comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eradicare alienũ regnum uoluit: S te¬
nere. Suos aut̃ quosdam ꝙ si ab aliis suis
quibdã consumendo int̾imebat ĩ alias tñ
formas denuo cõmutabat. ut moriendo
et renascendo. saltem ꝑ int̾ualla tempoꝵ
sue uite letitia fruerentur. D̾s aut̃ quã¬
lem om̃ĩpotentẽ optimũq describitis:
in et̾num et alienos eradicat. W suos dã¬
pnat. Et qd̃ mirabiliorẽ dementia credi¬
tur hyle animalia sua ledit in pugna su¬
a: d̾s membra sua punit in iuctoria sua.
Quid est uani homines: Nempe recorda¬
mini u̾ba fausti de deo tanqͣm antidoto:
et de hyle. tanqͣm ueneno. Etce plus nocet
urm̃ antidotum: qͣm uenenũ. Nunqͥd hy¬
le tam horrendo globo in et̾num. uel de¬
um includeret : uel sua uiscera afflig̾it:
Et qd̾ sceleratius est calũpniatur. eisdem
reliquiis: ne defecisse uideat᷑ qd̾ eas pur¬
gare non potuit. Dicit enĩ manicheus
in epła fundamenti. ideo dignas illas

Expanded text:
eradicare alienum regnum uoluit, sed teeradicare alienum regnum uoluit, sed tenere; suos autem quosdam etsi ab aliis suis quibusdam consumendo interimebat, in alias tamen formas denuo commutabat, ut moriendo et renascendo saltem per interualla temporum suae uitae laetitia fruerentur; deus autem, qualem omnipotentem optimumque describitis, in aeternum et alienos eradicat et suos damnat; et quod mirabiliore dementia creditur, hyle animalia sua laedit in pugna sua, deus membra sua punit in uictoria sua. quid est, uani homines? nempe recordamini uerba Fausti de deo tamquam de antidoto et hyle tamquam ueneno; ecce plus nocet uestrum antidotum quam uenenum. numquid hyle tam horrendo globo in aeternum uel deum includeret uel sua uiscera adfigeret? et quod sceleratius est, calumniatur eisdem reliquiis, ne defecisse uideatur, quod eas purgare non potuit. dicit enim Manichaeus in epistula Fundamenti ideo dignas illas
Abbreviated transcription (Latin):
ditus erãdicauit. Ista si qd̃ appetiuit im¬
plesset: sibi certe nicħ obfuiss. illa uͦ ut
hostilem auersitatẽ penitus eu̾t̾et. etiã
sue ꝑti grauiter nocuit: sicuti est illa no¬
tissima ꝙ quaꝵdam litt̾aꝵ memorie cõ¬
mendata furiosa sententia. Peant amici.
dum inimici una ut̾cidant. Missa ẽ .n.
ad in expiabilẽ contamĩationẽ ꝑs d̾i ut
eẽt unde teg̾etur globus. quo in et̾num
hostis unius sepeliendus est. Tantum .N.
timebitur. et uictus tantũ terrebit inclu¬
sus: ut sempit̾na miseria ꝑtis d̾i. cet̾o deo
tribuat qualemcũq securitatẽ. O magna
ĩnocentia bonitatis. Ecce facit ꝙ d̾s ur̃
unde tenebraꝵ gentem horribilit̾ accusa¬
tis : qd̃ et sius noceat & alienis. Id ip̃m oĩo
ua deo ur̃o arguit ille globr extremꝰ. quo
et hostis includitur⁊ cuus affligitur. ĩmo
u̾o suꝑat in amplius. nocendo ⁊ alienis. ⁊
sius ꝑs illa qͣm dicitis d̾m. Hyle qͥppe nõ

Expanded text:
ditus eradicauit. ista si, quod adpetiuit, inditus eradicauit. ista si, quod adpetiuit, inplesset, sibi certe nihil obfuisset; illa uero ut hostilem aduersitatem penitus euerteret, etiam suae parti grauiter nocuit. sicut est illa notissima et quarundam litterarum memoriae commendata furiosa sententia: pereant amici, dum inimici una intercidant. missa est enim ad inexpiabilem contaminationem pars dei, ut esset, unde tegeretur globus, quo in aeternum hostis uiuus sepeliendus est; tantum enim timebitur et uictus, tantum terrebit inclusus, ut sempiterna miseria partis dei cetero deo tribuat qualemcumque securitatem. o magna innocentia bonitatis! ecce faciet et deus uester, unde tenebrarum gentem horribiliter accusatis, quod et suis noceat et alienis. id ipsum omnino in deo uestro arguit ille globus extremus, quo et hostis includitur et ciuis adfligitur; immo uero superat in amplius nocendo et alienis et suis pars illa, quam dicitis deum. hyle quippe non
Abbreviated transcription (Latin):
mini: Ergo etiã apud semetip̃as istas du¬
as naturas. aut duo bona. aut duo ma¬
la fateri cogimini. Concedimus uob̃is
si duo mala dixeritis: ut qd̃ uolueritis ho¬
rum peuis dicatis. Si aut̃ duo bona: qd̾¬
lib horum dicite melius. Erit postea di¬
ligentior consideratio: dum tamẽ uester
error ille tollatur. quo dicitis duo pͥncipi¬
a duaꝵ naturaꝵ bone et male. ⁊ plane
duos deos. unum bonũ. et alt̾um malũ.
Iam u̾o si ꝓpt̾ea malum est aliqͥd qd̃ al¬
teri nocet᷑: inuicem sibi ista nocuerũt
fu̾it una ꝑs imꝓbior. qr pͥor appetuut
alienũ. U̾na gͦ malũ inferre uoluot
alt̾a malum ꝓ malo retͥbuit: et nõ legeta
lionis tanqͣm ocłm ꝓ oculo. qd̾ impruden¬
t̾ & impudent̾ rep̾hende soletis. s multo
grauius. Eligite gͦ qͣm peiorem dicatis
que prior noc̾e uoluit an q̃ ampliꝰ no¬
cere et uoluit et potuit. Ista eñi pro mͦ
suo luce ꝑfrui concupiuit: illa eam fũ¬

Expanded text:
mini? Ergo etiam apud semetipsas istas dumini? Ergo etiam apud semetipsas istas duas naturas, aut duo bona, aut duo mala fateri cogimini. Concedimus vobis, si duo mala dixeritis, ut quod volueritis horum pedlibet horum dicite melius, erit postea diligentior consideratio, dum tamen uester error ille tollatur, quo dicitis duo principia duarum naturarum, bonae et malae, et plane duos deos, unum bonum et alterum malum. iam uero si propterea malum est aliquid, quod alteri nocet, inuicem sibi ista nocuerunt, fuerit una pars inprobior, quia prior adpetiuit alienum. una ergo malum inferre uoluit, altera malum pro malo lionis tamquam oculum pro oculo, quod inprudenter et inpudenter reprehendere soletis, sed multo grauius. eligite ergo. quam peiorem dicatis, quae prior nocere uoluit, an quae amplius nocere et uoluit et potuit. ista enim pro modo suo luce perfrui concupiuit, illa eam fun
Abbreviated transcription (Latin):
nempe metuebant. An hoc futurũ ipsa
nesciebant: Ergo qualicumq ꝑti substã¬
tie d̾i ur̃i defuit utiq p̾scientia. Num̾a¬
te mala in sũmo ur̃o bono. An ideo nõ ti¬
mebant. quia suam consecuturã lib̾ati¬
onem ac trrumphũ parit̾ p̃uidebant: Cer¬
te uel ꝓ sociis timebant. quos eternis in
illo globo iunculis a suo regno nou̾ant
alienandos. An ibi caritas nõ erat. ut nul¬
la eẽt fr̃na compassio. ꝓ his utiq quoꝵ
peccato nullo p̃tendente impendebant
et̾na supplicia: Quid ille ip̃e anime in
globo ligande: nõne & ip̃e membra der
ur̃i erant: Nõne unum genus. & unia
substantia est: Ip̃ẽ saltem p̃scientes futu
nempe: nempe m̾ebant: Aut si ip̃e hoc
futurũ nesciebant: ꝑs d̾i ur̃i ꝓuida erat:
ꝑo impuida. Quomͦ gͦ una eademq sub¬
stantia: Cum gͦ tanta mala ꝙ ibi fue¬
ruit. anteqͣm eẽt mali alieni cõmixtio:
qͥd de illo tãꝙͣ poͣ ⁊ sĩplici ⁊ sũmo bono gła¬

Expanded text:
nempe metuebant. an hoc futurum ipsa nempe metuebant. an hoc futurum ipsa nesciebant? ergo qualicumque parti substantiae dei uestri defuit utique praescientia. numerate mala in summo uestro bono. an ideo non timebant, quia suam consecuturam liberationem ac triumphum pariter praeuidebant? certe uel pro sociis timebant, quos aeternis in illo globo uinculis a suo regno nouerant alienandos. An ibi caritas non erat, ut nulla esset fraterna conpassio pro his utique, quorum peccato nullo praecedente inpendebant aeterna subplicia? quid? illae ipsae animae in globo ligandae nonne et ipsae membra dei uestri erant? nonne unum genus et una substantia est? ipsae saltem praescientes futurnempe maerebant. aut si ipsae hoc futurum nesciebant, pars dei uestri prouida erat, pars inprouida . quomodo ergo una eademque substantiarint, antequam esset alieni mali commixtio, quid de illo tanquam puro et simplici et summo bono gloria
Abbreviated transcription (Latin):
rumpi non poterat a gente tenebrarũ cͦ
et ꝓpͥa stulticia patiebatur illam necessi¬
tatem: aut si pot̾at corrumpi eiꝰ substã¬
tia non colitis dm incorruptibilem qua¬
lem apłs predicat. Quid gͦ. et ip̃a corrup¬
tibilitas qua quidem nundũ corrumpe¬
batur illa natura. s tam̃ ab alia corrũ¬
pi pot̾at: nõ uobis in deo ur̃o uidet᷑ ma¬
lum: Illud etiã quis nõ udeat. qd̾ aut p̾sci¬
entia ibi nõ erat. ubi urm est iam cogita¬
re utrum nullũ uitium d̾i sit carere pre¬
scientia. et qͥd ĩmineat. om̃ino nescux: aũ
si ibi erat p̾scientia. securitas ibi eẽ nõ po¬
terat. s eternus timor: Et hoc qͣntũ ma¬
lum sit: certe cognoscitis. Annon timebat
ne iamiãq adueniret tempꝰ. quo m̃ebra
eius ita uastarent᷑. et inqͥnarent᷑ in illo
p̾lio: ut uix cum tanto labore nec tam̃
nitis qͣm dure dicatur. certe ip̃a membra
eius que hic tanta mala passura erant.

Expanded text:
rumpi non poterat a gente tenebrarum et rumpi non poterat a gente tenebrarum et propria stultitia patiebatur illam necessitatem, aut, si poterat corrumpi eius substantia, non colitis deum incorruptibilem, qualem apostolus praedicat. quid ergo? et ipsa corruptibilitas, qua quidem nondum corrumpebatur illa natura, sed tamen ab alia corrumpi poterat, non uobis in deo uestro uidetur malum? Illud etiam quis non uideat, quod aut praescientia ibi non erat — ubi uestrum est iam cogitare, utrum nullum uitium dei sit carere praescientia et quid inmineat omnino nescire — aut, si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat. sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tanto labore, nec tamenitis quam dure dicatur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta mala passura erant,
Abbreviated transcription (Latin):
iussisset ꝙ credendo qd̾ suasisset. Hec dicẽ¬
tes usꝙ adeo putatis surda corda hominũ
ut expectent a uobis d̾m alterũ nomĩari.
quẽ uident plane aꝑteq describi. Si enĩ
pͥncipis huius iuires hoc poterant: mag¬
na potentia. Si honor: magna claritas.
Si amor magna concordia. Si timor: ma¬
gna disciplina. In his om̃ib bonis si erãt
aliqua mala. num ideo iam mali natura
dicenda est: nisi ab eis qui nesciunt quid
loquant᷑ : Porro si ꝓpt̾ea mali naturã pu¬
tatis qr nõ solum  in alt̾am naturã ma¬
la erat. s etiã in seip̃a habebat malũ:
nullũ ne malũ arbitramini ẽẽ duram
necessitatẽ. qm patiebatur d̾s ur̃. ante
cõmixtionẽ nature contrarie. ut cũ ea
bellaret. iħ in eius fauces sic oppͥmenda
membra sua mitt̾e cog̾etur ut nõ pos¬
sent tota pugnari: Ecce erat et in ip̃a
malum magnũ. anteqͣm ei misceretur:
qd̾ solum dicitis malũ. Aut eñi ledi ⁊ cor¬

Expanded text:
iussisset, credendo, quod suasisset. haec diceniussisset, credendo, quod suasisset. haec dicentes usque adeo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc poterant, magna potentia; si honor, magna claritas: si amor, magna concordia; si timor, magna disciplina. in his omnibus bonis si erant aliqua mala, num ideo iam mali natura dicenda est nisi ab eis, qui nesciunt, quid loquantur? porro, si propterea mali naturam putatis. quia non solum in alteram naturam mala erat, sed etiam in se ipsa habebat malum, nullumne malum esse arbitramini duram necessitatem. quam patiebatur deus uester ante commixtionem naturae contrariae, ut cum ea bellare et in eius fauces sic obprimenda membra sua mittere cogeretur, ut non posset tota purgari? ecce erat et in ipsa magnum malum, antequam ei misceretur. quod solum dicitis malum. aut enim laedi et cor
Abbreviated transcription (Latin):
illud fuisse meluis regnũ. ubi nulla discor¬
dia. Duo tam̃ bona. ista multo accõmoda¬
tuis dixerim. qͣm unũ bonum. et alter̃
malum. ut illud sit melius. ubi nec sĩgłi
sibimetip̃is nocebant nͨ inuicẽ: hoc aut̃
infi̾us bonum ubi qͣmuis inuicẽ aduer¬
sarentur. unumqd̃q tamen animal sa¬
lutem suam. incolumitatẽ. naturãq tu¬
ebatur. uerũptamen d̾o ur̃o ille saltem
pͥnceps tenebraꝵ. nõ ita longo int̾uallo
comꝑari potest: cui nemo resistebat cui re¬
gnanti cuncta seriuerunt. quẽ concionã¬
tem cuncta secuta sunt. qd̾ sine magna
pace atq concordia fieri nõ posset. Ibi eñi
sunt regna felicia. ibi om̃ium pleno cõsen¬
su regib obeditur. Huic accedit. qr illi pͥn¬
cipi nõ tantũ sui gen̾is idest bipedes. quos
ꝑentes hominũ dicitis: S etiã cuncta ani¬
inaliũ cet̾oꝵ genera subdita erant. et ad
nutum eius conu̾tebantur. faciendo quod

