comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
placeat peragenda fabula est modo in
quocuriq fuerit actu probetur Necsa
pienti usq ad plaudite uiuendum Pre
ue eram tempus etatis longum ẽ ab be¬
ne honesteq uuendum. Siͣ processerit lõ¬
quuis nõ magis dolendum est ꝙͣ agricole
Nolent pret̾erita uerni temporis suaui¬
tate estatem autuminum q deuenisse
Uer enm tanꝙͣ adlolescentiam significat
Ostendit enim fructus uenturos reliqua
autem tempora de metendis fructibus
et percipiendis accõmodata sunt. Fructꝰ
autem senectutis est ut sepe dixi ante par¬
torum bonorum memoria et copia.oia
uero que secundum naturam fiunt st̃
habenda in bonis. Quid est autem tam
scđm naturam ꝙͣ sembus emori quod
idem contingit adolescentibus aduer¬
sante et repugnante natura. Itaq ad¬
olescentes mihi sic mori uidentur. Ut cũ
multitudine aque flãme uis opprimi¬
tur Sen ex autem sic sua sponte nulla
adhibita ui ut consumptiss ignis extĩ¬

Expanded text:
placeat, peragenda fabula est, modo in placeat, peragenda fabula est, modo in quocunque fuerit actu probetur; neque sapientibus usque ad plaudite veniendum est, breve enim tempus aetatis satis longum est ad bene honesteque vivendum; sin processerit longius, non magis dolendum est, quam agricolae dolent praeterita verni temporis suavitate aestatem autumnumque venisse. ver enim tamquam adulescentia significat ostenditque fructus futuros; reliqua autem tempora demetendis fructibus et percipiendis accommodata sunt. fructus autem senectutis est, ut saepe dixi, ante partorum bonorum memoria et copia. omnia autem, quae secundum naturam fiunt, sunt habenda in bonis; quid est autem tam secundum naturam quam senibus emori? quod idem contingit adulescentibus adversante et repugnante natura. itaque adulescentes mihi mori sic videntur, ut cum aquae multitudine flammae vis opprimitur, senes autem sic, ut cum sua sponte, nulla adhibita vi, consumptus ignis exstin
Abbreviated transcription (Latin):
sperat adolescens dui se uicturum quod
sperare idem senex non potest. Insipienter
¶perat quid enim est stulnus ꝙ interta
pro certis falsa proueris habere Senex
ne quod speret quidem habet. At ẽ in eo
meliore condictione ꝙͣ adolescens quor
id quod ille sperat hic consecutus ẽ. Ille
odii boni quid est in hominum uita diu
Da enim suprenum tempus expectemꝰ
trasiorum regis et atem fuit enm ut
scriptum uided Arcantoreus quida grã¬
dis natu qui octua gnta regnauit anms
Centum et uiginti flxit. Sed mihi nec
diuturnum quidem quicꝙͣ uidetur in
quo est aliquid extremum. Quom emn
id euenit tum illud quod preteriit effi¬
uxit tantum remanet quod uirtute et
recte factis consecutus sił. hore quidem
cedunt et dies et menses et anni nec pre¬
teritum tempus unꝙͣ reuertitur nec qd
sequatur sciti potest Quod igitur ciũq¬
temporis ad iuendu datur eo debet
esse contentus. Neq enim hystrioni ut

Expanded text:
sperat adulescens diu se victurum, quod sperat adulescens diu se victurum, quod sperare idem senex non potest. insipienter sperat; quid enim stultius quam incerta pro certis habere, falsa pro veris? At senex ne quod speret quidem habet. At est eo meliore condicione quam adulescens, quioniam id quod ille sperat hic consecutus est: ille o di boni, quid est in hominis natura diu? da enim supremum tempus; exspectemus Tartessiorum regis aetatem—fuit enim, ut scriptum video, Arganthonius quidam Gadibus, qui octoginta regnaverat annos, centum viginti vixerat—sed mihi ne diuturnum quidem quicquam videtur, in quo est aliquid extremum; cum enim id advenit, tum illud, quod praeteriit, effluxit; tantum remanet, quod virtute et recte factis consecutus sis. horae quidem cedunt et dies et menses et anni, nec praeteritum tempus umquam revertitur nec quid sequatur sciri potest. quod cuique temporis ad vivendum datur, eo debet esse contentus. neque enim histrioni, ut
Abbreviated transcription (Latin):
te non potest longe abesse O miserum
senem qui mortem contemnendam
esse nitam longa etate non uicderit. que
aut plane negligenda est si omnino ex¬
tinguit aninura aut etiam optanda si
aliquo eum deducit. ubi futuriis sit eter¬
test. Quid igitur timeam si aut nõ miser
post mortem aut beatus etiam futurussu
Quamꝙͣ quis est tam stultus quauis sit ad¬
se uicturum. Qum etiam etas illa multo
plures ꝙͣ nostra mortis casus habet faciluis
incidunt in morbos adolescentes grauius
egrotant tristius curantur. Itaq pauci ue¬
uiunt ad senectutem. Quod mita accidẽt
melius et prudentius uiueretut. Menseni
et ratio et consilium insembus est qui si nul
Sed redeo ad mortem impendentem qd¬
est illud crimen senectutis quom iduide¬
atis cum adolescentia esse comune Sensiego
tum in optimo filio meotum in expectatis
ad amplissima dignitatem fratribus Sci
pio mortem omi etati esse comunem At

Expanded text:
te non potest esse longe. O miserum te non potest esse longe. O miserum senem, qui mortem contemnendam esse in tam longa aetate non viderit! quae aut plane neglegenda est, si omnino exstinguit animum, aut etiam optanda, si aliquo eum deducit ubi sit futurus aetertest. quid igitur timeam, si aut non miser post mortem, aut beatus etiam futurus sum? quamquam quis est tam stultus, quamvis sit adesse victurum? quin etiam aetas illa multo plures, quam nostra, mortis casus habet: facilius in morbos incidunt adolescentes: gravius aegrotant: tristius curantur: itaque perpauci veniunt ad senectutem. Quod ni itae accideret, melius et prudentius viveretur. mens enim, et ratio, et consilium in senibus est: qui si null. 2. Sed redeo ad mortem impendentem. Quod illud est crimen senectutis, cum illud videatis cum adolescentia esse commune. Sensi ego tum in optimo filio meo. tum in exspectatis ad amplissimam dignitatem frapio, mortem omni aetati esse communem. At
Abbreviated transcription (Latin):
siquerinus etiam auari. Sed hecmore
inia sunt non senectutis. At morostas
tamen et ea uitia que dixi habent ati¬
quid excusationis non illius quide iuste
sed que posse probari uideatur contempni se
putant despici illudi. Preterea infragili
corpore odiosa omnis offensio est que tame
omnia dulciora fiunt et moribus bonis et
artibus. Idq tum inuita tum in scena in¬
telligi potest mhis fratribus qui in adelp¬
his sunt quanta in altero duritas et ĩ altõ
comitas. Sicseres habet. Ut enm nõ onme
uinum sic non omnis natura uetustate
coacescit Seueritatem in senectute probo
et eamsicut alia modicam acerbitatem
nullo modo. Auanitia uero senilis quid si¬
bi uelit non intelligo potest emm quicꝙͣ
esse absurdius ꝙͣ ꝗłio mitius uie restet eo
plus iuatici querere. Quarta restat causa
que marime angere uidetur atq sollici¬
tam habere nosfram etatem udetur Ap¬
propinquatio mortisque certe a senectu¬

Expanded text:
si quaerimus, etiam avari; sed haec morum si quaerimus, etiam avari; sed haec morum vitia sunt, non senectutis. ac morositas tamen et ea vitia, quae dixi, habent aliquid excusationis, non illius quidem iustae, sed quae probari posse videatur: contemni se putant, despici, illudi; praeterea in fragili corpore odiosa omnis offensio est; quae tamen omnia dulciora fiunt et moribus bonis et artibus, idque cum in vita tum in scaena intellegi potest ex eis fratribus qui in Adelphis sunt. quanta in altero diritas, in altero comitas! Sic se res habet: ut enim non omne vinum, sic non omnis natura vetustate coacescit. severitatem in senectute probo, sed eam, sicut alia, modicam; acerbitatem nullo modo; avaritia vero senilis quid sibi velit, non intellego. Potest enim quicquam esse absurdius quam, quo viae minus restet, eo plus viatici quaerere? quarta restat causa, quae maxime angere atque sollicitam habere nostram aetatem videtur, appropinquatio mortis, quae certe a senectu
Abbreviated transcription (Latin):
etari nusꝙ̃ est senectus honoratior
enis ludis quidam in theatrum gran¬
dis patu uenisset magno conses su locũ
nusꝙͣ datum a sus ciubus. Quom aute
ad lacedemonios accessisset quilegati q¬
uo essent certo in loco consederant b¬
sexrexesse omes illi dicuntur etia sene
sessũ recepisse quibus cum acunctoõ¬
sessu plausus esset multiplex datus ex
scire que recta essent sed facere nolle
Multa m nostro collegio precłara ded
hoc de quo agimus inprits quod ut
quiscy etate antecedit ita sententie pͥti¬
cipatium tenet neq solum honore aute¬
cedentibus sedhis enam qui cum in impio
sunt iaiores natu nostri augures antepo¬
nintut. Que sunt igitur udluptates dot¬
poris cum autoritatis premiis comparan¬
de. Quibus qui splendidissime usipart
Tlii alidentur nibi fabulam etatis pere¬
gisse nectan ꝙͣ in exercitati hystrioner
moextremo actu etatis corruisse. At sũt
morosi et anxũ iracundi et difficiles sencs

Expanded text:
aetati, nusquam est senectus honoratior. aetati, nusquam est senectus honoratior. enis ludis quidam in theatrum grandis natu venisset, magno consessu locum nusquam ei datum a suis civibus, cum autem ad Lacedaemonios accessisset, qui, legati cum essent, certo in loco considerant, consurrexisse omnes illi dicuntur et senem sessum recepisse; quibus cum a cuncto consessu plausus esset multiplex datus, dis scire quae recta essent, sed facere nolle. multa in nostro collegio praeclara, sed hoc, de quo agimus, in primis, quod, ut quisque aetate antecedit, ita sententiae principatum tenet, neque solum honore antecedentibus, sed eis etiam, qui cum imperio sunt, maiores natu augures anteponuntur. quae sunt igitur voluptates corporis cum auctoritatis praemiis comparandae? quibus qui splendide usi sunt, ei mihi videntur fabulam aetatis peregisse nec tamquam inexercitati histriones in extremo actu corruisse. At sunt morosi et anxii et iracundi et difficiles senes.
Abbreviated transcription (Latin):
de paulo et affricano loquar aut iaman
le magmo quorum non insententia
folum sedetiam in nutu residebat au¬
toritas. Hlabet senectus honorata prę¬
sertim tantam autoritatem ut ea plu¬
rissit quam omnes adolescentium uolu¬
ptates. Sed in omni oratione memẽto
damentis adolescentie constituta esset
cuquo efficitur id quod ego quonda
semo assensu ominium dixi misera esse
senectutem que seoratione defendẽt
nõ caui nec ruge repente autoritatet
airipere possunt sed honeste acta supe¬
toretas fructus capit autoritati ex¬
trenos ꝑdec enm sunt hongrabiliora q̃
uidentur leuia atq comuma saluari
appeti decedi assurgi deduci teducicõ¬
suli. que et apud nos etiam et in asii
enutatibus ut queq optime morata ẽ
ita diligentissime obseruanturdis an¬
dicuri Ncedemonium cuius modo feci
mentionem dicere auint solitum lacede¬
monie essehonestissimum domiciliu se¬
nectutis. Nusꝙ emm tantum tribuitur

Expanded text:
de Paulo aut Africano loquar, aut, ut iam ante, de Paulo aut Africano loquar, aut, ut iam ante, de Maximo? quorum non in sententia solum, sed etiam in nutu residebat auctoritas. habet senectus, honorata praesertim, tantam auctoritatem, ut ea pluris sit quam omnes adulescentiae voluptates. sed in omni orationemementotedamentis adulescentiae constituta sit. ex quo efficitur id, quod ego magno quondam cum assensu omnium dixi, miseram esse senectutem quae se oratione defenderet. non cani nec rugae repente auctoritatem arripere possunt, sed honeste acta superior actas fructus capit auctoritatis extremos. haec enim ipsa sunt honorabilia, quae videntur levia atque communia—salutari appeti decedi assurgi deduci reduci consuli, quae et apud nos et in aliis civitatibus, ut quaeque optime morata est, ita diligentissime observantur. Lysandrum Lacedaemonium, cuius modo feci mentionem, dicere aiunt solitum Lacedaemonem esse honestissimum domicilium senectutis; nusquam enim tantum tribuitur
Abbreviated transcription (Latin):
senibus nec et as smpedit quotini see
ceterarura reruns et ĩ prinisagiucosẽ
studia teneanius usq ad ustinum
tempus senectims M. quidem unum¬
tesimu antium utã produxisse quon
esset peracta iametate cingsse quomi
coleret cuius iter primum Et sectu
consula tum sex et quadraginta atu¬
interfuerut. Ita quantum spatium etatis
maiores nostri ad senectutis initium eẽ
uoluerunt tantus illi cursus honorum
fuit atq huius extrema etas beatior ꝙͣ
media quod autoritatis habeat plus la¬
boris minus apex est senectutis autori¬
tas quanta fuit in lutio cecilio Metello
quanta mactilio calatino in que illud
eulogium unicum. plurime consentint
gentes populi primarium fuisse uirum
hotum est totum carmen incisum in
sepulcro lure igitur grauis ciuus de lau¬
dibus omniu eet fanta consentiens. Suẽ
iuitum nuper .p. crassum pontificem ma¬
ximum quem postea. M. Lepidumm eo¬
dem sacerdotio preditum uidimus qd

Expanded text:
senibus, nec aetas impedit quo minus et senibus, nec aetas impedit quo minus et ceterarum rerum et in primis agri colendi studia teneamus usque ad ultimum tempus senectutis. M. quidem Valetesimum annum perduxisse, cum esset acta iam aetate in agris eosque coleret, cuius inter primum et sextum consulatum sex et quadraginta ainterfuerunt. ita quantum spatium aetatis maiores ad senectutis initium esse voluerunt, tantus illi cursus honorum fuit; atque huius extrema aetas hoc beatior quam media, quod auctoritatis habebat plus, laboris minus. apex est autem senectutis auctoritas. quanta fuit in L. Caecilio Metello, quanta in A. Atilio Calatino! in quem illud elogium: hunc unum plurimae consentiunt gentes populi primarium fuisse virum. notum est totum carmen incisum in sepulcro. iure igitur gravis, cuius de laudibus omnium esset fama consentiens. quem virum nuper P. Crassum, pontificem maximum, quem postea M. Lepidum eodem sacerdotio praeditum vidimus! quid
Abbreviated transcription (Latin):
copiose ab eo agricultura laudatur u
colibro qui est detuenda re familiari
qui economicus inscribitur atq ut uide¬
atis mbile intam regale uideri ꝙstu¬
dium agri colendi Socrates meo ssbro
loquiturꝰ eum Critobolo cirrum minorẽ¬
regei persarum prestantem ingeno
are imperĩ gloria quom lis ancderla¬
cedemorius uir sũme iurtutis uensset
Ad eumi sardiseiq dona a sotiis attuliss&
cete is in rebus comunem ergali sindiũ
atq humanum fuisse et ei quendaii
couscptum agrum diligenter cõsitum
ostendise Qudm autemꝰ ꝗdmirareturlis¬
toi ler et proceritates arborum et dire¬
tos in quicuncem ordines et humum
subactam atq puram et suauitatẽ odo¬
tur qui afflarent ex floribustum sibi
dixisse mixari se non modo diligentiq
secdetiam solertiam eius a quo essentilla
sitat ordines ne descriptio multe etia
istarum arborum manu mea sunit ftic
rerꝰ eiis et nitorem corporis orhatisq
gersicum multo auro mudris ogtianar

Expanded text:
copiose ab eo agri cultura laudatur in copiose ab eo agri cultura laudatur in eo libro, qui est de tuenda re familiari, qui Oeconomicus inscribitur! atque ut intellegatis nihil ei tam regale videri quam studium agri colendi, Socrates in eo libro loquitur cum Critobulo Cyrum minorem, Persarum regem, praestantem ingenio atque imperi gloria, cum Lysander Lacedaemonius, vir summae virtutis, venisset ad eum Sardis eique dona a sociis attulisset, et ceteris in rebus communem erga Lysandrum atque humanum fuisse et ei quendam consaeptum agrum diligenter consitum ostendisse. cum autem admiraretur Lysander et proceritates arborum et directos in quincuncem ordines et humum subactam atque puram et suavitatem odorum qui afflarentur ex floribus, tum eum dixisse mirari se non modo diligentiam sed etiam sollertiam eius a quo essent illasunt ordines, mea discriptio; multae etiam istarum arborum mea manu sunt satae. ram eius et nitorem corporis ornatumque Persicum multo auro multisque gemmis
Abbreviated transcription (Latin):
ta locuplex est. habundat porto edo agtio
gallina lacte caseo melle iam ortum idĩ
Agricole succiduam alteram appellatit
Conditiora facit hec superuacantis eni¬
sunt operis aucupium atq uenatio & q
de pratorum uiriditate aut arborum
ordimbus aut uinearum aut oliuetor
spetie plus dicam breiu precidam Agro
bene culto mhil potest esse nec fructu
uberius uec spetie grnatius ad quem fr¬
uendum non modo non retardat uer
etiam inuitat atq allectat senectus. Ubi
enim potest esse illa etas aut calescere
uel apricatione melius ueligni aut uici¬
ssim umoris aquis ue refrigerari salu¬
brius Sibi habeant igitur atma sibi eqͥs
sibi hastas sibi clauats et pilam sibiuena¬
tiones atq cursus. Nobis senbus exlusio¬
nbus multis talos relinquant et tesseras
Id ipsum utrum licebit quomam sine¬
his fenectus beata esse potest. Multas
ad res perutiles libri penofontis sunt
quos legite quesostudiose. ut sciatis ꝙ̃

Expanded text:
ta locuples est, abundat porco haedo agno ta locuples est, abundat porco haedo agno gallina, lacte caseo melle. iam hortum ipsi agricolae succidiam alteram appellant. conditiora facit haec supervacaneis etiam operis aucupium atque venatio. quid de pratorum viriditate aut arborum ordinibus aut vinearum olivetorumve specie plura dicam? brevi praecidam. agro bene culto nihil potest esse nec usu uberius nec specie ornatius, ad quem fruendum non modo non retardat, verum etiam invitat atque allectat senectus. ubi enim potest illa aetas aut calescere vel apricatione melius vel igni, aut vicissim umbris aquisve refrigerari salubrius? sibi habeant igitur arma, sibi equos, sibi hastas, sibi clavam et pilam, sibi natationes atque cursus; nobis senibus ex lusionibus multis talos relinquant et tesseras; id ipsum ut lubebit, quoniam sine eis beata esse senectus potest. multas ad res perutiles Xenophontis libri sunt, quos legite, quaeso, studiose, ut facitis. quam
Abbreviated transcription (Latin):
rat ne tantus animus non efficere io
cundam senectutem. Seqͥ uenio ad agri¬
colas ne a me ipõ reçedapi magris¬
tum erant Senatores etiidem senes si
quidem aranti lucio quintͥo Cincinato¬
est nuntiatum eum dictatorem ẽẽ dic¬
tum cuius dictatoris iussu magister
equitum .s. Seruilius ahala spfirium
ernelium regnum appetentem intere
et curius et ceteri senes ex quo qui eos ac¬
cersebant uiatores nomiati sunt. Num
igitur horum senectus miserabilis fuit
qui se agricultione oblectabant. Mea
quidemꝰ sententia. haud sçio an ulla bes¬
tior possit esse Neq enim solum offitio¬
delectior qͦ hominum generi uniuerso cu¬
Itura agrorum salutars. est. sed etiam de¬
lectatione quam dixi et satietate copiaq
rerum omnium que aduictum hominu¬
et ad cultum deorum pertinerent Et qmi
hoc quidam desiderant. in gratiam iam
cum uoluptate redeamus.Semꝑ emin
bom assiduiq domini. referta cella ui¬
naria olearia et penaria est. iulla atꝙto¬

Expanded text:
ratne tantus animus efficere non iucundam senectutem? sed venio ad agricolas, ne a me ipso recedam. in agris erant tum senatores, id est senes—si quidem aranti L. Quinctio Cincinnato nuntiatum est eum dictatorem esse factum, cuius dictatoris iussu magister equitum C. Servilius Ahala Sp. Maelium regnum appetentem occupatet Curius et ceteri senes, ex quo qui eos arcessebant viatores nominati sunt. num igitur horum senectus miserabilis fuit, qui se agri cultione oblectabant? mea quidem sententia haud scio an nulla beatior possit esse, neque solum officio, quod hominum generi universo cultura agrorum est salutaris, sed et delectatione quam dixi, et saturitate copiaque rerum omnium, quae ad victum hominum, ad cultum etiam deorum pertinent, ut, quoniam haec quidam desiderant, in gratiam iam cum voluptate redeamus. Semper enim boni assiduique domini referta cella vinaria, olearia, etiam penaria est, villaque to
Abbreviated transcription (Latin):
in moribus est culpa non metate Mode¬
rati enim et nec difficiles nec inhumam
Senes tollerabilem senectutem agunt Im¬
portuntas autem et inhumamtas omni
etati molesta est
sed fortasse quispiam dixer it tibi propter
opes et copias et dignitatem tuam tollera¬
bilem uel meliorem senectutem uideri id
nutem non posse multis contingere
Est istud quidem leli aliquid Sed ne ꝙͣꝙ̃p
in isto sunt omnia ut Themistodes fertur
Seriphio ciuda ĩ iurgo respondisse. Quo
ille dixisset eum non sua Sed patrie glo¬
tia tantum splendorem assecutum ł lec
herele inquit siego syriphius essenie¬
niobilis nec tusiat hemensis clatusunq
fuisses Quod eodem modo de senectute di
epo este hlec enim in sũma inopid non¬
elus elle se nectus potest sapienti necor¬

Expanded text:
in moribus est culpa, non in aetate. modein moribus est culpa, non in aetate. moderati enim et nec difficiles nec inhumani senes tolerabilem senectutem agunt, importunitas autem et inhumanitas omni aetati molesta est.sed fortasse dixerit quispiam tibi propter opes et copias et dignitatem tuam tolerabiliorem senectutem videri, id autem non posse multis contingere. CATO. Est istuc quidem, Laeli, aliquid, sed nequaquam in isto sunt omnia; ut Themistocles fertur Seriphio cuidam in iurgio respondisse, cum ille dixisset non eum sua, sed patriae gloria splendorem assecutum: nec hercule, inquit, si ego Seriphius essem, nec tu, si Atheniensis, clarus umquam fuisses. quod eodem modo de senectute dici potest; nec enim in summa inopia levis esse senectus potest, ne sapienti qui
Abbreviated transcription (Latin):
fatiam uero leli presertim si utq
uestrum ut dicis gratum fututum est
Uolumus sane inisi molestu ẽ
cato. tanꝙͣ aliquam longam uiam confe¬
ceris quam nobis ingrediendum sit istuc
quo peruenisti uidere quale sit
ciam ut potero leli seꝑe enim niter fui q̃relis
equalium meorum. Pares autem cu pa
gantur. Que granius salinator que. Sꝑ al¬
Binus homines consulares nostri fere eq¬
uales deplorare solebant tum quoduo¬
luptatibus carerent sine quibus iutam
nullam putarent. tum quod spernerẽt᷑
ab his quibus essent coli soliti.qui mihi no
id iudebantut accusare quod esset accu¬
sandum Nam sud culpa senectutis acci¬
deret eandem mihi usu euenirent reliqs¬
q omnibus maioribus natu quorum ego
multorum senectutem cognoui sine que¬
rela qui se libidinum uinculis laxatos eẽ
non moleste ferrent nec a suis despiçerẽ¬
tur. Sed omnium istiusmodi querela ꝵ

Expanded text:
CATO. Faciam vero, Laeli, praesertim si utrique CATO. Faciam vero, Laeli, praesertim si utrique vestrum, ut dicis, gratum futurum est. LAELIUS. Volumus sane, nisi molestum est, Cato, tamquam longam aliquam viam confeceris, quam nobis quoque ingrediendum sit, istuc, quo pervenisti, videre quale sit. CATO. Faciam ut potero, Laeli. saepe enim interfui querellis aequalium meorum, pares autem vetere gantur, quae C. Salinator, quae Sp. Albinus, homines consulares, nostri fere aequales, deplorare solebant, tum quod voluptatibus carerent, sine quibus vitam nullam putarent, tum quod spernerentur ab eis, a quibus essent coli soliti; qui mihi non id videbantur accusare, quod esset accusandum. nam si id culpa senectutis accideret, eadem mihi usu venirent reliquisque omnibus maioribus natu, quorum ego multorum cognovi senectutem sine querella, qui se et libidinum vinculis laxatos esse non moleste ferrent nec a suis despicerentur. sed omnium istius modi querellarum
Abbreviated transcription (Latin):
minus grauis esset his senectus si octingen
Preterita enim etas ꝙ̃uis longa cum eff¬
luxisset nulla tamen consolatione ꝑmul¬
cere potest stultam senectutem. Quocirca
sis apientiam meam admirari soletis que
utinam digna esset opinione uestra uroq
cognomine Anhoc sumius sapientes ꝙ natui¬
ram optimam ducem tanꝙͣ deum sequis
et ei paremus aqua non uerisimile est qu¬
om cetere partes etatis bene descriptesit
extremum actum tanꝙͣ ab mnexti poeta
esse neglectum. et tamen necesse fuit aliꝗd
terreq frugibus maturitate tempestiua
quasi uanum et caducum quod fexen¬
dum est molliter sapienti. Quid ẽ aliud
gigantum more bellare cum diis ꝙͣ na¬
fute repugnare dena Atqui cato gra¬
tissimum nobis ut etiam pro scipione
pollicear feceris. si quoniam speramus aio¬
lumus certe senes fieri multo mate didi¬
cerimus quibus facillime rationibus in¬
grauescentem etatem ferre possimus

Expanded text:
minus gravis esset eis senectus, si octingentminus gravis esset eis senectus, si octingentimum? praeterita enim aetas quamvis longa, cum effluxisset, nulla consolatione permulcere posset stultam senectutem. quocirca si sapientiam meam admirari soletis, quae utinam digna esset opinione vestra nostroque cognomine, in hoc sumus sapientes, quod naturam optimam ducem tamquam deum sequimur eique paremus; a qua non veri simile est, cum ceterae partes aetatis bene discriptae sint, extremum actum tamquam ab inerti poeta esse neglectum. sed tamen necesse fuit esse terraeque fructibus, maturitate tempestiva quasi vietum et caducum, quod ferendum est molliter sapienti. quid est enim aliud gigantum modo bellare cum dis nisi naturae repugnare? LAELIUS. Atqui, Cato, gratissimum nobis, ut etiam pro Scipione pollicear, feceris, si, quoniam speramus, volumus quidem certe, senes fieri, multo ante a te didicerimus quibus facillime rationibus ingravescentem aetatem ferre possimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ditius ui debitur disputare ꝙͣ consueuit
ipse in suis libris. attribuito litteris grecis
quarum constat eum perstudiosum fui¬
sse in senectute. Sed quid opiis est plura
Iam enim ip̃ius Catonis sermo oninerno
hoc gayo lelio tum ceteraru
rerism excellentẽtuam Marce
Cato perfectamq sapientiam
tum uel maxime quod nũꝙ̃
senectutem tibi grauem esse senserim qͥ
plerisq senibus sic odiosa est ut onus se
est in ipsis opis ad bene beateq uiuẽdu
his omnis et as grauis est. Qui autem bona
a se ip̃is petunthis nihil potest malum ui¬
deri quodnature necessitas afferat quo
ingenere est in primis Senectus quam
ut adipiscantur om̃es optant eandem
accusant adeptam. Tanta est stultitie ĩ¬
constantia atq peruersitas animi ut or¬
repere eam aunt citius ꝙͣ putassent Eri¬
mum quis coegit eos falsum putare Sui
enim cituis addolescentie senectus ꝙ pu¬
eritie adolescentia obrepit. Demde qui

Expanded text:
ditius videbitur disputare quam consuevit ditius videbitur disputare quam consuevit ipse in suis libris, attribuito litteris Graecis, quarum constat eum perstudiosum fuisse in senectute. sed quid opus est plura? iam enim ipsius Catonis sermo explicabihoc C. Laelio cum ceterarum rerum tuam excellentem, M. Cato, perfectamque sapientiam, tum vel maxime quod numquam tibi senectutem gravem esse senserim, quae plerisque senibus sic odiosa est, ut onus se est in ipsis opis ad bene beateque vivendum, eis omnis aetas gravis est; qui autem omnia bona a se ipsi petunt, eis nihil potest malum videri quod naturae necessitas afferat. quo in genere est in primis senectus, quam ut adipiscantur omnes optant, eandem accusant adeptam ; tanta est stultitiae inconstantia atque perversitas. obrepere aiunt eam citius quam putassent. primum quis coegit eos falsum putare? qui enim citius adulescentiae senectus quam pueritiae adulescentia obrepit? deinde qui
Abbreviated transcription (Latin):
ferenda. Nunc autem mihi est uisum de
senectute aliquid adtescribere. hoc eir
onere quod mihi tecum est aut iam ur¬
gentis aut certe aduentantis. senectu¬
tis et te et me ipsum leuari uolo et site
quidem id modice et sapienter sicut o¬
mnia ferre et laturum essescio Sed m
bere:tu occurrebas dignus eo munere
quo uterq nostrum dom uniter utere¬
tur. Mihi quidem ita iocunda huius li¬
bri confectio fuit ut nõ modo om̃es abster¬
serit senectutis molestias sed effecerit ino¬
llem etiam et iocundam senectutem Nũꝙ
Cui qui pareat uinne tempus et dtis sine
molestia possit degere. Sed de ceteris
ci dixinus multa et sepe dicemus. Nuc
librum ad te de senectute inisimus. Om¬
nem autem sermonem attribunnus nõ
toritatis in fabula. Sed mi. Catoni seni
quo maiorem auctoritatem habet orato
Apud quem lelium et scipione facinꝰ
ad mirantes quod istam facile Senectutẽ
ferat eisq eum respondentem. Qui si eru¬

Expanded text:
ferenda. nunc autem visum est mihi de ferenda. nunc autem visum est mihi de senectute aliquid ad te conscribere, hoc enim onere, quod mihi commune tecum est, aut iam urgentis aut certe adventantis senectutis et te et me ipsum levari volo; etsi te quidem id modice ac sapienter, sicut omnia, et ferre et laturum esse certo sciobere, tu occurrebas dignus eo munere, quo uterque nostrum communiter uteretur. mihi quidem ita iucunda huius libri confectio fuit, ut non modo omnis absterserit senectutis molestias, sed effecerit mollem etiam et iucundam senectutem. numqucui qui pareat omne tempus aetatis sine molestia possit degere. sed de ceteris et diximus multa et saepe dicemus: hunc librum ad te de senectute misimus. omnem autem sermonem tribuimus non toritatis in fabula, sed M. Catoni seni, quo maiorem auctoritatem haberet oratio; apud quem Laelium et Scipionem facimus admirantis, quod is tam facile senectutem ferat, eisque eum respondentem; qui si eru
Abbreviated transcription (Latin):
am in hiis uoluminibus. ad te profecta
uox mea est. tribues hiis temporibus qua¬
tum poteris. Poteris autem quantũ uolei
Quom uero intellexero te hoc sçientie
genere gaudere.tum et presens tecum
Prope ddiem ut spero et dum ab eris abñs
oquar. Uale igitur my Cicero tibiq per¬
suade esse equidem te mihi carissimu
Sed multo fore cariorem sitalibus mo¬
nimentis preceptisq let abere
O
TTIE SEQUID
ego adiuto curam ne
leuasso que tenunc
Co quit et uersat sb̾
erit pretii. Licet enim
affarite o Ahice qui¬
bus affatur ennius¬
flaminium. Illeuir haud magna cum
re sed plenus fidei. Quamꝙ scio certe nõ
ut flaminium solicitari te tite sic noc¬
tesq diesq. Noui enim moderationem
animi tui et equitatem teq cognomen¬
non solura athenis deportasse. sed huma¬
intatem et prudentiam intelligo. Et tñ
Puspicor eisdem rebus te quibus me ipũ
Interdum grauius cõmouer quarum cõ¬
solatio et maior est et in aliud tempus dif¬

Expanded text:
iam his voluminibus ad te profecta iam his voluminibus ad te profecta vox est mea, tribues iis temporis quantum poteris, poteris autem, quantum voles. Cum vero intellexero te hoc scientiae genere gaudere, tum et praesens tecum propediem, ut spero, et, dum aberis, absens loquar. Vale igitur, mi Cicero, tibique persuade esse te quidem mihi carissimum, sed multo fore cariorem, si talibus monitis praeceptisque laetabereO Tite, si quid ego adiuero curamve levasso quae nunc te coquit et versat in erit praemi? licet enim affari te, Attice, quibus affatur Flamininum ille vir haud magna cum re, sed plenus fidei, quamquam certo scio non, ut Flamininum, sollicitari te, Tite, sic noctesque diesque, novi enim moderationem animi tui et aequitatem, teque non cognomen solum Athenis deportasse, sed humanitatem et prudentiam intellego. et tamen te suspicor isdem rebus quibus me ipsum interdum gravius commoveri, quarum consolatio et maior est et in aliud tempus dif
Abbreviated transcription (Latin):
nem et ddiomachumt iudico. qui se dirẽ¬
pturos controuersiam putauetũt Slat
honestate noluptatem t anꝙ cum hoie
pecudem copulauissent. nois retipit ista
roniunt ionem honestatis aspernatur
tepellit. Nec uero finis bonoꝵ et nialor
grb sinplex esse debet e dusmlmilo
poous cusceri et tempari porest. Sed de
hocitnagna res emm est alio loco plarib
nme adoro posituri. Quẽ ad modũ igrib
est supra disputatum. Siauees sipetuei
rtilit adot estem uoluptas habere dicit
Aulla potest esse ei cuninsonesere lin¬
uoluptati. condimenti fortasse nnibi
utilitatis certe nihil habebit. Habeas a
patre munus Marce fili.mea quidem sen¬
tentia magnum. sed perinde erit. ut acce¬
peris. quamꝙͣ hiitibi tres libri. inter crati¬
ppi conmentariostanꝙͣ hospites erunt
recipiendi. Set ut  ipse uenissem athenas
quod quidem esset factum. insi meeme¬
dio cursi. clara uoce patria reuocasset
aliquando me quoq audires. Sic quom¬

Expanded text:
ntem et Dinomachum iudico, qui se diremntem et Dinomachum iudico, qui se dirempturos controversiam putaverunt, si cum honestate voluptatem tamquam cum homine pecudem copulavissent. Non recipit istam coniunctionem honestas, aspernatur, repellit. Nec vero finis bonorum et malorum, qui simplex esse debet, ex dissimillimis rebus misceri et temperari potest. Sed de hoc magna enim res est alio loco pluribus; nunc ad propositum. Quem ad modum igitur, est supra disputatum. Sin autem speciem utilitatis etiam voluptas habere dicetur, nulla potest esse ei cum honestate convoluptati, condimenti fortasse non nihil, utilitatis certe nihil habebit. Habes a patre munus, Marce fili, mea quidem sententia magnum, sed perinde erit, ut acceperis. Quamquam hi tibi tres libri inter Cratippi commentarios tamquam hospites erunt recipiendi; sed, ut, si ipse venissem Athenas quod quidem esset factum, nisi me e medio cursu clara voce patria revocasset, aliquando me quoque audires, sic, quon
Abbreviated transcription (Latin):
autem consectatrices uoluptatis. Ates ĩ
hos tamentribus generibus quo quomo
possunt non incallide tergiuersantur¬
Atq rahis prudentiam sntroducunt scĩ
suppeditantem uoluptatem. depeleti¬
tem dolores fortitudinem quoq aliquo
modo expediunt. quam intraducunit
ialionem negligende mortis perpetiendiq
doloris Etiam temperantiam inducuatꝙ
non facillime illi quidem. sed tamen quo
modo possunt. Dicunt enim noluptatis
magnitudine doloris detractione fieri
Iusfitia uacillat uel iacet potius omnesq
he uxtutes que in comunitate cernime
et in sotietate generis humam Neq et
bomtas nec libetalitas nec comitas esse po¬
test. nomplusꝙ̃ amicitia. sihec nõ per se ex¬
petantur sed ad uoluptatem utilitatẽ ꝙ
referantur Conferattius igitur inpauca
Slam utilitatem nullam esse dociuus
que honestati esset contraria sic omnẽ
uolupt atem dicimus honestati essetoc¬
trariã. Quo magis teprehendes califo¬

Expanded text:
autem consectatrices voluptatis. Atque in autem consectatrices voluptatis. Atque in his tamen tribus generibus, quoquo modo possunt, non incallide tergiversantur; prudentiam introducunt scientiam suppeditantem voluptates. depellentem dolores; fortitudinem quoque aliquo modo expediunt, cum tradunt rationem neglegendae mortis, perpetiendi doloris; etiam temperantiam inducunt non facillime illi quidem, sed tamen quoquo modo possunt; dicunt enim voluptatis magnitudinem doloris detractione finiri. Iustitia vacillat vel iacet potius omnesque eae virtutes, quae in communitate cernuntur et in societate generis humani. Neque enim bonitas nec liberalitas nec comitas esse potest, non plus quam amicitia, si haec non per se expetantur, sed ad voluptatem utilitatemve referantur. Conferamus igitur in pauca. Nam ut utilitatem nullam esse docuimus, quae honestati esset contraria, sic omnem voluptatem dicimus honestati esse contrariam. Quo magis reprehendendos Callipho
Abbreviated transcription (Latin):
certe hec utilitas&e quidem sũma. siceñ
censetur cum honestate repugnabit.
Nam ubi primum. prudentie locus
dabitur. Anut conquirat undiqsua¬
uitates ꝙͣ miser uittutis famulatus. ser¬
uientis uoluptati. Quod autem munꝰ
prudentie Ati legere intelligenter po¬
test uoluptates. Fac mhil ito esse iocu¬
dus: quid cogitari potest turpius. Iam
qui dolorem sũmum malum dicat A¬
pud eum. quem habet locum fortitudo
que est dolorum laborumꝙ contentio
Quamuis enim multis locis dicat epp¬
curus: sicut hic dicit. id satis fortiter
de dolore tamen non id spectandum
est quid dicat. sed quid consentanen
sit eidicere. qui bona uoluptate tecm¬
nauerit. mala dolore. ut siillum ancdi¬
amde continentia et temperantia di¬
tit ille quidem multis locis sed aquã
heret ut quint. Na qui potest tempe¬
poniam laudare is qui ponat sumi
bonum in uoluptate. Est enur temor¬
rantia libi dinusm inimica Libidinier

Expanded text:
certe haec utilitas, et quidem summa sic enim certe haec utilitas, et quidem summa sic enim censent, cum honestate pugnabit. Nam ubi primum prudentiae locus dabitur? an ut conquirat undique suavitates? Quam miser virtutis famulatus servientis voluptati! Quod autem munus prudentiae? an legere intellegenter voluptates? Fac nihil isto esse iucundius, quid cogitari potest turpius? Iam, qui dolorem summum malum dicat, apud eum quem habet locum fortitudo, quae est dolorum laborumque contemptio? Quamvis enim multis locis dicat Epicurus, sicuti dicit, satis fortiter de dolore, tamen non id spectandum est, quid dicat, sed quid consentaneum sit ei dicere, qui bona voluptate terminaverit, mala dolore. Et, si illum audiam, de continentia et temperantia dicit ille quidem multa multis locis, sed aqua haeret, ut aiunt; nam qui potest temperantiam laudare is, qui ponat summum bonum in voluptate? est enim temperantia libidinum inimica, libidines
Abbreviated transcription (Latin):
storiam plures ait fuissȩ qui in castrare¬
uertssent eadem fraude ut in iureau¬
rando liberarentur cosq acensoribulo¬
inubus ignominiis notatos. fiat iam hiũ
fuisset deguli factumsi aut dect onale
quod iposi opusesse iuderetur. no quot
rei po censuisset aut domi remanereuo¬
uisset uon esse utilia quias mtteagio¬
qsa feda etgorpia. Pestatquat fa asiti
que dedecore moderatione nio deltio
oateneatia tempetantia coe nueclestu
potest agitur quicꝙ̃ urile esse quod st
ꝯiuet aluam uurtiltum choro cõtratiũ
ceru ꝓlulo sopbi nominati omnȩ bomu
nuelitate posuerunt mrturenquẽ
sueruet obeam remelse laudarcaꝑe
quod esfirens esset uoluptatlanom¬
uo soledis floret epicinus eaiisquibre
ut dicitur. si honestatem tueri ac retinere
sententia est. decertandum est. Namsi
non modo utilitas sed uita omrus be¬
ata corporis firma constitutiotie. enis¬
q n constitutionis spe explorata. nr
a methrodoro scriptum est contmet᷑

Expanded text:
storiam, plures ait fuisse, qui in castra restoriam, plures ait fuisse, qui in castra revertissent eadem fraude, ut iure iurando liberarentur, eosque a censoribus omnibus ignominiis notatos. Sit iam huius fuisset Reguli factum, si aut de captivis, quod ipsi opus esse videretur, non quod rei publicae, censuisset aut domi remanere voluisset, non esse utilia, quia sint flagitiosa, foeda, turpia. Restat quarta pars, quae decore, moderatione, modestia, continentia, temperantia continetur. Potest igitur quicquam utile esse, quod sit huic talium virtutum choro contrarium? cerii philosophi nominati omne bonum in voluptate posuerunt virtutemque censuerunt ob eam em esse laudandam, quod efficiens esset voluptatis. Quibus obsoletis floret Epicurus, eiusdem fere isque, ut dicitur, si honestatem tueri ac retinere sententia est, decertandum est. Nam si non modo utilitas, sed vita omnis beata corporis firma constitutione eiusque constitutionis spe explorata, ut a Metrodoro scriptum est, continetur,
Abbreviated transcription (Latin):
si aliquid eẽtꝰ oblitus. rome mansisse Ei¬
cit i reditu enim i castra. liberatum se
esse iure uirando interpetrabatur. none
recte. fraus enim distringit. non dissoluit
deriurium fuit igitur stulta calliditas p¬
uerse⁊omitata p̾rudentiam. Itaq decr¬
euit senatus ut ille ueterator al uersuto¬
et callidus uinctus ad hanibalem duce¬
retur. Sed illud maximum octo hom
milia tenebat hanibal non quos ĩatie
cepisset aut qui periculũ mortis diffug¬
issent sed qui relicti in castris fuissentꝰ
apaulo et uarrone consulibus eos sena¬
tus non censuit redimendos. Cu iap¬
na pecunia fieri posset. ut esset msitu
militibus nostris aut uincere aut mor
qua quidem reaudita fracti au
hamibalis scribit idem. quod senatus po¬
palusq romanus rebus afflictis tamer¬
celso animo fuisset. sic honestatis compa¬
tatione ea que indentur utdia uantũ¬
tur. Amlius autem qui grece scripsit hy¬

Expanded text:
si aliquid esset oblitus, Romae remansissesi aliquid esset oblitus, Romae remansisse; reditu enim in castra liberatum se esse iure iurando interpretabatur, non recte; fraus enim astringit, non dissolvit periurium. Fuit igitur stulta calliditas perverse imitata prudentiam. Itaque decrevit senatus, ut ille veterator et callidus vinctus ad Hannibalem duceretur. Sed illud maximum: octo hominum milia tenebat Hannibal, non quos in acie cepisset, aut qui periculo mortis diffugissent, sed qui relicti in castris fuissent a Paulo et a Varrone consulibus. Eos senatus non censuit redimendos, cum id parva pecunia fieri posset, ut esset insitum militibus nostris aut vincere aut emori. Qua quidem re audita fractum animum Hannibalis scribit idem, quod senatus populusque Romanus rebus afflictis tam excelso animo fuisset. Sic honestatis comparatione ea, quae videntur utilia, vincuntur. C. Acilius autem, qui Graece scripsit hi
Abbreviated transcription (Latin):
detulit. docinit cur sibi᷑ causa desistere ne¬
cesse ess Aallium missum fecit tantũ tẽ¬
doribus illis iusiuran dum ualebat. Atq h¬
titus Malliuis is est qui ad anienem. gallu
quendam abeo prouocatus occiderat. tor¬
que detracto cognomen inuenit.Cuius ter¬
tio consulatu latim adueserim fusi et fu¬
gati sunt. Magnus uit in primis et qui nu¬
per indulgens in parrem idem acerbe
seuerus in filium. Sed ut in laudanduꝰ
regulus in conseruando iure iurando
sicꝰ decem illi. quos post camnensem pug¬
nam iuratos ad senatum misit hanibał
in castra redituros ea quoꝵ erant utipe
ni insi de redimendis captiuis impetra¬
iussent: si non redierunt. uituperandi.
de quibus non omnes uno modo. Ham
polibius bonus autor in primis. scribit¬
ex clecem nobilissimis. qui tum erant mĩ¬
ssi nouem reuertissere a senatu nõ im¬
petrata de hineunum ex decem qui pa¬
ulo post ꝙ̃ egressus e castris redisset qua¬

Expanded text:
detulit, docuit, cur sibi causa desistere nedetulit, docuit, cur sibi causa desistere necesse esset, Manlium missum fecit. Tantum temporibus illis ius iurandum valebat. Atque hic T. Manlius is est, qui ad Anienem Galli, quem ab eo provocatus occiderat, torque detracto cognomen invenit, cuius tertio consulatu Latini ad Veserim fusi et fugati, magnus vir in primis et, qui perindulgens in patrem, idem acerbe severus in filium. Sed, ut laudandus Regulus in conservando iure iurando, sic decem illi, quos post Cannensem pugnam iuratos ad senatum misit Hannibal se in castra redituros ea, quorum erant potiti Poeni, nisi de redimendis captivis impetravissent, si non redierunt, vituperandi. De quibus non omnes uno modo; nam Polybius, bonus auctor in primis, ex decem nobilissimis, qui tum erant missi, novem revertisse dicit re a senatu non impetrata; unum ex decem, qui paulo post, quam erat egressus e castris, redisset, qua
Abbreviated transcription (Latin):
leges in duodecim ⁊ abulis indicant sa¬
ctate iudicant federa. quibus etiam
cum hoste deuincitur fides. indicant
noctiones animaduersionesq censor
qui nulla dere diligentius ꝙͣ de iure
uirando indicabant.L Mallio . A. filio
quom dictator fuisset. M. pomponius
TR. H. diem dixit. quodis paucossi¬
bi dies. addictaturam gerendam addi¬
disset. Criminabatur etiam quod tytu
filium qui postea est torquatus appella¬
tus ab hominibus relegasset. et ruri ha
gotiu exhiberi patri. accurrisse romã
Et tum prima luce pompomii domu
uenisse dicitur. cui quom esset nuntia¬
tum. quia illum iratum allaturu ad
se aliquid contra patrem arbitraret
surrexit electulo remotisq arbitris
ad se adolescentem iussit uenire. At il¬
le ut ingressus est confestim gl adium
distrĩxit. iutauitꝙ seillum statim inter¬
fecturum. insi iusiurandum dedisset. sȩ
patrem missum esse facturum Iurauit hoc
terrore coactus pomponius rem ad ppłm

Expanded text:
leges in duodecim tabulis, indicant saleges in duodecim tabulis, indicant sacratae, indicant foedera, quibus etiam cum hoste devincitur fides, indicant notiones animadversionesque censorum, qui nulla de re diligentius quam de iure iurando iudicabant. L. Manlio A. f., cum dictator fuisset, M. Pomponius tr. pl. diem dixit, quod is paucos sibi dies ad dictaturam gerendam addidisset; criminabatur etiam, quod Titum filium, qui postea est Torquatus appellatus, ab hominibus relegasset et ruri habgotium exhiberi patri, accurrisse Romam et cum primo luci Pomponi domum venisse dicitur. Cui cum esset nuntiatum, qui illum iratum allaturum ad se aliquid contra patrem arbitraretur, surrexit e lectulo remotisque arbitris ad se adulescentem iussit venire. At ille, ut ingressus est, confestim gladium destrinxit iuravitque se illum statim interfecturum, nisi ius iurandum sibi dedisset se patrem missum esse facturum. Iuravit hoc terrore coactus Pomponius; rem ad populum
Abbreviated transcription (Latin):
stetit. sed suscepit causam. ut esset ni¬
ditium senatus. cui nisi ipse auctor fm¬
sset.captiui profecto penis redditi eẽnt
Ita in columis in patria regulus restiti¬
sset.quod quia patrie non utile puta¬
uit Idento sibi honestum. et sentire illa
et pati credidit. Nam quod aiunt quod
ualde utile sit. id fierihonestum ĩ mo
uero esse. non fieri. Est enim nihil utile
quod idem nõ honestum nõ quia utile
honestum. sed quia honestum utile Quaẽ
ex multis mirabilibus exemplis. haudfa¬
cile quis dixerit. hoc exemplo aut lauda¬
bilius aut prestantius sed ex tota hac
laude reguli. unum illud est admirati¬
one dignuim. quod captiuos retinendos
censiut. Nani quod rediit. nobis non
mirabile uidetur. illis quidem tempo¬
ribus aliter facere non potuit. Itaq ista
laus non est hominis. sed temporum
Nullum enm uinculum. ad astringen¬
dam fidem iure iurando nostri ma¬
iores arͤtius esse uoluerunt. id indicant

Expanded text:
stetit, sed suscepit causam, ut esset iustetit, sed suscepit causam, ut esset iudicium senatus; cui nisi ipse auctor fuisset, captivi profecto Poenis redditi essent; ita incolumis in patria Regulus restitisset. Quod quia patriae non utile putavit, idcirco sibi honestum et sentire illa et pati credidit. Nam quod aiunt, quod valde utile sit, id fieri honestum, immo vero esse, non fieri. Est enim nihil utile, quod idem non honestum, nec, quia utile, honestum, sed, quia honestum, utile. Quare ex multis mirabilibus exemplis haud facile quis dixerit hoc exemplo aut laudabilius aut praestantius. Sed ex tota hac laude Reguli unum illud est admiratione dignum, quod captivos retinendos censuit. Nam quod rediit, nobis nunc mirabile videtur, illis quidem temporibus aliter facere non potuit; itaque ista laus non est hominis, sed temporum. Nullum enim vinculum ad astringendam fidem iure iurando maiores artius esse voluerunt. Id indicant
Abbreviated transcription (Latin):
tribuni. pr erant. quod eorum auctor¬
itate pax erat facta dediti sunt ut
pax samnitium repudiaretur. Atq
Huiius deditionis iple postumius quide¬
debatur. suasor et anctor fuit. quod ide
multis anins post. S mancinus. qui ut
numantinis. quibus cum. smnȩ senatus
auctoritate fedus fecerat. dederetur. to¬
gationem suasit eam quam .L. furus.
Pextus attiluis. ex senatus consulto fere¬
bant. qua accepta hostibus deditus est.
honestiuis hic. quam. S pompeius quo
cum ineadem causa esset deprecante.
accepta lex non est. hic ea que iudeba¬
tur utilitas. plus ualuit ꝙͣ honestas. apud
superiores. utilitatis speties falsa ab ho¬
nestatis auctoritate superata est. At ñ
debiit ratum esse. quod erat actum p
uim. quasi uero forti uiro uis possit ad¬
hiber Cur igitur ad senatum profiçi¬
scebatur Cum presertim de captiuis di¬
ssuasurus esset. Quod maximil i eo e.
id reprehenditis. non enim suo iuditio

Expanded text:
tribuni pl. erant, quod eorum auctortribuni pl. erant, quod eorum auctoritate pax erat facta, dediti sunt, ut pax Samnitium repudiaretur; atque huius deditionis ipse Postumius, qui dedebatur, suasor et auctor fuit. Quod idem multis annis post C. Mancinus, qui, ut Numantinis, quibuscum sine senatus auctoritate foedus fecerat, dederetur, rogationem suasit ear, quam L. Furius, Sex. Atilius ex senatus consulto ferebant; qua accepta est hostibus deditus. Honestius hic quam Q. Pompeius, quo, cum in eadem causa esset, deprecante accepta lex non est. Hic ea, quae videbatur utilitas, plus valuit quam honestas, apud superiores utilitatis species falsa ab honestatis auctoritate superata est. At non debuit ratum esse, quod erat actum per vim.—Quasi vero forti viro vis possit adhiberi. Cur igitur ad senatum proficiscebatur, cum praesertim de captivis dissuasurus esset? Quod maximum in eo est, id reprehenditis. Non enim suo iudicio