comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
matris: scã generatio: quos incola ueritatis sp̃ssc̃s erudiuit.
liber tatem urãm congrua ratione moderamini: scientes ꝗa
bonum . ẽ. etiam alicitis abstinere: et cũ castigacius uiuen¬
dum .ẽ. ita discernere cibos: ut usus eorum remoueatur.
postolica dilectissimi doctrina nos ammonet: ut dep¬
nentes ueterem hominem cum actib suis de die
indiem: sc̃a conuersatione renouemur Sieni
multa nobis uigi lantia laborandum ẽ. ut cor disnr̃i
receptaculũ tanto hospite nonsit indignum Et sicut
indomib manu factis laudabili diligentia ꝓuiden¬
dum. ẽ. ut siquid aut infusione imbrium : aut turbine
ꝓcellarum : uel ipsa fuerit antiquitate corruptum.
cito in integrum cura restituat: ita iugi opor tet sol¬
lici tudine p̃ca ueri. ne quid in nr̃is animis in conpositũ.
ne quid in uenia tur inmundum. Quã uis enĩ edificium
nr̃m sine ope sui non subsistat artificis: Nee fabrica nr̃a
possit. eẽ. in columis: Nisi ei ꝓtectio prae fuerit condi¬

Expanded text:
matris sancta generatio, quos in schola veritatis Dei Spiritus erudivit, libertatem vestram congrua ratione moderamini, scientes quoniam bonum est etiam a licitis abstinere, et cum castigatius vivendum est, ita discernere cibos ut usus eorum semoveatur, Apostolica, dilectissimi, doctrina nos admonet, ut deponentes veterem hominem cum actibus suis, de die in diem sancta conversatione renovemur . Si enim multa nobis vigilantia laborandum est, ut cordis nostri receptaculum tanto hospite non sit indignum. Et sicut in domibus manufactis laudabili diligentia providendum est, ut si quid aut infusione imbrium, aut turbine procellarum, vel ipsa fuerit antiquitate corruptum, cita in integrum cura restituat: ita jugi oportet sollicitudine praecaveri, ne quid in nostris animis incompositum, ne quid inveniatur immundum. Quamvis enim aedificium nostrum sine ope sui non subsistat artificis, nec fabrica nostra possit esse incolumis, nisi ei protectio praefuerit condi
Abbreviated transcription (Latin):
ppham illũ : ex terminabitur deppło suo: Propnam autẽ
aic tũ xp̃m: ipsũ audi in euangelio xp̃m. Non .ẽ. inquid pro¬
testis fidelis: ex cuius semine ꝓcessit ipse: cuilex et ꝓphae
testimoniũ dicunt: dicat et ipse dexp̃o: Adhorabunt
inquid eum om̃s reges terrȩ : om̃s gentes seruient illi
Cuiser ui unt: dic cuiseruiunt Uis audire cui: Dixit dñs¬

Expanded text:
am autem dictum Christum, ipsum audi in Evangelio. Non est, inquit, pro sanctus, testis fidelis, ex cujus semine processit ipse cui lex et prophetae testimonium dicunt, dicat et ipse de Christo. Adorabunt, inquit, eum omnes reges terrae, omnes gentes servient illi . Cui servient? Dic, cui servient? Vis audire cui servien
Abbreviated transcription (Latin):
nomina quae substantialia sunt non ꝑsonalia: tocius
trinitatis equalia sunt Sciendũ est omino: quod¬
qualitas dedõ proprie non dicitur Nã de illis decem
quib caret dĩ Qualitatẽ. quantitatẽ. sitũ. habitũ
locũ. tẽpus. et passionẽ Non tam̃ caret substantia.
aut relatione. quia pater et filius. relatiua sunt
nomina: unius substantie Itaq absq illis specieb
intellegamus nos dm̃ quantũ possumus. sine qualita¬
te bonũ. sine quantitate magnũ. sine indigentia

Expanded text:
nomina quae substantialia sunt, non personalia, totius nomina quae substantialia sunt, non personalia, totius Trinitatis aequalia sunt Sciendum quoqualitas de Deo proprie non dicitur; nam de illis decem id est qualitate, quantitate, situ, habitu, loco, tempore et passione; non tamen caret substantia aut relatione, quia, Pater et Filius relativa sunt nomina unius substantiae. Itaque absque illis speciebus intelligamus nos Deum, quantum possumus sine qualitate bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
docebat. Sciendũ quoq sũmo pere. ẽ: quod pat̾
et filius et sp̃s sc̃s in separabiles sunt &iã in ꝑsonis
sps sc̃s. Non eiũ mundũ interse intres par tes diu¬
serunt. quas singulas singuli implerent: quasi non
haberent ubi essent filius aut sp̃ssc̃s inmundo
si totũ occupasset pater Non ita habet uera. in¬
corporca in mutabilisq diuinitas. Non enĩ corpi¬
rasunt quorũ amplius sit intrib quã in singulis
magnitudo nec loca suis molib tenent. ut dif¬
tant᷑ib spaciis simul eẽ nonpossint Quã uis alius¬
alius. ẽ. pater. & alius filius. quia non: ẽ. ipse pater
qui filius Non .ẽ. tam̃ aliud pater. et aliud filius¬
quia hoc .ẽ. pater quod filius Adtendendũ quoq
sed ipsũ est pater quod filius. Pater enĩ genitor es
non genitus: Filius. genitus. ẽ: non genitor Sp̃s sc̃s non est
gnitor: quia non est pater. Non ẽ genitus: quia nañ
quod pater: quia ds̃. quia creator. quia om̃p̃s. et cetera

Expanded text:
t Sciendum quoque summopere est quod Pater, et Filius, et Spiritus sanctus inseparabiles sunt etiam in personis, Spiritus sanctus; non enim mundum inter se in tres partes diviserunt, quas singulhaberet ubi esset Filius aut Spiritus sanctus in mundo, si totum occupasset Pater. Non ita se habet vera incorporea immutabilisque divinitas. Non enim corpora sunt, quorum amplior sit in tribus quam in singulis magnitudo; nec loca suis molibus tenent, ut distantibus spatiis simul esse non possint. Si enim aniAlius est Pater, et alius Filius, quia non est ipse Pater qui Filius; non eAttendendum quoque ipse Pater qui Filius. Pater enim genitor est, non genitus; Filius genitus est, non genitor; Spiritus sanctus non est genitor, quia non est Pater; non genitus, quia non quod Pater, quia Deus, quia creator, quia omnipotens, et caetera
Abbreviated transcription (Latin):
tiae: et dedit eam iacob puero suo: et isrł dilecto sibi:
Fost haec in terris uisus . ẽ: et cũ hominib conuersatus est
ducantur: ut frontes durissime in imicoꝵ conterantur.
leniat et ille danihelsẽs. iuuenis quidẽ aetate: senior uero
scientia acmansue tudine: conuineat om̃s falsos testes. sicut
conuicit seniores inpudicos: ita suo testimonio. xp̃o conterat
sultantes dicebatis: Tudete testimoniũ dicis: testimonium
tuũ non .ẽ. uerũ Cessa uit unctio ur̃a: Nisi quia ipse est
quiuenerat sẽsscoꝵ. sicut uos dicitis non dũ uenit: sed ex

Expanded text:
eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post haec visus est in terris, et cum hominibus conversatus est ducantur, ut frontes durissimae inimicorum conterantur. Veniat et ille Daniel sanctus, juvenis quidem aetate, senior vero scientia ac mansuetudine, convincat omnes falsos testes; sicut convicit seniores impudicos, ita suo testimonio Christi conterat sultantes dicebatis, Tu de te testimonium dicis, testimonium tuum non est verum, cessavit unctio vestra, nisi quia ipse est qui venerat S
Abbreviated transcription (Latin):
simul. aut beneficio foueri: aut in iuria uexari ne cesse ẽ
Nec enĩ aliud.ẽ. homo quã corporis animiq conerecio.
haec enĩ di u quantũ definicionibus differunt: tantum
hominẽ dũ iunguntur efficiunt. Ut enĩ in uita separari
non possunt: ita nũquã boni maliq merito separantur:
Ut enĩ non potest acorporis bonis animus separari: ita ab
aiimi malis: corpus non potest dissociari Sienĩ indĩ iudi¬
cio: utreq substantiae. aut supplicio aut pmio expungent᷑.
cur non et inisto scło pariter aut mestitia aut letitia
perfruuntur Unde tibi xp̃iane excusatio nulla est.¬

Expanded text:
simul aut beneficio foveri, aut injuria vexari necesse est. simul aut beneficio foveri, aut injuria vexari necesse est. Nec enim aliud homo est quam corporis animique concretio. Haec enim duo quantum diffinitionibus differunt, tantum hominem dum junguntur efficiunt. Ut enim in vita separari non possunt, ita nunquam boni malique merito separantur. Ut enim non potest a corporis bonis animus separari, ita ab animi malis corpus non potest dissociari. Si enim in Dei judicio utraeque substantiae aut supplicio aut praemio expurgentur, cur non et in isto saeculo pariter aut moestitia aut laetitia perfruantur? Unde tibi
Abbreviated transcription (Latin):
legis incusat : obiurgat culpã: ut possit retribuere ue¬
niam: Ut quos formare instruendo nonpotuit: eos pos¬
sit confitendo purgare Accipiunt indum̃ta pellicea.
ut qui confessi delictũ iamfuerant: ueniã cultus humi¬
lita te ꝑciperent Ostendit dñs quibus officus possint
delicta purgari: ostendit confessione et deformitate
cultus: ueniã posse facillime in petrare Ut enĩ contu¬
macia .ẽ. celare quod dõ teste cõmiseris: sic periculosũ
sisplendore cultus: animi in nocentiam menciaris Nemo
itaque nemo peccatoꝵ uicia desperata le ticia contegat
nemo infecto delictis animo: dissimulationis uirus in¬
fundat Animi uici&: corporis merore monstrentur.
si uexatus. ẽ. animus. lugeat corpus: qm̃ quotiens corpu
incausa. ẽ: animus mesticia condolescit. Cer te quale
est corporis uitia: sine animi conpassione. ẽe. nonposse.
tentur : ut pariter ueniã consequantur Qm̃ utrosq

Expanded text:
legis incusat. Objurgat culpam, ut possit retribuere velegis incusat. Objurgat culpam, ut possit retribuere veniam, ut quos formare instruendo non potuit, eos possit confitendo purgare: accipiunt indumenta pellicea, ut qui confessi jam delictum fuerant, veniam cultus humilitate perciperent. Ostendit Dominus quibus officiis possint delicta purgari, ostendit confessione et deformitate cultus veniam posse facillime impetrari. Ut enim contumacia est celare quod Deo teste commiseris, sic periculosum si splendore cultus animi innocentiam mentiaris. Nemo itaque, nemo peccatorum vitia desperata laetitia contegat, nemo infecto delictis animo dissimulationis virus infundat. Animi vitia, corporis moerore monstrentur. Si vexatus est animus, lugeat corpus, quoniam quoties corpus in causa est, animus moestitia condolescit. Certe quale est corporis vitia sine animi compassione esse non posse, tentur, ut veniam pariter consequantur, quoniam utrosque
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit: Letatur ꝑemisse homine quod optauit: ex¬
ultat maliciae effectus in hominis deceptionẽ imple¬
se : et nescit inselix uulneratũ semet dũ uulnerat.
trucidatũ dũ trucidat: dũ hominem perimit: se ipsũ
esse ꝑemptũ Contristatur et ds̃. hominem sententiã
głam contemsisse quã mortem Sedtamen plus malicia
serpentis quã hominis contẽptu cõmotus. ẽ: plusfalla¬
tiam diaboli: quã hominis ꝑfidiam de notauit: tͥdeo
dñs dĩ et se uiciam exsecratus. ẽ hostis: et casũ miseritus
est hominis Crudelitatẽ hostis exhorruit: et deceptũ
hominẽ. paterna pietate condoluit Inimici atrocita¬
te ꝑmotus est: et hominẽ clementer doluit ꝗdeceptus ẽ
Denq dñs ds̃ : ubies inquid adam: ad confessionẽ prouocat
dum interrogat: uult enim fateri peccatũ: dum ab eo
inquirit admissũ: querit misereri: dum cũ reo deculpa
colloquitur Ueniam cogitat: qui causam contemp te

Expanded text:
voluit, laetatur hominem peremisse, quod optavit. Exvoluit, laetatur hominem peremisse, quod optavit. Exsultat malitiae effectus hominis deceptionem implesse. Et nescit infelix vulneratum semet, dum vulnerat; trucidatum dum trucidat, dum hominem perimit, seipsum esse peremptum. Contristatus est Deus hominem sententiam gloriam contempsisse quam mortem, sed tamen plus malitia serpentis quam hominis contemptu commotus est, plus fallaciam diaboli quam hominis perfidiam denotavit: adeo Dominus Deus et saevitiam exsecratus est hostis, et casum miseratus est hominis: crudelitatem hostis exhorruit, et deceptum hominem paterna pietate condoluit, inimici atrocitate permotus est, et hominem clementer doluit qui deceptus est. Denique Dominus Deus, Ubi es, inquit, Adam? Ad confessionem provocat dum interrogat. Vult eum fateri peccatum, dum ab eo inquirit admissum. Quaerit misereri, dum cum reo de culpa colloquitur. Veniam cogitat, qui causam contemptae
Abbreviated transcription (Latin):
et infecit: decepta ẽ. et decepit Quae quidẽ mulier:¬
feritur sententia duplici Altera propria: cõmuni
altera Propria: qua filios parere indolore precepta
est: cõmuni qua cũ uiro morti ad dicta ẽ: Altera
qua serpenti adsensit: altera qua marito ꝑsuasit:
De consensu enĩ. mortis sententiã incidit: de ꝑsua su
indolore filios parere meruit: Hauc igitur senten¬
tiam: et qui non nouit dũ patitur discit: et quine¬
scit : dũ expungitur sentit: et qui ignorat: dũ ex¬
petitur agnoscit Pronefas p̾ceptũ dĩ contẽpnitur.
et ꝑsuasio serpentis auditur. despicitur ds̃ ꝓuidens.
et serpens auditur decipiens. Sper nuntur salutaria
monita : et recipiuntur uenenata conloquia Un¬
de addicitur homo ex contem tu morti: qui maluit
obȩdire serpenti Spoliantur gloria dignitate pri¬
uantur : factisunt quod nonerant: dũ ammit tunt
quod fuerant Adeo gaudet serpens ꝑpetrasse quod

