comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
martiris funditur. qđ fecit ille ꝓ nobis. neq in hoc qͥd
mirarem᷑: s quid gratularem᷑ contulit nobis. Quatinꝰ
gͦ martires ꝓ fr̃ib sanguinẽ suũ fuderunt: hac̾tenꝰ talia
exhibuerunt. qualia de m̃sa dnĩca ꝑceꝑunt. In ceteris
autẽ que dixi quamus nec omĩa dicere potui. martir
xp̃i longe imparẽ rpisto. Quod si quisquã se ñdico po
dosanare s suũ saltem nullum habere peccatũ: etiam
sic auidior ẽ. quam ratio salutis exposcit. Multũ est ad
illũ: non capit tantũ. Et bene quod ista ꝓuerbiorum
sententia cõmonetur. que continuo subiungit & dic̃.
Qđ si auidior es: noli cõcupiscere cibos eius. Satius ẽ¬
est enĩ ut nichil inde sumas. quam ut tibi plusquam
oportet assumas. Hec enim h abent inquit uitã falla¬
cem. hoc ẽ ypo crisin. Dicendo enĩ se sine peccato esse
iustũ non potest exhibere sed fingere. Ideo dictũ ẽ:

Expanded text:
martyris funditur, quod fecit ille pro nobis: neque in hoc quid martyris funditur, quod fecit ille pro nobis: neque in hoc quid imitaremur, sed quid gratularemur contulit nobis. Quatenus ergo martyres pro fratribus sanguinem suum fuderunt, hactenus talia exhibuerunt, qualia de mensa dominica perceperunt. In caeteris enim quae dixi, quamvis nec omnia dicere potui, martyr Christi longe impar est Christo Quod si quisquam se, non dico potdo sanare, sed suum saltem nullum habere peccatum: etiam sic avidior est quam ratio salutis exposcit, multum est ad ilium, non capit tantum. Et bene quod ista Proverbiorum sententia commonetur, quae continuo subjungit atque dicit, Quod si avidior es, noli concupiscere cibos ejus; satius est enim ut nihil inde sumas, quam ut tibi plus quam oportet assumas. Haec enim, inquit, vitam habent fallacem, hoc est hypocrisim. Dicendo enim se sine peccato esse, justum non potest exhibere, sed fingere Ideo dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ inaniter memorias celebramꝰ atq in coniuuio quo
mensam ñ sic eos cõmemoramꝰ quẽ admodũ aliosqͥ in
pace reqͥescunt. ut etiã ꝓ eis oremus. s magis ipsi ꝑ no¬
bis. ut eoꝵ uestigiis hereamꝰ quia impleuerunt ipsi
Karitatẽ qua dñs dixit esse ñ posse maiorẽ. Talia enĩ
suis fr̃ib exhibuerunt. qualia de dñi m̃sa parit̃ accepe¬
pares esse possimꝰ si ꝑ illo usq ad sanguinẽ martiriũ
duxerimꝰ. Ille potestatẽ habuit ponendi animã suam
& iterũ sumendi eam. Nos autẽ nec quantũ uolumus
iuuimꝰ & morimur etiã si nolumꝰ. Ile moriens mox
in se occidit morcem. nos eius morte lib̾amꝰ a morte. Iuius
caro non uidit corruptionẽ. nr̃a post corruptionẽ infine
scł̃i ꝑ illũ induetur incorruptione. Ille nobis ñ indiguit
ut nos saluos faceret. nos sine illo nichil possumꝰ facere.
tam̃ in peccatorũ frat̾̃noꝵ remissionem. nullius sanguis

Expanded text:
si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo mensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, sed magis ut ipsi pro nobis, ut eorum vestigiis adhaereamus; quia impleverunt ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa pariter accepepares esse possimus, si pro illo usque ad sanguinem martyrium duxerimus. Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam ; nos autem nec quantum volumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a morte: illius caro non vidit corruptionem ; nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incorruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: tamen in fraternorum peccatorum remissionem nullius sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
quis ꝓ amicis sius. Quia gͦ suꝑiꝰ dixerat hoc ẽ mandatũ
meum ut diligatis inuicẽ. sicut dilexi uos: quib uerbi
addidit quod ñc audistis. maiorẽ hacdilec̾tionẽ nemoha¬
bet. ut animam suam ponat quis ꝓ amicis suis. fit ex hoc
consequens qđ ide iste euangłista ioħs. in epła sua dicit.
ut quẽadmodũ xp̃s ꝓ nobis animã suã posuit. sic ae nos
debeamꝰ animas ꝓ fr̃ib ponere. diligentes utiq iniucẽ
sicut ipse dilex̃ nos. qͥ pro nobis animã suã posuit. Ni¬
mirũ hoc est qđ legitur in ꝓuerbiis salomonis. Si sede¬
ris cenare ad m̃sam potentis considerans intellige que
apponunt᷑ tibi. & sic mitte manum tuam sciens qm̃
talia oportet te p̃parare. Nã que mensa ẽ potentis. nisi
dere : Et quid ẽ considare ꝙ intelligere. que apponunt᷑
tibi. nisi digne tantã grãm cogitare : Et qͥd ẽ sic mittere
manũ. ut scias quia talia oportette p̃parare. nisi quod
re. Hoc beati martires ardenti dilectione fecer̃t. Quorũ

