, quibus eos parturivit
Abbreviated transcription (Latin):
oculos ur̃os eruissetis ꝙ̃ dedissetis mͥ.
Ergo inimicus uobis factus sum. uerũ
uobis predicans: Respondetur. Ytiq
non. Sed quid uerum p̃dicans. nͥ ut ñ
circum cidantur: Et ideo uide quid ad¬
iungit. Emulantur uos non bene.
id est inuident uobis. qui uos carna¬
les de sp̃ualib uolunt facere. Hoc ẽ
emulantur non bene. Sed exclude¬
re inqurt uos uolunt ut illos ȩmule¬
mini: hoc est imitemini. Quomͦ. nisi ut
seruitutis iugo attineamim. sicut
ipsi attinentur: Bonum est enĩ ait
ȩmulari bonos semꝑ. Uult enim ut sem¬
per ipsũ imitentur. Propter hoc addi¬
dit. Et non solum cum p̾sens sum
apud uos. Cum enim p̃senti oculos suos
dare uellent. utiq ipsum conabantur
utiq imitarentur. Quos iterum in¬
quit parturio: donec iterum xp̃c for¬
metur in uobis. Magis hoc ex ꝑsona
matris ȩccłiȩ locutus est. Nam & alibi
dicit. factus sum paruulus in medio
ur̃m tamqu̾a si nutrix foueat filios.

Expanded text:
oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Ergo inimicus factus sum vobis, verum vobis praedicans? Respondetur utique, Non. Sed quid verum praedicans, nisi ut non circumcidantur? Et ideo vide quid adjungit, Aemulantur vos non bene: id est, invident vobis, qui vos carnales de spiritualibus volunt facere, hoc est, aemulantur non bene. Sed excludere, inquit, vos volunt, ut illos aemulemini, hoc est, imitemini: quomodo, nisi ut servitutis jugo attineamini, sicut ipsi attinentur? Bonum autem, ait, aemulari in bono semper. Vult enim ut semper ipsum imitentur: propter hoc addidit, Et non solum cum praesens sum apud vos. Cum enim praesenti oculos suos dare vellent, utique ipsum conabantur utique imitentur, Quos iterum, inquit, parturio, donec Christus formetur in vobis. Magis hoc ex persona matris Ecclesiae locutus est: nam et alibi dicit, Factus sum parvulus in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos .