comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uides gͥ quã gr̃am di dederit hominib ꝙ tũ patris
& filii uis dissoluere naturalẽ & indiuiduã karita¬
tem: & tu uerba adhuc discutis. ubi unitatẽ ma¬
iestatis attendis: Uide totũ hunc locũ. excusꝰ af¬
fectu loquat᷑. Habes enĩ dicentẽ ipsũ. Clarificame
pat̾ claritate ea quã habui priꝰquã mundus eẽt apud
te. Q tam̃ ut scires magnũ dm̃ & salutarẽ & omĩpo
tentẽ dĩ filtum: indiciũ suȩ maiestatis ad miscuit
dicendo. Ꝙ mea omĩa tua st̃. & tua mea. Om̃ia ht̃.
& tu missũ ẽẽ ad iniuriã deriuas: Quisi scđ̾m car¬
nem non accipis missũ ut apłs dixit. & ex uerbo sim¬
plici prȩ iudiciũ strius. quo dicas inferiores a supi¬
orib mitti solere : qͥd add illa respondes qđ filiꝰ ad
homines missus ẽ: Na si minorẽ putas eũ qͥ mittit᷑.
eo uidelicet aquo mittit᷑: disce qr & minor maiorẽ
misit. & maiores minorib missi st̃. Nã & tobias
Raphael archangłm misit. & angłs ad balaam

Expanded text:
Vides igitur quam gratiam Deus dederit hominibus, et tu Patris et Filii vis dissolvere naturalem et individuam charitatem; et tu verba adhuc discutis, ubi unitatem majestatis advertis? 93. Vide totum hunc locum, ex cujus affectu loquatur; habes enim dicentem ipsum: Clarifica me, Pater, claritate ea quam habui, priusquam mundus esset, apud tetentem Dei Filium; indicium suae majestatis admiscuit dicendo: Et mea omnia tua sunt, et tua mea . Omnia habet, et tu missum esse ad injuriam derivas? 95. Qui si secundum carnem non accipis missum, ut Apostolus dixit , et ex verbo simplici praejudicium struis, quo dicas inferiores a superioribus mitti solere: quid ad illa respondes, quia Filius ad homines missus est? Nam si minorem putas eum qui mittitur, eo videlicet a quo mittitur; disce quod et minor majorem misit, et majores ad minores missi sunt. Nam et Tobias Raphaelem archangelum misit , et angelus ad Balaam
Abbreviated transcription (Latin):
let᷑. & nunꝗͣ inscio patre aliqͥd fecisse credat᷑: etiã ali¬
bi babes. ubi scriptũ ẽ. Extendens cȩlũ solus. & am¬
bulans qͣsi in pauim̃to suꝑ mare. Nanq euangłium
dñi docuit nos: qđ suꝑ mare ñ ꝑat᷑. s filiꝰ ambulauit:
quando petrꝰ eũ rogauit dicens. Dñe iube me uenire
erat debellaturꝰ. & factũ ẽ. Nã feralẽ illũ cȩtũ. du¬
bolũ scilicet: ultimis tẽporib uenerabili corporis
sui passione ꝓstratũ ꝑculit & asflix̃. Est gͦ solus & uer
d̃s filiꝰ. Hȩc enim & filio p̃rogatiua defert᷑. De nulo¬

Expanded text:
etsi numquam, inscio Patre, aliquid fecisse credatur; etiam alibi habes, ubi scriptum est: Extendens coelum solus, et ambulans quasi in pavimento super mare . Namque Evangelium Domini docuit nos, quod in mari non Pater, sed Filius ambulavit, quando Petrus rogavit eum dicens: Domine, jube me venire erat debellaturus, et factum est: nam feralem illum cetum, diabolum scilicet, ultimis temporibus venerabili corporis sui passione postratum perculit et afflixit . 32. Est ergo solus et verus Deus Filius; haec enim et Filio praerogativa defert
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt. ñ suꝑ cherubin cũ dõ sedebt̃. Desinant gͦ ui-¬
liora scđm diuinitatẽ estimare de di filio. ne ui¬
diderit de filio: non pocest bene sentire de patre.
Ubi enĩ una dignitas. una gła. una liaritas. una
maiestas ẽ: in cõmune de rogat᷑. quicqͥd in alicͦ
putaueris de rogandũ. Iam enim ñ erit plenitudo:
quã discernas & diuidas in aliquas portiones.
Iristunt tam̃ imꝑator auguste. qui hanc
Idiuinȩ unitatẽ substantiȩ negare cupien¬
tes: extenuare studeant patris & filu karitatẽ.
qͥa scriptũ ẽ. Ꝙ dilexisti eos sic̃ & me dilexisti. Qa
cũ dicunt. quid aliud agunt. nisi int̃ dĩ filiũ &
hominis equalitatẽ. quasdã cõparationes induct̃:
Nunquid sic diligi possint adõ homines. quẽ admo¬
dũ filiꝰ. in quo cõplacuit pat̃: Iile ꝑsẽ cõplacet:
nos ꝑ ipsũ. Inquib enĩ dĩ filiũ suũ ad imaginem

Expanded text:
inquit, non super Cherubim cum Deo sedebunt. 88. Desinant ergo viinquit, non super Cherubim cum Deo sedebunt. 88. Desinant ergo viliora secundum divinitatem aestimare de Dei Filio, ne vididerit de Spiritu, non potest bene sentire de Filio. Ubi enim una dignitas, una gloria, una charitas, una majestas est; in commune derogatur, quidquid in aliquo putaveris derogandum: jam enim non erit plenitudo quam discernas et dividas in aliquas portiones.istunt tamen, Imperator auguste, qui hanc divinae unitatem substantiae negare cupientes, extenuare studeant Patris et Filii charitatem; quia scriptum est: Et dilexisti eos, sicut et me dilexisti . Quod cum dicunt, qui aliud agunt, nisi inter Dei Filium et homines aequalitatem quamdam comparationis inducunt? 90. Numquid sic diligi possunt a Deo homines quemadmodum Filius, in quo complacuit Pater? Ille per se complacet, nos per ips
Abbreviated transcription (Latin):
pulis etiã sine cuiꝰquã precatione. uoluntaria
sui largitate contulerit: sic̃ scriptũ ẽ. duodecim
uos sedebitis suꝑ sedes. iudicantes duodecim trib
calũnȩ locus ñ ẽ. tam̃. Cum legerim seraphin
stare. quomꝰ possũ qđ homines ad dexterã uł a
sinistram filio dĩ sedeant arbitrari: Supra cheru¬
bindr̃s sedet. sic̃ habes. Qui sedes suꝑ cherubin ap
colligonon ex meo ingenio: s ex dñicȩ uocis ora¬
culo. Ipse enim dñs in postertorib apłos cõm̃dans
patri: ait. Pat̃ quos dedisti mͥ: uolo ut ubi ego sũ
& illi sint mecum. Utiq si udicasset qͥa diuinã
sedẽ pat̾ hominib daret: dixisset. uolo ut ubi
quomͦ ego. Deinde sequit᷑. Ut uideant claritatẽ
meam. Nec hic dixit. ut habeant claritatẽ meã:
s ut uideant.Seruus enĩ uidet. dñs possidet:
sic̃ & dauid docuit dicens. Ut uideam uolun¬
tatẽ dñi. & ipse dñs in euangłio reuelauit asserers.
Beati mundo corde. ipsi enu dm̃ uidebt̃. Ui debt̃

Expanded text:
pulis, etiam sine cujusquam precatione, voluntaria sui largitate contulerit, sicut scriptum est: Duodecim vos sedebitis super sedes, judicantes duodecim tribus calumniae locus non est; tamen cum legerim Seraphim stare , quomodo possum quod homines ad dexteram vel ad sinistram Filio Dei sedeant, arbitrari? Supra Cherubim Dominus sedet, sicut habes: Qui sedes super Cherubim, app86. Et hoc tamen colligo non ex meo ingenio, sed ex Dominicae vocis oraculo; ipse enim Dominus in posterioribus apostolos commendans Patri, ait: Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum . Utique si judicasset quia divinam sedem Pater hominibus daret, dixisset: Volo ut ubi quomodo ego. 87. Deinde sequitur: Ut videant claritatem meam. Nec hic dixit: Ut habeant claritatem meam, sed ut videant; servus enim videt, Dominus possidet; sicut et David docuit dicens: Ut videam voluptatem Domini . Et ipse Dominus in Evangelio revelavit asserens: Beati mundi corde, ipsi enim Deum videbunt . Videbunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi int̾se. sic̃ legimꝰ de sui p̾latione certabant:
Non debuit gͥ medicus omĩum destitutã matrẽ.
& egrã adhuc mentẽ. pudoris conuicio sauciare:
ne postulato sibi suꝑ iꝰ denegato. quasi immodatȩ
petitionis dãnata mereret. Deniq dñs qͦ honoran¬
dam doceret ẽẽ. pietatẽ : ñ mulieri s filus eiꝰ res¬

Expanded text:
 de sui praelatione certabant? 62. Non debuit igitur medicus omnium destitutam matrem, et aegram adhuc mentem pudoris convicio sauciare; ne postulato sibi superbius denegato, quasi immoderatae petitionis damnata moereret. 63. Denique Dominus qui honorandam sciret esse pietatem, non mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
uerecundabat᷑. ut scđm assũptionẽ carnis &is¬
tutes animȩ loquar. uerecund abat᷑ inquã. & i
ipsuis uerbo utar. confundebat᷑ matri pro filiis postu¬
lantietiã suȩ sedis consortiũ de negare : uos et̾ni dĩ
filiũ ꝓpͥum interdũ ꝓ ministerio stare contenditis.
interdũ famulari. hoc ẽ. ñ ex maiestatis unitate. s
ex patris preceptione uultis eiꝰ eẽ. consessũ. & nega¬
tis hoc dõ uero dĩ filio: qđ ille hominib aꝑte noluit
denegare. Considerabat enĩ matris dilectionẽ: quȩ fi¬
lioꝵ mercede grandeuã solabat᷑ senectã. & desideruis
licet fessa maternis. karissimoꝵ pignoꝵ tolerabat
absentiã. Considerate etiã feminã. hoc ẽ. sexum fragi¬
liorẽ. quẽ dñs ꝓpͥa ñdũ confirmauerat passione. Con¬
siderate in quã euȩ illiꝰ pͥmȩ mulieris heredẽ. trans¬
fusa in om̃s ĩmoderate cupiditatis successione laben¬
tem. quã dñs adhuc ꝓpͥo sanguine ñ redemerat. ñ¬

Expanded text:
ecundabatur ut secundum assumptionem carnis et virtutes animae loquar, verecundabatur, inquam, et ut ipsius verbo utar, confundebatur matri pro filiis postulanti etiam suae sedis consortium denegare: vos aeterni Dei Filium proprium interdum pro ministerio stare contenditis, interdum famulatorium, hoc est, non ex majestatis unitate, sed ex Patris praeceptione vultis ejus esse consessum; et negatis hoc Deo vero Dei Filio, quod ille hominibus aperte noluit denegare. 59. Considerabat enim matris dilectionem, quae filiorum mercede grandaevam solabatur senectam, et desideriis licet fessa maternis, charissimorum pignorum tolerabat absentiam. 60. Considerate etiam feminam, hoc est, sexum fragiliorem, quem Dominus propria nondum confirmaverat passione. Considerate, inquam, Evae illius primae mulieris haeredem transfusa in omnes immoderatae cupiditatis successione labentem, quam Dominus adhuc proprio sanguine non redemerat, non
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͥ ur̃m diuinȩ ut uultis in ȩqualitatis ẽ. sacra¬
mentum. cũ in eo magis uenerari dñi clem̃tiã. ado¬
rare gr̃am deberetis: si tam̃ uirtutis atq sapien¬
tiȩ dĩ ꝓfunda secreta possetis adũtere. Considate
ignoscenda m̃sura uotoꝵ est. Atq mat̾ ȩtate lon¬
geua. studio religiosa. solatio destituta. quȩ tc̃ ti¬
poris qͣndo uł iuuanda uł alenda foret ualide y
auxilio. abesse sibi liberos patiebat᷑. & uoluntati
suȩ mercedẽ sequentiũ xp̃m pretulerat filioꝵ
terno. s utilitatis indulgentior: obsecrabats¬
uatorẽ dicens. dic ut sedeant hi duo filii mei. ui
ad dext̾am tuã. & alter ad sinistrã. in regnotu
& si error tam̃: pietatis tam̃ error est. Nescuit
Nec inuerecunda petitio. quȩ ñ sibi s liberis cons¬
lebat. Matrẽ considerate. matrẽ cogitate.S ma¬

Expanded text:
um divinae, ut vultis, inaequalitatis est argumentum; cum in eo magis venerari Domini clementiam, adorare gratiam deberetis: si tamen virtutis atque sapientiae Dei profunda secreta possetis advertere. 56. Considerate ignoscenda mensura votorum est. Atque mater aetate longaeva, studio religiosa, solatio destituta: quae tunc temporis quando vel juvanda vel alenda foret validae prolis auxilio, abesse sibi liberos patiebatur, et voluptati suae mercedem sequentium Christum praetulerat filioruternae sedulitatis indulgentior, obsecrabat Salvatorem, dicens: Dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram tuam, et alter ad sinistram in regno tuo . Etsi error, pietatis tamen error est; nesciunt  gratiae: nec inverecunda petitio, quae non sibi, sed liberis consulebat. Matrem considerate, matrem cogitate.
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ affectione. maiestatẽ licet spectare diuꝰ
fatigat᷑ ex itinere iħc: ut reficiat fatigatos. Pe
diturꝰ. Morit᷑. uiuficaturꝰ. sepelit᷑: resurrecturs
Tremulo pendet in ligno. confirmaturꝰ trem̾tes
cȩlũ caligine obducit: ut illuminet t̾ras. Treme¬
cit: ut solidet. maria conturbat: ut mitiget. Re¬
rat tumulos mortuoꝵ: ut ostendat domicilia &e
uiuoꝵ. Creat᷑ ex uirgine: ut ex dõ natꝰ ẽẽ. credatir.
Ne scire se sunulat: ut scire faciat nescientes. do:¬
re quasi uideus dr̃. ut quasi uerꝰ dĩ filius adoret᷑.¬

Expanded text:
humanae affectione majestatem licet spectare divinam. Fatigatur ex itinere Jesus, ut reficiat fatigatos: petraditurus: moritur, vivificaturus: sepelitur, resurrecturus: tremulo pendet in ligno, confirmaturus trementes: coelum caligine obducit, ut illuminet: terras tremefacit, ut solidet: maria conturbat, ut mitiget: reserat tumulos mortuorum, ut ostendat domicilia esse vivorum: creatur ex Virgine, ut ex Deo natus esse credatur: nescire se simulat, ut scire faciat nescientes: adorare quasi Judaeus dicitur, ut quasi verus Deus Filius adoret
Abbreviated transcription (Latin):
debat. & a sa maritana bibere postulabat: quia
scđm carnẽ hominis loquebat᷑. Nã scd̾m diuini-¬
tatẽ. nec fatigari poterat nec sitire. Deinde cum
samaritana qͣsi uideũ appellaret & ꝓpħam puta¬
ret: quasi iudeus qͥ sp̃ualit̃ legis mysteria doce¬
ret respondit ei. Nos adoratis qđ nescitis: nos ado¬
ramꝰ qđ scimꝰ. Nos inqͥt. hoc ÷ se hominib copula¬
uit. Quo aut̃ nisi scđm carnẽ hõib copulat᷑: Et
ut ostenderet qr scđm incarnationẽ respond̾at:
addidit. Quia salus ex iudeis ẽ. S statim post hoc:
sequestrauit hominis affectũ dicens. Ueniet inqt¬
hora & nc̃ ẽ: qnͣdo ueri adoratores ad orabt̃ patrẽ.
Nondixit adorabimꝰ. Quod utiq dixisset: si consor¬
tium nr̃i subiret obsequii. Uerũ cũ legerimꝰ quia
maria adorauit eũ: intelligere debems. qr ñ potest
ꝑ eandẽ naturã. & adorare quasi seruus. & adorans

