comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mior aequalis certe sedes honoris: Qa
saturnꝰ in qui uN temporis longitudo :
Tempus igitur colunt qui saturnũ co¬
lunt: & rex dõrũ iupit᷑ in sinuat᷑ natꝰ¬
ex tẽpore. Quid enĩ indignũ dicit᷑ cũ iup¬
pit̃ & iuno nati dicunt᷑ ex tẽpore. si cȩlũ
.ẽ. ille. & illa t̾̃ra. cũ facta sin utiq celũ
& t̾ra : Nã hoc quoq in libris suis haben
eoꝵ docti atq sapientes : neq defigmentis
poeticis sed de phylosophoꝵ libris a uir¬
gilio dictũ. ẽ. Tũ pat̃ om̃ps fȩcundis ym¬
brib ȩther coniugis in gremiũ lȩtȩ des¬
cendit̾. id ÷ ingremiũ telluris aut t̃rae :
qͥa & hic aliquas differentias uolunt. eẽ
atq in ipsa t̾ra aliud t̾rã aliud tellurem
aliud tellumonẽ putant. &hos om̃s dõs
habent suis nominib: appellatos suis of¬
ficiis distinctos : suis aris sacrisq uenera¬
tos. łandẽ t̃rã etiã matrẽ doꝵ uocant.
ut iam poetȩ tolerabiliora confingant. si

Expanded text:
mior, aequalis certe sedes honoris? Quia mior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur natex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Iuppiter et Iuno nati dicuntur ex tempore, si caelum est ille et illa terra, cum facta sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si
Abbreviated transcription (Latin):
uero siue suꝑior siue inferior. utiq aqͣ ẽ.
Puta quia dissimilis. Num qͥd in tantũ ut
aqua non sit : & inferior t̾ra quro aliud
potest. eẽ. quã t̾ra. quanta libet diuer¬
sitate distincta : Deinde ecce iã totꝰ in his
.iIͭI. uel trib elementis. corporeus cõpletꝰ
.ẽ. mundus. Minerua ubi erit : quid tene¬
bit : qͥd implebit : simul enĩ cũ his in ca¬
pitolio constituta. ẽ : cũ ista filia non sit
amboꝵs. Aut si ȩtheris partẽ suꝑiorem
mineruã tenere dicunt. & hac occasione
fingere poetas. qđ de iouis capite nata sit :
cur ñ gͦ ipsa potius deorũ regina reputat᷑.
qđ sit ioue suꝑi or : Anquia indignũ erat
p̃ponere patri filiã : Cur ñ de ioue ipso
erga saturnũ iustitia ista seruata. ẽ: An
quia uictꝰ ÷ gͦ pugnarunt : Absit in quiutꝰ
ł abularũ .e. ista garrulitas. Ecce fabuł
non credatur : & de diis meliora sentiat᷑.
Curgͦ nondata ÷ patri iouis & ñ subli¬

Expanded text:
uero siue superior siue inferior utique aqua est; uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde ecce iam totus in his quattuor uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non subli
Abbreviated transcription (Latin):
uxor ad iungitur. quȩ dicatur soror &
conũix : quia iouem inquiunt in ethere acci¬
pimꝰ.in aere iunonẽ : & hȩc duo elementa
coniuncta sunt. alterũ suꝑus alterũ in¬
ferius. Non ÷ gͦ ille de qͦ dictũ ÷ iouis om̃ia
plena. si aliquã partẽ implet & iuno. An
ut̃q utrũq implet. & ambo isti conuiges
& induob istis elementis & in singulis
simul sunt: Cur gͦ ȩther dat᷑ ioui. aer
unoni: Postremo si ipsi duo satis. eẽnt. qͥo
.ẽ. qđ mare neptuno tribuit᷑. t̾ra plutoni:
Et ne ipsi quoq sine coniugib remanerent:
addit̾ neptuno salatia: plutoni ꝓserpina.
Nam sic̃ inferiorẽ cȩli partẽ id ÷ aerem in¬
quiunt iuno tenet : ita in feriorẽ maris sa¬
latia & t̃rȩ in feriorẽ ꝓserpina. Quȩr̃ quẽ
ad modũ sarciant fabulas : nec inueniuis.
Si enĩ haec ita. eẽnt: tria potius elem̃ta
ut singula deorũ coniugia diuiderent᷑
singuł elementis. Nunc uero om̃imͦ affir¬
mauer̃ aliud. eẽ. etherẽ. aliud aerem. Aqͥ

Expanded text:
uxor adiungitur, quae dicatur \'soror et coniux\'? Quia Iouem, inquiunt, in aethere accipimus, in aere Iunonem, et haec duo elementa coniuncta sunt, alterum superius, alterum inferius. Non est -ergo ille, de quo dictum est \'louis omnia plena\', si aliquam partem inplet et Iuno. An uterque utrumque inplet, et ambo isti coniuges et in duobus istis elementis et in singulis simul sunt? Quur ergo aether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa ut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua
Abbreviated transcription (Latin):
terat. eẽ. isti attendant speculũ suũ. & simi¬
lia conqueri si ullus in eis pudor . ẽ. erubes¬
cant : quã quã & romanũ imꝑiũ afflictũ
.ẽ. potius quã mutatũ. Qd & aliis ante
xłi nom̃ temporib ei contigit: & ab illa

Expanded text:
terat esse, isti attendant speculum suum; et simiterat esse, isti attendant speculum suum; et similia conqueri, si ullus in eis pudor est, erubescant. Quanquam Romanum imperium afflictum est potius, quam mutatum; quod et aliis ante Christi nomen temporibus e
Abbreviated transcription (Latin):
qui sunt ꝓprii quarũq ciuitatũ: Habets
gͦ & ipsi int̃ se inimicitias : quas ꝓsua qͥsq¬
parte suscipiunt. Non itaq dõs suos debu¬
it colere cuutas magis quã a quib ad ui¬
uarentur sui. Postremo quocũq mͦ se habe¬
at deoꝵs is te uel transitus uel fuga. uel e¬
migratio. uel in pugna defectio. ñ dũ ilł
temporib atq in illis t̃rarũ partib xp̃i
nom̃ fuerat p̃dicatũ. quando illa regna
ꝑ ingentes bellicas clades amissa atq tra¬
ns lata sunt. Nam si post mille .cc. & qua.
excurrit annos quando regnũ assyriis
ablatũ. ẽ. iam ibi xp̃ian a religio aliud
regnũ p̃dicaret eternũ. & dõrs falsorũ
cultus sacraegos in hibet: qͥd aliud illius
gentis uani homines dicerent. ni regnũ qđ
tam diu conseruatũ ÷ nulla alia causa nisi
suis religionib desertis & illa recepta peri¬
re potuisse : In qua uoce uanitatis quȩ po¬

Expanded text:
qui sunt quarumque proprii ciuitatum: habent qui sunt quarumque proprii ciuitatum: habent ergo et ipsi intparte suscipiunt. Non itaque deos suos debuit colere civitas magis, quam alios, a quibus adjuvarentur sui. Postremo, quoquo modo se habeat deorum iste vel transitus, vel fuga, vel migratio, vel in pugna defectio, nondum illis temporibus atque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat praedicatum, quando illa regna per ingentes bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si post mille ducentos et quod excurrit annos, quando regnum Assyriis ablatum est, jam ibi christiana religio aliud regnum praedicaret aeternum, et deorum falsorum cultus sacrilegos inhiberet; quid aliud gentis illius vani homines dicerent, nisi regnum, quod tam diu conservatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua voce vanitatis, quae po
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑii construendi atq seruandi. nunqͥd nã
mortuis quando & ipsũ imꝑiũ ꝑdider̃. aut
mercede non sibi reddita uel alia maiorł ꝓ¬
missa ad medos transire maluer̃. atq inde
rursus ad ꝑsas ciro inuitante & aliqͥd com¬
modius pollicente: quȩ gens ñ angustis ori¬
entis finib post alex andri macedonis reg¬
nũ magnũ locis sed breuissimũ tẽpore. in
suo regno ad huc usq ꝑdurat: Hoc si ita. ẽ:
aut in fideles di i sunt. qui suos deser̃ & ad
hostes transeunt. qđ nec homo fecit camillꝰ
quando uictor & ex pugnator ad uersis¬
simȩ ciuitatis romã cii uicerat sensit in¬
gratã. quã tam̃ post ea oblitꝰ in uriȩ. me¬
mor patriȩ a gallis iterũ liberauit. aut
ñ ita fortes st̃ ut dõs. eẽ. fortes decet. qͥ pos¬
sunt humanis uel consiliis uel uirib uin¬
ci. aut si cũ int̾ se belligerant ñ dii ab ho¬
minib sed dii ab aliis diis forte uincunt᷑

Expanded text:
imperii construendi adque seruandi, numquidnam imperii construendi adque seruandi, numquidnam mortui sunt, quando et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede non sibi reddita uel alia maiore promissa ad Medos transire maluerunt, adque inde rursus ad Persas Cyro inuitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed breuissimum tempore in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles di sunt, qui suos deserunt et ad hostes transeunt quod nec homo fecit Camillus, quando uictor et expugnator aduersissimae ciuitatis Romam, cui uicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus iniuriae, memor patriae, a Gallis iterum liberauit, aut non ita fortes sunt, ut deos esse fortes decet, qui possunt humanis uel consiliis uel uiribus uinci; aut si, cum inter se belligerant, non di ab hominibus, sed di ab aliis dis forte uincuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
dunt: constat tam̃ & int̃ alios scriptores reg¬
nũ assyrioꝵ a nino rege fuisse longe la¬
teq porrectũ. Tam dui autẽ ꝑ seuerauit :
ut romanũ non dũ sit eiꝰ ȩtatis. Nã sicut
scribunt qui chronicã historiã ꝑsecuti suis
ninꝰ regnare cepit ꝑmansit hoc regnũ do¬
nec tranfferretur ad medos. In ferre autẽ
bella finiamis. & in cȩtera inde ꝓcetłe. ac
poplos sibi non molestos sola regni cupi¬
ditate conterere. & subdẽ. quid aliud quam
grande latrociniũ nominandũ. ẽ : Si nullo
ꝓlixũ fuit . quare diis romanis tribuitur
romanũ regnũ locis amplũ. temporibq
duturnũ: quȩcũq enĩ causa.ẽ. illa: eadẽ
.ẽ. etiã ista. Si autẽ & illud deoꝵ. ad uitorio
tribuenidũ. eẽ. contendunt : quęro quorũ.
Non enĩ aliȩ gentes quas ninꝰ domuit & sub¬
egit alios tunc colebant dõs. Aut si ꝓprios
habuer̃ dõs assyrii quasi peritiores fabros

Expanded text:
dunt, constat tamen et inter alios scriptores regdunt, constat tamen et inter alios scriptores regnum Assyriorum a Nino rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. Nam sicut scribunt, qui chronicam historiam persecuti sunt, Ninus regnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bella finitimis et in cetera inde procedere ac populos sibi non molestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum est? CAPUT prolixum fuit, quare dis Romanis tribuitur Romanum regnum locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque enim causa est illa, eadem est etiam ista. Si autem et illud deorum adiutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros
Abbreviated transcription (Latin):
Opus librorũ suoꝵ sic incipit. Principiore¬
gũ gentiũ. nationũq imꝑiũ penes reges erat :
quos ad fastigiũ huius maiestatis ñ ambitio
popłaris sed expectata int̃ bonos modatio
nes imꝑii tueri magis quã ꝓferre mos erat.
Intra suã cuiq patriã regna finiebantur.
Primꝰ om̃iũ ninus rex assyrioꝵ ueterẽ & qͦsi
auitũ gentib morẽ noua imꝑii cupiditate
mutauit. Hic primꝰ intulit bella finitimis :¬
& rudes adhuc ad resistendũ popłos ad
t̃minos usq libiȩ ꝑdomuit. & paulo post.
Minus inquit magnitudinẽ quȩsitȩ domi¬
nationis continua possessione firmauit.
Domitis igit ꝓximis cũ accessione uiriũ
fortior ad alios transiret. & ꝓxima quȩq
uictoria instrum̃tũ sequentis. e& : totiꝰ orien¬
tis popłos subegit. Qualibet autẽ fide
rerũ uel istȩ uel trogus scripserit. nã quȩdã
illos fuisse mentitos fideliores litterȩ osten¬

Expanded text:
opus librorum suorum sic incipit: \'Principio reopus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio nes imperii tueri magis quam proferre mos erat; intra suam cuique patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic primus intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit.\' Et paulo post: \'Ninus, inquit, magnitudinem quaesitae dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam illos fuisse mentitos aliae fideliores litterae osten
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ de om̃ib intelligendũ ÷ qͥ ꝑ ipsũ
imꝑiũ quã uis decedentib suc centibq
mortalib in longͣ spatia ꝓtendat̾ paucis
dieb uitȩ suȩ cursim raptimq transier̃. ac¬
tuũ suoꝵ sarcinas ba uilantes. Sinuͦ etiam¬
ipsa breuissimi tẽporis benefitia dõꝵ ad in¬
torio tribuenda sunt. ñ parũ ad uiti sunt
illigladiatores qui seruilis conditionis
uincla ruper̃. fuger̃. euaser̃. exercitum
magnũ & fortissimũ colleger̃. obȩdientes
regũ suoꝵ consilus & iussis multũ romanȩ
celsitudini metuendi. & aliquot romanis
imꝑatorib in suꝑabiles multa ceper̃. potia
s̃ uictoriis plurimis. usi uoluptatib quib
uoluer̃. qđ suggessit libido fecer̃. postremo
donec uincerent᷑ qđ difficillime factũ. ẽ
sublimes regnantesq uixer᷑. Sed ad maiora
nã trogũ pompeiũ secutꝰ ñ latine tantum
sic̃ ille. uerũ etiã breuit̾ scripsit historiam.

Expanded text:
Hoc autem de omnibus intelligendum est, qui per ipsum Hoc autem de omnibus intelligendum est, qui per ipsum imperium quamuis decedentibus succedentibusque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin uero etiamipsa breuissimi temporis beneficia deorum adiutorio tribuenda sunt, non parum adiuti sunt illi gladiatores: seruilis condicionis uincla ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uictoriis plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit libido fecerunt, postremo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes regnantesque uixerunt. Sed ad maiora nam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam,
Abbreviated transcription (Latin):
tandȩ ingentis cladis opp̃ssũ. quando pau¬
cissimi gladiatores in cãpania de ludo fu¬
gientes magnũ exercitũ cõparar̃ . tres duces
habuer̃: italiã latissime & crudelissime uas¬
tauer̃. Dicant quis istos ds̃ ad uiuerit: ut ex
paruo & contẽptibili latrocinio ꝑuenirent
ad regnũ tantis iã romanis uirib artibq
metuendũ An quia du ñ fuer̃. idõ diuinitꝰ
negabunt ad uiti: quasi uero ipsa cuius libet
hominis uita diuturna.ẽ. Isto gͦ pacto nemi¬
nẽ dii ad uiuant ad regnandũ. qm̃ singuli
quiq cito moriunt: nec beneficiũ deputan¬
dũ ÷ qđ exiguo tẽpore in uno quoq homine.
ac ꝑ hoc singulatim utiq in om̃ib uice ua¬
poris euanescit. Quid enĩ int̃ . ẽ. eoꝵ qui
subromulo dõs coluer̃ & olim st̃ mortui
qđ pꝰ eoꝵ mortẽ romanũ tantũ creuit im¬
ꝑiũ. cũ illi apđ inferos causas suas agant :¬
utrũ bonas an malas ad rẽ p̃sentẽ ñ ꝑtinet.

Expanded text:
tandae ingentis cladis obpressit, quando pautandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Campania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet hominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest eorum, qui sub Romulo deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum creuit imperium, cum illi aputrum bonas, an malas, ad rem praesentem non pertinet.
Abbreviated transcription (Latin):
citilege p̃da diuidit᷑. Hoc malũ si in tantũ
ꝑditoꝵ hominũ accessib crescit. ut & loca
teneat. sedes constituat. ciuitates occupet.
popłos subiuget: euidentius nom̃ regni as
ditas. sed addita impunitas. Elegant̃ enĩ &
ueracit̃ alexandro illi magno quidã cõpre¬
hensus pirata respondit. Nam cũ idem rex
hominẽ in t̾rogasset quid ei uideret᷑ ut ma¬
re hab̾et infestũ. ille libera contumatia.
quid tibi inquit ut orbẽ terrarũ : Sed qͥa id
ego exiguo nauigio facio latro uocor: quia
querere quales romulus congregauerit :
qͣm multũ eis consultũ ÷ ut ex illa uita da¬
to sibi consortio ciuitatis pęnas debitas
cogitare desisterent. quarũ metus eos iN
maiora facinora ꝓpellebat. ut deinceps
pacatiores. eẽnt . rebus humanis: Hoc dico
qr ipsũ romanũ imꝑiũ iã magnũ multis
gentib sub iuigatis. cȩterisq t̾ribile. acerbe
sensit grauit᷑ timuit. ñ paruo negotio deui¬

Expanded text:
citi lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum citi lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum rditorum hominum accessibus crescit, ut et loca teneat sedes constituat, ciuitates occupet populos subiuget, euidentius regni nomen additas, sed addita inpunitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi Magno quidam conprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem terrarum; sed quia id ego exiguo nauigio facio, latro uocor; quia quaerere quales Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deui
Abbreviated transcription (Latin):
magna dĩ dona sunt sufficit eis ad ueram
felicitatẽ qua & ista uita bene agat᷑.. &
pꝰea ꝑcipiatur et̃na. In hac gͦ terra regnũ
bonorũ non tam illis p̃statur quã reb hu¬
manis: maloꝵs uero regnũ magis regnan¬
tib nocet. qui suos animos uastant scelerũ
maiore licentia : his autẽ qui eis seruiendo
subdunt᷑ non nocet nisi iniquitas ꝓpria.
Namiustis quicqͥd maloꝵ ab iniquis dñis
irrogat᷑. ñ ÷ pęna criminis. sed uirtutis
examen. Proinde bonus si seruiat liber . ẽ.
malus autẽ etiã si regnet seruus. ẽ: nec
unius hominis. sed qͦd ÷ grauius tot dñoꝵ
quot uitior. De quib uitus cũ ageret scrip¬
tura diuina : a quo enĩ quis inquit deuict
.ẽ. huic & seruus ad dictꝰ. ẽ. Remota itaq
iustitia quid st̃ regna nisi latrocinia : Qͥa
& latrocinia quid sunt. nisi parua regna :
Manus & ipsa hominũ imꝑio principis
regitur. pacto societatis astringitur. pla¬

Expanded text:
magna Dei dona sunt, sufficit eis ad veram magna Dei dona sunt, sufficit eis ad veram felicitatem, qua et in ista vita bene agatur, et postea percipiatur aeterna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur, quam rebus humanis: malorum vero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos vastant scelerum majore licentia; his autem, qui eis serviendo subduntur, non nocet nisi iniquitas propria. Nam justis quidquid malorum ab iniquis dominis irrogatur, non est poena criminis, sed virtutis examen. Proinde bonus etiam si serviat, liber est: malus autem etiamsi regnet, servus est; nec unius hominis, sed, quod est gravius, tot dominorum quot vitiorum. De quibus vitiis cum ageret Scriptura divina: A quo enim quis, inquit, devictus est, huic servus addictus est . Remota itaque iustitia quid sunt regna nisi magna latrocinia? quia et latrocinia quid sunt nisi parua regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis adstringitur, pla
Abbreviated transcription (Latin):
in immensũ modũ. atq illis augmentis curas
quoq amarissimas aggerantẽ : medio crem
uero illũ re familiari parua atq suecineta
sibi sufficientẽ. carissimũ suis. cũ cognatis.
uicinis. amicis. dulcissima pace gaudentẽ.
pietate religiosũ. benignũ mente. sanũ cor¬
pore. uita parcũ. morib castũ. continentia
securũ : nescio utrũ quisquã ita desipiat. ut
audeat dubitare quẽ p̃ferat. Ut gͦ in his . iiͦ.
hominib:. ita induab familiis. ita in duob
popłis. ita in duobregnis regula sequitur
ȩquitatis : qua uigilant᷑ adhibita si nr̃a in¬
tentio corrigatur. facillime uidebimus
ubi habitet uanitas. & ubi felicitas. Qua¬
ꝓpt̃ si uerus ds̃ colatur. eiq sacris ueracib
& bonis morib seruiat᷑. utile. ẽ. ut boni
longe lateq diuregnent: neq: hoc tam ipis¬
quã illis utile . ẽ. quib regnant. Nam qͣntũ
ad ipsos ꝑtinet pietas & ꝓbitas eors quae

Expanded text:
in inmensum modum adque illis augmentis curas in inmensum modum adque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem uero illum re familiari parua adque succincta sibi sufficientem, carissimum suis, cum cognatis uicinis amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, uita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateqquam illis utile est quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
guine ciuili & hostili tam̃ humano cum
tenebroso timore & cruenta cupiditate
uersantiũ. ut uitrea lętitia cõparet fra¬
gilit̃ splendida cui timeat᷑ horribilius
ne repente frangat᷑. de imꝑii latitudine
ac magnitudine głari. Hoc ut facilius
diuidicetur. ñ uanescamꝰ in ani uentositate
iactati. atq obtundamꝰ intentionis aciẽ
altisonis uocabuł rerũ cũ audimꝰ popłos.
regna. ꝓuintias : sed duos constituamus
homines. Nam singulus quisq homo ut
insermone una littera : ita quasi elem̃tũ
.ẽ. ciuitatis & regni quanta libet t̾rarũ
occupatione latissimi: quoꝵ duoꝵ ho¬
minũ unũ pauꝑem uel potius mediocrẽ.
aliũ p̃diuitẽ cogitemꝰ : sed diuitẽ timorib
anxiũ. merorib tabescentẽ. cupiditate fla
grantẽ. nũ quã securũ. semꝑ inquietũ. ꝑ pe¬
tius inimicitiarũ contentionib anhelantẽ.
augentẽ sane his miseruis patrimoniũ suũ

Expanded text:
guine ciuili uel hostili, tamen humano cum guine ciuili uel hostili, tamen humano cum tenebroso timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositate iactati adque obtundamus intentionis aciem altisonis uocabulis rerum, cum audimus populos regna prouincias; sed duos constituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogitemus; sed diuitem timoribus anxium, maeroribus tabescentem, cupiditate antem, numquam securum, semper inquietum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miseriis patrimonium suum
Abbreviated transcription (Latin):
uare dignatꝰ ÷. in cuiꝰ potestate sunt om̃ia
regna : quãqͣ nichil eos ad iuuerint huqͥos
dõs putant. & potius quantũ decipiendo
& fallendo nocuerint. Unde nunc michi
uideo. eẽ. dicendũ: & magis de in crem̃tis
romani imꝑii. Namde noxia fallatia
dȩmonũ quos uelut dõs colebant qͦantũ
maloꝵs inuexerit morib eoꝵ : in scđo ma¬
xime libro ñ pauca dicta sunt. Per om̃s au¬
tẽ absolutos tres libros ubi oportunũ uisũ
.ẽ. cõmendauimꝰ. etiã in ipsis bellicis mał
honoris barbari detuler̃ p̃t̃ belloꝵs morẽ
bonis malisq contulerit: quo mͦ qͥ facit so¬
lẽ suũ oriri suꝑbonos & malos. & pluit
quale sit qđ tantã latitudinẽ ac diutur
quos etiã ꝑturpiũ ludoꝵ obsequia. & ꝑ
turpiũ hominũ minis teria se honeste co¬
luis se contendunt: quã quã prius uellẽ
paululũ inquirere quȩ sit ratioque pru¬
dentia cũ hominũ felicitatẽ ñ possĩs os¬
tende nisi semꝑ inbellicis cladib & in san¬

Expanded text:
a omnia; quamque nihil eos adjuverint hi quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc mihi video esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos velut deos colebant, quantum malorum invexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca jam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum visum est, commendavimus etiam in ipsis bellicis malihonoris, Barbari detulerunt praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quomodo qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit quale sit quod tantam latitudinem ac diuturnquos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste coluisse contendunt. Quamquam uellem prius paululum inquirere, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus et in san
Abbreviated transcription (Latin):
ta ÷ ut tam diu tot gentib imꝑaret. Nimi¬
rũ gͦ iouis hoc opus ÷.Ipsũ enĩ deorũ om̃iũ
dearũq regẽ uolunt. Hoc eius indicat
sceptrũ : hoc in alto colle capitoliũ. De isto
dõ quã uis a poeta dictum conuenientis¬
sime p̃dicant: louis om̃ia plena. Hunc uar¬
rocredit etiã abhis qui unũ dm̃ solũ sine
simula chro colunt: sed alio nomine nun¬
cupari. Quod si ita ÷ cur tam male trac¬
tatus ÷ romȩ. sicut quidẽ & in cęteris gen¬
tib ut ei fieret simula chrũ: Qđifietiam
uarroni ita displicet. ut cũ tantȩ ciuitatis
ꝑuersa consuetudine p̃meret᷑. nequaquã
tam̃ clicere & scribere dubitaret. qđ qͥ popłis¬

Expanded text:
t, ut tam diu tot gentibus imperaret. Nimit, ut tam diu tot gentibus imperaret. Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, quur tam male tractatus est Romae, sicut quidem et in ceteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut, cum tantae ciuitatis peruersa consuetudine premeretur, nequaquam tamen dicere et scribere dubitaret, quod hi
Abbreviated transcription (Latin):
idõ dixuut intelligeret. nullo mͦ eos dicere au¬
dere. ista numina imꝑiũ constituis se. au¬
xisse. conseruasse romanũ: quȩ ita suis
quȩq ad hibebant᷑ officiis. ut nichil uni¬
uersũ uni alicui crederet᷑. Quando gͦ sege¬
tia curaret imꝑiũ cui curã gerere simul
& segetib & arborib ñ licebat: Quando
de armis cumina cogitaret : cuiꝰ p̃posita
paruuloꝵ cunas ñ ꝑmittebat᷑ excedere :
Quando nodatꝰ ad iuuaret in bello: qui
nec ad folliculũ spicȩ. sed tantũ ad nodũ
geniculi ꝑtinebat: Unusquisq domui suȩ
ponit hostiariũ & qr homo ÷ & om̃ino suf¬
ficit: tres dõs isti posuer̃ : forculũ forib: car¬
deã cardini. lim̃tinũ limini: ita ñ poterat
forculus simul & cardinẽ lim̃q seruare.
Omissa igit᷑ ista turba minutoꝵ dõꝵ uel
aliquantũ int̾ missa: officiũ maiorũ dõꝵ
debemꝰ inquirere. quoroma tam magna facꝰ¬

Expanded text:
ideo dixi, ut intellegeretur nullo modo eos dicere auideo dixi, ut intellegeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse auxisse conseruasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil uniuersum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cuius praepositura paruulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adiuuaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque seruare. Omissa igitur ista turba minutorum deorum, vel aliquantum intermissa, officium majorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna fac
Abbreviated transcription (Latin):
segetiã. Prum̃tis uero collectis atq recon¬
ditis ut tuto seruarent᷑ deam tutulinã
p̃posuer̃ : cui non sufficere uidet illa se¬
getia quã diu seges abinitiis herbidis
usq ad aristas aridas ꝑueniret. NoN
tam̃ satis fuit hominib dõrũ multitudi¬
nẽ amantib ut anima misera demonioꝵ
turbȩ ꝓstitueretur. unius dĩ uerica stũ
de dignata cõplexũ. Prȩfecer̃ gͦ ꝓserpi¬
nã frum̃tis germinantib geniculis nodisq
culmoꝵ dm̃ nodatũ: in uolum̃tis folliculoꝵ
deã uolutinã: cũ folliculi patescunt ut
spica exeat deã patelinã: cũ segetes nouis
aristis aequant᷑ q̃uia ueteres aequare hos¬
tire dixer̃ deã hostilinã: florentib fru¬
mentis deã florã : lactescentib dm̃ lactur¬
nũ: maturescentib deã matur̃a. cũ run¬
cant᷑ id ÷ a t̃ra auferuntur deã runcinã:
Nec omnia cõmemoro: quia me piget qđ
illis non pudet. Haec autẽ paucissima

Expanded text:
Segetiam; frumentis uero collectis adque reconSegetiam; frumentis uero collectis adque reconditis, ut tuto seruarentur, deam Tutilinam praeposuerunt. Cui non sufficere uideretur illa Segetia, quamdiu seges ab initiis herbidis usque ad aristas aridas perueniret? Non tamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera daemoniorum turbae prostitueretur, unius Dei ueri castum dedignata conplexum. Praefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus, geniculis nodisque culmorum deum Nodutum, inuolumentis folliculorum deam Volutinam; cum folliculi patescunt, ut spica exeat, deam Patelanam, cum segetes nouis aristis aequantur, quia ueteres aequare hostire dixerunt, deam Hostilinam; florentibus frumentis deam Floram, lactescentibus deum Lacturnum, maturescentibus deam Matutam; cum runcantur, id est a terra auferuntur, deam Runcinam. Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos non pudet. Haec autem paucissima
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ dĩ: Deinde queramus si placet :
ex tanta deoꝵs turba quã romani colebaNT
quẽ potissimũ uel quos dõs credant illird
imꝑiũ dilatas se atq seruasse . Neq enĩ in
hoc tam p̾claro oꝑe & tantȩ plenissimodi¬
gnitatis audent aliquas partes deȩ cloa¬
cinȩ tribuere. aut uolupiȩ quȩ a uolupta¬
te appellata . ẽ. aut lubentinȩ cui nom̃ ÷
alibi dine. aut uagitano qui infantũ ua¬
gitib p̃sidet : aut̃ cuninȩ quȩ cunas eoꝵ
ad ministrat. Quando autẽ possunt uno
loco libri huius cõmemorari om̃ia nomi¬
uni alicui dõ cõmittendũ arbitrati sunt :
s rura deȩ rusinȩ. iuga montiũ dõ uigan¬
tino. collib deã collatinã. uallib uallo¬
niã p̃fecer̃. Nec saltẽ potuer̃ unã segetiã
talẽ inuenire cui semel segetes cõmenda¬
rent. sed sata frum̃ta quã diu subt̾ra. eent.
p̃positã uoluer̃ hab̾e deã seiam: cũ uero
iam eeñt suꝑ t̾rã & segetẽ facerent deã

Expanded text:
nt. Deinde quaeramus, si placet, ex tanta deorum turba, quam Romani colebant, quem potissimum uel quos deos credant illud imperium dilatasse adque seruasse. Neque enim in hoc tam praeclaro opere et tantae plenissimo dignitatis audent aliquas partes deae Cluacinae tribuere aut V olupiae, quae a uoluptate appellata est, aut Lubentinae, cui nomen est a libidine, aut Vaticano, qui infantum uagitibus praesidet, aut Cuninae, quae cunas eorum administrat. Quando autem possunt uno loco libri huius commemorari omnia nomiuni alicui deo committendum arbitrati sunt, sed rura deae Rusinae, iuga montium deo Iugatino; collibus deam Collatinam, uallibus Valloniam praefecerunt. Nec saltem potuerunt unam Segetiam talem inuenire, cui semel segetes commendarent, sed sata frumenta, quamdiu sub terra essent, praepositam uoluerunt habere deam Seiam; cum uero iam essent super terram et segetem facerent, deam
Abbreviated transcription (Latin):
debuisse int̃łłig̾e̾ Romanos ꝙ dii eotũ qͥ se t̃pibꝰ
ludis coli expetebant Indigni ẽẽnt honore dr̃io¬
¶ Meliorẽ fuisse płonẽ qui poetis locũ mbñ mo¬
rata urbe nõ dederit quã hos deos q̃ se ludis
scenicis uoluerũt honorari

Expanded text:
Debuisse intelligere Romanos, quod dii eorum, qui se turpibus ludis coli expetebant, indigni essent honore divino Meliorem fuisse Platonem, qui poetis locum in bene morata urbe non dederit, quam hos deos, qui se ludis scaenicis uoluerint honorari
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ. quantũ aut̃ ad exꝑim̃ti sensũ ꝓrsus imme¬
mor. Nã & peritissimꝰ medicus sic̃ arte scuintur
om̃s fere morbos corporis nouit : sic̃ aut̃ seciunt᷑ ae
plurimos nescit qͦs ipse passus ñ .ẽ. Ut gͦ scien¬
tiȩ maloꝵ duȩ sunt una qͣ potentia m̃tis ñ la¬
tent. altera qua ex ꝑientis sensib in herent: alit
qͥppe sciuint᷑ uitia om̃ia ꝑ sapientiae doctrinã.
alit̃ ꝑ in sipientis pessimã uitã. Ita & obliuio¬
nes maloꝵ duȩ sunt. Alit̃ ea nãq obliuiscitur
eruditꝰ & doctus : alit̃ ex ꝑtus & passus. Ille si
peritia negligat: iste si miseria careat. Scđm
hanc obliuionẽ quã posteriore loco posui: ñ er̃
memores scĩ p̃teritorũ maloꝵ. Carebunt enim
ea tam̃ potentia scientiȩ quȩ magna in eis erit.
ñ sõlũ sua p̃terita sed etiã dãnatoꝵ eos sempit̃¬
na miseria ñ latebit. Alio quin si se miseros fu¬

Expanded text:
suorum, quantum autem ad experientis sensum, prorsus immesuorum, quantum autem ad experientis sensum, prorsus immemor. Nam et peritissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere morbos corporis novit, sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt, una qua potentiam mentis non latent, altera qua experientis sensibus inhaerent aliter quippe sciuntur vitia omnia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam vitam; ita et obliviones malorum duae sunt aliter ea namque obliviscitur eruditus et doctus, aliter expertus et passus; ille si peritiam negligat, iste si miseria careat. Secundum hanc oblivionem quam posteriore loco posui, non erunt memores sancti praeteritorum malorum: carebunt enim Ea tamen potentia scientiae quae magna in eis erit, non solum sua praeterita, sed etiam damnatorum eos sempiterna miseria non latebit. Alloquin si se fuisse mise
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad eã ꝑducat᷑ lib̾tatẽ. in qͥ peccare ñ possit. Sic̃
enĩ pͥma immortalitas fuit quã peccando adã ꝑ¬
didit posse ñ mori. nouissima erit ñ posse mori
ita pͥmũ liberũ arbitriũ posse ñ peccare : nouissi¬
mũ aut̃ ñ posse peccare. Sic enĩ erit in amissibił
uoluntas pietatis & ȩqͥtatis : qͦmͦ est felicitatis:
Nã utiq peccando: nec felicitatẽ nec pietatẽ te¬
nuimꝰ. Uoluntatẽ uͦ felicitatis: nec ꝑdita felicita¬
te ꝑdidimꝰ. Certe ds̃ ipse nũqͥd qm peccare non
potest. idõ lib̾um arbitriũ habe negandus est e
erit gͦ illius ciuitatis & una in om̃ib & in sepa¬
pleta om̃i bono. fruens in defitient̃ ęt̃norũ io¬
cunditate gaudioꝵ. oblita culparũ. oblita pę¬
narũ. Nec ĩdõ tam̃ sue lib̾ationis oblita: ut lib̾a¬
tori suo ñ sĩt grata. Quantũ gͦ attinet ad scienti¬
am rationalẽ : memor p̃teritorũ etiã maloꝵ

Expanded text:
ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. sicut ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. sicut enim prima inmortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori, nouissima erit non posse mori: ita primum liberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non posse peccare. Sic enim erit inamissibilis uoluntas pietatis et aequitatis, quo modo felicitatis. Nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uoluntatem uero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. Certe Deus ipse numquid, quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? Erit ergo illius ciuitatis et una in omnibus et insepapleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum jucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum, nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit grata. Quantum ergo attinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum
Abbreviated transcription (Latin):
uelit ampliꝰ. Nec idõ liberũ arbitriũ ñ habebunt:
qͥa peccata eos delectare ñ poter̃. Magis qͥppe erit
liberũ delectatione peccandi: usq ad delectatio¬
nẽ ñ peccandi in declinabilẽ lib̾atũ. Nã primũ
liberũ arbitriũ qd homini datũ. ẽ. qͣndo pͥmũ
creatꝰ ÷ rectꝰ. potuit ñ peccares potuit & peccare.
hoc aut̃ nouissimũ eo potentiꝰ erit. quo peccare
ñ poterit: uerũ hoc qͦq dĩ munere ñ suȩ possĩ¬
bilitate naturȩ. Aliud .ẽ. enĩ. eẽ dm̃: aliud par¬
ticipẽ dĩ. Ds natura peccare ñ potest : partices
uͦdĩ ab illo accepit ut peccare ñ possit. Seruandi ant̃
gradus erant diuini mineris ut primũ daret᷑ libe¬
rũ arbitriũ qͦ peccare homo posset: nouissimũ qͦ
peccare ñ posset: atq illud ad cõparandũ meritũ
hoc ad recipiendũ p̃miũ ꝑtineret. Sed qͥa peccauit
ista natura cũ peccare potuit: largiore gr̃a lib̾at᷑.

Expanded text:
uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt; magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delectationem non peccandi indeclinabilem liberatum. nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit non peccare, sed potuit et peccare; hoc autem nouissimum eo potentius erit, quo peccare non poterit; uerum hoc quoque dei munere, non suae possibilitate naturae. aliud est enim esse deum, aliud participem dei. deus natura peccare non potest; particeps uero dei ab illo accepit, ut peccare non possit. seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur liberum arbitrium, quo non peccare homo posset, nouissimum, quo peccare non posset, atque illud ad comparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret. sed quia peccauit ista natura. cum peccare potuit, largiore gratia liberatur,
Abbreviated transcription (Latin):
& omia bona: Sic enĩ & illud recte intelligit᷑. qͦd
ait apłs. ut sit ds̃ om̃ia in om̃ib. Ipse finiserit de
hic affect᷑ : hic actꝰ ꝓfecto erit om̃ib sic̃ ipsa ui¬
ta ȩt̃na cõmunis. Cȩterũ qͥ futuri st̃ ꝓ meritis p̃¬
mioꝵ etiã gradus honoꝵ atq głarũ. qͥs . ẽ. ido¬
neus cogitare. qͣnto magis dicere : Quod tam̃ fu¬
turi sint ñ ÷ ambigendũ atq id etiã beata illa
ciuitas magnũ in se bonũ uidebit. quod nulli su¬
ꝑ iori ullus in ferior inuidebit. sic̃ nunc ñ inuidea
archangłis angłi cȩteri. Iamq nolet. eẽ. unꝰqͥsq
qͦd ñ accepit : quã uis sit pacatissimo concordiȩ¬
iunculo ei qͥ accepit obstrictꝰ : quã nec in corpore
uult oculus. eẽ. qͥ ÷ digitꝰ : cũ menbrũ utrũq con¬
tineat totius carnis pacata cõpago. Sic itaq habe¬
bit donũ aliꝰ alio minꝰ: ut hoc qͦq donũ habeat ne

Expanded text:
et omnia bona\'? Sic enim et illud recte intellegitur, quod et omnia bona\'? Sic enim et illud recte intellegitur, quod ait apostolus: Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse finis erit dehic adfectus, hic actus profecto erit omnibus, sicut ipsa uita aeterna, communis. Ceterum qui futuri sint pro meritis praemiorum etiam gradus honorum adque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint, non est ambigendum. Adque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quauinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata compago. sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tione succedent. Qui motꝰ illic taliũ corporũ sint fu¬
turi: temere definire ñ audeo qͦd cogitare ñ ualeo.
tam̃ & motꝰ & statꝰ sic̃ ipsa species decens erit qui¬
cũq erit: ubi qͦd ñ decebit ñ erit. Certe ubi uolet
sp̃s : ibi erit ꝓtinus corpus. Nec uolet aliqͥd sp̃s : qͦo
nec sp̃m possit decere nec corpus Uera ibi gła erit :
ubi laudantis nec errore qͥsquã nec ad ulatione lau¬
dabit᷑. Uerus honor. qͥ nulli negabit᷑ digno. nulli
deferet᷑ indigno. Sed nec ambiet ad eũ ullus in dig¬
nus : ubi nullus ꝑmittet᷑. eẽ. nisi dignus. Uera pax
ubi nichil ad uersi. nec a se ipso. nec ab aliqͦ qͥsq pa¬
tiet᷑. Premiũ uirtutis erit ipse qͥuirtutẽ dedit. eiq
se ipsũ quo melius & mauis nichil posset. eẽ ꝓmisit.
ero quȩcũq ab hominib honeste desidat᷑. & uita
& salus. & uictꝰ & copia & gła & honor. & pax.

Expanded text:
tione succendent. qui motus illic talium corporum sint futione succendent. qui motus illic talium corporum sint futuri temere definire non audeo, quod excogitare non ualeo; tamen et motus et status sicut ipsa species decens erit, quicumque erit, ubi quod non decebit non erit. certe ubi uolet spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. uera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione decipitur; uerus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno; sed nec ad eum ambiet ullus indignus, ubi nullus permittetur eubi nihil adversi, nec a seipso, nec ab alio quisquam patietur. Praemium virtutis erit ipse qui virtutem dedit, etque seipsum quo melius et majus nihil possit esse promisit. ero quaecunque ab omnibus honeste desiderantur, et vita, et salus et uictus et copia et gloria et honor et pax
Abbreviated transcription (Latin):
laus erit unicuiq adõ.Quanta erit illa felici
tas ubi nullũ erit malũ: nullũ latebit bonũ. Ua¬
cabit᷑ dĩ laudib : qͥ erit om̃ia mom̃ib Nã qͥd
aliud agat᷑. nͥeq ulla desidia cessabitur. neq
ulla indigentia laborabit᷑ : nescio. Ad moneor
etiã scõ cantico: ubilego uel audio. Beati qͥ ha¬
bitant in domo tua: in scła scłoꝵ laudabunt
te. Om̃ia menbra & iuscera in corruptibilis cor¬
poris quȩ nunc uidemꝰ ꝑusus necessitatis ua¬
rios distributa qm̃ tunc ñ erit ipsa necessitas
sed plena. certa. secura. sẽpit̾na felicitas: pro¬
ficient laudib dĩ. Om̃s quippe illi de qͥbus
sũ locutꝰ quȩ nunc latent armoniȩ corporalis numeri
ñ latebunt intrinsecus sed extrinsecus ꝑ corporis
cuncta dispositi & cũ oȩteris reb quȩ ibi magnȩ atq
mirabiles udebunt᷑ rationales m̃tes in tanti arti¬
ficis laudẽ rationabilis pulchritudinis delecta¬

Expanded text:
laus elaus etas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur dei laudibus, qui erit omnia in omnibus! nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio. admoneor etiam sancto cantico, ubi lego uel audio: beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te. omnia membra et uiscera incorruptibilis corporis, quae nunc uidemus per usus necessitatis uarios distributa, quoniam tunc non erit ipsa necessitas, sed plena, certa securitas, sempiterna felicitas, proficient laudibus dei. omnes quippe illi de quibus sum locutus qui nunc latent harmoniae corporalis numeri non latebunt, intrinsecus et extrinsecus per corporis cuncta dispositi, et cum ceteris rebus, quae ibi magnae atque mirabiles uidebuntur, rationales mentes in tanti artificis laude rationabilis pulchritudinis delecta
Abbreviated transcription (Latin):
illos oculos udebit᷑ ds̃ ut aliqͥd habeant intan¬
ta excellentia m̃ti simile qͦ & in corporea nat᷑a
cernat᷑. Quod gͦ ullis exemplis siue scriptura¬
rũ testimoni is diuinarũ. uel difficile ÷ uel im
possibile ostende : aut qͦd ÷ ad intelligendũ fa¬
cilius: ita ds̃ nob̃ erit notꝰ atq conspicuus ut ui¬
deat᷑ sp̃ũ a singulis nob̃ in singulis nob̃ ut uideat᷑
ab altero in altero uideat᷑ in se ipso. uideat᷑ in
cȩlo nouo & t̃ra noua. atq in omi quȩ tunc fu¬
erit creatura: uideat᷑ & ꝑ corpora in om̃i corꝑe
qͦcũq fuerint sp̃ualis corporis oculi acie p̃ue¬
niente directi ꝑatebunt etiã cogitationes nr̃ȩ
in uicẽ nob̃. Tunc enĩ implebit᷑ qͦd apłs cũ diocis set
nolite ante tẽpus qͥcquã iudicare. ad didit. do¬
nec ueniat dñs. & illuminet abscondita tenebra¬
rũ. & manifestabit cogitationes cordis: & tunc

Expanded text:
illos oculos uidebitur Deus, ut aliquid habeant in tanillos oculos uidebitur Deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incOl-porea natura cernatur, quod ullis exemplis siue scripturarum testimonpossibile ostendere; aut, quod est ad intellegendum facilius, ita nobis deus erit notus atque conspicuus, ut uideatur spiritu a singulis nobis in singulis nobis, uideatur ab altero in altero, uideatur in se ipso, uideatur in caelo nouo et terra noua atque in omni quae tunc fuerit creatura, uideatur et per corpora in omni corpore, quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perueniente directi. patebunt etiam cogitationes nostrae inuicem nobis. tunc enim implebitur quod apostolus, cum dixisset: nolite ante tempus quicquam iudicare, mox addidit: donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
le ÷ sic nos. eẽ. uisuros humana tunc corpora cȩli
noui & terrȩ nouȩ. ut dm̃ubiq p̃sentẽ & uniuer¬
sa etiã corporalia gub̾nantẽ ꝑ corpora quȩ gesta¬
bimꝰ & quȩ conspiciemꝰ qͦqͣ uersũ oculos duxerimꝰ.
clarissima ꝑspicuitate uideamꝰ: ñ sic̃ nunc in uisi¬
bilia dĩ ꝑ ea quȩ facta s̃ intellecta conspiciuntur
ꝑ speculũ in enigmate e&x parte ubi plus in nobis
ualet fides quã credimꝰ quã rerũ corporalium
species quã ꝑ oculos cernimꝰ corporales sed sic̃
homines int̃ qos uiuentes motusq uitales exerentes
uiuimꝰ : mox ut aspicimꝰ ñ credimꝰ uiuere sed
uidemꝰ. cũ eoꝵ uitã sine corporib uidẽ neque¬
domꝰ. quã tam̃ meis ꝑ corpora. remota om̃i ambi¬
guitate conspicimꝰ: ita qͦcũq sp̃ualia illa lumina
corporũ nr̃s dircũ feremꝰ. in corporeũ dm̃ om̃ia
regentẽ etiã ꝑ corpora contuebim᷑. Aut gͦ sic ꝑ

Expanded text:
le est sic nos esse uisuros mundana tunc corpora caeli le est sic nos esse uisuros mundana tunc corpora caeli noni et terrae nonae. ut deum ubique praesentem et uniuersa etiam corporalia gubernantem per corpora, quae gestabimus et quae conspiciemus, quaquauersum oculos duxerimus, clarissima perspicuitate uideamus, non sicut nunc inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, per speculum in aenigmate, ex parte, ubi plus in nobis ualet fides, qua credimus, quam rerum corporalium species, quam per oculos cernimus corphomines, inter quos uiuentes motusque uitales exserentes uiuimus, mox ut adspicimus, non credimus uiuere, sed uidemus, cum eorum uitam sine corporibus uidere nequeamus, quam tamen in eis per corpora remota omni ambiguitate conspicimus: ita quacumque spiritalia illa lumina corporum nostrorum circumferemus, incorporeum Deum omnia regentem etiam per corpora contuebimur. Aut ergo sic per