Expanded text:
illud fuisse melius regnum, ubi nulla discorillud fuisse melius regnum, ubi nulla discordia; duo tamen bona ista multo adcommodatius dixerim quam unum bonum et alterum malum, ut illud sit melius, ubi nec singuli sibimet ipsis nocebant nec inuicem; hoc autem inferius bonum, ubi quamuis inuicem aduersarentur, unumquodque tamen animal suam salutem, incolumitatem naturamque tuebatur. uerumtamen deo uestro ille saltem princeps tenebrarum non ita longo interuallo conparari potest, cui nemo resistebat, cui regnanti cuncta seruierunt. quem contionantem cuncta secuta sunt; quod sine magna pace atque concordia fieri non posset. ibi enim sunt regna felicia, ubi omnium pleno consensu regibus oboeditur. huc accedit, quia illi principi non tantum sui generis, id est bipedes, quos parentes hominum dicitis, sed etiam cuncta animalium ceterorum genera subdita erant et ad nutum eius conuertebantur faciendo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ hec aut duo bona dicitis. aut duo ma¬
la. uel magis et duo bona et duo ma¬
la: duo bona apud se. duo mala in alt̃¬
utrum : Postea si opus fu̾it queremus
quid hoꝵ sit melius aut peius. Int̾m
qr duo bona trant apd̾ ie. ita conside¬
ratur. Regnabat deus in uerra sua:
regnabat: et hyle insua. Sanitas reg¬
nantium. et ibi et hic. Copia fructuũ
et ibi ꝙ hic. fecunditas prolis utrobiq:
suauitas ꝓpͥarũ uoluptatũ apud utͦs¬
q. S illa gens inqͥunt excepto eo qd̃
uicine luci mala erat: et apud se ip̃am
inala erat. Int̾im bona eius multa iã
dixi. Si & uos mala tuis potu̾itis ostẽ¬
dere: erunt duo regna bona. s illud
melius ubi nullũ erat malũ. Quenã
gͦ huius mala dicitis fuisse: Hastabãt
se iniuicem inqͥt. ledebant. occidebant
absumebant. Si ad hoc solum ibi uaca¬
retur: quomͦ ibi tanta agmina gigne¬
rentur. nut̾rentur. ꝑfic̾entur: Erat
ibi gͦ et quies et pax. uerũptam̃ fateamur

Expanded text:
ergo haec aut duo bona dicitis aut duo maergo haec aut duo bona dicitis aut duo mala, uel magis et duo bona et duo mala, duo bona apud se, duo mala in alterutrum? postea, si opus fuerit, quaeremus, quid horum sit melius aut peius . interim quia duo bona erant apud se, ita consideratur. regnabat deus in terra sua, regnabat et hyle in sua; sanitas regnantium et ibi et hic; copia fructuum et ibi et hic; fecunditas prolis utrobique; suauitas propriarum uoluptatum apud utrosque. sed illa gens, inquiunt, excepto eo, quod uicinae luci mala erat, et apud se ipsam mala erat. interim bona eius multa iam dixi; si et uos mala eius potueritis ostendere, erunt duo regna bona, sed illud melius, ubi nullum erat malum . quaenam ergo huius mala dicitis fuisse ? uastabant se, inquit, inuicem laedebant, occidebant, absumebant. si ad hoc solum ibi uacaretur, quomodo ibi tanta agmina gignerentur, nutrirentur, perficerentur ? erat ibi ergo et quies et pax. uerumtamen fateamur
Abbreviated transcription (Latin):
pagem corꝑis concordiamq disrum¬
pat. ac sic int̾minat. aut iures aufe¬
rat. etiam uenenũ uocatur: nõ nisi
ꝑ incongruentiã qd̾ alt̾i gen̾i ꝑ con¬
gruentiam cybus est sicut panem q̃
coridiana esca nr̃a est. si accipit̾ sumat
extinguitur. et nos si elleboꝵ quo pe¬
cora pleraq uescuntur. Ouiꝰ tamen
herbe adhibende quidam modꝰ etiam
medicamentũ est. Qd̃ si sciret aut con¬
sideraret faustus. non utiq uenenũ
et antidotum ꝓ exemplo duaꝵ natu¬
rarũ mali et boni poneret. tanqͣm d̾s
sit antidotum. & hyle uenenũ. cum
eadem res dademq natura nunc con¬
gruenter nunc incongruent̾ sũpta.
siue adhibita. uel ꝓsit uel noceat. Ita¬
q scd̃m eoꝵ fabulam potest dici deus
eoꝵ fuisse uenenũ genti tenebraꝵ.
cuius corꝑa tam firma ita corrupit:
lit infirmissima redderet. S quia et
lux ip̃a capta oppͥssa est corrupta: in¬
uicem sibi uenenum fuerunt. Cur nõ

Expanded text:
pagem corporis concordiamque disrumpagem corporis concordiamque disrumpat ac sic interimat aut uires auferat, etiam uenenum uocatur non nisi per incongruentiam, quod alteri generi per congruentiam cibus est: sicut panem, qui cotidiana esca nostra est, si accipiter sumat, extinguitur, et nos, si helleborum, quo pecora pleraque uescuntur; cuius tamen herbae adhibendae quidam modus etiam medicamentum est. quod si sciret aut consideraret Faustus, non utique uenenum et antidotum pro exemplo duarum naturarum mali et boni poneret, tamquam deus sit antidotum et hyle uenenum, cum eadem res eademque natura nunc congruenter, nunc incongruenter sumpta siue adhibita uel prosit uel noceat. itaque secundum eorum fabulam potest dici deus eorum fuisse uenenum genti tenebrarum, cuius corpora tam firma ita corrupit, ut infirmissima redderet; sed quia et lux ipsa capta, obpressa, corrupta est, inuicem sibi uenenum fuerunt. Cur non
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinis: siue ꝓ affectione ualitudĩs:
Qnͣtomagis longe diu̾si gen̾is corꝑa besti¬
arum possunt illud hab̾e iocundũ: qd̾ no¬
bis amarũ est: Alit̾ capre ad rodendũ ñ¬
qmͣi suspenderent᷑ oleastrum. Nam sicut
ñ nulli morbo hominũ mel amarũ est:
ita illi nature pecorum suauis oleast. Sic
insinuatur prudentib rerũ examina¬
torib ordo qͥd ualeat cum scil sua cuiq
adhibentur atq reddunt᷑: q̃ntũq hoc bo¬
num sit ab imis usq ad sũma. a corꝑali¬
b usq ad sp̃italia. Itaq in gente tenebͣꝵ
cum animal alicuius elementi. eo ues ceb̾a¬
tur opͣbo qui nascebat᷑ ĩ eiꝰ elemento procul
dubio suauitatẽ ip̃a ꝯgentia faciebat Si aũ
incidisset in alt̾us elementi cybum ip̃a
incongruentia fac̾et offensionẽ sensui
gustantis. Que offensio uel amaritudo.
uel asꝑitas. uel insuauitas. uel qd̃libet
aliud si ita nimiũ est. utaliena in cõ¬

Expanded text:
suetudinis siue pro adfectione ualetudinis? suetudinis siue pro adfectione ualetudinis? quanto magis longe diuersi generis corpora bestiarum possunt illud habere iucundum. quod nobis amarum est! an aliter caprae ad rodendum suspenderentur oleastrum? nam sicut non nulli morbo hominum mel amarum est, ita illi naturae pecoris suauis oleaster. sic insinuatur prudentibus rerum examinatoribus ordo quid ualeat, cum scilicet sua cuique adhibentur atque redduntur, quantumque hoc bonum sit ab imis usque ad summa, a corporalibus usque ad spiritalia. itaque in gente tenebrarum cum animal alicuius elementi eo uescebatur cibo, qui nascebatur in eius elemento, procul dubio suauitatem ipsa congruentia faciebat: si autem incidisset in alterius elementi cibum, ipsa incongruentia faceret offensionem sensui gustantis: quae offensio uel amaritudo uel asperitas uel insuauitas uel quodlibet aliud, aut si ita nimium est, ut aliena ui con
Abbreviated transcription (Latin):
Pude ꝑpetua fertilitas erat arboꝵ. qͥb
elementũ et alimentũ sui gen̾is sicut
gignendis. affuerat: ita fetandis ꝑpe¬
tuo suppetebat. ⁊ fructus nũqͣm deesse
faciebat. sicut uidemus arbores cyt̾orum
toto anno et flores et fructus parere. si
iugiter irrigent᷑. Magna gͦ illic copia
⁊ euis habende magna securitas. Neq
eñĩ uel grando timebat᷑. ubi nõ erãt lu¬
minis exactores. quos tonitrua cõmoue
fabulamini. Dulces aut̃ ac suaues si nõ ha¬
berent ꝙybos suos: nunqͣm eos appet̾ent. nũ¬
qͣm eis corꝑa uegetarent. Ita eñi se res habet.
ut ꝓ cuiꝰq corꝑis congruenta. uel delectet
escã uel offendat. Si delectat dulcis ac sua¬
uis dicit᷑. Si aut̃ offendit: amara siue aspe¬
ra. siue aliqua in suauitate respuenda. Nõ¬
ne ip̃i nos homines ita sumꝰ ut plerumq
alt̾ appetat alimentũ qd̃ alt̾ exhorreat:
siue ꝑ temꝑatõne nature. siue ꝓ usu con¬

Expanded text:
Proinde perpetua fertilitas erat arborum, quibus Proinde perpetua fertilitas erat arborum, quibus elementum et alimentum sui generis, sicut gignendis adfuerat, ita fetandis perpetuo suppetebat, et fructus nunquam deesse faciebat: sicut videmus arbores citriorum toto anno flores et fructus parere, si jugiter irrigentur. Magna ergo illic copia, et ejus habendae magna securitas: neque enim vel grando timebatur, ubi non erant luminis exactores, quos tonitrua commovere fabulamini. CAPUT XIII. Dulces autberent cibos suos. numquam eos adpeterent, numquam eis corpora uegetarent. ita enim se res habet, ut pro cuiusque corporis congruentia uel delectet esca uel offendat. si delectat, dulcis aut suauis dicitur; si autem offendit, amara siue aspera siue aliqua insuauitate respuenda. nonne ipsi nos homines ita sumus. ut plerumque alter adpetat alimentum, quod alter exhorreat. siue pro temperatione naturae siue pro usu con
Abbreviated transcription (Latin):
ita cõmemorauit bona in his contrariis.
ut nolit inde dubitari: sanitatẽ. copiã
dulcedinẽ. Itane in illa gente nõ erat sa¬
niras corꝑum. in qua ⁊ nasci. et crescere. ⁊¬
gignere. et ita ꝑdurare potuerũt illa a¬
nimalia. ut quibdam eoꝵ grauib sicut
desipiunt captis. et in celo colligatis. nec
saltem pleni temꝑis s abortiui fetꝰ de¬
tam excelso in t̾ram cadentes. et uiuere
potuerint ꝙ crescere et ista carniũ q̃ nẽ
sunt ĩnumerabilia gen̾a ꝓpagare: Aut
copia ibi nõ erat. uͥ arbores nõ tantũ in
aquis et uentis. S etiã in igne ⁊ fumo.
et nasci potuerũt. et tanta fecunditate
ditari: ut ex eaꝵ fructib sui cuiꝰq ge¬
neris animalia gignentur. ꝙ eaꝵ arbo¬
rum feracitate nutrita atq pasta cõser¬
uarent᷑. quoꝵ sagine leticiam ꝓlis qͦ fe
cunditas testaretur. maxime ubi nłłs
alt̾nantib temꝑib anni tnͣscurrerent.

Expanded text:
ita commemorauit bona in his contrariis, ita commemorauit bona in his contrariis, ut nolit inde dubitari, sanitatem, copiam, dulcedinem. itane in illa gente non erat sanitas corporum, in qua et nasci et crescere, gignere et ita perdurare potuerunt illa animalia, ut quibusdam eorum grauidis, sicut desipiunt, captis et in caelo conligatis nec saltem pleni temporis, sed abortiui fetus electam excelso in terram cadentes et uiuere potuerint et crescere et ista carnium, quae nunc sunt innumerabilia, genera propagare ? aut copia ibi non erat, ubi arbores non tantum in aquis et uentis, sed etiam in igni et fumo et nasci potuerunt et tanta fecunditate ditari, ut ex earum fructibus sui cuiusque generis animalia gignerentur et earum arborum feracitate nutrita atque pasta conseruarentur, quorum saginae laetitiam prolis quoque fecunditas testaretalternantibus temporibus anni transcurrerent?
Abbreviated transcription (Latin):
ad bonum ꝑtineat sanitas. copia. album.
calidũ. dulce: ad malũ aut̃ infirmitas.
egestas. nigrum. frigidũ. amarũ. Quã ĩ¬
ꝑite et inconsiderate. iudeat qui potu̾it.
Ego aut̃ ne homini calũpiari puter.
nichil abitio de albo. et nigro. calido et
frigido: ne dulci ⁊ amaro. ꝙ sanitati at¬
q infirmitati p̾scribam. Si enĩ albũ et
dulce duo bona sunt: nigrũ aut̃ ⁊ ama¬
rũ duo mala: quomͦ plurima uua omis¬
q oliua ingrescendo dulcescit. idest ma¬
li ampliꝰ habendo fit melior: Itẽ si duo
bona sunt calor ⁊ sanitas. duo uo mala
frigus & infirmitas: cur calescendo cor
ꝑa egrescunt: An forte sana febriunt:
Non gͦ hec obicio que forte nõ eautus. aũ
ꝑ quib libet contrariis potiꝰ qͣm ꝓ bonis
et malis cõmemorauit. p̾sertim᷑ qr ignẽ
gentis tenebrat̃ nunqͣm frigidũ fuisse
dixerunt: S calorem eus utiq malum.
Uerum ut ista omittamꝰ. illa iudeamꝰ. q̃

Expanded text:
ad bonum pertineat sanitas, copia, album. ad bonum pertineat sanitas, copia, album. calidum, dulce, ad malum autem infirmitas., egestas, nigrum, frigidum. amarum, quam inperite et inconsiderate. uideat qui potuerit. ego autem ne homini calumniari puter, nihil obicio de albo et nigro, calido et frigido, de dulci et amaro et sanitatem atque infirmitatem praescribam. si enim album et dulce duo bona sunt, nigrum autem et amarum duo mala, quomodo plurima uua omnisque oliua nigrescendo dulcescit, id est mali amplius habendo fit melior? item si duo bona sunt calor et sanitas, duo uero mala frigus et infirmitas, cur calescendo corpora aegrescunt r an forte sana febriunt? non ergo haec obicio, quae forte non cautus aut pro quibuslibet contrariis potius quam pro bonis et malis commemorauit, praesertim quia ignem gentis tenebrarum numquam frigidum fuisse dixerunt, sed calorem eius utique malum. Uerum ut ista omittamus, illa uideamus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
O qͣm magna bona cõmixtione boni ꝑdi¬
dit gens tenebraꝵ Iste ip̃e faustus. in hoc
ip̃o sermone cui nũc respondeo. multa si¬
bimet contraria elegant̾ oppon̾e uisus ẽ.
sanitatẽ ꝙ infirmitatẽ. copiam ꝙ egesta¬
tem: album et nigrum. calidũ ⁊ frigidũ.
dulce ꝙ amarũ. In quib omitto de albo
et nigro. aliqͥd dicere. Aut si ullũ momẽ¬
tum boni & mali. est in colorib ut albũ
dicant ad d̾m ꝑtin̾e. nigrũ aut̃ ad hylẽ.
cum omĩa gen̾a uolatiliũ. hylen creasse ꝑ¬
hibeant: si album colorem plumis ear̃ de̾
asꝑsit. ubi latebant corui qndo tygni cã¬
dore ꝑfusi sunt: Itẽ de calido et frigido dis¬
putare nõ opus est. Utrũq enĩ temꝑanter
abhibitum salubre: intemꝑant᷑ aut̃ ꝑ¬
niciosũ est. Cetera uideamus. Bonum ⁊
malum qd̃ in pͥmis forte pon̾e debuit. in
eisdem contrariis ita uidetur posuifse: ut
tanqͣm gen̾alia uellet intelligi. scilic ut

Expanded text:
o quam magna bona conmixtione boni perdio quam magna bona conmixtione boni perdidit gens tenebrarum Iste ipse Faustus in hoc ipso sermone, cui nunc respondeo, multa sibimet contraria eleganter obponere uisus est: sanitatem et infirmitatem, copiam et egestatem, album et nigrum, calidum et frigidum, dulce et amarum: in quibus omitto de albo et nigro aliquid dicere, aut si ullum momentum boni et mali est in coloribus, ut album dicant ad deum pertinere, nigrum autem ad hylen. cum omnia genera uolati- ' lium hylen creasse perhibeant, si album colorem plumis eorum deus aspersit, ubi latebant corui, quando cygni candore perfusi sunt? item de calido et frigido deputare non opus est; utrumque enim temperanter adhibitum salubre, intemperanter autem perniciosum est. cetera uideamus. bonum et malum, quod in primis forte ponere debuit in iisdem contrariis. ita uidetur posuisse, ut tamquam generalia uellet intellegi, scilicet ut
Abbreviated transcription (Latin):
tantẽ. plures eloq̃ntem qͣm doctum: ml¬
ti aut̃ seductorẽ ꝑu̾sissimũ nomĩabãt.
Int̾ paucos u̾o manicheos tanꝙͣ magno
magistro plaudentes. nullũ ei pecus ã¬
nuebant: nec ex illa doct̾na saltem ca¬
ballus eius aliqͥd sciebat. tanqͣm om̃ib
animalib. ad hoc ꝑs diuina concreta sit:
ut stolida fierent. Quid est hoc rogo: Eui¬
gilate aliqͣndo miseri. et comꝑate in fa¬
bula ur̃a om̃ium animantiũ priꝰ tempꝰ.
et presens. Tunc in t̾ra sua. nunc in hoc
mundo. tunc firma erant corꝑa. nc̃ in¬
firma sunt. Tunc acris acies ocłoꝵ ad u¬
dendũ cum delectatione inuadendi regi¬
onem d̾i: nc̃ ita obtunsa ut a solis radi¬
is au̾tatur. Tunc acute mentes anima¬
liũ ad intelligendũ concionantis sermo¬
nem: nc̃ hebetes ⁊ ab huiꝰmodi capacita¬
te penitꝰ aliene sunt. Tunc naturalis
tam magna ꝙ tam potens eloq̃ntia atunc
tanto studio ac labore uix ꝑua ꝙ exigua.

Expanded text:
tantem plures eloquentem quam doctum, multantem plures eloquentem quam doctum, multi antem seductorem peruersissimum nominabant; inter paucos uero Manichaeos tamquam magno magistro plaudentes nullum ei pecus adimebat nec ex illa doctrina saltem caballus eius aliquid sciebat, tamquam omnibus animalibus ad hoc pars diuina concreta sit, ut stolida fierent. quid est hoc, rogo? euigilate aliquando, miseri, et conparate in fabula uestra omnium animantium prius tempus et praesens, tunc in terra sua, nunc in hoc mundo; tunc firma erant corpora, nunc infirma sunt; tunc acris acies occulorum ad uiuendum cum delectatione inuadendi regionem dei, nunc ita obtunsa, ut a solis radiis auertatur; tunc acutae mentes animalium ad intellegendum contionantis sermonem, nunc hebetes et ab eiusmodi capacitate penitus alienae; tunc naturalis tam magna et tam potens eloquentia, nunc tanto studio ac labore uix parua et exigua.
Abbreviated transcription (Latin):
laudat et deo assignat apłs. Dubita¬
tis adhuc qͥsnam sectandus. ꝙ qͥs ana¬
thematizandꝰ sit: Quid. qd̾ erãt ibi q̃¬
dam que etiã loq̃bantur. ut eis concio¬
nantib om̃ĩa serpentia. quadrupedia
uolatilia. natatilia audirent intellige¬
rent consentirent. Miranda hec ⁊ omĩo
diina eloq̃ntia. Et neminẽ gr̃amati¬
cum. aut rethorẽ audierant: nec inter
lacͥmas ferularũ atq uirgularũ ista
didicerant. Nempe iste faustus ut has
uanitates diserte garriret: ad disciplinã
faciendi sermonis etiã serus accessit. Et
qͣmuis eẽt acer ingenio. tam̃ legendo sto¬
machũ rupit: ut ei loq̃nti tam pauci
assentirentur. Omiserũ. qui in luce ista ac
non in illis tenebris natus est. Illic enĩ eũ
contra lucem concionantẽ. om̃is bipes oĩs
multipes. omĩs etiã serpens a dracone us¬
q ad cocdeam libent̾ audiret. alacriter
obediret. Hic aut̃ contra cenebras dispu¬

