comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel a contaminatione adulterinaita & haecuerba librihuius
aut magis eis fauent. qui animarum tux ducem loquuntur
aut si & isti eapossunt prose interpnetari inter utros que
alter nant : Quae side dño secundum humanam quae a uerbo
adsumpta .ẽ. creatunrm uelimus accipere. sunt quidem in eadẽ
circum stanti alectionis quae illi excellentiae non conueniant:
maxime illud qui aidem ipse quihaec in eodem libro loquitur
aliquanto superius quamista uerba de quibus nunc agimus dicere
confessus est exsemine uiri se in sanguine coacolatum a quo
nascendi modo utiq: alienus .ẽ. uirginis pastus quamnon ex uiri
semine carnem concepisse xp̃inullus ambigit xp̃i anus:
sed quia & in psalmis ubi ait : foderunt manus meas &ꝓpedes
dinumena uerunt omnia ossamea : Ipsiuero consident uer̃
& conspexerunt me diuiserunt sibi uestimenta mea & superuestẽ
meam miserunt sostem: Quae propriae illiuni congruunt

Expanded text:
uel a contaminatione adulterina. ita et haec uerba libri huius uel a contaminatione adulterina. ita et haec uerba libri huius aut magis eis fauent, qui animarum traducem loquuntur, aut, si et isti ea possunt pro se interpretari, inter utrosque alternant. Quae si de domino secundum humanam, quae a uerbo adsumta est, creaturam uelimus accipere, sunt quidem in eadem circumstantia lectionis, quae illi excellentiae non conueniant; maxime illud, quia idem ipse, qui haec in eodem libro loquitur, aliquanto superius, cum ista uerba, de quibus nunc agimus, diceret, confessus est ex semine uiri se in sanguine coagulatum: a quo nascendi modo utique alienus est uirginis partus, quam non ex uiri semine carnem concepisse Christi nullus ambigit christianus. sed quia et in Psalmis, ubi ait: foderunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me. diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, quae proprie illi uni congruunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bonus ante quam uenir& ad corpus sedutiq non dif¬
ferentia morum quia nullum ante auitae geste merituĩ
Nion diferentia corporis qui a prius bonus quam ueniret ad copus:
undeigitur hoc autem illis qui ex traduce animae illius prre¬
uari catricis animas creari asserunt quamuis proeis sonare non
uideatur quod dictum .ẽ ueniadcorpus Tamen in c&eris non
incongrue coaptat᷑ ut cũ dixiss& puer autẽ eirmingeniosus idipsu
explicans quib causis ingeniosus eã continuo subiunger& & sortitussũ an¬
mã bonã uidelic& expat̃ no ingeno ułcoporalitẽpenrm̃to : Deindecũesseminquit
magis bonus ueni ad corpus in co inquinatum quod simater nũ
intellegatur ne hocquidem quod distum .ẽ. ueni ad cor pus
huic opinioni refrte gauitur. cum exanim a&corpure pat̾ no
uenisse ad mat̃num corpus accipitur. In co inquinatum uidelic&
uel acruore menstruo dicuntur enim exhoc ingenia gnuari.

Expanded text:
bonus, antequam ueniret ad corpus; sed utique non difbonus, antequam ueniret ad corpus; sed utique non diffenon differentia corporis, quia prius bonus quam veniret ad corpus. Unde igitur? 31. Hoc autem illis qui ex traduce animae illius praevaricatricis animas creari asserunt, quamvis pro eis sonare non videatur, quod dictum est, Veni ad corpus, tamen in caeteris non incongrue coaptatur; ut cum dixisset, Puer autem eram ingeniosus, idipsum explicans quibus causis ingeniosus esset, continuo subjungeret, Et sortitus sum animam bonam, uidelicet ex paterno ingenio uel corporali temperamento. deinde, cum essem, inquit, magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum: quod si maternum intellegatur, ne hoc quidem, quod dictum est: ueni ad corpus, huic opinioni refragabitur, cum ex anima et corpore paterno uenisse ad maternum corpus accipitur incoinquinatum, uidelicet uel a cruore menstruo — dicuntur enim ex hoc ingenia grauari —
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam quod ait sortitus sum animã bonam. cumpro¬
cul dubio uelexuno fontemanare quodammodo tam quam
riuulos uel parinatura fieri anma scredati qua simit tit in copora tc̃ au alias
bonas uł magisbomas &alia snonbonas uelminus bonas undeenn
bonae aut magisbonae seu nonbonae aut minus bonae
animae nisi uel moribus secundum liberum uoluntatis arbi¬
trium uel differentia tempeni tunre corporum dumaliae
magis aliae minus gnauantur corpore quodcorrumpitur
& adgnruat animam: sed neque astio enit aliqua singu¬
larum quarum que anim arum que earum mores discer¬
nerentur antequam uenirent ad corpont nec excorpore
minus gnruante potuistedicere animam suam bonam
qui ait̃: sostitus sum animambonam &cumessem magis
bonus ueni ad corpus inco inquinatum &alia s uonbontef¬
uelininus bonafim̃ accessisse enim dixit bonitati quia
bonusenit sortitus uidelic& animambonã. ut &iam
adcorpus in coin quinatum uenir& : Aliunde ergo

Expanded text:
tentiam, quod ait: sortitus sum animam bonam, cum protentiam, quod ait: sortitus sum animam bonam, cum procul dubio uel ex uno fonte manare quodammodo tamquam riuulos uel pari natura fieri animas credunt, quas deus mittit in corpora, non autem alias bonas uel magis bonas et alias non bonas uel minus bonas. unde enim bonae aut magis bonae seu non bonae aut minus bonae animae, nisi uel moribus secundum liberum uoluntatis arbitrium uel differentia temperaturae corporum, dum aliae magis, aliae minus grauantur corpore, quod corrumpitur et adgrauat animam? sed neque actio erat aliqua singularum quarumque animarum, qua earum mores discernerentur, antequam uenirent ad corpora, nec ex corpore minus grauante potuit iste dicere animam suam bonam, qui ait: sortitus sum animam bonam. et cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum. accessisse enim dixit bonitati, qua bonus erat, sortitus uidelicet animam bonam, ut etiam ad corpus incoinquinatum ueniret. aliunde ergo
Abbreviated transcription (Latin):
iusti conftituuntur multi: Cosdemquẽ multos peccatores
non quibus dam exceptis sed omnes intellegiuolens superius
ait deadam in quo omnes peccauerunt : Vnde uti que
in fantum animas non posse secerni. &eo quod dictum ẽ
omnes & eo quo deis perbaptismum subuenitur non absurde
credunt qui animas exunius traduce sapiunt : Nisi aliqa
manifesta & liquida. uel natione quaescripturis scis non
repugn& uel earum ipsarum scriptuntrum auctoritate
redarguantur : Samitaq: uideamus quantum sus cepti
huius operis neces sitas patitur : quale &iam illud sit quod
paulo ante distulimus scriptum ẽ enim in libro sapientiae
puer autem erermingeniosus & sortitus sum animambonã
& cum essem magis bonus ueni ad corpus in co in quinatum cum
enimuideatur illos adiuuare hoc testimonium quinon ex
parentibus creari sed uenire ad corpus uel descendere
dõ imitente animas dicunt: rursus hoc inpedit eorum sen¬

Expanded text:
iusti constituentur multi, eosdemque multos peccatores iusti constituentur multi, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse secerni et eo, quod dictum est "omnes" et eo, quod eis per baptismum subuenitur non absurde credunt, qui animas ex unius traduce sapiunt, nisi aliqua manifesta. et liquida uel ratione quae scripturis sanctis non repugnet, uel earum ipsarum scripturarum auctoritate redarguantur. Iam itaque uideamus, quantum suscepti huius operis necessitas patitur; quale etiam illud sit, quod paulo ante distulimus. scriptum est enim in libro Sapientiae: puer autem eraming.eniosus et sortitus sum animam bonam. et cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum. cum enim uideatur illos adiuuare hoc testimonium, qui non ex parentibus creari, sed uenire ad corpus uel descendere deo mittente animas dicunt, rursus hoc inpedit eorum sen
Abbreviated transcription (Latin):
Nec aliquid ei praestitum ẽ quinxpturus ẽ ne malitia
mutar& intellestueius : Ds enim pntescius illius futunte
militiae quur non eum secundum ipsam potius iudicaturus ẽ
simoriturae animae infantis. Neob e& ei excorpore peccati
pasticipata conluuies ideo subueniendum iudicauit perbap¬
tismum qui a pre scibit eam siuiuer& piefideliter que
fuisse uictunem: Anide potius refelli hoc inuentum potest
qui a meum est illi autem quide acsententiam cestos. eẽ
confirmant alia fostasse proferunt uel testi monia scrip¬
tuntrum uel documenta netionum quibus hanc aufenent
ambi guitatem uel ceste ostendant non. eẽ contra id quod
sentiunt illud a postoli quo gnrtiam quas alui efficimur
magna intentione commendans dicit: sicut in adam
omnes moriuntur sic & in xp̃o omnes uiui ficabuntur:
& sicut per in oboedientiã unius hominis peccatores
constituti sunt multi: sic per oboedientiã unius hominis

Expanded text:
nec aliquid ei praestitum est, qui raptus est, ne malitia nec aliquid ei praestitum est, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. deus enim praescius illius futurae malitiae cur non eum secundum ipsam potius iudicaturus est, si moriturae animae infantis, ne obesset ei ex corpore peccati participata conluuies, ideo subueniendum iudicauit per baptismum, quia praesciuit eam, si uiueret, pie fideliterque fuisse uicturam? An ideo potius refelli hoc inuentum potest, quia meum est, illi autem, qui de hac sententia certos se esse confirmant, alia fortasse proferunt uel testimonia scripturarum uel documenta rationum, quibus hanc auferant ambiguitatem uel certe ostendant non esse contra id, quod sentiunt, illud apostoli, quo gratiam, qua salui efficimur, magna intentione commendans dicit: sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, et: sicut per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic per oboedientiam unius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Omnes autem animas. hoc ẽ. & in fantum ideohabere neces¬
sarium baptismisacnrmentum sine quo exacuita &iaminilbeca
a&ate mignare non expedit: quia contagio peccatiꝰ qua op
Nisicum adhuc in ipsa carne ẽ sacrr mento mediatoris
expi&ur ei que diuinitus hoc auxilium procuna ri quamds̃
pnrescit siusque ad annos fidei congruos hic uiuer& pie fuisse
uistunm: quam propter aliquid quodipse nouit. & nasci
uoluit in corpore &cito extraxit ecorpore : Cumergo
haec respondent quideis contuir dicipotest : Nisi incertos nos
eorum salutis fieri quia acuita benegestam aeclesiae pace
defuntis unt: si non solum secundum id quod quis que uixit
uerum &iam secundum id quoduicturus e&̃ si amplius uiuere
potuiss& quis que iudicandus ẽ quando quidem ualeN¬
quidẽ aput dm̃ merita mala non tantum pr&erito rum
sed futurorum &iam delictorum aquorum reatu. Nec mon
libenait si antequam fuerint commissa prouenerit. :¬

Expanded text:
omnes autem animas, hoc est et infantum, ideo habere necesomnes autem animas, hoc est et infantum, ideo habere necessarium baptismi sacramentum, sine quo ex hac uita etiam in illa aetate emigl-are non expedit, quia contagio peccati ex carnenisi, cum adhuc in ipsa carne est, sacramento mediatoris expietur, eique diuinitus hoc auxilium procurari, quam deus praesciit, si usque ad annos fidei congruos hic uiueret, pie fuisse uicturam, quam propter aliquid, quod ipse nouit, et nasci uoluit in corpore et cito extraxit e corpore: cum ergo haec respondent, quid eis contradici potest. nisi incertos nos eorum salutis fieri qui hac uita bene gesta in ecclesiae pace defuncti sunt, si non solum secundum id, quod quisque uixit, uerum etiam secundum id, quod uicturus esset, si amplius uiuere potuisset, quisque iudicandus est? quandoquidem ualent apud deum merita mala non tantum praeteritorum, sed futurorum etiam delictorum, a quorum reatu nec mors liberat, si, antequam fuerint commissa, pro uenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tusus sed hoc ita occultum ẽ ut neutros adiuu& dequo
nunc sententiis disceptamus : Illa enim explo saopinione
quaputantur animae proante actae uitae meritis in cor¬
pona d&crudi ut eacitius solui meruisse uide antur : quae
non multa peccauenrt ne contre dicamus a postolo: Nihil
non dum natos boni uel maliegisse testanti. nec illi qui animas
trixducem affirmant possunt prose ostendere. quur
aliorum mors acceleretur r&ard&sur aliorum: Nec qi
eas darinouas uolunt fingulis singulas : Occulta ergoisto
causa .ẽ &utrisque pariter quantum existimo. Nec
suffurgatur nec aduersatur: pro inde quide infantiũ
mostibus urgebantur quur omnibus sit necessarium
baptis misacne mentum quorum animae. Non exilla duc¬
tesunt. cuius in oboedientiae peccatores constitiitis un
multi: Cum respondent peccatores quidem om nes¬
constitut secundum carnem. secundum animamuero non nisi
eos qui eo tempore maleuixerunt. quo & bene potuis sent :

Expanded text:
turus; sed hoc ita occultum est, ut neutros adiuuet, de quorum turus; sed hoc ita occultum est, ut neutros adiuuet, de quorum nunc sententiis disceptamus. illa enim explosa opinione, qua putantur animae pro ante actae uitae meritis in corpora detrudi, ut ea citius solui meruisse uideatur, quae non multa peccauerat, ne contradicamus apostolo nihil nondum natos boni uel mali egisse testanti, nec illi, qui animae traducem adfirmant, possunt pro se ostendere, cur aliorum mors acceleretur, retardetur aliorum, nec qui eas dari nouas uolunt singulis singulas. occulta ergo ista causa est et utrisque pariter, quantum existimo, nec suffragatur nec aduersatur. Proinde qui de infantium mortibus urgebantur, cur omnibus sit necessarium baptismi sacramentum, quorum animae non ex illa ductae sunt, cuius inoboedientia peccatores constituti sunt multi, cum respondent peccatores quidem omnesconstitui secundum carnem, secundum animam uero nonnisi eos, qui eo tempore male uixerunt, quo et bene potuissent,
Abbreviated transcription (Latin):
sib apti tando infanti nemo subuenerit : anfoste nihil obern
quidergo prod ẽ ei cui subuenitur sinihil ob .ẽ. cui non subuen
ic prosuacausa quid respondere possint quisecundum scrip¬
tunes scãs uel quod apud eas inueniatur uel quod eis non adue¬
s&ur : Conantur ad serere animas nouas non de parentibus
tnectas corporibus dari nondum me audisse ueluspiam legisse
fateor : Noni deo sane absentium negotium deserendum e
siquidmihi quod adiuuari uideatur occurrerit possunt enim
adhuc dicere : Dm̃ prtescium quomodo quaeque anima untun
ẽdꝰ sidiutius in carne uiuer& ei procunere lauacrisalutan
ministrationem cuius futunxin fuisse praeuid& pia&atem
Cum ad annos fidei capaces uenir& sinunc eum oposter& ꝓpt̃
aliquam occultam causam moste prxeueniri : Occultum
itaque ẽ atq abhumano uelcerte ab ingenio meo remo¬
tissimum quurnascatur in fans uel continuo uelcito mori¬

Expanded text:
si baptizando infanti nemo subuenerit? an forte nihil oberit? si baptizando infanti nemo subuenerit? an forte nihil oberit? quid ergo prodest ei, cui subuenitur, si nihil obest, cui non subuenitur? Hic pro sua causa quid respondere possint, qui secundum scripturas sanctas, uel quod apud eas inueniatur uel quod eis non aduersetur, conantur adserere animas nouas non de parentibus tractas corporibus dari, nondum me audisse uel uspiam legisse fateor. non ideo sane absentium negotium deserendum est, si quid mihi, quo adiuuari uideatur, occurrerit. possunt enim adhuc dicere deum praescium, quomodo quaeque anima uictura esset, si diutius in corpore uiueret, ei procurare lauacri salutaris ministrationem, cuius futuram fuisse praeuidet pietatem, cum ad annos fidei capaces ueniret, si nunc eum oporteret propter aliquam occultam causam morte praeueniri. occultum itaque est atque ab humano uel certe ab ingenio meo remotissimum, cur nascatur infans uel continuo uel cito mori
Abbreviated transcription (Latin):
pasticipata fit u ut nihil possit anima in fantis secundũ spm̃
sapere ipsa quippe affestio grauat &iam corpore ȩxutã
Nisi cumincorpore est perun cum sacrificium ueris acer¬
dotis expi&ur :I Quidergo ait aliquis si hoc noncunẽ¬
uerint sui uel in fi delitate uelneglegentia: hoc quidẽ
&iamdem aioribus dicipotest. possunt enim uelrepente emori
uel apud eos egrotare ubieis quod bapti tentur nemosubuemat :¬
edilli inquit habent & ampropriapeccatti. quorum indigeanT
remissione quaesi dimis sa non fuerint. nemo eos restẽ
dic& immerito plefa. prohis qun suauita sua uoluntate com¬
miserint: Illauero anima cui quaedam contagio traestadecar
peccati se de illa prima anima peccatrice noncreata . ẽ. Nullomo
imputari potest : Neque enimullo pasto sed natura quasicfa¬
ta .ẽ. & dõdante carnidata ẽ. quur alien auitur ab a& naura

Expanded text:
participata fit, ut nihil possit anima infantis secundum spiritum participata fit, ut nihil possit anima infantis secundum spiritum sapere. ipsa quippe adfectio grauat etiam corpore exutam, nisi, cum in corpore est, per unicum sacrificium ueri sacerdotis expietur. Quid ergo, ait aliquis, si hoc non curauerint sui uel infidelitate uel neglegentia? hoc quidem etiam de maioribus dici potest. possunt enim uel repente emori uel apud eos aegrotare, ubi eis, quo baptizentur, nemo subueniat. sed illi, inquit, habent etiam propria peccata, quorum indigeant remissione, quae si dimissa non fuerint, nemo eos recte dicet inmerito plecti pro his, quae in sua uita sua uoluntate commiserint; illa uero anima, cui quaedam contagio tracta de . carne peccati, si de illa prima anima peccatrice non creata est, nullo modo inputari potest - neque enim ullo peccato, sed natura, qua sic facta est, et deo dante carni data est — cur alienabitur ab aeterna uita,
Abbreviated transcription (Latin):
quod quidem non poterit Nisi adiuberit gnetiadĩ permediatorẽ :
Hoc sineglexerit homo non tantum secundum carne : uerum
&iam secundum spm̃ erit adam si autem curx uerit eritadam
secundum carnem tantum modo secundum spm̃ autem reste
uiuens : Illud &iam quodde adam culpabile tractum .ẽ.
mundatum alabe peccatirecipere merebitur. illa commutati¬
one : quam scĩs resurrectio pollic&ur sed ante quam pera&atẽ¬
possit secundum spmuiuere necessarium hab& mediatorissacnat¬
mentum ut quod per eius fidem non dumpotest: per eorum
qui eum diligunt fiat eiusenim sacramento soluitur. &iam
in a&ate in fantili originalis poenapeccati. aquo nisi adiutus &iã
iuuenis carnalem concupiscentiam non domabit. Necea sub¬
iugata a& nae uitae meritum ad pnrehend&. nisi eius dono
quem promereristud& : Ideouiuus opost& &iam infans
bapti t&ur. Neobsit animae soci& ascar nispeccati: qua

Expanded text:
? quod quidem non poterit, nisi adiuuerit gratia dei per mediatorem. ? quod quidem non poterit, nisi adiuuerit gratia dei per mediatorem. hoc si neglexerit homo, non tantum secundum carnem, uerum etiam secundum spiritum erit Adam; si autem curausecundum carnem tantummodo; secundum spiritum autem recte vivens, illud etiam quod de Adam culpabile tractum est, mundatum a labe peccati recipere merebitur illa commutatione quam sanctis resurrectio pollicpossit secundum spiritum uiuere, necessarium habet mediatoris sacramentum, ut, quod per eius fidem nondum potest, per eorum, qui eum diligunt, fiat. eius enim sacramento soluitur etiam in aetate infantili originalis poena peccati, a quo nisi adiutus etiam iuuenis carnalem concupiscentiam non domabit nec ea subiugata aeternae uitae meritum adprehendet nisi eius dono, quem promereri studet. ideo uiuus oportet etiam infans baptizetur, ne obsit animae societas carnis peccati, qua
Abbreviated transcription (Latin):
minũ dm̃ nouas singillatõ darea dbos ut incirne peccicad eoriginali petcuto uemienrt e
inuendo carnalesq concup istentias subdĩgnt tia subigendo mertu enpgren quocũp¬
sed necesse ẽẽ ut cum membris ÷¬
terrenis atq mostalibus maximeq depeccaticarne propagatis
miro modo coaptantur ut ea primitus uiuificare ponust &d am
a&atis accessu regere possintꝰ tam quam obliuione pnregne¬
uenturquae si e& quodam modo indigestibilis creatori tri¬
bueraur : Cumuero paulatim abhuius obliuionistorpore anima
resi piscenspossit conuesti ad dm̃ suum eius que misericor diam
&ueritatem primoipsa pi&ate conuersionis: de in uade
eruandi pnrecepti eius per seuenentia promereri: quideiobẽ
illo uelut somno pau lulum in mergi. unde paulatim euigi lans
inlucem intellegentiae. propt̃ quam nrtiona lis anima fac¬
ta ẽ: potest per uoluntatem bonam elegere uitam bonam

Expanded text:
hominum deum nonas singillatim dare ad hoc, ut in carne peccati de originali peccato ueniente recte hominum deum nonas singillatim dare ad hoc, ut in carne peccati de originali peccato ueniente recte uiuendo carnalesque concupiscentias sub dei gratia subigendo meritum conparent, quo cused necesse esse, ut, cum membris terrenis atque mortalibus maximeque de peccati carne propagatis miro modo coaptantur, ut ea primitus uiuificare, post etiam aetatis accessu regere possint, tamquam obliuione praegrauentur. quae si esset quodammodo indigestibilis, creatori tribueretur; cum uero paulatim ab huius obliuionis torpore anima resipiscens possit conuerti ad deum suum eiusque misericordiam et ueritatem primo ipsa pietate conuersionis, deinde seruandi praecepti eius perseuerantia promereri, quid ei obest illo uelut somno paululum inmergi, unde paulatim euigilans in lucem intellegentiae, propter quam rationalis anima facta est, potest per uoluntatem bonam eligere uitam bonam
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnauerit quibus possunt uirib ditorũ atq factorum repugnant ꝓqui
nis profalsitate & iniquitate. quae suffitgari. uidebitureis uel ad pe¬
cipienda qua ealliciunt uł aduitanda quae offendunt : Dein fantib loqui muo
tĩ quianascuntꝰ plerũq deadulteris neque eiũ in pritius inoribus natunt donacul¬
pandas̃ utꝙ pterea non debuer germinare frum̃ta qđ ea seuerit funentis manis ut
uero ipsisparentibus obfutunt sit in iqta ssua sisead dĩ conuestendo correxerint quie
cũ peccitũ nullũ habeat deꝓpriaȩ uolũtatis irbitrio quaeriturquomodoposstas¬
tificari ꝑ illiusunius homini soboedientiã siꝑ alterius uniuf in oboedient ã reants
nisi acreitoredo secsicie &iam corpont nonenĩ & haec parentes ereant a enonilie¬
qͥ aitprius quã teformarẽ in utero nouite: quibi respond& animas qͥdẽ corporiuis

Expanded text:
oppugnaverit, quibus possunt viribus dictorum atque factorum repugnant; pro qua, oppugnaverit, quibus possunt viribus dictorum atque factorum repugnant; pro qua, nisi pro falsitate et iniquitate, quae suffragari videbitur eis, vel ad pecipienda quae alliciunt, vel ad vitanda quae offendunt? De infantibus loquimur, non quia nascuntur plerumque de adulteriis neque enim in pravis moribus naturae dona culpanda sunt; aut propterea non debuerunt germinare frumenta, quod ea severit furantis manus: aut vero ipsis parentibus obfutura sit iniquitas sua, si se ad Deum convertendo correxerint; quanto cum peccatum nullum habeat de proprio uoluntatis arbitrio, quaeritur quomodo possit iustificari per illius unius hominis oboedientiam, si per alterius unius inoboedientiam rea non nisi a creatore deo, sed sicut etiam corpora. non enim et haec parentes creant, ac non illequi ait: priusquam te formarem in utero, noui te. Quibus respondetur animas quidem corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
it anima in fantis undeillipernitiosum sit ñ ꝑcepto x p̃iani baptis misaont¬
mento ex irede corpore : sinecꝓpriumaliqđ peccatũ commisit necexilla
ẽ quae inadim prima peccauit non enĩ depueris gnendiu nculi sagimus
quib quidẽ peccatũ ꝓpriũ nolunt at tribuere quidã nisi ab anni quastide¬
cimiasticulo cumpubescere coeperint: qđ merito crederemus sinullaes¬
sent peccatia nisi quae mẽ bris genitalib admittuntur: quis uera aude¬
atad firinare fusta mendacia periuria non eẽ peccata : nisi quitalia
uultinpune committere athisplena ẽ. puerilis a& asquãuis in eis ñ
itaut in maioribus punienda uideantur qđ sperentur annis acceden¬
tibus quib: nttio conualescat posse prrecepta salutaria melius intel
legere eisque libentius o boedire ⁊sed nunc depueris nonagim̃. quorũ
carnalẽ acpuerilem uoluptatẽ uel corporis uł animi siueritas & aequitas

Expanded text:
uit anima infantis, unde illi perniciosum sit non percepto christiani baptismi sacrauit anima infantis, unde illi perniciosum sit non percepto christiani baptismi sacramento exire de corpore, si nec proprium aliquod peccatum commisit nec ex illa est, quae in Adam prima peccauit? Non enim de pueris grandiusculis agimus, quibus quidem peccatum proprium nolunt adtribuere quidam nisi ab anni quarti decimi articulo, cum pubescere coeperint. quod merito crederemus, si nulla essent peccata, nisi quae membris genitalibus admittuntur. quis uero audeat adfirmare furta, mendacia, periuria non esse peccata, nisi qui -talia uult inpune committere? at his plena est puerilis aetas, quamuis in eis non ita ut in maioribus punienda uideantur, quod sperentur annis accedentibus, quibus ratio conualescat, posse praecepta saligere, eisque libentius obedire. Sed nunc de pueris non agimus, quorum carnalem ac puerilem voluptatem vel corporis vel animi si veritas et aequitas
Abbreviated transcription (Latin):
regna non aut̃ regnat cum desideriis eius id ẽ hisquae scđ m carnẽ contrar
spm̃ concupis cuntur nonoboeditur⁊ pinde a postolusnũ qd ait non sip̃eccatũ
inuestro mostidi corpore sciebat quippein eẽ peccati delesationem quãpe¬
tumuocat deprexuata scilic& exprimatitens gressione natunt sed non inqd
regna peccatum inuestro mostali corpore adoboediendum desideruseus
nec exbibeatis membinunt arma iniquitatis peccato: scđm hancsententuã
nec remabsurdissimã dicimus qđ carosine anima concupiscat: Necmin¬
chaeis consentimus quicum uiderent non posse carnem sineanima concu¬
piscere alum quandamanimã suã exalianatunto dõ contneria caron
habere putauerunt undeconcupisc it aduersus spm̃ Neca licui aninuo
non ẽẽ necessariã xp̃ignatiã dicere cogimur cũ dicitur nobis quid men¬

Expanded text:
regnet. non autem regnat, cum desideriis eius, id est his, quae secundum carnem contra regnet. non autem regnat, cum desideriis eius, id est his, quae secundum carnem contra spiritum concupiscuntur, non oboeditur. proinde apostolus numquid ait: non sit peccatum in uestro mortali corpore — sciebat quippe inesse peccati delectationem, quam peccatum uocat, deprauata scilicet ex prima transgressione natura - sed, non, inquit, regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeatis membra uestra arma iniquitatis peccato? Secundum hanc sententiam nec rem absurdissimam dicimus, quod caro sine anima concupiscat, nec Manichaeis consentimus, qui cum uiderent non posse carnem sine anima concupiscere aliam quandam animam suam ex alia natura deo contraria carnem habere putauerunt, unde concupiscat aduersus spiritum. nec alicui animae non esse necessariam Christi gratiam dicere cogimur, cum dicitur nobis: quid mer
Abbreviated transcription (Latin):
niscaro salutarẽdi: Noꝵ utiq nisideanima aquauiuit carocũ &iam peripsã car
nemnnteni xpm̃ pieuidere id ẽ formã quã indutus ẽ ꝓpternos non ꝑtineat
id concupiscentiam sed administeriũ carnis. ne forte aliquis itauelit accipere qđ
dictum ẽ uidebit omnis caro salutarem dĩ : Quanto congruentius dicitꝰ caro¬
concupis cerequando anima non solũ carni animalẽ uitam pneb&uerũ &iam
sedmipsam carnẽ a liqͥd concupiscit qđ in potestate non .ẽ ne concupiscat quã diu
in .ẽ. peccatum in mẽ brisid ẽ. uiolenta quaedã carnis in lecebitt in corporemostis
nuius ueniens deuindicta illius peccatiundeꝓ paginem ducimus: scđmquam
om̃s antegratia filiis inre. contur qđ peccatum milituñ sub graeti a constituti non
ut nonsitineorẽ corporequã diuita mostale ẽ ut & mortuũ iuredicatꝰ sed ut non

Expanded text:
nis caro salutare dei, non utique nisi de anima, qua uiuit caro, cum etiam per ipsam nis caro salutare dei, non utique nisi de anima, qua uiuit caro, cum etiam per ipsam carnem nostram Christum pie uidere, id est formam, qua indutus est propter nos, non pertineat ad con-r cupiscentiam, sed ad ministerium carnis, ne forte aliquis ita uelit accipere, quod dictum est: uidebit omnis caro salutare dei: quanto congruentius dicitur caroconcupiscere, quando anima non solum carni animalem uitam praebet, uerum etiam secundum ipsam carnem aliquid concupiscit, quod in potestate non est, ne concupiscat, quamdiu inest peccatum in membris, id est uiolenta quaedam carnis inlecebra in corpore mortis huius, ueniens de uindicta illius peccati, unde propaginem ducimus, secundum quam omnes ante gratiam filii sunt irae. contra quod peccatum militant sub gratia constituti, non ut non sit in eorum corpore, quamdiu ita mortale est, ut et mortuum iure dicatur, sed ut non
Abbreviated transcription (Latin):
cumas sumitꝰ codex cuma liquid scribitur. lega disputatꝰ. iuditur. cumdeniq panis
fitengitur esurienti & c& ena humanitatis acmiseri cordiae prcestanturo fficia. oboe¬
dientiã caro ex hiba non concupiscentiã moua&i hi satq huius modibonis derĩderiis.
quib sola anima concupiscit cumaduersatur aliquid qđ e andemanimã scđm carnẽ
delestat tunc dicitꝰ caro concupiscere aduersus spm̃ & sp̃s aduersus carnem⁊ Auii
icenimdicta .ẽ caro in eo qđ scđmipsam facitanima cumait caro concupiscit. quẽ¬
ad modumdidum ẽ auri s audit & oculis uid& uis enĩ nescitqđ anima potiur& ꝑ aurẽ
uudiat & peroculũ uideat: iticloquimur & cũ dicimus manustua subuenit homini.
uma liquid porrestamanudat. quocuiquã subueniatur: quod deipso &iã fider
oculo adquẽ pertn& credere quae percar nẽ non uidentur dictum ẽ. uidebitom¬

Expanded text:
cum adsumitur codex, cum aliquid scribitur, legitur, disputatur, auditur, cum denique panis cum adsumitur codex, cum aliquid scribitur, legitur, disputatur, auditur, cum denique panis frangitur esurienti et cetera humanitatis ac misericordiae praestantur officia, oboedientiam caro exhibet, non concupiscentiam mouet. his atque huius modi bonis desideriis, quibus sola anima concupiscit, cum aduersatur aliquid, quod eandem animam secundum carnem delectat, tunc dicitur caro concupiscere aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem. Sic enim dicta est caro in eo, quod secundum ipsam facit anima, cum ait: caro concupiscit, quemadmodum dictum est: auris audit et oculus uidet, quis enim nescit, quod anima potius et per aurem audiat et per oculum uideat? ita loquimur et cum dicimus; manus tua subuenit homini, cum aliquid porrecta manu datur, quo cuiquam subueniatur. quodsi de ipso etiam fidei oculo, ad quem pertinet credere, quae per carnem non uidentur, dictum est: uidebit om
Abbreviated transcription (Latin):
quo modo possit iusteire in condemnationem side corporesin ebaptisino exierit
quis quis istam s ententiã de anima tenens potuerit demonstnat reminendus ẽ¬
carnem sed am̃ carnen sine anima concupis cerenibilpesse puto ꝗqd ominis loctus in¬
doctusq non dubit& : Ac ꝑ hocipsius concupiscentue carnalis causa non ẽ inanima sola
sed multominus ẽ in carnesola exutroq enimsit ex anima scilica qđ sine illa delesta¬
tio nulla sentitur. ex carneut̃ qđ sineilla carnalis deletatio nonsenatur carnẽ itaq
concupiscentem aduersus spm̃ dicit a postolus. carnalẽ proculdu bio delettationẽ
cum de cirne & cum carnesps haba aduersus delestatonem quam solus hab&
Solus quippehab&. Nii fallo rillud desiderium noncum carnis uoluptiate ũ ł caria¬
lium rerũ cupiditate conmixtũ quodesidenut deficitanima inatria dñ solus hali&i.
duncũ spsimpenat membris corporis. ut huicdesederioseruiant qͦ solus accendit uelut

Expanded text:
quomodo possit iuste ire in condemnationem, si de corpore sine baptismo exierit, quisquis istam sententiam de anima tenens potuerit demonstrare mirandus ecarnem; sed tamen carnem sine anima concupiscere nihil posse puto quod omnis doctus indoctusque non dubitet. ac per hoc ipsius concupiscentiae carnalis causa non est in anima sola, sed multo minus est in carne sola. ex utroque enim fit: ex anima scilicet, quod sine illa delectatio nulla sentitur, ex carne autem, quod sine illa carnalis delectatio non sentitur. carnem itaque concupiscentem aduersus spiritum dicit apostolus carnalem procul dubio delectationem, quam de carne et cum carne spiritus habet aduersus delectationem, quam solus habet. solus quippe habet, ni fallor, illud desiderium non cum carnis uoluptate uel carnalium rerum cupiditate conmixtum, quo desiderat et deficit anima in atria domini; solus habet t illam tibi. nam cum spiritus imperat membris corporis, ut huic desiderio seruiant, quo solus accenditur, uelut
Abbreviated transcription (Latin):
oporter & intellegi Nunc ita que & illud consideremus. utrumne
utnt̃ confirm& sententiã sedutriq possit accommodariqđ scribtumest
t rensit inquo om̃s peccauerunt & paulo pestsicut perunius delictum in
omnes homines ad condemnationẽ itc& perunius iustificationem in om̃s
homines adiusti ficationemuitae. sicut enim perino boedientiam unius
hominis peccatores confatuti sunt multi itc & perunius oboedientiam
iusti conftituentur multi: Ex his enimuerbis apłi. quidefenduntan¬
marum ꝓ paginem sententiam suam si castruere moliuntur . siscđm
solam carnem inquiunt potestintellegi peccatum ułpeccator. non co¬
gimur inhis uerbis exparentibus animam credere siautem quam¬
uis perinle cebrem carnis non tamen peccat nisi anima. quo modo
accipiendum . ẽ. qđ dictum est in quoomnes peccauerunt. si non ex
adam&iamanima sicut caro propagata est autquo modo perilli¬
us inoboedientiam peccatores confatuti sunt sitantum secundum
carneminillo non &iam secundum animamfuerunt

Expanded text:
turam Dei. Nunc itaque et illud consideremus, utrumne unam confirmet sententiam, sed utrique possit accommodari quod scriptum est: transiit, in quo omnes peccauerunt; et paulo post: sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. sicut HOMINIS, PECCATORES CONSTITUTI SUNT MULTI: ITA ET PER UNIUS OBOEDITIONEM iusti constituentur multi. ex his enim uerbis apostoli qui defendunt animarum propaginem sententiam suam sic adstruere moliuntur: si secundum solam carnem, inquiunt, potest intellegi peccatum uel peccator, non cogimur in his uerbis ex parentibus animam credere; si autem quamuis per inlecebram carnis non tamen peccat nisi anima, quomodo accipiendum est, quod dictum est : in quo omnes peccauerunt, si non ex Adam etiam anima sicut caro propagata est? aut quomodo per illius inoboedientiam peccatores constituti sunt, si tantum secundum carnem in illo, non etiam secundum animam fuerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum in istã sunt d&rusicaliginem ubi tamen & aersit &umore
tenui contexatur qui commotus uentus & uehementius concitatus
&iã ignis actonitrua & contractus nubila. & conspissatus pluuiam
& congelantib: nubilis niuem & turbulentius congelantib: desioribus
nubilis graendinem & distentis serenũ facit Occultis imperiis & ope

Expanded text:
peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et ueheme, ignes et tonitrua; contractus, nubila; cet congelantibus nubilis niuem et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem et distentus serenum facit occultis imperiis et ope
Abbreviated transcription (Latin):
enimelementa adpatiendũ duo umor & humus. ad faciendũ autẽ aliaduo
ram quae non ex aere sedex aquis produsta indi cat uolatiba. qiua
sabtdioris quidem &inauite s exhalati atq distenti sed tamen umoris
locus uolatilibus datus ẽ  Aer autem a confinio luminosi caehusq
acaquarũ fluuida anuda terncrũ ꝑuenit non tamen totũ spatiumeus
exalationes umidae in fuscant sedusq ad eũ finem unde incipit lam
terme nominari secundũ illũ psalmus. ubi dicitur laudatedumde&iera
superior uero pars aeris ꝓpterpuner tien quilbtatem cach eui conlins¬
tatus
communipace coniungitur & eius uocabulo connuncupatur. inqua
fastassis paste si fuerunt ante trrens gressionem suã trans gressores
angelicũ principesuo nuncdiabolo tuncarthangelo nã non nulli nr̃i
non eosputant caelestes uel suꝑ caelestes angelos fuisse non mirũ sipost

Expanded text:
enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duoenim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duoram, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium eius exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalmum, ubi dicitur: laudate dominum de terra. superior uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, non mirum, si post
Abbreviated transcription (Latin):
id faciunt quoda gestanda corponir situnda quã aunr ualidior itauttem¬
naquoq animalsa natantia ferat siueusu dosta uthomines siuenatura uqu¬
dru pedia uel sorpentes: Auts iꝓpt̃ea nonputat᷑ qui a non in suntpis cib pedes
habent & baecgene nsineullis pedibus nondȩ core quiescunt interite
sed & abea uix autnum quã recedunt diecones autem sinepedibus &in
speluncis requiescere &inaerem sustoll ꝑbibentur. quiquã quam
non facile noti sint lit terure tamen nontantum nnt̃e sed&iõ gentilũ
ne qua quã deistorũ animantiũ genere tacuerunt. Qua propter&
de mones aeria sunt animalia qͣ ñm corporũ eriorũ natunre uigentu
& poterea moste nondissoluuntur quia prceual& in eis elementum
quodad faciendũ ẽ quamadpatiendum aptius duobus subterpositus
a quascili& & tersnc: uno autem suꝑ posito id ẽ ignesiderio distribuunt̃

Expanded text:
id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terid faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia non insunt piscibus pedeshabent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae tamen non tantum nostrae, sed etiam gentilium nequaquam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur
Abbreviated transcription (Latin):
quemammodũ auesuolatilia namsi uel nulla memoria uel sensus tardo
animae uiuae nomenrepulis s& apiscib: uolatilibus ceste adhiber&ur
quorũ uita inoculis nr̃is ẽ & memor & garrula & innidis construendis
educandis que f&ibus sollestissima
sedanoro staquo sdam philo soplios suacuiusq elementi distribuisseani¬
malia ut terrena ẽe dicerent nontantũq interiix repuntat quegra¬
diuntur sedaues &iã quod& ipse internr requiescant uolando fitiga te
uorta uero animaha daemones eẽ caedesti adeos quorũ qui dem nos pastem
lumin aria pastimangelo s dicimus idem tamen a quispisces & siugeneris
beias at tribuunt ut nullum elementum suis animalib uac& qua siuero
suba quis temirnonsit aut probarepossint pisces nonin earequiescere
acrepanaerenatandiuires sicutuo landiaues. &si fosterarius pisces

Expanded text:
quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse, caelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea non animã uiuam sed reptiba animarũ uiuarũ. pisces eẽ
appellatos quod eis memoria nulla sit necaliquã uitã uelut ictio¬
niuicinior sed falliteos experientia minor. Nã quidã scribserun
qua e anim adueste potuerunt in uiuariis piscium multaminanida
sed &iã si foste falsa scribserunt memoriã tamen pisces habere
cestissimum ẽ quo dipsesum expestus & experiantur quipossur̃
&uolunt : Nam fonsquidammagnus uullensium regionum
ferreplenus ẽ piscium solent autem homines desuꝑintuentes eis
aliquidiacere quod sibi uel pireripiant confluentes uelinter se diri¬
piant concestantes quꝰ pastuas sue facti deambulantib: suꝑonem
fontis hominib: ipsi quoq: cumeis gregatimnatando eunt & redeunt
expestantes unde ali quidiastent quorũ pucesentiã sentiunt
Nonitaque frustrarmihiuid&ur a quarũ animalia si cappella tareptilia

Expanded text:
propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certissimum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt et uolunt. nam fons quidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia,
Abbreviated transcription (Latin):
uolant aues sedisto quod illepsalmus &iã ternre nomine includit ꝓpt̃
quod caelũ uocantur multis locis uolatila caeli non tamen in firmamen¬
to sed secundũ firmamentũ. Non null putant ꝓpt̃ sensus tarditatẽ
non animã uiuam sed reptila animarũ uiuarum appellata. sed si ꝓpter¬
ea sicappellarentur auib: dar&ur nomenanimae uiuae cum uero
&ipsa uolatilia dicta sunt sicut illa reptilia ut subaudiatur animarum
uiuarũ. fatendum ẽ ut arbitror ita dictum acsidicer&ur quae sunt
inanimabus uiuis reptilia uel uolatilia sicut diciposit ignobilia hominũ
ut intellegeremus quicũq: sunt in hominib: ignobiles Quã quamen ĩ
sint & animala terrestria quaerepunt suꝑ terrõ. Tamen ex multo maio¬
renumero pedib: mouentur. & tam pauca fostas se in terris repuñ quã
pauca in aquis gradiuntur :  X Non nulliautem puta uer

Expanded text:
uolant aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam terrae nomine includit: propter uolant aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam terrae nomine includit: propter quod caelum uocantur multis locis uolatilia caeli, non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles. quamquam enim sint et animalia terrestria, quae repunt super terram, tamen ex multo maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
&iã tastuquiadterrã ꝓpriȩꝑtin& sentiri possur & fluctus undarum
& flatus aurarũ ꝓpterea ipsaqbq a quatibũ animaha corpora &
terrenis uescuntur & maxime aues interrr &iã requiescun fetusq ꝓ¬
pagant. Panseñi umoris qua eua ponditer ex alatur &iã suꝑterraesex¬
tenditur. Ideoq cũ dixiss& scribture educant aquaereptila animarũ
uiuarũ &uolatiliamquit suꝑ terioes ad didit sanedicens secundũ firma merlũ
caeli. in quo potest aliquando manifestius apparere illud quod ante a uidẽ¬
batur obscurũ non enim ait infirmamento cael:. sicut delumin arib: sed
uolantia inquit suꝑteres secđm firmamentũ caeli iđ .ẽ. tuxta firma¬
mentũ caeli qui auidelic& hoccaliginosum &umidũ spatium inquo
auesuolant. illispatio congruũ ẽ ubi uolare non possunt. quodiam me¬
rito trren quillitatis & qui&is ꝑtin& adfirmamentũ caeli. Incae loergo

Expanded text:
etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporaliter exhalatur, etiam super terras extenditur. ideoque, cum dixisset scriptura: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia, inquit, super terras, addidit sane dicens: secundum firmamentum caeli, in quo potest aliquanto manifestius adparere illud, quod ante uidebatur obscurum. non enim ait ; in firmamento caeli, sicut de luminaribus, sed, uolatilia, inquit, super terras secundum firmamentum caeli. id est iuxta firmamentum caeli, quia uidelicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aues uolant, illi spatio contiguum est ubi uolare non possunt, quod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
gustatũ explorandis li quoribus quod enim & tactũ a quas uentos que sen¬
timusΠII Hoc ẽ quod terrxe solidũ omnib admisc&ur
elementis sed in his crassioribus sentitur amplius ha ut&iam tange¬
do contrestari ualeant. Ideoq & ista induabus maximis mundipartib
genena ternre nomine complestuntur. ficutille psab mus ostendit
Omnia superiora ab illo principic enumerans lauda ted nm̃ decaelis
dgnis iste quiurit tangentem quia deerrenis & um idis motibus
lta exsiftit ut sub inde uestatur in aludelementũ. & quã uis na¬
turacesuae sursum ntendo indic& ad p&itum incaelestem tamen
superbrem tranquilli tatem non possit euadere quia multo uere
su peraetus &ineũ conuersus extinguitur: Acꝑ hoc inistarer
paste corruptibihoreatq: pigriore turbulentis metib: agicatu
Ad tẽ perandũ eiusrigoremeadusus terrores que mostabũ. Quiaergo

Expanded text:
gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sengustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari ualeant. ideoque et ista in duabus maximis mundi partibus generali terrae nomine conplectuntur, sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans: laudate dominum de caelis. abyssi et ignis iste, qui urit tangentem, quia de terrenis et humidis motibus ita existit, ut subinde uertatur in aliud elementum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo