comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ds qualis ẽ. ñ te ipse amat qualis es. sed odit te qualis es. Ideo
tui miseret᷑. quia odit te qualis es. ut faciat te qualis nondũ e
faciat te dixi qualis nondũ es: nã illud tͥ ꝓmittit. quia faciꝙ
te qualis ẽ. Nã eris qualis ẽ. sed ad quendã modũ. idest imi¬
tator dĩ. Uelut imago. Sed ñ qualis imago ẽ filius. Nã etiam
imagines in hominib diuersae sunt. Filius hominis habet
imaginẽ patris sui.&. hoc eͣ qđ patͣ eiꝰ. quia homo e̾ sicut pat̾
eiꝰ. In speculo autẽ: imago tua ñ ẽ qđ tu. Alit̾ enĩ ẽ imago
tua in filio. alit̾ in speculo. In filio ẽ imago tua. scđm aequali¬
tatẽ substantiae. In speculo autẽ. quantũ longe ẽ a substa¬
tia .&. tam̃ ẽ quaedã imago tua. quãuis ñ talis qualis in filio
tuo scđm substantiã. Sic in creatura ñ hoc ẽ imago dĩ qđ ẽ

Expanded text:
Deus qualis est, ama qualis est: non te ipse amat qualis es, sed odit te qualis es. Ideo Deus qualis est, ama qualis est: non te ipse amat qualis es, sed odit te qualis es. Ideo tui miseretur, quia odit te qualis es, ut faciat te qualis nondum es. Faciat te, dixi, qualis nondum es. Nam illud tibi non promittit, quia faciet te qualis est. Nam eris qualis est, sed ad quemdam modum; id est, imitator Dei velut imago, sed non qualis imago est Filius. Nam etiam imagines in hominibus diversae sunt. Filius hominis habet imaginem patris sui, et hoc est quod pater ejus, quia homo est sicut pater ejus. In speculo autem imago tua non hoc est quod tu. Aliter est enim imago tua in filio, aliter in speculo: in filio est imago tua secundum aequalitatem substantiae; in speculo autem quantum longe est a substantia, et tamen est quaedam imago tua, quamvis non talis, qualis in filio tuo secundum substantiam. Sic in creatura, non hoc est imago Dei, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uoluptate quã cũ onere portare. Mec ꝑuenit ad canticum
nouũ. nisi iã cũ uoluptate cantans. nã q̃ portat cũ timore
enĩ ne uenice. ds̃. &. dãn&. illũ. Nã nondũ delectat castitas.
nondũ delectat illũ iustia. Sed iudiciũ dĩ formidans: a factis
tẽperat. ñ concupiscentiã ipsã dãnat. quae saeuit in eo. Non¬
dũ illũ delectat qđ bonũ ẽ. nondũ ibi hab&. suauitatẽ. ut can¬
t& canticũ nouũ. sed de uetustate poenas tim&. nondum
nob̾ minaret᷑ ds̃. ñ talia ꝑ prophetas suos dicerae quae homi¬
r& om̃ib postea uenira. neminẽ mitter&. in gehenna.
Iam qͥa iniqus ẽ: iniquũ uult dm̃. Uult te ds̃ facere similẽ sui. & co¬
naris tu dm̃ facere similẽ tui. Placeat tͥ ergo ds̃ qualis ẽ. ñ
qualẽ illũ eẽ uis. Peruersus enĩ ess&. Talẽ uis dm̃ qualis es. non
qualis ẽ. Si autẽ placeat tͥ qualis ẽ. corrigeris &. diriges in ea
regulã cor tuũ. aqua nunc alienꝰ distrortus es. Placeat tibi

Expanded text:
 cantare, quam cum onere portare. Nec pervenit ad canticum novum, nisi jam cum voluptate cantans. Nam qui portat cum timore,enim ne veniat Deus, et damnet illum. Nam nondum delectat castitas, nondum illum delectat justitia; sed judicium Dei formidans, a factis temperat: non concupiscentiam ipsam damnans, quae saevit in eo. Nondum illum delectat quod bonum est: nondum ibi habet suavitatem, ut cantet canticum novum; sed de vetustate poenas timet: nondum nobis minaretur Deus, non talia per Prophetas suos diceret, quae homineminem mitteret in gehennas. Jam quia iniquus est, iniquum vult Deum. Vult te Deus facere similem sui, et conaris tu Deum facere similem tui. Placeat tibi ergo Deus qualis est, non qualem illum esse vis. Perversus enim es, et talem vis Deum qualis es, non qualis est. Si autem placeat tibi qualis est, corrigeris, et diriges in eam regulam cor tuum, a qua nunc alienus distortus es. Placeat tibi
Abbreviated transcription (Latin):
e diligit. eoq ita delectat᷑ ut ñ solũ ei rectũ sit. sed
etiã dulce atq iocundũ: am&. hanc lege̾ habeatq ca¬
rissimã. qua uid& tributã eẽ bonae uoluntati beatã
uitã : malȩ miserã: Damat om̃ino. ac uehem̃t᷑. Nam
tã ipsam sequens: ita uiuit auid cũ hanc amat. mu¬
tabile aliquid amat ac tẽporale. an stabile ac sẽpit᷑nũ :
DAeternũ sane atq incõmutabile. AQuid illi qui in
mala uoluntate ꝑseuerantes. nichilominꝰ beati eẽ cu¬
piunt : possunt ne amare istam legẽ. qua talib hominib:

Expanded text:
sed etiam dulce atque jucundum, amet hanc legem, habeatque charissimam, qua videt tributam esse bonae voluntati beatam vitam, malae miseram? E. Amat omnino ac vehementer: nam istam ipsam sequens ita vivit. A. Quid? cum hanc amat, mutabile aliquid amat ac temporale, an stabile ac sempiternum? E. Aeternum sane atque incommutabile. A. Quid illi qui in mala voluntate perseverantes, nihilominus beati esse cupiunt? possuntne amare istam legem, qua talibus hominibu
Abbreviated transcription (Latin):
oc enĩ ȩterna lex illa ad cuius considerationẽ redire
iam tẽpus ẽ. in cõmutabili stabilitaͭ  firmauit: ut in uolun¬
tate meritũ sit : in beatitate autẽ atq miseria. pͣmium
luntate sunt. quã etiã his inuitis miseria sequatur ne¬
cesse ẽ. Quare ñ repugnat superiori racioni: qđ uolt᷑
om̃s beati eẽ. nec possunt. Non enĩ om̃s uolunt recte.
iuere. cui uni uoluntati. uita beata debet᷑ : nisi quidha¬
bes aduersus haec dicere. D Ego uero nichil. Sed uideamꝰ¬

Expanded text:
oc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium luntate sunt, quam etiam eis invitis miseria sequatur necesse est. Quare non repugnat superiori rationi, quod volunt omnes beati esse, nec possunt; non enim volunt omnes recte vivere, cui uni voluntati vita beata debetur: nisi quid habes adversus haec dicere. E. Ego vero nihil. CA
Abbreviated transcription (Latin):
dulo utiq laudabilẽ. aut fateat᷑. aut stultissime aut
contentiorse neg&. Quomodo ergo recte dicere au¬
debit. luna ñ ess&e. in reb. Qui si dicer&. lucerna non
ess&. deridendũ se esse sentir&: Qđ si ñ dicit luna ñ
ess&. sed qualẽ solẽ uid&. talẽ dicit lunã eẽ debuisse.: non
intelligit nichil aliud se dicere. quã non ess&. luna. sed es¬
sent soles duo. In qͦ duplicit᷑ errat. qđ rerũ ꝑfectioni. &.
addere aliqͥd cupti: cũ desiderat alterũ solẽ . &. minu¬
ere. cũ lunã uult detrahi. Hic fortasse dicat. ido̾ nichil
se de luna conqueri. quia splendor eius ita minor est
ut miser ñ sit. De animarũ autẽ ñ obscuritate sed
miseria se dolere. sedulo cogit&. ita luae splendorẽ

Expanded text:
dulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime vel dulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime vel contentiose neget. Quomodo ergo recte dicere audebit, Luna non esset in rebus, qui si diceret, Lucerna non esset, deridendum se esse sentiret? Quod si non dicit, Luna non esset, sed qualem solem videt, talem dicit lunam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem non obscuritate, sed miseria se dolere. Sedulo cogitet, ita lunae splendore
Abbreviated transcription (Latin):
haberent ordinẽ suũ ut nulla creatura usq ad miseri¬
ã ꝑuenir&. Non enĩ hoc aut omĩpotens ñ potuit aut
bonus inuidit. Respondebo ordinẽ creaturarũ a sũma
usque ad infimã gradib iustis ita decurrere. ut ille in ui¬
deat qui dixerit ista ñ ess&. inuideat etiã ille. qui dixerit
ista talis ess&. Si enĩ talẽ uult et̃ qualis ẽ superior iaͣ illa
ẽ & tanta ẽ. ut addi ei ñ oporteat : quia ꝑfecta ẽ. Qui
ergo dicit etiã ista talis ess&: aut ꝑfectae superiori uult
addere. & erit immoderatꝰ &. iniustꝰ. aut istã uult in¬
terimere.& erit malus. atq inuidus: cũ eã non uult¬
eẽ. quã inferiorẽ laudare adhuc cogit᷑. Uelut si dicat ñ
ess& luna cũ etiã lucernae claritatẽ longe inferiorẽ
in suo tam̃ genere pulchrã. & t̾renis tenebris decorã.
atq aptã nocturnis usib atq in his om̃ib ꝓ suo mo¬

Expanded text:
haberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad miserihaberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad miseriam perveniret; non enim hoc aut omnipotens non potuit, aut bonus invidit. Respondebo, ordinem creaturarum a summa usque ad infimam gradibus justis ita decurrere, ut ille invideat qui dixerit, Ista non esset; invideat etiam ille qui dixerit, Ista talis esset. Si enim talem vult esse qualis est superior, jam illa est, et tanta est ut adjici ei non oporteat, quia perfecta est. Qui ergo dicit, Etiam ista talis esset, aut perfectae superiori vult addere, et erit immoderatus et injustus; aut istam vult interimere, et erit malus atque invidus. Qui auteesset luna, cum etiam lucernae claritatem longe inferiorem, in suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris esse decoram atque aptam nocturnis usibus, atque in his omnibus pro suo mo
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ ñ erit. intolerabilib tam̃ molestiis ad totã cupi¬
ditatẽ mortis impellit᷑. & decernit atq arripit mortẽ.
in opione hab& errorẽ om̃imodae defectionis. in sensu
autẽ. naturale desideriũ quietis. Qđ autẽ quietũ est.
ñ est nichil. Immo etiã magis ẽ: quã id qđ in quietum ẽ.
Inquietudo enĩ uariat affectiones. ut altera alterã pe¬
rimat. Quies autẽ hab& constantiã. In qua maxime
intelligit᷑ qđ dicitur. ẽ. Omĩs itaq ille appetitꝰ in uolun¬
tate mortis. ñ ut qͥ meritur ñ sit. sed ut requiescat.
intendit᷑: ita cũ errore credat ñ se futurũ. Natura
tam̃ quietꝰ eẽ. hoc ẽ magis eẽ desiderat. Quapropt᷑ si nullo
pacto fieri potest. ut non eẽ aliquẽ libeat: ita nullo pa¬
cto fieri oport&. ut ex eo qđ ẽ quisq bonitati creato
laboriosũ om̃ĩ potenti dõ. ut om̃a quaecunq fecit sic

Expanded text:
mortem non erit, intolerabilibus tamen molestiis ad totam cupimortem non erit, intolerabilibus tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis impellitur, et decernit atque arripit mortem; in opinione habet errorem omnimodae defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietum est, non est nihil; imo etiam magis est quam id quod inquietum est. Inquietudo enim variat affectiones, ut altera alteram perimat: quies autem habet constantiam, in qua maxime intelligitur quod dicitur, est. Omnis itaque ille appetitus in voluntate mortis, non ut qui moritur non sit, sed ut requiescat intenditur. Ita cum errore credat non se futurum, natura tamen quietus esse, hoc est magis esse desiderat. Quapropter, sicut nullo pacto fieri potest ut non esse aliquem libeat; ita nullo pacto fieri oportet ut ex eo quod est quisque, bonitati Creatorlaboriosum omnipotenti Deo, ut omnia quaecumque fecit sic
Abbreviated transcription (Latin):
lo. Posse autẽ fieri ut aliud sit in opinione aliud in sensu:
ł ex hoc cognoscere facile ẽ. qđ plerũq aliud faciendum
eẽ credimͦ. &. aliud̃ delectat fac̾ere. &. aliquando ueracier
ẽ sensus quã opinio.si illa de errore ille de natura est.
uelut cũ aeger plerunq aqua frigida conducibilit᷑ delectat᷑.
Quã tam̃ credit si biberit eẽ nociturã. Aliquando ueracu
opinio quã sensus. si credat arti medicinae obesse frigidã
cum reuera oberit.&. tam̃ bibere delect&. Aliquando
utrunq in ueritate ẽ. cũ id qđ ꝓdest ñ solũ ita credit᷑.
scd etiã lib&. Aliquando utrunq in errore. cũ id qđ uo¬
co. &. ꝓdesse credit᷑. & libere ñ desinit. Sol& autẽ &
recta opinio prauã corrigere consuetudinẽ. & praua
opinio rectam deprauare naturã. Tanta uis ẽ in dña¬
tu & principatu racionis.¶Cũ ergo quisq credens qđ po

Expanded text:
let. Posse autem fieri ut aliud sit in opinione, aliud in sensu, let. Posse autem fieri ut aliud sit in opinione, aliud in sensu, vel ex hoc cognoscere facile est, quod plerumque aliud faciendum esse credimus, et aliud facere delectat. Et aliquando veracior est sensus quam opinio, si illa de errore, ille de natura est: velut cum aeger plerumque aqua frigida conducibiliter delectatur, quam tamen credit, si biberit, esse nocituram. Aliquando veracior opinio quam sensus, si credit arti medicinae, obesse frigidam, cum revera oberit, et tamen bibere delectet: aliquando utrumque in veritate est, cum id quod prodest, non solum ita creditur, sed etiam libet; aliquando utrumque in errore, cum id quod nocet, et prodesse creditur, et libere non desinit. Solet autem et recta opinio pravam corrigere consuetudinem, et prava opinio rectam depravare naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis. Cum ergo quisque credens quod post
Abbreviated transcription (Latin):
Mdior autẽ eẽ ñ poterit. qͥ ñ erit. Nemo igitur recł e
potest eligere ut ñ sit . INeq enĩ moueri nos oportet
eoꝵ iudicio qui urgente miseria sese irt̾ emer̃. Aut
enĩ eo confuger᷑ ubi melius sibi fore putar̃.& non est
contrariũ racioni nrãe quo quo mͦ putauerint: aut si
nullos se futuros om̃ino crediderꝰ. Multo minꝰ falsa
electio nichil eligentiũ cõmouebit. Quomͦ enĩ sequar
digentẽ. a quo si quaerã quid eligat. respondebit nichil:
diã qui eligit ñ eẽ. ꝓfecto se nichil eligere etiã si hoc¬
nolit respondere conuncit᷑ Uerũtam̃ ut de hac tota re si
potero dicam qđ sentio. Memo michi uidetur. cũ scipsũ necat ⁊
aut quolib&. modo emori cupit. habere in sensu qđ post mor¬
tẽ non sit futurꝰ. tã & si aliquantũ hoc in opinione habeti
Mã opinio aut in errore aut in ueritate raciocinantis est.
ł credentis. Sensus autẽ aut consuetudine aut natura ua¬

Expanded text:
melior autem esse non poterit, qui non erit: nemo igitur recte melior autem esse non poterit, qui non erit: nemo igitur recte potest eligere ut non sit. Neque enim moveri nos oportet eorum judicio, qui urgente miseria sese interemerunt. Aut enim eo confugerunt, ubi melius fore sibi putarunt; et non est contrarium rationi nostrae, quoquo modo putaverint: aut si nullos se futuros omnino crediderunt, multo minus falsa electio nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem, a quo si quaeram quid eligat, respondebit, Nihil? Nam qui eligit non esse, profecto se nihil eligere, etiamsi hocnolit respondere, convincitur. 23. Verumtamen ut de hac tota re, si potero, dicam quod sentio: nemo mihi videtur cum seipsum necat, aut quolibet modo emori cupit, habere in sensu quod post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. Nam opinio aut in errore, aut in veritate ratiocinantis est, vel credentis: sensus autem aut consuetudine, aut natura va
Abbreviated transcription (Latin):
transit ut ñ sit qđ infime ẽ.&. secũ amantes uires sub¬
ruit. hinc fi&e ut qͥ mauult nͣ eẽ ne miser sit: quia nͣ
cẽ ñ potest: rest& ut miser sit. Qui aut ẽ plus amat eẽ
quã odit miser eẽ. &. adiciendo ad id qđ amat : qđ odit
excludat. Cũ enĩ in suo genere ꝑfecte eẽ coeperit: mi¬
ter dicat᷑. mallẽ non eẽ quã miser eẽ. Qui enĩ dicit mal¬
lẽ hoc quã illud: eligit aliqͥd. Ñ eẽ autẽ. non ẽ aliquid
sed nichil. & idõ nullo pacto potes recte eligere. quan¬
do qͦ id eligas non ẽ.Dicis uelle te quidẽ eẽ cũsis miser.
sed ñ hoc uelle debuisse. Quid igitur uelle debiusti: ñ
eẽ in qͥs potius. Si hoc uelle debusti. hoc ẽ melius. Quos
autẽ non ẽ. melius eẽ nͣ potest. N ergo id uelle debiusti.
eraciorq sensus ẽ quo id ñ uis. quã opinatio ꝑ quã te id
uelle debuisse arbitraris. Deinde qđ quisq recte eligit
appetendũ. cũ ad id ꝑuenerit. necesse ẽ melior fiat.

Expanded text:
transit ut non sit quod infime est, et secum amantis vires subruit. Hinc fiet ut qui mavult non esse, ne miser sit, quia non esse non potest, restet ut miser sit. Qui autem plus amat esse quam odit miser esse, adjiciendo ad id quod amat, quod odit excludat: cum enim in suo genere perfecte esse coeperit, minter dicatur: Mallem non esse quam miser esse. Qui enim dicit, Mallem hoc quam illud, eligit aliquid. Non esse autem non est aliquid, sed nihil; et ideo nullo pacto potes recte eligere, quando quod eligas non est. Dicis velle te quidem esse, cum sis miser, sed non hoc velle debuisse. Quid igitur velle debuisti? Non esse, inquis, potius. Si hoc velle debuisti, hoc est melius; quod autem non est, melius esse non potest: non ergo id velle debuisti; veraciorque sensus est quo id non vis, quam opinatio per quam te id velle debuisse arbitraris. Deinde quod quisque recte eligit appetendum, cum ad id pervenerit, necesse est melior fiat;
Abbreviated transcription (Latin):
cut etiã cũ sunt quia nͣ acceper̃ amplius cẽ quã sunt. nicl¬
lominꝰ nulla culpae̾.: aut nolunt ec̃. Qđ si uellent eẽ. acceper̃.
or sis Rꝗ habes ut sis. Lind ergo ei progas ut tanquã delitĩ
ooscas. quando si nolles ad eũ conueri nachil eisl eossaiert autẽ
pose. si ne q micini esses. & ex q̃ ita es aliquid. uet nisi conuertendo
tresa dili reaidideris ei qđ ab ipso esra quidẽ nichil sed miser
tenꝰ eris: Onĩa ergo illi debent. primo quicqͥd suntum quantũ
natura erunt. Seide quicqͥd melius possunt eẽ si uelint. quaecũq
aceper it uelint. & quicqͥd opotta eas et̃. Ex eo igitꝰ Qđ ñ acce¬
ree miullus reuse. Exeo uero qđ ñ facit qđ deb&: iuste reus ẽ.
Nebe aute si accepit & uoluntatẽ liberã. & sufficientissimã ta

Expanded text:
sicut etiam cum sunt, quia non acceperunt amplius esse quam sunt, nihisicut etiam cum sunt, quia non acceperunt amplius esse quam sunt, nihilominus nullaor sis, ex quo habes ut sis? Quid ergo ei praerogas, ut tanquam debitum poscas; quando si nolles ad eum converti, nihil ei deesset, tibi autem ipse, sine quo nihil esses, et ex quo ita es aliquid, ut nisi convertendo te ad illum, reddideris ei quod ab ipso es, non quidem nihil, sed miser tamen eris? Omnia ergo illi debent, primo quidquid sunt, in quantum naturae sunt: deinde quidquid melius possunt esse si velint, quaecumque acceperunt ut velint; et quidquid oportet eas esse. Ex eo igitur quod non accepit, nullus reus est: ex eo vero quod non facit quod debet, juste reus est. Debet autem, si accepit et voluntatem liberam, et suffic
Abbreviated transcription (Latin):
tis creatoris. ñ sinit᷑ anima ñ reddere debitu᷑. Aut enĩ redait
bene utendo qđ accepit. aut reddit amittendo qđ uti nolu¬
it bene. Itaq si ñ reddit faciendo iustitiã. redd&. patiendo
useriã. quia in utroq uerbũ illud debiti sonat. boc enĩ etian
modo dici potuit. qđ dictũ ẽ. si ñ redda. faciendo qđ deb&
redd&. patiendo qđ deb&. Nullo autẽ int̾uallo tẽporis ista di¬
uidunt᷑. ut quasi alio tẽpore ñ faciat qđ deb&. & alio patiat᷑
d deb&. ne uel puncto tẽporis uniuersalis pulchritudo tur¬
petͥ: ut sit in ea percati dedecꝰ sine decore undictae. sed in
futurũ iudiciũ seruat᷑ ad manifestationẽ atq ad acerrimũ
sensũ miseriae. quicqͥd nunc occubtissime uidicat᷑. Sicut enĩ
ab ea nisi ad miseriã possit abscedere. In om̃ib ergo defecti¬
bus aut ñ acceper̃ ultra eẽ quae deficiunt. &. nulla culpa ẽ.

