comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fitetur nũꝙͣ se ẽẽ. tam fusse securũ quia sci¬
ret uuscd̾ia dñi. maxime intẽptatorln ad fu¬
curã s magis illi dolere. qui xp̃i miscdia ut¬
pote latrdcinia ex̾cens eẽt indignus. Ingressꝰ¬
q euangłicã disputatoem u̾bum dei latrons
predicabat. Quid longius morer. latro cre¬
didit. Prosecutꝰq martinũ uie reddidit orãs
ut ꝓsẽ dñm p̾caretur. Idemq pꝯea religiosã
agere uitã uisus ẽ ut hec que supͣretulumuis
ab ip̃o audita dicantur. Igitur m artinꝰ ide
ꝓgressa cũ mediolanũ preteriss diabolꝯ mniti¬
nere humana specie assumpta se ei obuium
tulit quotenderet querens. Cũq id amar¬
tino Rensũ accepiss. se quo dñs uocaret. ait¬

Expanded text:
rofitetur, nurofitetur, nuret misericordiam Domini maxime in tentationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia, utpote latrocinia exercens, esset indignus; ingressusque evangelicam disputationem, verbum Dei latroni praedicabat. Quid longius morer? latro credidit, prosecutusque Martinum viae reddidit, orans  Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret i
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sepissime restitiss indignũ se ẽẽ ugciferãs.
Intellexit enĩ uir dei alcioris ingenii hec eũ
modo posse ꝯstringi si id ei officii imponeret
inquo quidã locꝯ inuirie uderetur. Itaq ex¬
orcistam eũ ẽẽ p̾cepit. Quã ille ordinationẽ
repudiauit. Nec młto pꝰ ad monita ꝑ soporẽ¬
ut patriã parentesq quos adhuc gentilitas
detinebat religiosa sollicitudĩe iusitaret ex
uoluntate sc̃i y̾larii ꝓfectus ẽ multisq ab eo
obstrictus p̾cii ⁊ lacrimis ut rediret. Mest
ut ferunt peregrinatõem illã ad gressꝰ ẽ con¬
testator sũt fir multa se adu̾sa passũ quod p¬
ea ꝓbauit euentꝰ ac primũ int̾ alpes de ia
secutꝰ incidit in latrones. Cũq unꝯ secur
eleuata in capud eiꝯ librass: hictũ ferientis
dextere sustinuit alter. Uinctis tñ pꝯergum
manibꝰ. uni ẜuandꝰ ⁊ custodiendꝰ traditur.
quis nã ẽẽt. Rndit xp̃ianũ se ẽe querebat et᷑
ab eo antimeret. Cunc uero ꝯstantissime ꝓ¬

Expanded text:
estitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, repudiauit. nec multo post admonitus per soporeatriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime p
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ n reliquis sac̾dotib: crucilii paratis ⁊ cereis.
inceptaq antiphona de derunt cuncti uoces
psallenciũ in excelsum. Tam̃ adsenis conacũ.
ꝓtinꝯ sarcophagũ insũma leuitate comino¬
tum: in loco ubi nunc ad oratur dño ãnuẽte
tĩ. Dictis etiã missis. ut uentũ ẽ ad cõuiuũ:
requirentes sollicite senẽ nequaꝙͣ repperunt.
hnec homo quid̾e exticit: qui eñ de basilica
epire iudiss. Credo quod ali qua fuiss uirtꝯ
iglica. que ⁊ beatũ irũ se uidisse ꝓnincia

Expanded text:
 crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcophagum cum summa levitate commotum, in loco, ubi nunc adoratur, Domino annuente, tum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatu
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝙ nob̾cũ nõ implenit nuuiş expleit uei
de functꝰ. uob̾ est enĩ ablatus: nob̾ adeo do¬
natus. Uerum simos antiquitꝰ institutus
ẜuatur in urbe qua ordinatus ẽ habebit d̾o
donante sepulchrũ. Certe si ꝓ monasterii pͥ¬
uilegio cupitis uendicare scitote quia pͥmo
ei monasteriũ. cũ mediolanẽsibꝰ fuit. his
ditur. futurũ ut manefc̃o apictauis ꝑ uiolẽ¬
clam aufferent᷑. s deus õĩpotens. noluit ur¬
bem turonicã apprio frustra re patrono. De¬
nq nocte media om̃s pictaui assompno fal¬
lacie cõprimu̾tur. nec ullus suꝑ fuit qui ex
hac mulcitudine iugilaret. Igitur ubi curo¬
foris suscipiunt positumq in naiũ. cũ om̃s
ppło ꝑuigennẽ fluuiũ descendũt. Ingressiq
ligeris aliueũ. ad urbem turonicã cum mag¬
nis laudilii psallenciũ dirigunt gressum. Se
quoꝵ uocilii pictaui ex ꝑgefacti nicħ de the¬
sauro que custodiebant habentes cũ magna
cõfusione ad ꝓpria sunt reu̾si. qd̃ siquis reqͥ¬

Expanded text:
ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turoaforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requ
Abbreviated transcription (Latin):
uerit quod obsistentilii paganis di ciuitas
turonica sine benedictione sac̃dotali fuit. Nã
ganis reꝑti fuissẽt xp̃ian. aut afficiebant᷑
u̾berilii aut gladio truncabãt᷑. Apassione eͦ
dñi usq ad transitũ sc̃i martini. anni. cc̃ct.¬

Expanded text:
erit quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam ganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni
Abbreviated transcription (Latin):
iuebat: ad eo ut płumq ei ⁊ calciam̃ta ip̃e de¬
traheret ⁊ ip̃e detergeret. Cybum una caperent
tisma marmis fuit integer tñ ab hiis uiciis
quilii illud hominũ genꝰ implicari sol. Mul
ta illi cira comilitones benignitas mira cari¬
tas. Paciencia uero atq humilitas ultra hu¬
manũ modũ. Nam frugalitatẽ in eo laudare.
nõ ẽ nec̾ce qua ita usus ẽ. ut iam illo tp̃r non
nules s monachꝰ putaretur. Quibi rebꝯ ita
sibi om̃s comilitones suos. deuinx̾at ut enz
miro affectu uenerarent᷑. Mec dum tñ rege
neratꝰ in xp̃o agebat quẽdã bonis oꝑili baptis¬
matis candidatum. Assistere scilic laborantiln
opem ferre miseris alere agentes uestire nu¬
dos nicħ sibi ex milicia stipen diis: p̃ter coti¬
dianũ uictũ reẜuabat. Iam tñ euangłii. non
surm auditor. de crastino nõ cogitabat.. ⁊

Expanded text:
viebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent,tisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari sillius circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones deuinxerat, ut eum mneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastin
Abbreviated transcription (Latin):
spacio. amplius ꝙͣ ꝑdiderat reppereret. Hec
infra nr̃m territoriũ gesta sũt. S nec hec si¬
lebo adcõprim̃dam maioꝵ suꝑbiam. ꝙ p̾laco
quidã clotarii regis tp̃r ad pauli accensem
monast̾ium accedens incꝰ oratoriũ sci sat᷑m¬
ni reliquie ꝯtinent᷑. ꝓ eo qd̾ ab abate munus
de hac ecc̃a domũ regis incuiꝰ unũ angulum

Expanded text:
spatio amplius quam perdiderat, repararet. Haec spatio amplius quam perdiderat, repararet. Haec infra nostrum territorium gesta sunt. Sed nec hoc silebo ad comprimendam malorum superbiam, quod Plato quidam, Chlotharii regis tempore, ad Pauliacense monasterium accedens, in cujus oratorio hujus sancti reliquiae continentur; et pro eo quod munus de hac ecclesia domum regis, in cujus uno angulo
Abbreviated transcription (Latin):
tiris. Ille quoq parui pendens iusionẽ nicħ
dehis ut hr̃ent rusticitas que ãmonitꝰ fũat
retͣctauit. Nec mora irruit incediũ. ac par¬
rutas facultatis eiꝰ cepit. paulatim minui.
uxor uero illiꝯ ab alio langore tabescere. Qͥd¬
plura infra unũ annũ intantã redactꝰ est.
exiguitatẽ ut nicħ ei unde alcerũ. aut teg̾e¬
aut alere possit. sic̃ humana de poscit necc̃iti
remaneret. Candẽ conũsus adse. dicit ad cõ¬
iugem. Reccaui corã deo ⁊ sc̃s eius quia ab
hoc hospiciolo sic̃ fuerã monitꝰ nõ recessi. Et
scio qd̃ ob hoc nob̾ mala que patim᷑ accesser̃t.
Auric aut̾ paremꝰ iuisioni quã uidunꝰ et re
moueamur hoc hospiciolum aloco isto ut sal¬
uemiur. Tunc a moto tugurio oratoriũ ex lig¬
neũ formatũ tabulis cõlocauit. In quo cotĩ¬
beati saturnini martiris flagitabat. Tandem
cessantib plagis abtando manus.ad opera
tanta fructuũ ꝯseq̃ncia fuit ut modici tp̃ris

Expanded text:
i. Ille quoque parvipendens visionem, nihil i. Ille quoque parvipendens visionem, nihil de his, ut habet rusticitas, quae admonitus fuerat retractavit. Nec mora, irruit in taedium, ac parvitas facultatis ejus coepit paulatim minui, uxor vero illiplura? Infra unum annum in tanta redactus est exiguitate·, ut nihil ei, unde aleri aut tegi possit, sicut humana deposcit necessitas, remaneret. Tandem conversus ad se, dicit ad coniugem: 'Peccavi coram Deo et sanctis eius, ut ab hoc hospitiolo, sicut sum admonitus, non recessi. Et scio, quod ob hoc nobis mala quae patimur accesserunt. Nunc aumoveamus hoc hospitiolum a loco isto, ut salvemur. Tunc amoto tugurio, oratorium ex ligneis formatum tabulis collocavit; in quo quotibeati Martyris flagitabat. Tandem cessantibus plagis, aptanti manus ad operam tanta fructuum consequentia fuit, ut in modico temporis
Abbreviated transcription (Latin):
Aturninus gͥ martir ut fertur ab apłoꝵ
discipłis ordinatꝰ in urbẽ tholosanam¬
cuitatẽ ẽ directus. Qui ĩ pulsu pagarioꝵ bo¬
iis petulci. religatꝰ uestigiis. ꝑ gradꝯ capito¬
lii p̾cipitatꝰ p̾sentẽ finiuit uitam. Capitis
cõpage disꝑsa cuiꝰ reliquie dũ aquiliidã reli¬
giosis in regionẽ alterã tͣnsferent᷑ itineris
ordo contulit. ut briuatensis pagisitũ.: inar¬
uerno t̾ritorio t̾minũ p̾terirent. Sole quoq
ruente ad ospiciũ ciuiꝯdã pauꝑis diũtunt mã¬
sionẽ pꝯtulandi neccitate. Recepti quoq ab
homine quid exhibeãt narrant. Atille huma¬
nitatis intuitu ⁊ dei tunore comonitꝰ galli
culam cũ reliquias incellam panariã pon̾it.
ac suꝑ annonã que erat in uase cõditam locat.
Mane quoq dato uiri acceptis pignorib gr̃as
Seq̾nti uero nocte ad monitꝰ uir ille ꝑuisũ
decenti sibi codã. Sine maneas in hec loco.
Sc̃ificatꝰ enĩ ẽ apignoribi beati saturnini mͥr¬

Expanded text:
aturninus vero martyr, ut fertur, ab apostolorum discipulis ordinatus, in urbem Tolosatium est directus . Qui impulsu paganorum, bovis petulci religatus vestigiis, per gradus Capitolii praecipitatus, praesentem finivit vitam, capitis compage dispersa. Cujus reliquiae cum a quibusdam religiosis in regionem alteram transferrentur, itineris ordo contulit, ut Brivatensis pagi situm in Arverno territorio terminum praeterirent. Sole quoque ruente, ad hospitium cujusdam pauperis divertunt, mansionis postulando necessitatem. Recepti quoque ab homine, quid exhibeant narrant. At ille humanitatis intuitu, et Dei timore commonitus, capsam cum reliquiis in cellam penariam ponit, ac super annonam, quae erat in vase condita, locat. Mane quoque dato, viri, acceptis pignoribus, gratias Sequenti vero nocte admonetur vir ille, per visum dicente sibi quodam sene: Ne maneas in hoc loco; sanctificatus est enim a pignoribus martyris Saturnin
Abbreviated transcription (Latin):
illũ qui uictime fuerat p̾paratꝰ ⁊ fune lateribꝰ
circũ apto.⁊ p ergo dimisso administ̾ium sue
crudelitatis utunt᷑. Bostrema enĩ ꝑte funis
eius. qͥue ad post̾ĩora tauri ip̃iꝯ defluebat sc̃i
uiri pedes illigant᷑. Actũq stimuli sacͥoribꝰ
taurũ de suꝑiorã capitolii ꝑte inplana p̾cipi¬
tant. Nec mora int̾ primos descensus ip̃ius
gradꝰ capite coliso cerebroq excuso ⁊ corpore
suppliciis furor gentilis ex torẜat sibi pꝯ uicto¬
riam laureis coronaret. Ex anime tñ corpus
neq obnoxiũ iã ulliꝰ in iurie. usq ad eũ locũ
tauro furente ꝑ ductũ ẽ. ubi fune disrupto tu¬
mulariã eo tp̃r meruit sepulturã. Nã id tp̃ris

Expanded text:
illo qui uicti| mae fuerat praeparatus fune lateribus circumacta| et posterga dimisso ad ministerium suae crudelitatis| utuntur . postrema enim parte funis eius qui ad posteriora| tauri ipsius defluebat sancti uiri pedes inlegant. Actumque| stimolis acrioribus . taurum de superorie capitulii parte| in plana praecipitant . nec mora inter primos discensus| ipsius gradus capite conliso cerebroque excusso et corpore|sup| pliciis furor gentilis extorserat . suis post uictoriam laudibus| coronaret exanim tamen corpus . neque obnoxium iam ulli| us iniuria usque ad eum locum . tauro furente perductum est| ubi fune disrupto tumultuariam eo tempore meruit sepul| turam. Nam paucis
Abbreviated transcription (Latin):
infestaret ee̾t hoc martirib ꝓficeret ad hono¬
rem quod ꝓfiuss credentibi ad salutẽ. Statim
tale uisione firmatꝰ religiosis imꝑatorib
p̾cem de tulit ac sine mora ulla quod tam
pie poposcerat impetrauit. ut tͣnslatꝰ ad ba¬
selicam omni studio p̾paratã sci iuri reliqͥas
nõ tam temerario iolaret audaciã quã am¬
biciosiꝯ uenerãtes coleret obsequala. qd̾ nc̃
sine causa eum enãgłica uoce dixisset. Crediᷤ
hoc : cuicũ responsũ fuiss. credo ait. Fiat tibi

Expanded text:
ifesta| res esset Hoc martyrilum proficere ad honorem quod profuis| set credentibus ad salutem statimque tali uisione firma| tus religiosus imperatoribus precem detulit . ac sine mora ul| la quod tam pie poposcerat inpetrauit ut translatas ad| basilicam omni studio preparatam Sancti uiri reliquias . non | tam temeraria uiolaret audacia . quam ambiciosius uene| rantis coleret obsequia quod nunc sine causa deum evangelica uoce dixissae . | Credis hoc . Cui cum responsum fuisset credo. Ait . fiat tibi
Abbreviated transcription (Latin):
lectos dei nõ neglegamꝰ. ut mortuos s hono¬
remꝰ ut uiuos quia nõ dubie fide certũ est.
etiam si illoꝵ studio cessarent ille optata pr̃a
ret qui cogitatõnũ nõ solum p̾sencia in spͣ¬
tor ueꝵ etiam cognitor futuroꝵ dũ rogatus

Expanded text:
lectos deo. Non neglegamus ut mortuos. Sed ho| noremus ut uiuos quia non dubia fide certum est qetiam si illorum studia cessarent. Ille optata praesta| ret . qui cogitationum . non solum presentium inspector . uerum| etiam cognitor futurarum. Dum rogantur
Abbreviated transcription (Latin):
sãm uirũ insamencũi turba circũdat ac p̾sb̾ro
uno ⁊ duob diachonib qui obsequiis eiꝰ ad¬
heẜant ꝑfugã lapsis ad capitoliũ solus atra¬
hitur. Et cum ĩmolare demoniis cogeretur
clara uoce testabatur. unũ ⁊ ueꝵ dm̃ noui. ⁊
huic laudes et hostias immolabo. Poos uero
Quomͦ aut̃ uultis ut ego eos timeã aquibꝰ
ut audio dicitis me timeri: Ad hanc sc̃i sacͣnins¬

Expanded text:
 insanientium turba circumdat. Ac presbitero uno et duobus di| aconibus qui obsequiis eius adheserant per fugam lapsis| ad capitolium solus adtrahitur . et cum immolare demo| nibus cogeretur . clara uoce testatur . unum et uerum deum non| huic laudes hostias immolabo . deos ueroquomodo autem uultis ut ego eos timiam . a quibus ut audio dicetis me ti| meri. Ad hanc sancti e
Abbreviated transcription (Latin):
nõ timere. Int̾ hec ergo cõquirẽciũ ⁊ stupenciũ
studia cũ paulatim magna fuiss młtitudo:
hominũ cong̾gata. ⁊ oñis studiosiꝯ uellent
parato ad uictimã tauro certũ aliqͥd de his
que dicebant᷑ cognosc̾e. et deos suos licitatõ
tam ingentis hostie uł reduc̾ent cupirent
qui destruẽda p̾dicat tẽpla qui deos nr̃os de¬
monũ applłatione cõdempnat. Cuiꝯ pꝯtremo
p̾sencia cõsueta nos ꝓhibet obtin̾e responsa.
finis exhibuit. nũc parit̾ nr̃am deoꝵq nr̃oꝵ¬

Expanded text:
non timire. Inter haec ergo conquerentium et stupentium stu| dia . cum paulatim magna fuisset multitudo hominum| congregata . et omnes studiosius uellint parato ad uicti| mam tauro certi aliquid de his qui dicebantur agnosce| re et deos suos litatione . tam ingenti hostiae . uel reduc“ire”| cupirent qui distruenda praedicat tem| pla . qui deos nostros daemonum appellacione condemp| nat . cuius postremo praesentia consueta . nos prohibet ob| tinere responsa. finis exhibuit . nostram pariter deor
Abbreviated transcription (Latin):
capitoliũ tͣnsitus a conspectu uiri huiꝰ. ext̾ri
ta deoꝵ suoꝵ hora siluissent nec facile resera
Oinfelix error et ceca demencia: audiunt deos
suos hoĩem terrere. ⁊ adelubris atq sedibus
sius. de mones ad transitũ ip̃iꝯ exhulare. Nõ
solum audiunt s etiã intłłigunt. Et hunc
uirũ adortantibi ydolis. etiam sine p̾missa.
int̾minatõe terribili int̾ficere pocius quã ho¬
norare malunt. Miẜi. nõ cõsiderantes quod

Expanded text:
capitolium transitu . ad conspectu uiri eius et exterri| capitolium transitu . ad conspectu uiri eius et exterri| ta deorum suorum ora siluisse nec facile posse reserarO infilex error et ceca| dementia. Audiunt diis suis hominem esse terrori et a de| lubris atque a sedibus suis demones ad transitum ipsius et exul| tari non solum audiunt sed etiam intellegunt . et hunc uirum| adoratis sibi idolis etiam sine praemissa interminatione| terribilem interficere potius quam honorare mallunt. Mi| seri non consideran
Abbreviated transcription (Latin):
nidoribꝰ fetidis in oĩb locis templa fulgerẽt.
eoꝵ qui in urbe eadẽ colebant᷑. ceꝑant demonũ
naticuua cessare. fom̃ta nudari. artes de tegi.
capitoliũ quod int̾ domũ suam. ⁊ domũ dei
erat mediũ. freq̃ns iter ẽet ac reditꝰ: sc̃i uiri
p̾senciã sustinere. fallax demonũ turba non
potuit. Et ut erant muta simulacra ñ nłłis
ad umbrata fantasiis ad sacrilega obsequia
⁊ so lita cõsilianciũ uota: ceperunt insilencio
ꝑmanere. Cunctiq saclege suꝑ stitõĩs ãtistites
tante rei nouitate ꝑmoti. ceperunt int̾ se in¬
uic̾e querere unde innununa sua repente ue¬
niss tantis tp̃ribꝰ in usitata tacit᷑nitas. Qͥs¬
nam ita semꝑ garrula hora clausiss. ut nec ĩ¬
uocanciũ p̾cibꝰ excitata. nec fuso tauroꝵ cruo¬
re. et tantis hostiis delinita aliꝙ cõsulentibi
afferre responsũ aut irata aut absencia dene¬
inimico nouã nescio quã surrexisse sectam
suꝑ stitõi gentilitatis inmicã. que x̾ana appel¬

Expanded text:
nidoribus foetidis .| in omnibus locis templa fumarent. eorum qui in urbe eadem colebantur coeperant| demonum uaticinia cessare . commenta nundare . artes| deieci. capitolium quod inter domum suam et domum dei erat| medium frequens itus esset ac reditus. Sancti uiri presen| tiam sustinere Fallax daemonum turba non potuit | et ut erant muta simulacra . nullis adumbrata fan| tasiis ad sacrilega obsequia et sollicita consulentium uo| ta coeperunt in silentio permanire . cunctique sacrile| gi superstitionis antestites tantae rei nouitate per| moti Inter se inuicem querere. Vnde in numina sua re| pente uenisset tanti temporis inusitata taciturnitas . | quisnam ita semper garrula ora clausisset ut nec| inuocantium precibus excitata . nec fuso cruore taurorum| et tantis hostiis delinita . aliquod consulentibus adfer| re responsum. Aut irata. Aut absentia deneinimico. Nouam nescio| quam surrexisse sectam supersticioni gentilitatis inimicam| que
Abbreviated transcription (Latin):
sime cõ sumauit et fidelit̾ dedicauit. Quicũ
tranfferre hic sc̃i martiris reliquias nõ ꝓsua
in credulitate s pro ip̃iꝰ honore dubitaret.
ad monitꝰ ẽ ꝑ qui et tem ne infidelit̾ negle¬
geret quod fidelit̾ credidiss. Nulla fiꝰ uł dimi

Expanded text:
er dedicauit.| Qui cum transferre illuc sancti martyris reliquias non pro sua| incredulitate sed pro ipsius honore dubitaret . admonitus| per quietem est . ne infideliter neglegeret quod fideliter| credidisset. Nullam fieri uel demi
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ tribuit posceremꝰ. Non debere nos du¬
bie credere cõmoueret. unde qr et ip̃e saluator
de talilꝰ uirib dixit. Si feceritis uoluntatẽ
iam nõ dico uos ẜuos s amicos. Et idẽ sub
qui lauerũt stholas suas insangiune agni.
hii secunt᷑ agnũ de quoꝵ beatitudine dictũ ẽ.
p̾ lantati indomo dei dñi matriis dei nostri

Expanded text:
nobis tribui poscerimus| non debere nos dubiae credere commoneret. Vnde quia et| ipse saluator de talibus uiris dixit. Si feceritis uoluntatem| meam iam non dico uos . seruos . sed amicos . et idem sub qui lauerunt stolas suas in sanguine| suo . qui secuntur agnum. Die quorum beatitudine dictum est plan| tati in dom
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui secsĩ uen̾ant c̾o solati fr̃s. ne tur¬
hemini inqͥt. lic eĩ ꝑmultas difficultates.
oĩo tñ par desid̾ata ꝓueniet. Quibꝰ etiam
unde id noss ĩ notu̾it dicẽs. uidebat mͥ per
nocturnũ soporẽ missam celebrare sollep¬
nem. Cũq expleta paulommꝰ or̃one pͥ¬
ma recordarer angłicũ ex more cãticum ĩ¬

Expanded text:
eos qui secum venerant consolatus fratres: « Ne tureos qui secum venerant consolatus fratres: « Ne turbemini, inquit; licet enim per multas difficultates, omnino tamen pax desiderata proveniet. » Quibus etiam unde id nosset innotuit, dicens: « Videbar mihi per nocturnum soporem Missam celebrare solemnem. Cumque, expleta paulo minus oratione prima, recordarer angelicum ex more canticum, i
Abbreviated transcription (Latin):
tem omnia aĩo iures tp̃rs nõ de ẽent: mi¬
rantibꝰ qui uidebant eum. ⁊ poliitos hõies
in tołancia suꝑare. Eꝑpletis nãq negociis.
uelud inse rediens. mulciplicibꝰ infirmita¬
tib laborabat: ut iux iueret ferlatuis. qui
occupatus deficere nesciebat. Cui mope no¬
uissimo. tam manifeste. tamꝙͣ magnifice
diuina affuit u̾tꝰ: ut ex laborilii ues cape
uideretur. accidit aut̃ eum ĩ p̾dc̃i moselle
fluuii liccore. residentibii. huic inde ꝑtibus.
mediator fidelis rogaret que ad pacem erãt
ut pars alt̾a ertanta siquide̾ hostiũ strage
forcior ꝙ erigebat᷑ obstinata ãĩositate re¬
nuͣet. Subito demiq tanꝙͣ agitati furipᷤ
dicesserunt uirũ dei ĩ sabuitatum: solam
uero ceteris oĩbi relinq̃ntes despationem
pacis. Nes sane ex ꝯtẽptu aliquo. s ex me¬
tu reu̾encie eius inhiere fugam. siquidem
soluebatur. sola ntrĩq meditabant᷑ arma
sola inlibat ꝯsilia malignãdi: cũ uir sc̃s

Expanded text:
mirantibus qui videbant eum, et robustos homines in tolerantia superare. Expletis namque negotiis, velut in se rediens, multiplicibus infirmitatibus laborabat, ut vix viveret feriatus, qui occupatus deficere nesciebat. Cui in opere novissimo tam manifeste, tamque magnifice divina adfuit virtus ut ex laboribus vires capere videretur. Accidit autem, cum in praedicti Mosellae fluvii littore residentibus hinc inde partibus mediator fidelis rogaret quae ad pacem erant, ut pars altera, ex tanta siquidem hostium strage ferocior, quod exigebatur, obstinata animositate renueret. Subito denique tanquam agitati furiis discesserunt, Virum Dei insalutatum, solam vero caeteris omnibus relinquentes desperationem pacis. Nec sane ex contemptu aliquo, sed ex motu reverentiae ejus iniere fugam: siquidem solvebatur, sola utrinque meditabantur arma, sola inibant consilia malignandi, cum Vir sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
nisibiłi ꝯsũmaret. gͣiis ad modũ plaga in¬
erenti ppło suꝑuenit. congressi eĩ in multitu¬
dine graui adu̾sus uicinos pͥncipes aquiba
pret̾ morẽ lassessitam se ẽẽ tanta ciuitas in¬
dignabat᷑. ⁊ traditi sũt młtis ĩ manꝰ pau¬
cissimoꝵ. Concdusi deniq int̾ frigidi md̃¬
tis. sic eum eĩ applłant moselle ann̾ns angͥ¬
tias. ac mutuo sese impetu collidentes.i
uria hora sic̃ dicebatur plusꝙͣ duo mailia c̃o¬
currerũt quidã gladii trucidati płes aĩe
subm̃si. Uehem̃ti gͥ sb̾ indignatõe cõcepta
nobilis illa ciuitas totis adulatõm uiribꝰ
ꝑabatur. cũ eregione adu̾sarios queq. ⁊ for¬
tiores p̾da copiosa. ⁊ audatces feciss euẽtꝰ.
tate refugiũ petiit.⁊ expectauit iirũ dei. Ue¬
miens ergo clarãuallẽ. ip̃iꝯ atq õium fr̃m
ut se tantis dignaret᷑ opponere malic: quili
alt̾ nemo posse modũ ponere uideret᷑. Dñs

Expanded text:
is admodum plaga Metensi populo supervenit. Egressi enim in multitudine gravi adversus vicinos principes, a quibus praetermorem lacessitam se esse tanta civitas indignabatur, traditi sunt multi in manus paucissimorum. Conclusi denique inter Frigidi-Montis sic enim eum appellant et Mosellae amnis angustias, ac mutuo sese impetu collidentes, una hora, sicut dicebatur, plus quam duo millia corruerunt, quidam gladiis trucidati, plures amne submersi. Vehementi igitur indignatione concepta, nobilis illa civitas totis ad ultionem viribus parabatur, cum e regione adversarios quoque et fortiores praeda copiosa, et audaciores fecisset eventus. tate petiit refugium, et expetiit Virum Dei. Veniens ergo Claram-Vallem, ipsius atque omnium fratrum ut se tantis dignaretur opponere malis, quibus alter nemo posse modum ponere videretur. Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
de p̾dc̃oꝵ ꝑlenitudine pͥncipũ legatiẽ suscep¬
ta: iocinide satis du̾sus ad suor. aꝗnoscite
ait. ꝓmisse nb̃ canende głie. ⁊ cantici pa
ximas difficultates cocurrentes utrũq se¬
in notuerat. alb̃is sc̃ĩ. tã cͥca deformanda

Expanded text:
de praedictorum poenitudine principum legatione suscepta, jucunde satis conversus ad suos. « Agnoscite, ait, promissae nobis canendae Gloriae et cantici pacximas difficultates occurrentes utrinque saeinnotuerat, Abbatis sancti tam certa de r
Abbreviated transcription (Latin):
mulieri male. Atestatur huic ẜmoni meo
sapientissimꝰ salomon. qr nõ ẽ capd̾ super
caput ẜpentis. ⁊ nõ ẽ malicia suꝑ maliciã
lierẽ sapientissimũ salomonẽ inp̾uaricatiõis
saclegium p̾cipitauit. per mulierẽ fortisissi¬

Expanded text:
o meo sapientissimus Salomon: Quia non est caput super caput serpentis, et non est malitia super malitiam lier sapientissimum Salomonem in praevaricationis sacrilegium praecipitavit: mulier
Abbreviated transcription (Latin):
minibi. solet ẽẽ refectio laboꝵ ⁊ sensuum
aut inciũi recreatio. Extũc usq hodie ui¬
gilat. ultra possibilitat̾e hũanã. Nullũ
enĩ tp̃s magis se ꝑdere cõqueri solet quã
quo dormit: ydonea satis reputans cõꝑatõ¬
nẽ sõpnii ⁊ mortis. ut sic dormiẽtis uideã¬
tur mortui ap̾ hoĩes: quomͣ apd̾ dm̃ mor¬
tui dormiẽtes. Uñ etiã siꝙͣ forte religiosum
ĩ domiendo seu durius st̾tente audierit.
fere uix seu pot̾ carnalr eũ seu sclariter
dormire cansatur. In ip̃o nãq temere nictũ.
tenus sõpnus comittat᷑. In neutro ẽi nul¬
lam indulget corpori suo societat᷑e. nͥ ꝙ in
utroq sũpsisse aliqͥd. sat eiẽ. Qnͣtũ eĩ e ad
uigilias. iigiliaꝵ ei modꝯ ẽ. nõ tota noctẽ
duce in sopnem. porro atq comedendũ us

Expanded text:
minibus solet esse refectio laborum et sensuum, minibus solet esse refectio laborum et sensuum, aut mentium recreatio? Extunc usque hodie vigilat ultra possibilitatem humanam. Nullum enim tempus magis se perdere conqueri solet, quam quo dormit, idoneam satis reputans comparationem mortis et somni: ut sic dormientes videantur mortui apud homines, quomodo apud Deum mortui dormientes. Unde etiam si quem forte religiosum in dormiendo seu durius stertentem audierit, ferre vix potest, sed carnaliter eum seu saeculariter dormire causatur. In ipso namque tenuem victum tenuis somnus comitatur. In neutro enim ullam indulget corpori suo satietatem, nisi quod in utroque sumpsisse aliquid sat ei est. Quantum enim ad vigilias, vigiliarum ei modus est non totam noctem ducere insomnem. 22. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
uł si forte aliqñ eũ ꝯtingebat uidere. me¬
moria ut d̾cm ẽ alicubi occupata nõ au̾te¬
bat. Sine memoria quippe sensꝯ sencientis
millꝰ ẽ. Natura qͥppe ineo nõ discenciebat
mosus. ⁊ sortito sum aĩam bonã. ⁊ cũ ma¬
gis eẽm bonꝯ uenit corpa comqͥnatũ. Ad
contẽplanda quippe sp̃ualia q̃q sen diui¬
na. cum gr̾a sp̃uali. naturali quoda uͥtuti
pollebat ingeni sortitꝰ q etiam tu hoc e¬
rat aĩam bonã: sensualitate nõ curiose
laseniã nec suꝑbe rebellem. s ꝯgaudente
spͥualibꝯ studiis. ⁊ in eis que ad dm̃ sunt
instrum̃tũ. S cũ caro in eo ex dono p̾ueni¬
entis gr̃e. ⁊ ad iutorio subseq̾ntis nature
usu bõno sp̃uał discipline. uix iam aliqͥd
nis ac sangius tanta aduersꝰ carne cõ¬
cupiscebat. ut ĩfirmũ aĩal cadens suꝑ ho¬
nere. usq ĩ hanc diẽ nõ adiciat nec resur¬
gat. Quid eĩ dicã desõpno. qui incet̾is ho¬

Expanded text:
vel si forte aliquando eum contingebat videre, mevel si forte aliquando eum contingebat videre, memoria, ut dictum est, alibi occupata non advertebat. Sine memoria quippe sensus sentientis nullus est. 21. Natura quoque en eo non dissentiebat niosus, et sortitus sum animam bonam; et cum magis essem bonus, veni ad corpus incoinquinatum . Ad contemplanda quippe spiritualia quaeque seu divina, cum gratia spirituali, naturali quadam virtute pollebat ingenii; sortitusque etiam in hoc erat animam bonam, sensualitatem non curiose lascivam, nec superbe rebellem, sed congaudentem spiritualibus studiis, et in eis quae ad Deum sunt,instrumentum. Sed cum caro in eo ex dono praevenientis gratiae, et adjutorio subsequentis naturae, et usu bono spiritualis disciplinae, vix jam aliquid nis ac sanguinis, tanta adversus carnem concupiscebat, ut infirmum animal cadens sub onere, usque in hanc diem non adjiciat ut resurgat. Quid enim dicam de somno, qui in caeteris ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quos fu̾it. Cum enĩ iam int̾iore sensu illu¬
minati amoris. dulciꝰ ac freqͥnciꝰ sentire
incipet desursũ inspirant̾e sͥ suauitat̾e. sẽ¬
su iłli int̾iori itinͣis a sensibꝰ corporis: uix
tineis ꝑmittebat. qͣntũ suffice̾t ad extioriᷤ.
cum hominilii ꝯusatõili secietate. Qd̃ cõ
tuiui usus instancia ĩ cosuetudinẽ mitt̾et
ꝯsuetudo ei ip̃a quodã mͦ u̾tebat innatura.
Totusq ab sortꝰ insp̃m sepe tota indm. di¬
recta intentõe seu uenditõe sp̃uali tota oc¬
cupata memoria: uidens non uidebat.
audiens nõ audiebat. nich sapiebat gussã¬
ti. uiix aͥd sensu ali quo corporis senciebat.
Iã quippe annũ integrũ exegerat incella
nouicoꝵ. cũ exiens inde ignoraret ad huc
anhret domꝰ illa testudinem. ꝙͣ solemꝯ
dicere celaturã. Multo tp̃r freq̾ntau̾at in¬
tͣnͣs. ⁊exiens domũ ecc̃e: eũ in eiꝰ capite
mortificato. nil huiꝯmodi senciebat:

Expanded text:
per quos fiunt. Cum enim jam interiore sensu illuper quos fiunt. Cum enim jam interiore sensu illuminati amoris dulcius ac frequentius sentire inciperet desursum spirantem sibi suavitatem, sensui illi interiori timens a sensibus corporis, vix ntum eis permittebat, quantum sufficeret ad exterioris cum hominibus conversationis societatem. Quod cum continui usus instantia in consuetudinem mitteret, consuetudo ei ipsa quodammodo vertebatur in naturam: totusque absorptus in spiritum, spe tota in Deum directa, intentione seu meditatione spirituali tota occupata memoria, videns non videbat, audiens non audiebat; 1071 nihil sapiebat gustanti, vix aliquid sensu aliquo corporis sentiebat. Jam quippe annum integrum exegerat in cella Novitiorum, cum exiens inde ignoraret adhuc an haberet domus ipsa testudinem, quam solemus dicere caelaturam. Multo tempore frequentaverat intrans et exiens domum ecclesiae, cum in ejus capite, mortificato, nil hujusmodi sentiebat;
Abbreviated transcription (Latin):
tã. ac pene nullam int̾ntõe̾ ibi moriendi a
cordibii ⁊ memoria hoĩnũ. ⁊ spe delitescendi.
⁊ latenditanꝗ uas ꝑdicũ. d̾o alit disponẽ¬
te. ⁊ eũ sibi in Cuas elctois pꝑante: non
solũ ad ordinẽ monasticũ confortandu ac di
b ⁊ gentib. ⁊ usq ad extremũ t̾re. Ip̃e uero de¬
se nil tale estimans. aut cogitans: pociꝰ ad
nouicioꝵ ip̃e cepit age. insemi ip̃o qd̾ alios
p̾dicante ac dicentẽ. Bi ad ea que adĩtꝰ sunt
festinatis. Hic hic foris dimittite corpora que
descło actulistis. Soli sp̃c ingrediantur. caro
non ꝓdest quicꝙͣ. Qd̾ cum nouiciis ad noui¬
tat̾ẽ uerbi ꝑt̾ritis. parcens tem̃tudini eoꝵ.
clemciꝯ ex ponendo ꝙ dix̾at. carnalẽ cõcupiᷤ¬
cenciã p̾dicare soleat foris dimittendã: ĩpe
cũ nouiciꝰ ẽẽt. ĩ nullo sibi parcẽs ĩstabat
oĩmodis mortificare nõ solum ꝯcupiscẽciaᷤᷤ
carnis. q̃ ꝑsensꝯ corporis fuit. s ⁊ sensꝯ ip̃os

Expanded text:
tam ac pene nullam, intentione ibi moriendi a cordibus et memoria hominum, et spe delitescendi et latendi tanquam vas perditum; Deo aliter disponente, et eum sibi in vas electionis praeparante, non solum ad Ordinem monasticbus et gentibus, et usque ad extremum terrae. Ipse vero, nil tale de se aestimans aut cogitans, potius adNovitiorum, ipse coepit agere in semetipso quod alios praedicantem ac dicentem: « Si ad ea quae intus sunt festinatis, hic foris dimittite corpora quae de saeculo attulistis: soli spiritus ingrediantur; caro non prodest quidquam. » Quod cum novitiis ad novitatem verbi perterritis, parcens teneritudini eorum, clementius exponendo, carnalem concupiscentiam praedicare solebat foris dimittendam: ipse cum novitius esset, in nullo sibi parcens, instabat omnimodis mortificare non solum concupiscentias carnis, quae per sensus corporis fiunt, sed et sensus ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
albate b̾nardo ⁊ magist̾io eius. inclarissiã
⁊ carissima ualle illa sp̃ualiũ scola studioꝵ.
hic feruor regłaris discipline: oĩa eo faciẽte
⁊ ordinante ⁊ tab̾nacłm deo edificante int̾ris

Expanded text:
abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum: hic fervor regularis disciplinae, omnia eo faciente et ordinante, et tabernaculum De
Abbreviated transcription (Latin):
morie fidelit̾ conmendatũ. municã e̾e̾ aĩe õẽm¬
dełctoem carnis. quicqͥd carnẽ cũ qualibus
dełc̾tatõe nutrire iudetur. fugiendũ arbitra¬
bantur. Quasi eni ꝑaliã uiam reduci puta¬
bant in regionẽ suam: cũ predulcedine amo¬
ris int̾ioris amara eq dulcedia ⁊ dulcia de¬
lectabiliter edendo delectabiliꝰ sibi uuere
uiderentur in ħ̾mo. ꝙͣ priꝰ uixissent inscło.
ram res delata est. Suꝑ quo iur ille potens
inu̾̃bo. ẜ monẽ ad eos aggressꝰ adeũ finem
ꝑduxit. ut oẽm hoĩem quicũq dona dei recu
cũ aliq̃n ad horã refectõis uentũ ẽet: amari¬
tudo quedam mortis in olla decogcionis eoꝵ
dinem hns. Farina uero amaritudinẽ ĩ duł
ergo securi ⁊ cũ gr̃aꝵ accõe: qd̾ cum naturalit̾
minui aptatũ fuerit usibi hũanis ad hec per
gr̃am dei ur̃is ẽ usibꝰ abtatũ. ut utanuu ⁊
comedatis. In quo si mobedientes ⁊ increduli

Expanded text:
moriae fideliter commenmoriae fideliter commendelectationem carnis, quidquid carnem cum qualibet delectatione nutrire videretur, fugiendum arbitrabantur. Quasi enim per aliam viam reduci se putabant in regionem suam, cum prae dulcedine amoris interioris, amara aeque ac dulcia delectabiliter edendo, delectabilius vivere sibi viderentur in eremo quam prius vixissent in saecurat, res delata est. Super quo vir ille potens in verbo, sermonem ad eos aggressus ad eum finem perduxit, ut omnem hominem, quicunque dona Dei recuscum aliquando ad horam refectionis ventum esset, amaritudo quaedam mortis in olla decoctionis eorum dinem habens: farina vero amaritudinem in dulcergo securi, et cum gratiarum actione, quod cum naturaliter minus aptum fuerit usibus humanis, ad hoc per gratiam Dei vestris est usibus aptatum, ut utamini et comedatis. In quo si inobedientes et increduli
Abbreviated transcription (Latin):
sui. singłis ordo ip̃e defendebat. Nomibꝯ uo¬
tr̃eus uidebat᷑. duris fr̃m laboribꝰ. uix de
t̾ra deẜti illiꝰ st̾rili ꝓductus. cet̾a quo ci¬
baria q̃q ux erãt aliqͥd saporis habencia
pret̾ quem fames seu amor dei faciebat.
S ⁊ ip̃m nouicii feruoris simplicitas sibi
tollebat cũ qiͣ uenenũ arbitrantes quicqͥd
comedentẽ. ut eũq delectar ircusarent dont
dei ꝓpt̾ gr̃am ꝙͣ ineis senciebat. Cum enum
cͥca oẽ genus carnalis tołancie. cũ adiutorio
gr̃e dei studiũ sp̃ualis patris hoc effeciss ut
płima que hoĩ incarne ꝯstituto in possibłia pͥꝯ
uidebantur. iam non solum ꝯstant̾. ꝑ ag̾ent
⁊ sine murmmuratoe. s ⁊ cũ ingenti dełctione:
ip̃a dełctatio aliã ineis peperat murmuratõ¬
nem. eo ꝑicłosiorẽ quo eam estimabant qi re¬
maciorem acarne sp̃m ꝓpinquiorẽ. persuasũ
quippe hñtes. ⁊ qͣi cum testimoĩo scĩe sue. me¬

Expanded text:
sui singulis ordo ipse defendebat. 36. Dosui singulis ordo ipse defendebat. 36. Douris fratrum laboribus vix de terra deserti illius sterili productus: caetera quoque cibaria quaeque vix erant aliquid saporis habentia, praeter quam quod fames seu amor Dei faciebat. Sed et ipsum novitii fervoris simplicitas sibi tollebat, cum, quasi venenum arbitrantes quidquid comedentem utcunque delectaret, recusarent dona Dei propter gratiam quam in eis sentiebant. Cum enim circa omne genus carnalis 1078 tolerantiae, cum adjutorio gratiae Dei, studium spiritualis Patris hoc in eis effecisset ut plurima, quae homini in carne constituto impossibilia prius videbantur, jam non solum constanter peragerent et sine murmuratione, sed etiam cum ingenti delectatione: ipsa delectatio aliam in eis pepererat murmurationem, eo periculosiorem, quo eam aestimabant quasi remotiorem a carne, spiritui propinquiorem. Persuasum quippe habentes, et quasi cum testimonio conscientiae suae me
Abbreviated transcription (Latin):
media necte medie noctis silenciũ a suꝑueni¬
entil ĩ ueniebat᷑: p̾ter laboꝵ sonitꝰ. uł si fr̃s
indei laudib occuparentur. Porro silencii ĩp̃iꝰ
nientes sui faciebat reu̾enciã: ut et ip̃i non
dicam praua uł occõsa. si aliquĩetiam qd̾ ad
rem non attinͣet ubi loqui u̾erentur. Loci uo
ip̃iꝯ solitudo int̾opaca siluaꝵ ⁊ incinoꝵ hinc
inde montiũ angustias. in quo ẜui dei late¬
bant. speluncã illam sc̃i bñdicti pris nr̃i quo¬
dã modo rep̾sentabat. inqua aliqn apastoribꝰ
inuentꝰ ẽ. ut cuiꝰ unitabantur uitam ha¬
bitatõis em ac sollitudis formã aliꝙͣ ħre iuide¬
rent᷑. Om̃s quippe etiam in multitudĩe sollita¬
tariã faciebat. qr sic̃ homo unus cum ĩ ordina¬
tus etiã cũ solus ẽ. ip̃e sibi turba ẽ. sic ibi u¬
uitate sp̃c ⁊ regłaris lege silenciũ. inmulti¬
tudine hoĩum ordinata solitudinẽ cordis

Expanded text:
media die mediae noctis silentium a supervenimedia die mediae noctis silentium a supervenientibus inveniebatur, praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei occuparentur. Porro silentii ipsius ines supervenientes sui faciebat reverentiam, ut et ipsi, non dicam prava vel otiosa, sed aliquid etiam quod ad rem non attineret, ibi loqui vererentur. Loci vero ipsius solitudo inter opaca silvarum, et vicinorum hinc inde montium angustias, in quo servi Dei latebant, speluncam illam sancti Benedicti patris nostri quodammodo repraesentabat, in qua aliquando a pastoribus inventus est: ut cujus imitabantur vitam, habitationem ejus ac solitudinis formam aliquam habere viderentur. Omnes quippe etiam in multitudine solitatariam faciebat; quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est; sic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii, in multitudine hominum ordinata, solitudinem cordis
Abbreviated transcription (Latin):
latis io aliqͦt annos hedificii moastis. eõdem¬
in loco positum oratoriũ cerneret uibi uores illaᷤ
diebus: quocũq occłos u̾tebam. nuirans qͣi
celos uidere me nouos. ⁊ t̾ram nouã. ⁊ antiqͦꝵ
tas. ⁊ ineis nr̃i t̾priᷤᷤ hominũ recencia uestigia.
Erat enĩ tunc tp̃ris uid̾e clareualł aurea scła:
cũ iuri uirtutis olim diuites inscło. ⁊ honorati.
insaguine suo: in labore et erũpns. infame
⁊ sici infrigore.⁊ nuditate. in ꝑsecutõibꝰ ⁊ c̾õtu¬
meliis. ⁊ augustiis multis: preꝑantes cdareual¬
li eam ꝙͣ. hodie h̾t sufficierciam ⁊ pace. Neq
euntili claramuallem ꝑdescensũ montis. d̃s
indomuil eius cognoscebatur: cum insim¬
plicitate ⁊ humilitate hedificioꝵ sim plicita¬
tem ⁊ hũilitat̾ẽ in habitanciũ pauꝑum xp̃i.
uallis muta loq̃retur. deniq ĩ ualle illa plena
hõinũ inqua neminai occiosum ẽẽ licebat. õi¬
bꝯ laborãtibii ⁊ singłis cͥca iniuncta occupatis.

Expanded text:
latis post aliquot annos aedificiis monasterii, eodem loco positum oratorium cerneret, ubi voces illas diebus, quocunque oculos vertebam, mirans, quasi coelos me videre novos, et terram novam, et antiquorum ri temporis hominum recentia vestigia. 35. Erat enim tunc temporis videre Clarae-Vallis aurea saecula, cum viri virtutis, olim divites in saeculo et honorati, in sanguine suo, in labore et aerumna, in fame et siti, in frigore et nuditate, in persecutionibus, et contumeliis, et angustiis multis; praeparantes Clarae-Valli eam quam hodie habet sufficientiam et pacem. Neque euntibus Claram-Vallem per descensum montis. Deus in domibus ejus cognoscebatur, cum in simplicitate et humilitate aedificiorum simplicitatem et humilitatem inhabitantium pauperum Christi vallis muta loqueretur. Denique in valle illa plena hominum, in qua nemini otiosum esse licebat, omnibus laborantibus, et singulis circa injuncta occupatis,
Abbreviated transcription (Latin):
duo sp̃c neqͣm uelud inputeũ horrende ꝓfun¬
ditatis eum p̾cipitare parassent. unde t̾ritus
ita contremuit. s beato petro accurrente erep¬
tus nichil sensit de inceps lesionis.
enguni ẽẽt cuncta en arrare. que suꝑ hi ͤ
qui ex hac iuita dissesẜant. ⁊ eoꝵ nec̾cita

Expanded text:
duo spiritus nequam velut in puteum horrendae profunduo spiritus nequam velut in puteum horrendae profunditatis eum praecipitare parassent: unde territus ita contremuit, sed beato Petro accurrente ereptus, nihil sensit deinceps laesionis. 47. Longum esset cuncta narrare quae super his qui ex hac vita discesserant, et eorum felici
Abbreviated transcription (Latin):
obungatoes ip̃iꝰ. ⁊ imponens ei ne forte hec
dicens tẽptans eum: ꝑsistenti tñ manũ impo¬
nit.⁊ febrẽ abcedere ũbet. Hec mor a: adimpe¬
riũ eius reliquid febris: ex ꝑtũ insemetip̃o ꝙ
incet̾is arguebat. Idem quoq Galdricꝰ. cum
inclaraualle aliqͣntos iam pagent annos:
feruens sp̃u. ⁊ tociꝰ boni enulator: ex hocluce
migrauit. Qui ante unã ferre mortis horã.¬
turlutꝯ admom̃itũ. ⁊ coto corpore t̾ribiliter
motus infremuit. s adpͥstinam stati sereni¬
tatẽ reu̾sus uultu deinceps placidissimo ex¬
pirauit. Noluit aut̃ dñs sollicitũ ałbis aĩ¬
mũ. hiuꝰ rei cognitõe fraudari. Siquidẽ pꝯ
aliꝙ dies. idem Galdricꝰ apparens ei ĩ iussie
magna se gratularetur felicitate locatum:
deinde interogatus est quid nam sibi nolu¬
it tam acrebã cũba illa inmorte. tanqͣm re¬
pentina cõmocio. Bicebat aut̃. ꝙ ea hora ⁊¬

Expanded text:
objurgationes ipsius, et imponens ei, ne forte haec objurgationes ipsius, et imponens ei, ne forte haec diceret tentans eum, persistenti tamen manum imponit, et febrem abscedere jubet. Nec mora, ad imperium ejus reliquit eum febris, expertum in semetipso quod in caeteris arguebat. Idem quoque Galdricus cum in Clara-Valle aliquantos jam peregisset annos, fervens spiritu et totius boni aemulator, ex hac luce migraturbatus ad momentum, et toto corpore terribiliter motus infremuit; sed ad pristinam serenitatem reversus, vultu deinceps placidissimo exspiravit. Noluit autem Dominus sollicitum Abbatis animum hujus rei cognitione fraudari. Siquidem post aliquot dies idem Galdricus apparens ei in visu nomagna sese gratularetur felicitate locatum, demum interrogatus est, 1082 quidnam sibi voluerit tam acerba illa in morte, tamque repentina commotio. Dicebat autem quod ea hora
Abbreviated transcription (Latin):
pedem fistulam eccupau̾at. p̾dc̃i patͥs tactum
⁊ bñdc̃oem. cum multa supplicato̾e petebat.
Signatus autẽ statim ꝯualuit. et post pauciᷤ¬
simos dies regressi ꝑidẽ opidũ sanũ eũ atq in¬
colum̃ inuener̃. Cet̾m sepe dicens bt̃i iuiri fr̃.
ne ip̃o quidẽ pot̾at compesai miracło quominꝰ
ĩ creparet eũ ⁊ p̾sũptõis argueret. ꝙ acqͥeuit tan¬
gere hoĩem. tanta siquide̾ caritate ꝓeo sollicitꝰ eãt.
trra idem tpͣs accidit ut auuncłe eius saldn cꝯ
qui ⁊ ip̃e zelo simili. eius mansuetudinem
sicut preduxuꝯ duris increpatõiln obruebat.¬
grauissimꝰ febrib laboraret. Seinde ĩ graues¬
cente morbo. tp̃a doloris magiutudĩe suꝑatꝰ.
Albem humili supplitõe cõpellat. ut suimi¬
ẜatur. ⁊ opemi sibi ferat. ꝙͣ cet̾is consueuit.
At ille ciuꝰ sp̃c suꝑ semel ducis primũ leuit᷑
breuitq cõmemorans. e̾ͥbras suꝑ hui ꝯmodi

Expanded text:
pedem fistula occupaverat, praedicti Patris tactum pedem fistula occupaverat, praedicti Patris tactum et benedictionem cum multa supplicatione petebat. Signatus autem statim convaluit, et post paucissimos dies regressi per idem oppidum, sanum eum atque incolumem invenerunt. Caeterum saepe dictus beati Viri frater ne ipso quidem poterat compesci miraculo, quominus increparet eum, et praesumptionis argueret, quod acquieverit tangere hominem: tanta siquidem charitate pro eo sollicitus erat.rca idem tempus accidit ut avunculus ejus Galdricus, qui et ipse zelo simili ejus mansuetudinem, sicut praediximus, duris increpationgravissimis febribus laboraret. Demum ingravescente morbo, ipsa doloris magnitudine superatus, Abbatem humili supplicatione compellit, ut sui misereatur, et opem sibi ferat quam caeteris consuevit. At ille, cujus spiritus super mel dulcis, primum leniter breviterque commemorans crebras super hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
ngłiam elenabantur hũanã: s iuuemli eius
etati. ⁊ nouelle adhuc cõu̾satoĩ. sp̃uali sollitudĩe
metuebant. In quo nimirũ Selo galdricꝰ auun¬
culus eius ⁊ guido primogenitꝰ fr̃m. cetos añ¬
ibant: ut ip̃os tanꝙͣ geminos quosdã stimłos
carius sue. ne gr̃a multitudo eum extolleret.
accepisse diuinitꝰ uid̾etur. Neq eni parebat.
u̾bis duriorib exagitantes tenͣam u̾ecundiã
eis. calũpniantes etiã bñ gesta signa oĩa ad¬
nichilantes. ⁊ hoĩem mansuetissimũ. nicħq
contradicent̾e freq̾nt̾ usq ad lacrimas in ꝓpͥis
⁊ obꝓbriis affugentes. Marrare sol uen̾abilis
ep̃c lingonensis gode fridꝰ. scĩ uiri ⁊ ppinquus sã¬
guine et inconuersatoe socius. ⁊ extũc ꝑoĩa
udiuduus comes. p̾mo nuracło ꝙ ꝑ manũ
eius fi uidit: prede̾m gernianũ eus affiusse
giundonẽ. Erat enĩ eis tͣnsitũ ꝑcastrũ nantoni
int̾ritorio senonũ: et uiuens quidã cuius

Expanded text:
iam elevabantur humanam, sed juvenili ejus aetati, et novae adhuc conversationi, spirituali sollicitudine metuebant. In quo nimirum zelo Galdricus avunculus ejus, et Guido primogenitus fratrum, caeteros anteibant: ut ipsos tanquam geminos quosdam stimulos carnis suae, ne gratiarum mangnitudo eum extolleret, accepisse divinitus videretur. Neque enim parcebant, verbis durioribus exagitantes teneram verecundiam ejus, calumniantes etiam bene gesta, signa omnia annihilantes, et hominem mansuetissimum, nihilque contradicentem, frequenter usque ad lacrymas improperiis et opprobriis affligentes. Narrare solebat venerabilis episcopus Lingonensis Godefridus, sancti Viri et propinquus sanguine, et in conversione socius, et extunc per omnia individuus comes, primo miraculo quod per manum ejus fieri vidit, praedictum germanum ejus adfuisse Guidonem. Erat enim eis transin territorio Senonum, et juvenis quidam, cujus