comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subiungi cũ deuestiũ dirisione
dirisset. Quȩ nes diligentissime con¬
sid̾anda ẽ: ne magnũ faciat errore.
Sunt .it. qͥ arbitrent᷑ hora qͥde t̾eia
dñm crucifixũ a sexta aũ hora
tenebras factas usꝙy ad noña: ut
cũ sũpte intelligant᷑.iiͦi. hore exoͦ
erucifixꝰ ẽ usq ad tenebras factas:
Et posset qͥde hoc rectissime an¬
celligi: nͥ ioħs dic̃et hora qͦͣsi serca
pilatũ sedisse ꝓtbumali. in locu qͥ¬

Expanded text:
subjungit cum de vestium divisione dixisset: quae res diligentissime consideranda est, ne magnum faciat errorem. Sunt enim qui arbitrentur hora quidem tertia Dominum crucifixum; a sexta autem hora tenebras factas usque ad nonam, ut consumptae intelligantur tres horae ex quo crucifixus est, usque ad tenebras factas. Et posset quidem hoc rectissime intelligi, nisi Joannes diceret, hora quasi sexta Pilatum sedisse pro tribunali in loc
Abbreviated transcription (Latin):
significari: ut ñ hic tacariȩ nom̃ pon̾et᷑
de agͦ empto ut lecto eu̾ngłio atq in¬
uento noĩe iheremiȩ. lecto aũ iheremua
⁊ñ iruento testimonio de xxͦi. argentei.
in uento t̃n agͦ empto: ãmoneat lector
pletũ ẽ. Nã ilsõ qd̃ subieẽ huic desb¬
monio matħ̾s. eũ ait qũe ad p̃tiauer̃¬
tilu isrł. deder̾ eos magrũ figuli siẽ
constituit mͥ dñs nec apd rachariam
nec apd iheremuiã repperie nde
magis exꝑsona ipsiꝰ eiinediste eecupi¬
eudis: elegant᷑ ⁊ mystieȩ insertum:¬

Expanded text:
significari, ut non hic Zachariae nomen poneretur, de agro emto, ut lecto euangelio adque inuento nomine Hieremiae, lecto autem Hieremia et non inuento testimonio de triginta argenteis, inuento tamen agro emto, admoneatur lector pletum est. nam illud quod subiecit huic testimonio Mattheus, cum ait: quem adpretiauerl, et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi Dominus, nec apud Zachariam, nec apud Jeremiam reperitur. Unde magis ex persona ipsius evangelistae accipiendum est eleganter et mystice insertum
Abbreviated transcription (Latin):
ħ legt̃ ꝑ nos ad iuuantȩ dño elabora¬
ta. ut huiꝰ sermonis quẽ hoc loco
int̃ponendũ arbitratꝰ sc̃ mõi simi¬
li q̃stionũ disficultate memiu̾int:
ne sepiꝰ eadẽ repecenda sint
Eacile aũ uidebit qͥsine im¬
piecatis  duricia uoluerit
accende ꝙ opor tuno loco mare̾
hoc det̾eia hora posuenit: ut
qͥsꝙ ibi recordecur qͣ hoca iudei
erucifix̃uit dnm. qͥuolebant
uͥ factũ munistrorũ militũ cõmemoratũ est.
Ait enĩ. Et crucifigentes eũ: diuiser̃ ues¬
lim̃ta eiꝰ. mittentes sortes suꝑ eis. qͥs qͥd tol¬
leret. Qͥ hoc nͥ milites sic̃ ioħ̾s manifestat.
Ergo ne qͥsꝗͣ cogitationẽ tanti eͥminis a¬
au̾ꝰ a iudeis in milites illos conu̾̃t̾et:
erat aũ in qͥt hora t̃cia ⁊ crucisixer̾ eũ.
ut illi eũ pociꝰ crucifixisse inueniant᷑. qͦs
hora t̾eia ut erucifiget᷑ clamare potuisse.

Expanded text:
 per nos adjuvante Domino elaborata, ut hujus sermonis quem hoc loco interponendum arbitratus sum, in omni simili quaestionum difficultate meminerint, ne saepius eadem repetenda sint. facile autem uidebit qui sine impietatis duritia uoluerit quam oportuno loco Marcus hoc de tertia hora posuerit, ut quisque . ibi recordetur, qua hora Iudaei crucifixerint dominum, qui uolebant bi factum ministrorum militum commemoratum est. ait enim: et crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius mittentes sortes super eis, quis quid tolleret. qui hoc, nisi milites, sicut Iohannes manifestat? ergo ne quisquam cogitationem tanti criminis auersus a Iudaeis in milites illos conuerteret, erat autem, inquit, hora tertia et crucifixerunt eum, ut illi eum potius crucifixisse inueniantur quos hora tertia, ut crucifigeretur, clamare potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
discrepantia credet᷑. sic̃ uulla inueniret᷑.
⁊ inqͦ maior. ẽẽt constantia u̾itatis.ꝙͣ. si
dĩa illa unꝰ hõ ꝗͣ. libet doctissimꝰ loq̃re¬
F. Qd̃ gͦ hinc argum̃tũ sum̃e conant᷑
ł infideles ł imꝑiti hoĩes. qͣsi ad osten¬
dendã dissonantiã sc̃oꝵ eu̾ngłistaꝵ: hoc
potiꝰ debent assum̃e fideles ⁊ docti. ados¬
fendendã unitat̾ẽ sc̃oꝑ etiã aꝓpħans. Est

Expanded text:
retur, sicut nulla inveniretur, et in quo major esset constantia veritatis, quam si omnia illa unus homo quamlibet doctissimus loqueretur. Quod ergo hinc argumentum sumere conantur vel infideles vel imperiti homines, quasi ad ostendendam dissonantiam sanctorum evangelistarum, hoc potius debent assumere fideles, et docti ad ostendendam un
Abbreviated transcription (Latin):
tã sint iheremiȩ ꝗͣ. achariȩ: qͥd opꝰ erat
ut em̃daret matħs cũ aliud ꝓalio sͥ nom̃
occurens a se scͥptũ relegisset. ac ñ potiꝰ se¬
qñs aͥctoritatẽ sp̃s sci. a qͦ ũitẽ suã regi pb
nob̾ ille utiq sentiebat. ita ħ scͥptũ relin¬
q̃ret sic̃ eũ ãmonendo constituerat ei
ĩ mo congruentissime &̃ iheremiȩ de pu¬
taremꝰ. q̃ ꝑtachariã dictũ reꝑirenꝰ: Si
it hodie qͥsꝗͣ uolens alicmiꝰ u̾ba in dica¬
re. dicat nom̃ alt̾iꝰ a qͦ dicta sinit. qͥtamen
it a nucissimꝰ. ⁊ familiariatate coniunetissimꝰ
datꝰ aliũ palio se dixisse. ita se colligat
atq corrigat ut tñ dicat bñdixi. qͥd aliꝰ
un tuens nͥ tantã int̾ ãbos ẽẽ concordiã.
int̾ illũ scilicet cuiꝰ u̾ba dic̃e uoluit ⁊ a¬
liũ cuiꝰ ei nom̃ ꝓilliꝰ noĩe occ̾it. ut tale
sit hoc istũ dixisse qͣle si ille dixiss⁊ qͣnto
magis hoc de ꝓpħis sc̃is intelligñdũ ⁊ ma¬

Expanded text:
eremiae quam Zachariae, quid opus erat, ut emendaret Mattheus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum relegisset ac non potius sequens auctoritatem spiritus sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret, sicut eum admonendo constituerat ei immo congruentissime etiam Hieremiae deputaremus quod per Zachariam dictum repperiremus? si enim hodie quisquam uolens alicuius uerba indicare dicat nomen alterius, a quo dicta sint, qui tamen sit amicissimus et familiaritate coniunctissimus datus alium pro alio se dixisse, ita se colligat atque corrigat, ut tamen dicat, Bene dixi; quid aliud intuens, nisi tantam inter ambos esse concordiam, inter illum scilicet culium cujus ei nomen pro illius nomine occurrit, ut tale sit hoc istum dixisse, quale si ille dixisset? quanto magis hoc de prophetis sanctis intelligendum et ma
Abbreviated transcription (Latin):
retper petrũ. qͦmͦ accipiendũ sit: di¬
ligent̃ consid̾andũ ẽ. Quauis eñ di¬
caut᷑ euã interiora acria: tñ mexte¬
riore ãtrio fuit petrꝰ nt̃ seruas. qͥsi¬
mul se adigñẽ calefiebant. Non÷ dũ
eredibile qd ibi andiebat᷑ dũs a iude¬
io: ut corporał fierei illa respecto.

