comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sonos audiendo. odores ol faciendo. sapores gusta¬
do. dura & mollia contrectando sentimꝰ: quoꝵ
sensibiliũ etiã imagines eis simillimas. nec iam
corporeas. cogitatione uersamꝰ. memoria tenemꝰ
& ꝑ ipsas inistoꝵ desidia concitam᷑: s sine ill
fantasiarũ uł fantasmatũ imaginatione ludifia¬
toria mͥ ẽẽ me. id qđnosse & amare certissimuĩͥ
Nulla nob̃is ueris achademicoꝵ argum̃ta forma
dicentiũ. Quid si falleris: Si enĩ fallor: uł sum
Nam qui ñ ẽ: utiq nec falli pocest. Ae ꝑhoc sum:¬
noui Mosse ñfallar. Sic̃ enĩ noui ẽẽ me.: ta
noui etiã hoc ipsũ nosse me. Eaq duo cũ ansꝰ
eundẽ quoq amorẽ. quiddã tertiũ. nec impinꝰ
xstimationis eis quas noui reb ad uingo. Neq
enĩ fallor amare me. cũ in his quȩ amo ñ filbi
quãquã & si illa falsa me amare uerũ ẽẽt.
Nam quo pacto recte rep̾henderer & rete ꝓͥhi¬

Expanded text:
sonos audiendo, odores olfaciendo, sapores gustasonos audiendo, odores olfaciendo, sapores gustando, dura et mollia contrectando sentimus, quorum sensibilium etiam imagines eis simillimas nec iam corporeas cogitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum desideria concitamur; sed sine ulla phantasiarum uel phantasmatum imaginatione ludificatoria mihi esse me idque nosse et amare certissimum est. Nulla in his ueris Academicorum argumenta formido dicentium: Quid si falleris? Si enim fallor, sum. Nam qui non est, utique nec falli potest: ac per hoc sum,noui nosse, non fallar. Sicut enim noui esse me, ita noui etiam hoc ipsum, nosse me. Eaque duo cum amo, eundem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis eis quas noui rebus adiungo. Neque enim fallor amare me, cum in his quae amo non fallar; quamquam etsi illa falsa essent, falsa me amare uerum esset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohi
Abbreviated transcription (Latin):
trinã. moralis ꝓpt̃ usum. Si gͦ natura Nrã
eẽt a nob̾: ꝓfecto & nram nos genuissemꝰ sapi¬
entiam. nec eã doctrina id ẽ. aliunde discendo
nos relatus ad beate uiuendũ sufficeret. nec bo¬
No alio quo frueremͣ ullo indigeret. Nunc uͦ
quia natura nr̃a ut eẽt dm̃ ht̃ auctorẽ. ꝓcul
dubio ut uera sapiamꝰ ipsũ debemꝰ hab̾e doctorẽ.
ipsũ etiã ut beati simꝰ suauitatis intimae largi¬
quo breuius totũ dr̃ ñ eiusdẽ substantiȩ cuius
as̃ ẽ. tam̃ qua dõ nichil sit in reb ab eo factis na¬
tura ꝓpmnquius imaginẽ dĩ hoc ẽ. summae¬
illius trinitatis agioscimꝰ. ad hanc reformatonen
ꝑficiendã ut sit etiã similitudine ꝓxima. Nam
& sumꝰ. & nos eẽ nouimꝰ. & eẽ ac nosse diligmnꝰ
n his aũ trib quȩ dixi nulla nos falsitas ueri
similis turbat. Non enĩ ea sicut illa quȩ foriss̃
ullo sensu corporis tangimꝰ. uelut colores inꝑidi

Expanded text:
trinam, moralis propter usum. Si ergo natura nostra trinam, moralis propter usum. Si ergo natura nostra esset a nobis, profecto et nostram nos genuissemus sapientiam, nec eam doctrina, id est aliunde discendo,ofectus et ad nos relatus et ad beate uiuendum sufficeret, nec bono alio quo frueremur ullo indigeret; nunc uero quia natura nostra, ut esset, Deum habet auctorem, procul dubio ut uera sapiamus ipsum debemus habere doctorem, ipsum etiam ut beati simus suauitatis intimae largiquo breuius totum dicitur, non eiusdem substantiae, cuius Deus est, tamen qua Deo nihil sit in rebus ab eo factis natura pillius Trinitatis, agnoscimus, adhuc reformatione perficiendam, ut sit etiam similitudine proxima. Nam et sumus et nos esse nouimus et id esse ac nosse diligimus. In his autem tribus, quae dixi, nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim ea sicut illa, quae foris sunt, ullo sensu corporis tangimus, uelut colores uidendo,
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliqͥd efficiat. Natura. doctrina usus. Natura:
ingenio. doctrina : scientia usus: fructu duudi¬
candus ẽ. Nec ignoro qđ ꝓpͥe fructus fruentis.
usus utentis sit. atq ħ int̃ eẽ uideat᷑. qđ ea re
frui dicimur quȩ nos ñ ad aliud referenda ꝑse
ipsã delectat uti uͦ ea re quã ꝓpt̾ aluid quȩrimꝰ.
Unde temporalib magis utendũ ẽ. quã fruendũ.
ut frui meream᷑ ęc̃nis: ñ sic̃ ꝑuersi qui frui uolt̃
quendi mͦ quẽ plus optinuit consuetudo & fru¬
ctib utim᷑. & usib fruim᷑. Nam & fructꝰ iã ꝓpͥe
dicunt᷑ agroꝵ. quib utiq om̃s temporalit᷑ utim.
Hoc itaq more usũ dixerĩ in his trib quȩ in ho¬
mine spectanda cõmonui. quȩ sunt natura. doc-¬
trina usus. Ex his ꝓpt̃ optinendã beatã uitã
triꝑtita ut dixi aphylosophis iuenta ẽ. discipli¬
ua. Naturalis ꝓpt̃ naturã. rationalis ꝓpt̃ doc¬

Expanded text:
ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ingenio, doctrina scientia, usus fructu diiudicandus est. Nec ignoro, quod proprie fructus fruentis, usus utentis sit, adque hoc interesse uideatur, quod ea re frui dicimur, quae nos non ad aliud referenda per se ipsa delectat; uti uero ea re, quam propter aliud quaerimus unde temporalibus magis utendum est, quam fruendum, ut frui mereamur aeternis; non sicut peruersi, qui frui uolunt quendi modo, quem plus obtinuit consuetudo, et fructibus utimur et usibus fruimur; nam et frucdicuntur agrorum, quibus utique omnes temporaliter utimur. Hoc itaque more usum dixerim in his tribus quae in homine spectanda commonui, quae sunt natura, doctrina, usus. Ex his propter obtinendam beatam vitam, tripartita, ut dixi, a philosophis inventa est disciplina; naturalis propter naturam, rationalis propter doc
Abbreviated transcription (Latin):
licteris frequentata sunt. ut naturalis. ratio¬
nalis. moralisq uocarent᷑ ⁊ Quas etiã in octauo
libro breuit̾ strm ximus: ñ quo sit c̃sequens
ut isti intrib aliquid sođm dm̃ de trinitate
cogitauerint.⁊ quãuis plato pͥmꝰ istã distri¬
butionẽ repperisse & cõmendassẽ dicatur:
eui neq naturarum om̃iũ auctor nͥ ds̃ uisꝰ
ẽ. neq intelligentiȩ dator. neq amoris quo
bene beateq uiuit᷑ inspirator. S certe cum
& de natura rerũ. & de ratione indagandae
ueritatis. & debom fine ad quẽ cuncta quȩ agmiꝰ
referre debemꝰ. diuersi diuersa sentiant: in lns
tam̃ trib magnis & generalib questionib om̃is
eoꝵ uersatur intentio. Ita cũ inuna quaq earũ
quid quisq sectet᷑ multiplex discrepantia sit
opinionũ: eẽ tam̃ aliquã natura causã. scientiȩ
formã. uitȩ sũmã. nemo cunctat᷑. Tria etiã sunt
quȩ inuno quoq homine artifice spectantur

Expanded text:
litteris frequentata sunt, ut naturalis, ratiolitteris frequentata sunt, ut naturalis, rationalis moralisque uocarentur; quas etiam in octauo libro breuiter strinximus; non quo sit consequens, ut isti in his tribus aliquid secundum Deum de trinitate cogitauerint, quamuis Plato primus istam distributionem repperisse et commendasse dicatur, cui neque naturarum omnium auctor nisi Deus uisus est neque intellegentiae dator neque amoris, quo bene beateque uiuitur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum et de ratione indagandae ueritatis et de boni fine, ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diuersi diuersa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum uersatur intentio. Ita cum in unaquaque earum quid quisque sectetur multiplex discrepantia sit opinionum, esse tamen aliquam naturae causam, scientiae formam, uitae summam nemo cunctatur. Tria etiam sunt, quae in unoquoque homine artifice spectantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nulla suę cuiꝰ quã utilitatis indigentia s sola
bonitate fecisse qđ factũ ẽ. id ẽ. quia bonum ẽ.
Qđ ideo postea quã factũ ẽ. dr̃: ut res quȩ facta
ẽ. congruere bonitati ꝓpr̃ quã facta ẽ. in dicaret᷑.
Quȩ bonitas si sp̃s scs̃ recte incelligit᷑ unuiersa
nob̃ trinitas in sus oꝑib inamat᷑. Inde ẽ. ciui¬¬
tatiꝯ scẽ quȩ in scĩs angłis sursũ ẽ. & origo &
informatio & beatitudo. Nam si quęrat᷑ unde
sit : dĩ eam condidit. Si unde sit sapiens: adõ
illuminat᷑. Si unde sit felix: dõ frut᷑. Subsisters
modificat᷑. concẽplans illustrat᷑: in haerens
iocundat᷑. Est. uidet: amat. In ȩc̃nitate dĩ uiget.
inueritate dĩ lucet: in bonitate dĩ gaudet. Qua¬
animaduertere potuer̃.⁊ Neq enĩ ipsi insticuer̃
ut ita eẽt. s ua eẽ potuis inuener̃: cuiꝰ una
pars appellaret᷑ physica altera. logica. tertia
echica.⁊ quarũ nomina latina iã multorũ

Expanded text:
e cuiusquam utilitatis indigentia, sed sola bonitate fecisse quod factum est, id est, quia bonum est; quod ideo postea quam factum est dicitur, ut res, quae facta est, congruere bonitati, propter quam facta est, indicetur. Quae bonitas si Spiritus sanctus recte intellegitur, uniuersa nobis trinitas in suis operibus intimatur. Inde est ciuitatis sanctae, quae in sanctis angelis sursum est, et origo et informatio et beatitudo. Nam si quaeratur unde sit: Deus eam condidit; si unde sit sapiens: a Deo inluminatur; si unde sit felix: Deo fruitur; subsistens modificatur, contemplans inlustratur, inhaerens iucundatur; est, uidet, amat; in aeternitate Dei uiget, in ueritate Dei lucet, in bonitate Dei gaudet. CAanimaduertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset. sed ita esse potius inuenerunt, cuius una pars appellaretur physica, altera logica, tertia ethica quarum nomina Latina iam multorum
Abbreviated transcription (Latin):
una s duȩ.anmo ñ duȩ s decẽ uł centũ similit̃
equaliterq peccassent. centũ soles hab̾ee hic
mundus qđ ut ñ fieret ñ opificis ꝓuisioNe
mrabili ad rerũ corporaliũ salutẽ de corẽq c̃¬
sultũ ẽ. s contigit potius tanta uniꝰ animȩ ꝓg̃issi.¬
one peccantis ut solũ corpꝰ tale mereret᷑ : Non
plane animarũ dequib nesciunt qͥd loquant᷑.
s cor ipsoꝵ qui talia sapiunt multũ longe aue.¬
ritate & merico ẽ. coercenda ꝓgressio. Hae gͦ¬

Expanded text:
una sed duae, imo non duae sed decem vel centum similiter una sed duae, imo non duae sed decem vel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus, quod ut non fieret, non opificis provisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum qui talia sapiunt multum longe a veritate et merito est coercenda progressio. CA
Abbreviated transcription (Latin):
si hȩc opinio uera eẽt. mundũ ideo factũ ue
animȩ ꝓmeritis peceatoꝵ suoꝵ tamquã ergi¬
stula quib pęnalit̃ indudent᷑ corpora accipas¬
suꝑiora & leuora quȩ minus. inferiora uͥ &
grauiora quȩ amplius peccauer̃. ⁊ daemones
quib deterius nichil ẽ. trena corpora quib
inferius & grauus nichil ẽ. potiuis ꝗͣ homius
etiã bonos hab̾e debuisse. Nunc uͭ. ut inell¬
geremus animarũ merita ñ qualitatib corps
eẽ pensenda: areum pessimꝰ daemon. homo
aũ. & nunc licet malus longe minoris maera
malitiȩ. & certe ante peccatũ. tam̃ luteũ anꝰ
accepit. Quid aũ stultitus dici potest. quan
istũ solem ut in uno mundo unꝰ cẽt ñ decor
pulchritudinis uł etã saluti rerũ corporit
consuluisse artificẽ dm̃ s hoc patus eums¬
qua uana anuimna sic perauerat ut tali corpore
mereret᷑ in eludi. ac ꝑhoc sic contigisset ut non

Expanded text:
si haec opinio uera esset, mundum ideo factum ut si haec opinio uera esset, mundum ideo factum ut animae pro meritis peccatorum suorum tamquam ergastula, quibus poenaliter insuperiora et leviora quae minus, inferiora vero et graviora quae amplius peccaverunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et gravius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse. Nunc vero ut intelligeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem et nunc licet malus, longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest quam per istum solem ut in uno mundo unus esset, non decore pulchritudinis, vel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius evequia una anima sic peccaverat, ut tali corpore mereretur includi? Ac per hoc si contigisset ut non
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ ñ actendisse pͥmũ quã hoc eẽt. contrariũ
scripturae huꝰ tanta auctoritatis intentioni. qu
ꝑ om̃a oꝑa dĩ subiungens. & uidit ds̃ quia bens
ẽ. completisq om̃ib inferens && uidit dĩ om̃i
quȩ fecit & ecce bona ualde: nullã aliã cansi
faciendi mundi intelligi uoluit nͥ ut bona fue¬
rent abono dõ. Ubi si nemo peccasset: cantũ¬
nim mͦ naturis bonis eẽt. mundus ornat᷑ & plenus
Ꝙ̾ quia peccatũ ẽ. non ideo cuncta s̃ impleta pa¬
catis: cũ bonoꝵ longe maior numerꝰ in celestb
su e natura ordinem seruet. Nec mala uolien¬
tas quia natura ordinẽ seruare noliut. ido
iusti dei leges om̃a bene ordinantis effugi
qm̃ siẽ pictura cũ colore ngro loco suo p̾sito
ita uniuersitas rerũ siquis possit in auieri
etiã cũ peccatorib pulchra ẽ. quã uis pseip.¬
sos considatos sua de formitas turpet. Demd
uid̾e debuit origenes & quicũq ta sapum.

Expanded text:
itatum non attendisse primum quam hoc esset contrarium itatum non attendisse primum quam hoc esset contrarium scripturae huius tantae auctoritatis ina dei subiungens: et uidit deus, quia bonum est, completisque omnibus inferens: et uidit deus omnia quae fecit, It ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono deo. ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus; et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt impleta peccatis, cum bonorum maior numerus in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec. mala uoluntas quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti dei leges omnia bene ordinantis effugit; quoniam sicut pictura cum colore nigro loco t.suo posito, ita uniuersitas rerum, si quis possit intueri, etiam \' cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dĩ ẽ. s ab illo conditã longe imparẽ con¬
ditori. xp̃iana sanitate sentirent. S multo ẽ.¬
mirandũ amplius: qđ etiã quidã qui unum
nob̾cũ credunt om̃iũ rerũ ẽẽ principium.
conditore eẽ posse. noluerunt tam̃ istã causã
fabricandi mundi tam bonã ac simplicẽ bene
ac simplicit̾ crede. ut dĩ bonus c̃deret bona.
tam̃. qua ñ faceret nͥ bonus ds̃: s animas
dicunt ñ quidẽ partes dĩ s factas adõ peccas.¬
se aconditore recedendo. & diuersis ꝑ gresuib
ꝓ diuersitate peccatoꝵ acęlis usq t̾ras diue¬
rsa corpora quasi uncula meruisse. & hunc
cẽ mundũ. eãq eusam mundi fusse fities
ñ ut conderent᷑ bona. s ut mala cohibent᷑. ho
origenos iuire culpat᷑. In libris enĩ quos appellat
periarchon id ẽ. de pͥncipiis. hoc sensit: hoc
scripsit. Ubi plus quã dici potest miror bom¬
nem ineccłasticis lutteris tam doctũ & eiera¬

Expanded text:
quae Dei est, sed ab illo conditam longe inparem Conquae Dei est, sed ab illo conditam longe inparem Conditori Christiana sanitate sentirent. CAPUT mirandum amplius quod etiam quidam, qui unum nobiscum credunt omnium rerum esse principium, conditore esse non posse, noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut bonus Deus conderet bona, tamen, quae non faceret nisi bonus deus. sed animas dicunt non quidem partes dei, sed factas a deo peccasse a conditore recedendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa •orpora quasi uincula meruisse; et hunc esse mundum eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. hinc Origenes iure culpatur; in libris enim, quos appellat nequ ἄρχων, id est de principiis, hoc sensit, hoc scripsit. ubi plus quam dici potest miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exerc
Abbreviated transcription (Latin):
nulla debeat eẽ dubitatio: ñ ẽ. iste s posterior
erit diligentius disserendi locus. In hoc autẽ
libro. deciuitate dĩ quȩ ñ ꝑegrmat᷑ in huius
uitȩ mortalitate s immortał sẽꝑ incelis ẽ. idẽ.
de angłis scĩs dõ cohȩrentib. qui nec fuerunt
umquã neo futuri sunt desertores. in terqͦs
& illos qui ȩc̃nã lucẽ deserentes tenebrae facti
sunt dm̃ pͥmitꝰ diuisisse iam diximꝰ: illo ad

Expanded text:
nulla debeat esse dubitatio, non est iste, sed posterior nulla debeat esse dubitatio, non est iste, sed posterior erit diligentius disserendi locus. In hoc autem libro de ciuitate Dei, quae non peregrinatur in huius uitae mortalitate, sed inmortalis semper in caelis est, id est de angelis sanctis Deo cohaerentibus, qui nec fuerunt umquam nec futuri sunt desertores, inter quos et illos, qui aeternam lucem deserentes tenebrae facti sunt, Deum primitus diuisisse iam diximus, il
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliquẽ ordinẽ uł appeterent uł cenerent.
nͥ ab illo facta ẽẽnt qui summe ẽ. qͥ sũme bonꝰ
ẽ. tamquã ꝑ om̃a quȩ fec̃ mirabili stabilitate
currentes quasi quȩdã eiꝰ alibi magis alibi
minus imp̃ssa uestigia colligamꝰ ⁊ in nob autẽ
ipsis eiꝰ imaginẽ contuentes. tã quã minor ille
euanglicus filus ad nos met ipsos reuersi sur¬
gamus & ad illũ eamꝰ a quo peccando recesse¬
ramus. Ibi cẽ nr̃m ñ habobit deminutionem.
ibi scientia nr̃a ñ habebit errorẽ ibi amare nr̃m
ñ habebit offensionẽ. Nunc aũ tria ista nr̃a
quãuis certa teneamꝰ. nec aliis ea credamꝰ cestib
sed nos ipsi p̃sentia sentiamꝰ. atq inceriore
ueracissimo cernamꝰ aspectu : tam̃ quã diu
fatura uł utrũ numquã de futura. & qͦ si ma¬
le quo aũ si bene agantur ꝑuentura sint. qm̃
ꝑ nos ipsos nosse ñ possumus: alios hino tes¬
tes uł quęrimꝰ uł habemꝰ. De quoꝵi fide cur

Expanded text:
nec aliquem ordinem uel adpeterent uel tenerent, nec aliquem ordinem uel adpeterent uel tenerent, nisi ab illo facta essent, qui summe est, qest, tamquam per omnia, quae fecit mirabili stabilitate, currentes quasi quaedam eius alibi magis, alibi minus inpressa uestigia colligamus; in nobis autem ipsis eius imaginem contuentes tamquam minor ille euangelicus filius ad nosmet ipsos reuersi surgamus et ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensionem. Nunc autem tria ista nostra quamuis certa teneamus nec aliis ea credamus testibus, sed nos ipsi praesentia sentiamus adque interiore ueracissimo cernamus aspectu, tamen, quamdiu futura uel utrum numquam defutura et quo si male, quo autem si bene agantur peruentura sint, quoniam per nos ipsos nosse non possumus, alios hinc testes uel quaerimus uel habemus: de quorum fide quur
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt nob̃ bene nichil aliud quęreremꝰ. ltẽ si arbo¬
res essemꝰ: nichil quidẽ sentientẽ motũ amare¬
minime possemꝰ. Uerũ tam̃ id quasi appetere
uideremur: quo feracius essemꝰ uberiusq fruc¬
cuosae. Si essemus lapides. aut stuctꝰ. aut uentꝰ
aut filamma. uł quid eiꝰ modi: sine ullo quidẽ
sensu atq uita. ñ tam̃ nob̾ de ẽẽt quasi quidam
nr̃oꝵ locoꝵ atq ordinis appetitꝰ. Nam uelut
a mores corpoꝵ mom̃ta sunt ponderũ: siue deor¬
sum grauitate. siue sursũ leuitate nitant᷑. lta
enĩ corpꝰ pondet: sic̃ aimꝰ amore fert᷑ quocũq
fertur. Qm̃ gͥ homines sumꝰ ad nr̃i creatoris
nnagnnẽ ereati. cuiꝰ ẽ. uera ȩt̃nitas. ȩm̃a uerias.
ec̃na & uora caritas. estq ipsa ȩãa & uera &
cara trmitas. neq c̃fusa neq separata: in his
quidẽ reb quȩ infra nos sunt. qm̃ & ipsa Nec
aliquo mͦ eẽnt. nec aliqua specie continerent᷑.

Expanded text:
esset nobis bene, nihil aliud quaereremus. Item si arboesset nobis bene, nihil aliud quaereremus. Item si arbores essemus, nihil quidem sentiente motu amare possemus, uerum tamen id quasi adpetere uideremur, quo feracius essemus uberiusque fructuosae. Si essemus lapides aut fluctus aut uentus aut flamma uel quid huius modi, sine ullo quidem sensu adque uita, non tamen nobis deesset quasi quidam nostrorum locorum adque ordinis adpetitus. Nam uelut amores corporum momenta sunt ponderum, siue deorsum grauitate sine sursum leuitate nitantur. Ita enim corpus pondere, sicut animus amore fertur, quocumque fertur. Quoniam igitur homines sumus ad nostri creitas, aeterna ueritas, aeterna et uera caritas, estque ipse aeterna et uera et cara trinitas neque confusa neque separata: in his quidem rebus, quae infra nos sunt, quoniam et ipsa nec aliquo modo essent nec aliqua specie continerentur
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ reꝑiatur & si differens quȩdã tam̃ similitudo:
quantũ suscepti huius oꝑis ratio uisa ẽ. postulare
satis diximus. De amore aũ quo anunt᷑. utrũ &
ipse amor amet᷑: ñ dictũ ẽ. Amat᷑ aũ. & hine ꝓ¬
bamus: qđ in lominuib qurrectius amant᷑ ipse
magis aniat᷑. Neq enĩ uir bonꝰ merito dr̃ qui scit
qđ bonũ ẽ s qui diligit. Cur gͦ & in nob ipsis
non & ipsum amorẽ nos amare sentimꝰ. qͦ amamiꝰ
quicqͥd boni amamꝰ : Est enĩ & amor qͦ amatur
& qđ amandũ ñ ẽ. Et istũ amorẽ odit in se. qui
illũ diligit quo id amat᷑ qđ amandũ ẽ. Possunt enĩ
ambo eẽ. inuno homine. Et hoc bonũ ẽ. homini:
ut illo ꝓficiente qͦ bene uiuimꝰ. iste deficiat quo
male uiuimꝰ. donec ad ꝑfectũ sanet᷑ & inbonum
cõmutet᷑ om̃e qđ uiuimus. Si enĩ pecora eẽmus:
carnalẽ uitã & qđ scłm senium eiꝰ ẽ. amaremꝰ.
Idq ẽẽt sufficiens bonũ nr̃m: & scđm hoc cũ¬

Expanded text:
reperiatur, etsi differens, quaedam tamen similitudo, quantum suscepti hujus operis ratio visa est postulare, satis diximus: de amore autem quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem: et hinc probamus, quod in hominibus qui rectius amantur, ipse magis amatur. Neque enim vir bonus merito dicitur qui scit quod bonum est, sed qui diligit. Cur ego et in nobis ipsis non et ipsum amorem nos amare sentimus, quo amamus quidquid boni amamus? Est enim et amor, quo amatur et quod amandum non est, et istum amorem odit in se, qui illum diligit, quo id amatur quod amandum est. Possunt enim ambo esse in uno homine, et hoc bonum est homini, ut illo proficiente quo bene uiuimus, iste deficiat quo male uiuimus, donec ad perfectum sanetur et in bonum commutetur omne quod uiuimus. Si enim pecora essemus, carnalem uitam et quod secundum sensum eius est amaremus idque esset sufficiens bonum n
Abbreviated transcription (Latin):
noctis. & stellas. & posuit illa dĩ infirmameno
cęli lucere suꝑ t̾ram. & p̃eẽ diei & nocti: & du¬
de int̃ lucẽ & tenebras. Int̃ illã uͭ lucẽ quȩ scã sei
etas angłoꝵ ẽ. illustratione ueritatis intesigbilũ
fulgens. & ei contrarias tenebras id ẽ. malouim
angłorũ auersoꝵ aluice iustitiȩ teterrimas menes
ipse diuide potuit: cui etiã futurũ ñ nature sod
uoluntatis malũ occultũ aut incertũ eẽ ñ patiut.

Expanded text:
noctis, et stellas; et posuit illa Deus in firmamento noctis, et stellas; et posuit illa Deus in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et diuidere inter lucem et tenebras. Inter ietas Angelorum est illustratione veritatis intelligibiliter fulgens, et ei contrarias tenebras, id est malorum angelorum aversorum a luce justitiae teterrimas mentes, ipse dividere potuit, cui etiam futurum, non naturae, sed voluntatis malum, occultum aut incertum esse non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
siue id lateat. s ex occasione tractand& ꝓfunda
obscuritatis alia quȩdã uera dicant᷑: ñ mͥ uidet᷑
ab oꝑib dĩ ab surda sententia. si cũ lux prima
illa facta ẽ. angłi creati intelligant᷑. & int̾ scõs an¬
głos & immundos fuisse discretũ uͥ dictũ ẽ. &
diuisit dĩ int̃ lucẽ & tenebras. & uocauit dc̃ lucẽ
diem. & tenebras uocauit noctẽ. Solus quippe
ille ista discernere potuit: qui potuit etiã pͥusqͣ
caderent p̃scire casuros & pͥuatos lumie ueri¬
tatis intenebrosa suꝑbia remansuros. Nam int̃
istũ nob̾ notissimũ diem & noctẽ. id ẽ. int̾ hanc
lucẽ & has tenebras uulgatissimas sensib nr̃is.
luminaria celi ue diuident imꝑauit. Fiart¬
inquit luminaria in firmam̃to eli: ut lucur s
tram. & diuidant int̃ diẽ & noctẽ. E purdo pos
Et fec̾ inquit ds̃ duo lummaria magna. lamiri
mauis in pͥncipia diei: & lummare mitꝰ n pͥnqi

Expanded text:
siue id lateat, sed ex occasione tractandae profundae siue id lateat, sed ex occasione tractandae profundae obscuritatis alia quaedam uera dicantur: non mihi uidetur ab operibus Dei absurda sententia, si, cum lux prima illa facta est, angeli creati intelleguntur, inter sanctos angelos et inmundos fuisse discretum, ubi dictum est: Et diuisit Deus inter lucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et tenebras uocauit noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam caderent praescire casuros et priuatos lumine ueritatis in tenebrosa superbia remansuros. Nam inter istum nobis notissimum diem et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut diuiderent imperauit: Fiantinquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter diem et noctem; et paulo post: Et fecit, inquit, Deus duo luminaria magna, luminare maius in principia diei, et luminare minus in principia
Abbreviated transcription (Latin):
& ecce uiuimꝰ. Ut coereiti : & ñ mortificati. Ut
tristes: semꝑ aũ gaudentes. Sic̃ egeni: multos
aũ ditantes. Tamquã nicdl habentes : & om̃a
possidentes. Sic̃ gͦ ista contraria ẽtrariis oppo
sita sermonis puldiritudinẽ reddunt: ita qua¬
dam ñ uerboꝵ s rerũ eloquentia. contrarioꝵ
oppositione scłi puldiritudo componit᷑. Aꝑtis¬
sime hoc positũ ẽ. in libro eccłastico: isto modo.
ontra malũ bonum ẽ: & contra mortẽ uita. Sie
contra pium peccator. Ꝙ sic intuere in om̃a
oꝑa altissimi : bina. bina. unũ contra unum.
sit utilis qđ plures sententias ueritatis parit.
& inlucẽ notitię ꝓducit. dũ alius eũ sic alius
sic intesligit. ita tam̃ ut qđ in obscͥoͥro loco intelligt᷑.
uł attestationẽ rerũ manifestarũ uł aliis locis
minime dubiis asserat᷑. siuie cũ multa tractantur
ad id quoq ꝑueniat᷑ qđ sensit ille qui seripsit.

Expanded text:
et ecce vivimus; ut coerciti 3, et non mortificati; ut et ecce vivimus; ut coerciti 3, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes Sicut ergo ista contraria contrariis opsita sermonis pulchritudinem reddunt: ita quadam non uerborum, sed rerum eloquentia contrariorum obpositione saeculi pulchritudo conponitur. Apertissime hoc positum est in libro ecclesiastico isto modo: Contra malum bonum est et contra mortem uita; sic contra pium peccator. Et sic intuere in omnia opera Altissimi, bina bina, unum contra unum. sit utilis, quod plures sententias ueritatis parit et in lucem notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intellegit ita tamen ut, quod in obscuro loco intellegitur, uel adtestatione rerum manifestarum uel aliis locis minime dubiis adseratur: siue, cum multa tractantur, ad id quoque perueniatur, quod sensit ille qui scripsit,
Abbreviated transcription (Latin):
lo eiꝰ eẽt ipse facturus : ꝓpt̾ea psalmꝰ ait. ⁊¬
draco hic quẽ fupisti ad illudendũ ei: ut
i eo ipso qđ eum finx̃ licet ꝑ suã bonitatẽ
bonũ. iã ꝑ suã p̃scientiã p̃parasse intelligat᷑¬
ñ dico angłoꝵ s uł hominũ crearet. quẽ
malũ futurũ eẽ prȩscisset: nͥ parit̃ nosset
quib eos bonoꝵ usib cõmendaret. atq ita
ordinẽ scłoꝵ tamquã pulcherrimũ carmen
ex quib dã quasi antichetis honestaret.¬
Anticheta enĩ quȩ appellant᷑: in ornamentis
clo cutionibs̃ decentissima. Quȩ latine ut appel
eisdẽ ornam̃tis locutionis etiã sermo latmꝰ utatur.
immo linguȩ om̃iũ gentiũ. His antichetis & pa-¬
uliis apłs in seđa ad chorindnios epła illũ locum
suauit̃ explicat: uͥ dicit. Parma iustitiȩ: adex.¬
miã: & bonã famã. Ut seductores: & ueraces.¬
Ut qui ignoram᷑ : & cognoscim᷑. Quasi morientes:

Expanded text:
lo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait: lo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet per suam bonitatem bonum, iam n dico Angelorum, sed vel hominum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commodaret, atque ita ordinem saeculorum tanquam pulcherrimum carmen ex quibusdam quasi antiAntitheta enim quae appellantur in ornamentis elocutionis sunt decentissima, quae Latine uel appelleisdem ornamentis locutionis etiam sermo Latinus utatur, immo linguae omnium gentium. His antithetis et Paulus apostolus in secunda ad Corinthios epistula illum locum suauiter explicat, ubi dicit: Per arma iustitiae dexmiaut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes,
Abbreviated transcription (Latin):
expectat. S tantũ ualet innaturis rationabi¬
lib qđdã ueluti pondus uoluntatis & amoris:
ut cũ ordine natura angłi hominib : tam̃
lege uistitiȩ bom homines malis angłis p̃fe¬
boli dictũ recte in telligimꝰ hoc ẽ. initiũ figm̃ti
dñi: quia sine dubio uͥ eẽt uitiũ malitię. nat̾a
ñ uitiata p̃cessit. Uitiũ aũ ita contra naturã
ẽ: ut ñ possit nͥ nocere natura. Non itaq¬
ẽẽt uitiũ reced̾e adeo: nͥ natura cuiꝰ id uitiũ
ẽ. potus cõpeteret ẽẽ cũ dõ. Qua ꝓpt̾ etiam
uoluntas mala grande testimoniũ ẽ. natura
bonȩ. S dĩ sicut naturarũ bonarũ optimus
creator ẽ. ita malarũ uoluntatũ iustissimus
ordinator: ut cũ ille male utant᷑ naturis bo¬
nis. ipse bene utat᷑ etiã uoluntatib malis.
Itaq fecit ut diabolus institutione illus bonꝰ.
utiq ignarus. & prȩuidebat quȩ bona de ma-¬

Expanded text:
expectat. Sed tantum ualet in naturis rationaexpectat. Sed tantum ualet in naturis rationalibus quoddam ueluti pondus uoluntatis et amoris, ut, cum ordine naturae angeli hominibus, tamen lege iustitiae boni homines malis angelis praefeboli, dictum recte intellegimus: Hoc est initium figmenti Domini. Quia sine dubio, ubi esset uitium malitiae, natura non uitiata praecessit. Vitium autem ita contra naturam est, ut nuitium recedere a Deo, nisi naturae, cuius id uitium est, potius conpeteret esse cum Deo. Quapropter etiam uoluntas mala grande testimonium est naturae bonae. Sed Deus sicut naturarum bonarum optimus creator est, ita malarum uoluntatum iustissimus ordinator, ut, cum illae male utuntur naturis bonis, ipse bene utatur etiam uoluntatibus malis. Itaque fecit, ut diabolus institutione illius bonus, utique ignarus et praeuidebat quae bona de ma
Abbreviated transcription (Latin):
p̃penunt᷑ immortalia mortalib : sic̃ angłi
homnib. S ita p̃ponunt᷑ natura ordine.
s aĩ alius atq alius ꝓsuo cuiꝰꝙ usu astima¬
tonis modus quo fit ut quȩdã sensu carentia
quib dã sentientib p̃ponamꝰ: in tantũ ut se
peestas cẽt ea ꝓrsus de natura rerũ auferre
ullemꝰ. siue quẽ mea locũ habeant ignoran¬
as siue etiã si sciamus nr̃is ea commodis
sponentes. Quis enĩ ñ domui suȩ pariem
luab̃e quã mures. nũmos quã pulices malit:
qus mrũ cũ intpsoꝵ eiã homiiũ aestima¬
done. quoꝵs certe natura tante ẽ. dignitatis.
plerũq oaruis cõparet᷑ equus quã seruus.
gẽma quã famula. lta lib̾rate uidicandi plu¬
rimũ distat ratio c̃sidantis acieassitate indi¬
gentis seu uoluptate cupientis: eũ ista quid
sic. necessitas aũ qͥd ꝓpt̃ qͥd expetat cogitat ⁊¬
& in his quod uerũ ẽ. luci m̃tis appareat. uo¬
luptas uͦ qͥd iocundũ corporis sensib blandiat᷑

Expanded text:
icut angeli hominibus. Sed ita praeponuntur naturae ordine; est autem alius adque alius pro suo cuiusque usu aestimationis modus, quo fit, ut quaedam sensu carentia quibusdam sentientibus praeponamus, in tantum, ut si potestas esset ea prorsus de natura rerum auferre uellemus, siue quem in ea locum habeant ignorantes. siue etiamsi sciamus nostris ea commodis postponentes. Quis enim non domi suae panem habere quam mures, nummos quam pulices malit? Sed quid mirum, cum in ipsorum etiam hominum aestimatione, quorum certe natura tantae est dignitatis, plerumque carius conparetur equus quam seruus, gemma quam famula? Ita libertate iudicandi plurimum distat ratio considerantis a necessitate indigentis seu uoluptate cupientis, cum ista quid  necessitas autem quid propter quid expetat cogitat, et ista quid uerum luci mentis appareat. uoluptas uero quid iucundum corporis sensibus blandiatur
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sint. & presentia iã sint. & p̃cerita iã ñ sint:
ipse uͭ haec om̃a stabili ac sempit̾na p̃sentia cõpre¬
hendat. Nec alit̃ oculis: alit̃ mente. Non erum
exanimo constat & corpore. Nec alit̃ nunc. &
preterit uł futuri uarictate mutat᷑. apud quem
ñ ẽ. nimutatio nec mom̃ti obumbratio. Neq enĩ
iꝰ maentio de cogitatione in cogitationẽ transit.
mcuꝰ mcorpores intuitu sĩmul ad sunt cuncta
quȩ nouit: qm̃ tẽ pora ita nouit nullis suis tem¬
malib notionib quẽ ad modũ tẽpora mouet
ellis suis cẽporalib motib. lbi gͦ uidit bonũ eẽ
al fec̃: ubi bonũ eẽ uidit ut faceret. Nec quia
fitũ uidit scientiã duplicauit. uł ex aliqua
parte auxit. tã quã minoris scientiȩ fuerit
pnusquã faceret qđ uideret: qui tã ꝑfecte rĩ
quretur. nͥ cã ꝑfecta scientia eui nichil ex eiꝰ
opib adderet᷑. Qua ꝓpt̃ si tantummꝰ nob u

Expanded text:
ndum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ndum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ipse uero haec omnia stabili ac sempiterna praesentia conprehendat; nec aliter oculis, aliter mente; non enim ex animo constat et corpore; nec aliter nunc etpraeteriti uel futuri, uarietate mutatur, aput quem non est inmutatio nec momenti obumbratio. Neque enim eius intentio de cogitatione in cogitationem transit, in cuius incorporeo contuitu simul adsunt cuncta quae nouit; quoniam tempora ita nouit nullis suis temporalibus notionibus, quem ad modum temporalia mouet nullis suis temporalibus motibus. Ibi ergo uidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse uidit ut faceret; nec quia factum uidit scientiam duplicauit uel ex aliqua parte auxit, tamquam minoris scientiae fuerit priusquam faceret quod uideret, qui tam perfecte non operaretur, nisi tam perfecta scientia, cui nihil ex eius operibus adderetur. Quapropter. si tantum
Abbreviated transcription (Latin):
quia bonũ ẽ. nͥ oꝑis apꝓbatio secłm artt̃ fic̃i
quȩ sapientia dĩ ẽ: Dĩ aũ usq ad eo non cun
factũ ẽ. tunc didicit bonũ: ut nichil eoꝵ fide
si ei fuisset incognitũ. Dum gͦ uidet quia bonll¬
qđ nͥ uidisset ante quã fieret ñ utiq fiera: d
bonũ eẽ ñ diseit. Ꝙ plato quidẽ plus ausisͥ
lut ut putaret dm̃ sui oꝑis nouitate factũ beatio¬
rem: s sic ostende uoluit artifici suo placuisse.
un fctũ. qđ placuerat marte faciendũ. Non qđ
ullomꝰ dĩ scientia uariet᷑: ut aliud in ea faciant
qu ñ dũ sunt. aluid quȩ iã sunt. alud quȩ fuer̃.¬
I on enĩ more nr̃o ille uł qđ futurũ ẽ. ꝓspic̃. uł qđ¬
presens ẽ. aspicit. uł qđ prȩteritũ ẽ. respicit : s
alio mͦ quodã anr̃arũ cogitationũ consuetudine
longe alteq diuerso. Ille quippe ñ ex hoc in illud
cogitatione mutata. s om̃mo incõmutabilit̃ uidet: Noi¬
ita ut illa quidẽ quȩ tẽporalit̃ fiunt. & futura ñ¬

Expanded text:
eris adprobatio secundum artem facti, quae sapientia Dei est? Deus autem usque adeo non, cum factum est, tunc didicit bonum, ut nihil eorum fieret, si ei fuisset incognitum. Dum ergo uidet quia bonnisi uidisset antequam fieret, non utique fieret: docet bonum esse, non discit. Et Plato quidem plus ausus est bat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut aliud in ea faciant quae nondum sunt, aliud quae iam sunt, aliud quae fuerunt; non enim more nostro ille uel quod futurum est esens est aspicit, uel quod praeteritum est respicit; sed alio modo quodam a nostrarum cogitationum consuetudine longe alteque diuerso. Ille quippe non ex hoc in illud cogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter uidet; ita ut illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura no
Abbreviated transcription (Latin):
diuna quã scitas: ꝓfecto & illa diligentia rationis
ẽ. ñ p̃sumptionis audatia. ut in oꝑib dĩ secredo
quodã loquendi mͦ quo nr̃a exerceat᷑ intentio.
eadẽ nob̾ insinuata intelligat᷑ trinitas. unam¬
quãq creaturã qͥ fecerit ꝑqͥd fecerit. propter
qͥd fecerit. Pat̾ quippe in celligitur uerbi: qui

Expanded text:
tionis est, non praesumtionis audacia, ut in operibus Dei secreto quodam loquendi modo, quo nostra exerceatur intentio, eadem nobis insinuata intellegatur trinitas, unamquamque creaturam quis fecerit, per quid fecerit, propter quid fecerit. Pater quippe intellegitur Verbi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
inicio diabolus peccat : ñ intelligunt si nau
rale ẽ. nullo mͦ eẽ peccatũ. S quid respondĩ
ꝓpħicis testimoniis. siue qđ ait rsaias sibsi.¬
gurata ꝑsona principis lubylomiȩ diabolan
notans quomͦ cecidit luci fer qui mane orides
siue qđ hie rechiel. in delicus paradysi di
fiusti. om̃i lapide p̃cioso ornatꝰ es: Ubi med¬
ligitur fiusse aliquando sine peccato. Nan
exp̃sius ei pardo p̃ drͣ. Ambulast mab

Expanded text:
abolus peccat, non intellegunt, si natura abolus peccat, non intellegunt, si natura talis est, nullo modo esse peccatum. Sed quid respondetur propheticis testimoniis, siue quod ait Esaias sub figurata persona principis Babyloniae diabolum notans: Quo modo cecidit Lucifer. qui mane oriebatur; siue quod Hiezechiel: In deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso ornatus es? Ubi intellegitur fuisse aliquando sine peccato. Nam expresses ei paulo post dicitur: Ambulasti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aitendant ñ dixisse dñm aueritate alienus
fuit. s inueritate ñ stetit. uͥ aueritate lapsum
intelligi uoluit. In qua utiq si stetisset. eł pe¬
ticeps factus. beatus cũ scĩs angłis ꝑmanere¬
ostendat᷑ qđ inueritate ñ stecerit: atq ut
Quia ñ ẽ. ueritas in eo. Esset aũ meo: si mili
stetisset. Locutione aũ dictũ ẽ. minꝰ ustad.
Sic eñ uidetur sonare inueritate ñ stett
quia ueritas ñ ẽ. in eo: tã quã ea sit causa
ut inueritate ñ steterit. qđ in eo ueritas ñse
cũ potius ea sit causa ut meo ueritas nonse
qđ inueritate ñ stetit. Ista locutio ẽ. & inplbu
Ego clamaui. qm̃ exaudisti me ds̃: eũ diẽdun
fuisse uideat᷑. exaudisti me ds̃ qm̃ clamau.
Sed cũ dixisset ego clamaui: tãquã abeo querm
unde se clamasse monstraret. ab effectu exuud¬
tionis dĩ clamoris sui ostendit effectũ : tãqu
diceret. Hinc ostendo clamasso me: qm̃ exu¬

Expanded text:
non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate alienus non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate alienus fuit; sed: In ueritate non stetit, ubi a ueritate lapsum intellegi uoluit, in qua utique si stetisset, eius particeps factus beatus cum sanctis angelis permanereostendatur, quod in ueritate non steterit, adque ait: Quia non est ueritas in eo. Esset autem in eo, si in illa stetisset. Locutione autem dictum est minus usitata. Sic enim uidetur sonare: In ueritate non stetit, quia ueritas non est in eo, tamquam ea sit causa, ut in ueritate non steterit, quod in eo ueritas non sit; cum potius ea sit causa, ut in eo ueritas non sit, quod in ueritate non stetit. Ista locutio est et in psalmo: Ego clamaui, quoniam exaudisti me Deus; cum dicendum fuisse uideatur: Exaudisti me DSed cum dixisset, Ego clamavi; tanquam ab eo quaereretur, unde se clamasse monstraret, ab effectu exauditionis Dei clamoris sui ostendit affectum; tanquam diceret, Hinc ostendo clamasse me, quoniam exau
Abbreviated transcription (Latin):
set occide ⁊ uerũ etiã ab initio suȩ conditionis
inueritate ñ steterit: & ideo nũquã beatꝰ cũ sc̃ĩs
angłis fuerit. suo recusans ẽẽ subditꝰ creatori.
& sua suꝑbia uelut pͥuata potestate elatꝰ. Ac
ꝑ hoe falsus &e fallax: quia nec unquã p̃testacẽ
om̃ipotentis euadit: & qͥ ꝑ piã subiectonem
noluit cenere qđ uere ẽ. affectat ꝑsuꝑbĩ &
elationẽ simulare qđ ñ ẽ: ut sic indeligt᷑ aũ¬
qđ beatꝰ iob̃s apłs ait. Abinitio diabolus peet
Hoc ẽ. ex qͦ ereatꝰ ẽ. iustitiã recusauit: quã ñ pu
deoq subdita uoluntas hab̾e ñ posset. Huic
sententiȩ quisqͥs ad quiescit: ñ cũ illis hertias
sapit id ẽ. manicheis & siquȩ aliȩ pestes ita
sentiunt qđ suã quandã ꝓpͥã tamquã ex ad¬
uerso quodã pͥncipio diaboliis habeat natiñ
mali. Qui tanta uanitate desipiunt: ut cũ u¬
ba ista euangłica in auctoritate nob̾ cũ habeam.

Expanded text:
set occidere, uerum etiam ab initio suae conditionis set occidere, uerum etiam ab initio suae conditionis in ueritate non steterit et ideo numquam beatus cum sanctis angelis fuerit, suo recusans esse subditus creatori et sua per superbiam uelut priuata potestate laetatus, ac per hoc falsus et fallax, quia nec quisquam potestatem Omnipotentis euadit, et qui per piam subiectionem noluit tenere quod uere est, adfectat per superbam elationem simulare quod  apostolus ait: Ab initio diabolus peccat, hoc est, ex quo creatus est, iustitiam recusauit, quam nisi pia Deoque subdita uoluntas habere non posset. Huic sententiae quisquis adquiescit, non cum illis haereticis sapit. id est Manichaeis, et si quae aliae pestes ita sentiunt, quod suam quandam propriam tamquam ex aduerso quodam principio diabolus habeat naturam mali; qui tanta uanitate desipiunt, ut, cum uerba ista euangelica in auctoritate nobiscum habeant,
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio scĩs fidelibq ꝓmittit. qđ erunt
& quales angłis dĩ: quib etiã ꝓmutit᷑ qđ ibunt
inuitã ęc̃nã. Porro aũ si nos cera sumꝰ numquã
nosex illa immortali felicitate casuros. illi uͦ certi
ñ sunt: iã potiores ñ &quales eis erimus. Sed
quia nequaquã ueritas fallit & &quales eis eri¬
mus: ꝓfecto etiã ipsi certi sunt suȩ felicitatis ȩt̃nȩ.
cuiis illi aliquando certi non fuerunt. Non eñ
erat eoꝵ ȩcña folicitas euꝰ certi ẽẽnt: quȩ finẽ
fuerat habitura. Restat ut aut iã impares
fuerint: aut si pares faer̃. pꝰ istoꝵ ruinã illis
certa scientia suȩ sẽpĩnȩ felicitatis accesserit.
isi forte quis dicat id qđ dñs ait de diabolo in
euangłio. ille homicida erat ab iitio & inueri¬
tate ñ stetit. sic eẽ accipiendũ: ut ñ solũ homi¬
cida fuerit abinitio idẽ. minitio humani gnr̃is
ex quo utiq homo factus ẽ. quẽ decipiendo pos¬

Expanded text:
in euangelio sanctis fidelibusque promittit, quod erunt in euangelio sanctis fidelibusque promittit, quod erunt aequales angelis Dei; quibus etiam promittitur, quod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certi sumus numquam nos ex illa inmortali felicitate casuros, illi uero si certi non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. Sed quia nequaquam Veritas fallit et aequales eis erimus, profecto etiam ipsi certi sunt suae felicitatis aeternae. Cuius illi alii quia certi non fuerunt non enim erat eorum aeterna felicitas cuius certi essent, quae finem fuerat habitura, restat, ut aut inpares fuerint, aut, si pares fuerunt, post istorum ruinam illis certa scientia suae sempiternae felicitatis accesserit. Nisi forte quis dicat id, quod Dominus ait de diabolo in euangelio: Ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, sic esse accipiendum, ut non solum homicida fuerit ab initio, id est initio humani generis, ex quo utique homo factus est, quem decipiendo pos
Abbreviated transcription (Latin):
te illa lucc pͥuati sunt. c̃sequenti ratione colligimꝰ.
abuisse tam̃ aliquã & si ñ p̾sciã beatitudinẽ. si
uitã egerunt ante peccatũ : ꝓfecto credendi sunt.
Aut si durũ uidet᷑. quando facti sunt angłi alios
erede ita factos ut ñ acciꝑent p̾sciantiam uł ꝑ¬
seuerantiȩ uł casus sui. alios aũ ita ut ueritate
certissima ȩt̃nitatẽ suę beatitudinis nossent. ⁊ s
&qualis felicitatis om̃s ab untio creati s̃. & ita
fuerunt donec isti qui nunc mali ĩ ab illo boni¬
tatis lumine sua uoluntate cecidissent: ꝓcul
dubio multo ẽ. durus nunc putare angłos
scõs ȩt̃nitate suȩ beatitu̾dinis in certos. & ipsos
desemet ipsis ignorare qđ nos de illis ꝑsoript᷑as
sc̃ãs. nosse potuimꝰ. Quis enĩ catholicus xp̃ianus
igenorat nullũ nouũ diabolũ ex bonis angłis
ulterius futurũ. sic̃ nec istũ in societatẽ bonoꝵ
angłoꝵ ulterius rediturũ: Ueritas quippe

Expanded text:
te illa luce priuati sunt, consequenti ratione colligimus; te illa luce priuati sunt, consequenti ratione colligimus; habuisse tamen aliquam, etsi non praesciam, beatitudinem, si uitam egerunt ante peccatum, profecto credendi sunt. Aut si durum uidetur, quando facti sunt angeli, alios credere ita factos ut non acciperent praescientiam uel perseuerantiae uel casus sui, alios autem ita ut ueritate certissima aeternitatem suae beatitudinis nossent, sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati sunt, et ita fuerunt, donec isti, qui nunc mali sunt, ab illo bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul dubio multo est durius nunc putare angelos sanctos aeternae suae beatitudinis incertos, et ipsos de semet ipsis ignorare, quod nos de illis per scripturas sanctas nosse potuimus. Quis enim catholicus Christianus ignorat nullum nouum diabolum ex bonis angelis ulterius futurum, sicut nec istum in societatem bonorum angelorum ulterius rediturum? Veritas quippe
Abbreviated transcription (Latin):
tinet addelectationẽ p̃sentis boni: beatior erat
pͥmus homo in paradiso quã quilibet uistꝰ ihac
infirmitate mortali. Quantũ aũ ad spem futuri :
beatior quilibet inquib libet cruciatib corporis.
cui ñ opinione s certa ueritate manifestũ ẽ. sine
fine se habiturũ om̃i molestia carentẽ societatẽ
angłoꝵ in participatione sũmi dĩ: quã erat ille
homo sui casus incertꝰ in magna illa felicitate para¬
dysi. Quo circa. cuiꝰ ĩam ñ difficult̃ occurrit. utr.¬
oq coniuncto effici beatitudinẽ. quã recto ꝓpͦsito
intellectualis natura desid̾at: hoc ẽ. ut & bono
in cõmutabili qđ dĩ ẽ. sine ulla molestia ꝑfruat᷑.
& ineo se mȩanũ ẽẽ mansurã nec ulla dubitati¬
one cunctet᷑ nec ullo errore fallatur. Hanc habe ani¬
angłos lucis. pra fide credimꝰ: hanc nec antequã
caderent habuisse angłos peccatores. qͥ sua pͣuita.¬

Expanded text:
tinet ad delectationem praesentis boni, beatior erat tinet ad delectationem praesentis boni, beatior erat primus homo in paradiso, quam quilibet iustus in hac infirmitate mortali; quantum autem ad spem futuri, beatior quilibet in quibuslibet cruciatibus corporis, cui non opinione, sed certa ueritate manifestum est, sine fine se habiturum omni molestia carentem societatem angelorum in participatione summi Dei, quam erat ille homo sui casus incertus in magna illa felicitate paradisi. oque coniuncto effici beatitudinem, quam recto proposito intellectualis natura desiderat, hoc est, ut et bono incommutabili, quod Deus est, sine ulla molestia perfruatur et in eo se in aeternum esse mansurum nec ulla dubitatione cunctetur nec ullo errore fallatur. Hanc habeangelos lucis pia fide credimus; hanc nec antequam caderent habuisse angelos peccatores, qui sua prauita
Abbreviated transcription (Latin):
tudine quanta eẽ in angłis pocest. quid aut qͣntũ¬
intellectualẽ creaturã beatos nuncupandos puta¬
mus. Quis enĩ pͥmos illos homines in paradiso¬
negare audeat beatos fuisse ante peccatũ. quãuis
sua beatitudo quã diuturna. uł utrũ coȩt̃na eẽt
incertos. ẽẽt aũ ȩt̾na nͥ peccassent.⁊ cũ hodie rẽ
impudent̃ beatos uocemꝰ quos uidemꝰ iuste ac pie
cũ spe futura immortalitatis hanc uitã ducere
sine crimine uastante c̃scientiã. facile impetran¬
tes peccatis huiꝰ infirmitatis diunã miscđiam :
Quilicet de suȩ ꝑseuerantiȩ p̃no certi sint: de ipsa
tam̃ ꝑseuerantia sua reꝑiunt᷑ incerti. Quis enim
hominũ se in accione ꝓuectuq ustitiȩ ꝑseuera.¬
turũ usq infinẽ sciat. nͥ aliqua reuelatione ab
illo fiat certus qui de hac re iusto latentiq udicio
ñ om̃s instruit s neminẽ fallit: Iuantũ utaqͣ ꝑ¬

Expanded text:
tudine, quanta esse in angelis potest, quid aut quantutudine, quanta esse in angelis potest, quid aut quantuintellectualem creaturam, beatos nuncupandos putamus. Quis enim pnegare audeat beatos fuisse ante peccatum, quamuis sua beatitudo quam diuturna uel utrum aeterna esset incertos esset autem aeterna, nisi peccassent, cum hodie non inpudenter beatos uocemus, quos uidemus iuste ac pie cum spe futurae inmortalitatis hanc uitam ducere sine crimine uastante conscientiam, facile inpetrantes peccatis huius infirmitatis diuinam misericordiam. Qui licet de suae perseuerantiae praemio certi sint, de ipsa tamen perseuerantia sua reperiuntur incerti. Quis enim hominum se in actione prouectuque iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua reuelatione ab illo fiat certus, qui de hac re iusto latentique iudicio non omnes instruit, sed neminem fallit? Quantum itaque per