comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥs ꝙ pͥncipibꝰ. qͥ hanc tẽptandã for¬
tunam non existimabant. Expellitur
ex oppido gerboya. nõ destitit tamen.
atq magris habet dilectũ egenciũ
ac ꝑditoꝵ. Hac coacta manu. qͦscumq
ad it ex ciuitate insuam sentenciam
ꝑducit. hortatur ut cõmunis liberta¬
tis causa arma capiant. magnisq co¬
actis copu̾s. adu̾sarios suos aqͥbꝰ pau¬
lo ante erat eiectus. expellit ex cunta¬
te. rex ab suis appellatur. Dimittit
qͦqͦuerꝰ legatõnes. obtestatur ut in
fide maneant. Cebiter sibi senones.
parisios.pictones. cadurcos. Toro¬
nos. Auleurtas. lemouices. andos. re¬
liquos om̃s qͥ occeanũ attingũt: ad¬
iungunt. Om̃ium consensu ad eum
defert᷑ imꝑium. Qs oblata potesta¬
te. om̃ib his ciuitatib obsides impe¬
rat. certũ mimerũ militũ adse cełi¬
ter adduci uissit. Armoꝵ qnͣtũ queq
ciuitas domi. quodq añ tempꝰ effici¬
at constituit. Inpͥmis eqͥtatui stu¬

Expanded text:
liquisque principibus, qui hanc temptandam forliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui stu
Abbreviated transcription (Latin):
no dato concurrunt. ciuesq romanoᷤ
qͥ negociandi cã ibi constiterant. In
hiis G̃aium fusium citam. honestum
equitem romanum. qui rei frumen¬
tarie uissu cesaris p̃erat. interficiũt.
bonaq eoꝵ diripiunt. Cełiter ad õs
gallie ciuitates fama ꝑfertur. Nam
ubiq maior atq illustrior incroit
res. clamore ꝑagros regionesq sig¬
nificant. Hanc alii deinceps excipi¬
unt. & ꝓximis tradunt ut tunc acci¬
dit. Nam que Genabi oriente sole
gesta funt. añ pͥmam confectã uigili¬
am. infinib aruennoꝵ audita sunt.
Ad spaciũ est miliũ passuũ. circiter
centũ lx. Simili ratõne ibi uercm¬
getorix ceballi filius aruernꝰ. summe
potencie adolescens. cuiꝰ pat̃ pͥncipa¬
tum gallie tocꝰ obtinuerat. & ob eam
cãm quod regnum appetebat. ab cinita¬
te erat interfectus. conuocatis suis
elientib facile incendit. Cognito eiꝰ
consilio. ad arma concurritur. Phi¬
betur a bãbannitõne patruo suo.re¬

Expanded text:
no dato concurrunt civesque Romanos, no dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, re
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citu int̾cludatur. Id ẽẽ facile quod
neq legiones audeant absente imꝑa¬
tore ex hibernis egredi. neq imꝑator
sine p̃sidio ad legiones ꝑuenire posset.
Postremo in acie prestare interfici. ꝙͣ
non uet̾em beili głiam libertatem ꝙͥ
qm̃ amadioribꝰ acceꝑant: recupare. His
rebꝰ agitatis. ꝓfitent᷑ carmites se nul¬
lum ꝑicłm comunis salutis cã ricusa¬
re. pͥncipes ꝙ ex om̃ib bellum facto᷑s
pollicentur. Et qño in p̃sencia obsidibꝰ
cauere inter se nõ possent. ne res effe¬
ratur. aut ture iuirando ac fide sanctia¬
t᷑: petunt. collatis militaribꝰ signis
quod more eoꝵ gͣuissima cerimonia
continet᷑. ne facto micio belli abreli¬
qͥs deserant᷑. Tum collaudatis carnu¬
tibꝰ. dato iureuirando ab om̃ibꝰ qͥ ade¬
rant. tempore eiꝰ rei constituto. Ab ꝯ¬
eslio disceditur. Ubi ea dies uenit.
cariites cotuato. & conconeto dõno
ducib. desꝑatis hominib. genebun sig¬

Expanded text:
exercitu intercludatur. Id esse facile, quod exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Cenabum sig
Abbreviated transcription (Latin):
Nieta gallia. cesar ut confti¬
tuerat mitaliam ad cõuen¬
tus agendos ꝓficiscitur. ibi
cognoscit de clodii cede. se¬
natusq consuito cercior factus. ut os
uiniores italie coniuraent. dilectum
tota puincia hr̃e instituuat. Ee res
in gailiam trans alpinam cełiter ꝑferũ¬
tur. Addunt ip̃i & affugũt rumoribꝰ
gałli. quod res posc̾e uidebatur. retimne¬
ri urbano motu cesarem. neq intamis
dissensionsbꝰ ad ex̾citum uenire posse.
dacius de bello consilia uire incipiũt:
Interdictis interse pͥncipes gallie consi¬
lũs. siuestribꝰ ac remotis locis q̃runt᷑.
de acconis morte. posse hunc casum
ad ip̃os recidere. demonstrant. miserã¬
tur cõmimem gallie fortunã¬
tuy cõmunem
gallie fortunã.
om̃ubꝰ pollicit  atõnibꝰ ac pͥmĩs
deposcunt. qui belli initia faciant. et
siu capitis ꝑiculo galliam inlibertatẽ
uindicent. In primis ratõnem ẽẽ ha¬
bendam dicunt. pͥus qmͣ eoꝵ cͥamde¬
stina consilia efferantur. ut cesar ab

Expanded text:
ieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. dacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunatur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab
Abbreviated transcription (Latin):
palude delegisse: impedim̃ta om̃ia ĩ
ult̾iores filuas contulisse. Compłes
ẽẽ pͥncipes belli auctores. s multitu¬
amem maxime corbeo obtemꝑare.
xissent. Paucis añ diebꝰ ex his castris
atrebatem cõmiũ discessisse. ad axslia
germanoꝵ adducenda. qͦ ⁊ uicmitã¬

Expanded text:
palude delegisse, impedimenta omnia in palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtemperarexissent. Paucis ante diebus ex his castris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum
Abbreviated transcription (Latin):
sionũ ⁊ egiones duas qͥs habebat addu¬
ceret. att̾amq ex duabꝰ ab lucio labie¬
no accersũt. Ita qͣntum hib̾noꝵ opor¬
tunitas: belliq racio postulabat. ꝑpe¬
tuo suo ł abore inincem legionibꝰ expe¬
ditõmĩ onꝰ inuingebat. His copus co¬
actis. ad bellouacos ꝓficiscit᷑. cast̾sq
ineoꝵ finibꝰ positis. equitũ turmas
dimutit ĩ om̃s ꝑtes ad aliqͦs excipiẽ¬
dos ex qͥbꝰ hostium consilia cognos¬
ceret. Equites officio functi renunciãt
paucos medificiis ẽẽ inuentos. arghos
ñ qui agroꝵ colendoꝵ cã remansissent.
slamq eẽ undiq diligenter demigra¬
tũ: set qui speculandi cã eẽnt remissi.
A q̾b cũ q̃reret cesar. quo inloco mul¬
tituoo ẽẽt beluacoꝵ ⁊ quod ue oẽt cõ¬
siliũ eoꝵ: inueniebat beluacos om̃s
qͥ arura ferre possent in unũ locũ
comienisse. Itemq ambianos auler¬
cos. Caletos. Ueliocasses. Atrebatas. lo¬
cũ castris excelsum insilua circũdata

Expanded text:
es duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata
Abbreviated transcription (Latin):
Lser Octauus.
oactus assioius tuis uocib
Balbe. cũ cotidiana mea re¬
cusacio nõ difficultatis ex
rũ gallie. ñ comꝑantibꝰ suꝑiorsbꝰ atꝙ
insequentibꝰ eiꝰ scriptis contexu. No¬
nissimĩq inꝑfc̃m ab rebꝰ gestis alex¬
andrie confeci. usq adexitũ nõ qͥdem
eiuslis dissensionis. cꝰ finẽ nłłm iuide¬
mꝰ: s uite cesaris. Qͦs ũt qͥ legent

Expanded text:
S OCTAVUS Coactus assiduis tuis vocibus, Balbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excrum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui leg
Abbreviated transcription (Latin):
ñ bis ꝑ aginen hostium ꝑ eqͥtasset. Pro¬
bata re atq om̃ibꝰ iuire uirando adactis.
posterodie intres ꝑtes distͥbuto eqͥta¬
tu. due se acies ab duobꝰ lat̾ib osten¬
dunt. Una pͥmo agnine iter impe¬
dire cepit. Qꝰ re nunciata cesar su¬
um qͦ eqͥtatum triꝑtito diuisum ꝯͣ
hostam i̾re iubet. Pugnat᷑ una om̃ibꝰ
ĩ ꝑtibꝰ. constituit agm̃. impedim̃ta
intͥ legiones recipunt᷑. Si qͣ in ꝑte
nr̃i laborare. aut gͣuiꝰ p̃mi udeban¬
eͣ  eo signa inferri cesar. aciemq cõ¬
stitui iubebat. Qͤ res ⁊ hostes ad inse¬
quendũ tardabat. & nr̃os spe auxslii
confortabat. Tandem germani ab
dextro latero sũmũ iugũ nacti. hosteᷤᷤ
loco depellunt. fugientes usq ad flu¬
m̃ uͥ uercingetorix cũ pedestrib copi¬
is consederat᷑. ꝑsecunt᷑. Compłesq in¬
terficiunt. Q re animadu̾sa. reliqͥ
ne circũirent᷑ uerti se fuge mandant.

