comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gantes impietatẽ & scłaria desideria. pudice
& iuste a. pie uiuere in hoc scło. Quid sit
autẽ abnegare impietatẽ & sclaria desideria:
ex eo qđ supͣ exposumꝰ. dñ confitentur se sci¬
re. factis autẽ negant intelligi posse confi¬
do. o ꝑ contͣriae diserta contraria Scłaria
gͥ desideria sunt. quȩ mundi istius pͥncipe
suggerunt᷑: & cũ sint scłi. cũ scłi huiꝰ nube
ꝑtranseunt Nos autẽ cũ pudice & iuste. nec
corpore scilicet nec m̃te peccantes uixerimꝰ
in xp̃o: pie quoq uiuemꝰ in hoc scło. quȩ pie¬
tũ: ita secura de oꝑe suo & de fide illũ pie¬
tasp̃stolatur. U bi ẽ serpens arrius. ubi euno¬
ua heresis calũ matur: sed eunde & ante
scła. & post sclã. & ante mundũ. o post
mariã immo ex maria magnũ dm̃ appel
redineret. ab om̃i inqͥtate. & mundaret
in greco: & bonoꝵ operũ faceret emula¬
torẽ Sepe necũ considerans quid sibi uellet
int̾rogans si forte aliculn legissent. nũquã

Expanded text:
gantes impietatem et saecularia desideria, pudice, et juste et pie vivere in hoc saeculo. Quid sit autem abnegare impietatem, et saecularia desideria, ex eo quod supra exposuimus, Deum confitentur se nosse, factis autem negant, intelligi posse confido, et per contraria disserta contraria. Saecularia ergo desideria sunt, quae a mundi istius principe suggeruntur: et cum sint saeculi, cum saeculi hujus nube pertranseunt. Nos autem cum pudice et juste, nec corpore scilicet, nec mente peccantes, vixerimus in Christo, pie quoque vivemus in hoc saeculo: quae pietum, ita secura de opere suo, et de fide illum pietas praestolatur. Ubi est serpens Arius? ubi Eunous, ut nova haeresis calumniatur: sed eumdem et ante saecula, et post saecula, et ante mundum, et post Mariam: immo ex Maria, magnum Deum appellredimeret ab omni iniquitate, et mundaret in Graeco et bonorum operum faceret aemulatorem. Saepe mecum considerans quid sibi vellet interrogans si forte alicubi legissent, numquam
Abbreviated transcription (Latin):
est. si dĩ uelit obedire p̃ceptis. seruire uiro
& marito ẽẽ subiecta: ut quodã mͦ ẽẽt li¬
bera seruitus & dilectione plena ideo
seruientis uiro dũ eũ metuit offendere
t enĩ ñ ẽ creatus uir ꝓpt̃ mulierem. sed
nulier ꝓpt̃ uirũ . & cũ caput mulieris

Expanded text:
est, si Dei velit obedire praeceptis, servite viro est, si Dei velit obedire praeceptis, servite viro et marito esse subjecta, ut quodammodo esset libera servitus, et dilectione plena, ideo serviens est viro, dum eum metuit offendere. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum. Et cum caput mulieris
Abbreviated transcription (Latin):
tũ cubile. noctis tenebras & clausũ cubiculũ
suũ. cũ om̃a patere cli oculis cogitet: filios
autẽ ita diligunt. si eos in dĩ erudiunt di¬
sciplinã: cȩterũ nolle eos contristare docen¬
do quȩ bona sunt o libertatẽ tribuere pec
quoq: ad olescentulȩ. & domus habeant di¬
ligentiã. Et quia poterat euenire ut diligen¬
los. ideo copulauit benignas. ut tc̃ se crede¬
ret mariti bene domũ regere. si hoc benig¬
nitate impetraret a seruulis. ñ terrore.
Nec ñ subditas uiris suis: ne forte diuitus
& nobilitate ꝑflatȩ. cdĩ sententiȩ ñ memi¬
nerint. ꝑ quã subiectȩ sunt uiris. Ait qͥppe
ad mulierẽ : & ad uirũ tuũ conũsio tua.
& ipse tui dñabit̾ In quo scẽ seripturȩ
consideranda prudentia ẽ. quia ñ uiro
hoc dñs fuerit locutus & dixerit dñ abe.¬
ris uxori tuȩ. s ipsi mulieri. ut illi p̃miũ
relinqueret obsequelȩ. dũ in potestate eiꝰ

Expanded text:
tum cubile, et noctis tenebras, et clausum cubiculum tum cubile, et noctis tenebras, et clausum cubiculum suum, cum omnia patere Dei oculis cogitarit. Filios autem ita diligunt, si eos in Dei erudiant disciplina. Caeterum nolle eos contristare docendo quae bona sunt, et libertatem tribuere peccquoque adolescentulae, ut domus habeant diligentiam. Et quia poterat evenire, ut diligenlos: ideo copulavit, benignas: ut tunc se crederet mariti bene domum regere, si cum benignitate imperet servulis, non in terrore. Necnon et subditas viris suis: ne forte divitiis et nobilitate perflatae Dei sententiae non meminerint, per quam subjectae sunt viris. Ait quippe ad mulierem: Ad virum tuum conversio tua; et ipse tui consideranda prudentia est: quia non viro hoc Dominus sit locutus, et dixerit: Dominaberis uxori tuae; sed ipsi mulieri, ut illi praemium relinqueret obsequelae, dum in potestate ejus
Abbreviated transcription (Latin):
occupatis: nc̃ consequent᷑ doctrinȩ eis fre
ꝑmittit. ut cũ tales fuerint docendi hab¬
ant libertatẽ . ut scilicet doceant ea quȩ be¬
na st̃ Licet enĩ alio loco dixerit. docere.
tẽ mulierib ñ ꝑmitto: sic intelligendũ
ut in uiros illis sit doctrina sublata cȩte
adolescentulas doceant qͣsi filias suas. pͥi
castitatẽ quia adũsus hanc magis in etãt
florenti pugnat inimicus. ot uirtus eius
contͣ feminas in umbilico uentris ẽ. deis
ut ament uiros suos diligant filios. Quea
trina id ẽ amare uiros.cũ hoc ñ in eloqli
docentis sed in corde amantis sit constitutũ.
uult eas a mare uiros suos caste: uult int̾ uirũ
& mulierẽ eẽ pudicã dilectionẽ. ut cũ pudore
& uerecundia & quasi necessitate sexus reddat
potius debitũ uiro. quã ipsa exigat ab eo: ex
oꝑa liberorũ ante oculos dĩ & angłorũ ꝑ pe¬
trare se credat ltane illa erubescat etiã secre¬

Expanded text:
occupatis. Nunc consequenter doctrinae eis frena occupatis. Nunc consequenter doctrinae eis frena permittit, ut cum tales fuerint, docendi habeant libertatem, ut scilicet doceant ea quae bona sunt. Licet enim in alio loco dixerit: Docere autem mulieribus non permitto , sic intelligendum est, ut in viros sit illis doctrina sublata. Caeterum adolescentulas doceant, quasi filias suas. Primum castitatem: quia adversus hanc magis in aetate florenti pugnat inimicus, et virtus ejus omnis contra feminas in umbilico 718 ventris est: deinde ut ament viros suos, diligant filios. Quae doctrina est amare viros; cum hoc non in eloquio docentis, sed in corde amantis sit constitutum? Vult eas amare viros suos caste: vult inter virum et mulierem esse pudicam dilectionem, ut cum pudore, et verecundia, et quasi necessitate sexus, reddat potius debitum viro quam ipsa exigat ab eo, et opera liberorum ante oculos Dei et angelorum perpetrare se credat: ita nec illa erubescet etiam secre
Abbreviated transcription (Latin):
nepotũ suorũ trem̃tes uirgunculȩ cõpona
uino se dedere ꝓlibidine: & cũ int̾ pocula
sibi prudentes uisȩ fuerint. & facundȩ. mo¬
iorũ quasi auctoritatẽ assumere. loquentes
hoc qđ sibi uident᷑ eẽ: & ñ recordantes illus
quod fuert̃. Et auini gͦ nimio potu anus
ꝓhibeant᷑. qm̃ qđ in adolescentib libido. ho
in senib ebrietas ẽ Aut quomͦ potest docere
anus a dolescentulas castitatẽ. cũ sobrietad
uetulȩ mulieris adolescentula si fuerit in¬
tata pudica eẽ ñ possit: Signant̃ autẽ &c¬
exp̃ssȩ ait. ñ uino multo seruientes. Seruit
enĩ quȩdã ẽ o extrema conditio. ui no sen¬
sus hominis occupari: & ñ suũ ẽẽ s uini
Quia gͥ docuit quales pͥmo anus eẽ debero
&c post illa quȩ cũ senib uiris habent cõn¬
nia etiã ꝓpͥa earũ exposuit. ut honesto
scõ habitu & om̃i decore sint plenȩ. nec a¬
satrices. nec aliis detrahentes. nec uino sens

Expanded text:
nepotum trementes virgunculae componantur, nepotum trementes virgunculae componantur, vino se dedere pro libidine; et cum inter pocula sibi prudentes visae fuerint et facundae, morum quasi austeritatem assumere, loquentes hoc quod sibi videntur esse, et non recordantes illud quod fuerunt. Et a vini ergo nimio potu anus prohibeantur, quoniam quod in adolescentibus libido, hoc in senibus ebrietas est. Aut quomodo potest docere anus adolescentulas castitatem, cum si ebrietatem vetulae mulieris adolescentula fuerit imitata, pudica esse non possit? Signanter autem expressit: Non vino multo servientes. Servitus enim quaedam est et extrema conditio, vino sensus hominis occupari, et non suum esse, sed vini. Quia igitur docuit quales primo anus deberent esse, et post illa quae cum senibus viris habent communia, etiam propria earum exposuit, ut honesto et sancto habitu, et omni decore sint plenae: nec accusatrices, nec aliis detrahentes, nec vino sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
in fide & caritate. o patientia . & ꝓ sexu suo
hoc habeant ꝓpriũ. ut sint in habitu scõ.
sacri decõris p̃ferant dignitatẽ. Et quia hoc
genus muliercularũ solet eẽ garrulũ iuxta
illud simul autẽ & ociosȩ discunt circiire
domos. ñ solũ autẽ otiosȩ s & ũbosȩ & curio¬
sȩ loq̃ntes quȩ ñ oportet: ꝓpt̃ea eas uult
eẽ ñ incentrices. id ẽ ñ accusatrices. ñ tales
quȩ ut aliis placeant. aliis detrahant. aut
certe quia ipsȩ adolescentiã iã transgressȩ
st̃. de adolescentularũ ȩtatib disputent o
dicant illa sic ornatur. illa sic comitur. illa
sic ꝓcedit. amat illũ amatur ab illo. cũ etiã¬
si hȩc uera sint. ñ tã apud cȩteros debet accu¬
sare quã ipsã secrete xp̃i car tate cor ripere:
& magis docere. ne faciat: quã in publico ac¬
cusare qđ fecerit. Solent hȩ ȩtates quia cor¬
poris refrixere luxuriȩ. licet sint plurimȩ
quȩ nec canos suos erubescant & ante gregẽ

Expanded text:
in fide, et charitate, et patientia, et pro sexu suo hoc habeant proprium, ut sint in habitu sancto, decoris sacri praeferant dignitatem. Et quia hoc genus muliercularum esse solet garrulum, juxta illud: Simul autem et otiosae discunt circumire domos: non solum autem otiosae, sed et verbosae, et curiosae, loquentes quae non oportet : propterea eas vult esse non incentrices, id est, non accusatrices, non tales quae ut aliis placeant, de aliis detrahant. Aut certe quia ipsae 717 adolescentiam jam transgressae sunt, de adolescentularum aetatibus disputent, et dicant: Illa sic ornatur, illa sic comitur, sic illa procedit: amat illusi haec vera sint, non tam apud caeteros debent infamare, quam ipsam secrete Christi charitate corripere; et magis docere ne faciat, quam in publico accusare qporis frixere luxuria  Al. luxuriam licet sint plurimae, quae nec canos suos erubescant, et ante gregem
Abbreviated transcription (Latin):
ut redimeret nos ab om̃i iniquitate &
tulas & iuuenes. quid ad extremũ seruoᷤᷤ
erudire deberet: recte nc̃ intulit. illux̃
enĩ grã dĩ saluatoris om̃ib hominibus
Non ẽ enĩ aliqua differentia liberi & serui.¬

Expanded text:
ut redimeret nos ab omni iniquitate, etulas et juvenes, quid ad extremum servos erudire deberet, recte nunc intulit. Illuxit enim gratia Dei Salvatoris omnibus hominibus. Non est enim aliqua differentia liberi et servi
Abbreviated transcription (Latin):
mo fideles fuerint: incipient eis apud dm̃
maiora cõmitti. Ornat autẽ doc trinã dñi
qui ea quȩ conditioni suȩ apta st̃ facit: er
e diũso confundit eã qui ñ ẽ subiectus in
om̃ib cui conditio sua displicet. qui con¬
tradictor atq fraudator. in nullo fide bo
re ñ potuit᷑:
lluxit enĩ grã clĩsaluatoris nr̃i om̃ib
hominib erudiens nos. ut ab negantes un¬

Expanded text:
mo fideles fuerint, incipient eis apud Deum mo fideles fuerint, incipient eis apud Deum majora committi. Ornat autem doctrinam Domini, qui ea quae conditioni suae apta sunt, facit. Et e diverso confundit eam, qui non est subjectus in omnibus, cui conditio sua displicet, qui contradictor atque fraudator in nullo fidem bore non potuit? 724 Illuxit enim gratia Dei Salvatoris omnibus hominibus erudiens nos
Abbreviated transcription (Latin):
moysi lege fures ñnũquã septuplũ. ñ¬
nũquã quadruplũ reddere cõpellun-¬
tur: & int̾dũ obtruncatur. int̾dũ uendi¬
tur fur ipse ꝓ furto de quib nuꝑ uobiᷤ
in leuitico exposuisse me memini Si
autẽ hoc ꝓhibetur in seruo. quantoma-¬
gis in libero. neaut uidex rapiat. aut¬
ut miles nequaquã contentus stipendit̃ suis
aliena deuastet: Pulchre quida uir ad pr¬
mȩ grauis cũ ei cutꝰdã iudicis laudaretur
integritas & diceret de eo ille qui laudabat
ñ ẽ fur: respondit optimũ seruũ faceret.
si nec fugitiuus eẽt In tantũ furti suspicio
ab om̃i libero eẽ debet ẽẽ aliena. Sint itaq
serui subditi dñis suis: in om̃ib sint cõpla¬
centes conditionis suȩ. ut ñ ferant aspere
seruitutẽ. ñ contͣdicant dñis. ñ furentur:
& post hȩc in om̃ib fidẽ bonã ostendant.
ut doctrinã saluatoris nr̃i dĩ ornent in
om̃ib Si enĩ apud carnales dños in mini¬

