comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onem ꝓpħiȩ iã tenuerat. ne si & ab ipsis remoueretur ĩpro¬
bata potiusqͣm terminata uidetur. Si aut̃ & gentib ĩpo¬
neretur aut ñ xp̃i ꝓmittendi causa instituta ẽe̾. aut ad huc
xp̃m ꝓmittere putaretur. P rimus itaq ppłs dĩ antequam
xp̃s ueniret. legem ꝓpħasq ad implere. illa om̃ia quȩ
hunc ꝓmittebant obseruare iudebatur: lib in eis qͥ hȩc qͦ
ꝑtinerent intelligebant. seruus aut̃ in eis qͥ hoc ñ intelli¬
gebant. Posterior gͦ ppłs accedens ad fidem qͣ iam xp̃s uenis¬
se passus esse. ac resurrecturus e̾e̾. p̃dicabatur : in his qͥdẽ
hominib quos iam talib sacramentis insticutis eadẽ fides
inuenerat. nec cogebatur ista obseruare nec ꝓhibebatur.
In his aũ qͥ talib uacui nulla generis nulla ꝯsuetudinis uel
ꝯgruentiȩ necessitudine retenti credidant ⁊̃ ꝓhibebat᷑: ut
iam oportere cessare. Hoc gͥ temꝑamentũ. modamentumq¬

Expanded text:
onem prophetiae iam tenuerat, ne si et ab ipsis remoueretur, inproonem prophetiae iam tenuerat, ne si et ab ipsis remoueretur, inprobata potius quam terminata uideretur, si autem et gentibus inponeretur, aut non Christi promittendi causa instituta esse, aut adhuc Christum promittere putaretur. primus itaque populus dei, antequam Christus ueniret legem prophetasque adinplere, illa omnia, quae hunc promittebant, obseruare iubebatur: liber in eis, qui haec quo pertinerent intellegebant. seruus autem in eis, qui hoc non intellegebant. posterior ergo populus accedens ad fidem, qua iam Christus uenisse, passus esse ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos iam talibus sacramentis institutos eadem fides inuenerat, nec co ebatur ista obseruare nec prohibebatur; in his autem, qui tal bus uacui nulla generis, nulla consuetudinis uel congruentiae necessitudine retenti crediderant, etiam prohibebatur, ut iam oportere cessare. hoc igitur temperamentum moderamentumq
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝗͣ xp̃s ꝑ illa mysteria uenturus adhuc ꝓmitteretur.
Cum gͦ sic uenirent ad fidem ut iam exgentib uenire opor¬
tebat: ñ intelligentes qͥ excircũcisione uenerant cur sibi
illa ꝑmissa essent et cur gentib imponenda ñ essent. qͥb¬
dam carnalib sedicionib ceꝑant ȩccłiam ꝑturbare. qđ
gentiles ad dĩ ppłm accedentes ñ sollempnit̾ ꝓseliti fieraẽ.
in carnis circũcisione et ceteris huiusmodi obseruacioni¬
bus legis. atq in his erant qui hoc ideo fieri magnoꝑe
insistebant q timebant uideos int̾ quos uersabantur. Co¬
tra hos apłs paulus multa scripsit. Nam in horũ simulacio¬
nẽ etiam petrũ adductũ. fr̃na obuirgatione correrit. S¬
gc̾s ad huiusmodi oꝑa legis nõ esse. cogendas. displicuit
quib dã ex circũcisione xp̃ianis. nõ ualentib mente discer¬
nere. illos solis ab huiusmodi obseruationib nõ fuisse pro¬

Expanded text:
tamquam Christus per illa mysteria uenturus adhuc promitteretur — tamquam Christus per illa mysteria uenturus adhuc promitteretur — cum ergo sic uenirent ad fidem, ut iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gentibus inponenda non essent, quibusdam carnalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod gentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obseruationibus legis. atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant, quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra hos apostolus Paulus multa scripsit; nam in horum simulationem etiam Petrum adductum fraterna obiurgatione correxit. ss ad huiusmodi opera legis non esse cogendas, displicuit quibusdam ex circumcisione christianis non ualentibus mente discernere illos solos ab huiusmodi obseruationibus non fuisse pro
Abbreviated transcription (Latin):
la talia cogerentur. Si qui aut̃ his qͥ excircũcisione uenerat
talibq sacram̃tis adhuc dediti erant. ultro uellent sicut
timotheus ꝯferre ꝯgruentiã. ñ ꝓhib̾entur. Uerũ si ĩ huius¬
modi legis oꝑib putarent suam spem salutemq ꝯtineri
tamꝗͣ a certa ꝑnitiȩ uetarentur. Unde ÷ illud apłi. Ecce
ego paulus dico uob̾ qr si circumcidamini xp̃s uob̾ nichil
ꝓderit. Circũcidamim scilicet sicut ipsi uolebat̃. sicut eis
aquib dã de prauatis ꝑsuasum erat. qđ sine his legis.
oꝑib salui eẽ. non possent. Nam cum gc̾s ad xp̃i fidem
ita uenirent maxime ꝑ pauli apłi predicationẽ. sic̃ ueni¬
re debuerut ut nullis eiusmodi obseruationib honeraren¬
tur: qr et in solita ista maxime circumcisione grandes etate
reformidantes deterrerentur a fide. & non ita nati ut talib
sacramentis imbuerentur si more pristino ꝓseliti fierent.

Expanded text:
la talia cogerentur. si autem his, qui ex circumcisione uenerant la talia cogerentur. si autem his, qui ex circumcisione uenerant talibusque sacramentis adhuc dediti erant. ultro uellent, sicut Timotheus, conferre congruentiam, non prohiberentur, uerum si in huiusmodi legis operibus putarent suam spem salutemque contineri, tamquam a certa pernicie uetarentur. unde est illud apostoli: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, circumcidamini scilicet, sicut ipsi uolebant, sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur, si more pristino proselyti fierent,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃imis qui ex iudeis crediderant. donec ꝯtra tam duturnã
ꝯsuetudinem paulatim ꝑsuadetur. atq ad ĩtellectum ꝑfectũ
ꝑduceretur. et qr nati ita erant. atq instituti. si uerunt eos
apłi patrũ ritum tradicionemq seruare. & eos quib hoc opꝰ
erat. ut ꝯgruerent illoꝵ tarditati moribq monuerunt.
Inde ÷ qđ timotheum uidȩa matre et greco patre natũ
ꝓpt̾ illos ad quos tales cũ eo uenerat etiã circũcidit apłs
atq ipse int̾ eos morem huiusmodi custodiuit ñ simulati¬
one fallati s ꝯsilio prudenti. Neq enĩ ita natis et ita ĩsti¬
tutis noxia erant ista: qͣmius iam non essent significandis
futuris necessaria. Magis qͥppe noxium erat ea tamꝗͣ noxia
ꝓhib̾e. in his hominib usq ad quos durare debuer̃. qm
inuenerat. ut iam de cetero qui nulla tali necessitudine
tencrentur. s ex diuerso ułuti pariete id ÷ expreputio ad
illum angularem lapidem qui. xp̃s ÷ ꝯuenirent. ad nul¬

Expanded text:
is, qui ex Iudaeis crediderant, donec contra tam diuturnam consuetudinem paulatim persuaderetur atque ad intellectum perfectum perduceretur, et quia ita nati erant atque instituti, siuerunt eos apostoli patrium ritum traditionemque seruare et eos, quibus hoc opus erat, ut congruerent illorum tarditati moribusque. monuerunt. inde est quod Timotheum iudaea matre et graeco patre natum propter illos, ad quos tales cum eo uenerat, etiam circumcidit apostolus atque ipse inter eos morem huiusmodi custodiuit non simulatione fallaci, sed consilio prudenti; neque enim ita natis et ita institutis noxia erant ista, quamuis iam non essent significandis futuris necessaria. magis quippe noxium erat ea tamquam noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos durare debuerunt, qinuenerat, ut iam de cetero, qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diuerso ueluti pariete, id est ex praeputio, ad illum angularem lapidem, qui Christus est, conuenirent, ad nul
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium malorum capt̃ atq origo suꝑbia ÷ quȩ sine car¬
ne regnat in diabolo. Iuis aut̃ illo ÷ mimicitior sc̃ĩs: quis
aduersus eos contenciosior. animosior. & magis emulus atq
inuidus inuenitur: at hȩc om̃ia cum habeat sine carne
quomꝰ sunt ista oꝑa carnis. nisi quia sunt oꝑa hominis
quẽ sicut dixi nomine carnis appellat: non enĩ haben
et ille scđm se ipsum uiuere uoluit. qͣn inueritate ñ
stecit. ut ñ de dĩ s de suo mendatium loqueretur. P o a. lhtimno
test nob̾ si frumenta dñica sumus. ⁊̃ intꝰ cum auaris cũ
raptorib cum ebriosis. et ceteris huiusmodi pestib de
quib dĩ regnũ dĩ non possidebut̃. & baptisinatis sac̾¬
mentum essẽ. ꝯ mune: & camen uicia quib a regno dĩ

Expanded text:
omnium malorum caput adque origo superbia est, quae sine caromnium malorum caput adque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicior sanctis? Quis aduerinvidus invenitur? Et haec omnia cum habeat sine carne, quomodo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hominis, quem, sicut dixi, nomine carnis appellat? Non enim habendet ille secundum seipsum vivere voluit, quando in veritate non stetit, ut non de Dei, sed de suo mendacium loqueretur, qui notest nobis, si frumenta dominica sumus, etiam intus cum avaris, cum raptoribus, cum ebriosis, et caeteris ejusmodi pestibus, de quibus dicitur, Regnum Dei non possidebunt , et Baptismatis sacramentum esse commune, et tamen vitia
Abbreviated transcription (Latin):
se: in errore sut̃. Nã corruptio corporis quȩ aggͣuat ani¬
mã: nõ peccati primi ÷ causa s pęna. Nec caro corrupti¬
bił animam peccatricem. s anima peccatrix facit esse.
corruptibilẽ carnẽ. Ex qua corrupcione carnis. licet
existant quedam incitam̃ta uitioꝵ & ipsa desidia iu-¬
ne ab his om̃ib purgemus diabolũ qͥ nõ hab&e carnem.
Q si enim diabolus fornicator uł ebriosus. uł siqͥd huimo
di mali ÷ qđ ad carnis ꝑtinet uoluptates ñ potest dici.
cũ sit etiam talium peccatorũ suasor et instigator occul¬
tus ÷ tam̃ maxime suꝑb et inuidus. Quȩ illũ uiciositas
sic obtinuit. ut ꝓpt̾ hanc ess&e. in carcerib caliginosi hꝰ
aeris ęt̾̃no supplicio destinatus. Hȩc aut̃ uitu quȩ tenet᷑
in diabolo principatũ carni tribuit apłs. qͣm certum est
diabolum non hab̾e. Dicit enĩ inimicitias. ꝯtentiones emu¬
laciones. animositates. iniudias. oꝑa esse. carnis. quorũ

Expanded text:
es nostra. nam corruptio corporis, quae aggrauat animam, non peccati primi est causa, sed poena. nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. ex qua corruptione carnis licet existant quaedam incitamenta uitiorum et ipsa desideria une ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. Etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est, quod ad carnis pertinet uoluptates, non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instigator occultus: est tamen maxime superbus adque inuidus. Quae illum uitiositas sic obtinuit, ut propter hanc esset in carceribus caliginosi huius aeris aeterno supplicio destinatus. Haec autem uitia, quae tenent in diabolo principatum, carni tribuit apostolus, quam certum est diabolum non habere. Dicit enim inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, inuidias opera esse carnis; quorum
Abbreviated transcription (Latin):
tremiscunt qd oderunt. Distinguȩ apłe. & circumcide fidẽ
meam. et discerne causam meã de gente ñ scã. Plane
distinguit. discernit circumcidit. S fides inquit quȩ
se intus ab se. Pandat se ꝓbet se in om̃ib factis suis. bo¬
nis oꝑib fuis. quȩ faciat cũ caritate ñ expectans recri¬
butionẽ tꝑalem. s ꝓmissum dĩ. faciem dĩ. Non enim

Expanded text:
tremiscunt quod oderunt. Distingue, Apostole, et circumcide fidem meam, et discerne causam meam de gente non sancta . Plane distinguit, discernit, circumcidit. Et fides, inquit, quae se intus, appendat se, probet se in omnibus factis suis, bonis operibus suis, quae faciat cum charitate, non exspectans retributionem temporalem, sed promissum Dei, faci
Abbreviated transcription (Latin):
impett᷑ caritatẽ qͣ lex possit impleri. ñ magis timore
penȩ qͣm dilectione iusticiȩ liberos pariat ȩt̾̃na ierłm
uibens s uiuficabat sp̃s uiuans. Unde & fides uenturi.
xp̃i habitabat utiq in ꝓpħis. uenturum p̃nunciantib
xp̃m. Et nuc̃ sunt plurimi carnales. qui uł hereses fa¬
ciunt ñ intelligendo scripturas. uł in ipsa catholica aut
adhuc pariuili lacte nutriuntur aut tamꝗͣ palea per¬
seuerans fut̾ĩs ignib p̃parant᷑. Sic̃ aut̃ as̃ unus et uerꝰ¬
in qͥd opꝰ erat m̃suras ciꝰ aut ipsis potissimũ fieri. aut ⁊̃ scͥptis ad religionẽ pofteritati
creator bonorum est. et tpilium et ȩternorum: ita idem
ipse auctor ÷ amborũ testamentorum. quia et nouũ in ue¬
tere : figuratũ. et uetus in nouo ⁊ reuelatũ. Unum qͥdem¬

Expanded text:
impetrat charitatem, qua lex possit impleri non magis timore poenae quam dilectione justitiae, liberos pariat aeterna Jerusajubens, sed vivificabat spiritus juvans . Unde et fides venturi Christi habitabat utique in Prophetis, venturum praenuntiantibus Christum; et nunc sunt plurimi carnales, qui vel haereses faciunt non intelligendo Scripturas, vel in ipsa Catholica aut adhuc parvuli lacte nutriuntur, aut tanquam palea perseverans futuris ignibus praeparantur. Sicut autem Deus unus et verid opus erat mensuras ejus, aut ipsas potissimum fieri, aut etiam scriptis ad religionem posteritati creator bonorum est et temporalium et aeternorum, ita idem ipse auctor est amborum Testamentorum; quia et Novum in Vetere est figuratum, et Vetus in Novo est revelatum.
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ sum in lib̾tatẽ uocatꝰ sum. Seruus erã s redemptu sũ
& ipsa redẽp̃tione lib effectus sũ faciã qd uolo. N emo me. ꝓ¬
hibeit a uoluntate mea si liber sum. S si ista uoluntate
peccatum facis. seruus es peccati. Noli gͦ lib̾tate abiti.
ad lib̾e peccandum. s utere ad non peccandum. Erit
enim uoluntas tua lib̾a. si fuerit pia. Eris liber. si fueris
seruus. Liber peccati. seruus iusticiȩ. dicente apło. Cum
serui essetis peccati. lib̾i eratis iusticiȩ. Nunc aut̃ lib̾ati a¬

Expanded text:
eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem lib
Abbreviated transcription (Latin):
sunt de malo uoto imprecantis. s de precio sp̃u ꝓnũciantis.
Nã illa quȩ de malo uoto sunt. ꝓhibentur cũ dr̃. Benedicite
et nolite maledicere. Hȩc aut̃ sepe iueniunt᷑ ĩ sermone scoꝵ¬
stomachatus et indignatus ⁊̃ male optasse iudetur apłs. uti¬
nam et abscidantur qui uos ꝯturbant. Qđ utiq si ꝯsideres
ꝑsonã scribentis. magis eum elegantissimo ambiguo bene op¬
tasse intelligis. St̃ enim spadones qͥ se ipsos abscidunt ꝓpt̃
tum ne lib̾tatem ĩ occasionem carnis detis s ꝑ caritatẽ ser¬
uite inuicẽ. Qđ fieri non potest. nisi alteruis ĩfirmitatẽ
quisq habeat sic̃ suam. ut eam equanimt̃ ferat. donec ab
ea lib̾etur. ille cuius curat salutem. Si gͦ filius uos liba

Expanded text:
sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in sermone sstomachatus et indignatus etiam male optasse uidetur apostolus: utinam et abscidantur, qui uos conturbant! quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelleges. sunt enim spadones, qui se ipsos absciderunt propter tum ne libertatem in occasione carnis detis, sed per caritatem seruite in inuicem. quod fieri non potest nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et ma
Abbreviated transcription (Latin):
eice ancillã & filium eiꝰ. Non enĩ heres erit filiꝰ ancille cũ
filio meo ysaac. Querimus ubi hoc dicat scriptura. ut ui¬
deamus utrũ aliqua ꝑsecutio precesserit ismaelis. ĩ usaac¬
State et nolite iterum ugo seruitutis ꝯtineri. Ecce
ego paulus dico uob̾. qr si circũcidammi xp̃s uob̾ nichil¬

Expanded text:
Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in IsaacState, et nolite iterum jugo servitutis contineri. Ecce ego Paulus, dico vobis quoniam si circumdamini, Ch
Abbreviated transcription (Latin):
dixit scriptura. ibi queramus. Qiuid ait in genesi: & fac¬
tum ÷ cũ ludet ismahel & ysaac. uidit eos ludentes. 4is
ꝑsecutus ÷ quẽ ꝑsecutꝰ : : ludentes eos iudit sara. et ait.
Eice ancillam et filium eius. Iuare: qr uidio eos ludẽtes.
S lusum illum paulꝰ ꝑsecutionẽ uocat: qr lusio illa illu¬
sio erat.Si illusio. seductio ⁊ deceptio. Om̃is lusus pueroꝵ
simulachrũ ÷ negocii maioris. & qñ maior ludit cũ minõ¬
re quasi ut seducatur sciens se hab̾e negocia alia quȩ ĩ¬
tendit. et simulat quȩdã puero id: infirmo. ludens cũ
illo. Maior erat ismael. & roborat᷑ in malicia.S ludẽs
cũ puero ysaac. seducebat isaac. & qͣsdã fraudes ludendi
cũ in firmo faciebat. Animaduertit mat̾ lusum illum
enum heres erit filius ancillȩ cũ filio meo ysaac. Eccłiã
dicit. Cice hereticos & filios eoꝵ. Non enim heredes ert̃
heretici. cũ catholicis.S quare ñ erunt heredes: nomie
de semine abrahȩ nati: et quom baptismũ ȩccłie hñt:

Expanded text:
Genesi? Et factum est, cum luderet Ismael et Isaac, vidit eos ludentes. Quis persecutus est? quem persecutus est? Ludentes eos vidit Sara, et ait: Ejice ancillam et filium ejus. Quare? Quia vidit eos ludentes. Sed lusum illum Paulus persecutionem vocat: quia lusio illa illusio erat. Si illusio, seductio et deceptio est. Omnis lusus puerorum simulacrum est negotii majoris: et quando major ludit cum minore, quasi ut seducatur, sciens se habere negotia alia quae intendit, et simulat quaedam puero, id est infirmo, ludens cum illo. Major erat Ismael, et roboratus in malitia: sed ludens cum puero Isaac, seducebat Isaac, et quasdam fraudes ludendi cum infirmo faciebat. Animadvertit mater lusum illum enim heres erit filius ancillae cum filio meo Ysaac'. Aecclesia dicit: 'Eice heretici cum catholicis. Sed quare non erunt heredes? Nonne de semine Abrahe nati? et quomodo babtismum habent,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra ꝓmissionis uocatur. in ꝗͣ pax et regnũ. & ab inimicis
uictoriarũ reportacio. & habundantia filioꝵ ac fructuũ
terrenoꝵ. et siquid huiusmodi. Hec sunt ꝓmissa ueteris
testam̃ti. quib ⁊̃ figurantur ad nouum testamentũ ꝑti¬
nentia sp̃ualia. Tam̃ qui ꝓpt̾ illa t̾rena suscipit legem dei :
ipse ÷ heres uet̾is testam̃ti. Ea quippe scđm uetꝰ testam̃tũ
ꝑmittuntur atq tribuuntur. quȩ scđ̾m ueterem homi¬
nẽ ꝯcupiscuntur. Iuȩ aut̃ illie ad nouũ testamentũ ꝑtinẽ¬
tia : neq enim nesciebat quid loqueretur tantꝰ apłs. qui
duo testam̃ta in aneilla et liba allegorica significatione
distincta ẽẽ dicebat: ueteri filios carnis. nouo filios ꝓmis¬
sionis. attribuens. Non qͥ filii carnis inquit filii dĩ. s filui
ꝓmissionis deputant᷑ in semine. filu gͦ carnis ꝑtinent ad

Expanded text:
romissionis uocatur, in qua pax et regnum et ab inimicis uictoriarum reportatio et abundantia filiorum ac fructuum terrenorum et si qua huius modi, haec sunt promissa ueteris testamenti. quibus etsi figurantur ad nouum testamentum pertinentia spiritalia, tamen qui propter illa terrena suscipit legem dei, ipse est ueteris heres testamenti. ea quippe secundum uetus testamentum promittuntur atque tribuuntur, quae secundum hominem ueterem concupiscuntur; quae autem illic ad nouum testamentum pertinet. neque nesciebat enim quid loqueretur tantus apostolus, qui duo testamenta in ancilla et libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui filii carnis, inquit, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid significare. deinde quid significent quȩrere  ͣ¬
hic ueritas. Ibi umbra hic corpus. dicente apło. Hec aut̃¬
et noui. Ad uetꝰ testam̃tũ ꝑtinent dilectores tpalium
dilectores scli. Ad nouũ testam̃tũ dilectores uitȩ et̃ne.
I deo illa ierłm in t̾ra. umbra erat cęlestis ierłm. matris.

Expanded text:
aliquid significare, deinde quid significent quaerere. aliquid significare, deinde quid significent quaerere. hic ueritas. Ibi umbra, hic corpus. Item et Novi. Ad Vetus Testamentum pertinent dilectores temporalium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris
Abbreviated transcription (Latin):
diluuii opus erat fabricari archam. quid opus erat illo
potissimũ numero. septena de mundis. bina de ĩmũdis :
aditum ad archam fieri necessitas utiq cogebat. In lat̾e
aut̃ fieri uł ĩ memorie ꝯmendari ꝑ litteras. quid coge¬
bat : immolare filium uibetur abraham. iussus hoc
fuerit ut eius obedientia tali etiã examine ꝓbata poste¬
ris innotesceret. ꝯuenientius ligna portauerit filius.
ne pat̾ senerq portaret. non sit postea filiũ ferire ꝑ¬
missus. ne orbitate gͣiuissima se feriret. Numquid. ⁊̃¬
si nullo effuso sangiune. rediretur minus ess ꝓbatus
abraham  aut si iam opus erat ꝑfici sac̾fitiũ etiã ne
ut ille aries in uepre adherens cornib appareret. ad
illum augmentũ uictime ꝑtinebat : sic om̃ia cũ ꝯside¬
rantur & q̃si suꝑflua necessariis ꝯtexta inueniuntur.:
ãmonet humanũ animum id÷ animũ racionalẽ pͥus

Expanded text:
diluuii opus erat fabricari arcam, quid diluuii opus erat fabricari arcam, quid potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare filium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali etiam examine probata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? sic omnia cum considerantur et quasi superflua necessariis contexta inueniuntur, admonent humanum animum, id est animum rationalem prius
Abbreviated transcription (Latin):
ordine ꝑ sua tꝑa cucurrerunt ad xp̃i significationes int̾¬
pretando uertantur. hoc forte uidei possunt dic̾e siue pa¬
gani. Eis aut̃ qui se. xp̃ianos putari uolut̾. premit ceruicẽ
aplica auc toritas dicens. Oñna hȩc in figura ꝯtingebant
illis. & hȩc om̃ia figurȩ nr̃ȩ fuerunt. Ham si ismaeł & ysaac¬
homines nati duo testamenta significant. quid credendũ
÷ de tot factis quȩ nullo naturali usu. nulla negocu neces¬
sitate facta sunt: nichil ne significant: si quis nr̃m qͥ ebreas
litteras ignoramus idem ipsos uocũ carac beres uideret
eas in pariete ꝯscriptas honorato aliquo loco. quis esset
tam excors ut eo modo pictum parietem putar&e. ac ñ
potius intelligerae scriptum. ut si legere ñ ualerae. non
tamen illos apices aliquid significare nõ ambigat erbi
enĩ gr̃a.numquid si oportebat ad uitoriũ uiro feminã
fieri.⁊̃ hoc necessitas ulla cogebat. uł ulla suadebat utili¬
tas. ut de dormientis latere fieret : si causa euadendi

Expanded text:
ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani; eis autem, qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuerunt. nam si Ismahel homines nati, duo Testamenta significant ; quid credendum est de tot factis, quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? Nihilne significant? Si quis nostrum, qui Hebraeas litteras ignoramus, id est ipsos vocum characteres, videret eas in pariete conscriptas, honorato aliquo loco; quis esset tam excors, ut eo modo pictum parietem putaret? annon potius intelligeret scriptum, ut si legere non valeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitaret? enim gratia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate si cimor pęnę suauitatẽ libidinis uicerit. Qd̾ enĩ
ait ꝯclusit scriptura om̃ia sub peccato. ut ꝓmissio ex fide
iħu xp̃i daretur credentib ipsius ꝯclusionis utilitas data:
Nam ꝯclusit ad quos usus: nisi quẽad modũ alibi dicit. priꝰ
aut̃ quã ueniret fides sub lege custodiebamur ꝯclusi in
cã fidem quȩ postea reuelata ÷: lex gͦ data ÷ ut gr̃a quere

Expanded text:
im ait: conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus, ipsius conclusionis utilitas dicta est. nam \'conclusit\' ad quos usus, nisi quemadmodum alibi dicit: prius autem quam ueniret fides, sub lege custodie b amur conclusi in cam fidem quae postea reuelata est? lex
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ subuigationẽ. habundantiã filioꝵ. fecunditatẽ
fructuum. om̃ia ista ꝓmissiones sunt t̾renȩ. In figura
sp̃ualit̃ intelliguntur. quomͦ ierłm t̾rena umbra erat
cȩlestis. & regnum t̾renum umbra erat regni cȩlorũ.
I smahel in umbra.ysaac in luce. Si gͦ ismahel ĩ umbra
ñ mirum qr ibi tenebrȩ. ł inguiores enĩ umbre. tene¬
brȩ sut. Ergo ismahel ĩ tenebris. ysaae ĩ luce. Qicumq¬
Iuicumq hic eciam in eccłia t̾renã felicitatem querit a
deo. adhuc ad ismael ꝑtinet. Ipsi sunt qui ꝯtͣdicunt
sp̃ualib ꝓficientib et detrahunt illis hñit & labia mi¬
deorsum uolunt premere. Isti uolare uolunt ad dm̃.
illi conantur pennas euellere. Namq apd apłm ita dr̃:¬

Expanded text:
atem frugum. Omnia ista promissiones sunt terrenae. In figura spiritualiter intelliguntur, quomodo Jerusalem terrena umbra erat regni coelestis, et regnum terrenum umbra erat regni coelorum. Ismael in umbra, Isaac in luce. Si ergo Ismael in umbra, non mirum quia ibi tenebrae. Pinguiores etenim umbrae tenebrae sunt. Ergo Ismael in tenebris, Isaac in luce. Quicumque hic etiam in EcDomino, adhuc ad Ismaelem pertinent. Ipsi sunt qui contradicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia inideorsum volunt premere: isti volunt volare ad Deum, illi conantur pennas evellere. Namque apud Apostolum ita d
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã suã agar passa est. ancilla sarę. Audiat agar uocẽ
angłi. Redi ad dominã tuã. S sicut tunc qͥ scđ̾m carnẽ
natus: ꝑsequebatur eũ qͥ scđm sp̃m. ita et nunc. N ĩueni¬

Expanded text:
superbiam suam Agar passa est ancilla a Sara. Audiat Agar vocem superbiam suam Agar passa est ancilla a Sara. Audiat Agar vocem Angeli: Redi ad dominam tuam . Sed sicut tunc qui secundum carnem natus est, persequebatur eum qui s
Abbreviated transcription (Latin):
in terra fuit. umbrã habebat illius. Itaq ista cecidit. il¬
la ꝑmanet. Hȩc impleuit tp̃s p̾dicationis. illa ten& eter
uita. ad eiꝰ reditũ suspiramus. tam dui miseri & laborãtes
donec ad illam redeamus. Nec ciues nr̃i angłi dimiser̃
nos in ꝑegrinacione. s ãnunciauer̃ nob̾ ipsũ regnũ uen¬
turũ ad nos. Et uenit ad nos ⁊ ꝯtemptus : int̾ nos a nobis
& postea nob̾cũ. E docuit nos ꝯtempni. qr ꝯtemptus ẽ. do¬
cuit colerare. qr tolerauit. Docuit pati qr passus ẽ. & pro¬
misit resurrecturos. q resurrexit. in se ipso ostendens
ad iudeos ꝓpriȩ ꝑtinet. & enĩ carnalia beneficia ꝓmitte¬
bantur. qr sp̃ualia ñ capiebantur. Regnum illud trenũ
mentum ꝑtinent. Non enĩ nomen int̾rogo s uitam.
De his talibus heresis scisma. fũgit a faciȩ sarȩ illa. et
affligebat eã sara. Iuid mirandum: affligebat eã cor¬
poralit̃. Siquid afflictionis passa est. pars donati. ꝓpter

Expanded text:
in terra fuit, umbram habebat illius. Itaque ista cecidit, illa permanet: haec implevit tempus praedicationis, illa tenet aetevita, ad ejus reditum suspiramus: tamdiu miseri et laborantes, donec ad illam redeamus. Nec cives nostri Angeli dimiserunt nos in peregrinatione, sed annuntiaverunt nobis ipsum Regem venturum ad nos. et postea nobiscum, et docuit nos contemni, quia contemptus est; docuit tolerare, quia toleravit; docuit pati, quia passus est; et promisit resurrecturos, quia resurrexit, in seipso ostendens ad Judaeos proprie pertinet. Etenim carnalia beneficia promittebantur, quia spiritualia non capiebantur. Regnum illud terrenum, mentum pertinent. Non enim nomen interrogo, sed vitam. De his talibus sunt haeresis et schisma. Fugit a facie Sarae illa, et affligebat eam Sara. Quid mirandum? Affligebat eam corporaliter. Si quid afflictionis passa est pars Donati, propter
Abbreviated transcription (Latin):
nis ad eã quȩ sursum ÷ lib̾am matrẽ nr̃am et̾nam ĩ cęlis.
Unde ꝑspicitur qͥ ad regnũ t̾renum. et qͥ ꝑtineant ad
regnũ celorum. Istam distinctionẽ qͥ etiã illo tp̃r ꝑ dei
gr̃am intelligentes filii ꝓmissionis effecti sunt. noui tes¬
tamenti heredes in occulto dĩ ꝯsilio deputati sunt. ⁊̃¬

Expanded text:
eam quae sursum est, liberam matrem nostram aeternam in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui pertineant ad regnum caelorum. istam distinctionem qui etiam illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei consilio deputati sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
ex muliere idem. ex femina. Indiscrete enĩ uocabant hoc
antiqͥ. Factum sub lege ut eos qui sub lege erant redim̾&e.
Unde redimeret : a diabolo. a ꝑdicione. a peccatis sius ab eo
cui se uendid̾ant. Ut eos qͥ sub lege erant redimeret. Sub
lege eiũ erant. quia premebat eos lex. Conditione preme¬
clamandum erat ad illũ. quomͦ clamauit qͥ captiuus du¬
cebatur sub lege peccati. Miser ego homo. quis me lib̾a¬
bit de corpore mortis huus: erant homines sub lege.
non ĩ lege. illa deprimente. illa de reatu ꝯuncente. d̾mõs¬
trauit enĩ peccatum lex. Ipsa fixit spinam. ipsa fec̃ cor cõ¬
pungi. ipsa ãmonuit ut reum se quisq cognoscerae. et ꝓ

Expanded text:
na; indiscrete enim vocabant hoc Antiqui, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret . Unde redimeret? A diabolo, a perditione, a peccatis suis, ab eo cui se vendiderant. Ut eos qui sub Lege erant redimeret. Sub Lege enim erant, quia premebat eos Lex. Conditio eos premeclamandum erat ad illum, quomodo clamabat qui captivus ducebatur sub lege peccati: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Erant omnes homines sub Lege, non in Lege: jam illa deprimente, illa de reatu convincente. Demonstravit enim peccatum Lex: illa fixit spinam, illa fecit cor compungi; ipsa admonuit ut reum se quisque cognosceret, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse dñs ꝓmuttens eum discipłis ait. Uos aut̃ sedete in
ciuitate. quo ad usq induamini uiraitem ex alto .ͣ. It̾m.
de filio ꝓcedit sp̃s sc̃s. cur filius dixit de. patre ꝓcedit:
cur putas. nͥ quẽadmodum solet ad eũ referre et qd̾ ipsiꝰ
:de quo et ipse ÷: unde illud ÷ qd̾ ait. Mea doc trina nõ
÷ m̃a. s eiꝰ qui me misit.Si gͥ hic intelligitur eiꝰ doctͥna
cedit. ut ñ diceret de me ñ ꝓcedit: a quo habet filius
ut sit ds̃ ÷ enim de dõ ds̃. ab illo habet utiq ut eaiam
ꝓcedat sicut ꝓcedit de patre ab ipso ht̃ patre. S ciuic

Expanded text:
t ipse Dominus promittens eum discipulis, ait: Vos autem sedete in t ipse Dominus promittens eum discipulis, ait: Vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto . Et iterum: de Filio procedit Spiritus sanctus, cur Filius dixit de Patre procedit ? Cur putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre et quod ipsius est, de quo et ipse est. Unde illud est quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui ine misit . Si igitur hic intelligitur ejus doctrina, rocedit, ut non diceret de me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus, est enim de Deo Deus, ab illo habet utique ut de ilprocedat sicut procedit de Patre, ab ipso habet Patre. Hic utc
Abbreviated transcription (Latin):
dolores paciebat᷑ caritas. ꝑ apłmn dicens. Iuos iterũ partu¬
rio donec xp̃s formet᷑ in uob̾. Expecla gͦ formare. nolit᷑
buere uidiciũ qd̾ forte nõ nosti. Carnalis es ad huc ꝯceptꝰ
es eo ipso quo accepisti nom xp̃i sacram̃to quodã. natus es
i uiscerib matris. Non eium ex uscerib tantũ nascitur
homo s in uiscerib Priꝰ nascitur ĩ uiscerib ut possit nasci
de uiscerib Propt̾ ea dictum ÷ et mariȩ. Qd enĩ natum est
int̾ uiscera eccłiȩ quidã paruuli et bonũ ⁊ ut formati
ereant. ne ab ortu labantur. Generae te mat̾ ñ aborciat usq
quo formeris usqueqͦ in te creata sit doctrmna ueritatis
ꝯtinere te debent mat̾na uiscera. Si aut̃ inĩsipientiã tuã
ꝯcusseris latera matris. cũ dolore quidẽ te excutiet foras

Expanded text:
res patiebatur charitas, per Apostolum dicens, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Exspecta ergo; formare. Noli tibi tribuere judicium quod forte non nosti. Carnalis es adhuc, conceptus es: eo ipso quo accepisti nomen Christi, sacramento quodam natus es in visceribus matris. Non enim ex visceribus tantum homo nascitur, sed et in visceribus. Prius nascitur in visceribus, ut possit nasci de visceribus. Propterea dictum est de Maria: Quod enim natum est intra viscera Ecclesiae quidam parvuli; et bonum est ut formati exeant, ne abortu labantur. Generet te mater, non abortiat. Si patiens fueris, usquequo formeris, usquequo in te certa sit doctrina veritatis, continere te debent materna viscera. Si autem impatientia tua concusseris latera matris, cum dolore quidem te excutit foras,
Abbreviated transcription (Latin):
abraham. quos quidẽ ꝯmemorat apłs. et ad imaginẽ
duoꝵ testam̃toꝵ ee dicit. Unus ex ancilla erat. alter
de lib̾a. Ex ancilla ismahel erat de lib̃a sara quẽ
suscepit ex desꝑatione ꝑ fidẽ ysaac erat. Utq ex semi¬
ne abrahe s non ut̃q heces abrahȩ. de abrahã natus
heres. In ismahel sut̃ om̃s qͥ carnalit̾ colunt dm. Ad
ipsos enim et uetus testamentũ ꝑtin&. Uetus testam̃tũ¬

Expanded text:
Abraham, quos quidem commemorat Apostolus, et ad imaginem duorum testamentorum esse dicit: unus de ancilla erat, et alter de libera. Ex ancilla, Ismael erat; de libera Sara, quem suscepit ex desperatione per fidem, Isaac erat. Uterque ex semine Abrahae, sed non uterque haeres Abrahae. De Abraham natus haeres. In Ismael sunt omnes qui carnaliter colunt Deum. Ad ipsos enim et vetus testamentum pertinet: qu
Abbreviated transcription (Latin):
induci in tẽptacionẽ. aliud ÷ cẽptari. Nã sine tẽptacione ꝓ¬
batus e̾e̾. nullus potest. siue sibi ipse sic̃ scriptum : qͥ ñ est
temptatꝰ qualia scit. siue aliis sic̃ apłs dicit. & tẽptacionẽ
ur̃am in carne mã ñ spreuistis. Hinc enim eos firmos esse
non sunt a caritate deflexi. Nam dõ noti sumus & ãn om̃s
temptaciones. qͥ scit om̃ia anteqͣm fiant. S sicut angłm dĩ¬
dicente apło. An exꝑimentũ quęritis eius qͥ in me loquit᷑ xp̃s:
et licet dicat neq qͥ plantat ÷ aliquid neq qͥ rigat. s qui
incrementũ dat ds̃. ñ quia se ipsum s qr illũ in se diligi uo¬
eĩ ait dedistis illis: s dedistis michi. Ianta : caritas capi¬
ꝯsumere. queramꝰ quid sit lanis tegere. Iui preba lac: potũ
prebet. Et qui preb& lanam: honorẽ prebet. Ista sunt duo

Expanded text:
induci in temtationem, aliud temtari. nam sine temtatione probatus esse nullus potest, siue sibi ipse, sicut scriptum est: qui non est temtatus, qualia scit? siue aliis, sicut apostolus dicit: et temtationem uestram in carne mea non spreuistis. hinc enim eos firmos esse non sunt a caritate deflexi. nam deo noti sumus et ante omnes temtationes, qui scit omnia, antequam fiant. Quod itaque dicente Apostolo, An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Et licet dicat, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus; non quia se ipsum, sed quia illum in se diligi voenim ait, Dedistis illis: sed, Dedistis mihi. Tanta est charitas capiconsumere quaeramus, quid sit lanis tegere. Qui praebet lac, potum praebet; et qui praebet lanam, honorem praebet. Ista sunt duo
Abbreviated transcription (Latin):
ma intelligendi de apłica auctoritate descendens locũ
nob̾ aꝑit quemadmodũ scripturas duoꝵ testam̃torum
ueteris et noui acciꝑe debeamus. Pars enim quȩdã t̾rene
cuutatis imago cȩlestis ciuitatis. imago celestis ciuitatis
effecta ÷ ñ se significando s alteram et idõ seruiens. Non
enĩ ꝓpt̾ se ipsum s ꝓpt̾ aliam significandã ÷ instituta. et
precedente alia significatione et ipsa prefigurans prefigu¬
rata ⁊ Namq agar ancillȩ sarȩ. eiusq filius imago quedã
as formas. unam suã presentiã demonstrantẽ. alterã cȩles¬
ti ciuitati significandȩ sua presentia seruientem. Umbra
gͥ quȩdã ciuitatis huius & imago ꝓpħia significande potiꝰ
qͣm prestandȩ seruiuit in terris. quo eã tp̃r d̾monstrari
oportebat. et dicta ÷ ⁊̃ ipsa ciuitas sca. merito significãtis
imaginis. ñ expresse sic̃ futura ÷ ueritatis. de hac unagine

Expanded text:
ma intelligendi de apostolica auctoritate descendens locum nobis aperit, quemadmodum Scripturas duorum Testamentorum, Veteris et Novi accipere debeamus. Pars enim quaedam terrenae uaedam terrenae ciuitatis imago caelestis ciuitatis effecta est, non se significando, sed alteram, et ideo seruiens. Non enim propter se ipsam, sed propter aliam significandam est instituta, et praecedente alia significatione et ipsa praefigurans praefigurata est. Namque Agar ancilla Sarrae eiusque filius imago quaedam as formas, unam suam praesentiam demonstrantem, alteram caelesti ciuitati significandae sua praesentia seruientem. Pasane quaedam ciuitatis huius et imago prophetica ei significandae potius quam praesentandae seruiuit in terris, quo eam tempore demonstrari oportebat, et dicta est etiam ipsa ciuitas sancta merito significantis imaginis, non expressae, sicut futura est, ueritatis. De hac imagine
Abbreviated transcription (Latin):
qr sp̃s : : s forte qr natꝰ non ÷ idõ eũ ñ uultis esse. naturã.
Putatis enim qd̃ a nascendo nat᷑a sic dic ta. Seitote gͦ q una¬
queq res esse. ar̃ ꝑ substantiã. hoc esse. utiq ꝑ naturam.
Certe. si ñ putatis esse. dicendum eiusdem filium cuiꝰ pat̃
÷ esse. nature : dicite cuius pat̾ ÷ eẽ. substantiȩ. Ad causã
quȩ int̾ nos agitur. sufficit nob̾. Uerumptam̃ ãmonendi
seriustis. Ubi certe nos deo qui natura: ds̃ seruire monst̃¬
uit. uos gͦ qͥ dm̃ patrẽ ñ nat̾a dm eẽ. creditis ubi eum

Expanded text:
 est. Sed forte quia natus non est, ideo eum non vultis esse naturam; putatis enim quod a nascendo natura sit dicta. Scitote ergo, quod unaquaeque res esse dicitur per substantiam, hoc esse utique per naturam. Certe si non putatis esse dicendum, ejusdem Filium cujus Pater est esse naturae; dicite cujus Pater est esse substantiae: ad causam quae inter nos agitur, sufficit nobis. Verumtamen admonendi servistis : ubi certe nos Deo qui natura est Deus, servire monstravit. Vos ergo qui Deum Patrem non natura Deum esse creditis, ubi eum
Abbreviated transcription (Latin):
huiuis: et oportune ueniret medicus ad uallẽ plora¬
cionis. et diceret. Certe cognousti. qr cecidisti. Audi me
ut surgas. qͥ me ꝯtempsisti ut cades. Uata ÷ gͦ lex ut egrũ
de morbo ꝯuinceret. qui sibi sanus uidebat᷑ ut peccata
demonstrarent᷑. ut ñ auferrentur. Demonstto peccato ꝑ
datam legem. auctum ÷ peccatũ. qr peccatum ÷ & ꝯtͣ le¬
gem. Occasione inquit accepta peccatum ꝑ mandatum
oꝑatum ⁊ ĩ me om̃em ꝯcupiscentiã. Qd ÷ occasione accepta
ꝑ mandatũ : acceptã mandatum: qͣsi uirib suis conati s̃¬

Expanded text:
hujus?» et opportune veniret medicus ad convallem plorahujus?» et opportune veniret medicus ad convallem plorationis, et diceret, Certe cognovisti quia cecidisti; audi me ut surgas, qui me contempsisti ut caderes. Data est ergo Lex ut aegrum de morbo convinceret, qui sibi sanus videbatur; ut peccata demonstrarentur, non ut auferrentur. Demonstrato peccato per datam Legem, auctum est peccatum, quia peccatum est et contra Legem: «Occasione,» inquit, «accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam» . Quid est, «occasione accepta per mandatu
Abbreviated transcription (Latin):
ut impleat᷑ preceptũ iubentis. Ecce uissit ds̃. Age quod
uissit. Incipis agere qͣsi ex iurib ciuis. et cadis. & manet
suꝑ te littera piniens non saluans. Merito lex ꝑ moy sẽ
lex quȩ poss uiuificare: om̃ino ex lege esset. iusticia.S
data ÷ lex. ut reas uos sacer&e. rei facti timeretis. tim̃tes
indulgentiã peteretis. Iam de uirib ur̃is ñ presume¬
retis. de litt̾a uos non extolleretis. Putabamus nos fa sat
datum. Adueniente aut̃ mandato peccatũ reuixit. ego ãu
mortuuis sum. Hoc ait apłs. Data ÷ enim lex hominib non
quȩ saluaret eos iam s ꝑ qͣm cognoscerent in qͥ egritu¬
dine iacebant. Audi uerba apłi. Si enim data ess lex q̃
poss iuuificare. uere ex lege ess iusticia. S ꝯclusit scͥpta
om̃ia sub peccato. ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i darecur¬
credentib ut ueniret gr̃a post legẽ. inueniret hom¬
nem non solum iacentem. s iam ⁊̃ ꝯficentẽ et dicentem.
Miser ego homo. quis me lib̾abit de corpore morti

Expanded text:
ut impleatur praeceptum jubentis. Ecce jussit Deus; age quod jussit. Incipis agere quasi ex viribus tuis, et cadis; et manet super te littera puniens, non salvans. Merito Lex per Moysen lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Sed data est lex, ut reos vos faceret, rei facti timeretis, timentes indulgentiam peteretis, jam de viribus vestris non praesumeretis, de littera vos non extdatum; adveniente autem mandato, peccatum revixit: ego autem mortuus sum; hoc ait Apostolus. Data est enim Lex hominibus, non quae salvaret eos jam, sed per quam cognoscerent in qua aegritudine jacebant. Audi verba Apostoli: «Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia; sed conclusit Scriptura omnia sub peccatocredentibus» : veniret gratia post Legem, inveniret hominem non solum jacentem, sed jam etiam confitentem et dicentem, «Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. testimoniũ ꝑhib& qd̾ sicut angłm dĩ susceꝑunt
eum. Qđ si fieri poss ucłos suos uellent eruere. et illi dare.
Et tñ accedit ad ouem languidam. ad ouem putridam. seca¬
re uulnus. ñ parcere putredini. Ergo inquit numicus. uob̃¬

Expanded text:
videretur, testimonium perhibet, quod sicut angelum Dei susceperint videretur, testimonium perhibet, quod sicut angelum Dei susceperint eum: quod si fieri posset, oculos suos vellent eruere, et illi dare. Et tamen accedit ad ovem languidam, ad ovem putridam, secare vulnus, non parcere putredini. Ergo, inquit, inimicus
Abbreviated transcription (Latin):
tum sub lege. ut eos qui sub lege erant redimer&. ut ad op¬
tionẽ filior reciꝑemus. Hȩc gͥ adoptio qͣnti sacramenti
sit. his atq huiusmodi testimoniis satis apparẽt. Unicum
enĩ filium ds̃ habet quẽ genuit de substantia sua de quo
dicit᷑. Cũ informa dĩ ess ñ rapinam arbitͣtus ÷ ee̾. ȩquał
dõ. Nos aut̃ nõ de substantia sua genuit. Creatura enum¬
cũ iam esseinus. ab ipso ñ nati. s ꝯditi. et instituti. uerbo
suo et grã sua genuit ut filii eius essemus. ad optio uoca¬
tui. Unde ioħs dicit. Dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri¬

Expanded text:
ge, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. haec igitur adoptio quanti sacramenti sit, his atque huiusmodi testimoniis satis adparet. unicum enim filium deus habet, quem genuit de substantia sua, de quo dicitur: cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo. nos autem non de subcum iam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, uerbo suo et gratia sua genuit, ut filii eius essemus, adoptio uocatur. unde Iohannes dicit: dedit 'eis potestatem filios dei fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiscar. ut ꝓsꝑa cedant. qr ita se. ht̃ positio siderum. Nunc
agam hoc inense ꝯmertium. qr illa stella mͥ facit mensem.
uł agam qr suscepit mensẽ. N plantem hoc anno uineam
quia byssextus ẽ. Non autem qͥsquam sapiens arbitrat᷑ ob¬
seruatores tꝑm reprehendendos. qui dicunt nõ ꝓficiscar ho¬
quiȩ aut q̃s seminandi ÷ qđ ymbrib autumpnalib t̾ra
saciata ÷ uł siqui forte alii naturales effectus. circa motum
aeris et humoris ad uariandas ꝗꝑm qualitates. in syderum
ordinatissima ꝯuersione. notati sunt. de quib dictum ÷ cũ¬
ꝯderentur. Et sint in signis ͥꝑibꝰ. et in dieb et ãnis. Scctis

Expanded text:
ficiscar ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum: Non ficiscar ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum: Non agam hoc mense commercium, quia illa stella mihi agit mensem; vel, Agam, quia suscepit mensem: Non plantem hoc anno vineam, quia bissextus est. Non autem quisquam sapiens arbitretur observatores temporum reprehendendos, qui dicunt, Non quiae, aut tempus seminandi, quia imbribus autumnalibus terra satiata est, » vel qui fortes ad naturales effectus circa motum seris, ad variandas temporum qualitates in siderum ordinatissima conderentur: Et sint in signis et temporibus et in diebus et in annis
Abbreviated transcription (Latin):
dicerte. cum eis cognoscendum. se prestitit. & uerbum corrigeret
quasi hoc minus recte duxerit qd̃ ꝓprie dixerat. qͣm sinere
ut hoc sibi arrogarent se potuisse. qđ eis posse ille donaue¬
putarentur. nisi in scripturis demonstrarent᷑ opinione gͣui¬
ora. Iuis enim dicentem fr̃ĩ suo fatuę reum gehennę putarae
nisi ueritas diceret : cui tñ uulneri subiecit ꝯtinuo medicinã
p̾ceptum frat̾nę recõciliationis adiungens. Mox quippe ait.
Si gͦ offeres munus tuũ ad altare et ibi recordatus fueris
qr fr̃ tuus ht̃ aliquid aduersũ te et cet̾a. Aut. qͥs estimarae¬
et ꝙa. sicut obseruant qͥ certis dieb siue mensib siue ãnis
uolunt uł nolunt aliquid inchoare. eo qd̾ scđm uanas doc
dinem ex timore apłi pensaremus qͥ talib ait. timeo uos rie
uamus et ãnos et m̃ses & ꝑa. ne audiamus ab apło. Timeo
uos ne forte sine causa laborauerĩ in uob̾. Cos enĩ culpat qui
dicunt ñ ꝓficiscar qr posterus ẽ. aut qr luna sic fertur. uel

Expanded text:
diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donaueputarentur, nisi in Scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo, Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens: mox quippe ait, Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adversum te, etmpora, sicut observant qui certis diebus sive mensibus sive annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait, Timeo vos, ne uamus et annos et menses et tempora, ne audiamus ab apostolo: Timeo uos, ne forte sine causa laborauerim in uobis; eos enim culpat, qui dicunt: \'Non proficiscar, quia posterus est aut \'quia luna sic fertur,\' uel
Abbreviated transcription (Latin):
tudo ꝗꝑis missa ẽ. ñ ut impleroe angłos. nec ut esset angłs
nͥ in qͣntũ ꝯsilium patris ãnunciabat. qd̾ et ipsius erat.
nec ut ess cum hominib aut in hominib Hoc enum et
antea in patrib et ꝓpħis: s ut ipsum uerbũ caro fieret
id⁊ homo fierae. In quo futuro reuelato sacramento etiam
eoꝵ sapientium atq scõrum salus ess qui priusqͣm ipse d̾
uirgine nasceretur. de mulierib nati sunt. et in qͦ facto
atq predicato salus sit oñium credentium sꝑantiũ dili¬
gentium. hoc ⁊ enĩ magnum pietatis sacramentũ. qd̃ ma¬
nifesfum : in carne. iustificatum ⁊ in sp̃u apparuit angłis¬
predicatum ÷ gentib creditum ⁊ ĩ mundo. assumptũ est¬
in gła Lerbo itaq dĩ ad unitatem ꝑsone copulatus l
et quodammͦ ꝯmixtus ÷ homo cũ ueniente plenitudine
tꝑis missus ⁊ in hunc mundũ factus ex femina filius dei

Expanded text:
tudo temporis missa est , non ut impleret Angelos, nec ut esset Angelus, tudo temporis missa est , non ut impleret Angelos, nec ut esset Angelus, nisi in quantum consilium Patris annuntiabat, quod et ipsius erat; nec ut esset cum hominibus aut in hominibus, hoc enim et antea in Patribus et Prophetis: sed ut ipsum Verbum caro fieret, id est, homo fieret: in quo futuro revelato sacramento, etiam eorum sapientium atque sanctorum salus esset, qui priusquam ipse de virgine nasceretur, de mulieribus nati sunt, et in quo facto atque praedicato salus sit omnium credentium, sperantium, diligentium. Hoc enim magnum pietatis est sacramentum, quod manifespraedicatum gentibus, creditum in mundo adsumptum e copulatus, et quodam modo commixtus est homo, cum veniente plenitudine temporis missus est in hunc mundum factus ex femina Filius Dei,