comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi totum quod ẽ ds̃. in effabiligr̃a sibi
unitum accepit. Lam̃ comedere homi¬
niserat: ẽẽ cibum diuinitatis. Uerus
gͦ homo eminanuel: qui mel comedit
ut sciret eligere bonun. Herus ds̃ em¬
manuel: qui mel fuit. ñ ꝑ exꝑientiam
homo accepit ꝑ exꝑientiam. quod fuit
ds̃ ipse ꝑnaturam. Oeminanuel bone
nobiscum ds̃: ꝓpterea tubutirũ & mel
comedere potiusti: quia emmanuel
factus es nobiscumndõ. Ds̃ enĩ apud te.
nec accipe potuisti quoderas: nec quod
non eras sustinere. Ppterea eminanuel
factus es nobiscũdsꝰ: ut in uĩo hunuliat̾.
inipso & desuꝑ quod tuũ erat acciꝑes.
& quod nr̃merat. subtus tibi sociares gͦ
emmanuel factus es nob̾cum dõ. ut pos¬
ses butirum & mel comedere: & inter
comedendũ. disceres bonũ eligens ma¬
lum reꝓbare. S quid dico: Quis ẽ sapi¬
ens ut intelligat hȩc: Qualis gͦ tuds̃
eras. antiquus a principio. quimn pͥnet¬

Expanded text:
ubi totum quod est Deus ineffabili gratia sibi ubi totum quod est Deus ineffabili gratia sibi unitum accepit. Tamen comedere hominis erat, esse cibum divinitatis. Verus ergo homo Emmanuel qui mel comedit ut sciret eligere bonum. Verus Deus Emmanuel, qui mel fuit non per experientiam homo accepit per experientiam quod fuit Deus ipse per naturam. O Emmanuel bone, nobiscum Deus, propterea tu butyrum et mel comedere potuisti, quia Emmanuel factus es nobiscum Deus. Deus enim apud te, nec accipere potuisti quod eras, nec quod non eras sustinere. Propterea Emmanuel factus es nobiscum Deus, ut in nostro humiliatus, in ipso et desuper quod tuum erat acciperes, et quod nostrum erat subtus, tibi sociares. Ergo Emmanuel factus es nobiscum Deus, ut posses butyrum et mel comedere, et inter comedendum disceres, bonum eligens, malum reprobare. Sed quid dico? quis est sapiens ut intelligat haec? Qualis ergo tu Deus eras antiquus a principio qui in princi
Abbreviated transcription (Latin):
sit reꝓbanda eorũ prauitas. ꝑ exꝑi¬
entiam sensit. qm ꝑ ꝓuidentiã priꝰ
idem ipse reꝓbauit: Nunc libetin¬
tueri: qͦmͦ mnel comedat eimanuel
iste. ut sciat eligere bonum. Ingustu
quidem mellis. nichil amaritudin
in uenitur: & ꝓpt̾ea totum quod ibie
ab ex pecente eligitur. Ergo mel co-¬
medit: ut sciret eligere bonũ. Sed
quid dicimus: Qualis ẽ laus ista. si
tam̃ lausdicenda ẽ. quod ds̃ homo ꝑ
exꝑientiam bonunididieit: qͥ sẽꝑ
idem ipsa bonitas fuit: S hȩc pie¬
qͦd ꝓnobis ita inclinari dignatus est:
utacciꝑe posset in eo quod assumpsit.
id qͦd semꝑ habet. in eo qͦd fuit. Hoc enĩ
ds̃ homo ꝑ exꝑientiam gustauit ex
tempore: quod ipse homo ds̃ ꝑnatu¬
ranrerat ex ȩt̾nitate. Ergo mel come¬
dit diuinitatis humanitas: cum semn¬
fudit. atq uniuit. infirmitati maiestas
Ibi humana natura plenosacietatisgus¬
tu. suꝑnam dulcedinẽ haurire cepit:

Expanded text:
sit reprobanda eorum pravitas per experisit reprobanda eorum pravitas per experientiam sensit, quam per providentiam prius idem ipse reprobavit. Nunc libet intueri quomodo mel comedat Emmanuel iste, ut sciat eligere bonum. In gustu quidem mellis nihil amaritudinis invenitur, et propterea totum quod ibi est ab experiente eligitur. Ergo mel comedit ut sciret eligere bonum. Sed quid dicimus? Qualis est laus ista si tamen laus dicenda est quod Deus homo per experientiam bonum didicit, qui semper idem ipsa bonitas fuit? sed haec pieiae ejus, qui pro nobis ita inclinari dignatus est, ut accipere posset in eo quod assumpsit id quod semper habet in eo quod fuit. Hoc enim Deus homo per experientiam gustavit ex tempore, quod ipse homo Deus per naturam erat ex aeternitate. Ergo mel comedit divinitatis humanitas, cum se infudit atque univit infirmitati majestas. Ibi humana natura pleno satietatis gustu supernam dulcedinem haurire coepit,
Abbreviated transcription (Latin):
amaritudinẽ. butiriq dulc edine
inaliq reprobationẽ. quis conside¬
rans ñ miretur: Pependit dñs she
iueruce: ut ꝓpietatis dulcedine.
poculũ amare mortis degustaret.
& cirxũdantib eum inimicis. atq
post dira uulnera. uoces blasphemp
in eum iaculantibꝰ. ipse suauitatie
cibi sui ñ iminemor.ait. Pat̾ ignose
eis: quia nesciunt quid faciunt. Ee¬
ce butirum optimũ. magnis quidẽ
a maritudinib foris asꝑsum: & tam̃
dulcorẽ suum interiꝰ conseruans il¬
lesum. Ut gͦ de monstraret. quodsine
corruptione suȩ dulcedinis. s ponte
amaritudinẽ suscepisset: ex postu.¬
lans. ait. Sitio. At illi optuleruntei
acetũ eũ felle mixtum. Qcũ gustasse.
noluit bibere. Gustauit & reꝓbanit
quia sustinuit & abiecit. Passus est.
& suꝑauit. Nunquid ñ iam palamẽ.
quomodo emmanuhel nr̃ butirum
comedat. ut sciat reꝓbare malũ: qͥl
in homine ds̃ opuspietatis ex hiber
& impiorũ ꝑsecutionẽ sustinens. ꝗͣ

Expanded text:
amaritudinem butyrique dulcedinem amaritudinem butyrique dulcedinem malique reprobationem quis considerans non miretur? Pependit Dominus Jesus in cruce ut pro pietatis dulcedine poculum amarae mortis degustaret, et circumdantibus eum inimicis atque post dira vulnera voces blasphemas in eum jaculantibus, ipse, suavitatis cibi sui non immemor, ait: Pater, ignosce eis, quia nesciunt quid faciunt . Ecce butyrum optimum, magnis quidem amaritudinibus foris aspersum; et tamen dulcorem suum interius conservans illaesum. Ut ergo demonstaret quod sine corruptione suae dulcedinis sponte amaritudinem suscepisset, expostulans, ait: Sitio. At illi obtulerunt ei acetum cum felle mistum; et cum gustasset, noluit bibere . Gustavit et reprobavit, quia sustinuit et abjecit. Passus est, et superavit. Nunquid non jam palam est quomodo Emmanuel noster butyrum comedat ut sciat reprobare malum? Quia in homine Deus opus pietatis exhibens, et impiorum persecutionem sustinens, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Ambulauit inporticu salomonis. &
cireũdedert eundicentes. Quonsq
ammã nr̃am tollis: Si tues xp̃c: dic
nobis palam. & ille. Loquor uobis:
& non creditis. Oꝑa quȩ ego facio in
nomine patris mei: ipsa testimoniũ
ꝑhibent deme. Eoce butirum. Sed
uos nonereditis. Exoe a maritudo. Se¬
quitur reꝓbatio. Quia ñ estis ex onib
iois. & rursum. Ego & pater unũ
sumus. Eoce butirũ. Sequitur. Lule¬
runt lapides iudei ut iacerent meũ.
Cooe iterum a maritudo. S ille ama¬
ritudinis gustu: ab appetitu duloeti¬
uis auerti non poterat. Nam subditur.
Respondit eis dicens. Multa oꝑabo¬
na ostendi uobis ex patre meo. Hic ẽ
butirũ. Sequitur amaritudo. ꝓ pt̃ qd̾¬
eoꝵs opus me lapidatis: & alibi adhuc
aliam suꝑ aliam. Querebant eũ appre¬
hendere. S ille malum reꝓbans: exi¬
uit de manib eoꝵ. & quid singula nar¬
ramus: Raro unquã inuenimꝰ iħm
sine amaritudine manducasse butirũ.
Postremo noiussimã illã. magnamq

Expanded text:
Salomonis. Et circumdederunt eum, dicentes: Quousque animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam , et ille: Loquor vobis, et non creditis. Opera quae ego facio in nomine Patris mei, ipsa testimonium perhibent de me, ecce butyrum, sed vos non creditis , ecce amaritudo. Sequitur reprobatio: Quiaursum: Ego et Pater unum sumus , ecce butyrum. Sequitur: Tulerunt lapides Judaei ut jacerent in eum , ecce iterum amaritudo. Sed ille amaritudinis gustu ab appetitu dulcedinis averti non poterat. Nam subditur: Respondit eis Jesus, dicens: Multa opera bona ostendi vobis ex Patre meo , hic est buytrum. Sequitur amaritudo: Propter quod opus me lapidatis . Et alibi adhuc aliam super aliam: Quaerebant eum apprehendere . Sed ipse, malum reprobans, exivit de manibus eorum. Et quid singula narramus? Raro unquam invenimus Jesum sine amaritudine manducasse butyrum. Postremo novissimam illam magnamque
Abbreviated transcription (Latin):
sibi iniunctũ fuerit ñ quod ipse elegert
oꝑe. quantũ scientiȩ & uiriũ suarũps¬
bilitas suppetit. sese debet exercere. lui¬
cum enĩ decoris addit dieb festis quies
uacationis. tantũ ornam̃ti confert ato¬
quis quis noluerit ẽẽ quietus. indexit
uanitatis suȩ. & mnistis qui ñ fueritdue¬
sus cestis pigritiȩ. Carnales si quiden
quia sieut malũ opus mullo tẽꝑore la¬
biles ita bonum opus quodãmͦ rephas¬
ne dignũ iidicatur. si tẽpore oportunis¬

Expanded text:
sibi injunctum fuerit, non quod ipse elegerit, sibi injunctum fuerit, non quod ipse elegerit, opere quantum scientiae et virium suarum possibilitas suppetit sese debet exercere. Quantum enim decoris addit diebus festis quies vacationis, tantum ornamenti confert quisquis noluerit esse quietus, judex sit vanitatis suae, et in istis qui non fuerit studiosus, testis pigritiae. Carnales siquidem mquia, sicut malum opus nullo tempore laudabile est, ita bonum opus quodammodo reprehensione dignum judicatur, si tempore opportun
Abbreviated transcription (Latin):
eibum doctr inȩ &e orationis tempus est.
post uopis quia x tanc exercendus ẽ
amimis dum ad huc adstudium spitale
lenis ẽ. &e tunc repͥmenda ẽ caro qͣ noo
calor incentiueius ꝑ cibum amplius
exeitatuisẽ. Sic & festi dies aliud studiũ
&e aliũ conu̾sationis modũ exigunt.: atq
aliũ in quib oꝑarilicet exposcunt. In
alacrius conuenie. & ad celebranda di¬
uinamisteria deuotiꝰ intendere. atq in
oratione dintꝰ ꝑseuerare. habitu inces¬
fu. e actu m aiorẽ deuotionẽ ergicultum
dunnũ demonstrare. uichil ñ sc̃m. incda
ñ diuinũ. nichil ñ ordinatũ agere. lin¬
guã auaniloquio cohibere. pedes abȩ¬
cursu & discursu stringere. oculas em¬
pͥmere. uultũ inclinare. mentẽ erigars
omnẽ deniq actum & omnẽ motũcn
parit᷑ & corporis ministio diiino ino¬
pare. atq ut ita dicam quadã conusri¬
nis nouitate festos dies honorare. Ines
ociosus apparere. s unus quisq iedͥ

Expanded text:
cibum, doctrinae et orationis tempus est; cibum, doctrinae et orationis tempus est; post vero operis, quia et tunc exercendus est animus, dum adhuc ad studium spiritale levis est, et tunc reprimenda est caro, quando calor incentivi ejus per cibum amplius excitatus est. Sic et festi dies aliud studium et alium conversationis modum exigunt, atque alium ii in quibus operari licet, exposcunt. In us et alacrius convenire, et ad celebranda divina mysteria devotius intendere, atque in oratione diutius perseverare, habitu, incessu et acte majorem devotionem erga cultum divinum demonstrare, nihil non sanctum, nihil non divinum; nihil non ordinatum agere, linguam a vanitoquio cohibere, pedes ab excursu et discursu stringere, oculos comprimere, vultum inclinare, mentem erigere, omnem denique actum et omnem motum cordis pariter et corporis ministerio divino mancipare, atque ut ita dicam quadam conversationis novitate festos dies honorare. In caotiosus apparere, sed unusquisque in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝓrsus adisciplina deficientes intu¬
entib scandalum facimus. aut mepte
id quod in nobis ũ ẽ simulare conanter.
irrisionẽ excitamus. Quid in omni
Allẽ modus uiuendi in nocte: ali indie.
Nox ẽ tempuis silentũ & quietis. Pies tẽpꝰ
laboris &e motionis &e oꝑis. In nocte secũ
debent eẽ homines. & aut fella m̃bra som¬
no reficere. aut orationib uł medi¬
tationibiis sc̃ĩs insilentio amimũ
exercere. Indie uͦ de secreto suo in
udendos se & imitandos ostendt̃.
tatur. impudens iure dicitur: tuned
alienos actus quantũ ex pedit innia¬
ridissimulat. torpens & inutilis me¬
rito nominatur. S nec eadẽ eẽ debet
facies nr̃a pꝰ quã refecti sumus quȩ fuit
pͥusqua cibum sumpsimus. Ante siut̃ꝑ¬
tum cibum magis hylares noseẽ. con¬
uenit. ne ipsa nr̃a abstinentia grauis
& molesta uideatur. post uͦmagis mo¬
destos &e tacitos. ne ꝑgule uiciũ erapii¬
la nos infiãmasse putetur. Ante sũptũ

Expanded text:
aut prorsus a disciplina deficientes intuaut prorsus a disciplina deficientes intuentibus scandalum facimus, aut inepte id quod in nobis non est simulare conantes, irrisionem excitamus. CAP. IV. QuidAlius est modus vivendi in nocte, alius in die. Nox tempus est silentii et quietis. Dies tempus laboris, et motionis, et operis. In nocte secum debent esse homines, et aut fessa membra somno reficere, aut orationibus vel meditationibus sanctis in silentio animum exercere. In die vero de secreto suo in videndos se et imitandos ostendunt. tatur, impudens jure dicitur; tunc qui alienos actus quantum expedit imitari dissimulat, torpens et inutilis merito nominatur. Sed nec eadem esse debet facies nostra postquam refecti sumus, quae fuit priusquam cibum sumpsimus. Ante sumptum cibum magis hilares nos esse convenit, ne ipsa nostra abstinentia gravis et molesta videatur; post vero magis modestos et tacitos, ne per gulae vitium crapula nos inflammasse putetur. Ante sumptum
Abbreviated transcription (Latin):
Quidinom̃i loco agendum.
on solum aut̃ quid agat. s etiã in qͦ
locõ quid agere debeat consideret necesse
ẽ. Aliꝰ ẽ modiis habendi in eoloco ubi dõ
adoratur. aliꝰ in eo uͥ corpus reficitur.
Aliꝰ neo qui locutionideputatiis ẽ. aliꝰ
ineo uͥ silentiũ custoditur. Aliꝰdemq
int᷑ aliꝰ foris. aliꝰ insecreto. aliꝰ ipublico.¬
no. Et quamiuis in nullo loco disciplinam
suã hõ deserere debeat. diligentiꝰ tũ ce
magis sollicite ibi conseruanda ẽ. uͥ uł
neglecta plurib generat scandalum.
uł custodita bone umnmitationis exem¬
plũ. Discernendum ẽ gͥ quȩ sint illa q̃
incustodienda disciplina nusqͣm inter¬
mitti posst̃. & q̃ rursum illa sint q̃ ꝓ lo
co & tp̃re nẽ int̾mitti nc̃ exerceri uolt̃.
Sepe tñ etiã illa quȩ in publico necessa¬
ria sunt quendã prius insecreto exerci¬
tationis usum ex posc̃t. qͥa si ea ꝓrsus in
occulto negligimis. uti postinodũ eis
dũ opus ẽ. inpublico ñ ualemꝰ. & tune

Expanded text:
ulis locis agendum. Non solum autem quid agat, sed etiam in quo loco quid agere debeat, consideret necesse est. Alius est modus habendi in eo loco ubi Deus adoratur, alius in eo ubi corpus reficitur. Alius in eo qui locutioni deputatus est, alius in eo ubi silentium custoditur. Alius denique intus, alius foris, alius in secreto, alius in publico. Et, quamvis in nullo loco disciplinam suam homo deserere debeat, diligentius tamen et magis sollicite ibi conservanda est, ubi vel neglecta pluribus generat scandalum, vel custodita bonae imitationis exemplum. Discernendum est igitur quae sint illa quae in custodienda disciplina nusquam intermitti possunt, et quae rursum illa sint quae pro loco et tempore nunc intermitti, nunc exerceri volunt. Saepe tamen illa quae in publico necessaria sunt, quemdam prius in secreto exercitationis usum exposcunt, quia si ea prorsus in occulto negligimus, uti postmodum eis dum opus est in publico non valemus. Et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
datis tus eredidi. Ac sidiceret deo. Id eo do¬
cere debesmo qualiter tͥ seriuire debeo: qͥi
Credo bonũ eẽ quod p̃cipis: cirdorierĩ
ẽẽ quod ꝓmittis. Acquieui iam ꝓpt̃ e
mea relinquere: & iccirco queso ꝑte¬
rear tuabona obtinere. Quia mandas
tius credidi. Sic & uos fr̃s giã dĩ iã ene¬
distis mandatis eiuis. reliquistis nraꝵ¬

Expanded text:
datis tuis credidi , » ac si diceret: Deo. Ideo dodatis tuis credidi , » ac si diceret: Deo. Ideo docere me debes qualiter tibi servire debeo, quia credo bonum esse quod praecipis, credo verum esse quod promittis; acquievi jam propter te mea relinquere, et idcirco quaeso per te merear tua bona obtinere, « quia mandatis tuis credidi. » Sic et vos fratres gratia Dei jam credidistis mandatis ejus, reliquistis
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑfecte hominẽ reformaus ꝑ uirtutẽ
adbeatitudinẽ ꝑducit. Hanc iuã & hãc
patriã tunc etiam uiderat: cũ dicebat.
Bonitatẽ &e disciplinã &e scientiã doce
me. Considerauit namq quod ꝑbonita¬
tẽ uenitur adbeatitudinẽ. atq: ideo bo¬
nitatẽ doceri sepetiit. quia ꝑhanc ad
illam ꝑtingere concupiuit. S: qui a
rursum uidit quod ad bonitatẽ opti¬
uendam disciplina necessaria ẽẽt: ad¬
iunxit & dixit. Disciplinã doce me.
Paratus enimerat disciplinã seruare. &
ñ solum ad illã seruandã spontaneum
se obtulit. s ut illam quoq accipere
mereret᷑ supplicauit. Postremo quia
uidit neminẽ seruare posse disciplinã
bomoꝑis: qui ñ habe at scientiã uere
discretionis. Hanc quoq sibi dariqͣsi
quoddam firidam̃tum & pͥncipiũ sc:
comu̾sationis postulauit. Bonitatem
inquit & discipliua & scientiã doce me.
Q ut se idoneũ adhȩc discenda ostendet.
nouissime secutus adiunxit. quia man-¬

Expanded text:
minem reformans, per virtutem ad beatitudinem perducit. Hanc viam et hanc patriam tunc etiam viderat cum dicebat: « Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me . » Consideravit namque quod per bonitatem venitur ad beatitudinem, atque ideo bonitatem doceri se petit, quia per hanc ad illam pertingere concupivit. Sed quia rursum vidit quod ad bonitatem obtinendam disciplina necessaria esset; adjunxit et dixit: « Disciplinam doce me. » Paratus enim erat disciplinam servare, et non solum ad illam servandam spontaneum se obtulit, sed ut illam quoque accipere mereretur, supplicavit. Postremo quia vidit neminem servare posse disciplinam boni operis, qui non habeat scientiam vere discretionis, hanc quoque sibi dari quasi quoddam fundamentum et principium sanctae conversationis postulavit. « Bonitatem, inquit, et disciplinam, et scientiam doce me. » Et ut se idoneum ad haec discenda ostenderet, novissime secutus adjunxit: « Quia man
Abbreviated transcription (Latin):
TRES.
largiente dño de
uana c̃uersatiõe
estis. & ad ipsum qui fecit uos tota
inentis intentione ac uoto redire dis-¬
ponitis. o portet uos nunc ipsã uiã
discere ꝑ quã possitis ad illum quẽ
queritis ꝑuenire. Ipse ẽ enĩ uera &
sẽpiterna uita. extraquẽ sicut nemo¬
feliciter uiuere potest: ita quicũq
in ipso & cũ ipso uiuit. beatus ẽ. Sigͥ
dm̃ queritis ĩmoqͥa queritis. ueram
ꝓfecto ac ꝑpetuã beatitudinẽ hab̾e
desideratis. Ad beatitudinẽ aut̃ nemo
alio mͦ ueracit᷑ app̃henditur. nͥ disci

Expanded text:
tres, largiente Domino de vana conversatione estis, et ad ipsum qui fecit vos tota mentis intentione ac voto redire disponitis, oportet vos nunc ipsam viam discere per quam possitis ad illum quem quaeritis pervenire. Ipse est enim vera et sempiterna vita, extra quem sicut nemo vivere potest, ita quicunque in ipso et cum ipso vivit, beatus est. Si igitur Deum quaeritis imo quia quaeritis veram profecto ac perpetuam beatitudinem habere desideratis. Ad beatitudinem autem nemo alio modo veraciter apprehenditur, nisi disci
Abbreviated transcription (Latin):
uia & ista ẽ patria: ꝑ quã currimus. &
adquã ꝑuenire desideramus. Hanc
uiã & hanc patriã psalmista uiderat:
cũ dicebat. Beati immaculatiinina:
qui ambulant in lege dñi. Hanc uiã
& hanc patiiã uderat: cũ dicebat. Dis¬
ciplina tua correxit ine infinẽ. Disci

Expanded text:
ia, et ista est patria, per quam currimus et ad quam pervenire desideramus. Hanc viam et hanc patriam Psalmista viderat cum dicebat: « Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini . » Hanc viam et hanc patriam viderat cum dicebat: « Disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo. partim meditatione scãrũ scͥptu¬
rarum. partim assidua inspectione oꝑum
acmorũ suorum. Quod ꝑ rationẽ inue¬
Ahoc mͦ. Debet siquidẽ diligent̃ conside¬
rare. & quantũ ualet ꝑsemetipsum discer¬
nere qͥd liceat & quid ñliceat. qͥd dereat oe qͥd
ñ deceat. in om̃i actu. in om̃iloco. in om̃itẽ¬
qualit humana officia & quȩ adusum corpo¬
ris ꝑtinent exercere conueniat. Quã timo¬
ratum. quã sollicitũ. quã deuotũ ac religio¬
sum indĩseruitio hõ exhibere sedebeat. ꝗͣ
spontaneũ. quã hẏlarẽ. & quã paratũ offer.¬
re in subleuandis uecessitatibus ꝓximorum.
Qĩ parcũ. quã modestum. &e qmnuliu impor¬
tunum inhisquȩ ad se ꝑtinent querendis ac ꝑ¬
ficiendis p̃stare. ut semꝑ & sibi sit pareus et
pximo ꝓmptus. ce deo deuotus. Q ualiteras.¬
suescat suas inom̃ib uoluntates frangere. et
alienis se uoluntatib qͣntumfas &e decens ẽẽ.

Expanded text:
exemplo, partim meditatione sanctarum Scriptuexemplo, partim meditatione sanctarum Scripturarum, partim assidua inspectione operum ac morum suorum. Ratione qumodo. Debet siquidem diligenter considerare, et quantum valet per semetipsum discernere quid liceat et quid non liceat, quid deceat, et quid non deceat, in omni actu, et in omni loco, in omni temqualiter humana officia, et quae ad usum corporis pertinent exercere conveniat. Quam timoratum, quam sollicitum, quam devotum ac religiosum in Dei servitio homo exhibere se debeat, quam spontaneum, quam hilarem, et quam paratum offerre in sublevandis necessitatibus proximorum. Quam parcum, quam honestum, et quam nulli importunum in iis quae ad se pertinent quaerendis ac perficiendis praestare, ut semper et sibi sit parcus, et proximo promptus, et Deo devotus! Qualiter assuescat suas in omnibus voluntates frangere, et alienis se voluntatibus quantum fas et decens esse
Abbreviated transcription (Latin):
uade uende omĩia que habes. & ue̾nis
re me. & habebis thesaurum ineelo fa
tis quod p̃cepit. sꝑastis qͦd ꝓmisit. pttt
nunc abipso quod ad id obtinendũ etre
Nullus iam carnalis asfectus ad ꝑeras¬
dam gr̃am eiis uos impedit. reliquisbo
affines & preciuxistis nos ad eurrener
iuam eiꝰ. Nichiliã amori illius ĩ pomts
illum solum queritis. ꝓquo lucrific ia
om̃a huiꝰ mundi blandim̃ta quasi at¬
tium amara. & omnẽ głam atq decr
quasi stercora reputatis. Intrate uiamdo
ipsum sunt. scientu. disciplina. honitos.
Iscientam itur ad disciplinã. ꝑdisci¬
nam itur adbonitatẽ. ꝑbonitatem ita
ad beatitudinẽ. Hoc ẽ ꝓpt̃ qđ uobicum
loqui cepimus. ut quantũ dñs dedens
de hac uri qua id ipfũ itur: uos instus¬
rimĩgͥ scire debetis. quod hanc sci¬
entiam quȩ ad institutionẽ recte
& honeste uiuendi ꝑtinet multis modis
hominẽ colligere & cõparare sibi oportet.
partin ratione. partim doctrina. partim

Expanded text:
e habes, et veni, sequere me, et habebis thesaurum in coelo . » Fecistis quod praecepit, speratis quod promisit, petite nunc ab ipso quod ad id obtinendum expedit. Nullus jam carnalis affectus a percipienda gratia ejus vos impedit, reliquistis affines, et praecinxistis vos ad currendam viam ejus. Nihil jam amori illius praeponitis, illum solum quaeritis pro quo lucrificando omnia hujus mundi blandimenta quasi absinthium amara, et omnem gloriam atque decorem quasi stercora reputatis. Intrate viam ejus, enietis. Via ad ipsum sunt scientia, disciplina, bonitas; per scientiam itur ad disciplinam, per disciplinam itur ad bonitatem, per bonitatem itur ad beatitudinem. Hoc est propter quod vobiscum loqui coepimus, ut quantum Dominus dederit, de hac via qua ad ipsum itur vos instigitur scire debetis quod hanc scientiam quae ad institutionem recte et honeste vivendi pertinet multis modis hominem colligere et comparare sibi oportet, partim ratione, partim doctrina, partim
Abbreviated transcription (Latin):
serł atq conplaciti. ꝑ quas ratio¬
nali ereaturȩ uera sapientia & potentia
ministrat᷑. ita dõ ꝓut uult dispensante
qͥb q ꝓcausis. locis. temporib uarient᷑.
qͣtinus int̾ris mnodice. incęlestib plena¬
riȩ. mediocͥt̃ in paradiso. apđ inferos
nullatenꝰ habeant᷑. lib̾tas uͦ arbitrii de ipso
quo condita ẽ. statu aliqͣtenꝰ ũ mutetur.
s eqͣlit̃ semꝑ qͣntũ inse ẽ. acelis. t̾ris. in¬
feris. possideat᷑. merito ille similitudini.
hec imagini deputant᷑. Et qͥđ apd̾ inife.¬
ros qđ ut᷑q lib̾tas ꝑierit. ille scił quȩ ad
similitudinẽ ꝑtinere dicuint᷑. scͥpt᷑arum
testat᷑ auctoritas. Nam uerũ illic saꝑe. qđ
utiq de consilii lib̾tate concipit᷑. om̃i no
ñ ẽẽ locus. ille manifestat uͥlegit᷑. Qdeũq
pot̾̃ manꝰ tua constant᷑ oꝑare.qͥa nec opiis.
necratio. nec sapientia ẽ apd̾ inferos. quo
tu ꝓperas. Porro de potentia ꝗ̃ ꝑlib̾tatẽ

