comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neros fetus tuos. ne garrula curiositate
seducant᷑ abste: s potiꝰ anathematitent
si quis eis euangłirauerit p̃ter id quod
acceperunt in te. nec relinqͣnt uerũ uera¬
cẽq xp̃m. in qͦ sunt õs thesauri sapientie ⁊
cientie absconditi. ⁊ magnã multitudinẽ
dulcedinis eiꝰ qͣm abscondit metuentib se:
pfecit aũ sperantib in se. Ibi uͦ quomodo
possunt eẽ uerba ueracis. in predicatore
xp̃i fallacis: Contẽpne insultationes eoꝵ
qͥa bene es tͥ conscia ꝓmissionẽ uite et̃ne
te adamasse in munerib sponsi tuiadest
ipsum sponsum tuum: qͥa ipsa ẽ uita et̾na.
Nlomn autẽ sicut illi desipiunt ad alienũ dm̃
seducta es: ꝓmittentẽ saturitatẽ uentris et
t̾ram chananeoꝵ. Intelligis qͥppe in ipsis eti¬
ã ꝓmissionib te iam tunc figuratã ⁊ ꝓpħatã
prescientiã parturisse scõꝵ. Nec lapideo dip¬
ticeo miserabili dicacitate rep̾henso mouea¬

Expanded text:
neros fetus tuos, ne garrula curiositate neros fetus tuos, ne garrula curiositate seducantur abs te, sed potius anathement, si quis eis euangelizauerit praeter id, quod acceperunt in te, nec relinquant uerum ueracemque Christum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, et magnam multitudinem dulcedinis eius, quam abscondit metuentibus se, perfecit autem sperantibus in se. ibi uero quomodo possunt esse uerba ueracis in praedicatore Christi fallacis? contemne insultationes eorum, quia bene tibi es conscia promissionem uitae aeternae te adamasse in muneribus sponsi tui, id est ipsum sponsum tuum, quia ipse est uita aeterna. Non autem, sicut illi desipiunt, ad alienum deum seducta es, promittentem saturitatem uentris et terram Chananaeorum. intellegis quippe in ipsis etiam promissionibus te iam tunc figuratam et prophetatam praescientiam parturisse sanctorum. nec lapideo diptychio miserabili dicacitate reprehenso mouea
Abbreviated transcription (Latin):
tuis positus in te dispensare cibaria con¬
seru meis. Caue semꝑ ut caues maniche¬
oꝵ inꝑ ã uanitatẽ iam tuoꝵ ꝑicło exꝑtã
⁊ lib̾atione comuctam. Ille me quondam
de gremio tuo error ex cusserat. Ex ꝑtꝰ fugi
qđ exꝑiri non debui. S tͥ ꝓfecerint etiã
ꝑicła mea: cui nunc seruit lib̾atio mea.
Quia nͥ mͥ uerꝰ ⁊ uerax sponsus tuus de
cuiꝰ latere facta es. in uero sanguine suo
remissionẽ peccatoꝵ posuisset: absorbu¬
isset me uorago fallatie: ⁊ t̾rã factũ serpes
irre ꝑabilit̾ deuorasset. Noli decipi nomine
ueritatis. Hanc sola tu habes: ⁊ in lacte
tuo. ⁊ in pane tuo. Hanc autẽ tantum
nom̃ eiꝰ ẽ: ipsa nonẽ. & in tins qͥdem
grandib secura es. S appello in te par¬
uulos tuos fr̃s. filios. dominos meos: qͦs
uel tanqͣm oua sollicitis foues alis. uł tanq̃
infantes lacte nutris sine corruptione
fecunda uirgo mat̾. hos in te appello te¬

Expanded text:
tuus positus in te dispensare cibaria contuus positus in te dispensare cibaria conseruis meis: caue semper, ut caues, Manichaeorum inpiam uanitatem iam tuorum periculo expertam et liberatione conuictam. ille me quondam de gremio tuo error excusserat; expertus fugi, quod experiri non debui. sed tibi profecerint etiam pericula mea, cui nunc seruit liberatio mea, quia nisi mihi uerus et uerax sponsus tuus, de cuius latere facta es, in uero sanguine suo remissionem peccatorum posuisset, absorbuisset me uorago fallaciae et terram factum serpens inreparabiliter deuorasset. noli decipi nomine ueritatis; hanc sola tu habes, et in lacte tuo et in pane tuo; in hac autem tantum nomen eius est, ipsa non est. et in tuis quidem grandibus secura es; sed appello in te paruulos tuos. fratres, filios, dominos meos, quos uel tamquam oua sollicitis alis foues uel tamquam infantes lacte nutris, sine corruptione fecunda uirgo mater. hos in te appello te
Abbreviated transcription (Latin):
ponsionib nr̃is dicta sunt. Illa uͦ ẽ mi¬
rabilis impudentia. cum manicheoꝵ. sa¬
cͥlega. ⁊ inimuda societas: etiã castam
sponsam xp̃i se iactare non dubitat.
In qͦ aduersus sc̃e eccłie u̾e catholice
casta m̃bra qͥd ꝓficit: nisi ut ueniat in ñ¬
tem adu̾sus tales apłica illa admonitio.¬
aptaui uos uni uiro uirginẽ castam ex hĩ
xp̃o᷑ Timeo autẽ ne sicut serpen. uan
fefellit astutia sua: sic ⁊ ur̃e mentes:or¬
enĩ agunt isti engłitantes nob̾ pret̾ đ
cepimus: nͥ ut nos a castitate corrũ ant
qͣm xp̃o seruamꝰ. quando legem dei culpas
nomine uetustatis. ⁊ errorem suũ laudant
nomine nouitatis. quasi om̃is uetustas fu¬
gienda sit. aut om̃is nouitas appetenda.¬
cum ⁊ mandatũ uetus in laude ponat ap̃s
iubeat apłs paulus: Te gͦ uerasponsa
ueri xp̃i. eccł̃ia catholica alloquor ⁊ egi.
te ꝓ modulo meo qualiscũq filiꝰ ⁊ seruiꝰ

Expanded text:
ponsionibus nostris dicta. Illa uero est miponsionibus nostris dicta. Illa uero est mirabilis inpudentia, cum Manichaeorum sacrilega et inmunda societas etiam castam sponsam Christi se iactare non dubitat: in quo aduersus sanctae ecclesiae uere casta membra quid proficit, nisi ut ueniat in mentem aduersus tales apAptavi vos uni viro, virginem castam exhibere Christo. Timeo autem, ne sicut serpens Evam fefellit astutia sua, sic et vestrae mentes corenim agunt isti evangelizantes nobis praeter quod accepimus, nisi ut nos a castitate corrumpant, quam Christo servamus, quando legem Dei culpant nomine vetustatis, et errorem suum laudant nomine novitatis, quasi omnis vetustas fugienda sit, aut omcum et mandatum uetus in laude ponat apostiubeat apostolus Paulus? te ergo, uera sponsa ueri Christi ecclesia catholica, adloquar et ego te pro modulo meo, qualiscumque filius et seruus
Abbreviated transcription (Latin):
ua ⁊ uet̾a: ex his que ante diximꝰ recordet᷑
qͥ potuerit. uł certe recenseat qͥ uoluerit.
Duas enĩ spes siqͥs habendas putauerit. ut
hec aliqua tͥbulatione fuerit ꝑtͣbata de fi¬
ciens homo amittet etiã illam. Inde ẽ. et
illud. nemo potest duob dñis seruire. Qđ
exposuit dicens. non potestis dõ seriure et
mãmone. Uetus autẽ testamentũ recte
intelligentib ꝓpħia ẽ. noui testam̃ti. Itaq
⁊ in illo pͥmo ppło scĩ patͥarche ⁊ ꝓpħe qui¬
intelligebant qđ agebant uł qđ ꝑ eos age¬
bat᷑: in nouo testamento habent istã spẽ
salutis et̾ne. Ad illud enĩ ꝑtinebat qđ in¬
telligebant ⁊ diligebant: qͥa ⁊ si nondum
reuelabat᷑. iam t̃n figurabat᷑. Ad uetꝰ autẽ
illi ꝑtinebant qͥ non illic ampliꝰ qͣm ꝓmis¬
sa temꝑalia cogitata concupiscebant: in
qͥb eterna figurata ⁊ ꝓpħata non intelli¬
gebant. S hec iam satis suꝑq pͥorib res¬

Expanded text:
ua et uetera, ex his, quae ante diximus recordetur, ua et uetera, ex his, quae ante diximus recordetur, qui potuerit, uel certe recenseat, qui uoluerit. duas enim spes si quis habendas putauerit, ut haec aliqua tribulatione fuerit perturbata, deficiens homo amittet etiam illam. inde est et illud: nemo potest duobus dominis seruire, quod exposuit dicens: non potestis deo seruire et mammonae. uetus autem testamentum recte intellegentibus prophetia est noui testamenti. itaque et in illo primo populo sancti patintellegebant, quod agebant uel quod per eos agebatur, in nouo testamento habebant istam spem salutis aeternae; ad illud enim pertinebant, quod intellegebant et diligebant, quia etsi nondum reuelabatur, iam tamen figurabatur; ad uetus autem illi pertinebant, qui non illic amplius quam promissa temporalia cogitata concupiscebant, in quibus aeterna figurata et prophetata non intellegebant. sed haec iam satis superque prioribus res
Abbreviated transcription (Latin):
udite hec quoꝵ corda possidet xp̃c: et
sudete si toleratis. nͥ qͥa ipse ẽ. ur̃a paci¬
entia. faustus nouo melle plenus. respu¬
it acetum uetus: ⁊ paulus aceto uetere ple¬
nus. effudit dimidium qͦ caꝑet infusũ
mel nouum. non seruandum s coirum¬
autem qđ sequit᷑. qđ ante promiserat
ꝑ ꝓpħas suos in scͥpturis scĩs de fili suo.
qui factus ẽ ei ex semine dauidm
carnem: ex aceto uetere. Quis l susti¬
neret audire: nͥ nos consolaret᷑ .dem di¬
cens oportet ⁊ hereses eẽ. ut ꝓbati na¬
nifesti fiant in uobis: S qͥd opusẽ. eadẽ
iam suꝑiꝰ satis dicta repetere: Nam pan¬
num nouum. ⁊ uestimentum uetus. et
uinum nouum. ⁊ utres uet̾es non duo tes¬
tamenta significare s duas uitas ⁊ spes
duas: ad duo uͦ testamenta intelligenda.
illam datam eẽ a dño similitudinem: ꝓp¬
terea om̃ĩs scriba eruditꝰ in regno di simił
ẽ. patͥ familias ꝓferenti de theauro suo no¬

Expanded text:
Audite haec, quorum corda possidet Christus, et Audite haec, quorum corda possidet Christus, et uidete, si toleratis, nisi quia ipse est uestra patientia. Faustus nouo melle plenus respuit acetum uetus et Paulus aceto uetere plenus effudit dimidium, quo caperet infusum mel nouum, non seruandum, sed corrumautem quod sequitur: quod ante promiserat per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, ex aceto uetere. quis hoc sustineret audire, nisi nos consolaretur idem dicens: oportet qu haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis? sed quid opus est eadem iam superius satis dicta repetere? nam pannum nouum et uestimentum uetus et uinum nouum et utres ueteres non duo testamenta significare, sed duas uitas et spes duas, ad duo uero testamenta intellegenda illam datam esse a domino similitudinem: propterea scriba eruditus in regno dei similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo no
Abbreviated transcription (Latin):
mortiuis fuerit uir eiꝰ: soluta ẽ ã lege ui¬
ri. Ergo uiuente uito uocabit᷑ inqͥt adul¬
t̾a. si iuncta fuerit alteri uiro. Qđ si mor¬
tuus fuerit uir eiꝰ: nonerit ad ult̾a alii
coniuncta ꝑ hec etiã ostendens sp̃u me¬
chari eos qͥ non ante repudiantes. ⁊ in
mortuis qͦamm ponentes legis auctorẽ.
tum demum se copulauerint xp̃o: quod
dictum ad eos p̃cipue spectat qͥ crediderrs̃
ex iudeis. uidelicet ut ipsi sint pͥme suꝑ¬
sticionis obliti. Nob̃ uͦ in hoc qͥd opꝰ ẽ uel̃
p̃cepto. qͥb ex gentilitate conuersis ad
xp̃m. hebreoꝵ deus non mortiis debet
uideri. s nec natus : Sane iudeo si cre¬
dat. adonaus debet uideri defunctus.
gentili uͦ idolum: ⁊ unicuiq qđ ẽ uen̾atꝰ.
ante cognitũ xp̃m. Nam si pꝰ idolatrie
colat: nicħ ille qͥdem a detriti pudoris fe¬
mina discrepabit. que pꝰ uniꝰ mariti obitũ.
duobus nupserit. Augustinus R. xu.

Expanded text:
mortuus fuerit uir eius, soluta est a lege uimortuus fuerit uir eius, soluta est a lege uiri. ergo uiuente uiro uocabitur, inquit, adultera, si iuncta fuerit alteri uiro; quodsi mortuus fuerit uir eius, non erit adultera alii coniuncta, per haec ostendens spiritu moechari eos, qui non ante repudiantes et in mortuis quodam modo ponentes legis auctorem tum demum se copulauerint Christo. quod dictum ad eos praecipue spectat, qui crediderint ex Iudaeis, uidelicet ut ipsi sint primae superstitionis obliti. nobis uero in hoc quid opus est uel praecepto, quibus ex gentilitate conuersis ad Christum Hebraeorum deus non mortuus debet uideri, sed nec natus? sane Iudaeo, si credat, Adoneus debet uideri defunctus, gentili uero idolum, et unicuique quod est ueneratus ante cognitum Christum. nam si post idolatriae colat, nihil ille quidem detriti pudoris a femina discrepauit, quae post unius mariti obitum duobus nupserit. AUGUSTINUS respondit:
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ꝑ omĩa.⁊ seruenti sunimissius ꝗͣ
ancilla: uobis prestare qͥd poterit alie¬
nis ab se. ⁊ mandatoꝵ suoꝵ detrectan¬
tib iugum suꝑba ceruice᷑: S uos qͥdem
ꝑgite agite ut cepistis. rudem pannum.
uet̾i uestimento cõmittite: nouum uinũ.
uet̾nosis utrib credite: duob maritis nul¬
li placit᷑i seruite. Xp̃ianã deniq fidẽ. ippo¬
centaurũ facite. nec equũ ꝑfectũ nec ho¬
minẽ: nob soli xͦ seruire ꝑmittite᷑: et eiꝰ
tantũ immortali dote contentis. ⁊ mutan
iI testamenti. Hebreoꝵ dei. ⁊ nr̃a admodũ
diuersa conditio ẽ: qͥa nec ipse que ꝓmittit
implere potest.⁊ nos ea fastidimꝰ acciꝑe.
Suꝑbos nos adu̾sus blandicias eiꝰ. xp̃ilibe¬
ralitas fecit. Ac ne incongrue me hec cõ¬
parasse existimes: paulus in nos hanc
coniugalis discipline similitudinem
pͥor contulit. dicens que sub iuro ẽ mulier.
uiuente uiro alligata ẽ lege uiri. Si aũt

Expanded text:
sibi per omnia et seruienti summissius quam sibi per omnia et seruienti summissius quam ancilla, uobis praestare quid poterit alienis ab se et mandatorum suorum detrectantibus iugum superba ceruice? sed uos quidem pergite agere, ut coepistis, rudem pannum ueteri uestimento committite, nonum uinum ueternosis utribus credite, duobus maritis nulli placituri seruite, christianam denique fidem Hippocentaurum facite, nec equum perfectum nec hominem: nobis soli Christo seruire permittite, eius tantum inmortali dote contentis et imitanui testamenti. Hebraeorum dei et nostra admodum di-  uersa condicio est, quia nec ipse, quae promittit, inplere potest et nos ea fastidimus accipere. superbos nos aduersus blanditias eius Christi liberalitas fecit. ac ne incongrue me haec conparasse existimes, Paulus in nos hanc coniugalis disciplinae similitudinem prior contulit dicens: quae sub uiro est mulier uiuente, uiro alligata est lege uiri; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
lium amatoꝵ dedignat᷑ opes: sordent
ei testam̃ti uet̾is. ⁊ eiꝰ auctoris munera:
sameq sue custos diligentissima. nisi
sponsi sui non accipit litteras. Ur̃ã
sane eccłia usurpet testamentũ uetꝰ:¬
lasciua uirgo. immemor pudoris. alieni
uiri ⁊ muerib gaudet ⁊ literis. Ama¬
cor deniq ille ur̃. ⁊ pudoris corruptor
hebreoꝵ d̾s dipticeo lapideo. suo aurum
nob̾ ꝓmittit ⁊ argentũ: uentris sat᷑itatẽ.
⁊ t̾ram chananeoꝵ. Hi uos delectauer̾t
tam sordidi questus: ut libeat peccare pꝰ
xp̃m: ut sitis ingrati tam inmensis doti¬
b eiꝰ. Hec uos illiciunt: ut in hebreoꝵ de¬
ꝑeatis deo post nuptias. xp̃i. Discite gͦ iã
nunc etiã falli uos: ⁊ decipi falsis ꝓmissi¬
onib eiꝰ. Pauꝑ ẽ egenꝰ ẽ: ne ea qͥdem pres¬
tare potest que ꝓmutit. Nam si sue ꝓprie
coniugi. dico autem synagoge. nicħ hoꝵ
prestat que pollicet᷑.⁊ qͥdem morẽ gerenti

Expanded text:
lium amatorum dedignatur opes, sordent lium amatorum dedignatur opes, sordent ei testamenti ueteris et eius auctoris munera famaeque suae custos diligentissima nisi sponsi sui non accipit litteras. uestra sane ecclesia usurpet testamentum lasciua uirgo inmemor pudoris alieni uiri et muneribus gaudet et litteris. amator denique ille uester et pudoris corruptor Hebraeorum deus diptychio lapideo suo aurum uobis promittit et argentum, uentris saturitatem et terram Chananaeorum. hi uos delectauerunt tam sordidi quaestus, ut libeat peccare post Christum, ut sitis ingrati tam inmensis dotibus eius. haec uos inliciunt, ut in Hebraeorum depereatis deo post nuptias Christi. discite ergo iam nunc etiam falli uos et decipi falsis promissionibus eius. pauper est, egenus est, ne ea quidem praestare potest, quae promittit: nam si suae propriae coniugi, dico autem synagogae, nihil horum praestat, quae pollicetur. et quidem morem gerenti
Abbreviated transcription (Latin):
citauerit sem̃ in isrł. Faustus dix̃.¬
uane non accipitis testamentũ uetus
Quia ⁊ om̃e uas plenum suꝑfusa non
recipit. s esfundit: ⁊ stomachus sat᷑ reic̃
ingesta ꝓ inde ⁊ iudei ex p̃occupatione
moyseos. testam̃to uet̾i saciati. respuer̾t
nouum: ⁊ nos ex xp̃i preuentione nouo
refecti. respumꝰ uetus. Uos ideo utr̃uq
accipitis qͥa in neutro estis pleni s semi
alterumq ex altero in uob non tam re¬
pletur. qͣm corrumpit᷑: qͥa ⁊ sema uasa
nunqͣm de dissimili implent᷑ materia .s
de eadem ac sibi simili: ut uini uino et
mellis melle. ⁊ aceti aceto. Quibus si dis¬
similia ⁊ non sui generis suꝑfumdas:
it melli fel. ⁊ aqͣm uino ⁊ aceto garos ñ
repletio uocabit᷑ hec s ad ulteriũ. Hoc
qͦ cause ẽ unde nos parum accipimus
cestamentũ uetꝰ. Et qͥa eccłia nra spon¬
sasit xp̃i. pauꝑior qͥdem ei nupta s di¬
uti contenta sit bonis mariti sui. humi¬

Expanded text:
citauerit semen in Israhel. LIcitauerit semen in Israhel. LIQuare non accipitis testamentum uetus? quia et omne uas plenum superfusa non recipit, sed effundit et stomachus saturus reicit ingesta. proinde et Iudaei ex praeoccupatione Moyseos testamento uetere satiati respuerunt nouum, et nos ex Christi praeuentione nouo referti respuimus netus. uos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis pleni, sed semi alterumque ex altero in uobis non tam repletur quam corrumpitur, quia et sema uasa numquam de dissimili inplentur materia, sed de eadem ac sibi simili, ut uini uino et mellis melle et aceti aceto: quibus dissimilia et non sui. generis superfundas, ut melli fel et aquam uino et aceto garos, non repletio uocabitur haec, sed adulterium. hoc ergo causa est, unde nos parum accipimus testamentum uetus. et quia ecclesia nostra, sponsa Christi, pauperior quidem ei nupta. sed diuiti, contenta sit bonis mariti sui, humi
Abbreviated transcription (Latin):
nib qͥ obseruauerint p̃cepta mea ⁊ ee¬
gerint que ego uolo. ⁊ custodierint tes¬
tamentũ meum: dabo illis in domo me
⁊ in muro meo locum nominatũ. meli¬
orem filioꝵ ⁊ filiarum. nomen eternũ
dabo illis. ⁊ non deerit illis. Aut si cont̃¬
rium putant ysaiam moysi: hic eis pla¬
ceat si ille displicet. non est parum ad¬
uersus istos. Nobis enĩ sufficit scire inũ
dm̃ locutũ ⁊ ꝑ moysen ⁊ ꝑ ysaiam:. et
maledictum ẽẽ omnem qͥ non suscitau̾t
semen in isrł. siue tunc cum ppło scdm
carnem ꝓpagando. etiã carnalis ꝓlis oꝑa¬
tio in coniugali castitate ad officium cim¬
cum ꝑtinebat: siue nunc ne quisquam
spiritalit̾ natꝰ. ꝓutet sibi debere suffic̃e.
nec instet dominicis lucris. qͥb quisq pro
modulo suo p̃dicando xp̃m debet gene¬
rare xꝑianos. Ita illa diumna sententia.
tempora utriꝰq testamenti mira breuita¬
te complectit᷑: maledictus om̃is qͥ non sus¬

