comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionementis angelice
ls hoc prius quam in co ipsefie¬
r& prenoscentis : de in defecit
ds̃ firmamentum iamutique
ipsam firmamenti naturam
cuius ininor eã tam quamues¬
pertina cognitio: acsicusque
ad ominium operum finem et
usque ad requienidĩ que non hab&
uesperam quia non est facta
sicut creatura ut poss& &iam
ipsius geminari cognitio
tam quam prior & maior in
uerbo dĩ sicut indie & poste¬
rior acminor in seipsoc sicut
inuespera sed si omnia simul
mens angelica potest que sin¬
gillatim per ordinem conexa¬
rum cau sarum sermodistin¬
guit num quid &iamquefie¬
bant uelut ipsut firmamen¬
tum uelut aquarum congre¬
gatio species quenudata ter¬
rarum uelut fruticum &
arborum germinatiolumi¬
narium & siderum confir¬
matio a quatilia terrestria¬
que animantia simul omnia
facta sunt ac non potius
perinter ualla temporum
secundum prefinitos dies:
anforte non sicut ea secun¬
dum motus eorum natura¬
les nunc experimur ita &iam

Expanded text:
cognitione mentis angelicae,cognitione mentis angelicae,lis creaturae hoc priusquam in eo ipso fieret praenoscentis. deinde fecit deus firmamentum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset tamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tamquam prior et maior in uerbo dei sicut in die et posterior ac minor in se ipsa sicut in uespera. Sed si omnia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantia, simul omnia facta sunt, ac non potius per interualla temporum secundum praefinitos dies? an forte non, sicut ea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sequente uespera nosceri¬
tur: Ac perhoc &iam sinulla
hicmorarum tempor alium
sint inter ualla preces sit ta¬
menratio condende creature
in uerbodi cumdixit fiat lux
& secuta est ipsa lux quo angi¬
licamens formata est atque
insuanatura facta est. ponas
alibi sequebatur ut fier& &
ideo non prius dic tum est fic
est factum & postra dictimẽ
& fecit ds̃ lucem sed continuo
post uerbumdi facta est lux
adhesit que creanti lucilux
creata uidens illam & semnil¬
lam idest rationẽ quafacta
est uidit &iam se inse idẽ
distante quod fac tum est ab
eo quifecit et ideo cumplacu¬
iss& dõ factum uidentiquia
bonum est & diuisa e&̃ lux
a tenebris etuocata lux di¬
es & tenebrȩ nox facta est &¬
uespera: quia neces sariaerat¬
& ista cognitio quadistingue¬
r&ur acreatore creatura:
aliter inseipsa cognita quam
in illo: atque indemane & aliud
precog noscendum quod fuerit
uerbo dĩ faciendum prius in

Expanded text:
ubi subsequente vespera noscereubi subsequente vespera nosceretur. 50. Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint intervalla, praecessit tamen ratio condendae creaturae in Verbo Dei, cum dixit, Fiat lux; et secuta est ipsa lux qua angelica mens formata est, atque in sua natura facta est, non autem alibi sequebatur ut fieret: et ideo non prius dictum est, Et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, qui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae nox, facta\' est et uespera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa cognita quam in illo; atque inde mane et aliud praenoscendum, quod fuerat uerbo dei faciendum, prius in
Abbreviated transcription (Latin):
ut instanter ac per seueran¬
ter hȩc agat quis ignorat:
mens uero angelica pura ca¬
ritate inherens uerbo dĩ pos¬
teaquam illo ordine creata
est ut preceder & cetera pri¬
us eauidit inuerbodĩ facien¬
da quam facta sunt ac sic pri¬
us in eius frebant cognitio¬
necumds̃ dicebat ut fierent
quam in sua proprianatura
quȩ itidem facta in eis ipsis
&iam cognouit minore utiq
notitia que uespera dicta est
quam notitiam sane precede¬
bant quȩ fiebant quia prece¬
dit cognitionem quid quid coq¬
nosci potest: nisi enim prius
sit quod cognos catur cognos¬
ci non potestiposthoc sicomo¬
do sibi placer& ut amplius
seipsa quamcreato resuo
delectar &ur non fier & ma¬
ne idest non de sua cognitione
in laudem creatoris ad surge¬
r&: Cumuero fac tumest
faciendumerat aliud & cog¬
noscendum dõ dicente fiat ut
prius itidem fier& in cognito¬
ne mentis angelice & poss&
rursus dici & sic est factum:
ac deinde innatura propria

Expanded text:
ut instanter ac perseueranut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura caritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic prius in eius fiebant cognitione cum quam in sua propria natura: quae itidem facta in eis ipsis etiam cognovit, minore utique notitia, quae vespera dicta est. Quam notitiam sane praecedebant quae fiebant; quia praecedit cognitionem quidquid cognosci potest. Nisi enim prius sit quod cognoscatur, cognosci non potest. Post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius seipsa quam Creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem Creatoris assurgeret. Cum vero factum est mane, faciendum erat aliud et cognoscendum Deo dicente, Fiat; ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae, et posset rursus dici, Et sic est factum; ac deinde in natura propria,
Abbreviated transcription (Latin):
secundum temporum moras
sicut fiunt dies isti cumoritur
& occidit cotidie sol & in locũ
suum redit utrursus oriatur
sed sec undum potentiam spĩ
talem mentis angelicecuncta
que uoluerit simul notitia
facillima conprehendente:
nec ideo tamensine ordine
quo appar& conexio prȩce¬
dentium sequentium que cau¬
sarum ne que enim cognitio
fieri potest nisi cognoscenda
precedant quentẽ priora sunt
in uerbo perquod facta sunt
omnia quam in his que facta sunt
omnibus: mensit aquẽ humana
prius hȩc que facta suntpersen¬
sus corporis experitur: eorũ¬
que notitiam proinfirmitatis
humanȩ modulo capit: & dein¬
de quaerit eorum causas si
quomodo possit ad eas perue¬
nire principaliter atque in¬
commut abiliter manentes in
uerbo dĩ acsiinui sibilia ers
per ea que facta sunt intellec¬
ta conspicere : quod tanta tar¬
ditate ac difficultateagat¬
& quanta temporis mora prop¬
ter corpus corruptibile quod
a grauat animam &iam que
feruentissimostudior apitur

Expanded text:
secundum temporum moras, secundum temporum moras, sicut fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol, et in locum suum redit, ut rursus oriatur; sed secundum potalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentiumque causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cognoscenda praecedant: quae item priora sunt in uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae facta sunt, omnibus. mens itaque humana prius haec, quae facta sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficultate agat et quanta temporis mora propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam, etiam quae feruentissimo studio rapitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quid sine temporum uicibus
ageretur in patria c̃ui eius
peregrinatio suspirabatsed
num quid siiam nunc simul
ista omnia gerit at que ha¬
b& angelica illa soci& as &ii¬
tasdĩ quem primitus condidit
ds tunc &iam cumhaee con¬
derentur simul hȩc habuit:
nonne per omnes sexdies cũ
eaque persingulos dõ condere
placuit conderentur primo
hec accipiebat inuerbodĩ ut in
eius notitia primitus fierent
cumdi cebatur & sic est fastũ.:
Deinde cum facta essent in sua
propria natura qua sunt dõ¬
que placuissent quia bona sunt :
Tunc ea itidem cognos cebat
alia quadam inferiore cogni¬
tione que nomine uespere sig¬
nificata est. Ac deinde facta
ues pera fiebat mane cum desuo
ds̃ opera laudar&ur & alteri¬
us creature quedeinceps faci¬
endaerat ex dĩ uerbo notitia¬
xx priusquam fier& acciper&ur
Honergo tuncsimul omma
& dies & uespera & mane sed sin¬
gillatim per ordinem quem
scriptura conmemorat an&iã¬
tunc simul omnia quia non

Expanded text:
quid sine temporum uicibus quid sine temporum uicibus ageretur in patria, cuius peregrinatio suspirabat. Sed numquid, si iam nunc simul ista omnia gerit atque habet angelica illa societas et unitas diei, quem primitus condidit deus, tunc etiam cum haec conderentur simul haec habuit? nonne per omnes sex dies, cum ea, quae per singulos dplacuit, conderentur, primo haec accipiebat in Verbo Dei, ut in ejus notitia primitus fierent, cum dicebatur, Et sic est factum; deinde cum facta essent, in sua propria natura qua sunt, Deoque placuissent quia bona sunt, tunc itidem ea cognoscebat alia quadam inferiore cognitione, quae nomine vesperae significata est; ac deinde facta vespera fiebat mane, cum de suo Deus opere laudaretur, et alterius creaturae quae deinceps facienda erat, ex Dei Verbo notitia, priusquam fieret, acciperetur? Non ergo tunc simul omnia, et dies et vespera et mane; sed singillatim, per ordinem quem Scriptura commemorat. CAtunc simul omnia, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
autem mundum quis nonuide¬
at si attendere uelit & diem
ubisolest & noctem ubi non est
& uera miunde discedit & mane
quo accedit simul habere sed
nos plane interris haec omna
simul habere non possumus
nec ideotamen istam terrenã
condicionem lucis que corpo¬
reae temporalem localem¬
que circuitum illipatriae spĩ¬
tali coequare debemus ubi
semper est dies in contempla¬
tione in conmutabilis uerita¬
tis semper ues pera in cognido¬
ne in seipsa creaturae: semper
mane &iam ex hac cognitio¬
ne in laudem creatoris: quia
non ibi abscessulucis superi¬
oris sed inferioris cognitionis
distinctione fit uespera nec
mane tamquam nocti ignoran¬
tiae scientia matutina suc ce¬
dat. sed quod uestinam &iam
cognitionem ingloriam̃ con¬
ditoris attollat. Denique & il¬
le nocte non nominat& uespe¬
re inquit & mane & meridiae
enarrabo adnuntiabo & ex au .xxx¬
di& uocemmeam. hic fortas¬
seper temporum uic es sed ta¬
men quantum puto significans

Expanded text:
autem mundum quis non uideautem mundum quis non uideat, si adtendere uelit, et diem, ubi sol est, et noctem, ubi non est, et uesperam, unde discedit, et mane, quo accedit, simul habere? sed nos plane in terris haec omnia simul habere non possumus; nec ideo tamen istam terrenam conditionem lucisque corporeae temporalem localemque circuitum illi patriae spiritali coaequare debemus, ubi semper est dies in contemplatione incommutabilis ueritatis, semper uespera in cognitione in se ipsa creaturae, semper mane etiam ex hac cognitione in laudem creatoris, quia non ibi abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit uespera, nec mane tamquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat, sed quod uespertinam etiam cognitionem in gloriam conditoris adtollat. denique et ille nocte non nominata, uespere, inquit, et mane et meridie enarrabo, adnuntiabo; et exaudies uocem meam, hic fortasse per temporum uices, sed tamen, quantum puto, significans,
Abbreviated transcription (Latin):
tando certare ut dicat subli¬
mium caelorum angelos non al¬
ter natim contueri primora¬
tiones creaturarum in com¬
mut abiliter in uerbidĩ in com¬
mutabili ueritate: ac dein¬
de ipsas creaturas & tertio eo¬
rum &iam inseipsis cognitionẽ
adliudemreferre creatoris
sed eorum mentem mirabili
facilitate haec omnia simul
posse num quid tamendic& aut
siquis quam dixerit audiendus
est illam cadestem in angeloru
milibus ciuitatem aut non con¬
templari creatoris adernita¬
tem aut mutabilitatem igno¬
rare creaturȩ aut ex eius quo¬
que inferior equadam cogni¬
cxiii.tione non laudare ereatorẽ:
Simulhoe totum possit simul
hoctotum faciant possunt ta¬
men & faciunt simulergo ha¬
bent & diem & ues peram & ma¬
ne. Neque enim uerendum est
ne forte qui est idoneus iam
illa sentire i deo non put& hoc
ibi posse fieri quia in his diebus
qui solis huius circutu peragun¬
tur fieri non potest. & hoc
quidem non potest eisdempar¬
tibus terrae : uniuersum

Expanded text:
tando certare, ut dicat sublitando certare, ut dicat sublimium caelorum angelos non alternatim contueri primo rationes creaturarum incommutabiliter in uerbi dei incommutabili ueritate ac deinde ipsas creaturas et tertio earum etiam in se ipsis cognitionem ad laudem referre creatoris, sed eorum mentem mirabili facilitate haec omnia simul posse. numquid tamen dicet aut, si quisquam dixerit, audiendus est illam caelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mutabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare creatorem? simul hoc totum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo habent et diem et uesperam et mane. Neque enim uerendum est. ne forte qui est idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur, fieri non potest. et hoc quidem non potest eisdem partibus terrae; uniuersum
Abbreviated transcription (Latin):
mine nuncupamus & adorũ
terum reditum quod masꝗ
cimuscur & illic uesper am
nondicamus cum a contempla¬
tione creatoris creaturades¬
picitur & mane cumagnitiono
creaturȩ in laudem creatoris
assurgitur . Neque enim & xp̃s
sic dicitur lux quomodo dicitur
lapis sed illud propriȩ hoc utiq
figurate quisquis ergo non eam
quam pronostro modulo uel in¬
dagare uel putare potuimus
sed aliam requirit in illorum
dierum enumeratione senten¬
tiam que non in prophelia figu¬
rate sedinhac ereaturarum
conditione propriȩ melius¬
que possit incellegiquerat &
diuinitus adiutus inueniat:
fieri enim pocest ut &iamego
aliam his diuinȩ scripturae
uerbis congruentioremn for¬
tassis inueniam: neque enim
hanc ita confirmo ut aliamque
preponenda sit inueniri non
posse contendam: sicut confir¬
more quiemdi scripturam scam
non quasi postlassi tudinem uel
cure molestiam nobis insinua¬
re uoluisse: quam obrem potest
aliquis fortasse mecum dispu¬

Expanded text:
mine nuncupamus, et ad ortum mine nuncupamus, et ad ortum iterum reditum, quod mane dicimus; cur et illic vesperam non dicamus, cum a contemplatione Creatoris creatura despicitur, et mane cum a cognitione creaturae in laudem Creatoris assurgitur? Neque enim et Christus sic dicitur lux , quomodo dicitur lapis ; sed illud proprie, hoc utique figurate. Quisquiquam pro nostro modulo uel indagare uel putare potuimus, sed aliam requirit in illorum dierum enumeratione sententiam, quae non in prophetia figurate, sed in hac creaturarum conditione proprie meliusque possit intellegi, quaerat et diuinitus adiutus inueniat. fieri enim potest, ut etiam ego aliam his diuinae scripturae uerbis congruentiorem fortassis inueniam. neque enim hanc ita confirmo, ut aliam, quae praeponenda sit, inueniri non posse contendam, sicut confirmo requiem dei scripturam sanctam non\' quasi post lassitudinem uel curae molestiam nobis insinuare uoluisse. Quamobrem potest aliquis fortasse mecum dispu
Abbreviated transcription (Latin):
ebdomadam cuiuscursu
&recur sutempora rapiun¬
tur in qua dies unus ẽ a solis
ortuus que in ortũ circuitus
sic illorum uicem quendam
exhibere credamus ut non
eos illis similes sed multum
in pares minime dubi temus
nec quis quamar bitretur
illud quod dixideluce spĩta¬
li et de condito die spĩtali&
angelicacreatura & de con¬
templatione quam hab& in
uerbo dĩ & decognitione qua
inse ipsa creatura cognosci¬
tur eius querelatione ad lau¬
dem in conmut abilis uerita¬
tis ubi prius ratio uidebatur
rti faciende quȩ cognita est
facta non iani proprie sed
quasi figurate atque adlego¬
rice conuenire ad intellegen
dunidiem uesperam & mane
sed aliter quidem quaminhac
consuctudine cotidianelucis
huius & corporalis non tamen
tam quam hic propriae ibi figu¬
rate ubi enim melior & certior
lux ibi uerior &iam dicscur ergo
non & uerior ues pera & ueruis
mane nan siinistis diebus haba
quandam declinationem suam
lux inoccasu quamues pereno¬

Expanded text:
hebdomada, cuius cursu hebdomada, cuius cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorum uicem quandam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum inpares minime dubitemus. Nec quisquam arbitretur illud, quod dixi de luce spiritali et condito die in spiritali et angelica creatura et de contemplatione, quam habet in uerbo dei, et de cognitione, qua in se ipsa creatura cognoscitur, eiusque relatione ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita est facta, non iam proprie, sed quasi figurate atque allegorice conuendum diem et vesperam et mane: sed aliter quidem quam in hac consuetudine quotidianae lucis hujus et corporalis; non tamen tanquam hic proprie, ibi figurate. Ubi enim melior et certior lux, ibi verior etiam dies: cur ergo non et verior vespera et verius mane? Nam si in istis diebus habet quamdam declinationem suam lux in occasum, quam vespere no
Abbreviated transcription (Latin):
ecre auit cumait Et diui¬
dant interdiem & noc tem
Tunc enim hunc diem condidit
cum condidit solem cuius pre¬
sentia eundem ex hib& diem
ille autem dies primitus con¬
ditus iam tridum peregerat
cum haec luminania illius die
quarta repitione creata sum:
qua propter qnm̃ illum diem
uel illos dies quieius repetion
numeratisunt in hac nostra
mor talitate terrena experis
acsentire non possumus & s
quid ad eos intellegendos cona¬
ripossumus non debemus
iic est fac¬
tum & postearem ipsam fac¬
tam in ea ipsa cognoscit qđ
significatur facta uespera
& eam deinde cognitionem
rei facte ad illius ueritatis
laudem refert ubi rationem
uiderat faciendȩ quod sig¬
nificatur factomane: acsic
per omnes illos dies unus. ẽ.
dies nonistorum dierum
consue tudine intellegendus
quo suidemus solis circuitu
determinari at quenumera
temerariam precipitare
sententiam tam quam dehis
aliud sentiri congruentius
probalius que non possit istos
septem dies qui proillis agunt

Expanded text:
e creauit, cum ait: et diuidant inter diem et noctem. tunc enim diem hunc condidit, cum condidit solem, cuius praesentia eundem exhibet diem; ille autem dies primitus conditus iam triduum peregerat, cum haec luminaria illius diei quarta repetitione creata sunt. Quapropter, quoniam illum diem uel illos dies, qui eius repetitione numerati sunt, in hac nostra mortalitate terrena experiri ac sentire non possumus et, si quid ad eos intellegendos conari possumus, non debemusic est facm, et postea rem ipsam factam in ea ipsa- cognoscit — quod significatur facta uespera — et eam deinde cognitionem rei factae ad illius ueritatis laudem refert, ubi rationem uiderat faciendae, quod significatur facto mane. ac sic per omnes illos dies unus est dies non istorum dierum consuetudine intellegendus, quos uidemus solis circuitu determinari atque numeratemerariam praecipitare sententiam, tamquam de his aliud sentiri congruentius probabiliusque non possit, istos septem dies, qui pro illis agunt
Abbreviated transcription (Latin):
bonus est: Sequitur: ut &iam
singillatim bonussit: modera¬
tum est it aque ut id diceretur :
quod & in presenti uerum ẽ &
& prescientiam significar & fu¬
turi: Ds̃ enim naturarum ob¬
timus conditor: peccantium
uero iustissimus ordinator.ẽ.
ut & iam siqua singilla¬
tim fiunt deliquendo defor¬
mia. seꝑ tamen cum eis uni¬
uersitas pulchrasit : Sediam
ea que sequuntur : in sequen¬
diuolumine ꝑ tractemus am̃¬

Expanded text:
bonus est, sequitur, ut etiam bonus est, sequitur, ut etiam singillatim bonus sit. moderatum est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et praescientiam significaret futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium uero iustissimus ordinator est, ut etiam, si qua singillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis uniuersitas pulchra sit. sed iam ea, quae sequuntur, in sequenti uolumine pertractemus
Abbreviated transcription (Latin):
quantum acceperunt manent :
Sicut uelilla quȩ non peccauer̃:
uel illa que peccare non possunt :
Et singulabona : & in uniuerso
omnia ualdebona sunt: Non
enim frustraest additum ualde
quia & corporis membrasic&ia
singula pulchrasunt: multos
tamen inuni uersis corporis
compageomnia pulchriora :
Quia oculum uerbi gratia placi¬
tum at que laudatum. tamensi
separatum a corpore uide remus
Non diceremus tampulchrum
quamiN illa conexione mem¬
brorum : cũ loco suo positus :¬
inuniuerso corpore cerneretur
Ca uero quȩ peccando amittunt
decus proprium nullo modo tan
efficiunt: ut non &iam ipsereste
ordinata cum toto atque uniuer¬
sobonas int: Homo igitur
ante peccatum & in suo genere
utique bonus erat: seds criptu¬
ra pretermisit hoc dicere ut
illud potius dicer& quod futurũ
aliquid prenuntiar &: None nĩ
falsum deillodictum est: Quiȩ¬
nim singillatim bonus est : magis
utique cumomnibus bonus est
Non autem quando cum omnibus

Expanded text:
quantum acceperunt, manent, quantum acceperunt, manent, sicut uel illa, quae non peccauerunt, uel illa, quae peccare non possunt, et singula bona et in uniuerso omnia ualde bona sunt. non enim frustra est additum: ualde, quia et corporis membra, si etiam singula pulchra sunt, multo sunt tamen in uniuersi corporis conpage omnia pulchriora; quia oculum, uerbi gratia, placitum atque laudatum, tamen, si separatum a corpore uideremus, non diceremus tam pulchrum quam in illa conexione membrorum, cum loco suo positus in uniuerso corpore cerneretur. ea uero, quae peccando amittunt decus proprium, nullo modo tamen efficiunt, ut non etiam ipsa recte ordinata cum toto atque uniuerso bona sint. homo igitur ante peccatum et in suo genere utique bonus erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de illo dictum est. qui enim singillatim bonus est, magis utique cum omnibus bonus est. non autem, quando cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ditum est: Num demum deomni¬
bus dici que fecit ds̃: ec cebona
ualde : Anforte : quia sexto
die perficiuntur omnia: Prop¬
tere ad eomnib: dicendum fuit:
Vidit ds̃ omnia quȩ fecit : & ecce
bon a ualde s. Non singillatim
de his quȩ ipso die facta sunt: Cur
ergo depecoribus: & bestus &
reptilibus terrae : dictum ẽ:
que ad eundemdiem sex tum ꝑ¬
tinent: Nisi forte illa & singil¬
latim in suo genere & cumcete¬
ris uniuers aliter dicibona me¬
ruerunt: Et homo factus:
adimaginemdĩ: Non : nisicũ
ceteris hoc dicimeruit: An
quia perfectus nondum erat:
Quia nondũ erat in paradiso
constitutus: Quasi uero postea¬
quamibi constitutus est dictĩ
sit: quod hic preter missum. ẽ:
Quid ergo dicemus : an quia prẽ¬
sciebat ds̃ hominem peccaturũ:
nec in suȩ imaginis ꝑfectionẽ
mansurum : Non singillatim :
sed cumc&eris eum dicere uolu¬
it bonum: uelut intimans quid
e& futurum: Quia cumea quȩ
facta sunt in eo qđ facta sunt

Expanded text:
ditum est, tum demum de omniditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, quia nondum erat in paradiso constitutus? quasi uero, posteaquam ibi constitutus est, dictum sit, quod hic praetermissum est. Quid ergo dicemus ? an, quia praesciebat deus hominem peccaturum nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singillatim, sed cum ceteris eum dicere uoluit bonum, uelut intimans, quid esset futurum ? quia, cum ea, quae facta sunt, in eo, quod facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quedata sunt &iam uescendo
assumsiss&. seruaretur illa
consuetudo scripturȩ: ut postea¬
quam distumẽ: Et sic est factũ.
Quod ad ex primendam preceden¬
tem cognitionem pertinet:
Deinde inferretur &iam ipsa
operatio ac diceretur: Et acre¬
perunt et ederunt: Poterat
enim it adici&iam sinõnrursus
nominaretur ds̃ sicut illo loco
postea quam distum est: Congre¬
g&ura qua quae est subcaelo
in congregationem unam &
appareat arida: Sub infertur
& sic est factum. Ac de inde non
dicitur & fecit ds̃: sed tamen
ita repetitur & congregata ẽ.
aqua in congregationes suas
& c&era: Quod aut̃ non singillatim
ut inceteris &iam dehumana
creatura dixit: Et uidit ds̃
qui ab onumest: sed post hominẽ
factum: Datamq illi potesta¬
tem uel dominandi: uel edendi:
Subintulit de omnibus: Et uiditds̃
omnia que fecit & eccebonaualdes
Merito queri qͥ potest: Potuit enĩ
primoreddi homini singillatim
ceteris quȩ ante facta sunt red¬

Expanded text:
quae data sunt, etiam uescendo quae data sunt, etiam uescendo adsumsisset, seruaretur illa consuetudo scripturae, ut, posteaquam dictum est: et sic est factum, quod ad exprimendam praecedentem cognitionem pertinet, deinde inferretur etiam ipsa operatio ac diceretur: et acceperunt et ederunt. poterat enim ita dici, etiamsi non rursus nominaretur deus, sicut illo loco, posteaquam dictum est: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida, subinfertur: et sic est factum, ac deinde non dicitur: et fecit deus, sed tamen ita repetitur: et congregata est aqua in congregationem suam et cetera. Quod autem non singillatim ut in ceteris etiam de humana creatura dixit: et uidit deus, quia bonum est, sed post hominem factum datamque illi potestatem uel dominandi uel edendi subintulit de omnibus: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, merito quaeri potest. potuit enim primo reddi homini singillatim, quod singillatim ceteris, quae antea facta sunt, red
Abbreviated transcription (Latin):
iam dixi diligentius in consequen¬
tiscriptura de hominis creatio¬
ne requiremus :Nunc aduer¬
tendum est quod postea quam
dixit: Et sic est factum statim
subiecit: Etuidit ds̃ omnia que
fecit & eccebona ualde. Vbi
intellegitur potestas & facul¬
tas ipsa data naturȩ humanȩ
sumendi adescam pabulum agri
& fructus ligni : ad hoc enim in¬
tulit & sic est factum quodab illo
loco inchoauerat ubi art. Et
dixit dĩ: Ecce dediuobis pabu¬
lum seminale & cetera: Nã si
adomnia que supra dicta sunt
retulerimus quod ait: Et sic
est factum : Consequenserit
ut fateamur &iam ereuisse
illosiam & multiplicatos inple¬
uis se terram: In eodem sexto
die. quod eadem scriptura
testante post multos annos
fastum inuenimus: Qua ꝓpt̃
cumdata e& haec facultas eden¬
di: & hoc dõdicente homocog¬
nouiss& dicitur & sic est fastũ:
Inhoc utique quod dõdicente
homo cognouit: Nam sud &iã
tunc egiss&: id est in escamillã

Expanded text:
iam dixi, diligentius in consequeniam dixi, diligentius in consequenti scriptura de hominis creatione requiremus. Nunc aduertendum est, quod, posteaquam dixit: et sic est factum, statim subiecit: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, ubi intellegitur potestas et facultas ipsa data naturae humanae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uobis pabulum seminale et cetera. nam si ad omnia, quae supra dicta sunt, rettulerimus, quod ait: et sic est factum, consequens erit, ut fateamur etiam creuisse illos iam et multiplicatos inpleuisse terram in eodem sexto die, quod eadem scriptura testante post multos annos factum inuenimus. quapropter, cum data esset facultas haec edendi, et hoc deo dicente homo cognouisset, dicitur: et sic est factum, in hoc utique, quod deo dicente homo cognouit. nam si id etiam tunc egisset, id est in escam illa,
Abbreviated transcription (Latin):
femine quamuis insexu corpo¬
ris earum aliud figuratum sit
prima conditione hominis se¬
cundum id quod& femina homo
erat habebat utique mentem
suam eandem querationalem
secundum quamipsa quoque fac¬
ta est adimaginemdi. sed prop¬
ter unitatem coniunctionis:
Cecit ds̃ in quit hominem adima¬
ginemdi. Ac nequis que puta¬
r& solum spm hominis factũ
quamuis secundum solũ spm̃
fier& adimaginemdĩ. Fecit illi
inquit masculũ & feminam
fecit illos ut iam &iam corpus
factum intellegatur : rursus
ne quis quã arbitrar&ur ita
factum ut in homine singulari
uter que sexus ex primeretur
sicut inter dum nascuntur
quos androginos uocant osten¬
dit se singularem num erum
propter coniunctionis unitatẽ
posuisse : & quod deuiro mulier
facta est sicut postea manifesta¬
tur cum id quodhic breuiter
dictum est diligentius coeperit
explicari. Et ideo pluralem nu¬
merum continuo subiecit dicens.
fecit eos & benedixit eos: sed ut

Expanded text:
feminae, quamuis in sexu, corpofeminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit,prima conditione hominis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamuis secundum solum spiritum fieret ad imaginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem numerum continuo subiecit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse. lic& enim subtilissime
disseratur ipsam mentem homi¬
nis inqua factus . ẽ. adimaginem
dĩ quandam scilic& rationalẽ
uitam distribui in a&erne con¬
templationis ueritatem & in
rerum temporalium amminis¬
trationem at que ita fieri qua¬
si masculum & feminam illa par¬
te consulente hac obtemperan¬
te. in hac tamen distributione
non recte dicitur imagodi
nisi illud quod in haer& contẽ¬
plande in cõmutabili ueritatȩ
in cuius reifigura paulus apos¬
tolus uirum tantum dicit
imaginem & gloriamdi muli¬
er aut̃ inquit gloriauiri. ẽ:
Ita quamuis hoc induobus ho¬
minibus diuersi sexus exteri¬
us secundum corpus figuratũ
sit quod &iam inuna hominis
in terius mente intellegitur
tamen & feminam quia corpore
femina est renouatur &iam ipsa
inspũmentis suae in agnitionẽ
dĩ secundum imaginem eius qui
creauit: ubi non est masculus &
femina: sicut autẽ abhac gratia
renouationis & reformatione
imaginisdĩ non separantur

Expanded text:
potuisse. licet enim subtilissime potuisse. licet enim subtilissime disseratur ipsam mentem hominis, in qua factus est ad imaginem dei, quandam scilicet rationalem uitam, distribui in aeternae contemplationis ueritatem et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago dei, nisi illud, quod inhaeret contemplandae incommutabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et gloriam dei; mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque quamuis hoc in duobus hominibus diuersi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit, ubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur
Abbreviated transcription (Latin):
fieri non posse uideatur. Vnde
hinc quoque mortalium cor¬
porum exsistit indicium po¬
test tamendici alium modũ
eẽ potuis se incorporibus in¬
mor talibus ut solo piecarita¬
tis affectu nulla corruptionis
concupiscentia filii nascerent᷑
nec mortuis parentibus succes¬
surinec ipsi morituri donec
tona in mortalibus hominib:
inpler&ur acsic instituto
iusto & sc̃o populo qualem
post resurrectionẽ futurum
credimus nascendi &iã modus
fier&: potest quidem dici Et
quomodo dicatur alia conside¬
ratio est sed non&iam hocquis¬
quam dicere audebit ciborum
indigentiam quibus reficiantur
nisi mortalibus corporibus
eẽ non posse: non nulliautem &iã
hoc suspicati sunt nun interiorẽ
hominem fatum corpus autem
hominis postea cũ aitscriptura.
Et finxit ds̃ hominem delimoter¬
rae: Vt quoddic tum est fecit
ad spm pertineat: Quod aut̃
finxit ad corpus: nec adtende¬
runt masculum & feminam
nonnisi secundum corpus fieri

Expanded text:
fieri non posse uideatur — unde fieri non posse uideatur — unde hinc quoque mortalium corporum existit indicium — potest tamen dici alium modum esse potuisse in corporibus inmortalibus, ut solo pietatis adfectu nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri nec ipsi morituri, donec terra inmortalibus hominibus inpleretur, ac sic instituto iusto et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: potest quidem dici et, quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam dicere audebit ciborum indigentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibus corporibus esse posse. Nonnulli autem etiam hoc suspicati sunt tunc interiorem hominem factum, corpus autem hominis postea, cum ait scriptura: et finxit deus hominem de limo terrae, ut, quod dictum est: fecit, ad spiritum pertineat, quod autem: finxit, ad corpus, nec adtenderunt masculum et feminam nonnisi secundum corpus fieri
Abbreviated transcription (Latin):
to ueteres cer&. underur sus
ineadem agnitione renouare¬
tur: quȩ autem nonea cogniti¬
one creatasunt qui asiue cor¬
pora siue inrationales animȩ
creabantur primofacta est
increatura intellectuali cog¬
nitio eorum a uerbo quod dic¬
tum est ut fierent propter
quam cognitione primo dice¬
batur & sic est factum. ut
ostendenetur facta ipsa cog¬
nitioneaatura que hoc inuer¬
bodĩ ante cognoscere poterat
acdeinde fiebant ipsa corpora¬
les & inrationales creaturae
propter quod deinceps adde¬
batur & fecit ds̃ : Quomodo
autem homo immortalis fac¬
tussit & acceperit ad escam
cumaliis animalibus herbam
fabuli ferentem semen & lig¬
nũ frusti ferum & herbam uiri¬
dem difficele est dicere. Sienĩ
peccato mortalis effectus. ẽ.
utique ante peccatum non indi¬
gebat talibus cibis neque enim
poss& corpus illud fame cor¬
rumpi nam illud cũ dictum ẽ
Crescite & multiplicamini & in¬
plete terram. Quam quã nisi
ꝑ concubitum maris & femine

Expanded text:
to ueterasceret, unde rursus to ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur. quae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quo dictum est, ut fierent, propter quam cognitionem primo dicebatur: et sic est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea natura, quae hoc in uerbo dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et inrationales creaturae, propter quod deinceps addebatur: et fecit deus. Quomodo autem inmortalis factus sit homo et acceperit ad escam cum aliis animalibus herbam pabuli ferentem semen et lignum fructiferum et herbam uiridem, difficile est dicere. si enim peccato mortalis effectus est, utique ante peccatum non indigebat talibus cibis. neque enim posset corpus illud fame corrumpi. nam illud, quod dictum est: crescite et multiplicamini et inplete terram, quamquam nisi per concubitum maris et feminae
Abbreviated transcription (Latin):
ra prius facta uerbi cognitio
ac deinde cum dicitur & fecit
ds̃ ipsius creaturȩ grnus fieri
demonstratur quod inuerbo
dĩ dictum erat ut fier & hoc
& in hominis conditionem ser¬
uatur. Dixit enimds. facia¬
mus hominem adimaginem
& similitudinem nostrã & c&era
Acdeinde cumdicitur & sic est
factum. Sediam sub infertur
Et fecit ds̃ hominem ad imaginẽ
dĩ quia & ipsa natura scilic&
intellectualis. ẽ. sicut illa lux
& proptereahoc est ei fiere
quod est agnoscere uerbumdi
perquod fit : Nam sidicer&ur
etsic est factum Et postea
subinferfur et fecit dr̃ quasi
primo factum intellegeretur
in cognitione rationalis crea¬
turȩ deinde in aliqua creatu¬
ra querationalis non eẽt qui aue¬
ro & istarationalis creatura est
& ipsa eadem agnitionem perfec¬
ta est: sicut enim post lapsum pec¬
cati homo in agnitione renoua¬
tur secundum imaginem eius
quicreauit eum ita in ipsa agni¬
tione creatus ẽ. ante quam delic¬

Expanded text:
ra, prius facta uerbi cognitio, ra, prius facta uerbi cognitio, ac deinde, cum dicitur: et fecit deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod in uerbo dei dictum erat, ut fieret: hoc et in hominis conditione seruatur; dixit enim deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram et cetera. ac deinde non dicitur: et sic est factum, sed iam subinfertur: et fecit deus hominem ad imaginem dei, quia et ipsa natura scilicet intellectualis est sicut illa lux, et propterea hoc est ei fieri, quod est agnoscere uerbum dei, per quod fit. Nam si diceretur: et sic est factum, et postea subinferretur: et fecit deus, quasi primo factum intellegeretur in cognitione rationalis creaturae ac deinde in aliqua creatura, quae rationalis non esset; quia uero et ista rationalis creatura est, et ipsa eadem agnitione perfecta est. sicut enim post lapsum peccati homo in agnitione dei renouatur secundum imaginem eius, qui creauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delic
Abbreviated transcription (Latin):
& induite nouũbominem quire¬
nouatur in agnitionem dĩ secun¬
dum imaginem eius quicrea¬
uit eum : satis ostendens ubi sit
homo creatus adimaginemdi
quia non corporis liniamentis
sed forma quadam intellegibi¬
lismentis inluminate: ac per
hoc sicut in illa prima luce si
eo nomine recte intellegitur
factalux intellectualis parti¬
ceps a uerne atque in cõmuta¬
bilis sapientia edĩ nondictum
est & sic est factum ut dein¬
de repeteretur & fecitds̃
quia sicut iam quantum potui¬
mus disseruimus nonfiebat
cognitio aliqua uerbi dĩ in pri¬
ma creatura ut posteam cogni¬
tionem inferius crearetur
quodin eo uerbo ereabatur
sedipsa primo creabatur lux
inqua fier& cognitio uerbidĩ
perquod creabatur atque ipsa
cognitio illieẽt̃ ab informitate
sua conuertiadformante m
dm̃ & creari atque formari.
poste auero inceteris ereatõ¬
ris dicitur & sic est factum
ubi significatur in illa luce
hoc est in intellestuali creatu¬

Expanded text:
et induite nouum hominem, qui reet induite nouum hominem, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum, satis ostendens, ubi sit homo creatus ad imaginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac per hoc, sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intellegitur facta lux intellectualis particeps aeternae atque incommutabilis sapientiae dei, non dictum est: et sic est factum, ut deinde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua uerbi dei in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem deum et creari atque formari, postea uero in ceteris creaturis dicitur: et sic est factum, ubi significatur in illa luce, hoc est in intellectuali creatu
Abbreviated transcription (Latin):
maginemdi. Non quasi pater
adimagitiem filii aut filius ad
imaginem patris alio quin non
uere dictum est adimaginem
nostram si ad patris solius aut
ad filii solius imagmem factus . ẽ.
homo seditadictum fecit ds̃ ad
imaginemdĩ tam quam diceretur
fecit ds̃ adimaginem suam: cũ
autem Nunc dicitur adimaginẽ
dĩ cum superius dictum sit adima¬
ginem nostram significatur
quod non id agit illa pluralitas
per sonarum ut plures deos uel
dicamus uel credamus uel in telle¬
tem dictum est adimaginem
nostram unum dm̃ accipiamus
propter quodd ictum est adima
xxiiii. ginem di : hic &iam illud non ẽ
pretereundum quia cum dixiss&
adima ginem nostram statim
subiunxit & habeat potes tatem
pisciũmaris & uolatiliũ caeli
& ceterorum animalium
rationis expertium: & uidelic&
lit. Id autem est ipsaratio uel
mens uel intellegentia uelsi quo
alio uacabulo commodius appel¬
latur. unde & apostolus dicit
Renouamini spũmentis uestre

Expanded text:
maginem dei, non quasi pater maginem dei, non quasi pater ad imaginem filii aut filius ad imaginem patris — alioquin non uere dictum est: ad imaginem nostram, si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tamquam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum autem nunc dicitur: ad imaginem dei, cum superius dictum sit: ad imaginem nostram, significatur, quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos uel dicamus uel credamus uel intelletem dictum est: ad imaginem nostram — unum deum accipiamus, propter quod dictum est: ad imaginem dei. Hic etiam illud non est praetereundum, quia, cum dixisset: ad imaginem nostram, statim subiunxit: et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et ceterorum animalium rationlit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. unde et apostolus dicit: renouamini in spiritu mentis uestrae
Abbreviated transcription (Latin):
terram. & dixit ds̃. Eccede¬
di uobis omne pabulum semi¬
nalem seminans semen quõd
est suꝑ omnem terram & om¬
nelignum quodhab& inse fruc¬
tũ seminis seminalis uobis erst
adescam & omnibus bestuister¬
rae & omnibus uolatilibus caeli
& omni reptili repenti suꝑ terrã
quod hab& inse spm̃ uitae & om
ne pabulum uiride & escam &
factum est sic. Et uidit ds̃ om¬
nia que fecit & eccebonaual¬
de & factum est uespera & fac¬
tum est mane dies sextus. &iã
atq: &iã denatura hominis
posterit uberior consideran¬
di & diligentius disserendilo¬
cus. Nunc tamen ut opera sex
dierum nostra in qui sitio ꝑ¬
tractatio queconcludat hoc
primum breuiter dicimus non
in differenter accipiendum .xuiii.
quod in aliis operib: dicitur.
Dixit dr̃ fiat hic autem dixit ds̃
faciamus hominem adimaginẽ
& similitudinem nrãm. Ad
in sinuanddm scilic& ut it adicã
pluralitatem personarum ꝓpt̃
patrem & filium & spm̃ scm¬
intellegendum statim ammon&
dicens. & fecit ds̃ hominẽ adi¬

Expanded text:
. et dixit deus: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum, quod habet in se fructum seminis ■ seminalis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super terram, quodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio pertractatioque concludat, hoc primum breuiter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur: dixit deus: fiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insinuandam scilicet, ut ita dicam, pluralitatem personarum propter patrem et filium et spiriintellegendam statim admonet dicens: et fecit deus hominem ad i
Abbreviated transcription (Latin):
nisi creator: in ipso ergo eraN
Sed quomodo nam & ista que
creata sunt in ipso eẽ legimus:
an illa si cut ipsẽ: Ista uero
sicut in illa aquor eguntur &gu¬
bernantur : & quo modo illa ipse :
Neque enim ds̃ mensur a est aut nu¬
merus aut pondus. aut ista om̃a
Ansecundumid quod nouimus men¬
surã in eis quȩ metimur : & numȩ¬
rum in eis quȩnumeramus : &
pondus in eis quȩ ad pendimus:
Non est ds̃ istas ecundum iduero
quod mensura omnirei modũ
prefigit : & numerus omnir ei
speciem preb&: & pondus om¬
nem rem ad quietem ac stabi¬
litatem trahit: Ille primitus
& uera citer: & singulariter
ista est. qui terminat omnia :¬
& format omnia: & ordinat om̃i
Nihil que aliud dictum intellegi¬
tur:. quomodo percor & lin¬
guã humanam potuit omnia
inmensura & numero & pon¬
deredis posuistinisi omnia
intedis posuisti: Magnum. ẽ
paucis que concessum excede¬
reomnia. que metiripos sunt
ut uid eatur mensur a sine men¬

Expanded text:
nisi creator. in ipso ergo erant. nisi creator. in ipso ergo erant. sed quomodo? nam et ista. quae creata sunt, in ipso esse legimus . an illa sicut ipse, ista uero sicut in illo, a quo reguntur et guber-_ nantur? et quomodo illa ipse? neque enim deus mensura est aut numerus aut pondus aut ista omnia. an secundum id, quod nouimus mensuram in his, quae metimur, et numerum in his, quae numeramus, et pondus in his, quae adpendimus, non est deus ista? secundum id uero, quod mensura omni rei modum praefigit et numerus omni rei speciem praebet et pondus omnem rem ad quietem ac stabilitatem trahit, ille primitus et ueraciter et singulariter ista est, qui terminat omnia et format omnia et ordinat omnia, nihilque aliud dictum intellegitur, quomodo per cor et linguam humanam potuit: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, nisi: omnia in te disposuisti? Magnum est paucisque concessum excedere omnia, quae metiri possunt, ut uideatur mensura sine men
Abbreviated transcription (Latin):
Siue unodie caelum cumomnib:
pertinentibus : & alio terra
cum omnibus quȩ in ea sunt:
Et omnino quando uell& & quam¬
diu uell& & quomodo uell&:
quis ẽ. quidicat uolumtati eius
ali quid potuisseresistere
Qua propter cum eum legimus.
sex diebus omnia perfecisse:
& senarium numerum con¬
siderantes. inuenimus eẽ ꝑ¬
fectum : atque ita creatura¬
rum ordinem currere: ut¬
&iam ipsarum partium qui¬
bus istenumerus ꝑficitur ap¬
pareat : quasi gradata dis¬
tinctio: Ueniat &iam illud
inmente : quod alio locoscrip¬
turarum eidicitur: Omnia
inmensura & numero & pon¬
dere dis posuisti : At queita
cogit& anima quȩ potest in¬
uocato in auxilium dõ: et in¬
pertiente atque inspirante
uires. utrum hȩc triamen¬
sura numerus pondus inqui¬
bus dm̃ disposuisse omnia
Scriptum est: erant alic ubi
ante quam creatur uniuer¬
sa creatura an & iamipsa
creata sunt : Et sierant an¬
tea: ubi erant: Neque enim
ante creaturam erat aliquid:

Expanded text:
siue uno die caelum cum omnibus siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus et alio terram cum omnibus. quae in ea sunt . et omnino quando uellet et quamdiu uellet et quomodo uellet. quis est, qui dicat uoluntati eius aliquid potuisse resistere? Quapropter, cum eum legimus sex diebus omnia perfecisse et senarium numerum considerantes inuenimus esse perfectum, atque ita creaturarum ordinem currere, ut etiam ipsarum partium, quibus iste numerus perficitur, adpareat quasi gradata distinctio, ueniat etiam illud in mentem, quod alio loco scripturarum ei dicitur: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, atque ita cogitet anima, quae potest. inuocato in auxilium deo et inpertiente atque. inspirante uires, utrum haec tria, mensura, numerus, pondus, in quibus deum disposuisse omnia scriptum est, erant alicubi, antequam crearetur uniuersa natura, an etiam ipsa creata sunt. et, si erant antea, ubi erant. neque enim ante creaturam erat aliquid