comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Sine dõ enim nulliui¬
ta ẽ. Per id qđ ergo decaelo
uenis se dr̃ angelorũ dic¬
tus ẽ panis. Vt enim quan¬
ta & qualia beneficia dĩcir¬
ca hominem sunt memora¬
r& sic locutus ẽ. ut cognos¬
centes. dõ gratias referant.
quitanta cura seruos suor
gubernat. Vt haec eis adhuc¬
incarne positis. sinecesse
fuerit exhibeat ꝑ qua eui¬
uunt angeli. Dix̃ aposto¬
lus interc&era. P&ra au¬
uir tute aqua flux̃ dep&ra
p&ra appellatus sit xp̃s
Simili modo & quia manna
potestate eius uenit decae¬
rei. quae nunc in ecclesia
offertur figura fuisse ex is¬
tim &ur: ut xp̃iani populi
quos inangelos significaũ
scriptura. panem man¬
du cauerunt homines id. ẽ
iudei. Et quia maior gra¬
tia ẽ nunc quã fuit in pro¬
ph&cis. & libertas data per
bertas Ad comparationẽ
temporum & gratiarum xp̃ia¬
ni angeli dicti sunt. quorũ
quos homines dix̃ horum ma¬
gis xp̃r ẽ. quibus & reuela¬
tus est. qui hoc nomine uo¬
caricensentur. Duplici

Expanded text:
uit. sine deo enim nulli uiuit. sine deo enim nulli uita est. per id quod ergo de caelo uenisse dicitur, angelorum dictus est panis. ut enim quanta et qualia beneficia dei circa hominem sunt memoraret, sic locutus est, ut cognoscentes se deo gratias referant, qui tanta cura seruos suos gubernat, ut haec eis in carne adhuc positis, si necesse fuerit, exhibeat, per quae uiuunt angeli. Dixit apostolus inter cetera: petra auuirtute aqua fluxit de petra, petra appellatus sit Christus. simili modo et, quia manna potestate eius uenit de caerei, quae nunc in ecclesia offertur, figura fuisse existimetur, ut Christiani populi, quos in angelos significauit scriptura, panem manducauerint homines, id est Iudaei. et quia maior gratia est nunc, quam fuit in profetis, et libertas data per bertas, ad conparationem temporum et gratiarum Christiani angeli dicti sunt, quorum quos homines dixit. horum magis Christus est, quibus et reuelatus est et qui hoc nomine uocari censentur. duplici
Abbreviated transcription (Latin):
immortale corpus habe¬
barqđ cibo sustentaba t᷑
Immortalis enim ñ eg&es¬
caneq potu. Cibus enim
uires prestabat. Vitae
autem arbor medicinaemo¬
do corruptionem omnẽ
prohibebat. Sic enim ho¬
mini erat quasi in expugi¬
nabilis murus. Quid. E
qd DiCII. PANẼ ANEE¬
LORŨ MANDUCAUIT
Tum angeli non egeant
cibo quippe cum sint
natura simplices & poten¬
tia spiritali uigentes. Pa¬
nem quem angelorum
appellat. marona est.¬
Manna autẽ int̃p̃iatur
quid. ẽ. hoc. Uidentes autẽ
filu irrł. quasi semen cori¬
andricadere suꝑ terram
candidum dixer̃ ad inuincẽ :
quid ẽ hoc : Quod in hebre¬
a lingua dr̃ mannũ Hic ergo
panis autcibus ‸Ñmundile¬
gecreatus commixtione eli¬
mentorum. sed de suꝑ uenit
spiritali ratione prouisus.
Nec quidem in supernis habe¬
r&̃ quia corporibus alendis
ad momentum diuirtutecre¬
atus ẽ. Ideo autem panisan¬
gelorum dictus ẽ. quia ea
uir tute creatus ẽ. qua ange¬
lica natura subsistit & ui¬

Expanded text:
inmortale corpus habeinmortale corpus habebat, quod cibo sustentabatur? inmortalis enim non eget esca nec potu. cibus enim uires praestabat, uitae autem arbor medicinae modo corruptionem omnem prohibebat. sic enim homini erat quasi inexpugnabilis murus. XX. QVID EST QVOD DICIT: \'PANEM ANGELORUM MANDUCAVIT CUM ANGELI NON EGEANT CIBO, QVIPPE CUM SINT NATURA SIMPLICES ET POTENTIA SPIRITALI UIGENTES? Panem quem angelorum appellat manna estmanna autem interpretatur quid est hoc?\' uidentes autem filii Israhel quasi semen coriandri cadere super terram candidum dixerunt ad inuicem: quid est hoc? quod in Hebrea lingua dicitur manni?\' hic ergo panis aut cibus non mundi lege creatus est conmixtione elementorum, sed desuper uenit spiritali ratione prouisus. nec quidem in supernis haberetur, quia corporibus alendis ad momentum dei uirtute creatus est. ideo autem angelorum panis dictus est, quia ea uirtute creatus est, qua angelica natura subsistit et ui
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. quia uerba scriba eñ
secutum ẽ cor. Leui aut ẽ
cacens hoc incorde habebat
quod scriba in uerbis. Ihs̃
autem qui suxta qđ scriptũ
ẽ sciebat quid ess& in homi¬
ne leui elegit. Pr&erea
dauid ñ alium posseuoluit
humiliari sicut saul. sed ip¬
se supplex tribulatocorde
SIADAM FACTUS
conpus immortale
habuit ANMorTaLE¬
hominem fecit. qui quã
diuñ peccar &. Immor¬
calita te uiger&. ut ipse
sibi auctor ess& aut aduitã
aut ad mortem: Ut custodi¬
ensse apeccato. laboresuo
gauder&. & essese immor¬
talem: Neglegens uero
factus. ipsesibi imputar&
quia coeperat esse mortalis:
Quam diu enim increatoris
lege durauit. dignus fuit
edere arborẽ uitae ut mo¬
riñ poss&: Nec enim cor¬
pus tale erat quod dissolui
impos sibile uider&ur. Ged
gustus arboris uitae .cor¬
ruptionem corporis in hi¬
bebat. Deniq &iam post
peccatum potuit insolubi¬
lis manere. sidomo per mis¬
sum es s& illi edere de arbo¬
reuitae. Nam quo modo

Expanded text:
iebat, quia uerba scribae non iebat, quia uerba scribae non secutum est cor, Leui autem tacens hoc in corde habebat, quod scriba in uerbis. Iesus autem, qui iuxta quod scriptum est sciebat quid esset in homine, Leui elegit. praeterea Dauid non alium pro se uoluit humiliari sicut Saul, sed ipse supplex tribulato cordeRENDUM SI ADAM FACTUS CORPUS INMORTALE HABUIT AN MORTALEhominem fecit, qui quam diu non peccaret inmortalitate uigeret, ut ipse sibi auctor esset aut ad uitam aut ad mortem, ut custodiens se a peccato labore suo gauderet esse se inmortalem, neglegens uero factus ipse sibi inputaret, quia coeperat esse mortalis. quam diu enim in creatoris lege durauit, dignus fuit edere de arbore uitae, ut mori non posset. nec enim corpus tale erat, quod dissolui inpossibile uideretur, sed gustus arboris uitae corruptionem corporis inhibebat. denique etiam post peccatum potuit insolubilis manere, si modo permissum esset illi edere de arbore uitae. nam quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ iudicium retractar iñ
conuenit: Nam huma¬
na imbecillitas. atq imperi¬
tia dĩ sed eb& iudicio erudire.
In quo non sapit ut ex senten¬
tiadĩ. intellegat ueritatem.
Et nihil aliud fieridebuirse.
quam qđ uid& fecisse dnm̃
quẽ scit acceptorẽ persona¬
rum nones se Sienim dauio
p̃cem suscepit. & saul refu¬
tauit. nihil aduersum
sentiendum dnm̃ fecisse.
accepit. quem uidit tribula¬
tocordeueniampo stulare.
Illum autem dispexit. quia
animum eius poenitentiañ
tetigerat dolor. Quia dr̃ cor¬
dis auditor est magis quã
uocis. Hinc dictum ẽ. Homo
uid& infacie. ds̃ autem in cor¬
de. Ideo ex fallimur quia
simulatio in uerbis & uultu
circum̃ uenitnos. Incorde
enim quidsit uidere non pos¬
sumus: Quã obrem dĩ iudiciũ
sequinos oport&. Quisecun¬
dũ cor inquo unius cuius qi
sententia ẽ examina ł sin¬
gulos. Hoc &iam inueni¬
mus & saluatorem fecisse.
Scribam enim seofferentem
non suscepit. Sedentem au¬
tem leui ad teloneum sus¬

Expanded text:
i iudicium retractari non conuenit; nam humana inbecillitas adque inperitia dei se debet iudicio erudire, in quo non sapit, ut ex sententia dei intellegat ueritatem et nihil aliud fieri debuisse, quam quod uidet fecisse dominum, quem scit acceptorem personarum non esse. si enim Dauid precem suscepit et Saul refutauit, nihil aduersum sentiendum est dominum fecisse. tionem accepit, quem uidit tribulato corde ueniam postulare; illum autem despexit, quia animum eius paenitentiae non tetigerat dolor, quia deus cordis auditor est magis quam uocis. hinc dictum est:homo uidet in facie, deus autem in corde. ideo et fallimur, quia simulatio in uerbis et uultu circumuenit nos; in corde enim quid sit, uidere non possumus. Quam ob rem dei iudicium sequi nos oportet, qui secundum cor, in quo unius cuiusque sententia est, examinat singulos. hoc etiam inuenimus et saluatorem fecisse. scribam enim se offerentem non suscepit, sedentem autem Leui ad teloneum c
Abbreviated transcription (Latin):
poss& habere filios. aut nol¬
r&. Maledictum enim illis
comp&ebat. quicum possent
aui uellent. diuino obstante
iudicio steriles erant nefruc¬
tum haberent creationisdĩ.
quem sperabant. Vt cumui¬
derent aut generare senon
posse aut genitos minime
possidere cognoscer& indig¬
nantis dĩ iram esse. & conuer¬
si satis facerent: Nam& scĩ ui¬
ricum cupidies sent filiorũ.
& non id obtinerent. estima¬
bant peccata obstare. & dole¬
bant ignorantes dĩ eẽ. proui¬
dentiã. cui seruabantur. De¬
niq addĩ ꝓcurationẽ & anna
concepit & peperit samu helẽ.
& heli sab& h. iohannem. &.
uxor manue samson. Spiri¬
talis tamen intellegentia in
hac causa ista est. Ut male¬
dicti habeantur quin on reli¬
querint semen qđ uideat
dnm̃. Id est qui non imbuerit
atit filium aut seruum aut
proximum. quidĩ tim orem
doceat super terram.
QUARE SAUL PECCANS
perit orari prose

Expanded text:
posset habere filios, aut nolposset habere filios, aut nolret. Maledictum enim illis competebat, qui cum possent ac vellent, divino obstante judicio, steriles erant, ne fructum quem spernebant, ut cum uiderent aut generare se non posse aut genitos minime possidere, cognoscerent indignantis dei iram esse et conuersi satis facerent. Nam et sancti uiri, cum cupidi essent filiorum et non id obtinerent, aestimabant peccata obstare et dolebant ignorantes dei esse prouidentiam, cui seruabantur. denique ad dei procurationem et Anna concepit et peperit Samuhelem et Helisabeth Iohannem et uxor Manoe Sampson. spiritalis tamen intellegentia in hac causa ista est, ut maledicti habeantur qui non reliquerint semen, quod uideat dominum, id est qui non inbuerit aut filium aut seruum aut proximum, qui dei timorem doceat super terram\'. XVIII. QVARE SAUL PECCANS PETIT ORARI PRO SE
Abbreviated transcription (Latin):
quid fierideber&. osten¬
dit uxori. ut receder & ab
eo angelus qui eum quae¬
rebat occidere. Hoc sub
intellegitur inhac causa
sicut & illud quod supra
diximus insacerdotes.
quid esr urmale¬
DICTOS DICXT. QUI
Sec̃. Ñ Neli querifl
er esaiam autemni¬
hil obeẽ dicat spado¬
nibus quia generare ñ
possunt. Qm̃ alit̃ quã da¬
tum erat. intelligi coepe¬
rataidcir co esaias prophe¬
ta ostendit postea quo
sensudictum es s&. Cũ
enim hoc ex causa offen¬
sidĩ. sententiae loco posi¬
tum ess&. quia deseren¬
tesdm̃. in eo ꝑcutiebant᷑
ne ducentes uxor es
semen relin querent.Sic
hoc arripuit error huma¬
nus. ut putarent reos eẽ
apud dm̃. si qui aut uxo¬
res nollent. aut accipien¬
tes utas sol& generare ñ
possunt. Quasi nihil ali¬
ud. quã semenquaerer&
ds̃ sicut arguntur ꝑ ma¬
lachiã proph&ã : esaia sergo ut
consolar& cõs. quos mala in¬
tellegentia coniris lauerat.
Docuit nihil obeẽ siquis aut ñ

Expanded text:
quid fieri deberet ostenquid fieri deberet ostendit uxori, ut recederet ab eo angelus, qui eum quaerebat ocintelligitur in hac causa, sicut et illud quod supra diximus in sacerdotes. XVII. --Quid est ut maledictos dicat Lex, qui semen non reliquerint er Isaiam autem nihil obesse dicatur spadonibus, quia generare non possunt ? Quoniam aliter quam dictum erat, intelligi coeperat: idcirco Isaias propheta ostendit postea, quo sensu dictum esset. Cum enim hoc ex causa offensi Dei sententiae loco positum esset, quia deserentes Deum in eo percutiebantur, ne ducentes uxores semen relinquerent; sic hoc arripuit error humanus, ut putarent reos esse apud Deum, si qui aut uxores nollent, aut accipientes, ut assolet, generare non possent; quasi nihil aliud quam semen quaereret Deus, sicut arguuntur per Malachiam prophetam. Isaias ergo ut consolaretur eos quos mala intelligentia contristaverat, docuit nihil obesse, si quis aut non
Abbreviated transcription (Latin):
ira qua fuerat & accensa
Nam aliquã ma compendio
loqunur scriptura. Quae sub¬
intelligiuult ex posita rati¬
one. sicut & illud qđ salua¬
tordicit in t̃c&era adiudeos
Quare & uos p̃teritis manda¬
tum dĩ. ut traditionẽ ues¬
tram statuatis: Nã dix̃
ds̃. Honora patrem tuũ¬
& matrem. & qui maledixe¬
rit patri aut matri. morte
moriatur. Uos autẽ dicitis
quicumq dix erit patri aut
matriome munus qđ cũq
fueritex me tibi proderit
& ñ honorauit patrem aut
matrem suã. sine dubio ꝑ
compendium hoc dix̃ salua¬
tor. ut sub intellegatur.
sacerdotes iudeorum dũa¬
uaritiae studerent᷑ spre¬
uisse. Impia enim cons¬
piratione consilium dede¬
runt filiis: ut maledicen¬
tes patrem aut matrem.
qđ cumq offerrent. qua¬
sidonũ dõ. ꝑ qđ data senten¬
tia in maledicos soluer&
Unde securi factifilii. contra
dĩ p̃ceptum contem nebaNt.
parentes Ita & morses cum
infestum sib uder & an¬
gelum. intellegens causã

Expanded text:
ira, qua fuerat et accensa. ira, qua fuerat et accensa. nam aliquanta conpendio loquitur scriptura, quae subintellegi uult ex proposita ratione, sicut et illud, quod saluator dicit inter cetera ad Iudaeos: quare et uos praeteritis mandatum dei, ut traditionem uestram statuatis? nam dixit deus: \'honora patrem et matrem\' et: qui male dixerit patri aut matri, morte moriatur. uos autem dicitis: \'quicumque dixerit patri aut matri: "omne munus quodcumque fuerit ex me, tibi proderit", et non honorauit patrem aut matrem suam. sine dubio per conpendium hoc dixit saluator, ut subintellegatur sacerdotes Iudaeorum, dum auaritiae studerent, dei legem spreuisse; impia enim conspiratione consilium dederunt filiis, ut male dicentes patrem aut matrem quodcumque offerrent quasi donum deo, per quod data sententia in maledicos solueretur, unde securi facti filii contra dei praeceptum contemnebant parentes. ita et Moyses, cum infestum sibi uideret angelum, intellegens causam
Abbreviated transcription (Latin):
uod sine consilio morses
fecerat. apparentia cõ¬
minantis angeli emendauit:
Deniq uidens qđ ꝑ neglegentiã
fuerat p̃ter missum. cessauit
abira. Idcirco ergo sicinses¬
tum angelum inse uidit.
mor ses & paratum aduin¬
dictam. quia uiri sublimis
culpa. grauepeccatum ẽ
Quanto enim ꝑsona eius sus¬
picabilis ẽ. tantomagis leue
delictum eius. acerbiissimũ
est peccatum. Pergebatitaq:
ad filios isrł missus adõ a¬
brahae & signum iustitiae
ñ ferebat. in quo gloriari
scie bat iudeos. Vt aut ipse sol¬
licitatos dicer&ur. Aut non ab
eodem dõ missus qui abrahã
elegerat. In ma dianenim
habitans filios suos minime
circumeĩdit: quos aut duce¬
re secum ad aegrptum non
debuit. quic& eros ibat inde
educere. autcertecircumci¬
sos adsumere. Propt̃ quae
supradiximus. Sefforaer¬
gouxor morsi. qđ compen¬
dio loquitur scriptura nig
norans quacaus a uiro suo in¬
festus angelus uidebatur..
Accipiens circum cidit filium
suum. & recessit angelus.
Ea enimratione mitigata ẽ

Expanded text:
uod sine consilio Moyses fecerat apparentia comminantis angeli emendauit. denique uidens, quod per neglegentiam fuerat praetermissum, cessauit ab ira. idcirco ergo sic infestum angelum in se uidit Moyses et paratum ad uindictam, quia uiri sublimis culpa graue peccatum est. quanto enim persona eius suspicabilis est, tanto magis leue delictum eius acerbissimum est peccatum. pergebat itaque ad filios Israhel missus a deo Abra- I hae et signum iustitiae Abrahae non ferebat, in quo gloriari sciebat Iudaeos, ut aut ipse sollicitator diceretur aut non ab eodem deo missus, qui Abraham elegerat. in Madia enim habitans filios suos minime circumcidit, quos aut ducere secum ad Aegyptum non debuit, qui ceteros ibat inde educere, aut certe circumcisos adsumere, propter quae supra diximus. Seffora ergo uxor Moysi, quod conpendio loquitur scriptura, non ignorans qua causa uiro suo infestus angelus uidebatur, accipiens circumcidit filium suum, et recessit angelus. ea enim ratione mitigata est
Abbreviated transcription (Latin):
go ẽ quia exemplũ ẽ pat̃: fili¬
us uero exemplũ de ex emplo
qd cõmunicat spuis cõquia
demeo inquit accipi& : ideoq
infilio uid& ds̃ quasiin sua
imagine ¶ Sicut enĩ nemo
dignus inuentus . ẽ. a perire
librũ & signacula eiꝰ nisi uer¬
bũ dĩ: ita & dm̃patre nemo
uidere dignus ẽ. neq: natu¬
nt: neq: meritis : nisi uerus
filius eius Nihil eñi mediũ
liũ⁊ Ipso nob teste quiaitꝰ
Neceni patr̃e uidit quis¬
qua nisi qui ẽ. adõ hicuidit
dmł sedsi infiliouid& pat̃
quare nemodignus dicit᷑
uidere dm̃: Cũuideatur
infilio quia nibil diffret
a patre filius : Nihil plane
difert in substia quiaue¬
rus filius .ẽ differt aũt
in causa uel graduquiaom¬
nis potentia a patre infi
nor non .ẽ. filius: austori¬
tate tam̃ maior ẽ. pat̃ ÷
Ipso dño testante & dicen¬
te sidiligeritis megaude¬
ritis qui auado ad patrẽ
quia pat̃ maiorme. ẽ. Qũe
modũ custodiens a postł
quost om̃a: secundus ꝑ

Expanded text:
go est, quia exemplum est pater, filigo est, quia exemplum est pater, filius uero exemplum de exemplo, quod communicat spiritui sancto: quia de meo, inquit, accipiet t. ideoque in filio uidetur deus quasi in sua imagine. sicut enim nemo dignus inuentus est aperire librum et signacula eius nisi uerbum dei, ita et deum patrem nemo uidere dignus est neque natura neque meritis, nisi uerus filius eius. nihil enim medium lium ipso nobis teste qui ait: nec enim patrem uidit quisquam, nisi qui est a deo, hic uidit deum. Sed si in filio uidetur pater, quare nemo dignus dicitur uidere deum, cum uideatur in filio, quia nihil differt a patre filius? nihil plane differt in substantia, quia uerus filius est; differt autem in causa uel gradu, quia omnis potentia a patre in finor non est filius, auctoritate tamen maior est pater ipso domino testante et dicente: si diligeretis me, gauderetis, quia uado ad patrem, quia pater maior me est. Quem modum custodiens apostoluquo sunt omnia, secundus, per
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ẽ omnia dĩdicit᷑: Nas¬
cendo enĩ om̃a consecutus
ẽ dĩ : Nec enĩconueniens
erat degener diciuerbũ dĩ
& uirtutẽ & sapientĩ adĩ:
Hoc ẽ enim ds̃ uerbum uir¬
tus sapientia: Xp̃s aũt quia
uincendas eñi incredulorũ
mentes coactu scriptura
erupit ut ostender& xp̃m¬

Expanded text:
deus est, omnia dei dicitur. nasdeus est, omnia dei dicitur. nascendo enim omnia consecutus est dei. nec enim conueniens erat degener dici uerbum dei et uirtutem et sapientiam dei; hoc est enim deus: uerbum uirtus sapientia. Christus autem, quia uincendas enim incredulorum mentes coacta scriptura erupit, ut ostender
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñutiq hominilo cu¬
tus . ẽ. sed ei quiposs& face¬
re qui&iã hominẽ facturis
erat sicut fecit. sicut nos lo¬
quimur organocor porali.
absit ̃ Uides ergo quia uo¬
cabula quidẽ nob & dõcõ¬
munia st. sed discrepan
ineffectu ̃ Alit̃ enĩ ds̃ facit
quã facimus nos & loquidi¬
citur: sed more nr̃o: sic &
uerbũ dĩ nontale uerbũ. ẽ
sicut nrum  Quod postqũa
fir. nonẽ /Illud aũt man &
qui a taleuerbũ ẽ. qđ & au
diuit & lo quitur & opera¬
tur . Non solũ aũt uerbũ
dĩ .ẽ. sed & uirtus & sapi¬
entiadĩ. hic ẽ filius dĩ
Quiquantũ adefectum
ꝑtin& filius dicitur dĩ:
quantũ aut ad adloqui¬
tio nẽ quanos adloquitur
ds̃ ꝑipsũ uerbũ dicitur dĩ
Quantũ uero ad sapientiã
quanos ds̃ ꝑipsũ doc& sacta¬
m̃tũ suũ sapientia dicit᷑ dĩ
quantũ adoperationẽ quia
ꝑ ipsũ om̃a fecit & facit ds̃
uirtus dicit᷑ dĩ Haecnulli
alii possent c̃op& ere nisi

Expanded text:
quia non utique homini locuquia non utique homini locutus est, sed ei qui posset facere, qui etiam hominem facturus erat, sicut fecit? sicut nos loquimur, organo corporali? absit. uides ergo quia uocabula quidem nobis et deo communia sunt, sed discrepant in effectu; aliter enim deus facit quam . facimus nos, et loqui dicitur, sed non more nostro. Sic et uerbum dei non tale uerbum est, sicut nostrum, quod postquam fit non est; illud autem manet, quia tale uerbum est, quod et audit et loquitur et operatur. non solum autem \'uerbum dei\' est, sed et uirtus et sapienqui, quantum ad effectum pertinet, filius dicitur dei; quantum autem ad adlocutionem, qua nos adloquitur deus per ipsum, uerbum dicitur dei; quantum uero ad sapientiam, qua nos deus per ipsum docet sacramentum suum, sapientia dicitur dei; quantum autem ad operationem, quia per ipsum omnia fecit et facit deus, uirtus dicitur dei. Haec nulli alii possent conpetere nisi
Abbreviated transcription (Latin):
riora & postteriora. aut
intus & soris quanto magis
creatorei¶ Itacq quia om¬
ne qđ dr̃ ẽ. totũ unũ ẽ non
te ergo humano exemplo.
expaste ñ humanodĩfilius
qui ẽ. uerbũ dĩ ds̃. ẽt Ea enĩ
nactione qua filiihominũ
hominesr̃ dĩfilius ds̃ est :
Sedquia ex cõmixtione
filubominũ homines sun
ñ hoc exemplo filius dĩ ds̃ ÷:
quia ex simplicidõ simpli¬
cit̃natus ẽ: Et quẽ ath¬
modũ uerbũ nostrũ. Ex
nõb . ẽ. hoc exemplo intel¬
legitur dĩuerbũ. ẽe. dedõ
sed quia uerbũ nm non ẽ
hoc qđ nos sumus ñhacra¬
tione uerbũ dĩ dedõ ẽ. qr
uerbũ dĩ resẽ. non sonus
qui deperit INec enimqͥa
cõmunia uocabula nobis
& dõsunt: un aratio erit nob
& dõ inrerũ effectũ: Nalegi¬
mi inprincipio fecit ds̃ cae¬
lũ & t̃nẽ :uomodo fecit:
nũ quid sicũtnos facimus:
manuo pere: Et in subiec¬
tis: dix̃ inquidds̃ fiatlux &
falta ẽ. lux ¶ Quo modo pu¬
tumus. locutũ ẽẽ dm̃ :

Expanded text:
riora et posteriora aut riora et posteriora aut intus et foris, quanto magis creator eius! —, itaque, quia omne quod deus est totum unum est, non te ergo humano exemplo, ex parte non humano dei filius, qui est uerbum dei, deus est. ea enim ratione, qua filii hominum homines sunt, dei filius deus est. sed quia ex conmixtione filii hominum homines sunt, non hoc exemplo filius dei deus est, quia ex simplici deo simpliciter natus est. et quemadmodum uerbum nostrum ex nobis est, hoc exemplo intellegitur dei uerbum esse de deo, sed, quia uerbum nostrum non est hoc quod nos sumus, non hac ratione uerbum dei de deo est, quia uerbum dei res est, non sonus qui deperit Nec enim quia communia uocabula nobis et deo sunt, una ratio erit nobis et deo in rerum effectu. nam legimus: in principio fecit deus caelum et terram. quo modo fecit? numquid, sicut nos facimus, manu opere? et in subiectis: et dixit, inquit, deus: fiat lux; et facta est lux, quo modo putamus locutum esse deum,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aũt dr̃ uocatur nead
iniuriã dĩ ꝑficer& siquod
de dõ eraet drminimedice¬
r& Igit᷑ & unitus dĩserua¬
ta .ẽ. & debita honorȩ ficen¬
tia reddita. quando ñ in ꝓ¬
pria gloria receptus. ẽ.
hic qui de dõ dr̃ ẽ. sed in ẽi
de quodr̃ ẽ Ppterea de
uerbo incipit lo quii neuan¬
geliũ : Prius quã dõloqua¬
tur patre quia questiones
nondedo fiunt sed deuer¬
bodĩi Nemoenĩ dubitat
dedõ seddeo qui de dõ ds̃ est
Omnis enĩlingua caeles¬
tiũ & t̃restriũ fat& unũ
dm̃ sed in sacra m̃tounius
dĩ turbatur¶ Trepidat
enĩ audiens dm̃ diciuer¬
bũdĩ : corporalib enĩmo¬
dis pulsatur quia uerbũ
hominis homoddi ñ po¬
test. cũutiq dr̃natura sit
simplex ñ mẽbris conposi¬
tus INNeq qui intus habeat
& foris neq: ante & post. aut
sũmũ &imũs edsiporest di¬
citotus ꝑ omnia id ÷ nũquã
uarius aut absimilis: una
aut̃ claritas eius ẽ immen¬
san Nã sugnis ñhab& ante¬

Expanded text:
quod autem deus uocatur, ne ad quod autem deus uocatur, ne ad iniuriam dei proficeret, si quod de deo erat deus minime diceretur. igitur et unitas dei seruata est et debita honorificentia reddita, quando non in propria gloria receptus est hic, qui de deo deus est, sed in eius, de quo deus est. Propterea de uerbo incipit loqui euangelium, priusquam de deo loquatur patre, quia quaestiones non de deo fiunt, sed de uerbo dei. nemo enim dubitat de deo, sed de eo, qui de deo deus est. omnia enim lingua caelestium et terrestrium fatetur unum deum, sed in sacramento unius dei turbatur. trepidat enim audiens deum' dici uerbum dei; corporalibus enim modis pulsatur, quia uerbum hominis homo dici non potest. cum utique deus natura sit simplex, non membris conpositus neque qui intus habeat et foris, neque ante et post, aut summum et imum, sed, si potest dici, totus per omnia idem, numquam uarius aut absimilis — una autem claritas eius est inmensa; nam si ignis non habet ante
Abbreviated transcription (Latin):
aturȩ: sed quia ñ coepit
Apud dm̃ aut̃ẽ ideodicit᷑
sẽ ꝑ fuisse qr ñ exse sed ex dõ¬
dicitur uerbũ dĩ sicut fides
eius demeuangeliista e
in reuelatione sua demons
dĩ appellatus ẽt quia
dr̃ sine uerbo ẽe ñ potest.
hic qui uerbũ dĩ dicitur
seꝑ apud dm̃ fuis secreda¬
tur &qui a uerbũ ñ est
extracũ cuius uerbũ. ẽ. uer¬
bũ hoc qđ apud dm̃erat.
ñ aliunde sed de dõ ẽe. sig¬
nificatũ intellegatur
Et quia dedõ. ẽ. non absur¬
de dr̃ dicat᷑ ⁊̃ Itaq: non duos
facit dm̃ fuisse apud dm̃ :
Sienĩ essent duo diuersi
essentnatura: nec unius
uoluntatissi enĩ nos ho¬
mines cũ unius sumus.
naturae diuersȩ tamen
sumus uoluntatis quan¬
tomagis ubi diuersa. ẽ
& natura & nec ds̃ apud
nec apud dm̃ dr̃ẽe dicer&
neq dĩuerbũ ds̃ uerbũ a pel¬
larar& :Sedquia qđ dedõ
ẽ . ñ aliud significat . ẽe qua
ds̃ ẽ suerbũ dĩ dr̃ ẽ nuncupa¬
tus sUt quia uerbũ dicit ur
ad alterũ dm̃ nonreffer&

Expanded text:
 sed quia non coepit Apud deum autem ideo dicitur semper fuisse, quia non ex se, sed ex deo-dicitur \'uerbum dei\', sicut fides eiusdem euangelistae in Reuelatione sua demonstdei\' appellatus est, ut, quia deus sine uerbo esse non potest, hic, qui \'uerbum dei dicitur, semper apud deum fuisse credatur et, quia uerbum non est extra eum cuius uerbum est, uerbum hoc, quod apud deum erat, non aliunde, sed de deo esse significatum intellegatur et, quia de deo est, non absurde deus dicatur. Itaque non duos deos facit deum fuisse apud deum. si enim essent duo, diuersi essent natura nec unius uoluntatis. si enim nos homines, cum unius sumus naturae, diuersae tamen sumus uoluntatis, quanto magis, ubi diuersa est et natura! et nec deus apud nec apud deum deus esse diceretur neque dei uerbum\' deus uerbum appellaretur, sed quia quod de deo est non aliud significat esse quam deus est, uerbum dei deus est nuncupatus, ut, quia \'uerbum dei\' dicitur, ad alterum deum non referretur,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qđ dicitur qr in princi¬
pio erat idẽ uerbũ : ante in¬
choationẽ creaturae suꝑnȩ
& infernȩ significat᷑ fuisse
ut non utiq int̃ haec quȩcre¬
atust. prius factũ intelle¬
ger& quia in principio e¬
rat cũ ds̃ disponer& facere
creaturã ¶Er gosin prin¬
cipio erat id÷ ante omnia
erat.I Semꝑ erat ideo que
& uerbũ erat: ubs apud dm̃
inquit ut ñ indigne initio
subiectũ minime ȩstima¬
conuenit enĩ ut qđ ante om¬
nia apuddmerat nulli sub¬
iciatur initio Unde & ad¬
iecit: & dr̃ etat uerbũ: Nunc
ostendit aꝑte qui aquȩ su¬
p̃radictu s̃. congruunt uer¬
bo quia d s̃ .ẽ inquid uerbũ
sentiri quã ut sẽꝑdicatur
fuis se Sienĩ coepiterea¬
tura. ẽ: siccreaturae ẽ dr̃. ñ
est¶Quid quid enĩ ẽ: aut
dr̃ ẽ. aut creatura ACꝑ

Expanded text:
autem quod dicitur, quia in princiautem quod dicitur, quia in principio erat, id est uerbum, ante inchoationem creaturae supernae et infernae significatur fuisse, ut non utique inter haec quae creata sunt prius factum intellegeretur, quia in principio erat, cum deus disponeret facere creaturam. ergo si in principio erat, id est ante omnia erat, semper erat ideoque et uerbum erat.. tbi?apuddeum, inquit, ut non indigne initio subiectum minime aestimaconuenit enim ut quod ante omnia apud deum erat nuili subiciatur initio. Unde et adiecit: et deus erat uerbum. nunc ostendit aperte quia quae supra dicta sunt congruunt uerbo, quia deus est, inquit, uerbum sentiri, quam ut semper dicatur fuisse. si enim coepit, creatura est; si creatura est, deus non est quidquid enim est, aut dens est aut creatura ac
Abbreviated transcription (Latin):
pio fecit dr̃ caelũ & t̃rã :
Et inepistolaeius cuius
euangelium. ẽ. decuius
principio aliquid conamur
edicere eodem siñ su signi¬
ficatũ e. Ait enĩ qđ erat
abinitio Epistola ergo
& euangeliũ unũ habent
sensũĩ Aliud ẽ enim qđ
inu& eriait. in principio
fecit ds̃ caelũ & t̾ram & a¬
liud cũdicit. in pr incipio
erat uerbum. & qđ erat ab
initio: in principio enĩ eẽ
& abinitio ẽe. unũ signi¬
ficat: quia ab initio quod
erat non coepit ẽe : quod
eñĩ incipit. ẽe. abinitio
non erat . Et ideo subi¬
sit quia ipse initio factus
alios coepit postsehabere
q̃ post illũ sunt facti ħ
Cicut legimus quia in
principio fecit ds caelũ
& t̃rã I Non dixit inprin¬
cipio erat caelũ & t̃ra.
qui a cunessent & dispo¬
ner& ds̃ faceremundũ :¬
Inprincipio hoc ẽ. int̾ce¬
tera q̃ ad mundi fabricã
ꝓfecer ⁊POrimũ fecit cae¬
lũ & t̾ram. quia principiũ
initiũ ẽ inchoantis aliquid
qđ sit primũ in ordine : Illud

Expanded text:
pio fecit deus caelum et terram, et in epistula eius, cuius euangelium est, de cuius princedicere, eodem sensu significatum est: ait enim, Quod erat ab initio. Epistola ergo et Evangelium unum habent sensum. Aliud enim est quod in veteri ait, In principio fecit deus caelum et terram, et aliud cum dicit: in principio erat uerbum, et: quod erat ab initio. in principio\' enim esse et ab initio\' esse unum significat, quia ab initio quod erat non coepit esse. quod enim incipit esse ab initio non erat et ideo subisit, quia ipse in initio factus alios coepit post se habere, qui post illum sunt facti, sicut legimus, quia in principio fecit deus caelum et terram. non dixit: in principio erat caelum et terra\', quia, cum non essent et disponeret deus facere mundum, <in principio\', hoc est inter cetera, quae ad mundi fabricam profecerunt, primum fecit caelum et terram\', quia principium initium est inchoantis aliquid, quod sit primum in ordine. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & nostria postiliqui
caesigauisisunt qui adigni
meritorũ futurorũ exitia
sunt q̃iuste fiunt fidelib:
siue intribulationib: siue
incontumiliis NItaq: intan¬
tũ dõ placuit iustus tobi¬
as. ut duplicigenere me¬
ritorũ suorũ consequer&
mercidem ÷ & in p̃senti
enimquae amiserat mi¬
nistro angelo recuperauit
lumen acditatus &iam
copus q̃ ad p̃sentẽ ꝑtinent
uitã & in futuro heces
regnicaeloꝵ ẽ. factus
Ut in hoc doceremur quia
qui toto corde dĩ legiobtẽ¬
perat nec de ꝓmis sir dubi¬
tat & in saeculo corã eius
agit dr̃ & infuturodonat
illũ uita a&na Est &iã
aliud qđ nos inuitat ad
diuina obsequia Sẽs
eñĩ tobias non solũ iusti¬
tiae suȩ merita consecu¬
tus .ẽ. quia accidit adcu¬
mulũ gloriȩ eius &iam
ex eorũ bonis qui imitato¬
res eius existunt in imi¬
tatorib: enim exempla
laudant᷑ qđ nõb̵ quoq:
poterit ꝓuenire sisicui¬
xerimus ut dignũsit &¬
nos imitatores habere

Expanded text:
sicut et nostri apostoli, qui sicut et nostri apostoli, qui caesi gavisi sunt, quia digni meritorum futurorum exitia sunt, quae injuste fiunt fidelibus, sive in tribulationibus sive in contumeliis. Itaque in tantum Deo placuit justus Tobias, ut duplici genere meritorum suorum consequeretur mercedem: et in praesenti enim quod amiserat, ministro angelo recuperavit lumen, ac ditatus est etiam copiis quae ad praesentem pertinent vitam; et in futuro haeres regni coelorum est factus: ut in hoc doceremur quia qui toto corde Dei legi obtemperat, nec de promissis dubitat, et in saeculo curam eius agit deus et in futuro donat illum uita aeterna. Est etiam aliud quod nos inuitat ad diuina obsequia. sanctus enim Tobias non solum iustitiae suae merita consecutus est, quia accedit ad cumulum gloriae eius etiam ex eorum bonis qui imitatores eius exsistunt. in imitatoribus enim exempla laudantur, quod nobis quoque poterit prouenire, si sic uixerimus, ut dignum sit et nos imitatores habere.
Abbreviated transcription (Latin):
tobias ¶ Inopia enim in¬
quit humiliat uirũ & qui
humiliatur non potest
seruare iustitiã : Sc̃i aũt
tobiȩ erectus ad dm̃ ami¬
mus neccaptiuit ate fac¬
tus ẽ. nec in opia humi li¬
atus: qui a & contraint᷑¬
dictum occisorũ corpora
sepulturae mandab at
& dedĩ largitione secu¬
rus deipso exiguo mise¬
ricors ẽ Sciens hanc
magis dõ placeremise¬
ricordiã q̃ de exiguo fit sic ut¬
& uidua illa fecit quã dñs in
euangelio conlaudauit
Hic enimuere fidelis est hic
ñ dubitat de ꝓmisionis dĩ
qui de paruo largitur I
Speergo futurorũ animũ
suũ consulens dõdicatus
tobias intẽtatione robus¬
tus & fostis inuentus. ẽ.
Ostendens in necessitate
plus indĩtimore uigilandũ
quia sinec essitas ad dĩ auxili¬
um ñ inpellit quanto magis
securitas: Cestiergosc̃iuiri
qđ ds̃ iuditiũ sibieorũ omniũ
q̃ in hoc mundo fiunt excoe¬
perit tribulationes & dam¬
nat reliqua exitia uel contu
& gratanter acceperuN

Expanded text:
Tobias. inopia enim, inTobias. inopia enim, inquit, humiliat uirum; et qui humiliatur non potest seruare iustitiam. sancti autem Tobiae erectus ad deum animus nec captiuitate fractus est nec inopia humiliatus, quia et contra interdictum occisorum corpora sepulturae mandabat et de dei largitione securus de ipso exiguo misericors erat sciens hanc magis deo placere misericordiam quae de exiguo fit, sicut et uidua illa fecit, quam dominus in euangelio conlaudauit. hic enim uere fidelis est, hic non dubitat de promissis dei, qui de paruo largitur. Spe ergo futurorum animum suum consolans deo dicatus Tobias in temptatione robustus et fortis inuentus est ostendens in necessitate plus in dei timore uigilandum, quia si necessitas ad dei auxilium non inpellit, quanto msecuritas? Certi ergo sancti viri quod Deus judicium sibi eorum omnium quae in hoc mundo fiunt, exceperit, tribulationes et damna et reliqua exitia vel contumet gratanter acceperunt:
Abbreviated transcription (Latin):
nostrorũ. Quiasi aequo
animofuerintba iolatȩ
hic nobis dabitur con¬
sulatio cũeffectu & in
futuro uita a& na cũ
gloria ¶ Ds enimnr.
quia iustus .ẽ. & ꝑsona¬
rũ acceptio apũdillũ
nonẽ: tẽtdrinos ꝑ¬
mittit quiadilegitnos
ut postlaborẽ possit
nobis p̃miadate am¬
plissimał Deniqa
postolo ut tẽ tationes
ab eocessarent de p̃¬
cantidñs. ait sufficit
tibi gratiamea. nam
uirtus in infirmita¬
te ꝑficitur I Hinc sub¬
secutus. ait Cũ infir¬
mor tunc fortis simu
& gaudeo inquidin
tribulationib: meis
ut inhabit & in meuir¬
tus xp̃i Quaergo
laudabilis it sc̃r tobias
scriptura docemur
cuius deuotionẽ nec
captiuitas minuit nec
oculorũ amissio quo
minus dm̃ benedicere T
ꝑ sua sit neq ex austa
substantia uia iustiti ȩ
& ueritatis auertit ̃
Necessitas enimꝓbat
iustũ & in aegestate
equita tẽ seruare ue¬
ra ac ꝑfecta iustitia ẽ
Vnde eñiquorundam de¬
uotiominuitur inde aug¬
mentũ fecit laude dignus

Expanded text:
nostrorum, quia, si aequo nostrorum, quia, si aequo animo fuerint baiulatae, hic nobis dabitur consolatio cum effectu et in futuro uita aeterna cum gloria. deus enim noster, quia iustus est, et personarum acceptio apud illum non est, temptari nos permittit, quia diligit nos, ut post laborem possit nobis praemia dare amplissima. denique apostolo, ut temptationes ab eo cessarent, deprecanti dominus ait: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. hinc subsecutus ait: cum infirmor, tunc fortior sum, et: gaudeo, inquit, in tribulationibus meis, ut inhabitet ia me uirtus Christi. Quam ergo laudabilis sit sanctus Tobias, scriptura docemur, cuius deuotionem nec captiuitas minuit nec oculorum amissio quo minus deum benediceret persuasit, neque exhausta substantia a uia iustitiae et ueritatis auertit. necessitas enim probat iustum et in egestate aequitatem seruare uera ac perfecta iustitia est. unde enim quorundam deuotio minuitur, inde augmentum fecit laude dignus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dñidĩ circanos ut
enare nos nolens & le¬
gem & exemplabonorũ
operũ dar& quib: modes¬
ta & tranquilla agipos¬
sit uita cũ dĩtimore
Quienĩ auctor uitae.ẽ.
non uultutiq opus suũ
mortiẽe. obnoxiũ : Qũa¬
uis natura ipsa legis non
experssit tam̃ quia dñs
bonus & misericors ẽ. ut
maior notitia eorũ ẽ&
quȩ sequenda &illorũ
qui ui tandas̃ lirteris &
exemplis ostendit sicut
p̃seni lectio contestat᷑̃
Siergo famulus sc̃sto¬
bias postlegẽ exemplũ
nobisdatus ẽ ut quaele¬
gimus quomodo fiaN.
sciamus & sitẽ tationes
aduenerint aditimore
ñ recedamus neq: auxi¬
liũ aliunde quam ab eo
speremus ICHemores
scriptũ. ẽe pus illus fui
& senui&nũ quã uidi
iustũ direlictum nec se¬
menei quȩ rens panem
Nũqũa ergodecipipo¬
tessquitotam̃te spe¬
ratindõ : Lic& ad tepus
tribulationes ortae fu¬
erint ꝑ insidias satanȩ
exemplanos docent
sanctorũ uirorum non
haec adõ ꝑmittinisi ad
crementum meritorũ

