comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c scd̾m carnẽ. qui est suꝑ omĩa d̾s bñ¬
dictus in scła. Quid potest habundantiꝰ
dici: qͥd expressius declarari. qͥd sanctius
cõmendari : Que eñi est adoptio isrłita¬
rum. nisi ꝑ filiũ d̾i : Inde ad galathas
dicit. Cum aut̃ uenit ꝓlenitudo tẽꝑis.
misit d̾s filiũ suum fcm̃ ex muliere fb̃¬
lege. ut eos qui sb̾ lege erant redimeret
ut adoptionẽ filioꝵ reciꝑemus. Et q̃ gla
eoꝵ. nisi p̾cipue illa de qua idem pauł
ad eosdem romanos dicit. qͥd ergo am¬
plius est iudeo. aut q̃ utilitas circũci¬
sionis: Multũ ꝑ omnẽ modũ. Pro¬
mũ quidem qr credita sunt illis eloqͥa d̃i. Q̾¬
rant isti que sunt eloquia d̾i credita uidis:
ꝙ ostendant nobis alia pret̾ hebreoꝵ ꝓ
pharũ Iam u̾o testamenta cur dixit ad
uefi figuratũ: Legis aut̃ constitutõnẽ
que isrłitis data est: nõ intelligentes
eius dispensationẽ. qr iam nõ uult noᷤᷤ
d̾s ẽẽ sub lege. s sub gratia rep̾hendere

Expanded text:
cundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula . Quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari? Quae est enim adoptio Israelitarum, nisi per Filium Dei? unde ad Galatas dicit: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum fLege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Et quae gloria eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: Quid ergo amplius est Judaeo? aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae sint eloquia dei credita Iudaeis, et ostendant nobis alia praeter Hebraeorum prophetarum. iam uero testamenta cur dixit ad uetere figuratum? legis autem constitutionem, quae Israhelitis data est, non intellegentes eius dispensationem, quia iam non uult nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
et bib̾it sanguiẽ meũ nõ habebit in se
uitam. Et omĩa que illic legunt᷑ enuclea¬
Neꝙ eñi frustra dixit apłs. adam qͥ ẽ for¬
ma futuri: et illud relinquet homo prẽm
et matrem. & adherebit iycori sue. et ert
duo in carne una. sacramentũ hoc inqͥt¬

Expanded text:
et biberit sanguinem meum, non habebit in se et biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleaneque enim frustra dixit apostolus: Adam, qui est forma futuri, et illud: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. sacramentum, inq
Abbreviated transcription (Latin):
num genus hoc scło ꝑ successiones tẽpoꝵ
d̾i oꝑa insigniutit. quarum p̾ma est ab
adam usq ad noe. scd̾̃a a noe usq ad abra¬
ham. t̾cia ab abrahã usq ad daiud. qͣrta
a dauid usq ad tnsiigrationẽ babyloni¬
donec excelsus ueniat ad iudiciũ. septima
u̾o intelligitur in requie scõꝵ. nõ in hac u¬
ta. s in alia ubi uidit requiescentẽ paupe¬
rem. diues ille cum apud inferos torq̃ret᷑
ubi nõ fit uesꝑa. qr nullus ibi rerũ defec¬
tus est. Sexto die in genesi format᷑ homo
ad imãginẽ d̾i: et sexta etate scłi mani¬
festatur reformatio nr̃a ĩnouitate mẽ¬
tis scd̾m imaginẽ euis qui creauit nos.
sicut dicit apłs. fit uiro dormienti conux
de latere: fit xp̃o dormienti eccłia de sacra¬
miento sanguinis. qui de latere mortui ꝑ¬
fluxit. uocatur eua uita. et mat̾ niuoꝵ qͣ.
de iuri sui lat̾e facta est. ꝙ dicit dñs ĩ eun¬
głio. Si quis ñ manducau̾it carnem meã.

Expanded text:
num genus hoc saeculo per successiones temporum num genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babylonidonec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius, qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniux de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita et mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam
Abbreviated transcription (Latin):
bñdicent᷑ om̃s gentes: quis tam ꝑtinaci¬
t̾ insaniat. ut uel aliũ xp̃m qui ñ sit
ex semine abrahe conetur inducert uel de
isto u̾o xp̃o ꝓphetias hebreas cus gentis pat̃
est abraham. nichil existimet ꝓnuntiasse:
Quuis aut̃ potest non dico una breui s̾nsio¬
ne. qualem in hoc oꝑe hr̃e coartamure s
quolib ingenti uolumine omĩa cõmemo
et delectatõnem̃ inuenientis: multo pła
ibi ꝑ allegorias et enigmata. ꝑtim u̾bis
solis insinuant᷑. ꝑtim etiam facta nar¬
rantur. Uerũptam en nisi aliqͣ ibi mani¬
festa eẽnt. ñ cõprehenderet᷑ sensus. quo
euã obscura clarescerent. Qͣmqͣm ex illis q̃
figuris ĩuoluta sunt. si quedam uelur sub
uno asp̾tu quasi contexta ponantur. ita
cõiungunt in contestatione xp̃i uoces sua̾
ut cuiusius obtonsi surditas erubescat. Sex
dieb in genesi cõsũmauit d̾s omĩa oꝑã
sua: et septimo reqͥeuit. Sex etatib hũa¬

Expanded text:
benedicentur omnes gentes: quis tam pertinacibenedicentur omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium Christum, qui non sit ex semine Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolumine omnia commemoret delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus huma
Abbreviated transcription (Latin):
loco apłs conseq̃nt̾ dicit. nõ potest aut̃
excidere u̾bum d̾i. nõ eñi om̃s qui ex iscł
hi sunt ifrł. neq qui sunt semen abrahe
om̃s filii. s in ysaac uocabit᷑ tibi semen
hoc est non hi qui filuĩ carnis hi filis d̾i
s filii ꝓmissionis deputantur. in semẽ
t̾uid ad hec Rensuri sunt. cũ aꝑte alio
loco de hoc semine ad abraham dicat᷑.
in semine tuo bñdicentur om̃s gentes
terre: Nam si eo temꝑe huic disputare¬
mus. quo tẽpore hoc exponat apłs di¬
cens. abrahe dicte sunt ꝓmissiones et semi¬
ni eus. ñ dicit ex seminib tanqͣm ĩ młtis
s tanqͣm in uno et semini tuo qd̃ est xp̃c:
fortasse aliqͥs nõ tam impudent᷑ uellet ħ
credere anteqͣm uid̾et om̃s gentes credere
in xp̃m. qui p̾dicatur ex semine abraham
Nunc u̾o cum hoc ĩpleri uideamꝰ qd̾ tan¬
tõ ante p̾nuntiatũ legimus cũ om̃s gẽ¬
tes iam bñdicãtur in semine abrahe. cui
dictũ est ante annoꝵ milia. in semine tuo

Expanded text:
consequenter dicit: Non potest autem excidere verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel, hi sunt Israelitae; neque qui sunt semen Abrahae, omnes filii: sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: In semine tuo benedicentur omnes gentes terrae ? Nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat Apostolus dicens, Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius — non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno — et semini tuo, quod est Christus: fortasse aliquis non tam inpudenter nollet hoc credere, antequam uideret omnes gentes credere in Christum, qui praedicatur ex semine Abraham. nunc uero, cum hoc inpleri uideamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo
Abbreviated transcription (Latin):
campo. iste in caluarie loco. Int̾rogat deus
cain non tanqͣm ignarus eum a quo dis¬
cat. s tanqͣm uidex reum quẽ puniat
ubi sit frater eius: respondit se nescire.
nec eius se ẽẽ custodem. Usq adhuc qͥd no¬
bis respondent uidei. cum eos di uoce. hoc
est sc̃arum scͥpturaꝵ uoce int̾rogamꝰ de
xp̃o. nisi nescire se xp̃m quẽ dicimꝰ: Fab¬
lax enĩ cai ignoratio: iudeoꝵ est falsa
si xp̃ianam fidem acciꝑe et custodire uo¬
liussent. Nam qui custodit in corde suo xͣ
ñ dicit qd̃ cam. Nunqͥd ego custos sũ fr̃is
mei: Sicit d̾s ad camn. Quid fecisti: ¶ox
sang̾nis fr̃is tui clamat ad me de terra.
Sic arguit in scͥpturis scĩs uox diuina iu¬
deos. Habet eñĩ magnam uocem xp̃i san¬
gus in terra: cum eo accepto ab om̃ib gẽ¬
tib Rendetur amen. Hec est clara uox san¬
giunis qm sanguis ip̃e expͥmit ex ore fide¬
liũ: eodem sanguine redemptoꝵ. Dicit deꝰ

Expanded text:
campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, interrogamus de Christo, nisi nescire se Christum quem dicimus? fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa todes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus
Abbreviated transcription (Latin):
filius libau̾it. tũc uere liberi eẽtis ad
se conu̾tissent pcc̃m suũ in confefsione sic̃
in psalmo scͥptum est. medico dicentes. ego
dixi dñe misere mei. sana animã meam
adhuc in eoꝵ mortali corꝑe ꝑ spem gratie
lib̾i dñarentur. Nũc aut̃ ignorantes d̾i
iusticiã et suam uolentes constituere: ela¬
ti de oꝑib legis ñ humiliati depcc̃is suis:
ñ quieuerũt. Et regnante pcc̃o in corum
mortali corꝑe ad obediendũ desideriis eiꝰ.
offenderunt in lapidem offensionis. et ex
arserunt odio adusus eum. cuiꝰ oꝑa iuden¬
tes deo accepta ẽẽ doluerunt. illo qͥ cetus
natus iam uidebat sibi dicente scimꝰ qr
d̾s pcc̃ores non exaudit. s qui eum coluit
et uoluntatẽ eius fec̾it hunc exaudit: tã¬
qͣm hoc eis diceret. Suꝑ sacrificiũ cayn ñ
respicit. s suꝑ sacrificium abel respicit. Ita¬
q occiditur abel iunior natu a fratre ma¬
iore natu. occiditur xp̃c caput ppłi mino¬
ris natu. appło uideoꝵ maiore natu. Ille ĩ

Expanded text:
it, tunc vere liberi eritis : se convertissent peccatum suum in confessione, sicut in Psalmo scriptum est, medico dicentes, Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , elati de operibus Legis, non humiliati de peccatis suis, non quieverunt: et regnante peccato in eorum mortali corpore ad obediendum desideriis ejus , offenderunt in lapidem offensionis , et earserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi dicente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sacrificium Abel respicit. itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in
Abbreviated transcription (Latin):
illius. ad se conu̾tiss pcc̃m suũ. sibi hoc
tribuens et confitens deo. Ac sic aduit᷑
indulgentie gr̃a. ip̃e pcc̃o suo dñaretur:
nõ illo sibi dñante seruus pc̃ci frẽm occi¬
deret ĩnocentem. Sic et uidei in quorũ
hec figura gerebant᷑ si quiesc̾ent a sua
ꝑturbatõne et tempus salutis ꝑ gr̃am.
in pcc̃oꝵ remissione cognoscentes audi¬
rent xp̃m̃ dicentem. nõ est opus sanis
medicus s egrotantib. et nõ ueni uoca

Expanded text:
illius, ad se conuertisset peccatum suum sibi hoc illius, ad se conuertisset peccatum suum sibi hoc tribuens et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante seruus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissione cognoscentes audirent Christum dicentem: non est opus sanis medicus, s
Abbreviated transcription (Latin):
patrem. quo cũ in forma d̾i eẽt ñ rapinã
arbitratus est ẽẽ equalis deo. s semetipm̃
exinaniuit forniam di accipiens: reliqͥsse
etiã matrẽ sẏnagogam iudeoꝵ. uet̾i testa¬
mento carnalit̾ inherentẽ. et adhesisse
lixori sue scẽ eccłie. ut pace noui testam̃¬
ti eẽnt duo in carne una : Quia cum sit
d̾s apud patrem ꝑ quẽ facti sunꝰ fcus
est ꝑ carnem ꝑticeps nr̃. ut illiuis capitis
corpus ẽẽ possimus. Sicut cayn ex terre
fructib sacrificium reꝓbatur. abel aut̃
sacrificiũ ex ouib. et eaꝵ fetib sufcipit᷑
ita noui testam̃ti fides ex ĩnocẽtia gr̃e d̾m laudãs
resta illa fet̾unt. in eo tam̃ infidelitatis
rei sunt. qr xp̃o ueniente. iam tempus
noui testamenti a temꝑe uet̾is testamẽ¬
ti nõ distinx̾unt. Dixit eñi d̃s ad caym
Si recte offeras. recte aut̃ nõ diuidas:
petcasti. Quasi obtemꝑaret deo dicẽnti qͥ¬
esce ad te eñi conu̾sio tuis. ꝙ tu dñaberis