Expanded text:
tis Creatoris, non sinitur anima non reddere debitum. Aut enim reddit tis Creatoris, non sinitur anima non reddere debitum. Aut enim reddit bene utendo quod accepit, aut reddit amittendo quo bene uti noluit. Itaque si non reddit faciendo justitiam, reddet patiendo miseriam; quia in utr reddit faciendo quod debet, reddet patiendo quod debet. Nullo autem temporis intervallo ista dividuntur, ut quasi alio tempore non faciat quod debet, et alio patiatur quod debet, ne vel puncto temporis universalis pulchritudo turpetur, ut sit in ea peccati dedecus sine decore vindictae. Sed in futurum judicium servatur ad manifestationem atque ad acerrimum sensum miseriae, quidquid nunc occultissime vindicatur. Sicut enim qui ab ea nisi ad miseriam possit abscedere. In omnibus ergo defectibus, aut non acceperunt ultra esse quae deficiunt, et nulla culpa est;
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudo modis congruentissimis tminat᷑: ut nulla pec¬
cata sunt. qđ ab surdissimũ ẽ dicere. peccat enĩ saltĩ qui ⁊
dãnat quasi peccata. quae nulla sunt. aut ñ sunt uituperan¬
da peccata. qđ nichilominꝰ absurdũ ẽ. incipient quippe nec
recte facta laudari. &. tota turbabit᷑ humanae nt̃tis inten¬
tio. uitãq subuert&. aut uituperabit᷑ factũ qđ ita factũ
est ut debuit.& execrabilis insania uel ut mitius loquar
error miserrimꝰ oriet᷑. aut si cogit uerissima racio sicuti
cogit. ut & uituperent᷑ peccata. &. quicqͥd recte uituperat᷑.
idcõ uituperet᷑. quia ñ ita ẽ ut eẽ debuit. Quaere qͥd debe¬
at natura peccatrix. & inuenies recte factũ. Quaere cui
debeat. &. in uenies dm̃. A quo enĩ accepit posse recte fa¬
cere cũ uelit. ab eo accepit. ut sit etiã misera si ñ fecerit.¬
&. beata si fecerit. Quia enĩ nemo superat leges om̃ipotẽ¬

Expanded text:
pulchritudo modis congruentissimis terminatur, aut nulla pecpulchritudo modis congruentissimis terminatur, aut nulla peccata sunt, quod absurdissimum est dicere peccat enim saltem, qui vel damnat quasi peccata quae nulla sunt: aut non sunt vituperanda peccata, quod nihilominus absurdum est; incipient quippe nec recte facta laudari, et tota turbabitur humanae mentis intentio, vitamque subvertet: aut vituperabitur factum quod ita factum est ut debuit, et exsecrabilis insania, vel, ut mitius loquar, error miserrimus orietur: aut si cogit verissima ratio, sicuti cogit, ut et vituperentur peccata, et quidquid recte vituperatur ideo vituperetur, quia non est ita ut esse debuit; quaere quid debeat natura peccatrix, et invenies recte factum; quaere cui debeat, et invenies Deum. A quo enim accepit posse recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera si non fecerit, et beata si fecerit. 44. Quia enim nemo superat leges omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpoꝵ in suo gnere pulchritudo ꝑagat᷑. absurdissime dicimꝰ
ñ debere deficere. Quantũ enĩ aceper̃: tantũ agunt. & tan¬
tũ reddunt ei cui debent. qđ sunt in quantũcũq sunt
Qui enĩ dol& ea deficere. sermonẽ suũ oporta attendat. eũ
certe ipsũ qͦ ista conquaerit᷑. si iustũ & aprudentia ꝓfecti
et̃ arbitrat᷑. Cuiꝰ sermonis qđ ad sonũ cius attina. siqͥs unã¬
particulã diligat. nec eã uelit ceteris deficiendo locũ dare. quib
decedentib &. succedentib totꝰ sermo ille contexit᷑ mirabilis
dem̃tiae iudicabit̾. In his igitur reb quae idõ deficiunt. qula
ñ ultra eẽ acceperꝰ ut suis tẽporib om̃a ꝑagant᷑. nemo defectã
recte uituperat. quia nemo potest dicere debuit ꝑmanere
cũ acceptas metas transire ñ possee. In creaturis autẽ racio¬
nalib quib siue peccantib siue ñ peccantib uniuersalis

Expanded text:
temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus non debere deficere. Quantum enim acceperunt, tantum agunt, et tantum reddunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque sunt. Qui enim dolet ea deficere, sermonem suum oportet attendat, eum certe ipsum quod ista conqueritur, si justum et a prudentia profectum esse arbitratur; cujus sermonis qre, quibus decedentibus et succedentibus totus ille sermo contexitur, mirabilis dementiae judicabitur. 43. In iis igitur rebus quae ideo deficiunt, quia non ultra esse acceperunt, ut suis temporibus omnia peragantur, nemo defectum recte vituperat; quia nemo potest dicere, Debuit permanere, cum acceptas metas transire non posset. In creaturis autem rationabilibus, quibus sive peccantibus sive non peccantibus, universalis
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc in eis uitupera: qđ ibi ñ uid&. & si ars ipsa ꝑ quã facꝰ
sunt omĩa hoc ẽ summa &. incõmutabilis sapientia dei
uere sũ meq ẽ sicuti ẽ: respice quo tendat. qͥeqͥd ab illa disce¬
dit. Qui tam̃ defectus ñ ess& uituperatione dignꝰ: nisi ess&
uoluntariꝰ. sAttende enĩ quaeso utrũ recte uituperes qđ ita ẽ
uti eẽ debuit: ñ opinor. sed utiq qđ ñ ita ẽ . ut debuit. Nemo
autẽ deb&. qđ ñ accepit. &. quisquis deb&: cui deb&. nisi a quo
accepit ut debeat: Nã &. quae reddunt᷑ tralegando: ei reddun¬
tur. qui tralegauerit. &. qđ creditoꝵ iustis successorib reddit᷑.
ipsis utiq reddit᷑. quib isti iure succedunt. Alit̃ ñ redditio. so
cessio ł admissio ł siqͥd aliud huiusmodi nominanda ẽ. Qua¬
ꝓpt̾ om̃a tẽporalia quae in hoc rerũ ordine locata sunt ut
nisi deficiant nͣ possi t p̃teritis futura succedere. ut tota

