comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit ex cors:uitput &minus camornari potus se : siiusts nonmorientib
impler& ur: nam qui ãnu mero sissim a est supernaciuitus angelorum :
id eo non recte conubio copularentur hisi morerentur: anquip pe
numerositatem perfectam &iam in resurrectiones cõrumangelis
sociandam dñs pracestiens ait: in resurrectionẽneq nubent neque x¬
res ducent: non enim incipient mori seder̃ aequides angelisdĩ.
Sicuero cumimplenda e& hominibus terne & eam ꝓptercognationis
artiorem necessitudinem & unitatis uinculum maxime comimendandum
ex unoo poster& impleri propter quidaliud serundum ipsum que situs est
femineus sexus adiutor nisiut serenteni genus huma numnatur a mulie¬
quae credatur ita fuis se cunc illorum hominum corpus animale constituto¬
ruminpunediso non dummostis legedamnatum ut non haberent ad p&i¬
tum crnalis uoluptatis qualem nunchabent istacor porte qua eiam ex

Expanded text:
sit excors, ut putet minus eam ornari potuisse, si justis non morientibus sit excors, ut putet minus eam ornari potuisse, si justis non morientibus impleretur? 15. Nam quia numerosissima est superna civitas Angelorum, ideo non recte connubio copularentur, nisi morerentur. Hanc quippe numerositatem perfectam etiam in resurrectione sanctorum Angelis sociandam Dominus praesciens ait, In resurrectione neque nubent, neque uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales Angelis hic vero cum implenda esset hominibus terra, et eam, propter cognationis arctiorem necessitudinem et unitatis vinculum maxime commendandum, ex uno oporteret impleri; propter quid aliud secundum ipsum quaesitus est femineus sexus adjutor, nisi ut serentem genus humanum natura mulieque credatur ita fuisse tunc illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso nondum mortis lege damnatum, ut non haberent adpetitum carnalis uoluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae iam ex
Abbreviated transcription (Latin):
ticmsentiunt: nec i p̃si putantprimos illos homines potuisse concum
bere nisi propterpeccitum quod ammiserunt moritiai : gignendo
requirerent successores necattendunt si restepotuerunt successores
qua erimorituris : multo recaus socios queri potius se uicturi s impl&a
eonim torra generehumano recteꝓles nonnisi quaemorientibus
succeder& quuerer&ur ut autem perduos homines terrtimplere¬
tur quomodo ipsi nisigignendo officium soci&atis implerent
Anuero itaquis cecus ẽ mente ut non cernat quanto terrisornam̃ti
sit genus humanum & ĩam cuma pancis rectelaudabi literq uiuatur:
quantumq: uaeleat ordoreipublicue incuius dam pacis terrenae :¬
uinculum cohercens & ĩ ampeccator esneq enim tantum deprauati sup
homines : utt non & ĩ antales pecoribus & uolatilibus antecellant : quo¬
rum tame nomnium generib ħancinfiriam mundi pastem ꝓsuiloci
soste de conatam quemnon consideniredelect& : qui s autem itc

Expanded text:
tam sentiunt, nec ipsi putant primos illos hotam sentiunt, nec ipsi putant primos illos hobere, nisi, propter peccatum quod admiserant morituri, gignendo requirerent successores: nec attendunt, si recte potuerunt successores quaeri morituris, multo rectius socios quaeri potuisse victuris. Impleta enim terra genere humano, recte proles nonnisi quae morientibus succederet, quaereretur: ut autem per duos homines terra impleretur, quomodo ipsi, nisi gignendo, officium societatis implerent? An vero ita quis caecus est mente, ut non cernat quanto terris ornamento sit genus humanum, etiam cum a paucis recte laudabiliterque vivatur; quantumque valeat ordo reipublicae, in cujusdam pacis terrenae vinculum coercens etiam peccatores? Neque enim tantum depravati sunt homines, ut non etiam tales pecoribus et volatilibus antecellant; quorum tamen omnium generibus hanc infimam mundi partem pro sui loci sorte decoratam, quem non considerare delectet? Quis autem ita
Abbreviated transcription (Latin):
mus cui adiutorio muliersticta sit uiro sieis adgignendos filios : misceri
sibim& in pane diso non licelat: qui enim hoc senhunt foste pecactum ẽe
omne concubitum putint.: Difficile ẽ namq: ut dumper uerse
homines uitia deuitant non ineorr̃ contiteria ꝑ nicitercurnent:
& eninsicut ex horrens : a uaritiam fit ꝓfusus autex hor rens lixum¬
amfit auarus aut inqui& usfit : cuius pigritiam reprehenderis ae
cuius inqui& udinempiger aut qui reprehensus o disseceperit audia¬
amsuamadam iditatem fugit : aut qui timidus nonesseconatur : ta¬
quã abrupto uinculo fittemenerius : dum non natione : sed opinioñ
crimina metiuntur : itac dumnesciunt homines quidin adulteris & for¬
nicatoribus diuino iure dicmn&ur : &ĩ amcicus a ꝓcreuendi c̃oniuga¬
lem concubitum d&estantur: quod qui non fecciuNt : sed tac mense¬
cunditutem carnis ꝓptersuccesfionẽ mosticlitatis diuinitus da¬

Expanded text:
mus, cui adiutorio mulier facta sit uiro, si eis ad gignendos filios misceri mus, cui adiutorio mulier facta sit uiro, si eis ad gignendos filios misceri sibimet in paradiso non licebat. qui enim hoc sentiunt, forte peccatum esse omnem concubitum putant. difficile est namque, ut, dum peruerse homines uitia deuitant, non in eorum contraria perniciter currant. etenim sicut exhorrens auaritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus aut inquietus fit, cuius pigritiam reprehenderis, aut cuius inquietudinem piger aut qui reprehensus odisse coeperit audaciam suam, ad timiditatem fugit aut qui timidus non esse conatur, tamquam abrupto uinculo fit temerarius, dum non ratione, sed opinione crimina metiuntur: ita dum nesciunt homines, quid in adulteriis et fornicationibus diuino iure damnetur, etiam causam procreandi coniugalem concubitum detestantur. Quod qui non faciunt, sed tamen fecunditatem carnis propter successionem mortalitatis diuinitus da
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. bonum : immouero : non ꝓpterilludmadum culpabile ẽ hochonũ:
sdꝓpter hocbonum uenia le est illud malum, quoniam id quod bonũ
habentiiupnae: & quodbonae sunt nubtia : peccctum ẽẽ num¬
quam potest: hoc autem tripertitum ẽ fides prolessa crerm̃tum
inside aitendicur : Nepra &er uinculum coniugale : cum alten
uel altero concumbatur in prole: ut amanter suscipiatur : benig¬
nemuitriatꝰ relagiose ducetur in sacramento oniugium non
s par&ur : & dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniuga¬
tur haec est aut̃ tam quam regula nubtiarum quamuel na¬
unxe de conrur fecunditas : uel in continentia eregitur praui¬
tas: undequi as tus disseruimus: in eo libro quem debono con¬
iugali nuperedidimus : ubi & contanentiam uid ualem:
& excellentium uirginalem prosuorum graduum dignitate discox¬
mus diutius hicstilus noster non .ẽ. occupandus Nuncenim quer¬

Expanded text:
est bonum; immo uero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, est bonum; immo uero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum ueniale est illud malum, quoniam id, quod bonum habent nuptiae et quo bonae sunt nuptiae, peccatum esse numquam potest. hoc autem tripertitum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. unde quia satis disseruimus in eo libro, quem de bono coniugali nuper edidimus, ubi et continentiam uidualem et excellentiam uirginalem pro suorum graduum dignitate distinximus, diutius hic stilus noster non est occupandus. Nunc enim quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
cato uiuentibus : ut in melioremaliquem ftactum filiis gentoscederent
unde sacculo sinito cumomniposteritates corum: in angelicm for¬
mami non percarnis mostem sed perdiuistatem multo felicius mutu¬
r&ur: Nonitac que uideo ad quod aluud ad iutorium mulier sacta
situiro sigenerundi cuusa sub trrhitur. q̃uaenihilominus quaresub¬
uithatur ignoro : unde enim magnum magniquebonoris meri¬
tum ã pud đm fidelis & pia uirginitas hab& nisi qui ccisto iemtempr
conainendi abamplexu ÷̃ um ex omnibus gentibus a dimplendums corũ
numerum largissima suppetat copia percipiendae sordide uolupttiis
libido non sibi uindicat: quodiam sufficiendae prolis: necessitudo
urpitudinis : cede excipitur honestite nuptiarum ut quod sanis esse
poss& officium ÷ sit adgroas remedium : neq enimiquia in continen¬
tia malum ẽ ĩ deo conubium uel quo in continentes copulantur non

Expanded text:
cato uiuentibus, ut in meliorem aliquem statum filiis genitis cederent, cato uiuentibus, ut in meliorem aliquem statum filiis genitis cederent, unde saeculo finito cum omni posteritate sanctorum in angelicam formam non per carnis mortem, sed per dei uirtutem multo felicius mutarentur! Non itaque uideo, ad quod aliud adiutorium mulier facta sit uiro, si generandi causa subtrahitur: quae nihilominus quare subtrahatur ignoro. unde enim magnum magnique honoris meritum apud deum fidelis et pia uirginitas habet, nisi quia isto iam tempore continendi ab amplexu, cum ex omnibus gentibus ad inplendum sanctorum numerum largissima subpetat copia, percipiendae sordidae uoluptatis libido non sibi uindicat, quod iam sufficiendae prolis non postulat urpitudinis recte excipitur honestate nuptiarum, ut, quod sanis esse set officium, sit aegrotis remedium. neque enim quia incontinentia malum est, ideo conubium uel quo incontinentes copulantur, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nobis enim meliont ꝓuiderunt nesi ne nobis perfecte perfice¬
rentur : Autsiquis quam putat. hoc heliam mereri non potu¬
issesi duxisset uxorem filiosq procreass& creditur enim non
habuisse : quia hoc scribturo nondixte : quamuis & de celibi¬
tu eius nhil dixerit quid dee nochres pondebiequifiliis
genitiido placens non mostuus sed tiuens latus .ẽ.: Quurergo &a
dama eua siius te uiuentes ł astefilios procreassent n oneis possent
trans latione non moste succedentibus cedere: nanisi enõ ch& heli¬
asinadam mostui mostisquȩ ꝓpaginem. in cacrne gestantes quod de¬
bitumut soluint creduntur diam redituri adhancuitam A quodtam¬
diudilatum .e morituri nunctamen inaliauita sunt ubi antere¬
surrectionem carnis: antequam anima le corpus inspirtalemu¬
t& urnec morbo : nec senesuite deficiunt: quanto iustius at quȩ ꝓbabnili¬
us primisillis hominibus prestardur : sincullo suo parentum uepec¬

Expanded text:
pro nobis enim meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficepro nobis enim meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur. aut si quisquam putat hoc Heliam mereri non potuisse, si duxisset uxorem filiosque procreasset — creditur enim non habuisse. quia hoc scriptura non dixit, quamuis et de caelibatu eius nihil dixerit — quid de Enoch respondebit, qui filiis genitis deo placens non mortuus, sed translatus est? cur ergo et Adam et Eua, si iuste uiuentes caste filios procreassent, non eis possent translatione, non morte succedentibus cedere? nam si Enoch et Helias in Adam mortui mortisque propaginem in carne gestantes — quod debitum ut soluant, creduntur etiam redituri ad hanc uitam et, quod tamdiu dilatum est, morituri — nunc tamen in alia uita sunt, ubi ante resurrectionem carnis, antequam animale corpus in spiritale mutetur, nec morbo nec senectute deficiunt: quanto iustius atque probabilius primis illis hominibus praestaretur sine ullo suo parentumue pec
Abbreviated transcription (Latin):
teimpler&ur: potuerunt &ĩamhomines genias filiis . perfec¬
taq: humani officii iustitia : hincad meliona trens ferri non ꝑ
mostem : sed ꝑ aliquam commutationẽ: autilla insummã quã
receptis corporibus fient scĩ sicut angeli incelis aut sullam
darinono post& nisi omnibus simulin scłi sine aliquamin ferio¬
remquam illa erte quae tamen haber& meliorem statum quã
uel hoc corpus hab& uelilla &iam quae primitus facti sunt uiri
exlimoterne inulieris ex uiri carne.
eq enimarbi trendum ẽ. heliam uelsicesseiam si cuterunt sũ:
quandoperacto operis diedenarium pariter accepturi sunt.
Nel sicquemad modum sunt homines qui exis tauita nondume¬
mignorunt dequa illetamen non morte :sedotens latione migni¬
uit: iamita que aliquid melius hab&quam in hacuita poss& quã¬
uis nondum habeat quod ex hacuita rectegesta insine habiturus ẽ

Expanded text:
te inpleretur, potuerunt etiam homines genitis filiis perfecte inpleretur, potuerunt etiam homines genitis filiis perfectaque humani officii iustitia hinc ad meliora transferri non per mortem, sed per aliquam commutationem, aut illam summam, qua receptis corporibus fient sancti, sicut angeli in caelis, aut, si illam dari non oportet nisi omnibus simul in saeculi fine, aliqua inferiore quam illa erit: quae tamen haberet meliorem statum, quam uel hoc corpus habet uel illa etiam, quae primitus facta sunt, uiri ex limo terrae, mulieris ex uiri carne. Neque enim arbitrandum est Heliam uel sic esse iam, sicut erunt sancti, quando peracto operis die denarium pariter accepturi sunt, uel sic, quemadmodum sunt homines, qui ex ista uita nondum emigrarunt, de qua ille tamen non morte, sed translatione migrauit. iam itaque aliquid melius habet, quam in hac uita posset, quamuis nondum habeat, quod ex hac uita recte gesta in fine habiturus est;
Abbreviated transcription (Latin):
LIB
nendifilios non .e. facta mulier uiro adquodã diutorium facta err
i quaesimul o pener&ur. teriumnondum ertet labor ũ tadiumn¬
to indiger&: a si opus essa melius ad iutorium: masculus fiera:
hoca desolatio dicipotest sisolitudinis fortasse tae debiat q̃uarto
enim congruentius ad conuiuendum & conloquendum : duaam¬
cipariter quamuir& mulier habitarent: quodsio porebat. alium
iubendo : alium obsequendo pariter uiuere : necon trrri acliolum¬
tates pacem cohabitantium pertar barent: neca dhoc r&inen¬
dumordo defuiss& quo prior unus: alterposterior: maximes
posterior expriore creardur : si cut femina creata .e . analiquis
dixerit de costa hominisđm̃ feminam tantum non&i ammasculum
si hoc uell& facere potiuiss e: qua propter non inuenio ad quodadu¬
torium facta sit mulier uiro si partendiacusa sub trrhitur
Namparentes filiis suis cedere ex hacuita opostebai stata omnebu¬
manum genus perdecessiones & successiones:fertanumerosita¬

Expanded text:
lia nendi filios, non est facta mulier viro, ad quod ergo adjutorium facta est? Si quae simul operaretur terram; nondum erto indigeret, et, si opus esset. melius adiutorium masculus fieret . hoc et de solacio dici potest, si solitudinis fortasse taedebat. quanto enim congruentius ad conuiuendum et conloquendum duo amici pariter quam uir et mulier habitarent? quodsi oportebat alium iubendo, alium obsequendo pariter uiuere, ne contrariae uoluntates pacem cohabitantium perturbarent, nec ad hoc retinendum ordo defuisset, quo prior unus, alter posterior, maxime si posterior ex priore crearetur, sicut femina creata est. an aliquis dixerit de costa hominis deum feminam tantum, non etiam masculum, si hoc uellet, facere potuisse? quapropter non inuenio, ad quod adiutorium facta sit mulier uiro, si pariendi causa subtrahitur. Nam si parentes filiis suis cedere ex hac uita oportebat, ut ita omne humanum genus per decessiones et successiones certa numerosita
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ dicens : crescite & multiplicamini: & impl&e ternem : & do¬
minamini eius : quaenttio conditionis & coniunctionis masculi
& feminae ad quebenedictio nec post peccatum hominis poe¬
namq defecit: ipsa enim & secundum quam nunc terntho¬
aminibus plena e dominantibus eius

Expanded text:
deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram et dodeus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram et dominamini eius. quae ratio conditionis et coniunctionis masculi et feminae atque benedictio nec post peccatum hominis poenamque defecit. ipsa enim est, secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus eius
Abbreviated transcription (Latin):
a ero calcum : alias aliter atque aliter: non ta men illas uisi¬
ones hominibus persubstantiam qua ipse ẽ sed persibi
subditam quaecreauiteum prrebuisse: & persimilitudines for¬
marum uocumque corporelium : quod uoluit oftendisse ac dixisse:
cestissimum esteis : qui subsiantiam trinitatis : in commutabili¬
ter a dernam : Nec per tempus : nec perlocum moueri: & ꝑtem¬
pus & ꝑ locũ mouere uel fideliter credunt: uel &iam excellenter
ternaipsa ueritas hab& : perquam creata sunt omnia : & in il¬
la hocaudit : qui potestinea cognoscere : quid quare. creatum sit:
si autem quenttur ad quam remfieri opostuerie:hoc adiutori¬
umnibil aliud probabiliter occurrit quam propterfilios pro¬
creandos: si cut adiutorium semini terno ẽ: ut uirgultum ex
utro quen ascatur: hocenim & in prima rerum conditionedie¬
cum enit: masculum & feminam feciteos : & benedixit eos

Expanded text:
aurichalcum, alias aliter atque aliter; non tamen illas uisiaurichalcum, alias aliter atque aliter; non tamen illas uisiones hominibus per substantiam, qua ipse est, sed per sibi subdita, quae creauit, eum praebuisse et per similitudines formarum uocumque corporalium quod uoluit ostendisse ac dixisse certissimum eat eis, qui substantiam trinitatis incommutabiliter aeternam nec per tempus nec per locum moueri et per tempus et per locum mouere uel fideliter credunt uel etiam excellenter terna ipsa ueritas habet, per quam creata sunt omnia; et in illa hoc audit, qui potest in ea cognoscere, quid quare creatum sit. Si autem quaeritur, ad quam rem fieri oportuit hoc adiutorium, nihil aliud probabiliter occurrit quam propter filios procreandos, sicut adiutorium semini terra est, ut uirgultum ex utroque nascatur; hoc enim et in prima rerum conditione dictum erat: masculum et feminam fecit eos et benedixit eos
Abbreviated transcription (Latin):
inpsalmo: audiamquidlo qu&ur in med ñs ds̃: analiquade acrẽip¬
si homini in ipsohomine perangelum .ẽ. facta reuelatio. insimi¬
litudinibus uocum corporelium quamui stacuerit scribtunt
Vtrum in somnis aninextasi: ita enimfieri haec solent : analiquo
alio modo sicut reuelatur proph&is undeillud ẽ: & dixitmi hi
angelus qui loquebatur inme: anper corporelem creatunm
uox ipsa sonuerit : sicut denubehic ẽ. filius meus: quidergo exbis
omnibus factumsit : ad liquidum conpntebendere non ualemus
Ierum tamen cestissime teneamus : & dixisse hocdm̃ : & si cor¬
ponrli uoce uel tempo rliter expraessa : similitudine corporis
dixit: Non eum persubstantiam suam : sed per aliquamim¬
periosuo subditam dixisse creatunem : sicut in libroprrecedente
tractauimus: namuisus ẽ ds&iam postea scis uiris alias
capite albo. sicutlana alia s inferiore paste corporis:sicut

Expanded text:
psalmo: audiam, quid loquetur in me dominus deus. an aliqua de hac re ippsalmo: audiam, quid loquetur in me dominus deus. an aliqua de hac re ipsi homini in ipso homine per angelum est facta reuelatio in similitudinibus uocum corporalium, quamuis tacuerit scriptura, utrum in somnis an in extasi? ita enim fieri haec solent. an aliquo alio modo sicut reuelatur prophetis? unde illud est: et dixit mihi angelus, qui loquebatur in me. an per corporalem creaturam uox ipsa sonuerit sicut de nube: hic est filius meus? quid ergo ex his omnibus factum sit, ad liquidum conprehendere non ualeamus; uerum tamen certissime teneamus et dixisse hoc deum et, si corporali uoce uel temporaliter expressa similitudine corporis dixit, non eum per suam substantiam, sed per aliquam imperio suo subditam dixisse creaturam, sicut in libro praecedente tractauimus. Nam uisus est deus etiam postea sanctis uiris alias capite albo sicut lana, alias inferiore parte corporis sicut
Abbreviated transcription (Latin):
postea dictum ẽ: lauda tednm̃ deaquis: ibi enim sunt omnes
abrssi quae tamen d&erx laudant dnm: ibi &iamrep¬
tilia & uolatilia pennata : qua enichilõminus d&erra
laudant dm̃ sec undumistam uniuersalem appellatio¬
nemterne : secundum quam &iam de coto mundo dicitur :
ds̃ qui fecit celum & terram: si uedearida: siuedeaquisquae¬
cumq creata sunt : d&ernax creata uenciter intelleguntur
N unciamuideamus quomodo accipiendũ sit qđ dix̃ds non .ẽ.
bonumẽe hominensolum : faciamus ei adiutorium seđm
ipsum utrum temponrli teruocib: acsillabis editis: hoc dixe¬
ritds : Anipsa nrtio commemonita e : quae in uerbo dĩprin¬
cipa liter enrdutsic femina fier& : quã nrtionem susspitebat
do primitus om̃a condebantꝰ ł anforit in mente ipsius homi¬
nis hoc dix̃ds: sicut loquitur quibusdam seruis suis in ipsisser¬
uissuis : ex quo genere seruorum eiusenit&iamille quidixte:

Expanded text:
postea dictum est "laudate dominum de aquis". ubi enim sunt omnes postea dictum est "laudate dominum de aquis". ubi enim sunt omnes abyssi, quae tamen de terra laudant dominum? ubi etiam reptilia et uolatilia pennata, quae nihilominus de terra laudant dominum? secundum istam uniuersalem appellationem terrae, secundum quam etiam de toto mundo dicitur: deus, qui fecit caelum et terram, siue de terra siue de aquis quaecumque creata sunt, de terra creata ueraciter intelleguntur. Nunc iam uideamus, quomodo accipiendum sit, quod dixit deus: non est bonum esse hominem solum; faciamus ei adiutorium secundum ipsum, utrum temporaliter uocibus ac syllabis editis hoc dixerit deus, an ipsa ratio commemorata est, quae in uerbo dei principaliter erat, ut sic femina fieret: quam rationem suscipiebat do primitus omnia condebantur. an forte in mente ipsius hominis hoc dixit deus, sicut loquitur quibusdam semis suis in ipsis seruis suis? ex quo genere seruorum eius erat etiam ille, qui dixit
Abbreviated transcription (Latin):
tandum putat : tantum diligenter attendat illa omnia :
qua euthoc senti remus attendimus : & siꝓliabiliorem indepo¬
tuerit en ucleare sententiam : non solum resistere non debemꝰ :
sed debemus &iam gratulari. Uiquem autem mou&¬
qui a non dixit fiuxitds̃ adhuc d&ernxomnes¬
d&eri omnes bestias a¬
modis: esse intellegendum : Aut tacuissenunc unde fin¬
xerit uolatilia : quia & tacitum poss& occurrere : ut non de
terra utrumq: accipiatur dm̃ finxisse : sed tantum modobes¬
tias agri : ut uolatilia caeli&iam tacente scribtunt intellegamꝰ
unde finxerit: uelut quisciamus in prima causalium nrtio¬
num conditione : ex aquis eaesse producta: Iut ternrm uni¬
uersaliter sic appella tamsimul cumaquisa que mad modũ
appellata .ẽ. in illopsalmo: ubi caelestium laudibus termi¬
natis ad ternom facta ẽ conuersio sermonis & dictum ł au¬
datednm d&erra dnachones: & omnes a brssi : & c&engnec

Expanded text:
dandum putat, tantum diligenter adtendat illa omnia, dandum putat, tantum diligenter adtendat illa omnia, quae ut hoc sentiremus adtendimus; et si probabiliorem inde potuerit enucleare sententiam, non solum resistere non debemus, sed debemus etiam gratulari. Si quem autem moquia non dixit: finxit deus adhuc de terra omnes bestias amodis esse intellegendum: aut tacuisse nunc, unde finxerit uolatilia caeli, quia et tacitum posset occurrere, ut non de terra utrumque accipiatur deum finxisse, sed tantummodo bestias agri, ut uolatilia caeli etiam tacente scriptura intellegamus unde finxerit, uelut qui sciamus in prima causalium rationum conditione ex aquis ea esse producta; aut terram uniuersaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est in illo psalmo, ubi caelestium laudibus terminatis ad terram facta est conuersio sermonis et dictum: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi et cetera, nec
Abbreviated transcription (Latin):
bit adam nomina omnibus pecoribus :
Nomnib: uolatilibus cieli : & omnibus bestii sagri: ipsi autem
adam non .ẽ. inuentus adiutorsimilis ei : & in misit ds̃ exta¬
sĩ inadam & obdormibit : & accepitunam costarum eius:
& adimplebit carnem in locum eius: & aedificabit dñsđs
coftam quam accepit deadam in mulierem: & adduxitea ada¬
dam : & dixitadam: hocnunc os: ex ossibus ineis: & caro excarne
mea : h aec uocabicur mulier : quoniam ex uiro suo sumpta e: ꝓp
xorem suam : & erunt duo in carneuna. Si aliquid adiubant
lectorem : quae libris superioribus considerta atque con¬
scribta sunt: non debemus in hocdiutius immoraeri quod
finxit adhuc ds̃ d&errax omnes bestias agri: & omnia uola¬
tilia cceli: quureni mdictum sit adhuc: id ẽ ꝓpterprimã
conditionẽ creatunarũ s ex diebus consũmataminqua cau¬
saliter ꝓfectas omniasimul & inchoata: ut deinde adas¬
fectus suos caus aeꝑducerentur: iam quantũ potuim us¬
in pie cedentibus intimauimus : & siquis hocaliter eno¬