Expanded text:
et infecit, decepta est et decepit. Quae quidem mulieret infecit, decepta est et decepit. Quae quidem mulierferitur sententia duplici, altera propria, altera communi: propria, qua filios parere in dolore praecepta est; communi, qua cum viro morti addicta est. Altera qua serpenti assensit, altera qua marito persuasit. De consensu enim in mortis sententiam incidit, de persuasu in dolore filios parere meruit. Hanc igitur sententiam, et qui non novit, dum patitur discit; et qui nescit, dum expungitur sentit; et qui ignorat, dum experitur agnoscit. Proh nefas! praeceptum Domini contemnitur, et persuasio serpentis auditur. Despicitur Deus providens, et serpens auditur decipiens. Spernuntur salutaria monita, et recipiuntur venenata colloquia. Unde addicitur homo ex contemptu morti, qui maluit obedire serpenti. Spoliantur gloria, dignitate privantur, facti sunt quod non erant, dum amittunt quod fuerant. Adeo gaudet serpens perpetrasse quod
Abbreviated transcription (Latin):
Diabolus mulierem astucia fallenti cir cũ uenit.
mulier incauta serpentinũ uirus excepit Diabolus
quod perse non potuit : ꝑ uxorem adã proto plastũ
circũ uenit : adã uero per uxorẽ inuenit interitũ.
quã adõ acceperat in auxilium. Pro dolor ꝓspera
in contrarium cedunt : utilia perniciem operant᷑
enique plus adam domesticis quã inimici iaculis
leditur : plus proprio: quã hostili hense perimitur.
plus mulieris: quã externo gladio uulneratur:
Acces sit enim serpens subtilis ut falleret: et accessit
non ut uiro: sed ut mulieri serpentinum uirus infli¬
geret. Accessit in quã: ut unius consensu: utrisq
nocere potuisset Soli ꝑsuadet : quã ambob obeẽt
trilisq obfuit: quod unius animũ malicia serpenti
infecit Denique consentiens mulier : talis cir ca
uirũ ex titit : qualem cir case maliciam serpentis
inuenit. Adeo ꝑsuasa . ẽ. et persuasit : infecta est.

Expanded text:
Diabolus mulierem astutia fallendi circumvenit, Diabolus mulierem astutia fallendi circumvenit, mulier incauta serpentium virus accepit. Diabolus quod per se non potuit, per uxorem Adam protoplastum circumvenit. Adam vero per uxorem invenit interitum, quam a Deo acceperat in auxilium. Proh dolor! prospera in contrarium cedunt, utilia perniciem operantur. Denique plus Adam domesticis quam inimici jaculis laeditur, plus proprio quam hostili ense perimitur, plus mulieris quam externo gladio vulneratur. Accessit enim serpens subtilis ut falleret, et accessit, non ut viro, sed ut mulieri serpentinum virus infligeret. Accessit, inquam, ut unius consensu utrique nocere potuisset. Sed soli persuadet, quod ambobus obesset: utrisque obfuit quod unius animum malitia serpentis infecit. Denique consentiens mulier talis circa virum exstitit, qualem circa se malitiam serpentis invenit. Adeo persuasa est et persuasit, infecta est
Abbreviated transcription (Latin):
emo: quinesciat : principio hominẽ sic adõ pl¬
matum ut instruere tur prudentia: conscis
for maretur : racionis capax diuina prouide¬
tia redderetur Instrueretur in quã prudentia
qua hostis calliditatẽ uitaret: Consilio : quosalus¬
ria acrecta per quireret Ratione: qua dõ ge¬
tori parendũ esse cognosceret Et enim dñs ds̃
monuit: et ar mauit: quippe quicum diabolo fuerat
pugnaturus : uelut quibusdam armis hoc est pruden¬
tia: consilio: ratione fuerat instruendus: Addidit
p̃terea legem: qua dĩ uoluntatẽ cognosceret: et
quid contempnenti euenire posset ad disceret
uiquidem homo incautus: dũ diabolo ꝑsuadenti
quaindño iubenti consensit: sic et uitam quã ha¬
buit ꝑdidit : et mor tem quã ignorabat. accepit.
Stabat adã inter uxorem. et diabolum: inter euã
et hostem: inter mulierem et serpentem Diabo¬
lus per suadet ut noceat: eua consentit ut pereat

Expanded text:
Nemo qui est qui nesciat principio hominem sic a Deo plNemo qui est qui nesciat principio hominem sic a Deo plmatum ut instrueretur prudentia, consilio formaretur, rationis capax, divina providentia redderetur. Instrueretur, inquam, prudentia qua hostis calliditatem vitaret; consilio, quo salutaria ac recta perquireret; ratione, qua Deo genitori parendum esse cognosceret. Etenim Dominus tem, instruxit, monuit et armavit, quippe qui cum diabolo fuerat pugnaturus, velut quibusdam armis, hoc est prudentia, consilio, ratione, fuerat instruendus. Addidit praeterea legem qua Dei voluntatem agnosceret, et quid contemnenti evenire posset, addisceret. Qui quidem homo incautus, dum plus diabolo persuadenti quam Deo jubenti consensit, et sic vitam quam habuit perdidit, et mortem quam ignorabat accepit. Stabat Adam inter uxorem et diabolum, inter Evam et hostem, inter mulierem et serpentem. Diabolus persuadet ut noceat, Eva consentit ut pereat.
Abbreviated transcription (Latin):
rum quẽ aut peccare delectat: aut ꝓprioͤ mentis seg¬
nitia: aut in con siderati actus: aut uanitas uitae sic
mancipat uiciis: ut sit materia delictoꝵ minister
culparũ seminarium peccatoꝵ. Ita ut inse duples
scelus et geminũ crimen admit tat : et quod debi¬
ta dño seruitutis non reddet obsequia: et quod
innumera beneficia: peccando eius pensare nitit᷑
contumelia Quare nit atur iustus merita ꝓpris
bene ficus caelestibus coequare. nitatur et pec¬
nc̃ cator uicia quac exercebat horrere Ille aug¬
mentis scãe uitae increscat: hic peccata dãp nando
iustitiam quã non amabat exerceat. Iustus meli¬
orata uita ꝓficiat: peccator corrigatur ut uiue
lle bonis tribuat salutare exemplum: hic malis
ostendat cor rectionis remedium Ille premia
meriti scĩ expectet: hic supplicia semet corri
ciam diuma pietate percipiat: in .lx. Ser mobe¬
ati ioħis ep̃i delapsũ primi hominis.