Expanded text:
 dei circa nos, ut errare nos nolens et legem et exempla bonorum operum daret, quibus modesta et tranquilla agi possit uita cum dei timore. qui enim auctor uitae est, non uult utique opus suum morti esse obnoxium. quamuis natura ipsa legis non expers sit, tamen quia dominus bonus et misericors est, ut maior notitia eorum esset quae sequenda et illorum quae uitanda sunt, litteris et exemplis ostendit, sicut praesens lectio contestatur. Dei ergo famulus sanctus Tobias post legem exemplum nobis datus est, ut quae legimus quo modo fiant sciamus et, si temptationes aduenerint, a dei timore non recedamus neque auxilium aliunde quam ab eo speremus memores scriptum esse: pusillus fui et senui et numquam uidi iustum derelictum neque semen eius quaerens panem. Numquam ergo decipi potest, qui tota mente sperat in deo. licet ad tempus tribulationes ortae fuerint per insidias satanae, exempla nos docent sanctorum uirorum non haec a deo permitti, nisi ad crementum meritorum
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃: undebene intelle¬
gendusẽ. Et inde illum
improbant & falsũ dicunt
unde uerusdi eẽ filius apꝓba¬
turi Nam clarificandum
se apatrepostulat. & cla
rificare sepatrẽ quẽ p&it
ꝓmittit. ut ubi sehumilia¬
reuid& exalt& Pat̃ enĩ
cum testimonium datfili¬
o. laudẽ suã testat᷑. filiur
uero cump̃dicat patrem
gloriã suã manifestat
Magnificentia enim & no¬
bilitas patris. generositas

Expanded text:
Christum, unde bene intelliChristum, unde bene intelligendus est; et inde illum improbant et falsum dicunt, unde verus Dei esse Filius approbatur: nam clarificandum se a Patre postulat, et clrificare se patrem quem petit promittit, ut ubi se humiliare uidetur exaltet. pater enim cum testimonium dat filio, laudem suam testatur; filius uero cum praedicat patrem, gloriam suam manifestat. magnificentia enim et nobilitas patris generositas
Abbreviated transcription (Latin):
uid&. sicut enim bab&
pat̃ uitã in sem&ipro
Sic dedit & filio habere ui¬
tam. hocẽ aequalẽ sibi
genuit filiũ pat̃. & om̃a
s̃ filii patris s. Et nemo
potest quic quã rapere
demanupatris. neq de
manu filui. & subiecit
ego &pat̃ unũ sumus.
Et uerba quae inquitlo¬
quor uobis. Ame ipsoñlo¬
quoꝵꝑ at̃ autem manens in me
ipseloquotur. Etope¬
raq̃ facio ipse facit. cre¬
dite mihi. qđ ego in patre
& pat̃ inme. Alio quiN
uel ꝓpter opera ipsa credi¬
te. quia ergo generatio
ñ a seme tipra est. sed ab
eo qui genuit. idcirco quic¬
quid facit. factũ dicit pa
natus credatur. ne & sen¬
tentia eius extrauniur
dĩnaturam existimar&.
Humilitas ergo eius maxi¬
ma exaltatio ẽ. Cum
enim uid& sesubicere
dicens. uerba q̃ loquor
uob ameipso ñ loquor
Pat̾ enimmanens in me
ipse loquitur . & operaqͣ
facro ipse facit. Probat
ñ inclinatur. Qui enim
a seloquit᷑. uerus filius ñ
est. Uides ergo quia ar¬
ru. inde male intellegunł.

Expanded text:
uidet. sicut enim habet uidet. sicut enim habet pater uitam in semet ipso, sic dedit et filio habere uitam, hoc est aequalem sibi genuit filium pater; et omnia sunt filii patris sunt: et nemo potest quicquam rapere de manu patris neque de manu filii. et subiecit: ego et pater unum sumus, et: uerba quae, inquit, loquor uobis, a me ipso non loquor, pater autem manens in me ipse loquitur; et opera quae facio ipse facit. credite mihi, quod ego in patre et pater in me; alioquin uel propter opera ipsa credite. quia enim generatio non a semet ipsa eo qui genuit, idcirco quidquid facit, factum dicit Patnatus credatur, ne et substantia ejus extra unius Dei naturam existimaretur. Humilitas ergo ejus maxima exaltatio est. Cum enim videtur se subjicere dicens, Verba quae loquor vobis, a meipso non loquor: Pater enim manens in me, ipse loquitur; et opera quae ego facio, ipse facit: probat non inclinatur. Qui enim a se loquitur, verus Filius non est. Vides ergo quia Ariani inde male intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facit. nisiqđ conuerita
⁊uerito¬
tieiꝰ atq iustitiae. Ma¬
nifestũ igitur ẽ. Idcirco
tia eius natus intellegat᷑.
Vndet& apostolus. qui ꝓprio
inquitfilio ñ pepercit
e tinalia epistola. qͥcũ
in formadĩ ess&. ñ rapi¬
nã arbitratus ẽ eẽ sepa
rem si ergo ñ rapinã ar¬
bitratus ẽ dicens separẽ
dõ. Uerumse filiũ dĩ de¬
monstraũ. Dõ enĩ par
eẽ ñ poterat. nisi ess&
deipso. Pares enim his:
qͥ aut ambo ueris. autanbo
falsi. Nec enimparilita¬
tem recipit coeptum a&
nũ. aut unitatẽ. Vnum
enĩ se eẽ dicendo xp̃s cũ
patre. parem sedõ fecit.
N solũ enim inquit soluebat
sabbatum. sed & patrẽ ꝓ¬
prium sibi dicebat dm̃. ae¬
qualẽ sefaciensdõ hoc est
parem. Nonne manifestũ
ẽ. aequalitatẽ hanc dep¬
pri&ate natiuitatis discen¬
dere. propriũ enim seid
ẽ uerũ dicensdi filiũ ae¬
qualẽ se faciebat dõ. Hinc
ẽ unde dicit. Quime uidit
uidit & patrẽmeum. ꝑid
qđ enim consubs tantiur
quiunum uid& ambos

Expanded text:
n facit nisi quod conueniat ueritati eius adque iustitiae. Manifestum igitur est idcirco tia eius natus intellegatur. unde et apostolus: qui proprio, inquit, filio non pepercit, et in alia epistula: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse se parem deo. si ergo non rapinam arbitratus est dicens se parem deo, uerum se filium dei demonstrauit. deo enim par esse non poterat, nisi esset de ipso. pares enim hi sunt, qui aut ambo ueri sunt aut ambo falsi. nec enim parilitatem recipit coeptum et aeternum aut unitatem. unum enim se esse dicendo Christus cum patre parem se deo fecit. non solum enim, inquit, soluebat sabbatum, sed et patrem proprium sibi dicebat deum, aequalem se faciens deo, hoc est parem. nonne manifestum est aequalitatem hanc de proprietate natiuitatis descendere? proprium enim se, id est uerum, dicens dei filium aequalem se faciebat deo. Hinc est unde dicit: qui me uidit, uidit et patrem. per id quod enim consubstantiui sunt, qui unum uidet ambos
Abbreviated transcription (Latin):
thios in epła prima p̃te¬
rito ordine qui in tradi
cipit gratiarũ & ministe¬
riorum memorare ope
eorum opusẽ dĩ. Deniq¬
riomã in omnib: inferius.
sic c̃clusit dicens. Qmã
autem haec. operatꝰ unus
atq: idẽ sp̃s. di uidens
unicuiq put uult. quid
tã aꝑ tum̾ tresunius eẽ
operationis. Quia operan¬
te uno. operant᷑ tres. qua¬
rẽ. nisiquia uniuss̃ diuini¬
tatis. Nã ñ ẽ ambiguũ do¬
nũ gratiurũ. proprie spm¬

Expanded text:
thios in Epistola prima praetethios in Epistola prima praeterito ordine qui in traditcipit gratiarum et ministrationum memorare opereorum opus est Dei. Deniqri omnia in omnibus, inferius sic conclusit dicens: omnia autem haec operatur unus adque idem spiritus diuidens uni cuique prout uult. quid tam apertum tres unius esse operationis, quia operante uno operari dicuntur tres? quare, nisi quia unius sunt diuinitatis? nam non est ambiguum donum gratiarum proprie sp
Abbreviated transcription (Latin):
t̃nũ & manus mea funda¬
uit t̃rã. dex tera measo¬
lidauit cuelum. Et in sub¬
iectis. ego locutus sũ. ego
uocaui. ego ad duxi eũ. &
ꝓsperũ it̾ eiꝰ feci. Accedite
ad me & audite haec. Ñm
occulto abinitio locutus sũ.
Filius ergo ẽ quise missum
hocẽnim solius patris pe¬
culiure ẽ nemis sus dicat᷑
Accipe dicta apostoli. qui
alio or dine complecti t᷑
trinitatẽ. Dicit enim int̃
cera. inepistola adthe¬
salonicens es secunda
Dñs dirigat cordaur̃a in ea¬
ritate dĩ & pacientia xp̃i.
quẽ inthono maiestatis
sedentẽ esaias uiderit. hic
saba oth. s̃icut supraosten¬
dimus. &iohannis aposto¬
los dm̃ intellegi in spũ sc̃o
significat. int̃c&eradicens
moscit q̃ s̃ in dõ. nisi spr̃
dĩ. quomodo potestscire
quae in dõ s̃. nisi sit eiurdẽ
diuinitatis. Inferior.
enimnatura ñ potest sci¬
re. quid sit inpotiore. quan¬
tomagis creatura quid
in conditore suo es s&. sci¬
re ñ poterat. Et adcor in¬

Expanded text:
ternum et manus mea fundaternum et manus mea fundauit terram, dextera mea solidauit caelum, et in subiectis: ego locutus sum, ego uocaui, ego adduxi eum et i prosperum iter eius feci. accedite ad me et audite haec: non in occulto ab initio locutus sum; filius ergo est qui se missum hoc enim solius patris peculiare est, ne missus dicatur. Accipe dicta apostoli, qui alio ordine conplectitur trinitatem; dicit enim inter cetera in epistula ad Thessalonicenses secunda: dominus dirigat corda uestra in caritate dei et patientia Christi, quem in throno maiestatis sedentem Eseias uiderit, hic sabaoth, sicut supra ostendimus? et Iohannes apostolus deum intellegi in spiritu sancto significat inter cetera dicens:mo scit quae sunt in deo nisi spiritus dei. quo modo potest scire quae in deo sunt, nisi sit eiusdem diuinitatis? inferior enim natura non potest scire quid sit in potiore; quanto magis creatura quid in conditore suo esset scire non poterat! Et ad Cor
Abbreviated transcription (Latin):
cens int̾ alia. Haec dixit
esaues. quando uidit ma¬
iestatẽ eiꝰ & locutur ẽde
eo. Hunc a postolus sc̃m
dicit eẽ spm̃. Ait enim
innouissima parte actu¬
ũ apostolorum. benelo
etis. & ñ intelleg& is
&c&era. Haec uerba a
dño sabaoth dictas. hic
ẽ unur dr̃ quisiue pat̃¬
eẽ intellegat᷑ siue filius
riũ quia una eor ũ diui¬
nitas. & una potesta se
uã sun unius p̃fectip̃to¬
rio ꝓgramate &iã caeri
p̃fecti iubere dicuntur
propt̃ auctoritatẽ. unius
pote statis. quanto magis
inunius dĩ imperici silo¬
cutus unius & tribus fu¬
erit. ñ in c̃ grue dic&ur
tres locuti. E enĩ eorum
& natura & uoluntas una.
intellegatur. qr in ordi¬
ne t̃tius ponitur. Cũ tan¬
ta simplicitas sit inscr ip¬
turis diuinis. ut aliquan¬
do inuenias t̃tium pͥmũ
positum Vt enim causaetu¬
lerit sic & ponunt᷑. Nul¬
lius enĩ iniuria ẽ. qr una
eorũ diuinitas ẽ Deniq
legimꝰ ine saiu dicentedño
Egosũ primus &ego inae¬

Expanded text:
cens inter alia: haec dixit cens inter alia: haec dixit Eseias, quando uidit maiestatem eius et locutus est de eo. hunc apostolus sanctum dicit esse spiritum. ait enim in nouissima parte Actuum Apostolorum: bene loetis et non intellegitis tis et cetera. haec uerba a domino sabaoth dicta sunt. hic est unus deus, qui siue pater intellegatur siue filius  quia una eorum diuinitas et potestas est. nam si in unius praefecti praetorio programmate etiam ceteri praefecti iubere dicuntur propter auctoritatem unius potestatis, quanto magis in unius dei imperio, si locutus unus e tribus fuerit, non incongrue dicentur tres locuti! est enim eorum et natura et uoluntas una. intellegatur, quia in ordine tertius ponitur, cum tanta simplicitas sit in scripturis diuinis, ut aliquando inuenias tertium primum positum. ut enim causa se tulerit, sic et ponuntur. nullius enim iniuria est, quia una eorum dlegimus in Eseia dicente domino: ego sum primus et ego in ae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtestatus . ẽ. Post haec
quae supra ostensa sunT
a equalia patri & filioui¬
deamus an his concor
mus. ñ recipiat discre¬
pantia naturae. quomo¬
doñ hab& fidei diuersita¬
tẽ. Quando enĩ salus sine
aliquo ex his ñ ẽ. una eoꝵ
trium uid& potestas. q̃
in secredentib: dat salu¬
tem. qm̃ ad testimoniũ
filu uerba patris. ꝓtulimꝰ.
Nunt ad testimoniũ sp̃i
filio paterit. filius spũi
scõ testis ẽ. unius eẽ natu¬
rae. trinitas intellegat᷑
rogabo patrẽ. & aliũ pa
raclitũ mittendũ dicit.
seutiq paraclitũ probat.
Nã & legit᷑ in epła io hannis.
dic enĩ. Habemꝰ aduoca¬
tũ apud patrẽ ihm̃ xpm̃.
qͥ ex orat ꝓpeccatis nris.
Et iterum dic̃ dñs egosũ
ueritas. Ecce aꝑtaunitas
se enĩ filius eadẽ loqui¬
tur. & des cõ spũ. Nunc
subicienda s̃ q̃ in hunc
sensũ ordinat scriptura
Legit᷑ in esaie. quua dnm
sabaoth uiderit. intro¬
no maiestatis sedentẽ.
Quẽ iohannes euangelis¬

Expanded text:
protestatus est! Post haec protestatus est! Post haec quae supra ostensa sunt aequalia patri et filio, uideamus an his concordmus, non recipiat discrepantiam naturae, quo modo non habet fidei diuersitatem. quando enim salus sine aliquo ex his non est, una eorum trium uidetur potestas, quae in se credentibus dat salutem. quoniam ad testimonium filii uerba patris protulimus, nunc ad testimonium spiritus filio pater et filius spiritui sancto testis est, unius esse naturae trinitas intellegatur. rogabo patrem et alium parracletum mittendum dicit, se utique paracletum probat. nam et legitur in epistula Iohannis; dicit enim: habemus aduocatum apud patrem,  exorat pro peccatis nostris, et iterum dicit dominus: ego sum ueritas. ecce aperta unitasse enim filius, eadem loquitur et de sancto spiritu. Nunc subicienda sunt, quae in hunc sensum ordinat scriptura. legitur in Eseia quia dominum sabaoth uiderit in throno maiestatis sedentem, quem Iohannes euangelis