comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Artellꝰ seͥbit. siue uir uxorem
sine urorem uirũ domo expułit
⁊ res amouint rerũ amotarũ te¬
neri. ¶Quirerũ amotarũ in¬
randũ deferre. cogit᷑ adu̾sariusu¬
rare nicħ diuorcii cã amotũ ẽẽ. di

Expanded text:
rum scribit, sive vir uxorem sive uxor virum domo expulit et res amoverunt, rerum amotarum teneri. Qui rerum amotarum inrandum deferre, cogitur adversarius iurare nihil d
Abbreviated transcription (Latin):
uidend ẽ quid dici debeat. ⁊ c̾te
ꝓbandũ est cũ a auo p̾iuditium
tea editus sit. dicendũ est ⁊̃ suꝑ
hec. ex senatus .9. agendum.
¶Et quid sit: si an uroi sit dis¬
cẽptetur. ⁊ uis .ł .uii. cecilio affri
cuiꝰ potestate recasuri nõ sunt.
¶Quid gͦ est in peticõne hr̃dita¬
tis quĩ filius intendit. q̃rit᷑ utr̃
ex eo natus sit cuiꝰ ħrditatẽ pe¬
cut an nõ. a deo hoc u̾m est. ut

Expanded text:
idendum quid dici debeat. Et certe probandum est cum avo praeiudicium tea editus sit? Dicendum est et super hoc ex senatus consultis agendum. Et quid sit, si an uxor fuerit disceptecuius potestate recasuri non sunt. quid ergo est? In petitione hereditatis, quam filius intendit, quaeretur, utrum ex eo natus sit cuius hereditatem petit an non. adeo hoc verum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nascit᷑. quippe. dies .xxx. ad demũ¬
ciandũ p̾stitit senatus. s hanc rẽ
nõ fat̾e p̾udiciũ ꝑtui arbitror.
qm̃ad̾m ꝑ contrariũ. si maritus
urore denunciante tustodes mise¬
rit ulłiũ p̾ iudiciũ sibifacit᷑ ¶ L¬
cebit gͥ ei ꝑtum editũ ex se nega¬
re n ͨ ei nocebit qd̃ uentrẽ custo¬

Expanded text:
nascatur: quippe dies triginta ad denuntiandum praestituit senatus. Sed hanc rem non facere praeiudicium partui arbitror. Quemadmodum per contrarium si maritus uxore denuntiante custodes miserit, nullum praeiudicium sibi facit. Licebit igitur ei partum editum ex se negare nec ei nocebit, quod ventrem custo
Abbreviated transcription (Latin):
dam reb diu̾tiss. si ⁊ualu̾it uͣ
u̾tił rerum amotarũ accõ ei
danda est. ¶ Siẜuus młris inssu
dñe deuorcu cã res amouit. pe¬
dius pucat nec furtum eũ fac̾e
quĩ ney lucri sui c̃a ꝯtractaret.
nec ud̾i furcũ facicuti opem f¬
re. cũ młr fuitũ nõ faciat  qmͣ¬
ins ẜuus in facinorib dtił dicte
audiens ẽe nõ debeat. s. rerum
amotarũ accõ erit. ¶ At si ĩ
dotem seruus datus fuitũ uiro
fecit. si quidem młr taleme ũ
ẽẽ scient totum dampnũ uiro
sartietur . qd̾ si ignorau̾it: tẽ

Expanded text:
ualuerit uir, utilis rerum amotarum actio ei danda est. Si seruus mulieris iussu dominae diuortii causa res amouerit, Pedius putat ne‹c› furtum eum facere, quoniam nihil lucri sui causa contrectet nec uideri furtum facienti opem ferre, cum mulier furtum non faciat, quamuis seruus in facinoribus domino dicto audiens esse non debeat: sed rerum amotarum actio erit. At si in dotem seruus datus furtum uiro fecerit, si quidem mulier talem esse eum scierit, totum damnum uiro sarcietur: quod s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcra mandata ꝯuenit uł sicũ a.¬
libi cessat. m̾m̃. cessarererũ am¬
motarũ accõm quia competit ꝯi
Non solumeas res que extat̃
⁊̃ c̾ti ⁊ dici eas posse ait. ¶Que
uuro suo res pignoridatas amo¬
uit hoc udico rerũ amotarum¬

Expanded text:
ra mandata convenit vel sicubi alibi cessat matrimonium, cessare rerum amotarum actionem, quia competit furNon solum eas res, quae exstant, odo etiam certi condici eas posse ait. Quae uiro suo res pignori datas amouerit, hoc iudicio tenebitu
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq si negent se ẽc lib̾tos ꝯ gnoᷤ¬
cere eos oꝑtebit. qd̾ si lib̾tos ee¬
ꝯstit̾it. tunc demũ decern̾e ut a¬
lant. nec tñ alim̃torũ decretura
tollet lib̾ce facultatẽ quo minus
puidic̃o c̾e̾rtare posst si lib̾ tum se
dem tam facile ut patronos sec
sequiũ. nõ solum patronis̾. u̾m¬
⁊̃ liberis eorũ deb̾e pͥstari. s ⁊ lid̾¬
tus mat̾nus alere cogit᷑. ¶ Siqͥs
alibo lib̾co ali se desideret. uł ab
eo quem ex ca fid̾iꝯmissi manu¬
misit. queniq sins nũms rede¬
mit. nõ d audiri ut marcesł
scͥbit. exequatq eum. qui m̾ce¬
des exigendo uis lib̾torũ amisit
¶S ⁊ patroni filiũ qui capite acu¬
sauit lib̾tũ pat̾nũ negat exibẽ¬
dũ. ¶S ⁊ lib̾ta cogit᷑ patro¬
nũ ałe/ de alimentis patroniar¬
bit̾ sol dari arbitͣturꝰ qnͣtũ sit ĩ
facultatib. ut ꝑinde possint ali¬

Expanded text:
itaque si negent se esse libertos, cognositaque si negent se esse libertos, cognoscere eos oportebit: quod si libertos constiterit, tunc demum decernere, ut alant: nec tamen alimentorum decretum tollet liberto facultatem, quo minus praeiudicio certare possit, si libertum se dem tam facile ut patronos, sed sequium non solum patronis, uerum etiam liberis eorum debere praestari. Sed et libertus maternus alere cogitur. Si quis a liberti liberto ali se desideret uel ab eo, quem ex causa fideicommissi manumisit quemque suis nummis redemit, non debet audiri, ut et Marcellus scribit, exaequatque eum, qui mercedes exigendo ius libertorum amisit. Sed et patroni filium, qui capitis accusauit libertum paternum, negat exhibendum. Sed et liberta cogitur patronum alere. De alimentis patroni arbiter solet dari arbitraturus, quantum sit in facultatibus, ut perinde possint ali
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si impubes filiꝰ emancipatꝰ sit
patrem mopẽ ałe coget᷑. Iniquis¬
simũ enĩ quis nũto dit̾it patrem
eg̾e cũ filtus sit in facuͣstatibus.
mr̃ alnũta que fecit infilium a
ratre repetat cũ mͦ eam audiẽdam
ita diuiꝰ maritꝰ repsit autonie
montane in hec u̾ba. ¶ Set ⁊¬
÷ quͣtũ tͥ almĩtoꝵ nomĩe quib ne¬
cessario filiam tuã ex hibisti a
patre eiꝰ p̾stari oporte. iudices esti¬
mabunt. nec impeture debes ea
que erigente mr̃no affectu ĩ fili¬
am tuã erogatura eras. ⁊̃ si a pr̃e
suo educaret᷑. ¶ A milite quoq
filio qui in facultatib sit exhibẽ¬
dos parentes pietatis c̾e̾ existimaͭ¬
rõ. ¶Parens qmͣuis ali alio fili¬
nõ et cogendum ex solu̾e filium
sui filii ad ea pͥstanda que uuiꝰ filiꝰ
ex offõ pietatis suc dabat inuitos
cogi nõ oporte̾ n insũmoam eges¬
tatem pr̃ deductꝰ est. ¶ Solent¬
iudices ⁊ gnoscere. ⁊ iatronos ⁊
lib̾tos. si de alendis hus agatur.

