comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cce romana res pu.
quod non ego prius
dico: sed auctores
corum: unde hec mercede didicims
tanto ante dixerunt ante Christi
aduentum paulatim mutata et ex
pulcherrima atq optima pessima
atq flagitiosissima facta est. Ecce
ante Christi aduentum: post deletã
Carthaginẽ maiorim mores: non
paulatim ut antea: sed torrentis mõ
precipitati: adeo iuuentus luxu atq
auaritia corrupta est. Legant nob
contra luxum et auaritiam precepti
deorum suorũ populo romano data
Cui utinã tantum casta et modesta
reticerẽt: ac non etiã ab illo probrosi
et ignominiosa deposcerent: quibus
per falsam diuinitatẽ pernitiosam con¬
siliarent auctoritatem. Legant nrã
et per prophetas et per sanctũ euãgli¬
um et per apostolicos actus et epis¬
tolas: tam multa contra auaritiam
atq luxuriã ubiq populis adhoc con¬
gregatis: quã excellenter quam diuie:
nontanꝗͣ ex philosophorũ concerta¬
tionibus strepere: seod tanquã exora¬
culis et dei nubibus intonare: et tn

Expanded text:
cce Romana respublica quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi adventum « paulatim mutata, ex pulcherrima atque optima, pessima ac flagitiosissima facta est. » Ecce ante Christi adventum, post deletam Carthaginem, « majorum mores, non paulatim, ut antea, sed torrentis modo praecipitati; adeo juventus luxu atque avaritia corrupta est. » Legant nobis contra luxum et avaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data. Cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam divinitatem perniciosam conciliarent auctoritatem. Legant nostra, et per Prophetas, et per sanctum Evangelium, et per apostolicos Actus, et per Epistolas, tam multa contra avaritiam atque luxuriam, ubique populis ad hoc congregatis, quam excellenter, quam divine, non tanquam ex philosophorum concertationibus strepere, sed tanquam ex oraculis et Dei nubibus intonare. Et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quia subditum illis fuit quod futu¬
rum quidẽ: sed tardius opinabã¬
tur: scue quia perditionem suã
hanc ipãm dicebant que fiebat
ut cogniti lpernerentur. Et hac
crar ante tempus id est ante
sunt cũm omnibus etiã hoĩb
qui corum societate detinẽtur
sicut religio loquitur: que nec
fallit. nec fallitur: non sicuti
il te quasi omini uento datrie
binc atq inde perflatus: et
falsis Uera permiscens: dolet qͣq
pariturã teligionẽ quẽ postea cõ¬
fitesur errorem. Posł multa¬
enim ad hoc ipm redit: Ut iteꝵ
dicat de diis quos hoiẽs fecerũt
ita loquens. Sediam de talibus
sint satis dicta talia Iterũ inꝗt¬
ad hominẽ rationemo redeaius
ex quo diuino dono homo ani¬
mal dictum est rationale
Minus enĩ miranda: et si mirã¬
da suint que de hogniine dicta
sunt: omnium enĩ iuitabilium
uicit adinirationẽ: quod homo
diuinam potuit inuenire naturã
¶Quomodo Hermes parẽ¬
tum suorũ sit cõfessus erro¬

Expanded text:
quia subitum illis fuit, quod futuquia subitum illis fuit, quod futurum quidem, sed tardius opinabantur, siue quia perditionem suam hanc ipsam dicebant, qua fiebat ut cogniti spernerentur, et hoc erat ante tempus, id est ante sunt cum omnibus etiam hominibus, qui eorum societate detinentur, sicut religio loquitur, quae nec fallit nec fallitur, non sicut iste quasi omni uento doctrinae hinc adque inde perflatus et falsis uera permiscens dolet quasi perituram religionem, quem postea confitetur errorem. enim ad hoc ipsum redit, ut iterum dicat de diis quos homines fecerunt, ita loquens: sint satis dicta talia. Iterum ad hominem rationemque redeamus, ex quo diuino dono homo animal dictum est rationale. Minus enim Miranda, etsi miranda sunt, quae de homine dicta sunt; omnium enim mirabilium uincit admirationem, quod homo diuinam potuit inuenire naturam Quo modo Hermes parentum suorum sit confessus erro
Abbreviated transcription (Latin):
quo auserrentur uenturũ sciebat.
dolebat: sed tam impudenter do¬
lebat: quã impͥrudenter sciebat¬
r Ion enim hoc reuelauerat Iprũs
sanctus sicut prophetis sanctis
qui hec preuidentes cum exuilta¬
tione dicebant. Si faciet hõdeos
et ecce ipi non sunt dii. et in alio
loco: Erit in illo die dicit domius.
Exterminabo nomina si mulacro¬
rum a terra: et non erit eorum
memoria. Proprie uero de egypto
quod ad hanc rem aitinet: ita sãc¬
tus Esayas prophetat. Et moue¬
buntur manufacta egypti a lacie
eius: et cor eorum Uincietur in eis:
et cetera huiusmodi. E quo ge¬
nere et illi erant: qui uenturum
quod sciebant uenisse gaudebãt.
qualis Simeon: qualis Anna: qui. Luo¬
moꝵ nattm Iesum: qualis Heliza luc. i¬
beth que etiã conceptum in iprũ
agnouit. qualis Petrus reuelante
patre dicens: Tues Christus
filius dei uiui.Huic autẽ egep¬
tio illi spiritus indicauerãt futiũ
domino dixerunt. Quidueni¬
Ni ante tẽpus perdere nos: Siue

Expanded text:
quo auferrentur, uenturum sciebat, quo auferrentur, uenturum sciebat, dolebat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprudenter sciebat. Non enim haec ei reuelauerat sanctus Spiritus, sicut prophetis sanctis, qui haec praeuidentes cum exultatione dicebant: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit eorum memoria; proprie uero de Aegypto, quod ad hanc rem adtinet, ita sanctus Esaias prophetat: Et mouebuntur manufacta Aegypti a facie eius, et cor eorum uincetur in eis, et cetera huius modi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. Huic autem Aegyptio illi spiritus indicauerant futura  dixerunt: Quid uenisti ante tempus perdere nos? siue
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ se esse sapientes stulti facti
sunt. Et immut. iuerũt gloriam
incorruptibilis dei in similitudiẽ
imaginis corruptibilis hominis.
et ceiera que commemorare longũ
est. Multa quippe talia dicit de
Uno uero deo fabricatore mũdi:
qualia ueritas habet. Et nescioqiͦ
modo illa obseuratione cordis ad
ista delabitar. Ut diis quos cõfi¬
tetur ab omnibus fieri: semper
uelit homines subdi: et hoc futuro
tempore plangat auferri: quasi
quicquam sit infelicitis homine
cui sua sigienta dominantar.
euin sit facilius fieri deos colendo¬
quos fecii ue ipẽ sit hoiio: quam
Ut per eius culium dei esse possini
quos fecit homo. Citius enĩ fit ut
homo in honore positus pecoribus
non intelligens comparetur: quam
Ut operi dei ad eius imaginẽ facto
idest ip̃i homini opus homini pre¬
ferattr. Qua propter merito homo
deficit ab illo qui eum fecit: cum
sibi preficit ipe quod fecit. Hec
uana: deceptoria: pernitosa: sacri¬
lega. Hermes egyptitis: quia tẽpus

Expanded text:
facti sunt et inmutauerunt gloriam incorrupti Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi et haec futuro tempore plangat auferri quasi quicquam sit infelicius homine, cui sua figmenta dominantur; cum sit facilius, ut tamquam deos colendoquos fecit, nec ipse sit homo, quam ut per eius cultumquos fecit homo. Citius enim fit ut homo in honore positus pecoribus non intelligens comparetur , quam ut operi Dei ad ejus imaginem facto, id est ipsi homini, opus hominis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
hec futura deplorans luctuosa quo¬
danmodo predicatione testatur.
Erat enim de his de quibus dicit
apos tolus: quod cognoscentes deam:
non sicut deumiglorificauerant.
aut grãs egerunt. sed euanuerunt
in cogitationibus suis: et obscuratũ

Expanded text:
haec futura deplorans luctuosa quohaec futura deplorans luctuosa quodam modo praedicatione testatur. Erat enim de his, de quibus dicit apostolus, quod cognoscentes Deum non sicut Deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus
Abbreviated transcription (Latin):
iniago sit celi: aui quodestueruis
tramslatio aut descensio ominũ
que gubernantur atq excercẽtur
uicelo: ac sic dicendum estuel¬
rius: terra nr̃a mundi totũus es
templum: Et tamẽ quoniam Pr¬
prescire cuncta prudentẽ decesp
illud uos ignorare fasnonest
pareat egyptios incassut pia q̃¬
mente diumtati sedulam religios¬
ueni seruasse: et omis eorum sã¬
ta ueueratio mnirritum casura
frul trabitur. Deinde multis
Uerhis i ieries hunc locum
exequitur inquo uideiar hoc ip̃s
predicere: quo chiril tiana religiõ
quanuo ellueratior atq̃l sanc tior
tanto uehementius et liberius cun¬
Cta fallacia figmienta subuertit.¬
ut gratia uerissimi saluatoris libe¬
ret hominẽ ab his dqs quos facit hõ
amicus eisdem ludificationibus de¬
inonũ loquitur: nec christianum
nomẽ eudenter e primit: sed tã¬
quã ea tollerentr: atq delerẽtur.
quorum obseruatone celestis simi¬
litudo cul todiretur in egypto: ita

Expanded text:
imago sit coeli; aut, quod est verius, imago sit coeli; aut, quod est verius, translatio aut descensio omnium quae gubernantur atque exercentur in coelo; ac si dicendum est, verius terra nostra mundi totius est templum? Et tamen, quoniam praescire cuncta prudentem decet, istud vos ignorare fas non est: pareat Aegyptios incassum pia mente divinitatem sedula religione servasse et omnis eorum sancta veneratio in irritum casura frustrabitur. 2. Deinde multis verbis Hermes hunc locum exsequitur, in quo videtur hoc tempus praedicere, quo christiana religio, quanto est veracior atque sanctior, tanto vehementius et liberius cuncta fallacia figmut gratia uerissimi Saluatoris liberet hominem ab eis dis, quos facit homoamicus eisdem ludificationibus daemonum loquitur, nec Christianum nomen euidenter exprimit, sed tamquam ea tollerentur adque delerentur, quorum obseruatione caelestis similitudo custodiretur in Aegypto, ita
Abbreviated transcription (Latin):
itdicitur uobis sermo potes tate
honiĩs o asclepi uimq cognolce:
Dominus inquit et pater. Uel
quod est sumniũ: deus: ut eł¬
sector est deorũ celestur: ita hõ¬
elt factor deoruĩquĩ intemplis
sunt hu̾itana proꝵimitate cõ¬
tenti. Et paulo pol. Ita huãni¬
tas inquat semper iemor na¬
ture et originis ste in illa dirui
nitatis mutatione perseuerat.
ui sicuni pater ac dominus ut su
sinules es sent deos facit eieruos:
ita humanitas deos suos ex sui und¬
tus simulitudine figutaret. Nic
cum Asclepitis adque maxime
loquebatur ei respondisset atq
dixisset: Statuas dicis o Trime¬
gil te.Tum uero ille: Ntatuas
inquit o Asclepiuides: ne quatħs
tu ip̃e diffidas: Natuas aninatas
sensu et spr̃u plenas: tantaq faci¬
entes et talia: Natuas suturorum
prescias: ea que forte uates omnis¬
predicentes: inbecillitates hontmi¬
bus facientes: easq euxantes tristi¬
uan letitiamq promeritis. An
ignoras o Asclepi quod Egypius

Expanded text:
indicitur sermo, potestatem indicitur sermo, potestatem hominis, o Asclepi, uimque cognosce. Dominus, inquit, et Pater uel quod est summum Deus ut effector est deorum caelestium, ita homo fictor est deorum, qui in templis sunt humana proximitate contenti.\' Et paulo post: \'Ita humanitas, inquit, semper memor naturae et originis suae in illa diui- . nitatis imitatione perseuerat, ut, sicuti Pater ac Dominus, ut sui similes essent, deos fecit aeternos, ita humanitas deos suos ex sui uultus similitudine figuraret.\' Hic cum Asclepius, ad quem maxime loquebatur, ei respondisset adque dixisset: \'Statuas dicis, o Trismegiste? tum ille: \'Statuas, inquit, o Asclepi, uides quatenus tu ipse diffidas; statuas animatas sensu et spentes et talia; statuas futurorum praescias, eaque sorte, vate, somnipraedicentes; imbecillitates hominibus facientes, easque curantes, tristitiam laetitiamque pro meritis. An ignoras, o Asclepi, quod Aegyptus
Abbreviated transcription (Latin):
deos illos negat: sed cumdicit ita
medietite uersari: ut homĩbus
apud ipõs deos necessariĩ xideã¬
tur: cultum corum a supernoꝵ
deorum religione non separat.
hominibus. Hoc qui audit sicut
ame positum est putat dici de simu¬
lacris: quia opera sunt inanitũ hoĩm.
At ille uisibilia et cõtrectabilia
simulacra uelut corpor i deorum
Csse asserit. Inesse autẽ his quol¬
dati spiritus inuit aios. quĩ uale nit
aliquid siue ad nocendun: siue ad
desideria eorum nonniulla cõplenda
a quibus eis diuini honores et cultͤ
obsequia deferuntur. Hos ergo
spiritus inuisibiles per artẽ quandã
Uisibilibus rehus corporalis inate¬
rie copulare: Ut sint quasi anima¬
ta corpora illis spiritibus dicata
et sublita simulacra: hoc esse dicit
deos facere: eanq magnam et
mirabilem deos faciendi accepille
honuis potestatẽ. Hiuitis Egyp¬
i uerba sicut in nrãm linguã
iuter pretata sunt ponanius. Et
quoniã de cognationie inquit et
cousortio hominũ deorumq

Expanded text:
dem illos negat; sed cum dicit ita medietate uersari, ut hominibus aput ipsos deos necessarii uideantur, cultum eorum a supernorum deorum religione non separat. hominibus. Hoc qui audit, sicut a me positum est, putat dici de simulacris, quia opera sunt manuum hominum; at ille uisibilia et contrectabilia simulacra uelut corpora deorum esse adserit; inesse autem his quosdam spiritus inuitatos, qui ualeant aliquid siue ad nocendum siue ad desideria nonnulla conplenda eorum, a quibus eis diuini honores et cultus obsequia deferuntur. Hos ergo spiritus inuisibiles per artem quandam uisibilibus rebus corporalis materiae copulare, ut sint quasi animata corpora illis spiritibus dicata et subdita simulacra, hoc esse dicit deos facere eamque magnam et mirabilem deos faciendi accepisse homines potestatem. Huius Aegyptii uerba, sicut in nostram linguam interpretata sunt, ponam. \'Et quoniam de cognatione, inquit, et consortio hominum deorumque nobis
Abbreviated transcription (Latin):
est: quomodo deus creator anini
corpus est: Cedant ergo et is ti
Ut dictum es ł platonicis: cedant
et illi quos quidem puduit dicere
deumcorpus esse: Ueruntamen
eiusdem nature cuius ille est ani¬
mos nos tros esse putauerunt.
Ita non eos mouit tanta mutabili¬
tas anime quam deinature tribu¬
cre nełas est. Sed dicunt. corpore
inutatur anime natura: tiam per se
ipsam incominutabilis est. Pote¬
rant is ti dicere corpore aliquo
Uulneratur: nam per seipãm ĩual¬
nerabilis est. Prorsus quod mu¬
tarinon potest: nullare potest.
ac per hoc quod corpore mutari
potest. aliquare potest: et ideo
incominut abile recte dici non
potest
physica nominatur. Capit.¬

Expanded text:
est, quo modo Deus creator animi est, quo modo Deus creator animi corpus est? Cedant ergo et isti, ut dictum est, Platonicis; cedant et illi, quos quidem puduit dicere Deum corpus esse, uerum tamen eiusdem naturae, cuius ille est, animos nostros esse putauerunt; ita non eos mouit tanta mutabilitas animae, quam Dei naturae tribuere nefas est. Sed dicunt: Corpore mutatur animae natura, nam per ipsam incommutabilis est. Poterant isti dicere, Corpore aliquo vulneratur caro; nam per se ipsam invulnerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest: ac per hoc quod corpore mutari potest, aliqua re potest, et ideo incommutabile recte dici non potest.physica nominatur. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
Hi et ceteri similes eorum: id
solum cogitare potuerunt. quod cũ
eis corda eorumnobs tricta carins
sensibus sabulata sunt. In se ꝗppe
habebant quod non uidebant:
et apud se imaginabantur quod
foris uiderant: etiam quando nõ
uidebant: sedtantuminodo cogita¬
bant. Hoc autemmn conixc tu
talis cogitationisiam non est cor¬
pus: sedsimilitudo corporis: illꝗ
autem unde uidetur in animo
hec simlitudo corporis nec corptis
esł nec similitudo corporis: et
Unde uidetur atq uirũ pulera
andeformis sit iudicatur: profecto
est melius quam iꝑsa que iudicitur.
Hec mens hominis et ipã rational
anime natura est: que utiq corpus
non est: si iam illa corporis simuili¬
tudo cum in animo cogitantis aspi¬
cuur atq idicitur: nec ipã corpus
est. Non est ergo necterra: nec
aqua: nec aex: nec ignis.quibus
quatiuor corporibus que dicuntur
quaituor elementa: mundum cor¬
poreum uidemus esse compactum
Porro si nos ter animus corpus nõ

Expanded text:
Hi et ceteri similes eorum id Hi et ceteri similes eorum id solum cogitare potuerunt, quod cum eis corda eorum obstricta carnis sensibus fabulata sunt. In se quippe habebant quod non uidebant, et aput se imaginabantur quod foris uiderant, etiam quando non uidebant, sed tantummodo cogitabant. Hoc autem in conspectu talis cogitationis iam non est corpus, sed similitudo corporis; illud autem, unde uidetur in animo haec similitudo corporis, nec corpus est nec similitudo corporis; et unde uidetur adque utrum pulchra an deformis sit iudicatur, profecto est melius quam ipsa quae iudicatur. Haec mens hominis et rationalis animae natura est, quae utique corpus non est, si iam illa corporis similitudo, cum in animo cogitantis aspicitur adque iudicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo nec terra nec aqua, nec aer nec ignis, quibus quattuor corporibus, quae dicuntur quattuor elementa, mundum corporeum uidemus esse conpactum. Porro si noster animus corpus non
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet et ciuilis: platonicis phy¬
losophis cedant: qui uerum deu̾
et rertm auctorem: et ueritatis
illus tratorem: et beatitudinis
largitorem esse dixerunt: Sed
alii quoq phylosophi qui corpora
uature principia corpori deditis
meritibus opinati sunt. cedant
bis tantis et tanti dei cognitorib
ueris. Ut Thales in humore. Ana¬
Nimenes in aere Ntoici in igne:
Epicureus in atomis. hoc es
ininuris simis corpusculis que noc
diuidinec sentiri queunt. Et ꝗcũ¬
que alii quorum enumneratiom
immorari non est necesse siue
simplicia siue coniuncta corpora.
siue uita carentia: siue Uitientia.
sed tamen corpora. causam princi¬
piumq rerum esse dixerunt.
Nam quidam eorum a rebus nõ
Uiuis res uiuas fieriposse credide¬
runt: sicut epycurei. Quidam
Ctoiciignem: idesł corpus unũ
exhis quatuor elementis quibus
uisibilis munidus hic constat: et
Uiuentem et saplentem et ipĩus
mundi fabricatorem: atq omiũ
igniem deum esse putauerunt

Expanded text:
continet et ciuilis, Platonicis phicontinet et ciuilis, Platonicis philosophis cedant, qui uerum Deum et rerum auctorem et ueritatis inlustratorem et beatitudinis largitorem esse dixerunt; sed alii quoque philosophi, qui corporalia naturae principia corpori deditis mentibus opinati sunt, cedant his tantis et tanti Dei cognitoribus uiris, ut Thales in umore, Anaximenes in aere, Stoici in igne, Epicurus in atomis, hoc est minutissimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri queunt, et quicumque alii, quorum enumeratione inmorari non est necesse, siue simplicia siue coniuncta corpora, siue uita carentia siue uiuentia, sed tamen corpora, causam principiumque rerum esse dixerunt. Nam quidam eorum a rebus non uiuis res uiuas fieri posse crediderunt, sicut Epicurei; quidam Stoici ignem, id est corpus unum ex his quattuor elementis, quibus uisibilis mundus hic constat, et uiuentem et sapientem et ipsius mundi fabricatorem adque omnium, ignem deum esse putauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pompillius reuera ad sacra eius
modi pertinentia secum sepeliẽdo
curauit abscondi: et aratro eru¬
ta senatus iussit mcetidi. In eo ge¬
pere sunt etiam illa sut aliquid
de Niuna iniuui. sulpiçemitr¬
que Alexandet macedo scribit
ad matrem sibi a magno antistite
sacrorum egyptiorum quodam
leone patefacta. Ubi non picus
et saunus. et Eneas et Romulus
uel etiam Herculeset Esculapius
et liber semele natus: et Tyndari¬
de fratres: et si quos alios ex mor¬
talibus prodiis habent. sed ipsi
ctiam maiores gentium dii quos
Cicero in tusculanis tacitis nomi¬
tibus uidetur attingere: Iuppiter
Iuno. Saturnus. Uulcanus. Uesta.
et alii plurimi quo arro cona¬
tur ad mundi partes siue clemẽta
iransferre hontines fuisse prodũ¬
tur¶Timens enim et ille quas
reu̾clata mysteria. peteris adino¬
net Alex andrum: ut cum ca
matri conscripta insinuauerit
Plaminis iubeat concremari.
Non solum ergo ista que due
theologie continent. fabulosa

Expanded text:
Pompilius re uera ad sacra eius Pompilius re uera ad sacra eius modi pertinentia secum sepeliendo curauit abscondi et aratro eruta senatus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut aliquid de Numa mitius suspicemurquae Alexander Macedo scribit ad matrem sibi a magno antistite sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non Picus et Faunus et Aeneas et Romulus uel etiam Hercules et Aesculapius et Liber Semela natus et Tyndaridae fratres et si quos alios ex mortalibus pro dis habent, sed ipsi etiam maiorum gentium di, quos Cicero in Tusculanis tacitis nominibus uidetur adtingere, Iuppiter, Iuno, Saturnus, Vulcanus, Vesta et alii plurimi, quos Varro conatur ad mundi partes siue elementa transferre, homines fuisse produntur. Timens enim et ille quasi reuelata mysteria petens admonet Alexandrum, ut, cum ea matri conscripta insinuauerit, flammis iubeat concremari. Non solum ergo ista, quae duae theologiae, fabulosa
Abbreviated transcription (Latin):
mones ter restribus gaudi
deditos populos deorum nomine
seducentes hum anos errores tanꝗͣ
suos diuinoc honores habere uoluert.¬
ybi adspectandos suorum ctiminũ
ludos cultores suo tanquam sue
Ctudiis uinnundissimis alios ex¬
tantes: et sibi delect abiliores ludos
de ipĩs spectatoribus ehibentes.
Uisi qu̾a uelut honesta geruntur
in templis contuncta sibi theatro¬
rum obscetritate turpantur: et
quecunq iurpia geruntut in thea¬
tris comparata sibi templorum fe¬
ditite laudaniur. Et eaque Uartõ
ex his sacris quasi ad celum et ter.¬
xam rerum morraltum semina
et actus inierpretatus est: quia
nec ipsa illis ritibus significãtar
que ipẽ insinuare conatur: et ideo
ueritas conantẽ non sequitur.
Et si ipsa essent: tamẽ anime ratõ¬
nali ea que infra illam nature
ordine cons tituta sunt pro deo
suo colenda non essent. nec sib
preferre debuit tanquam deos
casres quibus ĩpam pretulit
uerus deus: et ea que Numtia

