comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mittis quod tͥ debet᷑. Et turbat᷑ oculus in illo uersu orati¬
onis. dimitte nob debita nr̃a. Quid enĩ ibi facturꝰ es
quando oraturus. & ad ipsũ uersũ uenturus: Uerbũ
contumeliosũ audisti. Uis exigere damnationis suppli¬
ciũ.: Vel tantũ exige. quantũ dedisti feneratori In iniu¬
riã pugno percussus es. interfectionẽ quęris. Ulsura ma¬
la ẽ. Quo iturus es inoratione: Sireliqueris orationẽ.
quo circuitu iturus es ad dm̃i: Ecec dicis. Pat nr̃ qui es
in celis sc̃ĩficetur nomen tuũ. adueniat regnũ tuũ. fiat
uoluntas tua sicut in cęlo & in terra. Dices panẽ nr̃ i coti¬
dianũ da nobis hodie. Cenies ad dimitte nob̾ debita
nr̃a. sicut & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. Cel in ciuita¬
te illa mala abundent usurae istae. ñ intrent parietes
istos ubi pectus tundit᷑. Quid facies quia ibi tu& ille
uersus in medio estis. Preces tibi composuit clestis

Expanded text:
mittis quod tibi debetur; et turbatur oculus in illo versu oratimittis quod tibi debetur; et turbatur oculus in illo versu orationis, Dimitte nobis debita nostra. Quid enim ibi facturus es, quando oraturus es et ad ipsum versum venturus? Verbum contumeliosum audisti: vis exigere damnationis supplicium. Vel tantum exige quantum dedisti, fenerator injuriarum. Pugno percussus es, interfectionem quaeris. Usura mala. Qua iturus es in orationem? Si reliqueris orationem, qua circumiturus es ad Dominum? Ecce dices: Pater noster, qui es in coelis: sanctificetur nomen tuum. Veniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra. Dices: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Venies ad, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Vel in civitate illa mala abundent usurae istae, non intrent parietes istos ubi pectus tunditur. Quid facies, quia ibi tu et ille versus in medio estis? Preces tibi composuit coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
ideo labor ibi. Sed audiant extendentes manꝰ. Ueni̾te
ad me om̃s qui laboratis. Clos clamatis. uos contradicitis.
uos conuitiamuni. ille contra. Uenite ad me om̃s qui la¬
boratis in suꝑbia ur̃a. & requiescetis in humilitate mea.
Discite a me inquit quia mitis sũ & humilis corde. & inue¬
nietis requiẽ animab ur̃is. Unde enĩ illi laborant. nisi
quia ñ sunt mites & humiles corde. Ds̃ humilis factus ẽ.
erubescat homo eẽ superbus. Non defc̃cit de plateis eius¬
usura & dolus. Alsura & dolus ñ abscondunt᷑ saltẽ quia
mala sunt: sed publice sȩuiunt. Etenĩ qui in domo mali¬
aliquid facit: uel de malo suo erubescit. In plateis eiꝰ usura
& dolus. Fęnus & ꝓfessionẽ habet. fenꝰ & ars uocat᷑ corpꝰ.
Dicit᷑ corpus quasi necessariũ ciuitati. & de ꝓfessione sua
uectigal impendit. Usqueadeo in platea c̃: quod saltem
abscondendũ erat. Est &e alia usura peior. quando ñ di¬

Expanded text:
ideo et labor ibi. Sed audiant extendentem manus: Venite ideo et labor ibi. Sed audiant extendentem manus: Venite ad me omnes qui laboratis. Vos clamatis, vos contradicitis, vos conviciamini: ille e contra, Venite ad me omnes qui laboratis in superbia vestra, et requiescetis in humilitate mea. Discite a me, inquit, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . Unde enim illi laborant, nisi quia non sunt mites et humiles corde? Deus humilis factus est, erubescat homo esse superbus. 14. usura et dolus. Usura et dolus non absconduntur saltem quia mala sunt, sed publice saeviunt. Etenim qui in domo aliquid mali facit, vel de malo suo erubescit: In plateis ejus usura et dolus. Fenus et professionem habet, fenus et ars vocatur: corpus dicitur, corpus quasi necessarium civitati, et de professione sua vectigal impendit: usque adeo in platea est quod saltem abscondendum erat. Est et alia usura pejor, quando non di
Abbreviated transcription (Latin):
nẽret paganus. si ille esset xp̃ianus. Et plerũq dicunt
homines ꝰ Et ille si fieret ap̃ianꝰ. qͥs remaneret paganꝰ:
Quod ergo nondũ sunt xp̃iani. quasi muri cuuitatis il¬
luis ñ credentis & contradicentis Quandiu isti murista¬
bunt: Non semꝑ stabunt. Circũit archa muros
iericho. Ueniet tempus septimo archȩ circuitu. ut
om̃s muri. ciuitatis ñ credentis & contradicentis ca¬
dant. Donec fiat hoc: turbat᷑ iste in exercitatione sua
& perferens reliquias contradicentiũ optat pennas a¬
uolationis. optat requiẽ deserti. inmo duret int̾ contra¬
dicentes. perferat minas. bibat oppbria. exspectet qui
eũ saluũ faciat a pusillanimitate & tempestate. Intuc¬
atur caput exemplũ uiae suȩ. tranquillet᷑ in spe & si
turbat᷑ in re. Die ac nocte circuindabit eã suꝑ muros
eius iniquitas. & labor in medio eius & inustitia. Et
ideo labor ibi. quia iniquitas ibi. Iuia iniustitia ibi.

Expanded text:
neret paganus, si ille esset christianus. Plerumque dicunt neret paganus, si ille esset christianus. Plerumque dicunt homines: Et ille si fieret christianus, quis remaneret paganus? Quod ergo nondum fiunt christiani, quasi muri sunt civitatis illius non credentis et contradicentis. Quamdiu isti muri stabunt? Non semper stabunt. Circuit arca muros Jericho: veniet tempus septimo arcae circuitu, ut omnes muri civitatis non credentis et contradicentis cadant . Donec fiat, turbatur iste in exercitatione sua; et perferens reliquias contradicentium, optat pennas avolationis, optat requiem deserti. Imo duret inter contradicentes, perferat minas, bibat opprobria, exspectet qui eum salvum faciat a pusillanimitate et tempestate: intueatur caput, exemplum vitae suae, tranquilletur in spe, etsi turbatur in re. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus iniquitas, et labor in medio ejus et injustitia. Et ideo labor ibi, quia iniquitas ibi: quia injustitia ibi,
Abbreviated transcription (Latin):
bant. & diccbant. Si filius di est. descendat de cruce.¬
Extendebat ille manꝰ suas ad popłm ñ credentẽ & con¬
tradicentẽ. Si enĩ iustus ẽ qui ex fide uuit. iniquus est
qui ñ habet fidẽ. Quod hic ait iniquitatẽ.: perfidiã in¬
telligo. Uidebat ergo dñs in ciuitate iniquitatẽ &
contradictionẽ. & extendebat manus suas ad popłm ñ
credentẽ & contradicentẽ: & tam̃ ipsos exspectans di¬
cebat. Pat̃. ignosce illis: quia nesciunt quid faciunt.
contradicunt. De frontib omniũ modo extendit manꝰ¬
suas ad reliquias ñ credentes & contradicentes. Qm̃ ui
di iniquitatẽ & contradictionẽ in ciuitate. Die ac nocte
circũdabit eã suꝑ muros eius iniquitas. & labor. Super
muros eius. suꝑ muumenta cius tenens quasi capita eiꝰ
nobiles eius. Iile nobilis si xp̃ianus esset. nemo remanẽ¬
ret paganꝰ. Nã plerũq dicunt homines. Nemo rema¬

Expanded text:
bant, et dicebant: Si Filius Dbant, et dicebant: Si Filius Dedentem et contradicentem. Si enim justus est, qui ex fide vivit , iniquus est qui non habet fidem. Quod ergo hic ait, iniquitatem, perfidiam intelligo. Videbat ergo Dominus in civitate iniquitatem et contradictionem, et extendebat manus suas ad populum non credentem et contradicentem; et tamen et ipsos exspectans dicebat: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt .contradicunt. De frontibus omnium modo extendit manus ad reliquias non credentes et contradicentes. Quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in circumdabit eam super muros ejus iniquitas et labor. Super muros ejus, super munimenta ejus, tenens quasi capita ejus, nobiles ejus. Ille nobilis si christianus esset, nemo remaneret paganus. Plerumque dicunt homines: Nemo rema
Abbreviated transcription (Latin):
apłos congregatae sunt linguę. Sp̃s suꝑbie dispersit lur¬
guas. sp̃s sc̃s congregauit linguas. Quando uenit sp̃s sc̃s
suꝑ discipulos. omniũ linguis locuti sunt. ab omnib intel¬
lecti sunt. linguę dispersȩ in unũ congregatȩ sunt. Et.¬
go si adhuc sȩuiunt. & gentiles sunt. expedit eis diuisas
habere linguas. Colunt unã linguã. ueniant ad aec¬
cłam: quia & in diuersitate linguarũ carnis una est lin¬
iuidit unqͥtatẽ ae c̃tͣ qictionẽ inicuutate. Est qͥdĩ cuita t᷑bulenta psa crat
luis dr.  t habet filiũ as̃. Contͣdici. ¶latꝰ ẽ de unginc. pãs resurrexit.
Et unde hocfieri potest: Contͣdiciꝰ. At tendo salt̃ głam cruciꝰ p¬
siuis. iã in fronte regũ crux illa fixa est: cui mimici este¬
cti insultarunt. Effectus probat uirtutẽ. Donuit or¬
bẽ ñ ferro sed ligno. Lignũ crucis contumelus dignũ
iusum inuimicis. & ante ipsũ lignũ stantes caput agita¬

Expanded text:
Apostolos congregatae sunt linguae: spiritus superbiae dispersit linApostolos congregatae sunt linguae: spiritus superbiae dispersit linguas, Spiritus sanctus congregavit linguas. Quando enim Spiritus sanctus venit super discipulos, omnium linguis locuti sunt, ab omnibus intellecti sunt : linguae dispersae, in unum congregatae sunt. Ergo si adhuc saeviunt et gentiles sunt, expedit eis divisas habere linguas. Volunt unam linguam, veniant ad Ecclesiam; quia et in diversitate linguarum carnis, una est linniam vidit iniquitatem et contradictionem in civitate. Est quaedam civitas turbulenta: ipsa erat lius Dei. Et habet filium Deus, contradicis? Natus est de virgine, passus, resurrexit. Et unde hoc fieri potest, contradicis? Attende saltem gloriam crucis ipsius. Jam in fronte regum crux illa fixa est, cui inimici insultaverunt. Effectus probavit virtutem: domuit orbem, non ferro, sed ligno. Lignum crucis contumeliis dignum visum est inimicis, et ante ipsum lignum stantes caput agita
Abbreviated transcription (Latin):
rauerunt. Carpedit eis ut linguȩ coru auuaaiet iu
id ipsũ aduersũ me susurrabant ait om̃s inimici mei.
ꝑdant᷑ in idipsũ in malo. diuidant᷑ linguȩ coꝵ. ñ sibi con¬
sentiant. Submerge dñe. & diuide linguas eoꝵ. Submer¬
ge. Quare. Quia se extulcrunt. Diuide. Quare:
Quia in malũ conspirauerunt. Turrĩ illã recordare
suꝑboꝵ factã post diluuiũ. Quid dixerunt superbi:
Ne pereamus diliuuo. faciamus altã turrĩ. Suꝑbia
se multos cẽ arbitrabant᷑. exstruxert̃ altã turri. & dĩs
duusit linguas eoꝵ. Tunc se cȩperunt ñ intelligere.¬
& hinc facta est origo linguarũ multarũ. Ante eium
lingua una erat: sed una lingua concordib proderat.
ina lingua humilib proderat. At ubi illa collectio in
conspirationem superbiȩ prȩcipitata ẽ: peꝑcit illis ds̃ ut
duuderet linguas. ne se intelligendo ꝑnitiosam facerent
unitatẽ. Per suꝑbos homines diusȩ funt lingus. ꝑ humilẽ

Expanded text:
raverunt, expidipsum adversum me susurrabant, ait, omnes inimici mei , perdant idipsum in malo; dividantur linguae eorum, non sibi consentiant. Submerge, Domine, et divide linguas eorum. Submerge, quare? Quia se extulerunt. Divide, quare? Quia in malum conspiraverunt. Turrem illam recordare superborum factam post diluvium: quid dixerunt superbi? Ne pereamus diluvio, faciamus altam turrem . Superbia se munitos esse arbitrabantur, exstruxerunt altam turrem; et Dominus divisit linguas ipsorum. Tunc se coeperunt non intelligere: hinc facta est origo linguarum multarum. Antea enim una lingua erat; sed una lingua concordibus proderat, una lingua hominibus proderat: at ubi illa collectio in conspirationem superbiae praecipitata est, pepercit illis Deus ut divideret linguas, ne se intelligendo perniciosam facerent unitatem. Per superbos homines divisae sunt linguae, per humiles
Abbreviated transcription (Latin):
attendant psal mũ istũ. Agnoscant se hnc: dicant quas
lne dicit᷑ qui patiunt᷑ quod inc dicit᷑. Certe qui ñ putit
ñ dicat. Non astringo ad uocẽ. quẽ uideo extra passi¬
onem. Ded uide ne cũ uult ee longe a passione. longe
fiuat a sc̃is Cogitet ergo unusquisq de inimico suo si est¬
xp̃ianus. mundus ipse nimicus ẽ. Priuatas ergo immnici¬
tias nemo cogitet auditurus uerba psalmi huus: Sci¬
amus quia ñ est nob̾ colluctatio aduersus carnẽ & san¬
guine. sed aduersus principes & potestates & spualia
nequitiac. id est aduersus diabolũ & angłos eius. quia
&e quando patim̾ homines inportimos ille instigat. ile
inflammat. ille tamquã uasa sua monet. Attencdamꝰ
ergo duos hostes. quẽ uidemus & quẽ non uidemꝰ. Hominẽ
uidemis. diabolũ non uidemꝰ. Hominẽ diligam᷑. diabo¬
la caucamus. Pro homine oreinus. contra diabolu oremꝰ.

Expanded text:
um istum, agnoscant hic se, dicant quod hic dicitur, qui patiuntur quod hic dicitur. Certe qui non patitur, non dicat: Non astringo ad vocem, quem videoextrapassionem.Sedvideatne,cumvultesse longe a passione, longe fiat a sanctis. Cogitet ergo unusquisque de inimico suo; si christianus est, mundus ipsi inimicus est. Privatas ergo inimicitias nemo cogitet, auditurus verba psalmi hujus: sciamus quia non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, et spiritualia nequitiae , id est adversus diabolum et angelos ejus; quia et quando patimur homines importunos, ille instigat, ille inflammat, ille tanquam vasa sua movet. Attendamus ergo duos hostes; quem videmus, et quem non videmus: hominem videmus, diabolum non videmus; hominem diligamus, diabol
Abbreviated transcription (Latin):
fidissima collocatur. Est quȩdã petra ubi domus sccura
consurgit. ut ñ metuat imbrẽ tempestatis flumina enĩ
inpegerunt in domũ illã. & ñ cecidit: fundata enĩ erat
suꝑ petrã. Petra autẽ erat xxp̃c sub nomine dauid figi¬

Expanded text:
fidissima collocatur; est quaedam petra ubi domus secura fidissima collocatur; est quaedam petra ubi domus secura consurgit, ut non metuat imbrem tempestatis. Flumina enim impegerunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram : Petra autem erat Chris
Abbreviated transcription (Latin):
ICUT ALTQIdomũ intraturi ciũꝰ
sit &e ad quẽ ꝑtineat in titulo inspiciamus.
ne forte mportune irruamꝰ quo non oportet
neq rursus timiditatoe uocem ab eo quo
oportet intrare. Tamquã ergo si legeremꝰ in his p̃dus
illius aut illius: ita in superliminari psalmi illius habemꝰ
inscriptũ. In finẽ pro popło qui a sc̃is longe factus est
ipsi dauid in tituli inscriptionẽ. cũ tenucrunt cũ allophi¬
li in geth. Agnoscamꝰ ergo popłm qui longe factus est
a scĩs in tituli inscriptioneꝰ Pertinet hoc enĩ ad ipsũ da¬
uid. quẽ iã nostis intelligere spualit̃. Heq enĩ comm¬
dat᷑ nobis nisi ille de quo dictum est. Finis legis xp̃c ad
iustitiã omni credenti. Ergo in finẽ cũ audis. in xp̃m
intende. ne in uia remanendo ñ ꝑuenias ad finem.
Quicquid eni ẽ ubi infra stẽteris antequã ad xp̃m pue¬
nias. nihil tibi aliud diuinꝰ sermo dicit. nisi accȩde. Nlon¬
dũ c̃ locus ubi securitas sit. Est quidã locus. ubi statio

Expanded text:
icut aliquam domum intraturi, cujus sit et ad quem pertineat in titulo inspicimus, ne forte importune irruamus quo non oportet, neque rursus timiditate revocemur ab eo quo oportet intrare: tanquam ergo si legeremus, Haec praedia illius aut illius; ita in superliminari psalmi hujus habemus inscriptum, In finem, pro populo qui a sanctis longe factus est, ipsi David in tituli inscriptionem, cum tenuerunt eum Allophyli in Geth. Agnoscamus ergo populum qui longe factus est a sanctis in tituli inscriptionem. Pertinet hoc enim ad ipsum David, quem jam nostis intelligere spiritualiter: neque enim commendatur nobis nisi ille de quo dictum est, Finis Legis Christus ad justitiam omni credenti . Ergo, In finem, cum audis, in Christum intende, ne in via remanendo non pervenias ad finem. Quidquid enim est, ubi infra steteris, antequam ad Christum pervenias, nihil tibi aliud divinus sermo dicit, nisi, Accede, nondum est locus ubi securitas sit. Est quidam locus ubi statio
Abbreviated transcription (Latin):
scło. Ded tribulari ñ possumus. nisi ab eis qui longe funt
poris. fit eni plerũq ut qui corpore longe peregrinat᷑ a
te conunctus sit tibi. quia hoc amat quod tu. &e fit ple
ruq ut stans uixta te ex eo quia diligit mundu cũ tu
diligas dim̃ longe sit ate. Quid ergo sibi uult quod ad
ipsum titulu adhuic pe̾rtinet. quia tenuerunt eũ allophi¬
u ingeth: Seth cnutas quedã erat allophiloꝵ id est ali¬
ciugenarũ. utiq popłi longe a sc̃is. Etr eo eni quia alie¬
nigene ñ utiq propinquant scis. sed longe sunt a sc̃is.
Oins qui recusant rp̃m regem. alienigenas funt. Quã¬
re alienigene funt. Quia & ula uitis quaiuis ab alo
plantata. amara facta ẽ Quuid audiuit. Quare conusa
es in amaritudinẽ uitis alienae.: RIon dictu est urtil
mea. quia si uca. dulcis. Si amara. non mea. Sia ica.
utiq aliena: Tenuerunt ergo eũ allophili ingetr. s

Expanded text:
saeculo; sed tribulari non possumus, nisi ab eis qui longe fiuntsaeculo; sed tribulari non possumus, nisi ab eis qui longe fiuntporis. Fit enim plerumque ut qui corpore longe peregrinatur a te, conjunctus sit tibi, quia hoc amat quod tu: et fitrumque ut stans juxta te, ex eo quia diligit mundum, cum tu diligas Deum, longe sit a te. 3. Quid ergo sibi vult, quod ad ipsum titulum adhuc pertinet, quia tenuerunt eum Allophyli in Geth? Geth civitas quaedam erat Allophylorum, id est alienigenarum, utique populi longe a sanctis. Ex eo enim quod alienigenae, non utique appropinquant sanctis, sed longe sunt a sanctis. Omnes qui recusant Christum regem alienigenae fiunt. Quare alienigenae fiunt? Quia et illa vitis quamvis ab illo plantata, amara facta quid audivit? Quare conversa es in amaritudinem, vitis aliena Non dictum est, Vitis mea: quia si mea, dulcis; si amara, non mea; si non mea, utique aliena. Tenuerunt ergo eum Allophyli in Geth. I
Abbreviated transcription (Latin):
teptatio ꝓlutiõ est: & om̃is ꝓbationis effectus habet fruc¬
tũ suũ. quia homo plerũq etiã sibi ipsi ignotus quid fe¬
rat quidue non ferat ignorat. & aliquando pręsuinit se
ferre quod ñ potest. & aliquando desperat se ferre quod po¬
test. Accedit temptatio quasi int̾rogatio. & inuenit᷑ homo
a seipso: quia latebat & scipsũ. sed artificẽ non latebat.
Promde petrus pręsũpsit nescio quid quod in illo nondũ e
Uires suas petrus ignorabat. sed dñs nouerat. Respon¬
dit minus idoncũ qui fabricarat. qui ẽtiã fabricato a se
iures idoncas daturus erat. Quid nondũ dederat sciebat.
ale qui nondũ accęperat nesciebat: Accessit tẽptatio. uega¬
uit. fleuit. accepit. Cũ ergo nesciamꝰ quid petamus. tam¬
qua ñ habentes. & unde gras agamus tamquã accipientes:
opus est semꝑ teptationib & tribulationib crudiri in hoc

Expanded text:
tentatio probatio est, et omnis probationis effectus habet fructentatio probatio est, et omnis probationis effectus habet fructum suum. Quia homo plerumque etiam sibi ipsi ignotus est: quid ferat, quidve non ferat, ignorat; et aliquando praesumit se ferre quod non potest, et aliquando desperat se posse ferre quod potest: accedit tentatio quasi interrogatio, et invenitur homo a seipso; quia latebat et seipsum, sed artificem non latebat. Proinde Petrus praesumpsit nescio quid quod in illo nondum erturum: vires suas Petrus ignorabat, sed Dominus noverat. Respondit minus idoneum qui fabricaverat, qui etiam fabricato a se vires idoneas daturus erat, quid nondum dederat, sciebat; ille qui nondum acceperat, nesciebat: accessit tentatio; negavit, flevit, accepit . Cum ergo nesciamus quid petamus tanquam non habentes, et unde gratias agamus tanquam accipientes, opus est semper tentationibus et tribulationibus erudiri in isto
Abbreviated transcription (Latin):
&e ipse cupiditatib suis. omnis ergo popłs talis longe
ea scĩs. Nolite itaq fr̃s in solis uidacis hoc aduertere.
Data sunt quidem in illis quasi primitiua exempla. ut
in illo popło eluceret quod ominis homo caueret. Iꝑte
illi regẽ xp̃m recusauerunt. & regẽ cęsarẽ dilexerunt.
Est quidem & cęsar rex homo hominib ad humana.
sed alius ẽ rex ad diuina. Alius rex ad uitã tempora¬
lẽ. alius ad acternam. Alius rꝑx treñ alius rex celestis
Rex terrenus sub rege celesti. rex celestis suꝑ onnia.
Non ergo illi qui & dixert̃ se habere regẽ cȩsarẽ pecca¬
uerunt. sed quia regẽ xp̃m habere noluert̃. Et modo
multi xp̃m regẽ in celo sedentẽ & ubiq regnantẽ habere
nolunt. & ipsi sunt qui tribulant nos. Contra tales iste
psalmus confirmat nos. Necesse ẽ ciũ ut tales ꝑatiam᷑
usq in finẽ. quos ñ paterem̾ nisi nob̃ expediret. Oñus enĩ

Expanded text:
et ipse cupiditatibus suis, omnis ergo populus talis longe et ipse cupiditatibus suis, omnis ergo populus talis longe est a sanctis. Nolite itaque, fratres, in solis Judaeis hoc advertere. Data sunt quidem in illis quasi primitiva exempla, ut in illo populo eluceret quod omnis homo caveret. Aperte illi regem Christum recusaverunt, et regem Caesarem elegerunt. Est quidem et Caesar rex homo hominibus ad humana, sed alius rex est ad divina; alius rex ad vitam temporalem, alius ad aeternam; alius rex terrenus, alius rex coelestis: rex terrenus sub rege coelesti, rex coelestis super omnia. Non ergo illi quia dixerunt se habere Caesarem regem, peccaverunt; sed quia regem Christum habere noluerunt. Et modo multi Christum regem in coelo sedentem et ubique regnantem habere nolunt: et ipsi sunt qui tribulant nos. Contra tales iste psalmus confirmat nos. Necesse est enim ut tales patiamur usque in finem: quos non pateremur, nisi nobis expediret. Omnis enim
Abbreviated transcription (Latin):
triũ testiũ stabit omne uerbũ Istũ titulũ cũ legissent
iudaci: indignati sunt & dixerunt ad pilatũ. Holi scri¬
bere rex iudeoꝵ. sed quia ipsc dixit se regẽ c̃ẽ iudȩorum
Ipsum dixisse scribe dixerunt. non hoc ẽẽ quod dixit
Sed quia uerũ ẽ in alio psalmo in tituli inscriptione
ne corrũpas. respondit pilatꝰ. Quod scripsi scripsi. Serpp¬
sit tamquã dicens. Non corrũpo ueritatẽ. & si uos di¬
ligitis falsitatem. Quia ergo in maledicto isto indigna¬
ti sunt iudaei dicentes. nos ñ habemus regẽ nisi solũ cȩsa¬
rẽ : de tituli offensione longe facti sunt a scĩs. P ropinques
sc̃ĩs. & adglutinent᷑ sc̃õ qui regẽ ap̃m agnoscunt: & habe¬
re concupiscunt. Longe fiant a sc̃ĩs. qui contradicentes ti¬
tulo respuerunt regẽ dm̃. & elegert̃ regẽ hominẽ. Om¬
nis ergo popłs humano regno delectatꝰ respuers in se reg¬
nare dm̃. quo regnante ita quisq subiectus ẽ. ut regnetꝰ

Expanded text:
trium testium stabit omne verbum . Istum titulum cum legissent Judaei, indignati sunt, et dixerunt ad Pilatum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit se regem esse Judaeorum. Ipsum dixisse scribe, dixerunt; non hoc esse quod dixit. Sed quia verum est in alio psalmo, In tituli inscriptionem ne corrumpas , respondit Pilatus, Quod scripsi, scripsi: tanquam dicens, Non corrumpo veritatem, etsi vos diligitis falsitatem. Quia ergo in maledicto isto indignati sunt Judaei, dicentes, Nos non habemus regem nisi solum Caesarem , de tituli offensione longe facti sunt a sanctis. Propinquent sanctis, et agglutinentur sancto qui regem Christum agnoscunt et habere concupiscunt: longe fiant a sanctis qui contradicentes titulo respuerunt regem Deum, et elegerunt regem hominem. Omnis ergo populus humano regno delectatus, respuens in se regnare Dominum, quo regnante ita quisque subjectus est, ut regnet
Abbreviated transcription (Latin):
ira uultus ciꝰ & nobis ad intelligendũ appropinquauit cor
ulus Itaq intelligite illud quod in psalmo alio comincino¬
rauit. congregatio tauroꝵ id est suꝑhor cormpetaru int
uaccas popłoꝵ. Quas dixit uaccas. Animas seductibileꝰ
Elt quid hoc: Ut excludant᷑ in id est apparant qui
latebant. qui ꝓbati sunt argento. Quid est argento:

Expanded text:
ira vultus ejus, et nobis ad intelligendum appropinquavit cor ira vultus ejus, et nobis ad intelligendum appropinquavit cor ejus. Itaque intelligite illud quod in psalmo alio commemoravit: Congregatio taurorum, id est superborum cornupetarum, inter vaccas populorum. Quas dixit vaccas? Animas seductibiles. Utquid hoc? Ut excludantur hi, id est appareant qui latebant, qui probati sunt argento. Quid est, argento?
Abbreviated transcription (Latin):
Unde dicunt̾ & in arte argentea exclusores. id est ex
quadã confusionc masse formae expressores. Ergo multi
qui optime possent scripturas dinoscere & ꝑtractare la¬
tebant in popło dĩ. nec asserebant solutionẽ questionũ
difficiliũ. cũ calumniator nullus instaret. Nũquid enĩ
pfecte de trinitate tractatũ c̃ antequã oblatrarent
arriami: Numquid ꝑfecte de penitentia tractatũ ẽ
antequã obsisterent nouatian. Dic ñ ꝑfecte de baptis¬
mate tractatũ ẽ: ante quã contradicerent foris positi
rebaptiratores. Nec de ipsa unitate xp̃i enucleate
dicta erant quȩ dicta sunt: nisi postea quã separatio i¬
la urgẽre cepit fr̃s infirmos. Et iã illi qui nouerant hec
tractare atq dissoluere ne perirent infirmi sollicitati
questionib impioꝵ. sermonib & disputationib sins obscu¬
ra legis in publicũ deduxert̃. Ergo illi diusi sunt pre

Expanded text:
Unde dicuntur et in arte argentaria exclusores, id est, ex Unde dicuntur et in arte argentaria exclusores, id est, ex quadam confusione massae, formae expressores. Ergo multi qui optime possent Scripturas dignoscere et pertractare, latebant in populo Dei; nec asserebant solutionem quaestionum difficilium cum calumniator nullus instaret. Numquid enim perfecte de Trinitate tractatum est, antequam oblatrarent Ariani? numquid perfecte de poenitentia tractatum est, antequam obsisterent Novatiani? Sic non perfecte de Baptismate tractatum est, antequam contradicerent foris positi rebaptizatores; nec de ipsa unitate Christi enucleate dicta erant quae dicta sunt, nisi posteaquam separatio illa urgere coepit fratres infirmos, ut jam illi qui noverant haec tractare atque dissolvere, ne perirent infirmi sollicitati quaestionibus impiorum, sermonibus et disputationibus suis obscura Legis in publicum deducerent. Ergo illi divisi sunt prae
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ eius. Quid tibi ergo contigit ut ext̃minarẽ.¬
ris. ut ab hereditate separareris. De ira dĩ est. Atten¬
de enĩ quid sequat᷑. Palluerunt testamentũ eus. diusi
sunt pre ira uultꝰ euis. Quid exspectatis qua maiore
nota ostendant᷑ heretici: Diuisi sunt prȩ ira uultus eiꝰ.
& appropinquauit cor illius. Cuius cor intelligimꝰ. nisi
cuius ira diuisi sunt. Quomͦ appropinquauit cor uluꝰ.
ut intelligamꝰ uoluntatẽ illius. Ctenĩ hereticis asser¬
ta ẽ catholica. & ex his qui male sentiunt probati sunt
qui bene sentiunt. Multa enĩ latebant in scripturis.
Et cũ precisi essent heretici. questionib agitauerunt
aeccłam dĩ. Aꝑta sunt quę latebant. & intellecta est
uoluntas dĩ. Inde dicit᷑ i alio psalmo. Congregatio tau¬
rorũ int uaccas popłoꝵ. ut excludant᷑ in qui ꝓbati sunt
argento. Cexcludant᷑ enĩ dixit emineant. appareant

Expanded text:
mentum ejus. Quod tibi ergo contigit, ut exterminarementum ejus. Quod tibi ergo contigit, ut exterminareris, ut ab haereditate separareris, de ira Dei est. Attende enim quid sequatur: Polluerunt testamentum ejus; divisi sunt prae ira vultus ejus. Quid exspectatis, qua majore nota ostendantur haeretici? Divisi sunt prae ira vultus ejus. 22. Et appropinquavit cor illius. Cujus intelligimcujus ira divisi sunt? Quomodo appropinquavit cor illius? Ut intelligamus voluntatem illius. Etenim ex haereticis asserta est Catholica, et ex his qui male sentiunt probati sunt qui bene sentiunt. Multa enim latebant in Scripturis; et cum praecisi essent haeretici, quaestionibus agitaverunt Ecclesiam Dei: aperta sunt quae latebant, et intellCongregatio taurorum inter vaccas populorum, ut excludantur hi qui probati sunt argento . Excludantur enim dixit, emineant, appareant.
Abbreviated transcription (Latin):
caueant & obseruent. qui ñ timent dm̃. E&xtendit manũ
suã in retribuendo. Polluerunt testamentũ ciꝰ. Lege testa¬
mentũ quod polluert̃: In semine tuo benedicent᷑ om̃s gen¬
tes Polluerunt testamentũ euis. Tu contra ista uerba
testatoris quid dicis: Affrica sola istã gr̃am meruit sc̃i
donati. in ipso remansit aeccła xp̃i. Dic saltẽ aeccłam
donati. Quare adiungis xp̃i de quo dictũ est. in semi¬
ne tuo benedicent᷑ om̃s gentes: Post donatũ us ire.
sone xp̃m. & sic recede Uidete ergo quid sequitur
Polluerunt testamentũ ciꝰ Quod testameritũ: Abra¬
he dictȩ sunt promissiones & semini eius. Apłs dicit
facit aut supordinat. Abrahȩ dictȩ sunt ꝓmissiones &
semini eius. Non dicit & seminib tamquã in multis.
sed tanquã in uno. & semini tuo quod est xp̃s. In hoc¬
ergo ap̃o quod promissũ est testamentum: In semine
tuo benedicent᷑ om̃s gentes. Tu qui dimisisti unitatẽ
omniũ gentiũ. & in parte remansisti: pallusti testa¬

Expanded text:
i non timent Deum. Extendit manum suam in retribuendo. 21. Polluerunt testamentum ejus. Lege testamentum quod polluerunt: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Polluerunt testamentum ejus. Tu contra ista verba testatoris quid dicis? Africa sola istam gratiam meruit sancti Donati, in ipso remansit Ecclesia Christi. Dic saltem, Ecclesia Donati. Quare adjungis, Christi, de quo dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Post Donatum vis ire? Pone Christum, et sic recede. Videte ergo quid sequitur: Polluerunt testamentum ejus. Quod testamentum? Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejusfacit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, quasi in multis, sed tanquam in uno, Et semini tuo qui est Christus. Hocergo Christo quod promissum est testamentum? In semine tuo benedicentur omnes gentes. Tu qui dimisisti unitatem omnium gentium, et in parte remansisti, polluisti testa
Abbreviated transcription (Latin):
Conuitia hominũ ferre ñ possum. Otridunt. rabie fe¬
runt᷑. accenduntur iracundia. In ira adumbrabant me:
prodesse illis non possum.Utinã requiescã alicubi ab eis
separatus corpore ñ amore. ne in me conturbet᷑ ipsa dile¬
ctio. Ulerbis meis & collocutions mea prodesse ñ possum.
orando pro eis forsitan ꝓdero. Dicunt ista homines. Sed
plerũq ita ugant̾. ut uolare ñ possint. F orte enĩ ñ ligant᷑
uisco. sed ligant᷑ officio. Si aut̃ ligant᷑ cura &x officio. &
de serere ñ possunt: dicant. Optabã dissolui. & ce cũ ap̃o
propt̾ uos. Columba religata affectu ñ cupiditate uola¬
re ñ poterat propt̃ implendũ officiũ. ñ propt̃ paruum
meriti. Cam̃ desideriũ in corde necesse ẽ ut sit: nec patit̾

Expanded text:
Convicia hominum ferre non possum, stridunt, rabie feConvicia hominum ferre non possum, stridunt, rabie feruntur, accenduntur iracundia, in ira adumbrant me; prodesse illis non possum: utinam requiescam alicubi ab eis separatus corpore, non amore; ne in me conturbetur ipsa dilectio: verbis meis et collocutione mea prodesse non possum, orando pro eis forsitan prodero, Dicunt ista homines, sed plerumque ita ligantur ut volare non possint. Forte enim non ligantur visco, sed ligantur officio. Si autem ligantur cura et officio, et deserere non possunt, dicant: Optabam dissolvi, et esse cum Chsarium propter vos . Columba religata affectu, non cupiditate, volare non poterat propter implendum officium, non propter parvum meritum. Tamen desideriu
Abbreviated transcription (Latin):
curã suã. sed in quib deficiat om̃is humana industria &
iuigilantia. Corrigere non potest. Pati necesse est. Et qͥ
corrigi non potest. tuus ẽ aut consortio generis humani
aut plerũq aeccłastica communione. Intus ẽ. Quid facit̾.
Quo ibis. Quo te separabis. ut ista non patiaris. Sed
adesto. loquerȩ. ex hortare. blandire. minare. corripe:
feci omnia. Quicquid uiriũ habui impendi. & exp̃ssi
Nihil uideo me ꝓfecisse. Oninis opera insũpta est.
dolor remansit. Quomodo ergo requiescat cor meũ a
talib. nisi ut dicã quis dabit mibi pennas sicut colũbę.
tamen ñ sicut coruo: Colũba a molestus quęrit auola¬
tionẽ. sed ñ amittit dilectionẽ. Colũba enĩ ꝓ signo dile¬
ctionis ponit᷑. & in ea genitꝰ amatur. Nihil tã amicũ
gemitib quã columba. Die noctuq gemit. tamquã hic
posita ubi gemendũ est. Quid ergo dicit iste dilector:

Expanded text:
curam suam, sed in quibus deficiat omnis humana industria et curam suam, sed in quibus deficiat omnis humana industria et vigilantia: corrigere non potest, pati necesse est. Et qui corrigi non potest tuus est, aut consortio generis humani, aut plerumque ecclesiastica communione; intus est, quid facies? quo ibis? quo te separabis, ut ista non patiaris? Sed adesto, loquere, exhortare, blandire, minare, corripe. Feci omnia, quidquid virium habui impendi et expressi, nihil me video profecisse; omnis opera insumpta est, dolor remansit. Quomodo ergo requiescet cor meum a talibus, nisi ut dicam, Quis dabit mihi pennas? sicut columbae tamen, non sicut corvo. Columba a molestiis quaerit avolationem, sed non amittit dilectionem. Columba enim pro signo dilectionis ponitur, et in ea gemitus amatur. Nihil tam amicum gemitibus quam columba: die noctuque gemit, tanquam hic posita ubi gemendum est. Quid ergo dicit iste dilector?
Abbreviated transcription (Latin):
atur uulnꝰ meũ plagas crebras. ut sanatũ exercitationi
reddat᷑. Fit hoc fr̃s. & surgit plerũq in animo serui dĩ
desideriũ solitudinis ñ ob aliud iusi propt̃ turbã tribu¬
lationũ & scandaloꝵ. & dicit. Quis dabit mͥ pennas.
Uidet se sinc pennis. an potius ligatis pennis. Si dest̃.
dentur. Si sunt ligatę. soluant᷑: quia c̃tiã qui soluit penna
aui aut dit aut reddit illi penuas suas. NIon enĩ habelat
eas tamquã suas. quib uolare ñ poterat. Ligatȩ penuae
onus faciunt. Quis inquit dabit mͥ pennas sicut colũ¬
be. Et uolabo. & requiescã. Requiescct. libiꝰ. Duos dixi sen¬
inuictus: in exercitatione sua quantũ legimꝰ conturbatꝰ
ẽ & ait. De cȩtero mihi nemo molestus sit. Tamquã di¬
ceret de illo psalmo. Cediũ detinuit nie a peccatorib
relinquentib legẽ tuã. Conat᷑ ergo homo plerũq corr¬
gere homines distortos. prauos. ꝑtinentes quiden ad

Expanded text:
atur vulnus meum crebras plagas, ut sanatum exercitationi atur vulnus meum crebras plagas, ut sanatum exercitationi reddatur. Fit hoc, fratres, et surgit plerumque in animo servi Dei desiderium solitudinis, non ob aliud nisi propter turbam tribulationum et scandalorum, et dicit: ligatis pennis? Si desunt, dentur; si ligatae sunt, solvantur: quia etiam qui solvit pennas avi, aut dat aut reddit illi pennas suas. Non enim habebat eas tanquam suas, quibus volare non poterat. Ligatae pennae onus faciunt. Quis, inquit, dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? Requiescet, ubi? Duos dixi seninvictus, in exercitatione sua, quantum legimus, conturbatus est, et ait: De caetero nemo mihi molestus sit . Tanquam diceret de illo psalmo: Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam . Conatur ergo homo plerumque corrigere homines distortos, pravos, pertinentes quidem ad
Abbreviated transcription (Latin):
re cos qui occidunt corpus. Ille seuendo corpus occidit
tu ocdio habendo animã occidisti. & ille corpus alienũ
tu animã tuã. Metus ergo mortis cecidit super me.
Cunor & tremor uenert̃ suꝑ me. & contȩxert̃ me tene¬
brae. & dixi. Qui odit frem suũ. in tenebris ẽ usq adhuc
Di dilectio lumen ẽ. odiũ tenebre. Et quid sibi ait
in illa infirmitate positus. & in illa exercitatione contur¬
batus. Quis dapit mihi pennas sicut columbe. Et uola¬
bo. & requiescã. Aut mortẽ optabat. aut solitudinẽ de¬
siderabat. Quandii inquit id mecũ agit᷑. id mihi prȩcr¬
pit̾ ut inimicos diligã: Conuitia m istoꝵ crebrescentia
& adumbrantia me commouent oculũ meũ. ꝑturbant lu¬
menmeũ. appetunt cormeũ. interficiunt animũ incum.
Uellẽ ut abirẽ si infirmus sũ ne i mendo augcã peccati peco¬
ta. aut certe separari paululũ a genere humano. ne pati¬

Expanded text:
re eos qui corpus occidunt ? Ille saeviendo corpus occidit, re eos qui corpus occidunt ? Ille saeviendo corpus occidit, tu odio habendo animam occidisti; et ille corpus alienum, tu animam tuam. Metus ergo mortis cecidit super me.venerunt super me, et contexerunt me tenebrae. Et dixi. Qui audit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc. Si dilectio lumen est, odium tenebrae . Et quid sibi ait in illa infirmitate positus, et in illa exercitatione turbatus? Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? Aut mortem optabat, aut solitudinem desiderabat. Quamdiu, inquit, id mecum agitur, id mihi praecipitur ut inimicos diligam, convicia istorum crebrescentia et adumbrantia me, commovent oculum meum, perturbant lumen meum, appetunt cor meum, interficiunt animam meam. Vellem ut abirem, sed infirmus sum, ne manendo augeam peccata peccatis: aut certe separarer paululum a genere humano, ne pati
Abbreviated transcription (Latin):
corripis. merito tͥ dicet᷑. Cice trabẽ primo de oculo
tuo. & sic uidebis cicere festucã de oculo fr̃is tui. Nlã
ut noueritis quantũ intersit inter irã & odiũ. coti¬
dic homines irascunt᷑ filiis suis. date qui oderint filios
Conturbatus iste orabat & contristatus luctans adus
referendo uinceret. sed ne aliquẽ eoꝵ odisset. Hino
orat. hinc petit a uoce inimici & a tribulatione pec¬
catoris. Qm̃ declinauert̃ in me iniquitates. & in ira
adumbrabant me. Cor meũ contristatũ ẽ inine hoc ẽ
illud alibi dictũ. Turbatus est prę ira oculus m̃s¬
Et si oculus tuus turbat᷑. quid sequit᷑. Et metꝰ mortis
mors odium est Cũ cȩperit homo timere ne oderit quẽ¬
diligebat. mortẽ timet. & acriorẽ mortẽ & interiorẽ
mortẽ qua occidit᷑ anima non corpus. Attendebas ho¬
minẽ seuientẽ in te. Quiderat facturꝰ : Contrã quẽ
tibi sccuritatẽ tuus dñs dederat dicens. Holite timo¬

Expanded text:
corripis: merito tibi dicitur, Ejice primum trabem de oculo corripis: merito tibi dicitur, Ejice primum trabem de oculo tuo, et sic videbis ejicere festucam de oculo fratris tui . Nam ut noveritis quantum intersit inter iram et odium: quotidie homines irascuntur filiis suis; date qui oderint filios suos. Conturbatus iste orabat et contristatus, luctans advereferendo vinceret, sed ne aliquem eorum odisset. Hinc orat, hinc petit. A voce inimici, et a tribulatione peccatoris: quoniam declinaverunt in me iniquitatem, et in ira adumbrabant me. Cor meum conturbatum est in me. Hoc est illud alibi dictum: Turbatus est prae ira oculus m. Et si oculus turbatus est, quid sequitur? Et formido mortis mors odium est. Cum cdiligebat, mortem timet; et acriorem mortem, et interiorem mortem, qua occiditur anima, non corpus. Attendebas hominem saevientem in te: quid erat facturus, contra quem tibi securitatem tuus Dominus dederat, dicens, Nolite time
Abbreviated transcription (Latin):
diabolũ. Homo ille hoc est quod tu scđm humana na
terum intellige: Unum dilige. alterum caue. Nãq
& inimicus ille quẽ uides hoc in te uult humiliare uin¬
de uincit᷑. Uerbi gr̃a. Si diuitus tuis uincit᷑. paupe¬
auferre quib uincit᷑. & illud tibi tollere unde uincitur¬
Homo enĩ hominẽ iuncis bunana felicitate. diabolũ
aut̃ uincis inimici dilectione. Quomꝰ ergo homo ambit
auferre tibi & detruncare. aut auertere felicitatr̃ qua
uincit᷑. sic & diabolus hominẽ uult uincers auferendo
unde iuincit᷑. Ded cura in corde inimici scruare dilectio¬
nẽ. qua diabolũ uincis. Seuiat hono quantũ potest.
auferat quicquid potest: si diligit᷑ aꝑte sȩuens. uictus
turbato prae ira oculo suo. Ira uero fr̃is si fuerit inue¬
terata. iam odium est. Ira turbat oculũ. odiũ extin¬
guit. Ira festuca est. odiũ trabes est. Aliquando odi¬
sti. & corripis irascentẽ. In te ẽ odiũ. in illo ira quem

Expanded text:
diabolum. Homo ille hoc est quod tu secundum naturadiabolum. Homo ille hoc est quod tu secundum naturaterum intellige; unum dilige, alterum cave. Namque et inimicus ille quem vides, hoc in te vult humiliare unde vincitur. Verbi gratia, si divitiis tuis vincitur, paupeauferre quibus vincitur. Et ille Homo enim hominem vincis humana felicitate, diabolum autem vincis inimici dilectione. Quomodo ergo homo ambit auferre tibi, et detruncare, aut evertere felicitatem qua vincitur, sic et diabolus hominem vult vincere auferendo unde vincitur. Sed cura in corde servare inimici dilectionem, qua diabolum vincis. Saeviat homo quantum potest, auferat quidquid potest; si diligitur aperte saeviens, victus s orabat, tanquam turbato prae ira oculo suo. Ira vero fratris si fuerit inveterata, jam odium est. Ira turbat oculum, odium exstinguit: ira festuca est, odium trabes est. Aliquando odisti et corripis irascentem; in te est odium, in illo ira quem
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ timendũ est ne aliquid faciat homo mnimicꝰ
Quid enĩ facturus c̃. Multa mala dicturꝰ oppbria
iaculaturꝰ. in conuitiis seuiturus. Sed quid tibi. Gau¬
dete inquit & exultate. qm̃ merces ur̃a multa ẽ inelo.
Iile in terra geminat conuitia. tu in cęlo lucra. Sed
seuiat ampluis. possit & aliquid amplius. quid te secu¬
rius cui dictũ est nolite timere eos qui occidunt corpꝰ.
animã autẽ non possunt occidere. Quid est ergo
timendũ quando pãteris inimicũ: Ne conturbet᷑
tibi dilectio. qua diligis inimicum. Et̃enĩ inimicus
ille homo caro & sangui quod udet in te ap̃pe¬
tit. Alius aut̃ mimicus occultus rector harũ tenebra¬
rũ quas tu pãteris in carne & sanguine alterũ occultũ
tuũ petit. thesauros tuos interiores deprędari & uastare
molitur. Duos ergo inimicos constitue tibi ante oculos.
unũ apertũ: alterũ occultũ. Apertũ hominẽ. occultũ

Expanded text:
Neque enim timendum est ne aliquid faciat homo inimicus. Neque enim timendum est ne aliquid faciat homo inimicus. Quid enim facturus est? Multa mala dicturus, opprobria jaculaturus, in conviciis saeviturus: sed quid tibi? Gaudete, inquit, et exsultate quoniam merces vestra magna est in coelis . Ille in terra geminat convicia, tu in coelo lucra. Sed saeviat amplius, possit et aliquid amplius: quid te securius, cui dictum est, Nolite timere eos qui corpus occidunt. animam autem non possunt occidere ? Quid est ergo timendum quando pateris inimicum? Ne conturbetur tibi dilectio qua diligis inimicum. Etenim inimicus ille homo, caro et sanguis, quod videt in te appetit. Alius autem inimicus occultus, rector harum tenebrarum quas tu pateris in carne et sanguine, alterum occultum tuum petit, thesauros tuos interiores depraedari et vastare molitur. Duos ergo inimicos constitue tibi ante oculos; unum apertum, et alterum occultum: apertum, hominem; occultum,
Abbreviated transcription (Latin):
iati ini fluctib. dñe pereo. salua me. talis & huiꝰ uor
praecessit. Exaudi is depcationẽ meã &e ne despȩxe¬
ris precẽ meã. intende mihi &e cxaudi me. Quare :
Nuid enĩ pateris: Quid gemis: Contristatus sũ
in exercitatione mea Crerceri me quidem int malõ
posuisti. sed nimis exsurrȩrerunt supra uires meas.
Tranquilla ꝑturbatũ. manum extende mergenti
Contristatus sũ in exercitatione mea. & conturbatus
sũ a uoce inimici. & a tribulatione peccatoris. quoniã
declinauerunt in me iniquitatẽ. & in ira adumbrabant̃
me. Audistis fluctus & uentos. Taniquã humiliato
insultabant. & ille orabat. Vndiq illi strẽpitu insul¬
tationis seiuebant. at ille intus inuocabat quẽ non
uidebant. Cũ aliquid tale patit᷑ xp̃ianus : ñ debet fa¬
cile uelle ire in eũ a quo patit᷑ & uelle uentũ iunccre.
sed conuertere se ad orationẽ. ne amittat dilectionem

Expanded text:
vit in fluctibus, Domine, pereo, salva me ; talis et hujus vox vit in fluctibus, Domine, pereo, salva me ; talis et hujus vox praecessit, Exaudi, Deus, deprecationem meam, et ne despexeris precem meam: intende mihi, et exaudi me. Quare? quid enim pateris? quid gemis? Contristatus sum in exercitatione mea. Exerceri me quidem inter malos posuisti, sed nimis exsurrexerunt supra vires meas: tranquilla perturbatum, manum extende mergenti. Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum a voce inimici, et a tribulatione peccatoris: quoniam declinaverunt in me iniquitatem, et in ira adumbrabant me. Audistis fluctus et ventos: tanquam humiliato insultabant, et ille orabat; undique illi strepitu insultationis saeviebant, at ille intus invocabat quem non videbant. 6. Cum aliquid tale patitur christianus, non debet facile velut odio ire in eum a quo patitur, et velle ventum vincere; sed convertere se ad orationem, ne amittat dilectionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ut odiũ inducit aduersus inimicos reluctans odio ut ꝑsi¬
ceret dilcctionẽ. in ipsa pugna & lucta turbatus est
nus eĩ uex c̃ in alio psalmo. Turbatus ẽ prȩ ira ocułꝰ
MI Et quid ibi sequit᷑: Inueteraui in omnib inimnicis
meis Nelut in tempestate & fluctib mergi oeperat ut
petrus. Iile crũ calcat fluctus huius scti. qui diligit ini¬
nicos. Ap̃c in mare ambulabat intrepidus. cuius omni¬
no de corde auferri ñ poterat inimici dilectio. qui pen¬
dens in cruce dicebat Pat̃. ignosce illis. quia nesciunt
quid faciunt. Et petrus uoluit ambulare. lc tãquã
caput. petrus tamquã corpus. Quia suꝑ hanc petrã¬
bulauit gra iubentis ñ uirib suis. Sed cũ uideret uen¬
tr ualidũ timuit ee mergi cȩperat conturbatus inex¬
ercitatione sua. A quo uento ualido. A uoce inimici
aia trioulatione peccatoris. Erg& quomodo ilic clamia¬

Expanded text:
ut odium inducat adversum inimicos: reluctans odio ut perfiut odium inducat adversum inimicos: reluctans odio ut perficeret ipsam dilectionem, in ipsa pugna et lucta turbatus est. Ejus enim vox est et in alio psalmo: Turbatus est prae ira oculus meus. Et quid ibi sequitur? Inveteravi in omnibus inimicis meis . Veluti in tempestate et fluctibus mergi coeperat, sicut Petrus . Ille enim calcat fluctus hujus saeculi, qui diligit inimicos. Christus in mari ambulabat intrepidus, cujus omnino de corde auferri non poterat inimici dilectio: qui pendens in cruce dicebat, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Et Petrus voluit ambulare. Ille tanquam caput, Petrus tanquam corpus: quia super hanc petrabulabat gratia jubentis, non viribus suis. Sed cum videret ventum validum, timuit; et mergi jam coeperat, conturbatus in exercitatione sua. A quo vento valido? A voce inimici, et a tribulatione peccatoris. Ergo quomodo ille clama
Abbreviated transcription (Latin):
oriri facere. nec suꝑ terras pluere aliquid. unĩ ñ ports
ut unitans patrẽ diligas inmicũ. diligite eni inquit
inmicos ur̃os. in hoc precepto quomͦ exercereris si nalla
minucũ patereris. Ulides ergo prodesse tibi aliqua
t quod ds parcit malis prosit tibi ad habendã muse¬
ricordiã. quia & tu si forte bonꝰ es ex malo factus es bonꝰ.
Sit si q̃s non parceret malis. nec tu qͥ gras ageres appa¬
reres. Harcat ergo alis. qui pepcit &tibi. Hon enun
cũ transieris intereludenda c̃ iua pietatis. Qlnde er¬
go iste orat positus int̾ malos. quoꝵ inimicitis exerccha¬
tur: Quid ait. Contristatus sũ in exereitatione inca.
&e conturbutus sũ. Cũ extendit dilectionẽ ut diligat ini¬
micos affectus ẽ tedio multoꝵ inimicitus. multoꝵ rabic
circulatratus. & quadã bumana infirmitate succubuit.
Nlidio se iã incipere penitrari mala suasione diabolica

Expanded text:
oriri facere, nec super terras pluere, aliquid unum servare ioriri facere, nec super terras pluere, aliquid unum servare iitur, ut imitans Patrem diligas inimicum: Diligite enim, inquit, inimicos vestros : in hoc praecepto quomodo exercereris, si nullum inimicum patereris? Vides ergo prodesse tibi aliquid: et quod Deus parcit malis, prosit tibi ad habendam misericordiam; quia et tu forte si bonus es, ex malo factus es bonus; et si Deus non parceret malis, nec tu qui gratias ageres, appareres. Parcat ergo aliis qui pepercit et tibi. Non enim cum transieris, intercludenda est via pietatis. 5. Unde ergo iste orat positus inter malos, quorum inimicitiis exercebatur? quid ait? Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum. Cum extendit dilectionem ut diligat inimicos, affectus est taedio, multorum inimicitiis, multorum rabie circumlatratus, et quadam humana infirmitate succubuit. Vidit se jam incipere penetrari mala persuasione diabolica,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ breuit̃ audite o intelligite. Si bonus es. mimicũ ñ
habebis nis malũ. Porro tibi ca bonitatis regula prar¬
fixa est : ut imiteris bonitatẽ patris tui. qui solẽ suũ
facit oriri suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iustos & in¬
iustos. Neq enĩ tu habes iimicũ. & ds̃ non habet :
Tu quidem eũ habes inmicũ qui creatus ẽ tecũ.: ille ue¬
ro cũ quẽ ereauit. Inimicos ergo dĩ malos & iniquos sepe
in scripturis legimꝰ. & parcit eis ille qui ñ habet quoa
ili im̃putet inimicus. cui om̃is imimicus ingratus est.
Ab illo enĩ habet quicquid bom habet. Ab illo enĩ ha¬
bet muiscdiam. quicquid ẽ etiã unde tribulat᷑: d hoc enĩ
tribulat̾ ne suꝑbiat. ad hoc tribulat᷑ ut humilis agnos¬
cat excelsũ. Tu ergo inimico tuo quẽ intolerabilit
pateris quid prestitisti. si ille cũ habet inimicũ qui ei
tanta p̾stitit. & solẽ suũ facit oriri suꝑ bonos & malos.
& pluit suꝑ ustos & inustos: Tu qui nec solẽ potes

Expanded text:
enim breviter audite, et intelligite. Si bonus es, inimicum non habebis nisi malum. Porro tibi ea regula bonitatis praefixa est, ut imiteris bonitatem Patris tui, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Neque enim tu habes inimicum, et Deus non habet. Tu quidem eum habes inimicum qui tecum creatus est; ille vero cum quem creavit. Inimicos ergo Dei malos et iniquos saepe in Scripturis legimus: et parcit eis ille qui non habet quod illi imputet inimicus, cui omnis inimicus ingratus est; ab illo enim habet quidquid boni habet. Ab ipso enim habet misericordiam, quidquid est etiam unde tribulatur. Ad hoc enim tribulatur, ne superbiat; ad hoc tribulatur, ut humilis agnoscat excelsum. Tu ergo inimico tuo, quem intolerabiliter pateris, quid praestitisti? Si ille eum habet inimicum qui ei tanta praestitit, et facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos; tu qui nec solem potes