comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am iniquitatis amoue ame: & inlibro sa¬
pientie scriptum legimus: sunt uie que
putantur ab hominib recte: quarum fi¬
nis ducit ad ꝓfundum inferni. Unde di¬
citur uia
spatiosa: hoc est uitio¬
rum ille¬
cebris dilatata: ut
euangelio. lata &
spatiosa uia est. que ducit ad perdi¬
tionem. arta autem est uia districta uł
tribulationib pressa de qua scriptura¬
dicit. quam angusta porta & arta uia:
que ducit aduitam. Uirecta autem iuia
illa est: que preceptis dei est ornata: ut
inisaia. rectas inquit facite semitas eiꝰ.
Praua autem inpreceptis ẽ. deiua ut meo¬
dem ꝓpħa erunt ait praua indirecta: &¬
aspera inuias planas. Plana enun illa
est uia: que in obedientia preceptorum
uĩ ẽ exequata. Nam & alibi legitur uias
que ad dextris sunt nouit dominus: q̃¬
autem a sinistris. sunt reprobe: Strata
dicta quasi uulgi pedib trita: uit lucre¬
cuis. strataq iam uuͥgi pedib detrita
uiarum. Ipsa est & uilapidata: id est la.¬

Expanded text:
 iniquitatis amove a me . Et in libro Sapientiae scriptum legimus: Sunt viae quae putantur ab hominibus rectae, quorum novissima ducunt ad infernum . Unde dicitur: Via spatiosa, hoc est vitiorum illecebris dilatata, ut euangelio: lata porta et spatiosa uia quae ducit ad perditionem. Arta districta uel tribulationibdicitur: Quam angusta porta et arcta via, quae ducit ad vitam! Directa autem via est illa, quae praeceptis Dei est ornata, ut in Isaia: Rectas facite, inquit, semitas Dei . Prava autem a Dei praeceptis devia, ut in eodem Propheta: Erunt autem prava in directa, aspera in vias planas . Plana enim illa est via, quae obedientia praeceptorum Dei est exaequata. Nam alibi legitur: Vias quae a dextris, novit Dominus: quae a sinistris, sunt perversae . Strata dicta, quasi vulgi pedibus trita. Lucretius: Strataque jam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et dilapidata, id est la
Abbreviated transcription (Latin):
gnantur: unde psalmista ait: uiam mã.¬
datorum tuorum cucurri & item uiaᷤ
tuas domine demonstra michi: & semi¬
itas tuas edoceme: Aliquando autem uia
hominis in ea significatur unde ꝓpħa an:
uias meas enuntiaui tibi: & exaudisti me:
Incontrariam uero partem uie significa¬
tio trahitur quando propter uiam men¬
tis inique actionem malorum operum

Expanded text:
ait: Viam mandatorum tuorum cucurri . Et item: Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas doce me . Aliquando vita hominis in eo significatur. Unde Propheta ait: Vias meas enuntiavi, et exaudisti me . In contrariam vero partem viae significatio trahitur, quando propter viam mentis iniquae ad actionem malorum
Abbreviated transcription (Latin):
ia est qua
potest ire uehiculum: & uia dicta
auehiculorum incursu: nam duos ac¬
tus capit propter eum tium & uementi¬
um uehiculorum incursum. Omnis aũ
iuia: aut publica est aut priuata: pupli¬
ca est que insolo publico est. qua iter ac¬
tus popło patet: hec autͣ mare aut opida
ꝑtinet. pruata est que uicino municipio
data est. uia enim multiplicem significa¬
tionem habet . &. inbonam partem aliqͣn¬
do accipitur. aliquando uero incontrari¬
am. uia enim ipsum dominum xp̃m si¬
gnificat. qui ait ineuangłio: ego sum
uia & ueritas & uita: quia per ipsum
ad eternam uitam pergimus. & ipso tri

Expanded text:
ia est, qua potest ire vehiculum: et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit propter euntium et venientium vehiculorum incursum. Omnis autem via aut publica, aut privata. Publica est, quae in solo publico est, qua iter actus populo patet. Haec aut ad mare aut ad oppida pertinet. Privata est, quae vicino municipio data est. Via enim multiplicem significationem habet: in bonam partem aliquando accipitur: aliquando vero in contrariam. Via enim ipsum Dominum Christum significat, qui ait in Evanglio: Ego sum via, veritas et vita ; et per ipsum ad aete
Abbreviated transcription (Latin):
discidio. fit aut̃ scisma. eũ dñt hoĩes
nos iustisumꝰ. ⁊ nos scificamꝰ ĩ mundos
ce cȩt̾a similia. Suꝑsticto dicta. eo qͦd
sit suꝑflua:. aut sr̃ ĩstituta obseruatio.
Alii dicunt a senib: quia multis an¬
nis suꝑstites. ꝑ ȩtatem delirant ⁊ errant.
suꝑsticione quadam: nescientes qͦuet̾es
Lucretꝰi autem suꝑsticionem dic̃ suꝑ¬
stantium rerum. id ẽ cȩlestium & di-¬
uinarum que suꝑ nos stant: s male
dicit. Hereticoꝵ autem doginata ut
facile possint agnosei: causas eorum
uł nomina eorum demonstrari opor¬
tet.
De heresibus iudeors.ix.

Expanded text:
discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' et caetera similia. 6. Superstitio dicta, eo quod sit superflua, aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant, et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera 7. Lucretius autem superstitionem dicit suerstantium rerum, id est caelestium et divinorum quae super nos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. § 4 De haeresibus Iudaeorum.
Abbreviated transcription (Latin):
eresis grece. ab electione uocatur.
uidet᷑: ut phylosophi. ꝑ ypatetiei. ac a¬
demici. & epicurei. & stoici:. uł siqui
alii qui ꝑu̾sum dogma excogitantes.
arbitͥo suo de eccłia recesserunt. Inde
gͦ hereses dicta greca uoce. & ex int̾ytati¬
one electionis: qua quisq arbitriosy
o ad instituenda siue ad suscipienda
gere quod aliqͥs de arbitͥo suo indu¬
xerit. Apł̃os dei habemꝰ auctores. qui
nec ipsi quicquam ex suo arbitrio qͦd
inducerent elegerunt: s acceptam
a xp̃o disciplinam fidelit̾ nationib
assignauerunt. Itaq etiam si angelꝰ
de cęlis alit̾ euangelizau̾it: anathe¬
ma uocabit᷑. Secta: a sectando ce tenen-¬
do nominata. Ilam sect̾as dicimꝰ habi¬
tus animoꝵ. ac instituta cirea disci¬
plinam uł propositum quod te¬
nendi sequunt᷑. longe alii in religio¬
nis cultu opinantes quam cȩt̾i. Scis¬
ma a scissura animoꝵs uocata. Codẽ
enim cultu scismaticꝰ. eodemq ritu
credit ut cȩt̾i solo ꝯg̾gationi delect̾at᷑

Expanded text:
eresis Graece ab electione vocatur, videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, Epicurei, et Stoici, vel sicut alii, qui, perversum dogma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. 2. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, quo ad instituenda, sive ad suscipienda gere quod aliqui de arbitrio suo induxerit. Apostolos Dei habemus auctores, qui nec ipsi quicquam ex suo arbitrio, quod inducerent, elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus adsignaverunt. Itaque etiamsi angelus de caelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur. Secta a sequendo et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam vel propositum, quem tenendo sequuntur, longe alia in religionis cultu opinantes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq u̾itatem ñ p̾dicet. dum timet ne
aliqͥd in reb corporalib ⁊ tp̃ralib mo¬
manitate saluatoris int̾ptari. Ipse qͥp¬
peluc̾nam accendit. qͥ testam humane
nat᷑e flamma sue diuinitatis impleuit:
qͣm ꝓfect̃o lucernam nec credentibus
abscondere. nec modio supponere hoc
est sub m̃sa legis include. uel int᷑ uniꝰ
iudee gentis tminos uoluit cohibe.
Candelabrum eccłiam diẽ. cui lucer¬
nam suꝑposuit: qͥa nr̃is in frontibus
fidem sue mearnationis affixit: ut qͥ
eccłiam fidelit̾ ingredi uolu̾int. lum̃
u̾itatis palam queant intueri. Nam¬
⁊ sc̃a eccłia luminis uocabulo designa¬
tur:ut ẽ ilłd. Amictus lumine sic̃ uesti¬
mento. Lum̃ enimeceliam sig̾rat. de
qua scͥptum ẽ. Que ẽ ista qͥ ascendit de¬
albata: Dealbata enim intelligit᷑ illu¬
minata: que recte uelut uestis adu̾¬
titur dñi saluatoris. ñ hñs maculam
aut rugam. Ipsa ẽ enĩ candida. hoc ẽ dealba-¬

Expanded text:
quisque veritatem non praedicet, dum timet ne quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus motari. Ipse quippe lucernam accendit, qui testam humanae naturae flamma suae divinitatis implevit, quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec modio supponere, hoc est, sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Candelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam superposuit, quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit, ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. et sancta Ecclesia luminis vocabulo designatur, ut est illud: Amictus lumine sicut vestimento . Lumen enim Ecclesiam significat, de qua scriptum est: Quae est ista, quae ascendit dealbata? Dealbata enim intelligitur illuminata. Quae recte velut vestis advertitur Domini Salvatoris, non habens maculam aut rugam. Ipsa est enim candida, hoc est, dealba
Abbreviated transcription (Latin):
debet intelligi qͦd ꝑ scͥpturas sc̃as ꝓpħaꝵ
ore seminatum est. Quod bñ appella¬
uit u̾bum luc̾nam quȩ humanis usibꝰ
data est. ad debellandam noctis ꝓfun¬
dissimȩ cecitatem: sic̃ petrus apłs dic̃.
Habemꝰ certiorem ꝓpħicum sermonem:
cuibnfacitis intendentes uelut luc̾nȩ
lucenti in obscuroloco. Item lum̃ illu¬
minatio fidei ẽ. uł donum sp̃s scr̾ut in
psalmo. Signatum ẽ suꝑ nos lum̃ uultꝰ
tui dñe. Itemlux ⁊ tenebrȩ. electi ⁊ reꝓ¬
bi: ut in iob. Nunqͥd nosti qͥs locus sit
lucis ⁊ tenebrarũ. ut ducas unum ad t̾
minos suos. Item lux ⁊ tenebrȩ. iusticia
&e iniqͥtas ut in apło. Qui diligit prox¬
imum suum. in lumine est: qͥ aut̃ odit.
inteneb̾s ambulat. Itẽ p̾dicationem
eugłii luc̃na sig̾cat. Unde saluator ait.
Nemo accendit lucnam.⁊ ponit eã sub
sub modio suꝑiora facere corporis com¬
moda. qͣm p̃dicationem u̾itatis: ut ido

Expanded text:
debet intelligi, quod per Scripturas sacras prophetarum debet intelligi, quod per Scripturas sacras prophetarum ore seminatum est. Quod verbum bene appellavit lucernam, quae humanis usibus data est ad depellendam noctis profundissimae caecitatem, sicut Petrus apostolus dicit: Habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, velut lucernae lucenti in obscuro loco . Item lumen illuminatio fidei est, vel donum Spiritus sancti, ut in Psalmo: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Item lux et tenebrae electi et reprobi, ut in Job: Nunquid nosti, quis locus sit lucis et tenebrarum, ducas unum quodque ad terminos suos . Item lux et tenebrae, justitia et iniquitas, ut in Apostolo: Qui diligit proximum suum, in lumine est: qui autem odit, in tenebris ambulat . Item praedicationem Evangelii lucerna significat. Unde Salvator ait: Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo
Abbreviated transcription (Latin):
lux est: & tenebrȩ in eonulle st̃. Unde u̾sꝰ
iste merito de saluatore dr.Quod aut̃
dicens. Ego sum lux mundi qͥ sequit᷑ me
ñ ambulabit in teneb̾ͥs. s habebit lum̃
uera quȩ illuminat omnẽ hominem
uenientẽ in h̾c mundũ. Omnẽ uidelicet
qͥ illuminat᷑ siue nat᷑ali ingenio. seu sa¬
pientia diuina. sic̃ enĩnemo a seipso ẽẽ:
ita etiam nemo a seipso sapiens ẽẽ pot̾:
s illo illustrante. de qͦ scͥptum est. Omĩs
sapientia a dño deo est. Scĩ qͥdem hoĩes
lucem ꝑpetuam. quȩ non solum lucere
in seipsa. s ⁊ sua p̾sentia qͦsẽq attigerit
illustrare sufficit. Aliqñ septuram sa¬
meis. Sciens gͦ huiꝰ scłi noct̾em diu̾sis
offensionib irretitam. ut alibi laqueos.
alibi scopulos. alibi contineat ꝓfundis¬
simas uastitates pedib suis u̾bum dñi
lucere testat᷑. ne absentia ueri luminis
incidat rumam quam ꝑ suam ꝓuiden¬
tiam uitare ñ pot̾at. s hoc u̾bum illud

Expanded text:
lux est, et tenebrae in eo nullae sunt. Unde versus iste merito de Salvatore dicit: In lumdicens: Ego sum lux mundi. Qui sequitur me, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen vera, quae illuminat omnem venientem in mundum ; omnem videlicet, qui illuminatur sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest: sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est . Sancti quidem homines lucem perpetuam, quae non solum lucere in se ipsa, sed et sua praesentia quoscunque attigerit, illustrare sufficit. Aliquando autem Scripturam sameis . Sciens ergo hujus saeculi noctem diversis offensionibus irretitam, ut alibi laqueos, alibi scopulos, alibi contineat profundissimas vastitates, pedibus suis verbum Domini lucere testatur, ne absentia veri luminis incidat ruinam, quam per suam providentiam vitare non poterat. Sed hoc verbum illud
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio. quod idem nichodemꝰ uene-¬
rit in passione dñi ferens mixturam
myrrȩ ce aloes qͣsi libras centum: ut
cum ioseph qͥ fuit abarimathia se
discipulatui saluatoris adherent.
mortis eiꝰ ac resurrectionis memoriã
cum aromatib sacrarum uirtutum
in cordis sui recondunt secreto: iuste
& pie uiuendo expectantes diem re¬
surrectionis & aduentum głȩ mag¬
dit semetipsum ꝓ nob̃. ut mundaret
sͥ popłm acceptabilem. sectatorem
bonoꝵ oꝑm. Nathanael donum di
int̾ptatur: quia dolus. id est simula-¬
tio. dei donoineo non fuit: cuiꝰ imita¬
tores sunt qͥq electi. qui simplici deuo¬
tione ad dñm ueniunt. & mandata
eius custodiunt¬

Expanded text:
Evangelio, quod idem Nicodemus veneEvangelio, quod idem Nicodemus venerit in passione Domini, ferens misturam myrrhae et aloes, quasi libras centum, ut cum Joseph, qui fuit ab Arimathia, sediscipulatui Salvatoris adhaerent, mortis ejus ac resurrectionis memoriam cum aromatibus sacrarum virtutum in cordis sui recondunt secreto, juste et pie vivendo exspectantes diem resurrectionis, et adventum gloriae magdedit semetipsum pro nobis, ut mundaret sibi populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum . Nathanael, donum Dei, interpretatur: quia dolus, id est, simulatio dono Dei in eo non fuit. Cujus imitatores sunt quique electi, qui simplici devotione ad Dominum veniunt, et mandata ejus custodiunt
Abbreviated transcription (Latin):
est marcꝰ ce lucas. unꝰ ex iudeis. alt̾ ex
nationib electꝰ. significant duos or¬
dines p̃dicatorum: hoc est unum ex
iudeis. alt̾m ex gentib ad p̃dicandũ
euangłm in toto orbe direct̾os. qͥ etiã
pͥncipem apłoꝵ & magistrum genti¬
um secuti sunt: uidelicet marcꝰ petrũ.
cui apłatus delegatꝰ est circumcisio¬
nis. & lucas paNlum. qui doctor &
magist̾ gentium fuit: ita ut uterq ma¬
gistri sui rite secutꝰ uestigia minist̾r
suidigne expleret officium. Barna-
iudicio ab apłis segregatꝰ est ad predi.¬
candum euangłm in gentib ut illiᷤ
ct̾is &e factis p̃beret. Nichodemꝰ enimqͥ
uenerat adiħm noc̃te &e misterium
ab eo didicit scdę natiuitatis: signifi¬
cat eos qui deuoto corde ueniunt ad
magistros eccłiȩ. ut discant abeis ue¬
ram sapientiam:s adhuc in tenebris
ignorantiȩ positi dubitant: donec gr̃a
ipsi nichodemo illustrant᷑. Nã fert̾ ĩ

Expanded text:
est, Marcus et Lucas, unus ex Judaeis, alter ex est, Marcus et Lucas, unus ex Judaeis, alter ex nationibus electus, significant duos ordines praedicatorum, hoc est, unum ex Judaeis, alterum ex gentibus ad praedicandum Evangelium in toto orbe directos. Qui etiam principem apostolorum et magistrum gentium secuti sunt: videlicet Marcus Petrum, cui apostolatus delegatus est circumcisionis: et Lucas Paulum, qui doctor et magister gentium fuit: ita ut uterque magistri sui rite secutus vestigia, ministerii sui digne expleret officium. Barnabajudicio ab apostolis segregatus est ad praedicandum Evangelium in gentibus, ut illis ctis et factis praeberet. Nicodemus, qui venerat ad Dominum nocte, et mysterium ab eo didicit secundae nativitatis, significat eos, qui devoto corde veniunt ad magistros Ecclesiae, ut discant ab eis veram sapientiam: sed adhuc in tenebris ignorantiae positi dubitant, donec gratiipsi Nicodemo, illustrentur. Nam fertur in
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ scͥptum est. acceperunt mercedẽ
app̃ciatus sum ab eis: qͥa ꝑ ꝓditionẽ
magist᷑. et̾nȩ ꝑditionis sͥ memoriam
assciuit. Mathias qui int̾ apłos sine
cognomine solꝰ habet᷑. int̾p̾tatur do¬
natus: ut subaudiat᷑ ꝓiuda. Iste enĩ
in locum eiꝰ electus est ab apłis: cum
quietis: de quib duob arator in me¬
trico oꝑe suo ita lusit dicens. Consti.¬
tuere duos ioseph cognomine iustũ.
mathiamq dei paruum: qͦd nomen
ut aiunt hebreo sermone sonat. hy¬
milemq uocando comꝓbat. O qnͣ¬
tum distant humana suꝑnis udi-¬
ciis parui merito transcenditur
ille laude hominum qͥ iustꝰ erat:
duodena refulgent. Signa chori.ter¬
risq iubar iacłatur olimyi. & no¬
tandum qͦd clemens alexandrinȩ
eccłiȩ p̃sbit̾. uir ꝑ omnia doctissimꝰ.
ambos hos qui adsortem apłatus sta¬
tuti sunt de numero fuisse .lxx. dis¬
ipse eleuans. Hi duo euangłiste ħ

Expanded text:
sicut scriptum est. Acceperunt mercedem sicut scriptum est. Acceperunt mercedem appretiatus sum ab eis , quia per proditionem magistri aeternae perditionis sibi memoriam ascivit. Matthias, qui inter apostolos sine cognomine solus habetur, interpretatur donatus, ut subaudiatur, pro Juda. Iste enim in locum ejus electus est ab apostolis, cum quietis. De quibus duobus Arator in metrico opere suo ita lusit, dicens: Constituere duos, Joseph cognomine Justum, Matthiamque, Dei parvum quod nomen, ut aiunt, Hebraeo sermone sonat, humilemque vocando Comprobat. O quatum distant humana supernis Judiciis! Parvi merito transcenditur ille, Laude hominum qui justus erat. Duodena refulgent Signa chori, terrisque jubar jaculatur Olympi. Et notandum, quod Clemens Alexandrinae Ecclesiae presbyter, vir per omnia doctissimus, ambos hos qui ad sortem apostolatus statuti sunt, de numero fuisse septuaginta disipse elevans. Hi duo Evangelistae, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mon chananeꝰ ad distinctionem sy¬
monis petri: de uico galileȩ chana.
ubi aq̃s dñs mutauit in uinum. Ip¬
se enim est: qui in alio euangłista scͥbit᷑
zelotis. Chana qͥppe zelum int̾pretat᷑.¬
ostendens quod quisqͥs p̃dicationis of¬
ficium ꝑ dispensationem dei accipit.
zelum iusticiȩ hab̾e debet: quia nemo
mittens manum suam in aratrum &
respiciens retͦ: aptus est regno c̃. Iudaᷤ
iacobi. qui alibi appellat᷑ lebbeus. fi¬
guratum nom̃ habet a corde: qͦd noᷤᷤ
diminutiue corculum possumꝰ appel¬
lare. ipse in euangłio alio taddeus
scribit᷑. Et bene est: ut cuiꝰ nomen a
corde figuratur. totam intentionem
mentis ad dm̃u̾tat: ut ei ꝑ omnia
placeat: cuius ministrum se ẽẽ ꝓba¬
uit. Iudas scariothis. a uico in qͦ ortꝰ
est. uel ex tͥbu ysachar uocabulum
sumpsit: quodam p̃sagio fut᷑i. in con¬
demnationem sui. Ysachar enim in¬
terpretat᷑ merces: ut significaretur
p̃cium ꝓditoris. quouendidit dñm.

Expanded text:
stinctionem Simonis Petri, de vico Galileae Cana, ubi aquas Dominus mutavit in vinum. Ipse est qui in alio evangelista scribitur Zelotes. Cana quippe zelum interpretatostendens, quod quisquis praedicationis officium per dispensationem Dei accipit, zelum justitiae habere debet: quia nemo mittens manum suam in aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Judas Jacobi, qui alibi appellatur Lebbaeus, figuratum nomen habet a corde: quod nos diminutive corculum possumus appellare. Ipse in Evangelio alio Thathaeus scribitur. Et bene est, ut cujus nomen a corde figuratur, totam intentionem mentis ad Deum vertat, ut ei per omnia placeat, cujus ministrum se esse probavit. Judas Scariothis a vico, in quo ortus est: vel ex tribu Isachar vocabulum sumpsit quodam praesagio futuri in condemnationem sui. Isachar enim interpretatur merces: ut significaretur pretium proditoris, quo vendidit Dominum:
Abbreviated transcription (Latin):
erit. In monte apparuit: ut admo¬
neret fideles. si illic celsitudinem
resurrectionis eiꝰ cupiunt uidere:
hic ab infimis cupiditatib ad suꝑna
tnsmigͣtio uel reuelatio interp̃tatur.
Tunc enim reuelata facie siẽ apłs te¬
statur. głam dñi specłantes. in eandẽ
imaginem tͣnsformabimur: qͥcũq
modo reuelamꝰ ad eum uiam nr̃ã.
eiꝰq uestigia sequim᷑ fide non ficta.
Apł̃i enim xp̃i. quid int̾ytatione
nominum suoꝵ uł oꝑm gestu signi¬
ficent: iam dicendum ẽ. Deniq apłr.
missi int̾tant᷑. Hoc enim nom̃ eoꝵ
indicat. Nam sic̃ grece angłi. latine
nuncii uocant᷑: ita grece apłi. lati¬
ne missi int̾p̾tant᷑. Iysos enim misit
dum: ita ut qͥdam eoꝵ ꝑsos indosq
penetrarent.docentis gentes. & faci-¬
entes in nomine xp̃i magna & mere¬
dibilia miracła. ut attestantib signiᷤᷤ
& ꝓdigiis crederet᷑ illis in his quȩ di¬
cebant. Habent aut̃ pleriq eorum

Expanded text:
erit. In monte apparuit, ut admoerit. In monte apparuit, ut admoneret fideles, si illic celsitudinem resurrectionis ejus cupiunt videre, hic ab infimis cupiditatibus ad supertransmigratio, vel revelatio interpretatur. Tunc enim revelata facie, sicut Apostolus testatur, gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformabimur quicunque modo revelamus ad eum viam nostram, ejusque vestigia sequimur fide non ficta . Apostoli enim Christi, quid interpretatione nominum suorum vel operum gestu significent, jam dicendum est. Denique apostoli missi interpretantur. Hoc enim eorum nomen indicat. Nam sicut Graece angeli, Latine nuntii nuncupantur, ita Graece apostoli, Latine missi appellantur. Ipsos enim misit dum, ita ut quidam eorum Persas Indosque penetrarent, docentes gentes, et facientes in nomine Christi magna et incredibilia miracula, ut, attestantibus signis et prodigiis, crederetur illis in his quae dicebant. Habent autem plerique eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quib dñs post resurrectionem conui¬
uasse describit᷑. septimam indicãt re¬
surrectionis futurȩ requiem: in qua
refectione saturabunt᷑. Principes sa¬
cerdotum qui ab custodib sepulchͥ
ueracit̾ cõꝑta resurrectione domini.
dedert̃ ipsis pęcuniam copiosam ut
mentirent᷑. dicentes corpus dñi a diᷤ¬
cipulis eiꝰ furatum: p̃figurabant eos.
qͥ propt̃ auariciam t̾renam uendt̃
u̾itatem. ementes iniquitatem: s & õs
qui stipe templi & his qͥ conferunt᷑
adusum eccłie abutunt᷑ in aliisre-¬
bus qͥb suam expleant uoluptatem:
similes sunt scͥbarum & sacerdotum.
redimentium mendacium ꝓsangui¬
ne saluatoris. Quod autem .xͣi. dis¬
cipulis saluator post resurrectionẽ
suam in galilea in monte apparuit.
non uacat a mistĩo: s significat. qͥ a
corpꝰ quod de commnuni humani
generis t̾ra nascendo susceperat.
resurgendo.iam suꝑ trena omnia
subleuatum. cȩlesti uirtute indu¬

Expanded text:
quibus Dominus post resurrectionem conviquibus Dominus post resurrectionem convivasse describitur, septimam indicant resurrectionis requiem, in qua refectione saturabuntur. Principes sacerdotum qui, ab custodibus sepulcri veraciter comperta resurrectione Domini, dederunt ipsis pecuniam copiosam, ut mentirentur dicentes corpus Domini a discipulis ejus furatum, praefigurabant eos qui propter avaritiam terrenam vendunt veritatem, ementes iniquitatem. Sed et omnes, qui stipe templi, et his quae conferuntur ad usum Ecclesiae, abutuntur in aliis rebus, quibus suam expleant voluptatem, similes sunt scribarum et sacerdotum redimentium mendacium pro sanguine Salvatoris. Quod autem undecim discipulis Salvator post resurrectionem suam in Galilaea in monte apparuit, non vacat a mysterio, sed significat quia corpus, quod de communi humani generis terra nascendo susceperat, resurgendo jam super terrena omnia sublevatum, coelesti virtute indu
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ quasi p̃curs ores p̃dicauerunt.
Maria gͦ magdalene. ipsa ẽ soror la¬
zari ce marthȩ: de qua dñs eiecit .uͭii. de¬
monia. ipsa ẽ non alia: quȩ qͦndam
ut lucas scͥbit peccatrix adhuc. ueniẽs.
pedes domini lacrimis pęnitentiȩ ri¬
gauit: & unguento piȩ confessionis
liniuit: & quia multum dilexit. myl¬
torum ueniam apio iudice prome-¬
ficata. & familiaris effecta dño: non
tm̃ pedes eius. ut idem ioħs narrat.
uerumetiam caput ut matħs. mar¬
cusq phibent. oleo sc̃o ꝑfudit: hȩc
dalenȩ turris mystice autem significat
fidem ac pietatem sc̃ȩ ȩccłiȩ: quȩ odorẽ
noticiȩ xp̃i p̃dicando in uniu̾so mun-¬
dospargit. Sic & martha quȩ irritais
uel ꝓuocans int̾ptat᷑. typum tenet ȩc¬
clesiȩ: quȩ bonis oꝑib cotidie insu¬
dansirritat diabolum & membra eiꝰ:
&e ꝓuocat piis actionib ac uerbis ad
fidem electos dei. Seꝑtem discipuli eỹ

Expanded text:
retur, quasi praecursores praedicaverunt. retur, quasi praecursores praedicaverunt. Maria ergo Magdalene ipsa est soror Lazari et Marthae, de qua Dominus ejecit septem daemonia. Ipsa est autem non alia, quae quondam, ut Lucas scribit, peccatrix adhuc, veniens pedes Domini lacrymis poenitentiae rigavit, et ungento piae confessionis linivit; et quia multum dilexit, multorum veniam a pio judice promeficata, et familiaris effecta Domino, non tantum pedes ejus, ut idem Joannes narrat, verum etiam caput, ut Matthaeus Marcusque perhibent, oleo sancto perfudit. Haec dalene turris, Mystice autem significat fidem ac pietatem sanctae Ecclesiae, quae odorem notitiae Christi praedicando in universo spargit mundo. Sic et Martha, quae irritans vel provocans interpretatur, typum tenet Ecclesiae; quae bonis operibus quotidie insudans irritat diabolum et membra ejus, et provocat piis actionibus ac verbis ad fidem electos Dei. Septem discipuli, cum
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres quȩ secute sunt ihm a gali¬
lea ministrantes ei de substantiis suis.
quȩ etiam int̾fuerunt in passione eiꝰ
astantes. & post sepulturam eius. cȩ¬
teris recedentib remanebant. seden¬
tes contͣ sepulchrum. hoc ẽ maria
magdalene. & mariamat̾ iacobi &
ioseph. quȩ etiam soror fuit maruȩ
matris domini. &e mat̾ filiorum ze¬
bedei. quam mareꝰ appellat salome.
&e aliȩ multe qͣsͣ in cȩt̾is euangłiis legi¬
mus: he uidelicet figuram habent
humilium animarum ac deuotarũ
domino: quȩ qͦ maiore sibi conscĩa
fragilitatis ꝑtimescunt. eo maiore
saluatoris amore feruentes. passionis
eius uestigiis. in hoc sclo qͦ requies ẽ p̾pa-¬
randa futura. diligent̾ obsequunt᷑: &
si forte ualeant imitari.pia curiosita¬
te. qͦ ordine sit eadem passio cõpleta
ꝑpendunt. Mulieres quȩ apł̃is dñi
resurrectionem annunciant. lex &
ꝓpħia intelliguntur: quȩ głam re-¬
surrectionis xp̃i antequam reuela-¬

Expanded text:
mulieres, quae secutae sunt Jesum a Galimulieres, quae secutae sunt Jesum a Galilaea, ministrantes ei de substantiis suis, quae etiam interfuerunt in passione ejus astantes, et post sepulturam ejus, caeteris recedentibus, remanebant sedentes contra sepulcrum: hoc est, Maria Magdalene, et Maria mater Jacobi et Joseph, quae etiam soror fuit Mariae matris Domini, et mater filiorum Zebedaei, quam Marcus appellat Salome , et aliae mulieres, quas in caeteris evangeliis legimus; hae videlicet figuram habent humilium animarum ac devotarum Domino: quae quo majore sibi conscientia fragilitatis pertimescunt, eo majore Salvatoris amore ferventes passionis ejus vestigiis in hoc saeculo, quo requies est praeparanda futura, diligenter obsequuntur; et si forte valeant imitari pia curiositate, quo ordine sit eadem passio completa, perpendunt. Mulieres quae apostolis Domini resurrectionem annuntiant, lex et prophetia intelliguntur, quae gloriam resurrectionis Christi, antequam revela
Abbreviated transcription (Latin):
fide concordauerunt. Herodes int̾pta¬
tur pellicius: uersipellem significanᷤ
antixp̃m: &e ponti pilatꝰ declinans con¬
silium. utiq iudeors accepta enim aqͣ
lauit manꝰ suas dicens: innocens egosũ
a sanguine iusti huiꝰ. Nampilat᷑ int̾pta-¬
tur os malleatoris. significat diabolũ:
qui est malleꝰ uniu̾s e t̾re. Symon ey¬
reneus.cui gestandam crucem impo¬
suerunt. popłs gentilitatis intelligit᷑.
qͥ ꝑegrinus in lege. obȩdiens efficitur
euangłio: crucis ips e xp̃i uictor. & fidi
baiulus factꝰ. Duo latrones populum
expͥmunt iudeoꝵ ac gentium: quors
unꝰ incredulus blasphemat xp̃m in
cruce pendentem: alt̾ fidelis. iudeos
increpat blasphemantes. Quatuor mi¬
lites. qͥ.iiͦii. partes sͥ de iħu uestimentis
fecerunt. ỹfigurauerunt .iiͦii. partes
mundi. quȩ diuisert̾ sͥ eloquia xp̃isi
cut scͥptum est. Lȩtabor ego siꝑ eloqͥa
tuãsic̃ qui inuenit spolia multa. Sc̃e

Expanded text:
fide concordaverunt. Herodes interpretafide concordaverunt. Herodes interpretatur pellicius. Versipellem significat Antichristum; et Pontius Pilatus declinans consilium, utique Judaeorum. Accepta enim aqua lavit manus suas, dicens: Innocens ego sum a sanguine justi hujus . Nam Pilatus interpretatur os malleatoris: significat diabolum, qui est malleus universae terrae. Simon Cyrenaeus, cui gestandam crucem imposuerunt, populus gentilitatis intelligitur, qui peregrinus in lege obediens efficitur evangelio crucis: ipse Christi victor et fidei bajulus factus. Duo latrones populum exprimunt Judaeorum ac gentium, quorum unus incredulus blasphemat Christum in cruce pendentem, alter fidelis Judaeos increpat blasphemantes. Quatuor milites, qui quatuor partes sibi de Jesu vestimentis fecerunt, praefiguraverunt quatuor partes mundi, quae diviserunt sibi eloquia Christi, sicut scriptum est: Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa . Sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
popłs ẽ: in incredulitate seruus effe¬
ctus. Hic dext̾am aurem amint:
dum ad sinistrum intellec̾tum litt̾e
tͣnsiuit. cui dñs in his qͥ credunt au-¬
ditum restaurat fider & obȩdientem
euangłii facit mandatis. Cayphas
inuestigator aut sagax: aut uomens
ore int̃p̃tat᷑. Iniq enim ore suo iustũ
condemnauit: quamuis hoc mistĩo
ꝓpħali annunciasset. Nam idem prin¬
cepssacerdotum qui scidit uestimen¬
tum suum in dñi passione: indicat
hebreum popłm. nudatum sac̾dotio.
& euacuatum regnoscisso. Barrabas
qui iudeis dimittit᷑. significat anti¬
xp̃m: quem illi er rantes sus¬
cipere meruerunt ꝓ xp̃o. Barrabas
enim int̾ytat᷑ filius magistͥ eorum. ab¬
sq dubio iudeoꝵ magist᷑ qui ẽ diabo¬
lus homicid̃oꝵ auctor qͥusq hodie reg¬
nat in eis. Herodes ce pilatꝰ. qui cum
eẽnt discordes. in passione dñi amici-¬
cia federant᷑. indicant pͥmum diuisos
fuisse utrosq popłos circuncisionis
ce gentium: qͥ tamen ꝑpassionẽ dm̃ in

Expanded text:
pulus, qui in incredulitate servus effectus est. Hic dexteram aurem amittit, dum ad sinistrum intellectum litterae transivit. Cui Dominus in his qui credunt auditum restaurat fidei, et obedientem Evangelii fecit mandatis. Caiphas investigator, aut sagax, aut vomens ore, interpretatur. Inique enim ore suo justum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali annuntiasset; nam idem princeps sacerdotum, qui scidit vestimentum suum in Domini passione, indicat Hebraeorum populum nudatum sacerdotio et evacuatum regno scisso. Barabbas, qui Judaeis dimittitur, significat Antichristum, quem illi errantes suscipere meruerunt pro Christo. Barabbas enim interpretatur filius magistri, eorum absque dubio Judaeorum magister, qui est diabolus, homicidiorum auctor, qui usque hodie damnatur in eis. Herodes et Pilatus, qui cum essent discordes, in passione Domini amicitia foederantur, indicant primum divisos fuisse utrosque populos, circumcisionis et gentium; qui tamen per passionem Domini in
Abbreviated transcription (Latin):
ruẽẽ negauit. Adueniente autem dño:
pͥorem contumaciam. sequenti emen-¬
dauit obȩdientia. Scd̃s autem missus.
iudeus ꝑlegis cognitionem respondit.
omnia quecunq dix̾it nob dñs facie¬
mus. S iccireo damnat᷑: qͥa non solũ
in ꝓfessione legis p̃uaricauit. s in ip

Expanded text:
rum negavit. Adveniente autem Domino, rum negavit. Adveniente autem Domino, priorem contumaciam sequente emundat obedientia. Secundus autem missus Judaeorum per legis cognitionem respondit: Omnia, quaecunque dixerit Dominus, faciemus; sed idcirco damnatur, quia non solum in professionem legis praevarica
Abbreviated transcription (Latin):
eis p̃mium ꝑfectȩ beatitudinis. Oparii
qͥ hora pͥma condueti st̃: hi st̃ qui a ru¬
dimentis infantiȩ cultum fidei conse¬
cutisunt. Qui autẽ hora t̾cia: hi fc̃ qͥ
in adolescentia ad fidem accesserunt.
Qͥ uͦ hora sexta conduc̾tisunt: hift̾ qͥ
in iuuentutis etate credider̃t. Qͥ aut̃
hora nona accesserunt: illi sunt qͥ iã
a iuuentute in senectutem declinan
hora: illi sunt qui iam decrepiti ⁊ in
extremo uitȩ suȩ temyore uocati ad
xp̃m uenerunt: qͥ tamen pͥorib parem
mercedem ȩt̾nȩ beatitudinis accipi¬
unt: in illis conseruans xp̃s iusticiam.
qͥ apͥma hora natiuitatis oꝑati st̾: in
istis impendens miscd̃iam. qͥ unauitȩ
hora laborauerunt. Duo filii missi ad
oꝑandam uineam: duoꝵ popłoꝵs ty¬
pum demonstrant. Primꝰ enim missꝰ.
uocat᷑ gentium popls ꝑ naturȩ intelli¬
gentiam: ad oꝑis diuini culturam: qͥ
tamen sꝑnens contumax extitit: ⁊ sese ity¬

Expanded text:
eis praemium perfectae beatitudinis. Operarii eis praemium perfectae beatitudinis. Operarii qui hora prima conducti sunt, hi sunt qui a rudimentis infantiae cultum fidei consecuti sunt; qui autem hora tertia, hi sunt qui in adolescentia ad fidem accesserunt; qui vero hora sexta conducti sunt, hi sunt qui in juventutis aetate crediderunt; qui autem hora nona accesserunt, illi sunt qui a juventute in senectutem declinanthora, illi sunt qui jam decrepiti et in extremo vitae suae tempore vocati ad Christum venerunt: qui tamen prioribus parem mercedem aeternae beatitudinis accipiunt, in illis conservans Christus justitiam, qui a prima hora nativitatis operati sunt, in istis impendens misericordiam, qui una vithora laboraverunt. 183. Duo filii missi ad operandum vineam duorum populorum typum demonstrant. Primus enim missus vocatur gentium populus per naturae intelligentiam ad operis divini culturam, qui prius tamen contumax exstitit, et sese itu
Abbreviated transcription (Latin):
ouem que pierat in adam ut bonꝰ
pastor quesitam in gentib reꝑ¬
it: atq crucis sue humeris. parady¬
soreportauit. Mulier quȩ ꝑditamre-¬
perit dragnam. eccłia est: qͥ animã
diaboli laqueis abstractam. dumin
decem milium talentoꝵ. significat ho¬
mines qͥ deo st̃ obnoxii ꝑ tͣnsgͣssionem
decem p̃ceptorum s sic̃ nob poscenti¬
bus a dño peccata relaxant᷑: ita unꝰ
quisq nr̃m dimittere debet exemplo
dñi: nedum minima debita in nobis
peccantib ñ concedimꝰ: maiora nr̃a ex¬
soluere cum usurispęnarum cogam᷑.
Diues qͥ camelo comparat᷑. ꝑsonam in¬
dicat iudeoꝵ. qui de legis potentia głan¬
tur. Quam quia ꝓpt̾ t̾rena qͦ colunt
non habent: regnum cȩlor ibiq faci¬
lius gentium popls criminib tortuo¬
sus. & sarcinis peccatoꝵ grauat᷑ ingͥ¬
ditur qͣsi ꝑforamen acus. ꝑangustiaᷤᷤ
passionum ac labores. Paterfamiliaᷤᷤ
qui oꝑarios ad uineam conduxit. &¬

Expanded text:
ovem quae perierat in Adam, ut bonus ovem quae perierat in Adam, ut bonus pastor, quaesitam in gentibus reperit, atque crucis suae humeris ad paradisum reportavit. 174. Mulier, quae perditam reperit drachmam, Ecclesia est, quae animam diaboli laqueis abstractam et perddecem millium talentorum significat homines qui Deo sunt obnoxii per transgressionem decem praeceptorum, sed sicut nobis poscentibus a Dsquisque nostrum dimittere debet exemplo Domini ne, dum minima debita in nobis peccantibus non concedimus, majora nostra exsolvere cum usuris poenarum cogamur. Dives qui camelo comparatur, personam indicat Judaeorum, qui de legis potentia gloriantur; quam quia propter terrena colunt, non habent regnum coelorum: ibique facilius gentium populus criminibus tortuosus et sarcinis peccatorum gravatus ingreditur, quasi per foramen acus, per angustias passionum ac labores. Paterfamilias qui operarios ad vineam conduxit et
Abbreviated transcription (Latin):
rum in agͦ reꝑit: ille ẽ qͥ in isto mun¬
do uenditis omnib. xp̃m uitamq
ȩt̾nam adquirit. Quinq milia ui¬
sti sunt: eccłiastici sunt popłi. qui
lis a xp̃o reficiunt᷑: & duplici testam̃¬
to quasi gemellis piscib saturant᷑.
Quatuor autem milia uiroꝵ. qui
aliis septem panib alunt᷑. eadem ec¬
clesia gentium ẽ: quȩ in .iiii. partibꝰ
mundi diffundit᷑. atq ub̃tate septi¬
formis gr̃ȩ recreat᷑. Iue qui sepe nẽ in
ignem. nc̃ in aquam cadebat: mun¬
dum significat. Ignis autem. iram in¬
flammantem. aqua carnis uolupta¬
tem demonstrat: in qͥb semꝑ arrep¬
tus. cotidiano lapsu p̃cipitat᷑. Moy¬
ses & helyas qͥ apparuerunt cũ dño ĩ
monte. lex ce ꝓpħe intelligunt᷑: quoꝵ
uocib passio & res urrectio ce gloria
dñi declarat᷑. Homo habens .c. oues.
& relictis illis. ouem ꝑditam querit.
ac reꝑtam humeris reuexit. figurã
xp̃i exp̃ssit: qui relictis nonaginta¬

Expanded text:
rum in agro reperit, ille est qui in isto munrum in agro reperit, ille est qui in isto mundo, venditis omnibus, Christum vitamque aeternam acquirit. Quinque millia visti sunt, ecclesiastici sunt populi, quilis a Christo reficiuntur, et duplici Testamento, quasi gemellis piscibus, saturantur. Quatuor autem millia virorum qui aliis septem panibus aluntur, eadem Ecclesia gentium est, quae in quatuor partibus mundi diffunditur atque ubertate septiformis gratiae recreatur. Ille qui saepe nunc in ignem, nunc in aquam cadebat, mundum significat. Ignis autem iram inflammantem, aqua carnis voluptatem demonstrat, in quibus semper arreptus quotidiano lapsu praecipitatur. Moyses et Elias, qui apparuerunt cum Domino in monte , lex et prophetia intelliguntur, quarum vocibus passio, et resurrectio, et gloria Domini declaratur. 173. Homo habens centum oves, qui, relictis illis, ovem perditam quaerit, ac repertam humeris revehit , figuram Christi expressit, qui, relictis mill
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ expulso a corde demonum cul¬
tu. dum pͥstinam lucem ꝑceperunt
fidei. pꝰea ad laudandum dm̃ eoꝵ
lingua resoluit᷑: ut confiteant᷑ eum.
quem ante negauerunt. Homoma¬
đr. extende manum tuam: ad mo¬
net semꝑ porrigendam elemosinam
pauꝑib. Homo de qͦ immundus
sp̃s exiuit. & rursum eum occupauit.
significat hominem penitentem: eui
ꝑ subsecutam negligentiam acrius
m̃tem occupat carnis uoluptas. ad¬
iunctis secum septem sp̃itib uitioꝵs:
atq uentͥs ingluuiȩ: inani gła. ac su¬
ꝑbia. Pat̾familias ꝓferens de thesau
de impenetrabili scientia sua gemina
testamenta: uetꝰ in qͦ felicitas t̾rena ꝓ¬
lorum. Homo qͥ seminauit in agro
uit fidem in mundo:. in qͣuolueres
celi id est sp̃itales animȩ reqͥescunt.
Mulier quȩ fermentum abscondit
in satis tͥbus: significat scientiam spi-¬
ritalis doctͥnȩ feruentem intͥnitatis
amore. Homo qͥ absconditum thesas¬

Expanded text:
tamen expulso a corde daemonum cultamen expulso a corde daemonum cultu, dum pristinam lucem perceperunt fidei, postea ad laudandum Dominum eorum lingua resolvitur, ut confiteantur eum quem antea negaverunt. Homo madicitur: Extende manum tuam , admonet semper porrigendam eleemosynam pauperibus. Homo, de quo immundus spiritus exivit, et rursum eum occupavit, significat hominem poenitentem, cui per subsecutam negligentiam acrius mentem occupat carnis voluptas, adjunctis secum septem spiritibus vitiorum, atque ventris ingluvie, inani gloria, ac superbia. Paterfamilias proferens de thesaurde impenetrabili scientia sua gemina Testamenta: Vetus, in quo felicitas terrena psperatur Homo qui seminavit in agro seminavit fidem in mundo, in qua volucres coeli, id est spiritales animae, requiescunt. Mulier, quae fermentum abscondit in satis tribus, significat scientiam spiritualis doctrinae ferventem in Trinitatis amore. Homo qui absconditum thesau
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ debilis iacebat ad domum uir¬
tutum reportat: ut se intͣ conscien¬
tiȩ suȩ secreta constringat: & neqͦꝙͣ
in ext̾iorib ultra uoluntatibus dis¬
soluta discurrat. Archisy nagogi
filia. ad quam curandam dñs cum ꝑ¬
geret. pͥ tamen antequam ad eam
ueniret detigit eũ a tergo mulier qͤ
ꝓfluuio sanguinis laborabat & cura¬
ta est: archisynagogi filia qͥdem iu¬
dee typum tenuit. Hec autem que ꝓ¬
fluuio sanguinis laborabat. figuram
habuit eccłiȩ uenientis ex gentibus:
que dum post p̃dicationem & pꝰ pas¬
sionem ac pꝰ ascensionem xp̃i credi¬
dit. qͣsi a t̾go dñm tetigit: & ante ac¬
cipere salutem qm synagoga ꝓme¬
ruit. Duo cȩci iuxtauiam sedentes.
significant utrosq popłos iudeoꝵ ⁊
gentium ꝑ fidem xp̃o apꝓpinqͣntes:
qui dix̃ egosum uia. Demoniũ hñs
cecus & mutꝰ. qͥ seͥbit᷑ a saluatore cura¬
tus. indicat eos qͥ ex idolatria gentrũ
ad fidem dñicam conu̾tunt᷑. quibus

Expanded text:
in quo debilis jacebat, ad domum virin quo debilis jacebat, ad domum virtutum reportat ut se intra conscientiae suae secreta constringat, et nequaquam in exterioribus ultra voluptatibus dissoluta discurrat. Archisynagogi filia, ad quam curandam Dominus dum pergeret, prius tamen antequam ad eam veniret, tetigit eum a tergo mulier, quae profluvio sanguinis laborabat, et curata est, archisynagogi quidem filia Judaeae typum tenuit; haec autem, quae profluvio sanguinis laborabat, figuram habuit Ecclesiae ex gentibus. Quae dum post praedicationem et post passionem ac post ascensionem Christi credidit, quasi a tergo Dominum tetigit: et ante accipere salutem quam synagoga promeruit. Duo caeci juxta viam sedentes, significant utrosque populos Judaeorum et gentium per fidem Christo appropinquantes, qui dixit: Ego sum via . Daemonium habens caecus et mutus, qui scribitur a Salvatore curatus, indicat eos qui ex idololatria gentium ad fidem Dominicam convertuntur. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentia uisitauit. s ꝑ fidem ubi sal¬
uauit. Ipsa qͦq mulier chananea. ec¬
clesiȩ gentium gerebat figuram: que
tanquam canis querit micas de m̃sa
dñorũ id est saturari doctrinis ayo¬
stolorum &e ꝓpħarum. Docrus petri
febͥcitans. significat synagogam. estu
carnalium desid̃ioꝵ accensam: cuiꝰ
filia est parsilla credentium. q̃ data
est petro regenda. Scͥba repudiatus.
qͥ propt̾ questum dominum seque
petunt. Demoniacus quem dñs in
regione gerasenoꝵ a legione eura¬
uit: significat gentilem popłm.
multoꝵ cultib demoniorum obno¬
xium. Pastores pecoꝵ fugientes qͥ ea
que gesta sunt nunciant in ciuitate.
significant pͥncipes impior: qui dũ
fidem xp̃i fugiunt: uirtutes tam̃ eiꝰ
stupentes mirant᷑ & p̃dicant. Para¬
liticus iacens in lectulo. anima ẽ ui¬
ta dissoluta in corpore suo: quȩ dũ
sanata: confestim pͥstino robore re¬
cepto resurgit. & lectum carnis suȩ

Expanded text:
praesentia visitavit, sed per fidem verbi salpraesentia visitavit, sed per fidem verbi salvavit. Ipsa quoque mulier Chananaea Ecclesiae gentium gerebat figuram, quae tanquam canis quaerit micas de mensa dominorum, id est, saturari doctrinis apostolorum et prophetarum. Socrus Petri febricitans significat synagogam aestu carnalium desideriorum accensam. Cujus filia est pars illa credentium, quae data est Petro regenda. Scriba repudiatus, qui propter quaestum Dominum sequebpetunt. Daemoniacus, quem Dominus in regione Gerasenorum a legione curavit, significat gentilem populum multorum cultibus daemoniorum obnoxium. Pastores porcorum fugientes, qui ea quae gesta sunt nuntiant in civitate, significant principes impiorum, qui dum fidem Christi fugiunt, virtutes tamen ejus stupentes mirantur et praedicant. Paralyticus jacens in lectulo, anima est, vita dissoluta in corpore suo. Quae dum ccatorum sanata, confestim pristino robore recepto resurgit, et lectum carnis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
necem martyrum seuierunt. Muti.
qui in euangłio curant᷑: significant
eos qͥ fidem xp̃i confitent᷑. Cȩci: signi¬
ficant eos qui non intellexerunt fi¬
dem qͣm crediderunt. Surdi: signi¬
ficant eos qͥ non obȩdiunt p̃ceptis di.
Olaudi: qui non recte in semita man¬
datorum dei gradientes. implere pre¬
cepta salutaria negligunt. Hõ pru¬
dens qͥ edificauit domum suã supra
petram: significat doctorem fidelẽ.
tum constituit. Iule uͦ qͥ edificauit do¬
mum suam suꝑ arenam. hereticorũ
dogmata designat: qͥ sic edificant.
ut ruinam faciant magnam. Leꝓsꝰ
genꝰ. delicti contagio macłosum
hoc redemptor dum cȩloꝵ altitudi¬
ne qͣsi de monte descendet. a uario
demonum cultu mundauit. atq ĩ
unitatem fidei reꝑauit. Centurio:
fidem gentium significat. Puerau¬
tem ce filia chananeȩ mulieris. qͦs
xp̃s non ueniens ad eos saluat. easdẽ
gentes ostendunt: qͣs dñs non corporali

Expanded text:
necem martyrum saevierunt. Muti necem martyrum saevierunt. Muti qui in Evangelio curantur, significant eos qui fidem Christi confitentur. Caeci significant eos qui non intellexerunt fidem quam crediderunt. Surdi significant eos qui non obediunt praeceptis Dei. Claudi, qui non recte in semita mandatorum Dei gradientes, implere praecepta salutaria negligunt. Homo prudens, qui aedificavit domum suam supra petram, significat doctorem fidelem, mentum. Ille vero qui aedificavit domum suam super arenam, haereticorum dogmata designat, qui sic aedificant, ut ruinam faciant magnam. Leprosgenus delictorum contagio maculosum: hoc Redemptor dum de coelorum altitudine quasi de monte descenderet a vario daemonum cultu mundavit, atque in unitatem fidei reparavit. Centurio fidem gentium significat. Puer autem et filia Chananaeae mulieris, quos Christus non veniens ad eos salvat, easdem gentes ostendunt, quas Dominus non corporali
Abbreviated transcription (Latin):
nedictam ac salubrem saluatoris in-¬
carnationem uniu̾so mundo p̃cona¬
ta est. Ioħs. formam habuit legis quȩ
xp̃m annunciauit: ce remissionem
peccatorum ꝑ lauachri gr̃am p̾dica¬
uit. Ioseph sponsꝰ mariȩ qͥ custos eiꝰ¬
uirginitatis fuit. significat xp̃m
sponsum ȩccłiȩ: euiꝰ uirginitas in
fide uera. ab ipsousq in finem conserua¬
tur. Maria illuminatͥx. siue stella
maris intͣptat᷑. Genuit enim lumen
mundo. Sermone autem syro. maria
dña nuncuꝑat᷑: & pulchre: qͥa dñm
genuit cȩli &e t̾rȩ. & uniu̾sȩ creature.
Mystice autem eccłiȩ figuram gestat.
& speciem: quȩ cum sit desponsata
xp̃o. uirgo ꝑseuerat. Magi figuraue¬
runt gentium popłos. lucem fidei co¬
gnituros: indicantes sacramentorum
ram. hominem passum: ꝑ aurum. re¬
gem omnium scłors. Herodes quim
fantibus necem obtulit. diaboli for¬
mam exp̃ssit. uł gentium: qͥ cupienteᷤ
nomen xp̃i extinguere de mundo. in

Expanded text:
nedictam ac salubrem Salvatoris innedictam ac salubrem Salvatoris incarnationem universo mundo praeconiata est. Joannes formam habuit legis, quae Christum annuntiavit, et remissionem peccatorum per lavacri gratiam praedicavit. Joseph sponsus, qui custos virginitatis ejus fuit, significat Christum sponsum Ecclesiae, cujus virginitas in fide vera ab ipso usque in finem conservatur. Maria illuminatrix, sive stella maris, interpretatur. Genuit enim lumen mundi. Sermone autem Syro Maria, Domina nuncupatur; et pulchre, quia Dominum genuit coeli et terrae et universae creaturae. Mystice autem Ecclesiae figuram gestat et speciem, quae, cum sit desponsata Christo, virgo perseverat. Magi figuraverunt gentium populos, lucem fidei cognituros, indicantes sacramentorum myrrham hominem passum, per aurum regem omnium saeculorum. Herodes, qui infantibus necem intulit, diaboli formam expressit; vel gentium, quae cupientes nomen Christi exstinguere de mundo, in
Abbreviated transcription (Latin):
paulopost in sequentibus dicemus.
eptuaginta duo discipłi. signifi
cant illustrationem totiꝰ orbis per
eu̾angłm tͥnitatis. lligintiquatuor
enim horis mundus omnis ꝑagitur:
qͥ numerꝰ tͥplicatꝰ ꝓpt̾ eandem tͥnitatẽ.
in . lxͣxiiͦ. deducit᷑. Iccirco aut̃ mittun¬
tur bini. ꝓpt̾̃ p̃dicandum dei amorẽ
& ꝓximi: uł mistĩum gemini testam̃¬
ti. Tacharlas ut supͣdictum ẽ: int̾p¬
tatur memoria dñi. Elisabeth. dei
mei saturitas: uł dei mei iuram̃tum
int̾p̃tat᷑. Elisabeth tẏpum tenet uet̾is
legis siue ꝓpħiȩ: sic̃ zacharias maritꝰ
tus sac̃dotium sub tẏpo. sac̾dotium
xp̃i. & grãm noui testam̃ti exp̾ssit. Q
sic̃ elisabeth mariȩ salutationem au¬
diens. qͣndo infans in uto eiꝰ exultauit.
sp̃u scõ repleta. beatam &e benedic̃tã
ẽẽ matrem dñi p̃dicauit: sic sp̃s in
litt̾a adueniente xp̃olȩtatꝰ est. & tota
series uet̾is testamenti sp̃u sco fȩta. be¬

Expanded text:
paulo post in sequentibus dicemus. paulo post in sequentibus dicemus. Septuaginta duo discipuli signifcant illustrationem totius orbis per Evangelium Trinitatis. Viginti quatuor enim horis mundus omnis peragitur, qui numerus triplicatus propter eamdem Trinitatem in LXXII deducitur. Idcirco auttur bini propter praedicandum Dei amorem et proximi, vel mysterium gemini testamenti. Zacharias, ut supra dictum est, interpretatur memoria Domini. Elisabeth Dei mei saturitas, vel Dei mei juramentum interpretatur. Elisabeth typum tenet veteris legis seu prophetiae; sicut Zacharias maritustus sacerdotium sub typo sacerdotium Christi et gratiam novi testamenti expressit; et sicut Elisabeth Mariae salutationem audiens, quando infans in utero ejus exsultavit, Spiritu sancto repleta, beatam et benedictam esse matrem Domini praedicavit: sic spiritus in littera advenienti Christo laetatus est, et tota series veteris testamenti Spiritu sancto feta be