Expanded text:
Moysi lege fures nonnumquam septuplum, noMoysi lege fures nonnumquam septuplum, nonnumquam quadruplum reddere compelluntur, et interdum obtruncatur, interdum venditur fur ipse pro furto, de quibus nuper vobis in Levitico exposuisse me memini. Si autem hoc prohibetur in servo, quanto magis in libero: ne aut judex rapiat, aut miles non contentus stipendiis suis aliena devastet? Pulchre quidam vir apprime gravis, cum ei cujusdam judicis laudaretur integritas, et diceret de eo ille qui laudabat, Non est fur: respondit, Optimum servum faceret, si nec fugitivus esset: intantum furti suspicio ab omni libero debet esse aliena. Sint itaque servi subditi dominis suis in omnibus, sint complacentes conditioni suae: ut non ferant aspere servitutem, non contradicant dominis, non furentur, et post haec in omnibus fidem bonam ostendant, ut doctrinam Salvatoris Dei nostri ornent in omnibus. Si enim apud carnales dominos in mini
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ aliquid iusserint. musitare ltaq
titũ cõmonet: ut ꝑ doc trinã sanã ab his
qui xp̃iani serui sunt. istiꝰmodi auferat
passionẽ Si enĩ quȩ dñs imperat necesse
habet seruus implere. cur ñ hoc ipsũ
ñ cũ bona faciat uoluntate. s & dñm of¬
fendat & tam̃ faciat quod iubetur ma¬
xime cũ & ds̃ ad aquã contͣdictionis of-¬
fensus sit: &s in alio loco de murmurante
popło loquat᷑: desinat a me murmura¬
tio eorum & ñ morient᷑: Post contͣdic¬
tionẽ & aliud seruorũ uiciũ doc trina
xp̃i corrigit: ne fures sint. Fur autẽ. ñ
solũ in maiorib s & in minorib iudi¬
catur. Non enĩ id qđ furto ablatũ ẽ
s mens furantis attenditur: quomͦ in
fornicatione & adulterio ñ idcirco
diũsa sit fornicatio & adulteriũ. si pul¬
meretrix uel adultera. sed qualiscũq
illa fuerit una ẽ fornicatio & adulteriũ:
ita & in furto quantũ cũq seruus abstu¬
lerit furti crim̃ incurrit. Unde & in

Expanded text:
secum mussitare. Itaque Titum commonet, ut per doctrinam sanam ab his qui Christiani servi sunt, istiusmodi auferat passionem. Si enim quae dominus 723 imperat necesse habet servus implere: cur hoc ipsum non cum bona faciat voluntate; sed et dominum offendat, et tamen faciat quod jubetur: maxime cum et Deus ad aquam contradictionis offensus sit? Et in alio loco de murmurante populo loquatur: Desinat a me murmuratio eorum, et non morientur . Post contradictionem et aliud servorum vitium doctrina Christi corrigat, ne fures sint. Fur autem non solum in majoribus, sed etiam in minoribus judicatur. Non enim id quod furto ablatum est, sed mens furantis attenditur. Quomodo in fornicatione et adulterio, non idcirco diversa sit fornicatio aut adulterium, si pulmeretrix vel adultera sit: sed qualiscumque illa fuerit, una est fornicatio, vel adulterium. Ita et in furto, quantumcumque servus abstulerit, furti crimen incurrit. Unde et in
Abbreviated transcription (Latin):
ne in aliena ȩtate luxurient: ne iã frigids
adlibidinẽ sanguine exemplo sint adoless¬
dei habuerint sanitatẽ. audiant a saluas¬
re fides tua te saluã fecit & alibi neq in
isrł tantã fidẽ inueni: & ꝓpt̃ eandẽ fideis¬
tatẽ fiant filii abrahã. de quo scriptũ es

Expanded text:
ne in aliena aetate luxurient, ne jam frigido ne in aliena aetate luxurient, ne jam frigido ad libidinem sanguine, exemplo sint adolescdei habuerint sanitatem, audiant a Salvatore: Fides tua te salvum fecit . Et alibi: Neque enim in Israel tantum fidem inveni . Et propter eamdem fidei sanitatem fiant filii Abrahae, de quo scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
moysi cathedrã sedentes dicunt & ñ faciunt.¬
& alligant onera importabilia quȩ cerui-¬
cib hominũ imponant: & ipsi minimo
toris doc trina parit̃ ce uita consentiunt
ante p̃cipiens qͥd ipse loqͥ deberet ad cunctõ
in eo qđ ait. tu uͦ loquere quȩ decet sanã doc¬
trinã. nc̃ ꝑsingulas species qͥd unãquãq etat¬
deceat exponit. pͥmũ senib uiris conuenie¬
tia deinde anus qͥd deceat: t̃tio quȩ adolesce¬
tib apta sint tã marib uidelieet quã femin
licet in p̃cepto mulierũ uetularũ de adoles¬
centib feminis mandata subiecerit ut ñ ip
doceret adolescentulas.quã qͥd a uetulis doct
rent᷑ exponeret: extrema de seruis & ꝑsingu¬
las ȩtates & conditiones sic decent̃ p̃cepta cos¬
stituit. ut sermo eiꝰ uitȩ morũq sit regula
Senes gͥ sobrios eẽssiue uigilantes. qui h̃eaa
apud grecos utrũq sonat: honestos ut ȩta
grauitatẽ morũ grauitas doceret. pudico

Expanded text:
Moysi cathedram sedentes, dicunt et non faciunt, etMoysi cathedram sedentes, dicunt et non faciunt, et alligant onera importabilia, quae cervicibus hominum imponunt, et ipsi minimo toris doctrina pariter et vita consentiunt.ante praecipiens quid loqui deberet ad cunctos, in eo quod ait: Tu vero loquere ea quae decent sanam doctrinam, nunc per singulas species quid unamquamquedeceat; exponit; primum senibus viris convenientia; deinde anus quid deceat; tertio, quae adolescentibus apta sint, tam moribus videlicet quam feminis; licet in praecepto mulierum vetularum de adolescentibus feminis mandata subjecerit, ut non tam ipse doceret adolerentur, exponeret. Extremo de servis, et per singulas aetates, et conditiones, sic decenter praecepta constituit, ut sermo ejus vitae morumque sit regula. Senes igitur sobrios esse, sive vigilantes, quia νηφάλιοι apud Graecos utrumque sonat: honestos, ut aetatis gravitatem morum gravitas decoret: pudicos,
Abbreviated transcription (Latin):
quis se ab neget. contẽplandũ ẽ Pudicus for¬
nicatorẽ. quod pͥus fuerat negat: sapiens im¬
prudentẽ. iustus iniustũ. fortis infirmũ &e
ut in cõmune de om̃ib loquar. totiens nos
calcamꝰ. desinimꝰ ẽt quod calca fuimꝰ & inci-¬
pimꝰ eẽ qđ ante ñ fuimꝰ.
Tu uͦ loquere quȩ decet sanã doctrinã
Auud ẽ sanã doctrinã loqui: aliud ea q̃
in altero simplex tantũ institutio in alte¬
correctio. Qui enĩ soluerit unũ de man¬
datis minimis & docuerit sic homines. mi¬
nimꝰ uocabitur in regno cȩloꝵ: saluatore
p̃cipimente. disciplis ñ solũ in meditatione
scripturarũ eos laborere debere ut quȩ scrip¬
ta st̃ replicent. & condant in memoriȩ thes¬
auro. s pͥus faciant quȩ p̃cepta st̃: quicũq
uͦ fecerit & docuerit. ille uocabitur magnꝰ
in regno cȩlorũ. Nisi enĩ suꝑgressa fuerit
nr̃a iustitia. scribarũ iustitiã & phariseo¬
rũ ñ possumꝰ ingredi regna cȩloꝵ. qͥ supͣ

Expanded text:
o autem quis se abneget contemplandum est. Pudicus fornicatorem, quod prius fuerat negat, sapiens imprudentem, justus injustum, fortis infirmum. Et ut in commune de omnibus loquar, toties nos calcantes, desinimus esse quod ante fuimus. CAPutem loquere quae decent sanam doctrinam. Aliud est enim sanam doctrinam loqui, aliud ea quain altero simplex tantum est institutio; in altecorreptio: Qui enim solverit unum de mandatis minimis, et docuerit sic, minimus vocabitur in regno coelorum . Salvatore praecipiente discipulis, non solum in meditatione Scripturarum eos laborare debere, ut quae scripta sunt, replicent, et condant in memoriae thesauro: sed prius faciant quae praecepta sunt. Quicumque vero fecerit et docuerit, ille vocabitur magnus in regno coelorum. Nisi enim supergressa fuerit nostra justitia Scribarum justitiam et Pharisaeorum, non possumus ingredi regna coelorum . Qui supra
Abbreviated transcription (Latin):
ita & serui cõplaceant sibi qđ serui
sunt. &. ñ idcirco putent dõ se serui¬
re ñ posse qui a subiecti sint homini¬
om̃ib & xõplacuerint sibi in conditione
ut ñ sint contͣdicentes. ñ furantes: quia. ma¬

Expanded text:
d nos licet non plene, tamen ex parte aliqua sunt, et non idcirco putent se Deo servire non posse, quia subjecti sunt hominiin omnibus, et complacuerint sibi in conditione ita et servi co
Abbreviated transcription (Latin):
egregiũ ł pcipiũ: ꝓ quo ũbo in alio uo¬
lumine latino sermone utens. peculiarẽ
guine suo ut sibi xp̃ianũ popłm pecu¬
liarẽ faceret. qui peculiaris eẽ tune pos¬
set. si bonorũ operũ emulator existeret
Unde o illud quod in eugłio scdm latinoᷤ
int̾pretes scriptũ ẽ. panẽ nr̃m cotidianũ
da nobis hodie. melius in greco habetur.
giũ peculiarẽ: eũ indelicet qui de celo
descendens ait ego sũ panis qui de cȩlo
descendi Absit quippe ut nos qui in
crastinũ cogitare ꝓhibem̃ de pane isto.
qui pꝰpaululũ consequendus & abicien¬
mutata: ñ uerbũ. Quidã epiusion esti.¬
mant in oratione dnĩca panẽ dictũ qđ¬

Expanded text:
egregium, vel praecipuum: pro quo verbo in alio volumine Latino sermone utens, peculiarem guine suo, ut sibi Christianum populum peculiarem faceret, qui peculiaris tunc esse posset, si bonorum operum aemulator existeret. Unde et illud quod in Evangelio secundum Latinos interpretes scriptum est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie , melius in Graeco habetur gium, peculiarem, eum videlicet qui de coelo descendens, ait: Ego sum panis qui de coelo descendi . Absit quippe ut nos, qui in crastinum cogitare prohibemur, de pane isto qui post paululum concoquendus et abjicienmutata, non verbum. Quidam ἐπιούσιον existimant in oratione Dominica panem dictum, q
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ a di filio denegandos. qͥ in martirio
cogitationes. xp̃c uel negatus negat. uel con-¬
fessus confitet᷑ De hac puto confessione &
discipłis p̃cepit dicens. eritis mͥ testes in le¬
rusalẽ & om̃i iudȩa & samaria & usq ad
extremũ t̃rȩ: ut ab om̃ib bonis oꝑib atq
sermonib mens xp̃m ipsi debita confiteat᷑
Est & quȩda laudanda negatio: de qua or.
ipse apłs ait. ut ab negantes impietatẽ & scła¬
ria desideria. caste & iuste. & pie uiuamꝰ
in p̃senti scło. exspectantes beatã spem &

Expanded text:
tantum a Dei Filio denegandos, qui in martyrio tantum a Dei Filio denegandos, qui in martyrio cogitationes, Christus, vel negatus negat, vel confessus confitetur. De hac puto confessione et discipulis praecepit, dicens: Eritis mihi testes in Jerusalem, et in omni Judaea et Samaria, et usque ad extremum terrae , ut in omnibus bonis operibus atque sermonibus, mens Christum ipsi dedita confiteatur. Est et quaedam laudanda negatio, de qua et ipse Apostolus ait: Ut abnegantes impietatem et saecularia desideria, caste, et juste, et pie vivamus in praesenti saeculo: exspectantes b
Abbreviated transcription (Latin):
biis me honorat. corautẽ eorũ longe ẽ a me
Quomꝰ gͥ labiis quis honorat & corde pcul
recedit. ita dm̃ sermone quis confitens oꝑib
negat. Negans autẽ oꝑib dm̃ confessione simu¬
lata recte execrabilis or ꝓphanꝰ ẽ & nulla ue¬
ritatis ratione ꝑsuasus.i nobediens & incredu¬
lus appellat᷑. Unde euenit. ut ad om̃e opus
bonũ repbussit. quo scilicet etiã ea quȩ na¬
turali bonitate suꝑatus forte bona fecerit ñ
sint bona. dũ m̃tis ꝑusitate st̃ repba Uestimatĩ
quidã in eo tantũ dm̃ negari. si in ꝑsecutiõe
denegari: Ap̃c sapientia ẽ: iustitia. ueritaᷤ.
scĩtas fortitudo. Negatur ꝑ insipientiã sa-¬
pientia: ꝑ iniqͥtatẽ iustitia ꝑ m̃daciũ ueri¬
tas ꝑ turpitudinẽ scĩtas. ꝑ imbecillitatem
animi fortitudo: & quocienscũq uincim᷑
uiciis atq peccatis. totiens dm̃ negamꝰ. & con
trario quotiens bene quid agimꝰ. dñm con¬
fitem᷑ Nec arbitrandũ ẽ. in die iudicii illoᷤ

Expanded text:
biis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Quomodo igitur labiis qui honorat, et corde procul recedit: ita Deum sermone quis confitens, operibus negat. Negans autem operibus Deum, confessione simulata recte exsecrabilis et profanus est: et nulla veritatis ratione persuasus, inobediens et incredulus appellatur. Unde evenit ut ad omne opus bonum reprobus sit: quod scilicet, etiam ea quae naturali bonitate superatus forte bona fecerit, non sint bona, dum mentis perversitate sunt reproba. Existimant quidam in eo tantum Deum negari, si in persecutione denegari. Christus sapientia est, justitia, veritas, sanctitas, fortitudo. Negatur per insipientiam sapientia, per iniquitatem justitia, per mendacium veritas, per turpitudinem sanctitas, per imbecillitatem animi fortitudo. Et quotiescumque vincimur vitiis atque peccatis, toties Deum negamus. Ut  Al. Et econtrario, quoties bene quid agimus, Deum confitemur. Nec arbitrandum est in die judicii illos
Abbreviated transcription (Latin):
nec ponã inimicos tuos scabellũ pedũ
sit maledicta s uera benedictio: ita ꝓ
nobis uel subiectus scribitur uel ñ sub¬
iectus. si aut ñ subditi fuerimꝰ do. aut
ñ subditi Quidã hunc locũ ita leguł.
serui dñis suis subditi sint: & postquã
huc usq distinxerint. infert̃. in om̃ib
placeant: cũ in greco alius ordo sit lec¬
tionis. id ẽ serui dñis suis subditi sint

