comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am &e potentiã cuncta faciebat. ñ diuites s
rauꝑes oppͥmens de qͥb scriptũ ẽ. Pauꝑ autẽ
ñ sustinet cõminationẽ. Et. Redemptio aĩȩ
num qui nec dum ciuis eccłie fuerat effec¬
tus.s tantum auditor ce habens initia fidĩ:
oppͥmebant calumpnia ut postqͣm circius¬
sent mare & aridam ut facerent unum ꝓ¬
selitum: facerent eũ filium gehenne. Int̾
tanta autẽ uitia ce scelerum multitudinẽ
q̃siui de eis uirum qui ire meȩ possit resis¬
tere. &e instar moysi &e aaron ce samuelis
igni meo ce incendio se opponeret: & non
potui repperire. Unde loquebar ad moysẽ.
bimitte me ce delebo ppłm istum. Et quia
resistentẽ mͥ retinentemq me ñ potui rep¬
pire ꝓpterea totam suꝑ eos effudi indigna¬
tionẽ meã. & consumpsi illos ñ absq men¬
sura atq iudico. s ut redderem uias eorũ in
capita illoꝵ. uel propͥa peccata que fecerant
auctorib trib tribuens. ł certe in capita po¬

Expanded text:
am et potentiam cuncta faciebat: non divites, sed pauperes opprimens, de quibus scriptum est: Pauper autem non sustinet comminationem. Et: Redemptio animae num, qui necdum civis Ecclesiae fuerat effectus, sed tantum auditor, et habens initia fidei, opprimebant calumnia: ut postquam circuissent mare et aridam, facerent unum proselytum, et facerent eum filium gehennae. 260 Inter tanta autem vitia et scelerum multitudinem, quaesivi de eis virum qui irae meae posset resistere, et instar Moysi, et Aaron, et Samuelis, igni meo et incendio se opponeret; et non potui reperire. Unde loquebatur ad Moysen: Dimitte me, et delebo populum istum . Et quia resistentem mihi, retinentemque me, non potui reperire: propterea totam super eos effudi indignationem meam, et consumpsi illos, non absque mensura atque judicio, sed ut redderem vias eorum in capita illorum, vel propria peccata quae fecerant, auctoribus tribuens, vel certe in capita po
Abbreviated transcription (Latin):
plaga de medio iracundie auran. & de
medio damasci sanguine uidelicet peni¬
tentie. & de medio galaad qd̃ int̃pretatur
reuelatio uł tumulus testimonii. ut post
iram & penitentiam spem salutis ostendat:
&e de medio tr̃e isrł que uisionem continet
pacis. usq ad dulcissima iordanis fluenta
ꝑtingat. que longe separato mari lumen
orientis consequitur. ita ut fluuio iorda¬
nis qui int̾pretat᷑ riuus iudicii. & orientis
Pro quo nos metiemini intp̃tati sumus.
Errorq manifestꝰ. quod ꝓ thamoddu.
littere decepti similitudine daleth & res
legerunt thamorrii.
laga autem australis meridiana. atha¬
mar usq ad aquas contradictionis
siue ad aquas mariboth. hoc ẽ enim con¬
sonat. cades quoq ce torrens usq ad ma¬

Expanded text:
plaga: de medio iracundiae Auran, et de plaga: de medio iracundiae Auran, et de medio Damasci sanguine videlicet poenitentiae, et de medio Galaad, quod interpretatur revelatio, vel tumulus testimonii; ut post iram et poenitentiam, spem salutis ostendat: et de medio terrae Israel, quae visionem continet pacis, usque ad dulcissima Jordanis fluenta pertingat: quae longe separato mari lumen Orientis consequitur, ita ut fluvio Jordanis, qui interpretatur rivus judicii, et Orientis pro quo nos, metiemini interpretati sumus: Errorque manifestus, quod pro THAMODDU   litterae decepti similitudine, daleth et res, legerunt THAMORRU  . Plaga autem Australis meridiana a Thamar usque ad aquas contradictionis sive ad aquas Mariboth: hoc enim consonat. Cades quoque et torrens, usque ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
habeat dulces aquas uixta idioma scrip¬
turarum: quo congregationes aquarum
appellant᷑ maria. Et tendent inquit t̾̃mi-¬
ni usq iordanem. & ad ultimũ claudent᷑
mari. uł mari mortuo. uł ut alii putant
lingua maris rubri. in cuius litore aila
posita est: ubi nc̃ moratur legio ce p̃sidiũ
tum sit. Iuxta ezechiel uͦ de medio auran.
quod ẽ. oppidum damasci insolitudine. &
de medio galaad quimons libani collib
copulatꝰ cecidit insortem ruben. & Gad. &
carris ꝓfectus iacob. & comp̃hensus ẽ alaban.
De quo &e ieremias loquit᷑. Gala ad tumichi
regione galaad filius machir filii manas¬
se. finisq huius plage iordanis fluuiꝰ difter¬
minans. & mare orientale qd̃ in hoc loco
mare mortuum ñ linguam maris rubri in
telligunt. Dicamus uixta tropologiam.
Post t̃minos aquilonis longo cirruitu ꝑ
echalon a sadada. & berotha. sabarim quoq¬
&e thicon. & auram &e damascum &e atrium
enon adhemath usq ꝑuenit orientalis

Expanded text:
habeat dulces aquas juxta idioma Scriphabeat dulces aquas juxta idioma Scripturarum quo congregationes aquarum appellantur Maria. « Et tendent, inquit, termini usque Jordanem et ad ultimum claudentur mari: » vel mari Mortuo, vel ut alii putant lingua maris Rubri, in cujus littore Ahila posita est, ubi nunc moratur legio et praesidium tum sit: juxta Ezechiel vero de medio Auran quod est oppidum Damasci in solitudine, et de medio Galaad, qui mons Libani collibus copulatus cecidit in sortem Ruben et Gad et Carris profectus Jacob, et comprehensus est a Laban, de quo et Jeremias loquitur: « Galaad, tu mihi regione Galaad filius Machir filii Manasse: finis hujusque plagae Jordanis fluvius disterminans, et mare orientale, quod in hoc loco mare Mortuum telligunt. Dicamus juxta tropologiam: Post terminos Aquilonis longo circuitu per Ethalon, et Sadada, et Berotha, Sabarim quoque, Thicon, et Auran, et Damascum, et atrium Enon, ad Emath usque pervenit orientalis
Abbreviated transcription (Latin):
rech. & tendent usq iordanem. & ad ultimũ
claudent mari. Supradixerat & erit t̾minꝰ
a mari usq ad eserenon t̃minus damasci.
fifine gͥ septentrionalis plage hoc ẽ atrio
cnan tendunt fines iuxta numeroꝵ. librũ
usq sephana. quã hebrei apamiam no¬
minant. & de apamia descendent t̾mini
in rebla: que nc̃ sirie uocat᷑ antiochia. &
ut scias reblam hanc significare urbẽ.
que nc̃ insyria coele nobilissima ẽ. sequit᷑
contra fontem. qũe ꝑspicuũ ẽ significari
daphnem: de quo fonte supradicta urbs
aquis abundantissimis fruit᷑. Hic autẽ
locꝰ agneopompeio qui primꝰ udeam ro¬
mano subegit imꝑio. militari manu con¬
situs est: & ab eo uixta fabulam poetaꝵ
daphnes nom̃ accepit. ob lauros & cyparis¬
sos. que arbores in ipso loco frequentissime
sunt. Inde inquit ꝑuenient t̾mini contra
orientalem plagam ad mare cynereth:usq
ad stagnum tyberiadis. Mare autẽ dr cũ

Expanded text:
reth, et tendent usque ad Jordanem, et ad ultimum reth, et tendent usque ad Jordanem, et ad ultimum claudentur mari. a mari usque Eserenon terminus Damasci. » A fine igitur septentrionalis plagae, hoc est atrio Enon tendunt fines, juxta Numerorum librum, usque Sephania, quam Hebraei Apamiam nominant, et de Apamia descendunt termini in Rebbla, quae nunc Syriae vocatur Antiochia. Et ut scias Rebblam hanc significare urbem, quae nunc in Syria Coele nobilissima est, sequitur, « contra fontem, » quem perspicuum est significari Daphnen, de quo fonte supradicta urbs aquis abundantissimis fruitur. Hic autem locus a Cneo Pompeio, qui prius Judaeam Romano subegit imperio militari manu consitus est, et ab eo juxta fabulam poetarum Daphnes nomen accepit ob lauros et cyparissos, quae arbores in ipso loco frequentissimae sunt. Inde, inquit, pervenient termini contra orientalem plagam ad mare Chenereth usque ad stagnum Tiberiadis. Mare autem dicitur cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad montes de quib scriptum ẽ. Montes in
circuitu eius. & dñs in circuitu populisui.
Qui locus appellatur atrium thicon. hocẽ.
atrium medium ut int̾p̃tatus ẽ. simmachus.
iuxta t̾minos auran. quod iracundiam sonat.
ut cum ꝓpħa dicamus. Iram dñi sustinebo.
qm̃ peccaui ei. Et amari usq ad t̾minos
damasci. inquo ceapłs paulus a furore iu¬
daico ce effusione eccł̃iastici sanguinis lu¬
m̃ cecitate conspexit. & assumpto cilicio
ꝑsecutionis ueteris. euangłium p̃dicauit.
ut ꝑueniret ad atrium fontis ȩt̃ñi. & in aqͥ¬
lone quondam positus. app̃henderet t̾mi¬
num ueritatis.
prro plaga orientalis de medio auran
ce de medio damasci. & de medio gala¬
ad. & de medio tre isrł iordanis t̾minans.
fines contraorientalẽ plagam de uilla enan
hoc ẽ. aserenon usq sephama. Et de sepha¬
ma descendent t̾mini Rebla contra fontem.
Inde ꝑuenient contra orientẽ in mare cyne¬

Expanded text:
ad montes, de quibus scriptum est: Montes in ad montes, de quibus scriptum est: Montes in circuitu ejus, Et Dominus in circuitu populi sui . Qui locus appellatur, atrium Thicon, hoc est, atrium medium, ut interpretatus est Symmachus, juxta terminos Auran, quod iracundiam sonat, et cum propheta dicamus: Iram Domini sustinebo, quoniam peccavi ei . Et a mari usque terminos Damasci; in quo et apostolus Paulus a furore Judaico et effusione Ecclesiastici sanguinis, lumen caecitate conspexit, et assumpto cilicio persecutionis veteris, Evangelium praedicavit, ut perveniret ad atrium fontis aeterni, et in Aquilone quondam positus, apprehenderet terminum veritatis. Porro plaga Orientalis de medio Auran, et de medio Damasci, et de medio Galaad, et de medio terrae Israel: Jordanis disterminans, fines contra Orientalem plagam de villa Enan, hoc est, Aser Enon, usque Sephama: et de Sephama descendent termini Rebla contra fontem: inde pervenient contra Orientem in mare Chene
Abbreviated transcription (Latin):
atrium medium: qd̃ ꝑgit ad t̾minos au¬
ran. Igit᷑ thicon medium sonat. auran qũa
lxxͣ. ingrecum uertere sermonẽ. auraniti¬
dis iracundiam. Aser autẽ enon qui est
t̾minꝰ damasci. inlingua nr̃a d̾r atrium
fontis. Septemtrionalis gͥ plaga incip̃
a mari magno ꝑuiam ethalon. qd̃ inter¬
p̃tant᷑ incunabula meroris ꝑ penitentiã
uenit ad sadada: ubiẽ ex latere declinatio.
Intelligimꝰ enim impendentẽ nobis hemath.
hocẽ indignationẽ dñi. siue hemath uerita¬
te comꝑta: aꝑuntur nobis putei serotha qͦs
foderunt principes abraham ysaac &e iacob.
longoq circumitu ꝑuenimꝰ ad montes saba¬
tim qui positi st̃ int̾ damascum. hocẽ san¬
guinem concilii ce confinium hemath ut su¬
pra diximus ueritatis. Sicut enim ꝑ merorẽ
declinamus malaimpendentia. & exlatere
deuitamus: sic post sanguinẽ ce cilicium
uite sanguinarie antequam ueniamꝰ ad
confinia hemath circumimus. ce ꝑuenimꝰ

Expanded text:
atrium medium, quod pergit ad terminos Auatrium medium, quod pergit ad terminos Auran. Igitur Thicon, medium sonat: Auran, quam LXX in Graecum vertere sermonem, Auranitidis, iracundiam. Aser, autem Enon, quae est terminus Damasci, in lingua nostra dicitur atrium fontis. Septentrionalis igitur plaga incipit a mari magno per viam Ethalon, quod interpretatur, incunabula moeroris, et per poenitentiam venit ad Sadada, ubi est ex latere declinatio. Intelligimus enim impendentem nobis Emath, hoc est, indignationem Dei: sive Emath, veritate comperta, aperiuntur nobis putei Berotha, quos foderunt principes, Abraham, Isaac, et Jacob: longoque circuitu pervenimus ad montes Sabarim, qui positi sunt inter Damascum, hoc est, sanguinem cilicii, et confinium Emath, ut supra diximus, veritatis. Sicut enim per moerorem declinamus mala impendentia, et ex latere devitamus: sic post sanguinem, et cilicium vitae sanguinariae, antequam veniamus ad confinia Emath, 599 circuimus et pervenimus
Abbreviated transcription (Latin):
abantiocho crudelissimo tyrannoꝵ. nomi¬
ne commutato. Nam cognom̃tum habuit:
locus & in p̾senti erechiel ponit᷑ lectione:¬
ibunt confinia usq zephrona. quã urbẽ
hodie zephirium oppidũ cilicie uocant.
Hoc autẽ quod sequit᷑. & uilla enon. ꝓ quo
in hebraico scͥptum ẽ. aserenon suie enan
&e p̾sens continet locus. Et interim scđm
hystoriam b̃uit strinxisse sufficiat. & tã
numeroꝵ. quã ezechielis descriptionem
sibi ex latere copulasse. ut prudens lector
intelligat in quib uł eade uł uicina uł
diu̾sa memorarint. Nc̃ int̃p̃tatis nõib
singuloꝵ sequamur anagogen. & quid
nobis uideatur in singulis p̾bente dño
disseramus. Ethalon interp̃tantur in¬
cunabula meroris. sadada latꝰ eiꝰ. a latere
ñ alatitudine intellige. hemath furor qͥ
circumitꝰ montium: damascus sanguis
sacci ce osculi. siue poculi. Domũ autem
siue atrium thicon simmachꝰ int̾pretat᷑

