comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num̃to elausũ fuerat mortuũ: Tenendas
meis ut etint ingalileã. ibi me ui debunt
Omminepietts saluatoria. fir benigni¬
tai quos anet possionẽ discipulos. et cili
quando etici seruos uocare consueugiuit
pos pos eesirrestionẽ fr̃s appellat. Ut
& ciusdem se humanittitio quã et ainte ha¬
Bueit habitũ rtsurgendo resumꝑsise
monsturret: & illos quoq ad ꝓmeren¬
dã spenindũq in suci carne coronã immor¬
calitutu qua ipse icĩ p̃minebat eriger&
S ine qđ sẽ ingalilea uidendũ a discipu¬
lis p̃dixit etsicut i sequentia scĩ euglii
declarust exhibuit: etiã in hoc mystice
& uistutẽ suȩ resurrestionis. et nr̃ȩ ꝓfec¬
tum uite spirittilis insinuat Galileci
quippe. transmigrtio fcictti inc̃p̃ccit᷑
Etbene ingalile uidet᷑ aidiscipulis: quia
iã demorte aduitt̃. decorruptione adin¬
corruptionẽ. depoena trunsmigituenrt¬
adgłam: & uistoriã resurrectionis. Non
solũ ostensione corporis. et exhortatione

Expanded text:
numento clausum fuerat mortuum. Tenendas meis, ut eant in Galilaeam, ibi me videbunt. O mira pietas Salvatoris, mira benignitas! Quos anquando etiam servos vocare consueverat, hos post resurrectionem fratres appellat, ut et ejusdem se humanitatis, quam et ante habuerat, habitum resurgendo resumpsisse monstraret, et illos quoque ad promerendam sperandamque in sua carne coronam immortalitatis qua ipse jam praeeminebat erigeret. Sane quod se in Galilaea videndum a discipulis praedixit, et sicut sequentia sancti Evangelii declarant, exhibuit etiam in hoc mystice, et veritatem suae resurrectionis et nostrae profectum vitae spiritualis insinuat. Galilaea quippe transmigratio facta interpretatur. Et bene in Galilaea videtur a discipulis, qui jam de morte ad vitam, de corruptione ad incorruptionem, de poena transmigad gloriam, ut victoriam resurrectionis non solum ostensione corporis et exhortatione
Abbreviated transcription (Latin):
caperet. Atubi lux ei saluatoris
inluxit. discussis tenebris coepit etiã
in altum sede cernere : quos oculus
non uidebat. Noc tẽ plane passus ẽ
petrus donec dies ei quiẽ : xp̃s ad¬
sisceret. Unde cut et apłs paulus.
Noxp̃ces sit dies autem ad propinqua

Expanded text:
caperet. At ubi lux ei Salvatoris caperet. At ubi lux ei Salvatoris illuxit, discussis tenebris, coepit etiam in altum fide cernere quod oculis non videbat. Noctem plane passus est Petrus, donec dies ei, qui est Christus, assisteret. Unde ait apostolus Paulus: Nox praecessit, dies autem appropinqua
Abbreviated transcription (Latin):
mio quodam deducit ad requiem̃:
ut autẽ intellegas quia despiritali
piscatione dñs lquebat᷑. Ait petrꝰ.
Praeceptor ꝑ totam noctẽ Labonintes
nichil cȩpimus. sed in uerbo tuo
la raboretia. Uelut si diceret. Quia
ꝑtotam noctem frustrae uigilanti¬
bus nobis non ꝑficit nñs piscãtio
Piscabor iam non instrum̃to sed gratia.
non artis industria sed de uõtionis
instantia: in cuo inquid uerbo laxa¬
boretia. Hegimus uerbũ esse dñm
saluatorem̃ sicut ait euangelista.
In principio enit uerbum et uerbũ¬
Ergo cum in uerbo petrus laxat retia
i n xp̃o utiq relarat eloquia. et cum
illa concexta et disposita iN
dicto p̃ceptoris lina explicat.
magis distincta et conuenientia
in ñomine saluatoris uerba dilatat.
quibus possit non animantia salua¬
ri sed animas. Pertotam inquid¬
noctem labonintes nichil coepimus.
Per noctem uero laboniuenit petrus.
qui prius obscuritatem patieNs
si ne xp̃o non potenit uidere quod

Expanded text:
mio quodam deducit ad requiem. mio quodam deducit ad requiem. Ut autem intelligas quia de spirituali piscatione Dominus loquebatur, ait Petrus: Praeceptor, per totam noctem laborantes nihil cepimus, sed in verbo tuo laxabo rete ; velut si diceret: quia per totam noctem frustra vigilantibus nobis non proficit nostra piscatio, piscabor 645 jam non instrumento, sed gratia; non artis industria, sed devotionis instantia. In tuo, inquit, verbo laxabo rete. Legimus Verbum esse Dominum Salvatorem, sicut ait Evangelista: In principio erat Verbum , Ergo cum in verbo Petrus laxat retia, in Christo utique laxat eloquia, et cum ille contexta et disposita in dicto praeceptoris lineo explicat, magis distincta et convenientia in nomine Salvatoris verba dilatat, quibus possit, non animantia salvare, sed animas. Per totam noctem laborantes nihil 646 cepimus. Per noctem vere laboraverat Petrus, qui prius obscuritatem patiens, sine Christo non poterat videre quod
Abbreviated transcription (Latin):
inter mortuos uiuificat. Nam
uiuificare uerbum hoc signifi¬
cat nihil enim uiuificat᷑. nisi qđ
paulo antefuerit sine uita. uelut
scutius ergo mundi turbinibus.
et prȩfoccitos seculis fluctibus
homines uiuificatur osdicitur
petrus : ut quia mincbat᷑ refertã
nauicula palpitantiũ pisciũ
hominum multitudine plus miret᷑.
tota igit᷑ series lectionis mẏsticũ
continet intellectum: nã et in sũperi¬
ore loco ubi sedens innauicula dñs
ait petro. Duc inaltũ et laxate
retia unc in captunim. Utique
non tam eum docet piscatioNs
in profundum instrum̃ta iacere.
quam p̃dicationis in altum uerba
laxare. Quod altum etiam paulus
Oaltitudo diuitiarum sapientiae
lino pisciculos concludere. sed fidem
homines congregare. Hoc enĩ oꝑat᷑
fides in terris. quod rete oꝑat᷑ iN
fluctibus: nam sĩcut rete quos conti¬
net uacgari non patitur. itti et fides
ernire quos colligit non ꝑ mittit.
nauem. ita et hic congregatos gre¬

