comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitat. tamq̃m melius p̾dicanti xp̃m. ma¬
nicheo deceptus acquiescat: Etce est ille
ioit. ꝯgregans que nõ peꝑit. Ita ne eũ
nond̾ relinquitis uos quos congregat
et nond uob apparet insipiens qui dicit
bebreoꝵ testimonia nob etiam si uera
sint añ fidem mutilia ẽẽ: post fidem
supuacua:Abitiant ergo qui credide¬
runt omnes libros: ꝑ quos fcm̃ est ut
cred̾ent seam si hoc uerum est: curuł
q ille gentilis quem ridentem riden¬
ns. uił potius flendus faustus indu¬
it nõ credit xp̃o. Post fidem aut̃ super¬
uacuũ. si etiam ueris de xp̃o p̾conus
im supfluo creditur: cum in eũ cre¬
ntum fu̾it. Hic forte dicetis. S eũ¬
elium debet leg̾e iam fidelis: ne obli¬
uscatur quod credidit. Si ergomsant
nscatur q̃re credid̃it Quod si oblit̾
siut: firmũ apud eum nõ pot̾it esse
quod credidit. Aut picite iam libros
manichei. quib cestib credidistis lu

Expanded text:
bitat, tamquam melius praedicanti Christum Mabitat, tamquam melius praedicanti Christum Manichaeo deceptus adquiescat? ecce est ille perdix congregans. quae non peperit. itane eum nondum derelinquitis uos, quos congregat, et nondum uobis adparet insipiens, qui dicit Hebraeorum testimonia nobis, etiamsi uera sint, ante fidem inutilia esse, post fidem superuacua. Abiciant ergo. qui crediderunt, omnes libros, per quos factum est, ut crederent. nam si hoc uerum est, cur uel quia ille gentilis, quem ridentem ridendus, vel potius flendus Faustus inducit, non credit Christo. Post fidem autem supervacuum, si etiam veris de Christo praeconiis jam superfluo creditur, cum in eum creditum fuerit. Hic forte dicetis: Sed Evangelium debet legere jam fidelis, ne obliviscatur quod credidit. Sic ergo, insviscatur quare crediderit: quod si oblitus fuerit, firmum apud eum non poterit esse quod credidit. Aut projicite jam libros Manichaei, quibus testibus credidistis lu
Abbreviated transcription (Latin):
Nũqͣm hoc fec̾unt. s potius de xp̃o cui
iam nom̃ ubiq dulcit̾ clarum est.
manicheũ. semꝑ ꝯmendare conati
sunt. ut hoc melle scilz uenenati sit
poculi labra pung̾ent. Cum enĩ xpp̃
ꝓmiserit sius missurũ se paclitũ
id est consolatorem uł aduocatum
sp̃m u̾itatis: ꝑhanc ꝑmissionis ooa¬
missus qñ sit inissus. Qui aut̃ legerunt
monicũ librum qui actus apłoꝵ inscri¬
bitur: uident illam xp̃i pmissionem il¬
sit rursus ꝯmemoratam. ⁊ illic manife¬
stissime in pletam. S quõ querimus
unde illi gentili fidem face̾t de xp̃o. Pu¬
teniꝰ neminem ẽẽ tam cecũ qui uelit
dice manicheo credo: cũ dicat xp̃o ñ credo
demde si nõ ridens: saltem stomachans
dicet. Ita ne ꝑsicis libris me iuibes crede
qui hebrets me dixisti nõ cred̾e̾: Qñõ gͦ
qpturus es ħetioe istũ hoĩem. nisi iam
nomtni xp̃i aliquo modo sb̾ditũ muene¬
ris. ut qr iam ille xp̃o credend̾ ẽẽ nõ du¬

Expanded text:
Nunquam hoc fecerunt: sed potius de Christo, cujus jam nomen ubique dulciter clarum est, Manichaeum semper commendare conati sunt, ut hoc melle scilicet venenati sui poculi labra perungerent. cum enim Christus promiserit suis missurum se paracletum, id est consolatorem uel aduocatum, spiritum ueritatis, per hanc promissionis occamissus quando sit missus. qui autem legerunt canonicum librum, qui actus apostolorum inscribitur, uident illam Christi professionem illic rursus commemoratam et illic manifestissime inpletam. sed modo quaerimus, unde illi gentili fidem faceret de Christo. puto enim neminem esse tam caecum, qui uelit dicere: Manichaeo credo, cum dicat, Christo non credo. deinde si non ridens, saltem stomachans diceret: itane Persicis libris me iubes credere, qui Hebraeis me dixisti non credere? quomodo ergo capturus es, haeretice, istum hominem, nisi iam nomini Christi aliquo modo subditum inueneris, ut quia ille iam Christo credendum esse non du
Abbreviated transcription (Latin):
cellentior est xp̃i gła in unitate oĩm
gentiũ: Subiecit statum. Patiẽtia
isrł dñe. Patient̾ enĩ ferend̾ est qd̾
ait. sinite utͣq cresc̾e usq ad messem:
ne imꝑatientia tolerandi malos.
relinq̃ntur boni qui ꝓpͥe sunt corpus
xp̃i ⁊ iõ cum ip̃i relinquũtur: ille
relinquitur. Unde sb̃iecit. atq addid̾
Uniũ si qui te delinquunt t̾reantur
ꝯfundantur qui recesserunt in t̾ram.
attr alioo ut de ip̃o plumatut idnces
Et ideo sequitur. Euertentur: qm̃ detl¬
q̃runt fontem uite dñm. Quid en ĩ alee
clamat ꝑdix. nisi apud se ee ⁊ a se dari
tam tenebantur mibuti: No̾ enĩ quos
peꝑit ꝯgregat: s ut congreges quos
nõ pepit dicit. Salus quam xp̃c ꝓmise
apud me est. Ego dabo. S uide isteque
dicat. Sana me dñe ⁊ sanabor. saluum
me fac ⁊ saluus ero. Unde apłs dicit.
instrumus hoĩem ex apłica ꝓpħroi¬

Expanded text:
cellentior est Christi gloria in unitate omnium cellentior est Christi gloria in unitate omnium gentium? subjecit statim, Patientia Israel, Domine. Patienter enim ferendum est quod ait, Sinite utraque crescere usque ad messem : ne impatientia tolerandi malos, relinquantur boni, qui proprie sunt corpus Christi; et ideo cum ipsi relinquuntur, ille relinquitur. Unde subjecit atque addidit, Universi qui te derelinquunt, terreantur: confundantur qui recesserunt in terram. atque alios. ut de ipso praesumatur, inducens, et ideo sequitur: euertentur. quoniam dereliquerunt fontem uitae, dominum. quid enim aliud clamat perdix, nisi apud se esse et a se dari iam tenebantur inbuti? non enim quos peperit, congregat, sed ut congreget. quos non pepomisit, apud me est; ego dabo. Sed vide quid iste dicat, Sana me, Domine, et sanabor; salvum me fac, et salvus ero. Unde Apostolus dicit, instruimus hominem ex apostolica pro
Abbreviated transcription (Latin):
dio filiaꝵ. Ante p̾dcm est inhĩtaui cũ
tabnaculis cedar. cũ hiis qui oderant
pacem eram pacificus. Ante p̾dcm̃ est
signa in fronte eos qui gemunt et
merent: ob iniquitates popłi met q̃
fiunt in medio eoꝵ. Itaq iste gentilis
quem tali alloquio firmaremus iam
fc̃s curis scõꝵ ⁊ domesticus dei. nec iam
alienus ab isuł. s uerus isrłita ĩ quo
dolus nõ ẽẽt: disceret etiam ista u̾ba
ex corde simplici dice̾. que subsequunt᷑
ꝯtexit idem ip̃e ieremias. Patientia
isrł dñe: uniuersi qui te deliq̃runt
t̾rcantur. Cum enĩ de ꝑdice dixisset.
qr clamat et congregat que nõ pe¬
ꝑit. ꝯmendauit excellentiam ciuita¬
tis suꝑ montem posite que abscõdi
nõ pt̃: ut ab eccła catholica heticum
hoĩem separet dicens. sedes aut̃ głe
exaltata est scificatio nra. Demde qͣi
ueniret in mentem. quid ergo faci¬
mus de tam młtis malis qui tanto
amplius ubiq ꝑmixti sunt. qnͣto ex¬

Expanded text:
dio filiarum: ante praedictum est: inhabitaui cum dio filiarum: ante praedictum est: inhabitaui cum tabernaculis Cedar; cum his, qui oderant pacem, eram pacificus: ante praedictum est: signa in fronte eos. qui gemunt et maerent ob iniquitates populi mei. quae fiunt in medio eorum. itaque iste gentilis, qu-em tali adloquio firmaremus, iam factus ciuis sanctorum et domesticus dei nec iam alienus ab Israhel, sed uerus Israhelita, in quo dolus non esset. disceret etiam ista uerba ex corde simplici dicere quae subsequenter contexit idem ipse Hieremias: patientia Israhel, domine; uniuersi, qui te dereliquerunt, terreantur. cum enim de perdice dixisset, quae clamat et congregat, quae non peperit, commendauit excellentiam ciuitatis super montem positae, quae abscondi non potest, ut ab ecclesia catholica haereticum hominem non separaret dexaltata est, sanctificatio nostra. Deinde quasi veniret in mentem, Quid ergo facimus de tam multis malis, qui tanto amplius ubique permixti sunt, quanto ex
Abbreviated transcription (Latin):
etiam monetur quos mores tenere
deberet. seq pturbaretur eoꝵ młtitu¬
dine in quib ea nõ inueniret que
obseruare iuberetur: ꝙͣuis cum eo
corporalit̾ ꝯgregarentur in eccłam.
et ead sacram̃ta ꝑciꝑent. Sciret cũ
paucis heditatem dei. cũ młtis aut̃
signacula eius ꝑticipanda. Cum pari¬
cis ꝯmunicare scĩtatem uite ⁊ donũ
caritatis diffuse i cordib uris ꝑ sp̃m¬
lcñ qui ditns et nobis aid quem tonte
nit̾iorem nlłs alienus accedit: cũ mul¬
tis añ societatem sacram̃ti quod qui
manducat ⁊ bibit indigne. iudicium
sibi manducat ⁊ bibit. qui aut̃ mandu¬
care ꝯtempnit: nõ hẽbit in se uitam.
et iõ nõ ꝑueniet ad iutam et̾nam. Eosd̃¬
q paucos in ꝯꝑatione młtitudinis
maloꝵ. paucos dici ẽẽ aut̃ ꝑ se ipos cõ¬
lid̾atos in magno num̃o diffuso toto
orbe t̾taꝵ crescentes int̾ rizania ⁊ cum
palea usq ad diem messis ⁊ uentila¬
in medio spinaꝵ. ita pxima mea ĩ me¬

Expanded text:
etiam moneretur, quos mores tenere etiam moneretur, quos mores tenere deberet. neque perturbaretur eorum multitudine, in quibus ea non inueniret, quae obseruare iuberetur. quamuis cum eo corporaliter congregarentur in ecclesiam et eadem sacramenta perciperent. sciret cum paucis hereditatem dei. cum multis autem signacula eius participanda: cum paucis communicare sanctitatem uitae et donum caritatis diffusae in cordibus nos qui datus est nobis, ad quem fontem interiorem nullus alienus accedit; cum multis autem sanctitatem sacramenti, quod qui manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit: qui autem manducare contemnit, non habebit in se uitam et ideo non perueniet ad uitam aeternam. eosdemque paucos in conparatione multitudinis malorum paucos dici; esse autem per se ipsos consideratos in magno numero, diffusos toto orbe terrarum. crescentes inter zizania et cum palea usque ad diem messis et uentilain medio spinarum. ita proxima mea in me
Abbreviated transcription (Latin):
uentitra. Nñ quid̃ ip̃m regnũ magnus
quidam ꝓpha fuit: ubi rex ⁊ sacerdos
mistica significatione ungebantur.
Quod nõ añ ip̃is quoq udeis ignoran¬
tib. ac ꝑ hoc muitis ablatum est. ntsi
cum uenisset ille grã spiritali unctus
deus p̾ ꝑticipib sus. ille sc̃s scõꝵ. idem
uerus rex consulendo nob̃. ⁊ id uerus
sacerdos seip̃m offerendo ꝑ nob̃. Qm̃ob¬
rem qntum distat de xp̃i aduentu int̾
p̾dicatõm angłoꝵ ⁊ confessionem de¬
monioꝵ tm̃ int̾ auctoritatem ꝓphaꝵ
et curiositatem sacrilegoꝵ. Hiis et
talib que nunc breuit̾ tangimus.
tunc forte ꝓ nocĩtate depellendi ueter¬
nosi erroris aliqͣnto latius disprtatis.
et robore ubioris d ꝓbatõnis assertis
ille gentilis quem nob catherizandũ
faustus pposuit. si salutem suam pcc̃is
sius p̾poneret. ꝓfecto mou̾etur ad fi¬
dem. Qua mibutus ⁊ in eccłe cacholice
gremio fouendus collocatus: ꝗseqnt̾

Expanded text:
uentura, quandoquidem ipsum regnum magnus uentura, quandoquidem ipsum regnum magnus quidam propheta fuit, ubi rex et sacerdos mystica significatione ungebantur: quod non ante ipsis quoque Iudaeis ignorantibus ac per hoc inuitis ablatum est, nisi cum uenisset ille gratia spiritali unctus deus prae participibus suis, ille sanctus sanctorum, idem uerus rex consulendo nobis et idem uerus sacerdos se ipsum offerendo pro nobis. quamobrem quantum distat de Christi aduentu inter praedicationem angelorum et confessionem daemoniorum. tantum inter auctoritatem prophetarum et curiositatem sacrilegorum. His et talibus. quae nunc breuiter tangimus. tunc forte pro necessitate depellendi ueternosi erroris aliquanto latius disputatis et robore uberioris probationis adsertis ille gentilis, quem nobis catechizandum Faustus proposuit. si salutem suam peccatis suis praeponeret, profecto moueretur ad fidem: qua inbutus et in ecclesiae catholicae gremio fouendus conlocatus consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
i tam młtis tamq magnis que abeis
porro ul sybille ⁊ orpheus ⁊ nescio quis
bemes ⁊ si qui alii uates uł theologi.
is sapientes. uł pħi gentium. de filio
Bant de pr̃e deo uera p̃dixisse seu dixis
E ꝑhibentur: ualet quid̃ aliquid ad
ni a istoꝵ auctoritatem amplectendã.
cuimilumi dit os coleite ostndoinus de
quo nec illi tacẽ potitunt. qui suos congẽ¬
tiles ppłos ad ydola ⁊ demonta colenda par¬
tim docẽ ausi sunt: ꝑtim ꝓhibere nõ au¬
si sunt. Ad illi scĩ atictores nr̃i eũ ppłm.
eam rem publicam. tale regnũ imꝑan¬
crilegium ẽẽt quod istis religio fuit
Itaq si qui illic in cultũ silachroꝵ ⁊ de¬
monũ laberentur. aut pena plecteban¬
tur ip̃is sue ret publite legib: aut lib̾¬
rimo tonitruo coherdebantur ꝓph̾icis
uocib. Unus enĩ ab eis colebatur de.
qui fecit celum ⁊ t̾ram. Propbetico sa¬
ne ritu. hoc est significatiuo futuroꝵ
qui ritus aboleretur cum illa uenis¬
sent que ꝑ eum significabantur ẽẽ

Expanded text:
is, quae ab eis porro uel Sibyllae et Orpheus et nescio quis Hermes et si qui alii uates uel theologi uel sapientes uel philosophi gentium de filio dei aut de patre deo uera praedixisse seu dixisse perhibentur, ualet quidem aliquid ad ad istorum auctoritatem amplectendam, m illum deum nos colere ostendimus, de quo nec illi tacere. potuerunt, qui suos congentiles populos idola et daemonia colenda partim docere ausi sunt, partim prohibere non ausi sunt. a\ illi sancti auctores nostri eum populum, eam rempublicam, tale regnum imperancrilegium esset, quod istis religio fuit. itaque si qui illic in . cultum simulacrorum et daemonum laberentur, aut poena plectebantur ipsis suae reipublicae legibus aut liberrimo tonitru cohercebantur propheticis uocibus. unus enim ab eis colebatur deus, qui fecit caelum et terram, prophetico sane ritu, hoc est significatiuo futurorum, qui ritus aboleretur. cum illa uenissent, quae per eum significabantur esse
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos doce̾mur scripta sunt. ut ꝑ
patientiam ⁊ consolatõm scriptu¬
raꝵ spem hẽamus ad dm̃: s ꝯtͣdicit
faustus. Fiat ergo illi quod dicit pau¬
lus. si quis uob eungłizaunt p̃t̾qm¬

Expanded text:
nos doceremur, scripta sunt, ut per patientiam et consolationem scripturarum spem habeamus ad deum. sed contradicit Faustus. fiat ergo illi, quod dicit Paulus: si quis uobis euangelizauerit
Abbreviated transcription (Latin):
detet de se ip̃o dicenti. ci nõ credet de a¬
lus testificanti: Ue ridicłm est hoc pi¬
tare. Quem semel enĩ dignũ fide non
Hic forte faustus in risus sybillas
homini leg̾et. ⁊ orpheum ⁊ cet̾os hi
si quos alios gentiliũ reꝑiret &e xpõ
aliquid p̾mntrasse. S nõ facet. Eos
quippe sibi mognitos fassus est di¬
cens. sane si sunt aliqua ut fama est
sybille de xpõ p̾sagia aut hermetis
quem dicunt trimegistrũ. aut oepł

Expanded text:
deret de se ipso dicenti, cui non crederet de aliis testificanti? uere ridiculum est hoc putare. quem semel enim dignum fide non hic forte Faustus inrisus Sibyllas homini legeret et Orpheum et ceteros eiusmodi. si quos alios gentilium reperiret de Christo aliquid praenuntiasse? sed non faceret; eos quippe sibi incognitos fassus est dicens: sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis, quem dicunt Trismegistum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
spicet. quid inueniret fide dignius qͣ
illos ꝓph̾as quib de diuinitate xp̃i eli¬
geret crede: Etenĩ si añqͣm ista fierent
ing̾erem gentili ꝓphas hebreos quib
en futira cred̾et. que frã nond̾ uideret
m̾ito fortasse dicet. Quid mͥ est cũ istis
pħ̃is: quos unde u̾aces ꝓbem non mͥ
istenditur: Cum u̾o tam magna ⁊ cã
sllta quo p̾dixͥunt iam ad effectũ ina¬
ifestatõm ꝙ ꝑducta sunt: plane ille
liꝑu̾sus eẽ nollet. noc ista ullo modocõ¬
tmpn̾et. que tanto añ ⁊ tanto apparatu
puidenda ⁊p̾mntianda ꝯmendari me¬
merunt: nec illos a quib p̾uideri ⁊ p̾¬
nuntiari potũunt. Nlłis enĩ pruden¬
sius credimus. uł de p̾c̾itis que olmi
fcã sunt. uił de futuris que nond̾ facta¬

Expanded text:
spiceret, quid inueniret fide dignius quam illos prophetas, quibus de diuinitate Christi eligeret credere? etenim si antequam ista fierent, ingererem gentili prophetas Hebraeos, quibus ea futura crederet, quae facta nondum uideret, merito fortasse diceret: quid mihi est cum istis prophetis, quos unde ueraces probem, non mihi ostenditur? cum uero tam magna et tam multa, quae praedixerunt. iam ad effectum manifestationemque perducta sunt, plane ille. si peruersus esse nollet, nec ista ullo modo contemneret, quae tanto ante et tanto adparatu praeuidenda et praenuntianda commendari meruerunt, nec illos, a quibus praeuideri et praenuntiari potuerunt. nullis . enim prudentius credimus uel de praeteritis, quae olim facta sunt. uel de futuris. quae nond
Abbreviated transcription (Latin):
rantem ꝯstituta. Quia utiq sedos glorie
antata est scĩficatio nr̃a. ut nõ audiancur
ii qui ad teligionem scissitras tͣoucunt.
auicas suꝑ mondem sit. Quem montem
usi eum qͥui scd̃ ꝓphiam damelis ex par¬
no lapide creuit. ⁊ fc̃s est mons magnus.
ita ut impleret uniu̾sam t̾ram: Nec
sli audiantur qui nomine qĩ secrete
e apocrife u̾itatio ⁊ hõim paucitatis
dicunt. ecce in cubiculis. ecce in deserto.

Expanded text:
utique sedes gloriae exaltata est, sanctificatio nostra, ut non . audiantur illi. qui ad religionum scissuras traducunt dciuitas super montem . sit, quem montem. nisi eum. qui secundum prophetiam Danihelis ex paruulo lapide creuit et factus est mons magnus, ita ut inpleret uniuersam terram? nec illi audiantur, qui nomine quasi secretae et apocryphae ueritatis d hominum paucitatis dicunt: ecce in cubiculis, ecce in deserto,
Abbreviated transcription (Latin):
I descenditur ut in m̃bris suis par¬
uuili nutͥantur. ⁊ ꝑ illum asdenditur
hescenditur. Exemplũ quippe etus seꝙ̃
ws ydicatores eius nõ solum se erigũt
neum sblunit̾ spectent: s etiam hrii¬
lant ut eum temꝑant̾ annuntient.
uate apłm ascendentem. Siue inquit
lle excessimus deo Uidete ⁊ descendentẽ
lue inquit temꝑantes sinnus uobis.

Expanded text:
ipsum descenditur, ut in membris suis paripsum descenditur, ut in membris suis paruuli nutriantur; et per illum ascenditur et descenditur. exemplum quippe eius sequentes praedicatores eius non solum se erigunt, ut eum sublimiter expectent, sed etiam humiliant, ut eum temperanter adnuntient. uidete apostolum ascendentem: siue, inquit, mente excessimus. deo; uidete et descendentem: siue, inquit, temperantes sumus, uobis.
Abbreviated transcription (Latin):
nquit uidebitis celum aꝑtum ⁊ angłos
di ascendentes ⁊ descendentes suꝑ filium
lõis. Hxc enim isrł uiderat cũ illum la¬
pidem ad caput hẽbat: a t̾ra in celũ scalas
ꝑquas ascendebant ⁊ descendebant angeli
uii quib significati sunt eiͣgłiste
ydicatores xp̃i Ascendentes utiq cum ad
nclligendam eius suꝑeminentissimã
mimitatem excedunt uniũsam creatu¬
am: ut eum inuentant in pͥncipio dm̃
ipud dm̃ ꝑ quem fcã sunt omnia. Descen¬
dentes aut̃ ut eum inueniant factũ ex
miliere factũ sub lege: ut eos qui sub
lge erant redim̾et.In illo enĩ scale a ter¬
nilo carnales ꝓficiendo uelut ascenden
ulpiritales fuint. ad quos lacte nutͥen
uetiam ip̃i sp̃nales descendunt quodã
id: cum eis nõ possunt loqui qͣi sp̃na
⁊ filius hoĩs deorsum incorpore suo
rd est eccl̃a. Ip̃m ⁊ scalas intlłigimus
ip̃e dixit. ego sum uia. Ad ip̃m ergo as¬
aditur ut in excelsis intlłigatur. ⁊ ad

Expanded text:
coelum apertum, et Angelos Dei ascendentes et descendentes super Filium hominis . Hoc enim Israel viderat, cum illum lapidem ad caput habebat, a terra in coelum scalas, per quas ascendebant et descendebant Angeli dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores Christi. ascendentes utique, cum ad intellegendam eius supereminentissimam diuinitatem excedunt uniuersam creaturam, ut eum inueniant in principio deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, ut eum inueniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret. in illo enim scalae a ter, quia in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodam modo, cum eis non possunt loqui quasi spiret filius hominis deorsum in corpore suo, quod est ecclesia. ipsum et scalas intellegimus, quia ipse dixit: ego sum uia. ad ipsum ergo ascenditur, ut in ecclesiis intellegatur; et ad
Abbreviated transcription (Latin):
tos. omnes ꝙ gentes eid̃ seruientes.
et leg̾etur ei de psalmo tanto añ p̾¬
dcm̃: adorabunt eum omnes regos t̾re
ounos gentes leruient ei. Totũ s ipmi
psalmũ qui fignrate tamqͣm in sale¬
salomonis nom̃ nitptatur. In quo ag̃¬
nosceret completa omnia que ibr dn
longe remotissima ab illo hor̃e salo¬
mone rege isrł. Itidem illũ psalmũ
ubi deus unctus a deo dicitur. ⁊ ntis¬

Expanded text:
tos omnesque gentes eidem seruientes tos omnesque gentes eidem seruientes et legeretur ei de psalmo tanto ante praedictum: adorabunt eum omnes reges, terrae, omnes gentes seruient ei totumque psalmum ipsum, qui figurate tamquam in SaloSalomonis nomen interpretatur ■— in quo cognosceret conpleta omnia, quae ibi dicuntur, longe remotissima ab illo homine Salomone rege Israhel. illum itidem psalmum, ubi deus unctus a deo dicitur et uti
Abbreviated transcription (Latin):
cutiones pͥus ꝑtulerit xp̃iana teligro
aut si lateret ꝑ ip̃am hystorram gen¬
tium ⁊ imꝑiales leges lict̾is memorie¬
q mandatas. ei facile ꝓbaretur. Qd̃
cum tantoañ p̃dc̃m ex ꝓpha cognos¬
ceret dicente. ut quid fremueruti
gentes ⁊ ppłi meditati sunt mania.
astiterunt reges t̾re. ⁊ pͥncipes ꝯuene¬
runt in unum. adũsus dnm̃ ⁊ adũ
sus xp̃m eius: Qd̃ nõ de ipõ dard fu¬
isse dcm̃ in eod̃ ipõ psalmo facile appa¬
statione confundit. Dñs dixit ad me
filius meus es tu: egohodie genin
te postula a me ⁊ dabo tibi gentes he
reditatem tuam ⁊ possessionem tuã
t̾minos t̾re. Qd̃ genti iudeoꝵ in qua
regnauit dauid nõ ẽẽ concessum. xp̃i
aut̃ noĩe longe late ꝙ onmes gẽtes
occupante: nemo dubitat cẽ ꝯpletũ.
Credo mou̾etur cũ hinc ⁊ alia multa
ex ꝓpħ̾is audiret. que nunc ꝑsequi
longum est Did̾et ettam tpõs reges
t̾re xp̃i imꝑio iam salubrit̾ subiuga¬

Expanded text:
cutiones prius pertulerit christiana religio; cutiones prius pertulerit christiana religio; aut si lateret, per ipsam historiam gentium et imperiales leges litteris . memoriaeque mandatas ei facile probaretur. quod cum tanto ante praedictum ex propheta cognosceret dicente: utquid fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? astiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum aduersusum ejus: quod non de ipso David fuisse dictum, in eodem ipso psalmo facile appastatione confundit, Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a mreditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae: quod genti Iudaeorum, in qua regnauit Dauid, non esse concessum, Christi autem nomine longe lateque omnes gentes occupante nemo dubitat esse conpletum — credo, moueretur, cum hinc et alia multa ex prophetis audiret, quae nunc persequi longum est. uideret etiam ipsos reges terrae Christi imperio iam salubriter subiuga
Abbreviated transcription (Latin):
tam p̾tiosi codices ur̃i ⁊ młtũ dolẽ¬
tur labores antiquarioꝵ. ⁊ saccelli
miseroꝵ.⁊ panis deceptoꝵ. Si ergo
nec scriptutaꝵ auctoritatis antiqͥ¬
tas. nec mniraculoꝵ potestas. nec
moꝵ sanitas. nec rõnis u̾itas tios
asserit abite confusi. ⁊ redite ꝯfessi
ita exhibent p̾sentia tpra sicut p̾t̾ita
nuntiarent. nõ ꝑ quemilz de latebris
caiinosis ꝓcedentem. s quadam gẽte
et quodam regno ad hoc ꝓpagato ⁊ in¬
sticuto. ut ibi de illo cuncta fignris p̃¬
notarentur. que nunc exp̾ssa rebus
aliquem ad caterirand̾̃ gentilem. in
quo faustus defocisse nos risit. ubi
nõ ridendus s plangendus ip̃e defait.
Si enim dixĩmus homini gentili cre
plata q auctoritate ꝓpħaꝵ eis se non
credere dix̾it. ꝙ illi hebrei sint ip̃e pa¬
ganus: ostendimus fidem ꝓpħaꝵ ex
hus que uentura cecinerunt. et ue¬
nisse cernuntur. Credo enim ꝙ eum
nõ lat̾et qnͣtas a regib huino scłi ꝑse¬

Expanded text:
tam pretiosi codices uestri et multum dolentam pretiosi codices uestri et multum dolentur labores antiquariorum et saccelli miserorum et panis deceptorum. si ergo nec scripturarum auctoritatis antiquitas nec miraculorum potestas nec morum sanitas nec rationis ueritas uos adserit. abite confusi et redite confessi ita exhibent praesentia tempora, sicut praeterita nuntiarunt; non per quemlibet de cavernosis latebris procedentem, sed quadam gente, et quodam regno ad hoc propagato et instituto, ut ibi de illo cuncta figuris praenotarentur, quae nunc expressa rebus aliquem catechizandum gentilem. in quo Faustus defecisse nos risit, ubi non ridendus, sed plangendus ipse defecit. si enim dixerimus homini gentili: creprolataque auctoritate prophetarum eis se non credere dixerit, quod illi Hebraei sint, ipse paganus: ostendimus fidem prophetarum ex his, quae uentura cecinerunt et uenisse cernuntur. credo enim, quod eum non lateret, quantas a regibus huius saeculi perse
Abbreviated transcription (Latin):
ta u̾itate ulłam testio auctoritatem.
ullam miraculi uitatem requitat.n
Quid dicitis. quid ꝑfertis. quam rõ¬
nem. quam u̾itatem : fabula illa eso
longa ⁊ uana. puerile ludibrium.⁊
muliebre tocamentũ. ⁊ aniculare de¬
liramentũ: ꝯtinemus mitiũ trũcũ
et mediũ putridũ. ⁊ finem ritnosũ
Cum enim uob ex eius mitio dcm̃
fu̾it. immortali. mutsibili. incorrup¬
tibili deo quid factum erat geno te¬
nebraꝵ. si cum ea pugnare uoluisset.
et de medio eius quõ incorruptibilis
est ⁊ incõmutabilis do: cuius m̃bra
in pomis ⁊ holerib manducando et
digendo cont̾itis ut purgetis: Et
de fine eius quid fecit anima mise¬
ra ut in globo tenebraꝵ ppetuo uin¬
culo pimiatur. que nõ suo uitio s
alieno maculata deo suo defitiente
mundari nõ potuit. quo mittente
polluta est. Hesitantib uob̾ ⁊ quid
respondearis nõ inuenientib ꝯspi¬
tiuntur tam młti ⁊ tam grandos et

Expanded text:
ta ueritate nullam testis auctoritatem, ta ueritate nullam testis auctoritatem, nullam miraculi ueritatem requirat. quid dicitis ? quid profertis? quam rationem, quam ueritatem? fabula illa est longa et uana, puerile ludibrium et muliebre auocamentum et aniculare deliramentum continens initium truncum et medium putridum et finem ruinosum. cum enim uobis ex eius initio dictum fuerit: inmortali, inuisibili, incorruptibili deo quid factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset ? et de medio eius: quomodo est incorruptibilis et incontaminabilis deus, cuius membra in pomis et oleribus manducando et digerendo conteritis. ut purgetis? et de fine eius: quid fecit anima misera, ut in globo tenebrarum perpetuo uinculo puniatur. quae non suo uitio, sed alieno maculata deo suo deficiente mundari non potuit, quo mittente polluta est? haesitantibus uobis et quid respondeatis non inuenientibus conspiciuntur tam multi et tam grandes et
Abbreviated transcription (Latin):
quib de se ip̃o testificabatur nõ iudistis.
sodicos in quib hec scripta sunt tit sp̃e
ip̃iana fallatis. ueluc accipitis: ne tñ
ꝯtra uos legant̾ in fassatos dicitis.
ꝓfertis in de xp̃m dicentem. si mͥ non
creditis: oꝑib credite. Et ego sum qui
testimoniũ ꝑhibeo de me. ⁊ testimoniũ
phibet de me qui me misit pat̾: ⁊ non
uultis atra uos inde ꝓferri. scrutami
phibent de me. Et si cred̾etis moy si
ardetis ⁊ mͥ. De me enĩ ille scripsit ⁊¬
ci. Unde hac existis. unde confiditis. Scͥp¬
turas tanta auctoritate firmatas com¬
mendatasq respuitis: miracula non
facitis. Que si facetis: etiam ip̃a ĩ uob̃
ut fallant si fieri pt̃ etiam electos.
Ecre p̾dixi uob̃ usq adeo nicħ crediuo¬
luit adu̾sus confirmatam scriptiua
auctoritatem. que fidem suam rebits
anteqͣm fierent p̾nuntiauit. Restat
ut rom uos exhibete dicatis tam cer¬
tam ⁊ iuictam: ut ꝑ seipãm declara¬

Expanded text:
quibus de se ipso testificabatur, non uidistis; quibus de se ipso testificabatur, non uidistis; codices, in quibus haec scripta sunt, ut specie christiana fallatis, uelut accipitis; ne tamen contra uos legantur, infalsatos dicitis. profertis inde Christum dicentem: si mihi non creditis, operibus credite, et: ego sum, qui testimonium perhibeo de me, et testimonium perhibet de me, qui me misit pater, et non uultis contra uos inde proferri: scrutaminonium perhibent de me, et: si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsitei! unde huc existis? unde confiditis? scripturas tanta auctoritate firmatas commendatasque respuitis, miracula non facitis: quae si faceretis. etiam ipsa in uobis ut fallant, si fieri potest, etiam electos; ecce praedixi uobis. usque adeo nihil credi uoluit aduersus confirmatam scripturarum auctoritatem, quae fidem suam rebus iantequam fierent, praenuntiauit. Restat, ut rationem uos exhibere dicatis, tam certam et inuictam, ut per se ipsam declara
Abbreviated transcription (Latin):
hanc de xp̃o uelle u̾acem quam de uob̃ uul¬
ꝯtradicitis: Ea quippe clarior ea p̾pollen¬
tor aures ⁊ mentes ⁊ linguas oĩ gen¬
cium tenet. que xpõ ex semine dauid scd̾
scripturas hebreas disseminato implet
quodibi scriptũ est pmissum abrahe ysaac
c iacob in semine tuo bñdicentur õs
gentes. Quid ergo respondetis. cuinam de
ip̃o crediditis. quib testes alienigene
nõ placent: Nrõꝵ porro libroꝵ auctori¬
tas tot gentium consensione ꝑsuccessio
bis adũsa est: ur̃oꝵ aut̃ nlła est. qr ⁊ a
imi paucis ꝓfertur ⁊ ab eis qui dm̃ ⁊
ip̃m mendacem colunt. Unde ꝯtra eoꝵ
nendacem doctrinam fit: nisi et ipsi
amqͣm tmitatores dei ⁊ xp̃i sui menda¬
ao heantur. fama u̾o etiam tp̃a ꝯsulta.
euos pessimos iactat: ⁊ xp̃m ex semĩe
nuid ꝯtra uos p̾dicare nõ cessat. uo¬
cem patris de celo nõ audistis: oꝑa xp̃t

Expanded text:
hanc de Christo uelle ueracem. quam de uobis uulhanc de Christo uelle ueracem. quam de uobis uul Christi contradicitis. ea quippe clarior, ea praepollentior, aures et mentes et linguas omnium gentium tenet, quae Christo ex semine Dauid secundum scripturas Hebraeas disseminato inplet, quod ibi scriptum est promissum Abrahae et Isaac et Iacob. in semine tuo benedicentur omnes gentes. quid ergo respondetis, cuinam de Christo credideritis, quibus testes alienigenae non placent? nostrorum porro librorum auctoritas tot gentium consensione per successbis aduersa est; uestrorum autem nulla est, quia et a tam paucis profertur et ab eis, qui deum et Christum mendacem colunt. unde contra eorum mendacem doctrinam fit, nisi et ipsi tamquam imitatores dei et Christi sui mendaces habeantur. fama uero etiam ipsa consulta et uos pessimos iactat et Christum ex semine Dauid contra uos praedicare non cessat. uocem patris de caelo non audistis, opera Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
neq ip̃is neq illi credere uoluerit:
opinor hoĩes ꝓducet: s libros aperiet
quos nõ ꝓ se. s ꝯtra se aptos repꝑiet.
Ibi enim xp̃m natum ex maria uir¬
gine: ibi filiũ dei fc̃m ex semine da¬
iud scõ carnem legimus ⁊ docemus.
Qd̃ si eos infalsatos dix̾it: ip̃e testiũ
suoꝵ fidem obpugnabit.Si aut̃ alios
accepit. ut inde ad postõs firmata cõ¬
mendatõne tñscurrẽt: Quo ille cuiñ¬
um. ⁊ eis ipẽ conatur dare auctoritatem. cũ
go ip̃i nõ credam. Si aut̃ fame de xp̃o credi¬
distis. hoc enim ⁊ faustus magnis angusti¬
⁊ coartatus tnseunt̾ actigit. ne scil ant
us libeos ꝑferre cog̾etur quoꝵ auctoritas
issa est aut ad cos ligaretur quoꝵ atictori¬
ns ei ꝯtͣrta est ergo si de xpõ fame credidi¬
stis. uidete utrũ fama ydonea tescis sit.
diligent̾ consid̾ate quo uos p̾cipitetie. Ma¬
lacuim młta de uob fama d isseminat.
ou credi nõ uultis. Que igitur tatio est

Expanded text:
neque ipsis neque illi credere uoluerit? neque ipsis neque illi credere uoluerit? opinor, homines producet. sed libros aperiet: quos non pro se. sed contra se apertos reperiet. ibi enim Christum natum ex Maria uirgine. ibi filium dei factum ex semine Dauid secundum carnem legimus et docemus. quod si eos infalsatos dixerit, ipse testium suorum fidem obpugnabit; si autem alios, titutas non accepit. ut inde ad posteros firmata commendatione transcurreret ? quomodo ille, cuiam. et eis ipse conatur dare auctoritatem, cum ego ipsi non credam? Si autem famae de Christo credidistis — hoc enim et Faustus magnis angustiis coartatus transeunter adtigit, ne scilicet aut eos libros proferre cogeretur, quorum auctoritas nulla est, aut ad eos ligaretur, quorum auctoritas ei contraria est - ergo si de Christo famae credidistis, uidete utrum idonea testis sit, diligenter considerate. quo uos praecipitetis. mala enim multa de uobis fama disseminat, cui credi non uultis. quae igitur ratio est
Abbreviated transcription (Latin):
filium dei dic̾e̾nt. Etre nos ostendim
dm̃ xp̃m uirginis filiũ ex hebrea ꝓphe¬
tia. Nam utiq ⁊ uider carnales ne hoc
dñs ex ꝓpħia eund dauid qͥrens ab cis
hoc solum ut dixi putaretur. ⁊ nõ telpi¬
cerent ad emmanuel quod est int̾ptatũ
a dextois meis. donec ponam mumicos.
tiam ur̃am. unde nom̃ xp̃i didic̾itis Ma
tissima quid̃ fallatia. Nam constat non
solum post tertullianũ. um etiam post
cypanum hanc heresem exortam. Om̃s
tñ eius eple ita exordiuntur: manicheꝰ
scimus nisi in regno iudooꝵ in sacerdo¬
tib ⁊ regib institutũ. ut nõ solum ille
aut ille homo. s uniui̾sa ipã gens totum
ni cur iste muasit. cur usur pauit qui
ꝓpħis hebreis uos uetat credere. ut nos
falsi xp̃i fallaces discipłos falsus ⁊ fal¬
lax apłs faciat. Postremo ne dicetur
ei mentiris: ꝑtulerit uob aliquos et
antes. quid faciecis et q̃lem faustus ca¬
therirand̃ sub exemplo ꝓposuit. qui

Expanded text:
filium dei dicerent. ecce nos ostendimus deum Christum uirginis filium ex Hebraea prophetia. nam utique et Iudaei carnales ne hoc dominus ex prophetia eiusdem Dauid quaerens ab eis, hoc solum, ut dixi, putaretur, et non respicerent ad Emmanuel, quod est interpretatum, ad dexteram meam. donec ponam inimicos phetiam uestram. unde nomen Christi didiceritis. Matissima quidem fallacia; nam constat non solum post Tertullianum, uerum etiam post Cyprianum hanc haeresim exortam. omnes tamen eius epistulae ita exordiuntur: Manichaeud non scimus nisi in regno Iudaeorum in sacerdotibus et regibus institutum. ut non solum ille aut ille homo, sed uniuersa ipsa gens totumqni. cur iste inuasit, cur usurpauit. qui prophetis Hebraeis uos - uetat credere, ut uos falsi Christi fallaces discipulos falsus et fallax apostolus faciat? postremo ne diceretur ei "mentiris," protulerit uobis aliquos et antes. quid facietis ei. qualem Faustus catechizandum sub exemplo proposuit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Respondeant aut̃ ip̃i: xp̃i nom̃
unde didic̾int. Si a manicheo. q̃ro ipu
manicheo quõ credid̾int. ut alios caceã
hoĩes afrt hoĩ ꝑse: cum faustus rep¬
hendat romanos ⁊ grecos. ul alias gen¬
tes. si hebreis ppħis tamqͣm alienigenis
de crei xp̃o credid̾unt. dicatq illis ad¬
ꝯmendatiora eẽ uaticinia sibille et or¬
phei. uł si qua forte alia sunt natum
gentiliũ ut credatur in xp̃m: uec attẽ¬
dat in nlłis eccłiis illa recitari cũ he¬
brei ꝓpħe in omnib gentib clareant
atq ad xp̃ianam salucem tanta fideliũ
examina adducant. Dicẽ aut̾ non oẽ
aptam gentib hebream ꝓpħiam. uocre¬
dant in xp̃m. cum uideat omnes gen¬
tes ꝑ hebream ꝓphiam credere in xp̃m
ridicula insania est. Displicet uobis
talis xp̃c: qualis ꝑ hebeeos p̾mntiatus
est. ⁊ tñ omnes ppłi gentium apd̾ quos
tatis hẽre apbitramini. in talem ipm̃

Expanded text:
batur. respondeant autem ipsi, Christi nomen batur. respondeant autem ipsi, Christi nomen unde didicerint. si a Manichaeo, quaero ipsi Manichaeo quomodo crediderint, ut alios taceam, homines Afri homini Persae. cum Faustus reprehendat Romanos et Graecos uel alias gentes, si Hebraeis prophetis tamquam alienigenis de Christo crediderint, dicatque illis adcommodatiora esse uaticinia Sibyllae et Orphei uel si qua forte alia -sunt uatum gentilium, ut credatur in Christum. nec adtendat in nullis ecclesiis illa recitari, cum Hebraei prophetae in omnibus gentibus clareant atque ad christianam salutem tanta fidelium examina adducant. dicere autem non esse aptam gentibus Hebraeam prophetiam, ut credant in Christum. cum uideat omnes gentes per Hebraeam prophetiam credere in Christum. ridicula insania est. Displicet uobis talis Christus, qualis per Hebraeos praenuntiatus est; et tamen omnes populi gentium, apud quos tatis habere arbitramini, in talem Christum
Abbreviated transcription (Latin):
deamus. hebreis. Atq ille sbridens. di¬
cat. S hiis ego minime credo. Nos a
fiet hus ita tñsactis: Nõne ħebimus
et ille risis nob̃ tamqͣm impruden¬
tib remanebit ad sua. Ita nichil
nia conferunt: que magis conscet
ex gentib qͣm ex iudeis. Sane si sũt
aliqua ut fama est sibille dexp̃o p̃sa¬
gia. aut hermetis quẽ dicunt trime¬
gistrum. aut orphei alioꝵq in gen¬
tilitate uatũ: hec nos aliqͣnto ad fidẽ
iuuare pot̾unt qui ex gentib effi¬
cimur xp̃iani. Hebrcoꝵ u̾o testimo¬
nia nob etiam si sint uera añ fidem
mutilia sunt post fidem suꝑuacua.
qr añ quid eis credere nõ pot̾amus
nunc uo ex suꝑfluo credimus
lixa responlio. Puto enim iam qui illam
legit. tidet istum talia delirantem. ⁊ ad¬
huc dicentem. xp̃m filiũ dei hebreos non
p̾nuntiasse ꝓphetas: in qua sola gente
dote sacratissimũ fuit. nec inde sciblatũ
añqͣm ip̃e uenisset qui in illis figura¬

Expanded text:
deamus Hebraeis. atque ille subridens dideamus Hebraeis. atque ille subridens dicat: sed his ego minime credo. nos aufiet his ita transactis ? nonne haerebimus et ille risis nobis tamquam inprudentibus remeabit ad sua? ita nihil,nia conferunt, quae magis constet ex gentibus quam ex ludaeis. sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de icunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in gentilitate uatum, haec nos aliquanto ad fidem iuuare poterunt, qui ex gentibus efficimur christiani ; Hebraeorum uero testimonia nobis, etiamsi sint uera, ante fidem inutilia sunt, post fidem superuacua. quia ante quidem eis credere non poteramus. nunc uero ex superfluo credimus.lixa responsio. puto enim iam qui illam legerit, ridet istum talia delirantem et adhuc dicentem Christum filium dei Hebraeos non praenuntiasse prophetas: in qua sola gente dote sacratissimum fuit nec inde sublatum, antequam ipse uenisset, qui in illis figura
Abbreviated transcription (Latin):
faustus manichetis uituꝑat. paulus
ita hẽat quid ad nos: Illos manet hec
rep̾bensio: qui ex iudaismo forte ad xͥa
sitioꝵ ngrati. Porro aut̃ nos natura
gentiles sumus .i. quod paulus p̃pictiũ¬
uocat sub alia nati lege ⁊ p̾fatoribus
aliis quos gentilitas uates appellat.
asq ex hiis postea sumus adxp̃iani smil
opinione atq supĩa lib̾atores nrĩ ihu.
Unde si mͥ adhuc in pat̾na religione mo¬
ranti p̾dicator adueniens xp̃m uellet
ex ꝓphis insinuare: hunc ergo ꝑtinus
dementem putarem qui gentili m̾ ⁊
longe alt̾ius religionis homini de ma¬
gis dubus dubia conaretur astruere
alus ꝓpħis: qui ꝓ istis face̾nt fidem. Qua
nus utͥusq eoꝵ conditõne liber: nec
bet: quicũq fit ex gentib xpĩanus.⁊
Atq ut exemplo fiat id quod dicimus
aꝑtius: ponamus aliquem nunca nob
cateciari gentilem cui assidentes
dicamus. Crede xp̃o: qr d̾s est. Ille u̾o
illo querente quib ppħis nos respon¬

Expanded text:
Faustus Manichaeus uituperat. Paulus Faustus Manichaeus uituperat. Paulus  si hoc ita se habeat, quid ad nos? illos manet haec reprehensio. qui ex iudaismo forte ad chrificiorum ingrati. porro autem nos natura gentiles sumus. uocat, sub alia nati lege et praefatoribus aliis, quos gentilitas uates appellat. atque ex his postea sumus ad christianismopinione atque sapientia liberatoris nostri Iesu. unde si mihi adhuc n paterna religione moranti praedicator adueniens Christum uellet ex prophetis insinuare, hunc ego protinus dementem putarem. qui gentili mihi et longe alterius religionis homini de magis dubiis dubia conaretur astruere. aliis prophetis, qui pro istis facerent fidem. quapnus utriusque eorum condicione liber nec pbet. quicumque fit ex gentibus christianus. atque ut exemplo fiat id, quod dicimus. apertius, ponamus aliquem nunc a nobis catechizari gentilem. cui adsidentes dicamus: "crede Christo, quia deus est," ille uero illo quaerente "quibus prophetis" ? nos respon
Abbreviated transcription (Latin):
ham. Cuius ergo urstitia fidei nobis ad
ecemplũ imitanda ꝓposita est ut ⁊ nos
iustificati ex fide pacem hẽamus ad dm̃
intllig̾e debemus ꝙ̃admod̾ uix̾it non
rephendẽ: ue añ ꝑ abortũ labamur ex
uteto mr̃is eccłe. qͣm ꝑ stabilem ꝯceptũ
formati ꝑfectiq nascamur. Hoc fatisto
iuloꝵ nr̃oꝵ breuit̾ respondim int̾ quos
et meip̃m deputaĩum: dum tñ nõ repee¬
endam utam scõꝵ antiquoꝵ.etiam si
nõ intlłigam qͣm mystice uix̾int. Quoꝵ
uitam nob̃ laudabilit̾ apłi eunglio suo
p̾dicarunt. sicut illi sua ꝓpħia futuros
apłos p̾dix̾unt. ut clament ad se inui¬
cem diio testamenta. sicut duo seraphĩ.
faustus patarchas ⁊ pph̾as. nõ gen̾ali
itq indefinita rep̾hensione sicut hic fe¬
at. s ꝓpͥe facta coꝵ ꝯmemorando crimi¬
nari: adiuuabit me dñs d̾s eoꝵ qui est
itiam nr̃. ut ad singula ꝯgruent̾ apte¬
ꝙ respondeam. Nunc uo illos homines

Expanded text:
ham. cuius ergo iustitia fidei nobis ad ham. cuius ergo iustitia fidei nobis ad exemplum imitanda proposita est, ut et nos iustificati ex fide pacem habeamus ad deum, intellegere debemus, quemadmodum uixerit, non reprehendere, ne ante per abortum labamur ex utero matris ecclesiae. quam per stabilem conceptum formati perfectique nascamur. Hoc Fausto nter quos et me ipsum deputauerim. dum tamen non reprehendam uitam sanctorum antiquorum. etiam si non intellegam. quam mystice uixerint. quorum uitam nobis laudabiliter apostoli euangelio suo praedicarunt, sicut illi sua prophetia futuros apostolos praedixerunt, ut clament ad se inuicem duo testamenta, sicut duo seraphim: Faustus patriarchas et prophetas non generali atque indefinita reprehensione, sicut hic fecit, sed proprie facta eorum commemorando criminari. adiuuabit me dominus deus eorum, qui est etiam noster, ut ad singula congruenter apteque respondeam. nunc uero illos homines
Abbreviated transcription (Latin):
care uos potestis quoꝵ iustitia est po¬
tius succurrend̾ ẽẽ meloni nõ sentier¬
ti ut eum uos manducetis. qͣm mẽ¬
dico esurienti. ut manducand aliqͥd
et istam qua hic uiuitur: sufficit de
illis utris hoc existimare quod ꝯmen¬
dat apłice doctrine sanitas qr iustus
ex fide uiuit. Credidit aut̃ abraham
deo. ⁊ deputatũ est illi ad iustitiam: p̃¬
uidens enĩ scriptura qr ex fide iustifi¬
cat gentes d̾s: p̾muntiaut abrahe di¬
cens qr in semine tuo bñdicentur
omnes gentes. Apłi u̾ba sunt. ad cuiꝰ
tam claram tam q omnib notissimã
uocem. si a urĩs fallacissimis nũtus¬
somniis eiuigilaretis. Seq̃remini ue
alcision is. signaculũ iustitie fidei que est
npputio. ut sit pr̃ oĩm credentiũ ꝑp̾putiũ
it deputetut ⁊ ulis ad iusticiam. ut sit
ir circũcisionis huis qui nõ solũ ex cittũ¬
alione sunt. s ⁊ hus qui sequuntur ue¬
sta que est in pputio fidei prĩs nr̃i abra¬

Expanded text:
care uos potestis, quorum iustitia est pocare uos potestis, quorum iustitia est potius succurrendum esse meloni non sentienti, ut eum uos manducetis. quam mendico esurienti ut manducandum aliquid et istam, qua hic uiuitur, sufficit de illis uiris hoc existimare, quod commendat apostolicae doctrinae sanitas. quia iustus ex fide uiuit. credidit autem Abraham deo et deputatum est ei ad iustitiam. praeu idens enim scriptura, quia ex fide iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens quia in semine tuo benedicentur omnes gentes. apostoli uerba sunt. ad cuius tam claram tamque omnibus notissimam uocem. si a uestris fallacissimis somniis euigilaretis, sequeremini uescumcisionis signaculum iustitiae fidei, quae est in praeputio. ut sit pater omnium credentium per praeputium. ut dpater circumcisionis his. qui non solum ex circumcisione sunt. sed et his, qui sequuntur uestigia, quae est in praeputio fidei patris nostri Abra
Abbreviated transcription (Latin):
a quib p̾mntiarentur: nemo utiq
diceret. S uidel uetat nos faustus
de uero xp̃o hebreis ꝓphis testib crede̾
U̾m disciplina catholica pp̃ea simpli¬
ci fide pͥus nutͥti oport̾e docet m̃tem
xp̃tanam: ut eam capacem fiat ad m
plentudinem dei nõ sine causa dispena¬
tom humilitatis etus qua humauitus
natus ⁊ passus est a pphis ꝑ ꝓphicim gen¬
tanto añ p̾dictam. nisi qr in illa stulti¬
tia que sapientior est hoĩb.⁊ in illa ifu¬
mitate que fortior est hõib magnũ ali¬
quid lacet ad iustificatõm ⁊ glificatio¬
nem nr̃am. ⁊ ibi sunt omnes thesauri
uictum q̃i p̃grandi etate fastidiens.
pͥus in uenena ħeticoꝵ qͣm in sapĩe abũ
cui se ydoneũ tem̾e abitratur irruit.
Nõ ergo ꝙ dicimus ncc̾iam simplicem
fidem: ꝯtrariũ est et quod dicimus u
ꝓpħis credatur. Magis enĩ ad hoc prim
roborata mente possit intlligi. qui per
An quid sit uł bñ uł male uiue iudi¬

Expanded text:
a quibus praenuntiarentur, nemo utique a quibus praenuntiarentur, nemo utique diceret. sed uidelicet uetat nos Faustus de uero Christo Hebraeis prophetis testibus credere, um disciplina catholica propterea simplici fide prius nutriri oportere docet mentem christianam, ut eam capacem faciat ad plenitudinem Dei , non sine causa dispensationem humilitatis ejus, qua humanitus natus et passus est, a Ptanto ante praedictam; nisi quia in illa stultitia quae sapientior est hominibus, et in illa infirmitate quae fortior est hominibus magnum aliquid latet ad justificationem et glorificationem nostram. Et ibi sunt omnes thesauri victum quasi praegrandi aetate fastidiens, prius in venena haereticorum quam in sapientiae cibum, cui se idoneum temere arbitratur, irruerit. Non ergo quod dicimus necessariam simplicem fidem, contrarium est ei quod dicimus ut Prophetis credatur: magis enim ad hoc pertiurgata et roborata mente possit intelligi qui per an quid sit uel bene uel male uiuere, iudi
Abbreviated transcription (Latin):
meus: Ei quippe uoci potius faustus
nos iubet credere. qui de xpõ nõ nult
testib hoĩb credi. qi ad nos etiam eiꝰs
uocis notitia sine hoĩe teste ꝑuenerit
cum ⁊ manifestũ sit sic eam ꝑuenisse
et apłs dicat. quõ aut̃ inuocabunt in
quem nõ credid̾unt: Aut quõ credent
quem nõ audierunt: Quõ aut̃ au¬
dient sine p̾dicante: Aut quõ p̾dica¬
bunt si nõ mittantur: Sicut scrip¬
tum est. Qm̃ spetiosi pedes eoꝵ qui an¬
nuntiant pacem: qui annuntiant
nium comitetur. Ut enĩ nõ ꝯtemp¬
nerentur. neq fabulosa ducentur
que apłi annuntiabant: demonstra¬
bantur hec a ꝓphis aũ fuisse p̾dicta.
Quia ⁊ si atcestabantur miracula:
nõ defuissent sicut ettam nunc adhͨ
quidam inusitant. qui magice potẽ¬
tie cuncta illa tribu̾ent. nisi talis
eoꝵ cogitatio ꝯtestatione ꝓpħica un¬
c̾ẽtur. Magicis enim artib longe añ¬
qͣm nascentur ꝓpħas sibi ꝯstituere

Expanded text:
meus? ei quippe uoci potius Faustus meus? ei quippe uoci potius Faustus nos iubet credere, qui de Christo non uult testibus hominibus credi, quasi ad nos etiam eiusdem uocis notitia sine homine teste peruenerit, cum et manifestum sit sic eam peruenisse, et apostolus dicat: quomodo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? aut ququem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodbunt. si non mittantur? sicut scriptum est: quam speciosi pedes eorum qui adnuntiant pacem, qui adnuntiant nium comitetur. ut enim non contemnerentur neque fabulosa ducerentur, quae apostoli adnuntiabant, demonstrabantur haec a prophetis ante fuisse praedicta, quia etsi adtestabantur miracula, non defuissent — sicut etiam nunc adhuc quidam mussitant — qui magicae potentiae cuncta illa tribuerent, nisi talis eorum cogitatio contestatione prophetica uinceretur. magicis enim artibus longe antequam nascerentur. prophetas sibi constituere,
Abbreviated transcription (Latin):
runt ⁊ erraũunt. Exoecauit enĩ illos
malitia eoꝵ. Quod etiam de istis u̾issĩe
dici pt̃: qui in tanta młtitudine testi¬
monioꝵ. in tanta dispõne p̾nuntiataꝵ
reꝵ. in tanta manifestatõe ꝯpletaꝵ
adhrc dño scripturis illis xp̃m nõ cẽ¬
ꝓphetatũ. Quod li it̾m atq it̾m dicant.
nos it̾m atq it̾m possumus documenta
ꝓfetre: adiunante illo qui tantam copi¬
am tribuit adu̾sus calumpnias erto¬
ris humani. ut ea que iam ꝯmemora¬
iumus nõ repetamus. Iam porro aliam
fausti t̾giu̾satõm quam credo cũ ⁊ ipẽ
p̾clarissima ꝓpb̃toe luce ꝑcut̾etur. cal¬
lidissimam se muenisse arbitratus
est etiam refellere piget: ne pp̃ea pute¬
tur aliquid dixisse. qr ei respondi dig¬
num hĩtum est. Quis enĩ dem̃tissimꝰ
dic̾et eneruis eẽ fider de xp̃o sine teste
nõ credere: Uellem mͥ isti respond̾ent.
cuinam de xp̃o isti credidissent. An illã
nocem de celo audierunt. hic est filiꝰ

Expanded text:
runt et errauerunt; excaecauit enim illos runt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia illorum. quod etiam de istis uerissime dici potest. qui in tanta multitudine testimoniorum, in tanta dispositione praenuntiatarum rerum. in tanta manifestatione conpletarum adhuc dicunt scripturis illis Christum non ephetatum. quod si iterum atque iterum dicant, nos iterum atque iterum possumus documenta proferre adiuuante illo, qui tantam copiam praebuit aduersus calumnias erroris humani, ut ea, quae iam commemorauimus, non repetamus. Iam porro aliam Fausti tergiuersationem, quam credo cum et ipse praeclarissima prophetiae luce percuteretur, callidissimam se inuenisse arbitratus est. etiam refellere piget, ne propterea putetur aliquid dixisse, quia ei responderi dignum habitum est. quis enim dementissimus diceret eneruis esse fidei de Christo sine teste non credere ? uellem mihi isti responderent, cuinam de Christo ipsi credidissent; an illam uocem de caelo audierunt: hic est filius