Expanded text:
debat, et a Samaritana bibere postulabat; quia secundum carnem hominis loquebatur: nam secundum divinitatem nec fatigari poterat, nec sitire . 51. Deinde cum Samaritana quasi Judaeum appellaret, et prophetam putaret; quasi Judaeus qui spiritaliter mysteria Legis doceret, respondit: Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus. Nos, inquit, hoc est, se hominibus copulavit. Quomodo autem nisi secundum carnem hominibus copulatur? Et ut ostenderet quia secundum incarnationem responderat, addidit: Quia salus ex Judaeis est . 52. Sed statim post hoc sequestravit hominis affectum, dicens: Veniet hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem . Non dixit: Adorabimus. Quod utique dixisset, si consortium nostri subiret obsequii. 53. Verum cum legerimus quod Maria adoravit eum , intelligere debemus quod non potest per eamdem naturam et adorare quasi servus, et adorari
Abbreviated transcription (Latin):
poscit. & paulus apłs qui seruũ se xp̃i pͥma scripto
arbitrent᷑. sequendũ. Utrũ cũ arrio malint sibiso.
dant qͥa nec ad orandũ eũ nec seruiendũ ei iudicent:
anuͦ consortiũ malint hab̾e cũ paulo. qͥ seruiendo
atq ad orando etiã xp̃m. utiq solũ uerũ dm̃ uoce
affectuq non difficebat᷑. quẽ pio seruicio fate¬

Expanded text:
poscit, et Paulus apostolus, qui servum se Christi prima scriptorarbitrentur sequendum: utrum cum Ario malint sibi socdant, quia nec adorandum eum, nec serviendum ei judicent; an vero consortium malint habere cum Paulo, qui serviendo atque adorando etiam Christum, utique solum verum Deum voce affectuque non diffitebatur, quem pio servitio fate
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ.meũ dare uob̾. Non dixit ñ ẽ. meũ dare:
s non ẽ. meũ dare uob̾. Qđ est. non ẽ. meũ qͥ ueni
in humilitate docere. n ẽ. meũ qͥ ueni ñ minista¬
ri s ministrare. ñ ẽ. meũ qui iusticiã seruo. Nã
gram deniq & ad patrẽ referens ad didit. quib
paratũ ẽ: ut ostenderet patrẽ qͦq ñ petitionib de¬
ferre solere. ñ meritis. qr d̃s ꝑsonarũ acceptor ñ ẽ.

Expanded text:
non est meum dare vobis. Non dixit: Non est meum dare, non est meum dare vobis. Non dixit: Non est meum dare, sed, non equi veni non ministrari, sed ministrare: non est meum, qui justitiam servo, non gratiam. 83. Denique ad Patrem referens, addidit: Quibus paratum est; ut ostenderet Patrem quoque non petitionibus deferre solere, sed meritis, quia Deus personarum acceptor non est .
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluit qd scdm carnẽ quidẽ subeundȩ passionis
nob̾ exemplũ ac similitudinẽ derelinqueret. scđm
humanã aut̃ conditionẽ. sedis suꝑnȩ consortia non¬
donaret. Hoc ẽ. enim qd̾ dixit. ñ ẽ. meũ. Sic̃ alibi.
Mea doctrina. ñ ẽ. mea. Non ẽ. enĩ inqͥt scđm carnẽ
mea: qͥa quȩ diuina st̃. ñ sc̃ carnis eloqͥa. Indulgen¬
tiam aut̃ suã circa discipłos quos diligeret. quã
expresse reuelauit p̃mittens. calicẽ qͥdẽ meum
bibetis  Et enĩ quia ñ debebat id dare qđ petierat:
aliud ꝓposuit. ut prꝰ cõmemoraret qd̾ his tribueret
quam quid negaret. quo magis ȩquitatẽ sibi peti¬
tionis. quã studiũ dñicȩ liberalitatis intellige¬
passionẽ quidẽ quȩ carnis meȩ ẽ: ñ negabo. Quod
enim humanȩ assũptionis habeo potestatis: imita¬
ri donaui uob̾. Uictoriã passionis. hereditatem
crucis. Sedere aut̃ ad dexterã meã uł ad sinistrã.

Expanded text:
re voluit quod secundum carnem quidem subeundae passionis re voluit quod secundum carnem quidem subeundae passionis nobis exemplum ac similitudinem derelinqueret, secundum humanam autem conditionem non sedis supernae consortia donaret. Hoc est enim quod dixit: Non est meum; sicut alibi: Mea doctrina non est mea ; non est enim, inquit, secundum carnem mea: quia quae divina sunt, non sunt carnis eloquia. 80. Indulgentiam autem suam circa discipulos quos diligeret, quam expresse revelavit, praemittens: Calicem quidem meum bibetis? Etenim quia non debebat id dare quod petierant, aliud proposuit; ut prius commemoraret quid iis tribueret, quam quid negaret: quo magis aequitatem sibi petitionis, quam studium Dominicae liberalitatis intelligepassionem quidem quae carnis meae est, non negabo; quod enim humanae assumptionis habeo, potestis imitari: donavi vobis victoriam passionis, haereditatem crucis: Sedere autem ad dexteram meam, vel ad sinistram,
Abbreviated transcription (Latin):
tib angłis ad dexterã uł ad sinistrã dĩ stare dñdĩ.
stante om̃i militia cȩlesti. sedebt̃ homines ad dex¬
terã aĩ uł ad sinistram. quib ꝓuirtutis premio
angłoꝵ similitudo ꝓmittit᷑: sic̃ dicit dñs. eritis sic̃
angłi in cȩlo: Sic̃ angłi inquit. ñ plusquã angłi.
pat᷑. Ponite tam̃ possibile impetratu hominibꝰ. quod
posceret᷑. Quid est qđ ait. sedere aut̃ ad dexterã meã.
uł ad sinistrã ñ ẽ. meũ dare uob̾: Quid ÷ meume
Supra dix̃. calicẽ quidẽ meũ bibetis. & infra posuit.
non ẽ. meũ dare uob̾. & supra meũ. & infra meũat
nec immutauit. Ergo suꝑiora docent: ꝓpt̃ qͥd dixe¬
rit ineum. Rogatꝰ enĩ amuliere quasi homo. ut ad
dexterã uł ad sinistrã suã filios eiꝰ sedere pateret᷑.
quia illa quasi hominẽ rogauerat. & dñs quasi tantũ¬
modo homo de sua passione respondit. Potestis bi
nem de passione sui corporis loquebat᷑: demonstra¬

