comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiaẽ. alterũ humane
naturae ẽ Informa
enim serui qua factus
ẽ exmuliere : pater
maior illo ẽ: Informa
autem dĩ inquec erat
ante carnis ad sump¬
tionem ꝓ atriquo aequa¬
lis ẽ: pro illa dictum ẽ:
pater maior me est
proidego & pater unũ
sumus: aequedis ergo
patri. in quantũ ds̃ ẽ
subiectus uero in quari¬
tumhomo ẽ
quid difer linter
unigenitus: nunc pri¬
mogenitus eẽ p̃dicatur :
horum primũ ad patrẽ
ꝑtin&. alterũ adnos
Nam secundũ diuinita¬
tis excellentiam uniga¬
nitus ẽ. apatre uxta
euangeliũ quod dicit. il¬
& uidimus gloriã eius
gloriam quacsi unige¬
nitia patre plenum
graticce & ueritate
At uero secundũ fra¬
ternã socia &atẽ pri¬
mogenitus ẽ: uniuer¬
scce creccturae ux¬
ta id quod apostolus
ait: ut sit ipse primo¬
genitus in multis fra¬
trib: : ẽ ergo unige¬
nitus in substantia dĩ¬
tatis: Primogenitus
ẽ. insusceptione hu¬
macnitatis: primoge¬
nitus ingratia : uni¬
genitus innatura
primogenitus ergo

Expanded text:
tiae est, alterum humanae naturae. In forma enim serui, qua factus est ex muliere, Pater maior illo est; in forma autem Dei, in qua erat ante carnis adsumptionem, Patri coaequalis est. Pro illo dictum est: Pater maior me est; proid: Ego et Pater unum sumus. Aequalis ergo Patri in quantum Deus est, subiectus uero in quantum homo est. Quid differt inter unigenitus, nunc primogenitus esse praedicatur. Horum primum ad Patrem pertinet, alterum ad nos. Nam secundum diuinitatis excellentiam unigenitus est a Patre iuxta euangelium, quod dicit: Et uidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratia et ueritate. Αt uero secundum fraternam societatem primogenitus est uniuersae creaturae, iuxta id quod Apostolus ait: ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Est ergo unigenitus in substantia deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis; primogenitus in gratia, unigenitus in natura; primogenitus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ uolũ tates quasuo¬
luerit: quando uoluerit :
ubi uoluerit. inbonũ non
posse conuertere : sed cũ
facit ꝑ miseđicẽ facit: cũ au¬
tem non facit ꝑ iuditium
non fac̃: qm̃ cuius uult mi¬
obdurat.CI
Quo dut dicer& apostołs
gratic̃ cõmen dab at̃ :
ad cuius cõmendationẽ
de illis in rebecchace ute¬
ro geminis fuerat iam lo¬
cutus ÷ quib: nondũ natis:
nec aliquid agentib: boni
seu maeli: ut secundũ elec¬
tionẽ propositũ dĩ mane¬
r& Non exoperib:
sed uocante dictum ẽ ei.
quic maior serui& mi

Expanded text:
hominum voluntates quas vohominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miobdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet m
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ non dũ ẽ. uelle seu
nolle nam quod in feon¬
tili motu faciunt si eorũ
uoluntati iudicaretur
ẽẽ tribuendũ : quaendo
bacptitantur cũ resis¬
tunt quacntũ possunt.
sed nollellosfieri diceremus: sed aꝑ¬
tius dñs in euangelio
conpellans impiã ciuita¬
tẽ :: quotiens inquid uo¬
lui colligere filiostuos
sicut gallina pullos suos
& noluisti : tãquã dĩ uo¬
minis uolũ tate: & infir¬
missnolendo inpedienti¬
bus non potuerit facere.
potentissimus quod uole¬
bat: & ubi ẽ illa omnipo¬
tentia quac incccelo & in
terra omnia que cũq uo¬
luit fecit. si colligere fi¬
lios hierusalem : uoluit¬
& non fecit : Anpotius il¬
la quidcc̃filios suos ab ip¬
so colligi noluit : sed ecc
quoque nolente filios eius
collegit ipse quos uoluit:
quia incacelo & interra.
non qued cc̃uoluit & fecit:
qued cc̃uero uoluit & non
fecit: sed omnia quecũq
uoluit fecit.
Quis porro tac̃ impiȩ desi¬
Apiat ut dicat dm̃ malas

Expanded text:
quorum nondum est velle, seu quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, vos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei vominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere Potentissimus quod volebat. Ubi est ergo illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit; sed omnia quaecumque voluit, fecit. Quis porro tam impie desipiat, ut dicat Deum malas
Abbreviated transcription (Latin):
sint & mcla: bonũ ẽ
nc̃ nisi ẽ& hocbonum
ut essent & mclac. Nul¬
lo modo eẽ sinerentur
ab omni potenti bona
Cui proculdubio quec̃
facile ẽ. quod uult face¬
re: tã facileẽ quodnon
uult eẽ nonsinere hoc
nisi credamus: pericli¬
tactur ipsũ nr̃ue confes¬
sionis initiũ: quac nos
indm̃ pactrẽ omnipotẽ¬
tẽ credere confitemur.
neque enĩ ob aliud ue
raciter uocatus omnp̃s.
potest Nec uolũ tecte cu¬¬
iuspiam creccturcce. uo¬
luntactis omnipotentis
inpeditur effectus. Q¬
uam ob rem uidendũ
ẽ quẽ ced modũ sit
dedõ dictũ. quicc & hoc
uerissime a postolus dix̃ :
qui omnes homines uult
sccluos fieri: cũ enĩ non
omnes sed multo plures
nonfiunt sclui. uid&ur
utique nonfieri. quod
ds̃ uult fieri. humana
scilic& uolũ tacte. inpedi¬
ente uolũtatẽ dĩ quan¬
do enĩ queritur causa
cur non omnes salui fianT
Responderi sol&: quia hoc
ipsi nolunt: quod quidem
dici depecruulis non potest:

Expanded text:
sint et mala, bonum est. sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem credere confitemur. Neque enim raciter uocatur omnipotepotest, nec uoluntate cuiuspiam creaturae uoluntatis omnipotentis impeditur effectus. uamobrem videndum est quemadmodum sit de Deo dictum, quia et hoc verissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri . Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Quando enim quaeritur causa cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
Nec utique ds̃ iniuste
noluit salutis fieri. cum
possent sclui essefruel¬
let : tunc inclcrissima
sccpienticce luce uidebi¬
tur : quod nunc piorum
fides hacb& ante quaem
manifeste cogitrtione
uidecctur. quac̃ certe
& imnutabilis aeficacissi
mã sit uoluntacs dĩ :
quãc̃ multa possit. & non
uelit . nihil autẽ uelit
quod non possit. quãq
sit. uerũ quod in psalmo
canitur. dr̃ autẽ noster
incccelo sursũ i necceto
& in terra omnia cumq:
uoluit fecit. quod utiq
non ẽ. uerũ : si cliqua uo¬
luit. & non fecit. & qđ
ẽ. indignus ideo ñ fec̃:
qm̃ ne fier& quod uo¬
lebat omnipotens: uo¬
luntas hominis inpe¬
duit. Non ergo fit
Aliquid: nisi omnp̃s fi¬
eri uelit : uelsinen¬
do ut fiat. uel ipse fa
facere bene. &icm
sinendo fierique cũq:
fiunt mede: Non enĩ
hoc nisi iusto iuditio
sint & profecto bonũ
ẽ. omne quod iusto est.
Qucc̃uis ergo eaq̃: mala
sunt : in quantũ mela s̃
non sintbona. tamen ut
Non solũ bona. sed &icc̃

Expanded text:
Nec utique injuste Deus noluit salvos fieri, cum possent salvi esse si vellet. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur quam certa et immutabilis et efficacima sit uoluntas Dei, quam multa possit et non uquod non possit: quamque sit verum quod in Psalmo canitur, Deus autem noster in coelo sursum; in coelo t in terra omnia quaecumque voluit, fecit . Quod utique non est verum, si aliqua voluit, et non fecit; et, quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Non ergo fit aliquid nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse facfacere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male. Non enim hoc nisi justo judicio sinit; et profecto bonum est omne quod justum est. Quamvis ergo ea quae mala sunt, in quantum mala sunt, non sint bona; tamen ut non solum bona, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
resur rectione reparce¬
bitur ut ea quȩ dilcbun¬
tur & in aliccs at que alias
ccliarum rerum species
formas que uertuntur:¬
quamuis adcorpus re¬
decnt unde dilapsa.
sunt ad eccsdem quaq:
corporis pccetes ubi fuel¬
runt redire necesse
sit: Alio quin sicpillis
redit quodtam crebra
tonsura de trcxit: si
unguibus quod tociens
demsit exsectio immo¬
derato & indecens co¬
gitantib: & ineo resur¬
rectionem ccernis non
credentib: occurrit
informitas: sed quem¬
admodũ si statucc cuius¬
lb& solubilis metcelli
aut igne liquescer&:
aut conterer&ur in
puluerẽ : aut confunde¬
uell& astifex rursus
ex illius macteriec quan¬
titacte repccrare: Ni¬
hil inter e& cdeius in¬
tegritatẽ quȩ pasticu¬
lcc matericce cui mẽbro
tectucce redderetur
dũ tamen totũ ex quo
constituta fuerat res¬
tituta resum mer&. Itac
ds̃ mistcbiliter atquemn¬
effabiliter astifex de

Expanded text:
resurrectione repararesurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur,quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si capillis redit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio; immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confundevellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare; nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabil
Abbreviated transcription (Latin):
duos quod futurũ fuerat
si geminina scerentur
resurrecturos existime¬
mus: Itcc c&era quȩ singuli
quicque partus uel ampli¬
us uel minus aliquid ha¬
bendo ÷ uel quacdamni¬
mia deformitate mons¬
tradicuntur: Adhumcc¬
nace naturae figuram se¬
surrectione reuocabun¬
tur : ita ut singulce ani¬
mȩ singula sua corpora.
obtineant : Nullis cohe¬
rentibus &ic̃ quȩcũ que
coherentic nata fuerant
sed seor sum sibi singulis
succ membra gestantibus
quibus humani corporis
completur integritas:
na materies : de quacmor¬
tcclũ crectur caro : sed in
quem lib & puluerem cine¬
rẽ que saluatur. in quos¬
lib& alitus auras que diffu¬
giat. in quãc̃ cũq: aliorũ cor¬
porũ substantiã uel in ip¬
scc aelementa uertatur
Inquorũ cũq: animaliũ &iã
hominũ cibũcedat carnẽ¬
que mut&ur. illi animae
humanee puncto tẽporis
redit quȩ illam primitus
ut homo fier& uiuer&
teries quȩ discedente ani¬
ma fit cccdauer. non ita

Expanded text:
duos, quod futurum fuerat, duos, quod futurum fuerat, si gemini nascerentur, resurrecturos existimemus. Ita caetera quae singuli quique partus vel amplius vel minus aliquid habendo, vel quadam nimia deformitate monstra dicuntur, ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur; ita ut singulae animae singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecumque cohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua membra gestantibus, quibus humani corporis completur integritas. na materies de qua mortalium creatur caro: sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet halitus aurasque diffugiat, in quamcumque aliorum corporum substantiam vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcumque animalium etiam hominum cibum cedat carnemque mutetur, illi animae humanae puncto temporis redit, quae illam primitus, ut homo fieret, viveret, teries, quae discedente anima fit cadaver, non ita
Abbreviated transcription (Latin):
utrum ab homine inue¬
niri possit ignoro quan¬
do incipiat homo inute¬
ro uiuere: utrũ sit quȩdã
uita & occulta quȩ nondũ
motib: uiuentis apꝓcreat:
Namnegcre uixiss& puer¬
perict que propterea mẽ¬
bratim ex secantur & ei¬
ciuntur ex uterisn preg¬
ncntiũ: nematres quo¬
que sibi mostu aorelinquan¬
tur. occidant̃ inpuden¬
tia nimia uid&ur : ex¬
quo autem incipit homo
uuere ex illo utique iam
mori potest: mortuus ue¬
tuit euenire : quomodo cd
resurrectionem non ꝑti¬
nect mostuorum reperi¬
re non possum X¬
eque enime monstra.
quȩ nacscuntur & uiuur.
quam lib& cito moriant᷑
aut resurrectura negac¬
bentur. aut itec resur¬
rectura credenda sunt:
Ac non potius correcta
emendatac que natura:
absit enim ut illũ bimembraẽ
qui nuper nactus inorien¬
te. de quo & fratres fidelis¬
simi quo eum uiderantre¬
tullerunt : & scãe memo¬
ricce hyeronimus presbt
scriptum reli. quit. ab sit
inquac̃ ut unum hominem
duplicem ac non potius

Expanded text:
utrum ab homine inveutrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipiat homo in utero vivere; utrum sit quaedam vita et occulta, quae nondum motibus viventis appareat. Nam negare vixisse puerperia, quae propterea membratim exsecantur et ejiciuntur ex uteris praegnantium, ne matres quoque si mortua ibi relinquantur occidant, impudentia nimia vidquo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest. Mortuus vetuit evenire, quomodo ad resurrectionem non pertineat mortuorum reperire non possum. Neque enim monstra quae nascuntur et vivunt quamlibet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut vitiata resurrectura credeac non potius correcta emendataque natura. Absit enim ut illum bimembrem, qui nuper natus est in Oriente, de quo et fratres fidelissimi quod eum viderint retulerunt, et sanctae memoriae Hieronymus presbyter scriptum reliquit: absit, inquam, ut unum hominem duplicem, ac non potius
Abbreviated transcription (Latin):
inuenio: resurrectura
tanien carnem omniu
quicum que nati sunt ho¬
minum cetque nascentur
&mortui sunt aque
de abortiuis f&ibus ques¬
tio qui iam quidemna.¬
tisunt inuteris matsũ :
sed nondum ita ut iã
possent renasci: si enĩ
resurrecturus eos
dixerimus: dehisqui
iamformati sunt tole¬
rare potest. ut cũq:
quod dicitur: informes
uero abhostus quis ñ
procdiuns perire ar¬
bitr&ur: sicut femi¬
na quȩ conceptanon
fuerint sed quis ne¬
gccre audecet & si
ccdfirmare non au¬
decct id acturam re¬
surrectionẽ: ut quic̃¬
quid formȩ de fuit
implecctur atque itcc ñ
desit ꝑfectio quȩ acces¬
sura erat tempore quẽ¬
admodum non erunt
uitia quȩ accessercent
tempore : ut neque ineo
quod aptũ & congruum
dies adlaturi fuerant.
nactura frccud&ur: ne¬
q: in eo quod uersum at¬
que contrariũ dies ad¬
tulerant : Natura tur pe¬
tur. sed integeretur qđ
nondũ erat integrum
me qui dem inter
doctissimos queri hccec
dis putaripotest: quod

Expanded text:
invenio. Resurrecturam invenio. Resurrecturam tamen carnem omnium quicumque nati sunt hominum atque nascentur, et mortui sunt atque de abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita ut jam possent renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus; de iis qui jam formati sunt, tolerari potest utcumque quod dicitur: informes vero abortus quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed quis negare audeat, etsi affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quiquid formae defuit impleatur? Atque ita non desit perfectio, quae accessura erat tempore, quemadmodum non erunt vitia quae accesserant tempore: ut neque in eo quod aptum et congruum dies allaturi fuerant, natura fraudetur; neque in eo quod adversum atque contrarium dies attulerant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum,me quidem inter doctissimos quaeri ac disputari potest, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Iam & ip sapent entice¬
quando digna causa
ẽ secundũ morẽ ecclesiȩ
cur agactur plerũ quue
infirmitate non agitur
quicc & pudor timor ẽ
displicendi dũ plus delec¬
tat hominũ existimatio
quã iustitia. quac re quis¬
que humiliat penitendo
unde non solum cũ agitꝰ
penitentia : uerũ etiam
ut agcctur dĩmis eđia
Necessaria ẽ : aloquin
non dicer& apłs dequib:¬
dcc neforte d& illis ds̃
pccenitenticẽ. & ut p&rus
amare fler& prȩmisit
eucngelista. & ait
credens contemnit tan¬
tc̃ diuinimuneris lcr¬
gitactẽ & in ha cobsti¬
natione mentis diem
clccudit ex tremũ reus
ẽ illi in remissibili pec
d equec questione difici¬
li. in quodec̃ propter hoc
solum conscripto lib ello
enucleatissi mee quan¬
ne ccrnis. non sicut
quidcc̃ reuixerunt ⁊te¬
rũque sunt mortui sed
incc&erncẽ uidam sicut
xp̃i ipsius caro resurre¬
xit÷ quem admodũ pos¬
sim breuiter disputccse.
& omnib: questionibus
quȩ de acre moueri ad¬
solent scctis faccere. Non

Expanded text:
am et ipsa poenitentiaquando digna causa est secundum morem Ecclesiae cur agatur, plerumque infirmitate non agitur; quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia necessaria est. Alioquin non diceret Apostolus de quibusdam: Ne forte det illis Deus poenitentiam . Et ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista, et ait: credens, contemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo irremissibili peccDe qua quaestione difficili in quodam propter hoc solum conscripto libello enucleatissime, quanne carnis, non sicut quidam revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeternam vitam, sicut Christi ipsius caro resurrexit, quemadmodum possim breviter disputare, et omnibus quaestionibus quae de hac re moveri assolent, satisfacere non
Abbreviated transcription (Latin):
ginccle trccxerunt
Nullũ insuꝑ ad diderun.
Et inc&eris qui cddider̃
liorẽ hebebit dcc̃natio¬
nẽ : queento hic mino¬
rẽ habuit iniquitatem
Pemcenentib: itecque¬
angelis & hominib: reꝓ¬
bis incc&erna pacena
tunc scĩ scient plenius.
quid boni eis contulit
graticc̃ : Tunc rebus ipsis
euidentib: ad ꝓccrebit:
quod inpsclmo scriptũ ẽ
miseđicẽ & iuditiũ canta¬
bo tibi dñe: quicc nisi ꝑ
in debitac̃ misericordicẽ¬

Expanded text:
ginale traxerunt, ginale traxerunt, nullum insuper addiderunt: et in caeteris qui addideliorem habebit damnationem, quanto hic minorem habuit iniquitatem. Remanentibus itaqueangelis et hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius, quid boni eis contulerit gratia, tunc rebus ipsis evidentius apparebit, quod in Psalmo scriptum est: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Quia nisi per indebitam misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ ꝑ hominẽ primũ
non lbercntur ꝑ unum
medicctorem dĩ & hominũ
resurgent quidum &ic̃
ipsi unus quis que cum succ
carne : sed ut cum dicbulo
& eius angelis: puniantꝰ
Vtrum sanate ipsi cum ui¬
ciis & deformitatib: suorũ
corporũ resurgant: quȩ¬
cũque ineis uitio scc & de¬
formia membra gesta r̃
insequirendo laborcre
quid opus ẽ Neque enim
factigare nos deb& incer¬
te eorũ habitudo uel pul¬
chritudo quorũ erit cer¬
ta & sempiter na damna
ubi felicit̃: uiuitur. nec
uera incorruptio. nisi
ubi salus nullo delore
corrumpitur. ubiaũt
infelix mora nonsinit᷑r.
ut itec dicam÷ mors ipsa
non moritur . Et ubido¬
lor ꝑƿ&uus non inter-¬
imit sed ccfligit : ipsa
corruptio non finitur.
Hccec inscĩs scripturis
secunda mors dicitur.
suũ corpus anima re¬
linquere cogitur: nec
secunda qua pencle cor¬
pus anima relinquere
non ꝑmittitur. homini
accediss& sinemo peccas¬
s& Mitissima sccne om¬
niũ pena erit : eorũ qui
p̃ter peccatre quod ori¬

Expanded text:
facta est per hominem primum non liberatur, per unum mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi, unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo ejusque angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finitur. Haec in sanctis Scripturis, secunda mors dicitur .suum corpus anima relinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permittitur, homini accidisset, si nemo peccasset. Mitissima sane omnium poena erit eorum qui praeter peccatum quod ori
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ : cũ respondiss&
absit : idẽ ab sit. ut sitini¬
quitas apud dm̃. mox ut
probar& nulla hoc ini¬
quitate dĩ fieri: Moyses
enim dicit miserebor
cuius misertus ero : & mi¬
sericor dicẽ prestabo cui
misericors fuero: quis
enĩ nisi insipiens dm̃ ini¬
quũ put& siue iuditiũ poe¬
nede ingerat digno siue
misericordic̃ prest& in¬
digno : denique infert
& dic̃: igitur non uolen¬
tis neque currentis. se
miserentis ẽ dĩ. Ambo
Itocque gemini natura.
filii irce. nascebantur
nullis quidem operib
propriis: sed origina¬
liter ex adcom uinculo
decmnationis obstricti:
sed quidix̃ : miserebor
cuius misertus ero. Ia cob
dilexĩ ꝑ misericordiam
gratuitã. Esccu. autẽ odio
habuit ꝑ iuditiũ debitum:
quod cũ deberetur ambo¬
bus: in altero alter agno¬
uit: Non desuis distantib:
meritis sibi eẽ. gloricn¬
dũ quod in eccdẽ causccidẽ
supliciũ non in currit
sed dediuina gratice lar¬
gitacte. quia non uolentis
neq: currentis. sed mise¬

Expanded text:
ero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed mise
Abbreviated transcription (Latin):
figulus luti. ex eccdẽ mas¬
scc facere aliud quidẽ
uacs in honorẽ : aliudue¬
ro in contumeliã : hoc
lo co enim quidam stulti:
ƿutant apostolũ inres¬
ponsione defecisse & in¬
opicc reddende scctionis:
repressisse contradic¬
tioris audatic̃: sed mccg¬
num hab& pondus: quod
dictũ ẽ. Ghomo tuquis

Expanded text:
figulus luti ex eadem masfigulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis
Abbreviated transcription (Latin):
ni: quico adhoc excitaui¬
te ut ostendã inte forti¬
ci&ur nomen meũ in
uniuersa terra: quib:
dictis cdutrũq: conclu¬
dens: id est & ced mise¬
ricor dicẽ & cd iuditium :
ergo in quid cuius uult
miser&ur & quẽ uult ob¬
durat. miseretur scili¬
c& magnec bonitcte : ob¬
durat nulla iniquitate.
ut nec liberatus de suis
meritis glori&ur. nec
dc̃nectus nisi desuis me¬
ritis conquerctur. so¬
la enĩ gratia redemptos¬
discernit. aperditis:
quos in unã ꝑ dicionis
concreuerat masscc̃.
ab origine ducta. cccu¬
scc communis. hoc autẽ
qui eo modo audit ut di¬
cat. quid codhuc conq¬
ritur ÷ ncmuolunta¬
t eius quis resistit .
tam quãc propt ec mac¬
lus non uidecctur eẽ cul¬
pcendus. Quic dr̃ cui
uult miseretur : & quẽ
uult obdurat ab sit ut
pudect nos. hoc respon¬
disse : quod respondisse¬
uidemus apostolũ: õ ho¬
mo tu quis es. qui respon¬
deccs dõꝰ nũ quid dicit.
figmentũ ei qui se finx̃.
quare me fecisti sicꝰ an
non hab& potestatem

Expanded text:
Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te pottietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptosdiscernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare mm
Abbreviated transcription (Latin):
senttes autẽ quẽ cadmo¬
dũ poss& hoc quod dic¬
tũ ẽ. ꝑ mouere eos quiƿe¬
ne trecre intellegen¬
do non possunt : hanc
altitudinẽ graticce :
quidergo dicemus. ait:
Num quid iniquitas a¬
pud dm̃ iniquũ enim
uid&ur ut sine ullis bo¬
norũ mclorũ ue operũ
meritis unũ dr̃ diligat
oderit alterum: quec in
resi futura opera uel
bonce huius uel mcclec il¬
lius : quȩ ds̃ utique pres¬
ciebect. uell& intellegi:
Nequaquãc dicer&. non

Expanded text:
Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaqua
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc non latebit quod
nunc lat& Cũ deduob
mendus ꝑmis edicc̃ : alius
ꝑiuditiũ relinquendus.
inquo hisqui ced sumNur
agnoscer&. quid sibi ꝑiu
ditiũ deber&ur : Nisimi¬
sericordico sub uenir&
Cur ille potius quac iste
fuerit ad sumptus. cum
causa una sit ambobus :
cur apud quos dcc̃ non
factoe sint uistutes. quesi
factae fuissent egisseNt
ili homines penitentiã :¬
& stcltae e sunt apudeos
qui non fuerant credi¬
turi : Apestissime namq:
dñs dic̃: ucce tibi cora¬
zccĩ ucce tibi b&hsaida
quia si intiro & sidone
factȩ fuissent. uirtutes

Expanded text:
unc non latebit quod nunc latet, cum de duobus mendus per misericordiam, alius per judicium relinquendus, in quo, is qui assumeretur, agnosceret quid sibi per judicium deberetur, nisi misericordia subveniret; cur ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobus: cur apud quosdam non factae sint virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam, et factae sint apud eos qui non fuerant credituri. Apertissime namque Dominus dicit: Vae tibi, Corozain; vae tibi, Bethsaida! quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtu
Abbreviated transcription (Latin):
caro erit : propter qđ
& postresurrectionem
corpus xp̃i caro apellata.
ẽ: sed ideo ait ccpostolus
seminator corpus ani¬
male surgit corpus spĩ¬
tede: qm̃ tantac erit tunc
concordice carnis & sp̃s
uiuificante spũsine susten¬
taculi alicuius indigentia.
subditã carnem ut nihil
nobis sepugn& ex nobis
s ed sicut foris neminẽ ita
nec intus nos ipsos patia¬
mur inimicos

Expanded text:
caro erit. Propter quod et post resurrectionem corpus Christi, caro appellata est . Sed ideo ait Apostolus, Seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale : quoniam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nos ipsos patiamur inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
te : sicut sine ulla corrup¬
tione honere dificulta¬
te. in quib tacnta facili¬
tacs quacnta felicitas ent
propter quod & spiri¬
tcclia dicte sunt: Cũ pro¬
cul dubio corpora sint fu¬
tuste : non sp̃s: sed sicut
nunc corpus animale di¬
citur : quod tacmen cor¬
pus non anima ẽ : Itee
tunc spiritale corpus
erit Corpus tamen ñ
sp̃s erit: proinde queen¬
tum cedtinet adcorrup¬
tionẽ quȩ nunc aggra¬
uat animeẽ : & uitia quib
cccro aduersus spũ concu¬
pescit : tunc non erit casd
sed corpus. qui ad ccceles¬
tia corpora peribentur.
ƿropter quod dictum ẽ: ca¬
ro & scenguis regnum dĩñ
possidebunt: & tem quã
exponens quĩ dixerit: ne¬
que corruptio inquid in¬
cor ruptionem possidebit:
quod prius dixit : Eccro &
sanguis. hoc posterius dix̃
corruptionẽ & quod pri

Expanded text:
ut sine ulla corruptione, onere, difficultate: in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod spiritalia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est, ita nunc spiritale corpus erit, corpus tamen, non spiritus erit . Proinde, quantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam , et vitia quibus caro adversus spiritum concupiscit , tunc non erit caro, sed corpus, quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt: et tanquam exponens quid dixerit, neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit . Quod prius dixit, caro et sanguis; hoc posterius dixit, corruptio: et quod pri
Abbreviated transcription (Latin):
tecte restituet necalin¬
quid ccdtinebit ced eius
re integratione : utrũ
capilli cod capillos rede¬
ant : & ungues cdun¬
gues : anquic quid eorũ
perierat mut&ur incan¬
corporis
uoc&ur : cur ante asti¬
ficis prouidentia: ne
quid indecens fiat.
ec illud ẽ. consequens
ut ideo diuersã sit¬
singulorũ quia fuerat
diuer scc uiuentium autma-¬
cricum eccdem maciae aut
pingues cum ecdẽ pin¬
guedine reuiues cant
Cedsi hoc ẽ inconsilo cre¬
atoris ut in effigiire sua
cuius que propri& ces &
discernibilis similitu do
seru&ur. inc&eris au¬
tem corporis bonis. ae¬
queclia cuncta redden¬
tur. itccmodificabitur
illec inuno quoque mate¬
ries : ut nec aliquid ex ea
perecct & quod alicui
defuit ille suplect : qui&iã
denihilo potuit quoduo¬
luit operari : si autem in
corporib: resurgentiũ
racioncbilis inȩquaclitas
erit sicutestuo cũquo. can¬
tus impl&ur: hoc fi& cui¬
que demateriae corpo¬
ris sui quod& hominem
reddat angelicis co&ib:
& nihil in conueniens

Expanded text:
Nec aliquid attinebit ad ejus rei integritatem, utrum capili ad capillos redeant, an ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carcorporis revocetur curante artificis providentia ne quid indecens fiat. ec illud est consequens ut ideo diversa stsingulorum, quia fuerat diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consil o Creatoris, ut in effigie sua cujuscunque proprietas et discernibilis similitudo servetur; in caeteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur, ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec alpereat, et quod alicui defuerit ille suppleat, qui etiam de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum quibus cantus impletur; hoc fiet cuique de materie corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens
Abbreviated transcription (Latin):
tates succense igni regio¬
nem uestrũe in cons peccu
ur̃o alieni deuonebunt:
& deso labitur sicut inuas¬
titate hostili. quȩ captiui¬
tar & lic& subbabillonis
tempore exparte conpl&a
sit. plenius tamen subrdma¬
na captiuitate in pl&a est.
quando uni uersa iuduea
romanus uastauit exercit᷑
at que urbis hierus ale meuer¬
sa atque succensa est

Expanded text:
ae succensae igni, regionem vestram in conspectu vestro alieni devorant, et desolabitur sicut in vastitate hostili » . Quae captivitas, et licet sub Babylonis tempore ex parte completa sit, plenius tamen sub Romana captivitate impleta est, quando universam Judaeam Romanus vastavit exercitus, atque urbs Jerusalem eversa atque succensa est
Abbreviated transcription (Latin):
gtnda Nec ideo peccatum
negabitur tale cadulteriũ : u¬
si autem merito nobis pla¬
c& castitas quid offendit
ueritas: Vt propter alienã
utilitatẽ illa non uiol&ur
adulterando & uioletur ÷¬
istamentiendo : plurimũ
quippe cdbonum profecis¬
se homines : qui nonnisiꝓ
salute homines mentiunt᷑
Non ẽ negandũ: sed in eoꝵ
tali prouecto merito lecuda¬
tur : uel &ic̃temporaliter
remuneratur beniuolen¬
tia: Non fcllatia que ut
ignos catur satest: Non ut
&iam p̃dic&ur : maeximȩ
inheredib: testamenti¬
io noui: quib: dicitur. sit in
ore uestro .ẽ ẽ. non non
quod amplius ẽ ãmalo ẽ
propt̃ quod malũ : quicc suł¬
repere in hac mostalitate
non desinit: &iam ipsi co¬
heredes xp̃i dicunt : di¬
mitte nobis debita nr̃a¬

Expanded text:
ganda: nec ideo peccatum ganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, Dimitte nobis debita n
Abbreviated transcription (Latin):
ab sunt in quec ad huc su¬
mus Nullo modo quippe
fclleremur incliquo uel
animi uel corporis sensu
sucm uera illa atque per¬
fecta felicitate fruere
mendatium ideo dicen¬
dũ eẽ peccatũ . quic homo
nonsolũ quando scit ipse
quod uerum sit sed &iccm
si quando errat & stelli¬
tur sicut homo hoc deb&
loqui quod animo gerit.
siue illud uerum sit siue pu¬
tetur & non sit: Omnis
autem qui mentitur con¬
tracid quod animosentit
sunt instituta non ꝑquȩse
sed perq̃ : inalterius quisq:
notitice cogitationes succs
ꝑferat: uerbis ergo uti ad
fallaticc̃ non ad quod sunt¬
instituta peccatũ ẽ. Nec
ideo ullum mendatiũ pu¬
tandũ ẽ. non eẽ peccatũ
quod possumus aliquando
ali cui prod ẽẽ menciendo
possumus enĩ & furando
sipccuꝑ cui palam daturđ
Nec ideo tale fustũ quis¬
quã dixerit non eẽ pecca.¬
tũ: possumus & adulteran¬
do si cliqua nisi ad hocei
consentiatur. apparect
amando moritura. & si
uixerit pennitendo pur¬

Expanded text:
absunt, in qua adhuc suabsunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frueremmendacium ideo dicendum est esse peccatum, quia homo non solum quando scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem qui mentitur, contra id quod animo sentitsunt instituta, non per quae se sed per quae in alterius quisque notitiam cogitationes suas perferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum est. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo pur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i quȩ ꝑ dilectione opera¬
tur: Neq: enim ab acuia
deuiaebat ingeminis filiis
gratus ille pecrentibus
error. aut ab ac uia de¬
uiabat apostolus p&rus
quando se existimcens
uisum uidere aliud proa¬
lio sic putecbat: ut a corpo¬
rum imaginibus inquib:
seẽe cerbitrabatur. ue¬
ra in quibus inerat cor¬
pora non dinoscer&. Ni¬
sicum cbillo angelus per
quem fuerat liberatus
abscessit aut abͥ acuia
deuicbat ia cobpatriar¬
cha quacrido uiuentem
siliũ a bestic credebat
occisum In his atq: huius¬
modi felsitactib: sclua fi¬
de quȩc indm̃ nobis ẽ.
fcllimur : & uic non re¬
licta que cedillũ ducit
erramus qui error ẽ
&i am si peccata ñ sint:
tamen in malis huius
uicce deputandisunt
quȩ itasubiecta uanita¬
ti ut cdprobentur hic
falscc pro ueris respucn¬
tur uer profcclsis: tene¬
antur incestec procer¬
tis: qucc̃ uis enĩ hec ab eoc
fide absint ꝑ quãc uerã
titudinem tendimus. ab
ec tamen miseria non

Expanded text:
Christi, quae per dilectionem operaChristi, quae per dilectionem operatur . Neque enim ab hac via deviabat in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram titudinem tendimus; ab ea tamen miseria non
Abbreviated transcription (Latin):
qui non uicturus in a&er¬
num sed in presentic
seuiuere nesciant.: Immo
nescire sedicunt. quod nes¬
cire non possunt . neque
enĩ quis quãc sinitur nes¬
cire seuiuere quando qui¬
dem si non uiuit. non po¬
test ccliquid uel nescire : quõ
non solum scire : uerũ &iã
nescire uiuentis ẽ. sed ui¬
delic& non assenciendo
quoduiuarit cauere
sibi uidentur errorẽ
cum&iã errando conuin¬
cantur uiuere: quõ non
potest qui non uiuit er¬
rere sicut ergo nos
uiuere Non solũ uerum
sed &iam cestumẽ : Itccue¬
re& certa sunt multte
quib: non cdsentiri ab¬
sit ut sccpientia potius quã
pescendũ dĩ regnũ : utrũ
credcntur annon uel
utrũ uera siue sint. siue pu¬
tentur. An sedsa in his er¬
rare id est aliud pro alio
putare. Non crbitran¬
dũ ẽ. ẽẽ peccatũ. Aut si est.
minimũ eẽ atq: leuissimũ:
postremo. quacle cũq: illud.
& quantũ cũq sit ad illã
uiam ꝑ tin&. quac imus
addm̃ quȩ uia fides est

