comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
finge eĩ patruo scripto bĩdi co¬
hĩdem datum. hũc nepotem
ses bonor fient. nũc u̾o post
ꝑs nepoti. uttum unił. an qrtͣa
pote ĩ familia aui duo unam
qrͣtam hĩturi erant. patre eor
fuissi ĩ aui potestate. an gͦ nũc
ĩ seruntiam tuendꝰ sit. qui nõ
ĩ familia retentꝰ ẽ. ⁊ cui absce¬
an ⁊ patruo. ⁊ puto patruo. nã
⁊ legatũ eidem datum p̾staret.

Expanded text:
finge enim patruo scripto heredi coheredem datum hunc nepotem,ses bonorum fient: nunc vero post pars nepoti, utrum virilis an quarta potem in familia aui: duo unam quartam habituri erant patre eorum fuissent in avi potestate: an ergo nunc in sescunciam tuendus sit, qui non in familia retentus est? et cui abscean et patruo? et puto et patruo: nam et legatum eidem datum praestaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ex qua ꝑte seĩ ĩstitui ex eadem
dubitari pt̃ utr̃ ĩ tres semisses di¬
ude̾ uoluit hrditatẽ. anu̾o ĩ unsi
semissem seiũ ⁊ semꝓniũ ꝯ uĩg̾e̾¬
tos sic fiet ꝙ ticiꝰ semissẽ. hii du¬
o quadntes ferant. Idemeod lbͦ¬
ħ̃ scͥpsit si pͥmꝰ ex cemisse. scd̾̃s ex
semisse. si pͥmus hr̃s no̾ ent. t̾ciꝰ
ex dotrante sb̃stitutus sic fcĩ quid̃¬

Expanded text:
ex qua parte Seium institui, ex eadem dubitari posse, utrum in tres semisses diuidere uoluit hereditatem an uero in unum semissem Seium et Sempronium coniungetos: sic fiet, ut Titius semissem, hi duo quadrantes ferant. Idem eodem libro scripsit, si Primus ex semisse, Secundus ex semisse, si Primus heres non erit, Tertius ex dodrante s
Abbreviated transcription (Latin):
At̾dũ ħ ad iecc̃o eq̃ hr̃des sumpto
testatoris uolũtatẽ hanc expͥmit.
ut puta pͥmꝰ ⁊ fc̃is mei filii eque
heredes sunto. nã ħ adieccõ decla¬
rat or̃s ex u̾ilibi ꝑtib ĩstiutos
ut ⁊ labeo scͥpsit. detructa seiiͤ¬
sem fcĩs filii. ⁊ semssem pͥmꝰ br̃et¬
Pat̾fa distͥ bu̾e hr̃ditatẽ ĩ tot
ꝑtes pt̃ quot uolu̾it. set solemp¬
nis assis distribucõ ĩ duodecĩ unci¬
as fit: demq si minꝰ diͥbuit põt᷑a¬
teiuris ĩ hoc reͥ oliut᷑. ut puta
siduos hrdes ex quadrante scͥꝑ¬
serit. nam hrditas ei residua ac¬
cedit. ut ex semissib uideant᷑
scpti. ¶ Sec si alt̾ ex quadrante
alt̾ ex semisse hr̃des scͥpti st̃ ꝙ ex
ced̾it quadrans ꝓ ꝑtib ħrditori¬
riis eis accrescit. ¶ S si acͣcresce¬
rata decrescet. ut puta. me exru.
unciis hr̃dem te ex .ui. scͥpsit. cͣgo
hr̃dͣitatis hebo bessem tu tͥentẽ.

Expanded text:
aec adiectio "aeque heredes sunto" testatoris voluntatem exprimit, ut puta "Primus et fratris mei filii aeque heredes sunto": nam haec adiectio declarat omnes ex virilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fas distribuere hereditatem in tot partes potest quot voluerit: sed sollemnis assis distributio in duodecim uncias fit. Denique si minus distribuit, potestate iuris in hoc revolvitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam hereditas eius residua accedit, ut ex semissibus videantur scripti. Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quadrans pro partibus hereditariis eis adcrescit. Sed si excesserata decrescet: ut puta me ex duodecim unciis heredem, te ex sex scripsit: ego hereditatis habeo bessem, tu trientem.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a data finssent. adeo aut̾ ex sol¬
n̾e iubet᷑. ut repudiato legatoł
sticho qui legatus ẽ mortuonich
repet̾e possit. ¶ Si ego ⁊ ẜuusm̃s
hrtes inscituti summꝰ ex diu̾sis
ꝑtibi. nec a suo erogatus ẽ do¬
dñs hus quib a me legatũ est.

Expanded text:
causa data fuissent. adeo autem et solvere videtur, ut repudiato legato vel Sticho qui legatus est mortuo nihil repetere possit. Si ego et servus meus heredes instituti simus ex diversis partibus nec a servo erogatus dodrans, his quibus a me
Abbreviated transcription (Latin):
patrem naturalẽ eos pietatis ĩ¬
tuitu ꝑtinere. ¶Felitissimo ⁊
felicissime quib lib̾tatem testa¬
tͥx dederat fund̾ galgilianũ lega¬
nit cũ casa. ⁊ alio capite ticio fili¬
o quẽ ex ꝑte qiͣta hĩdem scripse¬
rat segauerat in ħu̾ba ticii filii
hoc amplius de medio sunto. lega¬
ta mea que uͥ tam pat̾ tuus pre¬
sens. qmͣ clodius iuistus fr̃ patris
reliquerunt. qĩtũ ẽ cũ fundꝰ gal¬
gilianus testatrici amanto eius
.i. a patre ticii filii legatus sit cui
liũ cui ħrditatis sue ꝑtem reliquid
iegatũ gñali ẜmone transferre uo¬
luisse. ¶ Testo pu̾os ita legaue¬
rat. publio meuio dño meo abhĩ¬
dib meis dari uolo. pu̾os .u. ex
meis dum taxat intra anno ᷤ .uii.
post annos qmͣ plures qmͣ fecit teᷤ¬
tamentũ moriqt᷑ qĩtum ẽ cuiꝰ eta¬
tis meuio mancipia debeantur.

Expanded text:
patrem eos naturalem pietatis intuitu pertinere. Felicissimo et Felicissimae, quibus libertatem dederat, fundum Gargilianum legauit cum casa, et alio capite Titio filio, quem ex parte quarta heredem scripserat, praelegauerat in haec uerba: 'Titi fili, hoc amplius de medio sumito legata mea, quae mihi tam pater tuus Praesens quam Coelius Iustus frater patris reliquerunt'. quaesitum est, cum fundus Gargilianus testatrici a marito eius, id est a patre Titii filii legatu‹s› sit, clium, cui et hereditatis suae partem reliquit, legatum generali sermone transferre uoluisse. Testamento pueros ita legauerat: 'Publio Maeuio dominulo meo ab heredibus meis dari uolo pueros quinque ex meis dumtaxat intra annos septem': post annos complures, quam fecit testamentum, moritur. quaesitum est, cuius aetatis Maeuio mancipia debeantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ost emantipacõem pr̃is suscepta
a parruo uͣtͣ simo ħree pecierat.at
ꝑtem ħrditatis auigncło suo daret¬
⁊ agros duos. ad ittumꝙ aũtutͣ
ꝓrimũ cognatũ successio ei ꝯ ꝑti¬
nuit ꝑ bonor possoem. qĩtũ ẽ cũ ĩ¬

Expanded text:
ost emancipationem patris suscepta a patruo ut legitimo herede petierat, ut partem hereditatis avunculo suo daret et agros duos: ad utrumque autem ut proximum cognatum successio eius pertinuit per bonorum possessionem. quaesitum
Abbreviated transcription (Latin):
xorem ⁊ filiũ cõem ħrdes instͥmut
Euroris fid̾iꝯmisit in ħ u̾ba. peto
a te domina m̃a meauxor ne ex
fundo ticiano ꝑtem⁊ uendices cũ
scias me umũ̾sam ẽptõem eiꝰ fun¬
di fecisse. s bñficõ affecõonis ⁊ pi¬
etatis qmͣ tͥ debnieandem empt̃e¬
nẽ cũ nũrais meis comꝑassem m̃e

Expanded text:
xorem et filium communem heredes instituit et uxoris fidei commisit in haec verba: "peto a te, domina uxor, ne ex fundo Titiano partem tibi vindices, cum scias me universam emptionem eius fundi fecisse, sed beneficio affectionis et pietatis, quam tibi debui, eandem emptionem, cum nummis meis comparassem, tecum
Abbreviated transcription (Latin):
ũ et quadr ante ĩ stituit hr̾des. fid̾i
seie ꝯmisit in ħ u̾ba ate peto tueq
fidi̾ ꝯmitto. ut quitꝙͥ ex hr̃ditate
mea ad te ꝑuen̾it restituas filio tu¬
o.retentis tͥ ortis meis. qĩtũ ẽ cũ
gñali capite fid̾iꝯmisiss quis quis
hẽs ee̾t de om̃ib ut p̾staret ꝙ cui¬

Expanded text:
dei Seiae commisit in haec verba: "a te peto tuaeque fidei committo, quidquid ex hereditate mea ad te pervenerit, restituas filio tuo retentis tibi hortis meis". quaesitum est, cum generali capite fideicommississet" quisquis heres esset" de omnibus, ut praestarent quod cui
Abbreviated transcription (Latin):
numisero contubnales suas. Item
filios. filiasq lego nͥ quos quas.¬
dibi siis ut regionem imbͥe cuscie
inpisceno coh̃rdis urorisueresti¬
tuerent cũ om̃ibi que ibierant
⁊ mancipiis rusticis uł urbanis ⁊
actorib exceptis manumissis. qĩ
tum ẽ cum heros ⁊ stichꝰ senu in
diem uite tesratoris in imbria ĩ
pisceno actum admĩstrabant.
sint aut̃ dame quẽ testorator ui¬
uus manumiserat silii natura¬
les utrũ eidem dame ex u̾b̾ codi

Expanded text:
numisero, contubernales suas, item filios filias lego, nisi si quos quasdibus suis, ut regionem Umbriae Tusciae Piceno coheredes uxori suae restituerent cum omnibus, quae ibi erunt, et mancipiis rusticis uel urbanis et actoribus eesitum est, cum Eros et Stichus servi in diem vitae testatoris in Vmbria in Piceno actum administraverint, sint autem Damae, quem testator vivus manumiserat, filii naturales, utrum eidem Damae ex
Abbreviated transcription (Latin):
nuda uoluntaᷤ testatoris. ¶Mi¬
les aut̃ applłat᷑. uł a milicio. uł
a duricia qmͣ ꝓ nob̾ sustinent. qũ
a młtitudine. aut a malo ꝙ at
t̾e milites solent. au̾ a nũo mille¬

Expanded text:
nuda voluntas testatoris". Miles autem appellatur vel a militia, id est duritia, quam pro nobis sustinent, aut a multitudine, aut a malo, quod arcere milites solent, aut a numero mil
Abbreviated transcription (Latin):
filii hñdam. suppliciũq sum̃dũ
ꝓpͥe uiri. s qr cõmixta familio ẽ
⁊ una domꝰ ẽ ita iudicand̾. atq
ĩꝓprus ẜuis senatus tensuit. ¶ S
n urore octisa. n marito de suiᷤ

Expanded text:
filii habendam suppliciumque sumendum, proprie uiri: sed quia commixta familia est et una domus est, ita uindicandum atque in propriis seruis senatus censuit. Sed neque uxore occisa neque marit
Abbreviated transcription (Latin):
su sumi sołent docens totũ qd̾
eẽt relictum ĩ archa deb̾i. ⁊ pla
cuit recte applłasse. a ꝑte legata¬
rii suggestum ẽ quedam acolonis
post mortẽ exactum fuiss reddẽ
scriptũ sit hr̃s m̃s dato ad om̃s gͣ¬
dus. hic sermo ꝑtin. sicuti hec
u̾ba. quisqͥs mͥ hr̃s erit. Itaq si
quis uelit nõ om̃s hr̃des legatoꝵ
p̾stacõe hono̾rare. s aliqͦs ex is
nominatim dompnare d. ¶dẽ.
Triuis urbanis legatis quidꝰ ur¬
bana mancipia nẽ loco s oꝑe se¬
tus sit qd̾ marime ex libesi fami¬
lie. It̾ ex cibarus depͥhendi potest.
¶uenatores ⁊ ancupes utrũ in urba¬
nis. an in rusticis contineant᷑ pot̃
rari. ¶ Muliones de urbano mĩs
eos destinatis ħ̃ebat. ¶Cum qͥ
natus ẽ ex ancilla urbana ⁊ mis¬
sus in uillam urbanã nuitͥendus

Expanded text:
sum sumi solerent: diceres totum, quod esset relictum in arca, deberi?' et pla cuit recte appellasse. a parte legatarii suggestum est quaedam a colonis post mortem scriptum sit "heres meus dato", ad omnes gdus hic sermo pertinet, sicuti haec uerba 'quisquis mihi heres erit'. itaque si quis uelit non omnes heredes legatorum praestatione onerare, sed aliquos ex his, nominatim damnare debet.ruis urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere setus sit: quod maxime ex libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit. Uenatores et aucupes utrum in urbanis an in rusticis contineantur, potrari. Muliones de urbano miniseos destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in uillam nutriendus
Abbreviated transcription (Latin):
cõne. uł quol alio c̃au contig̾inc
Itẽ cũ om̃ib mancipus ⁊ pecori¬
b imentis cet̾isq innu̾sis spẽ b
que in huidem fundis quo eor
cũ moriar erunt uti optimi max¬
nni q st̃ utiq eos in diem morta
mec possedi. ⁊ ut plemus dicam
ita uti cłu̾dunt᷑. In fundo autẽ
imo ex hus qui prelegati st̃ tabu¬
cipiorũ mancipioꝵ emꝑcõnes. s

Expanded text:
io casu optigerint, item cum omnibus mancipiis pecoribus iumentis ceterisque uniuersis speciebus, quae in isdem fundis quoue eorum cum moriar erunt, uti optimi maximique sunt utique eos in diem mortis meae possedi et, ut plenius dicam, ita uti cluduntur.' in fundo autem uno ex his, qui praelegati sunt, tabulurium mancipiorum emptiones
Abbreviated transcription (Latin):
orsum tͣnsferret debi. ¶ Meui
filii qr iam tͥ maximam ꝑtẽ
fac̾istatũ dederam. content᷑
et debes fundo sempniano.
cũ su̾s inhĩtantib .i. familia
⁊ q̃ ibi ergnt. qitum ẽ de nõib
debitoꝵ ⁊ nũmis eandemepła

Expanded text:
orsum transferret, deberi. 'Maeui fili, quod iam tibi maximam partem facultatium dederim, contentus esse debes fundo Semproniano cum suis inhabitantibus, id est familia, et quae ibi erunt.' quaesitum est de nominibus debitorum et nummis. e
Abbreviated transcription (Latin):
que uice fructuũ cesserint nõ ne¬
nire placuisse. nõ eĩ quicꝙͣ ꝓpomi
ex quo de hus quoz restituendit
testatͥcem rogasse ꝓ ban potest.
expressit. ut post mortem extremi
ad postero s eos ꝑtinerent. quero
cũ nemo alius sit nͥ uu̾tus eiꝰ q
extremo mortuus c̃. an is ad fid̾i¬
cõmissũ ad mitti deb̾at .R. post̾io¬

Expanded text:
uctuum uice sunt non uenire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque restituendis testatricem rogasse probari potest. er eos facta expressit, ut post mortem extremi ad posteros eorum pertineret: quaero, cum nemo alius sit nisi libertus eius qui extremo mortuus est, an is ad fideico
Abbreviated transcription (Latin):
it qiͣ testator nõ sensissi de hus
reb. an qͥnsi in usum eiꝰ date
suit. uicħ int̾est ab ip̃o an ab a¬
lio comꝑate sint. postea ap̾abu¬
ranũ ualentem mueni ita rela¬
tũ. młr res estimatas ĩ dotem de¬
derat. ac dem̃ maritus ei legaue

