comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Qiti si pauli apłi studiosius uerba legissent: ista nõ dicerent. Dictu¬
rus et enĩ paulus cũ uenisset petrꝰ antiocbiã infaciẽ ei restiti: ut deqͦ
petro loqueret᷑ oftenderet. in ipso suȩ narrationis mitio p̃misit dicenᷤ.
Creditũ est mͥ euangłm p̃putii.: sic̃ petro circũcisionis. Qui enĩ oꝑatꝰ
est petro inapostolatũ cirtũcisionis. oꝑatꝰ est et mͥ int̾ gentes. Ptitet gͦ
deqͦ petro paulus loquit᷑. quẽ et apłm nominat. et p̃ fuisse euangłio
circũ cisionis narrat. Et fuer̃ quidã: qui sodam petri ȩpłam in qͣ epłe
uoluissent: longe alit̃ pensare potuerant. In ea qͥppe scriptũ ẽ. Uoce
apsa ad eũ huiꝰcemodi amagnifica gła. hic ẽ. filius m̃s dilect
mͥ cõplacui. Atq subiungit᷑. Et hanc uocẽ nos aud iuimꝰ: cũ essemꝰ cũ ipso
de cȩlo uenit: petrꝰ apłs cũ dño stetit. Ipse gͦ hanc epłam scripsit: qui harc
uocẽ inmonte de dño audiuit. Sed qr pauca de petro diximꝰ. nunc si pla¬

Expanded text:
unt: qui si Pauli apostoli studiosius verba legissent, ista non dicerent. Dicturus etenim Paulus, cum venisset Petrus Antiochiam, in faciem ei restiti: ut de quo Petro loqueretur, ostenderet, in ipso suae narrationis initio praemisit dicens: Creditum est mihi Evangelium praeputii, sicut Petro circumcisioniest Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes. Patet ergo de quo Petro Paulus loquitur, quem et apostolum nominat, et praefuisse Evangelio circumcisionis narrat. Et fuerunt quidam, qui secundam Petri Epistolam, in qua voluissent, longe aliter sentire poterant. In ea quippe scriptum est: Voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est filius meus dilect complacui. Atque subjungit: Et hanc vocem nos audivimus, cum essemus cum ipso  monte cum Domino stetit. Ipse ergo hanc Epistolam scripsit qui hanc vocem in monte de Domino audivit. 12. Sed quia pauca de Petro diximus, nunc si pla
Abbreviated transcription (Latin):
Etͥ hoc eiꝰ studiũ discipłis loquens: nõ solũ culpã. sed qđ maius ẽ. ypocrifin
id ÷ simulationẽ nominat dicens. Cũ uenisset petrꝰ antiochiã infaciem
ei restiti: qr rep̃hensibilis erat. Et paulopost. Et simulationi eiꝰ consen
neret. atq aquib dã detrahi. depauli scriptis agnosceret: dic̃. Sicut
stabiles deprauant: sic̃ et ceteras seripturas ad suã ipsoꝵ ꝑditionem.
Ecce paulus: in xpłis fuis scripsit petrũ rep̾hensibilẽ. Ecee petrꝰ in epłis
fuis asserit paulũ in his quȩ scripserat ad mirandũ. Certe enĩ nisi le¬
gisset petrꝰ pauli epłas. nõ laudasset. Si aũ legit: illic ipse rep̃hensibi¬

Expanded text:
et hoc ejus studium discipulis loquens, non solum culpam, seet hoc ejus studium discipulis loquens, non solum culpam, seid est simulationem, nominat, dicens: Cum venisset Petrus Antiochiam, in faciem ei restiti, quia reprehensibilis erat . Et paulo post: Et simulationi ejus consenneret, atque a quibusdam detrahi de Pauli scriptis agnosceret, dicit: Sicut nstabiles depravant, sicut caeteras scripturas, ad suam ipsorum perditionem . Ecce Paulus in Epistolis suis scripsit Petrum reprehensibilem, et ecce Petrus in Epistolis suis asserit Paulum in his quae scripserat, admirandum. Certe enim nisi legisset Petrus Pauli Epistolas, non laudasset. Si autem legit, quia illic ipse reprehensibi
Abbreviated transcription (Latin):
paulo post scriptũ est ad portas gradib ascendebat᷑. tanto paium̃tũ iacet in¬
ferius. qͣnto una quȩq porta surgit in altitudine. Qͥa qͣnto sanctior.ẽ uita
doctoris. tanto fit humilior sensus audientis: & semet ipsũ despicit. dũ p̃dica¬
torẽ suũ. inmagna furgere altitudine ꝑpendit. Imitari & enĩ bona eiꝰ alia
forsitan potest. alia nõ potest. In quib p̃ualet ꝓfici .t: inquib minime p̃¬
ualet adhumilitatẽ crescit. Et hoc ipsũ gͦ ei inꝓfectũ est: qđ ei imitabile
tensione signory. loquam᷑ deitirtutib cordiũ. Certe paulus qͥ se legi mor¬
tuũ ꝑ legẽ dic̃. qt ut inxp̃o crederet. ei hoc et lex ipsa p̃dicauit. magno fidei
arclore succensus p̃cepta legis tenere carnalit̃ noluit: circũcisionẽ ingentib
tudinẽ uellet. ei infaciẽ restitit: eũq hac mre fuisse rephensibilem dic̃.

Expanded text:
paulo post scriptum est, ad portas gradibus ascendebatur, tanto pavimentum jacet inpaulo post scriptum est, ad portas gradibus ascendebatur, tanto pavimentum jacet inferius, quanto unaquaeque porta surgit in altitudine: quia quanto sanctior est vita doctoris, tanto fit humilior sensus audientis, et semetipsum despicit, dum praedicatoris sui vitam in magna surgere altitudine perpendit. Imitari etenim bona ejus alia forsitan potest, alia non potest, in quibus praevalet proficit; in quibus minime praevalet, ad humilitatem crescit, et hoc ipsum ergo ei in provectu est quod ei imitabile tensione signorum, loquamur de virtutibus cordium. Certe Paulus, qui se legi mortuum per legem dicit, qui ut in Christo crederet ei hoc et lex ipsa praedicavit, magno fidei ardore succensus, praecepta legis tenere carnaliter noluit, circumcisionem in gentibutudinem vellet, ei in faciem restitit, eumque hac in re fuisse reprehensibilem dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ portarũ erat inferius. Si portarũ longitudinẽ ad locũ referimꝰ.
inporta fuerat cõstructa. Scdm longitudinẽ portarũ patum̃tũ erat in¬
ferius. qr qͣntũ tenere locus portarũ poterat. tantũ tenȩbat᷑ & pauim̃tũ
qđ erat inferius. Longitudo gͦ pauim̃ti aportis nõ erat dissimilis. sedta
longũ similit̃ erat sed ȩquale nõ erat. nͥ qđ longe distat uita popłorum
auita docentiũ: Ix & si ad regna cȩlestia tendentes eandẽ longanmita¬
tẽ fpei haberit: eadẽ tam̃ uiuendi studia nõ habent. Tendat᷑ gͦ paim̃tum
similit in longũ: qr ipsã fidẽ. ipsam spem inse retinent auditores: quã ha¬
bere certũ est p̃dicatores. Sed pauim̃tũ inferius iacet: ut om̃s auditores p̃di¬
catores fuos longe suis meritis excellere cognoscant. Sin uͦ longitudine
portarũ. ipsã sic̃ suꝑius diximꝰ earũ altitudinẽ intelligere debemꝰ: dũ sicut¬

Expanded text:
eferimus in quo portae fuerant constructae, secundum longitudinem portarum pavimentum erat inferius, quia quantum tenere locus portarum poterat, tantum tendebatur et pavimentum quod erat inferius. Longitudo ergo pavimenti a portis non erat dissimilis, sed talongum similiter erat, sed aequale non erat, nisi quod longe distat vita populorum a vita docentium? Quia etsi ad regna coelestia tendentes eamdem longanimitatem spei habent, eadem tamen vivendi studia non habent. Tendatur ergo pavimentum similiter in longum, quia ipsam fidem, ipsam spem in se retinent auditores, quam habere certum est praedicatores. Sed pavimentum inferius jaceat, ut omnes auditores praedicatores suos longe a suis meritis excellere cognoscant. Sin vero longitudinem portarum ipsam, sicut superius diximus, earum altitudinem intelligere debem
Abbreviated transcription (Latin):
deterius ruat. Scriptũ qͥppe ẽ. Iniciũ om̃is peccati suꝑbia. Quis gͦ erit
ante clĩ oculos fructꝰ boni oꝑis. si exradice putruit elationis : sepe ut p̃¬
dictũ ẽ. eiꝰ animꝰ tẽptat᷑ exira. sed citius se circũ spiciendo recolligit. & disci¬
plmȩ se pondere deprimens agit. ne motꝰ animi transeat inseinonẽ. ne
erũpat inuoeẽ: fitq ut ira ꝑturbati animi. ubi ꝑ negligentiã orit᷑. ibi
ꝑuudictũ suffocata moriat᷑. Qua exre agit᷑. ut ex cõcepta culpa animꝰ
uirtutẽ pariat: qui et si se fortit̃ custodire noluit. ne ad motũ sur¬
geret: se tãm̃ incõmotioñe fortit uuicit. Unde bene ꝑsalomonẽ dr̃.
Delior ẽ patiens uiro forte: & qͥ dominat᷑ animo fuo expugnatore
urbrũ Recte aũ expugnatori urbiũ paciens p̃fertur: qr tilla actio

Expanded text:
etur in opere. Scriptum quippe est: Initium omnis peccati superbia . Quis ergo erit ante Dei oculos fructus boni operis, si ex radice putruit elationis? Saepe, ut praedictum est, ejus animus tentatur ex ira; sed citius se ad se circumspiciendo recolligit, et disciplinae se pondere deprimens agit ne motus animi transeat in sermone, ne erumpat in voce. Fitque ut ira perturbati animi, ubi per negligentiam oritur, ibi per judicium suffocata moriatur. Qua ex re agitur ut ex concepta culpa animus virtutem pariat, quia etsi se fortiter custodire noluit ne ad motum surgeret, se tamen in commotione 1367 fortiter vicit. Unde bene per Salomonem dicitur: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Recte
Abbreviated transcription (Latin):
rerent ut eũ lapidib necarent. Flectit genu ꝓ eisdẽ ꝑsecutorib orauit dic̃s.
Dñe ne statuas illis hoc peccatũ. Quȩ itaq ista uirtꝰ ẽ. sic zelo feruere: ut
mansuetudinis nichil haberet: & sic mansuetus in eoꝵ dilectione ꝑstitit.
acsi cõtra eos feruoris nichil habuisset. Pensemꝰ int̾ hȩc: ubi nr̃e conscientiȩ
reatus iacet. Quis enĩ nr̃m si saltẽ uerbi cõtumeliã aꝑximo accipet: non

Expanded text:
nu pro eisdem persecutoribus oravit, dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum . Quae itaque ista virtus est, sic zelo fervere, ut mansuetudinis nihil haberet; et sic mansuetus in eorum dilectione perstitit, ac si contra eos fervoris nihil habuisset. Pensemus inter haec ubi nostrae conscientiae reatus jacet. Quis enim nostrum, si saltem verbi contumeliam a proximo acceperit, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗr cõpulit eã os suũ. Os enĩ nr̃m nos cõpellit ad laborẽ. qͣndo ꝑhoc qđ
diximꝰ auitus refrenam᷑. Qͥa turpe nimis ẽ. ibi nos negligendo cadere.
unde p̃dicando ca̾nati sumꝰ alios leuare. Habent gͦ garophilatia incir¬
cuttu paum̃tũ : qr doctoꝵ magna custodia ẽ. uita uenerabilis audi¬
torũ. & suus eis sermo fit in adtutorio: qr erubescunt pulsantib ui¬
ciis nõ resiftere. qͥ cõtra uicia alios armauert̃. Qus enĩ quãdui in hac
uita iuutimꝰ cõtra malignos sp̃s dimicamꝰ qͥd aliud quã maciȩ stamus:
efic̃ p̃diximꝰ doctori animꝰ forsitan aliqͣ elatione pulsat᷑. sed siue ne ipse
pereat. seu ne ꝑ exẽplũ suũ alios ad ꝑditionẽ trabat: ingilant̃: et festine¬
se circũ spicit. incogitationib remordet: ad ducta auditoꝵ suoꝵ uita
ad memoriã semet ipsũ humiliat. & quib p̃ualet modis agit. neqͥ alios¬

Expanded text:
quia compulit eum os suum . Os enim nostrum nos compellit ad laborem, quando per hoc quod quia compulit eum os suum . Os enim nostrum nos compellit ad laborem, quando per hoc quod diximus a vitiis refrenamur: quia turpe nimis est, ibi nos negligendo cadere, unde praedicando conati sumus alios levare. Habent ergo gazophylacia in circuitu pavimentum, quia doctorum magna custodia est vita venerabilis auditorum. Et suus eis sermo fit in adjutorium, quia erubescunt pulsantibus vitiis non resistere, qui contra vitia alios armaverunt. 7. Quia enim quandiu in hac vita vivimus, contra malignos spiritus quid aliud quam in acie stamus? sicut praediximus, doctoris animus forsitan aliqua elatione pulsatur. Sed sive ne ipse pereat, sive ne per exemplum suum alios ad perditionem trahat, vigilanter se et festine circumspicit, in cogitationibus remordet; adducta auditorum suorum vita ad memoriam, semetipsum humiliat, et quibus praevalet modis agit ne elatio
Abbreviated transcription (Latin):
tu garophilacia: ꝗr uitã audientiũ erudit ootidre et eustodit lingua
doctoꝵ. Doctores & enĩ boni inscȩ eruditionis uerbis modo fom̃tis dul¬
cedinis. modo asꝑitate increpationis inuigilant: ut auditoꝵ suorũ
uitã auiciis defendant. Sed habent ipsa quoq gazophilatia incircu¬
itu pauim̃tũ: qr sepe etiã doctoꝵ cor uitioꝵ tẽptationib tangit᷑. ut
modo eleuet᷑ iactationis suꝑbia: modo irȩ stimulis inflametur. Sed
cũ bonoꝵ auditoꝵ uitã cõsiderant. eãq ꝓfecisse  suis exhortationib
pensant. erubescunt tales nõ eẽ quales auctore dõ ꝑse conspiciunt alioᷤ
factos eẽ: et ante se um̃te restabiliunt. quã plene inculpam labant᷑.
Nã cũ ipsa sua doctorib uerba ad memoriã redeunt: erubescunt nõ
seruare qđ dicunt. Unde et ꝑsalomonẽ dr̃. Anima laborantis laborat sibi.

Expanded text:
itu gazophylacia, quia vitam audientium erudit quotidie et custodit lingua itu gazophylacia, quia vitam audientium erudit quotidie et custodit lingua doctorum. Doctores etenim boni in sanctae eruditionis verbis modo fomentis dulcedinis, modo asperitate increpationis invigilant, ut auditorum suorum vitam a vitiis defendant. Sed habent ipsa quoque gazophylacia in circuitu pavimentum, quia saepe etiam doctorum cor vitiorum tentationibus tangitur, ut mcum bonorum auditorum vitam considerant, eam quae profecisse suis exhortationibus pensant, erubescunt tales non esse, quales auctore Deo per se conspiciunt alios factos esse, et ante se in mente stabiliunt, quam plene in culpa labantur. Nam cum ipsa sua a doctoribus verba ad memoriam redeunt, erubescunt non servare quod dicunt. Unde et per Salomonem dicitur: « Anima laborantis laborat sibi,
Abbreviated transcription (Latin):
est: qr meo o amor di et amor seruari ꝓxximi iubet᷑. Amor qͥppe dĩ ad
contẽplatiuã: amor uͦ ꝓximi ꝑtinet ad actiuã. Sed unꝰ quisq doctor
ut in actiuã tutã plene se dilatet. atq in cõtẽplatiuã igilant̃ surgat: in
sc̃ȩ trinitatis fide debet ẽẽ ꝑfec̾tus. Unde et eadẽ gazophilatia triginta
eẽ. cõmemorant᷑. ut cũ denarius ter ducit᷑: uita et lingua doctoris in
trinitate solidet᷑. Sed hȩc inse illi. Ld nobis ẽ. uigilant᷑ intuendũ: qđ pro¬
pheta dũ garophilatia de scripsisset. ad tuxit paium̃tũ ꝑcireuitũ.: atq in
ferius sub iungit. garophilatia incircuitu paiuim̃ti: quatenꝰ ce garophilatia
incircuitu pauim̃ti. et pautm̃tũ incirciutu garophalatioꝵ ee̾ uideatur.
Pauim̃tũ qͥppe et gazophilatia eo st̃ ordine distincta: ut gatophilatia
pauiñitũ. et paium̃tũ it̃ gatophilatia fuerit stratũ. Nõ ho¬

Expanded text:
est, quia in eo et amor Dei, et amor servari proximi jubetur. Amor quippe Dei ad est, quia in eo et amor Dei, et amor servari proximi jubetur. Amor quippe Dei ad contemplativam, amor vero proximi pertinet ad activam. Sed unusquisque doctor, ut in activam vitam plene se dilatet, atque in contemplativam vigilanter surgat, in sanctae Trinitatis fide debet esse perfectus. Unde et eadem gazophylacia triginta esse commemorantur, ut cum denarius ter ducitur, vita et lingua doctoris in Trinitate solidetur. 6. Sed hac in re illud nobis est vigilanter intuendum, 1366 quod propheta, dum gazophylacia gazophylacia in circuitu pavimenti, et pavimentum in circuitu gazophylaciorum esse videatur. Pavimentum quippe et gazophylacia eo sunt ordine distincta, ut gazophylacia inter pavimentum et pavimentum inter gazophylacia fuerit stratum. Non ho
Abbreviated transcription (Latin):
dũ insemet ipsis ostenderent. quasi nise sculpta tenuerunt. Portȩ et enĩ
nõ sculptȩ sed purȩ essent: si uocẽ quidẽ ꝓmerent. sed sc̃a inse oꝑa nõ de¬
monstrarent. At ubi scđm hoc se ostendunt uiuere qđ loquunt᷑: & por¬
tȩ st̃ qr intꝰ ducunt. et scuͥptȩ qr uiuendo eustodiunt quȩ aliis loquunt᷑.
Huiꝰ sc̃ȩ eccłȩ uniuersos t̃minos in lapides desiderabiles positos uidemꝰ :
dii inea fideles quosq fortes infide et caritate conspicimꝰ. Iui ut quos
dixerit lapides de monstraret: ad unxit. Om̃s filios tuos doctos adño.¬
Qđ gͦ esaias uniuersos ȩccłȩ t̃minos lapides desiderabiles idit: hoc
hiel parum̃tũ lapide stratũ ꝑcircuitũ ẽẽ ꝑhibuit. Qͥ adhuc d
philaciis subdit. Triginta gazophilatia.: incireuitu pauim̃ti. Denarus nu¬
merus ꝓꝑfectione sẽꝑ accipit᷑. qr in decẽ p̃ceptis. legis custodia continet᷑.
Actiua et enĩ ⁊ contẽplatiua uita. simul indecalogi mandatis cõiunc̾ta

Expanded text:
dum in semetipsis ostenderent, quasi in se sculpta tenuerunt. Portae etenim non sculptae, sed purae essent, si vocem quidem promerent, sed sancta in se opera non demonstrarent. At ubi secundum hoc se ostendunt vivere quod loquuntur, et portae sunt, quia intus ducunt; et sculptae, quia vivendo custodiunt quae aliis loquuntur. Hujus sanctae Ecclesiae universos terminos in lapides desiderabiles positos videmus, dum in ea fideles quosque fortes in fide et charitate conspicimus. Qui, ut quos dixerit lapides demonstraret, adjunxit: Omnes filios tuos doctos a DoQuod ergo Isaias universos Ecclesiae terminos lapides desiderabiles vidit, hoc Ezechiel pavimentum lapide stratum per circuitum esse perhibuit, quia adhuc de gazophylaciis subdit: « Triginta gazophylacia in circuitu pavimenti. » Denarius numerus pro perfectione semper accipitur, quia in decem praeceptis legis custodia continetur. Activa etenim ac contemplativa vita simul in Decalogi mandatis conjuncta
Abbreviated transcription (Latin):
bra sanauerat : nõ qđ mortuos oratione suscitabat᷑. Ne gͥ increpationis
uerba dedignaret᷑ audire: omĩa dona quȩ acceꝑat qͦͣsi amemoria reppu¬
lit: ut unũ fortit̾ humilitatis donũ teneret. Quis gͦ nr̃m si uł extremũ
aliqͦd signũ fecisset. aminore fr̃e increpatꝰ increpationis uerba pacient̃
audiret: Nã nos. nulla ũquã signa fecimꝰ: sed et siqͥs nos fortasse de actio¬
ne nr̃a rep̃henderit: statĩ intumescimꝰ. magnos qͦsdã nos taciti cogitamꝰ.
tutes nob ad animũ deducimꝰ: etiã quas nõ habemꝰ. Et cõtra pe¬
tutib magist̃. humilis in rephensione ꝑ mansit: sed porta surrexit in

Expanded text:
bo occiderat, non quod mortuos oratione suscitabat. Ne igitur increpationis verba dedignaretur audire, omnia dona quae acceperat quasi a memoria repulit, ut unum fortiter humilitatis donum teneret. Quis ergo nostrum si vel extremum aliquod signum fecisset, a minore fratre increpatus, increpationis verba patienter audiret? Nil enim signi fecimus, et si quis nos fortasse de actione nostra reprehenderit, statim intumescimus, magnos quosdam nos taciti cogitamus, virtutes nobis ad animum deducimus, etiam quas non habemus. At contra Petrus cum virtutibus humilis in reprehensione permansit. Sed sunt n
Abbreviated transcription (Latin):
miseriȩ nr̃ȩ reuocant᷑. Qx recolentes qͥd fuimꝰ.: intelligimꝰ cui debemꝰ qͥ sumꝰ.
Ciantemꝰ itaq cũ gaudio creatori nr̃o: qͥ deseruitio creaturȩ collam̃tis ex
Frenũ qͥppe erroris maxillas popłoꝵ constrinxerat: qͣndo ydolorũ erro¬
re obligata gentilitas. dõ uͦ confessionis laudẽ dare nesciebat. Sed hoc
ipsũ erroris frent̃ iã nob incanticũ uersũ ẽ: cũ gaudendo psallimꝰ atq
cantamꝰ. Om̃s di gentiũ demonia: dñs aũ cȩlos fec. & rursũ. Simulachra
gentiũ argentũ & aurũ: oꝑa manitũ hominũ. os habent & nõ loquentur.¬

Expanded text:
eriae nostrae revocantur, quia, recolentes quid fuimus, intelligimus cui debemus quod sumus. Cantemus itaque cum gaudio Creatori nostro, quia de servitio creaturae colla mentis excFrenum quippe erroris maxillas populorum constrinxerat, quando idolorum errore obligata gentilitas Deo vero confessionis laudem dare nesciebat. Sed hoc ipsum erroris frenum jam nobis in canticum versum est, cum gaudendo psallimus atque cantamus: Omnes dii gentium daemonia, Dominus autem coelos fecit . Et rursum: Simulacra gentium argentu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ gr̃e et ipsa intelligunt. quȩ exponi adoctorib nõ audierant.
hi uidelicet: sermonẽ sapientiae ꝑcepert̃. Et st̃ qͥdã qui ꝑsemet ipsos
intelligere audita nequeunt: sed ea quȩ in expositorib legerint reti¬
nent. atq scient̃ ꝓferunt quȩ lecta didicerunt. Unde itaq isti nͥ ser¬
mone scientiȩ pleni st: Quãuis hoc intelligi et alit̾ possit: qr sapien¬
tia ad uitã. scientia uͦ ꝑtinet ad doctrinã. Qui gͥ bene iuuit. et pru¬
dent̃ p̃dicat: gazophilatiũ sp̃italis edificii recte nominat᷑. qr ab eius
ore cęlestes diuictȩ dispensant᷑. his diuiciis habundare discipłos
idem magist̃ gentiũ uiderat: cũ dicebat. Diuites facti estis iillo.
in omi uerbo etꝰ monĩ scientia. Sunt itaq inscẽ eccłȩ edificio cõs¬
tructa garophilatia: qr habundat diuiciis scientiȩ lingua docto¬

Expanded text:
num gratiae et ipsa intelligunt quae exponi a doctoribus non audierunt; num gratiae et ipsa intelligunt quae exponi a doctoribus non audierunt; hi videlicet 1364 sermonem sapientiae perceperunt. Et sunt quidam qui per semetipsos intelligere audita nequeunt, sed ea quae in expositoribus legerint retinent, atque scienter proferunt quae lecta didicerunt. Unde itaque isti nisi sermone scientiae pleni sunt? Quamvis hoc intelligi et aliter possit, quia sapientia ad vitam, scientia vero pertinet ad doctrinam. Qui igitur bene vivit, et prudenter praedicat, gazophylacium spiritalis aedificii recte nominatur, quia ab ejus ore coelestes divitiae dispensantur. His divitiis abundare discipulos idem magister gentium viderat, cum dicebat: Divites facti estis in illo, in omni verbo et omni scientia . Sunt itaque in sanctae Ecclesiae aedificio constructa gazophylacia, quia abundat divitiis scientiae lingua docto
Abbreviated transcription (Latin):
dic & gazophilatia se uidisse cõmemorat. Inquib
gorophilatiis. qͥd aliud quã doctoꝵ scientia desig¬
nat᷑: Sed recte hac inrequeri potest. cũ doctores
sc̃ĩ sp̃italia atq int̾na doceant. Cur ꝓpħa eductũ
se exterius dic̃: & garophilatia foris uidisse. Sed sciendũ ẽ. qr
alia ẽ. contẽplatio. quȩ tantũ uidet qͣntũ dicere nõ ualet.
alia uͦ scientia atq doctrina. quȩ tantũ uidet qͣntũ expri¬
mere ꝑ linguã possit. In cõparatione qͥppe illius luminis.
qđ uoce exprimi nõ potest: qͣsi totũ hoc foris ẽ. qđ exprimi
sermone greco philaxe seruare dicit᷑. & gaza lingua ꝑsica diuiciȩ uo¬
cant᷑: gazophilattũ locus appellari solet. in quo diuiciȩ seruant᷑. Quid
itaq ꝑ gazophilatia designat᷑ nͥ ut p̃deximꝰ corda doctoꝵ sapientiae
itq scientiȩ diuiciis plena: Quia uxta pauli uocẽ: alii dat᷑ ꝑsp̃m ser¬
mo sapientiȩ. alii sermo scientiae in eodẽ sp̃u. Sunt enĩ qͥdã. qui ꝑ do¬

Expanded text:
zophylacia vidisse commemorat. In quibus gazophylaciis quid aliud quam doctorum scientia designatur? Sed recte hac in re quaeri potest, cum doctores sancti spiritalia atque interna doceant, cur propheta eductum se exterius dicit, et gazophylacia foris vidisse? Sed sciendum est quia alia est contemplatio quae tantum videt quantum dicere non valet, alia vero scientia atque doctrina, quae tantum videt, quantum exprimere per linguam possit. In comparatione quippe illius luminis quod voce exprimi non potest quasi hoc totum foris est quod exprimi sermone Graeco φυλάσσειν servare dicitur, et gaza lingua Persica divitiae vocantur, gazophylacium locus appellari solet, quo divitiae servantur. itaque per gazophylacia designatur, nisi, ut praediximus, corda doctorum sapientiae atque scientiae divitiis plena? Quia, juxta Pauli vocem: Alii datur per spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae in eodem spiritu . Sunt enim quidam qui per do
Abbreviated transcription (Latin):
bis ẽ: qr habet inꝓperiũ hec ipsa cõsolatio. cũ dr̃ ab anno priore. Bonũ qͥdẽ
sed tarde fecerant: atq ideo hoc magist̃ nõ sine rephensione laudauit:
Medicus qͥppe ẽ: & medicam̃tũ uulneri apponit. quo &e ea quȩ purgata
st̃ reforiet. & ea quȩ putrida inueniunt᷑ mordet. Sed hȩc tolerando atq
p̃dicando expleuit qđ cȩpit: &e mire longanimitatis uirtꝰ. discipłoꝵ duriciã
emolluit ad miscdiȩ iuscera: qr longitudo portȩ surrexit in altitudinẽ.
Sed infirmi nos ad imitandũ tantȩ mansuetudinis longanimitatẽ ido¬
nei nõ sumꝰ: qe uidelicet pauim̃tũ sumꝰ. & despecti in nris morib iacemus.
Ecce aũ dũ duob ducib cȩlestis exercitꝰ loquor. martir qͦq stephanꝰ
memoriȩ occurrit. qͥtentꝰ ꝓcreatoris fui nomine. & imedio ꝑsecutorũ

Expanded text:
men est quia habet improperium haec ipsa consolatio, cum dicitur: Ab anno priore. Bonum quidem, men est quia habet improperium haec ipsa consolatio, cum dicitur: Ab anno priore. Bonum quidem, sed tarde fecerant, atque ideo hoc magister non sine reprehensione laudabat. Medicus quippe est, medicamentum vulneri apponit, quod et ea quae purgata sunt refovet et ea quae putrida inveniuntur mordet. Sed haec tolerando atque praedicando, explevit quod coepit. Et mira longanimitatis virtute discipulorum duritiam emollivit ad misericordiae viscera, quia longitudo portae surrexit in altitudinem. Sed infirmi nos ad imitandum tantae mansuetudinis longanimitatem idonei non sumus, quia videlicet pavimentum sumus, et despecti in nostris moribus jacemus. 14. Ecce autem dum de duobus ducibus coelestis exercitus loquor, martyr quoque Stephanus memoriae occurrit, qui tentus pro Creatoris sui nomine, et in medium persecutorum
Abbreviated transcription (Latin):
sua negligeris aliena curans: impleuit qđ p̃dicauerat. Nemo quod siuũ est
quęrat: sed qđ alterius. & nõ quȩ sua st̃ singuli cogitantes: sed ea quȩ aliort.
conspiceret. et illũ sibi uitȩ subfidia nõ p̃bere. nõ ꝓtinꝰ de eiꝰ uita desperaret:
Quis nõ incassũ laborasse se diceret. quẽ insemet ipsũ primũ ferre fructũ¬
boni oꝑis nõ iuderet: Sed paulus ꝑmansuetudinẽ inuirtutũ uertice soli¬
qđ fit in scõs ex habundantia ͤ era mͥ scribere uob̃. scio enĩ ꝓmptũ animu ur̃m.
ꝓ qͦ de uob̾ glorior apud machȩlonas. qm̃ achaia parata ẽ. ab anno priore.
sst ur̃a aemulatio ꝓuocauit plurimos. De quib rursus ait. Qui nõ solũ face.¬
re sedet uelle cȩpistis abanno priore. Inquib enĩ nõtã oꝑa. quã pia uota
requirebat: in eis ꝓcul dubio plus laudat pia uota: quã oꝑa. Notandũ no¬

Expanded text:
sua negligens, aliena curans, implevit quod praedicaverat: Nemo quod suum est sua negligens, aliena curans, implevit quod praedicaverat: Nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius. Et non quae sua sunt singuli cogitantes, sed ea quae aliorum conspiceret, et illum sibi vitae subsidia non praebere, non protinus de ejus vita desperasset? Quis non incassum laborasse se diceret! Quis non ab ejus exhortboni operis non videret? Sed Paulus per mansuetudinem in virtutum vertice soliquod fit in sanctos ex abundantia est mihi scribere vobis. Scio enim promptum animum vestrum, pro quo de vobis glorior apud Macedonas, quoniam Achaia parata est ab anno priore, et vestra aemulatio provocavit plurimos . De quibus rursus ait: Qui non solum facere, sed et velle coepistis ab anno priore . In quibus enim non tam opera quam pia vota requirebat, in eis procul dubio plus laudat pia vota quam opera. Notandum ta
Abbreviated transcription (Latin):
Pensemꝰ gͦ si possumꝰ euiꝰ hoc mansuetudinis fuerit: panẽ sp̃s p̃dicare. et
panẽ carnis nõ acciꝑe: corda audientiũ de diuicuis ȩt̾nis instruere. et int̾̃
eosdẽ discipłos fideles & habundantes fame laborare: int̾ saciatos pati in¬
opiã. nec tam̃ qđ paciebat᷑ dicere: qđ paciebat᷑ nõ dicere. nec tam̃ dolere:
uidere dura erga se corda audientiũ tenaciũ. nec ap̃dicatione desistere. Nam
sic̃ apłoꝵ acter testant᷑: anno & sex m̃sib cõtinue in eade eiuitate p̃dicauit.
Cũq ab eisdlẽ chorinthiis recessisset: & ad eos pꝰmodũ scribit. qł apud eos positꝰ
exbona uoluntate nõ fuerat fieret exiussione: et cũ innotescer et eoꝵ miseri.
remaneret uoluntas ignota. Quare aũ hoc pꝰmodũ longe positꝰ scribit : ne
om̃imodo discipłi incorrepti remanerent. & quales moͣgistro intenacia
fuerant. aliis qͦq fr̃ib: tales nõ eẽnt. Uere in hoc paulus. uere magist̃ gentiũ

Expanded text:
Pensemus ergo, si possumus, cujus hoc mansuetudinis fuerit, panem spiritus praedicare, et panem carnis non accipere; corda audientium de divitiis aeternis instruere, et inter eosdem discipulos fideles et abundantes fame laborare; inter satiatos pati inopiam, nec tamen quod patiebatur dicere; quae patiebatur non dicere, nec tamen dolere; videre dura erga se corda auditorum tenacium, nec a praedicatione desistere. Nam sicut apostolorum Acta testantur, anno et sex mensibus continue in eadem civitate praedicavit . Cumque ab eisdem Corinthiis recessisset, ad eos postmodum scripsit quod apud eos positus ex bona voluntate non fuerat, fieret ex jussione; et cum innotesceret eorum misericordia, remaneret voluntas ignota. Quare autem hoc postmodum longe positus scribit? Ne omnimodo discipuli incorrecti remanerent, et quales magistro in tenacia fuerant, aliis quoque fratribus tales essent. Vere in hoc Paulus, vere magister gentilium,
Abbreviated transcription (Latin):
in lapides desiderabiles. om̃s filios tuos doctos adño. Om̃ps enĩ ds̃ sc̃ȩ¬
eccłe ꝓpugnacula iaspidẽ qͥ lapis uiridis coloris ẽ. postuit: qe p̃dicatoꝵ
illius m̃tes internȩ iuriditatis amore solidauit. ut transitoria cuncta
despieiant: nichil in hoc mundo qđ fine daudit᷑ appetant. cuncta eius
gaudia uelut arida cõtẽpnant. Unde & ipse pastor ȩccłȩ auditores
suos ad pascna ȩt̃nȩ uiriditatis uocans. de dõ loquit᷑ dics. Sed̾m magnã
miscdiam fuã regenerauit nos inspem uiuã. ꝑ resurrectionẽ ihũ xp̃i ex¬

Expanded text:
tuos, in lapides desiderabiles omnes filios tuos doctos a Domino . Omnipotens etuos, in lapides desiderabiles omnes filios tuos doctos a Domino . Omnipotens epugnacula jaspidem, qui lapis viridis coloris est, posuit, quia praedicatorum illius mentes internae viriditatis amore solidavit, ut transitoria cuncta despiciant, nihil in hoc mundo qui fine clauditur appetant, cuncta ejus gaudia velut arida contemnant. Unde et ipse pastor Ecclesiae, auditores suos ad pascua aeternae viriditatis vocans, de Deo loquitur, dicens: Secundum magnam misericordiam suam regeneravit nos in
Abbreviated transcription (Latin):
paratione: quȩ transtre possunt false nomiinant᷑. De his diuiciis: ꝑ
salomonẽ dr̃. Thesaurus desiderabilis: requiescit in ore saptentis.
Ex cepto aũ eo qđ ad et̾nã patriã diuiciȩ spiritales ducunt᷑: est
his aterrenis diuiciis magna distantia: qr sp̃itales diuitiȩ erogate ꝓ¬
ficiunt: terrenȩ aũ diuitiȩ aut erogant᷑ et deficiunt. aut ritinentur
& utiles nõ st̃. Qui gͦ has inse ueras diuitias cõtinent: recte garophi
stratũ lapide matriũ dr̃: qua inlatitudine caritatis iucissim sibi unc¬
te st̃ animȩ fidełis. quȩ et lapides appellant᷑. ꝓfortitudine fidei. & stra
tũ parum̃tũ st̃ compage bumilitatis. Has fideliũ m̃tes petrꝰ apłs fortes
infide conspexerat: cũ dicebat. Et ttos tãquã lapides uiui. suꝑ edifica¬
mini domtis sp̃itales. Dehis lapidib scẽ eccłȩ dñs ꝑ esaiã diẽ. Ponã iaspidi
ꝓpugnacula tua. &e portas tͥuas in lapides sculptos. uniuersos t̾minos