Expanded text:
intermortuos vivificat. Nam intermortuos vivificat. Nam vivificare verbum hoc significat: nihil enim vivificatur, nisi quod paulo ante fuerit sine vita. Velut saucios ergo mundi turbinibus, et praefocatos saeculi fluctibus homines vivificaturus dicitur Petrus, ut qui mirabatur refertam naviculam palpitantium piscium hominum multitudine plus miraretur. Tota igitur series lectionis mysticum continet intellectum. Nam et in superiori loco, ubi sedens in navicula Dominus ait Petro: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, utique non tam eum docet piscationis in profundum instrumenta jacere, quam praedicationis in altum verba laxare. Quod altum etiam Paulus  altitudo divitiarum sapientiae lino pisciculos concludere, sed fide homines congregare. Hoc enim operatur fides in terris, quod rete operatur in fluctibus. Nam sicut rete quos continet vagari non patitur, ita et fides errare quos colligit non permittit; ucit ad navem, ita et hic congregatos gre
Abbreviated transcription (Latin):
ft̃s ut euangelicum capitulũ
quod nuꝑlec̃tumẽ. deseni mus
inquo cũt ad petrum dñs adhuc¬
in eius nauicula constitutus
Noli timere ex hoc icim eris homi¬
nes uiuificans. Fristt enim
tionis intelligert saicrismentum.
captuns piscium refertas naui¬
culas discipuli miirentur . sal¬
uator petro non ad promit teret
quod discebat : sed sponderet
quod pęnitus ignoni bat. Hoc ẽ.
in ipsa inqua eñit nauicula. pro
palpitantib piscibus uiui fican¬
dorum hominum copiã lar gere¬
tur. Cum utiq innaiuiculã non
ui uificare homines soleant sed
portari. ne refouere nauigio sed
trepidare uestigio. Uidẽ ergo
ne ista nauic ula nonsit nauicu¬
la quȩ petro regenda tribuitur:
da committitur . Ipsa ẽnim nac¬
uis ẽ quȩ de mundanis turbinib
uel ut defluctibus eleuatos non
necͥare sed uiui ficare consueuit.
Nam sicut cum uas utilis subleua¬
tos piscibus degurgite sauciat
retentat. itti et̃ nauis eccła libe¬
intra sẽ in quam aeccła. et uelut

Expanded text:
Evangelii capitulum quod nuper lectum est disseramus, in quo ait ad Petrum Dominus adhucin ejus navicula constitutus: Noli timere, ex hoc jam homines eris capiens. Ex ista enim tionis possumus intelligere sacramentum. captura piscium refertas naviculas discipuli mirarentur, Salvator Petro non id promitteret quod discebat, sed sponderet quod penitus ignorabat? Hoc est in ipsa in qua erat navicula, pro palpitantibus piscibus vivificandorum hominum copiam largiretur: cum utique in navicula non vivificari homines soleant, sed portari; non refoveri navigio, sed trepidare vestigio. Vide ergo ne ista navicula non sit navicula, quae Petro mergenda tribuitur, da committitur. Ipsa enim navis est quae de mundanis turbinibus, velut de fluctibus elevatos non necare, sed vivificare consuevit. Nam sicut cymba sutilis sublevatos pisciculos de gurgite sauciat et retentat, ita et navis Ecclesiae libeintra se, inquam, 644 Ecclesia, et velut
Abbreviated transcription (Latin):
lippũ ierosolimã detulerunt: & ille miserit eabeato athanasio alexandriç ep̃o.
ibiq: seruata usq: ad tempora teophili cius dẽ urbis cp̃i. quando iubente theodosio
principe. omĩa gentiũ fana destructa sunt: Tunc expurgato asordib: tt̃ploserapis
ibidẽ illata. & basilicã pedicula scrapis in honorem sc̃i ioħis cc̃ consecratam.:

Expanded text:
lippum Hierosolymam detulerint. At ille miserit ea beato Athanasio Alexandriae episcopo, lippum Hierosolymam detulerint. At ille miserit ea beato Athanasio Alexandriae episcopo, ibique servata usque ad tempora Theophili ejusdem urbis episcopi, quando jubente Theodosio principe omnia gentium fana destructa sunt. Tunc expurgato a sordibus tempibidem illata, et basilicam pro aedicula Serapis in honorem sancti Joannis esse consecratam.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ioħs quidẽ quẽ oportebat minui cũ diur nũ lumen decrescere incipitnatꝰ:.
dñs autem qͥuera lux mundi est: eo anni tẽpore quodies crescere incipit. luciflua
nobis suȩ dona natiuitatis exhibuit:. Quo audito discipli eiꝰ. uener̃ & tulerunt corp
eꝰ: &e posucrunt illud inmonum̃to. Narrat iosephus uinctũ i oħem in castellũ
macherunta abductũ: ibiq truncatũ. Narrat historia ȩeclesiastica scpultũ cum
insebastȩ urbe ꝑalestine. quȩ quondã samaria dicta.ẽ. Ac tẽpore iuliani principis
inuidentes xp̃ianis quisepulchrũ eiꝰ pia sollicitudine frequentab ant paginos in¬
uasis so monum̃tũ. ossa dispsisse ꝓcampos. & rursũ collecta igni cremasse: ac denuo
dispsisse peragros. Affuisse tunc tẽporis ibidem de ierosolimis monachos. qͥ mi
paganis ossa legentibus. maximã partem eorũ congregauer̃ & ad patrc̃ suũ phi¬

Expanded text:
quia Joannes quidem, quem oportebat minui, cum divinum lumen decrescere incipit, natusquia Joannes quidem, quem oportebat minui, cum divinum lumen decrescere incipit, natus est. Dominus autem, qui vera lux mundi est, eo anni tempore quo dies crescere incipit, luciflua nobis suae dona nativitatis exhibuit. Quo audito, discipuli ejus venerunt, et tulerunt corpus ejus, et posuerunt illud in monumento. Narrat Josephus, vincMacherunta abductum, ibique truncatum. Narrat et Historia ecclesiastica sepultum eum in Sebaste urbe Palestinae, quae quondam Samaria dicta est; at tempore Juliani principis invidentes Christianis, qui sepulcrum ejus, pia sollicitudine frequentabant, paganos invasisse monumentum, ossa dispersisse per campos, et rursum collecta igne cremasse, ac denuo dispersisse per agros. Affuisse vero tunc temporis ibidem de Hierosolymis monachos, qui misti paganis ossa legentibus maximam eorum partem congregaverint, et ad patrem suum Phi
Abbreviated transcription (Latin):
in facio: cũleticiã haberet inm̃te. Selusq excusad iuram̃to: ut suboccasi ono picꝰ¬
sui eõ consortes. ut in ligurtios impiroq conuiuio eruento epulo destrient᷑. So
attulit caput eiꝰ indisco. & dedit illud puelle. & puella dedid matrisuae: Hoc iuxta
qua xp̃c apopło credebatur insinuat: sicud e altatio incruce dñisaluatoris ꝓ¬
fectum designabad fidei : quia ipso qui prius a turbis ꝓpħa ẽc̃ putabatur. dñs
ex altatus . ẽ. in cruce dñs: quiasicut idem ioħs ait. illũ oportebad crescers. ioħ̃m
autẽ minur. Illũ autẽ qui ꝓpħa estimabatur xp̃m cognosci: & eũ qui x p̃c prȩ
uirtutũ sullimitate putabatur. xp̃i eẽ prophetã &e prȩcursorẽ decebat intelligi
Quod ipsũ quoq distinctione tẽporis quouterq illorũ natus est satis aꝑte signatũ ÷:

Expanded text:
in facie, cum laetitiam haberet in mente. Scelusque excusat juramento, ut sub occasione piein facie, cum laetitiam haberet in mente. Scelusque excusat juramento, ut sub occasione pienvivio, cruentae epulae deferrentur. Et attulit caput ejus in disco, et dedit illud puellae, et puella dedit matri suae. Hoc juxta qua Christus a populo credebatur, insinuat, sicut exaltatio in cruce Domini Salvatoris, profectum designabat fidei, quia ipse prius a turbis propheta esse putabatur Doexaltatus est in cruce Dominus, quia, sicut idem Joannes ait, illum oportebat crescere, Joannem autem minui. Illum autem qui propheta aestimabatur Christum cognosci, et eum qui Christus pro virtutum sublimitate putabatur, Christi esse prophetam, et praecursorem decebat intelligi. Quod ipsum quoque distinctione temporis quo uterque illorum natus est, satis aperte signatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
iuram̃tũ homicidiũ fecerit: qͥa adhoc forte iurauit ut futurȩ occisioni machinas
prepararet. Alioquinsi obiusiurandũ fecisse sẽdicit: si patris si matris postulasseo
interitũ. facturus fucrat annonꝰ Quod inse gͦ repudiaturus fuio. contẽners debut¬
a mꝓpħ Qug cũ exissit: dixit matrisuȩ. Quid petã: Et illa dixit. Caput ichis
bptistȩ. Hcrodias timens neherodes aliquando resipisegret: uel philippo fr̃i amicꝰ
ficred atq illicitȩ nuptiȩ repudio soluerent᷑ : moneo filiã ut in ipso stati conuiuio
caput ioħis postuleo. digno opisaltationis dignũsangunis premũ. Et contris tasꝰ:
multorũ sic narret historicꝰ. quomͦ eotẽpore ab omib eredebat᷑ Sicuo iosephabipsa
quoq: maru appellatur pat iħu. ita & nunc herodes dr̃ contristatus. qͥa hoc discũben¬
bentes putabant Dissimulator em̃mtis suȩ & artifex homicida. tristiciã prȩferebat

Expanded text:
juramentum homicidium fecerit, quia ad hoc forte juravit, ut futurae occisioni machinas juramentum homicidium fecerit, quia ad hoc forte juravit, ut futurae occisioni machinas praepararet. Alioquin si ob jusjurandum fecisse se dicit, si patris, si matris postulasset interitum, facturus fuerat, an non? Quod in se ergo repudiaturus fuit, contemnere debua. Quae cum exisset, dixit matri suae: Quid petam? Et illa dixit: Caput Joannis Baptistae, etc. Herodias timens ne Herodes aliquando resipisceret, vel Philippo fratri amicus fieret, atque illicitae nuptiae repudio solverentur, monet filiam, ut in ipso statim convivio caput Joannis postulet, digno opere saltationis, dignum sanguinis praemium! Et contristatus multorum sic narret historicus, quomodo eo tempore ab omnibus credebatur. Sicut Joseph ab ipsa quoque Maria appellatur pater Jesu, ita et nunc Herodes dicitur contristatus, quia hoc discumbentes putabant. Dissimulator enim mentis suae et artifex homicida tristitiam praeferebat
Abbreviated transcription (Latin):
mortaliũ herodes & pharao leguntur dicmnatalis sui gaudus festiuis celebrasse: sed
uterq rex in fausto auspicio festiuitatẽ suã sanguine focdauit: Uerũ herodes tanto ma¬
iore impietate. quanto sc̃m & in nocentẽ doctoremueritatis & prȩconẽ uitȩ ac regni
cȩlestis occidit. & hoc ꝓuoto acpetitionc saltatricis. Neq enĩ capub: occisi ante
c̃uiuas in ferre puduit:. Na pharao niltalis uesaniȩ cõmisisse legitur: sedtantũ
peccantẽ sibi cunuchũ uita priuari iubens: Quo longius autrȩ cultu religionis
aberat: eoleuius inuiolatione suȩ festiuitatis deliqͥt: Et tam̃ exutriusq exẽplo
ꝓbatur utilius eẽ nobis dic̃ mortis future tim̃do & caste agendo. sepius in me¬
moriã reuocare : quã diemnatiuitatis luxuriando celebrare: Homo enĩ ad laborẽ
ꝙuis: & dabotib Et iurauitd illi. Nonexcusatur herodes qđ iuitus &e nolens ꝓpter

Expanded text:
mortalium Herodes et Pharao leguntur diem natalis sui gaudiis festivis celebrasse, sed mortalium Herodes et Pharao leguntur diem natalis sui gaudiis festivis celebrasse, sed uterque rex infausto auspicio festivitatem suam sanguine foedavit; verum Herodes tanto majore impietate quanto sanctum et innocentem Doctorem veritatis et praeconem vitae ac regni coelestis occidit, et hoc pro voto ac petitione saltatricis, neque enim caput occisi ante convivas inferre puduit; nam Pharao nil talis vesaniae commisisse legitur, sed tantum peccantem sibi eunuchum vita privari jubens, quo longius a verae cultu religionis aberat, eo levius in violatione suae festivitatis deliquit. Attamen ex utriusque exemplo probatur, utilius esse nobis diem mortis futurae timendo et caste agendo saepius in memoriam revocare, quam diem nativitatis luxuriando celebrare. Homo enim ad laborem cuisset Herodi. Non excusatur Herodes quod invitus et nolens propter
Abbreviated transcription (Latin):
frẽmhuꝰ herodis subquo passus. ẽ. xp̃c duxisse uxorẽ hcrodiadc̃ filiã regis
arethȩ: Posteiuͦꝰsocerũ eiꝰ exortis quibusdã contragenerũ simultatib tulis se filiã suam.
& indolorẽ maritiprioris inimici eiꝰ nuptus copulasse. Quis sit autẽ hic philippꝰ. euan¬
gelista lucas plenius docet: Anno qͥntodecimo imꝑii tyberii cęsaris ꝓcurante pontio
pilato udȩã. tetrarcha autẽ gilileȩ herode. philippo autẽ fr̃ eꝰ tetrarcha itures & tra¬
conitidis regionis. Ergo ioħs baptisti qͥuenit insp̃u & uirtute helie. eidẽ auctoritate
qua ille achab corriputrat & ierabel: arguit herodẽ & herodiadẽ qđ illicitas nupti¬
as fecerint: & ñliceat fr̃e uiuente germano illius uxorẽ ducere: malens periclitari
apud regẽ: qui ꝓpõ adulationõ ẽẽ immemor prȩceptorũ dĩ Eocũ dies oportunꝰ
accidisset: herodes natalis sui cęna fecit principib & tribunis &e primis galilce. Soli

Expanded text:
ejus Herodis sub quo passus est Christus, duxisse uxorem Herodiadem, filiam regis Aretae. Postea vero, socerum ejus, exortis quibusdam contra generum simultatibus, tulisse filiam suam, et in dolorem mariti prioris, inimici ejus nuptiis copulasse. Quis sit autem hic Philippus, Evangelista Lucas plenius docet? Anno quintodecimo imperii Caesaris, procurante Pontio Pilato Judaeam, tetrarcha autem Galilaeae Herode, Philippo autem fratre ejus tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis . Ergo Joannes Baptista, qui venit in spiritu et virtute Eliae, eadem auctoritate qua ille Achab corripuerat et Jezabel, arguit Herodem et Herodiadem quod illicitas nuptias fecerint, et non liceat fratre vivente germano, illius uxorem ducere, malens periclitari apud regem, quam propter adulationem esse immemor praeceptorum Dei. Et cum dies opportunus accidisset, Herodes nata
Abbreviated transcription (Latin):
Nigͦ nouerat dñs corda discipłorum deexcidio ac ꝑditione suȩ gentis ẽẽ contristanda.
hoc eos solatio alleuat ut nossent sibi etiã iudeis abicctis socios ñ defore gaudu regniq
celestis. immoplures multo quã deiud ea perirent ex om̃ib: toto orbe nationib: ẽẽ colli¬
gendos. Et cũ duxerint uos tradentes: nolite prȩcogitare qͥd loquamini. sed quod
datũ uobis fuerio in illa hora id loqui mini. Nonenĩ uos estis loquentes. sed sp̃s sc̃s
autẽ fr̃ frẽm inmortẽ : & pat̃ filiũ. Et consurgent fili in parentes. & morte afficient
eos Hoc in ꝑsecutionib crebro fieriuidimꝰ. nec ullus. c̃. int̾ eos fidus affectus :

Expanded text:
go noverat Dominus corda discipulorum de excidio ac perditione suae gentis esse contristanda, hoc eos solatio allevat, ut nossent sibi etiam Judaeis abjectis, socios non defore gaudii regnique coelestis, imo plures multo quam de Judaea perirent ex omnibus toto orbe nationibus esse colligendos. Et cum duxerint vos tradentes, nolite praecogitare quid loquamini, sed quod datum vobis fuerit in illa hora id loquimini. Non enim estis vos loquentes, sed Spiritusautem frater fratrem in mortem, et pater filium, et consurgent filii in pare Hoc in persecutionibus crebro fieri vidimus nec ullus est inter eos fidus affectus,
Abbreviated transcription (Latin):
tatȩ sunt dicentis. Uenite & uidete locũ. ubi positꝰ erat dñs . Quouenientes ut dic¬
tum. ẽ. & in trantes: uider̃ eum dequo matheus tacet: marcus autẽ loquit᷑ sedentẽ
adextris. a quo talia similit̃ audierunt: Aut certe intrantes inmonum̃tũ in aliqua
septa maceriȩ debemꝰ accipe : quia conmunitũ locũ tunc fuisse credibile. ẽ. in
aliqͦs patio ante petrã. qua excisa locus factus fuerat sepulturȩ. ut ipsũ uiderint
in eodẽ spatio sedentem adextris quẽ dicit matheus sedentẽ suꝑ lapidẽ. quẽ terrȩ
motus abostio monum̃ti reuoluerat : id ẽ. alocosepulchri ꝙ effossũ erat inpetra::
MARCUM¬

Expanded text:
tatae sunt dicentis: uenite et uidete locum, ubi positus erat dominus, quo uenientes, ut dictatae sunt dicentis: uenite et uidete locum, ubi positus erat dominus, quo uenientes, ut dictum est, et intrantes uiderunt eum, de quo Mattheus tacet, Marcus autem loquitur, sedentem a dextris, a quo talia similiter audierunt. aut certe intrantes in monumentum in aliqua saepta maceriae debemus accipere, qua communitum locum tunc fuisse credibile est in aliquo spatio ante petram, qua excisa locus factus fuerat sepulturae, ut ipsum uiderint in eodem spatio sedentem a dextris, quem dicit Mattheus sedentem super lapidem, quem terrae motu ab ostio monumenti reuoluerat, id est a loco sepulchri, quod effossum erat in petra. Marcu
Abbreviated transcription (Latin):
transmigrauerat: Et prius postresurrectionẽ ingalilea adiscipłis uidetur :
quia resurrectionis eiꝰ głam posblȩti uidebimꝰ. simͦ auitus aduirtutũ cdsitudinc̃
transmigramꝰ. Quigꝰ in sepulchronunciat᷑. intransmigratione ostendit: quia
is qͥ mn mortificatione carnis agnoscit᷑. intransinigratione m̃tis uidetur. Notan¬
moucre quomꝰ scd̾m matheũ angls suplapidẽ sedebat reuolutũ a monum̃to
Martus eni introcuntes eas inmonum̃tũ dicit uidisss iuuenẽ sedentẽ indextris cooꝑtũ
stola candida & obstupuisse : nisi intelligamꝰ aut matheũ tacuis se deillo angelo
quẽ intrantes uider̃. marcũ uero deillo tacuisse quẽ foris uider̃ sedentẽ suꝑ lapidẽ
ut duos uiderint & aduob singillatĩ audierint quȩ dixer̃ angli de ihu. Prius ab
illo quẽ foris uider sedentẽ suplapidem : deinde ab illo quẽ uiderunt intrantes
in monum̃tũ sed entẽ adextris. Quod ud intrarent: illius qͥ foris sedebat uerbis exor¬

Expanded text:
is videtur, quia resurrectionis ejus gloriam post laeti videbimus, si modo a vitiis ad virtutum celsitudinem transmigramus. Qui ergo in sepulcro nuntiatur, in transmigratione ostenditur, quia is qui in mortificatione carnis agnoscitur, in transmigratione mentis videtur. Atmouere, quomodo secundum Mattheum angelus super lapidem sedebat reuolutum a monumento — Marcus enim introeuntes eas in monumentum dicit uidisse iuuenem sedentem in dextris coopertum stola candida et obstipuisse — nisi intellegamus aut Mattheum tacuisse de illo angelo, quem intrantes uiderunt, Marcum uero de illo tacuisse, quem foris uiderunt sedentem super lapidem, ut duos uiderint et a duobus singillatim audierint quae dixerunt angeli de Iesu, prius ab illo quem foris uiderunt sedentem super lapidem, deinde ab illo quem uiderunt intrantes in monumentum sedentem a dextris, quo ut intrarent illius qui foris sedebat uerbis exhor
Abbreviated transcription (Latin):
hauddubiũ quin xp̃csit: qui ad patrẽ post resurrectionẽ uictor ascendens ȩccłam cor¬
poralit̃ reliquit. quã tam̃ nunquã diuinȩ prȩsidio presentiae destituit. manens in illa
om̃ibus dicb: usq ad consũmationẽ scłi. Carnis & cnilocus ꝓprie terraest: Quȩ ueluo ad
peregrina ducta esd: cũ predc̃ptorem nr̃m. ẽ. incelo collocata. Dedit autemseruis suis
opibus seruiendi Ianitori quoq prȩcepit ut uigilareo: quia ordini pastorũ acrectoiũ
sp̃ualium cõmissȩ sibi ȩccłs curãsollerti obseruantia iubet impendere: Quod autem
uobis dico: om̃ibus dicoiugilate. Non apłitantũ & successores corũ rectores nimirũ eedẽ.
sed& om̃s uuigilaro precipim. Sniuersi ianuas cordiũ nr̃orũ nchostis antiquus mala
suggtiendo irrũpat instanttr scruaro iubemur : nenos dormientes dñs uemens imuenus
sedulo singuli prȩcauere debemus: Unusquisq nĩpserationẽ reddet do. Uigilat aut̃:¬

Expanded text:
am Christus sit, qui, ad Patrem post resurrectionem victor ascendens, Ecclesiam corporaliter reliquit, quam tamen nunquam divinae praesidio praesentiae destituit, manens in illa omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Carnis etenim locus proprie terra est, quae velut ad peregrina ducta est, cum per Redemptorem nostrum est in coelo collata. Dedit autem servis suisoperibus serviendi. Janitori quoque praecepit ut vigilaret, quia ordini pastorum ac rectorum spiritalium, commissae sibi Ecclesiae curam solerti observantia jubet impendere. Quod autem vobis dico, omnibus dico, vigilate. Non apostoli tantum et successores eorum, rectores nimirum Ecclesiae, sed et omnes vigilare praecipimur. Universi januas cordium nostrorum, ne hostis antiquus mala suggerendo irrumpat, instanter servare jubemur, ne nos dormientes Dominus veniens inveniat, sedulo singuli praecavere debemus. Unusquisque enim pro se reddet rat
Abbreviated transcription (Latin):
in prȩficitur adregimen. talem erga disciplinã subditorũ prȩstare sedebet:
ut nonsolũ auctoritate. uerũ etiã humilitate clarescat. Sed tam̃ itaerit in eo
uirtus humilitatis. ne dissoluatur uita subditorũ inuitus: Atq ita aucto¬
ritas aderic potestatis. neptumorem cordis seueritas existab immo¬
derationis. Haec. ẽ. indisacerdotib: uera discretio. qui a nec ꝑlibertatem suꝑbi. nec ꝑ
humilitatẽ remissi sunt: Hino ẽ. qđ sc̃i cũ multa constantia redarguer̃ etiã principũ
uitia. inquib: cũ sũma eẽt humilitas. loco tam̃ necessario libere transgressores iusti¬
cis increpabant. Aliquando etiã subditis nos oportet animoeẽ humiliores. q̃mfacta
subditorũ iudicantur a nobis: Nr̃a uero: ds̃ iudicat: Agnoscat ep̃s scruũ so ẽẽ plebis.
ñ dominũ. Uerum haec caritas. ñ conditio exigio¬

Expanded text:
i praeficitur ad regimen, taliter erga disciplinam subditorum praestare se debet, ut non solum auctoritate, verum etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo virtus humilitatis, ne dissolvatur vita subditorum in vitiis; atque ita auctoritas aderit potestatis, ne per tumorem cordis severitas existat immoderationis. Haec est enim in Dei sacerdotibus vera discretio, qua nec per libertatem superbi, nec per humilitatem remissi sunt. Hinc est quod sancti cum multa constantia redarguerunt etiam principum vitia, in quibus cum summa esset humilitas, loco tamen necessario libere transgressores justitiae increpabant. 2. Aliquando etiam subditis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus judicat. 3. Agnoscat episcopus servum se esse plebis, non dominum; verum hoc charitas, non conditio exigi
Abbreviated transcription (Latin):
clusis uermib & putredino peccatorũ. illesa seruat᷑ suo conditori: ꝑciꝰcustodiã
mandatorũ Bonũ qͥppe. c̃. uerbũ di audiro : frequentius sale sapientiȩ spũialis
coidis archana condire. immoipsũ cũ apłis salterro̧ficri÷ id .e. corũ quoq qui
adhuc terrenas a piunt im buendis mentib: sufficero : Ad siqͥs semel condimto uerita¬
tis illiminatus ada postassã redicrio: quo alio doctore corrigitur qui c̃ quã psegus¬
tauid sapientis dulcedinẽ uel aducrsis sclipttrritus. ud illetebris illectus abiccitꝰ

Expanded text:
clusis vermibus et putredine peccatorum, illaesa servatur conditclusis vermibus et putredine peccatorum, illaesa servatur conditmandam. Bonum quippe est Dei verbum audire, frequentius sale sapientiae spiritalis cordis arcana condire, imo ipsum cum apostolis sal terrae fieri, id est, eorum quoque qui adhuc terrena sapiunt imbuendis mentibus sufficere. At si quis semel condimento veritatis illuminatus ad apostasiam redierit, quo alio doctore corrigitur, qui eam quam ipse gustavit sapientiae dulcedinem, vel adversis saeculi perterritus, vel illecebris alle
Abbreviated transcription (Latin):
ALIEEELLANTURAPLI. QUIA PER
IPSOS UNTUERSUN HONINUM CONDITURGENUS
lesti ac diuina sapientia plenos sal terrȩ saluator nominat: ostendit fatuos ẽe iudi¬
candos qͥ terrena tantũ sapiunt. qui tẽporalium bonorũ uel copiã sectantes. uel in-¬
opiã metuentes: amittunt ȩterna. quȩ nec dari possunt ab hominib: nec auferri.
N otandũ autẽ ꝙ salis natura. infoccunditatẽ ttrrȩ facit: Vnde & inpsalmoscriptũ :
Posuit terrãfructiserã insalsuginem. Et quasda urbes legimꝰ ira uictorũ sale seminatas:
ut nullũ incis germenoriretur. Allegorice autẽ hocbene conuenit doctrinȩ aplics.
ut destructis aduersariorũ munitionib & peccati regnodeiecto. sale sapientiac
cõpescat ultra incarnis humanȩ terrascłiluxũ. atq focditatẽ germinare uitiorũ
Item. quiasal ad condiendos ci bos carnesq siccandas aptum. c̃: rite demonstrat.
ꝓppredicationẽ euangeli fluxus restringit᷑ uoluptatũ. & humananatura ex¬

Expanded text:
appellantur apostoli, quia per ipsos universum hominum conditur genus. lesti ac divina sapientia plenos, sal terrae Salvator nominat, ostendit fatuos esse judicandos, qui terrena tantum sapiunt, qui temporalium bonorum velut copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Notandum autem quod salis natura infecunditatem terrae facit. Unde et in psalmo scriptum est: Posuit terram fructiferam in salsuginem . Et quasdam urbes ira victorum sale seminatas, ut nullum in eis germen oriretur. Allegorice autem hoc bene convenit doctrinae apostolicae, ut destructis adversariorum munitionibus, et peccati regno dejecto, sale sapientiae compescat ultra in carnis humanae terra saeculi luxum atque foeditatem germinare vitiorum. Item quia sal ad condiendos cibos carnesque siccandas aptum est, rite demonstrat quod per praedicationem Evangelii fluxus restringitur voluptatum, et humana natura, ex
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum. ẽ. Simile est regnũ celorum sagens mis sȩinmare. Et regnũ duntrauos. ẽ
Qui autẽ feccrio & docuerit: hic magnus uocabitur in regno cȩlorũ Infaciendo eni legis
mandata magni nom meretur ille qui docet: Quia ñdoctores nec auditores. sed facto¬
res legis iustificabunt᷑ apuddm: LC̃ SC̃I EU. SCD̃M MARCŨ¬

Expanded text:
scriptum est: Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare; et Regnum Dei intra vos est. scriptum est: Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare; et Regnum Dei intra vos est. Qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum; in faciendo enim legis mandata magni nomen meretur ille qui docet quia non doctores, nec auditores, sed factores legis justificabuntur apud Deum. Quibus merc
Abbreviated transcription (Latin):
gła pollicetur. Alit̃ autem suggillat phariseos hoc capitulo: qui contẽptis manda¬
tis distatuerunt ꝓprias traditiones. ꝙ ñeis ꝓsit doctrina inpopłis. siuel paruũ quod
in lege prȩceptum. õ. destruant: Mandata ergo minima : significant᷑ punũ iota aut unũ
in regnocȩlorũ: ubinisi magni ẽẽ non possunt:. Potest & hoc moralit̾ accipi Soluit
autem mandatũ dĩ is qui ñ implet: quanquã ñ inmandato solutionẽ faciat sed
in semet ipso. Firmũ est enĩ dimandatũ. & ñ potest solui scriptura. Lexergo qͦdã¬
modo ligatio est. Qui autem ligationes dĩ excedio: ipse mandata soluit insemet¬
ipso a ñimipsis Talis quidõ minimꝰ uocabitur in regnocdorũ: quia despectissimꝰ :
in ȩccła scõrum. Nã & regnũ cȩlorũ hic prȩsentẽ ȩccłam significat: sicut &alibi. ubi

Expanded text:
gloriam pollicetur. Aliter autem suggillat Pharisaeos hoc capitulo, qui contemptis mandagloriam pollicetur. Aliter autem suggillat Pharisaeos hoc capitulo, qui contemptis mandatis Dei statuerunt proprias traditiones quod non eis prosit doctrina in populis, si vel parvum quod in lege praeceptum est destruant. Mandata ergo minima significantur per unam Iotam aut unum in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Potest et hoc moraliter accipi. Solvit autem mandatum Dei is qui non implet, quanquam non in mandato solutionem faciat, sed in semetipso. Firmum est enim Dei mandatum, et non potest solvi scriptura. Lex ergo quodammodo est ligatio. Qui autem ligationes Dei excedit, ipse mandata solvet in semetipso, et non in ipsis. Talis quidem minimus vocabitur in regno coelorum, quia despectissimus est in Ecclesia sanctorum. Nam et regnum coeloru
Abbreviated transcription (Latin):
lantur in euangelio: Int̾ litteras ergo iota minor. ẽ. cȩteris: quia unoductufit
Apex autẽ etiã ipsius. ẽ. aliqua insũma particula. Quib uerbis ostendit in lege
adeffectũ etiã minima quȩq ꝑduci: Apte autẽ iota grecum & ñ ioth hebreũ posuit:
quia iota innumero.x. significat. & decalogũ legis enumerat. cuiꝰ quidẽ apex &
ꝑfatio. ẽ. euanglium. Quigͦ soluerit unũ demandatis istis ceudocuerit sic homines :
minimꝰ uocabitur in regno celorũ. Itaq neminima quidẽ mandatorũ dĩ. nisi cũ
piaculo constituit ẽẽ soluenda: Futuros minimos. id. ẽ. nouissimos  ac pene nul¬¬
los denuncians : minima soluentes. Nulla autẽ his minora possunt ẽẽ quȩ minima¬
sunt: Minimũ. ẽ. autem omniũ dñipassio & crucis mors: quãsiqͥs tanquã eru-¬
bescendã non confitebit᷑. erit minimꝰ. Confitenti uero: magnȩ incȩlo uacationis

Expanded text:
lantur in Evangelio. Inter litteras ergo, Iota minor est caeteris, quae uno dicto fit, lantur in Evangelio. Inter litteras ergo, Iota minor est caeteris, quae uno dicto fit, apex autem etiam ipsius est aliqua in summa particula, quibus verbis ostendit in lege ad effectum etiam minima quaeque produci. Apte autem Iota Graecum et non Ioth Hebraeum posuit, quia Iota in numero X significat, et decalogum legis enumerat, cujus quidem apex et perfectio est Evangelium. Qui, ergo, solverit unum deminimus vocabitur in regno coelorum. Itaque ne minima quidem mandatorum Dei nisi cum piaculo constituit esse solvenda. Futuros minimos, id est novissimos, ac pene nullos, denuntians minima solventes. Nulla autem his minora possunt esse quae sunt minima: minimum est autem omnium Domini passio, et crucis mors, quam si quis tanquam erubescendam non confitebitur, erit minimus, confitenti vero magnae in coelo vocationis
Abbreviated transcription (Latin):
qđ minus habet: aut faciendo ꝙ habet: Ergo prius consideremꝰ qđ primoposui. Nã
qui addidit ꝙ minus habet: nonutiq soluo qđ inuenit. sedmagis perficiendo
confirmauit: Siue ergo ea quȩ dess ꝓphatasunt cõplere uenit humanatus: siue
illa quȩ antea ꝓpt̃ infirmitatẽ audientiũ rudia & imꝑfeeta fucrant cõplere. irã tolleis¬
qͥppe dicouobis. donec transeat celum & ttrra iotaunũ aut unus apex ñ prȩteribit a
lege donet omĩa fiant: Promittunt᷑ cȩlinoui. & terranoua: quȩ facturus . ẽ. dñs ds̃
Sienĩ noua creanda sunt: consequent᷑ hȩc erunt transitura. Quod autẽ sequit᷑. iotaunũ
aut unus apex ñ prȩteribit alege donec om̃ĩa fiant: exfigura litterȩ ostenditur. ꝙ
etiã quȩ minima putantur in lege sacram̃tis spũalib plena sunt : & omĩa recapitu.¬

Expanded text:
quod minus habet, aut faciendo quod habet. Ergo prius consideremus quod primo posui. Nam quod minus habet, aut faciendo quod habet. Ergo prius consideremus quod primo posui. Nam qui addidit quod minus habet, non utique solvit quod invenit, sed magis perficiendo confirmavit. Sive ergo ea quae de se prophetata sunt complere venit inhumanatus, sive illa quae antea propter infirmitatem audientium rudia et imperfecta fuerant complere, iram tollensquippe, dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit a lege donec omnia fiant. Promittuntur coeli novi et terra nova quae facturus est Dominus Deus, si enim nova creanda sunt, consequenter haec erunt transitura. Quod autem sequitur, Iota unum aut unus apex non praeteribit a lege donec haec omnia fiant, ex figura litterae ostenditur quod etiam quae minima putantur in lege sacramentis specialibus plena sunt, et omnia recapitu
Abbreviated transcription (Latin):
dit : ut ñ hominẽ seddm̃ honorent . Sicut inipso homine quẽ portabat dñs osten¬
dit ubi admiratȩ sunt turbȩ paraliticosanato uirtutes eiꝰ. sicui in euangdio scriptũ :
timuer̃ & glorificauer̃ dm̃. qui dedit potestatẽ talem hominib: Nolite putare :¬
oitatus. audientes ut se prȩpararent ad omĩa sustinenda ꝓueritate atq iusticia
& ñ absconderent bonũ ꝙ accepturi erant. sed ea beneficia discerent. ut cȩteros do¬
cerent ñ ad laudem suã. sed ad głam dĩ bonasua oꝑa referentes: incipit. eosĩa in¬
formare & docere quid doceant. tanquãsi quȩrerent dicentes. Ecceuolumꝰ omĩa
sustinere ꝓtuo nomine. & doctrinã tuã non abscondere. Sed quid .c̃. hoc ipsũ quod
uetas abscondi. & ꝓquo iubes omĩa tolerari: Nunquid aliud dicturus es contra ea
tractandũ est. Nã quidicit. non ueni soluero legemsed adimplere: aut ad dendo dic̃

Expanded text:
dit ut non hominem, sed Deum honorent. Sicut in ipso homine, quem portabat, Dominus ostendit ut non hominem, sed Deum honorent. Sicut in ipso homine, quem portabat, Dominus ostendit, ubi admiratae sunt turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio scriptum est: Timuerunt et glorificaverortatus est audientes ut se praepararent ad omnia sustinenda pro veritate atque justitia, et ut non absconderent bonum quod accepturi erant, sed ea benevolentia discerent, ut caeteros docerentformare et docere quid doceant, tanquam si quaererent, dicentes: Ecce volumus omnia sustinere pro tuo nomine, et doctrinam non abscondere, sed quid est ipsum, quod vetas abscondi, et pro quo jubes omnia tolerari? Nunquid aliud dicturus es contra ea tractandum est. Nam qui dicit non veni solvere legem, sed adimplere, aut addendo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
luceat lum̃ur̃m corã hominib: ut uideant bona factaur̃a: finẽ constituis se ui¬
deretur in laudib hominũ quas quȩr̃ hypocritȩ. & qui ãbiunt honores. & captant
in anissimã głam. contraquos dr̃. Si adhuc hominib placerẽ. seruus xp̃i non
essẽ. Et ꝑpropħam. Qui hominib: placent confusi sunt: quia ds̃ nichil fecit illos
in anis gloriȩ cupidi. Et ipse iterũ. Probet autẽ seipsũ homo: & tunc insemeo ipso
habebit głam & ñ in altero. Non ergo tantũ dixit ut uideant bona oꝑaur̃a. s ad di-¬
dit & glorificent patrem ur̃m qui incȩlis: ẽ. Et hoc ipsũ ꝙ homo ꝑbona oꝑa placet
hominib:. nonsibi finẽ constituat ut hominib: placead: sed restrat hoc adlaudẽ
dĩ. & ꝓpt̾ea placcat hominib : ut in illo glorificetur ds̃. Hoc enĩ laudantib expe¬

Expanded text:
luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra, finem constituisse viluceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra, finem constituisse videretur in laudibus hominum, quas quaerunt hypocritae et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. Contra quos dicitur: Si adhuc hominibus placerem, servus Dei non essem . Et per Prophetam: Qui hominibus placent confusi sunt, quia Deus nihil fecit illos iciamur, inquit, inanis gloriae cupidi . Et ipse iterum: Probet autem seipsum homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero . Non ergo tantum dixit: Ut videant bona opera vestra, sed addidit Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est, ut hoc ipsum, quod homo per bona opera placet hominibus, non sibi finem constituat, ut hominibus placeat, sed referat hoc ad laudem Dei. Et propterea placeat hominibus, ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expe
Abbreviated transcription (Latin):
abscondere. nec modio supponere : hoc. ẽ. submensura legis includere. uel intrauniꝰ
iudeogentis terminos uoluit cohibere Candelabrũ : ȩccłam dicit: Cuilucernã suꝑ¬
posuit: quia nr̃is infrontib. fidẽ suȩ in carnationis affixit: lit qui ȩccłam fideliter
ingredi uoluerint. lum̃ ueritatis palã quȩant intueri. Quoduꝰ ait ut luceat oib
qui indomosunt : & ȩccłam potest significare ut supra ostendimꝰ. & ipsã habita¬
tionẽ hominũ hoc .ẽ. mundũ Sic enĩ lucet lux scorum prȩdicatorũ inȩccła: ut
ctiã ii quiuntus sunt lumenuideant. & adeos qui foris sunt lucis radios spargant.
ut ipsi quoq ab errorũ & peccatorum tenebris aufugiant: & adlucem uerȩ fidei con¬
uenire festinent: Vnde & subditur. Sicluceat luxur̃acorã hominibus: ut uideant
oꝑa ur̃abona. & gorificent patrem ur̃m qui incelis est: Sitantũ modo dicereo sic

Expanded text:
abscondere, nec modio supponere, id est sub mensura legis includere, vel intra unius abscondere, nec modio supponere, id est sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Candelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam superposuit. Quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit. Ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Quod vero ait: Ut luceat omnibus qui in domo sunt, et Ecclesiam potest significare, ut supra ostendimus, et ipsam habitationem hominum, hoc est mundum. Sic enim lucet lux sanctorum praedicatorum in Ecclesia, ut etiam hi qui intus sunt lumen videant, et ad eos qui foris sunt lucis radios spargat, ut ipsi quoque ab errorum et peccatorum tenebris aufugiant, et ad lucem verae fidei convenire festinent. Unde et subditur: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est. Si tant
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ueritatis. ut id eo ueritatem quisq prȩdicet : dũ timet ne aliqͥd inreb conpora¬
lib & tẽporalib: molestiȩ patiatur. Submodiogͦ lucernã ponit: quisqͥs lucem doc¬
trinȩ bonȩ cõmodis tẽporalib obscurad & tegit: Suꝑ candelabrũ autem: qͥ corpus
suũ minis terio di subicit. ut superior sit prȩdicatio ueritatis. inferior seruitꝰ cor¬
poris. p̃ipsã tamen corporis seruitutem excellentior luceat doctrina: quȩ pofficia
corporalia. id.ẽ. ꝑuocem & linguã. & cȩteros corporis motus inbonis oꝑibus insi¬
& seruituti subicio: ne forte cũ aliis predicauero. ipse rȩꝓbus efficiar. Potest & luccrna
hȩc suꝑhumanitatẽ saluatoris interp̃tari Ipse qͥppe lucernã accendit: qui testam
humanȩ naturȩ flama suȩ diuinitatis impleuit: Quã ꝓfecto lucernã nec credentib

Expanded text:
onem veritatis, ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporaonem veritatis, ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus molestiae patiatur. Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem doctrinae bonae commodis temporalibus obscurat et tegit. Super candelabrum autem, qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis: per ipsam tamen corporis servitutem excelsior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est per vocem et linguam et caeteros corporis motus in bonis operibus insiet servituti subjicio, ne forte cum aliis praedicavero ipse reprobus efficiar. Potest et lucerna haec super humanitate Salvatoris interpretari. Ipse quippe lucernam accendit, qui terram humanae naturae flamine suae divinitatis implevit. Quam profecto lucernam nec credentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ta: conglutinata autẽ bitumine caritatis: & unitate fidei. Hȩx tuta fu intrantib :
sed laboriosa adcuntibus: Custodit habitatores: secludit inimicos. & contra om̃s
insidias inimicorum. hoc. ẽ. iudeorũ. paganorũ. siue ctiã hereticorũ manet insuꝑa¬
bilis: Hanc ciuitatẽ prȩsigurabant sex urbes refugn in montib: positae : quia ipsa
inmonte. hoc.c̃. palã posita. ueraciter refugiũ fii om̃ibus confugientib adse ab
inimicodiabolo. Neq accendunt. lucernã & ponunt cã submodio sed supra cande¬
labrũ : ut lucead om̃ibus qui indomosunt: Exemplis etiã atq similitudinib: domes¬
ticis docet apłos fiduciã predicandi. ne abscondant᷑ obmetũ. & sint similes lucernş
submodio: sed tota libertate se ꝓdant. ut ꝙ audier̃ incubiculis. prȩdicent intectis
Ponere ergo .ẽ. lucernã submodio: suꝑiora facere corporis cõmoda quã prȩdicati¬

Expanded text:
ta, conglutinata autem bitumine charitatis et unitate fidei. Haec tuta fit intrantibus, ta, conglutinata autem bitumine charitatis et unitate fidei. Haec tuta fit intrantibus, sed laboriosa adeuntibus, custodit habitatores, secludit inimicos. Et contra omnes insidias inimicorum, hoc est Judaeorum, Paganorum, sive etiam haereticorum, manet insuperabilis. Hanc civitatem praefigurabant sex urbes refugii in montibus positae, quia ipsa in monte, hoc est, palam posita veraciter refugium fit omnibus confugientibus ad se ab inimico diabolo. Neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. Exemplis etiam atque similitudinibus domesticis docet apostolos fiduciam habere praedicandi, ne abscondantur ob metum, et sint similes lucernae sub modio, sed tota libertate se prodant, ut quod audierunt in cubiculis praedicent in tectisPonere ergo lucernam sub modio, est superiora facere corporis commoda quam praedicati
Abbreviated transcription (Latin):
ligi: quib illuminandis apłimissi sunt. Naturananq luminis. ẽ: ut luc̃ẽ qͦcunq
circunfert᷑ emittat. illatasq edib tenebras interimat. luc dominante: Igitur
mundus extra cognitionẽ di positus obscurabat᷑ ignorantiȩ tenebris: cui ꝑ apłos
scientiȩ lum̃ uenio. & cognitio di cdaret. & deparuis corũ corpusculis quocunq inces¬
scrino: luxtenebris ministratur Non potest ciuitas abscondi supra montẽ posita
Hoc .c̃. apłicas soliditas doctrinȩ suꝑ insignẽ magnãq iusticiã fundata: quã signi¬
ficat etiã ipse mons inquodisputat dñs Potest igit᷑ monsiste ipsum xp̃msignif¬
curo: dequoscriptum. ẽ. Uenite ascendamꝰ ad montẽ dñ Ciuitas uero: totã ȩcclam¬
xp̃incius fide fundatã. quȩ ex multis gentib tanquã ex multis lapidib est construc¬

Expanded text:
ligi, quibus illuminandis apostoli missi sunt. Natura namque luminis est ut lucem quocunque ligi, quibus illuminandis apostoli missi sunt. Natura namque luminis est ut lucem quocunque circumferatur emittat, illatumque aedibus tenebras perimat luce dominante. Igitur mundus extra cognitionem Dei positus obscurabatur ignorantiae tenebris, cui per apostolos scientiae lumen venit, et cognitio Dei claret, et de parvis eorum corpusculis, quocunque incesserunt, lux ministratur. Non potest civitas abscondi supra montem posita. Hoc est apostolicae soliditas doctrinae super insignem magnamque justitiam solidata. Quam significat etiam ipse mons in quo disputat Dominus. Potest igitur mons iste ipsum Christum significare. De quo scriptum est: Venite, ascendamus ad montem Domini . Civitas vero totam Ecclin ejus fide fundatam, quae ex multis gentibus tanquam ex multis lapidibus est construc
Abbreviated transcription (Latin):
ipse fructũ boni opis ferre. neq alios excolere ualet: Sed foras mittendus. hoc. ẽ. ab ȩedȩ
est unitate secernendus: ut iuxta aliã parabolã irridentes eũ inimicidicant: Quia hie
homo coepit ȩdificare: & ñ potuit consũmare: Uos estis luxmundi : aluce uera quȩ
xp̃cestilluminati Apłi luxmundi appellantur: quia ꝑ ipsos luce fidei. & scientias
illuminandus erat mundus. Nã quomͦ supius salterrȩ idem figuraliter sunt nominati:
sic nunc lux mundi ẽc̃ ñ corporalit̃ sed spualiter sunt intelligendi Terrauͦꝰ accipienda:
non quã pedib corporcis calcamus: sed homines qui in terra habitant. uel etiã peccatones.
quorũ condiendis & extinguendis foctorib aplicumsalẽ dñs misit: Et hic mundũ
ñ celum & terrã. sed homines qui sunt inmundo uel diligunt mundũ oportet intel¬

Expanded text:
ipse fructum boni operis ferre, neque alios excolere valet, sed foras mittendus, hoc est, ab Ecclesiae ipse fructum boni operis ferre, neque alios excolere valet, sed foras mittendus, hoc est, ab Ecclesiae est unitate secernendus, ut, juxta aliam parabolam, irridentes eum inimici dicant: Quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare. Vos estis lux mundi. A luce vera, quae Christus est, illuminati apostoli lux mundi appellantur, quia per ipsos luce fidei et scientiae illuminandus erat mundus. Nam quomodo superius sal terrae figuraliter iidem sunt nominati, sic nunc lux mundi esse non corporaliter, sed spiritaliter sunt intelligendi. Terra vero accipienda est non quam pedibus corporeis calcamus, sed homines, qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis fetoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum, et terram, sed homines, qui sunt in mundo, vel diligunt mundum, oportet intel