Expanded text:
i testator non sensisset de his rebus. atquin si in usum eius datae sint, nihil interest, ab ipsa an ab alio comparatae sunt. postea apud Aburnium Ualentem inueni ita relatum: mulier res aestimatas in dotem dederat ac deinde maritus ei l
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o hus u̾bis ita uti est dot᷑a.
¶Istud fortasse quesitunus sit ali¬
quis cur argenti appsłone. ⁊̃
ea que talis tature sint. ut se¬
pius in sua possint redisi mi¬
cia ea mat̾ie potencic uicta.
nũqm uires eiuii effugiant.
applłatur. quĩ u̾sicolorib cede¬
ret nemo dubitauit. qnminꝰ
porto coratinum. aut ifgmũ.
ant melignũ suo noĩe. qmͣ coc¬
tũ pipura. ue. designantur:¬

Expanded text:
 uerbis 'ita uti est' data. Illud fortasse quaesiturus sit aliquis, cur argenti appellatione ea, quae talis naturae sint, ut saepius in sua redigi possint initia, ea materiae potentia uicta numquam uires eius effugiant. appellatur quin uersicoloribus cederet, nemo dubitauit. quin minus porto coracinum aut hysginum aut melinum suo nomine quam coccum purpuraue designatur
Abbreviated transcription (Latin):
que ĩ fundo sint legatis accedt̃.
Ichorus aut familia legetͤ. ꝑm̃ẽ
¶Hus u̾bis que ibi mobiliaerum
ut mutiuꝰ darent nõ eeͣ legatos
ꝓcuiꝰ ait. at eos quo ͣ p̾sidii cõ re¬
positos ħat. ut quib da̾ belł ci¬
uilib accitass eos legato contim̾
centes. pecũiam sñ petulio fragi nnit¬
lem ẽe. petuliũ appłłantes ꝙ pre¬
sidii c̾a reponerent᷑. ¶Area lega¬
ta si medificata medio tp̃r fun̾t. ac
poterat. m̃c n᷑o debet᷑. ¶ S̾uus
quor legatus si int̾im manumit

Expanded text:
quae in fundo sunt legatis accedunt i chorus aut familia legetur, perinHis uerbis: 'quae ibi mobilia mea ut mutui darentur, non esse legatos Proculus ait, at eos quos praesidii causa sepositos habet, ut quibusdam bellis civilibus factitassent, eos legato continercentes pecuniam sine peculio fragilem esse, peculium appellantes, quod praesidii causa seponeretur. Area legata si inaedificata medio tempore fuerit ac poterat, nunc tamen debetur. Seruus quoque legatus si
Abbreviated transcription (Latin):
ud sensisse testatorem ꝓ betur¬
¶ Collegio fabror fundũ cũ siluis
que ei ced̾e solent uti optimus
marimꝰ q ẽet legauit. quero
an ea quoq que indie mortis
st̃. It̃ granana legan̾a ẽe̾nt .x.¬

Expanded text:
ud sensisse testatorem probetur. Collegio fabrorum fundum cum siluis, quae ei cedere solent, uti optimus maximusque esset, legauit. quaero, an ea quoque, quae in diem mortis sunt, item granaria legata essent.
Abbreviated transcription (Latin):
p̾terea ⁊ nom̃ia debitor. quero
debitorũ que infundo p̾ legato
remanserunt. nõ uid̾e legato⁊
tini. ¶Hus uerbis domib le¬
gatis fidi hr̃ dum meor ⁊mitto
uti sinant eũ hrẽ domu s meas ĩ
quib hĩto. nlło omnino exceꝑto
cũ om̃i instro ⁊ repositis om̃iꝑ ñ
iud̾i testatorem de pec̾ĩa mimata
aut instris debitorũ sensisie.

Expanded text:
terea et nomin‹a› debitorum: quaero,debitorum, quae in fundo praelegato remanserunt, non uideri legato contineri. His uerbis domibus legatis: 'fidei heredum meorum committo, uti sinant eum habere domus meas, in quibus habito, nullo omnino excepto cum omni instrumento et repositis omnibus' non uideri testatorem de pecunia numerata aut instrumentis debitorum sensisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Iita legatũ ẽ domũ q  ꝙͣ incoibi
erunt cũ moriar nũmos adi di¬
em eracros a debitorib . ut alus
nominib collocarent᷑ nõ puto
legatos ẽẽ. ⁊ labeonis distinccoem

Expanded text:
ita legatum est 'domum quaeque mea ibi erunt, cum moriar', nummos ad diem exactos a debitoribus, ut aliis nominibus collocarentur, non puto legatos esse et Labeonis distinctionem
Abbreviated transcription (Latin):
morarent᷑ mortuo filio testatoris
defetisse ñ uid̾i. s si testator pp̃ fi¬
liutilitatẽ hus quicũ eo morati
fuissent aumento pĩari uoluit
ccͣ uoluntatẽ defuncti petentes

Expanded text:
morarentur, mortuo filio testatoris defecisse non videri. sed si testator propter filii utilitatem his, qui cum eo morati fuissent, alimenta praestari voluit, contra voluntatem defuncti petentes
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃. aliud ẽ eĩ eligendi m̾m̾i pene
mem lib̾tatẽ auferri. aliud ad
testiñ certa legne mutan. ¶ Liti
o .c. relicta sunt itaut amonum̃¬
co meo nõ recedat. usut illa ciuita¬
te domiciliũ hat᷑. pot̾ dici nõ ce̾ io¬
cũ cautiomi ꝑ qmͣ ius lib̾tatis in¬
fringr̃. s ĩ defucti lib̾tis alio u¬
re utim᷑. ¶Licio genero meo hĩs
m̾s dons seie filie mec nomine .c.
dato legati quid̃ emolumentum
ad seiam q̃ docẽ hr̃e incipit ꝓtine¬

Expanded text:
igendi matrimonii poenae metu libertatem auferri, aliud ad testamentum certa lege invitari. Titio centum relicta sunt ita, ut a monumento meo non recedat vel uti in illa civitate domicilium habeat. potest dici non esse locum cautioni, per quam ius libertatis infringitur. sed in defuncti libertis alio iure utimur. "Titio genero meo heres meus dotis Seiae filiae meae nomine centum dato". legati quidem emolumentum ad Seiam, quae dotem habere incipit, pertine
Abbreviated transcription (Latin):
I ita leganee. cũ nupserit si nup¬
tafu̾it. ⁊ hoc test᷑ator sciss. alt̾m ma¬
tͥmoniũ erit expectand̾. in cħ q: in¬
t̾erit unũ iuo testatore anpost
mortẽ ea int̾im nupserit. Aius.

Expanded text:
i ita legatum esset "cum nubserit", si nupta fuerit et hoc testator scisset, alterum matrimonium erit exspectandum nihilque intererit, utrum vivo testatore an post mortem ea iterum nubserit. Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
nã nõ utiq si ille ĩ felle reliqua
obtusit. lib̾ erit. ñ eĩ testator ħ
sensit. s iᵈ ut rõnes reddat quo¬
mͦ sius redd̾e sol .i. legendas of¬
ferre rõnes pͥmũ demũ ꝯputan¬
tas.  explorari possint ꝯputacio¬
nes ꝓbe. an inꝓbe referant᷑. accep¬
ta recre relata. an nõ recte. ita eĩ
incipit quidꝰ res a facto ꝑuenit.

Expanded text:
nam non utique si ille in folle reliqua optulerit, liber erit: non enim testator hoc sensit, sed illud, ut rationes reddat, quomodo servus reddere solet, id est legendas offerre rationes primum, deinde computandas, ut explorari possit, imputationes probe an improbe referantur, accepta recte relata an non recte: ita enim incipit quidem res a facto, pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
legatarius ex ͫ mucianc cautio¬
mi nõ ħebit. ¶ Pat̾ ex ħrditate
filic tutores dedit eosq si mr̃ eiꝰ
inpube filia ⁊stituta decessissi
adrem gerendam acced̾e iussit
cũ uxori mandatũ e̾e̾t. ut mo¬
riens filit ⁊muni decies .u. resti¬
tuet nõ sb̾ ⁊ dicone tutores inde¬
biunt᷑ dati. nec si quid aliud ĩt̾ea
puella quesiss eiꝰ ad nũstr̃one
missa quotũq uidico uolunta¬
tis canicõ legator. uł fid̾i ꝯmisso¬
rũ remitti pot̾. ita si caucõnis ñ¬

Expanded text:
legatarius exemplum Mucianae cautionis non habebit. Pater exheredatae filiae tutores dedit eosque, si mater eius, impubere filia constituta, vita decessisset, ad rem gerendam accedere iussit, cum uxori mandatum esset, ut moriens filiae communi decies restitueret. non sub condicione tutores videbuntur dati nec, si quid aliud interea puella quaesisset, eius administratione missa. quocumque indicio voluntatis cautio legatorum vel fideicommissorum remitti potest. itaque si cautionis n
Abbreviated transcription (Latin):
uiuo testatore decedat. h ꝯd̾icõ
ꝓ nichilo foret młri succurrit᷑.
¶Menie si nõ nupserit fund̾ cũ
moreret᷑. lego pot̾ dici ⁊ si nup¬
serit cã ꝯ festim ad legatũ admͭ¬
ti nõ idem ꝓbat᷑. si c̾tus dies in¬
¶ Falsã ⁊dicõnẽ cassuis ⁊ casselliꝰ
sab̾. inpossibilẽ ce̾ dixunt. uelu¬
ti pomphilꝰ si ꝙ ticio debo solũ¬
it lib̾ esto. si modo nicħ̾ titio fuc¬
testator pcc̃iam exsoluit defecisse
ꝯdicionẽ intlłigi. ¶ Falsam lega¬
ti demoͣncõem ñ fat̾i legatũ sab̾¬

Expanded text:
ivo testatore decedat, licet condo nihilo foret, mulieri succurretur. "Maeviae, si non nubserit, fundum cum morietur lego". potest dici et si nubserit, eam confestim ad legatum admitti. non idem probatur, si certus dies in Falsam condicionem Cassius et Caelius Sabinus impossibilem esse dixerunt, ueluti: 'Pamphilus, si quod Titio debeo soluerit, liber esto', si modo nihil Titio futestator pecuniam exsoluit, defecisse condicionem intellegi. Falsam legati demonstrationem non facere legatum Sab
Abbreviated transcription (Latin):
it legatũ acciꝑe uissus ẽ ĩ legato
repetitã iud̾i lib̾tatẽ duuis pus.
Repsit. ¶ Muciana caucõ iccũ
ñ ht̃. si ꝑ aliã ꝯdicom acco legati
differri postit. ¶Licio si nuss. ñ

Expanded text:
rit, legatum accipere iussus est, in legato repetitam videri libertatem divus Pius rescribsit. Muciana cautio locum non habet, si per aliam condicionem actio legati differri possit. "Titio, si mulier non
Abbreviated transcription (Latin):
to. pat̾ emancipauit filiũ ne¬
potẽ admisit ⁊ suꝑstite filio de
cias filiꝰ duas aut̃ nep hãt
ex uoluntate defuncte rei dem̃
lccũ hñt si fid̾iꝯmissi die cedẽ

Expanded text:
to". pater emancipavit filium, nepotem amisit et superstite filio decncias filius, duas autem nepos habeat" ex voluntate defunctae ita demum l
Abbreviated transcription (Latin):
am statim teni. ut ꝑtem dimu¬
diam semissis ex ꝑͣ seii resti¬
tuat. ¶Filiam suã hrdẽ scͥp¬
sit. ⁊ ncpotem quẽ ex ea he bat
ei sb̾stituit. ⁊ita cauit lucio.
ticio fratͥs mei. filio geno me¬
o .cc. aurees relinquo quo le¬
gato stio illum ꝯtenti ẽẽ ꝙͣ¬
ius scripsi inmlsam rẽ meã eo
ꝙ filiam meã. ⁊ nepotem me¬
ꝯmendo fid̾i filia adita patris
h̾rditate diu̾tit a marito q̃i¬
tũ ẽ an ticiꝰ qͦndam eiꝰ mari¬
tꝰ suo uł fili sui noĩe ex fid̾i

Expanded text:
am statim teneri, ut partem dimidiam semissis ex persona Seii restituat. Filiam suam heredem scripsit et nepotem, quem ex ea habebat, ei substituit et ita cauit: 'Lucio Titio f‹r›atris mei filio genero meo ducentos aureos relinquo. quo legato scio illum contentum esse, quoniam scripsi uniuersam rem meam, eo quod filiam meam et nepotem mecommendo". filia adita patris hereditate divertit a marito: quaesitum est, an Titius quondam eius maritus suo vel filii sui nomine ex fidei
Abbreviated transcription (Latin):
Ecͣreco pͣtoris actor ⁊stitui ꝑi¬
culo tutoris solec. quocienstũq
aut diffusa negotia sint. aut
dignitas. aut etas. aut ualitu¬
do tutoris id postulet. ¶ Si tam̃
tc̃ actor ncͣcio ⁊stituendꝰ est. ¶ Si
duob simł tutela g̾e̾nda ꝑmis¬

Expanded text:
ecreto praetoris actor constitui periculo tutoris solet, quotiensque aut diffusa negotia sint aut dignitas uel aetas aut ualetudo tutoris id postulet: si tamen ntunc actor necessario constituendus est. Si duobus simul tutela gerenda permis
Abbreviated transcription (Latin):
mmnoris actum fu̾it cututosibi
assistentib. curatorib ⁊ pupillus
ob hoc elegi̾t cũ curatorib ⁊ ei sĩt
⁊dempnan ĩ id qd̾ sua nt̾erat
imoris tutores culpa eoꝵ ⁊ demy¬
natos nõ e̾e. an restituco adu̾s

Expanded text:
minoris actum fuerit cum tutoribus adsistentibus curatoribus et pupillus ob hoc egerit cum curatoribus et ei sint condemnati in id quod sua intererat minoris tutores culpa eorum condemnatos non esse: an restitutio aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
n augebit quo tͣnstulit. n duui¬
nuet. cũ transtułit. ut puta de y¬
talico patͥmonio quosdã seruos
mi serat nõ in ꝓuĩciã forte galli¬
am. ad exigendũ debitũ. uł adnĩ¬
ces comꝑandas reu̾suro  si cõpassẽt
dubiũ nõ est qm̃dicidebeat ad
ent. ut est apd̃ mutuũ relatũ.
¶m fundꝰ erat legatꝰ. uł cũ ĩstrõ
.uł cũ hiis que ibi sunt. agasonẽ
eĩ missũ ĩ uillam a patrefa nõ ꝑ
it. qui nõ idc̾co ille erat missus. ut
ibi ẽẽt᷑ ꝓmde si semus fu̾it missus
ĩuillam᷑ int̾m illic futurꝰ. qr dñind
offenderat. qiͣ ad tempus relegatꝰ¬
Rsumẽ. ⁊ eũ adulle legatũ ñ ꝑ¬
tin̾e. qr̃ nec serui quidẽ qͥ oꝑari ĩ
agro ꝯsueu̾nt qui in alios agros
reu̾cebant᷑ ⁊ qiͣ ab alio ⁊modati
mea st̃ cõdiconeut ad legatum
ũꝑtineat. qr id c̾co nͣ ita i agro fuãt
ut ei agro uident᷑ destinati q̃ resĩ
ꝓpõito quoq sugg̾it. ut ytalitarũ
rer c̾e credant᷑. hee res qͣs ĩ ytali

Expanded text:
e augebit quo transtulit neque minuet unde transtulit: ut puta de Italico patrimonio quosdam seruos miserat in prouinciam, forte Galliam, ad exigendum debitum uel ad merces comparandas, recursuros, si comparassent: dubium non est, quin debeat dere. ut est apud Mucium relatum, cum fundus erat legatus vel cum instrumento vel cum his quae ibi sunt: agasonem enim missum in villam a patre familiasit, quia non idcirco illo erat missus, ut ibi esset. proinde si servus fuerit missus in villam interim illic futurus, quia dominum offenderat, quasi ad tempus relegatsum est eum ad uillae legatum non pertinere. quare ne serui quidem, qui operari in agro consuerunt, qui in alios agros reuertebantur, et quasi ab alio commodati in ea sunt condicione, ut ad legatum pertineant, quia non ita in agro fuerant, ut ei agro uiderentur destinati. quae res in proposito quoque suggerit, ut Italicarum rerum esse credantur hae res, quas in Itali
Abbreviated transcription (Latin):
¶ec u̾bapubluis meuiꝰ gaius
ĩuicẽ sb̾stituti ħrdes inͥ sunto. sic
ĩ t̾pretanda st̃ ut bremt̾ uideret᷑
testator tres instituisse hr̃des ⁊ in
stituti sunto. qui tres filios ħebat
⁊ ita scripserit filui mei hr̃des sun¬
Ii filio impub̃i exhr̃dato pamphi¬
lũ legat eundẽ post mortẽ filii ex
ꝑte br̃dem ĩstitu̾e eod̾ modo pot̃
quo is qui seruũ semppnio lega¬
tũ eund̾ post mortẽ sempni ex ꝑ¬
te hr̃dem ĩstituit. ¶ Seruuᷤ testõ
hr̃s pure scͥptus. lib̾ aut̃ iussus ẽẽ¬
ĩ testõ si intra kłas decembris .x.
dediss si codicilłpure lib̾tatẽ acce¬

Expanded text:
Publius Marcus Gaius invicem substituti heredes mihi sunto" sic interpretanda sunt, ut breviter videretur testator tres instituisse heredes et ies et substituti sunto". Qui tres filios habebat et ita scripserit: "filii mei heredes sunqui filio impuberi exheredato Pamphilum legat, eundem post mortem filii ex parte heredem instituere eodem modo potest, quo is, qui seruum Sempronio legatum, eundem post mortem Sempronii ex parte heredem instituit. Seruus testamento heres pure scriptus, liber autem iussus esse, si intra kalendas Decembres decem dediss
Abbreviated transcription (Latin):
um ĩtest̾o ita scribr̃ si filiusmeꝰ
meuiuo moriet᷑ neposexeo post
mortẽ incã natꝰ hr̃s esto duo gra¬
dus ħ̃rdũ sut̃. nlło eĩ casu ut̾ri q
ad hr̃ditatem admitcit᷑ ex quo
aꝑꝑes si nepotiticuis sb̃stitutus
fu̾it ⁊ filius prĩ hr̃s excit̃it ñ posse
ticiũ unacũ filio ħrdẽ ẽẽ qr ñ ⁊̃ rͥ¬

Expanded text:
mento ita scribitur: "si filius meus me vivo morietur, nepos ex eo post mortem meam natus heres esto", duo gradus heredum sunt: nullo enim casu uterque ad hereditatem admittitur. ex quo apparet, si nepoti Titius substitutus fuerit et filius patri heres exstiterit, non posse Titium una cum filio heredem esse, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Inus pius ab eo qui amina le¬
gata p̾cipe ad distͥbuend iuissꝰ
erat. uetuit cancionẽ exigices¬
sanciũ ꝑtes reddi nͥ aꝑtẽ cau̾e iꝰ¬
titori cauenti euicta ħrditate.

Expanded text:
Divus Pius ab eo, qui annua legata praecipere ad distribuendum iussus erat, vetuit cautionem exigi cessantium partes reddi, nisi aperte cavere iutitori cauenti 'euicta hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. que sñ dampno diuidi possunt
sm aut̃ uł naturalr̃ indise lunt.
uł sñ dampno diuisio e arum fi nõ
porest: estimacõ ab hr̃ de om̃imodo
prestanda est.

Expanded text:
ditur, quae sine damno diuidi possunt: sin autem uel naturaliter indiuisae sint uel sine damno diuisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede omnimodo praestanda est.
Abbreviated transcription (Latin):
deducto eo qd̾ explende condicionis
cã datum ẽe supẽe. ¶ Si cͣtum cor¬
pus hr̃s dare dampnatus sit nec
fecit᷑ quo minꝰ ibi ubi id ẽe traderet.
si id postea sñ dolo ⁊ culra hr̃dis ꝑie¬
rit det̾ior sit legatari condicio.
Um bonor ꝑte legnta dubiũ sit u

Expanded text:
deducto eo, quod explendae condicionis causa datum esset, superesset. Si certum corpus heres dare damnatus sit nec fecerit, quo minus ibi ubi id esset traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit legatarii condicio. Cum bonorum parte legata dubium sit, u
Abbreviated transcription (Latin):
adiecc̃om nõ uutiare legat᷑. set
nch ei adicere. nec eĩ pot̾ cres¬
c̾e uendicacõ peculii ꝑ hnc ad¬
ieccom̃ plane aꝓponas legata¬
tiũ nactũ possom reꝵ. excepcõs
doli adu̾sus eũ hrdem nendicã¬
tẽ uti pot̃. ht̃ eĩ ĩ solidis rebus

Expanded text:
adiectionem non uitiare legatum, sed nihil ei adicere: nec enim potest crescere uindicatio peculii per hanc adiectionem. plane si proponas legatarium nactum possessionem rerum, exceptione doli aduersus heredem uindicantem uti potest: habet enim in solidis
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsiss suo se deb̾e petulio legato
ced̾et. pegasus negat.idem ñuo
solitus erat dare bieumo ñ de¬
dissi. s ĩ rõnib suis retuliss fili¬
e se deb̾e qnͥq̃gnita actillicinui
eristim auit legato nõcede̾ ꝙ ũm

Expanded text:
scripsisset se seruo debere, peculio legato cederet?Pegasus negat: idem Nerua: solitus erat dare, biennio non dedisset, sed in rationibus suis rettulisset filiae se debere quinquaginta, Atilicinus existimauit
Abbreviated transcription (Latin):
fundũ. aut .c. dar fund̾ tic̾o uẽ¬
didit. cũ eleccõ ei reliquiͣ. utrũ
malit dandi. ut tm̃ alt̾m solid̾
p̃stet p̾coris offõ ⁊uenire existĩo
ut si pecumã fticus offat ĩ hibe¬
at fundi ꝑsecucõm ita enĩ ead̾¬

Expanded text:
fundum aut centum daret, fundum Titio vendidit: cum electio ei relinquitur utrum malit dandi, ut tamen alterum solidum praestet, praetoris officio convenire existimo, ut, si pecuniam Titius offerat, inhibeat fundi persecutionem. ita enim ead
Abbreviated transcription (Latin):
⁊molas ⁊ machinas femĩ scipu¬
las. asinũ machinariũ. machi¬
nam stram̃taria. uasencũ ĩ quo
sapa coqueret᷑. ⁊ defructum fiat
⁊ aqua ad bibendum lauandq

Expanded text:
molas et machinas, fenum stipulas, asinum machinarium, machinam frumentariam, vas aeneum, in quo sapa coqueretur et defrutum fiat et aqua ad bibendum lavandamque
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s saltuarii cõtineant᷑. ¶ Trẽ¬
batius ampliꝰ ⁊ pistorẽ ł pastorẽ
⁊ tonsorẽ qͥ familie rustice ca pa
ti st̃ putat contin̾i. It̃ fabrũ qͥ
uille reficiende ca ꝑatꝰ sit ⁊ młres
q̃ panes coqnͣt queq uillam ẜ¬
uent. It̃ molitores si adusũ rus¬
ticũ ꝑati sunt. It fotariã ⁊ ulłi¬
cãsi modo aliquo offo inrũ ad¬
uuẽt. Item lamphicas q̃ fami¬
nõ rustitam uestiunt. ⁊ q̃ pulrã¬
tana rusticis coquũt. ¶ S an ĩ¬

Expanded text:
omnes saltuarii contineantur. Trebatius amplius etiam pistorem et tonsorem, qui familiae rusticae causa parati sunt, putat contineri, item fabrum, qui villae reficiendae causa paratus s panem coquant quaeque uillam seruent: item molitores, si ad usum rusticum parati sunt: item focariam et uilicam, si modo aliquo officio uirum adiuuet: item lanificas quae familiam rusticam uestiunt, et quae pulmentaria rusticis coquant.Sed an in
Abbreviated transcription (Latin):
tũia rogatusq sit legatarius ẜ¬
nã suũ inamimitt̃e falcidiam pa¬
mitt̾e. qr tanti estimasse uide br
fuã suñ quid si alienꝰ suus fu̾it
ĩ eo nõ plus qmͣ accepit ad redi¬

Expanded text:
sit legatarius seruum suum manumittere, Falcidiam pamittere, quia tanti aestimasse uidebitur seruum suum. Quid si alienus seruus fuerit? in eo non plus quam accepit ad redi
Abbreviated transcription (Latin):
Lane siquid sit p̃t̾ea legatũ ip̃i
suo falcioie locũ fore senatus
decłauit. uñ sceuola ait ĩ eo qd̾
p̾terea suo legatil ẽ ita faladiã
admittendã. ut inde ⁊̃ ꝙ ꝓ suo pͥs¬

Expanded text:
lane si quid sit praeterea legatum ipsi servo, Falcidiae locum fore senatus declaravit. unde Scaevola ait in eo, quod praeterea servo legatum est, ita Falcidiam admittendam, ut inde et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdicione ꝓmisiss defucto eo mi¬
nuent᷑. honorarie quoq acc̃oes
cũ bonis actoris defuncto eo aug¬
mentũ rei decisionẽ . ue. si tales
t̾ ex heredib cauc̾om p̾toriam
acceꝑit a legatarus nõ eqͣlit̾. si
ꝓ suo modo legis falcidie ro̾em ⁊

Expanded text:
condicione promisisset, defuncto eo minuerentur. Honorariae quoque actiones, cum bonis actoris defuncto eo augmentum rei decessionemve, si tales ter ex heredibus cautionem praetoriam accepit a legatariis, non aequaliter, sed pro suo modo legis Falcidiae rationem et
Abbreviated transcription (Latin):
reb suis ex bona fide p̾bere d.
tis finẽ accipit. iõq omĩa ne¬
gotia que mita st̃ ad fidem cu¬
rator ꝑtinent. idq ⁊̃ diuuꝰ ma¬
ritꝰ cũ filio suo ꝯmodo Rpsit.¬
¶Heredib quoꝙ pupillorũ¬

Expanded text:
rebus suis ex bona fide praebere detis finem accipit ideoque omnia negotia, quae inita sunt, ad fidem curatorum pertinent: idque etiam diuus Marcus cum filio suo Commodo rescripsit.Heredibus quoque pupilloru
Abbreviated transcription (Latin):
bertatẽ adolescentis ydonca fue¬
rant prare cogendi nõ erũt. qun
acc̃õem infene nõ potu̾unt. cura¬
tor apĩe testo datꝰ si ipuberis
negocus se ꝑ errorem ĩmiscuit.
postea ap̾tore aliis cutorib dars¬
ꝑiłm futuri temꝑis ille qͥ poste¬
a nicħ gessit nõ p̾stabit. ¶Qt
se negocus ipub̾is nõ iuure tu¬
tor datus scdm̃ patͥs uoluntatẽ
ĩmiscuit error e comꝑto nitorẽ a
p̾tore cõstitui ⁊ sultus petet. ne
forte si rem ceptã deseru̾it frau¬
dis uł tulpe cã ꝯdempnet᷑. mon
idem ceruat᷑ siquis ultro nego

Expanded text:
bertatem adulescentis idonea fuerunt, praestare cogendi non erunt, cum actionem inferre non potuerunt.Curator a patre testamento datus impuberis negotiis se per errorem immiscuit: postea a praetore tutoribus am futuri temporis ille, qui postea nihil gessit, non praestabit.Qui se negotiis impuberis non iure tutor datus secundum patris uoluntatem immiscuit, errore comperto tutorem a praetore constitui consultius petet, ne forte, si rem coeptam deseruerit, fraudis uel culpae causa condemnetur. non idem seruatur, si quis ultro nego
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s esto. si stichus hr̃s ñ ent stichꝰ
lib̾ heresq esto. ĩ hac quoq qõne
ĩ pͥmis querendũ ẽ. utr̃ unꝰ gra¬
dus sit. an dud. ⁊̃ anc̾̃a mutata
sit. sb̾stitucõnis. an eadem ꝑmane¬

Expanded text:
si Stichus heres non erit, Stichus liber heresque esto.' in hac quaestione in primis quaerendum est, utrum unus gradus sit an duo, et an causa mutata sit substitutionis an eadem permane
Abbreviated transcription (Latin):
aut instruant᷑. aut demq inter
sontas cessacõnũ uices paraori pur¬
gariq ut ħues ad lau and̃ fierent
sint solite

Expanded text:
aut instruuntur aut denique inter solitas cessationum uices parari purgarique, ut habiles ad lauandum fierent, sint solit
Abbreviated transcription (Latin):
¶ cessarios hr̃de ᷑ puto edcõ cõp̃¬
hendisi se inmisceant pat̾ne here¬
nor possõnes hoc edcm̃ ꝑtin̾e.¬
¶Nonalias bona purlicant᷑ qiͣ si z
tas pot̃. s hr̃di defensio mortis ĩcũ¬

Expanded text:
cessarios heredes puto edicto comprehendi, si se misceant herenorum possessiones hoc edictum pertinere.Non alias bona publicantur, quam sitas potest, sed heredi defensio mortis incu
Abbreviated transcription (Latin):
ntuenditor p̾cõciũ p̾staret ne emp¬
tori ĩuiriam fecisse uideat᷑ sena¬
tus.ꝯ. ¶ Si filiusfa qͥ in castren¬
si peculio testatus ẽ cocisus sit oĩ¬
do id defendend̾ ẽ. ut ex quib ca¬
sib ad fiscũ patrista. bõã ꝑtine¬

Expanded text:
ut uenditor pretium praestaret, ne emptori iniuriam fecisse uideatur senatus.Si filius familias, qui in castrensi peculio testatus est, occisus sit, omnimodo id defendendum est, ut, ex quibus casibus ad fiscum patris fami
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ¶Cum pat̾ impub̾i filie que
nouissim: diemsuũ obisset. scdꝰ
filia suꝑstite sorore pub̾e uita de¬
cessiss untã eẽ factam sb̾stitucõ¬
emplatuit ĩ ꝑsona quidem pͥoris
si qd ab bominor intrapub̾tatis
armnos decesserit. tũc ĩ locũ ꝑtem¬
ue. eiusticui ᷑ hr̃s esto nõmag̾ ꝙ̃
si post demonstratã cõdicõem sibi
certe rei h̃rs instituit᷑ cobrde ñ

Expanded text:
rit.Cum pater impuberi filiae, quae nouissima diem suum obisset, tabulas filia superstite sorore pubere uita decessisset, irritam esse factam substitutionem placuit, in persona quidem prioris, si quod abominor intra pubertatis annos decesserit, tunc in locum partemue eius Titius heres esto', non magis quam si post demonstratam condicionem sibi certae rei heres instituitur coherede n
Abbreviated transcription (Latin):
esimũ hrdem fili salua taludia co¬
gendũ patͥt hr ditatem. ut abmpu¬
be fid̾i ꝯmisso post mortẽ eiꝰ dato
restitũe placuit. nec alud serua¬
dũ ẽ cũ sb̃stitucõnis condicõ pub̾¬
que italocũ hebunt si patͥs tes¬
tam̃tũ uire ualuit. alioqnͥ si nõ
ualuit ea scriptura qmͣ testiñ eẽ
uoluit codicillos ñ faciet nͥ hoc
exp̾ssum ẽ. nec frd̃i ꝯmisso ꝓprie
facultates filii tenebunt᷑ ⁊ iõ si
alioqnͥsi legata uł fid̾icõmissa
faiuis acceꝑit intra modũ eͦ ͫ fid̾i¬
cõmissum ħrditatis a filio datum
citra faltidie roẽm de bebr̃. ¶ Q
discretas porcõnes cõiuĩctis płłirib
seꝑatundedit. ac post mortẽ ĩstitu¬
cõnis ordinem ita scripsit hoc hr̃¬
des meo ᷤᷤ ĩuicem sb̾stituo cõũctos
pͥmo loco uice mutua su̾stituere
tes nõ agnoscentib ceteros om̃s
cobrdes admitti. ¶Qͥ ꝑtr pr̃em
⁊ filiũ ꝓ ꝓte hecedes instituat ⁊ in¬
uitẽ sb̾stituerat reliquis coheredi¬

Expanded text:
imum, heredem filii salua Falcidia cogendum patris hereditatem ut ab impubere fideicommisso post mortem eius dato restituere placuit, nec aliud seruandum, cum substitutionis condicio pubequae ita locum habebunt, si patris testamentum iure ualuit: alioquin si non ualuit, ea scriptura, quam testamentum esse uoluit, codicillos non faciet, nisi hoc expressum est. nec fideicommisso propriae facultates filii tenebuntur, et ideoalioquin, si legata uel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur.Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem institutionis ordinem ita scripsit: 'quos heredes meos inuicem substituo', coniunctos primo loco uice mutua substituere tes non agnoscentibus ceteros omnes coheredes admitti.Qui patrem et filium pro parte heredes instituerat et inuicem substituerat, reliquis coheredi
Abbreviated transcription (Latin):
es ex hiis decessisset ad alt̾am ꝑtẽ
eiꝰ transferre ex cõsilio labeonis
offillis casselii trebacii. eum ꝙ̃ in
potestate hebat solum hr̃dem fec̃.
⁊ ab eo altĩ dundiã ꝑtem ħr̃dita¬
tis cũ ĩ suam tutesa uenisset lega¬
uit. ꝙ si is qui ĩ potestate sua e̾et
impubes decessisset altm̃ hrdeme
e̾s sb̃stituit. ¶ Filio impubi ĩ

Expanded text:
is impubes decessisset, ad alterum partem eius transferre: ex consilio Labeonis Ofilii Cascellii Trebatii eum quem in potestate habebat solum heredem fecit et ab eo alteri dimidiam partem hereditatis, cum in suam tutelam uenisset, legauit: quod si is, qui in potestate sua esset, impubes decessisset, alterum heredem ei substituit.Filio imp
Abbreviated transcription (Latin):
creuit. ut si qua hͣs lege uei̾ent
ne ꝓstitu̾et᷑. ⁊ si ꝓstituta e̾e ut
ẽe lib̾a. ⁊ si poitea ab emptore
aliz sũ hac ꝯdico̾e uenit ex lege
uendicõis lib̾amee̾ ⁊ lib̾tã pͥoris
uenditoris. ¶ Mandatis imꝑris¬

Expanded text:
crevit, ut, si qua hac lege venierit, ne prostitueretur et, si prostituta esset, ut esset libera, si postea ab emptore alii sine condicione veniit, ex lege venditionis liberam esse et libertam prioris venditoris. Mandatis im
Abbreviated transcription (Latin):
ũ marcell ꝓbat. ¶ Si ad fis¬
cũ porcio ur̃ditatis ꝑuen̾it ces¬
sol fiscus satis dare. ¶Quĩ
nũorem ꝑtem hrditatis possid
cũ ex maiori ꝑte hr̃s sit. siqui¬
dem iure minuat᷑ portio hr̃di¬
tatis serurior erit hr̃s. n eĩ ex
maiori ꝑte exstipulatu tenet᷑
legatariis qmͣ ex cãhr̃s ẽ. ¶ Si

Expanded text:
 Marcellus ait.Si ad fiscum portio hereditatis peruenerit, cessolet fiscus satisdare.Qui minorem partem hereditatis possidet, cum ex maiore parte heres sit, si quidem ipso iure minuatur portio hereditatis, securior erit heres: neque enim ex maiore parte ex ‹s›tipulatu tenetur legatariis, quam ex qua heres est: si
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑte quis legatũ deycat cane
d. siue ĩstitutꝰ ut hr̃s. sine sꝑ̾
stitutus. ¶ Sellissime querit᷑.
an ħ scipuło incrementũ ex stuc¬
tibr. uł usuris senseat. ⁊ recte.
placuit. ex mora incrementũ
hĩturam scipusonem. ut id qd̾
oꝑtebit comp̾hendat. ¶ Siquis
sb̃ ꝯdicõe legatũ stipulatus. ⁊ p̾¬
cedente condicõe decesserit stipło
euanescit. qr nec legatũ tͣnsunt

Expanded text:
ex parte quis legatum debeat, cauere debet, siue institutus sit heres siue sub stitutus.Bellissime quaeritur, an haec stipulatio incr‹e›mentum ex fructibus uel usuris sentiat. et recte placuit ex mora incrementum habituram stipulationem, ‹ut› id quod oportebit conprehendat.Si quis sub condicione legatum stipulatus pendente condicione decesserit, stipulatio euanescit, quia ne‹c› legat
Abbreviated transcription (Latin):
peslr̃. nec nõ ⁊ qui ꝑ alies exti
cessores ad satisdacio̾em ꝯpellũ¬
t᷑. ¶Plane si quis omissa sti¬
pułone litem delegato ⁊testa¬
tus ẽ ꝓband̾ ẽ nec cessare deb̾e
stipułonẽ. idemq ĩ fid̾imissis

Expanded text:
r.Nec non et qui per alios heredes cessores ad satisdationem compelluntur.Plane si quis omissa stipulatione litem de legato contestatus est, probandum est cessare debere stipulationem.Idemque in fideicommissis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ꝑitia lapsus prĩs uolũtatẽ sequẽ¬
dam decreu̾it. successor eiꝰ sm̃am
quẽ leges nr̃e ñ adiͣtunt recte se¬
quet᷑. ¶ H onoris cã. tutor datus
nõ uidet᷑. quẽ pr a cet̾is tutoribus
quib negotia gerenda mandauͭ
rõnes acciꝑe uoluit. ¶ Ppt̾ lite
to filio cui frror ẽ pat̾ dedit eund̾
iudicate rei declarabit utrũ ex testo
pr̃s. an ex decreto pcoris auctoͬtem¬

Expanded text:
itia lapsus patris uoluntatem sequendam decreuerit, successor eius sententiam, quam leges nostrae non admittunt, recte sequetur. Honoris causa tutor datus non uidetur, quem pater a ceteris tutoribus, quibus negotia gerenda mandauit, rationes accipere uoluit. Propter litem to filio, cui tutorem pater dedit, eundem iudicatae rei declarabit, utrum ex testamento patris an ex decreto praetoris aucto
Abbreviated transcription (Latin):
Dem fiet. ⁊ si intestatũ decessisse
patrem pupilli noĩc defendatur
falsum ue testm̃ noĩe pupilli dico¬
t᷑. ⁊ si patiuis existet legittimus
tutor fut᷑us ab mntestãtõ. qr tutorẽ
habenti tutor dari nõ pot̾. nã cõ¬
ꝯmodiꝰ ip̃e qui scͥptura ꝯtinet᷑ ap̃¬
tore dabr̃. ut sñ ullo litis p̾iudicõ
iustꝰ tutor actor pupillo ad eam
fiet litem. Cum aut̃ ip̃e patru¬
uꝰ quẽ tutorẽ l̾imũ sibi dicebat

Expanded text:
dem fiet, si intestatum decessisse patrem pupilli nomine defendatur falsumue testamentum nomine pupilli dicatur et si patruus exstet legitimus tutor futurus ab intestato, quia tutorem habenti tutor dari non potest. nam commodius ipse, qui scriptura continetur, a praetore dabitur, ut sine ullo litis praeiudicio iustus tutor auctor pupillo ad eam litem fiat. Cum autem ipse patruus, quem tutorem legitimum sibi dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
tutorẽ pupillꝰ heat. Sciendum
est enĩ qmͣ du testamentania tu¬
tela sꝑatur simam cessare. ⁊ sise¬
mł ad testamĩtanũ deuoluta sit
tutela. dem̃ extusatus sit tutor tes¬
tam̃tarius ad huc diñs in locum
excusati dandũ. nõ tñ ad łimum
tutorẽ redire tutelam. idem dici¬
mꝰ ⁊ si fu̾it remotus. nam ⁊ id c̾co
abnt. ut alius det᷑ q̃d̾ si tutorte¬
tam̃to datus decesserit ad łmũ tu¬
tela redit. qr hic senatus cessat.
¶Planesi duo uł plures ue fu̾it
futores testam̃tarii ĩ locũ eiꝰ qui

Expanded text:
um est enim, quamdiu testamentaria tutela speratur, legitimam cessare. Et si semel ad testamentarium deuoluta fuerit tutela, deinde excusatus sit tutor testamentarius, adhuc dicimus in locum excusati dandum, non ad legitimum tutorem redire tutelam. Idem dicimus et si fuerit remotus: nam et hic idcirco abit, ut alius detur. quod si tutor testamento datus decesserit, ad legitimum tutela redit, quia hic senatus consultum cessat. Plane si duo pluresue fuerint tutores testamentarii, in locum eius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑs eugat. qmͣuis u̾ba edcĩ ad tes¬
tam̃tario ꝑtineant. ¶¶esto datͦ
postumo tutor nõ dũ ẽ s tutor nͥ pos¬
tumꝰ edat᷑. dat᷑ tñ adu̾sꝰ eũ sbͥ stitu¬
la fu̾it ⁊ hic eadẽ accõe tenebituR.
¶Si quis planc gesserit post editum
ꝑtũ de eo quoꝙ qd̾ añ gessit tnteieᷤ

Expanded text:
s eligat, quamuis uerba edicti ad testamentarios pertineant. Testamento datus postumo tutor nondum est tutor, nisi postumus edatur: datur tamen aduersus eum substitula fuerit, et hic eadem actione tenebitur. si quid plane gessit post editum partum, de eo quo
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ rei affricane. uł rei siriane uti¬
remdo mea condicõne est. ut tã
filũs qmͣ filiabi dedisse uideat᷑.
filiorũ enĩ applłone ⁊ filie cõtĩ¬
tur. ¶Si quis filio tuto rem de¬
d̾it ⁊ płes filios hũit anom̃ib fili¬
is dedisse uidet᷑. ⁊ de hoc pomp̃. du¬
bitat. mag̾ & est ut om̃ĩb dedisse

Expanded text:
ur rei Africanae uel rei Syriaticae, utirem do', in ea condicione est, ut tam filiis quam filiabus dedisse uideatur: filiorum enim appellatione et filiae continentur. Si quis filio tutorem dederit et plures filios habeat, an omnibus filiis dedisse uideatur? et de hoc Pomponius dubitat: mag
Abbreviated transcription (Latin):
set a testatore ꝓtinus ꝓficiscunt᷑.
simuiatq aliquis hr̃s extit̾it. nam
⁊ ip̃e hr̃s tutor dari potest. ⁊ post mor¬
tem hr̃dis cutor recte dari pt̃. ¶p̃
uł testõ uł codicilł s si sb̾ condicõe
fu̾it r᷑e cordatus. deficiente ⁊dicõe
tutor nõ erit. tutorẽ aut̃. ⁊ ac̾co
tempr̃ dare. ⁊ usq ad c̾tum tempͦ
In tutoris donacõne utrũ leuissĩa
ꝯdicõ an nouissima. ut ĩ legato sp ͭ¬
tanda c̃. ut pltaticius cũ potent
tũ mucimlex ¶si nemo brditatẽ
adierit. nich̾ ual ex bus qͣue ex tei¬
tamt̃o scpͥta sunt. ¶ Si u̾ounus
ex płib adierit ħrdib. tutela sta¬
timualet. nec expectandũ eret. ut
om̃s hrditatem adeant.¶p̃
tutor sꝑatur. i̾nus est aliũ tutorẽ
posse dari qͣiͣ nõ dum sit nec sꝑet¬
¶In iutelis testam̃tariis id sequim᷑
qd̾ nonissimũ est. ⁊ sei sepius tu¬
tor datus sit nouissimã scpͥturã
intuemur. ¶Qͥ fiłiũ ⁊ ereo ne¬
potem h̃ebat si nepoti tutorẽ de¬

Expanded text:
cuntur, simul atque aliquis heres exstitisset: nam et ipse heres tutor dari potest et post mortem heredis tutor recte dari potest. 8uel testamento uel codicillis. Sed si sub condicione fuerit tutor datus, deficiente condicione tutor non erit. Tutorem autem et a certo tempore dare et usque ad certum tempus In tutoris dationem utrum leuissima condicio an nouissima, ut in legato, spectanda est? ut puta 'Titius cum poterit tum Mucium. Si nemo hereditatem adierit, nihil ualet ex his, quae testamento scripta sunt: si uero unus ex pluribus adierit, tutelae statim ualent nec exspectandum erit, ut omnes hereditatem adeant. 10 tutor speratur, uerius est alium tutorem posse dari, quasi noIn tutelis testamentariis id sequimur quod novissimum est, et si saepius tutor datus sit, novissimam scripturam intuemur. Qui filium et ex eo nepotem habebat, si nepoti tutorem de
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sit utis rõ. ut puta si ꝓponas fiiũ
uiuo pr̃e decessisse ⁊ nepotem et eo
successisse uiuo auo. ⁊ forcus dicen¬
dũest tutelam quoq ex lege iu
ris dacõem. cũem̃ ꝯfitmatũ sit
ĩ dem est nͣ hr̃s uł nepos institutus
sit. uł nom̃iatim ex ħrdatus sit.¬
¶ Sifuriosus test̾otutor detͤ siqͥ¬
dem cũ fure̾ desiẽrit tutorẽ ẽẽ recti

Expanded text:
non sit utilis datio: ut puta si proponas filium uiuo patre decessisse et nepotem ex eo successisse uiuo auo. et fortius dicendum est tutelam quoque e lege Iunris dationem. cum enim confirmatum sit id est ubi nepos uel heres institutus sit uel nominatim exheredatus sit. Si furiosus testamento tutor detur, si quidem, cum furere desierit, tutorem esse recte
Abbreviated transcription (Latin):
cõms iure susciꝑe uolu̾it. ab huis
quoq legatis sb̾mouendꝰ erit. q̃
filiis eiꝰ relicta st̃. modo si legata
filii nõ affecc̃one ꝓpͥa s in honorẽ
patͥs meruerunt ubis fid̾iꝯ mist
manumissus. ñ uire tutor test̾õ
datur. post lib̾tatem itaq redditã
ex uoluntate tostatoris ad tutelã
uocat᷑. ¶ In pub̾i lib̾to patronus
frustͣ tutorẽ dabͥat. s uoluntatẽ
eiꝰ si fides inquisicõnis ꝯ gruat se

Expanded text:
onis iure suscipere noluit, ab his quoque legatis summouendus erit, quae filiis eius relicta sunt, modo si legata filii non affectione propria, sed in honorem patris meruerunt. Uerbis fideicommissi manumissus non iure tutor testamento datur: post libertatem itaque redditam ex uoluntate testatoris ad tutelam uocatur. Impuberi liberto patronus frustra tutorem dabit, sed uoluntatem eius, si fides inquisitionis congruat,