comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
randis heresib immutatus quidã
mebreuius postalare uel expecta¬
amte p̃currentem poterit appa¬
rere cũ hocfecero. Videbis enimineo
qđ su pradictus ep̃s fecit quantum
desit operi quod ipseuis fieri quan¬
tomagis qđ ego Tunamq quam¬
uis breuiter perstrictȩ atq summa¬
tim. tam̃uis etiamresponderi cõ¬
memoractis heresib: qđ illenon fecit.
ł gouõ magis hoc uolo facere si & ds̃
uellit unde possitom̃is heresis. &
quen ota est & queignota uituri.
& inderecte possit quecũq in notue¬
rit iudicari. Nenĩ om̃is errorhe
possit. Quodergo faciat hereticũ
regulari quadam definitione ẽ¬
p̃hendi sicutego existimo aut om¬
nino nom potest aut dificillime
potest qđ in proces su huius operis
darabit᷑ Sids̃ rexerit atq adi
qđ intendo p̃duxerit dispositione
metim: quideut̃ prosit ipsa in qui¬
tio eticmsi nom potuerimus comã¬
hendere. quomodo sit definioidis
hereticus suolo couidendumato a

Expanded text:
randis haeresibus imitatus, quid a randis haeresibus imitatus, quid a me brevius postulare vel exspectaam te praecurrente poterit apparere, cum hoc fecero. Videbis enim in eo quod supradictus episcopus fecit, quantum desit operi quod ipse vis fieri; quanto magis quod ego? Tu namque, quamvis breviter, perstricte atque summatim, tamen vis etiam responderi commemoratis haeresibus: quod ille non fecit. Ego vero hoc magis volo facere, si et Deus velit, unde possit omnis haeresis, et quae nota est, et quae ignota, vitari; et unde recte possit quaecumque innotuerit, judicari. possit. Quid ergo faciat haereticum, regulari quadam definitione comprehendi, sicut ego existimo, aut omnino non potest, aut difficillime potest: quod in processu hujus operis declarabitur, si Deus rexerit, atque ad id quod intendo, perduxerit disputationem meam. Quid autem prosit ipsa inquisitio, etiamsi non potuerimus comprehendere quomodo sit definiendus haereticus, suo loco videndum atque
Abbreviated transcription (Latin):
nephi lophorũ qui secia s uct¬
laes cendi derunit. usq cucditq̃porasia
Nequeenĩ plus poterant sex non
paruulis uoluminib: quidam cel¬
sus cibsoluit necredar guit ali¬
quem. sed tantũ quod sentirent
& peruitea breuitate sermonis. ut
tantũ adchiberet eloquii quan¬
tum rei nec laude nec uituperan¬
de nec adfirmande aut defen¬
dende: sed a piriende indedican¬
deq sufficeret . cũ ferme centum
philosophos nominasset. quorũ
non om̃s instituer̃ heres es ꝓprias
qm̃ nec illos caacendos puttiuit qui
suos magistros sineulla discensio¬
ne secutisunt. Noster uõ ȩphi¬
phanius cyprius ep̃s ab hinc non
longe humanas reb. exemtus
de octoginta heresib loquens. sex
libro etiam ipse conscripsit hisco¬
riaca narratione. nemorans
om̃a nulla disputatione aduer¬
sus fed sitatem proueritate decer¬
tans bre uescnes hu libelli & si
unũ librũ redigant᷑ nec ipse erit
nr̃is uel clioꝵ quibusdamlibris.
longitudo comparandus huius
breuitatem. Si fuero in commemo¬

Expanded text:
philosophorum, qui sectas varias condiderunt, usque ad tempora sua neque enim plus poterat, sex non parvis voluminibus quidam Celsus absolvit. Nec redarguit aliquem, sed tantum quid sentirent aperuit, ea brevitate sermonis, ut tantum adhiberet eloquii, quantum rei nec laudandae, nec vituperandae, nec affirmandae aut defendendae, sed aperiendae indicandaeque sufficeret; cum ferme centum philosophos nominasset: quorum non omnes instituerunt haereses proprias; quoniam nec illos tacendos putavit, qui suos magistros sine ulla dissensione secuti sunt. Noster vero Epiphanius Cyprius episcopus, abhinc non longe humanis rebus exemptus, de octoginta haeresibus loquens sex libros etiam ipse conscripsit, historica narratione memorans omnia, nulla disputatione adversus falsitatem pro veritate decertans. Breves sane sunt hi libelli, et si in unum librum redigantur, nec ipse erit nostris vel aliorum quibusdam libris longitudine comparandus. Hujus brevitatem si fuero in commemo
Abbreviated transcription (Latin):
parte conclusis fideilimitib co¬
tatio omnib.q ueritatis teloꝵ goo
ꝓstrati morticinos sp̃s nonaudiamt
anelare. Vidõ quã honoro sus es
meliora cogitanti & dis ponendin
iora. sc̃s enĩ ideoq perillũ rogo qu¬
diaeẽ concessit. ut hanc grauib
nes indoctis ecclesiae qui te cognsct
sapientib atque insipientib. deb¬
torem merito haciure dicturus
Videte quiꝰ non mihisolilabortui sa
omnib: ex quirentib ueritatem:
Notui adhuc tuferre supplices
et multiplices preces & mecũimperito¬
rũ classesasciscere. sed malui ia igau¬
dere dictantem quam adhuc occu¬
parelegetem.

Expanded text:
parte conclusis fidei limitibus coparte conclusis fidei limitibus coartati omnibusque ueritatis telorum geprostrati morticinos spiritus non audeant anhelare. Video, quam onerosus existam meliora cogitanti et disponenti maiora sancto seni dia esse concessit, ut hanc gratiam dones indoctis ecclesiae, qui te agnoscis sapientibus atque insipientibus debitorem merito ac iure dicturus: Videte, quoniam non mihi soli laboraui sed omnibus exquirentibus ueritatem. potui adhuc offerre supplices ac multiplices preces et mecum inperitorum classes adsciscere, sed malui iam gaudere dictantem quam adhuc occupare legentem.
Abbreviated transcription (Latin):
quid contrateneat ecclesia catholi¬
ca quantũ instructionisatis est sub¬
di utuelut quodam exomnib: concep¬
to cõmunitorio. Siquis aliquã obiec¬
tionẽ. aut coniunctionem uberius
plenius acplenius nosse uoluerit ad
opulenta & magnifica uolum ina
trans mittat᷑ quib aduersis & p̃ci¬
puae cuenerationetua in hocipsũ
constat telaboratũ. Sufficitaũt
ammonitio talis ut putodo ctis &
imperitis ociosis & occupatis xad
cuius lib& gradus ministeriũ eccle¬
siae. Vndecũq promotis dũ & ille
qui multalegit eadem breuiter
recordatur & compendio ignarus in¬
struit᷑ ut noueri quid teneat qui dd
uitet quid aduer set᷑ neftaciat quias
utfaciat cedsequat᷑ Fortassis aũ
sitom̃ quod arbitror uerũ estedamas¬
uersus calũniantiũ malignas moto
& dolor abilia opus hoc parũ iter
cetera mirificatestimonio coronit
non deerit ut quibus patet campusca¬
lumniandi ꝓfusior ualidis & homi

Expanded text:
quid contra teneat ecclesia catholiquid contra teneat ecclesia catholica, quantum instructioni satis est, subdi, ut uelut quodam ex omnibus concepto commonitorio, si quis aliquam obiectionem aut conuictionem uberius, plenius ac planius nosse uoluerit, ad opulenta et magnifica uolumina transmittatur, quibus a diuersis et praecipue a ueneratione tua in hoc ipso constat elaboratum. sufficiet autem admonitio talis, ut puto, doctis et inperitis, otiosis et occupatis et ad cuiuslibet gradus ministerium ecclesiae undecumque promotis, dum et ille, qui multa legit, eadem breuiter recordatur et compendio ignarus- instruitur, ut nouerit, quid teneat, quid euitet, quid auersetur. ne faciat. quid. ut faciat, adsequatur. fortassis autem, si tamen, quod arbitror. uerum est. etiam aduersus calumniantium malignas mentes et dolosa labia opus hoc paruum inter cetera magnifica testimonio coronae tuae non deerit, ut, quibus patet campus calumniandi profusior, ualidis et ex omni
Abbreviated transcription (Latin):
discutiendã offero. Priuilegionãq
cunctorũ qui hoc despiritelib. tius la¬
borib: ꝓmerent᷑: etiam mein dignũ
consecuturũ eẽ p̃sumo domine meri
uenercibilis & uerebeatissimepat̃
Precor igit᷑ pietatem tuam ut ex quo
xp̃i anareligio hereditatis ꝓmisse
nom̃ accepit que ereses fuerint sint
quos errores intulerint. Infereant
quid aduersus catholicã ecclesiã
senserint. senti ant defide detrini
sentiunt que eti ambabtismũ ha¬
beaant. quȩ uȩ non habeant & post
babtiz et nec tamen rebabtizet
ecclesia qualit̃ suscipiet uenientes
et quis ingulis lege auctoritateatq.
ratione respondeat digneris expo¬
nere. Nec metantebectitudotua cre¬
dat in eptiȩ. ut non in spitiam quan¬
tis & quã ingentib uoluminib oppos
sit ut possint ista dissolui uerũ hoc
fieri ego non expeto. id enĩ multipli¬
cit̃ factũ eẽ non dubito. sed breuiter
perstricte atq: summatim &opinio¬
nes rogo cuius li& heresis poni. &

Expanded text:
discutiendum offero. priuilegium namque discutiendum offero. priuilegium namque cunctorum, qui hoc de spiritalibus tuis laboribus promerentur, etiam me indignum consecuturum esse praesumo. domine merito uenerabilis et uere beatissime pater. precor igitur pietatem tuam. ut. ei quo Christiana religio hereditatis promissae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint, quos errores intulerint, inferant, quid aduersus catholicam ecclesiam senserint, sentiant de fide, de trinsentiunt, quae etiam baptismum habeant quaeue non habeant et post quam baptizet nec tamen rebaptizet ecclesia. qualiter suscipiat uenientes et quid singulis lege, auctoritate atque ratione respondeat, digneris exponere. Nec me tantae tua beatitudo credat ineptiae, ut non insplciam, quantis et quam ingentibus uoluminibus opus sit, ut possint ista dissolui. uerum hoc ego fieri non expeto; id enim multipliciter factum esse non dubito; sed breuiter, perstricte atque summatim et opiniones rogo cuiuslibet haeresis poni et,
Abbreviated transcription (Latin):
omino uener abile & uere betissimo
conus diu trepidus fui & cusus õsme¬
ũ aliquo es distuli. sed me principa¬
lit̃ utdicias solet anima uit beccti¬
tudinis tuae beniuolentia omnib
conꝓbata. Quandũ considero ma¬
gis timui non petendo suꝑb nonque¬
rendo desidiosus nom pulsando
piger adño iudicarer. Suffice¬
reũt mei crederẽ huius moditan¬
tumodo uoluncatem si fructu adi¬
pisci non possem. cũ cũ ꝓcerto no¬
uerĩ ostiũ diuinis ermonis qđ uene¬
rationitue caelestis grettia pactefe
pa rata eẽ m̃tẽ tuã scãm quã pos¬
sidet xp̃s. Non solũ cunctis uolen¬
t penderẽ uerũ etiã nolentib
ot udroite nonpigeat ꝑsuadere
dicupatini reuerentiaȩ tuaȩ mul¬
tilo quio suꝑfluio morã non fticitm¬
sed desi derium obsecrati onis meae.
breuiter indicabo. Non nullos incle¬
rohuius etiam amplissime ciuuttis
cẽ inperitos exmeipsoconitio & quan¬
cũ uniuerso illi ordiniꝓfuturũ sit qđ
expecto consideratione scĩtatis tuae

Expanded text:
ITO VENERABILI ET VERE BEATISSIMO CONUS. Diu trepidus fui et ausus hos meos aliquotiens distuli. sed me principaliter, ut dici adsolet, animauit beatitudinis tuae beniuolentia omnibus comprobata, quam dum considero, magis timui, ne non petendo superbus, non quaerendo desidiosus. non pulsando piger a domino iudicarer. sufficere autem mihi crederem huius modi tantum modo uoluntatem. si fructum adipisci non possem; cum autem pro certo nouerim ostium diuini sermonis, quod uenerationi tuae caelestis gratia patefecit. paratam esse mentem tuam sanctam. quam possidet Christus, non solum cunctis uolentibus pandere, uerum etiam nolentibus, ut introire non pigeat, persuadere, occupationi reuerentiae tuae multiloquio superfluo moram non faciamsed desiderium obsecrationis meae breuiter indicabo. Nonnullos in clero huiusce etiam amplissimae ciuitatis esse inperitos ex me ipso conicio et. quantum uniuerso illi ordini profuturum sit. quod expeto. considerationi sanctitatis tuae
Abbreviated transcription (Latin):
natũ puttisseperibent᷑. Sed acuns¬
setulem animam quasciret iu
supernaessent atq nuntiaris
resurrectionẽ corporis simulu
lege abiciunt. Ne gantado
tũ sed a nescio quib: uirtutibu
mundum sectȩ ipsius traditur.
cellinam qui colebat i maginem
orando in censumq: ponendo:¬
herentiam ad cheritum idemq
marentiani amarento mundum
ab angelis fac tum tum esse dicen¬
us & carnem circum cidi opor¬
tere atq. alia huius modi legis
precepta seruari. ihũ hominem
tantum odo fuisse nec resurrexis¬
se s& resurrecturum ad seueran¬
tes. Mille quoq: annos post refur¬
inde &iam ciliastesunt appellati:
Na tarei cum dĩ filium confiteant̾
esse xpm omni tamen ueeris