Expanded text:
 emancipatus, patrem inopem alere cogetur: iniquissimum enim quis merito dixerit patrem egere, cum filius sit in facultatibus. Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo eam audiendam. ita divus Marcus rescripsit Antoniae montanae in haec verba: "Sed et quantum tibi alimentorum nomine, quibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabunt, nec impetrare debes ea, quae exigente materno affectu in filiam tuam erogatura esses, etiamsi a patre suo educaretur". A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse pietatis exigit ratio. Parens quamvis ali a filinon esse cogendum exsoluere filium s filii ad ea praestanda, quae uiuus filius ex officio pietatis suae dabit, inuitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductiudices cognoscere et inter patronos et libertos, si alendis his agatur:
Abbreviated transcription (Latin):
uirare nõ cogit᷑. cũ iiqũ sit de al¬
lieno fcõ aliũ iurare. ¶Is gͦ co¬
git᷑ uirare qui amouisse dicit
sibi iusiurandũ referre uelit. ñ
ti agat insuandum deferat.

Expanded text:
iurare non cogitur, cum in‹i›quum sit de alieno facto alium iurare: is ergo cogitur iurare, qui amouisse dicitusibi iusiurandum referre uelit, nonti agat iusiurandum deferat,
Abbreviated transcription (Latin):
uł.ł.xuiii. dig̾. scͥbit qd̾ senat᷑
⁊sulto ꝯp̾hensum est. si młr uiro
denũciau̾it se ex eo ⁊cepisse. ⁊ is
cui denũciatũ erit custodes aduẽ¬
trẽ custodiend̾ inspiciendũꝙ nõ
miserit. n ⁊tẽstatoꝰ dix̾it eam ex
se p̾gnantẽ nõ e̾e̾. ut ei id qd̾ e¬
ditũ sit agnosde̾ sit ncc̾e. nõ eo
ꝑtin. ut siquis agnosc̾e se filiũ

Expanded text:
senatus consulto comprehensum est, si mulier uiro denuntiauerit se ex eo concepisse et is cui denuntiatum erit custodes ad uentrem custodiendum inspiciendumque non misserit neque contestato dixerit eam ex se praegnatem non esse, ut ei id quod editum sit agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis agnosce
Abbreviated transcription (Latin):
dere nõ ex se ẽẽ p̾snantem: aut no
nͥ uͥe filius fu̾it. ¶ Illud notand̾
est qued denũtiato a marito nõ ti¬
cipͭ. s a młre.s si maritꝰ u̾łtͣco custo¬
dos offerat. ⁊ ut ea ñ admrctͣat. uł
si nõ denũciau̾it młr. aut si demn

Expanded text:
dere non esse ex se praegnatem aut nomnisi vere filius fuerit. Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere: Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittat, vel si non denu
Abbreviated transcription (Latin):
mulctanda erit. ¶Rerum amota¬
a dotis ex acc̃o competat. ꝯmodi
quoꝙ siquid amotis reb amisit
uir iõ hñda est. ¶ Hec accõ licr
b competit. nec iuro nec młri ꝓ
dest in hec iudic̾o si facere nõ pos
estimata sit accõ ei danda sit si a
loco hñdꝰ est. iõ si młr cum qua
rerũ amotarũ accõ est actũ. estĩa¬
com̃litis p̾stit̾it ad u̾sus uendi¬
cantẽ maritum. uł ħrdem ma¬
riti excopcõem ht̃. ⁊si amiẜit
possõm in remaccõ ei danda est.
¶Si młr mortis cã res amou̾it¬

Expanded text:
multanda erit. Rerum amotaa dotis exactio competat. Commodi quoque, si quod amotis rebus amiserit uir, ratio habenda est. Haec actio licet bus competit. Nec uiro nec mulieri prodest in hoc iudicio, si facere non possaestimata sit, an actio ei danda sit, si aloco habendus est. ideo si mulier, cum qua rerum amotarum actum est, aestimationem litis praestiterit, aduersus uindicantem maritum uel heredem mariti exceptionem habet et, si amiserit possessionem, in rem actio ei danda est. Si mulier mortis causa res amoue
Abbreviated transcription (Latin):
sõnem repudiasse qui formã
possonis ⁊ ẜuare noluit. si be¬
cum de bonis pentis int̾ fratres
dũ existimo. si micta tp̾c dilate
possõnis caucõm offerat. nam
post annũ ꝙͣ post delata eẽt bo¬
noꝵ possõ uoluntariam morã
caucioĩs admitt̾e difficilius ẽ.¬

Expanded text:
sessionem repudiasse, qui formam possessionis conservare noluit: sed becum de bonis parentis inter fratres dum existimo, si intra tempus delatae possessionis cautionem offerat: nam post annum, quam delata esset bonorum possessio, voluntariam moram cautionis admittere difficilius e
Abbreviated transcription (Latin):
pit. nepes ex eod̾ ĩ familia re¬
tentꝰ semissẽ ħrditatis cũ e¬
molumento colłonis ħebit.
idẽ nepes si postea bõr possõnẽ
intestari patris accipiat fr̾i pꝰt
em ancipacom prĩs qĩto ⁊ ĩ fami¬

Expanded text:
pit. nepos ex eodem in familia retentus semissem hereditatis cum emolumento collationis habebit. idem nepos si postea possessionem intestati patris accipiat, fratri post emancipationem p
Abbreviated transcription (Latin):
łuiꝰ cui fundꝰ ¶Dem: crestis
legatus ẽ si calmaco cũ quo tes¬
cam̃ti faccõm nõ b̾ebat ducẽm
dediss ꝯ dicõi parere d. ⁊ ducen¬
tadare. ut ad eũ legatus fundꝰ

Expanded text:
s legatus est, si Callimacho, cum quo testamenti factionem non habebat, ducenta dedisset: condicioni parere debet et ducenta dare, ut ad eum legatus fundus
Abbreviated transcription (Latin):
I iam fc̃a sint q̃ ꝯdic̾onis lcco ponũ¬
tͣ ⁊ sciat testator que it̾m fi posst̃
expectent᷑ ut fiant. si u̾o nesciat
iscuas condicces post mortẽ impłi
oꝑt̾e. si ĩ hec fiant. ut cest̾o pareat
ist̾e posse uelutisi ticus ꝯsul factꝰ¬

Expanded text:
i iam facta sint quae condicionis loco ponuntur et sciat testator, quae iterum fieri possunt exspectentur ut fiant: si uero nesciat, iscuas condiciones post mortem impleri oportere, si in hoc fiant, ut testamento pareatur, istere posse, ueluti 'si Titius consul fact
Abbreviated transcription (Latin):
bacius Renderunt fund̾ inch̾omiꝰ
legatũ ẽẽ. qr cũ fundꝰ cornelia¬
nꝰ ĩ rere nͦ sit demonstr̃o falsa
si satis dedissent se ita id monu¬
mentu ex ea potĩa facturos labeo
culus ꝓbamus.

