comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tebantur. E tunc quidẽ apparint eis dñs am¬
bulans suꝑmare. Expletis om̃ibus que mͦ
in euuangłio dieta sunt postꝗͣ ea locutus ẽ.
que ioħs narrat. usq ad illum locum in quo
dicitur : hec aũ locutus ẽ. iħs insmagoga do¬
cens in capharnaum. redierunt ad nauem
et cum ascendissent unaincłam cessauit
uentus. Non dum enim uentus cessauerat.
irec mare a suo feruore quieuerat : s sieut
in nocte. ita ⁊ indie eisdem ad huc fluctibꝰ
agitabatur. Ut autem iħs ascendit in nain¬
cłam : mo uentus cessauit. Qui autem
innauicła erant. uiso tanto miracła. stu
pentes uenerunt ⁊ ad orauerunt eum dicen¬
tes. Uere filius di es. Marcus eos uero re¬
darguit. ⁊ oblitos ⁊ excitatos dicit: quod
er hoc stupentes ad mirarentur qui p̾teri¬
ta die tam magnum miracłm inquinq pa¬
nibus dnm fecisse cognouerant. Unde ⁊ ait.
Non enim intellererant de panibus. Si ein¬
quinq panum mi racło recordarent᷑ : ram
non erat ut demaris sedati miraculo mira¬

Expanded text:
nus ambulans super mare. Et expletis omnibus quae modo in hoc Evangelio dicta sunt, postquam ea locutus est, quae Joannes narrat usque ad illum locum in quo dicitur: Haec autem locutus est Jesus in Synagoga docens in Capharnaum, redierunt ad navem; et cum ascendissent in naviculam, cessavit ventus. Nondum enim ventus cessaverat, nec mare a suo fervore quieverat, sed sicut in nocte, ita et in die, eisdem adhuc fluctibus agitabatur: ut autem Jesus ascendit in navicuram, mox ventus cessavit: Qui autem in navicula eraerunt et adoraverunt eum dicentes; Vere Filius Dei es: Marcus vero eos redarguit, et oblitos et excaecatos dicit, quod ex hoc stupentes admirarentur, qui praeterita die tam magnum miraculum in quinque panibus Dominum fecisse cognoverant: unde et ait: Non enim intellexerant de panibus. Si enim de panum miraculo recordarentur, jam non erat, ut de maris sedati miraculo mira
Abbreviated transcription (Latin):
ribus ite dicite discipłis eius ⁊ petro. quia
p̾cedet uos ingalileam. In eo enim quod ꝓpͥo
nomine eum uocauit: quasi manu app̾hen¬
sum tremebundum:⁊ iam ꝑire timentem.
ad spem gr̾̃e eũ eleuauit. In his autem eccłie
erurgere uidentur. Ecum ascendissent in
nauicłam : cessauit uentus. Non ẽ. autem
intelligendum : ut tune iħs innauicłam
ascendiss. Prius enim uenit capharnaum:
ibiq in sinagoga multa locutus e. que ioħs
quidem scribit. matħs uero ⁊ marcus p̃t̾¬
mitunt. Dic̃ enim ioħs quia uolu erunt eu̾
discipłi innaincłam susciꝑe : seo statim
fuit nauis ad t̾ram ad quam ibant io ẽ ea¬
pharnaum. Unde mamfestum ẽ. eum tunc
ninauicłam non ascendisse. Iusserat enim

Expanded text:
ribus: « Ite, dicite discipulis ejus et Petro, quia ribus: « Ite, dicite discipulis ejus et Petro, quia praecedet vos in Galilaeam : » in eo enim 76 quod proprio nomine eum vocavit, quasi manu apprehensum tremebundum et jam perire timentem ad spem gratiae eum elevavit. In his autem Ecclesiexsurgere videtur. Et cum ascendissent in naviculam, cessavit ventus. Non est autem intelligendum, ut tunc Jesus in naviculam ascendisset; prius enim venit Capharnaum, ibique multa in synagoga locutus est, quae Joannes quidem scribit, Matthaeus vero et Marcus praetermittunt. Dicit enim Joannes, quia voluerunt eum discipuli in naviculam suscipere, sed statim fuit navis ad terram ad quam ibant, id est Capharnaum: unde manifestum est eum tunc in naviculam non ascendisse. Jusserat enim
Abbreviated transcription (Latin):
utiq uerum corpus habuisse non dubita̾t.
Et descendens petrus de naincła: ambu¬
labat suꝑ aquam ut ueniret ad iħm. ui¬
dens uero uentum ualidũ timint: ⁊ eum
uum me fac. Ꝙ continuo iħs. ertendens
manum app̾hendit eum: ⁊ ait illi. Modi¬
ce fidi quare dubitasti : Hoc eñ facto bea¬
tus petrus ea que sibi erant uentura iam¬
ea tunc significabat. In xp̃i namq passio¬
ne quasi suꝑ aquas confidenter ambulabat:
cum diceret. & si omnes scandalizati fue¬
rint : ego numquam seandalizabor. Uidẽs
uero uentum ualidum timiit quia eum
diis auid̃is ten̾etur. ipse quoq simul cum
aliis discipłis fugit. Mersus ẽ. au̾ qͣndo ne¬
gauit. Demide uero clamainit dieens. dne
saluum me fac : quando egressus foras fleuit
amare. Ipsum enim flere clamare fuit. S
continuo iħs ertendens manum app̾hedit
eum : quando uoce angłiea eum consolando
⁊ quodammͦ se trahendo dictum ẽ. mulie¬

Expanded text:
utique verum corpus habuisse non dubitant. utique verum corpus habuisse non dubitant. Et descendens Petrus de navicula ambulabat super aquam, ut veniret ad Jesum. Videns vero venvum me fac. Et continuo Jesus extendens manum apprehendit eum, et ait: Modicae fidei, quare dubitasti? Hoc enim facto beatus Petrus ea quae sibi ipsi ventura eextunc significavit. In Christi namque nomine quasi super aquas confidenter ambulabat, cum diceret: « Etsi omnes scandalizati fuerint, ego nunquam scandalizabor . » Videns vero ventum validum timuit, quia, cum Dominus a Judaeis teneretur, ipse quoque simul cum aliis discipulis fugit. Mersus est autem quando negavit: deinde vero clamavit dicens: Domine, salvum me fac, quando egressus foras flevit amare: ipsum enim flere, clamare luit. Sed continuo Jesus extendens manum apprehendit eum, quando voce angelica eum consolando, et quodammodo ad se trahendo dictum est mulie
Abbreviated transcription (Latin):
uel ideo fortasse diar ego sum. ut eum quis
eet agnoscerent. audita uoce quam cog¬
nitam habebant. Sepe enim alicunis uocẽ
alonge audientes : quis sit confestim agnos¬
cimus. ⁊ si eum non uidemus. Respondens
autem petrus : dirit. Dñe si tues: iube me
uenire ad te suꝑ aquas. At ipse ait. ueni.
Ubiq enim beatus petrus feruentissime fi¬
dei fuisse monstratur. Neq enim ꝓfundis¬
simo pelago sese crederet: nisi fidem certis¬
simam de dño haberet. Sciebat enim sal¬
uatore nr̃m omnia posse: ⁊ nichil minus
in mari quam in t̾ra potestatem eum ha¬
bere credebat. Uerumtamem quod petrus
suꝑ mare graditur: non solum magistro
uerum discipłis mundus iste subiectus ẽẽ
monstratur. Quamuis ꝓpter hereticos ita
fieri oportebat : qui xp̃m diim eo quod sr̃
mare ambulauerat. non uerum s fantas¬
maticum corpus habuisse postea diceba̾t.
uincuntur isti dum beatum quoq petrui
super mare ambulasse audiunt. quem

Expanded text:
» Vel ideo fortasse dixit, Ego sum, ut eum quis » Vel ideo fortasse dixit, Ego sum, ut eum quis esset agnoscerent, audita voce quam cognitam habebant: saepe enim alicujus vocem a longe audientes, quis sit, confestim agnoscimus, etsi eum non videamus. Respondens autem Petrus dixit: Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas. At ipse ait: Veni. Ubique enim beatus Petrus ferventissimae fidei fuisse monstratur. Neque enim profundissimo pelago sese crederet, nisi fidem certissimam de Domino haberet: sciebat enim Salvatorem nostrum omnia posse, et nihil minus in mari quam in terra potestatem eum habere credebat. Verumtamen quod Petrus super mare graditur, non solum magistro, verum etiam discipulis mundus iste subjectus esse monstratur. Quamvis propter haereticos ita fieri oportebat, qui Christum Dominum eo quod super mare ambulaverat, non verum, sed phantasticum corpus habuisse postea dicebant: vincuntur enim isti, dum beatum quoque Petrum super mare ambulasse audiunt, quem
Abbreviated transcription (Latin):
Quarta aũ uigilia noctis uenit ad eos. am¬
bulans suꝑ mare. Quarta enim uigilia
er eo tp̃r agitur: quo saluator nr in mundũ
uenit. Prima enim uigilia fuit ab adam
usq ad moisen. Scđa a moyse usq ad dauid.
Tercia a dauid usq ad xp̃m. Prima enim
uigilia nimio somno grauata : sine lege
fint. Scd̃a legem habuit. Tercia ꝓpħas.
Quarta euuangłm. Quarta gͥ ingiłia ue¬
int ad eos : quia magis in hac quam in aliis
omnibus seruos suos dñs uisitare dignat᷑.
Ambulat autẽ dñs supͣ mare: quia totus
ei subiectus ẽ. mundus. Q uidentes eu̾
supͣ mare ambulantem. turbati sunt di¬
centes quia fantasma ẽ :⁊ p̃timore clama¬
uerunt. Elamor enim con fusus ⁊ in ordi¬
natus. eos timore nimio indicat fuisse t᷑ba¬
tos. Statimq iħs locutus e. eis dicens. ha¬
bete fiduciam. Ego sum : nolite timere.
Sic enim ⁊ moysi dñis ait. Ego sum qui sũ.
Sic dices filiis isrł. Qui ẽ. misit me aduos.

Expanded text:
Quarta autem vigilia noctis venit ad eos amQuarta autem vigilia noctis venit ad eos ambulans super mare. Quarta enim vigilia ex eo tempore agitur, quo Salvator noster in mundum venit: prima enim vigilia fuit ab Adam usque ad Moysen; secunda a Moyse usque ad David; tertia a David usque ad Christum. Prima enim vigilia nimio somno gravata sine lege fuit: secunda legem habuit: tertia prophetas: quarta Evangelium. Quarta igitur vigilia venit ad eos, quia magis in hac quam in aliis omnibus servos suos Dominus visitare dignatur. Ambulat autem super mare, quia totus ei subjectus est mundus. Et videntes eum super mare ambulantem turbati sunt, dicentes, quia phantasma est, et prae timore clamaverunt. Clamor enim confusus et inordinatus eos timore nimio indicat fuisse turbatos. Statimque Jesus locutus est eis, dicens: Habete fiduciam; ego sum, nolite timere. Sic enim et Moysi Dominus ait: « Ego sum qui sum. Sic dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos .
Abbreviated transcription (Latin):
Si me queritis: sinite hos habire. S quia
in naicłam ascendere.⁊ ꝑmaris ꝑiculosũ
iter discipłos ire iubet: eos quoq in illa tan¬
ta ꝑturbatione securos non fuisse ostendit᷑.
& dimissa turba : ascendit in montem solus
orare. Turbam enim diis dimisit. ⁊ inmon¬
tem ascendit quando relictis uidis ad celos
rediit: ⁊ solus quidem quia nemo corporalit̾
cum eo iuit. Ibi uero orat : quia ut apłs ait.
solus erat ibi : nauicła autẽ in medio mari
iactabatur fluctibus. Erat enim uentus cõ
trarius. Er eo autẽ tp̃r iudeorum ppło ues¬
perum fuit : exr quo ap̃s sol iusticie de hoc
mundo recessit. Eo au̾ nascente. lux orta ẽ.
eis: eo uero moriente tenebre facte sunt eis.
Quod autẽ naincła in medio mari fluctibꝰ
iactabatur: hoc significabat quod post ꝙͥ
ascensionem sc̃a eccłia in hoc mundo mul
erat ei contrarnis. Quid enim uentus con¬
trarius. msi tirannorũ seinens ꝑsecutio :

Expanded text:
Si me quaeritis, sinite hos abire. » Sed quia Si me quaeritis, sinite hos abire. » Sed quia in naviculam ascendere et per maris periculosum iter discipulos ire jubet, eos quoque in illa tanta perturbatione securos non fuisse ostenditur. Et dimissa turba ascendit in montem solus orare. Turbam enim Dominus dimisit, et in montem ascendit, quando relictis Judaeis ad coelos rediit, et solus quidem, quia nemo corporaliter cum eo ivit. Ibi vero orat, quia, ut Apostolus solus erat ibi, navicula vero in medio mari jactabatur fluctibus, erat enim contrarius ventus. Ex eo autem tempore Judaeorum populo vesperum fuit, ex quo Christus Sol justitiae de hoc mundo recessit: eo enim nascente lux orta est eis, eo vero moriente, tenebrae factae sunt eis. Quod autem navicula in medio mari fluctibus jactabatur, hoc significabat, quod post Christi ascensionem sancta Ecclesia in hoc mundo multa erat ei contrarius: quid enim ventus contrarius, nisi tyrannorum saeviens persecutio?
Abbreviated transcription (Latin):
ni quot ⁊ apłi. Unusqͥsq enĩ apłorũ. ex istoꝵ
qͥnq panum fraciintis cophinu̾ sue m̾tis
repleuit: ut haberet unde sibi commissũ
matħi euãgłiste. quẽ añ nr̃e intis occłos ef¬
fudit. qͣnte delicie contineant᷑. Quem de
piscibus qͦ multũ suscepisse dubitare non
possumus: cum tam bene hec om̃ia intelle¬
xerit. & intellecta memorie commendau̾t.
Sumiliter autẽ ⁊ beatus ioħs cophinum su¬
um ea his pamibus impleuit. qui eos ordea¬
teos fuisse describit. Uere itaq ordeacei
erant. & ad comedendũ in suaues ⁊ diffi¬
ciles : ideoq dominus eos fregit. ⁊ pisces
eis ad didit. eum qͥbus faciliꝰ comedi potuss¬
sent.
ascendere innaincłam. ⁊ precedere eũ
trans fretum : donec dimiteret turbas. In
hoc enim passionem suam significasse uidet᷑:
quia eo relicto discipłis fugientibus ipse solꝰ
inter iudeorũ turbas remaneret. Ait enĩ.

Expanded text:
ni quot et apostoli: unusquisque enim apostolorum ex istorum ni quot et apostoli: unusquisque enim apostolorum ex istorum quinque panum fragmentis cophinum suae mentis replevit, ut haberet unde sibi commissum Matthaei evangelistae; quem ante nostrae mentis oculos effudit, quantae deliciae contineantur: quem de piscibus quoque multum suscepisse dubitare 75 non possumus, cum tam bene haec omnia intellexerit, et intellecta memoriae commendaverit. Similiter autem et beatus Joannes cophinum suum ex his panibus implevit, qui eos hordeaceos fuisse describit. Vere utique hordeacei erant, et ad comedendum insuaves et difficiles: ideoque Dominus eos fregit, et pisces eis addidit, cum quibus facilius comedi potuissent. ascendere in naviculam et praecedere eum trans fretum donec dimitteret turbas. In hoc enim passionem suam significasse videtur, quia eo relicto, discipulis fugientibus, ipse solus inter Judaeorum turbas remaneret: ait enim: «
Abbreviated transcription (Latin):
sunt plures reliquie panum quã fuissent
ipsi panes. Duodecim enim sunt cophim
reliquiarum : panes uero om̃s antequam
manducarentur. in fra unum cophinum
poni potussent. Siquis aũ ista miratur: mi¬
retur ⁊ cet̾a oĩa. que dñs oꝑatur. Quid enim
fecit d̾s qd mirabile non sit: selum ⁊ t̾ram
fecit mirabile ẽ. Homines ⁊ cuncta animalia
ereauit. ⁊ hoc mirabile. S numqͥd ⁊ illud qͦ
mirabile nõ ẽ. quod ex paueo semine ꝑ singłos
annos tanta nob̃ horrea replet. Quid quod
terre humor cum idem sit in una quaq
arbore uel herba mutat saporem : ł cum
scdm se neq dulcis neq amarus senciatur:
in aliis tamen duleis ⁊ in aliis amarus in¬
uenitur. Sic gͥ quere ꝑsingła: ⁊ nichil in¬
uenies quod non sit mirabile. Noli autem
ista mirari : s poenis illum mirare qui ħ
ce alia omĩa tam ad mirancda creauit. Illud
quoq considandum ẽ. quia tot sunt cophi¬

Expanded text:
plures sunt reliquiae panum, quam fuissent plures sunt reliquiae panum, quam fuissent ipsi panes: duodecim enim sunt cophini reliquiarum; panes vero omnes antequam manducarentur infra unum cophinum poni potuissent. Si quis autem ista miratur, miretur et caetera omnia quae Dominus operatur. Quid enim fecit Deus quod mirabile non sit? Coelum et terram fecit, mirabile est: homines et cuncta animalia creavit, et hoc mirabile. Sed nunquid illud quoque mirabile non est, quod ex pauco semine per singulos annos tanta nobis horrea replet? Quid? quod terrae humor cum idem sit, in unaquaque arbore vel herba mutat saporem? Et cum secundum se neque dulcis neque amarus sentiatur; in aliis tamen dulcis et in aliis amarus invenitur. Sic igitur quaere per singula, et nihil invenies quod non sit mirabile. Noli autem ista mirari, sed potius illum mirare, qui haec et alia omnia tam admiranda creavit. Illud quoque considerandum est, quia tot sunt cophi
Abbreviated transcription (Latin):
ponimus. Et manducauerunt om̃s ⁊ sa¬
turati sunt. Manducantium autem fuit
numerus. quinq milia uirorum : exrcep¬
tis mulieribus ⁊ paruulis. Nlon sunt pa¬
nes nisi quinq : manducantes autẽ plus
milibus quinq. Illi mandueant. panes cres¬
eunt: certamen fit inter panes ⁊ homines.
Illi sufficrunt isti de ficrunt. Nisi em̃ man¬
ducare homines cessassent: fortasse in infi¬
nitum panes creuissent. Sic gͥ ⁊ eibus sp̃ua¬
lis. sic panis utriusq testamenti. quanto
plus comeditur. tanto amplius crescit. Nõ¬
ne uides quomodo panis iste michi quoq
in faueibus crescit: Pauea enim uerba sũt
que erponuntur: que siquis comedendi
aindus. ⁊ rummnandi ualidus qui ⁊ dentes
forciores. ⁊ stomacum semorem hab̾et rumi¬
nare ad huc ⁊ plus frangere uoluiss : mul
tas ad huc delicias ex his parare sibi potuiss.
Sequitur.  sustulerunt reliquias: xii. co¬
phinos fracmentorum plenos. Ualde enim

Expanded text:
ponimus. Et manducaverunt omnes et staponimus. Et manducaverunt omnes et staturati sunt. Manducantium autem fuit numerus quinque millia virorum, exceptis mulieribus et parvulis: non sunt panes nisi quinque, manducantes autem plus millibus quinque. Illi manducant, panes crescunt; certamen fit inter panes et homines. Illi sufficiunt, isti deficiunt: nisi enim manducare homines cessassent, fortasse in infinitum panes crevissent. Sic igitur et cibus spiritualis, sic panis utriusque Testamenti, quanto plus comeditur, tanto amplius crescit. Nonne vides quomodo panis iste mihi quoque in faucibus crescit? Pauca enim verba sunt, quae exponuntur, quae si quis comedendi avidus, et ruminandi validus, qui et dentes fortiores et stomachum saniorem haberet, ruminare adhuc et plus frangere voluisset, niul as adhuc delicias ex his parare sibi potuisset. Sequitur: Et sustulerunt reliquias, duodecim cophinos fragmentorum plenos. Valde enim
Abbreviated transcription (Latin):
mum. ⁊ omne donũ ꝑ fectum de sursum
ẽ. descendens apatre luminum. Om̃is aͣt.
sapientia a dño deo ẽ: ⁊ cum eo fuit semꝑ
& ẽ. ante euum. Unde ⁊ de se ipso dñs ait.
Ego sum panis inus qui de celo descendi.
bona. Benedicit autem panss : ut sua bene¬
dictione multiplicẽtur. Sic enim ⁊ primis
seminibus a principio dñs benedirit: ciꝰ
benedictione semel accepta usq hodie fruc¬
tificare non cessant. E fregit: quod ualde
quidem necessarium erat. Quid ẽ. enim
panes frangere. nisi scripturarum miste¬
ria reuelare : Ipse enim discipłis sensum
aꝑuit. ut scripturas intelligerent. Ipse
eos panes frang̾e.⁊ seripturas exponere
docint. Hoc ẽ enim quod ait: ⁊ dedit dis¬
cipłis suis. Discipłi autẽ dedunt turbis.
Ipse enim discipłos suos: discipłi uero nos
aliis frange̾mus quos a xp̃i discipłos frac¬
tos accepimus : eosq cotidie turbis appo¬
minus. dum hec sacri euuangłi uerba er¬

Expanded text:
mum et omne donum perfectum desursum mum et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum . « Omnis enim sapientia a Domino Deo est, et cum eo fuit semper et est ante aevum . » Unde et de se ipso Dominus ait: « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi .bona. Benedicit autem panes, ut sua benedictione multiplicentur. Sic enim et primis seminibus a principio Dominus benedixit, cujus benedictione semel accepta, usque hodie fructificare non cessant. Et fregit, quod valde quidem necessarium erat: quid est enim panes frangere, nisi Scripturarum mysteria revelare? Ipse enim discipulis sensum aperuit, ut Scripturas intelligerent: ipse eos panes frangere et Scripturas exponere docuit. Hoc est enim quod ait, et dedit discipulis suis: discipuli autem dederunt turbis: ipse enim discipulos suos, discipuli vero nos aliis frangimus, quos a Christi discipulis fractos accepimus, eosque quotidie turbis apponimus, dum haec sacri Evangelii verba ex
Abbreviated transcription (Latin):
cumb̾e supͣ fenum acceptis quinq pambꝰ
⁊ duobus piscibus aspiciens in celum bene¬
diait ac fregit. ⁊ dedit discipłis panes: dis¬
eipłi autem turbis. Ecce saluator nrͣ supͣ
fenum turbas discumb̾e facit : quatenus
hoc cibo ille se intelligat ẽẽ in dignum.
qui nondum supra fenum diseubuit.
Propheta enim dicit. uere fenum ẽ. ppłs.
Siccatum est. fenum ⁊ cecidit flos. Qui¬
cumq gͥ es qui uis saturari de pambus
xp̃i discumbe prius suꝑ fenum. immo
prius te ipsum fenum ẽẽ. cognosce. Non
iam lucruriet inte uiriditas earns. Au¬
di apłm dicentem. Mortificate membra¬
ur̃a que sunt suꝑ terram. In telligite qr
flos ce puleritudo huns inte cito areseit.
Accipiens aũ dñs quinq panes ⁊ duos pis¬
ces. aspiciens incelum benediar ac fregit:
ce dedit discipłis suis. Magna munera dis¬
cipłis daturus. prius incelum dñs aspieit:
ut nos intelligamus. qm̃ omne datum opti¬

Expanded text:
cumbere supra fenum, acceptis quinque panibus cumbere supra fenum, acceptis quinque panibus et duobus piscibus, aspiciens in coelum, benedixit, et fregit, et dedit discipulis panes: discipuli autem turbis. Ecce Salvator noster supra fenum turbam discumbere facit, quatenus hoc cibo ille se intelligat esse indignum, qui nondum supra fenum discubuit: Propheta enim dicit: « Vere fenum est populus: siccatum est fenum et cecidit flos . » Quicunque igitur es, qui vis saturari de panibus Christi, discumbe prius super fenum, imo prius te ipsum fenum esse cognosce. Non jam luxuriet in te viriditas carnis; audi Apostolum dicentem: « Mortificate membra, quae sunt super terram : » intelligite quia flos et pulchritudo hujus vitae cito arescit. Accipiens autem Dominus quinque panes et duos pisces; aspiciens in coelum benedixit et fregit et dedit discipulis suis. Magna munera discipulis daturus, prius in coelum Dominus aspicit; ut nos intelligamus, quoniam omne datum opti
Abbreviated transcription (Latin):
q libri sunt moysi: in quibus si sp̃ualiter
intelligantur. totum ⁊ nouum ⁊ uetus tes¬
tamentum plenissime continet᷑. Quorũ
quidem diuicie : eunctis hominibus ad
manducandum sufficiunt. Semꝑ enim
crescunt sicut ⁊ isti panes: ⁊ qui plus co¬
medit. plus habundat. Duo uero pisces
intellectus ⁊ memoria sunt. Sine enim
his panes isti neq comedi. neq inuentre
amme retineri ualent. Talis enim cibus
intellectu comeditur: ⁊ memoria retinet᷑.
Igitur nec panes sine piscibus. nec pisces
sine panibus saporem habent. Quid emm
legere ualet si non intelligas : Quid uero
intelligere. si id quod intelligis memorie
non cõmendes : somedamus gͥ panes :
comedamus ⁊ pisces. Legannis ⁊ intelliga¬
mus : ⁊ ea que intelligimus memoria re¬
tineamus. Qui enĩ aliter agunt uenit dia¬
bolus ⁊ tollit uerbum de corde eorum : ne
credentes salii fiant. Iussit gͥ diis panes
illos sibi afferri. E cum feciss turbam dis¬

Expanded text:
sunt libri Moysis; in quibus si spiritualiter sunt libri Moysis; in quibus si spiritualiter intelligantur, totum et Novum et Vetus Testamentum plenissime continetur: quorum quidem divitiae cunctis hominibus ad manducandum sufficiunt: semper enim crescunt sicut et isti panes, et qui plus comedit plus abundat. Duo vero pisces, intellectus et memoria sunt: sine his enim panes isti neque comedi, neque in ventre animae retineri valent: talis enim cibus intellectu comeditur, et memoria retinetur. Igitur nec panes sine piscibus, nec pisces sine panibus saporem habent. Quid enim legere vales, si non intelligas? Quid vero 74 intelligere, si id quod intelligis memoriae non commendes? Comedamus igitur panes, comedamus et pisces: legamus, et intelligamus, et ea quae intelligimus memoria retineamus: qui enim aliter agunt, venit diabolus et tollit verbum de corde eorum, ne credentes salvi fiant. Jussit igitur Dominus panes illos sibi afferri, et cum fecisset turbam dis
Abbreviated transcription (Latin):
quos fines scłorum deuenerunt. Hoc autẽ
egit indeserto: id ẽ in ppło siluestri. ⁊ indo¬
mito. ⁊ in disciplinato. ⁊ in docto. De quo
psalmista ait. In terra deserta ⁊ in ina ⁊
in aquosa sic in sc̃o appari tibi ut indem
uirtutem tuam ⁊ głiam tuam. In ħ deser¬
to ⁊ ioħ̃s baptista predicabat dicens. Ego
uor clamantis in deserto: parate uiam
dño. Si autẽ discipłi enis seirent hoc quod
dñs facturus erat. sicut sciebat mater eiꝰ
ad nuptias inuitata: nequaquam dixissẽt
dimitte turbas ut euntes in castella emãt
sibi escas. Illa enim sp̃u dĩ plena iam futu¬
ra preno̾cens dicebat. uinum nouum¬
uinum ẽẽ daturum: s quid ait dñs :
Date illis uos manducare. Responderũt
ei. Non habemus hic nisi quinq panes ⁊
duos pisces. Uides gͥ quia non dum axp̃i
discipłi intelligebant quid duo pisces: ⁊ u
panes significarent. idoq tante turbe pu¬
tabant non posse sufficere: quod unnuerso
mundo sufficiebat. Numq em̃ panes quin

Expanded text:
quos fines saeculorum devenerunt . » Hoc autem agit in deserto, id est in populo silvestri et indomito, indisciplinato et indocto. De quo Psalmista ait: « In terra deserta et invia et inaquosa, sic in sancto apparui tibi, ut viderem virtutem tuam, et gloriam tuam . » aptista praedicabat, dicens: « Ego vox clamantis in deserto, parate viam Domino . « Si autem discipuli ejus scirent hoc quod Dominus facturus erat, sicut sciebat mater ejus ad nuptias invitata, nequaquam ei dixissent: Dimitte turbas, ut euntes in castella emant sibi escas; illa enim spiritu Dei plena, jam futura praenoscens dicebat: Vinum novinum ibi esse daturum. Sed quid ait Dominus? Date illis vos manducare. Responderunt ei: Non habemus hic nisi quinque panes et duos pisces. Vides igitur quia nondum Christi discipuli intelligebant quid duo pisces et quinque panes significarent: ideoque tantae turbae putabant non posse sufficere, quod universo mundo sufficiebat. Quinque enim panes, quinque
Abbreviated transcription (Latin):
cogitabant. ut pote qui contra legẽ fecisset:
p̾ occupant eos ⁊ respondens diã. sunis ur̾m
asimis aut bos inputeum cadit. ⁊ non conti¬
nuo exrtrahet eum die sabbati: Q non pote¬
rant ad hec responde illi. Quio em̃ respon¬
dent qui se tam euidenti fillogismo conelu¬
si ẽẽ uidebant : S udeamꝰ quid ydropicus
iste significet: significat enim aliquid. Y dro¬
pis enim infirmitas. ab aqua dicitur. hydro¬
pieus autẽ quamuis aqua plenuis sit : semꝑ
tamen siciens bibendo satiari non potest.
Unde ⁊ non in merito auaros designat. qui
quanto plus habent tanto plus habere deside¬
rant. Neq uero habendo satiantur. quia in¬
satiabilis amor habendi auaricia diffinit᷑.
si ibi abstinenciam diseant. ⁊ quid ad petere
⁊ quid abic̾e̾ debeant intelligant. sanat iħs.
Dicebat autẽ ⁊ ad inuitatos parabolam inten¬
dens quomodo primos accubitus elig̾ent. di¬
cens ad illos. Cum mintatus fueris ad nuptiaᷤᷤ.

Expanded text:
cogitabant, utpote qui contra legem fecisset, cogitabant, utpote qui contra legem fecisset, praeoccupavit eos, et respondens dixit: Cujus vestrum asinus, aut bos in puteum cadet, et non continuo extrahet eum die sabbati? Et non poterant ad haec respondere illi. Quid enim responderent, qui se tam evidenti syllogismo conclusos esse videbant? Sed videamus quid hydropicus iste significet; significat enim aliquid. Hydropisis enim, infirmitas ab aqua dicitur. Hydropicus autem, quamvis aqua plenus sit, semper tamen sitiens, bibendo satiari non potest. Unde et non immerito avaros designat, qui, tanto plus habent, tanto plus habere desiderant. Neque vero habendo satiantur, quia insatiabilis amor habendi, avaritia definitur. si ibi abstinentiam discant, ut quid appetere, et quid abjicere debeant, intelligant, sanat Jesus. Dicebat autem et ad invitatos parabolam, intendens, quomodo primos accubitus eligerent, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
in sidiabantur ei. ut uel in eiꝰ acciombus ali¬
re potuissent. Quorũ iniquam uoluntatẽ dñs
cognoscens. eisdem ipsis materiam dabat in
qua sue intencionis iniquitatẽ de clararent.
hoc enim sequentia mranifestant. X ecce qui¬
dam ydropicus erat ante illum. Hec ẽ .Ni.
materia qua ⁊ xp̃i uirtus ⁊ phariseorum
ꝑfidia mani festetur. E respondens iħs diã
adlegis ꝑitos .⁊ ad phariseõ dicens. Si licet
sabbo curare: At illi taeuerunt. Ipse uero
app̃hensum sanauit eum ac dimisit. Respon¬
dit utiq iħs: s cogitacionibus respondit.
Cogitabant enim pharisei ⁊ intra se dicebant.
Eece ydropicus ad ẽ. ⁊ sabbatũ ẽ. uideamus
quid ipse agat. His gͥ cogitaciombus respon¬
dens dñs ait. Si licet sabbo curare : At illi
u trobiq timentes tacuerunt. Si em̃ dicris
ipsi multa in sabbatis oꝑabantur. Tacuerut᷑
igitur. Ipse uero sanaiit eum acdimisit.
Et quia iam ei in sultare. ⁊ eum rep̾hende

Expanded text:
insidiabantur ei, ut vel in ejus verbis aliinsidiabantur ei, ut vel in ejus verbis alire potuissent. Quorum, inquam, voluntatem Dominus cognoscens, eisdem ipsis materiam dabat, in qua suae intentionis iniquitatem declararent. Hoc enim sequentia manifestant. Et ecce quidam hydropicus erat ante illum. Haec est enim materia, qua et Christi virtus, et Pharisaeorum perfidia manifestetur. Et respondens Jesus ad legisperitos, et ad Pharisaeos, dicens: Si licet sabbato curare? At illi tacuerunt. Ipse vero apprehensum sanavit eum, ac dimisit. Respondens utique Jesus: sed cogitationibus respondit. Cogitabant enim Pharisaei, et intra se dicebant: Ecce hydropicus adest et sabbatum est: videamus, quid ipse agat. His igitur cogitationibus respondens Dominus ait: Si licet sabbato curare? At illi utrobique timentes tacuerunt. Si enim dixissipsi multa in sabbatis operabantur. Tacuerunt igitur. Ipse vero sanavit eum, ac dimisit. Et quia jam ei insultare, et eum reprenhendere
Abbreviated transcription (Latin):
de quo ⁊ alibi ait. non ẽ. ꝓpħa sine honore nͥ
inpatria sua . se ipsum uidelicet ꝓpħam uo¬
eans. hunc au̾̃ non capit. non suscipit. non
neq aliter fieri possibile erat. s tantum in
ierłm ⁊ nõ alibi eum occidi oportebat. Erus¬
tra gͥ eum occide nititur herodes. quia ⁊ diẽ¬
⁊ factum ẽ. idum intraret indomũ
cũusdam principis phariseorum
sabbato mandueare panẽ: ⁊ ipsi obseruabãt
eum. In eo enim quod ad panem manducan¬
dum indomum principis phariseorũ dn̾n
intrasse euuangłista seribit eum solis neces¬
sariis contentum ⁊ non deliciosis cibis imias¬
se ostendit: p̾sertim cum neqͥ ipsius prin¬
cipis domo. aliuꝰ mandurasse dicatur. In pa¬
ne tamen qui in omibus cibis principatum
tenet: omĩa ciborũ genera ĩ telligere possumꝰ.
Unde ⁊ de eccłia dicitur. quia panẽ ociosa n̾
comedit. X ipsi quidẽ obseruabant eum id ẽ

Expanded text:
de quo et alibi ait: « Non est propheta sine honore, nisi de quo et alibi ait: « Non est propheta sine honore, nisi in patria sua , » se ipsum videlicet prophetam vocans. Hunc autem non capit, non suscipit, non neque aliter fieri possibile erat, sed tantum in Jerusalem, et non alibi eum occidi oportebat. Frustra igitur eum occidere nititur Herodes, quia eest, dum intraret in domum cujusdam principis Pharisaeorum sabbato manducare panem, et ipsi observabant eum. In eo enim, quod ad panem manducandum in domum principis Pharisaeorum Dominum intrasse evangelista scribit, eum solis necessariis contentum, et non deliciosis cibis inbiasse ostendit: praesertim cum neque in ipsius principis domo aliud manducasse dicatur. In pane tamen, qui in omnibus cibis principatum tenet, omnia ciborum genera intelligere possumus. Unde et de Ecclesia dicitur: Quia « panem otiosa non comedit . » Et ipsi, inquit, observabant eum, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
Uulpis cͥallidissimu̾ animal ẽ: quia semꝑ inno¬
cuis ambus in sidiatur. Unde ⁊ no̾ in merito he¬
rodes uulpis uocatur : qui ⁊ ioħm baptistam.
Ecce inquit eicio demonia que ipso herode ualde
nisi omne futurum tempus intelligitur: Ter¬
eia autem die consummatus ẽ. dñs: quia die
resurrectionis que tercia ẽ. a die passionis decorẽ
indint. induit dñs fortitudinẽ ⁊ p̾emarit se uir¬
tutem. ut totus in teger ⁊ consu̾̃matus. nichil
ulternis in se diminutionis ⁊ mutabilitatis
sentiret: nullisq ut prius passionibus subia¬
ceret. Qm̃ au̾ ait. ⁊ tercia die consummor. ne
aliquis fortasse eum putaret statim die tercia
moriturum: ad didit dicens. Uerumptam̾ opor¬
tet me hodie ⁊ cras ⁊ sequenti ambulare. Uñ
manifestum ẽ. non diem alteram s potuis fu¬
turum tempus cras inde terminate significa¬
re. Sequit᷑. Quia non capit ꝓpħam ꝑire eatͣ¬
ierłm. Hoc autẽ non de onñ s de illo ꝓpħa dic̃

Expanded text:
im callidissimum animal est, quod semper innocuis avibus insidiatur. Unde et non immerito Herodes, vulpis vocatur, qui et Joannem Baptistam iEcce, inquit, ejicio demonia, quae ipso Herode valde nisi omne futurum tempus intelligitur? Tertia autem die consummatus est Dominus quia die resurrectionis, quae tertia est a die passionis, 185 decorem induit, induit Dominus fortitudinem et praecinxit se virtute, ut totus integer, et consummatus nihil ulterius in se diminutionis et mutabilitatis sentiret, nullisque, ut prius, passionibus subjaceret. Quoniam autem ait: Et tertia die consummor, ne aliquis fortasse eum putaret statim die tertia moriturum, addidit dicens: Verumtamen oportet me hodie, et cras, et sequenti ambulare. Unde manifestum est, non diem alteram, sed potius futurum tempus, cras indeterminate significare. Sequitur: Quia non capit prophetam perire extem. Hoc autem non de omni, sed in illo propheta dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Obsecro dñe mute quem missurus es nõ
enim sum eloquens. neq tanti ac sidieat
officii dignus. Saul quoq cum humilis ẽẽt
in occłis suis. rer adño constitutus e̾. Sic ⁊ ihe¬
remias in primum locum ascendere timens:
puer ego sum. Primus gͥ accubitus primus
in eccłia loeus ñ ãbicione sed humilitate. nõ¬
numinis sec uirtutibus querendus ẽ. Ad hu̾e
gͥ ⁊ pueri ⁊ loqua nescientes: ad hec uidoeti ⁊ ĩ disciplinati
ascendere timeant. ne forte dicatur eis. da huic
nouissimum locum. Om̃is eni qui se exraltat
humiliabitur. ⁊ qui se humiliat exaltabitur.

Expanded text:
dit: « Obsecro, Domine, mitte quem missurus es; non dit: « Obsecro, Domine, mitte quem missurus es; non enim sum eloquens ; » neque tanti, ac si dicat, officii dignus. Saul quoque, cum humilis esset in oculis suis, rex a Domino constitutus est. Sic et Jeremias in primum locum ascendere timens, qui, quia puer ego sum . » Primus igitur accubitus primus in Ecclesia locus, non ambitione, sed humilitate, nomis, sed virtutibus quaerendus est. Ad hunc igitur et pueri, et loqui nescientes, adhuc indocti, et indisciplinati ascendere timeant, ne forte dicatur eis: Da huic novissimum locum tenere. Omnis enim qui se exaltat humiliabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
de qua dr. parasti in conspectu meo mensam ad¬
uersus eos qui tribulant me. Hic panes ꝓposicio¬
nis. hic uitulus sagmatus. Hic agnus qui tollit
peccata mundi. hic panis unnis. qui de celo
descendit. hic calia noui testamenti. apponit᷑
referta apponuntur nob̾. Quid gͥ amplus que¬
rimus: Quid primos accubitus eligumus : ubi¬
cumq enim sedemus. omĩbus habundamus.
&e nichilo indigemus. Uerumptam̾ quieumq
es qui primos accubitus hic queris. uade ⁊ re¬
cumbe in nouissimo loco. non te suꝑbia eleuet.
non scientia in flet. non nobilitas ertollat. s
quanto maior es humilia te in om̃ibus. ⁊ corã
deo inuemes grãm : ut suo tempore dieatur
cibi. amisce ascende suꝑuis. ⁊ tunc erit tibi
głia coram simul discumbentibus. In nouissi¬
mo quidem loco quantum ad se recumbebat.
moyses : quem cũ dñs ad locum suꝑiorem
mintass ⁊ ad filios isrł mitt̾e uoluisset respõ¬

Expanded text:
de qua dicitur: « Parasti in conspectu meo mensam adde qua dicitur: « Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me . » Hic panes propositionis, hic vitulus saginatus, hic agnus, qui tollit peccata mundi, hic panis vivus, qui de coelo descendit, hic calix novi testamenti apponitur referta apponuntur nobis. Quid igitur amplius quaerimus? Quid primos accubitus eligimus? Ubicunque enim sedemus, omnibus abundamus, et nihilo indigemus. Verumtamen quicunque es qui primos hic accubitus quaeris, vade, et recumbe in novissimo loco. Non te superbia elevet, non scientia inflet, non nobilitas extollat; sed quanto major es, humilia te in omnibus et coram Deo invenies gratiam, ut suo tempore dicatur tibi: Amice, ascende superius: et tunc erit tibi gloria coram simul discumbentibus. In novissimo quidem loco, quantum ad se, recumbebat Moyses, quem cum Dominus ad locum superiorem invitasset, et ad filios Israel mittere voluisset, respon
Abbreviated transcription (Latin):
eum uenerit qui te iuitauit dieat tibi.
a misce ascende suꝑuis. Tune erit tibi głia
corã simul discumbentibus. Hec aũ sub in¬
ferens exponit dicens. Quia om̃is qui se eral¬
tat humiliabitur. ⁊ qui se humiliat eralta¬
bitur. Inuitatus enim dñs ad conininũ consi¬
dans ⁊ intendens quomodo dignores. ⁊ pri¬
Hanc eis parabolam dicrit: que ad ltteram
quoq intellecta eunetis honestatẽ liligentibꝰ
ce uereeundiã timentibus ualde urilis ⁊ ne¬
cessaria ẽ. Dat enim ⁊ minoribus gr̾am: et¬
maioribus reuerentiam. S quia parabola dr:
aliqͥd aliud p̾ter literam significat. Nideamus
gͥ que sint iste nuptie: qui sint ⁊ illi qui ad
nuptias muitantur. Iste enim nuptie cotidie
in eccłia fiunt. Cotidie dñs nuptias facit. quia
cotidie fideles animas sibi comungit. aliis ad
baptismum uenientibus aliis hinc ad celestia
regna migrantibus. Ad has enim nuptias om̃s
muntati sumus quicumq xp̃i fidem ⁊ signa¬
cłm suscepimus. Hic illa mensa nob̾ apponitur.

Expanded text:
um venerit, qui te invitavit, dicat tibi: Amice, ascende superius. Tunc erit tibi gloria coram discumbentibus. Haec autem subinferens exponit, dicens: Quia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. Invitatus enim Dominus ad convivium, considerans, et intendens, quomodo digniores, et prihanc eis parabolam dixit, quae ad litteram quoque intellecta, cunctis honestatem diligentibus, et verecundiam timentibus valde utilis et necessaria eia parabola dicitur, aliquid aliud praeter litteram significat. Videamus igitur, quae sunt istae nuptiae, qui sint et illi, qui ad nuptias invitantur. Istae enim nuptiae quotidie in Ecclesia fiunt. Quotidie Dominus nuptias facit, quia quotidie fideles animas sibi conjungit, aliis ad baptismum venientibus, aliis hinc ad coelestia regna migrantibus. Ad has enim nuptias omnes invitati sumus, quicunque Christi fidem, et signaculum suscepimus. Hic illa mensa nobis apponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
enim ep̾s cirea ficulneam. quando peceatoris
facta om̃ẽq eiꝰ uitam ⁊ prauitatem ꝑ illius ẽo¬
fessi onẽ diligentissime ĩuestigat. Deide uero
ce cirea illam stercus mittit : dum illuis pecca¬
ta quam turpia. quã in honesta ⁊ fetida fuerit
ostendit. Stercora em̾ cirea ficulneam impo¬
suerat apłs: qui dicebat. Quem ergo fruetũ
habistis tunc in quibus nuc erubescitis: Nñ
ce cdauid horũ stercorum fetorem sentiens ait.
Putruerunt. ⁊ corrupte sunt cica trices mee
a facie in sipientie mee. Neq em̃ aliter pecea.¬
tor sanari potest nisi pͥus uulnerum suorũ
fetorem sentiat. ⁊ sentiendo ab horreat. Frat
aũ docens insinagoga eorũ sabbatis. Ꝙ ecce mu¬
lier que habebat sp̃m infirmitatis annis decẽ

Expanded text:
enim episcopus circa ficulneam, quando peccatoris enim episcopus circa ficulneam, quando peccatoris facta, omnemque ejus vitam, et pravitatem per illius confessionem diligentissime investigat. Deinde vero et circa illam stercora mittit, dum illius peccata quam turpia, quam inhonesta, et fetida fuerint ostendit. Stercora enim circa ficulneam posuerat Apostolus, qui dicebat: « Quem ergo fructum habuistis tunc, in quibus nunc erubescitis? » Unde et David, horum stercorum fetorem sentiens, ait: « Putruerunt, et corruptae sunt cicatrices meae, 184 a facie insipientiae meae . » Neque enim aliter peccator sanari potest, nisi prius suorum vulnerum fetorem sentiat, et sentiendo abhorreat. Erat autem docens in Synagoga eorum sabbatis, et ecce mulier, quae habebat spiritum infirmitatis anni
Abbreviated transcription (Latin):
feris hec mundi uinea habundare uidetur.
Lauei enim sunt bom: ad malorum compara¬
eionem. Multi em̾ sunt uocati ut dn̾s ait.
pauei uero electi. Sequitur. Succide gͦ illã.
Om̃is em̃ arbor que non facit fruetum bonu̾.
ercidetur ⁊ in ignem mittetur. Ut quid ⁊ t̾rã
occupat : Tales enꝑm in utiliter t̾ram occupat.
ceterisq impedimentũ faciunt. & eorũ umbra
nociua cetere abbores circumposite corrumpun¬
tur. Nua enim ut dici solet : ab uua tralut
liuorem. E una ouis morbida totum gregẽ dis¬
sipat. E modicum fermentum totam massam
corrumpit. & qui tetig̾it picem. in quinabitur
ab ea. at ille respondens diar illi. Dñe dimitte
illam ⁊ hoc anno.usq dum fodiam cirea illã.
⁊ mittam stercora: ⁊ siquidem fecerit fructũ
Sm autem : in futuro succides eam. Sic autẽ
ce samuel ꝓ arbore infruetuosa ne succideret᷑
orabat: lugens saulem cunctis diebus. Fodit

Expanded text:
feris haec mundi vinea abundare videtur. feris haec mundi vinea abundare videtur. Pauci enim sunt boni ad malorum comparationem. « Multi enim sunt vocati, ut Dominus ait, pauci vero electi . » Sequitur: Succide ergo illam. « Omnis enim arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . » Ut quid etiam terram occupat? Tales enim arbores inutiliter terram occupant, caeterisque impedimentum faciunt, et earum umbra nociva caeterae arbores circumpositae corrumpuntur: uva enim, ut dici solet, ab uva trahit livorem, et una ovis morbida totum gregem dissipat, et modicum fermentum totam massam corrumpit; et: « Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea . » At ille respondens dixit illi: Domine, dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam, et mittam stercora, et siquidem fecerit fructum: sin autem in futurum succi les eam. Sic autem et Samuel pro arbore infructuosa, ne succideretur, orabat lugens Saulem cunctis diebus . Fodit
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo uenio querens frurtum in ficulnea hac
⁊ non inuenio. Succide ergo illam. Ut quid
etiam t̾ram occupat : In hac enim similitu¬
dine quanta sit dei pacientia. quanta sit ⁊
hominis negligentia. manifestatur. Dei ⁊ emͣ
ager ⁊ innea mundus dicitur : cuius arbores
⁊ intes homines sunt. E alie quidẽ fructuose.
alie uero infructuose. Hiius autem uinee
ceultores. ep̃i sunt. ⁊ sacerdotes. Tres autẽ anni.
tria tempora sunt: ante legem. sub lege. ⁊ sub
gr̾a. Tocies enim ad uineam suam dñs uenit.
tocies in eius arboribus fruotum querit. quo¬
cies hominẽ respic̾e ⁊ insitare dignatur. Est
gͥ ficulnea in fructuosa humana natura. scãm
partẽ malorũ: id ẽ unusquisq iniquus ⁊ infide¬
lis. E tres gͣ annos ad hanc ficulneã dñs uenit.
&e fruetum in ea non inuenit. qͦnͥam tales ar¬
bores neq ante legem. neq sublege. neq sub gr̾a
in hac uinea ᷑ de fuerunt. Sepe enim plus fi¬
culneis infructuosis. quam arboribus frueri¬

Expanded text:
ex quo venio quaerens fructum in ficulnea hac, et non invenio. Succide ergo illam: ut quid etiam terram occupat? In hac enim similitudine, quanta sit Dei patientia, quanta sit et hominis negligentia manifestatur. Dei enim ager et vinea, mundus dicitur, cujus arbores, et vites, homines sunt, et aliae quidem fructuosae, aliae vero infructuosae. Hujus autem vineae cultores, episcopi sunt, et sacerdotes. Tres autem anni, tria tempora sunt, ante legem, sub lege, et sub gratia. Toties enim ad vineam suam Dominus venit, toties in ejus arboribus fructum quaerit, quoties homines respicere et visitare dignatur. Est igitur ficulnea infructuosa, humana natura secundum partem malorum, id est unusquisque iniquus et infidelis. Per tres igitur annos ad hanc ficulneam Dominus venit, et fructum in ea non invenit; quoniam tales arbores neque ante legem, neque sub lege, neque sub gratia in hac vinea defuerunt; saepe enim plus ficulneis infructuosis, quam arboribus fructi
Abbreviated transcription (Latin):
ad illum dñs ⁊ dixrit. Hẏpocrita unusquisq
ur̃m in sabbo non soluit bouem suum aut siñ.
ap̃sepio ⁊ dueit ad aquare : Si inquit in sab¬
bato oꝑari non licet. quare gͦ uos in sabb̾o bouẽ
&e a sinum ad potum ducitis : Hoc enim opus
seruile ẽ. quod si ad litteram intelligatur om̃ino
in sabbato lege fieri ꝓhibetur. Merito gͥ hipocrita
uocatur. qui non in his quibus debet s in his¬
inquibus non debet sabͥatum ueneratur. mala
consentiens ⁊ bona rep̾hendens. Uoł inquit

Expanded text:
ad illum Dominus, et dixit: Hypocrita, unusquisque ad illum Dominus, et dixit: Hypocrita, unusquisque vestrum in sabbato non solvit bovem suum, aut asinum a praesepio, et ducit adaquare? Si, inquit, in sabbato operari non licet, cur ergo vos in sabbato bovem et asinum ad potum ducitis? Hoc enim opus servile est, quod si ad litteram intelligatur, omnimodo in Sabbato lege fieri prohibetur. Merito igitur hypocrita vocatur, qui non in his, quibus debet, sed in his, quibus non debet, Sabbatum veneratur, mala consentiens, et bona reprehendens. Vobis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
mitate tua. ł imposuit illi manũ : ⁊ confestim
ereeta ẽ. ⁊ głificabat am̃. hoceñ quod imulie¬
re curua adñs egit: expositio ẽ. eorũ que de fi¬
eulea infruetuosa dieta sunt. Unum em̃ ideq
signifieat ce mulier curua ⁊ ficulnea infruetuo¬
sa. Ile ⁊ enim homo curuus ẽ. qui terrems
uoluptatibus deditus. sola terrena ⁊ transito¬
ria diligit. ad celestia contemplanda mentis
occłos non erigit: ⁊ eterne felicitatis duncias
non requirit. Hunc au̾ si dñs tangat.⁊ sue mi¬
scdie manum super eum ponat. statim erigit᷑:
&e t̾renorũ oblitus celestia contemplatur. Respon¬
dens aũ archisinagogus indignans quia sabbato
curass iħs dicebat turbe. Ser dies sunt inquibus
oportet oꝑari. In his gͦ uenite ⁊ euramini: ⁊ nõ
indie salb̃i. Male enim archismagoguis legem
fieri nolebat. Lex em̃ non lib̾ale opus in sabb̾o s
seruile fieri. ꝓhibet. Bonum em̃ opus om̃i die
fieri licet. Malum autem nullo. Respondit au̾

Expanded text:
a; et imposuit illi manum et confestim erecta est, et glorificabat Deum. Hoc enim, quod in muliere curva Dominus egit, expositio eorum est, quae de ficulnea infructuosa dicta sunt. Unum enim, idemque significat et mulier curva, et ficulnea infructuosa. Ille enim homo curvus est, qui terrenis voluptatibus deditus, sola terrena et transitoria diligit, ad coelestia contemplanda mentis oculos non erigit, et aeternae felicitatis divitias non requirit. Hunc autem si Dominus tangat, et suae misericordiae manum super eum ponat, statim erigitur, et terrenorum oblitus, coelestia contemplatur. Respondens autem archisynagogus, indignans, quia Sabbato curasset Jesus, dicebat turbae: sex dies sunt, in quibus oportet operari. In his ergo venite, et curamini, et non in die Sabbati. Male enim archisynagogus legem fieri nolebat. Lex enim non liberale opus in Sabbato, sed servile fieri prohibuit. Bonum enim opus omni die fieri licet; malum autem nullo. Respondit autem
Abbreviated transcription (Latin):
non lieint: Quod si etiam in minori non ualuĩ¬
set : in maiori tamen rep̾hendi non potuiss.
Quis enĩ rep̾hendat q̃ dñs agit: Io ipsum au̾
ꝑ hos decem .⁊ octo annos ⁊ ꝑtres annos suꝑnis
positos significatur ter em̃ ser uel series tres:
decem ⁊ octo fiunt. Lonamus gͥ sex annos an̾
legem. sea sublege. ⁊ sub gr̾a ser: ⁊ erunt decẽ
⁊ octo. In his enim om̃ibus nec ficulnea in frue¬
tuosa de fuit. nec mulier curua quam sanarae
iħs. Hanc aũ mulierem quia eam sathanas
alligasse dr. ꝓpt̾ peccata sua hanr egritudinẽ
incurrise intelligere possumꝰ: sicut ⁊ ille ein
dñs ait. uade ⁊ iam noli peccare. ie deternis¬

Expanded text:
in majori. Quod si etiam in minori non valuisset, in majori tamen reprehendi non potuisset. Quis enim reprehendat, quod Dominus agit? Id ipsum autem per hos decem et octo annos, et per tres annos superius positos significatur. Tunc enim sex, id est sexies tres, decem et octo fiunt. Ponamus agitur sex annos ante legem, sex sub lege, et sub gratia sex, et erunt decem et octo. In his enim omnibus, nec ficulnea infructuosa defuit, nec mulier curva, quam sanaret Jesus. Hanc autem mulierem, quia Satanas eam alligasse dicitur, propter peccata sua hanc aegritudinem incurrisse intelligere possumus sicut et ille, cui Dominus ait: « Vade, et jam noli peccare,
Abbreviated transcription (Latin):
gnem uem mutere int̾ram. ⁊ quid uolo isi
ut aecentlatur : Hoc autẽ exponit. Baptis¬
mum aũ habes baptizare. ⁊ quomodo coartor¬
usq dum ꝑ ficiatur: De hoc igne ⁊ de baptisio.
ioħis baptista sic ait. Qui au̾ uenit post me for¬
cior me ẽ: ⁊ ipse uos baptizabit in sp̾u sc̃o ⁊ igne.

Expanded text:
gnem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur? Hoc autem exponit: Baptismo autem habeo baptizare, et quomodo coarctorue dum perficiatur? De hoc enim igne, et de baptismo Joannes Baptista sic ait: « Qui autem venit post me, fortior me est, et ipse vos baptizabit in Spiritu sancto, et igne .
Abbreviated transcription (Latin):
preter om̃s homines habitantes in ierłm : Nlo̾
dico uob̃. S si penitenciam non habueritis:
omnes similiter ꝑibitis. Horum enĩ hẏstorias
nos non habemus : intellig̾e tamen oportet
aliquos galileos sacrificantes. pilatum inter
ipsa saerificia oceidisse. ⁊ sic eorũ sanguinẽ
ipsis eorũ in sacrificiis miscuisse. Similiter
au̾ turrẽ aliquam in syloa cecidisse suosq hos
quos modoͣ dirit homines opp̾sisse. Putabat᷑
aute ut fieri solet eos p̾cet̾is nequiores ẽẽ: quia
eos tam mirabiliter ꝑise contigerat. S non ẽ.
ita. Mors em̃ qualiscũq sit : nec iustum dam¬
nat. nec peccatorem iustificat. Quod autẽ ait
nisi penitenciam habueritis. om̃s similiter
ꝑibitis: non de corporis s de anime morte in¬
tellig̾e comienit. Non em̃ int̾ sacrificia uel
turris ruimam ꝑeunt om̃s qͥ penitenciam ne¬
icebat au̾ hanc
similitudinẽ. Arborem fici habebat

Expanded text:
s homines habitantes in Jerusalem? Non, dico vobis; sed si non poenitentiam habueritis, omnes similiter peribitis. Horum enim historias nos non habemus. Intelligere tamen oportet, aliquos Galilaeos sacrificantes, Pilatum inter ipsa sua sacrificia occidisse, et sic eorum sanguinem ipsis eorum sacrificiis miscuisse. Similiter autem turrem aliquam in Siloa cecidisse, suoque casu hos, quos modo Dominus dixit, homines oppressisse. Putabant autem, ut fieri solet, eos prae caeteris nequiores esse, quia eos tam mirabiliter periisse contigit. Sed non est ita. Mors enim, qualiscunque sit, nec justum damnat, nec peccatorem justificat. Quod autem ait: Nisi poenitentiam habueritis, omnes similiter peribitis, non de corporis, sed de animae morte, intelligere convenit. Non enim inter sacrificia, vel turris ruina pereunt omnes, qui poenitentiam nicebat autem hanc similit