comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Si dicunt posse. qͥd gͦ calumpniantiur
si d̾m inuisibilẽ ꝓpħa conspexit: Si autẽ
dicunt nõ posse: ip̃i apło potius calump¬
nientur si audent. qui ait Inuisibilia
eñ d̾i. A consticutõne mundi. ꝑ ea q̃ fac¬
ta sunt intellecta conspiciuntur. Ip̃e .n.
dicit eẽ inuisibilia: et ip̃e rursus dixit
conspiciunt᷑. Nõne hic coguntur fateri
otulis corꝑeis eẽ inuisibilia: menti u̾o
nis. in scͥpturis scis inueniunt᷑. Unũ
scd̃m oculos corꝑis. sicut uidit abrahã
tres  uiros sub ylice mambre: et moy¬
ses ignem in rubo. et discipłi tuffigu¬
ratum dñm in monte. uit̾ moysen et
helyam: et cet̾a huiꝰmodi. Alt̾m sedmi¬
quo imaginamur ea que ꝑ corpus sen¬
timus. Nam et ꝑs ip̃a nr̃a cum di¬
uinitꝰ assumimur: multa reuelant᷑.
nõ ꝑ ocłos corꝑis. aut aures a lumĩe
sensum carnalem. s tamen his sili¬
A. sicut uidit petrus discum illũ sub¬
mitti de celo cum uariis animialib. ho

Expanded text:
. dicunt posse. quid ergo calumniantur, . dicunt posse. quid ergo calumniantur, si deum inuisibilem propheta conspexit? si autem dicunt non posse. ipsi apostolo potius calumnientur, si audent, qui ait: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. ipse enim dixit esse inuisibilia et ipse rursus dixit: conspiciuntur. nonne hic coguntur fateri oculis corporeis esse inuisibilia, menti ueronis in scripturis sanctis inueniuntur: unum secundum oculos corporis; sicut uidit Abraham tres uiros sub ilice Mambre et Moyses ignem in rubo et discipuli transfiguratum dominum in monte inter Moysen et Heliam et cetera huiusmodi. alterum sequo imaginamur ea, quae per corpus sentimus; nam et ipsa pars nostra cum diuinitus adsumitur, multa ei reuelantur non per oculos corporis aut aures aliumue sensum carnalem, sed tamen his similia: sicut uidit Petrus discum illum submitti e caelo cum uariis animalibus. ex
Abbreviated transcription (Latin):
lud opponit adimantus. qd̃ ait apłs. Re¬
gi aut̃ seculoꝵ inuisibili. honor ⁊ laus
in scła. In questione querendũ est qͥd ei
uisum fu̾it. uel in illa uisione ysaie bi¬
nas alas p̃termitt̾e. quib uolabant se
baoth: uel in apłi u̾bis nõ totum dicere
t̾nutatis cõmemoratio cõmendaret pro¬
pham lectori: et aliquid magnũ ibi lat̾e
suspicaretur: Ter eñi dicitur. sc̃s. sc̃s. sc̃s.
qd̾ si dixisset incorruptibili deo. responde¬
retur illi qd̃ nũc istis dicimus. Quid gͦ
incorruptibili deo factura eẽt gens tene¬
brarũ: si cum ea pugnare uoluisset :
Aut si forte mendosos codices legerat.
aut iste mendosus est ubi nos ip̃m adi¬
mantum legimus : nõ est diutius de
re dubia disserendũ. S iam querendũ
ist quomͦ et ꝓph̾a dixerit uidisse se dñi
ĩ sede altissima: et apłs paulus uerum
dix̾it iniusibilẽ deum. Int̾rogo itaq is¬
tos. utrum iniusibilta possint conspici¬

Expanded text:
lud obponit Adimantus, quod ait apostolus: relud obponit Adimantus, quod ait apostolus: regi autem saeculorum inuisibili honor et laus in saecula. in qua quaestione quaerendum est, quid ei uisum fuerit uel in illa uisione Esaiae binas alas praetermittere, quibus uolabant Serbaoth, uel in apostoli uerbis non totum dicere.trinitatis commemoratio commendaret prophetam lectori et aliquid magnum ibi latere suspicaretur? ter enim dicitur: sanctus, sanctus. quod si dixisset: incorruptibili deo. responderetur illi, quod nunc istis dicimus: quid ergo incorruptibili deo factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset  aut, si forte mendosos codices legerat. aut iste mendosus est. ubi nos ipsum Adimantum legimus, non est diutius de re dubia disserendum, sed iam quaerendum est, quomodo et propheta dixerit uidisse se deum in sede altissima. et apostolus Paulus uerum dixerit inuisibilem deum. interrogo itaque istos, utrum inuisibilia possunt conspici
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s. ego sum qui facio pacem. S eum
alia ꝑte ad male intelligendũ oculum
fixit. in altera se ip̃e cecauit. Qd̾ si uell
alius similit̾ cecus dicere bonum ẽẽ ue¬
tus testamentũ ubi dixit deus nolo mor¬
tem peccatoris qͣntum ut reu̾tatur et ui¬
mentum ubi dixit xp̃c. ite in ignem et̾¬
num qui p̾ꝑatus est diabolo et angłis
eius. nonne in foueam cadens. omnes
qui se sequerentur indoctos ⁊ scͥptiuaꝵ
ignaros in imꝑitie cecitatẽ geminãte
m̾alicia secum ꝑit̾ p̾cipitareo:. Qͥ aut̃
oculo pio legit. et in nouo testamento in¬
uenit. qd̃ isti accusant. in uet̾e. et ĩuet̾e
qd̃ laudant in nouo.
E eo qd̃ scͥptum est in ysaia. Et fcm̃
est eo anno quo mortuns est orias
rex. iudi dñm sedentem in sede altissima
et plena erat do mus głie ip̃ius: et in
circuitu seraphim stabant senas alas
habentes. et buus quidem oꝑiebant fa¬
ciem ip̃ius. binis u̾o pedes. Huic loco il¬

Expanded text:
deus: ego sum. qui facio pacem. sed cum deus: ego sum. qui facio pacem. sed cum in alia parte ad male intellegendum oculum figit, in altera se ipse caecauit. quodsi uellet alius similiter caecus dicere bonum esse uetus testamentum, ubi dominus dicit: nolo mortem peccatoris. quantum ut reuertatur et uimentum, ubi dicit Christus: ite in ignem aeternum. qui praeparatus est diabolo et angelis eius: nonne in foueam cadens omnes, qui se sequerentur, indoctos et scripturarum ignaros in inperitiae caecitatem geminata malitia secum pariter praecipitaret? qui autem oculo pio legit, et in nouo testamento inuenit, quod isti accusant in uetere. et in uetere, quod laudant in nouo. De eo, quod scriptum est in Esaia: et factum est in eo anno, quo mortuus est Ozias rex: uidi dominum sedentem in sede altissima; et plena erat domus gloriae ipsius et in circuitu Seraphim stabant senas alas habentes, et binis quidem operiebant faciem ipsius, binis uero pedes. huic loco il
Abbreviated transcription (Latin):
fructus malos: quia iusticie fructus
est uindicta peccati.
stituo mala. Etiam hoc eadem regula
soluitur. Non enĩ rep̾hendit adiman¬
tus qd̃ dixit d̾s facio pacem. s qd̾ dixit
constituo mala: cum paulus apłs hec
duo similit̾ uno in loco. etiã latiꝰ trac¬
tau̾it dicens. uides gͦ bonitatem et se¬
iu̾tatem d̾i. In eos quidem qui ceciderunt
seu̾itatem. in te aut̃ bonitatem. si ꝑman¬
seris in bonitate. alioqͥn et tu excideris
Et illi si non ꝑmansint in incredulitate:
inserentur. Potens est eñi d̾s. itͥm inser̾e
illos. In hoc sermone apłico. satis apparet
bonitas d̾i scd̾m qͣm dixit ysaias. ego
ostendit in nr̃a potestate tẽ. ut uel inise¬
ri bonitate ip̃ius: uel excidi seuitate m̾e¬
amur. Non est ysaie contrarium eułi¬
głium sicut putat uel potius putari cu¬
pit adimantus. ubi dñs ait. beati pa¬
tisici quia filii d̃i uocabunt᷑. Uel ex ip̃a
enĩ ꝑte debuit agnosc̾e. etiam ysaiam
scire filios d̾i eẽ pacificos. qr ꝑ eum dixͣ

Expanded text:
fructus malos, quia iustitiae fructus est uindicta peccati. m et constituo mala. etiam hoc eadem regula soluitur. non enim reprehendit Adimantus, quod dixit deus : facio pacem. sed quod dixit: constituo mala. cum Paulus apostolus haec duo similiter uno in loco etiam latius tractauerit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate; alioquin et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. potens est enim deus iterum inserere illos. in hoc sermone apostolico satis adparet bonitas dei, secundum quam dixit Esaias: ego ostendit in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate ipsius uel excidi seueritate mereamur. non est ergo Esaiae contrarium euangelium, sicut putat uel potius putari cupit Adimantus, ubi dominus ait: beati pacifici, quia filii dei uocabuntur. uel ex ipsa enim parte debuit agnoscere etiam Esaiam scire filios dei esse pacificos. quia per eum dixit
Abbreviated transcription (Latin):
peꝑcit: neq tͥ ꝑced. S ne de ip̃is fractis
desꝑaretur: paulo post dicit. Et ip̃i si nõ
ꝑmansint in infidelitate inserent᷑. Po¬
t̾ens est eñĩ d̾s. it̾m insere illos. Nam
si tu ex naturali incisus oleastro. et contra
naturã insertus es in bonã oliuã. qͣnto
magis illi qui scd̾m naturã sunt inserẽ¬
tur sue oliue: Ecce unde t̃ꝑ ip̃e głatur:
a fractura liberatus: et radici pinguedi¬
nis redditus. Qui gͦ in uobis sunt quos in¬
de fregit impietas redeant. et rursus in¬
serant᷑. Qui aut̃ nunqͣm ibi fuerunt. ue¬
niant a naturali st̾ilitate p̃cisi: ꝑticipes
fecunditatis futuri. Explicit liber̾¬

Expanded text:
pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est enim deus iterum inserere illos. nam si tu ex naturali excisus oleastn bonam olivam; quanto magis illi qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae? Ecce unde etiam ipse gloriatur, a fractura liberatus, et radicis pinguedini redditus. Qui ergo in vobis sunt, quos inde fregit impietas, redeant, et rursus inserantur. Qui autem nunquam ibi fuerunt, veniant a naturali sterilitate praecisi, participes fecunditatis futuri. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte isrł facta est. donec plenitudo gentiũ
intraret. et sic omĩs isrł saluus fierz. Ui¬
detis gͦ uos qui in ista inseri radice nõ
uultis. nõ quidem fractis ramis similes¬
ẽẽ. sicut est carnalis & impiꝰ ppłs iude¬
oꝵ: s in oleastri amaritudine reman¬
sisse. Nam ꝙͥ nisi oleastrũ gentiũ sapit.
adorare solem et lunã: nisi forte ꝓpt̾ea
uos iam nõ putatis ẽẽ in oleastro gentuã
qr spinas noui gen̾is addidistis. ⁊ falsũ
xp̃m quẽ cum sole et luna cołetis. non
manu fabrili. s ꝑu̾so corde finxistis ͦ
Inserimmi gͦ in radicem olee. quo se red¬
ditũ gaudet apłs: qui int̾ fractos ramoᷤᷤ
ꝑ incredulitatẽ fuit. Inde se qͥppe lib̾atũ
dicit cũ se a iudaismo ad xp̃m tnsisse le
illa arbore p̾dicatus est. in quẽ uenien¬
tẽ qui nõ crediderunt fracti sunt inde.
ꝙ qui credid̾unt inserti sunt ibi. Quib
ne suꝑbiant dicit᷑. Noli altum saꝑe. s
time. Nam si d̾s naturalib ramis non

Expanded text:
te Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluus fieret. uidetis ergo uos, qui in ista inseri radice non uultis, non quidem fractis ramis esse similes, sicut est carnalis et inpius populus Iudaeorum, sed in oleastri amaritudine remansisse. nam quid nisi oleastrum gentium sapit adorare solem et lunam? nisi forte propterea uos iam non putatis esse in oleastro gentium. quia spinas noui generis addidistis et falsum Christum, quem cum sole et luna coleretis, non manu fabrili, sed peruerso corde finxistis? inserimini ergo in radicem oleae, quo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, cum se a iudaismo ad Christum transisilla arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non
Abbreviated transcription (Latin):
locutus est. uobis eñi inqͥt dico gentib
qͣmdiu quidẽ ego sum gentiũ apłs my
nist̾ium meũ glorifico: si quomͦ ad emu¬
lationẽ ꝓuocare pot̾o carnẽ meã. ⁊ sal¬
uos faciam aliqͦs ex illis. Si reiectio illoꝵ
reconciliatio est mundi: que erit assump¬
tio. nͥ uita ex mortius : Si aut̃ delibatõ
sãcta est: ꝙ consꝑsio. Et si ⁊ radix sc̃a ẽ.
et rami. Qd̃ si aliqui ex ramis fracti st̃.
tu aut̃ cum eẽs oleaster. insertus es in
illis: et socus radicis fcũs es et pingne¬
dinis olee: noli głiari adu̾sus ramos.
Qd̾ si gl̾iaris : nõ tu radicem portas. S
radix te. Dicis gͦ. frasti sunt rami. ut
ego inserar. Bene. Incredulitate fracti st̃:
tu aut̃ fide stas. Noli altum saꝑe: s ti-¬
me. Nam si deus naturalib ramis non
peꝑcit neq tͥ ꝑcet. Uides g bonitatem
⁊ seueritatẽ dei: in eos quidẽ qui cecide

Expanded text:
locutus est: Vobis enim, inquit, dico Gentibus, locutus est: Vobis enim, inquit, dico Gentibus, quamdiu quidem ego sum Gentium Apostolus, ministerium meum glorifico, si quo modo ad aemulationem provocare potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumptio, nisi vita ex mortuis? Si autem delibatio sancta est, et conspersio; et si radix sancta est, et rami: quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socius radicis factus es et pingueainis oleae, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui cecid
Abbreviated transcription (Latin):
Austus dixit. Quare pit¬
nõ accipis testamentũ uitus. Si
apł̃is licuit sub eodẽ natis ab eo
discedere: mͥ q̃re nõ liceat id in quo
natus nõ sum nõ usurpare: Om̃s
quippe gentiles nascuntur ñ uidei. ñ de¬
niq xp̃iani: s alios ad se ex eadẽ gentili¬
tate testamentũ uetus adducit. facitq
iudeos: alios nouũ. et initiat xp̃ianos. tã¬
qͣm si due arbores dulcis ⁊ amara radici¬
b suis uniꝰ terre in se uim tͣnfferant.
mutandã qualitatib suis. Apłis gͦ in
dulcem tnseuntib ex amaro: qͣm demĩs
ero ego si in amarũ conu̾tar ex dulci:
U Gustinus respondit. Cur gͦ apls
quẽ dicis relicto iudaismo ex amari¬
tudine tͣnͣssisse in dulcedinẽ. magis inde
fractos ramos dicit qui ex ip̃o ppło in xp̃m
credere noluerunt. et in ip̃a olee radice .i.
origine scõꝵ hebreoꝵ tamqͣm oleastrum
gentes insertas. ut fierent ꝑticipes pin¬
guedinis olee: Nam cum de uideorum
lapsu amonet gentes ne suꝑbirent: ita¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Quare non accipis uetus testamentum? si apostolis licuit sub eodem natis ab eo discedere, mihi quare non liceat in quo natus non sum, non usurpare? omnes quippe gentiles nascimur. non Iudaei, non denique christiani. sed alios ad se ex eadem gentilitate testamentum uetus adducit facitque Iudaeos, alios nouum et initiat christianos, tamquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se uim transferant mutandam qualitatibus suis. apostolis ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam demens ero ego, si in amarum conuertar ex dulci? AUGUSTINUS respondit: Cur ergo apostolus, quem dicis relicto iudaismo ex amaritudine transisse in dulcedinem, magis inde fractos ramos dicit, qui ex ipso populo in Christo credere noluerunt, et in ipsa oleae radice, id est origine sanctorum Hebraeorum. tamquam oleastrum gentes insertas ut fierent participes pinguedinis oleae? nam cum de Iudaeorum lapsu admoneret gentes, ne su
Abbreviated transcription (Latin):
nauit ea que p̃senti uite erant necessa¬
ria. ut etiam de uiduis preceꝑit dicens.
Si quis fidelis habet iuduas. sufficienter
tribuat illis. ut nõ grauetur ecclia: quo
ueris uiduis sufficere possit. S tamen
illud de formica ita positum est. ut quẽ¬
admodũ illa estate colligit. unde hyeme
pascatur. si unusqͥsq xp̃ianus in rerũ
tnquillitate qͣm significat estas. colligͭ
u̾bum d̾i. ut in adusitate. et tͥbulatio¬
nib que hyeme nomĩe significantur
habeat unde sꝑitalit̾ uiuat. Non eñi
in pane solo iuuit homo: s in om̃i u̾bo di.
Si aut̃ hoc eos mouet. qd̾ in terra condit
formica qd̾ colligit. irascantur etiam illi
thesauro. quẽ dñs in agro dicit ĩuentũ.

Expanded text:
rnauit ea, quae praesenti uitae erant necessarnauit ea, quae praesenti uitae erant necessaria, ut etiam de uiduis praeceperit dicens: si quis fidelis habet uiduas, sufficienter tribuat illis, ut non grauetur ecclesia, quo ueris uiduis sufficere possit. sed tamen illud de formica ita positum est, ut, quemadmodum illa aestate colligit unde hieme pascatur, sic unusquisque christianus in rerum tranquillitate, quam significat aestas, colligat uerbum dei, ut in aduersitate et tribulationibus, quae hiemis nomine significantur, habeat unde spiritaliter uiuat. non enim in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo dei. si autem hoc eos mouet, quod in terra condit formica quod colligit, irascantur etiam illi thesauro, quem dominus in agro dicit inuentum.
Abbreviated transcription (Latin):
ad hyemem colligit sibi alimonias. Neq
hoc intelligunt manichei sꝑitalit̾ ẽẽ acci¬
piendũ. et putant preceptũ ẽẽ ut thesau¬
rizemꝰ in terra. ut etiã curremus hec hor¬
rea. et sine ullo precepto multũ homines
implere festinant: et ideo illud adimantꝰ
ex eũngłio dicit adu̾sum ẽẽ huic senten¬
tie ubi dñs ait. Nolite cogitare de crasti¬
no. S neq hoc intelligunt ad id ꝑtun̾e
ut temporalia nõ amemus. neq tĩmeamꝰ
ne nobis desuit necessaria: et ꝓpt̾ ip̃a con¬
quirenda uel deo: uel hominib seruiamꝰ
Nam si hoc ideo dictum est. ut nõ seruet᷑
panis in crastinsĩ. magis hoc implens
uagi romanoꝵ quos passiuos appellant
qui annona cotidiana satiato uentre. aũ
donant statim qd̃ restat. aut ꝓiciunt:
qͣm uel discipłi dñi. qui etiã cum ip̃o do¬
mino celi et terre in terram ambulance̾.
loculos habebant. uel paulus apłs qͥ om̃i¬
um t̾renoꝵ contemptor. sic tamen gub̾¬

Expanded text:
ue ad hiemem colligit sibi alimonias . Neque hoc intelligunt Manichaei spiritualiter esse accipiendum, et putant praeceptum esse ut thesaurizemus in terra, aut etiam curemus haec horrea, quae sine ullo praecepto multum homines implere feex euangelio dicit aduersum esse huic sententiae, ubi dominus ait: nolite cogitare de crastino. sed neque hoc inteut temporalia non amemus, neque timeamus ne nobis desint necessaria, et propter ipsa conquirenda vel Deo vel hominibus serviamus. Nam si hoc ideo dictum est, ut non servetur panis in crastinum, magis hoc implent vagi Romanorum, quos Passivos appellant, qui annona quotidiana satiato ventre, aut donant statim quod restat, aut projiciunt, mini discipuli, qui etiam cum ipso domino caeli et terrae in terra ambulantes loculos habebant, uel Paulus apostolus, qui omnium terrenorum contemptor sic tamen gube
Abbreviated transcription (Latin):
li et uisi hominib et locuti eẽ monstrẽ¬
tur.
UGustinus Respondit. Hon nob̾
dicitur cẽ magiam: ut qui natus
non fu̾it moriatur. Nam hoc in adam
factum esse iam supra cõmemorauimꝰ.
Q et si nunqͣm factum fuisset. et dñs
ihc̃ xp̃e ita uenire uoluisset. ut non ex
iurgine assumpta. s tamen in u̾a crͣne
apparens. nos uera morte redimeret: qͥs
eum non potuisse dicere Auderet: S il¬
lud melius erat. qd̾ fecit. ut etiã de uir¬
gine nasceretur. Et utrumq sexum pro
quo liberando mortiuis erat. dignaret᷑
etiam cõmendare nascendo masculino
suo corpore ex femina procreato. contra
uos ip̃os maxxime facto ip̃o loq̃ns uosq
subutens. qui masculũ et feminã nõ
d̾i s diaboli opus eẽ predicatis. S illd̃
est qd̾ magie simile dicimini asserere.
ei ͦ pascionient mortenq eius specictenꝰ fẽim
ũt sallaat᷑ dicitis adumbratam : at n sor
uideretur qui no morebatur Nx quo tit.

Expanded text:
li et uisi hominibus et locuti esse monstrenli et uisi hominibus et locuti esse monstrentur. AUGUSTINUS dixit: Non uobis dicitur magiam esse, ut qui natus non fuerit, moriatur; nam hoc in Adam factum esse iam supra commemorauimus; sed et si numquam factum fuisset, et dominus Christus ita uenire uoluisset, ut non ex uirgine adsumpta, sed tamen in uera carne adparens nos uera morte redimeret, quis eum non potuisse dicere auderet? sed illud melius erat, quod fecit, ut etiam de uirgine nasceretur . et utrumque sexum, pro quo liberando mortuus erat, dignaretur etiam commendare nascendo, masculino suo corpore ex femina procreato contra uos ipsos maxime facto ipso loquens uosque subuertens, qui masculum et feminam non dei, sed diaboli opus esse praedicatis. sed illud est, quod magiae simile dicimini adserere, quod passionem mortemque eius specie tenus factam et fallaciter dicitis adumbratam, ut mori uideretur, qui non moriebatur. ex quo fit,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Extra legem nature ẽẽ nõ constat
uirginem peperisse. multoq magis in¬
uentam etiam post ꝑtum uirginẽ. Qͣ¬
re gͦ et hoc preter naturã. nõ ius ut con¬
tigerit. eum pati potuisse uolentem sine
sorte natiuitatis : Crede mͥ qͣntum ad rẽ
attinet. utriq in hoc nature contraria
ꝓfitrmur: s hoc interest. qd̾ nos honeste
uos turpiter. Nos passionis eius ratõnẽ
aliqͣm reddimus. et ꝓbabilem: uos na¬
tuutatis Aut nullam prestatis aut fal¬
sam. Deniq nos specietenus passum con¬
fitemur. et nõ uere mortuũ: uos ꝓ certo
puerꝑium fuisse creditis. et uteroꝰ mulie¬
bre portatum. Aut si nõ ita est fatemini
et uos quia hoc etiã imaginarie fit fc̃m
pfligata contentio. Nam illud quidem
qd sepe affirmare soletis necessario eum
eẽ natum. qr alias hominib uideri aut
loqui non posset. ridiculũ est cꝰ cũ nuul¬
tociens ut iam ꝓbatum a nr̃is est ange¬

Expanded text:
fuit. extra legem naturae esse constat fuit. extra legem naturae esse constat uirginem peperisse multoque magis inuentam etiam post partum uirginem. quare ergo et hoc praeter naturam non uis, ut contigerit, pati eum potuisse uolentem sine sorte natiuitatis? mihi crede; quantum ad rem adtinet, utrique in hoc naturae contraria profitemur . sed hoc interest, quod nos honeste, uos turpiter; nos passionis eius rationem aliquam reddimus et probabilem; uos natiuitatis aut nullam praestatis aut falsam; denique nos specie tenus passum confitemur nec uere mortuum; uos pro certo puerperium fuisse creditis et utero muliebri portatum. aut si non ita est, fatemini et uos, quia hoc etiam imaginarie sit factuit profligata contentio. nam illud quidem, quod saepe adfirmare soletis necessario eum esse natum, quia alias hominibus uideri aut loqui non posset, ridiculum est, cum multotiens, ut iam probatum a nostris est, ange
Abbreviated transcription (Latin):
eis nõ ubiq credendũ sit: qm contͣria
sibi loquunt᷑. Cur nõ gͦ dicis potius nũ¬
qͣm eis eẽ credendũ. tanqͣm inconstan¬
tib seseq oppugnantib testib: S ħ
inquit eligo. qd̃ consentaneũ uideo u̾ita¬
ti. Cui ueritati: fabule scilicet tue ha¬
benti in capite bellum d̾i ĩ medio con¬
taminatõnẽ d̾i. in fine. dampnatõnẽ
di. et nusqm inquit credatur litteris
sibimet adu̾sis. atq contrariis. Sed
ideo tibi hoc uidetur. qr nõ intelligis
Nam et quicquid protulisti quoł
tale uidetur demonstratum est qm
non intelligas: et quicquid ꝓtuleris
demonstrabitur. Nulla ergo causa
est quare illis liceris tanta auctori¬
tate preditis non credamus: et pla¬
ne ista maxima causa est. cur eos qͥ
erat qd̃ iusus et passus ẽ: si
natus non est. Eadem in te
uicissim argumentatõ retor¬
quetur. et magia et illud fu¬
erit qd̃ utero portatus. aut
qd̾ editus sit: si seminatus ñ

Expanded text:
eis non ubique credendum sit, quoniam contraria eis non ubique credendum sit, quoniam contraria sibi loquuntur. cur non ergo dicis potius nusquam eis esse credendum tamquam inconstantibus seseque inpugnantibus testibus? sed hoc, inquit, eligo. quod consen- . taneum uideo ueritati. cui ueritati? fabulae scilicet tuae habenti in capite bellum dei, in medio contaminationem dei, in fine damnationem dei, et nusquam, inquit, creditur litteris sibimet aduersis atque contrariis. sed ideo tibi hoc uidetur, quia non intellegis; nam et quicquid protulisti,. quod tale uideretur, demonstratum est, quam non intellegas, et quicquid protuleris, demonstrabitur. nulla ergo causa est, quare illis litteris tanta auctoritate praeditis non credamus; et plane ista maxima causa est, cur eos, qui erat, quod uisus ac passus est, si natus non est. eadem in te uicissim argumentatio retorquetur, ut magia et illud fuerit, quod utero portatus aut quod editus sit, si seminatus non
Abbreviated transcription (Latin):
tiauerit preter qͣm qd̃ accepit anathema
sio: S rationẽ inquit ꝓfero. qua demon¬
strem̃ scͥpturis illis non ẽẽ credendũ. Cer¬
te nõ argumentaris: et tamen ip̃a quap
argumentatõne suꝑaris. Ad hoc enuri
redigitur omĩs argumentatio tua. ut
ad extremũ credat anima. ideo se ĩ hoc
mundo eẽ miseram. qr misera sua deo suo
subuenit. ne ille regno pͥuaretur ⁊ euisq
naturam atq substantiam usq adeo eẽ
mutabilem. corruptibilem. molabilem
coinqͥnabilem. ut pars eius quedam nec
mundari ualeat. et ab ip̃o qui eã sciens
ĩnocentem de suis iuiscerib nichilq apd̃
se peccantẽ tante cõtaminatõni ꝑmis¬
cuit. et̾no globi supplicio puniatur. Iste
finis est om̃ium argumentatõnũ fabu¬
larumq ur̃aꝵ. quarum utinam sit finis.
s in corde et inore ur̃o: ut aliqͣndo tam
execrandas blasphemias credere ac dic̾e
desinatis. S ex ip̃is inqͥt litt̾is ꝓbo. qͣm

Expanded text:
tiauerit praeterquam quod accepit, anathema tiauerit praeterquam quod accepit, anathema sit. Sed rationem, inquit, profero, qua demonstrem scripturis illis non esse credendum. certe non argumentaris ? et tamen in ipsa quoque argumentatione superaris. ad hoc enim redigitur omnis argumentatio tua, ut ad extremum credat anima ideo se in hoc mundo esse miseram, quia miseria sua deo suo subuenit, ne ille regno priuaretur, eiusque naturam atque substantiam usque adeo esse mutabilem, corruptibilem, uiolabilem. coinquinabilem, ut pars eius quaedam nec mundari ualeat et ab ipso, qui eam sciens innocentem de suis uisceribus nihilque apud se peccantem tantae contaminationi permiscuit, aeterno globi subplicio puniatur. iste finis est omnium argumentationum fabularumque uestrarum: quarum utinam sit finis, sed in corde et in ore uestro, ut aliquando tam execrandas blasphemias credere ac dicere desinatis. sed ex ipsis, inquit, litteris probo, quam
Abbreviated transcription (Latin):
extũsuerso de ꝑside post ducentosiu am¬
plius annos uenienti et suadenti. istt
Ali potius quid xp̃c dixerit feceritq ere¬
daatur: cum ip̃e apłs paulus post ascer¬
fionem dñi de celo uocatus. si nõ micen¬
ret in carne apłos. quib cõmio urando
et cum quib conferendo eingłm eind¬
dem societatis ẽẽ appareret: ecłia illioio
non crederet : S cum cognouissent eũ
hoc annuntiantẽ. qdͥ etam elli sentisũ¬
tiabant. et in eoꝵ cõmunione atq uns¬
tate iuuentem. accedentib etiam ꝑ tum ta¬
lib signis qualia et illi oꝑabantur. ita eũ
dño cõmendante meruit auctoritatẽ. ut
uba illius hodie sic audiantur in eccl̃ia.
tanqͣm in illo xp̃c sicut uerissime ipse
dixerit locutus audiatur. Et putat ma¬
nicheus credi sibi debere ab eccłia xp̃i lo¬
q̃nti contͣ scͥpturas. tanta ⁊ tam ordina¬
ta auctoritate firmatas: ꝑ quas ei preci¬
pue cõmendatum est. ut quisqͥs illi anũ¬

Expanded text:
ex transverso de Perside post ducentos vel amex transverso de Perside post ducentos vel amplius annos venienti, et suadenti ut illi potius quid Christus dixerit feceritque credatur: cum ipse apostolus Paulus post ascensionem Domini de coelo vocatus , si non inveniret in carne Apostolos, quibus communicando et cum quibus conferendo Evangelium, ejusdem societatis esse appareret, Ecclesia illi omnino non crederet? Sed cum cognovisset eum hoc annuntiantem, quod etiam illi annuntiabant, et in eorum communione atque unitate viventem, accedentibus etiam per eum talibus signis, qualia et illi operabantur; ita, eum Domino commendante, meruit auctoritatem, ut uerba illius hodie sic audiantur in ecclesia, tamquam in illo Christus, sicut uerissime ipse dixit, locutus audiatur. et putat Manichaeus credi sibi debere ab ecclesia Christi loquenti contra scripturas tanta et tam ordinata auctoritate firmatas, per quas ei praecipue commendatum est, ut quisquis illi adnun
Abbreviated transcription (Latin):
cipentur. nõ p̾cipuo culmine auctorita¬
tis enun̾ent in euis eccłia que ab ip̃o ꝑ
apłos succedentib sibimet epĩs usq ãd
hec tempora ꝓpagata dilatatur. muttas
in ea iam completis que ante p̾dicta sũt.
et usq in finem que restant sine dubio
futuris atꝙ uenturis: Quia et ille lute
si ꝓferentur. utiq considerandũ erat. aͥ
qiuib ꝓferentur. Si ab ip̃o illis pͥmitus
sine dubio ꝓferri potuerunt. qui tune
tidem coherebant. et ꝑ illos etiã ad ałios
ꝑuenire. Qd̾ si factum eẽt. ꝑ illas quas
cõmemoraui p̃positoꝵ ⁊ ppłorũ successio¬
nes. confirmatissima auctoritate clare¬
sc̾ent. Quis gͣ est tam demens. qͥ hodie
et non credat facta uel dicta eẽ xp̃i que
scͥhosit matheus : aut si etiã de mathes
utrium ip̃e ista scͥpserit dubitat. de ip̃o
quoq matheo nõ potius id credat qdin¬
uenit in etdia. que ab ip̃ius mathei tẽ¬
ꝑib usq ad hoc tempus certa successio¬
num serie declaratur: et credat nescio cui

Expanded text:
tatis eminerent in ejus Ecclesia, quae ab ipso per Apostolos succedentibus sibimet episcopis, usque ad haec tempora propagata dilatatur; multis in ea jam completis, quae ante praedicta sunt, et usque in finem quae restant, sine dubio futuris atque venturis? Quia et illae litterae si proferrentur, utique considerandum erat a quibus proferrentur. Si ab ipso, illis primitus sine dubio proferri potuerunt, qui tunc eidem cohaerebant, et per illos etiam ad alios pervenire. Quod si factum esset, per illas quas commemoravi praepositorum et populorum successiones confirmatissima auctoritate clarescerent. Quis est ergo tam demens, qui hodie et non credat facta vel dicta esse Christi quae scripsit Matthaeus? aut si etiam de Matthaeo utrum ipse ista scripserit dubitat, de ipso quoque Matthaeo non potius id credat, quod invenit in Ecclesia, quae ab ipsius Matthaei temporibus usque ad hoc tempus certa successionum serie declaratur; et credat nescio cui
Abbreviated transcription (Latin):
trem nascendo facerot le tro eñi xpc me
munus fecunditatis Actiorem. ut cuo
parginitatis auferre ꝰ. Hel ereca derno
diuina: et eomagis uera certa firmata. Et
angłi inquit uisi et locuti sunt: qͣmius
nati nõ fu̾int. Quasi nos dicamus xp̃m
nisi nasceretur ex femina: nec uideri nͥ
loqui potuisse. Potuit. sed noluit: et hoc
melius est qd̾ uoluit. Hoc eum aut̃ uo¬
luisse ideo certum est. quia hoc fecit. qui
nichil necessitate sicut deus ur̃ faceret. s
om̃ia uoluntate. Hoc u̾o eum fecisse ideo
nõ dubitamiis: quia nõ cuiqͣm ħetico. s

Expanded text:
trem nascendo faceret deteriorem, ut cui munus fecunditatis adtulerat, decus uirginitatis auferret. haec ueraciter, non divina; et eo magis vera, certa, firmata . Et Angeli, inquit, visi et locuti sunt, quamvis nati non fuerint. Quasi nos dicamus Christum, nisi nasceretur ex femina, nec videri, nec loqui potuisse. Potuit, sed noluit: et hoc melius est quod voluit. Hoc autem eum voluisse ideo certum est, quia hoc fecit, qui nihil necessitate, sicut deus vester, faceret, sed omnia voluntate. Hoc vero eum fecisse, ideo non dubitamus, quia non cuiquam haeretico, sed
Abbreviated transcription (Latin):
potu̾t᷑ habere ioseph. Qd si aguas pres
nõ acturriss unus qui genut aliusꝗ
Adoptauit: nec sic facile debuistis adusus
tantam auctoritatẽ. p̃proꝑam ꝓferre sen¬
tentiã. Nunc uo siuel ammoniti cegi¬
tatis qͣm hoc fieri potu̾it. eungłio sim¬
plicit̾ credite: et uos potiꝰ tam male ac
ꝑu̾se argumentari desistite. Qd̾ aũ pu
nunquid hoc scire potest. nisi discipulis
eius narrantib: Quib si nõ creditur an¬
nuntiantib qd̾ de iurgine natus sit. qͣ¬
mͦ eis fides habebit᷑ annuntiantib. qͥd de
se ip̃e p̾dicau̾it: Si eñi ꝓlate fuerint a¬
lique lit̾te. que nullo ałio narrante p̃s

Expanded text:
potuerit habere Ioseph. quodsi cogitantibus potuerit habere Ioseph. quodsi cogitantibus non occurrisset unus, qui genuit, alius, qui adoptauit, nec sic facile debuistis aduersus tantam auctoritatem praeproperam proferre sententiam; nunc uero si uel admoniti cogitatis, quam hoc fieri potuerit, euangelio simpliciter credite et uos potius tam male ac peruerse argumentari desistite. Quod autem numquid hoc sciri potest nisi discipulis eius narrantibus? quibus si non creditur adnuntiantibus, quod de uirgine natus sit, quomodo eis fides habebitur adnuntiantibus , quid de se ipse praedicauerit ? si enim prolatae fuerint aliquae litterae, quae nullo a
Abbreviated transcription (Latin):
etelie certa conexionis successione usq
ad temꝑa ista ꝑduxit. Et dic michi auu
librs potius credere debeamus. eiusne
heserat: An nescio ciu ꝑse qui tanto pt
natus est.S alium forte ꝓferes librũ
qui nomen habeat alicuius apli. quẽ
⁊ xp̃o corstat electum: et ibi xp̃mna¬
tum ex maria nõ eẽ lecturꝰ es. Cum
gͦ necesse sit alterũ hoꝵ libroꝵ eẽ mẽ¬
dacem: cui nos potius censes fidem ae¬
comodare debere: Eine quẽ illa etclia
certa huctessionum serie usq ad hec tem¬
pora toto terraꝵ orbe dilatata. ab inttro
traditũ et conseruatũ agnoscit atq ap¬
ꝓbao: anei quẽ eadem ełia incognitium
repbat. cum etiã ꝓferatur ab hominub
it̃a ueratib ut xp̃m laudent eẽ mera¬
tum : Hic dicduris es. Genealogia ipta
consi deretur duoꝵ eĩiglĩ libroꝵ. attria
sibi conuentat. Iam hinc a libion hocope
diximus qd̾ dicendum fuit. Ueq eniop
uos mouet nisi quẽ admodũ duos pr̃eo

Expanded text:
ecclesia certa conexionis successione usque ecclesia certa conexionis successione usque ad tempora ista perduxit. et dic mihi, cui libro potius credere debeamus: eiusne haeserat, an nescio cuius Persae, qui tanto post natus est? sed alium forte proferes librum, qui nomen habeat alicuius apostoli, quem a Christo constat electum, et ibi Christum natum ex Maria non esse lecturus es. cum ergo necesse sit alterum horum librorum esse mendacem, cui nos potius censes fidem adcommodare debere? eine, quem illa ecclesia certa successionum serie usque ad haec tempora toto terrarum orbe dilatata ab initio traditum et conseruatum agnoscit atque adprobat, an ei, quem eadem ecclesia incognitum reprobat, cum etiam proferatur ab hominibus ita ueracibus, ut Christum laudent esse mentitum? Hic dicturus es: genealogia ipsa consideretur duorum euangelii librorum, utrum sibi conueniat. iam hinc alibi in hoc opere diximus, quod dicendum fuit. neque enim uos mouet, nisi quemadmodum duos patres
Abbreviated transcription (Latin):
DTatus est: quia hoc scd̃m eungłium ñ nes¬
cio quis heticus loquit᷑. Mortiuis est: quia
hoc inscõ eungłio. nõ in libro aliuł hetica
leguur.E tu qui ꝓhibes argumentari cũ
de reb agitur que ꝑtinent ad iħm : etq̃¬
rendum censes quid ip̃e de se. quid ue apli
sui de eodem p̃dicarint. cum ceꝑo eungli
tio natiuitatis eius tota contexitur: cõ¬
tinuo dices illam narratõnem nõ eẽ ma¬
thei. Qͣm mathei eẽ dicit uniusa eccl̃ia.
ab apłicis sedib usq ad p̾sentes episcopos
certa successione ꝑducta. Tum qͥd contia :¬
Lecturus es aliquẽ librum fortemari¬
thei. ubi iħc nagatur ẽẽ natus ex iurgi¬
ne. Sicut gͦ egͥo credo illum librũ eẽ ma¬
nichei. qm̃ ex ip̃o tempore quo maniche
pora custoditus atq ꝑductus est: sic et
istum librum credite eẽ mathei. quẽ ex
illo tempore quo matheus ip̃e in earne
iuxit. non int̾rupta series temporum

Expanded text:
natus est, quia hoc sanctum euangelium, non nesnatus est, quia hoc sanctum euangelium, non nescio quis haereticus loquitur; mortuus est, quia hoc in sancto euangelio, non in libro alicuius haeretici legitur. sed tu, qui prohibes argumentari, cum de rebus agitur, quae pertinent ad legum, et quaerendum censes, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint, cum coepero Matttio natiuitatiJ eius tota contexitur, continuo dices illam narrationem non esse Matthaei, quam Matthaei esse dicit uniuersa ecclesia ab apostolicis sedibus usque ad praesentes episcopos certa successione perducta. tu mihi quid contra lecturus es ? aliquem forte librum Manichaei, ubi Iesus negatur esse natus ex uirgine. sicut ergo ego credo illum librum esse Manichaei, quoniam ex ipso tempore, quo Manichaeus stra usque tempora custoditus atque perductus est: sic et istum librum credite esse Matthaei, quem ex illo tempore, quo Matthaeus ipse in carne uixit, non interrupta serie temporum
Abbreviated transcription (Latin):
Austus dyxit. Sed nõ poterat
mori. nisi natus eẽt. Et eio res¬
pondeo. Neo nasci poterat nisi
d̾s nõ ec̃t. Aut si potuit et deus
ẽẽ et nasci: qͣre non et nõ nasci
potu̾it et mori: Hides gͦ utile satis non
eẽ in hiis conset̃ntiã querere aut argu¬
mentis anniti: cum de reb agitur que
ꝑtineant ad iħm. S querendũ potiꝰ est qͥd
ip̃t de se: qͥdue apłi sui de eodem p̃dicaue¬
rint. Ip̃aq a deo ꝑnactanda genea logia
est. et uidendũ si sibi conueniat. nõ ex
comactura passionis natiuitatis eius
exqͥrere ueritatem: qr et pati non natus
potuit. et natus minime ꝑatiꝰ p̾sertim
ip̃is uobis fatentib deo eẽ impossibile
nichil. Qd̃ erit et ip̃m falsum: si hoc cõ¬
stiterit. nõ potuisse mori. non natum.
u Gustinus respondit. Iterum ac se¬
ꝑe tibi ꝓponis: qd̾ nõ audis ab eis a
quib confutaris. Nemo tibi dicit nõ po¬
terat mori nisi natus cẽt: qr mortuus ẽ¬
adam. qͣmuis natus non fuissit. ẜ dicit᷑ tibi

Expanded text:
AUSTUS dixit: Sed non poterat mori, nisi natus esset. Et ego respondeo, Nec nasci poterat, nisi Deus non esset: aut si potuit et Deus esse et nasci, quare non et non nasci potuerit et mori? Vides ergo utile satis non esse, in his consequentiam quaerere, aut argumentis anniti, cum de rebus agitur quae pertineant ad Jesum. Sed quaerendum potius est, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint. ipsaque adeo pertractanda genealogia est et uidendum, si sibi conueniat, non ex coniectura passionis natiuitatis eius exquirere ueritatem, quia et pati non natus potuit et natus minime pati praesertim ipsis uobis fatentibus deo esse inpossibile nihil: quod erit et ipsum falsum, si hoc constiterit non po- . tuisse mori non natum. AUGUSTINUS respondit: Iterum ac saepe tibi proponis, quod non audis ab eis, a quibus confutaris. nemo tibi dicit: non poterat mori, nisi natus esset, quia mortuus esAdam, quamuis natus non fuisset; sed dicitur tibi:
Abbreviated transcription (Latin):
qm te ire in contrariũ compellat. ꝙ dũs
sequeris ⁊ dũ nõ sequeris sentis: cũ uel
hoc facis qd̃ pati nõ uis. uel ideo ñ facis
qr pati non us. At ista uera sponsa xp̃i
cui de dẏpticeo lapideo fronte impuden¬
nssima insultas. intelligit quid distit
int̾ litt̾am et sp̃m que duo dicuntur
alio mͦ lex et gr̃a: ꝙ nõ iam in uetusta¬
te litt̾e. d in nouitate sp̃c deo seruiẽs
ñõ est iam sub lege. s sub gr̃a. Neq eñĩ litigi¬
osa cecatur s mitis intendit u̾bis apłi: ut
intelligat quid appellet legem sub qua nos
tam nõ uult ẽẽ quia tͣnsmigrationis g̃¬
tia posita est donec ueniret semen cui ꝑ¬
missũ est: et qr ideo subintrauit ut ha
bundaret delictum. ubi aut̃ habundauit
delictum: suꝑhabundauit gr̃a. Nec tr
ideo eandem legem petetũ uocat. quia
sine gr̃a nõ uiuificat. auget eñi potius
reatum p̃uaricatõne addita. ubi eñi lex

Expanded text:
quam te in contrarium ire conpellat et, dum quam te in contrarium ire conpellat et, dum sequeris, et, dum non sequeris, sentis, cum uel hoc facis, quod pati non uis uel ideo non facis, quia pati non uis. At ista uera sponsa Christi, cui de diptychio lapideo fronte inpudentissima insultas, intellegit, quid distet inter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub lege, sed sub gratia. neque enim litigiosa caecatur, sed mitis intendit uerbis apostoli, ut intellegat, quid appellet legem, sub qua nos iam non uult esse, quia transgressionis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est, ebundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia . Nec ideo tamen eadem legem peccatum vocat, quia sine gratia non vivificat; auget enim potius reatum praevaricatione addita: Ubi enim lex
Abbreviated transcription (Latin):
Nam rem ꝓcuni nõ concupisc̾e qd̾ est
ultimũ dec̾alogi mandatũ. uñ potes
misera: Nonne tͥ d̾̃s ip̃e d̾s tuus ĩ t̾ra
aliena se fabricare mentitur scła noua.
ubi post falsam iuctoriã falso triũpho
tumescas: Qd̃ cum mͦ insana uanitate
desideras. ut eandem t̾ram gentis tenebͣ¬
rum sũma uicinitate sub̾e tue. cõiun¬
gi credis : utiq rem ꝓximi tui concu¬
piscis. Merito tibi est inimicũ dẏptice¬
um continens tam bona mandata. mł¬
tum errori tuo contraria. Nam illa tͥa
que ad dilectionẽ d̾i ꝑtinent omnino
ignoras: omĩo nõ seruas. Hec aut̃ septẽ
quib societas humana nõ leditur. si ꝙͣ¬
do custodis aut pudore depͥmeris. ne
int̾ homines confundaris. aut tuore
frangeris. ne publicis legib puniaris
aut malũ factũ bona aliqua consue¬
tudine horrescis. aut ip̃a naturali le¬
ge. qͣm iniuste alt̾i facias qd̃ tibi ab al¬
tero fieri nõ uis adu̾tis. Error tam̃ tiuis

Expanded text:
nam rem proximi non concupiscere, quod est nam rem proximi non concupiscere, quod est ultimum decalogi mandatum, unde potes, misera? nonne tibi deus ipse tuus in terra aliena se fabricare mentitur saecula noua, ubi post falsam uictoriam falso triumpho tumescas? quod cum modo insana uanitate desideras et eandem terram gentis tenebrarum summa uicinitate substantiae tuae coniungi credis, utique rem proximi concupiscis. merito tibi est inimicum diptychium continens tam bona mandata multum errori tuo contraria.- nam illa tria, quae ad dilectionem dei pertinent, omnino ignoras, omnino non seruas; haec autem septem, ' quibus societas humana non laeditur, si quando custodis, aut pudore reprimeris, ne inter homines confundaris, aut timore frangeris, ne publicis legibus puniaris, aut. malum factum bona aliqua consuetudine horrescis, aut ipsa naturali lege, quam iniuste alteri facias, quod tibi ab altero fieri non uis, aduertis: error tamen tuus
Abbreviated transcription (Latin):
cui dices. falsũ iuraui ꝑte s ꝑ te nisiuelles
ut exitiũ tͥ inferrem dum honorẽ def¬
ferrem. Ita & illud mandatũ legis. ne
falsum testimoniũ dicas: ꝓpt̾ membra
d̾i tui sic contempnis. ut c᷑a nõ solũ testi¬
monio s ⁊ iuram̃to falso de compedib
liberes. Iam uo̾ qd̃ sequit᷑ nõ contupi¬
sces uxorem ꝓxuni tui. debet apud te
impleri. Et hoc unũ uideo qd̃ nulla
tui erroris necessitate uolare cogaris
S si nefas est coniugem concupiscere
alienam. considera qͥd sit concupiscen¬
dũ seꝓponere alienis: et recordare deos
tuos formosos. et deas formosas.p̾ben¬
tes se ut ardenter concupiscant᷑: illi
a feminis pͥncipib tenebrarũ. et ille
a masculis. Quib excitatis infruendi
libidinẽ. et in sũos amplexus inhyant̾
estuantib: eruant ab eis illum deum
tuũ ubiq compeditũ. et tanta suoꝵ tͣ¬
pitudine ut solui ualeat indigentem.