Expanded text:
as rationali creaturae vera sapientia et potentia ministratur, ita Deo, prout vult, dispensante, quibusque pro causis, locis, temporibus, varientur, quatenus in terris modice, in coelestibus plenarie, mediocriter in paradiso, apud inferos 615 nullatenus habeantur; libertas vero arbitrii de ipso, quo condita est, statu aliquatenus non mutetur, sed aequaliter semper quantum in se est a coelis, terris, inferis possideatur: merito illae similitudini, haec imagini deputantur. Et quidem apud inferos, quod utraque libertas perierit, illae scilicet quae ad similitudinem pertinere dtestatur auctoritas. Nam verum illic sapere, quod utique de consilii libertate concipitur, omnino non esse locus ille manifestat ubi legitur: Quodcunque potest manus tua, instanter operare, quia nec opus, nec ratio, nec sapientia est apud inferos, quo tu properas . Porro de potentia, quae per libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥde pot̃ duob dñis seriure. Cet̾um
siue dĩ simꝰ sine di aboli. ñ tñ similit̃
desinimꝰ eẽ ⁊ nr̃i. Manet qͥ ppe utrobiq
lib̾tas arbitrii. ꝑqͣm maneat & causa
meriti. qͣtinus merito uł puniamur
mali. qđ tauqͣm lib̾i ex ꝓpͥa uoluntate
efficim᷑. uł glorificem᷑ boni. qđ nͥ ȩque uo¬
luntarii eẽ ñ possumus. Sane diabolo n
nos mancipat uoluntas ñ ipsius potestas
uoluntas bona qđ fatendũ ẽ abono deo
creata. ꝑfecta tñ ñerit. qͦusq suo creatori.
ꝑfecte subiecta sit. Absit aut̃ ut ipsi fuip¬
sius ꝑfectionẽ. dõ aut̃ tantũ creationem
tribuamꝰ. cũ longe nimirũ melius sit eẽ
ꝑfectã qͣm factam. ⁊ dictu ipsonefas uide¬
t᷑ dõ qđ minus nob̃ qđ excellentiꝰ sit att̾bu¬
ere. Sentiens deniq apłs qͥd exnat᷑a ẽẽt.
qͥd ex gra expectasset. aiebat. Uelle adia¬
cet inͥ. ꝑficere ñ inuenio. Sciebat ꝓferto¬

Expanded text:
nis servire . Caeterum sive Dei sumus, sive diaboli; non tamen similiter desinimus esse et nostri. Manet quippe utrobique libertas arbitrii, per quam maneat et causa meriti: quatenus merito vel puniamur mali, quod tanquam liberi ex propria voluntate efficimur: vel glorificemur boni, quod nisi aeque voluntarii esse non possumus. Sane diabolo nostra nos mancipat voluntas, non ipsius potestas: voluntas bona quod fatendum est a bono Deo creata, perfecta tamen non erit, quousque suo Creatori perfecte subjecta sit. Absit autem, ut ipsi sui ipsius perfectionem, Deo autem tantum creationem tribuamus; cum longe nimirum melius sit esse perfectam, quam factam: et dictu ipso nefas videatur, Deo quod minus, nobis quod excellentius sit attribuere. Sentiens denique Apostolus quid ex natura esset, quid ex gratia exspectaret, aiebat: 611 Velle adjacet mihi, perficere non invenio
Abbreviated transcription (Latin):
capit augiñtũ. uec de pecco siuem¬
seria detͥm̃tũ. Qͥd et̾ntati simmiliꝰ qđ ñ
amittipossunt. accidentał qͦdã magis
similitudo sapientie atq potentie dor¬
ne umagini suꝑdncta cognoscitur. De¬
uiq ⁊ amisimꝰ illas ꝑculyam. & ꝑ gran¬
recuꝑammꝰ. & cotidie alii qͥđ plus alii
minus. aut in ipsis ꝓficimꝰ. aut abipsis
deficimꝰ. Posst̃ etiam sic amitu. ut iã nͥ
ualeant recuꝑari. posst̃ & ita possidi ut
nec amiiti qͦ ant aliqͦmͦ nec minui. Huiꝰ
biꝑtite similitudinis sapientię ⁊ poten¬
ꝓreunior homo in paradiso conditus el
Ua enĩ uicinius ad ñ posse. peccare uel t᷑¬
bari. inqͦ utiq iã scõs angłos stare. et
dm̃ semꝑ ẽẽ dubiũ ñẽ. qͣm posse ⁊ non
peccare ⁊ ñ tͣbari. in qͦ homo ꝓfecto cre¬
atis ẽ: Aqͦ illo ꝑ peccatũ immo nobis
in illo & cum illo corruentib. rursus
possumus penitꝰ eẽ sine peccõ seu miseria.
possumꝰ tam̃ gr̃a iuuante nec peccõ sitꝑa¬

Expanded text:
capit augmentum: nec de peccato sive miseria detrimentum. Quid aeternitati similius, quod non amitti possunt; accidentalis quaedam magis similitudo sapientiae atque potentiae divinae, imagini superducta cognoscitur. Denique et amisimus illas per culpam, et per grarecuperamus, et quotidie alii quidem plus, alii minus aut in ipsis proficimus, aut in ipsis deficimus. Possunt etiam sic amitti, ut jam non valeant recuperari, possunt et ita possideri, ut nec amitti queant aliquomodo, nec minui. Hujus bipertitae similitudinis sapientiae et potenproximior, homo in paradiso conditus est. Quid enim vicinius ad non posse peccare vel turbari, in quo utique jam sanctos angelos stare et Deum semper esse dubium non est, quam posse et non peccare et non turbari, in quo homo profecto creatus est? A quo illo per peccatum, imo nobis in illo et cum illo corruentibus, rursuspossumus penitus esse sine peccato, seu miseria: possumus tamen, gratia juvante, nec peccato supera
Abbreviated transcription (Latin):
ne qnq frui possimus lib̃tate cõplaci-¬
ti. Sic ꝓfecto dĩ in nob̃ reꝑamͦ ymagi-¬
nẽ. sic antiqͦ honori illi capessendo qͦm
ꝑ peccatum amisimus. ꝑ gr̃am p̃para¬
inͣ. Et beat᷑ qui de se audix merebit᷑.
Qs ẽ hic & laudabim̾ eũ : fecit enĩ mi¬
rabilia : nuita sua: qͥ potuit tͣnsgredi

Expanded text:
ne quandoque frui possimus libertate complacine quandoque frui possimus libertate complaciti. Sic profecto Dei in nobis reparamus imaginem, sic antiquo honori illi capessendo, quem per peccatum amisimus, per gratiam praeparamur, et beatus qui de se audire merebitur: Quis est hic, et laudabimus eum, fecit enim mirabilia in vita sua, qui potuit transgredi,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ex eo qđ sapientia ẽ. uerũ eisaꝑe rei¬
fundat inrestaurationẽ lib̃i confilii. &
ex eo qđ uirtꝰ ẽ. plenũ posse restituat
inreparationẽ lib̃i cõplaciti. qͣtinus
exaltero ꝑfecte bonꝰ. peccatũ iã uesciat.
ex altero plene beatus adu̾sũ nil sen¬
tiat. S sane ista ꝑfectio infut᷑a uita
expectetur. qͣndo utraq nc̃ amissa lib̾¬
tas lib̾o arbitrio plenarie restaurabit᷑.
ñ qͦmͦ iusto cuiuis in hoc scło qͣntũeñq
ꝑ fecto. ũ qͦmͦ uł ipsis pͥmis hominib
datũ fuit eas hab̾e in paradiso. s sic̃
iã nc̃ angłi possident incȩlo.Int̾im
uͦ sufficiat in hoc corpore mortis. atq
in hoc scło nequã ex lib̾tate qͥde ꝯsilii
pecc̃o ñ obedirȩ in concupiscentia.
ex lib̾tate aut̃ cõplaciti adu̾sa ñ formi-¬
dare ꝓrusticia. Est aut̃ in hac carue
ñ consentire. & ẽ posse ñ paruũ. adu̾sa
dũ sane hic int̾im nob ẽ ex lib̾tate con¬
silii iã lib̾tate arbitrii ñ abuti. ut ple¬

Expanded text:
qui ex eo, quod sapientia est, verum ei sapere reinfundat in restaurationem liberi consilii, et ex eo, quod virtus est, plenum posse restituat in reparationem liberi complaciti, quatenus ex altero perfecte bonus peccatum jam nesciat, ex altero plene beatus adversum nil sentiat. Sed sane ista perfectio in futura vita exspectetur, quando utraque nunc amissa libertas libero arbitrio plenarie restaurabitur, non quomodo justo cuivis in hoc saeculo quantumcunque fecto; non quomodo vel ipsis primis hominibus datum fuit eas habere in paradiso: sed sicut jam nunc angeli possident in coelo. Interim vero sufficiat in hoc corpore mortis atque in hoc saeculo nequam, ex libertate quidem consilii peccato non obedire in concupiscentia: ex libertate autem complaciti adversa non formidare pro justitia. Est autem in hac carne non consentire: et est Posse non parvum, adversa, dum sane hic interim nobis est ex libertate consilii jam libertate arbitrii non abuti, ut ple
Abbreviated transcription (Latin):
illarũ habuit. qͦmͦ amisit: Nã certũ
ẽ qͥ a ex qͦ peccauit. nec apecc̃o ꝓrsus nec
a miseria. manens incorpore lib̾ fuit.
Cet̾ũ nullatenꝰ ꝗͣ cũq illarũ semel acce¬
ꝑit. amitt̾e potiut. Alioqͥn ꝑfectũ nec
diffinita st̃ habuisse conuincit᷑. qui
nimirũ ⁊ uelle potuit qđ ñ debuit. &
reciꝑe qđ noluit. Andicendis ẽ aliqͦ
qͥdẽ mͦ illas habuisse. s qͥa ñ plenariȩ.

Expanded text:
illarum habuit, quomodo amisit? Nam certum illarum habuit, quomodo amisit? Nam certum est quia ex quo peccavit, nec a peccato prorsus, nec a miseria manens in corpore, liber fuit. Caeterum nullatenus, quamcunque illarum semel acceperit, amittere potuit. Alioquin perfectdefinita sunt, habuisse convincitur; qui nimirum et velle potuit quod non debuit, et recipere quod noluit. An dicendus est aliquo quidem modo illas habuisse, sed quia non plenarie,
Abbreviated transcription (Latin):
posse. S qͥs talis ac tantus ẽ in homini¬
b qͥ in hoc głet᷑. aut tibi. aut qn istud
obtinet᷑ : Nũqͥd nã in hoc scło: S siqͥs
eẽt eiꝰ modi. maior eẽt paulo. qui confi-¬
tet᷑ dicens. ꝑfic̾e aut̃ ñ inuenio. Nũqͥd
adam in paradiso : S si habuisset. nũ
distulimꝰ. utrũ scił totas tres illas qͣs
diximꝰ lib̃tates. id÷ arbitrii. consilii.
cõplaciti. uł aliis nominib. a necessita¬
te. a pecc̃o. a miseria. pͥmi homines in
paradiso habuerint. antantũduas.
anunã solũmodo. Et de pͥma qͥdeni
nulla iã questio ẽ. si meminerimꝰ qͣm
aꝑte & iustis eã & peccatorib mẽẽ eqͣ¬
lit᷑. ratio suꝑior edocuerit. Deduab
reliquis guerit᷑ ñ inmerito. an ũquã
eas adam habuerit. aut ambas. aut
uel unã. Nã si nullã habint. qͥd amisit:
Arbitrii utiq lib̾tatẽ. tã pꝰ peccatum¬
qͣm ante. semꝑtenuit inconeussam.
S igͦ nil amisit. qͥd ei obfuit eiectum
fuisse de paradiso: Qd̃ si unã ꝗͣ lib&

Expanded text:
Posse. Sed quis talis est ac tantus in hominibus, qui in hoc glorietur? Aut ubi, aut quando istud obtinetur? Nunquidnam in hoc saeculo? Sed si quis esset hujusmodi, major esset Paulo, qui confitetur dicens: Perficere autem non invenio. Nunquid Adam in paradiso? Sed si habuisset, nunqdistulimus; utrum scilicet totas tres illas quas diximus libertates, id est, arbitrii, concilii, complaciti; vel aliis nominibus, a necessitate, a peccato, a miseria, primi homines in paradiso habuerint: an tantum duas, an unam solummodo. Et de prima quidem nulla jam quaestio est, si meminerimus quam aperte et justis eam et peccatoribus inesse aequaliter, ratio superior edocuerit. De duabus reliquis quaeritur non immerito, an unquam eas Adam habuerit, aut ambas, aut vel 612 unam. Nam si nullam habuit, quid amisit? Arbitrii utique libertatem tam post peccatumquam ante semper tenuit inconcussam. Si ergo nil amisit, quid ei obfuit ejectum fuisse de paradiso? Quod si unam quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃um arbitͥum itauͥq seqͥt᷑ uoluntatẽ.
ut nͥ illa penitus eẽ desiat. isto ñ careat.
uolũtas nͦ sic̃ inbono ita etiã in malo ȩqͣ
in malo ꝗͣ inbono integrũ ꝑsenerat. Et
destruere. siue qͣntũ inse ẽ aliqͣtenus im¬
minuere pot̾it qͦcũq adu̾sitas uł neces¬
sitas. S licet uͥq parit̃ sine sudrininu¬
tiõe ꝑduret. ñ tũ parit̃ sic̃ de bono po¬
tuit ꝑse inmalũ corruere. ita qͦ ꝑse de
malo in bonũ pot̾it respirare. Et quid
mirũ si iacens ñ ualet ꝑse resurg̾e. qđ
stans maliqđ meliꝰ nullo suo conatu ua¬
lebat ꝓficere: Deniq dũ ad huc duas
alias libtates ex aliqua parte secũ hab̾et.
ñ potuit de inferiorib illarũ gradibus
ad suꝑiores ascendẽ. hoc ẽ de posse ñ pec¬
care. & de posse ñ turbari. ad ñ posse pecca¬
re. & iĩ posse turbari. Qđ silib̾tatib illis
etiã ut cũq ad intũ ñ p̃ualuit tũde bono¬

Expanded text:
liberum arbitrium ita ubique sequitur voluntatem, liberum arbitrium ita ubique sequitur voluntatem, ut nisi illa penitus esse desinat, isto non careat: voluntas vero sicut in bono, ita etiam in malo aeque in malo, quam in bono integrum perseverat. Et destruere, sive, quantum in se est, aliquatenus imminuere poterit quaecunque adversitas vel necessitas. 25. Sed licet ubique pariter sine sui diminutione perduret; non tamen pariter sicut de bono potuit per se in malum corruere, ita quoque per se de malo in bonum poterit respirare. Et quid mirum si jacens non valet per se resurgere, quod stans in aliquod melius nullo suo conatu valebat proficere? Denique, dum adhuc duas alias libertates ex aliqua parte secum haberet, non potuit de inferioribus illarum gradibus ad superiora ascendere, hoc est de posse non peccare, et de posse non turbari, ad non posse peccare, et non posse turbari. Quod si libertatibus illis etiam utcunque adjutum, non praevaluit tamen de bono
Abbreviated transcription (Latin):
anet gͦ etiam post n amisit:¬
poccatum lib̃um arbitriũ & si mi¬
serum tam̃ integrũ. & qđ̃ se ꝑse hõ non
suffic̃ exeutere a pecc̃o siue miseria. non
lib̾i arbitrii signat destructionẽ. s duar̃
reliqͣrũ lib̾tatũ pͥuationẽ. Neq enĩ ad
lib̾um arbitriũ qͣntũ inse ẽ ꝑtinet. ant
aliqͣndo ꝑtinuit posse. uł saꝑe. s tantũ
uelle. nec potentẽ facit creaturã nec sapi¬
entẽ. s tantũ uolentẽ. Non gͦ si potens
aut sapiens. s tantũ si uolens ẽẽ desierit.
lib̾um arbitriũ amisisse putanda erit.
Ubi enĩ ñ ẽ uolũtas. nec lib̾tas. Hondico
siuelle bonũ. s si uelle om̃ino creat᷑a desi¬
erit. fatendũ sine contradictione. uͥ ñ iã
ex uoluntate bonitas. s ipsa ex toto uolũ¬
tasꝑit. etiã lib̾um depire arbitriũ. Qd̃
Si aut̃ ñ quidẽ uelle. s ad id qđ iã uult boñ
ei posse defuerit. nou̾it sibi de eẽ lib̾um
cõplacitũ. ñ lib̾imm ꝑisse arbitum. Si gͦ

Expanded text:
anet ergo, etiam post peccatum, liberum arbitrium; etsi miserum, tamen integrum. Et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem. sed duarum reliquarum libertatum privationem. Neque enim ad liberum arbitrium, quantum in se est, pertinet, aut aliquando pertinuit posse, vel sapere, sed tantum velle: nec potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed tantum si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit; fatendum sine contradictione, ubi non jam ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas periit, etiam liberum deperire arbitrium. QuodSi autem non quidem velle, sed ad id quod jam vult bonum, ei posse defuerit; noverit sibi deesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
arbitͥo habemꝰ ꝑfectum habeamꝰ. dupho
etiuã posse qd̾ ẽ eiusdẽ in bono confirinatio
conuersio ẽ adbonũ. ut nillibeat nͥ qđ
deceat uł liceat. ꝑfecta mbono ẽfirma¬
tio. ut nildesit iam qđ libeat. Tẽ demĩ
ꝑfecta erit uoluntas. cũ plene fuerit
bona. ⁊ bene plena. Habet siqͥdẽ duplex
uise bonĩ ab initio sii. unũ qͥde gen̾ale
ex sola ereatione qđ abono scilicet dõ ñ
potuit creari nͥ bona. scłm qđ uidit ds̃
ciuicta q̃ fecerat & erant ualde bona.
alterũspeciale ex lib̃tate arbitrii. inqͣ
ad imagnnẽ utiq ipsius qͥ creauit ẽ con¬
dita. Qđ si his duob bonis accedat & t̾ci
iniiñsitate. melior in suo gen̾e opti¬
ma insui ordinatiõe. Qͥd sit ordinatio:¬
Est ant̃ ordinatio om̃imoda conu̾sio
uoliuitatis ad dm̃. & ex tota se uolunta¬
ria denotaq subiectio. Huic nͦ tã ꝑfecte
iusticie debet᷑. imino iungit᷑ głȩ pleni¬
tudo. quia sic se comitant᷑ duoista. ut
iusticia. Merito deniq talis insticia ñ

Expanded text:
arbitrio habemus, perfectum habeamus; duplici etiam Posse, quod est ejusdem in bono confirmatioversio est ad bonum, ut nil libeat nisi quod deceat vel liceat; perfecta in bono confirmatio, ut nil desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo non potuit creari nisi bona, secundum quod vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; alterum speciale ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, est condita. Quod si duobus his bonis accedat et tertin universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinatione. Est autem ordinatio, omnimoda conversio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, utjustitia. Merito denique talis justitia non
Abbreviated transcription (Latin):
libum ei fuit. Nec aliũde ꝓfecto lib̾um
nͥ ex lib̾tate arbitrii. de qͣ iitiq inerat e
possibilitas peccandi. Nec fuit tam̃ culpi
dantis s abutentis. qͥ ipsam uideł facul¬
tatẽ comi̾tit in usum peccandi. qͣm acce¬
ꝑat adgłam ñ peccandi. Nam &e si pecea¬
uit ex posse qđ accepit. ñ tam̃ qͥa potuit.
s qͥa uoluit. Nec enĩ p̃uaricante diabolo
tangłis eius. etiã alii p̃naricati ft̃. ñ qͥa ñ
potuert̃. s qͥa noluert̃. Peccantis gͥ lapli¬
ñ dono ascribendis ẽ potestatis. s uicio
uoluntatis. Lapsus tam̃ ex uoluntate. ĩ
eque exuoluntate resurg̾e iam lib̾um
habet. qͥa a&e sidatũ fuit uolũtati posse
stare necadet. ñ tam̃ resurg̾e si caderet.
Nonenĩ tam facile quis ualet exire de
fouca qͣm facile ineã labi. Cecidit sola
uoluntate hõ infoueã peccati. s ñ ex uo¬
luntate sufficit & posse resurg̾e. cũ iam
& si uelit ñ possit ñ peccare. Quid gͦ: Piit

Expanded text:
liberum ei fuit, nec aliunde profecto liberum, liberum ei fuit, nec aliunde profecto liberum, nisi ex libertate arbitrii, de qua utique inerat ei possibilitas peccandi. Nec fuit tamen culpa dantis, sed abutentis, qui ipsam videlicet facultatem convertit in usum peccandi, quam acceperat ad gloriam non peccandi. Nam, etsi peccavit ex posse quod accepit, non tamen quia potuit, sed quia voluit. Nec enim praevaricante diabolo et angelis ejus, etiam alii praevaricati sunt, non quia non potuerunt, sed quia noluerunt. Peccantis ergo lapnon dono ascribendus est potestatis, sed vitio voluntatis. Lapsus tamen ex voluntate non aeque ex voluntate resurgere jam liberum habet: quia, etsi datum fuit voluntati posse stare ne caderet, non tamen resurgere si caderet. Non enim tam facile quis valet exire de fovea, quam facile in eam labi. Cecidit sola voluntate homo in foveam peccati: sed non ex voluntate sufficit et posse resurgere, cum jam, etiamsi velit, non possit non peccare. Quid ergo? Periit
Abbreviated transcription (Latin):
abet siqͥdẽ unaqueq illarũ duos
gradꝰ. suꝑiorẽ & inferiorẽ. Suꝑior
lib̃tas consilii ẽ. ñ posse peccare. inferior
posse ñ peccare. Itẽ suꝑior lib̾tas cõplact¬
ti ñ posse turbari. inferior posse ñ t᷑bari.
Itaq inferiorẽ utriꝰq lib̾tatis gradũ
simul eũ plena lib̾tate arbitrii homo
insun conditioẽ accep̃. & de utroq corru¬
it cũ peccauit. Corruit aũt de posse
ñ peccare inñ posse ñ peccare amissa
ex toto consilii lib̾tate. itẽq de posse ñ
turbari. inũ posse ũ turbari. amissa ex
toto cõplaciti lib̾tate. Sola remansit
ad penã lib̾tas arbitrii. ꝑ qͣmutiq ce¬
teras amisit. ipsã tam̃ amitt̾e ñ potuit.
ł ꝓpͥam qͥ ppe uoluntatẽ seruus factus
peccati. merito ꝑdidit lib̾tatẽ consilii.
orro ꝑparatũ factus debitor mortis. qͣm̾i
retinere ualebat lib̾tatẽ cõplaciti: De trib
gͦ lib̾tatib qͣs acceꝑat ab utendo illa q̃ dr̃¬
gressus: facere mala& ñ fecit. Hune gͦ ho

Expanded text:
et siquidem unaquaeque illarum duos gradus, superiorem et inferiorem. Superior libertas consilii est non posse peccare; inferior posse non peccare. Item superior potestas complaciti non posse turbari, inferior posse non turbari. Itaque inferiorem utriusque libertatis gradum, simul cum plena libertate arbitrii homo in sui conditione accepit, et de utroque corruit cum peccavit. Corruit autem de posse non peccare in non posse non peccare, ammissa ex toto consilii libertate. Itemque de posse non turbari in non posse non turbari, amissa ex toto complaciti libertate. Sola remansit ad poenam libertas arbitrii, per quam utique caeteras amisit. Ipsam tantum amittere non potuit. Per propriam quippe voluntatem servus factus peccati, merito perdidit libertatem consilii. Porro per peccatum factus debitor mortis, quomodo jam retinere valuit libertatem complaciti? De tribus ergo libertatibus quas accepit, abutendo illa qsus est, quod illam cum accepisset ad gloriam, convertit
Abbreviated transcription (Latin):
ins. tam plena in hoc scło qͣm & infut᷑o.
S & hoc aꝑte monstratũ ẽẽ puto. qđ
hec ipsa tñ lib̾tas tamdiu qͦdãmͦ capti¬
ua tenetur. qͣm diu illam alie due lib̃¬
tates minime aut minus plene comi¬
tantur. nec aliunde nr̃ ille defectus ue¬
nit. de quo apłs. ut ñquecũq uultis ait
illa faciatis. Uelle siquidẽ mẽ nob̾ ex
lib̾o arbitͥo. ũ etiã posse qđ uolumꝰ. Non
dico uelle bonũ aut uelle malũ. s uelle
tantum. Uelle & enĩ bonũ ꝓfectus ẽ. uel¬
le malũ defectus. uelle nͦ simplicit̃. ipsũ
ẽ. qđ uł ꝓficit uł deficit. Porro ipsũ ut eẽt
creans grã fecit. ut ꝓficiat saluans gr̃a
facit. uit deficiat ipsum se deicit. Itaq
lib̾um arbitͥum nos facit uolentes.
gr̃a beniuolos. Ex ipso nob̃ ẽ uelle. ex
ipsa bonũ uelle. Quẽ ad modũ namq
aliudẽ timere simplicit᷑. aliud timere
dm̃. & aliud amare. aliud amare dm̃.

Expanded text:
nis; tam plena in hoc saeculo, quam et in futuro.nis; tam plena in hoc saeculo, quam et in futuro.s aperte monstratum esse puto, quod haec ipsa tamen libertas tamdiu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut minus plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus venit, de quo Apostolus: Ut non quaecumque vultis, ait, illa faciatis . Velle siquidem 610 mest nobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, auelle etenim bonum, profectus est; velle malum defectus. Velle vero simpliciter, ipsum est quod vel proficit, vel deficit. Porro ipsum ut esset, creans gratia fecit; ut proficiat, salvans gratia facit, ut deficiat, ipsum se dejicit. Itaque liberum arbitrium nos facit volentes, gratia benevolos. Ex ipso nobis est velle, ex ipsa bonum velle. Quemadmodum namque aliud est timere simpliciter, aliud timere m; aliud amare, aliud Deum amare.
Abbreviated transcription (Latin):
eos quĩꝑ excessum contẽplatioĩs
haptiꝗandoq insp̃u qͣntulũ cũq de
suꝑue felicitatis dulcedine degusta¬
re sufficiunt. tocienfeẽ lib̾os a miseru
quotiens sic excedunt: Hi plane qdđ ne¬
gandũ ñ ẽ. etiã in haccarne. raro licet
raptiq cõplaciti lib̾tate fruuntur: qͥ
cũ maria opitimnã partẽelegert̃. que i
auferetur abeis. Qui enĩ iam teuent
qd auferendũ non ẽ. exꝑiunt᷑ utiq qd
futurũ ẽ. S qđ futurũ ẽ. felicitas est.
Porro felicitas &e miseria eodẽ tempore
simul eẽ ñ possunt. Quotiens gͥ ꝑ sp̃m
illam participant. tociens istã ñ sentiũt.
Itaq in hac uita soli contẽplatiui posst̃
utcũq frui lib̾tate cõplaciti. & hoc ex
pte. & partesatis modica uiceq iaris¬
orro libertate consilii parte¬
fruuntur etiam quilibet iusti ex
eterũ lib̾tas arbitrii ut bitrii.
supra liquido apparuit cunctis pa¬
riter ratione utentib conuenit. non
minor qͣntum in se ẽ in malis qͣm in bo¬

Expanded text:
eos, qui per excessum contemplationis rapti quandoque in spiritu, quantulumcunque de supernae felicitatis dulcedine degustare sufficiunt, toties esse liberos a miseria, quoties sic excedunt. Hi plane quod negandum non est etiam in hac carne, raro licet raptimque, complaciti libertate fruuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis . Qui enim jam tenent quod auferendum non est, experiuntur utique quod futurum est. Sed quod futurum est felicitas est: porro felicitas et miseria eodem tempore simul esse non possunt. Quoties igitur per spiritum illam participant, toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcunque frui libertate complaciti: et hoc ex parte, et parte satis modica, viceque rarisorro libertate consilii fruuntur etiam quilibet justi; ex eterum libertas arbitrii, ut supra liquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit; non minor, quantum in se est, in malis, quam in bo
Abbreviated transcription (Latin):
estuans. Solem ñ curat nͥ algens. siue cali¬
gans. Alioqͥn. nchil horum libebit. siñ
p̃cesserit urgens necessitas. Que si ꝑfect
tollatur e reb. statim intediũ atq mole¬
pͣsentis uite occupare miseriam. nͥ qđ in
Et dum forte ꝓtempore ac rerũ enentib
uicissĩ sibi gͣuia leuiaq succedunt. mino¬
rum experientia. aliqua miserie uide tur
int̃polatio. ut cũ aliquando pꝰ exꝑta phi¬
ra grauissima miinus foͬte molesta en¬
ditur. felicitas pntetur: Qđtlib̾tate

Expanded text:
aestuans; solem non curat nisi algens, sive caliaestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si perfecte tollatur e rebus, statim in taedium atque moleaesentis vitae est, occupare miseriam: nisi quodet dum forte pro tempore ac rerum eventibus vicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum experientia, aliqua miseriae videtur interpolatio; ut cum aliquando, post experta plura gravissima, in minus forte molesta evaditur, felicitas putetur. 15. Attame