Expanded text:
ut hut hsunt omnia, hoc est summa et incommutabilis Sapientia Dei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tamen defectus non esset vituperatione dignus, nisi esset voluntarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam et quae redduntur translegando, ei redduntur qui translegaverat. Et quod creditorum justis successoribus redditur, ipsis utique redditur quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel admissio, vel si quid aliud hujusmodi nominanda est. Quapropter omnia temporalia, quae in hoc rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut tota
Abbreviated transcription (Latin):
ai eni᷑ uiciũ naturae aduersatur: tantũ aditur maliciae
uicior quantũ naturaꝵ integritati minuit᷑. Cũ ergo uitu¬
peras uitiũ. id ꝓfecto laudas. cuiꝰ integritate desideras. Cuiꝰ
autẽ nisi naturae integritatẽ: Natura eñ ꝑfecta.nͣ solũ nul¬
ia uttuperatione: sed etiã laude in suo genere digna e. N ergo
ꝑfectioni naturae deesse ꝑspexeris: id uocas uiciũ. satis tibi eamꝰ
placere contestans. quã uituperatione ĩꝑfectionis eiꝰ uelles et̾ ꝑ¬
fectã. Si igur uituperatio uicioꝵ. ipsarũ etiã quaꝵ sunt uicia
naturaꝵ. dedecꝰ dignitatẽq cõm̃dant. quanto magis ds conditor
om̃ium naturaꝵ. etiã in eaꝵ uiciis laudand ẽ. cũ & hoc abillo
babeant qđ naturae sunt. &. in tantũ uiciosae sint: in quantũ
ab eius qua factę sunt arte discedunt. & in tantũ recte uitupe¬
rant᷑. in quantũ earũ uituꝑerator artẽ qua factȩ sunt iud&

Expanded text:
Quia enim vitium naturae adversatur, tantum additur malitiae Quia enim vitium naturae adversatur, tantum additur malitiae vitiorum, quantum naturarum integritati minuitur. Cum ergo vituperas vitium, id profecto laudas cujus integritatem desideras: cujus autem, nisi naturae integritatem? Natura enim perfecta, non solum nulla vituperatione, sed etiam laude in suo genere digna est. Quod ergo perfectioni naturae deesse perspexeris, id vocas vitium, satis tibi eam placere contestans, quam vituperatione imperfectionis ejus velles eia, naturarum decus dignitatemque commendat, quanto magis Deus conditor omnium naturarum etiam in earum vitiis laudandus est; cum et hoc ab illo habeant quod naturae sunt, et in tantum vitiosae sint, in quantum ab ejus qua factae sunt arte discedunt, et in tantum recte vituperentur, in quantum earum vituperator artem qua factae sunt videt,
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpat. aut ad explendã indigentiã sui luminis eos cõmuta¬
re putandus ẽ. aut id facere ullo uicio suo: aut saltĩ ipsi o¬
uli uituperandi sunt. quia & dnõ suo cesser. ut contra li¬
cẽ aperirent᷑ & ipsi luci. ut corrũperent᷑. Om̃iũ igit᷑ corru¬
ptionũ sola quae uiciosa ẽ corruptio. recte uituperatur.
Ceterae autẽ : aut ne corruptiones quidẽ dicendae sunt.
aut certae quia uiciosae ñ sunt dignae uituperatione
eẽ ñ possunt. Nã & ipsa uituperatio qđ soli uicio parata
idest apta a. aebita sit. inde traxise uocabulũ credit̃. ut uitupera¬
do dicete tꝰ suiciũ autẽ ut dicere coeperã ñ aliunde malũ ẽl pnu
qu al isaturae aduer satur eius ipsuas rei cuiꝰ ẽ uiciũ. Uude mani¬
sest̃ eta ut om̃ino hanc ipsã uituperationẽ uicioꝵ naturarũ
biũ decẽ fateam̃. carũ scilic& quaꝵ uicia uiruperantur.

Expanded text:
corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutacorrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi vituperandi sunt, quia et domino suo cesserunt ut contra lucem aperirentur, et ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corruptio recte vituperatur: caeterae autem, aut ne corruptiones quidem dicendae sunt, aut certe quia vitiosae non sunt, dignae vituperatione esse non possunt. Nam et ipsa vituperatio, quod soli vitio parata, id est apta et debita sit, inde traxisse vocabulum creditur, ut vituperatio diceretur. 41. Vitium autem, dicere coeperam, non aliunde malum est, nisi quia naturae adversatur ejus ipsius rei cujus est vitium. Unde mani naturarum laudem esse fateamur, earum scilicet quarum vitia vituperantur.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uiciosam quã ñ uiciosas fruges: Potest etiã fieri.¬
t aliquã inferiorẽ potentior natura corrũpat. & hoc nu¬
lius earũ uicio fiat. si quidẽ uiciũ dicimꝰ. qđ uituperatione
dignũ ẽ. Quis autẽ ł frugalẽ hominẽ nichil aliud de frugib
quã suplent̃ta naturae quaeritantẽ uituperare audeat. aut
casdem fruges qđ in usũ ciboꝵ eius corrũpunt᷑ : Talis enĩ i
usitate corruptio dicit᷑. quia maxime uicu nom̃ sol& esse.
corruptio. Nã &. illud in reb facile animaduerti potest.
qđ plerũq in nullos usus explendae indigentiae suae natura
otentior inferiorẽ corrũpit ł iustiriae ordine dũ uind¬
dĩ corruperit corrũpit illũ ds̃. ł ordine mutabiliũ rerum
sibi cedentiũ scd̾m leges congruentissimas. pro ualentia cu¬
iusq partis uniuersitati datas. Neq enĩ si cuiusquã oculos
ꝓ naturae suae modulo ferendae lucis inualidos sol fulgore

Expanded text:
etiam vitiosam, quaetiam vitiosam, quaut aliquam inferiorem potentior natura corrumpat, et hoc nullius earum vitio fiat: siquidem vitium dicimus, quod vituperatione dignum est. Quis autem vel frugalem hominem nihil aliud de frugibus, quam supplementa naturae quaeritantem vituperare audeat, aut easdem fruges quod usu ciborum ejus corrumpantur? Talis enim nec usitate corruptio dicitur, quia maxime vitii nomen solet esse corruptio. Nam et illud in rebus facile animadverti potest, quod plerumque in nullos usus explendae indigentiae suae natura potentior inferiorem corrumpit, vel justitiae ordine dum vindmplum Dei corruperit, corrumpet illum Deus : vel ordine mutabilium rerum sibi cedentium secundum leges congruentissimas pro valentia cujusque partis universitati datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis invalidos sol fulgore
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ inuenit. adiuncto eius uicio corruptionẽ eius operap
Potentior enĩ ab infirmiore si corrũpi nolit. ñ corrũpit̃. Si autẽ
uelit. prius incipit uicio suo corrũpi quã alieno. Acqualis ati¬
tẽ ab ȩquali nichilominꝰ corrũpi si nolit. ñ potest. diã quac¬
cũq natura cũ uicio ad eã quae sine uicio ẽ ut corru̾pat ac¬
cedit. eo ipso ñ aequalis accedit. sed infirmior uicio suo.Si
uero potentior inualidiorẽ corrũpit. aut utriusq uiciosit.
si utriusq praua cupiditate fit. aut uicio potentioris. si
turae tanta praestantia ẽ. ut inferiorẽ quã corrũpit. etiã
uiciosa pͣcedat. Quis enĩ recle uituperauerit fructus
tͣrae quđ eis homines ñͣ utant᷑ bene. corruptiq uicio suo
corrũpant eos abutendo ad luxuriã.cũ tam̃ dubita
dem̃tis sit. p̃stantiorẽ potentiorẽq eẽ hominis naturã

Expanded text:
Si autem invenit, adjuncto ejus vitio corruptionem ejus operatur. Si autem invenit, adjuncto ejus vitio corruptionem ejus operatur. Potentior enim ab infirmiore si corrumpi nolit, non corrumpitur: si autem velit, prius incipit suo vitio corrumpi quam alieno. Aequalis autem ab aequali nihilominus si corrumpi nolit, non potest. Nam quaecumque natura cum vitio ad eam quae sine vitio est, ut corrumpat accedit, eo ipso non accedit aequalis, sed infirmior vitio suo. Si vero potentior invalidiorem corrumpit, aut utriusque vitio fit, si utriusque prava cupiditate fit; aut vitio potentioris, si naturae tanta praestantia est, ut inferiorem quam corrumpit, etiam vitiosa praecedat. Quis enim recte vituperaverit fructus terrae, quod homines eis non utantur bene, corruptique vitio suo, corrumpant eos abutendo ad luxuriam; cum tamen dubitare dementis sit praestantiorem potentioremque esse hominis naturam
Abbreviated transcription (Latin):
sed alieno uicio aliqua natura corrũpit: in iuste uituperat᷑.
Et quarendũ ẽ utrũ illa natura ñ corrũpat᷑ uicio suo. euns
uicio potuit alia natura corrũpi. Sed quid ẽ aliud uiciari.
nisi uicio corrũpi: Porro natura quae ñ uiciat᷑: car& uicio
Cuius autẽ uicio alia natura coru̾pit̾. hab& utiq uicium.:
Prior ergo uiciosa ẽ. & prior corũpit᷑ uicio suo. cuius uicio
alia quoq corrũpi potest. Ex qͦ colligit᷑. contra naturã eẽ om̃e.
uiciũ. etiã eius rei cuiꝰ ẽ uiciũ. Quapropt̃ qm̃ in quacũq re ni
intuperat᷑ nisi uiciũ. Ido̾ autẽ uiciũ ẽ quia contra naturã eius.
rei ẽ cuiꝰ e uicut᷑. Nullius rei recte uituperat᷑ uiciũ: nisi cuius
natura laudat᷑. M enĩ tibi recte in uicio displicae: nisi quia
catur aliquã naturã naturae alterius uicio corrũpi. nullo
adiuncto uicio suo. Si enĩ natura quae accedit cũ uicio suo ad
aliã corrũpendã ñ in ea corruptibile aliꝗͥd inuenit: ñ cã corrũpit

Expanded text:
corrumpitur, injuste vituperatur, et quaerendum est utrum illa natura non corrumpatur vitio suo, cujus vitio potuit aliena natura corrumpi. Sed quid est aliud vitiari, nisi vitio corrumpi? Porro natura quae non vitiatur, caret vitio: cujus autem vitio aliena natura corrumpitur, habet utique vitium. Prior ergo vitiosa est, et prior corrumpitur vitio suo, cujus vitio alia quoque corrumpi potest. Ex quo colligitur, contra naturam esse omne vitium, etiam ejus rei cujus est vitium. Quapropter, quvituperatur nisi vitium, ideo autem vitium est, quia contra naturam ejus rei est cujus est vitium, nullius rei recte vituperatur vitium, nisi cujus natura laudatur. Non enim in vitio displicet, nisi quod catur aliquam naturam naturae alterius vitio corrumpi, nullo adjuncto vitio suo. Si enim natura quae accedit cum vitio suo ad aliam corrumpendam, non in ea corruptibile aliquid invenit, non eam corrumpit.
Abbreviated transcription (Latin):
t ꝓpria uoluntate peccet᷑ Nđ si tribuere uolueris condite¬
ri. peccantẽ purgabis. qui nichil praet̾ sui conditoris institu¬
ta cõmisit. Qui siꝰ recte defendit᷑: non peccauit. No̾ne ergo

Expanded text:
ut propria voluntate peccetur. Quod si tribuere volueris Conditout propria voluntate peccetur. Quod si tribuere volueris Conditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta commisit, qui si recte defenditur, non peccavit: non e
Abbreviated transcription (Latin):
pat conditoris: ut & laus sit. qm̃ qđ deb&. patit & in eo ipso
Qđ uitupe̾ratur ñ faciendo qđ deb&e. ñ nisi laudet᷑ ille cui
bae. Si enĩ tu laudaris uidendo qͥd facere debeas: cũ id ñ
uideas nisi in illo qui ẽ in cõmutabilis ueritas: quanto magis
ille q &. uelle praecepit. &. posse praebuit.&. ñ impune nol¬
le ꝑmisit: Si enĩ hoc deb& quisq qđ accepit.&. sic homo
factus ẽ ut necessario pecc&: hoc deb& ut pece&. Cũ ergo
peccat. qđ deb&. facit. Qđ si scelus ẽ dicere. nemite̾ natura
sua cogit ut pecc&. sed nec aliena. rͣi enĩ quisq dũ id quod
ñ uult patitur. peccat. Mã si iuste patit᷑: ñ in eo peccat. qđ
tit᷑ inuitꝰ. sed in eo peccauit. qđ ita fecit uolens. ut quol
nolla. iure pateret᷑. Si autẽ in iuste patit᷑. quomͦ peccat:
ĩ enĩ iniuste aliqͥd pati. sed in iuste aliqͥd facere peccatũ ẽ.
Qd si neq sua neq aliena natura peccare quis cogitur: restat

Expanded text:
ebet patitur, et in eo ipso quod vituperatur non faciendo quod debet, non nisi laudatur ille cui debet. Si enim tu laudaris videndo quid facere debeas, cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis Veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet facit. Quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non vult patitur, peccat. Nam si juste patitur, non in eo peccat quod patitur invitus, sed in eo peccavit quod ita fecit volens, ut quod nollet jure pateretur. Si autem injuste patitur, quomodo peccat? Non enim injuste aliquid pati, sed injuste aliquid facere, peccatum est. Quod si neque sua neque aliena natura quis peccare cogitur, restat
Abbreviated transcription (Latin):
se uidere aut ñ uidere. sensus oculi uid&ꝵ. ł quia ñ uid&.
ñ potest quid sibi desit. aut quid satis sit iudicare. sed ille

Expanded text:
se videre, aut non videre sensus oculi videt, et quia non videt, non potest quid sibi desit, aut quid satis sit judicare; sed ille
Abbreviated transcription (Latin):
a sunt autẽ primo. hoc corpus. & eius quae uocant᷑ bona
ut integra ualitudo. acumes sensuũ. uires. pulchritudo.
&. si qua sunt cetera partĩ necessaria bonis artib & idõ
pluris pensanda: partĩ uiliora. Deinde libertas. quae.
quidẽ nulla uera ẽ. nisi beatoꝵ. & legi aetͣne ad ha¬
rentiũ. Sed eã nunc libertatẽ cõmemoro. qua se libe¬
ros putant. qui dños homines ñ habent. &. quã deside¬
rant hi. quia dñis hominib manumitti uolunt. Dei¬
de parentes. fratres. coniunx. liberi. ꝓpinqui. affines.
familiares: &. quicunq nob̾ aliqua necessitudine adiun¬
cti sunt. Ipsa deniq ciuitas: quae parentis loco. haberi
sole. H onores etiã & laus. & ea quae dicit᷑ gła pop¬
laris. Ad extrenũ pecunia: quo uno nomine conti

Expanded text:
a sunt autem: primo, hoc corpus, et ejus quae vocantur bona, ut integra valetudo, acumen sensuum, vires, pulchritudo, et si qua sunt caetera, partim necessaria bonis artibus, et ideo pluris pensanda, partim viliora. Deinde libertas, quae quidem nulla vera est, nisi beatorum, et legi aeternae adhaerentium: sed eam nunc libertatem commemoro, qua se liberos putant qui dominos homines non habent, et quam desiderant ii qui a dominis hominibus manumitti volunt. Deinde parentes, fratres, conjux, liberi, propinqui, affines, familiares, et quicumque nobis aliqua necessitudine adjuncti sunt. Ipsa denique civitas, quae parentis loco haberi solet; honores etiam et laudes, et ea quae dicitur gloria popularis. Ad extremum pecunia, quo uno nomine conti
Abbreviated transcription (Latin):
uoraces. aut uinũ ꝓpeer ebriosos. aut muliebres for mas
ꝓꝑtͣ scortatores &. adulteros. atq hoc mͦ cetera : cũ prae¬
serti uideas. & igne bene uti medicũ. & pane scelerate
ueneficũ. EO uerissimũ ẽ. nͣ res ipsas. sed homines qui
ualeat actͣna lex ut opinor uidere iã coepimus. &.
quantũ lex tẽporalis in uindicando ꝓgredi possit inuentũ
est .&. rerũ duo genera aetͣnarũ &. tẽporaliũ. duoq rur¬
us hominũ alioꝵ aetͣnas. alioꝵ tẽporales sequentiũ &. d¬
ligentiũ satis aꝑteq distincta sunt. Quid autẽ quisq se¬
ctandũ &. amplectendũ eligat. in uoluntate eẽ positũ
consistit. nullaq re de arce dominandi rectoq mentẽ
deponi. nisi uoluntate. &. manifestũ. ñ rẽ ullã cũ ea qͥsq
male utitur. sed ipsũ male utentẽ eẽ arguendũ. Refera¬
mͦ nos si plac& ad quęstionẽ in exordio sermonis huius¬

Expanded text:
voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas propter scortatores et adulteros, atque hoc modo caetera, cum praesertim videas et igne bene uti medicum, et pane scelerate veneficum? E. Verissimum est, non res ipsas, sed homines qui valeat aeterna lex, ut opinor, videre jam coepimus, et quantum lex temporalis in vindicando progredi possit, inventum est; et rerum duo genera, aeternarum et temporalium, duoque rursus hominum, aliorum aeternas, aliorum temporales sequentium et diligentium, satis aperteque distincta sunt: quid autem quisque sectandum et amplectendum eligat, in voluntate esse positum constitit ; nullaque re de arce dominandi, rectoque ordine mentem deponi, nisi voluntate: et est manifestum, non rem ullam, cum ea quisque male utitur, sed ipsum male utentem esse arguendum: referamus nos, si placet, ad quaestionem in exordio hujus sermonis pr
Abbreviated transcription (Latin):
peccare ñ poss&. Alam enĩ certũ tibi atq cognitũ ẽ
dm̃ dedisse homini hoc qđ dari debuisse ñ putas. Duan¬
tũ in superiori libro intelligere michi uisus sũ. & habe¬
mꝰ liberũ uoluntatis arbitriũ. & ñ nisi eo peccamus.
Aego quoq memini iaͣ nobis id factũ eẽ ꝑspicuũ. sed nunc
interrogaui. utrũ hoc qđ nos habere. &. quo nos peccare
manifestũ ẽ. dm̃ nobis dedisse scias. DNullũ aliũ put
Ab ipso enĩ sumꝰ . &. siue peccantes. siue recte facientes: ab
illo poenã merem᷑ aut p̃miũ Ihoc quoq utrũ liquido
noueris. an auetoritate cõmotus libent̃ etiã in cognitõ
credas. cupio scire. DAuctoritati quidẽ me primũ de
hac re credidisse confirmo. Sed quid uerius. quã omne
bonũ ex dõ eẽ.&. om̃e iustũ bonũ eeͣ: & peccantib poe

Expanded text:
peccare non posset. A. Jam enim certum tibi atque cognitum est, Deum dedisse homini hoc, quod dari debuisse non putas? E. Quantum in superiori libro intelligere mihi visus sum, et habemus liberum voluntatis arbitrium, et non nisi eo peccamus. A. Ego quoque memini jam nobis id factum esse perspicuum. Sed nunc interrogavi utrum hoc quod nos habere, et quo nos peccare manifestum est, Deum nobis dedisse scias. E. Nullum alium puto. Ab ipso enim sumus; et sive peccantes, sive recte agentes, ab illo poenam meremur aut praemium. A. Hoc quoque utrum liquido noveris, an auctoritate commotus libenter etiam incognitum credas, cupio scire. E. Auctoritati quidem me primum de hac re credidisse confirmo. Sed quid verius quam omne bonum ex Deo esse, et omne justum bonum esse, et peccantibus poe
Abbreviated transcription (Latin):
possa. si subess&. D Discerno & ista: & int̾ se differre con¬
cedo. Ahũ hoꝵ triũ quicquã uides oculis. nisi colorẽ:
Michil aliud. ADic ergo. unde uideas alia duo. N enĩ ea pos
ses ñ uisa discernere. Diescio qͥd aliud ee̾ scio. nichil ãpliꝰ.
Auescis igit᷑ utrũ iã ipsa sit racio. an illa uita sit. quam
sensũ interiorẽ uocamꝰ praecellentẽ sensib corporis:
an aliqͥd aliud: D Mescio. Alllud tam̃ scis. ea definiri nisi raci¬
one ñ posse: neq racionẽ id facere. nisi de his quae sibi ex¬
aminanda offerunt᷑. Deertũ ẽ. AQuicqͥd e̾ igit᷑ aliud qͦ
sentiri potest om̃e qđ scim̾. ministeriũ racionis eͣ. cui of¬
fert &. renuntiat quicqͥd att̾ingit: ut ea quae stiunt᷑

Expanded text:
posset, si subesset. E. Discerno et ista, et inter se differre conposset, si subesset. E. Discerno et ista, et inter se differre concedo. A. Num horum trium quidquam vides oculis, nisi colorem? E. Nihil aliud. A. Dic ergo unde videas alia duo; non enim ea non visa posses discernere. E. Nescio quid aliud; esse scio, nihil amplius. A. Nescis igitur utrum jam ipsa sit ratio, an illa vita sit quam sensum interiorem vocamus praecellentem sensibus corporis, an aliquid aliud? E. Nescio. A. Illud tamen scis, ea definiri nisi ratione non posse; neque rationem id facere, nisi de iis quae sibi examinanda offeruntur. E. Certum est. A. Quidquid igitur est aliud quo sentiri potest omne quod scimus, ministerium rationis est, cui offert et renuntiat quidquid attingit, ut ea quae sentiunt
Abbreviated transcription (Latin):
arere concedis. hoc quoq diidicant. nec colores auditu
nec uisu uoces posse sentiri : Anũ etiã putas eas posse
discernere abinuicẽ colorẽ qui sentit᷑. &. sensum qui in oculo
ẽ .&. illũ interiorẽ sensũ apud animã. & racionẽ qua ista
singillatĩ definiunt᷑.&. dinumerant᷑: D Nullo mͦ. AQui
ista racio. poss& haec quatuor discernere ab inuicẽ. & de¬
finitionib t̃minare: nisi ad eã referret᷑ & color ꝑ oculoꝵ
sensũ.&. ipse rursus ꝑ illũ interiorẽ qui ei praesid&ꝵ. & idẽ
interior ꝑ seipsũ. si tam̃ iã nichil aliud intͣpositũ ẽ: D No
uideo quomͦ alit̃ poss&. A Quid hoc: Uides ne oculoꝵ sen¬
su colorẽ sentiri: eundẽ autẽ sensũ eodẽ sensu ñ sentiri.
Non enĩ quo sensu colorẽ uides. hoc eodẽ uides etiã ipsum
udere. Dnon om̃ino. Aenitere etiã ista idiuidicare. Nan
credo te ñ negare. aliud colorẽ eẽ. & aliud colorẽ uidere.
& itẽ aliud. etiã cũ color ñ subest. habere sensũ. qͦ uideri

Expanded text:
arere concedis, hoc quoque dijudicant, nec colores auditu nec visu voces posse sentiri? A. Num etiam putas eas posse discernere, ab invicem colorem qui sentitur, et sensum qui in oculo est, et interiorem illum sensum apud animam, et rationem qua ista singillatim definiuntur et dinumerantur? E. Nullo modo. A. Quid? ista ratio posset haec quatuor discernere ab invicem et definitionibus terminare, nisi ad eam referretur et color per oculorum sensum, et ipse rursus per illum interiorem qui ei praesidet, et idem interior per seipsum, si tamen jam nihil aliud interpositum est? E. Non video quomodo aliter posset. A. Quid? hoc videsne, sensu oculorum colorem sentiri, eumdem autem sensum eodem sensu non sentiri? Non enim quo sensu colorem vides, hoc eodem vides etiam ipsum videre. E. Non omnino. A. Enitere etiam ista dijudicare: nam credo te non negare aliud colorem esse, et aliud colorem videre, et item aliud etiam, cum color non subest, habere sensum quo videri
Abbreviated transcription (Latin):
faciatis: ipse nob̾ iub& ut loquam᷑. Si ñ faciendo qđ iub&
ut faciatis. aduersarii eiꝰ estis: ñ dicendo qđ iub& ut dicamꝰ
x multis ĩmoderatꝰ sũ : Hoc enĩ p̾sumimꝰ de caritate
qm̃ om̃is creatura uanitati subiec̾ta ẽ. Sed creditis eũ ae
unũ cũ illo qͥ genuit. & hoc uerbũ creditis assũpsisse crea¬
turã de uirgine maria. assũpsisse mortalitatẽ. & passum
fuisse ꝓ nob̾. Eligimꝰ &. credimꝰ. ut saluemͣ. Nec in eo ĩmo¬
ratꝰ sũ: ut quicqͥd facitis ꝓ spe futura faciatis. Moui enim.
om̃iũ xp̃ianoꝵ m̃tes de futuro saccło cogitare. Qui en ĩ
sũ. ubi dicit sermo dĩ. honora patrẽ tuũ & matrẽ tuã. Mi¬
ti enĩ honorant parentes.&. raro inuenimꝰ parentes conquae¬
rentes de ĩꝓbitate filioꝵ: quãuis ñ desint. Sed tam̃ quã raro
fit : tã breuit᷑ monendũ fuit. Hec in eo ubi dictũ ẽ ñ occideᷤᷤ:

Expanded text:
faciatis, ipse nobis jubet ut loquamur. Si non faciendo quod jubet faciatis, ipse nobis jubet ut loquamur. Si non faciendo quod jubet ut faciatis, adversarii ejus estis; non dicendo quod jubet utixi, multis immoratus sum? Hoc enim praesumimus de Charitate Quoniam omnis creatura vanitati subjecta est . Sed creditis eum aequnum cum illo qui genuit; et hoc Verbum creditis assumpsisse creaturam, de virgine Maria assumpsisse mortalitatem, et passum fuisse pro nobis: ea legimus, et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut quidquid facitis, pro spe futura faciatis. Novi enim omnium Christianorum mentes de saeculo futuro cogitare. Qui enim sum, ubi dicit sermo Dei, Honora patrem tuum et matrem tuam. Mti enim honorant parentes, et raro invenimus parentes conquerentes de improbitate filiorum; quamvis non desint: sed tamen quam raro fit, tam breviter monendum fuit. Nec in eo ubi dictum est, Non occides,
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris uir. Ubi autẽ melius uiuit. mulier quã uir : capite de¬
orsum penda. domꝰ. Si caput ẽ uir. melius deb& uiuere uir.
& p̃cedere in om̃ib bonis factis uxore̾ suã. ut illa imitet᷑ uirũ.
sui: sic uniꝰ cuiꝰq domꝰ hab&. caput uirũ .&. tanquã carnẽ
feminã: quo caput ducit: illuc deb& corpus seqͥ. Quareergo
uult caput ire. qͦ ñ nult ut corpus sequat᷑: Quare uult i¬
re uir. quo ñ uult ut uxor sequat᷑ : Haec iubendo sermo di
aduersarius ẽ. Holunt enĩ homines facere qđ uult sermo
dĩ. Et qͥd dicã quia aduersarius ẽ sermo dĩ : Qm̃ iub&. timeo
ne ego ipse aduersarius sim qͥb dã. quia haec loquor. qͥd ad me
tin& : Fortẽ me faciat. qͥ t̾r& ut loquar. ut ñ timeam
querelas hominũ. Nã qͥ nolunt castitatẽ seruare uxori¬
b suis .&. habundant tales. nolunt me ista dicere. Sed uelid
nolint. dicturꝰ sũ. Si enĩ uos exortor ut cũ aduersario¬
concordetis. ego cũ illo in littore manebo. Qui uob̾ iub& ut

Expanded text:
mulieris est vir: ubi autem melius vivit mulier quam vir, capite deorsum pendet domus. Si caput est vir, melius debet vivere vir, et praecedere in omnibus bonis factis uxorem suam; ut illa imitetur virum,sui: sic uniuscujusque domus habet caput virum, et tanquam corpus feminam . Quo caput ducit, illuc debet corpus sequi. Quare ergo vult caput ire, quo non vult ut corpus sequatur? Quare vult ire vir, quo non vult ut uxor sequatur? Haec jubendo sermo Dei adversarius est. Nolunt enim homines facere quod vult sermo Dei. Et quid dicam, quia adversarius est sermo Dei, quoniam jubet? Timeo ne ego ipse adversarius sim quibusdam, quia haec loquor. Quid ad me pertinet? Fortem me faciat qui terret ut loquar, ut non timeam querelas hominum. Nam qui nolunt castitatem servare uxoribus suis et abundant tales, nolunt me ista dicere. Sed velint nolint, dicturus sum. Si enim vos non exhortor ut cum adversarioncordetis, ego cum illo in lite remanebo. Qui vobis jubet ut
Abbreviated transcription (Latin):
peccata sunt. Si enĩ ñ recedit᷑ ab eo mͦ quo naturalit᷑ facłꝰ
ita ut melius eẽ ñ possit: ea quae deb& facit cũ haec

Expanded text:
peccata sunt. Si enim non receditur ab eo modo quo naturaliter factus est, ita ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec