comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ quȩ utiq animꝰ non ẽ. nã ẽ in com¬
mutabilis. etiã seipsũ qui ẽ cõmuta.¬
bilis animꝰ intueat᷑. &. sibi ipse quo¬
dammodo ueniat in mentẽ. ñ fit nͥ
differentia qua ñ ẽ qd̃ ds̃. & tamen
aliquid ẽ quod possit placere post
dm̃. Melior est autẽ cũ obliuiscitur
sui. p̃caritate in cõmutabilis d̃i: uel
seipsum pęnitꝰ in illius comꝑatione
contemnit. Si autẽ tamqũa obuius
placet sibi. ad ꝑuerse imitandum
dm̃. ut potestate sua frui uelit. tan¬
to fir minor. quanto se cupit esse
maiorẽ. Et hoc ẽ initium om̃is pecca¬
ti suꝑbia. & initiũ suꝑbiȩ hominis
apostatare a do. Suꝑbiȩ autẽ diaboli
accessit maleuolentissima inuidia.
ut hanc suꝑbiam homini ꝑsuaderet.
ꝑ quã sentiebat se esse damnatũ. Unde
factum ẽ ut pęna hominẽ susciperet.
emendatoria potiꝰ ꝗͣ int̾fectoria. ut
cui se diabolus ad imitationẽ suꝑbiȩ
p̃buerat. ei se dñs adimitationẽ hu¬

Expanded text:
quae utique animus non est; nam incommutabilis est, etiam seipsum, qui est commutabilis, animus intueatur, et sibi ipse quodammodo veniat in mentem, non fit nisi differentia qua non est quod Deus, et tamen aliquid est quod possit placere post Deum. Melior est autem cum obliviscitur sui prae charitate incommutabilis Dei, vel seipsum penitus in illius comparatione contemnit. Si autem tanquam obvius placet sibi ad perverse imitandum Deum, ut potestate sua frui velit, tanto fit minor, quanto se cupit esse majorem. Et hoc est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo . Superbiae autem diaboli accessit malevolentissima invidia, ut hanc superbiam homini persuaderet, per quam sentiebat se esse damnatum. Unde factum est ut poena hominem susciperet emendatoria potius quam interfectoria, ut cui se diabolus ad imitationem superbiae praebuerat, ei se Dominus ad imitationem hu
Abbreviated transcription (Latin):
donec ponam inimicos meos scabellũ
pedum tuoꝵ. Is qui uoluntate &
precepto patris sedet ad dexteram eiꝰ.
is qui uoluntate & p̃cepto patris in
consũmatione scłi uenturus est. apło
uociferante & dicente. & ipse inquit
redditurus singulis scđm fidem &
oꝑa sua sicut ipse ait. pat̾ iudicat ne¬
minem: sed omne udicium dedit¬
dicium meum uerum est. quia non
quęro uoluntatẽ meam. sed uolunta¬
tem eius qui me misit. Unde & iniu¬
dicando patris presentiam p̃ponit.
& suam diuinam dignitatẽ &. pote¬
statem scd̃am postponit dicens. Ueni¬
te benedicti patris mei. Ergo iustus u¬
dex est filius: iudicantis uero honor.
& auctoritas patris imꝑiales leges sic̃
unigeniti di. iudicis est dignitas.. X.
Ergo filius a patre est genitus: sp̃e sẽs
per filium est factus.

Expanded text:
ellum pedum tuorum » . Is qui voluntate et praecepto Patris sedit ad dexteram ejus, is voluntate et praecepto Patris in consummatione saeculi venturus est, Apostolo vociferante et dicente: « Et ipse » , inqredditurus singulis secundum fidem et opera sua; sicut ipse ait, « Pater judicat neminem, sed omne judicium dicium meum verum est; quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit . Unde et in judicando Patris praesentiam praeponit, et suam divinam dignitatem et potestatem secundam postponit, dicens: Venite, benedicti Patris mei . Ergo justus judex est Filius: judicantis vero honor et auctoritas, Patris imperiales leges; sicuUnigeniti Dei justi judicis est dignitas. 10. Ergo Filius a Patre est genitus: Spiritus sanctus per Filium est factus.
Abbreviated transcription (Latin):
liam intulerunt.
Is qui uoluntate &. prȩcepto patris totã
dispensationem ad impleuit. uoluntate
q p̃cepto patris corpus suum a mortu¬
is suscitauit: & cum ipso corpore ut
pastor cũ oue .&. sacerdos cum oblatio¬
ne. & rex cum purpura: & d̃s cum tem¬
plo. a patre assumptꝰ est in gła. . uii.
Is qui uoluntate patris descendit &.
ascendit. uoluntate & p̃cepto patris
sedet ad dexteram eius. audiens pa-

Expanded text:
liam intulerunt. 8. Is qui voluntate et praecepto Patris totam dispensationem adimplevit, voluntate et praecepto Patris corpus suum a mortuis suscitavit; et cum ipso corpore, ut pastor cum ove, et sacerdos cum oblatione, et rex cum purpura, et Deus cum templo a Patre assumptus est in gloriam. 9. Is qui voluntate Patris descendit et ascendit, voluntate et praecepto Patris sede
Abbreviated transcription (Latin):
futandã. ne for: possit ostendi genẽ aliqͦ
locutionis. quo a scriptura uti solet hoc
quoq recte diciotusse. ut reuerti intelli¬
gatur ad dm̃ siritꝰ creatus. tamquam
ad auctorẽ a qo creatus est: non tanqũa
ad eum apudiuem primitꝰ fuit. Hȩc id̾o
sctipsi: ut quisuis illarum quatuor de
anima sentetiarum aliquam uoluerit
astruere uel cifendere. talia ꝓferat uel de
scripturis i auctoritatẽ ȩccłiasticam
receptis. quȩion possint aliter accipi. si¬
cuti est quoicłs fecit hominẽ: uł rationẽ
tam certam ut contradictio aut nulla
existat. aut nsaniȩ similis merito iudi¬
cetur: uelir si quisquam dicat nec ueri¬
tatem cogioscere. nec falli quemqũa posse
nisi uiuent. Neq enim ut uideamus¬
quam sit boc uerum. scripturarum aucto¬
ritas necessaria est. ac non sensus ipse cõ¬
munis ita uerum. ẽẽ. ꝑspicua ratione pro¬
clamat. ut quisqͥs contradixerit. dementis
simus habeatur. Hoc si in ista obscuris¬

Expanded text:
futandam, ne forte possit ostendi aliquo genere futandam, ne forte possit ostendi aliquo genere locutionis, quo sancta scriptura uti solet. hoc quoque recte dici potuisse, ut reuerti intellegatur ad deum spiritus creatus tamquam ad auctorem, a quo creatus est, non tamquam ad eum, apud quem primitus fuit. Haec ideo scripsi, ut, quisquis illarum quattuor de anima sententiarum aliquam uoluerit adstruere atque defendere, talia proferat uel de scripturis in auctoritatem ecclesiasticam receptis, quae non possint aliter accipi, sicuti est, quod deus fecit hominem, uel ratione tam certa, ut contradictio aut nulla existat aut insaniae similis merito iudicetur, uelut si quisquam dicat nec ueritatem cognoscere nec falli quemquam posse nisi uiuentem; neque enim, ut uideamus, quam sit hoc uerum; scripturarum auctoritas necessaria est ac non sensus ipse communis ita uerum esse perspicua ratione proclamat, ut, quisquis contradixerit, dementissimus habeatur. Hoc si in ista obscuris
Abbreviated transcription (Latin):
ita esse dictum de sp̃u qui ꝓ anima ẽ posi¬
tus. ds dedit eum: quẽ admodum recte dr
dedisse nobis oculos. uł aures. uel manus.
ul q̃uodlibet aliud. quȩ membra utiq
non extra iam fecerat. et alicubi reposita
habebat quȩ cum opus essent daret. hoc
est adderetꝙ adiungeret: sed illic ea fec̃
in corpore. cui dedisse illa dicitur. quid
ei respondeatur non uideo. nisi forte alia
uł alia testimonia ꝓferantur. uł certa ra¬
tio unde ista opinio refellatur. Itemq illi
qui putant animas in corpora sponte
defluere. sic accipiunt dictum ds̃ dedit
eum: quomͦ dictum ẽ tradidit illos ds
in concupiscentiam cordis eorum. Pinde
unum uerbum relinquit᷑ quod dictum
est reuertat᷑ ad dm̃. ꝓ peccato accipi posse
reuerti ubi ante non fuit: si animȩ in
suis quȩq corporib fiunt. quo solo uetbo
una illarum qituor. angustatur opi-¬
nio.Sed neq ꝓper hoc unum uerbũ
temere existimoilam sententiam. ẽẽ re¬

Expanded text:
ita esse dictum de spiritu, qui pro anima est posiita esse dictum de spiritu, qui pro anima est positus, Meus dedit eum>, quem ad modum recte dicitur dedisse nobis oculos uel aures uel manus uel quodlibet aliud, quae membra utique non extra iam fecerat et alicubi reposita habebat, quae cum opus essent, daret, hoc est adderet et adiungeret, sed illic ea fecit in corpore, cui dedisse illa dicitur, quid ei respondeatur non uideo. nisi forte alia uel testimonia proferantur uel certa ratio, unde ista opinio refellatur. itemque illi. qui putant animas in corpora sponte defluere, sic accipiunt dictum \'deus dedit eum\\ quo modo dictum est: Tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum. proinde unum uerbum relinquitur, quod dictum est: Reuertatur ad deum, quo pacto accipi possit \'reuerti\', ubi ante non fuit, si animae in suis quaeque corporibus fiunt, quo solo uerbo una illarum quattuor angustatur opinio. sed neque propter hoc unum uerbum temere existimo illam sententiam esse re
Abbreviated transcription (Latin):
qui dedit eum: sed ad dm̃ qui fecit eum.
Dedit enĩ ueluti sic sonat: quasi iam extͣ
fuerit quod dariposset. Deinde quod di-¬
ctum est. reuertatur ad dm: urgent u̾bo
et prȩmunt dicentes. Quomͦ reuertetur
ubi numquam antea fuerit: Potius
enim dici debuisse asserunt. et ad deum
ad dm̃. si numqu̾a illic antea sp̃s iste
fusse credendus est. Itẽ quomͦ animę
sponte labantur in corpus. cum scriptũ
sit dedit eum. non tam in promptu est
explicare: ac ꝑ hoc ut dixi duȩ istȩ opi
niones sub uerbis huius testimonii la¬
borant. una qua putantur singulȩ qͦq
animȩ in suis singłis corporibus fieri.
alia qua putantur in corpora sponte
demergi. Duabus autẽ illis siue de tra¬
duce illius unius ueniant. siue antea
iam creatȩ & apud dm constitutȩ sin¬
gulis corporibus dentur: sine laboreuer¬
ba ista coaptant᷑. Et tamen si assertores
eius sententiȩ qua creduntur animȩ in
suis singulis corporibus fieri. affirment

Expanded text:
qui dedit eum, sed ad Deum qui fecit eum: qui dedit eum, sed ad Deum qui fecit eum: Dedit enim veluti sic sonat, quasi jam extra fuerit quod dari posset. Deinde quod dictum est, revertatur ad Deum, urgent verbo et premunt, dicentes: Quomodo revertetur, ubi nunquam antea fuerit? Potius enim dici debuisse asserunt, Et ad Deum ad Deum, si nunquam illic antea spiritus iste fuisse credendus est. Item quomodo animae sponte labantur in corpus, cum scriptum sit, dedit eum, non tam in promptu est explicare. Ac niones sub uerbis huius testimonii laborant, una, qua putantur singulae quaeque animae in suis singulis corporibus fieri, alia, qua putantur in corpora sponte demergi. duabus autem illis, sine de traduce illius unius ueniant siue antea iam creatae et apud deum constitutae singulis corporibus dentur, sine labore uerba ista coaptantur. Et tamen, si assertores eius sententiae, qua creduntur animae in suis singulis corporibus fieri, adfirment
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. debere nos credere illud quod de ani-¬
ma occultum ẽ. De traduce quippe car¬
nis non ambigit᷑ sed de animȩ ambigi¬
tur. Utrumq autẽ ita positum est in hoc
testimonio: uelur fingula singulis pa-¬
rili ratione reddant᷑ caro scilicet conuer-¬
tatur in terram sicut fuit. inde enim sũ¬
pta est quando factus ẽ primus homo.
et sp̃s reuertatur ad dm̃ qui dedit eum:
quando insufflauit in faciem hominis
quem finxerat flatum uitȩ. et factus ẽ
homo in animam uiuam: ut deinceps
exutraq re utriusq rei propago decurre¬
ret. Uerũtamen si illud ẽ uerum quod
animas non ex illa una ꝓpagatas. sed
alibi creatas singulis singulas dat d̃s.
etiam huic sententiȩ congruit quod di¬
ctum est: sp̃s reuertat᷑ ad dm̃ qui dedit
eum. Solȩ ergo reliquȩ duȩ opiniones ui-¬
dentur ex cludi: quia si fierent in singłis
hominib animȩ ꝓpriȩ cũcreantur. non
putatur dici debuisse. sp̃s reuertat᷑ ad dm

Expanded text:
est, debere nos credere illud quod de aniest, debere nos credere illud quod de anima occultum est. De traduce quippe carnis non ambigitur, sed de animae ambigitur. Utrumque autem ita positum est in hoc testimonio, velut singula singulis parili ratione reddantur: caro scilicet convertatur in terram, sicut fuit; inde enim sumpta est, quando factus est primus homo: et spiritus revertatur ad Deum, qui dedit eum quando insufflavit in faciem hominis quem finxerat, flatum vitae, et factus est homo in animam vivam , ut deinceps ex utraque re utriusque rei propago decurreret. 9. Verumtamen si illud est verum, quod animas non ex illa una propagatas, sed alibi creatas singulis singulas Deus dat, etiam huic sententiae congruit quod dictum est, Spiritus revertatur ad Deum qui dedit eum. Solae ergo reliquae duae opiniones videntur excludi; quia si fierent in singulis hominibus animae propriae, cum creantur, non putatur dici debuisse, Spiritus revertatur ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
siastes: cum de solutione hominis quȩ fit
ꝑ mortem istam qua dirimitur anima
a corpore. scriptura loqueret᷑. Et conuer¬
tatur puluis in terram sicut fuit: et sp̃s
reuertat᷑ ad dm qui dedit cum. Sententia
huius auctoritatis ꝓculdubio uera est. nec
quem quam decipit falsitate. Sed si qͥspiam
uoluerit eam sic interpretari. ut inde ani¬
marum ꝓpaginem quod ex ila una qͣ
d̾s primo homini dedit om̃s ceterȩ ueni¬
ant. conetur astruere. uidetur illi suffra¬
gari. quod ibi de carne dictum ẽ. pulue¬
ris nomine. Nam utiq puluis et sp̃s
nichil aliud hoc loco quam caro et
anima inteligitur. ut eo modo affir-¬
met animã reuerti ad dm̃. cum sit de
traduce illius animȩ quam primo homi¬
ni dedit ds. quemadmodum conuertit᷑
caro in terram. cum sit etiam ipsa cum¬
sit de traduce illius carnis. quȩ in pri
mo homine de terra facta ẽ: ac sic con¬
tendat ex hoc quod de carne notissimũ

Expanded text:
siastes, cum de solutione hominis, quae fit siastes, cum de solutione hominis, quae fit per mortem istam, qua dirimitur anima a corpore, scriptura loqueretur: Et conuertatur puluis in terram, sicut fuit, et spiritus reuertatur ad deum, qui dedit eum. sententia huius auctoritatis procul dubio certa est nec quemquam decipit falsitate; sed si quispiam uoluerit eam sic interpretari. ut inde animarum propaginem, quod ex una illa, quam deus primo homini dedit, omnes ceterae ueniant. conetur adstruere, uidetur illi suffragari, quod ibi de carne dictum est pulueris nomine — nam utique puluis et spiritus nihil aliud hoc loco quam caro et anima intellegitur —, ut eo modo adfirmet animam reuerti ad deum, quod sit de traduce illius animae, quam primo homini dedit deus, quem ad modum conuertitur caro in terram, cum sit etiam ipsa de tradmo homine de terra facta est: ac sic contendat ex hoc quod de carne notissimum
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris: et siqͥd aliud de natura eius certis¬
simus teneo. Sed quia hoc me facere compel¬
lit de animȩ exortu caliginosissimȩ questio¬
nis obscuritas: manum potiꝰ porrigant
confitenti. & quicquid illud est. nosse cupi¬
enti. et doceant si possunt: uł ostendant. si
quid de hac re uł certa ratione didicerunt.
uł aꝑtissimo diuino eloquio crediderunt.
Si enim ratio contra diuinarum scriptura¬
rum auctoritatẽ redditur. quamlibet acu¬
ta sit: fallit ueri similitudine. nam uera ẽẽ
non potest. Rursus si manifestissimȩ certeq
rationi uelut scripturarum sc̃arum obici¬
tur auctoritas. non intelligit qui hoc fa-¬
cit et non scripturarum illarum sensum
ad quem penetrare ñ potuit. s suũ potius
obicit ueritati: nec quod in eis sed quod
in seipso uelut ꝓ eis inuenit. opponit. Exem¬
pli grã diligenter attende quȩ dicã. Scri¬
ptum ẽ ꝓpe finẽ libri qui uocatur ȩccle¬

Expanded text:
creatoris et si quid aliud de natura eius certiscreatoris et si quid aliud de natura eius certissimus teneo. sed quia hoc me facere compellit de animae exortu caliginosissimae quaestionis obscuritas, manum potius porrigant confitenti et, quicquid illud est, nosse cupienti et doceant, si possunt, uel ostendant, si quid de hac re uel certa ratione didicerunt uel apertissimo diuino eloquio crediderunt. si enim ratio contra diuinarum scripturarum auctoritatem redditur, quamlibet acuta sit, fallit ueri similitudine; nam uera esse non potest. rursus si manifestissimae certaeque rationi uelut scripturarum sanctarum obicitur auctoritas, non intellegit, qui hoc facit, et non scripturarum illarum sensum. ad quem penetrare non potuit, sed suum potius obicit ueritati, nec quod in eis, sed quod in se ipso uelut pro eis inuenit, opponit. Exempli gratia diligenter adtende quod dicam. scriptum est prope finem libri, qui uocatur eccle
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum cȩpisse nasci. quia neq ita crea-¬
tus est adam. neq aliquem genuit ante
peccatum. Querant ergo alia quȩ recte rep̃¬
hendant. non solum in aliis festinantiꝰ
editis: uerum etiam in his ipsis libris meis
de libero arbitrio. Neq enim eos inuen¬
turos nego. unde michi et beneficium con-¬
ferant: qm̃ si illi eo quod iam in multoꝵ
manus exierint corrigi non possunt:
ego certe qm̃ uiuo. adhuc possũ. Hȩc
autẽ uerba tam caute a me posita. ut
nulli de animȩ exortu quatuor illarum
opinioni rationiue p̾scriberem: hi tantũ
rep̃hendant. qui reprehendendam putat̃
eandem ipsam de re tam obscura cunctatio¬
nem meam. Contraquos me non defendo.
quod recte faciam in hac questione cunctari.
cum om̃ino non dubitem et animã ẽẽ im
mortalem: non ita ut ds qui solus habet
immortalitatẽ. sed modo quodam sui ge¬
neris. et eam ẽẽ creaturam. non substantiã

Expanded text:
peccatum coepisse nasci, quia neque ita creapeccatum coepisse nasci, quia neque ita creatus est Adam neque aliquem genuit ante peccatum. Quaerant ergo alia, quae recte reprehendant, non solum in aliis festinantius editis uerum etiam in his ipsis libris meis de libero arbitrio. neque enim eos inuenturos nego, unde mihi et beneficium conferant, quoniam, si illi, quod iam in multorum manus exierunt, corrigi non possunt, ego certe, quod uiuo adhuc, possum. haec autem uerba tam caute a me posita, ut nulli de animae exortu quattuor illarum opinioni rationiue praescriberem, hi tantum reprehendant, qui reprehendendam putant eandem ipsam de re tam obscura cunctationem meam. contra quos me non defendo, quod recte faciam in hac quaestione cunctari, cum omnino non dubitem et inmortalem esse animam non ita ut deus, qui solus habet inmortalitatem, sed modo quodam sui generis et eam esse creaturam, non substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
rit incorruptionẽ: ut absorbeatur morta¬
lea uita. Cunc itaq spiritale corpus reget᷑
omnimodo ꝓ arbitrio. nunc uero ñ om̃imͦ:
sed sicut leges uniuersitatis sinunt. ꝑqͣs
constitutum ẽ ut corpora orta occidant. et
aucta senescant Nam illius primi homi¬
nis anima. ante peccatum etiã si nondũ
spiritale corpus sed animale: tamen ꝓar
bitrio regebat. Post peccatum autẽ. idest pꝰea¬
quam peccatum in illa carne comiissuor
est: et ex qua deinceps ꝓpagaret᷑ caro pec¬
cati: anima rationalis sic est in inferiorib
trio regat corpus suum. Quod si nondum
adquiescunt: in paruulis qui nulla adhuc
peccata ꝓpria commiserunt iam tamen
caro peccati ẽ. quia et huic sanandȩ cũ
baptirantur necessaria ẽ medicina. simili¬
tudo illa carnis peccati: nec sic istis uerbis
nr̃is habent quid succenstant. Constat qͥp¬
pe nisi fallor eandem carnẽ etiam si non
uitio sed natura infirma ẽ. tamen post

Expanded text:
rit incorruptionem, ut absorbeatur mortarit incorruptionem, ut absorbeatur mortale a uita. tunc itaque spiritale corpus reget omni modo pro arbitrio. nunc uero non omni modo sed sicut leges uniuersitatis sinunt, per quas constitutum est, ut corpora orta occidant et aucta senescant. nam illius primi hominis anima ante peccatum etiamsi nondum spiritale corpus sed animale tamen pro arbitrio regebat. post peccatum autem, id est posteaquam peccatum in illa carne commissum esset, ex qua deinceps propagaretur caro peccati, anima rationalis sic est in inferioribustrio regat corpus suum. quod si nondum adquiescunt in paruulis, qui nulla adhuc peccata propria commiserunt, iam tamen carnem esse peccati, quia et huic sanandae, cum baptizantur, necessaria est medicina similitudo illa carnis peccati, nec sic istis uerbis nostris habent quod suscenseant. constat quippe, nisi fallor, eandem carnem, etiamsi non uitio sed natura infirma est, tamen post
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ propagent᷑. siue singillatim in singulis
fiant: siuie extra creatȩ mittantur. siue in
corpora sponte mergant᷑. ꝓculdubio crea¬
tura ista rationalis. idest humanȩ animȩ
natura. in corporib inferioribus hoc est
terrenis post pẽccatum ordinata. regit cor¬
pus suum. non omnim ꝓarbitrio interim.
qu̾od constat peccatum primi hominis.
Non enim dictum est post peccatum su¬
um. aut postea quam peccauit: sed dictũẽ.
post peccatum: ut quodlibet postea si fieri
posset discussa ratio declararet. siue pecca¬
tum eius. siue peccatum parentis carnis
euis. recte dictum intelligeret᷑ quod dictũ
ẽ. post peccatum in inferiorib corporib
ordinata regit corpus suum. non om̃im̾
pro arbitrio. quia et caro concupisc̃
aduersus sp̃m: et ingemiscimus graua¬
ti et corpus quod corrumpit᷑ aggrauat
anim̃a. Et quis omĩa enarret carnalis
infirmitatis in commoda: Quȩ utiq non
erunt: quando corruptibile hoc indue¬

Expanded text:
mae propagentur siue singillatim in singulis mae propagentur siue singillatim in singulis fiant siue extra creatae mittantur siue in corpora sponte mergantur, procul dubio creatura ista rationalis, id est humanae animae natura in corporibus inferioribus, hoc est terrenis post peccatum ordinata regit corpus suum non omni modo pro arbitrio interim, quod constat peccatum primi hominis. non enim dictum est: Post peccatum suum\' aut: Posteaquam peccauit\', sed dictum est: <Post peccatum\', ut, quodlibet postea, si fieri posset, discussa ratio declararet siue peccatum eius siue peccatum parentis carnis eius, recte dictum intellegeretur, quod dictum est: <Post peccatum in inferioribus corporibus ordinata regit corpus suum non omni modo pro arbitrio\', quia et caro concupiscit aduersus spiritum et ingemescimus grauati et corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et — quis omnia enarret carnalis infirmitatis incommoda? quae utique non erunt, cum corruptibile hoc indue
Abbreviated transcription (Latin):
oc quod in tertio libro de libero arbitͥo.
cum de substantia rationali agerem sic
ame positum est ut dicere. in corporib
autẽ inferiorib post peccatum ordinata re¬
git corpus suum. non om̃imͦ ꝓ arbitrio. sed
sicut leges uniuersitatis sinunt: diligenter
aduertant qui putant me aliquid de anima
humana uelut certum statuisse atq fixisse.
quod uel ex parentib ꝑ ꝓpaginẽ ueniat
uel in actibus uitȩ suꝑioris atq cęlestis pec¬
cauerit ut corruptibili carne mereretur
pensa. ut retento eo quod certum habeo.
post peccatum primi hominis natos esse
atq nasci cȩteros homines in carne peccati.
cui sanandę uenit in dño similitudo car¬
nis peccati. ita omĩa sonarent. ut nulli
preuidicarent opinioni quatuor illarum
quas postea digessi atq distinxi: non con¬
firmans aliquam. sed interim qd̃ agebam
sequestrata illarum discussione determinais
ut quȩcũq illarũ uera esset. tds sine dubio
laudaret᷑. Siue enim ex illa una om̃s ani¬

Expanded text:
 quod in tertio libro de Libero Arbitrio, cum de substantia rationali agerem, sic a me positum est ut dicerem, In corporibus autem inferioribus post peccatum ordinata regit corpus suum non omni modo pro arbitrio, sed sicut leges uniuersitatis sinunt\', diligenter aduertant, qui putant me aliquid de anima humana uelut certum statuisse atque fixisse, quod uel ex parentibus per propaginem ueniat uel in actibus uitae superioris atque caelestis peccauerit, ut corruptibili carne mereretur pensa, ut retento eo, quod certum habeo, post peccatum primi hominis natos esse atque nasci ceteros homines in carne peccati, cui sanandae uenit in domino similitudo carnis peccati, ita omnia sonarent, ut nulli praeiudicarent opinioni quattuor illarum, quas postea digessi atque distinxi non confirmans aliquam sed interim, quod agebam, sequestrata illarum discussione determinans, ut, quaecumque illarum uera esset, deus sine dubio laudaretur. ; Siue enim ex illa una omnes ani
Abbreviated transcription (Latin):
teneo. A Quid illud: Credisne domitores
beluarum nisi sapientes esse non posse:
Eos enim sapientes uoco. quos ueritas
uocari iubet: id est qui regno mentis
om̃i libidinis subiugatione pacatisum.
DRidiculum est tales putare istos quos
uulgo mansuetarios nuncupant. uel
etiam pastores. aut bubulcos. aut auri¬
gas. quib om̃ib domitum pecus subie¬
ctum uidemus. & quoꝵ industria in¬
domitum subici. AEn igit᷑ habes do¬
cumentum certissimum. quo manife¬
stum fiat. in esse mentẽ homini. sine
dominatu. his quippe in est.Agunt
enim talia. quȩ agi sine mente non
possent. Non tamen regnat. Nam stul¬
ti sunt. Neq regnum mentis nisi sa-¬
pientium esse ꝑcognitũ est. D Mirũ
est hoc iam fuisse a nobis insuꝑiorib
confectum: & michi quid responderẽ
alia contexamus. Iam enĩ & regnum
mentis humanȩ. humanam esse sapi-¬
entiam: & eam posse etiã non regnare

Expanded text:
teneo. A. Quid? illud credisne, domitores teneo. A. Quid? illud credisne, domitores belluarum nisi sapientes esse non posse? Eos enim sapientes voco, quos veritas vocari jubet, id est, qui regno mentis omni libidinis subjugatione pacati sunt. E. Ridiculum est tales putare istos, quos vulgo mansuetarios nuncupant, vel etiam pastores aut bubulcos, aut aurigas, quibus omnibus domitum pecus subjectum videmus, et quorum industria indomitum subjici. A. En igitur habes documentum certissimum, quo manifestum fiat inesse mentem homini sine dominatu. His quippe inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non possent: non tamen regnat; nam stulti sunt, neque regnum mentis nisi sapientium esse, percognitum est. E. Mirum est hoc jam fuisse a nobis in superioribus confectum, et mihi quid responderem, alia contexamus. Jam enim et regnum mentis humanae humanam esse sapientiam, et eam posse etiam non regnare
Abbreviated transcription (Latin):
statem non habet:
uid igitur dicendum. cum homo ita
est affectus. deesse illi mentẽ: an qũauis
insit. eam careredominatu: d Hoc potius
quod ultimum subietisti ꝑuellem abste
audire. quib documentis ꝑceptum ha-¬
beas mentem in esse homini: quȩ suum
non exerat principatum. Utinam
tuas istas partes facere uelles. Nam ñ
michi facile est sustinere. quod ingeris.
Iulud saltem facile est tibi recordari quod¬
paulo ante diximus. queadmodum be. QQuod¬
stiȩ mansuefactȩ ab hominibus. ac do¬
mitȩ seruiant: quod ab eis uicissim ho¬
mines ut demonstrauit ratio paterent᷑.
nisi aliquo excellerent. Id autẽ non in-¬
ueniebamus in corpore. Ita cum in ani¬
mo esse appareret: quid aliud appellandũ
esset quam ratio. non comperimus. Qu̾a
postea & mentem & spiritum uocari re¬
cordati sumus. Sed si aliud mens aliud
ratio: constat certe non nisi mentẽ uti
posse ratione. Ex quo illud conficitur.
eum qui rationem haber. mente care¬
re non posse. D Probe ista reminiscor ac

Expanded text:
statem non habet? A. Quid igitur dicendum, cum homo ita est affectus? deesse illi mentem; an, quamvis insit, eam carere dominatu? E. Hoc potius quod ultimum subjecisti. A. Pervellem abs te audire, quibus documentis perceptum habeas, mentem inesse homini, quae suum non exserat principatum. E. Utinam tuas istas partes facere velles: nam non mihi facile est sustinere quod ingeris. A. Illud saltem facile est tibi recordari, quodpaulo ante diximus, quemadmodum bestiae mansuefactae ab hominibus ac domitae serviant: quod ab eis vicissim homines, ut demonstravit ratio, paterentur nisi aliquo excellerent. Id autem non inveniebamus in corpore: ita cum in animo esse appareret, quid aliud appellandum esset quam ratio, non comperimus; quam postea et mentem et spiritum vocari recordati sumus. Sed si aliud ratio, aliud mens, constat certe nonnisi mentem uti posse ratione. Ex quo illud conficitur, eum qui rationem habet, mente carere non posse. E. Probe ista reminiscor ac
Abbreviated transcription (Latin):
ed etiam illud diligenter Itenes.¬
tenere te uolo: cum de teipso quere¬
rem utrum ẽẽ te noueris. non solum
hoc. sed etiam alia duo nobis appa¬
russe quod non noueris. D Id quoq
teneo. A Nunc gͦ uide ad quam
rem istarum trium intelligas ꝑti¬
nere omne quod corporis sensus
attingit. id est in quo rerum gene¬
re tibi ponendum uideatur. quicqͥd
uł oculoꝵ uł alio quolibet corporis
instrumento nr̃ sensus attingrt. utr̃u
in eo quod tantum est. an in eo qͦd
etiam uiuit. an in eo quod etiam
intelligit. D In eo quod tantum est.
AQuid ipsum sensum: in quo ge¬
nere trium hoꝵ esse censes: DIn eo
quod uiuit. A Quid igitur hoꝵ
duoꝵ melius esse iudicas: sensũ ipsũ.
an quod sensus atingit᷑ U Sensum
scilicet. AQuare: d Qiua melius ẽ
id quod etiam uiuit. quã id quod

Expanded text:
tenes: sed etiam illud diligenter tenes: sed etiam illud diligenter tenere te volo, cum de teipso quaererem utrum te esse noveris, non solum hoc, sed etiam alia duo nobis apparuisse quod noveris. E. Id quoque teneo. A. Nunc ergo vide ad quam rem istarum trium intelligas pertinere omne quod corporis sensus attingit; id est, in quo rerum genere tibi ponendum videatur, quidquid vel oculorum, vel alio quolibet corporis instrumento noster sensus attingit: utrum in eo quod tantum est, an in eo quod etiam vivit, an in eo quod etiam intelligit. E. In eo quod tantum est. A. Quid? ipsum sensum in quo genere trium horum esse censes? E. In eo quod vivit. A. Quid igitur horum duorum melius esse judicas? sensum ipsum, an quod sensus attingit? E. Sensum scilicet. A. Quare? E. Quia melius est id quod etiam vivit, quam id quod
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ. Quȩ cum sit uitȩ contraria: ne-¬
cesse ẽ ut uita etiã seipsam sentiat quȩ
contrarium suum fugit. Quod si ad¬
huc non liquet. omittatur: ut non
nitatur ad id quod uolumus. nisi
certis manifestisq documentis. Ma-¬
nifesta enun sunt. sensu corporis sen¬
tiri corporalia. eundem autẽ sensum
hoc eodem sensu non posse sentiri.
sensu autẽ interiore. & corporalia per
sensum corporis sentiri: & ipsum corpo¬
ris sensum. ratione uero: & illa om̃ia
& eandem ipsam notam fieri & scien-¬
tia contineri. An tibi non uidetur᷑
Uidetur sane. Aage nunc respon¬
de unde sit quȩstio: ad cuiꝰ solutionẽ
ꝑuenire cupientes. iam diu ista moli¬
mur uia. DQuantum memini trium¬
illarum quȩstionum. quas paulo ante
ad contexendum ordinem huius di-¬
sputationis posuimꝰ. nunc prima uer-¬
satur. id est quomͦ manifestum fieri
possit. quamiuis tenacissime firmissi-¬
meq credendum sit. dm̃ esse. A Recte hoc

Expanded text:
mortem; quae cum sit vitae contraria, nemortem; quae cum sit vitae contraria, necesse est ut vita etiam seipsam sentiat, quae contrarium suum fugit. Quod si adhuc non liquet, omittatur, ut non nitamur ad id quod volumus, nisi certis manifestisque documentis. Manifesta enim sunt, sensu corporis sentiri corporalia; eumdem autem sensum hoc eodem sensu non posse sentiri; sensu autem interiore et corporalia per sensum corporis sentiri, et ipsum corporis sensum: ratione vero et illa omnia, et eamdem ipsam notam fieri, et scientia contineri: an tibi non videtur? E. Videtur sane. A. Age, nunc responde unde sit quaestio, ad cujus solutionem pervenire cupientes, jam diu istam molimur viam. illarum quaestionum quas paulo ante ad contexendum ordinem hujus disputationis posuimus, nunc prima versatur, id est, quomodo manifestum fieri possit, quamvis tenacissime firmissimeque credendum sit, Deum esse. A. Recte hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sensib corporis: sed etiam ipsos ab eo sen¬
tiri. Non enim aliter bestia moueret se.
uł appetendo aliquid uł fugindo. nisi
se sentire sentiret non ad sciendum. nã
hoc rationis est. sed tantum admouen-¬
dum. Quod non utiq aliquo illorum
quinq sentir. Quod si ad huc obscurũ
est: elucescet si animaduertas quod
exempli gr̃a sat ẽ in uno aliquo sen¬
su. uelut in uisu. Namq aꝑire oculũ.
& mouere aspiciendo ad id quod ui¬
dere appetit nullomodo posset. nisi
oculo clauso. uel non ita moto. se id
non uidere sentirer. Si autẽ sentit se
non uidere dum non uidet. necesse
est etiam sentiat se uidere dum uidet:
quia cum eo appetitu non mouet oui-¬
lum uidens. quo mouet non uidens.¬
& indicat se utrumq sentire. Sed utrũ
& seipsam hȩc uita sentiat. quȩ se cor¬
poralia sentire sentit. non ita clarũ ẽ:
nisi quod se quisq intꝰ interrogans
inuenit omnem rem uiuentẽ fugere

Expanded text:
sensibus corporis, sed etiam ipsos ab eo sensensibus corporis, sed etiam ipsos ab eo sentiri. Non enim aliter bestia moveret se, vel appetendo aliquid, vel fugiendo, nisi se sentire sentiret; non ad sciendum, nam hoc rationis est, sed tantum ad movendum, quod non utique aliquo illorum quinque sentit. Quod si adhuc obscurum est, elucescet, si animadvertas quod exempli gratia sat est in uno aliquo sensu, velut in visu. Namque aperire oculum, et movere aspiciendo ad id quod videre appetit, nullo modo posset, nisi oculo clauso vel non ita moto se id non videre sentiret. Si autem sentit se non videre dum non videt, necesse est etiam sentiat se videre dum videt; quia cum eo appetitu non movet oculum videns, quo movet non videns, indicat se utrumque sentire. Sed utrum et se ipsam haec vita sentiat, quae se corporalia sentire sentit, non ita clarum est, nisi quod se quisque intus interrogans, invenit omnem rem viventem fugere
Abbreviated transcription (Latin):
finib possint. & non sentiendo tantũ.
sed etiam sciendo comp̃hendi. OIta ẽ.
A Quid ipsa racio. quȩ ministros suos.
& ea quȩ suggerunt discernit ab inuicẽ.
& item quid inter hȩc & seipsam distet
agnoscit. seq illis p̃potentiorem esse
confirmat: num alia re seipsam nisi
seipsa. id est ratione comp̃hendit: an alit̃
scires te habere rationem: nisi id ratione
ꝑciperes: d Uerissimum est. AQm̃ ergo
cum colorem sentimus. non itidẽ sen-¬
su ipso nos sentire etiam sentimus. neq
cum audimus sonum nr̃m. etiam au¬
dimus auditum. neq cum olfacimus
rosam. olet nobis aliquid & noster
olfactus. neq quicquam gustantibus
sapit in ore gustatus ipse. nec tangentes
aliquid. ipsum etiam tangendi sensum
possumus tangere. manifestum ẽ quinq
istos sensus. nullo eoꝵ sensu posse sentiri.
quamius eis corporalia quȩq sentiant᷑.
D Manifestum est. A Arbitror etiam illud¬
esse manifestum. sensum illum interiorẽ
non ea tantum sentire quȩ accipit aqͥnq

Expanded text:
finibus possint, et non sentiendo tantum, sed etiam sciendo comprehendi. E. Ita est. A. Quid? ipsa ratio quae ministros suos, et ea quae suggerunt, discernit ab invicem, et item quid inter haec et seipsam distet, agnoscit, seque illis praepotentiorem esse confirmat; num alia re seipsam nisi seipsa, id est ratione comprehendit? an aliter scires te habere rationem, nisi id ratione perciperes? E. Verissimum est. A. Quoniam ergo cum colorem sentimus, non itidem sensu ipso nos sentire etiam sentimus; neque cum audimus sonum, nostrum etiam audimus auditum; neque cum olfacimus rosam, olet nobis aliquid et ipse olfactus; neque quidquam gustantibus sapit in ore ipse gustus; nec tangentes aliquid, ipsum etiam tangendi sensum possumus tangere: manifestum est quinque istos sensus nullo eorum sensu posse sentiri, quamvis eis corporalia quaeque sentiantur. E. Manifestum est. CAesse manifestum, sensum illum interiorem non ea tantum sentire, quae acceperit a quinque
Abbreviated transcription (Latin):
ERidem tempus scripsi
librum cuius est titulus
de magistro: in quo di¬
sputatur. et quęritur.
ex inuenitur. magistrũ
non esse qui docet hominem sci¬
entiam nisi dm̃. scdm illud etiam
quod in euangłio scriptum est.
unus est magister uester xp̃s¬

Expanded text:
er idem tempus scripsi librum, cuius est titulus de magistro. in quo disputatur et quaeritur et inuenitur magistrum non esse, qui docet hominem scientiam, nisi deum secundum illud etiam, quod in euangelio scriptum est: unus est magister uester
Abbreviated transcription (Latin):
ergo seruitutẽ non exhibebimꝰ filio. si
templum fabricaremus: quis dubi¬
taret ei nos latria idest ista de qua
nunc loquor. seruitute seruire: Quomͦ
ergo non ei seruitutẽ quȩ latria dicitur
exhibemus. cui templum non facimus.
sed nos ipsi sumus: Et quomͦ non &
ipse ds̃ nr̃ ẽ. de quo dicit apłs. nescitis
quia tempłu di estis. ꝙ. sp̃s dĩ habitat
in uobis: & paulopost.głificate ergo
dm̃ in corpore ur̃o: Corpora autẽ nr̃a tẽ¬
plum in nobis dicit esse sp̃s scĩ. Cũ igit᷑
ꝙ patri & filio & spiui sc̃o. ista quȩ la¬
tria uocatur seruitute seruiamus. au¬
diamusq legẽ dĩ p̃cipientẽ ut nulli
alteri sed soli dño dõ nr̃o hanc exhibea¬
mus: ꝓculdubio unus & solus dñs ds̃
nr̃ est ipsa trinitas. cui uni q soli tałe

Expanded text:
ergo servitutem non exhibebimus Filio, siergo servitutem non exhibebimus Filio, sitemplum fabricaremus, quis dubitaret ei nos latria, id est, ista de qua nunc loquor servitute servire? Quomodo ergo non ei servitutem, quae latria dicitur, exhibemus, cui templum non facimus, sed nos ipsi sumus? Aut quomodo non et ipse Deus noster est, de quo dicit Apostolus, Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Et paulo post: Glorificate ergo Deum in corpore vestro . Corpora autem nostra, templum in nobis dicit esse Spiritus sancti. Cum igitur et Patri et Filio et Spiritui sancto ista, quae latria vocatur, servitute serviamus. audiamusque legem Dei praecipientem, ut nulli alteri, sed soli Domino Deo nostro hanc exhibeamus; procul dubio unus et solus Dominus Deus noster est ipsa Trinitas, cui uni et soli tale
Abbreviated transcription (Latin):
erum est autẽ quod pater om̃ib quȩ
sunt ut essent dedit: & ipse quod ẽ
a nemine accepit. sed ȩqualitatẽ suã
nulli dedit nisi filio qui natus est de
illo: ꝙ spũi sco qui ꝓcedit de illo. Quȩ
cum ita sint. non est illa qũa isti uo-
lunt differentia trinitatis. quia in¬
differens in trinitate natura. in diffe¬
rens intrinitate potentia ẽ. ut om̃s
honorificent filium sicut honorifi¬
cant patrem. quod ipse ait. & quiuo¬
lunt pie uiuere dñm dm̃ suum ado¬
rent & illi soli seruiant: quod & anti¬
quis patrib dĩ lege preceptum ẽ. nec
ullomodo aliter fieri potest. ut soli
dño d̾o nr̃o ea quȩ do debet᷑ seruitute
seruiamus. Ipsa est enim quȩ grece
appellatur latria quod uerbum po
sicum ẽ cum diceretur illisoli seruies.
Nullomodo inqũa hoc fieri potest.
nisi ipse dñs d̃s nr uniuersa trinitas¬
sit. Alioquin istam seruitutẽ quȩ
latria dicitur. quã non debent serui.
eis quos scd̃m carnẽ dominos habent.

Expanded text:
erum est autem quod Pater omnibus quae sunt, dedit ut essent; et ipse quod est, a nemine accepit: sed aequalitatem suam nulli dedit, nisi Filio qui natus est de illo, et Spiritui sancto qui procedit de illo. Quae cum ita sint, non est ista, quam volunt isti, differentia Trinitatis; quia indifferens in Trinitate natura, indifferens in Trinitate potentia est: ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem, quod ipse ait ; et qui volunt pie vivere, Dominum Deum suum adorent, et illi soli serviant, quod et antiquis patribus Dei lege praeceptum est, nec ullo modo aliter fieri potest, ut soli Domino Deo nostro ea quae Deo debetur servitute serviamus. Ipsa est enim quae graece appellatur λατρεία. Quod verbum ibi positum est, cum diceretur, Illi soli servies . Nullo modo, inquam, hoc fieri potest, nisi ipse Dominus Deus noster universa sit Trinitas. Alioquin istam servitutem, quae latria dicitur, quam non debent servi eis quos secundum carnem dominos habent,
Abbreviated transcription (Latin):
bene oꝑari. faciliꝰ ẽ: quã in eo ꝑseuerare. fructꝰ
enĩ solet laborẽ consolari. messis autẽ nr̃a in
fine ꝓmittit᷑. et ido ꝑseuerantia opꝰ ẽ. Qͥ enĩ
ꝑseuerauerit usq in finẽ: hic saluus errt Et¬

Expanded text:
bene operari, facilius est, quam in eo perseverare. Fructus bene operari, facilius est, quam in eo perseverare. Fructus enim solet laborem consolari: messis autem nostra in fine promittitur; et ideo perseverantia opus est. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic sal
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ȩternã. Seminatio in sp̃u ẽi ex fide cũ ca-¬
ritate seruire iustitiȩ. & non obaudire desi-¬
deriis peccati. qu̾auis de mortali carne existen¬
tibus. Messis autẽ uitȩ ȩternȩ erit. cũ immica
nouissima destruetur mors. et absorbebit᷑ mor-¬
tale a uita. et corruptibile hoc induet incor¬
ruptionẽ. In hoc gͦ tertio gradu qͦ sub gr̃a sumꝰ.
seminamꝰ in lacrimis: cũ existunt desideria
de aĩali corpore. Quibus non consentiendo
renitim᷑ ut in gaudio metamꝰ. cũ etiã refor¬
matio corporis ex nulla parte hominis ul¬
la nos sollicitabit molestia. ullũue tẽpta¬
tionis ꝑiculum. Nam etiã illud animale
corpus deputat᷑ in semine. seminat᷑ enĩ corpꝰ
animale. ait alio loco: ut ad messem ꝑtineat
qđ adiunxit. surget corpꝰ sp̃uale. Hiuc gͦ senten¬
tiȩ ꝓpħa concinit dicens. Qui seminat in lacri¬
mis: in gaudio metet. Bene autẽ seminare. idẽ

Expanded text:
vitam aeternam. Seminatio in spiritu est, ex fide cum chavitam aeternam. Seminatio in spiritu est, ex fide cum charitate servire justitiae, et non obaudire desideriis peccati, quamvis de mortali carne existentibus. Messis autem vitae aeternae cum inimica novissima destruetur mors, et absorbebitur mortale a vita, et corruptibile hoc induet incorruptionem. In hoc ergo tertio gradu, quo sub gratia sumus, seminamus in lacrymis, cum existunt desideria de animali corpore; quibus non consentiendo renitimur, ut in gaudio metamus, cum etiam reformato corpore, ex nulla parte hominis, ulla nos sollicitabit molestia ullumve tentationis periculum. Nam etiam ipsum animale corpus deputatur in semine. Seminatur enim corpus animale, ait alio loco; ut ad messem pertineat quod adjunxit, surget corpus spirituale . Huic ergo sententiae propheta concinit, dicens, Qui seminat in lacrymis, in gaudio metet . Bene autem seminare, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ctio fidei. qũa legis posset timor. Neq hoc
quisqũa maiore fiducia debet p̃ciꝑe quã
hic apłs: qui manibus suis uictum tͣnsigeis.
hȩc in se nolebat fieri. ut maiore pondere
ꝓpt̾ eoꝵ magis utilitatẽ qui hȩc exhiberent.
quã ꝓpter eoꝵ quib exhiberent ea se mo-
subsannatur. quod enim seminauerit ho¬
mo hoc metet: nouit int̾ quȩ uerba ꝑdito¬
rũ hominũ laborent. qui constituunt᷑ in
fide earũ rerum quas ñ uident. Uident
enĩ seminationẽ operũ suoꝵ: sed messem ñ
uident. Nec talis eis messis ꝓmittit᷑ qualis hic
reddi solet: quia iustꝰ ex fide uiuit. Quia qͥ
seminauerit inquit in carne sua:. de carne¬
sua metet corruptionẽ. Hoc dicit de amatori-¬
bus uoluptatũ magis quã d̃i. In carne enĩ
sua seminat: qui omĩa quȩ facit etiã si bona
uideant᷑ ꝓpt̾ea tam̃ facit ut carnalit̾ ei benesit.
Qui autẽ seminauerit in spu: de sp̃u metet

