comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes. &ẽ terre sontes possunt noĩari. S qͥ hoc
ita sentiunt. qͥd dicent in eo qd pauloposi
consumata qͣdraginta dieiꝵ in undatione sub¬
infert᷑. ꝙ clausi ft̃ fontes abyssi magne. et
ꝓhibite ft̃ pluine de celo. Si sontes illi qui
nunc ꝑterras fluunt. in diluuio aꝑti sunt.
quomͦ iteꝵ clausi ꝓnuntiant᷑ nͥ non om̃s
fontes cbausos ẽẽ de nuntient. pret̃ eos tm̃mͦ

Expanded text:
tes, etiam terrae fontes possunt nominari. Sed qui hoc tes, etiam terrae fontes possunt nominari. Sed qui hoc ita sentiunt, quid dicent in eo quod paulo post, consummata quadraginta dierum inundatione, subinfertur: Et clausi sunt fontes abyssi magnae, et prohibitae sunt pluviae de coelo? Si fontes illi, qui nunc per terras fluunt, in diluvio aperti sunt, quomodo iterum clausi pronuntiantur? nisi non omnes fontes clausos esse denuntient, praeter eo
Abbreviated transcription (Latin):
rationib de singłis electiõis arbitrium
ꝓbandi. seu reꝓbandi concedimꝰ libertatẽ.
Primũ eñi de fontib utrũ anͣ diluuium
fuer̃ in qͥsicio ꝓfert᷑. de qͥb nulla in pͥncipio
crecte certa diffinitio. utrũ facti. an non
facti sunt ostendit᷑. nͥ qd fons unꝰ ascendens
de terri. ⁊ diuisus in quatuor capita regiões
irrigabat. nͥ forte de illo fonte cet̾os ꝑtotũ
terre spaciũ uͥq ebullire &̃ tunc aliquis
dicat. ꝑꝑ quoꝵ omniũ singillatim assigna¬
cionẽ. originalis illiꝰ magni fontis comme¬
moratio suffic̾et. Aꝵ etiã usq ad dilluui¬
um non erant. donec illa aquass abun¬
ceruimꝰ erumꝑent. At tamen non de
fontib terre. s de fontib abyssi dr. Et rup¬
ti sunt ãs fontes abissi. S hec gen̾ ilit̃ fonti¬
bus potest sentiri. Uĩx eñi terra potuisset
hr̃e. nͥ subiacente abẏsso ꝑ occultos memus
fontiũ uenas susciꝑet: Et idcirco abyssi fon¬

Expanded text:
rationibus, de singulis electionibus arbitrium rationibus, de singulis electionibus arbitrium probandi seu reprobandi concedimus libertatem. Fluvii enim de fontibus utrum ante diluvium fuerunt, inquisitio profertur: de quibus nulla in principio creaturae certa definitio, utrum facti an non facti sint ostenditur; nisi quod fons unus ascendens de terra, et divisus in quatuor capita, regiones irrigabat . Nisi forte de illo fonte caeteros per totum terrae spatium ubique ebullire etiam tunc aliquis dicat, propter quorum omnium singillatim assignationem originalis illius magni fontis commemoratio sufficeret. An etiam ante diluvium non erant, donec illa aquarum abuncernimus, erumperent? Attamen non de fontibus terrae, sed de fontibus abyssi dicitur, Et rupti sunt fontes abyssi. Sed hoc generaliter de fontibus potest sentiri. Unde enim terra potuisset habere, nisi subjacente abysso per occultos meatus fontium venas susciperet? Et idcirco abyssi fon
Abbreviated transcription (Latin):
rent quomͦ hr̃ent: De his gͥ ut supͣ dixi
questio uertit᷑. utrũ ꝑ uirtutẽ suami utrã¬
uis ear nat᷑am donec diluuiũ trausiret
ds temꝑauit. ut an in humore tm̃. an in
arida tm̃ illis tunc uita ẽẽ potuerit. Sed
custodire uellet: tli his alicubi scopuloꝵ
tecto foris reqͥes his. ẽẽ aliꝗͣ ualebat. quod
a trescentis cubitis longitudinis ⁊ latitudiniᷤᷤ
contractum latum ⁊ stabile spaciũ faciebat.
tibus refugium foret. Uid
Rupti sunt õs fontes abyssi mag¬
ne. ꝙ cataracte celi aꝑte sunt: ꝙ facta est
pluuia quad raginta diẽb & qͣdraginta
noctib. ꝙ pꝰea sub infert᷑. ⁊ clausi ft̃ fontes
abẏssi. ꝓhibite st̃ pluue de celo. Huius
rei difficultatẽ fixa sententia explanare:
scientie nr̃e paruitate ꝓhibem᷑. Uerum¬
ptamen in his magistroꝵ qͥd intentio
potuit excogitare in differenti sermõe
ꝓferamꝰ: nulli ex diũ̾sis opinionib cerci¬
orẽ tribuentes auctoritatẽ de qͥb nar¬

Expanded text:
rent quomodo haberent? De his ergo, ut supra dixi, quaestio vertitur, Utrum per virtutem suam utramvis earum naturam, donec diluvium transiret, Deus temperavit, ut aut in humore tantum, aut in arida tantum illis tunc vita esse potuerit. Sed custodire vellet? An his alicubi scopulorutecto foris requies his esse aliqua valebat, quod a trecentis cubitis longitudinis, et altitudiniscontractum, latum et stabile spatium faciebat, tibus refugium foret? CAPURupti sunt omnes fontes abyssi magnae, et cataractae coeli apertae sunt, et facta est pluvia quadraginta diebus noctibus . Postea subinfertur: Clausi sunt fontes abyssi, et prohibitae sunt pluviae de coelo . Hujus rei difficultatem fixa sententia explanare, scientiae nostrae parvitate prohibemur. Verumtamen in his magistrorum quid intentio potuit excogitare, indifferenti sermone proferamus, nulli ex diversis opinionibus certiorem tribuentes auctoritatem; de quibus nar
Abbreviated transcription (Latin):
Noch uͦ sine mocte. ꝑ tociꝰ iTIT
pene scłi tempꝰ remotus ab hominũ
conũsatione custodit᷑: ut in eo qualit ho
miues si non peccarent geñita ꝓle com¬
mutarent᷑ in uitã sp̃u slẽ sine morte os¬
tendet᷑. S licet longo reseruatꝰ tempore
adhuc uiuit: mortis tñ debitũ qd õs in
adam assumpsimꝰ uitare ñ pot̾it. Certs¬

Expanded text:
Enoch vero sine morte, per totius pene saeculi tempus remotus ab hominum conversatione custoditur, ut in eo qualiter hominum homines si non peccarent, generata prole commutarentur in vitam spiritualem sine morte, ostenderetur. Sed licet longo reservatus tempore adhuc vivat; mortis tamen debitum, quod omnes in Adam sumpsim
Abbreviated transcription (Latin):
nuttunt. de recessu aquaꝵ alit̃ sentiunt.
psi eni cũ aquaꝵ difusionẽ dde firmam̃to
factam fuisse ꝓnuntiant: inmibes tamen
t̃m̃mmͦ eas redire confirmant. ut suꝑfluũ
illud qd̾ aqͣ de suꝑ fluens prebuerat ꝙͣ nũc
ꝑ om̃e tempꝰ. turbulentos aeris motꝰ. enuspiã¬
diu̾sis in nubib gignat. qd reciꝑcis ĩ mu¬
tationib idem aer nebulosꝰ nũc iuin fe¬
riores partes mundi. hoc ÷ terrã ⁊ mare
dimittit. nũc dehisdẽ mari scilicet ⁊t̾ra
recolligit. Qͦ mͦ & in pectore humano alttꝰ
recipeis nutationib. eodẽ mͦ qͦdimittitita

Expanded text:
sentiunt. Ipsi enim cum aquarum diffusionem de firmamento factam pronuntiant, in nubes tamen tantummodo eas redire confirmant; et superfluum illud quod aqua desuper fluens praebuerat, etiam nunc per omne tempus turbulentos aeris motusdiversas in nubibus gignit, quod reciprocis immutationibus idem aer nubilosus nunc in inferiores partes mundi, hoc est terram et mare dimittit, nunc de eisdem, mari scilicet et terra, recolligit: quomodo et in pectore humano halitus reciprocis mutationibus eodem modo quo dimittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ em̃ de pͥore peccato hr̃e ueniã de¬
sid̾at: nullomͦ aliud augnentare pre¬
parat. Per hanc gͦ ñ solũ sibimet ipsi
foueam ꝑdicionis inuenit: s eciã ꝑ se
peccanti hõi causa ꝑditionis extitit. Hoc
aũ ad leuigandũ hõis delictũ occurrit.
qd̾ non solũ ꝑsemet ipsũ mandati tras¬
gressionẽ repꝑit: s serpentine suasioni
consensit. Uerũ etiã aliam creat᷑am rati¬
onabilẽ in di offensam ñ induxit: ac per
hoc faciliꝰ penitentie ianuam ad inuenit
petue uite subiacebit. Qͥ uͦ ꝑpenitent ã¬

Expanded text:
Qui enim de priori peccato habere veniam deQui enim de priori peccato habere veniam desiderat, nullo modo aliud augmentare praeparat. Per hanc ergo non solum sibimetipsi foveam perditionis invenit, sed etiam per se peccanti homini causa perditionis exstitit. Hoc autem ad levandum hominis delictum occurrit, quod non solum per semeptipsum mandati transgressionem non reperit, sed serpentinae suasioni consentit; verum etiam aliam creaturam rationabilem in Dei offensam non induxit: ac per hoc facilius poenitentiae januam adinvenit erpetuae vitae subjacebit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
si qͣndu in hac conu̾satione positꝰ ẽẽt in man¬
dati custodia ꝑmañet. Hunc añqͣm ad
statũ ueniret sublimiorẽ. delictũ pre¬
ripuit: ⁊ ideo de in feriore illo suo ordi¬
ne. id÷ un mortalitate sui corꝑis ꝯfestĩ
ruit. dicente dño. terra es ⁊ int̾ra ibis
Clemencia gͦ conditoris hõ ad illã bea¬
titudinẽ ad qͣm peccans ad huc ñ ꝑue¬
nit: ꝑpassionẽ dñi reuocat᷑. Qͥ si inde
cami᷑ ꝑ resurrectionẽ restaurabit᷑. ñ ad illũ
tam̃ ordinẽ aut ad statũ uñ pͥmꝰ hõ ceci¬
derat. s ad aliũ sublimiorẽ quẽ sꝑauit
restitucio fiet dicente dño. eñ sic̃ angłi
dei in celo. Reteraa qͦq ad cumulũ di¬
abolici pec̾c̃i illud accidit qđ̵ statim
pꝰqͣm peccauit. foueam desperationis
incurrit. Si eñi de suo delicto habere
ueniã non desperassꝙ: nunꝗͣ. consenti¬
enti sͥ hõi dampnũ salutis sue pr̃aret.

Expanded text:
si quamdiu in hac conversatione positus esset, in mansi quamdiu in hac conversatione positus esset, in mandati custodia permaneret. Hunc, antequam ad statum veniret sublimiorem, delictum praeripuit: et ideo de inferiori illo suo ordine, id est, immortalitate sui corporis confestim ruit, dicente Domino, Terra es, et in terram ibis . Clementia ergo Conditoris homo ad illam beatitudinem, ad quam peccans adhuc non pervenit, per passionem Domini revocatur; qui si inde camur, per resurrectionem restauretur. Non ad illum tamen ordinem aut ad statum unde primus homo ceciderat, sed ad alium sublimiorem, quem speravit, restitutio fiet, dicente Domino, Erunt sicut Angeli Dei in coelo . Praeterea quoque ad cumulum diabolici peccati illud accidit, quod statim postquam peccavit, foveam desperationis incurrit. Si enim de suo delicto habere veniam non desperasset, nunquam consentienti sibi homini damnum salutis suae procuraret.
Abbreviated transcription (Latin):
mangeł apłs consid̾ans ait. N on eñi an¬
gelos. s abrahe semen apprehendit ds.
Cum eñi creator clem̃s ꝙ misericors.
in summa illa ⁊ in cõmutabili dei patͥs
maners substantia: in serui formam
semet ipsũ ex inanire uoluit: ñ angeli¬
cam nat᷑am. s humanã apprehendit.
Sed & in hoc questio nascrt᷑. Cum ds
angeł peccantib ñ pepercit. ⁊ tamen
peccanti hõi. ꝑ assũꝓptionẽ huniane
carnis ueniam relaxauit: quare gͦ
in ueniabili uindicta summꝰ angelus
est ꝑcussus. eũ peccans & mandatũ
sui conditoris hõ transg̃diens. ueniabilit̾¬
ꝙ dño.⁊ petro clamantib. penitentiam
agite appropinquabit it regnũ celoꝵ :
Angłs uͦ in sũmo honoris sui ordine con
creatoris confirmatꝰ. in eo statu ꝑman̾et
nͥ conditꝰ suit. ⁊ idcirco ꝓlapsꝰ iteie reuo¬
cari minime potuit. qͥ de sublimissimo
sui ordinis statu ꝓruit. Nomo uͦ adhuc
int̾ra positꝰ. gen̾andi officio destinaiꝰ. cibo¬

Expanded text:
Apostolus considerans ait: Non enim Angelos, sed Abrahae semen apprehendit Deus . Cum enim Creator clemens et misericors in summa illa et incommutabili Dei Patris manens substantia, in servi formam semetipsum exinanire voluit , non angelicam naturam, sed humanam apprehendit. Sed et in hoc quaestio nascitur: cum Deus angelis peccantibus non pepercit, et tamen peccanti homini per assumptionem humanae carnis veniam relaxavit; quare ergo inveniabili vindicta summus angelus est percussus, cum peccans et mandatum sui Conditoris homo transgrediens, veniabilit et Petro clamantibus: Poenitentiam agite; appropinquavit enim regnum coelorum ? Angelus ergo in summo honoris sui ordine consCreatoris confirmatus, in eo statu permaneret ubi conditus fuit: et idcirco prolapsus iterum revocari minime potuit, qui de sublimissimo sui ordinis statu proruit. Homo vero adhuc in terra positus, generandi officio destinatus, cibo
Abbreviated transcription (Latin):
post eũ enohe in signissimꝰ añ diluuium
eligit᷑. quib sumina iꝰtieie in micio  mundi
sanguinis sui tripudio. coronatꝰ marty¬
rio arripit᷑. liter adhuc sine morte in
testimoniũ nouissimi temꝑis reseruat᷑:¬
minũ cõmisit ita inquiens. A sanguine
abel iusti: usq ad sanguinẽ zacharie.
Ineo eñi qd dicit. a sanguine abel iusti. usq
ad sanguinẽ tacharie ꝙ ñ addidit iusti:
heditatẽ iꝰticie abel ten̾e zachariã osten

Expanded text:
post eum Enoch, insignissimus ante diluvium eligitur, quibus summa justitiae in initio ipso mundi et sanguinis sui tripudio coronatus, martyrio arripitur . Alter adhuc sine morte , in testimonium novissimi temporis reservatminum commisit, ita inquiens, A sanguine Abel justi, usque ad sanguinem Zachariae . In eo enim quod dicit, A sanguine Abel justi, usque ad sanguinem Zachariae, et non addidit, justi; haereditatem justitiae Abel tenere Zachar
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfinidi consilii qui p̃dictis eum concesserat
dericis ⁊ si gaudebat. qd̃ in hac etate et ha¬
bitii. erat enĩ habitus secłaris & annorũ fer¬
me .axͣx. saltem honores nõ mͦ ñ apet̾et uide¬
bitos. s ⁊ repudiaret oblatos: cepit tñ racionabi¬
li qua pollebat facundia eiꝰ erigere trepidationẽ:
solari uerecundiã. frange ꝑtinatiã: asserens
in talib ł sub eundis uł portandis honerib
ñ de sua quẽquã iurtute. s de dĩ iurcute

Expanded text:
profundi consilii, qui praedictis eum concesserat profundi consilii, qui praedictis eum concesserat clericis, etsi gaudebat quod in hac aetate et habitu erat enim habitu saecularis, et annorum ferme viginti septem honores non modo non appeteret indebitos, sed et repudiaret oblatos, coepit tamen, rationabili qua pollebat facundia ejus erigere trepidationem, solari verecundiam, frangere pertinaciam, asserens, in talibus vel subeundis vel portandis oneribus, non de sua quemquam virtute, sed de Dei potius
Abbreviated transcription (Latin):
suffragante concilio ab eiꝰ uen̾abili patrono. cui
sine dilatione daro̧ ep̃m. Qͥb ille ꝓtinꝰ gra¬
tulabundꝰ assensit: tum dilecti contitis gau¬
dens honorib. tũ eccłȩ sauens ꝓfeclib cuiꝰ
eũ sicͥs officiis futͣum ñ dubitabat oportunis¬
simũ. At uͦ ille repentino timore concussis
abimo uiscerib. toto reniti corꝑe. magnisq¬
reclamare uocib. ac sese etate. scientia. ꝙ
postremo morib ⁊ uita tantis inẏsterus
im parẽ a firmare: nec ullatenꝰ pati in sue
salutis ꝑiculũ sua uilitate officia uene¬
randa fȩdari. Qũã utiq de se sententiam.
ꝓfundissima humilitate conceptã: usq inͦ
fine̾ non exuit. Semꝑ eiĩ in quanas cumq
fc̃itatis & bonorũ ꝓfectib oꝑm inucilem se
seruũ ⁊ pontificatꝰ administracione indignũ
ꝓcestari non erubuit. semꝑq ad deponendum
sic̃ ex consequentib liquebit paratꝰ fuit. Uir aũ

Expanded text:
suffragante concilio, ab ejus venerabili patrono, cuisuffragante concilio, ab ejus venerabili patrono, cuisine dilatione episcopum. Quibus ille protinus gratulabundus assensit, tum dilecti comitis gaudens honoribus, tum Ecclesiae favens profectibus, cujus etiam sacris officiis futurum non dubitabat opportunum. At vero ille, repentino timore concussis ab imo visceribus, toto reniti corpore, magnisque clamare vocibus, et sese aetate, scientia et postremo moribus et vita tantis mysteriis imparem coepit affirmare, nec ullatenus pati, in suae salutis periculum, sua vilitate officia veneranda foedari. Quam utique de se sententiam, profundissima humilitate conceptam, usque ad finem non exuit; semper enim, in quantiscunque sanctitatis et bonorum profectibus operum, inutilem se servus et pontificatus administratione indignum protestari non erubuit, semperque ad deponendum, sicut ex consequentibus liquebit, paratus fuit. Vir autem
Abbreviated transcription (Latin):
nou̾ant cuiꝰ ẽẽt eruditiõis q gen̾̃is ⁊ ut erat
in reb cã humanis qͣm diuinis in gemi
ꝑspicacissimi. agnoscens in eo magna que¬
dã sut᷑ȩ ꝓbitatis ⁊ sc̾itatis insignia. hylariter
⁊ effabilit̾ amplexatꝰ ẽ. rogans ut ad se ueni¬
ret suoꝵ certaminũ comes fit᷑us ⁊ particeps:
quib tũc ñ solũ ad ũsũ laicos qͥ eccłas deci¬
mas ac eimitia sacͥlege detinebant. s i contͣ
sac̃doces quoꝵ uitã in honesta coniugia ma¬
culabant. simoniacos ꝙ̃ qͥ cupiditate cecati
sac̃ ꝓphanaq miscebant. paueis iuuantib¬
legatꝰ apud auinionẽ. ñ ignobilẽ ꝓuintie
ciunatẽ grande celebrauit conciliũ: in qͦ
mulia ad dei honorẽ ⁊ eccłȩ i.tilitatẽ pre¬
como digna patͣuit. Ad hoc conciliũ ep̃o
carentes &r ep̃m querenes. gr̃a nopolitam
uenere canonici. Cũꝑtoq p̃fatũ iuuenem
conuentui mt̃ ẽẽ p̃senti: perier̾ supplicũ

Expanded text:
noverant cujus esset eruditionis et generis et, ut erat tam noverant cujus esset eruditionis et generis et, ut erat tam in rebus humanis quam divinis ingenii perspicacis, agnoscens in eo magna quaedam futurae probitatis et sanctitatis insignia, hilariter et affabiliter amplexatus est, rogans ut ad se veniret, suorum certaminum comes futurus et particeps. Quibus non solum adversus laicos, qui ecclesias, decimas ac coemeteria sacrilege detinebant, sed et contra sacerdotes, quorum vitam inhonesta conjugia maculabant, Simoniacos etiam, qui cupiditate caecati, sacra profanaque miscebant, paucis juvantibulegatus apud Avenionem, non ignobilem Provinciae civitatem, grande celebravit concilium, in quo multa ad Dei honorem et Ecclesiae utilitatem praeconio digna patravit. Ad hoc concilium, episcopo carentes et episcopum quaerentes, Gratianopolitani venere canonici; compertoque praefatum juvenem conventui interesse praesenti, petierunt suppliciter,
Abbreviated transcription (Latin):
essustinuit.
In erat qͥppe illi. ⁊usq ad ultimã quoq senectã
in ẽe non destitit uereconda sobrietas q̃ eum
sepe ꝙ int̾ suos etiã netessarioꝵ ferre cogebat
in opiã: dũ uec amicis siqͥd eũ pleriq angebat
pudore uictus pot̾at cenfiteri. Quo quasi fre¬
no amultis cõpͥmebat᷑ illicitis. Cũ aũ ascolis
reu̾sus ualentie uͥ maioris canonicꝰ erat ec¬
clesie int̾ scłares & lubricos iuuenis licet
pudibundꝰ de moraret᷑ & sobriꝰ. statuerat eñi
siẽ ipse dicebat ab om̃i de inceps contamina¬
tione immunẽ se do iuuante seruare. con¬
tugit dñm hugonẽ galliaꝵ om̃iũ exp̃cepto
berte menione gregorii septimi legatũ. ad
eandẽ uenire ciuitateo. Dirũ scilicet in
eccłasticis negotiis strenuissimũ ⁊ famosissi
mũ: eccłę diensis tunc p̾sulẽ : pꝰea lugdu¬
nensem archiep̃m . Qͥ cernens iuuenem
elegant̾e uultu. staturi ꝓcerũ. eloqͥo tẽperi¬
tũ. morib uerecundũ. edoctꝰq ab eis qui

Expanded text:
sustinuit. Inerat quippe illi, et usque ad ultimam senectam inesse non destitit, verecunda sobrietas; quae eum et inter suos etiam necessariorum saepe cogebat ferre inopiam, dum nec amicis, si quid eum angebat, pudore victus poterat confiteri; quo quasi freno a multis comprimebatur illicitis. Cum autem a scholis reversus, Valentiae, ubi majoris canonicus erat ecclesiae, inter saeculares et lubricos, juvenis licet, pudibundus demoraretur et sobrius statuerat enim, sicut ipse dicebat, ab omni deinceps contaminatione immunem se, Deo juvante, servare, contigit dominum Hugonem, Galliarum omnium ex praecepto beatae memoriae Gregorii septimi legatum, ad eamdem venire civitatem; virum scilicet in ecclesiasticis negotiis strenuum et famosum, Ecclesiae Diensis tunc praesulem, postea Lugdunensem archiepiscopum. Qui cernens juvenem elegantem vultu, statura procerum, eloquio temperatum, moribus verecundum; edoctusque ab eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
T aut̃ ab ipso humani generis post
peccatũ originale pͥmordio. hoĩes qͣndoq
ꝓmereri ueniam ds ostendit: pancos ho¬
mines elegit quib noticiã sue amiticie
demonstraret. qͦs ꝓcessu temꝑis paulatim

Expanded text:
Ut autem ab ipso humani generis post peccatum originale primordio homines quandoque promereri veniam Deus ostenderet, paucos homines elegit, quibus notitiam suae amicitiae demonstraret: quos processu temporis paulatim
Abbreviated transcription (Latin):
exhis firmare ñ posse. int̾ suȩ nat᷑e tea¬
minos ꝑ man̾e. ꝙ ridiculosis magoꝵ fabu¬
lationib dicentiũ. in auiũ sub̾a maiores
suos scła ꝑ uagasse. assensũ pr̃are uide¬
bim᷑: ac ꝑ hoc dm̃ in his ngub̾natorẽ .s:
mutatorẽ nat᷑aus dicem qd absit. Ne illũ
pꝰ pͥmam uat᷑aiꝵ om̃iũ ꝯditionẽ aliquid
nouũ qđ non ꝓpͥa nat̾a retineat. facere cre¬
damꝰ. Nil eni sub sole nouum. nec ualet
qͥsqͣm dic̃e. hoc recens ẽ: ꝙ ideo płimi doc¬
tores pł diligunt illam uirgã uerã. que
semꝑ maysi manib ꝯp̃hensa uͥgultꝰ ma¬
nebat. i maginarie tm̃ inserpentis forma
aliqͦtiens ꝓsigno fuisse uersam: presert̃i
cũ ad nullos usus. nͥ ad signi ostensionẽ
necessaria ẽẽt. Si ꝙ eñi uer̾ serpens fuis¬
sec: serpens semꝑ pꝰ signa man̾et. Et en̾i
uera uͥga fuerat exqͣ moyses egiptũ fla¬
gellare plagis ceꝑat. nũquã in serpentẽ

Expanded text:
his firmiter possit intra suae naturae terhis firmiter possit intra suae naturae terminos permanere, et ridiculosis magorum fabulationibus dicentium in avium substantia majores suos saecula pervolasse, assensum praestare videbimur; ac per hoc Deum in his non gubernatorem, sed mutatorem naturarum dicemus: quod absit, ne illum post primam naturarum omnium conditionem, aliquid novum, quod non propria natura retineat, facere credamus. Nihil enim sub sole novum. Nec valet quisquam dicere, Ecce hoc recens est : et ideo plurimi doctores plus dicunt illam veram virgam, quae semper Moysi manibus comprehensa virgultum manebat, imaginarie tantum in serpentis formam aliquoties pro signo fuisse versam, praesertim cum ad nullos usus, nisi ad signi ostensionem necessaria esset. Si enim verus serpens fuisset, serpens semper post signa maneret. Etenim vera virga fuerat ex qua Moyses Aegyptum plagis flagellare coeperat; nunquam in serpentem
Abbreviated transcription (Latin):
donat᷑ signũ: scilicet ut intͥb testib
in se ꝙ in duob siguis ꝯsisteret uerbum.
Nam uͥga qͣm morses adhuc ouiũ pastaor
manu portaũat cũ int̾ram ꝓiceret᷑. serpeis
fiebat. Et manũ illiꝰ in ꝓpͥum sinura suum
missam pͥma uice lepsam ꝓtulat. ꝙ scda
uice in euudẽ sinũ conu̾sa. sana apparebat.
S in manu. aut in ligno: contͣ naturam
sitam. ut alt̾natim sepe ꝓbat᷑. carius hu¬
mane nat᷑a retinei. S crebm talis mutacio.
ut in eodẽ mom̃to sana manꝰ. & lepͣ caudeis.
& rursũ sana appareret: in signissimi mi¬
raculũ signi in tuentib p̾̃bet. Uirga igit᷑
in anguẽ u̾sa. & rursũ serpens in arborẽ
mutatꝰ. laborẽ nat᷑ȩ inqͥsitorib p̃parat. nisi
qd uttũꝙ uͥga scilicei ꝙ serpens factũ ẽẽ.
manifeste docet᷑ e t̾ra. Qod gͦ ex eadẽ mat̾ia
orit᷑. gub̃natoris d̃i potentia. uicissim in al
ut animal in arborẽ. panis in lapidẽ. homo
in uolucre. uerti posse concedat᷑. nichil

Expanded text:
et ut in tribus testibus, in se et in duobus signis, consisteret verbum. Nam virga quam Moyses adhuc ovium pastor manu portaverat, cum in terram projiceret, serpens fiebat: et manum illius in proprium sinum suum missam prima vice leprosam protulerat, et secunda vice in eumdem sinum conversa sana apparebat . Sed in manu aut in ligno contra naturam sitam, ut alternatim saepe probatur, carnis humanae natura retinet. Sed crebra talis mutatio, ut in eodem momento sana manus et lepra candens, et rursum sana appareret, insignissimi miraculum signi intuentibus praebet. Virga igitur in anguem versa et rursus serpens in arborem mutatus, laborem naturae inquisitoribus praeparat. Nisi quia utrumque, virga scilicet et serpens, factum esse manifeste docetur ex terra. Quod ergo ex eadem materia oritur, gubernatoris Dei potentia vicissim in altut animal in arborem, panis in lapidem, homo in volucrem verti posse concedatur; nihil
Abbreviated transcription (Latin):
consummasse. ⁊ nunc oꝑari idem ds̃ in¬
celligit᷑. subtiliꝰ in uestigat᷑. I die ꝙ eñi
serto create nat᷑ͣas ꝑfecit: quas guberpare
etiã nũc non desinit. ⁊ indie septimo
requieuit ab oꝑe creationis. qͥ nunqͣm
cessit agub̾nationis regimine. Tunc gͦ
creator nũc gub̾nator ds̃ in telligend ẽ.
ae ꝑ hoc ꝙ̾ si noui aliqͥd in cret᷑is exo¬
riri uideamꝰ. non ereare ibi nouam na¬
turam. s gub̃nare olim creatam. ds pu¬
iandꝰ est. d ita est poters ingub̾natione
creat᷑e qͥ condidit: ut ueluti nat᷑am no¬
uam creare uideat᷑. cũ abditis nature
sinib qd̵ in illa latebat de ꝓmit. Ila igit᷑
in usitata gubnatione cũ res ꝑ uolunta¬
tem potentiã gub̾natoris ostendunt. qd̾
ꝑ efficatiam cotidiane ad ministitionis ũ
faciunt: in seript᷑is mirabilia memorantur.
S de his mirabilib latius p̾modũ qͣndo
ad eoꝵ loca uenerimꝰ. disseremꝰ. Hoc firum
uit̾im ꝑmaneat qd consũmatis naturaꝵs

Expanded text:
asse, et nunc operari idem Deus intelligitur, subtilius investigatur. In die enim sexto creaturae, naturas perfecit, quas gubernare etiam nunc non desinit. Et in die septimo requievit ab opere creationis, qui nunquam cessat a gubernationis regimine. Tunc ergo creator, nunc gubernator Deus intelligendus est: ac per hoc etiamsi novi aliquid in creaturis exoriri videamus, non creare ibi novam naturam, sed gubernare olim creatam Deus putandus est. Sed ita potens est in gubernatione creaturae qui condidit, ut veluti naturam novam creare videatur, cum ab abditis naturae sinibus, quod in illa latebat, depromit. Illa igitur inusitata gubernatione, cum res per voluntatem potentiam gubernatoris ostendunt, quod per efficaciam quotidianae administrationis non faciunt, in Scripturis mirabilia memorantur. Sed dum de his mirabilibus latius postmodum, quando ad eorum loca venerimus, disseremus; hoc fixum interim permaneat, quod consummatis
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ. ⁊ cardiualiũ. atq alioꝵ qͥ nobiscum
ad erant cõmunicato consilio. ipsũ uit̃ sc̃os
zelectos honorari p̾cepimꝰ: ⁊ diẽ eiꝰ assũptioĩs
cũ gaudio sollempnit̃ celebrari. Qͥa igitur
ipsiꝰ uita qͣm pie durit in corꝑe.⁊ miracło̾ꝵ
coruscatio qͣ d̾s eũ sacit apd̾ hoĩes p̃sulgere
tue maxime dilectiõi ñ eraui in cognita:
aucloritate beati petͥ ⁊ nr̃a tͥ mandamus.
quatinꝰ ea quȩ tͥ suꝑ hoc nota fuerint di¬
ligent̃ descͥbendo. posteroꝵ menioriȩ tradas.
ut d̾s honoret᷑ in sc̃o: ⁊ cleuꝰ legens. ac popłs
audiens gr̃as agant dõ⁊⁊ atq ipsiꝰ int̾cessiõe
ꝓ nob̾ dilectos filios nr̃os cartusienses fũ:

Expanded text:
et cardinalium, atque aliorum, qui nobiscum aderant, communicato consilio, ipsum inter sanctos et electos honorari praecipimus, et diem ejus assumptionis cum gaudio solemniter celebrari. Quia igitur ipsius vita, quam pie duxit in corpore, et miraculorum coruscatio, qua Deus eum facit apud homines praefulgere, tuae maxime dilectioni non exstant incognita, auctoritate B. Petri et nostra tibi mandamus, quatenus ea quae tibi super hoc nota fuerint, diligenter describendo, posterum, memoriae tradas: ut et Deus honoretur in sancto, et clerus legens, ac populus audiens, gratias agant Domino, atque ipsius intercessione pro nobis dilecto
Abbreviated transcription (Latin):
dei auxilio. de mirabilibus
reꝵ cupimꝰ tractare ser¬
monẽ. Uñ rependendum
aptius & sumendũ uidet᷑ ex ordium.
qͣm ab ipso reꝵ omniũ creatore. deqͦ
sepe script᷑a attestat᷑ dicens. qͥ ficit magna
ꝙ inscrutabilia ꝙ mirabilia quib non est
numerus: Quoꝵ omniũ mirabiliũ ue

Expanded text:
Dei auxilio de mirabilibus rerum cupimus tractare sermonem, unde repetendum aptius et sumendum videtur exordium, quam ab ipso rerum omnium Creatore, de quo saepe Scriptura attestatur dicens: Qui facit magna et inscrutabilia et mirabilia, quorum non est numerus
Abbreviated transcription (Latin):
diuine clementie aures inꝙellando. religio¬
sis qui sibi seriuebant onerosus plerumq
fieret fribi. Ad erant naniq ad seruienoũ ei
tam ex socus ꝓpͥis quam ex nr̃a ⁊ calesiensi
nec non ⁊ ercubiensi domib octo ul nouẽ.
⁊ it̾dum eciam decẽ. pͥaram literati ꝓ arq̃
sine literis. om̃s religiosi fr̃s: nec ulla ꝓrsus

Expanded text:
divinae clementiae aures interpellando, religiodivinae clementiae aures interpellando, religiosis, qui sibi serviebant, onerosus plerumque fieret fratribus. 27. Aderant namque ad serviendum ei, tam ex sociis propriis quam ex nostra et Calesiensi, nec non et Excubiensi domibus, octo vel novem, et interdum etiam decem, partim litterati, partim sine litteris, omnes religiosi fratre
Abbreviated transcription (Latin):
ita extinctus ẽ. ut ne uestigium saltem eiꝰ ullũ
relĩqueret᷑. Alc̃ uͦ hoc ẽ infirmitas exerescere
cocidianis non cessauit augnientis. donce illo
obeunte ipse quoq parit̾ fiiretur. S cum
⁊antea semꝑ uerbis ⁊ oꝑib in eiꝰ beata aĩa
dm habitare claruerit. cunc p̾cipue in hae in¬
firinitatis afflictione postrema quis ul quãti
foret meriti : quam sincero dnim ueneraret᷑
affectu. ⁊ quam uera dilectione in tam diucur¬
na uta sua isticiã uericatemq aefenssasset.
latere non potiut. Ham ꝑ eidẽ infiriuitatis
niiã molentiã delecta ul ꝓturbata pene
tota memoria in ea dum taxat parce que
bonis malisq cominiis ẽ. ⁊ bonis ad bouos
malis ad maliͦs indiffirent̾ deseruit. usus lo¬
caliũ et temꝑaliũ rerũ continens formas. ea
gͦ memorie parte oblitterata siue confusa
pars illa que ueritatis ⁊ iusticie tociꝰq diui¬
mis pectorisq coneu sionib dieb ⁊ noctib

Expanded text:
ita exstinctus est ut nec vestigium ejus nullum ita exstinctus est ut nec vestigium ejus nullum relinqueretur; alter vero, hoc est infirmitas, excrescere quotidianis non cessavit augmentis, donec illo obeunte, ipse quoque pariter finiretur. Sed cum et antea semper verbis et operibus, in ejus beata anima Deum habitare claruerit, tum praecipue in hac infirmitatis afflictione postrema, quis vel quanti foret meriti, et quam sincero Dominum veneraretur affectu, et quam vera dilectione in tam diuturna vita sua justitiam veritatemque defensasset, latere non potuit; nam per ejusdem infirmitatis nimiam violentiam, deleta vel perturbata est pene tota memoria, in ea duntaxat parte quae bonis malisque communis est, et bonis ad bonos, malis ad malos indifferenter usus deservit, localium et temporalium rerum continens formas. Ea ergo memoriae parte obliterata sive confusa, pars illa quae veritatis et justitiae totiusque divimis pectorisque contusionibus, diebus ac noctibus
Abbreviated transcription (Latin):
beatus homo in tali negocio idẽm uͥ ꝑielita¬
batur iusticia. nec ameicia flectebatur nec
potencia t̾rebatur. Nam et ante aliquot an¬
nos cum hen ricꝰ ĩꝑacor papam paschalen
cum clericis ⁊ parte enuuuumm in eeclia beati
petri uefanda ꝓditione cepisset. ⁊ eorum qui
secum erant capti pietate uictum ad illicita
pacła coegisset. ipse p̾cunctis ut apud uienuã
ex cõmunicaret᷑ effecit. Qua ex cõmunicatioe
p̃fati scisinaticilserenitate ur̃a gallias ingressa.
occurrit ei ualentiam beatiis hugo cum lae̾mis
rdug aus et obsecrans quod ⁊ pndem ab anceces¬
sore ur̃o petierat. ut scilic cunctis sareinis:
uonorib ecclasticis absolueret᷑. ⁊ uotioi in ecclia
grannopolitana pastor eligeretur. S nec tẽ
quidem impetrare potint quod cam efficatiẽ
sathane anglis. quos ei ad colafirandũ ne
extoleretur. datos suꝑ reculimus. temptacioẽ
uidelic atq infirmitate. alter id ẽ temptacio

Expanded text:
beatus homo in tali negotio, id est, ubi periclitabeatus homo in tali negotio, id est, ubi periclitabatur justitia, nec amicitia flectebatur, nec potentia terrebatur. Nam et ante aliquot annos, cum Henricus imperator papam Paschalem, cum clericis et parte civium, in ecclesia B. Petri nefanda proditione cepisset, et eorum qui secum erant capti, pietate victum, ad illicita pacta coegisset, ipse prae cunctis, ut apud Viennam excommunicaretur, effecit; qua excommunicatione, praefati schismatici serenitate vestra, et Gallias ingressa, occurrit ei Valentiam B. Hugo, cum lacrymis rogans et obsecrans quod et pridem ab antecessore vestro petierat, ut scilicet cunctis sarcinis et honoribus ecclesiasticis absolveretur, et utilior in Ecclesia Gratianopolitana pastor eligeretur; sed nunc tunc quidem impetrare potuit, quod tam efficaciter Satanae angelis, quos ei ad colaphizandum, ne extolleretur, datos supra retulimus, tentatione videlicet atque infirmitate, alter, id est tentatio,
Abbreviated transcription (Latin):
ec dõ uacare ꝑmitteret᷑. Creditum ẽ enim
quod sola auctoritate ⁊ sc̃e conuersationis
exemplo plus posset plebi ꝓdẽe̾ subiecte
debilis et egrotiis. quam qui uis alius robu¬
stus licet ⁊ sanus. Concessis itaq ceteris que
petebat. honoratusq a sũmo poncifice ⁊ cõ¬
solatus ut pocuit ad ꝓpͥa remequit: dimit¬
cendi tam̃ epãcũ olim conceptum non de¬
posiut desiderium. Defincto aut̃ honorio
beate memiorie uonorio successerat. emersiss:
atq hoc uir di ceraissime cõꝑisset: morbis lic
ut dirimꝰ ⁊ etate consumptꝰ. zelo cam̃ doniꝰ
dĩ cui diligebat decorem. ꝑtexit amcium. ut
eundem eum alus ep̃is ex cõminucaret cisma¬
ticum. Que ꝓsecto excõmunicatio propt̾ auẽ¬
coritatem tanti uiri contulit multum ꝑfectũ
catholicis ⁊ decrimentum cismaticis. & certe
tam ideni petrꝰ quã pat̾ eiꝰ sc̃o uiro. multas
olim uenerationes et obsequia p̾stiterant.S.

Expanded text:
et Deo vacare permitteretur. Creditum est enim et Deo vacare permitteretur. Creditum est enim quod sola auctoritate et sanctae conversationis exemplo plus posset plebi prodesse subjectae debilis et aegrotus, quam quivis alius, robustus licet et sanus. Concessis itaque caeteris quae petebat, honoratusque a summo pontifice et consolatus ut potuit, ad propria remeavit; dimittendi tamen episcopatum olim conceptum non deposuit desiderium. 25. Defuncto autem Honorio,beatae memoriae Honorio successerat, emersisset, atque hoc vir Dei certissime comperisset, morbis licet, ut diximus, et aetate consumptus, zelo tamen domus Dei, cujus diligebat decorem, perrexit Anicium, ut eumdem cum aliis episcopis excommunicaret schismaticum. Quae profecto excommunicatio, propter auctoritatem tanti viri, contulit multum et profectum Catholicis et detrimentum schismaticis. Et certe tam idem Petrus, quam pater ejus, sancto viro multas olim venerationes et obsequia praestiterant; sed
Abbreviated transcription (Latin):
subcili admodum discussione considerans
ep̃alem sarcinã inodis omĩb exuere deside¬
rabat. Qua senteneia uł desiderio sic̃ in pͥn¬
cipio diximꝰ: ab inicio sue ꝓmotionis ad mor¬
tem usq non caruit. hac gͥ uolũptate indies
augmenta sumente. romam legacos ⁊ interas
in hoc ipsum aduenerande memorie papã
misit honoriũ. S cum legati potulata nõ
impetrassent: ĩmo magis litteras ad eum cõ¬
solatorias ⁊ ad ꝑseuerandũ exortatorias acce¬
pissent: ipsemet quãquã morbis ⁊ senectute
grauatꝰ. spe tm̃ in posterũ quiescendi robo¬
ratus eundem romanũ pontificẽ adire cu¬
rauit: rogans simplicit̾ ⁊ obstentans dari se¬
nectuci sue liceutiã quiescendi. ⁊ eccłie grãno¬
politane meliorẽ in suũ locum pastorẽ susti¬
tuendi. S nec ipse quam uis multas ut pu¬
tabat iustas ⁊ animi et corꝑis allegaret occa¬
siones: impetrare ualuit. ut sibi cantum

Expanded text:
subtili admodum discussione considerans, subtili admodum discussione considerans, episcopalem sarcinam modis omnibus exuere desiderabat; qua sententia vel desiderio, sicut in principio diximus, ab initio suae promotionis ad mortem usque non caruit. 24. Hac igitur voluntate in dies augmenta sumente, Romam legatos et litteras in hoc ipsum ad venerandae memoriae papam misit Honorium. Sed cum legati postulata non impetrassent, imo magis litteras ad eum consolatorias et ad perseverandum exhortatorias accepissent, ipsemet, quamvis morbis ac senectute gravatus, spe tamen in posterum quiescendi roboratus, eumdem Romanum pontificem adire curavit, rogans suppliciter et obtestans dari senectuti suae licentiam quiescendi, et Ecclesiae Gratianopolitanae meliorem in suum locum pastorem substituendi. Sed nec ipse quamvis multas, ut putabat, justas et animi et corporis allegaret occasiones impetrare valuit, ut sibi tantum
Abbreviated transcription (Latin):
fecerios om̃ia dicite inutiles sumus. se inftil¬
cuosum se semꝑ aceusare non cessabat mu¬
tilem. Qui ep̃i locñ occuparet ep̃i bonorif.¬
centiam susciꝑet. epalia bona consumeret.
pi uͦ nec merita nec fructus haberet. Et
certe p̾sto erant que possent nienti eiꝰ non
iiͦ solamͣ afferre. si ⁊ infuꝑbiam uͥ tam so¬
lida cẽt extollere. Ut enim taceam ꝗͣ elero
parit᷑ ⁊ plebi ꝑ eum bona ꝓuenerant. he¬
remꝰ cartusie. calesiensis abbacia. ercubiarũ
heremus. regulariũ canonicoꝵ apud misere¬
uũ.⁊ ap̃ sc̃m georgium domus. ipso annitẽ¬
te ceꝑant. ipso sp̃alit̾ ⁊ corporalit̾ fouente
ꝓfecerant. S ipse in ꝑfectionẽ suã qua nec
iplꝰ carebat dicens non quod iam acceꝑim
aut iam ꝑfectis sim tancũmꝰ cogitans. et eum
psalinista dicente ut sciani quid desit michi:
non qͥd sibi uirtutis adeẽt s quid dehesset

Expanded text:
feceritis omnia, dicite: Servi inutiles sumus ; » se infrucfeceritis omnia, dicite: Servi inutiles sumus ; » se infructuosum, se semper accusare non cessabat inutilem, qui episcopi locum occuparet, episcopi honorificentiam susciperet, episcopalia bona consumeret, episcopi vero nec merita, nec fructus haberet. Et certe praesto erant quae possent menti ejus non modo solamen afferre, sed et in superbiam, nisi tam solida esset, extollere. Ut enim taceamus quae clero pariter et plebi per eum bona provenerant, eremus Carthusiae, Calesiensis abbatia, excubiarum eremus, regularium canonicorum apud Miserenum et apud S. Georgium domus, ipso adnitente coeperant, ipso spiritaliter et corporaliter fovente profecerant. Sed ipse imperfectionem suam, qua nec Apostolus carebat, dicens: « Non quod jam acceperim aut perfectus sim . » tantummodo cogitans; et cum Psalmista dicente: « Ut sciam, quid desit mihi ; » non quid sibi virtutis adesset, sed quid deesset
Abbreviated transcription (Latin):
theothfredi nuie abbe cunc monacho uos
audiuimꝰ: qui beati uiri ꝑ annos plusꝗͣ
uiguiti comes ertitit indiuidiuiis.S quan¬
do nos omĩa eiꝰ bona ul breuit̾ tangendo
inemorie mandare poterinius. Coniesserat
namq in illum unũ diuina gr̾a uircucũ
ornamenta ꝑ plurima: que disꝑcita ꝑ singlos
pliios illustres sufficient᷑ facere possent
atq conspieuos. Si enim laudatur castitas
quis illo mundior: Si sermonis ueritas qͥs
in loquendo cautior: Si dĩ caritas quis feruẽ¬
tior Si ꝓrim quis benignior: Si humilitos
quis deiectior: Si helemosina quis largior
Si oratio in quo deuotior: Si lacͥmarũ grã
in qͦ effusior: Si concemplatio in quo subli¬
mior: Si colerantia quis in tͥbulatione
fortior: Si iusticia quis districtior: Si pru¬
dentia quis cireumspectior: Si temꝑantia
quis moderatior: Uerũ cum calis cẽt ac
cantus. ipse tam̃ uixta illud enuãgłii eũ

Expanded text:
Theofredi nunc abbate, tunc monacho, nos Theofredi nunc abbate, tunc monacho, nos audivimus, qui beati viri per annos plusquam viginti comes exstitit individuus. 23. Sed quando nos omnia bona ejus, vel breviter tangendo, memoriae mandare poterimus? Congesserat namque in illum unum divina gratia virtutum ornamenta plurima, quae dispertita per singulos, plurimos illustres sufficienter facere possent atque conspicuos. Si enim laudatur castitas, quis illo mundior? si sermonis veritas, quis in loquendo cautior? si Dei charitas, quis ferventior? si proximi, quis benignior? si humilitas, quis dejectior? si eleemosyna, quis largior? si oratio, quis devotior? si lacrymarum gratia, in quo effusior? si contemplatio, in quo sublimior? si tolerantia, quis in tribulatione fortior? si justitia, quis districtior? si prudentia, quis circumspectior? si temperantia, quis moderatior? Verum, cum talis esset ac tantus, ipse tamen, juxta illud Evangelii: « Cum
Abbreviated transcription (Latin):
dicores eiꝰ int̾dum p̃dicatione mouebant᷑.
ut capitalia eciani aliqui erimina dm magis
uerentes quam honunes publice faterentur.
Quod sequens declarab ꝓt exemplũ. Apud
uinnaicũ castrũ popło multo ad dedicationẽ
ceclie congregato. uerbum fecit: quo in mul¬
tas lacrimas audientiũ corda resoluit.
Ibi mulieres due que siẽ apparuit eiꝰ uerba
ꝓsundius aure cordis ebiberant. audien¬
tib plurib scelera confesse sunt que cõ¬
miserant. Et posterior quidem quid dire¬
tit non sacis habenius comꝑtũ. pͥor autẽ
suum se ꝓdidit occidisse maritum. Cumq
uir dĩ necis exquireret modumi. reculit in
escam illi se dedisse uenenũ. Postq iussit
p̃sentes abscedẽ. ut ei cet̃ quod uolebant libi
possent ostendẽ. Canta uͦ ad conficendum
fuit relique plebis instancia. ut ne dimidi
ta auscultare quiuerit colerantia hoc a
iuiro etate et sc̃itate reuerendo guillino scĩ

Expanded text:
ditores ejus interdum praedicatione ejus movebantur, ditores ejus interdum praedicatione ejus movebantur, ut capitalia etiam aliqui crimina, Deum magis verentes quam homines, publice faterentur; quod sequens declarabit exemplum: Apud Vinnaicum castrum, populo multo, ad dedicationem ecclesiae congregato, verbum fecit quo in multas lacrymas audientium corda resolvit. Ibi mulieres duae, quae sicut apparuit ejus verba profundius aure cordis imbiberant, audientibus pluribus scelera confessae sunt quae commiserant; et posterior quidem quid dixerit, non satis habemus compertum; prior autem suum se prodidit occidisse maritum. Cumque vir Dei necis exquireret modum, retulit in escam illi se dedisse venenum; post quae jussit praesentes abscedere, ut ei caeteri, quod volebant, liberius possent ostendere. Tanta vero ad confitendum fuit reliquae plebis instantia, ut ne dimidiata, auscultare quiverit tolerantia. Hoc a viro aetate et sanctitate reverendo Wilhelmo, S.
Abbreviated transcription (Latin):
canti. Cantam quippe om̃e hominum genꝰ
ei reuerentiam deferebat. ut grauit̾ deum
offendisse sȩ crederet quisquis ei postulata
negasset. ł unt eciam p̾dicator egregiꝰ. Erat
quippe non medioeriter litteratus. Si ⁊ inge¬
no ⁊ memoria bene p̾dicus erat. in quantũ
molestia capicis non obtundebat. Nam et
iuteras suas ipse dictabat: cas p̾sercim quia¬
rum ei eura ꝓpensior erat. Ideo aucem p̾di¬
cans facilius suadebat: quia qd̃ u̾bis dice¬
bat oꝑib ostũdebat. Ut enim cõmissam
eficatius instrueret plebeni faciendo p̾ue¬
mebat sermonem. Siẽ et de dño seriptũ
ẽ: que cepit ibs facere et docere. Instrue¬
bat gͥ ad confessionem: excitabat ad peni¬
teneiami. ꝓ nicã ad ignoscendum diuinã
monstrando elemenciã. Hec querebat in
qͣ alitceratis quasi sapiens laudaretur:
s quod ab audicorib ⁊ meluis intelligeret᷑¬
⁊ utilius recineretur. Deniq in tantur au¬

Expanded text:
canti. Tantam quippe omne genus hominum canti. Tantam quippe omne genus hominum ei reverentiam deferebat, ut Deum graviter offendisse se crederet quisquis ei postulata negasset. 22. Fuit etiam praedicator egregius; erat quippe non mediocriter litteratus. Sed et ingenio et memoria bene praeditus erat, inquantum molestia capitis non obtundebat; nam et litteras suas ipse dictabat, eas praesertim quarum ei cura propensior erat. Ideo autem praedicans facilius suadebat, quia quod verbis dicebat, operibus ostendebat. Ut enim commissam efficacius instrueret plebem, faciendo praeveniebat sermonem, sicut et de Domino scriptum est: « quia coepit Jesus facere et docere . » Instruebat igitur ad confessionem, excitabat ad poenitentiam, promptam ad ignoscendum divinam monstrando clementiam; nec quaerebat in quo a litteratis quasi sapiens laudaretur, sed quod ab auditoribus et melius intelligeretur et utilius retineretur. Denique in tantum au
Abbreviated transcription (Latin):
luĩ negociorũ liagiosas causas eternorũ amo¬
re uon amare s tolerare magistra pietate
didicerat. Dicebat enim om̃i febre molestio¬
ra sibi placita. modisq omib his abrenun¬
ciaturum. si non in hoc din se sciret offensu¬
rum. Int̾ erat aut̃ illis tantuimͦ pacis obtentu.
marime pauꝑũ atq eccliarum. his et enim
nouerat grauiꝰ motus guerrarũ. Ubi uͦ in¬
exorabilia in aliquib odia et in expiabiles
repꝑerat iras. anc denium fortissime de dĩ fis
aurilio. totꝰq in caritatis atq hunulicatis
solutus affectum. iustantissime ae deuotissime
offensis ꝓhis qui offenderant supplicabat.
Oquociens salucis humaue quasi cecatus
desiderio incenosa se ꝓ talib causis loca
ꝓiecit. quociens ad pedes contemptibilium
imo pene nusquam frustrabat᷑ obtatis. Nã
⁊si qui negassent. non solum gratis seo
ec cum sacifactione penitentes offerebant
postea non rogant quod negauerant suppli¬

Expanded text:
lium negotiorum litigiosas causas aeternorum amolium negotiorum litigiosas causas aeternorum amore non amare, sed tolerare, magistra pietate, didicerat. Dicebat enim omni febre molestiora sibi placita, modisque omnibus his abrenuntiaturum, si non in hoc Deum se sciret offensurum. Intererat autem illis tantummodo pacis obtentu, maxime pauperum atque ecclesiarum; his etenim noverat gravius motus nocere guerrarum. Ubi vero inexorabilia in aliquibus odia et inexpiabiles repererat iras, tunc demum fortissime, de Dei fisus auxilio, totusque in charitatis atque humilitatis solutus affectum, instantissime ac devotissime, offensis, pro his qui offenderant, supplicabat. O quoties salutis humanae quasi caecatus desiderio, in coenosa se pro talibus causis loca projecit! quoties ad pedes contemptibilium imo pene nunquam frustrabatur optatis; nam et si qui negassent, non solum gratis, sed et cum satisfactione poenitentes, offerebant postea non roganti quod negaverant suppli
Abbreviated transcription (Latin):
inplacitis defendit edidit ue sentenciã. Non
considerabat ꝑsonam pauꝑis non honorabat
uultum potentis. Quod beati uiri eo p̾clariꝰ
illustrat inericum. quo rariꝰ uł in p̾sentib uł
in p̃titis habet exemplum. Quanta nobis hoc
loco si laudare comparatione malorum bona
ueliuius offercur maceria in p̾sentium tem¬
porum feces inuehendi. in quib eum dede¬
core atq euersione onestatis et equitatis. pecu¬
ma cempla penstrat. altaria inaclat. sacerdo¬
tia uenundat. innocentiã ext̾iinat. ⁊ onnia
diuina ꝓphanaq contaminat. Ereecant mu
uera oclos sapientum: subuertunt uerba uis¬
torum. Om̃s diligunt inunera. secunt᷑ retri¬
uuciones. Aminimo usq ad marimum om̃s
auaricie student: aꝓpħa usq ad sacerdotem
cineti faciunt dolum. Non deficit de plateis
uris usura et dolus. Postremo in capite om̃i¬
um. auaricie et pecume obediunt omia.d
hec hactenus. Non enĩ ista suscepiinꝰ. Ad dĩ

Expanded text:
in placitis defendit ediditve sententiam; non in placitis defendit ediditve sententiam; non considerabat personam pauperis, non honorabat vultum potentis: quod beati viri eo praeclarius illustrat meritum, quo rarius vel in praesentibus, vel in praeteritis habet exemplum. Quanta nobis hoc loco, si laudare comparatione malorum bona velimus, offertur materia in praesentium temporum faeces invehendi; in quibus, cum dedecore atque eversione honestatis et aequitatis, pecunia templa penetrat, altaria maculat, sacerdotia venundat, innocentiam exterminat, omnia divina profanaque contaminat! Excaecant nunc munera oculos sapientum, et subvertunt verba justorum; omnes diligunt munera, sequuntur retributiones; a minimo usque ad maximum omnes avaritiae student, a propheta usque ad sacerdotem cuncti faciunt dolum, non deficit de plateis nostris usura et dolus, postremo in capite omnium avaritia, et pecuniae obediunt omnia. Sed haec hactenus; non enim ista suscepimus. 21. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
uec ipsa ꝓꝑsonis uirib affectib ⁊ facultatib
dispensare solitus erat quaniq sapient̃ et sobrie
res suas in suorum et sui spales et corpoiales
usus. nec non ⁊ pauꝑum solatia distribuerat erit
quidem non solum scĩtatis eiꝰ s ec sollercie do¬
cumentum eiudentissimũ. s lectoris debemus
euitare fastidum. Illud sane quo pacto p̾ceri¬
re possimus quin uł breuit̾ atinganiꝰ quod
cum frequentissime suorũ & alienorũ causas
mundanas et eccliasticas audiret. uentilaret
terminaret. cuniq in subditis sibi elericis ꝑtam
ꝓlixum uite spacium cociens cun. se creationes.
degradationes reconciliationes. ꝓ ꝑsonarũ et
eccłiarum competentib causis & necessitatib
nulli umꝗͣ ꝑsone dignitas: nulli pecume
Non mitiorem amicus. non duriorem eꝑtus ẽ.
inimicꝰ. Non de argentatam conuictis uł con¬
ficentib imposuit penitenciam. non lucrosã

Expanded text:
haec ipsa pro personis, viribus, affectibus et facultatibus haec ipsa pro personis, viribus, affectibus et facultatibus dispensare solitus erat, quamque sapienter et sobrie res suas in suorum et suos spiritales et corporales usus, nec non et pauperum solatia distribuerit, erit quidem non solum sanctitatis ejus, sed et solertiae documentum evidentissimum: sed lectoris debemus vitare fastidium. Illud sane quo pacto praeterire possumus quin vel breviter attingamus, quod cum frequentissime suorum et alienorum causas mundanas et ecclesiasticas audiret, ventilaret, terminaret; cumque in subditis sibi clericis per tam prolixum vitae spatium toties consecrationes, degradationes, reconciliationes, pro personarum et ecclesiarum competentibus causis et necessitatibus, nulli unquam, personae dignitas, nulli pecunianon mitiorem amicus, non duriorem expertus est inimicus; non deargentatam convictis vel confitentibus imposuit poenitentiam, non lucrosam