comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrȩ eam non comp̃henderunt. illuc
nos p̃cessit unde ad nos ueniens non reces¬
sit: &e quo nos p̃cedens non deseruit. Illa
erit reuelatio tanquam uera galilea cum
similes ei erimus ubi eum uidebimus. si¬
cuti est. Ipsa erit ce lam beatior transmi¬
gratio ex isto sc ło millam et̾nitatem. si eiꝰ
pͣcepta sic amplectamur: ut adeius dex-¬
t᷑am segregari meream᷑. Pentapolis regio¬
inconfinio arabie. &r palestina sita: dicta
aquinq ciuitatib impiorum. quȩ cȩlesti
igne consumpte sunt: t̾ra amplius a hie¬
rosolimis olim uberrima: nunc autem de-¬
serta atq exusta: nam ꝓscelere incolarum.
decelo descendit ignis. qui regionẽ illam
incineres et̾nos dissoluit: cuius umbraquȩ¬
dam &e species. in fauillis &e arborib ipsis.
& iam adhuc uidetur. Nascunt᷑ enim ibi
poma urentia sub tanta specie maturita
tis: ut edendi desid̾ium gignant: sicapas.
fatiscunt ac resoluunt᷑ impuluerẽ. fumũq

Expanded text:
tenebrae eum non conprehendunt illuc tenebrae eum non conprehendunt illuc nos praecessit, unde ad nos ueniens non recessit et quo nos praecedens non deseruit. illa erit reuelatio tamquam uera Galilaea, cum similes ei erimus; ibi eum uidebimus sicuti est. ipsa erit etiam beatior transmigratio ex isto saeculo in illam aeternitatem, si eius praecepta sic amplectamur, ut ad eius dexteram segregari mereamur. in confinio Arabiae et Palaestinae sita. Dicta a quinque civitatibus impiorum, quae coelesti igne consumptae sunt: terra amplius olim a Hierosolymis uberrima, nunc autem deserta atque exusta. 149 Nam pro scelere incolarum de coelo descendit ignis, qui regionem illam in cineres aeternos dissolvit. 25. Cujus umbra quaedam, et species in favillis, et arboribus ipsis etiam adhuc videtur. Nascuntur enim ibi poma virentia sub tanta specie maturittis, ut edendi desiderium gignant; si carpas, fatiscunt, ac resolvuntur in cinerem, fumumque
Abbreviated transcription (Latin):
tor nr̃ a passione adresurrectionẽ. amor¬
te aduitam: apena adgłam. a corruptio-¬
ne ad incorruptionem transmnigratierat:¬
& prius post resur rectionẽ ingalilea adis¬
cipłis uidetur: quia resurrectionis eiꝰ głam
post lȩti uidebimus. si modo auitiis ad
uirtutum celsitudinem transinigramus.
Qui ergo nuntiatur insepulchro. intrans¬
migratione ostenditur: quia isinmorti¬
ficationẽ carnis agnoscitur. intransmni¬
gratione m̃tis uidetur. Scdm aut̃ illud
qd galilea inter p̾tatur reuelatio. ñ iam
informa serui intelligendum est. sed in
illa inqua equalis est patri. quã ꝓmi¬
sit apud ioħem dilectoribus suis cum
diceret: & ego diligam eum. & manifesta¬
bo ei me ipsum illi. Non utiq scđm id qd̃
iam uidebant. &e quod iam resurgens cũ
cicatricibus. non solum uidendum. sed oe-¬
iam tangendum post modũ ostendit:
sed scdm illam ineffabilem lucem qua il¬
luminat omẽm hominẽ uenientem in hc̃
mundũ. scđm quam lucet intenebris ce

Expanded text:
ne ad resurrectionem, a morte ad vitam, a poena ad gloriam, a corruptione ad incorruptionem transmigraverat. Prius post resurrectionem in Galilaea a discipulis videtur, quia resurrectionis ejus gloriam post laeti videbimus, si modo a vitiis ad virtutum celsitudinem transmigramus. Qui ergo nuntiatur in sepulcro, in transmigratione ostenditur; quia is, qui in mortificatione carnis agnoscitur, in transmigratione mentis videtur. Secundum illudd Galilaea interpretatur :\'reuelatio\' non iam in forma serui intellegendum est, sed in illa in qua aequalis est patri, quam promisit aput Iohannem dilectoribus suis, cum diceret: et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi. non utique secundum id quod iam uidebant et quod etiam resurgens cum cicatricibus non solum uidendum sed etiam tangendum postmodum ostendit, sed secundum illam ineffabilem lucem, qua inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, secundum quam lucet in tenebris et
Abbreviated transcription (Latin):
illorum qui eum recipere noluerunt. ce
lapidem quẽ edificare debuerunt rep-¬
bauerunt. & abiit ꝑapłos ingalileã.
idẽ. inuolubilitatem huius mundi.
precipiens apłis. ite docete om̃s gentes.
baptirantes eos in nomine patris oe filii.
cr sp̃s scĩ: Quid autem galilea intrans¬
migratione significet: ostendit illud
quod angłs admonum̃tum dñi post
resurrectionẽ eius mulierib ait: prece¬
det uos in galileam: ibi eum uidebitis:

Expanded text:
illorum qui eum recipere noluerunt, et illorum qui eum recipere noluerunt, et lapidem, quem aedificare debuerunt, reprobaverunt: et abiit per apostolos in Galilaeam, id est, in volubilitatem hujus mundi, praecipiens apostolis: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Quod autem Galilaea in transmigratione significet, ostendit illud, quod angelus ad monumentum Domini post resurrectionem ejus mulieribus ait: Praecedet vos in Galilaeam; ibi eum vid
Abbreviated transcription (Latin):
dixerant. Possunt &r iam insamaritaniᷤ
&e hereticis accipi. qui uidentur legis
simulacra non cessant colere: &e ideo se¬
parati apopło di. nullam possunt com¬
munionẽ habere. Iturea ce traconitis
regio: cuius tetrarcha fuit philipus. sic̃
in euangłio legimus. Raconitis au¬
tem dicitur t̾ra uirta desertum arabiȩ:
quod ostre iungitur. iturea sirum est:
&e interp̃tatur montana. Galilea regio
palestine uocata: quod gignat candidio¬
res homines quam palestina. hec autemr
dupplex est. suꝑior & inferior: sibi tamen
conexe. siriȩ & fenitie adherentes. Terra
eorum oppima &e ferax: & fructib satis
fecunda. Interp̃tatur autem galilea. rota.
siue transinigratio facta. uł reuelatio. quȩ
aliquando significat prȩsentis uitȩ cur¬
sum: ut est illud ineuangłio. ubi de sal¬
uatore scriptum est: reliquit iudeam:
ce iterum uenit ingalileam. Quid est re-¬
liquit uideam: nisi reliquit infidelitatẽ

Expanded text:
dixerant. Possunt etiam in Samaritanis dixerant. Possunt etiam in Samaritanis et haeretici accipi, qui videntur legis simulacra non cessant colore, et ideo separati a populo Dei nullam possunt communionem habere. Ituraea et Traconitis regio, cujus tetrarcha fuit Philippus, sicut in Evangelio legimus. Traconitis autem dicitur terra juxta desertum Arabiae, quod Bostrae jungitur. Ituraea Syrum est, et interpretatur montana. Galilaea regio Palaestinae, vocata, quod gignat candidiores homines, quam Palaestina. Haec autem duplex est: superior et inferior, sibi tamen connexae, Syriae et Phoeniciae adhaerentes. Terra earum opima et ferax et fructibus satis fecunda. Interpretatur autem Galilaea, rota, sive transmigratio facta revelatio: quae aliquando significat praesentis vitae cursum, ut est illud in Evangelio, ubi de Salvatore dictum est: Reliquit Judaeam, et iterum venit in Galilaeam . Quid est, reliquit Judaeam, nisi reliquit infidelitatem
Abbreviated transcription (Latin):
bus eius habitabat. Allegoricȩ autem si¬
te dñm contemplatur: iuxta anagogen.
ergo cȩlestem patriam. & scõrum angłorũ
atq hominũ habitationẽ incęlis: Dequa
sua sufficienter narrat: & struct᷑am eius
de lapidibus preciosis. hoc est hominib
scĩs misticȩ describit. Samaria regio
palestinȩ. ab oppido quodam nom̃ acce-¬
pit. quod uocabatur samaria. ciuitas
quondam regalis inisrł: que nunc ab
augusti nomine sabatsa nuncupat᷑. Hec re¬
gio inter uideam &r galileam media iacet:
incipiens auico cui nomen est eleas. defi¬
ciens int̾ra acrabat: situs euis natura con¬
simili. nec ullo differens aiudea. Sama¬
ria enim custodia interp̃tatur: inde nun-¬
cupata. quod translatis decem tribub
achaldeis. aliȩ gentes abeis inea substi-¬
ture sunt: quȩ t̾ram custo dirent. Solet
autem samaria idolatrie imaginem su-¬
Astinere. ipsi enim separati apopulo uidȩoꝵ:
simulacris multoꝵ animalium. idẽ uac¬
cis aureis. animarũ suarum decus ad¬

Expanded text:
ibus ejus habitat. Allegorice autem site Dominum contemplatur: juxta anagogen ergo coelestem patriam, et sanctorum angelorum atque hominum habitationem in coelis, de qua sua sufficienter narrat, et structuram ejus de lapidibus pretiosis, hoc est hominibus sanctis, mystice describit. Samaria regio Palaestinae ab oppido quodam nomen accepit quae vocabatur Samaria, civitas quondam regalis in Israel, quae nunc ab Augusti nomine Sebastia nuncupatur. Haec regio inter Judaeam et Galilaeam media jacet, incipiens a vico, cui nomen est Eleas, deficiens in terra Ararath: situs ejus natura consimili, nec ullo differens a Judaea. Samaria enim, custodia interpretatur: inde nuncupata, quod translatis decem tribubus a Chaldaeis aliae gentes ab eis substitutae sunt, quae terram custodirent. Solent autem Samaritani idololatriae imaginem sustinere. Ipsi enim separati a populo Judaeorum simulacris multorum animalium, id est, vaccis aureis animarum suarum decus ad
Abbreviated transcription (Latin):
mam. & om̃s regiones uidee.Iabiit ingen¬
tes: accepitq sibi inde excłiã: ut impłetur
mesopotamia. in eius nomen aliquando mͣ¬
sierrnt: hanc urbem pͥmum nemroht gigas
fundauit: hanc semiramis regina assirioꝵ
ampliauit: murumq urbis bitumine ce co¬
cto latere fecit. Uocabulum autem sumpsit
aconfusione: eo quod ibi sint confusȩ atq
ꝑmixte lingue. edificantium turrem. Ba¬
bilonia quȩ interpͣtatur confusio. & inqua
pͥncipatus chaldeorum. qui interp̃tantur
quasi demonia. uł quasi feroces. significat
ciuitatem diaboli. inqua sempit̾naconfu¬
sio est: &e ubi demoniorum ferocitas in sub¬
uersione hominum apparet. In qua regna¬
uit nabucho donosor. qui interp̾tatur pro¬
ꝓpħia lagunculȩ angustȩ: &e significat di¬
abolum: ipse enim uastauit ciuitatem di.
cẽ templum incendit: quia scãm eccliã insect̾at᷑
odiis. ⁊ homines qui. intemplo dei fuer̃t
incendio mundanȩ concupiscentiȩ subũ-¬

Expanded text:
mam et omnes regiones Judaeae, abiit ingenmam et omnes regiones Judaeae, abiit ingentes, accipiens sibi Ecclesiam, ut impleretur Mesopotamia in ejus nomen aliquando transierint. Hanc urbem primum Nembroth gigas fundavit. Hanc Semiramis regina Assyriorum ampliavit murumque urbis bitumine et cocto latere fecit. Vocabulum autem sumpsit a confusione, eo quod ibi confusae sint atque permixtae linguae aedificantium turrim . Babylonia, quae interpretatur confusio, in qua principatus erat Chaldaeorum, qui interpretantur quasi daemonia, vel quasi feroces, significat civitatem diaboli, in qua sempiterna confusio est, et ubi daemoniorum ferocitas in subversione hominum apparet. In qua regnavit Nabuchodonosor, qui interpretatur prophetia lagunculae angustae, et significat diabolum. Ipse enim vastavit civitatem Dei, et templum incendit: quia sanctam Ecclesiam insectatur odiis, et homines, qui templum Dei fuerunt, incendio mundanae concupiscentiae subver
Abbreviated transcription (Latin):
rex psarum atq medorum. qui inisaiȩ
uaticimo p̃dictus fuerat. solueret capti¬
uitatem udaicam: &e templum cłi construi
iuberet: obhoc cr iam seruus di nuncupa¬
tus est: obhoc quod & iam auxilium illi
dñi ꝓmissũ est: ut subiciat coram eo gen¬
tes. &e ddorsa regum uertat. Et merito: nam
medi ce ꝑsi mensurantes. siue mensuran¬
tes interpͣtantur: mensura ergo qua men¬
si sunt. remetiebatur eis. Mesopotamia
grecam ethimologiam possidet: qđ duob
fluuus ambiatur. Nam aboriente tigrim
habet. ab occiduo eufraten. Incipit autẽ
aseptemtrione inter montem taurum. ce
caucasum: cui ameridie sequitur babilo¬
nia: denide chaldea: nouissime arabia
eccłiam sponsam. non habentem maculam
aut rugam. Nam sicut iacob relicta domo.
patria. uł parentib. ꝑrexit inregionẽ lon
ginquam ut acciperet sibi uxorem: non ali
ter. xp̃c reliquit parentes scđm carnem.
idẽ. popłm isrł. ce patriam. idẽ hiertisoli¬

Expanded text:
rex Persarum atque Medorum, qui in Isaiae rex Persarum atque Medorum, qui in Isaiae vaticinio praedictus fuerat , solverit captivitatem Judaicam, et Templum Dei construi juberet. Ob hoc etiam servus Dei nuncupatus est, ob quod etiam auxilium Domini illi promissum est, ut subjiciat coram eo gentes et dorsa regum vertat: et merito. Nam Medi et Persae, mensurantes, sive mensurati, interpretantur. Mensura, qua mensi sunt, remetiebatur eis. Mesopotamia Graecam etymologiam possidet, quod duobus fluviis ambiatur. Nam ab oriente Tigrim habet, ab occiduo Euphraten. Incipit autem a Septentrione inter montem Taurum et Caucasum, cujus a meridie sequitur Babylonia, deinde Chaldaea, novissime Arabia it sibi Ecclesiam sponsam, non habentem maculam ac rugam . Nam sicut Jacob, relicta domo, patria vel parentibus, perrexit in regionem loginquam, ut acciperet sibi uxorem, ita et Christus relinquens parentes secundum carnem, id est, populum Israel et patriam, id est, Hierosoly
Abbreviated transcription (Latin):
se adhuc habitate suspirat. Necdia ce ꝑsida
aregib medo &e ꝑ seꝰ cognominate: qͥ eas
ꝓuincias bellando aggressi sunt. Eoc qͥb
media ab occasu transuersa. parthia re-¬
gna amplectitur: a septemtrionẽ arme¬
nia circumdatur: ab ortu ca̾pios uidet:
ameridie ꝑsidam: huius t̾ra medicam
arborem grgnit: quam alia regio mim¬
me parturit. Sunt autem mediȩ duȩ:
maior &e minor: ꝑsida tendens ab ortu¬
usq adindos. ab occasu rubrum mare
habet: ab aquilone uero meridiem tan¬
git: ab austro carmaniam. quȩ ꝑsicdhe
annectitur: quibus est susa oppidum nobi¬
lissimũ. In ꝑside primum orta est ars ma¬
gica: ad quam nem roht gigas post con¬
fusionem linguarum abiit: ibiq ꝑsas
ignem colere docuit. Nam om̃s in illis par¬
tibus solem colunt: qui ipsorum lingͥa. el
dicitur. Persĩ ce medi. qui regnũ post assi¬
rios tenuerunt. significant gentium pͥn
Unde legitur in historiis ueterũ. qđ cirus

Expanded text:
se adhuc habitare Ecclesia suspirat. Media et Persida se adhuc habitare Ecclesia suspirat. Media et Persida a regibus Medo et Perso cognominatae, qui eas provincias bellando aggressi sunt, ex quibus Media ab Occasu transversa Parthia regna amplectitur, a Septentrione Armenia circumdatur, ab Ortu Caspios videt, a Meridie Persidem. Hujus terra medicam arborem gignit, quam alia regio minime parturit. Sunt autem Mediae duae: major et minor. Persida tendens ab ortu ad Indos ab occasu Rubrum mare habet, ab Aquilone vero Mediam tangit, ab Austro Carmaniam, quae Persidae adnectitur, quibus est Susa oppidum nobilissimum: in Perside primum orta est ars magica, ad quam Nembroth gigas post confusionem linguarum abiit, ibique Persas ignem colere docuit. Nam omnes in illis partibus solem colunt, qui ipsorum lingua el dicitur. Persae et Medi, qui regnum post Assyrios tenuerunt, significant principatum Unde legitur in historiis veterum, quod Cyrus
Abbreviated transcription (Latin):
edificauit niniuen. ce roboth ciuitatem.
De hac t̾ra. assriorum pullulauit imꝑium:
qui ex nomine nini beli filii ninum con¬
diderunt. urbem magnam. quã ebrei ap¬
pellant niniuen: adcuius uł ruinam uł
penitentiam. tota ione ꝑtinet ꝑpħia. As-¬
sirii interp̃tãtur depͥmentes. idẽ. impiĩ.¬
uł demones: ut est illud hieremiȩ: qͥd tͥ
minis: c̃e inbonã partẽ ĩtelliguntur assi¬
rii: ut dicit isaias: erit isrł tercius egip¬
tioͦ assirio benedictio in medio t̾rȩ. Cedar
hebreum nom̃ est: quod nr̃a lingua in-¬
terp̃tatur tenebre: hoc ad scłi hurus ꝑti¬
net amatores: qui tenebrosis actib in uolu¬
ti. illa magis diligunt. unde ꝑire noscun¬
tur. Sed ut uerbi huius breuiter noscamꝰ
originem: cedar ismahel filius fuit. qui
genti suȩ nomen dedit: cuius fines usq
ad medos ꝑsasq ꝓlati sunt. Hinunc sar¬
raceni appellantur: qͦra uocabulo compe¬
tent᷑ significantur peccatores: inter quos

Expanded text:
aedificavit Ninivem et Roboch civitatem . aedificavit Ninivem et Roboch civitatem . De hac terra Assyriorum pullulavit imperium, qui ex nomine Niniveli filii Nini condiderunt urbem magnam, quam Hebraei appellant Niniven, ad cujus vel ruinam, vel poenitentiam tota Jonae pertinet prophetia. Assyrii interpretantur, deprimentes, id est, impii vel daemones, ut est illud Hieremiae: Quid timinis? Et in bonam partem intelliguntur Assyrii, ut dicit Isaias: Erit Israel tertius Aegyptio, et Assyrio benedictio in medio terrae . Cedar Hebraeum nomen est, quod nostra lingua interpretatur, tenebrae. Hoc ad saeculi hujus pertinet amatores, qui tenebrosis actibus involuti, illa magis diligunt, unde perire noscuntur. Sed ut verbi hujus breviter noscamus originem, Cedar Ismael filius fuit, qui genti suae nomen dedit, cujus fines usque ad Medos Persasque prolati sunt: hi nunc Sarraceni appellantur. Quo vocabulo competenter significantur peccatores, inter quos
Abbreviated transcription (Latin):
structura consurgit. Qua tuor ergo para¬
disi flumina. t̾ram irrigant: qͥa dum in
his qua tuor uirtutib cor infunditur: ab
om̃i desideriorum carnalium estu tem¬
ꝑatur. Item allegorice qua tuor paradi-¬
si flumina. qua tuor sunt euangłia: ad
prȩdicationem incunctis gentib missa:
ligna fructifera. om̃s scĩ sunt: fructus eoꝵ.
diluuium pͥmum incoluit. Hec abortu in¬
diam. ameridiȩ. mediam tangit: ab occi-¬
duo tigrim. Aseptemtrione montem cau¬
casum: ubi portȩ ca̾piȩ sunt. In hac regio¬
ne pͥmus usus inuentus est purpurȩ: unde
primũ crinium &e corporum unguenta
uenerunt: &e odores quib romanorũ atq
grecorim effluxit luxuria. Afsiria quȩ ab
assur interp̃tatur ut quidam uolunt. diri¬
gens uł gradiens denominata est. que ce¬
iam primum pͥncipatum ꝑ insolentiam
inmundo apparuit: significat fastum
imperii mundant:. De quo cẽiam ingene¬
si scriptum est: de t̾ra illa exiuit assur. ce

Expanded text:
structura consurgit. Quatuor ergo parastructura consurgit. Quatuor ergo paradisi flumina terram irrigant; quia dum in his quatuor virtutibus cor infunditur, ab omni desideriorum carnalium aestu temperatur. Item allegorice quatuor paradisi flumina, quatuor sunt Evangelia, ad praedicationem in cunctis gentibus missa. Ligna fructifera, omnes sancti sunt: fructus eorum, diluvium primus incoluit. Haec ab ortu Indiam, a meridie Mediam tangit, ab occiduo Tigrim, a septentrione montem Caucasum, ubi portae Caspiae sunt. In hac regione primus usus inventus est purpurprimum crinium et corporum unguenta venerunt, et odores, quibus Romanorum atque Graecorum effluxit luxuria. Assyria, quae ab Assur, qui interpretatur, ut quidam volunt, dirigens, vel gradiens, denominata est, quae etiam primum principatum per insolentiam in mundo arripuit, significat fastum imperii mundani. De quo etiam in Genesi scriptum est: De terra illa exivit Assur, et
Abbreviated transcription (Latin):
significat. aut t̾ram uiuentium: ubi
illi qui merentur ꝑfidem rectam & bona
oꝑa uicturi sunt in ꝑpetuum. Dequo dñs
acdlatronem incruce confitentem ait: am̃
dico tibi. hodie mecum erit inparadiso.
Aliter autẽ paradisus ut diximꝰ signifi¬
cã scãm eccłiam: dequa ingenesi scriptũ
est plantauerat dñs d̾s paradisum uo¬
luptatis apͥncipio. Paradisus eccłia. ẽ. sic
enim de illa legitur incanticis cantico¬
rum. ortus conclusus. soror mea sponsa.
Aprincipio autem plantatur paradisus:
quia ȩccłia catholica axp̃o qui est pͥncipi¬
um om̃ium condita. ẽẽ. cognoscitur. flu¬
uius deparadiso exiens. imaginẽ portat
xp̃i. depaterno fonte fluentis: qui irri¬
gat eccłiam suam uerbo p̾dicationis ce do¬
ram sitientem. Quod qua tuor fluminibꝰ
deparadiso egredientib t̾ra rigatur. solulũ
mentis nr̃e edificium. prudentia. tempe¬
rantia. fortitudo. iusticia continet: quia
inhis qͥtuor  uirtutibus. tota boni opis

Expanded text:
significat, aut terram viventium, ubi significat, aut terram viventium, ubi illi qui merentur per fidem rectam et bona opera victuri sunt in perpetuum. De quo Dominus ad latronem in cruce confitentem ait: Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Aliter autem paradisus ut diximus significat sanctam Ecclesiam, de qua in Genesi scriptum est: Plantaverat Dominus Deus paradisum voluptatis a principio . Paradisus Ecclesia est: sic de illa legitur in Canticis canticorum: Hortus conclusus soror mea sponsa . A principio autem plantatur paradisus: quia Ecclesia Catholica a Christo, qui est principium omnium, condita esse cognoscitur. Fluvius de paradiso exiens imaginem portat Christi de paterno fonte fluminis, qui irrigat Ecclesiam suam verbo praedicationis, et doram sitientem. Quod quatuor fluminibus de paradiso egredientibus terra rigatur: solidum mentis nostrae aedificium prudentia, temperantia, fortitudo, justitia continet: quia quatuor virtutibus tota boni operis
Abbreviated transcription (Latin):
aradisus est locus inorientis
partibus constitutus: cuius
uocabulum. ex greco in latinũ
uertitur ortus. Porro ebraicȩ eden dicit᷑:
quod in nr̃ar linguã delitiȩ interp̃ta¬
tur: qđ utrumq iunctũ facit ortum de¬
liciarum. Est enim om̃i genere ligni.
oe pomiferarũ arborum consitus: ha¬
bens ce iam lignum uite: non ibi frigꝰ.
non estas: sed ꝑpetua aeris temꝑies.
Ecuuis medio fons ꝓrumpens. totum
nemus irrigat. diuiditurq inqua¬
tuor nascentia flumina: cuiꝰ loci post
peccatum hominis aditus in ter clusus¬
est. Septꝰ ÷ enim undiq romphea flãmea.
adẽ. muro igneo uinctus: ita ut eius cũ¬
cȩlo pene ungat incendium. Cherubin
quoq. idẽ. angłorum p̃sidium arcindis
spͣitib malis. suꝑ romphea flagrantia
orclinatũ ẽ: ut homines flanmȩ angłoᷤᷤ
uero malos. angłi submoueant: necui
carni uł sp̃ui transgressionis. aditus
paradisi pateat. Paradisus. idẽ. ortus
deliciarum. misticȩ aut ȩccl̃iam p̾sentẽ

Expanded text:
aradisus est locus in orientis partibus constitutus, cuius vocabulum ex Graeco in Latinum vertitur hortus: porro Hebraice Eden dicitur, quod in nostra lingua deliciae interpretatur. Quod utrumque iunctum facit hortum deliciarum; est enim omni genere ligni et pomiferarum arborum consitus, habens etiam et lignum vitae: non ibi frigus, non aestus, sed perpetua aeris temperies. E cuius medio fons prorumpens totum nemus inrigat, dividiturque in quattuor nascentia flumina. Cuius loci post peccatum hominis aditus inest. Septus est enim undique romphaea flammea, id est, muro igneo accinctus: ita ut ejus coelo pene jungat incendium. Cherubim quoque, id est, angelorum praesidium arcendis spiritibus malis super romphaea flagranti ordinatum est: ut homines flammae, angelos vero malos angeli submoveant, ne cui carni vel spiritui transgressionis aditus paradisi pateat. Paradisus, id est hortus deliciarum, mystice aut Ecclesiam praesentem
Abbreviated transcription (Latin):
uł silua mistice: sig̾cat sterilitatẽ gentiũ.
unde est illud ꝑs almiste.
qm̃ uenit. Ligna siluarum ꝑse amaros
&e steriles inferunt fructus: sed cum
fuerint insita dulci. dulcissima uber¬
tate pinguescunt: sic gentes quȩ prius
fuerant uelut ligna siluarũ adcult᷑am
fructiferam ꝓductȩ. ante faciem dñi
magno gaudio letature: sedcum dicit
omĩa ligna. illam partem uult intelli
gi: que inseri bonis oꝑib potuit ac mu¬
tari. Saltus. popłs eccłiȩ. ut in ꝓpħa:
qui habitant indeserto. securi dormi¬
ent insaltibus. Saltus agri meridiam
popłs iudeorum. ut in hierechiel ꝓpħar

Expanded text:
entium. Unde est illud Psalmistae: omodo venit . Ligna silvarum per se amaros et steriles inferunt fructus: sed cum fuerint insita, dulcissima ubertate pinfuerant, velut ligna silvarum, ad culturam fructiferam productae, ante faciem Domini magno sunt gaudio laetaturae. Sed cum dicit: Omgi, quae inseri bonis operibus potuit ac mutari. Saltus populus Ecclesiae, ut in propheta: Qui habitant in deserto, securi dormient in saltibus . Saltus agri meridiani populus Judaeorum, ut in Ezechiel pr
Abbreviated transcription (Latin):
ferentes hoc adcursum septem stellar̃.
quib mundum regi dicunt: siue ad
cursum septem dierumpresentium. qͥ¬
b ꝑactis. uite terminus consũmatur.
dicunt. quiꝰ singłiter unus quisq cur¬
sum uite huiꝰ ꝑagit atq transit: aliꝰ
alio tempore seq̃ns alium: ꝑunam tam̃

Expanded text:
ferentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt, sive ad cursum septem dierum praesentium, quibus peractis vitae terminus consummatur, dicunt, quia singulariter unusquisque cursum vitae hujus peragit, atque transit, alius alio tempore sequens al
Abbreviated transcription (Latin):
tate peccatoꝵ. in ipsa tinctione reddim̃¬
pulchri dealbatione uirtutum: unde
& in canticis scͥbitur canticoꝵ: quȩ est
ista quȩ ascendit quasi dealbata: cuiꝰ
mist̾ium ñ alit̾ nͥ sub trinitatis desig¬
natione. id ẽ patͥs & filii ce sp̃s sc̃ĩ cog¬
nominatione complet᷑: dicente dño.

Expanded text:
tate peccatotate peccatopulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum8, 5: 'Quae est ista quae ascendit dealbata?' Cuius mysterium non aliter nisi sub Trinitatis designatione, id est Patris et Filii et Spiritus sancti, cognominat
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ ⁊ sanguis quȩ ob id sacramenta
dicunt᷑: qͦd sub tegum̃to corporalium
rerum uirtus diuina secretius salutem
eorundem sacram̃toꝵ oꝑat᷑. Unde ⁊ sectis
uirtutib uł sacris sacramenta dicunt᷑
quȩ ideo fructuose penes ȩccłiam fiunt:
quia sc̃s in eamanens sp̃s. eundem sa¬
cramentoꝵs latent̾ oꝑat᷑ effectum un-¬
de seu ꝑbonos seu ꝑmalos ministros
intͣ dei eccłiam dispens ent᷑: tam̃ qͥa¬
sc̃s sp̃s mistice illa uiuificat. qͥ qͦndam
aplico in tp̃re uisibilit̾ apparebat oꝑi¬
bus. nec bonor meritis dispensatoꝵ
amplificant᷑ hecdona. nec malorum
attenuant᷑: quia neq qui plantat ali¬
quid ẽ. neq qui rigat. s qui increm̃¬
tum dat ds. Unde & g̃ce misterium dr.
quod secretam & reconditam habeat
dispensationem. Baptismum grece.
latine tinctio int̾ytatur quȩ itcirco
tinetio dr. quia ibi homo sp̃u gr̃ȩ in¬
melius immutat᷑: & longe aliud quã
erat efficit᷑. Priꝰ enim fedi eramꝰ deformi¬

Expanded text:
omini. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorundem sacramentorum operatur; unde et a secretis virtutibus vel a sacris sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eundem sacramentorum latenter operatur effectum. Unde, seu per bonos seu per malos ministros intra Dei ecclesiam dispensentur, tamen qsanctus mystice illa vivificat, qui quondam apostolico in tempore visibiliter apparebat; operibus nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum attenuantur: Quia neque qui plantat aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus; unde et Graece mysterium dicitur quod secretam et reconditam habeat dispositionem. 43. Baptismus Graece, Latine tinctio interpretatur, quae idcirco tinctio dicitur, quia ibi homo spiritu gratimelius immutatur, et longe aliud quam erat efficitur. 44. Prius enim deformi
Abbreviated transcription (Latin):
umbim Dictum quod ex eopri¬
mum pilis factis maris altitudo
temptata est. huius duo genera sũt.
nigrum & candidum: sed meluis
candioum: quod in insulis pruis at¬
hlantici maris inuentum est. Si qui¬
dem & lusitania.⁊ in gallicia
gignitur. summa terra. a renosa. & colo¬
ris igri & pondere grauis: interueni¬
unt & minuti calculi: maxime extor¬
rentib siccatis: lauant eas arenas: & qͦd
subsidit coquunt in fornacib Inueni¬
untur & inaurariis metallis aqua
missa calculi nigri & graues. & dum
aurum colligitur. cum eo remanent.
post ea separati conflantur. & inplũ¬
bum album resoluuntur. Inde & ea¬
dem grauitas plumbi  que au¬
ri est: sic & cupiditas mundi & aua¬
ritia pecuniarum. onerosa ẽ: & graui¬
ssima iniquitate opprimit amatorẽ
ipsius:¬

Expanded text:
umbum dictum quod ex eo primum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallecia gignitur, summa terra arenosa et coloris nigri et pondere gravis. Interveniunt et minuti calculi, maxime e torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, coquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aureis metallis, aqua missa, calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent: postea separati conflantur, et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi, quae auri est. Sic et cupiditas mundi et avaritia pecuniarum onerosa est, et gravissima iniquitate opprimit amatorem ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
pultꝰ est in inferno. Sepulchrum uͦ
allegorice corpꝰ peccatoris intelligit᷑
mortuam uitiis animam intͥnsecus reti¬
nens. Iin euangłio dr. qͥa similes estis se¬
pulchris dealbatis. que aforis parent ho¬
minib speciosa: intꝰ uͦ plena st̃ ossib¬

Expanded text:
sepultus est in inferno . Sepulcrum vero sepultus est in inferno . Sepulcrum vero allegorice corpus peccatoris intelligitur, mortuam vitiis animam intrinsecus retinens. Et in Evangelio dicitur: Quia similes estis sepulcris dealbatis, quae a foris parent hominibus speciosa
Abbreviated transcription (Latin):
malam s etiam pessimam ẽẽ confitetur.
res intelligunt᷑ ut inps almo. Descen¬
dunt in infernum uiuentes. Cadauer
autem ẽ: si insepultum iacet. Nam ca-¬
dauer nominatum a cadendo. quodiã
stare ñ potest: qͦd dumportat᷑ exequias
dicimꝰ crematum reliqͥas. conditum iam¬
Mystice cadauera infidelium corpora¬
am uallem iosaphat cadauerib mor¬
tuoꝵs. Item in aliam partem ponunt᷑:¬
qui cõpleuit uite officium. Nam fun¬
ctos dicimꝰ officio: qͥ officia debita cõ¬
pleuerunt. Unde est: & honorib functus
Hine gͦ deftinẽtus. qͦd ab officio sit uitȩ
depositꝰ. siue qͣsi diẽ functꝰ. Sepultꝰ autẽ
dictus eo qͦd iam sine pulsu ce palpita¬
tione est: id ẽ sine motu. Depelire est
autem. condere corpꝰ. Nam humare.
obruere dicimꝰ: hoc est humum ini¬
cere. Sepultꝰ aut uitiis obrutum: aut
damnatum in inferno significat. Un¬
de dr. Mortuus: autem ce diues⁊ se

Expanded text:
malam, sed etiam pessimam esse profitetur. malam, sed etiam pessimam esse profitetur. res intelliguntur in psalmo: Descendunt in infernum viventes . Cadaver autem est, si insepultum jacet. Nam cadaver nominatum a cadendo, quia jam stare non potest. Quod dum portatur, exsequias dicimus, crematum reliq Cadauera infidelium corporaam uallem Iosaphat cadaueribus mortuorum. item in aliam partem:quia complevit vitae officium. Nam dicimus functos officio, qui officia debita compleverunt. Unde est: Et honoribus functus. Hinc ergo defunctus, quod ab officio sit vitae depositus, sive quasi diem functus. Sepultus autem dictus eo, quod jam sine pulsu et palpitatione est, id est, sine motu. Sepelire est autem condere corpus. Nam humare obruere dicimus, hoc est, humum injicere. Sepultus autem non vitiis obrutum aut damnatum in inferno significat. Unde dicitur: Mortuus est et dives, et
Abbreviated transcription (Latin):
uel amarte qui est effector mortiũ.
siue a morsu hominis pͥmi qͦd uetite ar¬
boris pomum mordens mortem ineur¬
rit. Cria sunt aut̃ genera mortis acerba.
immatura. naturalis. Acerba infantiũ.
immatura iuuenum: mat᷑a id est na¬
turalis senum. Uiui aliquando iusti in¬
telligunt̾ qui consistunt in ȩt̾na uita:
Unde ẽ illuo. Pacebo dño in regione ui¬
uorum. Iin alt̾am partem. Laudaui
magis mortuos quam uiuentes in peccats.
Sine mortuosut sepeliant mortuos
suos. Iin bonam partem. Beati mortui
quit estis.⁊ uita ur̃a abscondita est cum
xp̃o indeo. Alors autem non solum car¬
nis obitum: s etiam int̾itum animȩ ce
damnationem inferni sig̾cat. Unde sc̃p¬
tum ẽ. Quocunq die comederitis ex eo:
morte moriemini. Et alibi saluator ait.
Siqͥs sermonem meum seruau̾it. mor¬
tem non uidebit in ȩt̾num. Iin psalmo¬
scͥptum est. Mors peccatorum pessima ẽ.
Mortem pecc̃oꝵ illam dic̃. quȩ ab hoĩe
non potest intueri: quam non solum

Expanded text:
el a marte, qui est effector mortium, sive a morsu hominis primi, quod vetitae arboris pomum mordens mortem incurrit . Tria sunt autem genera mortis; acerba, immatura, naturalis. Acerba infantum: immatura juvenum: merita, id est, naturalis senum. Vivi aliquando justi intelliguntur, qui consistunt in aeterna vita. Unde est illud: Placebo Domino in regione vivorum . Et in aliam partem: Laudavi magis mortuos quam viventes , hoc est, bsine mortui sepeliant mortuos suos. et in bonam partem: beati mortui quit, estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Mors autem non solum carnis obitum, sed etiam interitum animae et damnatorum inferni significat. Unde scriptum est: Quocunque die comederitis ex eo, morte moriemini . Et alibi Salvator ait. Si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum . scriptum est: Mors peccatorum pessima est . Mortem peccatorum illam dicit, quae ab homine non potest intueri, quam non solum
Abbreviated transcription (Latin):
alneis uͦ nom̃ inditum a lauatione
meroris:. nã g̾ci balanion dixer̃t. qͦd
anxietatẽ animi tollat. ħ ⁊ gimasia dñr.
qr ibi athlete unct̾o corꝑe ⁊ ꝑfricato manibꝰ
ex̾citant᷑. Nã gimnasiũ g̾ce. latine ex̾ciciũ
dr. sic̃ supͣ ostendimꝰ¬

Expanded text:
alneis vero nomen inditum a lavatione moeroris. Nam Graeci balaneion dixerunt, quod anxietatem animi tollat. Haec et gymnasia dicuntur, quia ibi athletae uncto corpore et perfricato manibus exercitantur: Nam gymnasium Graece, Latine exercitium dicitur, sicut supra ostendim
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt: ne obseruatione quadragesimȩ
sordida. adunctionem accedent. Hoc au-¬
tem die simbolum competentib tradi-¬
tur. ꝓpt̃ confinium dñice pasche sollem-¬
nitatẽ: ut qui iam ad di grãm ꝑcipien-
dam festinant: fidem quã confiteant᷑
agnoscant. Cena dñica dicta. ẽ: eo quod
ineo die saluator pascha cum suis discipłiᷤ
fecerit: quod &r hodiesic̃ est traditum cȩ¬
lebrat᷑: scmq meo die crisma conficitur:
atq initium noui testam̃ti. & ueteris
S
ex int̾pretatione uocabuli sui
requies nominat᷑: quod ds
in ipso ꝑfecto mundo requieuisset. Si¬
qͥdem in eo die requieuit dñs insepul-¬
chro: ut quietis illius mist̾ium confir-¬
maret: quẽ uideis obseruandum
inumbra futuri p̾ceptum est. Sed
postquam .xp̃c insepultura sua eius
figuram adimpleuit: obseruatio euiᷤ

Expanded text:
di sunt, ne observatione quadragesimae di sunt, ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. Hoc autem die symbolum competentibus traditur, propter confinem Dominicae paschae solemnitatem, dam festinant, fidem, quam confiteantur, agnoscant. Coena Dominica dicta est, eo quod in eo die Salvator pascha cum suis discipulis fecerit; quod et hodieque, sicut est traditum, celebratur, sanctumque in eo chrisma conficitur, atque initium novi et veteris s ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur: quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem in eo die requievit Dominus in sepulcro, ut quietis illius mysterium confirmaret, quod Judaeis observandum in umbra futuri praeceptum est: sed postquam Christus in sepulcro suo ejus figuram adimplevit, observatio ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Ralendȩ: apud hebreo autem. qͥa scd̾m
lunarem cursum m̃ses supputantur. &
grece mene luna appellatur: inde neo¬
menia. idẽ. noua luna. Erant enim a¬
pud hebreos. ipsi dies kalendarum ex
legali institutione sollempnes. dequibꝰ
in psalterio dicitur: canite ininitio m̃siᷤᷤ
tuba. indie insignis sollempnitatis ur̃ȩ.
En chenia. noua templi dedicatio: grecȩ
enim cenon. dicitur nouum: quando eñi
aliquid nouũ dedicat᷑. E nchenia dicitur.
Hanc dedicationẽ. templi sollẽm tatem.
uidei octobre mense colebant. Dies pal-¬
marum ideo dicitur: eo quod in eo dñs
or saluator nr̃ sicut ꝓpłia cecinit ierłm
tendens. asellum suꝑ sedisse ꝑhibetuir. Tc̃
gradiens cum ramis palmarũ multitudo
plebium. obuiam ei clamauerunt: osan¬
na. benedictus qui uenit innomine dñi.
rex isrł. Uulgus autem ideo hunc diem
capiti lauiũ uocat: quia tunc moris est
lauandi capita infantium. Qui unguen-¬

Expanded text:
Calendae, apud Hebraeos autem quia secundum Calendae, apud Hebraeos autem quia secundum lunarem cursum menses supputantur, et Graece mene luna appellatur: inde neomenia, id est, nova luna. Erant enim apud Hebraeos ipsi dies calendarum ex legali institutione solemnes, de quibus in psalterio dicitur: Canite in initio mensis tuba, in die insignis solemnitatis vestrae . Encaenia, nova templi dedicatio. Graece enim kainon dicitur novum. Quando enim aliquid novum dedicatur, encaenia dicitur. Hanc dedicationis templi solemnitatem Judaei Octobri mense colebant. Dies palmarum ideo dicitur, eo quod in eo Dominus et Salvator noster, sicut propheta cecinit , Hierusalem tendens, asellum sedisse perhibetur: tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamaverunt: Hosanna, benedictus, qui venit in nomine Domini, rex Israel . Vulgus autem ideo hunc diem capitilavium vocat, quia tunc moris est lavandi capita infantium, qui ungen
Abbreviated transcription (Latin):
it̾um ꝑfiguram reꝓmissionis. ȩt̾nam re-¬
qͥem prȩfigurat. Epiphania grecȩ latinȩ
apparitio siue manifestatio uocatur.
eo enim die. xp̃c sideris indicio. magiᷤ ap¬
paruit adorandus: quod fuit figura pͥmi¬
tiȩ credentiũ gentium: Quo die dm̃cũ
baptimatis sacram̃tum. & ꝑmutatȩ a¬
quȩ inuinum. factorum ꝑdñm signo¬
rum pͥncipia exstiterunt. Duȩ st̾ aut̃
epiphaniȩ: prima inqua natus est xp̃e. ⁊¬
pastorib ebreoꝵ angło nuntiante appa¬
ruit: Scd̾a. inqua exgentiũ popło stel¬
la indice. apsepis cunabula. magos ad¬
oraturos ex ibuit. Scenophegia. solemp¬
nitas hebreorum. degreco inlatinũ. tab̾¬
nacłorum dedicatio interpͣtatur: quȩ cȩ¬
lebratur auideis in memoriam expedi-¬
tionis. cum ab egipto ꝓmoti in tab̾na-¬
cłis agebant: & exeo scenophegia. Scena
enim grecȩ: tab̾nacłm dicitur. Quȩ so¬
lempnitas apud hebreos. septembrio
mense celebratur. Neomenia apud nos

Expanded text:
iterum per figuram repromissionis aeternam reqiterum per figuram repromissionis aeternam requiem praefigurat. Epiphania Graece, Latine apparitio sive manifestatio vocatur. Eo enim die Christus sideris indicio magis apparuit adorandus: quod fuit figura primitiae credentium gentium. Quo die Dominicum Baptismatis Sacramentum et permutatae aquae in vinum factorum per Dominum signorum principia extiterunt. Duae sunt autem Epiphaniae: prima, in qua natus Christus pastoribus Hebraeorum, angelo nuntiante, apparuit: secunda, in qua ex gentium populo, stella indice, ad praesepis cunabula magos adoraturos exhibuit. Scenopegia solemnitas Hebraeorum de Graeco in Latinum tabernaculorum dedicatio interpretatur, quae celebrabatur a Judaeis in memoriam expeditionis, cum ab Aegypto promoti in tabernaculis agebant, et ex eo Scenopegia. Scena enim Graece tabernaculum dicitur: quae solemnitas apud Hebraeos Septembri mense celebratur. Neomenia apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
pita ipsa tocius scł̃i morte consumen-¬
da. Has erumnosas plenasq laboribꝰ
mundi ȩtates. quiq felici morte ince¬
runt: Septima iam sabbati pennis
etate suscepti: octauam beatȩ resurre¬
diebus. quasi festiditas. eo qđ
contͣrii sunt fasti. inquib ius fatur.
idest dicit᷑. Sollemnitas asacriᷤdicit᷑:.
ita sustepta. ut mutari obreligionẽ
xp̃i non debeat᷑a soluto. idest firmo
atq solido nominata. Celebritas au¬
tem uocatur: quod non ibi t̾rena. sed
celestia tantum aguntur. Pascha festi¬
uitatum om̃iũ pͥma ẽ: de cutus uocabu¬
lo iam suꝑius dictum est. Pentecosten sic̃
& pascha. apud hȩbreos celebris dieserat.
quod post quinq decades paschȩ cȩlebra¬
tur: unde ce uocabulum sumpsit: pente
enim grece.quinq. In quo die. scđm legẽ.
panss ꝓpositionis. de nouis frugibus of¬
ferebantur. Cuius figuram annus iube-¬
leus intestam̃to ueteri gessit: quȩ nunc

Expanded text:
pita ipsa, totius saeculi morte consumenpita ipsa, totius saeculi morte consumenda. Has aerumnosas, plenasque laboribus, mundi aetates quique felici morte vicerunt, septima jam sabbati perennis aetate suscepti octavam beatae resurrediebus, quasi festiditas, eo quocontrarii sunt fasti, in quibus jus fatur, id est, dicitur. Solemnitas a sacris dicitur, ita suscepta, ut mutari ob religionem Christi non debeat, a solo, id est, firmo atque solido nominata. Celebritas autem vocatur, quod non ibi terrena, sed coelestia tantum aguntur. Paschae festivitatum omnium prima est, de cujus vocabulo jam superius dictum est. Pentecosten, sicut et pascha, apud Hebraeos celebris dies erat, quod post quinque decadas paschae celebratur, unde et vocabulum sumpsit. Pente enim Graece quinque. In quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur: cujus figuram annus jubilaeus in Testamento Veteri gessit, quae nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ad dauidgenerationes uixta utramq
quȩdam uelut adolescentia fuit popłi
dei. Aqua ȩtate qͥa incipit homo gene¬
rare: ꝓpt̾ea matħs euangłista generati¬
onum exhabraam sumpsit exordium:
qui et iam pater gentium constitutus
est. quando mutatum nomen accepit.
Quarta adauid usq ad transmigratio¬
nem babilonis. annos habens uixta he¬
braicam ueritatem. cccc lxxiii. iuxta
pliuis: generationes uixta utrosq co¬
dices. .xuii: quas tamen euangłista
matħs certi mister ii gr̃ã. xiiii. ponit.
Aqua uelud iuuenili etatȩ inpopło dei
regum tempora ceperunt. Hec nãq
in hominibus etas. apta gubernando
solet existere regno. Quinta quasi seni¬
lis ȩtas a transinigratione babilons usq
generationibus & ipsa porro.xiiii: an¬
nis. d larruim. extenta: inqua ut gra-¬
ui senectute fessa. malis crebrioribus.
plebs hebrea quassatur. Sexta quȩ nc̃
agitur ȩtas. nulla generationum uł
tempors serie certa: sed ut etas decre-¬

Expanded text:
ad David, generationes juxta utramque ad David, generationes juxta utramque quaedam velut adolescentia fuit populi Dei, a qua aetate quia incipit homo posse generare, propterea Matthaeus evangelista generationum ex Abraham sumpsit exordium, qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen acQuarta a David usque ad transmigrationem Babylonis, annos habens, juxta Hebraicam veritatem, CCCCLXXIII, juxta plius, generationes, juxta utrosque Codices, XVII. Quas tamen evangelista Matthaeus certi mysterii gratia XIV ponit. A qua velut juvenili aetate in populo Dei regum tempora coeperunt; haec namque in hominibus aetas apta gubernando solet existere regno. Quinta quasi senilis generationibus et ipsa XXIV, porro annis DLXXXIX extenta. In qua, ut gravi senectute fessa, malis crebrioribus plebs Hebraea quassatur. Sexta, quae nunc agitur, aetas nulla generationum vel temporum serie certa: sed, ut aetas decre
Abbreviated transcription (Latin):
e sex huius mundi ȩtatibus. ac
semptima. uel octaua quiȩtis
uitȩq celestis. & supra incompa¬
ratione primȩ ebdomadis. in qua mun¬
dus ornatus est. aliquanta ꝑstriuximꝰ:
et nunc incomꝑatione eui unius hõis.
qui michro cosmos grecȩ aphilosophis.
de eisdem aliquanto latius exponemꝰ.
Prima est gͦ mundi huius aetas. ab adã
usq ad noe continens annos iuxta hȩ-¬
braicam ueritatem. mille sexcentos qͥn-¬
generationes: iuxta utramq editionẽ¬
mimero decem. quȩ uniuersali deleta
est diluuio: sicut pͥmã cuiusq homi¬
nis obliuio demergere consueuit ȩta-¬
tem: quotus enim quisq est. qui suam
recordetur infantiam:. Secunda ȩtas.
anoȩ usq ad abraam. generationes uix¬
ta hebraicam auctoritatem complexa
cia fuit generis popłi dei: &e ideo in lin¬
gua inuect̾a ÷ idest hebrea. Apueri¬
cia namq homo incipit nosse loqui pꝰ
infantiam: que hinc appellata est. qđ
fari non potest. Tercia. ab abraham usq

Expanded text:
e sex hujus mundi aetatibus, ac septima vel octava quietis vitaeque coelestis, et supra in comparatione primae hebdomadis in qua mundus ornatus est aliquanta perstrinximus, et nunc in comparatione aevi unius hominis, qui μικρόκοσμος Graece a philosophis, de eisdem aliquanto latius exponemus. Prima est ergo mundi hujus aetas ab Adam usque ad Noe, continens annos, juxta Hebraicam veritatem, mille sexcentos quingenerationes, juxta utramque editionenumero decem. Quae universali est deleta diluvio. Sicut primam cujusque hominis oblivio demergere consuevit aetatem, quotus quisque est qui suam recordetur infantiam. II. Secunda aetas a Noe usque ad Abraham, generationes, juxta Hebraicam auctoritatem complexa tia fuit generis populi Dei, et ideo in lingua inventa est, id est, Hebraea. A pueritia namque homo incipit nosse loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Tertia ab Abraham usque
Abbreviated transcription (Latin):
itus est t̾ra aquȩ ce mari uici¬
na. & dictum litus quia fluctu ȩlidit᷑:
uł qđ aqua alluitur: cicero intopicis litꝰ
est quod fluctus eli dit. Litus enim al¬
scłi ut est illud euangłicum ubi dr̃.
sagena dñi pisces trahere adlitus: ubi
boni pisces colligunt᷑ inuasa. ma¬
li autem foras mittuntur: aliquando¬
autem ꝑlitus immortalitatis status
signatur. Unde legitur dñs in euan¬
głio sedisse inlittore: & discipłi descri¬
buntur naiuigio laborare. Post refurre¬
ctionem dñs inlutore stetit: qui ante
resurrectionẽ suam coram discipłis sius
influctib maris ambulauit: cuiꝰ ratio
rei festine cognoscitur: si ipsa quȩ tunc
inerat causa pensetur. Quid enim ma-¬
re. nisi p̾sens sc łm significat. qđ se cau¬
sarum tumultu. & undis uitã cor¬
ruptibilis Illidit: quid ꝑsoliditatẽ
figuratur. Quia igitur discipłi adhuc
fluctib mortalis uitȩ inerant. in ma-¬
ri laborant: quia hic redemptor nr̃
iam corruptionẽ carnis excesserat:

Expanded text:
tus est terra aquae et mari vicina, et dictum littus, quia fluctu eliditur, vel quod aqua alluitur. Cicero in Topicis: Littus est qua fluctus elidit. Littus enim fst illud Evangelicum, ubi dicitur sagena Domini pisces trahere ad littus, ubi boni pisces colliguntur in vasa, mali autem foras mittuntur. Per littus immortalitatis status signatur. Unde legitur Dominus in Evangelio sedisse in littore, et discipuli describuntur navigio laborare. Post resurrectionem Dominus in littore stetit, qui ante resurrectionem suam coram discipulis suis in fluctibus maris ambulavit. Cujus rei ratio facile cognoscitur, si ipsa, quae tunc inerat, causa pensetur. Quid enim mare, nisi praesens saeculum, significat, quod se causarum tumultibus et undis vitae corruptibilis illidit? quid per soliditatem figuratur, quia igitur discipuli adhuc fluctibus mortalis vitae inerant, in mari laborabant, quia vero Redemptor noster jam corruptionem carnis excesserat,
Abbreviated transcription (Latin):
neͣ fecit. et uendidit: et cingłm tradi¬
dit chananeo. Inlinteo sindonis subti
lis intextio signatur sc̃ȩ p̃dicationis:
inqͤ mollit̾ quiest̃: qͥa mens u̾lla fide
fidelium spe suꝑna refouet᷑. Unde et
petro animalia ĩ linteo demonstͣnt᷑: qͥa
loq̃ndo dedit: et ab infidelib uitã rec¬
te conuersationis accepͣ. q̃ et cͥananeo
ut hoc qd p̃cipitua unuendo teneat:
matronale oꝑim̃tũ: qđ õperto capite
ad scapulas adextro latere inleuũ hu¬
merũ mutitur. Stola aut̃ grece uoca¬
tino noĩe apellatũ: eo qđ dimidia eiꝰ parᷤ
retro reicitur: qđ uulgomauortẽ dicũt
uocant aũ mauortẽ: qͣsi martẽ: signũ
enim maritalis clignitatis et potestatis in
eo ẽ C ap̃ enĩ mulieris uir ẽ: Inde et
suꝑ caput mulieris ẽ Stola indum̃tũ¬

Expanded text:
nem fecit, et vendidit; et cingulum tradinem fecit, et vendidit; et cingulum tradidit Chananaeo . In lintlis intextio signatur sanctae praedicationis in qua molliter quiescitur, quia mens in illa fidelium spe superna refovetur. Unde et Petro animalia in linteo demonstrantur, quloquendo didicit, et a fidelibus vitam rectae conversationis accipit. Quae et Chananeo ut hoc, quod praecipitur, vivendo teneat, matronale operimentum, quod cooperto capite et scapula a dextro latere in laevum humerum mittitur. Stola autem Graece vocatino nomine appellatum eo quod dimidia ejus parretro reicitur; quod vulgo mavortem dicunt. Vocatum autem mavortem quasi Martem; signum enim maritalis dignitatis et potestatis in eo est. Caput enim mulieris vir est; inde et super caput mulieris est
Abbreviated transcription (Latin):
quo usq hodie arabie et mesopotamie
mulieres uelant᷑: quo inestu tutissimo
um lineũ feminar̃. qͦ humeri oꝑiunt᷑ qđ
greci uł latim sindonẽ uocãt. Nã de the¬
ristro et inisaia legitira. et ingenesi de
decamelo. et ait ad puerũ. quis ẽ ille hõ
qui uenit ad puerũ ꝑagrũ in occursũ
nob̾. Dir̃q ei Ipse ẽ dñs meus. At illa
tollens cito palliũ oꝑuit se. Rebecca uͦ
isa ac uiso. qͥs ille hõ sit requisito apue¬
tore sno scͥbere debeat intelligit: que
sese mox pallio oꝑuit. qͥa tanto sub¬
tiliꝰ salnatoris sui mistĩa penetrat.
qͣnto altiꝰ cleante acta uita confunditur:⁊
et qͥa ꝑuerse egerit uerec̃dat᷑. Pallio
se cooꝑire curauit: qͥa uiso dño. infirmi¬
tatẽ suę actionis erubuit: et illa q̃ pͥus
incamelo libere gestabat᷑. descendens.
bili castitate demonstrauit illud mũ¬
dissimũ fore. et amundis hominib in
sacͣmento ꝑcipiendũ oportere. Itẽ inꝑũ¬
biis demuliere forti ita legitur. sindo¬

Expanded text:
quo usque hodie Arabie et Mesopotamie mulieres velantur, quo in estu tutissimo um lineum feminarum, quo humeri operiuntur, quod Graeci et Latini sindonem vocant. Nam de theristro et in Isaia legitur, et in Genesi de de camelo, et ait ad puerum: Quis est ille homo, qui venit per agrum in occursum nobis? Dixit ei: Ipse est dominus meus. At illa tollens cito pallium, operuit se . Rebecca vero, Isaac viso, quis ille homo sit, requisito puetore suo credere debeat, intelligit. Quae sese mox pallio operuit: quia tanto subtilius Salvatoris sui mysteria penetrat, quanto altius de anteacta vita confunditur: et, quia perverse egerit, verecundatur. Pallio se cooperire curavit, quia viso Domino infirmitatem suae actionis erubuit: et illa, quae prius in camelo libere gestabatur, descendens bili castitate demonstravit illud mundissimum fore, et a mundis hominibus in sacramento percipiendum oportere. Item in Proverbiis de muliere forti ita legitur: Sindo