comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tribuatur etiam quicquid in illo est
bone uoluntatis: quod non esset. nisi
esset in quo esset: Sed hoc modo etiam
illud dici pocest. malam quoq uolun¬
tatem deo auctori tribuendam: quia
nec ipsa esse posset in homine. nisi homo
esset in quo esset. Ut autem homosit:
deus auccor est. Ita et eius inale uolun¬
tatis causam. quȩ nisi hominem habe¬
ret. ubi esset omnino esse non posset: au
torem deum esse referendum: quod n¬
fas est dicere. Quapropter nisi obtinea¬
mus non solum uoluntatis arbitrum
quod huc atq illuc liberum flectitur
atq in eis naturalibus bonis est quibus
et male uti malus pocest. sed etiam uo¬
luntatem bonam quȩ iam in eis bens
est. quorum esse usus non potest maliu
nisi ex deo nobis esse non posse: nescio
quemadmodum defendamus quod
dictum est. quid enim habes quodn
accepisti. Nam si nobis libera quedam
uoluntas ex deo est que adhuc pocest
esse uel bona uel mala. bona uero uolie¬
tas ex nobis est: melius est id quodan

Expanded text:
tribuatur etiam quicquid in illo est bonae uoluntatis, quod non esset, nisi esset in quo esset?\' sed hoc modo etiam illud dici potest malam quoque uoluntatem deo auctori esse tribuendam, quia nec ipsa esse posset in homine, nisi homo esset in quo esset. ut autem homo sit, deus auctor est; ita et eius malae uoluntatis, quae nisi hominem haberet ubi esset esse omnino non posset, ad auctorem deum esse referendum. quod nefas est dicere. Quapropter nisi obtineamus non solum uoluntatis arbitrium, quod huc atque illuc liberum flectitur atque in eis naturalibus bonis est, quibus et male uti malus potest, sed etiam uoluntatem bonam, quae iam in eis bonis est, quorum esse usus non potest malus, nisi ex deo nobis esse non posse, nescio quemadmodum defendamus quod dictum est: quid enim habes quod non accepisti? nam si nobis libera quaedam uoluntas ex deo est. quae adhuc potest esse uel bona uel mala, bona uero uoluntas ex nobis est, melius est id quod a
Abbreviated transcription (Latin):
iob. Quis enim iudicio eius aduer¬
bitur: Quod si fuero iustus: os meus
impie loquecur: Hoc est enim si ni
iustum dixero contra iudicium eis
ubi ꝑfecca illa iusticie regula mei
uincit iniustum: profecto impie
quecur os meum: quia contra
ueritatem loquetur. fragilicace
quoq ipsam uel pocius dampna¬
nem carnalis generationis ostentꝰ
ex originali transgressione peccatiẽ
de peccatis siuis ageret uelut eoru
causas reddens. dixit hominem ne
ex muliere parui esse temporis: ets
omnes sicut dicit apostolus natu
liter hoc est originalicer ire filii. q¬
niam filii suic concupiscencie can
et seculi: ad ipsam iram ꝑcinere ei
mortem hominis consequencer olli¬
dens: Cum enim dicisset parui ess
temporis et plenum iracundia. addidit
etiam et sicut flos cum floruit et deci

Expanded text:
Iob: quis enim iudicio eius aduerIob: quis enim iudicio eius aduersabitur? quodsi fuero iustus, os meum impie loquetur; hoc est enim: \'si me iustum dixero contra iudicium eius, ubi perfecta illa iustitiae regula me conuincit iniustum, profecto impie loquetur os meum, quia contra dei ucritatem loquetur\'. Fragilitatem quoque ipsam uel potius damnationem carnalis generationis ostendens ex originalis transgressione peccati, cum de peccatis suis ageret, uelut eorum causas reddens dixit hominem natum ex muliere parui esse temporis et plomnes, sicut dicit apostolus, natuliter, hoc est, originaliter irae filii ? quoniam filii sunt concupiscentiae carnis et saeculi. Ad ipsam iram pertinere etiam mortem hominis consequenter ostendens. Cum enim dixisset, parvi est temporis, et plenus iracundia; addidit etiam, Et sicut flos cum floruit et dec
Abbreviated transcription (Latin):
quid inuitus comiisi. Ecce et iob cõ¬
fitetur peccata sua: et inueritate se
dicit scire quia non est iustus quis¬
quam ante dominum. Et iste ideo
hoc inueritate scit: quia si cdixeri¬
mus nos non habere peccatum: ipsa
ueritas in nobis non est. Prouide se¬
cundum modum conuersatioiis
humane ꝑhibet ei deus tam magnus
iusticie cestimonium: ipse aucem sy
ineciens ex regula illa iusticie quam
sicut pocest conspicit apud deumr
ueritate scit quia ita est: et adungi
Quemadinodum enim iustus erit hi¬
mo ante deum: Si enun uelit contenb
cum eo: non poterit obedire ei. Itlef
iudicandus ostendere uoluerit no
se inueniri posse quod dampnet:
poterit obedire ei. amictit enum eus
illam obedientiam: qua obedire ps¬
set prectpienti conficenda esse peccar
Unde quosdam increpat dicens. uo
uulus mecum iudicio concender
Quod ille precauens ne inquit ir
in uidicium cum seruo tuo: quo¬
am non iustificabitur in conspect
tuo omnis uiuens. Ideo etiam dici

Expanded text:
quid inuitus commisi. ecce et Iob conquid inuitus commisi. ecce et Iob confitetur peccata sua et in ueritate se dicit scire, quia non est iustus quisquam ante dominum. et ideo iste hoc in ueritate scit, quia, si nos dixerimus non habere peccatum, ipsa ueritas in nobis non est. proinde secundum modum conuersationis humanae perhibet ei deus tam magnum iustitiae testimonium; ipse autem se metiens ex regula illa iustitiae, quam sicut potest conspicit apud deum, in ueritate scit, quia ita est, et adiungit: quemadmodum enim iustus erit ante dominum? si enim uelit contendere cum eo, non psi judicandus ostendere voluerit, non in se inveniri posse quod damnet, non poterit obedire ei: amittit enim etiam illam obedientiam, qua obedire posset praecipienti confitenda esse peccata. unde quosdam increpat dicens: quid uultis mecum iudicio contendere? quod ille praccauens: ne, inquit, intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. ideo etiam dicit
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie testimonium dei. quid di
cat ipse uideamus. Inueritate inqͥt
scio quia ita est. Quemadinodum iust̃ꝰ
erit homo aute dominum: Si aucem
uelit concendere cum eo: non poterit
obedire ei. Et paulopost. Quis inquit
uidicio eius aduersabitur: Quodsi fu¬
ero iustus: os meum impie loquetur.
Iterum paulopost. Scio inquit quia
impunicum me non dimittit: quia
sum impius. Quare non sum mortu¬
us: Quoo si purificatus niue. et mun¬
clatus fuero mundis manibus suffi¬
cienter in sordibus me cinxisti. Icem
malio suo sermone. Quia conscripsisti
inquit aduersus me mala: et indius¬
ti me uiuentucis mee peccata: et posu¬
isti pedem meuum in prohibitione.
mea et in radices pedum ineorum. an¬
speristi qui ueterascunt sicut uter.
uel sicut uestimentum atinea com¬
mestum. Homo enum natus ex inuli¬
cundia: et sicut flos cum floruerit¬
manet. Honne et huius curam fecis
tuit de peccatis meis. Signasti pecca¬
ta mea in folliculo: et annocasti si

Expanded text:
iustitiae testimoiustitiae testimocat ipse videamus. In veritate, inquit, scio quia ita est. Quemadmodum enim justus erit homo ante Dominum? Si autem velit contendere cum eo, non poterit obedire ei. Et paulo post: Quis, inquit, judicio ejus adversabitur? Quod si fuero justus, os meum impie loquetur. Iterum paulo post: Scio, inquit, quia impunitum me non dimittit. Quia sum impius, quare non sum mortuus? Quod si purificatus nive, et mundatus fuero mundis manibus, sufficienter in sordibus me tinxisti . Item in alio suo sermone: Quia conscripsisti, inquit, adversus me mala, et induisti me juventutis meae peccata, et posuisti pedem meum in prohibitione, mea, et in radices pedum meorum inspexisti, qui veterascunt sicut uter, vel sicut vestimentum a tinea comestum. Homo enim natus ex mulicundiae, sicut flos fenistabit: nonne et hujus curam fecisttuit de peccatis meis; signasti peccata mea in folliculo et adnotasti si
Abbreviated transcription (Latin):
sicut et nos dimutimus debitorib
nr̃is: ut ꝑ hoc inquiunt quod dice¬
rent nr̃a. in uno esse corpore demons¬
trarent et illos adhuc habentes pec¬
cata. et se ipsos qui iam carebant.
omni ex parte peccato. In cdamele
cerce hoc non pocest dici. quiut cre¬
do tanquam propheta preuidens
hanc aliquando presumptionem
futuram. cum in oratione seꝑe di¬
xisset peccauimus. non ita nobis
exposuit cur hoc dixerit ut ab illo
audiremus. cum orarem et confite¬
rer peccata populi mei domino dõ
meo. nec adhuc diftinctione confu¬
sa. ut esset incertum propter unius
corporis societatem. si diceret cum
peccata nr̃a confiterer domino deo
meo: sed omnino tam distincte. tan
quam de ipsa distinctione satagens
eamq maxime uehementerq com¬
mendans: peccata inquit mea et
peccata populi mei. Quis huic eui¬
dentie contradicit: nisi quem plus
delectat defensare quod sentit. qm
quid sentiendum sit inuenire: Iob
autem post tam magnum de illo

Expanded text:
sicut et nos dimittimus debitoribus sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, ut per hoc, inquiunt, quod dicerent \'nostra\', in uno esse corpore demonstrarent et illos adhuc habentes peccata et se ipsos, qui iam carebant omni ex parte peccato. in Danihele certe hoc non potest dici, qui, ut credo, tamquam propheta praeuidens hanc aliquando praesumptionem futuram, cum in oratione saepe dixisset \'peccauimus\', non ita nobis exposuit, cur hoc dixerit, ut ab illo audiremus: \'cum orarem et confiterer peccata populi mei domino deo meo\', nec adhuc distinctione confusa, ut esset incertum propter unius corporis societatem. si diceret: \'cum peccata nostra confiterer domino deo meo\', sed omnino 2J tam distincte, tam quam de se ipsa distinetione satagens eamque maxime uehementerque commendans: peccata, inquit, mea et peccata populi mei. quis huic euidentiae contradicit, nisi quem plus delectat defensare quod sentit quam quid sentiendum sit inuenire? lob autem post tam magnum de illo
Abbreviated transcription (Latin):
tes. in iob iustos conuigales: et si qͥs
est forte alius intellectus de quo nũc
non est necesse disquirere. Uerump
camen quanta isti iusticia premi¬
nuerint: et hoc propbetico et aliis
diuinis testimoniis satis apparet. Nec
ideo qu isnquam sobrius lixerit ebri¬
etatem non esse peccatum: que tam̃
surrepsit tanto iuro. Nam noe sicut
legimus fuit aliquando ebrius:
quamius absit ut fuerit ebriosus.
daniel uero post orationem quam
fudit deo: de se ipso dicit. Cum ora¬
um et confiterer peccata mea. et pec¬
ata populi mei domino deo meo.
Propterea nisi fallor ꝑ supramemora¬
tum ezechielem cuidam suꝑbissimo
dicitur. Nunquid tu sapientior qm
damel: Neq hic dici pocest quod qͥ¬
dam contra orationem dominicam
argumentantur: quia et si orabant
eam inquiunt sancti et ꝑfecti iam
apostoli. nullum omnino habences
peccatum: non camen prose ipsis s
pro imꝑfectis et adhuc peccatoribus
dicebant. dimute nobis debita nr̃a

Expanded text:
tes?, in Iob iustos coniugatos et si quis tes?, in Iob iustos coniugatos et si quis est forte alius intellectus, de quo nunc non est necesse disquirere. uerum tamen quanta isti iustitia praeeminuerint, et hoc prophetico et aliis diuinis testimoniis satis apparet. nec ideo quisquam sobrius dixerit ebrietatem non esse peccatum, quae tamen subrepsit tanto uiro; nam Noe, sicut legimus, fuit aliquando ebrius, quamuis absit, ut fuerit ebriosus. Danihel uero post orationem, quam fudit deo, de se ipse dicit: cum orarem et confiterer peccata mea et peccata populi mei domino deo meo. propterea, nisi fallor, per supra memoratum Hiezechielem cuidam superbissimo dicitur: numquid tu sapientior quam Danihel? neque hic dici potest, quod quidam contra orationem dominicam argumentantur, quia etsi orabant eam, inquiunt, sancti et perfecti iam apostoli nullum omnino habentes peccatum, non tamen pro se ipsis, sed pro inperfectis et adhuc peccatoribus dicebant: dimitte nobis debita nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
tia spirituali in spem nouitatis es¬
ne transitum fecit: ille autem ma¬
te carnali totus in uetustate ꝑmais
ei testimonio quo iam natis ex deo di¬
citur. si dixerimus quia peccatum
non habemus. nos ipsos decipimus
et ueritas in nobis non est. Quamdiu
enim homo quamuis totus spe iam
etiam in re ex parte in regeneratione
spirituali renouatus. adhuc tamen
portat corpus quod corrumpitur. et
aggrauat animam: quio quo ꝑtne¬
it et quid unde dicatur etiam in
uno homine distinguendum est. Nã
ut ego arbitror non facile ciuquam
scriptura dei tam magnum iusticie
ꝑhibet testimonium. quam tribus
famulis eius noe. damel et iob: quos
eechiel propheta dicit ab iminente
quadam iracundia dei solos posse li¬
berari: in tribus utiq illis iuiris tria
quedam genera hominum liberan
diprefigurans: in noe quantum ar¬
buror iustos plebium. prepositos. pro¬
pter arche tanquam ecclesie guber¬
nationem: in daniele iustos continẽ¬

Expanded text:
gratia spiritali in spem nouitatis aetgratia spiritali in spem nouitatis aeternae transitum fecit, ille autem mente carnali totus in uetustate permanei testimonio, quoiam natis ex deo dicitur: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. quamdiu enim homo quamuis totus in spe iam et iam in re exparte regeneratione spiritali renouatus adhuc tamen portat corpus, quod corrumpitur et adgrauat animam, quid quo pertineat et quid unde dicatur, etiam in uno homine distinguendum est. nam, ut ego arbitror, non facile cuiquam scriptura dei tam magnum iustitiae perhibet testimonium quam tribus famulis eius, Noe, Danihel et Iob, quos Hiezechiel propheta dicit ab inminente quadam iracundia dei solos posse liberari, in tribus utique illis uiris tria quaedam hominum liberanda genera praefigurans: in Noe, quantum arbitror, iustos plebium praepositos propter areae tamquam ecclesiae gubernationem, in Danihele iustos continen
Abbreviated transcription (Latin):
cencialiter mouetur: et ad usum pn¬
pagandi lex peccati mentis lege con¬
uertitur. Ex hoc ergo gignit quod
adhuc uetustum trahit uter filios
seculi: non ex hoc quod in nouitat̃
promouit inter filios dei. filii enin
seculi huuis generant et generut᷑
Inde et quod nascitur cale est: qui¬
et quod nascicur de carne caro est
Iusti autem non sunt nisi filu de
In quantum autem sunt filii da
carne non gignunt: quia ex spirti
ipsi non carne nati sunt. Sed ex hoc
carne gignunt quicumq eorum
gignunt: ex quo nondum in no¬
tatem ꝑfectam totius uetustatis
liquias commutarunt. Unde qu¬
quis filius de hac parte nascitur
tusta et infirma: necesse est ut ecid
ipse uetustus sit et infirmus. Iccus
oportet ut etiam ipse in aliam gen¬
rationem ꝑ remissionem peccati fp¬
ritu renouetur Quod sun eo non sit
nichil ei proderit pater iustus. Splꝰ¬
cu enim iustus est: quo eum nons
nuit. Si autem sit: nichil ei obes
etiam pater inuistus. Iste enim

Expanded text:
scentialiter mouetur et ad usum proscentialiter mouetur et ad usum propagandi lex peccati mentis lege conuertitur. ex hoc ergo gignit, quod adhuc uetustum trahit inter filios saeculi, non ex hoc, quod in nouitatem promouit inter filios dei; filii enim saeculi huius generant et generantur. inde et quod nascitur tale est, quia quod nascitur de carne, caro est. iusti autem non sunt nisi filii dei. in quantum autem sunt filii dei, carne non gignunt, quia spiritu et ipsi, non carne nati sunt. sed ex hoc carne gignunt, quicumque eorum gignunt, ex quo nondum in nouitatem perfectam totas uetustatis reliquias commutarunt. unde quisquis filius de hac parte nascitur uetusta et infirma, necesse est ut etiam ipse uetustus sit et infirmus; idcirco oportet ut etiam ipse in aliam generationem per remissionem peccati spiritu renouetur. quod si in eo non fit, nihil ei proderit pater iustus; spiritu enim iustus est, quo eum non genuit. si autem fit, nihil ei oberit etiam pater iniustus; iste enim
Abbreviated transcription (Latin):
nondum apparuit quid erimus.
Quid est hoc sumus et erimus: nisi
quia sumus in spe erimus inre:
Nam sequitur et dicit. Scimus qͥa
cum apparuerit similes ei erimus:
quoniam uidebimus eum sicuti ẽ
Nunc ergo et similes ei esse iam cepi¬
mus. primicias habentes spiritus:
et adhuc dissimiles sumus. ꝑ reliqͥ¬
as uecustatis. Proinde in quancum
similes: intantum regenerance sp̃u
filii dei: inquantum dissimiles aũ
intantum filii carnis et seculi. Illĩc
ergo peccare non possumus: hinc
uero si dixerimus quia peccatum
non habemus nos ipsos decipimus
donec totum transeat in adoptionẽ
et non sit peccator: et queras locum
eius et non inuenies. fr̃ustra itaq nõ¬
nulli etiam illud argumentantur.
ut dicant. Si peccator genuit peccas¬
rem. ut paruulo eius reatus originals
peccati in baptisini acceptione solua¬
tur: etiam iustus iustum gignere
debuit: quasi ex hoc quisq carni¬
liter gignat quod iustus est. et non
hoc quod in membris eius concupi¬

Expanded text:
nondum apparuit quid erimus. nondum apparuit quid erimus. Quid est hoc, sumus et erimus; nisi quia sumus in spe, erimus in re? Nam sequitucum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus cum sicuti est. nunc ergo et similes ei esse iam coepimus primitias habentes spiritus et adhuc dissimiles sumus per reliquias uetustatis. proinde in quantum similes, in tantum regenerante spiritu filii dei, in quantum autem dissimiles, in tantum filii carnis et saeculi, illinc ergo peccare non possumus; hinc uero, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, donec totum transeat in adoptionem et non sit peccator et quaeras locum eius et non inuenias. Frustra itaque nonnulli etiam illud argumentantur, ut dicant: si peccator genuit peccatorem, ut paruulo eius reatus originalis peccati in baptismi acceptione soluatur, etiam iustum gignere debuit. quasi ex hoc quisque carnaliter gignat, quod iustus est, et non ex hoc potius, quod in membris eius concupi
Abbreviated transcription (Latin):
est spes. Q uod enim uidet quis quid
sperat: Si autem quod iuidenius
speramus. ꝑ pacientiam expectamꝰ
Adoptio ergo plena filiorum. in redẽp¬
tionem fiet etiam corporis nr̃i. Prunici¬
as itaq spiritus nunc habemus: unde
iam filii dei reipsa facci sumus: in ce¬
teris uero spe sicut salui sicut innoua¬
ti: ita et filii dei. Re autem ipsa quia
nondum salui. icdeo nondum plene
innouati: nondum etiam filii dei sed
filii seculi. Proficimus ergo in renoua¬
tionem iustamq uitam ꝑ quod filii
dei sumus. et ꝑ hoc peccare omnino
non possumus: donec totum in hoc
transmutetur. etiam illud ꝑ quod
adhuc filii seculi sumus. Per hoc enĩ
et peccare adhuc possumus. Ita fit.
ut et qui natus est ex deo non peccet:
et si dixerimus quia peccatum non
liabemus. nos ipsos decipiamus et ue¬
ritas in nobis non sit. Consumetur er
go quod filii carnis et seculi sumus:
et ꝑficietur quod filii dei et spiritu
renouati sumus. Unde idem ioħs di¬
lectissimi inquit filii dei sumus: et

Expanded text:
t spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. Adoptio ergo plena filiorum in redemptione fiet etiam corporis nostri. primitias itaque spiritus nunc habemus, unde iam filii dei re ipsa facti sumus; in ceteris uero spe sicut salui, sicut innouati ita et filii dei, re autem ipsa quia nondum salui, ideo nondum plene innouati, nondum etiam filii dei, sed filii saeculi. proficimus ergo in renouationem iustamque uitam per quod filii dei sumus et per hoc peccare omnino non possumus, donec totum in hoc transmutetur, etiam illud, quo adhuc filii saeculi sumus; per hoc enim et peccare adhuc possumus. ita fit ut et qui natus est ex deo non peccet et, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus et ueritas non sit in nobis. cogo quod filii carnis et saeculi sumus, et perficietur quod filii Dei et spiritu renovati sumus. Unde idem Joannes, Dilectissimi, inquit, nunc filii Dei sumus, et
Abbreviated transcription (Latin):
creatus est in iusticia et sanctitate ue¬
ritatis. Et hoc ut faciant iam bapti¬
datos fidelesq adhortatur. Quod ad¬
huc admonendi non essent: si hoc in
baptismo iam ꝑfecte factum esset. Et
tameu factum est: sicut et salui fac¬
ti sumus. Saluos enim nos fecit plaua¬
crum regenerationis. Sed alio loco di¬
cit quemadinodum hoc factum ẽ
Hon solum inquit sed etiam nos ipsi
primicias habentes spiritus: et ipsi
in nobismet ipsis ingemiscimus. ad¬
optionem expectantes redemptionẽ
corporis nr̃i. Spe enim salui facti su

Expanded text:
creatus est in iustitia et sanctitate uecreatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. et hoe ut faciant, iam baptizatos fidelesque adhortatur; quod adhuc monendi non essent, si hoc in baotismo iam perfecte factum esset. et tamen factum est, sicut et salui facti sumus; saluos enim nos fecit per lauacrum regenerationis. sed alio loco dicit quemadmodum hoc factum sit: non solum, inquit, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus et ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. spe enim salui
Abbreviated transcription (Latin):
ntendere in fine. post ea renouan¬
un quando uere tota nouitas erit:
ecepto corpore si in ipso animo
est homo interior ꝑfecta in bap¬
tismo nouitas fieret: non diceret apo¬
stolus. et si excerior homo nr̃ corrum¬
pitur. sed interior renouatur de die
indiem. Profecto enim qui de cdie in
diem adhuc renouatur: nondum to¬
tus est renouatus: et inquantum nõ¬
dum est renouatus. in tantum adhic
in uecustate est. Prouide ex hoc quod
ad huc in uecustate sunt quamius
iam baptizati: ex hoc etiam adhuc
sunt filii seculi. Ex hoc autem quod
innouitate sunt hoc est et plena et
ꝑfecta remissione peccatorum et quan¬
tumcumq illuo est quod spiritualit
sapiunt eiq congruos mores agunt
filii dei sunt. Intrinsecus eium exui¬
mus ueterem hominem. et indiumꝰ
nouum: quoniam ibi deponimus
mendactum et loquimur ueritatẽ:
et cecera quibus apostolus etplicat
quid sit exui uecerem hominem: et
indui nouum qui secundum deum

Expanded text:
tendere in fine postea renouantendere in fine postea renouandum, quando uere tota nouitas erit, sed excepto corpore si in ipso animo, qui est homo interior, perfecta in baptismo nouitas fieret -, non diceret apostolus: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. profecto enim qui de die in diem adhuc renouatur, nondum totus est renouatus; et in quantum nondum est renouatus, in tantum adhuc in uetustate est. proinde ex hoc, quod adhuc in uetustate sunt, quamuis iam baptizati, ex hoc etiam adhuc sunt filii saeculi; ex hoc autem, quod in nouitate sunt, hoc est ex plena et perfecta remissione peccatorum, et quantumcumque illud est quod spiritaliter sapiunt eique congruos mores agunt, filii dei sunt. intrinsecus enim exuimus ueterem hominem et induimus nouum, quoniam ibi deponimus mendacium et loquimur ueritatem, et cetera, quibus apostolus explicat quid sit exui ueterem hominem et indui nouo, qui secundum deum
Abbreviated transcription (Latin):
incipiunt innouitate spiritus: et reno¬
uare iteriorem hominem secundum
maginem eius qui cieauit eos. None¬
i ex qua hora quisq bapcitatur
mus uetus infirmitas eius absunt᷑.
brenouatio incipit a remissione om¬
num peccatorum: et in quantum
nisq spiritualia sapit. qui iam sapit.
tera uero ui spe facta sunt donec eti¬
m in re fiant. usq ad ipsius corporis
mouationem. in meliorem statum
mmortalitatis. et incorruptionis: qͥ
ulueinur in resurrectione mortuo¬
m.Nam et ipsam dominus regene¬
scorpore ꝑficiatur quod nune spiri¬
uincohatur: In regeneratione inqͥt
am sederit filius hominis in sede
iuestatis sue. sedebitis et uos super
odeci sedes: uidicantes duodecĩ
bus israel.Ham in baptismo quam
tota et plena fiat remissio pecrato¬
in.tamen si continuo coca et plena.
am hominis in eternam nouitatẽ
utatio fieret. non dico et in coruore
lod certe manifestum est adhuc un
uerem corruptionem. acq in mor

Expanded text:
incipiunt innouitate spiritus et renoincipiunt innouitate spiritus et renouari in interiore homine secundum imaginem eius, qui creauit eos. non enim ex qua hora quisque baptizatur, omnis uetus infirmitas eius absumitur; sed renouatio incipit a remissione omnium peccatorum et in quantum quisque spiritalia sapit, qui iam sapit, cetera uero in spe facta sunt, donec etiam in re fiant, usque ad ipsius corporis renouationem in meliorem statum inmortalitatis et incorruptionis, qua induemur in resurrectione mortuorum. nam et ipsam dominus regenecorpore perficietur quod nunc spiritu incoatur: in regeneratione, inquit, cum sederit filius hominis in sede maiestatis suae, sedebitis et uos super duodecim sedes iudicantes duodecim tribus Israhel. nam in baptismo quamuis tota et plena fiat remissio peccatorum, tamen, si continuo tota et plena etiam hominis in aeternam nouitatem mutatio fieret—non dico et in corpore, quod certe manifestum est adhuc in ueterem corruptionem atque in mortem
Abbreviated transcription (Latin):
quia peccatum non habemus. nos
decipimus: et ueritas in nobus nonẽ
Unde in eiuscdem apostoli apocali¬
si illa centum quatdragintã quas¬
or milia sanctorum qui se cum ml
lieribus non couiquinauerunt ui¬
gines enim ꝑmanserunt. et non est
inuentum in ore eorum mendacus
quia irreprehensibiles sunc: profec¬
to ideo irreprehensibiles sunt quiasi
ipsos ueraciter reprehenderunt: et
ideo non est inuentum in ore eoruo
inendacium. quia si dicerent se pe
catum non habere.se ipsos deciꝑent
et ueritas in eis non esset: et utiq
mendacium esset ubi ueritas non.
esset: quoniam iustus cum ui ser¬
monis exordio accusator sui est. non uti¬
ꝙ mentitur. ac ꝑ hoc in eo quod scriptũ
est qui natus est ex deo non peccat. et ñ
potest peccare quia semen eius in ipso
manet. et siquid aliud eo modo dictũ
et: multum falluntur minus consi¬
derando scripturas. Non eium acduer¬
iunt eo quosq filios dei fieri quo esse

Expanded text:
quia peccatum non habemus, nos quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. unde in eiusdem apostoli Apocalypsi illa centum quadraginta et quattuor milia sanctorulieribus non coinquinaverunt, virgines enim permanserunt; et non est inventum in ore eorum mendacium, quia irreprehensibiles sunt ; profecto ideo irreprehensibiles sunt, quia se ipsos veraciter reprehenderunt: et ideo non est inventum in ore eorum mendacium, quia si dccatum non habere, se ipsos deciperent et ueritas in eis non esset et utique mendacium esset, ubi ueritas non esset, quoniam iustus, cum in sermonis exordio accusator sui est, non utique mentitur. Ac per hoc eo, quod scriptum est: qui natus est ex deo, non peccat et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, etsi quid aliud eo modo dictum est, multum falluntur minus considerando scripturas. non enim aduertunt eo quosque fieri filios dei, quo esse
Abbreviated transcription (Latin):
quibus dicit. si uos filius liberauerit
tunc uere. liberi eritis. His atq huius¬
modi aliis uinumerabilibus cestuno¬
niis dubitare non possum. nec deum
aliquid impossibile homini precepis¬
se: nec deo ad opitulandum et adui¬
uandum quo fiat quod iubet imps¬
sibile aliquio esse. Ac ꝑ hoc pocest ho¬
mo si uelit esse sine peccato: aduicus
a deo.Si aucem quod secundo loco
posueram queratur ucrum sit: ẽẽ
non credo: magis enun scripture en¬
do dicenti non incres iniudicium
cum seruo tuo. quia non iustificabi¬
tur in conspeccu tuo omnis uiuens.
et ideo misericordia dei opus ẽ que
suꝑeraltat iudicio. que illi non etit
qui non facit misericordiam: et qͥ
propheta cum diceret dixi pronu¬
ciabo aduersus me delictum inei̾
domino. et tu dimisisti impietatẽ
cordis mei: continuo subumnxit s
hac orabit ad te omnis sanctus u
tempore oporcuno. Non ergo omnl
peccator: sed omnis sanctus. Uox e¬
uum sanctorum est. si dixerimus

Expanded text:
quibus dicit: si uos filius liberauerit, quibus dicit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. his atque huiusmodi aliis innumerabilibus testimoniis dubitare non possum nec deum aliquid inpossibile homini praecepisse nec deo ad opitulandum et adiuuandum, quo fiat quod iubet, inpossibile aliquid esse. ac per hoc potest homo, si uelit, esse sine peccato adiutus a deo. Si autem, quod secundo loco posueram, quaeratur utrum sit, esse non credo. magis enim scripturae credo dicenti: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. et ideo misericordia dei opus est, quae superexultat iudicio, quae illi non erit, qui non facit misericordiam. et quod propheta, cum diceret: dixi: pronuntiabo aduersus me delictum meum domino, et t u dimisisti impietatem cordis mei, continuo subiunxit: pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore oportuno, non ergo omnis peccator, sed omnis sanctus; uox enim sanctorum est: si dixerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
gratia non solum ostendat quid facien¬
dum sit. sed adiiet etiam ut possit
fieri quod ostenderit. Quid enim ha¬
benius quod non accepimus: Unde
et iheremias dicit. Scio domine quia
non est in homine uia eius: nec uiri
est ut ambulet et dirigat gressus su¬
os. Hinc et in psalmis cum quidam
dixisset deo. tu precepisti mandata
tua custodiri nimis: continuo non
de se presumpsit: sed ut faceret. uti¬
nam inquit dirigantur uie mee. ad
custodiendas iustificationes tuas: tũc¬
non confundar dum inspicio in om¬
nia manclata tua. Quis aucem optat.
quodin potestate sic habet. ut ad facien¬
dum nullo indigeat adiumento: A
quo autem optat id: Quia non a fortu¬
na. uel a fato uel a quolibet alio prẽt
deum in consequentibus sacis osten¬
dit: itinera inquit mea dirige scd̃m
uerbum cuum. et non dominecur.
michi omnis iniquitas. Ab huius exe¬
crande dominationis seruitute libe¬
rantur: quibus dominus ihe dedic
renda dominacione liberandi fuerãt

Expanded text:
gratia non solum ostendat quid faciengratia non solum ostendat quid faciendum sit, sed adiuuet etiam, ut possit fieri quod ostenderit. quid enim habemus quod non accepimus? unde et Hieremias dicit: scio, domine, quia non est in homine uia eius nec uiri est, ut ambulet et dirigat gressus suos. hinc et in Psalmis cum quidam dixisset deo: tu praecepisti mandata tua custodiri nimis, continuo non de se praesumpsit, sed optauit, ut faceret: utinam, inquit, dirigantur uiae meae ad custodiendas iustificationes tuas! tuncnon confundar, dum inspicio in omnia mandata tua. quis autem optat, quod in potestate sic habet, ut ad faciendum nullo indigeat adiumento? a quo autem id optet, quia non a fortuna uel a fato uel a quolibet alio praeter deum, in consequentibus satis ostendens: itinera, inquit, mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas. ab huius execrandae dominae seruitute liberantur, quibus dominus Iesus eum renda dominatione liberandi fuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
penes ipsum est: et equitatis tam secre¬
te ratio et excellentia potestatis. Nam
qui dicunt esse in hac uita hominem
sine peccato: non est eis continuo incau¬
ta temeritate obsistendum Si enim
esse posse negauerimus: et hominis
libero arbitrio qui hoc uolendo appe¬
tit. et dei uirtuti uel misericordie qͥ
hoc adiiuando efficit derogabimus.
Sed alia questio est utrum esse possit
alia utrum sit. alia si non est cum
possit esse cur non sit: alia utrum
qui omnino nunquam ullum pec¬
catum habuerit. non solum quisqm
sit uerum etiam poterit aliquando
esse uel possit. In hac quadriꝑtita propo¬
sitione questionum.si a me queratur
utrum homo sine peccato possit esse i
hac uita: conficebor posse ꝑdei gratiam
et liberum eius arbitrium: ip̃sum qͦq
liberum arbitrium ad dei gratiam
hoc est ad dei clona ꝑtinere. non ambi¬
głns. nec tantum ut sit uerum etiaon
ut bonum sit. idest ad facienda man¬
data domini conuertatur: atq ita dĩ

Expanded text:
penes ipsum est et aequitatis tam secrepenes ipsum est et aequitatis tam secretae ratio et excellentia potestatis. Nam qui dicunt esse posse in hac uita hominem sine peccato, non est eis continuo incauta temeritate obsistendum. si enim esse posse negauerimus, et hominis libero arbitrio, qui hoc uolendo appetit, et dei uirtuti uel misericordiae, qui hoc adiuuando efficit, derogabimus. sed alia quaestio est, utrum esse possit, alia utrum sit; alia, sinon est, cum possit esse, cur non sit; alia, utrum qui omnino numquam ullum peccatum habuerit, non solum quisquam sit, uerum etiam poterit aliquando esse uel possit. in hac quadripertita propositione quaestionum si a me quaeratur, utrum homo sine peccato possit esse in hac uita, confitebor posse per dei gratiam et liberum eius arbitrium, ipsum quoque liberum arbitrium ad dei gratiam, hoc est ad dei dona, pertincre non ambigens, nec tantum ut sit, uerum etiam ut bonum sit, id est ad facienda mandata domini conuertatur atque ita dei
Abbreviated transcription (Latin):
offidebat decimas daret. Nichil
ex his que habebat gratias deo agen¬
do ab illo se accepisse omnia fateba¬
tur et tamen improbatus est: et qͥ a
ueluti saturatus nichil de alimentis
iusticie rogabat accipere: et quod eã
publicano esurienti et sicienti se ue¬
lut insultans preferre gestiebat. Quid
ergo illis fiet qui et si facentur se ñ
habere uel non plenam habere iusti¬
ciam: tamen a se ipsis habenclam.
non a suo creatore ubi horreum eus ẽ.¬
et fons eius est deprecancdam esse pre¬
sumunt: Hec ideo camen solis de hac
re uotis agendum est: ut non subinfe
uoluntatis. Adiutor enim nr̃ deus di¬
citur: nec adiuuari pocest nisi qui a¬
liquid etiam sponte conatur:. quia
non sicut in lapidibus insensatis. aut
sicut in eis in quorum natura ratio¬
nem uoluntatemq non condidit. sa¬
lutem nr̃am deus operatur in nobis
Cur aucem illum adiuuet illum nõ
adiuuet. illum tantum illum autẽ
tantum. istum illo illum isto modo.

Expanded text:
possidebat decimas daret. nihil spossidebat decimas daret. nihil sex his quae habebat gratias deo agendo ab illo se accepisse omnia fatebatur. et tamen inprobatus est, et quia ueluti saturatus nihilde alimentis iustitiae iam rogabat accipere et quod eam publicano esurienti ac sitienti se uelut insultans praeferre gestiebat. quid ergo illis fiet, qui, etsi fateantur se non habere uel non plenam habere iustitiam, tamen a se ipsis habendam, non a suo creatore, ubi horreum eius et fons eius est, deprecandam esse praesumunt? nec ideo tamen solis de hac re uotis agendum est, ut non subinferuoluntatis. adiutorenim noster deus dicitur nec adiuuari potest, nisi qui aliquid etiam sponte conatur, quia non sicut in lapidibus insensatis aut sicut in cis, in quorum natura rationem uoluntatemque non condidit, salutem nostram deus operatur in nobis. cur autem illum adiuuet, illum non adiuuet, illum tantum, illum autem tantum, istum illo, illum isto modo,
Abbreviated transcription (Latin):
iliud dicimus quam da quod iubes:
sum iubet dicendo post concupiscen¬
uas tuas non eas. nosq dicimus scimꝰ
quia nemo esse pocest concinens nisi
deus det. quid aliud dicimus quam
da quod iubes: Cum iubet dicendo
facite iusticiam. icemq dicit beati
qui efuriunt et siciint iusticia in
quoniam ipsi sacurabuntur: a quo
abemus petere cibum pocumq us¬
nue: nisi ab illo qui esurientibus
s sicientibus eam promittit. eius sa¬
turitacem: Repellainus itaq ab au¬
ribus et mencibus nr̃is. eos qui dicuit
accepto semel libere uoluntatis arbi¬
trio. nec orare nos debere. ut deus uos
adiuuet ne peccemus. Talibus enim
mebris nec phariseus ille cecabatur
qn quamius in hoc erraret. quo gͥ
iddendum ad iusticiam nichil pu¬
abat. seq arbitrabatur eius plenitu¬
dine saturatum: deo tamen gratias
agebat quod non essec sicut ceteri ho¬
mines. iniusti raptores adulteri. sic̃
ille publicanus: quod bis in sabba¬
to ieuinaret: quod omnium que

Expanded text:
aliud dicimus quam: da quod iubes? aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: post concupiscentias tuas non eas nosque dicimus: scimus quoniam nemo esse potest continens, nisi deus det, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: facite iustitiam itemque dicit: beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur, a quo debemus petere cibum potumque iustitiae nisi ab illo, qui esurientibus eam et sitientibus promittit eius saturitatem? Repellamus itaque ab auribus et mentibus nostris eos, qui dicunt accepto semel liberae uoluntatis arbitrio nec orare nos debere, ut deus nos adiuuet, ne peccemus. talibus enim tenebris nec pharisaeus ille caecabatur, qui quamuis in hoc erraret, quod sibi addendum ad iustitiam nihil putabat seque arbitrabatur eius plenitudine saturatum, deo tamen gratias agebat, quod non esset sicut ceteri homines, iniusti, raptores, adulteri, sicut ille publicanus, quod bis in sabbato ieiunaret, quod omnium quae
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enim corporis oculus non ad¬
iuuatur a luce ut ab eadem luce clai¬
sus auersusue discedat: ut auteo
udeat adiuuatur ab ea. neq hoc om¬
nino nisi illa adiuuerit potest: ica
deus qui lux est hominis interioris
adiuuat nr̃e mencis obtutum⁊ ut
non secundum nr̃am sed secundum
eius iusticiam boni aliquid oꝑe mui
Si aucem ab illo auertiur nr̃m
et tunc secundum carnem sapimul
tunc concupiscentie carnis illicita
consentunus. Conuersos ergo deus ad¬
iuuat: auersos deserit. Sed etiam ut con¬
uertamur ipse adiuuat: quod certe o¬
culis corporis lur ista non prestat. Cum
ergo iubet nobis dicens conuertimini
ad ine et conuertar ad uos. nosq illi di¬
cuus conuerte nos deus sanitatum
nr̃arum. et deus uirtutum conuerte
nos. quid aliud dicimus quam da qͦd
iubes: Cum uibet dicendo incelligite
ergo qui insipientes estis inpopulo.
nosq illi dicimus da michi intellec¬
um ut discam mandata cua: quid

Expanded text:
sicut enim corporis oculus non adsicut enim corporis oculus non adiuuatur a luce, ut ab eadem luce clausus auersusue discedat, ut autem uideat adiuuatur ab ea neque hoc omnino, nisi illa adiuuerit, potest, ita deus, qui lux est hominis interioris, adiuuat nostrae mentis obtutum, ut non secundum nostram, sed secundum eius iustitiam boni aliquid operemur. si autem ab illo auertimur, nostrum est et tunc secundum carnem sapimus, tunc concupiscentiae carnis ad inlicita consentimus. conuersos ergo deus adiuuat, auersos deserit. sed etiam ut conuertamur, ipse adiuuat, quod certe oculis corporis lux ista non praestat. cum ergo nobis iubet dicens: co.nuertimini ad me, et conuertar ad uos nosque illi dicimus: conuerte nos, deus sanitatium nostrarum, et: deus uirtutum, conuerte nos, quid aliud dicimus quam: da quod iubes? cum iubet dicendo: intellegite ergo, qui insipientes estis in populo, nosque illi dicimus: da mihi mihi intellectum, ut discam mandata tua, quid
Abbreviated transcription (Latin):
ex opere misericordie: in eo quodad¬
dimus. sicut et nos dimittunus debi¬
toribus nr̃is. Ut autem non ei consen¬
tiamus deprecamur adiutoriuum:
dicentes et ne nos inferas in temptati¬
tali temptatione temptet: nam ds
intemptator malorum est. ipse enuim
neminem tempcat: sed ut si forte tem¬
ptari ceperimus. a concupiscentia nĩ
adiutorio eius non deseramur:. ut
in eo possimus uincere ne abstraham
illecti. deinde adduus quod ꝑficiet᷑
in fine cum absorbebitur mortale a
uica: sed libera nos a malo. Tunc enĩ
nulla erit talis concupiscentia: cun
qua certare et cui non consentire u¬
beamur Sic ergo totum hoc intrib
beneficus positum. breuiter peti pi
Ignosce nobis ea in quibus sumus
abstracti a concupiscentia: adiuua
ne abstrahamur a concupiscentia.
aufer a nobis concupiscentiam. Ad pae¬
candum namq non adiuuamur i
deo: iusta autem agere uel iusticie
preceptum omni ex parte implere
non possumus. nisi adiuuemur al

Expanded text:
ex opere misericordiae in eo quod adex opere misericordiae in eo quod addimus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ut autem non ei consentiamus, deprecamur adiutorium dicentes: et ne nos inferas in temptatitali temptatione aliquem temptct-nam deus intemptator malorum est, ipse autem neminem tcmptat-scd ut, si forte temptari coeperimus a concupiscentia nostra, adiutorio eius non deseramur, ut in eo possimus uincere, ne abstrahamur inlecti. deinde addimus quod perficietur in fine, cum absorbebitur mortale a uita: sed libera nos a malo. tunc enim nulla erit talis concupiscentia, cum qua certare et cui non consentire iubeamur. sic ergo totum hoc in tribus beneficiis positum breuiter peti potest: \'ignosce nobis ea, in quibus sumus abstracti a concupiscentia, adiuua, ne abstrahamur a concupiscentia. aufer a nobis concupiscentiam\'. Ad peccandum namque non adiuuamur a deo; iusta autem agere uel iustitiae praeceptum omni ex parte implere non possumus, nisi adiuuemur a deo.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ medicinam penicentie et opera mis¬
ericordie. ꝑ celestem sacerdotem pro
nobis incerpellantem sanentur ad
secuncdam mortem dampnationem¬
q ꝑducit. Propter hoc et dominus o¬
rare nos docens. inter cetera monuit
ut dicamus dimitte nobis debita
nr̃a. sicut et nos dunictimus debito¬
ribus nr̃is: et ne nos inferas in temp¬
tationem sed libera nos a malo. Ma¬
net enm malum in carne nr̃a. non
natura in qua diuinitus creatus ẽ
homo. sed uicio quo uoluntate prola¬
psus est: ubi amissis uiribus. non ea
qua uulneratus est uoluntatis faci¬
litate sanatur: de hoc malo dicit a¬
postolus. Scio quoniam non habitat
in carne mea bonum. Cui malo nos
non obedire precipit cum dicit. Nõ
ergo regnet peccatum in ur̃o morta¬
li corpore: ad obediendum desideri¬
is eius. Si ergo his desideriis concu¬
piscentie carnis. illicita uoluntatis
inclinatione consensimus: ad hoc
sanandum dicimus dimicte nob̾
debita nr̃a: adhibentes remedium

Expanded text:
per medicinam paenitentiae et opera misper medicinam paenitentiae et opera misericordiae per caelestem sacerdotem pro nobis interpellantem sanentur, ad secundam mortem damnationemque perducit. propter hoc et dominus orare nos docens inter cetera monuit, ut dicamus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ne nos inferas in temptationem, sed libera nosa malo. manet enim malum in carne nostra non natura, in qua diuinitus creatus est homo, sed uitio, quo uoluntate prolapsus est, ubi amissis uiribus non ea qua uulneratus est uoluntatis facilitate sanatur. de hoc malo dicit apostolus: scio, quia non habitat in carne mea bonum. cui malo nos non oboedire praecepit, cum dicit: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius. si ergo his desideriis concupiscentiae carnis inlicita uoluntatis inclinatione consensimus, ad hoc sanandum dicimus: dimitte nobis debita nostra, adhibentes remedium
Abbreviated transcription (Latin):
pientes iudicari. uidicium enum sine
misericordia ei qui non facit miseri¬
cordiam: suꝑexaltat aucem misericor¬
dia iudicio: Concupiscentia igitur
tanquam lex peccati manens in mem¬
bris corporis mortis huius: cum pariui¬
lis nascitui. In paruulis daptiratis a
reatu soluitur. ad agonem relinquit᷑
ance agonem mortuos nulla dampna¬
cione ꝑsequitur. Paruulos non baptira¬
tos reos uinectit: et tanquam ire filios
etiam si paruuli moriantur ad cdamp¬
nationem trahit. In grandibus autẽ
baptizatis in quibus iam ratione u¬
tentibus. quicquid eidem concupiscẽ¬
tie mens ad peccandum consentit ꝓ¬
prie uoluntatis est: deletis peceatis
omnibus soluto etiam reatu. quo
iunctos originaliter detinebat ad a¬
gonem incerim manet: non sibi ad
illicita consentientibus nichil omni¬
no nocitura donec absorbeatur mors
in uictoria: et pace ꝑfecta nichil qͦd
iuncatur resistat. Consencientes au¬
tem sibi ad illicita reos tenet: et nisi

Expanded text:
pientes judicari. Judicium enim sine pientes judicari. Judicium enim sine misericordia illi, qui non facit misericordiam; supercxultat autem misericordia iudicio? Concupiscentia igitur tamquam lex peccati manens in membris corporis mortis huius cum paruulis nascitur, in paruulis baptizatis a reatu soluitur, ad agonem relinquitur, ante agonem mortuos nulla damnatione persequitur; paruulos non baptizatos reos innectit et tamquam irae filios, etiamsi paruuli moriantur, ad condemnationem trahit. in grandibus autem baptizatis, in quibus iam ratione utentibus quicquid eidem concupiscentiae mens ad peccandum consensit, propriae uoluntatis est; deletis peccatis omnibus, soluto etiam reatu, quo uinctos originaliter detinebat, ad agonem interim manet non sibi ad inlicita consentientibus nihil omnino nocitura, donec absorbeatur mors in uictoriam et pace perfecta nihil quod uincatur existat. consentientes autem sibi ad inlicita reos tenet et, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ullus ignoret quod si nolumus nõ
peccamus: nec preciperet deus homini
quod esset impossibile humane uolun¬
tati. Sed hoc non uident quod ad non¬
nulla superanda uel que male cupi¬
untur. uel que male metuuntur. ma¬
gnis aliquando et totis uiribus opus ẽ
uoliuitatis: quas nos non ꝑfecte in om¬
nibus adhibituros preuidit. qui per
prophetam ueridice dici uoluit. non us¬
tificabitur in conspectu tuo omnus ui¬
uens. Tales itaq nos futuros dominuis
preuidens quedam salubria remedia
contra reatum et uincula peccatorum.
etiam post baptisium dare ac ualere
dignatus est opera scilicet misericordie:
cum ait dimutite et dimiccetur uob.
date et dabitur uobis. Quis enim cũ
aliqua spe adipiscende salutis eterne
de hac uita emigraret: manente illa
sententia quod quicumq totam legeo
obseruauerit offendat autem in uno
factus est omnium reus. nisi post pau¬
lulum loqueretur sic loquimini et sic
facite tanquam ꝑlegem libertatis inci¬

Expanded text:
hoc ullus ignoret, quod \'si nolumus, non hoc ullus ignoret, quod \'si nolumus, non peccamus, nec praeciperet deus homini, quod esset humanae inpossibile uoluntati\'. sed hoc minus uident, quod ad nonnulla superanda, uel quae male cupiuntur uel quae male metuuntur, magnis aliquando et totis uiribus opus est uoluntatis, quas nos non perfecte in omnibus adhibituros praeuidit, qui per prophetam ueridice dici uoluit: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. tales itaque nos futuros dominus praesciens quaedam salubria remedia contra reatum et uincula peccatorum etiam post baptismum dare ac ualere dignatucum ait, Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis . Quis enim cum aliqua spe adipiscendae salutis aeternae de hac vita emigraret, manente illa sententia, quod quicumque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus; nisi post paululum sequeretur, Sic loquimini, et sic facite, tanquam per legem libertatis inci
Abbreviated transcription (Latin):
minis uita sine ulla surreptione uel
peocupatione peccati: propter cotidi¬
nas etiam nr̃as orationes maxine ne¬
asaria est. Sunt enim quidam cantũ
presumentes de libero humane uolun¬
tatis arbitrio: ut ad non peccandum
nec aduiuandos nos diuinitus opinen¬
tur. semel ipsi nature nr̃e concesso libe¬
re uoluntatis arbitrio. Unde fit conse¬
uiens ut nec orare debeamus ne intre¬
nus in temptationem. hoc est ne temp¬
tatione uincamur: uel cum fallit ⁊
preocupat nescientes. uel cum premit
atq urget infirmos. Quamsit aucem
uotium et saluti nr̃e quȩ in xp̃o est ꝑ¬
inciosum atq contrarium. ipsiq reli¬
gioni qua imbuci sumus et pietati qͦ
leum colunus quam uehementer ad¬
uersum. ut pro adipiscendo beneficio
lominum non rogemus. atq in ipsa
oratione dominica ne nos inferas intẽp¬
tationem frustra posicum existimemꝰ.
uerbis explicare non possumus. Acute
autem sibi uidentur dicere. quasi ur̃m

Expanded text:
minis uita sine ulla subreptione uel minis uita sine ulla subreptione uel praeoccupatione peccati propter cotidianas etiam nostras orationes maxime necessaria est. sunt enim quidam tantum praesumentes de libero humanae uoluntatis arbitrio, ut ad non peccandum nec adiuuandos nos diuinitus opinentur semel ipsi naturae nostrae concesso liberae uoluntatis arbitrio. unde fit consequens, ut nec orare debeamus, ne intremus in temptationem, hoc est ne temptatione uincamur, uel cum fallit et praeoccupat nescientes uel cum premit atque urguet infirmos. quam sit autem noxium et saluti nostrae, quae in Christo est, perniciosum atque contrarium ipsique religioni, qua inbuti sumus, et pietati, qua deum colimus, quam uehementer aduersum, ut pro tali accipiendo beneficio dominum non rogemus atque in ipsa oratione dominica: ne nos inferas in temptationem frustra positum existimemus, uerbis explicare non possumus. Acute autem sibi uidentur dicere. quasi nostrum