Expanded text:
n forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens. reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una, quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse pofructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ovibus et earum adipe suscipitur; ita Novi Testamenti fides ex innocentia gratiae Deum laudans, recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia Christo ueniente iam tempus noui testamenti a tempore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim deus ad Cain: si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti. qui si obtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis
Abbreviated transcription (Latin):
de substantia d̾i. idip̃m existentẽ qd̃ d̃s
est membra sua. uel uestim̃ta sua. uel
arma sua. idest qͥnq elementa cũ ⁊ ip̃a
nichil aliud eẽnt qͣm sb̾stantia d̾i. in te¬
nebraꝵ gente mersisse. ut inqͥnata cape¬
rentur: nõ scd̾m hominẽ quẽ paulus dic̃
de celo celestem. quẽ dicit etia nouissimũ
adam in sp̃m uiuificantẽ: quẽ dicit fac¬

Expanded text:
de substantia dei id ipsum existentem quod deus de substantia dei id ipsum existentem quod deus est, membra sua uel uestimenta sua uel arma sua, id est quinque elementa cum et ipsa nihil aliud essent quam substantia dei, in tenebrarum gente mersisse, ut inquinata caperentur. non secundum hominem, quem Paulus dicit de caelo, quem dicit etiam nouissimum Adam in sp
Abbreviated transcription (Latin):
est. consuleretur. Hoc mͥ q̃runt. qͥ quod
eos mouet. inscͥpturis scĩs tanta aucto¬
ritate firmatis inuenire uolunt. ut habe¬
ant inde instruant᷑: ñ unde rixant᷑. Hordu¬
teni quod aduersus ĩpietatẽ ur̃am. ex apłi
pauli epła ꝓfertur. filiũ d̾i ex semine eẽ
sod̾m cabnem. om̃s codices noui ⁊ uecerer
hñt: om̃s eccł̃ie legunt: om̃s lingne cõsen¬
tiunt. Exuimini gͦ pallio fallacie. qͦ fau¬
stus indutus cũ sibi ꝓposuiss tanqͣm in¬
t̾rogantẽ et dicentẽ. accipis apłm pau¬
lum: sendit ⁊ maxue. Cur etiã non
potius respondit et minime. nͥ qr fallax
aliud qͣm id qd̾ falsum erat R̾ndere nõ
potuid: Quid enĩ accipit apłi pauli: slũ
pͥmũ hominẽ quẽ ille dicit de t̾ra t̾re¬
num. de quo idem dicit. factus est p̾mus
hõ adam in aĩam uiuentẽ. ille aut̃ nũ¬
tiat nescio quẽ pͥmũ hominẽ. nec de t̾ra
t̾renum. nec factũ in aĩam iuuentẽ: s

Expanded text:
est, consuleretur. hoc modo quaerunt, qui, quod est, consuleretur. hoc modo quaerunt, qui, quod eos mouet in scripturis sanctis tanta auctoritate firmatis, inuenire uolunt. ut habeant, unde instruantur, non unde rixentur. Hoc autem, quod aduersus inpietatem uestram ex apostoli Pauli eundum carnem , omnes codices et novi et veteres habent, omnes Ecclesiae legunt, omnes linguae consentiunt. Exuimini ergo pallio fallaciae, quo Faustus indutus, cum sibi proposuisset tanquam interrogautem et dicentem: accipis apostolum Paulum? respondit: et maxime. cur enim non potius respondit: et minime, nisi quia fallax aliud quam id. quod falsum erat, respondere non potuit? quid enim accepit apostoli Pauli? non primum hominem, quem ille dicit de terra terrenum. de quo item dicit: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, ille autem adnuntiat nescio quem primum hominem nec de terra terrenum nec factum in animam uiuentem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
um librũ platurꝰ. ubi quicqd leg̃is scdm
tuam sñiam possit intelligi. Hoc si fe¬
d̾is. nõ de aliqua eius ꝑticula s de toto au¬
dies contradicentẽ & clamantẽ: falsus ẽ.
Quid ages : Quom te conutes: Quam
libri ate ꝓlati originẽ. q̃m uetustatem.
qͣm seriem. successionis testem cibabis: Nã
si hoc fac̾e conab̾is. et nil ualebis:s iu
des in hac re quidẽ eccłie catholice uale¬
at austoritas. que ab ip̃is fundatissimis
consensione firmatur. Itaq si defide exẽ¬
plariũ questio uert̾et᷑. sicut in nõ nullis
que ⁊ pauce sunt. et sacrarũ lict̾arum
studiosis notissime sñiaꝵ uarietates: ꝑ
ex aliq regionũ codicib unde ip̃a doctri¬
na cõmeauit. nr̃a dubitatio diuidicaret᷑
uel si ibi quoꝙ codices uariarent: plures
panciorib aut uecustiores recentiorib
ꝑferrẽt᷑. et si adhuc eẽt incerta uarietaᷤ
p̃cedens. lingua unde illud int̃pretatũ

Expanded text:
um librum prolaturus, ubi quidquid legeris, secundum um librum prolaturus, ubi quidquid legeris, secundum tuam sententiam possit intelligi? Hoc si feceris, non de aliqua ejus particula, sed de toto audies contradicentem et clamantem, Falsus est. Quid ages? quo te convertes? quam libri a te prolati originem, quam vetustatem, quam seriem successionis testem citabis? Nam si hoc facere conaberis, et nihil valebis: et vides in hac re quid Ecclesiae catholicae valeat auctoritas, quae ab ipsis fundatissimis consensione firmatur. Itaque si de fide exemplarium quaestio verteretur, sicut in nonnullis, quae et paucae sunt, et sacrarum Litterarum studiosis notissimae sententiarum varietates; vel ex aliarum regionum codicibus, unde ipsa doctrina commeauit, nostra dubitatio diiudicaretur, uel si ibi quoque codices uariarent. plures paucioribus aut uetustiores recentioribus praeferrentur: et si adhuc esset incerta uarietas, praecedens lingua, unde illud interpretatum
Abbreviated transcription (Latin):
uitate secreta. s quia nulla testificatõis
luce declarati. denescio quo secreto. nesqo
quoꝵ p̃sumptõne ꝓlati sunt. Aliud ẽ gͣ
auctoritate aliqͦꝵ uł libroꝵ uel hommũ
ñ teneri: et aliuid est dicere. iste quidẽ iur
sc̃s est. et omĩa uera scͥpsit. et ista epła
ip̃ius est. s in ea ip̃a hoc eius est. hoc nẽ
est eius. Ibi cum ex aduso audieris ꝓba.
nõ confugias ad exemplaria u̾iora uł plu¬
riũ codicum. uel antiquoꝵ uel lingue p̾ce¬
dentis. uinde hoc in aliam linguã int̾pta¬
tũ est: s dicas. Inde ꝓbo hoc illuis eẽ. ali¬
ud nõ ẽẽ :hoc ꝓ me sonat aliud cont̾ me.
Tu es gͦ regła u̾itatis: Quicqͥd contͣ te fu¬
erit: nõ est uerumeꝰ Quid ⁊ si alius simi¬
li insania. s tam̃ qua tua duricia confri¬
gatur existat. et dicat ĩmo illud qd̾ ꝑ te
sonat falsum est. hoc aut̃ qd̾ contra te
est. uerum est: qͥd acturus es nͥforte ali¬

Expanded text:
ritate secreta, sed quia nulla testificationis ritate secreta, sed quia nulla testificationis luce declarati de nescio quo secreto nescio quorum praesumptione prolati sunt —: aliud est ergo auctoritate aliquorum uel librorum uel hominum non teneri et aliud est dicere: iste quidem uir sanctus omnia uera scripsit et ista epistula ipsius est, sed in ea ipsa hoc eius est, hoc non est eius. ubi cum ex aduerso audieris .. proba." non confugias ad exemplaria ueriora uel plurium codicum uel antiquorum uel linguae praecedentis, unde hoc in aliam linguam interpretatum est. sed dicas: inde probo hoc illius esse, illud non esse. quia hoc pro me sonat, iTu es ergo regula veritatis? quidquid contra te fuerit, non est verum? Quid, si alius simili insania, sed tamen qua tua duritia confringatur, existat et dicat, Imo illud quod pro te sonat, falsum est; hoc autem quod contra te est, verum est? quid acturus es, nisi forte ali
Abbreviated transcription (Latin):
uGustinus respondit. Hoc est qd̃
paulo ante dixi. quia ubi sic mani¬
festa u̾itate isti prefocant᷑ ut obsessi dilu¬
cidis u̾bis sc̃arum scͥpturaꝵ exitũ in eis
fallacie sue reperire nõ possint: id testĩo¬
niũ qd̃ platum est falsũ eẽ s̾ndent. Ouo¬
cem a ueritate fugacem. in amentia ꝑti¬
nacem. Usq adeo inuista sunt que aduer¬
sus uos de diuinis cotlicib ꝓferunt᷑. ut
nõ sit aliud qd̃ dicatis. nͥ eos rẽ falsatos
Que iam auctoritas litt̾aꝵ aꝑiri qͥs sac̃
liber euolui. qd̃ documentũ tuiꝰ lib scͥp¬
ture ad conuincendos errores ur̃os exeri
potest. si hec uox admittit᷑: si alicuius¬
pondis existimatur: Aluid est ipos libros
nõ acciꝑe. et nullo eoꝵ uincłõ detini. qd
pagani de om̃ib libris nr̃is. qd̾ uidei de no¬
uo testamento façiunt. qd̾ deniq nos ip̃i
de urĩs et alioꝵ heticoꝵ si quos suos et
ꝓprios hñt uel dehis qui appellant᷑ apo¬
criphi. nõ qd̾ hñdi nõ sint in aliqͣ aucto¬

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Hoc est. quod paulo ante dixi. quia ubi sic manifesta ueritate isti praefocantur, ut obsessi dilucidis uerbis sanctarum scripturarum exitum in eis fallaciae suae reperire non possint, id testimonium. quod prolatum est. falsum esse respondent. o uocem a ueritate fugacem, in amentia pertinacem! usque adeo inuicta sunt, quae aduersus uos de diuinis codicibus proferuntur, ut non sit aliud, quod dicatis nisi eos esse falsatos. quae auctoritas litterarum aperiri. qui sacer liber euolui, quod documentum cuiuslibet scripturae ad conuincendos errores exeri potest, si haec uox admittitur, si alicuiusponderis aestimatur? aliud est ipsos libros non accipere et nullo eorum uinculo detineri, quod pagani de omnibus libris nostris. quod Iudaei de nouo testamento faciunt, quod denique nos ipsi de uestris et aliorum haereticorum, si quos suos et proprios habent, uel de his. qui appellantur apocryphi — non quod habendi sint in aliqua aucto
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑamus. Ille qͥppe iam resurrexit.ꝙ morᷤ
ei ultra nõ dñabitur. Quẽ ⁊ si nou̾amus
scd̾m carnẽ. cum adhuc moritui ẽẽt. ĩ¬
erat qͥppe ineius corꝑe illa mortalitas. ꝙ
ꝓpͥe carnem appellat apłs: s iam niuic
nõ nouimꝰ Iͥllud eñĩ eius mortale iam ĩ¬
duit ĩmortalitatẽ: unde scd̾m p̾stinam
mortalitatẽ iam caro appellari ñ possit.
Itaq ip̃ius loci contectionẽ. ubi hec snia
est de qua isti calũpniant᷑ consid̾emus.
ut hoc qd̃ dico magis eluceat. Caritas in¬
qͥt xp̃i compellit nos uidicantes hoc. qm̃
unus ꝓ om̃ib mortuuis est. Ergo omnes
mortu sunt. & ꝓ om̃ib mortuus ẽ ut qͥ

Expanded text:
speramus. ille quippe iam resurrexit et mors speramus. ille quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus esset — inerat quippe in eius corpore illa mortalitas, quam proprie carnem appellat apostolus — sed iam nunc non nouimus; illud enim eius mortale iam induit immortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi compellit nos indicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
bis in illo est. iam nos cum illo resurrexisse
testatus est. Unde etiã dicit. Scd̾m suam
miscd̾iam saluos nos fecit: ꝑ lauachrum
regenerationis. Quis aus non intelligat
in lauachro regen̾atõnis spem nobis datã
salutis future. nõ iam salutẽ ip̃am que ꝓ¬
mittitur: Et tam̃ qr certa spes est. tanquã
iã data eẽt eadem salus: saluos nos inquit
fecit. Alio qͥppe loco dilucidissime dicit. Nos
ĩ nobisipĩs ingemiscimꝰ adoptionẽ expec¬
tantes redemptionẽ corꝑis nr̃i. Spe enim
salui facti sumus. Spes aut̃ que uidetur:
ñ est spes. Qd̾ eñi uidet quis qͥd sperat ⁊
Si autẽ qd̃ no uidemus sꝑamus: ꝑ patiẽ¬
tiam expͤtamus. Sicut gͦ hic nõ dixit salui
futuri sumꝰ. s am iam salui fc̃i sumus:
ñdum tam̃ in re s in spe: spe eñi inquit
salui fc̃ĩ sumꝰ. sic ⁊ ibi qd̾ dictũ ẽ amͦ nemi¬
nẽ nouimꝰ scd̾m carnẽ. nõdum in re. s in
in illo iam cõpletũ est qd̃ nobis ꝓmissũ

Expanded text:
exisse testatus est: unde etiam dicit: Secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis. Quis autem non intelligat in lavacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non jam salutem ipsam quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tanquam jam data esset eadem salus: Salvos nos, inquit, fecit. Alio quippe loco dilucidissime dicit: Nos in nobis ipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri; spe enim salvi facti  uidet quis, quid Sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam exspectamus. sicut ergo hic non dixit: salui futuri sumus, sed: amodo iam salui facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus - sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in st, quia in illo iam completum est quod nobis promissum
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus est: et resurrixit. Itaq nos amo¬
do neminẽ nouimꝰ scd̃m carnem. Et si no¬
u̾amus scd̾m carnẽ xp̃m: s iam nunc nõ
noiumꝰ. Certe iam nunc cui uis apparet
ꝓpt̃ resurrectionẽ xp̃i hoc dixisse apłm. qñ¬
quidẽ ista u̾ba illud precessit. ut qui ui¬
uunt iam nõ sibi iuuant. s ei qui ꝑ ip̃is
iam ex ip̃is in xp̃o facta est : Itaq eorũ

Expanded text:
nos amodo neminem nouimus secundum carnem; etsi noueramus secundum carnem Christum, sed iam nunc non nouimus. certe iam nunc cuiuis adparet propter resurrectionem Christi hoc dixisse apostolum, quandoquidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis iam ex ipsis in Christo facta est? itaque eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓ eo qd̾ est putabamus. dic̾et nou̾amuᷤ.
erunt carnem de quib in eodem loco dic̃
itaq nos a modo neminẽ nouuimꝰ scd̃m
carnem. Neꝙ eñi de solo xp̃o id uolens
intelligi. poss dic̾e neminẽ scd̾m carnem¬
ram tanqͣm p̾sentẽ meditabat᷑ qui resurgẽ¬
tes cõmutabunt᷑ amodo inqͥt neminẽ no-¬
uimꝰ scd̃m carnem. idest tam certã spem
tenemꝰ future nr̃e incorruptõnis et ĩmorta¬
litatis: ut amͦ iam in ip̃a noticia gaudea¬
mus. Unde alio loco dicit. Si aut̃ resurrexi¬
stis cum xp̃o. que sursũ sunt q̃rite. ubi xͦ ÷¬

Expanded text:
ut pro eo quod est, putabamus, diceret, Noveramus: erunt carnem, de quibus in eodem loco dicit, Itaque nos amodo neminem novimus secundum carnem. Neque enim de solo Christo id volens intelligi, possram tanquam praesentem meditabatur, qui resurgentes commutabuntur, Amodo, inquit neminem novimus secundum carnem; id est, tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et immortalitatis, ut amodo jam in ipsa notitia gaudeamus. Unde alio loco dicit: Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m caruem apłs nouerat. ꝓpt̾ spem fu¬
ture ĩmortalitatis in cuiꝰ exp̾ectatõe i
uebant: que in xp̃o iam ñ spes. s res
erat. Quẽ & si nouerat scd̾m carnem
cum adhuc moriturus ẽẽt. iam tamen
nõ nouerat. qr eum resurrexisse noue¬
rat et ultra ei mortem ñ dñaturã. Et qr
om̃s in illo et si nondũ re. iam tñ spe hͥ
sumus: sequitur et dicit. Si qua gͥ in¬

Expanded text:
ouerat propter spem futurae immortalitatis, in cuius expectatione bene uiuebant; quae in Christo non iam spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo, etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qua i
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑte corruptam detestanda et abho¬
minanda eoꝵ fabula sõpniat: qͥd est
qd̃ etiã in hoc conatur falłe imꝑitos ⁊
in diuinis scͥpturis minus eruditos. ut
dasse qd̃ scͥpserat ad romanos: aut oĩno
ñ scͥpsisse. qd̾ tamqͣm eiꝰ ꝑfertur filiũ d̾i
ex semine dauid scd̾m carem. Qua tan¬
dem ratione id ostendit: Quia nõ potest
inqͥt utrũq uerũ ẽẽ. et qd̾ in epła est ad
romanos. de filio suo qui factus est ei ex se¬
mine dauid scdm carnem. et qd̃ ait ad
corinthios. ita nos a mͦ neminẽ noiumꝰ
scd̾m carnem. et si nou̾amus scd̾m car¬

Expanded text:
ex parte corruptam, detestanda et aboex parte corruptam, detestanda et abominanda eorum fabula somniat; quid est quod etiam in hoc conatur fallere imperitos, et in divinis Scripturis minus eruditos, ut dasse quod scripserat ad Romanos; aut omnino non scripsisse, quod tanquam ejus profertur, Filium Dei ex semine David secundum carnem. Qua tandem ratione id ostendit? Quia non potest, inquit, utrumque verum esse, et quod in Epistola est ad Romanos, De Filio suo, qui factus est ex semine David secundum carnem ; et quod ait ad Corinthios, Itaque nos amodo neminem novimus secundum carnem: et si noveramus secundum car
Abbreviated transcription (Latin):
sint qͥ ĩmutabunt᷑. in athomo inqͥt. in
ictu ocłi. ĩ nouissima tuba. Canet eñi
tuba ⁊ mortui resurgent incorrupti:
et nos ĩmutabumur. Ad huc forte dicãt
ñ scd̾m hoc mortale et corruptibile cor¬
pus nos in resurrettione cõmutari. sed
unde diceret. S de corpore ab ip̃ius q̃stio¬
nis mitio locutus fu̾it. sicut ip̃a eiꝰ indi¬
cat ꝓpositio. S dicet aliqͥs inqͥt. Quomͦ
resurgunt mortui: Quo aut̃ corꝑore ue¬
niunt: Hic tam̃ conseq̃nt̃ tanqͣm digi¬
to ostendit unde loq̃ret᷑. et subietit dicens.
Oportet eñi corruptibile hoc induere incorru¬
ꝑtelam: et mortale hoc indu̾e ĩmortalita¬
tem. Hec gͦ cum iste neget.cũq ip̃m deum
de quo paulus dicit. ĩmortali ĩcorruptibi¬
li soli deo. honor ⁊ gla. iste corruptibilem
p̾dicet: qñdoquidẽ substantiã eius atq
naturã et totam timuisse ne a tenebꝵ
gente torruꝑetur. et ut cet̾e consułetur

