comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
llud significat quando pseudo a¬
postoli ueros p̃dicatores p̃uenire
nitebant᷑ quoncotes sub uestere
corda simpliciũ: sequit᷑. Indiead¬
flictionis quando xp̃ian orũ mar¬
trria celebrabant᷑: Et factꝰ ed ns
ptectorms̃. Ideo dĩ ptector quia
homo extitit inpugnator: sed
utraq simul longesibi dissimila
c̃uener̃ inpugnatio tẽporalis

Expanded text:
llud significat, quando pseudoapostoli veros praedicatores praevenire nitebantur, conantes subvertere corda simplicium. Sequitur: In die afflictionis, quando Christianorum martyria celebrabantur. Et factus estector meus. Ideo Deus protector, quia homo exstitit impugnator. Sed utraque simul longe sibi dissimilia convenerunt, impugnatio temporalis,
Abbreviated transcription (Latin):
Inecclȩsia catholica hunc tẽ mo¬
rem fideliũ nullus ignonet:
etquando plus ꝑsecutionib¬
amplius fidei augm̃to dilatat᷑:
Tunc enĩ ꝑ grãdĩ ex surgđint in¬
uicti animi: Tunc incendium
curitatis ardescit. et facto ag¬
mine ingludios suauit̃ ruunt.
quia & nȩ uitȩ p̃mia c̃cupiscunt
producta ẽ eorũ ecłã in latitu¬
dinẽ quando ꝑseuitiã ꝑ secutorx.
numerũ ei constat creuisse fi¬
deliũ: Qđ aut̃ dix̃ saluũ mefeẽ
ñmoueat quia ad masculinũ
becctorũ istud agmen exultans
meruit ꝑuenire fastigiũ. qm̃udi
uocat umuersos. nec prius benescũ
accipit quã p̃stare dign&ur sic pst

Expanded text:
In Ecclesia igitur catholica hunc esse morem fidelium nullus ignorat, ut quanto plus persecutionibamplius fidei augmento dilatetur: Tunc enim per gratiam Dei exsurgunt invicti animi, tunc incendium charitatis ardescit, et facto agmine in gladios suaviter ruunt, quia aeternae vitae praemia concupiscunt. Producta est ergo Ecclesia in latitudinem, quando per saevitiam persecutorum, numerum ei constat crevisse fidelium. Quod autem dixit, salvum me fecit, non moveat, quia ad masculinum beatorum istud agmen exsultans meruit pervenire fastigium. Quoniamvocat universos; nec prius beneficium accipit quam praestare dignetur; sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nolebat ullatenus portionẽ.
sic ꝑ has par tes proficue pȩ¬
nitentiȩ causa ꝑ agitur
Aptittur aut̃ haec dõ ꝑ hu¬
manã consu&udinẽ trans¬
latitis uerbis: ut quasi iudex
audiat quasi cognitor instru¬
atur quasi nestius quae sunt
facta cognoscat qđ genus
schematis multis locis reppe¬
ns in litteris sacris. Llotus
cutẽ hicpsalmꝰ ꝓpt̃ futuri
iudici timorẽ noscitur eẽ
conscriptus. Qđ utiq rectȩ
mentis. ẽ inminentes m&u¬
ere calamitates. illud
timere qđ mer&ur excipese:
uã sullud ante oculos habea¬
mus qđ in malachiaȩ ꝓph&a
legit᷑ semꝑ caduics rectas re¬
urremꝰ & nos ꝓfiguo timo¬
re corregimur. Ait enim
quis tolerabit diem introit eiꝰ
uł quis sustinebit in aspectu
eius. quae ipse in gredit᷑ sic̃ ig¬
nis flacture & sic̃squama la¬
uantiũ & sed ebit ad conflan¬
dũ & cid repug andũ argentũ
similit̃ & sulimon in ecclȩsias¬
tico p̃monens dic̃. ante orati¬

Expanded text:
nolebat ullatenus portionem. nolebat ullatenus portionem. Sic per has partes proficuae poenitentiae causa peragitur. Aptatur autem haec Deo per humanam consuetudinem translativis verbis: ut quasi judex audiat, quasi cognitor instruatur, quasi nescius, quae sunt facta cognoscat. Quod genus schematis multis locis reperies in litteris sacris. Totus autem hic psalmus propter futuri judicii timorem noscitur esse conscriptus; quod utique rectae mentis est imminentes metuere calamitates, et illud timere quod meretur excipere. Nam si illud ante oculos habeamus quod in Malachia propheta legitur, semper ad vias rectas recurrimus, et nos proficuo timore corrigimur. Ait enim: Quis tolerabit diem introitus ejus, aut quis sustinebit in aspectu ejus? quia ipse ingreditur sicut ignis flaturae, et sicut squama lavantium, et sedebit ad conflandum, et ad repurgandum argentum . Similiter et Salomon in Ecclesiastico praemonens dicit: Ante orati
Abbreviated transcription (Latin):
uat tuor modis in hoc
psulmo uir consttens
& religio sus exorat in exordio
beniuolũ sibi. iudicẽ faciens
exordiũ Est cutẽ oratio¬
animũ auditoris. Idon ee
conpcrtns ad reliquã dico¬
onẽ. id ẽ ad potestatem iu¬
dicii quae solus ẽ. cuius cons¬
tituta seruat u&nitas ab
infirmitate
sua
qm̃ quantũ mer¬
luere ñ p̃ual& sustinere
a consu&udine parcendi
rogari sed auiuis ominib:
confiteri. Secunda diuisi¬
one. narrat erum nas pro¬
prias quib: cidflictus & con¬
tritus eẽ noscatur: Harra¬
tio uero ẽ ad causã ꝓbabileꝰ
faciendã rerũ gestarũ di¬
ra & dirigens expositio
sequitur saluttris &nimis
ꝓfutura correctio. sequesti
enĩ se amalis qđ bono iudid
nouerat essegratissimũ ut
cobillis mens red der&ur ali¬
ena. quib &ipse iustitia
ꝓbabat̃ aduersa. Suꝑ est oo¬
clusio ubiiam definitiue ali¬
quid dicitur . p̃quã nihil as¬
plius desider&ur. Contur¬
bat enĩ & respuit omnes in¬
quos qm̃ cum ipsis habero¬

Expanded text:
uatuor modis in hoc psalmo vir confitens et religiosus exorat. In exordio benevolum sibi judicem faciens. Exordium est autem oratio auditoris animum idonee comparans ad reliquam dictionem, id est, a potestate judicis, quia solus est cujus constituta servat aeternitas. Ab infirmitate sua, quoniam quantum merluere, non praevalet sustinere. A 28 consuetudine parcendi, rogari, sed a vivis hominibus confiteri. Secunda divisione narrat aerumnas proprias, quibus afflictus et contritus esse cognoscitur. Narratio vero est ad causam probabilem faciendam rerum gestarum clara et diligens expositio. Sequitur salutaris et nimis profutura correctio. Sequestrat enim se a malis, quod bono judici noverat esse gratissimum; ut ab illis mens redderetur aliena, quibus et ipsa justitia probabatur adversa. Superest conclusio, ubi jam definitive aliquid dicitur, postquam nihil amplius desideretur. Conturbat enim et repudiat omnes iniquos, quoniam cum ipsis haber
Abbreviated transcription (Latin):
iũ et posu¬
deriũ suȩ uoluntatis operatus ẽ :
his cõparat aereũ arcũ qͥae nesciuNt
di serui p̃dicando mollescere sed
in celesti fortitudine ꝑmanentes.
uebis sclutarib: emissis. tãquã
sigtis eminus iaculatis. deuotorx
hominũ corda conpungunt :¬
et dedistimihi ꝓtectionẽ salutis
nac &dexteratua suscepitme : et
potestio salutis głam significat
rsurrectionis quandomostidi
amed eposita. ecndẽ incorrupti¬
dexteratua potentia diuinitatis
a maiestate constituit: Et be

Expanded text:
sunt et aposderium suae voluntatis operatus est. His comparat aereum arcum, quia nesciunt Dei servi praedicando mollescere, sed in coelesti fortitudine permanentes, verbis salutaribus emissis, tanquam sagittis eminus jaculatis, devotorum hominum corda compunguntdedisti mihi protectionem salutis tuae: Et dextera tua suscepit me. rotectio salutis, gloriam significat resurrectionis, quando, mortali carne deposita, eamdem incorruptiDextera, potentia divinitatis eterna majestate constituit. 39 ÷
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ: Conuenient᷑ aut̃. seqͥt.
Dosuit uiã mett̃ idẽ constabiliũ
atq firmaũ ut nulla scłi ambi¬
tione mouer& : Inmaculatã
uero uiã dic̃ uitã purissimã sine
sorde delicti quã ille solus um¬
ubulicuit quipeccata ñ habuit:
sed has om̃s aellegoricas tropi
ris diuinis inbono ponit̃ ut ẽilbi
sic̃ ceruus desiderat ad fontesa¬
quarũ : Ibi qͥ arnimiũ sitiunt
hic quia uelocit̃ currunt : Nond
enĩ saltib spinosa transcender
et loca periculosȩ hi antea trani¬
lire. Sic̃ ille delicta seđihumn
salutẽ pungentia & fouecs ꝓfin¬
neat. qui quaendo plana fiuni
montiũ celsa conscendunt siga¬
ficat aut̃ se suꝑomn ẽ creaturari
eminentiã constitutũ: sic̃ dias

Expanded text:
mundum. Convenienter autem sequitur, posuit viam meam, id est constabilivit atque firmavit, ut nulla saeculi ambitione moveretur. Immaculatam vero viam dicit, vitam purissimam sine sorde delicti, quam ille solus ambulavit, qui peccata non habuit. Sed has omnes allegoricas tropicris divinis in bono ponitur, ut est illud: Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum : ibi, quia nimium sitiunt; hic, quia velociter currunt. Norunt enim saltibus spinosa transcendere, et loca periculose hiantia transilire, sicut ille delicta saeculi humanam salutem pungentia, et foveas profun permaneat, qui quando plana fugiunt, montium celsa conscendunt. Significat autem se super omnem creaturarum eminentiam con
Abbreviated transcription (Latin):
oc contra paganorũ dem̃tiã
dicit᷑ quidẽ cossibi multi faria
uanitate finxer̃ : dnm̃posuit
quia ipsius serui sumꝰ. dm̃ quia eũ
iustissime ad orcmꝰ & colimꝰ. sed
istedr̃ trinitas ẽ inseparabilis

Expanded text:
Hoc contra paganorum dementiam dicitur, qui deos sibi multifaria vanitate finxerunt. Dominum posuit, quia ipsius servi sumus; Deum, quia eum justissime adoramus et colimus. Sed iste Deus Trinitas est inseparabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
tium speciẽ definitionis. quae
grecȩdicitur poeodes latine
quaditatiua . dñs fortis & potens
dñs potens in proelio: qđ sidis¬
cutias solixpõ probabitur con¬
uen ire.gloriosi enĩ posr̃ & trare
principes dici: Rexgloriȩ ne¬
mopotest nisi solus altissimus
inuenire: huic igit᷑ int̃rogationi
sic̃ ĩ dictũ ẽ. sub iuncta responsio ẽ
contra illud dicit᷑ quia eũ cũ gla¬
diis & fustib tenendũ eẽputauer̃
potens quẽ illi quasi in potentẽ pon

Expanded text:
 quae Graece dicitur ποιότης, Latine qualitativa: Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio. Quod si discutias, soli Christo probabitur convenire. Gloriosi enim possunt et terrarum principes dici: Rex gloriae nemo potest nisi solus Altissimus inveniri. Huic igitur interrogationi, sicut jam dictum est, subjuncta responsio est: contra illud dicitur, quia eum cum gladiis et fustibus tenendum esse putaverunt. Potens, quem illi quasi
Abbreviated transcription (Latin):
quitantũ ipsisolidõ s̃ noti sed
cũ ud eosꝑuentũ fuerit euiden¬
tius explccnabit᷑: Aliud genꝰ ẽ qđ
subtractis quib dã lit teris osten¬
dit tales in ecđa pscllere quib
non ad eo omniũ bonorx operũ
adrid& integritas. ut ẽ p̃sens
psclm̃ tricesimꝰ testius tricesimꝰ¬
u &cxlini. dequib: suo lo co lactius
distinctiusq dicit᷑: Nunc aut̃
nouerimꝰ hunc sextã & nonã deci
mã litteras non habere: Reli¬
quas uero intexto psalteriim inio
fingendas eẽ iudicaui. nequa le¬
gentib: confusa nascer&ur obscu¬
ritas. Haec aut̃ al fab&i lit terȩ
quȩ uerba significeNt hieronimi pa¬
tris breuit̃ labore collectȩ s̃ qđ trc
m̃ scripturis diuinis ñ cognoscit᷑
insu&ũ : Nã & hieremias captiui

Expanded text:
tantum ipsi soli Deo sunt noti. Sed cum ad eos perventum fuerit, evidentius explanabitur. Aliud genus est, quod subtractis quibusdam litteris, ostendit tales in Ecclesia psallere, quibus non adeo omnium bonorum operum arridet integritas, ut est praesens psalmus, trigesimus tertius, trigesims quartus, de quibus suo loco latius distinctiusque dicetur. Nunc autem noverimus hunc sextam et decimam nonam litteras non habere; reliquas vero in textu Psalterii minio pingendas esse judicavi, ne qua legentibus confusa nasceretur obscuritas. Hae autem alphabeti litterae, quae verba significent, Hieronymi Patris breviter labore collectae sunt; quod tamen Scripturis divinis non cognoscitur insuetum. Nam et Jeremias cap
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ se glorificantes. utiq gloriass
sic̃ ꝑ esaiã dicit᷑: Elorificantes
me ego glorificabo qui unicuo
potestatẽ uirtutẽ ceteraq doni
tribuit ut uult. Sła enĩ dicit᷑ e¬
lebrȩ p̃coniũ & frequentiata la¬
datio. Si quidẽ donanted nõ &
geligloriosi potestates thronio
minationes & aliȩ potentisimn
creuturȩ. Sed nullus ẽ rexglone
nisiqui ipsas condidit & contine
sumitates. stupen da lacus miro¬
da conclusio. nec potuit ab clo
quicquã dignũ dici. nisi ab ipsot
solus suã p̃ual& ennarrare potort
Cognoscite magistri seculariũle¬
terarũ hinc schemata hinc diudis
generis argum̃ta hinc definitia
hinc disciplinarũ omniũ ꝓflias¬
se doctrinas. Quando in his lice
posita cognoscitis quȩ antesco¬
las urcũs longe prius dicta fuse
sentitis: CONT CLUSIO

Expanded text:
facit se glorificantes utique gloriosos, sicut per Dominum dicitur: Glorificantes me ego glorificabo . Qui unicuique potestatem, virtutem caeteraque dona tribuit, ut vult. Gloria enim dicitur celebre praeconium, et frequentata laudatio. Sunt quidem, donante Domino, et angeli gloriosi, Potestates, Throni, Dominationes, et aliae potentissimae creaturae; sed nullus est Rex gloriae, nisi qui ipsas condidit et continet summitates. Stupenda laus, miranda conclusio! Nec potuit ab alio quidquam dignum dici, nisi ab ipso qui solus suam praevalet enarrare potentiam. Cognoscite, magistri saecularium litterarum, hinc schemata, hinc diversi generis argumenta, hinc definitiones, hinc disciplinarum omnium profluxisse doctrinas, quando in his litteris posita cognoscitis quae ante scholas vestras longe prius dicta fuisse sentitis. Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ẽ rex głae:
Hinc &iã schema pulcherrimũ
factũ ẽ qđ apud grecos dicit᷑a na¬
diplosis schema apud latinos
congeminatio dictionis quȩ fit
aut inuersu. aut in rep&itione
uerborum & qm̃ eacdẽ reuolu¬
ta s̃ expositio superior & hic
abunde sufficiat : Nã ut iud ȩos
confunder& magnificentiã
dñi superius singillatĩ ut compe¬
tebat exposuit: Nunc aut̃ breuit̃
culm̃ totius laudis & ueritatis.
adiec̃ iã ñ solũ fortẽ ñ potenten
non in plio magnũ sed d nm̃iplan

Expanded text:
e est Rex gloriae. Hic etiam schema pulcherrimum factum est, quod apud Graecos dicitur anadiplosis, apud Latinos congeminatio dictionis, quae fit aut in versu, aut in repetitione verborum. Et quoniam eadem revoluta sunt, expositio superior et hic abunde sufficiat. Nam ut Judaeos confunderet, magnificentiam Domini superius singillatim, ut competebat, exposuit; nunc autem breviter culmen totius laudis et veritatis adjecit; jam non solum fortem, non potentem, non in praelio ma
Abbreviated transcription (Latin):
sidelit̃ seruiat᷑: Quid enĩ ustu
quã cũ deserere qui nos in a
fec̃ eẽ mortules quid bea
quã illũ sequi qui humanõsꝰ
uflidã martem fec̃ euadere : sed
ssa dĩẽ ut qui portas micaẽ tuae la

Expanded text:
ideliter serviatur. Quid enim justius quam eum deserere qui nos in Adam fecit esse mortales? Quid beatius quam illum sequi qui humanum inflictam mortem fecit evadere? Sed praesta, Domine, ut qui portas misericordiae tuae la
Abbreviated transcription (Latin):
lam̃ inunaquaq lingua conprȩ¬
hendenda cõpetens ad hib& quan¬
ntas litterarũ sic&inisto psed mo
alculo redol& beccta ꝑfectio:
m̃ tituli uerba iã nota s̃ & psalm¬

Expanded text:
tamen in unaquaque lingua comprehendenda competens adhibetur quantitas litterarum; sic et in isto psalmi calculo redolet beata perfectio. m tituli verba jam nota s
Abbreviated transcription (Latin):
dos ut puto indicant lacudes dñi.
pso largiente ꝑfecta meritorũ de¬
utione cantare. ut fuit nathana¬
d dequodñs dic̃ in euangelio: Ecce
ert israhelita in quodolus ñ est:

Expanded text:
tos, ut puto, indicant laudes Domini, ipso largiente, perfecta meritorum devotione cantare; ut fuit Nathanael, de quo Dominus dicit in Evangelio: Ecce vere Israelita in quo dolu
Abbreviated transcription (Latin):
ut illa benedictio ñ ꝑmerita sel
ꝑ indulgentiã dnẽ uenisse uidet
Nullus quippehominũ ẽ quisib
misereri ñegeat: Donant᷑ ddica
ut ueniat comona. sic̃ dari ñ pod
libtas nisi prius seruitus fuera
ab soluta salutari sergo nt̃ ẽdisp
cata laxantur nec mouect qđ p
primo parcat peccatis nrĩsapd
teabenedictionis ipsius munei
subsequãt : Hoc enĩ frequeries
inuenis eẽ uariatũ ut primomi

Expanded text:
ut illa benedictio non per merita, sed per indulgentiam Domini venisse videatur. Nullus quippe hominum est qui sibi misereri non egeat. Donantur delicta, ut veniat corona; sicut dari non potest libertas, nisi prius servitus fuerit absoluta. Salutaris ergo noster est peccata laxantur. Nec moveat quod primo parcat peccatis nostris, et postea benedictionis ipsius munera subsequantur. Hoc enim frequenter invenis esse variatum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nendũ uenis sencudier̃ : Egosũ
& omnes testaote ioħne euange¬
lista r&rorsũ ꝓtinꝰ corruer̃:
Sic dñs saluator ꝑuistutes suas
nob euident̃ edictus ẽ acsipprio
uocabulo pander&ur: Tollite

Expanded text:
udierunt: Ego sum, et omnes, teste Joanne Evangelista, retrorsum protinus corruerunt . Sic Dominus Salvator per virtutes suas nobis evidenter edictus est, ac si proprio vocabulo panderetur. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
nes sua fata portantes : & res
uictuales studiosissimedeferentes:
et eleuam mi porte & nales & in¬
tro ibit rex gloriue:
ontra postas mortis decent̃
caducas ostender& illas sinefine
mansuras : Nãqđ adã diabolo
faciente legẽ trconsgrediendo ꝑ
parauit: eleuatas enĩ portȩ xnxe¬
les id ẽbaptis matis gratia : cris¬
matis honor p̃dicationis salus

Expanded text:
nes sua facta portantes, et res nes sua facta portantes, et res victuales studiosissime deferentes. Et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Contra portas mortis decentercaducas ostenderet, illas sine fine mansuras. Nam quod Adam diabolo faciente, legem transgrediendo peparavit. Elevatae sunt enim portae aeternales, id est baptismatis gratia, chrismatis honor, praedicationis salus,
Abbreviated transcription (Latin):
pa operatione cõm̃dat: sequitur
requisentiũ faciẽ dĩi a cob: quid ẽ
hoc qđ & ipsũ uerbũ rep&it & aliud
sibium xit infine ÷ Priuscduerat
enera lit̃ querentiũ dñm qui se ñ
imnbiunt p̃poni. sed suo ordine suo
ꝗsne contentis̃ ut uł minim ã
pastẽ in xp̃i regnomerecnt᷑ accipe¬
re sed quia s̃ & alii nimio fideica¬
lore feruentes qui operũ bonitate
ĩnullis p̃poni. seuel int addidit
d̃ ucob ut hoc in illis faciat qđ in
ucob fecissed eclaratur. qui poste¬
rius natus. primatũ fratrissenio¬
sis accepit: Tolliteportas prin¬
apes uestrus
enit ad t̃tiã pastem ubi pro¬
pͥh&a xp̃i an a religione decla¬
ta cũm agna exultatione impe¬
ne diuersi serrantib: quatenus
orib clacustris congrua fide
pae factis ipsum regẽd nm̃ in suis
porib: admittere merecntur
slifenreen ĩ p̃cipit portas mortis
quȩ principein diabolopositȩ con¬
pbantur. Quȩid eo portȩ s̃ appel¬
lutȩ quȩ ꝑ ipsas transeunt homi¬

