comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
go inuisibilis. Est emimsplendor gloriȩ pat̾ne
atq eius imago substantiȩ. In principio inquit fe¬
cit ds celum & terram. & factus est gͦ munduset
cepit ẽẽ qui non erat. uerbum aũt dĩ in pͥncipio
erat & erat semp. Sedetiam angłi dominationes
& potestates. & si aliquando ẽẽ cepunt. erant tamen
iam quando hic mundus est factus. Ommanam¬
q creata & condita sunt uisibilra & inuisibilia
siue sedes siue dominationes. siue principatas
siue potestates. Omnia inquit ꝑ ipsum & in ip¬
so creata funt. Quia est in ipso creata: quia ipse
est heres patris. eo quod apatre in ipsum transi¬
erit hereditas. sicut pat̃ dicit. posce ame & dabot̾
gentes hereditatẽ cuã. quȩ tamen hereditas apa¬
tre transiuit in filium: & in patrẽ reuertitur a
filio. Egregie itaq apłs & hoc locofilium dixit.
auctorem omniũ & maiestate sua continentem
omnia. & ad romanos de patre ait q̃m ex ipso

Expanded text:
go invisibilis. Est enim splendor gloriae paternae, go invisibilis. Est enim splendor gloriae paternae, atque ejus imago substantiae. In principio, inquit, fecit Deus coelum et terram. Factus est ergo mundus, et coepit esse, qui non erat: Verbum autem Dei in principio erat, et erat semper. Sed etiamet potestates etsi aliquando coeperunt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium dixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de patre ait: quoniam ex ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tum legimus. qui gentiles pleriq qui coet̾nũ dõ
mundum uolunt ẽẽ. quasi adumibrationẽ uirtu¬
tis diuinȩ asserunt etiam sua sponte subsistere. &
quamuis causam eius dm esse fateant᷑. causam tamen
factum uolunt non ex uoluntate et dispofitiones ua.
sed ita ut causa umbrȩ corpus est. Adheret enim um¬
bra corpi. & fulgor lumini.natural magis societate
quã uoluntate arbitra. Pulchre gͦ ait moyses. quia
fecit ds̃ celum et t̾rã. Non dixit quia subesse fecit. non
dixit quia eausam mundo ut ẽẽt prebute. s fecit
quasi bonꝰ quod foret utile quasi sapiens qd̾ optimum
iudicabat. qu asi omnipotens quod amplissimũ p̃ui¬
cdebat. Quomodo aũt quasi umbra ẽẽ poterat. ubi cor¬
pus non erat. cumm corꝑe dĩ corꝑea adumbratio
ẽẽ non potest: quomodo etiam incorꝑei luminis
splendor possit esse corporeus: Sed si queris dei¬
splendorẽ. filius ẽ imago dĩ inuisibilis. Qualis gͦ ds.
talis & imago inuisibilis. Inuisibilis łr etiã ima¬

Expanded text:
tum legimus; quia gentiles plerique qui coaeternum Deo mundum volunt esse, quasi adumbrationem virtutis divinae, asserunt etiam sua sponte subsistere; et quamvis causam ejus Deum esse fateantur; causam tamen factum volunt non ex voluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est. Adhaeret enim umbra corpori, et fulgor lumini naturali magis societate, quam voluntate arbitra. Pulchre ergo ait Moyses, quia fecit Deus coelum et terram. Non dixit quia subesse fecit; non dixit quia causam mundo ut esset, praebuit: sed fecit quasi bonus quod foret utile: quasi sapiens quod optimum judicabat: quasi omnipotens quod amplissimum praevidebat. Quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei Dei corporea adumbratio esse non possit? Quomodo etiam incorporei luminis splendor possit esse corporeus? Sed si quaeris splendorem Dei, Filius est imago Dei invisibilis. Qualis ergo Deus est, talis imago. Invisibilis Deus, etiam ima
Abbreviated transcription (Latin):
regionem lingulis recurrentibus.Hȩc g ꝯli dantes
ẽẽ arbitratisunt. quintã quandã naturã corporis
introducentes. quo diurnam celi putarent mensurã
esse substantiam. Sed non ista opinio ꝓpħice potuit
obuiare sententiȩ quam diuina quoq dñi iħu xp̃i
dauiq̃. Principio t̃ram fundasti tu domine. & oꝑa
manuaĩ tuarum sunt cęli. Ipsi ꝑibunt tuaũt ꝑmanes¬

Expanded text:
regionem singulis recurrentibus. haec igitur alii regionem singulis recurrentibus. haec igitur alii esse arbitrati sunt quintam quandam naturam corporis introducentes, quo diuturnam caeli putarent mansuram esse substantiam. sed non ista opinio propheticae potuit obuiare sententiae, quam diuina quoque domini Tesu CDauid: principio terram tu fundasti, domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. ipsi peribunt, tu autem pe
Abbreviated transcription (Latin):
tantur: Quorum aũt scđm naturã motus mutat ot.
hoꝵ necessario ferunt mutar solere qualitates fab¬
stantiarum suarum. Quid gͥ deffendimus etheriũ
corpus eẽ. ne uideatur corruptiom obnoxiume qd̾
enim compositum ex corruptibilib elementis est.
necesse est resoluatar. Nam hoc ipso quod diũse
eadem sint elementa nature simplicẽ & muiolabi¬
lem motum habere non possunt. cum se diuersus
elementoꝵ motus impugnet. Unusenim motus
aptus omnibus ẽẽ non potest.& elementis distan¬
tibus conuenire. Nam qu leuibus ad cõmodus est.
fit in cõmodus grauiorib elementis. Itaq quando¬
ad suꝑiora motus cęli est necessarꝰ t̾rens grauatꝰ.
quando ad inferiora decurzus expetitur. igneus
iugor ille uiolent̃ attrahit᷑. Ꝙ enim contra nat᷑e
suȩ usum deorsum cogitar: Omne aũt quod in
contrartum cogitur. non nature seruiens. seq̃
necessitati cito soluitur. & in ea semnditur ex

Expanded text:
tantur. Quorum autem secundum naturam motus mutati sunt, tantur. Quorum autem secundum naturam motus mutati sunt, horum necessario ferunt mutari solere qualitates substantiarum suarum. Quid igitur defendimus aethereum corpus esse, ne videatur corruptioni obnoxium? Quod enim compositum ex corruptibilibus elementis est, necesse est resolvatur. Nam hoc ipso quod diversae eadem sint elementa naturae, simplicem et inviolabilem motum habere non possunt, cum se diversus elementorum motus impugnet. Unus enim motus omnibus aptus esse non potest, et elementis distantibus convenire. Nam qui levibus accommodus est, fit incoad superiora motus caeli est necessarius, terrenis grauatur, quando ad inferiora decursus expetitur, igneus uigor ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. omne autem quod in contrarium cogitur non naturae conlisis. sed necessitati cito soluitur et in ea scinditur ex
Abbreviated transcription (Latin):
liceat astruere auctoritacis exemplo. Scriptum est
eni quia uanitati creatura subiecta ẽ non spon¬
te: sed ꝓpt̃ eum qui subiecit in spe. Liberabitur
autem & ipsa creatura a seruitute corruptionis.
cum gr̃a diuine remunerationis ad fulserit. De
natura autem & qualitate sub̃e cęli qͥd enumeret
ea quȩ disptitationibus fuis philosophi texuert.
cum alii compositũ celum ex quatuor elementis
asserant. alii quintã quandam naturã nomi cor¬
poris atq constitutionẽ eius inducant. atq affingãt
aqua neq t̾ra. quod huiꝰ modi elementa suũ quen
dam habeant cursum. aq usum & motũnature. ut
grauiora demergant: & in ꝓnum ferant᷑. uacua et
leuia ut suꝑiora sesubrigant. est enim ꝓprius ciuq
motus. in sperȩ autẽ eir cuitu ista confand & uim
sui cursus admittere. qͣm spera in orb̃e suũ uoluit.
& suꝑiora inferioribus suꝑioribus quoq inferiora mu¬

Expanded text:
licet astruere auctoritatis exemplo. Scriptum est licet astruere auctoritatis exemplo. Scriptum est enim: Quia vanitati creatura subjecta est non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe . Libautem et ipsa creatura a servitute corruptionis, cum divinae remunerationis gratia affulserit. De natura autem et qualitate substantiae coeli quid enumerem ea quae disputationibus suis philosophi texuerunt? cum alii compositum coelum ex quatuor elementis asserant: alii quintam quamdam naturam novi corporis ad constitutionem ejus inducant, atque affingantaqua, neque terra; quod hujusmodi elementa suum quemdam cursum habeant atque usum et motum naturae, ut graviora demergant, et in pronum ferantur, vacua et levia in superiora se subrigant; est enim proprius cuique motus, in sphaerae autem circuitu ista confundi, et vim sui cursus amittere, quoniam sphaera in orbem suum volvitur, et superiora inferioribus, superioribus quoque inferiora mu
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentis innya subsistios. nes fulchones¬
lius stabilie ꝑseuerat. s dommiꝰ stacuit eam et
firmamenco uoluntatis suȩ continet. quia in ma¬
nu eius fines teriȩ. & hec fidei simplicitas argu¬
mentis omnibus antecellit. laudent alii quod id̃o
nusquã decidat t̾ra. qr sc̃m naturã in medio regi¬
onẽ possideat suã. eo quod necesse sit eam manere
in regione fua. nec in parcẽ declinari alterã. qͣndo
contra naturã non mouet. s scđm naturã p̃dicẽt
artificis diuini & oꝑatoris et̃ni excellentiã. Quis enĩ
artificum non ab illo accepit. aut quis dedit muli
eribus texturȩ sapientientiam. aut uarietatis disci¬
plinam: ego tamen qui ꝓfundum maiestatis erus
& artis excellentiam non queo comp̃hendere. non
disputatoriis me libramentis commito. atq men¬
furis. s omnia reposita in eius existino potestate.
quod uoluntas eius fundamensit unuerdoꝵ. et
ꝓpt̃ eum adhuc mundus hic maneat. qdõ apłicȩ qͦq

Expanded text:
fundamentis suis innixa subsistit nec fulcris suis stabilis perseuerat, sed dominus statuit eam et firmamento uoluntatis suae continet, quia in manu eius omnes fines terrae. et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. laudent alii quod ideo nusquam decidat terra, quia secundum naturam in medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione nec in partem inclinari alteram, quando contra naturam non mouetur, sed secundum naturam, praedicent artificis diuini et operatoris aeterni excellentiam — quis enim artificum non ab illo aeribus texturae sapientiam, aut varietatis disciplinam? Ego tamen, qui profundum majestatis ejus, et artis excellentiam non queo comprehendere, non disputationis me libramentis committo atque mensuris: sed omnia reposita in ejus existimo voluntate, quod voluntas ejus fundamentum sit universorum, et propter eum adhuc mundus hic maneat. Quod Apostolicae quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ido dpxit ut sequeret᷑ oꝑatio. s dicto absoluit ne¬
gocium. Unde pulehre dauiticũ illud. dix̃ et
facta sunt. quia dictũ impleuit effectꝰ Aucto gͥ
lucis ds̃: locusaũt & causa tenebrarũ mundus e
Sedbonus autor ita lucem dilexit ut mundum
ipsum infuso aꝑiret lumine. atq eius speciem
uenustar&. Resplenduit gͥ fubito aer: & ex¬
pauerunt tenebix. Noui luminis claritate re
pressit eas. & quasi in abyssos demersit. repere
teꝑ uniuersa munch fulgor lucis infusus. ẜeu¬
chre itaꝙ & ꝓprie dixit facta est lix. Sicut i
lux eico eelum terras. maria illumirat.et
meoento temporis sime ulla comphensionere
Seeirunfundit aspectui. ita ortus eius eito
debius explicati. Quid miramur si plo cut
e lucem co daliganti murdolir si enlecurt¬

Expanded text:
ideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit neideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit negotium. unde pulchre Dauiticum illud dixit et facta sunt, quia dictum inpleuit effectus. auctor ergo lucis deus, locus autem et causa tenebrarum mundus est. sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine atque eius speciem uenustaret. resplenduit subito igitur aer et expauerunt tenebrae noui luminis claripressit eas, et quasi in abyssos demersit repente per universa mundi fulgor lucis infusus. Pulchre itaque et proprie dixit: Facta est lux. Sicut enim cito lux coelum, terras, maria illuminat, et momento temporis sine ulla comprehensione restro se circumfundit aspectui; ita ortus ejus cito debuit explicari. Quid miramur si Deus locutus est lucem, et caliganti mundo lumen emicu
Abbreviated transcription (Latin):
di in scriptura diuina debuit in choare nisi alu¬
mine: unde mundi ornatus nisia luce exordi¬
um acciꝑe. Frustra enim eẽt sinon uideretur
Erat quidẽ d̾s ipse in lumine. quia lucẽ habi¬
tat in accessibilẽ. Erat lumen uerũ quod il¬
luminat omnem hominẽ uenientẽ in hõ
mundũ. S eã lucẽ fieriuoluit. quȩ ocislis corꝑa
libus comprehendet᷑. Qui edificiũ aliquod
dignum habita eãs culo patͥs familias strue¬
re desiderat. ante quam fundamenta ponat
unde lucem ei infundat explorat. & ea prima
ẽ gr̃a. quȩ si desit coca domus deform horr et
incultu. Luxest quȩ reliquos domus cõmen¬
dat oratus. fiat inquit lux. Plena uoxlumi¬
nis. non dispositionis apparatã significat. s
opationis resplendet effectu. Nacure opifex lucẽ
locutus est & ereatut. Sermo q̃ uoluntas ẽ. Ops
d̃i natura ẽ. Lucem creauit. tenebras illumina¬
uit. & dixit ds̃ fiat lux. Et facta est lux. Nõ

Expanded text:
dei in scriptura diuina debuit incohare nisi a ludei in scriptura diuina debuit incohare nisi a lumine, unde mundi ornatus nisi a luce exordium sumere? frustra enim esset, si non uideretur. erat quidem deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mulibus comprehenderetur. Qui aedificium aliquod dignum habitaculo patrisfamilias struere desiderat, aunde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. naturae opifex lucem locutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est: lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non
Abbreviated transcription (Latin):
ramoꝵ frandibus tegat. quo splendidior foris spe¬
cies loci eius effulgeat. hoc borrent desuꝑ scena gur¬
gustium eius intus obscurescit: Aut unde antrum
clausum ndiqp huusmodi locum uocarunt mnslas
atio inhoriescat oitu. at ostilione tencorar ums
Iste gͦ tenebrȩ suꝑ abyssos aquarum erant. Nam
abyssum multitudinẽ & ꝓfũ: aum aquarũ dici
lectio eugłii docet. ubi rogabant saluatorẽ demo¬
na ne iuberet illis ut in abyssum irent. Sed qui
docebat uoluntates demonioꝵ non eẽ facien¬
das p̃cepit illis ut irent in porcos. Porei autem
se in stagnum aquarum p̃cipitauerunt. ut
quod recusabant demonia non euaderent.
s digno p̃cipitio demergerent᷑. Erat gͦ hȩc
mundi incomposita spẽs & forma. & sp̃s in quit
dĩ suꝑferebatur suꝑ aquas. Et dixit ds. fiat
lux. Merito p̃missus est sp̃s dĩ. ubi diuina mei¬
ꝑe habebat oꝑatio. fi̾at inquitlux. Unde uox

Expanded text:
ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris speramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat, hoc horrenti desuper scaena gurgustium eius intus obscurius fit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atque offusione tenebrarum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod recusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo haec mundi inconposita species et forma. Et spiritus inquit dei superferebatur super aquas et dixit deus: fiat lux. merito ergo praemissus est spiritus dei, ubi diuina incipere habebat operatio. fiat inquit lux. unde uox
Abbreviated transcription (Latin):
cant & conscientiam ligant. Ceterũ pauꝑiem.
ignobilitatem. egricudinẽ. mortẽ. nemo sapiens
mala dixerit. nec in maloꝵ sortẽ numerauer
quia nec contraria istis in bonis habent᷑ maximĩ.
quorum alia nobis ex natura. alia ex cõmoditate
accidere uident᷑. Non ociose nobis excursꝰ iste ꝓ¬
cessit. ut ꝓbaremus tenebras & abyssum simplici¬
t̃ accipienda. Erant enim tenebrȩ de obumbra¬
cione celi. quia ome corpus umbrã facit. qua ob¬
umbrat uł finitima uł inferiora. & ea maxime que
oꝑire atq includere uidet᷑. In cludit aũt celi pol̾
quia celum sicut camera extendit᷑. quẽ ad modum
supra demonstrauimꝰ. Non gͦ principalis erat
tenebrosa substantia. s quasi umbram secuta ẽ mundi
corpus caligo tenebrarũ. Itaq momento diuinȩ p̃cep¬
tionis mundus assurgens. uitra se inclusit umbrã.
ut si quis in campi medio quem solmeridianꝰ illu¬
minet locum aliquem repente obsepiat. & densis

Expanded text:
cant et conscientiam ligant. ceterum pauperiem cant et conscientiam ligant. ceterum pauperiem ignobilitatem aegritudinem mortem nemo sapiens mala dixerit nec in malorum sorte numerauerit, quia nec contraria istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere uidentur. non otiose nobis excursus iste processit, ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. erant enim tenebrae de obumbratione caeli, quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat uel finitima uel inferiora et ea maxime quae operire atque includere uidetur. includit autem caeli polus, quia caelum sicuti camera extenditur, quemadmodum supra demonstrauimus. non ergo principalis erat tenebrosa substantia, sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. itaque momento diuinae praeceptionis mundus adsurgens intra se inclusit umbram, ut si quis in campi medio, quem sol meridianus inluminat, B locum aliquem repente obsaepiat et densis
Abbreviated transcription (Latin):
in consiliis utilior. ad constantiam subeunde
mortis paratior. ad reprimendas lybidines fortior
Infirmicas quoq corꝑis sobrietasmentis est.
Unde ait apłs. Cum infirmor tunc potens sũ.
Itaq non in uirtutib s in infirmitatib głabat᷑
Responsum quoq diuinum refulsit oraculo saluta¬
ri. quia uirtus in infirmitate consummat᷑. Illa
cauenda quȩ ex nr̃a uoluntate ꝓdeunt. delicta
iuuentutis. & irrationabiles passiones corꝑis.
Quorum gͥ nos sumus dñi. hoꝵ principia extrm¬
secus non requiramus. nec diriuemus in alios.
s agnoscamus ea quȩ ꝓpria nr̃a sunt. Quod enim
possumus non facere sinolumus. huius electionẽ
mali nobis potius debemus quã aliis ascribere.
Ioeo etiam in iudiciis istius mundi uoluntarios
reos non ex necessitate compulsos culpa astringit
ipsius diumȩ legis oraculo. si quis ꝑ impruden
eo quod ꝓprie malum uidet᷑ dictum sit. Mala
enim non sunt msi quȩ crimine mentẽ impli¬

Expanded text:
in consiliis utilior, ad constantiam subeundae in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas quoque corporis, sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum . itaque non in uirtutibus, sed in infirmitatibus gloriabatur. responsum quoque diuinum refulsit oraculo salutari quia uirtus in infirmitate consummatur. illa cauenda quae ex nostra uoluntate prodeunt delicta iuuentutis et inrationabiles passiones corporis. quorum igitur nos sumus domini, horum principia extrinsecus non requiramus nec diriuemus in alios, sed agnoscamus ea quae propria nostra sunt. quod enim possumus non facere si nolimus, huius electionem mali nobis potius debemus quam aliis ascribere. ideo etiam in iudiciis istius mundi uoluntarios reos, non ex necessitate conpulsos culpa astringit,ipsius diainaediuinae legis oraculo, si quis per inprudeeo quod proprie malum uidetur dictum sit; mala enim non sunt nisi quae crimine mentem inpli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculum. Intus ẽ aduers ariꝰ. intꝰ auctor erroris. int̾
in quam clausus innobisinetipsis. Propositum tuum
speculare. habitum tuȩ mentis explora. excubias obten¬
de aduersus mentistuȩ cogitationes. & animi cu¬
piditates. tuipse tibi causa es inꝓꝓbitatis. tu ipse dux
flagiciorum tuoꝵ: atq uicentor criminũ. Quidali¬
enam naturam accersis. ad excusationẽ lapsuũ
tuoꝵ. Utinam te ipse non impelleres. titinam
cupiditatibus que nos umepos uelit quisdã
retibus cenent.Qecerte mn nobis ẽ moderari studia
cohibere iram. cohercere cupiditatẽ in nobis. eti¬
am indulgere luxuriȩ. adolere lybidines inflã¬
mare iracundiam. uł inflãmanti aurẽ accõmoda¬
re.eleuarimagis suꝑbia. effundi in seuitiam. quã
reprimi humilitate. diligere mansuetudinem.
Quid naturam accusas o homo: Habet illa ue¬
lut impedimenta quedam senectutẽ & infirmi¬
tatem. sed senectus ip̃a in bonis morib dulcior.

Expanded text:
periculum. Intus est adversarius, intus auctor erroris, intus, periculum. Intus est adversarius, intus auctor erroris, intus, inquam, clausus in nobismetipsis. Propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias obtende adversum mentis tuae cogitationes, et animi cupiditates. Tu ipse tibi es causa improbitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum, atque incentor criminum. Quid alienam naturam arcessis ad excusationem tuorum lapsuum? Utinam te ipse non impelleres, utinam ncupiditatibus, quae nos innexos velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, elevari magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior,
Abbreviated transcription (Latin):
& terra erat inuisibilis ex quo facta erat. & erat
inuisibilis. quia exundabat a qua. & oꝑiebat eã.
& erant suꝑ eam denebrȩ suꝑfuse. qr
nondum erat lumen diei. non dũ solis radius qui
solet sub aquis latentia deelarare. Quid gͦ dicunt
qd̾ ds̃ creauit malum. cum excontrariis ⁊ aduersis
ꝓgressiones sunt. Ille ex contrariis in contraria
ꝓpositi deflexione uertunt᷑. iste non ex contrariis
in aduersa deflectunt᷑. s ex eusdẽ generis uł aue¬
torib uel causis ꝓcreatȩ. in similitu dinẽ sui referunt᷑
auctoris. Quid gͥ dicemus: Si enim neq sine prin¬
cipio est. quasi increata neq ado facta. unde habet
naturam malicia: Nam mala eẽ in hoc mundo
nullus sapiens denegauit.eum sit tã frequens
in hoc scło lapsus ad mortẽ. Sed exhis quȩ iam dixi¬
uia. quȩ incuriosoꝵ animis frequent̃ obrepsiti. N
gͥ ab extraneis ẽ nobis quam a nobis ipsis maius

Expanded text:
 terra erat inui terra erat inuiinvisibilis, quia exundabat aqua, et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia declarare. Quid ergo dicunt quod Deus creaverit malum, cum ex contrariis et adversis progressiones sunt. Illae ex contrariis in contraria propositi deflexione vertuntur: istae non ex contrariis in adversa deflectuntur, sed ex ejusdem generis vel auctoribus, vel causis creatae, in similitudinem sui referuntur auctoris. 31. Quid igitur dicemus? Si enim neque sine principio est, quasi increata, neque a Deo facta, unde habet natura malitiam? Nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegavit, cum sit 18 tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. Sed ex iis quae jam dixivia, quae incuriosorum animis quam frequenter obrepit. Non igitur ab extraneis est nobis, quam a nobis ipsis majus
Abbreviated transcription (Latin):
sint. erqubus mundu spes oustat ⁊ saixa. didi
igitur denebre nequitiarum sp̃ualium locam hr̃e
pocuerunt. cum augustȩ huius decorẽ figurȩ mundꝰ
uidueret: Nlumquid maliciam simul ds̃ creautt:
Sed ea ex nob̃ orta. non a creatore dõ ꝯdita moꝵ le
mutabilitatis uiciũ & errore ꝓlapsionis. Eradica¬
ri cum hanc ds̃ uult de animis singuloꝵ. qͦmͦ ipse
generaret eam: clamat ꝓpħa. Besinite a malitiis
ur̃is. & precipue sanctus dauid. Besine amalo.
& fac bonũ. Quomͦ gͦ iniciũ ei adño damus: Sed
hec opinio feralis eoꝵ qui ꝑ curbandam ȩccłiam
pucauerunt. Hinc ualentini hinc marcionis.¬
binc pestes illȩ manicheoꝵ funesta scõꝵ mentib
temptauerunt inferre contagia. Quid nobis ipsi
in lumine uitȩ denebras mortis inquirimus: scͥp¬
cura diuina salutẽ suggerit. uite odorẽ fraglat. ut
terpres effodias. Simplex sermo est quia fecit ds̃
celum & terram. fecit quod non erat. ñ qd̾ erat.¬

Expanded text:
sint, ex quibus mundi species constat et forma. ubi sint, ex quibus mundi species constat et forma. ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae huius decorem figurae mundus indueret? numquid malitiam simul deus creauit ? sed ea ex nobis orta, non a creatore deo condita morum leumutabilitatis uitium et errorem prolapsionis. eradicari hanc deus uult de animis singulorum: quomodo eam ipse generaret? clamat propheta: desinite a malitiis uestris et praecipue sanctus Dauid: desine a malo et fac bonum: quomodo ei initium a domino damus? sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam ecclesiam putauerunt. hinc Marciones, hinc Ualentini, hinc pestis illa Manicheorum funesta sanctorum mentibus temptauerunt inferre contagia. quid nobis ipsi in lumine uitae tenebras mortis inquirimus ? scriptura diuina salutem suggerit, uitae odorem fraglat, ut terpres effodias. simplex sermo est quia fecit deus caelum et terram: fecit quod non erat, non quod erat, et
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo oꝑationis in spũ sicut scriptum ẽ. u̾bo
domini celi firmati funt. & fp̃u oris eiꝰ omnis uir¬
cus eoꝵ. Itaq quemadmodũ in psalmo docemur
derris. pulchres p̃s suꝑferebatar: quia ꝑ ipsum habe¬
dant nouoꝵ partuum semina germinare. sedm qd̃
dixit ꝓph̾a. emrite sp̃m tuũ & creabunt᷑. & renoua¬
bis faciem terrȩ. Beniq syrus qui uicmꝰ hebreo est¬
& in sermone consonat consonat & in plerisq con¬
gruit. sic babet. & sp̃s dĩ fouebat aquas. idest uiuifica¬
bat. ut in nouas cogeret ereaturas. & fotu suo
ammaret aduitam. Nam etiam sp̃m sc̃m le¬
contrariarum urtutam suꝑ eas esse non poterant.
ubi locum sibi canta gr̃a uendicabett. siue ut quidã
uolunt aerem accipiant. respondeant qua ratio¬
ne sp̃m cdĩ dixerit. cum satisfuerit sp̃m mineupa¬
re. Hii gͦ uolbunt adũo dõ nr̃o quatuor primũ ele¬
menta generata. cȩlum. terram. mare. aerent.
eo quod cause rerum. ignis. et aer. teara. & aqua.

Expanded text:
t scriptum est: uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum. itaque quemadmodum in psalmo docemur terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant novorum partuum semina germinare, secundum quod dixit propheta: emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uicinus Hebraeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sic habet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. nam etiam spiritum sanctum lecontrariarum uirtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. hi ergo uolunt a domino deo nostro quattuor primum elementa generata, caelum terram mare aerem, eo quod causae rerum ignis et aer, terra et aqua
Abbreviated transcription (Latin):
diuini sermonis exprimit᷑. & contemplati¬
one tantȩ maiestatis fidelium pectorib
infunditur. quia scriptũ ẽ confirma me
in uerbis tuis. narrauerunt mͥ iniqui exer¬
citationes. s non sicut lex cuadñe. omnia
p̃ceptatua uitas. Non gͦ sed̾m elemendoꝵ

Expanded text:
diuini sermonis exprimitur et contemplatidiuini sermonis exprimitur et contemplatione tantae maiestatis fidelium pectoribus infunditur, quia scriptum est: confirma me in uerbis tuis: narrauerunt mihi iniusti exercitationes, sed non sicut lex tua, domine. omnia praecepta tua ueritas. non ergo secundum ele
Abbreviated transcription (Latin):
defuisset. & ab ea oꝑationis subiacentia mutu¬
antur. si uͦ in composita mirũ admodũ coet̾nã
do materiam decorẽ sibi ñ potuisse conferre. quȩ
sub̾am non a creatore acceꝑit. s sine tempore
ipsa possederit. Plus gͦ inuenit oꝑator omniũ
quam contulit. Inuenit matiem in qua possit
oꝑari. contulit aũt figurã quȩ decorẽ inuentͤ
rebus afferret. unde excipiendus a cetĩs tanqͣm
dies unus non conferendus cum cetĩs. Tanquã
dies primus est quo fundamenta omniũ rerũ
posita & causȩ ẽẽ ceꝑunt. quibus mundi huiꝰ
atq uniuersȩ creaturȩ uisibilis fulta sub̾a ẽ.
referenda ẽ creatoris. os gͥ queso ut nat᷑a¬
lit̃ estimare quȩ dicimus. ꝓbabilit̾ aesimplici
mente acsedulo ingenio pensare dignemi¬
ni. non scđ̾m philosophie traditiones & ina¬
nem seductionẽ suasur ueris similia colligen¬
tes. sed scd̃m regulam u̾itatis. quȩ oraculis

Expanded text:
defuisse et ab ea operationi subiacentia mutudefuisse et ab ea operationi subiacentia mutuatus: si uero inconposita, mirum admodum coaeternam deo materiem decorem sibi B non potuisse conferre, quae substantiam non a creatore acceperit, . sed sine tempore ipsa possederit. plus ergo inuenit operator omnium quam contulit: inuenit materiem, in qua posset operari, contulit autem figuram, quae decorem inuentis rebus adferret. unde excipiendus a ceteris tamquam dies unus, non conferendus cum ceteris tamquam dies primus est, quo fundamenta rerum omnium posita et causae esse coeperunt, quibus mundi huius atque uniuersae uisibireferenda est Creatoris. 3. Vos igitur quaeso, ut naturaliter aestimare quae dicimus probabiliter ac simplici mente et sedulo ingenio pensare dignemini, non secundum philosophiae traditiones et inanem seductionem suasoriae ueri similia colligentes, sed secundum regulam ueritatis, quae oraculis
Abbreviated transcription (Latin):
sermonis. ut potuimꝰ absoluimꝰ.
in quo conditum celũ terram
creatam. aquarum exundantia
circum fusum aerem. discretionẽ factam lucis
non miretur dissimilibus menbris disparem
mundum in corpus unum assurgere. & inso¬
lubili concordie caricatisq lege. in societatẽ
& conexionem sui tam distantia conuenire.
ut quȩ discreta natura sunt. in unitatis & pacis
uinculũ uelut in diuidua compactione nectan¬
tur: aut quis hȩc uidens possibilitatẽ rationis
infirmo ingenio rimet᷑: quȩ omnia uis diuina
incomp̃hensibilis humanis mentibus. & in effabi
gͥ ds̃ celum & terram. & ea quasi auctor ẽẽ p̃cepit.
non tanquam figurȩ inuentor. sed tanquam
oꝑator nature. Nam quomodo sibi conueniunt
oꝑatoria impassibilis dĩ qu uirtus. & passibilis
inat̾iȩ natura. tanquã altera ab altera quod
indiguerint mutuandes. Nam si increata ma¬
teria uidetur. ergo dõ creande potestas materie

Expanded text:
sermonis — ut potuimus absoluimus. sermonis — ut potuimus absoluimus. in quo conditum caelum, terram creatam, aquarum exundantiam, circumfusum aerem, discretionem factam lucis ouimus. quis ergo non miretur dissimilibus membris disparem mundum in corpus unum adsurgere et insolubili concordiae caritatisque lege in societatem et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae discreta natura sunt in unitatis et pacis uinculum uelut indiniduaindiuidua conpassione nectantur? aut quis haec uidens possibilit.atem rationis infirmo ingenio rimetur? quae omnia uis diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabiligitur deus caelum et terram et ea quasi auctor esse praecepit, non tamquam figurae inuentor, sed tamquam operator naturae. nam quomodo sibi conueniunt operatoria inpassibilis dei uirtus et passibilis materiae natura tamquam altera ab altera quo indiguerint mutuantes? nam si increata materia, uidetur ergo deo creandae potestas materiae
Abbreviated transcription (Latin):
es ille tenebrosus sit. quo fulgebit innocentia. & menᷤ
noxia cruciabit᷑. Ceterum qd̾ sine int̃polatione
noctium & successione den ebrarũ. dies ꝑpetuus il¬
le remunerationis ȩt̃nȩ futurussit. scriptura nos
docet. Pulchre aũt uicem utramq unrũ dicturꝰ
diem. matutino eum fine conclusit. ut & a luce in¬
choare diẽ doceret. & in luce desineret. Non enim est
integrum diei tempus & noctis. nisi fuerit explecum.
quietem corꝑis datã esse cognoscimus. non ad
muneris alicuius oꝑis functionẽ. quȩ somno &
obliuione transcurrit᷑. Non sit in nobis cõmessa¬
tio nec ebrietas. cubile & impuditicia. Non di¬
camus tenebre & parietes oꝑuure nos. & quis
scit si uidebit altissimus. Sed sit in nobis amor
lucis & cura honestatis. ut tamquã in die am¬
bulantes. oꝑanr̃a coram dõ lucere cupiamus.
eui est honor et gloria in scłã seculorum a¬
iem primum uel potiꝰ unum. ma¬

Expanded text:
es ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia et mens es ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia et mens noxia cruciabitur. ceterum quod sine interpellatione noctium et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit scriptura nos docet. pulcre autem uicem utramque unum dicturus diem matutino eum fineline conclusit, ut et a luce incohare diem doceret et in lucem desinere. non enim est integrum diei tempus et noctis, nisi fuerit expletum. quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad excutitur alicuius et operis functionem, quae somno et obliuione transcurritur. non sit in nobis comisatio et ebrietas, cubile et inpudicitia, non dicamus: tenebrae et parietes operiunt nos, et quis scit si uidebit altissimus ? sed sit in nobis amor lucis et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes opera nostra coram deo lucere cupiamus, cui est honor laus gloriapotestas cum Diem primum uel potius unum — ma
Abbreviated transcription (Latin):
potuit dicere & boc ordinis ui cdebat᷑. s legẽ statuit
ut uiginti quatuor hore diurne atq noct᷑nȩ diei
tantum nomine diffinat᷑. ut si diceret uginti¬
quatuor horarũ mensura unius diei dempus est.
Sicut enim uiroꝵ generatio computat᷑ et intelli¬
gitur etiam feminarũ. quia nectunt᷑ sccla potiori¬
bus. etiam dies ita numerantur. & noctes estiman
Nam pleriq: etiam ebdomadã unã unũ diẽ di¬
cunt. quod in se quasi in unũ redeat diẽ. & qͣsi
spẽs in se recurrat. Est aũt & circuinis figura
a se inciꝑe & in se reuerti. Unde et scłm unum
int̾dum scriptura dicit. Nam & si aliis locis
secula appellat. uidetur magis diuersitates
statuum publicoꝵ uł negocioꝵ significare. qͣm
seculoꝵ successiones aliquas diffinire. quia dies
domini magnꝰ & p̃clarus. Ꝙ alibi. Ut quid
uobis querere diem dñi: & hic tenebre ⁊ ñ lux.
Manifestum ẽ enĩ qd̾ male consciis & indignis di¬

Expanded text:
potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem statuit, potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem statuit, ut XXIIII horae diurnae atque nocturnae diei tantum nomine definiantur, ut si diceret: XXIIII horarum mensura unius diei tempus est. sicut enim uirorum generatio conputatur et intellegitur etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus, ita etiam dies numerantur et noctes aestimantnam plerique etiam ebdomadam unam unum diem dicunt, quod in se quasi in unum redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autem haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis locis saecula appellat, uidetur magis diuersitates statuum publicorum uel negotiorum significare quam saeculorum successiones aliquas definire — quia dies domini magnus et praeclarus et alibi: ut quid uobrsuobis quaerere diem domini? et hic tenebrae et non lux; manifestum est enim quod male consciis et indignis di
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis diei daret. prius finem diei significauit.
post quem secutura noxcẽt. deindde postea finem
noctis aduxit. Eonsq autẽ noctẽ sc̃ptuea
temꝑa diei appellatione concluserit. & tanquam
principalis auctoritatem nominis uendicauerit.
& banc scripturȩ ẽẽ consuetudinem. ut pociori ap¬
pellatione deputet. firquentibus exemplis ꝓbamꝰ.
Si quidem & lacob dixit. Dies uitȩ meȩ pusilli et
mali. & iterum. Omnes dies uitȩ meȩ. & dauid.
Posuit dies annoꝵ meoꝵ. ñ dixit. & noctes. Unde
aduercimus ea quȩ nunt inspecie hystoriȩ tradũ¬
tur. uim statuisse legis in posterũ. Principiũ gͦ
diei uex di est. fiat lux & facta ẽ lux. finis diei
uesꝑa est. lam sequens dies ex noctis fine succe¬
dit. Sententia aũt dei euidens. quia diẽ pͥmo
uocauit lucem: & scd̾õ uocauit tenebras noctẽ.
Preclare etiam unũ non primũ diem dixit. Nã
secuturo sedo & t̃rio die & deinceps reliquis primũ

Expanded text:
vitatis diei daret, prius finem diei significavit, vitatis diei daret, prius finem diei significavit, postquam secutura nox esset, deinde postea finem noctis adjunxit. Eo usque autem noctem diei Scriptura tempora, diei appellatione concluserit, tamquam principalis auctoritate nominis vindicaverit. Et hanc Scripturae esse consuetudinem, ut popellationem deputet, frequentibus exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras noctem. praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum
Abbreviated transcription (Latin):
subministrat. Nec immerito sibi tantũ predi¬
eatorem potuit inuenire. a quo iure prima lau¬
datur:. qm̃ ipã fecit. ut etiam cet̾a mundi m̃bra
illum inauit. & uidit quia bona ẽ. Non expar¬
de di s generale iudicium est. Itaq non in
splendore cantummͦ. s in omniutilitate gr̃a
lucis ꝓbat᷑. Uuide & discretio fitint̃ lucẽ & tenebras
ut separatalucis natura atq tenebrarum. nichil ui¬
temq distingueret. Aduertunus itaq quod lucis
ortus. antequam soldiem uideat᷑ aꝑire : prineipia
enim diei noctis exitum claudunti furisq tp̃ris
& statutus limes. noct & diei uidetur eẽ p̃seriptus.
Diem sol clarificat. Iuxfacit. Frequent̃ celum nubi¬
bus degitur. ut soltegatur nec ullus radius enis
appareat. lux camen diem demonstrat. tenebras¬
noctem priusquam diem significare uideatarꝰ
nec aduertunt quod primo p̃miserit diem dicen
noctis. Ergo ut p̃rogatiuam & primatus nati¬

Expanded text:
subministrat. Nec immerito tantum sibi praedisubministrat. Nec immerito tantum sibi praedicatorem potuit invenire, a quo jure prima laudatur; quoniam ipsa fecit, ut etiam caetera mundi membra dilluminavit, et vidit quia bona est. Non ex parte Dei, sed generale judicium est. Itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. Unde et discretio fit inter lucem et tenebras; ut separata lucis natura atque tenebrarum, nihil vitemque distingueret. Advertimus itaque quod lucis ortus antequam sol diem, videatur aperire; 21 principia enim diei noctis exitum claudunt, finisque temporis et status limes nocti et diei videatur esse praescriptus. Diem sol clarificat, lux facit. Frequenter coelum nubibus texitur, ut sol tegatur, nec ullus radius ejus appareat; lux noctem priusquam diem significare videatur. Nec advertunt primo quod praemiserit diem, dicennoctis. Ergo ut praerogativam et primatus nati
Abbreviated transcription (Latin):
formnaret alloquium. atiꝑ aerem istũ quidã
uerborum strepitus uerberaret. s ut uoluntatis
suȩ cogitationẽ ꝓderet oꝑationis effectu. & dis¬
creuit int̾ lucem & denebras. & uidit ds̃ luc̃ẽ
quia bona est. Dixit & sonum uocis nullus
audiuit. Biscreuit. & oꝑationis uoli mina ne¬
mo de prehendit. Widit & oculoꝵ eius intenti¬
onem nullus inspexit. & uidit inquit ds̃ lucẽ
quia bona est. Nec quod ignorabat uidit. nec
datore non egeant. s gr̃am suam cum uident᷑
ipsa testantur. Plus est quod ꝓbatur aspectu.
quam quod sermone laudatur. Suo enim utit᷑
testimonio. non alienosuffragio. Quod si apd̃
nos oculis iudicium emititur. quibussimul
gr̃a uenustatis & rerum natura comp̃hendit᷑.
quantomagis ds̃ omnia quȩ ꝓbat uidet. & quȩ
uidet ꝓbat. scdm quod scriptumẽ. quia ocul
domini suꝑ iustos: lucis natura buiusmodi ẽ
ut non in numero non in mensura. ñ inponde
uidendo complacet.q̃m ip̃a uiuendi officrum

Expanded text:
formaret alloquium, atque aerem istum quidam verborum strepitus verberaret: sed ut voluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. 34. Et discrevit inter lucem et tenebras; et vidit Deus lucem quia bona est . Dixit et sonum vocis nullus audivit: discrevit, et operationis molimina nemo deprehendit: vidit et oculorum ejus intentionem nullus aspexit. Et vidit, inquit, Deus lucem quia bona est. Nec quod ignorabat, vidit; nec datore non egeant, sed gratiam suam, cum videntur, ipsa testentur. Plus est quod probatur aspectu, quam quod sermone laudatur. Suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. Quod si apud nos oculis judicium emittitur, quibus simul et gratia venustatis, et rerum mensura comprehenditur: quanto magis Deus omnia quae probat, videt, et quae videt, probat, secundum quod scriptum est, quia Oculi Domini super justos ? Lucis natura hujusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondervidendo complacet, quoniam ipsa videndi officium
Abbreviated transcription (Latin):
nec uirtutis expendit. qui momento suȩ uolun¬
tatis maiestatem cante oꝑationis impleuit. ut ea
quȩ non erant esse faceret tam ueloert̃. ut neq uo¬
luntas oꝑationem precurreret: nec oꝑatio uo¬
luntatẽ. Miraris opus. queris oꝑatorem. quis
principium tanto oꝑi dederit. quis tam cito fece¬
rit. subiecit statim dicens. quia d̃s̃ fecit celũ ⁊ der¬
ram. Audisti auctorem dubitare non debes. Hie
est in quo benedixit melchisedech abraham pa¬
trem multarum gentium dicens. benedictus abrahẽ
dosũmo qͥfecit celũ & t̾rã. & adlidit abrah̃a & ait.
extñdomanũ meã. ad c̃m sũmũ qͥfec̃ cȩlũ & terr̃ã.¬

Expanded text:
nec uirtutis expedit qui momento suae uolunnec uirtutis expedit qui momento suae uoluntatis maiestatem tantae operationis inpleuit, ut ea quae non erant esse faceret tam uelociter, ut neque uoluntas operationi praecurreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo summo, qui fecit caelum et terram. et credidit Abraham et ait: extendo manum meam ad
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt d̾m. ꝑ quẽ omnia regunt᷑ & gub̾nantur.
Sequamur gͦ eum qui & auctorem nouit. & gu¬
bernatorem. nec uanis abducam̃ opmionibus:
In principio inquit. Quam bonus ordo ut primũ
illud assereret. quod negare consueuerãt. & cog
pio mundcim esse homnes arbitrarent᷑. nde
& dãuid cum de celo & terra & mari loqueretur.
ait. Omnia in sapientia fecisti: impleta ẽ derra.
Dedit gͦ principium mundo. dedit etiã nature c̃a
infirmitatẽ. Ne an aRcoÑ. ne mereatum & diui¬
ne consortem substantiȩ crederemus. Et pulchre
addidit fecit. ne mora in faciendo fuisse estimaret᷑.
ut uel sic intelligerent homines. quam un com¬
parabilis creator existeret. qui tantum opus bre¬
ui exiguoq momento suȩ oꝑationis absolueret.
ut uoluntatieffectus sensum demporis p̃ueniret
Nemo oꝑantẽ uidit s agnouit oꝑatum. Ubi gͥ
mora cum legas quia ipsedixit et facta sunt. ip¬
se mandauit & creata sunt: Nec artis gͥ usũ

Expanded text:
uerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. uerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negare consuerunt et cognospio mundum esse homines arbitrentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mari loqueretur, ait: o\'mnia in sapientia fecisti. dedit ergo principium mundo, dedit etiam creaturae infirmitatem, ne ἂναρχον, ne increatum et diuinae consortem substantiae crederemus. et pulchre addidit fecit, ne mora in faciendo fuisse aestimaretur, ut uel sic intellegerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis praeueniret. nemo operantem uidit, sed agnouit operatum. ubi igitur mora, cum legas: quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit et creata sunt? nec artis igitur usum
Abbreviated transcription (Latin):
toriis philosophiȩ disputationib. s m ostensione sp̃ẽ
& uirtutis. tanquam testis diuini oꝑis ausus ẽ dr̃e.
in principio fecit d̃s̃ cȩlum & terram. Non illeut
athomoꝵ concursione mundis coiret serum atq ociosũ
expectauit negocium. neq discpłm quẽdã materiȩ.
quam contemplando mundũ posset effingere. sed
auctorem dm̃ exprimendũ pucauit. Aduertit
emm uir plenus prudentiȩ. quod uisibiliũ atq
inuisibiliũ fubstantiã & causas rerum menssola
diuina contineat. non ut philophi disputant
ualidior̃ẽ athomorum complexionem ꝑseuerantȩ
iugis prestare causam iudicauit. quod celam arã¬
neȩ texerent. Qui sic minuta & insubstantiua
principia cȩlo ac t̾ris darertt. quȩ ut fortuitu con¬
iungerent᷑. ita fortuitu ac temere dissoluerentur:
nisi in sui gub̾natoris diuira uirtate constarent.
Nec immerito gubnatorẽ nesciunt. qui non no¬

Expanded text:
toriis disputationibus, sed in ostensione spiritus toriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis ausus est dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere, sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium atque inuisibilium substantiam et causas rerum mens sola diuina contineat, non ut philosophi disputant ualidiorem atomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac terris darent, quae ut fortuito coniungerentur ita fortuito ac temere dissoluerentur, nisi in sui gubernatoris diuina uirtute con- \'starent. nec inmerito gubernatorem nesciunt qui non no
Abbreviated transcription (Latin):
popłarib suis ultus. inuidiȩ sese dedit. uoluptati¬
q eripuit. atq om̃s regiȩ domus declinans tunnil¬
tus. in secretum ethiopiȩ se contulit. ibiq a cecĩs
negocus remotus. totum diuinȩ cognitioni ani¬
mum intendit. ut głam dĩ uideret facie ad faciẽ.
Cui testificatur scriptura. quia nemosurrexit am¬
plus ꝓpħa in isrł sicut moyses. qui scuut q̃m facie
ad faciem. non in uisione neq insomnio. s os ados
cum sumio do locutus. neq inspecie neq ꝑ enig¬
mata. s clara atq ꝑspicua p̃sentiȩ diuinȩ dignati¬
one donat᷑. Is itaq moyses aꝑuit ossuũ. & effa¬
ditquȩ in eo dominus loquebat᷑ scđm quod ei dixerat
cum eum ad pharaonẽ regẽ dirigerot. ade. ⁊ ego
aꝑiam os tuum & instruam te. quid debeas loqui.
Etenimn si quod depopulo dinnittendo drẽt adõ de¬
ceꝑat. quantomagis quod decelo loqueret᷑: deniq

Expanded text:
popularibus suis ultus inuidiae sese dedit uoluptatipopularibus suis ultus inuidiae sese dedit uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus totum diuinae cognitioni animum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui testificatur scriptura quia nemo surrexit amplius propheta in Istrahel sicut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo locutus, neque in specie neque per aenigmata, sed clara atque perspicua praesentiae diuinae dignatione donatus. is itaque Moyses aperuit os suum et effudit quae in eo dominus loquebatur secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. etenim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique