comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
remnudat locum quem diffusa contexeret quis hoc dixerit. cum
uideatusq: quaque campos maris ae quabiliter fusos quiaciiam
quumaque fluduant es quidam uel ut monteseriguntur sedatis
rursus tempestatib: conplanantur. & siqualito rxnudantur.
latius non potest dici Noulla ẽe aliatemrrum spatia quo acce¬
dat id quod al iun dedecedit unde in eum locũ ex quorecessent
ltemm eͥ codat. Cumiut̃ tota omnino temirundo sanatura
codperi&ur. quocederes ut nudarei aliquas pastes. anfor¬
terariora quauelut nebulus t̃pesgelabat quȩ congregationes pis¬
sata .ẽ. ut exmultis eas partib: in quib: arida poss& appanrere
nudar& : Quãquã & temr longelateq: subsidens potuit alias
partes prrebereton cauas: quib: confluentes e conruentes aque
reciperentur & apparerei arida ex his partib: undeumor ab¬
sceder& non .ẽ. aut̃ in formis omnimodomateries ubi &iam

Expanded text:
rem nudat locum quem diffusa contexerat? Quis hoc dixerit, cum rem nudat locum quem diffusa contexerat? Quis hoc dixerit, cum viderat usquequaque campos maris aequabiliter fusos, qui etiam cum aquae fluctuantis quidam velut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus complanantur? Et si qua littora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id quod aliunde decedit, unde in cum locum ex quo recesserat, iterum accedat. Cum autem totam omnino terram undosa natura cooperiret, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? An forte rarior aqua velut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset apparere, nudaret? Quanquam et terra longe lateque subsidens, potuit alias partes praebere concavas, quibus confluentes et corruentes aquae reciperentur, et appareret arida ex his partibus, unde humor abscederet. 27. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mitter& noctem sibi suece derequianus quã ipsa discedebat ut ei face¬
m locũ XIIII  Nexuna parte facta ẽ ut ipsa circumiens
auã nos temexalia parte consequent̃ circũ ire ꝑmitter&. Cum
enim totã temẽ adhucaqua teger&: Nihil inpediebat uta quosis
e globosamoles exuna parte faceres diem lucis presentia ex alia noc¬
lucis absentia quaeineã partem succeder&s. atempore uespestino ex qua
luxin aliã declinar&. Quo ergo congregataes : aquae sito tamtenurm
prius ocu pauerant. Illescilices quied & nestaes ut temirnud ar &ur
In quã pastem congregataes: sienimenet aliquid nudum temre quo con
gregarentur iamapparebat arida: nestotum ab yssus occupabat
si autem totum texerat qui serat locus quo colligerentur ut temre ari¬
ditasapparer& Num quinnã in altum congregates : sicut fit cũ ad
uentilandum in area messis trita subrigitur & congesta in agge¬

Expanded text:
mitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei facemitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte facta est, ut ipsa circumiens etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil inpediebat, ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noclucis absentia quae in eam partem succederet a tempore uespertino, ex qua lux in aliam declinaret. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupauerant? illae scilicet, quae detractae sunt, ut terra daretur, ingregarentur, jam apparebat arida, nec totum abyssus occupabat. Si autem totum texerant; quis erat locus quo colligerentur, ut terrae ariditas appareret? Numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit cum ad ventilandum in area messis trita subrigitur, et congesta in agge
Abbreviated transcription (Latin):
qua inlustnereiur : Nisiinpedires corpuscppositum hoctotum ẽ. qđ
umbia dicitur quaesi ꝓmole corporis tã magna fuerit ut occup& spatiũ
t̃nre quantũ ex altenꝰ partedies occupat nox uocatur. Neq: enimomnes
tenebnrenox : nã esinspeluncis amplis inquarũ abditalux inrumpere
poppositã molem non sinitur . sunt utiq tenebure qui alur non .ẽ ibi
totumq illud spatiũ locus ẽ. carens luce. Nestamen talestenebnre
acceperunt uocahulũ noctis sed ille que in eãtemrepartem succedunꝰ
Vndere moueur dies sicut no nomnis lurdies appellatur. Nã & lun ie
lux ẽ & siderũ & lucernarũ & coruscationũ es quarũ que rerum
ita fulgentiũ sed illalux appellaturdies. Cuinox pnrecedenti rece¬
dentiq succedit: sed siprimaria lux illa undiq temre molem circũ¬
fus contexenet siuestar& siue circumire nonenat ex quaparte am¬

Expanded text:
qua inlustraretur, nisi inpediret corpus obpositum, hoc totum est, quod qua inlustraretur, nisi inpediret corpus obpositum, hoc totum est, quod umbra dicitur. quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox uocatur; neque enim omnes tenebrae nox. nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux inrumpere per obpositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae, quia lux non est ibi, totumque illud spatium locus est carens luce; nec tamen tales tenebrae acceperunt uocabulum noctis, sed illae, quae in eam terrae partem succedunt, unde remouetur dies. sicut non omnis lux dies appellatur — nam et lunae lux est et siderum et lucernarum et coruscationum et quarumque rerum ita fulgentium - sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte ad
Abbreviated transcription (Latin):
posse arbitror ueq enimnex bnetam. ce credendum .e. ut nodiureno erstene
bossaardirent &menus accensum: ut m aneficnt antequã hoc solis offi¬
cio suret enontđa quarto diecoepis sefieri cadem scriptunr testatus qđ
ore quãfiers : quocireuitu sibi potuerint : tresdies noctes que succedere :¬
lucis qua e primo facta ẽ ꝑmanente natunr filur corponelis tune fasta in¬
ullegenda .ẽ : Eimnuenire&iex plicare difficile ẽ. XIII. Nisi¬
forte molem t̃renã diaquosa antequã e& ib al terutro utrũq diseroũ
qđ tertio diefactũ scribitur teneb ir sdm̃ appeilas sequis dixerit ꝓ pt̃ea
cnissicrem corpulentiã quã lux peneinre non poterat uel ꝓpꝰt obscu¬
rissimã umbnẽ tantae molis quã necesse .ẽ. ut ex altenx partehabeat
corpur siec alia partelur fuerit. ad quemlocũ enimcuius lib& corporis
moleslucem ꝑuenire non sinit in eolo coumbuit ẽ qm̃ locus carens ealuce

Expanded text:
posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae teneposse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae teneet rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque succedere lucis, quae primo facta est, permanente natura, si lux corporalis tunc facta intellegenda est, et inuenire et forte molem terrenam et aquosam, antequam esset ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras Deum appellasse quis dixerit, propter crassiorem corpulentiam, quam lux penetrare non poterat, uel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est, ut ex altera parte habeat corpus, ex alia parte lux fuerit. ad quem locum enim cuiuslibet corporis moles lucem peruenire non sinit, in eo loco umbra est, quoniam locus carens ea luce,
Abbreviated transcription (Latin):
aliã partemlux illa eẽs quae in de discessenit mane exoritur aꝑ asto
circuitu : ut quidergo factus ẽ sol in potestatem diei qđ lucer& suꝑ
temr̃ : silux illa diei faciendo sufficerrt quaediesciã uocat derart:¬
.I. Inillaprior regiones superiores at̃nt longinquas in lustrabat. ut
Nsentiri non poss& int̃ris atq itao postebat solem fieri ꝑquẽ dies in¬
feriorib: mundi pastib: apparer&i poteste hocdici aultũ eẽ
fulgorem die sole ad ditqutipillam lucem minus fulgens diefquam nune ẽ
fuis se credatur: eaboc a quodã distumscio. primũnatunt̃ lucisindutã
mopereer ettoris cũ ditumẽ. fiaclur d fasta ẽ lux. postea ue roqid̃ deli¬
momarb: dicitus : quid exipsa luce factumst fusse cõmemora tũ or dinedierũ
fetuuipo enetuicis simnox ꝑagereiur: Nec ille dixitne facile inuenuiro

Expanded text:
alia parte lux illa esset, quae inde discesserat, mane exortura peracto alia parte lux illa esset, quae inde discesserat, mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, postea uero — quod de luminaribus dicitur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum,nsierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri
Abbreviated transcription (Latin):
re quando ab eis non poss& extingui: sed hoc monstrosum ẽ suspi¬
facta ẽ . nũ quinnam occidit ut ei succedernox. siaut̃ corporalis
quaenã illalux .ẽ. quampostocasũ solis uidere non possumus : qui a nec
luna enit adhuc nec aliquaestellȩ : aut si semꝑ in ea parte caeli .ẽ. In
qua sol ut non sit solislux sed quasi comes eius ei demita coniuncta : ut
discernidinoscique non possit : ad eandem reditur difficultatem soluen
dehuius quaestionis : quia nistalux eodem modo quosoltã quã comeseius
ab occa suinortũ circuiens redit : & .ẽ. in alia parte mundi quotem pr̃
parsista quasumus tenebrt scit in notem: ex quo cogit qđ absit inuna par¬
te crederedm̃ fuis se quã partem luxista deserer& ũi possa eiues peni
fieri : Anfoste in eã partemlucem fecenat inqua facturus erat hominẽ
&ideo cũ ab ipsa parte lux discessissa uespent factadicitur: & iãcũ in

Expanded text:
re, quando ab eis non posset exstingui. Sed hoc monstruosum est suspire, quando ab eis non posset exstingui. Sed hoc monstruosum est suspifacta est, numquidnam occidit, ut ei succederet nox? Si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis videre non possumus, quia nec luna erat adhuc, nec aliquae stellae? Aut si semper in ea parte coeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes ejus, eidem ita conjuncta, ut discerni dignoscique non pdae huius quaestionis, quia et ista lux eodem modo quo sol tamquam comes eius ab occasu in ortum circumiens redit et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista, in qua sumus. tenebrescit in noctem. ex quo cogit, quod absit, in una parte credere deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux discessisset, uespera facta dicitur, etiam cum in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt facillime aduertere: XI Qđe o tempr̃ quonox apud nos
ẽ eas pastes mundi puresentia luci s inlustr& : ꝑ quassol aboccasuinor¬
tum redit : Acꝓhoc omnibi uiginti quatuor oris Nonde ee. ꝑcircuitum
erricotius alibidiem a libi nostem : Numquid nãergo in parte aliquu posi¬
turi sumus dm̃ : ubi ei uespena fiereicum ab ea parte in aliã partem lux ab¬
sceder& : Nam es in libro quiappellatur ecclesiastes. ita scriptum. ẽ : &
oritur sol. &occidit sol: & in locum suũ duc̃ ÷ hoc ẽ. in eđm locũ unde ortis
quilonem : Australis ergo parscum hab& solem nobisdies ẽ : Cum aut̃
temnon ẽ dies ubi p̃sentia solis .ẽ. Nisi forte pocicis figmentis corindi¬
nandum ẽ : ut credamus solem marise in mergere : atq: indelotum
ex alia partemane surgere : quamquã suta e& : abessus ipsa puxe¬
sentia solis inlusturreiur : atq ibi ees. dies poss& enim eiaquas inlum inu¬

Expanded text:
sunt facillime aduertere, quod eo tempore, quo nox apud nos sunt facillime aduertere, quod eo tempore, quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis inlustret, per quas sol ab occasu in ortum redit, ac per hoc omnibus uiginti quattuor horis non deesse per circuitum gyri totius alibi diem, alibi noctem. numquidnam ergo in. parte aliqua posituri sumus deum, ubi ei uespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? nam et in libro, qui appellatur Ecclesiastes, ita scriptum est: et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducit, hoc est, in eum locum, unde ortus quilonem . Australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est: cum autete non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. Quanquam si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset dies. Posset enim et aquas illumina
Abbreviated transcription (Latin):
sipiat : ut quia suꝑ omnia magnus .ẽ. ds̃: puteiored iplatas quãuis paucis¬
simas syllabas ꝑtotum dieis patiũ potuis sedistendi: hucaccedit quia
uerbo sibico aerno id ẽ in cõmutabilis sapientiae int̃nis acernis¬
querationib: noncorporohuocis sonouo cauit ds̃ lucemdiem &
tenebras nostem rursus enimqueritur si uerbis quib: utimur uoca¬
uit: qua linguauocauerit: & quido puserit sonis transeuntib: ubi
cuius quã non erat corponrlis ullus auditus : & non inuenitur :
ANdicendum ẽ : qđ cumcito ꝑastum. ẽẽt. hoc opusdĩ: tam diuste
lux : Non succedente nostedonec diurnũ spatium ꝑagerdiur: &
tam̃ dium an sit noxluci succedens donee spatiũ nosturnitem̃ poris
prerir& & mane fier& diei sequentis : Vno primo que nrnsatosed sihoc
dixero uereor nerideat & abbis qui cestis simne cognouerunt: & ab his quipos¬

Expanded text:
sipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaeterno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit, et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne deridear et ab his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui pos
Abbreviated transcription (Latin):
unde uideur illudopus
di factum ꝑspatium dieiqͥuoꝑ acto aduespent̃ uentum ẽ : qđ ẽ. notis
in itiũ : Itemq pacto nosturnospatio : Conpletus .e. totusdies ire
mane fier& in alterũ diemin quodiȩ d s̃ aliud consequent̃ o peraredur :¬
mmouero i dipsum ꝑ mirabile ẽ cumds̃ nullo spatio sylla barũ acuna
uespen fier&: in fostecito quidem lux facta . ẽ. sed nore diurnitem¬
porisin eo consumi potuuit : cũ discerneresur atenebris atq utrumq
discreium : suis uocabulis signareiur : Mislimsi& hoc uel quurtan¬
tamone factasitlux: tanta mora fieri potuita dõ : quanta dicitur a nol
discrecio quippelucis & tenebrarũ inipsoutiq: operecum lue fier&
consecuta ẽ : nonenimlux eẽ potuit nisi discernereiur a tenebris
Quodaut̃ uocauitd s̃ lucem diem & tenebras noetem. quantamora fieri
potenatꝰ &iã si hoc sellabatim ꝑ sonũ uocis egiss&s : Nisi quanta &a nobis
dicitur. lux uoc&ur dies : & tenebrre uocdur nox : nisi forte quis itade¬

Expanded text:
unde uidetur illud opus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . mirum, si et hoc uel tanta mora fieri potuit a deo, quanta dicitur a nobis. discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. Quod autem uocauit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita de
Abbreviated transcription (Latin):
creatunre : qđ aut̃ factum ẽ. mane renouatioeius significata uideatur :
sed haec allegoricae ꝓph&icae disputatio ẽ : quã nonisto sermone
suscepimus instituimus enim de scripturis nunc loqui scđm ꝓpria&atẽ
rerũ gestarum Non secundũ enigmata futunrũ : ergo adnationem
factarũ conditarũq natuntrũ quomodo inuenimur uespenr m&mane u n
lucespiritals andiuisio quidem lucis a tenebris distintio ẽ iamreifor¬
matae ab in formi appellatio uero diei&ꝰ notis insinuatio distributionis
ẽ : qua signific&ur suihildm̃ in ordinatũ rȩlinquere atque ipsam in for¬
mitatem ꝑquã res despecie inspeciem modo quodam trrnseundo
mutantur : non. ẽẽ in dispositã neque defectus. ꝓfectusq creatu¬
pice quib: sibime temponelia quaeq: succedunt sinesupplimento
eẽ decoris uniuersi. Nox enimordinatae sunt tenebrre
Proptere a uerocum facta e& lux dictum ẽ : uidit ds̃ lucem qui abo¬

Expanded text:
creaturae, quod autem factum est mane, renouatio eius significata uideatur. creaturae, quod autem factum est mane, renouatio eius significata uideatur. Sed haec allegoriae propheticae disputatio est, quam non isto sermone suscepimus. instituimus enim de scripturis nunc loqui secundum proprietatem rerum gestarum, non secundum aenigmata futurarum. ergo ad rationem factarum conditarumque naturarum quomodo inuenimus uesperam et mane in luce spiritali? an diuisio quidem lucis a tenebris distinctio est iam rei formatae ab informi, appellatio uero diei et noctis insinuatio distributionis est, qua significetur nihil deum inordinatum relinquere atque ipsam informitatem, per quam res de specie in speciem modo quodam transeundo mutantur, non esse indispositam neque defectus profectusque creaturae, quibus sibimet temporalia quaeque succedunt, sine subplemento esse decoris uniuersi? nox enim ordinatae sunt tenebrae. Propterea uero cum facta esset lux, dictum est: uidit deus lucem quia bo
Abbreviated transcription (Latin):
uo aut̃ modo simul fieri potuit. & qđ in luminareur eipsa in luminatio
udiuerso tempore nimtenda fuerit : paulo ante diximur cũ demateria
tiriduremus : Sed huic luci succedentẽ noctem utues pert fiero& q̃uopac¬
to intellesturi sumus atenebris uero qualib: talis lux diuidi potuit. dicente
seriptunt : Ediuist dr̃ int̃lucem & tenebnr f: Nũ quidiã enrnt peccatores &
stultdecidentes alumine ueritatis : Int̃ quos &in eadem luce ꝑ manentes :¬
diuider& dr̃ tam quã int̃lucem & tenebras. & lucem uocans diem ac tene¬
bnis noctem : Ostender& senonopenatorem peccatorũ sed ordinatorem
distributione meritorũ XUIIII : Nhic diestotius temporis
nomen ẽ. Nomnia uolumina saeculorum Ahoc uocabulo includit : Ideo
nondistus ẽ primus sed unus dies & facta ẽ enimuespenr & factum ẽ
inquit manedies unus. Vt ꝑhoc qđ facta ẽ uespent peccatum nitionalis

Expanded text:
quo autem modo simul fieri potuit, et quod inluminaretur et ipsa inluminatio, quo autem modo simul fieri potuit, et quod inluminaretur et ipsa inluminatio, ac diuerso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus? a tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti decidentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctem ostenderet se non operatorem peccatorum, sed ordinatorem distributione meritorum ? an hic dies totius temporis nomen est et omnia uolumina saeculorum hoc uocabulo includit ideoque non dictus est primus, sed unus dies? et facta est enim uespera, et factum est, inquit, mane dies unus, ut per hoc, quod facta est uespera, peccatum rationalis
Abbreviated transcription (Latin):
tur : sed tamenea lux quae in sensu uidentis ẽ : tã exigua do c&sur
Vit nisi adiuu&ur extrrialuce. Nihiluidere possimus & quia discerni
ab ea non potest quo exemplo de monsturri possit emissio indiem & con¬
turstiolucis in noctem sicut dixi repperire difficile ẽ : siaut̃ spirnab
lux facta .ẽ. Quum dixitds̃ fiac lux non illa uerx patrico adna intel¬
legenda ẽ ꝑquã fastas̃ ominia : & quie in luminat omne bominem
nitiondescretunrs sicut inanimas scãs s&iuans fest ut in lumin atae lucere
possint : fitineis quae dimluculentȩ rationis affectio. Quae potest acci¬
pifastalux cũ dicer& ds̃ futlur: simenit creaturt spiritalis quae no¬
mine cueli significata ẽ in eoqđ scriptum ẽ : In principio fec̃ dr̃ cuelumo¬
tnim Noncorporeũcaelũ sed caelũ in corporeũ : caeli corporei hoe ẽ :
sup ommetorpus : nonlocorũ gnȩdib sed natunre sublimitate p̃positum

Expanded text:
itur. Sed tamen ea lux quae in sensu videntis est, tam exigua docetur, itur. Sed tamen ea lux quae in sensu videntis est, tam exigua docetur, ut nisi adjuvemur extranea luce, nihil videre possimus; et quoniam discerni ab ea non potest, quo exemplo demonstrari possit emissio in diem, et contractio lucis in noctem, sicut dixi, reperire difficile est. Si autem spiritalis lux facta est, cum dixit deus: fiat lux, non illa uera patri coaeterna intellegenda est, per quam facta sunt omnia, et quae inluminat omnem hominemrationales creaturas sicut in animas sanctas se transfert, ut inluminatae lucere possint, fit in eis quaedam luculentae rationis adfectio, quae potest accipi facta lux, cum diceret deus: fiat lux, si iam erat creatura spiritalis, quae nomine caeli significata est in eoterram, non corporeum caelum, sed caelum incorporeum caeli corporei, hoc est super omne corpus non locorum gradibus, sed naturae sublimitate praepositum.
Abbreviated transcription (Latin):
tur non enitaliqua formata moles quã lux Nex una parte in lustuens
ex alteni facer& tenebnes : undenor poss& die discedente succedi
Emissionemuero conturctionẽ quelucis illius: siuelimus diem nostem¬
que in tellegere : Nec causamuidemus quur ita fier& Nonenimia merent
animalia: quib: haecuicis situdo salubrit̃ ex hibereiur : & quib: post modũ
exortis ꝑcircuitum solis terminus exhiberi: Nec ullum occurrit exemplũ
quo istamemissionem contuadionem quelucis ut dieinoldis que uicis sitiidi¬
nesfierent ꝓbare possimus : lactus enim rediorũ exoculis nr̃is cuiusdã
quidem lucis ẽ. iactus & contrahi potest cumaerem qui ẽ oculis
nr̃is ꝓximus intuemur : &emittcum ad eandem rectitudinem qua es
longe positu ad tendimus : Nec sane cum conturhitur omninocerne
requaelonge sunt desinit᷑ sed ceste obscurius quã cũ in ex optutu se mitt¬

Expanded text:
tur, non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans tur, non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei noctisque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim radiorum ex oculis nostris cuiusdam quidem lucis est iactus et contrahi potest, cum aerem, qui est oculis nostris proximus, intuemur, et emitti, cum ad eandem rectitudinem quae sunt longe posita adtendimus. nec sane, cum contrre quae longe sunt desinit; sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emitt
Abbreviated transcription (Latin):
ante alierũ ꝓsenamus : ita in ꝓlixitate nantocionis alterũ priusquã al terum
namindum fuit: quãuis utrumq: ut dictum. ẽ : simulfecerit ds̃: ut qđ sola
origineprius e. in faciendo diam tempore prius sit in namxn dõ quiaduaeres
quarũ eii ã alteiir nullomodo prior .ẽ. nomin arisimul nom possunt quanto
maius simul namixri : Nonitaq: dubitandum ẽ .ita. eẽ utcumq istam in¬
formẽ materiã p̃penihil ut non sit factanisi ađo : &rebus quȩ de illa for¬
matae sunt simulconcreata sit: sed si credibilit̃ dicitur eam significari
illis uerbis: temraut̃ enet inui sibilis & in composita: & tenebiii cenin
tatem ut cardiorib: poteuit in sinuandũ dicta intellegamus : quia baet
duo elementa id ẽ. temi &aqua ad aliquid faciendum openantium.
manib: turctabilia sunt c&eris : &ideo congruentius istis nominib:
illa insinuabatur in formitas XUI Cihoc ergo ꝓbabilit̃ dici¬

