comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pens. ter insurrexit in me. et t̃
cecidit in semetipsum. ⁊ ursari¬
us dm̃i dei liberauit me. Quo
dicto. anselmꝰ ocłos a somno le¬
uauit. ⁊ osbernꝰ non cõparuit.
En obedientiã mortuus uiuo exi¬
bebat. quã uiuens uiuenti exibe
audire uoluerit. qualiter hec o¬
bedientis uerba defuncti ipse
anselmus fuerit interpretatus.
brem accõmodet aures. Ter in¬
quit. antiquus serpens. in eum
insurrexit. quia de peccatis. qͤ
post baptismũ. priꝰquã aparen-¬
tib. ad seruitium dei in monas
bolus accusauit. de peccatis etiã
que post oblationem parentum
ante suam ꝓfessionem fecerat.
illum accusauit. de peccatis in¬
chilominꝰ. que post ꝓfessionem.
ante obitũ suum egerat. illum
accusauit. s ter cecidit in semet¬
ipsum. quia peccata. que in se¬
culo constitutus admiserat. ꝑ
fidem parentũ. quando eum
deo obtulerunt. deleta inuenit.
& peccata que postmodum. in
monasterio degens. ante suam

Expanded text:
pens ter insurrexit in me, et ter pens ter insurrexit in me, et ter cecidit in semetipsum, et ursarius Domini Dei liberavit me. Quo dicto Anselmus oculos a somno levavit, et Osbernus non comparuit. En obedientiam mortuus vivo exhibebat, quam vivens viventi exhiberaudire voluerit qualiter haec obedientis verba defuncti, ipse Anselmus fuerit interpretatus, brevi accommodet aures. Ter, inquit, antiquus serpens insurrexit in eum, quia de peccatis quae post baptismum priusquam a parentibus ad servitium Dei in monastbolus accusavit; de peccatis etiam quae post oblationem parentum ante suam professionem fecerat, illum accusavit; de peccatis nihilominus, quae post professionem ante obitum suum egerat, illum accusavit. Sed ter cecidit in semetipsum, quia peccata quae in saeculo constitutus admiserat, per fidem parentum, quando eum Deo obtuderunt, deleta invenit. Et peccata, quae postmodum in monasterio degens ante suam
Abbreviated transcription (Latin):
suum. si possibile foret. sibi suũ
esse reuelaret.Sꝑopondit. &¬
transiit. Corpꝰ defuncti ex more
lotũ. uestitũ. in feretro cõpositũ.
in eccłiam delatũ est. Sir cũsede¬
runt fratres psalmos ꝓ ens ani¬
ma decantantes. Anselmꝰ uero qͦ
liberiꝰ pro eo preces funderet. in
secretiorẽ eccłie locũ secessit. Qui
cũ inter ipsas lacrimas. ex graui
ceret. et paululum ocłos in som¬
ntim deprimeret. uidit in spũ
mentis sue. quasdam reuerendi
uultꝰ ꝑsonas. candidissimis ues¬
tib ornatas. domũ in qua isdẽ
osbernus uitam finierat intro¬
isse. et ad iudicandũ circũsedis¬
se. Uerũ cũ iudicii sententiam
ignorasset. eamq sollicitus nos¬
se desideraret. ecce osbernꝰ ad est.
similis homimi ad se. cũ aut ex
langore. aut ex nimnia sangui¬
nis minutione fuerit exanima
tus. redeunti. Ad quẽ pater. Quid
est fili: Quomͦ es: Cui ille hec u̾¬
ba respondit. Iile antiquus ser¬

Expanded text:
suum si possibile foret, suum esse suum si possibile foret, suum esse sibi revelaret. Spopondit, et transiit. Corpus defuncti ex more lotum, vestitum, in feretro compositum, in ecclesiam delatum est. Circumsederunt fratres psalmos pro ejus anima decantantes; Anselmus vero quo liberius pro eo preces funderet, in secretiorem ecclesiae locum secessit. Qui cum inter ipsas lacrymas ex gravi cceret, et paululum oculos in somnum deprimeret, vidit in spiritu mentis suae quasdam reverendi vultus personas candidissimis vestibus ornatas, domum in qua idem Osbernus vitam finierat introisse, et ad judicandum circumsedisse. Verum cum judicii sententiam ignoraret, eamque sollicitus nosse desideraret, ecce Osbernus adest similis homini,  al. omit. cum aut ex languore, aut ex nimia sanguinis munitione fuerit exanimatus, ad se redeunti. Ad quem pater: Quid est, fili? Quomodo es? Cui ille haec verba respondit: Ille antiquus ser
Abbreviated transcription (Latin):
monita eius. Ergo uͥ de firmita¬
te boni studii. adolescentis. se
posse confidere animaduertit
mox om̃s pueriles actus in eo
resecat. ⁊ siquid reprehensionis
ter cuncta sustines. confirmat᷑
in ꝓposito om̃is religionis. fer¬
uet in exercicio discende om̃is
sc̃e actionis. suffert patienter
alioꝵ cõtumelias. obꝓbria. de¬
tractiones. seruans erga om̃s af.¬
fectum sincere dilectionis. Le¬
tatur pater in his. ultra ꝗͣ dici
possit. & diligit filiũ sc̃o cari¬
tatis igne. plusꝗͣ credi possit.
S cũ ipse ut flens reserebat eũ
ad magnũ eccłie fructũ ꝓficere
speraret. ecce graui corporis in
centis die noctuq assidere. cibũ
& potũ ministrare. om̃iũ mini¬
stroꝵ suꝑ se ministeria susciꝑe.
ueri amici morẽ in om̃ib gere¬
re Ipse corpꝰ. ipse animã eiꝰ studi¬
osissime refouebat. Appinquan¬
ti autẽ ad exitũ. familiari p̾ce¬
pit alloquio. qͣtinus post obitũ

Expanded text:
monita ejus. Ergo ubi de firmitamonita ejus. Ergo ubi de firmitate boni studii adolescentis se posse confidere animadvertit, mox omnes pueriles actus in eo resecat, et si quid reprehensionis ter cuncta sustinet, confirmatur in proposito omnis religionis, fervet in exercitio discendae omnis sanctae actionis, suffert patienter aliorum contumelias, opprobria, detractiones, servans erga omnes affectum sincerae dilectionis. Laetatur pater in his, ultra quam dici possit, et diligit filium sancto charitatis igne, plusquam credi possit. 14. Sed cum ipse ut flens referebat eum ad magnum Ecclesiae fructum proficere speraret, ecce gravi corporis infcentis die noctuque assidere, cibum et potum ministrare; omnium ministrorum super se ministeria suscipere, veri amici morem in omnibus gerere; ipse corpus, ipse animam ejus studiosissime refovebat. Appropinquanti autem ad exitum familiari praecepit alloquio, quatenus post obitum
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sagax. ⁊ artificiosis ad
nam in se bone spei materiam
p̾̃ferebat. S mores qui in eo
ualde ꝑuersi erant. ista multũ
decolorabant. et insuꝑ odium.
qd̃ om̃ino more canino contra
anselmũ exercebat. Quod odiũ
quantũ ad se anselmꝰ ñ magni
pencdens. s tam̃ mores illius con
noꝑe cupiens. cepit quadani
sc̃a calliditate. puerũ pus blan¬
dimentis delinire. puerilia fac¬
ta eiꝰ benigne tolerare. multa il¬
li. que sine ordinis detrim̃to to¬
lerari poterant concedere. in qͥ¬
b. ⁊ etas enis delectaretur.⁊ ef¬
frenis animꝰ in mansuetudinẽ
curuaret᷑. Gaudet puer in talib
demititur animꝰ. Incipit ansel¬
mũ diligere. eiꝰ monita susciꝑe.
mores suos cõpon̾e. Quod ille in
huic paulatim ei. que conces¬
serat puerilia subtrahit. eũq
ad honestam moꝵ maturitatẽ
prouehere satagit. Non frustͣ¬
tur pia sollicitudo eiꝰ. ꝓficiunt
in uuene. ac roborantur sacra

Expanded text:
quidem sagax, et artificiosis ad quidem sagax, et artificiosis ad nam in se bonae spei materiam praeferebat. Sed mores qui in eo valde perversi erant, ista multum decolorabant, et insuper odium quod omnino more canino contra Anselmum exercebat. Quod odium quantum ad se Anselmus non magni pendens; sed tamen mores illius concnopere cupiens, coepit quadam sancta calliditate puerum piis blandimentis delinire, puerilia facta ejus benigne tolerare, multa nisi quae sine ordinis detrimento tolerari poterant concedere, in quibus et aetas ejus delectaretur, et effrenis animus in mansuetudinem curvaretur. Gaudet puer in talibus, demittitur animus. Incipit Anselmum diligere, ejus monita suscipere, mores suos componere. Quod ille inthinc paulatim ei quae concesserat puerilia, subtrahit; eumque ad honestam morum maturitatem provehere satagit. Non frustratur pia sollicitudo ejus, proficiunt in juvene ac roborantur sacra
Abbreviated transcription (Latin):
muli eiꝰ. uidentes. ⁊ uidendo in¬
uidentes illum prepom. quẽ
iuxta conu̾sionis ordinẽ. iudi¬
cabant sibi debere postponi.
Itaq turbati aliosq turbantes.
scandala mouent. dissensionẽ pa¬
riunt. sectas nutriunt. ocdia fouent
At ipse cũ his. qui oderunt pacẽ
erat pacificus. et detractionib
eoꝵ reddebat officia fraterne
caritatis. malens uinc̾e maliciã
in bono. quã a malicia eoꝵ. iuini¬
ci in malo. Quod miserante deo
factũ est. Siquidem illi animad¬
uertentes. eum om̃imodis pure.
posset. in illo residere. mala uo¬
luntate in bonã mutata. dicta
eiꝰ ⁊ facta in bono emulari ce¬
pere. Uerũ ut clareat. quo pac¬
to id ꝓuenerit. unũ ex ipsis ex¬
empli grã ponã. quatinus agni¬
to quo dolo anselmi asua pra¬
uitate sit mutatꝰ. qualit̾ ⁊ alii
ꝑ eũ correcti sint perpendatur.
Osbernꝰ quidam nomine. eta¬
te adolescentulus. ipsius erat
monasterii monachus. ingenio

Expanded text:
muli ejus, videntes et videndo inmuli ejus, videntes et videndo invidentes illum praeponi. quem juxta conversionis ordinem judicabant sibi debere postponi. Itaque turbati, aliosque turbantes, scandala movent, dissensiones pariunt, sectas nutriunt, odia fovent: at ipse cum his qui oderunt pacem, erat pacificus , et detractionibus eorum reddebat officia fraternae charitatis, malens vincere malitiam in bono, quam a malitia eorum vinci in malo . Quod, miserante Deo, factum est, siquidem illi animadvertentes eum omnimodis pure aposset in illo residere, mala voluntate in bonam mutata; dicta ejus et facta in bono aemulari coepere. Verum ut clareat quo pacto id provenerit, unum ex ipsis exempli gratia ponam, quatenus agnito quo dolo Anselmi a sua pravitate sit mutatus, qualiter et alii per eum correcti sint, perpendatur. 13. Osbernus quidam nomine, aetate adolescentulus, ipsius erat monasterii monachus: ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ amicoꝵ suoꝵ scriptas edidis.
qua sollieitudine. qͦ tuore. qͥ spe
quo amoie dm̃. ⁊ scõs eius inter¬
pellauerit. necne interpellandos
docuerit. satis est:⁊ me tacente
uidere. Sit mͦ qͥ eis pie intendat.
& spero. qr cordis eius affectũ.
suumq profectũ in illis: ⁊ ꝑ illas
gaudens ꝑcipiet. Quitd de ugi¬
liis : Totus dies in dandis consi¬
liis sepissime ñ sufficiebat. ad de¬
bat᷑ ad hõc pars maxima noc¬
tis. Preterea libros. qui ante id
tẽporis nunis corrupti. ubiq t̃¬
rarũ erant. nocte corrigebat.
scĩs meditationib insistebat. ex
contẽplatione sũme beatitudi¬
nis. ⁊ desiderio uite ꝑenpnis. im¬
mensos lacrimarũ mbres esfun¬
debat. huiꝰ uite miserias. suaq
somni capiebat. Lalib studiis.
unta eiꝰ ornabat᷑. Qualit̾ autẽ erga
subditos se habebat. det deus ad
emulationẽ prebatoꝵ posse quid.
uel modicũ dici. Cum primum
gͥ pͥor factus fuisset. quidam fra¬
tres ipsius cenobii facti sunt e¬

Expanded text:
edidit, qua sollicitudine, quo timore, qua spe, quo amore Deum et sanctos ejus interpellaverit, nec non interpellandos docuerit, satis est et me tacente videre: sit modo qui eis pie intendat, et spero quia cordis ejus affectum, suumque profectum in illis et per illas gaudens percipiet. Quid de vigiliis? Totus dies in dandis consiliis saepissime non sufficiebat, addebatur ab hoc pars maxima noctis. Praeterea libros, qui ante id temporis nimis corrupti ubique terrarum erant, nocte corrigebat, sanctis meditationibus insistebat, ex contemplatione summae beatitudinis et desiderio vitae perennis immensos lacrymarum imbres effundebat. Hujus vitae miserias, suaqueue nihil somni capiebat. Talibus studiis vita ejus ornabatur. 12. Qualiter autem erga subditos se habebat, det Deus ad aemulationem praelatorum posse quid vel modicum dici. Cum primum igitur prior factus fuisset, quidam fratres ipsius coenobii facti sunt ae
Abbreviated transcription (Latin):
orationi cedere. quã sua ꝑdere.
dolens diabolus se despectum
in speciem ursi demutatꝰ est.
& eccłie ꝑ tectũ illapsus. aute
illum preceps corririt. ut horro¬
re saltem. & fragore sui casus
uirum cepto proturbaret. S
strum securus irridet. Post que
statum iite sue proposito sanc¬
trori fundare desiderans. an¬
selmũ adiit. consilium eius su¬
ꝑ hoc addiscere cupiens. Uerũ
dum ad ipsum uadens. iter ac¬
celeraret. ecce malignus hostis.
humanam uocem ex aduerso
edens. in hec uerba prorupit.
Cadule. cadule. quo tendis:
git᷑ cũ ille ad uocẽ subsisteret.
scire uolens quis esset. qui talia
diceret. repetiuit clemon. & ait.
Quo tendis cadule: Quid te tan¬
toꝑe priorem illum hypocritã
cogit a dire: Opinio si quidẽ eiꝰ
omĩno alia est. a conuersatione
uite illius. Quappter suadeo. con

Expanded text:
orationi cedere, quam sua perdere; orationi cedere, quam sua perdere; dolens diabolus se despectum, in speciem ursi demutatus est, et ecclesiae per tectum dilapsus, ante ipsum praeceps corruit, ut horrore saltem et fragore sui casus virum a coepto proturbaret  alstrum securus irridet. Post quae statum vitae suae proposito sanctiori fundare desiderans Anselmum adiit, consilium ejus super hoc addiscere cupiens. Verum dum ad ipsum vadens iter acceleraret, ecce malignus hostis humanam vocem ex adverso edens, in haec verba prorupit: Cadule, Cadule, quo tendis? Igitur cum ille ad vocem hanc subsisteret, scire volens qui esset qui talia diceret, repetivit daemon, et ait: Quo tendis, Cadule? Quid te tantopere priorem illum hypocritam cogit adire? Opinio siquidem ejus omnino alia est a conversatione vitae illius. Quapropter suadeo, con
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Nos autem que gesta
sunt. simplici tantũ stilo di¬
gerimus.
nuitabatur preterea a di-¬
uersis abbatiis. quatimis
ibi & publice in capitulo frĩb
et secum priuatĩ loqui uo¬
lentib. uerba uite ministra¬
ret. Nlamq sollempne exti¬
terat omib uit quicquid ab ore
illius foret auditũ. sic haberet᷑
qͣi plane diuinũ responsum.
Unde requirendi consili
gr̃a ex diuersis ad eum locis fes
los ergo quos ab ea intentione
secreta fraude non poterat. ma¬
nifesta increpatione au̾tere
machinabatur. Exempli cau¬
sa. Miles quidam erat. caduluᷤ
nomine. Hic quadam uice. ui¬
giliis & orationib deo intentꝰ
audiuit diabolum. sub uoce
seutarii sui extra eecsiam in
qua erat uociferantem. e tur¬
bato murmure. equos & omĩa
sua. fracto hospitio a latronib.
iam tunc direpiã esse et abduc¬
ta conquerentem. nec aliquid
eorum ult̾ius recuꝑ andum. ni
citus accurreres. Ad que cum
ille nequaquã moreret᷑. maius
uidelicet dampnũ deputans.

Expanded text:
rent. Nos autem quae gesta sunt, simplici tantum stylo digerimus. 35. Invitabatur praeterea a diversis abbatiis, quatenus ibi et publice in capitulo fratribus, et secum privatim loqui volentibus, verba vitae ministraret. Namque solemne exstiterat omnibus, ut quidquid ab ore illius foret auditum, sic haberetur quasi plane divinum responsum. Unde requirendi consilii gratia, ex diversis ad eum locis festlos ergo quos ab ea intentione secreta fraude non poterat, manifesta increpatione avertere machinabatur. Exempli causa, miles quidam erat, Cadulus nomine. Hic quadam vice vigiliis et orationibus Deo intentus audivit diabolum sub voce scutarii sui extra ecclesiam in qua erat vociferantem, et turbato murmure equos et omnia sua fracto hospitio a latronibus jam tunc direpta esse, atque abducta conquerentem, nec aliquid eorum ulterius recuperandum, ni citius accurreret. Ad quae cum ille nequaquam moveretur, majus videlicet damnum deputans
Abbreviated transcription (Latin):
nere certaminis. uel sub quo iu¬
dice mundũ uicerint. diligent̃
de diu̾so metro. siue rithino.
Librũ epigͣmatũ. heroyco metro
siue elegiaco.De natura rerũ.
& de tẽporib libros singulos.
Item de tẽporib. librũ unũ maio

Expanded text:
nere certaminis, vel sub quo junere certaminis, vel sub quo judice mundum vicerint, diligenterm, diverso metro, sive rhythmo. Librum Epigrammatum heroico metro, sive elegiaco. De Natura rerum, et de Temporibus libros singulos. Item, de Temporibus librum unum majo
Abbreviated transcription (Latin):
una est. De mansionib filioꝵ isrł
una. Una de eo qͦd ait. ysaias. et
claudentur ibi in carcerem. et
post dies muldos uisitabunt᷑.
De ratione bissexti una. De eqͥ¬
noctiũ iuxta anatholium una.
Item de historiis scoꝵ. librum
uite et passionis sc̃i folicis. ꝯfesso¬
ris. de metrico paulini oꝑe. in ꝓ¬
sam transtuli. librũ uite et passi¬
onis sc̃i anastasii. male de greco
tranlatũ. et peniis a quodã im¬
ꝑito emendatũ: ꝓut potuy ad
sensũ correxi. Uitam scĩ patris
monathi simul & antistitis cuth¬
berti: e priꝰ heroico metro. ⁊ post¬
modũ plano sermone descripsi.
historiam abbatũ monast̾ii huiꝰ
in quo suꝑnȩ pietati deseruire
gaudeo. benedicti. ceolfridi. et
huetberti in libellis duob. Histo¬
riam eccłiasticam nr̃ȩ insulr ac
gentis. in libris .u. Martirologiũ
de nataliciis sc̃oꝵ mr̃m dieb:
in quo om̃s quos inuenire potii.
ñ solũ qua die. uerũ etiã. quo ge

Expanded text:
una est; de mansionibus filiorum Israel, una est; de mansionibus filiorum Israel, una; una de eo quod ait Isaias, Et claudentur ibi in carcerem, et post dies multos visitabuntur. De ratione bissexti, una; de aequinoctio juxta Anatolium, una. Item de historiis sanctorum librum Vitae et passionis sancti Felicis confessoris de metrico Paulini opere, in prosam transtuli. Librum Vitae et passionis sancti Anastasii, male de Graeco translatum et pejus a quodam imperito emendatum, prout potui ad sensum correxi. Vitam sancti Patris, monachi simul et antistitis Cuthberti; et prius heroico metro et postmodum plano sermone descripsi. Historiam abbatum monasterii hujus in quo supernae pietati deservire gaudeo Benedicti, Ceolfridi et Huetberti, in libellis duobus. Historiam ecclesiasticam nostrae insulae ac gentis, in libris quinque. Martyrologium de natalitiis sanctorum Martyrum diebus, in quo omnes quos invenire potui, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
lis: ubros. iiͦii. De edificatione tẽ¬
pli allegorice expositionis sicut &
cetera. libros duos. Item in regũ.
librũ triginta questionũ. In ꝓt̾i¬
bia salomonis: libros tres. In can¬
tica canticoꝵ: libros .ui. In esdrã
et neemiã: libros tres. In canticũ
abacuc:. librũ unũ. In librũ beati
patris tobie. explanationis allego
Item capitula lectionũ in penta¬
trucũ moẏfi. iosue. iudicũ. In libͦs
regũ. & uerba dierũ. In libro bea¬
ti patris iob: in ꝑabolas eccliasten
& cantica canticor. In ysaiam ꝓ¬
phetã: esdram quoq &̃ neciniam
cumq in opusculis sc̃i augustini
exposita inueni: cuncta ꝑ orclinẽ
transeͥdere curaui. In actus apłoꝵ
libros duos. In epłas .uii. canoni¬
cas: libros singłos. In apocalipsim
sc̃i ioh̃is: libros tres. Item capitula
lectionũ in totũ nouũ testam̃tũ.
excepto cuugłiũ. Itẽ librũ epłarũ
ad diu̾sos. quarũ de sex etatib scłi

Expanded text:
lis, libros quatuor. De aedificatione temlis, libros quatuor. De aedificatione templi allegoricae expositionis, sicut et caetera, libros duos. Item in libros Regum, librum triginta Quaestionum in Proverbia Salomonis, libros tres. In Cantica canticorum, libros sex. In Esdram et Neemiam, tres. In canticum Habacuc, unum. In librum beati Patris Tobiae, explanationis allegorItem capitula lectionum in Pentateuchum Moysi, Josue, Judicum. In libros Regum et Verba dierum. In librum beati Patris Job. In Parabolas, Ecclesiasten, et Cantica canticorum. In Isaiam prophetam, Esdram quoque et Neemiam. cunque in opusculis sancti Augustini exposita inveni, cuncta per ordinem transcribere curavi. In Actus apostolorum, libros duos. In Epistolas septem canonicas, libros singulos. In Apocalypsim sancti Joannis, libros tres. Item capitula lectionum in totum Novum Testamentum, excepto Evangelio. Item librum Epistolarum ad diversos, quarum de sex aetatibus saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
wtramutha & in gyruũ. natus in
t̃ritorio eiuscde monast̾ii. cũ eẽm an¬
noꝵ septẽ. qura ꝓpinquoꝵ datꝰ sum
educandꝰ reu̾entissimo. abbati bñdic¬
.to: ac deinde dcolfrido: cunctũq exeo
tẽpꝰ uitȩ. in eiu̾sde monast̾ii habita¬
tione ꝑagens. om̃em meditandis scͥp¬
turis oꝑam dedi. atq int̾ obseruan¬
tiam discipline regularis. et cotidia¬
nam cantandi in eccła curã. semꝑ
aut discere. aut docere. aut scͥbere dul¬
ce habui. Nono decimo aut̃ uite mee
anno diaconatũ. tͥcesimo gradũ prfra¬
atus. utrũq ꝑ minist̾iũ reu̾entissimi
ep̃i ioħis. iubente ceolfrido abbate sus¬
cepi. Ex quo tp̃r accepti p̃sbiteratꝰ usq
ad annũ etatis meȩ qͥnqͣgesimũ no¬
cessitati. ex opuscłis uen̾abiliũ patrũ
breuit annotare: siue etiã ad formã
sensus. ⁊ int̾pretationis eoꝵ suꝑ adicẽ
curaui.In pͥncipiũ genesis. usq ad
natiuitate ysaac. et eiectionẽ isma¬
samuelis. idest usq ad mortẽ sau¬

Expanded text:
muth et Ingyrvum, natus in territorio ejusdem monasterii, cum essem annorum septem, cura propinquorum datus sum educandus reverendissimo abbati Benedicto, ac deinde Ceolfrido; cunctumque ex eo tempus vitae in ejusdem monasterii habitatione peragens, omnem meditandis Scripturis operam dedi, atque inter observantiam disciplinae regularis et quotidianam cantandi in ecclesia curam, semper aut discere, aut docere, aut scribere dulce habui. Nono decimo autem vitae meae anno diaconatum, tricesimo gradum presbyteratus, utrumque per ministerium reverendissimi episcopi Joannis, jubente Ceolfrido abbate, suscepi. Ex quo tempore accepti presbyteratus, usque ad annum aetatis meae quinquagesimum nocessitati, ex opusculis venerabilium Patrum breviter annotare, sive etiam ad formam sensus et interpretationis eorum superadjicere, curavi. 5. In principium Genesis usque ad nativitatem Isaac et ejectionem IsmaSamuelis, id est, usque ad mortem Sau
Abbreviated transcription (Latin):
nens. propositasq exponens. Qͦ
tempore & ego ad scĩtatis eius
noticiam ꝑuenire merui: ac pro
modulo paruitatis mee beata
illuis familiaritate ut pote ad¬
olescens. qui tunc eram non pa¬
rum potiri. Inter reuerendum
autem pontificem lanfrancũ
& hunc abbatem anselmum. qͥd
in illis dieb accum dictũue sit.
planũ est intelligere his qui iri¬
tam. et mores nouerunt utroruq.
Qui uͦ non nouerunt ex eo intel¬
ligant. qd̾ in quantũ nr̃a. & mul¬
torũ fert opinio. ñ erat eo tẽpore
ullus. qui aut lanfranco in auc

Expanded text:
nens, propositasque exponens. Quo nens, propositasque exponens. Quo tempore et ego ad sanctitatis ejus notitiam pervenire merui, ac pro modulo parvitatis meae beata illius familiaritate utpote adolescens, qui tunc eram, non parum potiri. 42. Inter reverendum autem pontificem Lanfrancum, et hunc abbatem Anselmum quid in illis diebus actum dictumve sit, planum est intelligere his qui vitam et mores noverunt utrorumque. Qui vero non noverunt, ex eo intelligant quod, in quantum nostra et multorum fert opinio, non erat illo tempore ullus qui aut Lanfranco in auct
Abbreviated transcription (Latin):
mansit: Nonne meliꝰ uidicatis
bonũ ꝑmanens. bono transeun¬
ti: Ad hec si ex ipso officio circa
uos aliqͥd caritatis in me creuit.
et hoc ipsum uobis ad cumulũ
retributionis erit. qui fecistis un¬
mansit. ã me officiũ. qd̃ exibu¬
istis penitꝰ transiit. Hec igit᷑ si
recta consid̾atione aitendimus.
profecto ꝑspiciemꝰ. magis nobi
esse gaudendũ. si alios diligimꝰ
quã si diligim᷑ ab aliis. Quod qr
non om̃s faciunt. multi potius
ab aliis amari. quã amare ali¬
os cupiunt. hec & huiusmodi
multa locutus est. & accepta fra¬
ternitate monachorum factus est
inter eos unus ex eis. degens ꝑ di¬
es aliquos int̾ eos. & cotidie aut
in capitulo. aut in claustro mi¬
ra quedam. et illis adhuc tempo¬
rib insolita de uita & moribus
monachorũ coram eis rationabi.¬
li facundia disserens. Priuatim
quoq alus horis agebat cum his
qui profundioris ingemi erant.
profundas eis de diuinis. necne
scłarib libris questiones propo¬

Expanded text:
mansit. Nonne melius judicatis mansit. Nonne melius judicatis bonum permanens bono transeunte? Adhaec si ex ipso officio circa vos aliquid charitatis in me crevit, et hoc ipsum vobis ad cumulum retributionis erit, qui fecistis unmansit, a me officium quod exhibuistis penitus transiit. Haec igitur si recta consideratione attendimus, profecto perspiciemus magis nobis esse gaudendum, si alios diligimus, quam si diligimur ab aliis. Quod quia non omnes faciunt, multi potius ab aliis amari quam amare alios cupiunt. » Haec et hujusmodi multa locutus est, et accepta fraternitate monachorum, factus est inter eos unus ex eis. Degens per dies aliquot inter eos et quotidie, aut in capitulo, aut in claustro mira quaedam et illis adhuc temporibus insolita de vita et moribus monachorum coram eis rationabili facundia disserens. Privatim quoque aliis horis agebat, cum his qui profundioris ingenii erant, profundas eis de divinis nec non saecularibus libris quaestiones propo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc unde deus ei scit grãs habet
ille uero ad quẽ tantummodo
habet᷑ mimmne. Quas & enĩ grãs
mͥ debet deus. si tu me. uel qui¬
libet alius diligit: Quod si ma¬
ius est habere hoc unde deus
scit homimi grates. quã hoc un¬
de nullas. cum ꝓ habita carita¬
te grãs sciat. ꝓ suscepta ñ ad eo
colligitur. eum qͥ caritatẽ erga
alium habet. maius quid habe¬
re. quã ipsum cui impenditur.
Amplius. Is cui dilectio alteruis
seruit. soliꝰ cõmodi munꝰ ꝑfunc¬
torie suscipit. uerbi gra benefi¬
cium unum. honorem unum.
prandium unũ. uel quodlibet
officii genus in hunc modum.
alius uero caritatẽ. que cõmo¬
di munꝰ exibuit. sibi recinuit.
Quod in uobis. & in me seĩssimi
fratres libet in presenti consi¬
derare. Ecce mͥ unum caritatis
officium impendistis. Impen¬
distis in quã mͥ caritatis offici¬
um unum. ⁊ a me iam ipsum
officiũ transiit. caritas uero ip¬
sa. que deo est. grata uobis re¬

Expanded text:
hoc unde Deus ei scit gratias habet; hoc unde Deus ei scit gratias habet; ille vero ad quem tantummodo habetur, minime. Quas etenim gratias mihi debet Deus, si tu me vel quilibet alius diligit? Quod si majus est habere hoc unde Deus scit homini grates, quam hoc unde nullas; cum pro habita charitate gratias sciat, pro suscepta non adeo; colligitur eum qui charitatem erga alium habet, majus quid habere quam ipsum qui impenditur. Amplius: is cui dilectio alterius servit, solius commodi munus perfunctorie suscipit, verbi gratia, beneficium unum, prandium unum, vel quodlibet officii genus in hunc modum. Alius vero charitatem quae commodi munus exhibuit, sibi retinuit. Quod in vobis et in me, sanctissimi fratres, libet in praesenti considerare. Ecce unum charitatis officium mihi impendistis. Impendistis, inquam, mihi charitatis officium unum, et a me jam ipsum officium transiit; charitas vero ipsa, quae Deo est grata, vobis re
Abbreviated transcription (Latin):
uisitari. Ipso itaq sue orcdinati¬
onis anno. anselmꝰ in angliam
profectus est. Ad quod licet hec
quam dixi satis firma causa ex¬
isteret. alia tam̃ erat ñ infirmi¬
or ista. uidelicet ut reuerendũ
lanfrancũ. cuiꝰ supra memini¬
mus uideret. et cum eo de his.
que corde gerebat familiari af¬
fatu ageret. Ipse siquidem ue¬
nerabilis uir iam de abb̾e cado¬
mensi factus fuerat. archi ep̃e
cantuariensis. om̃ib ualde ho¬
nor abilis. et sublum ꝓbitate con¬
spicuus. Cum gͥ anselmus tran¬
sito mari cantuariam ueniret:
pro sua reuerentia. & om̃ib no¬
ta scĩtate. honorifice a conuentu
eccłie xp̃i in ipsei ciuitate site sus¬
ceptus est. Pro quo honore noleu᷑
ingratus existere. postmoclum
ipsi monachorũ conuentui
a grãrum actione inchoans. ꝓ¬
cedente in hoc uerborũ serie. de
caritate locutus est. rationabilit
ostendens eum. qui caritatem
tas ipsa habetur. Ipse enim int̾
alia inqͥt. qui caritatẽ habet.

Expanded text:
visitari. Ipso itaque suae ordinativisitari. Ipso itaque suae ordinationis anno, Anselmus in Angliam profectus est. Ad quod, licet haec, quam dixi, satis firma causa exstiteret; alia tamen erat non infirmior ista, videlicet ut reverendum Lanfrancum, cujus supra meminimus, videret et cum eo de his quae corde gerebat familiari affatu ageret. Ipse siquidem venerabilis vir jam de abbate Cadomensi factus fuerat archiepiscopus Cantuariensis, omnibus valde honorabilis et sublimi probitate conspicuus. 41. Cum igitur Anselmus transito mari Cantuariam veniret, pro sua reverentia et omnibus nota sanctitate, honorifice a conventu Ecclesiae Christi in ipsa civitate sitae susceptus est. Pro quo honore nolens ingratus existere, postmodum ipsi monachorum conventui a gratiarum actione inchoans, procedente in hoc verborum serie de charitate locutus est, rationabiliter ostendens eum qui charitatem tas ipsa habetur: « ipse enim inter alia, inquit, qui charitatem habet,
Abbreviated transcription (Latin):
dine immninentis necessitatis.
frequent̃ nainq a cellerariis. a
camerariis. a secretariis aditus
est. et quid consilis contra penu¬
riam. que cuiusq obedientiam
pessumdabat daret. inquisitus.
Quib cũ responderet. sꝑate in
dño. et spero. quia ipse uobis ne¬
cessaria queq ministrabit. mi¬
rabili modo. ñ secus eueniebat
in re. quã ipse dicebat. se habere
in spe uideres enĩ post hec u̾ba
statim ipsa die. uel certe sequen¬
ti mane. siue qd falli non poterat.
priusquam penuria aliqua ul¬
lum affligeret. aut naues de an¬
glia oneratas om̃i copia in usũ
illorũ uixta appelli. aut quem¬
libet de deuitib terre fraterni¬
tatem. eccłie querentẽ. cũ mag¬
na pecuma aduentare. aut ali¬
quem relinquere mundũ uo¬
sentẽ. se & sua in monast̾ium
offerre. aut deniq aliumde
aliqͥd apportari. unde ꝑ pluri-¬
mos dies. necessaria queq pote¬
rant ministrari.
abebat preterea ipsum

Expanded text:
dine imminentis necessitatis: dine imminentis necessitatis: frequenter namque a cellerariis, a camerariis, a secretariis aditus est, et quid consilii contra penuriam quae cujusque obedientiam pessundabat daret inquisitus. Quibus cum responderet; Sperate in Domino, et spero quia ipse necessaria vobis quaeque ministrabit; mirabili modo non secus eveniebat in re, quam ipae dicebat se habere in spe. Videres enim post haec verba statim ipsa die vel certe sequenti mane, sive quod falli non poterat, priusquam penuria aliquo ullum affligeret, ut naves de Anglia oneratas omni copia in usum illorum juxta appelli, aut quemlibet de divitibus terrae fraternitatem Ecclesiae quaerentem cum magna pecunia adventare; aut aliquem relinquere mundum volentem, se et sua in monasterium offerre; aut denique aliunde aliquid apportari, unde per plurimos dies necessaria quaeque poterant ministrari. 40. Habebat praeterea ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
sua nouimꝰ expendisse Se in
om̃i hilaritate. sua in om̃i lar¬
gitate. Quod si aliquando ad
refectionem corporũ. uictus
pro uoto suo ñ omĩno suffici¬
ebat. hoc qd deerat eiꝰ bona
uoluntas. ⁊ uultus alacritas
apud hospites gratiose supple¬
bat. Preterea no nnunquam ci¬
bus fratrũ suo ussu de refecto¬
rio sublatus. et hospitib est al¬
latus atq appositus. Neq enim
tunc in promtu aluit erat. qd̃
eis apte posset apponi. Nictus
autem monachoꝵ.ita deo pro¬
uidente dispensabat᷑. ut nichil
eorũ. que necessitas expetebat
illis deesset. licet sepissime in
hoc essent. ut timeret᷑ ne in cras¬
tinum eis cuncta deessent. Sitq
nomunꝗͣ inter aliquid. et qͣi in¬
chil ferebant᷑. ut aliquid eis ñ
suꝑflueret. & qd̃ erat qͣi nchil
eos nequaꝗͣ ꝑ ĩopiã fatigaret.
Quod penitꝰ illis contingebat.
scd̃m uerba sui patͥs. qui ea pre¬
dicebat. dum ministri eccłie. a¬
pud eum querebant᷑. de formi¬

Expanded text:
sua novimus expendisse; se in sua novimus expendisse; se in omni hilaritate, sua in omni largitate. Quod si aliquando ad refectionem corporum victus omnino pro voto suo non sufficiebat, hoc quod deerat ejus bona voluntas et vultus alacritas apud hospites gratiose supplebat. Praeterea nonnunquam cibus fratrum suo jussu de refectorio sublatus, et hospitibus est allatus atque appositus, Neque enim tunc in promptu aliud erat. quod eis apte posset apponi. Victus autem monachorum ita, Deo providente, dispensabatur, ut nihil eorum quae necessitas expetebat illis deesset, licet saepissime in hoc essent, ut timeretur ne in crastinum eis cuncta deessent. Sicque nonnunquam inter aliquid et quasi nihil ferebantur, ut aliquid eis non superflueret; et quod erat quasi nihil eos nequaquam per inopiam fatigaret. 39. Quod penitus illis contingebat secundum verba sui patris, qui ea praedicebat, dum ministri Ecclesiae apud eum querebantur de formi
Abbreviated transcription (Latin):
mo. quaue callichtate sue cause
adminiculari. et illiꝰ ualerent
fraudulenter insicdiari. ipse ta¬
lia nullatenꝰ curans. eis qui sibi
uolebant intendere. aut de
euuangelio. aut de alia aliquã
diuina scriptura. aut certe ali¬
quid de informatione morũ bo¬
norũ disserebat. Sepe etiam cũ
huuiscemodi auditores deeranł̃.
suauiter in sui cordis puritate
quiescens. corpore dormiebat.
Eueniebatq nonnunꝗͣ. ut
fraudes subtili machinatione
cõposite. uibi mox sunt in au¬
dientiã illius delate. ñ qͣi ã
dormiente qui tunc e rat. s
sicut a ꝑspicaciter uigi lante.
& intendente. sint detecte
atq dissecte. Caritas enim que
ñ emulat᷑. que ñ agit perperã.
que ñ querit que sua sunt. in
eo uigebat. ꝑ quã que uidenda
erant. ueritate monstrante ex¬
tinplo ꝑspiciebat
uam uigil autem atq
sollicitus fuerit circa
hospitum susceptionẽ. eorũq
releuationẽ. ex eo ꝓbat᷑. qd̃ il¬
lum pio stucdio in hoc. & se &

Expanded text:
nio, quave calliditate, suae causae nio, quave calliditate, suae causae adminiculari, et illius valerent fraudulenter insidiari; ipse talia nullatenus curans, eis qui sibi volebant intendere aut de Evangelio, aut de aliqua alia divina Scriptura, aut certe aliquid de informatione morum bonorum disserebat. Saepe etiam cum hujusce auditores deerant, suaviter in sui cordis puritate quiescens, corpore dormiebat. Eveniebatque nonnunquam ut fraudes subtili machinatione compositae, mox ubi sunt in audientiam illius delatae, non quasi a dormiente, qui tunc erat, sed sicut a perspicaciter vigilante et intendente sint detectae atque dissectae. Charitas enim quae non aemulatur, quae non agit perperam, quae non quaerit quae sua sunt , in eo vigebat, per quam quae videnda erant veritate monstrante extemplo perspiciebat. 38. Quam vigil autem atque sollicitus fuerit circa hospitum susceptionem, eorumquerelevationem, ex eo probatur quod illum pio studio in hoc et se et
Abbreviated transcription (Latin):
satione. causa abbatie quicꝗͣ
minuit. s semꝑ de uirtute in
uirtutem. ut dm̃ deoꝵ in sy¬
on mereref uidere. conscen¬
dere studuit. Delegatis itaq
monasterii causis cure ac solli¬
citudim fratrũ. de quorũ uita
& strenuitate certus erat. ipse
dei contẽplatiomi. monachoꝵ
eruditioni. admonitioni. correc¬
tioni iugiter insistebat. Quan¬
do autem aliquid magni. in ne¬
gotiss eccłie erat agendũ. qd̃ in
eius absentia ñ estimabat᷑ opor¬
tere definiri. tunc ꝓ tempore
& ratione. negotium qd̃ imini¬
nebat. mediante iusticia dispo¬
nebat. Ab ominabile quippe iu¬
dicabat. siquiduis lucri asseqͤ¬
ret᷑. ex eo qd̃ alius contra mo¬
deramina utris. quauis astu¬
tia ꝑdere posset᷑. Unde nemi¬
nem in placitis paciebat᷑ a su¬
is aliqua fraude circumueniri
obseruans ne cui faceret. quod
sibi fieri nollet. Hinc proce¬
debat. qd inter placitantes resi¬
dens. cũ aduersarii eius ꝑs ua
consilia disquirerent. quo inge¬

Expanded text:
satione causa abbatiae aliquid satione causa abbatiae aliquid minuit, sed semper de virtute in virtutem, ut Deum deorum in Sion mereretur videre, conscendere studuit. 37. Delegatis itaque monasterii causis curae ac sollicitudini fratrum, de quorum vita et strenuitate certus erat, ipse Dei contemplationi, monachorum eruditioni, admonitioni, correctioni jugiter insistebat. Quando autem aliquid magni in negotiis Ecclesiae erat agendum quod in ejus absentia non aestimabatur oportere definiri, tunc pro tempore et ratione negotium quod imminebat, mediante justitia, disponebat. Abominabile quippe judicabat, si quidvis lucri assequeretur ex eo quod alius contra moderamina juris quavis astutia perdere posset. Unde neminem in placitis patiebatur a suis aliqua fraude circumveniri, observans ne cui faceret quod sibi fieri nollet. Hinc procedebat quod inter placitantes residens, cum adversarii ejus per sua consilia disquirerent quo inge
Abbreviated transcription (Latin):
loci illius. & eorũ misereatur.
ne postposita utilitate cõmuni
se solum pre cet̾is singlariter
amare conuincat᷑. Aeta sũt de
his utrinq plurima in hunc mo¬
dum. s iam nunc eis istum po¬
nimus dicendi: modum. Uicit
tandem diligens importuni
trum uigũ dñi sub eius regimi¬
ne ferre uolentiũ. uicit quoq.
& multo maxime. uicit precep¬
tum. qd ut supra retulimꝰ ei
fuerat ab archiep̃o maurilio
ꝑ obedientiã iniunctũ. uideli¬
cet ut si maior prelatio. ꝙͣ. illiꝰ
prioratus extiterat. ipsi aliqͣn.¬
do iniungeret᷑. nullatenꝰ eam
suscipere recusaret. Nlam sic̃
ipse testabat᷑. nunquam se ab¬
batem fieri consensisset. nisi
eum hoc. qd̃ dicimꝰ imꝑium.
ad hoc constrinxisset. Lali ergo
uiolentia est albas effectus. ac
becci debito cum honore sacra¬
tus.
ualem uero se deinceps
in cunctis sc̃arũ exerci¬
tiis uirtutũ exibuerit. in de
colligi potest. qd̃ nunꝗͣ. de re¬
tro acta sc̃ĩtatis sue conuer¬

Expanded text:
loci illius et eorum misereatur, loci illius et eorum misereatur, ne postposita utilitate communi se solum prae caeteris singulariter amare convincatur. Acta sunt de his utrinque plurima in hunc modum; sed jam nunc eis istum ponimus dicendi modum. Vicit tandem diligens  al., dictrum jugum Domini sub ejus regimine ferre volentium; vicit quoque et multo maxime vicit praeceptum, quod, ut supra retulimus, ei fuerat ab archiepiscopo Maurilio per obedientiam injunctum, videlicet, ut si major praelatio quam illius prioratus exstiterat, ipsi aliquando injungeretur, nullatenus eam suscipere recusaret. Nam, sicut ipse testabatur, nunquam se abbatem fieri consensisset, nisi eum hoc quod dicimus imperium ad hoc constrinxisset. Tali ergo violentia est abbas effectus, ac Becci debito cum honore sacratus. Qualem vero se deinceps in cunctis sanctarum exercitiis virtutum exhibuerit, inde colligi potest quod nunquam de retroacta sanctitatis suae conver
Abbreviated transcription (Latin):
efuncto sepe suꝑrus nomi¬
nato abbate herluino. u
sensu in abbatem eligitur. Quod ip¬
se om̃i studio subterfugere gesti¬
ens: multas et diuersas rationes
ne id fieret obtendebat. S illis
nec auditũ quidem rationibus
eiꝰ pacienter accõmodare uolen¬
tibus. anxiatꝰ est in eo sp̃c eiꝰ. et
quid ageret. ignorabat. Transie¬
runt in istis dies quidam. Ue¬
rum ubi anselmꝰ uidit. se mona¬
chorũ unammem constantiam
ñ posse uerbis mutare. tempta¬
uit siquo modo eam ualeret.
uel precib inclinare. Eis itaq
pro re sub uno constitutis. ac ei
ut omissis obiectionib solitis
albas fieri adquiesceret insisten¬
tibus. ille flens. ⁊ miserandos sin¬
gultus edens. prosternit᷑ in faciẽ
coram omĩb. orans et obtestans
eos ꝑnomen dei patris omnipo¬
tentis. ꝑ siqua in eis erant uisce
et ab incepto desistentes. se atan¬
to onere. quietũ manere ꝑmit¬
tant. At illi om̃s econtra in ter¬
ram ꝓstrati. orant ut ipse potiꝰ

Expanded text:
efuncto, saepe superius nominato, abbate Herluino, unsensu in abbatem eligitur. Quod ipse omni studio subterfugere gestiens, multas et diversas rationes ne id fieret obtendebat. Sed illis nec auditum quidem rationibus ejus patienter accommodare volentibus, anxiatus est in eo spiritus ejus, et quid ageret ignorabat. Transierunt in istis dies quidam. Verum ubi Anselmus vidit se monachorum unanimem constantiam non posse verbis mutare, tentavit si quomodo eam valeret vel precibus inclinare. Eis itaque priore sub uno constitutis, ac ei ut, omissis objectionibus solitis, abbas fieri acquiesceret insistentibus, ille flens et miserandos singultus edens, prosternitur in faciem coram omnibus, orans et obtestans eos per nomen Dei omnipotentis, per si qua in eis erant pietatet ab incepto desistentes se a tanto onere quietum manere permittant. At illi omnes econtra in terram prostrati, orant ut ipse potius
Abbreviated transcription (Latin):
filtus nasceret᷑ nomine adgarꝰ.
puer uidelicet pacis. ao iusticie
baiulus futurus. audiunt icde
beatꝰ beatos in celo angelos gra¬
tulantes: & cũ magna gratula¬
tione psallentes. Sit pax. sit
magna angloꝵ eccłe leticia: ꝙͣ¬
diu puer natꝰ regnũ tenuerit.
& nr̃ dunstanꝰ mortalis uite me¬
tas transegerit. Quod dictũ qͣn¬
ta sit rerum ueritate subnixũ:
congruus ordo p̾sentis lectionis
faciet manifestũ
a etiam tempestate uir di
precib regiis deumctus:
bathensem eccłiam diuinis
cultib instituendam inuisere
ꝑgit. Ubi dum facta refectione
solitariꝰ mraret: repente ad suꝑ¬
na raptꝰ. ciriꝰdam discipuli. no¬
biliter a se apud glestomiã edu¬
catianimã. innumera angłoꝵ
frequentia hinc inde stipatã.
atq immensi luminis fulgore
ꝑfusam: ad celi palatiũ ꝓuehi
ꝯspicit. Moxq in manꝰ diuine
pietatis eam cõmendans: dños
ꝙͦ loci ad ꝯm̃dancdũ inuitat.
Stupentib quidem om̃ib. et

Expanded text:
filius nasceretur, nomine Edgarus, puer videlicet pacis ac justitiae bajulus futurus, audivit idem beatus beatos in coelo angelos gratulantes, et cum magna gratulatione psallentes: Sit pax, sit magna Anglorum Ecclesiae laetitia, quandiu puer natus regnum tenuerit, et noster Dunstanus mortalis vitae metas transegerit. Quod dictum quanta sit rerum veritate subnixum, congruus ordo praesentis lectionis faciet manifestum. 20. Ea etiam tempestate vir Dei precibus regiis devinctus, Bathensem Ecclesiam divinis cultibus instituendam invisere pergit: ubi dum facta refectione solitarius oraret, repente ad superna raptus, cujusdam discipuli nobiliter a se apud Glestoniam educati animam innumera angelorum frequentia hinc inde stipatam, atque immensi luminis fulgore perfusam, ad coeli palatium provehi conspicit. Moxque in manus divinae pietatis eam commendans, dominos quoque loci ad commendandum invitat. Stupentibus quidem omnibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
qͣͣ sub ꝑsona alt̾uis id fac̾e̾ curabat.
Quod tam̃ qͥ audiere. qͥa de se ipso
dixerit intelligebant: uixta exem¬
plum magistri gentiũ. qͥ mͦ aꝑte
suas uirtutes replicat. uͦnͦ sub pre¬
textu altiꝰ ꝑsone loquit᷑. Scio honi¬
nem in xͦ ante annos quatuor decĩ.

Expanded text:
rsona alterius id facere curabat. rsona alterius id facere curabat. Quod tamen qui audiere, quia de seipso dixerit intelligebant, juxta exemplum Magistri gentium, qui modo aperte suas virtutes replicat, modo sub praetextu alterius personae loquitur, « Scio homine
Abbreviated transcription (Latin):
secũ loqͥtur. serno qd̃ angelus dei
erat quem suscepi. pascere ñ pasci
ueniens En panes attulit: quales
terra gignere neqͥt. Nam et lilia
candore. & rosas odore: qe mella pre¬
cellunt sapore. Uñ constat. quia ñ
de nr̃a tellure orti: sed de paradiso
uoluptatis allati sunt. Nec mirũ
qd̃ epulas in terris sumere. respue¬
rit humanas: qui et̃no uite pane
fruit᷑ in celis. Itaq uir dei de osten¬
sa miracłi uͥtute conpunctꝰ : maio¬
rem ex eo uirtutũ oꝑib curã impen¬
debat. Crescentib autẽ uirtutib.
creuit & gr̃a celestis. Deniq sepiꝰ ex
eo tp̃r angłos uidere et alloqͥ. s &
esuriens. cibis p̾eciali sibi munere¬
a dño p̃paratis. meruit refici. slam
quia affabilis et iocundꝰ morib e¬
rat: plerũq dũ ad exemplũ uiuen¬
di p̾sentib patrũ p̾ce dentiũ gesta
referret. etiam quid sibi doni spũa¬
lis suꝑna pietas contulerit. humilit̾
interserere solebat. Et aliquando

Expanded text:
secum loquitur: « Cerno quod angelus Dei secum loquitur: « Cerno quod angelus Dei erat quem suscepi, pascere, non pasci veniens. En panes attulit quales terra gignere nequit. Nam et lilia candore, et rosas odore, et mella praecellunt sapore. Unde constat quia non densa tellure orti, sed de paradiso voluptatis allati sunt. Nec mirum quod epulas in terris sumere respuerit humanas, qui aeterno vitae pane fruitur in coelis. » Itaque vir Domini de ostensa miraculi virtute compunctus, majorem ex eo virtutum operibus curam impendebat. Crescentibus autem virtutibus crevit et gratia coelestis. Denique saepius ex eo tempore angelos videre et alloqui, sed et esuriens cibis specialibus sibi a Domino praeparatis meruit refici. Nam quia affabilis et jucundus moribus erat, plerumque dum ad exemplum vivendi praesentibus patrum praecedentium gesta referret, etiam quid sibi doni spiritalis superna pietas contulerit humiliter interserere solebat. Et aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
longiꝰ esset mansio. ad quã ꝓpera¬
ret. respondit. At cuthbertꝰ diu
multum rogans. tandem adiu¬
ratione addita diumi nominis.
ad manendũ coegit. statĩq ut ex¬
pletis hore terciȩ p̃cib. uescendi
tẽpꝰ ad erat. apposuit mensam: su¬
mendas obtulit escas. & obsecro
te inqͥt fr̃ reficias. dũ rediens pa¬
nem calidũ affero: spero enĩ quia
ĩã cocti st̃. At ubi redit: ñ inuenit
hospitem. quẽ edentẽ reliquerat.
Explorat uestigia qua iret: s
nulla uspiam inuenit. Recentes
aũ nues terrã texerant. que facil¬
lime uiantis iter ꝓderent: et quo
declinaret monstrarent. Stupe¬
factꝰ ergo uir dei. & secũ querens
de facto: reposuit mensam in con¬
claui. Quod ingressus: continuio
obuiam habuit miri odoris fraglan¬
tiam. Circũspiciens aũ. uñ esset or¬
ta tanta odoris suauitas. uidit uix¬
ta positos tres panes calidos. insoli¬
ti candoris et gr̃ȩ : pauensq talia

Expanded text:
longius esset mansio ad quam properalongius esset mansio ad quam properaret, respondit. At Cudberctus diu multum rogans, tandem adjuratione addita divini nominis, ad manendum coegit; statimque ut expletis horae tertiae precibus vescendi tempus aderat, apposuit mensam, sumendas obtulit escas, et « Obsecro te, inquit, frater, reficias, dum rediens panem calidum affero: spero enim quia jam cocti sunt modo. » At ubi rediit, non invenit hospitem quem edentem reliquerat; explorat vestigia quo iret, sed nulla uspiam cernit, recens autem nivis terram texerat, quae facillime viantis iter proderet, et quo declinaret, monstraret. Stupefactus ergo vir Domini, et secum quaerens de facto reposuit mensam in conclavi. Quod ingressus continuo obviam habuit miri odoris fragrantiam. Circumspiciens autem unde esset orta tanta odoris suavitas, vidit juxtapositos tres panes calidos insoliti candoris et gratiae. Pavensque talia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ frĩb secũ. in qͥb et cuthbtum. con¬
atq eisddem qͥb antea mailros. in¬
stitutis discipline regularis imbuit
Ubi famulus dñi cuthbtꝰ suscipi¬
endoꝵ officio prepositꝰ hospitum
ꝓbande sue gr̃a deuotionis. angłm
dñi suo suscepisse fert᷑ hospitio. Exi¬
ens et enĩ pͥmo mane. de int̾iorib
monast̾ii edib ad hospitũ cellulam:
inuenit mibi quẽdem sedentem
iuuenẽ. Quẽ hominẽ estimans: soli¬
to mox humanitatis more suscepit.
Nam lauandis manib aquam de¬
dit. pedes ip̃e abluit. lintheo ext̃¬
sit. fouendos humilit̾ manib
suo insimu cõposint. atq ut ho¬
ram diei terciam etiã cibo refici¬
endꝰ expectaret rogauit: ne si ieui¬
nus iret. fame parit̃ & frigore las¬
sarctur hyberno. Putabat namq
hominem noct᷑no itinere simul
& flatib defessum mueis. illo re¬
qͥescendi gr̾a dilucło diu̾tisse.
Negauit ille: et se cito it᷑um qͥa

Expanded text:
e fratribus secum, in quibus et Cudbertum, cone fratribus secum, in quibus et Cudbertum, conatque eisdem quibus antea Mailros institutis disciplinae regularis imbuit. Ubi famulus Domini Cudberctus suscipiendorum officio praepositus hospitum, probandae suae gratia devotionis angelum Domini suo suscepisse fertur hospitio. Exiens etenim primo mane de interioribus monasterii aedibus ad hospitum cellulam, invenit inibi quemdam sedentem juvenem, quem hominem aestimans, solito mox humanitatis more suscepit. Nam lavandis manibus aquam dedit, pedes ipse abluit, linteo extersit, fovendos humiliter manibus suo in sinu composuit, atque ut horam diei tertiam etiam cibo reficiendus exspectaret, rogavit, ne si jejunus iret fame pariter et frigore lassaretur hiberno. Putabat namque hominem nocturno itinere simul et flatibus defessum niveis, illo requiescendi gratia diluculo devertisse. Negavit ille, et se cito iturum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dicauit ei de cuthb̃to. & qͥa bom ꝓpo¬
siti animũ gereret. exposuit. obti¬
nuitq apud eũ. ut accepta tonsura.
fr̃m ꝯsortio iung̾et᷑. Quod ĩgressus
monastium. confestim equalem
cet̾s fr̃ib uite regłaris obseruantiam
tenere. uel etiã artioris discipline stu¬
diis suꝑgredi curabat. legendi uide¬
licet. oꝑandi. uigilandi. atq orandi
sollertior: s et uxta exempłu san¬
sonis fortissimi qͦndã nazarei. ab
om̃i qd̃ inebriare potest sedulus
abstinebat. Non aũ tantã escarũ
uolebat subire continentiã: ne ne¬
cessarus minꝰ idoneꝰ efficeret᷑ oꝑib.
Erat enĩ robustꝰ corpore. et integer
uirib: atq ad quecunq uolebat
aptꝰ exercitia laboris
sum pͦ aliqͦt annos. regi alho¬
frido placeret. ꝓ redemptione
anime sue locũ qmdam regni sui.
qui uocat᷑ inhripũ. ad construen¬
dũ ibidem monast̾ium eata alb̃i
donare: tollens idem abbas qͦsdam

Expanded text:
dicavit ei de Cudbercto, et quia boni propodicavit ei de Cudbercto, et quia boni propositi animum gereret exposuit, obtinuitque apud eum ut accepta tonsura fratrum consortio jungeretur. Quod ingressus monasterium confestim aequalem caeteris fratribus vitae regularis observantiam tenere, vel etiam arctioris disciplinae studiis supergredi curabat, legendi videlicet, operandi, vigilandi, atque orandi solertior. Sed et juxta exemplum Samsonis fortissimi quondam Nazarei, ab omni quod inebriare potest sedulus abstinebat: non autem tantam escarum valebat subire continentiam, ne necessariis minus idoneus efficeretur operibus. Erat enim robustus corpore et integer viribus, et ad quaecunque volebat aptus exercitia laborisst aliquot annos regi Alchfrido placeret pro redemptione animae suae locum quemdam regni sui, qui vocatur Inhyrpum ad construendum ibidem monasterium Eatan abbati donare, tollens idem abbas quosdam