comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lapidẽ mittat. O responsio sapientiȩ: quomͦ
eos intromisit inse. foris enĩ calũniabant᷑.
se ipsos intrin secus ñ ꝑscrutabantur. ad¬
ulterã uidebant: se ñ respiciebant. Preua¬
ricatores legis legẽ implere cupiebant. &
hoc calũniando ñ uere tamquã ad ulteriã
castitate dãnando. audistis iuidei. audi¬
stis pharisei. audistis legis doctores. legis
custodẽ: s ñdũ intellexistis legis latorẽ.
Quid alud uobis significat. cũ digito scri¬
bit int̾rac Digico enĩ dei lex scͥpta ẽ: s ꝓp̃t
scribebat: quia fructũ querebat. Audistis
gͦ. impleatur lex: lapidetur ad ultera. S
nũqͥd in illa ꝑtinienda lex implenda ẽ. a
puniendis: Consideret se unusqͥsq urm.
intret in se ipsũ: ascendat cribunal m̃tis
suȩ. constituat se ante conscientiã suã. co¬
gat se confiteri. scit eiũ qͥd sit. Quia nemo
catorẽ se inuenit: ita plane. Ergo aut istã

Expanded text:
lapidem mittat. O responsio sapientiae! Quomodo lapidem mittat. O responsio sapientiae! Quomodo eos intromisit in se? Foris enim calumniabantur, seipsos intrinsecus non perscrutabantur: adulteram videbant, se non perspiciebant. Praevaricatores Legis Legem impleri cupiebant, et hoc calumniando; non vere, tanquam adulteria castitate damnando. Audistis, Judaei; audistis, Pharisaei; audistis, Legis doctores, Legis custodem, sed nondum intellexistis Legislatorem. Quid vobis aliud significat, cum digito scribit in terra? Digito enim Dei Lex scripta est; sed propter scribebat, quia fructum quaerebat. Audistis ergo, Impleatur Lex, lapidetur adultera: sed numquid in illa punienda, Lex implenda est a puniendis? Consideret se unusquisque vestrum, intret in semetipsum, ascendat tribunal mentis suae, constituat se ante conscientiam suam, cogat se confiteri. Scit enim qui sit: quia nemo catorem se invenit. Ita plane. Ergo aut istam
Abbreviated transcription (Latin):
mari inuidia. feruere accusatio: flagita¬
ri damnatio. S eui hoc: ꝑ uersitas recti¬
tudini falsitas ueritati. cor corruptũ cor¬
di recto: stulticia sapientiȩ. Quando illila¬
queos p̃pararent. inqͦs ñ prius iꝑsi capud
inicerent: ecce dñs in respondendo &e iusti¬
ciã seruaturus ẽ: c amansuetudine ñ reces¬
surus. Non ẽ captus cui laqueus tendebat᷑
s potiꝰ captisunt qͥ tendebant: qͥa ineũ qͥ eos
poss delaqueis eruere ñ credebant. Quid
gͦ respondit dñs iħc: Qͥd respondit ueritas:
Quid respondit sap̃ia: Qͥd respondit ipsa cui
calumnia parabatur usticia: Nondixͣ ñ
lapidetur : ne contra legẽ dicere uideretur.
absit autẽ: ut diceret lapidet᷑. Uenit enĩ
ñ ꝑdere qd inuenerat: s querere qd̃ ꝑierat.
Quid gͦ respondit: Uidete quã plenus sit
iusticia. plenꝰ mansuetudine et ueritate.
Qͥ sine peccato ẽ. ur̃m inqͥt: prior in illam

Expanded text:
mari invidia, fervere accusatio, flagitamari invidia, fervere accusatio, flagitari damnatio. Sed cui hoc? Perversitas rectitudini, falsitas veritati, corruptum cor cordi recto, stultitia sapientiae. Quando illi laqueos praepararent, in quos non prius ipsi caput injicerent? Ecce Dominus in respondendo et justitiam servaturus est, et a mansuetudine non recessurus. Non est captus cui tendebatur, sed potius capti sunt qui tendebant; quia in eum qui eos posset de laqueis eruere, non credebant. 5. Quid ergo respondit Dominus Jesus? quid respondit veritas? quid respondit sapientia? quid respondit ipsa cui calumnia parabatur justitia? Non dixit, Non lapidetur; ne contra Legem dicere videretur. Absit autem ut diceret, Lapidetur: venit enim non perdere quod invenerat, sed quaerere quod perierat . Quid ergo respondit? Videte quam pljustitia, plenum mansuetudine et veritate! Qui sine peccato est vestrum, inquit, prior in illam
Abbreviated transcription (Latin):
suer̃t̃. Quare: Quia lex uisserat ad ulteroᷤᷤ
lapidari. Et utiq lex qd̾ inuistũ erat. iube¬
re ñ poterat. Siquid aliud diceret quam
lex uisserat: inuistus dep̾henderet᷑. Dixer̃t
gͦ apud se ipsos. Uerax putat᷑. mansuetus
uidetur. deiusticia illi querenda ẽ calũnia.
Offeramꝰ illi multerẽ in adulterio dep̃hensã.
dicamus qͥd de illa in lege p̾ceptũ ẽ. Si eam
uisserit lapidari: mansuetudinẽ ñ habebit.
Si eã dimitti censuerit: iusticiã ñcenebit.
Ut autem mansuetudinẽ inqͥunt ñ ꝑdat.
inqua iam popłis amabilis factꝰ ẽ: sinedu¬
bio eã dimitti debere dicturus ẽ. Hinc nos
inuenimꝰ accusandi occasionẽ. et reũfaci¬
mus tãquã legis p̾uaricatorẽ: dicentes
ei. Hostis es legis.contra moysen respon¬
des: inmo cont̾ra eũ qͥ ꝑ moysen legẽ dedit.
Reus es mortis: cũ illa & tuipse lapidandꝰ.
.Posset his uerbis atq his sententiis inflã¬

Expanded text:
suerunt. Quare? Quia Lex jusserat adulteros suerunt. Quare? Quia Lex jusserat adulteros lapidari; et utique Lex quod injustum erat jubere non poterat: si quis aliud diceret quam Lex jusserat, injustus deprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: Verax putatur, mansuetus videtur; de justitia illi quaerenda calumnia est. Offeramus ei mulierem in adulterio deprehensam, dicamus quid de illa in Lege praeceptum sit: si eam jusserit lapidari, mansuetudinem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam non tenebit. Ut autem mansuetudinem, inquiunt, non perdat, in qua jam populis amabilis factus est, sine dubio eam dimitti debere dicturus est. Hinc nos invenimus accusandi occasionem, et reum facimus tanquam Legis praevaricatorem: dicentes ei, Hostis es Legis, contra Moysen respondes, imo contra eum qui per Moysen Legem dedit; reus es mortis, cum illa et tu ipse lapidandus. Posset his verbis atque his sententiis inflam
Abbreviated transcription (Latin):
mandauit nob huiꝰ modi lapidare. Tu gͦ qͥd
dicis: hec autẽ dicebant temptantes eum:
ut possent accusare etim. Unde accusare:
Nũquid ipsũ inaliqͦ facinore deprehende¬
rant. aut illa mulier ad eũ aliquomͦ ꝑtinu¬
isse adicebat᷑: Quid ẽ gͦ tẽptantes eũ. ut
possent accusare eũ: Intelligimus fr̃s: ad¬
mirabilẽ mansuetudinẽ indño p̃minuis¬
se. Animad uercert̃ eũ nimiũ ẽẽ mit̃e: ni¬
miũ mansuetũ. De illo qͥppe fuerat ante
p̃dictũ. Accingere gladiũ tuũ circa femur
potentissime. Specie tua et pulcritudi¬
ne tua: & intende et ꝓsꝑe ꝓcede & regna.
propt̾ ueritatẽ & mansuetudinẽ: et iusti¬
ciã. Ergo attulit ueritatẽ ut doctor. man¬
suetudinẽ ut lib̾ator. iusticiam ut cogni
agnoscebatur: cũ aduersus inimicos ñ
moueretur. mansuetudo laudabat᷑. sũ gͦ
deduob istis idẽ deueritate & mansue
tudine eiꝰ. inimici liuore et iniudicia tor¬
querẽtur. Int̾cio id ẽ iusticia scandalũ po¬

Expanded text:
nobis hujusmodi lapidare: tu ergo quid dicis? Haec autem dicebant tentantes eum, ut possent accusare eum. » Unde accusare? Numquid ipsum in aliquo facinore deprehenderant, aut illa mulier ad eum aliquo modo pertinuisse dicebatur? Quid est ergo, tentantes eum, ut possent accusare eum? Intelligimus, fratres, admirabilem mansuetudinem in Domino praeeminuisse. Animadverterunt eum nimium esse mitem, nimium esse mansuetum: de illo quippe fuerat ante praedictum, Accingere gladio tuo circa femur tuum, potentissime; specie tua et pulchritudine tua intende, prospere procede, et regna: propter veritatem et mansuetudinem et justitiam. . Ergo attulit veritatem ut doctor, mansuetudinem ut liberator, justitiam ut cognitr, veritas agnoscebatur: cum adversus inimicos non moveretur, mansuetudo laudabatur. Cum ergo de duobus istis, id est de veritate et maudine ejus, inimici livore et invidia torquerentur; in tertio, id est justitia, scandalum po
Abbreviated transcription (Latin):
culo iterũ uenit intẽplũ. ꝙ om̃is ppłs ue¬
nit ad eũ: et sedens docebat eos. Et ñte¬
nebatur: quia ñdũ pati dignabatur. Nc̃
iam ad tendite: ubi ab iminicis tẽptata
sit dñi mansuetudo. Adducunt autẽ illi
scribe & pharissei mulierẽ inad ulterio
rep̃hensam: & statuert eã in medio et
dixerunt ei. Magister: hȩc mulier mͦ dep̃

Expanded text:
culo iterum venit in templum, et omnis populus veculo iterum venit in templum, et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Et non tenebatur, quia nondum pati dignabatur. 4. Nunc jam attendite, ubi ab inimicis tentata sit Domini mansuetudo. « Adducunt autem illi Scribae et Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam, et statuerunt eam in medio; et dixerun
Abbreviated transcription (Latin):
re: et maluer̃t credere. Illi respondert ex
pre uidicio cordis sui: qd̃ & illis. Numqͥd
& tugalileus ef. Id ẽ. quasi agalileo seduc¬
tusꝰ Dñs enĩ galileus dicebatur: qm̃ dena¬
raret ciuitate᷑ erant parentes eiꝰ. Scd̃m ma¬
riã dixit parentes: ñ scd̃m uirile sem̃.
Non enĩ quesiuit int̾ra nͥ matr̃e: qui iã¬
habebat desuꝑ patrẽ. Nã utraq eiꝰ naciu¬
tas mirabilis fuit. Diuina sine matre:
humana sine patre. Quid gͦ illi quasi le¬
gis doctores ad nichodemĩi: Scrutare et
uide. qͥa ꝓpħa agalilea ñ surget. S dñs ꝓ¬
pħarũ inde surrexit. Reuersi st̃ inqͥt eu¬
ꝑrexit in montem Mont̾e aũ oliueci: inmon¬
tem fructuosũ. in mont̾e unguenti. in
mont̾e crismatis. Ubi enĩ decebat docere
achrismate dictũ ẽ. Chrisma autẽ grece.
latinȩ unctio noĩatur. Ideo autẽ nos uncx̃:
qͥa luctatores contra diabolũ fecit. Et dilu¬

Expanded text:
re, et maluerunt credere. Illi responderunt, ex re, et maluerunt credere. Illi responderunt, ex praejudicio cordis sui, quod et illis: Numquid et tu Galilaeus es? Id est, quasi a Galilaeo seductus. Dominus enim Galilaeus dicebatur, quoniam de Nazareth civitate erant parentes ejus. Secundum Mariam dixi parentes, non secundum virile semen: non enim quaesivit in terra nisi matrehabebat desuper patrem. Nam utraque ejus nativitas mirabilis fuit, divina sine matre, humana sine patre homine. Quid ergo illi quasi legis doctores ad Nicodemum? Scrutare et vide, quia propheta a Galilaea non surgit. Sed ersi sunt, inquit Evperrexit in montem: in montem autem Oliveti, in montem fructuosum, in montem unguenti, in montem chrismatis. Ubi enim decebat docere a chrismate dictum est: χρίσμα autem graece, latine unctio nuncupatur. Ideo autem nos unxit, quia luctatores contra diabolum fecit. Et dilu
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥs deprincipib credidit in eũ. aut ex
phariseis: S turba hȩc quȩ ñ nouit legẽ:
maledicti sunt. Qui ñ nouerant legem
ipsi credebant ineũ qui miserit legem:
& eũ quimisserat legẽ contemnebant illi
qͥ docebant legẽ. Ut impleretur qd̾ dixerat
ipse dñs. Ego uenis ut ñ uidentes uideant:
& uidentes ceci fiant. seci enĩ facti st̃ pha¬
ris ei doctores: inluminati st̃ popłi legẽ
nescientes. et inauctorẽ legis credentes.
Nichodemꝰ tam̃ unus exphariseis quiad do¬
minũ noctȩ uenerat: et ipseñ quidẽ incre¬
dulus s timidus. nam ideo & noctȩ uene¬
rat adlucẽ qͥa inluminari tolebat. s sciri
timebat. Respondit uideis. slumqͥd lex
nr̃a iudicat hominẽ nͥ audierit ab ipso priꝰ.
& cognouerit qͥd faciat: Uolebant eñi illi
ꝑuerse. Aute ẽẽ dãnatores: quã cognitores.
Sciebat autẽ nichodemꝰ uł potiꝰ credebat:
qͥa sitantũmͦ eũ pacienter uellent audire
forte similes fierent illis qͥ missi st̃ tene¬

Expanded text:
 credidit in eum, aut ex Pharisaeis? Sed turba haec quae non novit Legem, maledicti sunt. Qui non noverant Legem, ipsi credebant in eum qui miserat Legem; et eum qui miserat Legem, contemnebant illi qui docebant Legem: ut impleretur quod dixerat ipse Dominus, Ego veni ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Caeci enim facti sunt Pharisaei doctonescientes, et in auctorem legis credentes. Nicodemus tamen unus ex Pharisaeis, qui ad Dominum nocte venerat, et ipse quidem non incredulus, sed timidus nam ideo et nocte venerat ad lucem, quia illuminari volebat, et sciri timebat respondit Judaeis: Nunquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius, et cognoverit quid faciat? Volebant enim illi perverse ante esse damnatores quam cognitores. Sciebat enim Nicodemus, vel potius credebat, quia si tantummodo eum vellent patienter audire, forte similes fierent illis qui missi sunt tene
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiclitantib utioq morbo: Illis qui sꝑe ꝑi¬
clitantur. hoc dicit. Ne tardes conuerti ad
dnm̃: neq differas dedie indiẽ. Subito e¬
nĩ uenit ira eiꝰ: et intẽpore uindicte disꝑdet

Expanded text:
periclitantibus utroque morbo? Illis qui spe peripericlitantibus utroque morbo? Illis qui spe periclitantur, hoc dicit: Ne tardes converti ad Dominum, neque differas de die in diem; subito enim veniet ira illius, et in tempore vindictae d
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ds̃ : faciã qd̃ mͥ placet. qd lbet. laxem ab¬
enas cupiditatib meis: impleã desideria
animȩ meȩ. Quare hoc: Quia misericors ẽ
ingrauia peccata. putantes sibi ñ posse iam
ignosci penitentib. et statuentes se addam¬
natione sine dubio destinatos. dicunt a¬
pud se ipsos. Iã dãnandi sumꝰ. quare qd uo
lumꝰ ñ faciamꝰ : animo gladiatoꝵ: ferro desti¬
natoꝵ. Ideo molesti sunt desꝑati.Iam enĩ
qd̃ tuneant ñ habent : et uehem̃ter tim̃di
stͣ. Istos desꝑatio necat: spes illos. Inter
spem & desꝑationẽ: fluctuat animꝰ. Me¬
tuendũ ẽ nete occidat spes: et cũ multũ
sꝑas de miscdia. incidas in uidiciũ. Metu¬
endũ ẽ rursus nete occidat desꝑatio: et cũ
putas iam tibi ñ ignosci quȩ grauia com¬
misisti. ñagas penitentiã. et incurras
inuidic̃e sapientiã quȩ dicit: et ego ur̃e
ꝑdicionis suꝑ ridebo. Quid gͦ egit ds cum

Expanded text:
est Deus, faciam quod mihi placet, quod libet; laxem habest Deus, faciam quod mihi placet, quod libet; laxem habenas cupiditatibus meis, impleam desideria animae meae. Quare hoc? Quia misericors estin gravia peccata, putantes sibi non posse jam ignosci poenitentibus, et statuentes se ad damnationem sine dubio destinatos, dicunt apud seipsos, Jam damnandi sumus, quare non quod volumus facimus? animo gladiatorum ferro destinatorum. Ideo molesti sunt desperati: jam enim quod timeant non habent, et vehementer timendi sunt. Istos desperatio necat, spes illos. Inter spem et desperationem fluctuat animus. Metuendum est ne te occidat spes, et cum multum speras de misericordia, incidas in judicium: metuendum est rursus ne te occidat desperatio, et cum putas jam tibi non ignosci quae gravia commisisti, non agas poenitentiam, et incurras in judicem Sapientiam, quae dicit, Et ego vestrae perditioni superridebo . Quid ergo agit Dominus cum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ reddet unicuiq scd̃m oꝑa sua. Mansuetꝰ
dñs. longanimis dñs: misericors dñs. s et
iustus dominus: et uerax dñs. Largitur tͥ
spatiũ correctionis: s tu plus amas dilatio¬
nẽ. quã em̃dationẽ. Malus fuisti eri. hodie
bonus esto. Et hodiernũ diẽ. inmalicia ꝑe¬
gisti: uel cras mutare. Semꝑ expectas: et
demiscdia dei tͥ plurimũ polliceris. quasi
ille qͥ tibi ꝑ patientiã ꝓmisit indulgentiã.
ꝓmisit tͥ etiã ꝓlixiorem uitã. Unde scis qͥd
patriat crastinus dies: Recte dicis incorde
tuo: qnͣdo me correxero. ds̃ mͥ omĩa peccata
dimittet. Negare ñpossumꝰ : qd̾ correctis
atq conuersis indulgentiã: õs ꝓmisit. Nã
in quo ꝓpħa mͥ legis. quia ꝓmisit correcto
indulgentiã: non mͥ legis. quia ꝓmisit tibi
ds̃ longuã uitã. Ex utroq igitur hoiẽs pe¬
riclitantur. et sꝑando & desꝑando. contra¬
riis reb: contrariis affectionib. Sꝑando
decipitur. qui dicit. Bonus ẽ ds̃. misericors

Expanded text:
dum opera sua . Mansuetus Dominus, longanimis Dominus, misericors Dominus: sed et justus Dominus, et verax Dominus. Largitur tibi spatium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? vel cras mutare. Semper exspectas, et de misericordia Dei tibi plurimum polliceris: quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulgentiam, promiserit tibi etiam prolixiorem vitam. Unde scis quid pariat crastinus dies? Recte dicis in corde tuo: Quando me correxero, Deus mihi omnia peccata dimittet. Negare non possumus quod correctis atque conversis indulgentiam Deus promisit. Nam in quo propheta mihi legis quia promisit correcto indulgentiam, non mihi legis quia promisit tibi Deus longam vitam. 8. Ex utroque igitur homines periclitantur, et sperando et desperando, contrariis rebus, contrariis affectionibus. Sperando qui decipitur? Qui dicit, Bonus est Deus, misericors
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝑiclitant᷑: ꝓposuit indulgentiȩ portũ.
Opter illos qͥ spe ꝑiclitant᷑. et dulationib in¬
ludunt᷑: fecit diẽ mortis incertũ. Quando ue¬
niat ultimꝰ dies: nescis. In gratus es: qͥa ho¬
diernũ habes inquo corrigaris. Sic gͦ ad istã
mulierẽ. Nec ego te condẽnabo. S facta secu¬
ra dep̃terito. caue futura: nec ego te condem¬
nabo. Deleui qd̃ cõmisisti. obserua quod pre¬
cepi: ut inuenias quod promisi. Ex pli¬
me ñ ambulat intenebͥs s habebit lum̃ uitȩ.

Expanded text:
rtum: propter illos qui spe periclitantur et dilationibus illuduntur, fecit diem mortis incertum. Quando veniat ultimus dies, nescis. Ingratus es, quia hodiernum habes, in quo corrigaris? Sic ergo ad istam mulierem, Nec ego te damnabo; sed facta secura de praeterito, cave futura. Nec ego te damnabo: delevi quod commisisti, observa quod praecepi, ut invenias quod promisi. TRAme
Abbreviated transcription (Latin):
eminit caritas ur̃ã ser¬
mone pristino ex occasio¬
ne lectionis eugłice: locu¬
tos nos ẽe uobis despũ sc̃o.
ad hunc potandũ cũ dñs
inuitasset credences inse
ioquens inter eos. qͥ illũ tenere cogitabañ.
& int̾ficere cupiebant. nec ualebant qͥa
ille nolebat: cum gͦ hȩc locutus eẽt nata ẽ
de illo inturba dissensio. aliis putantib
qd̃ ipse eẽt xp̃c: aliis dicentib qͥa degalilea
non exurget᷑ xp̃e. Qui uero missi fuerant
ut eũ tenerent. rediert in munes acrimi¬
ne: et pleni admiratione. Nam et testi¬
monium ꝑhibuert̃ diuinȩ doctrine eius:
cũ dicerent aquib missi erant. Quare ñ
adduxistis eum: Responder̃t eñi: ñuquã
se audisse hominẽ sic locutũ. Non enim
quisquã sic locutus ẽ homo. Ille autẽ sic
locutus ẽ: quia d̃s erat et homo. T̃ am̃ pha¬
risei testimoniũ eoꝵ repellentes: oixeñt
eis. Nũqͥd & uos seducti estis: Uidemꝰ eñi

Expanded text:
eminit Charitas vestra, sermone pristino ex occasione lectionis evangelicae locutos nos esse vobis de Spiritu sancto. Ad hunc potandum cum Dominus invitasset credentes in se, loquens inter eos qui illum tenere cogitabant, et interficere cupiebant nec valebant, quia ille nolebat: cum ergo haec locutus esset, nata est de quod ipse esset Christus, aliis dicentibus quia de Galilaea non exsurget Christus. Qui vero missi fuerant ut eum tenerent, redierunt immunes a crimine, et pleni signo admirationis. Nam et testimonium perhibuerunt divinae doctrinae ejus, cum dicerent a quibus missi erant: « Quare non adduxistis eum? Responderunt eis: Nunquam se audisse hominem sic locutum. » Non enim usquam sic loquitur homo. Ille autem sic locutus est, quia Deus erat et homo. Tamen Pharisaei testimonium eorum repellentes, dixerunt eis: « Nunquid et vos seducti estis? » Videmus eni
Abbreviated transcription (Latin):
dei & hominũ homo xp̃s iħs. Unius quippe nature
st̃: uitis & palmites. ꝓpt̃ qđ cũ esset d̾s cuiꝰ nature
ñ sumꝰ. fac̾tus ẽ homo. ut in illo esset uitis humana na¬
tura: cuiꝰ & nos homines palmites esse possemꝰ. Quid gͦ
ẽ. ego sum uitis uera: Numquid ut adderet uera. hoc
ad eã uitem retulit: unde ista similitudo transiata ẽ:
Sic enĩ dicit᷑ uitis ꝑ similitudinẽ. ñ ꝑ ꝓpͥetatẽ. quẽ ad¬
modũ dicit᷑ ouis. agnꝰ. leo. petra. lapis angłaris. & ce¬
tera huiusmodi. que magis ipsa sunt uera. ex qͥb dicũ¬
unͣ. tur iste similitudines. ñ ꝓprietates.¶S cũ dicit egosũ
uitis uera: ab illa se utiq discerint. cu dicitur. Quo¬
modo conuersa es. in a maritudinẽ uitis aliene: Nã qͦ
pacto ẽ uitisuera: que expectata ẽ ut faceret uuam.

Expanded text:
us quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera? Numquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis, per similitudinem, non per proprietatem; quemadmodum dicitur ovis, agntera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera; ab illa se utique discernitur, cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est viti
Abbreviated transcription (Latin):
saluos fecit: ñ carnis depositio sordium. s cõscientie bo¬
ne int̾rogatio indm̃. Hoc est uerbũ fidei qđ p̃dicamꝰ
qđ sine dubio ut mundare possit consecraturꝙ bab¬
tismꝰ. ¶p̃s quippe nobiscum uitis. cũ patre agricola:
dilexit eccłiam. & semetipsum tradidit ꝓ ea. Lege apłm.
& uide quid adiungat. Ut eam scĩficaret inqͥt: mun¬
dans eam lauatro aque in uerbo. Mundatio gͥ nequa¬
quam fluxo & labili tribueret᷑ elem̾to: nisi add̾etur in
uerbo. hoc uerbũ fidei tantum ualet in eccłia dei. ut ꝑ
ipsum. credentem. offerentẽ. benedicentẽ. tingentem
etiam tantillũ mundet infantẽ: quamuis nondũ ua¬
lentẽ corde crede adiusticiã. & ore cõfiteri ad salutem
Totum hoc fit ꝑ uerbũ: de qͦ dñs ait.Iamuos mundiestis:
ꝑ uerbum qđ iocutus sum uobis.¬

Expanded text:
is depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum'. 'Hoc est verbum fidei, quod predicamus', quo sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit aecclesiam et se ipsum tradidit pro ea. Lege apostolum et vide, quid adiungat: 'Ut eam sanctificaret', inquit, 'mundans eam lavacro aquae in verbo'. Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur 'in verbo'. Hoc verbum fidei tantum valet in aecclesia, ut per ipsam credentem, offerentem, benedicentem, tinguentem etiam tantillum mundet infantem, quantumvis nondum valentem corde credere ad iusticiam et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait: 'lam vos mundi estis ter verbum, quod locutus sum vobis
Abbreviated transcription (Latin):
osos: ut tanto sint fructuosiores. quanto fuerint mundi¬
ore¶ Iamuos mundiestis: ꝓpter uerbum qđ locutussũ
uobis. Quare ñ ait mundi estis ꝓpt̾ babtismũ qͦ abluti
estis. s ait ꝓpt̃ uerbũ qđ locutꝰ sũ uobis: nͥ quia & in aqͣ¬
Accedit uerbũ ad elementũ: & fit sacram̃tum. etiam ip-¬
sum tamquã uisibile uerbũ. Nam de hoc utiq dixerat
quando pedes discipłoꝵ lauit quilotꝰ est ñ indiget nͥut¬
pedes lauet. ẜ ẽ mundꝰ totꝰ Unde ista tanta uirtꝰ aque. lc.mͣ.
ut corpꝰ tangat. & cor abluat: nͥ faciente uerbo: Nlon
quia dicitur: s quia creditur. Nlam & in ipso uerbo a

Expanded text:
osos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis . Quare non ait, Mundi estis propter baptismum, quo loti estis, sed ait, propter verbum quod locutus sum vobis, nisi quia et in aqAccedit verbum ad elementum, et fit sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit. Qui lotus est, non indiget ut lavet, sed est mundus totus. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
plantaui apollo rigauit. Et hoc gͦ sicut unicuiq dñs de¬
dit. Non itaq de suo. Iamuero qđ sequit᷑ s deus increm̃¬
tũ dedit: ñ ꝑ illos s ꝑ seipsum facit. Eaxcedit hochuma¬
nam humilitatem. earcedit angłicam sublimitatem:
nec om̃ino ꝑtinet nisi ad agricolam trintatem. Iam fiñ¬
uos mundi estis. Mundi scilicet atq mundanti. Neq
enim nͥ mundi essent: fructum ferre potuissent. Et ta¬
m̃ somnem ꝗ fert fructum purgat agricola: ut fructũ
plus afferat. fert fructum qͥa mundꝰ est: atq uit plus
afferat purgat᷑ adhuc. Quis enim ẽ in hac uita sic mun¬
dus: ut ñ sit magis magisq mundand: Usi di xerimꝰ
quia peccatum ñ habemꝰ. nosipsos seducimꝰ. ꝙ ueritaᷤᷤ
in nobis ñ est. Si autẽ confessi fuerimꝰ peccata nr̃a. fide-¬
lis est & iustus qͥ dimittat nobis peccata: & mundet noᷤ
ab om̃i iniquitate. Mundet utiq mundos. hoc ẽ fructu¬

Expanded text:
plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus deplantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis nlis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et emundet nos ab omni iniquitate : mundet utique mundos, hoc est fructu
Abbreviated transcription (Latin):
ter mnaior me ẽ. Scd̾m id autẽ qđ ait ego & pat̃ unũ
sumus. & ipse agricola est: nec talis qualessunt qͥextrin¬
secus oꝑando ex hibent ministeriũ s talis ut det etiam
intrinsecꝰ incrementum. Nam neq qͥ plantat ẽ aliquid
neq qͥ rigat: s qͥ increm̃tum dat ds̃. Et utiq ds̃ estirp̃s.
qͥa d̾s erat uerbũ: unde ipse & pat̾ unum sunt. Et siuer¬
bũ caro factũ est qd ñ erat: manet qđ erat Deniq cum lc.ixͣ.
de patre tamquã de agricola dixisset. qđ infructuosos
palmites tollat. fructuosos autẽ purget ut plus afferãt
fructum: continuo etiam seipsum mundatorẽ ꝑalmi¬
tum ostendens. iã uos inqͥt mundiestis ꝓpter sermo¬
nẽ quẽ locutussum uobis. Ecce & ipse mundator ẽ pal¬
mitum. qđ agricole ẽ non uitis officiumꝰ: qͥ etiam palmi¬
tes oꝑarios suos fecit. Nam & sinon dant increm̃tum:
confitentes. Quid autẽ est apollo: Quid autem p̾aulus:
Ministriꝑquos credidistis: & unicuiq sicut dñs dedit. Ego

Expanded text:
ter major me est: secundum id vero, quod ait, ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est; nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Et utique Deus est Christus; a Deus erat Verbum: unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet autem quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis . Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, confitentes. Quid autem est Apollo? Quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnis. De quibus suꝑnis: De aere: Absit Ibi &
aues uolitant. De celo quod uidemus: & hoc ab¬
sit. Ibi & stelle & sol & luna circũ eunt. De angłis:
Neq hoc intelligatis. ꝑ illũ & angłi facti sunt. ꝑ qͣm
Ab ipso patre. Nichil illo suꝑus. qui uerbum ge¬
nuit equale sibi. & coeternũ sibi unigenitum
sine tempore. ꝑ quẽ conderet tempora. Sic ergo
accipe xp̃m de suꝑnis. ut excedas cogitatione
tua omne quod factũ est: uniuersam omĩno
creaturam. omne corpus. omnẽ conditũ sp̃m.
omnẽ rem quoqͦmodo mutabilẽ. totum exce¬
de: sicut excessit ioħs ut contingeret in princi¬
pio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃
de hoc mundo estis. Ego non sum de hoc mun
uos de mundo estis. quia peccatores erant. quia in¬
iqui erant. qͥa infideles erant: qͥa t̾rena sapiebant

Expanded text:
supernis. De quibus supernis? De aere? Absit: ibi et supernis. De quibus supernis? De aere? Absit: ibi et aves volitant. De coelo quod videmus? Et hoc absit; ibi et stellae et sol et luna circumeunt. De Angelis? Neque hoc intelligatis: per illum et Angeli facti suntAb ipso Patre, nihil illo superius, quia Verbum genuit aequale sibi, coaeternum sibi, unsine tempore, per quem conderet tempora. Sic ergo accipe Christum de supernis, ut excedas cogitatione tua omne quod factum est; universam omnino creaturam, omne corpus, omnem conditum spiritum, omnem rem quoquo modo mutabilem: totum excede, sicut excessit Joannes, ut contingeret, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus de hoc mundo estis; ego non sum de hoc mundVos de hoc mundo estis, quia peccatores erant, quia iniqui erant, quia infideles erant, quia terrena sapiebant
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nũ quid int̾fiti&e semecipsũ: quia dixit qͦego
uado uos ñ potestis uenire : Si de morte hominis
dicer&: quis hominũ ñ morit᷑ : Ergo quo ego uado.
dixit: ñ cũ itur ad mortẽ. sed quo ibat ipse post
mortẽ. Illi itaq non intelligentes: ista responde¬
runt. & dñs ad eos. qui t̾ram sapiebant. quid a¬
it : Et dicebat eis. Uosde deorsũ estis. id̾o t̾ram
sapitis: quia sic̃ serpens t̾ram manducatis. Qͥd
ẽ t̾ram manducatis : Terrenis pascimini. t̾reniᷤᷤ
delectamini: t̾renis inhiatis. sursũ cor ñ habe¬
tis. uos de deorsũ estis: ego de sursũ ueni. uos de
mundo hoc ñ estis: ego ñ sum de hoc mundo. Qͦ¬
modo enĩ erat de hoc mundo: ꝑ quẽ fac̾tus est
mundus: Om̃s de mundo post mundũ: quia
pͥus mundꝰ. & sic homo de mundo. Prius autẽ
te xp̃m nichil quia in principio erat uerbũ: &¬
omnia ꝑ ipsum fac̃ta sunt. Sic ergo erat ille de

Expanded text:
ergo, Numquid interficiet semetipsum; quia dixit, Quo ego ergo, Numquid interficiet semetipsum; quia dixit, Quo ego vado, vos non potestis venire? Si de morte hominis diceret, quis homo non moritur? Ergo quo ego vado dixit, non cum itur ad mortem, sed quo ibat ipse post mortem. Illi itaque non intelligentes, ista responderunt. 4. Et Dominus ad eos qui terram sapiebant, quid ait? Et dicebat eis: Vos de deorsum estis. Ideo terram sapitis, quia sicut serpentes terram manducatis. Quid est, terram manducatis? Terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, sursum cor non habetis. Vos de deorsum estis: ego de supernis sum. Vos de mundo hoc estis: ego non sum de hoc mundo. Quomodo enim erat de mundo, per quem factus est mundus? Omnes de mundo post mundum; quia prius mundus, et sic homo de mundo: prius autem ante Christum nihil: quia in principio erat Verbum; omnia per ipsum facta sunt . Sic ergo erat ille de
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Deiñ aduingit. Quo ego uado. uos ñ potestiᷤᷤ
uenire. Hoc &. discipłis suis alio loco dixit: nec ta¬
m̃ eis dixit in peccato ur̃o moriemini. Quid au¬
tẽ dixit. quod & istis: Quo ego uado: uos ñ po
testis uenire. Non abstulit spem: sed p̃dixit¬
dilationẽ. Quando enĩ hoc discipłis dñs loque¬
batur. tunc ñ poterant uenire quo ille ibat: s
postea uenturi erant. Isti autẽ numquã: quib
p̃scius dixit. In peccato ur̃o moriemini. his
autẽ auditis uerbis: quomodo solent carnalia
cogitantes & scdm carne̾ uidicantes. & totũ
carnalit̾ audientes atq sapientes dixert̃. Nũ¬
quid int̾fici& semet ipsũ: quia dicit quo ego ua-¬
do uos ñ potestis uenire: Sculta uerba: & om̃i¬
no insipientie plena. Quid enim: Non poterant
illo uenire quo ille ꝑrexisset. si ñ int̾ficeret semet¬
ipsũ: Numquid illi ñ erant morituri : Quid est

Expanded text:
tur. Deinde adjungit: Quo ego vado, vos non potestis tur. Deinde adjungit: Quo ego vado, vos non potestis venire. Hoc et discipulis alio loco dixit; nec tamen eis dixit, In peccato vestro moriemini. Quid autem dixit? Quod et istis: Quo ego vado, vos venire non potestis . Non abstulit spem, sed pdilationem. Quando enim hoc discipulis Dominus loquebatur, tunc non poterant venire quo ille ibat, sed postea venturi erant: isti autem nunquam, quibus praescius dixit, « In peccato vestro moriemini. » His autem auditis verbis, quomodo solent carnalia cogitantes, et secundum carnem judicantes, et totum carnaliter audientes et sapientes dixerunt: « Nunquid interficiet semetipsum; quia dixit, Quo ego vado, vos non potestis venire? Stulta verba, et omnino insipientiae plena. Quid enim? non poterant illo venire quo ille perrexisset, si interficeret semetipsum? Numquid ipsi non erant morituri? Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
cupiendo. Inpsalinis ait ipse dr̃is. ꝑ propħam.
Periit fuga ame: & ñ est qui requirat anima
meã. & iterũ ait. in alio psalmo. Confundant᷑
&o reuereant᷑ querentes ammã meã Culpauit
qui non requirerent: dampnauit qui requirerẽ.
Malũ est enĩ non requirere animã xp̃i: sed quo
modo eam discipłi quesierunt. Et malũ ẽ que¬
rere animã xp̃i: sed quomͦ eam uidei quesie¬
runt. Illi enim ut haberent isti ut ꝑderent. Deni¬
q isti quia sic querebant more malo. corde ꝑuer¬
so: quid secutus adiunxit: Queretis me. Et ne
putetis quia bene me queretis: in peccato ur̃o
moriemini. hoc est Mp̃m male querere: in peccato
suo mori. hoc est illũ odisse: ꝑ quẽ solũ possetsal¬
uus ẽẽ. Cũ enĩhomines quoꝵ spes indõ est ñ de¬
beant redde mala nec ꝓ malis: reddebant isti
mala ꝓ bonis. Prenunciauit ergo illis dñs: dix̃¬
q sententiã. p̃soius quod in suo peccato moreren¬

Expanded text:
cupiendo. In Psalmis ait ipse Dominus per prophetam, cupiendo. In Psalmis ait ipse Dominus per prophetam, Periit fuga a me, et non est qui requirat animam meam : et iterum ait alio loco in Psalmo, Confundantur et revereantur requirentes animam meam . Culpavit qui non requirerent, damnavit qui requirerent. Malum est enim non quaerere animam Christi, sed qmodo eam discipuli quaesierunt: et malum quaerere animam Christi, sed quomodo eam Judaei quaesierunt: illi, eum ut haberent; isti, ut perderent. Denique isti, quia sic quaerebant mori malo corde et perverso, quod secutis adjunxit: « Quaeretis me? » Et ne putetis quia bene me qumoriemini. Hoc est Christum male quaerere, in peccato suo mori: hoc est illum odisse, per quem posset solum salvus esse. Cum enim homines quorum spes in Deo est, non debeant mala reddere nec pro malis, reddebant isti mala pro bonis. Praenuntiavit ergo illis Dominus, dixitque sententiam praescius, quod in suo peccato moreren
Abbreviated transcription (Latin):
ectio scĩ euangłii que p̃cessit hodiernã.
ita conclusa erat: quia locutus ẽ in garophila¬
tio docens dñs que uoluit. & que audistis. Et
nemo app̃hendit eũ: quia ñdũ uenerat hor a
eius. hinc disputatũ est dnĩco die: qđ ipse do¬
nare dignatꝰ ẽ. Intimauimꝰ caritati ur̃e quare
dictũ sit ñdum uenerat hora eius: ne positum
xp̃m sub aliqua necessitate fatali ulla ĩpietas au¬
deret imꝓbe suspicari. Nondũ enĩ uenerat hora:
qua ex ordine suo scđłm illa que p̃dic̾ta st̃ de illo:¬
ñ mori cogeret᷑ inuitꝰ. sed occidẽtur paratꝰ. Modo
autẽ de ipsa passione sua que posita erat ñ tn euiꝰ
necessitate sed pocestate. locutus ẽ uideis dicñs.
Ego uado. ꝓp̃o enĩ dño morsꝓfec̾tio fuit. illo un¬
de uenerat: & unde ñ discesserat. Ego inquit uado
& queretis me: ñ desidĩo sed odio. Nam illiĩ post.¬
ea quã abscessit ab oculis hoĩum inqͥsier̃t: & qͥo
derant & qͥ amabant. Illi ꝑsequendo: illi habere

Expanded text:
ectio sancti Evangelii quae praecessit hodiernam, ita concluserat, quia locutus est docens in gazophylacio Dominus, quae voluit, et quae audistis: et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus . Hinc disputatum est dominico die, quod ipse donare dignatus est. Intimavimus Charitati vestrae quare dictum sit, Nondum venerat hora ejus; ne positum Christum sub aliqua necessitate fatali ulla impietas auderet improbe suspicari. Nondum enim venerat hora qua ex ordine suo, secundum ea quae praedicta sunt de illo, non mori cogeretur invitus, sed occideretur paratus. 2. Modo autem de ipsa passione sua, quae posita erat non in ejus necessitate, sed potestate, locutus est Judaeis dicens: Ego vado. Christo enim Domino mors profectio fuit illo unde venerat, et unde non discesserat. Ego, inquit, vado, et quaeretis me: non desiderio, sed odio. Nam illum posteaquam abscessit ab oculis hominum, inquisierunt et qui oderant et qui amabant: illi persequendo, illi habere
Abbreviated transcription (Latin):
patre sibi dicit datum calicem passionis. ꝓfec̾to illud
filio ꝓprio non peꝑcit. s ꝓ nobis om̃ib tradidit eũ.
Uerũ auc̃tor calicis huiꝰ est etiam ipse qui bibit. un¬
de idem apłs item dicit. Ap̃s dilex̃ nos: & tradidit
se ipsum ꝓ nobis. oblationem. & hostiam deo. inodor ẽ
suauitatis. Cohorsergo & tribunus & ministriuideo¬
rum comprehenderunt iħm. & ligauerunt eum. Cõ¬
prehenderunt ad quem non accesserunt. qm̃ dies ille
illi uero tenebre ꝑmanserunt. nec audierunt. accedi¬
te ad eum & illuminamini. Si enim sic accederent.
ñ eum manib occidendũ. s recipiendũ corde cõprehen-¬
derent. Nunc autẽ quando eum illo modo comp̃hende¬
runt. tunc ab eo longius recesserunt. Et ligauerunt
eum. aquo potius solui debuerunt. Et erant fortassis
in eis quitunc imposuerunt. xp̃o uincula sua. atq ab
eo postea liberati dixerunt. Disrupisti uincula mea.

Expanded text:
Patre sibi dicit datum calicem passionis, profecto illud Patre sibi dicit datum calicem passionis, profecto illud Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Verum auctor calicis hujus est etiam ipse qui bibit. Unde idem apostolus item dicit: Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odsuavitatis . Cohors ergo et tribunus et ministri Judaeorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt eum. Comprehenderunt ad quem non accesserunt, quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt; nec audierunt: Accedite ad eum, et illuminamini . Si enim sic accenderent, non eum manibus occidendum, sed recipiendum corde comprehenderent. Nunc autem quando eum illo modo comprehenderunt, tunc ab eo longius recesserunt, et ligaverunt eum a quo solvi potius velle debuerunt. Et erant fortassis in eis qui tunc imposuerunt Christo vincula sua, atque ab eo postea liberati dixerunt: Dirupisti vincula mea.
Abbreviated transcription (Latin):
petrus habens gladium eduxit eum. & ꝑcussit pͥnci¬
pis seruũ & abscidit auricłam eius dextram. Erat
autem nom̃ eius malchus. Solus hic euangłista etĩã
nom̃ serui huius exp̃ssit. sicut lucas solus qđ eius au¬
riculã dñs tetigerit. & sanauerit eum. Malchus aut̃
int̾pretat᷑ regnaturꝰ. Quid gͦ auris ꝓ dño amputata
& a dño sanata significat. nisi auditũ amputata ue¬
bitat regnaturũ esse cũ xp̃o: Quod autẽ seruus in¬
uentus est: & hoc ad illam ꝑtinet uetustatẽ. que in
seruitutem generat. que est agar. S cum accessit sa¬
intas. figurata ẽ & libertas. factum tam̃ petri dñs
imꝓbauit. & ꝓgredi ultra ꝓhibuit dicens. Mitte gla
dium inuaginam. Calicem quẽ dedit michipater.
non bibam illum: In suo quippe facto ille discipłs
magistrum defendere uoluit. ñ quod significandũ
ẽ cogitauit. Et ille gͥ ad patientiã commonendꝰ fuit.¬
& hoc ad intelligentiam conscribendũ. Qđ autem a

Expanded text:
adium, eduxit eum, et percussit principis servum, et abscidit auriculam ejus dextram. Erat autem nomen servo Malchus. Solus hic evangelista etiam nomen servi hujus expressit, sicut Lucas solus quod ejus auriculam Dominus tetigerit et sanavit eum . Malchus autem interpretatur regnaturus. Quid ergo auris pro Domino amputata, et a Domino sanata significat, nisi auditum amputatum vebitet regnaturum esse cum Christo? Quod autem servus inventus est, et hoc ad illam pertinet vetustatem, quae in servitutem generat, quod est Agar . Sed cum accessit sanitas, figurata est libertas. Factum tamen Petri Dominus improbavit, et progredi ultra prohibuit, dicens: Mitte gladium tuum in vaginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam illum? In suo quippe facto ille discipulus magistrum defendere voluit, non quod significatum est cogitavit. Et ille igitur ad patientiam commonendus fuit, et hoc ad intelligentiam conscribendum. Quod autem a
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. ipsa sapientia : Non timuit arrogantiã qui
dix̃. in dño laudabit᷑ anima mea : & in laudesua
timeret arrogantiã potestas dñi. in quo laudat᷑
anima serui : Uos inqͥt uocatis me magist̃ & dñe.
& bene dicitis: sũ & enim. Id̾o benedicitis: qͥa sum.
Nam si ñ essem qͦd dicitis: male diceretis. etiam si me
laudaretis. Quomͦ gͦ negaret ueritas. qͦd dicunt
discipłĩ ueritatis: Quomͦ dicunt qui didicerunt.¬
si negaret ipsa unde didicert̃: Quomͦ fons negat.
qđ bibens p̾dicat: Quomͦ lux occultat. qđ iudens
emplum enim dedi uobis: ut quemadinodum
ego feci uobis. ita q uos faciatis. Hoc ẽ beate
petre qđ nesciebas: quando fieri ñ sinebas. Hoc
tibi postea sciendũ ꝓ misit: quando ut sineres ter¬
ruit magister tuus. & dñs tiuis lauans pedestuos.
Didicimꝰ fr̃s. humilitatẽ ab excelso. faciamꝰ iniucẽ
humniles: qđ humilit̾ fecit ex celsus. Magna ẽ hec cõ¬

Expanded text:
tiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam, qui tiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam, qui dixit: In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in quo laudabitur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns emplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec com
Abbreviated transcription (Latin):
nii & eloquentie multo molestissima. Et tamꝰ idẽ
ipse cũ de sua eloquentia loqueret᷑. dicerẽ inqͥt ꝑfe¬
ctam sitta udicare̾. ut in ueritate crimꝰ arrogan¬
tie ꝑtimescerẽ. Si gͥ ille homo eloquentissimꝰ in ue¬
ritate arrogantiã ñ timeret : quomͦ arrogantiam
ipsa ueritas tunet: Uicat se dñm: qͥ dñs est. Di¬
cat uerũ qui ueritas ẽ: ne ñ discam ego qđ utile ẽ.
dũ tacet ille qͦd ẽ. Beatissimꝰ paulus. ñ utiq unige
nitꝰ di filius s unigeniti filii dei seruus. & apłs.
ñ ueritas sed particeps ueritatis: ait libere atq
constant᷑. & si uoluero głiari. ñ ero insipiens: ue¬
ritatẽ enĩ dico. Neq enĩ in seipso sed in ipsa ueri¬
tate que suꝑior ẽ ip̃so. & humilit̾ & ueracit᷑ głia¬
retur: qm̃ & ipse p̃cipit. ut qui głiatur. in dño
głietur. Ita ne ñ timeret insipientiã. si głiari uellet
amator sapientie: & in głia sua timeret insipien¬

Expanded text:
nii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem nii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est, dum nitus Dei Filius, sed unigeniti Filii Dei servus et apostolus, non Veritas, sed particeps Veritatis, ait libere atque constanter: Et si voluero gloriari, non ero insipiens, veritatem enim dico . Neque enim in seipso, sed in ipsa Veritate, quae superior est ipso, et humiliter et veraciter gloriaretur, quoniam et ipse praecipit ut qui gloriatur in Domino glorietur . Ita ne non timeret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae, et in gloria sua timeret insipien
Abbreviated transcription (Latin):
nosse: ñ illi. Nec eũ qͥsq cognoseit: si ñ se indicet ip¬
se qui nouit. Si gͦ ñ se laudando quasi arrogantiam
uitare uoluerit : nobis sapientiã denegabit. Et magis¬
trũ qͥdẽ qđ se eẽ dicit nemo rep̾hendẽt. etiã qui eum
nichil alud quã homine̾ credẽt: qm̃ id ꝑfiteret᷑ qđ &
ipsi homines in qͥb lib& artib usq ad eo sine arrogan¬
tia ꝓfitent᷑ ut ꝑfessores uocent᷑. Quod uͦ dñm & ipse se
dicit discipłoꝵ suoꝵ. cũ sint illi etiã scdm scłm inge¬
nui: qͥs ferat in homine : S ds loqͥtur: nulla ẽ hic ela¬
tio tante celsitudinis: nullũ m̃datiũ ueritatis. Nob̾
subiacere illi utile ẽ celsitudini: nobis seruire utileẽ
ueritati. Quod se dñm dicit. ñ illi ẽ uitiĩ: s nobis ẽ¬
benefitiũ. Cuiusdã scłaris auctoris uerba laudant᷑
qͥa dix̃. cũ om̃is arrogantia odiosa ẽ: tũ illa inge¬

Expanded text:
nosse, non illi. Nec eum quisquam cognoscit, si non se indicet ipnosse, non illi. Nec eum quisquam cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando, quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem crederet, quoniam id profiteretur, quod et ipsi homines in quibuslibet artibus usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa inge
Abbreviated transcription (Latin):
do expauescenti. & dicenti. ñ lauabis mͥ pedes ine¬
t̃num. responsum ẽ ei. Qđ ego facio tunescis mͦ.
scies autẽ postea. Ecce ẽ ipsum postea. Iam tempꝰ¬
ẽ ut dicat᷑: qđ paulo ante dilatũ est. Memor itaq
dñs se ꝓmisisse iã dudũ scientiã fac̾ti sui. tã in opina¬
ti. tã mirabilis. tam expauescendi. & nͥ uehem̃ter
ipse t̾ruisset nullo mͦ sinendi ut magister ñ tantum
facti qm̃ ꝓmiserat scientiã dicens. scies postea: qͥd
sit qͦd fecit. docere ñc incipit. Uos inqͥt uocatis me.
magist᷑. & dñe: & bene dicitis. Sũ & enĩ. Bene di¬
citis. qͥa uerũ dicitis: sum qͥppe qͦd dicitis. Homi¬
ni p̃ceptũ ẽ ñ te laudec ostuum: sed laudet te os
ꝓcrimi tui. Riculosum ẽ enĩ sibi placere: cui cauen¬
dũ ÷ suꝑbire. Ille autẽ qui suꝑ omn̾a est. quantũ¬
cumq se laudet. ñ se extollit excelsus: nec potest
recte dici arrogans ds̃. Nobis namq expedit eũ

Expanded text:
i et dicenti: Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Ecce est ipsum postea jam tempus, ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jamdudum scientiam facti sui, tam inopinati, tam admirabilis, tam expavescendi, et nisi vehementer ipse terruisset, nullo modo sinendi, ut magister non tantum facti quoniam promiserat scientiam, dicens Scies postea, quid sit quod fecit, docere nunc incipit. Vos, inquit, vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis, sum et enim. Bene dicitis, quia verum dicitis, sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est: Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia, quantumcunque se laudet, non se extollit excelsus. Nec potest recte dici arrogans Deus, nobis namque expedit eum
Abbreviated transcription (Latin):
am illa uerba scĩ euangłii uͥ dñs lauans pedes dis¬
cipłis suis ait. qui lotus ẽ seiel ñ habet necessitatẽ
nͥ pedes lauare. s ẽ mundꝰ totus. dilectioni ur̃e ut
dñs donare dignatꝰ ẽ exposumꝰ: nc̃ qđ seqͥt᷑ uidea¬
mꝰ. Et uos inqͥt mundi estis: sed ñ om̃s. Hoc qͥd sit¬

Expanded text:
am illa verba Evangelii, ubi Dominus lavans pedes discipulis suis, ait, Qui lotus est semel, non habet necessitatem nisi pedes lavare, sed est mundus totus , Dilectioni vestrae, ut Dominus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, s