Expanded text:
non bis per agmen hostium perequitasset. Pronon bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant.
Abbreviated transcription (Latin):
catisq ad consiliũ p̃fectis eqͥtũ. uenis¬
se tempꝰ iuctorie demonstrat. fug̾e ĩ
ꝓuinciam romanos galliaq excedere
It sͥ ad presentem obtinendam liber¬
tatem satis eẽ ad reliqͥ tꝑis pacẽ ates
ociũ parum ꝓfici. maioribꝰ enĩ coas¬
tis copus reuerfuros. neq finẽ bellã¬
adoriant᷑. Ii pedites. suis auxiliũ fe¬
rant. atq in eo morent᷑. iter fac̾e nõ
posse. Si io quod magis futum confidat
relictis impedim̃tis sue saluti cõsulãt.
& usu rerũ necessariaꝵ & dignitate spo¬
liatum iri. Nlam de eqͥtib hostiũ qͥn
nemo eoꝵ progredi mͦ eͣ agmen aude¬
at: & ĩpos quidem nõ debere dubitare.
to d maiore facunt aĩo copias se om̃s
pro castris habit᷑um: & terrori hostibꝰ
futum. Conclamant eqͥtes. sanctissi¬
mo iure uirando confirmari opor tere
ne tecto recipiat᷑. ne ad lib̾os. ne ad pa¬
rentes. ad uxorẽ ue aditũ habeat: qui

Expanded text:
catisque ad concilium praefectis equitum veniscatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellanadorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, id quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tis p̃stoiis. magna cũ cura & dsligençia
suos fines tuent᷑. Cesar qd̾ hostes eqͥta¬
ciui suꝑiores eẽ intelligebat. & interclusiᷤᷤ
om̃ib itieribꝰ. nulla re ex ꝓuincia atq
italia subletiari poterat. trans renum
ĩ germaniam mutit ad eas ciuitates qͣs
fuꝑioribꝰ annis pacauerat. eqͥtesq ab his
arcessit. & leuis armat᷑e pedites. qui
int᷑ eos p̃liari consueuerant. Eoꝵ ad¬
uentu quod minꝰ idoneis eqͥs utebant᷑.
atbunis militum. reliqͥsq s ⁊ eqͥtib
romanis atc euocatis. equos sumit.
gmanisq distribuit. Int̾ea dũ hec ge¬
rint᷑. hostium copie ex aruernis eqͥ¬
tesc qͥ toti gallie erant imꝑati cõue¬
niunt. Magno hoꝵ coacto nume¬
ro. cũ cesap inseqͣnos ꝑ extremos lingo¬
nũ fines iter faceret. quod faciliꝰ sub¬
sidium ꝓuincie ferri posset: curiter
inslia passium .x. ab romanis. trimꝰ
castris uercingetorix consedit. conuo¬

Expanded text:
tis praesidiis magna cum cura et diligentia tis praesidiis magna cum cura et diligentia suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equitatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convo
Abbreviated transcription (Latin):
latõnibꝰq romanos ꝓhibere. E quo
m animo sua ip̃i frum̃ta corrimm¬
ꝑant. edificiaq incendant. qua
rei familiaris iactura. ꝓpetuũ im¬
ꝑium libertatemq consequi uide¬
ant. His constitutis rebus. hedius
segusiauisq qui sunt finittimi ei ꝓ¬
iuncie decem milia peditũ imꝑat.
Nuc addit eqͥtes octingentos. his pre¬
fecit frẽm eporedorigis. bellumq fer¬
ri allobrogibus iube. Altera ex ꝑte
gaballos. ꝓximosq pagos aruerno¬
rum. inheliuos. item rutenos cadur¬
populandos mittit. Nichominꝰ clã¬
destinis nunciis legatõnibq allobro¬
puiticie pollicet᷑. Ad hos om̃s casꝰ pro¬
uisa erant p̃sidia cohortiũ duaꝵ ⁊xx.
ad om̃s partes opponebant᷑. Heluis sua
sponte cũ fruitimis p̃lio congressi pellũtͤ.
Et gaio ualerio domino tauro caburi filio
pͥncipe ciuitatis. compłibꝰq aliis interfec¬
tis. intra oppioa ac muros compellunt᷑.
Aulobroges crebris ad rodanum disposi¬

Expanded text:
lationibusque Romanos prohibere, aequo lationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aeduis Segusiavisque, qui sunt finitimi provinciae, decem milia peditum imperat; huc addit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurpopulandos mittit. Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobroprovinciae pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesidia cohortium duarum et ad omnes partes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum disposi
Abbreviated transcription (Latin):
te indicit᷑. Sodem conueniunt un¬
diq frequentes multitudines. sufra¬
guis res ꝑmutit᷑. ad imũ om̃s uercm¬
getorigem ꝓbant imꝑatorem. Ab hoc
concilio. Remi. Lingones. Treuiri ab¬
fuerunt. Isli:. qd̾ amiciciam romano¬
rum sequebantur. Treuiri: qd̾ abe¬
rant longłꝰ: & ab germanis p̃mebãt᷑.
Qe fuit cã qͣre toto abeẽnt bello ⁊ et
neutris auxilia mitterent. Magno
dolore hedui fuerunt. s eiectos prin¬
cipatii querunt᷑. fortune cõmutatõ¬
nem. & cesaris indisigenciã inse re¬
qͥrunt. Neq tamen suscepto bello
suum consilium ab reliqͥs seꝑare au¬
dent. Inuiti sũe spei adolescentes.
eporedorix & uiridomarꝰ. uercingeto¬
rigi parent. Ip̃e imꝑat reliqͥs ciui¬
tatibus obsides. Deniq ei rei constitu
quem aña habuerat se fore conten¬
tum dicit: neq fortunam tẽptatu¬
rum : aut in acie dimicaturum.
S qnͣto habundet equitatu. ꝑfaci¬
le ẽẽ factu. frumentatõnib pabu¬

Expanded text:
te indicitur. Eodem conveniunt unte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt: illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore Aedui ferunt se deiectos principatu, queruntur fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam in se requirunt, neque tamen suscepto bello suum consilium ab reliquis separare audent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus obsides diemque ei rei constituiquem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabu
Abbreviated transcription (Latin):
sidio contra labienum erant relicti.
cũ p̃lim cõmissum audissent. subsi¬
dio suis ier̃ coͣllemq ceper̃. neq no¬
stroꝵ militum uictoꝵ q impetũ fusti¬
nere potuerunt. Sic cũ sins fugiẽ¬
tib ꝑmixti. quos non silue monteᷤq
texerut. ab equitatu sunt interfec¬
ti. Noc negocio confecto. labienꝰ reuer¬
titur agendincum. ubi impedimẽta
tocius ex relicta erant. Inde: cum oĩ¬
lꝰ copiis adcesarem ꝑuenit. Defectõe
heduoꝵ cognita. bełlum auget᷑. Legio¬
nec mom̃is partes circummnitunt᷑. qͣntũ
gr̃a auctoritate pecunia ualent. ad sol¬
licitandas ciuitates nitunt᷑. Nacti obsi¬
des quos cesar apud eos deposuerat hoꝵ
supplicio disbitantes territant. Petunt
a uereigetorige hedui adse ueniat.
ratõnesq belli gerendi cõmunicet. Rie
imꝑata. contendunt ut ip̃is sũma im¬
ꝑii trad̾itur. & rem in controuersiã
Reduci. tociꝰ gallie concilium bibrac¬

Expanded text:
aesidio contra castra Labieni erant relicti, aesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelium commissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibrac
Abbreviated transcription (Latin):
bienꝰ milites cohortatꝰ. ut sue pͥstine uir¬
tutis. & secundissimoꝵ p̃lioꝵ retine¬
rent memoriam. atq ip̃m cesarẽ cuiꝰ
ductu sepe nuio hostes suꝑassent. p̃sen¬
tem adeẽ existimarent. Dat signum
p̃lis. Primo concursu abdextro cormi
ubi septima legio constiterat hostes
pelluntur. atq infugama coniciunt᷑.
Deb sinistro. quem locũ qͥnta decima le¬
gio tenebat. cũ pͥmi erdines hostium
cumnstrei telis concidisent. tam̃ acer¬
rime reliqͥ resistebant. Nec dabat iꝰ¬
picionem fage qͥsqmͣ. Ip̃e dux hostiũ
camislogenꝰ suis aderat᷑ atq eos cohorta¬
tus incerto ñc etiam exitu uictorie. cũ
septima legione tribimis eẽt minciatũ
que insinstro cornui gen̾erent᷑. post ter¬
gum hostium legionem ostenderunt.
signaq intulerunt. Ne eo qͥdem tem¬
pore quisqͣm loco cessit. s circũ uenti
om̃s interfectiꝰ ꝯunt. Eandem fortu¬
nam tulit camulogenꝰ. Athii qui p̃¬

Expanded text:
bienus milites cohortatus ut suae pristinae virbienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui pr
Abbreviated transcription (Latin):
mictit. Post paulum silencio egressus
cũ tribꝰ legionibꝰ eum locum petit. quo
naues appesli uisserat. Eo cũ uentũ ẽẽt.
munt᷑. excitus eqͥtatusq eqͥtib roma¬
nis administrantib qͦs ei negocio p̾fe¬
cerat: celer iter tħsmittunt᷑. Nno fere
tempore sub lucem hostibꝰ nunciatur.
i crastris romanoꝵ p̃ter consuetudinẽ
tumultuari. & magnum ire agmen
ad uerso flumine. sonitumq remorũ
in eadem ꝑte exaudiri. & paulo infra
islites nauib transportari. Qͥb reb
auditis quod existimabant trib locis
transire legiones. atq om̃s ꝑturbatos
defectõne heduoꝵ. fugam ꝑare. suas qͦ
copias intres ꝑtes diftribuerunt. Nam
p̃sidio e regione castroꝵ relicto. & parua
manii. & iosedum uercꝰ missa. que tan¬
tum ꝓgrediat᷑ qͣntum naues ꝓcessissẽt.
reliquas copias contͣ labienum duxe¬
runt pͥma luce. & nr̃i om̃s erant tnͣs¬
portati. & hostium acies cernebat᷑. La¬

Expanded text:
mittit. Ipse post paulo silentio egressus mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, muntur; exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. La
Abbreviated transcription (Latin):
consilium. atq antea senserat intel¬
ligebat. neq iam ut alioͥs acqͥreret.
plioq hostes lascesseret. s ut incolu¬
mem ex̾citum egedincum reduc̾et
cogitabat. Nlamq alt̾a ex parte bel¬
louaci q̃ ciuitas ingallia maximã
ht opimonem uirtutis istabat. Al¬
teram camulogenꝰ parato atq instruc¬
to ex̾citu tenebat. Cũ legiones ap̃si¬
dio atq impedim̃tis interclusas maxi¬
num flumen distinebat. tantis su¬
bito difficultatibus obiectis. ab ani¬
mi uirtute auxslium petendũ uide¬
bat. Sub uesꝑm consilio conuocato
cohortatus. ut ea q̃ imꝑateet diligen¬
ter industrieq administrarent. Na¬
ues quas amiliouno dedux̾at singłas
equitib romanis attribuit. & pͥma ꝯ¬
fecta uigilia . uiͦni.m̃. passirum secundo
flumine scencio ꝓgredi. ibiq se expec¬
tari subet. Qͣnq cohortes quas mi¬
mine magno tumultu ꝓficisci impe¬
rat. Conqͥrit oe lintres. Has magno
sonitu remoꝵ incitatas. meandẽ ꝑtẽ

Expanded text:
intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas mio flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem
Abbreviated transcription (Latin):
ne iter ad lutheciam facere cepit. Hoᷤ¬
tugerant Hececiam incendi. pontelcẜ
eiꝰ oppioi rescindi subent. Ip̃i ꝓspecta
palude adripas seqͣne e regione lute¬
cie. contra labieni castra considunt.
Iam cesar a gergobia discessisse audi¬
ebatur. iam de heduoꝵ defectõne &
secimdo gallie motu rumores affere¬
bant᷑. ꝯatuq in colloqͥis interclusum
itinere & ligeri cesarem mopia frum̃¬
ti coactum. inꝓuinciã contemdisse cõ¬
firmabant. Beluaci aũ defectõne
heduoꝵ cognita. q añ erant ꝑse ĩ¬
fideles. manꝰ cogere atq aꝑte bellũ

Expanded text:
ne ad Lutetiam iter facere coepit. Hosne ad Lutetiam iter facere coepit. Hosfugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum
Abbreviated transcription (Latin):
etate. tam̃ ꝓpt̾ singłarem scĩam rei
militaris. ad eum est hon orẽ euocatꝰ
Is cum animaduertisset & ꝑpetuam pa
ludem ẽẽ. que influeret insequanam
atq illum omnem locum magnoꝑe
impẽdiret. Hic consedit. nr̃osq tͣnsitu
ꝓhibere instituit. Labienꝰ pͥmo ui¬
neas agere. cratib atq aꝗgere palu¬
dem explere. atq iter munire cona¬
batur. Postqrͣm io difficiliꝰ cũ fieri
animaouertit. silencio ex castris ter¬
cia uigilia egressus. eodem qͦ uene¬
rat itinere melledunũ ꝑuenit. It est
oppidum senonum ininsula sequana
positum. ut paulo añ delutetra dixi¬
mꝰ. Deprebensis nauib circiter qͥn¬
qͣginta celeriterq coniunctis. atq eo
militib miectis. & rei nouitate per¬
territis oppidanis. quoꝵ magna ꝑꝰ
erat ad bellum euocata. sine conten¬
cione opptoo potitur. Refecto ponte
quem suꝑiobꝰ dieb hostes resciderant:
exercitum traducit. & secundo flumi¬

Expanded text:
aetate tamen propter singularem scientiam rei aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter quinquaginta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumi
Abbreviated transcription (Latin):
infamia atq indignitas rei. & oppo¬
sitꝰ mons ceñnenne. uiaꝵq difficul¬
tas impediebat. tũ maxime qd̃ ac¬
cidisse labieno atq hiis legionib
qͣs una miserat uehem̃ter timebat
Itaq ad modum magnis diurnis
nocturnisq itinerib confectis. cõ¬
tra oĩm opinionem ad ligerim ue¬
nit. Uadoq ꝑ eqͥtes inuento. ꝓ rei
necessitate oportrmo. ut brachia
modo atq humeri ad sustinenda ar¬
ia liberi ab aqua ẽẽ possent: dispo¬
sito eqͥtatu. qͥ uim fluminis refrin
tbatis. incoluem ex̾citũ traduxit.
frum̃tumq mnagris ⁊ pecoris copiã
nactus. repleto his reb ex̾citu. iter ĩ
senones facere instituit. Dum hec
ap̃d̃ cesarem gerunt᷑. labienꝰ eo sup¬
plem̃to qd̾ imꝑ exitalia uenerat re¬
positum est: insula fluminiꝰ sequane.
Cuiꝰ aduentu ab hostib cognito. mag¬
ne ex finittimis ciuitatib copie coñ¬
uenesunt. Sũnna imꝑii traditur
camulegeno aulerco. qui ꝓpe cõfectꝰ

Expanded text:
infamia atque indignitas rei et oppoinfamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringctu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, repositum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus
Abbreviated transcription (Latin):
cã conuenerant. pecuniam atq eqͦs
bibracte ad magistratum deducendos.
curauerunt. oppidum q̃d ase teneri nõ
posse udicabant. ne quo ẽẽt usui roma¬
nis incenderunt. frumenti qd̃ subito po¬
tuerunt nauib auexerunt. reliquin
flumine atq incendio corruperunt.
Ip̃i ex finittimis regionibꝰ cogere copi¬
as. p̃sidia custodiasq ad ripas ligeriꝰ dis¬
posuerunt. eqͥtatumq om̃ibꝰ locis mi¬
ciendi timoris cã ostentare ceperunt.
si abre frim̃itaria romanos exclud̾e
aut adductos mopia ex ꝓuincia expel¬
lere possent. Qͣm ad spem multum
eos aduiuabat. quod liger ex niuibus
creuerat. ut omnmo uado nõ posse tnͣs¬
iri uideretur. Qͥbꝰ rebꝰ cognitis cesar
maturandum sͥ censuit. si esset inꝑfi¬
ciendis pontib. ꝑiclitandum ut pꝰꝙͣ
essent maiores eo coacte copie dimica¬
ret. Dam ut cõnrutato consilio iter in
ꝓuinciam conuerteret. ut ne metu qͣd̃
necc̃io faciendum existimabat. cum

Expanded text:
causa convenerant pecuniam atque equocausa convenerant pecuniam atque equoBibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum
Abbreviated transcription (Latin):
dinem deduxisset. ut nõ solũ ipͥstinũ
statum redissent. s õim tꝑm digni¬
tatem & gr̃am añcessisse uiderentur.
His datis mandatis eos abse dimisit.
Nouiodimum erat oppitum heduoꝵ
ad ripas ligeris oportimo loco positum.
Huc cesar om̃s obsites gallie. frumt̃¬
tum. pecuniam publicam. suoꝵ atq
ex̾citus impedim̃toꝵ magnã partem
contulerat. Huc magnũ numerum
equoꝵ. hꝰ belli cã mitalia aiq hispa¬
nia coemptas miserat. Eo cũ epore¬
dorix utrodomarꝰq uenissent. & de sta¬
tu ciuitatis cognouissent. Litauscum
bibracti ab hedius receptum qd̾ est op¬
ꝑioum. and̃ eos maxime auctorita¬
tis. conuictolitabini magistratũ. mag¬
namo ꝑtem senatꝰ ad eum conuenis¬
se. legatos ad uerringetorigẽ de pace
& amicicilia. concilianda pablice miꝰ¬
sos. non p̃termittendum tantũ cõmo¬
dum exestimauerunt. Itaq intͥfectis
nouioduni cu todibꝰ qͥqꝙ es negocianoi

Expanded text:
dinem deduxisset, ut non solum in pristinum dinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi
Abbreviated transcription (Latin):
leui fcõ equestri p̃lio atq secundo in
castra ex̃citum reduxͣ. Cũ hoc idem
postero die fecisset. satis ad gallicam
ostentatõnem minuendam. militũq
amimo confirmandos factum existi¬
mans. inheduos mouit castra. netũ
qͥdem insecutis hostibꝰ. Tercio die ad
eporedorige hediũs appellat᷑. discit cuꝰ
om̃i eqͥtatu litauicũ. at sollicitandos
heduos ꝓfectum. opꝰ ẽẽ ip̃os antecedere
ad confirmandam ciuitate. Et si mul¬
tis iam rebꝰ ꝑfioiam heduoꝵ ꝑspectam
habebat. atq hoꝵ discessu admaturari
defectionem ciuitatis existimabat. tam̃
eos retinendos nõ constituit. ne aut ĩ¬
ferre inuriam uideret᷑: aut dare ti¬
moris aliqmͣ fuspicionem. Descenden¬
tib his breuiter sira inheduos merita
exposuit. qͦs & qͣm humiles accepisset.¬
& compulsos inoppida. multatos agris
om̃ib ereptis copiis. inposito stipendio
obsidib sũma cũ contumelia extortis.
&e qm infortuam qͣmq mamplitu¬

Expanded text:
levi facto equestri proelio atque secundo in levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitu
Abbreviated transcription (Latin):
tissent. neq a tͥbunis militum lega¬
tisq retmeri potuissent. Exposuit
qͥt inqͥtas loci posset. quid ip̃e ad a¬
iaricum sensisset. cũ sine duce ⁊ sũ
eqͥtatu dep̃hensis hostib exploratã
uictoriam dimisisset. Ne ꝑuũ modo
rum munitõnes. nõ altitudo mon¬
tis. ñ murꝰ oppidi tardare potuiss
tanto oꝑe licenciꝰ arrogãtiamq rep̃¬
hent̾e. quod plꝰ se qͣm imꝑatorem.
de uictoria atq exitu rerum sentire
ex istimarent. nͥ minꝰ se ab milite
modestiam & continenciam qmͣ uir¬
tutem atq animi magnitudĩem desi¬
derare. Hac habita contentõne. & ad
extremam or̃onem. confirmatis mili¬
tibꝰ ne ob hanc causam animo ꝑmou̾en¬
tur. neu qt̃ iniqͥtas loci attulisset id
inrtuti hostium tͥbuerent. eadem de
ꝓfectõne cogitans que añ senserat. le¬
giones ex castris eduxit. a ciemq loco
idoneo constituit. Cum uercingetorix
nicħolimꝰ mequm locũ descenderet.

Expanded text:
tissent neque ab tribunis militum legatissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo rum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet,
Abbreviated transcription (Latin):
ni. quem iam sanguis uiresq defi¬
crunt. Pinde abite dum est facul¬
tas. uosq ad legionem recipite. Ita
pugnans post paulum concidit. ac
sius saluti fuit. Nr̃i cũ undico p̃¬
merent᷑. xl.ui. cent᷑ionibꝰ amissis de¬
iecti sunt loco. s intolerantiꝰ galloᷤᷤ
inseqñtes. legio decima tardauit.
q̃ ꝓ subsioio paulo ȩqͥore loco consti¬
terat. Hanc rurqꝰ .xiii. legionis co¬
hortes exceperunt. qͦ ex castris mi¬
norib educte. cũ tito sextio legato
ceꝑant locũ suꝑiorem. Legiones uͥ
pͥmũ planiciem attigerunt. Infectis
contͣ hostes signis constiterant. uer¬
cingetorꝑt ab radicib collis. suosint᷑¬
munitone p̃edixxit.Lo die milites fẽ
paulum minꝰ septingenti desiderati.
Postero die cesar concione aduocata. te¬
nu̾tatem cupiditatemꝙ militum rep̃¬
henoit. quod s ip̃i iudicauissent. quo
procidenlum aut qͥd agendũ uidere¬
t᷑. neq signo recipiendi dato consti¬

Expanded text:
ni, quem iam sanguis viresque defini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intrmunitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato consti
Abbreviated transcription (Latin):
cã miserat. Hi similitudine armoꝵ ue¬
hem̃ter nr̃os ꝑt̾ruerunt. Ac tamasi
dextris humeris exertis animaduertebã¬
tur. quod insigne parcatum ẽẽ consue¬
uerat. Tam̃ id ip̃m sui fallendi cã mili¬
tes ab hostibꝰ factum existimabant. Eodẽ
tempore luciꝰ fabaus cent᷑io quiꝙ ima
murum ascenderant circumuenti ato
interfecti. muro p̾cipitabant᷑. Marcus.
petronus. eiufdem legionis cent᷑io cũ
portas excidere conatus eẽt. amultitu¬
d me oppressus. ac sui desꝑans. multis
iam ulueribͦ acceptis. manipłarib
suis qͥ iłlam secuti erant. Q nͣto in¬
qͥt me una uobisꝯ seruare nõ possũ.
ur̃e qͥdem certe uite ꝓspiciam. quos cu¬
piditate głie adductus inpericłm deduxi.
Uos data facultate uobis consulite. si¬
mus inhostes irrupit. medios. duobꝰq
interfeis. reliquos aporta paulũ sũ¬
mouit. Conantib auxiliari suis. frꝰ¬
tra inqͥt mee uite subuenire conami¬

Expanded text:
causa miserat. Hi similitudine armorum vecausa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conami
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo conuenisset. mr̃egfamilie
q̃ paulo añ romanis de muro manꝰ
tendebant. suos obtestari. & more gal¬
lico passum capillum ostentare. libe¬
rosq inconspectum ꝓferre ceꝑunt.
Erat namq romanis nec loco nec nu¬
mero equa contencio simul & cursu
⁊ spacio pugne defatigati. non faci¬
le recentes atq integros sustinebãt. Ce¬
sar mniquo loco pugnari. hostiumes
augeri copias uideret. p̃metuens suiꝰ.
ad titum sextium legatum quẽ mino¬
ribꝰ castris pͤsidio reliq̃rat. misit. tit co¬
hortes ex castris cełiter educeret. & sub
infimo colle ab dextro latere hostium
cõstitueret. Ut si nr̃os loco depulsos ui¬
disset. quo minꝰ libere hostes inseqͦrẽ¬
tur terreret. Ip̃e paulũ ex eo loco cum
legione ꝓgregsꝰ. ubi constiterat euen¬
tum pugne expectabant. cũ acerrime¬
urtute confiderent. subito sunt he¬
oui usi db latere ut̃is apo. ꝙs cesreabo
dextri ꝑte alio alcensu manꝰ oistinende

Expanded text:
multitudo convenisset, matres familiae, multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrimt, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae
Abbreviated transcription (Latin):
pinqͣuerunt. tum uͦ ex om̃ib urbis par¬
tibꝰ orto clamore. qui longiꝰ aberant re¬
pentino tuultu ꝑt̾riti. cũ hostẽ intͣ
portas eẽ existimarent. sese ex oppido.
eieterunt. matresfamilie de muro uestẽ
argentũq iactabant. & pectore nudo ꝓmi¬
nentes passis manibꝰ obtestabant᷑ romanoᷤ
ut sͥ ꝑcerent. neu sicut auarici fecissent.
gionis uñi. quem inter suos eo die dixis¬
se constabat. excitari se auaricensib
ascenderet. tres suos nactus manipła¬
res atq abhuĩs sub leuatꝰ murũ ascen¬
dit. Hos ip̃e rurgꝰ singłos expectans in
murũ extulit. Intermi hi qui ad alte¬
ram ꝑtem opptoĩ ut supͣdemonstrauimꝰ
munitõnis cã cõuenerant: pͥmo exau¬
dito clamore inde &̃ crebris nunciis m¬
citati. oppidũ a romanis teneri. pre¬
missis eqͥtib magno cõcursu eo cõten¬
derunt. eoꝵ ut qͥsq pͥmꝰ uenerat. sub
muro cõsistebat. suoꝵ qꝙ pungnanciũ
numerũ augebat. Quoꝵ cũ magna

Expanded text:
pinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, gionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna
Abbreviated transcription (Latin):
grauiꝰ de ciuitate iudicare. neq de sua
inheduos bñiuolencia diminuere.
Ip̃e maiorẽ gallie motum expestans.
ne ab om̃nb auitatibꝰ circumsifteretur.
consilia inibat qͤmad mot̾ agergouia
discederet. ac rur ꝯͦ omnẽ exercitũ con¬
traheret. ⁊ le ꝓfectio nata abtimore de¬
fectõnis. similis fuge uit̾et᷑. Hec cogi¬
tanti acciere uisa est facultas bene
rei gerente. Nam cũ in minora cast᷑
oꝑis ꝑspiciendi cã uenisset. animad¬
uercit corlem qͥ ab hostib tenebatur
nudatum hominibꝰ. qͥsuꝑiorib dieb
uix p̃ multitudĩe cermi pot̾at. Ad¬
miratꝰ q̃rit ex ꝓfugis cãm quoꝵ mag¬
nus ad eum cõtidie numerꝰ confluẽ¬
bat. Constabat inter om̃s quod ip̃e
cesar ꝑexploratores cognou̾at. dor¬
sum ẽe eiꝰ iugi ꝓpe equm. set hunc
siluestrem & angustum qͣ ess aditꝰ
ad alt̾am ꝑtem oppidi. uehementꝰ

Expanded text:
 de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem