comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omnia uerissimos nob insinuant principes aeccłarum. dignos
ducatu. dignos imitatione. dignos honorib. Martires nãq
in aeccłiis summum locũ tenent: atq apice scãe dignitatis
excellunt. Iam uero in martirio prima est confessio: & ꝓ
illa quicquid acciderit tolerandi sequens assumit fortitu¬
do: deinde post omnia tolerata finitis angustus latitudo
consequitur in premio. Potest & sic intelligi: ut qͣm tria
hacc praecipue commendat apł̃s fidem. spem. Karitatem.
confessio sit in fide. fortitudo in spe. latitudo in karitate
Fidei quippe res est: ut corde credatur ad iustitiam: ore
autẽ confessio fiat ad salutem. In passiomip autẽ tribulati¬
onum res tristis est: sed spes fortis est. Si enim quod non
uidemus speramus: ꝑ patientiã expectamꝰ. Latitudinem
uero prestat karitatis in corde diffusio. Nam consũma¬
ta karitas foras mittit timorgni: quia timor torm̃tũ

Expanded text:
omnia verissimos nobis insinuant principes Ecclesiarum, dignos omnia verissimos nobis insinuant principes Ecclesiarum, dignos ducatu, dignos imitatione, dignos honoribus. Martyres namque in Ecclesiis locum summum tenent, atque apice sanctae dignitatis excellunt. Jam vero in martyrio prima confessio est, et pro illa quidquid acciderit tolerandi sequens assumitur fortitudo; deinde post omnia tolerata, finitis angustiis, latitudo consequitur in praemio Potest et sic intelligi, ut quoniam tria haec praecipue commendat Apostolus, fidem, spem, charitatem , confessio sit in fide, fortitudo in spe, latitudo in caritate. Fidei quippe res est, ut corde credatur ad justitiam: ore autem confessio fiat ad salutem . In passionibus autem tribulationum tristis est: sed spes fortis est. Si enim, quod non videmus speramus: per patientiam exspectamus . Latitudinem vero praestat caritatis in corde diffusio. Nam consummata caritas foras mittit timorem . Qui timor tormentum
Abbreviated transcription (Latin):
tior in extasi quib uerbis significari paulũ nemo ambigit.
uel nomine principũ om̃s significentur in acccłiis excellentes
atq unitatione dignissimi: quid sibi uolunt hace nomina
tribuum israbelitarũ.Di enim tantũ uidas mentio ficret
nem: ideo ex hac tribu putaremus figuratos ẽtiam principẽ
testamenti noui. Cum uero adiungit principes ⁊abuloN.
principes neptalii. quisquam forsit. in dicat ex his tribribus
apłos fuisse. ex aliis autẽ non fuisse. Quod licet unde hoc¬
probari possit non uideam: tamen quia unde neo refellat᷑
inuenio: & hoc loco principes aeccłarum ducesq eoꝵ qui in
aeccłus benedicunt dñm uideo cominendari. Nec absurde
ẽtiam istum sensum probo. Ded plus me delectat quod ex
istoꝵ nominũ interp̃tatione clarescit. Hebrea quippe sunt
nomina. Quoꝵ uda confessio dicit᷑ interpretari: ⁊abulon
habitaculũ fortitudinis: neptalim dilatatio mea. Quae

Expanded text:
tior in ecstasi; quibus verbis Paulum significari nemo ambigit; tior in ecstasi; quibus verbis Paulum significari nemo ambigit; vel nomine principum omnes significentur in Ecclesiis excellentes atque imitatione dignissimi: quid sibi volunt haec nomina tribuum Israeliticarum? Si enim tantum Judae mentio fieret, nem ; ideo ex hac tribu putaremus figuratos etiam principes Testamenti Novi: cum vero adjungit, principes Zabulon, principes Nephthalim; quisquam forsitan dicat ex his tribubus Apostolos fuisse, ex aliis autem non fuisse. Quod licet unde probari hoc posset non videam; tamen, quia nec unde refellatur invenio, et hoc loco principes Ecclesiarum, ducesque eorum qui in Ecclesiis benedicunt Dominum video commendari, non absurde etiam istum sensum probo; sed plus me delectat quod ex istorum nominum interpretatione clarescit. Hebraea quippe sunt nomina: quorum Juda, Confessio interpretari dicitur; Zabulon, Habitaculum fortitudinis; Nephthalim, Dilatatio mea. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
extasi. ex pauescentib omnibus tammagnũ in eius uocati¬
one miraculum. Crtasis namq est mentis excessus. Quod
aliquando pauore contingit. nonnumquã uero ꝑ aliquam
reuelationẽ alienatione mentis a sensib corporis. ut sp̃iu
quod demonstrandũ est demonstretur. Unde intelligi
ctiam sic potest quod hic positũ est in extasi. quia cum
ris. adempto lumine oculorũ carnaliũ respondebat dño quẽ
sp̃u uidebat. Qui autẽ cum illo erant uocem responden¬
tis audierant: neminem tamen uidentes cui loqueretur
Potest hc extasiciꝰetiã illa intelligi. de qua ipse loquens
ait scire se hominẽ raptũ usq in tertiũ cęlum. siue autẽ
in corpore siue extra corpus nescire : sed raptũ in paradisũ
audisse ineffabilia uerba quae non liceret homini loqui
Principes uida duces corum. principes zabulon. principt̾ neptalĩ
Cum apłos significet principes. ubi est & beniamin adolescen¬

Expanded text:
ecstasi; expavescentibus omnibus tam magnum in ejus vocatiecstasi; expavescentibus omnibus tam magnum in ejus vocatione miraculum. Ecstasis namque est mentis excessus: quod aliquando pavore contingit; nonnunquam vero per aliquam revelationem alienatione mentis a sensibus corporis, ut spiritui quod demonstrandum est demonstretur. Unde intelligi etiam sic potest quod hic positum est, in ecstasi; quia cum ris, adempto lumine oculorum carnalium, respondebat Domino quem spiritu videbat; qui autem cum illo erant, vocem respondentis audiebant, neminem tamen videntes cui loqueretur . Potest hic ecstasis etiam illa ejus intelligi, de qua ipse loquens ait, scire se hominem raptum usque in tertium coelum; sive autem in corpore, sive extra corpus, nescire; sed raptum in paradisum audisse ineffabilia verba, quae non liceret homini loqui . Principes Juda, duces eorum; principes Zabulon, principes Nephthalim. Cum Apostolos significet principes, ubi est et Benjamin adolescen
Abbreviated transcription (Latin):
nisterio scilicet honorabili. Nam ita sunt in medio ministri
praepositi aeccłarũ nouarũ. Hoc enim est adolescentularũ
carne edõmita dm̃ laudantiũ. Hoc enĩ est tipanistriarũ. eo
ros in animum induceret: sequitur &e dicit: In aeccłis be¬
nedicite dñm. Camquã diceret: Ut quicumq auditis
adolescentulas timpanistrias lasciua delectamenta cogitan¬
tes: in aeccłus benedicite dñm. Neccłae quippe hac mistica
significatione uobis monstrant᷑. Aeccłae sunt adoloscentu¬
lac noua gr̃a decoratae. Reccłac sunt timpanistriae. casti¬
gata carne sp̃ualit̾ sonore. In aeccłus ergo benedicite dñm
dm̃ de fontibus isrb̃ Inde quippe prius elegit. quas
fontes faceret. Nam indo sunt electi apłi: & in primi¬
tus audierunt. Qui biberit de aqua quã ego dabo. non
sitiet unquã : sed fiet in eo fons aquae salientis in uitã
sum ex semine abrabaẽ. tribus beniamin. Sed plane in

Expanded text:
nisterio scilicet honorabili: nam ita sunt in medio ministri nisterio scilicet honorabili: nam ita sunt in medio ministri praepositi Ecclesiarum novarum; hoc enim est, adolescentularum: carne edomita Deum laudantium; hoc enim est, tympanistriarum, eo ros in animum induceret, sequitur et dicit, In Ecclesiis benedicite Dominum: tanquam diceret, Utquid, cum auditis adolescentulas tympanistrias, lasciva delectamenta cogitatis? In Ecclesiis benedicite Dominum. Ecclesiae quippe vobis hac mystica significatione monstrantur: Ecclesiae sunt adolescentulae, nova gratia decoratae; Ecclesiae sunt tympanistriae, castigata carne spiritualiter sonorae. In Ecclesiis ergo benedicite Dominum Deum de fontibus Israel. Inde quippe prius elegit quos fontes faceret. Nam inde sunt electi Apostoli; et hi primitus audierunt: Qui biberit ex aqua quam ego dabo, non sitiet unquam; sed fiet in eo fons aquae salientis in vitam sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin . Sed plane in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. id est manifestati sunt reuelata gr̃a testamenti ne¬
ui. unde dictum est. Quam speciosi pedes eoꝵ qui annun¬
tiant pacem. qui annuntiant bona Haçc enungr̃a &
isti gressus latebant in ueteri testam̃to. Cum aut̃ uenit
plenitudo temporis. & placuit dõ reuelare filiũ suum
ut annuntiarotur in gentibus. uisi sunt gressus tui ds̃.
Gressus dĩ mei. regis qui est in sc̃o. In quo sc̃o: nisi in tem¬
plo suo. Templũ enim cdĩ sc̃m est inquit. quod estis uos.¬
Ut autẽ gressus isti uiderentur: praeuenerunt princi¬
pes coniuncti psallentib in medio adolescentularum
timpanistriarũ. Principes sunt apłi. ipsi enũ pręuenert̃:
ut popłi sequerent᷑. Pracuenerunt annuntiantes nouum tes¬
tamentum. coniuncti psallentib: de quoꝵ bonis operib etiã
uisibilibus tamquã organis laudis glorificaret᷑ ds̃. Idem aut̃
principes in medio adolescentularũ timpanistriarũ. in mi¬

Expanded text:
ata gratia Testamenti Noata gratia Testamenti Novi: unde dictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! Haec enim gratia et isti gressus latebant in Vetere Testamento: cum autem venit plenitudo temporis, et placuit Deo revelare Filium suum, ut annuntiaretur in gentibus , visi sunt gressus tui, Deus; gressus Dei mei, regis qui est in sancto. In quo sancto, nisi in templo suo? Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vosntur, Praevenerunt principes conjuncti psallentibus, in medio adolescentularum tympanistriarum. Principes sunt Apostoli: ipsi enim praevenerunt, ut populi sequerentur. Praevenerunt, annuntiantes Novum Testamentum; conjuncti psallentibus, de quorum bonis operibus etiam visibilibus, tanquam organis laudis, glorificaretur Deus. Iidem autem principes in medio adolescentularum tympanistriarum, in mi
Abbreviated transcription (Latin):
gua canũ tuoꝵ. Quos tamen propħa ex inimicis futu¬
tos esse praedixit: per illã scilicet conuersionẽ de qua
superius loquebatur. Unde & ille psalmus conuerten¬
tur inquit ad uesperã: & famem patientur ut canes.
Deinde ueluti querentib unde hoc illis tantũ bonum ut
canes cius fierent cuius fuerant inimici. responsũ est.
ab ipso. Dic enim legit᷑. lingua canum tuoꝵ ex inimicis
ab ipso: ipsius utiq dilectione. ipsiuis miscđia. ipsuis gr̃a
Lam quando id possent a scipsis. Et̾cnũ cũ inimici
essemus reconciliati sumus dõ per mortem fili eius
Ad hoc ce dñi exitus mortis fuit. Uisi sunt ingressꝰ
tui ds̃. Gressus quib uenisti ꝑ mundum tamquã in illo
curru peragraturus orbẽ terrarum. quas & nubes in
cuangelio scõs & fideles suos significat ubi ait: a modo
uidebitis filiũ hominis uenientẽ in nubibus. excepto illo
aduentu in quo erit uidex uiuoꝵ ac mortuorũ Amodo

Expanded text:
gua canum tuorum. Quos tamen Propheta ex inimicis futugua canum tuorum. Quos tamen Propheta ex inimicis futuros esse praedixit, per illam scilicet conversionem de qua superius loquebatur. Unde et ille psalmus: Convertentur, inquit, ad vesperam, et famem patientur ut canes. Deinde veluti quaerentibus unde hoc illis tantum bonum, ut canes ejus fierent, cujus fuerant inimici; responsum est, ab ipso. Sic enim legitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. Ipsius utique dilectione, ipsius misericordia, ipsius gratia. Nam quando id possent a seipsis? Etenim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus : ad hoc etui, Deus. Gressus quibus venisti per mundum, tanquam in illo curru peragraturus orbem terrarum; quos et nubes in Evangelio sanctos et fideles suos significat, ubi ait: Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus . Excepto illo adventu in quo erit judex vivorum atque mortuorum ; Amodo,
Abbreviated transcription (Latin):
meruit audire: Omulier magna est fides tua.: fiat ͥ
sicut uis. Canes laudabiles non detestabiles. fidẽ serꝰ
trantes. Non enim tantummodo canum dixit. sc̃đ ca¬
num tuoꝵ: nec corũ dentes sca lingua est lauclata. qm¬
non utiq frustra nec sinc magno sacraniento gedeon
solos eos iussus est ducere. qui fluminis aquam sicut canẽ
lanberent. talesq non ampluis quam trecenti in canta
multitudine inuenti sunt. In quo numero crucis signũ
est propt̃ tau litterã: quae in grecis numeroꝵ notis
trecentos significat. De talib canibus & in alio psalmo
dicitur: Conuertent᷑ ad uesperũ. & famem patient᷑ ut
canes. Nam ae quidã canes reprehensi sunt a ꝓpbeta
isaia: non ideo quod canes essent. sed quod latrare nescr¬
rent: & dormitare amarent. Ubi utiq demonstrauit
quia si uigilarent & pro dño suo latrarent. laudabiles
canes essent. sicut laudantur isti de quib dicitur. lin¬

Expanded text:
meruit audire: O mulier, magna est fides tua! fiat tibi meruit audire: O mulier, magna est fides tua! fiat tibi sicut vis . Canes laudabiles, ntrantes. Non enim tantummodo canum dixit, sed Canum tuorum: nec eorum dentes, sed lingua laudata rustra, nec sine magno sacramento Gedeon solos eos jussus est ducere, qui fluminis aquam sicut canes lamberent; talesque non amplius quam trecenti in tanta multitudine inventi sunt . In quo numero crucis signum est propter τ litteram, quae in graecis numerorum notis trecentos significat. De talibus canibus et in alio psalmo dicitur: Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes . Nam et quidam canes reprehensi sunt a propheta Isaia, non ideo quod canes essent, sed quod latrare nescirent, et dormitare amarent . Ubi utique demonstravit, quia si vigilarent et pro domino suo latrarent, laudabiles canes essent: sicut laudantur isti de quibus dicitur, Lin
Abbreviated transcription (Latin):
tit uel ad cos liberandos ita conuertitur: ut tinguatur
pes eius in sangiuine. Quod ad ipsum dñm ꝓpħa dicit::
Ut tinguatut pes tuus in sanguine. Ia est ut ipsi qui
ad te conuertuntur uel ad quos liberandos conuerteris
licet in profundũ maris onere iniquitatis de pressi fucru
intantum gr̃a tua proficiant: quia ubi abundauit pecca¬
tum superabundauit gr̃a. ut fiat pes tuus inter m̃bra
tua ad annuntiandum euangłm tuum: & pro nomine
tuo diu ducentes martirium usq in finem certent.
Dic enĩ ut arbitror conuenientius intelligit᷑ pes eiꝰ tinetꝰ
in sangiuine. Deniq adiungit. Lingua canũ tuor ex
inimicis ab ipso. Cosdemipsos qui usq ad sanguinẽ fuerart
pro fide euangelica certaturi. et iam canes uocat tãquã
pro suo dño latrantes: non illos canes de quib dicit apes
cauete canes. sed illos qui edunt de micis quac cadunt
do mensa dominorũ suoꝵ. Hoc enim confesta cananca

Expanded text:
tit, vel ad eos liberandos ita convertitur, ut tinguatur tit, vel ad eos liberandos ita convertitur, ut tinguatur pes ejus in sanguine. Quod ad ipsum Dominum Propheta dicit: Ut tinguatur pes tuus in sanguine: id est, ut ipsi qui ad te convertuntur, vel ad quos liberandos converteris, licet in profundo maris onere iniquitatis depressi fuerint, in tantum gratia tua proficiant, quoniam ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Ut fiant pes tuus inter membra tua, ad annuntiandum Evangelium tuum, et pro nomine tuo diu ducentes martyrium, usque ad sanguinem certent. Sic enim, ut arbitror, convenientius intelligitur pes ejus tinctus in sanguine. 32. Denique adjungit, Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso: eosdem ipsos qui usque ad sanguinem fuerant pro fide evangelica certaturi, etiam canes vocans, tanquam pro suo Domino latrantes. Non illos canes, de quibus dicit Apostolus, Cavete canes : sed illos qui edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. Hoc enim confessa Chananaea
Abbreviated transcription (Latin):
pe conuertit dñs cum salubrit᷑ conuertit: & non est
utiq ipse profundum maris. An forte fallit latina la¬
cutio: &e pro co positum profundum quod est profunde:
Non enuim ille sc conuertit: sed ibi conuertit cos qui
in profundo huius scłi iacent dimersi pondere peccatoꝵ
ubi conuersus ille dicit: De profundis clamaui ad te dñc
Di autẽ non est conuertam sed conuertar in ꝓfundim
maris : hoc intelligitur dixisse dñm nt̃m quod sua miscłia
conuerteretur etiam in profundũ maris ad cos quoq li¬
berandos qui essent ẽtiam desperatissimi peccatores: quã¬
quam in aliquo greco muenerim non in profundum sea
in profundis. hoc est embythoes quod priorem sensum con¬
firmat. quod etiam ibi conuertat ad sc de profundis cla¬
mantes. qui cesi intelligatur ibi esse conuerti ad liberan¬
dos c̃tiam tales non est incongruum. Et ita cos conuer¬

Expanded text:
pe convertit Dominus, cum salubriter convertit, et non est pe convertit Dominus, cum salubriter convertit, et non est utique ipse profundum maris. An fallit forte latina locutio, et pro eo positum est, in profundum, quod est, profunde? Non enim ille se convertit; sed ibi convertit eos qui in profundo hujus saeculi jacent demersi pondere peccatorum, ubi conversus ille dicit: De profundis clamavi ad te, Domine . Si autem non est, convertam, sed, convertar in profundum maris, hoc intelligitur dixisse Dominum nostrum, quod sua misericordia converteretur etiam in profundum maris, ad eos quoque liberandos qui essent etiam desperatissimi peccatores. Quanquam in aliquo graeco invenerim, non, in profundum, sed, in profundis, hoc est, ἐν βυθοῖς; quod priorem sensum confirmat, quod etiam ibi Deus convertat ad se de profundis clamantes. Qui et si intelligatur ibi ipse converti ad liberandos etiam tales, non est incongruum: et ita eos conver
Abbreviated transcription (Latin):
& sicitas. Et recte intelligt̾ dñs er siccitato comĩtero.
id est ex mopia. Nam qui sibi iudentur copiosi cum sunit
famelici. & pleni cum sint in anissimi. non conuertunt᷑
Seati enĩ qͥ esuriunt & sitiunt iustitiã. qm̃ ipsi saturabunt᷑
Extendi manꝰ meas ad te. anima mea uelut t̾ra sine aqͥ pͥ.
Illud qͦq ñ absurde intelligit᷑ quod habent alii codices. ex
basan conuertar. Conuertitur enim ad nos etiam ipse
qui dicit: Conuertimini ad me: & conuertar ad uas Et
non nisi eartra confusionem cũ peccatũ nr̃m ante nos est
semper. & ertra siccitatt̃ qua eius desideramus imbrem:
qui pluuiã uoluntariam segregauit hereditati suae
Nam siccitate infirmata est: ipse uero conuersus ꝑfecit
cam. cui dicit᷑. Et conuersus uiuificastime. Pyxit ergo
dñis. ex basan conuertã: conuertam in profundũ maris.
Di conuertã: quare in profundũ maris. In scipsum qͥp¬

Expanded text:
tur et Siccitas; et recte intelligitur Dominus ex siccitate convertere, tur et Siccitas; et recte intelligitur Dominus ex siccitate convertere, id est ex inopia. Nam qui sibi videntur copiosi, cum sint famelici, et pleni, cum sint inanissimi, non convertuntur. Beati enim qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Extendi manus meas ad te; anima mea velut terra sine aqua tibi . Illud quoque non absurde intelligitur, quod habent alii codices, Ex Basan convertar. Convertitur enim ad nos etiam ipse qui dicit, Convertimini ad me, et ego convertar ad vos : et non, si extra confusionem, cum peccatum nostrum ante nos est semper ; et extra siccitatem, qua ejus desideramus imbrem, qui pluviam voluntariam segregavit haereditati suae. Nam siccitate infirmata est; ipse vero conversus perfecit eam, cui dicitur, Et conversus vivificasti me . Dixit ergo Dominus: Ex Basan convertam, convertam in profundum maris. Si convertam, quare in profundum maris? In seipsum quip
Abbreviated transcription (Latin):
quib ait eruscita me & reddam illis siue bona pro malis dũ
subdit sibi capita credentium. siue iusta pro miustis dum
punit capita superbientium. Utrõq enim modo conquassan¬
tur & confringunt᷑ capita inimicoꝵ cũ a suꝑbia deicuntur
sue humilitate correcti siue in ima tartari abrepti. Phiti
ex basan conuertam. Ille quippe conuertit ut salui simꝰ.
de quo supra dictũ est. ds̃ sanitatũ nr̃arum &e ds saluos fa¬
ciendi. Ei quippe & alibi dicitur: Os uirtutũ conuerte
nos. & ostende faciem tuã & salui erimus. Item alibi. Con¬
uerte nos ds sanitatũ nr̃arum. Iile autẽ dixit: Cir basan
conuertam. Basan interpretat᷑ confusio. Quid est ergo¬
ea confusione conuertam: nisi quia confundit᷑ de pecatis
suis qui pro cis dimittendis precatur miscđiam di: Inde
est quod illo publicanus nec oculos ad celũ audebat leuare.

Expanded text:
quibus ait, Resuscita me, et reddam illis : sive bona pro malis, dum quibus ait, Resuscita me, et reddam illis : sive bona pro malis, dum sibi subdit capita credentium; sive justa pro injustis, dum punit capita superbientium. Utroque enim modo conquassantur et confringuntur capita inimicorum, cum a superbia dejiciuntur, sive humilitate correcti, sive in ima tartari abrepti. 31. vEx Basan convertam. Ille quippe convertit ut salvi simus, de quo supra dictum est: Deus sanitatum nostrarum, et Deus salvos faciendi. Ei quippe et alibi dicitur: Deus virtutum, converte nos; et ostende faciem tuam et salvi erimus . Item alibi: Converte nos, Deus sanitatum nostrarum . Ille autem dixit: Ex Basan convertam. Basan interpretatur Confusio. Quid est ergo, convertam ex confusione, nisi quia confunditur de peccatis suis qui pro eis dimittendis precatur misericordiam Dei? Inde est quod ille Publicanus nec oculos ad coelum audebat levare:
Abbreviated transcription (Latin):
peccato esset debitor mortis. & dñs esset a quo animamne¬
mo tolleret sed ipse eam a semetipso poneret: etiam ipsius
suis: Ia est nunis se crtollentium. miis superbientiũ in de¬
lictis suis. in quib saltem humiles deberent esse dicentes:
Dñe. propitius esto mibi peccatori. Sed conquassauit corũ
capita: qm̃ qui se exaltat humiliabit᷑. Ac per hoc quamius
capita inimicoꝵ suorum: non solum eoꝵ qui crucifixo illu.¬
dentes & mouentes capita dicebant si filius dĩ est descen¬
dat de cruce: sed etiam omniũ extollentium se aduersus
doctrinam eius. & tamquam mortẽ hominis irridentium
faciendi. Sed propt̃ humilitatis & patientiae documentũ
& sanguine suo delendũ nr̃orum cyrograplum peccatorũ
ẽtiam suũ essc uoluit c̾xitum moetis: ne mortom timcremꝰ
istam sed illam potius unde nos lberauit ꝑ istã. Uerũtam
illusus & mortuus conquassauit capita iimicoꝵ suorum:. de

Expanded text:
peccato esset debitor mortis, et Dominus esset a quo nemo anipeccato esset debitor mortis, et Dominus esset a quo nemo animam tolleret, sed ipse eam a semetipso poneret, etiam ipsius suis: id est nimis se extollentium, nimis superbientium in delictis suis; in quibus saltem humiles esse deberent, dicentes, Domine, propitius esto mihi peccatori. Sed conquassabit eorum capita; quoniam qui se exaltat, humiliabitur . Ac per hoc quamvis capita inimicorum suorum; non solum eorum qui crucifixo illudentes et moventes capita dicebant, Si Filius Dei est, descendat de cruce; sed etiam omnium extollentium se adversus doctrinam ejus, et tanquam mortem hominis irridentium. faciendi: sed propter humilitatis et patientiae documentum, et sanguine suo delendum nostrorum chirographum peccatorum, etiam suum esse voluit exitum mortis, ne mortem timeremus istam, sed illam potius unde nos liberavit per istam. Verumtamen illusus et mortuus conquassabit capita inimicorum suorum, de
Abbreviated transcription (Latin):
qui haec canebat in sp̃u ea praeuidens. impletus etiam ipse
lȩtitia. eructauit mmnum dicens: Dñs d̃ benedictus. Be¬
nedictus dũs ac̃ de die in diem. Quod nonnulli codices habent
uerius exprimeretur die cotidie. Quam puto locutionem
hoc significare quod dictum est. de die in dicm. Cotidis qͥppe
hoc ait. Ulsq in finem captiuat captiuitatc̃. accipiens dona
in hominib. Et qm̃ currum illum ducit in finen. sequitur
& dicit. Prosperũ iter faciet nobis ds̃ sanitatũ nr̃arum.¬
Quis enim saluus esset: nisi ipse sanaret. Sed ne occurre¬
diceret: Quid indignaris humana conditio lubere to e̾xitũ
mortis. Et dñi tui exitus non alius quam mortis fuit.
Potius erego consolare quam indignare. Ham &e dñi eritus¬
mortis. Dpe enim salui facti sumus. Si autem quod non ui¬
demus speramus. per patientiã erpectamus. Patient̃ ergo
etiam ipsam mortẽ feramus illius exempło: qui licet nullo

Expanded text:
qui haec canebat, in Spiritu ea praevidens, impletus etiam ipse qui haec canebat, in Spiritu ea praevidens, impletus etiam ipse laetitia, eructavit hymnum, dicens: Dominus Deus benedictus, benedictus Dominus Deus de die in diem. Quod nonnulli codices habent, verius exprimeretur, die quotidie. Quam puto locutionem hoc significare quod dictum est, de die in diem. Quotidie quippe hoc agit usque in finem; captivat captivitatem, accipiens dona in hominibus. 29. Et quoniam currum illum ducit in finem, sequitur et dicit: Prosperum iter faciet nobis Deus sanitatum nostrarumQuis enim salvus esset, nisi ipse sanaret? Sed ut occurreis. Tanquam diceret: Quid indignaris humana conditio, te habere exitum mortis? et Domini tui exitus non alius, quam mortis fuit. Potius ermortis. Spe enim salvi facti sumus: si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Patienter ergo etiam ipsam mortem feramus, illius exemplo qui, licet nullo
Abbreviated transcription (Latin):
credunt in habitaro. uel quod nonnulli codices habent. etenĩ
non credentes inhabitare. Nam quid sunt aliud ñ creden¬
tes. nisi qui non credunt. Dẽ quib dictum sit non est faci¬
lis intellectus. Tamquam enĩ ratio redderet᷑ superioꝵ uer¬
borum cũ dictum esset captiuasti captiuitatem accepisti
dona in hominibus. ita subiunctũ est: et enim qui ñ credunt
in babitare. id est non credentes ut in habitarent. Quid est
hoc: De quib hoc dicit. An illa captiuitas antequam
transiret in bonã captiuitatem. unde fuerit mala captiui¬
tas ostendit. Non credendo enim possidebant᷑ ab inimico
qui operabatur in filus diffidentiae: in quib & uos inquit fu¬
istis aliquando. cum uiueretis in illis. Donis enun gr̃as suae qͥ
accepit dona in hominib captiuauit istam captuutatem.
Ct̾enim non credentes erant ut in habitarent. Nam fides
eos unde liberauit: ut iam credentes in habitent in clomo dĩ fa¬

Expanded text:
credunt inhabitare; vel quod nonnulli codices habent, Etenim credunt inhabitare; vel quod nonnulli codices habent, Etenim non credentes inhabitare. Nam quid sunt aliud non credentes, nisi qui non credunt? De quibus dictum sit non est facilis intellectus. Tanquam enim ratio redderetur superiorum verborum, cum dictum esset, Captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus; ita subjunctum est, Etenim qui non credunt inhabitare, id est, non credentes ut inhabitarent. Quid est hoc? de quibus hoc dicit? An illa captivitas antequam transiret in bonam captivitatem, unde fuerit mala captivitas ostendit? Non credendo enim possidebantur ab inimico, qui operatur in filiis diffidentiae; in quibus et vos, inquit, fuistis aliquando, cum viveretis in illis . Donis ergo gratiae suae, qui accepit dona in hominibus captivavit istam captivitatem. Etenim non credentes erant ut inhabitarent. Nam fides eos inde liberavit, ut jam credentes inhabitent in domo Dei, fa
Abbreviated transcription (Latin):
capi. Unde petro dictum est. E&r hoc iam eris homines
capiers. Captiuati ergo quia capti. & capti quia subiugati.
sub lene illud iugum missi. liberati a peccato cuius serui erat̃.
& iustitiae serui facti cuius liberi erant. Unde &e ipse in
illis est qui dedit dona hominib. & accepit dona in hominib.
deoq in ista captiuitate. in ista seruitute. in isto curru. sub
sto uigo. non sunt milia plorantiũ. sed milia sȩtantium.
Dñs quippe in illis in syna inscõ. Cui sensui congruit & alia
interpretatio. qua interpretatur sẏna mensura. Nam de
his donis lȩtitiae sp̃ualis apłs loquens id quod supra cõme¬
tam donationis axp̃i. Ac deinde sequit̾ quod c̾tiã hic sequit᷑
Propter quod dicit. Ascendit inaltũ. captiuauit captiui¬
tatr̃: dedit dona hominibus. Quod hic est acepisti dona
in hominibus Quid hoc &e illa ueritato concordius: Quio
manifestuis. Sed quid deinde adiungit: Et enim qui ñ

Expanded text:
capi? Unde Petro dictum est: Ex hoc jam homines eris capi? Unde Petro dictum est: Ex hoc jam homines eris capiens . Captivati ergo, quia capti, et capti quia subjugati; sub lene illud jugum missi , liberati a peccato cujus servi erant, et justitiae servi facti cujus liberi erant . Unde et ipse in illis est, qui dedit dona hominibus, et accepit dona in hominibus. Ideoque in ista captivitate, in ista servitute, in isto curru, sub isto jugo non sunt millia plorantium, sed millia laetantium. Dominus quippe in illis, in Sina, in sancto. Cui sensui congruit et alia interpretatio, qua interpretatur Sina Mensura. Nam de his donis laetitiae spiritualis Apostolus loquens id quod supra commeetiam hic sequitur: Propter quod dicit, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus: quod hic est, accepisti dona in hominibus. Quid hac et illa veritate concordius? quid manifestius? 27. Sed quid deinde adjungit? Etenim qui non
Abbreviated transcription (Latin):
quod & menbra sunt eius scĩ & fideles enus. unde eis dicitur.
uos autem estis corpus axp̃i & menbra: procul dubio & ipse ac¬
cepit dona in hominib. A p̃c quippe ascendit in altum: &
sedit ad derterã patris. Sed nisi & hic esset in terra: ñ inde
clamasset: Saule saule. quid me persẽqueris: Cum igit᷑
idemipse dicat quando um ex minimis mcis fecistis mihi
fecistis: quid dubitamus cũ accipere in menbris suis. quae
dona menbra accipiunt eius. Sed quid est captiuasti capti¬
uitatem. Utrum quia uicit mortem quae captiuos tene¬
bat in quib regnabat: an ipsos homines appellauit captiui¬
tatem. qui captiui sub diabolo tenebantur: Cuius rei miste¬
rium cõntinet ẽtiam titulus illius psalmi quando domus
aedificibatur post captiuitatem. id est aeccła post gentilita¬
tem. Ipsos itaq homines quia captiui tenebant᷑ appellans
captiuitatem sicut militia cum dicitur. intelligunt᷑ & qui
enim non sit captiuitas felir: si ad bonũ possunt homines

Expanded text:
quod et membra ejus sunt sancti et fideles ejus; unde eis dicitur, Vos autem estis corpus Christi et membra : procul dubio et ipse accepit dona in hominibus. Christus quippe ascendit in altum. et sedet ad dexteram Patris ; sed nisi et hic esset in terris, non inde clamasset: Saule, Saule, quid me persequeris ? Cum igitur idem ipse dicat, Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis ; quid dubitamus eum accipere in membris suis, quae dona membra ejus accipiunt? 26. Sed quid est, Captivasti captivitatem? Utrum quia vicit mortem, quae captivos tenebat in quibus regnabat? an ipsos homines appellavit captivitatem, qui captivi sub diabolo tenebantur? Cujus rei mysterium continet etiam titulus illius psalmi, Quando domus aedificabatur post captivitatem : id est, Ecclesia post gentilitatem. Ipsos itaque homines qui captivi tenebantur appellans captivitatem, sicut militia cum dicitur et intelliguntur quienim non sit captivitas felix, si et ad bonum homines possunt
Abbreviated transcription (Latin):
isse inuenerimus martires qui ante nos fuerunt. quia tribu¬
latio communis est omnib ab initio usq in finẽ. Tam̃ istũ
psalmũ quẽ tractandum suscepimus & de quo loqui karita¬
ti ur̃ae in nomine dñi proposumus in grano sinãpis ag¬
noscamus paululũ ab altitudine holeris & diffusione ra¬
morum. & ab illa gła ubi aues cęli requiescunt auocemus
cogitationẽ. & hȩc magnitudo quae nos delectat in holen
quam de paruo surrexit audiamus. Ap̃c cium hic loquit᷑
Sed iam scientib dicimꝰ. xp̃c non solũ caput. sed & corpꝰ est.¬

Expanded text:
isse invenerimus martyres qui fuerunt ante nos, quia tribuisse invenerimus martyres qui fuerunt ante nos, quia tribulatio communis est omnibus, ab initio usque in finem. Tamen istum psalmum quem tractandum suscepimus, et de quo loqui Charitati Vestrae in nomine Domini proposuimus, in grano sinapis agnoscamus: paululum ab altitudine oleris et diffusione ramorum, et ab illa gloria, ubi aves coeli requiescunt, avocemus cogitationem; et haec magnitudo quae nos delectat in olere, quam de parvo surrexerit audiamus. Christus enim hic loquitur sed jam scientibus dicim
Abbreviated transcription (Latin):
si tribulationũ abundantiam cogitemus. & in qua ambule¬
mus uia cognoscamus si tamen in illa ambulamus quã sit
angusta. & per pressuras atq tribulationes perducat ad
requiem sempiternam. quãq ipsa quae in reb humanis uo¬
catur felicitas plus sit tunenda quam miscria. quandoqͥdem
miseria plerumq affert ex tribulatione fructũ bonum.
felicitas autem corrumpit animã peruersa sccuritate. & dat
locum diabolo temptatori. cum ergo cogit iuerimꝰ prudent̃¬
& recte sicut psallit haec uictima temptationẽ esse uit am
humanam suꝑ terrã. neminemq omnino esse securum. nec
debere esse securũ donec ad illã patriam ueniat᷑ unde nemo
erit amicus. quo nemo admittitur inimicus: etiam nunc
in ipsa aeccłac gła agnoscimus uoces tribulationis nr̃ac. &
tamquã menbra xp̃i compãge karitatis subdita capiti nr̃o
& nos inuicẽ retinentia dicemus de psalmis quod bic dix¬

Expanded text:
si tribulationum abundantiam cogitemus, et in qua ambulesi tribulationum abundantiam cogitemus, et in qua ambulemus via cognoscamus si tamen in illa ambulamus, quam sit angusta , et per pressuras atque tribulationes perducat ad requiem sempiternam; quamque ipsa quae in rebus humanis vocatur felicitas, plus sit timenda quam miseria; quandoquidem miseria plerumque affert ex tribulatione fructum bonum, felicitas autem corrumpit animam perversa securitate, et dat locum diabolo tentatori: cum ergo cogitaverimus prudenter et recte, sicut salita victima, tentationem esse vitam humanam super terram , neminemque omnino esse securum, nec debere esse securum, donec ad illam patriam veniatur, unde nemo exit amicus, quo nemo admittitur inimicus, etiam nunc in ipsa Ecclesiae gloria agnoscimus voces tribulationis nostrae; et tanquam membra Christi, compage charitatis subdita capiti nostro, et nos invicem retinentia, dicemus de Psalmis, quod hic dix
Abbreviated transcription (Latin):
OTEM PORE in hoc sclo exorti sumꝰ
& aggregati popło dĩ. quo iam holus illud ex
grano sinapis tetendit brachia sua. qm̃ fer¬
mentum illud quod primo contemptibile fuit
fermentauit tres mensuras id est totũ orbẽ
terrarũ reparatum ex trib filiis noe̾. qm̃ ab oriente &
occidente & aquilone & austro ueniunt qui recumbent
cum patriarchis. expulsis foras eis qui de illoꝵ carne sunt
nati &e eorum fidẽ ñ st̃ imitati. Ad hanc ergo xp̃i ȩccłe
głam oculos aperiumus. & illam sterilẽ cui gaudiũ indictũ
atq praedictum est quod plures filios habitura esset quã
illa quae habebat uirum iam talẽ inuenimus quae oblita
esset obprobrioꝵ & ignominiae uiduitatis suae: & ideo poᷤ¬
sumus forte mirari cum uoces bumilitatis xp̃i uel nr̃as¬
relegerimus in aliqua prophetia. Et fieri potest ut minꝰ
ex eis efficiamur. qua non eo tempore uenimꝰ quando ista
cum sapore legebantur abundante pressura. Sed rursus

Expanded text:
tempore in hoc saeculo exorti sumus et aggregati populo Dei, quo jam olus illud ex grano sinapis tetendit brachia sua; quo jam fermentum illud, quod primo contemptibile fuit, fermentavit tres mensuras , id est, totum orbem terrarum reparatum ex tribus filiis Noe : quoniam ab oriente et occidente et aquilone et austro veniunt, qui recumbent cum Patriarchis, expulsis foras eis qui de illorum carne sunt nati, et eorum fidem non sunt imitati . Ad hanc ergo Christi Eccleum atque praedictum est, quod plures filios habitura esset, quam illa quae habebat virum , jam talem invenimus quae oblita esset opprobriorum et ignominiae viduitatis suae: et ideo possumus forte mirari cum voces humilitatis Christi, vel nostrae, legerimus in aliqua prophetia. Et fieri potest ut minus ex eis afficiamur, quia non eo tempore venimus, quando ista cum sapore legebantur, abundante pressura. Sed rursus
Abbreviated transcription (Latin):
uenisset hora qua transiret ihe de hoc mundo ad patrem
Carpressit ergo transitum paschas. Sed nisi ipse transiret
hinc ad patrem qui propt̃ nos uenit. nos transire hinc
quomodo possemius qui non propt̃ aliquid leuandum des¬
cendimus sed cecidimus: Ipse autẽ non cecidit sed descen
dit. ut cum qui ceciderat subleuaret. Transitus ergo &
cęloꝵ. de uita mortali ad uitam acternam. de uita ter¬
rena ad uitam cȩlestẽ. de uita corruptibili ad incorruptio¬
nem. de tribulationũ conũsatione ad ꝑpetuã securitatẽ
Ideo ꝑ his qui commutabuntur psalmi titulus ẽ. Causã
igitur nr̃is commutationis id est ipsã dñi passionẽ nr̃amq
in tribulationib uocc̃ in textu psalmi aduertamꝰ. cognos¬
camus. congemiscamꝰ: & audiendo. cognoscendo. congemiscen.¬
do mutcm̃. ut impleatur in nob̾ titulus psalmi. ꝓ ins qͥ
cominutabuntur.

Expanded text:
venisset hora, qua transiret Jesus de hoc mundo ad Patrem venisset hora, qua transiret Jesus de hoc mundo ad Patrem . Expressit ergo transitum Paschae. Sed nisi ipse transiret hinc ad Patrem, qui propter nos venit, nos transire hinc quomodo possemus, qui non propter aliquid levandum descendimus, sed cecidimus? Ipse autem non cecidit; sed descendit, ut eum qui ceciderat sublevaret. Transitus ergo, ecoelorum, de vita mortali ad vitam aeternam, de vita terrena ad vitam coelestem, de vita corruptibili ad incorruptibilem, de tribulationum conversatione ad perpetuam securitatem. Ideo, Pro his qui commutabuntur, Psalmi titulus est. Causam igitur commutationis nostrae, id est ipsam Domini passionem, nostramque in tribulationibus vocem in textu Psalmi advertamus, cognoscamus, congemiscamus: et audiendo, cognoscendo, congemiscendo, mutemur, ut impleatur in nobis titulus Psalmi, Pro his qui commutabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
in ap̃o om̃s uuificabuntur. Ab eo quod formauit ds̃ ẽ
mutatus adam: sed in peius iniquitatis suas. Ab eo qͦd
operata est iniquitas mutantur fideles. sed in melius per
gr̃am dĩ Ut mutaremur in peuis nr̃a iniquitas fuit. ut
mutaremur in meluis non nr̃a iustitia sed dĩ gr̾a prestat.
Quod ergo in peuis mutati sumus nobis imputemus. quod
in melius commutam᷑ dm̃ laudemus. Pro bis ergo psalmus¬
iste qui commutabuntur. Unde autẽ commutatio ista¬
facta ẽ nisi ex passione dñi  Pascha ipsum latine transitꝰ
inter pretatur. Non est cnĩ pascha grecũ nomen sed
hebrcum. Resonat quidem in greca lingua passionem.
quia p̃ascħmn pati dicit᷑. Sed consultum hebreum eloqͥũ
aliud indicat. pascha transitum commendat. Quod am¬
monuit c̃tiam & iohannes euangelista. qui imminente pas¬
sione cum ueniret añs ad cenam qua commendauit sacra¬
mentum corporis & sanguinis sui ita loquitur. Cũ aut̃

Expanded text:
in Christo omnes vivificabuntur Ab eo quod formavit Deus, in Christo omnes vivificabuntur Ab eo quod formavit Deus, mutatus est Adam; sed in pejus iniquitatis suae: ab eo quod operata est iniquitas, mutantur fideles; sed in melius per gratiam Dei. Ut mutaremur in pejus, nostra iniquitas fuit: ut mutaremur in melius, non nostra justitia, sed gratia Dei praestat. Quod ergo in pejus mutati sumus, nobis imputemus: quod in melius commutamur, Deum laudemus. Pro his ergo iste psalmus, qui commutabuntur. Unde autem ista commutatio facta est, nisi ex passione Christi? Pascha ipsum latine Transitus interpretatur. Non est enim Pascha graecum nomen, sed hebraeum. Resonat quidem in graeca lingua passionem, quia πασχεῖν, pati dicitur; sed consultum hebraeum eloquium, aliud indicat. Pascha transitum commendat. Quod admonuit etiam Joannes evangelista, qui imminente passione, cum veniret Dominus ad coenam qua commendavit sacramentum corporis et sanguinis sui, ita loquitur: Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
omnino non permittimur. Hic sunt enim expressa uerba qͦ
in eiꝰ passione cõpleta sunt: aederunt in escã meã fel & in si¬
ti mea potauerunt me accto. Quando ista ad litderam mi¬
pleta sunt & prorsus quomodo praedicta sic reddita. cumq ip¬
se xp̃c dixisset sitio pendens in cruce. & ad hoc uerbũ ei acetũ
in spongia datum esset. quo accepto dixit consumiatũ est¬
& sic inclinato capite tradidit sp̃m ostendens ista omnia quę
praedicta sunt in illo fuisse tunc consuminata. non licet hic
aliud intelligere. Apłi ẽtiam loquentes do xp̃o testimonia
ex isto psalmo cdederunt. Quis autem dẽuiet a sententus
corum. Aut quis agnus non sequatur arietes. Ergo hic
ap̃c loquitur. magisq nobis demonstrandum est ubi eius
menbra loquant᷑. ut & ostendamus quia totus hic loquit᷑
commutationem in meluis audi. Cominutatio enim uel
Sicut enĩ ꝑ unũ hominẽ mors. ita & ꝑ unũ hominem resur¬
rectio mortuoꝵ. Et sicut in adam om̃s moriuntur. ita &

Expanded text:
verba quae in ejus passione completa sunt: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto: quando ista et ad litteram impleta sunt, et prorsus quomodo praedicta, sic reddita. Cumque ipse Christus dixisset, Sitio, pendens in cruce, et ad hoc verbum ei acetum in spongia datum esset, quo accepto dixit, Consummatum est, et sic inclinato capite tradidit spiritum , ostendens ista omnia quae praedicta sunt in illo fuisse tunc consummata; non licet hic aliud intelligere. Apostoli etiam loquentes de Christo, testimonia ex isto psalmo dederunt. Quis autem deviet a sententiis eorum? aut quis agnus non sequatur arietes? Ergo Christus hic loquitur: magisque nobis demonstrandum est ubi ejus membra loquantur, ut ostendamus quia totus hic loquitur, commutationem in melius audi: commutatio enim, vel in deterius est, vel t per unum hominem resurrectio mortuorum: et sicut in Adam omnes moriuntur, sic et
Abbreviated transcription (Latin):
est quod dicit apłs:. Ipse est qui ascendit suꝑ om̃s cȩlos
Quid enim cȩloꝵ restat post cȩlum celi. Quos & celos
celorum possumus dicere: sicut uocauit firmamentum
celum. Quod tamen celum etiam cȩlos legimus. ubi est
mortuos: attende quod sequit᷑. Ecce dabit uocem suam
uocem uirtutis. Iile qui sicut agnus coram tondente fuit
sinc uoce. ecce dabit uocem suã s nec uocem infirmitatis tã¬
quam iudicandus: seđ uocẽ uirtutis tamquam uidicaturꝰ
Non enim ds̃ occultus sicut prius. & in hominũ iudicio
non aperiens os suum: sed ads̃ manifestus ueniet: ds̃ nr̃ &
non silebit. Quid desperatis infideles: Quid irridetis :
Quia dicit seriis malus tardat dñs uenire: Ecce dabit

Expanded text:
est quod dicit Apostolus: Ipse est qui ascendit super omnes coelos est quod dicit Apostolus: Ipse est qui ascendit super omnes coelos . Quid enim coelorum restat post coelum coeli? Quos et coelos coelorum possumus dicere, sicut vocavit firmamentum coelum; quod tamen coelum, etiam coelos legimus, ubi scridos vivos et mortuos, attende quod sequitur: Ecce dabit vocem suam, vocem virtutis. Ille qui sicut agnus coram tondente se fuit sine voce , ecce dabit vocem suam: nec vocem infirmitatis, tanquam judicandus; sed vocem virtutis, tanquam judicaturus. Non enim Deus occultus, sicut prius, et in hominum judicio non aperiens os suum; sed Deus manifestus veniet; Deus noster, et non silebit . Quid desperatis, infideles? quid irridetis? Quid dicit servus malus: Tardat Dominus meus venire ? Ecce dabit
Abbreviated transcription (Latin):
gua id pronomen non solum eius sed etiam suam uel
suas potest intelligi. Suam ergo si manum: suas aut̃ si
manus. Nam quod est in greco chiraautes quod plu¬
res codices habent: & manum eius & manũ suam potest
intelligi. Quod uero rarum est in coclicib grecis chiras
iam uelut decursis per prophetiam rebus omnib quas
impletas iam esse cernimus hortatur ad laudem xp̃i: ac
demde futurum praenuntiat eius aduentum. Regna
terrae cantate dõ. psallite dño. P sallite dõ qui ascendit
sup celum glorũ ad orientem. Uel sicut nonnulli codi¬
ce ẜ habent. qui ascendit super cęlũ celi ad orientem
In his uerbis ille non intelligit xp̃m: qui eius resurrec¬
t ionẽ ascensionemq non credit. Ad orientem uero
quod addidit. nonne etiam ipsum locũ qm̃ in partibus
orientis est ubi resurrerit & unde ascendit ex pressit:
Ergo super cȩlum cęli sedet ad dexteram patris. Hoc

Expanded text:
gua id pronomen αὐτῆς, non solum ejus, sed etiam suam vel gua id pronomen αὐτῆς, non solum ejus, sed etiam suam vel suas potest intelligi: suam ergo, si manum; suas autem, si manus. Nam quod est in graeco, χεῖρα αὐτῆς, quod plures codices habent, et manum ejus, et manum suam, potest intelligi: quod vero rarum est in codicibus graecis, χειρὰς jam, velut decursis per prophetiam rebus omnibus, quas impletas esse jam cernimus, hortatur ad laudem Christi, ac deinde praenuntiat futurum ejus adventum. Regna terrsuper coelum coelorum ad orientem: vel sicut nonnulli codices habent, Qui ascendit super coelum coeli ad orientem. In his verbis ille non intelligit Christum, qui ejus resurrectionem ascensionemque non credit. Ad orientem vero quod addidit, nonne etiam ipsum locum, quoniam in partibus orientis est ubi resurrexit et unde ascendit, expressit? Ergo super coelum coeli sedet ad dexteram Patris. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dõ: nisi aethiopia credet dõ. Sic enim praẽuenit manꝰ
eius. id est opera eius. Cuius: nisi ipsius acthiopiae:
Quia hoc in greco non est ambiguum. Ciuis quippe
manus suas dõ: id est credendo in dm̃ praeueniet opera
sua. Existimo enim inquit apłs iustificari per fidem
hominem sinc operib legis. An uidaeorũ ds̃ tantum:
Nonne ce gentium. S. Sic ergo ethiopia quȩ uidet᷑
ertrema gentiũ iustificatur ꝑ fidẽ sine operib legis.
Hon enim ut iustificetur de legis operib gloriatur.
nec praeponit sibi merita sua. sod fide praeuenit ope¬
ra sua. Plures sane codices greci non habent manus sed
manum. quod tantumdem ualet: qm̃ pro operib positũ
est. Mallem autem latini interpretes sic transtulis¬
sent aethiopia praeueniet manus suas quã ut manũ
suam do: qm planuis hoc esset quam nunc quod dictũ
est euis. ce salua ueritate fieri posse: quia in greca lin¬

Expanded text:
Deo, nisi, Aethiopia credet Deo. Sic enim praeveniet manus Deo, nisi, Aethiopia credet Deo. Sic enim praeveniet manus ejus, id est opera ejus. Cujus, nisi ipsius Aethiopiae? Quia hoc in graeco non est ambiguum: ejus quippe iet manus suas Deo, id est, credendo in Deum praeveniet opera sua. Existimo enim, inquit Apostolus, justificari hominem per fidem sine operibus Legis. An Judaeorum Deus tantum? nonne et Gentium  ? Sic ergo Aethiopia, quae videtur extrema Gentium, justificatur per fidem sine operibus Legis. Non enim, ut justificetur, de Legis operibus gloriatur; nec praeponit fidei merita sua, sed fide praevenit opera sua. Plures sane codices non habent, manus, sed, manum; quod tantumdem valet, quoniam pro operibus positum est. Mallem autem latini interpretes sic transtulissent: Aethiopia praeveniet manus suas, vel manum suam Deo; quoniam planius hoc esset, quam quod nunc dictum est, ejus: et salva veritate fieri posset, quia in graeca lin
Abbreviated transcription (Latin):
operari Ca quippe sola bona opera dicenda sunt. quę
fiunt ꝑ dilectionem dĩ. Hacc autẽ necesse est fides¬
antecẽdat: ut inde ista. non ab istis incipiat illa: qm̃
nullus operatur ꝑ dilectionem dĩ nisi prius credat in
dm̃. Haec est fides de qua dicitur: In xp̃o enim ihu neq
circumcisio aliquid ualet neq praeputium: sed fides quę
per dilectionem operatur. Haec est fides de qua ipsi ec¬
clesiae dicit᷑ in canticis canticoꝵ Uenies & ꝑtransies
ab initio fider. Uenit enim tamquã currus dĩ in milib
lȩtantium. prosperũ iter habens: & pertransut de hoc
mundo ad patrem. ut fiat in ea quod sponsus ipse dicit:
qui transuit de hoc mundo ad patrem. Uolo ut ubi
ego sum: & isti sint mecum. Sed ab initio fider. Quia er¬
go ut hona opera sequantur praccedit fides: nec ulla st̃
bona opera nisi quae seguntur praecedentẽ fidem: nihul
aliud uidetur dictum aethiopia praeueniet manus eiꝰ

Expanded text:
operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de qua dicitur: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sed fides quae per dilectionem operatur . Haec est fides, de qua ipsi Ecclesiae dicitur in Canticis canticorum: Venies, et pertransies ab initio fidei . Venit enim tanquam currus Dei in millibus laetantium, prosperum iter habens, et pertransiit de hoc mundo ad Patrem : ut fiat in ea quod sponsus ipse dicit, qui transiit de hoc mundo ad Patrem, Volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum ; sed ab initio fidei. Quia ergo ut bona opera sequantur, praecedit fides, nec ulla sunt bona opera, nisi quae sequuntur praecedentem fidem: nihil aliud videtur dictum, Aethiopia praeveniet manus ejus