comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uientes. Postꝙͣ uenit gͦ plenitudo temporis
si credam̃ in xp̃m E rgo oedit illis speciem
hereditatis. possessioñe nega uit. Habent
nom̃ heredis. usum non habent. qͥa siẽ par¬
uuli heredes nom̃ nudum hereditatis. non
auctoritatem usuryant. iubendi ius. & u¬
tendi non habent. qͥa plenitudiñe suȩ eta¬
tis expectant. ut acuratorib liberent᷑. Siẽ
gͦ pariuili. ita & iudei sub pedagogo sunt.
Ler pedlagogꝰ ẽ. Pe dagogus a magistro dicit᷑
unus est. Pedagogꝰ timetur. magister uiam sa¬
lutis ostendit. ĩ imor gͦ ad libertatem ꝑcucit.
libertas ad fidem. fides ad caritatẽ. caritas
ac qui rit adoptioñe. adoptio here ditatem. Gͦ
ubi fides. ibi libertas. Seruus enim sub
metu. liber ex fide. Ille sub littera. iste sub gr̃a
Ille in seruitute. iste in sp̃u. Lbi autẽ sp̃e do¬
mini ibi libertas. Si gͥ ubi fides. ibi libeitas:
ubi libertas. ibi gr̃a: ubi gr̃a. ibi hereditas.
Iudeus autẽ littera ñ sp̃u. in seruitute est:

Expanded text:
enit plenitudo temporis, si credamus in Christum. Ergo dedit illis speciem haereditatis, possessionem negavit. Habent nomen haeredis, usum non habent; quia sicut parvuli haeredes nomen nudum haereditatis, non auctoritatem usurpant, jubendi jus et utendi non habent; quia plenitudinem suae aetatis exspectant, ut a curatoribus liberentur. 5. Sicut ergo parvuli, ita et Judaei sub paedagogo sunt. Lex paedagogus est: paedagogus ad magistrum ducit; stus . Paedagogus timetur, magister viam salutis ostendit. Timor ergo ad libertatem perducit, libertas ad fidem, fides ad charitatem: charitas acquirit adoptionem, adoptio haereditatem. Ergo ubi fides, ibi libertas; servus enim sub metu, liber ex fide. Ille sub littera, iste sub gratia: ille in servitute, iste in spiritu. Ubi autem spiritus Domini, ibi libertas . Si igitur ubi fides, ibi libertas; ubi libertas, ibi gratia; ubi gratia, ibi haereditas: Judaeus autem littera non spiritu in servitute est;
Abbreviated transcription (Latin):
plera ꝙ in lege sunit quȩ ꝑ euangłium iam
uacuata uideantur: Ec qͦmͦ unus utriꝰq con¬
dicor testa m̃ti. cum qd̾ licebat in lege. ꝑ enan
lieet etiam tunc signodata sit. ut cͥcumeisi¬
onis sp̃alis ueritas teneretur. tam̃ qͥ ratione
tur. ut tẽ curruincidi pietas pietas creset᷑
nune impietas iudidet᷑: Deinde sabbati diẽ
feriatum eẽ debere obseruabat᷑ ex lege ita
ut si qͥs onu̾is aliqͦd lignoꝵ. portasiet. mortis
fieret reus. nc̃ autẽ diem ipsum ⁊ onerib
subeundis. ⁊ negotiis obeundis. sine pena
adũtimꝰ deputan. Et pleraq p̃cepta sunt
legis. quȩ p̃senti temꝑe cessare iudentur

Expanded text:
Lege sint, quae per Evangelium jam vacuata videntur? Et quomodo unus utriusque conditor Testamenti, cum id quod licebat in Lege, per Evalicet etiam tunc signo data sit, ut circumcisionis spiritalis veritas teneretur; tamen qua ratione tur, ut tunc circumcidi pietas crederetur, nunc 1081 impietas judicetur ? Deinde sabbati diem feriatum esse debere observabatur ex Lege; ita ut si quis onus aliquod lignorum portasset, mortis fieret reus: nunc autem diem ipsum et oneribus subeundis, et negotiis obeundis sine poena advertimus deputari. Et pleraque praecepta sunt Legis, quae praesenti tempore cessare videntur
Abbreviated transcription (Latin):
donauit. & eyrographum nr̃m sui san¬
guinis effusiõe deleuit. Hoc ẽ. qͦd ait
Suꝑ abiundauit peccatum per legem.
fieat᷑. s qͥ ustus est donatum habet.
qͥa ꝑ lauacrum iustifieatꝰ est. fides g est
ciui peccatum remittit᷑. ⁊ uenia donat᷑.

Expanded text:
donavit, et chirographum nostrum sui sanguinis effusione delevit. . Hoc est quod ait: Superabundavit peccatum per Legem: ficatur: sed qui justus est, donatum habet, quia per lavacrum justificatus est. Fides ergo est cui peccat
Abbreviated transcription (Latin):
titus fum aĩam bonam: et illa tibi respon¬
deat. assumã te & inducam te in domum
matͥs mee. et insecretum eiꝰ quȩ concepit
me. Bona mat̾ animarũ. ierłm illa que in
celo ẽ. E rit gͦ uror tua. et inueniens te
osculabit᷑ te. & si postea displicuerit tibi.
qd̾ castiget corpus suũ et seruituti redi¬
gat. ñ patiens eam seruire. id.ẽ. uolup¬
tatib corporis. nec subitiens eam carni.
s lib̾am ꝑmanere patieris. nec alienabis
eam. hoc est enĩ uendere: nec condempnes
eam. s ꝑmittes seruire eã dño suo in cas¬
titate fidi. & bonorum oꝑum sobrietate.
Nale et nos dilige. qͥa nos te diligimus.

Expanded text:
titus sum animam bonam . Et illa tibi respontitus sum animam bonam . Et illa tibi respondeat: Assumam te, et inducam te in domum matris meae, et in secretum ejus, quae me concepit . Bona mater animarum Hierusalem illa, quae in coelo est. 13. Erit ergo uxor tua, et inveniens te osculabitur te. Et si postea displicuerit tibi ; quod castiget corpus suum, et servituti redigat, non patieris eam servire, id est, voluptatibus corporis, nec subjicies eam carni, sed liberam permanere patieris: nec alienabis eam, hoc est enim vendere: nec contemnes eam, sed permittes servire eam Deo suo in castitate fidei, et bonorum operum sobrietate. Vale, et nos dilige; quia nos te diligimus.
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt eam idomũ tuam. et tota ei com¬
nuttas interiora domꝰ tuȩ. om̃ium tu¬
orum iuscerũ possessionẽ. auferes eius
suꝑflua. tondeas lapfus et nouacula
non satis acuta. ne faciat dolum. tua¬
rum exuuias passionum atq inanes
sensus recidas. Ido ait rades caput eiꝰ.
quo nulla obstacula patiant᷑ oculi sa¬
pientis. qui in capite eiꝰ. et sedebit in
plorans ꝓpͥe natiuitatis. et cõmenta
nequissima patͥs diaboli. qui uult con¬
gregare quȩ non generauit. ut huius
mystici muneri purificatione mundata.
conuigii claues adipiscatur. Et pulchre
ait. postea intrabis ad eam. ut totus ingre¬
diaris in animam tuã. atq mtra tpsam te
colligas. et in ea habites. apd̾ eam cõmo¬
rare. in ipsa tibi sit om̃is conu̾satio. ut sis
ñ in caine. sed in sp̃u. &. ꝓponas adiung̾e
eam tͥ ad consortium uite. sciens qm̃ cõmu¬
nicabit tecũ de bonis. et ꝑfunctus eiꝰ gr̃a
dicas. Puer autem eram ingemosus. et sor¬

Expanded text:
inquit, eam in domum tuam ; ut tota ei cominquit, eam in domum tuam ; ut tota ei committas interiora domus tuae, omnium tuorum viscerum possessionem, auferas ejus superflua, tondeas lapsus; et novacula non satis acuta, ne faciat dolum, tuarum exuvias passionum, atque inanes sensus recidas. Ideo ait: Rades ejus caput; quo nulla obstacula patiantur oculi sapientis, qui sunt in capite ejus. Et sedebit, indeplorans nativitatis, et commenta 917 nequissimi patris diaboli, qui vult congregare, quae non generavit ; ut hujus mystici numeri purificatione mundata, conjugii claves adipiscatur. 12. Et pulchre ait: Postea intrabis ad eam; ut totus ingrediaris in animam tuam, atque intra ipsam te colligas, et in ea habites, apud eam commoreris, in ipsa tibi sit omnis conversatio; ut sis non in carne, sed in spiritu, et proponas adjungere eam tibi ad consortium vitae, sciens quoniam communicabit tecum de bonis; et perfunctus ejus gratia dicas: Puer autem eram ingeniosus, et sor
Abbreviated transcription (Latin):
lectu. et decora inaspectu ualde. sic̃
abigea adquisita sͥ erat inp̃lio. deiuc¬
lis adu̾sanis. & mortuo iuro. qͥ uallatꝰ
nequitiis sp̃ualib repugnabat. ac re¬
sistebat nesͥ spetiosa uxor ad ineretur.
qͣsi uictor et diligens sponsus iocundi¬
tatem confert et grãm. emundaus eam
ab om̃ib pulchritudinis eiꝰ impedim̃¬
tis. et exuens uestim̃tis captiuitatis.
et depofitis om̃ib capitis sui capillis
id est peccatorum criniculis. qui quasi sr̃¬
flui nr̃o in corpore uidentur. qm̃ si uir
comam nutͥat. ignominia ẽ. illi. in u¬
nitate fidi. in uirum perfectũ. in m̾su¬
ram ȩtatis plenitudinis xp̃i. studeat
occͣrere. ut omẽm deponat anuni ꝑtur¬
bationem. et cantate fundata auge¬
atur in xp̃o iti: et uniuerso adqͥrat
increm̃ta corpori. Hec est anima illa ꝗͣ
lex demonstrat tͥ inspetiȩ mulieris bo¬
nȩ. qũa cum uideris in pre dan. et con¬
cupieris acciꝑe inuxorem tibi. induces

Expanded text:
lectu, et decora in aspectu valde, sicut lectu, et decora in aspectu valde, sicut Abigaea acquisita sibi erat in praelio; devictis adversariis, et mortuo viro, qui vallatus nequitiis spiritalibus repugnabat ac resistebat, ne sibi speciosa uxor adimeretur : quasi victor et diligens Sponsus jucunditatem confert et gratiam, emundans eam ab omnibus pulchritudinis ejus impedimentis, et exuens vestimentis captivitatis; ut depositis omnibus capitis sui capillis, id est, peccatorum criniculis, qui quasi superflui nostro in corpore videntur: Quoniam si vir comam nutriat, ignominia est illi ; in unitate fidei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi studeat occurrere ; ut omnem deponat animi perturbationem, et charitate fundata augeatur in Domino Jesu, et universo acquirat incrementum corpori. 11. Haec est anima illa, quam Lex demonstrat tibi in specie mulieris bonae, quam si videris in praeda, et concupieris accipere in uxorem tibi: Induces,
Abbreviated transcription (Latin):
factus est. in cõmotionem. Inde ex ꝑso¬
na eoꝵ dictim ẽ. posiusti nos in parabo¬
lam ingentib. commotione capitis in po¬
pulis. Quam nutantem inueniens dia¬
bolus. sic̃ leo diruit & iocunditatemͤ abs¬
tulit. iuneam et ficũ eu̾tit. sub quib
solebat aute reqͥescere. et arescere si ẽ frue¬
tus eiꝰ. quos aridos miseratus atq alben¬
tes siccitate niinia: dicit ad ꝓpħam ds̃.
Lam̃tate ad me suꝑ sponsam p̾euictam
rum mortuũ. Eui loco alio expostu¬
lans dicit. eo qͦd oblita ꝓpositi sui.
oblita caritatis. immemor gr̃e. deuia
discipline. suꝑiorẽ uxoris affectum
amiserit. meritoq siuis eam sermonib
redarguit. memorans et redexens.
eiusdem blanditias et pietatis uo¬
cabula. Non sĩc domesticũ me uoca¬
bas. et patrem. et iniaatorem uirgi
indieit. int̾cessorem adhibet. ut uoce¬
tur ad penitentiam. qͦ posset mereri
misericordiã. Illi aut̃e que bona intel¬

Expanded text:
factus est in commotionem. Unde ex persofactus est in commotionem. Unde ex persona eorum dictum est: Posuisti nos in parabolam in gentibus, commotionem capitis in populis . Quam nutantem inveniens diabolus, sicut leo diruit, et jucunditatem ejus abstulit : vineam ejus et ficum evertit, sub quibus solebat ante requiescere, et arescere fecit fructus ejus. 9. Quos aridos miseratus, atque albentes siccitate nimia, dicit ad prophetam Deus: Lamentare ad me super Sponsam praecinctam rum mortuum. Cui loco alio expostulans dicit , eo quod oblita propositi sui, oblita charitatis, immemor gratiae, devia disciplinae, superiorem uxoris affectum amiserit. Meritoque suis eam sermonibus redarguit, memorans et retexens ejusdem blanditias, et pietatis vocabula: Non sicut domesticum me vocabas, et patrem et initiatorem virginincidit, intercessorem adhibet; ut vocetur ad poenitentiam, quo possit mereri misericordiam. Illa autem quae bona intel
Abbreviated transcription (Latin):
Pulchre gͥ hine aĩe uerus dieit dc. qͦd
illi abige dictum est. Benedictus dñs
ds̃ isrł. qui misit te hodiȩ hue obuĩã
michi. et benedicti mores tiu. Et it̾m
dicit. Asecende in pace cdomũ tuam.
uide. audiui uocem tuam. et reueritꝰ
sum faciem tuam. Deniq etiam in can¬
ticis hec uerba sunt. sponsi ad syon¬
sam. Ostende michi faciem tuam. et
insinua mͥ uoc̃e tuam. et tc̃ quidẽ di¬
missa est. qm̃ alterũ habebat uirum.
qui dicebatur hebraice nabal. latine
insipientia. durꝰ inhospitalis. inhu¬
manus. in gratus. qui officia nesciret
referre. s postea ꝙͣ defiuictus est uir eiꝰ.
solutam alege uin accepit eam sͥ inux
teria. que amisso uiro cui aute iuucta
fuerat. transiuit ad xp̃m. censu pio
diues: humilitatis et ficłi. nuscłiȩ quoq
dotata patͥmonio. S hoc loco non ista
deploratur. sed illa achinaaii que fuit
male fortis. iͥnit̾ fr̃em. et ido illis frater

Expanded text:
Pulchre igitur huic animae verus dicit David, quod Pulchre igitur huic animae verus dicit David, quod illi Abigaeae dictum est: Benedictus Dominus Deus Israel, qui misit te hodie huc obviam mihi, et benedicti mores tui . Et iterum dicit ei: Ascende in pace in domum tuam. Vide, jam audivi vocem tuam, et reveritus sum faciem tuam . Denique in Canticis etiam haec verba sunt Sponsi ad Sponsam: Ostende mihi faciem tuam, et insinua mihi vocem tuam . 7. Et tunc quidem dimissa est, quoniam alterum habebat virum, qui dicebatur Hebraice Nabal, Latine insipiens, durus, inhospitalis, inhumanus, ingratus qui officia nesciret referre: sed posteaquam defunctus est vir ejus, solutam a lege viri accepit eam sibi in teria, quae amisso viro, cui ante juncta fuerat, transivit 916 ad Christum, censu pio dives, humilitatis et fidei, misericordiae quoque dotata patrimonio. 8. Sed hoc loco non ista deploratur, sed illa Achinaam, quae fuit male fortis in fratrem; et ideo illi frater
Abbreviated transcription (Latin):
uit. nec altenꝰ anima hec uidetur exꝑta
copulam. s pͥncipio uirginalem fidi sue
florem. xp̃o dicauit. atq ipsi pͥmis fecdata
pietatis mystenis sa cros uuencła cultus
recepit. Ipsa est ista israhelitia aĩa. pieta¬
ts ꝓsapie. ex genere patͥarcharum. que
si mosfensum seruasset eurriculum: mag¬
ni meriti foret. sponsa uerbi uirginalis caꝙͣ
illa que app̃hendit iusticiam. et obiuauit
illi quasi mat̾ et mulier. & quasi mulier
a uirginitate suscipiet illam. Altera quoq
est adquisita ex gentib et utͣq sponsa uni
uerbi qͦd̃magnũ mysterium. idq tibi de¬
monstratur. in libro regum. Si quide del
duas uxores habuit. achitiaoi ifrahelitam.
& abigeam adqͥsitam sibi postea. illa rigi¬
diorem. istam nuscdie plenam ce gr̃e. Nos¬
pitalem ac liberam aĩam quȩ reuelata
facie patr̃ẽ uidit. speculata eiꝰ głam.
ros patͥs nͥ dei u̾bum. qͦd humore ficłi
atꝙ iusticie in fundit corda uniũsori

Expanded text:
nit, nec alterius anima haec videtur experta nit, nec alterius anima haec videtur experta copulam; sed a principio virginalem fidei suae florem Christo dicavit, atque ipsi primis foederata pietatis mysteriis sacros juvencula cultus recepit; ipsa est Israelitica anima veteris prosapiae ex genere patriarcharum, quae si inoffensum fidei servasset curriculum, magni meriti foret Sponsa Verbi virginalis, tamquam illa quae apprehendit justitiam, et obviabit illi quasi mater, et quasi mulier a virginitate suscipiet illam . 5. Altera quoque est acquisita ex gentibus, et utraque Sponsa unius Verbi, quod est magnum mysterium. Idque tibi demonstratur in libro Regnorum ; si quidem David duas uxores habuit Achinaam Jezrahelitem, et Abigaeam acquisitam sibi postea: illam rigidiorem, istam misericordiae plenam et gratiae, hospitalem ac liberalem animam, quae revelata facie Patrem vidit, speculata ejus gloriros Patris, nisi Dei Verbum, quod humore fidei atque justitiae infudit corda universorum? 6.
Abbreviated transcription (Latin):
Nr̃is enĩ meritis uerbum dĩ nob̾ ant
uiuit aut moritur. Nam si bona studi¬
a atq oꝑa nr̃a sint. uiuit atq operat᷑
in nob dĩ uerbũ. Si tenebrose cogitati¬
ones oꝑationesq nr̃e sint: oceidit nob
sol iusticie. Et ido lam̃tandum p̃cepit
ꝓ ea anima. Ham sicut illis gratulandũ
et epulandum est. cum quib sponsus
est. ita illi aĩe lugendum. eui sponsus
fuerit ereptus. sic̃ de apłis scriptum est
in ewangelio. qm̃ eum auferet᷑ ab his
sponsus. tẽ ieiunabunt in illis diebus.
Ergo et hec anuma habeat ante leticiam
et exultationẽ. cum hab̾et parthenicon
logon. et ido non ieuinabat. qͥa dies erãt
epularum. et refectionis. cum adesset
sponsus. inuehens quib aclerat. ub̃tatis
affluentiam cȩlestis alim̃ti. copia iuni
rigatus. quo corda hominũ letificant᷑.
S postea ꝙͣ sponsum factis amisit suis.
iubetur in cilitio agere penitentiam pec¬
catoro suorũ. et deflere semecipsam. qͥ a

Expanded text:
Nostris enim meritis Verbum Dei nobis aut Nostris enim meritis Verbum Dei nobis aut vivit, aut moritur; nam si bona studia atque opera nostra sint, vivit atque operatur in nobis Dei Verbum: si tenebrosae cogitationes operationesque nostrae sint, occidit nobis sol justitiae . 915 Et ideo lamentandum praecepit pro ea anima. Nam sicut illis gratulandum et epulandum est, cum quibus Sponsus est; ita illi animae lugendum, cui Sponsus fuerit ereptus, sicut de apostolis scriptum est in Evangelio: quoniam cum auferetur ab eis Sponsus, tunc jejunabunt in illis dieat ante laetitiam et exsultationem, cum haberet παρθενικὸν λόγον. Et ideo non jejunabat, quia dies erant epularum et refectionis; cum adesset Sponsus, invehens quibus aderat, ubertatis affluentias, coelestis alimenti copias, vini rigatus, quo corda hominum laetificantur: sed posteaquam Sponsum factis suis amisit, jubetur in cilicio agere poenitentiam peccatorum suorum, et deflere semetipsam; quia
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ambrosius hyreneo salutem.xiiii.
ifferentia caritatis utrum
sit aliqua aꝑd dm eorum qͥ
apueritia crediderint. et eorum qui
iuuentutis aut posterioris etatis ꝓces¬
su: prudent̾ requirendũ putasti. Nam
hoc qͦq scͥptura diuina non p̃termifit.
neq ut intactum reliquit. Si quidem
dñs cłs noster ad iobel ꝓpħam non otiose
ait. Lam̃tare ad me: suꝑ sponsam p̃cnnctã
sẏnagogam que antea uirginitate sua
desponsata di uerbo foret. uel amm̃a certe
que de bonis mentis decidisset. ita offen-¬
diculum incidisse peccatorũ flagitiis
ut odia contraheret. et in quinam̃to im¬
pietatis. ac ꝑfidiȩ obsoleta sordib mi¬
serabili esset despectui. longe mutata
ab illiꝰ sponse gr̃a. que aute meruerat
audire. Sponsabo te mͥ infide. et in¬
usticia. et in misccłia. Nec unmerito
lam̃tabilis ꝓmintiatur. quȩ tantorum
munerũ amiserat precũ. & uirtutum
dotalium tam graue subierat dispen¬
dium. ut ei uirginalis sponsus enꝑet᷑.

Expanded text:
 AMBROSIUS IRENAEO salutem. 1. Differentia charitatis utrum sit aliqua apud Deum, eorum qui a pueritia crediderint, et eorum qui juventutis aut posterioris aetatis processu, prudenter requirendum putasti; nam hoc quoque Scriptura divina non praetermisit, neque intactum reliquit. Siquidem Dominus Deus noster ad Joel prophetam non otiose ait: Lamentare ad me super Sponsam praecinctam Synagogam, quae antea virginitate sua desponsata Dei Verbo foret, vel animam certe quae de bonis meritis decidisset; ita offendiculum incidisse peccatorum flagitiis, ut odia contraheret, et inquinamento impietatis, ac perfidiae obsoleta sordibus, miserabili esset despectui, longe mutata ab illius Sponsae gratia, quae ante meruerat audire: Sponsabo te mihi in fide et justitia et misericordia . 2. Nec immerito lamentabilis pronuntiatur, quae tantorum munerum amiserat pretium, et virtutum dotalium tam grave subierat dispendium, ut ei virginalis Sponsus eriperetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tur: tc̃ rogatur honoratior. Unde c& dñs
honuni ante auimaliũ ceterorum p̾parauit
epulas. tc̃ ipsum quasi ainicum ad suum
uocauit conuiuium. Et uͤ amicũ qͣsi cari¬
eatis diuinȩ participem. ⁊ hedem gloriȩ.

Expanded text:
tur, et tunc rogatur honoratior. Unde et Dominus tur, et tunc rogatur honoratior. Unde et Dominus homini 971 ante animalium caeterorum praeparavit epulas, tunc ipsum quasi amicum ad suum vocavit convivium; et vere amicum, quasi charitatis divinae participem, et haeredem gloriae.
Abbreviated transcription (Latin):
Ium pͥus omĩa uł uolatilia uel terrestria. uel
Iquȩ in aquis sunt. ꝓduxerit terra uł aqͣ.
ꝙͣ homo ꝓpt̾ quem illa creata sunt genera¬
retur. eiꝰq rei racionem de me reqͥrere. qͣm
et moyses siluerit. et ego non auserim
attingere. Et forte ille oraculi int᷑pꝰs
diuini. consilio contieuerit. ne celestis
dispositionis arbitrum se & consiliariũ
prestare uideret᷑. Aliud e̾. eñ loqui qͦd in¬
fundebat᷑ a dei sp̃u. aliud uoluntatẽ dei
interp̃tari. Nos autẽ qͣn ñ int̾pretes dei.
s qͣsi ex usu humano rationis seminaria
colligentes. estunamꝰ posse nos ex eo qͦd hu¬
miano usui in cet̾is reb ipse dñs infuderit
opinari. qm̃ decuit hominẽ honiñe postͤ¬
mum ereari. Et enĩ qui quiuiũ adornant.
ut ille esangelicꝰ diues. oportet enĩ diui¬
na diuinis conferamꝰ. qͦ meliꝰ collige̾ possi¬
mus. utiq omĩa pͥus preparat. tauros et
saginata occidit. & tunc amicos ad cenã
inuitat. Prius gͦ quȩ leuiora sunt paran¬

Expanded text:
ium, prius omnia vel volatilia, vel terrestria, vel quae in aquis sunt, produxerit terra vel aqua, quam homo, propter quem illa creata sunt, generaretur; ejusque rei rationem de me requirere, quam et Moyses siluerit, et ego non auserim attingere. 2. Et forte ille oraculi interpres divini, consilio conticuerit; ne coelestis dispositionis arbitrum se et consiliarum praestare videretur; aliud est enim loqui quod infundebatur a Dei spiritu, aliud voluntatem Dei interpretari: nos autem non quasi interpretes Dei, sed quasi ex usu humano rationis seminaria colligentes, aestimamus posse nos ex eo quod humano usui in caeteris rebus ipse Dominus infuderit, opinari quoniam decuit hominem postremum creari. 3. Etenim qui convivium adornat, ut ille Evangelicus dives oportet enim divina divinis conferamus, quo melius colligere possimus, utique omnia prius praeparat, tauros et saginata occidit, et tunc amicos ad coenam invitat. Prius ergo quae leviora sunt, paran
Abbreviated transcription (Latin):
Illis creatura mouebatur: tibi xp̃s oꝑ
atur. ipse dñs creature. Cunc cura¬
batur unus: nunc om̃s sanantur:
enim in aliqͥbus. & aqua mendax.
Non sanat baptismum ꝑfidoꝵ: non
mundat. s polluit. Ludeus urceos
baptizat & calices: quasi insensibi¬
lia uel culpam possint reciꝑe uel
gr̃am. Tu baptiza hunc calicem tu¬
um sensum sensibilem: in quo gr̃e
piscina in figura: ut credas qͥa in hẽ
fontem ius diuina descendit: deniq
paraliticꝰ ille expectat᷑ hominem. Qͤm.

Expanded text:
illis creatura movebatur, tibi Christus illis creatura movebatur, tibi Christus operatur ipse Dominus creaturae. 23. Tunc curabatur unus, nunc omnes sanantur: enim in aliquibus et aqua mendax . Non sanat baptismus perfidorum , non mundat, sed 331 polluit. Judaeus urceos baptizat et calices , quasi insensibilia vel culpam possint recipere, vel gratiam. Tu baptiza hunc calicem tuum sensibilem, in quo bona piscina in figura; ut credas quia in hunc fontem vis divina descendit. 24. Denique paralyticus ille exspectabat hominem . Quem
Abbreviated transcription (Latin):
filii & sp̃e seĩ: remissionem ñ potest
acciꝑe peecatoꝵ. nec sp̃ualis gr̃e nunꝰ
haurire. Ergo ille syrus septies mer¬
sit in lege: tu aut̃ baptizatꝰ es in noĩe
trinitatis. Confessus es patrem. Recor¬
dare qͥd feceris. Confessus es filium:
confessus es sp̃m sem̃. Tene odinẽ
rerum: in hao fide. Mundo mortuus
es: & deo resurreristi. & quasi in
illo mundi consepultꝰ elemento: pee¬
cato mortuus. ad uitam es resuscitatꝰ
ȩternam. Prede gͦ: qͥa non sunt uaeue
aque. Ideo tibi dictum ẽ. qͥa angłs
dñi descendebat scd̾m tempꝰ in na¬
tatoRiam. ce mouebat᷑ aqua. Q qui
pͥor descendisset in natatoriã post
commotionem aque.sanꝰ fiebat alan¬
guore quocunq tenebatur. Nec pr̃¬
cina in ierosolimis erat: in qͣ umis
Annuus sanabat᷑. S nemo ante sa¬
nabatur: qm descendisset angłs.
Ut eẽt in dicium qͥa descendat an¬
gelus: mouebat᷑ aqua ꝓpter inere¬
dulos. Iilis signum est. tibi fides. Iuis
Angls descendebat: tibi sp̃s sanctus.

Expanded text:
iritus sancti, remissionem non potest accipere peccatorum, nec spiritualis gratiae munus haurire. 21. Ergo ille Syrus septies mersit in Lege: tu autem baptizatus es in nomine Trinitatis, confessus es Patrem, recordare quid feceris; confessus es Filium, confessus es Spiritum sanctum. Tene ordinem rerum in hac fide; mundo mortuus es, et Deo resurrexisti. Et quasi in illo mundi consepultus elemento, peccato mortuus, ad vitam es resuscitatus aeternam. Crede ergo quia non sunt vacuae aquae. 22. Ideo tibi dictum est: Quia angelus Domini descendebat secundum tempus in natatoriam, et movebatur aqua; et qui prior descendisset in natatoriam post commotionem aquae, sanus fiebat a languore quocumque tenebatur . Haec piscina in Hierosolymis erat, in qua unus annuus sanabatur: sed nemo ante sanabatur, quam descendisset angelus. Ut esset indicium quia descenderat angelus, movebatur aqua propter incredulos. Illis signum, tibi fides: illis angelus descendebat, tibi Spiritus sanctus:
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ habens: Sinł aut̃ filio dei. De
quo ait paulꝰ ad hebreos. qͥa manet
sacerdos inꝑpetuum. qͥa inter p̃tatiõe
latina dĩ. rex ilisticiȩ rex pacis. Non
agnoscis qͥs iste sit: Potest homo esse
rex iusticiȩ.: cum uix iustus sit. pot̾ rex
pacis. cũ uix possit eẽ. pacificus: diue
matre scd̾m diuinitatem: qͥa ex patre
deo genitus est. uniꝰ substantiȩ cũ pat᷑.
Sine patre sod̾m incarnationem. qͥa
natus ex iurgine ẽ: initium & fiñe non
habens. qͥa ipse ẽ. initium & finis oĩuo.
pͥmus & nouissimus. Non gͥ humani
sed diuini est mun̾is sacram̃tum qd̾ acce¬
pisti: ab eo ꝓlatum. qͥ benedixit fidei
patrem habrehã. illum euiꝰ gr̃am qꝵ ge¬
sta inuaris. Probatum ẽ antiqͥora eẽ ec¬
clesie sacram̃ta. Nunc cognosce potio
pluerit patͥb: & cotidia celi poscebant᷑
alim̃to. Unde dictum ẽ. Panen angłoꝵ
manducauit hõ. Sed tam̃ pam̃r ulũ qui¬

Expanded text:
finem habens, similis autem Filio Dei: de finem habens, similis autem Filio Dei: de quo ait Paulus ad Hebraeos: Quia manet sacerdos in perpetuum ; qui interpretatione Latina dicitur rex justitiae, rex pacis. 46. Non agnoscis quis iste sit? Potest homo esse rex justitiae, cum ipse vix justus sit? Potest esse rex pacis, cum vix possit esse pacificus? Sine matre secundum divinitatem; quia ex Patre Deo genitus est, unius substantiae cum Patre: sine patre secundum incarnationem, qui natus ex Virgine est: initium et finem non habens, quia ipse est initium et finis omnium, primus et novissimus. Non igitur humani, sed divini est muneris sacramentum quod accepisti, ab eo prolatum qui benedixit fidei patrem Abraham, illum cujus gratiam et gesta miraris. 47. Probatum est antiquiora esse Ecclesiae sacramenta, nunc cognosce potiorpluerit patribus, et quotidiano coeli pascebantur alimento. Unde dictum est: Panem angelorum manducavit homo . Sed tamen pa
Abbreviated transcription (Latin):
tu meo mensam: aduersus eos qui tͥbu¬
lant me. Inpinguasti in oleo. caput me¬
uint & pocłm meum in ebrians qm p̃cla¬
uum est. Nunc illud considemus. ne
qͥs forte iisibilia uidens. qm̃ que funt
inuisibilia ñ uident᷑. nec possunt huma¬
ni᷑ oculis cõp̃hendi. dicat forte. iudei .s.
d̾s manna pluit: pluit cotͣnices. Eecłȩi
autem illi dilecte hec st̃ que p̃parauit.
de qͥb dictum ẽ. qd oculus ñ uidit. nee
Auris audiuit. nec in cor hominis ascen¬
dit: que p̃parauit ds̃ diligentib eum.
Ergo ne qͥs hoc dicat: sũmo stucdio uo̾
qm magna est. Antiqͥora docet genesis
lectio: que decursa est. Sinagoga iyex
lege moxsi pͥncipium sumpsit: Abra¬
bam uͦ longe anterior qͥ uictis hostibus
& nepote ꝓpͥo recepto. cum potiret᷑ uie¬
toria: tunc illi oceurrit melohisedech
ar ꝓtulit ea que abraham ueneratꝰ aece¬
pit. Non abraham ꝓtulit. s melchi¬
sedech qui inducitur sine patre. sñ
matre: neq initium dierum neq

Expanded text:
eos qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput meum, et poculum tuum inebrians quam praeclarum est! 44. Nunc illud consideremus, ne quis forte visibilia videns quoniam quae sunt invisibilia, non videntur, nec possunt humanis oculis comprehendi dicat forte: Judaeis Deus manna pluit, pluit coturnices : Ecclesiae autem illi dilectae haec sunt quae praeparavit; de quibus dictum est: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus eum . Ergo ne quis hoc dicat, summo studio volumquam manna est. 45. Antiquiora docet lectio Genesis quae decursa est ; Synagoga enim ex lege Moysi principium sumpsit : Abraham vero longe anterior, qui victis hostibus, et nepote proprio recepto. cum potiretur victoria; tunc illi occurrit Melchisedech, et protulit ea quae Abraham veneratus accepit. Non Abraham protulit, sed Melchisedech; qui inducitur sine patre, sine matre, neque initium dierum, neque
Abbreviated transcription (Latin):
Nec dicamꝰ. Quomͦ regenerati sumus:
Nunquid inuentrem matͥs nr̃ȩ unitͦiuimꝰ.
& renati sumus: ⁊on agnoseo usum na¬
ture. S nullus hic nature ordo: ubi ex¬
cellentia gr̃e. Deniq ñ semꝑ usus nat᷑e¬
regenerationem facit. Eieneratũ ex uͥ¬

Expanded text:
dicamus, quomodo regenerati sumus? Numquid in ventrem matris nostrae introivimus, et renati sumus? non agnosco usum naturae. Sed nullus hic naturae ordo, ubi excellentia gratiae est. Denique non semper usus naturae generationem facit: generatum ex Vi
Abbreviated transcription (Latin):
in ane ac uanum pͥncipem istiꝰ mundiita
eiꝰ. hoc est in diuitib ñ in nobilib. sm po¬
tentib. et in anima confitente deo. Non¬
etus affectus nullis diu̾sarum cupidita
cit in cendiis. ipse qͥ speculat᷑ et̾na. et ha¬
bitat in syon. Confringens oĩa spũalium
instrumenta bellorũ. ꝯterens arcus qͥb¬
diabolus ignita dirigens iacula. gͣues
pectorib hominũ solet inurere passiões:
s illa iacła iusto nocere ñ possunt. cui
d̾s lux ÷ tantũq ab ȩstu caligantium hor
lignoꝵ. fidei ianuas. ut in cor eiꝰ hab̾et
ingressum. ⁊ęt̾ni nõis tabernacłum pos¬
sideret apostolatꝰ collatomunere ddrdi¬
usurpator concidit ianuas. ut uolen¬
tus intͦeat. Dñs autẽ qͥsi pius illustrat
seruulos. ⁊ eorũ fulgentib m̾ttis et elari¬
tate urtutũ. tenebras mundi huiꝰ illu¬
minat. Hanc pacifici atq mansueti
habent. apud dm̃ gr̃am. sobra m̃tis fuȩ

Expanded text:
inanem ac vanum principem istius mundi, ita inanem ac vanum principem istius mundi, ita est, non in divitibus, non in nobilibus, et in potentibus: sed in anima confitente noetus affectus nullis diversarum cupiditatcit incendiis. Ipse est qui speculatur aeterna, et habitat in Sion, confringens omnia spiritalium instrumenta bellorum, diabolus ignita dirigens iacula graues pectoribus hominum solet inurere passiones. sed illa iacula iusto nocere non possunt, cui deus lux est, tantumque abest a caligantium . holignorum fidei ianuas, ut in cor eius haberet ingressum et aeterni nominis tabernaculum possideret apostolatus conlati munere dediusurpator concidit ianuas, ut uiolentus introeat, dominus autem quasi pius inlustrat seruolos et eorum fulgentibus meritis et claritate uirtutum tenebras mundi huius inluminat. hanc pacifici atque mansueti habent aput deum gratiam sobria mentis suae
Abbreviated transcription (Latin):
dedistis bibere mͥ. hospes eram. ⁊ collegis
tis me. nudus. ⁊ oꝑustis me. Quod ipun¬
cuiq minimoꝵ eollatũ fuerit. sͥ dicit ẽẽ.¬
datum. Nescis oh̃o destruere diuitias.
Si uis diues ẽẽ esto pauꝑ scło. ut sis deo di¬
entiȩ ⁊ scientiȩ diues ÷ deo. Sunt qui
in pauꝑtate abundent. et qͥ in diuituis
egeant. Abundant pauꝑes. qͦrũ ꝓfunda
pauꝑtas. abundauit in diuitũs simplici¬
tatis sue. diuites aut̃ẽ eguerun ⁊ esuriert.
Neq is otiose scͥptũ est. diuitũ pauꝑes p̃po¬
siti erunt: ⁊ ꝓpͥis serui dñis fen̾erabunt:
qͥa diuites ⁊ dñi suꝑuacua et mala semi¬
nant. ex qͥb fructũ non colligant. sed
spinas metant. Ideo pauperib diuites
erunt suditi. ⁊ serui dñis sp̃ualia feña¬
bunt: qͣma dmodũ diues rogabat. ut
autem sc̃s dd̾ in psalmo. lxxi. hymnum
deo concinens. ad assirium scͥptum. hoc
est adũsus neqͥtias spũales. assirium ip

Expanded text:
dedistisdedististis me, nudus et operuistis me. quod enim unicuique minimorum conlatum est sibi dicit esse conlatum. nescis, o homo, struere diuitias. si uis diues esse. esto pauper saeculo, ut sis deo dientiae, dines scientiae diuites deo. sunt qui in paupertate abundent et qui in diuitiis egeant. abundant pauperes, quorum profunda paupertas abundauit in diuitiis simplicitatis suae, diuites autem eguerunt et esurierunt. neque enim otiose scriptum est: diuitum pauperes praepositi erunt et proprii serui dominis faenerabunt, quia diuites et domini superuacua et mala seminant. ex quibus fructum non colligant, sed \'spinas metant. et ideo pauperibus diuites erunt subditi et serui dominis spiritalia faenerabunt, quemadmodum diues rogabat, ut autem sanctus David in psalmo LXXV hymnum Deo concinens ad Assyrium scriptum, hoc est, adversus nequitiae spiritalis Assyrium,
Abbreviated transcription (Latin):
go. qͥa u̾bo astruo ueritatis. Si uis ꝑfe¬
ctus ẽȩ. inqͥt. omĩa q̃ cumq habes uende.
et oa pauꝑib. & habebis thesaurum
in celo. & noli contͥstari cum hec audis.
ne dicat᷑ ⁊ tͥ. sic̃ et illi adolescenti oiui¬
ti. dictũ÷. ꝙͣ difficile qͥ pecunias ha¬
bent. in regnũ dei intbunt. Magis cũ
hȩc iegis. consida qͥa ista tͥ potest mors
eriꝑe. potestas suꝑioris tollere. deĩn qͥ a
peteris parua ꝓ magnis. caduca ꝓ et̾nis.
thesauros pecumȩ ꝓ thesauris gr̃e. isti
corrumpunt᷑. illi ꝑmanent. Consida qͥa
hos non solus possides. Possidet gͦ tinea.
possidet erugo. que consumunt pecu¬
niam. has tͥ consortes auaritia oeoit.
Nide aũ qͦs tibi det gr̃a debitores. S̾plen¬
didum in panib benedicent labia iustor.
et testimonium bonitatis illiꝰ fiet. fa̾cit tͥ
creditorio. Fac tͥ debitorẽ filium dei. qͥait.
Efuriui & dedistis mͥ manducare. sitiui et

Expanded text:
go, quia uerba adstruo ueritatis. si uis perfego, quia uerba adstruo ueritatis. si uis perfectus esse, inquit omnia quaecumque habes uende et da pauperibus, et habebis thensaurum in ne dicatur et tibi, sicut et illi adolescenti diviti dictum est: Quam difficile qui pecunias habent, in regnum Dei intrabunt : magis cum haec legis, considera quia ista tibi potest mors eripere, potestas superioris tollere. Denique quia peteris parva pro magnis, caduca pro aeternis, thesauros pecuniae pro thesauris gratiae. Isti corrumpuntur, illi permanent. 59. Considera quia hos non solus possides, possidet tecum tinea, possidet aerugo, quae consumit pecuniam. Has tibi consortes avaritia dedit. Vide autem quos tibi det gratia debitores: Splendidum in panibus benedicent labia justorum, et testimonium bonitatis illius fiet . Facit tibcreditoris. Facit tibi debitorem Filium Dei, qui ait: Esurivi, et dedistis mihi manducare: sitivi, et
Abbreviated transcription (Latin):
Seo tẽ sͥ magis fuise ilies malorĩi. eum se
habere cerñet. alios indigere. Si hoe ille
uit. et non orꝑhano tͣdidit. qͣm aiunen¬
tute sua utriuit. aluit. insittuit parentis
affectu. qͥ nunꝙͣ nudũ desperte. qͥ mon¬
entem oꝑuit. qͥ uellerib ouium suarũ.
infirmorum caleserit humeros. ñ op¬
p̃ssit pupillũ. nunꝙͣ diuitiis oelectatꝰ
est. nunꝙͣ gratulatꝰ ÷ lapsu inimicorũ
suorũ. si qͥ fecit hec de sũmis cepit egͦ¬
di diuiesis. si nicħ ex patmonio tanto
si solũ fructũ miscd̃iȩ reportaute. qͥd te
futurum ÷ qͥ tuo nescis uti patͥmonio.
qui in sumnus diuittis oies fustines men¬
dicitatis. qͥa nuilli largiris. nulli subue
eiꝰ. non arbit̾. s ubi thesaurꝰ tuus. ibi &
cor tuum. Ergo in illo auro eor tuũ terrȩ
infodisti. Uende potiꝰ aurũ. ⁊ eme salutẽ.
uende lapidẽ. ⁊ eme regnũ dei. uende
agrum. ⁊ ȩme tͥ uitam et̾nam. Uera alle¬

Expanded text:
sed tunc sibi magis fuisse dies malorum, cum se sed tunc sibi magis fuisse dies malorum, cum se habere cerneret et alios indigere? si hoc ille uit et non orphano tradidit. quem a iuuentute sua nutriuit aluit instituit parentis affectu, qui numquam nudum despexit, qui morientem operuit, qui uelleribus ouium suarum infirmorum calefecit umeros, non oppressit pupillum, numquam diuitiis delectatus est, numquam gratulatus est lapsu inimicorum suorum, si qui fecit haec de summis coepit egere diuitiis, si nihil ex patrimonio tanto nisi solum fructum misericordiae reportauit, quid de te futurum est. qui tuo nescis uti patrimonio, qui in summis diuitiis dies sustines mendicitatis, quia nulli larg-iris, nulli subueneius, non arbiter. sed ubi thensaurus tuus, ibi et cor tuum. ergo in illo auro cor tuum terrae infodisti. uende potius aurum et eme salutem, uende lapidem et eme regnum dei, uende agrum et redime tibi uitam aeternam. uera alle
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ odiues udiciũ tͥ sumis: Popłs
esurit. ⁊ tu horrea tua claudis. popłs de¬
plorat. ⁊ tu geminã tuã u̾sas: infelix cꝰ
in potestate ÷ tantorũ aĩas amorte oefen¬
dere: ⁊ ñ ÷ uoluntas: totiꝰ uita popłi po¬
terat animmi tui genimã seruare. Au¬
dis plane quał diuitẽ deceat p̃catio.
Lib̾aui inqͥt pauꝑem de manu potentis.
et orphanũ cui non erat aduttor. adiu¬
ui. Benedictio ꝑtturi suꝑ me uenit.
os autẽ uiduȩ me bñdixit. Iusticiam
induebar. oculus eram cecañi. pes aũ
claudoꝵ: ego eram pat̾ infirmorum.
Et infra. Ante fores meas non habitauit
hospes. Ostium autẽ meũ om̃i uenienti
patuit. Si autem ⁊ peccaui impudens
non cȩlaui culp̃a meã. neq reueritꝰ sum
multitu dinẽ plebis. ut non annuntiarẽ
p̃sentib eis. Si passus sum infirmum
exire. ostium meum uacuo sinu. cautio¬
fleuisde se dixit. & ingemuisse se. eñ uidẽt
iurum in necessitate. se autẽ in bonis:

Expanded text:
quantum, o diues, iudicium tibi sumis! populus quantum, o diues, iudicium tibi sumis! populus esurit, et tu horrea tua claudis: populus deplorat, et tu gemmam tuam uersas. infelix, cuius in potestate est tantorum animas a morte defendere et non est uoluntas! totius uitam populi poterat anuli tui gemma seruare. Audi plane qualis diuitem deceat praedicatio. liberaui inquit pauperem de manu potentis et orphanum. cui non erat adiutor, adiuui. benedictio perituri super me uenit, os autem uiduae me benedixit. iustitiam induebar, oculus eram caecorum, pes autem claudorum; ego eram pater infirmorum. et infra: ante fores meas non habitauit hospes, ostium autem meum omni uenienti patuit. si autem et peccaui inprudens, non celaui culpam meam neque reueritus sum multitudinem plebis, ut non adnuntiarem praesentibus eis. si passus sum infirmum exire ostium meum uacuo sinu. cautiofleuisse se dicit et ingemuisse. cum uideret uirum in necessitate, se autem in bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
Et laudabimꝰ eum. fẽcte ix qͦd mirari
magis qͣsi noũu. ꝙͣ qͣsi usitatũ. recognos¬
cere debeamꝰ. Itaq qͥ indiuitus potuerit
cõꝓbari. is uere ꝑfectus ⁊ dignꝰ ẽ. gra.
Qui potuit inqͥe trans gredi. & non est
trans gresdꝰ: et fac̾e̾ mala ⁊ ñ fecit. Qu¬
rũ gͦ uob̾ in qͦ tanta erroris illecebra est.
Ñ tam sua gr̃a. ꝙͣ. hominũ pęna cõm̃dat.
An uos ampla extollunt atͥa. quȩ ma¬
gis oebent compũgere. qͥa cũ popłos ca¬
piant. uocem excludunt pauꝑis: ꝙ
quani nicħ ꝓsit audiri eam. que etiã
audita nicħ ꝓficit. Deinde num ipsa
uos pudoris aula admonet. qͥa ȩdifican¬
do uĩas uultis su ꝑare ouutias. nec tam̃¬
uincitis: Parietes uestitis auro. hõĩes
ueste nudatis. Clamat ante domum
niam pauꝑ querit. et ñ habet. panem
postulat hõ. et equus tuus anrũ sub
dentib mandit. S delectent te or na¬
m̃ita p̃ciͦsa. cũ alii frum̃ta non habeant.

Expanded text:
et laudabimus eum; fecit enim quod mirari et laudabimus eum; fecit enim quod mirari magis quasi nonum quam quasi usitatum recognoscere debeamus. itaque qui in diuitiis potuerit conprobari, is uere perfectus et dignus est gloria. qui potuit inquit transgredi et non est transgressus, et facere male et non fecit. aurum ergo uobis. in quo tanta erroris inlecebra est, non tam sua gratia quam hominum poena commendat. an uos ampla extollunt atria, quae magis debent conpungere, quia cum populos capiant, uocem excludunt pauperis? quamquam nihil prosit audiri eam, quae etiam audita nil proficit. deinde non ipsa uos pudoris aula admonet, qui aedificando uestras uultis superare diuitias nec tamuincitis. parietes uestitis, nudatis homines. clamat ante domum niam pauper quaerit et non habet: panem postulat homo, et equus tuus aurum sub dentibus mandit. sed delectant te ornamenta pretiosa, cum alii frumenta non habeant:
Abbreviated transcription (Latin):
bilitati palma. s cursui. Deformior est
uictꝰ. in qͦ ⁊ nobilitas gen̾is ꝑielitatur.
Caue gͥ oiues. ne in te erubescant tuoꝵ
merita maioꝵ. ne forte ⁊ illis dicatur:
Eur talem institiustis. cͣ talem elegis¬
tis hẽdem: Non in auratis laquearib.
nec in porphyreticis orbib. ħedis mͣi¬
tum. Laus ista ñ hominũ. s metalloꝵ
est: in qͥb homines pununt᷑. Per egen¬
tes aurum querit. ⁊ egentib denegat᷑.
Laborant ut querant: laborant ut in¬
ueniant. qͦd habere ñ nor̃t. Miror tñ
eur eos diuites iactandos putetis. cũ
aurũ materia magis offensionis. qͣm
cõmendationis gr̃a sit. lignũ ip offen¬
sionis ÷ aurũ. & ue his qui sectantur
illuo. Deniq benedicit diues. qͥ inuen
tͦ sine macła. ⁊ qͥ pꝰ aurũ non abiit.
nͨ sperauit in pecunia. ⁊ thesauris.
S qͣsi is cognitꝰ ẽẽ. non possit. eũ sibi
desidãt demonstrari. Quis : inqͥt:

Expanded text:
bilitati palma, sed cursui. deformior est bilitati palma, sed cursui. deformior est uictus, in quo et nobilitas periclitatur. caue igitur, diues, ne in te erubescant tuorum merita maiorum, ne forte et illis dicatur: cur talem instituistis, cur talem elegistis heredem?\' non in auratis laquearibus nec in porphyreticis orbibus heredis est meritum. laus ista non hominum, sed metallorum est, in quibus homines puniuntur. per egentes aurum quaeritur et egentibus denegatur. laborant ut quaerant. laborant ut inueniant quod habere non norunt. miror tamen, cur eo uos, diuites, iactandos putetis, cum aurum materia magis offensionis quam commendationis gratia sit; lignum enim offensionis est et aurum, et uae his qui sectantur illud. denique benedicitur diues, qui inuentus est sine macula et qui post aurum non abiit nec sperauit in pecuniae thensauris. sed quasi is cognitus esse non possit, eum sibi desiderat demonstrari. quis est? inquit
Abbreviated transcription (Latin):
dixeris inqͥt cras oabo. Qui ñ patit᷑¬
te dic̾e̾ cras dabo. Quomͦ patit᷑ dicere
non dabo: Non de tuo largiris pauꝑi.
s de suo reddis. Qd̾ i commune in
om̃ium usum datũ. tu solus usurpas.
O mĩum ÷ tra non diuitũ. d paitiores qui
non utunt᷑ suo. ꝙͣ qͥ utunt᷑. Debitum gͦ
reddis. ñ largiris in debitum. Ideoq t̾
dicit scͥptura. Declina pauꝑiaĩam tiram.
& redde debitũ tuũ. ⁊ responde pacifica
in mansuetudine. Quid i fuꝑbiat di¬
ues: Quid dicas pauꝑi: Noli me tangẽ.
Nonne sie ut̾o eonceptꝰ et natꝰ ex ut̃o es.
qͦ i admodum ⁊ pauꝑ est natꝰ: Quid te
iactas de nobilitatis ꝓsapia: Soletis.
et canum ur̃oꝵ origines sic̃ diuitũ re¬
censere. Soletis ⁊ equoꝵ ur̃oꝵ nobilita¬
tem. siẽ consulĩ p̃dicare. Ille ex illo pa¬
tre generat᷑ ⁊ illa matre edit᷑ ille. auo
ille gaudet. illis se ꝓaius attollit. d ni¬
chil istud currentẽ uiuat. ñ datur no¬

Expanded text:
dixeris inquit deus: eras dabo. qui non te patitdixeris inquit deus: eras dabo. qui non te patitur dicere: eras dabo, quomodo patitur dicere: non dabo? non de tuo largiris pauperi, sed de suo reddis; quod enim commune est in omnium usum datum solus usurpas. omnium est terra, non diuitum, sed pauciores qui non utuntur suo quam qui utuntur. debitum ergo reddis, non largiris indebitum. ideoque tibi dicit scriptura: declina pauperi animam tuam et redde debitum tuum et responde pacifica in mansuetudine. Quid enim superbias, diues? quid dicas pauperi: noli me tangere? nonne sic utero conceptus et natus ex utero es, quemadmodum est pauper natus? quid te iactas de nobilitatis prosapia? soletis et canum uestrorum origines sicut diuitum recensere, soletis et equorum uestrorum nobilitatem sicut consulum praedicare. ille ex illo patre generatus est et ex illa matre editus, ille auo illo gaudet, ille se proauis adtollit. sed nihil istud currentem iuuat; non datur no
Abbreviated transcription (Latin):
tei modo cum exundat. ceno inqͥnatur.
terram rodit. nicħ sͥ ꝓfut᷑am. uł ex hoc ex¬
emplo uos admouen conuenit. Puteus ix
si nichil haurias. inerti otio. ⁊ degenerisi
ad potum. Ita et aceruus diuitiarum eu¬
mulo arenosus. speciosus ÷ uifu. otio
autẽ inutilis habetur. Diriua gͥ aliqͥd
de hoc puteo: ignem ardentem restin¬
gue. qͥa elemosina resistit peccatis. aqͣ
autẽ statiua cito u̾mes facit. Non stet
thesaurus tuus. nec ignis tuus stet.
Stabit in te nisi eum oꝑib tuȩ miseratiõis
auerteris. In qͣntis uͦ sis diues incendũs
considã. Tua uox÷ ista dicentis. Pater
abrahã dic lazaro ut extremũ digiti
sui intinguat in aqua. ut refrigeret
lingũa meam. Cibi gͥ ꝓficit. qͥcqͥd ino¬
pi contuleris. tͥ crescit qͥcqͥd in pauꝑes.¬
pascit᷑ ⁊ fructus iam in his est mi scd̾ie.
Seiinat᷑ in t̾ra. in cȩlo germinat. Plan¬
tur in pauꝑes. apud dm̃ pullulat. Ne

Expanded text:
tei modo cum exundat caeno inquinatur, tei modo cum exundat caeno inquinatur, terram adrodit nihil sibi profuturam. uel hoc exemplo uos admoneri conuenit. puteus enim, si nihil haurias, inerti otio et degeneri si speciem, dulcescit ad potum. ita et aceruus diuitiarum cumulo harenosus speciosus est usu, otio autem inutilis habetur. deriuato igitur aliquid de hoc puteo. ignem ardentem restinguet aqua et elemosyna resistet peccatis, aqua autem statiua cito uermis facit. non stet thesaurus tuus nec stet ignis tuus. stabit in te, nisi eum operibus tuae miserationis auerteris. in quantis sis, diues, incendiis considera. tua uox est dicentis: pater Abraham, dic Lazaro, ut extremum digiti sui intinguat in aqua et refrigeret linguam meam. tibi igitur proficit quidquid inopi contuleris, tibi crescit quidquid minuepascitur et fructus iam in his est. misericordia seminatur in terra, in caelo germinat, plantatur in paupere, aput deum pullulat. ne
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Igne me examinasti. ꝙ ñ÷ inuenta
in me inͥeas. Adam cum lateret inuentꝰ
est. Qoysei autẽ ne qͣꝙͣ inuenta ẽ. sepult᷑a.
lnuentꝰ ÷ achab. non est inuentꝰ helias. Ee
sapientia dei dixit. Querent me mali. & ñ
inuenient. Unde ⁊ in euangelio dñs ñrihe¬
quere bat᷑. it ñ inueniebat᷑. Culpa gͥ aue¬
torem sium ꝓdidit. Unde & thesbiteis
ait. Inueni qm̃ fecisti malũ in conspectu
dñi. qͥa culpa reos tradit: dñs in nocentes
non tradit in potestatem inunicor fuoꝵ.
Deniq saul querebat scm cdauid. et inue¬
nire non poterat. dauid uͦ sc̃s regem saul¬
qũe non querebat uiuenit. qm̃ tͣdidit eũ
oñs. in potestatem ipsiꝰ. Captiua gͥ ÷ opu¬
lentia. pauꝑtas libera. Seruitis diuites¬
ac miseram qͥ dem seruitutẽ. qui seruitis
erroni: seruitis cupiditati seruitis auaritiȩ.
quȩ erpleri non potest. Gurges qͥdam insa¬
tiabilis rapidio÷. cum lata dem̾git: et pu¬

Expanded text:
dicit: Igne me examinasti, et non est inventa dicit: Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas . Adam cum lateret, inventus est: Moysi autem nequaquam inventa est sepultura: inventus est Achab, non est inventus Elias; et sapientia Dei dixit: Quaerent me mali, et non invenient . Unde et in Evangelio Dquaerebatur et non inueniebatur. culpa igitur auctorem suum prodit. unde et Thesbites ait: inueni quoniam fecisti malum in conspectu domini, quia culpae reos tradit dominus. innocentes autem non tradit in potestatem inimicorum suorum. denique Saul quaerebat sanctum Dauid et inuenire non poterat, Dauid uquem non quaerebat, invenit, quoniam tradidit eum Dominus in potestatem ipsius. Captiva igitur est opulentia, pauac miseram quidem seruitutem, qui seruitis errori, seruitis cupiditati, seruitis auaritiae, quae expleri non potest. gurges quidam insatiabilis rapidior est, cum inlata demergit, et pu
Abbreviated transcription (Latin):
eget. cuiꝰ non capit mundus cupiditates:
eiꝰ autẽ qͥ fidelis : totꝰ mundus diuiciarũ
est. E oto mundo fugit. qͥ conficłans con¬
seientiam suã metuit dep̃hendi. Et ido
achab ad heliam scd̾m historiam att̃. sed̾m
enigiata autẽ diues ad pauꝑem. Inue¬
nisti me uumice meus. Qũa misera ascien¬
tia: que se ꝓditam doluit. Et dirit helias
adeum. Inueni qm̃ fecisti malũ in aspectu
d̾m̃i. Rex erat ille. ⁊ rex samariȩ achab. heli¬
as pauꝑ. et indigens panis. eui desuisset
uictus substantiȩ suȩ nͥ corui alimoniam.
ministrassent. Adeo deiecta erat ascientia
peccatoris: nt nec regalis potentiȩ fastu at¬
tolleret᷑. Itaq quasi uilis ⁊ degener inue¬
nisti me inqͥt inimicꝰ meus. dep̃hendisti
te quȩ lat̾e credebam. Nulla m̃tis mee
occulta te fallunt. inuenisti me. patent tͥ
uulnera mea. captiuitas p̃sto÷. Inuenit᷑
peccator. cum iniqͥtas eiꝰ ꝓdit᷑. Iustus autẽ

Expanded text:
eget, cuius non capit mundus cupiditates; eget, cuius non capit mundus cupiditates; eius autem qui fidelis est totus mundus diuitiarum est. toto mundo fugit qui considerans conscientiam suam metuit deprehendi. et ideo Achab ad Helian secundum historiam ait, secundum aenigmata autem diues ad pauperem: inuenisti me inimicus meus. quam misera conscientia, quae se proditam doluit! et dixit Helias ad eum: inueni, quoniam fecisti malum in conspectu domini. rex ille erat et rex Samariae Achab, Helias pauper et indigens panis, cui defuisset uictus substantia, nisi corui alimoniam minipeccatoris, ut nec regalis potentiae fastu attolleretur. Itaque quasi vilis et degener: Invenisti me, inquit, inimicus meus: deprehendisti in me quae latere credebam: nulla mentis meae occulta te fallunt: invenisti me, patent tibi vulnera mea, captivitas praesto est. Invenitur peccator, cum iniquitas ejus proditur, justus autem