Expanded text:
nibus: qui obseruauerint praecepta mea et elenibus: qui obseruauerint praecepta mea et elegerint, quae ego uolo. et custodierint testamentum meum, dabo illis in domo mea et in muro meo locum nominatum, meliorem filiorum et filiarum; nomen aeternum dabo illis et non deerit illis. aut si contrarium putant Esaiam Moysi, hic eis placeat, si ille displicet, non est parum aduersus istos. nobis enim sufficit scire unum deum locutum et per Moysen et per Esaiam. et maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel, siue tunc, cum populo secundum carnem propagando etiam carnalis prolis operatio in coniugali castitate ad officium ciuicum pertinebat, siue nunc, ne quisquam spiritaliter natus putet sibi debere sufficere. nec instet dominicis lucris, quibus quisque pro modulo suo praedicando Christum debet generare christianos. ita illa diuina sententia tempora utriusque testamenti mira breuitate complectitur: maledictus omnis, qui non sus
Abbreviated transcription (Latin):
timete maledictum spiritalis mortis. ꝑ qͣ
anima in et̾num cum suo corpore crucia¬
t᷑. Ecce non ẽ anicularis maledictio. sed
ꝓpħica p̾dictio: maledictꝰ om̃is qͥ pendet
in ligno. Sic enĩ aufert xp̃c de maledicto
maledictũ: quomͦ de morte mortem. de
peccato peccatum. Sic gͦ non blasphena¬
uit moyses dicendo maledictus om̃is qͥ
pendet in ligno: quomͦ non blasphema¬
uerunt apłi dicendo. mortuus ẽ. ⁊ uetꝰ
homo nr̃ confirus ẽ cruci cum illo. et
de peccato dãpnauit peccatũ: ⁊ eum qͥ
non nouerat peccatum. peccatũ ꝓ nob̾
fecit: ⁊ multa huiꝰmodi. Uos autem cũ
horretis maledictum xp̃m: fatemini
uos horrere mortem xꝑi. U̾ apparet ur̃a
non anicularis maledictio s diabolica
xp̃i non ueram. s simulatam suadetis:
quasi non audeatis ꝑ nomen xp̃ianum
uisus ẽ. qͥa dixit maledictus om̃is qͥ ñ
suscitauerit sem̃ in isrł: legant isaiã
clamantẽ. Hec dicit dñs sꝑadonib om¬

Expanded text:
timete maledictum spiritalis mortis, per quod timete maledictum spiritalis mortis, per quod anima in aeternum cum suo corpore cruciatur. ecce non est anicularis maledictio, sed prophetica praedictio: maledictus omnis, qui pendet in ligno. sic enim auferet Christus de maledicto maledictum, quomodo de morte mortem, de peccato peccatum. sic ergo non blasphemauit Moyses dicendo: maledictus omnis qui pendet in ligno, quomodo non blasphemauerunt apostoli docendo: mortuus est et: uetus homo noster confixus est cruci c um illo et: de peccato damnauit peccatum et: eum, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fecit et multa huiusmodi. uos autem cum horretis maledictum Christum, fatemini uos horrere mortem Christi. ubi adparet uestra non anicularis maledictio, sed diabolica Christi non veram, sed simulatam suadetis: quasi non audeatis per nomen christianum visus est, quia dixit, Maledictus omnis qui non suscitaverit semen in Israel ; legant Isaiam clamantem: haec dicit dominus spadonibus om
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmsit in soł adoiatorẽ: incidã in illud q̃ eadẽ
lex ꝓmsit in eũ qͥ pepend̾it in ligno. Ita uͦ
tͣbabis. s tu imino. nec tu: qͥ ⁊ nullo cogente
y sitigła maledicta: uidet ũi ꝑtin̾e ad corpꝰ
mortale q ligno suspendit᷑ alt̾um ad anim̃ũ
qͦ sol adorat᷑. Et si enĩ corpꝰ inelinat᷑ in
adorando: animꝰ tñaut colit qͥ adorat aut
corꝑis in ligno pende: ita morsanimi solẽ
adorare. Fligendum ẽ gͥ maledictum in
corꝑis morte. qͦ maledicto ⁊ ipsum corpꝰ
in resurrectione liberabit᷑: deuitandum
autẽ maledictum in anime morte. ne
cum suo corpore in et̾no igne dampnet᷑.
hanc eiũ questionem nob dñs soluit di¬
cens. Nolite timere eos qͥ corpus occiduns
animã autem non possunt occidere: s
eum timete qͥ habet potestatem ⁊ ani¬
mam ⁊ corpꝰ occidere in gehennã ignis.
Tanqͣm diceret nolite timere maledictũ
corꝑalis mortis qđ tẽꝑaliter soluit᷑: sed

Expanded text:
prompsit in solis adoratorem, incidam in illud, quod eadem prompsit in solis adoratorem, incidam in illud, quod eadem lex prompsit in eum, qui pependerit in ligno. ita uero turbaberis; sed tu. immo nec tu, qui et nullo cogente et singula maledicta, uidet unum pertinere ad corpus mortale, quod ligno suspenditur, alterum ad animum, quo sol adoratur. etsi enim coradorando, animus tamen aut colit quod adorat, aut corporis in ligno pendere, ita mors animi est solem adorare. Eligendum est igitur maledictum in corporis morte, quo maledicto et ipsum corpus in resurrectione liberabitur: devitandum autem maledictum in animae morte, ne cum suo corpore in aeterno igne damnetur. Hanc enim quaestionem nobis Dominus solvit, dicens: Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere: sed eum timete, qui habet potestatem et animam et corpus occidere in gehennam ignis, tamquam diceret: nolite timere maledictum corporalis mortis, quod temporaliter soluitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
restitero. maledictum hoc metuens. iube¬
ar crucifigi: in aliud eiꝰ incurram ma¬
ledictum. qđ adu̾sus eum de ꝓnisit qui
pendet in ligno. Uos qͥdem nullus rex
gentilis cogit adorare solem. qđ nec ipse
sol cogeret si in t̾ra regnaret. qͥa nec nc̃
a uob̃ hoc uult fieri. S sicut creatoi ipse
impios blasphematores suos usq ad iudici¬
um sustinet: sic ⁊ ipsa celestia tolerant ua¬
nos adoratores suos. usq ad iudicium crea¬
toris sui. Tamen mementote xp̃ianum
regem non posse cogere: ut sol adoretur.
De gentili enĩ rege ex ẽplufaustꝰ ꝓposuit:
sciens ꝓfecto ad gentiles ꝑtinere qđ fa¬
Uidete t̾n qͣm facile respondeat ueritaᷤ.
⁊ sana doctͥna: qͣm facile dirumpat
hunc ur̃e questionis tanqͣm ineuitabilẽ
⁊ bicipitẽ laqueũ Ecce faciamꝰ aliqͤm arma¬
tũ regia potestate. cõminari homini xͥano:
ut si solẽ ad orore noluerit. suspendat᷑ in
ligno. Si declinauero inqͥs maledictũ qͥ lex

Expanded text:
oc metuens, iubear crucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit. qui pendet in ligno. uos quidem nullus rex gentilis cogit adorare solem. quod nec ipse sol cogeret, si in terra regnaret, quia nec nunc a uobis hoc uult fieri; sed sicut creator ipse inpios blasphematores suos usque ad iudicium sustinet, sic et ipsa caelestia tolerant uanos adoratores suos usque ad iudicium creatoris sui. tamen mementote christianum regem non posse cogere, ut sol adoretur. de gentili enim rege exemplum Faustus proposuit sciens profecto ad gentiles pertinere, quod fauidete tamen. quam facile respondeat ueritas et sana doctrina quam facile disrumpat hunc uestrae quaestionis tamquam ineuitabilem et bicipitem laqueum. ecce faciamus aliquem armatum regia potestate comminari homini christiano, ut si solem adorare noluerit, suspendatur in ligno. si declinauero, inquis, maledictum, quod lex
Abbreviated transcription (Latin):
cum eiꝰ error asserta legis et ꝓpħarum
ueritate ꝑ imit᷑ ⁊ uolentis nos a uertere
a deo nr̃o. deo abraham et ysaac et ia¬
cob. quẽ xp̃c commendat: et uolentis
infringere mandata legis. in quoꝵ etiã
tumsissimam an fraudulentissimam
dicam: nescio. Frat enĩ fausto ingeni¬
um. Unde magis arbitror eum nebulã
inicere uoluisse minus a tanto lectori:
qͣm non uidisse qđ dicam Ait enĩ. Qđ si
hec de xp̃o minime scͥpsit: aut alia
dabitis. aut nulla erunt. Hec ꝓpositio
uera ẽ. S consequens erat ut ostend̾et
et hec de xp̃o minime scͥpta eẽ: et alia
dari non posse. Nichil autẽ hoꝵ fectt
Quia et hec nos ostendimꝰ quomͦ de xp̃o
accipi possint. et suꝑiꝰ alia multa dedi¬
mus que nͥ de xp̃o intellectum habere
non possint: non ẽ gͦ cur condudas fai¬

Expanded text:
cum eius error adserta legis et prophetarum cum eius error adserta legis et prophetarum ueritate perimitur, uolentis nos auertere a deo nostro, deo Abraham et Isaac et Iacob, quem Christus conmendat, et uolentis infringetusissimam an fraudulentissimam dicam, nescio; erat enim Fausto ingenium: unde magis arbitror eum nebulam injicere voluisse minus attento lectori, quam non vidisse quod dicam: ait enim, Quod si haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis, aut nulla erunt. Haec propositio vera est, sed consequens erat ut ostenderet et haec de Christo minime scripta esse, et alia dari non posse. Nihil autem horum fecit: quia et haec nos ostendimus, quomodo de Christo accipi possint; et superius alia multa dedimus, quae nisi de Christo intellectum habere non possint. Non est ergo cur concludas, Fa
Abbreviated transcription (Latin):
ad xp̃i cõmendationem ꝑtinere. qđ isto
oꝑe quia demonstrare non possumus.
polliciti sumꝰ in his hoc ostende q̃ faustꝰ
de illa scͥptura refellenda uł uituꝑan¬
da delegerit: recte a nob̃ debitum ex¬
igit᷑. ut hoc etiã qđ precepit moy ses
int̾ficiendum eẽ ꝓpħam siue pͥncipem.
qͥ eos a deo suo uellet a uerte. aliqđ ue
infringere mandatoꝵ: ostendamus ad
co et deo sibi loquente. multos ex sur¬
recturos hereticos diuersoꝵ errorum
magistros aduersum doctͥnam xp̃i: qͥ
non eum xp̃m predicarent qͥ uerus ẽ
dem moysen cet̾osq scõs eiꝰ gentis edi¬
tas. p̃nuntiatꝰ ẽ. Quiqͥs itaq alium docẽ
uellet: ipsum int̃̾ficiendum moy ses
p̃cipiebat. Quid autem nunc aliud a¬
git lingua catholica: nͥ ut spiritali
gladio utriꝰq testamenti acie bis acuto.
int̾fician᷑t om̃s qͥ nos a deo nr̃o uolunt
au̾tere. aliqđ ue infringere mandatoꝵ:
Int̾ quos p̃cipue cadit ipse manicheus.

Expanded text:
ad Christi conmendationem pertinere, quod isto ad Christi conmendationem pertinere, quod isto opere quia demonstrare non possumus. polliciti sumus in his hoc ostendere, quae Faustus de illa scriptura refellenda uel uituperanda delegerit, recte a nobis debitum exigitur, ut hoc etiam, quod praecepit Moyses interficiendum esse prophetam siue principem, qui eos a deo suo uellet auertere aliquodue infringere mandatorum, ostendamus ad co et deo sibi loquente multos exsurrecturos haereticos diuersorum errorum magistros aduersum doctrinam Christi, qui non eum Christum praedicarent, qui uerus est dem Moysen ceterosque sanctos eius gentis editas praenuntiatus est. quisquis itaque alium docere uellet, ipsum interficiendum Moyses praecipiebat. quid autem nunc aliud agit lingua catholica. nisi ut spiritali gladio utriusque testamenti acie bis acuto interficiantur omnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ fallat᷑. sic̃ iam supͣ uͥ oportebat ostendi¬
mꝰ. Nc̃ illd̃ dico. qͥa si aliq̃ illoꝵ mandatoꝵ
manducarent. et ob hoc excederet non
mandatum dei. s traditiones senioꝵ:
ait illis. Ut qͥd et uos trans gredimini
mandatum deiꝰ ut traditiones ur̃as sta¬
tuatis: Ipsumq dei mandatum cõme¬
morat: qđ ꝑ moysen mandatũ ẽẽ noui¬
mꝰ. Secutus qͥppe ait. Deus enĩ dicit. ho¬
nora patrem tuum et matrem: et qͥ
maledixerit patri aut matri. morte
moriet᷑. Uos autem dicitis qͥcumq dix¬
erit patri uł matͥ munꝰ qđ ẽ ex me tͥ
ꝓsit. non honorau̾it patrem suum: et
irritum fecistis uerbum dei ꝓpt̾ urãm
traditionẽ. Qua in re uidete quam multa
nos doceat. et iudeos a deo suo se non
auertere et eiꝰ mandata non tantũ se.
non infringere: uerum etiam illos a
qͥb infringerent᷑ arguere. et non nisi
đm. ꝑ moysen ista mandasse. Quã obrẽ.
qͣm nos credimꝰ omĩa que scͥpsit moy seᷤᷤ

Expanded text:
 fallatur, sicut iam supra, ubi oportebat, ostendimus. nunc illud dico, quia, si aliquod illorum mandatorum manducarent et ob hoc excederent non mandatum dei. sed traditiones seniorum, ait illis: utquid et uos egredimini mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis? ipsumque dei mandatum conmemorat, quod per Moysen mandatum esse nouimus. secutus quippe ait: deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri aut matri, morte morietur. uos autem dicitis: quicumque dixerit patri uel matri. munus, quod est ex me, tibi prosit, non honorauerit patrem suum; et inritum fecistis uerbum dei propter uestram traditionem. qua in re uidete, quam multa nos doceat et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius mandata non tantum se non infringere, uerum etiam illos, a quibus infringerentur, arguere, et non nisi deum per Moysen ista mandasse. Quamobrem quoniam nos credimus omnia, quae scripsit Moyses,
Abbreviated transcription (Latin):
cob in regno celoꝵ. filii autem regni
ibunt in tenebras ert̾iores. Si gͦ qđ
negare faustus non potest. non com¬
ipsum. xp̃c ex his et aliis testimoniis
sine dtibitatione cõmendat: non est
conatꝰ illum popłm auertere a do suo.
s ideo minatꝰ ẽ eos ituros in tenebras
ert̾iores. qđ auersos uideret a dõ suo.
In cuiꝰ regno gentes uocatas ex toto
oibe t̾rarum. recubit᷑as dicit cum abra¬
ham et ysaac et iacob: non ob aliud qͣm
qđ fidem tenuissent dei abraham. ysaac.
et iacob. Unde et apłs ait. ꝓ uidens aũt¬
scͥptura qͥa ex fide iustificat gentes deus
p̃nuntiauit abrahe dicens. in semine tuo
benedicent᷑ om̃s gentes: ut illi scilicet in
semine abrahe benedicerent᷑. qͥ abrahe
deo suo uolebat auertere. s eos potius
qđ ab illo au̾terent᷑ arguebat. Manda
sunt. infregisse dñm qͥ arbitrat᷑: non
mirum si hoc putat qđ iudei. S idõ errat:
qͥa & in ħ errauert & iud̾i. Uͥ aũ faustus

Expanded text:
cob in regno caelorum; filii autem regni cob in regno caelorum; filii autem regni ibunt in tenebras exteriores. si ergo, quod negare Faustus non potest, non conipsum Christus ex his et aliis testimoniis sine dubitatione conmendat. non est conatus illum populum auertere a deo suo, sed ideo minatus est eos ituros in tenebras exteriores, quod auersos uideret a deo suo, in cuius regno gentes uocatas ex toto orbe terrarum recubituras dicit cum Abraham et Isaac et Iacob: non ob aliud, quam quod fidem tenuissent dei Abraham et. Isaac et Iacob. unde et apostolus scriptura, quia ex fide iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes. ut illi scilicet in semine Abrahae benedicerentur, qui Abrahae deo suo uolebat auertere, sed eos potius, quod ab illo auerterentur, arguebat. mandatsunt. infregisse dominum qui arbitratur, non mirum, si hoc putat, quod Iudaei; sed ideo errat, quia in hoc errauerunt et Iudaei. ubi autem Faustus
Abbreviated transcription (Latin):
uellet auertere aliqͥd ue infringere
mandatoꝵ non aduersus xp̃m prece¬
pisse moysen. et ex his que iam multa
egimꝰ satis clarum ẽ. et magis magisq
consideranti dicta et facta dñi iħu xp̃i
magis magisq clarebit: quia nec a suo
olendumq p̃ceꝑat: ipse ẽ certe deus
commemorat. eiusq auctor itate saduce¬
oꝵ refellit errorem. resurrectionẽ ne¬
gantium: ubi ait. De resurrectione aũ
mortuoꝵ non legistis qͥd ds̃ locutus
sit de rubo ad moysen. ego sum deus
abraham. ds̃ ysaac. ds̃ iacob: Non ẽ
dͥs mortuoꝵ s uiuoꝵ. Oñis enim illi
uiuunt. Oportune itaq eadem uoce
nunc conuincunt᷑. manichei: qua tc̃
conuicti sunt saducei. Nam et ipsam
resurrectionem alio qͥdem mͦ. s tam̃
etiam isti negant. Item cum fidem cen¬
turionis laudans diceret. am̃ dico uob̃
non inueni tantam fidem in isrł: adie¬
ente et occidente uenient: et recum¬
bent cum abraham. et ysaac. et ia¬

Expanded text:
uellet auertere aliquidue infringere uellet auertere aliquidue infringere mandatorum, non aduersus Christum praecepisse Moysen et ex his. quae iam multa egimus. satis clarum est et magis magisque consideranti dicta et facta domini Iesu Christi magis magisque clarebit, quia nec a suo colendumque praeceperat. ipse est certe deus ndatione conmemorat eiusque auctoritate Sadducaeorum refellit errorem resurrectionem negantium, ubi ait: de resurrectione autem m ortuorum non legistis, quid deus locutus sit de rubo ad Moysen: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob? non est deus mortuorum, sed uiuorum; omnes enim illi uiuunt. oportune itaque eadem uoce nunc conuincuntur Manichaei, qua tunc conuicti sunt Sadducaei; nam et ipsam resurrectionem alio quidem modo. sed tamen etiam isti negant. item cum fidem centurionis laudans diceret: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel, adieente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Ia
Abbreviated transcription (Latin):
glista subiecit. hoc eum non a se dixis¬
se. s cum eẽt pontifex ꝓpħasse. Sed
moyses non erat caiphas. Quare illd
qđ ppło hebreo dixit uidebis uitam tuã
pendentem et non credes uite tue: non
solum de xp̃o dixit. qđ et si nesciens
dixisset. de nullo alio dixisse deberet
intelligi: uerum etiam sciens dirit.
Frat enĩ fidelissimꝰ dispensator ꝓpħici
sacram̃ti: id ẽ illiꝰ. sacerdotał chrismati
unde. xp̃i nomen agnoscimꝰ. In quo
sacramento qͣmuis homo pessimꝰ caiplua
etiã nesciens potuit ꝓpħare. Hoc qͥppe
in eo egit ꝓpħicum chrisma ut ꝓpħaret.
hoc autem uita impia ut nesciens ꝓphe¬
taret. Quo itaq ore dicit᷑ nichil de. xp̃o
ꝓpħasse moyses. a quo illud chrisma cey
unde xp̃i nomen innotuit: et unde e¬
phetauit: Nam de maledicto pendentis
in ligno: iam qͣntum satis uisum ẽ supͣ
diximꝰ. Int̾ficiendum autem ẽẽ ꝓpħam
siue pͥncipem ppłi qͥ filios isrł a deo suo

Expanded text:
gelista subiecit hoc eum non a se dixisgelista subiecit hoc eum non a se dixisse, sed cum esset pontifex prophetasse. sed Moyses non erat Caiphas. quare illud, quod populo Hebraeo dixit: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. non solum de Christo dicit. quod, etsi nesciens dixisset. de nullo alio dixisse deberet intellegi, uerum etiam sciens dixit. erat enim fidelissimus dispensator prophetici sacramenti, id est illius sacerdotalis chrismatis, unde Christi nomen agnoscimus: in quo sacramento, quamuis homo pessimus, Caiphas etiam nesciens potuit prophetare. hoc quippe in eo egit propheticum chrisma, ut prophetaret; hoc autem uita inpia, ut nesciens prophetaret. quo itaque ore dicitur nihil de Christo prophetasse Moyses ? a quo illud chrisma coepit, unde Christi nomen innotuit, et unde Cphetauit. Nam de maledicto pendentis in ligno iam.' quantum satis uisum est. supra diximus. interficiendum autem esse prophetam siue principem populi. qui filios Israhel a deo suo
Abbreviated transcription (Latin):
poneret᷑. s ego et qͥ mecum aliqͣnto aten¬
tiꝰ cogitant eugłicam illam dommicãq
sententiam. qua non ait. ille enĩ et de
me scͥpsit. ut et alia que ad xp̃m non ꝑ¬
tinent scͥpsisse crederet᷑: s ait de me enĩ
ille scͥpsit. ut omnem scͥpture illiꝰ inten¬
tionem non nͥ ad intelligendam. xp̃i gra¬
tiam ꝑscrutando consuleremꝰ: etiam cet̾a
in illa lectione maledicta ꝓpt̾ xp̃m pre
uelim: nimis longum erit. Unde tantum
abẽ ut hoc qđ faustus cõmemorauit ꝓpt̾ea
non ꝑtineat ad xp̃m. qͥa int̾ cet̾a maledic¬
ta positum ẽ: ut nec ipsa cetera rectum
Quantomagis hoc: Qđ et si talis fuisset
moyses. ut aliud corde intuens. id ore
funderet: faciliꝰ eum dicerem ꝓpħasse
nescientem. qͣm cum audirem ppło ui¬
ꝓpħatum negarem. Neq enĩ hoc intu¬
ebat᷑ animo caiphas qđ ex uerb̃ eiꝰ in¬
tellectum ẽ: cum xp̃m ut inimicũ
ꝑ sequens ait. ex pedire ut unꝰ homo
moreret᷑. ne ꝑiret tota gens. Ubi euan¬

Expanded text:
nquit, et qui mecum aliquanto attentius cogitant evangelicam illam Dominicamque sententiam, qua non ait: Ille enim et de me scripsit, ut et alia quae ad Christum non pertinent scripsisse crederetur; sed ait: « De me enim ille scripsit, ut omnem scripturae illius intentionem nonnisi ad intellegendam Christi gratiam perscrutando consuleremus, etiam cetera in illa lectione maledicta propter Christuelim. nimis longum erit. Unde tantum abest, ut hoc, quod Faustus commemorauit, propterea non pertineat ad Christum, quia inter cetera maledicta positum est, ut nec ipsa cetera rectum quanto magis hoc! quod et si talis fuisset Moyses, ut aliud corde intuens id ore funderet, facilius eum dicerem prophetasse nescientem, quam, cum audirem populo Iusto prophetatum negarem. neque enim hoc intuebatur animo Caiphas, quod ex uerbis eius intellectum est, cum Christum ut inimicum persequens ait expedire. ut unus homo moreretur. ne periret tota gens. ubi euan
Abbreviated transcription (Latin):
runt ꝓpt̾ regnum celoꝵ. Qđ in his quoq
uerbis faustus sapusset: si pium palatum
ad escas dominicas attulisset. Sic enĩ sonu¬
it fortasse iudeis qđ dictum ẽ. uidebis uitã
tuam pendentem et non credes uite tue:
ut int̾ minas uel dolos hostium suoꝵ. uitã
suam uidentes ex incerto pendere. uictos
se eẽ non credent. S filiꝰ euangłii cumau¬
dit ille enĩ de me scͥpsit: in ipsa hac am¬
biguitate sententie uidet. qͥd ꝓpħe porcis
ꝓiciant. qͥd hominib innuant: statimq¬
illi occͣrit uita hominum xp̃c pendens:
eiq non credentes iudei ob hoc ipsum qͥa
pendentem uident. Et aliꝰ qͥdem aliquis
cito diceret int̾ cet̾a maledicta que in il¬
la lectione ad aliqͥd de xp̃o intelligendũ
non ꝑtinent. hoc solum ibi eẽ de xp̃o qđ¬

Expanded text:
runt propter regnum caelorum. quod in his quoque runt propter regnum caelorum. quod in his quoque uerbis Faustus sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas adtulisset. sic enim sonuit fortasse Iudaeis, quod dictum est: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, ut inter minas uel dolos hostium suorum uitam suam uidentes ex incerto pendere uicturos se esse non crederent. sed filius euangelii cum audit: ille enim de me scripsit, in hac ipsa ambiguitate sententiae uidet. quid prophetae porcis proiciant, quid hominibilli occurrit vita hominum Christus pendens, eique non credentes Judaei, ob hoc ipsum quia pendentem vident. Et alius quidem aliquis cito diceret, inter caetera maledicta quae in illa lectione ad aliquid de Christo intelligendum non pertinent, hoc solum ibi esse de Chri
Abbreviated transcription (Latin):
morem hanc quoq de dño et saluatore
At enĩ inter cet̾a maledicta. et hoc
positum ẽ. Num ideo non ẽ ꝓpħia cũ
et cet̾a interque positum ẽ. nichil sint
p̃cedentia uł consequentia contexunt᷑.
nichil ꝑtinere uident᷑ ad xp̃m: Quasi
uͦ int̾ maledicta que iudeis ꝓ merito
suꝑbe impietatis acciderunt. qͣm uid̾e
uitam suam: id ẽ filium dei pendentem
et non credere uite sue. Maledicta enĩ
cum ex ꝓpħia dicunt᷑ non sunt de malo
uoto imp̃cantis: s de p̃scio sp̃u denunti¬
antis. Nam illa que de malo uoto sunt
ꝓhibent᷑: cum dicit᷑. benedicite et noli¬
te maledicere. Hec autẽ sepe inueniut᷑
in sermone scõꝵ:sicut apłs paulus. alex¬
tanqͣm stomacatus et indignatꝰ etiam
male uidet᷑ optasse apłs: utmam et absci¬
dant᷑ qͥ uos conturbant. Qđ utiq si consi¬
deres ꝑsonam scribentis: magis eum ele¬
gantissimo ambiguo bene optasse intel¬
liges. Sunt enĩ spadones. qͥ seipsos abscide¬

Expanded text:
 hanc quoque de Domino et Salvatore At enim inter caetera maledicta et hoc positum est. Num ideo non est prophetia, cum et caetera, inter quae positum est, nihil sint praecedentia vel consequentia contexuntur, nihil pertinere videntur ad Christum? Quasius inter maledicta, quae Iudaeis pro merito superbiae inpietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in sermone stamquam stomachatus et indignatus etiam e uidetur apostolus: utinam et abscidantur, qui uos conturbant! quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelleges. sunt enim spadones, qui se ipsos abscide
Abbreviated transcription (Latin):
apło. petra autem erat xp̃c. Que nullo
mͦ qͥsqͣm recte diceret: si eoꝵ aliqͣm simi¬
litudinem nullomͦ ille susciꝑet. Quid gͦ
mirum si non ẽ dedignatus xp̃c fieri simi
ipsi moysi qͥ similis factus ẽ ouiꝰ
quẽ in eius p̃nuntiatione ꝑ ipsũ
moysen p̃cepit ds̃ manducari a yopło
suo. eiꝰq sanguinem ad tutelam salutis
adhiberi et pascha appellari : Qđ nc̃ in xͦ
eẽ completum: nemo dissimulare ꝑmit¬
tit᷑. Qua ꝓpt̃ de scͥpturis agnosco dissimi¬
lem. de script᷑is mecum et tu agnosce si¬
milem: non inde dissimilem unde sim¬
lem s alia causa illud. alia illud: dum
qͥa ẽ suł omĩa ds̃ benedictus in scła. Et
similis homini xp̃c. qͥa homo: quia de
illo itidem scͥptum ẽ. mediator dei et ho¬

Expanded text:
Apostolo, Petra autem erat Christus : quae nullo Apostolo, Petra autem erat Christus : quae nullo modo quisquam recte diceret, si eorum aliquam similitudinem nullo modo ille susciperet. Quid ergo mirum si non est dedignatus Christus fieri similis ipsi Moysi, qui similis factus est ovi, quam in ejus praenuntiationem per ipsum Moysen praecepit Deus manducari a populo suo, ejusque sanguinem ad tutelam salutis adhiberi, et Pascha appellari , quod nunc in Christo esse completum nemo dissimulare permittitur? Quapropter de Scripturis agnosco dissimilem, de Scripturis mecum agnosce et tu similem: non inde dissimilem unde similem; sed aquia est super omnia Deus benedictus in saecula . Et similis homini Christus, quia homo, quoniam de illo identidem scriptum est: « Mediator Dei et ho
Abbreviated transcription (Latin):
hic ds̃. ille peccator hic sc̃s. ille ex coitu
natus. hic scđm nos ex uͥgine. scđm uos
uͦ nec ex uͥgine. ille offenso do occiditur
in monte. hic patri ꝑplacens patit᷑ ꝓpͥa
uoluntate: quasi uͦ cum simile aliqͥd dr̃
ex om̃i parte atq ex omĩ mͦ simile in¬
telligat᷑. qͥa non ea tantum que unius
eiusdemq nat᷑e sunt dicunt᷑ int̾ se eẽ
similia sicut gemini homines uł filii
parentib uł om̃s homines omib homi¬
nib in qͣntum homines sunt. similes uti¬
q sunt: qđ et in cet̾is animalib intueri
facillimũ est. uł arborib ut olea olee. lau¬
rus lauro similis dicit᷑ uerum etiã nat᷑e
disparis sunt. et dicunt᷑ multa similia. ut
oliue oleaster. et far tritico: de reb adhuc
ꝓximis et attingentib loquor. Nam qͥd
tam longe distans a filio dei. ꝑ quẽ facta
sunt omĩa. qͣm pecus et lapis: Et tamen
in eugłio legit᷑. ecce agnus dei: et in

Expanded text:
hic Deus; ille peccator, hic sanctus; ille ex coitu hic Deus; ille peccator, hic sanctus; ille ex coitu natus, hic secundum nos ex virgine, secundum vos vero nec ex virgine; ille offenso Deo occiditur in monte, hic Patri perplacens patitur propria voluntate. Quasi vero cum simile aliquid dicitur, ex omni parte atque ex omni modo simile intelligatur: quia non ea tantum, quae unius ejusdemque naturae sunt, dicuntur inter se esse similia, sicut gemini homines, vel filii parentibus, vel omnes homines omnibus hominibus, in quantum homines sunt, similes utique sunt, quod et in caeteris animalibus intueri facillimum est, vel arboribus, ut olea oleae, laurus lauro similis dicitur, verum etiam naturae disparis sunt et dicuntur multa similia, ut olivae oleaster, et far tritico. De rebus adhuc proximis et attingentibus loquor: nam quid tam longe distans a Filio Dei, per quem facta sunt omnia , quam pecus et lapis? et tamen in Evangelio legitur, Ecce Agnus Dei ; et in
Abbreviated transcription (Latin):
cum qͦ nunc ago. teneo. ferio. perimo.
idẽ. errorem tuum atq fallaciam et co-¬
go fateri de xp̃o scͥpsisse moysen: qͥa hoc
xp̃ni dixisse in euangłio legit᷑. cui te ad
credendum ꝓfessio tua fecit obnoxium.
sũ iudeo uͦ uł gentili si mͥ necesse fuerit
disputare: iam supra ostendi qͥb modis ꝓ
meis paruulis uiribꝰ. me agere oportere
existimẽ. Nec illud nego de xp̃o esse p̃¬
aictum. qđ tu tanqͣm facile refellendum
elegisti. ubi ds̃ loqͥtur ad moysen diceis.
suscitabo illis ꝓpħam de fr̃ib ipsoꝵ similẽ
tͥ. Nec me tua lauta et lepida antitetha
qͥb luteum sermonem quasi colorare ac
pingere uoluisti: ullo modo ab hac fidei
ueritate deterret. Comparans enĩ xp̃m
atq moysen. et cupiens de monstrare dis
similes. ut ob hoc non de xp̃o uideatur
intelligendum eẽ. qđ scͥptum ẽ. suscitabo
illis ꝓpħam similem t̾: opposuisti tibimet
ex adu̾so multa contraria qđ ille homo.

Expanded text:
cum quo nunc ago, teneo, ferio, perimo, cum quo nunc ago, teneo, ferio, perimo, id est errorem tuum atque fallaciam, et cogo fateri de Christo scripsisse Moysen, quia hoc Christum dixisse -in euangelio legitur, cui te ad credendum professio tua fecit obnoxium. cum Iudaeo uero uel gentili si mihi necesse fuerit disputare, iam supra ostendi, quibus modis pro meis paruulis uiribus me agere oportere existimem. Nec illud nego de Christo esse praedictum, quod tu tamquam facile refellendum elegisti, ubi deus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi. nec me tua lauta et lepida antitheta, quibus luteum sermonem quasi colorare ac pingere uoluisti, ullo modo ab hac fidei ueritate deterrent. conparans enim Christum atque Moysen et cupiens demosimiles, ut ob hoc non de Christo videatur intelligendum esse quod scriptum est, Suscitabo illis Prophetam similem tibi; opposuisti tibimet ex adverso multa contraria, quod ille homo,
Abbreviated transcription (Latin):
mea fecit obnoxium: ut non possim ñ
credere ei quẽ sequor: s puta nos cum
iudeo tractare. puta cum gentili. Quib
uerbis ostendisti te interim cum quo mͥ
nunc res ẽ. qͥa te ad credendum ꝓfessio tua
fecit obnoxium: satis eẽ conuictum de
xp̃o scͥpsisse moysenqͥa ipsum xp̃m hoc
lixisse in eugłio scͥptum ẽ: cuiꝰ tam pre¬
claram scãmq auctoritatem labefactare
non audes: qͥa et cum id ex obliqͦ audes
difficultatis tue p̃ssus angustũs. et cerneis
qͣnta ruina te obruat cum tibi dicitur
nullam eẽ scͥpt᷑am cui de factis et dictis
xp̃i flagites eẽ. credendum si euangłio tã
scẽ lateq notissimo credendum ẽẽ non pu¬
tas. et truens ne amisso xp̃iani nominis pal¬
lio. nuda uanitas ur̃a om̃ib conspuenda
et detestanda remaneat: rursus te sauci¬
um colligere conaris. et dicis qđ ex istis
euangłii uerbis iam te ad credendum ꝓ-¬
fessio tua fecit obnoxium. Sic gͦ te int̾im

Expanded text:
mea fecit obnoxium, ut non possim non mea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei, quem sequor; sed puta nos cum Iudaeo tractare, puta cum gentili. quibus uerbis ostendisti te interim, cum quo mihi nunc res est, quia te ad credendum professio tua fecit obnoxium, satis esse conuictum de Christo scripsisse Moysen, quia ipsum Christum hoc dixisse in euangelio scriptum est, cuius tam praeclaram sanctamque auctoritatem labefactare non audes; quia et, cum id ex obliquo audes, difficultatis tuae pressus angustiis et cernens, quanta ruina te obruat, cum tibi dicitur nullam esse scripturam, cui de factis et dictis Christi flagites esse credendum, si euangelio tam sancte lateque notissimo credendum esse non putas, et timens, ne amisso christiani nominis pallio nuda uanitas uestra omnibus conspuenda et detestanda remaneat, rursus te saucium colligere conaris et dicis, quod istis euangelii uerbis iam te ad credendum professio tua fecit obnoxium. sic ergo te interim,