Expanded text:
abellum pedum sit maledictum, sed vera benedictio: ita pro nobis, vel subjectus scribitur, vel non subjectus: si aut subditi fuerimus Deo, aut non subditi. Quidam hunc locum ita legunt: Servi dominis suis subditi sint, et postquam huc usque distinxerint, inferunt, in omnibus placeant: cum in Graeco alius sit ordo lectionis, id est, servi dominis suis subditi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ meliorẽ. despicit eũ quẽ inferiorẽ putat:
& suꝑ. id ẽ plus sapiens. humiliorẽ estimat
dignũ eẽ contẽstu. Tale qͥd intumescens suꝑ¬
biȩ uanitate at cȩlũ ipsũ solemq dispiciens:
apud grecos quida dixisse deludit᷑. ã e pabã¬
possumꝰ dicere. scando ꝑ aerẽ: & plurime noui
ponit᷑. illũ sensũ habet. Nemo eoꝵ qui in
eccła st̃. te segnit̾̃ agente. sic uiuat: ut se pu¬
tet eẽ meliorẽ. Qualis enĩ ȩdificatio erit
noꝑe ꝓuidere. ut cunctũ popłm cui p̃sident
conũsatione. & sermone p̃cedant: uerũ ot
inferior gradus. exorcistȩ. lectores. editui.
at om̃s om̃ino qui domui dĩ seruiunt. Quia
cos ẽẽ quã elericos Admone illos pͥncipati¬
bus. potestatib subditos eẽ. obedire: ad om̃e
opus bonũ paratos eẽ: neminẽ blasphema-¬
rei ñ eẽ litigiosos s et̃ modestos. oiẽm os

Expanded text:
esse meliorem, despicit eum quem inferiorem putat, esse meliorem, despicit eum quem inferiorem putat, et super, id est, plus sapiens, humiliorem existimat dignum esse contemptu. Tale quid intumescens superbiae vanitate, et coelum ipsum, solemque despiciens apud Graecos quidam dixisse deluditur: Ἀεροpossumus dicere, Scando per aerem, et pluris me noviponitur, illum sensum habet: Nemo eorum qui in Ecclesiis sunt, te segniter agente sic vivat, ut se putet esse meliorem. Qualis enim aedificatio erit nopere providere ut cunctum populum cui praesident, conversatione et sermone praecedant: verum et inferior gradus, exorcistae, lectores, aeditui, et omnes omnino qui domui Dei serviunt. Quia cos esse quam clericos. Admone illos principibus et potestatibus subditos esse, obedire: ad omne opus bonum paratos esse: neminem blasphemare, non litigosos esse: esse modestos, omnem o
Abbreviated transcription (Latin):
facere diuersũ. Qđ autẽ ñ forturtu & ut li¬
bet paulus apłs ñ solũ nominib & uerbis
uerũ etiã p̃positionib diũsis utatur ꝓua
rietate causarũ ꝑspicuũ fieri poterit &¬
ex eo qd ait. mulier enĩ ex uiro. uir uero
ꝑ mulierẽ & alibi. quia exeo & ꝑ eũ & in
ipso om̃a. nec ñ & illud paulus apłs ñ ab
hominib neq ꝑ hominẽ Extimamꝰ itas¬
tus contẽnit dolorẽ er nec iudicis cõm¬
nationẽ nec circũ stantiᷤ popłi fremitũ ꝑti¬
mescit. s ꝓ confessione martirii uniũsa
supplicia contẽnit & despicit: econtrario
autẽ ẽ & in aliis contetus. de quo oe abbacuc
spũ scõ in se loquentẽ testatur. uidete con¬
lia & disꝑdi:mini: iuxta qđ ad timot¬
heũ quoq scriptũ diximꝰ. Nemo
adolescen tiã cͣontẽnat: id ẽ nolo
te talẽ exhibe as. ut possis ab aliquo meri¬
sicut stoici tam̃ assert̃. qui distingunt int̃
ũba subtilit̃. cũ quis confidens sibi se alio

Expanded text:
facere diversum. Quod autem non fortuito, et ut libet, Paulus apostolus, non solum nominibus et verbis, verum etiam praepositionibus diversis utatur pro varietate causarum, perspicuum fieri poterit ex eo quod ait: Mulier enim ex viro, vir vero per mulierem . Et alibi: Quia ex eo et per eum et in ipso sunt omnia . Nec non et illud, Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem . Existimamus itais comminationem, nec circumstantis populi fremitum pertimescit: sed pro confessione martyrii, universa supplicia contemnit et despicit. Econtrario autem est et malus contemptus, de quo et Abacuc, Spiritu sancto in se loquente, testatur: Videte condisperdimini . Juxta quod ad Timotheum quoque scriptum diximus: Nemo adolescentiam tuam contemnat , id est, Nolo te talem exhibeas ut possis ab aliquo merisicut Stoici tamen asserunt, qui distinguunt inter verba subtiliter, cum qui confidens sibi, se alio
Abbreviated transcription (Latin):
ipła scribitur. quia & sara acceꝑit uirtutẽ ad
recipiendũ sem̃ alieno iã ȩtati suȩ tẽpore: quia
sidelẽ eũ qui reꝓmiserat arbitrata ẽ. Laudat᷑
ibifides isaac .&. iacob. & ioseph. moysi quoq &e
mab & cȩteroꝵ. qͦs melius potest scire qͥ ipsam
ãc sanitas & in caritate ẽ. Quis autẽ sanitatẽ
possidet caritatis. nͥ ille qui pͥmũ dm̃ dilexerit

Expanded text:
 Sara acceperit virtutem ad recipiendum semen, alieno jam aetatis suae tempore, quia fidelem eum qui repromiserat, arbitrata est. Laudatur ibi fides Isaac, et Jacob, Joseph, Moysi quoque et Rahab, caeterorum, quos melius potest scire, qui ipsam dem sanitas et in charitate est. Quis autem sanitatem possidet charitatis, nisi ille qui primum Deum dil
Abbreviated transcription (Latin):
Ante hȩc gͥ mundi tempora. ȩt̃nitatẽ quandã
scłoꝵ fuisse credendũ ẽ: quib semꝑ cũ filio
or spũ scõ fuerit pat̃. Et ut ita dic̃a unũ tem¬
pus di ẽ om̃is ȩt̃nitas. immo innumerabilia
tẽpora st̃ cũ infinitus sit ipse qui ante tem¬
pora. om̃e tempus excedit. Sex milia nec dũ
nr̃i orbis implentur anni. Et quant as prius
ȩt̃nitates. quanta tempora. quantas scłorũ
origines fuise arbitrandũ ẽ in quib: angli
throni dñationes. cȩterȩq uirtutes seruierint
te substiterint: Ante hȩc itaq om̃a tempora.
quȩ nec sermo loqui nec mens cõprehendere. nec
cogitatio tacita audet attingere: ꝓmisit ds̃pat̃
sapientiȩ suȩ ũbũ suũ & ipsã sapientiã suã. &
uitã eorũ qui credituri erant mundo ẽẽ uen¬
turã Diligent̃ attendite textũ & ordinẽ lec¬
tionis. qm̃ uita ȩt̾na quã ñ m̃dax ds̃ ante scła
et̃na ꝓmisit. ñ alia sit absq ũbo. Manifesta¬