Expanded text:
vit Adam nomina omnibus pecoribus, et omnibus volatilibus coeli, et omnibus bestiis agri. Ipsi autem Adam non est inventus adjutor similis ei. Et immisit Deus ecstasim in Adam, et obdormivit. Et accepit unam costarum ejus, et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam accepit de Adam, in mulierem et adduxit eam ad Adam. et dixit Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; haec uocabitur mulier, quoniam ex uiro suo sumta est. etxorem suam; et erunt duo in carne una. si aliquid adiuuant lectorem, quae libris superioribus considerata atque conscripta sunt, non debemus in hoc diutius inmorari, quod finxit adhuc deus de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; cur enim dictum sit "adhuc". id est propter primam conditionem creaturarum sex diebus consummatam, in qua causaliter perfecta sunt omnia simul et inchoata, ut deinde ad effectus suos causae perducerentur, iam, quantum potuimusin praecedentibus intimauimus. et si quis hoc aliter eno
Abbreviated transcription (Latin):
dieginta Nulla uaus tatis d&rimenta piterentur: Quurer¬
go non coierunt : nisi cum exissent depanadiso : cito responderipo¬
test : quia mox creata muliere : prius quam coierent facta ẽ
illa tnens gressio : cuius merito in mortem destinati: &iam
delo coillius felicitatis exierunt: non enims cribtunt tempus ex¬
prressit: quantum inter fuerit inter cossactos & exeisnatum
cunpot est &iamdici : qui a nondum ds iusserat ut coirent:
quurenim non adhancrem diuina ex pectar&ur.Auccori¬
tas libinulla excupiscentiam : tamquam famulus in obo edi¬
enes carnis urgebat: ideo autem hoc noniussertrds : qui a
secundum suam pnrescientiam disponebat omnia : inqua&
eorum casum proculdubiopnresciebat undeiam mostale

Expanded text:
draginta nulla uetustatis detrimenta paterentur? Cur erdraginta nulla uetustatis detrimenta paterentur? Cur ergo non coierunt, nisi cum exissent de paradiso? cito responderi potest: quia mox creata muliere, prius quam coirent, facta est illa transgressio, cuius merito in mortem destinati etiam de loco illius felicitatis exierunt. non enim scriptura tempus expressit, quanCain. Potest etiam dici quia nondum Deus jusserat ut coirent. Cur enim non ad hanc rem divina exspectaretur auctoritas, ubi nulla concupiscentia tanquam stimulus inobedientis carnis urgebat? Ideo autem hoc non jusserat Deus, quia secundum suam praescientiam disponebat omnia, in qua et eorum casum procul dubio praesciebat, unde jam mortale
Abbreviated transcription (Latin):
Quam quamenim iamemissi depanidiso : conuenisse & genu¬
isse commemorentur : tamen non uideo quid prohiberepotuerit :
ut essent eis &iam inpani diso honontbiles nuptiae & corus in ma¬
culatus: hocdõ precestante fideliter iustequ e uiuentibus ei quae
formaestatu manentibus : & exligno uitae quo dibi plantatũ enet
corponelem uigorem sumentibus : & illi quigignerentur. Ad eun¬
dempes ducerentur statum : donec cerconumero impl&o siiuste
omnes oboedienterq uiuerent : tunc fiere t illa commutatio. ⁊itsine
ulla moste : anmalia corpora conuersa in aliam qualitatem ẽoqued
non credunt : nihilaliud quam consu&ũdinem natunte iampost
peccatum poenam quehumanam siccurrentis adtendunt: non
uitem in eorum generenos essedebemus : qui non credunt nisi
quoduidere consuerunt
uis enim dubita homoni oboedienter & piam uiuenti prxestari
potuis sequod diximus : qui non dubitat uestibus is nhelitarum
inpertitum essequaedam in suo generestatum : ut perannos qua¬

Expanded text:
Quamquam enim iam emissi de paradiso conuenisse et genuisse commemorantur, tamen non uideo, quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et torus inmaculatus hoc deo praestante fideliter iusteque uiuentibus eique formae statu manentibus et ex ligno uitae, quod ibi plantatum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui gignerentur, ad eundem perducerentur statum, donec certo numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, ut sine illa morte animalia corpora conuersa in aliam qualitatem, eo quodnon credunt, nihil aliud quam consuetudinem naturae iam post peccatum poenamque humanam sic currentis adtendunt; non autem in eorum genere nos esse debemus, qui non credunt, nisi quod uidere consuerunt. quis enim dubitet homini oboedienter et pie uiuenti praestari potuisse, quod diximus, qui non dubitat uestibus Israhelitarum inpertitum esse quendam in suo genere statum, ut per annos qua
Abbreviated transcription (Latin):
atq: explicent incrementa & species suas ꝑnumeros temporum
sed ista semina qua eui demusiam suꝑtenirm sunt lamexortas : An non
qđ ꝑ memoues temporũ nunc fieriuidemus suicuiq generi distribu¬
tum: Numergo seminatunc facta sunt cũ factus ẽ dies. &inipsis
eratomne uiride agri &omnaefaenũ Ñdumea specie qua sunt
suꝑtenir̃ iamexorta sed e auiqua sunt in uttionib: seminũ . semina
dũgenus & secundum similitudinẽ & lignum fructuo sufaciens
fructum cuius semen suũ in secundũ genus suꝑtenitm:
Sisenim uerbis magis a ppar & iemina ee orta ex herbis & lignis
Non autemilla ex seminibus sed extenir puresertimquia &ipsa
uerba dĩ sic sehabent Nonenim ait germinent semina intenir :
prius sic ẽ factum in cognitione illius diei. & ꝑdux̃ tenir
iamuthoc fier& &iamin ipsacreatiuro quae condita. .ẽ.

Expanded text:
atque explicent incrementa et species suas per numeros temporum? atque explicent incrementa et species suas per numeros temporum? sed ista semina, quae uidemus, iam super terram sunt, iam exorta sunt. an non quod per moras temporum nunc fieri uidemus suo cuique generi distributas? num ergo semina tunc facta sunt, cum factus est dies, et in ipsis erat omne uiride agri et omne fenum nondum ea specie, qua sunt super terram iam exorta, sed ea ui, qua sunt in rationibus seminum? semina dam genus et secundum similitudinem, et lignum fructuosum faciens fructum, cuius semen suum in\' se secundum genus super terram. his enim uerbis magis adparet semina esse orta ex herbis et lignis, non autem illa ex seminibus, sed ex terra, praesertim quia et ipsa uerba dei sic se habent. non enim ait: germinent semina in terra hprius sic est factum in cognitione illius diei, et produxit terra. iam, ut hoc fieret etiam in ipsa creatura, quae condit
Abbreviated transcription (Latin):
orta quisquis huic scribtuure piecredit : Impie quippe ñ ciedit : Quidergo
dicemus an qđ non nulliputauer̃ in ipso uerbodĩ fasta omnia ante quan¬
exorentur int̃nr : sedsi hoc modo factas Ñ cum factus ẽ dies sedante¬
quã fier& dies facta sunt : Apteaũt scribtuir dic̃ cũ factus ẽ dies
& omne faenũ antequam ex orer&ur: Siergo cũ factus ẽ diẽsnonuti¬
q: antequã fier & dies. ac ꝑ hoc non in uerbo qđ patrico a& num ẽ
antequã dies ante quã omnino aliquid fier& secũ factus ẽ dies :
Nã illa qua e in uerbo dĩ ante omnẽ creaturr̃ sun nonutiq facta sunt
Hȩcaut̃ facta scum factus ẽ diessic̃ scribtunte uerba declarant: sed ta¬
men ante quã essent suptenir̃ & ante quã ex orerent᷑ qđ diuiridib:
& faeno agridictũ .ẽ : Vbiergo aninipsatenir causalit̃ & rationalit̃
sicut in seminib: iam sunt omnia ante quã euoluant quodã modo¬

Expanded text:
orta quisquis huic scripturae pie credit; inpie quippe non credit. Quid ergo orta quisquis huic scripturae pie credit; inpie quippe non credit. Quid ergo dicemus? an, quod nonnulli putauerunt, in ipso uerbo dei faexorirentur in terra? Sed si hoc modo facta sunt, non cum factus est dies, sed antequam fieret dies, facta sunt: aperte autem Scriptura dicit, Cum factus est dies,  omne fenum, antequam exoreretur. si ergo cum factus est dies, non utique antequam fieret dies, ac per hoc non in uerbo, quod patri coaeternum est, antequam dies, antequam omnino aliquid fieret, sed cum factus est dies. nam illa, quae in uerbo dei ante omnem creaturam sunt, non utique facta suhaec autem facta sunt, cum factus est dies, sicut Scripturae verba declarant; sed tamen antequam essent super terram, antequam exorirentur; quod de viridibus et feno agri dictum est. 9. Ubi ergo? An in ipsa terra causaliter et rationaliter; sicut in seminib
Abbreviated transcription (Latin):
qđ cum poss& dicere hic ẽ liber creatiuire caeli & tenire cum
fecit dscaclum & tenit̃ ut in caelo & tenir intellegeremus quid¬
quidineis ẽ. sicut loqui diuina scribtunt consueuit. ut nomine
caeli & terrae saepissime interdum addito & maris uniuersam
in sinu& creatunt̃ aliquando adiungens & dicens & que sur
ineis: Vt quid quidhorum dicer& ibu intellegeremus &diem
siue quem primitiis condidit. siue istũ quem pice sentia solis facit
Nitadix̃ sedinterposuit diem dicens cũ factus ẽ dies Necita
creatunre caeli & temre cum factus .e dies &caelũ & tenie

Expanded text:
quod, cum posset dicere: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum quod, cum posset dicere: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum fecit deus caelum et terram, ut in caelo et terra intellegeremus quidquid in eis est, sicut loqui diuina scriptura consueuit, ut nomine caeli et terrae saepissime, interdum addito et maris, uniuersam insinuet creaturam, aliquando adiungens et dicens: et quae sunt in eis, ut, quidquid horum diceret, ibi intellegeremus et diem, siue quem primitus condidit, siue istum, quem praesentia solis facit: non ita dixit, sed interposuit diem dicens: cum factus est dies. nec itacreaturae caeli et terrae, cum factus est dies et caelum et te
Abbreviated transcription (Latin):
raeusitato mores cribtuurrum nec uniuersam creaturtem
uoluerit accipi: Quaeri potest curaddiderit & omne uride
agri : quedmihiuid&ur ideo possuis se ut significatius intimare
quẽ die commen dauerit qđ at cum factus ẽ dies
ito enim quisquã putar& huncdiem luciscorporee cõmendatum
quocircueunte nobis uicissitudo diurni. Nosturni qu&em¬
porsexhib&ur : sed cum creatuntrum conditarũ ordinem
recolimus & inuenimusomne uiride agritestio diecreatum
ante quam sol fier&. quiquartodie factus ẽ: Cuius putesen¬
tia diesiste cotidianus usitatusq peragitur: quando audi¬
muscũ factus ẽ dies fecitds caclum & tenuẽ. &omne uiride
agri : Admonemur de ipsodie cogitare . quemsiue cor por ale
in nescio qualuce nobis incognita siuespiritalem in sociaate
unitatis angelicae nontamen talem qualem hic nouimus intel¬
lectu uestigare conemiur: Illud &iamnon abre fuert intueri

Expanded text:
rae usitato more scripturarum nunc uniuersam creaturam rae usitato more scripturarum nunc uniuersam creaturam uoluerit accipi, quaeri potest cur addiderit: et omne uiride agri. quod mihi uidetur ideo posuisse, ut significantius intimaret, quem diem commendauerit, quod ait: cum factus est dies. cito enim quisquam putaret hunc diem lucis corporeae commendatum, quo circumeunte nobis uicissitudo diurni nocturnique temporis exhibetur. sed cum creaturarum conditarum ordinem recolimus et inuenimus omne uiride agri tertio die creatum, antequam sol fieret. qui quarto die factus est, cuius praesentia dies iste cotidianus usitatusque peragitur, quando audimus: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, admonemur de ipso die cogitare, quem siue corporalem in nescio qua luce nobis incognita siue spiritalem in societate unitatis angelicae non tamen talem, qualem hic nouimus, intellectu uestigare conemur. Illud etiam non ab re fuerit intueri,
Abbreviated transcription (Latin):
tea nanixtum .ẽ. quod ds̃ fecerit diem Inde continuo rursus
dictum fecitds caelum & tentẽ tamquam siciam quemad modũ
haee facta sunt post conditumdiem : sed quia ita interpositũ ẽ
ut dicer &ur cum factus .ẽ. dies siue hoc superioribus uerb
conectas ut sit una sententia hic .ẽ. libercreatiue caȩli& temre
cũfadus ẽ dies: siue mferiozib: ut item hocmodosit plenaser serlia
Cum fatus .ẽ. dies fecit ds̃ caelum & temem Procul dubio
cogit: eomodo seintellegi caelum & tenirim comiemor asse
quomodo facta sunt cum factus ẽ dies: Deinde cumdic¬
tum ee fecitds̃ caelum & temem additum .ẽ. &omne
uiride agri quaecerte manifestum .ẽ. tertio die
facta: Vnde liquidius appar& eunde millum eẽ unum
diem quemfecitds̃ quore p&ito factus ẽ & secundus & testuis
& caeriusq ad septimum diem : Cuma ut̃ nomine caeli&ter¬

Expanded text:
tea narratum est, quod deus fecerit diem : inde continuo rursum tea narratum est, quod deus fecerit diem : inde continuo rursum dictum: fecit deus caelum et terram, tamquam sic iam, quemadmodum haec facta sunt post conditum diem. sed quia ita interpositum est, ut diceretur: cum factus est dies. siue hoc superioribus uerbis conectas, ut sit una sententia: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, siue inferioribus, ut item hoc modo sit plena sententia: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omne uiride agri, quae certe manifestum est tertio die facta. unde liquidius adparet eundem illum esse unum diem, quem fecit deus, quo repetito factus est et secundus et tertius et ceteri usque ad septimum diem. Cum autem nomine caeli et ter
Abbreviated transcription (Latin):
texuit. hic ẽ liber creatuur caeli& tente cumfactis .ẽ dies
fecit ds̃ caelum & temt̃ :Vt siquis quam uelit sic intellegere
quod superius positum .e. liber creatunte caeli& tenire quẽ¬
ad modum dictum .ẽ. in principio fecitds̃ caelum & temrt̃. prius¬
quaiconder& diem quia prius & hic commemorata sunt caelũ
& tenir & postea factus dies, Corrigatur consequentibus
uerbis quia & post commemoratum factumdiem rursus
caeli& tenire nomen adiunctum ẽ. Quam quam & hoc quod
positum .e. cum & sic adiunctum factus .ẽ dies cuiuis contentiosõ
extorq at alium intellectum esse non posse : Sienimita e&
interpositum ut dicer&ur hic ẽ liber creatunre caeli &
tenire factus .ẽ dies fecitds̃ caelum & tenirm quis quam forte¬
arbitrar&ur librum creatunte caeli& temx. sic appellatũ
quomodo appellatum .ẽ in principio caelum & tenirante
conditum diem acdeinde subiunctũ factus ẽ. dies sicut ibi pos

Expanded text:
texuit: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, texuit: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, ut, si quisquam uelit sic intellegere, quod superius positum est: liber creaturae caeli et terrae, quemadmodum dictum est: in principio fecit quam conderet diem, quia prius et hic commemorata sunt coelum et terra, et postea factus duerbis, quia et post commemoratum factum diem rursus caeli et terrae nomen adiunctum est. Quamquam et hoc, quod positum est "cum" et sic adiunctum, factus est dies, cuiuis contentioso extorqueat alium intellectum esse non posse. si enim ita esset interpositum, ut diceretur: hic est liber creaturae caeli et terrae. factus est dies, fecit deus caelum et terram, quisarbitraretur librum creaturae coeli et terrae sic appellatum, quomodo appellatum est in principio coelum et terra, ante conditum diem; ac deinde subjunctum, factus est d
Abbreviated transcription (Latin):
cum factus ẽ dies : satis ut opin mostendens. Non hic se Ita cõmemo¬
rasse caelum & temũ sicut in principio antequam fier& dies
Cumte nebure essent super abrssum Sed quomodo factum .ẽ.
caelum & tenir cum factus ẽ dies idestiam formatis atq dis¬
tinetis partib & generib rerum quibus un iuersa creatura
disposita at quecõ posita reddit huncspeciem quae mundus
uocatur : Illud hic ergo caelum commemoratum .ẽ qđ cum
creass& ds̃ firmamentum uocauit cumomnb: quae in illo sunt
t eatenir quaecum abrsso imum obtinebat locum cumominibus
qua e in ea sunt : Sequiturenim & adiungit fecitds̃ caelum
& tenrem Vt caeli & tenre nomine. pucemisso. antequam
factumdiem cominemorar& & rep&itio cum comme moriss&
onsinat suspicari. Ita senunc caelum & tenrem nominasse: sicut
in principio ante quamesset creatus dies : sic enim uerba con¬

Expanded text:
cum factus est dies, satis, ut opinor, ostendens non hic se ita commemocum factus est dies, satis, ut opinor, ostendens non hic se ita commemorasse caelum et terram, sicut in principio, antequam fieret dies, cum tenebrae essent super abyssum, sed quomodo factum est caelum et terra, cum factus est dies, id est iam formatis atque distinctis partibus et generibus rerum, quibus uniuersa creatura disposita atque conposita reddit hanc speciem, quae mundus uocatur. Illud hic ergo caelum commemoratum est, quod cum creasset deus firmamentum uocauit, cum omnibus, quae in illo sunt, et ea terra, quae cum abysso imum obtinebat locum, cum omnibus, quae in ea sunt. sequitur enim et adiungit: fecit deus caelum et terram, ut caeli et terrae nomine et praemisso, antequam factum diem commemoraret, et repetito, cum commemorasset, non sinat suspicari ita se nunc caelum et terram nominasse, sicut in principio, antequam esset creatus dies. sic enim uerba con
Abbreviated transcription (Latin):
Antequamess& super tenirm &omne faenum agri. antequã
exortum ẽ. Non e nimplunet ds̃ supertenꝰtem & homo
nonerat. quio peurr&ur tentem. fonsaute mascendebat
d&ento & inrigabat omnem faciemte nire. N unccerte
firmioꝵ fit illa sententia qua intellegitur unumdiem fecise
dm̃ undciamilli sex uel septemdies unius huius repattione
nume iitripotuerint: Quando quidem aꝑtius scã scrib turte
iamdicit concludens quod ammodo cuncta qua e abinitio
usquead hunc locum dixerat. atque infert hic ẽ liber
creatuure uel factunre caeli & temte cum factus est dies
Neque enim quis que dicturus ẽ caclum& tentm hicita com¬
memorata. sicut dictumerat ante quam conditus in sinuar&us
dies: In principio fecitd s̃ caelum & temem  Illud enimsieo
modo intellegitur ut aliquid ds̃ feceritsine die prius quan fa¬
cer& diem quaurtione
id possit accipusuo loco
dix̃ qđ dicen dum putaui. Nulliint̃ cluden simelius intellegen᷑ diligeriũ:
unc autem hic ẽ in quit liber creatunre cadi &terraẽ

Expanded text:
enum agri, antequam exortum est. non enim pluerat deus super terram et homo non erat, qui operaretur terram. fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. nunc certe firmior fit illa sententia, qua intellegitur unum diem fecisse deum, unde iam illi sex uel septem dies unius huius repetitione numerari potuerint, quandoquidem apertius sancta scriptura iam dicit, concludens quodammodo cuncta, quae ab initio usque ad hunc locum dixerat, atque infert: hic est liber creaturae uel facturae caeli et terrae, cum factus est dies. neque enim quisque dicturus est caelum et terram hic ita commemorata, sicut dictum erat, antequam conditus insinuaretur dies, in principio fecit deus caelum et terram. illud enim si eo modo intellegitur, ut aliquid deus fecerit sine die, priusquam faceret diem, qua ratione id possit accipi suo loco dixi, quod dicendum putaui, nulli intercludens melius intellegendi licentiam. nunc autem, hic est, inquit, liber creaturae caeli et terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ã miro quodã in fanctu nunc uocauit nomen mulieris suae uitã subiciens
&u ã q̃nm̃ ista .ẽ. mat̃ omniũ uiuentiũ nã & haeo non scribtoris nanecitus uol
ad firmantis sedipsius primihominis uerba intellegenda sunt : ut dicer&s:
qm̃ haec ẽ. mater omniũ uiuentiũ tamquã nominis ase inpositicausam
inferensquureã uocauerituitã : Et fecitdñs ds̃ ade & mulieri eius
tunicas pellitia s & induit eos : & boc significationis gratia fabũ e sed tamon

Expanded text:
Adam miro quodam instinctu tunc uocauit nomen mulieris suae "Uitam", subiciens Adam miro quodam instinctu tunc uocauit nomen mulieris suae "Uitam", subiciens etiam: quoniam ista est mater omnium uiuentium. nam et haec non scriptoris narrantis uel adfirmantis, sed ipsius primi hominis uerba intellegenda sunt, ut diceret: quoniam haec est mater omnium uiuentium, tamquam nominis a se inpositi causam inferens, cur eam uocauerit "Uitam". Et fecit dominus deus Adae et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et hoc significationis gra
Abbreviated transcription (Latin):
posten seruies se coeperunt depoena poccatirepperiatur exosta:
dixt quidẽa postolus ꝑ caritatem seruite inuicem sed nequa quã dicer& in¬
dominari in uirũ hec enĩ uropotius fententiadi d&ulit & marttũ habere
dominũ meruit mulioris non naturae sed culpa quod tamen nisi seru&ur
de praxuabitur amplius naturr: & augebitur culpa ÷¬
ixttergõ diurũ eiis quia audistai uo cẽmulieristuae & edifli doligno doqu
pnrccepeuri tibi deeo solo non edere maledistatenrs inoperib tuis.
utristitus edesillamomnes dies uitaetiae spinas oi tribulos edet tibi &edes
huma nigeneris qui signorat : & quia non essent si felicitasquem paradiso fuerat
tenero ur non .ẽ utiq dubitandũ ac ꝑ hoc &iam ꝓprie uerba haec primitus
accipere nepigeat seruanda tamen .ẽ. & expectandi significatio ꝓph&iae
quã maximehic intu&ur di loquentis intentio neque enĩ frustroo & ipse

Expanded text:
postea serui esse coeperunt, de poena peccati reperiatur exorta. postea serui esse coeperunt, de poena peccati reperiatur exorta. dixit quidem apostolus: per caritatem seruite inuicem; sed nequaquam diceret: indominari in uirum. hoc enim uiro potius sententia dei detulit et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi seruetur, deprauabitur amplius natura et augebitur culpa. Dixit ergo et ad uirum eius: quia audisti uocempraeceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, spinas et tribulos edet al., germihumani geteneretur, non est utique dubitandum; ac per hoc etiam proprie uerba haec primitus accipere ne pigeat. seruanda . tamen est et expectanda significatio prophetiae, quam maxime hic intuetur dei loquentis intentio. neque enim frustra et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
telleguntur: Uerũ ta monquia nundũ peperat femina nec dolor &
gemitus parientis iusi ex corpore mostis ẽ : quae illa prrecepti truens gressu¬
ne concepta ẽ animalib: quidem & iam tunc membris sed si homo
non peccas so nonutiq morituris : & alio quodã statu feliciore iuistu¬
risdonec postuitã benegestã in melius mutari mererentur: sicut iam
suproplurib locis insinuauimus : refestur baec poena & ad ꝓpri&atẽ
litter de nisiquia id quod distũ ẽ : & ad uirũ tuum conuersiotua¬
&ipsetibidominabitur uidendũ ẽ quemad modũ propriepos setaccipi
ne qus enim a antepeccatũ aliter fadtam fiisse decos eredere mulieroms
nsuituir ei domi nareuir: & ad eum i psa seriuendo conuefteroun sedroste
ncipi pͥotest hane seruitutẽ significatam quae cuius da mconditionis ẽ
potius qutã di letionisuctesiuam ipsa tilis seruitus quahomines ho mtnbus

Expanded text:
telliguntur. Verumtamen, quia nondum pepererat femina, nec dolor et telliguntur. Verumtamen, quia nondum pepererat femina, nec dolor et gemitus parientis, nisi ex corpore mortis est quae illa praecepti transgressione concepta est; animalibus quidem etiam tunc membris, sed si homo non peccasset, non utique morituris, et alio quodam statu feliciore victuris, donec post vitam bene gestam in melius mutari mererentusupra pluribus locis insinuauimus, refertur haec poena et ad proprietatem litterae, nisi quia id, quod dictum est: et ad uirum tuum conuersio tuaipse tui dominabitur, uidendum est, quemadmodum proprie possit accipi. neque enim et ante peccatum aliter factam fuisse decet credere mulierem, nisi ut uir ei dominaretur et ad eum ipsa seruiendo conuerteretur. sed recte accipi potest hanc seruitutem significatam, quae cuiusdam condicionis est potius quam dilectionis, ut etiam ipsa talis seruitus, qua homines hominibus