comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matheus. & impo suer̃ suꝑ caput eius cmmscim ip¬
sius scriptam. hicẽ iħs rexiudaoꝵ. Marcus aũt prius quam hoc
dixxissc&&. erat aũt inquit horat̃tia & cruci ficer̃ eũ. Hoc enim
subiungit cum de uestium diui sionedixxiss&. quae res diligentissime
considerandaẽ ne magnumfticiat errorem. Sunt enĩ qui crbitrant᷑.
hora quidẽ t̃tia dnm crucifidcum. A sexta aũt hora tenebras stc¬
tas usq ad nonã ut consumatae intellegantur tres horae ex quocruci¬
fixus est . usq ad tenebras factas. & poss& quidem hoc rectissime intellegi
nisi iohannes dicer& hora quasi sextic pilatũ sedisse ꝓtribunali in loco ꝗd r̃¬

Expanded text:
Mattheus: et inposuerunt super caput eius causam ipsius scriptam: hic est Iesus rex Iudaeorum. Marcus autem, priusquam hoc dixisset, erat autem, inquit, hora tertia et crucifixerunt eum. hoc enim subiungit, cum de uestium diuisione dixisset, quae res diligentissime consideranda est, ne magnum faciat errorem. sunt enim qui arbitrentur hora quidem tertia dominum crucifixum, a sexta autem hora tenebras factas usque ad nonam, ut consummatae intellegantur tres horae, ex quo crucifixus est, usque ad tenebras factas. et posset quidem hoc rectissime intellegi, nisi Iohannes diceret hora quasi sexta Pilatum sedisse pro tribunali in locum,
Abbreviated transcription (Latin):
satis ostendit &iã matheus egisse p̃sidem cumppło utdimit ter&ur quodbreut̃
significauit marcus in eo quod refertpilatũ dixisse. Quid eñi mali fecit. Pem¬
de sic &iã ipse concludit quae ꝑpilatũ cio domino gesta sut. Pilatus autẽ
in quid uolens ppło satis facere. dimisit illis barabban & tradidit iħ im flagel

Expanded text:
satis ostendit etiam Mattheus egisse praesidem cum populo, ut dimitteretur. quod breuiter satis ostendit etiam Mattheus egisse praesidem cum populo, ut dimitteretur. quod breuiter significauit Marcus in eo quod refert Pilatum dixisse: quid enim mali fecit? deinde sic etiam ipse concludit quae per Pilatum cum domino gesta sunt: Pilatus autem, inquit, uolens populo satisfacere, dimisit illis Barab
Abbreviated transcription (Latin):
quae sibi dimitti uoluerint. Pontifices inquit concnttiuer̃ turbam ut magis bar¬
abban dimitteret eis : Sequitur aũt & dicit. Pilatus aũt iterũ res pondens ait
illis. Quidgͦ uultis ut faciam regiuid aeoꝵ : Undeiam satis appar& quod idmntꝰ
uel it ostendere dicendo regẽ iudaeoꝵ quod matheus dicendo dep̃m. Noneni dice¬
bantur xep̃i reges nisi iud ceoꝵ. Namq in eo & iãloco matheus dit. Dicit illis pilatꝰ
Quid igitur faciam deihu quidicitur xp̃s. Ergo sequitur marcus. Ait illi iterũ.¬
Pilatus uerodicebat eis. Quide nim malifecit. Atilli magis clamabant quci¬
fige eũ. hoc matheus non dixit. Sed quoniam dixit. Uidens aũt pilatus quia
nihil ꝓficer&. sed magis tumultus fier& Otẽ & ĩa eũ lauisse manus cora ppło
ut in nocentẽ se asanguine iusti significar&. Quod itẽ & marcus & alii tacen

Expanded text:
quem sibi dimitti uoluerint: pontifices, inquit, concitauerunt turbam, ut magis Barquem sibi dimitti uoluerint: pontifices, inquit, concitauerunt turbam, ut magis Barabban dimitteret eis. sequitur autem et dicit: Pilatus autem iterum respondens ait illis: quid ergo uultis faciam regi Iudaeorum? unde iam satis apparet, quod id Marcus uelit ostendere dicendo: regem Iudaeorum, quod Mattheus dicendo: Christum. non enim dicebantur christi reges nisi Iudaeorum: namque in eo etiam loco Mattheus ait: dicit illis Pilatus: quid igitur faciam de Iesu, qui dicitur Pilatus uero dicebat eis: quid enim mali fecit? at illi magis clamabant: crucifige eum. hoc Mattheus non dixit, sed quoniam dixit: uidens autem Pilatus, quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret, dixit etiam eum lauisse manus coram populo, ut innocentem se a sanguine iusti significaret, quod item et Marcus et alii tacent.
Abbreviated transcription (Latin):
didit eis uttricifiger& ur. Haet nar rauit matheus ꝑpilatũ gestaded ño
Alarcus quoq penehis dẽ uerbis & reb conicit. uerba aũt pilati quaeres¬
pondit ppło petenti ut sollẽ nit̃ unus iunctus dimit ter&ur. Itare fert.
lilatus aũt respondit eis & dixit. Uultis dimittã uobis regẽ iudceoꝵ
Matheus aũt sic ait. congregatis gͦ illis dixxitpilatus. quemuultis di¬
mittam uobis barabban. An iħm quidicitur dep̃s. Nulla quaestio ẽ qđ
tac& ipsos p&isse ut aliquis eis dimitter &ur. Sequȩri potest quae uer¬
bapilatus dixerit. utrũq amatheo anq amarco referuntur. Aliud
xp̃s. Aliud uultis dimittã uobis regem iud aoꝵ. sed quia xxpõs reges di¬
cebant. & qui dixit illum anillum. manifestum ẽ eum quae sisse. an
uellent dimitti sibi regem iudceoꝵ id est xp̃m. Nihil int̾ẽ sententiae
quodhic tacuit marcus debarabba. hoc solum uolens dicere qđ ad
diñmꝑtinebat quando quidẽ in eoꝵ responsione satis & ipse oftendit

Expanded text:
igeretur. haec narrauit Mattheus per Pilatum gesta de domino. Marcus quoque paene isdem uerbis et rebus concinit. uerba autem Pilati, quibus respondit populo petenti, ut sollemniter unus uinctus dimitteretur, ita refert: Pilatus autem respondit eis et dixit: uultis dimittam uobis regem Iudaeorum ? Mattheus autem sic ait: congregatis ergo illis dixit Pilatus: quem uultis dimittam uobis, Barabban an Iesum, qui dicitur Christus? nulla quaestio est quod tacet ipsos petisse, ut aliquis eis dimitteretur. sed quaeri potest, quae uerba Pilatus dixerit, utrum quae a Mattheo an quae a Marco referuntur. aliud citur Christus? aliud: uultis dimittam uobis regem Iudaeorum? sed quia christos reges dicebant, et qui dixit illum an illum, manifestum est eum quaesisse, an uellent dimitti sibi regem Iudaeorum, id est Christum, nihil interest sententiae, quod hic tacuit Marcus de Barabba hoc solum uolens dicere quod ad dominum pertinebat, quando quidem in eorum responsione satis et ipse ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
& cruci fixerunt eum. Nisi quia uoluit aliquids ecapitu lando significare
quodq sitũ inuenir &urcum scriptura ipsa illis temportilib: lege r&ur quib:
uniuer sae ȩccłae notum erat quahora dñs ligno suspensus est: unde posso
huius uł error corrigi uł mendatium refutari. sed quiu sciebat amilitibus
cruci fidcum dñm non aiudaeis. sicut iohannes aꝑtissi me dicit occult e often¬
dere uoluit eos magis crucifixisse quiclamauer̃ ut crucifigeretur quam
illos quiministerium principisuo scđm suum officiũ p̃buerunt. Intellegitir
ergohora fuisse tertia cũclamauerunt uid cei ut dñs crucifiger&ur & ueracis¬
sime demonstratur. Tunc ets crucifixisse quandoclamauer̃ maxime quia
nolebant uideri se hoc fecisse. & ꝓpterea eum pilato tradider̃ quod eorum
uerba satis indicant scđm iohannẽ. Cum enĩ dixisset eispilatus quam
accusationẽ adfertis aduersus hominẽ hunc. Responder̃ & dixerunt

Expanded text:
et crucifixerunt eum, nisi quia uoluit aliquid recapitulando significare, et crucifixerunt eum, nisi quia uoluit aliquid recapitulando significare, quod quaesitum inueniretur, cum scriptura ipsa illis temporibus legeretur, quibus uniuersae ecclesiae notum erat. qua hora dominus ligno suspensus sit, unde posset huius uel error corrigi uel mendacium refutari? sed quia sciebat a militibus suspensum dominum, non a Iudaeis, sicut Iohannes apertissime -dicit, occulte ostendere uoluit eos magis crucifixisse qui clamauerunt, ut crucifigeretur, quam illos qui ministerium principi suo secundum suum officium praebuerunt. intellegitur ergo hora fuisse tertia, cum clamauerunt Iudaei, ut dominus crucifigeretur, et ueracissime demonolebant uideri se hoc fecisse; et propterea eum Pilato tradiderant, quod eorum uerba satis. indicant secundum Iohannem. cum enim dixisset eis Pilatus: quam accusationem affertis aduersum hominem hunc? responderunt et dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ medios intuentes matheus & marcus. dixer̃ post diessex pre sertim
quia tã moderate idem iohannes locutus est. ut nondicer & sexxta sed quasi
sextti. quod siita nondicer &. sed tantum modo sertam dicer&. Possemus
nos ita intellegere quẽ ad modũ loqui scripturae solent sicut dioxi apar¬
te totũ ut ꝑacta quinta & in cohata sexta gerentur. Haecq narra ta sunt
ut incruci fixione dñi nr̃i donec comͣpleta sexta illo pendente fierent
gentes eum diuser unt ueftimenta eius mit tentes sortẽ suꝑ eis quis quid toller&
secutus adunaerint. hora aũt erat t̃tia. & cruci fixerunt eũ. Iamcertedice¬
rat & crucifigentes eum diuserunt uestimenta eius. sic &iã co&eri ad testant᷑.
quod eo crucifixo uestimenta diuisa sunt. Siergo eius rei gesta tempus uoluit
commemorare marcus sufficer& dicere. erat cũthorat̃tia ut quid ad uinxeit

Expanded text:
, quorum medios intuentes Matthaeus et Marcus dixerunt, Post dies sex . Praesertim , quorum medios intuentes Matthaeus et Marcus dixerunt, Post dies sex . Praesertim quia tam moderate idem Joannes locutus est, ut non diceret, sexta; sed, quasi sexta: quod si ita non diceret, sed tantummodo sextam diceret, possemus nos ita intelligere, quemadmodum loqui solent Scripturae, sicut dixi, a parte totum, ut peracta quinta et inchoata sexta gererentur haec quae narrata sunt in crucifixione Domini nostri, donec completa sexta illo pendente fierent gentes eum diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortes super eis quis quid tolleret, secutus adiunxerit: erat autem hora tertia et crucifixerunt eum. iam certe dixerat: et crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius. sic etiam ceteri adtestantur, quod eo crucifixo uestimenta diuisa sunt. si eius rei gestae tempus uoluit commemorare Marcus, sufficeret dicere: erat autem hora tertia. ut quid adiunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
crucifige eũ. Dixit eis pilatus. regẽ ur̃m crucifigam. Responder̃ pontifi¬
ces. non habemus regẽ nisicaes arẽ . Tuncgͦ tradidit eis illũ ut cruci figer&
Siigitur hora quasi sexta pilata sedente protribunali traditus est. crucifi¬
gendus iudae is. Quomodohorat̃tia eruci fixus est. sicut uerba marci. non intelle¬
gentes quidam putauerunt: prius enĩ qua hora t̃tiacruci figim potuerit ii¬
deamus. Deinde uidebimus curhora t̃tia crucifixum dicerit marcus. hora
trat quasi sextacumtraditus est crucifigendus apilato sedente utdictũ ẽ
ꝓtribunali. nonenĩiam plena sexta erat sed quasi sexeta idem ꝑ acta quinta
& aliquid & iãdesexta. cẽ ceperat. Num quã aũt isti dicerent quinta &
quadrans aut quinta & triens cuuit quinta semis aut aliquid huius modi.
habent eñi istũmorem scripturae aut aparte totũ ponant maxime intẽ¬
poralibus deocto illis dieb: postquos euondicunt ascendisse in montem

Expanded text:
m? Responderunt pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur . Si igitur hora quasi sexta Pilato sedente pro tribunali traditus est crucifigendus Judaeis, quomodo hora tertia crucifixus est, sicut verba Marci non intelligentes quidam putaverunt? 41. Prius enim qua hora crucifigi potuerit videamus; deinde videbimus cur hora tertia crucifixum dixerit Marcus. Hora erat quasi sexta cum traditus est crucifigendus a Pilapro tribunali. non enim iam plena sexta erat, sed quasi sexta, id est peracta quinta et aliquid etiam de sexta esse coeperat. numquam autem isti dicquadrans, aut quinta et triens, aut quinta et semis, aut aliquid hujusmodi. Habent enim istum morem Scripturae, ut a parte totum ponant, maxime in temporibus: sicut de octo illis diebus, post quos eum dicunt ascendisse in montem
Abbreviated transcription (Latin):
alonge. ac censo aũt igne inmedio atrio & circum sedenti bus illisereit
parus iimedio eoꝵ. & iohomines dicit quod seq batur simon pe&rus & alus disci¬
pulus. Discipulus aũt ille alius erat notus pontifici. & introiuit cũ ihħuma
triũ pontificis sicut iohannes dicit. Prus cũt stabat ad ostiũ foris sod meio¬
dẽ iohannẽ. ex ut gͦ discipulus alius quierat notus pontifici. & dixitostiamo
& introduexit paerũ. sicut idem iohannes dicit. Sic eñĩ factũ ẽ. ut in tuscõ
&p&rus inatrio sicut & aliidicunt. Principes cũt sacer dotũ. & omne con¬
ciliũ sicut matheus dicit quaerebant fal sum testimoniũ contraiłmuitũ
mortitraderent & non inuenerunt . cũmulti falsi testes accessissent.

Expanded text:
. accenso autem igne in medio atrio et circumsedentibus illis erat Petrus in medio eorum. et Iohannes dicit, quod sequebatur Simon Petrus et alius discipulus. discipulus autem ille alius erat notus pontifici et introiuit cum Iesu in atrium pontificis, sicut Iohannes dicit. Petrus autem stabat ad ostium foris, secundum eundem Iohannem. exiit ergo discipulus alius, qui erat notus pontifici et dixit ostiariae et introduxit Petrum, sicut idem Iohannes dicit. sic enim factum est, ut intus esset et Petrus in atrio, sicut et alii dicunt. Principes autem sacerdotum et omne concilium. sicut Mattheus dicit, quaerebant falsum testimonium contra Iesum, ut eum morti traderent, et non inuenerunt, cum multi falsi testes accessisse
Abbreviated transcription (Latin):
xiss&. iterion exit ad iudaeos & dicit eis. Egonullam inuenio ineo
causam. Est aũt consu& udo uobis ut unũ dimit tã uobis in pascha
Uultis ergo ut dimit tã uobis  regẽ iud aeoꝵ. clamauer̃ rur sum
om̃s dicentes. Nonhunc sedba raba. Erataũt baribas latro. lunc
gͦ ad p̃hendit pilatus iħm. & flagellauit. & milites plectentes
coronam despinis inposuer̃ capitieius. & ueste purpurea circunde

Expanded text:
it eis: ego nullam inuenio in eo causam. est autem consuetudo uobis, ut unum dimittam uobis in pascha. uultis ergo, ut dimittam uobis regem Iudaeorum ? clamauerunt rursum omnes dicentes: non hunc, sed Barabban. erat autem Barabbas latro. Hunc ergo adprehendit Pilatus Iesum et flagellauit. et milites plectentes co
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓph&iam. Liber quippe empti agri apud hieremiã iube tur
mitti inuas fictile. & emitur hic dep̃tio dñi agerfiguli. & hoc ase¬
pulturam peregrinoꝵ tam quã ad ꝑmansionẽ qui &is eoꝵ ꝗin hoc
scło per egrinantes consepelientur tep̃õ ꝑbaptismũ. Nam & illã
emptionẽ agri hoc significa re hieremiae dicit dñs qui aerit ꝑman¬
sio decaptiuitate liberatoꝵ millat̾ra. hat tam quã delinianda
arbitratus sum cion ad monerẽ quid in pph&icis testimonus nunũ
red actis & euangłice narrationi conlatis diligentius adtentiusq reꝗrat᷑
aet int̃posuit matheus deuida traditort: Deinde sequitur & dict. UIii.

Expanded text:
re prophetiam. Liber quippe empti agri apud Jeremiam jubetur re prophetiam. Liber quippe empti agri apud Jeremiam jubetur mitti in vas fictile , et emitur hic de pretio Domini ager figuli, et hoc ad sepulturam peregrinorum, tanquam ad permansionem quietis eorum qui in hoc saeculo peregrinantes consepeliuntur Christo per Baptismum. Nam et illam emptionem agri hoc significare Jeremiae dixit Dominus, quia erit permansio de captivitate liberatorum in illa terra. Haec tanquam delineanda arbitratus sum, cum admonerem quid in his propheticis testimoniis in unum redactis et evangelicae narrationi collatis, diligentius attentiusque requiratur. Haec interposuit Matthaeus de Juda traditore. CAPUT VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc ꝑtinere & iã illud deagro empto quod hieremias dicit. hic potuit
mistice significari ut non hic tachariae nom̃ poner&ur quidixxit tri¬
ginia argenteis. sed hieremiae quidiaeit deagro empto. utlecto euangło
atq inuento nomine hieremiae. lecto aũt hieremia&e. & non inuento testi¬
monio detriginta argenteis. inuenotam̃ agro empto ad monetitur
lector utrũq conferre . & in desensũ enucleare ꝓph&ice quomodo
ꝑtineat ad hoc quod in dño compl&ũ est. Nam illud quoð subiecit hiue
testimonio matheus cũ ait quẽ ad p̃tiauer̃ filii isrł. & deder̃ eos ina¬
grũ figuli sicut constituit mihi dñs. Nec apud sachariã. nec apud
hieremiã repperitur. Vnde magis ex ꝑsona ipsius euangłistȩ acci¬
piendũ ẽ. elegant̃ & mistice insertũ quia hoc exdñt reuelationẽ
cognouerit adhancrem quae de xp̃i praetio factaẽ huius modi ꝑtine¬

Expanded text:
ad hoc pertinere etiam illud de agro emto quod Hieremias dicit hinc potuit ad hoc pertinere etiam illud de agro emto quod Hieremias dicit hinc potuit mystice significari, ut non hic Zachariae nomen poneretur, qui dixit triginta argenteis, sed Hieremiae, qui dixit de agro emto, ut lecto euangelio adque inuento nomine Hieremiae, lecto autem Hieremia et non inuento testimonio de triginta argenteis, inuento tamen agro emto, admoneatur lector utrumque conferre et inde sensum enucleare prophetiae, quomodo pertineat ad hoc quod in domino impletum est. nam illud quod subiecit huic testimonio Mattheus, cum ait: quem adpretiauerunt filii Israhel et dederunt eos in agruJeremiam reperitur. Unde magis ex persona ipsius Evangelistae accipiendum est eleganter et mystice insertum, quia hoc ex Domini revelatione cognoverit ad hanc rem, quae de Christi pretio facta est, hujusmodi pertine
Abbreviated transcription (Latin):
pantia creder&: sicut nulla inueni&. & in quo maior ea constam¬
tia ueritatis quã om̃a illa unus homo quã lib& doctissimus loquer&ur
Quo d gͦ hĩc argum̃ tum sumere conantur. uł infideles. uł inperiti.
homines. quasi ad ostendendã dissonantiã sõꝵ euangłistaꝵ hoc potius
trac tanda neamplius sermonẽ ꝓtendamus quã huius operis terminm¬
dinecessitas flagitat. cur hoc nom̃ hieremiae intestimonio ⁊acharice
sic manere ꝑmissũ. ułpotius sc̃ĩ sp̃s auctoritate p̃ceptũ sit. ẽ apud
hicremiam quo demerit agrũ afilio fratrissui. & dederit ei cirgen¬
tũ. non quidem sub hoc nomine prrtii qđ positũẽ apudrachariam
triginta argenteis. ueruntam̃ agriemtio nõ ẽ apudȩachariam.
quod cuĩt ꝓph&iã detriginta argenteis adhoc int̾p̃tatꝰ sit euanglisti
quomodo declomino compl&um est uthoc e&̃ eius p̃tiũ mani festũ ẽ sed

Expanded text:
pantia crederetur, sicut nulla inueniretur, et in quo maior esset constanpantia crederetur, sicut nulla inueniretur, et in quo maior esset constantia ueritatis, quam si omnia illa unus homo quamlibet doctissimus loqueretur? quod ergo hinc argumentum sumere conantur uel infideles uel inperiti homines quasi ad ostendendam dissonantiam sanctorum euangelistarum, hoc potius tractanda, ne amplius sermonem protendamus, quam huius operis terminandi necessitas flagitat, cur hoc nomen Hieremiae in testimonio Zachariae sic manere permissum uel potius sancti spiritus auctoritate praeceptum sit. est aput Hieremiam, quod emerit agrum a filio fratris sui et dederit ei argentum, non quidem sub hoc nomine pretii, quod positum est aput Zachariam, triginta argenteis, uerum tamen agri emtio non est aput Zachariam; quod autem prophetiam de triginta argenteis ad hoc interpretatus sit euangelista, quod modo de domino conpletum est, ut hoc esset eius pretium, manifestum est; sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt ꝑhieremiã. tam sint ꝑ̧achariae. quãhieremiae. & quae dicta sũt
ꝑf̧achariã . tum sint hieremia quam tachariae. Quid opuserat ut em̃da¬
r& matheus cum aliud ꝓ alio sibi nom̃ occurrens a se scriptũ relegisse.
ac non potius sequens auctoritatẽ sp̃sscĩ aquom̃tẽ suã regi. plus nob ille
utiq sentiebat itahoc scriptũ relinqueret. sicut eũ ad monendo constitu¬
diam ut non ab surde immocongruentissime &iã hieremia deputaremꝰ.
qđ ꝑ tachariã dictũ reperiremꝰ. si enĩ hodie quis quã uolens alicuius uerba
indicare dicat nom̃ alterius a quodicta sint quitam̃ sit amicissimus. & fa¬
niliaritate conunctissimus. illius cuius uerba dicere uoluit. & continuo
recor datus aliũ. ꝓ alio sedioxisse. Ita colligat atq corrigat ut tam̃ dicat
bros tam quã unius unũ librũ acciperemus. in quo nulla rerũ discre¬

Expanded text:
dicta sunt per Jeremiam, tam sint Zachariae quam Jeremiae, et quae dicta sunt dicta sunt per Jeremiam, tam sint Zachariae quam Jeremiae, et quae dicta sunt per Zachariam tam sint Hieremiae quam Zachariae, quid opus erat, ut emendaret Mattheus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum relegisset ac non potius sequens auctoritatem spiritus sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret, sicut eum admonendo constitudiam, ut non absurde, immo congruentissime etiam Hieremiae deputaremus quod per Zachariam dictum repperiremus? si enim hodie quisquam uolens alicuius uerba indicare dicat nomen alterius, a quo dicta sint, qui tamen sit amicissimus et familiaritate coniunctissimus illius, cuius uerba dicere uoluit, et continuo recordatus alium pro alio se dixisse ita se colligat adque corrigat, ut tamen dicat bros tamquam unius unum librum acciperemus, in quo nulla rerum discre
Abbreviated transcription (Latin):
audax imperitia facer&. cum turbar&ur questione quod hoc testimo¬
niũ apud hieremiam non inueniretur. Quidgͥ intelle gendũ est. nisi hoc
ac tũcẽ sec retiore consilio ꝓidentiae dĩ. quam̃tes eucngłistaoꝵ suntgu¬
bernatae. Potuit enĩ fieri ut amimo mathei euangliũ conscribentis ptacha¬
ria. hieremias oc currer& ut fieri sol&. quod itm̃ sine nulla dubitatione em̃¬
dar&. Salit̃ ab alus cid monitus quipso ad huc in carne uiuente hoc legare
potuer̃ nisigo tar& recordationis suae quae scõspũ regebatur. Nõ frustra
occurrisse aliud ꝓalio nom̃ ꝓph&e nisi quiantti dñs hoc scribi constituit. Cir
aũt ita constituerit dñs prima illa causa uti lissima deb& facillime cogntari
sensione constare. ut hoc multo amplius sit quãsiomiũ om̃a ꝓph&arimo
unius hominis ore dicerentur: & ideo indubitant̃ accipi debere quatũq

Expanded text:
audax imperitia faceret, cum turbaretur quaestione, quod hoc testimoaudax imperitia faceret, cum turbaretur quaestione, quod hoc testimonium aput Hieremiam non inueniretur. Quid ergo intellegendum est, nisi hoc actum esse secretiore consilio prouidentiae dei, qua mentes euangelistarum sunt gubernatae? potuit enim fieri, ut animo Matthei euangelium conscribentis pro Zacharia Hieremias occurreret, ut fieri solet, quod tamen sine ulla dubitatione emendaret saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne uiuente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae, quae sancto spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nomen prophetae, nisi quia ita dominus hoc scribi constituit. cur autem ita constituerit dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitarisensione constare, ut hoc multo amplius sit. quam si omnium omnia prophetarum uno unius hominis ore dicerentur, et ideo indubi. tanter accipi debere quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
Acceperunt triginta argenteos p̃tiũ ad p̃tiati quẽ ad p̃tiauer̃ a filiis
isrhł. & deder̃ eos in cgrũ figuli sicut constituit mihi dñs. Siquis cũt mo¬
uetur quod hoc testimonium non inuenitur inscriptura hiere micȩ ꝓphas
euangłioꝵ habere quod ꝑ hieremicom dictum sit. sed tantũ modo ꝑ ꝓpha&a
Possemus gͦ dicere his potuis caditib eẽ credendũ ꝗ ꝑhieremia nom̃ non
habent. dic tuonẽ enĩ hoc ꝑ ꝓph&ã sed achariam undepunaitur codices
eẽ mendo sos qui: habent nom̃ hieremiae quiauł aicchariae habere
gitir ꝑachariassedutatur ista defensione cui plac&. mihi aũt curnopla¬
ceat. haec causiẽ quia & plures codices hieremict nom̃. & quidiligentius
in grecis exẽplarib: euangłiũ considerauer̃ in antiqui orib grecis itase
ꝑhibent inuenisse. Nulla fuit causa curad der&ur hoc nom̃ ut m̃dositas
fier&e. curaũt denonnullis codicib tolleraeur. fuit utq caiusa ut hoc

Expanded text:
dpretiauerunt filii Israhel et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus. Si quis autem mouetur, quod hoc testimonium non inuenitur in scriptura Hieremiae prophetae, euangeliorum habere, quod per Hieremiam dictum sit, sed tantummodo per prophetam. possemus ergo dicere his potius codicibus esse credendum, qui Hieremiae nomen non habent. dictum est enim hoc per prophetam, sed Zachariam, unde putatur codices esse mendosos, qui habent nomen Hieremiae, quia uel Zachariae habere e intellegitur Zacharias. sed utatur ista defensione cui placet; mihi autem cur non placeat. haec causa est, quia et plures codices habent Hieremiae nomen et qui diligentius in Graecis exemplaribus euangelium considerauerunt in antiquioribus Graecis ita se perhibent inuenisse. nulla fuit causa, cur adderetur hoc nomen, ut mendositas fieret; cur autem de nonnullis codicibus tolleretur, fuit utique causa, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
festat lucas dicendo. & int̃uallo facto quasi horae unuis. Dehoc aut̃
int̃ uallo tac& iohannes.Itẽ quod matheus & marcus non singule
sed pluralinumero nunticnt eos qui p&rum introgabant cũ lucasir̃
dicat. Ionanines quoq ionum eũq cognatũ eius cuius abscidit pceris
auriculam. facileẽ intellefe autpluralẽ numerion ꝓsingulari ista
locutione usur passe. Matheũ & marcum. aut quod unus maxime
tã quã sciens & quieum uiderat ad firmabat. E&eri aũt secuti eiusfidẽ
pcer̃ã simul ur guebant. Inde duos eu cnglistas conͣpendo plurade
numerum posuise alios aũt duos eum solum significare uoliuise quip cipn¬
us inhocerit. Iamuero illud quod mathieus ipsipaero diction fuisse adserit
uere & tu excillis es. & lo queli tua manifestum tefacit. Sicut iahannes
cidem paero ditium ad seuerat. Nonne ego teiuidi in orto cioillo. Mar cus

Expanded text:
festat Lucas dicendo: et interuallo factfestat Lucas dicendo: et interuallo factintervallo tacet Joannes. Item quod Marcus et Matthaeus non singulari, sed plurali numero enuntiant eos qui cum Petro agebant, cum Lucas unum dicat, Iohannes quoque unum eumque cognatum eius cuius abscidit Petrus auriculam, facile est intellegere aut pluralem numerum pro singulari usitata locutione usurpasse Mattheum et Marcum, aut quod unus maxime tamquam sciens et qui eum uiderat adfirmabat, ceteri autem secuti eius fidem Petrum simul urguebant, unde duos euangelistas conpendio pluralem numerum posuisse, alios autem duos eum solum significare uoluisse qui praecipuus in hoc erat. iam uero illud quod Mattheus ipsi Petro dictum fuisse adserit: uere et tu ex illis es et loquella tua manifestum te facit, sicut Iohannes eidem Petro dictum adseuerat: nonne ego te uidi in horto cum illo? Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ congruentiã quã matheũ solum iã exxplicasse meminerimus S¬
quitir gͥ matheus && dicit. & post pusillũ qui ad ftabant dicebant paero.
uere & tu exillis es. nam & galileus es ille aũt coepit anathematis cre
& iurare quianes cio hominẽ istũ quem dicitis. & statoniterũ gallus
cantauit. Lucas cũt ita secutus. hocidẽ narrat. & int̃ uall& fcicto quas
horȩ unius. alius quidam ad firmabat dicens. Uere & hic cum illo erat
Nam & galileus est. & au p&erus homo nescio quid dicis && con¬
tinuo adhuc illolo quente cantauit gallus. Iohannes secutus det̾nianen
negatione ita exeplicat dicens. unus eoe seruis pontificis cognatis eius
cuius abscidit p&erus auriculam. Non ne ego teuidi in ortũ cũillo
Iterum gͦ negauit pcerus. & statimgallus caontauit. Quod igitir ma¬
theus & marcus dicuont. Post pusillum quantum etẽ hoc tẽ poris mani¬

Expanded text:
eorum congruentiam, quam Matthaeum solum jam explicasse meminerimus. Seorum congruentiam, quam Matthaeum solum jam explicasse meminerimus. Sequitur ergo Marcus et dicit: Et post pusillum rursus qui adstabant, dicebant Petro: uere ex illis es, nam et Galilaeus es. ille autem coepit anathematizare et iurare: quia nescio hominem istum, quem dicitis. 72 et statim iterum gallus cantauit. Lucas autem ita secutus hoc idem narrat: et interuallo facto quasi horae unius, alius quidam adfirmabat dicens: uere et hic cum ilnam et Galilaeus est. et ait Petrus: homo, nescio, quid dicis. et continuo adhuc illo loquente cantauit gallus. Iohannes secutus de tertia Petri negatione ita explicat: dicit unus ex seruis pontificis, cognatus eius cuius abscidit Petrus auriculam: nonne ego te uidi in horto cum illo? iterum ergo negauit Petrus, et statim gallus cantauit quod igitur Mattheus et Marcus dicunt post pusillum quantum esset hoc temporis, mani
Abbreviated transcription (Latin):
alium quem commemorat lucas cum pa&ro id egisse. unde ioħins.
Dixcerunt gͦ ei. quaꝓpt̃ siue postea quam illo exceunte dixeitan¬
cilla his qui secum erant in atrio. quia hic ex illis est. hoc audito
ille regressus est. ut quasi sepurgar& negando siue quodẽ credi¬
bilius non audiut quid deillo dictum fuerit cũ foras exir &. & post ea¬
quam redut eidicerunt. ancilla. & ille alius quẽ lucas commemorat:
Num quid ex discipulis eiises. & dixit. non sũ. ꝑtinatius insistente illo
de quo lucas ait atq. dicente. && tudeillis es. cui paeruscuit. Ohomonõsi.
liquidotom̃ colligitur conlatis de hacre omnib euangłiftaꝵ testimo¬
nus. Nonante ianuc̃ siđo p&rũ negasse. sed intus inatrio adigñe. mate¬
us aũt && marcus qui commemorauer̃ excisse eum foras regressueus
breuitatis causatacuisse. Nunc iam detertia negatione inspiciamis

Expanded text:
et alium quem commemorat Lucas, cum Petro id egisse; unde Joannes dicit, et alium quem commemorat Lucas, cum Petro id egisse; unde Joannes dicit, Dixerunt ergo ei. Quapropter sive posteaquam illo exeunte dixit ancilla his qui secum erant in atrio, quia hic ex illis est, hoc audito ille regressus est, ut se quasi purgaret negando: sive, quod est credibilius, non audivit quid de illo dictum fuerit, cum feras exiret, et posteaquam rediit, dixerunt ei ancilla, et ille alius quem Lucas commemorat, Numquid et tu ex discipulis ejus es? et dixit, Non sum: pertinacius insistente illo de quo Lucas ait, atque dicente, Et tu de illis es; cui Petrus ait, O homo, non sum. Liquido tamen colligitur, collatis de hac re omnibus Evangelistarum testimoniis, non ante januam secundo Petrum negasse, sed intus in atrio ad ignem. Matthaeum autem et Marcum, qui commemoraverunt exiisse eum foras, regressum ejus brevitatis causa tacuisse. 25. Nunc jam de tertia negatione inspiciamus
Abbreviated transcription (Latin):
nisi iam rediss& postet quam foris exierat̃. Neq eni iã exierat & foris
eũ. uidit altera ancilla. Sed cum exier& eum uidit idest cũ resurge¬
r& ut eocir& anim aduertit eiom & dixcit illis quierant ibi idẽ qui
simul erant ad ignem intus in atrio. & hic erat cum iħu naş areno
Illeaũt quiforis exierat. hoc audito rediens iurauit. illis contraini¬
tentib quia nõno uit hominẽ. Nam & marcus sic cit de eadẽ ancilla
& coepit dicere circum stantib quia hic exillis est. Dicebat eñi
non illi sed his qui illo exeunte ibi reman serant. sic tamen ut ille
audiret. unde rediens & rursus adignẽ ftains resistebat negem¬
do uerbis eoꝵ De inde in eo quod iohannes ait. Dixer̃. Nũ quid
& tu ex discipulis eis es: Quod redeunti & statidictũ intelle¬
gimus. hocquoq confirmatur non illã tantũ alterã ancillã quã
com memorat : In hac secunda negatioe matheus & marcus. sed

Expanded text:
nisi iam redisset, postea quam foras exierat. neque enim iam exierat et foris nisi iam redisset, postea quam foras exierat. neque enim iam exierat et foris eum uidit altera ancilla, sed cum exiret, eum uidit, id est cum surgeret, ut exiret, animaduertit eum et dixit his qui erant ibi, id est qui simul erant ad ignem intus in atrio: et hic erat cum Iesu Nazoreno. ille autem qui foras exierat hoc audito rediens iurauit illis contra nitentibus. quia non nouit hominem. nam et Marcus sic ait de eadem ancilla: et coepit dicenon illi, sed his qui illo exeunte ibi remanserant, sic tamen ut ille audiret: unde rediens, et rursus ad ignem stans, resistebat negando verbis eorum. Deinde in eo quod Joannes ait, Dixerunt, Numquid et tu ex discipulis ejus es? quod redeunti et stanti dictum intelligimus, quod quoque confirmatur, non illam tantum alteram ancillam, quam commemorant in hac secunda negatione Matthaeus et Marcus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pontifici : Res pondit iħs. simale locutussũ testimo niũ ꝑer̾ibe
demalo. Siaũt bene. quid mecedis: & misit eũ annas ligatum
ad ccupham pontificem. Hic scne ostenditur quod conas ponti fea
erat non eñimissus erat ad caiphan. cum iam illi dicer&ur sicres¬
pondes pontifici: & hos duos annan & caiphan pontifices cõmemo¬
rat. & iã lucas in itio euangłii sui. his dictis iohannes redit ad quod
coeperat denegatione pari. id ẽ ad eandẽ domũ ubi gesta sunt
qua narrciuit. & unde ad caiphan missus est iħs adquẽ ab ini¬
no ducebatur sicut dioxit matheus. com memorauit aũt ista iohannes
quae int̃posuit recapitulans dep&ro. & ad eã narrationẽ rediens
itadicit. ut rompleat trinã negationẽ. Erat aũt simon perus
fians & cale faciensse. Dixer̃ gͦ ei. Numquid & tu ex discipulis eius es:
Negauit ille & dixit. Non sum. hoc igitur loco inuenimus & nõ ante
inuam sed ante focũ stantem scđo negasse p&tũ quod fieri non possce

Expanded text:
sum, testimonium perhibe de malo; si autem bene, quid me caedis? Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Hic sane ostenditur quod Annas pontifex erat: nondum enim missus erat ad Caipham, cum jam illi diceretur, Sic respondes pontifici? Et hos duos, Annam et Caipham pontifices, commemorat etiam Lucas in initio Evangelii sui . His dictis Joannes redit ad quod coeperat de negatione Petri, id est, ad eamdem domum, ubi gesta sunt quae narravit, et unde ad Caipham missus est Jesus, ad quem ab initio ducebatur, sicut dixit Matthaeus. Commemoravit autem ista Joannes quae interposuit recapitulans de Petro, et ad eam narrationem rediens, ita dicit, ut compleat trinam negationem: Erat autem Simon Petrus stans, et calefaciens se. Dixerunt ergo ei. Nutur loco inuenimus et non ante ianuam, sed ad focum stantem secundo negasse Petrum, quod fieri non posset,
Abbreviated transcription (Latin):
in eadẽ domo quae comme moranda arbitratus est. it anarrans. Stabãt
aũt serui. & ministri ad prunas quia frigus erat. & cale fticiebant se.¬
crat aũt cũ eis & p&erusstans. & calefticiens se. Sic gͦ intelligitur iame¬
xisse foris p&rũ & redisse. primum eñi sedebat adignẽ. postea iam
rediens stare coeperat. Sed forte duit aliquis nondũ exxierat. Sur
rexerait aũt exitur us. hoc potest dicere qui putat foris ante ianuam
scđo int̃rogatũ negcsse. Uide amus ergo ioh annis sequentia. pontifee
gͦ inquit int̾ro gauit iħ m dediscipulis suis & dedoctrina eius. Respon¬
dit iħs: Ego palam locutus sũ mundo. Ego semꝑ docui insi nagoga
& in templo quo om̃s iudȩiconueniunt. & in occulto locutus sum
nihil. Quid me int̃rogas: Int̾roguros quime audierunt quid loco¬
tussũ ipsis. Ecce hisciunt quȩ dixxerĩ ego. Haec cũit cum dixiss&

Expanded text:
in eadem domo, quae commemoranda arbitratus est, ita narrans: stabant in eadem domo, quae commemoranda arbitratus est, ita narrans: stabant autem serui et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefiebant; erat autem cum eis et Petrus stans et calefaciens se. hic ergo intellegitur iam exisse foras Petrum et redisse; primo enim sedebat ad ignem, postea iam rediens stare coeperat. Sed forte ait aliquis: nondum exrexerat autem exiturus. Hoc potest dicere qui putat foris ante januam secundo interrogatum negasse. Videamus ergo Joannis sequentia: Pontifex ergo, inquit, interrogavit Jesum de discipulis suis, et de doctrina ejus. Respondit ei Jesus: Ego palam loet in templo: in quo omnes Judei conveniunt: et in occulto locutus sum nihil. Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt: quid locutus sum eis. Ecce sciunt hi que dixerim ego.
Abbreviated transcription (Latin):
rat lucais. P&rus uero seq bat᷑ a longe. Accenso aũt igne in medio atrio
& ciscu sedentib: illis. erat p&rus in medioeoꝵ. Qũẽ cum uidiss& ancilla
quȩdã sedentẽ ad lumen. & eum fuiss&e intuita. dixeit. & hic cum illo erat.
At ille negauit eũ dicens. Mulier non noui illũ & postpusillũ alius iudens
illum dixit. & tude illis es. hocgͦ quod lucas dicit. & post pusillũ iã egressis
erat paerus ianuã. & primus gallus cantauerat. Iamq redierat. ut quẽ¬
ad modum dicit iohannes ad focũ stans iterũ negtir&. Iohannes enĩ i pͥni
negtionepari non solum deprimo gallicantu tac& sicut cxeri ex cepto
marco. sed & ĩa quod sedentẽ adignẽ cognouit cincilla non commemorat
hoc eñi tantũ att. Dicit gͦ p&ero ancilla ostiaria. Numquid gͦ & tu dediscipa¬
lis es hominis istius: Dicit ille. Non sum: Deinde int̃ponit quagesta s cũi

Expanded text:
rat Lucas: Petrus vero sequebatur a longe. Accenso autem igne in medio atrio, rat Lucas: Petrus vero sequebatur a longe. Accenso autem igne in medio atrio, et circumsedenat. at ille negauit eum dicens: mulier, non noui illum. et post pusillum alius uidens eum dixit: et tu de illis es. hoc ergo quod Lucas ait: et post pusillum, iam egressus erat Petrus ianuam et primus gallus cantauerat, iamque redierat, ut, quemadmodum dicit Iohannes, ad focum stans iterum negaret. Iohannes enim in prima negatione Petri non solum de primo galli cantu tacet, sicut ceteri excepto Marco. sed etiam, quod sedentem ad ignem cognouit ancilla, non commemorat. hoc enim tantum ait: dicit ergo Petro ancilla ostiaria: numquid ergo et tu de discipulis es hominis istius? dicit ille: non sum. deinde interponit, quae gesta sunt cum Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
negauit cum iuram̃to quianon noui hominẽ. Et post pusillũ accesseruoit
quistabant & dixerunt poero. Uere & tu ex illis es: nam& loque latua
mani festũ tefacit: Tũc coepit detestari & iurarequia nõ nouissehominẽ.
Et continuo gallus cantauit. haecdicit matheus. Intelligitur aũt qđ post
ea exxut foras cumiã semel negisset. & gallus cantauit. prius qđ matheus
tac&. & marcus dicit. Nõ aũt foris ante ia nuã iterũ negtuit. sedcim
rediss& ad focum. Quandocũt redierit non opus erat commemorar&.
Marcus gͦ sic narrat illud. exut foris ante atriũ. & gaillus caniauat
liur sus aũt cumiui diss& illũ ancilla. coepit dicere circum stantib qx hic
cillis ẽ: At ille iterũ negauit. hac uero ancilla non eadẽ. sed aliaẽ.
sicut dicit matheus. Sane hoc quoq intellegitur quia in scđa nega¬
tione aduob coñpellatus ẽ. & ab ancilla scilie& quã comme morat¬
matheus && marcus. & ab alio quẽ com memoratlucas. Sic eñĩ hocnr¬

Expanded text:
erunt qui stabant et dixerunt Petro: uere et tu ex illis es; nam et loquella tua manifestum te facit. tunc coepit detestari et iurare, quia non nouisset hominem. et continuo gallus cantauit. haec dicit Mattheus. intellegitur autem, quod, posteaquam exiit foras. cum iam semel negasset, gallus cantauit prius, quod Mattheus tacet et. Marcus dicit. Non autem foris ante ianuam iterum negauit, sed cum redisset ad focum; quando autem redierit, non opus erat commemorare. Marcus ergo sic illud narrat: et exiit foras ante atrium, et gallus cantauit. rursusex illis est. At ille iterum negavit. Haec vero ancilla non eadem, sed alia est, sicut dicit Matthaeus. Sane hoc quoque intelligitur, quia in secunda negatione a duobus compellatus est: et ab ancilla scilicet, quam commemoranMatthaeus et Marcus; et ab alio, quem commemorat Lucas. Sic enim hoc nar
Abbreviated transcription (Latin):
Iscribae & seniores conuenerant : sicut matheus dicit. sed pri¬
mo ad cmnanductus est. socerũ caiphae sicut iohannes dicit. Marcus
aũt & lucas nomen nondicunt pontificis. Ductus ẽ aũt ligatus cum
ad essent in illa turba tribunus & cohors & ministri uidceoꝵ sic̃ ioħns
commemorat P&rus ciũt seq batur alonge usq in atriũ principissa

Expanded text:
scribae et seniores conuenerant, sicut Mattheus dicit. sed priscribae et seniores conuenerant, sicut Mattheus dicit. sed primo ad Annam ductus est, socerum Caifae, sicut Iohannes dicit. Marcus autem et Lucas nomen non dicunt pontificis. ductus est autem ligatus, cum adessent in illa turba tribunus et cohors et ministri Iudaeorum, sicut Iohannes commemorat. Petrus autem sequebatur eum a longe usque in at
Abbreviated transcription (Latin):
& conuerte gladiũ in locũ suũ. Om̃s qui ac ceperint gladiũ. gladio
peribunt : & c&erti quo modo aũt sit intellegendũ. sinite usq huc
Iam exposuit. & si alit̃ melius potest ittisit. Bũ tam̃ euanglistarum
ueritas consta&. posteti sequitur matheus & commemorat eũ in illa hora
dixisse turbis. Tam quam ad latronẽ excistis cumgladiis & fustibus conp̃¬
hendere me. cotidie apud uos sed ebam docens intẽplo & non me tenuistis
Tũc addit &iã air ba quaelucas ponit. Sed haecest hora ur̃a. & potestas
tene brarũ. Hoc aũt totũ factũ ẽ. sicut matheus dicit. ut implerentur
scripturae ꝓph&&aꝵ: Tunc discipuli om̃s relicto eofugerunt. Sicut &
marcus dicit: Sequ ebatur aũt illũ unus adolescens. amictus sindo¬
ne. sicut idẽ marcus com memorat. & cum tenuissent eũ reiecta
sindone nudus pro fugit ab eis:
t illi tenentes iħmduxer̃ ad caiphan. principem sacerdotũ ubi

Expanded text:
et, converte gladium tuum in locum suum. Omnes enim qui acceperint gladium, gladio et, converte gladium tuum in locum suum. Omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt, et cetera. quomodo autem sit intellegendum sinite usque huc, iam exposti, et si aliter melius potest, ita sit, dum tamen euangelistarum ueritas constet. Postea sequitur Mattheus et commemorat eum in illa hora dixisse turbis: tamquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus conprehendere me. cotidie aput uos sedebam docens in templo et non me tenuistis. tunc addit etiam uerba, quae Lucas ponit: sed haec est hora uestra et potestas tenebrarum. hoc autem totum factum est, sicut Mattheus dicit, ut implerentur scripturae prophetarum. tunc discipuli omnes relicto eo fugerunt, sicut et Marcus dicit. sequebatur autem illum unus adulescens amictus sindone, sicut idem Marcus commemorat. et cum tenuissent eum, reiecta sindone nudus profugit ab eis. At illi tenentes legum duxerunt ad Caifan. principem sacerdotum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ubi &ĩa nondiocit matheus. Respondit iħs p&ro. conuerte
quod lucas posuit. Res pondens aũt iħsait. Sinite usq huc illis qui
int̃ rogauerant responsũ . eẽ. accipiendũ ẽ. Sed quia ut diximus
int̃uerba in t̾̃rogantiũ. & res pondentis dñi. factaẽ uno ictu ꝑ¬
cussio. hoc or dine iudicauit eẽ. Narrandũ &ĩa int̃ uerba int̃roga¬
tionis & responsionis eam in sereret. Non ẽ gͦ contrariũ hoceiqd
dioxit matheus. Om̃s eñi qui acciper int gladiũ gladio peribunt
Idẽ quiusi fuerint gladio: Videri aũt poss& contrarium sidñs ex illa
responsione saltẽ usq ad unũ. nec ipsũ lcetale uulnus usũ. bladii. ta¬
men spontaneim ad ꝓbasse demonstrar& ur. quã qũa &ĩa p&ro dictũ
totũ congruent̃ intellegi possit . ut sic conectatur. & quodlucas. & qđ
matheus retulit qũẽ ad modũ supracommemoraui. Sinite usq huc¬

Expanded text:
dicit. ubi etiam non dixit Mattheus \'respondit Iesus Petro: conuerte dicit. ubi etiam non dixit Mattheus \'respondit Iesus Petro: conuerte quod Lucas posuit: respondens autem Iesus ait: sinite usque huc, illis qui interrogauerant responsum esse accipiendum est; sed quia, ut diximus, inter uerba interrogantium et respondentis domini facta est uno ictu percussio, hoc ordine iudicauit esse narrandum, ut etiam inter uerba interrogationis et responsionis eam insereret. non est ergo contrarium hoc ei quod dixit Mattheus: omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt, id est qui usi fuerint gladio. uideri autem posset contrarium, si dominus ex illa responsione saltem usque ad unum nec ipsum letale uulnus usum tamen gladii spontaneum adprobasse demonstraretur. quamquam etiam Petro dictum totum congruenter intellegi possit, ut sic conectatur et quod Lucas et quod Mat
Abbreviated transcription (Latin):
uent quasi contrariũ sit quod lucas dixit. Int̃rogantib: discipulis siꝑ
cuterent ingladio. dĩm res pondisse. Sinite usq. huc quasi post illa
Cum in uerbis qua matheus posuit intellegatur potius totũ stictũ
quo usus parus gladio dño displicuisse. sed illud eñi uerius est. quod
cũ int̃rogassent dicentes. dñe siꝑcutimus inglodio: Tũc respondit
Sinite usq huc id ẽ nonuos moueat quod futurũ ẽ. ꝑmittendis huc
usq ꝓgredi. id .ẽ. ut me adp̃hendant. & inpleantur quae scripta sũt¬
deme. Sed int̃moras uerboꝵ int̃rogtntũ dñm. & illius res pondentis
pa&rus defensionis auiditate & maiore ꝓdño commotione ꝑcussit.
Sed non potuerunt &iã simuldici qua simul fieri potueriont. Nõeñ
dicer& respondens cũt iħs. nisi illoꝵ int̃rogationi responder&
non facto p&ri. Nam de facto p&ri. quid iudicauerit. matheussdl

Expanded text:
veat quasi contrarium sit quod Lucas dixit, interrogantibus discipulis si veat quasi contrarium sit quod Lucas dixit, interrogantibus discipulis si percuterent in gladio, Dominum respondisse, Sinite usque huc: quasi post illamcum in uerbis, quae Mattheus posuit, intellegatur potius totum factum, quo usus est Petrus gladio, domino displicuisse. illud enim uerius est, quod cum eum interrogassent dicentes: domine, si percutimus in gladio? tunc respondit: sinite usque huc, id est non uos moueat quod futurum est; permittendi sunt huc usque progredi. id est ut me adprehendant et impleantur quae de me scripta sunt. sed inter moras uerborum interrogantium dominum et illius respondentis Petrus defensionis auiditate et maiore pro domino commotione percussit; sed non potuerunt etiam simul dici quae simul fieri potuerunt. non enim diceret respondens autem Iesus, nisi illorum interrogationi responderet, non facto Petri. nam de facto Petri quid iudicauerit, Mattheus solus
Abbreviated transcription (Latin):
quaeritis sinite os abire. ut impleretur sermoquem diaẽ. Quia quos
dedisti mihi non ꝑdidi exeis quẽ quam. Uidentes cũt sicut lucas dicit
dio & ꝑcussit unus exipsis quod om̃s quat tuor dicunt seruum principissacr¬
dotum & amputauit ariculã eius. sicut lucas & iohannes dicunt dextr̃a
Qu aũt ꝑcussit scd̃m iohonnẽ perus ertat. que ꝑ cussit aũt malcus uocabat᷑
Deinde quodluecis dicit. Respondens iħisait. Sinite usqhuc. & adumdeit.
quod matheus commemorat. Conuerte gladiuntuũ in locũ siũ. Om̃s
enĩ qui acceper int gladiũ. gladio ꝑibunt. Anputas qui a nõ possum
rogare patrẽ meum & exibebit mihi modo plus quã duo deci legiones
angłoꝵ. Quomodogͦ implebuntur scripture quia sic oport& fieri
his uerbis adiungi potest. quod illũ eoloco iohannes diocisse commemo
rat. Calicẽ quem dedit mihi pat̃ uis ut nonbibam illũ. Tunc sicut dict
lucas. tetigit auriculam illius quiꝑcussus erat && scinauit eũ. Nemo¬

Expanded text:
impleretur sermo, quem dixit: quia quos dedisti mihi, non perdidi ex ipsis quemquam. Videntes autem, sicut Lucas dicit,s in gladio? et percussit unus ex ipsis, quod omnes quattuor dicunt, seruum principis sacerdotum et amputauit auriculam eius, sicut Lucas et Iohannes dicunt, dextram. qui autem percussit secundum Iohannem Petrus erat, quem percussit autem Malchus uocabatur. deinde quod Lucas dicit: respondens Iesus ait: sinite usque huc, et adiunxit quod Mattheus commemorat: conuerte gladium tuum in locum suum. omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt. an putas, quia non possum rogare patrem meum et exhibebit mihi modo plus quam duodecim milia legiones angelorum? quomodo ergo implebuntur scripturae, quia sic oportet fieri? his uerbis adiurat, Calicem quem dedit mihi Pater, non vis bibam illum? Tunc, sicut Lucas dicit, tetigit auriculam illius qui percussus erat, et sanavit eum. 17. Nec mo
Abbreviated transcription (Latin):
faciem uelarunt. dehis lucas quoq testatur. haet intellegitur passus
dominus usq ad mane indonio principis sacerdotũ quo prius cdductus ẽ.
ubi &iam paerus temptatus est. Sed de p&ri temptutione quae int̃hascdhũ
contumelicis factaẽ. non eodem ordine om̃s narrant. Namipsas primocõme¬
morant matheus. & marcus. Deinde p&ri temptationẽ: lucas uero ex plicat
prius tẽptationẽ paeri. & tunc demũ has domini contumelias. Iohannescũt
incipit p&eritẽptationẽ dicere & int̃ponit quaedam decontumeliis dñ.
& ad iungit quod indemissus est ad caiphan pontificem & inde recapitu¬
lat ut explic& quã coeperat tẽptationẽ p&ri indomo quo primo ad dic¬
nis ẽ. & redit ad ordinẽ ubi ostendat quẽ ad modũ ad ductus ẽ dñs ad cai¬
phan. Sicgͦ matheus sequitur. P&rus uero sedebat foris inatrio. Et caccessit

Expanded text:
faciem uelauerunt. de his Lucas quoque testatur. Haec intellegitur passus dominus usque ad mane in domo principis sacerdotum, quo prius adductus est, ubi etiam Petrus temtatus est. sed de Petri temtatione, quae inter has domini contumelias facta est, non eodem ordine omnes narrant; nam ipsas primo commemorat Mattheus et Marcus, deinde Petri temtationem; Lucas uero explicat prius temtationem Petri. tum demum has domini contumelias; Iohannes autem incipit Petri temtationem dicere et interponit quaedam de contumeliis domini et adiungit, quod inde missus est ad Caifan pontificem, et inde recapitulat, ut explicet quam coeperat temtationem Petri in domo, quo primo adductus est, et redit ad ordinem, ubi ostendat, quemadmodum ductus sit dominus ad Caifan. Si