comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiã Hoc uͦ utcũꝙ simile est
quia & ueteres qui latine locuti
sunt. antequã haberent no¬
usũ uener̃. idest essentia.
uł substantia ꝓ his naturam
dicebant. Non itaq scđm ge¬
nus & species ista dicimus : s
quasi scđm cõmunẽ oeandẽ¬
ꝙ materiã sicut ex eodem
auro sifierent tres statuȩ. dice¬
remus tres statuas unũ aurũ.
nec tam̃ genus diceremus aurũ
species autẽ statuas nec aurũ
species. statuas uͦ indiuidua.
Nulla quippe species induudua
sua transgredit᷑. ut aliquid ex.¬
tra cõphendat. Cũ enĩ diffini¬
ero quid sit homo qđ ẽ nom̃
speciale singuli quiq homines
quȩ sunt indiuidua. eadẽ dif¬
finitione continent᷑. Nec aliqͥd
ad eam ꝑtin& qđ homo non
sit. Cũ uͦ aurũ diffiniero non
sole statuȩ si aureȩ fuerint
sed & anuli & siquid aliud de
auro fuerit. ad uirũ ꝑtinebit.
& si nichil inde fiat aurũ di¬
citur . quia etiã si ñ sint aureȩ

Expanded text:
tiam? Hoc vero utcumque simile est, tiam? Hoc vero utcumque simile est, quia et veteres qui latine locuti sunt, antequam haberent isusum venerunt, id est essentiam vel substantiam, pro his naturam dicebant. Non itaque secundum genus et species ista dicimus; sed quasi secundum communem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae,
Abbreviated transcription (Latin):
quia genꝰ est animal. unum
animal. iã ñ hab& species. N
sunt gͦ tres species. unus essen¬
aut̃ species ẽ essentia. sicut
species est homo. tres uͦ illas qͣs
apellamus substantias siue
ꝑsonas. sic eandẽ speciẽ cõmu¬
nit̾ habent. quẽ admodũ abra¬
ham . y saac. & iacob speciem
qua homo dicit᷑ cõmunit̃ habent.
Non sicut homo sub diuiditur
in abrahã. & ysaac. & iacob. ita
unus homo. & in aliquos singłos
homines subdiuidi potest. Om¬
nino enĩ non potest. quia unꝰ
homo iã singulus homo est.
Cur gͦ una essentia in tres sub¬
stantias uł ꝑsonas subduudit᷑.
Nã si essentia species ẽ sicut
homo sic est una essentia sic̃
unus homo. Ansicut dicimꝰ
aliquos tres homines eiusdem
sexus. eiusdẽ tẽperationes cor¬
poris. eiusdẽꝙ animi unam
eẽ naturã. tres enĩ sunt homi¬
nes. sed una natura. sic etiã
ibi dicemꝰ tres substantias
unã essentiã. aut tres perso¬
nas unã substantiã uel essen¬

Expanded text:
quia genus est animal, unum quia genus est animal, unum animal jam non habet species. Non sunt ergo tres species unius essenautem species est essentia, sicut species est homo, tres vero illae quas appellamus substantias sive personas, sic eamdem speciem communiter habent, quemadmodum Abraham, Isaac et Jacob speciem quae homo dicitur, communiter habent; non sicut homo subdividitur in Abraham, Isaac et Jacob, ita unus homo et in aliquos singulos homines subdividi potest: omnino enim non potest, quia unus homo jam singulus homo est. Cur ergo una essentia in tres substantias, vel personas subdividitur? Nam si essentia species est sicut homo, sic est una essentia sicut unus homo: an sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem sexus, ejusdem temperationis corporis, ejusdemque animi, unam esse naturam; tres enim sunt homines, sed una natura: sic etiam ibi dicimus tres substantias unam essentiam, aut tres personas unam substantiam vel essen
Abbreviated transcription (Latin):
tres substantiȩ siue ꝑsonȩ. sic̃
apellant᷑ treseqͥ. eadẽꝙ anima¬
lia tria cũ sit species equus.
animal. genus. Neq enĩspe¬
cies ibi pluralit̾ dicta ẽ: & ge¬
nus singularit̃. tamquã dice¬
ret᷑ tres equi. unũ animal
sed sicut tres equi speciali
nomine. ita tria animalia
substantiȩ uł ꝑsonȩ nomine
non speciẽ significari: sed aliꝙͥ
singulare atꝙ indiuiduũ ut
substantia uł ꝑsona ñ ita di¬
cat᷑ sicut dicit᷑ homo qđ com¬
mune est om̃ib hominib. S
quomodo dicit᷑ hic homo uelit
abrahã. uelut ysaac. uelut
iacob uel siquis alius qui etiã
digito demonstrari possit.
sic quoq illos eadem racio q¬
consequit᷑. Sicut enim dicun¬
tur abraham. ysaac. & iacob.
tria indiuidua. ita tres homi
cunt᷑ tres essentiȩ. aut tres
substantiȩ. seu ꝑsonȩ. Sed
hoc ut dixi omitto. Illud dico
si essentia genusest una essen¬
tia iã ñ habet species. Sicut

Expanded text:
tres substantiae vel personae, sicut tres substantiae vel personae, sicut appellantur tres equi, eademque animalia tria, cum sit species equus, animal genus. Neque enim species ibi pluraliter dicta est, et genus singulariter, tanquam diceretur tres equi unum animal: sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia substantiae vel personae nomine non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuum; ut substantia vel persona non ita dicatur sicut dicitur homo, quod commune est omnibus hominibus, sed quomodo dicitur hic homo, velut Abraham, velut Isaac, velut Jacob, vel si quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit: sic quoque illos eadem ratio consequetur. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac et Jacob tria individua, ita tres homincuntur tres essentiae, ut tres substantiae seu personae? Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico, si essentia genus est, una essentia jam non habet species; sicut
Abbreviated transcription (Latin):
filii. SSed neq ꝑsona ita dici
alicubi solet. Neq in hac tri¬
nitate cũ dicimus personas
patris. aliud dicimus quã sub¬
Quocirca ut substantia patris.
ipse pater ẽ. Non quo pat̾ est.
sed quo est. ita & persona pa¬
tris ñ aliud quã ipse pater
est. Ad se quippe dicitur ꝑsona
non ad filiũ uł sp̃m sc̃m sicut
uistꝰ. & bonus. & siquid aliud
huiꝰmodi. Et quẽ ad modũ hoc
num quod bonũ eẽ. Ita hoc
illi est ẽẽ qd personã ẽẽ. Cur
gͦ non hȩc tria simul unam
ꝑsonam dicimꝰ sicut unam
essentiam. & unum dm̃. sed
dicimꝰ tres ꝑsonas. cum tres
deos aut tres essentias non
dicamus. nisi quia uolumꝰ ut
unũ aliquod uocabulũ seruire
huic significationi qua intel¬
ligitur trinitas. ne omnino
taceremꝰ interrogati quid tres
cũ tres ẽẽ fateremur. Namsi
genus est essentia species autẽ
substantia suie ꝑsona ut non.¬
nulli sentiunt. Omitto illud
qđ iã dixi oportere apellari
tres essentias. ut appellantur

