comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec potentia digͥnititum aliquem de¬
sendere poterit quippe cum unasit
eaptuuitis om̃ib. S humiliabuntur
fuꝑcilio respiciebat aliquem. Incur¬
uabitur quoq altitudo iuroꝵ. id ÷ cõs¬
ternetur ac proniehlo reputabitur
nobilitas generis. Dñs antem solus.
et uindic tam nullus poterit effugere.
P ossunt autẽ hec eadem non inspetent᷑
ad diem extremi examinis reserri.
inqua om̃is creatura diuine maiestati
atq potentiȩ humiliabitur. & conpa¬
ratione illius cognoscet se nichil esse
Redditq. causam quare debeat humilia¬
sermo loquitur: dñm excercituũ soli¬
tus est illum uocare id ÷ miliciarum.
sciliẽ atq hominum. Dies aute dñi
id÷ dies uindic te illiꝰ dupplicit̾ intel¬
ligitur . tempꝰ uidelic̃ captiuutitis iu¬
deoꝵ. quȩ uenit suꝑ omnẽ supbũ et
excelsum.⁊ suꝑ omnẽ arrogantem.
Que tria unum sensum obtinent : ꝑqͣ
intelliguntur principes uideoꝵ sacer¬
dotes ⁊ pharisei. ⁊ scribe. tempꝰ quoq.

Expanded text:
nec potentia dignitatum aliquem defendere poterit, quippe cum una sit captivitas omnibus. Sed humiliabuntur torvide cum supercilio respiciebat aliquem. Incurvabitur quoque altitudo virorum, id est, contemnetur, ac pro nihilo reputabitur nobilitas generis. Dominus autem solus e, cujus iram et vindictam nullus poterit effugere. Possunt autem haec eadem non incompetenter ad diem extremi examinis referri: in qua omnis creatura divinae majestati atque potentiae humiliabitur, et comparatione illius cognoscet se nihil esse. Redditque causam, quare debeat humiliasermo loquitur, Dominum exercituum solitus est illum vocare, id est, militiarum, scilicet, atque hominum. Dies autem Domini, id est, dies vindictae illius, dupliciter intelligitur: tempus videlicet captivitatis Judaeorum, quae venit super omnem superbum, et excelsum, et super omnem arrogantem. Quae tria unum sensum obtinent, per quae intelliguntur principes Judaeorum, sacerdotes, Pharisaei et scribae. Tempus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ut beatꝰ yeronimꝰ dic̃. ⁊postea ambulan¬
dum ꝑsemittis eiꝰ. Quia desyori
exibit lex: ⁊ uerbũ dñi de ierłm.¬
A csi diceret. Idcireo om̃s g̾s
multi mutuose ortubunt᷑
ueniant ad montem dñi et ascendar⁊
ad domũ di iacob. qr de syon exibit lex
quȩ interp̾tatur speculatio et per

Expanded text:
 postea ambulandum per semitas ejus. « Quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Hierusa» Ac si diceret: Idcirco omnes gentes multi mutuo se hortabuntur, ut veniant ad montem Domini, et ascendant ad domum Dei Jacob, quia de Sion exibit lex, quae interpretatur spec
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ gnb reddita sunt eois mala dapna¬
tionem scilic̃ suoꝵ scelerum. recipien
Lec turos hanc ꝓpħiam alloquitur
propha. Nos quilegistis librum huiꝰ
propħiȩ uł qui auditis ꝑdicionem

Expanded text:
quoniam reddita sunt eis mala. » Damnationem scilicet suorum scelerum recipiendo» Lecturos hanc prophetiam alloquitur propheta: Vos qui legistis librum hujus prophetiae, vel qui audistis perditionem
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fecer̃ digiti eoꝵ. łt incuruauit
se homo: et humiliatus ẽ. uir. Hoc ẽ. et
infirmi siue inpotentes qui designantur
phominẽ quidr abumo. Et illi quide¬
buerant ee̾ fortes et uirtuosi. qͥ intelligun¬
tur ꝓuirum qui dr̃ auirtute. om̃s parit᷑
incur. uatisunt ⁊humiliati. ad orando

Expanded text:
 fecerunt digiti eorum. Et incurvavit se homo, et humiliatus est vir. » Hoc est, et infirmi sive potentes, qui designantur per hominem qui dicitur ab humo: et illi qui debuerant esse fortes et virtuosi, qui intelliguntur per virum qui dicitur a virtute: omnes pariter incurvati sun
Abbreviated transcription (Latin):
nituntur: dicendũ ẽ. uirtti traditionem
magistroꝵ et quid sinceriꝰ ilł uisũ fuerit.
re peccatoꝵ ut oli . id÷ sicut quondã ita¬
egypto ac p̾modum int̾ra repromissionis
tẽporibꝰ iudicũ ⁊ tp̃ribꝰ yeroboam atq aab
et dicta agarrituauni. Inde dñr augures.
agarrituauiã diuinationẽ sumentisͤs. Cui
suꝑ sticioni: maxime palestini intcer as
g̾s dediti erant. Nottindũ aũ tp̃ribꝰ orie
iudeos habuisse idola: sicut quondam
habuerunt. Seqͥtur. Et pueris alienis
adheserint. id ẽ. cum pueris alienis adõ
forncatisunt. Potest autẽ duobꝰ mod
intelligi: ut cum pueris suȩ gentis li¬
bidi nem suam explerent. quiꝑħ scelus
aliem erant adõ quia om̃is peccator
longe ÷ adõ uł actiam cumpueris genti¬
lium. Intantum .ti. hiuc de testando
ioborrendo uicio deserinebant iudei.
ut etiam pueros gentilium formosos
emerent cũquib huiꝰ cemodi libidinem
explerent. Repleta ẽ. terra argento
& auro ⁊ nõ÷ sinis thesauroꝵ eiꝰ. Inter

Expanded text:
traditionem magistrorum: et quid sincerius illis visum fuerit. re peccatorum ut olim: id est, sicut quondam in Aegypto, ac postmodum in terra repromissionis temporibus judicum, et temporibus Jeroboam atque Achab, et dicta a garritu avium. Inde dicuntur augures, a garritu avium divinationem sumentes. Cui superstitioni maxime Palaestini inter caeteras gentes dediti erant. Notandum autem temporibus Osiae, Judaeos habuisse idola sicut quondam habuerunt. Sequitur: « Et pueris alienis adhaeserunt, » id est cum pueris a Deo alienis fornicati sunt. Potest autem duobus modis intelligi, ut cum pueris suae gentis libidinem suam explerent, qui per hoc scelus alieni erant a Deo, quia omnis peccator longe a Deo est, vel etiam cum pueris gentilium. In tantum enim detestando et horrendo vitio deserviebant Judaei, ut etiam pueros gentilium formosos emerent, a quibus hujuscemodi libidinem explerent « Repleta est terra argento et auro, et non est finis thesaurorum ejus. » Inter
Abbreviated transcription (Latin):
et dies dñi. Libanꝰ mons ẽ. fenicis re¬
gionis. excelsissimas cȩdros continetis:
Re sicut cassiodorꝰ in exposicione psalmoꝵ
dic̃ sua ꝓceritate transcendunt oninẽ
altiuidinem arboꝵ. Basan uͦ regio ẽ.

Expanded text:
et dies Domini. Libanus mons est Phoenicis regionis excelsissimas cedros continens, quae, sicut Cassiodorus in expositione psalmorum dicit, sua proceritate transcendunt omnem altitudinem arborum. Basan vero regio est
Abbreviated transcription (Latin):
statuere traditiones ur̃as. Uinũ inqͥt
tuii mirtum est aqͣ. qr legalia p̃cepta
pura sincerissimaq austeritttẽ in se
habentia : corrupiti et emollita sunt¬
fallacib scribarũ ⁊ phariseoꝵ traditioni¬
b. Omĩs quippe doc tor qui austerita¬
te sacrarii scripturaruĩ ꝑꝗͣ porest audi¬
tores corrigere ũtit ad grãm illoꝵ. ⁊ti
loqͥtur ut nõ corrigat. s ut delec tet
audientes: uinũ scãrũ scripturarum
inolat atq corrũpit suo sensu. Hoc fa¬
ciunt heretici caupones pessimmi. qui
euangłicã uerittitẽ sua praua doc tri¬
na corrumpunt. Principes tui infi¬
deles socii fur ũ. Principes uideoꝵ in
hoc loco sacerdotes intelligunt᷑ qͥui
debant̾ iudicare ⁊ docere popłm. Q
idcirro infideles appellantur sociiq
fur ũ qr infidelit̾ in mandatis dĩ am¬
bulant. accipientes ascribis ⁊ phariseiᷤᷤ
munera que illi ꝑuiolentiã ⁊ rapinã
apauꝑib erigebant: idõq socii erant¬
fur um scribarum scił ⁊phariseoꝵ.¬

Expanded text:
statuere traditiones vestras . » Vinum, inquit, tuum mistum est aqua: quia legalia praecepta pura sincerissimaque austeritatem in se habentia, corrupta sunt et emollita falsis Scribarum et Pharisaeorum traditionibus. Omnis quippe doctor, qui austeritatem sacrarum Scripturarum per quam potest auditores corrigere, vertit ad gratiam illorum, et ita loquitur ut non corrigat, sed delectet audientes, vinum sanctarum Scripturarum violat, atque corrumpit suo sensu. Hoc faciunt haeretici, cauponesque pessimi, qui Evangelicam veritatem sua prava doctrina corrumpunt. « Principes tui infideles, sociique furum. » Principes Judaeorum in hoc loco sacerdotes quoque intelliguntur, qui videbantur judicare et docere populum. Qui idcirco infideles appellantur sociique furum, quia infideliter in mandatis Dei ambulabant, accipientes a scribis et Pharisaeis munera, quae illi per violentiam et rapinam a pauperibus exigebant, ideoque socii furum
Abbreviated transcription (Latin):
remediũ meruerunt. s inpletur in
eis qđ hic dic̃ propha uulnus malicie.
& liuor iniqͥtatis. plagaq iudeoꝵ
tumens id ÷ peccatum illoꝵ inflatum
atq distentum. non est ligatũ lintea¬
minib atq fascioł orationũ. nec cura¬
tum aliqͦ medicamine bonoꝵ opum.
neq fotum id ẽ. calefactũ uł curatũ
oleo penitentie. Nec miru si illoꝵ pla¬
ga non ẽ. curatti : quippe cum ipsi pi¬
issimii metlicũ ad se missum ꝑeme¬
erit .: ciuitates ur̃ȩ succense igni. Re¬
gionẽ ur̃am coram uob̃ alieni de

Expanded text:
remedium meruerunt. Sed impletur in eis quod hic dicit Propheta: Vulnus malitiae, et livor iniquitatis, plagaque Judaeorum tumens, id est, peccatum illorum inflatum atque distentum, non est circumligatum linteaminibus atque fasciolis orationum, nec curatum aliquo medicamine bonorum operum, neque fotum, id est, calefactum vel curatum oleo poenitentiae. Nec mirum, si illorum plaga non est curata, quippe cum ipsi piissimum medicum ad se missum peremeerit « civitates vestrae succensae igni. Regionem vestram coram vobis ali
Abbreviated transcription (Latin):
lerut dñs aiudeis. Uirum enim
ip̃si iudicantur aromanis principibꝰ
Ppła uerꝰ. senexq sapiens. iam desit.
etͥ exillis. Et non salum alios fed.
ꝑquos aetiam plerumq futura pre¬
dicitur sicut de balaam ariolole¬
gimus. & diumis quinq urbium
philistinoꝵ. S ensus aute ÷: qđ uera
& falsa pariter auideis auferantur.
&̾ cosiliarium dearebitec tis ⁊ pruden¬
tẽ eloquii mistici. In ħ loco aparte
principes iudeoꝵ. intelligimꝰ eȩ ab¬
latos. Int̾ cęteras quoq grãs. etiã.
hoc auferecdñs a uideis ut nullum
hant honorabilem uultu qui ꝓsua.
reuerentia honoret᷑ nullumq con¬
siliarium . s cunc la facie̾nt absq
consilo. ł rincipemq artificũ.: quał¬
uolir̃t prudentẽ auditorẽ quipos.¬
sit discernere predicationẽ. docentis.
auferet abeis. Ad mirandai᷑o m̃ptn
sententia cuiꝰcdã pe̾te grete qͥdicsib
pͥmum eẽ beatum qui ꝑse sap̾iatu
scđm. qui sapientẽ iaudiataẜ tsidas.¬
bo pueros priacipesteorna. inuffemi¬

Expanded text:
m ipsi judicantur a Romanis principibus. Propheta verus, senexque sapiens, jam desiit esse ex illis. Et non solum alios, sed quos etiam plerumque futura praedicantur, sicut de Balaam ariolo legimus, et de divinis quinque urbium Philistinorum. Sensus autem est, quod vera et falsa pariter a Judaeis auferantur. «  sapientem de architectis, et prudentem eloquii mystici. » In hoc loco a parte principes Judaeorum intelligimus esse ablatos. Inter caeteras quoque gratias, etiam hoc auferet Dominus a Judaeis: ut nullum habeant honorabilem vultu, qui pro sua reverentia honoretur: nullum consiliarium, sed cuncta facient absque consilio. Principemque artificum, quacere, prudentem auditorem, qui possit discernere praedicationem docentis: illum auferet ab eis. Admiranda est enim sententia cujusdam poetae Graeci: qui dicit primum esse beatum qui per se sapiat: secundum, qui sapientem audiat. « Et dabo pueros principes eorum, et effemi
Abbreviated transcription (Latin):
sub ꝑsona dĩ dicentis. ne gͦ dimittĩ eis.
Qua propt̾ geminã recipit exposicionem.
Sigͦ ad ꝑsonam dĩ refertur ut ds̃ locutꝰ sit
ħ: itti est intelligendum. Qui tanta mala
fecer. non partam eis nec dimutã innume¬
rabilia scelera eoꝵ. Si propħa loquit sic

Expanded text:
sub persona Dei dicentis: Ne ergo dimittam eis. Quapropter geminam recipit expositionem. Si ergo ad personam Dei refertur, ut Deus locutus sit hoc: ita est intelligendum: quia tanta mala fecerunt, non parcam eis, nec dimittam innumerabilia scelera eorum. Si propheta loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatores. Et cont̾et sceleratos ⁊ pecca¬
tores simul: ⁊ qui dereliquer dñm
consum̃tur. Scelerati ⁊ peccatores illi
utiq intelligunt᷑ qui in xp̃i nece cor¬
senserunt: eiꝰq fidem postmodum
reciꝑe noluer. Qui merito contriti
perubescentia ponitur. ꝑ ortos enĩ quoꝵ
fec̃ m̃tionem debemꝰ accipe lucos ⁊ ne¬
mora inquib inmolabant ⁊ sacrifica¬
bant demonib lururiam suã ante
aras ydoloꝵ inuerecunde ꝑpetrantes.
Quo uꝰ tp̃r erubescere debeant abydolis.
et suꝑ ortis quos elegerant: Apte mani¬
festait subdens. Cumfueritis uel qͣuerẽ
defluentib foliis. ⁊ uelud ortus absq aqͣ
⁊ est sensus. Sicut aquercu aridittite
concussa defluunt folia. ⁊ sic ort frue¬
tus herbarum nõ ualet ꝓferre si de¬
fuerit aqͣ qua irrigetur: ita cũ defu
tusq ur̃os uacuos nulliꝰq utilitatis q
aridittite siccabimini: ħ ÷ deficietis iti
pecatis ur̃is. Et nottindum qr more
propłuto subito ind̾ttunt ꝑsonas.

Expanded text:
res. « Et conteret sceleratos et peccatores simul, et qui dereliquerunt Dominum consumentur. » Scelerati et peccatores illi utique intelliguntur qui in Christi necem consenserunt, ejusque fidem postmodum recipere noluerunt. Qui merito contriti pro erubescentia ponitur. Per hortos quorum fecit mentionem, debemus accipere lucos et nemora, in quibus immolabant et sacrificabant daemonibus, luxuriam suam ante aras idolorum inverecunde perpetrantes. Quo vero tempore erubescere debeant ab idolis, et super hortis quos elegerant, aperte manifestat, dicens: « Dum fueritis velut quercus defluentibus foliis, et velut hortus absque aqua. » Et est sensus: sicut a quercu ariditate concussa defluunt folia, et sicut hortus fructus herbarum non valet proferre si defuerit aqua ex qua irrigetur: ita cum defuetusque vestros vacuos, nulliusque utilitatis: quia ariditate siccabimini. Hoc est, deficietis in peccatis vestris. Et notandum: qui a more prophetico subito mutavit personas.
Abbreviated transcription (Latin):
sincerissimã ꝑfec tissimãq scientiã legis
atq euangłii. Et restituam om̃s udiceᷤᷤ
tuos ut fuerunt prius: ⁊ cosolarios tuos
sicut antiqͥtus. Priores iudices ⁊ cõ silia¬
rii antiqͥ: fuerunt. moyses. aaron. iosue.
iedeon. samuhel. dd. cet̾iq qͥuidicauer
na secretoꝵ suoꝵ. Restituti sunt gͦ uidices
i consiliarii ad isttir prioꝵ nõsolũ p̾capti.¬
uittitem ut fuerunt ⁊ orobabel. ⁊ hesdras.
aliiq duces quiusq adyrehanum popło p̃¬
fuer̃: s ętiam post dñi aduentum ut fuer¬

Expanded text:
sincerissimam ac perfectissimam scientiam legis sincerissimam ac perfectissimam scientiam legis atque Evangelii. « Et restituam omnes judices tuos sicut prius, et consiliarios tuos sicut antiquitus. » Priores judices et consiliarii antiqui fuerunt Moses, Aaron, Josue, Gedeon, Samuel, David, caeterique qui judicaverunt na secretorum suorum. Restituti sunt ergo judices et consiliarii instar priorum, non solum post captivitatem ut fuerunt Zorobabel, Esdras, aliique duces, qui usque ad Hircanum populo praefuerunt: sed etiam post adventum
Abbreviated transcription (Latin):
Condolet omps ds̃ miseriis popłi sui. E tñ
uocat eos hostes et inimicos suos . qui
specialit̾ intelliguntur secribe ⁊ pharisei
pharisei. Consolari autẽ hic dr̃ dehostib
suis : ultionẽ exipsis recipe. Consolatio
neficia: suppliciis afflic tionibq corrigan᷑.
t conuitĩ manũ meã adte ⁊ exqͦquã ad
purũ scoriam tuã : ⁊ auferã om̃e staignũ
tuũ. U ox dĩ apostrophã facientis ad ipsã
plebem. Per scoriã intelliguntur ucia.
sordesq uicioꝵ. ꝑ stagnum uͦ qđ solet
assimilari argento. falsa doc trina sebarũ
& phariseoꝵ : quę uidebatur esse uera.
et assimilari eloquiis diuinis. Extensio
manꝰ : ultionẽ significat di uinã. Dicit᷑
gͦ. Conuertũ extendamq manĩ meã
ad puniendum te et exquoquã siue pur.¬
gabo igne tribulationis om̃s sordes ui¬
cioꝵ uł peccatoꝵ. auferamq falsam doc¬
trinã scribarum ⁊ phariseoꝵ : daboq

Expanded text:
» Condolet omnipotens Deus miseriis populi sui, et tamen » Condolet omnipotens Deus miseriis populi sui, et tamen vocat eos hostes et inimicos suos, qui specialiter intelliguntur scribae et Pharisaei, Pharisaei . » Consolari autem hic dicitur de hostibus suis, ultionem ex ipsis recipere. Consolatio runt habere beneficia, suppliciis afflictionibusque corrigantur. « Et convertam manum meam ad te, et excoquam ad puniendum scoriam tuam et auferam omne stannum tuum. » Vox Dei, apostrophum facientis ad ipsam plebem. Per scoriam intelliguntur vitia, sordesque vitiorum. Per stannum vero, quod solet assimilari argento, falsa doctrina scribarum et Pharisaeorum, quae videbatur esse vera, et assimilari eloquiis divinis. Extensio manus, ultionem significat divinam. Dicitur ergo: Convertam extendamque manum meam ad puniendum te, et excoquam sive purgabo igne tribulationis omnes sordes peccatorum, auferamque falsam doctrinam scribarum et Pharisaeorum, daboque
Abbreviated transcription (Latin):
accipiamus muña quȩ ꝑrapinas miseroꝵ¬
q lacrimas duncias congregant. et¬
dicaturq de nob̃. Uidebas furem : et
currebas cũ eo. Om̃s diligunt munera.
s diligunt inunera. Idõq insorte uicioꝵ.
ad numerantur. Multi n. sunt ut beatꝰ
yeronimꝰ dic̃. qͥ nõ putant amicos nisi
aqͥb dona acceꝑint : nec considant os
amicoꝵ s manus eosq scõs uidicant quoꝵ
marsupia exhauriunt. Isti ttiles sequuit᷑
retributiones. quia ilł tribuunt suia aqͥb
similia sꝑant se reciꝑe. Qualib dñs dic̃.
ecepistis mercedẽ uram. Uel in hoc segniꝰ
retributiones. quia illos tantumꝰ stuore
extollunt et laudant.: aqͥb aliqͥd accipͥuri.
upillo nõ uidicant. id ẽ. in iuidicio nori
subueniunt illi.⁊ causa uidue ñ iti¬
gredit᷑ adeos. quia ꝓnichilo deputatur
abeis. P ropt̃ hoc ait diis excereituum
fortis isrł. Heu consolabor suꝑ hostibris
meis: ⁊ uindicabor de inimicis meis.

Expanded text:
inibus munera, qui per rapinas miserorumque lacrymas divitias congregantdicaturque nobis: Videbas furem, et currebas cum eo, etc. Omnes diligunt munera.  diligunt munera, » ideoque in sorte vitiorum annumerantur. Multi enim sunt, ut bene Hieronymus dicit, qui non putant amicos nisi a quibus dona acceperint, nec considerant os amicorum, sed manus, eosque sanctos judicant quorum marsupium exhauriunt. Istos tales sequuntur retributiones, quia illis retribuunt sua, a quibus similia sperant se recipere. Qualibus Deus dicit: « Recepistis mercedem vestram . » Vel in hoc sequuntur retributiones, quia illos tantummodo suo favore extollunt et laudant, a quibus aliquid accipiunt. « Pupillo non judicant, » id est in judicio non subveniunt illi, « et causa viduae non ingreditur ad eos, » quia pro nihilo deputatur ab eis. « Propter haec ait Dominus exercituum fortis Israel: Heu! consolabor super hostibus meis, et vindicabor de inimicis meis.
Abbreviated transcription (Latin):
fide ⁊ oꝑatione ꝑfec li fuerunt. De his
montib collibq psalmstti de cantat in¬
quiens. Montes incireuitu eiꝰ: ⁊ eccłia
incanticis canticoꝵ. E cce iste uenit sali¬
ens suꝑ montes: itransiliens colles..

Expanded text:
eratione perfecti fuerunt. De his montibus collibusque Psalmista decantat, inquiens: Montes in circuitu ejus. Et Ecclesia in Cantico canticorum: « Ecce iste venit saliens in montibus, tra
Abbreviated transcription (Latin):
fundatto. P ost quã inqͥdrestiuero tibi
idices tuos ut fuer priꝰ. ⁊ consiliarios
sicut antiquitus uocabis ciuittis iusti
id ÷ xp̃i. Et urbs fideł. qm̃ integerrime
fidem dñi sciluatoris retinebis. Sioriĩ
iuditio redimetur. & reducent eam
iniusticia. Ae si dic̃et aliis uerb̃. Nori
om̃s ifrłite redimit̾: s ille reliqͥe deqͥb
qr redime tur ituiditio id÷ indis.¬
erecione. ut qui uoluerint credere
saluen¬
tuir ac reclimantur. Isti
ad durerunt ad fide xp̃i

Expanded text:
o tibi judices tuos ut fuerunt prius, et consiliarios tuos sicut antiquitus, tunc vocaberis civitas justi, id est Christi. Et urbs fidelis, quoniam integerrime fidem Domini Salvatoris retinebis. « Sion in judicio redimetur, et reducent eam in justitia. » Ac si diceret aliis verbis: Non omnes Israelitae redquia redimetur in judicio, id est in discretione, ut qui voluerint credere, salventur et redimantur. Isti adduxerunt eos ad fidem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
contra dñi p̃ceptũ erat. qui ꝓhibe᷑ in lege
multiplicari currꝰ & ȩqͦs. Si quidẽ illa
animalia datti sunt ad ad utoriũ homi¬
tebantur. dic̃ psalmista. Hii incurrib
⁊ hii ineqͥs: nos autẽ in nomine dñi¬
di nr̃i in uocabimꝰ. Et repleta ÷ terra

Expanded text:
ceptum Domini erat, qui prohibet in lege multiplicari currus et equos. Siquidem et illa animalia data sunt ad adjutorium homitebantur, dicit Psalmista: « Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini nostri invocabimus . » « Et repleta est terra
Abbreviated transcription (Latin):
erant iłł more ꝓpħantis p̃dicere. A suꝑiori
loco ubi legitur quia repletisunt ut olĩ
& augures habuer ut philistiim usq ad
istum.: ttĩ ad iudeos refer eomͦ qͦ diximus
quã a dcaldeos romanosq qͥilliꝰ popłi de¬
p̃datores fuer̃ eoꝵq t̾ram incoluer̃ dicen¬
tes qđ ꝓiec to iudeoꝵ popło habitauer in
iudea alienigene qui repletisunt ydolis
habuer̃q. augures : ⁊ pueris alienis ad he¬

Expanded text:
erant illis more prophetantis praedicenda, a superiori loco ubi legitur, quia repleti sunt ut olim, et augures habuerunt ut Philistiim, usque ad istum: qui tam ad Judaeos refertur eo modo quo diximus, quam ad Chaldaeos Romanosque qui illius populi depraedatores fuerunt, eorumque terram incoluerunt dicentes, quod protecto Judaeorum populo, habitaverunt in Judaea alienigenae qui repleti sunt idolis, habueruntque augures, et pueris alienis adhae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ phariscoꝵ. Aliter ꝑargentũ intelligunt᷑
uiri religiosi omiq uitti lucidi et ꝓbati.
Escoriam uͦ: peccatores sordidati rubigine
peccatoꝵ. Et est sensus. Scĩ uiri quipri
lucidi ⁊ clari conuersosunt in medio
tui. postea inrubiginem sordesq pecca¬
toꝵ conuersi sunt. Uel qͣ prius habe.¬
bas uiros lucidos om̃iq uirtute ꝓbatos.
mͦ habes loco illoꝵ alios rubigine pec¬
catoꝵ fedatos. Uinum tuũ mixtum:
aqua. Uinum hausteritaitẽ ht̃. Idõq¬

Expanded text:
harisaeorum. Aliter: per argentum intelliguntur viri religiosi, omnique vita lucidi et probati; per scoriam vero peccatores, sorditati rubigine peccatorum. Et est sensus: sancti viri, qui prius lucide et clare conversati sunt in medio tui, postea in rubiginem sordesque peccatorum conversi sunt; vel: quae prius habebas viros lucidos, omnique puritate probatos, modo habes loco illorum alios, rubigine peccatorum foedatos. « Vinum tuum mistum est aqua. » Vinum austeritatem habet. Ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
ox propbe ortantis popłm suum ut ui¬
grediatur inpetra ⁊ ascondat᷑ infossa qͦ¬
optus de suꝑ humo. Ac si diceret aliis
uerb̃. Ortcitus sum ut ambularetis
illumine dñi s quia nolustis audire.
ecce de mntio ⁊ ortor ut ingrediamini
inpetram ⁊ abscondamini infossa uł
simm suꝑ uideos et glorificatus est de
hostib suis uideis: uindictam recipi¬
endo. De hac tribulatione cutꝰ formi¬
Aine absconderunt se inspeluncis ⁊ pu
cadite suꝑnos. et petris. Altiori autem
intellec tu p̃cipitur om̃ib nobis ut
ingrediamur inpetram a facie timoris
sum : Ne inaduentu illius cum
uenerit ꝑdere ꝓbos dampnetuu.
Absconditur infossa humo. qui intrais
ĩ cubiculum orat patrem suum. Uel ae¬
tiam absconditur infossa humo. qui
int̾reno corpore constitutꝰ. qđ designa¬
tur ꝑhumum. abscondit ⁊ celat infir

Expanded text:
etae hortantis populum suum, ut ingrediatur in petram, et abscondatur in fossa, coopertus desuper humo. Ac si diceret aliis verbis: Hortatus sum ut ambularetis in lumine Domini, sed quia noluistis audire, ecce denuntio et hortor, ut ingrediamini in petram et abscondamini in fossa, vel suum super Judaeos, et glorificatus est de hostibus suis Judaeis, vindictam recipiendo. De hac tribulatione cujus formidine absconderunt se in speluncis et putCadite super nos; et petris Abscondite nos . » Altiori autem intellectu, praecipitur nobis omnibus ut ingrediamur in petram a facie timoris sum, ne in adventu illius cum venerit perdere reprobos, damnetur. Absconditur in fossa humo, qui intrans in cubiculum orat Patrem suum. Vel etiam absconditur in fossa humo, qui in terreno corpore constitutus, quod designatur per humum abscondit et celat inf
Abbreviated transcription (Latin):
licitus sum. Si fuerint peccatti ur̃a ut coc¬
cimim : quasi nix dealbabuntur. Et si fuerua
rubra quasi uernels. ueluo lana alba erun.
Idem ẽ coccinũ. siue coceꝰ : qđ i uermiłs.
Idõq qđ intelligitur ꝑcoccinum. hoc ꝑuer
cidiũ ad ulteriũ. furtũ. ceteraq ttilia.
Et qđ significatur ꝑniue̾ hoc planam.
purgatio sciliẽ delic boꝵ. ⁊ ablutio sceler.
tis amalo ⁊ faciatis bonũ.: sub ueniatis
pupillo. ⁊ defendatis uiuam tunc peccatti
sanguinea erant ut coccinum. ⁊ rubra
quasi uermicls: per penitentiam ⁊ cõpuc¬
tionẽ lacrimar̾ de albabuntur. & erura

Expanded text:
licitus sum. « Si fuerint peccata vestra ut coclicitus sum. « Si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur. Et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt. » Idem est coccinum sive coccus, quod et vermiculus. Ideoque quod intelligitur per coccinum, hoc et pecidium, adulterium, furtum, caeteraque talia. Et quod significatur per nivem, hoc per lanam, purgatio scilicet delictorum, et ablutio scelerum. tis a malo et faciatis bonum, subveniatis pupillo et defendatis viduam, tunc peccata  prius sanguinea erant ut coccinum, et rubra quasi vermiculus, per poenitentiam et cumpunctionem lacrymarum dealbabuntur, et erunt
Abbreviated transcription (Latin):
cogittitionuĩ urarum apresentia mea: ut
sicogutitis aliqͥd mali nõ ꝑficiatis. ipsamq
cogititionẽ prauã funditꝰ acordib ur̃is era¬
dicate : ⁊ abstirpate. Quiescite age̾ ꝑuerses.
dicite benefacere. Hoc ÷ qđ psalmista eodẽ
imittinda ẽ. Nec fufficit tantũ nate bonũ
ad iustitiam. nisi quis crudiatur congruiꝰ
disciplinis. Querite iuditium. Aquib
querendũ ÷ iuditium: Unq asapientib
quia non om̃iũ ẽ.iudicare. neq consiliũ
scilubre dare : ⁊ reuera nõ nisi sapientium.
Subuenite obpresso. Idẽ. de manu potentis
uiolentiam pauꝑi inferentis lib̾ate eum.
udicate pupillo. hoc÷ iniuditio sub uenite
illi. ⁊ defendite uiduam de manu forcio¬
ris eiꝰ: ⁊ uenite ⁊ arguite me diẽ dñs.
Cum hec om̃ia inqͥt feceritis arguite me
id÷ increpate me: ⁊ iudicio contendite¬
metum. sinon reddido uob pmia que pol¬

Expanded text:
cogitationum vestrarum, o praesentia mea, ut cogitationum vestrarum, o praesentia mea, ut si cogitatis aliquid mali, non perficiatis, ipsamque cogitationem pravam funditus a cordibus vestris eradicate, et destruite. « Quiescite agere perverse, discite benefacere. » Hoc est, quod Psalmista eodem imitanda est. Nec sufficit tantum natura bona ad justitiam, nisi quis erudiatur congruis disciplinis. « Quaerite judicium. » A quibus quaerendum est judicium? Utique a sapientibus, quia non omnium est judicare, neque consilium salubre dare. Et revera nonnisi sapientium. « Subvenite oppresso, » id est, de manu potentis, violentiam pauperi inferentis, liberate eum. « Judicate pupillo, » hoc est, in judicio subvenite illi, « et defendite viduam » de manu fortioris ejus. « Et venite et arguite me, dicit Dominus. » Cum haec omnia, inquit, feceritis, arguite me, id est, increpate me, et judicio contenditmecum, si non reddidero vobis praemia, quae pol
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝑmanus accipitur oꝑatio. ꝑ sanguinẽ
uͦ peccatti. Uñ psalmista ad dm̃. Libame inqͥt
desanguinib idest depeccatis. Idõ gͦ nõ eraudiã
uos: qr oꝑatio manuũ ur̃arum plenaẽ. perca¬
tis ⁊ impiettite. hooneidio scilic̃. ad ulterio. for¬
nicatione. ceterisq uiciis. Lauamini: mundi
estote. Acsi diceret aliis ub. Pro om̃ib quȩ fuꝑiꝰ
cominemoratti sunt quȩ dixi hodio habere.
euangłii placet᷑ religio. ut baptiremine̾ in
nomine scẽ trinttitis. Id circo lauamini
sanguine meo ⁊ aqua baptismatis: mundi es¬
tote post baptismi grãm. manentes inno¬
centia uitȩ uł aetiam lauamini ꝑpenitentiã.
et ꝑlacrimas conpũctionis : mundi estote
ne iterum inquinemini ruendo in laqueũ
cenũq peccatoꝵ. Beati enĩ mundo corde.
sanato. Ecce sanꝰ fac tus es. iam noli pec¬
care. Auferte malum cognticionũ ur̃ar
abocłis meis. Precepit ut lauarentur
eentq mundi. nc docet quẽ ad modum
sit illud agendum dic̃s. Aufẽte malum

Expanded text:
 manus accipitur operatio, per sanguinem vero peccatum. Unde Psalmista: Libera me, inquit, de sanguinibus, id est, de peccatis. Ideo ergo non exaudiam vos, quia operatio manuum vestrarum plena est peccatis et impietate, homicidio scilicet, adulterio, fornicatione, caeterisque vitiis. « Lavamini, mundi estote. » Ac si diceret aliis verbis: Pro omnibus quae superius commemorata sunt, quae dixi odio me habere, Evangelii placet religio, ut baptizemini in nomine S. Trinitatis. Idcirco lavamini sanguine meo, et aqua baptismatis. Mundi estote, post baptismi gratiam manentes in innocentia vitae. Vel etiam lavamini per poenitentiam, et per lacrymas compunctionis. Mundi estote, ne iterum inquinemini ruendo in laqueum coenumque peccatorum. « Beati enim mundo corde, sanato: « Ecce sanus factus es, jam noli peccare. » « Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis. » Praeceperat ut lavarentur essentque mundi, nunc docet quemadmodum modum sit illis agendum dicens: Auferte malum
Abbreviated transcription (Latin):
et ut ꝑcarnales tẏpicasq uic tunas
ad spicale uerũq saerificiũ faciliris
ꝑuenirent. Non offeratis ultra sacrificiũ
frustra. Incensum abhominatio ẽ. michi.
idẽ. de testor ⁊ pronichilo deprto illus
nõ fit munda intentione. Neome
i sabatũ. ⁊ festiuittites alias nõ feram. id :
nõ sustinendo: adħ ut placeant michi.
ut dicatur neomenia festiuittis lune
noue. ꝗͣ celebrant udei: mninicus m̃siũ.
Iniquisunt cętus ur̃i. Halendas urãs

Expanded text:
et ut per carnales typicasque medicinas, et ut per carnales typicasque medicinas, ad spirituale verumque sacrificium facilius pervenirent. « Ne offeratis ultra sacrificium frustra. Incensum abominatio est mihi, » id est, detestor et pro nihilo deputo illud: quia non fit munda intentione. « Neomeniam, et sabbatum, et festivitates alias non feram, » id est, non sustinebo ad hoc ut placeant mihi. Nut dicatur Neomenia festivitas novae lunae, quam celebrant Judaei initiis mensium. « Iniqui sunt coetus vestri, calendas ves
Abbreviated transcription (Latin):
niquiratem suã sicut sodoma predica¬
uerunt. nec absconder̃. Q michi
multitudinem uic timarum ur̃arum
dicit dñs : Ac si diceret. Ut quid m
multitudinẽ uic timarũ offertis. An
putatis ine indigere his : Atq ꝓ tinꝰ
subđ. Plenus sum ⁊d ÷ nulla re indigeo
mea ẽ. enĩ terra ⁊ plenitudo eiꝰ. U̾el ae
tiam qđ dicit plenus sum. sub ħ sensu
potest accipi. ut dicatur plenꝰ sum
id÷ infastidium sunt nnchi uictime
ur̃ę. quia non offertis eas simplici et
tuli est. usq adeii locum ubi ait. iudi¬
cate pupillo defendite uidua respuit
bora uolunttis cumfide purissima libat.
orest hoc ⁊ de̾is accipi : qui cumdĩ p̃cep¬
ta non faciant. uolunt illum sibi pla¬
care uariis donis atq munerib que
derapina ad quisierunt. Cum uelẽtis
añ conpec tum meum : quis quesiuit
hec demanib ur̃is. ut ambularetis ina¬
truis meis: Hostias ⁊ sacrificia iudeoꝵ
non quesiuit id circo om̃ps ds̃ ut ipse
ilł indigert s neidoł unmolaren.

Expanded text:
Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt. « Quo mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? » Ac si diceret: Ut quid mihi multitudinem victimarum offertis? An putatis me indigere his? Atque protinus subdit: « Plenus sum, » id est, nulla re indigeo. « Mea est enim terra, et plenitudo ejus » . Vel etiam quod dicit plenus sum, sub hoc sensu potest accipi: ut dicatur plenus sum, id est, in fastidium sunt mihi victimae vestrae: quia non offertis eas simplici et tuli usque ad eum locum, ubi ait: Judicate pupillo, defendite viduam, respuit bona voluntas cum fide purissima liberat. Postest hoc et de his accipi qui, cum Dei praecepta non faciant, volunt illum placare variis donis atque muneribus, quae de rapina acquisierunt. « Cum veniretis ante conspectum meum, quis quaesivit haec de manibus vestris, ut ambularetis in atriis meis? » Hostias et sacrificia Judaeorum non quaesivit idcirco omnipotens Deus, ut ipse illis indigeret, sed ne idolis immolarent,
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ tria genera eę uisionum.
Si quidem primũ genꝰ iusionis est¬
corporale: qđ uideniꝰ cęlũ ⁊ terram
& omia corporalia. Sedm spũale¬
qđ uideniꝰ in sompnis monces arbores.
homnies ambulantes atq int̾ se di¬
oucantes. et euigilantes ignoramꝰ
ereim uiero genꝰ uisionis ẽ. intellet¬
tuale. qd consistit in ricionabilittite᷑¬

Expanded text:
cendum est: Tria genera esse visionum. Siquidem primum genus visionis corporale est, quo videmus coelum, et terram, et omnia corporalia. Secu videmus in somniis montes, arbores, homines ambulantes atque inter se dimicantes: et evigilantes ignoramus Tertium vero genus visionis est intellectuale, quo consistit
Abbreviated transcription (Latin):
SAIAS ROPNE TA UBI
prosapia ortus. filius fuit anios. Nõ
scribit ille: atq aliis iste. S siquis
qtidiuoni uideorum asentire uoluerit.
qui dict̃ patres auos atitiuosq prophar

Expanded text:
saias propheta, nobili prosapia ortus, filius fuit Amos, non scribitur ille, atque aliis iste. Sed si quis traditioni Judaeorum assentire voluerit, qui dicunt patre
Abbreviated transcription (Latin):
homicide. Ciuitis inquã fidelium quę
plena homicidis qui interfecer ꝓpħas.
ipsuinq capt̃ propħarũ: saluatorem scilic̃
mundi. Potest ⁊ħ moraliter ad unam¬
ꝗͣq animam referri. que cutis fideł:
plena iudicii. quanidu dĩ uolunititi
paret: habẽs habutitorẽ in se ipsum dm̃ qͥ:
iusticia substtintiał: qui iustificat om̃s si¬
deles suos. Cum autem recedit adõ ꝑ
mala oꝑa non loco s merito efficitur
meretrir.: & quȩ fuit priꝰ plena iuditio.
habens habittitorẽ dm̃ icipit iam habuta:
ademonib malignisq sp̃itib quoꝵ uo¬
lupititi obtemꝑat qui sunt homicide.
aię uidelic̃ interfec tores. Argentũ tuũ
uersum ẽ. inscoriam. Purgamĩtti mectil¬
lorũ sordesq scoria appellãtur. quȩ ⁊rubi¬
go potest nuncupari. Argentũ uiũ
id÷ eloquia i uinarũ seripturatu.
de qͥb dicit psalmista. E loqͥa ciu arger¬
tiĩ igne eraminatũ. uersa sunt inscoria.¬

Expanded text:
homicidae. Civitas, inquam, fidelium, quae st meretrix plena homicidis, qui interfecerunt prophetas ipsumque caput prophetarum, Salvatorem scilicet mundi. Potest hoc moraliter ad unamquamque animam referri, quae civitas est fidelis plena judicii, quandiu Dei voluntati paret, habens habitatorem in se ipsum Deum, qui est justitia substantialis, quia justificat omnes fideles suos. Cum autem recedit a Deo per mala opera, non loco, sed merito, efficitur meretrix. Et quae fuit prius plena judicii, habens habitatorem Deum, incipit jam inhabitari a daemonibus malignisque spiritibus, quorum voluntati obtemperat. Qui sunt homicidae, animarum videlicet interfectores. « Argentum tuum versum est in scoriam. » Purgamenta metallorum sordesque scoria appellantur: quae et rubigo potest nuncupari. Argentum tuum, id est, eloquia divinarum Scripturarum, de quibus dicit Psalmista: « Eloquia Domini argentum igne e
Abbreviated transcription (Latin):
fuit dicẽ uidi dnm sabaoth sedentẽ
suꝑ solium excelsum. Possunt aut̃ hec
uerba referri adiudeos illius temporis.
s specialiter ad scribas ⁊ phariseos ꝑti¬
nent. ⁊ popłm suc clamantẽ crucifige
crucifige talem. Principes gͦ sodo moꝵ
⁊ popłs gomorre idcirco appellantur.
qr sic̃ sodomite ⁊ gomorrite publice
percabant. cogittintes consilui pessinũ.
contra uirum iustum loth. ⁊ sine aliqͦ
uerecundię rubore dixerunt. educ ui¬
ros qui ingressi funt adte ut abittim̃
eis: itti ⁊ isti cogitiuer consilium
pessimum contra dñm xp̃m dicentes
cxelusa om̃i uerecundia. Uenite cogite¬
mꝰ contra iustum cogitationes. ⁊ reus:

Expanded text:
est dicere: Vidi Dominum sabaoth sedentem super solium excelsum. Possunt autem haec verba referri ad Judaeos illius temporis: sed specialiter ab scribas et Pharisaeos pertinent, et populum sic clamantem: « Crucifige, crucifigeet populus Gomorrhae idcicro appellantur, quia sicut Sodomitae et Gomorrhitae publice peccabant, cogitantes consilium pessimum contra virum justum Loth, et sine aliquo verecundiae rubore dixerunt: « Educ viros qui ingressi sunt ad te, ut abutamur eis , » ita et isti cogitaverunt consilium pessimum contra Dominum Christum dicentes, exclusa omni verecundia, Venite cogitemus contra justum cogitationes, et reus
Abbreviated transcription (Latin):
custos quondam ipse fuerat quando
fruc ł bonoꝵ oꝑum proferebat. Qđ
autẽ uinea apellatꝰ sit idem popła.
ostendit isdem propħa ysaias inqͥers
mꝰ ẽ. ifrł. & psalmista. Uineã inqͥt
de egypto transtulisti. Ista uinea
quani diu ubrimos adtulit fruc tꝰ
habuit eustodem deqͦ dicit psalmista.
Lisi dñs custodierit cuuttitẽ. frustra
uigilant qui custodiunt eam. P ost¬

Expanded text:
custos quondam ipse fuerat, quando custos quondam ipse fuerat, quando fructus bonorum operum proferebat. Quod autem vinea appellatus sit idem populus, ostendit idem propheta Isaias, inquiens  V. » Et Psalmista: « Vineam, inquit, de Aegypto transtulisti . » Ista vinea quandiu uberrimos attulit fructus, habuit custodem de quo dicit Psalmista: « Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilant qui custodiunt eam. » Post
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ samarittinis regioriem illorum
in colentib tottiq terra de solatti¬
uideȩ inttintum ut aleonibꝰ uasta¬
retur: s pleniꝰ atq ꝑfectiꝰ sub roma¬
noꝵ ad uentu conpleta sunt. quę
uastatio usq ad finem mundi per¬
manebit. Regionemq iudeoꝵ alieni
coram eis comelent. Et derelinquet᷑
filia sion ut umbracłm inuinea et sic̃
tugurium incucumerario. sic̃ ciui¬
ttis que uastitur. Similitudo uasta¬
cionis templi ⁊ iberłm sumit᷑ ab agri¬
col. qui quã diu uinea plena÷ uiis.
ponunt custodes inumbracłis. In
cucumerario quoq ꝓqͦ septuagintti
pomoꝵ custodiam transtuler fiunt
tuguria id÷ parue casule ꝓpt̾ ardorẽ
solis acradios de clinandos. indeti.
uł homines uł bestiolas repellut
quę nocere solent natis frugibꝰ. Col¬
lectis autẽ istius modi fruc tibus
bracła fru ticũ casuleq destruc te.
Similiter omips ds̃ desertũ fecit ierłm
⁊ templũ popłm quoq dereliquit eo
qd nõ ferret iam fructꝰ boni oꝑiscuiꝰ

Expanded text:
et Samaritanis regionem eorum incolentibus, totaque terra desolata, intantum ut a leonibus vastaretur. Sed plenius atque perfectius sub Romanorum adventu completa sunt, quae vastatio usque ad finem mundi permanebit, regionemque Judaeorum alieni coram eis comedent. « Et derelinquentur filia Sion ut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civitas quae vastatur. » Similitudo vastationis templi et Hierusalem sumitur ab agricolis, qui quandiu vinea plena est uvis, ponunt custodes in umbraculis. In cucumerario quoque pro quo Septuaginta pomorum custodiam transtulerunt fiunt tuguria, id est, parvae casulae, propter ardorem solis ac radios declinandos, indeque vel homines vel bestiolas repellunt, quae nocere solent natis frugibus. Collectis autem istiusmodi fructibus, bracula fruticum casulaeque destructae. Similiter omnipotens Deus desertam fecit Hierusalem et templum, populum quoque dereliquit, eo quod non ferret jam fructus boni operis, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
Credo iude bona dñi intra uiuentiũ. Et
de quã incuangłio uerutis. Beati inquit
mittes: qm̃ ip̃si possidebunt terrã. Cum
intelligitur solidittis et̾ne beatitudinis.
Qđ sinolueritis subauditur ambulare ir
pceptis meis. ⁊ me ꝓuocaueritis ad iracun¬
diam. gladiꝰ deuorabit uos. qr os dñi lo

Expanded text:
t de qua in Evangelio Veritas: « Beati, inquit, mites, quoniam ipsi possidebunt terram. » Cum intelligitur soliditas aeternae beatitudinis. « Quod si nolueritis, » subauditur ambulare in praeceptis meis; « et me provocaveritis ad iracundiam, gladius devorabit vos, quia os Domini lo
Abbreviated transcription (Latin):
deseriti. U̾ocat autẽ eundem po¬
płm filiam syon. ut ostendat. affec¬
tũ piissimi patris se hab̾e. Nec mirũ
si syon appelatur filia. cũ aetiã babi¬
lon sepissime filia nuncupetur.
m s enĩ natura filii dĩ sumus: snro
uitio alieni efficimur. Moraliter
aut̃ ꝑsyon quȩ interp̾tatur specula¬
tio ⁊ nomine uineę censetur. possumꝰ
acciꝑe animã quãlibet q̃ incontempla.¬
tione dĩ debet consistere. afferens fruc¬
tus accepttibiles. Quę anima quã diu
racionabiliter uiuit ꝓferendo scilicet
fruc tus bonos: hit custodem nientis
dm̃n. Si aute uicia ⁊ peccatti fruc tus
uirtutum depdatt fuerint quasi quedã
bestiole derelinqueͥtur acustode dõ ⁊ om̃i
illius rediguntur ad nichilum. Uisis
excercituum reliquiss nob̃ sem̃ quasi so¬
doma fuissemus ⁊ quasi gomorra simi¬
ad uentum credider̃ ex iudeis de quib¬
tria milia : alia diȩ quinq milia. Ae
de inceps multa milia. E gregios qͦq¬
p̃dicator inepła sua ad romanos de

Expanded text:
deserta . » Vocat autem eumdem populum filiam Sion, ut ostendat affectum piissimi patris se habere. Nec mirum si Sion appellatur filia, cum etiam Babylon saepissime filia nuncupetur. Omnes enim natura filii Dei sumus, sed nostro vitio alieni efficimur. Moraliter autem per Sion, quae interpretatur speculatio, et nomine vineae censetur, possumus accipere animam quamlibet, quae in contemplatione Dei debet consistere, afferens fructus acceptabiles. Quae anima quandiu rationabiliter vivit proferendo, scilicet fructus bonos, habet custodem mentis Deum. Si autem vitia et peccata fructus virtutum depraedata fuerint quasi quaedam bestiolae derelinquitur a custode Deo, et omnia illius rediguntur ad nihilum. « Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha simiadventum crediderunt ex Judaeis, de quibquinque millia, alia die tria millia, et deinceps multa millia: in illis praedicator, in Epistola ad Romanos de
Abbreviated transcription (Latin):
rũq bacło. Nottindũ hec uerba specialit̾
ꝑtinent ad dñi ad uentum. ⁊ ad ultima
uastationem iudeoꝵ. Si quidẽ plaga
impietans eoꝵ ꝓqua ductis inbabilo¬
nẽ p̾ea curatti ẽ. quando sub rorobabel
aliisq ducib reuersi sunt de captiui

Expanded text:
rumque baculo. Notandum, quod haec verba specialiter rumque baculo. Notandum, quod haec verba specialiter pertinent ad Domini adventum, et ad ultimam vastationem Judaeorum. Siquidem plaga impietatis eorum, pro qua ducti sunt in Babylonem, postea curata est, quando sub Zorobabel aliisque ducibus reversi sunt d
Abbreviated transcription (Latin):
uulgꝰ : nõ ẽ. samitis mtis. s om̃s infirma¬
tisunt in inpiectitib suis. om̃sq tabeseut̃
ininqͥtttib suis. Sicut gͦ leticia an¬
mi int̾ dum dolores corporis temꝑat.
⁊si ad egrottitionẽ corporis accedat lan¬
guor intis. duplicatur infirmutis: &
si capt̾ doluerit. omĩa m̃bra debilias.
itti quoq popło infirmante insens iti¬
pieititib si principes ⁊ doc tores staitum
rec titudinis seruasset̃. ut cũq mede¬
lam salutis mereretur idem popłs.
animarum.
U m̃ et sequitur. A planta pedis usq ad uer¬
ticem : nõ ẽ meo sanitas. Seruat metti¬
phoram & licit aplanta pecł usq aduer¬
ucem idẽ. ab humillimis usq ad sũmos.
et abertremis usq ad primos. ñ eẽ aliꝗẽ
sanittite mentis florentem. Ulnꝰ i liuor.
⁊ plagi tumens: nõ ẽ. circiuligatti nec
curatti medicamine neq. fotti oleo. Uulnꝰ¬
quippe qiđ fit cum bacło. Liuor uerba¬
tione uirgarũ. Plaga quoq tumers
siue inflata fit plerumq gladio ple¬

Expanded text:
nfirmati sunt in impietatibus suis, omnesque tabescunt in iniquitatibus suis. Sicut ergo laetitia animi interdum dolores corporis temperat; et si ad aegrotationem corporis accedat languor mentis, duplicatur infirmitas; et si caput doluerit, omnia membra debilia sunt: ita quoque populo infirmante in suis impietatibus, si principes et doctores statum rectitudinis servassent, utcunque medelam salutis mereretur idem populusanimarum. Unde et sequitur: « A planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas. » Servat metaphoram, et dicit, a planta pedis usque ad verticem. Id est ab humillimis usque ad summos, et ab extremis usque ad primos, non esse aliquem sanitate mentis florentem. « Vulnus, et livor, et plaga tumens: non est circumligata, nec curata medicamine, neque fota oleo. quod fit cum baculo. Livor autem verberatione virgarum. Plaga quoque tumens, sive inflata, fit plerumque gladio, ple
Abbreviated transcription (Latin):
uł illud idi utrã intelligat. ł rophe
quoq qͥ intelligebant es que trapue¬
d. erant t poterant dicore ecłit
meos id est ocłos cordis mei. ⁊cum p̃sal¬
d ds. illi utiq prius uidentes appella¬
bantur t id est intelligentes. Istiꝰmodi
gͦ genis uisionem ysaias uidit ad est
sprscõ afflatus intellexit. & uidit quȩ
uentura erant popło suo ⁊dixit. Uisio
ysaie id: intellec łꝰ que intellexit contͣ
aurib ꝑcipe terra : qm̃ dñs locutus est.
Sic̃ moyses inuocauit cęlum ⁊ terram
testimonium uocat ysaias. ut cune łti
elem̃iti cognoscant iuste dm̃ in ultionẽ
mandatoꝵ suoꝵ adiracundiã motum.
possumꝰ non incongruȩ celoꝵ nomine
suꝑnas angłicasq uirtutes accipe.
ꝑtram aut̃ hõmines t̾re scilicet ha¬
biatores qui precipiuntur audire¬

Expanded text:
l illud, id est utrum intelligat. Prophetae quoque, qui intelligebant ea quae ventura erant, et poterant dicere: « Ocumeos , » id est oculos cordis mei. Et cum Psalidentes appellabantur, id est, intelligentes. Istiusmodi ergo generis visionem Isaias vidit, id est, Spiritu sancto afflatus intellexit: et vidit quae ventura erant populo suo, et dixit: Visio Isaiae, id est intellectus, quem intellexit contra auribus percipe, terra: quoniam Dominus locutus est. » Sicut Moses invocavit coelum et terram testimonium vocat Isaias: ut cuncta elementa cognoscant juste Deum in ultionem mandatorum suorum ad iracundiam motum. possumus non incongrue coelorum nomine supernas angelicasque virtutes accipere: per terram autem homines, terrae scilicet habitatores. Qui praecipiuntur audire
Abbreviated transcription (Latin):
obtinet capt̃. incorde quoq reqͥescit doc tri¬
na ⁊ sapientia: nõ incõpetenter mettpho¬
rice ꝑ capt̾ pͥncipes aqͦ regitur popłs. sic̃
acapite m̃bra: ⁊ ꝑcor intelliguntur sa¬
pientes doc toresq. Omne capt̃ inquit
languidũ ⁊ om̃e cormerens est. Hoc ÷
apͥncipib usq adm̃dicũ extremãq plebẽ

Expanded text:
dam modo obtinet caput, in corde quoque requiescit doctridam modo obtinet caput, in corde quoque requiescit doctrina et sapientia: non incompetenter metaphorice per caput principes a quibus regitur populus, sicut a capite membra: et per cor intelliguntur sapientes, doctoresque. Omne, inquit, caput languidum, et omne cor moerens est, hoc est, a principibus usque ad mendic
Abbreviated transcription (Latin):
alienatisunt retrorsum id ẽ. cũ debu¬
issent gssus oꝑum suoꝵ ad anteriora
rerro conuersi sunt ad iniqͥtates suas: E¬
facientes contra id qđ p̃cipit saluator
ne ad phenso aratro respiciat quis p̾tergũ.
Suꝑ quo ꝑcutiam uos ultra addentes puari¬
ꝓpħam loq̃ntis. Suꝑ quo siue inquo loco ꝑ¬
cutiã uos ultra. qͥ additis semꝑ puaricationẽ:
Acsi diceret aliis uerb. Noninuenio quã
meditinam possim adhibere plagis uris.
naq plagis. Uel certe potest intelligi: itti.
Iullas inuenio plagas neq ulla flagella quibꝰ
possim frangere duriciã cord ur̃i. qr quo
maioras torm̃tai eo ampliꝰ erescit impietas.
murmuratio. atq suꝑbia rebellionis. Qͥ bꝰ
ubis sic̃ beatꝰ yȩronimꝰ diẽ. anĩaduertere
possumꝰ idcireo dm̃ ꝑcutere delinqntes.
ut corrigat: ut nõ ttim penasit eiꝰ afflictio
qͣ emendatio. Qđ nõ fuerit locꝰ aptꝰ in qͦ
potuiss& eis metdicinam salubrẽ inferre
de clarat. cũ infert. Ome capt̾ languidi

Expanded text:
alienati sunt retrorsum, id est, cum debuissent gressus operum suorum ad anteriora retro conversi sunt ad iniquitates suas: facientes contra id quod praecipit Salvator: Ne, apprehenso aratro, respiciat quis post tergum. « Super quo percutiam vos ultra, addentes praevariam loquentis: Super quo, sive in quo loco percutiam vos ultra, qui additis semper praevaricationem? Ac si diceret aliis verbis: Non invenio quam medicinam possim adhibere plagis vestrinaque plagis. Vel certe potest intelligi ita: Nullas invenio plagas, neque ulla flagella, quibus possim frangere duritiam cordis vestri: quia quo majora sunt tormenta, eo amplius crescit impietas, murmuratio, atque superbia rebellionis. Quibus verbis sicut beatus Hieronymus ait: Animadvertere possumus idcirco Deum percutere delinquentes, ut corrigat: ut non tam poena sit eis afflictio, quam emendatio. Quod non fuerit locus aptus, in quo potuisset eis medicinam salubrem inferre, declarat cum infert. « Omne caput languidum,