comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Arguit illos lib̃ sapientiȩ ubi dr̃. Si enim tantũ po¬
sua. & occupationes disputationum suarum. inoõ¬
scrutanda et quodãmꝰ megtienda creatura. Quener
meatꝰ sidum int̾ualla stellarũ. itinera celestiũ corpo¬
rum ita ut computationib qͥbdam ad eam scientiã
ꝑuenirent. ut p̃dicerent defectum solis. defectamlu¬
ne. & qͣndo p̃dicerent eueniret. eo die. et ea hora. tantũ
et tanta parte. exqͣnta parte illi p̃dixerant. Magna
industria. magna sollertia. S ibi creatorẽ serutat se
positum ñ longe ase. et ñ inuener̃. Quẽ si inuenissent.
hab̾ent apđ se. Optime itaq rectissime accusati st¬
qm̃ aqͦ ista facta atq ordinata funt ñ inuenerunt.qr
querere neglexerunt. Tu autẽ ñ ualde curas si gyros
sidum et celestiũ terrenorũ ue corporũ numeros is¬
nores. Uide pulchritudinẽ mundi. et lauda consilist
creatoris. Uide quod fecit. ama qͥ fecit. Tene s maxume
ama qͥ fec̃. qͥa et te ipsum amatorẽ suũ adimaginẽ

Expanded text:
Arguit illos liber Sapientiae, ubi dicitur: Si enim tantum posua et occupationes disputationum suarum in perscrutanda et quodam modo metienda creatura: quaesierunt meatus siderum, intervalla stellarum, itinera coelestium corporum, ita ut computationibus quibusdam ad eam scientiam pervenirent, ut praedicerent defectum solis, defectum lunae; et quando praedicerent eveniret, eo die, et ea hora, tantum et tanta parte, ex quanta parte illi praedixerant. Magna industria, magna solertia. Sed ibi Creatorem scrutati sunt positum non longe a se, et non invenerunt. Quem si invenissent, haberent apud se. Optime itaque et rectissime accusati sm a quo ista facta atque ordinata sunt, non invenerunt, quia quaerere neglexerunt. Tu autem non valde cura, si gyros siderum et coelestium terrenorumve corporum numeros ignores. Vide pulchritudinem mundi, et lauda consilium Creatoris. Vide quod fecit, ama qui fecit: tene hoc maxime. Ama qui fecit: quia et te ipsum amatorem suum ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
Numqͥd paulus ꝓ uobis crucifixꝰ ẽ: aut in nomine
pauli baptizati estis: ita suscipiant pacẽ popło dĩ. id
ẽ pauꝑb dĩ. ñ illis. s cum illis regnare cupientes. Illi
quoq ñ dicant ego sum pauli. eogo autẽ apollo. ego
anteponere seruos dño. nec equare. Ita leuare ocłos
in montes unde ueniet auxiliũ ilisut tam̃ auxiliũ
suum ñ sꝑent amontib s a dño qui fec̃ cȩlum &e t̾rã
uocabatur. hoc autẽ ei nom̃ ut pecrus apellaretur.
a dño impositum ẽ. Et hoc in ea. figura. ut significa¬
ret ȩccłiam. Quia enim. xp̃s petra. petrꝰ popłs. ap̃ianꝰ.
Petra eñi pͥncipale nom̃ ẽ. Idõ petrus apetra. ñ petra a
Tues gͦ inquit petrus. et suꝑhanc petram qͣm confessꝰ
es. suꝑ hanc petrã qͣm cognouisti dicens. tu es ap̃s filiꝰ
dĩ uiui. edificabo ȩccłiam meã. Suꝑ me edificabo te.¬
dicebant. Ego quidẽ pauli. ego autẽ apollo. ego uͦ cephe

Expanded text:
Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ita suscipiant pacem populo Dei, id est, pauperibus Dei; non illis, sed cum illis regnare cupientes. Illi quoque non dicant, Ego sum Pauli, ego sum Apollo, ego anteponere servos Domino, nec aequare; ita levare oculos in montes unde veniat auxilium sibi, ut tamen auxilium suum non sperent a montibus, sed a Domino qui fecit coelum et vocabatur. Hoc autem ei nomen, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est: et hoc in ea figura, ut significaret Ecclesiam. Quia enim Christus petra, Petrus populus christianus. Petra enim principale nomen est. Ideo Petrus a petra, non petra a Tu es ergo, inquit, Petrus; et super hanc petram quam confessus es, super hanc petram quam cognovisti, dicens, Tu es Christus Filius Dei vivi, aedificabo Ecclesiam meam : id edicebant: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae,
Abbreviated transcription (Latin):
et in his uersib filiȩ regum in honore tuo. filiȩ quidẽ
regum filiȩ apłorum tuorũ. Sed inhonore tuo quia se.¬
men illi fuscitauerunt frĩ suo. Idõ ipsos quos suscitaue¬
rat fr̃i suo. paulꝰ cum uidet currere ad nom̃ suũ. excla
ait lex: et habeat natꝰ nomen defuncti. defuncto nasca¬
tur.et de functi nomine appellet᷑. Adħ legitimũ paulꝰ
uolentes appellari ex nomine suo reuocat. Numqͥd
paulꝰ prouob̾ crucifixꝰ ẽ. set quid gͦ: quando illos ge
inhonore tuo. Tenete. seruate. inhonore tuo. hoc ẽ. habe
uestẽ nuptialem. illiꝰ honorẽ. illiꝰ głam querere. Excel
lentes quippe in ęccłia. paci debent uigilanti intentio¬
ne confulere. ne ꝓpt̾ suos honores suꝑbe agendo. scis¬
mata faciant. unitatis compage difrupta. Colles au.¬
tẽ ita eos imitando et obediendo subseqͣntur ut cis
xp̃m anteponant. ne maloꝵ montiũ qm̃ uident᷑ ex¬
quidẽ. Imitatores mei estote. sic̃ et ego. xp̃i. S rursus

Expanded text:
e delectaverunt filiae regum, in honore tuo. Filiae quidem regum, filiae Apostolorum tuorum: sed, in honore tuo, quia semen illi suscitaverunt fratri suo. Ideo ipsos quos suscitaverat fratri suo Paulus, cum videret currere ad nomen suum, exclaait Lex? Et habeat natus nomen defuncti. Defuncto nascatur, defuncti nomine appelletur. Servat hoc legitimum Paulus: volentes appellari ex nomine suo, revocat: Numquid id Paulus pro vobis crucifixus est? Ad defuin honore tuo. Tenete, servate, in honore tuo. Hoc est habere vestem nuptialem, illius honorem, illius gloriam quaerere. Intellentes quippe in Ecclesia, paci debent vigilanti intentione consulere; ne propter suos honores superbe agendo schismata faciant, unitatis compage disrupta. Colles autem ita eos imitando et obediendo subsequantur, ut eis Christum anteponant; ne malorum montium, quoniam videntur exquidem: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Sed rursus
Abbreviated transcription (Latin):
b pꝰ humilis. Nam
qͣndo saulꝰ asaule nom̃
diriuatũ erat. Saultis autẽ rex suꝑbus . in
regno autẽ dauid humilẽ ꝑsequebat᷑. qͣndo
gͦ saulus qͥ postea paulus. tunc utiq suꝑbus
tunc ꝑsecutor innocentiũ. tunc uastator ȩccle¬
siȩ. Acceꝑat enim luteras ueluti zelo sinago¬
ge ardens. et insequens xp̃ianũ nomem aser¬
dotib ut exhib̾et qͦscumq inuenisset xp̃ia¬
nos adluenda supplicia. Cũ ꝑgit. cũ anhelat
cedes. cũ sitit sanguinẽ. celestĩ xp̃i uoce ꝓstratꝰ
ẽ. ꝑsecutor. erectus ẽ. p̃dicator. Prostrauit gͦ
strauit suꝑbum. erex̃ humilẽ. Nãq̃ fuit ra¬
tio mutandi sibi nominis. ut cũ saulus an¬
tea uocaret᷑. postea se paulũ dici uellet. nͥ
qͥa sauli nom̃ inse agnouit cũ ꝑsequeret᷑ fuisse suꝑbie:
elegit gͦ humile nom̃ ut paulꝰ ħ ẽ. minimꝰ uocaret᷑.¬

Expanded text:
st humilis. Nam quando Saulus, a Saüle nomen derivatum erat. Saül autem rex superbus: in regno autem David humilem persequebatur . Quando ergo Saulus, qui postea Paulus, tunc utique superbus, tunc persecutor innocentium, tunc vastator Ecclesiae. Acceperat enim litteras velut zelo Synagogae ardens, et insequens christianum nomen a sacerdotibus, ut exhiberet quoscumque invenisset christianos ad luenda supplicia. Cum pergit, cum anhelat caedes, cum sitit sanguinem, coelesti Christi voce prostratus est persecutor, erectus est praedicator . Impletum in stravit superbum, erexit humilem. Nam quae fuit ratio mutandi sibi nominis, ut cum Saulus antea vocaretur, postea se Paulum dici vellet; nisi quia Sauli nomen in se agnovit, cum persequeretur, fuisse superbiae? Elegit ergo humile nom
Abbreviated transcription (Latin):
qui gloriat᷑ indño głet᷑. Inde ꝑuenit ista eiꝰ intentio
ut postea increpans dicat. Adhuc enĩ estis carnales. Cũ
enim sint int̾ uos emulatio et contentio. ñne carnales
estis. et scđ̾m hominẽ ambulatis: cum enĩ quis dicat
ego quidẽ sum pauli. aliꝰ autẽ ego apollo. ñne homine

Expanded text:
 glorietur : inde pervenit ista ejus intentio, ut postea increpans dicat, Adhuc enim carnales estis: cum enim sint inter vos aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Cum enim quis dicat, Ego quidem sum Paul
Abbreviated transcription (Latin):
stores. Absit a nob̾ ut desint. Absit a miscđia ipsiꝰ ut
ñ eos gignat atq constituat. Utiq si sunt bone oues
sunt &e boni pastores. Nã de bonis ouib. fiunt bonipa¬
stores. S om̃s boni pastores. inuno sunt unũ sunt. Illi
pascant. xp̃s pascit. Non em̃ uocẽ suã dicunt amici spõ¬
si. s gaudio gaudent ꝓpt̾ uocẽ sponsi. Ipse gͦ pascit¬
audiant oues et sequant᷑ pastorẽ. suũ. Et ñ illũ aut
illũ. s unũ. et om̃s nillo unã uocẽ dicant. diuersas uo¬
ces ñ habeant. Obsecro uos fr̃s ut idipsum dicatis om̃s.
ce ñ sint inuob scismata. hanc uocẽ eliquatã ab om̃i
scisiate purgatã ab om̃i herese. audiant oues pastorẽ¬

Expanded text:
stores: absit a nobis ut desint, absit a misericordia ipsius, ut non eos gignat atque constituat. Utique si sunt bonae oves, sunt et boni pastores: nam de bonis ovibus fiunt boni pastores. Sed omnes boni pastores in uno sunt, unum sunt. Illi pascunt, Christus pascit. Non enim vocem suam dicunt amici sponsi, sed gaudio gaudent propter vocem sponsi. Idem  pastorem suum, et non illum, aut illum, sed unum: et omnes in illo unam vocem dicant, diversas voces non habeant. Obsecro vos, fratres, ut idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata . Hanc vocem eliquatam ab omni schismate, purgatam ab omni haeresi, audiant oves, et se
Abbreviated transcription (Latin):
tum.filia archisinagogi quedã. defuncta erat. Pat̃
eiꝰ rogabat dñm ut iret ad eam. Egram reliquerat.
et iꝑicło constitutã. Ibat dñs aduisitandã et sanan¬
dã egrã. Interea mortua nunciata ẽ. et dictum est
patrĩ. Puella mortua ẽ. noli iam uexare magistrum
Dñs autẽ qui sciebat se posse mortuos suscitare. ñ ab.¬
stulit spẽ desꝑato. et ait patri. Noli timere tantum
guinis paciebatur. et diuturno illo languore inme¬
dicos frustra omĩa quȩ habebat impendat. Ubi fim¬
briam uestim̃ti eiꝰ tetigit sana facta ẽ. Aliquid ÷ qđ
salutem intendebat. Hȩc int̾currit. tangit fimbriã qͣsi
nescientis. id ÷ sanat᷑ tanꝗͣ ab absente. dic̃ ille. Quis me
tetigit quasi diceret. non nom hunc popłm. Popłs quẽ

Expanded text:
tum. Filia Archisynagogi quaedam defuncta erat, pater ejus rogabat Dominum, ut iret ad eam: aegram reliquerat et in periculo constitutam. Ibat Dominus ad visitandam et sanandam aegram: interea mortua nuntiata est, et dictum est patri, Puella mortua est, noli jam vexare magistrum. Dominus autem qui sciebat se posse mortuos suscitare, non abstulit spem desperato, et ait patri: Noli timere, tantumguinis patiebatur, et diuturno illo languore in medicos frustra omnia quae habebat impenderat. Ubi fimbriam vestimenti ejus tetigit, sana facta est. Et salutem intendebat: haec intercurrit, tangit fimbriam quasi nescientis, id est, sanatur tanquam ab absente. Dicit ille, Quis me tetigit? quasi diceret, Non novi hunc populum. Populus quem
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia nosse debet unde eiues suus. et unde ꝑegrinam᷑.
et ꝑegͥnationis nr̃e causam cẽ. peccatũ. reuersionis
autẽ munꝰ. remissionẽ peccatoꝵ. et iustificationẽ gr̃ẽ
dĩ. Duas ciuitates ꝑmixtas sibi int̾rim corpore et cor¬
de separatas. currere ꝑista uolumina scłoꝵ usq infinẽ.

Expanded text:
Ecclesia nosse debet unde cives simus, et ubi peregrinemur, et peregrinationis nostrae causam esse peccatum, reversionis autem munus remissionem peccatorum et justificationem gratiae Dei. Duas civitates permixtas sibi interim corpore, et corde separatas, currere per ista volumina saeculorum usque in finem,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est tam̃ sine utio. Ds̃ autẽ etiã sine initio ẽ. Deinde
quia licet ꝑpetuis peccatorũ suppliciis adhibeat᷑ mu-¬
tabilis nat᷑a ẽ. Illa ẽ. autẽ uera ȩt̃nitas. que uera immor¬
talitas. hoc ẽ. illa sũma in commutabilitas quam solꝰ aĩ
ht̃ qͥ mutari omĩno ñ potest. Aliud ẽ. enĩ ñ mutari cũ
possit mutari. aliud autẽ ꝓrsus ñ posse mutari. Sic̃
ds̃ de qͦ dictũ ẽ. solus ht̃ immortalitatẽ. et sic̃ dr̃ homo
sapiens. ñ tam̃ sic̃ ds̃ de qͦ dictum ẽ. soli sapienti deo fic