Expanded text:
 mundi tempora, aeternitatem quamdam saeculorum fuisse credendum est, quibus semper cum Filio et Spiritu sancto fuerit Pater: et ut ita dicam, unum tempus Dei, est omnis aeternitas: immo innumerabilia tempora sunt, cum infinitus sit ipse qui ante tempora omne tempus excedit. Sed mille necdum nostri orbis implentur anni: et quantas prius aeternitates, quanta tempora, quantas saeculorum origines fuisse arbitrandum est, in quibus angeli, throni, dominationes, caeteraeque virtutes servierint te, substiterint. Ante haec itaque omnia tempora, quae nec sermo eloqui, nec mens comprehendere, nec cogitatio tacita audet attingere, promisit Deus Pater sapientiae suae verbum suum, et ipsam sapientiam suam, et vitam eorum qui credituri erant, mundo esse venturam. Diligenter attendite textum et ordinem lectionis: quoniam vita aeterna quam non mendax Deus ante saecula aeterna promisit, non alia sit absque verbo Dei. Manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
ces qͥppe st̃oc malȩ bestiȩ & uentris pigri qui
falsa ꝑsuadent. qui ferarũ ritu sanguinẽ si¬
tiunt deceptoꝵ & ñ cũ silentio oꝑantes suũ
fide. de qua fidei sanitate & in consequentib lo
quit᷑. senes sobrios eẽ. sobrios honestos. pudi¬
cos. sanos in fide & caritate & patientia. ad
quã fidei similitudinẽ doctrine quoq sa¬
tatis de quib ad timotheũ in pͥma epła loqui¬
tur. Siquis alit̃ docet. & ñ ad qͥescit sanis
sermonib dñi nr̃i iħu xp̃i & quȩ scđm pie
tatẽ doctrine & in scdã. exemplũ habens
sanorũ ũborũ quȩ a me audisti. Qui hanc
habent fidei & doc trinȩ sanitatẽ atq ũboꝵ:
ñ attendent iudaicis fabulis & mandatis ho¬
minũ adũsantiũ se a ueritate Ad quiescamꝰ
paulisper iudeis. & eorũ qui apud eossapi¬
entes uocant᷑ patient̃ in eptias audiamꝰ & tẽ
rationis anilia quedã & fabulosa fingen¬

Expanded text:
ces quippe sunt, et malae bestiae, et ventres pigri: qui ces quippe sunt, et malae bestiae, et ventres pigri: qui falsa persuadent, qui ferarum ritu sanguinem sitiunt deceptorum: et non cum silentio operantes, suum fide. De ququitur: Senes sobrios esse, honestos, pudicos, sanos in fide, et charitate, et patientia; ad quam fidei similitudinem, doctrina quoqtatis, de quibus ad Timotheum in prima Epistola loquitur: Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis sermot doctrinae . Et in secunda: Exemplum habens sanorum verborum quae a me audisti . Qui hanc habent fidei et doctrinae sanitatem atque verborum, non attendent Judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium se a veritate. Acquiescamus paulisper Judaeis, et eorum, qui apud eos sapientes vocantur, patienter ineptias audiamus; et trationis, animalia quaedam et fabulosa fingen
Abbreviated transcription (Latin):
tensiũ uiciũ exp̃ssere m̃dacii. qui qr falla¬
cesst̃. ñ statĩ & uerũ ñ aliqͣndo dixert̃. nec
enĩ iupit̃ ds̃ idcirco ñ ẽẽt. si cretenses uera
loquerent᷑. s etiã illis tacentib qͥ mortuus
erat dĩ uocabulũ ñ haberet. Deniq ut sciamꝰ
apłm ñ fortuitu & ut libet tͣnsitorie ut illi
arbitrant᷑ s considerate & circũspecte & ex
om̃i parte se ꝓtegentẽ aduersũ cretenses
locutũ testimoniũ inqͥt hoc uerũ ẽ: ñ totũ
carm̃ de quo testimoniũ scriptũ ẽ. ñ uniuer¬
sũ opus. s tantũ hoc testimoniũ. hic ũsicu¬
lus quo m̃daces uocant᷑ ut utiq qui in una
tantũ poematis parte consensit: cȩt̃a confu¬
tasse credendus ẽ. Quom̃ aute uel cretenses iñ cdla¬
ces or stulti galathȩ uel dura ceruice isrł. uel una¬
li ad galathas disseruimꝰ. Esto quia nichil am¬
plius ẽ qđ hic possimꝰ afferre. illo contenti su¬
mus quã obrẽ increpauit illos acrit̃ Menda¬

Expanded text:
dacii: qui quia fallaces sunt, non statim et verum non aliquando dixerunt. Nec enim Jupiter deus idcirco non esset, si Cretenses vera loquerentur; sed tamen illis tacentibus, qui mortuus erat, dei vocabulum non haberet. Denique ut sciamus Apostolum non fortuito, et ut libet transitorie ut illi arbitrantur, sed considerate et circumspecte, et ex omni parte se protegentem adversus Cretenses locutum: Testimonium, inquit, hoc verum est; non totum carmen, de quo testimonium sumptum, non universum opus: sed tantum hoc testimonium, hic versiculus quo mendaces vocantur. Et utique qui in una tantum poematis parte consensit, caetera confutasse credendus est. Quomodo autem vel Cretenses mendaces, et stulti Galatae, vel dura cervice Israel, vel unali ad Galatas disseruimus. Et quia nihil amplius est quod hic possimus afferre, illo contenti sumus. Quamobrem increpa, ait, illos acriter: menda
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥ in occulto & circũcisio cordis in sp̃uñ
littera. Si qͥs pascha agit ñ in azimis since¬
ritatis& ueritatis ut extminet ex anima
sua om̃e uetus ferm̃tũ malitiȩ &e neqͥtiȩ. iste at¬
tendit fabulas & ũba sequit᷑. ueritate negleta
Si qͥs ñ resurgens cũ xp̃o. nec quȩrens ea quȩ
sursũ st̃ s quȩ deorsũ. dicit ne tetigeris ne
gustaueris ne tractaueris quȩ st̃ in corrup¬
tione ipso usu. scđm p̃cepta & doctrinas ho¬
minũ. iste sequit᷑ iustitias ñ bonas & p̃cepta
qui fecerit uiuet in eis
Om̃a munda mundis: coinqͥnatis aitẽ
&t infidelib nichil mundũ. s polluta ẽ eos

