comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sis infatigabilem. om̃s ferme au¬
dientes constet fatigasse. qd̃ q
tant̾ confirinemꝰ sine menda¬
cio posse dici de illo. In his leue
est. lectorẽ adu̾tere. eũ de men¬
sa dñi. ñ sine quoddã presagio
ꝑ uisum ĩa olim itido refectũ
pane fuisse. De corporalib eiꝰ ex¬
erciciis. ieiuniis dico. orationib
atq uigiliis. meliꝰ estimo silere.
quã loqui. Quid nãq de illius
ieiunio dice̾m. cũ ab inicio pͥor¬
atus sui tanta corpꝰ suũ inedia
maceraui̾t. ut ñ solum om̃is il¬
lecebra gule penitꝰ in eo pꝰmo¬
dũ extincta sit. s nec famem.
siue delectationẽ comedendi.
ꝓ quauis abstinentia. ut pote¬
dicere consueuerat. aliqͣndo pa¬
teret᷑: Comedebat tam̃ ut alii
homines. s omĩno parce. sciens
corpꝰ siñ sine cibo non posse

Expanded text:
sis infatigabilem omnes ferme ausis infatigabilem omnes ferme audientes constet fatigasse; quodquetanter confirmemus sine mendacio posse dici de illo. In his leve est lectorem advertere, eum de mensa Domini, non sine quodam praesagio, per visum jam olim nitido refectum pane fuisse. 11. De corporalibus ejus exercitiis, jejuniis dico, orationibus atque vigiliis, melius aestimo silere quam loqui. Quid namque de illius jejunio dicerem, cum ab initio prioratus sui tanta corpus suum inedia maceraverit, ut non solum omnis illecebra gulae penitus in eo postmodum exstincta sit, sed nec famem sive delectationem comedendi pro quavi abstinentia, ut dicere consueverat, aliquando pateretur. Comedebat tamen ut alii homines, sed omnino parce, sciens corpus suum sine cibo non posse
Abbreviated transcription (Latin):
cũ euntes. luminaria accenclen¬
tes. ⁊ ad ultimũ unũ eoꝵ sũpta
in manib corda. ꝓ excitandis
fratrib schillam pulsantẽ. Ad
cuiꝰ sonitũ conuentu fr̃m de
lectis surgente miratꝰ est dere
que acciderat. Concepit gͦ apud
se. deo leuissimũ esse. ꝓpħis in
spũ uentura monstrare. cũ sibi
concesserit. que fiebant. ꝑ tot ob¬
stacula corporeis oculis posse
iudere. Hinc ꝑspicatiori interiꝰ
sapientie luce ꝑfusus. mores om¬
nis sexus. ⁊ etatis. ita discretiomi
ratione monstrante penetrauit.
ut eũ palam inde tractantẽ. ad¬
uerteres cuiq sui cordis archa¬
na reuelare. Origines insuꝑ:⁊ip¬
sa ut ita dicam semina. atq ra
luce clariꝰ edocebat. Tantam aũ
om̃is bom consilii ium in eo e¬
lucere cerneres. ut pectori eiꝰ sp̃m
consilii p̃sidere ñ ambigeres. Qũa
ꝓmptꝰ uero. atq assiduns in sc̃is
exortationib fuerit. suꝑuacuñ
est dicere. cũ illum semꝑ in ip¬

Expanded text:
cumeuntes, luminaria accendencumeuntes, luminaria accendentes, et ad ultimum unum eorum sumpta in manibus chorda pro excitandis fratribus scillam pulsantem, ad cujus sonitum conventu fratrum de lectis surgente, miratus est de re quae acciderat. Concepit ergo apud se Deo levissimum esse, prophetis in spiritu ventura monstrare, cum sibi concesserit quae fiebant per tot obstacula corporeis oculis posse videre. 10. Hinc perspicaciori interius sapientiae luce perfusus, mores omnis sexus et aetatis ita discretionis ratione monstrante penetravit, ut eum palam inde tractantem, adverteres cuique sui cordis arcana revelare. Origines insuper et ipsa, ut ita dicam, semina atque radluce clarius edocebat. Tantam autem omnis boni consilii vim in eo elucere cerneres, ut pectori ejus spiritum consilii praesidere non ambigeres. Quam promptus vero atque assiduus in sanctis exhortationibus fuerit, supervacuum est dicere, cum illum semper in ip
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. rata. & catholica esse ꝓ¬
baret. Diuinis nãq scripturis
tantã fidẽ habebat. ut indisso¬
lubili firmitate cordis crederet
nichil in eis esse. qd̃ solide ue¬
ritatis tramitẽ ullo mͦ exiret.
Quappt̾ sũmo studio animũ ad
hoc intenderat. quatinꝰ iuxta fi¬
dem suam mentis ratione me¬
reret᷑ ꝑcipere. que ĩ ipsis sensit
multa caligine tecta latere. Con¬
tigit g quadam nocte. ut ipse
in huiꝰmodi mente decentus.
ante nocturnas uigilias uigi¬
lans in lecto iaceret.⁊ meclitan¬
do secũ rimari conaret᷑. quonã
modo ꝓpħe. preterita simul &
futura quasi p̾sentia olim ag¬
nouerint.⁊ indubitant̾ ea dic¬
to. uel scripto ꝓtulerint. Et ec¬
ce cũ in his totus esset. ⁊ ea in¬
telligere magnope desideraret.
defrxis ocłoꝵ suor radiss. uidit
ꝑ meclias maceries oratoris. ac doi¬
mitorii. monachos. quoꝵ hoc oł¬
ficiũ erat. ꝓ apparatu matutina¬
rũ altare. ⁊ alialoca eccłie cir.¬

Expanded text:
dicebat rata et catholica esse pdicebat rata et catholica esse probaret. Divinis namque Scripturis tantam fidem adhibebat ut indissolubili firmitate cordis crederet nihil in eis esse, quod solidae veritatis tramitem ullo modo exiret. Quapropter summo studio animum ad hoc intenderat, quatenus juxta fidem suam mentis ratione mereretur percipere, quae in ipsis sensit multa caligine tecta latere. Contigit ergo quadam nocte ut ipse in hujusmodi mente detentus, ante nocturnas vigilias vigilans in lecto jaceret, et meditando secum rimari conaretur quonam modo prophetae praeterita simul et futura, quasi praesentia, olim agnoverint, et indubitanter ea dicto vel scripto protulerint. Et ecce cum in his totus esset, et ea intelligere magnopere desideraret, defixis oculorum suorum radiis, vidit per medias maceries oratorii ac dormitorii monachos, quorum hoc officium erat, pro apparatu matutinarum altare et alia loca ecclesiae ci
Abbreviated transcription (Latin):
sum a fundamentis de suo pa¬
trimonio fecerat. Sepedictus au¬
tem lanfrancus. gradum pͥoris
obtinebat. Anselmus uero no¬
uus monachus factus. studio¬
se uitã alioꝵ religiosius uiuen¬
tium emulabat᷑. immo ipse sic
religioni ꝑ omia seriiebat. ut
quisqͥs religiose. in tota ipsa con¬
gregationẽ uiuere uolebat. in e¬
ius uita satis inueniret. qd̃ imi¬
taret᷑. Et ita ꝑtrienniũ de die
in diem. sẽꝑ in meliꝰ ꝓficiens.
magnꝰ. ⁊ honorandus habebat᷑.
Uenerabili autẽ lanfranco. in
cadomensis cenobii regunen
assũpto. ipse pͥoris officio functꝰ᷑
est. Sicq deo seruiendi amplio¬
ri libertate potitꝰ. totũ se. totũ
tempus fuum. in illiꝰ obsequio
expendere.seculũ. ⁊ cuncta ne
ditꝰ cepit amouere. Factũq est.
ut soli deo. celestibq disciplinis
iugiter occupatꝰ. in tantũ diui
rit. ut obscurissimas. ⁊ ante su
reserante ꝑspiceret. ac ꝑspectas
enodaret. aꝑtisq rationib. que

Expanded text:
sum a fundamentis de suo pasum a fundamentis de suo patrimonio fecerat. Saepe dictus autem Lanfrancus gradum prioris obtinebat. Anselmus vero novus monachus factus, studiose vitam aliorum religiosius viventium aemulabatur. Imo ipse sic religioni per omnia serviebat, ut quisquis religiose in tota ipsa congregatione vivere volebat, in ejus vita satis inveniret quod imitaretur, et ita per triennium de die in diem semper in melius proficiens, magnus et honorandus habebatur. 9. Venerabili autem Lanfranco in Cadomensis coenobii regimen assumpto, ipse prioris officio functus est, sicque Deo serviendi ampliore libertate potitus, totum se, totum tempus suum in illius obsequia expendere, saeculum et cuncta negditus coepit amovere. Factumque est ut soli Deo, coelestibusque disciplinis jugiter occupatus, intantum specurit, ut obscurissimas, et ante tereserante perspiceret, ac perspectas enodaret, apertisque rationibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
s precor ut me in hoꝵ potissimo
stabiliatis. Differt laufrancus
sententiã ferre. suadetq nego¬
tiũ ad uenerabilis mauricii ro
gis referre. Adquiescit anselmꝰ
consilio. ⁊ comitatꝰ lanfranco.
pontificẽ petit. Tanta autẽ uis
deuotionis. pectus anselmi tunc
possidebat. tantũq ueri consi¬
lii lanfranco in esse credebat.
ut cũ rotomagũ petentes. ꝑ
magnã. que suꝑ beccũ est. sil¬
uam ꝑgerent. si lanfrancus ci
diceret. in hac silua mane. & ne
dũ uixeris hinc exeas caue. ꝓ¬
culdubio ut fatebat᷑. imꝑat᷑a ser¬
uaret. Peruenientes gͦ ad ep̃m ad¬
uentus sui causas ei exponunt.
qͥd inde sentiat. querunt. slec:
mora monachicus ordo pre cet̾is
laudatir. eiusq ꝓpositũ om̃ib ali¬
anno ȩtatis sue uicesimo septi¬
mo. Regebat eo tẽpore cenobium
ipsum. dominꝰ albas herluinꝰ no¬
mine. uir grandenus.⁊ magna
ꝓbitate conspicuus. Qui primꝰ
ipsius loci albas. monasteriũ ip¬

Expanded text:
sed precor ut me in horum potissimo sed precor ut me in horum potissimo stabilitatis. Differt Lanfrancus sententiam ferre, suadetque negotium ad venerabilis Maurilii  agis referre. Acquiescit Anselmus consilio, et comitatus Lanfranco pontificem petit. Tanta autem vis devotionis pectus Anselmi tunc possidebat, tantumque veri consilii Lanfranco inesse credebat, ut cum Rothomagum petentes, per magnam quae super Beccum est silvam pergerent, si Lanfrancus ei diceret, in hac silva mane, et ne dum vixeris hinc exeas cave, procul dubio ut fatebatur imperata servaret. Pervenientes ergo ad episcopum adventus sui causas ei exponunt, quid inde sentiat quaerunt. Nec mora, monachicus ordo prae caeteris laudatur, ejusque propositum omnibus alianno aetatis suae vicesimo septimo. Regebat eo tempore coenobium ipsum dominus abbas Herluinus nomine, vir grandaevus, et magna probitate conspicuus, qui primus ipsius loci abbas monasterium ip
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ quoq mens eiꝰ ꝑ id tẽporis
in alias sectande semitas uite.
S uis desiderii eiꝰ in hanc qũa¬
maxime declinauerat. Sciens
itaq scriptũ ẽẽ. om̃ia fac cũ con¬
silio. & post factũ non penitebis.
nolebat se alicui uni uite earũ.
quas mente uoluebat inconsul¬
te credere. ne in aliquo uideret.
scripture preceptis ñ obedire.
Amicos in suꝑ multos habens.
s cui se totũ in istis cõmitteret.
consiliariũ unũ de mille uide¬
licet p̾fatũ lanfrandum eli¬
gens. uenit ad eũ. indicans uo¬
luntatẽ suã. ad tͥa pendere. s ꝑ
eiꝰ consiliũ ad unũ. qd̾ potissimũ.
iudicaret duob relictis se uel¬
le tenere. Que tria sic ei exposu¬
it. Aut enĩ ĩquit. monachus
fieri uolo. aut heremi cultor ẽẽ
nistrare. si consulitis cupio. Iam
enĩ pater illiꝰ obierat. et tosa he¬
reditas ad illum respiciebat In
his in quã trib uoluntatẽ meã
dñe lanfrance fluctuare sciatis.

Expanded text:
batur quoque mens ejus per id temporis batur quoque mens ejus per id temporis in alias sectandae semitas vitae, sed vis desiderii ejus in hanc quammaxime declinaverat. Sciens itaque scriptum esse: Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis , nolebat se alicui uni vitae earum quas mente volebat inconsulte credere, ne in aliquo videretur Scripturae praeceptis non obedire. Amicos insuper multos habens, sed cui se totum in istis committeret consiliarium unum, de mille videlicet praefatum Lanfrancum eligens, venit ad eum, indicans voluntatem suam ad tria pendere, sed per consilium ejus ad unum quod potissimum judicaret, duobus relictis, se velle tenere. Quae tria sic ei exposuit. Aut enim, inquit, monachus fieri volo, aut eremi cultor esse nistrare, si consulitis, cupio. Jam enim pater ejus obierat, et tota haereditas ad illum respiciebat. In his, inquam, tribus voluntatem meam, domine Lanfrance, fluctuare sciatis,
Abbreviated transcription (Latin):
multis ꝓdesse. hec ut ludens ip¬
semet referre solebat. secum me¬
ditabat᷑. Addebatq. Nec dum erã
edomitꝰ. necdum in me uigebas
mundi contẽptꝰ. Unde quod e¬
go ut putabam. fretꝰ alioꝵ carita¬
te dicebam. quã dãpnosum es¬
set. ñ aduertebam. Postmodum
licet aliis preponi. pre aluis ho¬
norari. ante alios magnificari :
Non. Illic gͥ deposita contumacia
monachus deueni. uͥ sic̃ equũ est.
cunctis ꝓpter deum postponaris.
cunctis abiectior habearis. pre
cunctis pariupendaris. Et ubi
hec esse pot̾it: Equidem becci
Ibi siquidem nulliꝰ ponderis e¬
ro. qͣndo quidem ille ibi est. q ꝑ̃
cuncts sufficiens. cunctis ẽ hono¬
rabilis. ⁊ acceptꝰ. Iuic gͦ reqͥes mea
illic solus intentio mea. illic solꝰ
amor eiꝰ erit contẽplatio mea.
illic beata.⁊ assidua memoria
eiꝰ. felix solam̃. ⁊ sacietas mea.
Hec cogitabat. hec desiderabat.
hec sibi ꝓuenire sperabat. Rapta¬

Expanded text:
multis prodesse. Haec ut ludens  al., lubens ipmultis prodesse. Haec ut ludens  al., lubens ipsemet referre solebat, secum meditabatur, addebatque: Necdum eram edomitus, necdum in me vigebat mundi contemptus. Unde quod ego ut putabam, fretus aliorum charitate dicebam, quam damnosum esset non advertebam. Postmodum licet aliis praeponi, prae aliis honorari, ante alios magnificari? Non. Illic ergo deposita contumacia monachus deveni, ubi sicut aequum est, cunctis propter Deum postponaris, cunctis abjectior habearis, prae cunctis parvipendaris, et ubi hoc esse poterit? Equidem Becci. Ibi siquidem nullius ponderis ero, quandoquidem ille ibi est, qui pcunctis sufficiens, cunctis honorabilis et acceptus. Illic ergo requies mea, illic solus Deus intentio mea, illic solus amor ejus erit contemplatio mea, illic beata et assidua memoria ejus felix solamen et satietas mea. Haec cogitabat, haec desiderabat, haec sibi provenire sperabat. 7. Rapta
Abbreviated transcription (Latin):
entia pollere agnito. eiꝰ se ma¬
gisterio subdit. eiq post mo¬
dicum. familiaris pre cet̾is dis¬
cipulis fit. Occupatur die noc¬
tuq in litterarum studio. ñ so¬
lum que uolebat. a lanfranco le¬
gendo. s & alios. que rogabat᷑
studiose docendo. Propterq stu¬
dia. cũ corpꝰ uigiluis. frigore. &
ut olim ꝓposuerat esset. acriora
ꝑderet. qd̃ nunc utrũ sibi ma
concepto. totam intentionem su¬
am ad placendũ deo dirigere ce¬
pit. et sꝑnendo mundum cum
fieri monachus. Quid plura :
Cogitat ubi meliꝰ. ꝑficere queat.
qͦd fac̾e̾ desiderat. et ita secum
tractat. Ecce inquit monachus
fiam.S ubi : Si climaci. uel bec¬
ci. totũ tẽpus. qͦd in discendis lit¬
teris posui. ꝑdidi. Namlcliniaci
districtio ordinis. & becci super¬
eminens prudentia lanfranci.
qui illic monachus est. me aut
re compbabit. Itaq in tali loco
ꝑficiam qd dipono. in quo et
scire meũ possim ostendere. &

Expanded text:
entia pollere agnito, ejus se maentia pollere agnito, ejus se magisterio subdit, eique post modicum familiaris prae caeteris discipulis fit. Occupatur die noctuque in litterarum studio, non solum quae volebat a Lanfranco legendo, sed et alios quae rogabatur studiose docendo. Propter quae studia, cum corpus vigiliis, frigore et ut olim proposuerat, esset, acriora perderet, quod nunc utrum sibi manconcepto, totam intentionem suam ad placendum Deo dirigere coepit, et spernendo mundum cum fieri monachus. 6. Quid plura? Cogitat ubi melius proficere queat, quod facere desiderat, et ita secum tractat. Ecce, inquit, monachus fiam. Sed ubi? Si Cluniaci vel Becci, totum tempus quod in discendis litteris posui, perdidi. Nam et Cluniaci districtio ordinis, et Becci supereminens prudentia Lanfranci, qui illic monachus est, me  alre comprobabit. Itaque in tali loco perficiam quod dispono, in quo et scire meum possim ostendere, et
Abbreviated transcription (Latin):
patri suo. uel sibi quãlibet infa¬
miam. ex sua cohabitatione ꝓcre¬
a.o re. Paratis itaq his. que ne¬
cessaria erant in uia ituris pa
straret clerico comitatꝰ. Cumq
dehinc in transcensu montis sen¬
su fatigaret᷑. ⁊ laboris in patiens
corpore deficeret. uires suas ni¬
uem mandendo reparare tẽpsa¬
bat. Nec enĩ aliud. qͦ uesceret᷑.
presto fuit. Quod minister illiꝰ
aduertens. doluit: ⁊ ne forte
quid edendum haberet᷑ in sac¬
culo. qui asino illoꝵ uehebat᷑.
diligenter inuestigare cepit. &
mox contra spem panem in es
itidissimũ repperit. Quo ille re¬
fectus. recreatus est. & uie in co¬
partim in burgundia partun
in francia ferme trib annis.
mine lanfrancũ. uirũ iudeli¬
cet ualde bonũ. prestanti reli¬
gione. ac sapĩa uere nobilem
uidere. alloqui. & cohabitare
uolens. Excellens siquidem fa
eum de cunctis mundi partib
agebat. Anselmꝰ gͥ uiro adito.
eumq singłari quadam sapi¬

Expanded text:
patri suo vel sibi quamlibet infapatri suo vel sibi quamlibet infamiam ex sua cohabitatione procreare. Paratis itaque his, quae necessaria erant in viam ituris, pastraret clerico comitatus. Cumque dehinc in transcensu montis Senisii fatigaretur, et laboris impatiens corpore deficeret, vires suas nivem mandendo reparare tentabat. Nec enim aliud quo vesceretur, praesto fuit. Quod minister illius advertens, doluit et ne forte quid edendum haberetur in sacculo qui asino illorum vehebatur, diligenter investigare coepit, et mox contra spem panem in eo nitidissimum reperit. Quo ille refectus, recreatus est, et vitae incopartim in Burgundia, partim in Francia ferme tribus annis, mine Lanfrancum, virum videlicet valde bonum, praestanti religione ac sapientia vere nobilem, videre, alloqui, et cohabitare volens. Excellens siquidem fameum de cunctis mundi partibus agebat. Anselmus igitur viro adito, eumque singulari quadam sapi
Abbreviated transcription (Latin):
licterarum in quo se magnoꝑe so¬
lebat exercere. sensim postpon̾e.
ac iuuemilib ludis cepit oꝑan
dare. Ueruntam̃ pia dilectio. &
diligens pietas. quas in matrẽ
suam habebat. non nichil eum
ab istis restringe bat. Defunc¬
ta uͦ illa. ilico nauis cordis eius.
quasi ꝑdita anchora in fluctus
scłi pene tota dilapsa est. S om¬
ipotens deus. preuidens quid
de illo facturus erat ne aĩam suã
transitoria potitus pace ꝑderet.
infestum ei. ⁊ intestinum bellũ
generauit. hoc est animũ patris
eiꝰ. acerbo contra illum odio in¬
flaminauit. in tantũ. ut eque. aut
certe magis ea que bene. sic̃ que
ꝑperam faciebat insequeretur.
Nec aliqua poterat patrẽ hu¬
militate lenire. s quanto illi se
exibebat humiliorẽ. tanto illũ
sibi sentiebat asꝑiorem. Quod
nimis intolerabile cernens. &
ne det̾ius quid inde contingeret
timens. elegit potiꝰ paternis re¬
b et patrie abrenuntiare. quam

Expanded text:
litterarum, in quo se magnopere solitterarum, in quo se magnopere solebat exercere, sensim postponere, ac juvenilibus ludis coepit operam dare. Verumtamen pia dilectio et diligens pietas, quas in matrem suam habebat, nonnihil eum ab istis restringebant. Defuncta vero illa, illico navis cordis ejus quasi anchora perdita in fluctus saeculi pene tota dilapsa est. Sed omnipotens Deus praevidens quid de illo facturus erat, ne animam suam pace transitoria potitus perderet, infestum ei et intestinum bellum generavit. Hoc est, animum patris ejus acerbo contra illum odio inflammavit intantum, ut aeque, aut certe magis ea quae bene, sicut quae perperam faciebat, insequeretur. Nec aliqua poterat patrem humilitate lenire, sed quanto illi se exhibebat humiliorem, tanto illum sibi sentiebat asperiorem. Quod nimis intolerabile cernens, et ne deterius quid inde contingeret timens, elegit potius paternis rebus et patriae abrenuntiare, quam
Abbreviated transcription (Latin):
deus declararet. qnͣtũ etiam in a¬
lus. de sue pietatis auditu confide¬
re posset. preces illuis exaudiuit.
ac illi protinꝰ ualidam corporis de¬
bilitatem inmisit. Acriter gͥ infir¬
matus. ad abbatẽ mictit. mortem
se timere pronunciat. orat ut
monachus fiat. prefato timore
obstante. ñ fit. qͦd postulat. Et hoc
tabat examen. Ceterum deus quẽ
futura non fallunt. seruũ suum
ipsius loci conuersatione noluit
implicari. ꝓpterea qd̃ alios quosdã
in sinu miscłie sue reconditos
habebat. quos ut postmodũ cla¬
ruit magis ꝑ illum ad suam uo¬
luntatem in posterum dispone¬
bat informari. Post hec sanitas
in fut᷑o se ꝑ grãm dei facturũ
mente proponit. Exinde cum
corporis sanitas. iuuenilis etas.
seculi prosꝑitas ei arrideret. ce¬
pit paulatim feruor animi eiꝰ.
a religioso ꝓposito tepescere. in¬
tantum ut scłi uias. magis in¬
gredi. quã relictis eis. monachꝰ
fieri cuperet. Studium quoq

Expanded text:
Deus declararet quantum etiam in aDeus declararet quantum etiam in aliis de suae pietatis auditu confidere posset, preces illius exaudivit, ac illi protinus validam corporis debilitatem immisit. Acriter igitur infirmatus ad abbatem mittit, mortem se timere pronuntiat, orat ut monachus fiat: praefato timore obstante non fit quod postulabat, et hoc tabat examen. Caeterum Deus, quem futura non fallunt, servum suum ipsius loci conversatione noluit implicari, propterea quod alios quosdam in sinu misericordiae suae reconditos habebat, quos ut postmodum claruit magis, per illum ad suam voluntatem in posterum disponebat informari. Post haec sanitasin futuro se per gratiam Dei facturum mente proponit. 4. Exinde cum corporis sanitas, juvenilis aetas, saeculi prosperitas ei arrideret, coepit paulatim fervor animi ejus a religioso proposito tepescere, intantum ut saeculi vias magis ingredi, quam relictis eis monachus fieri cuperet. Studium quoque
Abbreviated transcription (Latin):
er simplex. ⁊ innocens. se ueracit
in celo. ⁊ ex pane dei refectũ fu¬
isse cre Q. debat. hocq coram
aliis ita esse publice asserebat. Ere¬
uit gͦ puer. et ab om̃ib diligebat᷑
Mores & eñĩ ꝓbi in eo erant. qui
magnoꝑe illum diligi faciebant.
Tradit᷑ literis. discit. & inbreui plu¬
rimũ proficit. Nec dum attigerat
etatis quintũdecimũ annum. et
iam qualiter. scłm dm̃. uitã me¬
lius instruere posset. mente trac¬
tabat. idq concepit aput se. in¬
chil in homuñ conuersatione
monacoꝵ uita prestantiꝰ esse. Qm
assequi cupiens uenit ad quem¬
dam sibi notũ abbatem rogans
illum. ut se monachũ faceret.
S abbas uoluntate eiꝰ agnita.
qd̃ petebat. inscio patre illius ne
offenderet animũ eius facere
recusauit. At ille in suo ꝓposito
ꝑstans. orauit deũ quatinus in¬
firmari mereret᷑. ut uel sic. ad mo¬
nachicũ. quẽ desiderabat ordinẽ
susciperetur. Alira res. Ut enim

Expanded text:
er simplex et innocens se veraciter er simplex et innocens se veraciter in coelo et ex pane Domini refectum fuisse credebat, hocque coram aliis ita esse publice asserebat. 3. Crevit ergo puer et ab omnibus diligebatur. Mores etenim probi in eo erant, qui magnopere eum diligi faciebant. Traditur litteris, discit, et in brevi plurimum proficit. Necdum attigerat aetatis annum quintum decimum; et jam qualiter secundum Deum vitam melius instituere posset, mente tractabat, idque concepit apud se, nihil in hominum conversatione monachorum vita praestantius esse. Quam assequi cupiens, venit ad quemdam sibi notum abbatom, rogans illum ut se monachum faceret. Sed abbas, voluntate illius agnita, quod petebat inscio patre illius, ne offenderet animum ejus, facere recusavit. At ille in suo proposito perstans oravit Deum, quatenus infirmari mereretur, ut vel sic ad monachicum quem desiderabat, ordinem susciperetur. Mira res! Ut enim
Abbreviated transcription (Latin):
tis cacum̃ ascendere. et ad aulam
magni regis dei ꝑꝑarẽ uerũ priꝰ¬
quã montẽ cepisset ascendere. ui¬
dit in planitie. qua ꝑgebat ad pe¬
dit montis mulieres que regis
erant ancille segetes metere. s hoc
niis negligenter faciebant ⁊ de¬
sidiose. Quarũ puer ilesidiam do¬
lens atq redarguens. propostit
animo se aput dñm regem ipsas
accusaturũ. Dehinc monte trans¬
censo regiam aulam subit. deum
cũ solo suo dapifero inuenit. Nlam
familiam suam. ut sibi uidebat᷑.
qm̃ autũnus erat. ad colligendas
messes miserat. Ingrediens itaq
puer a dño uocatur Accedit. atq
ad pedes. eius sedet. Interrogat᷑
iocunda affabilitate. quis sit. uel
unde. quidq uelit. Respondit ille
ad interrogata. iuxta quod rem
esse sciebat. Tunc ad imperiũ dei
panis ei nitidissimus ꝑ dapiferũ
affert᷑. eoq corã ipso reficitur.
Mane gͥ cum qͥd uiderit. ante o¬
culos mentis reduceret. sicut pu¬

Expanded text:
tis cacumen ascendere, et ad aulam tis cacumen ascendere, et ad aulam magni regis Dei properare. Verum priusquam montem coepisset ascendere, vidit in planitie qua pergebat ad pedem montis mulieres, quae regis erant ancillae, segetes metere, sed hoc nimis negligenter faciebant et desidiose. Quarum puer desidiam dolens ac redarguens, proposuit animo se apud dominum regem ipsas accusaturum. Dehinc monte transcenso, regiam aulam subit. Dominum cum solo suo dapifero invenit. Nam familiam suam, ut sibi videbatur, quoniam autumnus erat, ad colligendas messes miserat. Ingrediens itaque puer, a domino vocatur. Accedit, atque ad pedes ejus sedet. Interrogatur jucunda affabilitate quis sit, vel unde quidve velit. Respondet ille ad interrogata, juxta quod rem esse sciebat. Tunc ad imperium domini panis ei nitidissimus per dapiferum affertur, eoque coram ipso reficitur. Mane igitur cum quid viderit ante oculos mentis reduceret, sicut pu
Abbreviated transcription (Latin):
atq uastator. a nonnullis estima¬
retur. E menberga uero bonis
stuctis seruiens. domꝰ curam be¬
ne gerens. sua eum discretione
dispensans atq conseruans. bo¬
ne matͥsfamilias officio funge¬
batur. Mores erant probi. & in¬
reprehensibiles. ac iuxta rectam
considerationẽ ratione subnixi.
Hec fuit uita eiꝰ. in hac dum
iuxit ꝑmansit. in hac finẽ uite
sortiri ꝓmeruit. Gundulphus
autem circa diem obitꝰ sui. spre¬
to secło monachus factꝰ. mona¬
cus defimctꝰ est. Et anselmus
filius horꝑ cũ puer paruulus
esset. maternis prout etas sua
patiebatur colloquirs. libenter
animũ intendebat. Et audito.
unũ deum sursum in celo esse
omĩa regentẽ. omĩa continen¬
tem. suspicatꝰ est ut pote puer
int̾ montes nutͥtus celũ monti¬
bus tncumbe. in quo & aulã
dei esse. eamq ꝑ montes adiri
posse. Cunq hoc sepus animo uol¬
ueret contigit ut quadã nocte
ꝑ uisum uideret se debere mon¬

Expanded text:
atque vastator a nonnullis aestimaatque vastator a nonnullis aestimaretur. Ermemberga vero bonis studiis serviens, domus curam bene gerens, sua cum discretione dispensans atque conservans, bonae matrisfamilias officio fungebatur. Mores erant probi et irreprehensibiles, ac juxta rectam considerationem ratione subnixi. Haec fuit vita ejus, in hac dum vixit permansit, in hac finem vitae sortiri promeruit. Gundulphus vero circa diem obitus sui, spreto saeculo monachus factus, monachus defunctus est. 2. At Anselmus filius horum, cum puer parvulus esset, maternis, prout aetas sua patiebatur, colloquiis libenter animum intendebat. Et audito unum Deum sursum in coelo esse, omnia regentem, omnia continentem, suspicatus est, utpote puer inter montes nutritus, coelum montibus incumbere, in quo et aulam Dei esse, eamque per montes adiri posse. Cumque hoc saepius animo volveret, contigit ut quadam nocte per visum videret se debere mon
Abbreviated transcription (Latin):
Nstituta uite. et conuer¬
sationis anselmi cantuari¬
ensis archi ep̃i litterarũ me¬
morie tracditurus. pͥmo oĩ¬
um nocata in auxilium me¬
um summa dei clementia
et maiestate. quedam bre¬
ui dicam. de ortu ac morib
parentum eius. ut hinc lec¬
tor adu̾tat. de qua radice
prodierit. quod in studuis nasci¬
ture prolis postmodũ fulsit. Pa¬
ter igit᷑ eius gundulphus. mat̾
ermenberga uocabatur. Utriq
iuxta scłi dignitatẽ uobiliter
nati. nobiliter sunt in augusta
ciuitate conu̾sati. Que ciuitas
confinis burgundie. ⁊ longo¬
bardie. ermenbergam in se e¬
didit. Gundulphum in longo¬
bardia natũ. eiuem sui ex adue¬
ua fecit. coniuncti sunt lege con¬
iugali ambo. diuitiis ñ ignobile̾.
s morib ex quadam parte dis.¬
similes. Gundulphus enm seccr¬
lari uite dechitus. non adeo curã
siris rebus impendere. s habita
frequenter abre distribuere. in¬
tantũ ut non modo largiis. atq
beneficus. uerum etiam ꝓdigus

Expanded text:
Instituta vitae et conversationis Anselmi Cantuariensis archiepiscopi litterarum memoriae traditurus, primo omnium vocata in auxilium meum summa Dei clementia et majestate, quaedam brevi dicam de ortu et moribus parentum ejus, ut hinc lector advertat de qua radice prodierit quod in studiis nasciturae prolis postmodum fulsit. Pater igitur ejus Gundulphus, mater Ermemberga vocabatur. Utrique juxta saeculi dignitatem nobiliter nati, nobiliter sunt in Augusta civitate conversati. Quae civitas confinis Burgundiae et Langobardiae, Ermembergam in se edidit; Gundulphum in Langobardia natum, civem sui ex advena fecit. Conjuncti sunt lege conjugali, ambo divitiis non ignobiles, sed moribus ex quadam parte dissimiles. Gundulphus enim saeculari deditus vitae, non adeo curam suis rebus impendere, sed habita frequenter ab re distribuere, intantum ut non modo largus atque beneficus, verum etiam prodigus
Abbreviated transcription (Latin):
um iactet. iubet. hortat᷑. ⁊ ob¬
secrat. Admiratꝰ ille. parere pe¬
tenti morat᷑. ridendum potus
quã attemptandũ. qͦd dicebat
sore pronuncians. Tandem ta¬
men a frẽ coactus. contra sp̃e
rete ietit. & ilico tructa insoli¬
te magnitudinis. cum alio qͦ¬
dam pisciculo cepit. Territus
piscator ad factum. ⁊ obstupe¬
factus. asseruit se iam ꝑ uigin¬
ti annos. recessus aque illius
rimasse. et nunꝗͣ. huiꝰmodi
tructam in ea reperire potius¬
se. Parata g̃ ⁊ uiro apposita.
uixta u̾bũ eius sibi ⁊ sins copi¬
ose suffecit. & suꝑabundauit.

Expanded text:
um jactet, jubet, hortatur et obum jactet, jubet, hortatur et obsecrat. Admiratus ille, parere petenti moratur, ridendum potius quam attentandum quod dicebat fore, praenuntians. Tandem tamen a fratre coactus, contra spem rete jecit, et illico tructam insolitae magnitudinis cum alio quodam pisciculo cepit. Tertius piscator ad factum et obstupefactus, asseruit se jam per viginti annos recessus aquae illius rimasse, et nunquam hujusmodi tructam in ea reperire potuisse. Parata igitur et viro apposita, juxta verbum ejus sibi et suis copiose suffecit et superabundavit.
Abbreviated transcription (Latin):
normannie est. quatimis ad
se in angliã transire uolentẽ.
sua prece iter illius ꝑ marina
dit. abiit. Iam dies mutui col¬
loquii in uesperam declinabat.
& principem de hospitando an¬
selmo nulla cura detinebat.
Quod ubi anselmo innotuit.
ta licentia. loco decessit. Eunti
autem. ⁊ quo diuerteret incer¬
tum habenti. beccus enim lon¬
ge aberat. occurrit unus de mo¬
nachis becci. uolens illuc ire.
quo eũ sciebat. principis col¬
loquio detineri. Interrogat
gͥ illum anselmꝰ quo tendat.
Ac deinde quid consilii. de suo
hospicio ferat. Respondit. Et qͥdẽ
pater. hospitiũ qualecunq non
longe habemꝰ. s quod nobis. &
frĩb. preter panẽ. ⁊ caseum ap¬
ponatur nichil habemꝰ. At ille
subridens. bone uir ait neti
so reti in uicinũ amnẽ. statim
inuenies piscem. qui sufficiet
om̃ib nobis. Ille accepto man¬
cdato preuolat. accitoq pisca¬
tori. quid anselmꝰ iusserit in¬
timat. ac uelociꝰ rete in fluui¬

Expanded text:
Northmanniae est, quatenus ad Northmanniae est, quatenus ad se in Angliam transire volentem sua prece iter illius per marina dit, jam dies mutui colloquii in vesperam declinabat, et principem de hospitando Anselmo nulla cura detinebat. Quod ubi Anselmo innotuit, ocutus, accepta licentia loco decessit. Eunti autem, et quo diverteret incertum habenti Beccus enim longe aberat occurrit unus de monachis Becci, volens illuc ire, quo eum sciebat principis colloquio detineri. Interrogat ergo eum Anselmus quo tendat, ac deinde quid consilii de suo hospitio ferat. Respondit: Et quidem, Pater, hospitium qualecunque non longe habemus, sed quid vobis et fratribus praeter panem et caseum apponetur, nihil habemus. At ille subridens: Bone vir, ait, ne tiso reti in vicinum amnem, statim invenies piscem qui sufficiet omnibus nobis. Ille accepto mandato praevolat, accitoque piscatori, quid Anselmus jusserit, intimat, ac ut velocius rete in fluvi
Abbreviated transcription (Latin):
recordari ualeat. cor eius meli¬
nauit. Paterna de hinc aucto¬
ritate ã cunetis absolutum.
dycit eum hora. qua fratres ad
nonam surgerent. presenti uite
se ad terram depositus est. & il¬
lis cĩrcã ipsum sub uno collet¬
tis defunctus est. Prefatus ricul¬
phus secretarii officio in ipso
cenobio fungebat᷑. Hic quadẽ
nocte dum tẽpus & horam. qͣ
fr̃s ad uigilias excitaret. ꝑ clau¬
strũ iens obseruaret. fort̾e añ
hostiũ capituli ꝑtransiuit. In¬
trospiciens uero. uidit ansel¬
mum in oratione stantẽ ingen¬
ti splendentis flamine globo
circumcinctũ. Mirat᷑. et qd̃ ui¬
debat. quid noui p̾tenderet
selmũ. ea hora sopori. potius.
quã oratiom occupatũ. Ocior
itaq dormitoriũ ascendit. ad
lectũ anselmi uadit. s eũ ibi
neqͣquã inuenit. Regressus gͥ
hominẽ in capitulo repperit.
s globum ignis. quẽ relique¬
rat. non inuenit.
lio quodam temp ore
eidem anselmo manda¬
tum ab uno de principibus

Expanded text:
recordari valebat, cor ejus inclirecordari valebat, cor ejus inclinavit, paterna dehinc auctoritate a cunctis absolutum, dixit eum hora qua fratres ad nonam surgerent, praesenti vitae se ad terram depositus est, et illis circa ipsum sub uno collectis defunctus est. 22. Praefatus Riculphus secretarii officio in ipso coenobio fungebatur. Hic quadam nocte dum tempus et horam qua fratres ad vigilias excitaret, per claustrum iens observaret, forte ante ostium capituli pertransivit; introspiciens vero, vidit Anselmum in oratione stantem, ingenti splendentis flammae globo circumcinctum. Miratur, et quod videbat quid novi praetenderet selmum ea  al., ex ea hora sopori potius, quam orationi occupatum. Ocius itaque dormitorium ascendit, ad lectum Anselmi vadit, sed eum ibi nequaquam invenit. Regressus igitur, hominem in capitulo reperit, sed globum ignis quem reliquerat, non invenit. 23. Alio quodam tempore eidem Anselmo mandatum ab uno de principibus
Abbreviated transcription (Latin):
me int̾ brachia sua cõpressum
tenere. et guͣttur meũ unpres¬
sis dentib. iam iam suffocare ui¬
detis. et qͥd mͥ sit queritis: Quo
audito unus ex monachis riculphꝰ
nomine ad anselmum. qui tunc
in claustro emencdandis libris
ca infirmũ fratrẽ ageret᷑ pate¬
facit. Iussus gͦ riculphus ad egrũ
redut. et anselmꝰ in secretiorem lo¬
cum solus secessit. Post modicũ
domum in qua frater se male
nu signum sc̃e crucis edidit di
eger conquieuit. et exhilarato
uultu. intimo cordis affectu.
deo gratias agere cepit. Dicebat
enu quos anselmo ostium ingre¬
diente. et extensa manu signũ
sc̃ẽ crucis edente. uiderit ex ore
illius flaminam ignis in modũ
lancee procedentẽ. que in lupos
iaculata eos deterruit. & celeri
fuga dilapsos procul abegit.
Tunc anselmꝰ ad fratrem acce¬
dens. atq cñ eo de salute ani¬
me sue secretiꝰ loquens. ad pe¬
nitudinem. et confessionem oĩ¬
um. in quib se dm̃ offendisse

Expanded text:
me inter brachia sua compressum me inter brachia sua compressum tenere, et guttur meum impressis dentibus jamjam suffocare videtis, et quid mihi fit quaeritis? Quo audito, unus ex monachis Riculphus nomine, ad Anselmum qui tunc in claustro emendandis libris ca infirmum fratrem ageretur, patefecit. Jussus ergo Riculphus ad aegrum rediit, et Anselmus in secretiorum locum solus secessit. Post modicum, domum in qua frater se male nu, signum sanctae crucis edidit dicatim aeger conquievit, et exhilarato vultu, intimo cordis affectu Deo gratias agere coepit. Dicebat enim quod Anselmo ostium ingrediente, et extensa manu signum sanctae crucis edente, viderit ex ore illius flammam ignis in modum lanceae procedentem, quae in lupo jaculata eos deterruit, et celeri fuga dilapsos procul abegit. Tunc Anselmus ad fratrem accedens atque cum eo de salute animae suae secretius loquens, ad poenitudinem et confessionem omnium, in quibus se Deum offendisse
Abbreviated transcription (Latin):
dam grandeuo fratre ⁊ religi¬
oso uiuenẽ. hanguidũ in secrẽ.¬
tiorem locum ducit. ut pote mo¬
dum infirmitatis illius agnitu¬
rus. & auxiliũ ꝓ possibilitate la¬
turus. Quid ampliꝰ: Caro sanis¬
suma repperitur. ⁊ ad modum mi¬
rati sunt. Euestigio quippe om̃is
illa diabolica uexatio catlit.
nec in huiꝰmodi fatigat ulteriꝰ.
iuuenem. quẽ simplex anselmi
aspectus a tanta clade fecit un¬
munem. Preterea quidã ex au¬
tiquiorib ipsius cenobi fr̃ib
qui ueteri. odio plurimũ erat
infestꝰ anselmo. nec ullatenꝰ po¬
terat suꝑ eũ respicere simplici
ocło. infirinitate pressus ad ex¬
trema ꝑductus est. Cum itaq
fratres meridiana hora in lec¬
tis ex more quiescerent. ipse iu
domo infirmoꝵ. in qua iacebat.
cepit miserandas uoces edere.
pallens et anxie tremens uultũ
suũ delitescendo. hinc inde cõ¬
mutare. Territi fratres qui ade¬
rant. quid haberet ꝑcunctant᷑.
At ille. Geminos unmanes lupõ

Expanded text:
dam grandaevo fratre et religidam grandaevo fratre et religioso, juvenem languidum in secretiorem locum ducit, utpote modum infirmitatis illius agniturus, et auxilium pro possibilitate laturus. Quid amplius? Caro sanissima reperitur, et admodum mirati sunt. E vestigio quippe omnis illa diabolica vexatio cadit, nec in hujusmodi fatigat ulterius juvenem, quem simplex Anselmi aspectus a tanta clade fecit immunem. 21. Praeterea quidam ex antiquioribus ipsius coenobii fratribus, qui veteri odio plurimum erat infestus Anselmo, nec ullatenus poterat super eum respicere simplici oculo, infirmitate pressus ad extrema perductus est. Cum itaque fratres meridiana hora in lectis ex more quiescerent, ipse in domo infirmorum in qua jacebat, coepit miserandas voces edere, pallens et anxie tremens vultum suum delitescendo hinc inde commutare. Territi fratres qui aderant, quid haberet percunctantur. At ille: Geminos immanes lupos
Abbreviated transcription (Latin):
& infirmis erat mater. immo
sanis & infirmis. pater & mater
in cõmune. Unde quicqͥd secre¬
ti aput se quiuis illoꝵ habebat.
ñ secus. quã dulcissime matrr
illi reuelare satagebat. Uerun¬
tamen sollers diligentia uine¬
nũ. hoc precipue exercebat. De
quoꝵ numero. quidam ĩ ipso
conuentu. hoc aput se ꝓposue¬
rat. quatinꝰ nulla occasione un¬
quã. suam manũ. suis genita¬
lib menbris admoueret: Cui
proposito inuidens diabolus.
ut se uiuenis. nullo modo ferre
ualeret. Sentiebat᷑ et enĩ caro
ipsa tanti ponderis esse. acsi
quedam plũbi grauissima mo¬
les. eum ad ina detrahens. in
illa sui corporis parte penderet:
Cunq in habitu suo anxietatis
magnitudinem dissimulare ñ
posset. requisitus ab anselmo
quid haberet. rem celare ñ po¬
tuit. Admonitꝰ itaq ut modũ
egritudinis admota manu ꝓ¬
baret. uterecundatꝰ recus auit.
timens ne ꝓpositũ uiolaret.
Tunc anselmꝰ assũpto fecũ qͦ¬

Expanded text:
et infirmis erat mater, imo et infirmis erat mater, imo sanis et infirmis pater et mater in commune. Unde et quidquid secreti apud se quivis illorum habebat, non secus quam dulcissimae matri ille revelare satagebat. Verumtamen solers diligentia juvenum hoc praecipue exercebat. 20. De quorum numero quidam in ipso conventu hoc apud se proposuerat, quatenus nulla occasione unquam suam manum suis genitalibus membris admoveret. Cui proposito invidens diabolus, ut se juvenis nullo modo ferre valeret. Sentiebatur etenim caro ipsa tanti ponderis esse, ac si quaedam plumbi gravissima moles ad ima eum detrahens, in illa sui corporis parte penderet. Cumque in habitu suo anxietatis magnitudinem dissimulare non posset, requisitus ab Anselmo quid haberet, rem celare non potuit. Admonitus itaque ut modum aegritudinis admota manu probaret, verecundatus recusavit, timens ne propositum violaret. Tunc Anselmus, assumpto secum quo
Abbreviated transcription (Latin):
co kiñi patris diligeret᷑. Ipse enĩ
mores om̃iũ. & infirmitates eqͣ¬
nimit̾ sufferebat. & unicuiq sic̃
expedire sciebat necessaria sug¬
gerebat: O quot in sua iam in¬
firmitate desperati. ꝑ piã solli¬
citudinẽ eiꝰ. sunt ad pristinam
sanitatẽ reuocati. Quod tu he¬
reuualde decrepite senex in te¬
ipso ꝑcepisti. quando grauatꝰ
ñ solum etate. s & ualida in¬
firmitate. ita ut nichil tui cor¬
poris. pret̃ linguã haberes in
potestate. ꝑ manus illus pastꝰ.
& uino de racemis. ꝑ unam ĩ
aliam eiꝰ manũ expresso. de ip¬
latus. ac pristine sanitati redo¬
natuf. sleq enim aliũ. aut po¬
tum sumere aliunde. poteras.
qui tibi cordi esset. ut referebas.
Ipse quippe anselmꝰ musu ha¬
bebat infirmoꝵ domũ freqͤn¬
tare. singuloꝵ fr̃m infirmita¬
tes diligenter inuestigare. et
qd̃ infirmitas cuiꝰq expetebat.
singulis absq mora. seu tedio
sũministrare. Sicq sanis pat̾.

Expanded text:
charissimi Patris diligeretur. Ipse enim charissimi Patris diligeretur. Ipse enim mores omnium et infirmitates aequanimiter sufferebat; et unicuique sicut expedire sciebat, necessaria suggerebat. O quot in sua jam infirmitate desperati per piam sollicitudinem ejus sunt ad pristinam sanitatem revocati! Quod tu Herewalde, decrepite senex, in teipso percepisti, quando gravatus non solum aetate sed et valida infirmitate, ita ut nihil tui corporis praeter linguam haberes in tua potestate, per manus illius pastus, et vino de racemis per uvam in aliam ejus manum expresso, de ejlatus, ac pristinae sanitati redonatus. Neque enim alium aut aliunde potum sumere poteras, qui tibi cordi esset, ut referebas. Ipse quippe Anselmus in usu habebat infirmorum domum frequentare, singulorum fratrum infirmitates diligenter investigare, et quod infirmitas cujusque expetebat, singulis absque mora seu taedio subministrare. Sicque sanis pater,
Abbreviated transcription (Latin):
portabile. ut releuari mereret᷑.
magnopere cepit rogare. At
ille sicut uir magne sc̃itatis. non
trahere Uere et enim dico tibi.
me de multis audisse. multosq
uidisse. qui qm̃ causa sue qui¬
etis. ꝓximoꝵ utilitati. ꝑ pastora¬
lem curam inuigilare nolue¬
runt. ꝑ desidiam ambulantes.
semꝑ de malo. in peius ꝓfece¬
runt. Quaꝓpter ne tibi. qd̃ ab¬
sit. hoc idem contingat. ꝑ sc̃am
obedientiam precipio. quati¬
nus prelationem. quã nunc
habes retineas: nec eam nisi
dolibet deseras. et si qnͣdo fu¬
eris ad maiorem uocatus. eam
susciꝑe nullatenus abnuas. Sci¬
o enim. qd̾ in hac qũa tenes. ñ
diu manebis. uerũ ad altiorẽ p̃la¬
tionis gradũ. ñ pꝰ multũ ꝓue¬
eris. Quib auditis. ie inquit mi¬
sero mͥ. In eo qd̃ porto. deficio. &
si grauiꝰ imponit᷑ omis. reicere
ñ audeo: Nepetit presul edictũ.
nasteriũ rel̾isus talem se
cunctis exibuit. ut ab om̃ib lo

Expanded text:
portabile, ut relevari mereretur, portabile, ut relevari mereretur, magno opere coepit rogare. At ille sicuti vir magnae sanctitatis: Noli, trahere. Vere etenim dico tibi me de multis audisse, multosque vidisse, qui quoniam causa suae quietis proximorum utilitati per pastoralem curam invigilare noluerunt, per desidiam ambulantes semper de malo in pejus profecerunt. Quapropter ne tibi quod absit hoc idem contingat, per sanctam obedientiam praecipio quatenus praelationem quam nunc habes retineas, nec eam  al.dolibet deseras; et si quando fueris ad majorem vocatus, eam suscipere nullatenus abnuas. Scio enim quod in hac quam tenes non diu manebis, verum ad altiorem praelationis gradum non post multum proveheris. Quibus auditis, vae, inquit, misero mihi. In eo quod porto deficio; et si gravius imponitur onus, rejicere non audeo. Repetit praesul edictum, nasterium reversus talem se cunctis exhibuit, ut ab omnibus loco
Abbreviated transcription (Latin):
gere. de huiꝰmodi disserentem.
Ilimirũ mollis cera est. ẜ qͣi li¬
quens. nec inaginẽ sigilli. quo¬
quo modo recipiens. Medius
hoꝵ adolescens: ⁊ uiuenis est. ex
teneritudine. atq duricia.
congrue tẽperatus. Si hunc in¬
struxeris. ad que uoles informa¬
re ualebis. Quod ipse animacd¬
uertens. iuiuenib marori sollici¬
tucdine inuigilo. ꝓcurans cunc¬
ta in eis uicioꝵ germina extir¬
pare. ut in sc̃arum exerticuis uͥ¬
tutum. postea cõpetent̾ edocii.
sp̃ualis in se transforment ima¬
ginem uiri. S cũ inter hec. eũ
diuersa diuersoꝵ negocia fati¬
garent. & nunnunquã illiꝰ men¬
tem asua quiete turbarent.
consiliũ suꝑ his a supradicto
uenerande memorie archiep̃o
rotomagensi maurilio postu¬
laturus. rotomagũ uenit. Cũq
sui aduentꝰ causam pontifici
exponeret. ac int̾ uerba ꝓ amis¬
sa status sui tranquillitate. ue.¬
hem̃tissime fleret. ab oneren
prelationis. qͦd sibi fatebat᷑ im¬

Expanded text:
gere de hujusmodi disserentem: gere de hujusmodi disserentem: Nimirum mollis cera est et quasi liquens, nec imaginem sigilli quoquo modo recipiens. Medius horum adolescens et juvenis est, ex teneritudine atque duritia congrue temperatus. Si hunc instruxeris, ad quae voles informare valebis. Quod ipse animadvertens juvenibus majori sollicitudine invigilo, procurans cuncta in eis vitiorum germina exstirpare, ut in sanctarum exercitiis virtutum postea competenter edocti, spiritalis in se transforment imaginem viri. 18. Sed cum inter haec eum diversa diversorum negotia fatigarent, et nonnunquam illius mentem a sua quiete turbarent, consilium super his a supra dicto venerandae memoriae archiepiscopo Rothomagensi Maurillo postulaturus Rothomagum venit. Cumque sui adventus causam pontifici exponeret, ac inter verba pro amissa status sui tranquillitate vehementissime fleret, ab onere praelationis quod sibi fatebatur im
Abbreviated transcription (Latin):
iurienib precipua cura inten¬
debat. et inquirentib de hoc ra¬
tionẽ sub exemplo reddebat.
Comparabat cere. iuuenis eta¬
tem. que ad informandum
sigillũ. apte est temperata. Nam
si cera inquit. nimis dura. uel
mollis fuerit. sigillo impressa.
plenum recipit. Si uero ex utͥusq
duricia scilicet atq mollicie
discrete habens. sigillo impͥmi¬
tur. tunc forma sigilli omino
ꝑspicua. & integra reddit᷑. Sic
est in etatib hominũ. Uideas
hominem in uanitate huiꝰ se¬
culi abinfantia. usq ad ꝓfun¬
dam senectutẽ conu̾satũ. sola
terrena sapientẽ. et in his peni¬
tus obduratũ. Cum hoc age
de sp̃ualib. Huic de subtilita¬
te contemplationis diuine lo¬
quere. hunc secreta celestia do¬
ce rimari. ⁊ ꝑspicies eum. neqͥd
uelis quidem posse uidere. Nec
mirũ. Indurata cera est. in istis
sequi didicit. Econtrario conside¬
res puerũ. etate. ⁊ scientia tene¬
rũ. nec bomi. nec malũ discern̾e
ualentẽ. nec te quidem intelli¬

Expanded text:
 praecipuam curam intendebat, et inquirentibus de hoc rationem, sub exemplo reddebat. Comparabat cerae juvenis aetatem, quae ad informandum sigillum apte est temperata. Nam si cera, inquit, nimis dura vel mollis fuerit, sigillo impressa plenum recipit. Si vero ex utrisque, duritia scilicet atque mollitie, discrete habens sigillo imprimitur, tunc forma sigilli omnino perspicua et integra redditur. Sic est in aetatibus hominum. Videas hominem in vanitate hujus saeculi ab infantia usque ad profundam senectutem conversatum, sola terrena sapientem, et in his penitus obduratum. Cum hoc age de spiritualibus, huic de subtilitate contemplationis divinae loquere, hunc secreta coelestia doce rimari, et perspicies eum nec quid velis quidem posse videre. Nec mirum indurata cera est, in istis sequi didicit. Econtrario consideres puerum aetate ac scientia tenerum, nec bonum nec malum discernere valentem, nec te quidem intelli
Abbreviated transcription (Latin):
fieri petiit. & obtinuit. hec
fratres uidentes. ⁊ socordiam
sui cordis redarguentes. se mi¬
seros.⁊ infelices. osbernũ bea¬
tum predicant. ac felicem. qͥ
talem amorẽ. talem meruit
inuenisse subuentionẽ. Ex hoc
cupientes in amiciciam eius he¬
reditario iure succedere osber¬
no. At ille in conuersione eoꝵ
deo grãs agens om̃ib omia fac¬
tus est. ut om̃s faceret saluos.¬

Expanded text:
fieri petiit, et obtinuit. Haec fieri petiit, et obtinuit. Haec fratres videntes et socordiam sui cordis redarguentes, se miseros ac infelices, Osbernum beatum praedicant ac felicem, qui talem amorem, talem meruit invenisse subventionem. Ex hoc cupientes in amicitiam ejus haereditario jure succedere Osberno. At ille in conversione ipsorum Deo gratias agens, omnibus omnia factus est, ut omnes salvos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessionem fecerat. in ipsa ꝓfes¬
sione deleta inuenit. peccata
etiam. que pꝰ ꝓfessionẽ. ante obi¬
tum suum egerat. ꝑ uerã confes¬
sionẽ. & penitentiam deleta.
atq dimissa. in ipso eiꝰ obitu con
dum illexerat. iusto dei iudi¬
cio. in se ad cumulũ sue damp¬
nationis retorqueri ingemuit.
Et ursarius dñi dei liberauit
eum Ursarii dei boni angeli sunt
Sicut enĩ ursarii ursos. ita an¬
głi malignos demones a sua se¬
uitia coercent. ⁊ oppͥmunt. ne
Post hec anselmꝰ. ut sc̃ẽ dilectio¬
nis munꝰ. qd̃ uiuo impenderat.
a celebratione ipsiꝰ sacramenti
impediebat᷑. eos qui missas fa¬
miliares debebant. suam pro
anima fr̃is missam dicere fa¬
ciebat. & ipse missas eoꝵ. dũ o¬
portunũ erat. ante missam sui
defuncti alia missa ꝑsoluebat
Itaq ꝑ singulos dies totiꝰ anni
aut ipse ꝓ illo missam celebra¬
uit. aut ab alio celebratã. alia
missis circum quaq epłis. pro
anima sui osberni orationes

Expanded text:
professionem fecerat, in ipsa profesprofessionem fecerat, in ipsa professione deleta invenit. Peccata etiam quae post professionem ante obitum suum egerat, per veram confessionem, et poenitentiam deleta atque dimissa in ipso ejus obitu confdum illexerat, justo Dei judicio in se ad cumulum suae damnationis retorqueri ingemuit. Et ursarius Domini Dei liberavit eum: ursarii Dei, boni angeli sunt. Sicut enim ursarii ursos, ita angeli malignos daemones a sua saevitia coercent et opprimunt, ne 16. Post haec Anselmus ut sanctae dilectionis munus quod vivo impenderat, a celebratione ipsius sacramenti impediebatur, eos qui missas familiares debebant, suam pro anima fratris missam dicere faciebat; et ipse missas eorum, dum opportunum erat, ante missam sui defuncti alia missa persolvebat. Itaque per singulos dies totius anni aut ipse pro illo missam celebravit, aut ab alio celebratam alia missis circumquaque epistolis pro anima sui Osberni orationes