Expanded text:
ctio fidei, quam Legis posset timor. Neque hoc ctio fidei, quam Legis posset timor. Neque hoc quisquam majore fiducia debet praecipere, quam hic apostolus, qui manibus suis victum transigens , haec in se nolebat fieri, ut majore pondere, propter eorum magis utilitatem qui haec exhiberent, quam propter eorum quibus exhiberent ea, se monesubsannatur: quod enim seminaverit homo, hoc et metet; novit inter quae verba perditorum hominum laborent, qui constituuntur in fide rerum earum quas non vident. Vident enim seminationem operum suorum, sed messem non vident. Nec talis eis messis promittitur, qualis hic reddi solet; quia justus ex fide vivit . Quia qui seminaverit, inquit, in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hoc dicit de amatoribus voluptatum magis quam Dei. In carne enim sua seminat, qui omnia quae facit, etiamsi bona videantur, propterea tamen facit, ut carnaliter ei bene sit. Qui autem seminaverit in spiritu, de spiritu metet
Abbreviated transcription (Latin):
laudatores nr̃i minuunt onera conscientis
nr̃ȩ. atq utinam non etiã accumulent. cũ
plerumq ne ipsis offensis laus nr̃a minuat᷑.
aut obiurgatione illos curare negligimus.
aut iactant̾ eis aliquid nr̃m ostentamus.
potius quã constant̃ ostendimꝰ. Omitto ea
quȩ fingunt et mentiunt᷑ de se homines.
ꝓpter hominũ laudes. Quid enĩ ista cȩcitate
tenebrosius: ad obtinendã in anissimã głam. er¬
rorem hominis aucupari: et dm̃ testẽ in corde
contemnere. Quasi uͦ ullo mͦ comꝑandus sit
error illius qui te bonum putat. errori tuo.
qui homini de falso bono placere studes. de
uero malo displices dõ. Iam cȩtera planissima
esse existimo. Nam et illud usitatũ prȩceptũ
est: ut p̃dicatori uerbi dĩ p̃beat necessaria cui
prȩdicat᷑. Ad bona enim oꝑa hortandi eraĩ.
ut etiã egenti xp̃o ministrarent. staturi ad
dexterã cum agnis. ut plꝰ in eis oꝑaret᷑ dile¬

Expanded text:
laudatores nostri minuunt onera conscientiae laudatores nostri minuunt onera conscientiae nostrae: atque utinam non etiam accumulent, cum plerumque ne illis offensis laus nostra minuatur, aut objurgatione illos curare negligimus, aut jactanter eis aliquid nostrum ostentamus, potius quam constanter ostendimus. Omitto ea quae fingunt et mentiuntur de se homines propter hominum laudes. Quid enim ista caecitate tenebrosius, ad obtinendam inanissimam gloriam errorem hominis aucupari, et Deum testem in corde contemnere? Quasi vero ullo modo comparandus sit error illius qui te bonum putat, errori tuo qui homini de falso bono placere studes, de vero malo displices Deo. 60. Ib. VI, 6. Jam caetera planissima esse existimo. Nam et illud usitatum praeceptum est, ut praedicatori verbi Dei praebeat necessaria, cui praedicatur. Ad bona enim opera hortandi erant, ut etiam egenti Christo ministrarent, staturi ad dexteram cum agnis; ut plus in eis operaretur dile
Abbreviated transcription (Latin):
legem qui diligit ꝓximũ. dilectioq ꝓximi ⁊̃
in ueterib scripturis maxime cõmendat᷑. in
qua dilectione dicit alio loco apłs recapitula¬
ri omĩa mandata legis: manifestũ ẽ etiã illã
scripturã quȩ priori popło data ẽ. legẽ xp̃i
esse. qũa uenir implere caritate. quȩ ñ im¬
plebat᷑ timore. Eadẽ igit᷑ scriptura ꝙ idem
mandatũ. cũ bonis terrenis inhiantes p̃mit
seruos. testamentũ uetꝰ cum in bona ȩterna
flagrantes erigit liberos. testamentũ nouũ
eũ sedutunt laudatores eiꝰ. sed ipse potiꝰ. quia
cũ sibi sit ipse p̾sentior qu̾a illi. mauult se in
illis querere ꝙ̃ in seipso. sed quid dicit apłs:
Opus autẽ suũ ꝓbet unusquisq. ex tunc in
semetipso tantũ głam habebit & ñ in alte¬
ro. idest intꝰ in conscientia sua. & ñ in altero.
id est cum cũ alter laudat. Unusquisq enĩ
inquit ꝓprium onus portabit. Non ergo

Expanded text:
Legem qui diligit proximum, dilectioque proximi etiam Legem qui diligit proximum, dilectioque proximi etiam in veteribus Scripturis maxime commendatur ; in qua dilectione dicit alio loco idem apostolus, recapitulari omnia mandata Legis : manifestum est etiam illam Scripturam, quae priori populo data est, Legem Christi esse, quam venit implere charitate , quae non implebatur timore. Eadem igitur Scriptura et idem mandatum, cum bonis terrenis inhiantes premit servos, Testamentum Vetus; cum in bona aeterna flagrantes erigit liberos, Testamentum Novum eum seducunt laudatores ejus, sed ipse potius; quia cum sibi sit ipse praesentior quam illi, mavult se in illis quaerere, quam in seipso. Sed quid dicit Apostolus? Opus autem suum probet unusquisque, et tunc in seipso tantum gloriam habebit, et non in altero, id est, intus in conscientia sua: et non in altero, id est, cum eum alter laudat. Unusquisque enim, inquit, proprium onus portabit. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ꝓ maledicto. Quicqͥd enĩ lacerato
animo dixeris. punientis ẽ impetus: non
caritas corrigentis. Dilige. et dic qͦd uoles.
Nullomͦ maledictum erit quod specie sonue¬
rit maledicti. si memineris senserisq te in gla¬
dio uerbi di liberatorẽ hominis ẽẽ uelle ab
obsidione uitioꝵ. Quod si forte ut plerũq
accidit dilectione quidẽ talem suscipis actio¬
nẽ. et ad eam corde dilectionis accedis. sed
interagendũ subrepserit aliquid dũ tibi re¬
sistit᷑ qd̾ te auferat ab hominis uitio ꝑcutien¬
do. ꝙ ipsi homini faciat infestũ. postea tela¬
crimis lauantẽ huiusmodi puluerẽ multo
salubriꝰ meminisse oportebit quã ñ debeamꝰ
suꝑ alioꝵ suꝑbire peccata. qͣndo in ipsa eoꝵ
obiurgatione peccamꝰ. cũ facilius nos ira
peccantis iratos. ꝗͣ miseria misericordes facit.
lter alteriꝰ onera portate. et sic ad implebitis
legẽ xp̃i. Legẽ utiq caritatis. Si autẽ implet

Expanded text:
dictum pro maledicto . Quidquid enim lacerato dictum pro maledicto . Quidquid enim lacerato animo dixeris, punientis est impetus, non charitas corrigentis. Dilige, et dic quod voles: nullo modo maledictum erit quod specie maledicti sonuerit, si memineris senserisque te in gladio verbi Dei, liberatorem hominis esse velle ab obsidione vitiorum. Quod si forte, ut plerumque accidit, dilectione quidem talem suscipis actionem, et ad eam corde dilectionis accedis, sed inter agendum subrepserit aliquid, dum tibi resistitur, quod te auferat ab hominis vitio percutiendo, et ipsi homini faciat infestum; postea te lacrymis lavantem hujusmodi pulverem, multo salubrius meminisse oportebit, quam non debeamus super aliorum superbire peccata, quando in ipsa eorum objurgatione peccamus, cum facilius nos ira peccantis iratos, quam miseria misericordes facit.lter alterius onera portate, et sic adimplebitis Legem Christi: Legem utique charitatis. Si autem implet