Expanded text:
Filii? Sed neque persona ita dici alicubi solet, neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam subQuocirca, ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris, non aliud quam ipse Pater est: ad se quippe dicitur persona, non ad Filium vel Spiritum sanctet justus, et si quid aliud hujus modi. Et quemadmodum hoc num, quod bonum esse; ita hoc illi est esse, quod personam esse. Cur ergo non haec tria simul unam personam dicimus, sicut unam essentiam et unum Deum, sed tres dicimus personas, cum tres Deos aut tres essentias non dicamus; nisi quia volumus vel unum aliquod vocabulum servire huic significationi qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres, cum tres esse fateremur? Nam si genus est essentia, species autem substantia sive persona, ut nonnulli sentiunt, omitto illud quod jam dixi, oportere appellari tres essentias, ut appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
UII. De uera dilectione.
iustus. diligat᷑ & ds̃. quia ñ
potest ea quȩ dilectione ex¬
citat forma non diligieadẽ¬
quȩ est. quia ds̃ caritas est

Expanded text:
379. De uera dilectione. iustus, diligatur deus, quia non potest ea quae dilectionem excitat forma non diligi, eademque est deus, quia deus carit
Abbreviated transcription (Latin):
cessitatẽ. & iam exceptis nomi¬
nib relatiuis pluralẽ numerũ
ad mittere. ut uno nomine res¬
pondeat᷑. Cũ querit᷑ quid tria
& dicere tres substantias siue
ꝑsonas. nullȩ moles aut inter¬
ualli cogitent᷑. nulla distan¬
tia quantulȩ cũq dissimilitu¬
dinis aut ubi intelligat᷑. aut
alio. uł paulo minus quocũꝙ
modo minus eẽ. aut alio po¬
test. aut neꝙ personaꝵsit con¬
fusio. nec talis distinctio quȩ
sit impar aliquid. Qd si intel¬
lectu capi non potest fide
teneat᷑ donec inluscat in
cordib ille qui ait ꝑ ꝓpħam.
Nisi creclideritis. non intelli

Expanded text:
cessitatem, etiam exceptis nomicessitatem, etiam exceptis nominibus relativis, pluralem numerum admittere, ut uno nomine respondeatur, cum quaeritur, quid tria, et dicere tres substantias sive tres personas; nullae moles aut intervalla cogitentur, nulla distantia quantulaecumque dissimilitudinis, ut ibi intelligatur aliud alio vel paulo minus, quocumque modo minus esse aliud alio potest: ut neque personarum sit confusio, nec talis distinctio qua sit impar aliquid. Quod si intellectu capi non potest, fide tencatur, donec illucescat in cordibus ille qui ait per prophetam, Nisi credideritis, non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ditur ab eo. Sunt enĩ qui ita
sed ad imaginẽ. Refellit eosaut̃
dei. Non dixit ad imaginẽ. sed
imago. quȩ tam̃ imago cũ alibi
dicit᷑ ad imaginẽ non quasi ad
filiũ dicit᷑ que i mago ȩqualis
est patri. alioquin non dicer&
ad imaginẽ nr̃am. Quomͦ¬
enim nr̃am cũ filius solus patris
imago sit. Sed ꝓpter imparem
ut diximꝰ similitudinẽ. dictus ẽ
homo ad imaginẽ dĩ. Et idõ nrãm
ut imago trinitatis eẽt homo.
ñ trinitati equalis sit sicut fili
patri. sed accedens ut dictum
est quadã similitudine. & sicut
in distantib significat᷑ quedã ui¬
cinitas non loci. sed ciuusdam
imitationis. Ad hoc enĩ hec di¬
cit᷑ reformamini in nouitate
mentis ur̃ȩ. quib itẽ dicit . Es¬
tote itaq imitatores dĩ sicut
filii karissimi. Nouo enĩ homi¬
ni dicitur qui renouat᷑ in ag¬
nitionẽ dĩ secundũ imaginẽ
eius qui creauit eũ. Ac si iam
placet propter disputandi ne.¬

Expanded text:
ditur ab eo. Sunt enim qui ita ditur ab eo. Sunt enim qui ita sed ad imaginem. Refellit autem eoDei . Non dixit, Ad imaginem; sed imago. Quae tamen imago, cum alibi dicitur, Ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur, quae imago aequalis est Patri; alioquin non diceret, ad imaginem nostram. Quomenim nostram, cum Filius solius Patris imago sit? Sed propter imparem, ut diximus, similitudinem dictus est homo ad imaginem: et ideo nostram, ut imago Trinitatis esset homo; non Trinitati aequalis sicut Filius Patri, sed accedens, ut dictum est, quadam similitudine; sicut in distantibus significatur quaedam vicinitas, non loci, sed cujusdam imitationis. Ad hoc enim et dicitur, Reformamini in novitate mentis vestrae : quibus item dicit, Estote itaque imitatores Dei, sicut filii charissimi . Novo enim homini dicitur: Qui renovatur in agnitionem. Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum . Aut si jam placet propter disputandi ne
Abbreviated transcription (Latin):
unũ sumꝰ. & unũ dixit & su¬
mus. Vnũ scđm essentiã. qđ idẽ
qđ ille pat̾. hic filius. aliquando
& tacet᷑ unitas essentię. & sola
pluralit̾ relatiua cõmemorant᷑.¬
Ut ueniemꝰ ad eum ego & pat̾.
& habitabimꝰ apud eum. Veni¬
emus & habitabimꝰ pluralis ẽ
numerus. quia predictũ est.
ego & pat̾. id est filius & pat̾.
quȩ relatiuȩ ad inuicẽ dicunt᷑
aliquando latant̃ omino sicut
ingenesi. faciamus hominẽ ad
& nisi ex relatiuis accipi non
potest. oportet. Non enĩ ut fa¬
cerent dii aut adimaginẽ & simi¬
litudinẽ deoꝵ. sed ut facerent
ut subsister& homo imago dĩ.
Ds autẽ trinitas. Sed quia ñ o¬
mnimodo equalis fiebat illa ima¬
go di tamquã ñ ab illo nata sed
ab eo creata huius rei significan¬
de causa ita imago est ut ad ima¬
ginẽ sit. Idest non equat᷑ pari¬
litate. sed quadam similitudinẽ
accedit. Nonenĩ locoꝵ interual¬
lis. sed similitudine acceditur
ad dm̃. & dissimilitudine rece¬

Expanded text:
s , et unum dixit, et sumus: unum secundum essentiam, quod idem quod ille Pater, hic Filius. Aliquando et tacetur 531 unius essentiae, et sola pluraliter relativa commemorantur. Veniemus ad eum, ego et Pater, et habitabimus apud eum Veniemus et habitabiictum est Ego et Pater, id est Filius et Pater, quae relative ad invicem dicuntur. Aliquando latenter omnino, sicut in Genesi, Faciamus hominem ad st, et nisi ex relativis accipi non on oportet. Non enim ut facerent dii, aut ad imaginem et similitudinem deorum; sed ut facerent ut subsisteret homo imago Dei. Deus autem Trinitas. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa, ita imago est ut ad imaginem sit: id est, non aequatur parilitate, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallis, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine rece
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ipotentẽ. bonũ. uistũ. mi¬
sericordẽ. om̃iũ uisibiliũ. &
inuisibiliũ. conditorẽ. & quic¬
quid de illo ꝓ humana facul¬
tate digne uereq dici potest.
Neq cũ audierit patrẽ solum
dm̃ separ&. inde filiũ. aut sꝑm
sc̃m. Cũ eo quippe solus deus.
cũ quo & unus ds̃ est. Quia &
filiũ cũ audimꝰ solũ dm̃. sine
ulla separatione patris aut sp̃s
scĩ: Oport& accipere. Atq ita
dicat. unã essentiã. ut non
ex istim& aliud alio. uel maius
uł melius. uł aliqua ex parte
diuersũ. Non tam̃ ut pater
singula dicunt᷑. sicut uerbũ
qđ ñ dicit᷑ nisi filus. aut do.¬
nũ qđ ñ dicit᷑ nisi sp̃c sc̃s. Pro

Expanded text:
bonum, justum, misericordem, omnium visibilium et invisibilium conditorem, et quidquid de illo pro humana facultate digne vereque dici potest. Neque cum audierit Patrem solum Deum, separet inde Filium, aut Spiritum sanctum: cum eo quippe solus Deus, cum quo et unus Deus est; quia et Filium cum audimus solum Deum, sine ulla separatione Patris aut Spiritus sancti oportet accipere. Atque ita dicat unam essentiam, ut non existimet aliud alio, vel majus, vel melius, vel aliqua ex parte diversum. Non tamen ut Pater singula dicuntur; sicut Verbum quod non dicitur nisi Filius, aut Donum quod non dicitur nisi Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i quẽ habetis adõ & ñ estis
uri. Empti enĩ estis p̃cio ma¬
gno. glorificate gͦ dm̃ in cor¬
pore ur̃o. Quid ẽ aut̃ sapien¬
tia. nisi lum̃ spiritale: & in.¬
cõmutabile. Est enĩ & soliste
lum̃. sed corporale ẽ & spiri¬
talis creatura lum̃. sed com
tria lumina. sed unũ lum̃.
non tres sapientiȩ. sed una sa¬
pientia. & quia hoc est ibi
eẽ qđ sapere. una essentia pat̾
est ibi eẽ quã dm̃ eẽ. Unus

Expanded text:
n estis vestri? Empti enim estis pretio magno: glorificate ergo Deum in corpore vestro . Quid est autem sapientia, nisi lumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spiritualis creatura lumen, sed non incommtria lumina, sed unum lumen.non tres sapientiae, sed una sapientia: et quia hoc est ibi esse quod sapere, una essentia Paterest ibi esse quam Deum esse: unus
Abbreviated transcription (Latin):
fere de sapientia quicquã
dicitur nisi ut ostendatur
adõ genita uel creata. Genita
scilicet ꝑ quam facta sunt om¬
nia. creata uero uel facta sic̃
in hominibus. cũ ad eam quȩ
non creata & facta s genita
ẽ conu̾tuntur & illustrant᷑.¬
In ipsis enim fit aliquid quod
uocetur coꝵ sapientia uelut
illud scripturis p̃ nuntiami¬
bus atꝙ narrantibꝰ quoduer¬
bum caro factum est & habitaũ
illis libris sapientia. uel de illi
dicit᷑ aliquid nͥ quod eam de
dõ natam ostendat a ut factim
quam uis sit & pat̾ ipse sapien¬
tia. Quia nobis illa sapientia
cuius imitatione formamur
Pater enim eam dicit ut u̾bun
eius sit. non quo modo proser¬
tur exore u̾bum sonans. ant
ante ꝓnunuationẽ cogitatur.
spaciis enim tempoꝵ hoc com¬
pletur. Illud aut̃ ȩt̃num est:
& illuminando dicit nobis &
dese & de patre. quod dicendũ
est hominibus idõꝙ ait Neno
nouit filium nisi pat̾ & nomo
nouit patrẽ nͥ filius. Et cuiuo¬
lucrit filiꝰ reuelare quia pis

Expanded text:
fere de sapientia quidquam dicatur, nisi ut ostendatur a Deo genita vel creata? genita scilicet, per quem facta sunt omnia; creata vero vel facta, sicut in hominibus cum ad eam quae non creata et facta, sed genita est, convertuntur et illustrantur. Ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorum sapientia, vel illud Scripturis praenuntiantibus aut narrantibus, quod Verbum caro factum est, et habitavit illis Libris sapientia, vel de illa dicitur aliquid, nisi quod eam de Deo natam ostendat, aut factam, quamvis sit et Pater ipse sapientia, quia illa nobis sapientia cujus imitatione formamur? Pater enim eam dicit, ut Verbum ejus sit; non quomodo profertur ex ore verbum sonans, aut ante pronuntiationem cogitatur: spatiis enim temporum hoc completur, illud autem aeternum est, et illuminando dicit nobis et de se et de Patre, quod dicendum est hominibus. Ideoque ait, Nemo novit Filium, nisi Pater; et nemo novit Patrem, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare : quia per
Abbreviated transcription (Latin):
ut quem ad modum lumen delu¬
mine & utrumꝙ unum lumen
sic intellegatur sapientia de sapi¬
entia & utrumꝙ una sapientia:
Ergo & una essentia quia hoc est
ibi cẽ quod sapere Quod enim
c̃ sopientiȩ sapere & potentiȩ
posse & ȩternitati aetͣnum &
ipsum eẽ & quia in illa simpli¬
enate non est aliud sapere qũa¬

Expanded text:
ut quemut quemmine, et utrumque verum lumen, sic intelligatur sapientia de sapientia, et utraque una sapientia. Ergo et una essentia, quia hoc est ibi esse, quod sapere. Quod enim est sapientiae sapere, et potentiae posse, aeternitati aeternum esse, ipsum esse. Et quia in illa simplicitate non est aliud sapere qua
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea fit sapiens neq hoc est illi
eẽ quod saꝑe : qualitas eius est
filius non ꝓles eiꝰ & non ibierit
iam sũma simplicitas s absit ut
ut ita sit quia uere ibi est sũma
simplex essentia. hoc gͦ ibiest
ẽẽ quod saꝑe quod si hoc est ibi
eẽ quod sãpere non ꝑ illam sa¬
pientiam quam genuit sapiens
est pat̃. alioquin non ipse illam
sed illa eum genuit. Quid enim
aliud dicimus. cum dicimus hoc
illi ẽ eẽ quod sapere nisi eoẽ.
quod sapiens est. Qua ꝓpter
qua hȩc ausa illi est ut sapien
sit ipsa illi causa est ut sit. ho¬
inde si sapientia quã genuit
causa ẽ illi ut sapiens sit. &iam
ut sit illa illi causa est quod
fieri non potest: nͥ gumendo eĩ
aut faciendo S neq genitricẽ
neq conditricẽ patris ullo m
quis quam dixerit sapientiam
Quid enim est insaniusͦ Ergo
& pat̃ ipse sapientia est. & tta
dicitur filius sapientia patris. qͦ¬
modo dicitur lum̃ patris. Id est

Expanded text:
ex ea fit sapiens, neque hoc est illi ex ea fit sapiens, neque hoc est illi esse quod sapere, qualitas ejus est Filius; non proles ejus, et non ibi erit jam summa simplicitas. Sed absitut ita sit, quia ibi vere est summe simplex essentia! Hoc ergo ibi est esse, quod sapere. Quod si hoc est ibi esse, quod sapere; non per illam sapientiam quam genuit, saest Pater; alioquin non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliud dicimus, cum dicimus, Hoc illi est esse quod sapere, nisi, Eo est quo sapiens est? Quapropter quae causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est. Quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo. Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit sapientiam. Quid enim insanius? Ergo et Pater ipse sapientia est: et ita dicitur Filius sapientia Patris, quomodo dicitur lumen Patris; id est,
Abbreviated transcription (Latin):
potentis patris quia pat̾ magnus
& potens: Nongͦ ita s utrumq
substantia & utrumq una sub¬
stantia. sicut aut̃ absurdum est
dicere candidum non ẽ candorẽ
sic absurdum ẽ dicere. sapientẽ
non eẽ sapientiam. Et sicut can¬
dor ad se ipsum candidus dicitur
ita & sapientia ad se ipsum sapi¬
Unde habea dicit᷑ candidum
corpus cui non hoc est eẽ. quod
candidum eẽ. Aliud enim ibi
forma & aliud color. & utrumq
non in se ipso s in aliqua mole.
quȩ moles. uec forma nec color
est. s formata atq colorata. Sa¬
pientia uͦ & sapiens ẽ. & se ipsa
ma participatione sapientiȩ
fit sapiens ẽ. si rursus de sipiat
man& tam̃ in sapientia. nec
cum fuerit anima instulticiã
cõmutata illa mutat᷑ Non ita
ẽ in eo quȩ exea fit sapiens.
quẽ ad modũ candor in corpore
quod ex illo candidũ est. Cum
enim corpus inalium colorem fuerit
cõmutatum : non manebit candor
ille atq omĩno eẽ desin& quodsi
& pater qui genuit sapientiam

Expanded text:
potentis Patris, qua Pater magnus et potens est. Non ergo ita, sed utrumque substantia, et utrumque una substantia. Sicut autem absurdum est dicere, candidum non esse candorem; sic absurdum est dicere, sapientem non esse sapientiam: et sicut candor ad se ipsum candidus dicitur, ita et sapientia ad se ipsaunde et ab ea dicitur candidum corpus, cui non est hoc ipsum esse, quod candidum esse. Aliud enim ibi forma, et aliud color: et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles, nec forma, nec color est, sed formata et colorata. Sapientia vero et sapiens est, et se ipsa ma participatione sapientiae fit sapiens, si rursus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum est. Cum enim corpus in alium colorem fuerit mutatum, non manebit candor ille, sed omnino esse desinet. Quod si et Pater qui genuit sapientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
nterius aut queritur utrũ
quem ad modum filius non hoc
tantum hab& nascendo ut fi¬
nino ut sit. Utrũ gͦ erat ante¬
quam daret᷑ s nondũ erat
donum an eo ipso quod dat᷑us
eum erat ds̃. Nam donum erat.
& ante quam daret᷑ s si non ꝓ¬
cedit nisi cum dat᷑. nec ꝓceder&
utiq pͥus quam esset cui daret᷑
qͦ mͦ iam erat ipsa substantia
si non est nisi quia dat᷑ sicut
filius non tantum ut sit filius
quod relatiue dicitur s om̃ino
ut sit. ipsam substanciam nas¬
procedebat ut ess& dabile iam
donum erat & ante quam es¬
set cui daret᷑: Alit̃ enim in¬
telligitur cum dicit᷑ donum.
alit̃ cumdicit᷑ donat᷑um
Nam donum potest esse & an-¬
te quam detur: Donatum aut
nisi datum fuerit nullo modo

Expanded text:
nterius autem quaeritur utrum, quemadmodum filius non hoc tantum habet nascendo, ut finino, ut sit. utrum ergo erat, antequam daretur, sed nondum erat donum, an eo ipso quo daturus erat eum deus, iam donum erat, et antequam daretur? sed si non procedit, nisi cum datur, nec procederet utique, priusquam esset cui daretur, quomodo iam erat ipsa substantia, si non est nisi quia datur? sicut filius non tantum, ut filius — quod relatiue dicitur — sed omnino ut sit ipsa substantia, nasprocedebat, ut esset donabile, iam donum erat, et antequam esset cui daretur. aliter enim intellegitur, cum dicitur donum, aliter, cum dicitur dNam donum potest esse et antequam detur: donatum autem, nisi datum fuerit, nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
do quidem ad se ipsum nec
osscnna est. nec om̃ino ẽ ad se
ipsum sed essentia eẽ adfilium
illi est. Aut enim multo mubo
magis. unius eiusdẽꝙ essentiȩ
quia una eademq essentia pat̾
& filius quando quidẽ patri
non ad se ipsum ost eẽ sedod
& quia essenua est qͥc quid est
neuter gͦ ad se est. & ut̃ꝙ adn¬

Expanded text:
doquidem ad se ipsum, nec doquidem ad se ipsum, nec essentia est, nec omnino est ad se ipsum, sed etiam esse ad Filium illi est? At enim multo magis unius ejusdemque essentiae, quia una eademque essentia Pater et Filius; quandoquidem Patri non ad se ipsum est ipsum esseet qua essentia est quidquid est. Neuter ergo ad se est, et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uirtutis & sapientiȩ suȩ: Eadẽ
quippe eiꝰ magnitudo ꝙ uirtus
& eadem essentia quȩ magnitudo:
Hȩc disputatio nata est ex eo quod
angustias sermo coartatur cum
in effabilia fari cupimus. Ut aut
dicamus ap̃m non eẽ dĩ uirtutẽ
& dĩ sapientiam. atq ita in pri¬
dent̃. & inpiȩ resistamus a pos¬
tolo aut xp̃m quidem dĩ uir¬
tutem. & dĩ sapientiam esse fa¬
teamur. s eiꝰ patrẽ non ẽẽ pa¬
trem uirtutis & sapientiȩ sue
quod non minus impiũ est. Sic
est. Aut ñ eẽ patrem uirtute
sua potentem. neq sapientia
sua sapientẽ Quod quis au-¬
deat dicere  aut aliud in pa¬
trem in telligi ẽẽ aliud sapi¬
entem eẽ ut non hoc ipsosit
quo sapiens ẽ: quod de anim
in telligi sol& que alias insi¬
piens. alia sapiens est. Uelut
natura mutabilis. & non sũ¬
ine ꝑfecteꝙ simplex: aut
patrem non eẽ aliquid ad se
ipsum & non solũ quod pat̃
est s om̃ino quod est adfiliũ
essentie filius cuius pat̾ qͣn¬

Expanded text:
utis ac sapientiae suae? Eadem quippe ejus magnitudo quae virtus, et eadem essentia quae magnitudo. 2. Haec disputatio nata est ex eo quod angustias sermo coarctatur, cum ineffabilia fari cupimus, ut aut dicamus Christum non esse Dei virtutem et Dei sapientiam, atque ita impudenter et impie resistamus Apostolo: aut Christum quidem Dei virtutem et Dei sapientiam esse fateamur, sed ejus Patrem non esse patrem virtutis et sapientiae suae, quod non minus impium est; sic est: aut non esse Patrem virtute sua potentem, neque sapientia sua sapientem; quod quis audeat dicere? aut aliud in Patre intelligi esse, aliud sapientem esse, ut non hoc ipso sit quo sapiens est; quod de anima intelligi solet, quae alias insipiens, alias sapiens est, velut natura mutabilis, et non summe perfecteque simplex: aut Patrem non esse aliquid ad se ipsum, et non solum quod Pater est, sed omnino quod est, ad Filium essentiae Filius cujus Pater, quan
Abbreviated transcription (Latin):
singula in singulis: & oma in¬
omĩ bus singulis. & singula in
om̃ibus. & om̃a in om̃ibus. & unũ
om̃a qui uid& hoc. uel ex parte
uel ꝑ seculum. & enigmate. gau¬
deat cognoscens dm̃. & sicut
dm̃ honor& & grãs agat Qui
aut̃ non uid&. tendat ꝑ pietatẽ
ad uidendum. non ꝑcȩcitatem
ad calum niandũ. qm̃ unus est
ds: s tam̃ trinitas Flec confuse
accipiendum est ex quo om̃a ꝑ
quem om̃a inquẽ om̃a. nec di¬
is multis. s ipsi gła in scła sȩ-¬

Expanded text:
singula sunt in singulis, et omnsingula sunt in singulis, et omnia in singulis, et singula in omnibus, et omnia in omnibus, et unum omnia. Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate , gaudeat cognoscens Deum, et sicut Deum honoret, et gratias agat: qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum; non per caecitatem ad calumniandum. Quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in saecula sae
Abbreviated transcription (Latin):
intrinitate sp̾c sc̃s. Nongenitꝰ.
s genitoris geniti quȩ suauitas.
ingenti largitate atꝙ bre
uitate ꝑ fundens om̃s creatu¬
ras procaptu earum. ut ordi¬
nem suum teneant. & locis
inse ostendunt. & speciem &
ordinem: Quic quid enim
hortũ ẽ & umum aliquid ẽ.
sicut sunt nat᷑e corpoꝵ. & ĩ
genia animarum. & aliqua
specie formant᷑ sicut sunt fi¬
gurȩ uel qualuates corporum.
ac doctrinȩ. uel arces animaꝵ.
& ordinem aliquem facit. połit.
aut tenet. sicut sunt ponde¬
sa. uel conlocationes corpoꝵ. atq
imores. aut delectaciones ani¬
marum. O port& gͥ ut creatorẽ
ꝑ ea quę facta sunt in tellecta
conspicientes. trinitatẽ in telle¬
gamus. cuius in creatura qͦ mͦ
dignũ ẽ appar& uestigium In
illa enim trinitate sũma. origo
est rerum omĩ um & ꝑ fectissi¬
ma pulchritudo. & beatissima
delectatio Itaq illa tria & a se¬
in uicem de t̾minari uident᷑.¬
& in se infinita sunt. Ita sunt

Expanded text:
in Trinitate Spiritus sanctus, non genitus, in Trinitate Spiritus sanctus, non genitus, sed genitoris, genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum, ut ordinem suum teneant et locis in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, et ingenia animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaqinvicem determinari videntur, et in se infi
Abbreviated transcription (Latin):
sed idem. & esse & uiuere. & p¬
mus & sũmus in tellectus cui
non est ali ud uiuere & alul
in telligere. s id quod ẽ imteli¬
gere. hoc uiuere. hoc est ee. e
unum om̃a.tanquam u̾bum
ꝑfectum. cui nondesit aliqui
Et ars quȩ dam omĩ potentis
atq sapientiȩ dĩ. plena om̃ũ
rationum. uiuentium. in cõ¬
mutabilium: & om̃s unum
in ea. sicut ipsa unum deu
cIn quo unũ sibi nouit
om̃a ds̃ quȩ fecit ꝑ ipsam
Et idõ cũ decedant & succe¬
dant tempora. non decidt
aliquid. uel succedit scienti
dĩ: Non enim hȩc quȩ ereat
sunt idõ sci untur adeo. qͥa
facta sunt. an non pocius
idõ facta sunt. uel mutabil
quia in mutabilit̃ abeoss¬
untur: Ille igitur in effabilisqͥ¬
dam conpleacus patris. & i ma¬
ginis. non est sine ꝑ fectione :
sine caritate. sine gaudio: Illa
gͦ dilectio. delectatio. felicitas.
uel beatitudo. si tam̃ aliqua hu¬
mana uoce digne dicitur usus.
ab illo apellatus ẽ breuit̃ & ẽ

Expanded text:
sed idem est et esse et vivere; et psed idem est et esse et vivere; et primus ac summus intellectus, cui non est aliud vivere, et aliud intelligere, sed id quod est intelligere, hoc vivere, hoc esse est, unum omnia: tanquam Verbum perfectum, cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus quae fecit per ipsam, et ideo cum decedant et succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt: ac non potius ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, si tamen aliqua humana voce digne dicitur, usus ab illo appellatus est breviter, et est
Abbreviated transcription (Latin):
uidam cũ uell& breuissime
singłarum intrinita¬
te ꝑsonarum insinuare ꝓpͥa:
at̾nitas inquid in patre. spe¬
cies inimagine. husus in mu¬
nere & quia non mediocris
auc toritatis intractacione
scripturarum & adser none
fidĩ. uir erunt. ilarius enĩ¬
uir. hoc inlibris suis posuit.
giius. & muneris. et̃nitatis.
& speciei. & usuf abditam
scrutatus intellegentiam qͣn¬
tum ualeo. non eum secutũ
arbitror inet̃niiaus uocabu¬
lo: nisi quod pat̃ ñ hab&
pairtin de qͦ sit. filius aut̃ de
patre est.ut siti atꝙ ut ilico¬
et̃nus sit Imago enim si ꝑ fec¬
te imploe illud cuius in mago
est ipsa coequat᷑ ei. non illud
in maginisuȩ: In qua imagine
spcciem nominauit Credo ꝓpt̃
pul chritudinẽ. ubi iam est
tanta congruentia. ut pͥma
ȩqualitas. & pͥma similttudo
nulla in re dissidens. & nullo
modo mȩqualis. & nulla en
parte dissimilis. s ad idem ra¬
pondens ei cuiꝰ imago ẽ: ubi
& pͥma & sũma uita: Cui na
est aliud uiuere & aliud ẽ

Expanded text:
uidam cum vellet brevissime singularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in imagine, usus in munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum et assertione fidei vir exstitit, Hilarius enim hoc in libris sginis, et Muneris, aeternitatis, et speciei, et usus, abditam scrutatus intelligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
sicut non singulus dicens s eo
ubo & cũ eo u̾bo quod genuit
unq ita magnꝰ ea & cũ ea mag¬
nitudine. quã genuit. & sio
non asiõi m̃d̾gnus alio ds̃ s co
magrus quo ds̃. quia non ali-¬
ud illi ẽ magnũ eẽ aliud dm̃
t. Consequens ẽ ut nec ds̃ sin¬
gulus. s ea & cũ ea dĩ tate quã
genuit ut sic sit filius dĩtas pa¬
tris sicut sapientia & uirtus pa¬
tris sicuti ẽ u̾bum & imago pa¬
tris Et quia non aliud illi ẽ eẽ¬
& aliud dm̃ eẽ ita sit &iam sen¬
tentia dĩ patris filius sicuti ẽ
u̾bum & imago eius hoc ꝑ hoc
&iam excepto eo quod pat̾ est
non sit alaqͥd pat̃ nͥ quia est filiꝰ¬
ei ut non tantũ id qͦd dicitur
pater quod manifestum ẽ eum
non ad se ipsum s ad filium
relatiue dici. & idõ patrem qͥa
ẽ ei filius: s omĩ no ut sit quod
ad se ipsum ẽ: idõ sit quia genuit
essentiam suam Sicut enim mag¬
nus ẽ non nͥ ea quagenuit mag̾¬

Expanded text:
sicut non singulus dicens, sed eo sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus quo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus Patris, et sicuti est Verbum et imago Patris. Et quia non aliud illi est esse, aliud Deum esse, ita sit etiam essentia Patris Filius, sicuti est Verbum et imago ejus. Ac per hoc etiam excepto eo quod Pater est, non sit aliquid Pater, nisi quia est ei Filius: ut non tantum id quod dicitur Pater, quod manifestum est eum non ad se ipsum, sed ad Filium relative dici, et ideo Patrem quia est ei Filius; sed omnino ut sit quod ad se ipsum est, ideo sit quia genuit essentiam suam. Sicut enim magnus est, non nisi ea quam genuit mag
Abbreviated transcription (Latin):
entia quę uirtus sicuti iam ra¬
tauimus meminerimus cũ alqͥ
hoꝵ nomino sic accipiendum ẽ
ac si om̃a cõmemorẽ: Que riur
gͦ an pat̃ &iã singulus sit sap¬
ens. atq ipsa sibi ipse sapientia
an ita sit sapiens quo modo di¬
cens Uerbũ quod genuit di¬
cens ẽ Non u̾bum quod pro¬
fertur & sonat & transit. s ulb
quod erat apud dm̃. & d̃ en
mutabilit̃ dicit se ipsum. Non
est enim ipsum u̾bum. sicut
nec filius nec imago. Dicens
aũt exceptis illis tẽporalibus
sonant & transeunt. Dicens
gͦ in illo coȩt̃no u̾bo non singu¬
lus intelligit᷑ s cũ ipso u̾bo sine
quo non est utiq dicens. Itane
& sapiens sicut dicens. ut itasit
sapientia sicut u̾bum. & hoc
sibum eẽ qͦd ẽ eẽ sapientiam
hoc & ĩa eẽ uirtutẽ ut uirtus
& sapientia & u̾bum idẽ sit
& relatiue dicatur. sicut filiꝰ
& imago atq ille non singulus
potens uel sapiens s cũ ipsa uir¬
tute atq sapientia quã genuit

Expanded text:
ientia quae virtus, sicut jam traientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem. Quaeritur ergo an Pater etiam singulus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an ita sit sapiens quomodo dicens. Verbo enim quod genuit dicens est; non verbo quod profertur, et sonat, et transit; sed Verbo quod erat apud Deum, et Deusmutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit;
Abbreviated transcription (Latin):
am nc̃ quȩ ramꝰ diligentius. qͣn¬
tum dat ds̃: quod paulo ante
distulimus. utrũ & singula
quȩ ꝙ intrinitate & ꝑ sona pos¬
sit: ut & ꝑ ipsam non cũ cȩt̾is
duabus dici ds̃: aut magnus:
aut sapiens. aut uerus. aut om̃i¬
potens. aut uistus. & si quidali¬
ud de dõ dici potest: non relati¬
ue sead se ipsum: an uero non
dicant᷑ ista nͥ cum trinitas in¬
telligitur. hoc enim questionẽ
facit. quia scriptũ est. xp̃m dĩ
uirtutẽ & dĩ sapientiam. Utrũ
ita sit pat̾ sapientiȩ atꝙ uirnus
suȩ ut ea sa pientia sapiens su
quam genuit. & hac uirtute potos
quam genuit & qui semper poten
& sapiens. semꝑ genuit uirtuten
& sapientiam: Dixceramus enui
ita est cur non & magnitudins
suȩ pat̾̃ sit qua magnus est: ae
bonitatis quabonus & iusticie
qua iustus. & alia siqua sunt ai
si hec omĩa pluribus uocabulis
in eadem sapientia & uiruite
in telleguntur ut ea sit maguo¬
tudo quȩ uirtus sit & bonitas
quȩ sapientia & ea rursus sap¬

Expanded text:
am nunc quaeramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum est, Christum Dei virtutem. et Dei sapientiam : utrum ita sit pater sapientiae atque virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens quam genuit; et quia semper potens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sap
Abbreviated transcription (Latin):
de sp̃u sc̃o  An qm̃ consequens
est. ut ubicumq nominat᷑ unũ
tanta pace uni adherens. ut
ꝑ hanc utrũq unum sit. Iam
ex hoc intellegatur etiam ipsa
pax. quam uis non commemo¬
retur. Nam & illo loco apłs
uidetur quasi p̃termittere
rum. Caput mulieris uir. Ca
trinitas cum trinitate sit
xp̃c ut sit trinitas. an quod ẽ
pater cum filio caput est ei
qđ est solus filius.  Cum filio
enim pater ds̃. Solus autẽ
filius xp̃c est. Maxime quia
iam uerbũ carofactũ loquit᷑.
pat̾ maior me est. Et hoc ip¬
sum dm̃ esse. qđ illi cum pa.¬
tre unũ ÷. caput sit hominis
mediatoris qđ ipse solus est.
Si enĩ mentẽ recte dicimus
principale hominis. idest
tam quã caput humanę sub¬
stantiȩ. cũ ipse homo cũ m̃te
sit homo. Cur non multo
congruentius. multoq magis
factum est intelligi non pos¬
sit.Sed hoc ut iam diximꝰ
aliquanto diligentius postea
considerauimꝰ. Nc̃ aut̃ ȩquali¬
tas trinitatis. & una eademq
substancia quantũ breuit̃ po¬

Expanded text:
de Spiritu sancto? An quoniam consequens est ut ubicumque nominatur unum tanta pace uni adhaerens, ut per hanc utrumque unum sit, jam ex hoc intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemoretur? Nam et illo loco Apostolus videtur quasi praetermittere rum, Caput mulieris, vir; caTrinitas, cum in Trinitate sit Christus ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater Dfilius Christus est, maxime quia iam uerbum caro factum est iam maior sum Deum esse, quod illi cum Patre unum est, caput sit hominis Mediatoris, quod ipse solus est . Si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est, tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo; cur non multo congruentius, multoque magisfactum est, intelligi non possit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter po
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qm̃ ostendimus quomͦ
possit dici solus pat̾ quia
non nisi ipse ibi pat̾ conside¬
randa est illa sententia qua
dicitur dm̃ uerum solũ eẽ
non patrẽ solum. s parrem
in terrog& pat̾ solus utrũ sit qds
quo mͦ respondebit non esse nͥ
forte ita dicamus esse quidem
patrẽ dm̃. s non eum solum dm̃
Esse autem solum dm̃ patrem
agimus de illo testimonio dñ
patri enim dicebat & pat̾rem
nominabat. at quẽ loquebat
cum ait. hȩc est uita ȩt̾na ut
cognoscant te unum uerum
dm̃: Qͦd quidem arriani sic
solent accipere qua si non sit
filius. uerus ds̃. Quibus exdu¬
sis uidendum est an in telligera
cogamur. cum dictum est par
ut cognoscant te unum uerũ
dm̃ tan quam hoc insinuare
uoluerit. quia & solus pat̾ ds̃
uerus est Ne non intelligere
dm̃ nisi ipsa tria simul patrẽ

Expanded text:
m ostendimus, quomodo possit dici solus pater, 10 quia non nisi ipse ibi pater, consideranda est illa sententia, qua dicitur uerum deum non esse patrem solum, sed patrem interroget, Pater solus utrum sit Deus: quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dicamus, esse quidem Patrem Deum, sed non eum esse solum Deum; esse autem solum Deum, Patreagimus de illo testimonio Domini? Patri enim dicebat, et Patrem nominaverat ad quem loquebatur, cum ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum . Quod quidem Ariani sic solent accipere, quasi non sit Filius verus Deus. Quibus exclusis videndum est an intelligere cogamur, cum dictum est Patri, Ut cognoscant te unum verum Deum; tanquam hoc insinuare voluerit, quia et solus Pater Deus verus est, ne non intelligeremus Deum, nisi ipsa tria simul, Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
A dicitur magnus. bonus. sa¬
piens. beatus. uerus. & qͥc quid
aliud non indigne diuiditur:
s eandem magnitudo eius ẽ
quȩ sapientia. Non enim mole
magnus ẽ. s uirtute. & eandẽ
bonitas quȩ sapientia & mag¬
nitudo & eadem ueritas quȩ
illa om̃a: & non ẽ illi aliud be¬
atus esse. & aliud magnum ut
sapientẽ aut uerum aut bo-¬
num ẽẽ aut omino ipsũ eẽ:
Nec qm̃ trinitas est idõ tri¬
plex putandus est Alio qͥn
minor erit pat̾ ersolus aut
filius solus quã simul pater
& filius. Quam quam non in¬
uenitur quomͦ dici possit
aut pat̃ solus aut filius
solus. cũ semꝑ atq in sepa¬
rabilit̾ & ille cũ filio sit &¬
ille cum patre: Non ut ambo
sint pat̾ ambo sint filius. s
qui a semꝑ in inuicem neut̃
solus Quia uero dicimus & dm̃
solum ipsam trinitatem quã¬
uis semꝑ sit. cumspiritibus &
animis scĩs s solum dicimus
quod dĩ est quia non & illi cũ
illo ds̃ sunt: Ita solum patrem
dicimus patrem non quia se¬