Expanded text:
 accipiendum sit, diligentius considerandum est. Quamvis enim dicantur etiam interiora atria, tamen in exteriore atrio fuit Petrus inter servos, qui simul se ad ignem calefaciebant: non est autem credibile quod ibi audiebatur Dominus a Judaeis, ut corporalis fieret illa respec
Abbreviated transcription (Latin):
De inde adiungit ide maths. Ee der¬
deus ei uiũ bibere. cũ felle mit̃
Se eu gustas noluit bibe. Hoc marẽ
ita uarrat. Et dabant ei bibe mirta
tũ uinũ: ⁊ ñ accepit. Hoc in telligen¬
dũ e matħm dixisse eũ felle mixtũ.
Fel qͥtpe ꝓ amaritudine posuit. Et¬
mirratũ enĩ uinũ amarissimũ ẽ:

Expanded text:
git idem Matthaeus: Et dederunt ei vinum bibere cum felle mixtum, et cum gustasset, noluit bibere . Hoc Marcus ita narrat: Et dabant ei bibere vinum myrrhatum; et non accepit . Hoc intelligendum est Matthaeum dixisse, cum felle mixtum: fel quippe pro amaritudine posuit; myrrhatum enim vi
Abbreviated transcription (Latin):
exierat ⁊ foris eũ uidit alt̾a ancilla: sed
cũ exiret eũ uidit. id÷ eũ resurg̾et ut
exiret. aĩadũtit eũ ⁊ dix̃ his qͥerant ibi.
id qͥsimul erant ad igñe intꝰ in atiuio.
Et hic erat eũ iħu narareno Ille aũ qͥfo¬
ras exierat hoc audito: rediens iumuit
iłł contͣnitentib qi ñ nouit hoĩem. Nam
marcꝰ sic ait de eadẽ ancilla. Et cep̃ dic̃e
circonstantib qi hic ex illis ẽ. Dicebat i.
T illi s his qͥ illo exeunte ibi remanseran
Sic tñ ut ille audiret. Unde rediens ce
rursus ad igñe stans: resistebat negando

Expanded text:
exierat et foris eum uidit altera ancilla, sed exierat et foris eum uidit altera ancilla, sed cum exiret, eum uidit, id est cum surgeret, ut exiret, animaduertit eum et dixit his qui erant ibi, id est qui simul erant ad ignem intus in atrio: et hic erat cum Iesu Nazoreno. ille autem qui foras exierat hoc audito rediens iurauit illis contra nitentibus. quia non nouit hominem. nam et Marcus sic ait de eadem ancilla: et coepit dicere circumstantibus: quia hic ex illis est. dicebat enim non illi, sed his qui illo exeunte ibi remanserant, sic tamen, ut ille audiret, unde rediens et rursus ad ignem stans resistebat negando
Abbreviated transcription (Latin):
ei iħuc. Si male locuꝰ sũ: testimoniũ
phibe de malo. Si aũ bene. qͥd me cedis᷑
Et misit eũ annas ligatũ ad caiphã
pontific̃e. Hic sane ostñdit᷑. qd̃ aunas
pontifex erat. Nondũ .r. missus erat
ad caiphã: cũ iã illi dicet᷑. Sic respondeᷤ
pontifiei: Et hos duos anña ⁊ caiphan
pontifices cõmemorat etiã lucas: ini¬
nitio etͣngłn sui. His dictis ioħs redit
ad qd ceperat de negatione petͥ: id÷
ad eandẽ domũ uͥ gesta ft̃ q̃ narrauit.
ducebat᷑. sic̃ dic̃ matłs. Cõmenorauit
aũ ista iołis q̃ int̃posuit recapitulans de
petͦ :⁊ ad eã narrationẽ rediens ita dicit.
ut cõpleat trinã negationẽ. E nat aũ sy¬
mon petã stans.⁊ calefaciens se. Direr̃ gͦ
ei. Nondͥd ⁊tu ex discipsis eiꝰ es: Nega¬
uit ille ⁊ dix. Honsũ. Hoc gͥ loco inueni¬
mꝰ ⁊ ñ añ iantã s ad focũ stantẽ. scd̃o
negasse petrũ: qd̾ fieri ñ posset nͥ priꝰ re¬
disset pꝰ ea qͣ. foras exierat. Neq enĩ iam

Expanded text:
imonium perhibe de malo; si autem bene, quid me caedis? et misit eum Annas ligatum ad Caifan pontificem. hic sane ostenditur, quod Annas pontifex erat; nondum enim missus erat ad Caifan, cum iam illi diceretur: sic respondes pontifici? et hos duos, Annam et Caifan pontifices, commemorat etiam Lucas in initio euangelii sui. his dictis Iohannes redit ad quod coeperat de negatione Petri, id est ad eandem domum, ubi gesta sunt quae narrauit et ducebatur, sicut dixit Matthaeus. Commemoravit autem ista Joannes quae interposuit recapitulans de Petro, et ad eam narrationem rediens, ita dicit, ut compleat trinam negationem: Erat autem Simon Petrus stans, et calefaciens se. Dixerunt ergo id et tu ex discipulis eius es? negauit ille et dixit: non sum. hoc igitur loco inuenimus et non ante ianuam, sed ad focum stantem secundo negasse Petrum, quod fieri non posset, nisi iam redisset, postea quam foras exierat. neque enim iam
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ hoĩs sedent̾ẽ adextͥo uͥtutis dĩ ⁊ ue¬
mentẽ in nubib celi. ĩa lucescente die
gestũ: qñ lucas diẽ. ⁊ ut factꝰ : dies: atq.
ita narrat similia.⁊ siqͥd õe ipse cõmemo¬
rat. ꝙ illi tacuens. Noete aũ intellignuꝰ
ꝑfilsos testes actũ ẽẽ cũ dño. q̃ breuit̃ cõ¬

Expanded text:
Filium hominis sedentem a dextris virtutis, et venientem in nubibus coeli, jam lucescente die gestum, quando Lucas dicit, Et ut factus est dies: atque ita narrat similia, etsi quid etiam ipse commemorat quod illi tacuerunt. Nocte autem intelligimus per falsos testes actum esse cum Domino, quod breviter com
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ m̃tes eu̾ngłistaꝵs st̃ gubernatȩ:
Pocuit it fieri ut aĩo matħi eu̾ngłm
consebentis ꝓ zacharia iheremias oc¬
curreret ut̾ fieri solet: qd̾ tam̃ sine ul¬
la dubitatiõe em̃daret. saltẽ ab aliis am¬
monitꝰ qͥ ipso ad huc incarne uiuente
hoc leg̾e potuer̃ nͥ cogitaret recorda¬
tiõi suę q̃ sc̃o spũ regebat᷑. ñ frustra oc¬
currisse aliud ꝓalio nom̃ ꝓpħȩ: nͥ qr ita¬
stituerit dñs. pͥma illa causa utilissima
tos mirabili int̾ se consensiõe constare:
ut hoc multo ãpliꝰ sit qͣ. si oĩũ oĩa ꝓpħa¬
dubitant accipi deb̾ȩ. q̃cũq ꝑ eos sp̃s sc̃s

Expanded text:
 mentes euangelistarum sunt gubernatae? potuit enim fieri, ut animo Matthei euangelium conscribentis pro Zacharia Hieremias occurreret, ut fieri solet, quod tamen sine ulla dubitatione emendaret saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne uiuente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae, quae sancto spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nomen prstituerit Dominus, prima illa causa utilissima tos, mirabili inter se consensione constare, ut hoc multo amplius sic, quam si omnium omnia propdubitanter accipi debe
Abbreviated transcription (Latin):
tã. at illi instabant uocib magnis postu¬
lantes ut crucifig̾et᷑. ⁊ inualescebant
uoces eorp: satis etiã ipse significat ma¬
gnũ tumultũ fuisse. Et pꝰ qͣrtũ mora¬
rũ islis t̾cio dỹxit. qͥd it mali fecit:
licet intellg̾̃e qͣntũ in dagande u̾tati
satis est. Et pꝰ ea qd̾ ait. in stabant noe sbris
uideat idõ fictũ. qͥa idebant pilatũ eis
nolle trad̾e dum̃n: Et qͥnoc magnopere
nolebat. ñ utiq in moũito tẽ ꝑis cessit:
s uł due horȩ. ⁊ aliqͥd ã pliꝰ. in illa euucta¬
tiõe tͣnsier̃. Ioħ̾em qͦq int̾roga: ⁊uide
qͣnta fuerit pilati illa cunctatio. ⁊ recusa¬
tio tã fedi miinsterui. Idem nãꝙ multõ ex¬
plicatiꝰ enarrat. ꝙͥ uis nec ipse utiq di¬
tib ueste ilbasoria niultisq illusiouib
male tͦctari ꝑnusisset. credo ut hoc mͦ
salt̾e eou furorẽ mitigaret. neusq ad
mortẽ seuire ꝑtend̾ent: exũt itere pi¬
litꝰ foras. ⁊ dic̃ eis. Ecce adduco eũ uob̾

Expanded text:
abant uocibus magnis postulantes, ut crucifigeretur, et inualescebant uoces eorum, satis etiam ipse significat magnum tumultum fuisse, et post quantum morarum illis tertio dixerit: quid enim mali fecit? licet intellegere, quantum indagandae ueritati satis est, et postea quod ait: instabant uocibus uideat ideo factum, quia uidebant Pilatum eis nolle tradere dominum? et qui hoc magnopere nolebat, non utique in momento temporis cessit, sed uel duae horae et aliquid amplius in illa cunctatione transquanta fuerit Pilati illa cunctatio et recusatio tam foedi ministerii: idem namque multo explicatius ea narrat, quamvis nec ipse utique ditibus veste illusoria, multisque illusionibus male tractari permisisset credo ut hoc modo saltem eorum furorem mitigaret, ne usque ad mortem saevire pertenderent, « Exiit iterum Pilatus foras, et dicit eis: Ecce adduco eum vobis
Abbreviated transcription (Latin):
At ille itens negauit. Hec uͦ ancil¬
la ñ eadẽ s aliaẽ: sic̃ diẽ matħe. Sa¬
ne. hoc qͦq intelligit᷑. qi in sed̾a
negatione aduob eõpellatꝰ ẽ: ⁊ ab
nͦ seq̃bat᷑ alonge. Aecenso añ igne
in medio alͥo ⁊ cireu̾sedentib illis:
erat petrꝰ in medio eoꝵ. Qũe cũ

Expanded text:
t. Haec vero ancilla non eadem, sed alia est, sicut dicit Matthaeus. Sane hoc quoque intelligitur, quia in secunda negatione a duobus compellatus est: et ab vero sequebatur a longe. Accenso autem igne in medio atrio, et circumsedentibus illis, erat Petrus in medi
Abbreviated transcription (Latin):
illis es. Nã ⁊ galileꝰ es. Siẽ lucas ñ petro
s. de petro dic̃. Aliꝰ qͥdẽ affirmabat dicens.
Uere ⁊ hic cũ illo erat. Nã ⁊ galileꝰ est
Aut sententiã intelligimꝰ tenuisse eos
qͥ cõpellatũ diẽt petrũ. tantũdẽ eñi
ualuit qd̾ de illo corã illo dicebat᷑. Qn¬
tũ si illi dic̃et᷑: aut utͦq mͦ actũ.⁊ ⁊ alioꝰ
illũ. alios aliũ modũ cõmemorasse.
Salli ãi eantũ pꝰt̾eiã neg̾ation̾ẽ scdm
intelligimꝰ: sic̃ mareꝰ exp̃ssit. S eqͥt gͦ
matħs. ita dicens. Et recordaiꝰ ẽ petrꝰ
ũbi iħu qͥd̾ dix̾at. priꝰꝗ. gallꝰ cantet t̃
me negabis: ⁊ egrenꝰ oy foras plorauut
amare. Mareꝰ aũ ita diẽ. Recordat ẽ.
petrꝰ t̾ibi qd̾ dix̃at ei iħus prĩa. salle
cantet bis t̃ me negabis: ⁊ cepit fleue.¬

Expanded text:
n Petro, sed de Petro dicit, Alius quidam affirmabat dicens: Vere et hic cum illo erat; nam et Galilaeus est: aut sententiam intelligimus tenuisse eos qui compellatum dicunt Petrum; tantumdem enim valuit quod de illo coram illo dicebatur, quantum si illi diceretur: aut utroque modo actum, et alios illum, alios alium modum commemorasse. galli autem cantum post tertiam negationem secundum intellegimus, sicut Marcus expressit. Sequitur ergo Mattheus ita dicens: et recordatus est Petrus uerbi Iesu quod dixerat: priusquam gallus cantet, ter me negabis. et egressus foras plorauit amare. Marcus autem ita dicit: recordatus est Petrus uerbi quod dixerat ei Iesus: priusquam gallus cantet bis
Abbreviated transcription (Latin):
t̾e ait illi iħie. Conũite gladiũ tuũ. Qd̃ pꝰ
factũ. apparet dixisse dñĩn. Illd̾ ũ qid iu¬
cas posuit. respondñs aũ iħ̾e att. sintce
accipiendũ ẽ. S qi ut diximꝰ int̾ u̾ba
introgantiũ. ⁊ respondñtis dñi. facta ẽ.
uno ictu ꝑcussio. hoc ordine iudicauit
responsionis eã insereret. Non: gͦ contia
rint gladio. Uid̾i aũ posset contrariũ:
sidñs ex illa responsiõe. saltẽ usq adu¬
nũ. nec ipsũ letale uulnꝰ usũ tñ gladii
spontaneũ approbasse demonstraretur:
qͣ q. etiã petͦ. dictũ totũ congruent̃ in¬
tesligi possit: ut sic conẽctat᷑ ⁊ qd̾ lucas
⁊ qd̃ matħs retulte. qũe admodũ supͣ eõ¬
memoraui. sintte usꝙ hũc. ⁊ conũte gla¬
diũ in locũ suũ. Om̃s i. qͥ aec eꝑint gla¬
diũ: gladio ꝑibt̃. ⁊cet̾a. Quomͦ aũ sit in
telligendũ finite usq huc: ĩa exposui:
Ee si alit̾ meliꝰ pot̾: ita sit dũ tn eu̾nge¬
listars ueritas constet. Postea sequit̃

Expanded text:
Tunc ait illi Jesus, Converte gladium tuum: quod post factum apparet dixisse Dominum. Illud vero quod Lucas posuit, Respondens autem Jesus ait, Sinite accipiendum est; sed quia, ut diximus, inter uerba interrogantium et respondentis domini facta est uno ictu percussio, hoc ordine iudicauit responsionis eam insereret. non est ergo corint gladio. uideri autem posset contrarium, si dominus ex illa responsione saltem usque ad unum nec ipsum letale uulnus usum tamen gladii spontaneum adprobasse demonstraretur. quamquam etiam Petro dictum totum congruenter intellegi possit, ut sic conectatur et quod Lucas et quod Mattheus rettulit, quemadmodum supra commemoraui: sinite usque huc et conuerte gladium in locum suum. omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt, ettelligendum, Sinite usque huc, jam exposui: et si aliter melius potest, ita sit; dum tamen Evangelistarum veritas constet. 18. Postea sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
islũ locũ uͥ att dñis. pat iuste ⁊ mundꝰ
te ñ cognouit. ego aũ te. cognoui. ⁊ hi
cognoueñ qr tu me misisti. Et notũ
eis feci nom̃ tuũ. ⁊ notũ faciã: ut di¬
lectio qͣ dilexisti me impsis sit. ꝙ ego
in ipsis. Cũ aũ facta ẽẽt ⁊ contentio int̾
eos qͥs eoꝵ uidet᷑ ẽẽ maior sic̃ lucas
cõmemorat: dix eis. Reges gentium¬

Expanded text:
s: Pater juste, et mundus te non cognovit; ego autem te cognovi: et ii cognoverunt quia tu me misisti; et notum eis feci nomen tuum, et notum faciam, ut dilectio qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis . Cum autem facta esset contentio inter eos, quis eorum videretur esse major, sicut Lucas commemorat, dixit eis
Abbreviated transcription (Latin):
tiauerit p̃sũptionẽ suã ⁊̃ ei dñs suã
negationẽ p̃dixit. sic̃ ꝓbabiliꝰ indagat᷑.
siue aliqͦ narrandi ordineͤ possunt
om̃iũ eungłistaꝵ cõmemorationes in
unũ redigi. qͥb demonstret᷑ semel do¬
minũ p̃dixisse petͦ p̾fum̃ti qđ eũ ne¬
gat᷑us eẽt: nulla hic eungłistaꝵs re¬
pugnantia dep̃hendi pot̾it sic̃ null ẽ.

Expanded text:
erit praesumtionem suam et ter ei dominus suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur, siue aliquo narrandi ordine possint omnium euangelistarum commemorationes in unum redigi, quibus demonstretur semel dominum praedixisse Petro praesumenti, quod eum negaturus esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla e
Abbreviated transcription (Latin):
dũo uł ꝓdño moriendi: ut magi cogant
in telligi uł ten eñ exp̃fisse p̾sũcio¬
ne suã arũsis locis sermorii xpͣ̃i. ⁊ t̾
illi a dño responsũ qd̾ eũ ẽ ⁊ añ gel¬
licantũ t̃ negat̾us. Neq .n. mnerrdita¬

Expanded text:
domino moriendi, ut magis cogant intellegi ter eum expressisse praesumtionem suam diuersis locis sermonis Christi et ter illi a domino responsum, quod eum esset ante galli cantum ter negaturus. Neque enim incredi
Abbreviated transcription (Latin):
sic petrꝰ qͥndocũq ũb ed̾et timorẽ qu̾e c̃ã
uehem̃t̃ aĩo cõceꝑat. ut ꝑditrare possec
usq ad t̾riã dñi negationẽ. Cota tͥna nega¬
tio. ei tepori deputandaẽ: qñ eũ cͥnȩ ne¬
gationi sufficiens timor. inuasit. ex qͦ &̃
si pꝰ pͥmũ gallicantiũ ũba incipent. pul¬
sato int̾rogationib pectore. illa negatio¬
nis erũꝑe. nec sic absurde atq ĩndatit̃ añ

Expanded text:
morem, quem tam vehementem animo conceperat, ut perdurare posset usque ad tertiam Domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputanda est, quando eum trinae negationi sufficiens timor invasit: ex quo etiam si post primum galli cantum inciperent, pulsato interrogationibus pectore, verba illa negationis erumpere, nec sic absurde atque mendaciter ante
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ⁊ añ pͥmũ galli cantũ tota possit in¬
telligi. Q. uã iuo eñĩ u̾b negantis ante
pͥmũ coepta. añ scd̃m aũ galli cantũ ꝑacla sit
cũ cor eiꝰ ꝙ añ pͥmũ galli cantũ cota posse¬
d̾it. tã magna scilicet formidine inhibita.
ut possit dñm ñ solũ semel s iter̃ ⁊ iͦ.
int̾rogatꝰ negare: ut rectiꝰ diligentꝰq

Expanded text:
et ante primum galli cantum tota \'possit intellegi. quamuis enim uerbis negantis ante primum coepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit cum cor eius etiam ante primum galli cantum tota possederit, tam magna scilicet formidine inbibita, ut posset dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque
Abbreviated transcription (Latin):
õs dicant p̃dixisse dñm qd̃ eũ peciꝰ
ẽẽt negat᷑us. añꝗͣ galłꝰ cantaret. ñ au̾
õs dieant qͦties galłꝰ cantaret: mancus
hoc sob nartiuit exp̃ssiꝰ. uñ ñ nulł uide¬
t᷑. ñ congruere cetis: qr paꝵ accendc᷑. &
marime eoꝵ obnubilat᷑ in centio. cũ ad¬
u̾sus eu̾ngłm aĩo indiunt᷑ hostili. Loca
eñi petͥ negatio: iͥna negatio ẽ. In eadẽ
uãq ꝓmansit trepidatione aĩ ꝓposutoq
it̾idatũ : donec admonuꝰ qͥd ei p̃dictũ si.
amaro fletu ⁊ cordis dolore sanaret᷑. Hec
aũ tota idẽ tͥna negatio. si pꝰ primũ galli
cantiũ inciꝑet: falsũ dixisse uident᷑ tues
quoꝵ matłis dix̃. am̃ dico tͥ qr hac noc
te añꝗͣ gallꝰ cantet t̃ me negabis⁊ iuicas
aũ dico tͥ petͤ ñ cantabit hodie galb do¬
nec t̃ neges nosse me: ioħs aũ. ⁊ am am̃
dieo tͥ. ñ cantabit gallꝰ donec me ter
turꝰ. Rursꝰ sicotã tͥnã negatione̾ añ ꝑe¬

Expanded text:
dixisse dominum, quod eum Petrus esset negaturus, antequam gallus cantaret, non autem omnes dicant, quotiens gallus cantaret, Marcus hoc solus narrauit expressius. unde nonnullis uidetur non congruere ceteris, quia parum adtendunt et maxime eorum obnubilatur intentio, cum aduersus euangelium animo induuntur hostili. tota enim Petri negatio trina negatio est. in eadem namque permansit trepidatione animi propositoque mendacii, donec admonitus, quid ei praedictum sit, amaro fletu et cordis dolore sanaretur. haec autem tota, id est trina negatio, si post primum galli cantum inciperet, falsum dixisse uiderentur tres, quorum Mattheus dixit: amen dico tibi, quia hac tequam gallus cantet, ter me negabis, Lucas autem: dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter neges nosse me. Iohannes autem: amen amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter turus. rursus si totam trinam negationem ante pe
Abbreviated transcription (Latin):
hodie douec t̃ ueges nosse me. Quam
hoc aliud sit. aliud illud usi petrꝰ adp¬
sum̃dũ ꝑmotꝰ sit qͥs ñuideat: Et uero
in.ias. Et ymno dicto inqͥt exieũ in
monte̾ oliueti. Ee dic̃ ilł iħs. Os̃ ud̾ gcan

Expanded text:
 donec ter neges nosse me. quam hoc aliud sit, aliud illud unde Petrus ad praesumendum permotus sit, quis non uideat? at uero Mattheus: et ymno dicto, inquit, exierunt in montem oliueti. tunc dicit illis Iesus: omn
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs cresc̃e consuescunt. ⁊ t̾rarũ spacia dimi¬
niuuit atq p̾scindt᷑ sic̃ ⁊ senes nr̃o adh¬
uc tẽꝑe uiuentes ui disse se confirmant
unde ꝙ̃ insulas qͦ abiitio conditi orb̃ ut
multi affirniant. ñ fuerant ꝓcessu tẽꝑis
faciunt. dũ adꝓpinqͣ ꝓmontorra in armnis
sinib a continenti t̾ra diuidunt. ꝑ qd̾ in¬
telligit᷑ qd̾ ille fere qͦ insularũ orbib i¬
cludunt᷑. ñ humana diligentta de uecte
s i illa diuisione in sularũ. a contigen¬
lupos. ceruos ⁊ siliaticos porcos. ⁊ uulpes.
taxones. ⁊ lepusculos. ⁊ seqͥrilioles. in hib̃in¬
am de ueheret. ł qͣlit̾ si nẽ douiestica e¬
rant manũ portantis ita effugerant. ut
⁊ feroꝵ animaliũ ipsã t̾rã gign̾e dicunt.
qͥhec aĩalia qͦ in insuł in cludunt᷑. nͨ exar¬

Expanded text:
e consuescunt, et terrarum spatia diminuunt atque praescindunt, sicut et senes nostro adhuc tempore viventes, vidisse se confirmant. Unde etiam insulas quae ab initio conditi orbis, ut multi affirmant, non fuerant, processu temporis faciunt, dum propinqua promontoria marinis finibus a continenti terra dividunt. Per quod intelligitur, quod illae ferae quae insularum orbibus includuntur, non humana diligentia devectae, sed in illa divisione insularum a continenlupos, cervos, et silvaticos porcos, et vulpes, taxones, et lepusculos, et sesquivolos in Hiberniam deveheret? Vel qualiter si tunc domestica erant, manum portantis ita effugerant, ut et ferorum animalium, ipsam terram gignere dicunt, qui haec animalia quae in insulis includunt
Abbreviated transcription (Latin):
meratos demũ duob luminarib totidẽ
cordi rõe conuenientib. ueluti primus
conditi orb̾ anꝰ innouat᷑. Dũ gͦ hu eirełoꝵ
rotales ree̾sus inse congrue. ⁊ pꝰ illos eielos
qͥb in soleꝰ. ⁊ luna more x reditꝰ signa qͦmͦ
sub iłr ł ezechia factũ legit᷑. apparuisse
deseͥbit᷑: siue ulla uarietate redeunt. ma¬
nifeste in telligr̾ qd̾ non mora illa aut re¬
ũsio aliqͥo in luminariũ ⁊ tẽpoꝵ assueto
cursu p̃peditũ. ł insolitũ reliquerunt.
s qͥsi ꝑ diem om̃em moceasus sui ut
supͣ diri limitẽ eurrunt. postꝙͣ. illius
solito longioris diei spaeĩ ꝑ egerunt.
gitudinem temporis illa dies longa
contulerit. cuiꝰ pͥnceps pariter indie
cũ sole diei p̃posito luna requieuit:¬

Expanded text:
meratos, demum duobus luminaribus totidem meratos, demum duobus luminaribus totidem cordi ratione convenientibus, veluti primus conditi orbis annus innovatur. Dum ergo hi circulorum totales recursus in se congrue, et post illos cyclos quibus in sole et luna morae vel reditus signa, quomodo sub Jesu vel Ezechia factum legitur, apparuisse describitur, sine ulla varietate redeunt; manifeste intelligitur, quod non mora illa aut reversio aliquid in luminarium et temporum assueto cursu praepeditum vel insolitum reliquerunt; sed quasi per diem omnem in occasus sui, ut supra dixi, limitem currunt, postquam illius solito longioris diei spatium peregeruntgitudinem temporis illa dies longa contulerit, cujus princeps pariter in die cum sole diei praeposito luna requievit
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ qͦ subdario facta ÷ sui curiꝰ spaciũ consũ¬
mauit : donec .xꝰ. iñ oriens nonagesimo . uͦ.
anno. p̾passionẽ saluatoris. allia ⁊ sparsa con¬
sulib ꝑ actis cͣsib consũmat᷑. ꝑ ost qũe un¬
decimꝰ. a consulati pat̾ni ⁊ torqͣti ad nr̃a uͤͦꝙ
tẽꝑa deccurrens. extremo anno hibͥnensiũ
moriente manicheo int̾ cet̾os sapientes
ꝑagit᷑. Et duodecimꝰ nc̃ t̾eiũ annũ agens.
ad futuroꝵ scientiã se p̾stans. a nob̾ qͣlẽ finẽ
sit habit᷑us ignorat᷑. Quoꝵ unꝰ qͥsq uni for
semet ipsũ id÷ inseqͤntis initiũ reuoluit᷑.
cõpletis uidelicet in uno qͦ solarib octo¬
uicenis nono decies ⁊ lunarib decẽ noue¬
nalib uigies octies circłis. Post qͦs ⁊ in lu¬
nari supputatiõe ꝑ cõmunes. xͦiͥi. ⁊ embolis¬
mos .uii. ꝑ ogdo adẽ ⁊ endecadẽ ⁊ increm̃tũ
lunare. qd̃ cõputatores saltũ nominant. &
solare ꝑ qͣdrantes. ⁊ brssextos dilignͣt̾ dinu¬

Expanded text:
nem, quae sub Dario facta est, sui cursus spatium consummavit: donec decimus inde oriens nonagesimo secundo anno post passionem Salvatoris, Alia et Sparsa consulibus, peractis cursibus consummatur. Post quem undecimus a consulatu Paterni et Torquati ad nostra usque tempora decurrens, extremo anno Hiberniensium moriente Manichaeo inter caeteros sapientes, peragitur. Et duodecimus nunc tertium annum agens ad futurorum scientiam se praestans, a nobis qualem finem sit habiturus ignoratur: quorum unusquisque uniformsemetipsum, id est, in sequentis initium revolvitur, completis videlicet in unoquoque solaribus octovicenis nonodecies, et in lunaribus decemnovenalibus vicies octies circulis. Post quos et in lunari supputatione per communes duodecim et embolismos septem, per ogdoadem et hendecadem et incrementum lunare, quod computatores saltum nominant; et solari per quadrantes et bissextos diligenter dinu
Abbreviated transcription (Latin):
mit. solito ualidior hac in undatiõe alitor.
fieri consuescit. in t̃positis uerũ spacus
bilis huiꝰ obseruantie in undatio qͦ rece¬
tiã cupit. ad at̾nũ regirũ uͥ nulla igno-¬
rantia ÷ festinare contendat. ⁊ in t̾im cũ
in signi gentiũ magist᷑ dicat. E̾ x parte
cognoseimꝰ. ⁊ ex parte ꝓpħamꝰ. Et enĩ õs
res qͣs possidemꝰ. ex parte uix nouimus:
Terre nãq supfie̾s inqͣ laboramꝰ. alimͦ. ui¬
uimꝰ. ⁊ fustentam᷑. nr̃is apparet obtutib s
tũ qͦmͦ illa sustentat᷑. adhuc ignoramꝰ. Sol
in minst̾ium nr̃e necessitatis ꝑdiẽ tradit᷑.
s qͣlẽ in nocte ꝓfectũ exeqͥt᷑: a nr̃a senten
nis causas qͥs in tellig̾e sufficiet: Maris in¬
in undantis tumores ꝯsid̾are ꝑmittim᷑ s re¬
cedentis illiꝰ intelligentia pͥuam᷑. In nobis¬
met ipsis diẽ nr̃e natiuitatis scimꝰ ⁊ memo¬
ram᷑. diẽ mortis. qñ ueniet cũ certe uen¬
tura sit. nescimꝰ. Res &̾ corꝑales qͣs uide¬

Expanded text:
mit, solito validior ac inundatione altior fieri consuescit. Interpositis vero spatiis bilis hujus perseverantiae inundatio, quo recetiam cupit, ad aeternum regnum ubi nulla est ignorantia, festinare contendat, et interim cum insigni gentium magistro dicat: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus . Etenim omnes res, quas possidemus, ex parte vix novimus. Terrae namque superficies in qua laboramus, alimur, vivimus et sustentamur, nostris apparet obtutibus; sed tamen quomodo illa sustentatur, adhuc ignoramus. Sol in ministerium nostrae necessitatis per diem traditur, sed qualem in nocte profectum exsequitur, a nostnis causas quis intelligere sufficiat? Maris inundantis tumores considerare permittimur, sed recedentis illius intelligentia privamur. In nobismetipsis diem nostrae nativitatis scimus et memoramus; diem mortis quando veniet, cum certe ventura sit, nescimus. Res etiam corporales quas vide
Abbreviated transcription (Latin):
tib illa qͦstio unouata resedit. Cotidianis
⁊ eũĩ inundationib ⁊ recessib occeam hec
sẽꝑ qͦstio renascit᷑. qͦm ad modũ hance inun¬
dation̾e ũ uenit aut qͦ recedit nescimꝰ:
ita &̃ recessũ diluuĩ ignoramꝰ. Hec nanq
domadas ledonis ⁊ maline uricisutudo cõ¬
mutat᷑. S ledon sex horas inundationis.
horas ebullit. ⁊ ꝑ septe horas litoꝵ dorsa re-¬
tegit. Que tantã concordiã cũ luna ostñdit.
su sui t̾minũ consumit. Sex uͦ uniꝰ cuiꝰq
t̾eꝑis malinas ueris scił ⁊ estatis auctũp¬
ni ⁊ hiemis. scd̃m lunarẽ supputatiõem ħ ÷¬

Expanded text:
tibus illa quaestio innodata residet. Quotidianis etenim inundationibus et recessibus Oceani, haec semper quaestio renascitur. Quemadmodum hanc inundationem unde venit, aut quo recedit nescimus; ita etiam recessum diluvii ignoramus. Haec namque domadas Ledonis et Malinae vicissitudo commutatur. Sed Ledo sex horas inundationis, horas ebullit, et per septem horas littorum dorsa retegit. Quae tantam concordiam cum luna ostendit, us sui terminum consumit. Sex vero uniuscujusque temporis Malinas, veris scilicet et aestatis, autumni et hiemis, secundum lunarem supputatio
Abbreviated transcription (Latin):
ga̾ facit. dies aũ maxima .xiiii. horarũ ẽ:
autec edente bis qͥnta parte uniꝰ horȩ.
Terciꝰ orit᷑ abindiꝰ i mauo ꝓximis. ⁊ tendit
ꝑ caspias portas. taurũ. pamphiliã. rhodũ.
eycladas. s racusas. catinã gades. gnominis
cuncte ubrã. xxxuiii. untiarũ faciunt.
atq dimidiȩ cũ tͥcesima parte uniꝰ horȩ.
Quartꝰ ab alt̾o lat̾e inaui ꝑephesũ. mare
exdadũ. septentͥonalia siciliȩ. narbonensis
galliȩ exortiua. asfricȩ maritima tendit
aoce asũ gnomini .xxi. pedũ respondent
ũbre. xui. pedũ. longissimꝰ dies habet. hor̾aᷤᷤ.
XIIII. ⁊ t̾cias duas uniꝰ horȩ. Quͥnto cireło
conti nent᷑ ab intͦitu. caspii. maris. bae¬
trii. ar menia. macedonia. tarentũ. tuscũ
calũ. samotraciã. illicͥos cãpaniã. etru¬
riã. massiliã. hispaniã t̾ra conenxẽ me-¬
diã: ⁊ inde ꝑlusitaniã. gnomini peoes.ix.

Expanded text:
gam facit. Dies autem maxima XIV horarum est gam facit. Dies autem maxima XIV horarum est accedente his quinta parte unius horae. Tertius oritur ab Indis Imao proximis, tendit per Caspias portas, Taurum, Pamphiliam, Rhodum, Cycladas, Syracusas, Catinam, Gades: gnomonis cunctae umbram XXXVIII unciarum faciunt. atque dimidiae, cum tricesima unius horae. Quartus ab altero latere Imai per Ephesum, mare Cycladum, septentrionalia Siciliae, Narbonensis Galliae exortiva, Africae maritima tendit ad occasum. Gnomoni XXI pedum respondent umbrae XVI pedum. Longissimus dies habes horas XIV et tertias duas unius horae. Quinto circulo continentur ab introitu Caspii maris Bactrii, Armenia, Macedonia, Tarentum, Tuscum casum, Samothraciam, Illyricos, Campaniam, Etruriam, Massiliam. Hispaniam, Terraconensem medi
Abbreviated transcription (Latin):
non qd̃ absoluti orb̾ sit forma utan-¬
tã montiũ cãpoꝵꝙ disparilitate: s cuiꝰ
ãplexꝰ si cuncta linearũ cop̃hendant᷑ am¬
biti fig᷑am absoluti orb efficiat. Inde ÷
it ut septentͥonał plage s d̾a nob̾ sẽꝑ appã¬
cernant᷑ : obstante globo t̾rarũ. Septer¬
tͥonẽ ũ ceruit trogoditiea⁊ confinis egy-¬
ptus: nec canopũ italia: ꝗͣ uis eiꝰdẽ or¬
bis pene dimidio maior pars aborien¬
te ad occasũ : qͣm a m̃idie ad septento¬
nẽ nabitet᷑. hinc calore. illine rigore ꝓ
austrał. ꝑ rubri maris in colas ⁊ affrice
maritima ad colũpnas hercłis ꝑuenit:
qͦ eqͥ noctii die medio. gnomon .uii. pedũ
ũbrã .iiiiͬ. pedes longã reddit. dies uͦ lon¬
gissimꝰ .xiiii. horas eqͥnoctiales habet.
Sed̃s aboccasu in diȩ ꝑmedos uadit ⁊ ꝑsaᷤ.
arabiã. s riam. ei prũ. cretũ. lilibeũ. ⁊ sep¬
tentͥonalia affrice contingens. ũbilicꝰ eqͥ¬
noctio. xxxu. pedũ : u̾brã.xxiii. pedes lon¬

Expanded text:
non quod absoluti orbis sit forma, in tanta montium camporumque disparilitate, sed cujus amplexus, si cuncta linearum comprehendantur ambitu, figuram absoluti orbis efficiat. Inde enim fit ut septentrionalis plagae sidera nobis semper appacernantur, obstante globo terrarum. Septentriones non cernit Troglodytice, et confinis Aegyptus, nec Canopum Italia: quamvis ejusdem orbis pene dimidio major pars ab oriente ad occasum, quam a meridie ad septentrionem habitetur: hinc calore, illinc rigore prAustrali, per Rubri maris accolas, et Africae maritima ad columnas Herculis pervenit. Quo aequinoctii die medio gnomon VIII pedum, umbram IV pedes longam reddit. Dies vero longissimus XIV horas aequinoctiales habet. Secundus ab occasu Indiae per Medos vadit et Persas, Arabiam, Syriam, Cyprum, Cretam, Lylibaeum, et septentrionalia Africae contingens. Umbilicus aequinoctio XXXV pedum, umbram XXIII pedes lon
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ incipiens .i. sertꝰ in octauo etatis abrahe
anno finit᷑. ⁊ nono eiꝰ anno septimꝰ incipiens.
tͥcesimo qͥnto anno eg̃ssioĩs filioꝵ isrł de
egi pto. qͥnqͥniuo añ mottẽ morsi ꝯcludit᷑.¬

Expanded text:
alius incipiens, id est, sextus, in octavo aetatis Abrahae alius incipiens, id est, sextus, in octavo aetatis Abrahae anno finitur. Et nono ejus anno septimus incipiens, trigesimo quinto anno egressionis filiorum Israel de Aegypto, quinq
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ ꝓñtiat obseruabił cõmeatꝰ: Luna uͦ
ñ tm in hac statione reqͥeuit. s ĩ crem̃ti ł de¬
tͥm̃ti sui int̾im consuetudinẽ age ñ potuit.
Di ⁊ it dũ stetit luna. lcet stans sua inere¬
m̃ta ł de tͥm̃ta ag̾et: illud in crem̃tũ luna¬
re ultͣ soł cursũ in cieloꝵ rõnib aliqͥd
tͦbaret. Dũ uͦ nil in circłi in se reu̾tentis
ẽsu dieĩ illa solito longioi p̃buit. t̾e mani¬
festũ ÷ qd̃ in illa suꝑueniente uesꝑa. uniꝰ diei
in crem̃tũ luna sic̃ cotidie solet gessit. Ut
it hoc manifestis aꝓprobationib pateat:
cieloꝵ &̃ abinitio conditi orb̾ recursus inse
duos annos. sole ut in pͥncipio. ⁊ luna ꝑ
oĩa conuenientib. nulł subuenientib
ĩ pedim̃tis. in id unde ceꝑant redire ostñ¬
demꝰ. Quinto nanq cielo a mundi pͥncipio
anno centesimo qͥrto decimo. grũale tociꝰ mun¬
di diluuiũ sub noe uenit. qͥ pꝰ diluurũ qͣ¬
dr ingentesimo. xuiii. anno defecit. Sinde

Expanded text:
ronuntiat observabilis commeatus? Luna vero non tantum in hac statione requieverit, sed et incrementi vel decrementi sui interim consuetudinem agere non potuit. Si enim dum stetit luna, licet stans, sua incrementa vel decrementa ageret; illud incrementum lunare ultra solis cursum in cyclorum rationibus aliquid turbaret. Dum vero nihil in circuli in se revertentis cursu dies illa solito longior praebuit, tunc manifestum est, quod in illa superveniente vespera, unius diei incrementum luna, sicut quotidie solet, gessit. Ut enim hoc manifestis approbationibus pateat, cyclorum etiam ab initio conditi orbis recursus in seos triginta duos annos, sole ut in principio, et luna per omnia convenientibus, nullis subvenientibus impedimentis, in id unde coeperant, redire ostendemus. Quinto namque cyclo a mundi principio, anno centesimo quarto decimo, generale totius mundi diluvium sub Noe venit, qui post diluvium quadringentesimo decimo octavo anno defecit: et inde
Abbreviated transcription (Latin):
minare eurreret. dũ in t̾im alt̾um reqͥes¬
ceret: dien ⁊ m̾̃siũ ⁊ annoꝵ assuetũ cur-¬
sũ cont᷑baret. Dũ aũ utrũq morã hane
hũit: qͣsi pꝰ consuetũ diẽ in occasus sui li¬
mit̾e ꝑrex. Non it qd̵ adbelli illuminati¬
oñe luna t̾e in p̾sentia soł ꝓfic̾et. stare im¬
ꝑait᷑ : s ne qͥd in congruo luminariũ me¬

Expanded text:
minare curreret, dum alterum interim requiesminare curreret, dum alterum interim requiesceret, dierum et mensium et annorum assuetum cursum conturbaret. Dum autem utrumque moram hanc habuit, quasi post consuetum diem in occasus sui limitem perrexit. Non enim quod ad belli illuminationem luna tunc in praesentia solis proficeret, stare imperatur; sed ne quid in congruo luminarium me
Abbreviated transcription (Latin):
cerent᷑ cohortes ⁊ uictoria indiͦ pͦpło par¬
tẽ concedet. iħc filiꝰ num. pͥnceps pͦpłi isrł.
soli inmedia die p̾cepit. ut ne se moueret:
⁊ lune uͥ fuerat staret. donec se dĩ pͦpłs de
inimicis uindicaret. Qd̃ ⁊ factũ ÷ ña sol dud̾
dies in uno conclusit: ⁊ luna diei spacio ñ
occurrit. In qͣ iussione ñ humam imꝑii
aucboritate luminarta reqͥesẽt: S dm̃ im¬
ꝑantis ut starent iussui obeoiunt. Hil enĩ
ꝓpt̾ iubentis hõis u̾bũ dĩ creat᷑e faciunt.
s qd̃ dñs serui sui oratiõi obediens p̾cepit:
dño uoci hõis. Ea qͦ intelligit᷑ dm̃ seruoꝵ
suoꝵ p̾cib obedire: ⁊ ad eoꝵ necessitate
creat᷑as suas oportune gub̾nare. Nec iumi-¬
nariũ mora nil nouũ innat᷑a conmisit: &¬
si inminisfio aliud uariũ ostñdit. s ⁊ illa
uarietas nil in anni cursu. ⁊ reliquoꝵ
dierũ cõmouit. dũ parit̃ sol luna unũ¬
qd̵ ꝙ in suo ordine reqͥeuit. Si ⁊ N unũ lu¬

Expanded text:
rtes, et victoria in Dei populi partem concederet, Jesus filius Nun princeps populi Israel soli in medio die praecepit ut ne se moveret, et lunae ubi fuerat staret, donec se Dei populus de inimicis vindicaret, quod et factum est. Nam sol duos dies in uno conclusit, et luna diei spatio non occurrit. In qua jussione non humani imperii auctoritate luminaria requiescunt, sed Domini imperantis ut starent, jussui obediunt. Nihil enim propter jubentis hominis verbum Dei creaturae faciunt, sed quod Dominus servi sui orationi obediens praecepit, Domino voci hominis . Ex quo intelligitur Deum servorum suorum precibus obedire, et ad eorum necessitatem creaturas suas opportune gubernare. Haec luminarium mora nihil novum in natura commisit, etsi in ministerio aliquid varium ostendit. Sed et illa varietas nihil in anni cursu et reliquorum dierum commovit, dum pariter sol et luna unumquodque in suo ordine requievit. Si enim unum lu
Abbreviated transcription (Latin):
uoeate stͦ. qͥd mirũ si eadẽ qͦ deserue¬
rant spacra eoplebant. ł certe si de nu¬
bib eadẽ m̃boꝵ copia fuisse monstͣta
concedit᷑. qͥd in telligibilib m̃tib repug¬
nat. si ad nubes it̃m ipsa retrorsũ u̾tt̾et᷑:
Qũe ad modũ incotidiana rerũ ad mi¬
istratiõe fieri cernit᷑. ut pluuia de nubi

Expanded text:
vocatae sunt, quid mirum si eadem quae deseruevocatae sunt, quid mirum si eadem quae deseruerant spatia complebant? Vel certe si de nubibus eadem nimborum copia fuisse monstrata conceditur, quid intelligentibus mentibus repugnat, si ad nubes iterum ipsa retrorsum verteretur; quemadmodum in quotidiana rerum administratione fieri cernitur, ut pluvia de nubi
Abbreviated transcription (Latin):
tenũ de recessu aqͣrꝵ diluuii qͥd docti &
ingeniosi magistͥ sentiunt sine ulla nr̃e
auetoritatis p̃sũptiõe ꝓferamꝰ. Ubi nodo¬
sa q̃stio studiosis m̃tib ostñdit᷑. si aliqũe
locũ uacuũ reliq̾rant. cũ t̾re spaciũ at¬
ꝙ diluuũ occupabant. ꝙ si nullũ spaciũ
tale habuerant. ꝙͦ do recesserant qͥo im¬
plebant: De qͣ inqͥsitione in illis aqͥs qͦ
decataracls celi oefluxer̃t. buta nragis¬
troꝵ estimatio÷. Ant eni ut ñ nulli
estimant ꝑ easdẽ cataractas reuoeant᷑. &
qͣm ad modũ de mari aride nubes sĩpha¬
ticos ĩbres. consuescunt ꝯtͣhere. ita ⁊ su¬
ꝑni illiꝰ firmam̃ti spaciũ aqͥs qͣs emise¬
rat. de mibib poss reuocare. aqͣ it inqͥt
scͥpt᷑a ibant ⁊ crescebãt. Quo gͥ ibant
nͥ unde uen̾ant: Si gͥ de excelso illo
firmam̃to ut uixta qͦre dã estimatio¬
ñe oirimꝰ aqͦ de suꝑ flurissent. ⁊ spaci¬
ũ qd̾ occupabant dimiser̃t. si illue re¬

Expanded text:
tem de recessu aquarum diluvii quid docti et ingeniosi magistri sentiunt, sine ulla nostrae auctoritatis praesumptione proferamus: ubi nodosa quaestio studiosis mentibus ostenditur: Si aliquem locum vacuum reliquerant, cum terrae spatium aquae diluvii occupabant; et si nullum spatium tale habuerant, quando recesserant quid implebant? De qua inquisitione in illis aquis quae de cataractis coeli defluxerunt, bina magistrorum aestimatio est. Aut enim, ut nonnulli aestimant, per easdem cataractas revocantur, et quemadmodum de mari aridae nubes lymphaticos imbres consuescunt attrahere; ita et superni illius firmamenti spatium, aquas quas emiserat de nubibus, posset revocare. Aquae enim, inquit Scriptura, ibant et revertebantur. Quo ergo ibant, nisi unde venerant? Si ergo de excelso illo firmamento, ut juxta quorumdam aestimationem diximus, aquae desuper fluxissent, et spatium quod occupabant, dimiserunt, si illuc re
Abbreviated transcription (Latin):
ciis manifestissime ostñdit᷑ qd̾ inhis qͦ ad an¬
n circłm ꝑ agendũ ꝑtinebant. in lumina-¬
riũ ministratiõib dieꝵ ac nocliũ plenitu¬
titubaret. dieꝵꝵ ac noeliũ pͥmitꝰ iuicissitudo
⁊ de inde totꝰ anmi cirełs ĩpeditꝰ apparerꝙ.
Dũ uͦ nullomͦ turbatꝰ in se anni circuitꝰ
reu̾tit᷑. manifestũ ÷ qd in anno p̾cedñte
luminariũ cursus non turbatur.

Expanded text:
ciis manifestissime ostenditur, quod in iis quae ad anciis manifestissime ostenditur, quod in iis quae ad anni circulum peragendum pertinebant, in luminarium ministrationibus dierum ac noctium plenitutitubaret; dierum ac noctium primitus vicissitudo, et deinde totius anni circulus impeditus appareret: dum vero nullo modo turbatus in se anni circulus revertitur, manifestum est quod in anno praecedente luminarum cursus non turbatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma conditiõe ñ fec̾at. suꝑ induclũ ẽę ui¬
det᷑. nͥ qd̃ solito habundantior maris copia
⁊ imbriũ ducta cong̃gat᷑ nichil inhis aue¬
toutate firmauerim ut in defenssiõe ali¬
cuiꝰ contentiosus sim. s siqͥd alt̾iꝰ ingenio.
forte meliori in telligentia hor succ᷑rit. hoc
meo ingeniolo forsitan conplacebit.
contulit: litterulis his in timaui. Inqͥb
siqͥd uiciosũ ⁊ minꝰ sane intentiõis appa¬
ret: non illoꝵ s mea titubauit intentio
eterũ dẽ recsu soł
⁊ lune indiluuio. ꝗͣ. uis famosa
płimoꝵ m̃tes qͦstio pulset: nichil in lu¬
minariũ aut syd̃m consuetis ministra¬
tionib diluuiũ cõmitasse. ipsiꝰ anni qͦ
diluuiũ factũ ÷ c̾sus manifestat. Noe enim
scd̾̃i uigesima septima die m̃sis eũ uiuũsis
menie eadẽ archa reqͥeuit. pͥma die decimi¬
m̃sis cacumina montiũ apparuer̃t.⁊ pͥma
die m̃sis pͥmi aqͤ minute st̃: atq euoluto
domo sua de archa egressus. Ex qͥb indi¬

Expanded text:
prima conditione non fecerat, superinductum esse videtur; nisi quod solito abundantior maris copia, et imbrium ducta congregatur. Nihil in his auctoritate firmaverim, ut in defensione alicujus contentiosus sim: sed si quid alterius ingenio forte meliori intelligentia horum succurrerit, hoc et meo ingeniolo forsitan complacebit. contulit, litterulis his intimavi, in quibus si quid vitiosum, et minus sanae intentionis apparet; non illorum, sed mea titubavit intentio de recursu solis et lunae in diluvio, quamvis famosa plurimorum mentes quaestio pulsat; nihil in luminarium aut siderum consuetis ministrationibus diluvium commutasse, ipsius anni quo diluvium est factum, cursus manifestat. Noe enim secundi decimo septimo die mensis cum universis, meniae eadem arca requievit. Prima die decimi cacumina montium apparuerunt. Et prima die mensis primi aquae minutae sunt. Atque evoluto domo sua de arca egressus est . Ex quibus indi
Abbreviated transcription (Latin):
& facta ÷ pluuia. ñ minori diligñtia in di-¬
gens qͥstio diũsis inqͥsitoꝵ sententiis uen¬
tilata disnoscit᷑. Eͥb dã nanq placet. ut
iste Rataracte in nubib aꝑte fuisse pu-¬
tent᷑. qͦ sepe celi noĩe ꝑscͥt᷑as diuinas nun-¬
cupant᷑. qͦmͦ ÷ illud. Et celi dabt̾ imbrẽ.
⁊t̾ra dabit fructũ suũ. ⁊ pan̾e celi dedit
eis. ⁊ posst̃ aues celi habitare. ⁊ uolueres
celi nidos hñt. uͥ reqͥescunt. Rataractas gͦ
in celo in nubib uidelieꝙ factas ut plu-¬
totꝰ mundꝰ ñ ãbigat. S t̾c kataractas a per¬
tas sc̃a scͥpt᷑a cõmemorat. qd̾ solito pł ingeis
effusio pluuiał facta erat. Cet̾i uͦ istas Ra-¬
taractas in sũmo illo firmam̃to qd̾ ut di¬
uid̾&e int̾ aqͣs ⁊ aqͣ ds in pͥncipio fecerat.
firmam̃tũ posuerat ad tale minist̾rum

Expanded text:
 facta est pluvia, non minori diligentia indigens quaestio, diversis inquisitorum sententiis ventilata dignoscitur. Quibusdam namque placet, ut istae cataractae nubibus apertae fuisse putentur, quae saepe coeli nomine per Scripturas divinas nuncupantur, quomodo est illud, Et coeli dabunt imbrem, et terra dabit fructum suum ; et, Panem coeli dedit eis ; et, Possint aves coeli habitare ; et, Volucres coeli nidos habent ubi requiescunt ? Cataractas ergo in coelo, in nubibus videlicet factas ut plutotus mundus non ambigit. Sed tunc cataractas coea sancta commemorat, quod solito plus, ingens effusio pluvialis facta erat. Caeteri vero istas cataractas in summo illo firmamento, quod ut divideret inter aquas et aquas, Deus in principio fecerat, firmamentum posuerat, ad tale ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
na sede det᷑bate. cũ torm̃to diẽ iudicii duriꝰ tc̃
dapnandȩ p̃stolant᷑ : ⁊ ex qͦ hõib apparentes ae¬
ria sͥ corꝑa m̃itis similia sumunt. Nã supͣ lu¬
nã qͦ aeris etherisq consimo cͤrit: oĩa pura
ac diurnȩ lucis stͣ plena. cuiꝰ uicinia tang̾ȩ
fert᷑ olmpꝰ. A nob̃ aũ ꝑ noctẽ cernunt᷑ sxd̾a:
ut reliqͣ lumina e tenebͥs. Suꝑior uͦ & serenꝰ
aer celo: in ferior aũ qͥ ex habitationib humi¬
dis corporescit. t̾re de putat᷑: uͥ st̃ ignis. gͣndo.
nir. glaties. ⁊ sp̃e tepestatũ. quȩ dñm de t̾ra
laudare iubent᷑. S & ipse aliꝗͣ. do celũ uo

Expanded text:
erna sede deturbatae cum tormento diem judicii durius tunc erna sede deturbatae cum tormento diem judicii durius tunc damnandae praestolantur. Ex quo hominibus apparentes, aerea sibi corpora meritis similia sumunt. Nam supra lunam, quae aeris aetherisque confinio currit, omnia pura ac diurnae lucis sunt plena, cujus vicinia tangere fertur Olympus. A nobis autem per noctem cernuntur sidera, ut reliqua lumina e tenebris. Superior vero et serenus aer coelo, inferior autem, qui in exhalationibus humidis corporescit, terrae deputatur: ubi sunt ignis, grando, nix, glacies, et spiritus tempestatum, quae Dominum de terra laudare jub