Expanded text:
 dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epistola sua dicit , ut quemadmodum Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos bus animas ponere ; diligentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare . Nam quae mensa est potentis, nisi dere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia te oportet praeparare, nisi quod re. Hoc beati martyres ardenti dilectione fecerunt: quorum
Abbreviated transcription (Latin):
beam. factus sum ut eramentum sonans. aut
cymbalum tinniens. Et si sciero omĩa sacram̃¬
ta. et omnem scientiam. et si habuero ꝓpheciã.¬
& omnẽ fidem. ita ut montes transferam: cari
tatem non habeam nichil sum. Et si distribuero

Expanded text:
beam, factus sum aeramentum sonans, aut beam, factus sum aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens. Et si sciero omnia sacramenta et omnem scientiam, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam; charitatem autem non habeam, nihil sum. Et si
Abbreviated transcription (Latin):
et filii. Nominato itaq patre & filio. intelligi¬
autẽ nominat᷑ pater et filius: tamquã due
metretȩ nõiantur. sum autem ibi intellegit᷑
ce sp̃s sc̃s. tres metrete. Ideo non dictũ est ca¬
piebant metretas aliȩ binas aliȩ ternas. sed¬
ipse sex ydriȩ capiebant metretas binas uł
ternas. Tamquam diceret. Quando dicobinas:
etiã sp̃m patris. ifilii cum his intelligi uolo. Et
quando t̾nas: ipsam trinitatem manifestius e.¬
nuntio. Quisquis itaq noĩat patrem & filium:
oportet ibi intellegat tamquã caritatem in uic̃e
patris et filii: quod ẽ sp̃s sc̃s. fortassis enim dis¬
cussȩ scripturȩ qd non sic dico ut hoc docere pos¬
sim. aut quasi aliud inueniri ñ possit: s tamen
ra sunt. quid ẽ carus ipsa caritate: Sic autem
comiñdatur caritas. ab apło: ut dicat. Suꝑ emi¬
nentiorem uiam uobis demonstro. Si linguis
hominũ loquar et angloͬrum. caritatẽ non ha

Expanded text:
. Nominato itaque Patre et Filio, intelligi. Nominato itaque Patre et Filio, intelligiautem nominatur Pater et Filius, tanquam duae metretae nominantur. cum autem ibi intelligitur Spiritus sanctus, tres metretae. Ideo non dictum est, capientes metretas aliae binas, aliae ternas: sedipsae sex hydriae capiebant metretas binas vel ternas. Tanquam diceret, Et quando dico binas, etiam Spiritum Patris et Filii cum his intelligi volo: et quando dico ternas, ipsam Trinitatem manifestius enuntio. 8. Quisquis itaque nominat Patrem et Filium, oportet ibi intelligat tanquam charitatem invicem Patris et Filii, quod est Spiritus sanctus. Fortassis enim discussae Scripturae: quod non sic dico, ut hodie docere possim, aut quasi aliud inveniri non possit: sed tamen ra sunt; quid est charius ipsa charitate? Sic autem commendatur charitas ab Apostolo, ut dicat: « Supereminentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem a
Abbreviated transcription (Latin):
dicaretur. impleta sunt ꝓphetiȩ: plenȩ sunt y¬
driȩ.S ut aqua inuinum conuertatur: in illa
maxime locutio ista comm̃dat. Metretas enĩ
dicit mensuras quasdam: tamquã si diceret
urnas. aforas uł siquid huiꝰmodi. Nomen
mensurȩ ẽ metreta: Et am̃sura accepit nomen
ista m̃sura. Mecron enĩ: mensura dicunt greci.
Inde appellate metretȩ. Capiebant gͦ mecretas
binas uel ternas. Quid dicimus fr̾es: si tantũ
t̃nas diceret. ñ curreret animus nr̃. nisi ad
ministeriũ trinitatis. S forte nec sic debemus
indecito sensum auertere: quia dixit binas
uelternas. Qͥa nominato patre et filio:conse¬
quenter. & sp̃s sc̃s intelligendus est. Sp̃s enim
sc̃s non est patriᷤ tantum modo. aut filii tantũ¬
modo sp̃s: s patris et filii sp̃c. Scriptum ẽ enĩ.
Siquis dilexerit mundũ nonẽ sp̃s patris in
illo. Item scriptum ẽ. Quisquis autem sp̃m xp̃i

Expanded text:
aedicaretur? Impletae sunt prophetiae, plenae sunt hyaedicaretur? Impletae sunt prophetiae, plenae sunt hydriae: sed ut aqua in vinum convertatur, in illa maxime ista locutio commendat. Metretas enim dicit mensuras quasdam, tanquam si diceret urnas, amphoras, vel si quid hujusmodi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit nomen ista mensura. Μέτρον enim mensuram dicunt Graeci: inde appellatae metretae. Capiebant ergo metretas binas vel ternas. Quid dicimus, fratres? Si ternas tantum diceret, non curreret animus noster nisi ad mysterium Trinitatis. Sed forte nec sic debemus inde cito jam sensum avertere, quia dixit binas vel ternas: quia nominato Patre et Filio, consequenter et Spiritus sanctus intelligendus est. Spiritus enim sanctus non est Patris tantummodo, aut Filii tantummodo Spiritus; sed Patris et Filii Spiritus: scriptum est enim: Si quis dilexerit mundum, non est spiritus Patris in illo. Item scriptum est: qui autem spiritum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
II ma ętas computatur. abadam usq ad noe. scd̃a
a noȩ usq ad abraham. Et sicut matheus eugłis¬
uI ta ꝑ ordinem sequit᷑ & distinguit: tercia ab a¬
uii braham usq addauid. q̃uarta ad auid usq ad
Utransmigrationẽ inbabiloiã: quinta atrans¬
migratione babiloniȩ. usq ad iohannem bap¬
ui tistam. Sexta inde: usq ad finem scłi. Propterea
& sexta die fecit ds̃ hominẽ adimaginẽ suam.
quia sexta ista ȩtate manifestatur ꝑ eugłm re¬
formatio mentis nr̃ȩ. scdm imaginem eius. qui
creauit nos: et conuertitur aqua inuinũ ut iam
manifestum xp̃m inlege et ꝓphecis sapiamus.
Ideo erant ibi sex ydrie. quas uissi impleri aqua.
Sex gͦ ille ydriȩ: sex etates significant quibus
ñ defuit ꝓpħia. Illa gͦ temꝑa sex. quasi articulis
distributa atq distincta. quasi uasa eeñt ina¬
nia: nisi axp̃o implerentur. Quid dixi : Tem¬
ꝑa quȩ in anit̾ currerent. nisi ineis dñs iħs p̃¬

Expanded text:
ma aetas computatur ab Adam usque ad Noe: secunda ma aetas computatur ab Adam usque ad Noe: secunda a Noe usque ad Abraham: et sicut Matthaeus Evangelista per ordinem sequitur et distinguit, tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad transmigrationem in Babyloniam: quinta a transmigratione in Babyloniam usque ad Joannem Baptistam : sexta inde usque ad finem saeculi. Propterea et sexta die fecit Deus hominem ad imaginem suam : quia sexta ista aetate manifestatur per Evangelium reformatio mentis nostrae, secundum imaginem ejus qui creavit nos ; et convertitur aqua in vinum, ut jam manifestatum Christum in Lege et Prophetis sapiamus. Ideo erant ibi sex hydriae, quas jussit impleri aqua. Sex ergo illae hydriae, sex aetates significant, quibus non defuit prophetia. Illa ergo tempora sex, quasi articulis distributa atque distincta, quasi vasa essent inania, nisi a Christo implerentur. Quid dixi, tempora quae inaniter currerent, nisi in eis Dominus Jesus pr
Abbreviated transcription (Latin):
ret uinum ex occultis creaturȩ sinib: unde
fecit et panem quando saturauit tot milia.
non enim quinq panes habebant quinq mi¬
lia hominum sacuritate. aut saltem duodec̃i
cophinos plenos: s omni potentia dñi. quasi
fons panis erat. sic posset q effu̾sa aqua uinũ
infundere. Quod si fecisset: uideretur script᷑as
ueteres in ꝓbasse. Cum autem ipsam aquã con¬
uertit inuinum: ostendit nobis quod et scrip¬
tura uetus ab ipso est. Nam uissuipsuis imple¬
tȩ sunt ydriȩ. Ad ño quidẽ. et illa scriptura:
S nichil sapit. si ñ ibi xp̃s intelligatur. Inten¬
dite autem qd ipse ait. quȩ scripta st̃ in lege &
ꝓpħis: et psalmis deme. Nlouimus autem le¬
gem. ex quib temporib narret: idest ab exor¬
dio mundi. in principio fecit ds̃ cȩlum & t̃ram:
inde usꝙ ad hoc tempus quod nunc agimꝰ sexta
Iȩtas est: quod sepe audistis et nostis. slam pri¬

Expanded text:
ret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde ret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos , sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipsius impletae sunt hydriae. A Domino quidem et illa Scriptura; sed nihil sapit, si non ibi Christus intelligatur. 6. Intendite autem quod ipse ait, Quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me. Novimus autem Legem ex quibus temporibus narret, id est, ab exordio mundi: In principio fecit Deus coelum et terram . Inde usque ad hoc tempus quod nunc agimus, sexta aetas est, ut saepe audistis et nostis. Nam pri
Abbreviated transcription (Latin):
deme. T̃unc aꝑuit eis sensum: ut intelligerent
ri innomine eiꝰ penitentiam et remissionẽ pec¬
catoꝵ. in omnes gentes. insipientes abierłm.¬
his ex eugłio quȩ certȩ manifesta st̃ intellectis:
parebunt illa omĩa myst̾ia quȩ inisto miracło
dñi latent. uidete quid ait. quia oportebat
impleri unxp̃o quȩ de illoscͥpta st̃. Ubi scripta st̃:
Inlege inquit et ꝓpħis & psalmis. Nichil scrip¬
turarũ. p̃ter misit ueterum. Illa erat aqua. & i¬
deo dicti sunt illi adño insensati. quia eis ad¬
huc aqua sapiebat: nonuinum. Quomͦ aut̃ẽ
fecit de aqua uinũ : cum aꝑuit eis sensũ. expo¬
suit eis scripturas: incipiens a moyse ꝑomnes
ꝓpħas. Unde iam in ebriati dicebant. Nonne
cor nr̃m erat ardens inuia. cum aꝑiret nobis
scripturas: Intellexerunt enim xp̃m inhis li
sapiebat: in ebriat quod non inebriabat. Si enĩ
uississet inde aquam effundi. et ipse sic mute¬

Expanded text:
de me. Tunc adaperuit illis sensde me. Tunc adaperuit illis sensre in nomine eius poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes. NHis ex Evangelio, quae certe manifesta sunt, intellectis, patebunt illa omnia mysteria quae in isto miraculo Domini latent. Videte quid ait, quia oportebat impleri in Christo quae de illo scripta sunt. Ubi scripta sunt? In Lege, inquit, et Prophetis, et Psalmis. Nihil Scripturarum veterum praetermisit. Illa erat aqua; et ideo dicti sunt illi a Domino insensati, quia eis adhuc aqua sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens in via, cum aperiret nobis Scripturas ? Intellexerunt enim Christum in his Libsapiebat, inebriat quod non inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitte
Abbreviated transcription (Latin):
Ille autem dixit eis. Quȩ : Illi autem dixer̃t.
De iħu nazareno. qui fuit ꝓpħa potens infactiᷤᷤ
et dictis inconspectu dei et unuiersi populi.
quomͦ hunc tradidert̃ sacerdotes et principes
nr̃i indampnationẽ mortis. et crucifixerunt.
Nos autem sꝑabamus: quia ipse fuit qui re¬
dempturus erat isrł. Et nunc tercia dies ẽ ho¬
die. ex quo hȩc facta sunt. Hȩc atq alia cũ di¬
xisset unus ex duob quos inuenit inuia eun¬
tes ad ꝓpinquum castellum: respondit ipse
et ait. Sinsansati et tardicordes ad credendũ:
suꝑ omĩa quȩ locuti sunt ꝓpħȩ. Nonne hȩc
omĩa oportebat pati xp̃m. et introire clarita¬
tem suam: & fuit incipiens amoyse et om̃ib
prophetis. interp̃tans illis inomnib scrip¬
rent qd̾ incorpore resurrexerat. hii sunt inqͥt
sermones quos locutus sum aduos. cum ad huc
essem uobiscum. quia oportebat impleri omĩa
quȩ scripta sunt inlege moysi & ꝓpħis et psalmiᷤᷤ

Expanded text:
Ille autem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: Ille autem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in damnationem mortis, et cruci eum fixerunt. Nos autem sperabamus, quia ipse erat qui redempturus esset Israel; et nunc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec omnia oportebat pati Christum, et introire in claritatem suam? Et fuit incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scriprent quia in corpore resurrexerat: « Hi sunt, inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia oporteret impleri omnia quae scripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis
Abbreviated transcription (Latin):
nascentiũ ingenere humano. de xp̃o non tacuit:
s occultum ibi erat. Ad huc enim aqua erat.
Unde ꝓbamus. quod omnib temꝑib suꝑiori¬
b usq ad etatem qua dñs uenit. ꝓphetia de
illo nondefuit : Ipso dño dicente. Cum enim
resurrexisset amortius: inuenit discipłos dubi¬
tantes de ipso quem secuti erant. Uiderunt enĩ
eum mortuũ. & non sꝑauerunt resurrecturũ :
et tota spes eoꝵ concidit. Unde ille latro lauda¬
tus. ipso die meruit. ẽẽ inparadiso: quia incru¬
ce fixus. tunc confessus ẽ xp̃m: quando de illo
discipłi dubitarunt. Ergo inuenit eos nu¬
tantes. & quodãmodo arguentes se ipsos: quod
in illo redemptionem sperauerant. Dolebant
tamen eum sine culpa occisum: quia nouerant
inuocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem
dixerunt: cum quosdam eorũ tristes inueni¬
ret inuia. Tu solus ꝑegrinaris ab ierłm. et non
cognouisti quȩ facta sunt in illa istis diebus:

Expanded text:
nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus peregrinaris in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt in illa istis diebus?
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatione nulla tempora cessauerunt.
S illa prophetia quando in illa xp̃s non in¬
tellegebatur. aqua erat. In aqua enim: uinũ
quodãmodo latet. Dicit apłs quid intellega¬
mus inaqua ista. Usq ad hodieͬnum inquit
diem. quãdiu legitur moyses: id ipsum uela-¬
men suꝑ cor eorum positum est: quod non re¬
uelatur. quia in xp̃o euacuatur. Et cum transie¬
ris inquit ad dñm auferetur uelamen. Uel am̃
dicit adoꝑtionem ꝓphetiȩ ut non intellegere¬
tur. Tollitur uelamen: cum transieris addnm̃.
Sic tollitur inspientia. cum transieris addnm̃:
& quod aqua erat. uinum tibi fit. Lege libros
omĩs ꝓpheticos. Non intellecto xp̃o. quid tam in¬
sipiendũ et fatuum inuenies: Intellige ibi
xp̃m. non solum sapit qd̃ legis: s etiam in ebri¬
at mutans mentem acorꝑe: ut preterita obliuis¬
cens. in ea quȩ ante sunt extendaris. Ergo ꝓpħia
abantiquis temporib ex quo ꝓrsus currit ordo

Expanded text:
dispensatione nulla tempora cessaverunt: dispensatione nulla tempora cessaverunt: sed illa prophetia, quando in illa Christus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo
Abbreviated transcription (Latin):
conuinxit: homo non separet. Et qui bene
eruditi sunt infide catholica: nouerunt qd
ds̃ fecerit nuptias. Et sicut coniunctio adeo:
ita diuortium adiabolo sit. S ꝓpter ea incau¬
sa fornicationis licet uxorem dimittere quia
ipsa ẽẽ uxor prior noluit: quȩ fidem conui¬
galem marito non seruauit. Nec illȩ quȩ uirgi¬
nitatem deo uouent. quamquã ampliorem
gradum honõris et sc̃itatis ineccłia teneant.
sine nuptiis sunt. Nam et ipse ꝑtinent ad nup¬
tias cum tota eccłia: inquib nuptiis sponsus
est xp̃s. ac ꝑ hoc ergo dñs inuitatus uenit
ad nuptias: ut coniuigalis castitas firmaretur.
et ostenderetur sacramentum nuptiarum. Qͥa
et illarum nuptiarũ sponsus. ꝑsonam dñi fi¬
gurabat: cui dictum ẽ. Seruasti uinum bonũ:
usq ad huc. Bonum uinũ enim xp̃s seruauit
piamus ipsa sacramentoru oꝑta retegere. qnͣ¬
tum ille donat: in cuius nomine ꝓmisimꝰ uobis.
Erat ꝓphetia antiquis temporib: et apphetiȩ

Expanded text:
conjunxit, homo non separet . Et qui bene conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis sponsus est Christus. Ac per hoc ergo Dominus invitatus venit ad nuptias, ut conjugalis castitas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est, Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum Christus servavit piamus ipsa sacramentorum operta detegere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis temporibus, et a prophetiae
Abbreviated transcription (Latin):
obstipuerunt homines: cum cotidie nasci¬
qui non erant nemo miretur.Sic aquam in
unum uersam. quis non miretur. cũ hoc
annis omnibus ds̃ inuitibus faciat: S quia
omĩa quȩ fecit dñs ds̃ nonsolum ualent ad
excitanda corda nr̃a miraculis. s etiam ad ȩdi¬
ficanda indoctrina fidei: scrutari nos opor¬
tet quid sibi uelint illa omĩa id est quid signi¬
ficent. horum enim omnium significationeᷤᷤ.
sicut recordamini: in hodiernũ distulimus.
Quod dñs inuitatus uenit ad nuptias. etiã
excepta mistica significatione: confirmare
uoluit. quod ipse fecit nuptias. Futuri enĩ
erant dequib dixit apłs. ꝓhibentes nubere
et dicentes quod malum essent nuptiȩ. et qd̃
diabolus eas fecisset. Cum idem dñs dicat in
ȩugłio. interrogatus utrum liceat homini
dimittere uxorem suam ex qualibet causa:
non licere excepta causa fornicationis. Inqua
pesponsione si meministis: hoc ait. Quod d̃s

Expanded text:
obstupuerunt homines; cum quotidie nascobstupuerunt homines; cum quotidie nascqui non erant, nemo miretur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica significatione, confirmare voluit quod ipse fecit nuptias. Futuri enim erant, de quibus dixit Apostolus, prohibentes nubere , et dicentes quod malum essent nuptiae, et quod diabolus eas fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini dimittere uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
O sit dñs ds̃ nr̃: ut donet nobis
reddere quod ꝓmissimus. Hester¬
no autem die simeminit sc̃itas
ur̃a. cum temporis ex cluderemur
angustia. ne sermonẽ inchoatũ
impleremus: inhodiernũ diem distulumus.
ut ea quȩ in hoc facto eugłicȩ lectionis misticȩ
insacram̃tis posita eeñt: ipso ad uiuante ape¬
rirentur. Non itaq opus est iam immorari
diutius: incõmendando miraculo dei. Ipse ẽ
enim ds̃. qui ꝑuniuersam terrȩ creaturã coti¬
diana miracula facit: quȩ hominib ñ facilita¬
te s assiduitate uiluerunt. Rara autẽ quȩ fac¬
ta sunt ab eodem dño. id ẽ auerbo ꝓpter nos
incarnato: maiore stuporem hominib attu¬
lerunt. Nonquia maiora erant. quã sunt ea
quȩ cotidie increatura facit: s quia ista coti¬
die fiunt. et tamquã naturali cursu ꝑagunt᷑.
Illa uero efficatiã potentiȩ. tamquã p̃sentis:
ex hibuisse uidentur oculis hoĩm. Diximus
sicut meministis. resurrexit mortuus unus.

Expanded text:
s Deus noster, ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatura facit, sed quia ista quae quotidie fiunt, tanquam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus,
Abbreviated transcription (Latin):
is et grecis. sicut sepe apłs commemorat: siue
intribus ꝓpter tres filios noe significatas. fi¬
gurata est enim ꝓpħia: ꝑtinguens usq ad om̃s
gentes. Nam in eo quod ꝑtingit dictũ est me¬
hoc ait mensuram ꝑtingendi usq aduos.
hȩc descendit capharnaũ ipse et mat̃ eiꝰus

Expanded text:
is et Graecis, sicut saepe Apostolus commemorat ; sive is et Graecis, sicut saepe Apostolus commemorat ; sive in tribus, propter Noe tres filios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est mehoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos. haec descendit ad Capharnaum ips
Abbreviated transcription (Latin):
trete : circuntisio & preputium. Hos duos po¬
płos scriptura cominemorat: & nullum preter¬
misit hominũ genus. quando dicit circunci¬
sio. & preputium: induob istis nominib. ha¬
bes om̃s gentes. Bine metrete sunt. His duob
parietib dediuerso uenientibus adpacem inse¬
ipso faciendam. Lapis angularis factus ẽ xp̃c.
Ostendamus et ternas mecretas: ineisdem ip¬
sis om̃ibus gentib. Tres erant enum filii noe:
ꝑ quos reparatũ est genus humanũ. Unde
dñs ait. Simile ẽ regnũ celorum fermento.
qd̃ accipiens muliet abscondit infarinȩ men¬
suris trib: quo adusq fermentaretur totũ.
Quȩ ẽ ista mulier nisi caro dñi ͨ. Quod est
fermentum nisi eugłium: Quȩ sunt tres
mensure. Nisi om̃s gentes ꝓpter filios noe:
Ergo sex ydriȩ capientes metretas binas
uel ternas: sex sunt ȩtates temporũ. capien¬
tes ꝓphetiam ꝑtinentem ad om̃s gentes: si
ue induobus generibus hominum id ẽ uide¬

Expanded text:
tretae? Circumcisio et praeputium. Hos duos potretae? Circumcisio et praeputium. Hos duos populos Scriptura commemorat, et nullum praetermittit hominum genus, quando dicit, Circumcisio et praeputium ; in duobus istis nominibus habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus . Ostendamus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit mulier et abscondit in farinae mensuris tribus, quoadusque fermentaretur totum . Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evangelium? Quae sunt tres mensurae, nisi omnes gentes, propter tres filios Noe? Ergo sex hydriae capientes binas vel ternas metretas, sex sunt aetates temporum, capientes prophetiam pertinehominum, id est, Judae
Abbreviated transcription (Latin):
audiunt: ut sitis filii patris ur̃i. qui incȩlis ẽ.
qui facit solem suũ oriri suꝑ bonos & malos.
& pluit suꝑ iustos & in iustos. Qua ꝓpter siei
fit homo similis. quem ad orat. quid ẽ potensẽ
ds̃ delapidibus istis suscitare filios abrahȩ:
Nos ipsos int̾rogamus: et uidemus qͥa factũ
ẽ. Nos enim degentib uenimus. Degentibus
autem ñ ueniremus: nisi ds̃ delapidibus sus¬
citaret filios abrahȩ. facti sumus filii abrahȩ
iminittando fidem: non nascendo ꝑcarnem.
Sic̃ illi degenerando ex heredati: sic nos immi¬
tando ad optati. Ergo fratres ad om̃s gentes
ꝑtinebat etiam ista sexta ydriȩ ꝓphetia. &
ideo de omnibus dictum est: capientes metre¬
tas binas uel ternas. S quomͦ ostendimus om̃s
gentes ꝑtinere adbinas uel ternas metretas :¬
estimantis enim fuit quodam modo. ut ipsas
diceret binas quas dixit ternas. ad cõmendan¬
dũ scilicet sacramentum. Quomͦ sunt bine me¬

Expanded text:
audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Quapropter si ei fit homo similis quem adorat; quid est, Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae? Nos ipsos interrogemus, et videmus quia factum est. Nos enim de gentibus venimus; de gentibus autem non veniremus, nisi Deus de lapidibus suscitasset filios Abrahae. Facti sumus filii Abrahae imitando fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhaeredati; sic nos imitando adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat etiam ista sextae hydriae prophetia; et ideo de omnibus dictum est, Capientes metretas binas vel ternas. 17. Sed quomodo ostendimus omnes gentes pertinere ad binas vel ternas metretas? Aestimantis enim fuit quodammodo, ut ipsas diceret binas, quas dixerat ternas, ad commendandum scilicet sacramentum. Quomodo sunt binae me
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim tenuerat regnum uideoꝵ. om̃s gentes.
at uero regnum xp̃i: unuersum orbem t̾rarũ
cernimꝰ occupare. Iam ad sextam ȩtatem ꝑti¬
net iohannes baptista: quo neno surrexit
suꝑbirent de nomine abraham: generatio
inquit iuperarum quis ostendit uobis fuge¬
re abira uentura : facite ergo fructũ dignum
penitentiȩ id est humiles estote. Suꝑbis enĩ
loquebatur. Unde autem erant suꝑbi : Degene¬
re carnis: non defructu unmitationis patris
abraham. Quid eis ait: Nolite dicere patrem
habemus habraham. Potens ẽ enim ds̃ delapi¬
dib istis suscitare filios abrahã. Lapides: di¬
cens omnes gentes. non ꝓpter firmitatem. sic̃
lapisdictus est. quem reꝓbauerunt ȩdifican¬
tes: s propter stoliditatem et duriciam stulti¬
ciȩ. quia eis quos adorabant: similes facti erant.
ad orabant enim insensata simulacra: pariter
Ideo cum ceꝑint homines dm̃ ad orare. quid

Expanded text:
non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexisuperbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter Ideo cum coeperint homines Deum adorare, quid
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Hoc indauid: decuius psalmis ut alia omit¬
tam modo cantauimus. Surge ds̃ iudica terrã.
qm̃ tu hereditabis in om̃ib gentib. Cui enun
deo dicitur surge nisi ei qui dormiuit: Surge
ds̃ uidica terrã. Tamquã diceret᷑. Dormisti. ui¬
dicatus aterra: surge ut uidices terram Et quo
ꝑtinet illa ꝓphetia: qm̃ tu hereditabis inquit¬
in omnib gentib Iam uero in quinta ȩtate
tamquã inquinta ydria: daniel uidit lapi¬
dem precisum demonte sine manibus. et
fregisse omĩa regna terrarũ: et creuisse illum
lapidem. et factum ẽe montem magnum: ita
ut impleret unuiersam faciem terrȩ. Quid
aꝑtius fratres mei : Lapis demonte precidit᷑.
Ipse ẽ lapis quem reꝓbauerunt ȩdificantes. et
factus incaput angu̾li. De quo monte p̃ciditur.
ne oꝑe humano: quia sine amplexu maritali
deuirgine exortus est. Mons ille unde preci¬
sus ẽ non impleuerat uniuersam faciem t̾rȩ.

Expanded text:
tes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge, ut judices terram. Et quo pertinet illa prophetia, Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, ne opere humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae:
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽe cognoscunt: Quod gͦ dicebam fratres qͥa
ad om̃s gentes ꝑtinet ꝓphetia: Nolo enim ali¬
um sensum ostendere in eo qd̃ dictũ est. Ca¬
piebãt metretas binas uel ternas: ad om̃s
inquam gentes ꝑtinet ꝑphetia. Modo com-¬
memorauimus. Demonstratum ẽ inadam.
qui ẽ forma futuri. Quis autem nesciat qd̃
de illo ex ortȩ sunt om̃s gentes: Et in eius uo
cabulo quatuor litteris quatuor orbis terra¬
rum partes: ꝑ grecas appellationes demons¬
trantur. Si enim dicatur grecȩ. oriens. occi¬
dens. aquilo. meridies. sicut eas plerisq lo¬
cis. scã scriptura cõmemorat: incapitib uerbo¬
rum inuenis adam. Dicuntur enĩ grece me¬
quatuor nomina si tamquam uersus quatuor
sub inuicem scribas: in eorum capitib adam
legitur. Hoc innoe ꝓptet archam figuratum
ẽ: inqua erant omnia animalia quȩ significa¬
bant om̃s gentes. Hoc in abraham cui aꝑtius
dictumẽ: insemine tuo benedicentur om̃s gen¬

Expanded text:
esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per Graecas appellationes demonstrantur. Si enim Graece dicantur oriens, occidens, aquilo, meridies, sicut plerisque locis sancta eos Scriptura commemorat, in capitibus verborum invenies Adam. Dicuntur enim Graece mequatsub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gen
Abbreviated transcription (Latin):
reditabis in om̃ib gentib. Et ideo donatiste
tamquã ꝓiecti de nuptiis: sic̃ ille homo qui ñ
habebat uestem nuptialem. Inuitatus ẽ &
uenit. s ꝓ iectus ẽ de numero uocatorũ: quia
ñ habet uestem ad sponsi głam. Qui enim
suam głoriam querit ñ xp̃i: ñ habet uestem
nuptialem. Non enim uolunt consonare uo¬
ei illius qui amicus erat sponsi. et ait. Hic est
qui baptizat. Nec inmerito illi qui non habe¬
bat uestem nuptialem. hoc ꝑincrepationem
obiectum est qd̾ non erat. Amice quid huc ue¬
nistiͤ s sicut ille obmutuit: ita  isti. Quid enĩ
ꝓdest strepitus oris muto corde: Nouerunt
quippe intus apud semet ipsos: non se habere
quod dicant. Intus obmutuerunt. foris pres¬
trepunt. Audiunt uelint nolint etiam apud
se cantari. Surge ds iudicaterram: qm̃ cuhe
hereditabis inom̃ib gentib. Et ñ cõmunican¬
do om̃ib gentib. qͥͥ aliud quam ex heredatos.

Expanded text:
reditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae reditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos
Abbreviated transcription (Latin):
nonne dixit ꝓducat terra. et ꝓduxit t̾ra:
Unde ergo tunc fecit inde reficeret uerbo fe¬
cit. uerbo reficeret: nisi quia mysterium com¬
mendabat. et scd̃am ydriam ꝓpħicȩ dispensa¬
tionis implebat: ut ꝑlignũ liberaretur figu¬
ra orbis terrarũ. quia inligno figenda erat.
uita orbis terrarum. Iam intercia ẏdria ip̃¬
si abrahȩ qd̃ iam cominemoraui dictum ẽ: in
semine tuo benedicentur om̃s gentes. Et quis
non uideat cuius habebat figuram unicus eiꝰ.
qui sibi ad sacrificium quo ipse immolandus
ducebatur ligna portabat : Portauit enĩ dñs
crucẽ suam. sicut eugłium loquitur. hoc de
tercia ydria cõmemorasse sufficiat. De dauid
autem quid dicam qͦd ad omnes gentes ꝑtine¬
bat ꝓphetia eus quandomͦ. audiuimus psal¬
mum: Et difficile ẽ ut dicatur psalmus: ubi
hoc non sonet. S certe ut dixi: modo hoc canta¬
uimus. Surge ds̃ uidica terram: qm̃ tu he¬

Expanded text:
nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu hae
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłia. Cui ñ appareat quia in illis tunc factis
futura figurata sunt quando quidem dicit a¬
płs ipsũ adã formã ẽẽ futuri. Quiest inquid
forma futuri. Prefigurabantur omĩa misticȩ.
Neq enan uere non poterat ds̃ uigilanti cos¬
tam educere. feminamq formare : Anforte
ne doleret latus quando costa detracta ẽ. ꝓpter
hoc oportebat ut ille dormiret: Quis ẽ qui sic
dormiat ut ei ossa non euigilanti euellantur:
an quia euellebat ds̃ ꝓpterea homo non sentie¬
bat : Poterat ergo & uigilanti sine dolore euel¬
lere: qui potuit dormienti. S ꝓcul dubio y¬
dria prima implebatur: ꝓphecia illius tẽporis
defuturo isto tempore dispensabatur. Xp̃c
etiam figuratus ẽ in noe: et in illa archa orbis
terrarum. Quare ergo inarcha inclusa sunt
omĩa animalia. nisi ut significarentur om̃s
gentes: Non enĩ de erat deo. rursus creare ge
nus animalium. Quando enĩ omĩa ñ erant.

Expanded text:
Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore dispensabatur. 11. Christus etiam figuratus est in Noe, et in illa arca orbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant,
Abbreviated transcription (Latin):
hesit eccłȩ ut eeñt duo incarne una. Quomͦ
reliquid patrem quomͦ matrem: Reli quid
patrem. quia cum informa dei eẽt. non rapi¬
nam arbitratus est ẽe se ȩqualem deo. s se¬
metipsum exinaniuit formam serui acci
piens. hoc est enim relinquet patrem. Non qͥa
deseruit & recessit apatre: s quia non inea for¬
ma apparuit hominib. in qua ȩqualis ẽ patri.¬
Quomodo reliquid matrem: Reliquando sy¬
nagogã uideoꝵ. cdequa scđm carnem natus ẽ
& inherendo eccłiȩ. quam ex omnibus gentib
cabantur inpopłis. adhuc aqua erat: inuinum
mutata nondum erat. Et quia illuminauit ꝑ
inipsa una sententia.erunt duo incarne una.
sacram̃tum magnũ in xp̃o et inȩccłia. iam licet
nobis ubiq xp̃m querere. et de omnib ydriis
uinum portare. Dormit adam: ut fiat eua.
moritur xp̃c: ut fiat ȩccła. Dormienti adȩ: fit
eua delatere. Mortuo xp̃o: lancea ꝑcutitur la¬
tus. ut ꝓfluant sacramenta quib formetur

Expanded text:
haesit Ecclesiae, ut essent duo in carne una, quomodo reliquit Patrem? quomodo matrem? Reliquit Patrem, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit, formpiens . Hoc est enim, reliquit Patrem, non quia deseruit, et recessit a Patre; sed quia non in ea forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Reliquit autem matrem, relinquendo synagogam Judaeorum, de qua secundum carnem natus est; et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus cabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. Et quia illuminavit noin ipsa una sententia, Erunt duo in carne una; sacramentum magnum in Christo et in Ecclesia; jam licet nobis ubique Christum quaerere, et de omnibus hydriis vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere : mortuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur om̃s gentes: sic̃ ꝓmissum ẽ abrahȩ di¬
cente dño. Insemine tuo: benedicent᷑ om̃s gentes.
Nondum autem intelligebatur: quia ñdum
aqua conuersa fuerat inuinum. Ergo om̃ib
gentibus dispensabatur ꝓphetia. Quod ut io
cundius emineat. de singłis etatib tamquam
de singulis ydriis: ꝓ tempore quedam comine¬
moremus. In ipso exordio. adam & eua parentes
omniũ gentium erant: ñ tantummꝰ uideoꝵ.
Et quicquid figurabatur in adã dexp̃o: ad om̃s
apłs ait. deadam et eua: Nemo enim me dicet
praue intellexisse: quando intellectũ non meũ.
s apłi ꝓfero. Illud gͦ unũ quantũ misteriũ de
xp̃o continet quod cominemorat apłs dicens.
et erunt duo incarne una: sacram̃tum hoc
magnum ẽ. Et ne quis istam magnitudinẽ
sacram̃ti. insingulis quib ꝙ hominib uxores
habentib intelligeret: ego autem inquit dico

Expanded text:
cuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur prophetia. Quod ut emineat jucundius, de singulis aetatibus, tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes Apostolus ait de Adam et Eva? Nemo enim me dicet prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo unum quantum mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum hoc magnum sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, ego autem, inquit, dico
Abbreviated transcription (Latin):
& filii & sp̃s sc̃i. Itaq in eo quod dicuntur bine:
ñ exprimit᷑ s incelligit᷑. In eo uͦ qd̾ dicunt᷑ uel ternȩ:
etiam exprimit᷑ trinitas. S ẽ ⁊ aliuis intellectus ñ p̃ter¬
mittendꝰ: ⁊ ipsũ dicã. Eligat qͥsq qd̃ placet: nos qd̃
suggeritur ñ subtrahimis. Mensa enim dñi est
et ñ oportet ministrũ fraudare conuiuas. pre¬
sertim sic esurientes: ut apparet auiditas ur̃a.
ꝓphetia quȩ abantiquis temporib dispen¬
satur: ad salutẽ omnum gentiũ ꝑtinet̃. ad
solum quidem populum isrł missus ẽ moy¬
ses: et ei solo populo. ꝑ eum lex data est. & ip¬
si ꝓpħ̃e. ex illo ppło fuerunt: et ista distribu¬
tio temporum. secundum eundem popłm dis¬
tincta est. Unde & ydriȩ dicuntur: scdm pu¬
rificationẽ uidõrũ. S tamen qd̃ illa ꝓpħia etiã
cȩteris gentib ad nuntiabat mami festum: qnͣ
doquidẽ xp̃c in ea occultus erat. in quo benedi¬

Expanded text:
et Filii et Spiritus sancti . Itaque in eo quod dicuntur binae, et Filii et Spiritus sancti . Itaque in eo quod dicuntur binae, non exprimitur, sed intelligitur; in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibdoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedi