comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Alit̾ sane uenzã fr̃i petenti: alit̾ mimico ꝑseqͤnti da¬
re p̃cipim᷑. Huic uidelicet ut accepta remissione pec¬
cati. qͦ nos insontes nocuit sꝯcia nob̃ caritate cõmu¬
nicet: illi uͦ ut cũ nob malũ uult & si potest facit:
nos semꝑ bonũ uelimꝰ. faciamꝰq qͦd possumꝰ. Neq
eñĩ dd̃ cundẽ uenie modũ ꝑsecutorib suis peniten¬
tiȩ remedio pͥuatis. qͣmuis miscłiter eos lugens p̃sta¬
re potuit: ꝙͣ frĩb salubri cõpunctione castigatis.
ioscph beniuole cognoscendꝰ exhibuit̃. c lxcxxuiii.¬
am assimilatui.e tegnũ cȩloꝵ hõi rogi: qͥ uolurt
rationẽ pontre cũ seruis suis. & cęcera. familiare
ẽ. syris. & maxime palestinis. adomnẽ sermonẽ
suũ parabolas iungere: ut qͦd ꝑsimplex p̃ceptum
teneri ab auditorib ñ potest: ꝑsimilitudinẽ exem¬
plaꝙ tencat᷑. p̃cepit itaq petro hac parabola dñs

Expanded text:
Aliter sane veniam fratri petenti, aliter inimico persequenti daAliter sane veniam fratri petenti, aliter inimico persequenti dare praecipimur. Huic videlicet ut accepta remissione peccati quo nobis insontibus nocuit socia nobis charitate communicet; illi vero ut cum nobis malum vult, et si potest facit nos semper bonum velimus, faciamusque quod possumus. Neque enim David eumdem veniae modum persecutoribus suis poenitentiae remedio privatis, quamvis misericorditer eos lugens praestare potuit, quem fratribus salubri compunctione castigatis Joseph benevole cognoscendus exhibuit. Ex digi qui voluit rationem ponere cum servis suis. Familiare est Syris et maxime Palaestinis ad omnem sermonem suum parabolas jungere, ut quod per simplex praeceptum teneri ab auditoribus non potest, per similitudinem exemplaque teneatur. Praecepit itaque Petro hac parabola Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
cabit in me fr̃ m̃si& dimittã ciusq septies:. Dicit
illi mñc. Non dico tͥ usq septies: s usq seꝑtuagi¬
qr es septies. Heret sͥ sermo dñtꝰ: & in modũ funicu¬
li triplicis rumpi ñ pot̃. Supͣ dixcrat. uidete ne
contẽpnatis unũ exhis pusillis: & adiecerat si pec¬
cauerit in te fr̃ tuus. uade & corripe tũ int̾ te. &
ipsũ: & p̃miũ reꝓmiserat dicens: si duo ex uobis
consenserint suꝑt̾rã de om̃i re impetrabunt qͣm
petrꝰ int̾rogat quotiens fr̃ĩ in se peccanti dimitiere
debeat: & cũ int̾rogatione ꝓfert sententiam. usq
tiens peccanti fri dimitteret in diẽ. qͦtiens ille pec-¬
çare ñ posset. Peccanti igit᷑ in te fr̃i si penitentiã¬
egerit. dimitendi habes potestatẽ immo necessitatẽ: ut
& tͥ penienti ac ueniã flagitanti. pat̾ qͥ.ẽ. in celis ignos¬
cat. At suincrepatꝰ conu̾ti & penitentiã agere neglexe¬
rit: qͥd suꝑ hoc ueritatis sententia decernat. intuere.

Expanded text:
et dimittam ei usque septies? Dicit illi Jesus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies. Haeret sibi sermo Dominicus, et in modum funiculi triplicis rumpi non potest. Supra dixerat: Videte ne contemnatis unum ex his pusillis; et adjecerat; Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum; et praemium repromiserat dicens: Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re impetrabunt quam postolus Petrus interrogat quoties fratri in se peccanti dimittere debeat, et cum interrogatione profert sententiam usque ties peccanti fratri dimitteret in die, quoties ille peccare posset. Peccanti igitur in te fratri si poengerit, dimittendi habes potestatem, imo necessitatem, ut et tibi poenitenti ac veniam flagitanti Pater qui est in coelis ignoscat. At si increpatus converti et poenitentiam agere neglexerit, quid super hoc veritatis sententia decernat intuere.
Abbreviated transcription (Latin):
totã t̾iã uastauert̃: t scilicet metropolĩ eoꝵ ietłm
a fundam̃to eu̾terent. tẽplũq succendererent: & om¬
nẽ cultũ eoꝵ dissiparent. factũq. ẽ. tc̃. qͦd ipse sal¬
uator ante eis p̃dixit: qi ita destrueret᷑ tota habi¬
tatio hierosolimitarũ. ut ñ relinqret᷑ lapis suꝑ la¬
pidẽ: & sccłm dani̾elis ꝓphetiã. desolatio ꝑmane¬
ret usq infinẽ. Siue alit̾ cortorib tradidit eos id ÷
malignis spiritib: qͥ inuidia neqͥssimã animã
malitiosãq & incorrigibilẽ sine finc et̾nis crutiatibꝰ

Expanded text:
totam terram vastaverunt, ut scilicet metropolin eorum Hierusalem totam terram vastaverunt, ut scilicet metropolin eorum Hierusalem a fundamento everterent, templumque succenderent, et omnem cultum eorum dissiparent. Factumque est tunc quod ipse Salvator ante eis praedixit: Quia ita destruebatur tota habitatio Hierosolymitarum, ut non relinqueretur lapis super lapidem . Et secundum Danielis prophetiam desolatio permaneret usque in finem. Sive aliter: Tortoribus tradidit eos, id est malignis spiritibus, qui invidia nequissimam animam malitiosamque et incorrigibilem, sine fine aeternis
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ iħim quẽ unxisti. herodes & pontꝰ pilatꝰ cũ gen¬
tib & popłis isrł. facere qͤ manꝰ tuȩ & consiliũ decre¬
utrt̃ fierri & nc̃ dñe respice inminas eoꝵ. & da scr¬
uis tuis cũ om̃i fiducia loqͥ uerbũ. in eo cũ manũ tuã
extendas ad sanitates tuas & signa & ꝑdigia fieri
suus: & ait illi. Serue neqͣ: om̃e debitũ dimisi tibi.
qm̃ rogasti me. Honne gͦ oportuit & te misereri con-¬
serui tui sic̃ & ego tui misertꝰ sũ: Dimisit gͦ dñs gen¬
berati ab angustiis nullã postea cõpassionẽ uł mĩam
afferebant. ingrate spernentes crudelit̾ trucida¬
bant. Unde & meruert̃ illud sentire. qͦd subdit᷑
Et iratꝰ dñs eiꝰ tradidit eũ tortorib: qͦ adusq redderet
uniu̾sũ debitũ. Tradidit gͦ uerꝰ dñs prauũ & blas-¬
phemũ popłm iudeoꝵ. ob ꝑfidiã suã in manus
romanoꝵ: qͥb partim fame extinctis. partĩ gla¬
dio occisis. partim etiã in captiuitatẽ ductis. ita

Expanded text:
Pilatus cum gentibus et populis Israel facere, quae manus tuae et consilium decreverunt fieri. Et nunc, Domine, respice in minas eorum, et da servis tuis cum omni fiducia loqui verbum tuum in eo, cum manum tuam extendas ad sanitates tuas, et signa et prodigia fieri suus et a misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum? Dimisit ergo Dominus genberati ab angustiis nullam postea compassionem vel miserciliationis afferebant, ingrate spernentes crudeliter trucidabant. Unde et meruerunt illud sentire quod subditur. Et iratus dominus ejus tradidit eum tortoribus, quoad usque redderet universum debitum. Tradidit ergo verus Dominus pravum et blasphemum populum Judaeorum ob perfidiam suam in manus Romanorum, quibus partim fame exstinctis, partim gladio occisis, partim etiam in captivitatem ductis, ita
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi nebulam peccata tua. Reuertere ad me: qu
redemi te. S qͥd seruus hic ꝑtinax & ingratus
p̾ea fecerit: audiam. E gresus aut̃ seruii sile¬
nuenit unũ de conseuis suis qͥ debebat eicentũ dena¬
nos. Et crnens suffocabat eũ: dicens. Redde qͦa de

Expanded text:
quasi nebulam peccata tua; revertere ad me, quoniam quasi nebulam peccata tua; revertere ad me, quoniam redemi te . Sed quid servus hic pertinax et ingratus postea fecerit audiamus. Egressus autem servus ilnvenit unum de conservis suis qui debebat ei centum denarios, et
Abbreviated transcription (Latin):
lictoꝵ magnitudinẽ in exterdrũ potestatẽ tͣlidio
nationũ: ut qͦd noluert̃ uoto ꝑsoluere. cogenntõ
torm̃to. Procidens aũt seruus ille: orabat eũ dicois
Pacientiã habe inme: & om̃ia reddã tͥ. Sic & poys
ille legalis pꝰqͣm se senserat malis circũ datũ deco¬
angustatũ: tandẽ penitentiã egit. ad p̃ces conu̾sus
ẽ. Qͦd pͥus sponte noluit: postea uicoactus se fac¬
turũ ꝓmisit. Misertus aut̃ dñs serui illiꝰ: dimilit
cũ. & debitũ dimisit ei. Qͥa sic̃ cde co scͥptũ. ẽ. mil¬
ricors & miserator. ẽ. paciens & multũ misericoil
afflictoꝵ p̃ces suscipiens: ñ solũ iudaicã captiu¬
tatẽ absoluit: s etiã ueniã delictoꝵ om̃ium in
xp̃i aduentu se eis dare ꝓmisit: si ꝑsisterent in
incepto. & ñ fallerent uoto. Unde & exꝑsona dñ
ad ꝓmissorũ illors & penitentiȩ memoriã eos ꝑ¬
seruus m̃s es tui formaui te. Seruus ms̃ es tu nstł
ñ obliuisceris mei. Deleui ut nubẽ iniqͥtates tud.

Expanded text:
agnitudinem in exterarum potestatem tradidit nationum, ut quod noluerunt voto persolvere cogerentur tormento. Procidens servus ille, orabat eum dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi. Sic et populus ille legalis, postquam se senserat malis circumdatum et coangustatum, tandem poenitentiam egit, ad preces conversus est. Quod prius sponte noluit, postea vi coactus se facturum promisit. Misertus autem Dominus servi illius, dimisit eum, et debitum dimisit ei. Quia sicut de eo scriptum est: Misericors et miserator est, patiens et multum misericors , afflictoitatem absolvit, sed etiam veniam delictorum omnium in Christi adventu se iis dare promisit, si persisterent in incoepto et non fallerent voto; unde et ex persona Domini ad promissorum illorum et poenitentiae memoriam eos pservus meus es tu, formavi te, servus meus es tu. Israel, non oblivisceris mei; delevi ut nubem iniquitates tuas,
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe meo ibi sũ in medio eoꝵ. Om̃s suꝑͣ sermone mo-¬
nuit. ut ad concordiã ꝓuocaret: igit᷑ & p̃miũ pol¬
licet᷑. ut sollicitꝰ festinemꝰ ad pacẽ: cũ se dicat inter
duos & tres mediũ fore. Ipse eñi qͥa paxatq caritas
ẽ: sedẽ atq habitationẽ inbonis & pacificis uolun-¬
tatib collocauit. Ubi enĩ st̃ duo uł tres congregati

Expanded text:
nomine meo, ibi sum in medio eorum. Omnes supra sermone monomine meo, ibi sum in medio eorum. Omnes supra sermone monuit ut ad concordiam provocaret. Igitur et praemium pollicetur, ut sollicitius festinemus, cum se dicat inter duos et tres medium fore. Ipse enim pax atque charitas est, sedem atque habitationem in bonis et pacificis voluntatibus collocavit: U
Abbreviated transcription (Latin):
ir: ut sit cui pͦ modũ habeamꝰ iuste dimittere.
Qͦs frẽm uidens peccare tacuerit: ñ minꝰ dñici
p̃cepti transgressor. ẽ. ꝙͦ isͥ eidẽ penitenti ueniã
dare noluerit. Qͥa qͥ dix̃ si penituerit dimitte. p̃.¬
misit si peccauerit increpa. Itaq uenia frĩ post
increpationẽ largienda. ẽ. s illi utiq qͥ se pem¬
tendo ab errore conuertit: ne uł difficilis uenia. uł
itmissa sit indulgentia. clxxxu.
rit. sit tͥ sic̃ & echnicus & publicanꝰ: & poterat con¬
tẽptoris frĩs hec occulta. cẽ. responsio. uł tacita co¬
gtatio. si me despicis. & ego te despiciã: si tu condẽp¬
nas me ẽ contrario mea sententia condẽpnaberis:
potestatẽ tribuit apłis. ut sciant qͥ atalib condẽꝑ¬
nant᷑. bumanã sententiã diuina sententia corro¬
borarr: & qͦdcũq ligatũ fuerit interra ligari pa¬
riter & incelo.
celis. ẽ. Ubi eñĩ duo uł tres congregati fuerint in

Expanded text:
re, ut sit cui postmodum habeamus juste dimittere. re, ut sit cui postmodum habeamus juste dimittere. Qui ergo fratrem videns peccare tacuerit, non minus Dominici praecepti transgressor est, quam is qui eidem poenitenti veniam dare noluerit. Quia qui dixit: si poenituerit, dimitte: praemisit, si peccaverit, increpa. Itaque venia fratri post increpationem largienda est, sed illi utique qui se poenitendo ab errore convertit, ne vel difficilis venia, vel remissa sit indulgentia. Et si rit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus, et poterat contemptoris fratris haec occulta esse responsio vel tacita cogitatio: Si me despicis et ego te despiciam; si tu condemnas me, e contrario mea sententia condemnaberis, potestatem tribuit apostolis ut sciant qui a tabulis condemnantur, humanam sententiam divina sententia corroborari, et quodcunque ligatum fuerit in terra, ligari pariter et in coelo. coelis est. Ubi enim duo vel tres congregati fuerint in
Abbreviated transcription (Latin):
quos: ut more duoꝵ testiũ uł triũ stet om̃e uer
bũ. Qqͣ si ñ audierit eos: dic eccliȩ. Si aut eccł̾iam
ĩ audierit: sit tͥ sic̃ echnicus & publicanꝰ. Si aũt
audire noluerit: ad hibeat᷑ frat. Qcͦ si nec illos
audierit: ad hibeat᷑ & t̾cius: uł corrigendi stu¬
dio. uł conuemendi sub testib. Porro si nec illos
audie uoluerit: tc̃ multis dicendũ. ẽ. ut detes¬
tationi eũ habeant. Et qͥ ñ potuit pudore sal
liũ: qͣm hi qͥ aꝑte gentiles st̃. Ethni enĩ grece
gentes: & echnici gentiles dicunt᷑. Publicani eñ
uocant᷑ scđm tropologiã: qͥ scli sectant᷑ lucͣ. &
crigunt uectigalia negotiationis. ꝑ fraudes ac
futa scelerataq ꝑuiria. hic tam̃ caute intuen¬
idũ. ẽ: qͥa ñ passim peccanti dimittere. s audien¬
tiid. ẽ. obedienti & penitentiã agenti dimitcere
iubem᷑ Et pͥmo qͥdẽ peccantẽ miscditer increpa-¬

Expanded text:
duos, ut in ore duorum vel triduos, ut in ore duorum vel trit eos, dic Ecclesiae; si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Si autem te audire noluerit, adhibeatur frater; quod si nec illos audierit, adhibeatur tertius, vel corrigendi studio, vel conveniendi sub testibus. Porro si nec illos audire voluerit, tum multis dicendum est, ut detestationi illum habeant, et qui non potuit pudore salvlium, quam hi qui perfecte gentiles sunt: ἔθνος enim Graece gens, ἔθνικοι gentiles dicuntur. Publicani enim vocantur secundum tropologiam, qui saeculi sectantur lucra, et exigunt vectigalia per negotiationes, et fraudes, ac furta, scelerataque perjuria. Hic tamen caute intuendum est, quia non passim peccanti dimittere, sed audienti, id est obedienti, et poenitentiam agenti dimittere jubemur. Et primo quidem peccantem misericorditer increpa
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ depusillis . ostendit᷑ qͦd non uoluntate pa
tris perierit.
Si aut peccauerit in te fr̃ tinis: uade & corps
eũ. int̾ te & ipsũ solũ. Si tẽ audierte: lucratusit
frẽm tuũ. Si peccauerit in nos fr̃ nr̃. & qualibet
causa nos leserit: dimittendi habemꝰ potestat̾.
imio necessitatẽ. Qua ꝓpt̾ debitorib nr̃is de¬
bita dimittamꝰ. Si aut̃ indm̃ qͥ peccauerit: nn
Si aut̃ peccauerit indm̃: qͥs rogabit ꝓ eo: Hos
ẽ contrario indĩ in iuria benigni sumꝰ: in nr̃is con¬
tumeliis exercemꝰ odia. Corripiendus. ẽ. aut ft
se orsũ: ne si semel pudorẽ ac ueretundiã ã miscit.
salus. Quo igit᷑ ordine scandala declinare. & ue
ꝑpetuũ uitare possimꝰ insinuat: si nos uidelite
ipsos nequ̾e ledamꝰ attendimꝰ: si peccantẽ ;elo
nsticiȩ corripimꝰ: si ex toto corde penitenti miscdiȩ
Si aut̃ ñ te audierit. ad hibe tetũ ad huc unũ uł

Expanded text:
unus dunus dtris perierit. Si autem peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus eris fratrem tuum. Si peccaverit in nos frater noster, et qualibet causa nos laeserit, dimittendi habemus potestatem, imo necessitatem, quapropter ut debitoribus nostris debita dimittamus. Si autem in Deum quis peccaverit, non Si autem peccaverit in Deum, quis rogabit pro eo ? Nos e contrario in Dei injuria benigni sumus, in nostris contumeliis exercemus odia. Corripiendus est autem frater seorsum, ne si semel pudorem ac verecundiam amiserit, ue acquiritur salus. Quo igitur ordine scandala declinare, et vae perpetuum vitare possimus insinuat: si ad nos videlicet ipsos, ne quem laedamus attendimus, si peccantem zelo justitiae corripimus, si ex corde poenitenti misericordiae Si autem non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel
Abbreviated transcription (Latin):
inter hȩc sciendũ. ẽ: qͥa sunt pleriq uisti. inqͥraca
uita tantũ. ẽ. gaudiũ: ut cis qͥlibet peratorĩ p¬
nitentia p̃poni nullatenus possit. Nã muti &e mi
tione se exerunt: ac si peccatis om̃ib angustenut
Cuncta etiã licita respuunt: ad despectũ mundi
sublimiter accingunt᷑. Lam̃tis gaudent: intini¬
tis semnccipsos humiliant. Et sic̃ non nulli opun
sic ipsi peccata cogitationũ de plorant. Hineg̃
colligendũ. qͣntũ dõ gaudiũ faciat. qͣndo humi¬
lit̾ plangit iustꝰ: si facit in celo gaudiũ. qͣndo hus
qͦd male gessit. ꝑ penitentiã clãpnat miustul.
Seqͥt᷑ dñs: & dicit. Sic ñ. c̃ uoluntas ante patrem
urm̃ qͥ in glis. ẽ: ut ꝑeat unꝰ de pusillis istis. Rcte
ad suꝑius ꝓpositũ deqͦ dixerat. uidete ne contẽp¬
natis unũ ex pusillis istis: & docet id cirto para¬
bolã ꝓpositã. ut pusilli ñ contẽpnant᷑. In eoait
qͦd dicit. ñ. ẽ. uoluntas ante patrẽ ur̃m. ut pta

Expanded text:
 quia sunt plerique justi, in quorum vita tantum est gaudium, ut eis quaelibet peccatorum poenitentia praeponi nullatenus possit. Nam multi et nuoris afflictione se exerunt, ac si peccatis omnibus angustentur, cuncta etiam licita respuunt, ad despectum mundi sublimiter accinguntur, lamentis gaudent, in cunctis semetipsos humiliant; et sicut nonnulli peccata operum, sic ipsi peccata cogitationum deplorant. Hinc ergo colligendum est quantum Deo gaudium faciat quando humiliter plangit justus, si facit in coelo gaudium, quando hoc quod male gessit per poenitentiam damnat injustus.scripta est . Sic non est voluntas ante Patrem vestrum qui in coelis est, ut pereat unus de pusillis istis. Refert ad superius propositum, de quo dixerat: Videte ne contemnatis unum ex pusillis istis; et docet idcirco parabolam positam, ut pusilli non contemnantur. In eo autem quod dicit: Non est voluntas ante Patrem vestrum, ut pereat
Abbreviated transcription (Latin):
shyrtpe generatus. uł om̃ipotentis patris uerbũ. frgo
tibuta qͣsi regũ filiꝰ. ñ debebat. S qͥ bumilitatẽ
arnis assũpserat: debuit ad implere omnẽ ius¬
ticiã. Nosꝙ in felices qͥ xp̃i censem᷑ nomine &e ni
tihil dignũ tanta facimꝰ maiestate. Ille ꝓ nob̾ crucẽ
sustinuit. & tributa dedit. s nos ꝑilliꝰ honore tri-¬
buta ñ redlimꝰ. & qͦsi filii ã uectigalib immunes
sumꝰ. Ut aut̃ ñ scandaliremꝰ eos: uade admare &
mitte hamũ & cũ piscẽ qͥ pͥmꝰ ascenderit tolle: &
apto ore eiꝰ inuenies staterẽ illũ sumens. da cis pro
me e te. Qͥd pͥmũ mirer in hoc loco nescio: utrũ
p̃scientiã. an magnitudinẽ saluatoris. Pscientiã
qͦd nouerat habere piscẽ in ore staterẽ: & qͦd pͥmꝰ
ipse capiendꝰ. eẽt. Magnitudinẽ atq uirtutẽ : qͦd
aduerbũ eiꝰ statim stat̾ more piscis cieatꝰ. ẽ: qͦd fu¬
turum erat ipse loqͦndo fecerit. Uidet᷑ aut̃ mͥ se¬

Expanded text:
omnipotentis Patris Verbum. Ergo tributa quasi regum filius non debebat; sed qui humilitatem carnis assumpserat, debuit adimplere omnem justitiam. Nosque infelices, qui Christi censemur nomine, et nihil dignum tanta facimus majestate: ille pro nobis crucem sustinuit, et tributa dedit, sed nos pro illius honore tributa non reddimus et quasi filii regis a vectigalibus immunes sumus. Ut autem non scandalizemus eos, vade ad mare, et mitte hamum, et eum piscem qui primus ascenderit, tolle. Et aperto ore ejus invenies staterem: illum sumens, da eis pro me et te. Quid primum mirer in hoc loco, nescio, utrum praescientiam an magnitudinem Salvatoris? Praescientiam, quod noverat habere piscem in ore staterem, et quod primus ipse capiendus esset; magnitudinem atque virtutes, quod ad verbum ejus statim stater in ore piscis creatus est, quod futurum erat, ipse loquendo fecerit. Videbatur autem mihi se
Abbreviated transcription (Latin):
dicto. facto ue minꝰ recto. occasionẽ ruinȩ dederit
Itaq ñ fr̃. ñ uxor. ñ filii. ñ amici. ñ om̃is affrctꝰ
qͥnos excludere pot̾ ã regno cȩloꝵ: amori dñi pre¬
ponat᷑. Nouit unꝰquisq credentiũ qͥd sͥ noctat: uł
inqͦ sollitit̾et᷑ animꝰ. ac sepe temptet᷑. Meliꝰ gͦ. ẽ. ui

Expanded text:
dicto factove minus recto occasionem ruinae dederit. dicto factove minus recto occasionem ruinae dederit. Itaque non frater, non uxor, non filii, non amici, non omnis affectus, qui nos excludere potest a regno coelorum, amori Domini praeponatur. Novit unusquisque credentium quid sibi noceat, vel in quo sollici
Abbreviated transcription (Latin):
ocłm. in uitã intͣre: qͣ. duos ocłos habentẽ mitti
ingehennã ignis. In ocło qͦ ꝓpt̾ scandalũ eruen¬
do: idẽ nr̃i carnalit̾ amici. spiritalit̾ uͦ adu̾sarii
designant᷑. S cũ nos eo consultu ac ꝓuisione opꝰ
habemꝰ: illi uͦ consilio nos prauo deciꝑe atq in it̾
crioris deflectere quert̃: penitꝰ nob omittenda eoꝵ
ĩ societas. Igit᷑ dñito p̃cepto om̃is truncat᷑ affectꝰ.
& uniu̾sa ꝓpinqͥtas amputat᷑: ne ꝑ occasionẽ pie-¬
tatis. unꝰqͥsq credentiũ scandalis pateat. Si iqͥt
ita ẽ qͥs tͥ comunctus. ut manꝰ. pes. ocłs. &. ẽ. u¬
tilis atꝙ sollicitꝰ & acutꝰ ad ꝑspiciendũ scandalũ
gchennã: meliꝰ. ẽ. ut ꝓpinqͥtate & emolum̃tis eiꝰ
careas⁊ qͣm dũ uis lucrifacete cognatoi & ncessarios.
causã habras rumarũ. Scandalũ qͥppe sermo grecꝰ
ẽ qa nos offendiculũ. uł rumã. & ipactionem
palis dicere possumꝰ. Ille gͦ scandalirat frẽm: qͥci

Expanded text:
uos oculos habentem mitti in gehennam ignis. In oculo quoque propter scandalum eruendo iidem nostri carnaliter amici, spiritaliter vero adversarii designantur. Sed cum nos eorum consilio ac provisione opus habemus, illi vero consilio nos pravo decipere, in iter erroris deflectere quaerunt, penitus nobis omittenda est eorum societas. Igitur Dominico praecepto omnis truncatur affectus, et universa propinquitas amputatur, ne per occasionem pietatis unusquisque credentium scandalis pateat. Si, inquit, ita est quis tibi conjunctus, ut manus, pes, oculus, et est utilis, atque sollicitus, et acutus ad perspiciendum, scandalum gehennam, melius est ut propinquitate et emolumentis ejus careas, quam dum vis lucrifacere cognatos et necessarios, causam habeas ruinarum. Σκάνδαλον quippe sermo Graecus est, quod nos offendiculum vel ruinam, et impactionem pedis dicere possumus. Ille ergo scandalizat fratrem qui
Abbreviated transcription (Latin):
mirandũ. Nã has deuotio pietatis. illos stimulis
ad dux̃ liuoris. Interrogant gͦ eũ. utrũ liceat hõ
dimittere uxorẽ suã qͣlibet causa: ut qͦsi cornr to
teneant sillogis mo: & qͦdcũq responderit captionẽ
patiat᷑. Si dixerit dimittendã. cẽ. uxorẽ qͦlibet ei
cansa. & ducendas alias: pudicitie p̃dicator sͥ
uidebit᷑ docere contͣria. Sin aut̃ responderte ñ
omnẽ obcausã debere dimitti: qͦsi sacrilegii reus
tenebitur: & adu̾sus doctrinã moysi. ac ꝑ moyse
dei facere. Igit᷑ dñs sic responsionẽ tẽperat. ut de¬
cipulã transeat: scripturã scãm ad ducens in tq¬
timoniũ: & naturalẽ legẽ. pͥmãq dĩ sententiã siul̃t

Expanded text:
mirandum; nam has devotio pietatis, illos stimulus mirandum; nam has devotio pietatis, illos stimulus adduxit livoris. Interrogant ergo eum utrum liceat homini dimittere uxorem suam qualibet causa, ut quasi cornuto teneant syllogismo, et quodcunque responderit captionem patiatur. Si dixerit dimittendam esse uxorem qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi videbitur docere contraria. Sin autem responderit non omnem ob causam debere dimitti quasi sacrilegii reus tenebitur, et adversus doctrinam Moysi, ac per Moysen, Dei facere. Igitur Dominus sic responsionem temperat, ut decipulam transeat, Scripturam sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem primamque Dei sente
Abbreviated transcription (Latin):
hierico bethfage & icrosolimã. Nã cũ om̃is iudeoꝵ
ꝓuintia. ꝙͣ. uis generalit̾ ad distinctionẽ aliarũ
gentiũ iudea dicta sit: spetialiꝰ tam̃ meridiana eiꝰ
plaga appellabat᷑ iudea : ad distinctionẽ samariȩ
galiles decapolis. & cet̾arũ in eadẽ ꝓuintia regio¬
nũ. Et secutȩ ft̃ eũ turbe multe: & curauit eos ibi.
Galilcos. iniudes finib curat. Potuerat qͥdẽ egro¬
toꝵ turbas ñ fatigare: & intͣ ipsã galileã opẽ ferre
debilib: s typica ratio etiã locoꝵ erat explenda
pͥuilegiis: ut peccata gentiũ in eã ueniã qͦ uideȩ
parabat᷑. admitteret. Et accesserunt adcũ pha-¬
riser tẽptantes eũ & dicentes. Si licet hõi dimittere
irxore suã. qiuacũq ex causa: Et hic notanda ñtum
distantia: inturb̃ & phariscis. He conueniunt it
doccant᷑ & sui sanent᷑ in firmi. sic̃ euangłista ma¬
theus aꝑte cõmemorat: illi accedunt ut saluatoĩ
ac doctorẽ ueritatis tc̃ptando decipiant. Neq hac

Expanded text:
 Jerosolymam. Nam omnis Judaeorum provincia, quamvis generaliter, ad distinctionem aliarum gentium, Judaea dicta sit, specialius tamen meridiana ejus plaga appellatur Judaea, ad distinctionem Samariae, Galilaeae, Decapolis, et caeterarum in eadem provincia regionum. Et secutae sunt tuGalilaeos in Judaeae finibus curat. Potuerat quidem aegrotorum turbas non fatigare, et intra ipsam Galilaeam opem ferre debilibus, sed typica ratio etiam locorum erat explenda privilegiis ut peccata gentium in eam veniam quae Judaeae parabatur, admitteret. Et accesserunt ad eum Pharisaei tentantes eum et dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam, quacunque ex causa? Et hic notanda mentium distantia in turbis et Pharisaeis: hae conveniunt ut doceantur, et sui sanentur infirmi, sicut evangelista Matthaeus aperte commemorat: illi accedun: ut Salvatorem ac doctorem veritatis tentando decipiant. Neque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Necesse. ẽ. eñ: ut ueniant scandala. Ueruntamꝰ
ue hõi: ꝑquẽ scandalũ uenit. Non qͦa necesse st
uenire scandala: alioqͥn absq culpa cẽnt qͥ scanda¬
lum faciunt: s cũ necesse sit in isto mundo ficci
scandala: unꝰqͥsꝙ suo uitio scandalis patet. Si¬
mulꝙ ꝑgeneralẽ sententiã ꝑcutit᷑ uidas: qͥ ꝓdi¬
aut̃ & hereses. eẽ: ut qͥ ꝓbati sc̃ manifesti fiant
inuob̃. Impossibile. ẽ. gͦ ut alius euangłistadi¬
cit: in hoc mundo errorib erũpnisq plenissimo
scandala sepissime ñ uenire. d ue illi: qͥ qͦd m¬
possibile. ẽ. ñ uenire. suo uitio facit ut ꝑse uemat
Si aut᷑ manꝰ tua uł pestiuis scandalitat
te: abscide eũ & ꝑice abste. Bonũ tͥ ẽ. aduitam

Expanded text:
se est enim ut veniant scandala. Verumtamen vae homini per quem scandalum venit. Non quod necesse sit venire scandala, alioquin sine culpa essent, qui scandalum faciunt, sed cum necesse sit in isto mundo fieri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet. Simulque per generalem sententiam percutitur Judas, qui prodiautem et haereses esse, ut qui probati sunt manifesti fiant in vobis. Impossibile est ergo ut alius evangelista dicit, in hoc mundo erroribus aerumnisque plenissimo scandala saepissime non venire. Sed vae illi qui quod impossibile est non venire suo vitio facit ut per se veniat. Si autem manus tua, vel pes tuus scandalizat te, abscinde eum, et projice abs te: bonum tibi est ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculo. ac detrim̃to sui ñ pocest qͥs opꝰ dĩ aissolue¬
re: nec. c̃. dignũ ut hõ despiciat qͦd ds elegit. Un¬
de aliud de eadẽ re subiungit exemplũ. clxxxii.
Quid uob̾ inqͥt uactur si fuerint alicui centum
ones. & errauerie una gxeis⁊ non ne relinqͥt ñ agm

Expanded text:
periculo ac detrimento sui non potest quis opus Dei dissolvepericulo ac detrimento sui non potest quis opus Dei dissolvere, nec est dignum ut homo despiciat quod Deus elegit. Unde aliud de eadem re subjungit exemplum. II. Quid vobis videtur? Si fuerint alicui centum ove
Abbreviated transcription (Latin):
rant: amputandas. Austeritatẽ itaq sententie:
subiecto p̃cepto temperat dicens. Uidete ne contẽp¬
natis unũ de pusillis istis. Sic inqͥt p̃cipio seue¬
ritatẽ: ut cõmixum cdem̃tiam doceam. Quantum
deritis. & uitiss seruientes: meliꝰ. ẽ. solos saluos
ficri. qͣm ꝑire cũ plurib. Dico eñ uob̃: qͥa angłi¬
eoꝵ in celis semꝑ uident faciẽ patris meiqͥ in
celis. ẽ. Ut una queq ab ortu natiuitatis in c̾¬
todiã sui delegatũ habeat angłm. magna dig¬
nitas. ẽ. animarũ. Unde legimꝰ in apocalipsi ioħis.
Angelo ephesi. thiatyre & angło philadelphiy.
& angłis qͣtuor reliqͣrum eccłiarũ: scribe hec. An¬
uident faciẽ patris: hoc. ẽ. contẽplatione dĩ assi¬
dua ꝑfruunt᷑. fãciem qͦ more humano ponit: ꝓ
uisione & agnitione certissima. Uenit eñ filius
hominis: saluare qͦd ꝑierat. Ac si diceret. Uenit
siliꝰ dĩ restaurare qͦd contritũ & deiectũ erat: &
ideo saluatũ ab eo nolite ꝑdere. Sine enĩ grandi

Expanded text:
rant, amputandas: austeritatem itaque sententiae, subjecto praecepto temperat, dicens: Videte ne contemnatis unum ex pusillis istis. Sic, inquit, praecipio severitatem, ut, commisceri clementiam doceam. Quantum deritis, et vitiis servientes, melius est vos solos salvos fieri Patris mei qui in coelis est. Ut unaquaeque ab ortu nativitatis in custodiam sui legatum habeat angelum, magna dignitas est animarum. Unde legimus in Apocalypsi Joannis: Angelo Ephesi Thyatirae, et angelo Philadelphiae, et angelis quatuor reliquarum ecclesiarum scribe haec . Avident faciem Patris, hoc est contemplatione Dei assidua perfruuntur. Faciem quoque more humano ponit pro visione et agnitione certissima. Venit enim Filius hominis salvare quod perierat. Ac si diceret, venit Filius Dei restaurare quod contritum ac dejectum erat. Et ideo salvatum ab eo nolite perdere. Sine enim grandi
Abbreviated transcription (Latin):
scandalizemꝰ eos qͥ tredunt ineũ: nc̃ conseqͦnter
admonet qͥntũ cauere debeamꝰ eos. qͥscandali¬
xare nos. i.ẽ. uerbo uł exemplo suo ad rumã
peccati ꝓpellere certant. Manũ qͥppe nrãm ap¬
pellat necessariũ amicũ: cuiꝰ oꝑe atq auxilio
cotidiano opꝰ habe mꝰ. S talis si nos ledere in
causa animȩ uoluerit. exeludendꝰ. ẽ. ã nr̃a¬
societale: ne si cũ ꝑdito in hac uita partẽ habere uo
ꝑmmunditiã eoꝵ quos castigare neqͥmꝰ. & ipsi
polluti ꝑeamꝰ. S manꝰ ꝓpt̾ opꝰ necessariũ nob̃. pes
s̃ dieti tales ꝓpt̾ ministeriũ discursusq in nr̃is

Expanded text:
scandalizemus eos qui credunt in eum, nunc consequenter admonet quantum cavere debeamus eos qui scandalizare nos, id est, verbo vel exemplo suo ad ruinam peccati propellere certant. Manum quippe nostram appellat necessarium amicum, cujus opere atque auxilio quotidiano opus habemus. Sed talis si nos laedere in causa animae voluerit, excludendus est a nsocietate, ne si cum perdito in hac vita partem habere voper immunditiam eorum quos castigare nequimus, et ipsi polluti pereamus. Sed manus propter opus necessarium nobis, pedes sunt dicti tales propter ministerium, discursusque in nos
Abbreviated transcription (Latin):
te concessa. ẽ. Qrespondens: aitͤ . Non legistis. quia
qͥ fecit abinitio masculũ & feminã fecit eose hoc
qͣrebat᷑: s masculũ & feminã. ut uniꝰ comugis
consortia necterent᷑. Et dix̃. Propt̾ hoc dimittet
hõ patrẽ & matrẽ. & adherebit uxori suȩ. Signas¬
t̾ ait similit̾ uxori suȩ: ñ uxorib. Et erunt dno
uicarne una. Itaq iã ñ st̃ duo: s una caro. Premũ
nuptiarũ. ẽ ex duob unã carnẽ fieri. Castitas
iuncta spũi: unꝰ efficit᷑ spc. Om̃ipotentis di actĩ
ẽ. et̾no & salubri consilio: ut portionẽ sui corpo¬
ris. uir amplecteret᷑ infeminat᷑ nec ãse putarto
eẽ. diuersũ. qͦd de se cognosceret fabricatum.
Qa gͦ ds̃ coniunxit: hõ ñ separet. Qd gͦ ds con¬
iunxit: unã faciendo carnẽ uiri & femine: hãc
hõ ñ potest separare nͥ forsitan solus ds̃. Hõ
separat: qͥndo ꝓpt̾ desideriũ scdẽ uxoris. pti¬
mã dimittimꝰ. Ds̃ separat qͥ & coniunxerat.

Expanded text:
oncessa est. Qui respondens ait eis: Non legistis, quia qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos? Hoc quaerebatur: sed masculum et feminam, ut unius conjugis consortia necterentur. Et dixit: propter hoc dimittet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suaerunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Praemium nuptiarum est ex duobus unam carnem fieri. Castitas juncta spiritui unus efficitur spiritus. Omnipotentis Dei actum est aeterno ac salubri consilio, ut portionem sui corporis vir amplecteretur in femina, nec a se putaret esse diversum, quod de se cognosceret fabricatum. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Quod ergo Deus conjunxit unam faciendo carnem viri et feminae, hanc homo non potest separare, nisi forsitan solus Deus. Homo separat quando propter desiderium secundae uxoris primam dimittimus: Deus separat qui et conjunxer
Abbreviated transcription (Latin):
qͦm pͥosuerit in cordib discipłoꝵ. ut suꝑbiã hu¬
militate mutarent. Qi aut̃ scd̾m martũ cõplectit᷑
iħc puetũ: significat humiles suo dignos. eẽ. cõ¬
plexu ac dilectione: talesq cũ impleuerint qͦd
p̃cepit. discite a me qri mitis sũ & humilis corde.
iure posse głari. ac dicere. leua eꝰ sub capite mao:
& dext̾a illiꝰ amplexabit᷑ me. Et dr̃e. Am̃ dico uob̾:
nͥ conu̾si fueritis & efficianum sic̃ parnuli. ñ intra
eꝵ. bitis in regnũ celoꝵ. N precipit᷑ apłis. ut ȩtatem
habeant paruuloꝵ: s ut innocentiã. Et qͦd illi
Rab̃. ꝑ annos possident. hi possideant ꝑ industriam ⁊
ut malitiã ñ sapientia paruuli sint. uit ad instar

Expanded text:
m posuerit in cordibus discipulorum, ut superbiam humilitate mutarent. Quod autem secundum Marcum complectitur Jesus puerum , significat humiles suo dignos esse complexu ac dilectione; talesque cum impleverint quod praecepit: Discite a me quia mitis sum et humilis corde , jure posse gloriari ac dicere: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me. Et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritgnum coelorum. Non praecipitur apostolis, ut aetatem habeant parvulorum, sed ut innocentiam, et quod illi per annos possident, hi possideant per industriam: ut malitia, non sapientia parvuli sint. Quicumque er
Abbreviated transcription (Latin):
deniq oportet nos maxime his consulere qͥ par¬
ui st̃ infide: ne occasione nr̃i offendant᷑. & retedars
ã fide: ac decidant ã salute. Itẽ ꝑmolã asmari¬
am scłaris uitȩ cutuitꝰ aclabor expͥmit᷑. ꝑ ꝓfun¬
dũ maris. extrema dãpnatio designat᷑. Qui gͦ
ad scĩtatis speciẽ deductus. uł uerbo cȩteros destru¬
it. uł exemplo: meliꝰ ꝓfecto erat. ut hunc ad mor¬
t̃ sub exteriori habitu terrena acta constringerene
qͥa nimirũ si solus caderet. ut cumq hanc tole¬
rabilior inferni pena cruciaret. Siue aliter.
Naximꝰ Asmꝰ. c̃. ad molã. cetꝰ ad lapidẽ. gentilis ad sat᷑
qͥ adorat eũ qũẽ ñ uidet nec agnoscit. Ds̃ eñ ñ
in manu factis habitat: nec in metallo aut saro
cognoscit᷑. Hic gͦ gentilis popłs cũ ꝑsecutionem
xxp̃iano intulerit: hac pęna plectit᷑. ut cũ si sa¬
crilegii mola iudicandi scłi fluctib admergatur

Expanded text:
denique oportet nos maxime his consulere qui pardenique oportet nos maxime his consulere qui parvi sunt in fide, ne occasione nostri offendantur, et recedant a fide, ac decidant a salute. Item per molam asinariam saecularis vitae circuitus ac labor exprimitudum maris extrema damnatio designatur. Qui ergo ad sanctitatis speciem deductus vel verbo caeteros destruit, vel exemplo, melius profecto erat ut hunc ad mortem sub exteriori habitu terrena acta constringerent: quia nimirum si solus caderet, utcunque hunc tolerabilior inferni poena cruciaret. Sive aliter asinus est ad molam, caecus ad lapidem, gentilis ad saxum, qui adorat eum quem non videt, nec agnoscit. Deus enim non in manufactis habitat , nec in metallo, aut saxo cognoscitur. Hic ergo gentilis populus, cum persecutionem Christiano intulerit, hac poena plectitur ut cum sua sacrilega mola judicandi saeculi fluctibus admergatur.
Abbreviated transcription (Latin):
monis etiã contͣ apłos dictũ intelligi pot: qͥ int̾¬
rogando qͥs maior eẽt in regno celoꝵ. uideban¬
tͣ int̾se de dignitate contendere. Et si inhoc ui¬
tio ꝑmansissent: poterant eos qͦs adfidẽ uoca¬
bant ꝑsuũ scandalũ ꝑdere: dũ apłos uident
int̾ se de honore pugnare. ¶d aut̃ diẽ expedit
eiut suspendat᷑ mola asinaria incollo eiꝰ. scłm
critũ ꝓuintie loqͥt᷑: qͦ maiors criminũ ista apud¬
ueteres iudȩos pena fuerit. ut in ꝑfundũ ligato saxo
demergerent᷑. Ex pedit aut̃ ei dicit: qͥa multo u¬
tiliꝰ.ẽ. innoxiũ pęna. qmius atrocissima tẽpora¬
ria tam̃ uitã finire corporeã: qͣm ledendo frẽm.
mortem animȩ mereri ꝑpetuam. Becde autẽ qui
scandalitari potest: pusillus appellat᷑. Qͥem̃ magnꝰ
ẽ: quodcũꝙ uiderit. qͦdcũq passus fuerit. ñ de¬
clinat ã fide. Qaut̃ pusillus. ẽ. ammo. & ꝑ urar¬
uus: occasiones querit qͦmͦ scandalitetur. Piopt̾ea

Expanded text:
 intelligi potest, qui interrogando, quis major esset in regno coelorum, videbantur inter se de dignitate contendere, et si in hoc vitio permansissent, poterant eos quos ad fidem vocabant, per suum scandalum perdere, dum apostolos viderent inter se de honore pugnare. Quod autem dixit: Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, secundum ritum provinciae loqveteres Judaeos poena fuerit, ut in profundo ligato saxo demergerentur Expedit autem ei dicit, quia multo utilius est innoxium poena quam atrocissima, temporaria tamen, vitam finire corpoream, quam laedendo fratrem mortem animae mereri perpetuam. Recte autem qui scandalizari potest pusillus appellatur; qui enim magnus est, quaecunque viderit, quaecunque passus fuerit, non declinat a fide; qui autem pusillus est animo et parvus, occasiones quaerit quomodo scandalizetur. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
conseruent. Quicũq gͦ humiliauerit se sic̃ partiu¬
lus iste: hic. ẽ. maior in regno celoꝵ. Sic̃ paruu¬
lus cuiꝰ nob̃ exempla tribuo. ñ ꝑseuerat iniracun¬
dia. ñ lesus meminit. ñ uidens pulchrã mulierẽ
delectat᷑. ñ aliua loquit᷑ aliud cogitat: sic &e uos
nͥ talẽ hahueritis innocentiã. & animi purita¬
tẽ. regnũ celors ñ potestis intrare. Siue aliter.¬

Expanded text:
go humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno coelorum. Sicut parvulus cujus vobis exempla tribuo, non perseverat in iracundia, non laesus meminit, non videns pulchram mulierem delectatur, non aliud loquitur, aliud cogitat, sic et vos, nisi talem habueritis innocentiam et animi puritatem, regnum coelorum non potestis intrare. Si
Abbreviated transcription (Latin):
lebat subito ammarũ illata fuisse dispendia.
Frciturꝰ qͥppe ab bomine sp̃c immundꝰ. discerpsit
cũ. ac furenti clamore terruit intuentes: qi plerũq
diabolus cũ de corde expellit᷑. acriores meo tẽpta¬
tiones generat: qͣm priꝰ excitauerat. qͣndo hoc qͥetꝰ
epossidebat. Et curatꝰ. ẽ puer: ex illa hora. Qu̾e
eñ uerꝰ medicꝰ curat. recte sanꝰ deinceps fieri descͥ¬
bitur: qͥa ibi nulla remanet infirmitas. uͥ salutẽ
integrã omp̃s prãt potestas. clxxu.¬
Tunc acceñcrunt discipłi ad ñm secreto: &

Expanded text:
lebat subito animarum illata fuisse dispendia. lebat subito animarum illata fuisse dispendia. Exiturus quippe ab homine spiritus immundus, discerpsit eum, ac furenti clamore terruit intuentes; quia plerumque diabolus, cum de corde expellitur, acriores in eo tentationes generat quam prius excitaverat, quando hoc quietus possidebat. Et curatus est puer ex illa hora. Quem enim verus medicus curat, recte sanus deinceps fieri describitur: quia nulla ibi remanet infirmitas, ubi salutem integram omnipotens praestat potestas. Tunc a
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵp: ad inuadendũ immundis spiritib. Si eñi
nullis p̃cedentib noxis demon inuaderet hc̃ lu¬
naticũ: ñ ille qͥ patiebatur.s demon deberet ã
dño increpari. S incrtpauit pucrũ. & exiit ab eo de¬
mon: qͥa ꝓpt̾ peccata sua. aut parentũ suoꝵ ã demo¬
ne fuerat opp̃ssus. Nec silendũ arbitror: qͦd scd̃m
marcũ iste demoniacus cũ uidiss dñm statim sp̃c
conturbauit eũ: & elisus int̾ram uolutabat᷑ spumais.
& pͦ iussionẽ dñi. ut exiret exclamat multũ. &¬
discerpens eũ. exiit ab illo. Allatũ gͦ dño puerũ.
sp̃c contͣbat & elidit: qi sepe dũ conu̾ti ad dm̃ pꝰ
peccata conam᷑: maiorib nouisq antiqͥ hostis pul-¬
sam᷑ insidiis. Qd ob id utiq calliꝰ facit adu̾sariꝰ:
ut uel odiũ uirtutis incutiat⁊ uł expulsionis sus
uindicet inuiriã. Hĩc ÷ enim ut de specie transcamꝰ
adgenꝰ: qͦd eccliȩ scẽ pͥmordiis tot grauissima in¬
frrebat certamina ꝑsecutionũ: qͦd suo regnodo¬

Expanded text:
iritibus. Si enim nullis praecedentibus noxis daemon invaderet hunc lunaticum, non ille qui patiebatur, sed daemon deberet a Domino increpari. Sed increpavit puerum, et exiit ab eo daemon: quia propter peccata sua, aut parentum suorum a daemone fuerat oppressus. Nec silendum arbitror quod secundum Marcum iste daemoniacus cum vidisset Dominum statim spiritus conturbavit eum, et elisus in terram volutabatur spumans; et post jussionem Deum exiit ab eo . Allatum ergo Domino puerum spiritus conturbat et elidit, quia saepe dum converti ad Dominum post peccata conamur, majoribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis: quod ob id utique callidus facit adversarius, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Hinc est enim, ut de specie transeamus ad genus, quod Ecclesiae sanctae primordiis tot gravissima inferebat certamina persecutionum, quot suo regno do
Abbreviated transcription (Latin):
& est in ꝑuintia phenicis: imitatꝰ herodẽ patrem.
qͥ in honorẽ augusti cesaris appellauit cesaream
qͦ priꝰ turris stratonis uocabat᷑: & ex nomine filiȩ eiꝰ
libiadẽ trans iordanẽ excruxit. Iste locꝰ. ẽ. cesaixͤ phi¬
lippi uͥ iordanis adradices orit᷑ libani: & habet
duos fontes. unũ noĩe ior. & alterũ dan. Qui simul
mixti: iordanis nom̃ efficiunt᷑. Et int̾rogabat dis

Expanded text:
 Herodem patrem, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream, quae prius Turris Stratonis vocabatur, et ex nomine filiae ejus Libyadem trans Jordanem exstruxit. Iste locus est Caesareae Philippi, ubi Jordanis ad radices oritur Libani, et habet duos fontes, unum nomine Jor, et alterum Dan, qui simul misti Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat in
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ humorẽ naxiũ etiã si crassior fuerit de capite
purgat. & imminentiũ qͦ imbecillitatũ facit ꝑicla
uitari. Sic ꝓfecto fides tẽptationũ pistillo. ꝓbata.
ab om̃i leuiũ cogitationũ suꝑficie cribro discretiõis
castigata. & ꝑfecte dilectionis melle dulcorata. om̃s
de conde qͦd. ẽ. interioris nr̃i hõĩs caput. uitiorum
sentinas. ñ solũ ad p̾sens exhaurit. s & infuturũ
ne recolligi ualeant p̃cauet. Sicq m̃tem nrãm capa
cẽ donis glestib facit: ita ut ñ difficult̾ queꝙ ueli¬
mꝰ. s facillime ã fideli dño impetrare possimꝰ. Un¬
de & seqͥt᷑. Et nichil inqͥt: impossibile erit uob̃. un¬
de & alibi dictũ. ẽ. Omĩa possibilia sunt credenti.
Quomͦ aut ꝓteruitas diaboli suꝑet᷑: ostendit dñs
in subseqͥntib dicens. Hoc aut̃ genꝰ ñ eicit᷑ nͥ ꝑo

Expanded text:
nem humorem noxium etiam si crassior fuerit, de capite nem humorem noxium etiam si crassior fuerit, de capite purgat, et imminentium quoque imbecillitatum facit pericula vitari. Sic profecto fides tentationum pistillo probata, ab omni levium cogitationum superficie cribro discretionis castigata, et perfectae dilectionis melle dulcorata, omnes de corde, quod est interioris nostri hominis caput, vitiorum sentinas non solum ad praesens exhaurit, sed et in futurum ne colligi valeant, praecavet. Arbor autem morus eracem donis coelestibus facit, ita ut non difficulter quaeque velimus, sed facillime a fideli Domino impetrare possimus. Unde et sequitur: Et nihil impossibile erit vobis. Unde alibi dictum est: Omnia possibilia sunt credenti . Quomodo autem protervitas diaboli superetur ostendit Dominus, in sub
Abbreviated transcription (Latin):
grano sẏnapis cõparatã paruã dici. qm̃ regnũ
cȩlorũ grano sẏnapis cõparat᷑: cũ apłs dicat.
& si tantã fidẽ habuero ita ut montes transferã
Ergo magnã fides: grano synapis cõparat᷑. Non¬
tis translatio. ñ. eiꝰ significat᷑ qͦm ocłis carnis a¬
spicimꝰ: s illiꝰ qͥ ã dño translatꝰ fuerat ex lunati¬
co. Qd eñi ait: Dicetis monti huic transi hinc:
& transibit. Ex quo stulticiȩ coarguendi: qͥ contẽp¬
nunt apłos om̃sq credentes. ne paruã quidẽ ha-¬
buisse fidẽ. qͥa nullus eoꝵs montes transtulerit. Heq
eñĩ tantũ prodest montis de alio in aliũ locũ trais¬
latio. & uana signoꝵs qͤrenda ostentatio: qͣntũ ob
utilitatẽ hominũ iste mons tͣnfferendꝰ. qͥ ꝑ ꝓpham¬
nũ sinapis ad purgationẽ capitis saluberrime ꝓd¬
est. Nã si opcime tritũ & cribellatũ cepide uł tepido¬
pingiuiq mulso pingui mulse admisceas. & hoc
ieunꝰ contͣ solẽ calidũ uł inbalneo gargarite fbm¬

Expanded text:
aratam parvam dici, quoniam regnum coelorum grano sinapis comparatur, cum Apostolus dicat: Et si tantam fidem habuero, ita ut montes transferam . Ergo magna fides grano sinapis comparatur. Montis translatio non ejus significatur quem oculis carnis aspicimus, sed illius qui a Domino translatus fuerat ex lunatico. Quid enim ait: Dicetis monti huic, Transi hinc, t transibit. Ex quo stultitiae coarguendi qui contemnunt apostolos omnesque credentes ne parvam quidem habuisse fidem, quia nullus eorum montes transtulerit. Neque enim tantum prodest montis de alio in alium locum translatio, et vana signorum quaerenda ostentatio, quantum ob utilitatem hominum iste mons transferendus, qui pnum sinapis ad purgationem capitis saluberrime prodest. Nam si optime tritum et cribellatum tepidae pingui mulsae admisceas, et hoc jejunus contra solem calidum, vel in balneo gargarizes, om
Abbreviated transcription (Latin):
sene u̾bo. scõs mortẽ gustare testat᷑: ã quib nimi¬
rũ mors corporis qͦsi libando gustat᷑: uita uͦ aĩs
ueracit̾ possidendo tenetur. xxxx.¬
Ei post dies sex: assumit iħc petrũ & iacobũ &
ioħem frem eꝰ. & ducit illos inmontẽ excelsũ scor

Expanded text:
sane verbo sanctos mortem gustare testatur, a quibus nimisane verbo sanctos mortem gustare testatur, a quibus nimirum mors corporis quasi libando gustatur, vita vero animae veraciter possidendo tenetur. Et post dies sex assumpsit Jesus Petrum et Jacobum et Joannem, et duxit illos in monte
Abbreviated transcription (Latin):
agat᷑. agnoscimꝰ. Discipłis eñĩ rudib etiã de p̃senti
uita aliqͥd ꝓmittendũ fuit: ut possent robustiꝰ
in futura solidari. Sic israhelitico popło exegyp¬
n t̾ra liberando. reꝓmissionis t̾ra ꝓmittit᷑: ut dum
uocandꝰ ec̃t acddona celestia: terrenis ꝓmissionibus
suaderet᷑. Unde qͦ recte ꝑ psalmistã dr̃. Dedit eis¬
irgiones gentiũ: & labores popłoꝵ possederunt.
u custodiant iustificationes eiꝰ: & legẽ exquirant.
Sicgͦ hoc loco rudib discipłis ueritas loqͦns ui¬
dendũ regnũ dĩ ꝓmittit in t̾ra: ut hoc ab eis fide¬
luis in cȩlo p̃sumat᷑. Qͦd si regnũ cdłi in hac senten¬
ta futurã in celis beatitudinẽ uelimꝰ acciꝑe: & hoc
qͥdẽ de astantib ñ pͦ multos dies inmonte uider̃t.
Qd pia utiq ꝓuisione factũ. ẽ: ut contẽplatione
semꝑ manentis gaudii. tam & si raptĩ atq ad
brtue mom̃tum delibata.fortius instantia scłi
transeuntis aduersa tolerarent. Decentissimo

Expanded text:
agatur agnoscemus. Discipulis enim rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari. Sic Israelitico populo ex Aegypti terra liberando repromissionis terra promittitur, ut dum vocandus esset ad dona coelestia, terrenis promissionibus suaderetur. Unde recte quoque per Psalmistam diciregiones gentium, et labores populorum possederunt, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus exquirant . Sic ergo hoc loco rudibus discipulis Veritas loquens, videndum regnum Dei promittit in terra, ut hoc ab eis fidelibus in coelo praesumatur. Quod si regnum Dei in hac sententia futuram in coelis beatitudinem velimus accipere, et hoc quidam de astantibus non post multos dies in monte viderunt. Quod pia utique provisione factum est, ut contemplatione semper manentis gaudii, tametsi raptim atque ad breve momentum delibata, fortius instantia saeculi transeuntis adversa tolerarent. Decentissimo
Abbreviated transcription (Latin):
insũ obseruans corripit homines: ut ꝑcreaturam
ñnociua nec praua. s etiã utilia st̃ & ualde bona.
beqͥt᷑ homo hic dep̃cans: & ex ponit morẽ egroti
dicens. Nã sepe cadit in ignẽ: & crebro in aquã Et
ibtuli eũ discipłis tuis: & ñ potuert̃ curare eum.
llichi uidet᷑ iuxta tropologiam lunaticus. eẽ. qͥ
phorarũ mom̃ta mutat᷑ aduitia ⁊ nec ꝑsistit in
cepto: s crescit atq decrescit. Et ñc in ignẽ libidi¬
nis fertur. qͦ adulterantiũ corda succensa st̃: nc̃ m
aqͥs cupiditatis qͦ ñ ualent extinguere caritatem.
Qil aut̃ dicit obtuli eũ discipłis tuis. & ñ potuer̃t
urare eũ: latenter accusat apłos: tũ impossibilitas
urandi interdũ ñ adimbecillitatẽ curantiũ. s ad
mũ qͥ curandi sunt fidẽ referat᷑ dicente dño. fiat
tͥ scd̾m fidẽ tuã. Respondens iũe: ait. O generatio¬

Expanded text:
n observans corripit homines, ut per creaturam, n nociva, nec prava, sed etiam utilia sunt et valde bona. Sequitur homo hic deprecans, et exponit morem aegroti dicens: Nam saepe cadit in ignem, crebro in aquam; et obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt curare eum. Mihi videtur juxta tropologiam lunaticus esse, qui per horarum momenta mutatur ad vitia nec persistit in coepto, sed crescit atque decrescit. Et nunc in ignem libidinis fertur, quo adulterantium corda succensa sunt, nunc in aquas cupiditatis, quae non valent exstinguere charitatem. Quod autem dicit, Obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt curare eum, latenter accusat apostolos, cum impossibilitas curandi interdum non ad imbecillitatem curantium, sed ad eorum qui curandi sunt fidem referatur, dicente Domino: Fiat tibi secundum fidem tua
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ obnoxiũ fatigare ñ distulit. qͣsi gͦ sͥ debitorẽ cre¬
atns. cirtũcisionẽ & cerimonias legis ab eo expeci¬
uit: & xp̃i grãm qͦsi ad salutẽ illis idonea ñ eẽt
qͥcrgentib credidert̃. debere curũcidi: & obserua¬
re legẽ moysi. Et ñ solũ hoc ꝑsuasu. s etiã torm̃¬
tis fieri cogebant: sic̃ & p̃dictus apłs paulus. thes¬
salonicensib scͥbens ait. Uos eñi imitatores facti

Expanded text:
sibi obnoxium fatigare non distulit. Quasi ergo sibi debitorem credens circumcisionem et caeremonias legis ab eo expetivit, et Christi gratiam quod ad salutem illis idonea non esset, qui ex gentibus crediderunt debere circumcidi, et observare legem Moysi, et non solum hoc persuasu, sed etiam tormentis fieri cogebant. Sicut et praedictus apostolus Paulus Thessalonicensibus scribens ait: Vos enim imitatores facti