comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratis omnibus. misquam illa i
sapienciam conprehenderunt. et
alicubi ẽẽ illai neccesse est. appa¬
ret ibi potissimum ẽẽ querendan
ubi stulticie titulus apparet: Cimus
ne lamento dens ne arcauinu sin
dinini operis in propatulo ẽẽt. thex¬
sarum sapiencie ac ueritatis aib scõ¬
dit. Unde equi d sole amirari. qd̃
cum phytagoras et postea plato.
amore innestigande neritatis incẽ¬
si. ad egipcios. et magos et persas
nsq penetrassẽt. ut earum genciũ
ritus et sacra cognoscerent. suspi¬
catantur enin sapienciam in reli¬
gione uersari. ad iudeos tautuum nõ
acresserint. penes quos tunc solos
erat. Et quo facilius ire potuissẽt.
sed aduersos ẽẽ arbitror duma pro¬
indencia uescire possent ueritateui.
quia non duni fas erat a liege alie¬
ingenis hominibus religionem ne¬
ri dei. iusticiamq notescere. Sta tu¬
erat emuideus ad propinquante ul¬
tuno tempore. ducem magui ce litꝰ
mittere. qui eam perfido igera toq

Expanded text:
ratis omnibus, nusquam ullam ratis omnibus, nusquam ullam sapientiam comprehenderunt, et alicubi esse illam necesse est; apparet, illic potissimum esse quaerendam, ubi stultitiae titulus apparet; cujus velamento Deus, ne arcanum sui divini operis in propatulo esset, thesaurum sapientiae ac veritatis abscondit. Unde equidem soleo mirari, quod cum Pythagoras et postea Plato, amore indagandae veritatis accensi, ad Aegyptios, et Magos, et Persas usque penetrassent, ut earum gentium ritus et sacra cognoscerent suspicabantur enim, sapientiam in religione versari ad Judaeos tamen non accesserint, penes quos tunc solos erat, et quo facilius ire potuissent. Sed aversos esse arbitror divina providentia, ne scire possent veritatem; quia nondum fas erat alienigenis hominibus religionem Dei veri justitiamque notescere. Statuerat enim Deus, appropinquante ultimo tempore, ducem magnum coelitus mittere, qui eam perfido ingratoque
Abbreviated transcription (Latin):
seqz non sapientes. sed studiosos sa¬
piencie nocauerunt. quo facto et il¬
los qui tenere sapiencium sibi no¬
men adscinerunt. erroris stulticie q̃z
dampnarunt. et se quoq ipsos iguo¬
rancie. quam quid̃ non diffide bantͤ
Nam ubiciuuq rerum uatura inge¬
niis eorum quasi manus opposuerat.
ne racionem possent aliquam redd̾e.
testificari soletant nichil scire se. in¬
chil cernere: Unde multo sapiencio¬
res inuennuntur qui se aliqua exp¬
te inderunt. ꝙͣ illi qui sapere credi¬
derunit: Quare sine que illi fuere
sapientes qui sunt appellati. ueqz
posteriores qui nou dubitauerunt ĩ¬
sapienciam confiteri: Quid superest
nisi ut alibi sit querenda sapiencia.
quia non est ubi querebatur inuẽ¬
ta¶ Quid antem putenus fuisse
cause cur tot ingeniis. tot qz tempo¬
ribus sinimo studio et labore que¬
sita non reperiretur nnsi quod eam
p hĩ extra fines suos ques merunt.
Qui quo main per a gratis et explo¬

Expanded text:
seque non sapientes, sed studiosos saseque non sapientes, sed studiosos sapientiae vocaverunt. Quo facto, et illos, qui temere sapientum sibi nomen asciverant, erroris stultitiaeque damnaverunt, et se quoque ipsos ignorantiae, quam quidem non diffitebantur. Nam ubicumque rerum natura ingeniis eorum quasi manus opposuerat, ne rationem possent aliquam reddere, testificari solebant, nihil scire se, nihil cernere. Unde multo sapientiores inveniuntur, qui se aliqua ex parte viderunt, quam illi qui se sapere crediderant. sapientes, qui sunt appellati, neque posteriores, qui non dubitaverunt insipientam confiteri: quid superest, nisi ut alibi sit quaerenda sapientia, quando non est, ubi quaerebatur, inventa? Quid autem putemus fuisse causae, cur tot ingeniis totque temporibus summo studio et labore quaesita non reperiretur; nisi quod eam philosophi extra fines suos quaesierunt? Qui quoniam peragratis et explo
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex ipsa nomimis arrogancia. nul¬
lum eoꝵ qui uocaretur appareat fu¬
isse fapienciã saꝑientem. et tamẽ
prinsquam hec phĩa que dicitur es¬
set inuenta. septem fuisse tradũtͤ
qui prim ominum quia de rebus na¬
turalibus quer̾e ant disputare sũt
aussi. sapientes haberi appellari q
meruerunt: Omiserum calamuto¬
sum q seculum. in quo per orbem to¬
tum septem soli fuerunt. qui homis
noca bulo cierentur uenio enim po¬
test iure dici homo .i. inisi qui sapiẽs
est. Sed si ceteri homines preter ip¬
ens esse nere iudicio stultorim pot̾.
a deo ab hiͥs a fint sapiencia. ut ue
postea quid̾ in crescente doctrina. et
multis magnis q ingeniis id in ip¬
sum semper intentis non potuit
perfici ac ueritas conprehendi: Nã
post illorum septem sapiencium glo¬
riam incredibile est. qͦnã uos studi¬
o inquirende ueritatis g̾cia omnis
exarserit. ac primũ nomen ipsumm
sapiencie arrogans putauerunt.

Expanded text:
ut ex ipsa nominis arrogantia nulut ex ipsa nominis arrogantia nullum eorum, qui vocarentur, appareat fuisse sapientem. Et tamen prius, quam haec philosophia, quae dicitur esse, inveniretur, septem fuisse traduntur, qui primi omnium, quia de rebus naturalibus quaerere ac disputare sunt ausi, sapientes haberi appellarique meruerunt. O miserum calamitosumque saeculum, quo per orbem totum septem soli fuerunt, qui hominum vocabulo cierentur; nemo enim potest jure dici homo, nisi qui sapiens est. Sed si caeteri omnes, praeter ipens esse vere judicio stultorum potest. Adeo ab his abfuit sapientia, ut ne postea quidem increscente doctrina, et multis magnisque ingeniis in id ipsum semper intentis, potuerit perspici veritas et comprehendi. Nam post illorum septem sapientum gloriam, incredibile est, quanto studio inquirendae veritatis Graecia omnis exarserit. Ac primum, nomen ipsum sapientiae arrogans putaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
s ibi perpetuam cum diis et cum bo¬
nis corporibus quesiuerunt. qr mor¬
ti corpus oume subiectum est. In se¬
cuta est igitur huns modi religiõĩs
in iusticia et impietas. sicut fuerat
neccesse. Desierunt enim nultus su¬
os incelum tollere. sed deorsumm mẽ¬
tes hominum de presse. terrens ut
religionibus. sic eciam bonis inhe¬
rebant: Secutum est discidium ge
cupisci: Corporalia et brena malu¬
erunt. Maior hominibus ad prauũ
fides fuit. qui pranuuim recto quia
presencius fuerat pretulerunt/ sie
humanam nntam prioribus secur
in clarissima luce uersatam caligo
ae tenebre conprehenderint. et qd̾
hinc praiitati cougrnens erat. post
sublata sapiencia est. tunc demum
si bi homines sapiencium nomen m̾̃¬
dicare ceperunt. Tum autem sapi¬
ens noca batur. cum omnes erant.
fortasse pauci illi uel ingenio uel auc¬
toritate a Isiduis hortamentis libe¬
rare populum niciis et erroribus. s
a deo intotum sapiencia occiderat.