Expanded text:
cui dicis: falsum iuraui per te, sf!d pro te, nisi uelles, cui dicis: falsum iuraui per te, sf!d pro te, nisi uelles, ut exitium tibi inferrem, dum honorem deferrem ? ita et illud mandatum legis: ne falsum testimonium dicas propter membra dei tui sic contemnis, ut ea non solum testimonio, sed et iuramento falso de conpedibus liberes. iam uero quod sequitur: non concupisces uxorem proximi tui debet apud te inpleri, et hoc unum uideo, quod nulla tui erroris necessitate uiolare cogaris. sed si nefas est coniugem concupiscere alienam, considera, quid sit concupiscendum se proponere alienis, et recordare deos tuos formosos et deas formosas praebentes se ut ardenter concupiscantur, illi a feminis principibus tenebrarum et illae a masculis: quibus excitatis in fruendam libidinem et in suos amplexus inhianter aestuantibus eruant ab eis illum deum tuum ubique conpeditum et tanta suorum turpitudine, ut solui ualeat, indigentem.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc etiã illud preceptun qd̃ est nõ occides:
ex eiusdẽ erroris ꝑu̾sitate nõ seruas. Dũ
eñĩ tunes ne d̾i tui membrũ ligetur. in
carne. nõ das esurienti panem. hic for¬
midans homicidiũ falsũ: illic ꝑpetrans
uerũ. Itaq si incurras ĩ eum famelicũ
qui mori possit nisi cibũ porrigendo sb̃¬
uenias. iam tu homicida teneb̾is: aut
lege d̾i si nõ dederis. aut lege manichei
si dederis. Quid cetera dicalogi precepta:
quomͦ seruabis: An afurto abstineas. ut
nescio quis panem seu qͣmlib escam in
sius uiscerib trucidandã deuoret. potius
qͣm si tu possis ei subripias atq ad offici¬
nam uentris electoꝵ tuoꝵ curras. ut fur¬
to tuo deus tuus nec ingrauius incidas̃
iuncłm. et quo inciderat eruatur: Por¬
ro si in eodem furto cõprehendaris. non¬
ne ꝑ ip̃m d̾m tuũ. nõ te abstulisse iura¬
bis: Quid eñi tibi facturus est tał d̾s.

Expanded text:
hoc etiam illud praeceptum, quod est: non occides, hoc etiam illud praeceptum, quod est: non occides, ex'eiusdem erroris peruersitate non seruas. dum enim times, ne dei tui membrum ligetur in carne, non das esurienti panem, hic formidans homicidium falsum, illic perpetras uerum. itaque si incurras in eum famelicum, qui mori possit, nisi cibum porrigendo subuenias? iam tu homicida teneberis aut lege dei, si non dederis, aut lege Manichaei, si dederis. quid? cetera decalogi praecepta quomodo seruabis ? an a furto abstineas, ut nescio quis panem seu quamlibet escam in suis uisceribus trucidandam deuoret potius quam tu, si possis, ei subripias atque ad officinam uentris electorum tuorum curras, ut furto tuo deus tuus nec in grauius incidat uinculum, et quo inciderat eruatur? porro si in eodem furto conprehendaris, nonne per ipsum deum tuum non te abstulisse iurabis? quid enim tibi facturus est talis deus,
Abbreviated transcription (Latin):
rentes tuos. qd te ꝑ concubitũ in carne li¬
gau̾int. et hoc mͦ utiq deo tuo ĩmundas
compedes ĩposu̾int. Hinc etiã conseqñs
preceptum qd̃ est nõ methaberis. ita uio¬
latis. ut hoc maxime coniugiũ detestimi¬
ni qͦ filii procreantur ⁊ ac sic auditores
uros dum cauent ne femine quib mi¬
scentur concipiant: etiã uxorũ adulte¬
ros faciatis. Ducunt enĩ eas exlege ma¬
trimonii tabulis ꝓclamantib liberoꝵ
ꝓcreandoꝵ causa: et ur̃a lege metuen¬
tes ne ꝑticulam d̾i sui sordib carnis af¬
fligant. ad explendã tantũ libidinem
feminis ĩpudica coniunctõne miscent᷑.
filios aut̃ inuiti suscipiunt. ꝓpter qd̃ so¬
lum coniugia copulanda sunt. Quom gͦ
nõ ꝓhibes nubere. qd̾ de te tanto ante pre¬
dixit apłs: qndo id conaris auferre de nu¬
ptiis. unde sunt nuptie: Quo ablãto. ma¬
riti erund turpit̾ amatores. meretrices uxo¬
res: thalami fornices soceri lenones. Ac ꝑ

Expanded text:
rentes tuos, quod te per concubitum in carne lirentes tuos, quod te per concubitum in carne ligauerint et hoc modo utique deo tuo inmundas conpedes inposuerint. hinc etiam consequens praeceptum, quod est: non moechaberis, ita uiolatis, ut hoc maxime in coniugio detestemini, quod filii procreantur, ac sic auditores uestros, dum cauent, ne feminae, quibus miscentur, concipiant, etiam uxorum adulteros faciatis. ducunt enim eas ex lege matrimonii tabulis proclamantibus liberorum procreandorum causa, et uestra lege metuentes, ne particulam dei sui sordibus carnis adficiant, ad explendam tantum libidinem feminis inpudica coniunctione miscentur; filios autem inuiti suscipiunt, propter quod solum coniugia copulanda sunt. quomodo ergo non prohibes nubere, quod de te tanto ante praedixit apostolus, quando id conaris auferre de nuptiis, unde sunt nuptiae ? quo ablato mariti erunt turpiter amatores, meretrices uxores, thalami fornices, soceri lenones. ac per
Abbreviated transcription (Latin):
quie que tot figmentoꝵ illusionib in¬
quieta anima uentilaris: Hec tria p̃¬
cepta quom᷑ ꝑtineant ad dilestionẽ d̾
qͣndo capies. qnͣdo sapies. qͣndo amabis:
Immod̾ata es. et feda q contentiosa
muisti. euanuisti. uiliusti. Excessisti mo¬
dũ tuũ. turpasti decorẽ tiuĩ: tiibaste
ordinẽ tuũ. Talis apud te fu: noui te.
Quo pacto.ego te nunc doceã Hec tria
p̃cepta ad dilectionẽ d̾i ꝑtirie. ex quo ⁊
ꝑquẽ. et in ip̃o sunt om̃ia. Nnde hoc m¬
telligis. qͣndo nec illa septem que hooi¬
lectionẽ ꝓrcimi ꝑtiuent qua humane
uite societas continit᷑ crroris tui detest ãda pusi¬
tate nosse atq obseruare ꝑmitteris: In qͥb¬
pͥmum mandatũ est: honora patrem tuũ
⁊ matrem tuã. Qd̃ et paulus cõmemorat
mandatũ pͥmũ in repmissione: eadẽ at
itidem etiã ip̃e p̾cipiens. Tu aut̃ doctrina
demoniaca didicisti inimicos deputare pa¬

Expanded text:
quie, quae tot figmentorum inlusionibus inquie, quae tot figmentorum inlusionibus inquieta anima uentilaris? haec tria praecepta quomodo pertineant ad dilectionem dei, quando capies, quando sapies, quando amabis ? inmoderata es et foeda et contentiosa: tumuisti, euanuisti, uiluisti, excessisti modum tuum, turpasti decorem tuum, turbasti ordinem tuum. talis apud te fui, noui te. quo pacto ergo te nunc doceam haec tria praecepta ad dilectionem dei pertinere, ex quo et per quem et in quo sunt omnia? unde hoc intellegis, quando nec illa septem, quae ad dilectionem proximi pertinent, qua humanae uitae societas continetur, erroris tui detestanda peruersitate nosse atque obseruare permitteris? in quibus mandatum primum est: honora patrem tuum et matrem tuam, quod et Paulus commemorat mandatum primum in repromissione eadem atque itidem etiam ipse praecipiens. tu autem doctrina daemonica didicisti inimicos deputare pa