comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rlant añ idõ delectent quia pulchra sunt. hic mͥ sine du¬
bitatione respondebit᷑. idõ delectare quia pulchra sunt.
Quicrã ergo deinceps quare sint pulchra. &. si titubabitur.
subiciã idõ quia similes sibi partes sunt. & aliqua copulati¬
one ad unã conuenientiã redigunt᷑. Qđ cũ ita ee̾ cõpere¬
rit: int̾rogabo utrũ hanc ipsam unitatẽ quã conuinciuđ̃
appetere. sum me ĩpleant. an longe infra iaceant. & eã qͦdã¬
modo m̃tiant᷑. Qđ si ita ẽ. nã quis ñ ad monitꝰ uideat. neq
ullã speciẽ neq ullũ om̃ino eẽ corpus qđ ñ habeat unitatis
qualecunq uestigiũ. neq quantũuis pulcherrimũ corpus cum
int̾uallis locoꝵ necessario aliud alibi habeat. posse asseqͥ eã
quã sequit᷑ unitatẽ. Quare si hoc ita ẽ. flagitabo ut respon¬
deat. ubi uideat ipse unitatẽ hanc. aut unde uideat. Quã

Expanded text:
ctant; an ideo delectent, quia pulchra sunt. Hic mihi sine ductant; an ideo delectent, quia pulchra sunt. Hic mihi sine dubitatione respondebitur, ideo delectare quia pulchra sunt. Quaeram ergo deinceps, quare sint pulchra; et si titubabitur, subjiciam, utrum ideo quia similes sibi partes sunt, et aliqua copulatione ad unam convenientiam rediguntur. 60. Quod cum ita esse compererit, interrogabo utrum hanc ipsam unitatem, quam convincuntur appetere, summe impleant, an longe infra jaceant, et eam quodammodo mentiantur. Quod si ita est nam quis non admonitus videat, neque ullam speciem, neque ullum omnino esse corpus quod non habeat unitatis qualecumque vestigium; neque quantumvis pulcherrimum corpus, cum intervallis locorum necessario aliud alibi habeat, posse assequi eam quam sequitur unitatem?: quare si hoc ita est, flagitabo ut respondeat, ubi videat ipse unitatem hanc, aut unde videat: quam
Abbreviated transcription (Latin):
ł ñ ita. Ad iudicandũ uero addimꝰ aliqͥd. qͦ significemꝰ posse eẽ
& alit̃. Uelut cũ dicimꝰ. ita eẽ deb&.aut ita cẽ debuit. aut ita
debebit. ut in suis operib artifices faciunt. Sed multis finis ẽ
humana delectatio. nec uolunt tendere: ad superiora ut iu¬
auea cur ista uisibilia placeant. Itaq si quaerã ab artifice
ano ardu constructo cur alterũ parẽ contra in altera pan¬
us aoliat᷑  respondebit credo ut paria parib a edificu men¬
bra respondeant. Porro si ꝑgã quaerere id ipsũ cureligat
dicce hoc decere. hoc eẽ pulchrũ. hoo delectare cerneutes
nidil audedit ãplius. Inclinatꝰ enĩ recũbit oculis . &. unde
pendeat. n intelligit. At ego uirũ intrinsetꝰ oculatũ &. in¬
pesibilit uidentẽ ñ desinã cõmonere. cur ista placeant. ut
uid en ecaudeat ipsius delectationis humanae. Ita enim
suefertur illi. nec ab ea tenetur. dũ ñ scđm ipsã sed ipsam
uidicatre& prius quaerã utrũ idõ pulchra sint quia dele¬

Expanded text:
andum vero addimus aliquid quo significemus posse esse et aliter; velut cum dicimus, Ita esse debet, aut, ita esse debuit, aut, ita esse debebit; ut in suis operibus artifices faciunt. humana delectatio, nec volunt tendere ad superiora, ut judicent cur ista visibilia placeant. Itaque si quaeram ab artifice, uno arcu constructo, cur alterum parem contra in altera parte moliatur; respondebit, credo, ut paria paribus aedificii membra respondeant. Porro si pergam quaerere, idipsum cur eligat; dicet hoc decere, hoc esse pulchrum, hoc delectare cernentes: nihil audebit amplius. Inclinatus enim recumbit oculis, et unde pendeat non intelligit. At ego virum intrinsecus oculatum, et invisibiliter videntem non desinam commonere cur ista placeant, ut judex esse audeat ipsius delectationis humanae. Ita enim superfertur illi, nec ab ea tenetur, dum non secundum ipsam, sed ipsam judicat. Et prius quaeram utrum ideo pulchra sint, quia dele
Abbreviated transcription (Latin):
exiberi ante tribunal xp̃i. Omã ergo iudicat. quia suꝑ om̃a ẽ.
quando cũ dõ ẽ. Cũ illo ẽ autẽ. quando purissime ittelligit .&.
tota caritate qđ intellign diligit. Ita etiã quantũ pote
lex ipsa etiã ipse fit. scđm quã iudicat om̃a .&. de qua iudicare nullꝰ
potest. Sicut in istis tẽporalib legib quanquã de his homines udi¬
cent cũ eas instituunt. tam̃ cũ fuerint institutae atq firmatae.
ĩ licebit iudici de ipsis udicare. sed scđm ipsas. Conditor t
legũ tẽporaliũ. si uir bonus ẽ &. sapiens. illã ipsã consulit aet̾nã.
de qua nulli animae iudicare datũ ẽ. ut scđ̾m eius in cõmutabi¬
les regulas. quid sit ꝓ tẽpore iubendũ. uetandũq discernat.
etͣnã igit᷑ legẽ mundis animis fas ẽ cognoscere. iudicare i¬

Expanded text:
beri ante tribunal Christi . Omnia ergo judicat, quia super omnia est, quando cum Deo est. Cum illo autem est, quando purissime intelligit, et tota charitate, quod intelligit, diligit. Ita etiam, quantum potest, lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam judicat omnia, et de qua judicare nullus potest. Sicut in istis temporalibus legibus, quanquam de his homines judicent cum eas instituunt, tamen cum fuerint institutae atque firmatae, non licebit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum temporalium, si vir bonus est et sapiens, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est; ut secundum ejus incommutabiles regulas, quid sit pro tempore jubendum vetandumque discernat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, judicare
Abbreviated transcription (Latin):
uie conseriuis. Qui autẽ nos inuitant ut sibi seriuiamꝰ & tan¬
qua dcos colam similes sunt suꝑbis hominib qͥb si licect. simi¬
su unentiũ morte finit᷑. Seruitꝰ autẽ sub angłoꝵ malorũ
supbia ꝓpt ipsũ tẽpus qđ est post mortẽ magis metuendaẽ
Iupd etua cuiuis cognoscere facile ẽ: qđ sub homine dominan¬
lesiberas cogitationes habere concessũ ẽ. Illos autẽ dños in
upsis m̃tib fomidamꝰ. qͥ unꝰ ẽ oculus intuendae ac ꝑficiendȩ
ueritatis. Quare si om̃ib potestatib quae dant̾ hominibus

Expanded text:
ut sibi serviamus, et tanquam deos colamus, similes sunt superbis hominibus, quibus si liceat, simiservientium morte finitur: servitus autem sub angelorum malorum superbia, propter ipsum tempus quod est post mortem magis metuenda est. Illud etiam cuivis cognoscere facile est, quod sub homine dominante liberas cogitationes habere concessum est: illos autem dominos in mentibus ipsis formidamus, qui unus est oculus intuendae ac percipiendae veritatis. Quare si omnibus potestatibus, quae dantur hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
ine ulla dissimilitudine ẽ. Unde falsitas orit̾. ñ reb ipsis fal¬
lentib quae nichil aliud ostendunt sentienti quã speciem
suã quã ꝓ suae pulchritudinis acceper̃ gradu: neq ipsis sen¬
sib fallentib qͥ pro natura sui corporis affecti. ñ aliud quã
uas affectiones p̃sidenti animo nuntiant. Sed peccata a¬
nimas fallunt. cũ uerũ quaer̃ relicta & neglecta uerita¬
te. Mã qm opera magis quã artificẽ atq iplã artẽ dilexer̃.
Hoc errore pͥuniunt᷑. ut in operib artificẽ artẽq conqui¬
rant. & cũ inuenire neqͥuerint. ds̃ enĩ ñ corporalib sensibus¬

Expanded text:
sine ulla dissimilitudine est. 67. Unde falsitas oritur, non rebus ipsis falsine ulla dissimilitudine est. 67. Unde falsitas oritur, non rebus ipsis fallentibus, quae nihil aliud ostendunt sentienti quam speciem suam, quam pro suae pulchritudinis acceperunt gradu; neque ipsis sensibus fallentibus, qui pro natura sui corporis affecti, non aliud quam suas affectiones praesidenti animo nuntiant: sed peccata animas fallunt, cum verum quaerunt, relicta et neglecta veritate. Nam quoniam opera magis quam artificem atque ipsam artem dilexerunt, hoc errore puniuntur, ut in operibus artificem artemque conquirant; et cum invenire nequiverint Deus enim non corporalib
Abbreviated transcription (Latin):
tendit. dat̾ intelligi eẽ aliqͥd qđ illiꝰ uniꝰ solius a qͦ prim¬
apio unũ ẽ. quicqͥd aliqͦ mͦ unũ est .ita simile sit ut hoc
om̃ino ĩpleat ac sit idipsum. Ꝙ haec ẽ ueritas.&. uerbũ
in principio.&. uerbũ ds̃ apud dm̃. Si enĩ falsitas ex
nis est. quae imitant᷑ unũ non in quantũ id imitantur
sed in quantũ ĩplere ñ possunt. Illa ẽ ueritas. quae id ĩplere
potuit. &. id eẽ qđ illud ẽ. Ipsa ẽ quae illud ostendit. sicut ẽ.
Unde &. uerbũ eius . &. lux eiꝰ rectissime dicit᷑. Cetera illius
iniꝰ similia dici possunt in quantũ sunt. In tantũ enim
& uera sunt. Haec autẽ ipsa eiꝰ similitudo.& idõ ueritas.
Ut enĩ ueritate sunt uera quae uera sunt. ita similitudine
similia sunt quaer̃q similia. Ut ergo ueritas forma ueroꝵ
tũ uera sunt. in quantũ sunt. in tantũ autẽ sunt. in quan¬
tũ principalis unius similia sunt. Ca forma ẽ om̃iũ quae
sunt. quae sũma similitudo principi &. ueritas ẽ. quia

Expanded text:
dit: datur intelligi esse aliquid, quod illius unius solius, a quo Principio unum est quidquid aliquo modo unum est, ita simile sit ut hoc omnino impleat ac sit idipsum; et haec est Veritas et Verbum in Principio, et Verbum Deus apud Deum. Si enim falsitas ex iis est quae imitantur unum, non in quantum id imitantur, sed in quantum implere non possunt; illa est Veritas quae id implere potuit, et id esse quod est illud; ipsa est quae illud ostendit sicut est: unde et Verbum ejus et Lux ejus rectissime dicitur . Caetera illius unius similia dici possunt in quantum sunt, in tantum enim et vera sunt: haec est autem ipsa ejus similitudo, et ideo Veritas. Ut enim veritate sunt vera, quae vera sunt; ita similitudine similia sunt, quaecumque similia sunt. Ut ergo veritas forma verorum est, m in tantum vera sunt, in quantum sunt; in tantum autem sunt, in quantum principalis unius similia sunt: ea forma est omnium quae sunt, quae est summa similitudo Principii; et Veritas est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dib sed utilitati eoꝵ cũ qͥb societatẽ uitae huius inire merue¬
runt. Haec enĩ lex ẽ diuinae ꝓuidentiae ut nemo a superiorib
adiuuet᷑ ad cognoscendã aut ꝑcipiendã grãm dĩ. qͥ ñ ad eandẽ
puro affectu inferiores adiuuerit. Ata de peccato nr̃o qđ in ho¬
mine peccatore ipsa natura nr̃a cõmisit: & genus humanum
factũ ẽ magnũ decꝰ ornam̃tũq terraꝵ. &. tã decent᷑ diuinȩ
ꝑuidentiac ꝓcuratione administrat᷑. ut ars in effabilis medici¬
nae ipsã uitioꝵ foeditatẽ in nescio quã sui generis pulchritu¬

Expanded text:
dibus; sed utilitati eorum cum quibus societatem vitae hujus inire meruedibus; sed utilitati eorum cum quibus societatem vitae hujus inire meruerunt. Haec enim lex est divinae providentiae, ut nemo a superioribus adjuvetur ad cognoscendam et percipiendam gratiam Dei, qui non ad eamdem puro affectu inferiores adjuverit. Ita de peccato nostro, quod in homine peccatore ipsa natura nostra commisit, et genus humanum factum est magnum decus ornamentumque terrarum, et tam decenter divinae providentiae procuratione administratur, ut ars ineffabilis medicinae ipsam vitiorum foeditatem in nescio quam sui generis pulchritu
Abbreviated transcription (Latin):
rescunt. Impius nãq pio uiuit. &. peccator iusto. ut eoꝵ cõ¬
paratione alacrius donec ꝑficiat᷑ assurgat. Quiꝰqͥs autẽ populi
t̃reni tẽporib usq ad illuminationẽ interioris hominis me¬
uit ꝑuenire: genꝰ humanũ ꝓ tẽpore adiuuit. exibens ei quo
actas illa poscebat .&. ꝑ prophetiã intimans id qđ exibere op¬
portunũ ñ erat. Quales patriarchae & ꝓphetae inueniunt᷑.
ab eis qui ñ puerilit᷑ insiliunt. sed pie diligent᷑q ꝑtractant. di¬
unarũ &. humanarũ rerũ tã bonũ & tã grande secretum
Qđ etiã tẽporib noui popłi a magnis & . spiritalib uiris eccłae
catholi cae alũ nis. uideo cautissime ꝓuideri. neqͥd populartt᷑
agant. qđ nondũ eẽ tẽporis ut cũ populo agat᷑ intelligunt.
uis uouis hominib adhuc tam̃ paruulis. ñ nulla obtegunt. sed nul
laitiuut᷑. mͣ enĩ uanis honorib suis consulunt. &. mnanib lau¬

Expanded text:
rescunt. Impius namque pio vivit, et peccator justo, ut eorum comrescunt. Impius namque pio vivit, et peccator justo, ut eorum comparatione alacrius, donec perficiatur, assurgat. CAPUT XXVIporibus usque ad illuminationem interioris hominis meruit pervenire, genus humanum pro tempore adjuvit, exhibens ei quod aetas illa poscebat, et per prophetiam intimans id quod exhibere opportunum non erat: quales Patriarchae ac Prophetae inveniuntur ab iis qui non pueriliter insiliunt, sed pie diligenterque pertractant divinarum et humanarum rerum tam bonum, et tam grande secretum. Quod etiam temporibus novi populi, a magnis et spiritualibus viris Ecclesiae catholicae alumnis video cautissime provideri: ne quid populariter agant, quod nondum esse temporis, ut cum populo agatur, intelligunt; vis hominibus, adhuc tamen parvulis, nonnulla obtegunt, sed nulla mentiuntur. Non enim honoribus suis vanis consulunt et inanibus lau
Abbreviated transcription (Latin):
ab adã usq ad iohannẽ baptistã t̾reni hominis uitã gerens. ser¬
uili quadã iustitia. cuiꝰ historia uetꝰ testam̃tũ uocat᷑. quasi t̃re¬
nũ pollicens regnũ. Quae tota nichil ẽ aliud quã imago nom po¬
puli &. noui testam̃ti pollicentis regnũ caeloꝵ. Cuiꝰ popłi uita
interĩ tẽporalis. incipit a dnĩ adueittu in humilitate usq ad
iudicii. quando in claritate uenturꝰ c̃. Post qđ iudiciũ uetere
homine extincto. erit illa nuitatio. quae angłicã uitã pollicoͥ.
Om̃s enĩ resurgemꝰ. sed ñ om̃s ĩmitabim᷑. Resurg&. pius populus
it ueteris hominis sui reliqͥas. transform&. in nouũ. Resu
g&. autẽ impius popłs. qui ab initio ad fine̾. ueterẽ hominẽ
gessit. ut in scdam mortẽ pͣcipitet᷑. Aetatũ autẽ articuloc
qui diligent᷑ legunt. inueniunt. nec zizania nec paleas ꝑhor¬

Expanded text:
ab Adam usque ad Joannem Baptistam terreni hominis vitam gerentis serab Adam usque ad Joannem Baptistam terreni hominis vitam gerentis servili quadam justitia: cujus historia Vetus Testamentum vocatur, quasi terrenum pollicens regnum; quae tota nihil aliud est quam imago novi populi, et Novi Testamenti pollicentis regnum coelorum. Cujus populi vita interim temporalis incipit a Domini adventu in humilitate, usque ad diem judicii, quando in claritate venturus est. Post quod judicium, vetere homine exstincto, erit illa mutatio quae angelicam vitam pollicetur: Omnes enim resurgemus, sed non omnes immutabimur . Resurget ergo pius populus, ut veterrget autem impius populus, qui ab initio usque ad finem veterem hominem gessit, ut in secundam mortem praecipitetur. Aetatum autem articulos, qui diligenter legunt, inveniunt; nec zizania nec paleas perhor
Abbreviated transcription (Latin):
Septima enĩ iã quies act̾na ẽ. &. nullis actatib distinguenda beati¬
tudo ꝑpetua. Ut eiuĩ finis ueteris hominis mors ẽ sic finis no¬
ui hominis uita aetͣna. Ille nãq homo peccati ẽ. iste iustitig̨¬
idest ueterẽ atq t̾renũ possit in hac tota uita unꝰ homo agere
nouũ uero & cadestẽ nemo in hac uita possit nisi cũ uetere.
nã &. ab ipso incipiat necesse ẽ. & usq ad uisibilẽ mortẽ cũ i
quãuis eo deficiente. se ꝓficiente ꝑducer&: sic ꝓportione u¬
niuersũ genꝰ humanũ. cuius tanquã uniꝰ hominis uita ẽ. ab
adã usq ad finẽ huiꝰ scłi. ita sub diuinae:. legib ꝓuidentia e
administrat᷑. ut in duo genera distributũ appareat. Quoꝵ
uno: ẽ turba ĩpioꝵ. t̾reni hominis imaginẽ ab initio saeculi
usq ad finẽ gerentiũ. In altero. series popłi uni dõ dediti. sed

Expanded text:
Septima enim jam quies aeterna est, et nullis aetatibus distinguenda beatiSeptima enim jam quies aeterna est, et nullis aetatibus distinguenda beatitudo perpetua. Ut enim finis veteris hominis mors est, sic finis novi hominis vita aeterna. Ille namque homo peccati est, iste justitiaeid est veterem atque terrenum, possit in hac tota vita unus homo agere, novum vero et coelestem nemo in hac vita possit nisi cum vetere; nam et ab ipso incipiat necesse est, et usque ad visibilem mortem cum illo, quamvis eo deficiente, se proficiente, perduret: sic proportione universum genus humanum, cujus tanquam unius hominis vita est ab Adam usque ad finem hujus saeculi, ita sub divinae providentiae legibus administratur, ut in duo genera distributum appareat. Quorum in uno est turba impiorum, terreni hominis imaginem ab initio saeculi usque ad finem gerentium. In altero, series populi uni Deo dediti, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nae continet᷑ sinu: sed ad sũmã & in cõmutabilẽ legẽ passibus
rationis innitit᷑. Tertiã iã fidentiorẽ & carnalẽ appetitum
rationis robore maritantẽ. gaudentẽq intrinsecꝰ in quadam
aulcedine coniugali. cũ anima m̃ti copulat᷑. &. uelam̃to pudoriᷤᷤ
iubit᷑. ut iã recte uiuere ñ cogat᷑. sed etiã si om̃s concedant.
peccare ñ libeat. Quartã: iã id ipsũ multo firmius ordinatiusq
facientẽ . &. emicantẽ in uirũ ꝑfectũ. atq aptã &. ido neã om̃ib
& ꝑsecutionib & mundi huiꝰ tẽpestatib ac fluctib sustinendis.
q frangendis. Quintã: pacatã atq om̃i ex parte tranqͥli
uuentẽ in opib & habundantia in cõmutabilis regni. sũmę
atq inesfabilis sapientiae. Sextã: om̃i modae mutationi
in aet̾nã uitã. & usq ad totã obliuionẽ uitae tẽporalis tran¬
seuntẽ ꝑfecta forma quae facta ẽ ad imaginẽ & sim ilttudi¬

Expanded text:
nu continetur, sed ad summam et incommutabilem legem passibus rationis innititur. Tertiam jam fidentiorem, et carnalem appetitum rationis robore maritantem, gaudentemque intrinsecus in quadam dulcedine conjugali, cum anima menti copulatur, et velamento pudoris obnubitur, ut jam recte vivere non cogatur, sed etiamsi omnes concedant, peccare non libeat. Quartam jam idipsum multo firmius ordinatiusque facientem et emicantem in virum perfectum, atque aptam et idoneam omnibus et persecutionibus, et mundi hujus tempestatibus ac fluctibus sustinendis atque frangendis. Quintam pacatam atque ex omni parte tranquillam, viventem in opibus et abundantia incommutabilis regni summae atque ineffabilis sapientiae. Sextam omnimodae mutationis in aeternam vitam, et usque ad totam oblivionem vitae temporalis transeuntem in perfectam formam, quae facta est ad imaginem et similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
unde om̃a quae iusta sunt. iusteq uariant᷑. exprimmi di¬
ximꝰ: eos uero qui legi aetͣnȩ ꝑ bonã uoluntatẽ haerem
tẽporalis legis ñ indigere : satis ut appara intelligis.D
Teneo qđ dicis. Alub&. igit᷑ aet̾na lex auertere amorẽ a
uero. Quid deinde censes tẽporalẽ iubere: nisi ut hae
quae ad tẽpus nr̃a dici possunt. quando eis homines
cupiditate in haerent. ed iure possideant quo p̾ax & so¬
cietas humana seruet᷑. quanta in his reb seruari potest:

Expanded text:
unde omnia quae justa sunt, justeque variantur, exprimi diunde omnia quae justa sunt, justeque variantur, exprimi diximus: eos vero qui legi aeternae per bonam voluntatem haerent, temporalis legis non indigere, satis, ut apparet, intelligis. E. Teneo quod dicis. 32. A. Jubet igitur aeterna lex avertere amorem a bet vero. A. Quid deinde censes temporalem jubere, nisi ut haec quae ad tempus nostra dici possunt, quando eis homines cupiditate inhaerent, eo jure possideant, quo pax et societas humana servetur, quanta in his rebus servari potest
Abbreviated transcription (Latin):
aliud: Dlmmo plurima: ea scilicae. in quib adipiscendis ł
retinendis enala uoluntas illa ꝑesistit. AOpinor te dicer
diuitias. honores. uoluptates &. pulchritudinẽ corporis.
ceteraq om̃a quae possunt & uolentes ñ adipisci: & amit¬
tere inuiti. Dlsta ipsa sunt. AMũ haec aetͣna ee̾ censes:
cũ tẽporis uolubilitati uideas obnoxia: DQuis hoc ł de¬
mentissimꝰ senserit: ACum igit᷑ manifestũ sit alios eẽ
homines amatores rerũ aetnarũ. alios tẽporaliũ. cumq.
duas leges eẽ conuenerit unã aet̾nã aliã tẽporale̾: siqͥ
aeqͥtatis sapis. quos istoꝵ iudicas aetͣnae legi. quos tẽporali
eẽ subdendos: D Puto in prũptu eẽ. qđ quaeris. Nã bea.¬
tos illos obamorẽ ipsoꝵ aet̾noꝵ. sub aet̾na lege agere existi¬
mo: miseris uero tẽporalis imponit᷑. ARec̾te uidicas. di¬
mͦ illud in concussũ teneas: qđ aꝑtissime racio demonstraũ.
eos qui tẽporali legi seruiunt. ñ eẽ posse ab aet̾na liberos:

Expanded text:
aliud? E. Imo plurima; ea scilicet in quibus adipiscendis vel retinendis mala voluntas illa persistit. A. Opinor te dicere divitias, honores, voluptates, et pulchritudinem corporis, caeteraque omnia quae possunt et volentes non adipisci, et amittere inviti. E. Ista ipsa sunt. A. Num haec aeterna esse censes, cum temporis volubilitati videas obnoxia? E. Quis hoc vel dementissimus senserit? A. Cum igitur manifestum sit alios esse homines amatores rerum aeternarum, alios temporalium, cumque duas leges esse convenerit, unam aeternam, aliam temporalem; si quid aequitatis sapis, quos istorum judicas aeternae legi, quos temporali esse subdendos? E. Puto in promptu esse quod quaeris: nam beatos illos ob amorem ipsorum aeternorum sub aeterna lege agere existimo; miseris vero temporalis imponitur. A. Recte judicas, dummodo illud inconcussum teneas, quod apertissime jam ratio demonstravit, eos qui temporali legi serviunt, non esse posse ab aeterna liberos;
Abbreviated transcription (Latin):
de huius supplicio consequat᷑ neccesse ẽ. Sic etiã ipsã naturam
alit dicimꝰ cũ ꝓprie loquim̃ naturã hominis. in qua primũ in suo
genere inculpabilis factus ẽ. alit̃ istã in qua ex illius dãnati poe¬
na & mortales &. ignari &. carni subditi nascim. iusta quẽ mo¬
dũ dicit apłs. fuim̾ enĩ & nos naturalit̾ filii irae. sicut & ceteri.

Expanded text:
de hujus supplicio consequatur necesse est. Sic etiam ipsam naturam de hujus supplicio consequatur necesse est. Sic etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur, naturam hominis, in qua primum in suo genere inculpabilis factus est: aliter istam, in qua ex illius damnati poena, et mortales et ignari et carni subditi nascimur; juxta quem modum dicit Apostolus, Fuimus enim et nos naturaliter filii irae, sicut et caeteri .
Abbreviated transcription (Latin):
ignoras. sed qđ negligis quaerere qđ ignoras. Neq ilłid qđ¬
uulnerata membra ñ colligis. sed qđ uolente sanare conte nisista
nul apria peerata suite. nulli eũi homini ablatũ E scue utilet
qt quaes ditti &e consitenti ille subueniat qͥ neo errat dñ subue¬
ut quas laborat. sedã illud qđ ignorans quisq ñ recte facte.
& qđ recte uolens facere ñ potest. idõ dicunt᷑ peccata
quia de petcato illo liberae uoluntatis originẽ ducunt lllud
enĩ praccedens meruit ista sequentia. Nã sicut linguã dici
NI solũ mẽbrũ qđ moriemꝰ in ore dũ loquim᷑. sed etiã illud
⁊ huius membri motũ consequit᷑. idest formã tenorem q
uerboꝵ. scđ̾m quẽ modũ dicit̾. alia lingua greca alia latunab
sic ñ solũ peccatũ illud dicimꝰ. qđ proprie peccatũ uocatur. libe¬
ta eniꝰ uoluntate &. absciente cõmittit᷑. sed etiã illud qđ iam

Expanded text:
ignoras, sed quod negligis quaerere quod ignoras; neque illud qignoras, sed quod negligis quaerere quod ignoras; neque illud qvulnerata membra non colligis, sed quod volentem sanare contemnis: ista tua propria peccata sunt. Nulli enim homini ablatum est scire utiliter ut quaerenti et confitenti ille subveniat, qui nec errat dum subvenit, nec laborat. 54. Nam illud quod ignorans quisque non recte facit, et quod recte volens facere non potest, ideo dicuntur peccata, quia de peccato illo liberae voluntatis originem ducunt: illud enim praecedens meruit ista sequentia. Nam sicut linguam dicimus non solum membrum quod movemus in ore dum loquimur, sed etiam illud quod hujus membri motum consequitur, id est formam tenoremque verborum, secundum quem modum dicitur alia lingua graeca, alia latina: sic non solum peccatum illud dicimus, quod proprie vocatur peccatum, libera enim voluntate et ab sciente committitur; sed etiam illud quod jam
Abbreviated transcription (Latin):
stio quã it̾ se murmurantes homines rodere consuer. qui
qđ lib&. aliud in peccando quã se accusare parati sunt.
Dicunt enĩ. Si adã &. eua peccauer̃. quid nos miseri fecimꝰ. ut
cũ ignorantiae caecitate. & difficultatis cruciatib nascerem.
& primo errarem nescientes qͥd nobis ess& faciendũ. Deinde
ubi nobis inciperent aperiri p̾cepta iustitiae uellemus ca
facere.&. renitente carnalis concupiscentiae nescio qua ne¬
cessitate ñ ualeremꝰ: Quib breuit̃ respondet᷑. ut quiescant
aduersus dm̃ murmurare desistant. Recte enĩ fortasse
quaererent᷑: si erroris & libidinis nullus hominũ uictor
exister&. Cũ uero ubiq sit p̾sens qui multis modis ꝑ crea¬
turã sibi dño seruiente̾ auersũ uoc&. doceat credentem.
consoletur sperantẽ. diligentẽ adhorret᷑. conantẽ aduua
exaudiat dep̾cantẽ. ñ tibiꝰ depitat᷑ ad culpã qđ inuitꝰ

Expanded text:
stio, quam inter se murmurantes homines rodere consueverunt, qui stio, quam inter se murmurantes homines rodere consueverunt, qui quodlibet aliud in peccando quam se accusare parati sunt. Dicunt enim: Si Adam et Eva peccaverunt, quid nos miseri fecimus, ut cum ignorantiae caecitate, et difficultatis cruciatibus nasceremur, et primo erraremus nescientes quid nobis esset faciendum; deinde ubi nobis inciperent aperiri praecepta justitiae, vellemus ea facere, et renitente carnalis concupiscentiae nescio qua necessitate non valeremus? Quibus breviter respondetur ut quiescant, et adversus Deum murmurare desistant. Recte enim fortasse quererentur, si erroris et libidinis nullus hominum victor existeret: cum vero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi Domino servientem aversum vocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem adhortetur, conantem adjuvet, exaudiat deprecantem; non tibi deputatur ad culpam quod invitus
Abbreviated transcription (Latin):
carnali consuetudine quae uiolentia mortalis suc cession
quodãmͦ naturalit̃ in oleuit. uideat qͥd recte faciendũ sit. &¬
uelit nec possit ĩplere. Illa ẽ enĩ peccati poena iustissima ut
nittat quisq qđ bene uti noluit. cũ sine ulla poss& diffi¬
cultate si uell&. Id est autẽ ut qͥ sciens recte ñ facit. amit¬
tat scire qđ rectũ sit. & qͥ recte facere cũ poss& noluit:
amittat posse cũ uelit. Nã sunt reuera omĩ peccanti ani.¬
mae duo ista poenalia. ignorantia. & difficultas. Ex ign¬
rantia. dehonestat error. Ex difficultate. cruciatꝰ affligit.
Sed approbare falsa ꝓ ueris ut err& inuitꝰ. & resistente atq
torquente dolore carnalis uinculi ñ posse a libidinosis operib
tẽperare : ñ ẽ natura instituti hominis. sed poena dãnati.
Cũ autẽ de libera uoluntate recte faciendi loquimͦ. de illa
scilic& in qua homo factꝰ ẽ loquim᷑. hic occurrit illa quae¬

Expanded text:
carnali consuetudine, quae uiolentia mortalis succession carnali consuetudine, quae uiolentia mortalis succession i s quodam modo naturaliter i nolenuit, uideat quid recte faciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte non facit, amittat scire quid rectum sit, et qui recte facere cum posset noluit. amittat posset cum uelit. nam sunt reuera omni a peccanti animae duo ista poena 1 i a, ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a dehonestat error, ex difficultate cruci atus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. hinc
Abbreviated transcription (Latin):
at. Si autẽ bonꝰ homo ess& si alitͣ ess&. Munc autẽ quia.
ita ẽ. ñ est bonus. nec hab&. in potestate ut bonus sit siue
ñ uidendo qualis eẽ debeat. siue uidendo & ñ ualendo
ẽ qualẽ debere eẽ se uid&: poenã istã et̃ qͥs dubita.
Om̃is autẽ  poena si usta eͣ peccati poena ẽ. &. suppli¬
ciũ nominatur. Si autẽ iniusta poena ẽ. qm̃ poenam eẽ
nemo ambigit. in iusto aliquo dominante homini ĩposita est.
orro quia de om̃ipotentia dĩ & iustitia dubitare dem̃tis e
iusta haec poena ẽ. &. ꝓpeccato aliqͦ pendit᷑. Ñ enĩ quisquã in¬
iustus dominator autꝰ surripere hominẽ potuit uelut igno¬
rante dõ. aut extorquere inuito tanquã inualidiori ł ter¬
rendo ł confligendo. ut hominẽ iniusta poena cruciaret.
Relinquit᷑ ergo ut haec poͤna iusta de dãnatione hominis ue¬
niat. Nec mirandũ ẽ. qđ uel ignorando ñ hab&. arbitriũ
liberũ uoluntatiꝰ ad eligendũ quid recte faciat: uel resistente

Expanded text:
t. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poniat. nec mirandum est quod uel ignorando non habet arbitrium liberum uoluntatis ad e 1 igendum quid recte faciat uel resistente
Abbreviated transcription (Latin):
iustus quae fieri ñ cogit praescius: Sicut enĩ tu memo¬
ria tua ñ cogis facta eẽ quae pͣterier̾. sic ds̃ p̾scientia sua
ñ cogit facienda quȩ futura sunt. & sicut tu quaedã quę
fecisti meministi. nec tam̃ quae meministi om̃a fecisti.
ipse auctor ẽ. Quoꝵ autẽ ñ ẽ malus auctor. iustus ẽ ultor..
hinc ergo iã intellige qua iustitia ds̃ peccata puniat. qͥa
quae nouit futura ñ facit. Nã si ꝓpt̾ ea ñ deb&e. retribu¬
ere suppliciũ peccantib quia p̃uid&. peccaturos. nec re¬
cte facientib deb&. pracmia retribuere. quia &. recte
facturos nichilominꝰ ludo. Immo uero fateam᷑ &. ad pn¬
scientiã eius ꝑtinere. ne qͥd eũ lateat futuroꝵ: & ad iusti¬
tiã. ut peccatũ quia uoluntate cõmittit᷑. ita udi¬
cio eiꝰ impune ñ fiat. sicut p̾scientia ñ cogit᷑ fierislam¬

Expanded text:
justus, quae fieri non cogit praescius. Sicut enim tu memojustus, quae fieri non cogit praescius. Sicut enim tu memoria tua non cogis facta esse, quae praeterierunt, sic Deus praescientia sua non cogit facienda, quae futura sunt. Et sicut tu quaedam, quae fecisti, meministi, nec tamen, quae meministi, omnia fecisti, ipse auctor est. Quorum autem non est malus auctor, justus est ultor. Hinc ergo jam intellige, qua justitia Deus peccata puniat, quia, quae novit futura, non facit. Nam si propterea non debet retribuere supplicium peccantibus, quia praevidet peccaturos, nec recte facientibus debet praemia retribuere, quia et recte facturos nihilominus praevidet, immo vero fateamur, et ad praescientiam ejus pertinere, ne quid eum lateat futurorum, et ad justitiam, ut peccatum, quia voluntate committitur, ita judicio ejus impune non fiat, sicut praescientia non cogitur fieri
Abbreviated transcription (Latin):
entia ẽ. an quia p̃scientia dĩ ẽ: I Quia dĩ potius. A Quid
ergo. si tu p̾scires peccaturum ẽẽ aliquẽ ñ ess& necesse ut
peccar&.: D Immno necesse ess&. ut peccar&. Ñ enĩ alit᷑
ess&. pͣscientia mea nisi certa p̾scire̾. A Mon igit᷑ quia dĩ
p̃scientia ẽ necesse ẽ fieri. quae p̾scierit. sea t̾ant illi quia
p̃scientia ẽ. Quae si ñ certa p̃noscit. utiq nulla ẽ. d Consen¬
tio. Sed quorsũ ista: A Quia nisi fallor ñ continuo tu pecca¬
re cogeres quẽ peccaturũ eẽ p̾scires. neq ipsa pͣscientia tua
peccare eũ coger&. quãuis sine dubio peccaturꝰ ess&. Ni enĩ
alit̾ id futurũ ee̾ p̾scires. Sicut itaq ñ sibi aduersant᷑ hȩc
duo. ut tu p̾scientia tua noueris qđ alius sua uoluntate
facturꝰ ẽ. ita ds̃ neminẽ ad peccandũ cogens. p̃uid& tam̃
eos qͥ propria uoluntate peccabunt.Tur ergo ñ uindicoe i

Expanded text:
entia est, an quia Dei praescientia est? E. Quia Dei potius. A. Quid entia est, an quia Dei praescientia est? E. Quia Dei potius. A. Quid ergo? si tu praescires peccaturum esse aliquem, non esset necesse ut peccaret? E. Imo necesse esset ut peccaret: non enim aliter esset praescientia mea, nisi certa praescirem. A. Non igitur quia Dei praescientia est, necesse est fieri quae praescierit, sed tantummodo quia praescientia est; quae si non certa praenoscit, utique nulla est. E. Consentio: sed quorsum ista? A. Quia, nisi fallor, non continuo tu peccare cogeres, quem peccaturum esse praescires; neque ipsa praescientia tua peccare eum cogeret, quamvis sine dubio peccaturus esset: non enim aliter id futurum esse praescires. Sicut itaque non sibi adversantur haec duo, ut tu praescientia tua noveris quod alius sua voluntate facturus est; ita Deus neminem ad peccandum cogens, eos, qui propria voluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet
Abbreviated transcription (Latin):
aderit. quia ille cuius pͣscientia ñ fallit̾. affuturã michi
eẽ p̃sciuit.: D Ecce iã ñ nego ita necesse eẽ fieri quaecũq
pͣsciuit dĩ. &. ita eũ peccata nr̃a p̾scire ut maneat tam̃
nob̾ uoluntas libera. atq in nr̃a posita potestate. A Zuid¬
ergo te mou& : An forte oblitꝰ quid prima disputatio nr̃a¬
ꝑegerit. negabis. nullo cogente aut superiore aut inferiore
aut aequali. sed ea uoluntate nos peceare : DNichil hoꝵ
prorsus audeo negare. sed tam̃ fateor. nondũ uideo quomͦ
sibi ñ aduersent᷑ haec duo p̾scientia dĩ de peccatis nr̃is. &
nrm in peccando liberũ arbitriũ. Nã &. iustũ dm̃ neces¬
se ẽ fateam᷑ &. p̃sciũ. Sed scire uellẽ qua iustitia puniat
peccata quae necesse ẽ fieri. aut quomͦ ñ sit necesse fieri
quae futura eẽ p̾sciuit. aut quomͦ ñ creatori deputandũ
aduersũ eẽ liberũ arbitriũ nrm p̃scientiae dĩ. quia p̾sci¬

Expanded text:
aderit, quia ille cujus praescientia non fallitur, adfuturam mihi aderit, quia ille cujus praescientia non fallitur, adfuturam mihi esse praescivit. E. Ecce jam non nego ita necesse esse fieri quaecumque praescivit Deus, et ita eum peccata nostra praescire, ut maneat tamen nobis voluntas libera, atque in nostra posita potestate. ergo te movet? an forte oblitus quid prima nostra disputatio peregerit, negabis nullo cogente, aut superiore, aut inferiore, aut aequali, sed ea nos voluntate peccare? E. Nihil horum prorsus audeo negare: sed tamen, fateor, nondum video quomodo sibi non adversentur haec duo, praescientia Dei de peccatis nostris, et nostrum in peccando liberum arbitrium. Nam et justum Deum necesse est fateamur, et praescium. Sed scire vellem qua justitia puniat peccata quae necesse est fieri; aut quomodo non sit necesse fieri quae futura esse praescivit; aut quomodo non Creatori deputandum e liberum arbitrium nostrum praescientiae Dei? quia praesci
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ. nisi dũ nobis ñ adest qđ uolumꝰ. Bũ autẽ uo¬
lumꝰ. si uoluntas ipsa deest nob̾. non utiq uolumꝰ. Qđ si
fieri ñ potest. ut dũ uolumꝰ nͣ uelimꝰ: ad est utiq uolun¬
tas uolentib. Nec aliud qͥcquã ẽ in potestate. nisi qđ uo¬
lentib ad est. Uoluntas igit̾ nr̃a nec uoluntas ess&. nisi es¬
s& in nr̃a potestate. Porro quia ẽ in potestate. libera ẽ
nobis. Ni enĩ ẽ nob̾ liberũ qđ in potestate ñ habemꝰ. auͥt
potest ñ eẽ qđ habemꝰ. Ita fit. ut &. dm̃ nͣ negemꝰ eẽ p̾sciũ
om̃iũ futuroꝵ. & nos tam̃ uelimꝰ qđ uolumꝰ. Cũ enĩ sit p̾¬
scius uoluntatis nrãe . cuiꝰ ẽ p̾scius ipsa erit. Uoluntas ergo
erit. quia uoluntatis ẽ p̃scius. Mec uoluntas eẽ poterit. si
in potestate ñ erit. Ergo & potestatis ẽ pͣscius. rĩ igit᷑ ꝑ
eius p̃scientiã michi potestas adimiit᷑. quae ꝓpt̾ea mͥ certior

Expanded text:
potestatem, nisi dum nobis non adest quod volumus; dum autem vopotestatem, nisi dum nobis non adest quod volumus; dum autem volumus, si voluntas ipsa deest nobis, non utique volumus. Quod si fieri non potest ut dum volumus non velimus, adest utique voluntas volentibus; nec aliud quidquam est in potestate, nisi quod volentibus adest. Voluntas igitur nostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate. Porro, quia est in potestate, libera est nobis. Non enim est nobis liberum, quod in potestate non habemus, aut potesomnium futurorum, et nos tamen velimus quod volumus. Cum enim sit praescius voluntatis nostrae, cujus est praescius ipsa erit. Voluntas ergo erit, quia voluntatis est praescius. Nec voluntas esse poterit, si in potestate non erit. Ergo et potestatis est praescius. Non igitur per ejus praescientiam mihi potestas adimitur, quae propterea mihi certior
Abbreviated transcription (Latin):
chil potest alit̾ fieri. quã pͣsciuit: necesse ẽ ut uelĩ quod
ille p̾sciuit. Si autẽ necesse ẽ: ñ iã uoluntate sed necessi¬
tate id me uelle fatendũ ẽ. O stultitiã singłarẽ. Quomͦ ergo ñ
potest aliud fieri quã p̾sciuit ds̃.si uoluntas ñ erit. quã uolun¬
tatẽ futuroꝵ ille p̾sciuerit.¶Omitto illud aeque monstruo¬
sum. qđ paulo ante dixi. eundẽ hominẽ dicere. neces¬
se ẽ ut ita uelĩ qͥ necessitate supposita auferre nitit᷑ uolu¬
tatẽ. Si enĩ necesse ẽ ut uelit: unde uol&. cũ uoluntas nͣ.
erit. Na si nͣ hoc mͦ dixerit. sed dycerit se quia necesse ẽ¬
ut uelit. ipsã uoluntatẽ in potestate ñ habere. occurr&̃
ex eo qđ ipse dixisti. cũ quaererẽ utrũ inuitꝰ beatꝰ futurꝰ
sis. Respondisti enĩ qđ iã esses beatꝰ si potestas ess&. uelle
enĩ te sed nondũ posse dixisti. Ubi ego subieci de te cla¬
masse ueritatẽ. Non enĩ negare possumꝰ habere noc

Expanded text:
uam praescivit, necesse est ut velim quod ille praescivit: si autem necesse est, non jam voluntate, sed necessitate id me velle fatendum est. O stultitiam singularem! Quomodo ergo non potest aliud fieri quam praescivit Deus, si voluntas non erit, quam voluntatem futuram ille praesciverit? Omitto illud aeque monstruosum, quod paulo ante dixi eumdem hominem dicere, Necesse est ut ita velim, qui necessitate supposita auferre nititur voluntatem. Si enim necesse est ut velit, unde volet cum voluntas non erit? Quod si non hoc modo dixerit, sed dixerit se, quia necesse eut velit, ipsam voluntatem in potestate non habere; occurretur ex eo quod ipse dixisti, cum quaererem utrum invitus beatus futurus sis: respondisti enim quod jam esses beatus, si potestas esset in te; velle enim te, sed nondum posse dixisti. Ubi ego subjeci de te clamasse veritatem: non enim negare possumus habere nos
Abbreviated transcription (Latin):
Quã obrẽ quãuis p̾sciat ds̃ nr̃as uoluntates futuras. ñ ex eo
tam̃ conficit᷑. ut ñ uoluntate aliqͥd uelimꝰ. Nã & de bea¬
titudine qđ dixisti ñ abste ipso beatũ fieri. ita dixisti
quasi hoc ego negauerĩ. sed dico cũ futurꝰ es beatꝰ. ñ te in¬
uitũ sed uolentẽ futurũ. Cũ igit᷑ p̾scius sit ds̃ futurȩ be

Expanded text:
s futuras, non ex eo s futuras, non ex eo tamen conficitur ut non voluntate aliquid velimus. Nam et de beatitudine quod dixisti, non abs teipso beatum fieri, ita dixisti, quasi hoc ego negaverim: sed dico, cum futurus es beatus, non te invitum, sed volentem futurum. Cum igitur praescius Deus
Abbreviated transcription (Latin):
si ẽ ita futurũ. Adic quaeso nũ tu creatura eiꝰ ñ es. aut
tua beatitudo ñ in te fi&e: O Immo & creatura eiꝰ sũ.
& in me fi& qđ beatꝰ ero. Aiã ergo uoluntate: sed ne¬
cessitate in te fi& beatitudo tua dõ faciente.: O uolun¬
tas illius michi ẽ necessitas. A Iu itaq inuitꝰ beatꝰ eris.
O Michi si ess&e. potestas ut essẽ beatꝰ. iam ꝓfecto essem
uolo enĩ etiã ninc & ñ sũ. quia n ego sed ille me beatum
facit. sA Optime de te ueritas clamat. rã enĩ posses aliud
sentire eẽ in potestate nr̃a. nisi qđ cũ uolumꝰ facimus.
Quaꝓpt̾ nichil tã in nr̃a potestate quã ipsa uoluntas
Ea enĩ prorsus nullo int̾uallo mox ut uolumꝰ p̾sto ẽ. Et
idõ recte possumꝰ dicere ñ uoluntate senescimꝰ sed necessi¬
uoluntate morim̾ sed necessitate. &. si quid aliud huiu¬
mõdi. ñ uoluntate autẽ uolumꝰ. qͥs ł delirꝰ audeat dicere:

Expanded text:
si est ita futurum. 7. A. Dic, quaeso, num tu creatura ejus non es, aut si est ita futurum. 7. A. Dic, quaeso, num tu creatura ejus non es, aut tua beatitudo non in te fiet? E. Imo et creatura ejus sum, et in me fiet quod beatus ero. A. Non ergo voluntate sed necessitate in te fiet beatitudo tua Deo faciente. E. Voluntas illius mihi est necessitas. A. Tu itaque invitus beatus eris. E. Mihi si esset potestas ut essem beatus, jam profecto essem: volo enim etiam nunc, et non sum, quia non ego, sed ille me beatum facit. A. Optime de te veritas clamat. Non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra, nisi quod cum volumus facimus. Quapropter nihil tam in nostra potestate, quam ipsa voluntas est. Ea enim prorsus nullo intervallo, mox ut volumus praesto est. Et ideo recte possumus dicere, Non voluntate senescimus, sed necessivoluntate morimur, sed necessitate; et si quid aliud hujusmodi: non voluntate autem volumus, quis vel delirus audeat dice
Abbreviated transcription (Latin):
tius eũ dixerĩ pͣscire opera sua. & qͥd sit facturꝰ certissime
pͣuidere. A Monne igit᷑ caues. ne tibi dicat᷑. etiã ipsũ quae¬
cũq facturꝰ ẽ ñ uoluntate sed necessitat̾e facturum. si
Ego cũ dicerẽ necessitate uniuersa fieri quȩ ds̃ futura pͣ¬
sciuit: ea sola intuebar quȩ in creatura eius fiunt. ñ autẽ
quae in ipso. ñ ea fiunt. sed sunt sempit̃na. I Michil
ergo in sua creatura operat᷑ ds̃: Dlã semel statuit quẽ¬
admodũ ferat᷑ ordo eius uniuersitatis quã condidit.
rdeq enĩ aliqͥd noua uoluntate administrat. A rãqͥd
neminẽ beatũ facit: D facit uero. A Tunc utiq fa¬
cit: quando ille fit᷑. dłta ẽ. A Si igit᷑ uerbi grã post
annũ beatus futurꝰ es: post annũ te beatũ facturꝰ ẽ.
detiã. Alã ergo p̾scit hodie qđ post annũ facturusẽ:
D Semꝑ hoc p̾sciuit. Nunc quoq hoc eũ p̾scire consentio.¬

Expanded text:
tius eum dixerim praescire opera sua, et quid sit facturus certissime tius eum dixerim praescire opera sua, et quid sit facturus certissime praevidere. A. Nonne igitur caves ne tibi dicatur, etiam ipsum quaecumque facturus est, non voluntate sed necessitate facturum, si Ego cum dicerem necessitate universa fieri quae Deus futura praescivit, ea sola intuebar quae in creatura ejus fiunt, non autem quae in ipso: non enim ea fiunt, sed sunt sempiterna. A. Nihil ergo in sua creatura operatur Deus. E. Jam semel statuit quemadmodum feratur ordo ejus universitatis quam condidit; neque enim aliquid nova voluntate administrat. A. Numquid neminem beatum facit? E. Facit vero. A. Tunc utique facit, quando ille fit. E. Ita est. A. Si igitur, verbi gratia, post annum beatus futurus es, post annum te beatum facturus est. E. Etiam. A. Jam ergo praescit hodie quod post annum facturus est. E. Semper hoc praescivit: nunc quoque hoc eum praescire consentio,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ hominẽ: necesse ẽ ut pecc&. Si autẽ necesse ẽ: ñ ergo
ẽ in peccando uoluntatis arbitriũ. sed potiꝰ in euitabilsꝰ
& fixa necessitas. Qua raciocinatione hoc uidelico. n
conficiat᷑ times. ut aut ds̃ futuroꝵ omiũ p̾scius impie
neget᷑. aut si hoc negare ñ possumꝰ: fateamͣ ñ uoluntate
sed necessitate peccari. An aliqͥd aliud te mou& ¶ ri
chil interĩ aliud. Res ergo uniuersas quaꝵ ds̃ ẽ p̃scius
ñ uoluntate sed necessitate fieri putas: D Om̃ino ita.
puto. A Exꝑgiscere tandẽ. teq ipsũ paululũ intuere.
&. dic mͥ si potes qualẽ sis habiturꝰ cras uoluntatẽ. utrũ
peccandi an recte faciendi. DUescio. A Quid dm̃. itidẽ
nescire hoc putas : B Nullo mͦ id putauerĩ. Adi ergo.
uoluntatẽ tuã crastinã nouit. &. om̃iũ hominũ siue
qui sunt. siue qͥ futuri sunt. & futuras pͣuid&. uolun¬
tates: multomagis pͣuid&. quid de iustis impis ue facti¬
rus sit. DProrsus simeoꝵ operũ pͣsciũ dm̃ dico: multo fiden.¬

Expanded text:
peccet: si autem necesse est, non ergo est in peccando voluntatis arbitrium, sed potius inevitabilis et fixa necessitas. Qua ratiocinatione hoc videlicet ne conficiatur times, ut aut Deus futurorum omnium praescius impie negetur, aut si hoc negare non possumus, fateamur non voluntate, sed necessitate peccari: an aliquid aliud te movet? E. Nihil interim aliud. A. Res ergo universas quarum Deus est praescius, non voluntate sed necessitate fieri putas. E. Omnino ita puto. A. Expergiscere tandem, teque ipsum paululum intuere, et dic mihi, si potes, qualem sis habiturus cras voluntatem, utrum peccandi, an recte faciendi. E. Nescio. A. Quid? Deum itidem nescire hoc putas? E. Nullo modo id putaverim. A. Si ergo voluntatem tuam crastinam novit, et omnium hominum, sive qui sunt, sive qui futuri sunt, futuras praevidet voluntates, multo magis praevidet quid de justis impiisque facturus sit. E. Prorsus si meorum operum praescium Deum dico, multo fiden
Abbreviated transcription (Latin):
malunt tam̃ eã ł infirmã ł iniustã ł malã nefario er¬
rore credere quã sua peccata pietate supplici confiteri.
Qui om̃s si ꝑsuaderi sibi paterent᷑. ut cũ do optimo & iustis¬
simo &. potentissimo cogitant. bonitatẽ &. iustitiã & .p.¬
tentiã dĩ longe maiorẽ superiorẽq eẽ crederent. quam
qcqͥd cogitatione concipiunt. considerantesq sem&. ipsos.
grãs dõ se debere Intelligerent. etiã si aliqͥd inferiꝰ eos
uoluiss&. eẽ quã sunt. om̃ibq ossib & medullis consri¬
entiae suę clamarent. Ego dixi dñe miserere mei cu.¬
ra animã meã qm̃ peccaui tibi. Ita certis itinerib diui.¬
nae miscłae in sapientiã ducerent᷑: ut neq inuentis
reb inflati. neq ñ inuentis turbulenti . &. cognoscen¬
do instructiores fierent ad uiuendũ . &. ad quaerendũ igno¬
rando mitiores. Tibi uero cui hoc iã ꝑsuasũ eẽ ñ dubito

Expanded text:
malunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario ermalunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario errore credere, quam sua peccata pietate supplici confiteri. Qui omnes si persuaderi sibi paterentur, ut cum de optimo et justissimo et potentissimo cogitant, bonitatem et justitiam et potentiam Dei longe majorem superioremque esse crederent, quam quidquid cogitatione concipiunt; considerantesque semetipsos, gratias Deo se debere intelligerent, etiamsi aliquid inferius eos voluisset esse quam sunt, omnibusque ossibus et medullis conscientiae suae clamarent: Ego dixi, Domine, miserere mei, cura animam meam, quia peccavi tibi : ita certis itineribus divinae misericordiae in sapientiam ducerentur, ut neque inventis rebus inflati, neque non inventis turbulenti, et cognoscendo instructiores fierent ad videndum, et ad quaerendum ignorando mitiores. Tibi vero cui jam hoc persuasum esse non dubito,
Abbreviated transcription (Latin):
uelocioresq sunt ad excusationẽ quã ad confessionẽ pet¬
catoꝵ suoꝵ. Aut enĩ nullã diuinã ꝓuidentiã p̃eẽ reb
humanis libent᷑ opinant᷑. dũq fortuitis cõmittunt ca¬
sib &. animos &. corpora sua. tradunt se ferendos. libi di¬
nib diuina udicia negantes. humana falentes. eos aqͥb
accusant᷑ fortunae patrocinio ꝓpulsare se putant. Qu
tam̃ caecã effingere ac pingere consuer̃. ut aut melioreᷤᷤ
ea sint. a qua se regi arbitrant᷑. aut se quoq cũ eadem
caccitate &. sentire ista fateant᷑ &. dicere. Mec enim
talib absurde etiã concedit᷑. casib eos agere oma. quar¬
do agendo cadunt. Sed aduersus hanc opinionẽ plenam
stultissimi &. dem̃tissimi erroris satis ut arbitror scda
nr̃a sermocinatione dissertũ ẽ. Alii uero quan qua ne¬
gare ñ audeant. p̃sidere humanę uitae ꝓuidentiam d

Expanded text:
velocioresque sunt ad excusationem, quam ad confessionem pecvelocioresque sunt ad excusationem, quam ad confessionem peccatorum suorum. Alii enim nullam divinam providentiam praeesse rebus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis committunt casibus et animos et corpora sua, tradunt se feriendos et dilaniandos libidinibus, divina judicia negantes, humana fallentes, eos a quibus accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam tamen caecam effingere ac pingere consueverunt, ut aut meliores ea sint a qua se regi arbitrantur, aut se quoque cum eadem caecitate et sentire ista fateantur et dicere. Nec enim talibus absurde etiam conceditur casibus eos agere omnia, quando agendo cadunt. Sed adversus hanc opinionem plenam stultissimi ac dementissimi erroris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non audeant praesidere humanae vitae providentiam Dei,