Expanded text:
tibus angelis ad dexteram vel ad sinistram Domini Dei, stante omni militia coelesti, sedebunt homines ad dexteram Dei, vel ad sinistram, quibus pro virtutis praemio angelorum similitudo promittitur, sicut Dominus dicit: Eritis sicut angeli in coelo ? Sicut aPater. 77. Ponite tamen possibile impetratu hominibus 565 quod posceretur, quid est quod ait: Sedere autem ad dexteram meam vel ad sinistram non est meum dare vobis ? Quid est meum? Supra dixit: Calicem quidem meum bibetis; infra posuit: Non est meum dare vobis; et supra meum, et infra meum dixit, nec immutavit. Ergo superiora docent propter quid dixerit meum. 78. Rogatus enim a muliere quasi homo, ut ad dexteram vel ad sinistram suam filios ejus sedere pateretur; quia illa quasi hominem rogaverat, et Dominus quasi tantummodo homo de sua passione respondit: Potestis bibnem de passione sui corporis loquebatur, demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
dauid regis ñ poterat ẽẽ. nisi qui ds ẽ. Scriptũ
ẽ. enĩ. Dñm dm̃ tuũ adorabis. & illi soli seriues.
Nunquid contra lege ꝓpħa sentiret. qͥ sub lege
regnaret: Excludit᷑ arrius : qui filiũ sedere
audit ad dexterã patris. Ut si ex usu argum̃tet᷑
humano: ipse se ꝑimat. & uenenũ sacrilege
disputationis fuȩ in se refundat. ut dõ in ȩqͥtatẽ
patris & filii ex consuetudine hominũ int̾pretans
in utroq auero deuiꝰ eum p̃ferat cui de rogat. c̃¬
fessurꝰ pͥorẽ quẽ audit ad dexterã. Excludit᷑ etiã
manicheus. Non enĩ negat eẽ sẽ dauid filiũ scđm

Expanded text:
riptum est enim: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Numquid contra Legem propheta sentiret, qui sub Lege regnaret? Excluditur Arius, qui Filium sedere audit ad dexteram Patris; ut si ex usu argumentetur humano, ipse se perimat, et venenum sacrilegae disputationis suae in se refundat, ut dum inaequalitatem Patris et Filii ex consuetudine hominum interpretatur, in utroque a vero devius, eum praeferat cui derogat, confessurus priorem quem audit ad dexteram. Excluditur etiam Manichaeus: non enim negat esse se David
Abbreviated transcription (Latin):
tris & filii & sp̃s sc̃i. Unde & dñs cũ diu̾sitatẽ int̃ se
hominũ designaret. qui nichilhñt int̾sẽ qđ possit ad
unitatẽ indiuiduȩ substantiȩ ꝑtinere: in lege ur̃a
inqͥtͥ scͥptũ ẽ. qr duoꝵ hominũ cestimoniũ uerũ ẽ.
& cũ premisisset. duoꝵ hoĩum testimoniũ uerũ ẽ:
ubi uenit ad suũ & patris testimoniũ. ñ dixit uerũ
ẽ. testimoniũ nr̃m. qr duoꝵ deoꝵ testimoniũ ẽ : s

Expanded text:
tris et Filii tris et Filii hominum designaret, qui nihil habent inter se quod possit ad unitatem individuae substantiae pertinere: In lege vestra, inquit, scriptum est, quod duorum hominum testimonium verum est . Et cum praemisisset: Duorum hominum testimonium verum est; ubi venit ad suum et Patris testimonium, non dixit: Verum est testimon
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq tanta ueritas unitatis ẽ: ut etiã qͣndo natura
sola gen̾ationis aut carnis significat᷑ humanȩ. & unꝰ
homo de multis dicat᷑ sic̃ habes. Dñs mͥ aditor. ñ time¬
bo qͥd faciat mͥhomo. Id ÷ ñ una ꝑsona hominis: s una
caro & una fragilitas gn̾ationis humanȩ. & addidit.
Bonũ ẽsꝑare in dño: quã sꝑare inhoĩe. Nec hicutiq
specialẽ hominẽ: s gen̾alẽ conditionẽ designauit. De¬
niq statim subiecit de pluribꝰ. Bonũ ẽ. confide in dño:
quã confidere in pͥncipibꝰ. S ubi homo dr̃: nat᷑e inter¬
dũ ut supradiximꝰ : cõmunis int̾ om̃s unitas signifi¬
cat᷑. Ubi pͥncipes: uariarũ quȩdã differentia pote¬
statũ ẽ. S int̾ hoĩes aut in hominibꝰ. uniꝰ alicuiꝰ rei
unitas ẽ. aut karitatis. aut cupiditatis. aut carnis:
aut deuotionis & fidei. Generalis aut̃ unitas. & quȩ
in se scdm diuinitatis głam cõplectit᷑ om̃ia: soliꝰ ẽ. pa¬

Expanded text:
enique tanta veritas unitatis est, ut etiam quando natura sola generationis aut carnis significatur humanae, et unus homo de multis dicatur, sicut habes: Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo , id est, non una persona hominis, sed una caro, et una fragilitas generationis humanae. Et addidit: Bonum est sperare in Domino, quam sperare in homine . Nec hic utique specialem hominem, sed generalem conditionem designavit. Denique statim subjecit de pluribus: Bonum est confidere in Domino, quam confidere in principibus . Sed ubi homo dicitur, naturae interdum, ut supra diximus, communis inter omnes unitas significatur: ubi principes, variarum quaedam differentia potestatum est. 44. Sed inter homines aut in hominibus unius alicujus rei unitas est, aut charitatis, aut cupiditatis, aut carnis, aut devotionis et fidei: generalis autem unitas, et quae in se secundum divinitatis gloriam complectitur omnia, solius est Pa
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. nec diuine unitatẽ substantiȩ separauit. Cui
si ñ sit singularitatis s unitatis. Singularitatẽ hanc
dico: quȩ grece. Rcuͦx Uͦ ł uc. dr̃. Singularitas
ad ꝑsonã ꝑtinet. unitas ad naturã. Ca uͦ que diuersȩ
substantiȩ st̃. ñ solũ unũ s etiã plura dici soloͬre. licet
etiã & ꝓphico claruerit testimonio: exp̃ssiꝰ tam̃ ipse
apłs declarauit dicens. Nã & si st̃ qͥ dicant᷑ dii. siue¬
incȩlo siue in t̾ra. Uides gͥ quia hi qui ex diũsis substan¬
tiis st̃ & ñex uniꝰ ueritate naturȩ: dii appellantur.
Pat̃ aut̃ & filiꝰ quia uniꝰ subȩ st̃: ñ duo¬

Expanded text:
itatem substantiae separavit. 46. n potest, etiamsi non sit singularitatis, sed unitatis. Singularitatem hanc dico, quae Graece μονοτὴς dicitur. Singularitas ad personam pertinet, unitas ad naturam. Ea vero quae diversae substantiae sunt, non solum unum, sed etiam plura dici solere, licet jam et prophetico claruerit testimonio; expressius tamen ipse Apostolus declaravit dicens: Nam etsi sunt qui dicantur dii, scoelo, sive in terra . Vides igitur quia hi qui ex diversis substantiis sunt, et non ex unius veritate naturae, dii appellantur? Pater autem et Filius, quia unius substant
Abbreviated transcription (Latin):
& patrẽ & dñm intelligas. Patrẽ filũ. dñm creat᷑ę.
In alio prerogatiua naturȩ ẽ. in alio auctoritas po¬
testatis. formã enĩ serui accipiens. eo utiq dñm
uocat: quo seruitutẽ suscepit. Equalis in dĩ for¬
ma. seruus in corporis. Seruitꝰ carnis. dñatus¬

Expanded text:
et Patrem et Dominum, intelligas Patrem Filii, et Dominum creaturae. In alio praerogativa naturae est, in alio auctoritas potestatis; formam enim servi accipiens, eo utique Dominum vocat, quo servitutem suscepit, aequalis in Dei forma, servus in corporis: servitus eni
Abbreviated transcription (Latin):
& ht̃ sic̃ pat̃. Si c̃ enĩ pat̾ ht̃ uitã in sem& ipso. id
& filio dedit uitã hab̾ȩ in sema ipso. Sic̃ ht̃ inqͥł:
sic dedit. Didicisti supͣ quẽ ad modũ dederit. ne pu¬
tares ẽẽ. gr̃ȩ largitatẽ : ubi gn̾ationis archanũẽ.
Cũ gͦ int̾ patrẽ & filiũ. uitȩ nulla distantia sit:

Expanded text:
Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, ita et Filio dedit vitam habere in semetipso ; sicut habet, inquit, sic dedit. Didicisti supra , quemadmodum dederit; ne putares esse gratiae largitatem, ubi generationis arcanum est. Cum ergo inter Patrem et Filium vitae nulla dista
Abbreviated transcription (Latin):
ere sacram̃tũ: docet nos ipsiꝰ series lectionis. Sicenĩ
abes. Pat̃. uenit hora. clarifica filiũ tuũ. Uciq cũ &
orã uenisse cõmemoret. & clarificari petat. quomͦ nͥ
am nec ulla sibi tẽpoꝵ ꝑscripta mom̃ta diuinitas ht̃:
ec clarificatione indiget lum̃ ȩt̾num. Ergo in solo
õ uero patre. & filiũ dĩ solũ uerũ scđ̾m diuinstatis
nitelligimꝰ unitatẽ. & in iħu xp̃i nomine. qd ex uir

Expanded text:
gere sacramentum, docet nos ipsius series lectionis; sic enim habes: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum . Utique cum et horam venisse commemoret, et clarificari petat, quomodo nstimari? Nam nec ulla sibi temporum praescripta momenta divinitas habet, nec clarificatione indiget lumen aeternum. Ergo in solo vero Deo Patre et Filium Dei solum verum secundum 558 divinitatis intelligimus unitatem, et in Jesu Christi nom
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitati. quȩ sola ñ int̾ om̃ia s suꝑ omĩa ÷ nulla
possit creatura conferri: ut de sp̃u interim asser¬
tio reseruet᷑. sic̃ pat̾ dr̃ solus ds uerꝰ. cui nichil si
cõmune cũ cȩt̾is. ita etiã solus ẽ. filiꝰ. imago dĩ ut
solus. dext̾a patris solus. uirtꝰ dĩ atq sapientia
solus. Ergo filiꝰ fecit sic̃ & pat̃: qr scͥptũ ẽ. Quȩc̃s
facio ipse facit. Cũ enĩ unũ opꝰ sit patris & filu̾.
bene de patre & de filio dr̃. qr d̃s solus oꝑatus est.
Unde etiã cũ creatorẽ dicimꝰ: & patrẽ & filiũ

Expanded text:
divinitati, quae sola non inter omnia, sed super omnia est, nulla possit creatura conferri, ut de Spiritu interim assertio reservetur: sicut Pater dicitur solus Deus verus, cui nihil sit commune cum caeteris; ita etiam solus est Filius imago veri Dei, solus dextera Patris, solus virtus Dei atque sapientia. 35. Solus ergo Filius facit sicut et Pater, quia scriptum est: Quaecumque facio, ipse facit . Cum enim unum opus sit Patris et Filii, bene de Patre et Filio dicitur quia Deus solus operatus est; unde e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ̾ẽ: qͥ sẽꝑ ẽ. Ergo si & nuncupatiuũ dm̃ ñ audent dic̾e.
& falsũ eũ dic̾e maioris ẽ. sẽꝑimpietatis : restat ut uerꝰ
d̃s sit. ueri patris ñ dissimilis s ȩqualis. Qui cũ & iusti¬
ficet & scĩficet qͦs uelit. ñforis assumens. s in se habens
utiq uerũ dm̃ dix̃. qͥ nat᷑alit̃ ds e̾e̾t: sic̃ habes. Quia
tc inqͥt nescientes dm̃: seruistis qͥ nat᷑a ñ erant dii.
Hoc ẽ. qͥ ueri dei ẽẽ.ñ pot̾ant. qͥ hoc nat᷑alit̃ minime

Expanded text:
er est. 27. Ergo si et nuncupativum Deum non audent dicere, et falsum cum dicere majoris est impietatis, restat ut Deus verus sit, veri Patris non dissimilis, sed aequalis. Qui cum et justificet et sanctificet quos velit, non foris assumens; sed in se habens utique verum Deum dixit, qui naturaliter Deus esset, sicut habes: Quia tunc, inquit, nescientes Deum, servistis his qui natura non erant dii ; hoc est, qui veri dii esse non poterant, quibus hoc naturaliter minime
Abbreviated transcription (Latin):
timꝰ & filiũ: qr & patri nichil deest. qr pat̃ ẽ. ueri¬
tas. & filiꝰ qr ueritas ẽ. ȩqualis ÷ uero. Ut sciant aut̃
cũ solũ legunt. neqͣquã ẽẽ. apatre filiũ separandũ:
meminerint in ꝓpħis adõ dictũ. Ego extendi cęlũ solꝰ.
& utiq ñ extendit sine filio pat̾. Ipse enĩ filiꝰ qui sapi¬
entia dĩ ẽ. dic̃. Quando parabat cęlũ: cũ ipso aderã.
& paulus de filio dictũ ẽẽ cõmemorat. Initio t̾rã tu fun¬
dasti dñe. & oꝑa manuũ tuarũ st̃ cȩli. Siue gͦ filiꝰ cȩlũ

Expanded text:
 Filium, quia et Patri nihil deest, quia Pater est verax: et Filius quia veritas est, aequalis est vero. 30. Ut sciant autem, cum solum legunt, nequaquam esse a Patre Filium separandum, meminerint in prophetis a Deo dictum: Ego extendi coelum solus . Et utique non extendit sine Filio Pater. Ipse enim Filius qui sapientia Dei est, dicit: Quando parabat coelum, cum ipso aderam . Et Paulus de Filio dictum esse confirmat: Initio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt coeli . Sive ergo Fi
Abbreviated transcription (Latin):
Anuerũ dm̃ negent. S dicant siuerũ negant: utrũ
falsũ an nuncupatiuũ dm̃ iudicent. Nã scđ̾mscͥpturas
aut uerꝰ ds ẽ. aut tantũmodo nuncupatiuus ut scĩ.¬
filiũ dĩ confessione designent. Utrũ falso p̃sũptũ dĩ
diuinitatis inesse arbitrant᷑. falso p̃sũptũ nom̃ ñ
puto qđ dicant: ut aꝑtiore sẽ crimine impietatis
inuoluant. Ne ut demonus & simulachris: itaetiã
xp̃o falsũ dĩ inditũ nom̃ insinuando. se ꝓdant. Si
aut̃ idõ dm̃putant dictũ. qr inspirationẽ diuinita¬
tis habuit. fic̃ & multi scĩuiri. eos enĩ script᷑a d̃os dix̃.

Expanded text:
erum Deum negent? Sed dicant, si verum negant, utrum falsum, an nuncupativum Deum judicent? Nam secundum Scripturas aut verus Deus est, aut tantummodo nuncupativus, Filium Dei confessione designent; utrum falso praereptum  Adivinitatis inesse arbitrentur? Falso praereptum nomen non puto quod dicant, ut apertiore se crimine impietatis involvant, ne ut daemoniis et simulacris, ita etiam Christo falsum Dei inditum nomen insinuando se prodant. Si autem ideo Deum putant dictum, quia inspirationem divinitatis habuit, sicut et multi sancti viri
Abbreviated transcription (Latin):
resistunt. & alibi. Siqͥs contentiosus ẽ: nos talẽ con¬
suetudinẽ ñ habemꝰ. neq ȩccła dĩ. Eoq scribere aliͥ
sententiȩ dĩ fuit. ut sine strepitu aliquo impietatiꝰ
hereticoꝵ nr̃a ꝓ nob̾ scripta respondeant. Quintũ
itaq imꝑator auguste hunc librũ paramꝰ ordiri. Nͥ
quartũ librũ oportuit imlla uitis disputatione fin¬
re. ne coaceruasse magis librũ eundẽ qͦdã uiderem̃
questionũ tumultu. quã fructu sp̃ualis uineȩ reple¬
uisse: nec inconsũmatã fidei uindemiã: tantis adhuc
suꝑfluentib disputationib decuit de relinqͥ. Quin¬
to gͥ libro de patris ac filii & sp̃s scĩ inseparabili diuim¬
tate digerimꝰ. sequestrata interim planiore disputa.
ut credita nob̾ qͥnq fidei talenta. qͣsi quadã hoꝵ qͥrq¬

Expanded text:
entiosus est, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei . Eoque scribere aliquid sententiae fuit, ut sine strepitu aliquo impietati haereticorum nostra pro nobis scripta respondeant. 6. 552 Quintum itaque, Imperator auguste, hunc librum paramus ordiri: nam, et quartum librum oportuit in illa vitis disputatione finiri; ne coacervasse magis librum eumdem quodam videremur quaestionum tumultu, quam fructu spiritalis vineae replevisse: nec inconsummatam fidei vindemiam tantis adhuc superfluentibus disputationibus decuit derelinqui. 7. Quinto igitur libro de Patris ac Filii et Spiritus sancti inseparabili divinitate digerimus, sequestrata interim pleniore disputatiut credita nobis quinque fidei talenta, quasi quadam horum q
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicant᷑. Xp̃c aut̃ sic̃ scriptũ ẽ: heri & hodie ipse
ẽ. inquit. Hoc ÷ ñ solũ nomine: s etiã ueritate. Et
bene scriptũ ẽ. heri & hodie ipse ẽ: ut arrũ impie¬
tas astruendi sacrilegii locũ inuenire ñ posset. Qui
cũ legeret in psalmo scd̾o dicente filio patre.filiꝰ
m̃s estuego hodie genuite: notauit hodie ñ heri.
ad ȩt̾̃nitatẽ diuinȩ gen̾ationis referens qd̾ de car

Expanded text:
 autem, sicut scriptum est, heri et hodie ipse est . Est, inquit, hoc est, non solum nomine, sed etiam veritate. 25. Et bene scriptum est: Heri et hodie ipse est; ut Arii impietas astruendi sacrilegii locum invenire non posset. Qui cum legeret in psalmo secundo dicentem Filio Patrem: Filius meus es tu, ego hodie genui te ; annotavit hodie non heri, ad aeternita
Abbreviated transcription (Latin):
fȩnꝰ cȩleste mersert̃. Nos gͥ ñ intra latibtla carnis
absconditã teneamꝰ pecuniã. uł illã mnam in su¬
dario reponamꝰ: s tanquã boni nũmularii. cũ fu¬
dore quodã m̃tis & corporis. ȩquo & parato semꝑ li¬
bremꝰ affectu: ut ꝓpe sit u̾bũ in ore tuo & in corde
tuo. Hoc u̾bũ dĩ ẽ. p̃ciosũ talentũ qͦ redimeris. hȩc
ẽ. pecunia ꝑ m̃sas animarũ sepe cernenda. ut frequent᷑
agitando. in om̃em t̾rã bonoꝵ sonꝰ possit exire nũ¬
quã largiris omp̃s pat̾: ut cognoscamꝰ te solũ uerũ dm̃.
impi sint. qͥde spe nr̃a & uoto nob faciunt questiones.

Expanded text:
fenus coeleste merserunt . 14. Nos igitur non intra latibula carnis fenus coeleste merserunt . 14. Nos igitur non intra latibula carnis absconditam Domini teneamus pecuniam, vel mnam illam in sudario reponamus : sed tamquam boni nummularii cum sudore quodam mentis et corporis aequo et parato semper libremus affectu; ut prope sit verbum in ore tuo et in corde tuo . 15. Hoc verbum Dei est, pretiosum est talentum, quo redimeris. Haec est pecunia per mensas animarum saepe cernenda; ut frequenter agitando in omnem terram bonorum sonus possit exire numquam largiris omnipotens Pater; ut cognoscamus te solum verum Deum, imp
Abbreviated transcription (Latin):
ñ indignꝰ eo inueniar qđ accepi. Ea quȩ st̃ me maiora.
meliorib tribuenda: ñ exigo. Licet soleas dñe dicere.
Uolo aut̃ &e huic nouissimo dare: sic̃ & tͥ. Accipiat po¬
testatẽ supra decẽ ciuitates. qͥ meret᷑. Sit ille talis qͣlis
moyses: qͥ legis decẽ u̾ba conscripsit. Sit ille iħe nauẽ
qui subegit qͥnq reges. & gabaonitas indeditionẽ ac¬
cepit: ut eẽt typus uent᷑um eiꝰ noĩs uirũ. cuiꝰ impio
corporales om̃s deliciȩ uincerent᷑. conu̾terent᷑ gentes
ut fidẽ iħu xp̃i magis quã pͥstina studia sua. & uota
sequerent᷑. Sit ille dauid. cui occurrert̃ psallentes
extrudar: quẽ ad modũ ille qui cõmissũ sibi talentũ
int̾ra quadã suȩ carnis abscondit. Sic̃ pͥnceps sy nago¬
ge. cȩt̾iq pͥncipes iudõꝵ. qͥ credita sibi eloquia dei.
humo quadã sui corporis occupart̃. deliciisq car-¬
nis intenti: quasi in qͣndã exaltati cordis foueam.

Expanded text:
non indignus eo inveniar, quod accepi! Ea quae sunt me majora non indignus eo inveniar, quod accepi! Ea quae sunt me majora melioribus tribuenda, non exigo; licet soleas, Domine, dicere: Volo autem et huic novissimo dare, sicut et tibi . Accipiat potestatem supra decem civitates, qui meretur . 12. Sit ille talis, qualis Moyses, qui Legis decem verba conscripsit . Sit ille Jesus Nave, qui subegit quinque reges, et Gabaonitas in deditionem accepit ; ut esset typus venturum ejus nominis virum, cujus imperio corporales omnes deliciae vincerentur, converterentur gentes: ut fidem Jesu Christi magis, quam pristina studia sua et vota sequerentur. Sit ille David, cui occurrerunt psallentes extrudar, quemadmodum ille qui commissum sibi talentum in terra quadam suae carnis abscondit: sicut princeps Synagogae, caeterique principes Judaeorum, qui credita sibi eloquia Dei humo quadam sui corporis occuparunt: deliciisque carnis intenti, quasi in quamdam exaltati cordis foveam
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ edificatio. Beatꝰ itaq ille: qͥ tales fenoris sui cer¬
auditis aut legitis. Uos fęneratoris usurȩ. u̾bi usure.
ñ pecuniȩ. Uos agricolȩ redditꝰ. uos edificatoris aurũ.
argentũ. lapidesq p̃ciosi. In ur̃is meritis. sacerdota¬
lis sũma laboris ẽ. In ur̃is animis. fructꝰ episcopalis
oꝑis enitescit. In ur̃is ꝓfectibꝰ aurũ dñi refulget. mul¬
tiplicat᷑ argentũ: si eloquia duuna teneatis. Eloqͥa
enim dñi eloqͥa casta. argentũ igne examinatũ.
ꝓbatũ t̾rȩ. purgatũ septuplũ. Uos gͦ facietis fene¬
ratorẽ diuitẽ. agricolã fructuosũ. uos ꝑitum ꝓba¬
uirtutũ. Habemꝰ enĩ thesaurũ in uasis fictilib. Hȩc st̃
talenta quȩ iubet dñs sp̃ualit̾ fenerari. aut duo hȩra
noui & ueteris testam̃ti.quȩ spoliato illi alatronib
samaritanꝰ ille euangłicꝰ ad curanda uulnera dereliqͥt.
Ea constituar. Sat est mͥ premiũ de ur̃o ꝓfectu. Utinã

Expanded text:
Dei aedificatio . Beatus itaque ille qui tales fenoris sui cerauditis aut legitis: vos feneratoris usurae; verbi usurae, non pecuniae: vos agricolae redditus: vos aedificatoris aurum, argentum, lapidesque pretiosi. In vestris meritis sacerdotalis summa laboris est, in vestris animis fructus episcopalis operis enitescit; in vestris profectibus aurum Domini refulget, multiplicatur argentum, si eloquia divina teneatis: Eloquia enim Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum . Vos ergo facietis foeneratorem divitem, agricolam fructuosum: vos peritum probavirtutum! Habemus enim thesaurum in vasis fictilibus . Haec sunt talenta quae jubet Dominus spiritaliter fenerari: aut duo aera novi et veteris Testamenti, quae spoliato illi a latronibus Samaritanus ille Evangelicus ad curanda vulnera dereliquit ta constituar: sat est mihi praemium de vestro profectu. Utinam
Abbreviated transcription (Latin):
rib confutemꝰ. Hoc enĩ loco magis intelligere debent.
qr hȩc utilitas. hȩc merces ẽ. ꝓfectȩ uirtutis. hoc diui¬
num & incõparabile munꝰ : ut cognoscamꝰ cũ patre xp̃m.
nec separem apatre filiũ sic̃ script᷑a ñ separat. Hanq
hoc magis ad unitatẽ quã ad distantiã diuinȩ ꝓfi¬
cit potestatis: qd̾ idem p̃miũ. unũ honorẽ nob̾ dat
patrisfiliiq cognitio. Quã mercedẽ hab̾e ñ poterit:
nsiqͥ&e patrẽ cognouerit & filiũ. Sic enimpatris: ita
filũ cognitio. uitã adqͥrit et̾̃nam. Itaq sic̃ in pͥncipio sta¬
tim u̾bũ cũ dõ patre.pia confessione iunxit euangłista
dicens. & u̾bũ erat apud dm̃: ita & hic scribendo u̾ba dñi.
uerũ dm̃ amaiestate patris nemo secernat. Nunquã
enĩ coniunctio separat. Ꝙ idõ dicendo. ut cognoscant tẽ
terficit. ꝙ iudeos exclusit. eos utiq qui audirent loqͣn¬
tem.Ne aut illi eundẽ patrẽ putarent ẽẽ. quẽ filium.

Expanded text:
ribus confutemus. 17. Hoc enim loco magis intelligere debent quia haec utilitas, haec merces est perfectae virtutis, hoc divinum et incomparabile munus, ut cognoscamus cum Patre Christum, nec separemus a Patre Filium, sicut Scriptura non separat. Namque hoc magis ad unitatem, quam ad distantiam divinae proficit potestatis, quod idem praemium unum honorem nobis dat Patris, Filiique cognitio: quam mercedem habere non poterit, nisi qui et Patrem cognoverit et Filium; sicut enim Patris, ita Filii cognitio vitam acquirit aeternam. 18. Itaque sicut in principio statim Verbum cum Deo Patre pia confessione junxit Evangelista dicens: Et Verbum erat apud Deum , ita et hic scribendo verba Dominverum Deum a majestate Patris nemo secernat: numquam enim conjunctio separat. 19. Et ideo dicendo: Ut cognoscant te sterficit, et Judaeos exclusit eos utique qui audirent loquentem; ne aut illi eumdem Patrem putarent esse quem Filium,
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ pascat. Quis nr̃m hoc facere potest: Quis
nrm potest uere dicere. factꝰ sũ infirmis infirmꝰ. ut
infirmos lucrifaciã : Ꝙ tam̃ illetantꝰ ad curã gregis
electꝰ a xp̃o. qui sanaret infirmos. curaret inualidos:
hereticũ a cõmisso sibi ouilistatim post unã correpti.¬
onẽ repellit. ne uniꝰ erraticȩ ouis scabie. serpenti ul¬
cere totũ gregẽ contaminet. Iubet p̃terea. stultas
questiones & contentiones ẽẽ. uitandas. Quid gͥ nos
agemꝰ. int̾ messis antiquȩ noua ⁊ irania. ĩprudentes
accolȩ constituti: Si taceamꝰ: cedere uidebim᷑. Si con¬
tendamꝰ: uerendũ ẽ. ne nos qͦ udicem ẽẽ carnales.
Scriptũ ẽ. enĩ de huimodi questionib quȩ gn̾ant lices.
Seruũ aut̃ dñ ñ oportet litigare. s mansuetũ ẽẽ ad

Expanded text:
im quos quemadmodum pascat. Quis nostrum hoc facere potest? Quis im quos quemadmodum pascat. Quis nostrum hoc facere potest? Quis nostrum potest vere dicere: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrificiam ? 4. Et tamen ille tantus ad curam gregis electus a Christo, qui sanaret infirmos, curaret invalidos, haereticum a commisso sibi ovili statim post unam correptionem repellit ; ne unius erraticae ovis scabies serpenti ulcere totum gregem contaminet. Jubet praeterea stultas quaestiones et contentiones esse vitandas . 5. Quid igitur nos agemus, inter messis antiquae nova zizania imprudentes accolae constituti? Si taceamus, cedere videbimur: si contendamus, verendum est ne nos quoque judicemur esse carnales. Scriptum est enim de hujusmodi quaestionibus, quae generant lites: Servum autem Domini non oportet litigare, sed man
Abbreviated transcription (Latin):
ra. & pat̃ m̃s agricola ẽ : ut agnosceres scđm id patrẽ
ẽẽ maiorẽ. Quia sic̃ agricola uitium. ita dominice
carnis ẽ : ultor : quia & augeri potuit ꝑ etatẽ. & ꝑ
passionẽ recidi. ut om̃e humanũ genꝰ ab estu scłariũ
noxio uoluptatũ. diffusȩ salutarib brachiis crucis
umbra uelaret.
liam suã. ut det illis cibũ in tem¬
pores Beatꝰ ille seruis: quẽ ueni¬
ens dñs eiꝰ inueniet sic facientẽ.
Non uilis hic
seruus ẽ. magnꝰ aliqͥs debet ẽẽ. Quis sit iste considẽm.
Est petrus ipsiꝰ dñi ad pascendũ gregẽ electꝰ iudicio.
qui t̾tio meret᷑ audire. Pasce agniculos meos. pasce
agnos meos. pasce ouiculas meas. Itaq pascendo be-¬
ne cibo fidei gregẽ xp̃i: culpã lapsus pͥoris ab oleuit.
& ideo t̃cio admonet᷑ ut pascat. t̾cio utrũ dñm diligat
int̾rogat᷑: ut quẽ t̃cio ante crucẽ negauerat. t̾ciofate¬
ret᷑. B eatꝰ & ille seruus qui potest dicere. lac uob̾ potũ

Expanded text:
ecundum id Patrem esse majorem: quia sicut agricola vitium, ita Pater Dominicae carnis est cultor: quae et augeri potuit per aetatem, et per passionem recidi; ut omne humanum genus ab aestu saecularium noxio voluptatum, diffusae salutaribus brachiis crucis umbra velaret. det illis in tempore cibum? Beatus ille servus, quem veniens Dominus ejus invenerit sic facientem , Non vilis hic servus est, magnus aliquis esse debet: quis sit iste consideremus. 2. Est Petrus ipsius Domini ad pascendum gregem electus judicio, qui tertio meretur audire: Pasce agniculos meos, pasce agnos meos, pasce oviculas meas . Itaque pascendo bene cibo fidei gregem Christi, culpam lapsus prioris abolevit. Et ideo tertio admonetur ut pascat, tertio utrum Dominum diligat, interrogatur; ut quem tertio ante crucem negaverat, tertio fateretur . 3. Beatus et ille servus, qui potest dicere: Lac vos potavi,
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. s etiã botrionẽ uoce ꝓpħica nuncupauit. tc̃
qͣndo ad uallẽ botrionis exploratores mos ses iussudm̃
direxit. Quȩ ẽ. ista uallis. nͥ humilitas incarnationis.
& fȩcunditas passionis: Ꝙ puto botrionẽ ideo dictũ:
quia ex uinea illa translata ex egipto. hoc ẽ. ex familia
iudeoꝵ. utilis mͥ fructꝰ emicuit. Nemo certe botrionem
potest ad gn̾ationẽ referre diumã. Aut qui refert: ali¬
ud nichil relinquit. nisi ut botrionẽ illũ natũ ex uite
credamꝰ. Itaq ascribit insipiens patri: qđ rep̃hendit in
filio. Uerũ si iam dubitari ñ potest qđ uitis scđ̾m incar¬
nationẽ dĩ filiꝰ nominat᷑ sit: uidetis scđm qđ sacram̃¬

Expanded text:
dixit, sed etiam botryonem voce prophetica nuncupavit, tunc quando ad vallem botryonis exploratores Moyses jussu Domini direxit . Quae est illa vallis, nisi humilitas incarnationis, et fecunditas passionis? Et puto botryonem ideo dictum, quia ex vinea illa translata ex Aegypto, hoc est, ex familia Judaeorum, utilis mundo fructus emicuit . Nemo certe botryonem potest ad generationem referre divinam: aut qui refert, aliud nihil relinquit, nisi ut botryonem illum natum ex vite credamus. Itaque ascribit insipiens Patri, quod reprehendit in Filio. 168. Verum si jam dubitari non potest quod vitis secundum incarnationem Dei Filius nominatus sit, videtis secundum quod sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
est qͥa meas sustiet passiones: qnͣdo qͥdẽ in illo nixa.
fragilis prꝰ humana conditio. fȩcundis reduiuȩ
fructib pietatis adoleuit. Ueruntam̃ sitẽ pompa de¬
lectat agricolȩ: dicas uł inuitus qͥs ille sit qͥ locutꝰ ẽ. in

Expanded text:
est, quia meas sustinet passiones; quandoquidem in illo nixa est, quia meas sustinet passiones; quandoquidem in illo nixa fragilis prius humana conditio fecundis redivivae fructibus pietatis adolevit. 165. Verumtamen si te pompa delectat agricolae; dicas, velim, quis ille sit, qui locutus est in
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a asserere moliat᷑ impietas. Ut & pat̾ noĩe sit con¬
teminendꝰ agricolȩ. & ds alicui increm̃tũ pat̾no oꝑi
qui tribuat requirendꝰ. Impie gͥ ex nomine agricolȩ.
p̃ferendã dĩ patris existimant potestatẽ: in qͦ sit pa¬
tri dõ cũ homine appellationis cõmune consortiũ.
Quid aut̃ egregiũ. si ei ut uultis heretici filio p̃fe.¬
rat᷑. cui diuina sub̃a ab humana conditione ñ dis¬
crepat: Nam si uitẽ filiũ. scdm diuinã substantiã
appellatũ putatis: ñ solũ corruptelȩ incertisq
elem̃toꝵ obnoxiũ uidicatis. s etiã humanȩ cantũ¬
modo consortẽ naturȩ. qr uniꝰ nat̾e st̃ uitis & palmi¬
tes. ut ñ ꝑ incarnationis sacram̃tũ. carnẽ dĩ filius
sũpsisse uideat᷑. s pͥncipiũ supsisse de carne. Ego aut̃
dicã plane carnẽ eiꝰ. licet nouo gn̾ationis mysterio:
uniꝰ tam̃ naturȩ fuisse nobiscũ. & hoc salutis nr̃e
sacram̃tũ ẽẽ : ñ diuinȩ gn̾ationis exordiũ. Uitis enĩ

Expanded text:
rere moliatur impietas, ut et Pater nomine sit contemnendus agricolae; et Deus aliquis incrementum paterno operi qui tribuat, requirendus. Impie igitur ex nomine agricolae praeferendam Dei Patris existimant potestatem, in quo sit Patri Deo cum homine appellationis commune consortium. 163. Quid autem egregium, si ei ut vultis, haeretici Filio praeferatur, cujus divina substantia ab humana conditione non discrepet? Nam si vitem Filium secundum divinam substantiam appellatum putatis, non solum corruptelae, incertisque elementorum obnoxium judicatis, sed etiam humanae tantummodo consortem naturae; quia unius naturae sunt vitis et palmites; ut non per incarnationis sacramentum carnem Dei Filius assumpsisse videatur, sed principium sumpsisse de carne. 164. Ego autem dicam plane carnem ejus, licet novo generationis mysterio, unius tamen naturae fuisse nobiscum, et hoc salutis nostrae sacramentum esse, non divinae generationis exordium. Vitis enim
Abbreviated transcription (Latin):
accipitis. & sic̃ in agricola & uite ita etiã int patrẽae
filiũ diuinitatis creditis e̾ẽ distantiã: geminam filio.
geminã patri facitis inuriã. filio: qr si scđm diuini¬
tatẽ inferior ÷ quã agricola: inferior etiã Paulo apło:
ur̃a assertione necesse ẽ. estimet᷑. qr & paulus agrico-¬
lam se ẽẽ. dixit. sic̃ habes. Ego plantaui. apollo riga¬
uit. s ds increm̃tũ dedit. Num gͦ uultis. ut paulus
melior sit dĩ filio: Habetis unã inuiriã. Alterã. qͥa

Expanded text:
itis: et sicut inter agricolam et vitem, ita etiam inter Patrem et Filium divinitatis creditis esse distantiam, geminam Filio, geminam Patri facitis injuriam: Filio, quia si secundum divinitatem inferior est quam agricola, inferior etiam Paulo apostolo vestra assertione necesse est aestimetur; quia et Paulus agricolam se esse dixit, sicut habes: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit . Num ergo vultis ut Paulus melior sit Dei Filio? 160. Habetis unam injuriam. Alteram, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dñe. sic̃ scriptũ ẽ: & rursus inpsalmo. Qm̃ qͥs in nubib
equabit᷑ dño. aut quis similis erit dño int̾ filios dei:
Nec tam̃ soli filio derogatis: s etiã patri. Na si in agri-¬
colȩ nomine. omĩs pat̾nȩ p̃rogatiua ẽ. pocestatis:
cũ etiã paulus agricola sit. patri utiq cui filium ne¬
gatis ȩqualẽ : apłm cõparatis. Deinde cũ scriptũ sit.
s neq qui plantat ẽ. qͥcͥquã neq qͥ rigat. s qͥdat in¬

Expanded text:
us in psalmo: Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino? aut quis similis erit Deo inter filios Dei ? 161. Nec tamen soli Filio derogatis, sed etiam Patri. Nam si in agricolae nomine omnis paternae praerogativa est potestatis, cum etiam Paulus agricola sit, Patri utique, cui Filium negatis, aequalem Apostolum comparatis. 162. Deinde cum scriptum sit: Sed neque qui plantat, e