comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃u scõ & igne. Iam & hoe nouerat.
Quid ergo ꝑ columbam didicit. ne mendax
postea inueniatur qd auertat ds̃ a nob̾
opinari. nisi quandam ꝓprietatem in
xp̃o talem futuram. ut quamurs multi
ministri baptitaturi essent siue iusti
siue iniusti. nõ tribueretur scĩtas bap.¬
tismi. nisi illi suꝑ quẽ descendit colum¬
ba. de quo dictum est hie ẽ qui bripti¬
zat in spũ sco : Petrus baptiret: hic ẽ
qui baptizat. Paulus baptir&: Hic ẽ
quibaptizat. ludas baptizet: hie est
quibaptitat. Nam si ꝓdiuersitate me.¬
ritoꝵ baptisinus sc̃s est: quia diuer¬
sa sũt merita. diuersa erunt baptisi¬
quanto a meliore uidebitur accepisse.
psi scĩ intelligite fãs boni ꝑtinentes
ad columbam. ꝑ tinentes ad sortem
paria merita habent. Sunt alii aliis
sanctiores. sũt alii aliis meliores. Q uare
ergo si unus ab illo uerbi gr̃a iusto scõ
baptizetur. alius ab alio in ferioris me¬

Expanded text:
in Spiritu sancto et igni : jam et hoc noverat. in Spiritu sancto et igni : jam et hoc noverat. Quid ergo per columbam didicit, ne mendax postea inveniatur quod avertat a nobis Deus opinari; nisi quamdam proprietatem in Christo talem futuram, ut quamvis multi ministri baptizaturi essent, sive justi, sive injusti, non tribueretur sanctitas Baptismi, nisi illi super quem descendit columba, de quo dictum est, Hic est qui baptizat in Spiritu sancto? Petrus baptizet, hic est qui baptizat: Paulus baptizet, hic est qui baptizat; Judas baptizet, hic est qui baptizat. 8. Nam si pro diversitate meritorum Baptisma sanctum est, quia diversa sunt merita, diversa erunt baptismquanto a meliore videtur accepisse. Ipsi sancti, intelligite fratres, boni pertinentes ad columbam, pertinentes ad sortem paria merita habent: sunt alii aliis sanctiores, sunt alii aliis meliores. Quare ergo si unus ab illo, verbi gratia, justo sancto baptizetur, alius ab alio inferioris me
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ: nouerat quia ipse baptizabat
in sp̃u scõ: & quia tali ꝓprietate ut po
testas ab eo nõ transir& in alterum.
quã uis eo donante hoc ibi didieit. Et
unde ꝓbamus quia iam & hoc nouerat
ioħ̾es. quia baptitaturus erat dñs in
spu scõ. ut hoc intelligatur didicisse
in columba qd̾ ita erat baptitaturus
dñs in spũ scõ. ut in neminem aliũ homi¬
nem potestas illa transin& unde ꝓbamꝰ:
oLumbri: iam baptizato
dño descendit. Ante aũt quã uenine
dñs ut baptitaret᷑ a ioħe in iordane:
diximꝰ quia nouerat eum illis uocib
ubi ait. tu ad me uenis baptizari: ego
a te debeo baptizari. Sed ecce dñm no.¬
uerat: nouerit filium dĩ. Unde ꝓbamꝰ
qd̾̃ iam nouerat. quia ipse baptizaret
in sp̃u scõ: Antequam uenir& ad fluuiũ
cum multi ad ioħem cõcurrerent bapti¬
zari: ait illis. Ego quidem baptizo uos
in aqua. Qui aut post me uenit maior
me est: cuius nõ sum dignus corrigiam
calciamenti soluere. Ipse uos baptizabit

Expanded text:
ncto. Noverat, quia ipse baptizabat in Spiritu sancto; sed quia tali proprietate, ut potestas ab eo non transiret in alterum, quamvis eo donante, hoc ibi didicit. Et unde probamus quia jam et hoc noverat Joannes, quia baptizaturus erat Dominus in Spiritu sancto; ut hoc intelligatur didicisse in columba, quod ita erat baptizaturus Dominus in Spiritu sancto, ut in neminem alium hominem potestas illa transiret? unde probamus? Columba jam baptizato Domino descendit: ante autem quam veniret Dominus ut baptizaretur a Joanne in Jordane, diximus quia noverat eum, illis vocibus ubi ait: Tu ad me venis, baptizari? ego a te debeo baptizari. Sed ecce Dominum noverat, noverat Filium Dei: unde probamus quod jam noverat quia ipse baptizaret in Spiritu sancto? Antequam veniret ad fluvium, cum multi ad Joannem concurrerent baptizari, ait illis, Ego quidem baptizo vos in aqua: qui autem post me venit, major me est, cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere; ipse vos baptizabit
Abbreviated transcription (Latin):
celsum dõ. aut aliquid tutum suꝑbiȩ: erexe.¬
runt turrem. quensi ne diluuio si postea fi¬
er& delerentur. Audierant enim & recens.¬
erat: quia omnis iniquitas erat deleta di¬
luuio. Ab iniquitate temꝑare nolebant:
altitudinem turris cõtra diluuiũ requirebat̃.
E dificauerunt turrim excęlsam. Uidit ds̃
suꝑbiam ipsoꝵ. & hunc errorem illis inmi¬
ti fecit: ut nõ se cognoscerent loquendo.
Et factȩ sut diuersȩ linguȩ: de suꝑbia. Si
suꝑbia fecit diuersitates linguaꝵ: humi¬
litas xp̃i cõgregauit diuersitates linguaꝵ.
Iam qd̃ illa turris dissociauerat. eccła colle¬
git. de una lingua factȩ sut multe. Noli
mirari. suꝑbia hoc fecit. De multis lingui.
fit una. Noli mirari. caritas hoc fecit.
Q ura & si soni diuersi linguaꝵ sũt: in corde
unus as inuocatur. una pax custodituꝵ:¬

Expanded text:
celsum Deo, aut aliquid tutum superbiae, erexecelsum Deo, aut aliquid tutum superbiae, erexerunt turrim; quasi ne diluvio. si postea fieret, delerentur. Audierant enim et recensuerant quia omnis iniquitas erat deleta diluvio: ab iniquitate temperare nolebant; altitudinem turris contra diluvium requirebant; aedificaverunt turrim excelsam. Vidit Deus superbiam ipsorum, et hunc errorem illis immitti fecit, ut non se cognoscerent loquentes; et factae sunt diversae linguae per superbiam . Si superbia fecit diversitates linguarum, humilitas Christi congregavit diversitates linguarum. Jam quod illa turris dissociaverat, Ecclesia colligit. De una lingua factae sunt multae; noli mirari, superbia hoc fecit: de multis linguis fit una; noli mirari, charitas hoc fecit. Quia etsi soni diversi linguarum sunt, in corde unus Deus invocatur, una pax custoditu
Abbreviated transcription (Latin):
disepłi ad dñm. Audiuimꝰ in quo nomine
baptiremus. Ministros nos fecisti: & dixisti
nobis ite baptizate in nomine patris. & filii.
& sp̃c scĩ Ruo ibimus. quo: Nõ audistis: Ad
hereditatem meam. Interrogatis quo ibimꝰ:
Ad id quod emi sanguine meo. Q uo ergo: Ad
gentes in quit. Putaui quia dixit ite bap¬
tizate affros: in nomine patris & filii &
sp̃e scĩ. Dõ grãs: soluit diis questionem.
docuit columba. Dõ grãs: ad gentes apłi
missi sũt. Si adgentes: utiq ad om̃s linquaᷤ.
Hoc significnuit sp̃c sc̃s. diuisus in linguis.
unitꝰ in columba. hac linguę diuiduntur.
hac columba copulat. Linguȩ gentiũ cõ¬
cordarunt. & una lingua affricȩ discordauit
Quid euidentius fãs mei : in columba unitas.
in lingus gentium societas. Aliquando eñĩ
linguȩ ꝑ suꝑbiam discordauerunt: & tunc
sũt facte linguȩ ex una multȩ. Post diluui¬
um eñi subi quidam homines. uelut aduersũ
dm̃ se munire conantes: quersi aliquid ess& ex¬

Expanded text:
discipuli ad Dominum, audivimus in quo nomine baptizemus, ministros nos fecisti, et dixisti nobis, Ite, baptizate in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: quo ibimus? Quo? non audistis? Ad haereditatem meam. Interrogatis, Quo ibimus? Ad id quod emi sanguine meo. Quo ergo? Ad gentes, inquit. Putavi quia dixit, Ite, baptizate Afros in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Deo gratias: solvit Dominus quaestionem, docuit columba. Deo gratias: ad gentes Apostoli missi sunt; si ad gentes, ad omnes linguas. Hoc significavit Spiritus sanctus divisus in linguis, unitus in columba. Hac linguae dividuntur, hac columba copulat. Linguae gentium concordarunt, et una lingua Africae discordavit? Quid evidentius, fratres mei? In columba unitas, in linguis gentium societas. Aliquando enim et linguae per superbiam discordaverunt, et tunc sunt factae linguae ex una multae. Post diluvium enim superbi quidam homines, velut adversus Deum se munire conantes, quasi aliquid esset ex
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m descendentẽ sic̃ columbam: &
mansit suꝑ eum. & statim uox secu¬
ta est. Tu es filius meus dilectus. in
quo michi cõplacuit. Apparuit memi¬
festissime trinitas. pater inuoce: &¬
filius in homine. spẽ in columba. In
ista trinitate quo missi fũt apłi. uide.¬
amus quod uidemus. & quod mirum
est quia illi nõ uident. Nõ em̃ uere
nõ uident: sed ad id quod facies eoꝵ
ferit ocłos claudunt. Quo missi sũt
est quibaptizat : Dictum est eni mi¬
nistris. ab eo qui sibi tenuit hanc potẽ¬
tatem. Hoc enim in illo uidit ioħes:
& cognouit quod nõnouenit. Nõ quia
eum nõ nouerat filium dĩ. aut non
nouerat diim. aut nõ nouerã xp̃m:
Aut uero & hoc nõ nouerat quia ipse

Expanded text:
Spiritum descendentem velut columbam, et mansit super eum: et statim vox consecuta est, Tu es Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Apparet manifestissima Trinitas, Pater in voce, Filius in homine, Spiritus in columba. In ista Trinitate quo missi sunt Apostoli, videamus quod videmus, et quod mirum est quia illi non vident: non enim vere non vident, sed ad id quod facies eorum ferit, oculos claudunt. Quo missi sunt st, Hic est qui baptizat. Dictum est enim ministris ab eo qui sibi tenuit hanc potestatem. 6. Hoc enim in illo vidit Joannes, et cognovit quod non noverat: non quia eum non noverat Filium Dei, aut cum non noverat Dominum, aut non noverat Christum, aut vero et hoc non noverat quia i
Abbreviated transcription (Latin):
xcedit quidem dilectissimi.
multumq suꝑ emin& humani
eloquii facultatem: diuini oꝑiꝰ
magnitudo. Et inde orit᷑ difficulitrs
fandi: uude ad est ratio nõ tacendi.
Q uia in dño iħu xp̃o filio dĩ. nõ solum
ad duuinam essentiam: sed etiam ad
humanã spectat natuĩ. qd̾ dictũ ẽ
ꝑ ꝓphetam. Generationem eiꝰ quis en¬
arrabit: Utramq enĩ substantiã in
unam ꝑuenisse ꝑsonam. nisi fides cre¬
dat: sermo nõ explicat. Et ideo num¬
quã mat̾ia deficit laudis: quia nũꝗͣ
sufficit copra laudatoris. Gaudeamuᷤ
igit᷑. qd̃ ad eloquendũ tantȩ miscđiȩ
sacramentum impares sumus. Et cũ
iuncimur. Nemo eñi ad cognitionem
ueritatis magis ꝓpinquat: quã qui in

Expanded text:
xcedit quidem, inquit, dilectissimi, multumque supereminet humani eloquii facultatem divini operis magnitudo, et inde oritur difficultas fandi, unde adest ratio non tacendi: quia in Jesu Christo Filio Dei non solum ad divinam essentiam, sed etiam ad humanam spectat naturam, quod dictum est per prophetam: Generationem ejus quis enarrabit ? Utramque enim substantiam in unam convenisse personam, nisi fides credat, sermo non explicat; et ideo numquam materia deficit laudis, quia numquam sufficit copia laudatoris. Gaudeamus igitur quod ad eloquendum tantum misericordiae sacramentum impares sumus, et cum  esse quod vincimur. Nemo enim ad cognitionem veritatis magis propinquat, quam qui in
Abbreviated transcription (Latin):
nullo munstroꝵ eam transfernae nõ¬
nouerait: hoc est qd̃ didicit ꝑcolũba.
ꝑ hanc enĩ potestatẽ quã xp̃c solus si¬
bi tenuut : & in neminem ministroꝵ
trans fudit. quamuis ꝑministros bap¬
tizare dignatꝰ sit. ꝑ hanc stat unitas
eccłe que signifientur in colũba. de
qua dictum est. Una est colũba mea:
una est matri sue. Si eñi ut iam dixi
fãs mei tranferretur potestas a dño
ad ministrum. tot baptismata essent
quot ministri essent: & iumm nõ star&
cendit columba in qua cognouit iohes
quiddam ꝓprium cum ei dictum est
suꝑ quẽ uideris sp̃m descendentem &¬

Expanded text:
strorum eam transferret, hoc est quod didicit in columba. Per hanc enim potestatem, quam Christus solus sibi tenuit, et in neminem ministrorum transfudit, quamvis per ministros suos baptizare dignatus sit, per hanc stat unitas Ecclesiae, quae significatur in columba, de qua dictum est: Una est columba mea, una est matri suae . Si enim, ut jam dixi, fratres mei, transferretur potestas a Domino ad ministrum, tot baptismata essent, quot ministri essent, et jam non staret cendit columba in qua cognovit Joannes quiddam proprium, cum ei dictum esset, Super quem videris Spiritum descendentem
Abbreviated transcription (Latin):
saluator ab ioħe accepit baptismum.
Primo. ut quia homo eint natus: omnem
iusticiam. & humilitatem legis implere.
Scđo. ut briptismate suo ioħis bap.¬
tisma comꝓbaret. Tercio. ut iorda¬
nis aquam seĩficans: ꝑ descensionẽ.
columbe spe scĩ in lauaero mons¬
ut qui formam serui assumpsi: ex¬
pleam humilitatem eiꝰ. Alio quin
scito te in die uiditii. meo baptisma¬
te esse baptizandum. Sine modo dic̃
baptizandus sum. Tu me baptizas
in aqua: ut ego baptizem te ꝓ me in
sanguine tuo. Sic enim dec& nos
implere omnẽ iusticiam. Non addidit¬
utrumq in telligamꝰ. Et si ds̃ abho¬
mine accepit baptrsma. nullus a cõ¬

Expanded text:
Salvator a Joanne accepit baptismum. Primo, ut, quia homo natus erat, omnem justitiam et humilitatem legis impleret. Secundo, ut baptismate suo Joannis baptisma comprobaret. Tertio, ut Jordanis aquam sanctificans, per descensionem columbae Spiritus sancti in lavacro ut qui servi formam assumpsi, expleam et humilitatem ejus. Alioquin scito, te in die judicii meo esse baptismate baptizandum. Sine modo, dicibaptizandus sum. Tu me baptizas in aqua, ut ego te baptizem pro me in sanguine tuo. Sic enim decet nos implere omnem justitiam. Tunc dimisutrumque intelligamus: ut si Deus ab homine accepit baptisma, nullus a con
Abbreviated transcription (Latin):
utilem esse dec&: ut quod apud eos agi nõ
potest uerbis. obtineatur exemplis. Cõsi¬
derantes itaq dilectissimi. in effabilẽ erga
nos diuinoꝵ munerum largiatem. cooꝑ¬
atores simꝰ gr̃e dĩ oꝑantis in nob̾. Nõ eñi
dormientib ꝓuenit regnum cȩloꝵ. nec
otio desiduiq torpentib: bentitudo eter¬
nitatis ingeritur. Sed quia sic̃ ait apłs.¬

Expanded text:
esse utilem decet: ut quod apud eos agi non esse utilem decet: ut quod apud eos agi non potest verbis, obtineatur exemplis. Considerantes itaque, dilectissimi, ineffabilem erga nos divinorum munerum largitatem, cooperatores simus gratiae Dei operantis in nobis. Non enim dormientibus provenit regnum coelorum, nec otio desidiaque torpentibus beatitudo aeternitatis ingeritur; sed quia, sicut Apos
Abbreviated transcription (Latin):
deposita infidelitate cõuertere. Noli
sceleris tui immanitate terreri. Non ui.¬
tos xp̃e. sed peccatores uocat. Hec
impietatem tuam repellit. qui ꝓ te cũ
qui clamantes de xp̃o sanguis eiꝰ super
nos & suꝑ filios nr̃os. facinus in tẽ sui
criminis trans fuderunt. Redite ad mi¬
sericordiã. utimini clementia remittentis.
Sȩuitia eñi ur̃e iniquitatis. conuersa est in
causam salutis. Uiuit. quẽ ꝑire uolurstis.
Confitemini negatum. ad orate uenditum:
ut uob̾ bonitas illius ꝓ sit. cui ur̃a malig¬
nitas nocere nõ potuit. Q uod ergo ad uerã
dilectissimi ꝑtin& caritatem. quã etiam
inimicrs nr̃is ex dominica oratione debe¬
mus: & optandum nob̾ est & studendum.
ut hic ppłs qui ab illa spiritali patrum no¬
bilitate defecit: ramis suȩ arboris in serat᷑.
Multum enĩ nos dõ. beniuolentia ista com¬
salutis recipiendȩ fidei nr̃ȩ uocar&. Nã
uitam impioꝵ nõ solum sibi. sed etiã aliis

Expanded text:
deposita infidelitate convertere. Noli deposita infidelitate convertere. Noli sceleris tui immanitate terreri: non justos Christus, sed peccatores vocat ; nec impietatem tuam repellit, qui pro te, cum qui clamantes de Christo, Sanguis ejus super nos et super filios nostros , facinus in te sui criminis transfuderunt. Redite ad misericordem, utimini clementia remittentis. Saevitia enim vestrae iniquitatis conversa est in causam salutis. Vivit quem perire voluistis. Confitemini negatum, adorate venditum: ut vobis bonitas illius prosit, cui vestra malignitas nocere non potuit. CAP. III. Quod ergo ad veram, dilectissimi, pertinet charitatem, quam etiam inimicis nostris ex dominica oratione debemus , et optandum nobis est et studendum; ut et hic populus, qui ab illa spiritali patrum nobilitate defecit, ramis suae arboris inseratur. Multum enim nos Deo benevolentia ista comsalutis recipiendae fides nostra revocaret. Nam vitam piorum non solum sibi, 130 sed etiam aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetatum dicente iacob. Nõ deficiet
princebs ex uida. & dux de femoribus
eius. donec ueniat cui reposita sũt : &
ipse erit expectatio gentium. Sed non¬
dum intelligunt. quod negare nõpossũt.
Et mente nõ capunt: quod scripturaꝵ nar¬
ratione nouerunt. Qm̃ in sanis magistris:
ueritas scandalum est. Et cecis doctorib
fit caligo: quod lumen est. Respondent
igitur interrogati qd̃ in bethleem nascit᷑
xp̃c: & scientiam suam qua alios in stru¬
unt nõ sequuntur. Perdiderunt igitur
locum supplicationũ: ordinem sacerdotũ.
Et cum omĩa sibi clausa. omĩa exꝑiantur
ta. Unde quod illi tres uiri uniuersarũ
gentium ꝑsonam gerentes. ad orato dño
sũt adepti: hoc inppłis sius ꝑfidem quȩ
iustificat impios. totus mundus assequit᷑.
Et hereditatem dñi ante scła prepauitt̃
accipiunt adoptiui : & perdunt qui ui¬
debant᷑ eẽ legitimi. Respice tandem
iudee respice. & ad redemptorẽ tuum

Expanded text:
prophetatum, dicente Jacob: Non deficiet prophetatum, dicente Jacob: Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat cui reposita sunt: et ipse est exspectatio gentium . Sed nondum intelligunt quod negare non possunt, et mente non capiunt quod Scripturarum narratione noverunt: quoniam insanis magistris veritas scandalum est, et caecis doctoribus fit caligo, quod lumen est. Respondent itaque interrogati, quod in Bethleem nascitur Christus; et scientiam suam, qua alios instruunt, non sequuntur. Perdiderunt igitur locum supplicationum, ordinem sacerdotum; et cum omnia sibi clausa, omnia experiantur ta. Unde quod illi tres viri, universarum gentium personam gerentes, adorato Domino sunt adepti, hoc in populis suis per fidem, quae justificat impios, totus mundus assequitur; et haereditatem Domini ante saecula praeparatam accipiunt adoptivi, et perdunt qui videbantur esse legitimi. Resipisce tandem, Judaee, resipisce; et ad Redemptorem etiam tuum
Abbreviated transcription (Latin):
Q uia nimirum nõ iniudea tantũ. sed etiã
in toto mundo xp̃i erat euangłiũ pre¬
dicumdũ: ut ꝑ illam stellam quȩ magoꝵ
ui sui splenduit. isinhelitaꝵ uͦ ocłis nõ
refulsit: & illuminatio significata sit
gentiũ. & cęcitas iudeoꝵ¬
e rman& igitur dilectissimi siẽ eui¬
denter appar&. mysticoꝵ forma gẽstoꝵ
& quod imagine inchoaibat᷑. ueritate
completur. R adiante namq cęli stella
ꝑ grãm. & tres magi choruseatione eu¬
głici fulgoris acciti. in om̃ib cotidie na¬
tionibꝰ ad adorandam potentiam summi
regis accurunt: herodes quoq in diabo¬
lo fremit. & nuferri sibi iniquitatis suȩ
recnum: in his qui ad xp̃m transeũt
nigemiscit. Unde si paruulos interfi¬
ciat. tħm sibi uidetur occidere. Q uod
utiq sine cessatione molitur. dum
num xp̃i esse uoluerunt: ad huc quodã¬
modo sub herodis principatu sũt. Et do¬
minante sibi saluatoris inimico. alienige
ne seruiunt potestati: quasi nesciant

Expanded text:
qua nimirum non in Judaea tantum, sed etiam in toto mundo Christi erat Evangelium praedicandum; ut per illam stellam quae magorum visui splenduit, Israelitarum vero oculis non refulsit, et illuminatio significata sit gentium, et caecitas Judaeoermanet igitur, dilectissimi, sicut evidenter apparet, mysticorum forma gestorum; et quod imagine inchoabatur, veritate completur. Radiante e coelo stella per gratiam, tres magi coruscatione evangelici fulgoris acciti, in omnibus quotidie nationibus ad adorandam potentiam summi Regis accurrunt. Herodes quoqlo fremit, et auferri sibi iniquitatis suae regnum in his qui ad Christum transeunt ingemiscit. Unde si parvulos interficiat, Jesum sibi videtur occidere. Quod utique facere sine cessatione molitur, dum num Christi esse voluerunt, adhuc quodammodo sub Herodis sunt principatu, et dominante sibi Salvatoris inimico, alienigenae 129 serviunt potestati, quasi nesciant
Abbreviated transcription (Latin):
ctȩ: dat locum pęnitentiȩ. Nec dici potest
nulla ibi esse ultio. ubi nulla ẽ cõuersio:
quia mens dura & ingrata. iam sibi ipsa
supplitium ẽ. Et in conscientia sua patit᷑:
quicquid dĩ bonitate differtur. Non ita e¬
igitur elinquentes peccata delectent. ut
illos in suis actib uitȩ huius finis inueni.
ait. Qm̃ in inferno. nulla correctio ẽ. Nec
datur remedium satrsfationis. ubi iam nõ
suꝑ ẽ actio uoluntatis: dicente ꝓpheta. Um̃¬
nõ ẽ in morte qui memor sit tui. iin ferno
aũt quis cõ fitebitur tibi: fugiant᷑ noxiȩ
uoluntates. inimica gaudia. & desideria iã¬
iamq ꝑitura. Quis fructus est. quȩ utili¬
tas ea indesinenter cuꝑe. quȩ etiam si
nõ deserant deserenda sũt: Amor rerũ
deficientiũ. ad incorruptibilia transfe¬
ratur: & ad sublumia uocatꝰ animꝰ. cȩlestibꝰ
delectetur. Confirmate amicicias cum scis
angłis. in traite in ciuitatem dĩ. cuius nobis

Expanded text:
ctae dat locum poenitentiae. NEC TAMEN DICI potest ctae dat locum poenitentiae. NEC TAMEN DICI potest nulla ibi esse ultio, ubi nulla conversio est, quia mens dura et ingrata jam sibi ipsa supplicium est, 131 et in conscientia sua patitur quidquid Dei bonitate differtur. Non ita igitur delinquentes peccata delectent, ut illos in suis actibus vitae hujus finis inveniat: quoniam in inferno nulla est correctio, NEC DATUR remedium satisfactionis, ubi jam non superest actio voluntatis, dicente propheta non est in morte qui memor sit tui; in inferno autem quis confitebitur tibi ? Fugiantur noxiae voluptates, inimica gaudia et desideria jamjamque peritura. Quis fructus est, quaeve utilitas, ea indesinenter cupere, quae etiamsi non deserant, deserenda sunt? Amor rerum deficientium ad incorruptibilia transferatur, et ad sublimia vocatus animus coelestibus delectetur. Confirmate amicitias cum sanctis angelis; intrate in civitatem Dei, cujus nobis
Abbreviated transcription (Latin):
humilis corde. & inuenietis requiem ami.¬
mab ur̃is. lũgum eñi meum suaue est:
& onus meum leue. Nichil ergo dilectissi¬
mi arduum est humilib. nichil asperum
mitibꝰ. Et facile omĩa precepta ueniunt
in effectum: quando & gr̃a pretendit au¬
xilium. & obȩdientia mollit imꝑiũ. In to¬
nante eñĩ cotidie aurib nr̃is eloquio dei:
om̃is homo quid diuinȩ iusticiȩ placeat.
scire cõuincitur. Sed quia iuditium illud
quo unusquisq recipio ꝓut gessit siue
bonum siue malum. udicari patientia &
bonitate differtur: impunitatem sibi in fi
noꝵ actuum qualitates: ad diuinȩ ꝓui¬
dentiȩ nõ ꝑtinere censuram. Quersi non
euidentrssimis plerũq suppliciis male ges¬
ta plectantur. aut nõ sepe cęlestium cõ¬
minationem terror ostentet: quib utiq
& fides monetur. & in fidelitas increpat᷑.
in discrete uniuersis bona multa largiat᷑.
eosq quos meritis subder& pęnis: magis¬
uult inuitare benefiriis. Dilatio eñi undi.¬

Expanded text:
invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Nihil ergo, dilectissimi, arduum est humilibus, nihil asperum mitibus, et facile omnia praecepta veniunt in effectum, quando et gratia praetendit auxilium, et obedientia mollit imperium. Intonant enim quotidie auribus nostris eloquia Dei, et omnis homo quid divinae justitiae placeat scire convincitur. Sed quia judicium illud, quo unusquisque recipiet prout gessit, sive bonum, sive malum , judicaturi patientia et bonitate differtur, impunitatem sibi iniquinorum actuum qualitates ad divinae providentiae non pertinere censuram, quasi non evidentissimis plerumque suppliciis male gesta plectantur, aut non saepe coelestium comminationum terror ostendatur: quibus utique et fides monetur, et infidelitas increpatur.indiscrete universis bona multa largiatur, eosque quos merito subderet poenis, mavult invitare beneficiis. Dilatio enim vindi
Abbreviated transcription (Latin):
munio dignitatis. Dum itaq tempus nob̾
admandata dñi exequenda cõcecitur. głi¬
ficate dm̃ in corpore uĩo: & lucete dilectis¬
simi sic luminaria in hoc mundo. Sint lu¬
cerne mentium ur̃aꝵ semꝑ ardentes. & nichil
aturq in uob̾ qd̃ in trium magoꝵ imagine
precessit. Et sic luceat lux uir coram
maquificent patrem ur̃m qui in cęlis ẽ.¬

Expanded text:
munio dignitatis. Dum itaque tempus vobis ad mandata Dei exsequenda conceditur, glorificate Deum in corpore vestro , et lucete, dilectissimi, sicut luminaria in hoc mundo . Sint lucernae mentium vestrarum semper ardentes, et nihil anturque in vobis quae in trium magorum imagine praecesserunt; et sic luceat lumen vestrum coram magnificent Patrem vestrum qui in coelis e
Abbreviated transcription (Latin):
remansuras quib gentes instruerent᷑.
illi excecarentur. quas portarent
nõ ad aduitoriũ salutis suȩ. sed ad
testimonium falutis urẽ: Le.iii.
odie cum premissas ꝓphetias de xp̃o
p̃roferimus. iam rerum completarum
luce declaratas: si forte pagani quos
lucrari uolumꝰ dixerint non eas tanto
ante predictas. sed post rerum euentũ
ut hȩc quȩ facta sũt ꝓphetata putarent᷑
anobis esse cõfictas: udeoꝵ cõdices
recitamus. ut tollatur dubitatio prga.¬
noꝵ qui iam in magis illis figurabãtur.
quos uidei de ciuitate in qua natus ẽ
xp̃c diuinis eloquiis instruebant. &¬
cum eis ipsi nec requirebant nec agnos¬

Expanded text:
remansuras, quibus Gentes instruerentur, remansuras, quibus Gentes instruerentur, illi excaecarentur; quas portarent non ad adjutorium salutis suae, sed ad testimonium salutis nostrae? Nam hodie cum praemissas prophetias de Christo proferimus, jam rerum completarum luce declaratas, si forte Pagani, quos lucrari volumus, dixerint non eas tanto ante praedictas, sed post rerum eventum, ut haec quae facta sunt prophetata putarentur, a nobis esse confictas; Judaeorum codices recitamus, ut tollatur dubitatio Paganorum: qui jam in Magis illis figurabantur, quos Judaei de civitate in qua natus est Christus, divinis eloquiis instruebant, et eum ipsi nec requirebant, nec agnos
Abbreviated transcription (Latin):
quo isti & peregrini. puerum xp̃m̃
nondum uerba ꝓmentem ad oraueriũ
ubi ciues illiꝰ uiuenem miracula faci¬
entem crueifixerunt. Isti in membris
parius dm̃ agnouerunt. illi in factis
magnis. nec tanquã homini peꝑcerut᷑:
quiisi plus fuerit uidere nouam stellã
in euis natiuitate fulgente. qua solẽ
in eus morte lugentẽ. Iam uero quod
eãdem stella quę magos ꝑduxit adlo.¬
eum ubi erat cum matre uirgine ds̃
in fans: quȩ utiq poterat eos & ad ipsã
perducere euutatem. sed tamen sub.¬
traxit se nec eis ꝓrsus apparuit: do¬
nec deciuitate in qua aep̃e nasceret᷑
idem ipsi interrogarent᷑ uidei. ipsiq
etm sc̾̃m diuine scripture testimoniũ
nominarent: ipsi dicerent in bethle¬
em uidę. sic eni scriptum ẽ: & tu beih.¬
leem terra uida nõ eris minima in prĩ.¬
cipib uida. ex te enim exxiet dux
quireg& ppłm meum isrł: quid aliud
significauit hic diuina ꝓuidentia.

Expanded text:
quo isti peregrini puerum Christum quo isti peregrini puerum Christum nondum verba promentem adoraverunt, ubi cives illi juvenem miracula facientem crucifixerunt. Isti in membris parvis Deum agnoverunt; illi in factis magnis nec tanquam homini pepercerunt: quasi plus fuerit videre novam stellam in ejus nativitate fulgentem, quam solem ejus in morte lugentem. Jam vero quod eadem stella, quae Magos perduxit ad locum ubi erat cum matre virgine Deus infans, quae utique poterat eos et ad ipsam perducere civitatem, se tamen subtraxit, nec eis prorsus apparuit, donec de civitate, in qua Christus nasceretur, iidem ipsi interrogarentur Judaei, ut ipsi eam secundum divinae Scripturae testimonium nominarent, ipsi dicerent, In Bethlehem Judae. Sic enim scriptum est: Et tu Bethlehem, terra Juda, non es minima in principibus Juda: ex te enim exiet dux qui reget populum meum Israel : quid aliud hic significavit divina providentia,
Abbreviated transcription (Latin):
tumtib: cum adhuc quererent paruu.¬
lum quem cognouerant cȩlo teste iam
natum Quid erit tribinal uidican¬
trs. quando suꝑbos reges terrebat¬
cuna infantis: Quando con sulturs
reges nõ sicut herodes querent inter
corpore occisus occidit: Le .ii.¬
ie timeant reges ad patris dexte¬
ram iam sedentem: quem impiusrex
timuit adhuc matris ubera lamben¬
tem. Audunt quod scriptum est. Et
nunc reges intelligite: erudimini qͥ
udicntis terram. Seruite dño inti¬
more. & exultate ei eum tremore. Ille
litas fuit nascentis in uirginitate pari¬
entis: & nobilitas pirientis. in diuini¬
tate nascentis. Deniq cum tam multi
iam nati atq defuncti essent reges
dum eoꝵ magi quesierunt: Non.¬
Quia nec quemquã eoꝵ: cȩlo loquente
tio. magnum testimonui extitit cȩcita.¬
tis iudeoꝵ. In terra eoꝵ isti querebũt:
quod in sua nõ agnoscebant. Apud
eos isti inuenerunt: quem illi apud se
negauerunt. In his terris delongin¬

Expanded text:
tiantibus, cum adhuc quaererent parvutiantibus, cum adhuc quaererent parvulum, quem cognoverant coelo teste jam natum. Quid erit tribunal judicantis, quando superbos reges cunae terrebant infantis? Quando consultius nunc reges, non sicut Herodes, interficere corpore occisus occidit. Pie timeant nunc reges ad Patris dexteram jam sedentem, quem rex ille impius timuit adhuc matris ubera lambentem. Audiant quod scriptum est: Et nunc, reges, intelligite; erudimini, qui judicatis terram: servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore . Ille litas fuit nascentis, in virginitate parientis; et nobilitas parientis, in divinitate nascentis. Denique cum tam multi jam nati atque defuncti essent reges dum Magi quaesierunt: quia nec quemquam eorum coelo loquente tio magnum testimonium caecitatis exstitit Judaeorum. In terra eorum isti requirebant, quem illi in sua non agnoscebant. Apud eos isti infantem in venerunt, quem illi apud se docentem negaverunt. In his terris de longin
Abbreviated transcription (Latin):
d partum uirginis ad orandum:
magi ab oriente uenerunt. Hũc
diem hodie celebramus: huic debi.¬
tum solemnitati sermonem persol¬
uimus. Illis dies iste primus illuxit.
anniuersaria nobis festiuitas redit.
Illi erant primitiȩ gentium: nos po.¬
puli gentium. Nobis hoc lingua
nuntiauit apłoꝵ: stella illis tanquã
lingua cęloꝵ. Et nobis idem apłi
tamquã alii eęli: en arrauerunt
głam dĩ. Cur enim non agnoscamꝰ
eos cȩlos. qui facti sũt sedes dĩ:
Sic scriptum est. Anima uisti: sedes
est sapientie. Per hos enim cȩlos.
ille cęloꝵ fabricator & habitator in¬
tonuit. quo tonitru mundus tremu.
oriente ducebat. Abscondebatur in
iste quod latine manifestatio dicipo¬
test. simul eius celsitudinem humilita.¬
temq cõmendans: ut qui in aꝑto cȩlo
signis syderis monstrabatur. in angus.¬
to diuersorio quesitus inueniretur inua.¬
lidus: in fantilib inmembris natus. in¬
fantilib pannis inuolutus: adoraretur
eum rex herodes. eisdem sibi magis nũ¬

Expanded text:
d partum Virginis adorandum Magi ab Oriente venerunt. Hunc diem hodie celebramus, huic debitam solemnitatem sermonemque persolvimus. Illis dies iste primus illuxit, anniversaria nobis festivitate rediit. Illi erant primitiae Gentium, nos populus Gentium. Nobis hoc lingua nuntiavit Apostolorum, stella illis tanquam lingua coelorum: et nobis iidem Apostoli, tanquam coeli, enarraverunt gloriam Dei . Cur enim non agnoscamus eos coelos, qui facti sunt sedes Dei? sicut scriptum est, Anima justi, sedes est sapientiae . Per hos enim coelos ille coelorum fabricator et habitator intonuit, quo tonitru mundus contremOriente ducebat. Abscondebatur in iste, quod latine manifestatio dici potest: simul ejus celsitudinem humilitatemque commendans, ut qui in aperto coelo signis sidereis monstrabatur, in angusto diversorio quaesitus inveniretur; invalidus infantilibus membris, involutus infantilibus pannis, adoraretur  terror. Timuit enim eum rex Herodes, eisdem sibi Magis nun
Abbreviated transcription (Latin):
testatus est. Qui nob̾ nullis oꝑum meritis
suffragantib. & sacramento cõsuluit &
exemplo: ut in ad optionem uocatos ꝑ
illud ꝓuehera ad salutem. ꝑ hoc imbuerae
ad laborem. Hic aũt labor dilectissimm piiᷤ
filiis & bonis. nõ solum nec asꝑ nee onero¬
sus: sed etiam suauis & lenis est dicente
dño. Uenite adme oĩs qui laboratis. & o¬
nerati estis: & ego reficiam uos. T ollite

Expanded text:
 6: qui nobis nullis operum meritis suffragantibus, et sacramento consuluit et exemplo: ut in adoptionem vocatos per illud proveheret ad salutem, per hoc imbueret ad laborem. Hic autem labor, dilectissimi, piis filiis et bonis servis non solum nec asper, nec onerosus, sed etiam suavis et levis est, dicente Domino: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego ref
Abbreviated transcription (Latin):
uersȩ ȩccłȩ. quod multi ipsoꝵ dño mi¬
serante detecti sũt: & in quib sacrile¬
giis uiuerent. eoꝵdem cõfessione pate¬
factum est. Neminẽ fallant discrecio¬
nib ciboꝵ: sordib uestium. uultuũq
pallorib. Non sũt casta ieuinia: quȩ
nõ deratione uenuint cõtinentiȩ: sea
Nec iam simplex habendus est: sed ual¬
de nequã atq puersus. qui deinceps
reꝑtus fuent nefando obstrietus erro¬
re. Eccłasticum sune & diuinitꝰ insti¬
tutum. nõ solum nõ inhibemus. sed
etiam incitamus affectum: ut etiam
ꝓtalibus nob̾cum dño supplicetis. Uin
& nos deceptqꝵ animaꝵ runas. cũ
fletu & merore miseramur: ex sequen¬
tes apłicȩ pietatis exemplum. ut cum
in firmantib infirmemur: & cũ fletib
corpore iuuitur. nullius ẽ desꝑanda
reparitio: & omniũ ẽ optanda corree¬
tio. auxiliante dño qui erigit elisos.
soluit cõpeditos: illuminat cȩcos. cui

Expanded text:
versae Ecclesiae, quod multi ipsorum, Domino miversae Ecclesiae, quod multi ipsorum, Domino miserante, detecti sunt, et in quibus sacrilegiis viverent, eorumdem confessione patefactum est. Neminem fallant discretionibus ciborum, sordibus vestium, vultuumque palloribus. Non sunt casta jejunia, quae non de ratione veniunt continentiae, sed nec jam simplex habendus est, sed valde nequam atque perversus, qui deinceps repertus fuerit nefando obstrictus errore. Ecclesiasticum sane atque divinitus institutum non solum non inhibemus, sed etiam incitamus affectum, ut etiam pro talibus nobiscum Domino supplicetis: quoniam et nos deceptarum animarum ruinas cum fletu et moerore miseremur, exsequentes apostolicae pietatis exemplum, ut cum infirmantibus infirmemur , et cum flentibus corpore vivitur, nullius desperanda reparatio, sed omnium est optanda correctio; auxiliante Domino, qui erigit elisos, solvit compeditos, illuminat caecos : cui
Abbreviated transcription (Latin):
nes eleuatum. Et tota apostolici symbo.¬
li ueritate sublata. nullus metus terre.¬
at impios: nulla spes incitet scõs. Ne¬
gent a xp̃o. uiuos & mortuos uidican¬
dos. Et quos tantoꝵ sacramentoꝵ uir¬
tute priuarint. doceant in sole & luna
colere xp̃m: & sub nomine sp̃ũ scĩ. ipsũ
talium impietatum magistrum ad ora¬
re manucheum. Ad cõfirmanda igit᷑
dilectissimi corda ur̃a in fide & uerirate:
ꝓsit om̃ib hodierna festiuitas. Et ex
testimonio manifestate saluatoris in fan¬
tiȩ. cõfessio catholica muniat᷑: & naturȩ
nr̃ȩ carnem in xxp̃o negantiũ amathemati¬
retur impietas. de qua nos beatus
ioħes apłs nõ dubio sermone pre-¬
monuit dicens. Om̃is sp̃e qui cõfitet᷑¬
xp̃m iħm incarne uenisse: ex dõ est.
& hic est anti cep̃e. Nichil engo cum
huimodi hominib. cõmune sit eiuꝗ̃
xp̃rano. Nulla eum talib habeatur
societas: nullumq cõsortiũ.  sit uni¬

Expanded text:
nes elevatum; et ut tota apostolici veritanes elevatum; et ut tota apostolici veritate Symboli sublata, nullus metus terreat impios, nulla spes incitet sanctos, negent a Christo vivos et mortuos judicandos: ut quos tantorum sacramentorum virtute privaverint, doceant in sole et luna colere Christum, et sub nomine Spiritus sancti ipsum talium impietatum magistrum adorare Manichaeum. CAP. V. Ad confirmanda igitur, dilectissimi, corda vestra in fide et veritate, prosit omnibus hodierna festivitas, et ex testimonio manifestatae Salvatoris infantiae confessio catholica muniatur, et naturae nostrae carnem in Christo negantium anathematizetur impietas; de qua nos beatus Joannes apostolus non dubio sermone praemonuit, dicens: Omnis spiritus qui confitetm in carne venisse, ex Deo est; et hic est Antichristus . Nihil ergo cum hujusmodi hominibus commune sit cuiquam Christiano, nulla cum talibus habeatur societas, nullumque consortium. Prosit uni
Abbreviated transcription (Latin):
tum: isti dequib loquimur aduersarii
ueritatis legem ꝑ moy sendatã. & in spi¬
rata diunitꝰ ꝓphet̾aꝵ oracula respuer̃t.
nominib. & sub uerbrs ipsurs salura¬
toris multa uolumina falsitatis. quibꝰ
erroris sui cõmenta munirent. & deci¬
piendoꝵ mentib mortiferum uirus in¬
funderent. Uidebant enim sibi uniuer¬
sa obsistere: omĩa reclamare. & nõ solũ
nouo sed etiam ueteri testamento sacri¬
lege impieratis suȩ dementiam cõfutari:
& tam̃ in furiosis mendatiis ꝑsistentes.
ȩccłam dĩ de ceptionib suis ꝑturbare
nõ desinunt: ut negent a dño iħu xp̃o
humanã naturam uere esse susceptã.
Negent ergo eum uere ꝓ mundi salute cru¬
cifixum: negent de eius latere lancea
uulnerato. sanguinẽ redemptionis & aꝗͣ
fluxisse baptismatis. Negent eum sepul¬
tum. ac die terciꝰ suscitatum. Negent eũ
in cõspectu discipuloꝵ. ad consedendum
in dextem patris: suꝑ om̃s cęloꝵ altitudi¬

Expanded text:
tum; isti, de quibus loquimur, adversarii tum; isti, de quibus loquimur, adversarii veritatis, legem per Mosen datam et inspirata divinitus prophetarum oracula respuerunt,nominibus, et sub verbis ipsius Salvatoris, multa volumina falsitatis, quibus erroris sui commenta munirent, et decipiendorum mentibus mortiferum virus infunderent. Videbant enim sibi universa obsistere, omnia reclamare, et non solum novo, sed etiam veteri Testamento sacrilegam impietatis suae dementiam confutari. Et tamen in furiosis mendaciis persistentes, Ecclesiam Dei deceptionibus suis perturbare non desinunt: humanam naturam vere esse susceptam; negent eum vere pro mundi salute crucifixum; negent de ejus latere lancea vulnerato sanguinem redemptionis et aquam fluxisse baptismatis; negent eum sepultum, ac die tertia suscitatum; negent eum in conspectu discipulorum ad considendum in dextera Patris super omnes coelorum altitudi
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ demonstrarit. Indĩgnum enim
uideri uolunt: ut credat᷑ ds̃ dĩ filius femi¬
ners seiseruisse uisceribꝰ. & maiestatem̃
suam huic cõtumeliȩ subdidisse: ut na¬
ture carnis immixtus. inuero humauę
sub stantiȩ corpore nasceret᷑: cum totum
hoc opus. nõ inuria sit ipsius sed poten¬
tia. nec credenda pollutio: sed głosa dig¬
natio. Si enim lux ista uisibilis. nullis im¬
nec radioꝵ solis nitorem. quẽ corpoream
esse ereaturam nõdubium ẽ. loca ulla sor¬
dentia. uel cęnosa contaminant: quid il¬
lius sempit̾nę & in corporee lucis essentiã
potuit qualib& sui qualitate polluere. quę
se ei quã adimaginẽ suã cõdidit sociando
erenturȩ purificationẽ presiitit. maculã
nõ recepit: Et sic simauit uulnera infir¬
mitatis: ut nulla pateretur dumpna uir¬
tutis. Quod diuinę pieratis magnũ & inef¬
fabile saicrimentum. quia om̃ib scriptu.¬
rarum sc̃aꝵ est testificationib nuntia¬

Expanded text:
imaginem demonstrarit. Indignum enim imaginem demonstrarit. Indignum enim videri volunt, ut credatur Deus Dei Filius femineis se inseruisse visceribus, et majestatem suam huic contumeliae subdidisse, ut naturae carnis immixtus, in vero humanae substantiae corpore nasceretur: cum totum hoc opus non injuria sit ipsius, sed potentia; nec credenda pollutio, sed gloriosa dignatio. Si enim lux ista visibilis nullis imnec radiorum solis nitorem, quem corpoream esse creaturam non dubium est, loca ulla sordentia vel coenosa contaminant: quid illius sempiternae et incorporeae lucis essentiam potuit qualibet sui qualitate polluere? quae se ei, quam ad imaginem suam condidit, sociando creaturae purificationem 126 praestitit, maculam non recepit; et sic sanavit vulnera infirmitatis, ut nulla pateretur damna virtutis. Quod divinae pietatis magnum et ineffabile sacramentum, quia omnibus sanctarum Scripturarum testificationibus est nuntia
Abbreviated transcription (Latin):
lia erant testimonia. quȩ in eo maiestatẽ
inuisibilis diunittiuis assererent: ira pro¬
batissimum decebat esse uerbum carnẽ.
factum. & sempitnã illam essentiã filii dei¬
ueram hominis suscepisse naturam: ne uel
in effabilium oꝑum secutuiti miracula.
uel excipiendaꝵ supplitia passionũ. sacri¬
mentum fidei ex rerum diuersitate turba¬
rent: cum iustificari omnino nõ poffent.
nisi qui dñm iħm & uerum dm̃. & uerum
hominẽ credidissent. Huic singulari fidei
dilectissimi. & predicate ꝑ omĩa seła uerita.¬
ti: diabolica manicheoꝵ resistit impietas.
qui sibi ad interficiendas animas deceptoꝵ
ne fandi dogmatis ferale commentũ de sa.¬
crilegis & fabulosis mendatiis texuerũt:
& ꝑ hus insanaꝵ opinionũ ruinas. eo usq
precipites ꝓruerunt. ut sibi falsi corporis
fingerent xp̃m. qui nichil in se solidum.
nichil uerum ocłis hominũ actionib̾q
prebuerit: sed simulatȩ carnis urieuam

Expanded text:
lia erant testimonia, quae in eo majestatem lia erant testimonia, quae in eo majestatem invisibilis Deitatis assererent, ita probatissimum esse debebat Verbum carnem factum, et sempiternam illam essentiam Filii Dei, hominis veram suscepisse naturam: ne vel ineffabilium operum secutura miracula, vel suscipiendarum supplicia passionum, sacramentum fidei ex rerum diversitate turbarent; cum justificari omnino non possent, nisi qui Dominum Jesum et verum Deum et verum hominem credidissent. CAP. IV. Huic singulari fidei, dilectissimi, et praedicatae per omnia saecula veritati diabolica Manichaeorum resistit impietas: qui sibi ad interficiendas deceptorum animas nefandi dogmatis ferale commentum de sacrilegis et fabulosis mendaciis texuerunt, et per has insanarum opinionum ruinas eo usque praecipites proruerunt, ut sibi falsi corporis fingerent Christum, qui nihil in se solidum, nihil verum oculis hominum actionibusque praebuerit; sed simulatae carnis vacuam
Abbreviated transcription (Latin):
seruauere rationem. nisi preter illam stellȩ
speciem quȩ corporeum in citauit obtutũ.
fulgentior ueritatis radius eoꝵ corda ꝑ¬
docuit. ut priusquã labores itineris incho¬
urent. eum sibi significari in telligerent eui
in ciuro regius honor. inthure diuina ue.¬
neratio. in myrra mortalitatis cõfessio
deberetur: Et hȩc quidem quantũ ad il¬
luminationem fidei ꝑtinebat. potuerunt
illis crecdita & intellecta sufficere: ut cor¬
porali intuitu nõ inquirerent. quod pleniꝰ¬
simo usu mentis in spexerant. Sed diligen¬
tia sagticis officii usq adudendum puerũ
fuit. quod post resurrectionẽ dñi uestigia
uit manus: ita ad nram utilitatem ꝓficer&:
quod in in fantia ipsius magoꝵ ꝓbruut
aspectus
i dercunt itaq magi: & adoriuerunt
puerum de tribu uida. de semine diuud
quantitate paruum: alienȩ opis indig. ũ.
fandi impotem. & nulla ab humanȩ in fam¬
tiȩ genemlitate diseretum. Qura sicut fide¬

Expanded text:
servavere rationem? nisi quia praeter illam stellae servavere rationem? nisi quia praeter illam stellae speciem, quae corporeum incitavit obtutum, fulgentior veritatis radius eorum corda perdocuit; ut priusquam labores itineris inchoarent, eum sibi significari intelligerent, cui in auro regius honor, in thure divina veneratio, in myrrha mortalitatis confessio deberetur. Et haec quidem, quantum ad illuminationem fidei pertinebat, potuerunt illis credita et intellecta sufficere, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligentia sagacis officii usque ad videndum puerum fuit, quod post resurrectionem Domini vestigia  exploravit manus; ita ad nostram utilitatem proficeret, quod infantiam ipsius magorum probavit aspectus. Viderunt itaque magi, et adoraverunt puerum de tribu Juda, de semine David quantitate parvulum, alienae opis indigum, fandi impotem, et in nullo ab humanae infantiae generalitate dissimilem. Quia sicut fide
Abbreviated transcription (Latin):
reris. Cur sincero offitio nõ facis. qd̾ sub¬
dola falsitate ꝓmittis: Perge cum magis.
& uerum regem supplicit̾ adorando uene¬
rare. Sed tu uidaicȩ sequatior cęcitatis.
nõ imitaris gentium fidem: corq ꝑuer¬
sum aderudeles cõuertis in sidias. nec.
illum occisure quẽ metuis: nec illis noci¬
ture quos perimis. Deducti igit᷑ dilectissi.¬
mi in bethleem magi stellȩ precedentis ob¬
sequio: gauisi sut gaudio magno ualde.
sie euanglista narituit. Et intrantes do¬
mum: inuenerunt puerum cum maria
matre eiꝰ. Et ꝓcidentes ad orauerunt eũ.
Et aꝑtis thesauris suis: obtulerunt ei mune¬
ra. ciurum. thus. & myrram. O ꝑfecte sci¬
entiȩ mirabilem fidem: quã nõ terrena sa¬
pientia erudiuit. sed sp̃e sc̃s instituit. Un¬
de enim hii uiri cum ꝓficiscerent᷑ patria.
qui nõdum uiderant iħm. nec aliquo con¬
tuitu eiꝰ quod tam ordinate uenerarentur
ad uerterant hanc deferendoꝵ munerum

Expanded text:
reris. Cur sincero officio non facis quod subreris. Cur sincero officio non facis quod subdola falsitate promittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter adorando venerare. Sed tu, Judaicae sequacior caecitatis, non imitaris gentium fidem, corque perversum ad crudeles convertis insidias, nec illum occisurus quem metuis, nec illis nociturus quos perimis. CAP. III. Deducti igitur, dilectissimi, in Bethleem magi stellae praecedentis obsequio, gavisi sunt gaudio magno valde, sicut evangelista narravit; et intrantes domum, invet eum; et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham . O perfectae scientiae mirabilem fidem, quam non terrena sapientia erudivit, sed Spiritus sanctus instituit! Unde enim hi viri, cum proficiscerentur de patria, qui nondum viderant Jesum, nec aliquid contuitu ejus, quod tam ordinate venerarentur, adverterant, hanc deferendorum munerum
Abbreviated transcription (Latin):
res. quod sacra de ortu xp̃i prenuntiaue.¬
rat seriptura didicerunt: ut gemino testi.¬
monio cõfirmati. ardentiori fide expete.¬
rent quem & stelle claritas: & ꝓphetiȩ ma¬
nifestabat auctoritas. ꝓlato aũt diuino
oraculo ꝑresponsa pontificum: & declara¬
ta sp̃e uoce quȩ dicit & tu bethleem terra
uida. nõ es minima inter principes uda.
exte enĩ exiet dux qui regoe ppłm meum
isrł: quam facile & quam eõsequens fuit.
ut bebreoꝵ proceres crederent quod do.¬
cebant. Sed apprir& illos carnaliter cum
herode sapuisse: & regnum xep̃i commiine
cum huius mundi potestatib estimasse:
ut & isti temporalem sꝑarent ducem
& terrenũ metuer& ille consortẽ. Super¬
pectum tibi puerum seuire moliris. Non
capit xep̃m regia tuai: nec mũdi dñs poteᷤ¬
tatis tuȩ sceptri ẽ contentꝰ angustiis. Quẽ
inuidea regnare nõ uis: ubiq regnat. &¬
felicius ipse regnares: si eiꝰ imꝑio subde¬

Expanded text:
res, quod sacra de ortu Christi praenuntiaveres, quod sacra de ortu Christi praenuntiaverat Scriptura, didicerunt; ut gemino testimonio confirmati, ardentiori fide expeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declarata spiritus voce, quae dicit: Et tu, Bethleem, terra Juda, non es minima inter principes Juda: ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel : quam facile et quam consequens fuit ut Hebraeorum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos carnaliter cum Herode sapuisse, et regnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Superpectum tibi puerum saevire moliris. Non capit Christum regio tua, nec mundi Dominus potestatis tuae sceptri est contentus angustiis. Quem in Judaea regnare non vis, ubique regnat; et felicius ipse regnares, si ejus imperio ipse subde
Abbreviated transcription (Latin):
regnaturus acciꝑ&. Noua & eñĩ ela¬
ritas apud magos stellȩ illustrioriᷤ
apparuit: & in tuentium animos ita
ammiratione sui splendorrs imple¬
uit. ut ne quaquã sibi erederent ne¬
gligendum: qd̃ tanto nuntiabatur
natiuitatẽ nec ipsa adhuc bethleem
tota didi ciss&. iam illam credituris
gentib in ferebat. Et qd̾ nõ dum pote¬
rat humano eloquio dise i: cȩ̨lo faci
saluatoris: ad in telligendum tam̃ mira¬
culum signi. potuerunt magi etiam de
antiquis baltam prenuntiationibus
commnoneri : scientes olun esse predie.¬
tum. & celebri memoria diffamatum.
Oxietur stella ex racob. & exurge& homo
ex isrł: & dominabitur gentium:
Ires itaq uiri fulgore in soliti syderas
diuinit᷑ incitati: preuium micantis luminĩ
cursum sequuntur. estimantes se signifi.¬
catum puerum hiero solimis in ciuitate re¬
gia reperturos. Sed cum eos hȩc opino
fefelliss&: per uideoꝵ scribus atq docto.¬

Expanded text:
regnaturus, acciperet. Nova etenim claregnaturus, acciperet. Nova etenim claritas apud magos stellae illustrioris apparuit, et intuentium animos ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto nuntiabatur nativitatem nec ipsa adhuc Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo facieSalvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim esse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis cursum sequuntur, existimantes se significatum puerum Jerosolymis in civitate regia reperturos. Sed cum eos haec opinio fefellisset, per Judaeorum scribas atque docto