Expanded text:
qui, non victuros in aeterqui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vivere; quoniam non potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita veet certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam pessendum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum: quae via fides est
Abbreviated transcription (Latin):
sclsto. cũ omnia sicut
tac sint uel incerta:
unde tria confeciuo lu¬
minic. initio conuersi¬
onis mecce. Ne inpedi¬
mento nobis ẽ& quae
tam quam in hostio con¬
tradicebat. & utiq fue¬
sict remouenda. inueni¬
enos disperatioNuet¬
ritatis : quȩ illorum uide¬
tur augmentationibus
roborccuri apud illoser¬
goerror omnis putatur
ẽe peccatũ. quoduit ccri
non posse contendunt.
nisi omnis suspendatur
asensio. errare quippe
dicunt eũ quisquis cedsen¬
titur inceftis nihilq
certum ẽẽ in hominẽ uisu
propter in discr&ã simi¬
ltudinẽ falsi &icm siqͥd
uid&ur forte sit uerum
acutis simis quidem sed
inpudentissimis
conflectationib: dispu¬
tecrt Apud nos autem
iustus exfide uiuit. at
sitollectur asentio fides
tollitur. quicc sine
cestsensione Nihilcre¬
ditur: & sunt uera quc̃ẽ¬
uis non uidecntur quȩ
nisi credantur adui tam
becctam quȩ non nisi ae¬
terna ẽ. non potest ꝑue¬
nire. Cum istis uero utrũ
loqui debecmus ignoro:

Expanded text:
falsa, cum omnia, sicut falsa, cum omnia, sicut ta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ex hoc erroris medo ali¬
quid boni consequi: uelud
ẽ ab insidiis meclorũ hominũ
A Cum homo de meloho¬
mine benesentit quaclis
sit nesciens. aut pro eis quȩ
ꝑsensus corporis capimus
occurrunt simila quȩ
spũ tcnis corpore. aut corpo¬
re tam quã spũ sentiuntur :
qualẽ putabat ẽe apostolus
p&rus quando se exti¬
mabat uisum uidere re¬
pente de clccustris uin¬
culis ꝑ angelũ liberatus aut
in ipsis rebus corporeis
lene puta tur ẽẽ qđ¬
asperum ẽ hoc dulce
quod amarum est. aut bene
holere quod putitum ẽ. aut
tonare cum regda : tran¬
sit. Aut illum ẽẽ hominẽ
cum celus sit quaendo duo
similimi sibi sunt quod in
geminis sepe contingit :
unde ait ille gractusq
pccrentib: error. &
c&era teclia &icm
peccata dicenda sint:
nec questio nodo sissima:
q̃: homines acutissimus
academicostorsit. Nunc
mihi enodcnda suscep¬
tecẽ. utrum aliquid debe¬
at sccpiens ad probare:
ne incidat inerrorẽ si
proueris ad probauerit

Expanded text:
est ex hoc erroris malo aliest ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum : cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quasperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit
Abbreviated transcription (Latin):
do adulterunĩ ẽẽ non cas¬
tum: Porro siꝑ erro¬
semeucdit quis q: per¬
niciem sicut sup erius di¬
xi nobis in itinere con¬
tigisse e &ic̃boniali¬
quid homini errore con¬
fertur. sed cumdico in
quibus dam reb: nullo
malo aliquem uel non¬
nullo &ic̃bono feclii ñip¬
sum errorẽ diconul¬
lũ mclõ. uel non nullũ
bonum sed maclum quo
non uenitur. uel bonũ
quo uenitur errando
idẽ ex ipso errore quied
non eueniat uel quid pið¬
ueniat: Namipse ꝑse ip¬
sumerror. aut magnũ
inremagna. aut paruũ
in re pacrua. tamensem
ꝑẽmalũ ÷ quis enĩ nisi er¬
rens medum neg& cedpro¬
bcre falsc proueris. aut
inpro bare uera profclsis
aut habere incesta pro
cestis: aut certa proin¬
certis : sed aliud ẽ malum
hominem putare quibonus
ẽ. quod ẽ. erroris & alud
est ex hoc meclo aliud malũ
non pati sinihil nocect ho¬
momalus qui est putatusbo¬
nus : Itemq: aliud ẽ ipscc̃ uiã
putacre q̃: non ẽ ipsa & aliud

Expanded text:
do adulterum esse, non casdo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ternam: pacruo autemma¬
lo fcellitur. qui fccl sumpro
uero approbando incidit
incliquas molestics tem¬
porales quibus tamen
adhibita fideli pacien¬
ticc conuestit eccs inhu¬
sumbonum uelut siquis¬
quam bonũ hominem pu¬
tando qui meclus ẽ aliqͥd
ab eo patiatur meli: qui
uero mcclum hominẽ itec
bonum credit ut nihil ab
eo patictur mali Nullo
modo fallitur. nec in eũ
cadit illa proph& icactes¬
tactio. uehis quidicunt
quod maclum ẽ bonũ de ipsis
enim reb: quibus homi¬
nes malisunt. Non deho¬
minib: dictũ eẽ intellegen¬
dum ẽ. unde qui adulte¬
riũ dicit bonum. recte
arguitur illa uoce pro¬
phetica. qui uero ipsũ ho¬
minẽ dic̃bonum. quem
putat castum : nescit
adulterium non in
doctrinarerum bona¬
rũ & meclarum sed in oc¬
cultis humanorum fel¬
litur morum uocans
hominẽ bonũ in quo
putact eẽ quod eẽ non
dubitat bonum : & dicens
melũ cedulterũ & bo¬
nũ castum sed hunc
bonũ dicens: nes cien¬

Expanded text:
ternam. Parvo autem maternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nescien