Expanded text:
dat. Sequitur, requirentium faciem Dei Jacob. Quid est hoc, quod et ipsum verbum repetit, et aliud subjunxit in fine? Prius dixerat generaliter quaerentium Dominum, qui se non ambiunt praeponi; sed suo ordine suoque fine contenti sunt, ut vel minimam partem in Christi regno mereantur accipere. Sed quia sunt et alii nimio fidei calore ferventes, 82 qui operum bonitate nonnullis praeponi se volunt, addidit Dei Jacob; ut hoc in illis faciat quod in Jacob fecisse declaratur, qui posterius natus, primatum fratris senioris accepit. Vers. 8. Tollite portas, principes, vestras. Venit ad tertiam partem: ubi propheta, Christiana religione declarata, cum magna exsultatione imperat diversis errantibus, quatenus prioribus claustris congrua fide patefactis, ipsum regem Dominum in suis pectoribus admittere mereantur. Auferre enim praecipit portas mortis, quae a principe diabolo positae comprobantur. Quae ideo portae sunt appellatae, quia per ipsas transeunt homi
Abbreviated transcription (Latin):
eracta ẽ tã mugnipsalmi salubris
& decora contextio ubi & in becillitas
humanitatis exprimit᷑ & beneficia di¬
uina monstrant᷑ ut considerans fragi¬
litatem suam nemo suꝑbiat respiciens
ccut̃ micdĩam diuinã nullateñ expa¬
uescat : Numerus quoq: psudmirette
sub putationis culm̃ ostendit p̃mia quo¬
q fidei c̃iugio eũpinitat: ut cũ se ani¬
ma huicp̃dication ebeata conuersao¬
ne socia uerit tricenaria remunera¬
one ditescat: Huic &iã numero &
sacram̃ta conueniunt : Xxx siquide
annorx io sephdñs legit᷑ in egipto com¬
titutus xxx&iã annonx saluator m̃¬

Expanded text:
eracta est tam magni psalmi salubris et decora contextio, ubi et imbecillitas humanitatis exprimitur, et beneficia divina monstrantur, ut considerans fragilitatem suam nemo superbiat; respiciens autem misericordiam divinam nullatenus expavescat. Numerus quoque psalmi erectae supputationis culmen ostendit, praemia quoque fideli conjugio compromittit; ut cum se anima huic praedicationi beata conversatione sociaverit, trigenaria remuneratione ditescat. Huic etiam numero et alia sacramenta conveniunt. Triginta siquidem annorum Joseph dominus legitur in Aegypto constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
prima paste psalmi penitens loquit᷑
ucatũ suũ euident̃ agnoscens poenã
bmerito districtionis indicens qm̃
oru facinora credidit occulendaubi
a nõ sibi credit eẽ parcendum:
dapaste penitudinis bona cõmen
fsipplicare inquo sibi merito tes¬
Q respondens sperantes insecir
iectis diapsalmatib: diuidunt᷑ quasi
in diui sionib sequi nr̃i constat eẽꝓposit:¬

Expanded text:
prima parte psalmi poenitens loquitur, peccatum suum evidenter agnoscens, poenam suam merito districtionis indicens. Quoniam noxia facinora credidit occulenda, ubt, a Domino sibi credidit esse parcendum. Tertia parte poenitudinis bona commendDomino supplicare, in quo sibi merito tspondens, sperantes in se cijectis diapsalmatibus dividuntur, quas in divisionibus sequi, nostri constat esse proposit
Abbreviated transcription (Latin):
peis diluendisstudiosissime sups¬
quẽ prorsus ignorat : nã &cũ dñ ꝰ¬
su sic inchoat : Intellectũ dabor
ut istius penitentis merito indiꝰ
intitulo p̃missussit: ciui&ũ do¬

Expanded text:
eis diluendis studiosissime suppquem prorsus ignorat? Nam et cum Domisu sic inchoat: Intellectum dabo tibi; ut istius poenitentis merito, intellectus in titulo praemissus sit, cui
Abbreviated transcription (Latin):
oe promittitur: sedlic& sint & ubi
citentiũ psalmi tecm̃ propt̃ subti¬
latem distantiȩ diuersatitulorum
gnficatione notati s̃: prim̾ enĩ qui
curi iudicii ꝑtin& timorem: Iste
eo meritotalis ẽ titulo p̃notatus:
used&erioratum tcerdius intellex̃
nepeccata que confestim ꝓdidebue¬
tont dnõ sediutius tacuisse confessus
status aut̃ principalis huiꝰ causȩ ton¬
ssio ẽ qui cunctis penitentib: datur:

Expanded text:
ce promittitur. Sed licet sint et alii poenitentium psalmi, tamen propter subtilitatem distantiae diversa titulorum significatione notati sunt. Primus enim qui futuri judicii pertinet timorem. Iste vero merito tali est titulo praenotatus, qui se deterioratum tardius intellexit, quia peccata quae confestim prodi debuerant Domino, se diutius tacuisse confessus est. Status autem principalis hujus causae 103 concessio est, quae cunctis poenitentibus datur.
Abbreviated transcription (Latin):
dei imperiũ romanũ sibi sore ꝑnicio¬
sũ. Siregẽ saluatorẽ dñm suscepissqł
in ipsũ uisi s̃ maladeclinare quȩ si¬
bi credebant romanis ulciscentib
euenire. Cogitauer̃ enĩconsilium
dicendo expedit unũ pomnib: mo¬
ri: qđ ñ potuer̃ stabilire idẽ ad
uotũ suũ ꝑducere: Nã nescientes
uera dixer : Oportuit unũ põnib
mori : Verũ quidẽ dictũ sed ma¬
lo uoto ꝓlatũ ẽ. &ideo detalifac¬
to subituris poenã quia ñh ab uer̃
sincerã conscientiã : qđ sche madi¬
cit᷑. amphibolia id ẽdictio ambi¬
gua dubiã faciens pendere senten¬
tiã. Consiliũ ẽ enĩ aliquid aut
faciendi aut ñ faciendi ratio de¬
douitio suo trena sapientes
ñ meruer̃ glestia contueri sed
uult̾ eorũ id ẽmala intentio ipsorx
ad reliquias dñi. hoc ẽ ad passionẽ
aptatã: ut cũ illi se in serrecre¬
derent. dispendiũ mortissalius
fier& ab soluta generalis: Exaliar

Expanded text:
um sibi fore perniciosum, si Regem Salvatorem Dominum suscepissent, in ipsum visi sunt mala declinare, quae sibi credebant Romanis ulciscentibus evenire. Cogitaverunt enim consilium dicendo: Expedit unum pro omnibus mori . Quod non potuerunt stabilire, id est ad votum suum perducere. Nam nescientes vera dixerunt, oportuit unum pro omnibus mori. Verum quidem dictum, sed malo voto prolatum est; et ideo de tali facto subituri sunt poenam, quia non habuerunt sinceram conscientiam. Quod schema dicitur amphibologia, id est dictio ambigua, dubiam faciens pendere sententiam. Consilium est enim aliquid aut faciendi, aut non faciendi ratio dedo vitio suo terrena sapientes, non meruerunt coelestia contueri. Sed vultus eorum, id est mala intentio ipsorum, ad reliquias Domini, hoc est ad passionem aptata est; ut cum illi se inferre crederent dispendium mortis, salus fieret absolute generalis. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
qui reuera manib: impiorũ tra¬
di ñ poterat : nisi maiestatiscius
potentia talia fieri ꝑmisis s&:
Sic̃ in eugło dictũ ẽ: ñ haberes in
mepotestatẽ : nisi tibi data fuiss&
desuꝑ. Clamat&iã quȩ patitur
humana susceptio blasphemas
uoces &impias murmurationes
abiciens: dic̃ enĩ longe a sefieri
uerba quȩ delicta pasturiunt:
Salus enĩ erat scãe animȩ fermo¬
nes delinquentiũ ñ habere sed
uistute patientie libens susti¬
ner& : qđ diuina dispensatione pate¬
r&ur: Sic̃ ipse in eugło dic̃: pat̃ si
fieri potest transeat amec alixiste.¬

Expanded text:
quia revera manibus impiorum traquia revera manibus impiorum tradi non poterat, nisi majestatis ejus potentia talia fieri permisisset; sicut in Evangelio dictum est: Non haberes in me potestatem, nisi tibi data fuisset desuper . Clamat etiam quae patitur humana susceptio, blasphemas voces, et impias murmurationes abjiciens; dicit enim longe a se fieri verba quae delicta parturiunt. Salus enim erat sanctae animae, si sermones delinquentium non haberet; sed virtute patientiae lubens sustineret, quod divina dispensatione pateretur; sicut ipse in Evangelio dicit: Pater, si fieri potest, transeat a
Abbreviated transcription (Latin):
pire surrestionẽs ꝓueniredep̃catur
auxiliũ Sequit᷑ quare medere¬
liquistĩ Istud quare Non nulla
afferreiognoscit᷑ questionẽ ut
uicina carnis suȩ morte turbatus
ut quasi nescius in trog& patrẽ
quare abeo fuerti derelictus: Sed
haec& hissimilia adhumanitatẽ
respiciunt ex prim̃dã: c&erũ ne
mipsa passione absens illi creden
Si cog nouissent nũquã dnmglo¬
rae crucifixissent: Sed passus
t̃ in passibilis ꝑ passibilẽ quã
suscepit humanitatẽ : & in mor¬
udis mortuus ẽ : & quinũ quã mo¬
stur resurrexit. dequo locopa¬
er crillus itapulchrȩ locutus ẽ
rat ia uero dĩ pomnib: gustauit
nortẽ tradens eippriũ corpus
nãuis naturalit̃ ipse uita sit &
surrectio morduorũ Similit̃
ibeatus ambrosius idĩ patie¬
aar & ñ patiebatur. moriebat᷑
÷imoribatur. sepeliebatur.
ñsepdiebatur. Resurrexit
ois surrexit. Sic & hominem
ũ tam̃ anima ciꝰ nullo sine
se sub int̃rogatione testatur

Expanded text:
resurrectionis provenire deprecatur auxilium. Sequitur, quare me dereliquisti? Istud quare, nonnullam afferre cognoscitur quaestionem; ut vicina carnis suae morte turbatus, ut quasi nescius interroget Patrem, quare ab eo fuerit derelictus? Sed haec et his similia ad humanitatem respiciunt exprimendam. Caeterum nec in ipsa passione absens illi credenda Si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Sed passus est impassibilis per passibilem quam suscepit humanitatem; et immortalis mortuus est, et qui nunquam moritur resurrexit. De quo loco Pater Cyrillus ita pulchre locutus est : Gratia vero Dei pro omnibus gustavit mortem, tradens ei proprium corpus, quamvis naturaliter ipse vita sit et resurrectio mortuorum. Similiter et beatus Ambrosius : Idem patiebatur, et non patiebatur; moriebatur, et non moriebatur; sepeliebatur, et non sepeliebatur; resurrexit, et non resurrexit. Sic et hominem cum tamen anima ejus nullo fine se sub interrogatione testatur,
Abbreviated transcription (Latin):
lo sed sic̃tu. dic̃ &iã amẽbris suis:
uerba delictorũmeorũ. Illequi
peccata ñ habuit nr̃a delicta sua di¬
cens eẽpeccata: Sic̃ & in aliopsalmo
ipsedicturus ẽ: dr̃ tuscis in sipien¬
tiã metc̃ &delicta mea ad teñs abs¬
condita: Audiamꝰ ergo uocẽ mon¬
brorum exore capitis: & intellegamꝰ
exnrũ ꝑsona merito fuisse locutũ :
qui sehostiã obtulit psalute cunctoꝵx:
Vnde apłrdic̃ eũ qui ñ noue rtet pecca¬

Expanded text:
lo, sed sicut tu. Dicit etiam a membris suis: Verba delictorum meorum. Ille ergo qui peccatum non habuit, nostra delicta sua dicit esse peccata; sicut et in alio psalmo ipse dicturus est: Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea a te non sunt abscondita . Audiamus ergo vocem membrorum ex ore capitis, et intelligamus ex nostra persona merito fuisse locutum, qui se hostiam obtulit pro salute cunctorum: unde Apostolus dicit: Eum qui non noverat pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Nis xp̃s ominia p̃uidens atqds¬
pensans cui futura cuncta p̃sa
tis ipsius natura Nãturã aute
dico uistutẽ uigorẽq substana
nã & rep&icio ipsa affectũ necde¬
riȩ orationis ostendit utillĩ go¬
nato nomine carissimꝰ filiusine¬
car& quẽsibi ñ munda ̃ saliten

Expanded text:
istus omnia praevidens atque dispensans, cui futura cuncta praestis ipsius natura. Naturam autem dico esse virtutem vigoremque substantiae. Nam et repetitio ipsa affectum necessariae orationis ostendit; ut illum geminato nomine charissimus Filius invocaret, quem sibi non mun
Abbreviated transcription (Latin):
saluti generis humani constat
dñs xp̃r Sed primo capite
derelictũ seclamat apatre. ut
dispensatã scilic& suscepitpas¬
sionẽ: potentissimã humilitatẽ
suã hominũ abiectionẽ cõm̃dans:
Secundo loco passionẽ sacram
diuersis cõparationib ꝓph&aũ
dep̃cans ut aseuientib in imicis
suis diuina ꝓtectione liber&ur:
catholicã respexit ecclesiã: ut au¬
ditotantomiraculo in saluberri¬
ma fidȩi comftantia ꝑ manerent: ne
passione tantũ ꝓph&ata inbecilla
sehominũ cordaturbarent quẽ
psalmũ paulo solliticius audianus
estenĩ ingentiũ rerũ ad miratione
plenissimꝰ Vt quid in haciuita con

