comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habet: & qͦd habet auferet᷑ abeo. Iota inqͥt intentio¬
ne u̾bo qͦd auditis oꝑam date: qͥaqͥ amore habeo
uerbi. dabit᷑ illi & sensus intelligendi quod amat. At
qͥ uerbi amarẽ ñ habet audiendi: etiam si uel natura¬
li ingenio uł litterario se callere putarit exercitio. nul¬
la uerȩ sapientiş dulcedine gaudebit. Qͦd & si specia¬
liter de aplis. quib caritate fideq potitis. datũ. ẽ.
nosse mysteriũ regni dei. & de ꝑfidis udeis qͥ inpara¬
bolis uidentes ñ uidebant. & audientes ñ intellige-
bant. qͦd uidelicet litterã legis inqͣ glabant᷑ amis¬
suri eẽnt dictũ uideat᷑: potest tam̃ & generaliter ac¬
cipi: qͥa nimirũ sepe ingeniosus lector negligendo
se pͥuat sapientia: qͣm simplex & studiosus elaboran¬
do degustat. Id circo aut̃ sepe & desidiosus ingeniũ
accipit: ut de negligentia iustiꝰ puniat᷑. Ia qͦd sine
labore assequi potuit: scire: contẽpnit. Et idcirco ñ¬

Expanded text:
inquit intentione verbo quod auditis operam date. Quia qui amorem habet verbi, dabitur illi et sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiamsi vel naturali ingenio vel litterario se callere putarit exercitio, nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit. Quod etsi specialiter de apostolis, quibus charitate fideque potitis, datum est nosse mysterium regni Dei, et de perfidis Judaeis, qui in parabolis videntes non videbant, et audienlegis in quam gloriabantur amissuri essent, dictum videatur, potest tamen et generaliter accipi, quia nimirum saepe ingeniosus lector negligendo se privat sapientia, quam simplex sed studiosus elaborando degustat. Idcirco autem saepe et desidiosus ingenium accipit, ut de negligentia justius puniatur, quia quod sine labore assequi potuit scire contemnit. Et idcirco no
Abbreviated transcription (Latin):
qͦͣnt pedib eiꝰ. accipient de doctrina illi. dicentes cũ
psalmista. reuela ocłos nrõs: & considerabimꝰ mirabi¬
lia de lege tua. Recte itaq in paraboł audiunt. & in
enigmate: qͥ clausis sensib cordis. neq intͣre neq
curant cognoscere ueritatẽ. obliti dm̃ce p̃ceptionis. qͥ
habet aures audiendi audiat. cxxxii.¬

Expanded text:
accipient de doctrina illius, dicentes cum Psalmista: Revela oculos nostros, et considerabimus mirabilia de lege tua . Recte itaque in parabolis audiunt et in aenigmate, qui clausis sensibus cordis, neque intrare, neque curant cognoscere veritatem, obliti dominicae praeceptionis, Qui habet aures audiendi, audiat. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet: tũ fidẽ sc̃ȩ trinitatis electoꝵ cordib insinu¬
at. Sexagesimũ: cũ ꝑfectionẽ docet bone oꝑationis. Nã
qͥa in senario numero mundi ornatꝰ expletꝰ. ẽ: ircte per
hunc bona oꝑatio designat᷑. Centesimũ: cũ muniu̾sis
qͦ agimꝰ. qͣrenda nob̃ in regno celesti p̃mia demonstrat.

Expanded text:
videlicet, cum fidem sanctae Trinitatis electorum cordibus insinuat; sexaginta, cum perfectionem docet bonae operationis: nam quia in senario numero mundi ornatus expletus est, recte per hunc bona operatio designatur; centum cum in universis quae agimus, quaerenda nobis in regno coelesti praemia demonstr
Abbreviated transcription (Latin):
hunt᷑. qͦ si infłcto uulnere cruentant: simulq cres¬
centes spͥne sem̃tem suffocando ad fructũ ꝑuenire ñ
simunt: qi ex aggeratio diuitiarũ m̃tem strangulan¬
do spiritales uirtutũ fructꝰ gignere ñ ꝑmittit. Quin
potiꝰ siqͥd uiriditatis hab̾e potuit. sqͣlore asꝑitatis suȩ
illud transcendendo oppͥmit: & uitalẽ sucũ fundi¬
uꝰ meo interunit. Alia uͦ ceciderunt int̾ram honã
Edab ão fructũ. aliuid centlunũ aliudscragelimi aliud
N tricesi¬
mũ. hanc parabolã ad comꝓbandã heresim suã ualen¬
tinꝰ assumit: tres inducendas. ẽẽ. naturas. spiritalẽ aĩalẽ
atq terrenã: cũ hic quatuor sint: una uixta uiã. alia pe¬
trosa. t̾cia plena spinis. qͣrta t̾rȩ bonȩ. Terra bona hoc Ẽ.
fidelis electorũ conscientia om̃ib t̾re neqͣ ꝓuentibus

Expanded text:
hunt, quasi inflicto vulnere cruentant, simulque creshunt, quasi inflicto vulnere cruentant, simulque crescentes spinae sementem suffocando ad fructum pervenire non sinunt, quia exaggeratio divitiarum mentem strangulando spiritales virtutum fructus gignere non permittit; quin potius, si quid viriditatis habere potuit, squalore asperitatis suae illud transcendendo opprimit, et vitalem succum funditus in eo interimit. Alia vero ceciderunt in terram bonam, et dabant fructum, al tricesimum. Hanc parabolam ad comprobandam haeresin suam Valentinus assumit, tres inducendas esse naturas, spiritalem, animalem, atque terrenam, cum hic quatuor sint, una juxta viam, alia petrosa, tertia plena spinis, quarta terrae bonae. Terra bona, hoc est, fidelis electorum conscientia, omnibus tribus
Abbreviated transcription (Latin):
bent: illa nimirũ ft̃ p̃cordia. quȩ nullis discipline stu¬
dis erudita. nullis tẽptationũ ꝓbationib emollita:
dulcedine tantũ auditi sermonis. ac ꝓmissis celestib.
adhoram delectant᷑: s intẽpore tẽptationis recedunt.
Qacũ mom̃taneã cȩlestis oratuli dulcedinẽ. insite sibi
austeritati p̃cendunt: qͦsi locis semini sc̃o deputatis.
magnã lapidũ congeriem parua terie humꝰ cooꝑit.
Iu̧ ideo ad fructũ ꝑuenire iusticiȩ ñ ualent: qͥa parũ
is m.ẽ. desiderii salutaris. qͦd sem̃ uitȩ concipiat:
obsistat. Alia aut̃ ceciderunt inspinas. & creuert̃ spi¬
ne. & suffocauert̃ ea. Spinas aut̃: diuitras int̃p̾tat᷑
ilaẽ saluator. Nec mirũ inideri debet qͣre spinis
diuitias cõparauerit: cũ ille pungant. iste delecter.
Recte enĩ spine uocant᷑: qͥa cogitationũ suarũ punc¬
tionib m̃tem lacerant: & cũ usq ad peccatũ ꝑtra¬