Expanded text:
sint qui immutabuntur, In atomo, inquit, in sint qui immutabuntur, In atomo, inquit, in ictu oculi, in novissima tuba: canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur. Adhuc forte dicant, non secundum hoc mortale et corruptibile corpus nos in resurrectione immutari, sed unde diceret, sed de corpore ab ipsius quaestionis initio locutus fuerit, sicut ipsa ejus indicat propositio, Sed dicet aliquis, inquit, Quomodo resurgunt mortui? quo autem corpore veniunt? Hic jam consequenter tanquam digito ostendit unde loqueretur, et subjecit dicens, Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam, et mortale hoc induere immortalitatem . Haec ergo cum iste neget, cumque ipsum Deum, de quo Paulus dicit, Immortali, incorruptibili, soli Deo honor et gloria , iste corruptibilem praedicet; quandoquidem substantiam ejus atque naturam et totam timuisse ne a tenebrarum gente corrumperetur, et ut caeterae consuleretur,
Abbreviated transcription (Latin):
dam deinde intulit. Hoc aut̃ dico frẽs. qm̃
caro ⁊ sangius regnum d̾i possidere non
possunt. Et ne quisqͣm ip̃am spẽm carniᷤ.
et ip̃am substantiã nõ posse resurg̾e cre¬
didiss: expͥmere uolens quid nũc appel¬
lau̾it carnem et sanguinẽ. qr ip̃am cor¬
ruptionẽ intelligi uoluit que tũc in re¬
surrectione iustoꝵ nõ erit: continuo cõ¬
texuit. neq corruptio in corruptionem
possidebit. Et ne adhuc quisqͣm putaret
nõ illud qd̃ sepultum fu̾it resurrecturũ
S tanqͣm alia tunica ponatur. et abia
melior accipiatur: uolens aꝑtissime de¬
clarare. qr hoc ip̃m in meliꝰ cõmutabit ͤ
sicut uestimenta xp̃i in monte ñ sũt po¬
sita. et alia sumpta. s ip̃a que fuerant ĩ
melius clarificata sunt: sequit᷑ et conte¬
xit dicens. Etce myst̾ium uobis dico. Om¬
nes quidem resurgemus: nõ tñ omnes
ĩmutabun᷑. Et ne adhuc eẽt incertũ qui

Expanded text:
dam, deinde intulit: hoc autem dico, fratres. quoniam dam, deinde intulit: hoc autem dico, fratres. quoniam caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam ipsam speciem carnis et ipsam substantiam non posse resurgere credidisset, exprimere uolens, quid nunc appellauerit carnem et sanguinem, quia ipsam corruptionem intellegi uoluit, quae tunc in resurrectione iustorum non erit, continuo contexuit: neque corruptio incorruptelam possidebit. et ne adhuc quisquam putaret non illud, quod sepultum fuerit, resurrecturum, sed tamquam alia tunica ponatur et alia melior accipiatur, uolens apertissime declarare, quia hoc ipsum in melius commutabitur — sicut uestimenta Christi in monte non susita, et alia sumpta, sed ipsa quae fuerant, in melius clarificata sunt : sequitur et contexit dicens, Ecce mysterium vobis dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes immutabimur. Et ne adhuc esset incertum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
respondet ⁊ maxime. hec omĩa negat¬
Nam nec ihm ex semine daiud accipere¬
uult. nec fc̃m ex muliere : qͣm nõ qd̃ fue¬
rit uel concũbendo uł pariendo corrupta
mulierẽ paulus appellat.s more scͥptu¬
rarũ loquitur. q̃ ip̃m sexum sic appella¬
re consuerunt. sicut in genesi de eua sc̃¬
ptum est .formauit eã ĩ mulierẽ. cum¬
utiꝙ cõmixta uiro nõ fiuiss. NLec.⁊ i pam
mortem xp̃i et sepulturã ꝙ resurrestionẽ acci¬
pit. qͣndo quidẽ xp̃m dicit nec mortale corpꝰ
habuisse. ubi illa uera mors ẽẽt. nec illas
cẏcatrices ueras fuisse quas post resurrectio¬
nẽ discipulis ostendit. cum eis qd̃ et paulus
cõmemorat uiiuis apparuit: nec ip̃am car¬
nem nr̃am resurrecturã incorpꝰ sp̃itale mu¬
tandam. sicut aꝑtissime idem apłs dicit.
Seminat᷑ corpus aĩale surget corpꝰ sp̃ita¬
le. Unde discernens qͥd int̾sit int̾ corpus
animale. et sp̃itale. contexit. qd̾ iam com¬
memoraui de pͥmo adam ꝙ nouissimo a¬

Expanded text:
 maxime, haec omnia negat. nec Iesum ex semine Dauid uult accipere nec factum ex muliere, quam, non quod fuerit uel concumbendo uel pariendo corrupta, mulierem Paulus appellat sed more scripturarum loquitur, quae ipsum sexum sic appellare consueuerunt; sicut in genesi de Eua scriptum est: formauit eam in mulierem, cum commixta uiro non fuisset. nec ipsam mortem Christi et sepulturam et resurrectionem accipit, quandoquidem Christum dicit nec mortale corpus habuisse, ubi illa uera mors esset, nec illas cicatrices ueras fuisse, quas post resurrectionem discipulis ostendit, cum eis, quod et Paulus commemorat, uiuus adparuit; nec ipsam carnem nostram resurrecturam in corpus spiritale mutatam, sicut apertissime idem apostolus dicit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. unde discernens inter corpus animale et spiritale contexit, quod iam commemoraui de primo Adam et nouissimo A
Abbreviated transcription (Latin):
Sebunt. Ilio eñi didtum est scd̃m ip̃am sub¬
stantiã que etiã tunc erit qr ip̃a mutabitur
hoc aut̃ dictũ est scd̾m carnalẽ corruptõis
qͣlitatem. que tunc iam ñ erit. qr mutata
caro ñ corrũpetur. Nou̾amus gͦ xp̃m ẜm¬

Expanded text:
unt. Illud enim dictum est secundum ipsam substantiam, quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur: hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis qualitatem, quae tunc jam non erit, quia mutata caro non corrumpetur. Noveramus ergo Ch
Abbreviated transcription (Latin):
Ante ꝓmiserat ꝑ ꝓpħas suos. in scͥpturiᷤ
sanctis de filio suo. qui factus est ei. ox se¬
mine dauid scd̃m carnẽ. Quid uolunt
ampliꝰ. nisi forte hoc de aliis aliqͥb ꝓpħis
nõ de nr̃is hebreis dictũ uolunt intelli¬
gi ͦ S qͣmqͣm ꝑ quoslib dictum sit: de
illo tamen filio dĩ ꝓmissũ est eungłium
qui factus ei ex semme dauid scdm car¬
nem in qd̃ eungłm segregatũ se dicit apłs

Expanded text:
is sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem . Quid vult amplius? Nisi forte hoc de aliis aliquibus Prophetis, non de nostris Hebraeis dictum velit intelligi? Sed quanquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen Filio Dei promissum est Evangelium, qui factus est ei ex semine David secundum carnem; in quod Evangelium segregatum se dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
la crtatura idest ppłs ĩnouatus ꝑfidem.
lt hẽat int̾im in spe qd̃ in re postea ꝑ¬
Itaq nũc uet̾a tnsicrunt scd̾m spem. qr mͦ
iam nõ est tempꝰ uen̾s testamenti. qͦ tẽꝑa¬
le atꝙ carnale regnum expectet᷑ ado: et
fc̃a sunt omĩa noua scd̾m eandẽ spem. ut
regnum celoꝵ ubi nulla erit mors atq
corruptio ꝓmissum teneamꝰ. In resurrne
aut̃ mortuoꝵ nõ iam scd̾m spem s scd̾m
rẽ ⁊ uet̾a tnsibũt cum mninuca nouissima¬

Expanded text:
va creatura, id est, populus innovatus per fidem, ut habeat interim in spe, quod in re postea pitaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortuorum non iam secundum spem, sed secundum rem et uetera transibunt, cum inimica nouissim
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe more uitam nr̃am futura. que iam i
ip̃o homune mediatore. xp̃o ihũ capite nr̃o
resurgente completa ẽ. ita spe certa medi¬
tatur tanqͣm iam adsit p̃sensq teneat.
Que utiq uita nõ erit scd̾m carnem. sic̃ iã
xp̃i uita nõ est scd̃m earnem. Carnẽ nãq
hoc loco ñ ip̃am corꝑis nr̃i substantiã. qm̃
dñs etiã post resurrestionẽ suam carnem
appellat dicens. palpate et uidete qr spiit̾
ossa ⁊ carnẽ nõ ht̃ sicut uidetis me hr̃e:
s corruptionẽ mortalitatẽq carnis uult
intelligi: que tunc nõ erit in nobis sicut
iam in xp̃o nõ est. Hanc eñi ꝓpͥe carnem
nominabat. etiã cũ de ip̃a resurrectione
satis euident᷑ loãret᷑. et dic̾et qd̾ iam su¬
pͣ cõmemoraui. caro ⁊ sangͥs regnũ d̾i
possidere nõ possunt: neq corruptio in¬
corruptionẽ possidebit. Cum gͦ factum
fu̾it qd̾ ibi conseq̃nt̃ dicit. ecce m ystium
dico uob̾. dm̃s quidẽ resurgemꝰ. ñ tamen

Expanded text:
ppe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente completa est, ita. spe certa meditatur, tamquam iam sit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum Christi vita non est secundum carnem. Carnem namque hoc loco non ipsam corporis nostri substantiam, quam Dominus etiam post resurrectionem suam carnem appellat, dicens, Palpate et videte, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere — sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum fuerit, quod ibi consequenter dicit: ecce mystdico uobis: omnes quidem resurgemus. non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Quare nõ accipis testamentum
uetus: Quia iam p̾uentus sum
nouo. Uet̾i aut̃ et nouo nõ conue¬
nit ut scͥptura testatur. Nam
pannũ inquit nouũ nemo assuit
uestimento uet̾i: alioqͥn maior scissura fi¬
et. Caua g maiorem sicuti uos scissurã fa¬
cere caueo ⁊ xp̃ianã nouitatẽ hebraice ue¬
tustati nõ misceo. Quis eñi nõ etiã sordidũ
iudicet. nouis uestib indutis nõ donare ĩ¬
fi̾orib uet̾es: Quappt̾ ego etrã si natus es¬
sem iudeus ut fuerunt apłi: dignũ tam̃
erat. me nouo accepto testamento uetus
repudiare ut fec̾unt ip̃i. Nũt uo et natu¬
re benesicio consecutꝰ. ut sub seruitutisin
go ñ nascerer. Et xp̃o mͥ ꝓtinus occurrente
cum pleno munere libertatis: qͣm miser
et stultus et insuꝑ ingratus ero. si me ul¬
tro addixero seruituti.: Qiippe paulus
inde galathas arguit: qd̾ in circumcisio¬
nẽ relabentes ad infirma repedarent &
egena clementa quib denuo seriuire uellẽt
Quomͦi gͦ id ego admittam. in quo aliũ ui

Expanded text:
Quare non accipis testamentum uetus ? quia iam praeuentus sum nouo; ueteri autem et nouo non conuenit, ut scriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum nemo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo maiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non donare inferioribus ueteres ? quapropter ego, etiam si natus essem Iudaeus, ut fuerunt apostoli, dignum tamen erat me nouo accepto testamento uetus repudiare, ut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio consecutus, ut sub seruitutis iugo non nascerer, et Christo mihi protinus occurrente cum pleno munere libertatis, quam miser et stultus et insuper ingratus ero, si me ultro addixero seruituti ? quippe Paulus inde Galatas arguit, quod in circumcisionem relabentes ad infirma repedarent et egena elementa, quibus denuo seruire uellent. quomodo ergo id ego admittam, in quo alium ui
Abbreviated transcription (Latin):
atis : Terrã eñĩ chananeoꝵ q̃ manifesta erat
et manifeste illi ppło data est contẽpn̾e uo
et fastidire glamini: qͣi nõ ita t̾rani lumi

Expanded text:
atis? terram enim Chananaeorum. quae manifesta erat et manifeste illo populo data est. contemnere uos et fastidire gloriamini. quasi non ita terram lumi
Abbreviated transcription (Latin):
catorib penas. qd̃ in ignem mittet ar¬
bores que in malicia ꝑseu̾antes fieri bo¬
ne noluerint: cum hoc ipis arborib ma¬
lum sit. D̾s aut̃ ut sepe dixi. nõ dat

Expanded text:
catoribus poenas, quod in ignem mittet arbores, quae in malitia perseuerantes fieri bonae noluerint, cum hoc ipsis arboribus malum sit. deus autem, ut saepe dixi, non dat
Abbreviated transcription (Latin):
delectatur. ut nõ delinquat libramenta
uisticie. nec pacem qͣm diligit uelit cal¬
cari a peccantib s amari a certantib
app̾hendi a uictorib. et ea a carnalib

Expanded text:
delectatur. ut non relinquat libramenta iustitiae nec pacem, quam diligit, uelit calcari a peccantibus,. sed amari a certantibus, adprehendi a uictoribus. et ea carnalib
Abbreviated transcription (Latin):
pseudo xp̃ianos uos ostend̾e: ut ñ solum xͥ¬
ani permores uos conuincendo ꝓ dant. s
etiã imꝑitiores uos cauendo ꝓficiant. Cur
aut̃ serpentẽ pairem nr̃m dicisti: An ex¬
cidit tͥ quẽadmodũ soleatis uiruꝑare de¬
um. qͥ hõi p̾ceptũ in ꝑ adyso dedit: ⁊ lau¬

Expanded text:
pseudochristianos uos ostendere, ut non solum chpseudochristianos uos ostendere, ut non solum christiani peritiores uos conuincendo prodant, sed et inperitiores uos cauendo proficiant. cur autem serpentem patrem nostrum dixisti? an excidit tibi. quemadmodum soleatis uituperare deum, qui homini praeceptum in paradiso dedit, et lau
Abbreviated transcription (Latin):
uenire conamini: Nunqͥd ideo id qd̾ eis
adest destruendũ est̃. ac nõ potius id qd̃
deest. astruendũ est. ficut et ad qͦsdam ĩ¬
ꝑfcõs loq̃ns apłs. ait gaudens ⁊ udens
ut̾am conu̾sationẽ. et id qd̾ deest fidei ue¬
stre in xp̃o : Cernebat utiq quãdã fabͥ¬
cã spiritalem sicut alibi dicit. d̾i edificatõ
estis. et in ea cernebat utrũq. et uncle
gauderet. et unde sarageret. Gaudebat
tilificandũ eẽ sentiebat. Itaꝙ uos reua
xisti semixp̃ianos. qͦs fallatis ⁊ seduca¬
tis ur̃a ꝑu̾sitate insectamini. S si qͥ
adhuc enã tales sunt. siuos pseudo xp̃i¬
anos ẽẽ intellexint. qͣmius captiosis q̃¬
stionũ ur̃arum ꝓpõitõnib ꝓpt̃ id quod
eoꝵ fid̾i deest. respond̾e̾ ñ possut: Ñ tam̃
set̾ndos s deiitandos nos ẽẽ cognoscunt.
Sicut gͥ ur̃a intentio est. semixp̃ianosꝰ
quos decipiatis inqͥrere. sic nr̃a intentõ ẽ

Expanded text:
uenire conamini, numquid ideo id quod eis uenire conamini, numquid ideo id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat utique quandam fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera xisti, semichristianos, quos fallatis et seducatis uestra peruersitate, insectamini. sed si qui adhuc etiam tales sunt, si uos pseudochristianos esse intellexerint, quamuis captiosis quaestionum uestrarum propositionibus propter id, quod eorum fidei deest, respondere non possint, non tamen sequendos, sed deuitandos uos esse cognoscunt. sicut ergo uestra intentio est semichristianos, quos decipiatis, inquirere, sic nostra intentio est
Abbreviated transcription (Latin):
tradustis exrorib. ac uidaice suꝑstitõi
simul ⁊ semnxp̃uanort abunde detera
fallacia. A doctissimo scilic et solo nob post
b̾m patrem nr̃m manicheum studendo a¬
dimanto: nõ ab re tamẽ uisum ẽ fratres
carissimi hec ꝙͦ breuia uobis ⁊ concina
responsa. ꝓpt̾ callidas et astutas cõferen¬
tiũ nob̾cum ꝓpositõnes scͥbere: quo cum
ii dem uos ex more ꝑentis sui serpentis
sitis instructi. Ita eñi fiet. ut ad ea ip̃a que¬
ꝓposuerint religati. ult̾ius huc atq illuc
uagari nõ possint. Ac ne ꝓfusa confusaue
or̃one legentiũ mundarent᷑ ingenia: tã
breuit qͣm distincte ex adu̾so sibi ip̃oꝵ at
uõustinus respondit. Tu semixp̃ian
cauendos putas. quod nos eẽ dicis: no
aut̃ psendo xp̃ianos cauemus qd̾ uos eẽ
ostendimꝰ. Nam qd̃ semũ est. ex quadẽ
parte imꝑfc̃m. ex nulla tñ falsum est.
Quid gͦ si aliqͥd deest fidei eoꝵ qͦs tircum¬

Expanded text:
traductis erroribus, ac Judaicae superstitionis traductis erroribus, ac Judaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia, a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimanto; non ab re visum est, fratres charissimi, haec quoque brevia vobis et concinna responsa, propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones, scribere, quo cum iidem vos ex more parentis sui serpentis sitis instructi. Ita eniproposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerso sibi ipsorum atque AUGUSTINUS respondit: Tu semichristianos cauendos putas, quod nos esse dicis; nos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum, ex nulla tamen falsum est. quid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circum
Abbreviated transcription (Latin):
gente affer cuutate mille¬
iuitanus eloquio suauis.
Ingenio callidus. secta ma¬
nicheus. ac ꝑ hoc nefan¬
do errore ꝑuersus. Noue¬
ram ipse quẽad modũ eũ
cõmemoraui in libris con¬
fessionũ mearũ. Hic quod¬
dam uolumẽ edidit adu̾¬
sus restam xp̃ianam fidem: ꝙ catholicam
u̾itatem. Quod cum uenisset in manus no¬
stras lestumꝙ eẽt a fratrib. desiderauerũt
et iure caritatis ꝑ qͣm eis seruimus fla¬
gitauerũt: ut ei respond̾emus. Hoc aggͥͤ¬
legent. intelligant ꝑ qͣm nicħ sit acutum
ingeniũ. & lingua epolita. nͥ a dño gresp
hoĩs dirigant᷑. Quod multis etiã tardiori¬
b et inualidiorib occulta equitate diuine
miscd̾ie p̃stitũ est: cum młti acerrimi et
facundissimi. deserti ab adiutorio d̾i ad ħ
uelocit̾ ⁊ ꝑtinacit̾ currerent: ut au̾itatis
ua longius aberrarend. Cõmodũ aũ ar¬
bitror sub eius noĩe u̾ba eiꝰ ponẽ ⁊ sb̾ m̃o
Austus dixit. Satis suꝑq in lucẽ iam

Expanded text:
gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerumnes qui haec legent, intelligant quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a Domino gressus hominis dirigantur . Quod multis etiam tardioribus et invalidioribus occulta aequitate divinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi, deserti adjutorio Dei, ad hoc velociter et pertinaciter currerent, ut a veritatis via longius aberrarent. Commodum autem arbitror, sub ejus nomine verba ejus ponere, et sub meo FAUSTUS dixit: Satis superque in lucem jam