Expanded text:
rum quem aut peccare delectat, aut propriae mentis segrum quem aut peccare delectat, aut propriae mentis segnitia, aut inconsiderati actus, aut vanitas vitae sic mancipat vitiis, ut sit materia delictorum, minister culparum, seminarium peccatorum, ita ut in se duplex scelus et geminum crimen admittat, et qui debita Domino servitutis non reddit obsequia, et qui innumera beneficia peccando ejus pensare nititur contumelia. Quare nitatur justus merita propria beneficiis coelestibus coaequare, nitatur et peccator vitia quae exercebat horrere. Ille incrementis sanctae vitae increscat, hic peccata damnando, justitiam quam non amabat exerceat. Justus ad meliora vitae proficiat, peccator corrigatur et vivat. Ille bonis tribuat salutare exemplum, hic malis ostendat correctionis remedium. Ille praemia meriti sancti exspectet, hic supplicia semet corrigtiam divina pietate percipiat. HOMILIA LXI. DO DOMINICA. De lapsu primi hominis.
Abbreviated transcription (Latin):
cellens hominũ meritũ: sit naturae iura conseruans
sit legũ iussis ob temperans: impleat fidem: iustitiam
teneat: uir tutes exerceat: dãpnet uitia: pec eata
repellat: exemplũ se met imitantib p̃beat: si quid
gesserit parũ. ẽ. quic quid fecerit minus: om̃e enim no¬
mneritũ. breue. ẽꝰ cõparationẽ donoꝵ Numera bene¬
feia sipo teris : et tunc considera quod mereris Cũbe¬
neficus caelestib tua facta ꝑpende. cũ diuinis munerib
atus ꝓprios meditare: nec dignũ te iudicabis eo quod
sueris: si intellegas quod mereris Igitur debeneficiis
iumeris diuina in te pietate conlatis. elige quod
buerit unũ: huic tuũ conpensari totũ non poterit
beritũ. Ce terũ obtunditur sensus. confunditur animꝰ.
Et tamen deillo loquimur : qui semet peccare non patitur.
qui iudicium suae mentis examinans contendit ut pla¬
ceat: ut ꝓmereatur instat. ut ser uiat elaborat: Cete¬

Expanded text:
cellens hominum meritum, sit naturae jura conservans, cellens hominum meritum, sit naturae jura conservans, sit legum jussis obtemperans, impleat fidem, justitiam teneat, virtutes exerceat, damnet vitia, peccata repellat, semet exemplum imitantibus praebeat, quidquid gesserit parum est, quidquid fecerit, minus. Omne enim meritum breve est comparatione donorum. Numera beneficia, si potes, et tunc considera quod mereris. Cum beneficiis coelestibus tua facta perpende, cum divinis muneribus actus proprios meditare, nec dignum te judicabis eo quod fueris, si intelligas quod mereris. Igitur de beneficiis innumeris divina in te pietate collatis elige quod libuerit unum, huic tuum compensari totum non poterit meritum. Caeterum obtunditur sensus, confunditur animus,et tamen de illo loquimur qui semet peccare non patitur, qui judicium suae mentis examinans, contendit ut placeat, ut promereatur instat, ut serviat elaborat. Caete
Abbreviated transcription (Latin):
neant: gr̃ãrũ actiones insistant: poteris pensare qđ de
Quare danda nobis. ẽ. opera: ut totis uirib de uotio m̃tis
tempus frequentare cogatur Nonquo in istis debita
conpensentur : sed ut nrãe de uotionis uoluntas his
natib dinoscatur Ut quicquid fragilitas de trahit
ad conplendũ: hoc de uotio conferat adꝓmerendũ:
tiã quia uis non quia ꝑficis expungaris: nec qui a
debita conpensas: sed quia parere desideras Uelle
enĩ ipsũ expungitur: quia ꝑ inmensitatẽ rerũ: id ipsũ
quod cupimus explicare nondatur Quid retribuam
inquid dño: de om̃ib quȩ mihi re tribuit Querit
ppħa scĩs simus quib meritis beneficia diuina conpen¬
set: quo: faniulatus genere munera ꝑcepta coȩ̨quet.
quib obsequi is tantis possit munerib respondere:
quo serui tutis genere : innumera debeat dona et
infinita beneficioꝵ genera conparare Sit licet ex¬

Expanded text:
neant, gratiarum actiones insistant, poteris pensare quod dneant, gratiarum actiones insistant, poteris pensare quod debes. Qua in re danda nobis est opera, ut totis viribus devotio mentis tempus frequentare cogatur, non quo in istis debita compensentur, sed ut nostrae devotionis voluntas his conatibus dignoscatur, ut quidquid fragilitas detrahit ad complendum, hoc devotio conferat ad promerendum, ut jam quia vis, non quia perficis expungaris, nec quia debita compensas, sed quia parere desideras. Velle enim ipsum expungitur, quia per immensitatem rerum idipsum quod cupimus explicare non datur. Quid retribuam, inquit, Domino pro omnibus quae mihi retribuit ? Quaerit Propheta sanctissimus quibus meritis beneficia divina compenset, quo famulatus genere munera percepta coaequet, quibus obsequiis tantis possit muneribus respondere, quo servitutis genere innumera debeat dona et infinita beneficiorum genera comparare. Sit licet ex
Abbreviated transcription (Latin):
censura puniat uindicantis Facile enĩ obsequio tuo
facies dm̃ ꝓpiciũ: siconuersus iã mutaueris uitium
Usuratũ enĩ redditur : quic quid dilatione tẽporis fene¬
ratur : nec. eẽ. iampoterit inpunitũ: cui mora tẽporis
non potuit dare remediũ Quid retribuã dño. sihu¬
mana conditio genitori quid debeat noscat: atq
eius beneficioꝵ innumerã multitudinẽ momentis om̃ib¬
re tractando intellegat: inueniet sue seruitutis obse¬
quia: continuis laudib iugi gratulat̾ione aequare non
posse. Neq enuĩ beneficia abeo p̾stita atq conlata.
uel modũ poterunt habere uel numerũ: certe nec ter¬
minũ: quippe cũ nec sensus ad inuestigandũ sufficiat:
nec scientia suppetat ad laudandũ Immensitas enim
beneficioꝵ: superat cogitationes sensuũ: et innumera
multitudo donorũ: uincit uoͬlubilitatẽ uerborum:
N eesitotũ uitȩ tẽpus oris obsequia occupent: laudes te¬

Expanded text:
censura puniat judicantis. Facile enim obsequio tuo censura puniat judicantis. Facile enim obsequio tuo facies Deum propitium, si conversus jam mutaveris vitium. Usurarum enim redditur quidquid dilatione temporis feneratur: nec esse jam poterit impunitum, cui mora temporis non potuit dare remedium. Quid retribuam Domino? Si humana conditio genitori quid debeat, noscat, atque si ejus beneficiorum innumeram multitudinem momentis omnibus tractando intelligat, inveniet suae servitutis obsequia continuis laudibus jugi gratulatione aequare non posse. Neque enim beneficia ab eo praestita atque collata, vel modum poterunt habere, vel numerum, certe nec terminum, quippe cum nec sensus ad investigandum sufficiat, nec scientia suppetat ad laudandum: immensitas enim beneficiorum superat cogitationes sensuum, et innumera multitudo donorum vincit volubilitatem verborum. Nec si totum vitae tempus oris obsequia occupent, laudes te
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ : suis institutis cuncta deseruiunt: solus ho-¬
mo dõ nonseruit Quid si tibi uniuersa natura
constanter ediceret: ego tibi ad nõ rerũ parere
yceptasũ. ego circate iułꝰsa implere: instituta ser¬
uare: nascentia cuncta tribuere. genitoris imperio
iussasũ: Deniq pareo : obtempero: ser uio: et te muta¬
to non mutor: Pareo in quã rebelli: obtẽpero ꝓcaci.
deser uio contẽptori Ceterũ simihi instituta muta¬
re: iussa ꝑuertere: necessaria denegare rerum dñs
p̃cepisset: creatura cuncta uiduata homine rema¬
neret : nec qui contẽpneret ulterius esset: qui a con¬
tẽptor homo digne ac merito interiret. Deniq qui¬
q talis es qui in hoc contẽptu consistis: qui creature
imperas : et creatori non seruis: qui dominatũ exerces
et dñm non. agnoscis: time dñm pacientẽ. nese uerum
sentias iudicem Corrigat te dilatio differentis: ne

Expanded text:
terrae: suis institutis cuncta deserviunt, solus hoterrae: suis institutis cuncta deserviunt, solus homo Deo non servit. Quid si tibi universa natura constanter ediceret. Ego tibi a Domino rerum parere praecepta sum; ego circa te jussa implere, instituta servare, nascentia cuncta tribuere genitoris imperio jussa sum: denique pareo, obtempero, servio, et te mutato non mutor. Pareo, inquam, rebelli, obtempero procaci, deservio contemptori. Caeterum si mihi instituta mutare, jussa pervertere, necessaria denegare rerum Dominus praecepisset, creatura cuncta viduata homine remaneret, nec qui contemneret ulterius esset, quia contemptor homo digne ac merito interiret. Denique quisquis talis es, qui in hoc contemptu consistis, qui creaturae imperas et Creatori non servis, qui dominatum exerces et Dominum non agnoscis, time Dominum patientem, ne severum sentias judicem. Corrigat te dilatio differentis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
icum tibi per eũ cuncta deseruiant : solus illi ipse
nonser uis Bis delinquis. et geminũ ac duplex crim̃
incurris: dũ nec ꝓ conditione ut seruus obsequeris.
necꝓpo testate data dño famularis Tibi caelũ indie
lucis splendore uestitur : et solis fulgorib decorat᷑.
in nocte clarissimo lunȩ speculo et astroꝵ fulgore
uario polus ipse lustratur : ut diei noctisq uicissi¬
tudine et numerositas tẽporũ dinoscatur: et post
diurnum laborẽ : requies miseris mor talib pre¬
beatur: Tempora alternis uicib inmutantur: frondes¬
cunt sil uae: amenantur cãpi: prata uirescunt᷑: animan¬
tia cuncta diuersis usib ꝓcreata: edunt fetus: parent
imperio : obsequia seruant: scatent fontes. amne̾ flu¬
unt: institutis ter minis maria coercentur Gau¬
de tpost hiemẽ uerna temperies. estatis flagran¬
tia de quo quit messes: autũnitas temulenta suĩs
exhibet ubertates: hie mne maritantur imbribus

Expanded text:
Et cum tibi per eum cuncta deserviant, solus ipse illi Et cum tibi per eum cuncta deserviant, solus ipse illi non servis. Bis delinquis, o homo, et geminum ac duplex crimen incurris, dum nec pro conditione ut servus obsequeris, nec pro potestate data Domino famularis. Tibi coelum in die lucis splendore vestitur et solis fulgoribus decoratur, in nocte clarissimo lunae speculo et astrorum fulgore vario polus ipse illustratur, ut diei noctisque vicissitudine et numerositas temporum dignoscatur, et post diurnum laborem requies miseris mortalibus praebeatur. Tempora alternis vicibus immutantur, frondescunt silvae, amoenantur campi, prata virescunt, animantia cuncta diversis usibus procreata edunt fetus, parent imperio, obsequia servant, scatent fontes, omnes fluunt, institutis terminis maria coercentur. Gaudet post hiemem verna temperies, aestatis flagrantia decoquit messes, autumnitas temulenta suas exhibet ubertates: hieme macerantur imbribus
Abbreviated transcription (Latin):
ut imperaret mundo ser uiret dõ: creatorem
suspiceret: creaturã sibi parare conpelleret:
Tantũq ditionis sese dño debere ꝑspiceret: quan¬
tum ipse acreatura exigeret: Habens in propria
potestate : et obȩ dientiam et contemptum:
O bedientiã : qua uiueret Contẽptũ: quodigne
promeritis interiret. Unde effectũ est ut contẽp¬
nendo mor tẽ incideret : qui obediendo uiuer
potiusset : unde potestate concessa dũ incontẽp¬
tũ pro u it : et uite priuilegium perdidit: et mor¬
is sibi sententiam adquisiuit Et tam̃ creatura ad huc¬
eius seruit imperia: licet ipse creatori suum
deneg et obsequium Unde apparet quid suȩ
felicitati detraxerit: cũ peccatorũ merita eius
statũ adhuc mutare non possint Grauaris ho¬
mo in isto grauaris: et in excusabili poena adstriui¬
geris contẽpnis creatorẽ et eius imperas crea¬
beneficiis dĩ ꝑfrueris: et eius pot̾entia non extimescis

Expanded text:
ut imperaret mundo, serviret Deo, Creatorem ut imperaret mundo, serviret Deo, Creatorem suspiceret, creaturam sibi parere compelleret, tantumque ditionis sese Domino debere prospiceret, quantum ipse a creatura exigeret, habens in propria potestate et obedientiam et contemptum, obedientiam qua viveret, contemptum quo digne pro meritis interiret. Unde effectum est ut contemnendo in mortem incideret, qui obediendo vivere posset. Unde potestatem concessam dum in contemptum protulit, et vitae privilegium perdidit, et mortis sibi sententiam acquisivit. Et tamen adhuc creatura ejus servat imperium, licet ipse Creatori suo denegaret obsequium. Unde apparet quid suae felicitati detraxerit, cum peccatorum merita ejus statum adhuc mutare non possunt. Gravaris, homo, juste gravaris, et inexcusabili poena astringeris. Contemnis Creatorem, et ejus imperas creaum. Beneficiis Dei perfrueris, et ejus potentiam non extimescis.
Abbreviated transcription (Latin):
dep̾cetur: et quod ille fortassis petere dediuĩnitate
non audeat.: plurimoꝵ in terpellantium orationib
ȩtiam quod non sperabat accipiat Quod ad ad iupo¬
riũ nr̃m cõmemorans nos beatus apłs ait Ut ꝑ multos
grãrũ actio referatur ꝓnobis Et iterũ: Ut fiat oblatio
Ser mo beati iohis. Quomodo primus homo
totius p̃latus . ẽ. creature.
ignitas humane originis facile agnoscitur. con¬
siderata sublimitate auctoris Nec enĩ facile
poterat esse nec leue: quod manus sacra con¬
finxit: et cęlestis flatus in uitalẽ substantiã ani¬
mauit : maxime cũ idem artifex dĩ: potestatem
suã momnẽ fabricã: eidem homini suerat tra¬
diturus : ut quẽ scłr presidem posse facere dispo¬
nebat : eundẽ faceret plenũ atq ꝑfectũ. haben¬
tem in sese et dignitatem qua p̃celleret: et potesta¬
tem qua cunctis animantib imperaret: soli ser¬
uiens illi a quo ei cuncta fuerant sub iugata:

Expanded text:
ia Dominus deprecetur; et quod ille fortassis petere de Divinitate ia Dominus deprecetur; et quod ille fortassis petere de Divinitate non audeat, plurimorum interpellantium orationibus, etiam quod non sperabat accipiat? Quod ad adjutorium nostrum commemorans beatus Apostolus ait: Ut per multos gratiarum actio referatur pro nobis . Et iterum: Ut fiat oblatio EM DOMINICA. Quomodo primus homo toti praelatus sit creaturae. Dignitas humanae originis facile agnoscitur, considerata sublimitate auctoris. Neque enim facile poterat esse vel leve quod manus sacra confinxit et coelestis manus in vitalem substantiam animavit, maxime cum idem artifex Deus potestatem suam in omnem fabricam eidem homini fuerat traditurus, ut quem secundum praesidem post se facere disponebat, eumdem faceret plenum atque perfectum, habentem in se et dignitatem qua praecelleret, et potestatem qua cunctis animantibus imperaret, soli serviens illi a quo ei cuncta fuerant subjugata,
Abbreviated transcription (Latin):
ant. reficiantur uidue: pauperes uestiantur Nam
quale erit si inuna eademq Adomo. interser uulos
unius dñi. alter exultet inolo serlcis. alter consũmet᷑
mnpannis. alius estuet eybo: alius famẽ frigusq susti¬
ieiunii in ediã non resoluat Aut qui erit nrãe oratio¬
nis effectus: petimus ut liberemur ab inimico. qui non
sumus liberales infr̃s: simus imitatores dñi: Si enĩ ille
sint insubstantia terrena consortes.: Nec ex traneisint ali¬
moniis: qui fr̃s sunt sacramentis Nisi quodrectius apud
dm̃ ꝑ ipsos agimus causam niram: ut nr̃is alamus sũptibus
qui illi grãs agant Quic quid aũt pauꝑ dnm benedicit.
lli psicit quo faciente dnm benedicit Et sicut scriptũ . ẽ.
de illo: Ue illi homini ꝑquẽ nom̃ dñi blas phematur.
ita et de isto scribitur Pax huic homini: ꝑ quẽ nomen
bene dicitur saluatoris: Quale aũt. ẽ. meritũ largientis.

Expanded text:
ant, reficiantur viduae, pauperes vestiantur. Nam ant, reficiantur viduae, pauperes vestiantur. Nam quale erit, si in una eademque domo inter servulos unius domini alter exsultet in holosericis, alter consumetur in pannis; alius aestuet cibo, alius famem frigusque sustijejunii inediam non resolvat? Aut quis erit nostrae orationis effectus? Petimus ut liberemur ab inimico, qui non sumus liberales in fratres. Simus imitatores Domini nostri. Si enim ille sint in substantia terrena consortes? Nec extranei sunt alimoniis, qui 5 fratres sunt sacramentis, nisi quod rectius apud Deum per ipsos agimus causam nostram, ut nostris eos alamus sumptibus, qui illi gratiam agant. Quidquid autem pauper Domino benedicit, illi proficit, quo faciente Domino benedicit. Et sicut scriptum est de illo: Vae illi homini, per quem nomen Domini blasphematur; ita et de illo scribitur: Pax huic homini, per quem nomen Domini benedicitur Salvatoris. 6 Quale est autem meritum largientis,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ minime se cognoseit. Dũ enĩ uult osfici¬
uosus. ẽẽ. in iuriosus existit: sicut ille in
euuangelio qui in cȩtu scõꝵ inuitat
Taddnuptias uenire ausus. ẽ: uestẽ non
habens nuptialem: et cũ alius niteret iustitia. alius lu¬
ceret fide. alius castitate sulgeret: ille solus conscientię
foeditate pollutus. cunctis splendentib deformi hor¬
rore sordebat Et quanto plus simul discumbentium
beatoꝵ candebat scĩtas tantomagis peccatoꝵ illius
apparebat in ꝓbitas. quipotuerat minus displicuisse
forsitan si in consor tiũ scõꝵ minime se dedisset Propte¬
rea ergo sublatus manib et pedib in tenebras ex teri¬
ores expellitur. nonsolũ quod peccator erat: sed quia
cũ peccator. eẽt. scĩtatis sibi meritũ uindicabat:
gitur srs suscepturi natalẽ dñi. ab ominos delitoꝵ fece
purgemus: repleamus thes auros eius. diuersorum
numerũ donis. ut indie scãsit unde peregrini accipi¬

Expanded text:
cum minime se cognoscit. Dum enim vult officicum minime se cognoscit. Dum enim vult officiosus esse, injuriosus existit: sicut ille in Evangelio qui, in coetu sanctorum invitatus, ad nuptias venire ausus est vestem non habens nuptialem ; et cum alius niteret justitia, alius luceret fide, alius castitate fulgeret, ille solus conscientiae foeditate pollutus, cunctis splendentibus deformi horrore sordebat: et quando plus simul discumbentium beatorum candebat sanctitas, tanto magis peccatorum illius apparebat improbitas, qui potuerat minus displicuisse forsitan, si in consortium justorum minime se dedisset. Propterea ergo sublatus manibus et pedibus, in tenebras exteriores expellitur, non solum quod peccator erat, sed quia cum peccator esset, sanctitatis sibi meritum vindicabat. Igitur, fratres, suscepturi natalem Domini, ab omni nos delictorum faece purgemus, repleamus thesauros ejus diversorum munerum donis, ut in die sancta sit, unde peregrini accipi
Abbreviated transcription (Latin):
sed fortis castimoniae restringentis libidinẽ: ad pudici¬
tiã plus miratur. Ambi amus ergo inueniri ante ipsum
xp̃m diligit: nitidius se mandatoꝵ eius obser uatione
conponat Ut uere nos inse credere uideat: cumita
in eius sollẽpnitate fulge mus. et maius lae tussit. quo
nos ꝑspexerit puriores Atq ideo atite conplures dies
Icastificemus corda nr̃a: mundemus conscientiã: puri¬
ficemus sp̃m: ac nitidi et sine macula in maculatidñ
suscipiamus aduentũ: Ut cuius natiuitas ꝑ in macula¬
tã uirginẽ constitit: eius natalis ꝑ inmacula tosser¬
uulos ꝓ curetur Quisq enĩ in illa die sordib fuerit
ac pollutus: natale xp̃i uotũq non curat In tersit
licec dominicae festiuitate corpore: mente tam̃
longius asaluatore separatur Nec societatẽ habere
poterunt inmundus et sc̃s: auarus et misericos
corruptus et uirgo. nisi quod magis inge¬
rendo se indignus offensionẽ contrahit

Expanded text:
sed fortis castimoniae restringentis libidinem ad pudicised fortis castimoniae restringentis libidinem ad pudicitiam plus miratur. Ambiamus ergo inveniri ante ipsum Christum diligit, nitidius se mandatorum ejus observatione componat, ut vere nos in se credere videat, cum ita in ejus solemnitate fulgemus, et eo magis laetus sit quo nos perspexerit puriores. Atque ideo ante complures dies castificemus corda nostra, mundemus conscientiam, purificemus spiritum, ac nitidi, et sine macula immaculati suscipiamus adventum: ut cujus nativitas per immaculatam virginem constitit, ejus natalis per immaculatos servos procuretur. Quisquis enim in illa die sordidus 4 fuerit, ac pollutus, natalem Christi, votumque non curat. Intersit licet dominicae festivitati corpore, mente tamen longius a Salvatore separatur. Nec societatem habere poterunt immundus et sanctus, avarus et misericors, corruptus et virgo, nisi quod magis ingerendo se indignus offensionem contrahit,
Abbreviated transcription (Latin):
copiosa nondesit: et ante uoluntas donandi defi¬
ciat. qua substantia largiendo Haec aut̃ ideo solli¬
cite faciunt : quia ma iorem sibi remuncrationẽ.
prohac sollicitudine sperant futurã Siergo sis̃
egis sui natalis diem tanta apparitione suscipiunt
qułnos accuratio ne aeterni regis nr̃i ihũ
xp̃i natalẽ susci pere debemus: qui
ꝓde uotione nr̃a non nobis tẽporalem
lasrgictur głam sed acternã Nec ter¬
renĩ honoris administrationẽ dabit
quae successore finitur: sed cęlestis
im peru dignitatẽ: quae non habet
suc cessorem Qualis aut nr̃a remuneratio fit futura. dicit
ꝓpħ a. Quae oculus non uidit. nec auris audiuit. nec in
cor hominis ascendit: quae p̃parauit dñs diligentibus se.
Quib indumentis nos ex ornari opor tet: quod aut̃ diximꝰ
or nam̃ta corporũ: sed considerat corda meritorum:
N ec fragilis cinguli p̃cingentis lũbos operositatẽ miratur

Expanded text:
copiosa 3 non desit, et ante voluntas donandi deficopiosa 3 non desit, et ante voluntas donandi deficiat, quam substantia largiendi. Haec autem ideo sollicite faciunt, quia majorem sibi remunerationem pro hac sollicitudine sperant futuram. Si ergo, fraregis sui natalis diem tanta apparitione suscipiunt: quanta nos accuratione aeterni regis nostri Jesu Christi natalem suscipere debemus, qui pro devotione nostra non nobis temporalem largietur gloriam, sed aeternam; nec terreni honoris administrationem dabit, quae successore finitur, sed coelestis imperii dignitatem, quae non habet successorem? Qualis autem remuneratio nostra sit futura, dicit propheta: Quia oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae preparavit Quibus indumentis nos exornari oportet. Quod autem diximus ornamenta corporum, sed considerat corda meritorum; nec fragilis cinguli praecingentis lumbos operositatem miratur,
Abbreviated transcription (Latin):
aeticia quantasit quantusq concursus: cũ imperatoris
mundi istius natalis caele brandus est. bene notis
quẽ ad modũ duces eius et princeps. om̃s ętiã militan¬
tes accurati sericis uestib ad cincti operosis cingu¬
lis auro fulgente p̾ciosis. ambiant solito nitidius. inꝰ
conspectu regis in cedere Credunt enĩ maius esse
imperatoris gaudiũ. si uiderit maiorẽ suae appariti¬
onis or natũ. tantoq illũ lȩ tũ futurũ. quanto ipsi
suerint in eius festiuitate deuoti: ut quia impera¬
tor tãquã homo corda non conspicit : aspectũ eorũ
circase probet uel habitũ contuendo Itafit ut splen¬
didius se accuret: quisq regẽ fidelius diligit De in¬
de quia indic natalis sui: sciunt eum largũ futurũ
acdonaturũ plurima. uel ministris suis uel his qui in
domo eius ab iecti putantur et uiles: tanta prius
thes auros eius replere diuitiarũ uarietate festinan.
ut in quantũ ꝓrogare uoluerit: in tantũ prorogatio

Expanded text:
aetitia quanta sit, quantusque concursus, cum imperatoris mundi istius natalis celebrandus est, bene nostis, quemadmodum duces ejus et principes omnes, etiam militantes accurati sericis vestibus, accincti operosis cingulis, auro fulgente pretiosis, ambiant solito nitidius in conspectu regis incedere. Credunt enim majus esse imperatoris gaudium, si viderit majorem suae apparitionis ornatum, tantoque illum laetum futurum quanto ipsi fuerint in ejus solemnitate devoti: ut quia imperator tanquam homo corda non conspicit, affectum eorum erga se probet vel habitum contuendo: ita fit, ut splendidius se accuret, quisquis regem fidelius diligit. Deinde quia in die natalis sui sciunt eum largum futurum, ac donaturum plurima vel ministris suis, vel his, qui in domo ejus abjecti putantur, et viles, tanta prius thesauros ejus replere divitiarum varietate festinant; ut in quantum praerogativa voluerit, in tantum praerogatio
Abbreviated transcription (Latin):
Danibel aut quia elegit caelibẽ uitã id .ẽ. nuptias terrena
contẽpsit Ut sicut dicit apłs Sine sollicitudine uiueret co¬
gitans quae sunt dĩ genus eoꝵ significat qui sunt inocio sed
tam̃ for tissimi in temptationib sicut ille fuit: non enĩ alit̃¬
assumi poterunt Nec puto alia. ẽẽ genera hominũ quib
constat eccła quã ista tria habentia binas differentias
ꝓpt̃ assũptionẽ et relictionẽ Quã uis insingulis multae
studioꝵ uoluntatũq diuersi tates ad con cordiã: ta men
unitapemq concurrentes possint in ueniri¬

Expanded text:
Danihel autem, quia elegit caelibem uitam, id est nuptias terrenas Danihel autem, quia elegit caelibem uitam, id est nuptias terrenas contemsit, ut, sicut dicit apostolus, sine sollicitudine uiueret, cogitans quae sunt dei, genus eorum significat qui sunt in otio, sed tamen fortissimi in temtationibusassumi poterunt potuerunt. Nec puto alia esse genera hominum quibus constat Ecclesia, quam ista tria, habentia binas differentias, propter assumptionem et relictionem, quamvis in singulis multae studiorum voluntatumque diversitates, ad concordiam tamen unitatemque concurrentes possint inveniri
Abbreviated transcription (Latin):
eporaliũ negotioꝵ orbẽ atq circuitũ : quas tam̃ in uno
nolentes dixit: In quantũ de ipsis reb et negotiis suis pre¬
bent usib eccłe: Tertiã eoꝵ qui operantur in ec cłae
gulis et pro rõbore suarũ uiriũ discernuntur. Cer em̃ oñsa
ecclae mẽbra per tinere uideantur: ad ueniente tamitea¬
tatione tribulationis: et exillis qui sunt inocio et exills
Quipmanent assumuntur: qui cadunt re lincuntur Crgo
unus assume tur. et unus relinquetur: Nonquasi deduobi
hominib dictũ sed de duob generib affectionũ insinqui
generib triũ ꝓfessionũ: In illa nocte ergo dixit. in illatii¬
bulatione. Ad ipsa tria genera quae assumuntur. arbitror
ꝑtinere etiã tria illa nomina uiroꝵ scõꝵ quossolus liberan
dos hie zechiel propha denuntiat Noc danihel: et iob
Uidetur enĩ noe ꝑtinere ad eos ꝑ quos eccła regitur. Sicuit
ꝑ illũ in aquis area gubernata .ẽ quac figurã gestabat eccd

Expanded text:
ium negotiorum orbem atque circuitum; quas tamen in uno molentes dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis praebent usibus ecclesiae. tertium eorum, qui operantur in ecclesiae singulis et pro robore suarum uirium discernuntur. cum enim omnes ad ecclesiae membra pertinere uideantur, adueniente tamen temtatione tribulationis et ex illis qui sunt in otio et ex illqui permanent, assumuntur; qui cadunt, relinquuntur. ergo unus assumetur et unus relinquetur non quasi de duobus hominibus dictum, sed de duobus generibus affectionum in singulis generibus trium professionum. in illa nocte ergo dixit "in illa tribulatione". Ad ipsa tria genera, quae assumuntur, arbitror pertinere etiam tria illa nomina uirorum sanctorum, quos solos liberatum iri Hiezechihel propheta denuntiat, Noe, Danihel et Iob. uidetur enim Noe pertinere ad eos per quos ecclesia regitur, sicut per illum in aquis arca gubernata est, quae figuram gestabat ecclesiae.
Abbreviated transcription (Latin):
ita dũ ille operatur. etiam iste utilis inuenitur. Ille aũt.
id .ẽ. superior lapis. tota uelocitate circũ fertur Ut falle
oculus in ipsa celeritate stare credatur: et putetur im mo¬
bilis ẽẽ. dũ currat Qui quanto uiolentius actus fuerit:
tanto opus ꝑfectius consumatur Ita ergo prior lapisstat
lacct et poene nihil ꝓdest Ille uero alter quae infer int̃
cuncta suscipit : quae ueniunt uniuersa conplectitur.:
et ꝑ cauer nulas quasdã uterq quod operetur adꝗrit:
uimolit aũt. hoc habere uidetur officii: ut ꝑuigili
culta sgranorũ asperitate confracta: ex intimis eorũ oc¬
cultis q uisceribus similaginẽ medullamq pro duce

Expanded text:
Ita dum ille operatur, etiam iste utilis invenitur. Ille autem Ita dum ille operatur, etiam iste utilis invenitur. Ille autem id est superior lapis tota velocitate operis circumfertur, ut fallens oculos in ipsa celeritate stare credatur, et putetur immobilis esse, dum currit. Qui quanto violentius actus fuerit, tanto opus perfectius consummatur. Ita ergo prior lapis stat, jacet, et pene nihil prodest; ille vero alter, quae inferuntur, cuncta suscipit, quae veniunt, universa complectitur, et per 10 cavernulas quasdam uterque, quod operetur, acquirit. Qui molit autem hoc habere videtur officii, ut pervigili cura granorum asperitate confracta, ex intimis eorum, occultisque visceribus similagin
Abbreviated transcription (Latin):
uperiori dominica capitulũ euanCADUENTU¬
gelicũ disserentes: partẽ quandã ex illo ꝑstrinximus:
suꝑest ut sequentia decurramus De scripsimus enĩ quid esset
quod ait dñs In illa nocte erunt du& inlecto uno. et rłq¬
unc ergo uide amus. quod relicũ est. dicit enĩ eadẽ diui¬
na sententia: Erunt duȩ molentes inpistrino. una ad sumet᷑.
et una relinque tur Primũ igitur considerandum . ẽ: quo¬
modo constet molentis officium: de inde quaesunt duae :
quae molere dicuntur: Tercio. quod pistrinũsit: quae mo¬
lutionis effectus Nulli dubiũ ẽ. quod molere aliter ñ con¬
stat: nisi duob lapidib apparatis et conuenientib sibi ut al¬
teri ex his magni tudo alterius inponatur Et illũ quidẽ
lapidẽ qui prior solo sternitur. eẽ. pigrũ et itardũ et poe¬
ne ut ita dixerim ociosum ac nisi superioris participatione
lapidis ornaretur: forsitan necessarius non uideretur.

Expanded text:
uperiore dominica capitulum evanuperiore dominica capitulum evangelicum disserentes partem quamdam ex illo perstrinximus; superest, ut sequentia decurramus. Descripsimus enim quid esset quod Dominus ait: In illa nocte erunt duo in lecto uno, etc.; nunc ergo videamus, quod reliquum est: dicit enim divina sententia: Erunt duae molentes in pistrino; una assumetur, et una relinquetur . Primum igitur considerandum est, quomodo constet molentis officium; deinde quae sint duae, quae molere dicuntur; tertio quid pistrinum sit, quisve molitionis effectus. Nulli dubium est, quod molere aliter non constat, nisi duobus lapidibus apparatis, et convenientibus sibi, ut alteri ex his magnitudo alterius imponatur: et illum quidem lapidem, qui prior sternitur, esse pigrum et tardum, et pene, ut ita dixerim, otiosum ac nisi superioris participatione lapidis ornaretur forsitan necessarius non videretur.