Expanded text:
bent, illa nimirum sunt praecordia quae nullis disciplinae stubent, illa nimirum sunt praecordia quae nullis disciplinae studiis erudita, nullis tentationum probationibus emollita, dulcedine tantum auditi sermonis ac promissis coelestibus ad horam delectantur, sed in tempore tentationis recedunt; quia cum momentaneam coelestis oraculi dulcedinem insitae sibi austeritati praetendunt, quasi locus semini sancto deputatus, magnam lapidum congeriem pauca terrae humo cooperiunt. Quae ideo ad fructum pervenire justitiae non valent, quia parum eis inest desiderii salutaris quod semen vitae concipiat, obsistat. Alia autem ceciderunt in spinas, et creverunt spinae, et suffocaverunt ea. Spinas autem di vitias interpretatur idem Salvator. Nec mirum videri debet quare spinis divitias comparaverit, cum illae pungant, istae delectent. Recte enim spinae vocantur, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant. Et cum usque ad peccatum protra
Abbreviated transcription (Latin):
cet expositione dicimꝰ. qͥa neqꝰ qͣm ipse res in una ad̃¬
q significatione semꝑ allegorte ponant᷑ hãꝙ Itã
diritiam protetue mer. tis. terrã lenitatẽ animȩ obedien-¬
alaolem dicit feruorẽ ꝑsetutionis seuientis: cũ ipse ali¬
hi solẽ in bono ponat: dicens. fulgere iustos infuturo
qnai solẽ in iregno patris enũ: & instructura domꝰ̃ spiri¬
tlis fodiendũ in altum. t̾ram eiciendã. & pecrã infun-¬
dam̃to doceat. eẽ. locandã : hoc. ẽ. ab imo cordis sinu
cogitationes terrenas ex purgandas. & fortitudinẽ
sci inuiclȩ ꝓbis in funcda m̃to bonorũ oꝑũ inserendã
t̃ moneat. In hoc gͦ loco altitudo terre. gͦ cõpetent̾
erculta sem̃ uerbi debuerat extiꝑe: ꝓbitas. ẽ. animi
disciplims cȩlestib exercitati. atq ad auscultandũ o¬
bediendũq diumnis eloquiis regularit̾ instituti. Pe¬
trosa uͦ loca quȩ tenui cespite contecta. susceptũ semen
cto germinare queunt. s ium radicis figende ñ ha¬

Expanded text:
ione discimus quia nequaquam ipsae res in una eademque significatione semper allegorice ponantur. Namque petram duritiam protervae mentis, terram lenitatem animae obedientis, solem dicit fervorem persecutionis saevientis: cum ipse alibi solem in bono ponat, dicens fulgere justos in futuro quasi solem in regno Patris eorum: et in structura domus spiritalis fodiendum in altum, terram ejiciendam, et petram in fundamento doceat esse locandam, hoc est ab intimo cordis sinu cogitationes terrenas expurgandas, et fortitudinem fidei invictae pro his in fundamento bonorum operum inferendam esse moneat. In hoc ergo loco, altitudinem terrae quae competenter exculta semen verbi debuerat excipere, probitas est animi, disciplinis coelestibus exercitati, atque ad auscultandum obediendumque divinis eloquiis regulariter instituti. Petrosa vero loca, quae tenui cespite contecta, susceptum semen cito germinare queunt, sed vim radicis figendae non ha
Abbreviated transcription (Latin):
& septenariosͥ numero demonũ addito habitat
pͥstinã domũ: & fiunt posteriora illiꝰ popłi peiora
pͥorib. Multo eñi nc̃ maiore demonũ numero pal¬
ꝙͣ in egypto possessi fuerant ante legis noticiã. Qa
aliud. c̃. uenturũ ñ credere: aliud eũ ñ suscepisse q
uenerit. Septenariũ aut̃ numerũ adiunctũ dia¬
bolo. uł ꝓpt̾ sabbatũ intellige: uł ꝓpt̾ numerũ

Expanded text:
et septenario sibi numero daemonum addito, habitat et septenario sibi numero daemonum addito, habitat pristinam domum, et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo enim nunc majore daemonum numero pos Jesum, quam in Aegypto possessi fuerant ante legis notitiam. Quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse qui venerit. Septenarium enim numerum adjunctum diabolo, vel propter sabbatum intellige, vel propter numerum
Abbreviated transcription (Latin):
post agnitionẽ retrorsũ cont̾iti: qͦd in uida traditne
uł symone mago. cȩterisq talibꝰ spetialit̾ legimꝰ im¬
pletũ. Quo aut̃ generalit̾ hȩc parabola tendat: iple
saluator exponens. mox subdidit dicens. Sic ert &
generationi huic pessime. I ÷ qͦd de uno qͦlibet ipe¬
cialiter ge ri solere narraui: hoc intota gencralt̾
huiꝰ popłi gente geri ñ desinit. Immundꝰ qͥ ppe sp̃e
exiuit ã uideis: qͣndo acceperc̃ legẽ. Et ambulauti
ꝑloca arida: qͦrens sibi reqͥem. Ex pulsus uidelict
ãuideis: ambulauie ꝑgentiũ solitudines. Quȩ cũ
postea dño credidissent: ille ñ inuento loco mna
tionib dix̃. Ren̾tar ad domũ meã pͥstinã: unde gri¬
ui. habco iudeos: qͦs ante dimiserã. Et uenienłm
uenit uacantẽ scopis mundatã. Uacabat em̃ tem¬
Dimittet᷑ uob̃. domꝰ ur̃ã descrta. Qͥa igit᷑ dĩ & angloꝰ¬
rũ p̃sidia ñ habebant: & ornati erant suꝑflus ob¬
seruationib phariseorũ reu̾titur ad eos diabolus.

Expanded text:
uda traditore , vel Simone Mago caeterisque talibus specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse Salvator exponens, mox subdidit, dicens Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem, et ambulavit per loca arida quaerens sibi requiem, expulsus videlicet a Judaeis ambulavit per gentium solitudines, quae cum postea Domino crediditionibus, dixit: Revertar ad domum meam pristinam unde exivi: habebo Judaeos quos ante dimiseram. Et veniens invenit domum vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim temDimittetur vobis domus vestra deserta . Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus,
Abbreviated transcription (Latin):
sua. & piȩ querendũ dm̃. Sic eñi martus dicit ho
Nequando conu̾tantur & dimittant᷑ eis pectata: uͥ
intelligunt᷑ peccatis suis meruisse ut ñ intelligerens:
& tam̃ hoc ipsũ imiscł̾iter eis factũ. ut peccata sua
cognoscerent: & conu̾si ueniam mererent᷑. Qd aũt
ioħes hunc locũ ita dicit. ꝓpt̾ea ñ poterant crede¬
re. qͥa iterũ dix̃ ysaias. excecauit ocdos eoꝵ. & indu

Expanded text:
um? Sic enim Marcus hoc dicit, Nequando convertantur, et dimittantur eis peccata . Ubi intelliguntur peccatis suis meruisse ut non intelligerent, et tamen hoc ipsum misericorditer eis factum, ut peccata sua cognoscerent, et conversi veniam mererentur. Quod autem Joannes hunc locum ita dicit. « Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias, Excaeca
Abbreviated transcription (Latin):
ñe & resurrectio eiꝰ: mors aĩe nĩx & resurrectio eꝰ. Due
mortes nr̃e. & duȩ resurrectiones nĩx. duo & duo: qͦtuor
s̃t Unã mortẽ dñi. & unã resurrectionẽ eiꝰ adde ad qͦtu¬

Expanded text:
nostrae, et resurrectio ejus mors animae nostrae et resurrectio est. Duas nostrae, et resurrectio ejus mors animae nostrae et resurrectio est. Duas mortsunt; unam mortem Domini, et unam resurrectionem ejus, adde quatu
Abbreviated transcription (Latin):
maridã: ita saluatoris nr̃i anima ñ relicta. ẽ. ininfer¬
noeneq caro eꝰ uidit corruptionẽ: s resurrexit ingła.
sã illud questione ñ indignũ. eẽ. uidet᷑. qͦmͦ saluator
trib dieb & trib noctib incorde t̾re fuerit: cũ ipse inpa¬
ra scue hora qͦͣsi sexta sit crucifrxꝰ: & in una sabbatoꝵ
uade diluculo resurrexit amortuis. Itaq in telligendũ
t̃ illud sinecdocuice dictũ: Hoc. ẽ. diei parasceues par¬
t̃ qͦ sepultus. ẽ. cũ p̃terita nocte. ꝓnocte & die accipias.
hoc.ẽ. ꝓtoto dic: sabbati noctẽ & dĩe integrũ: & noctẽ
dmcã cũ eodẽ die illucescente. ac ꝑhoc incipiente par
ti ꝓtoto: habes ꝓfecto triduũ & tres noctes. Nec illud
crã minꝰ considerandũ. ẽ: qͥa simpla mors redẽptoris
nr̃ ꝓfuit duple nĩȩ: & simpla eiꝰ resurrectio. ꝑfuit
duplȩ nĩŗ. Mors carnis eꝰ. & resurrectio eiꝰ. mors carnis

Expanded text:
in aridam: ita et Salvatoris nostri anima non relicta est in inferin aridam: ita et Salvatoris nostri anima non relicta est in inferno, neque carostione non indignum esse videtur, quomodo Salvator tribus diebus et tribus noctibus in corde terrae fuerit, cum ipse in Parasceve hora quasi sexta sit crucifixus, et in una sabbatorum valde diluculo resurrexit a mortuis. Itaque intelligendum est illud synecdochice dictum, hoc est, si diei Parasceves partem, qua sepultus est, cum praeterita nocte pro nocte et die accipias, hoc est, pro toto die sabbati noctem et diem integrum, et noctem Dominicam cum eodem die illuscescente ac per hoc incipiente, partem pro toto, habes profecto triduum et tres noctes. Nec illud etiam minus considerandum est quod simpla mors Redemptoris nostri profuit duplae nostrae, et simpla ejus resurrectio profuit duplae nostrae. Mors carnis ejus et resurrectio ejus mors carnis
Abbreviated transcription (Latin):
dieb. & trib noctib: sic erit filiꝰ hominis incorde¬
marrꝰ. teriȩ trib diebꝰ. & trib noctib Qagͦ ionas typũ
saluatoris tenuerit: ex hoc loco manifestũ.ẽ. Qͥa
sic̃ ille ad p̃dicationẽ niniue quȩ int̾pretatur spe¬
tiosaita saluator ad salutẽ gentiũ missus. ẽ. Int̾¬
p̃tatur siqͥdẽ ionas colũba: siue dolens. Et merto
hȩc noĩa cõpetunt ralẽptori nr̃õ luꝑ qũe descn¬
aitolpc sc̃s inspecie colũbe: & scađ̃m qͦa ꝓph̃a de eo ait Uere
languores nrõs ipse tulit: & dolores nrõs ipse portauit. Ris¬
ci aut qͥ ionã dleuorauit in pelago: significat mortẽ quã
⁊ p̃c ꝑpessus.ẽ. in mundo. Inuentre gͦ cȩtiionas erat tribus
dibꝰ & trib noctibꝰ: & saluator nr᷑ in morte in sepulchro
sut trib dieb & tribꝰ noctib. Ic̃q completũ. ẽ. illud. qͦd¬
lgt᷑ molee. Ero mors tua õmors: ero morsus tuus oinfer¬
ne Et sic̃ ionas inuentre piscis ñ ꝑmansit. s eiectus. ẽ.

Expanded text:
ibus, sic erit filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus. Quod ergo Jonas typum Salvatoris tenuerit, ex hoc loco manifestum est: quia sicut ille ad praedicationem Ninives, quae interpretatur speciosa, ita Salvator ad salutem gentium missus est. Interpretatur siquidem Jonas columba sive dolens; et merito haec nomina competunt Redemptori nostro, super quem desceo ait: Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit . Piscis autem qui Jonam devoravit in pelago significat mortem quam Christus perpessus est in mundo. In ventre ergo ceti Jonas erat tribus diebus et tribus noctibus, et Salvator noster in morte in sepulcro fuit tribus deibus et tribus noctibus. Tuncque completum est illud qlegitur in Osee: Ero mors tua, o mors: ero morsus tuus, o inferne . Et sicut Jonas in ventre piscis non permansit, sed ejectus est
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾̃tant᷑ & sanẽ eos. Incrassatũ. ẽ. eñ cor uideoꝵ
crassitudine malitiȩ. & habuncdantia pectatorũ.qͥa dn¬
ri ac rebelles fuerunt. & semꝑ contentiose eger̃t cont
rant int̃ me & uos. Grauit̾ eñ ipsi uerba dñi aucdie¬
runt: qͥa ingrate suscepert. Ocłosq suos clauseruit.
qͥa intuitũ m̃tis suȩ. uelamine inuidiȩ & ignoranti
obtexer̃t. Simulq attende qͦd dicit ocłos suos clau
serunt: qͥa ñ natura s uoluntate cȩci st̃. Ostendit cñr
culpã eẽ. eooꝵ arbitrii. Et ideo salutẽ ñ meruerunt:
qͥa ocłos & aures suas. ad ꝑcipiendũ uerba uttȩ aꝑire
noluerunt. Si eñi ipsi conu̾si essent ad penitentiã:
conu̾teret᷑ ds̃ ad sanandũ illos. qͥ ꝑ ꝓph̃am cis clit¬
Conu̾timini adme: & ego conu̾tar aduos. att dñs

Expanded text:
convertantur, et sanem eos Incrassatum est cor Judaeorum convertantur, et sanem eos Incrassatum est cor Judaeorum crassitudine malitiae, et abundantia peccatorum, quia duri ac rebelles fuerunt, et semper contentiose egerunt contrant inter me et vos . Graviter enim ipsi verba Domini audierunt, quia ingrate susceperunt. Oculosque suos clauserunt, quia intuitum mentis suae velamine invidiae et ignorantiae obtexerunt. serunt, quia non natura, sed voluntate caeci sunt. Ostendit enim culpam esse eorum arbitrii. Et ideo salutem non meruerunt, quia oculos et aures suas ad percipienda verba vitae aperire noluerunt. Si enim ipsi conversi essent ad poenitentiam, converteretur Deus ad sanandum illos, qui per Prophetam eis dic
Abbreviated transcription (Latin):
deo in parabolis loqͦt cis: quia uusentes ñ uident. &
andicntes ñ audiunt. neq intelligurtt. Nc̃ apłis red¬
dit causã. qͦre turbe loqͥt᷑ in parabolis: ut qͥ suꝑba
intentione seuidentes siue audientes estimabant.
& suo ingenio confidentes. oĩa secreta diuine erudi¬
tionis penet᷑re se posse arbitrabant᷑. & ob hoc magi¬
sterio cȩlesti se subdere nolebant: simplicib & humi¬
lib mysteria celestia agnoscentib. ipsi nacui intel¬
lectu spiritali remanerent. De his eñĩ hec loqͥt᷑. qͥ stant
in littore. ut diuidant᷑ ab iĩu: & sonitu fluctuũ
ñ merent᷑ audire sermonẽ: quȩ habent uisũ & audi¬
tũ cuporis extrinsecus: & semet ipsos pͥuauert᷑ ui¬
su & auditu cordis intrinsecus. De qͥb ad huc sub¬
dit᷑. Incrassatũ. ẽ. eñ cor popłi huiꝰ. & aurib graui¬
ter audierunt. & ocłos suos clausert̃: neqͣndo oclis
uideant. & aurib audiant & corde intelligant: &

Expanded text:
in parabolis loquor eis, quia videntes non vident, et audientes non audiunt neque intelligunt. Nunc apostolis reddit causam quare turbis loquatur in parabolis, ut qui superba intentione se videntes, sive audientes aestimabant, et suo ingenio confidentes omnia secreta divinae eruditionis penetrare se posse arbitrabantur, et ob hoc magisterio coelesti se subdere nolebant, simplicibus et humilibus mysteria coelestia agnoscentibus, ipsi vacui intellectu spiritali remanerent. De his enim haec loquitur, qui stant in littore, ut dividantur ab Jesu, et sonitu fluctuum non merentur audire sermonem; quae habent visum, et auditum corporis extrinsecus, et semetipsos privaverunt visu et auditu cordis intrinsecus. De quibus adhuc subditur: Incrassatum est enim cor populi hujus et auribus graviter audierunt, et oculos suos clauserunt, ne quando oculis videant, et auribus audiant, et corde intelligant, et
Abbreviated transcription (Latin):
dẽpnabt̃ gͦ niniuite gentẽ iudemꝵ: ñ sententiȩ potesta¬
te. s uitȩ correctione. Qd qͥa uidei ñ fecert̃: merito adño
ꝑarguunt᷑. Ac si aliis u̾bis eis diceret. Ionas paucis dieb̾ꝰ p̃¬
dicauit: ego tanto tẽpr. Ille assiriis genti incrrdule: ego
iudeis popło di. Ille ꝑegͥnis: ego ciuib. Ille uoce locutꝰ
simplici nichilq signoꝵ faciens acceptꝰ. ẽ: ego tanta
signa faciens. beel zebub calũpniã sustineo. Plus gͦ iona
hic: hoc. ẽ. in medio urm p̾dicans. Et ꝓpt̾a uiri qͦq¬

Expanded text:
e potestate, sed vitae correctione: quod quia Judaei non fecerunt, merito a Domino arguuntur. Ac si aliis verbis eis diceret: Jonas paucis diebus praedicavit, ego tanto tempore. Ille Assyriis, genti incredulae; ego Judaeis populo Dei. Ille peregrinis, ego civibus. Ille voce locutus simplici nilque signorum faciens acceptus est, ego tanta signa faciens Beelzebub calumniam sustineo. Plus ergo est Jona hic, hoc est in medio vestrum praedicans. Et pr
Abbreviated transcription (Latin):
reddat. siqͥs cortict̃ illiꝰ forif rũpat. Ita & dñs nr̃ ad huc¬
rudibꝰ discipłis. parabolã suã pͥmũ ipse exponit̾. &
qͥd sub uelamine litterarũ dulcedinis habeat ostendit:
ut cũ similia audierint. gratant̾ accipiant: & qͥd in
eis mysterii lateat. sagaciter ꝑse eꝰ grã comitante innes¬
tigare contendant. Sic gͦ dñs exponio. Om̃is inqͥt qui
audit uerbũ regni. & ñ intelligit: uenit malus &
Rab̃̾. rapit qͦd seminatũ. ẽ. in corde eiꝰ. De hoc semine: martꝰ¬
Ex qͦ manifeste docet᷑. cos cura uiã seminatos: qͥ uerbũ
qͦd audiunt. nulla fide. nullo in tellectu nulla saltẽ
tẽptande utilitatis occasione ꝑciꝑe dignant᷑. Et simul¬

Expanded text:
reddat, si quis corticem illireddat, si quis corticem illirudibus discipulis parabolam suam primum ipse exponit, et quid sub velamine litterarum dulcedinis habeat ostendit. Ut cum similia audierint gratanter accipiant, et quid in eis mysterii lateat sagaciter per se ejus gratia comitante investigare contendant. Sic ergo Dominus exponit: Omnis qui audit verbum regni, et non intelligit, venit malus, et raEx quo manifeste docetur, eos circa viam seminatos, qui verbum quod audiunt nulla fide, nullo intellectu, nulla saltem tentante utilitatis occasione percipere dignantu
Abbreviated transcription (Latin):
te uiderõ. Apl̃i aut inp̃sentiarũ habentes dnm̃. con-¬
uelcentesq ei. & quȩq uoluissent interrogando dis¬
untes: nequaqͣm ꝑanglos. aut uarias uisionũ sp̃es.
opꝰ habebant doceri. Quos uͦ matheus ꝓpb̃as & ius¬
tos licit: lucas eos ꝓph̃as & reges appellat. Ipsi sus
eñ reges magni: qͥa tẽptationũ suarũ motib ñ con-¬
sentiendo succũbere. s regendo p̃esse nouert .cxxxu.
Uos gͦ audite parabolam seminantis.
dicunt᷑ diligentiꝰ audiamꝰ. Obserua qͦd hanc pͥmã pa-¬
rabolã siurã dñt ꝑsemetipsũ exponit:. ut inceteris
que sequunt᷑. nob̃ ureta hanc regulã fiduciã tribuat ex sol¬
uendi. Adsimilitudinẽ utiq facit. nutricis: quȩ uas plenũ
nucibꝰ portans alũpnis suis offert. Iilis aũt̃ mirantibꝰ. &
ꝓpt̾ nouitatẽ. qͥd utilitatis habeat ignorantib ⁊ tollit
ipsa pͥmũ nucẽ. & fiangris enucleat: ostenditq quã
dulcẽ fructũ intꝰ habeat: & quã suauẽ cibũ gustantibꝰ

Expanded text:
te viderunt . Apostoli autem impraesentiarum habentes Deum, convescentesque ei, et quaecunque voluissent interrogando discentes, nequaquam per angelos aut varias visionum species opus habebant doceri. Quos autem Matthaeus prophetas et justos dicit, Lucas eos prophetas et reges appellat. Ipsi sunt enim reges magni, quia tentationum suarum motibus non consentiendo succumbere, sed regendo praeesse noverunt. Vos ergo audite parabolam seminantis. dicuntur diligentius audiamus. Observa quod hanc primam parabolam suam Dominus per semetipsum exponit, ut in caeteris quae sequuntur, nobis juxta hanc regulam fiduciam tribuat exsolvendi. Ad similitudinem utique facit nutricis, quae vas plenum nucibus, portans alumnis suis affert; illis autem mirantibus, et propter novitatem quid utilitatis habeat ignorantibus, tollit ipsa primum nucem, et frangens enucleat, ostenditque quam dulcem fructum intus habeat, et quam suavem cibum gustantibus
Abbreviated transcription (Latin):
pͣuitas heretica. seu mundana cupiditas arri¬
puertt: marx om̃ium ꝓsternat in nacuticnũ.I nde m¬
te nequiores it̃ eũ sp̃c dicunt᷑ ingressi: qͥa ñ solũ habe¬
bit illa septẽ uitia qͦ septẽ spiritalib st̃ contraria uir¬
tutib: s & ꝑhypocrisim ipsas se uirtutes hab̾e simti¬

Expanded text:
pravitas haeretica, seu mundana cupiditas arripuerit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte nequiores hunc eum spiritus dicuntur ingressi, quia non solum habebit illa septem vitia, quae septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisim ipsas se virtutes habere simu
Abbreviated transcription (Latin):
stabant fous. querenues loqͥei. Drẽ autẽ ei quidã
sie mat̾ tua. & fr̃s tini foris stant: querentes te. Occu¬
patus erat dñs ioꝑe sermonis. indoctrina poplĩus:
mofficio p̃dicandi. Alat̾ & fĩs foris stant: & ei desi¬
dirant loqͥ. Ic̃ quidã nuntiat saluatori: qͦd fr̃s &
nat᷑ sua stant foris querentes cũ. Hidet᷑ mͥ iste qͥ nun¬
nat. ñ fortuitu & simplicit̾ nuntiare. s insidias ten¬

Expanded text:
stabant foris quaerentes loqui ei. Dixit autem ei quidam: Ecce mater tua, et fratres tui foris stant quaerentes te. Occupatus erat Dominus in opere sermonis in doctrina populorum, in officio praedicandi. Mater et fratres foris stant et ei desiderant loqui. Tunc quidam nuntiat Salvatori quod fratres et mater sua stant foris quaerentes eum. Videtur mihi iste qui nuntiat non fortuito et simpliciter nuntiare, sed insidias ten
Abbreviated transcription (Latin):
mysteriis qͦ desiderant mbuti. Et locutꝰ. ẽ. eis multa inpa¬
rabolis: dicens Parabola enĩ grete tropꝰ. ẽ: Q int̾pretat᷑ la¬
tine similitudo. Est aut̃ rerũ genere dissimiliũ. cõpara¬
tio. Quȩ gͦ distant getiere. cõparant᷑ mea spetie rerum
similitudine: ad ex pͥm̃dũ illud qͦd significare uult

Expanded text:
mysteriis, quae desiderant imbuti. Et locutus est eis multa in pamysteriis, quae desiderant imbuti. Et locutus est eis multa in parabolis, dicens. Parabola enim Graece tropus est, et interpretatr similitudo. Est autem rerum genere dissimilium comparatio. Quae ergo distant genere comparantur in ea specierum sim
Abbreviated transcription (Latin):
Et congregate sunt acdeũ turbȩ multȩ: ita ut inauitlam
ba multa ad dominũ docentẽ admare congregata.ẽ: sig¬
nificat freqͥntiã popłaꝵ. p̃dicantib apłis ad fidẽ ueri¬
tatis confluentiũ. Qd uͦ ipse nauẽ ascendens sedebat in
mari: p̃sigurabat ȩccł̃iam in medio nationũ ñ credentiũ.
& cont᷑ dicentiũ ȩdificandã Qͣsi eñ dñs sedet in naui me¬
cdio minari posita: cũ m̃tes fideliũ int̾ infideles com¬
morantiũ. gr̃ã suȩ insitationis illustrat: dilectãq sͥ in bis
mansionẽ consecrat. Porro tͣba qͦ cirra mare suꝑ t̾rã posita
uerb̃ dm̃ auscultabat᷑. ita ut nec fluctib maris tangerẽt᷑.
nec cũ illo in naui tͣncensis fluctib sederet. illoꝵ aptis¬
simo gestat figurã. qͥ nuꝑ acd audiendũ uerbũ conuene¬
rant. Et qͥdẽ pietate. ã nimia repbroꝵ amaritudine.
obscuritate. & instabilitate secretist᷑: s nec dũ cȩlestib

Expanded text:
Et congregata est ad eum turba multa, ita ut in navem Et congregata est ad eum turba multa, ita ut in navem ba multa ad Dominum docentem ad mare congregata est, significat frequentiam populorum praedicantibus apostolis ad fidem veritatis confluentium. Quod vero ipse navem ascendens sedebat in mari, praefigurabat Ecclesiam in medio nationum non credentium et contradicentium aedificandam. Quasi enim Ddio in mari posita, cum mentes fidetium inter infideles commorantium gratia suae visitationis illustrat, dilectamque sibi in his mansionem consecrat. Porro turba quae circa mare super terram posita, verba Domini auscultabat, ita ut nec fluctibus maris tangeretur, nec cum illo in navi transcensis fluctibus sederet, illorum aptissime gestat figuram, qui nuper ad audiendum verbum convenerant et quidem pietate animi a reproborum amaritudine, obscuritate et instabilitate secreti sunt, sed necdum coelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ habere dictus. ẽ. egrediens docebat admare:
ut ostenderet se relicta ob culpã ꝑfidie uidea. ad
gentes saluandas. cẽ. transiturũ. Gentiliũ namq
suꝑla & incredula dn corda: merito tumidis a¬
marisq fluctib maris assimilant᷑. Domũ uͤ dm̃¬
ꝑfidã fuise uideã. qͥl nelciat: S felita domo ñqͥ
blasphemias ꝑpessus ẽ impiorũ cepit docere admare:
qͥa lerelicta obincredulitatẽ synagoga adcolligendã
ꝑapłos popli gentilis multitudinẽ uenit. Unde apte
p̃mittit᷑ qͦd eo in domo p̃dicante. mat̾ ac fr̃s eiꝰ foris
steteit̃. & qͦsi agniti abillo ñ sint. ac sic de domo exiens.
admare docturꝰ transierit: qͥa postꝙͣ synagoga ad cus-¬
todiã se littere foris firit. int̾msq dm̃ice fidei archanis
figuras legis ante ponere maluit: dñs sacram̃ta salutis
quȩ illos p̃uenerat ext̾nis ꝑorbẽ nationib contulit.

Expanded text:
monium habere dictus est, egrediens docebat ad mare, monium habere dictus est, egrediens docebat ad mare, ut ostenderet se, relicta ob culpam perfidiae Judaea, ad gentes salvandas esse transiturum. Gentilium namque superba et incredula diu corda merito tumidis amarisque fluctibus maris assimilantur. Domumfidam fuisse Judaeam quis nesciat? Sed relicta domo in qua blasphemias perpessus est impiorum, coepit docere ad mare, quia derelicta ob incredulitatem Synagoga, ad colligendam per apostolos populi gentilis multitudinem venit. Unde apte praemittitur, quod eo in domo praedicante, mater ac fratres ejus foris steterunt et quasi agniti ab illo non sint, ac sic de domo exiens ad mare docturus transierit, quia postquam Synagoga ad custodiam se litterae foris fixit, internisque dominicae fidei arcanis figuras legis anteponere maluit, Dominus sacramenta salutis quae illa spreverat, externis per orbem nationibus contulit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sexum. qͥ ad fidẽ colligit᷑. mirũ ñ. ẽ: mirandũ uͦ ual¬
de. ẽ. qͦmͦ etiã mat̾ dicat᷑. fideles & enĩ discipłos fr̃s
uocare dignatꝰ. ẽ: dicens. Ite: nuntiate fr̃ib meis. Q
audientis infuderit: & mat̾ eiꝰ efficit᷑. si ꝑ eiꝰ uocẽ a¬
mor dñi in ꝓocimi mente generat᷑. oxanii¬
N illo die exiens m̃c dedomo: sedebat setus mare.¬
us̃. Cũ enimdicit in illo die: nͥ forte dies more scͥptura-¬
rũ tempꝰ significet. satis indicat hoc conseqͥnt̾ gestũ
aut ñ multa interponi potuisse: maxime qͥa & mar¬
tus eũ ordinẽ tened: lucas aut̃ post illud qͦd narrat
dematre & frĩb dñi. in aliud transit: nec eo transi¬
tu conexionẽ aliqͣm facit. qua huic ordini repug¬
nare uideat᷑. Non solũ autẽ facta & uerba dm̃. ue¬
rũ etiã itincra acloca. in quib urtutes oꝑat᷑ & p̃-¬
dicat: celestib sunt plena sacram̃tis. Post sermonẽ
qͥppe indomo habitũ. uͥ nefanda blasphemia de-¬

Expanded text:
mirandum vero valde est quomodo etiam mater dicatur. Fideles enim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis audientis infuderit, et mater ejus efficitur, si per ejus vocem amor Domini in proximi mente generatur. HAn illo die exiens Jesus de domo, sedebat secus mare. In illo die, nisi forte dies more Scripturarum tempus significet, satis indicat hoc consequenter gestum, aut non multa interponi potuisse; maxime quia et Marcus eum ordinem tenet ; Lucas autem post illud quod narrat de matre et fratribus Domini, in aliud transit , nec eo transitu connexionem aliquam facit, quae huic ordini repugnare videatur. Non solum autem facta et verba Domini, verum etiam itinera ac loca in quibus virtutes operatur et praedicabat, coelestibus sunt plena sacramentis. Post sermonem quippe in domo habitum, ubi nefanda blasphemia dae
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ calũ pmiabant᷑ eũ inbcelzebub eiecisse demo¬
nia. qͥb hactenꝰ. ẽ. responsũ: & alii tẽptantes sig¬
nũ de cȩlo querebant abeo. Quib ab hinc respon-¬
dere intipit: ñ eis signũ decelo qͦd indigni erant ui¬
dere. uerũ de ꝓfundo inferni tribuens. qͣle ionas
ꝓpħa naufragus. ex̧toq sorbente uoratꝰ. s de abii¬
so ac mortis fauce lib̾atꝰ. & accepit & dedit: signũ in¬
delicet in carnationis. ñ diuinitatis: passionis ñ
glorificationis. Discipłis aut̃ suis signũ de celo de
dit: qͥb ȩt̾nȩ beatitudinis głam & priꝰ figuralit̾
inmonte transformatꝰ. & pͦ ueracit̾ incelũ subleua¬
tꝰ ostendit. Ostendit qͥdẽ iudeos instar niniuitatũ
peccatis grauib muolutos: & subu̾sioni si ñ pem¬
tuerint. ẽẽ. pocimos. Uerũ sic̃ niniuitis & denun

Expanded text:
m calumniabantur eum in Beelzebub ejecisse daemom calumniabantur eum in Beelzebub ejecisse daemonia: quibus hactenus est responsum; et alii tentantes, signum de coelo quaerebant ab eo: quibus ab hinc respondere incipit; non eis signum de coelo, quod indigni erant videre, verum de profundo inferni tribuens, quale Jonas propheta naufragus cetoque sorbente voratus, sed de abysso ac mortis fauce liberatus, et accepit et dedit signum, videlicet incarnationis, non divinitatis, passionis, non glorificatdit, quibus aeternae beatitudinis gloriam et prius figuraliter in monte transformatus, et post veraciter in coelum sublevatus, ostendit. Ostendit quidem Judaeos instar Ninivitarum peccatis gravibus involutos, et subversioni, si non poenituerint, esse proximos. Verum sicut Ninivi
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc respondert ei qͥtdã de scribis. & phariseis: di¬
sences. Magist̃: uolumꝰ ãte signũ uidere. Sic signa pos.¬
tulant: qͦsi qͦ uiderant signa ñ fuerint. S malio
euangłista qͥd petunt: plenꝰ explicat᷑. Uolumꝰ ã
te signũ udere de celo. Uel inmorẽ helye. ignem
de sublimi uenire cupiebant: uł in similitudiñe samu¬
helis tp̃r estiuo mugire tonitrua coruscare fulguta.
imbres ruere: qͣsi ñ possint & illa calũpmari. & di¬
cere ex occultis & uariis aeris passionib accidisse.
At qͥ calũpniaris ea quȩ ocłis uides. manu tenes. u¬
tilitate sentis: qͥd facies de his quȩ de celo uenerint
Utiq respondebis: & magos inegypto multa signa
fecisse decȩlo. cxxuiii.
tera: signũ querit. Egregie dix̃ adultera: qͥa dimise¬
rat uirũ: & uixta ezechielẽ multis se amatorib copu¬
lauerat. Et signũ ñ dabit᷑ er: nͥ signũ ione ꝓpħȩ.
Du plici fuerat questione pulsatꝰ. Quidam x.xii.¬

Expanded text:
Tunc responderunt ei quidam de scribis et Pharisaeis dicentes: Magister, volumus a te signum videre. Sic signa postulant, quasi quae viderant signa non fuerint. Sed in alio evangelista, quid petunt, plenius explicatur. Volumus a te signum videre de coelo. Vel in more Eliae ignem de sublimi venire cupiebant , vel in similitudinem Samuelis tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere . Quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At Nam qui calumniaris ea quae oculis vides, in manu tenes, utilitate sentis, quid facies de his quae de coelo venerunt? Utique respondebis et magos in Aegypto multa signa fecisse de coelo. Qui tera signum quaerit. Egregie dixit adultera, quia dimiserat virum, et, juxta Ezechielem, multis se amatoribus copulaverat . Et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae. Duplici fuerat quaestione pulsatus: quidam eni
Abbreviated transcription (Latin):
nitiuncula. uł mȩuangłio. uł in apocalipsi ioħis intͣ¬
ponit᷑: mysticũ. eẽ. hoc qͦd dr atq ad audiendũ discen¬
dumq salubre insinuat᷑. Aures eñi audiendi aures st̃
cordis:. & sensus interioris auris. obediendi & faciendti
qͦ issa ft̃. Et acccilentes discipsi: drcert̃ ei. Quare in pa¬
iabolis loqueris eis: Querendũ qͦmͦ accedunt adeum
discipli eiꝰ: cũ uĩc innaui sedebat. Nisi forte intelligen¬
dũ det᷑. qͦd dudũ cũ ipso nauẽ conscenderint: & ibi
stantes intrinseꝰ. suꝑ int̾pretatione parabole sciscitati
it̃. Qrespondens: ait illis. Qͥa nob̾ dacũ. ẽ. nosse myste

Expanded text:
l in Evangelio, vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum esse hoc quod dicitur, atque ad audiendum discendumque salubre insinuatur. Aures enim audiendi, aures sunt cordis, et sensus interioris aure obediendi et faciendi quae jussa sunt. Et accedentes disciprabolis loqueris eis? Quaerendum quomodo accedunt ad eum discipuli ejus, cum Jesus in navi sedebat? Nisi forte intelligendum detur, quod dudum cum ipso navim conscenderint, et ibi stantes intrinsecus super interpretatione parabolae sciscitati sint. Qui respondens ait illis: Quia vobis datum est
Abbreviated transcription (Latin):
Imultis inqͥt offendimꝰ om̃s. Siqͥs in u̾bo ñ offendit:
hic ꝑfectus. ẽ. uir. hoc. cñi uerbũ significauit. cuꝰ
offensionẽ humana potest uitare fragilitas: ut
ẽ. uerbũ blasphemie doli. detractionis maledictio¬
nis. suꝑbiȩ. iactantie. excusationis inpeccatis: e¬
mulationis. dissensionis. heresis. m̃datũ ꝑ iuris. s
& ociosȩ nec ñ etiã suꝑfluȩ locutionis. in his gͦ neces

Expanded text:
bo non offendit, hic perfectus est vir . Hoc enim verbum significavit cujus offensionem humana potest vitare fragilitas, ut est verbum blasphemiae, doli, detractionis, maledictionis, superbiae, jactantiae, excusationis in peccatis, aemulationis, dissensionis, haeresis, mendacii, perjurii, sed et otiosae, nec non etiam superfluae locu
Abbreviated transcription (Latin):
cili ꝓbabimꝰ docum̃to:. si ꝑfedionis uiã legitime &
scd̾m uoluntatẽ xp̃i fuerimꝰ adgressi: & mortifican¬
tes omia desideria nrã. ac uoluntates naxias absci¬
dentes. ñ solũ nichil residere nob̃ de huiꝰ mundi
cupiditate siuerimꝰ. ꝑquã utiq cũ libitũ fuerit
uastandi nos ac dilacerandi potestatẽ inmicus
inueniet: s etiam nr̃i ipsi ñ. eẽ. nos dominos sense¬
rimus. illud apłicum inueritate complentes. Ui¬
ceperite Qui uera humilitate fundatus. semꝑq ad
dñi respiciens passiones. in om̃ib quȩ sibi fuetint
irrogate litatur inuirii s dicens: ꝓpt̾ qͦd cõplaceo
mͥ in infirmitatib incontumdiis. innecessitatib
in ꝑsecutionib. in angustiis. ꝓxp̃o: cũ enim infirmor

Expanded text:
fectionis uiam legitime et secundum uoluntatem Christi fuerimus adgressi, et mortificantes omnia desideria nostra ac uoluntates noxias abscidentes non solum nihil residere nobis de huius mundi substantia siuerimus, per quam utique cum libitum fuerit uastandi nos ac dilacerandi potestatem inimicus inueniet, sed etiam nostri ipsius non esse nos dominos senserimus, illud apostolicum in ueritate conplentes: uiceperit, qui vera humilitate fundatus, semperque ad Domini respiciens passiones, in omnibus quae sibi fuerint irrogatae laetatur injuriis, dicens: Propter quod complacco mihi in infirmitatibus, in contumeliis, in necessitatibus, in persecutionibus, in angusti
Abbreviated transcription (Latin):
phas in ꝓpħando iustus inuentꝰ. ẽ. qͥ dixit. Exxpedit
ut unꝰ moriat᷑ homo ꝓpopło: & ñ tota gens pereat.¬
Ilia gͦ u̾ba iustificant loquentẽ: qͥ bonũ qͦd ore ꝓfeit
medullitꝰ corde retinet. & intentione sana ꝓfert. In
uerboꝵ enĩ pondere: ꝓbatio consistit uitȩ humane.
Qaut salomon ait: mors & uita in manibꝰ linguȩ.
E qͥ custodit os suũ: custodit abangustiis animã
suã. Qaũt in consid̾atꝰ. ẽ. ad loquendũ: sentiet ma¬
lũ. Unde & iacob ait. lingua quidẽ modicũ m̃¬
brũ. ẽ. & magna exaltat. lingua ignis. ẽ. uniu̾si¬
tas muͥtatis. lingua constituit᷑ inm̃bris nr̃is: qͦ ma¬
culat cotũ corpꝰ: & inflãmat rotam natiuitatis nr̃e:

Expanded text:
phas in prophetando justus inventus est, qui dixit, Expedit phas in prophetando justus inventus est, qui dixit, Expedit ut unus moriatur homo pIlla ergo verba justificant loquentem, qui bonum quod ore profert, medullitus corde retinet et intentione sana profert, in verborum enim pondere probatio consistit vitae humanae, quia, ut Salomon ait, mors et vita in manibus linguae: et qui custodit os suum, custodit ab angustiis animam suam: Qui autem inconsideratus est ad loquendum, sentiet malum . Unde et Jacobus ait: Lingua quidem modicum membrum est, et magna exaltat, lingua ignis est, universitas iniquitatis. Lingua constituitur in membris nostris, quae maculat totum corpus, et infl
Abbreviated transcription (Latin):
uos qͥ oꝑa sp̃c scĩ calũpniamini. & dicitis me ibcel¬
rebub pͥncipe demoniorũ eicere demonia mliͣturi
estis rationẽ calũpniȩ uĩȩ : Ociosũ uerbũ. ẽ. qͦd si.¬
ne utilitate & loquentis dr̃ & audientis. hoc. ẽ.
si omissa ratione de reb friuolis loquam᷑: & fa¬
bulas narremꝰ antiquas. Ceterũ qͥicurrilitatẽ re¬
plicat. cachinnis ora dissoluit. & aliqͥd ꝓfert tur.¬
pitudinis: hic ñ ociosi sermonis. s criminosi tene¬
bitur reus. Exx uerbis eñ tuis iustificaberis: & exu̾¬
qbil tuis condẽpnaberis. Eax p̃cedentib ad huc
pendet sententia: ubi ait. exbabunda cordis os loqͥt᷑.
Ex malis uerb̃ dubiũ non. ẽ. qͦd dãpnct᷑ hõ a deo. qͥ¬
ea ꝓtulerit: iustificari aut̃ ex bonis uerb̃ nullo modo
poterio. nͥ de intimo cordis ea recta intentione ꝓferat.
Bona aut̃ etiam si sint. & ñ recto studio fuerint ꝓla¬
ta. iustificare non poterunt loquentẽ: sic̃ nec cay¬

Expanded text:
us sancti calumniamini, et dicitis me in Belzebub principe daemoniorum ejicere daemonia, reddituri estis rationem calumniae vestrae. Otiosum verbum est quod sine utilitate et loquentis dicitur et audientis, id est si, omissa ratione, de rebus frivolis loquamur, et fabulas narremus antiquas. Caeterum qui scurrilitatem replicat, cachinnis ora dissolvit, et aliquid profert turpitudinis: hic non otiosi sermonis, sed criminosi tenebitur reus. Ex verbis enim tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis. Ex praecedentibus adhuc pendet sententia, ubi ait: Ex abundantia cordis os loquitur. Ex malis verbis dubium non est quod damnetur homo a Deo, quae protulerit; justificari autem ex bonis verbis nullo modo poterit, nisi de intimo cordis ea recta intentione proferat. Bona autem etiamsi sint, et non recto studio fuerint prolata, justificare non poterunt loquentem. Sicut nec Cai
Abbreviated transcription (Latin):
cat. Unde fit plerũq ut minora bona ñ nulli maio¬
ra cȩlestis gr̃e mercede oꝑentur: uidelicet ꝓpt̾ inten¬
tionẽ cordis. qͣmaiora uoluerant patrare bona sipos¬
sent: Et alii maiora uirtutũ oꝑa ostentantisob incu¬
riã cordis tepidi minora ã dño p̃mia sortiant᷑. S bĩlo¬
co uł ipsos iudeos dnm̃ blasphemantes ostendit. de
qͣli thesauro. hoc. ẽ. de abscondito cordis blasphennã
ꝓferant: uł cũ suꝑiore questione heret sententia: qͦd
qͣmͦ ñ possit bonꝰ hõ ꝓferre mala. nrec malus bona
oꝑa facere: sic ñ possit xp̃c mala. diabolus bona oꝑa¬
facere.
Dico aut̃ uobis: qm̃ om̃e uerbũ ociosũ quod locuti
fuerint homines. redd ent rationẽ de eo indie iudi-¬
cii. Hoc qͦ heret cũ suꝑiorib: & est sensus. Si otio¬
sũ uerbũ. qͦd neqͦquã edificat audientes. ñ absq
ꝑiculo eiꝰ qͥloquit᷑ profert᷑. & in die iudicii mlditu

Expanded text:
bona nonnulla majora coelestis gratiae mercede operentur: videlicet, propter intentionem cordis qua majora voluerant patrare bona si possent; et alii majora virtutum opera ostentantes, ob incuriam cordis tepidi minora a Domino praemia sortiantur. Sed hoc in loco vel ipsos Judaeos Dominum blasphemantes ostendit, de quali thesauro, id est, de abscondito cordis, blasphemiam proferant; vel cum superiore quaestione haeret sententia, quod quomodo non possit bonus homo proferre mala, nec malus bona opera facere, sic non possit Christus mala, diabolus bona ofacere. Dico autem quoniam omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die judicii. Hoc quoque haeret cum superioribus, et est sensus: Si otiosum verbum quod nequaquam aedificat audientes, non absque periculo ejus qui loquitur, profertur, et in die judi
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ht̃ locũ prauş assertionis. uł nouatianꝰ. ut pe-¬
nitentib eis qͥ in martyrio lapsi st̃ ueniã neget. ẽẽ.
tribuendã: uł origenes. ut asserat pͦ iudiciũ um¬
uersale. transactis licet scłors uoluminib innume¬
ris. cunctos peccatmes acblasphemos ueniã pecca¬
torũ. eẽ. ĩ secuturos. atq adregnũ cȩleste ꝑducendos.
suiꝰ errorẽ sequentia qͦ dñi uerba redarguunt: cũ

Expanded text:
lum habet locum pravae assertionis, vel Novatianus, ut poelum habet locum pravae assertionis, vel Novatianus, ut poenitentibus eis qui in martyrio lapsi sunt, veniam neget esse tribuendam, vel Origenes, ut asserat post judicium universale transactis licet saeculorum voluminibus innumeris, cunctos peccatores ac blasphemos veniam peccatorum esse consecuturos, atque ad regnum coeleste perducendos, cujus errorem sequentia quoque Domini verba redarguunt, cum
Abbreviated transcription (Latin):
concordi fallax oꝑatione cũ demonib ut calũ pnia¬
bant᷑. s diuersa ꝓrsus atq aduersa uirtute diui¬
nitatis. hoĩes ã demonib lib̃aret: ideoq grande¬
scelus cõmitterent. qͥ boc qͦd dĩ. eẽ. cognouerant.
diaboli. cẽ. clamabant. cxxiii.
Quiñ. ẽ. incũ cont᷑ me. ẽ. Et qͥ non congregat me¬
cũ: spargit. Non putet qͥsquã dehereticis dictum.
& scismaticis. qͣmꝙͣ & ita exsuꝑfluo possit intelligi:
oꝑib cõparari. Ille cupit animas hominũ tenere cap¬
tiuas: dñs lib̃are. Ille p̃dicat idola: hic umꝰ di noti¬
ciam. Ille trahit aduitia: hic aduirtutes reuocat.
Quomͦ gͦ posst̃ hab̾e concordiã int̾ se. qͦrũ oꝑa diu̾¬
nuttet᷑ hommib. Oĩa peccata & blasphemiȩ ñ
passim dimittunt᷑ oĩb hõib: s his qͥ dignã ꝑ er¬
ratib suis. in hac uita penitentiã egerint. Neq ul¬

Expanded text:
concordi fallax operatione cum daemonibus, ut calumniaconcordi fallax operatione cum daemonibus, ut calumniabantur, sed diversa prorsus atque adversa virtute divinitatis hoerant, diaboli esse clamabant. Qui non est mecum, contra me est; et qui non congregat mecum, spargit. Non putet quisquam de haereticis dictum et schismaticis, quanquam et ita ex superfluo possit intelligi; s operibus comparari. Ille cupit animas hominum tenere captivas, Dominus liberare; ille praedicat idola, hic unius Dei notitiam; ille trahit ad vitia, hic ad virtutes revocat: quomodo ergo possunt habere concordiam inter se, quorum opera divimittentur hominibus. Omnia peccata et blasphemiae non passim dimittuntur omnibus hominibus, sed his qui dignam pro erratibus suis in hac vita poenitentiam egerint. Neque ul
Abbreviated transcription (Latin):
uasa eiꝰ diriꝑe mnͥ pͥus alligauerit fortẽ. & t̃ domum¬
i illiꝰ diripiate fortẽ diabolũ dicit: quia ipse tenebat.
ne se possent ab illo uirib suis homines eruete.s
ꝑ grãm dĩ. Uasa eiꝰ. homines ab eo male eͥ treptos.
Domũ eiꝰ. mundũ. qͥ inmaligno positꝰ. ẽ: in qͦ usq
ad saluatoris aduentũ male patato potiebatur
imꝑio: cũ incordib infideliũ sine ulla contͣdic¬
tione qͥescebat. Alligautt aut̃ fortẽ dñs:. hoc
ẽ. ab elcstorum seductione cõpescuit diabolũ. Extunc
domũ eiꝰ diripuit: qi ereptos ã diaboli laqueis. eos qͦs
tas inea graduũ uarioꝵ dignitates ordinauit. Uel
certe domũ eiꝰ diripuit: qͥa om̃s mundi partes qͥb
olim hostis dñabatur antiquus. apłis apłoꝵq
successorib. ut insua qͥsq ꝓuintia reuocatos ab er¬
rore popłos aduiã uite conu̾tereo. distribuit. Osten¬
dit gͦ ꝑ parabolã. s iã manifestissimã dñs. qͦd non

Expanded text:
vasa ejus diripere, nisi prius alligaverit fortem, et tunc domum illius diripiet. Fortem diabolum dicit, quia ipse tenebat, ne se possent ab illo viribus suis homines eruere, sed per gratiam Dei; vasa ejus, homines ab eo deceptos; domum ejus, mundum qui in maligno positus est. In quo usque ad Salvatoris adventum, male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Alligavit autem fortem Dominus, hoc est ab electorum seductione compescuit diabolum, et tunc domum ejus diripuit, quia ereptos a diaboli laqueis eos quos tas in ea graduum variorum dignitates ordinavit. Vel certe domum ejus diripuit, quia omnes mundi partes quibus olim hostis dominabatur antiquus, apostolorumque successoribus, ut in sua quisque provincia revocatos ab errore populos ad viam vitae converteret, distribuit. Ostendit ergo per parabolam, sed jam manifestissimam Dominus, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
scm ñ eẽ. neq qͥ hunc. eẽ qͥdẽ. s dm̃ ñ ẽẽ: neq qui
hunc dm̃ qͥdẽ. eẽ. s patre filioq minorẽ credunt
& confitent᷑. qͥa ñ inuidentia diabolica. s huma¬
na ignorantia ducti faciunt: hoc in remͥssibilis
blasphemiȩ crimine tenent᷑. Qua ꝓpt̾ pͥncipes
iudeoꝵ & qͥcũq similis inuidie peste corrupti ma¬
iestatẽ blasphemant: sine fine ꝑibunt. Et qͥcũꝙ
dixerit uerbũ contra filiũ hominis:. remittetur ei.
Ac si aliis uerb̾ diceret. Quicũq conuitia diycerit i¬
tra me. scandalirat᷑ qͥ ppe carne mea. & me hominẽ
tantũ arbitrans. qͦd filiꝰ sim fabri. & fr̃s habeam.
iacobũ. & ioseph. & iudã. & hõ uorator & uini po¬
tator sim: talis opinio atq blasphemia. qͣmqͣm
culpa ñ careat erroris. tam̃ habet ueniã ꝓpt᷑ corꝑs¬

Expanded text:
m non esse, neque qui hunc Deum quidem esse, sed Patre Filioque minorem, credunt et confitentur, quia non invidentia diabolica, sed humana ignorantia ducti faciunt, hoc irremissibilis blasphemiae crimine tenentur. Qua proprie principes Judaeorum, et quisque similis, invidiae peste corrupti majestatem blasphemant, sine fine peribunt. Et quicunque dixerit verbum contra filium hominis remittetur ei. Ac si aliis verbis diceret: Quicunque convicia dixerit contra me, scandalizatus quippe carne mea, et me hominem tantum arbitrans, quod filius sim fabri, et fratres habeam, Jacobum, et Joseph, et Judam; et homo vorator, et vini potator sim, talis opinio atque blasphemia, quamquam culpa non careat erroris, tamen habeat veniam propter cor