Expanded text:
natum putasse perhibetur, sed accepisse talem animam, qua sciret ea quae superna essent, atque nuntiaret. Resurrectionem corporis simul cum Lege abjiciebat. Negabat a Deo factum, sed a nescio quibus virtutibus mundum. Sectae ipsius fuisse traditur cellina, quae colebat imagines Jorando incensumque ponendoCERINTHIANI a Cerintho, iidemque Merinthiani a Merintho, mundum ab angelis factum esse dicentes, et carne circumcidi oportere, atque alia hujusmodi Legis praecepta servari. Jesum hominem tantummodo fuisse, nec resurrexisse, sed resurrecturum asseverantes. Mille quoque annos post resurunde etiam Chiliastae sunt appellati NAZARAEI, cum Dei Filium confiteantur es
Abbreviated transcription (Latin):
rib: omnib: uaniores atq turpiores¬
undeneq cũ aliis ȩ que cliis perdiur¬
se terrarum partib alit̃ atq alit̃
nunc cupent᷑. Non nulli eos eticon
borboricas uocant qua sicaenosos
pp̃ nimiamtur pitudinem quam
suis misteriis exercere dicunt᷑ aliqui
cos a nicolatis exortisputant e liqui
acarpocrate dequo post loquimur.
Tradunt᷑ aut doc mate fabulosissi¬
mis plena figmentis etiam ipsiprin¬
cipũ uel angeloꝵ nominib terribi¬
lib infirmas animas cepiunt. &
dedõ rerumq natura fabulos ee¬
& caid sanitate ueritatis adien amul¬
t contexunt inimarum substem
non multa ut putant scien
lositate uenescere. Dicunt᷑ puan¬

Expanded text:
ribus omnibus vaniores atque turpioresribus omnibus vaniores atque turpiores. Denique cum ab aliis atque aliis per diversas terrarum partes aliter atque aliter nuncupentur, nonnulli eos etiam Borboritas vocant, quasi coenosos, propter nimiam turpitudinem quam in suis mysteriis exercere dicuntur. Aliqui eos a Nicolaitis exortos putant: aliqui a Carpocrate, de quo post loquemur. Tradunt autem dogmata fabulosissimis plena figmentis: etiam ipsi principum vel angelorum nominibus terribilibus infirmas animas capiunt; et de Deo rerumque natura, fabulosa et a sanitate veritatis aliena multa contexunt. Animarum substantnon multa, ut putant, scienfabulositate vanescere. Dicuntur quo
Abbreviated transcription (Latin):
centũ & unũ & ducentos & unũ &
sexaginta quifiunt in sũma trecenti
icolaite anicolao nomintis uno
ut perbibetꝰ ex illis septem quos apłi
diccones ordinauerant. Iste cum
de telo pulcherrime coniugis culpa¬
ret᷑ uelut purgandi secciusa permi¬
sisse fertur ut eam qui uellet utere¬
tͥ quod eius factum insecta turpissi¬
me uersumẽ qua placet usis in dif¬
ferent feminarũ. hiinec aibeis que
immolant᷑ idolis cybos suos sepea¬
rant & alios ritos gentilium super¬
stitionũ non auersant᷑. Narrant
etiam quedam fabulosa demundo
nescio quobarbara principũ nomi¬
nac miscentes disputationib suis quib
terreant cuiditores que prudentib
risum potius faciunt quamtimorẽ.
intellegunt᷑ aũt etiamisti non dõ
tribuere creaturam. sed quibusdam
potestatib quas mirabili uel fin¬
gunt uanitate uel credunt .UI¬
nosticiste propt̃ excelentia scientiae
sic appellatos eẽ uel apellari debu¬
isse gloriant᷑ Cum sint superio¬

Expanded text:
centum, et unum, et ducenta, et unum, et sexaginta; quae fiunt in summa trecenta COLAITAE a Nicolao nominati sunt, uno, ut perhibetur, ex illis septem quos Apostoli diaconos ordinaverunt . Iste cum de zelo pulcherrimae conjugis culparetur, velut purgandi se causa permisisse fertur, ut ea qui vellet uteretur. Quod ejus factum in sectam turpissimam versum est, qua placet usus indifferens feminarum. Hi nec ab iis quae idolis immolantur cibos suos separant: et alios ritus gentilium superstitionum non aversantur. Narrant etiam quaedam fabulosa de mundo, nescio quae barbara principum nomina miscentes disputationibus suis, quibus terreant auditores; quae prudentibus risum potius faciunt, quam timorem. Intelliguntur autem etiam isti non Deo tribuere creaturam, sed quibusdam potestatibus, quas mirabili vel fingunt vanitate, vel credunt.NOSTICI propter excellentiam scientiae sic se appellatos esse, vel appellari debuisse gloriantur: cum sint superio
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ nouellos legis lactores quiideo
animas cantũ adimaginẽ dicreci¬
tam dicunt. ut quia ds̃ incorporeus
rectȩ credit᷑ etia manimam in cor¬
poreaeẽ credat᷑ libere confitemur
imagine intrinitate similitudinem
inmorib inueniri. XIUIII

Expanded text:
Propter novellos legislatores, qui ideo animam tantum ad imaginem Dei creatam dicunt: ut quia Deus incorporeus recte creditur, etiam anima incorporea esse credatur: libere confitemur, imaginem in aeternitate: similitudinem in moribus invenire. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩtatem dificilis eieẽt accessus
non enimparũ deillo sollacitus sũ
a quame sollicitudine dñs ut spero
perpetuae cariatis in stantiam li¬
bertbit. Peto etiam mihirescri¬
bere non nega ueris quemadmo¬
dũsit infidecato licum ille theodo¬
sius perquem manichei non nulli
s̃ ꝓditi. & ipsi quos abeo proditosp¬

Expanded text:
Sanctitatem difficilis ei esset accessus: Sanctitatem difficilis ei esset accessus: non enim parum de illo sollicitus sum, a qua me sollicitudine Dominus, ut spero, per tuae charitatis instantiam liberabit. Peto etiam mihi rescribere non graueris. quem ad modum sit in fide catholica ille Theodosius. per quem Manichaei nonnulli sunt proditi, et ipsi, quos ab eo proditos p
Abbreviated transcription (Latin):
rimas sedtĩ plures eẽt ille cõple¬
xus & istepatuciores. sed ꝓcul dubio
in ea questione ubi discepturusquid
sit heresis non idem uid ebat᷑ ambo¬
b & reuera haec om̃a definire
difficileẽ. ideo cauendũ cũ om̃s
innumero redigere conamur
nep̃t̃matamus aliquas quãt uis
hereses sint. aut annumeremꝰ
aliquas cũ heres es sint. Vide
ergo neforte librũ scĩ ephiphanii
tibi mittere debeam ipsũ enĩ arbi¬
tror philastriodoctius hinc locutũ
quipossit apud cartaginem lati¬
nã linguam uerti facilius atq cõ¬
modius ut tu potius prestes nobis
quod queris a nobis perlatorem mul¬
tum commendo. Subdic conus ẽ¬
spectabilis. nobisq carissimi hono¬
rati. Pro illo ciĩt & proeius patre
a quo adoptactus est etia madipsũ
scripsi quas litteras cũ legerit xp̃i¬
a nabenignitas tua. petout esciput
memoraitũ uirũ tua inter cessione
aidiuuacredigneris. Misi cũt cũ illo
etiam hominem ecclesiȩ nea tuã

Expanded text:
rimas, si tam plures esset ille complerimas, si tam plures esset ille complexus, et iste pauciores. Sed procul dubio in ea quaestione ubi disceptatur quid sit haeresis, non idem videbatur ambobus; et revera hoc omnino definire difficile est: et ideo cavendum, cum omnes in numerum redigere conamur, ne praetermittamus aliquas, quamvis haereses sint; aut annumeremus aliquas, cum haereses non sint. Vide ergo ne forte librum sancti Epiphanii tibi mittere debeam: ipsum enim arbitror Philastrio doctius hinc locutum; qui possit apud Carthaginem in latinam linguam verti facilius atque commodius, ut tu potius praestes nobis, quod quaeris a nobis. 3. Perlatorem multum commendo. Subdiaconus esspectabilis, nobisque charissimi Orontii. Pro illo autem, et pro ejus patre, a quo adoptatus est, etiam ad ipsum scripsi; quas litteras cum legerit christiana Benignitas tua, peto ut eas apud memoratum virum tua intercessione adjuvare digneris. Misi autem cum illo etiam hominem Ecclesiae, ne ad tuam
Abbreviated transcription (Latin):
ilectisimofilio et condiaacono quod
mostudio postulanti ut deomnib he¬
resib: quaepostdñi saluatoris aduen¬
tũ aduersus eius doceri nampululla¬
uerunt aliquod breuiter scriberem.
u nsithoc dificile continuore perta
occasione rescripsi perfiliũ meũ hyp¬
ponientiũ primariũ philocalũ Mox
eũ etiam istaoblata est quam nunc
rescribo & breuiter difficultatem ope¬
ris cius ostendo. filcistrius quidam
uol anietiam ipse uidi scripsithinc
abrã Nec illeis hereses p̃ter mattens
qs inpopulo iudeorũ fuerunt cn
conimduentũ easq uigintiocto¬
catholice fidei laudabiliter diffa¬
mactus. sed ipse utriusq temporis
hereses colligens. Lxxx. cõplexus est
cũ ergo ambo iduellent facere
qđ a mepetis. Quantũ tam̃ inter
se differtant denumero interim
sectarũ uides qđ utiq non euenis &
nisi aliut unieoꝵ uider&ur eẽ he¬
resis & aliut alteri. neq enĩputtn¬
rem inueniremus. itacut philcis
triũ dicere deberemus latuis seplu¬

Expanded text:
ilectissimo filio et condiacono QUODVUmo studio postulasti, ut de omnibus haeresibus, quae post domini saluatoris aduentum aduersus eius doctrinam pullulauerunt, aliquid breuiter scriberem, quam sit hoc difficile, continuo reperta occasione rescripsi per filium meum Hipponiensium primarium Philocalum. mox autem etiam ista oblata est, qua nunc rescribo et breuiter difficultatem operis eius ostendo. Philastrius quidam, Ambrosio Mediolani etiam ipse uidi, scripsit hinc librum nec illas haereses praetermittens, quae in populo Iudaeo fuerunt ante domini aduentum, easqucatholicae fidei laudabiliter diffamatus; sed ipse utriusque temporis haereses colligens, LXXX. complexus est. Cum ergo ambo id vellent facere quod a me petis, quantum tamen inter se differant de numero interim sectarum, vides: quod utique non evenisset, nisi aliud uni eorum videretur esse haeresis, et aliud alteri. Neque enim putrem invenerimus; ita ut Philastrium potius dicere deberemus latuisse plu
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine difticere ab ipso didicimus¬
dõ etcũ cilios in hacp̃sumptione iu¬
bent sibi perambitione humanae
gloriae nocent. quia gloriant᷑ in
damno ftilso. idẽ meritos deuito.

Expanded text:
in nomine Domini facere, ab ipso Deo didicimus; et cum alios hac praesumptione juvent, sibi per ambitionem humanae gloriae nocent; quia gloriantur in dato falso, non meritis debito.
Abbreviated transcription (Latin):
fieri non tam̃ scm̃ si in temperctis
& cisperis morib agat. Tempera¬
tis cuĩt & placitis morib etiã absq
signoꝵ efficientiam & sc̃m & per¬
fectũ &dĩ hominem fieri rec te credi

Expanded text:
 non tamen sanctum, si intemperatis et asperis moribus agat; temperatis autem et placidis moribus etiam absque signorum efficacia, et sanctum, et perfectum, et Dei hominem fieri, recte credim
Abbreviated transcription (Latin):
locadiuina cultui mancipatu affec
cpussimo & d euõtiene fidelissima
ladeundaes Si quis contrahancsen¬
lantianus credat᷑.¬
.XLI.
pute abono & solodõ condita & ñ
itflorinus. nec exbono & malo
conpacta. ut manich eus blasphe¬
mat. Sed cum sit racionebona ar¬
bitrio anime efficit᷑ nobis uel bona
uel mala. non in mutationes ubs¬
cantie : sed ex secutionis mercedem.
Ipse enĩ est quaestat ante tribunal
poris pro ut gessit siuebonũ siue
malum.
XLII.
nresurrectione exmortuis sexus for¬
ma non muttbit᷑. seduir mortuus
resurgit in forma uiri. & femina
in forma femine. Carens sexum
tantũ in hac uita conditionis. non
resurrectio. si nonidre surgit qđ cadi

Expanded text:
loca divino cultui mancipata, affectu piissimo et devotione fidelissima adeundas. Si quis contra hanc senstianus credatXVI. pote a bono solo Deo condita; et non eit Florianus; nec ex malo et bono compacta, ut Manichaeus blasphemat. Sed cum sit creatione bona, arbitrio animae efficitur nobis vel bona vel mala, non immutatione substantiae, sed exsecutionis mercede. Ipsa enim est quae stabit ante tribunal poris prout gessit sive bonum sive malum . XVII. In resurrectione ex mortuis sexus forma non mutabitur, sed vir mortuus resurget in forma viri et mulier in forma femine, carentes sexu tantum huius vite conditionis, non resurrectio: si non id resurgit, quod ca
Abbreviated transcription (Latin):
i moniani asimone mago qubaba¬
tos. Docebat aũt detestandamtu¬
pitudinem in different̃ utendi feminis.
bat etiam carnis resurrectionẽ & ad
dam denam quã sibi sociam scelerum
fecerat imaiginesq & suam et eiusdẽ
hereticis discipulis suis p̃bebatadoran¬
das quas & rome trm quam deoꝵ simu¬
lacra aucto ritate publica. constitu¬
erat inqua urbe apostolus petrus eũ
ueretur tute dĩ omnipotentis extincxit.
enandriani emenandro eti amip¬
somagno discipulocius. quimundum
msorebat ñadõ sel ab angelis ftcctũ
ittair net ni a quo dem saturnino qui
urpitudinẽ simonianam insyricm
uso imcsse ꝑhibet᷑ qui etiammun¬
tasoos angelos septẽ p̃ter conscien
dumaperis fecisse dicebat
abae simonianis qdđ oecontos sexsc¬
ginta quinq caelos eẽdicebat. Quo
numero dierũ annus includit᷑: unde
etiam quasi scm̃ nom̃ cõmendabat
qđ est abraxas cuius nominis litte

Expanded text:
SIMONIANI a Simone mago, qui batos . Docebat autem detestandam turpitudinem indifferenter utendi feminis. bat etiam carnis resurrectionem. Et adam Helenen, quam sibi sociam scelerum fecerat, imaginesque et suam et ejusdem meretricis discipulis suis praebebat adorandas, quas et Romae tanquam deorum simulacra auctoritate publica constituerat. In qua urbe apostolus Petrus eum vera virtute Dei omnipotentis exstinxit ENANDRIANI a Menandro etiam ipso mago, discipulo ejus, qui mundum asserebat non a Deo, sed ab Angelis factum. ANI a quodam Saturnino, qui turpitudinem Simonianam in Syria confirmasse perhibetur: qui etiam mundum solos angelos septem praeter conscientiam Dei Patris fecisse dicebat. tabat a Simonianis, quod trecentos sexginta quinque coelos esse dicebat, quo numero dierum annus includitur. Unde etiam quasi sanctum nomen commendabat, quod est, ἄβρασαξ, cujus nominis litte
Abbreviated transcription (Latin):
ta & moribus p̃destinati & suorẽ¬
pore p̃sentati sacerdos optimi
atq: sulo: & auribus &oculis scire
uolentium dicendo scribendo
simliͣ studieruri notitiacin¬

Expanded text:
ta et moribus praedestinati, et suo tempore praesentati sacerdotis optimatque stilo, et auribus et oculis scire volentium, dicendo et scribendo similia studiosorum notitiae in
Abbreviated transcription (Latin):
aum duo scripsit uolumina.
quoriuimẽ titulus recensio
ucrorum: p̃reptos&iam sibiqiuo¬
dem libros aontediligentiorem
em̃dationẽ :a ñ nullis fratribus
conqułrebatur. lic& eosposmodũ
enĩdasset: In ꝑ fecta etiã quedã
suorũ librorum p̃uentus morte
derebquid: qui ppe prodesse
mnibu uolens. et ualentibus
nulta librorum legere onon
uelentibus exutroq diuinotes¬
tam̃to ueteriet nouo p̃missa p̃¬
la tione p̃cepta diuina stu ueci¬
excerpsit. atq ex his unũ codic̃ẽ
fecit ut quiuellet legeret
Itq in eo uel quã obediens.
in obediensq: esset cognoscer&:
Et hocopus uoluit:speculũ apella¬
ri. Verũ tam̃ breui consequen¬
ti tempore. diuina uoluntate
ingens diuersistelis armata
& bellis exercitata. in maniũ
ostiũ uuandalorum et cclano¬
rũ cõmi cã secum babens ga¬
thorum gentẽeliarũq diuer¬
arũ ꝑsonas ex bis paniȩ partib
transmarinis nauib: africȩ
influxiss& et mruisset. uniuer

Expanded text:
scripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique prodesse omnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetiexcerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum brevi consequenti tempore divina voluntate ingens diversis telis armata et bellis exercitata, immanium hostium Vandalorum et Alanorum commixtam secum habens Gothorum gentem, aliarumque diversarum personas, ex Hispaniae partibus transmarinis, navibus Africae influxisset et irruisset: univer
Abbreviated transcription (Latin):
ret aut asuis refelleba tunae
eadem responsa ad scm agustin
ter acleniter. &ut serptũ e
cum timore & tromore salutẽ
hominum operabatur Oste¬
dens quam nihil referre silli uola

Expanded text:
rent, aut a suis refellebantur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum ter ac leniter, et, ut scriptum est, cum timore et tremore salutem omnium operabatur : ostendens, quam nihil illi
Abbreviated transcription (Latin):
constructionibus & postpauca.
nuncquoq mis teriũ iniquitatis
operat. Ex garrit unusquisq
qđ sentit Ego solussũ quicuncto¬
rũ gloriã mordear : tantaderiq
lassitudine fatigatus ẽ ut &iã ins¬
tratusuo iacens funiculo trabe
sus penso supinisq manib. ad p̃¬
henso eriger& ut scilic& officiũ
monas teri: ꝓ ut poterat exhibe¬
r&  Transeuntes insqualorecor¬
poris uocisq tenuitatedies plurimis
na catholicaq correotionero¬
borata magnoscripta acumine

Expanded text:
constructionibus: et post pauca, nunc quoque mysterium iniquitatis operatur. Et garrit unusquisque quod sentit: ego solus sum qui cunctorum gloria mordear. Tanta denique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stratu suo jacens, funiculo trabe suspenso, supinisque manibus apprehenso erigeretur; ut scilicet officium Monasterii prout poterat exhiberet, transeuntes in squalore corporis, vocisque tenuitate dies plurimi. na, Catholicaque correptione roborata, magnoque scripta acumine
Abbreviated transcription (Latin):
ce uebiblio teoam oñisq codices
diligenter posteris custodiendos
semꝑ iubebat. Si quis uero eccle¬
si a uel insumtibus. uel in orna¬
mentis habuit: sidei presbieri
qui sub eodem domus ecclesicie
curam gerebat dimintt: Nec suos
consanguneos. cel in proposito.
us extra constituto insua uita et
morteuilgimore tractauit. Qui¬
b.dmadhuca suꝑ esset idsio¬
pusfuit quodceteris erogauit:
non utdiuicias haberent sed ut
autminus nonegerent. Clerũ

Expanded text:
esiae bibliothecam, omnesque codices esiae bibliothecam, omnesque codices diligenter posteris custodiendos semper jubebat. Si quid vero Ecclesia, vel in sumptibus, vel in ornamentis habuit, fidei presbyteri, qui sub eodem domus Ecclesiae curam gerebat, dimisit. Nec suos consanguineos, vel in proposito vel extra constitutos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: quibus, dum adhuc superesset, id si opus fuit, quod et caeteris, erogavit, non ut divitias haberent, sed ut aut non, aut minus egerent. Cleru
Abbreviated transcription (Latin):
na et conpetenti penitentia exire
decorpore non deberequodet ip¬
sefecitꝰ ultima quade functus ẽ
egritudine: Nam sibi iusserat
psalmosdauiticosquis paucis simi
depenitentia scribi ipsosq quater¬
niones iacens in lecto contrapari¬
etempostos diebus suae infirmita¬
tius a quo quã inpediretur:. Ante
dies sermedicem quam ex iradẽ
corpore a nobis postolauit p̃senti¬
bus Nequis ad cum ingrederetur
nisthis tantum horis quibusmedi¬
ci adins piendum intrabant: uel.
cui ei refectio inferretur. It ita ob¬
seruatum & factum ẽ : & omniillo
tempore: orationiua cabat: uer¬
bum dĩ usque ad ipsam suam extre¬
mam egritudinem in p̃termisse
a la criter et fortiter sanamente.
sanoq: consilio in ecclesi a p̃dicauit:
miuit cum patribus suis. & nutri¬
tus in bona senectute. & nobis
coramn proeius commendanda
corporis de posicione sacrificiũ.
dõ oblatum ẽ et sepultas ẽ testa¬
mentum nullumfecit: Quia
unde facer& pauꝑdĩ non habuit: Accł¬

Expanded text:
na et competenti poenitentia exire de corpore non debere. Quod et ipse fecit, ultima qua defunctus est aegritudine: nam sibi jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitaejus a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corpore, a nobis postulavit praesentibus, ne quis ad eum ingrederetur, nisi iis tantum horis, quibus medici ad inspiciendum intrarent, vel cum ei refectio inferretur. Et ita observatum ac factum est: et omni illo tempore orationi vacabat. Verbum Dei usque ad ipsam suam extremam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter, sana mente, sanoque consilio in ecclesia praedicavit. mivit cum patribus suis, enutritus in bona senectute; et nobis coram pro ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habuit. Eccl
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicans uerbum atq instans
oportunȩ . inportunȩ : Argu¬
ens. ortans increpans. inom¬
nilonganimitate & doctri¬
na. praecipueq operãdans
instruere eosquiessent idonei
& alios docere: Rogatus quoq
anon nullis ineorũ temporali¬
b: causis epistolas ad diuersos
dabat: Sed hanc suam a meliori¬
b:reb: occupationẽ. tamquam
angariã deputabat. suauem
semꝑ habens dehis quae disunt

Expanded text:
praedicans verbum atque instans praedicans verbum atque instans opportune, importune, arguens, hortans, increpans, in omni longanimitate et doctrina ; praecipueque operam dans instruere eos qui essent idonei et alios docere . Rogatus quoque a nonnullis in eorum temporalibus causis, epistolas ad diversos dabat. Sed hanc suam a melioribus rebus occupationem tanquam angariam deputabat, suavem semper habens de iis quae Dei sunt
Abbreviated transcription (Latin):
secte hominibusscausas
audiebat diligent̃ acpiȩ cuius¬
dam sententiam ante oculos ha¬
bens dicentisse malle in ter
in cognitos quamint̃ amicos
causas audire : Eo quod de in¬
cognitis proquo arbitra aȩqui¬
tate iudicaretur : amicum
poss& adquirere : Deamicis
uero unum esse. contraquem
ententiam proferet ir per¬
diturus: et eas aliquando usq
inhora refectionis : Aliquan¬
do autem totadie ieiunan ssem¬
per Tamen noscebat et diri¬
mebat. intendensineis xp̃ia¬
norum mom̃ta animorum
quantum quisq: uel infidebo¬
nisq morib proficer& uel
abhis deficer& : atͥq comper¬
tisrerum oportunitatibus
diuinȩ legis ueritate partes
docebat eamq: illis inculca¬
bat et eqͦs quo adi piscerentur
uitam aeternam e docebat &
ammonebat: Nihilaliutd¬
querens abhis quib: ab hocua¬
cabat nisitantũ obedientiam
debetur et hominib: peccantes
corã hominib: arguens ut ce¬
teritimorẽ haberent: & facie¬
bat hoctam quam speculator
adño constitutus demui i srhel

Expanded text:
sectae hominibus, causas audiebat diligenter ac pie cujusdam sententiam ante oculos habens, dicentis se malle inter incognitos, quam inter amicos causas audire: eo quod de incognitis, pro quo arbitra aequitate judicaretur, amicum posset acquirere; de amicis vero unum esset, contra quem sententia proferretur, perditurus. Et eas aliquando usque ad horam refectionis, aliquando autem tota die jejunans, semper tamen noscebat et dirimebat: intendens in eis christianorum momenta animorum, quantum quisque vel in fide bonisque moribus proficeret, vel ab iis deficeret; atque compertis rerum opportunitatibus, divinae legis veritatem partes docebat, eamque illis inculcabat, et eas quo adipiscerentur vitam aeternam edocebat et admonebat: nihil aliudquaerens ab iis quibus ad hoc vacabat, nisi tantum obedientiam debetur et hominibus: peccantes coram omnibus arguens, ut caeteri timorem haberent : et faciebat hoc tanquam speculator a Domino constitutus domui Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
corumꝰ intraecclesiã siue
qui extra ecclesiam sunt constituti
inicis ut dixit lucris semꝑ¬
gaudens & damnis merens : tan¬
ta autem ab eodem dictata &
edicasunt.tantaq: in ecclesi a
disputata excepta atq: emenda¬
ad edificationem scõtorum
ecclesie filiorum ut ea omniauix
quis quam studiosorum plege¬
re & nosse sufficiat. Uerum¬
tamen neueritatis uerbi aui¬
dissimos in aliquo fraudare
uide amur : Statur dõpres¬
tante in huius opuscdlifinem.
etiam eorundem librorum trac¬
tuum & episto larum in diculũ
adiungere Quo lecto qui
magis dĩ ueritatem quam tem¬
porales amant diuicias. siue
quisq: quod uoluerit ad le¬
gendum & cognoscendum eli¬
gat. & id ad discribendum uł
debiblioteca ipponiensis eccłȩ
p&atUibie mendaciora exem¬
plaria forte poterint in
inuenta de seribã & habr
upenitĩ ad describendunꝰ
inuidia auanupsetribuat

Expanded text:
ui intra Ecclesiam, sive eorum qui extra Ecclesiam sunt constituti, dominicis, ut dixi, lucris semgaudens, et damnis moerens. Tanta autem ab eodem dictata et edita sunt, tantaque in Ecclesia disputata, excepta atque emendaad aedificationem sanctorum Ecclesiae filiorum, ut ea omnia vix quisquam studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum, et epistolarum indiculum adjungere: quo lecto qui magis Dei veritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque quod voluerit ad legendum et cognoscendum eligat, et id ad describendum, vel de bibliotheca Hipponensis Ecclesiae petat, ubi emendatiora exemplaria forte poterunt invinventa describat et habeat, et petenti ad describendum, sine invidia etiam ipse tribuat.
Abbreviated transcription (Latin):
tinbus. bonidnlege cinũ meditans
danocte: Et dehis quȩ sibi dt̃
ugtanqͥatq oranti intelleota
nuelabat. & praesentes & absen¬
usi sermonib ac libris dobat
ungit farte eodem tempore
utquidã ex his qͥos dicunt agen¬
s in rebus aput iꝓponem regiũ
q detrina desideraret atq
optar& eum uidere  Promit¬
ssidelifuiss & relatione delatũ.
ibera tanimam cupiens ab hu¬
suite periculis morte queter
admemoratam ultro atq
tum ds̃ donabat. ut quod dõuo¬
uerat red diss&: Haec seille dedie
indiem facturum pollicebatur:
Nec tamen in eiustunc hoc inple¬
uit presentia seduacareutiq &
in anees senon potuit quod ꝑtale
in omniloco diuina gerebat pro
sc̃sepis copatum gerebat. Quicũ
flagitante ȩelesia stca neces sita¬
te . deprouidendo &ordinando pres¬
futurum ess& as sitbat: sole lt̃
aũ laicus ut nobis dicebat abeisto¬
tum ecclȩsis qł non haberent ep̃os
suamabstinere presentiã : Cum
ergo tenuerunt. & ut intalibus

Expanded text:
ibus in lege Domini meditans die ac nocte. Et de his, quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promitse fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atquetum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale in omni loco divina gerebat provsanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presfuturum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus
Abbreviated transcription (Latin):
im ordinatus didicit. Neqđ
sibi factum eẽ doluit aliis feriuo¬
luro Vnde etiam sattegit:
ut conciliis confutuere tur
epis coporum ab ordinatorib
debere ordinandis. uł ordina¬
tis omnium stactuta sacerdotũ
innocentiam ẽe desferenda:¬
adq: ita fuctũ ẽ ut ep̃s i muł to¬
instantius acferuentius ma iore
autoriuate Nad huc in u
tantum regione : sed ubicumo
rogactus uenis sec uerbum salicts
aeterne a lacriter acgnaute
pullu lante atq: crescente dñ eo¬
desia predicibat : Paratuis senp
poscentib: reddere ratonem de
de &spe quaetdẽ ẽ:  D.c tiiq̃¬

Expanded text:
jam ordinatus didicit: nec quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdotum in notitiam esse deferendaAtque ita factum est, ut episcopus instantius ac ferventius, majore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter ac gnaviter pullulante atque crescente Domini Ecclesia praedicaret, paratus semper poscentibus reddere rationem de fide et spe, quae
Abbreviated transcription (Latin):
primatem episcopũ sedis carta¬
ginens es. alligans in becillita¬
tem corporis sui. &atisq: graui¬
tatem & obsecrans ut̃ ipponien¬
se ec desiȩ. ordinaretur ep̃s. quo
sue cathedre non tã suc ceder& quã
consacerdos acceder& agus¬
tinus :÷ quȩ obtauit & rogauit
satagłn .s. scripto impetrauit:
& postea petito aduisi tandum &
aduenientem ad ecclosiam ippo¬
niensem. tuno primate numidie
aderant & clericis omnibus ippo¬
niensibus. & uniuerseplebi in¬
opinatum cunctis insinuat suã
uoluntatem Omnibusq audi¬
entibus gratulantibus atq: id ficri
ꝑficiq: ingenti desiderio. damantib:
episcopatũ suscipere Contramo¬
rem ecclesiȩ suo uiuentem ep̃o prbt
recusabat. Dumq illi fieri solere
ab omnibus suaderet᷑. atq: id ig¬
naro trans marinis. & affricanis
ecclesiae exemplis proliaret᷑
cepit. Quod in se postoa fierinon
debuisse. ut uiuo suo ep̃o ordina¬
ret᷑. & dix̃ & scripsit ꝓpt̃ conci¬
lii uniuersalis uetitum. quod

Expanded text:
primatem episcoporum Carthaprimatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrans ut Hipponensi Ecclesiae ordinaretur episcopus, quo suae cathedrae non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiaeaderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Ecclesiae suo vivente episcopo presbyter recusabat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, cepit. Quod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ta apressa & o pressa iacda
Et boscius. librosatq tractaus¬
digratia procedentes ac profluen¬
tes instructos rationis copia. atq
autoritate scã trum. scripturarũ
psioqo here tici concur¬
uentes.cũ catholicis ingenti ar¬
dore audiebant: & quisquis
utuoluit. & potuit. notarios.
doctrina  odorq: suauissimus
gaudente qo quȩ id comꝑto ecđa
dĩ trans marina. Qm̃ sicut
dum patitur unũ membrũ com¬
patiuntur omnia membra. Ita
cum glorificatur unum membrũ.
congoudent omnia membra:
ceceris ex hoc amplius exultans
e dõgratias agens de concesso sibi
rttali beneficio metuȩrecepit
ẽ humonus animus. nec ab alia
claesia socer dote priuato᷑o ad
scopatum querere t᷑ &
sibi auferretur.amosid
puenis s& nisi hocidem epis copus
cognito ad locũ secretũ eũ transi¬
re curass& atq occultatum a
quȩ rerobus minime in uenire
feciss& Vnde amplius for¬
midans Idemuenerabił senex.
& sienscorpore  etate in firmỹ¬
sunũ egit secretis lit teris aput

Expanded text:
ta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractagratia procedentes ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes cum Catholicis ingenti ardore audiebant: et quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adoctrina odorque suavissimus gaudente quoque, eo comperto, Ecclesia Dei transmarina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; ita etiam cum glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud
Abbreviated transcription (Latin):
licam a sertionempoturt uaoua¬
re Neo manihe orum sec tam
uerita te subnixec ualuit conpro¬
bare. sed responsione deficieris
ultima collaturum seruciũ
suismaioribus eaqͣ refellere non
potuit prosecutus ẽ. & subi for¬
te dehissatisminime fecissert
suae anime consulturum: atq
it & ab omnibus apud quos mag¬
nus & doctus uidebatur : Nihil
ualuis se insuȩ secte assercione
iudicatus ẽ: Quia ille confusione
affectus & sequentitem pore de
ipponiense ciuitate ꝓfectus adeã

Expanded text:
licam assertionem potuit vacualicam assertionem potuit vacuare, nec Manichaeorum sectam veritate subnixam valuit comprobare: sed responsione deficiens, ultimo collaturum se cum suis majoribus ea, quae refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad ea
Abbreviated transcription (Latin):
presbiterum quem doctum cre¬
debant uideret &cum cusi
delege tractar& : quo didem ut
fcriptum ẽ paratus adresponsio¬
nom omni poscenti serationẽ de
fide & spe qua in dmestes. Potens¬
q: exor tori in doc trina sana &
contra dicentes redar guere:
minime rennuit : sedutrũ&iã
ille hoc fersuell&: citatus est :
Atilli confestim adipsum furtuna¬
tum iddetulerunt: petentes &
exortantes ac flagitantes quod
minimerecusarent : Sane qm̃
idem furtunatus iamaput car¬
taginem scm̃ nouerat agustinum:
adhuc in eodem secum erroro
constitutũ : cum eodemcongre¬
dipauitabat. Verum tamen
suorum maxime instantia eandẽ¬
tus acuere condatus ꝓmisit in¬
cũ ominus sees seuenturum
Certamenq: disputtendi subitdꝵ
Unde condietodie & locouene¬
runt in unum concurrentib
quam plurimis studiosistur¬
bisq curos. & a ꝑtis notaruta¬
bulis disputatio coepta. primo
& secundo finita ẽ die: In quaille
manicheus prȩceptor ut segesto¬
rum contin& fides. Nec catho¬

Expanded text:
presbyterum, quem doctum credebant, videret, et cum eodem de lege tractaret. scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide et spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit. Sed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit incominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum continet fides, nec catho
Abbreviated transcription (Latin):
in illa socie tacte haber& sedo
essent omnia communia : &
tribueretur unicunq sicatops
erat: Quod iamipse priors
ratidum᷑ trans marini s acsur
c̃s uero ualerius ordinatreius
tecbat & dõgratias a gebit su
exaudittes ad nõ fuisse preu
sefrequentissi me fudissenen
Vt sibi diuinitus homo concedn
talis quiposs& uerbodi & dutt
salubri cealesi am dq̃ edificre cu
rei se. homo natura grecus minuse

Expanded text:
in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua ctus vero Valerius et Deo gratias agebat, suas exauditas a Domino fuisse preces, quas se frequentissime fudisse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minus
Abbreviated transcription (Latin):
medibucellam meã solus ea nonco¬
meditpupillus exea: quia abin¬
fantia creuit metũ miseritio & de
uter o matrismeae egressa est:u
net: Quod anglorum gentemps
dicatores quos illuc dir exit dedi¬
tib antiqui hostis eripiens
a& nelib̾tatis fecit eẽpartiupem
x enim qr qͥdõ nr̃o fideliter adher
semꝑ exeius largi fluomynere d
potiora conscen de&: dumse sisco
ardenti studio procolligendis pap¬
ticulatim fidelium animab. a¬
ger&. donauit illipiusdñs ut
ca diuinitus haec occasi ofuit:
Duni diequadam aduenientibus
nupermercatorib: multa uena¬
liaiforum romeconlata fuissenł.
multoq: ad emendum hinc inde
confluerent. contigit et grego¬
rum antescilicet quam pontin¬
caledetus haberet. cumceteris¬
aduenisse acuidisse: Intertau
cros uenales pontos lactector¬
poris acuenusti uultus capillos
quoq capiti candoris habentes
uos cumaspiceret : in terrogauit

Expanded text:
medi buccellam meam solus, et non comedi buccellam meam solus, et non comedit pupillus ex ea, quia ab infantia mea crevit mecum miseratio, et de utero matris meae egressa est menet, quod Anglorum gentem per praedicatores quos illuc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui Deo nostro fideliter adhaeret, semper ex ejus largifluo munere ad altiora conscendit, dum iste sanctus ardenti studio pro colligendis particulatim fidelium animabus satageret, donavit illi pius dominus, ut ta divinitus haec occasio fuit. Dum die quadam advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum Romae collata fuissent, multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium ante scilicet quam pontificale decus haberet, peracere, ac vidisse inter alia pueros venales positos, lactei corporis, ac venusti vultus, capillos quoque praecipui candoris habentes. Quos cum aspiceret, interrogavit