Expanded text:
 dicitur enim magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur; sed eadem magnitudo ejus est quae sapientia. Non enim mole magnus est, sed virtute, et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo; et eadem veritas quae illa omnia. Et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum aut sapientem, aut verum, aut bonum, aut omnino ipsum esse; nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est. Alioquin minor erit Pater solus, aut Filius solus, quam simul Pater et Filius. Quanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Filius solus; cum semper atque inseparabiliter et ille cum Filio sit, et ille cum Patre: non ut ambo sint Pater, aut ambo Filius; sed quia semper in invicem, neuter solus. Quia vero dicimus et Deum solum ipsam Trinitatem, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus sanctis; sed solum dicimus quod Deus est, quia non et illi cum illo Deus sunt: ita solum Patrem dicimus Patrem, non quia se
Abbreviated transcription (Latin):
dit corpꝰ tanquã exduob
diu̾sis masculino & femini¬
autem hominis sp̾o non nͥ cũ
dõ Nec frustra ut existimo
cũ tanta in euangłio scđm
iohannen ex totiens diceret
dñs de ipsa unitate uel sua
cũ patre uel nr̃a in uicem
nobiscum nusquam dixit. ut
scdm unitatẽ substantiȩ. &
imus ds̃ eit & unus magnus
& unus sapiens. sicut tracta¬
tum est. Unde gͦ maior pat̃:
Sienim maior: magnitudine
ma ior: dum aut magnitudo
eius filius sit: nec ille utiq
maior est eo qui se genuit nec
ille maior est ea magnitudi¬
ne qua magnus est Ergo &qͣ¬
lis est: Nam unde ęqualis
si non ex quo est cui non est
aliud esse & aliud magnum
esse. Aut si ȩt̃nitate pat̾ ma¬
ior est : non ẽ ȩqualis filius
qua cũꝙ re. Unde enim ȩꝗͣ¬
lis si magnitudine dixeris:
non est par magnitudo quȩ
minus ȩt̃na est. Atq ita cȩt̾a:
Anforte in uirtute aeqͣlis
est insapientia uero non est
equalis S quo mͦ est ȩqualis

Expanded text:
didit, corpus, tanquam ex duobus didit, corpus, tanquam ex duobus diversis masculino et feminiautem hominis spiritus non nisi cum Deo. Nec frustra, ut existimo, cum tanta in Evangelio secundum Joannem et toties diceret Dominus de ipsa unitate, vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut secundum unitatem substantiae, et unus Deus est, et unus magnus, et unus sapiens, sicut tractatum est. 5. Unde ergo major Pater? Si enim major, magnitudine major: cum autem magnitudo Filius ejus sit, nec ille utique major est eo qui se genuit, nec ille major est ea magnitudine qua magnus est: ergo aequalis. Nam unde aequalis, si non eo quo est, cui non est aliud esse, et aliud magnum esse? Aut si aeternitate Pater major est, non est aequalis Filius quacumque re. Unde enim aequalis? Si magnitudine dixeris, non est par magnitudo, quae minus aeterna est, atque ita caetera. An forte in virtute aequalis est, in sapientia vero non est aequalis? Sed quomodo est aequalis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nescio utrum inueniat᷑
inscripturis dictum unũ
sunt quoꝵ est diu̾sa natura:
Si aũt & aliqua plura eius dẽ
nature sint. & diu̾sa sentiant
non sunt umum inquantum
diu̾sa sentiant Nam si iam
unum essent. ex eo quod homi¬
nes erant nondiceret᷑ ut suit
imum. sicut & nos uũ cũ suos
discipulos patri cõm̃dar&.
At uͦ paulus & apollo quia
& ambo homines & idem senti¬
ebant qui plantat inquit
& quirigat unum sunt:
Cum gͦ sio dicitur unum
ut non addat᷑ quid unum.
& plura unum dicant᷑ ea¬
dem natura adq essentia
non dissidens: neq dissenti¬
ens. significatur: Cũ uͦ addi¬
tur quod imũ potest aliqͥd
significari expluribus unũ
factum quãuis diu̾sa nat᷑a
sicut anuma & corpus ñ st̃
utiq unum Quid enim tã
diu̾sum. nisi addat᷑ aut sibi¬
intellegat᷑ quid unum: Idẽ
unus homo: aut unũ ani¬
mal Inde apostolus qͥ ad¬
her& meretrici inquit unũ
corpus est: Non dixit unũ
sunt : aut inum est sed ad¬

Expanded text:
 nescio utrum inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si jam unum essent ex eo quod homines erant, non diceret, Ut sint unum, sicut nos unum , cum suos discipulos Patri commendaret. At vero Paulus et Apollo, quia et ambo homines, et idem sentiebant: Qui plantat, inquit, et qui rigat, unum sunt . Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, et plura unum dicantur, eadem natura atque essentia, non dissidens nec dissentiens significatur. Cum vero additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum, quamvis diversis natura. Sicut anima et corpus non sunt utique unum; quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, aut unum animal. Inde Apostolus: Qui adhaeret meretrici, inquit, unum corpus est: non dixit, Unum sunt, aut, Unum est; sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
multiplici simplicitate dixe¬
ris. quod substantiam eiꝰ signi¬
ficetur Quam obrẽ siuerut
ita dicat᷑ ds̃ dedõ ut  singu¬
lis hoc nom̃ cõueniat indi
tam̃ ut ambo simul duondã
s unus ds̃ sit. ita enim sibi
tantibus diu̾sisꝙ substantiis
fieri apostolus testisẽ Ilim
om̃ino in separabilis atq aet̃¬
ña conexio ne absurdẽ dici
uideatur quasi filius amboꝵ
oũ dicitur filius dr̃ Si id qͦd
dieit᷑ ds̃. non nisi de ambol
de dõ dicit᷑ quod substantiã
eiuf andic&: non nͥ de ambob
simul dicit᷑ immo de ipsasi¬
mul trinitate dicitur siue
Sͦ hoc siue ił id sit quoddi¬
ligentius discuciendũ est. nẽ
und agitur satis est uidere
nulto mͦ filium ȩqualẽ eẽ
patri si in aliqͦ scilicet quod
ꝑtin& ad significandum eiꝰ
substantiam in ȩqualis inue¬
nitur. sicut iam ostenditus¬

Expanded text:
multiplici simplicitate dixemultiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. Quamobrem, sive ita dicatur Deus de Deo, ut et singulis hoc nomen conveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, sed unus Deus sit. Ita enim sibi tantibus diversisque substantiis fieri Apostolus testis est. Naomnino inseparabilis atque aeterna connexio, ne absurde dici videatur quasi filius amborum, cum dicitur Filius Dei, si id quod dicitur Deus, non nisi de ambobus de Deo dicitur quod substantiam ejus indicet, non nisi de ambobus simul, imo de ipsa simul Trinitate dicitur? Sive ergo hoc, sive illud sit, quod diligentius discutiendum est, nunc unde agitur satis est videre, nullo modo Filium aequalem esse Patri, si in aliquo scilicet quod pertineat ad significandam ejus substantiam inaequalis invenitur, sicut jam ostendi