Expanded text:
laudat et deo adsignat apostolus. dubitalaudat et deo adsignat apostolus. dubitatis adhuc, quisnam sectandus et quisnam anathemandus sit? quid? quod erant ibi quaedam, quae etiam loquebantur, ut eis contionantibus omnia serpentia, quadrupedia, uolatilia, natatilia audirent, intellegerent, consentirent ? miranda haec et omnino diuina eloquentia! et neminem grammaticum aut rhetorem audierant nec inter lacrimas ferularum atque uirgarum ista didicerant. nempe iste Faustus, ut has uanitates diserte garriret, ad disciplinam faciendi sermonis etiam serus accessit, et quamuis esset acer ingenio, tamen legendo stomachum rupit, ut ei loquenti tam pauci adsentirentur. o miserum, qui in ista luce ac non in illis tenebris natus est! illic enim eum contra lucem contionantem omnis bipes, omnis multipes, omnis etiam serpens a dracone usque ad cocleam libenter audiret, alacriter oboediret; hic autem contra tenebras dispu
Abbreviated transcription (Latin):
cund̃ hoc dcm̃ d̾m temꝑatorẽ corporis.
qd̃ ex multis membris corpus fabricauͭ:
officia duu̾isoꝵ oꝑum in unitatis cõpage
seruantib: Dicant gͦ manichei. utrum
animalia q̃ scd̾m deliram̃ta eoꝵ hyle fa¬
bricau̾at in tenebrarũ gente: Anteqͣm
illis d̾s lucem suam miscuiss. nõ habe¬
bant hanc istã m̃broꝵ concordiã quã
sic laudat apłs: utrum ibi dic̾e̾t capd̾
pedib aut oculus manui. opꝰ teñ hẽo
Nunqͣm hoc dixerunt ñ dic̾e potuerũt.
Tales eñi eis actus et oꝑa tͥbuunt. Repebãt
ambulabant. natabant. uolabant queq
ꝓ gen̾e suo: uidebant qͦ ⁊ audiebant. ce¬
t̾isq sensib sentiebant: alimentis ⁊ cem¬
ꝑamentis congruis nutriebant.ꝙ fo¬
uebant corꝑa sua. Hinc etiã ꝓlis fecun¬
ditas suppetebat. Nam et coniugia tri¬
buunt eis. Hec certe om̃ĩa. que etiã tan¬
qͣm hyles oꝑa uituꝑat maniche̾: fieri
nõ possunt sine m̃broꝵ concordia. quã

Expanded text:
cundum hoc deum dictum temperatorem corporis, cundum hoc deum dictum temperatorem corporis, quod ex multis membris corpus fabricauit officia diuersorum operum in unitatis conpage seruantibus ? Dicant ergo Manichaei, utrum animalia, quae secundum deliramenta eorum hyle fabricauerat in gente tenebrarum, antequam illis deus lucem suam miscuisset, non habebant istam membrorum concordiam, quam sic laudat apostolus, utrum ibi diceret caput pedibus aut oculus manui: opus te non habeo. numquam hoc dixerunt nec dicere potuerunt tales enim eis actus et opera tribuunt: repebant, ambulabant. natabant, uolabant quaeque pro genere suo; uidebant quoque et audiebant ceterisque sensibus sentiebant, alimentis et temperamentis congruis nutriebant et fouebant corpora sua. hinc etiam prolis fecunditas subpetebat; nam et coniugia tribuunt eis. haec certe omnia, quae tamquam hyles opera uituperat Manichaeus, fieri non possunt sine membrorum concordia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
lum scłm : sicut sc̃ptum est. ut exim̾et
nos de p̃senti sclo maligno. Tale est eñi
et illud. Quoꝵ d̾s uenter est. Nisi eẽt
ibi quorum: nullomͦ diceret d̾s uenter
Nec inpsalmo demonia possent dii ap¬
nia. Hic aut̃ nec d̾s huiꝰ scłi. nec quoꝵ
d̾s uenter est. nec dii gentiũ demonia:
S simplicit᷑ positum ẽ d̾s temꝑauit
corpus: qui nõ potest intelligi. nͥ deus
om̃iũ creator. Illa eñi cũ uituꝑatõne
dicunt᷑: hoc aut̃ cum laude dictum ẽ.
Nisi forte d̾m temꝑasse corpꝰ. nõ dispo¬
sitione membroꝵ. Hoc est fabricando &¬
construendo. S ãmixtione lucis sue fau¬
stus intelligit: ut scilicet hec mẽbra ita
distincta ꝙ locata suis sedib alter po¬
su̾it qui hec fabricauit: d̾s aut̃ miscen¬
do bonitatẽ suam huiꝰ fabrice malicrã
temꝑau̾it. Talib eñi fabulis : pu̾iles
aĩas hebetant. S neq hoc eos posse di¬
cere ꝑmisit: subueniens d̾s ꝑuulis ꝑ

Expanded text:
lum saeculum, sicut scriptum est: ut eximeret lum saeculum, sicut scriptum est: ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. tale est enim et illud: quorum deus uenter; nisi eibi quorum nullo modo diceret, Deus venter, nec in Psalmo daemonia possent dii apnia. Hic autem nec Deus hujus saeculi, nec quorum Deus venter, nec dii gentium, sed simpliciter positum est, Deus temperavit corpus, qui non potest intelligi nisi Deus verus omnium creator. Illa enim cum vituperatione dicuntur, hoc autem cum laude dictum est; nisi forte Deum temperasse corpus non dispositione membroconstruendo, sed admixtione lucis suae Faustus intellegit, ut scilicet haec membra ita distincta et locata suis sedibus alter posuerit, qui hoc fabricauit, deus autem miscendo bonitatem suam huius fabricae malitiam temperauerit. talibus enim fabulis pueriles animas hebetant; sed neque hoc eos posse dicere permisit subueniens deus paruulis
Abbreviated transcription (Latin):
Et rursus de ip̃a morte. ne se homĩes
extra culpam pon̾ent: impii aut̃ ma¬
nib ⁊ u̾bis inqͥt accersierunt illam.
et existimantes illam amicã defluxe¬
runt. Alibi aut̃: bona ⁊ mala. uita ⁊
mors. diuitie ⁊ pauꝑtas. A dño d̾o st̃.
Hic ꝑturbati homĩes nõ intelligunt
in uno eodẽq oꝑe malo. ñ postea con¬
seq̃nte alia que manifesta erit.S quadã
continuo comitante iundicta: aliud ueni¬
re de astutia suadentis. aliuid de nequitia
uolentis. aliud de iusticia punientis: cũ
diabolus suggerit. homo consentit. deus
deserit. Quocura in oꝑe malo. idest ex¬
cecatione infideliũ. si intelligatur ꝙ di¬
abolus ꝓpter suadendi malignitatẽ. ut
sic distinguatur. d̾s huiꝰ scli: nõ mͥ ui¬
det᷑ absurdũ. Neq eñi sine additamẽ¬
to dicit᷑ d̾s. cum adiungit᷑ huiꝰ seculi:
idest hominũ impioꝵ. nõ nͥ in hoc scło.
florere uolentium. Scd̾m qd̾ dicit᷑ ⁊̃ ma¬

Expanded text:
et rursus de ipsa morte, ne se homines et rursus de ipsa morte, ne se homines extra culpam ponerent: impii autem manibus et uerbis, inquit, accersieruet existimantes illam amicam defluxerunt; alibi autem: bona et mala, uita et mors, diuitiae et paupertas a domino deo sunt. hic perturbati homines non intellegunt in uno eodemque opere malo non postea consequente alia, quae manifesta erit, sed quadam continuo comitante uindicta aliud uenire de astutia suadentis, aliud de nequitia uolentis, aliud de iustitia punientis: cum diabolus suggerit, homo consentit, deus deserit. quocirca in opere malo, id est excaecatione infidelium, si intellegatur et diabolus propter suadendi malignitatem, ut sic distinguatur: deus huius saeculi, non mihi uidetur absurdum. neque enim sine additamento dicitur deus, cum adiungitur huius saeculi, id est hominum inpiorum non nisi in hoc saeculo florere uolentium; secundum quod dicitur et ma
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtius his inimicitus ante anathemati¬
siqͥs diabolũ intellexerit excecare mẽtes
infideliũ. nõ negamus malis suasioni¬
b quib qui consentiunt iusticie lumẽ
amittunt : deo ret̾ͥbuente qd̃ uistũ est.
Hec om̃ia legimus in scͥpturis scĩs. Nã
et illud dictum est de seductione extͥnse¬
tus ueniente: timeo ne sicut serpens euã
seduxit in u̾sutia sua. corrũpant᷑ men¬
tes ur̃e a simplicitate et castitate que
est in xp̃o. Cui simile est corrũpũt mo¬
res bonos. colloquia mala. et illud qd̃
et sͥ quisq secluctor sit. qui aut̃ putat
se eẽ aliqͥd cum nicħ sit: scip̃m seducit.
et illud. ded̾i iundicta. qd̾ supͣ cõmemo¬
raui: tradidit illos d̾s in reꝓbum sen¬
sum: ut faciant que nõ conueniunt.
Ita ⁊ in uet̾ib libris cum p̃dixisset d̾s
mortem nõ fecit nec letatur in ꝑditio¬
ne uiuoꝵ: pailopost inuidia inquit
draboli mors intrauit in orbem t̾raꝵ

Expanded text:
apertius his inimicitiis ante anathemapertius his inimicitiis ante anathemsi quis diabolum intellexerit excaecare mentes infidelium, non negamus, malis suasionibus; quibus qui consentiunt, iustitiae lumen amittunt deo retribuente quod iustum est. haec omnia legimus in scripturis sanctis. nam et illud dictum est de seductione extrinsecus ueniente: timeo, ne, sicut serpens Euam seduxit in utes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. cui simile est: corrumpunt mores bonos colloquia mala; et illud, quod et sibi quisque seductor sit: qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit; et illud de dei uindicta quod supra commemoraui: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt. ita et in ueteribus libris, cum praedixisset: deus mortem non fecit nec laetatur in perditione uiuorum, paulo post: inuidia, inquit, diaboli mors intrauit in erbe terrarum.
Abbreviated transcription (Latin):
deerat maiorem honorem dans:ut non
eẽnt scissure in corꝑe: s idem ip̃m ut ꝓ ĩ¬
uicem sollicita sint membra. Et suie p̾a¬
titur unũ mẽbrũ. compatiunt᷑ omnia
membra: siue głatur unũ mẽbrũ. con¬
gaudent omĩa m̃ebra. Si ulla ñ dico
fides xp̃iana ut credatis apło. s ullus
sensus humanus in uobis est. ut mãi¬
feita cernatis: unusquisq in semet ip̃o
ista uideat. atq consideret qm uera.
qmͣ certa sint. qm in ꝑuo magna. et
in extremo qͣm bona. qndoquidẽ ista
in laude ponit apłs. ut ꝑ hec infima
corꝑalia que uidentur. possint faciliꝰ
illa sublimia sp̃italia que nõ uident᷑
intelligi. Hoꝵ gͦ membroꝵ ⁊ corporis
nr̃i que sic cõmendat: sic laudat apłs.
quisq̾s artificem d̾m negat: uidetis cui
contradicat. ad nuntians nobis pret̾ id
qd̃ accepimꝰ. Quid gͥ opus est ut a me re¬
darguatur. potiꝰ qͣm ab omnib xp̃ianis
uit corpus: et dicit iste hyle. nõ d̃s. Quid

Expanded text:
deerat maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. et siue patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; siue glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. si ulla non dico fides christiana, ut credatis apostolo, sed ullus sensus humanus in uobis est, ut manifesta cernatis, unusquisque in semet ipso ista uideat atque consideret, quam uera, quam certa sint, quam in paruo magna et in extremo quam bona, quandoquidem ista in laude ponit apostolus, ut per haec infirma corporalia, quae uidentur, possint facilius illa sublimia spiritalia, quae non uidentur, intellegi. Horum ergo membrorum et corporis nostri, quae sic commendat, sic laudat apostolus, quisquis artificem deum negat, uidetis. cui contradicat adnuntians nobis praeter id, quod accepimus. quid igitur opus est, ut a me redarguatur potius quam ab omnibus christianis s temperauit corpus, et dicit iste: "hyle, non deus." quid
Abbreviated transcription (Latin):
nitate t̾rena. ħ ẽ de patre nõ de matre
et effabilius dicit᷑. et capatius auditur.
am et int̾ se om̃s sc̃i ꝑ eandẽ gr̃am
frẽs sunt. sponsus aut̃ ceteroꝵ socictati
cellentissime uisticie atq sapientie. tñ
hominẽ multo facilius et ꝓcliuiꝰ alieni¬
gene crediderunt. nõ qͥdem falso qd̾ hõ

Expanded text:
initate terrena, hoc est de patre, non de matre, initate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum societati cellentissimae iustitiae atque sapientiae, tamen hominem multo facilius et procliuius alienigenae crediderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra. unus est eñi pater ur̃ qui in celis est.
tendens manũ in discipłos ait. Hi sunt
frẽs mei.ꝙẜ ne quisqͣm in hoc uocabulo
t̾renam cognationẽ cogitaret: ad iun¬
xit. Et quicũq fecerit uoluntatẽ patris
mei: ip̃e mͥ frater et mater ꝙ soror ẽ. Tã¬
qͣm diceret. De deo patre hanc cognatõnẽ
appello: nõ de synagoga matre. Ad eter¬
nam qͥppe uitam nunc uoco. uͥ ĩmortałr
natus sum: nõ ad temꝑalem. unde ut
uocarẽ mortalis effectus sum. Qd̃ gͦ ecclia
cuiꝰ uxor sit occultatur alienigenis. cuiꝰ
aut̃ soror nõ tacetur. hec int̾im causa fa¬
cile occurrit. qr occultum et difficile ad in¬
telligendũ est: quomͦ anima humana
u̾bo di copuletur siue misceatur. siue qͥd
melius et aptius dici potest: cũ sit illud
d̾s. ista creatura. Scd̾m hoc eñi sponsus
et sponsa. uel uir et uixor. xp̃c et eccłia
dicuntur. Quia u̾o cognatõne sint fr̃es

Expanded text:
terra; unus est enim pater uester, qui in caelis est. terra; unus est enim pater uester, qui in caelis est. tendens manum super discipulos ait: hi sunt fratres mei. et ae quisquam in hoc uocabulo terrenam cognationem cogitaret, adiunxit: et quicumque fecerit uoluntatem patris mei, ipse mihi frater et mater et soror est, tamquam diceret: de deo patre hanc cognationem appello, non de synagoga matre. ad aeternam quippe uitam nunc uoco, ubi inmortaliter natus sum, non ad temporalem, unde ut uocarem mortalis effectus sum. Quod ergo ecclesia cuius uxor sit occultatur alienigenis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uel uir et uxor Christus et ecclesia dicuntur. qua uero cognatione sint fratres
Abbreviated transcription (Latin):
cłiam conuigem xp̃i. idest qͣm fidelit̾ illi
tanqͣm pͥncipio iuro suo subdita coh̾eret:
nisi cum iuolare temptauit et diumo tẽ¬
stimonio ꝑfidem martyrũ cessit. correp
tumq in post̾iorib regib honorauit mu¬
nere. qͣm corruptioni sue subdere in pri¬
orib nõ eualuit. Nam qd̾ tunc in eodẽ
rege prius et post̾ius figuratũ est: hoc
in isto regno priorib et post̾i̾orib regib
t̾rene genationis que eua cuabit᷑ s gr̃e
celestis que in et̾nũ manebit cognatõ cõ¬
mendatur. Scd̾m qͣm gr̃am genus mor¬
tale nõ erimus: accepta potestate ut filii
di uocemur et simus. Neq eñi hanc gͣ¬
tiam de synagoga matre xp̃i scd̾m carnẽ:
s de d̾o pre ꝑcepimus. Hanc uoͥ cognatõ¬
nem t̾renam que ad mortem temꝑaliter
gen̾at. uocans in aliam uitã. uͥ nullus
morit᷑: negare nos xp̃c docuit nõ fateri.
cũ discipłis ait. Ne uobis dicatis patrẽ ĩ

Expanded text:
clesiam coniugem Christi, id est, quam fideliter illi clesiam coniugem Christi, id est, quam fideliter illi tamquam principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum ctumque in posterioribus regibus honoravit munere, quam corruptioni suae subdere in prioribus non valuit. Nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus terrenae generationis, quae euacuabitur, sed gratiae caelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. secundum quam gratiam genus mortale non erimus accepta potestate, ut filii dei uocemur et simus. neque enim hanc gratiam de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de deo patre percepimus. hanc uero cognationem terrenam, quae ad mortem temporaliter generat uocans in aliam uitam, ubi nullus moritur. negare nos Christus docuit. non fateri, cum discipulis ait: ne uobis dicatis patrem in
Abbreviated transcription (Latin):
dat qͥs tunc in illo figurabat᷑ uiro. et
cuiꝰ sit uior que in hac ꝑegrinatõe at¬
q int̾ alienigenas pollui maculariq ñ
sinitur ut sit iuiro suo sine macula et
ruga: In głam qͥppe xp̃i recte uiuit et¬
cłia. ut pulchritudo eius honori sit ui¬
ro eius: sicut abraham ꝓpt̾ sare pulchri¬
tudinẽ int̾ alienigenas honorabatur. si¬
q ip̃i cui dicitur in cantico canticoꝵ. o pul¬
chra int̾ mulieres. ip̃ius pulchritudinus me¬
rito reges offerunt munera: sicut sare ob¬
tulit rex abymelech. plus in ea mirans
forme decus. qd̾ amare potuit. et iuolare
in occulto uxor. Occulte qͥppe atq intus
in abscondito secreto spũali. anima hũa¬
na inheret u̾bo d̾i. ut suit duo in carne
una. Qd̃ magnũ coniugii sacramentũ:
ni xp̃o et in eccłia cõmendat apłs. ꝓinde
regnũ t̾renum scłi huiꝰ. cuiꝰ figuram ge¬
rebant reges qui saram polluere ꝑmifsi
nõ sunt nõ exꝑtum est. nec inuenit et¬

Expanded text:
dat, quis tunc in illo figurabatur uiro et dat, quis tunc in illo figurabatur uiro et cuius sit uxor, quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine macula et ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique ipsi, cui dicitur in Canticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit et uiolare esu Christo in occulto uxor. occulte quippe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerbo dei, ut sint duo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum in Christo et in ecclesia commendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est nec inuenit ec
Abbreviated transcription (Latin):
erecur. Qmqͣm scrupulosiꝰ disputari pos¬
sit. utrũ illuis mulieris pudicicia mola¬
retur.etiã siqͥsqͣm carni eius cõmictus
foret: cum id in se fieri ꝓ mariti uita.
net illo nesciente s uibente ꝑmitteret.
neqͣqͣm fidem deserens coniugalem et po¬
testatẽ nõ abnuens maritalem: sic̃ ille
adulter nõ fuit qͣndo uxoris obtemꝑans
potestati de aucilla ꝓlem generare ꝯsen-¬
sit. S ꝓpt̾ ium pͥncipioꝵ qr nõ ita du¬
ob iuris uiuis ad concũbendũ femina
subditur. sicut due femine uni iuro mł¬
to uerius ꝙ honestius illud accipimus
qd̃ pr̃ abraham ñ temptauit d̾m qͣndo
lute sue qͣntum potuit hõ consuluit.
et sꝑauit in d̾m cui pudiciciã coniugis
cõmendauit. Iam u̾o in hac re gesta at¬
q in duunis libris posita. fidelit̾ narra¬
ta. quẽ nõ delectet etiã factũ ꝓpħicum
ꝑscrutari. et sacramenti ostium pia fide
studioq pulsare. ut aꝑiat dñs ⁊ osten¬

Expanded text:
eretur. Quamquam scrupulosius disputari poseretur. Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum illius mulieris pudicitia uiolaretur, etiam si quisquam carni eius conmixtus foret, cum id in se fieri pro mariti uita nec illo nesciente, sed iubente permitteret, nequaquam fidem deserens coniugalem et potestatem non abnuens maritalem, sicut ille adulter non fuit, quando uxoris obtemperans potestati de ancilla prolem generare consensit . sed propter uim principiorum, quia non ita duobus uiris uiuis ad concumbendum femina subditur, sicut duae feminae uni uiro, multo uerius et honestius illud accipimus, quod pater Abraham nec temptauit deum, quando uitae suae quantum potuit homo consuluit et sperauit in deum, cui pudicitiam coniugis commendauit. Iam uero in hac re gesta atque in diuinis libris posita fideliterque narrata quem non delectet etiam factum propheticum perscrutari et sacramenti ostium pia fide studioque pulsare, ut aperiat dominus et osten
Abbreviated transcription (Latin):
in se aliqͥd ñ sinendo. d̾i demonstrabat
potestatem: idem tamen fugiendo ⁊ la¬
tendo hominus instruebat infirmitatem
ne d̾m temptare audeat. qñ ht̃ qd̃ faciat
ut qd̃ cau̾e oportet et euadat. Neq eñĩ
et apłs paulus desꝑauerat adiutoriũ
ꝓtectionẽq diuinã. sidemq ꝑdiderat:
qñ ꝑ murũ in sporta sũmissus est ut mi¬
micoꝵ manus effug̾et. Non gͦ in deũ
nõ credendo sic fugit. s d̾m temptando
si fug̾e noluiss. cũ sic fugere potuiss.
Punde cũ int̾ ignotos ꝓp̃ excellentissi¬
nrã pulchritudinẽ sar̃e. et eius pudici¬
cia. et mariti uita eẽt indubio. nec utr̃
q posset tueri abrahã. uerũptam̃ unũ
horũ posset idest uitam: ne d̾m suũ tẽp¬
taret fecit qd̃ potuit: qd̾ aut̃ nõ potuit.
illi cõmisit. Qui gͦ se hominẽ occulta¬
re nõ ualuit. maritũ seoccultauit ne
occideretur: incorẽ deo credidit. nepollu¬

Expanded text:
in se aliquid non sinendo dei demonstrabat in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, uerumtamen unum horum posset. id est uitam, ne deum suum temptaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi commisit. qui ergo se hominem occultare non ualuit, maritum se occultauit, ne occideretur; uxorem deo credidit, ne pollu