Expanded text:
st, et circumcisio cordis in spiritu, non littera . Si quis pascha agit, non in azymis sinceritatis et veritatis, ut exterminet ex anima sua omne vetus fermentum malitiae et nequitiae , iste attendit fabulis, et sequitur umbras veritate neglecta. Si quis non resurgens cum Christo, nec quaerens ea quae sursum sunt, sed quae deorsum, dicit: Ne tetigeris, ne gustaveris, ne tractaveris quae sunt in corruptione, ipso usu secundum praecepta et doctrinas hominum, iste sequitur justitias non bonas, et praecepta qui fecerit, vivet in eis. Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infid
Abbreviated transcription (Latin):
qr polluta ẽ eorũ mens & conscientia. ꝓpt̃ea etiã
quȩ munda st̃ ꝑnaturã eis unmunda fiunt ñ qͣ¬
uescentiũ. & mundũ mundis & immundũ conta¬
minatis fiat. alioqͥn infideles quoq atq pollutoᷤ
etiã panis benedictionis & calix dñiciis ñ iuuat.
qr qͥ indigne comederit de pane illo & de cali¬
ce biberit. iudiciũ sibi manducat & bibit. Ad-¬
uentu xp̃i purgata st̃ om̃a: & quȩ ille munda.¬
uit nos cõmunicare ñ possumꝰ. S considerandũ.
ne ista tractantes occasionẽ illi heresi denius.
quȩ iuxta apocalipsin & ipsũ qͦq apłm paulũ¬
hisquȩ immolant᷑ demonib disputare: s ad¬
uersũ iudȩos qui scdm legis abolitȩ disciplinã
quedã munda quȩdã arbitrabant᷑ immunda.
Non enĩ inqͥt possumꝰ m̃se xp̃i participari &
ñse demoniorũ: nec ualemꝰ simul bibere cali¬
ũ dñi. & calicẽ demoniorũ. In nobis itaq ẽ uel
sumꝰ munda nobis ẽ creatura: si autẽ immun¬

Expanded text:
 eorum et mens, et conscientia. Propterea etiam quae munda sunt per naturam, eis immunda fiunt, non quvescentium, et mundum mundis et immundum contaminatis fiat. Alioquin infideles quosque atque pollutos, etiam panis benedictionis, et calix Dominicus non juvat; quia qui indigne comederit de pane illo, et de calice biberit, judicium sibi manducat et bibit . Adventu Christi purgata sunt omnia. Quae ille mundavit, nos communicare non possumus. Sed considerandum ne ista tractantes, occasionem illi haeresi demus, quae juxta Apocalypsim , et ipsum quoque apostoluhis quae immolantur daemonibus disputare: sed adversus Judaeos, qui secundum Legis abolitae disciplinam, quaedam munda, quaedam arbitrabantur immunda. Non enim, inquit, possumus mensae Domini participare, et mensae daemoniorum: nec valemus simul bibere calicem Domini, et calicem daemoniorum . In nobis itaque est cosumus, munda nobis est creatura. Si autem immun
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipsũ zelo fidei facerent. Exparte aliqua
posset ignosei dicente apło. Confiteor ⁊elũ
dĩ habent: sed ñ scdm secientiã. Uerũ quia ds̃
ẽ uent̾ ipsorũ: turpis lucri gr̃a uolunt ꝓpri¬
os facere discipuloꝰ. ut quasi magistri a secta¬
torib siis alantur Possumꝰ autẽ & alit̃ int̃.¬
p̃tari hoc qd dictũ ẽ turpis lucri grã. ut pu¬
temꝰ apłm cõmuni ubo usũ quo om̃s heretici
cũ ꝑu̾sa docent se hominũ solent asserere lu¬
cratores cũ ñ lucrũ sit sed ꝑditio animas int̾¬
ficere deceptorũ. Cont᷑ qui errantẽ frẽm suũ
iuxta eugłm corripuerit. si fuerit ille con¬
uersus: lucratus ẽ eũ Qd enĩ magiꝰ lucrũ
potest eẽ. aut qͥd p̃ciosius quã si humanã ani¬
lucratus ẽ . & om̃is hereticus qui qͥb dã p̃sti¬
giis homines fallit & fallitur. loquit᷑q quȩ
ñ oportet. turpis lucri gr̃a ẽ

Expanded text:
hoc ipsum zelo fidei facerent, ex parte aliqua hoc ipsum zelo fidei facerent, ex parte aliqua posset ignosci, dicente Apostolo: Confiteor, zelum Dei habent, sed non secundum scientiam . Verum quia Deus est venter ipsorum, turpis lucri gratia volunt proprios facere discipulos, 705 ut quasi magistri a sectatoribus suis alantur. Possumus autem et aliter interpretari hoc quod dictum est, turpis lucri gratia: ut putemus Apostolum communi verbo usum, quo omnes haeretici cum perversa docent, se hominum solent asserere lucratores: cum non lucrum sit, sed perditio, animas interficere deceptorum. Contra, qui errantem fratrem suum juxta Evangelium corripuerit, si fuerit ille conversus, lucratus est eum. Quod enim majus lucrum potest esse, aut quid pretiosius, quam si humanam anilucrator est. Et omnis haereticus, qui quibusdam praestigiis homines fallit et fallitur, loquitur quae non oportet, turpis lucri gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
pũtant. Hoc qͥppe mͥ paulus uidet᷑ sensisse cũ
dicit. q̃paina tiatai. ñ ut simplicit̾ latinꝰ inter¬
pres tͣnstulit deceptores. sed m̃tiũ deceptores.
Equidẽ sine scripturarũ auctoritate garruli.¬
tas ñ haberet fidẽ: nͥ uiderent᷑ ꝑũsã doctrinã
etiã diuinis testimoniis roborare. Hi st̃
de circũcisione iudei qui tc̃ tẽporis nascentẽ
xp̃i eccłam subũtere nitebant᷑ & introducere
p̃cepta legalia. Ne quib ad romanos & adgala¬
thasplenius paulus exsequit᷑ . & nos ante paucos
ĩ ses tria uolumina in epłȩ ad galathas expla¬
natione dictauimꝰ Tales homines doctor ȩccłȩ
cui animȩ popłõꝵ creditȩ st̃scripturarũ debet
ratione suꝑare .& silentiũ illis testimoniorũ
pondere imponere: qͥ ñ unã aut paucas domos
s uniũ sascũ dñis familiisq subũtunt: docen¬
tes de ciborũ differentuis. de sabbati iã olim
bolitione. de circũcisiones in iuria atq utinã

Expanded text:
oc quippe mihi Paulus videtur sensisse, cum dicit φρεναπάται: non ut simpliciter Latinus interpres transtulit, deceptores, sed mentium deceptores. Et quidem sine Scripturarum auctoritate garrulitas non haberet fidem, nisi viderentur perversam doctrinam etiam divinis testimoniis roborare. Hi sunt de circumcisione Judaei, qui tunc temporis nascentem Christi Ecclesiam subvertere nitebantur, et introducere praecepta legalia: de quibus et ad Romanos, et ad Galatas plenius Paulus exsequitur. Et nos ante paucos menses, tria volumina in Epistolae ad Galatas explanatione dictavimus. Tales homines Doctor Ecclesiae, cui animae populorum creditae sunt, Scripturarum debet ratione superare, et silentium illis testimonium pondere imponere: qui non unam, aut paucas domos, sed universas cum dominis familiisque subvertunt, docentes de ciborum differentiis, de sabbati jam olim abolitione, de circumcisionis injuria: atque utinam
Abbreviated transcription (Latin):
gra reliqui te cretȩ ut ea quȩ deerant corrigaꝰ.
& sequatur. dix̃ quidã exillis s ꝓprius eorũ
ꝓpħa id ẽ cretensiũ Sed quia multa in medio
st̃ & hoc absurdũ uidet᷑ & forte nemo recipiet :
ꝓpterea cũ suꝑiorib quȩ magis uicina st̃. alit̃
aptandũ ẽ ut legamꝰ. St̃ enĩ multi & ñ subditi
uaniloqui & m̃tiũ deceptores. maxime autẽ
qui de circũcisione st̃ quos multos & ñ subdi¬
tosuaniloquos & m̃tiũ deceptores cũ his qui
de circũcisione st̃ oportet refrenari. qui uni¬
uersas domos subũtunt. docentes quȩ ñ opor¬
specialit̃ ad iudeos & eos qui maxime de cir¬
cũcisione st̃ sed ad multos referatur. qui ñ
subditi st̃ & uaniloqui & m̃tiũ deceptores:
qui utiq quia increta erant: cretenses fuisse¬
nidis cretensis poetȩ oraculis repꝑiri: quẽ
in p̃sentiarũ siue alludens ꝓpħam uocauit.

Expanded text:
a quae deerant, corrigeres, et sequatur: dixit quidam ex illis proprius eorum Propheta, id est, Cretensium. Sed quia multa in medio sunt, et hoc absurdum videtur, et forte nemo recipiat: propterea cum superioribus, quae magis vicina sunt, aliter aptandum est, ut legamus: Sunt enim vaniloqui et mentium deceptores, maxime autem qui de circumcisione sunt: quos multos et non subditos, vaniloquos et mentium deceptores cum his qui de circumcisione sunt, oportet 655 refrenari; qui universas domos subvertentes, docentes quae non oporspecialiter, qui maxime de circumcisione sunt, sed ad multos referatur, qui non subditi sunt, et vaniloqui, et mentium deceptores, qui utiqnidis Cretensis poetae oraculis reperiri; quem in praesentiarum sive illudens  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
trabem ñ uidens: Non itaq iustus polluitur
uicia liberorũ extͣneos rep̃hendere Deinde
etiã illud ẽ inferendã adũsũ eos qui de episco¬
patu intumescunt & putant se ñ dispensatio¬
nẽ xp̃i sed imꝑiũ consecutos. quia ñ statim
ordinati.ut ex eo qđ ipsi electi st̃ se magis
existiment cõpbatos. Sed intelligant ꝓpt̾ea
quosda a sacerdotio rematos: quia eos liberorũ
considerans & sciens quia potentes potent̃ torm̃¬
ta patient᷑. retrahet se ab hoc ñ tam honore quã¬
onere t aliorũ locũ qui magis digni st̃ ñ am¬
biet occupare: Ad extremũ hoc dicendũ ẽ.

Expanded text:
trabem non videns ? Non itaque justus polluitur trabem non videns ? Non itaque justus polluitur vitia liberorum extraneos reprehendere. Deinde etiam illud est inferendum adversum eos qui de episcopatu intumescunt, et putant se non dispensationem Christi, sed imperium consecutos: quia non statim ordinati: et ex eo quod electi sunt, ipsi se magis existiment comprobatos: sed intelligant proptera quosdam a sacconsiderans, et sciens, quia potentes potenter tormenta patientur, retrahet se ab hoconere: et aliorum locum, qui magis digni sunt, non ambiet occupare! Ad extremum hoc dicendum est
Abbreviated transcription (Latin):
rens regẽ sibi insimilitudinẽ cȩterarũ gentiũ
postularet. Ergo si electio fieret sacerdotum:
digni sacerdotio putarentur: Sed & cũ pecca¬
ta parentũ filiis ñ imputent᷑. & nequaquam
iam illa uigente sententia parentes uuam
acerbã manducauer t̃ & dentes filioꝵ obstu¬
puert̃. filioꝵ uicia parentib p̃iudicabt̃:
Primũ itaq dicendũ ẽ qđ tã scm̃ nom̃ sit sa¬
cerdotii ut nobis etiã ea quȩ extͣ nos st̃ posita
arguendi simꝰ. Qua enĩ libertate possumꝰ.
alienos filios corriꝑe & docere quȩ recta st̃:
cũ nobis statĩ possit qui fuit correptuꝰ ingerere.
ante doce filios tuos: Aut qua fronte extraneũ
corripio fornicantẽ: cũ mͥ conscientia mea
ipsa respondeat. ex herẽda gͦ filiũ fornicantẽ:
abice filios tuos uicusseruientes: Cũ autẽ
nequã filius in una tecũ conuiuat domo: tu
audes de alt̾ius oculo festucã detrahere. intuo

Expanded text:
rens, regem sibi in similitudinem caeterarum gentium rens, regem sibi in similitudinem caeterarum gentium postularet . Ergo si electio sacerdotum fieret, digni sacerdotio putarentur. Et cum peccata parentum filiis non imputentur, nequaquam jam illa vigente sententia, parentes uvam acerbam comederunt, et dentes filiorum obstupuerunt , filiorum vitia parentibus praejudicabunt? Primum itaque dicendum est, quod tam sanctum nomen sit sacerdotii, ut nobis etiam ea quae extra nos sunt posita,arcendi simus. Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt: cum nobis statim possit qui fuerit correptus ingerere: Ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat: Exhaereda ergo fornicantem filium: abjice filios tuos vitiis servientes? Cum autem nequam filius in una tecum conveniat domo, tu audes ab alterius oculo festucam detrahere, in tuo
Abbreviated transcription (Latin):
ontraire nemo qui apłm legerit ignorabit
s quide eẽ sine crimine ep̃m siue p̾sbiterũ.
unã uxorẽ habere in nr̃a ẽ potestate. ceterũ
illud quod sequit᷑ habere filioᷤᷤ fideles ñ in accusa¬
tione luxuriȩ aut ñ subditos. extra nrãm ẽ uolun¬
tatẽ Esto quippe. parentes bene instituisse libe¬
ros suos & a parua ȩtate semꝑ dñicis erudisse
p̃ceptis. Hi si postea luxuriȩ se dederint co su¬
perati uiciis. libidini frena ꝑmiserint: nũ qͥd
culpa ad parentes redundabit. & scĩtatẽ patris
filii peccata maculab t̃. Siquis benȩ erudiuit
filios suos. in his puto fuisse isa ac:
qui utiq esau filiũ suũ bene instituisse cre¬
dendus ẽ. Uerũ esau fornicarius & ꝓfanus: pro
una esca uendidit pͥmogenita sua. Samuhel
mis impetraret: habuit filios qui declinaue
rt̃ puist auaritiã & accipiebant munera &t
tales iudices extitert̃. ut popłs nequaquã fe¬

Expanded text:
contraire, nemo qui Apostolum legerit, ignorabit. contraire, nemo qui Apostolum legerit, ignorabit. Et quidem esse sine crimine episcopum, sive presbyterum, et unam uxorem habere, in nostra est potestate. Caeterum illud quod sequitur: Habere filios fideles, non in accusatione luxuriae, ac non subditos, extra nostram est voluntatem. Esto quippe, parentes bene instituisse liberos suos, et a parva aetate semper Dominicis erudisse praeceptis: hi si postea se luxuriae dederint, et superati vitiis, libidini frena permiserint, numquid culpa ad parentes redundabit, et sanctitatem patris filii peccata maculabunt? Si quis bene erudivit filios suos, in his puto fuisse et Isaac, qui utique Esau filium suum bene instituisse credendus est. Verum Esau fornicarius, et profanus, pro una esca vendidit primogenita sua . Samuel mis impetraret, habuit filios qui declinaverunt 698 post avaritiam, et accipiebant munera, et tam iniqui judices exstiterunt, ut populus nequaquam fe