Expanded text:
sibi perpetuam cum diis et cum bosibi perpetuam cum diis et cum bonis corporalibus quaesierunt; quia morti corpus omne subjectum est. Insecuta est igitur hujusmodi religiones injustitia et impietas, sicuti fuerat necesse. Desierunt enim vultus suos in coelum tollere: sed deorsum mentes hominum depressae, terrenis ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant. Secutum est dissidium gencupisci, temporalia et brevia maluerunt, majorque hominibus ad malum fides fuit, qui pravum recto, quia praesentius fuerat praetulerunt. Sic humanam vitam prioribus saeculis in clarissima luce versatam caligo ac tenebrae comprehenderunt; et quod huic pravitati congruens erat, postquam sublata sapientia est, tum demum sibi homines sapientum nomen vendicare coeperunt. Tum autem nemo sapiens vocabatur, cum omnes erant. fortasse pauci illi vel ingenio, vel auctoritate, vel assiduis hortamentis liberare populum vitiis et erroribus. Sed adeo in totum sapientia occiderat,
Abbreviated transcription (Latin):
Onsideranti michi.
et cum amouco se¬
pe reputanti prio¬
rem illum generis
humam statimi
et miru pariter
et ĩ dignum inderi solet. quod uiꝰ
seculi stulticia religiones narias
suscipientes deos qz multos ẽẽ credeu¬
tis. ut tantam subito ignoracionen
sin uentum est. ut ablata ab occulis
neritate neq religio dei ueri. neq
humanitatis dei racio tenereti. ho¬
minibus non incelo suminũ bom̃
querentibus. sed interra. Quam ob
causam profecto seculorum neterũ
mutata felicitas est: Ceperunt emĩ
relicto parente et consti tutore omñ
deo. in sensibilia digitorum suorum
ficmenta neuerari. Qua pranitas
qui defferit. aut quid malorum at¬
tulerit res ipsa declarat. ad uersi nã¬
q a suino bono quod ideo beatum ac
sempiteruum est. Quia uideri tan¬
gi conprehendi nou potest. qz a nir¬
tutibus ei bono congruentibus que
sunt e que in mortales ad hos corrup¬
tos et fragiles deos labsi. et studen¬
tes hiis rebus quib solum corpus
ornatur. alitm. delectatur. mortem

Expanded text:
ogitanti mihi et cum animo meo saepe reputanti priorem illum generis humani statum et mirum pariter et indignum uideri solet, quod unius saeculi stultitia religiones uarias suscipientis deosque multos esse credentis in tantam subito ignorationem sui uentum est, ut ablata ex oculis ueritate neque religio dei ueri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in caelo summum bonum quaerentibus, scausam profecto saeculorum veterum mutata felicitas est. Coeperunt enim, relicto parente et constitutore omnium Deo, insensibilia digitorum suorum figmenta venerari. Quae pravitas quid effecerit, aut quid malorum attulerit, res ipsa declarat. Aversi namque a summo bono, quod ideo beatum ac sempiternum est, quia videri, tangi, comprehendi non potest, et a virtutibus ei bono congruentibus, quae sunt aeque immortales, ad hos corruptos et fragiles deos lapsi, et studentes iis rebus, quibus solum corpus ornatur, alitur, delectatur, mortem
Abbreviated transcription (Latin):
niam clemens est et pius erga suos
deus ad eos ipsos enui misit quos
oderat. ne illis inperpetuum salu¬
tis mam clauderet. sed daret hiis li¬
berain fa cultatem sequendi deuui.
ut premium ute adipiscerenti
si secuti fuissent. ꝙ plurimi eorum
faciunt atq fecerunt. aut culpa
sua penam mortis incurrerent. si
regem sinim repudiassent: apud

Expanded text:
niam clemens est et pius erga suos niam clemens est et pius erga suos Deus, ad eos ipsos eum misit, quos oderat, ne illis in perpetuum salutis viam clauderet; sed daret his liberam facultatem sequendi Deum, ut et praemium vitae adipiscerentur, si secuti fuissent, quod plurimi eorum faciunt, atque fecerunt, et culpa sua in poenam mortis incurrerent, si regem suum repudiassent. Apud
Abbreviated transcription (Latin):
esse factuum: ysaias enui quem
idem ipsiuidei. serra consectum cru¬
deli ssime necauerunt. ita dicit. au¬
di celum. et percipe auribus terra.
quoniai dominus locutus est. fi
lios generam et ex altain ipsi au¬
tem me sprenerunt: aguoint bos
possesoreu suum. et asinis pre¬
sepem domini sui: Israel a utem me
non aguoint et populus me nou
intellexit: Heremias quoq simi¬
liter ait: Cognouit tempus suuz
turtur. et hyrundo et ruris: passe¬
res custodieruut tempora introitus
suni populus autem meus non ag¬
uit indicium domini: quomodo di¬
citis sapientes sumus. et lex domi¬
in nobiscum est. In cassum facta ẽ.
metatura falsi scribe confusi sunt.¬
et sapientes trepidauerunt et capti
sunt. quouiam uerbum domuini rep¬
bauerunt: Ergo ut ceperam dicere
cum statuisset deus doctorem nirtu¬
tis uuttere ad homines. renasci eũ
denuo incarne precepit. et ipsi hõi
similem fieri. cui dux et comes ⁊ ma¬
gist̾ eẽt futurus: Sed tamen quo¬

Expanded text:
esse facturum. Esaias enim, quem esse facturum. Esaias enim, quem ipsi Judaei serra confectum crudelissime necaverunt, ita dicit : Audi coelum, et percipe auribus terra, quoniam Dominus locutus lios generaui et exaltaui, ipsi autem me spreuerunt. agnouit bos possessorem et asinus praesepem domnon cognovit, et populus meus me non intellexit. Hieremias quoque similiter ait : Cognovit tempus suum turtur et hirundo, et ruris passeres custodierunt tempora introitus sui: populus autem meus non cognovit judicium Domini. Quomodo dicitis, sapientes sumus, et lex Domini nobiscum est? Incassum facta est metatura; falsi scribae, et confusi sunt; sapientes trepidaverunt, et capti sunt, quoniam verbum Domini reprobaverunt. Ergo ut coeperam dicere cum statuisset Deus doctorem virtutis mittere ad homines, renasci eum denuo in carne praecepit, et ipsi homini similem fieri, cui dux, et comes, et magister esset futurus. Sed tamen quo
Abbreviated transcription (Latin):
torem sunm delabi nissit ex celo. ut
ueligionem sa uctam dei trausferret
ad gentes .i. ad eos qui deum igno¬
rabant. doceretq insticiam quam ꝑ¬
fidus populus abiecerat: Quod iã
pridem demuicianerat se esse factu¬
rum. si cut malachiel propheta ad¬
nunciat dicens: Nou est michi uo¬
luntas circa nos dicit dominus. et
sacrificium acceptum non habebo
in manibus nũs. quoniam asolis
ortu usq ad occasum clarificabitur
nomen meum apud gentes. Item¬
quoq sic loquitur. uenio colligere
omnes gentes et liuguas. et nen¬
ent et indebunt claritatem meaz.
Et dimittam super eos signum. et
mittam ex hiis consernatos ingen¬
tes que longe sunt. quia nou audie¬
runt gloriam meam. et nunciab̾t
claritatem meam ingentes. Uo¬
leus igitur deus meꝰ atorem temp¬
li su mittere interrani. uoluit eũ¬
in potestate celesti et clante celesti uut¬
tere ut ingratus indeum populus
in errorem maxinum in duce retur
ac penas pro facinoribus sins lue

Expanded text:
torem suum, delabi iussit e caelo, ut torem suum, delabi iussit e caelo, ut religionem sanctam dei transferret ad gentes, id est ad eos qui deum ignorabant, doceretque iustitiam, quam perfidus populus abiecerat. quod iam pridem denuntiauerat se esse facturum, sicut Malachiel propheta indicat dicens: non est mihi uoluntas circa uos, dicit dosacrificium acceptum non habebo ex manibus uestris, quia a solis ortu usque ad occasum clarificabitur nomen meum apud gentes. Equoque sic loquitur: uenio colligere omnes gentes et linguas, et uenient et uidebunt claritatem meam. et dimittam super eos signum et mittam ex iis conseruatos in gentes quae longe sunt, quae non audierunt gloriam meam, et nuntiabunt claritatem meam in gentes. uolens igitur deus meli sui mittere in terram , noluit euin potestate et claritate coelesti mittere, ut ingratus in Deum populus in errorem maximum induceretur, ac poenas pro facinoribus suis luer
Abbreviated transcription (Latin):
fectiomibus uostris et affet habita¬
bitis iuterra ista. quam de di uobis
et patribus nestris. a seculo usz in
seculum. nolite ambulare post de¬
os alieuos ut sermatis eis. et ne
incitetis me moperibus maninu
nr̃aruum ad disperdendos suos: hes¬
dras eciam propheta. qui fint enis¬
dem cỹri temporibus aquo uidei sũt
restituti. is loquitur. Desciuerunt ã
te. et abiecerunt legem tuam post
corpus suum. et prophetas tnos ĩt̾¬
fecerunt. qui obtestatantur eos ut
reuerterentur ad te. Item he lyas in
libro basilion tertio. emulando enni¬
latus emulatus sum domino deo oĩ¬
potenti. qui a delinquerunt te filii
isrł. altaria tua demuolierunt. et pro¬
phetas tnos interfecerunt gladio. ⁊
remansi ego solus. Et querunt am¬
mam fuam meam auferre eam:
propter has eorum impietates ab¬
dicanit eos imperpetium. Itaq de¬
siit prophetas ittere ad eos: sedil¬
lum filium sun primogenitum.
illum opificem rerum. et consilia¬

Expanded text:
fectationibus uestris, et habitafectationibus uestris, et habitabitis in terra ista, quam dedi uobis et patribus uestris a saeculo usque in saeculum. nolite ambulare post deos alienos, ut seruiatis eis, et ne incitetis me in operibus manuum uestrarum ad disperdendos uos. Hesdras etiam propheta, qui fuit eiusdem Cyri temporibus a quo Iudaei sunt restituti, sic loquitur: desciuerunt a te et abiecerunt legem tuam post corpus suum et prophetas tuos interfecerunt, qui obtestabantur eos ut reuerterentur ad te. item Helias m libro Basilion tertio: aemulando aemulatus sum domino deo omnipotenti, quia dereliquerunt te filii Israhel, altaria tua demolierunt et prophetas tuos interfecerunt gladio: et remansi ego solitarius et quaerunt animam meam auferre eam. propter has illorum inpietates abdicauit eos in perpetuum, itaque desiit prophetas mittere ad eos. sed illum filium suum primogenitum, illum opificem rerum et consilia
Abbreviated transcription (Latin):
iustos et electos niros saucto spũ
replebat. Iterum prophetas ĩ medi¬
a plebe constituens. per quos pec¬
cata ingrati populi uerbis minaci¬
bus incceparet. et nichilominus hor¬
taretur ad penitenciam sceleris
a gendame Quain uisi egissent ab
iectis atq nauitatibus ad deum su¬
uin redissent. fore ut testamentũ
suum mutaret .i. hereditatem uite¬
et in mortalitatis adexteras com̃¬
teret nasciones. al nĩqz sibi popn¬
lum fe fi deliorem. ex alieugenis
congregaret. Illi autem prophetis
increpeti. non modo uerba eorum res¬
puerunt. sed quod si peccata expro¬
rarentur offensi eos ipsos exquisi¬
tis cruaatis cruciatibus necauerũt.
Que omna diuine li ttero signata
consernant. dicit enim propheta
heremias: Misi ad nos sernos me¬
os prophetas. Aute lucem mttetã.
et non audietatis me. neqz intende¬
batis auribus urĩs. Cum dicerem
uobis: Conuertatur unus quis qr
a ma sua mala. et auequissunis ad¬

Expanded text:
iustos et electos uiros sancto spiritu iustos et electos uiros sancto spiritu inplebat, prophetas, in media plebe constituens, per quos peccata ingrati populi uerbis minacibus increparet et nihilominus hortaretur ad paenitentiam sceleris agendam: quam nisi egissent atque abiectis uanitatibus ad deum suum redissent, fore ut testamentum suum mutaret id est hereditatem uitae inmortalis ad exteras conuerteret nationes aliumque sibi populum fideliorem ex alienigenis congregaret. illi autem a prophetis increpiti non modo uerba eorum respuerunt, sed quod sibi peccata exprobrarentur offensi eos ipsos exquisitis cruciatibus necauerunt. quae omnia diuinae litterae signata conseruant. dicit enim propheta Hieremias: misi ad uos seruos meos prophetas. ante lucem mittebam, et non audiebatis me neque intendebatis auribus uestris, cum dicerem uobis: conuertantur unus quisque a uia sua mala et a nequissimis ad
Abbreviated transcription (Latin):
sublato iudicum nouime. potestas
regalis inducta est. uerum iudici¬
bus regimen eorum tenentibus
prauas religiones sepe susceperant
atqz offensus hiis deus. tociens alie¬
nis subiugabat. donec rursus peni¬
tencia populi mitigatus liberat eos
liberaret seruitute: Item sub regib
funti morum bellis ob delicta nexati.
postremo capti ad abductiq babilo¬
uem penos impietatis sue grani ẜ¬
nicio pependerunt. donec cirus nem¬
ret in regium. qui statim uideos res¬
titint e dicto: Ex inde treste trarclas
labuerunt us ad herodem qui fuit
sub imperio tiberii cessa ris. Cunus
sulibus ante diem de cimum kalẽ¬
darum aprilium ui dei xp̃m cruci ad¬
fecerunt: Is rerum textus. hic ordo
in arcais sanctarun li tterarun con¬
tinetur. Sed prius ostendam qua de
mentum dumnie ueligionis. et racõ:¬
dare stat: Cum sepe ei uida precept̾is
s alutaribus repuguarent. atq di
mua lege disciscerent aberrantes ad
impios cultiͣs deorum. Tum deus

Expanded text:
sublato iudicum nomine potestas sublato iudicum nomine potestas regalis inducta est. uerum iudicibus regimen eorum tenentibus prauas religiones saepe susceperant, atque offensus ab iis deus totiens alienigenis subiugabat, donec rursus paenitentia populi mitigatus liberaret eos seruitute. item sub regibus finitimorum bellis ob delicta uexati, postremo capti abductique Babylonem poenas inpietatis suae graui seruitio pependerunt, donec Cyrus ueniret in regnum, qui statim Iudaeos restituit edicto. exinde tetrarchas habuerunt usque ad Herodem, qui fuit sub imperio Tiberii Caesaris: cuius aeminis consulibus ante diem decimum Kalendarum Aprilium Iudaei Christum cruci adfixerunt. hic rerum textus, hic ordo in arcanis sanctarum litterarum continetur. sed prius ostendam qua de mentum diuinae religionis et ratio clarescat. Cum saepe Iudaei praeceptis salutaribus repugnarent atque a diuina lege desciscerent aberrantes ad inpios cultus deorum, tum deus
Abbreviated transcription (Latin):
celesti. sed eciam instruccioribus
epulis satu rarentur. prohiis ta¬
men diuiuis beneficiis houorẽ dõ
nou reddide runt. sed depulsa iam
cernitute iaui siti faine q deposita:
in luxuriã prol apsi ad profanos e¬
gy̾pciorum amios transtulerunt.
Cum enim moyses dux eorum as¬
cendisset inmontem. atq ibi quia¬
quadraguita diebus moraretim au¬
reum capud bonis quem nocant. a¬
pim. quo deos insigno prece deret
figurarunt. quo peccato ac scelere
offen sas deus. impium et ingratũ
popuium promeritis penis gram¬
bus ad fecit. Et legi quam per moy¬
sen dederat subiugant: postea uero
cum in deserta quadam parte syrie
consedissent. amiserunt netus no¬
men hebrei. et quouiaz principes ex¬
appellati. et terram quai incolue¬
re iudea. Et primo quidem nou do¬
ninio regum subiecti fuerunt. s
populõ elegi cimiles iudices presi¬
debant. nou tamneu inaninun cõs¬
tituti. sicut romani consules. sed
perpetua uridiccio subuxa. Tum

Expanded text:
caelesti, sed etiam instructioribus caelesti, sed etiam instructioribus epulis saturarentur. pro his tamen diuinis beneficiis bonorem deo non reddiderunt, sed depulsa iam seruitute, iam siti fameque deposita in luxuriam prolapsi ad profanos Aegyptiorum. ritus animos transtulerunt. cum enim Moyses dux eorum ascendisset in montem atque ibi quadraginta diebus moraretur, aureum caput bouis, quem uocant Apim, quod eos in signo praecederet, figurarunt. quo peccato ac scelere offensus deus inpium et ingratum populum pro merito poenis grauibus adfecit et legi quam per Moysen dederat subiugauit. postea uero cum in deserta quadam parte Syriae consedissent, amiserunt uetus nomen Hebraei, et quoniam princeps exappellati et terra quam incoluere Iudaea. et primo quidem non dominio regum subiecti fuerunt, sed populo ac legi ciuiles iudices praesidebant, non tamen in annum constituti sicut Romani consules, sed perpetua iurisdictione subnixi. tum
Abbreviated transcription (Latin):
mentarie gracia. ibiq diucius cõ¬
morantes. intollerabili fertutis ser¬
uitutis iugo premetantur. Tum
misertus eorum deus edirxit eos ac¬
liberait de manu regis egipciorũ
se. per quem postea lex illis deo data
est. Iu qua educcione ostendit uirtu¬
tem ma iestatis sue deus: Traiecit
enim populum medio mari rubro
precedente angelo. et scindente aꝙͣ
ut populus per sicciun gradi poss:
Quem uerius ut ait poeta. curna¬
ta inmontis facie. cirtunstetit mi¬
ta: Qua re audita tiramnus egip¬
ciorum cum magna suorum insecu¬
tus est. et mare ad huc patens te¬
mere ingressus coeuntibus aquis
cum omni exercitu deletus est. heb̾i
nero egressi in solitudine multa un¬
rabilia uideriuit: Naniq cum si tĩ
paterentur: ictu uirge rupe peraissa
prosiluit fous aque. populum qz
de creanit. Quo rursus esuriente te les¬
tis alimenti ꝑ luma descendit. qm̃
eciam coturuices incastra eori
neutus muexit ut non modo pane

Expanded text:
mentariae gratia, ibique diutius commentariae gratia, ibique diutius commorantes, intolerabili servitutis jugo premebantur. Tum misertus eorum Deus edliberauit de manu regis Aegyptioruma duce Moyse, per quem postea lex illis a deo data est. in qua eductione ostendit uirtutem maiestatis suae deus. transiecit enim populum medio mari rubro praecedente angelo et scindente aquam, ut populus per siccum gradi posset, quem uerius, ut ait poeta, curuata in montis faciem circumstetit unda. qua re audita tyrannus Aegyptiorum cum magna suorum manu insecutus et mare adhuc patens temere ingressus coeuntibus aquis cum omni exercitu deletus est. Hebraei uero ingressi in solitudinem multa mirabilia uiderunt. namque cum sitim paterentur, ictu uirgae rupe percussa prosiliuit fons aquae populumque recreauit. quo rursus esuriente caelestis alimenti pluuia descendit; quin etiam coturnices in castra eorum uentus inuexit, ut non modo pane
Abbreviated transcription (Latin):
rum mortem q susciperet. ut ea qͦ
per nirtutem douuta resurgeret ⁊
hommnem quem iudueret quem ge¬
rebat ad spem nucende mortis. et¬
ad prenna. et ad in mortalitatis
ad mtteret. lanc ergo disposicionẽ
ne quis iguoret. docebimus predic
completa: Nemo ad seneracioni nr̃e
fidet cominodet insi ostendero pro¬
phetas aute multami temporum
seriem predicasse. fore aliquando
nt filius dei nasceretur. sicut homo
et mirabilia faceret cultum dei per
totam terram seminaret. postremo
patibulo figeretur. et tertio die re¬
surgeret. Que hec omisi cun proba¬
nero eorum ipsorum litteris. qui de¬
quidm suum mortali corpore uten¬
tem molaueriuit. quid aliud obsta¬
bit. quo minus ueram sapienciaz
clarum sit inhac sola religione ner¬
sari¶ Nunc a principio tocius sacra¬
menti origo uarrauda est. maiores
uostri qui erant principes hebreoꝵ
cum sterilitate ta acq mopia labouãꝑ¬
rent. transierunt in egiptum reifru¬

Expanded text:
rum, mortemque susciperet, ut ea quoque rum, mortemque susciperet, ut ea quoque per virtutem domita, resurgeret, et homini, quem induerat, quem gerebat, et spem vincendae mortis afferret, et ad praemia immortalitatis admitteret. Hanc ergo dispositionem ne quis ignoret, docebimus praedics esse completa. Nemo asseverationi nostrae fidem commodet; nisi ostendero, Prophetas ante multam temporum seriem praedicasse, fore aliquando ut filius Dei naceretur sicut homo, et mirabilia faceret, et cultum Dei per totam terram seminaret, et postremo patibulo figeretur, et tertia die resurgeret. Quae omnia cum probavero eorum ipsorum litteris, qui Deum suum mortali corpore utentem violaverunt, quid aliud obstabit, quominus veram sapientiam clarum sit in hac sola Religione versari? Nunc a principio totius sacramenti origo narranda est. Majores nostri, qui erant principes Hebraeorum, cum sterilitate atque inopia laborarent, transierunt in Aegyptum rei fru
Abbreviated transcription (Latin):
nichil obstant uerba. cuui sẽtencia
congruat. Ueritatis ennu spnitus de¬
i ;quem ille a munm ioins nouuã¬
nit. Nau trismegistus qui uerita¬
tem pene nunersam nescio qũo ĩ
nestigant nirtutem maiestatem¬
q nerbi descripsit. si cut de clarat
cuperius illud exemplum. quo fa
tetur ẽẽ in effabilem que uidaui
sanctumqz sermonem cuius enar¬
racio modum sermonis excedat:
Dixi de natinitate prina brenit̾
uersia est mea maxime la cius dis¬
serendum est. ut neritatem scire cu¬
pientibus lumen intelligencie p̾¬
ferainus. In primis igitur scire ho¬
mines oportet sic a principio proces¬
sisse disposiciouem sumiu dei. ut
esset neccesse ad propinquante se¬
culi terimo dei filium descendere
interram. ut constitueret deo tem
plum doceret q iusticiami: Uerũ¬
tamen non modo quid nirtute an¬
geli aut potestate celesti. sed et in
figura hominis et coudicione mor¬
tali. et cum magisterio finictus
fuisset traderetur inmanus impio¬

Expanded text:
nihil obstant verba, cum sententia nihil obstant verba, cum sententia congruat veritati. Est enim spiritus Dei, quem ille animum Jovis nominavit. Nam Trismegistus , qui veritatem pene universam nescio quomodo investigavit, virtutem majestatemque verbi saepe descripsit, sicut declarat superius illud extetur esse ineffabilem quendam sanctumque sermonem, cuius enarratio modum hominis excedat. Dixi de natiuitate prima breuiteruersia est in ea maxime, latius disserendum est, ut ueritatem scire cupientibus lumen intellegentiae praeferamus. In primis igitur scire homines oportet sic a principio processisse dispositionem summi dei, ut esset necesse adpropinquante saeculi termino dei filium descendere in terram, ut constplum, doceretque justitiam: verumtamen non in virtute Angeli, aut potestate coelesti, sed in figura hominis, et conditione mortali, ut cum magisterio functus fuisset, traderetur in manus impio
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum nerbum dĩ esse demonstrat.
Cuius manibus opera ista mundi
fabricata sint: Ego inquit ex ore
altissimi prodim aute omnem ter¬
creaturam. ego in celis feci ut orire ͤ
lumen indeficiens. et nebula texi
omnem terram: Ego inaltis habi¬
tani: et thronus meus incolun¬
ua nubis. Iohannes quoq ita tra¬
didit. In principio erit uerbum ⁊
uerbum et erat apud deui. et deꝰ
erat uerbum. hoc fuit inprincipio
apud deum. Omnia per ipsum
facta sunt et sine ipso factum est
nichil. Sed melius greci logos di¬
cunt. quani nos nerbum sine ser¬
monem. logos enim et sermonem
significat et raciouem. quia ille est
et uox et sapiencia dei: hune ser¬
monem dinita diuinum. nec phĩ
quid̾ iguoranerunt. si quid̾ ⁊ euõ
uenum uature dispositorem atque
opificem uninersitatis. locon pre¬
dicat. quem factum et ueccessitatẽ
rerum. et dm̃ et amium iois nũ¬
cupat: Ea scilicet consuetudine qͣ
solent iouem pro deo accipere. s ed

Expanded text:
ipsum uerbum dei esse demonstrat, ipsum uerbum dei esse demonstrat, cuius manibus opera ista mundi fabricata sint. ego inquit ex ore altissimi prodiui ante omnem creaturam. ego in caelis feci ut oreretur lumen indeficiens, et nebula texi omnem terram. ego in altis habitaui et thronus meus in columna nubis. Iohannes quoque ita tradit: in principio fuit uerbum et uerbum erat aput deum et deus erat uerbum. hoc fuit in principio aput deum. omnia per illum facta sunt et sine illo factum est nihil. Sed melius Graeci λόγον dicunt quam nos uerbum siue sermonem: λόγος enim et sermonem significat et rationem, quia ille est et uox et sapientia dei. hunc sermonem diuinum ne philosophi quidem ignorauerunt, siquidem Zenon rerum naturae opificem universitatis λόγον praedicat, quem et fatum, et necessitatem rerum, et Deum, et animum Jovis nuncupat; ea scilicet consuetudine, qua solent Jovem pro Deo accipere. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
prehense. quanto magis dĩ nocez
credendum est et manere ineternũ
et sensu ac uirtute comitari. quaui
de deo patre tanquam riuus de fõ¬
si quis miratur ex doiuini protaci¬
one nocis ac spiritus potinsse geñ¬
ari. si sacras noces prophetarum quis¬
coguoneritde sinet profecto mira¬
ri. salomonem patremqz daui d
potissimos reges fuisse. et eosdem
prop hetas eciam hiis fortassaͤ sit
uotum ꝙ diuinas litters non attin¬
gerunt. quorum alter qui posterius
regnait troiaue urbis excidium
centum et quadragnita amnus an¬
te cessit. huius pater dininorum
scriptor hympuorum in psalmo.
xxxii. sic ait. Uerbo dei solidati celi
sunt. et spiritu oris eius omuis uir¬
tus eorum. Item rursus in ꝓs aliuo.¬
eliii. Eructanit cor meum sermoe
bonum. dico ego opera mea regi łr̃:
Coutestans indelicet nulli alii ope¬
ra dei esse nota. nisi filio soli. qͥ est
nerbum dei. et quem regnare imp¬
petuni necresse est. Item solomon

Expanded text:
prehensae: quanto magis Dei vocem prehensae: quanto magis Dei vocem credendum est, et manere in aeternum, et sensu ac virtute comitari, quam de Deo patre, tamquam rivus de fonsi quis miratur, ex Deo Deum prolatione vocis ac spiritus potuisse generari, si sacras voces Prophetarum cognoverit, desinet profecto mirari. Salomonem patremque ejus David potentissimos reges fuisse, et eosdem prophetas, etiam iis fortasse sit notum, qui divinas litteras non attigerunt; quorum alterum, qui posterius regnavit, trojanae urbis excidium centum et quadraginta annis antecessit. Hujus pater divinorum scriptor hymnorum, in Psalmo XXXII, sic ait: Verbo Dei coeli solidati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Item rursus in PsalmoXLIIII: eructauit cor meum uerbum bonum, dico ego opera mea regi, contestans uidelicet nulli alii opera dei esse nota nisi filio soli, qui est uerbum dei et quem regnare in perpetuum necesse est. item Solomon
Abbreviated transcription (Latin):
los differencia est. Illi enim ex deg ta
citus spirituexierunt. quia non aͣ doc
ta men cum noce ac sono ex dei ore
processit sicut uerbum: Ea scilicet
racione quia uoce enis ad populum
fuerat usurus. id est quod ille ma¬
gister futurus esset doctrine dei et
celestis arcani ad homin es perferẽ¬
d quod ipfo ipsum primũ primo
loqueretur. et ille nocem dĩ sic uolũ¬
tatem nobis uenelaret.¶ Merito aut̃
serno ac uerbum dicitur. quia deꝰ
procedentem de ore suo nocalem spiri¬
tum quem non utero sed moute mẽ¬
te conceperat in ex cogitabili quadꝰ
maiestatis sue uirtute ac potencia
in effigiem que proprio seusu ac sa¬
piencia uigeat corpore compreheu¬
dit. et alios spiricus suos inange¬
los figniauit.: Nostri spiritus disso¬
lubiles sunt quia mortales sumus.
Dei antem spiritus et uiuũt et ma¬
nent et senciint. quia inmortalis
est et sensus ac uite dator: nostre
uoces licet aure misce autur atqne
uauescant: tamen pleruiqz per¬

Expanded text:
los differentia est. Illi enim ex Deo taclos differentia est. Illi enim ex Deo taciti spiritus exierunt; quia non ad docttamen cum voce ac sono ex Dei ore processit, sicut verbum, ea scilicet ratione, quia voce ejus ad populum fuerat usurus; id est, quod ille magister futurus esset doctrinae Dei et coelestis arcani ad hominem proferendi: quod ipsum primo loqueretur, et ille vocem Dei ac voluntatem nobis revelaret. Merito igitur sermo et verbum Dei dicitur; quia Deus procedentem de ore suo vocalem spiritum, quem non utero, sed mente conceperat, inexcogitabili quadam majestatis suae virtute ac potentia in effigiem, quae proprio sensu ac sapientia vigeat, comprehendit, et alios item spiritus suos in angelos figuravit. Nostri spiritus dissolubiles sunt, quia mortales sumus. Dei autem spiritus et vivunt, et manent, et sentiunt; quia ipse immortalis est et sensus, et vitae dator. Nostrae voces, licet aurae misceantur, atque evanescant, tamen plerumque per
Abbreviated transcription (Latin):
deum procreasse. quod non facit nͥ
ammal corporale mortiq subiectũ.
Deus autem cum solus esset. cui se ꝑ¬
miscere potint. aut cum esset tante
potestatis. ut quid ꝙͥ uellet efficeret.
utiq ad creandum sociẽte alterius
nou indigebat: Nasi forte existimabi¬
mus deuin. sicut orpheus putaint
aliter geuerare nequiuerit. insi ha¬
beret nm sexus ntriusq: Quasi aut
ipse coierit. aut sine coitu non potu¬
erit procreare: Sed hermes iueadem
fint oppinione. cum dicit dũ aut
ut aprofetis pater dicitur. sic eciam
mater diceretur. Quo modo igitur
procreauit primum. nec sciri a quo¬
quam possunt. nec euarrari opera
dimua. sed tamen saucte littere do¬
cent. in quibus tautum est ill uin
sermo et spiritus. cum uoce aliquid
significat aute prolatus. sed tam̃e
quoniam spiritus et sermo dinerẜ
partibus proferuntur. si quid spi¬
tus uaribus ore sernio proce dit mag̃
inter hunc dei filnm ceterosqz auge¬

Expanded text:
Deum procreasse, quod non facit nisi Deum procreasse, quod non facit nisi animal corporale, mortique subjectum. Deus autem, cum solus sit, cui permiscere se potuit? aut cum esset tantae potestatis, ut quidquid vellet, efficeret, utique ad creandum societate alterius non indigebat: nisi forte existimabimus, Deum, sicut Orpheus putavit,aliter generare nequiverit, nisi haberet vim sexus utriusque; quasi aut ipse secum coierit, aut sine coitu non potuerit procreare. Sed et Hermes in eadem fuit opinione, cum dicit αὐτοπάτο ut a Prophetis pater dicitur, sic etiam mater diceretur. Quomodo igitur procreavit? Primum nec sciri a quoquam possunt, nec enarrari opera divina: sed tamen sanctae Litterae , docent, in quibus cautum est, illum sermo est spiritus cum voce aliquid significante prolatus. Sed tamen quoniam spiritus et sermo diversis partibus proferuntur, siquidem spiritus naribus, ore sermo procedit, magna inter hunc Dei Filium, et caeteros ange
Abbreviated transcription (Latin):
men utrolibet nomine rex significa¬
tur non quod ille regum hoc terre¬
num fuerit a deptus. Cuius capiẽ¬
di non dum tempus aduenit. sed
quod celeste ac sempiternum de qͦ
disseremus multimo rege. minc
nero de prima eius natiuitate dica¬
mus: In primis enim testificamur
bis esse uatum. primum in spũ.
postea incarne: Inde apud hiere¬
miamita dicitur. prius ꝙͣ te forma¬
rem in utero nom te: lesitus qui
erat antequam nas ceretur. quod
nulli alii contigit preter ihm xp̃m:
Qui cuui esset a principio filius dei.
regeneratus est demo secundu
carneu: Que duplex natinitas eiꝰ
magnimu intulit humanis pecca¬
toribus errorem circum fudit. tene¬
bras et iam hiis qui uere religionis
sacramenta retinebant. sed nos id
plane lucide q̃ monstrabunus: ut
amatores sapiencie facilius ac dili¬
gencius instruantur. Qui audit dĩ
filium dici. nou debet tantum nefas
mente concipere ut exͥftimet ex conui¬
bio ac per mretione femme alicuins

Expanded text:
men utrolibet nomine rex significamen utrolibet nomine rex significatur, non quod ille regnum hoc terrenum fuerit adeptus, cuius capiendi nondum tempus aduenit, sed quod caeleste ac sempiternum; de quo disseremus in ultimo libro. nunc uero de prima eius natiuitate dicamus. In primis enim testificamur illum bis esse natum, primum in spiritu, postea in carne. unde aput Hieremiam ita dicitur: priusquam te formarem in utero, noui te. item: beatus qui erat, antequam nasceretur; quod nulli alii contigit praeter Christum. qui cum esset a princiregeneratus est denuo secundum carnem: quae duplex nativitas ejus magnum intulit humanis pectoribus errorem, circumfuditque tenebras etiam iis, qui verae Religionis sacramenta retinebant. Sed nos id plane dilucideque monstrabimus, ut amatores sapientiae facilius ac diligentius instruantur. Qui audit Dei Filium dici, non debet tantum nefas mente concipere, ut existimet, ex connubio ac permistione foeminae alicujus
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quaninis nouien eius quod ei
a principio pater suminus imposunt.
nullus alius preter ipsum sciat. ha¬
bet tamen et inter alios aliud uoca¬
bulum. et inter homines aliud. Ih̾s
qmippe inter hommnes nominatur. nã¬
cha christus non proprinm nomen
est. sed nuuncupacio potestatis et re¬
gni. sic enim udei reges suos appel¬
labant. Sed exponenda hunus nomĩs
racio est. propter ignorancium erro¬
rem qui enm nimita talittera. Chris¬
tum solent dicere: Erat ni deis aute
prin preceptum ut sa crum confic̾e̾nt
unguentum. que perinigi possent
hii qui nocabautur ad sacerdocium
nel ad regnum. Et sicut nunc roma¬
ns indumentum purpure insige
est regie est dignitatis ad sumpte:
Sic illis unccio sacri ungenti nom̃
ac potestatem regiam conferebat: ue¬
rum quoniam greci ueteres miguẽ¬
nnc alii ferte. sicut indicat home
mus. id est mictum. qui hebreice me¬
sian dicitur. unde inquibus grecis
scripturis que male de hebreicis int̾¬
pretate sunt. elmnne nosy. scriptũ

Expanded text:
sed quamuis nomen eius, quod ei a principio pater summus inposuit, nullus alius praeter ipsum sciat, habet tamen et inter angelos aliut uocabulum et inter homines aliut. Iesus quippe inter homines nominatur. nam Christus non proprium nomen est, sed nuncupatio potestatis et regni: sic enim Iudaei reges suos appellabant. sed exponenda huius nominis ratio est propter ignorantium errorem, qui eum inmutata littera Chrestum solent dicere. erat Iudaeis ante praeceptum ut sacrum conficerent unguentum, quo perungui possent ii qui uocabantur ad sacerdotium uel ad regnum, et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis assumptae, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regium conferebat. uerum quoniam Graeci ueteres nunc ἀλείφεσθαι, sicut indicat Homermus, id est unctum, qui Hebraeice Messias dicitur. unde in quibusdam Graecis scripturis, quae male de Hebraeicis interpretatae sunt, ήλειμ- μένος scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
tendit. quia supra docui. a buccio¬
ne appellatus est xpũs./ de iide hoĩez
fuisse enuidem. herennas docet. dicẽs:
Et homo est. et quis cognount euu.
bit eos: sed et moises in numeris
ita loquitur. Orietur stella ex ia¬
cob. et exsurget homo ex israel: ꝓpt̾¬
ea nuillesius appollo consultus ut¬
rumne deus an homo fuerit. hoc m̃o

Expanded text:
tendit, siquidem, ut supra docui, ab unctiotendit, siquidem, ut supra docui, ab unctione appellatus est Christus. deinde hominem fuisse eundem Hieremias docet dicens: et homo est et quis cognouit eum? bit eos. sed et Moyses in Numeris ita loquitur: orietur stella ex Iacob et exsurget homo ex Israhel. propterea Milesius Apollo consultus utrumne deus an homo fuerit, hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
apparint. fragilitas honinus expas¬
sione quam pertulit. quai aa tur
sus ceperit: paulo post docebo. interĩ
et deuni fuisse. et hominem exntero¬
qute genere pernixtum. prophetis
naticinantibus discimus: y saias
deuni fuisse testatur hiis uerbis fa¬
tigata est. egyptus et negociacio e¬
thiopum et sabam; Uin alti ad te
trausgredientur. et tuierunt ẜui
Et post ambulabunt uincti compe¬
dibus. et adorabunt te. et iate p̾¬
cabuntur. quomam uite deus. et
nou est alius deus preter te. Tu
qui aduersantur tibi. et cadent in
confusionem: Item prophetaihere¬
uas sic ait. hic deus uoster. et nõ
de putabitur alius absq illo. qui
uueuit omem main prudencie.
et dedit eaui iacobo puero. et israel
dilecto sibi: post hec interris uisus
est. et cum homunibus comuiersatus.
Item dauid in ꝑsalmo. xliii; Thronus
tuus deus insecula seculorum. nir¬
ga equitatis. nirga regni tm ⁊ dile¬
dominus deus tuus. oleo exultaci¬
oms: Quo uerbo eciam nomen os¬

Expanded text:
apparuit; fragilitas hominis, ex pasapparuit; fragilitas hominis, ex passione quam pertulit: quam cur susceperit, paulo post docebo. Interim et Deum fuisse, et hominem ex utroque genere permistum, prophetis vaticinantibus discimus. Esaias Deum fuisse testatur his verbis: Fatigata est Aegyptus, et negotiatio Aethiopum, et Sabaim: viri alti ad te transgredientur, et tui erunt servi; et post te ambulabunt vincti compedibus, et adorabunt te, et in te precabuntur, quoniam in te Deus est, et non alius Deus praeter te. Tu qui adversantur tibi, et cadent in confusionem. Item propheta Hieremias sic ait: Hic Deus noster est, et non deputabitur alius absque illo, qui inuenit omnem uiam prudentiae et dedit eam Iacob puero suo et Israhel dilecto sibi. post haec in terris uisus est et cum hominibus conuersatus est. item Dauid in psalmo XLEQI: thronus tuus, deus, in saecula saeculorum, uirga aequitatis uirga regni tui. diledominus deus tuus oleum exultationis. quo uerbo etiam nomen os
Abbreviated transcription (Latin):
mus igitur deus. ac pareus om̃niz
cumreligiõm suam trausferre nolu¬
isset. doctorem insticie misit de celo.
ut nouis cultoribus nonam legen
meo nel per eun daret: Non sic ut
ante fecerat per hommnem. sed tamẽ
nasci enm noluit. tainquam hoĩez.
ut per oumia sumo deo patri sinu¬
lis existeret. ipse enuu pater dens.
origo et principium uerum. quo maz
ra. atris megisto uerissime no nũatͤ
quod nullo sit procreatus. Id cuto
eciam filim bis nasci oportuit. ut
In prima enim natiuitate spiritua
li. amietor fuit sine officio matris a
solo patre deo generatus est. in secũ¬
da nero caruali apator fuit. quon iaz
siue patris officio nirginali utero ꝓ¬
creatus est. ut mediam inter hoĩez
et deumqz substantiam gerens uos¬
tram hanc fragilem inbe cilemqz
naturam quasi mauu ad nuiorta¬
litatem posset educere: Ffactus est
et dei filius per spiritum. et hom̃s
per carnem: Idest et deus et ho mo.
dei nirtus in eo ex operibus que fec

Expanded text:
mmus igitur Deus ac parens omnium, mmus igitur Deus ac parens omnium, cum religionem suam transferre voluisset, doctorem justitiae misit e coelo, ut novis cultoribus novam legem in eo vel per eum daret: non sicut ante fecerat per hominem: sed tamen nasci eum voluit tamquam hominem, ut per omnia summo Patri similis existeret. Ipse enim pater Deus, et origo, et principium rerum, quoniam τωρ a Trismegisto verissime nominatur, quod ex nullo sit procreatus. Idcirco etiam filium bis nasci oportuit, ut In prima enim nativitate spiritali ἀμήτωρ fuit, quia sine officio matris a solo Deo Patre generatus est. In secunda vero carnali ἀπάτωρ fuit, quoniam sine patris officio virginali utero procreatus est, ut mediam inter Deum et hominem substantiam gerens, nostram hanc fragilem imbecillemque naturam quasi manu ad immortalitatem posset educere. Factus est et Dei filius per spiritum, et hominis per carnem; id est, et Deus et homo. Dei virtus in eo ex operibus, quae fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
reas confringani: Et dabo tibi thesau-¬
ros absconditos et iunisibiles. ut sci
terram. datum est ei regnm. et h̾or.
et imperium. et ouines populi tribus
lingne serment ei. et potestas eins e¬
terna. que num quami transibit. re¬
gnum eius non corrumpetur. Quod
quid̃ duobus modis intellegitur. qr
et minc habet perpetuam potestatez.
cum ommes gentes et oumes lingne
nomen eius uenerantur. maiesta¬
tem confitentim. doctrinam secunte
uirtutem imitantur. habet imperinz
atq honorem. Cum ommes tribus t̃¬
re preceptis eius obtemperant. et id̾
postea cum rursus aduenerit in cla¬
ritate ac potestate. ut omnem aĩam
indicet. iustos restituat ad uitam:
Cnm uero tocius terre regimenobtĩe¬
bit: Tunc sublato de rebus humaĩs
om̃i malo aureum seculum ut poe¬
te nocant .i. iustum et pacificum tẽ¬
pus orietur. Sed hec uberius in ulti¬
mo libro disserenus: Cum de secimi¬
do admentu lo quemur nũc de pͥmo.
nt oepunus explicennus.¶Sed su¬

Expanded text:
reas confringam; et dabo tibi thesaureas confringam; et dabo tibi thesauros absconditos et invisibiles, ut sciat datum est ei regnum et honor et imperium, et omnes populi tribus linguae seruient ei, et potestas eius aeterna, quae numquam transibit et regnum eius non corruquidem duobus modis intellegitur, quia et nunc habet perpetuam potestatem, cum omnes gentes et omnes linguae nomen eius uenerantur, maiestatem confitentur, doctrinam secuntur, uirtutem imitantur, habet imperium atque honorem, cum omnes tribus terrae praeceptis eius obtemperant, et idem postea, cum rursus aduenerit in claritate ac potestate, at omnem animam iudicet et iustos restituat ad uitam, tunc uere totia= terrae regimen obtibit; tunc sublato de rebus humanis omni malo, aureum saeculum ut poetae vocant, id est justum ac pacificum tempus orietur. Sed haec uberius in ultimo libro disseremus, cum de secundo adventu loquemur: nunc de primo, ut coepimus, explicemus.
Abbreviated transcription (Latin):
meloquium sermonem que solue¬
bat. Item surdorum patefactis au¬
ribus insimmiabat auditum. pollu¬
tos et aspersos macutos maculis
repurgatat: Et hec omnia non ma¬
mbus ant aliqua me dela. sed uer¬
bo ac nisioue faciebat. sicut eciaz¬

Expanded text:
in eloquium sermonemque soluein eloquium sermonemque soluebat item surdorum patefactis auribus insinuabat auditum, pollutos et aspersos maculis repurgabat. et haec omnia non manibus aut aliqua medella, sed uerbo ac iussione faciebat, sicut etia
Abbreviated transcription (Latin):
pridem prophetis nunciantibus ca¬
nebantur. Que opera tam opera mł¬
ta sunt. ut unus liber ad conplectã¬
ta omnnia satis non sit: Enumera¬
bo igitur illa breniter atq genera¬
tim sine ulla persouarumet locoꝵ
de sigua cione. Ut ad exponen dam pas¬
sioins enis crucis qz racionem possũ
peruenire. quo iam dudum festinat o¬
racio: Uirtutes ecianui fuerunt. qr¬
quas appollo portentificas appella¬
nit. quod quacumq ĩteͣr faciebat
ergros ac debiles. et omni morboꝵ
genere la borantes. uno uerbo. uno¬
q mouento reddebat incolumes:
Adeo ut membris ouinibus capti
receptis repente et uiribus uobora¬
ti apsi lectulos suos reportarent. ĩ
quibus fuerant paulo aute delati:¬
Et claudis uero ac pedum nicio sid¬
flictis non modo gradiendi. sed eci¬
am currendi dabat facultatem:
Tunc quorum ceca lumina in al¬
tiss mus erant tenebris eorum oc¬
culos inpristinu resituebat as¬
pectum. mutorum quoq lingn as

Expanded text:
pridem prophetis nuntiantibus capridem prophetis nuntiantibus canebantur. quae opera tam multa sunt, ut unus liber ad conplectenda omnia satis non sit. enumerabo igitur illa breuiter atque generatim sine ulla personarum ac locorum designatione, ut ad exponendam passionis eius crucisque rationem possim peruenire, quo iam dudum festinat oratio. uirtutes eius fuerunt quas Apollo portentificas appellauit, quod quacumque iter faciebat, aegros ac debiles et omni morborum genere laborantes uno uerbo unoque momento reddebat incolumes, adeo ut membris omnibus capti receptis repente uiribus roborati ipsi lectulos suos reportarent, in quibus fuerant paulo ante delati. claudis uero ac pedum uitio adflictis non modo gradiendi, sed etiam currendi dabat facultatem. tum quorum caeca lumina in altissimis tenebris erant, eorum oculos in pristinum restituebat aspectum. mutorum quoque linguas