Expanded text:
mones terrestribus gaudiis mones terrestribus gaudiis deditos populos, eorum nomine seducentes, humanos errores tanquam suos divinos bonos habere voluerunt, ad spectandos suorum criminum ludos, cultores suos tanquam ad studiis inmundissimis excitantes et sibi delectabiliores ludos de ipsis spectatoribus exhibentes ubi si qua uelut honesta geruntur in templis, coniuncta sibi theatrorum obscenitate turpantur, et quaecumque turpia geruntur in theatris, comparata sibi templorum foeditate laudantur, et ea, quae Varro ex his sacris quasi ad caelum et terram rerumque mortalium semina et actus interpretatus est quia nec ipsa illis ritibus significantur, quae ipse insinuare conatur, et ideo ueritas conantem non sequitur; et si ipsa essent, tamen animae rationali ea, quae infra illam naturali ordine constituta sunt, pro deo suo colenda non essent, nec sibi debuit praeferre tamquam deos res, quibus ipsam praetulit uerus Deus, et ea, quae Numa
Abbreviated transcription (Latin):
de deo sentiunt Ut m illo inuenia¬
tur et caula subsistendi: et ratio
intelligendi: et ordo uiuendi
Quorum trium unum ad natura¬
lem: alterum ad rationalem: ter¬
tĩum ad moralem partem intelli¬
guur pertinere. Si enim homo
ita creitus est. ut per id quod m
eo precellit attingat ad illud qd
cuncti precellit. idest vnum uerũ
optimum deum sine quo nulla
natura subsistit: nulla doctrina
instruit: nullus usus expedit:
ipẽ queratur ubi nobis omnia sũt
lecura: ipẽ cernatur ubi nobis cer¬
ta sunt omina: ipẽ diligatur ubi
nobis recta sunt omnia
¶Quod de theologia cum
phorum postponẽda sint dog¬
Iergõ Plato dei huius
innititorem. cognito¬
rem: amatoretni dixit esse sapiẽ¬
tem: cuius participatione sit bea¬
tus: quid opus esł discutere cete¬
propuis accesserunt. Cedat eis
igitur non solum t hrologia illa fa¬
bulosa deorum crimimbus oble¬
Ctitis animos impiorũ: nec solũ
etiam illa ciuilis ubi impuri de¬

Expanded text:
de Deo sentiunt, ut in illo inueniade Deo sentiunt, ut in illo inueniatur et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intellegitur pertinere. Si enim homo ita creatus est, ut per id, quod in eo praecellit, adtingat illud, quod cuncta praecellit, id est unum uerum optimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullus usus expedit: ipse quaeratur, ubi nobis seria sunt omnia; ipse cernatur, ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis recta sunt omnia. CAPUT V. Quod de theologia cum phorum postponenda sint dogi ergo Plato Dei huius imitatorem cognitorem amatorem dixit esse sapientem, cuius participatione sit beatus, quid opus est excutere cetepropius accesserunt. Cedat eis igitur, non solum theologia illa fabulosa deorum, carminibus oblectans animos impiorum, nec solum etiam illa civilis ubi impuri de
Abbreviated transcription (Latin):
num esse cognouerit uel crediderit.
disserendo explicare: et longuui
esset arbitror. et temere esse affir¬
mandum non arbitror. Cum enim
magistri sui Socratis quem facit in
siuis uoluminibus disputantem:
notis simum morem dissimulande
scientie uel opimonis sue seruare
assectat: quia et illi ipẽ mos placuii
fac tum est ut euã ipsius Platonis de
rebus magnis sementie non facile per¬
spicipossint. Exhis tamen que apud
esse narrauit aiq conscripsit que sibi
quedam commemorari. et huic ope¬
ri iuseri oportet a nobis. uel ubi iuf¬
fragatur religioni uere. quã fides
nostra suscipit ac dessendit. uel ubi
ei uidetur es se contrarius: quãtum
adistam de vtio deo et pluribus per¬
tinet questionem: quem propter
uitamquẽ post̾mortem futura est
tassis enini qui Platonem ceteris
phylosophis gentium longe recteq
prelatũ acutius atq ueracius intel¬
lexisse: atque secuti esse fama ce¬
lehriore laudantur: aliquid tale

Expanded text:
num esse cognouerit uel crediderit, num esse cognouerit uel crediderit, disserendo explicare et longum esse arbitror et temere adfirmandum esse non arbitror. Cum enim magsuis voluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae vel opinionis suae servare affectat, quia et illi ipse mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen quae apud esse narravit atque conscripsit, quae sibi aedam commemorari et huic operi inseri oportet a nobis, vel ubi suffragatur religioni verae, quam fides nostra suscipit ac defendit, vel ubi ei videtur esse contrarius, quantum ad istam de uno Deo et pluribus pertinet quaestionem, propter vitam, quae post mortem futura est, tassis enim qui Platonem caeteris philosophis gentium longe recteque praelatum acutius atque veracius intellexisse atque secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale
Abbreviated transcription (Latin):
uitam idest admores iustuuendos
pertinet. Contemplatiua autem ad
conspiciendas naiure causas et sinec¬
rissimam ueritatem: Socrates in
actiua excelluisse memoratun.
Pythagoras uero inagis contempla¬
iue quibus poiuii intelligente
nribus institil se. Proinde Plato
Uiriniq uingendo phylosophianti
persecisse laudatur. Quam intres
partes dis tribuit. Uniam moralẽ
que maxime in actione uersatur.
Alteram naiuraleni que coiuem¬
planoni deputata est. Tertiam
rationalem: ꝗua uerum deier mi¬
naiur asalso. Que licet uirique.
idestactioni et contemplationi
sit necessaria maxiie tamen
coniemplatio perlpectionẽ sibi
uendicat ueritaus. Ideo hec tripar¬
titionon est contraria illi distin¬
ctioni: qua nnitelliguur omne stu¬
diuin sapenitie mactioner
contemplauone consistere. Quid
autem in his uel de his singulis partib
Plato senserit: id est ubi finem omĩ¬
un actionun: ubi cansas omniuni
naiurarum: uibi lunen otniũ ratio¬

Expanded text:
uitam, id est ad mores instituendos uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumque iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua uerum disterminatur a falso. Quae licet utrique, id est actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem sibi uindicat ueritatis. Ideo haec tripertitio non est contraria illi distinctioni, qua intellegitur omne studium sapientiae in actione contemplatione consistere. Quid autem in his uel de his singulis partibus Plato senserit, id est, ubi finem omnium actionum, ubi causam omnium naturarum, ubi lumen omnium ratio
Abbreviated transcription (Latin):
uis: et ingenuo initabili longe suos
men putans persiciende phyloso¬
phic sussicere scipsum: ac sccrati¬
cami discipliam quam longe late¬
q poiuit peregrinaius est quaqua
uersum cum alicuius nobilitate
scientie percipiende famalrapiebat:¬
Itaque et m Egypto didicit quocũq
illic in agna habebantur atque doce¬
bantur. et inde in cas Italie partes
Ueniens ubi pythagoreorũ fama
celebrab itur: ꝗqe quid italice phyloso¬
phie tunc florebat. auditis eminen¬
tioribus in ea doctoribus. Facillime
comprehendit. Et quia magistrũ
Socratem singulariter diligebat.
eum loquentem fere in omnibus ser¬
momibus suis faciens etiam illa que
Uel ab aliis didicerat: uel ipẽ quanta
potuerat intelligentia uiderat: cuin
illius lepore et moralibus disputatio¬
nibus temperauit. Itaq cum Ntudiũ
sapientie in actione et contempla¬
tione uersetur. unde uUna pars eius
actiua: altera contemplatiua dici
potest. Quarum actĩna ad agendã

Expanded text:
tus et ingenio mirabili longe tus et ingenio mirabili longe m putans perficiende philosophie sufficere seipsum, ac socraticam disciplinam, quam longe lateque potuit peregrinatus est quaque versum eum alicuius nobilitate scientie percipiende famaItaque et in Aegypto didicit quaecumque magna illic habebantur adque docebantur, et inde in eas Italiae partes ueniens, ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Italicae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus facillime conprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam
Abbreviated transcription (Latin):
tes reliquit plurimos sue phyloso¬
phie sectitores: quorũ certatim
tudium foit in questionum mo¬
ralitun disceptatione uersari: ubi
agitur de summo bono quo fieri
homo beatus potest. Quod mn
Socratis diłput ationibus dum
omnia mouet: asserit: destruit.
quoniam non euidenter apparu¬
it: quod cuiq placuit inde sup̃¬
serunt:. et ubi cuiq uisuĩ est
cons tituerunt finem boni.
finis autem boni appellatur
quo quisq cum peruenerit bea¬
Itus est. Sic autem diuersas
inter se socratici de is tofine sen¬
tentias habuerunt: ut quoduas
credibile estunius magis tri
potuisse facere sectatores: quidã
suminum bonum esse dicerent
uoluptatem sicut Aris tippus.
quidam uirtutem sicut Antisthe¬
nes: Sic alii atq alii aliud atq
aliud opinati sunt. quos cõme
Ed inter discipulos
Socratis non quidẽ
immerito excellentis sima glo¬
ria claruit qui omnino ceteros ob¬
scuraret. Plato. Qui cum esset Athe¬
niensis honesto apud suos loco na¬

Expanded text:
tes reliquit plurimos suae philosotes reliquit plurimos suae philosophiae sectatores, quorum certatim studium fuit in quaestionum moralium disceptatione uersari, ubi agitur de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia mouet adserit destruit, quoniam non euidenter apparuit, quod cuique placuit inde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisque cum peruenerit beatus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, sicut Antisthenes. Sic alii adque alii aliud adque aliud opinati sunt, quos commemed inter discipulos Socratis, non quidem inmerito, excellentissima gloria claruit, qua omnino ceteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis honesto aput suos loco na
Abbreviated transcription (Latin):
comprehendi: et ideo purgande
bonis moribus uite censebat instã¬
dum: ut deprimentibus libidim¬
bus exoneratus animus naturali
uigore in eterna se attolleret: natu¬
ramq incorporei et incõiiutabilis
lumniis ubi catise omniũ factarũ
naturatũ stabiliter uiuunt: mn¬
telligetitie puxit ite coulpiceret.
Constat cum raien nuperitorum
stultitiam scire st aliquid opinãtiũ
etam in ipĩs moralibus questioni¬
bus: quo totum animum iniendise
uide batur. uel consessa iͥgnoratitia nõ¬
lua. uel dissimulata scientia. lepore
mirabilidisserendi et acutis sima
uiola criminatione dannatus morte
malctatus est. Sed eum postea illa
ips a que publice damnauerat A the¬
mensium ciuitas: publice lunit.
in duos acculatores eius usqueadeo
populi indignatione conuersa. ut
Unus corum oppressus in multi¬
iudine inieriret: exilio autem uo¬
lunt ario atq perpetuo penam simi¬
lei alter euaderet. Tam preclara
igitur uite mortisq fama Socra¬

Expanded text:
comprehendi; et ideo purgandae comprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se attolleret naturamque incorporei atque incommutabilis luminis, ubi causae omnium factarum naturarum stabiliter vivunt, intelligentiae puritate conspiceret. Constat eum tamen imperitorum stultitiam scire se aliquid opinantium, etiam in ipsis moralibus quaestionibus, quo totum animum intendisse videbatur, vel confessa ignorantia sua, vel dissimulata scientia, lepore mirabili disserendi et acutissima uniosa criminatione damnatus morte multatus est. Sed eum postea illa ipsa, quae publice damnauerat, Atheniensium ciuitas publice luxit, in duos accusatores eius usque adeo populi indignatione conuersa, ut unus eorum obpressus ni multitudinis interiret, exilio autem uoluntario adque perpetuo poenam similem alter euaderet. Tam praeclara igitur uitae mortisque fama Socra
Abbreviated transcription (Latin):
betur magister Platontis pro¬
pter quem breuiter cuncł a
ista recolui
CDe socratica disciplina
Ocrates ergo primus
Uniuerłam phiylosophi¬
ani ad corrigendos componẽdosq
mores inflexisse memoratur cũ
anite il lum omnes magis physicis
ides ł naturalibus rebus perscrut.ĩ¬
dis operam maNimã impẽderit.
NIoni mihi autem tudetur posse
ad liquidum colligi. Utrũ socrates
ut hoc faceret tedio rerum obscurarũ
et incertarum ad aliquid approba¬
tum er certum reperiendum ani¬
mum intendit: quod esset beate
uite necessarium: propter quam
uniam omntum phylosophorum
inuigilasse ac laboras se uidetur in¬
dustria. Anuero sicut de illo qđ
beniuolentius sulpicantur. nolebit
immundos terrenis cupiditatibus
anintios se extendere indiuina
conari: quandoꝗdem ab eis caulas¬
rerum uidebat inquiri: quas pri¬
mas atq summas non isi in uni¬
us ueri ac sunimi dei uoluntate
esse credebat. Unde non eas pu¬
tabat nisi mundata mente posse

Expanded text:
betur, magister Platonis, probetur, magister Platonis, propter quem breuiter cuncta ista recolui. CAPUT III. De Socratica disciplinaocrates ergo primus universam philosophiam ad corrigendos componendosque mores flexisse memoratur; cum ante illum omnes magis physicis, id est, naturalibus, rebus perscrutandis operam maximam impenderent. Non mihi autem videtur posse ad liquidum colligi, utrum Sut hoc faceret, taedio rerum obscurarum et incertarum ad aliquid apertum et certum reperiendum animum intenderit, quod esset beatae uitae necessarium, propter quam unam omnium philosophorum inuigilasse ac laborasse uidetur industria, an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus animos se extendere in diuina conari. Quandorerum uidebat inquiri quas primas atque summas nonnisi in unius ueri ac summi dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse
Abbreviated transcription (Latin):
operibus tribuens. Iste Anaximenẽ¬
discipulum et successorem reliꝗt:
qui omines rerum causas infirito¬
aeri dedit: nec deos negauit aut
tacuit: non tamen abipis aerem
factum. sedipõs ex aere ortos
credidit. Anaxagoras uero eius
auditor: harum rerum omniũ
quas uidemus effectorem di¬
uinum animum sensit: et dixit
ex ifiirita materia que constaret
dissimilibus inter se particulis
fieri: sed animo faciente diuino
Dyogenes quoq Anaximenis
alter auditor aerem quidẽ dait
terum esse materiam: de qua oia
fierent: sed eum esse compotem
diuine rationis: sme quã ihil
ex eo fieri posset. Anadagore
successit auditor eius Archela¬
us: etiam ipẽ de particulis inter
se dis similibus quibus singula
queq fierent: it a oinnia consta¬
re pittauit. ut messe etiam
mentem diceret. que corpora¬
dis smmilia: idest illas particu¬
las coniungendo: et dissipan¬
do ageret omntia. Socrates
huius discipulus fuis se perhi¬

Expanded text:
operibus tribuens. Iste Anaximeneoperibus tribuens. Iste Anaximenediscipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sensit et dixit ex infinita materia, quae constaret dissimilibus inter se particulis fieri, sed animo faciente diuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, aerem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna, id est illas particulas, coniungendo et dissipando ageret omnia. Socrates huius discipulus fuisse perhi
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Iste autem Thales ut succes¬
sores etiã propagaret rerum natu¬
ram scrutitus: suasq disputatõ¬
nes luteris mandans eminuit.
maximeq admirabilis extitit
quod as trologie numeris comp̃¬
bensis: defectus solis et lune etiã
predicere potuit. Aquam tamẽ
putauit rerum esse principiũ.
et hinc omnia elementa mundi
ipsuniq inundum et que in co
gignuntur exis tere. Nihil
autem huic operi: quod mundo
considerato t at̾i iturabi le alꝑici¬
mus. e duuna mente preposuit.
Niuic suscessit Anaximander
etus auditor: mutauitq de rerũ
natura opinionem. Non enĩ
exunare sicut Thales ex huõre.
sed ex suis propriis principiis qͣo
res nasci putauit. Que rerum
principia singularum esse credi¬
dit infinita. et innumerabiles
mundos gignere: et quecunique
m eis oriuntur: eosq mutidos
mododis solui: modo iterũ gig¬
ni existimauit. quanta quiq
etate sua manere potuerit: nec
ipẽ aliꝗd dtuine menti in his rei

Expanded text:
tis: iste autem Thales, ut succestis: iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum
Abbreviated transcription (Latin):
Ehoc igitur Platone
quel tioui exis timo. breuiter
attingani. ꝓrtus illos cõmemorãs
qui eum in eodẽ genere litterarũ
tempore precesserunt. Quantũ¬
ertim attinet ad literas grecas
que lingua inter ceteras gentiũ
clarior habetur duo phylosophon
genera traduntur. Unum utali¬
cum ex ea parte ĩtalie que quõ¬
dam magna grecia nuncupata
est: alterum ionicum in eis ter¬
ris ubi et nunc grecia nũcupatur.
Italicum genus auc torem habuut
Pittagoram samium: quo etiam
ferunt ipm̃ phy losophie nomẽ
exortum. Nam cum antea
sapientes appellarentur: qui quo¬
dammodo laudabilis uite aliis
prestare uadebantur: iste inter¬
rogatus quid profiteretur: phy¬
losophumse esse respondit.i.
studiosum uel amatorem sapiẽ
quoniam sapientei profiteri
arrogatitis snnum uidebatur
Ionici uero getieris princeps.
fuit Thales milesius unus illorum
septem qui appellati sunt sapiẽtes.
Sed illi ex uite genere distin¬
guebantur quibusdam preceptis
ad bene uiuendum ac cominoda¬

Expanded text:
hoc igitur Platone, quaestioni existimo, breuiter adtingam, prius illos commemorans, qui eum in eodem genere litterarum tempore praecesserunt. CAPUenim attinet ad litteras graecas, quae lingua inter caeteras gentium clarior habetur, duo philosophorum genera traduntur; unum Italicum, ex ea parte Italiae, quae quondam magna Graecia nuncupata est; alterum Ionicum, in eis terris, ubi et nunc Graecia nominatur. Italicum genus auctorem habuit Pythagoram Samium, a quo etiam ferunt ipsum philosophiae nomen exortum. Nam cum antea Sapientes appellarentur, qui modo quodam laudabilis vitae aliis praestare videbantur; iste interrogatus, quid profiteretur, Philosophum se esse respondit, id est studiosum vel amatorem sapientiae: quoniam sapientem profiteri, arrogantissimum videbatur. Ionici vero generis princeps fuit Thales Milesius, unus illorum septem qui appellati sunt Sapientes. Sed illi sex vitae genere distinguebantur, et quibusdam praeceptis ad bene vivendum accommoda
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim hoc opere omnes omniũ
phylosophorum Uatias opiniones
refutare suscepit: sed cas tantum q̃
ad theologiam pertinent: quo uerbo
greco significari intelligimus de
diuinitate rauonem suuie sermoem
nec eas omnium: sed corum tantũ:
qui cum et esse diuinitatem et
humana curare curare conseniiãt:
non tamen suł ficere incõinutabilis
dei cultum ad uitam adipiscendam
etiã post mortem beatam: Sed ab
illo sane multos uno conditos atq
institutos ob eam causam colendos
putatit. Hi etiam iam Uarronis
opinionem ueritatis propinquita¬
re transcendunt. Siquidem ille
totam thrologiam naturalem usque
admandum istum uel eius animã
extendere potuit: isti uero suma
ouitiem anĩme naturam confiten¬
tur deui: qui non solum mundũ
istum uisibilem qui sepe celi et
terre nomine nuncupatur: sed
cerit: et qui rationalem ei intel¬
lectualemctuus generis auima
humana est: participatione sui
luiuitiis incominui abilis et incox¬

Expanded text:
Neque enim hoc opere omnes omnium Neque enim hoc opere omnes omnium philosophorum uanas opiniones refutare suscepi, sed eas tantum, quae ad theologian pertinent, quo uerbo Graeco significari intellegimus de diuinitate rationem siue sermonem; nec eas omnium, sed eorum tantum, qui cum et esse diuinitatem et humana curare consentiant, non tamen sufficere unius incommutabilis Dei cultum ad uitam adipiscendam etiam post mortem beatam, sed multos ab illo sane uno conditos adque institutos ob eam causam colendos putant. Hi iam etiam Varronis opinionem ueritatis propinquitate transcendunt; si quidem ille totam theologian naturalem usque ad mundum istum uel animam eius extendere potuit, isti uero supra omnem animae naturam confitentur Deum, qui non solum mundum istum uisibilem. qui saepe caeli et terrae nomine nuncupatur, sed cerit, et qui rationalem et intellectualem. cuius generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incor
Abbreviated transcription (Latin):
Unc
inten¬
tiore
nobis
opus
animo
multo quã erat in superiorum qe¬
Ctionum solutione et explicator
librorum. De theologia quippe
quam naturalem uocint. non cum
quibuslibet hominibus: non enĩ
fabulosa estuel ciuilis. hoc est
xel theatrica uel urhana: quarum
altera iactitat deorum crmiina.
altera iudicat eorum desideria cri
minosiora: ac per hoc maligniorum
potius demonum quam deorum:
sed cum phylõsophis est habenda
collatio: quorum ip̃m nomen si latiẽ
interpretemur amore sapientie pro¬
fitetur. Porro si sapientiam profi¬
temur: et sapientia deus est per quẽ
facta sunt omnia sicut dirtina aue¬
na auctoritas ueritasq mons tra¬
uit Uerus phy losophus est amator
dei. Sed quia res ipã cuitis hoc no¬
men est: non est in omibus qui
hoc nomine gloriantur: neq emin
continue uere sapientie sunt amatores
quicunque appellantur phylosophi
prosecto exomiubus quorum sẽ¬
tentias ex litteris nosse potuimus
eligendi sunt: cum quibus non in¬
digne questio ista tracteuir.

Expanded text:
c intentiore nobis opus animo multo quam erat in superiorum solutione quaestionum et explicatione librorum. De theologia quippe, quam naturalem vocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactitat deorum crimina, altera indicat deorum dminosiora, ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum; sed cum philosophis est habenda collatio: quorum ipsum nomen si latine interpretemur, amorem sapientiae profitetur. Porro si sapientia tetur. Porro si sapientia Deus est, per quem facta sunt omnia, sicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatores quicumque appellantur philosophi: profecto ex omnibus, quorum sententias ex litteris nosse potuimus, eligendi sunt cum quibus non indigne quaestio ista tractetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Si candem ueniam non ad impu¬
nitatem iniquitatis: seo ao spem
correctionis moulgent: si quod
aspete coguntur plerunq decernẽ:
misericordie lenitate et benefi¬
ciorum lirgitate compensant. Si
Iuxuria eis tanto est castigatior.
quanto posset esse liberior. Si
malunt cupiditatibus prauis
quam quibullibet centibus impe¬
rare. Et si hec omina faciũt nõ pro¬
pter ardorem manis glorie: sed
propter caritatem felicitatis eter¬
ne . Sipro suis peccatis humiliti¬
tis et miserationis et orationis sa¬¬
crificium deo suo uero immolare
non negligunt. Tales christia¬
nos imperatores dicimus esse
felices interim spe: postea re ipã
futuros: Cum io quoo expect a
Constantitio ĩperatori chris¬
tiano deus contulit. Ca pi¬

Expanded text:
si eandem ueniam non ad inpusi eandem ueniam non ad inpunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis indulgent; si, quod aspere coguntur plerumque decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate conpensant; si luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset esse liberior; si malunt cupiditatibus prauis quam quibuslibet gentibus imperare et si haec omnia faciunt non propter ardorem inanis gloriae, sed propter caritatem felicitatis aeternae; si pro suis peccatis humilitatis et miserationis et orationis sacrificium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id quod expectamuConstantino imperatori Christiano Deus contulit. Na