comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
itaq uł paucis mortalium constat
fuisse collatum. fas certe ñ ẽ sus¬
picari tante uirgini ẽẽ negatũ
ꝑ qͣm om̃is mortalitas em̾sit ad
uitã. fuit ꝓculdubio et mat̾ dñ
tiuitatis eius diem. et om̃i anno c̃
exustatione uniu̾se terre uotua
celebritate suscipiens. Ego putoa
et copiosior bñdictionis scĩficatio
in eam descendit q̃ ip̃ius nõ solũ
scĩficaret ortum. s ⁊ uitam ab o.
deinceps pecco custodiret immu¬
nẽ: qd̾ nemini quidẽ alt̾i in na
tis mulierũ creclit᷑ eẽ donatum.
Decuit nimirũ reginam uͥginum
singłaris pͥuilegio scĩtatis. abso
om̃i pec̃co ducere uitam: que dũ
pec̃ci mortisq pareret ꝑemptorẽ.
munꝰ uite et iusticie om̃ib obtin̾e
Sc̃s igit᷑ ortus. qm̃ ĩmensa ꝑdiens
ex utero scĩtas. scm̃ fecit ulũ. Qd
adhuc addendũ his putamꝰ hono¬
rib: It honoret᷑ inqͥunt et con¬
ceptꝰ qui honorandũ prebuit par¬

Expanded text:
itaque vel paucis mortalium constat itaque vel paucis mortalium constat fuisse collatum, fas certe non est suspicari tantae Virgini esse negatum, per quam omnis mortalitas emersit ad vitam. Fuit procul dubio et Mater Domitivitatis ejus diem, et omnia anno cum exsultatione universae terrae votiva celebritate suscipiens. Ego puto, quod et copiosior sanctificationis benedictio in eam descenderit, quae ipsius non solum sanctificaret ortum, sed et vitam ab omni deinceps peccato custodiret immunem: quod nemini alteri in natis quidem mulierum creditur esse donatum. Decuit nimirum Reginam virginum singularis privilegio sanctitatis, absque omni peccato ducere vitam: quae dum peccati mortisque pareret peremptorem, munus vitae et justitiae omnibus obtineret. Sanctus igitur ortus, quoniam immensa prodiens ex utero sanctitas sanctum fecit illum. 6. Quid adhuc addendum his putamus honoribus? Ut honoretur, inquiunt, et conceptus, qui honorandum praeivit par
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. ñ temere dix̾im. Sc̃ificator
tñ nõ dubitau̾im dic̾e̾. quos deus
scĩficauit. et cum eãdẽ scĩficatiõe
ꝓdisse ex utero qͣm accepunt inu¬
tero. nec reatum quem in concep¬
tione traxerũt. ualuisse ullatenꝰ
hoꝵ natali iam donatam p̾peclire
seu preripe bñdictioẽm. Attam̃
quis dicat sp̃u scõ repletum. ma¬
nere adhuc nichominꝰ filium ire.
et si mori inut̾o contigisset cũ hac
plenitudiẽ sp̃c penas luiturũ dap¬
nationis: Durum ẽ. Minimetũ
ausĩ quippiã m̃e sententia diffi¬
nire. S quicqͥd de hoc sit. m̾ito
eccłia que cet̾orum ñ natiuitatẽ
s mortem scõrum indicat. ⁊ pre¬
dicat preciosam. singłariqͣdam
exceptione festis p̾fert gaudiis.
uen̾aturq illius natalẽ. de quo
ñtiante angelo singłarit̾ legit
et muiti in natiuitate eius gau¬
debũt. Curenim ñ sit illi exit᷑
sc̃s. ac ꝑude festiuus et letus. qͥ
potuit exultare et in utero: Qd̃

Expanded text:
fuerit; non temere dixerim. Sanctificatos fuerit; non temere dixerim. Sanctificatos tamen non dubitaverim dicere, quos Deus sanctificavit, et cum eadem sanctificatione prodisse ex utero, quam acceperunt in utero: nec reatum, quem in conceptione traxerunt, valuisse ullatenus horum natali jam donatam praepedire seu praeripere benedictionem. Attamen quis dicat Spiritu sancto repletum, manere adhuc filium nihilominus irae; et, si mori in utero contigisset cum hac plenitudine spiritus, poenas luiturum damnationis? Durum est. Minime tamen ausim hinc quidpiam mea sententia definire. Sed quidquid de hoc sit, merito Ecclesia, quae caeterorum non nativitatem, sed mortem sanctorum judicat et praedicat pretiosam, singulari quadam exceptione festis praefert gaudiis, veneraturque illius natalem, de quo nuntiante angelo singulariter legit: Et multi in nativitate ejus gaudebunt . Cur enim non sit illius exitus sanctus, ac proinde festivus et laetus, qui potuit exsultare et in utero? 5. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ de formarem in ut̾o noui te. ⁊
añqͣm exires de uulua scĩficaui
te. Qm puschre int̾ sigurationẽ
in utero et parturitionẽ in uto
diuinũ distinxit oraculum. ut
illam tm̃ precognitã. istam et
scĩtatis mun̾e preornatã ostende¬
ret. ne quis ꝓphe prerogatiuã de
sola p̾scientia. seu predestinatiõe
putau̾it estimandã. Esto tam̃ ut
de ieremia hoc concedamus. quid
respondebit᷑ de ioh̾e baptista. q̃
angłis prenuntiauit sp̃u scõ reple¬
tum iri adhuc ex ut̾o matͥs sue:
Prorsus hoc ad p̃destinatioẽm . p̃¬
scĩam ue referri posse ñ arbitror
Uerba nempe angłi sicut ip̃e p̃dix̃
completa absq dubio sunt in tẽꝑe
suo. et quẽ prelocutꝰ ẽ sp̃u sco replẽ¬
dum non ẽ fas crecłe ñ repletum.
idq loco et temꝑe quo predixit.
Certissime autem sp̃c sc̃s quem reple¬
uit scĩficauit. Cet̾m quatinꝰ aduer¬
sus originale pec̃cm hec ip̃a scĩficatio
uł si quis alius simili preuentus gr̃a

Expanded text:
formarem in utero, novi te; et antequam exires de vulva sanctificavi te . Quam pulchre inter figurationem in utero, et parturitionem ex utero divinum distinxit oraculum! ut illam tantum praecognitam, istam et sanctitatis munere praeornatam ostenderet: ne quis Prophetae praerogativam de sola praescientia seu praedestinatione 170 putaverit aestimandam. 4. Esto tamen ut hoc de Jeremia concedamus. Quid respondebitur de Joanne Baptista, quem angelus praenuntiavit Spiritu sancto repletum iri adhuc in utero matris suae? Prorsus hoc ad praedestinationem praescientiamve referri posse non arbitror. Verba nempe angeli, sicut ipse praedixit, completa absque dubio sunt in tempore suo: et quem praelocutus est Spiritu sancto replendum, non est fas credere non repletum; idque loco et tempore quo praedixit. Certissime autem sanctus Spiritus quem replevit, sanctificavit. Caeterum quatenus adversus originale peccatum haec ipsa sanctificatio vel si quis alius simili praeventus gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tate inet̾num ñ deficere uobis ꝓ
fidimꝰ. Urã autem int̾ẽ. fac̾e. ut
ñ confundam̃ sic confidentes. de
cet̾o sunueni grãm in ocłis ur̃is. in¬
delligite suꝑ egenos et pauꝑes ulor
quist apd̾ bñdictioẽm dĩ. Qd̃ enĩ
uni ex illis fec̾itis. mͥ immo xp̃o faci¬
etiꝰ. slam et pauꝑes sunt. et habiãt
int̾ ꝑaupes. hoc precipue obsecranꝰ
ut sauiniacenses monachos ꝓhibea¬
tis ab infestatione eorũ. qm̃ calũp¬
niant᷑ eos iniuste ut putamꝰ. Aut
si se confidunt habere iusticiam: ũi¬
dicate int̾ illos. filius nr̃ abbas alb̾.
et si sius m̾itis cõmendabilior. nr̃is
m. Tenere quippe diligo eum. tanq̃
mat̾ unicũ filium. et diliget eum
quidiligit me. Deniq m̃ eo exꝑiar
sime curatis. Quo enĩ longe a me po¬
sitꝰ ẽ eo mag̾ necessariã habet pat̾nã

Expanded text:
cere vobis pro fidimus. Vestra autem interest facere, ut non confundamur sic confidentes. De caetero si inveni gratiam in oculis vestris, intelligite super egenos et pauperes illos, qui sunt apud Benedictionem Dei. Quod enim uni ex illis feceritis, mihi, imo Christo, facietis. Nam et pauperes sunt, et habitant inter pauperes. Hoc praecipue obsecramus, ut Saviniacenses monachos prohibeatis ab infestatione eorum: quoniam calumniantur eos injuste, ut 169 putamus. Aut si se confidunt habere justitiam, judicate inter illos. Filius noster abbas Albericus, etsi suis meritis commendabilior, nostriamus. Tenere quippe diligo eum, tanquam mater unicum filium: et diligit eum qui diligit me. Denique in eo experiar si me curatis. Quo enim longe a me positus est, eo magis necessariam habet paternam
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ꝓpͥis manib animas infelices: nͥ
qd̾ tanto grauiꝰ qͣnto excellentiorẽ
sp̃alis creatura: ⁊ cui difficiliꝰ mede¬
atur. Neq id qͥdem inimiciciarum
studio gerimus: s stupore qͣdam insẽ¬
sibłitatis int̾ne. Effusus siqͥdem animꝰ
dãpna int̾iora ñ sentit: qr nͨ intꝰ est:
s in uentre forsitan aut sub uentre.
Deniq ⁊ animus quoꝵdã in patinis:
qͦrũdam in locłis inuenit᷑. Ubi ẽ the¬
sautꝰ tuus inqͥt: ibi ẽ ⁊ cortiũ. Qͥd

Expanded text:
mus propriis manibus animas infelices: nisi mus propriis manibus animas infelices: nisi quod tanto gravius, quanto excellentior est spiritualis creatura; et cui difficilius medeatur. Neque id quidem inimicitiarum studio gerimus, sed stupore quodam insensibilitatis internae. Effusus siquidem animus damna interiora non sentit; quia nec intus est, sed in ventre forsitan, aut sub ventre. Denique et animus quorumdam in patinis, quorumdam in loculis invenitur. Ubi est thesaurus tuus, inquit, ibi est et cor tuum . Quid
Abbreviated transcription (Latin):
t forte aliquẽ mouet
illud de psalmo. Qui diligit iniqͥ¬
tatẽ. odit animam suam. Ego autẽ di¬
co: odit et carnem. An ñ odit cui ge¬
henne cumulos m̾catur in dies: cui
scd̾m duriciã suam ⁊ cor impenitẽs
thesaurirat iram indie ire: set̾m h
odiũ tã carnus ꝗͣ anime: ñ in affectu
s in effc̾u pocius inuenit᷑. Sic nimir
odit et freneticꝰ carnẽ suam. cũ sͥ ip̃i
manꝰ inferre laborat. rõnis delib̾atio¬
ne sopita. An uͭ grauior ulla frene¬
sic iudicat᷑. ꝙ̃ impenitẽtia cordis ⁊ pec¬
candi obstinata uoluntas: Siqͥdem
manꝰ nepharias inicit cͥ ip̃i. nͨ carnẽ
s mentẽ lacerat et corrocdit. Si uidi¬
sti homiẽm scalꝑe manus. ⁊ usq ad
sanguinẽ confricare: euidentẽ habes
in eo similitudiẽm anime peccantis
exp̃ssam. Cedit siqͥdem uoluptas illa
tolori. ⁊ succedit pruritui cruciatꝰ:
neq id ignorabat. s dissimulabat il¬
le dũ scalꝑet. Sic lac̾amus. sic exulc̾a¬

Expanded text:
t forte aliquem moveat illud de Psalmo: Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Ego autem dico, odit et carnem. An non odit, cui gehennae cumulos mercatur in dies, et cui secundum duritiam suam et cor impoenitens thesaurizat iram in die irae? Caeterum hoc odium tam carnis, quam animae, non in affectu sed in effectu potius invenitur. Sic nimirum odit et phreneticus carnem suam, cum sibi ipsi manus inferre laborat, rationis deliberatione sopita. An vero gravior ulla phrenesis judicatur, quam impoenitentia cordis, et peccandi obstinata voluntas? Siquidem manus nefarias injicit sibi ipsi, nec carnem, sed mentem lacerat et corrodit. Si vidisti hominem scalpere manus, et usque ad sanguinem confricare, evidentem habes in eo similitudinem animae peccantis expressam. Cedit siquidem voluptas illa dolori, et succedit pruritui cruciatus. Neque id ignorabat, sed dissimulabat ille dum scalperet. Sic laceramus, sic exulcera
Abbreviated transcription (Latin):
Erit autẽ cum in scipãm reu̾sa. cognos¬
cet ꝗͣ crudelit̾ misere uenationis ob¬
tentu eiusc̾au̾it semetipam. Neq e¬
nĩ id sentire pot̾at: dũ uilẽ muscar
p̃dam desid̾io captans insaciabili.
aranear̃ instar. ex uisc̾ib ꝓpͥis inte

Expanded text:
ipsam reversa cognoscet, quam crudeliter miserae venationis obtentu evisceraverit semetipsam. Neque enim id sentire poterat, dum vilem muscarum praedam desiderio captans insatiabili, aranearum instar, ex visceribus propriis inte
Abbreviated transcription (Latin):
exhedauerat: int̾cederetis. Qd̾ et ego
nc ꝓ ip̃o et cũ ip̃o itidem a ur̃a fla¬
gito pietate. Lam nr̃as litt̾as de hac
re p̾catorias iã ad p̾dictum pͥncipẽ
misi: s grãm ñ inueniens nicħ effe¬
ci. Iam qd sibenter auditis: sibent̾

Expanded text:
exhaeredaverat, intercederetis. Quod et ego exhaeredaverat, intercederetis. Quod et ego nunc pro ipso, et cum ipso itidem a vestra flagito pietate. Nam nostras litteras de hac re precatorias jam ad praedictum principem misi: sed gratiam non inveniens nihil effeci. Jam quod libenter aud
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i oiicłam de faucib lupi festi¬
nate eriꝑe: et ad pastum reclucẽ¬
do pͥorem. uixta aliqd̃ ouilium
ur̃oꝵ. qͣcumq in cellula iubete
recludi: nͥ forte aliud quid ei ma¬
gͥ expecdire ꝑspexeritis. et licere
iuditau̾itis. et ꝑsuadere potu̾itis
ode dño norbto sciscitamini. si
uidelicet iturus sit iherosolumã.
ego nescio. Nam cum ante hos
paucos dies eius faciem uidere
et de celesti fistula ore uidelier
ipsius płima haurire. m̾uerim:
hoc tñ ab ip̃o ñ audiui. Uerũ de
antixp̃o cum inqͥrerem quid sẽ¬
tiret: durante adhuc ea q̃ nũcẽ.
gen̾atione. reuelandũ illum eẽ.
certissime se scire testatus ẽ. Atẽ
eãdem c̾titudiẽm unde haberet.
sciscitanti mͥ expon̾e uellet: au¬
dito qd̾ respondit. ñ me illud ꝓ
certo credere debere putaui. Ad
sũmã tñ hoc asseruit. ñ iuisurĩ
exulis humb̾ti. nomĩe. qui oudũ
cũ trecis eẽtis uob supplicabat: qͣti¬
nus ad comitem theobasdũ qͥ eum

Expanded text:
i oviculam de faucibus lupi festinate eripere; et ad pastum reducendo priorem, juxta aliquod ovilium vestrorum quacunque in cellula jubete recludi: nisi forte aliud quid ei magis expedire perspexeritis, et licere judicaveritis, et persuadere potueritiso Norberto sciscitamini, si videlicet iturus sit Jerosolymam, ego nescio. Nam, cum ante hos paucos dies ejus faciem videre, et de coelesti fistula, ore videlicet ipsius, plurima haurire meruerim; hoc tamen ab ipso non audivi. Verum de Antichristo cum inquirerem quid sentiret, durante adhuc ea, quae nunc est, generatione revelandum illum esse se certissime scire protestatus est. At, cum eamdem certitudinem unde haberet, sciscitanti mihi exponere vellet; audito quod respondit, non me illud pro certo credere debere putavi. Ad summam tamen hoc asseruit, non visurum exsulis Humberti nomine: qui dudum, cum Trecis essetis, vobis supplicabat, quatenus ad comitem Theobaldum, qui eum
Abbreviated transcription (Latin):
titutioẽm. siue ut pꝰmod̾ dicit ins¬
tructioẽm. totũ qd̾ passꝰ. et mor¬
tuusẽ. sue erganos caritatis oste¬
sioẽm uł commendationẽ. m¬
set̾um qͥd ꝓdest qd̾ nosinstituit. s n̾
ne uͥtutum: restat ut dicat᷑ qd̾ adã
quoq ex sola pec̃ci ostensiõe nocu̾it.
Siqͥd̾ ꝓ qualitate uuln̾is. allata ẽ
medicina. Sic̃ enim in adã om̃s mo¬
riunt᷑. itaet in xp̃o om̃s iuificabũ

Expanded text:
titutionem, sive, et postmodum dicit, institutionem, sive, et postmodum dicit, instructionem; totum quod passus et mortuus est, suae erga nos charitatis ostensionem vel commendationem. erum quid prodest quod nos instituit, si non ne virtutum; restat ut dicatur, quod Adam quoque ex sola peccati ostensione nocuerit: siquidem pro qualitate vulneris allata est medicina. Sicut enim in Adam omnes mor
Abbreviated transcription (Latin):
usum pietatis. qͥcqͥd in ip̃m ausa est
crudelitas impiorum. fuit uerosangͥs
qui effusu̾ẽ tã multus ad ignoscen¬
dum. ut ip̃m quoq pecẽm maximũ
qͦ scm̃ ẽ. ut effund̾etur deleret: ac ꝑ
ħ de antiqui illius ut pote leuioris de¬
letiõe. nullã omĩo dubietatẽ relinq̃¬
ret. Deinde iste. Cui ueroinquit ñ¬
crudele et iniquũ uidet᷑. ut sangui¬
nẽ innocentis in p̾cium aliqͥd quic
reqͥsierit. aut ullomͦ e placi̾it inno¬
centẽ int̾fici. nedũ deus tã acceptã
u̾so recõciliatꝰ sit mundo̾: Non re¬
qͥsiuit deus pater sanguĩem filii. Stũ
acceptauit oblatum. ñ sanguĩem
sitiens s salutem: quia salus erat in
sanguine. Salus plane et ñ sicut iste
sapit. et scͥbit sola caritatis ostensio.
Sic enim concludit tot calũpnias
et inuectiones suas qͣs in dm̃ tam
impie. ꝗͣ impite euomuit. ut dicat
totũ eẽ qd̾ deus in carne apparuit.
nr̃am de u̾bo et exemplo ip̃ius insti¬

Expanded text:
usum pietatis, quidquid in ipsum ausa est usum pietatis, quidquid in ipsum ausa est crudelitas impiorum. 22. Fuit vero sanguis qui effusus est, tam multus ad ignoscendum, ut ipsum quoque peccatum maximum, quo factum est, ut effunderetur, deleret; ac per hoc de antiqui illius, utpote levioris, deletione nullam omnino dubietatem relinqueret. Deinde iste. « Cui vero, » inquitcrudele et iniquum videtur, ut sanguinem innocentis, et pretium aliquod quis requisierit, aut ullo modo ei placuerit innocentem interfici; nedum Deus tam acceptam verso reconciliatus sit mundo? » Non requisivit Deus Pater sanguinem Filii, sed tamen acceptavit oblatum; non sanguinem sitiens, sed salutem, quia salus erat in sanguine. Salus plane, et non, sicut iste sapit et scribit, sola charitatis ostensio. 656 Sic enim concludit tot calumnias et invectiones suas, quas in Deum tam impie, quam imperite evomuit, ut dicat: « Totum esse quod Deus in carne apparuit, nostram de verbo et exemplo ipsius ins
Abbreviated transcription (Latin):
effud̾unt. et int̾pellatioẽm ipĩus
quẽ occidunt. Addit etiã. lumquid
mors innocentis filii intantũ deo
placuit. ut ꝑ ip̃am reconciliarecur
nobis. qui h̃ peccando commisimꝰ
ꝓpt̃ qd̾ innocens dominus ẽ. occisꝰ.
nec ñ hoc maximum fieret pecẽm
illud multo leuius potuit ignoscere:
Non mois s uoluntas placuit spon¬
te morientis. et illa morte expungẽ¬
tis mortẽ. opantis salutẽ. restituẽ¬
tis innocentiã. tͥumphantis pͥnci¬
patꝰ. et potestates. spoliantis inferoᷤᷤ
ditantis superos. pacificãtis q̃ sunt
htã preciosa mors uoluntarie susci¬
pienda adu̾sus pecc̃m. ñ tam̃ pot̾at
fieri nͥ ꝑ pec̃cm. ñ delectatus quidẽ
st̃n bene usus malicia scełatorũ.
et mortẽ de morte. et de pec̃co dãp¬
nauit pec̃cm. Et qͣnto illorum ma¬
ior iniquitas. tanto huiꝰ uoluntas.
scĩor. et eo potentior ad saluandũ.
qͣtinus tanta mediante potentia.

Expanded text:
fuderunt et interpellationem ipsius fuderunt et interpellationem ipsius quem occiderunt. Addit etiam: « Nunquid mors innocentis Filii in tantum Deo Patri placuit, ut per ipsam reconciliaretur nobis, qui hoc peccando commisimus, propter quod innocens Dominus est occisus: nec nisi hoc maximum fieret peccatum, illud multo levius potuit ignoscere? » Non mors, sed voluntas placuit sponte morientis, et illa morte expungentis mortem operantis salutem, restituentis innocentiam, triumphantis principatus et potestates, spoliantis inferos, ditantis superos, pacificantis quae in haec tam pretiosa mors, voluntarie suscipienda adversus peccatum, non tamen poterat fieri nisi per peccatum, non delectatus quidem, sed tamen bene usus malitia sceleratorum, et mortem de morte, et de peccato damnavit peccatum. Et quanto illorum major iniquitas, tanto ejus voluntas sanctior, et eo potentior, ad salvandum: quatenus tanta mediante potentia a
Abbreviated transcription (Latin):
iustificati gratis in sanguine ip̃ius.
in quo sicut itẽ habemus dicit re¬
dẽptionem in sanguine eiꝰ et re¬
missioẽm pec̃corum. scd̾m diuici¬
as grẽ eius. sur inqͥs ꝑsanguinem
qd̾ potuit fac̾e ꝑsermonẽ: Ipsum
introga. Michi scire licet qd̾ ita. Cur
ita ñ lioet. Nũquid dicit figm̃tum
ei qui se fuixit. quid me fecisti sie:
S hec stulticia ei udetur ñ pot̃ te¬
ne risum. audire cachinnos. Quo
siar deo ꝑmortẽ filii sui dic̃ apłs.
qui tãto amplius adu̾sus homi¬
nẽ irasci debuit. qͣnto ampliꝰ ho¬
mĩes in crucifigendo filiũ suum
deliq̃rũt. ꝗͣ in tͣnsgrediendo pͥmum
eiꝰ preceptum. unius pomi gustus
Quasi ñ potuit deo in uno et eodẽ fc̃o¬
et displic̾e̾ iniquitas malignãtium.
et psace̾ pietas patientis. Et ait. Qd̾
sitantum fuerat illud ade pecẽm
ut expiari nõ posset. nͥ morte xͥ. qͣm
expiatioẽm habebit ipm homicidi¬
respondemꝰ. Ip̃m sangiuẽm quem

Expanded text:
justificati gratis in sanguine ipsius, justificati gratis in sanguine ipsius, in quo, sicut idem dicit, habemus redemptionem per sanguinem ejus et remissionem peccatorum, secundum divitias grquod potuit facere per sermonem? Ipsum interroga. Mihi scire licet quod ita: cur ita, non licet. Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quid me finxisti sic! 21. Sed haec stultitia ei videntur: non potest tenere risum. Audite cachinnos. « Quliari Deo per mortem Filii ejus dicit Apostolus, qui tanto amplius adversus hominem irasci debuit, quanto amplius homines in crucifigendo Filium suum deliquerunt, quam in transgrediendo primum ejus praeceptum unius pomi gustu? » Quasi non potuerit Deo in uno eodemque et facto displicere iniquitas malignantium, et placere pietas patientis. Et ait: « Quod si tantum fuerat illud Adae peccatum, ut expiari non posset nisi morte Christi, quam expiationem habebit ipsum homocidirespondemus, ipsum sanguinem quem
Abbreviated transcription (Latin):
tum uoluntatis: licet tam̃ sentire
effectum oꝑis. fructum utilitatis
ꝑcipere. Et qd̾ licet scire. ñ sicet tace̾.
quia gła regum cesare u̾bum: et
gła dĩ inuestigare sermoẽm. fĩdef
sermo. et om̃i acceptione dignus.¬
qm̃ cum adhuc pec̃cores eẽmus. recõ¬
ciliati sumꝰ deoꝑmortẽ filii euis. uͥ
recõciliatio et remissio pec̃corum.
slam si dicente scͥptura pec̃ca nr̃a se¬
ꝑant int̃ nos et deum. manente pec¬
cato. ñ est reconciliatio. In quo er¬
goremissio pecc̃orum: Hic calix in¬
quit noui destam̃ti in meo sanguĩe.
qui ꝓuob̾ effundetur in remissionẽ
peccorum. Itaq uͥ recõciliat̃o. iͥ remis¬
sio. pecc̃orum. Et qͥd ip̃a nͥ iustifica
tio: Siue igit᷑ reconciliatio. siue re¬
muissio peceorum. siue iustificatio
sit. siue etiam redep̃tio. uł lib̾atio de
uincłis diaboli. aquo captiui tene¬
bamur ad ip̃ius uoluntatẽ. int̾ce¬
dente morte unigeniti optinemꝰ.

Expanded text:
tum voluntatis, licet tamen sentire tum voluntatis, licet tamen sentire effectum operis, fructum utilitatis percipere. Et quod licet scire, non licet tacere: quia gloria regum celare verbum, et gloria Dei investigare sermonem . Fidelis sermo, et omquoniam cum adhuc peccatores essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus . 655 Ubi reconciliatio, et remissio peccatorum. Nam si, dicente Scriptura, Peccata nostra separant inter nos et Deum , manente peccato, non est reconciliatio. In quo ergo remissio peccatorum? Hic calix, inquit, novi testamenti in meo sanguine, qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . Itaque ubi reconciliatio, ibi remissio peccatortio? Sive igitur reconciliatio, sive remissio peccatorum, sive justificatio sit; sive etiam redemptio, vel liberatio de vinculis diaboli a quo captivi tenebamur ad ipsius voluntatem: intercedente morte Unigeniti obtinemus,
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum angłorum. Nostrũ. ut au¬
ferret iugum captiuitatis nr̃e. suũ
ut impłe̾tur ꝓpositum uoluntatis eiꝰ.
angłorum: ut num̾us impłetur eoꝵ
Porroratio huius fcĩ fuit dignatio
facientis. Quis negat omĩpotenti
adomani fuise alioe et auos moss
nr̃e redemptionis. iustificationis. li¬
h̾ationis: Uerum hoc nõ preiidicat
huius quẽ e multis elegit efficatie.
Et fortasse is prestat ꝑ quem in t̾ra
obliuionis grauedinus lapsꝰ mr̃ tot
et tantis grauaminib reꝑatoris for¬
tiꝰ et uiuatius ammonemur. Auaᷤ
autẽ nemo hominum nouit. nec
noscere ad plenum potest. qͥd boni
ad gr̃ãm. quid congruentie ad sa¬
piãm. qͥd decori ad głam. quid cõmo¬
diad salutem. penes seip̃am cõ¬
tine. ꝓͣ. at huius uen̾dandi mist̾ii¬
c inscrutabilis altitudo: qͣm
pph̾a consid̾ans. expauit ñ penetra¬
uit. et p̾cursor domim indignum
se iudicauit qui penetraret. Cet̾um
siñ licet ꝑscrutari dine sacramẽ¬

Expanded text:
sanctorum Angelorum. Nostrum, ut ausanctorum Angelorum. Nostrum, ut auferret jugum captivitatis nostrae: suum, ut impleretur propositum voluntatis ejus: Angelorum, ut numerus impleretur eorum. Porro ratio hujus facti fuit dignatio facientis. Quis negat Omnipotenti ad manum fuisse alios et alios modos nostrae redemptionis, justificationis, liberationis? Verum hoc non praejudicat hujus, quem e multis elegit, efficaciae. Et fortasse is praestat, per quem in terra oblivionis, gravedinis, lapsus nostri, tot et tantis gravaminibus Reparatoris fortius et vivacius admoneremur. Alias autem nemo hominum novit, nec noscere ad plenum potest, quid boni ad gratiam, quid congruentiae ad sapientiam, quid decori ad gloriam, quid commodi ad salutem, penes se ipsam contineat hujus venerandi mysterii inscrutabilis altitudo: quam propheta considerans expavit, non penetravit ; et praecursor Domini indignum se judicavit qui penetraret . 20. Caeterum si non licet perscrutari divinae sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ueniret et post. bñdictum ẽ. a⁊ͣ¬
bis bñdictorum. qͣmiuic p̾euntes
plenã minime tunc consecuti st̃
bñdictioẽm. seruata nimirũ hac
prerogatiua temꝑi gr̃e. Deinde sa¬
borans docere et ꝑsuad̾e diabolũ
nullũ ius in hom̃em sibi uendica¬
re potuisse aut debuisse nͥ ꝑmissu
dei. et qd̾ sine inuiria diaboli. iu¬
re dei ꝑfugã suum si uellet misere¬
ri repet̾e. et soso u̾bo eriꝑe posset qͣ
hot quic diffiteat᷑. pꝰ multa aliq̃n
infert. Que itaqnecessicas. aut que
ratio. aut qd̾ opus fuit c̃sola uissioẽ
sosa duma miseratio lib̾are homi¬
nẽ a pecc̃o posset: ꝓpter redẽptionem
nrãm. filium dei carne suscepta.
tot et tantas inecłias. opprobria. fla¬
gella. sputa. deniq ipãm crucis
ignominiosam et asꝑrimã mortẽ
sustinere. ut cum iniquis patibu¬
lum sustineret: Respondemꝰ. seces¬
sitas nr̃a fuit. et necessitas dura se¬
dentium intenebris et umbya mor¬
tis. Opus eque nr̃m . et dei ip̃ius et

Expanded text:
 veniret, et post, benedictum est a turbis benedictorum: quamvis praeeuntes plenam minime tunc consecuti sint benedictionem, servata nimirum hac praerogativa tempori gratiaeborans docere et persuadere, diabolum nullum sibi jus in hominem vindicare potuisse aut debuisse, nisi permissu Dei, et quod sine injuria diaboli jure Deus profugum suum, si vellet misereri, repetere, et solo verbo eripere posset, quasi hoc quis diffiteatur, post multa aliquando infert: « Quae itaque necessitas, aut quae ratio, aut quod opus fuit, cum sola jussione sua, divina miseratio liberare hominem a peccato posset; propter redemptionem nostram Filium Dei carne suscepta, tot et tantas inedias, opprobria, flagella, sputa, denique ipsam crucis ignominiosam et asperrimam mortem sustinere, ut cum iniquis patibulum sustineret. » Respondemus: Necessitas nostra fuit, et necessitas dura sedentium in tenebris et umbra mortis. Opus, aeque nostrum, et Dei ipsius, et
Abbreviated transcription (Latin):
status gaudio siue consilio absq
uita: slempe haud alius qͣm pictu¬
re absq solido. Ergo nec humilitatis
exempla. nec caritatis insignia precer
redemptionis sacram̃tum sunt ali¬
quid. Hec domine pater de labore
manuum pueri ũri qͣliacumq tene¬
tis adu̾sus pauca quidẽ noue heseoᷤ
capitula. Ubiet sinõ aliud qͣm re¬
lum agnoscitis meum: tam̃ ꝓpͥe in
ad destructioẽm contrariarũ asser¬
tionum. ad destruendam oẽm al¬
titudiẽm extollentem se adu̾sus
scĩam dĩ. et incaptiuitatẽ redigen¬
dũ oẽm intellectum inobseqͥum
xͥ. Sũt et alia mnaliis eius sc̃ptis
ñ pauca. nec minus mala capitu¬
la. ad que nec temꝑis nec epłe an¬
gustia respondere ꝑmiccit. Qmꝙͣ

Expanded text:
status gaudio, sive consilio, absque status gaudio, sive consilio, absque vita? Nempe haud alius quam pictuae absque solido. Ergo nec humilitatis exempla, nec charitatis insignia, praeter redemptionis sacramentum, sunt aliquid. 26. Haec, Domine, Pater, de labore manuum pueri vestri qualiacunque tenetis, adversus pauca quidem novae haereseos capitula: ubi etsi non aliud quam zelum agnoscitis meum, tamen propriaad destructionem contrariarum assertionum, ad destruendam omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigendum omnem intellectum in obsequium Christi. Sunt et alia in aliis ejus scriptis non pauca, nec minus mala capitula, ad quae nec temporis, nec epistolae angustia respondere permittit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
formã humilitatis. in qua semet¬
ip̃m deus exinnaniuit. caritatis
m̃suram. qͣm usq ad mortẽ. et mor¬
tẽ crucis extendit. redẽptionis sacͣ¬
m̃tum. quo ip̃am mortem qͣm per¬
tulit. sustulit. horũ duo pͥora sine
ultimo sic sunt. ac si suꝑ mane pui¬
guas. Magnũ ꝓfector ualde necessari¬
um humilitatis. magnũ et om̃i
acceptioẽ dignum caritatis exem¬
plum. s nõ habent fundam̃tum
acꝑinde nͨ statum si desit redẽptio.
Uolo totis nisib sequi humilẽ ih̾m.
cupio eum qui dilexit me. et tradi¬
dit semetip̃m ꝓ me. quibdã brachi¬
is uicarie dilectionis amplecti. s opor¬
tet me et agnum manducare pas¬
chalem. Nisienu manducauero
carnẽ eius et bib̾o eiꝰ sanguinem:
nõ habebo uitã in memet ip̃o. Ali¬
ud sequi ih̃m. aliud tenere: aliud ẽ¬
manducare. Sequi salubre consi¬
lium. tenere et amplecti gaudiũ solep̃ne.
manducare uita beata. Caro enĩ
eius uere ẽ cibus. ⁊ sanguis eiꝰ uere

Expanded text:
atis, in qua Deus semetipsum exinanivit; charitatis mensuram, quam usque ad mortem, et mortem crucis extendit; redemptionis sacramentum, quo ipsam mortem, quam pertulit, sustulit. Horum duo priora sine ultimo sic 657 sunt, ac si super inane pingas. Magnum profecto et valde necessarium humilitatis, magnum et omni acceptione dignum charitatis exemplum: sed non habent fundamentum, ac proinde nec statum, si desit redemptio. Volo totis nisibus humilem sequi Jesum; cupio eum qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me, quibusdam brachiis vicariae dilectionis amplecti: sed oportet me et Agnum manducare paschalem. Nisi enim manducavero carnem ejus, et bibero ejus sanguinem, non habebo vitam in memetipso. Aliud sequi Jesum, aliud tenere, aliud manducare. Sequi, salubre consilium; tenere et amplecti, solemne gaudium; manducare, vita beata. Caro enim ejus vere est cibus, et sanguis ejus vere
Abbreviated transcription (Latin):
ut sicut ꝑ unius delictum iomnes
homines incondẽpnatioẽm: sic et ꝑ
unius iusticiam mom̃s homines
in iustificatioẽm uite. Et si ita est
qͦmͦ is dicit consilium et causam in¬
carnationis fuisse. ut mundum
luce sapĩe sue illuminaret. et ad a¬
morem suum accend̾et: Ubi ergo
redemptio: Axͦ nempe ut fateri
dignatur illuminatio. et ꝓuoca¬
tio ad amorẽ. et redemptio et lib̾a
quid de paruulis: q̃ dabit lucem
sapĩe uix adhuc captantib lucẽ
qͥnecdum matres suas amare no¬
uerũt: Nichne ꝓderit eis aduentꝰ¬
passionem dilectio. Ergo paruuli
nõ hñt redẽptionem. quia ñ hñt
ñ habent unde diligant. ita nec
unde pereãt. ut ñ sit eis in xͦ neces¬
saria regen̾atio. utpote quib ge¬
dat patet qͣntum humane sacra¬
m̃tosalutis inuideat. qͣntum qͥdẽ
in ip̃o ẽ euacuet alti dispensationẽ
mist̾ii. qui totum de salute tͥbuit
deuotioni. tegen̾ationi nichil. qͥ nr̃e
głam redep̃tionis. et summã salutis

Expanded text:
ctum in omnes homines in condemnationem, sic et per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae . Et si ita est, quomodo is dicit, « consilium et causam incarnationis fuisse, ut mundum luce suae sapientiae illuminaret, et ad amorem suum accenderet. » Ubi ergo redemptio? A Christo nempe ut fateri dignatur, illuminatio et provocatio ad amorem: redemptio et liberaquid de parvulis? quam dabit lucem sapientiae vix adhuc captantibus lucem qui necdum matres suas amare noverunt? Nihilne proderit eis adventpassionem dilectio. » Ergo parvuli non habent redemptionem, quia non habent non habent unde diligant, ita nec unde pereant, ut non sit eis in Christo necessaria regeneratio, utpote quibus getiat, patet quantum humanae sacramento salutis invideat; quantum, quod in ipso est, evacuet alti dispensationem mysterii, qui totum de salute tribuit devotioni, regenerationi nihil: qui nostrae gloriam redemptionis, et summam salutis,
Abbreviated transcription (Latin):
homiẽm et animal siue inẽ ereũ
sigillum et es in u̾itate conu̾tibilẽ
terere conseq̃ntiam. Nã et si u̾um
sit dicere.sihomo ẽ. animal ẽ: nõ
tam̃ uera ẽ conu̾sa qua dicit᷑ si aĩal
ẽ homo ẽ. et itẽ si sigillumereũ ẽ. ne¬
sit. En uixta istum habemꝰ omĩpo¬
tẽciam in patre. qͣndam potentiã¬
in filio. dicat nob̾ etiam de spu sco
quid sentiat. Benignitas ip̃a inqͥt
nõ ẽ indeo potentia siue sapientia.
uidebam sathanã tanqͣm fusgur
cadentẽ de celo. Sic debet cadere. qui
ambłat in magnis et mirabilib sr̃
se. U ides pat̾ sc̃e quas scalas. immo
q̃ precipitia iste sibi parau̾it ad ru¬
mã: Om̃ipotentiam. sempotẽci¬
am. nullam potentiam. Ip̃o audi¬
tu horreo. et ip̃m horrorem puto suf¬
fice̾ ad refellend̾. Uerũtam̃ testimo¬
niũ pono qd̾ turbato int̾m occur¬
rit ad remouendam sp̃c sc̃i inuiriã.

Expanded text:
hominem et animal, sive inter aereum hominem et animal, sive inter aereum sigillum et aes, in veritate convertibilem texere consequentiam. Nam etsi verum sit dicere, Si homo est, animal est: non tamen vera est conversa, qua dicitur, Si animal est, homo est. Et item si sigillum aereum e. 8. En juxta istum habemus omnipotentiam in Patre, quamdam potentiin Filio: dicat nobis etiam de Spiritu sancto quid sentiat. « Benignitas ipsa, » inquit, non est in Deo potentia, sive sapientia . » Videbam. Satanam tanquam fulgur cadentem de coelo . Sic debet cadere, qui ambulat in magnis et mirabilibus super se. Vides, Pater sancte, quas scalas, imo quae praecipitia iste sibi paraverit ad ruinam. Omnipotentiam, semipotentiam, nullam potentiam. Ipso auditu horreo, et ipsum horrorem puto sufficere ad refellendum. Verumtamen testimonium pono, quod turbato interim occurrit ad removendam Spiritus sancti injuriam.
Abbreviated transcription (Latin):
contradicit tͥ in hoc catholica fides.
que ꝓfecto utͣmq recusat. tã patrẽ
uideł ẽẽ qui filius ẽ. qͣm ẽẽ filium
qͥ pat̃ẽ. Nam alius ꝓculdubio pat̃¬
atq alius filius. qͣmiuc ñ aliud pat̃
qͣ filius. Nã ꝑ aliꝰ et aliud nouit pi¬
etas fide caute int̃ ꝑsonarũ ꝓpͥeta¬
tes. et induduã eẽntie unitatẽ diᷤ¬
cern̾e: et medium iter tenẽs. regia
inced̾e uia. ut nec declinet ad dexte¬
ram confundendo ꝑsonas. nec respi¬
ciat ad sinistram sub̾am diuiden¬
do. Qd̃ si ꝑ simplex ẽẽ dicas uere cõ¬
seqͥ. ut si si filius ẽ necessario pat̃
sit. nil te iuuat cum rõ relationis
necessario exigat ut conu̾tatuir. et
eadẽ u̾itas comitet᷑ conu̾sam qd̾ ñ
congruit adducte degn̾e et sp̃e. ł
de ere ereͦq sigilbo similitudimi. Neq
enim sicut ꝑ simplex ẽẽ dũ taxat
u̾issime dicit᷑ siꝑater ẽ filuisẽ. et si
filius ẽ pat̃ ẽ. ita etiã possumus int̾

Expanded text:
contradicit tibi in hoc catholica fides, contradicit tibi in hoc catholica fides, quae profecto utrumque recusat, tam Patrem videlicet esse qui Filius est, quam esse Filium qui Patatque alius Filius: quamvis non aliud Pater, quam Filius. Nam per Alius et Aliud, novit pietas fidei caute inter personarum proprietates et individuam essentiae unitatem discernere; et medium iter tenens, regia incedere via: ut nec declinet ad dexteram, confundendo personas; nec respiciat ad sinistram, substantiam dividendo. Quod si per simplex esse dicas vere consequi ut si Filius est, necessario Pater sit; nil te juvat, cum ratio relationis necessario exigat, ut convertatur, et eadem veritas comitetur conversam: quod non congruit adductae de genere et specie, vel de aere, aereoque sigillo similitudini. Neque enim, sicut per simplex esse duntaxat verissime dicitur. Si Pater est, Filius est; et si Filius est, Pater est: ita etiam possumus inter
Abbreviated transcription (Latin):
dicis h̾eticus es. siñ dicis. uacat si¬
militudo. Ad quid enĩ tͥ ip̃am tã¬
tocͥcuitu delonge positis reb. et
minꝰ conuenientib em̃dicas. tãto
labore colligis. tanta inculcas ma¬
ni mustiplicitate u̾borum. tantiᷤ
effers saudib si nõ facis ad qd̾ addu¬
cit᷑. ut uideł. m̃bra ad m̃bra congͣ¬
is ꝓportionib reclucant᷑: Nonne
hoc opꝰ hic labor ẽ ut ꝑ ipãm nos do¬
ceas eã que ẽ int̃ patrẽ et filium
habitudiẽm: Cenemꝰ autẽ de docẽ¬
te ad hominis positioẽm poni ani¬
mal s ñ econu̾so scd̾m regłam utiq
dialetice tue. qua nõ quid̃ posito
gen̾e ponit᷑ spes: s posita sp̃e poni¬
dur genus. Cũ ergo patrẽ ad genꝰ
filiũ ad spẽm referas. nõne id rõ
similitudinis postulat. ut similiter
posito filio patrẽ poniostendas. et
nonconu̾ti. ut quomͦ qui homo ẽ
necessario animalẽ. s non conu̾tit᷑.
ita quoq qui filius ẽ necessario pa¬
ter sit. et eque non conu̾tatur: Sed

Expanded text:
dicis, haereticus es: si non dicis, vacat similitudo. 7. Ad quid enim tibi ipsam tanto circuitu de longe positis rebus, et minus convenientibus emendicas, tanto labore colligis, tanta inculcas inani multiplicitate verborum, tantis effers laudibus, si non facit ad quod adducitur, ut videlicet membra ad membra congruis proportionibus reducantur! Nonne hoc opus, hic labor est, ut per ipsam nos doceas eam, quae est inter Patrem et Filium, habitudinem! Tenemus autem te docente ad hominis positionem poni animal, sed non e converso secundum regulam dialecticae tuae: qua non quidem posito genere ponitur species, sed posita specie ponitur genus. Cum ergo Patrem ad genus, Filium ad speciem referas; non id ratio similitudinis postulat, ut similiter posito Filio, Patrem poni ostendas, et non converti? ut quomodo qui homo est, necessario animal est, sed non convertitur; ita quoque qui Filius est necessario Pater sit, et aeque non convertatur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
in euugłium. dominũ blasphemã¬
tẽ.Qm̃ prudentius qd̾ nõ uaset cõ¬
p̾hend̾e. credere dignaretur. nͨ au¬
det contẽpnere. aut conculcare sa¬
crum reu̾endumq mist̾ium. Lon¬
gum ẽ ad om̃s eius mneptias. et ca¬
lũpnias quas diuino struit consi¬
lio respondere. Pauca tamen infõ.
e quib cet̾a estiment᷑. Cum solos¬
eos diabolus possidebat siue in hoc
pondemꝰ. Immo quia diabolus elec¬
dos dei possidebat. a quo sicut dicit
apłc apłs captiui tenebantͣ ad ip¬
sius uoluntatem. ut dei ppositũ
de ip̃is impłetur: opus fuit lib̾ato¬
re. Oportuit aũ lib̾arur̃ hoc scło. ut
lib̾os haberet in futuro. Deinde ĩ¬
fert. Nlũquid etiã pauꝑem illum
qͥ in sinu abrahe requiescebat siẽ
et diuitẽ dampnatum diabolus
cruciabat. aut etiam in ip̃m abra¬
hã dominiũ habebat cetoq elec¬
tos: slon. s habuisset si nõ lib̾ati
fuisset̃. fide uenturi sic̃ de ip̃o abͣ

Expanded text:
inum blasphemantem. Quam prudentius quod non valet comprehendere, credere dignaretur, nec auderet contemnere, aut conculcare sacrum reverendumque mysterium. Longum est ad omnes ejus ineptias et calumnias, quas divino struit consilio, respondere. Pauca tamen infero, e quibus caetera aestimentur. « Cum soloseos diabolus possidebat siue in hoc pondemus: Imo quia diabolus electos Dei possidebat, a quo, sicut dicit Apostolus, captivi tenebantur ad ipsius voluntatem : ut Dei propositum de ipsis impleretur, opus fuit liberatore. Oportuit autem liberari in hoc saeculo, ut liberos haberent in futuro. Deinde infert: « Nunquid etiam pauperem illum, qui in sinu Abrahae requiescebat, sicut et divitem damnatum, diabolus cruciabat; aut etiam in ipsum Abraham dominium habebat, caeterosque electos? » Non: sed habuisset, si non liberati fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
stificat a pecco. alter in semine al¬
ter insanguine. An pec̃cm in semi¬
ne pecc̃oris. et non iusticia in x sã
guine: S iusticia inquiet sic euiꝰ
ẽ. quid ad te Esto: s sit etiã culpa
cuiusẽ. quid ad me: An iusticia
iusti suꝑ eum erit. et impietas im¬
pii nõ erit suꝑ eum: Non conuenit
filium portare impietatẽ patͥs: ⁊
suꝑne fieri exortẽ iusticie. Nũc ergo
ꝑ homĩem mors: et ꝑ homĩem uita.

Expanded text:
stificat a peccato; alter in semine, alstificat a peccato; alter in semine, alter in sanguine. An peccatum in semine peccatoris, et non justitia in Christi sanguine? Sed justitia, inquiet, sit cujus est: quid ad te? Esto. Sed sit etiam culpa cujus est: quid ad me? An justitia justi super eum erit, et impietas impii non erit super eum? Non convenit filium portare iniquitatem patris, et fraternae fieri exsortem justitiae. Nunc ergo per hominem mors, et per hominem vita.
Abbreviated transcription (Latin):
ũpauli qͦ conuincitur m̃datium
petͥ. mortuis ꝓ nobis conuiuifica¬
uit nos sibi. donans nobis omnia
delicta. desens qd̃ adu̾sum nos erat
cirographum decretiqd̃ erat con¬
trarium nobis: et ipsũ tulit de
medio. affigens illud cruci expoli¬
ans pͥncipatus et potestates. Utinã
ego inueniar in his spoliis. quib
spoliate sunt contrarie potestates.
traductꝰ et ip̃e in possessiõem dñi
Sime insecutꝰ laban arguerit qd̾
recessim clam ab eo: audiet me clã
accessisse ad eũ. et ob hoc clam re¬
cessisse. Subiecit me illi causa se¬
crecior pecci: subduxit me illi rõ
occultioĩs iusticie. Aut si gratis
uenundatꝰ. sum. gratis nõ recli¬
mar: Si assur sine causa calũp¬
niatus ẽ mͥ. sine causa causã exigit
euasionis. Qd̾ si dix̃it pater turic
addixit te. respondebo. s frat meus
redemit me. Cur nõ aliunde iusti¬
cia. cum aliunde reatus: Alius qͥ
pecc̃orem constituit. alius qui iu¬

Expanded text:
lium Pauli, quo convincitur mendacium lium Pauli, quo convincitur mendacium Petri, mortuus pro nobis convivificavit nos sibi, donans nobis omnia delicta, delens quod adversum nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis; et ipsum tulit de medio, affigens illud cruci, exspolians principatus et potestates . 16. Utinam ego inveniar in his spoliis, quibus spoliatae sunt contrariae potestates, traductus et ipso in possessionem Domini! Si me insecutus Laban arguerit, quod recesserim clam ab eo, audiat clam me accessisse ad eum, et ob hoc clam recessisse. Subjecit me illi causa secretior peccati: subduxit me illi ratio occultioris justitiae. Aut si gratis venumdatus sum, gratis non redimar? Si Assur sine causa calumniatus est mihi, sine causa causam exigit evasionis. Quod si dixerit, Pater tuus addixit te; respondebo, Sed frater meus redemit me. Cur non aliunde justitia, cum aliunde reatus? Alius qui peccatorem constituit, alius qui ju
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quoq de miscd̃ia lib̾antis. ut
qd̾ congruebat remediis lib̾andi.
iusticia mag̾ contͣ inuasorẽ qͣm po¬
tentia ut̾etur. Quid namq ex se
agere pot̾at. ut semel amissam
iusticiam recuperaret homo ser¬
uus pecc̃i. unctꝰ diaboli. Assigna¬
taẽ ei ꝓinde aliena: qui caruit sua
et ip̃a sicẽ. Uenit pͥnceps huius
mũdi. et insaluatore nõ inuenit
quicq̃. et cum nichominꝰ innocẽ¬
ti manus
iniecit. iustissi¬
me quos
tenebat amisit.
qñ is qui morti l: nichil debebat.
accepta mortis iniiria. iure illũ
qui obnoxius erat. et mortis debito
et diaboli soluit dominio. Qua
enim iusticia id scd̾̃o homo exi¬
ge̾tur: Nomo siquidẽ qui de¬
buit. homo qui soluit. Nam si
unus inquit ꝓ om̃ibus mor¬
tisẽ. ergo om̃s mortui sunt:
ut uidel̾. satiffactio unius om̃ib
imputetur. sicut omnium pec̃ca
unus ille portauit. nec alt̾ iam ĩ¬
ueniat᷑. qui forisfecit. alt̾ qui sa¬
tisfecit: quia caput et corpus unꝰ
ꝓ uisc̾ibus suis. qñ uxta euuge¬

Expanded text:
 fuit de misericordia liberantis, ut quod congruebat remediis liberandi justitia magis contra invasorem, quam potentia uteretur. Quid namque ex se agere poterat, ut semel amissam justitiam recuperaret homo servus peccati, vinctus diaboli? Assignata est ei proinde aliena, qui caruit sua; et ipsa sic est. Venit princeps hujus mundi, et in Salvatore non invenit quidquam: et cum nihilominus innocenti manus injecit, justissime quos tenebat amisit: quando is qui morti nihil debebat, accepta mortis injuria, jure illum, qui obnoxius erat, et mortis debito, et diaboli solvit dominio. Qua enim justitia id secundo homo exigeretur? Homo siquidem qui debuit, homo qui solvit. Nam si unus, inquit, pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt : ut videlicet satisfactio unius omnibus imputetur, sicut omnium peccata unus ille portavit; nec alter jam inveniatur qui forefecit, alter qui satisfecit: quia caput et corpus unus visceribus suis, quando juxta Evange
Abbreviated transcription (Latin):
sus indigna. qd̾ demũ ꝑ mortẽ cru¬
cis in sua reu̾sus: ad id solum putet
et disputet redigendum: ut trade¬
ret hominib formã uite uiuendo
et docendo. paciendo. et moriendo.
caritatis metã presig̾et. Ergo docuit
usticiã et ñ dedit. ostendit caritatẽ
s nõ infudit. et sit recliit in sua. Ita¬
ne ħ totum ẽ magnũ illud pietatis
sacram̃tum. qd manifestatũ ẽ in
carne. iustificatum ẽ in spũ. appa¬
ruit angłis. predicatũ ẽ gentibus.
creditum ẽ. in mundo. assumptũ ẽ
ẽ ingła: Incomꝑabilis doctor. qui
etiam ꝓfunda dei sibi aꝑiens. et ea
quib uult lucida. et ꝑuia faciens.
altissimũ sacram̃tum. ⁊ mist̾ium
absconditum a scłis. sic nob̾ suo m̃¬
datio. planũ et aꝑtum reddit. ut
tͣnsire leuit̾ ꝑ illud possit qͥuis etiã
incircũcisus ⁊ immundꝰ. quasi dĩ
sapĩa cauere nescierit. aut neglex̾it.
qd̃ ip̃a ꝓhibuit. s ded̾it et ip̃a scm̃

Expanded text:
sus indigna, quod demum per mortem crusus indigna, quod demum per mortem crucis in sua reversus: ad id solum putet et disputet redigendum, ut traderet hominibus formam vitae vivendo et docendo, patiendo autem et moriendo charitatis metam praefigeret. Ergo docuit justitiam, et non dedit; ostendit charitatem, sed non infudit; et sic rediit in sua? Itane hoc totum est magnum illud pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria? . Incomparabilis doctor, qui etiam profunda Dei sibi aperiens, et ea quibus vult lucida et pervia faciens, altissimum sacramentum, et mysterium absconditum a saeculis, sic nobis suo mendacio planum et apertum reddit, ut transire leviter per illud possit quivis, etiam incircumcisus et immundus: quasi Dei sapientia cavere nescierit aut neglexerit quod ipsa prohibuit, sed dederit et ipsa sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
llã iuclitiũ ex uno incondẽpnatio¬
nem: grã autẽ ex multis delictis ĩ
iustificatioẽm. Apͥmo hom̃ie ma¬
nauit delictum: a sũmo celo egͥslo
gr̃e. Utrũq apparente. illud a primo
ista a sumino. Terrena natiuitas
ꝑdit me. et ñ multomag̾ gen̾atio ce¬
lestis conseruat me: Nec u̾eor sic e¬
rutꝰ de potestate tenebrarũ repelli a pr̃e
luminum. iustificatꝰ gratis in
sanguine filii eius. sempe ip̃e qui
iustificat. quisẽ qui condẽpnet:
nlon condẽpnabit iustum qui miᷤ¬
tus ẽ pecc̃ori. Iustum me dix̾im: s il¬
lius iusticia. Quenã ip̃a: finis legis
indulta iusticia: Et sane mͥ tucior
donata. ꝗͣ innata. Nam ista qͥdẽ
głandi. nͥ in domino. Nã et siuist᷑
fuero inquit ñ leuabo caput. ne ui¬
delicz responsum accipiat. quid ha¬
bes qd ñ accepisti: Si autẽ accepist
qͥd głaris qͣi non acceꝑis: Hec ẽ iusti¬
cia homĩs in sanguine redẽptoris.
qͣ. homo ꝑditionis exsufflans. et sub

Expanded text:
ex uno in condemnationem; gratia autem ex multis delictis in justificationem . A primo homine manavit delictum, a summo coelo egressio gratiae. Utrumque a parente, illud a primo, ista a summo. Terrena nativitas perdit me: et non multo magis generatio coelestis conservat me? Nec vereor sic erutus de potestate tenebrarum repelli a Patre luminum, justificatus gratis in sanguine Filii ejus. Nempe ipse qui justificat: quis est qui condemnet? Non condemnabit justum, qui misertus est peccatori. Justum me dixerim, sed illius justitia. Quaenam ipsa? Finis legis indulta justitia? Et sane mihi tutior donata, quam innata. Nam ista quidemgloriandi nisi in Domino. Nam etsi justus fuero, inquit, non levabo caput ; ne videlicet responsum accipiat: Quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? CAPUTia hominis in sanguine Redemptoris: quam homo perditionis exsufflans et subsa
Abbreviated transcription (Latin):
xum. oracłis et miracłis diuinitꝰ ꝑ¬
suasũ. stabilitum et consecratũ.
partu iurginis. sanguine redẽpto¬
ric. gła resurgentis. Testimonia ista
credibilia fc̃a sunt nimis. Si qͦm inꝰ
ip̃e postremo spc reddit testimoni
ergo fidem quis audet dic̃e estima¬
tioẽm nͥ qui spm̃ istum ñdum acce¬
pit. qui ue euugłium. aut ignoret
aut fabulam putet: Scio cui credidi
subsibilas fides ẽ estimatio. Tu mͥ
ambiguum garris. quo nich ẽ cereiꝰ.
inqͦ ẽ ab eo cuiusẽ: s certa sciẽtia.
acclamãte conscientia. Absit er¬
go absit ut hos fines fides habeat
xͥana. dchademicorũ sut iste esti¬
mationes. quoꝵ ẽ dubitare de oĩb
scire nichil. Ego uero securus in ma¬
gistri gentium sententiã ꝑgo. et
scio qm̃ nõ confundar. Psacet mͥ fa¬
teor illius de fide diffinitio. et si iste
ipãm latent̾ insimulet. fides ẽ ait
sub̾a rerũ sꝑandarum arguimẽ¬

Expanded text:
xum, oraculis et miraculis divinitus pxum, oraculis et miraculis divinitus persuasum, stabilitum et consecratum partu Virginis, sanguine Redemptoris, gloria resurgentis. Testimonia ista credibilia facta sunt nimis. Si quo minus, ipse postremo Spiritus reddit testimonius. Quomodo ergo fidem quis audet dicere aestimationem, nisi qui Spiritum istum nondum accepit, quive Evangelium aut ignoret, aut fabulam putet? Scio cui credidi, t tu mihi subsibilas, « Fides est aestimatio? » Tu mihi ambiguum garris, quo nihil est certiuin quo est, ab eo cujus est; sed certa scientia, acclamante conscientia. » Absit ergo, absit ut hos fines fides habeat christiana. Academicorum sint istae aestimationes, quorum est dubitare de omnibus, scire nihil. Ego vero securus in Magistri Gentium sententiam pergo, et scio quoniam non confundar. Placet mihi, fateor, illius de fide definitio, etsi iste etiam ipsam latenter insimulet. Fides est, ait, substantia rerum sperandarum, argumen