comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
capillus capitis ur̃i ñ peribit. ñ de longitudine sed
de numero capillorũ dictũ multo aptius possit in¬
telligi. Unde & alibi dicit. Capilli capitis ur̃i nu¬
merati s̃. Neq hoc idõ dixerim qͦd aliqͥd existimem
corpori cuiq periturũ. qͦd naturalit̾ inerat: sed qͦd
deforme natũ fuerat. Nonutiq ob aliud nisi ut hinc
qͦq ostendet᷑ qũa sit pęnalis conditio ista mortaliũ
sic eẽ. rediturũ: ut seruata in tegritate substantiȩ
deformitas pereat. Si enĩ statuã potest artifex homo
quã ꝓpt̃ aliqͣm causã deformen fecerat conflare
&e pulcherrimã reclintegrare ita ut nichil inde
substantiȩ sed sola deformitas pereat: ac si qͥd in
illa figura priore indecent̃ extabat. nec parilitate
partiũ congruebat. ñ de toto unde fecerat ampu¬
tare atq separare. sed ita consꝑgere uniuersdatq
miscere. ut nec foeditatẽ faciat nec minuat qͣntitatẽ:

Expanded text:
Capillus capitis uestri non peribit, non de longitudine, sed Capillus capitis uestri non peribit, non de longitudine, sed de numero capillorum dictum multo aptius possit intellegi; unde et alibi dicit: Capilli capitis uestri numerati sunt. Neque hoc ideo dixerim, quod aliquid existimem corpori cuique periturum, quod naturaliter inerat; sed quod deforme natum fuerat non utique ob aliud, nisi ut hinc quoque ostenderetur, quam sit poenalis condicio ista mortalium, sic esse rediturum, ut seruata integritate substantiae deformitas pereat. Si enim statuam potest artifex homo, quam propter aliquam causam deformem fecerat, conflare et pulcherrimam reddere, ita ut nihil inde substantiae, sed sola deformitas pereat, ac si quid in illa figura priore indecenter exstabat nec parilitate partium congruebat, non de toto, unde fecerat, amputare adque separare, sed ita conspergere uniuerso adque miscere, ut nec foeditatem faciat nec minuat quantitatem:
Abbreviated transcription (Latin):
pondeam de capillis atq unguib : semel qͥppe in¬
tellecto ita nichil periturũ. eẽ. de corpore. ut defor¬
me nichil sit in corpore : simul in telligit᷑ ea quȩ
deformeni factura fuerant enormitatẽ massȩ ipsi
accessura. ee ñ locis in qͥb m̃broꝵ forma turpetur
uelut sĩ de limo uas fieret qd rursus in eundẽ limũ
redactũ totũ de toto iterũ fieret. non. eẽt necesse ut
illa pars limi quȩ in ansa fuerat ad ansã rediret
aut quȩ fundũ fecerat ipsa rursus faceret fundũ
dũ tam̃ totũ reuerteret᷑ in totũ. id÷ totus ille limꝰ
in totũ uas nulla sui ꝑdita parte remearet. Qua ꝓpt̃
si capilli totiens tunsi unguesue de secti ad sua loca
deforinit᷑ redeunt ñ redibunt. Nec tam̃ cuiq resur¬
genti peribunt: qm̃ in eandẽ carnẽ. ut quẽq ibilo¬
cũ corporis teneant. seruata partiũ congruentia
materiae mutabilitate uertent᷑: quã uis qͦd ait dñs.

Expanded text:
pondeam de capillis adque unguibus? Semel quippe inpondeam de capillis adque unguibus? Semel quippe intellecto ita nihil periturum esse de corpore. ut deforme nihil sit in corpore, simul intellegitur ea, quae deformem factura fuerant enormitatem, massae ipsi accessura esse, non locis in quibus membrorum forma turpetur. Velut si de limo uas fieret, quod rursus in eundem limum redactum totum de toto iterum fieret, non esset necesse ut illa pars limi, quae in ansa fuerat, ad ansam rediret, aut quae fundum fecerat, ipsa rursus faceret fundum, dum tamen totum reuerteretur in totum, id est, totus ille limus in totum uas nulla sui perdita parte remearet. Quapropter si capilli totiens tonsi unguesue desecti ad sua loca deformiter redeunt, non redibunt; nec tamen cuique resurgenti peribunt, quia in eandem carnem, ut quemcumque ibi locum corporis teneant, seruata partium congruentia materiae mutabilitate uertentur. Quamuis quod ait Dominus:
Abbreviated transcription (Latin):
nunc agimꝰ. donec occurramꝰ om̃s in unitatẽ fidĩ & in
agnitionẽ filii dĩ. in uirũ ꝑfectũ inm̃surã ętatis ple¬
nitudinis xp̃i. & cȩtera. Donec eadẽ mensura in quo
corpore intelligenda. eẽt. ostendet : dicens. Augea¬
scđm oꝑationẽ in m̃surã uniꝰ cuiꝰq partis. Sic̃ gͦ est
m̃ sura uniꝰ cuiꝰq partis: ita totius corporis qđ om¬
nib suis partib constat. Est utiq m̃sura plenitu¬
dinis de qͣ dictũ ÷ in m̃surã ȩtatis plenitudinis
xp̃i. Quã plenitudinẽ etiã illo cõmemorauit loco
ubi ait de xp̃o. Et ipsũ dedit caput suꝑ omnẽ eccle¬
siã quȩ ÷ corpus eiꝰ: & plenitudo eiꝰ qͣ om̃ĩa in om̃ib
imple t᷑. Uerũ si hoc ad resurrec tionis formã in qua
erit unꝰ qͥsq referendũ. eĩt: qͥd nos impediret nomi¬
nato uiro intelligere & feminã᷑ ut uirũ ꝓhonine
positũ acciꝑemꝰ. sic̃ in eo qͥd dictũ. ẽ. beatus uir qͥ timet

Expanded text:
unitatem fidei et agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et cetera; donec eadem mensura in quo corpore intellegenda esset, ostenderet dicens: Augeasecundum operationem in mensuram uniuscujusque partis. Sicut est ergo mensura uniuscujusque partis; ita totius corporis, quod omnibus suis partibus constat, est utique mensura plenitudinis, de qua dictum est: In mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quam plenitudinem etiam illo commemorat caput super omnia ecclesiae, quae est corpus eius, plenitudo eius, qui omnia in omnibus inpletur. Verum si hoc ad resurrectionis formam, in qua erit unusquisque, referendum esset, quid nos inpediret nominato uiro intellegere et feminam, ut uirum pro homine positum acciperemus? sicut in eo quod dictum est: Beatus uir qui timet
Abbreviated transcription (Latin):
tari o portebat. Sopor qͥppe ille uiri: mors erat aẽc
cuiꝰ ex animis incruce pendentis latꝰ lancea ꝑfora¬
cũ ÷ aq inde sanguis & aqͣ ꝓfluxit : quȩ sacram̃ta
ẽẽ nouimꝰ qͥb edificat᷑ ȩccłia Nã hoc etiã uerbo

Expanded text:
tari oportebat. Sopor quippe ille uiri mors erat Christi, tari oportebat. Sopor quippe ille uiri mors erat Christi, cuius exanimis in cruce pendentis latus lancea perforatum est adque inde sanguis et aqua profluxit; quae sacramenta esse nouimus, quibus aedificatur ec
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s inurũ ꝑfectũ in m̃surã ȩtatis plenitudinis .xẽi.
& conformes imaginis filii dĩ: nec in sexu femineo re¬
surrecturas feminas credunt: sed in uirili om̃s auig
meliꝰ saꝑe uident᷑ : qͥ utrũq sexũ resurrecturũ. eẽ
ñ dubitant. Non enĩ ibi libido erit : quȩ confusionis
.ẽ. causa Nã pͥus quã peccassent nudi erant & confim¬
debant᷑ uir & femina. Corporib gͦ illis uitia de tra¬
hent᷑ : natura seruabit᷑. Non. ẽ. aut̃ uitiũ sexus fe¬
mineus: sed natura. Quȩ tunc qͥdẽ a concubitu & par¬
tu immunis erit. Erunt tam̃ m̃bra feminea ñ accõ¬
modata usui ueteri. sed decori nouo qͦ ñ alliciat᷑ aspi¬
centis concupiscentia qͦͥe nulla erit. sed dĩ laudetur
sapientia & clem̃tia. qͥ & qͦd ñ erat fecit. & lib̾ auit
acorruptione qͦd fecit. Ut enĩ in exordio generis
humani de latere uiri dormientis costa de tracta

Expanded text:
omnes in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, omnes in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et: Conformes imaginis filii Dei, nec in sexu femineo resurrecturas feminas credunt, sed in uirili omnes aiunmelius sapere uidentur, qui utrumque sexum resurrecturum esse non dubitant. Non enim libido ibi erit, quae confusionis est causa. Nam priusquam peccassent, nudi erant, et non confundebantur uir et femina. Corporibus ergo illis uitia detrahentur, natura seruabitur. Non est autem uitium sexus femineus, sed natura, quae tunc quidem et a concubitu et a partu inmunis erit; erunt tamen membra feminea non adcommodata usui ueteri, sed decori nouo, quo non adliciatur adspicientis concupiscentia, quae nulla erit, sed Dei laudetur sapientia adque clementia, qui et quod non erat fecit et liberauit a corruptione quod fecit. Ut enim in exordio generis humani de latere uiri dormientis costa detracta
Abbreviated transcription (Latin):
holite conformari huic scło: sed reformamini in noui¬
ate m̃tis ur̃ȩ : ubi gͦ reformam nec conformam huic
scło. ibi conformamur dĩ filio: potest & sic accipi ut
quẽ ad modũ ille nob̾ mortalitate. ita nos illi effici¬
am᷑ immortalitat& conformes. Quod qͥdẽ & ad ipã
resurrectionẽ corpoꝵ ꝑtinet. Si aut̃ etiã in his uerb
qͣ forma resurrectura sint corpora. sumꝰ ad moniti :
sic̃ illa m̃sura. ita & ista conformatio. ñ qͣntitatis in¬
telligenda. ẽ. sed ȩtatis. Resurgent itaq om̃s tam
magni corpore. quã uel erant uel futuri erant ȩtate
iuuenili. quã uis nichil oberit etiã si erit in fantilis
uel senilis corporis forma: ubi nec m̃tis nec corporis
ulla remanebit in firmitas. Unde eciã siqͥs in eo cor¬
poris mͦ in qͦ defunctꝰ ÷ resurrecturũ unũ quẽq con¬
ꝯtendit: ñ ÷ cũ illo laboriosa contradictione pugnan
dũ. Non nulli ꝓpt̃ hoc qͦd dictũ ÷ donec orcurramꝰ

Expanded text:
nformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae; ubi ergo reformamur, ne conformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei filio; potest et sic accipi, ut, quem ad modum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur inmortalitate conformes; quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum pertinet. Si autem etiam in his uerbis, qua forma resurrectura sint corpora, sumus admoniti, sicut illa mensura,_ ita et ista conformatio non quantitatis intellegenda est, sed aetatis. Resurgent itaque omnes tam magni corpore, quam uel erant uel futuri erant aetate iuuenali; quamuis nihiloberit, etiamsi erit infantilis uel senilis corporis forma, ubi nec mentis, nec ipsius corporis ulla remanebit infirmitas. Unde etiam si quis in eo corporis modo, in quo defunctus est, resurrecturum unumquemque contendit, non est cum illo laboriosa contradictione pugnanec occurramus
Abbreviated transcription (Latin):
memorat uestalẽ uirginẽ cũ periclitaret᷑ falsa sus¬
pitione de stupro. cribrũ implesse aqͣ de trberi : &
ad suos iudices nulla eiꝰ parte stillante portasse.
Qiuis aqͦȩ pondus supͣ cribrũ tenuit: Quis tot cauer¬
nis patentib nichil in de int̾rã ꝑmisit c̃ade : respon¬

Expanded text:
memorat, Vestalem uirginem, cum periclitaretur falsa susmemorat, Vestalem uirginem, cum periclitaretur falsa suspicione de stupro, cribrum inplesse aqua de Tiberi et ad suos iudices nulla eius parte stillante portasse. Quis aquae pondus supra cribrum tenuit? Quis tot cauernis patentibus nihil inde in terram cadere p
Abbreviated transcription (Latin):
a qͣ scda t̾cius aer. qͣrtũ cęlũ. ut suꝑ om̃ia sit
animȩ natura. Nã & aristo teles qͥntũ corpus
eã dix̃. ẽẽ. & plato nullũ. Si qͥntũ. eẽt: certe si¬
ꝑuis. ec̃t. cȩteris. Cũ uͦ nullũ ẽ: multo magis
suꝑat om̃ia. In t̾reno gͦ qͥd facit corpore : In hac mole
qͥd agit subtilior om̃ib: In hoc ponde qͥd agit leui¬
or om̃ib : In hac tarditate qͥd agit celerior om̃ibus :
ltane ꝑ huiꝰ tam eoc cellentis naturȩ meritũ ñ poterit
effici ut corpus eiꝰ leuet᷑ in celũ: & cũ ualeat nunc na¬
tura corporũ t̾renoꝵ de pͥmere animas deorsũ. ali¬
qͣndo  animȩ leuare sursũ t̾rena corpora ñ ualebt̃ :
lã si ad eoꝵ miracula ueniamꝰ quȩ facta adiis suis op¬
ponunt martrrib nr̃is. nonne etiã ipsa ꝓ nob̃ facere
& nob̾ reꝑient᷑ om̃ino ꝓficere : Nã int̃ magna mira¬
cula dõꝵ suoꝵ ꝓfecto magnũ illud. ẽ. qͦd uarro com¬

Expanded text:
 quartum caelum, ut super omnia sit animae natura. Nam et Aristoteles quintum corpus eam dixit esse et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset ceteris; cum uero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior omnibus? In hoc pondere quid agit leuior omnibus? In hac tarditate quid agit celerior omnibus? Itane per huius tam excellentis naturae meritum non poterit effici, ut corpus eius leuetur in caelum, et cum ualeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum, aliquando et animae leuare sursum • terrena corpora non ualebunt? Iam si ad eorum miracula ueniamus, quae facta a dis suis obponunt martyribus nostris, nonne etiam ipsa pro nobis facere et nobis reperientur omnino proficere? Nam inter magna miracula deorum suorum profecto magnum illud est, quod Varro com
Abbreviated transcription (Latin):
cia fecer̃. Nos aut̃ martrrib nr̃is ñ tẽpla sic̃ diis
sed memorias sic̃ hominib mortus. quoꝵ apͦd dm̃
uiuunt sp̃s. fabricamꝰ. Nec ibi erigimꝰ altaria in qͥb
sacrificemꝰ martrrib: sed unidõ ÷ & martrrũ & nr̃o
ad qͦd sacrificiũ. sic̃ homines dĩ qͥ mundũ in eiꝰ con¬
fessione uicer̃. suo loco & ordine nominant᷑: ñ tam̃
a sacerdote qͥ sacrificat in uocant᷑. Dõ qͥppe ñ ipsis
sacrificat : quã uis in memoria sacrificet eoꝵ qͥ a dĩ
hab̾i dõs abhis qͥb ea faciunt: an eis qͥ ut in dm̃n
eisne qͥ sacra sua etiã crimina sua. eẽ. uoluer̃ ⁊ an
eis qͥ nec laudes suas uolunt.ẽẽ. saera sua: sed totũ
qͣd ueracit᷑ laudant᷑. ad eiꝰ głam ꝓficere qͦ laudan¬
tur. in dño qͥppe laudant᷑ animȩ eoꝵ. Credamꝰ gͦ
eis & uera dicentib & mira facientib. Dicendo enĩ
uera passi s̃ : ut possent facere mira. In eis ueris ÷
nobis affaturã uel in pͥncipio noui scłi uel inhuiuis

Expanded text:
cia fecerunt: nos autem martyribus nostris non templa sicut diis, sed Memorias sicut hominibus mortuis, quorum apud Deum vivunt spiritus, fabricamus; nec ibi erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostro: ad quod sacrificium sicut homines Dei, qui mundum in eius confessione uicerunt, suo loco et ordine nominantur, non tamen a sacerdote, qui sacrificat, inuocantur. Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamuis in memoria sacrificet eorum, quia Dhaberi deos ab his quibus ea faciunt, an eis qui, ut in DeuEisne qui sacra sua etiam crimina sua esse uoluerunt, an eis qui nec laudes suas uolunt esse sacra sua, sed totum, quod ueraciter laudantur, ad eius gloriam proficere in quo laudantur? in Domino quippe laudantur animae eorum. Credamus ergo eis et uera dicentibus et mira facientibus. Dicendo enim uera passi sunt, ut possint facere mira. In eis ueris esnobis adfuturam uel in principio noui saeculi uel in huius
Abbreviated transcription (Latin):
ta s̃. Uenient & hȩc sic̃ ista uener̃: quȩ increduli
uentura. eẽ. p̃dix̃. quẽ ꝑ horrescunt numina paga¬
noꝵ : etiã teste porphrrio nobilissimo phr losopho
tes contͣ uim tante auctoritatis quȩ om̃ia genera
hominũ sic̃ tanto ante p̃dix̃. in hoc credendũ spę¬
randũq conuertit. acute sibi argum̃ tari uident᷑.
ad uersꝰ carpoꝵ resurrectionẽ & dicere qͦd i .iiͦi.
de republica libro a crcerone cõmemoratũ .ẽ. Nã cũ
herculẽ & romulũ ex hominib dõs. eẽ. factos asse¬
ueraret: quoꝵ ñ corpora s̃ inqͥt in cȩlũ elata: neq eñ
natura pateret᷑ ut id qͦd. eẽt et̾ra nisi int̾ra mane

Expanded text:
ta sunt, uenient et haec, sicut ista uenerunt, quae increduta sunt, uenient et haec, sicut ista uenerunt, quae increduventura esse praedixit, quem perhorrescunt numina paganorum, etiam teste Porphyrio nobilissimo philosopho tes contra uim tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque conuertit, acute sibi argumentari uidentur aduersus corporum resurrectionem et dicere quod in tertio de republica libro a Cicerone commemoratum est. nam cum Herculem et Romulum ex hominibus deos esse factos asseueraret: "quorum non corpora" inquit "sunt in caelum elata; neque enim natura pateretur, ut id quod esset e terra nisi in terra
Abbreviated transcription (Latin):
implebit᷑. ubi ait ꝑ ꝓpħam. Resurgent qͥ er̃ in monu¬
m̃tis. Et qͦd ait. Frit cęlũ nouũ & t̾ra noua: & ñ erunt
memores pͥorũ: nec ascendet incor ipsoꝵ : s lȩtitiã
& exultationẽ inuenient in ea. Ecce ego faciã ierłm
exultationẽ & popłm meũ lȩtitiã: & exultabo inieru¬
salẽ & letabor in popło meo: & ultͣ ñ audiet᷑ in illa
uox fletꝰ. Et ꝑ aliũ ꝓpħam qͦd p̃nunciauit dicens ei¬
dẽ ꝓpħȩ. In tẽpore illo saluabit᷑ popłs tuus om̃is qͥ
inuentꝰ fuerit scriptꝰ in libro : & multi dormientiũ
int̃rȩ puluere. siue ut qͥdã int̃p̃tati s̃ aggere. Exur¬
gent hi inuitã ȩt̃nã. & hi in opꝓbriũ & confusionẽ
ȩc̃nã. Et alio loco ꝑeundẽ ꝓpħam. accipient regnũ
in scłm scłoꝵ. & paulo post: regnũ inqͥt eiꝰ regnũ sem¬
pit̃nũ. Et alia quȩ ad hoc ꝑtinentia iã in libro.xx.
posui. siue quȩ ñ posui. & tam̃ in eisdẽ litteris scrip¬

Expanded text:
ubi ait per prophetam: resurgent qui erant in monumentis, et quod ait: erit caelum nouum et terra noua, et non erunt memores priorum nec ascendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uox fletus. et per alium prophetam quod praenuntiauit dicens eidem prophetae: in tempore illo saluabitur populus tuus omnis, qui inuentus fuerit scriptus in libro, et multi dormientium in terrae puluere — siue, ut quidam interpretati sunt, aggere — exsurgent, hi in uitam aeternam et hi in opprobrium et in confusionem aeternam. et alio loco per eundem prophetam: accipient regnum  saeculorum; et paulo post: Regnum, inquit. -eius regnum sempiternum: et alia quae ad hoc pertinentia in libro uicensimo posui, siue quae non posui et tamen in eisdem litteris scrip
Abbreviated transcription (Latin):
minus relicta leonũ plaga cessauit.
Tribũ autem uidam et ierłm ciuitatẽ
quam e legit dominus et ommes qui ad
eam pertinebant ad huc deus tunc re¬
seruauit: cuius regnum ip̃o tempore
ezechias rex iustus deumqz timens gu¬
bernauit. Sed sennacherib rex assirioꝵo
uidens q̃d̾ patres fui samarie regnum
et imperium israel destruxissent. ⁊ ip̃e
ad terram uida duce raphace quem
hebrer filium ysaie prophete dicunt et
profugum iudam ad assyrios ꝯmigrasse.
exercitum conuocare. et iersm urbem
expugnare iubet: s in ip̃o conanime deꝰ
populi defensor et superboꝵ hũiliator.
de celesti exercitu militem angelũ ui¬
delicer in assyrioꝵ castra misit. qui
exercitu sennacherib inter fecit. Qui
sic fugatus de terra uda cum paucis
ãd minuen urbem suam fugiers uix¬
euasit: ibiq in ydoloꝵ fano repertue. fi¬
sior suoꝵ quos ip̃e gemut uulnere cor

Expanded text:
minus relicta, leonum plaga cessavit . minus relicta, leonum plaga cessavit . Tribum autem Juda et Jerusalem civitatem quam elegit Dominus, et omnes qui ad eas pertinebant, adhuc Deus tunc reservavit. Cujus regnum ipso tempore Ezechias rex justus Deumque timens gubernavit. Sed Sennacherib rex Assyriorum, videns quod patres sui Samariae regnum et imperium Israel destruxissent, et ipse ad terram Juda, duce Rapsace, quem Hebraei Isaiae prophetae filium dicunt, et profugum Judaeum ad Assyrios commigrasse, exercitum convocat, et Jerusalem urbem expugnare jubet. Sed in ipso conamine Deus populi defensor et superborum humiliator, de coelesti exercitu militem, angelum videlicet ad Assyriorum castra misit, qui exercitu Sennacherib interfecit. Qui sic fugatus de terra Juda, cum paucis ad Ninivem urbem suam fugiens vixevasit. Ubi in idolorum fano repertus, filiorum suorum, quos ipse genuit, vulnere cor
Abbreviated transcription (Latin):
heliseus cum magno honore et secuu
dignitate. uirtutum et prophetiẽ do¬
num habuerat. quod helyas profugus
et persecutus in montibus speluncis
degeris. et eiectus ab hominibus
lus isruel cum dei legem et pro¬
pheta ꝵ dicta transgrẽdiens y¬
dosa colendo dñm ip̃m contempneret. qͥ
patres suos de terra egipti duxerat. ĩ ma¬
nus gentium trãditus. post plurimas
obsessaꝵ. decem tribus que in partibue
samarie fuerunt a facie sua penitus
dos et translatos trãdiderat. samaritas
pro eis custõdes uidelicet ex multis gen¬
tibus et urbibus ne eẽt inculta term
congregabant. Quos leones iubente
dommo qd̃ eum non metuissent dilace¬
rabant. Unde ad regem teglaphalna¬
sar cito per iminicos sermo deuenerat:
q̃d̾ gentes quos statuerat in terra isra¬
el cultum dei terre ignorantes leones
uorabant. Qua propter rex unum de
sacerdotibus leuitice stirpis mittens.
illas gentes deum colere fecit. Quo
accepto quamuis gentili superstitiõe

Expanded text:
Elisaeus cum multo honore et saeculi Elisaeus cum multo honore et saeculi dignitate, virtutum et prophetiae donum habuit, quod Elias profugus et persecutus, in montibus et speluncis degens, et ejectus ab hominibus lus Israel cum Dei legem et Prophetarum dicta transgrediens, idola colendo Dominum ipsum contemneret, qui patres suos de terra Aegypti duxerat; in manus gentium traditus, post plurimas  eversiones, decem tribus quae in partibus Samariae fuerunt, a facie sua penitus dos et translatos tradiderat, Samaritas pro eis, custodes videlicet, ex multis gentibus et urbibus, ne esset inculta terra, congregabant. Quos leones jubente Domino, quod eum non metuissent, dilacerabant. Unde ad regem Teglatphalasar cito per nuntios sermo devenerat, quod gentes quas statuerat in terra Israel, cultum Dei terrae ignorantes, leones lacerabant. Quapropter rex unum de sacerdotibus Leviticae stirpis mittens, illas gentes Deum colere fecit. Quo accepto, quamvis gentili superstitione
Abbreviated transcription (Latin):
cum quãdam die familiares eius mor¬
t̾uum quemidam portantes. latrũculos
iũdentes pertimuissent. in sepulcrum
helisei quõd prope eit mortui cãdauer
proiecerunt. Quõd dum tangeret ossa
helisei. reuixit et ambulauit. Unde qui¬
dam prescriptum sermoriem in hoc sig¬
no impletum fuisse dicunt. hoc ẽ. sp̃us
qui inte est fiat dupliciter in me. quod
necessario impleri debuit. Helyas ergo
in uita sua priusquam reciperetur mor¬
tuum resuscitasse unum scribit: quẽ
similicer et heliseus fecisse iam cernit᷑.
sed et alium ĩd istum post mortem suã
iũdelicet in sepulcro reuiuificasse iudet᷑.
Sẽd etiam hoc duplex gratia facto esse
noñ apparet. Quippe quõd enim helyas
semel fecerat. bis ac ter si necesse ẽẽt
iterare posset: sed potius hoc duplicem
gratiam helye ẽẽ in heliseo pronũciat.
quõd heliseus imperando preciprebat.
que helyas orando et postulando mi¬
petrribat. Siue ut ceteri dicunt. quõd

Expanded text:
cum quadam die familiares ejus morcum quadam die familiares ejus mortuum quemdam portantes, latrunculos videntes pertimuissent, in sepulcrum Elisaei, quod prope erat, mortui cadaver projecerunt. Quod dum tangeret ossa Elisaei, revixit, et ambulavit . Unde quidam praescriptum sermonem in hoc signo impletum fuisse dicunt, hoc est, Spiritus qui in te est, fiat duplex in me: quod necessario impleri debuit. Elias ergo in vita sua priusquam reciperetur, mortuum resuscitasse unum scribitur , quod similiter et Elisaeus fecisse jam cernitur . Sed et alium, id est istum, post mortem suam videlicet in sepulcro, revivificasse videtur. Sed etiam in hoc duplex gratia facto esse non apparet. Quippe quod enim Elias semel fecerat, bis ac ter, si necesse esset, iterare posset. Sed potius hoc duplicem gratiam Eliae esse in Elisaeo pronuntiat, quod Elisaeus imperando praecipiebat, quae Elias orando et postulando impetrabat. Sive, ut caeteri dicunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ipe propheta uesut de amime periculo
adem hora hac statere mõdiꝰ simile. et
oidei mõdii mor cabuntur in huius ĩcos¬
iti urbis imio statere. Ac unus ex duob
ducibus regis insida mente garriens.
su nquit cãtanattas dñs in celũ face̾t.
uerum quõd dicis ẽe non ualebit. Quc
helisens uc. Tu hec ocusis tuis ilidebiee
sed uusa huius infidelitatis exhie coone¬
dere non poceris. Sequente de hine nocte
sonitum aeris fragoris in syroꝵ castris do¬
minus audiri fecerat: qui cunctas ĩmicoꝵ
cateruas pariter uersas in fugam deuer¬
tebat. Quo expłornto. cateruatim populus
per portam cuictatis prerumperis infidelẽ
illum ducem suffocauit: qui iudens ista
uixta heliser uerbum eis uesci non potuit.
propter mimbiliũ diuine scriptẽ
uimus. aut etiam tercio que de euange¬
lio et nouo testamentõ disseremꝰ si dñs
uitam et adiutorium dederit quedam
explananda reseruamus. .xxx.¬
Nterea post mortem helysei famuli dei.

Expanded text:
ipse Propheta velut de animae periculo ipse Propheta velut de animae periculo adem hora hac, statere modius similae, et hordei modii mercabuntur in hujus introitu urbis uno statere. At unus ex duobus ducibus regis infida mente garriens, Si, inquit, cataractas Dominus in coelo fecerit, verum, quod dicis, esse valebit. Cui Elisaeus ait: Tu haec oculis tuis videbis, sed causa hujus infidelitatis ex his comedere non poteris. Sequente dehinc nocte, sonitum aerei fragoris in Syrerum castris Dominus audiri fecerat, qui cunctas inimicorum catervas pariter versas in fugam divertebat. Quo explorato, catervatim populus per portam civitatis prorumpens, infidelem illum ducem suffocavit: qui videns ista, juxta Elisaei verbum, eis vesci non potuit . propter mirabilium divinae Scripturae edam annotavimus, aut etiam tertio, quo de Evangelio et Novo Testamento disseremus, si Dominus vitam et adjutorium dederit, quaedam explananda reservamus. Interea post mortem Elisaei famuli Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
diei non iũderet hic populus cecitate ꝑ¬
cutitur: sed presentis helisei et locoro per
quos ambulabatur agnitio ab illoꝵ qci¬
sis occustatur. Si etenim cecata diei sucẽ
non conspiceret. nequaꝙ̃ tanta musti¬
tudo seqiui heliscum ducentẽ in samariã
potuisset. Ip̃a ergo cecitate percussi sunc.
dum quem iũderunt millomõdo intel¬
lererunt. unde similimõdo uit dei suo
ministro non ad uidendam sucem diei
por quam hostes iũderet ocusos aperuit:
sd in angeloꝵ consideratiorie quos ãte
non iuidebat eius intuitum direrit n¬
oc etiam besso benadasxxͥon.
rex syrie in terram isiriel cum
nifinita multitũdine ueniens
samatiam multis diebris obsedit nad
tantam angustiam inclusos ut ma¬
tres filios suos comẽderent obfidionis
necessitate cohertiit. Uñde rexistuel
tam obscena infamia permotus ãd do¬
miun heliser furore plemis uenit: et ał
prisentem angustiam ualentem absol¬
uere decossare destmauit. Quapropter

Expanded text:
diei non videret hic populus, caecitate pdiei non videret hic populus, caecitate percutitur; sed praesentis Elisaei, et locorum per quos ambulabant, agnitio ab illorum oculis occultatur. Si etenim caecata diei lucem non conspiceret, nequaquam tanta multitudo solum Elisaeum sequi ducentem in Samariam potuisset. Ipsa igitur caecitate percussi sunt, dum quem viderunt, nullo modo intellexerunt. Unde simili modo vir Dei suo ministro, non ad videndam lucem diei, per quam hostes videret, oculos aperuit; sed in Angelorum consideratione, quos ante non videbat, ejus intuitum direxit. Hoc etiam bello Benadab rex Syriae in terram Israel cum infinita multitudine veniens, Samariam multis diebus obsedit, et ad tantam angustiam inclusos, ut matres filios suos comederent, obsidionis necessitate coercuit. Unde rex Israel tam obscoena infamia permotus, ad domum Elisaei furore plenus venit, et ut praesentem angustiam valentem absolvere, decollare destinavit. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
hesiseum fieri procertõ dmnosceret. ad docham
auitatem helisei misit copiosum auribus et
auis instrutum exercitum. Quõd cũ iuiri
dei minister mature surgene iũderer ter¬
rituo et pauore concussue ad heliseũ uenit.
Quem confortans propheca plurcs inquit
auriliator es nr̃i ꝙͣ hostio. Et ne ultra mẽdũ
pueri mene perterrita fieret propt̾ mimices.
neis curribus et eꝯius instructãs pertotum
montem in eius arcuitu astantes phalan¬
gto focit ce uisibiles. uñde ãd hostes digrẽdi¬
ens hoc ã domino impetrab̾at. ut illã ge̾¬
tem sicut antea in foribus loch cecitatẽ ꝑ¬
cuteret. Hostes ergo obcecatos demonstra¬
turum se uirum quem quererent prounit¬
tens in samariam urb̾em perduxit eoꝵꝙp
ocules aperuit ibi. quos rex ismeliũdens
ab heliseo quesirut utru occideret eos an
non. Cui uir dei non ut interficeret mi¬
perauit. sed uersa uice mimicos abie refi¬
ceret et abirent. Non ita igitur ut sucẽ

Expanded text:
Elisaeum fieri pro certo dignosceret, ad Dothan Elisaeum fieri pro certo dignosceret, ad Dothan civitatem Elisaei misit copiosum curribus et equis instructum exercitum. Quod cum viri Dei minister mature surgens videret, territus et pavore concussus ad Elisaeum venit. Quem confortans Propheta, Plures, inquit, auxiliatores nostri quam hostes. Et ne ultra modum pueri mens perterrita fieret, videntis inimicneis curribus et equis instructas per totum montem in ejus circuitu astantes phalangas fecit esse visibiles. Unde ad hostes digrediens hoc a Domino impetrabat, ut illam gentem, sicut antea in foribus Loth, caecitate percuteret . Hostes igitur obcaecatos, demonstraturum se virum quem quaererent, promittens, in Samariam urbem perduxit, eorumque oculos aperuit ibi. Quos rex Israel videns, ab Elisaeo quaesivit, utrum occideret eos, an non. Cui vir Dei, non ut interficeret imperavit, sed versa vice inimicos cibis reficeret, et abirent . Non ita igitur ut lucem
Abbreviated transcription (Latin):
hec emm acerra minus habere urtutis ostẽ¬
ditur: quõd metassa et sapides abea minoꝰ
sufferuntur. Ab̾ aere uerd issũd plus retmnet.
ꝯuod hominum et ceteroꝵ ammaliũ edr¬
pora et ligna supernacantia sufferre ualet.
Unde et si metillum aqua ad integrum nõ
supportat: ex parte tamen cum portantib
coserat. Quomam sapĩdem ut sepe probatũr
quem uix duo uiri in aere possunt leuare.
inaqua cum de fune pependerit unus homo
poterit irtmere. Uñde apparet aquam et si nõ
per totum ex parte tamen sufferre posse: et
quod ex parte res habet. deum per totum ut
sequatiue naturasiter imperare. propt̾ quãd
aque natura natans ferrum sufferre pote¬
rat. quiã deus quõd ex parte per semctip̃am
trratura consuescit ut ad integru facet int
tegiisiaes in mustis socis rex syrie ĩ¬
sidias componebat: quas heliseihe
copheta itgusiael semper ut seccurte in hie
ageret manifestabat. Sed dum hoc rex syrie ꝑ

Expanded text:
Hoc enim a terra minus habere virtutis ostenHoc enim a terra minus habere virtutis ostenditur, quod ab ea metalla et lapides minus sufferuntur. Ab aere vero illud plus retinet, quod hominum et caeterorum animalium corpora et ligna supernatantia sufferre valet. Unde etsi metallum ad integrum aqua non supportat, ex parte tamen cum portantibus tolerat: quoniam lapidem, ut saepe probatur, quem vix duo viri in aere possunt levare, in aqua cum de fune pependerit, unus homo poterit retinere. Unde apparet aquam etsi non per totum, ex parte tamen metallum sufferre posse; et quod ex parte res habet, Deum per totum ut sequatur naturaliter imperare. Propter quod aquae natura natans ferrum sufferre poterat, quia Deus quod ex parte per semetipsam creatura consuescit, ut ad integrum faceretIsrael in multis locis rex Syriae insidias componebat, quas Elisaeus propheta regi Israel semper, ut se caute in his ageret, manifestabat. Sed dum hoc rex Syriae per
Abbreviated transcription (Latin):
iuitutes non rerũ ip̃aꝵ effectibus s imperã¬
tis precepto peragi. quãius contra natumin
nil in illaꝵ uel ħaꝵ effectione certum est
perfici. In quaꝵ tamen perfectione ipsa
dei imperantis uoluntas seu per se seu ꝑ an¬
gelos seu per homines illas requirit. quas
futuroꝵ figuris apte per omnia ꝯuenire p̾
facientibus sibilocum. manu uni
ex illis securis ferrum de manubrio lapsũ
excẽdens in iordanis fluuium cecidit. Qui
amisso ferramento quod iuituatũ accepat
ammo grauite; doluit. Uñde helyscus uuri
clamiore motus. affectu dolentis. locũ ubi
ferrum cetidenit demersum requirebat. Qͦ
ãdnotats. et a se illuc ligno immisso. fercũ
de profundo ãd superiora aque rediit. Gra
stantia ferre non ualet: sed camen qͥ post¬
modum sub pecri pedibus maris folidau̾at
naturam. ante illam de profũdo ferrum
leuare iubet. aque namqr natura ꝙ̃iuis
cenn fragilior: aere tamen solidior iũdet᷑.

Expanded text:
virtutes non rerum ipsarum effectibus, sed imperanvirtutes non rerum ipsarum effectibus, sed imperantis praecepto peragi: quamvis contra naturam nihil in illarum vel harum effectione certum est perfici. In quarum tamen perfectione ipsa Dei imperantis voluntas, seu per se, seu per angelos, seu per homines illas res inquirit, quas futurorum figuris apte per omnia convenire pfacientibus sibi locum, manu unius ex illis securis ferrum de manubrio lapsum excidens in Jordanis fluvium cecidit. Qui amisso ferramento quod mutuatum acceperat, animo graviter doluit. Unde Elisaeus viri clamore motus, affectu dolentis, locum ubi ferrum ceciderat demersum, requirebat. Quo annotato, et a se illuc ligno immisso, ferrum de profundo ad superiora aquae natans revostantia ferre non valet. Sed tamen qui postmodum, sub Petri pedibus maris solidaverat naturam , ante illam de profundo ferrum levare jubet. Sane aquae natura quamvis terra fragilior, tamen aere solidior videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
modo tam cito reciperet. Cogitans ergo apud
se gyezi minister uiri dei qd̾ quasi sine cã
naaman dominus suus heliseus peꝑcerat.
duobus assumptis secum pueris festinantiꝰ
post eum exire ac si a domino suo missus ꝓ¬
perat: acceptamq ab eo composito mendatio
pecuniam in equis ex parte reporcabat. quã
helyseus accipere totam et hr̃e nequaquam
uoluerat. Demde uero interrogatuᷤ gyezi
a domino suo quo isset. non quoquam se
isse falso simulauit: sed occultum mẽdaciũ
eiũdenti indicio propheta conuincens. non¬
ne inquit spus meus tibi pns erat quando
homo in occursum tui de curru suo descendit.
Dum igitur infelix te cupiditatis cogitõ ut
hec age̾s et dice̾s fefellit: sepra naaman
cum sua pecunia tibi et semini tuo usq in se¬
culum adherebit. Ecce eãdem potestate helyseꝰ
propheta seprã naaman corpore deposuerat:
qua gyezi eandem adherere carni et donui
impenibat. Uñde periũdendum ẽ istas om̃s

Expanded text:
modo tam cito reciperet. Cogitans ergo apud modo tam cito reciperet. Cogitans ergo apud se Giezi minister viri Dei, quod quasi sine causa Naaman dominus suus Elisaeus pepercerat, duobus assumptis secum pueris, festinantius post eum exire, ac si a domino suo missus, properat: acceptamque ab eo, composito mendacio, pecuniam in equis ex parte reportabat, quam Elisaeus accipere totam, et habere nequaquam voluerat. Deinde vero interrogatus Giezi a domino suo quo isset, non quoquam se isse falso simulavit. Sed occultum mendacium evidenti judicio Propheta convincens, Nonne, inquit, spiritus meus tibi praesens erat, quando homo in occursum tui de suo curru descendit? Dum igitur infelix te cupiditatis cogitatio, ut hoc ageres et diceres, fefellit, lepra Naaman cum sua pecunia tibi et semini tuo usque in saeculum adhaerebit . Ecce eadem potestate Elisaeus propheta lepram Naaman corpori deposuerat, qua Giezi eamdem adhaerere carni et domui imperabat. Unde pervidendum est istas omnes
Abbreviated transcription (Latin):
cxercitus syrie leprosus. cũ mi¬
ibilem prophetam et sanitatũ
tis a domino suo mumeribus et epulis
pͥmitus ad regem israel pergentem. et ip̃e
illum ad domum helysei tendere monet :
ubi pre foribus stante illo heliseus ꝑ pue¬
rum iussit ut septies in iordane se laua¬
ret. s ip̃e superciliose nuntiũ omnino
despiceret. nisi sotioꝵ suoꝵ sermonibus
ut hanc facilem rem faceret suasus foret.
Quibus acquiescens septies uc heliseꝰ
preceperat in iordane lauatur. Ri. qꝙ cutis
totaq mollis et tenera quasi pueri sana¬
ta redditur. unde pro salutis beneficio ui¬
ro dei munera offerre temptabat. Que
ille recusans. quõd gratis acceperat gratis
imꝑtiri malebat. Ex hac re manifestissime
declaratur quõd prẽdixi. quod in sermone
imperantis dei secundum imperiũ ꝓphete
non in re aliqua uirtutis sacramentũ cõ¬
tinetur. Quoniam si sine imperio prophete
immmo dei per prophetam naaman in ior¬
dane se lauaret. sue lepre purgationẽ nullo

Expanded text:
regis Syriae leprosus, cum mirabilem prophetam et sanitatum tis a domino suo muneribus et epistolis, primitus ad regem Israel pergit: et ipse illum ad domum Elisaei tendere monet. Ubi prae foribus stante illo, Elisaeus per puerum jussit, ut septies in Jordane se lavaret. Sed ipse superciliose nuntium omnino despiceret, nisi sociorum suorum sermonibus, ut hanc tam facilem rem faceret, suasus foret: quibus acquiescens, septies, ut Elisaeus praeceperat, in Jordane lavatur; ejusque cutis tota mollis et tenera, quasi pueri, sanata redditur. Unde pro salutis benefico viro Dei munera offerre tentabat. Quae ille recusans, quod gratis acceperat, gratis impertiri malebat, Ex hac re manifestissime declaratur, ut praedixi, quod in sermone imperantis Dei, secundum imperium Prophetae, non in re aliqua virtutis sacramentum continetur: quoniam si sine imperio Prophetae, imo Dei per Prophetam, Naaman in Jordane se lavaret, suae leprae purgationem nullo
Abbreviated transcription (Latin):
ba uelut descendit super dñm ihm̃ in
iordane. sic gentes ãdoratrices scelle sp̃e
duxit ad cunabula dm̃ nascentis ĩ car¬
ne. De quo per parabolam balaam astͤ¬
Rogo loquebatur. Orietur stella ex iacob
rũtilum scilicet lumen spũalis guitie
xp̃i: qua nox infidelitatis gentiũ illi¬
iinatur. Sicut igitur in igne suꝑ aplos
postea in cenaculo syon descendrt idum¬

Expanded text:
bae descendit super Jesum Dominum in bae descendit super Jesum Dominum in Jordane ; sic Gentes adoratrices, stellae specie duxit ad cunabula Domini nascentis in carne. De quo per parabolam Balaam astrologus loquebatur, Orietur stella ex Jacob , rutilum scilicet lumen spiritualis gratiae Christi, qua nox infidelitatis Gentium illuminatur. Sicut ergo in igne super Apostolos postea in coenaculo Sion descendit
Abbreviated transcription (Latin):
sione helye angeli fingunitur. et quan¬
do heliseus pueri sui oculos aperuit. ĩ
eisdem habitudinibus angeli manife¬
stantur. In forma hospitũ abrahe et
loch conspectibus se prebuerunt. et ma¬
nue et uror euis prophetali habitu lo¬
quentem ad eos angesum uderunt. Ni¬
mirum hoꝵ et ista uice angelus dux
magoꝵ essicitur: qui astrologis in
stelłe similitũdinem. et clarissum srde¬
ris fulgorem tranfformatir. licet eni
yͥmagie rerum que iohanni in apo¬
calipsi sua per usioriem dicunt. hie
tamen intellectui non contrafacit. Stel¬
lo septem ecͣca ꝑ septem angeli fũt unde
ꝙͣnus in spu. dum tamen stelle angelidi¬
cuntur.quĩd repugnat si etiam in hoc
loco stella angelus dictus ẽẽ sentiatur.
Uelcerte si neq angelus. neq stella
firmamenti. neq alius quispiã ignis
hee stella fuisse dioscitur: sp̃us ergo
sanctus stella hec fieri concẽdituar. Qͥ
sicut postmodum corporali specie colũ¬

Expanded text:
sione Eliae Angeli finguntur . Et quansione Eliae Angeli finguntur . Et quando Elisaeus pueri sui oculos aperuit, in eisdem habitudinibus Angeli manifestantur . In forma hospitum Abrahae et Loth conspectibus se praebuerunt : et Manue et uxor ejus prophetali habitu loquentem ad eos angelum viderunt . Nimirum eorum et ista vice angelus dux Magorum efficitur, qui astrologis in stellae similitudinem et clarissimi sideris fulgorem transformatur. Licet enim in imagine rerum, quae Joanni in Apocalypsi sua per visionem dicuntur, huic tamen intellectui non contra facit, Stellae septem, Ecclesiarum septem Angeli sunt . Unde quamvis in spiritu, dum tamen stellae Angeli dicuntur, quid repugnat, si etiam in hoc loco stella angelus dictus esse sentiatur? Vel certe si neque angelus, neque stella firmamenti, neque alius quispiam ignis haec stella fuisse dignoscitur; Spiritus ergo sanctus stella haec fieri concedatur. Qui sicut postmodum corporali specie colum
Abbreviated transcription (Latin):
mamento celi constituta fuisse dino¬
scitur: sicut libri geneseos auctoritate
manifestatur. Si ergo in firmamento
celi maneret. inter bethleem et ierlin
dux fa̾ ambulantibus qualr̃ posset:
Et si per aera sagitte more. quãius pau¬
lo lentiore cuesu propter sequentes per¬
uolaret. assuetum in firmamto locũ
et cursum interim desereret. Quõd nec
maioribus ꝯuidem luminaribus acci¬
disse scripture describunt. cũ in signis
aut steterurir aut reuersa sunt. inisi
forte aerius ille ignis qui tale mini¬
sterium accepit. propter summlitũdinẽ
sicut in multis diximus. stelle uocabu¬
lum accepit. Aut si angelus hĩtu stelle
hoc ministerium fecit. quid repugnat
dum seangeli quando se hominibus
ostendunt in multos transformant
habrtus. quomõdo et moysi in coreb
de rubo angelus ignita facie loquebat᷑.
et uelut miles armatus iosue filio
num extra castra in galgalis osten¬
ditur. in currum et equos igneos ascẽ¬

Expanded text:
mamento coeli constituta fuisse dignomamento coeli constituta fuisse dignoscitur, sicut libri Geneseos auctoritate manifestatur . Si ergo in firmamento coeli maneret, inter Bethlehem et Jerusalem dux fieri ambulantibus qualiter posset? Et si per aera, sagittae more, quamvis paulo lentiore cursu propter sequentes pervolaret, assuctum in firmamento locum et cursum interim desereret. Quod nec majoribus quidem luminaribus accidisse Scripturae describunt, cum in signis aut steterunt, aut reversa sunt. Nisi forte aereus ille ignis, qui tale ministerium accepit, propter similitudinem, sicut in multis diximus, stellae vocabulum accepit. Aut si angelus habitu stellae hoc ministerium fecit, quid repugnat, dum se Angeli quando se hominibus ostendunt, in multos transformant habitus? Quomodo et Moysi in Oreb de rubo angelus ignita facie loquebatur , et velut miles armatus Josue filio Nun extra castra in Galgalis ostenditur . In currum et equos igneos in ascen
Abbreviated transcription (Latin):
tes dei ẽẽ et regis qui iurͣ prophetias
tam ip̃oꝵ ꝙͣ eccͣasticas ex israel na¬
sceretur. seu ex propria eoroscientia.
seu angelica admonitione intelligẽ¬
tes ad terram israel ueniũt: et ad ie¬
rosolimam ubi tocius prouincie pͥn¬
cipatus fuerat uenientes. de rege nato et
pariter deo perquirunt. Unde inuentis
israelitaꝵ oraculis uatum. de eodẽ na¬
to ubi nascendi locum acciperet. monẽ
te subdolo sermone rege alacres ꝑgunt.
Egressiq urbem. mox ducem itineris
ad xpm scellam sequentes deueniunt.
De ista uerostella utrum stella sim¬
pliciter. an angelus. an spus sanctus ac¬
cipiatur. et si catholico sensui nil repu¬
gnat cum de singulis dispitatũ fu̾it.
arbitris maioribus eligendi liberam uo¬
luntatem. ingenioli nr̃i mensura con¬
cẽdet.Si enim simpliciter stellam acci¬
piendam ẽẽ quis maluerit. acet̾is stel:¬
lis in hoc ducatu quomõdo deuiauit:
Qua ꝵnatura ab initio condita ĩfir¬

Expanded text:
tes, Dei esse et regis, qui juxta prophetias tes, Dei esse et regis, qui juxta prophetias tam ipsorum quam ecclesiasticas , ex Israel nasceretur, seu ex propria eorum scientia, seu angelica admonitione intelligentes, ad terram Israel venerunt; et ad Jerosolymam, ubi totius provinciae principatus fuerat, venientes, de rege nato et pariter Deo perquirunt. Unde inventis Israelitarum oraculis vatum de eodem nato, ubi nascendi locum acciperet Micheae V, 2, monente subdolo sermone rege, alacres pergunt. Egressique urbem, mox ducem itineris ad Christum stellam sequentes deveniunt. De ista vero stella, utrum stella simpliciter, an angelus, an Spiritus sanctus accipiatur, etsi catholico sensui nihil repugnat, cum de singulis disputatum fuerit, arbitris majoribus eligendi liberam voluntatem ingenioli nostri mensura concedet. Si enim simpliciter stellam accipiendam esse quis maluerit, a caeteris stellis in hoc ducatu quomodo deviavit? Quarum natura ab initio condita, in fir
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus hercodis regis uideoꝵ abla¬
ta ex iudeis omni dominandi potestate
in opĩdo uidee bethleem de daiĩd stirpe
ex uegine maria ihũs rpus dñs nascit᷑.
Quõd competenter euenerat: ut cũ re¬
gum et pontificum ex iacob scirpe de¬
scendentiũ successio consumpta fu̾at.
qui meternum rex et pontifex maneret
tunc nasceretur.
ifraelitaꝵ et gentium pro¬
ꝑhete utriusq populi salua¬
torem fore predixerant. magi de terra
eiulach ducti stella. ad eum cũ mune¬
ribus longo ad mõdum itinere uen̾ant.
Qui oblatis muneribus et adorato ꝑ
tempus puero reuersi sunt. nõ eãdem
tamen uia qua uenerunt: sed per aliã
ad patrie loca remeare moniti diuino
leem dux itineris fuit: euangelin dic¬
ta exponunt. Ceterum uero qui de t̾ra
sua usq ierłm hanc ducem sui itin̾is
habuisse magos existimant. ex euan¬
gelica auctoritate firmare nõ possũt:
quam magi in terra sua cum essent.
excellentem syderibus stellam iuidẽ¬

Expanded text:
temporibus Herodis regis Judaeorum, ablatemporibus Herodis regis Judaeorum, ablata ex Judaeis omni dominandi potestate, in oppido Judaeae Bethlehem, de David stirpe, ex virgine Maria Jesus Christus Dominus nascitur. Quod competenter evenerat, ut cum regum et pontificum ex Jacob stirpe descendentium successio consumpta fuerat, qui in aeternum rex est et pontifex, tunc nasceretur. Israelitarum et Gentium Prophetae utriusque populi salvatorem fore praedixerant, Magi de terra Hevilath ducti stella, ad eum cum muneribus longo admodum itinere venerant. Qui oblatis muneribus, et adorato per tempus puero, reversi sunt; non eadem tamen via qua venerunt, sed per aliam ad patriae loca remeare moniti divino lehem dux itineris fuit, Evangelii dicta exponunt. Caeterum vero qui de terra sua usque Jerusalem hanc ducem sui itineris habuisse Magos existimant, ex evangelica auctoritate firmare non possunt: quoniam Magi in terra sua cum essent, excellentem sideribus stellam viden
Abbreviated transcription (Latin):
filius sinc uiri coitu nasceretur: .in.
tate daũd pastores custõdie gre¬
gum destinati ab angelis imi¬
buuntur. quõd rex cełi in terra cum ho¬
minbus ex homine carnem nascendi
Rege as sumere tunc dignaretur. et
demde cum huic nincio conuemẽs au¬
dientibus pastoribus carmen conci¬
nunt : ad celum rur sum coscendentes
angesi sodeunt. Et in hoc comiemens
abangelis peractus ordo conspicitur.
ut prius pastoribus natus agmie. et
qrrgibus pastor minciaretur. In buis du¬
obus pueris iohanne et ihu pcur sore
otaoinno non sinc historica rutione
natiuitatie ordo intenditur: quõd de a¬
mi ums. alter de uirgine puella gene¬
ratur. xp̃i enĩ dñ precursor per omnia
iohannes id circo de uetula matre nasci
debuit: dum ip̃e ueteris legis finis qͣi
nouissimus filius fuit. Xp̃us uero de
puella uirgine corpus assumpsit: ip̃e
enim noui testamenti est principium
filioroqz qui ex noua lege nascerentur
exordium extitit. Igitur quãdragesimo
secundo anno oct cuiani augusti cesaris

Expanded text:
filius sine viri coitu nasceretur. CAPUTtate David, pastores custodiae gregum destinati, ab Angelis imbuuntur, quod coeli rex in terra cum hominibus ex homine carnem nascendi lege assumere tunc dignaretur. Et deinde cum huic nuntio conveniens audientibus pastoribus carmen concinunt, ad coelum rursum conscendentes Angeli redeunt . Et in hoc conveniens ab Angelis peractus ordo conspicitur, ut prius pastoribus natus Agnus et gregibus Pastor nuntiaretur. In his duobus pueris Joanne et Jesu, praecursore et Domino, non sine historica ratione nativitatis ordo intenditur, quod de anu unus, alter de virgine puella generatur. Christi enim praecursor per omnia Joannes idcirco de vetula matre nasci debuit, dum ipse Veteris Legis finis quasi novissimus filius fuit. Christus vero de puella virgine corpus assumpsit. Ipse enim est Novi Testamenti principium, filiorumque, qui ex Nova Lege nascerentur, exordium exstitit. Igitur quadragesimo secundo anno Octaviani Augusti Caesaris,
Abbreviated transcription (Latin):
drebus et quãdraginta noctibrs dominꝰ¬
helius tanti temporis per ieuinium fa¬
mem pati non memorant᷑. Fame uero
et la borem redemptor nr̃ consumiato
canto diezo nuimero sustinet. quatinus
et temptatori occasionem temptandi in¬
ferret: et noscerctur quam ueram hu¬
mane carnis substantiam gestaret.
Uñde nec extra humanum opus et in
hoc ieiumo aliquid egit boni dũ tpris
quod prius homines ieiunauerũt spa¬
cium non excessit.

Expanded text:
diebus et quadraginta noctibdiebus et quadraginta noctibElias tanti temporis per jejunium famem pati non memorantur ? Famem vero et laborem Redemptor noster consummato tanto dierum numero sustinet, quatenus et tentatori occasionem tentandi inferret, et nosceretur quam veram humanae carnis substantiam gestaret. Unde nec extra humanum opus et in hoc jejunio aliquid egit novi, dum temporis quod prius homines jejunaverunt, spatium non excessit.