Expanded text:
batius responderunt fundum nihilo minus legatum esse, quia, cum fundus Cornelianus in rerum natura sit, demonstratio falsa si satisdedissent se ita id monumentum ex ea pecunia facturos.Labeo roculus probamus.
Abbreviated transcription (Latin):
uib diebr uicrs tuus de ma pus¬
lica cũ ad pend̾ ꝯdicõm ire uelles
ꝓhibu̾it ire. nec ꝑ te staret quo
iumꝰ agendo ob calumpinã eũ
sb̃moueas hu dies ꝯdicõi ñ im¬
putabunt᷑. ¶Qdamita legau̾¬
at si publius cornelius impensã
qmĩ fund̾ seianũ feti heredi meo
dederit. tñ hĩs m̾s publio cornelio
fund̃ seianĩ dato. casselluis aie
bat ĩ fundi p̾culdari deb̾e. offiliꝰ
impense ilbo negat. ⁊̃ p̃ciuĩ sigm¬
ficar. s ees dũ taxat sumptus qͦs
ĩ eũ poitea qmͣ ẽptus ee̾t fetit. id̾
nił. scribit. adiecto eo ꝙ nõ deduc¬
tis ftuctib impensaꝵ rõ hr̃i debe¬
at. ⁊ hoc mag̾ uerũ puto. ¶Qdã
tis cio .c. legau̾it. dem̃ infra ita
uisserat quas peciñas cuiq lega¬
ui eas hr̃s m̃s. si mat̾ mea morit᷑
dato mortuo patrefa. ticius ui x̾at¬
legatũ. s añ legata pure deinde
dies soluendi adiecta. uideamꝰ
inquit labeo ne id fłm sit qr in¬
cħ int̾sit. utrũ ita scribat᷑ quas pe¬

Expanded text:
 uicinus tuus te uia publica, cum ad parendum condicioni ire uelles, ire prohibuerit nec per te staret, quo minus agendo ob calumnias eum summoueas, hi dies condicioni non imputabuntur.Quidam ita legauerat: 'si Publius Cornelius impensam, quam in fundum Seianum feci, heredi meo dederit, tum heres meus Publio Cornelio fundum Seianum dato'.Cascellius aietium fundi dari debere, Ofilius impensae uerbo negat pretium significari, sed eos dumtaxat sumptus, quos in eum posteaquam emptus esset fecit. idem Cinna scribit adiecto eo, quod non deductis fructibus impensarum ratio haberi debeat: et hoc magis uerum puto.Quidam Titio centum legauerat, deinde infra ita iusserat: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea moritur, dato': mortuo patre familias Titlegatum, sed ante legatum pure, deinde dies soluendi adiecta. uideamus, inquit Labeo, ne id falsum sit, quia nihil intersit, utrum ita scribatur: 'quas pe
Abbreviated transcription (Latin):
a. ł ab heredib potuiss. ⁊ u̾ ba
quid̾ uident᷑. rep̾sentare fid̾m¬
missũ s nõ ẽ u̾issimile. ut mat̾᷑iꝰ
uolu̾t testatͥx ad sb̃stitutos id
trans ferre. n ͨ qͥ qm̃ mutat qd̾
septicia añ decessit. nam ⁊ si pũ
iuueret nõ pͥus septicie hr̃des
qu septitia possent ꝯuerari.
numnͣtͣtet᷑. ⁊ si a legato nõ repł
ciens ꝯtra legẽ rncħ sit fut᷑m. id¬
q ei u̾atius scripsit. ⁊ tam alega¬
to nõ eẽ repsłend̾ eũ quẽ mag̾¬

Expanded text:
a uel ab heredibus potuisset. et uerba quidem uidentur repraesentare fideicommissum, sed non est uerisimile, ut maturius uoluerit testatrix ad substitutos id transferre. nec quicquam mutat, quod Septicia ante decessit: nam etsi puer uiueret, non prius Septiciae heredes quam Septicia possent conueniri.manumitteret, etsi a legato non repeltiens contra legem nihil sit futurum. idque Neratius scribsit, et tamen a legato non e
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾it. si ticius ꝯsul factus fu̾it
ꝙͣiuis implete eẽnt ĩ pedient hĩ¬
dem cc̾a adeundã brditatẽ qmͣ¬
du ignoraret eas impletas ce̾
que nõ ex uire uenirẽt ĩ hus
plete. ueluti siquis se filimta

Expanded text:
si Titius consul factus erit', quamuis impletae essent, impedient heredem circa adeundam hereditatem, quamdiu ignoraret eas impletas esse: quae uero ex iure uenient, in his pletae sint. ueluti si quis se filium familias
Abbreviated transcription (Latin):
muis adierit cũ scd̾o nõ extitisse
Di patromis ꝯͣ tabulas bonor pos¬
sõne accepta debitam porcõem
ccupet legata que sic data sunt
gat̾ ẽ si scd̃ꝰ hr̃s nõ erit .xx. titio
dato siłi modo a scdo eidem ticio

Expanded text:
t cum Secundo, non exstitisse Si patronus contra tabulas bonorum possessione accepta debitam portionem occupet, legata quae sic data sunt gatum est 'si Secundus heres non erit, uiginti Titio dato', simili modo a Secundo eidem Titio
Abbreviated transcription (Latin):
legatario. ł eo qui ultima uolũ¬
tate aͥd lucrat᷑. qui alicniꝰ grba¬
tͣtu monum̃tũ fac̾e uissus sit. si
is cuiꝰ arbitͥum ẽ nõ uinat. uład¬
ẽẽ nõ possit. aut rei arbit᷑ri no¬
lit. ¶ Si ẜuos c̾cos qui mammuᷤ¬
sissi hr̃s ẽẽ iussus eꝑat. quib dom
ex hus añ mortins. neracrs Re
dit desici eũ cõditõnẽ nõ eͣxistĩa¬
bat᷑. pprere poss condicõi nec ne.
s ẜuiis rendit. cum ita sit scrip¬
tũ si filia ⁊ mr̾ meauiu̾ent. ar¬
t̾a iam mortua nõ defici ꝯdicõs¬

Expanded text:
legatario uel eo qui ex ultima uoluntate aliquid lucratur, qui alicuius arbitratu monumentum facere iussus sit, si is cuius arbitrium est non uiuat uel adesse non possit aut rei arbitrari nolit.Si seruos certos quis manumississet, heres esse iussus erat. quibusdam ex his ante modit defici eum condicione nec aestimabat, parere posset condicioni nec ne. sed Seruius respondit, cum ita esset scriptum 'si filia et mater mea uiuent' altera iam mortua, non defici co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ͤ comp̾hen se fu̾int. mag̾ pla¬
cuit cuilibet eoꝵ si nupserit a
uideamꝰ si italegatũ sit siticio
nupserit. ⁊ quid̃ si honeste ticio
possit nub̾e dubitand̾ nõ erit.
quͥ nͥ pta̾ut ⁊ dicõiꝰ legato exclu

Expanded text:
onae comprehensae fuerint, magis placuit, cuilibet eorum si nubserit, aUideamus et si ita legatum sit 'si Titio nubserit'. et quidem si honeste Titio possit nubere, dubium non erit, q
Abbreviated transcription (Latin):
Iuit uxori ad tempꝰ lib̾or lega¬
u̾it dubitari pt̃. an de hiis dum¬
taxat filiis sensiss testator qui
post mortẽ eiꝰ nati fuissent. an
rito siue post mortẽ nascatuꝵ.

Expanded text:
uir uxori ad tempus liberorum legauerit, dubitari potest, an de his dumtaxat filiis sensisset testator qui post mortem eius nati fuissent an rito siue post mortem nascatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ubluis meniꝰ testõt suo ita cauł.
qͥsquis m̾ hr̃s heredes. ue erũt. do.
lego fidiq cor. ꝯmitto. ut hu dẽt
gaio seio sororis mee filio ĩ ho¬
norem ⁊ siuatus. quadrasinta
uiuo menio seis ⁊ sul designa¬
tus ẽ. ⁊ munꝰ edidit. denĩ ex ka

Expanded text:
ublius Maeuius testamento suo ita cauit: 'quisquis mihi heres heredesue erunt, do lego fideique eorum committo, uti dent Gaio Seio sororis meae filio in honorem consulatus quadringenta': uiuo Maeuio Seius consul designatus est et munus edidit: de
Abbreviated transcription (Latin):
muciana caucone ad ꝙ̃ iuire cun¬
si deficiente ꝯdic̾oe hoc legatum
eaue hrditas ꝑtiuere pt.p¬
si ꝯdiconib pͥma lccũuoluntas
defuncti optim eaq redit ꝯdicões
demq ⁊ ĩ ea ꝯdicõe si filia meacũ
ticõ mipt᷑a ent. placuit eĩ cemꝑ¬

Expanded text:
Muciana cautione, ad quem iure ciuili, deficiente condicione, hoc legatum eaue hereditas pertinere picionibus primum locum uoluntas defuncti optinet eaque regit condiciones. denique et in ea condicione 'si filia mea cum Titio nupta erit' placuit non sem
Abbreviated transcription (Latin):
sul restituta ẽ ħrdi danda ẽ ut ĩ¬
pleat᷑ ⁊ dicõ/ nec hec restiuendͤ
ẽ ex cã fid̾i missi s cũ suspectã
adiit ⁊ restituit dubitabr. anei
auferend̾ sit ⁊ benigmiꝰ ẽ.⁊ in
ħ cãu nicħ ei auferri si autẽ hr̃
de me instituto ꝯtrou̾sia mͥ fiat
hrditatis. si cauet legatanus
euicta ħ̾rditate reddi legatum

Expanded text:
dandum est, ut impleatur condicio: nec hoc restituendum est ex causa fideicommissi.Sed cum suspectam adiit et restituit, dubitabatur, an ei auferendum sit: et benignius est et in hoc casu nihil ei auferri.Si autem me herede instituto controuersia mihi fiet hereditatis, si cauet legatarius euicta hereditate reddi legat
Abbreviated transcription (Latin):
¶ S enio lib̾tatẽ ita dedit ille si m̾s
erit lib̾ esto legatũ uł hĩditatem
sũ ⁊ditone dedit ei. de m̃ eũ allie¬
nauit debebr dñs eiꝰ legatũ uł he¬
ditas ⁊ iussu eiꝰ a dire pot̾it. uã
id exp̃ssit si nĩs erit. ĩ lib̾tate don

Expanded text:
Seruo libertatem ita dedit: 'ille, si meus erit, liber esto': legatum uel hereditatem sine condicione ei dedit: deinde eum alienauit. debebitur domino eius legatum uel hereditas et iussu eius adiri poterit: nam id expressit 'si meus erit' in liberta
Abbreviated transcription (Latin):
Lancius rogatus ẽ hr̃s alib̾to
testatore. ut ꝑceptił .x. sibi totã
hr̃ditatẽ reuend̾et postea patro¬
cassius fid̾iꝯ missariũ ꝓrata ꝙ
soluit repet̾e deb̾e auut. pauł.¬

Expanded text:
lautius.Rogatus est heres a liberto testatore, ut perceptis sibi decem totam hereditatem reuenderet: postea patroCassius fideicommissarium pro rata quod soluit repetere debere aiunt.Paul
Abbreviated transcription (Latin):
an id ꝙ ꝯdicõnis implende cũ ded̾¬
at ⁊ sequi ex cãsegati possit. qĩ¬
id nõ capiat ꝙ derog. an u̾o id
exͣfit. nec ideo magis ex bomic
testatoris ampluis capiat ꝙͣ tap¬
turꝰ e̾et. si sñ ⁊dicone iegatũ ee̾
⁊ iul. rectissime scribit. tanto am¬

Expanded text:
d condicionis implendae causa dederat, consequi ex causa legati possit quasi non capiat id quod ‹e›roget an uero id extra sit nec ideo magis ex bonis testatoris amplius capiat, quam capturus esset, si sine condicione legatum esset. et Iulianus rectissime scribit tanto am
Abbreviated transcription (Latin):
si .c. bere dib rediss. de ducet.
suã ꝑtẽ br̃ditaria. ⁊ reliꝙͣ sũmã
beredib ꝓpor cõne eoꝵ dabit at
si hr̃s ex ꝑte ita institutꝰ eẽt.
sĩ heredib .x. dediss. nõ ẽẽz ai¬

Expanded text:
 heredibus dedisset: deducet suam partem hereditariam et reliquam summam heredibus pro portione eorum dabit. at si heres ex parte ita institutus esset, si heredibus decem dedisset, non a
Abbreviated transcription (Latin):
seu̾i. ⁊ antonii cautũ ẽ. si si cõ¬
trou̾sia sit de nouiins int̾ płes
qui phau̾ipt sensisse de se defũt¬
tũ. ille admitteret᷑. si si cui qiͣ
legatũ admittit. qr postea ami

Expanded text:
Seueri et Antonini cautum est.Sed si controuersia sit de nomine inter plures: qui probauerit sensisse de se defunctum, ille admittetur.Sed si cui quasi lega
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s dato ticio anͭͨ tesiatorẽ mortire
a ticia nupserat querebat᷑ anle¬
gatũ ei deb̾r. Rendi. debi. ¶Igtici¬
a uxor mea optato philiargitũ
pum ⁊ agatheam ancilla qͥ mei
emit. ⁊ex hus agathee u̾nino m̃

Expanded text:
to'.Titio ante testatorem mortuo Attia nubserat: quaerebatur, an legatum ei deberetur. respondit deberi. 'Attia uxor mea optato Philargyrum puerum, Agatheam ancillam, qui mei emit, ex his uni Agatheae nomen
Abbreviated transcription (Latin):
E monstr̃o fła ẽ ueluti si ita scͥp¬
tũ sit ẜuũ stichũ quem de ticio
eũ fund̾ tustulanũ qui mͥ a seio
donatꝰ ẽ. nã si consrat de quo ho
de quo fundo senserit testatorad
rem nõ ꝑtinebit. si is quẽ euns¬
se significau̾it donatus ẽez aut¬

Expanded text:
emonstratio falsa est, ueluti si ita scriptum sit: 'seruum Stichum, quem de Titio emi' 'fundum Tusculanum, qui mihi a Seio donatus est'. nam si constat, de quo homine, de quo fundo senserit testator, ad rem non pertinet, si is, quem emisse significauit, donatus esset, aut
Abbreviated transcription (Latin):
uannuis ro̾nes redde
uic᷑ aliud sit qmͣ reliquasolus
tñ ⁊ si sratu lib̾i ⁊ hrdis culpa sin̾
fraude tñ surunꝰ solutũ sit. ⁊ botͣ
site redditas ee rones existimat̾
fu̾it lib̾m fore. ⁊ nͥ ita obsuet᷑
nenimẽ qͥ sb̾ ⁊ dicõne itamanu¬

Expanded text:
uamuis rationes reddere nihil aliud sit quam reliqua soluere, tamen si et statuliberi et heredis culpa, sine fraude tamen serui minus solutum sit et bona fide redditas esse rationes existimatum fuerit, liberum fore: et nisi ita obseruetur, neminem, qui sub condicione ita manu
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. ¶ Siquis legau̾it rem ita
si mortis tp̃reꝰ ent. nec tc ciꝰ ĩuẽit᷑
nes estim a cõ eius legari uidebr̃. ꝙͥ
cũ moriar. ⁊ unũ ex hus allienau̾¬
it an uł alt̾ possit a legatario nẽ¬
dicari platet uendicari. nã hc̃ ẜ¬

Expanded text:
se runt.Si quis legauerit rem ita, si mortis tempore eius erit, nec tunc eius inuenitur, nec aestimatio eius legari uidebitur.Qucum moriar' et unum ex his alienauerit, an uel alter possit a legatario uindicari? placet uindicari, nam h
Abbreviated transcription (Latin):
uciane cautõms utili U lp̃¬
tas in condicionib ꝯfistit que
ĩ nõ faciendo ꝯcepte sunt. ut ꝑu¬
ta si incapitoliũ nõ ascenderis
⁊ ita aristoni. ⁊ neracio ⁊ uilia¬
diu piicomꝓbata ẽ n ͨ solumi
legatis piatuit᷑. uiii i hrditati¬
b quoq idem remediũ admis¬
sũ ẽ. uñ si uxor mantũ suũ cuido¬
tẽ ꝓ miserat. ita hr̃dem scͥpserat
ex ꝑte si dotẽ quiͣ ei ꝓmili. n pe
cierit. n exig̾it denũtiore eũ pos¬
se coheredi se accepto ꝑ atũ fac̾e
dotem. ł cau̾e. ⁊ ita a dire posse he¬
reditatẽ. s si ex asse sit hr̃s insti¬
tutꝰ. marit̾ sb̾ ea condicoe. qm̃
nõ ẽ cui caucat. nõ impediri eũ

Expanded text:
ucianae cautionis utilitas consistit in condicionibus, quae in non faciendo sunt conceptae, ut puta 'si in Capitolium non ascenderit' et ita Aristoni et Neratio et Iuliadiui Pii comprobata est. nec solum in legatis placuit, uerum in hereditatibus quoque idem remedium admissum est.Unde si uxor maritum suum, cui dotem promiserat, ita heredem scribserit ex parte: 'si dotem, quam ei promisi, neque petierit neque exegerit', denuntiare eum posse coheredi paratum se accepto facere dotem uel cauere et ita adire posse hereditatem. sed si ex asse sit institutus maritus sub ea condicione, quoniam non est cui caueat, non im
Abbreviated transcription (Latin):
si ⁊ ꝯũcta sit cuiꝰ nuꝑtus ei int̾dic¬
tũ sit id̾ dicemꝰ an tñ nubendo pos¬
tea ꝑere ꝯdicõi possit. qiͣ nõ nuꝑẜit.
dubitari. pot̾. ⁊ si testator de pͥmo
iptiali iugo sentent. puto defei¬
tã ꝯdicom benigne cũ dicend̾ ẽ
nõ dũ mmipletã ⁊ dicõnem ĩ fectã.¬
¶ Si sic legatũ sit. si nauis ex asia

Expanded text:
niuncta sit, cuius nuptiis ei interdictum sit, idem dicemus. an tamen nubendo postea parere condicioni possit, quasi non nubserit, dubitari potest: et si testator de primo nuptiali iugo sensit, puto defectam condicione: benigne tamen dicendum est nondum impletam condicionem defectam.Si si
Abbreviated transcription (Latin):
at de rato hñdo. si nõ eiudens
absentis uolutas ẽẽz. ¶ S di¬
cend̾ ẽ ut hr̃s qͥ suspectã dicat¬
hr̃ditatẽ nõ sit complłendꝰ
adire si in c̾cũ sit an mandau̾¬
it. ꝙͣuiei caueat᷑ pp̃ fragilita¬
tẽ cancõis. ꝙ si sp̃ote adierit. nr¬
ditatẽ nõ magnacaptio ẽ. set
hec acc̃ones si nõ mandau̾it tͣa¬

Expanded text:
at de rato habendo, si non euidens absentis ‹uo›luntas esset. sed dicendum est, ut heres, qui suspectam dicat, non sit compellendus adire, si incertum sit, an mandaueis ei caveatur, propter fragilitatem cautionis. quod si sponte adierit hereditatem, non magna captio est: sed actiones, si non mandavit, tran
Abbreviated transcription (Latin):
tarios. situ ea quo lege uti po¬
t̾as. ⁊ qͣtinꝰ uti pot̾as. nam siqͥ
p̾t̾ea a me alicui ꝑ fid̾romissũ
relictũ sit. id qͣi alegatario re¬
lictũ nõ uenit. ĩ ꝯputatõe eiꝰ
legis. s extͥnsetus mim̾at᷑. ¶si ti¬
ciꝰ rogatus sit ħ̃iditatẽ meui

Expanded text:
tarios, si tu quoque ‹e›a lege uti poteras et quatenus uti poteras: nam si quid praeterea a me alicui per fideicommissum relictum sit, id quasi a legatario relictum non uenit in computationem eius legis, sed extrinsecus numeratur.Si Titius rogatus sit hereditatem ‹M›aeui
Abbreviated transcription (Latin):
possit ꝯdire ⁊ restitu̾e. ꝙ si ꝯdi¬
cio ascpͥta ẽ. ⁊ ea ẽ quͣ p̾tor remͤ¬
tit. sufficit edciñ. ut uił ait. hac¬
tenus iubendꝰ ẽ. ut ꝯstituat
p̾tor huis accõnib uti. aut pe
ut ita nactꝰ accões tũc restituta
hr̃ditate tͣnsferat eas ex se .ꝯ.¬

Expanded text:
ire et restituere.Quod si condicio adscripta est et ea est, quam praetor remittit, sufficit edictum, ut Iulianus ait: hactenus iubendus est, ut constituat praetoris actionibus uti aut petut ita nanctus actiones tunc restituta hereditate transferat eas ex se
Abbreviated transcription (Latin):
nirĩ eiꝰ ⁊mendauit aꝑiendas
si impubes obuss. deinde peti¬
it a pͥorib. ut siquis eor sñ li¬
ũis decedet porcionẽ suã excep¬
tis bonis mat̾nis eoꝵ. ⁊ auitis
ei. uł eis qui suꝑeent restitu̾es¬
Eracła soror mortua sũ lid̾is
tuit. pollicrates sid̃i. missum
petebat ⁊ optinu̾at ap̾ eradi

Expanded text:
endas, si inpubes obisset. deinde petit a prioribus, ut, si quis eorum sine liberis decederet, portionem suam exceptis bonis maternis eorum et auitis ei uel eis qui superessent restitueret.Heraclia soror mortua sine liberis tuit: Polycrates fideicommissum petierat et optinuerat apud
Abbreviated transcription (Latin):
Demꝰ est ⁊ si arrogauit filiũ ne¬
deced̾e. nã ur᷑ iure militari defecisse
re cepit. nam ħ quoq iure militari
sĩcipiet. uałe. si hec maluit miles.
capite campnatis testin fat̾e licet.
sr̃ boĩs dũtatat castrensib. s utrũ
sit. nã cũ ei qiͣ mliti tͥbuat᷑ iustes¬
tandi. ꝯ sequens er̃ drẽ uire militan
menti fides rupta lit. ¶Si miles in¬
c̾tus sui uiris sit testĩ fecerit ĩ ea cõ¬
dicõe ẽ testiũ eiꝰ ut ualeat. nã ⁊ si
inc̾tus. an pat̾ suus uiuat testiũ fe¬
cerit. testiũ eiꝰ ualebit. ¶ Si filius
fa. ignorans patrẽ suũ decessisse de

Expanded text:
dem est et si adrogauerit filium nedecedere: nam uidetur iure militari refecisse re coepit: nam hoc quoque iure militari incipiet ualere, si hoc maluit miles. capite damnatis testamentum facere licet super bonis dumtaxat castrensibus: sed utrum sit: nam cum ei quasi militi tribuatur ius testandi, consequens erit dicere iure militari menti fides rupta sit. Si mile sui iuris sit, testamentum fecerit, in ea condicione est testamentum eius, ut ualeat: nam et si incertus, an pater suus uiuat, testamentum fecerit, testamentum eius ualebit. Si filius familias ignorans patrem suum decessisse de
Abbreviated transcription (Latin):
pͥcepconẽ. cũ ip̾e c̃ testator lega¬
ta excipe uoluus. ¶ Mantus
uxorẽ instituta ħrde ex ꝑte t̾cia
ĩ plurib ei sid̾i missis datis dotẽ
quo plegauit hus u̾uis seie
uxori mec dari uolo a filus me¬

Expanded text:
ceptionem, cum ipse testator et legata excipi uoluisset. Maritus uxore instituta herede ex parte tertia et pluribus ei fideicommissis datis dotem quoque praelegauit his uerbis: 'Seiae uxori meae dari uolo a filiis me
Abbreviated transcription (Latin):
manifestũ c̾e̾ de dote quo res¬
tituenda tesratorem sensiste.
atos ĩ si fensiss. ⁊ hoc fu̾it qpp¬
batũ. ita eiꝰ quo peticionem
fore. si nõ minꝰ ĩ qnͣtitate que
faltid̃. nomine remaneret. fo¬
ret gmĩ qnͣtitatedotis. ¶Ro¬
cũ erit annis .xx. int̾ea fundoc
quo s defunctꝰ pisnori acceꝑat
uendidit. ⁊ p̾terea pignora titi¬
o iudicio a debitore ꝯuentꝰ deces¬
sit hr̃de relicto senpino. ⁊ iudi¬
cio nõ dum finito restituit ħrdi¬
tatẽ scprcio. qi̾ume̾ aniudici¬

Expanded text:
manifestum esset de dote quoque restituenda testatorem sensisse: atque etiamsi sensisset et hoc fuerit adprobatum, ita eius quoque petitionem fore, si non minus in quantitate, quae Falcidiae nomine remaneret, foret quam in quantitate dotis. Rocum erit annis viginti, interea fundos, quos defunctus pignori acceperat, vendidit et propterea pigneraticia iudicio a debitore conventus decessit herede relicto Sempronio et iudicio nondum finito restituit hereditatem Septicio. quaesitum est, an iudici
Abbreviated transcription (Latin):
deuere/ hec R̾ptũ młta continet¬
⁊ ei quitimuit mori nõ ignoscit¬
⁊ ꝙ uł ucce oꝑteat suos dñis auti¬
liũ ferre: ostendit. ¶ Siqͥs ĩ uilla
eccisus sit. plus ꝙͣ iniquũ ẽ. si for¬
te difsusa late p̾dia hãt de om̃ib
qͥ mea regione fũnt. ẜ ius ⁊ qõ¬
fu̾nt. ⁊ qui suspic̃oeredis. aut cõ¬
scĩa attingi uidebunt᷑. de huis qõ¬
c̾et cocisus de hus qui ima cũ eo fu̾ꝰ¬
ut̃. cũ occideret᷑. uł cũ una fuissẽt

Expanded text:
debere'.Hoc rescriptum multa continet ei, qui timuit mori, non ignoscituod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit.Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, de omnibus qui in ea regione fuerint seruis et qt qui suspicione caedis aut conscientia attingi uidebuntur, de his quaesset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt cum occid
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾anũ repsissem hec u̾ba serui
quociens dñissuis auxiliũ ferre
posst̃. nõ debent saluti eoꝵ suã
añpone. ¶Potuisse aut̾ ancillã
que in eodem c̾oclaui cũ dña su a
fu̾at auxiliũ ei ferre sinc corpe su

Expanded text:
Hadrianus rescripsisse in haec uerba: 'Serui quotiens dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere: potuisse autem ancillam, quae in eodem conclaui cum domina sua fuerat, auxilium rei ferr
Abbreviated transcription (Latin):
tresꝑtes si debent ex quib una
ꝑtin ad filium qͥ ĩ pocestate re¬
mansit. alt̾a ad nepotem qui in
locum filii adoptatꝰ ẽ. t̾cia ad
emancipatũ filiũ ⁊ nepote qui

Expanded text:
tes fieri debent, ex quibus una pertinet ad filium qui in potestate remansit, altera ad nepotem, qui in locum filii adoptatus est, tertia ad emancipatum filium et nepotem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
feret.Isu̾o qui sexaginta. ꝯtu
nis e molumentũ ad soles qui
cũ huis qui ĩ potestate fu̾nt iu
tinere deb̾at. ¶ Cmancipatꝰ p̾¬
t̾itꝰ si dum delib̾at cau̾it de bor

Expanded text:
feret, is uero qui sexaginta contunis emolumentum ad solos, qui cum his, qui in potestate fuerunt, tinere debet.Emancipatus praeteritus si, dum deliberat, cauerit de bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ii hebat filiũ ⁊ silia ĩ pubes
ĩstituto filio ħrde filiam exhr̃¬
tauit. ⁊ si fllius intra pub̾tatẽ
decessisset. filiam eãdem stitu¬
it. s filie si añꝙͣ mb et cẽcessis¬
set urorẽ suã. Item sororem
sua̾ sb̾stituit quero cũ filia pu¬

Expanded text:
i habebat filium et filiam impuberes, instituto filio hered‹e› filiam exheredauit et, si filius intra pubertatem decessisset, filiam eidem substituit: sed filiae, si antequam nuberet decessisset, uxorem suam, item sororem suam substituit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ beo test̾o lanam ac demũ u̾sico¬
loriã ascͥpͥsit. qͣ desit lanatinc¬
t᷑. si nõ aꝑpeat. aliam defuncti
uoluntatẽ fuisse. ¶itia mun¬
dũ młiebrem septitie legauit
ei putabat sͥ legata ⁊ ornamẽ¬
ta ⁊ momilia ĩ quib gem̃e ⁊ mrͣ¬
garite insunt. ĩ suꝑ ⁊ amlos ⁊

Expanded text:
Labeo testamento lanam ac deinde versicoloria scripsit, quasi desit lana tinctur, si non appareat aliam defuncti voluntatem fuisse. Titia mundum muliebrem Septiciae legavit: ea putabat sibi legata et ornamenta et monilia, in quibus gemmae et margaritae insunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
B aurelio sempnio fr̃e meo ne¬
minẽ molestan uolo nomine
noĩe debiti. ⁊ ab soluo. ⁊ libero
er pignorib eiꝰ dom̃ ⁊ possom̃.

Expanded text:
Aurelio Sempronio fratri meo. Neminem molestari uolo nomine nomine debiti: et absoluo ei et libero ex pignoribus eius domum et poss
Abbreviated transcription (Latin):
familia ħ̾atur. ne br̃c pp̃ competi¬
diũ suũ familie facimis eccultar
¶Elegant᷑ sdeula ait. ut quis ad
hr̃dem suũ utiles a coõnes tnsmit
ñ paru̾nt. si idc̾co ignoratũ ẽ. qr
metu ex senatus .ꝯ. aꝑiri tabule
nõ potũnt. succuirit᷑ eis ad imple¬
dam ⁊ dicõem. s si aluid mpedimẽ

Expanded text:
familia habeatur, ne heres propter compendium suum familiae facinus occultaret. Eleganter Scaeuola ait, ut quis ad heredem suum utiles actiones transmittnon paruerunt, si idcirco ignoratum est, quia metu senatus consulti aperiri tabulae non potuerunt, succurritur eis ad implendam condicionem. Si
Abbreviated transcription (Latin):
p̃coris. un senatus .ꝯ. apuit. ¶Si
quis tabulas quidem ñ aꝑuit nͣ
erit qui dolo caret. qui ip̃as tabu
uit. ¶ꝑm eĩ reft utrũ totũan
testĩ ꝑtinent. ¶ Itẽ siue iure ua¬

Expanded text:
oris uel senatus consulti aperuit. Si quis tabulas quidem non aperuit erit, quia dolo caret, qui ipsas tabuleruit: parui enim refert, utrum totum an testamenti pertinent. Item siue iure ua
Abbreviated transcription (Latin):
lio ex ħrdacõem cũ ⁊ si fu̾it facta¬
opmani᷑ gͥ filiũ si sit institutus
sb̾ ea condicõe que fit meus pot̾¬
ate nõ indigere ex heredacõe a se¬
quentib gradib. alioqͥn ⁊ a cohr̃¬
qua filius hr̃s fit institutus. ut ul¬
tuno uite eiꝰ tp̃r c̾tũ sit eã exist̾e.
nõ posse. ⁊ pendente ea decedat in¬
testato patͥ hr̃s extͣiͣcit. uelutisi
alexandriam ꝑuen̾it hr̃s esto. ꝙ
si ⁊̃ nouissimo tp̃r impłi pt̃. ue¬

Expanded text:
factaopinamur igitur filium, si sit institutus sub ea condicione et sit in eius potestate, non indigere exheredatione a sequentibus gradibus: alioquin et a coherequa filius heres institutus sit, ut ultimo uitae eius tempore certum sit eam existere non posse et pendente ea decedat, intestato patri heres erit, ueluti 'si Alex‹and›riam peruenerit, heres esto': quod si etiam nouissimo tempore impleri p
Abbreviated transcription (Latin):
at dicebam. si quid̃ uiꝰ ex hr̃di¬
b nom̃ indiu̾it sñ dubio cec̾am
ꝑtem test̾iuase. ⁊ ip̃i soli denega¬
re accões. set legata ab eo noĩa¬
tum telicia debebunt᷑ si uoluntas
ea fu̾it testantis. ut tr̃ hr̃dis io¬

Expanded text:
us ex heredibus nomen induxerit, sine dubio ceteram partem testamenti ualere et ipsi soli denegari actiones: sed legata ab eo nominatim relicta debebuntur, si uoluntas ea fuit testantis, ut tantum heredis i
Abbreviated transcription (Latin):
i. ex qua ꝑte me tituis br̃dem scͥpͥ¬
lit seius hr̃s esto. tũc eĩ si nõ ẽ ago
ticõ sc̃ptus. nec seius ab eo. nec in¬
m̾ito. hic eĩcreditur ines̾ idicõ
s marcell̾. hec similia putat᷑.
¶Põt aut̃ int̾ee. utrũita qͥs scri¬
uat ex hus ꝑtibus quas ascripsi.
an anscͥpsero ut suꝑiori modo di¬

Expanded text:
ex qua parte me Titius heredem scripsit, Seius heres esto': tunc enim si non est a Titio scriptus, nec ‹S›eius ab eo, nec immerito: hic enim creditur inesse condicio. sed Marcellus haec similia putat. Potest autem interesse, utrum ita quis scribat: 'ex his partibus quas adscripsi' an 'adscripsero', ut superiori modo di
Abbreviated transcription (Latin):
nte testari ĩ tribꝰ u̾bis testar. ut
dicat lucius hr̃s esto. nam ⁊ mͥ ⁊ tici¬
us habundat. ¶Si ex sundo fuis¬
set aliquis solus hrs ĩstitutus nal
ĩstitucõ detracta fundi mencõne.¬
¶ Si aut̾ sic scͥbat lucius pr̃s lic ñ
adiec̾it esto. c̾dimius plus nũcupa¬
tũ minꝰ scpͥtum. ¶Et si ita. lu¬
cius esto. tantũdemdicinꝰ gͦ ⁊ si
lit̾ nõ putat hodie hcc ꝓcedere
¶Dius aut̾ pus cũ quidã porcõ¬
nes int̾ hr̃des discribuiss. ita ille
psit. illa uxor mea esto. ĩstitucõem
tib qua ᷤ alcͥpsero nõ putat marce
eos heredes nlłis ascpͥns ꝑtibus

Expanded text:
it etiam tribus uerbis testari, ut dicat: 'Lucius heres esto': nam et 'mihi' et 'Titius' abundat. Si ex fundo fuisset aliquis solus institutus, ualet institutio detracta fundi mentione. Si autem sic scribat: 'Lucius heres', licet non adiecerit 'esto', credimus plus nuncupatum, minus scriptum: et si ita: 'Lucius esto', tantundem dicimus: ergo et si iliter non putat hodie hoc procedere. diuus autem Pius, cum quidam portiones inter heredes distribuisset ita: ille psit 'illa uxor mea esto' institutionempartibus quas adscripsero', non putat Marcellus eos heredes nullis adscriptis partibus
Abbreviated transcription (Latin):
tabulas inpublico depoitas ab¬
suilit. atq deleuit. que nreges¬
ta sut. p̃ser tmicũ ex cet̾is tabułaᷤ
quas ñ abstułit res gesta declaca¬
ret᷑. nõ constituentꝰ mita.pon¬
ł. notat. set si ut intestatus mo¬
reret᷑ ĩcidit cabulas a ħ aꝓpba¬
u̾ant huqui ab intestatouemre de¬
siderant ascͥpͥtis aduocabr̃ heredi

Expanded text:
depositas abstulit atque deleuit, quae iure gesta sunt, praesertim cum ex ceteris tabulis quas non abstulit res gesta declaretur, non constituentur irrita. Paulus notat: sed si, ut intestatus moreretur, incidit tabulas et hoc adprobauerint hi qui ab intestato uenire desiderant, scriptis auocabitur heredi
Abbreviated transcription (Latin):
restituit᷑. si res urgeat. ⁊ metꝰ cr̃.
ne ꝑ absenciã forte fid̾izmissa¬
riz dies accõnis exeat. hr̃s indi¬
tiũ susciꝑe cogit᷑. summiliq modo
filio de possõne ꝯͣ tabulas delib̾¬
ante. scuptꝰ hr̃s acreditorib hĩ¬
ditariis ꝯuenit᷑.Dem.

Expanded text:
restituitur, si res urgueat et metus erit, ne per absentiam forte fideicommissarii dies actionis exe‹a›t, heres iudicium susc‹i›p‹e›re cogitur. Similique modo filio de possessione contra tabulas deliberante scriptus heres a creditoribus hereditariis conuenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dies fid̃is. inuo eccidano cessit.
telã masis lrdi fiduciario ꝓmi¬
sisse qmͣ inc̾tum diem fid̾imnus¬
si ꝯstitusse uideat᷑. Domp̾¬
it ei cuifid̾iiuissaria hrditas ie¬
licta sit id reddend̾ ẽ. pauł. Re.¬

Expanded text:
dies fideicommissi uiuo Oceano cessit, telam magis heredi fiduciario permississe, quam incertum diem fideicommissi constituisse uideatur. 49 Pit, ei, cui fideicommissa hereditas relicta sit, id reddendum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ. agenti. ⁊ ex eo competentib
acconib ⁊̃ usuras debitas ex mor¬
tis tp̃r. dem̃ ĩ tempꝰ restiticõnis
ꝓseqr̃. Item quero ⁊ de pensioi¬
b. qr locaconũ obligo̾ ĩ ħ̃rdita¬

Expanded text:
 agenti et ex eo competentibus actionibus etiam usuras debitas ex mortis d‹i›e in tempus restitutionis persequar: item quaero et de pensionibus, quia locationum obligatio
Abbreviated transcription (Latin):
Sui toͣm ħrditotẽ restitue roga¬
obseqͥũ defu̾cti p̾cib p̾b̾e desi¬
derat sua spõte adiro debebit
hr̃ditatẽ qͣi ex tieblłiano se¬
natus. ꝯ. restituit. suaserimꝰ
tñ ut suspectam pocus dicat.
lũditatem coact᷑q a p̾tore resti¬
tuat. ħ eĩ c̾ari ex ip̃o treblłiano

Expanded text:
totam hereditatem restituere rogaobsequium defuncti pre‹cib›us praebere desiderat, sua sponte adire debebit hereditatem, quasi ex Trebelliano eam restituturus. suaserim tamen, suspectam potius dicat hereditatem coactusque a praetore restituat: hoc enim casu ex ipso Trebelliano
Abbreviated transcription (Latin):
serat ci ꝓ ꝑte dimndiatest̾o hr̃s
extt̾at. in quib negotus gestis
⁊ kalendania fu̾ant testo suo li¬
stichꝰ sũmas quib relqͣtus fim
tam ex kalendario ꝙͣ ex uanis
cãis reddidit manentib debito¬
rib ꝓ quib ir̃e pcc̾iam heredib
patro i refuderat lib̾tatemq ad¬
eptus decessit qitũ ẽ an hr̃dib¬

Expanded text:
 parte dimidia testamento heres exstiterat, in quibus negotiis gestis et kalendaria fuerunt, testamento suo liStichus summas, quibus reliquatus erat tam ex kalendario quam ex uariis causis, reddidit manentibus debitoribus, pro quibus ipse pecuniam heredibus patroni refuderat, libertatemque adeptus decessit. qu
Abbreviated transcription (Latin):
pãphili noĩe p̾stinĩ sit expetu¬
lio. ł ip̃ius pampbili ł stichi de
lio utiq deducend̾. qnͣtũcũ
ea sũma ẽẽ. idem ẽ ⁊̃ si eum
noxe ced̾e expediss quicꝙ eũ¬

Expanded text:
Pamphili nomine praestitum sit, ex peculio uel ipsius Pamphili uel Stichi dedlio utique deducendum, quantacumque ea summa esse‹t›, id est etiam si eum noxae dedere expedisset: quidqu
Abbreviated transcription (Latin):
Lu doꝰ suũ uelli manumitt̾e
ꝓfessionem edi sͥ petuliamis sit
atq ita suus lib̾tate maccepit
res peculi ꝓfessiom sb̾tractas nõ
iudi manumisso tacite cõcessaᷤ
apꝓuit. ¶esto data lib̾cate pe¬
culiũ legau̾at eutid̃q postea ma¬
numis at lib̾tusut ⁊ nominũ
peculu acc̃ones ei p̾rarent᷑ extes¬
tam̃to ꝯsequit᷑. ¶Filiusta ciu¬

Expanded text:
 seruum uellet manumittere, professionem edi sibi peculii iussit atque ita seruus libertatem accepit. res peculii professioni subtractas non uideri manumisso tacite concessas apparuit. Testamento data libertate peculium legauerat eundemque postea manumiserat: libertus, ut et nominum peculii actiones ei praestarentur, ex testam
Abbreviated transcription (Latin):
ne y magie nat᷑e u̾itas obumbre¬
t᷑. uidel ꝗd̾ nõ transiatus s red¬
ꝙ ad ꝓpositũ actinet qd̾ loco nepo¬
tis filiũ exħrdotum prĩ arregau̾¬
it. ¶ Si ticius br̃s instinitꝰ loco
nepotis adoptet᷑. defuncto postea
filio qui pat̾ indebat᷑ nepotis a dop¬
tun successione nõ rumpr̃ testm̃
ab eo qui br̃s mnuenit᷑. ¶ Auł¬

Expanded text:
retur, uidelicet quod non translatus, sed redquod ad propositum attinet, quod loco nepotis filium exheredatum pater adrogauit. Si Titius heres institutus loco nepotis adoptetur, defuncto postea filio qui pater uidebatur, nepotis successione non rumpitur testamentum ab eo, qui heres inuenitur. 24 Pau
Abbreviated transcription (Latin):
pauł.R. fauĩ recte ex hrdatũ ui¬
ceri postea ⁊sultus. an uideatur
eł hr aatus ꝙ̃ pat̾ putauit deces¬
sse sisse .R. filios ⁊ filias noĩatim
exhrdato sꝓpomi. de errore aut̃
p̃eis qui int̾cessisse ꝓponit᷑ ap̃ indi¬
cem agi oport̾e. ¶ Lncius ticius
cũ supp̾ma sua ordinaret ĩ ciuita¬
te ⁊ hret nep tem ex filia p̾gnan¬
tẽ ure agentemsipsit id ꝙ ĩ ut̾o
hr̃et ex ꝑte hr̃dem. quero cũ ip̾a
dre qua ticius ordinaret testm̃ ĩ
ciuitate hora diei sexta eod̾ die
calescente celo fure sit enxame¬
uia mascillũ. an ĩst̾o ħr̃dis uale¬

Expanded text:
pondit filium recte exheredatum uideri. postea consultus, an uideatur exheredatus, quem pater putauit decessisse, respondit filios et filias nominatim exheredatos proponi: de errore autem patris, qui intercessisse proponitur, apud iudicem agi oportere. Lucius Titius cum suprema sua ordinaret in ciuitate et haberet neptem ex filia praegnatem rure agentem, scripsit id quod in utero haberet ex parte heredem: quaero, cum ipsa die, qua Titius ordinaret testamentum in ciuitate hora diei sexta, eodem die albescente caelo rure sit enixa Maeuia masculum, an institutio heredis uale
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ sicum tutores ex pectabat. uł
deferentes. uł ⁊̃ uolantes se ercu¬
sare. an ⁊ ignoᷤcat᷑. ⁊ ñ facile ig¬
noscet᷑. debuit enĩ ꝑtib suis fun¬
gi nõ quidem p̾cipiti festinocõe
s nec moratoria cũctacõe cõpet
adu̾sus tutores tutele acc̃õ si ma

Expanded text:
d si contutores exspectabat vel differentes vel etiam volentes se excusare, an ei ignoscatur? et non facile ignoscetur: debuit enim partibus suis fungi non quidem praecipiti festinatione, sed nec moratoria cunctatione. Competet adversus tutores tutelae actio, si ma
Abbreviated transcription (Latin):
fenori dat: stipuło hoc ordine fa¬
tienda ẽ. stipulari em̃ d aut pu¬
pillꝰ. aut seruisꝰ pupilli. ¶Qd̾
si n pupillꝰ eiꝰ etatis er̃ ut stipu¬
lari possit. n seruũ ħebit. tc̃ ip̃e
accõem pupillo dandã. set ⁊ si ab¬
sens sit pupislꝰ oport̾e tutorem
osuo offo tutoris ⁊ uert. ut cũ
dies pecume p̾terient creditori
debitum soluat. ⁊ iõ cessante
eo si pupillis sue tuteie tcus sol
uerit ex c̃ã fideuissoria. nõ so¬
lum mandati. s ⁊̃ tutele ag̾e
pot̾it. hec enĩ tutori imputat
cur ꝓse nõ solu̾it qd̾ si indiem
debito fu̾it iste tutor quibdã
uidet᷑ nõ uenire ĩ tute le iudici¬
ũ. si mͦ is dies post tutelã finitã
suꝑuenit q̃d̾ si dies ad buc du¬
rante tutela uen̾it. putant oĩ¬
modo deuolui in tute le uidiciũ.
uenire intutele indiciũ. nec
aͥs qm̃ putet nllui effm̃ b brẽ

Expanded text:
facienda est. stipulari enim debet aut pupillus aut seruus pupilli: quod si neque pupillus eius aetatis erit, ut stipulari possit, neque seruum habebit, tunc ipse actionem pupillo dandam. sed et si absens sit pupillus, oportere tutorem o suo, officio tutoris convenit, ut, cum dies pecuniae praeterierit, creditori debitum solvat: et ideo cessante eo si pupissoria, non solum mandati, sed etiam tutelae agere poterit: hoc enim ei imputatur, cur pro se non soluerit. quod si in diem debitor fuit iste tutor, quibusdam uidetur non uenire in tutelae iudicium, si modo is dies post tutelam finitam superuenit: quod si dies adhuc durante tutela uenit, putant omnimodo deuolui in tutelae iudicium. uenire in tutelae iudicio. nec quisquam putet nullum ef
Abbreviated transcription (Latin):
tutores qui negant hr̃e ad alen
a pene adieccõe residuax a sũma¬
rũ pupillarum es. usuras pendi o
que aut̃ sũt pupillares usure udẽ¬
dum ẽ.⁊ ha aꝑꝑet hãc eẽ formã
usurarũ. ut quidem eiꝰ petiie ꝙͣ¬
eam legittimã solu̾e debebit. uł
uit ei legittima̾. ¶S ⁊ si dũ ne¬
gat aliqmͣ qnͣtitatẽ peneᷤᷤ se esse
pupilł ad hoñ a sua expedienda ĩ¬
posuit ncc̃itatẽ mutua pecuniq
legntimis usuris accipiendi tñ¬
br ĩ legitamis. Idem si a debito¬
suras. aut qͥncuntes. aut tͥentes.
aut si que alie lemores ĩ ꝓuinci¬
a frequentant᷑. ¶Usure atuto¬
rib statim nõ exigunt᷑. s inter¬
iecto cp̃r ad erigendũ ⁊ collocan¬
dũ duorũ mensiũ. idq ĩ iudicio
cutele seruari sol qd̃ spacium
seu laxamentũ tp̃ris tͥbui non
oꝑt. ⁊ is qui nũmos ĩ pub̾m uł
adolescenciũ in suos usus ꝯu̾te¬
rũt. ¶Si usuras exacta ᷑ tutor
uł curator usib suis retinũit eqꝵ

Expanded text:
tutores, qui negant habere ad alea poenae adiectione. Residuarum autem summarum pupillares usuras pendi oportet. Quae autem sunt pupillares usurae, videndum est. et apparet hanc esse formam usurarum, ut eius eum, legitimas soluere debebit, uel uit ei legitimas. sed et si, dum negat aliquam quantitatem penes se esse, pupillis ad onera sua expedienda imposuit necessitatem mutuam pecuniam legitimis usuris accipiendi, tenebitur in legitimas. item si a debitosuras aut quincunces aut trientes aut si quae aliae leuiores in prouincia frequentantur.Usurae a tutoribus non statim exiguntur, sed interiecto tempore ad exigendum et ad collocandum duum mensum, idque in iudicio tutelae seruari solet: quod spatium seu laxamentum temporis tribui non oportet his, qui nummos impuberum uel adulescentium in suos usus conuerterunt.Si usuras exactas tutor uel curator usibus suis retinuerint, e