Expanded text:
non est tamen sine initio; Deus autem etiam sine initio est. Deinde quia licet perpetuus peccatorum suppliciis adhibeatur, mutabilis tamen natura est. Illa est autem vera aeternitas, quae vera immortalitas; hoc est, illa summa incommutabilitas, quam solus Deus habet, qui mutari omnino non potest. Aliud est enim non mutari, cum possit mutari; aliud autem prorsus non posse mutari. Sicut Deus, de quo dictum est, Qui solus habet immortalitatem ; et sicut dicitur homo sapiens, non tamen sicut Deus, de quo dictum est, Soli sapienti Deo : sic
Abbreviated transcription (Latin):
eum eẽ. sapientẽ. potiꝰq sit substantia filii ꝑgignentẽ
patrẽ. quam substantiam patris ꝑ genitum filiũs restat
laude noticia. qua innotuit gentib ds̃ trinitas. Ideo
ꝑ iłm xp̃m. quia ut alia taceam. ipse p̃cepit baptizari
gentes in nomine patris et filii et spũsscĩ. ubi p̃cipue
solus scdm substantiã suam sapiens ẽ. ñ scđm accidentẽ
uł accedentem participationẽ sapientiȩ. sic̃ sapiens
est rationał quȩcumq creatura. Quod uͦ additum
cui. ut diceret᷑ cui gła cum sufficeret si dictum eẽt. ei
aut gła. inusitatã nr̃e linguȩ indicat locutionem.
non sensum quem reqͥramus. uł de qͦ ambigamꝰ insi¬
nuat: Quid enĩ senfui deꝑit. si dicat᷑ ei gła. cui ꝑiħm¬

Expanded text:
potiusque sit substantia Filii per gignentem Patrem, quam substantia Patris per genitum Filium? Restat laude notitia, qua innotuit gentibus Deus Trinitas: ideo per Jesum Christum, quia, ut alia taceam, ipse praecepit baptizari gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti ; ubi psolus secundum substantiam suam sapiens est: non secundum accidentem vel accedentem participationem sapientiae, sicut sapiens est rationalis quaecumque creatura. Quod vero additum est, cui, ut diceretur, cui gloria; cum sufficeret si dictum esset, Ei autem gloria: inusitatam nostrae linguae indicat locutionem; non sensum quem requiramus, vel de quo ambigamus, insinuat. Quid enim sensui deperit, si dicatur, Ei gloria, cui
Abbreviated transcription (Latin):
& filio. Plꝰ tñ patͥ tamꝗͣ maiori minꝰ aut̃ filio tamquã minori deo
sed dictum est añm am̃ tuum adorabis et illi soli seriue.¬
Soli soli scilicet omĩpotenti. soli sapienti deo. ut uo
repelleremini. qͥ nolentes acciꝑe unum solum dm̃
cui soli seruiendũ ẽ. ñ eẽ nͥ dm̃ patrẽ. et tam̃ etiã ⁊ fili¬
um dm̃ ce dñm confitentes. aꝑtissime duos dõs & dños.
maiorẽ unũ. minorẽ alt̾um dicitis. et reos uos scdm
errorẽ ur̃m p̃cepti huius uiolati eẽ. monstratis. quia ñ
solum maioriuerum etiã minori. ea quȩ dño dõ debet᷑
seruitute seruitis. Ubi autẽ dix̃ apłs soli sapienti dõ.
cum scrib̾et adromanos. infine epłe fic loquit᷑. Ei
autẽ qͥ potens ẽ. inquit uos confirmare scd̃m ęuͣgłim

Expanded text:
 Filio, plus tamen Patri tanquam majori, minus autem Filio tanquam minori Deo: sed dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies ; soli scilicet omnipotenti, soli sapienti Deo; ut vos repelleremini, qui nolentes accipere unum solum Deum cui soli serviendum est, non esse nisi Deum Patrem, et tamen etiam Filium Deum et Dominum confitentes; apertissime duos deos et dominos, majorem unum, minorem alterum dicitis: et reos vos, secundum errorem vestrum, praecepti hujus violati esse monstratis, quia non solum majori, verum etiam minori, ea quae Domino Deo debetur servitute servitis. 2. Ubi autem dixit Apostolus, Soli sapienti Deo; cum scriberet ad Romanos, in fine Epistolae sic loquitur: Ei autem qui potens est, inquit, vos confirmare secundum Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
uia. Et quid te sequit᷑: qđ dic̃ impiis qͥdam psalmus.
fiat uia illoꝵ tenebre &e lubricũ. Hic gͦ draco antiquuꝰ
hostis nr̃ ira feruidus. insidus astutus. in mari magno
ẽ. Dracohic quem fixisti ad illudendũ ei. Iam tu illu¬
de draconi. Adhoc enĩ hic factus ẽ. draco ipse cadens
peocato suo de fublimm habitatione cȩloꝵ & exangło fa.¬

Expanded text:
via. Et quid te sequitur? Quod dicit de impiis quidam psalmus: via. Et quid te sequitur? Quod dicit de impiis quidam psalmus: «Fiat via illorum tenebrae et lubricum» . 7. Hic ergo draco, antiquus hostis noster, ira fervidus, insidiis astutus, in mari magno est. «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Jam tu illude draconi: ad hoc enim hic factus est draco. Ipse cadens peccato suo de sublimi habitatione coelorum, et ex angelo fa
Abbreviated transcription (Latin):
et tu eiꝰ caleaneum. Dȩccłia caput serpentis obserua.
Quid ẽ. caput serpentis pͥeccati suggestio. Uenit tibi
inm̃tẽ nescio quid illicitũ. Noli ibi tenere m̃tẽ tuam
noli consentire. Noc qđ uenit inmentẽ: capt̃ serpentis ẽ.
Caput calca. et euades cȩtos motꝰ eiꝰ. Quiꝰ ẽ. caput calca :
ipsam suggestionẽ contemne. S lucrũ suggessit. Mag¬
num ibi lucrũ ẽ. Si hanc fraudẽ feceris diueseris. Capt̃
serpentis ẽ. calca. Quid ẽ. calca: contemne qđ suggessit.
S magnũ aurum suggessit. Et quid ꝓd ÷ homini si to¬
tũ mundũ lucret᷑. animȩ autẽ suę detrim̃tũ patiatur
ꝑeat mundi lucrum. ne fiat animȩ damnũ. Hȩc dic̃s
obseruasti capt̃ serpentis. et calcasti. Ille autẽ diabolꝰ
calcaneũ tuũ obseruat. Quid ẽ obseruat calcaneũ tuũ:
qͣndo labaris auia dĩ. Tu obseruas pͥmam suggestio¬
nẽ. ille obseruat lapsum tuum.Si enim lapsus fueris
cadis. Si cecidis. possidebit. Ut autẽ ñ cadas. noli exire

Expanded text:
et tu ejus calcaneum.» O Ecclesia, caput serpentis observa. Quod est caput serpentis? Prima peccati suggestio. Venit tibi in mentem nescio quid illicitum; noli ibi tenere mentem tuam, noli consentire. Hoc quod venit in mentem, caput serpentis est; caput calca, et evades caeteros motus. Quid est, caput calca? Ipsam suggestionem contemne. Sed lucrum suggessit: magnum ibi lucrum est, magnum ibi aurum est; si hanc fraudem feceris, dives eris. Caput serpentis est, calca. Quid est, calca? Contemne quod suggessit. Sed magnum aurum suggessit. Et quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Pereat mundi lucrum, ne fiat animae damnum. Haec dicens, observasti caput serpentis, et calcasti. Ille autem diabolus calcaneum tuum observat. Quid est, observat calcaneum tuum? Quando labaris a via Dei. Tu observas primam suggestionem, ille observat lapsum tuum. Si enim lapsus fueris, cades; si cecideris, possidebit. Ut autem non cadas, noli exire
Abbreviated transcription (Latin):
apls soli sapienti dõ. ñ dissimilis error est ur̃. S quod
uob̃ respondimꝰ de penitentia ħȩtiã de sapientia respõ¬
demꝰ. Si enĩ dixisset apłs soli sapienti patri. nec sic in¬
de filium separaret. Non enĩ quia in apocalipsi de fi¬
lio legitur habens nom̃ scriptũ qđ nemo scit nͥ ipse.
idõ pat̾ neseit hoc nom̃. a quo in separabilis filius. Sic̃¬
separabiles sunt¶ Cum uͦ ñ fit dictum soli sapienti pa¬
tri. s soli sapienti deo. et ds̃ unus sit ipsa trinitas. mul
to facilior nobis huiꝰ solutio questionis. ut sic intelli¬
gamꝰ solum dm̃ sapientẽ. sic̃ intelleximꝰ solum potentẽ
id ÷ patrẽ. et filiũ & sp̃m scm. qui ẽ. unꝰ ce solus deus cui

Expanded text:
quod vobis respondimus de potentia, hoc etiam de sapientia respondemus. Si enim dixisset Apostolus, Soli sapienti Patri; nec sic inde Filium separaret. Num enim quia in Apocalypsi de Filio legitur, Habens nomen scriptum, quod nemo scit nisi ipse ; ideo Pater nescit hoc nomen, a quo est inseparabilis Filius? Sicnseparabiles sunt. Cum vero non sit dictum, Soli sapienti Patri; sed Soli sapienti Deo; et Deus unus sit ipsa Trinitas: multo est facilior nobis hujus solutio quaestionis; ut sic intelligamus solum Deum sapientem, sicut intelleximus solum potentem, id est, Patrem et Filium et Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
ros ꝑ adoptionẽ coheredes. xp̃i. quos de ipsa captiuita¬
te redemit sanguine suo. Particłam gͦ istam ciuitatis ie.¬
rusalem captiuã teneri in babylona ꝓpeccato. inciꝑe au¬
tẽ inde exire pͥꝰ corde ꝑ confessionẽ unquitatis et carita¬
tem iusticię. deinde postea infine scłi etiã corpore sepa¬
uelocit᷑. Dictum ÷ mulieri uł potiꝰ serpenti. cum
puniret ds̃ peccatum pͥmi hominis. Ipsa tuũ obserua¬
bit caput. & tu autẽ obseruab eiꝰ calcaneũ. Inmagno
my sterio dictũ. infigura dictum ȩccłiȩ future facte de
latere uiri sui. et obdormientis. Erat autẽ adã forma¬
guratũ ẽ. qđ futurũ erat. facta ẽ. ȩccłia de lat̾e̾ dñi dor¬
mientis incruce. Nam de lat̾e crucifiri ꝑcusso. saeram̃¬
ta eccłiȩ profluxer̃. Quid gͦ dictũ ẽ. eccłiȩ iã mͦ au¬
dite. intelligite. cauete. Ipsa tuũ obseruabit caput

Expanded text:
ros per adoptionem cohaeredes Christi, quos de ipsa captivitate redemit sanguine suo: particulam ergo istam civitatis Jerusalem captivam teneri in Babylonia pro peccato, incipere autem inde exire prius corde per confessionem iniquitatis et charitatem justitiae, deinde postea in fine saeculi etiam corpore sepavelociter. » Dictum est mulieri, vel potius serpenti, cum puniret Deus peccatum pbit caput, et tu ejus observabis calcaneum» . In magno mysterio dictum, in figura dictum Ecclesiae futurae, factae de latere viri sui, et hoc dormientis. Erat autem Adam formaguratum est quod futurum erat, facta est Ecclesia de latere Domini dormientis in cruce. Nam de latere crucifixi percusso , Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Quid ergo dictum est Ecclesiae? Jam modo audite, intelligite, cavete: «Ipsa tuum observabit caput
Abbreviated transcription (Latin):
unusqͥsq quid amet. et inueniet unde sit ciuis. Et si se
inuenerit ciuẽ babyloniȩ exstirpet cupiditatẽ. et¬
plantet caritatẽ. Si autẽ se inuenerit ciuẽ ierłm. tole¬
ret captiuitatẽ. sꝑet lib̾tatẽ. Incip̃ exire qͥ incipit amare.
exit᷑ de babylone. id est de confusione. Qui pͥmo con.¬
fusi erant similib cupiditatib incipiunt caritate distin¬
gui. Iam distincti. ñ sunt confusi. Et si adhuc corpore
ꝑmixti st̃ desidio tam̃ scõ discernunt᷑ et ꝓptꝰ affectum¬

Expanded text:
se quisque quid amet, et inveniet unde sit civis: et si se se quisque quid amet, et inveniet unde sit civis: et si se invenerit civem Babyloniae, exstirpet cupiditatem, plantet charitatem; si autem se invenerit civem Jerusalem, toleret captivitatem, speret libertatem. Multi enim cexitur de Babylone, id est de confusione? Qui primo confusi erant similibus cupiditatibus, incipiunt charitate distingui; jam distincti, non sunt confusi. Etsi adhuc corpore permixti sunt, desiderio tamen sancto discernuntur; et propt
Abbreviated transcription (Latin):
tompora lxx annorum scđm propħiam ieremię factũ ẽ.
Completis septuaginta annis restitutũ ÷ templũ qđ
deiectum erat. et regressa ẽ. de captiuitate magna pars
scripta sunt autẽ ꝓpt̾ nos in quos finis scłoꝵ obuenit.
debemꝰ &e nosse pͥus captiuitatẽ nr̃am deinde lib̾ationẽ
nr̃am. Debemꝰ nosse babiloniam in qua captiui fumus
et ierłm ad cuiꝰ redditum suspiramus. Ciuitas gͦ illa¬
rebat. At ubi cȩp̃ illa quȩ significabat᷑ euidentiꝰ p̃dĩca¬
ri:umbra qͣ significabatur deiecta ẽ. Propt̾ea mͦ ibi tẽplũ
ñ est quod fabricatum fuerat inimaginẽ futi corporis
dñi. Tenemꝰ lucẽ. umbra transiuit. Tam̃ adhuc inqͣdam
captiutate sumꝰ. qͣndiu sumꝰ in qͥt incorpore. ꝑegrinam᷑
adño. Et uidete nomina duarũ istarũ ciuitatũ. baby¬
lon et ierłm. Babylon confusio int̃p̃tatur. ierłm uisio
pacis. Duas istas ciuitates. faciunt duo amores. Irłm
fac̃ amor dĩ. babyloniam amor scłi. Interroget se gͦ

Expanded text:
ta annorum, secundum prophetiam Jeremiae. Factum est completis septuaginta annis, restitutum est templum quod dejectum erat; et regressa est de captivitate magna parsscripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit ; debemus et nos nosse prius captivitatem nostram, deinde liberationem nostram; debemus nosse Babyloniam, in qua captivi sumus, et Jerusalem, ad cujus reditum suspiramus. Istae rebat; at ubi coepit illa quae significabatur, evidentius praedicari; umbra qua significabatur, dejecta est: propterea ibi modo templum non est, quod fabricatum fuerat in imaginem futuri corporis Domini. Tenemus lucem; umbra transivit: tamen adhuc in quadam captivitate sumus: Quamdiu sumus, inquit, in corpore, peregrinamur a Domino . 2. Et videte nomina duarum istarum civitatum, Babylonis et Jerusalem. Babylon Confusio interpretatur, Jerusalem visio pacis. facit amor Dei; Babyloniam facit amor saeculi. Interroget ergo
Abbreviated transcription (Latin):
laxione et constrictione tetendi fu̾nt. Et quis ẽ. dñe qͥ
ñ rapiat᷑ aliqntũ extra metas necessitatis: quisquis ẽ.
magnus ÷. Magnficet nom̃ tuũ. Ego autẽ ñ fum. qͥa hõ
peccator sũ. S et ego magnifico nom̃ tuũ. et interpellat
te ꝓpeccatis meis qui uicit scłm. numerans me inter
infirma m̃bra corporis sui. qͥa et inꝑfectum meũ iuidert̃.
ocłi cui. et in libro tuo om̃s scribent᷑. Um̃e autẽ qd̃

Expanded text:
laxatione et constrictione tenendi sunt; et quis est, domine, qui laxatione et constrictione tenendi sunt; et quis est, domine, qui non rapiatur aliquantum extra metas necessitatis? quisquis est, magnus magnificet nomen tuum. ego autem non sum, quia peccator homo sum; sed et ego magnifico nomen tuum et interpellat te pro peccatis meis qui uicit saeculum, numerans me inter infirma membra corporis sui, quia et imperfectum eius uiderunt oculi tui et in libro tuo omnes scribentur. De
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. subcuiꝰ lene iugum etiã gentes meruer̃ salutẽ.
sionis ꝓpt̃ ueritatẽ dĩ. ad confirmandas ꝓmissiones
patrum. gentes autẽ suꝑ miscđia glorificare dm̃.
N eq enim debitum erat panẽ filioꝵ tollere & mut̾e
canib nͥ canes humiliati ad colligendas micas quas
atq homines facti ad ipsam m̃sam mererent᷑ acceđe.¬

Expanded text:
s, sub cujus lene jugum etiam Gentes missae sunt in salutem;  veritatem Dei, ad confirmandas promissiones Patrum; Gentes autem super misericordia glorificare Deum . Neque enim debitum erat panem filiorum tollere, et mittere canibus, nisi canes humiliati ad colligendas micas, quasatque homines facti, ad ipsam mensam mererentur accede
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ cȩt̾a. Hos gͦ ad cominemorationẽ fidĩ nr̃e. et ad con¬
solationẽ spei nr̃e. et adexhortationẽ caritatis nr̃e. libros
ꝓpheticos et apłicos legimꝰ. alt̾ utͥs uocib sibimet conci¬
nentes. et ea concinentia tãqͣm celesti tuba a corpore mor¬
talis uitȩ nos excitantes. et adpalmas suꝑne uocationis
extendentes. Delibris enĩ propheticis qͥddã cum cõme¬
morasset apłs sic̃ scriptũ ẽ. inquit. opꝓbria expbrantiũ
tͥ cecidunt suꝑ me. continuo subiungit utilitatẽ diuine
lectionis. Quecumq enĩ ante scripta funt inquit. ut nos
docerem᷑ scripta sunt. ut ꝑpacientiam et consolationẽ
scripturarũ spem habeamꝰ ad dm̃. Dico enim. xp̃m¬

Expanded text:
em et ad commemorationem fidei nostrae, et ad consolationem spei nostrae, et ad exhortationem charitatis nostrae, Libros propheticos et apostolicos legimus alterutris vocibus sibimet concinentes; et ea concinentia, tanquam coelesti tuba, et a torpore mortalis vitae nos excitantes, et ad palmam supernae vocationis extendentes. De Libris enim propheticis quiddam cum commemorasset Apostolus, sicut scriptum est, Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me ; continuo subjungit utilitatem divinae lectionis: Quaecumque enim ante scripta sunt, inquit, ut nos doceremur, scripta sunt; ut per patientiam et consolationem Scripturarum spem habeamus ad Deum . Sed con
Abbreviated transcription (Latin):
ȩũgłim seminabat impense p̃cipiebat ut qm̃ ipsi ex ido¬
loꝵ cultu uenientes et adunũ dm̃ colendũ rudes. ñ fa¬
cile poterant reb suis uenditis et distributis seruire dõ
tẽ tanqͣm stipendiarios ꝓunciales apłica doctrina con¬
stituit. inserens eis ap̃m ułut lapidem angularẽ. sic̃¬
ea
ꝑpropħam p̃nunciatꝰ erat. Inqͦ ambo quasi parietes de
diũso uenientes de uideis uidelicet atq gentilib ger¬
mana caritate copularent᷑. Salutate andronicum¬

Expanded text:
Evangelium seminabat, impense praecipiebat, ut quoniam ipsi ex idoEvangelium seminabat, impense praecipiebat, ut quoniam ipsi ex idolorum cultu venientes, et ad unum Deum colendum rudes, non facile poterant rebus suis venditis et distributis servire Deo, tem tanquam stipendiarios provinciales apostolica doctrina constituit; inserens eis Christum velut lapidem angularem, sicuer prophetam praenuntiatus erat, in quo ambo quasi parietes de diverso venientes, de Judaeis videlicet atque Gentibus, germana charitate copularentur . Sed postea gravi
Abbreviated transcription (Latin):
iam ueteris hominis t̾rena desidia mortificantes. oe
dñs. uendebant omĩa quę habebant. et p̃cia rerũ sua¬
rum ante pedes apłoꝵ ponebant. ut ipsi distribuerẽt
unicuiq sic̃ cuiq opus erat. uiuentesq inxp̃iana di¬
lectione concordit̃. ñ dicebant aliquid suũ s erant iłł
omĩa cõmunia. et anima et cor unũ in dño. Deinde
etiã ipsi a iudȩis carnalib ciuib carnis suȩ ꝑsecutio.¬
p̃dicaret᷑ et imitarent᷑ etiã ipsi pacientiã dñi sui. qͥa
qͥ ꝓpt̃ eos mansuetꝰ passus fuerat. mansuetos factos ꝓse
pati iubebat. Ex ipsis scõꝵ ꝑsecutorib fuerat etiã pau¬
lus apłs. et inxp̃ianos maxime seuiebat. S postea cre¬
dens et apłs factus. missus ẽ ut gentib euuangłm p̃¬
dicaret. grauiora ꝑpessus ꝓ nomine. xp̃i qͣm fecerat con¬
tra nom̃ dñi. Eccłias autẽ constituens ꝑ om̃s gentes qͣ

Expanded text:
jam veteris hominis terrena desideria mortificantes, et jam veteris hominis terrena desideria mortificantes, et Dominus, vendebant omnia quae habebant, et pretia rerum suarum ante pedes apostolorum ponebant; ut ipsi distribuerent unicuique, prout opus erat, viventesque in Christiana dilectione concorditer, non dicebant aliquid suum, sed erant illis omnia communia, et anima una, et cor unum in Domino . Deinde etiam ipsi a Judaeis carnalibus civibus suis persecutio, et imitarentur etiam ipsi patientiam Domini sui: quia qui eos mansuetus passus fuerat, mansuefactos pro se pati jubebat. 43. Ex ipsis sanctorum persecutoribus fuerat etiam apostolus Paulus, et in Christianos maxime saeviebat: sed postea credens et apostolus factus, missus est ut Gentibus Evangelium praedicaret, graviora perpessus pro nomine Christi, quam fecerat contra nomen Christi. Ecclesias autem constituens per omnes gentes qua
Abbreviated transcription (Latin):
strare eis. Qui quia ꝓpe inuenti sunt et utiles fue¬
runt gentib quȩ abidoloꝵ cultu ex longinquo uoca¬
bantur scđm illud quod dictum est exsyon ꝓdiet lex
re. Si enim spualib eorum inquit cominunicauer̃ gen¬
tes. debent et incarnalib ministrare eis. Cum uid̾ent
uidiã. partim ꝑerrorẽ crucifixerant. alii irritati funt
ad ꝑsequendos p̃dicatores eiꝰ apłos. alii uero id ipsum
ampliꝰ admirantes. quẽ in eiꝰ nomine quẽ ueluti a se op¬
pressum et uictum riserant. tanta miracła fierent pe¬
nitendo conũsi credider̃ in eũ milia iudeoꝵ. Non erant
iam illi temporalia beneficia t̾renumq regnũ desidan¬
tes adõ. nec ꝓmissũ regem. xp̃m carnalit᷑ expectantes.
s immortalit᷑ intelligentes et diligentes eum qͥ ꝓ ipsis
abipsis tanta mortalit̾ ꝑtulit. et eis usq ad sui sangui¬
nis peccata donauit. et immortalitatẽ a se sꝑandã et.
desid̾andam exemplo suȩ resurrectionis ostendit. Itaq

Expanded text:
rat. quia prope inuenti sunt et utiles fuerunt gentibus, quae ab idolorum cultu ei longinquo uocabantur, secundum illud, quod dictum est: ei Sion prodiet lex re; si enim spiritalibus eorum, inquit, communicauerunt gentes, debent et in carnalibus ministrare eis. Nunc vidiam, partim per errorem crucifixerunt: alii irritati sunt ad persequendos praedicatores ejus apostolos, alii vero idipsum amplius admirantes quod in ejus nomine quem veluti a se oppressum et vinctum riserant, tanta miracula fierent, poenitendo conversi crediderunt in eum millia Judaeorum. Non erant jam illi temporalia beneficia terrenumque regnum desiderantes a Deo, nec promissum regem Christum carnaliter exspectantes: sed immortaliter intelligentes et diligentes eum qui pro ipsis ab ipsis tanta mortaliter pertulit, et eis usque ad sui sanguinis peccata donavit, et immortalitatem a se sperandam et desiderandam exemplo suae resurrectionis ostendit. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ loquor : gͦ impleta ẽ. ueritas dĩ. in his qͥ ex isrłitis¬
credider. et uenit unꝰ paries excircumcisione applicans
se ad lapidẽ angularẽ. S ille lapis angulũ ñ faceret
nͥ aliũ parietẽ exgentib fusciꝑet. Ille ĩtaq paries tãꝗͣ

Expanded text:
vobis loquor? Ergo impleta est veritas Dei in iis qui ex Isrvobis loquor? Ergo impleta est veritas Dei in iis qui ex Isrcrediderunt. Venit unus paries ex circumcisione applicans se ad lapidem angularem, sed ille lapis angulum non faceret, nisi in se parietem alium susciperet. Ille itaque paries, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
serunt dm̃ suum. &e conũterunt se ad demonia. Nũ.¬
quid et ipsos despex̃: qͦmͦ si diceret uoce ad istos. Lon¬
ge fugio eos. qͥ multũ ame recesserunt. Uoca inue¬
niant me querentẽ se. quia ipsi nolebant querere
me. Ergo miscđia et ueritas occurrer̃ sibi. Qm̃po¬
pło isrł etiam scd̾m carnẽ uenienti de semine abrahȩ
tem bonitatis suȩ. etiam in alienigenas gentes quas
sub angłis constituerat. porcionẽ sibi faciens popłm
isrł. In ħ duo et apłs distincte distribuit miscdiam
dñi ce ueritatẽ. Ait enĩ xp̃m ministrum fuisse circũ¬
cisionis. ꝓpt̃ ueritatẽ dĩ. ad confirmandas ꝓmissioẽs
patrum. Ecce quia ñ fefellit ds̃. Ecce qͥa ñ repulit
plebem suã qͣm p̃sciit. Et eni cum de casu iudeoꝵ a
geret᷑. nequis putaret sic illos imꝓbatos. ut nicħ fru.¬
isrłita sum. Si totum ille spine fuerunt. unde hoc gͣnũ

Expanded text:
serant Deum suum, et converterant se ad daemonia. Numserant Deum suum, et converterant se ad daemonia. Numquid et ipsos despexit? Quomodo si diceret: Voca et istos longe fugitivos, qui multum a me recesserunt; voca, inveniant me quaerentem se, quia ipsi nolebant quaerere me. Ergo, «Misericordia et veritas occurrerunt sibi; o Israel etiam secundum carnem venienti de semine Abrahae tem bonitatis suae etiam in alienigenas gentes, quas sub Angelis constituerat, portionem sibi faciens populum Israel: in haec duo et Apostolus distincte distribuit misericordiam Domini et veritatem. Ait enim «Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum.» Ecce quia non fefellit Deus; ecce quia non repulit plebem suam, quam praescivit. Etenim cum de casu Judaeorum ageretur, ne quis putaret sic illos improbatos, ut nihil fru; nam et ego Israelita sum» . Si totum illud spinae fuerunt, unde granum
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse quippe cantat in nob̾. cuiꝰ grã cantamus. sic̃ dic̃
apłs. An uultis exꝑim̃tũ eiꝰ acciꝑe. qui inme loqͥt᷑ axp̃i
neq enim om̃is qui labiis ꝑsonat. cantat canticũ no.¬
uum s qͥ eo mͦ cantat ut apłs ammonet dicens. Can¬
tantes et psallentes in cordib ur̃is dño. Intꝰ enĩ ẽ. hoc
gaudiũ. ubi uox laudis et canit᷑ & audit᷑ qͥa uoce lau¬
dat᷑ qͥ gratis amandꝰ est. toto corde. tota anima. tota
mente. amatorẽq suũ accendit inse grã scĩ sp̃s sui.
semine abrahȩ. Ibi manifestatꝰ. ibi mirabilia fecit. Post.¬
remo tantũ honorẽ illi genti detulit. ut cum eũ in¬
terpellaret quedã mulier chananea. salutẽ querens
filiȩ suȩ dixerit ei. Nõ fũ missus nͥ ad oues quȩ ꝑierunt
domus isrł. Hoc gͦ uidens ꝓpħa ait. Uerũtam̃ ꝓpe ti¬
m̃tes eum salutare ipsius. ut inhabitet gła int̾ra nr̃a.
ubi: ubi erant eloquia dĩ. Miscdia u̾bi: in illis qͥ dimi¬

Expanded text:
ipse quippe cantat in nobis, cuius gratia cantamus, sicut dicit apostolus: An uultis experimentum eius accipere, qui in me loquineque enim omnis, qui labiis personat, cantat canticum nouum, sed qui eo modo cantat, ut apostolus admonet dicens: Cantantes et psallentes in cordibus uestris domino. intus est enim hoc gaudium, ubi uox laudis et canitur et auditur; qua uoce laudatur, qui gratis amandus est toto corde, tota anima, tota mente amatoremque suum accendit in se gratia spiritus semine Abrahae, ibi manifestatus est Chriremo tantum honorem illi genti detulit, ut cum eum interpellaret quaedam mulier Chananaea salutem quaerens filiae suae, dixerit ei: «Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel» . Hoc ergo videns Propheta, ait: «Verumtamen prope timentes eubi? Ubi erant eloquia Dei. Misericordia ubi? In illis qui dimi
Abbreviated transcription (Latin):
ANñ uidemꝰ isrłitas malo suo impetrasse. qđ culpabi¬
li concupiscentia petiuer̃: concupier̃ enĩ carnib uesci.
quib pluebat᷑ manua de celo. fastidiebant qͥppe quod
habebant et qđ ñ habebant impudent᷑ petebant. qͣsi
non melius peterent ñ ut cib qui deerat indecenti de¬
siłio p̃staretur. s ut ille qͥ aderat sanato fastidio sumeret᷑.
Quando enĩ nos delectent mala et ñ delectant bona.ro¬
gare potiꝰ debemus dm̃ ut delectent bona qͣm ut cõ¬
cedant᷑ mala. ñ quia malũ ẽ. carne uesci. cum de hac
re loquens apłs dicat. Om̃is creatura dĩ ẽ. bona. et ni
chil abiciendum qđ cum gr̃arum actione ꝑcipit᷑. s.
quia sic̃ ipse item ait. malũ ẽ. homini. qͥ ꝑ offendiłm
manducat. Et si ꝑhominis offensionẽ. qͣntomagis dĩ
cuiꝰ inifrłitis ñ parua erat offensio. repudiare quod da¬
bat sapientia. et petere in qđ inhiabat concupiscentia.
tiam contumacẽ et inordinatã cupiditatẽ. ñ ꝓpt̃ porcũ¬

Expanded text:
n videmus Israelitas malo suo impetrasse quod culpabili concupiscentia petierunt? Concupierant enim carnibus vesci , quibus pluebatur manna de coelo. Fastidiebant quippe quod habebant; et quod non habebant, impudenter petebant: quasi non melius peterent, non ut cibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sed ut ille qui aderat sanato fastidio sumeretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare debemus potius Deum ut delectent bona, quam ut concedantur mala. Non quia malum est carne vesci, cum de hac re loquens Apostolus dicat, Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur : sed quia sicut item ipse ait, Malum est homini qui per offensionem manducat ; et si hominis offensionem, quanto magis Dei? Cujus in Israelitis non parva erat offensio, repudiare quod dabat sapientia, et petere id quod inhiabat concupiscentia: tiam contumacem et inordinatam cupiditatem; non p
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam ñ habentẽ maculã aut rugã. aut aliquid huiꝰ¬
ñ funt in ȩccłia dequa dr̃. Una ẽ. columba mea. una ẽ.
matri suȩ. Ipsa ÷ enĩ sine macła et ruga. Aut asserat
qui potest huiꝰ columbȩ membra eẽ. qͥ scło uerb̃ ñ fa¬
ctis renunciant. interim ad qđ uidemꝰ. Unde dictum
arbitror qui sapit diẽ dño sapit. deus enĩ iudicat om
uerit ante mundi constitutionẽ. confories fieri ima¬
ginis filii sui multi etiã qͥ aꝑte foris sunt & heretici
appellantur. multis & bonis catholicis meliores sunt.
Quid eñi fint hodic uidemꝰ quid cras futiͣ fint igno¬
iamꝰ. Et idõ qͥdẽ apd quem funt p̃sentia quȩ uentura
st̃. etiã quod futi᷑ sunt. iã sunt. Nos autẽ scd̾m id qdđ
inp̃senti ẽ. quisq hominũ querimꝰ utrũ in illiꝰ ecdĩe
menbris quę una columba dicta ẽ. &e sponsa. xp̃i sine
macła et ruga. hodie deputandi funt. Et qͥmandu

Expanded text:
ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusnon sunt in ecclesia de qua dicitur: una est columba mea, una est matri suae; ipsa est enim sine macula et ruga. aut asserat, qui potest, huius columbae membra esse qui saeculo uerbis, non factis renuntiant. interim, ad quod uidemus. unde dictum arbitror: qui sapit diem, domino sapit; deus enim iudicat omnuerit ante mundi constitutionem conformes imaginis filii sui, multi etiam, qui aperte foris sunt et haeretici appellantur, multis et bonis catholicis meliores sunt; quid enim sint hodie uidemus, quid cras futuri sint ignoramus. et deo quidem, aput quem sunt praesentia quae uentura sunt, etiam quod futuri sunt iin praesenti est quisque hominum, quaerimus utrum in illis Ecclesiae membris, quae una columba dicta est, et sponsa Christi sine macula et ruga, hodie deputandi sint, de qu
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ ñ de illo male existimet. Et dñs dic̃. Nolite iudicare
ne iudicet᷑ de uobis. Non eñi tollit nob̃ intelligentiã
iudicandi. cum et propħa dicat. Si uere iusticiam dili¬
gitis. recta iudicate filii hominũ. Et ipse dñs dic̃. Nolite
ĩudicare ꝑsonalit̾. s ustũ iudiciũ udicate. S illo loco u
uetat iudicare. illud ammonet ne damnemꝰ aliquem.
cuiꝰ uł cogitatio nob̾ ñ aꝑta ẽ. uł nescimꝰ qͣlis postea sit
tuere illum. QUamuis de om̃ib regeneratis et pie
uiuentib loqueret᷑ apłs dicens. tu quises qͥ uidices alie¬
num seruum. suo ͦ stat aut cadit. continuo tam̃ respex̃
ad p̃destinatos et ait.Stabit autẽ. Et ne hoc sibi arro¬
garent. potens ẽ. enim deus inquit statuere illũ. Ipse
itaq dat ꝑseuerantiã. qͥ statuere potens est eos qͥ stant.
ut ꝑseuerantissime stent. uł restituere qui ceciderint
no ad ȩccłiam illã ꝑtinere iudicandi sunt. quã sic ipse
mundat lauacro aquȩ in uerbo. ut exhibeat sibi glosã

Expanded text:
id est, non de illo mala existimet. et dominus dicit: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. non enim tollit nobis intellegentiam iudicandi, cum et propheta dicat: si uere iustitiam diligitis, recta iudicate, filii hominum, et ipse dominus dicat: nolite iudicare personaliter, sed iustum iudicium iudicate. sed illo loco, ubi uetat iudicare, illud admonet, ne damnemus aliquem, cuius uel cogitatio nobis non aperta est uel nescimus, qualis postea sit uerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: no ad illam ecclesiam pertinere iudicandi sunt, quam sic ipse mundat lauacro aquae in uerbo, ut exhibeat sibi gloriosam
Abbreviated transcription (Latin):
neq tangere. Magis gͦ int̃ est ñ quid uł quanti alim̃to¬
rũ ꝓcongruentiã hominũ atq ꝑsone fuȩ et ꝓsuȩ ua¬
litudinis necessitate quis capiat. s quanta facilitate et
serenitate animi careat. cum his uł oportet uł etiã ne¬
et in om̃i imbutꝰ sũ et saciari. et esurire. et abundare
et penuriã pati. Omĩa possum in eo qͥ me confortat. Et
illud. Neq si manducauerimꝰ abundauimꝰ. neq si non
manducauerimꝰ egebimus. Et illud. Non ẽ. enĩ regnũ dĩ
esca et potus. s iusticia et pax et gaudiũ. Et quiã solẽt
homines multũ gaude carnalib. epulis. addidit insp̃u
scõ. Iustificat᷑ gͦ sapientia ab om̃ib filiis suis. qͥ intelligt̃
utendis t̃renis oportuna tempora eẽ. deb̃e. facilitatẽ uͦ
carendi talib. et amorẽ fruendi et̃is. non uariari opor¬
tere ꝑtempora s ꝑpetuo retinere. mĩa quidẽ mun¬

Expanded text:
neque tangere. magis ergo interest non quid uel quantum alimentoneque tangere. magis ergo interest non quid uel quantum alimentorum pro congruentia hominum atque personae suae et pro suae ualetudinis necessitate quis capiat, sed quanta facilitate et serenitate animi careat, cum his uel oportet uel etiam neet in omnibus imbutus sum, et satiari et esurire, et abundare et penuriam pati: omnia possum in eo qui me confortat; et illud: neque si manducauerimus, abundabimus, neque si non manducauerimus, egebimus; et illud: non est enim regnum dei esca et potus, sed iustitia et pax et gaudium. et quia solent homines mu. Justificatur igitur sapientia a filiis suis qui intelligunt utendis terrenis opportuna tempora debere esse. Facilitatem vero carendi talibus et amorem fruendi aeternis, non variari oportere per tempora, sed perpetuo retinere. Unde su
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia ab om̃ib filiis suis. ostendit filios sapientie
intelligere deusu ciboꝵ. nec mabstinendo. nec inman¬
ducando eẽ. iusticiã. s ineqͣnimitate tolerandi in opiã
et temꝑantia ꝑ abundantiã ñ se corrumpendi. atq opor¬
tune sumendi uł ñ fumendi ea quoꝵ ñ usus s concupis¬
centia refrenanda est Non enim int̃ ẽ. om̃ino quid ali¬
m̃torum sumas & succurras necessitati corporis dum m
congruas ingenerib alimentoꝵ. his cum quib tͥ uiuen¬
dũ est neq qͣntum sumas multũ int̾ ẽ. cum udeamꝰ
alioꝵ stomachũ eiciꝰ saciari. et alios tam̃ illi ipsi paruo
quo saciant᷑ ardent̃ oe intolerabilit̾ et omĩno turpit̃
inhiare. alios autẽ plus cibo quidẽ saciari. s tolerabiliꝰ
in opiã ꝑpeti. et uł ante ora positas epulas si intẽpore
aut opꝰ sit aut necesse sit. cum tranquillitate aspicere

Expanded text:
sapientia ab omnibus filiis suis, ostendit filios sapientiae sapientia ab omnibus filiis suis, ostendit filios sapientiae intellegere nec in abstinendo nec in manducando esse iustitiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam et temperantiam per abundantiam, non se corrumpendi atque opportune sumendi uel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia reprehendenda est. non enim interest omnino quid alimentorum sumas, ut succurras necessitati corporis, dummodo congruas in generibus alimentorum his cum quibus tibi uiuendum est. neque quantum sumas multum interest, cum uideamus aliorum stomachum citius satiari et eos tamen illi ipsi paruo, quo satiantur, ardenter et intolerabiliter et omnino turpiter inhiare; alios autem plusculo quidem satiari, sed tolerabilius inopiam perpeti et uel ante horam positas epulas, si id in tempore aut opus sit aut necesse sit, cum tranquillitate aspicere
Abbreviated transcription (Latin):
temerarium iudicium cauere debemiꝰ cum incertũ ẽ. qͣ
animo quid quȩ factum sit uł cum incertũ ẽ. qͣlis fu¬
turꝰ sit qͥ nunc uł bonus uł malꝰ apparet. Si gͦ quis piã
ũbi grã conquestꝰ de stomacho ieuinare noluit. et tu id
ñ credens edatitatis uitio ad tribueris. temere uidicabis.
Itẽ si manifestã edatitatẽ ebriositatẽq cognoueris. et ita
rep̃hendis quasi numqͣm illa possit corrigi atq mutarta
nichilominꝰ temere iudicabis. Non gͦ rep̃hendamꝰ ea. quȩ
nescimꝰ qͦ animo fiant. Nleq ita rep̃hendamꝰ quȩ manife¬
sta sunt. ut desꝑemꝰ sanitatẽ. et uitabimꝰ udiciũ de qͣ
hic dr̃. Nolite uidicare ne iudicet᷑ de uob. Maxime au
tẽ hii temere iudicant de in certis. et facile rephendt̃.
qͥ magis amant uituꝑare et damnare. qͣm eñdare atq
corrigere. qđ uitiũ ut suꝑbia est. uł inuidentia. Non¬
um inspu scõ. Qđ autẽ subiungit et iustificat᷑a est

Expanded text:
temerarium iudicium cauere debemus: cum incertum est, quo animo quidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet. si ergo quispiam uerbi gratia conquestus de stomacho ieiunare noluit et tu id non credis edacitatis id uitio tribuens, temere iudicabis. item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoueris et ita reprehenderis, quasi numquam ille possit corrigi atque mutari, nihilo minus temere iudicabis. non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut desperemus sanitatem, et uitabimus iudicium, de quo nunc dicitur: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. Potest autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae um. quod autem subiungit: et iustificata est
Abbreviated transcription (Latin):
amortus. Pegnant itaq cum illo etiã nunc scĩ ei.
alit̃ qͥdẽ qͣm tunc regnabunt. Nec tam̃ cum illo regnãt
zizania. qͣmuis in ȩccłia cum tritico crescant. Regnãt
enĩ cum illo qͥ faciunt qđ ait apłs. Si refurrexistis cũ
quȩ sursunt quęrite ñ quę suꝑ terram. Dequalibus itẽ
dic̃. qđ eorum conũsatio sit in celis. Postremo regnant
cum illo qͥ eo mͦ sunt in regno eiꝰ ut sint etiã ipsi regnũ
eiꝰ. Quomͦ autẽ sunt regnum xp̃i. qͥ ut alia taceam qͣm¬
uis ibi sint. donec colligant᷑ infine scłi de regno eiꝰ omĩa

Expanded text:
orum. Regnant itaque cum illo etiam nunc sancti eius, aliter quidem, quam tunc regnabunt; nec tamen cum illo regnant zizania, quamuis in ecclesia cum tritico crescant. Regnant enim cum illo, qui faciunt quod ait apostolus: Si resurrexistis cum quae sursum sunt quaerite, non quae super terram; de qualibus item dicit, quod eorum conuersatio sit in caelis. Postremo regnant cum illo, qui eo modo sunt in regno eius, ut sint\' etiam ipsi regnum eius. Quo modo autem sunt regnum Christi, qui, ut alia taceam, quamuis ibi sint donec colligantur in fine saeculi de regno eius omnia
Abbreviated transcription (Latin):
martyrũ ñ dum sibi corporib suis redditis. Neq enĩ
piorum animȩ mortuoꝵ separant᷑. ab eccłia quȩ mnc
etiam est regnũ dĩ. Alioquin nec ad altare dĩ fieret eoꝵ
memoria incõmunicatione corporis xp̃i. Nec aliquid
prodẽẽt ad eius baptismũ inꝑicłis currere. ne sine finia¬
tur hȩc uita. nec ad reconciliationẽ si forte ꝑpenitentiã
malãue conscientiã. quisque ab eodẽ corpore separatꝰ ẽ.
Cur em̃i fiunt ista nͥ quia fideles etiam defuncti m̃bra eiꝰ.

Expanded text:
martyi-um nondum sibi corporibus suis redditis. Neque enim piorum animae mortuorum separantur ab ecclesia, quae nunc etiam est regnum Christi. Alioquin nec ad altare Dei fieret eorum memoria in communicatione corporis Christi; nec aliquid prodesset ad eius baptismum in periculis currere, ne sine illo finiatur haec uita; nec ad reconciliationem, si forte per paenitentiam malamue conscientiam quisque ab eodem corpore separatus est. Quur enim fiunt ista, nisi quia fideles etiam defuncti membra sunt