Expanded text:
e nominantur. De his divitiis per Salomonem dicitur: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis . Excepto autem eo; quod ad aeternam patriam divitiae spiritales ducunt, est eis a terrenis divitiis magna distantia, quia spiritales divitiae erogatae proficiunt, terrenae autem divitiae aut erogantur et deficiunt, aut retinentur et utiles non sunt. Qui ergo has in se veras divitias continent, recte gazophylstratum dicitur, quia in altitudinem charitatis vicissim sibi junctae sunt animae, quae et lapides appellantur propter fortitudinem fidei, et strato sunt in compage humilitatis. Has fidelium mentes Petrus apostolus fortes in fide conspexerat cum dicebat: « Et vos tanquam lapides vivi superaedificamini domus spiritales . De his lapidibus sanctae Ecclesiae Dominus per Isaiam propugnacula tua, et portas tuas in lapides sculptos universos terminos
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i credenti. Finis uidelicet nõ qui cõsumit. sed qͥ ꝑficit. Tẽ & enĩ legẽ ꝑ¬
fecit cũ sic̃ lex p̃dixerat: in carnatꝰ apparuit. Sed adhuc de eiꝰ iudicio mul¬
ta nouũ testam̃tũ loquit᷑. adhuc multa de regno illius narrat. quȩ nec¬
dũ uidemꝰ impleta. Ecce cotidie euangłm legit᷑: uentura uita p̃dicat᷑.
Tc̃ gͦ erit & noui testam̃ti finis: cũ ea quȩ dese ꝓmisit impleuerit. Fiiet᷑

Expanded text:
credenti . Finis videlicet, non qui consumit, sed qui perficit. Tunc etenim legem perfecit, cum, sicut lex praedixerat, incarnatus apparuit. Sed adhuc de ejus judicio multa Novum Testamentum loquitur, adhuc multa de regno illius narrat, quae necdum videmus impleta. Ecce quotidie Evangelium legitur, ventura vita praedicatur. Tunc ergo erit et novi testamenti finis, cum ea quae de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis uitȩ torpor abscedit. Imber qͦq abiit et recedit: qr cũ ad cõtẽplan¬
dũ in sua substantia omĩpotentẽ dm̃ educet᷑. iã uerboꝵ guitȩ necessariȩ¬
nõ ert̃: ut pliuua debeat p̃dicationis infundi. Nã qđ minꝰ audire po¬
tuit: amplius uidebit. Tunc apparent flores int̾ra: qr dũ de et̾̃nae beati¬
tudinis uita quȩdã suauitatis primordia p̃gustare antina ceꝑit. qͣsi iam
in florib odorat᷑ exiens: qđ pꝰ quã egressa fuerit infructu uberius babebit.
Unde et illic subdit᷑. Tẽpus pdtationis ad uenit. Inpo̾tatione qͥppe sarm̃ta
sterilia recidunt᷑: ut ea quȩ p̃ualent uberius fructũ ferant. Nĩae itaq po¬
tationis tẽpus tc̃ aduenit. qͣndo infructuosã ac noxiam corruptionẽ car¬
nis deserimꝰ: ut adfructũ amimȩ ꝑuenire ualeamꝰ. qͥ fructus nobis

Expanded text:
praesentis vitae torpor abscedit. Imber quoque abit et recedit, quia cum ad contemplandum in sua substantia omnipotentem Deum educitur, jam verborum guttae necessarinon erunt, ut pluvia debeat praedicationis infundi. Nam quod minus audire potuit, amplius videbit. Tunc apparent flores in terra, quia cum de aeternae beatitudinis vita quaedam suavitatis primordia praegustare anima coeperit, quasi jam in floribus odoratur exiens, quod postquam egressa fuerit, in fructu uberius habebit. Unde et illic subditur, Tempus putationis advenit. In putatione quippe sarmenta sterilia reciduntur, ut ea quae praevalent uberius fructum ferant. Nostrae itaque putationis tempus tunc advenit quando infructuosam ac noxiam corruptionem carnis deserimus, ut ad fructum animae pervenire valeamus. Qui fructus erit nobis
Abbreviated transcription (Latin):
decẽ. Qͥdẽ. gͦ qđ prius uno calamo limen portȩ. pꝰmodũ latitudo eiꝰ decem
cubitis. ad extremũ qͦq longitudo portȩ. tredecim msurat᷑. nͥ qͥ sci patres qͦs

Expanded text:
decem. Quid est ergo quod prius uno calamo limen portae, postmodum latitudo ejus decem decem. Quid est ergo quod prius uno calamo limen portae, postmodum latitudo ejus decem cubitis, ad extremum quoque longitudo portae tredecim mensuratur, nisi quod s
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ cu ꝓpħȩ p̃dicarent: popłs ignorabat. Solũ decalogũ tenebat inlege. fidem
trinitatis nesciens. Mensuret᷑ gͦ latitudo liminis portȩ decẽ cubitis: qr durus
ille popłs subtilitatẽ fidei ignorans. mandatis seruiebat decalogi. Mensuret᷑ uͦ
longitudo portȩ tredecĩ cubitis: qr ꝑ testam̃tũ nouũ. in corde fidelis popli. super
mandata de calogi quȩ tierius custodit. cognitio trintatis creuit: & eo mandata
legis ꝑfecit. qͦ trinitatẽ eẽ omĩpotentẽ dm̃ credidit. Ubi & queri racionabilit̾ po¬
test. cur istã latitudinẽ liminis portȩ qͣm suꝑius dixerat uno calamo insurari.
inferius sub uingit qd decẽ cubitis m̃surat᷑: acdeinde fubdit᷑ qđ longitudo portȩ
tredecim cubitis insurata sit. Unꝰ & enĩ calamꝰ sic̃ iã sepe dictũ ẽ. sex cubitos habet
& palmai. Decẽ uͦ cubiti iã m̃surã sirã suꝑ calamũ tenent. tredectm uͦ amplius qͣm

Expanded text:
tae praedicarent, populus ignorabat: solum Decalogum tenebat in legem, fidem Trinitatis nesciens. Mensuretur ergo latitudo liminis portae decem cubitis, quia durus ille populus subtilitatem fidei ignorans, mandatis serviebat decalogi. Mensuretur vero longitudo portae tredecim cubitis, quia per Testamentum Novum in corde fidelis populi super mandata decalogi quae verius custodit cognitio Trinitatis crevit, et eo mandata legis perfecit, quo Trinitatem esse omnipotentem Dominum credidit. Ubi et credi rationabiliter potest, cur istam latitudinem liminis portae quam supra dixerat, uno calamo mensurari inferius subjunxit quod decem cubitis mensuretur, ac deinde subditur, quod longitudo portae tredecim cubitis mensuet palmum, decem vero cubiti jam mensuram suam super calamum tenent, tredecim vero amplius quam
Abbreviated transcription (Latin):
triũ ẽ: qm̃ ipsa fides. atq ipsũ meritũ tenuit corda p̃cedentiũ. quȩ reple¬
ut corda sequentiũ sub testam̃to nouo positoꝵ. Sic̃ et ꝑpaulũ i¬

Expanded text:
trium est, quoniam ipsa fides atque ipsum meritum tenuit corda praecedentium, quae repletrium est, quoniam ipsa fides atque ipsum meritum tenuit corda praecedentium, quae replevit corda sequentium, sub Testamento Novo positorum sicut et per Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
ã eadẽ fides quȩ istos solidat in maximis. illoꝵ infirmitatẽ eõt
dignitas om̃ib nõ sit: una tam̃ erit om̃ib uita beatitudinis. Unde &e ꝑse
met ipsũ dñs dic̃. In domo patris mei mansiones multȩ st̃. Sed tam̃ qͥ in
uineã ducti st̃. qͣm uis diuersis horis uenert̃. unũ denariũ ꝑceper̃. Q itaq
ratione cõueniant mansiones multȩ eũ uno denario. nͥ qr diuersȩ qͥdem
beatoꝵ ciuiũ dignitates ert̃. sed tam̃ una quies ȩt̾nae retributionis. Nã
& si dispar erit meritũ singuloꝵ: nõ erit diuersitas gaudiorũ. Qͥa et si
alter minꝰ. atq alius amplius exultat. om̃s tam̃ unũ gaudiũ de cõditoris
sui iusione letificat. Hoc qͦq ẽ. siue deueterib seu nouis patrib senciendũ.
qr orientalis uia. cũ tres hinc & tres inde thalamos habeat mñsura una

Expanded text:
Nam eadem fides quae istos solidat in maximis, illorum infirmitatem conNam eadem fides quae istos solidat in maximis, illorum infirmitatem condignitas omnibus non sit, una tamen erit omnibus vita beatitudinis. Unde et per semetipsum Dominus dicit: In domo Patris mei mansiones multae sunt : sed tamen quia in vinea ducti sunt, quamvis diversis horis venerint, unum denarium perceperunt. Qua itaque ratione conveniant mansiones multae cum uno denario, nisi quia diversae quidem beatorum civium dignitates erunt? sed tamen una quies aeternae retributionis: nam etsi dispar erit meritum singulorum, non erit diversitas gaudiorum: quia etsi alter minus atque alius amplius exultat, omnes tamen unum gaudium, de conditoris sui visione laetificat. Hoc quoque est sive de veteribus seu novis patribus sentiendum: quia orientalis via cum tres hinc et tres inde thalamos habeat, mensura una
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃: qr m̃sura una triũ. Cũ enĩ longe sit acõtuientib ⁊ tacentib excellentia
p̃dicatoꝵ. ⁊ ualde a cõiugatis distet emmentia cõtinentũ: qͥd ẽ. qđ una
m̃sura dr̃ triũ: Cõiugati qͥppe quã uis ibene agant. ⁊ omĩpotentẽ dm̃ in¬
dere desident. domesticis tam̃ curis occupant᷑. & necessitate cogente in u¬
troq m̃tẽ diuictunt. Cõtinentes aũ ab hiuꝰ mundi actione remoti st̃. & uo¬
luptatẽ carnis etiã alicito cõiugio restringunt. Nulla cõiugis nulla filioꝵ
cura: nullis noxiis ac difficilib rei famuliaris cogitationib implicant᷑. Prȩ¬
dicatores uͦ nõ solũ se auiciis cohercent. sed etiã peccare alios ꝓhibent. ad fidẽ
ducunt. instudio bonȩ cõuersationis instruunt. Q modo gͦ una eoꝵ m̃sura
ẽ. quoꝵ uitȩ equalitas una nõ est: Sed m̃sura una trium ẽ: qr &esi meis
meritoꝵ magna ẽ. diuersitas. tam̃ distantia infide in qͣ tendunt᷑ nõ est.

Expanded text:
r, quia mensura una trium. Cum enim longe sit a continentibus et tacentibus excellentia praedicatorum, et valde a conjugatis distet eminentia continentium: quid est, quod una mensura dicitur trium? Conjugati quippe, quamvis et bene agant, et omnipotentem Deum videre desiderent, domesticis tamen curis occupantur, et necessitate cogente in utroque mentem divident. Continentes autem ab hujusmodi actione remoti sunt, et voluptatem carnis etiam a licito conjugio refringunt, nulla conjugis, nulla filiorum cura, nullis noxiis ac difficilibus rei familiaris cogitationibus implicantur. Praedicatores vero non solum se a vitiis coercent, sed etiam peccare alios prohibent, ad fidem ducunt, in studio bonae conversationis instruunt. Quomodo ergo una eorum mensura est, quorum vitae qualitas una non est, sed mensura una trium est, quia etsi in eis meritorum magna est diversitas, tamen distantia in fide in qua tenduntur, non est.
Abbreviated transcription (Latin):
latitudo liminis portȩ. nͥ lex testam̃ti ueteris fuit: Et qͥ longitudo por¬
tȩ. nͥ gr̃a testam̃ti noui: Qa uidelicet scriptura sacra duĩ ꝑtestam̃tũ uetus crimi¬
na oꝑũ cõpescuit. dari decimas p̾cepit: qͣsi ꝑmanclata humilia inliminis latitu¬
dine iacuit. Sed dũ ꝑtestam̃tũ nouũ cogitationes prauas cohercuit. derelinqͥ omĩ a
& ꝓdõ uitã corporis iussit. cũ p̃senti scło despici: qͣsi porta nr̃a inlongitudinis alti¬
tudine surrexit. Minora qͥppe p̃cepta. israhelitico popło ꝑlegẽ data st̃. Unde et
ueni soluere legẽ aut ꝓpħas. nõ ueni soluere sed ad implere: ad implere enĩ ue¬
nerat legẽ. qͥ legis iusticiȩ grãm addidit: ut qđ illa tubebat inminimis. ipse ꝑ¬
fici ad iuuaret insumis: & qđ illa cohercebat ab oꝑe. ipse resecaret acord&e. Intellec¬

Expanded text:
it; et longitudo portae nisi gratia Testamenti Novi; quia videlicet Scriptura sacra dum per Testamentum Vetus crimina operum compescuit, dari decimas praecepit, quasi per mandata humilia in liminis latitudine jacuit. Sed dum per Testamentum Novum cogitationes pravas coercuit, derelinqui omnia et pro Deo vitam corporis jussit cum praesenti saeculo despici, quasi porta nostra in longitudinis altitudine surrexit. Minora quippe praecepta Israelitico populo per legem data sunt: unde et veni solvere legem aut prophetas; non veni solvere, sed adimplere . Adimplere enim venerat legem qui legis justitiae gratiam addidit, ut quod illa jubebat in minimis, ipse perfici adjuvaret in summis, et quod illa coercebat ab opere, ipse resecaret a corde. Intellec
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to uenientes. inima mediatoris fide cõueniunt. Qui ꝓeo qđ ca¬
signa faciunt. uirtutes oꝑant᷑: ꝑ hoc qđ eoꝵp bona nobis foris imotescunt. nõ in¬
merito huiꝰ cȩlestis ȩdificii frontes uocant᷑. Onĩe enĩ qđ nc̃ in aꝑto ostendit᷑ frons
ẽ : ut illud sit uestibulũ edificii qđ nobis interius reseruat᷑. Unde ⁊ sc̃ȩ ȩccłȩ in

Expanded text:
mento venientes, inmento venientes, insigna faciunt, virtutes operantur. Per hoc quod eorum bona nobis foras innotescunt, non immerito hujus coelestis aedificii frontes vocantur: omne enim quod nunc in aperto ostenditur frons est, ut illud sit vestibulum aedificii quod nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ qđ ce loqͥm᷑. Spiritales qͥppe illi patres omĩpotentẽ dm̃ trinitatẽ ita
eẽ credidert̃: sic̃ in eandẽ triuitatẽ noui patres aꝑte locuti sunt.I saias nãq
ꝑsonarũ trinitas monstraret᷑: tercio sẽs dr̃. Sed ut una eẽ substantia trim¬
tatis appareat. nõ dñi sabaoth sed dñs sabaoth eẽ ꝑhibet᷑. Qđ dd̃ qͦq similiter
sentiens. ait. Benedicat nos ds̃ ds̃ nr̃. benedicat nos ds̃. Qui cũ tercio dixisset dm̃.
ut unũ hunc eẽ ostendet subdidit. & metuant eũ : om̃s fines t̾rȩ. Paulus qͦq¬
loqͥt᷑ dicens. Qm ex ipso et ꝑtpsũ & inipso st̃ omĩa. Exipso idelicet ex patre:
ꝑsonas: & sub iungendo ipsi gła nõ diuisit substantiã. Qͥa itaq una ẽ. uete¬
rũ ac nouorũ patrũ fides. recte thalamorũ de scribit᷑ iñsura una triũ. Id uerbis
parte ẽ. iñsura uina fronciũ: qr patres nr̃i uł prius aueteri uł nc̃ anouo testa¬

Expanded text:
 . » Spiritales quippe illi patres omnipotentem Deum, Trinitatem ita esse crediderunt, sicut eamdem Trinitatem novi patres aperte locuti sunt. Isaias namque personarum trinitas monstraretur, tertio sanctus dicitur, sed una esse substantia trinitatis appareat non Domini sabaoth, sed Dominus sabaoth esse perhibetur. Quod David quoque similiter sentiens, ait: « Benedicat nos Deus Deus noster, benedicat nos Deus . » Qui cum tertio dixisset Deum, ut unum hunc esse ostendeoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Ex ipso, videlicet ex Patre; personas, et subjungendo Ipsi gloria, non divisit substantiam. Quia itaque una est veterum ac novorum patrum fides, recte thalamorum describitur mensura una trium. Quod verbis parte est una mensura frontium, quia patres nostri vel prius a veteri, vel nunc a novo testa
Abbreviated transcription (Latin):
nc &tres inde thalamos habere memorat᷑. Sed hoc qͦq nõ incõuer
accipimꝰ. si tres eẽ. ordines fideliũ dicamꝰ. Sine nãq inueteri seu in nouo
testam̃to: alius ẽ. ordo p̃dicantiũ. alius cõtinentiũ. atq altus bonoꝵ cõiugũ.
Unde ⁊ idem ꝓpħa insuꝑiori parte tres uiros lib̾atos uidit: noe. danthel.¬
& iob Inquib uidelicet trib: p̃dicatores. cõtinentes. atq cõiugati fignati st̃.
Na noe arcã inundis rexit: atq ideo figurã rectoꝵ tenuit. Danihel & inaula¬
positꝰ & curã domꝰ ꝓprie exercens placuit: ꝑquẽ digne bonoꝵ cõtugũ ordo
derii uide cuperent: & pꝰmodũ p̃dicatores. cõtmentes. ac boni cõiugati sicut¬
cernimꝰ existunt. qͥ redẽptorẽ nr̃m nõ iã desid̾ant incarnandũ. sed inmai¬¬
estatis suȩ gła cõtẽplandũ: orientalis uia tres hinc & tres inde thalamos¬

Expanded text:
hinc et tres inde thalamos habere memoratur. Sed hoc quoque non inconvenienter hinc et tres inde thalamos habere memoratur. Sed hoc quoque non inconvenienter accepimus, si tres esse ordines fidelium dicamus. Sive namque in veteri, seu in novo testamento. Alius est ordo praedicantium, alius continentium, atque alius bonorum conjugum . Unde et idem Propheta in superiori parte tres viros liberatos vidit, Noe, David et Job: in quibus videlicet tribus praedicatores, continentes atque conjugati signati sunt. Nam Noe aream in undis rexit; atqet curam domus propriae exercens, placuit, per quem digne bonorum conjugum ordo derii videre cupierunt, et postmodum praedicatores, et continentes, ac boni conjugati, sicutcernimus, existunt, qui Redemptorem nostrum non jam desiderant incarnandum, sed in majestatis suae g
Abbreviated transcription (Latin):
nmecdio thalamoꝵ uia orientalis apparuit: qͥ thalami ad tierã.
extrinitatis st̃ cognitione decorati. Sin uͦ ad iuirtutes electoꝵ eundẽ nume¬
rũ referamꝰ : tresst̃ uirtutes sine qͥb is qͥ aliqͥd oꝑari iã potest. saluari nõ po¬
test. Uidelicet fides spes caritas. & qr eadẽ spes. fides. caritas in antiqͥs patrib
quȩ innouis doctorib fuit: tuxta orientalẽ uiã. tres hinc & tres inde thalami
describunt᷑. Uel certe qr tres patrũ ueterũ distinctiones fuer̃. tres qͦq nouoꝵ
sub gr̃a secint᷑. Uetus qͥppe popłs habuit patres ante legẽ. ac demde in lege.
& post modũ ꝓpħas. Innouo aũ popło prius hebreoꝵ primitiȩ crediderunt.
pꝰmodũ plenitudo gentiũ. infide secuta ẽ.: ac deinde infine scłi. hebreor un
reliquiȩ saluant᷑. Qt gͦ incarnatio dñi ⁊ exsuꝑiori partȩ patres ante legẽ.
deles exgentib ac pꝰmodũ hebreoꝵ om̃s reliqͥas collegit: orientalis uia tres

Expanded text:
medio thalamorum via orientalis apparuit, quia thalami ad veram speciem ex Trinitatis sunt cognitione decorati. Sin vero ad virtutes electorum, eumdem numerum referamus, tres sunt virtutes, sine quibus is qui aliquid operari jam potest, salvari non potest, videlicet, fides, spes, charitas. Et quia eadem spes, fides et caritas in antiquis patribus quae in novis doctoribus fuit, juxta orientalem viam tres hinc et tres inde thalami describuntur: vel certe quia tres patrum veterum distinctiones fuerunt, tres quoque novorum sub gratia sequuntur. Vetus quippe populus habuit patres ante legem ac deinde in lege, et postmodum prophetas: in novo autem populo prius Hebraeorum primitiae crediderunt, postmodum plenitudo gentium in fide secuta est, ac deinde in fine saeculi Hebraeorum reliquiae salvantur. . Quia ergo incarnatio Domini, et ex superiori parte patres ante legem, deles ex gentibus ac postmodum Hebraeorum omnes reliquias collegit, orientalis via tres
Abbreviated transcription (Latin):
g & amare eos cũ quib uuimꝰ & ad illũ totis defiderus anelare. inqͦ ueracit̾¬
religioso induti habitu uidem᷑ exdiuersa mundi qͣlitate cõuenimꝰ. atq ex
dissimilib miqͥtatib inscȩ ȩccdȩ cõcordia cõgregati sumꝰ. ita ut iã patent̃ fac
In qͥuiscło raptores fuer. cũ mansuetis ac mitib inpace reqͥescunt. & pardus cũ
aedo aceubat: qr hnis qͥ peccatoꝵ suoꝵ maculis uarius fuit. cũ eo qͥse despieit et
peeatorẽ facet᷑ humiliari cosentit. Ubi & subdit᷑. Uitulus & leo ⁊oius simul

Expanded text:
ergo amare eos cum quibus vivimus, et ad illum totis desideriis anhelare, in quo veracitergo amare eos cum quibus vivimus, et ad illum totis desideriis anhelare, in quo veracitreligioso induti habitu videmur, ex diversa mundi qualitate convenimus, et ex dissimilibus iniquitatibus in sanctae Ecclesiae concordia congregati sumus, ita uta hi qui in saeculo raptores fuerunt cum mansuetis ac mitibus in pace conquiescunt. Et pardus cum haedo accubat, quia is qui peccatorum suorum maculis varius fuit, cum eo qui se despicit et peccatorem fatetur humiliari consentit. Ubi et subditur: Vitulus et leo et ovis sim