comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudine ꝓpulsadelib̾et: ut qͥetus
ad sola pie uite ex̾citia exqͥrenda sedu¬
lo uacet. Qd̃ si sͥ uidet᷑ maiora q̃ dam
ac utiliora sp̃uali feruore apet̾e. qmͣ
illi p̾sentis monast̾ii institutionib
liceat: estimet aut se falli siue pͥfe̾ndo
paria parib. uel minora maiorib si
ordinem mutando inconsfautie leui¬
tatisq frustra crim̃ subeat auti maio¬
ra siusaurib experiendo: fatigatꝰ det̾iꝰ
iu pͥora aut ⁊ inpeiora pͥorib deficiati
Si aũt uere meliora ilRg̃m ꝓmptu ft̃

Expanded text:
sollicitudine propulsa, deliberet: ut quietus sollicitudine propulsa, deliberet: ut quietus ad sola piae vitae exercitia exquirenda sedulo vacet. 28. Quod si sibi videtur majora quaedam ac utiliora spirituali fervore appetere, quam illi praesentis monasterii institutionibus liceat, aestimet aut se falli sive praeferendo paria paribus, vel minora majoribus aordinem mutando, inconstantiae levitatisque frustra crimen subeat, aut majora suis viribus experiendo fatigatus, deterius in priora, aut etiam in pejora prioribus deficiat. Si autem vere meliora illis quae
Abbreviated transcription (Latin):
ariclitatem cito atrahit. nec ad aliꝙͣ
fructꝰ feccilitatem ꝓuenit: sic tafe¬
lix monachꝰ. si sepiꝰ de loco ad locũ ꝓpͥo
appetitu mutat᷑ ÷ aut in unoꝑmanẽs
frequent̾ eiꝰ oclio ꝯcutit᷑ nusꝙͣ amoris
stabilitꝰ radiciliꝰ ad omne utile ex̾citu¬
um languescit. et nulla bonoꝵ op̃m
ub̾tate cditescit. Cumq se neqͣ ꝙͣ ad bo¬
nũ s in malũ ꝓfic̾e. si forte hoc recogitat
ꝑpendit ÷omẽm sue miserierausai.
ñ suis s alioꝵ morib iniustꝰ intencdic:
atq inde se mag̾ ad odium eoꝵ int̾ qͦs
bitaoꝵ forte ꝓpositũ aggͣdit᷑ expedit ei
ut in qͦq monast̾ĩo ꝓfessus fu̾iti nͥ tale
fu̾it ut ibi malum inuitꝰ face̾ cogatur:
tota m̃tis intentione. amoris ralicib
ibi radicare studeat z atq alioꝵ mores
re refugiat. Gaudeat se iamtandem in¬
uenisse uͥ se ñ inuitum s uoluntariũ
tota uita mansurum. oĩ tnͣsmigͣndi

Expanded text:
ariditatem cito attrahit, nec ad aliquam ariditatem cito attrahit, nec ad aliquam fructus fertilitatem pervenit: sic infelix monachus, si saepius de loco ad locum proprio appetitu mutatur, aut in uno permanens frequenter ejus odio concutitur, nusquam amoris stabilitus radicibus, ad omne utile exercitium languescit, et nulla bonorum operum ubertate ditescit. Cumque se nequaquam ad bonum, sed in malum proficere, si forte hoc recogitat, perpendit; omnem suae miseriae causam non in suis, sed aliorum moribus injustus intendit, atque inde se magis adbitarum forte propositum aggreditur, expedit ei ut in quocunque monasterio professus fuerit, nisi tale fuerit ut ibi malum facere invitus cogatur, tota mentis intentione amoris radicibus ibi radicare studeat, atque aliorum mores re refugiat. Gaudeat se jam tandem invenisse ubi se non invitum, sed voluntarium tota vita mansurum, omni transmigrandi
Abbreviated transcription (Latin):
mere.scientem eum poculo uene¬
nose sõnis maliuole callidus dẽptat
extinguere. Nam cum monachum
nequit obruere uite qmͣn ꝓfessus ẽ
odio: ntit᷑ eum ꝯu̾sationis inqͣ ẽ
subruere fasticdio. Et licet illi mona¬
aut in eo loco incepit: illum stultũ
nimis imprudentemq multimo dis
u̾suens arguere ñ cessat: clum illiꝑ
suadet incepto dei bñficio ingratũ
exist̾e̾: iusto uiditio nec ad meliora
ꝓficiat ÷ nec qd̃ accepit teneat: aut
in eo inutilit̾ ꝑsistat. Qppe dumin¬
cessant̾ laboriosis cogitationib su¬
is demutando. aut si mutari ñ ua¬
let saltem de impbando uutio me¬
clitat᷑: ñꝙͣ ad finem ꝑfectionisten¬
dere conat᷑. Nam qm̃ illi fundam̃¬
tum qd̾ posinit displicet. nullatenꝰ
illi structuram bone uite sr̃eclificare
libet. Uñ fit. ut quemadinod̾ arbꝰcula
si sepe transplantet᷑ aut nuꝑ plau¬
tanta in eodem loco crebra ꝯuulsio¬
ne inquietet᷑ et neqͣꝙͣ raclicare ualẽs

Expanded text:
mere, sitientem eum poculo venemere, sitientem eum poculo venenosae rationis malevole callidus tentat exstinguere. Nam, cum monachum nequit obruere vitae quam professus est odio, nititur eum conversationis, in qua est, subruere fastidio. Et licet illi monaaut in eo loco incoepit, illum stultum nimis imprudentemque multimodis versutiis arguere non cessat, ut, dum illi persuadet incepto Dei beneficio ingratum existere, justo judicio nec ad meliora proficiat, nec quod accepit teneat, aut in eo inutiliter persistat. Quippe dum incessanter laboriosis cogitationibus de mutando loco, aut si mutari non valet, saltem de improbando initio meditatur, nunquam ad finem perfectionis tendere conatur. Nam, quoniam illi fundamentum quod posuit, displicet, nullatenus illi structuram bonae vitae superaedificare libet. Unde fit ut, quemadmodum arbuscula, si saepe transplantetur aut nuper plantata in eodem loco crebra convulsione inquietetur, nequaquam radicare valens,
Abbreviated transcription (Latin):
tationem ratam ñ ẽẽ. Qmͣ refellere
apposuit. Qd̾ cumsͥ a qͦdam amico
suo transmissum. anselmꝰ consi¬
d̾asset: gauissꝰ est et rep̾hensori suo
grãs agens. suam ad hoc responsio¬
nem edidit: eamq libello & direto
sub scͥptam. sub uno ei qui miserat
amico remusit. Hoc ab eo et ab alus
qui libellum illum hr̃e dignant᷑
petitum iri desid̾ans. qͣtinꝰ infine ip̃i
oꝑis. sue argum̃tationis rep̾hensio
et. rep̾hensioni. sua responsio sub
suo q̃rentib. ꝓ rõne respondens. Et
quidem de his q̃ diu̾se cause scͥbi co¬
gebant: m̃tionem fac̾e sr̃ sedemꝰ. Qd
aũt ꝯsilii cuidam. lãroni nouiter
apd̃ cluniacum monacho fc̃o. ꝑ unã
mandau̾it: buic oꝑi inserere c᷑aui.
qͣtinꝰ in hac una cogno scatͦ. quid de
alusꝑpendat᷑. Scͥbit itaq uit̾ alia sic.
luolentia est ꝓpellenda: s et qͣi ꝯsu¬
lentis astutia cauenda. Sepe nãq
dum tiro nem xͥ uuln̾e male uo¬
luntatis apte maliuolꝰ ñ ualet ꝑi¬

Expanded text:
ntationem ratam non esse: quam refellere apposuit. Quod cum sibi a quodam amico suo transmissum Anselmus considerasset, gavisus est; et reprehensori suo gratias agens, suam ad hoc responsionem edidit, eamque libello sibi directo subscriptam sub uno ei qui miserat amico remisit. Hoc ab eo et ab aliis, qui libellum illum habere dignantur petitum iri desiderans, quatenus in fine ipsius operis , suae argumentationis reprehensio; et reprehensioni sua responsio subssuo quaerentibus, pro ratione respondens. Et quidem de his quae diversae causae scribi cogebant, mentionem facere supersedemus. Quid autem consilii cuidam Lanzoni, noviter apud Cluniacum facto monacho, per unam mandaverit, huic operi inserere curavi, quatenus in hac una cognoscatur quid de aliis perpendatur. Scripsit itaque inter alia sic: violentia est propellenda, sed etiam quasi consulentis astutia cavenda. Saepe namque dum tironem Christi vulnere malae voluntatis aperte malevolus non valet peri
Abbreviated transcription (Latin):
to t̾rore ꝑcussus amiserat ꝓrsus audi¬
tum. Orans itaq pat̾ sc̃s et puero manꝰ
imponens utrum aucdiat sciscitat᷑.
At ille mira deuotione ꝓclamans.
audio cdñe audio: dam firmit̾ am¬
plexatꝰ est eum. ut iuix ab eo posset
auelli. Auditum est u̾brin. oblatꝰ
est puer sũmo pontifici aliisq ꝑso¬
nis: celeb̾rimumq hoc miraculum fu¬
.it. Uen̾at pater sc̃s ad monast̾ium
in cliocesi bisuntina cui nom̃ est carꝰ¬
locꝰ: et erant cum eo ex alb̾ib sui or¬
dinis multi. uͥ matͦna q̃dam de fini¬
b illis ex multo iam tg̃e clauda: ui
carro allata. et oblata est ei. Orans uͦ¬
breuit̾ et signanseam in nõie cdñi ere¬
xit. et sanauite ut eadem hora incolu

Expanded text:
to terrore percussus, amiserat prorsus audito terrore percussus, amiserat prorsus auditum. Orans itaque Pater sanctus, et, puero manus imponens, utrum audiat sciscitatur. At ille mira devotione proclamans, « Audio, domine, audio; » tam firmiter amplexatus est eum, ut vix ab eo posset avelli. Auditum est verbum, oblatus est puer summo pontifici aliisque personis, celeberrimumque hoc miraculum fuit. Venerat Pater sanctus ad monasterium in dioecesi Bisuntina, cui nomen est Charus-Locus, et erant cum eo ex abbatibus sui Ordinis multi, ubi matrona quaedam de 1146 finibus illis ex multo jam tempore clauda, in carro allata et oblata est ei. Orans er, et signans eam in nomine Domini erexit et sanavit, ut eadem hora incolu
Abbreviated transcription (Latin):
statuit supͣ pedes suos: et ire p̾cepit.
Nec mora exilut puer et ambulabat
magnificans d̾m. Qtam cliu sc̃m ꝓ¬
secutꝰ est abeuntem: donec ille inui¬
tum licet. et renittentem reclire pre¬
cepit. Uͥ ñ inm̾ito quidera magna
ad modum fcã est admiratio: mag¬
na exultatio omnium qͥ uidebant:
s p̾ cet̾is fr̃ iunior in ip̃iꝰ tanꝙ᷑ recdiui¬
ui oscula ruens multoseoꝵ ad lacͥmas
usq ꝑmouit. Hunc quidem puerum
et post annos . iiͦii. in eodem uico bea¬
to uiro mat̾ offens sacͦs mouebat oscu¬
lari pedes. hic est inqͥens pat̾ tuus: qͥt
uitam reddicdit et te mͥ. Eodẽ anno
apd̃ cist̾cium iuxta morem abb̾ib con
Sͥcum ad cellulam inqͣ iacebat fc̃o
uesꝑe et conuentu soluto. dei famulꝰ
cdiu̾tisset: surdum eiꝰ᷑ puerum obtu¬
ler̃t.Erat aũt puer ille de uinia eadẽ.
et sicut pꝰ ea didicimꝰ ex longo añc̾pe
iugilans in custodia gregis sui: subi¬

Expanded text:
statuit supra pedes suos, et ire praecepit. statuit supra pedes suos, et ire praecepit. Nec mora, exsiliit puer, et ambulabat magnificans Deum: qui tamdiu Sanctum prosecutus est abeuntem, donec ille invitum licet et renitentem redire praecepit. Ubi non immerito quidem magna admodum facta est admiratio, magna exsultatio omnium qui videbant: sed prae caeteris frater junior in ipsius tanquam redivivi oscula ruens, multos eorum ad lacrymas usque permovit. Hunc quidem puerum et post annos quatuor in eodem vico beato Viro mater ejus offerens, sacros monebat osculari pedes: « Hic est, » inquiens. « qui tibi vitam reddidit, et te mihi. » 40. Eodem anno apud Cistercium juxta morem abbatibus coUbi cum ad cellulam, in qua jacebat, facto vespere et conventu soluto, Dei Famulus divertisset, surdum ei puerum obtulerunt. Erat autem puer ille de vicinia eadem, et sicut postea didicimus, ex longo ante tempore vigilans in custodia gregis sui, subi
Abbreviated transcription (Latin):
ptꝰ cathedram gallias introisset. ibat eñ
eo uir sc̃s: nec minꝰ apłica iurtꝰ in illo.
qm in illo dignitas p̾minebat. ẽ antus
enum ad beatum uirum concurs erat.
inꝯmodis uariis laborantium⁊ ut cũ
aliqñ summus pontifex basilicam uͭ
ille missaꝵ sollempnia celebrabat de¬
uotꝰ intrasset expleto sacͥfitio et ex mo¬
re accedentib eis qui curam desid̾abãt.
paulominꝰ idem papa compͥ. neret᷑ a
turb: et uix potu̾it ꝑministroꝵ manꝰ
educi. E płuis sane que in eiꝰdem apłici
uiri fc̃a st̃ comitatu: duo scͥbimꝰ q̃ nos¬
obliuisci ip̃a qmͣ iudimꝰ magnitudo
letitie ñ ꝑmittit. Galeta dr uicꝰ: inter
ꝓuignum castrum: et seqͣnam flu¬
uium ꝯstitutꝰ. Ubi puer feme decẽnis
ab anno pͥore ꝑalitisꝰ sic iacebat: ut ne
ip̃m caput flect̾et. nͥ ab alt̾o mou̾et᷑.
Quem afferentes inculcitra. Mat̾ eiꝰ ce¬
teriq ꝓpinqui. offerebant iuiro sc̃õ. ꝓpe
eumdem locum ꝑstratam publicam
transeunti: at ille signatum erigens

Expanded text:
ptus cathedram, Gallias introisset; ibat cum eo Vir sanctus, nec minus apostolica virtus in illo, quam in illo dignitas praeeminebat. Tantus enim ad beatum Virum concursus erat incommodis variis laborantium, ut cum aliquando summus Pontifex basilicam, ubi ille Missarum solemnia celebrabat, devotus intrasset; expleto sacrificio, ex more accedentibus eis qui curam desiderabant, paulo minus idem papa comprimeretur a turbis, et vix potuerit per ministrorum manus educi. E plurimis sane quae in ejusdem apostolici Viri foblivisci ipsa quam vidimus magnitudo laetitiae non permittit. Chaleta dicitur vicus inter Provignum castrum, et Sequanam fluvium constitutus, ubi puer ferme decennis ab anno priore paralyticus sic jacebat, ut nec ipsum caput flecteret, nisi ab altero moveretur. Quem afferentes in culcitra mater ejus caeterique propinqui offerebant Viro sancto, prope eumdem locum per stratam publicam transeunti. At ille signatum erigens
Abbreviated transcription (Latin):
dam uir beatus pauperem algen¬
tem clamide decisa contexit.orato¬
rium afidelib est edificatum: In
quo nunc puelle religiose deserui¬
unt. Sc̃i antistitis obhonorem: ꝑ parĩ
facultatis habentes. nisi ꝙ eas deuotoꝵ
alit sepe deuocio. Erant tamen eis qͣdã
tempore pauca apium aluearia. Que
cum quidam inuidus conspexisset: ait
infra se: Ntinam aliqua de his possim
aufferre: Secuta autem nocte: instiga¬
tus ademone blatis trib uasis. nauim
onerat ÷ ut scił transito anne. facilius
que abstulerat uendicaret. S credo
eimpedimento fuisse hoc fuͣturum:
sicut post ea manifeste probatum est.
Igitur cum sole oriente ad portum flu¬
minis causa transmeancli homines ꝓ¬
perarent: nauim ad litus conspicunt:
apesq ex alueariis cateruatim emer¬
gere: hominemq seorsum iacere pro¬
stratum. S putantes eum occupatum
somno. sicut iam didicerant apuellis
furtum factum: quantocius ꝓperãt
ad alligandum eum. Sed accedentes:
mortuum repperiunt. Statim q pu¬

Expanded text:
dam vir beatus pauperem algentem clamide decisa contexit, oratorium a fidelibus est aedificatum, in quo nunc puellae religiosae deserviunt, sancti antestitis ob honorem parumper facultatis habentis, nisi quod eas devotorum alit saepe devotio. Erant tamen eis quodam tempore pauca apium alvearia, quae cum quidam invidus conspexisset, ait infra se: 'Utinam aliqua de his vasis possim auferre'. Secuta autem nocte instigatus a daemone, ablatis tribus vasis navem onerat, ut scilicet, transito amne, facilius quae abstulerat vindicaret. Sed credo, inpedimentum fuisse hoc furtum, sicut postea manifeste probatum est. Igitur cum sole oriente ad portum fluminis causa transmeandi homines properarent, navem ad litus conspiciunt, apesque ex alveariis catervatim emergere hominemque seorsum iacere prostratum. Sed putantes eum occupatum somno, sicut iam didicerant a puellis furtum factum, quantotius properant ad alligandum eum; sed accedentes, mortuum repperiunt. Statimque pu
Abbreviated transcription (Latin):
liuis quoq demon ad quisitum
uasculum precipitem duxit
ad annem: quasi predam quam ceperat
ti confessoris auxilium. Nam ingressus
influmen et ulteriorem ripam petens: ni
Cumq ad cellam maioris monastĩi per¬
uenisset: mundatus apparuit. Hunc
etiam testant᷑ multas uoces. emi¬
ttere solitum. ac lingua genciñ
incognutarum sepissime loqui: uen¬
tura q fari. et crimina confiteri: S ut

Expanded text:
lius quoque daemon acquisitum vasculum praecipitem duxit ad amnem, quasi praedam, quam ceperat, ti Confessoris auxilium. Nam ingressus in flumen, et ulteriorem ripam petens, nihcumque ad cellulam Majoris monasterii pervenisset, mundatus apparuit. Hunc etiam testatur multas voces emittere solitum, ac lingua gentium incognitarum saepissime loqui, venturaque fateri, et crimina confiteri. Sed, ut
Abbreviated transcription (Latin):
liciñ ad iudicium p̾dicti cathalanẽ¬
sis ep̃i qui tc̃ forte aderat res delata
est.Sĩ qͦ uir ille potens in u̾bo. ser¬
monem ad eos aggͤssꝰ ad eum finẽ
ꝑduxit:ut omnem hominem qͥ¬
q dona dei recusau̾it ꝓpt̾ grãm dei.
inimicum ẽẽ gr̃e dei et sp̃ui sc̃o re¬
sist̾e ꝓnunciaret. Adducta siqͥdem
hystoria de heliseo ꝓpħa et filiis ꝓpłaꝵ
cum eo indesertis locis uitã hemi¬
ticam ducentib qͦ mͦ cũ aliqñ ad
horam refectionis uentum eẽt. a¬
maritudo q̃dam mortis inolla de¬
coctionis eoꝵ inuenta ꝑ u̾tutem
nem farinule dulcorataẽ: olla in
sen amaritudinem hñs. Farinal
amaritudinem in lulcedinem ꝯ¬
u̾dens: gr̃a dei oꝑans est in uob̾. Su
mite gͦ securi et ciumngrãꝵ actione.
ꝙ cum naturałr minꝰ aptũ fu̾it u¬
sib humanis. et ad hoc ꝑ grãm dei
ur̃is est usib aptatũ: ut utamini
et comedatis. In qͦ si inobeclientes. ⁊

Expanded text:
liquando ad judicium praedicti Catalaunenliquando ad judicium praedicti Catalaunensis episcopi, qui tunc forte aderat, res delata est. Super quo vir ille potens in verbo, sermonem ad eos aggressus ad eum finem perduxit, ut omnem hominem, quicunque dona Dei recusaverit propter gratiam Dei, inimicum esse gratiae Dei, et Spiritui sancto resistere pronuntiaret. Adducta siquidem historia de Eliseo propheta, et filiis Prophetarum cum eo in desertis locis vitam eremiticam ducentibus, quomodo, cum aliquando ad horam refectionis ventum esset, amaritudo quaedam mortis in olla decoctionis eorum inventa, per virtutem nem farinulae dulcorata est: « Olla, » se nisi amaritudinem habens: farina vero amaritudinem in dulcedinem convertens, gratia Dei operans est in vobis. Suecuri, et cum gratiarum actione, quod cum naturaliter minus aptum fuerit usibus humanis, ad hoc per gratiam Dei vestris est usibus aptatum, ut utamini et comedatis. In quo si inobedientes et
Abbreviated transcription (Latin):
bentia p̾ter quem fames seu amor
dei faciebat. S et ip̃m nouicii feruo¬
ris simplicitas sͥ tollebat: cum qͣi ue¬
nenum arbitrantes. quicqͥd come¬
dentẽ ut cũq delectaret: recusarẽt
dona dei ꝓpt̾ graͣm qm ineis sentie¬
bant. Cum enim circa om̃e genꝰ car
fecisset. ut płima q̃ hõi incarne cõ¬
stituto. impossibilia pꝰ uidebant᷑. iã
s̃ solum constant̾ ꝑagͥent. ⁊ sine mͦ¬
muratione.s. ⁊̃ cum ingenti delec¬
tatione ip̃a delectatio aliam ineis pe¬
ꝑerat murmationem. eo ꝑiculosio¬
rem qͦeam estimabant qͣiremotiorẽ
hũtes cum testimonio ꝯscĩe sue me¬
morie fidelit̾ ꝯm̃datũ. inimicã ẽẽ
aĩe omẽm delectationem carnis: qͥc¬
quid carnem cum qͣlibet delectatione
nucrire uidet᷑ fugienclum arbitrã¬
t᷑. Qsi enim ꝑ aliam uiam recduci
seputabant in regionẽ suamicũ
p̾cdulcecline amoris int̾ioris it̾is
rs. amara eque acdulcia delectabi¬
qͣs carni eoꝵ plusqͣm spui defentem. a¬

Expanded text:
bentia, praeter quam quod fames seu amor Dei faciebat. Sed et ipsum novitii fervoris simplicitas sibi tollebat, cum, quasi venenum arbitrantes quidquid comedentem utcunque delectaret, recusarent dona Dei propter gratiam quam in eis sentiebant. Cum enim circa omne genus carfecisset ut plurima, quae homini in carne constituto impossibilia prius videbantur, jam non solum constanter peragerent et sine murmuratione, sed etiam cum ingenti delectatione: ipsa delectatio aliam in eis pepererat murmurationem, eo periculosiorem, quo eam aestimabant quasi remotiorem estimonio conscientiae suae memoriae fideliter commendatum, inimicam esse animae omnem delectationem carnis, quidquid carnem cum qualibet delectatione nutrire videretur, fugiendum arbitrabantur. Quasi enim per aliam viam reduci se putabant in regionem suam, cum prae dulcedine amoris interioris, amara aeque ac dulcia delectabiquasi carni eorum plus quam spiritui deferentem, a
Abbreviated transcription (Latin):
te artis insanie. ad euis basilicã
denudant᷑. Quidam aquilinus nomine.
dum uenacionem cum patre suo in sil¬
uis francie exerceret: pauorem pessimĩ
inimico insicdiante incurrit. Erat enĩ
et tremor cordis: et interea uidebatur
exsensus. Parentes uͦ eius intelligen¬
tes eum diaboli immissione multa¬
ri: ut mos rusticoꝵ habet. asortilo¬
gis et atiolis. liganta ei et poriones
deferbant. Scum nichil ualeret:
ex more sancti martini auxilia ꝓmti
dolore cogente. requirunt dicentes. Po¬
test insidie huius nudare maliciam:
qui decexit umbram ut audiuimus.
falso. religionis nomine ad ornatam.
Quem de regione cõmotum: miserũt
ad scãm basilicam. Ibiq moratione
cum summa parcitͤate continens se:
opem sancti poscebat assidue. Cumq
inhac fide duicius commorant᷑: om̃i
pauore dempto. sensum ut huerat ante
recepit. Oblitis q parentib: in eo loco
usq hodie ꝓbeneficio accepto deseruit.
ed et chariualdus quidam. ꝑue

Expanded text:
e artis insaniae ad eius basilicam denndentur. Quidam Aquilinus nomine, dum venatione cum patre suo in silvas Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et interea videbatur ex sensu. Parentes vero eius intellegentes, eum diaboli inmissione mulcari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et hariolis ligamenta ei et potiones deferebant. Sed cum nihil valeret ex more, sancti Martini auxilia prumpti, dolore cogente, requirunt, dicentes: 'Potest is insidiis nudare malitiam, qui detexit umbra, ut audivimus, falso religionis nomine adoratam. Quem de regione commotum miserunt ad sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se contenens, opem sancti poscebat assiduae. Cumque in hac fide diutius commorasset, omni pavore dempto, sensum, ut habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus, in eo loco usque hodie pro beneficio accepto deservit. 27. Sed et Charivaldus quidam per v
Abbreviated transcription (Latin):
ac pede ꝑdidecat. Qui ad gloriosum
templum famuloꝵ manib deportatꝰ :
ieuiniis et oracionib se subdens assilu¬
is. ꝑtotum fere annum: om̃ium men¬
broꝵ sanitate recepta. gaucdens reme¬
auit ad ꝓpria. Et ideo monemus. ut

Expanded text:
ac pede, perdiderat. Qui ad gloriosum templum famulorum manibus deportatus, ieiuniis et orationibus se subdens assiduis per totum fere annum, omnium membrorum sanitate recepta, gaudens remeavit ad propria. Et ideo monemus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
stolo dicens. Hec accpe famule de
qr nichil reperi inreb meis his ama¬
bilius: tantum ut sanet᷑ filia mea.
que ninio cruciatu uexatur. Cui sub¬
ridens beatus apo stolus: dixit. Acci¬
pio quidem munera tua nicholae:
hnon hec uisibi. lia. Nam si profilia
qd̾ pretiosum in domo tua habebas
offers: quanto magis proanima debes:
Ego enim hoc ate accipere cupio ut
homo ille int̾ior agnoscat dm̃ uerum
factorera suum creatoremq om̃ium.
qui terrena respuat et et̾na desideret:
qui caduca negligat. diligat sempit̾¬
i his exercitato sensu uigueris. uitã
eternam ꝯsequi merearis: filiaq hic
sanitati reddita. etiam milla et̾nitate
gaudiis ꝑfruaris. Hec eo dicente: ꝑsu¬
asit om̃ib ut relictis ydolis dm̃ uerũ

Expanded text:
stolo, dicens: 'Haec accipe, famulae Dei, stolo, dicens: 'Haec accipe, famulae Dei, quia nihil repperi inter res meas his amabilius, tantum ut sanetur filia mea, quae nimio cruciatu vexatur'. Cui subridens beatus apostolus ait: 'Accipio quidem munera tua, Nicolae, sed non haec visibilia. Nam, si pro filia quae praetiosum in domo tua habebas offeres, quanto magis pro anima debes? Ego enim hoc a te accipere cupio, ut nomo ille interior agnoscat verum Deum factorem suum creatoremque omnium, qui terrena respuat et aeterna desideret, qui caduca neglegat, diligat sempiter his exercitatu sensu vigueris, vitam aeternam consequi merearis, filiamque hic sanitati redditam, etiam in illa aeternitatis gaudia perfruaris'. Haec eo dicente, persuasit omnibus, ut, relictis idolis
Abbreviated transcription (Latin):
filus meus. Et uissit eos in espectu b̃i
apłi ex hiberi. At ille impositis eis ma¬
nib : et ꝑtriduum abluens nulnera eoꝵ
sanitati restituit: libertatiq donanit.
Postera uero die ait ad puerum. Sur¬
ge innomine domini nẽi ih̃u xͥ: qui
me misit ut medear infirmitati tue.
Et apprehensa maniz eus: leuauit eñ.
Qui statim surcexit: et ambulabat mag¬
nificans dm̃. Nocabat᷑ enim puer fili¬
onẽdes: qui iuginiti duob annis fue¬
rat debilis. Clamantib autẽ ppłis et
dicentib. et nr̃is medere infirmis fa
mine ih̃u xͥ. in quo sanatus es. iube
eos exurgere. At ille admirantib oĩb
bat autem om̃is ppłs: offerens q ei
munera rogabant ut auclirent uer¬
bum dei. Beatus uero apłs prelicans
dei uerbum: nichil demunerib acci¬
prebat. Deniq nicholaus quidã
e ciuib ex hibens carrucam de auratã
cum.iiii. mulis canclidis equisq eiꝰtẽ
numeri et coloris: obtulit beato apo¬

Expanded text:
filius meus'. Et iussit eos in conspectu beati filius meus'. Et iussit eos in conspectu beati apostoli exhiberi. At illi, inpositis eis manus, et per triduum abluens vulnera eorum, sanitati restituit libertatique donavit. Postera vero die ait ad puerum: 'Surge in nomine domini Iesu Christi, qui me misit, ut medear infirmitati tuae'. Et adpraehensa manu eius, levavit eum; qui statim surrexit et ambulabat, magnificans Deum. Vocabatur enim puer Philionedis, qui viginti duobus annis fuerat debilis. Clamantibus autem populis et dicentibus: 'Et nostris medere infirmis, famine Iesu Christi, in quo sanatus es, tu iube eos exurgere'. At ille, admirantibus populis, dit autem omnis populus, offerensque ei munera, rogabant, ut audirent verbum Dei. Beatus vero apostolus praedicans Deum verum, nihil de muneribus accipiebat. 16. Denique Nicolaus quidam e civibus exhibens carrucam deauratam cum quattuor mulis candidis equisque eiusdem numeri et coloris, obtulit beato apo
Abbreviated transcription (Latin):
enit ad eum uir quidam de
philippis medeas nomine ciiꝰ
filiuis indebilitate nimia egrotabat:
et ait ad apłm. Deprecor ohomo dei ut
restituas mͥ filium meum: quia debi¬
litatus est corpore. Et hec dicens flebat
ualde. Beatus uͦ apostolus abstergens
genas eiꝰ et capud manu demulcens: di¬
cebat. Confortare fili tantum crede: et
implebunt᷑ uoluntates tue. Tunc app̾ͥ¬
hendens manum eius: ibat inphilippis.
Cumq ingrederent᷑ portam ciuitatis.
Occurit ei senex rogans pro filiis quos
et erãt ulcerib putrefact. Conuersus
autem sanctus apłs ad mediam dixit.
Audi homo. Tu deprecaris ut sanet᷑
quoꝵ iam sunt carnes exese: Et ideo
si preces tuas uis addm̃ ꝓficisci: absol¬
ue pruis miseroꝵ cathenam: ut filius
tuus adebilitate laxetur. siam uideo
mpelimentum feroe pretib meis ma¬
liciam quam exerces. Tunc metleas
procidit ad pedes eius: et deosculans.
ait. Absoluant᷑ hi duo ⁊ alii septem de
quib nichil audisti: tantũ ut sanet᷑

Expanded text:
enit ad eum quidam vir de Philippis Medias nomine, cuius filius in debilitate nimia aegrotabat, et ait ad apostolum: 'Depraecor, o homo Dei, ut restituas mihi filium meum, quia debilitatus est corpore'. Et haec dicens, flebat valde. Beatus vero apostolus abstergens genas eius et caput manu dimulcens, dicebat: 'Confortare, fili; tantum crede, et inplentur voluntates tuae'. Tunc adpraehendens manum eius, ibat in Philippis. Cumque ingrederetur portam civitatis, occurrit ei senex, rogans pro filiis, quos et erant ulceribus putrefacti. Conversus autem sanctus apostolus ad Median, dixit: 'Audi, homo; tu deprecaris, ut sanetur eantur, quorum iam sunt carnes exaese. Et ideo, ei praeces tuas ad Deum vis proficisci, absolve prius miserorum catenam, ut et filius tuus a debilitate laxetur; nam video inpedimentum ferre precibus meis malitiam quam exerces'. Tunc Medias procidit ad pedes eius, et deosculans, ait: 'Absolvantur hii dno et alii septem, de quibus nihil audisti, tantum ut sanetur
Abbreviated transcription (Latin):
ta sic ubi disponeret precedere: Que
ad beati martini pedes deposita. noe
te cereum manu prouoto retinuit:
nobis inbasilica uigilantib: Mlane
autem facto moto matutini signo sr̃
pedem debilem constitit: ita ut om̃i
debilitate seclata. admetatum suum
ꝓpriis gessib nullo sustentante libera
remearet: Quodam uero tempore. cũ
beatus g̾manus parisiace urbis ponti¬
fex ad festiuitatẽ gloriosi antistrgacte
deret. ragnimodꝰ tunc diaconus. nũc
cp̃s: inseruicium eus accessit. grauiter
adissenteria laborans Sed beatus ger¬
manus: prius aduillam ecc̃e sue que
in hoe tͥritorio sita est uenit: Igitur cĩ
ante noctem ugłiaꝵ sollempnitatis
euis. turonis aduenire cepisset : diaco¬
nem inuillam resiclers iubet ilicens
sle forte fatigeris eundo: ⁊ aliquid dede
rius cibi contingat: At ille Potestas
inquil dei est: que nos iubet iuxta
meritum pati siam ego non eo aliter:
nisi ad basilicam beati antistitis eam

Expanded text:
ta, sicubi disponeret progressura. Quae ta, sicubi disponeret progressura. Quae ad beati tota cereum manu pro voto detenuit, nobis in basilicam vigilantibus. Mane autem facto, moto matutinis signo, super pedem debilem constetit, ita ut, omni debilitate sedata, ad metatum suum propriis gressibus, nullo sustentante, libera remearet. 12. Quodam vero tempore cum beatus Germanus Parisiacae urbis pontifex ad festivitatem antistitderet, Ragnimodus tunc diaconus, nunc episcopus, in servitium ejus accessit, graviter a dysenteria laborans. Sed beatus Germanus prius ad villam ecclesiae suae, quae in hoc territorio sita est, venit. Igitur cum ante noctem vigiliarum solemnitatis ejus Turonis advenire coepisset, diacouem in villa residere jubet, dicens: Ne forte fatigeris eundo, et aliquid tibi deterius contingat. At ille: Potestas, inquit, Dei est, quae nos jubeat juxta meritum pati: nam ego non exeo aliter, nisi ad basilicam beati Antistitis eam;
Abbreviated transcription (Latin):
qualiter uelud exueste redem¬
toris nr̃i. ad beatum sepulcrum. fluxꝰ
sanguinis sit siccatꝰ: sulier quedam
ex auerno ueniens cum uiro suo depa¬
go transaliensi: aꝓfluuio sanguinis
egrotabat: Secus atrium audem basi¬
lice: mansionem habebat: Que dieb
singulis ad sancti ꝯfessoris lumina ia¬
cens ꝓstrata: opem sanitatis poscebat:
factum est autem. ut quadam clie ac¬
cedens ad sanctum sepulcrum. orans
et osculans. depalla que suꝑ est posi¬
ta. aures sibi ⁊ oculos tangeret : pro¬
tinus siccato riuo sanguinis ita sana¬
ta est: ut putaret se redemptoris fim¬
briam contigisse: Cuiꝰ uir inualicudi¬
nem irruens. ad hostium basilice ma¬
nib depositus alioꝵ: fidelit̾ exorans
restincta febre conualuit. Et sic parit̾
hic ab incõmodo hec aprofluuio sanata
magnificantes dñi. ad propriam domĩz
ne numinula. nocte conterrita
apauore: usum unius pedis ꝑdide¬
tat: et ita indebilitatem corruerat.
ut alioꝵ manib sustentaret᷑: enec¬

Expanded text:
qualiter velut ex veste Redemptoris nostri, ad beatum sepulcrum fluxus sanguinis sit siccatus. Mulier quaedam ex Arverno veniens cum viro suo, de pago Transaliensi, profluvio sanguinis aegrotabat, secus autem atrium basilicae mansionem habebat. Quae diebus singulis ad sancti Confessoris limina jacens, prostrata opem sanitatis poscebat. Factum est autem ut quadam die accedens ad sanctum sepulcrum, orans, et osculans, de palla quae super est posita, aures et oculos sibi tangeret. Protinus siccato rivo sanguinis, ita sanata est, ut putaret se Redemptoris fimbriam contigisse. Cujus vir in valetudinem irruens, ad ostium basilicae manibus depositus aliorum, fideliter exorans, restincta febre, convaluit. Et sic pariter hic ab incommodo, haec a profluvio sanata, magnificantes Deum ad propriam domum rne Mummola, nocte conterrita a 1045 pavore, usum unius pedis perdiderat; et ita in debilitatem corruerat, ut aliorum manibus sustentaretur erec
Abbreviated transcription (Latin):
cioni incumbens. om̃em uim doloris
on credo haberi suꝑfluũ. si in¬
seratur lectioni: qualiter inuo¬
catio nominis eius uitam prestit̾it mo-¬
rituro. Quodam loco. unus ꝓp̾ furci sce¬
lere comprehensus. atq grauiter uer¬
berib actus. ductus est ad patibulũ:
uit condempnart᷑ supendio. Cumq¬
E
in hoc exicuiiam appropinquante uenis¬
set: orandi spacium peciit. Tunc sicut
erat ligatis post tergum manib iacta

Expanded text:
ioni incumbens, omnem vim doloris Non credo haberi superfluum, si inseratur lectioni, qualiter invocatio nominis eius vita praestiterit morituro. Quodam loco unus propter furti scelera conprehensus atque graviter verberibus actus, ductus est ad patibulum, ut condemnaretur suspendio. Cumque in hoc exitu, morte iam adpropinquante, venisset, orandi spatium petiit. Tunc sicut erat ligatis post tergum manibus, iacta
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝯplendidesid̾iz egͥsus est de domo
nitꝰ fr̃m suoꝵ niuardum frẽm suũ
minimum pueruim cum pueris
ad te solum respicit oĩst̾ra possessio¬
nis nr̃e. ad qd̃ puer ñ puerilit̾ motꝰ:¬
eqͦ diuisio hec fc̃a est. Quo dicco
abeuntib illis. tc̃ quidem domicũ
pr̃e remansit: s modico pꝰ euoluto
tp̃re frẽs secutꝰ. nec apre nec a ꝓpinqͥs
seuamicis potuit detineri. Sr̃ erat
ce deo clicata domo illa Patͥ senior
cum filia de qͥb etiani suo loco dicemꝰ.
Eo tp̃e nouellus et pusillus grex
cist̾ciensis sub alb̾e degens uiro ue¬
nerabili stephano.cum iam gra¬
uit̾ tedio eẽ ei incip̾et paucitas sua.
et omnis spes post̾itatis decid̾et inꝙͣ¬
t᷑⁊ uen̾antib omnib in eis uite
scĩtatem s refugientib austitatẽ:
repente cdiuina hac uisitatione
tam leta tam insꝑata. tam subita
letificatꝰ est ut in clie illa respon¬
sum hoc a sp̃usc̃õ accepisse sͥ domꝰ

Expanded text:
et complendi desiderii, egressus est de domo et complendi desiderii, egressus est de domo nitus fratrum suorum Nivardum fratrem suum minimum, puerum cum pueris ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puer non pueriliter motaequo divisio haec facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit retineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater senior cum filia, de quibus etiam suo loco dicemus. 18. Eo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, viro venerabili Stephano, cum jam graviter ei taedio esse inciperet pa citas sua, et omnis spes posteritatis decideret, intur, venerantibus omnibus in eis vitae sanctitatem, sed refugientibus austeritatem; repente divina hac visitatione tam laeta, tam insperata, tam subita laetificatus est, ut in die illa responsum hoc a Spiritu sancto accepisse sibi domus
Abbreviated transcription (Latin):
ciebat enim quidam eoꝵ in uisu noc¬
tis: et uidebat qͣi eos õs ꝯsedisse in do¬
mo una: et ꝑordinem singłos qͣi ꝯ mu¬
nicare de cibo quodam miri caudoris
et saporis. Quem cet̾is omnib optime
suscipientib. et cum gaudio magno:
ouosex õi num̾o illo notabat a cibi
illiꝰ salutaris ꝑticipacione uacuos re¬
mansisse. Alt̾ namq eoꝵ nͨ sumebat.
alt̃ sum̾e qͥdem uidebat᷑: s canꝙͣ minꝰ
caute sumerẽ sꝑgebat᷑. trumq uͦ. p̃ ei
eẽt ad remꝯ u̾sus retrorsum in scłm
rediit: alt̾ cum cet̾is cepit quidẽ opꝰ bo¬
num: s non ꝑfecit. Uidiego eum in
scło. post ea uagum et ꝓfugum a facie
minem humillimum. et mirabil
ꝯfusionis s nimie pusillanimitatis.
Qtñ in ultimis claramuallem rediit.
infirmitate corꝑis et inopia cogente:
cum homo bñ natꝰ ab oĩb cognatis et
amicis ꝓic̾etur ibiq ꝓpͥetati renuntians
am uͦ adueniente die reddendi uoti

Expanded text:
ciebat enim quidam eorum in visu nocciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi eos omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris omnibus optime suscipientibus, et cum gaudio magno, duos ex omni numero illo notabat a cibi illius salutaris participatione vacuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter sumere quidem videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero postea esset ad rem, conversus retrorsum in saeculum rediit: alter cum caeteris coepit quidem opus bonum, sed non perfecit. Vidi ego eum in saeculo postea vagum et profugum a facie minem humillimum, et miserabilis confusionis, sed nimiae pusillanimitatis. Qui tamen in ultimis Claram-Vallem rediit infirmitate corporis et inopia cogente, cum homo bene natus ab omnibus cognatis et amicis projiceretur: ibique proprietati renuntians,17. Jam vero adveniente die reddendi voti
Abbreviated transcription (Latin):
eius sp̃c sc̾s tante dabat uocem uir¬
tutis: ut uix aliquis aliquem ten̾et
affectꝰ Crescente siquidem numero
eorum qui in hanc ꝯu̾sionis una¬
nimitatem consenserant. sic̃ de pri¬
mnitiuis ecc̃e filiis legitur. multitudi¬
niseoꝵ erat cor unum et aĩa una in
comino et habitabant unanimit̾
simul. nec quisqm aliorum audebat
se ꝯiung̾e illis. Erat enim eiꝰ castellioni
comꝰ una ꝓpͥa et ꝯmunis omnium:
uͥ c̃ueniebant et cohabitabant. et
collo quebant᷑: quam ingredi uix
aliquis audebat qui non eẽt de cetu
eorum. S et siquis intrabat uidens et
audiens que ibi gerebantur ac dice
herebatiaut recedens flebat semet ip̃m:
illos aũt b̾ificabat. Hoc enim ilł cp̃ib
ꝯgͥgareut᷑ : dum quordam negotiaꝑ
id tempis expediant᷑.
um autem iam suspecta incipet
ẽẽ multitudo. ne quem de num̾o eoꝵ
subriꝑet. is qui temptat: placuit deo
sĩ hoc reuelare qͥd futurum eẽt. Aspi¬

Expanded text:
ejus Spiritus sanctus tantae dabat vocem virejus Spiritus sanctus tantae dabat vocem virtutis, ut vix aliquis aliquem teneret affectus. Crescente siquidem numero eorum qui in hanc conversionis unanimitatem consenserant, sicut de primitivis Ecclesiae filiis legitur: Multitudinis eorum erat cor unum, et anima una in Domino , et habitabant unanimiter simul, nec quisquam aliorum audebat se conjungere eis . Erat enim eis Castellioni domus una propria et communis omnium, ubi conveniebant, et cohabitabant, et colloquebantur, quam ingredi vix aliquis audebat qui non esset de coetu eorum. Sed et si quis intrabat, videns et audiens 1069 quae ibi gerebantur et dicebhaerebat, aut recedens flebat semetipsum, illos autem beatificabat. Hoc enim illis tempocongregarentur, dum quorumdam negotia per id temporis expediebantur. Cum autem jam suspecta inciperet esse multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspi
Abbreviated transcription (Latin):
uiso eo p̾dam ambiunt suam: et
ominem ei loq̃nli adimunt facul¬
tatem. oẽm aditum int̾cludunt. At
ille cumei loqui ñ posset:clamabat
ꝓ eo ad clñm. Quo orante cum lacͥnus:
subbita et uehemens inundatio plu¬
uie mox erupit. Consed̾ant autem
in campo. qd̃ aer serenꝰeẽt : et nil tale
sperarent. Dispersi gͥ ommes ad repen¬
tinum ymbrem uicum ꝓximum
petunt. At b̾nardꝰ hugonem tenẽs
mecum ait sustinebis hꝰ modi plu¬
uie guittas. Cumq soli remansissẽt
ñ fuert̃ soli. s dñs fuit cum eis: red¬
cens eis continuo et aeris et animi
serenitatem. Ibi renouatum est fed̾.
et ꝓpositum ꝯfirmatum: qd̃ ñ potuit
ceinceps uiolari. Uidebat ista
pec̃cor et irascebat᷑.dentib sius fre¬
mebat et tabescebat: iustꝰ autem
ꝯfidens in domino głose de scło triũ¬
phabat. Iamo eo publice et pͥnati
pretlitante. matres filios absconde¬
bant: uxores detinebant maritos:
amici amicos au̾tebant. quia uoci

Expanded text:
viso eo, praedam ambiunt suam, et viso eo, praedam ambiunt suam, et omnem ei loquendi adimunt facultatem, omnem aditum intercludunt. At ille, cum ei loqui non posset, clamabat pro eo ad Dominum: quo orante cum lacrymis, subita et vehemens inundatio pluviae mox erupit. Consederant autem in campo, quod aer serenus esset, et nil tale sperarent. Dispersi igitur omnes ad repentinum imbrem, vicum proximum petunt. At Bernardus Hugonem tenens: « Mecum, » ait, « sustinebis hujus pluviae guttas. » Cumque soli remansissent, non fuerunt soli, sed Dominus fuit cum eis, reddens eis continuo et aeris et animi serenitatem. Ibi renovatum est foedus et propositum confirmatum, quod non potuit deinceps violari. 15. Videbat ista peccator, et irascebatur, dentibus suis fremebat et tabescebat; justus autem confidens in Domino gloriose de saeculo triumphabat. Jamque eo publice et privatim praedicante, matres filios abscondebant, uxores detinebant maritos, amici amicos avertebant; quia voci
Abbreviated transcription (Latin):
rem mortem: uitam pꝰ mortem seu
inbonis seu in malis ꝑpetuam fore.¬
Ad multas Dcͦt qͦt ad hoc p̃ordinati e¬
rant. oꝑante in eis gr̃a dei. et u̾bo uir¬
tutis eius. et or̃one et instantia serui
eꝰt pͦ cunctanti. deinde ꝯpuncti: alter
pꝰ alt̾m credebant: et ꝯsentiebant. In¬
huego matisconensis: qui bodie ra
m̾ito et honore pontificis. Hic audi
um audiebat. u autem pͦ data est
utͥq facultas mutui colloquii: post
oissimiles lacͥmas. et gemitꝰ dissi¬
et res reb ꝯparari. Cumq inter ip̃a
u̾ba familiaris amicicie hugoni
infund̾etur sp̃s u̾itatis: aliam iam
faciem hr̃e ceꝑunt. u̾ba nuitue collo¬
cutionis. Datis itaq dextͥs in sodali¬
cium noue uite. lõge digniꝰ uerius¬
q fc̃i st̾ cor unum et aĩa una in xͦ. ꝙͣ¬
in scło añ fuissent. Post paucos autẽ
oies: nuntiat᷑ b̾nardo subu̾sum ab
iterumq parturiat. Obseruantesaũ
p̃licti sodales et subu̾sores hugonis

Expanded text:
rem mortem, vitam post mortem, seu rem mortem, vitam post mortem, seu in bonis, seu in malisQuid multa! Quotquot ad hoc praeordinati erant, operante in eis gratia Dei et verbo virtutis ejus, et oratione et instantia servi ejus, primo cunctati, deinde compuncti, alter post alterum credebant et consentiebant. InHugo Matisconensis, qui postea ramerito et honore pontificis. Hic audieum audiebat. Ubi autem data est utrique primo facultas mutui colloquii, post dissimiles lacrymas et gemitus dissiet res rebus comparari. Cumque inter ipsa verba familiaris amicitiae Hugoni infunderetur spiritus veritatis, aliam jam faciem habere coeperunt verba mutuae collocutionis. Datis itaque dexteris in sodalitium novae vitae, longe dignius veriusque facti sunt cor unum et anima una in in saeculo ante fuissent. 14. Post paucos autem dies nuntiatur Bernardo, subversum ab iterumque parturiat. Observantes autem praedicti sodales et subversores Hugonis,
Abbreviated transcription (Latin):
retinere ñ potuit. Hoc mͦ Gerardꝰ a cap¬
tiuitate amoris scłi hꝰ et captiuitate
filior scłi lib̾atꝰ uotum qd̃ uouerat.
fidelit̾ ex oluit. In qͦ potissimum notũ
fecit dñs. a qͣnta ꝑfectione sc̃e ꝯu̾sacio¬
nis gram. iste dei famulus ceperit. qͥ
in eiꝰ sp̃u qui fec̃ que futura st̃. qd̃erat
futurum uid̾e potuit. qͦi iam fc̃m. Pre¬
sentialit̾ quippe in lat̾e frĩs. ei lance
a apparebat. qñ cligitum applicuit
loco uuln̾is mox futuri. si c̃ pꝰoo d̾
ip̃e ꝯfessus est cicm abhis int̾rogaret᷑
quib celare ñ poterat. Num antem
cet̾i ut cdiximꝰ prima die iueodẽ eent
cum bnardo sp̃u congͤgati mane in
oꝑantem: cepit ex hoc p̃dicationi in¬
sist̾e. et qͦsq pot̾at agͤgare epit nouũ
incduere hõiem. et cum quib de lict̾is
scłi. seu de scło ip̃oag̾e solebat de serus
ꝯu̾sione tractare. ostendens gaudia
mundi fugitiua. uite miserias. cele¬

Expanded text:
retinere non potuit. Hoc modo Gerardus a capretinere non potuit. Hoc modo Gerardus a captivitate amoris saeculi hujus, et captivitate filiorum saeculi liberatus, votum quod voverat fideliter exsolvit. In quo potissimum notum fecit Dominus, a quanta perfectione sanctae conversationis gratiam iste Dei famulus ceperit, qui in ejus spiritu, qui fecit quae futura sunt, quod erat futurum videre potuit quasi jam factum. Praesentialiter quippe in latere fratris ei lancea 1068 apparebat, quando digitum applicuit loco vulneris mox futuri, sicut postmodum ipse confessus est, cum ab his interrogaretur, quibus celare non poterat. 13. Cum autem caeteri, ut diximus, prima die in eodem essent cum Bernardo spiritu congregati, mane intoperantem, coepit ex hoc praedicationi insistere, et quoscunque poterat aggregare. Coepit novum induere hominem, et cum quibus de litteris saeculi, seu de saeculo ipso agere solebat, de seriis et conversione tractare; ostendens gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, cele
Abbreviated transcription (Latin):
ositute temptandi accedens ad ostiũ
subterranee domꝰ inqͣ uinctꝰ et clau¬
sus eratd̃mox ut pessulum tetigit. se¬
ratota uit̾ manꝰ eiꝰ collapsa est: et osti¬
um domꝰ aꝑtum. Exiensq pedetentim.
sic̃ hõ ꝯpeditꝰ: ad eccłiam uͥ adhuc ues¬
ꝑtina celebrabant᷑ officia ꝑtendebat.
Porro mendici qͥ pforib domꝰ astabũt.
uidentes qid̾ fiebat. et diuinitꝰ t̾riti in
fugam u̾si st̃. nichil clamantes. Eũ c¬
iam eccłie ꝓpinquaret: egͣdiens qͥdã
de familia domꝰcaptiuitatis sue. ger
manꝰ illẽ a qͦ custodiebat᷑. uidensq eũ
ad eccłiam ꝓpantem: tarde inquit se
rarde uenisti. Expauescente illo: festi¬
na ait. adhuc sr̃ est qd̾ audias. Ocłi
qiuippe eiꝰ tenebant᷑: nec ꝓrsꝰ qͥd ageret᷑
intelligebat. Demum cum ad alcioreᷤᷤ
gradꝰ eccłie cum ad huc ꝯpeditum da¬
ta manu Gerardum subleuasset in¬
troerinte illo eccłiam. tunc pͥmum
quid ageretꝰ. aignouit. et conatꝰ eum

Expanded text:
ositate tentandi, accedens ad ostium ositate tentandi, accedens ad ostium subterraneae domus, in qua vinctus et clausus erat, mox ut pessulum tetigit, sera tota inter manus ejus collapsa est, et ostium domus apertum. Exiensque pedetentim, sicut homo compeditus ad ecclesiam, ubi adhuc vespertina celebrabantur officia, pertendebat. Porro mendici qui pro foribus domus astabant, videntes quod fiebat, et divinitus exterriti, in fugam versi sunt, nihil clamantes. Cujam ecclesiae propinquaret, egrediens quidam de familia domus captivitatis suae, germanus illius a quo custodiebatur, vidensque eum ad ecclesiam properantem: « Tarde, » inquit, « Gerarde, venisti. » Expavescente illo: « Festina, » ait, « adhuc superest quod audias. » Oculi quippe ejus tenebantur, nec prorsus quid ageretur intelligebat. Demum ad altiores gradus ecclesiae cum adhuc compeditum data manu Gerardum sublevasset, introeunte illo ecclesiam, tunc primum quid ageretur agnovit, et conatus eum
Abbreviated transcription (Latin):
stimulum calcitrare: nec tn ad mor
est ita. Si quidem de uuln̾e p̾t̾ spẽ
cito conualuit: ꝓpositum uͦ seu uo¬
tum qd̾ uou̾at ñ mutauit. Cumq
iam lib̾ ab amore scłi. hostilib ad
huc uinculis teneret᷑ et hoc solum
ẽt qd̾ conu̾sionis eiꝰ ꝓpositum retar¬
daret: in hoc etiam cito affuit ei
mĩa dei. Uenit fr̃ eiꝰ laborans ut eru¬
i posset: s ñ ꝓfecit. Et cum nec loqui
ei ꝑmitt̾et᷑ accedens ad carc̾em cla¬
mauit. Scito fr̃ gerarde. qr ituri su¬
mꝰ inꝓximo: et monast̾ium introi¬
turi. Tu uͦ qñ quidem exire ñ licet: hic
monachꝰ esto: sciens qd̾ uis et ñ potes.
ꝓfacto reputari. Cumq gerardus
magis ac magis auxiaret᷑ paucis in¬
autem sacrum quadragesime tempꝰ.
Cirra uesꝑtinam itaq diei horam. co¬
gitans qd audierat ꝯpedes suas teci¬
git ⁊ et ecce ferrum ex parte cͦpuit ĩ
um obseratum: et pͤforib pauꝑũ
multitudo. Surrexit tũ ⁊ et ñtã spe

Expanded text:
stimulum calcitrare: nec tamen ad mstimulum calcitrare: nec tamen ad mest ita: siquidem de vulnere praeter spem cito convaluit; propositum vero seu votum, quod voverat, non mutavit. Cumque jam huc vinculis teneretur, et hoc solum esset quod conversionis ejus propositum retardaret, in hoc etiam cito adfuit ei misericordia Dei. Venit frater ejus laborans ut erui posset, sed non profecit. Et cum nec loqui ei permitteretur, accedens ad carcerem clamavit: « Scito, frater Gerarde, quia ituri sumus in proximo, et monasterium introituri. Tu vero quandoquidem exire non licet, hic monachus esto, sciens quod vis, et non potes, pro facto reputari. » 12. Cumque Gerardus magis ac magis anxiaretur, paucis inautem sacrum Quadragesimae tempus. Circa vespertinam itaque diei horam cogitans quod audierat compedes suas tetigit, et ecce ferrum ex parte in manu ejum obseratum, et pro foribus pauperum multitudo. Surrexit tamen, et non tam spe
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis ꝰ eximie: et qui ab omnib
reputans: obstinato aĩo. salubre cõ¬
silium. et frĩs monita repellebat.
Tum b̾nardꝰ fide iam igneus. et fra¬
terne caritatis zelo. mirum exaspe¬
ratꝰ in modum. scio inqͥt. scio. sola
uexatio intellectum dabit auditui.
Digitumq lat̾i eiꝰ apponens ÷ ueni¬
et. inquit. dies. et cito ueniet cum
lancea lat̾i huic infixa ꝓuium faci¬
et iter ad cortuum consilio salutis
minime morieris. Sic dictum est:
sicq factum est. Paucissimis inter¬
positis clieb cͥꝯuallatꝰ ab inimicis:
captꝰ et uuln̾atꝰ. iuxta u̾bum frĩs.
lanceam gestans ip̃i lati eidemq in¬
fixam loco. cui ille digitum aplier¬
erat trahebat᷑: et mortem qͣi iampͥ¬
sentem metuens clamabat. Mona¬
chus sum: monachꝰ sum cist̾ciensis.
Nichominꝰ tñ captꝰ. et reclusus incꝰ¬
todia est. uocatꝰ est b̾nacdꝰ ꝑcelem
nuntium: s ñ uenit. Scieban ĩqͥt
et p̃lix̾am. qd̾ durum foret ei contͣ

Expanded text:
nitatis eximiae, et qui ab omnibusnitatis eximiae, et qui ab omnibusreputans, obstinato animo salubre consilium et fTum Bernardus fide jam igneus, et fraternae charitatis zelo mirum exasperatus in modum. « Scio, inquit, scio, sola vexatio dabit intellectum auditui. » Digitumque lateri ejus apponens, « Veniet, inquit, dies, et cito veniet, cum lancea, Interi huic infixa, pervium faciet iter ad cor tuum, consilio salutis minime morieris. » Sic dictum, et sic factum est. Paucissimis interpositis diebus circumvallatus ab inimicis, captus et vulneratus, juxta verbum fratris, lanceam gestans ipsi lateri, eidemque infixam loco, cui Bernardus digitum applicuerat, trahebatur, et mortem quasi jam praesentem metuens, clamabat: « Monachus sum, monachus sum Cisterciensis. » Nihilominus tamen captus et reclusus in custodia est. Vocatus est Bernardus per celerem nuntium, sed non venit. « Sciebam, inquit, et praedixeram quod durum foret ei contra