Expanded text:
ante alterum proferamus, ita in prolixitate narrationis alterum prius quam alterum ante alterum proferamus, ita in prolixitate narrationis alterum prius quam alterum narrandum fuit, quamuis utrumque, ut dictum est, simul fecerit deus, ut, quod sola origine prius est in faciendo, etiam tempore prius sit in narrando, quia duae res, quarum etiam altera nullo modo prior est, nominari simul non possunt, quanto minus simul narrari! non itaque dubitandum est ita esse utcumque istam informem materiam prope nihil, ut non sit facta nisi a deo et rebus, quae de illa formatae sunt, simul concreata sit. Sed si credibiliter dicitur eam significari illis uerbis: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant tatem, ut tardioribus poterat, insinuandam dicta intelligamus; quia haec duo elementa, id est terra et aqua, ad aliquid famanibus tractabiliora sunt ceteris, et ideo congruentius istis nominibus illa insinuabatur informitas: si ergo hoc probabiliter dici
Abbreviated transcription (Latin):
tamenquadã origine prius ẽ : quã illud qđ indefit : potuit diuide¬
ne scriptunr loquenditem porib: qđ dĩ facienditem porib: nondiui¬
sit: si enim que nrtur utrũ uocem de uerbis: ande uoce uerba faciamis:
non facilequisquã ita tardo in genorepperitur quinm potius uerba
ficri de uocerespondeat: ita quãuis utrũq simul quiloquitur faciat :
quidunde faciat natuur liattentioni satis appare quã obremcũ simul
utrũq ds̃ fecerit : & ma teriã quã formauit resinquas ea formauit :
ei utrũq: ab scriptum dicioportuerit : nec simul utrũq: diciperueeit
prius illud unde aliquid factum ẽ quã illud qđ inde fastum est :
dicidebiis se quis dubit& : quia eia cumndicimus materiã & formãutñ¬
q simul eẽ intellegimus : Necutrumq: simul possumu s enuntiare : sicut
aut̃ in breuitate tomporis contingiã. cũduo ista uerba ꝓferimus : ut alterum

Expanded text:
tamen quadam origine prius est, quam illud, quod inde fit, potuit diuidetamen quadam origine prius est, quam illud, quod inde fit, potuit diuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamuis utrumque simul qui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali adtentioni satis adparet. quamobrem, cum simul utrumque deus fecerit, et materiam, quam formauit, et res, in quas eam formauit, et utrumque ab scriptura dici oportuerit, nec simul utrumque dici potuerit, prius illud, unde aliquid factum est, quam illud, quod inde factum est, dici debuisse quis dubitet? quia etiam cum dicimus materiam et formam, utrumque simul esse intellegimus nec utrumque simul possumus enuntiare. sicut autem in breuitate temporis contingit, cum duo ista uerba proferimus, ut alterum
Abbreviated transcription (Latin):
eo potuisse nis iabomniũ rerũ : ⁊onsolum formatarũ sed&iã for
mabiliũ inchoator edõatq creatore : dequo &iã dic̃eiquaedã scriptu¬
rit : qui fecistimundũ exmateria in formi : Hanc materiã illis uerbis
quib: ꝓspirital prudentia tardiorib: &iã lectorib: uł auditorib: con¬
gruereur fuis se cõmemonatũ : quib: ante dierũ enumeiationem¬
dixitd s̃ ut de inceps formatarũ rerũ ordo consequer&ur. .XUII.
sonquia in formis materia formatis reb: tempore prioriet cum
enim uoxmateria uerborum . ẽ : uerba uero formatam uocem indi¬
cant : Non aut̃ qui loquitur prius emittit in formemuotem quã pos¬
sit postea colligereatq: in uerba formare : Ita &i ds̃ creator
nenpriors tempore fecit in forme materiã : & eĩ postea ꝑ ordinem qua¬
rua tunrrũ quasi secunda considenatione formauit : formatũ quip¬
pecreauit materiã sed qui calludunde fitaliquid: & si non tempore

Expanded text:
esse potuisse, nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed esse potuisse, nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed mabilium inchoatore deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: qui fecisti mundum ex materia informi, hanc materiam illis uerbis, quibus pro spiritali prudentia tardioribus etiam lectoribus uel auditoribus congruereturdixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cumenim uox materia uerborum est, uerba uero formatam uocem indicant, non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illud, unde fit aliquid, etsi non tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑa quã nullamopinemur in formita tẽmateria ei sedt̃ñ
& aquã si nelucequae non dumerat facta : suis iam notissi¬
mis qualitatib conditas : ut id eotenix in uisibilis difta¬
intellegatur : quod a quis cooꝑta non posse uideri &uiamsi eã qui posse
uidere : Ideo uero in composita q̃ui a nonduma mari distincta &i cincta
litorib: & suis feib animalib quede corrta : siergo ita .ẽ. quuristae
species qua e ꝓculdubio corponeles sunt antcomnem diem factae sunt :
quur non scriptum .ẽ. dixit ds̃ fiat temr ei facta ẽ temix : item dixit
ds̃ fiataqua &i facta ẽ a qua uelutrũq cõmunit̃ siuna quasilege ioci
infimi continentur: Dixitds̃ fiat temt eiaqua esic .ẽ. factum : qͦ uur
nondiltum ẽ. cumhoc factumẽ es : Vidit ds̃ quiabonum ẽ. XUI.¬
aecenim consid enrtio suasit qñm manifestum .ẽ. omnemu tabile:
Dexaliqua in formitate formari. simulq: illud es catholica fides
purescribit ecestis sima ratiodo c&: Nullarũ naturorũ materiam¬

Expanded text:
super aquas, nullam opinemur informitatem materiae, sed terram et aquam sine luce, quae nondum erat facta, suis jam notissimis qualitatibus conditas: ut ideo terra invisibilis diintelligatur, quod aquis cooperta non posset videri, etiamsi esset qui posset videre; ideo vero incomposita, quia nondum a mari distincta, et cincta littoribus, et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae species, quae procul dubio corporales sunt, ante omnem diem factae sunt? Cur non scriptum est, Dixit Deus, Fiat terra, et facta est terra; deus: fiat aqua. et facta est aqua. uel utrumque communiter, si una quasi lege loci infimi continentur. dixit deus: fiat terra. et sic est factum? Cur non dictum est, cum hoc factum esset, "uidit deus, quia bonum est"? Haec enim consideratio suasit, quoniam manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari simulque illud et catholica fides praescribit et certis
Abbreviated transcription (Latin):
ges isasperitate ab horrentes : & spinarũ florib: inbiantes Nonenin
uacant uiderequã suauis .ẽ. dñs Nec insabbato esuriunt atq: ideo
pigris: potestateud ño sabbatiaccepta uelle respicas. & tam diquers¬
remanib: contritasq: purgare : donec adescam ꝑueniant: dic&
aliquis. quid tutantatrit ne dissestationis huius quid grinorũ ex¬
suisti. quid euenulasti : quur ꝓpemodũ inquestionib: ad huclater
omnia a ffirma aliquideorũ quae multa posse intellegi dis putasti.
Cuirespondecadeũ ipsum me cibum suauit̃ ꝑuenisse : quodidici
non berere hominem in respondendo secundum fidem: qđ respo¬
dendum .ẽ. hominib: qui calumniari libris nr̃c esalutis affectunt

Expanded text:
getis asperitate abhorrentes et spinarum floribus inhiantes. non enim getis asperitate abhorrentes et spinarum floribus inhiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt potestate a domino accepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritasque purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euentilasti? cur propemodum in quaestionibus adhuc latent omnia? adfirma aliquid eorum, quae multa posse intellegi disputasti. cui respondeo ad eum ipsum me suauiter cibum peruenisse, quod didici non haerere hominem in respondendo secundum fidem, quod respondendum est hominibus, qui calumniari libris nostrae salutis adfectant
Abbreviated transcription (Latin):
de quib: affirmant: Ad hocenim considerandum & obseruandũ libr
genes eo s muba plicit̃ quantum potui. enud eaui ꝓtulique sententias :¬
de uerbis ad excitationemniũ mobscure posits : Non aliquid unun
temeread firmans cum preiudicio alterius expositionis fostas
meliores . ut ꝓsuo mudulo eligat quisq: q̃đ caperepossit: ubiaut̃ in¬
tellegere nom potest scriptunredĩde honore in sibi timorem sed cũ
tã multis exitb uerba scriptunt equa &uirostauimus exponantur cohi¬
beant seandem quilitteris inflatis aecularib: haec ita posit: ũ comnia
pia cordanueriant uel ut imperitũ atq impolitũ aliquid exagtant :¬
numeris uelde quib: lib & elementorũ mundihuius questionib: subtlit̃
& copio sedisserereaudiunt euanescunt : &eossibi cumsus pirio prepo¬
nentes . & magnos putantes saluberrimaepi&satis libroscum fastidi¬
repesunt & quos dulcit̃ haurire deberent uixpatient̃ at tingunt : a se¬

Expanded text:
ue ue Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleavi, protulique sententias de verbis ad exercitationem nostram obscure positis; non aliquid unum temere affirmans cum praejudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intelligere non potest, Scripturae Dei det honorem, sibi timorem. Sed cum tam multis exitibus verba Scripturae quae tractavimus, exponantur, cohibeant se tandem qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nucaelestium corporum numeris uel de quibuslibet elementorum mundi huius quaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magnos putantes saluberrimae pietatis libros cum fastidiet quos dulciter haurire deberent uix patienter adtingunt, a se
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ ex itio dequorũ salutes atagimus tãm quã in dostirep̃hendunturꝰ
atq: respuuntur : Quum enimquem quã denumero x p̃ianorũ in ea
requã optimenoruntemitre comp̃henderint eiuanã sententiã suã
denr̃is librisasserere quo pasto ilis libris eredituris̃ deresurredioñ
mor tuorimcdespeuitaea cinae regnosc aelorũ quando dchisreb
quasiam expeririuel indubitatis numeris ꝑciperepouer̃ fallact
putauerint ẽẽ conscriptos XXIII. Quid enim molestiae
tristiciae que ingerant prudentib: fiatrib: te Ime raerii prae sum¬
tores satis dicinom potest. Cũ si quando depurua & falsic opinatione
suare prebendied conuincicoeperint abeis q̃uinr̃orum librorũ aud¬
ritate non tonentur ad defendendũ id qđ leuissima temeritate &aꝑ¬
tis sima falsitite dixerunt. eo sdem libros scõs undeidꝓbent ꝓfere
conuntur uel &iã memorit̃ qua e ad testimoniũ ualere arbittentur

Expanded text:
eorum exitio, de quorum salute satagimus, tamquam indocti reprehenduntur eorum exitio, de quorum salute satagimus, tamquam indocti reprehenduntur atque respuuntur. cum enim quemquam de numero christianorum in ea re quam optime norunt errare conprehenderint et uanam sententiam suam de nostris libris adserere, quo pacto illis libris credituri sunt de resurrectione mortuorum et de spe uitae aeternae regnoque caelorum, quando de his rebus, quas iam experiri uel indubitatis numeris percipere potuerunt, fallaciter putauerint esse conscriptos? quid enim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumtores, satis dici non potest, quod, si quando de praua et falsa opinatione sua reprehendi et conuinci coeperint ab eis, qui nostrorum librorum auctoritate non tenentur, ad defendendum id, quod leuissima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, eosdem libros sanctos, unde id probent, proferre conantur uel etiam memoriter, quae ad testimonium ualere arbitrantur,
Abbreviated transcription (Latin):
quid nã corũ ille uoluerit &utrumq sentiriuoluis senion in conuenient᷑
reditur siutriq sententie ceiert circum stantia sufregantur. XXII.¬
lerũq: enimaccidit utaliquid d&emr decaelo dece&eris mundihuius
elementis demotũ de conuersione uel &iã magnitudine. & int̃uallis
siderũ decestis defectib: solisaclunae decircuitib: annorum & tempo
Denaturis animaliũ fruticũ lapidũ atq: huius modic&eris. &iã non
x p̃ianus ita nouerit ut cestissima nrtione uel ex perientia teneat tur¬
pe ẽ aut̃ nimis & ꝑniciosum ac maxime cauendum : u e xp̃ianum dehis
reb: quasi secundum xp̃ianas litteras loquentem itadelintreaudiat
utquemam modũ dicitur tococaelo emirre conspiciens risum tenere
uix possit & non tã molestum ẽ. qđ emens homo derid&ur . sed qđ
auctores nr̃i abeis qui foris sunt talia sensis secreduntur : &cũ magn

Expanded text:
quidnam eorum ille uoluerit; et utrumque sentiri uoluisse non inconuenienter quidnam eorum ille uoluerit; et utrumque sentiri uoluisse non inconuenienter creditur, si utrique sententiae cetera circumstantia subfragantur. Plerumque enim accidit, ut aliquid de terra, de caelo, de ceteris mundi huius elementis, de motu et conuersione uel etiam magnitudine et interuallis siderum, de certis defectibus solis ac lunae, de circuitibus annorum et temporum, de naturis animalium, fruticum, lapidum atque huiusmodi ceteris etiam non christianus ita nouerit, ut certissima ratione uel experientia teneat. turpe est autem nimis et perniciosum ac maxime cauendum, ut christianum de his rebus quasi secundum christianus litteras loquentem ita delirare audiat, ut, quemadmodum dicitur, toto caelo errare conspiciens risum tenere uii possit. et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores nostri ab eis, qui foris sunt, talia sensisse creduntur et cum magno
Abbreviated transcription (Latin):
oinaomus ernmineo qđ scribtumẽ: dixit drfiatlux es fasta ẽn litesalũ
sninsedutrmicor pomelen fadta. &aliũs pirtalem ee spureitaleon
lucemincreatunr spirital fidestñ non dubitit : eẽ autem lucem corpont¬
lemcue lestemauteiũ supnircaelum uel antecaelũ cui s uccedere noꝵ potu¬
erit tamdiunom ẽ. conte fidem donec ueritate cestis sima nefellatur:
Quod si fastũ fuerit non hochabebat scriptunt diuina sedhoc senserathu¬
manainonentia siuit̃ hocuerum. eẽ. certanitio demonsturuerit adhuc
intintuerit utrum boc inillis uerbis sc̃orũ librorũ scriptor sentiri uolu¬
urit an aliud aliquid nonminus uerũ qđ sic & ero contextio sermonis non
hoc enuoluis se ꝓbauierut: N onideo falsumerit aliud quod ipse intellegi uoluit :¬
ed eiuerũ ei qđ utilius cognoscatur : siaut̃ contextio scripturait hocuolu¬
is se intellegi scribtorem nonre pugnauit ad hucrestauit quaerereutrum
& aliud no potuit . qđ si e aliud potuisse in uenerimus incertumerit

Expanded text:
 fiat lux. et facta est lux, alium sensisse lucem corporalem factam et alium spiritalem. esse spiritalem lucem in creatura spiritali fides nostra non dubitat; esse autem lucem corporalem caelestem aut etiam super caelum uel ante caelum, cui succedere DOX potuerit, tamdiu non est contra fidem, donec ueritate certissima refellatur. quod si factum fuerit. non hoc habebat scriptura diuina, sed hoc senserat humana ignorantia. si autem hoc uerum esse certa ratio demonstrauerit, adhuc incertum erit, utrum hoc in illis uerbis sanctorum librorum scriptor sentiri uoluerit, an aliud aliquid non minus uerum. quodsi cetera contextio sermonis non hoc eum uoluisse probauerit, non ideo falsum erit aliud, quod ipse intellegi uoluit, sed et uerum et quod utilius cognoscatur. si autem contextio scripturae hoc uoluisse intellegi scriptorem non repugnauerit, adhuc restabit quaerere, utrum et aliud non potuit. quodsi et aliud potuisse inuenerimus, incertum erit,
Abbreviated transcription (Latin):
net cumdictum . ẽ. In principio fec̃ dr̃ caelum & tent̃ id .ẽ. in illo
cuelo cae an eista locutio nontantum sinealiquosono. sed &ia
dã modo in p̃ssa intellegitur scđm quãmouerciur: & ad spe¬
ciem conuerterur. inferior illa tenebrosa in ꝑfestionatunte
corporeae : & fier& lux sed multum ẽ. ac difficillimũ
capere quomodo dicatur dõ nontem ponrlit̃ iubente neq id
temporlit̃ audiente creatunt: quae contemplatione ueri¬
tati somnia tempora excedit: sed intellestualit̃ sibim ei impres¬
sas ab incẽmutabilidi sapientia nrtiones tã quã intellegibiles
Loquutiones in ea quae in fur sunt tians mitente fieritem porles
motur in rebus temponrlib. uel formandis uel ad ministnendis : fraut̃
lux : quae primũ dieta .ẽ. ut fiat ei fasta ẽ eliã primatũ ertatunre tene¬
reintellegenda ẽ. Ipsa ẽ intellestuali s urta. quaenisi ad creatoremin¬

Expanded text:
rat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in ilrat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in ilrram. Sed ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam dammodo inpressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem in
Abbreviated transcription (Latin):
tempus ꝑ qđ uox currer& : sonorumq spacia sibi succedentium
prreierirent. qđ siã erat tempus antequãfieres lux In quotem¬
poreuox fierdi : qua sonare fiatlux ad quem diem ꝑtinebat illud
tempus unusenim dies idemq primus. ille nume nri incipit. quo
facta ẽ lux anad ipsumdiem ꝑtin& totums patium temporis &
qđ factum̃ ẽ uocale corpus ꝑ qđ sonarei fiaclux ex quo fata .ẽ. ip¬
salux sed omnis talis uox ꝓpt̃ audientis corponrlem sensum ab ad¬
loquente ꝓfertur Itaenim factus ẽ ut ꝑcusso aere sentiatnum¬
quid itaq talem habebat auditum illud quid quid erat in uisible
& in compositũ cuisic ds̃ ꝑsonar& ac dicere . fiadux: abscedat itaq
haec ab animo cogitantis ab surditas : Vtrumergospiritulis motus
sed tamen temponlis enat quodictu intellegimus fudun expressus
ab a ĩ nodõ ꝑ uerbum coanum increatunr spiritali: quã iam fece¬

Expanded text:
tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod sonaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fece
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑ boc non erit primacreatuu lux quia iã enat ꝑ quã tem ponrlit̃:
dicereiur: fitdux atq: illud antet mnem diem fecisse intellegitur:
đ distum ẽ. in principio fecit ds̃cuel ĩ & tenit̃ ut cael nomine intellegit᷑
spiritalis um facta & formata creatunr tam quam caelũ cael
huius : quo ancorporib: summũ ẽ : secundo enimdie factum ẽ.
firmamentũ qđ rursus caelum appellauit. Tenat aut̃ nomiñ
inuisibilis & in compositae astenebrosa abỹsso in ꝑfestio corporr¬
lis substantiae significata ẽ und&em porelia illa fierent quorũ
re temponr dicipotuit tem poralit̃ fiatlux. inuenire difficile
.ẽ. sono uoci senim non intellegimus distum Nam quid quid .ẽ. tale
corporeum ẽ. anexilla in ꝑfectione substantiae corporalis fecit
aliquamuocem corpoream ꝑ quã sonar& fiatlux  Ergo aliqđ uocale
corpus antelucem creatum atqi formatum .ẽ. sed siita .ẽ. iamerat

Expanded text:
ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter diceretur: fiat lux. atque illud ante omnem diem fdictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut caeli nomine intellegatur spiritalis iam facta et formata creatura, tamquam caelum caeli huius, quod in corporibus summum est. secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum appellauit. terrae autem nomine inuisibilis et inconpositae ac tenebrosa abysso inperfectio corporalis substantiae significata est, unde temporalia illa fierent, quorum fecit ante tempora, dici potuit temporaliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus dictum; nam quidquid est tale, corporeum est. an ex illa inperfectione substantiae corporalis fecit aliquam uocem corpoream, per quam sonaret: fiat lux? ergo aliquod uocale corpus ante lucem creatum atque formatum est. sed si ita est, iam erat
Abbreviated transcription (Latin):
Cui suꝑ ferridiceriur : Non enim loco sed omnia superrnte ac p̃cellen¬
tepotentia : Ita&iã reb: exilla inchoatione ꝑfestis atqiformati suidit
ds̃ quibonum ẽ. placuit enimqđ factum ẽ in eabenignitate qua placuit
ut fier&¬
UIII. Quo quippes ꝓpt̃ quae amat dscreaturã
suꝑaquã ut aut̃ manere. uidit dr̃ qui abona ẽ. & qđ delucedictũ ẽ
hõc deomnib: intellegipotest : manentenim quaedã suꝑ gressam
omnẽ temponlem uolubilitatem . in amplissima sc̃itate subdo : Quae
damuero secundũ suitem poris modos dumꝑde: cessionem successio¬
nẽ que rerum setulorũ pulcritudo contexitur. Qđ ergodix̃ ds̃
fiatlur & facta ẽ in aliquodie dixit an ante omnẽdiem siergo uer¬
bosibi coaci nodixit. hoc utiq intemporarlit̃ dix̃ si ue rotempanilit̃
dix̃ non uerbo sibi coa ei no sed ꝑ aliquã creatunr̃ dixit tempo ixlem:

Expanded text:
cui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecellencui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus, quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit, ut fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam super aquam; ut autem maneret, uidit deus quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc et de omnibus: manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilidam uero secundum sui temporis modos, dum per decessionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. Quod ergo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, in aliquo die dixit an ante omnem diem? si enim uerbo sibi coaeterno dixit, hoc utique intemporaliter dixit; si uero temporaliter dixit, non uerbo sibi coaeterno, sed per aliquam creaturam dixit temporalem.