Expanded text:
ab Antiocho crudelissimo tyrannorum nomiab Antiocho crudelissimo tyrannorum nomine commutato: nam cognomentum habuit locus et in praesenti Ezechielis ponit« Ibunt confinia usque Zefrona, » quam urbem hodie Zephirium oppidum Ciliciae vocant. Hoc autem quod sequitur: « Et villa Enan » pro quo in Hebraeo scriptum est: Aserenan sive Enan, et praesens continet locus. Et interim secundum historiam breviter strinxisse sufficiat, et tam Numerorum quam Ezechielis descrisibi ex latere copulasse: ut prudens lector intelligat, in quibus, vel eadem, vel vicina, vel diversa commemorarint. Nunc interpretatis nominibus singulorum, sequamur anagogen, et quid nobis videatur in singulis, praebente Domino, disseramus. Ethalon interpretatur, incunabula moeroris: Sadada, latus ejus, a latere, non a latitudine intellige: Emath, furor, qcircuitus montium: Damascus, sanguis sacci et osculi, sive poculi. Domum autem, sive atrium Thicon, Symmachus interpretatur,
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatur. hoc int̾ ẽ: quod ibi int̾ tribus
sorte tr̃a diuidit᷑: hic dñi iubentis arbitͥo
delegatur. Innumeroꝵ gͥ libro in quo oĩs
t̾ra repmissionis ꝑ quatuor plagas bui
sermone duudit᷑: ab aquilone id est pla¬
ga septemtrionali ista descͥptio ẽ. Porro
ad septemtrionalem partẽ. amari mag¬
no t̾mini incipient. ꝑuenientes usq ad
montem altissimum. aquo uenies in he¬
math usqy ad t̾minos sadada. ibuntꝙ
confinia usq zephrona & uillam enan si¬
ue aserenan. Dicuntq hebrei septemtrio¬
nalem plagam inciꝑe amari magno. quod
palestinȩ fenicis. &e sirie que appellat᷑ cele cili¬
cieq p̾tenditur lutorib. & ꝑ egiptum tendit
adlibiam. Quod autẽ dicit ꝑuenientes t̾mi¬
nos usq ad montẽ altissimũ: idem hebrei au¬
tumant uł amanum montẽ significari uł
taurum. qd̃ nob̃ uidet᷑ uerius. Aquo in qͥt
uenies in hemath. que nc̃ epiphana noĩat᷑:

Expanded text:
imperatur, hoc interest, quod ibi inter tribus imperatur, hoc interest, quod ibi inter tribus sorte terra dividitur hic Domini jubentis imperio delegatur. In Numerorum igitur libro in quo omnis terra repromissionis per quatuor plagas brevi sermone dividitur ab aquilone, id est plaga septentrionali ista descriptio est. Porro ad septentrionalem partem a mari magno termini incipient, pervenientes usque ad montem altissimum, a quo venies in Emath usque ad terminos Sedada: ibuntque confinia usque Zefrona et villam Enan sive Aserenan. Dicuntque Hebraei septentrionalem plagam incipere a mari magno quod Palestinae, Phoenicis et Syriae, quae appellatur Coele Ciliciaeque praetenditur littoribus, et per Aegyptum tendit ad Libyam. Quod autem dicit pervenientes termini usque ad montem altissimum , iidem Hebraei autumant, vel Amanum montem significari, vel Taurum, quod nobis videtur 598 verius. A quo, inquit, venies in Emath, quae nunc Epiphania nominatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ subũteris chananeum quẽ dicis ferreoᷤ
habere currus. & ẽẽ fortissimũ. Hoc ꝓptẽa
dixcrim. quia nc̃ scͥptura commemorat
ioseph. hoc est ephraim & manasse duplicẽ
habere funiculum. Singule autẽ trib iux¬
ta multitudinẽ suam equalia accipiunt
t̾re spacia: nequaquam arbitrio diuiden¬
tis. s sorte que in dñi potestate consistit.
Deniq ce ipse iosue quidiuisor t̾re fuit ñ
ꝓpriam sibi separauit tr̾am. ne optimam
elegisse uideretur s accepit apͥncipibus
omnium tribuum thamnath saraath
inmonte ephraim.
septemtrionalẽ. Amari magno uia
ethalon uenientib sadada. hemath. be¬
rotha. Sabarim. que ẽ int̾ mediũ dama¬
sci. ce confinium hemath. domꝰ thicon
que ẽ iuxta t̾minos auran siue auraniti
dis. Et erit t̾minus a mari usq ad atrium
enon siue aserenan. t̾minꝰ damasci. Et ab
aquilone ad aquilonẽ. t̾̃minꝰ hemath:
iosue filii nun.ce que nẽ ꝑ ezechiel fieri

Expanded text:
cum subverteris Chananaeum, quem dicis ferreos cum subverteris Chananaeum, quem dicis ferreos habere currus, et esse fortissimum . Hoc propterea dixerim, quia nunc Scriptura commemorat Joseph, hoc est, Ephraim et Manasse duplicem habere funiculum. Singulae autem tribus juxta multitudinem suam, aequalia accipiunt, terrae spatia, nequaquam arbitrio dividentis, sed sorte quae in Domini potestate consistit. Denique et ipse Josue qui divisor terrae fuit, non propriam sibi separavit terram, ne optimam elegisse videretur; sed accepit a principibus omnium tribuum Thamnathsareth in monte Ephraim. septentrionalem a mari magno via Ethalon venientibus. Sedada, Emath, Berotha, Sabarim, quae est inter medium Damasci et confinium Emath: atrium Thicon, quae est juxta terminos Auran sive Audis. Et erit terminas a mari usque ad atrium Enon sive Seraranan terminus Damasci, et ab Aquilone ad Aquilonem terminus Emath Josue filii Nun, et quae nunc per Ezechiel fieri
Abbreviated transcription (Latin):
possidebitis t̾ram induodecĩ tribu¬
bꝰ isrł: quia ioseph duplicem funiculũ
habet. Possidebitis autẽ eã singuli eque
ut frat̃ suus: suꝑ quam leuaui manum
int̃p̃tatur augm̃tũ. rem intelligentes ꝓ
nomine. & lectoris animum confunden¬
tes. Subtracta enim leuitica tribu &
templi sacrificiis delegata: remanebant
duas. ephraim &e manasse. qui dixect̃
ad iosue filiũ nun. Quare dedisti michi
possessionẽ sortis &e funiculi uniꝰ. cũ sim
rante multitudinis. & benedixerit mͥ do¬
minꝰ: Ouib respondit iosue. Si popłs
multꝰ es. ascende in siluam. & succide tͥ
spacia int̾ra pherezei. & raphaim: quia
angusta ẽ. tibi possessio montis ephraim.
Ot iterũ. Dixitq iosue ad domum ephra¬
im &e manasse. Populꝰ multꝰ es ce magne
fortitudinis. ñ habebis sortem unã. s transi¬
bis ad montem ae succides tͥ atq purgab̃¬
ad habitandũ spacia & poteris ultra ꝓced̾e

Expanded text:
possidebitis terram in duodecim tribupossidebitis terram in duodecim tribubus Israel, quia Joseph duplicem funiculum habet. Possidebitis autem eam singuli aeque ut frater suus, in quam levavi manum interpretatur augmentum; rem intelligentes pro nomine, et lectoris animum confundentes. Subtracta enim Levitica tribu, et templi sacrificiis delegata, remanebant duas, Ephraim, et Manasse, qui dixerunt ad Josue filium Nun: Quare dedisti mihi possessionem sortis et funiculi unius, cum sim tantae multitudinis, et benedixerit mihi Dominus? Quibus respondit Josue: Si populus multus es, spatia in terra Pherezaei et Raphaim, quia angusta est tibi possessio montis Ephraim. » Et iterum: « Dicitque Josue ad domum Ephraim et Manasse: Populus multus es et magnae fortitudinis, non habebis sortem unam, sed transibis ad montem et succides tad habitandum spatia, et poteris ultra procedere,
Abbreviated transcription (Latin):
reddit causas ubertatis. & infert. Quia
aque eiꝰ de scũ ario egredient᷑. Non gͦ uo¬
lentis neq currentis. s miserentis dei ẽ.
Hoꝵ omnium lignoꝵ pͥncipatũ tenet
lignum uite qd̃ intelligit᷑ sapientia. de
qua scͥptum est: lignum uite ẽ. omnib
credentib in ea. Illudq quod d̾r. & ert̃
fructꝰ eł incibum. & folium eiꝰ ad medici¬
nam: diuinoꝵr libroꝵ sacram̃ta demon¬
strat. quoꝵ alterum ꝑtinet ad litterã.
alterum ad sp̃m: ut u̾ba simplicia intel¬
ligamꝰ in foliis. infructib uͦ sensũ latentẽ.
Sic̃ enim scientia scͥpturaꝵ. ducit ad re¬
gna celoꝵ. & p̃bet nobis panẽ qui dic̃ ego
sũ panis qui de celo descendi. sic folia eiꝰ
moralem doctrinam continent. &e tribuũt
sanitatẽ. ut peccantium curent uulnera.
tulerunt. Ouod ce ipsũ sic edisseri potest.
ut post cibos fructuum. u̾boꝵ monitis
ad celestia conscendamus. Cap̃. cxxx.¬
ec dic̃ dñs ds̃. Hic est t̾minus inqͦ

Expanded text:
 quia aquae ejus de sanctuario egredientur. « Non ergo volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . » Horum omnium lignorum principatum tenet lignum vitae, quod intelligitur sapientia, de qua scriptum est: « Lignum vitae est omnibus credentibus in ea . » Illudque quod dicitur: « Et fructus ejus in cibum, et folium ejus ad medicinam, divinorum librorum sacramenta demonstrat: quorum alterum pertinet ad litteram, alterum ad spiritum: ut verba simplicia intelligamus in foliis, in fructibus vero sensum latentem. Sicut enim scientia Scripturarum ducit ad regna coelorum; et praebet nobis panem qui dicit. Ego sum panis, qui de coelo descendi : sic folia ejus moralem doctrinam continent, et tribuunt sanitatem, ut peccantium curent vulnera. tulerunt, quod et ipsum sic edisseri potest, ut post cibos fructuum, verborum monitis ad coelestia conscendamus. Haec dicit Dominus Deus: Hic est terminus in quo
Abbreviated transcription (Latin):
t dix̃ ad me. Certe uidisti fili hominis.
C eduxit me &e conũtit ad ripã cxxix.¬
tortentis sue fluminis. Cumq me comĩtis¬
sem siue conũtisset. ecce inripa torrentis siue
fluminis ligna multa nimis. siue arbores
multe nimis ex utraq parte. Et ait ad me.
aqua ista que egredit᷑ in galileam. que uer¬
git ad orientem ce descendit ad arabiam:
intrabunt mare & exibunt ce sanabuntur
aque. & omnis anima uiuens uł animaliũ
que serpit. siue serpentium: quocumq ue
pisces multi satis. postquã uenerint illuc
aque iste: ce sanabuntur & uiuent. Omnia
Et stabunt suꝑ illa piscatores abengaddi
usq ad engallim: siccatio sagenarũ erunt
Plurime species erunt eiꝰ piscium: sic̃ pisces
matis magni multitudinis nimie. Inhis aũ
que egrediunt᷑ ripas & st̃ palustria. ñ sana
tem siue fluuiũ: oriet᷑ in ripis eiꝰ ex utraq par¬
te omne lignũ pomiferũ siũ frugiferũ. Ñde

Expanded text:
t dixit ad me: Certe vidisti, fili hominis; et eduxit me, et convertit ad ripam torrentis sive fluminis. Cumque me convertissem sive convertisset, ecce in ripa torrentis sive fluminis ligna multa nimis sive arbores multae nimis ex utraque parte. Et ait ad me: aqua ista quae egreditur in Galilaeam, quae vergit ad Orientem, et descendit ad Arabiam, intrabunt mare, et exibunt, et sanabuntur aquae. Et omnis anima vivens vel animalium quae serpit sive pisces multi satis postquam venerint illuc aquae istae et sanabuntur et vivent omnia et stabunt super illa piscatores ab Engaddi usque ad Engallim siccatio sagenarum erunt plurimae species erunt maris magni, multitudinis nimiae. In his autem quae egrediuntur ripas et sunt palustria, 591 non sanabtem sive fluvium orietur in ripis ejus ex utraque parte omne lignum pomiferum sive fr
Abbreviated transcription (Latin):
uox in aditis templi uirtutũ celestium.
transeams ex his sedib. Hoc totũ ñ suꝑfluo
s necessario dictum sit: quia mare mor
&e fonte hedi qui ꝓ peccatis semꝑ offeit᷑.¬
usq ad engallim fontẽ uituloꝵ. qui mac¬
tantur dño ce imitant᷑ uitulũ cornua
efferentem & ungulas. qui in typosalua¬
toris ad altare mactat᷑: erunt piscatores¬
qͥb loquit᷑ iħc. Uenite ad me & faciã pͦiscato¬
res hominũ. De qͥb & ieremias. Etce ego in¬
qͥt mittã piscatores. & plurime species ĩmo
gnã piscium er̃t in mari qͦndã mortuo. Qs
pisces ad dextram partem iubente dño ex¬
Auint autẽ qui de animantiũ scͥpsere

Expanded text:
vox in adytis templi virtutum coelestium, vox in adytis templi virtutum coelestium, Transeamus ex his sedibus. Hoc totum non superfluo, sed necessario dictum sit, quia mare Mortet fonte haedi, qui pro peccato semper offertur ad Engallim, fontem vitulorum, qui mactantur Domino, et imitantur vitulum cornua efferentem et ungulas, qui in typo Salvatoris ad altare mactatquibus loquitur Jesus: « Venite ad me, faciam vos piscatores hominum . » De quibus et Jeremias: « Ecce ego, inquit, mittam piscatores . » Et plurimae species, imo genera piscium erunt in mari quondam mortuo: quos pisces ad dexteram partem jubente Domino exAiunt enim, qui de animantium scripsere
Abbreviated transcription (Latin):
Dyxerat enim populus impatiens: & do¬
lorem uulnerum suoꝵ diuti ferre ñ susti¬
nens. Transut estas. ꝑtransut messis: te nos
saluati ñ sumꝰ. Unde respondit ei dominꝰ.
Num quid resina ñ ẽ ingalaad. aut medi¬
ci ñ sunt ibi: Quare ñ ascendit sanatio filii
populi mei : & ipse ieremias uociferat᷑ & dic̃.
Sana me dne & sanabor: saluũ me facies ce
saluus ero. Deniq angłi qui p̃sides erant
ppłi uideoꝵ. eo tempore quando clama¬
uit multitudo insipiens & ait. sanguis
eiꝰ suꝑ nos. & suꝑ filios nr̃os. & uelũ templi
scissum ẽ. & omĩa hebrcoꝵ sacram̃ta rese¬
rata. responderunt p̃cipiente dño. atq
dixerunt. Curauimꝰ babilonẽ ce ñ ẽ. sana¬
ta: relinquamꝰ eam. urbem uidelicet con¬
fusionis atq uitioꝵ. Unde ce iosephꝰ in
sua narrat hystoria. quod postqũã dñs cru¬
cifixꝰ ẽ. & uelum templi scissum. siue luni¬
nare templi fractum corruit: audita sit

Expanded text:
» Dixerat enim populus impatiens, et do» Dixerat enim populus impatiens, et dolorem vulnerum suorum diutius ferre non sustinens: « Transivit aestas, pertransiit messis, et nos salvati non sumus . » Unde respondit ei Dominus: « Nunquid resina non est in Galaad, aut medici non sunt ibi? quare non ascendit sanatio filiae populi mei ? Et ipse Jeremias vociferatur, et dicit: Sana me, Domine, et sanabor: salvum me fac, et salvus ero . Denique angeli qui praesides erant populi Judaeorum eo tempore quando clamavit multitudo insipiens, et ait, Sanguis ejus super nos, et super filios nostros ; et, Velum templi scissum est, et omnia Hebraeorum sacramenta reserata, responderunt praecipienti Domino, atque dixerunt: Curavimus Babylonem, et non est sanata: relinquamus eam , urbem videlicet confusionis atque vitiorum. Unde et Josephus in sua narrat Historia, quod postquam Dominus crucifixus est, et velum templi scissum est, sive liminare templi fractum corruit, audita sit
Abbreviated transcription (Latin):
rabiles elationes maris. & ex ꝑsona
saluatoris inpsalmo. Ueni in ꝓfundũ
maris: & tempestas demersit me. Rex
quoq egipti iuxta eundem erechiel
draco appellatur. qui habitat in mari:
&e uentilat fluminib quasi cornibꝰ suis.
Qit̾m. hoc mare magnum ce spaciosũ.
Quod quamdiu ñ susceꝑit in se aquas
fluminis siue torrentis: omne quod in
in die t̃cio resurgemꝰ &e iuuemꝰ in conspe¬
ctueiꝰ: ipse loquit᷑ in eodem ꝓpħa osee.
Ego colligaui ephraim. suscepi eũ in bra¬
chio meo: & ñ cognouerunt quia sana¬
ui eos incorruptione hominũ. Qui uul
neratꝰ est ꝓpt̃ peccata nr̃a: & infirmatus
ꝓ iniquitatib nrĩs. Disciplina pacis
eiꝰ suꝑ eũ: & liuore eiꝰ sanati sumꝰ. Ipse
istud mare quod est salsissimũ & nimia
amaritudine mortuũ. sua morte sanauit:
me. sanare eos qͥ otͥti st̃ corde. Unde & ꝑiere¬
miam clamitat. Conũtimini filii con¬
u̾tentes: & sanabo contritiones urãs.

Expanded text:
rabiles elationes maris . Et ex persona rabiles elationes maris . Et ex persona Salvatoris in psalmo: Veni in profundum maris et tempestas demersit me . Rex quoque Aegypti juxta eumdem Ezechielem draco appellatur , qui habitat in mari, et ventilat fluminibus quasi cornibus suis. Et iterum, Hoc mare magnum et spatiosum . Quod quamdiu non susceperit in se aquas fluminis, sive torrentis, omne quod in in die tertio surgemus, et vivemus in conspectu ejus , Ipse loquitur in eodem Propheta Osee: Ego colligavi Ephraim, suscepi eum in brachio meo, et non cognoverunt, quia sanavi eos in corrneratus est propter peccata nostra, et infirmatus pro iniquitatibus nostris, disciplina pacis ejus super eum, et livore ejus sanati sumus . » Ipse istud mare quod est salsissimum et nimia amaritudine mortuum, sua morte sanavit, me, sanare eos qui contriti sunt corde . » Unde et per Hieremiam clamitat: « Convertimini, filii, convertentes, et sanabo contritiones vestras .
Abbreviated transcription (Latin):
uermiculi. & anguille. & cetã animan¬
tium siue serpentium gn̾a. quoꝵ magis
corpuscula possumꝰ nosse. quã nomina.
Deniq si iordanis auctꝰ imbrib. pisces
illuc influens rapuerit: statim moriunt᷑.
ce pingiuib aquis suꝑnatant. Cũ hec
itaq nichil utilitatis habeant ut sim¬
plex sermo testat᷑. etiam si facta fuerint
curate habebunt pisces plurimos. & ui¬
uent omnia ad que torrens iste ꝑuen̾it:
ita ut piscatores stent suꝑ ripas ab engad¬
di usq ad engallim. quoꝵ prius fontem
siue oculum hedi. sequens fontẽ oculũ ue
uituloꝵ sonat. Engallim in pͥncipio est
maris mortui ubi iordanis ingredit᷑ engad¬
di uͦ ubi finitur atq consumit᷑. Mare aut̃
mortuũ illud puto eẽ. de quo zacharias
loquit᷑. In die illa egredietur aqua uiuens
de ierłm: & medium eiꝰ inmare pͥmum.
Daniel quoq in hec u̾ba consentit. uide¬
bam: ce ecce quatuor uenti celi immitte¬
bant in mare magnum. Q dauid. Mi¬

Expanded text:
vermiculi et anguillae, et caetera animanvermiculi et anguillae, et caetera animantium sive serpentium genera, quorum magis corpuscula possumus nosse quam nomina. Denique si Jordanis auctus imbribus pisces illuc influens rapuerit, statim moriuntur, et pinguibus aquis supernatant. Cum haec itaque nihil utilitatis habeant, ut simplex sermo testatur, etiam si facta fuerint, curatae, habebunt pisces plurimos, et vivent omnia ad quae torrens iste pervenerit; ita ut piscatores stent super ripas ab Engaddi, usque ad Engallim: quorum prius fontem, sive oculum haedi: sequens fontem oculumve vitulorum sonat. Engallim enim in principio est maris Mortui, ubi Jordanis ingreditur. Engaddi vero, ubi finitur atque consumitur. Mare autem Mortuum illud puto esse, de quo Zacharias loquitur: In die illa egredietur aqua vivens de Jerusalem, et medium ejus in mare primum . Daniel quoque in haec verba consentit: Videbam, et ecce quatuor venti coeli innitebantur in mari magno . Et David: Mi
Abbreviated transcription (Latin):
uł baptismi grãm. uł euangłicã signifi¬
care doctrinam: dudũ diximꝰ. Que siegre¬
diant᷑ de limine templi dñi. & apłicam
teneant disciplinam. tumulos sabuli.
steriles prius &e infertiles faciunt eẽ frugi¬
feros. & omnia plana atq deserta ita ir¬
rigant᷑. ut expͥmant in se ierichontiniᷤᷤ sa¬
cram̃tum. quẽ heliseus euangłico ce apłi¬
co curauit sale. intantum ut ubi prius
sterilitas fuerat &e mors. ibi ubertas eẽt
& uita. Nec solum deserta sanarunt. s
intrant mare orientale. mare uidelicet
mortuum. in quo nichil poterat ẽẽ uitale:
faltyten. id est stagnum bituminis uocant̃.
Mirumq in modum aqͥs euangłicis aq̃
sanant᷑ mortue: que ab eo qd̃ nicħ in se
uitale habeant. nom̃ mortis sortite st̃.
uita. Et reuera uixta litterã huc usq
nicħ quod spiret. & possit incedere. p̃
amaritudine nimia in hoc mari reppe¬
riri pot̾. ne cocleole quidem paruiq

Expanded text:
vel baptismi gratiam vel Evangelicam signifivel baptismi gratiam vel Evangelicam significare doctrinam dudum diximus: quae si egrediantur de limine templi, et Apostolicam teneant disciplinam, tumulos sabuli steriles prius et infertiles faciunt esse frugiferos, et omnia plana atque deserta ita irrigantur, ut exprimant in se Jerichuntini fontis sacramentum, quem Elizaeus evangelico et apostolico curavit sale , in tantum ut ubi prius sterilitas fuerat et mors, ibi ubertas esset et vita; nec solum deserta sanarunt sed intrant mare orientale, mare videlicet Mortuum, in quo nihil poterat esse vitale, μνην ἄσφαλτον, id est, Stagnum bituminis vocant. Mirumque in modum aquis evangelicis aquae sanantur mortuae, quae ab eo, quod nihil in se vitale habeant, nomen mortis sortitae sunt. tas . Et revera juxta litteram huc usque nihil quod spiret, et possit incedere, prae amaritudine nimia, in hoc mari reperiri potest: nec cochleolae quidem parvique
Abbreviated transcription (Latin):
sic ẽ. p̃paratio tua. Rursũq pluraliter.
Eleuauerunt flumina dñe. eleuauerunt
flumina uocessuas a uocib aquaꝵ. mul¬
taꝵ: mirabiles elationes maris. Et in
ysaia. faciã in deserto uiam: &e in inuio
flumina. Et in alio eiusdem loco manife¬
stiꝰ. Apparebit in syon fluuius decurrens.
gloriosus: in tra sitienti. Suꝑ hunc fluui¬
um erant arbores plurime. ex utraq par¬
te ripe: ut int̾ duo scilicet instrum̃ta uetꝰ
& nouum clausus curreret fluuiꝰ. Ligna
autẽ multa uł arbores plurimas & mul¬
tas nimis: ulas arbitror quas in paradi¬
so scͥptura commemorat. pomis uariis
abundare. Docetq ꝓpħam ductor p̾uius
&e magister: & dicit. Aque iste que egre¬
diunt᷑ uł ingalileã gentium uixta lxxͣ. uł
ut uerius continet᷑ ad tumulos sabuli
orientalis. & descendunt ad plana deserti.
uł ad arabiam. intrabunt mare. uł ad
exitus maris. & sanabunt᷑ aque. Nquaᷤᷤ

Expanded text:
sic est praeparatio tua . » Rursumque pluraliter: sic est praeparatio tua . » Rursumque pluraliter: Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina voces suas, a vocibus aquarum multarum: Mirabiles elationes maris . Et in Isaia: Faciam in deserto viam, et in invio flumina . Et in alio ejusdem loco manifestius: Apparebit in Sion fluvius decurrens gloriosus in terra sitienti . Super hunc fluvium erant arbores plurimae ex utraque parte ripae; ut inter duo scilicet Instrumenta, vetus et novum, clausus curreret fluvius. Ligna autem multa, vel arbores plurimas et multas nimis, illas arbitror quas in paradiso Scriptura commemorat pomis variis abundare; docetque prophetam ductor praevius et magister, et dicit: Aquae istae quae egrediuntur, vel in Galilaeam gentium, juxta  ad tumulos sabuli orientalis et descendunt ad plana deserti, vel ad Arabiam, intrabunt mare, vel ad exitus maris, et sanabuntur aquae: aquas
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo uł imꝑiũ dĩ. uł certe ad cõmo¬
nitionẽ fragilitatis humane ne obliui¬
scat᷑ conditionis suȩ. dũ ei magna mon¬
strant᷑. ce commonitũ ducit atq conũ¬
tit ad ripam torrentis: ut qm̃ mediam
ꝓfunditatẽ transire ñ poterat. saltẽ ea q̃
inripis st̃ recognoscat. Cumq ait me
conũtissem siue ille me conũtisset qui
ductor erat & monitor: ecce in ripa torren¬
tis siue fluuii ligna multa uł arbores
plurime nimis ex utraq parte. Torrens
iste qui ꝓ aquarũ habundantia fertur
more torrentis. & suscipit de celo pluuias.
de quo inp̃terita diximꝰ locutione. ipse
aquas habeat. nec de pluuus hinc inde
collectas. s uiuo & ꝑpetuo fonte manan¬
tes. De quo fluuio multa inscͥpturis scĩs
legimꝰ: s in p̃sentiarum pauca dicenda
st̃. At pͥmũ illud. fluminis impetꝰ letifi¬
cat ciuitatẽ d̃i. Et malio loco. flum̃ d̾i
repletum ẽ aquis p̃parasti cibũ eoꝵ: qͥa

Expanded text:
fortitudo vel imperium Dei: vel certe ad commofortitudo vel imperium Dei: vel certe ad commonitionem fragilitatis humanae, ne obliviscatur conditionis suae, dum ei magna monstrantur. Et commonitum ducit atque convertit ad ripam torrentis, ut quoniam mediam profunditatem transire non poterat, saltem ea quae in ripis sunt recognoscat. Cumque, ait, me convertissem, sive ille me convertisset, qui ductor erat et monitor, ecce in ripa torrentis sive fluvii ligna multa vel arbores plurimae nimis ex utraque parte. Torrens iste, qui pro aquarum abundantia fertur more torrentis et suscipit de coelo pluvias, de quo in praeterita diximus lectione, ipse aquas habeat, nec de pluviis hinc inde collectas, sed vivo et perpetuo fonte manantes. De quo fluvio multa in Scripturis sanctis legimus, sed inpraesentiarum pauca dicenda sunt, ac primum illud: « Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . » Et in alio loco: « Flumen Dei repletum est aquis, praeparasti cibum eorum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
scũario egredient᷑. Et erunt fructꝰ eiꝰ in cibũ.
a folia eiꝰ ad medicinam: siue & ascensio eius
ad sanitatem.
otum capitulum quamquã ꝓlixum sit
simul ponere uolui. ne sensum legentis urũ¬
perem. & lectionis ordo diuisus in partes. audi¬
entis intelligentiam conturbaret. Primũq
dicendum. qd̾ ꝓtorrente qͥͣĩ hebraico dr̃ nehel
ros appellat᷑. lxxͣ. flum̃ tnstulerunt. Deinde
ꝓgalilea que hebraice d̾r galila. aquila
emas int̾p̃tatus sit. quod tumulos signi¬
ficat hatenarum: simmachꝰ metorio. quod
possumꝰ tnͣfferre confinium. P arabia qͦq
simmachꝰ in habitabilem. aquila humilia
uł plana: cheodotion arabas tnstulerunt.
Dicamꝰ gͦ quid nobis uideat᷑ insingulis.
Hir ille qui crat ductor ezechielis. cõmonet
ꝓpħam ut diligentiꝰ intueat᷑ & uideat:
ce occulta mistĩa oculis m̃tis attendat.
uocat autẽ filiũ hominis uł in figura¬
dñi saluatoris. & enĩ e zechiel int̃p̃tatur

Expanded text:
et erit fructus ejus in cibum, et folia ejus ad medicinam sive et ascensio ejus ad sanitatem . Totum capitulum quamquam prolixum sit, simul ponere volui, ne sensum legentis interrumperem, et lectionis ordo divisus in partes, audientis intelligentiam conturbaret. Primumque dicendum, quod pro torrente in Hebraico dicitur NEHEL ους appellatur, LXX flumen transtulerunt. Deinde pro Galilaea, quae Hebraice dicitur GALILA  , Aquila θίνας interpretatus sit, quod tumulos significat arenarum; Symmachus μεθόριον, quod possumus transferre confinium. Pro Arabia quoque Symmachus, inhabitabilem; Aquila, humilia vel plana; Theodotio, Araba transtulerunt. Dicamus ergo quid nobis videatur in singulis. Vir ille qui erat ductor Ezechielis, commonet prophetam, ut diligentius intueatur et videat, et occulta mysteria oculis mentis attendat. Vocat auteDomini Salvatoris. Etenim Ezechiel interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
parte omne lignum pomiferum: siue
ut om̃s uoce consona transtulerunt
bromon quod cibũ & escam tribuit. & qd̃
mandi potest. appellat᷑q lingua hebrai¬
siue ñ defluet folium ex eo. & ñ deficiet
fructus eiꝰ. iuxta illud quod in pͥmo psal
mo scͥptum ẽ. secus decursus aquarum. qd̃
fructum suũ dabit intempore suo: & foli¬
um eiꝰ ñ defluet. ꝑ singulos inquit m̃ses
afferet primitiua. siue ut in lxxͣ. scͥptũ
ẽ. fructus eiꝰ in renouatione sui pͥmituia
dabit: ut omĩs credentium fructꝰ pͥmitie
sint: & singłi m̃ses singłis apłis deputent᷑.
hoc autem eueniet: qm̃ aque eiꝰ de scũario

Expanded text:
parte omne lignum pomiferum, sive parte omne lignum pomiferum, sive ut omnes voce consona transtulerunt βρῶμα, quod cibum et escam tribuit et quod mandi potest, appellaturque lingua Hebraisive « non defluet folium ex eo, et non deficiet fructus ejus, » juxta illud quod in ptum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, et folium ejus non defluet . Per singulos, inquit, menses afferet primitiva, sive ut in LXX scriptum est: Fructus ejus in renovatione sui primitiva dabit; ut omnes credentium fructus primitiae sint, et singuli menses singulis apostolis deputentur. Hoc autem eveniet, quoniam aquae ejus de sanctuari
Abbreviated transcription (Latin):
centum quinquaginta tria eẽ genera
piscium. Que omnia capta sunt ab apłis.
&e nichil remansit incaptũ: dum ce nobi¬
les &e ignobiles ce diuites &e pauꝑes. & om̃e
genus hominum de mari huius scl̃i ex¬
trahit᷑ ad salutẽ. Quod autẽ sequit᷑ in lito¬
rib eiꝰ &e in palustrib siue inhis que extra
litora egrediunt᷑ aque ñ sanabunt᷑: illud
latent̃ ostendit. qd̃ quim noe archa ñ fu¬
erit pereat regnante diluuio & quos iste
fluuius ñ attigit. ñ suscipiant sanitatem.
S insalinas inquit dabunt᷑: uxta illud
quod scͥptum ẽ. Pestilente flagellato: stultꝰ
sapientior erit. Orudiunt enim bonos. ex¬
empla peiorum. Siue in salinas dabunt᷑.
iuxta illud quod in euangłio scͥptum est.
bonum ẽ sal.si autẽ salinfatuatũ fuerit
in nichil ẽ utile. ut imꝑpetuum frugib ca¬
reant & uirore. Quod &e urbs post ruinã
sale comsꝑsa demonstrat. Suꝑ torrentẽ
uͦ siue fluuium orietur in ripis eiꝰ ex utͣq

Expanded text:
centum quinquaginta tria esse genera piscium, quae omnia capta sunt ab apostolis; et nihil remansit incaptum, dum et nobiles et ignobiles, et divites et pauperes, et omne genus hominum de mari hujus saeculi extrahitur ad salutem. Quod autem sequitur: « In littoribus ejus, et in palustribus, » sive in his quae extra littora « egrediuntur, aquae non sanabuntur, » illud latenter ostendit, quod qui in Noe arca non fuerit, pereat regnante diluvio, et quos iste fluvius non attigerit, non suscipiant sanitatem. « Sed in salinas, inquit, dabuntur; » juxta illud quod scriptum est: « Pestilente flagellato, stultus sapientior erit , » erudiunt enim bonos exempla pejorum. Sive in salinas dabuntur juxta illud quod in Evangelio scriptum est: « Bonum est sal, si autem sal infatuatum fuerit, in nihil est utile ; » ut in perpetuum frugibus careant et virore, quod et urbs post ruinam sale conspersa demonstrat. Super torrentem vero sive fluvium orietur in ripis ejus ex utraque
Abbreviated transcription (Latin):
tea erat in rotundũ ascenbens sursũ ꝑ co
ꝑgirũ. & iccirco latius erat templum
insuꝑiorib. & sic de inferiorib ascende¬
bat᷑ ad suꝑiora & medium: puto ꝑspicu¬
um eẽ. lectori semꝑ angustiora ẽẽ que de¬
continentia. paulatimq dũ ad summa
conscendimꝰ latiorẽ nobis aꝑiri uiã. &
impleri quod scͥptum ẽ. Intribulatione
dilatastimͥ. ꝑ rotundum autẽ ꝑ cocleam
ascendimꝰ templicenaculũ. Que figura int̃
ce figura capitis qd̃ omniũ sensuum recep¬
taculum ẽ. teretesq digiti&e femina. &
brachia hanc p̃ferunt rotunditatẽ. Por¬
ro recen aculum templi ad qđ de angusti¬
orib ad altiora conscendimꝰ. illud putoeẽ
qd in regũ uolumine helias habuit &e he¬

Expanded text:
tea erat in rotundum, ascendens sursum per cotea erat in rotundum, ascendens sursum per cogyrum: et idcirco latius erat templum in superioribus, et sic de inferioribus ascendebatur ad superiora, et medium: puto perspicuum esse lectori, semper angustiora esse quae dectus continentia, paulatimque dum ad summa conscendimus, latiorem nobis aperiri viam, et impleri quod scriptum est: in tribulatione dilatasti mihi . Per rotundum autem eascendimus templi coenaculum. Quae figura inter et figura capitis quod omnium sensuum receptaculum est, teretesque digiti, et femina, et brachia hanc praeferunt rotunditatem. Porro coenaculum templi, ad quod de angustioribus ad altiora conscendimus, illud puto esse, quod in regum volumine Elias habuit, et E
Abbreviated transcription (Latin):
nuerit feminam: duplic̃ẽ obseruari nume¬
rum idẽ seraginta sex. Et quia ut uenia
natiuitate s ce scd̃a. ut nati incarne rena¬
scamur in spũ. iccirco ñ sexaginta sex. s
bis triginta & trium ponitur numerus
ut utraq natiuitas d̃o auctori debeatur.
illiusq dem̃tie. ce dupplici muro circũeant
latera domus. que templi fulciunt edificiũ.
& q sequit᷑ iuxta hebraicum ae erant
quedam eminentia que egrederent᷑
ꝑ parietem domꝰ ꝑ latera in circũitu. ut
continerent & attingerent parietẽ templi:
illud significat qd̃ scĩ uiri in multitudine
credentium erumpant ꝑ parietẽ templi.
ꝑ omnia uidelicet latera incircũitu. &
contineant eccłie fundam̃ta. & tam̃ñ tan¬
gant parietem templi: tantum uidisse
contenti. & delonge inenarrabilia adoras¬
se mistĩa. Dc̃ enim uidemꝰ ꝑspeculum in
enigmate. ae plenissimam tangẽ atq cõ¬
p̃hendere ñ possumꝯ uĩtatẽ. Qd̃ autẽ pla¬

Expanded text:
nuerit feminam, duplicem observari numenuerit feminam, duplicem observari numerum, id est, sexaginta sex. Et quia, ut venianativitate, sed et secunda, ut nati in carne, renascamur in spiritu: idcirco non sexaginta sex, sed bis triginta, et trium ponitur numerus: ut utraque nativitas Deo auctori debeatur illiusque clementiae, et duplici muro circumeant latera domus quae templi fulciunt aedificium. Quodque sequitur juxta Hebraicum: « Et erant quaedam eminentia, quae egrederentur per parietem domus per latera in circuitu, ut continerent, et non attingerent parietem templi, » illud significat: quod sancti viri in multitudine credentium erumpant per parietem templi, per omnia videlicet latera in circuitu, et contineant Ecclesiae fundamenta, et tamen non tangant parietem templi: 498 tantum vidisse contenti, et de longe inenarrabilia adorasse mysteria. Nunc enim videmus per speculum in aenigmate, et plenissimam tangere atque comprehendere non possumus veritatem. Quod autem pla
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sus ẽ. sci scõꝵ parietẽ. qui ꝓpt̃ fabricam
mundi & omnẽ uisibiłe creaturã que in sex
dieb condita ẽ sex habebat cubita. & lati¬
tudinẽ eiꝰ uniꝰ latĩs quatuor cubitorum.
ñ ex uno latẽ s ꝑcircuitũ. Quatuor autem
cubita tenebat ꝑ circuitum domꝰ latitudo.
ut quatuor elem̃ta monstraret ex quibus
uniu̾sa compacta st̃. & maxime humana
corꝑa. contraque scĩ dimicantes. & subici¬
entes se anime potestati: int̾iora merent᷑
intrare. & domini archana cognoscere. Ip¬
sa autem latera que incircuitu domus e¬
rant. & quatuor cubitoꝵ spacio. atempli
pariete separabant᷑: iuncta sibi erant.ita
ut unum latus aliud latꝰ contingeret. &
haberet in longitudine ñ triginta & tres
cubitos. s bis trigintatres. hoc ẽ lxͣx. sex.
Hetꝰ inleiitico loquit᷑ testam̃tum. in ortu
maris post unã ebdomadem ce illã q̃genu¬
it & illũ qͥ genitꝰ ẽ. triginta tres explere di¬
es ut ueniant ad purificationẽ. Porro sige¬

Expanded text:
sanctorum parietem, qui propter fabricam mundi et omnem visibilem creaturam, quae in sex diebus condita est, sex habebat cubita, et latitudinem unius lateris quatuor cubitorum, non ex uno latere, sed per circuitum. Quatuor autem cubita tenebat per circuitum domus latitudo, ut quatuor elementa monstraret, ex quibus universa compacta sunt, et maxime humana corpora: contra quae sancti dimicantes et subjicientes se animae potestati, interiora merentur intrare, et Domini arcana cognoscere. Ipsa autem latera, quae in circuitu domus erant, et quatuor cubitorum spatio a templi pariete separabantur, juncta sibi erant, ita ut unum latus aliud latus contingeret et haberet in longitudine non triginta et trcubitos, sed bis triginta tres, hoc est, sexaginta sex. Vetus in Levitico loquitur Testamentum, in ortu maris post unam hebdomadam, et illam quae genuit, et illum qui genitus est, triginta tres explere dies, ut veniant ad purificationem . Porro si ge
Abbreviated transcription (Latin):
mone. Si sed̾is absq timore eris. Si dor¬
mieris suauit̃ dormies. & ñ timebis pa¬
uorem suꝑuenientẽ tͥ. neq impetꝰ ĩpioꝵ
suꝑuenientes. & qui fugit fornicationẽ.
& uxori debitum reddit. reũtens adidip¬
sum ne temptet eum sathanas: audiet
cum popło isrł. In hac die abstuli obpro¬
brium egipti auobis. Uestib quoq u¬
tetur que frigus repellant. ñ que tenui¬
tate sui corpora nuda demonstrent. Atte¬
nuata ieuiniis caro. & circumcisa conti¬
nentia: fugit opprobrium egiptiorum.
qui st̃ magnis carnib. Et illud pot̾
dicẽ: que inplerisq iuxta edition̾ẽ. lxxͣ.
legit᷑. Quomodo contabuit caro mea
in t̾ra deserta. &e inuia. & in aquosa: sic
in scõ apparui tͥ. Siquando gͦ alienige¬
nas introducere uoluerimꝰ intemplũ
di: cutumcidamo aures eoꝵ. & labia.
e cor & omnẽ carnem. oculosq gustũ. &
odoratum. ut omnia cum dĩ timore ce ra¬
tione faciamus.

Expanded text:
mone: Si sederis, absque timore eris: Si dormone: Si sederis, absque timore eris: Si dormieris, suaviter dormies, et non timebis pavorem supervenientem tibi: neque impetus impiorum supervenientes . Et qui fugit fornicationem, et uxori debitum reddit revertens ad id ipsum ne tentet eum Satanas , audiet cum populo Israel: In hac die abstuli opprobrium Aegypti a vobis. Vestibus quoque utetur, quae frigus repellant; non quae tenuitate sui, corpora nuda demonstrent. Attenuata jejuniis caro et circumcisa continentia , fugit opprobrium Aegyptiorum qui sunt magnis carnibus, et illud potest dicere quod in plerisque juxta editionem Septuaginta legitur: Quomodo contabuit caro mea, in terra deserta, invia, et inaquosa, sic in sancto apparui tibi . Si quando ergo alienigenas introducere voluerimus in templum Dei, circumcidamus aures eorum, et labia, et cor, et omnem carnem, oculosque, gustum et odoratum, ut omnia cum Dei timore et ratione faciamus.
Abbreviated transcription (Latin):
quando nicħ turpe & in honestũ audire
nos patim᷑. & circumcisionẽ labioꝵ. qnͣdo
nich indecens loquim᷑: dicam eis. Eand̾e
expositionem etiam incorde & incarne
seruare debetis. Cor circumcidimꝰ cutel¬
lo dĩ. & aufertur de corde nr̃o p̃puciũ. qͣnͣdo
turpes cogitationes nequaquã exeunt de
corde nr̃o. nec de nobis dr̃. In pinguatũ est
cor popłi huius. & aurib suis grauit̾ audi¬
erunt. Ergo & caro similit̾ circumciditur.
ut nequaqũa faciamꝰ t̾rena oꝑa q̃ ꝓ neces¬
sitate corꝑis facẽ compellim᷑. cibũ caꝑe. &
potum. & somnũ ce uti uestib. Que tẽ circũ
cidimꝰ: si ñ ad delicias. & ad luxuriam. &
ad mnertiam. s ad necessitatẽ nature. & corpis
istiꝰ sustentaculum. cuncta faciam.. Qui
bibit uinum modicum ꝓpt̾ stomachum
& frequentes infirmitates. & odit ebrie¬
tatem: cirumcidit carnẽ suã. Qui dor¬
mit quantũ natura patit᷑. audiet a salo¬

Expanded text:
quando nihil turpe et inhonestum audire quando nihil turpe et inhonestum audire nos patimur, et circumcisionem labiorum quando nihil indecens loquimur, dicamus eis eamdem expositionem etiam in corde et in carne servare debetis. Cor circumcidimus cultello Dei, et aufertur de corde nostro praeputium, quando turpes cogitationes nequaquam exeunt de corde nostro, nec de nobis dicitur: « Impinguatum est cor populi hujus, et auribus suis graviter audierunt . » Ergo et caro similiter circumciditur, ut nequaquam faciamus terrena opera quae pro necessitate corporis facere compellimur, cibum capere, et potum et somnuimus, si non ad delicias, et ad luxuriam, et ad inertiam, sed ad necessitatem naturae et corporis istius sustentaculum cuncta faciamus. Qui bibit vinum modicum propter stomachum et frequentes infirmitates, et odit ebrietatem, circumcidit carnem suam . Qui dormit quantum natura patitur, audiet a Salo