Expanded text:
saluti generis humani constat saluti generis humani constat istus; sed primo capite derelictum dispensatam scilicet susceperit passionem, potentissimam humilitatem suam hominum abjectione commendans. Secundo loco passionem sacram diversis comparationibus prophetavit, deprecans ut a saevientibus inimicis suis, divina protectione liberetur.catholicam respexit Ecclesiam; ut audito tanto miraculo in saluberrima fidei constantia permanerent: ne passione tantum prophetata, imbecilla se hominum corda turbarent. Quem psalmum paulo sollicitius audiamus, est enim ingentium rerum admiratione pleni
Abbreviated transcription (Latin):
tale corp̃ u&eris hominis condi¬
cionedeposita in magnã gloriã
clarificatus ad sũpsit. Cui omne
genu flect&ur. Cȩlestriũ terres¬
triũ & infernorũ. Matutinũ
aut̃ dictũ ẽ quasimane primitiuũ
qđ temp: innumeris locis adre¬
surrectionẽ dnĩ constat aptatũ
Sed cũ in hoc psalmo multade
sua passione const& eẽ locuturũ:
uideam cureiꝰtitulus solãre¬
surrectionẽ cõmemorareuo¬
luerit. Sȩpe significatur ꝑ id
qđ sequitur: Illud scilic& qđ p̃¬
cessit ut cũ dicimus manefactũ
intellegamus. noctẽ utiq p̃cessis se
similit̃ cũdicimꝰ manumissũ intel¬
legit᷑ seruũ suisse & his similia quȩ
figuradicit᷑: Synec doce cũꝑid
qđ sequit᷑ possumꝰ intellegere qđ
p̃cedit. unde dubiũ non ẽ cõme¬
moration ẽ factã resurrectionis
indicare nihilhominꝰ & beatissi¬
mã passionẽ: hinc aut̃ quȩ sit
uistus & claritas psalmi ab solu¬
te dat᷑ intellegi qđ eũ matuti¬
nȩ lucis nomine p̃notauit:

Expanded text:
tale corpus veteris hominis conditione deposita, in magnam gloriam clarificatus assumpsit: cui omne genu flectitur coelestium, terrestrium, et infernorum . Matutinum autem dictum est, quasi mane primitivum, quod tempus innumeris locis ad resurrectionem Domini constat aptatum. Sed cum in hoc psalmo multa de sua passione constet esse locuturum, videamus cur ejus titulus solam resurrectionem commemorare voluerit. Saepe enim significatur per id quod sequitur, illud scilicet quod praecessit; ut cum dicimus mane factum, intelligamus noctem quoque praecessisse; similiter cum dicimus manumissum, intelligamus servum fuisse; et his similia. Quae figura dicitur synecdoche, cum per id quod sequitur possumus intelligere quod praecedit. Unde dubium non est commemorationem factam resurrectionis indicare nihilominus et beatissimam passionem. Hinc autem quae sit virtus et claritas psalmi, absolute datur intelligi, quod eum matutinae lucis nomine praenotavit:
Abbreviated transcription (Latin):
aptandũ eẽputauerint: quo¬
urca parũ tibi fortasseuisũ ẽ qđ
u tchiserrore tenebaris obnoxi¬
us nisite & arrianacalamitas.
uncto fascedeprimer&: Auctores
uoserrores singulidam nauer :
dete aut̃ qđ faciunt quẽ duplex
ul pacondem nat᷑ : Inox ad con¬
factũ uenires statĩ nestorianũ
ucas ortodoxũ. Habemꝰ contrate
ꝓact hic denarii numeri dupli¬
rasoci&as: ut sic̃ hacparilitas
ũsũmã designat ita psalmꝰ iste
auctorem: Est enĩ in istis decadib:
uistus eximia. & quoties segemi¬
nant toties ingentiũ rerũ sacra¬
menta declarant.
psalas xci. Inp̃ prio sus¬
ceptionematutiua psãl dd̃
iue in finẽ siuepsalmꝰ siueclauid
quid signific& frequent᷑ ex posiũ ẽ :
Restat ut prosusceptione matu¬
tina qđ ad huc nouũ eẽ cognoscit᷑
explanare debeamus: susceptio
matutina ẽtẽp resurrectionis

Expanded text:
aptandum esse putaverint. Quoaptandum esse putaverint. Quocirca parum tibi fortasse visum est quod Eutychis errore tenebaris obnoxius, nisi te et Ariana calamitas juncto fasce deprimeret? Auctores suos errores singuli damnaverunt: de te autem quid faciant, quem duplex culpa condemnat? Mox ut ad conflictum veneris, statim Nestorianum vocas orthodoxum. Habemus contra te Exstat hic denarii numeri duplicata societas; ut sicut haec parilitas unam summam designat, ita psalmus iste auctorem. Est enim in istis decadibus virtus eximia; et quoties se geminant, toties ingentium rerum sacramenta declarant. PSALMUM XXI. In finem pro susceptione matutina psalmus David. Sive in finem, sive psalmus, sive David quid significet, frequenter expositum est. Restat ut pro susceptione matutina, quod adhuc novum esse cognoscitur, explanare debeamus. Susceptio matutina est tempus resurrectionis,
Abbreviated transcription (Latin):
psallere aut̃ mandata uerbadia
bonis operationib constant̃ m¬
fidelit̃ ore cantemꝰ & opera nođͥ
ipsius mandata faciamus
stens a nob̵ ẽ imago celfos
regis mirabili discripti
mundus cũ creder& ad uenisse
Meminerimꝰ aut̃ qđ psalnist
testuse ex his quos deduabe
ris eiudentius locutos eẽtols
claretur: quateñ salicasiub¬
uissimo que conpendio deillds¬
truantur quiduos filios eẽmentiun¬
tur: & illi qui unã naturã in xp̃o
dño callida ꝑuersitate confinguNt:
dicite qui uos putatis sapientissi¬
mos uiros quid ẽillud qđ ad hebrȩ¬
osscribens ait apłs: Tunc&ipse
silius subiectus erit ei qui sibi sub¬
icitomnia : ut sit dr̃ omã inõnib::
Nãsi exditate & humanitate
una natura facta e& ut creditis
qualis rogo substantia in &nũ pa¬
tipotest eẽ subiecta: Nestatut
uos arrianus error absorbeat:
necesse ẽ enĩ consiteri qui a uerbũ
patri potest eẽ subiectũ : Quãuis
aliqui patres xp̃i membris hoc

Expanded text:
Psallere autem, mandata divina bonis operationibus constanter imfideliter ore cantemus, et opere nostro ipsius mandata faciamus. Ostensa nobis est imago coelestis Regis mirabili descriptiomundus eum crederet advenisse. Meminerimus autem quod psalmus iste tertius est ex his quos de duabus naturis evidentius locutos esse coldeclaretur; quatenus salutari brevissimoque compendio, et illi destruantur qui duos filios esse mentiuntur, et illi qui unam naturam in Christo Domino callida perversitate confingunt. Dicite, qui vos putatis sapientissimos viros, quid est illud quod ad Corinthios scribens ait Apostolus: Tunc et ipse Filius subjectus erit ei, qui sibi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus ? Nam si ex deitate et humanitate una natura facta esset, ut creditis, qualis, rogo, substantia in aeternum Patri potest esse subjecta? Restat ut vos Arianus error absorbeat. Necesse est enim confiteri vos quia Verbum Patri potest esse subjectum, quamvis aliqui Patres Christi membris hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ri. In septemtrionem uero at¬
q occidentem quecunq ma¬
nant probari quidem nims frigi¬
das. sed crassitudine sin graui¬
tatis incominodas. Atq si me¬
morato illi inderunt sapientia
uestra et lectione codicum. et usu
rerum que sunt predicta consta¬
re. competentibus anuonis depu¬
blico de putatis.peregriatio¬
nem eius inopiamq releuabis.
accepturus mercedes cuti artis
iue dona presiiterunt. Nam
quamuis romana ciuitas aquis
habundet irriguis sitq fontibꝰ
gaudens. et formarum muncla¬
tione ditissima. repperiuntur
tamen plurima suburbana. que
hanc uideantur desiderare pe¬
ritiam. Et merito continetur
qui uel pro parte necessarius es¬
se cognoscitur. Huic tam en me¬
chanicus omnino iungendus
est ut undas quas istẽ reppe¬
rit: ille leuet. et arte subire sa¬
ciat quod ascendere non preua¬
let per naturam. Habeatur ergo
et iste inter reliquarum artiũ
magistros. ne quid desiderabi¬
le putetur fuisse: quod sub no¬

Expanded text:
ri, in septentrionem vero atri, in septentrionem vero atque occidentem quaecumque manant, probari quidem nimis frigidas, sed crassitudine suae gravitatis incommodas. Atque ideo, si memorato illi viderit sapientia vestra et lectione codicum et usu rerum quae sunt praedicta constare, conpetentibus annonis de publico deputatis peregrinationem eius inopiamque relevabis: accepturus mercedes, ubi artis suae dona praestiterit. Nam quamvis Romana civitas aquis abundet irriguis sitque fontibus gaudens et formarum inundatione ditissima, reperiuntur tamen plurima suburbana quae hanc videantur desiderare peritiam, et merito continetur, qui vel pro parte necessarius esse cognoscitur. huic tamen mechanicus omnino iungendus est, ut undas, quas iste repperit, ille levet et arte subire faciat, quod ascendere non praevalet per naturam. habeatur ergo et iste inter reliquarum artium magistros, ne quid desiderabile putetur fuisse, quod sub no
Abbreviated transcription (Latin):
declarato intuentur etiam magi¬
stri loca solliciti. et ubi super ter¬
tam uolitare spissitudinm mi.¬
mitissimarum conspexerint omni¬
no muscarum. Tunc promittũt
leti facile quod queritur inueni¬
ri. Add unt etiam in columpne
speciem conspici quendam te¬
nui aĩmum fumum. qui quanta
fuerit altitudine porrectus ad
lummnum: tantum in intum la¬
tices latere cognoscunt. ut hoc sit
mirabile ꝙ per hec aliaq signa
diuersa mensura detinita predi¬
citur: quanta profunditate que¬
sita monstretur. Predicunt etiã
sapores aquarum. ut nec a spera
dioso labore debeat queri: nec
dulcis necessariaq in honora
contempii. Hanc scientiam se¬
quentibus pulchre tradiderũt.
apud grecos.ille apud lat ios.
marcellus. qui non solum de
subterraneis Eluentis. sed de
iplo quoq ore fonlium sollici¬
te tractauerunt. Dicunt enĩ
aquas que ad orientem aus.¬
trumq prorum punt dulces
atq per ipicuas esse et pro sua
leuitate saluberrimas muemi¬

Expanded text:
declarato intuentur etiam magideclarato intuentur etiam magistri loca solliciti et ubi supra terram volitare spissitudinem minutissimarum conspexerint omnino muscarum, tunc promittunt laetificale quod quaeritur inveniri. addunt etiam in columnae speciem conspici quendam tenuissimum fumum, qui quanta fuerit altitudine porrectus ad summum, tantum in imum latices latere cognoscunt, ut hoc sit mirabile, quod per haec aliaque signa diversa mensura definita praedicitur, quanta profunditate quaesita monstretur. praedicunt etiam sapores aquarum, ut nec aspera dispendioso labore debeat quaeri, nec dulcis necessariaque inhonora contemni. Hanc scientiam sequentibus pulchre tradiderunt apud Graecos ille, apud Latinos Marcellus: qui non solum de subterraneis fluentis, sed de ipso quoque ore fontium sollicite tractaverunt. dicunt enim aquas, quae ad orientem austrumque prorumpunt, dulces atque perspicuas esse et pro sua levitate saluberrimas inveni
Abbreviated transcription (Latin):
Agnitud mis uestre re¬
litione comperimus
aquilegum romam uenisse. de pir¬
ubus astr̃icanis. ubi ars ipsa pro
locorum liccitate magno studio
semper excolitur. qui aridis locis
aquas possĩt dare uernatiles.
ut beneficio suo habitari faciat
loca nimia sterilitate siccata hoc
nobis gratum fuisse cognosce.
qual inus industria illa maio¬
runt libris exposita. nostris tẽ¬
poribus uenerit approbanda.
Signis quippe uir entium her¬
barum ac proceritate arborum.
uicinitatem colligit cdecenter
undarum. Terrĩs enim dul¬
cis quibus dulcis humor nõ
longe iubest. Ubertas quorimn¬
lam geruinum semper atri¬
det. ut est iuncus aquatilis.
canna leuis. ualidus rub. salix
leta. populus uirens. et teliqua
arborum genera que tantum ult
naturam luam felici procerita¬
te luxuriant. Sunt et alia hu¬
ius artis inditia. cum nocte
aduemente lana ficca interrã
potritur iam ꝓuisam d rudi
cacabo tecta reliuquitur. tunc si
aque proximitas arriserit mane
humida reperitur. Sole autem

Expanded text:
agnitudinis vestrae relatione comperimus aquilegum Romam venisse de partibus Africanis, ubi ars ipsa pro locorum siccitate magno studio semper excolitur, qui aridis locis aquas dare possit imatiles, ut beneficio suo habitari faciat loca nimia sterilitate siccata. Hoc nobis gratum fuisse cognosce, quatenus industria illa maiorum libris exposita nostris temporibus venerit approbanda. signis quippe virentium herbarum ae proeeritate arborum vicinitatem colligit decenter undarum. terris enim, quibus dulcis umor non longe subest, ubertas quorundam germinum semper arridet, ut est iuncus aquatilis, canna levis, validus rubus, salix laeta, populus virens et reliqua arborum genera, quae tamen ultra naturam suam felici proceritate luxuriant. Sunt et alia huius artis indicia: cum nocte adveniente lana sicca in terram ponitur iam provisam et rudi caccabo tecta relinquitur, tunc, si aquae proximitas arriserit, mane umida reperitur. sole autem
Abbreviated transcription (Latin):
gua resonauit. ubi sunt qui litte¬
ras latmas rome. tion etiam ali¬
bi asserunt esse discendas. Eua¬
serat cecilius pondus uerecun¬
die. si hunc prouectum secula
priora gennissent. soluta est
quippe uis illa sendentie. mit¬
tit et liguria tullios suos. Em¬
nosce quid ex meritis tuis esti¬
mauinius: quando illius con¬
silio le uidet esse lõciatum.
qui nostri imperii tractat
archanum. hinc est quod ⁊ e
comiliue domesticorum illu¬
stratum honore decoramtus ut
merito maiora de nostris de¬
beas sperare iudiciis. qui in te
adhuc meliora credimus mue¬
iiri. Orande tibi negotium ui.¬
des essẽ comiissum. quicquid
egeris generalitas sentit. Nam
qui potest in uniuersitate pecca¬
re gloriosus muris est sĩ uescit
excedere.
Imbrolio uiro iusto questori. Atha.

Expanded text:
ngua resonavit. Ubi sunt qui littengua resonavit. Ubi sunt qui litteras Latinas Romae, non etiam alibi asserunt esse discendas? Evaserat Cecilius pondus verecundiae, si hunc provectum saecula priora genuissent. Soluta est quippe vis illa sententiae, mittit et Liguria Tullios suos. Cognosce quid ex meritis tuis aestimavimus, quando illius consilio te vides esse sociatum, qui nostri imperii tractat arcanum. Hinc est quod te comitivae domesticorum illustratum honore decoramumerito maiora de nostris debeas sperare iudiciis, qui in te adhuc meliora credimus inveniri. grande tibi negotium vides esse commissum: quidquid egeris, generalitas sentit. nam qui potest in universitate peccare, gloriosus nimis est, si nescit excedere. XIII. AMBROSIO V̅· I̅· QUAESTORI ATHA
Abbreviated transcription (Latin):
non uacasses. Erat eniti ut sci¬
mus egregie litteris eruditus:
et ut aliquid studiose exquisi¬
tum dicere uideatur. has pri¬
mum ut frequentior tradit o¬
tium multarum. uolatu stru¬
nomiarum auium collegisse
memoratur. nam et hodie
grues qui classem consotiat
alphabeti formas nature im¬
buente clescribunt: quem in
ordinem decorum redigens
uocalibus consonantibusq
congruenter admixtis uia
sensualem reppetit. pes qla
ilta petens ad penetralia prio¬
dentiemens possit uelocissi¬
ma petuenire. Hmc heleuus
bens: ut in ipso mitio possit agno.¬
scimagnarum copia litterarum.
Sed ut ad propositum redcamꝰ.
extendisse credendus es. qui in
romano foro eloquentiam non
mitristi. Obeatum magistrum
fclicissimumq discipulum. qui
affectuose didicit: quod aliis
doctorum terror extorsit. Roma¬
num demq eloquium. non su¬
is regiombus inuenisti: et ibi te
tulliana lectio disertum reddi¬
dit. ubi quondam gallica lm¬

Expanded text:
non vacasses. Erat enim, ut scinon vacasses. Erat enim, ut scimus, egregie litteris eruditus. Et ut aliquid studiose exquisitum dicere videamur, has primum, ut frequentior tradit otium multarum volatu Strymoniarum avium collegisse memoratur. Nam et hodie grues, cum classe consociant, alphabeti formas, natura imbuente, describunt: quem in ordinem decorum redigens, vocalibus consonantibusque congruenter admixtis, viam sensualem reperit, per quam alta petens, ad penetralia prudentiae mens possit velocissima pervenire. Hinc Hellenus, bens, ut in ipso initio possit agnosci magnarum copia litterarum. Sed ut ad propositum redeamus, extendisse credendus es, qui in Romano foro eloquentiam non enutristi. O beatum magistrum, felicissimumque discipulum, qui affectuose didicit quod aliis doctorum terror extorsit! Romanum denique eloquium non suis regionibus invenisti; et ibi te Tulliana lectio disertum reddidit, ubi quondam Gallica li
Abbreviated transcription (Latin):
iudicanda proferre. Probatũ
est quid utilitatis habeat: mo¬
ribus armata sacundia. Nam
sicut pernitiosum est doctos pra¬
ua suadere: sic salutare munus
est. cum uerĩtatis terminos di¬
sertitudo nescit excedere. Sed
ut mercta tua exemplis potius
laudabilibus asseranus. iuuat
repetere pomposam legatio¬
nem. quam non cominunbꝰ
uerbis: sed torrenti eloquen¬
tie ⁊ lumine peregisti. Directꝰ
enim de partibus dalmatiaꝵ
ad d ouinum auum nostrum
sic necessitates prouineialu.
sic utilitates publicas allega¬
bas. ui apud illum magna cau¬
tela sollicitum. et copiosus es¬
ses et fastidia non moueres. ha¬
buncdantia si quidem uerba
cum suauissimo lepore deflu¬
ebant. et cum finem faceres. ad¬
huc dicere querebaris. dele¬
ctando mouendo. implebas
magis ueri oratoris nisum: cũ
iam causidici deseruisses offi¬
cium. gemtoris quineti amtui
facundia. et moribus ad iuuatis
cuius le eloquium instruere
potuit. etiam si libris ueterum

Expanded text:
iudicanda proferre. probatum iudicanda proferre. probatum est, quid utilitatis habeat moribus armata facundia. nam sicut perniciosum est doctos prava suadere, sic salutare munus est, cum veritatis terminos disertitudo nescit excedere. Sed ut merita tua exemplis potius laudabilibus asseramus, iuvat repetere pomposam legationverbis, sed torrenti eloquentiae flumine peregisti. Directus enim de partibus Dalmatiarum ad domnum avum nostrum, sic necessitates provincialium, sic utilitates publicas allegabas, ut apud illum magna cautela sollicitum, et copiosus esses, et fastidia non moveres. Abundantia siquidem verba cum suavissimo lepore defluebant; et cum finem faceres, adhuc dicere quaerebaris: movendo, delectando implebas magis veri oratoris nisum, cum jam causidici deseruisses officium. Genitoris quinetiam tui facundia et moribus adjuyaris, cujus te eloquium instruere potuit, etiamsi libris veterum
Abbreviated transcription (Latin):
Erfectionem neces¬
sariarum rerum cõ¬
Spletani esse iudicamus. Si
que madmolum eligetido
uirum magnitĩcum patritiũ
uarinate rei publice parti pro¬
uĩ diius. ita et de sotiati.¬
do ei litterar um peritissimo
consulauius. Decet enim tra.¬
tatores habere doctissimos
quibus pot estas sumina cõi¬
mittitur. ut nullo defectu
impiente merilorum prouisa rei
publice utilitas explicetur. Alii
sunt honores qui se ordmaria proui¬
sione componunt: de generali au¬
tem securitate sollicito lalis asso¬
cian dus fuit.qui parem in luis
studiis non haberet. Neq emĩ
adhuc minus probatus agno¬
sceris. licet primeuus ueneris
ad honores: aduocat ionis te cã¬
pus exer cuit. te iuditii nostri
culmen elegit. Nam ita mntra
te fuit quanuis ampla profei¬
sio litterarum. ut tuum ibi cõ¬
senescere non paleremur mge¬
nium. Auspicatus est milite.
cum implere potueris cognti¬
torem: quamuis traheret le
eloquentia pro defensione di¬
cere. suadebat tamen ęquitas

Expanded text:
erfectionem necessariarum rerum completam esse iudicamus, si, quemammodum eligendo virum magnificum patricium armatae rei publicae parti providimus, ita et de sociando ei litterarum peritissimo consulamus. decet enim tractatores habere doctissimos, quibus potestas summa committitur, ut, nullo defectu impediente meritorum, provisa rei publicae utilitas explicetur. alii sunt honores qui se ordinaria provisione componunt: de generali autem securitate sollicito talis associandus fuit, qui parem in suis studiis non haberet. Neque enim adhuc minus probatus agnosceris, licet primaevus veneris ad honores. advocationis te campus exercuit: te iudicii nostri culmen elegit. nam ita intra te fuit quamvis ampla professio litterarum, ut tuum ibi consenescere non pateremur ingenium. auspicatus es militem, cum implere potueris cognitorem, et quamvis traheret te eloquentia pro defensione dicere, suadebat tamen aequitas