comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ quia hoc euangłista narrauit. Cur
enĩ non credunt: illud. qͥa mater eiꝰ et
fr̃s querebant eum: Si autem hoc menti¬
tus est qđ nolunt credere: quomͦ ei credut
xp̃m dixisse qđ nolunt intelligere :
Deinde si xp̃m natum qͥ iam iuueni ad¬
heserat non potuit nosse matheus: unde
potuit xp̃m non natum post tot annos
natus nosse manicheꝰ: Dicturi sunt. sp̃s
sẽs hoc sciebat qͥ erat in manicheo. Ille
sane si sp̃s sc̃s esset: uera dixisset. Sed
car non potiꝰ de.xp̃o. discipłis eiꝰ qͥ etiã
potuerunt siqͥd lateret in reb humanis:
set tam recenti ⁊ presenti memoria eti¬
nem. ⁊ totam originem collegerunt: &̾ ta¬
men ceci⁊ surdi testes dicuntur apłi. Uti¬
nam tu non tm̃ cecus : surdus fuisses. ne
tam uana ⁊ sacrilega disceres: sed etiam
Quia iam preuentus sum nouo. uete¬
ri autẽm ⁊ nouo non conuenit: ut scͥpt᷑a
testatur. Nam pannum nouum inqͥd: ne¬

Expanded text:
si quia hoc euangelista narrauit, cur si quia hoc euangelista narrauit, cur ei non credunt et illud: quia mater eius et fratres quaerebant eum? si autem hoc mentitus est, quod nolunt credere, quomodo ei credunt Christum dixisse. quod nolunt intellegere? deinde si Christum natum. quia iam iuueni adhaeserat. non potuit nosse Matthaeus, unde potuit Christum non natum post tot annos natus nosse Manichaeus ? dicturi sunt: spiritus sanctus hoc sciebat, qui erat in Manichaeo. ille sane si spiritus sanctus esset, uera dixisset. sed cur non potius de Christo discipulis eius, qui etiam potuerunt, si quid lateret in rebus humanis, sed tam recenti et praesenti memoria etium carnem et totam originem conlegerunt? et tamen caeci et surdi testes dicuntur apostoli. utinam tu non tantum caecus et surdus fuisses, ne tam uana et sacrilega disceres, sed etiam quia iam praeuentus sum nouo; ueteri autem et nouo non conuenit, ut scriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum ne
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊ sequerem᷑ preire dignatus ẽ. Qua¬
ꝓpter iste qui in eo qđ putat palmare
sic uincit᷑: quã iaceat ⁊ inuoluat᷑ in ce¬
teris. animaduertendum ẽ: qͥ ppe qͥ ꝓpt̾ea
dicit non credendum apłis. qui eiꝰ non
soliun diuinam sed etiam humanam na¬
tiuitatem anuntiauer̃t. qͥa pꝰea uueni ad¬
heserunt. & nec uidere eum natum.
nec se hoc audisse ab illo dixerunt. Cur
gͦ credunt ioħi dicenti. in principio erat
uerbum & uerbum erat apud deum et
deus erat uerbum. hoc erat inpͥncipio a¬
pud dm̃. omĩa ꝑ ipsum facta sunt et sine¬
ipso factum ẽ nichil: & cetera que illis
quãuis non intelligentib tam̃ placent.
Dicant ubi hoc ioħes uiderit: aut ubi
se hoc ab ipso dño audisse dixerit. Qc quid
enim dixerint unde hoc ioħes scire potue¬
rit: inde credimꝰ etiã omnes anuntiatores
natiuitatis xp̃i. id qđ annuntiauerunt
scire potuisse. Deinde quero unde credars
dixisse dñm que mͥ mater aut qͥ fratres

Expanded text:
ut sequeremur, praeire dignatus est. quaut sequeremur, praeire dignatus est. quapropter iste, qui in eo, quod putat palmare, sic uincitur, quam iaceat et inuoluatur in ceteris animaduertendum est. quippe qui propterea dicit non credendum apostolis, qui eius non solum diuinam, sed etiam humanam natiuitatem adnuntiauerunt, quia postea iuueni adhaeserunt et nec uiderunt eum natum nec se hoc ab illo audisse dixerunt. cur ergo credunt Iohanni dicenti: in principio erat. uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; hoc erat in principio apud deum; omipso factum est nihil et cetera, quae illis quamuis non intellegentibus tamen placent? dicant. ubi hoc Iohannes uiderit aut ubi se hoc ab ipso domino audisse dixerit. quicquid enim dixerint, unde hoc Iohannes scire potuerit, inde credimus etiam omnes adnuntiatores natiuitatis Christi id, quod adnuntiauerunt, scire potuisse. deinde quaero, unde credant dixisse dominum: quae mihi mater aut qui fratres?
Abbreviated transcription (Latin):
quã siqͥs cecum ⁊ surdum testem in iudi
non accipiat genealogiam iħu xp̃i:
ibi aꝑtissime uictus ostendit᷑ legentib
que supra diximꝰ de filio hominis qđ
tam crebro se xp̃c eẽ testatur. ⁊ de filio
dei quomͦ idem ipse sit ⁊ filiꝰ hominis :
quomͦ scd̾m diuinitatẽ non habeat ge¬
nus in terra: scđm carnem autem sit
na testatur. Unde oportet eum credi ⁊
intelligi ⁊ a patre exisse ⁊ de celo ue¬
nisse: ⁊ hic tamen uerbum carnem fac¬
tum inter homines habitasse. Qđ si ꝓpte¬
rea putant eum non habuisse in terra
matrẽ uł genus quia dixit que m̃ mat̃
uel qui fr̃s: suꝑẽ ut etiam discipłos eius
quib hoc exemplũ in se ipso prebuit.
ut terreni generis necessitudinẽ ꝓpter
regnum celoꝵ contẽpnerent. affirmes
non habuisse patres: quia dixit eis ne
it. hoc ipse de matre : frĩbus prior fe¬
cit: sicut ⁊ alia multa in quib se nob̃
ut eum imitaremur exemplũ prebere

Expanded text:
quam si quis caecum et surdum testem in judicquam si quis caecum et surdum testem in judicnon accipiat genealogiam Jesu Christi, ibi apertissime victus ostenditur, legentibus quae supra diximus de Filio hominis, quod tam crebro se Christus esse testatur , et de Filio Dei, quomodo idem ipse sit et filius hominis ; quomodo secundum diuinitatem non habeat genus in terra, secundum carnem autem sit ica doctrina testatur. unde oportet eum credi et intellegi et a patre exisse et de caelo uenisse et hic tamen uerbum carnem factum inter homines habitasse. quodsi propterea putant eum non habuisse in terra matrem uel genus, quia dixit: quae mihi mater uel qui fratres? superest, ut etiam discipulos eius, quibus hoc exemplum in se ipso praebuit, ut terreni generis necessitudinem propter regnum caelorum contemnerent, adfirment non habuisse patres, quia dixit eis: neit, hoc ipse de matre et fratribus prior fecit, sicut et alia multa, in quibus se nobis, ut eum imitaremur, praebere et,
Abbreviated transcription (Latin):
Mulce quidem funt cause: sed palmarti
illa quia nec ipse ore suo usquã se patrẽ
fatetur habere aut genus in terra. sed
e contra quia non sit de hoc mundo. qr
a patre deo ꝓcesserit. quia descenderit
de celo: quia non sibi sint mater ⁊ fr̃s
nͥ qui fecerint uoluntatẽ patris sui qͥ
in celis est: ⁊ ad hec ipsi illi qui has ei
genealogias ascribunt. non eum ante
natiuitatem cognouisse uidentur. sed
neq statim ut natus ẽ. quo crederent᷑
ea scͥpsisse que erga eum oculis suis ui¬
derint gestaͥ sed iuueni iam ⁊ maturo
coniuncti sunt ei. idẽ annoꝵ ferme
trigin ta: si quidem ⁊ ea etas ascribi
diumis potest sine blasphemia. quare
cũ in omĩtestimonio ueritatis hoc queri
semꝑ soleat. utrũ ne quis audierit an
uiderit: isti uͦ nec audisse se fateant᷑ ab
ipso generationis hunc ordinẽ aut qͥa
omnino sit natus. nec uidisse oculis qͥa
longo post tempore id est post baptis
mum cognouerint eum: mͥ ⁊ om̃i recte
iudicanti tam stultũ uidetur hoc cred̾e.

Expanded text:
multae quidem sunt causae, sed palmaris illa, quia nec ipse ore suo usquam se fatetur patrem habere aut genus in terra, sed e contra, quia non sit de hoc mundo, quia a patre deo processerit, quia descenderit de caelo, quia non sibi sint mater et fratres, nisi qui fecerint uoluntatem patris sui, qui in caelis est. et ad haec illi ipsi. qui has ei genealogias ascribunt, non eum ante natiuitatem cognouisse uidentur, sed neque statim, ut natus est, quo crederentur ea scripsisse, quae erga eum oculis suis uiderint gesta, sed iuueni iam et maturo coniuncti sunt ei, id est annorum ferme triginta, siquidem et aetas ascribi diuinis potest sine blasphemia. quare cum in omni testimonio ueritatis hoc semper quaeri soleat, utrumne quis audierit, an uiderit, isti uero nec audisse se fateantur ab ipso generationis hunc ordinem aut quia omnino sit natus, nec uidisse oculis, quia longo posmum cognoverint eum: mihi et omni recte judicanti, tam stultum videtur hoc credere,
Abbreviated transcription (Latin):
& panis deceptoꝵ. Si gͦ nec scͥpturarũ
auctoritatis antiqͥtas. nec miraculorum
potestas. nec moꝵ sanitas. nec rationis
ueritas uos asserit: abite confusi. ⁊ redi¬
te confessi. ipsum eẽ xp̃m omium in se
credentiũ saluatorẽ. cuius nomen ⁊ cuiꝰ
eccł̃iam ita exhibent presentia tẽ pora
sicut preterita nuntiarunt. non ꝑ quẽ¬
libet decauernosis latebris ꝓcedentẽ: s.
quadam gente ⁊ qͦdam regno ad hoc ꝓ¬
pagato ⁊ instituto. ut ibi de illo cuncta
figuris ỹnuntiarent᷑ que nunc ex p̾ssa
reb agnoscerent᷑. ⁊ ibi ꝑ ꝓpħas p̾dicta

Expanded text:
et panis deceptorum. si ergo nec scripturarum et panis deceptorum. si ergo nec scripturarum auctoritatis antiquitas nec miraculorum potestas nec morum sanitas nec rationis ueritas uos adserit. abite confusi et redite confessi ipsum esse Christum omnium in se credentium saluatorem: cuius nomen et cuius ecclesiam ita exhibent praesentia tempora, sicut praeterita nuntiarunt. non per quemlibet de cauernosis latebris procedentem, sed quadam gente et quodam regno ad hoc propagato et instituto. ut ibi de illo cuncta figuris praenotarentur, quae nunc expressa rebus agnoscerentur, et ibi per propheta
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ꝓfertis: quã rationẽ. quam ueritatẽ:
fabula illa ẽ. longa ⁊ uana. puerile ludi¬
dibrium. ⁊ muliebre auocamentũ. ⁊ an¬
culare deliramentũ: continens initum
truncum. & medium putridum. ⁊ finem
rumosum. Cum enĩ uobis ex eiꝰ initio
dictum fuerit. immortali. inuisibili.
incorruptibili deo. qͥd factura erat geis
tenebrarum. si cum ea pugnare noluisset:
& de medio eiꝰ. quomͦ est incorruptibilis
& incontaminabilis deus. cuiꝰ membra
in pomis ⁊ holerib manducando ⁊ dige¬
rendo conteritis ut purgetis: & de fine eiꝰ.
qͥd fecit anima misera ut in globo tene¬
braꝵ ꝑpetuo uinculo puniat᷑. que non
suo uicio s alieno maculata. deo suo
deficiente mundari non potuit. quo
mittente polluta est: Hesitantib uobis
& qͥd respondeatis non inuenientibꝰ. con¬
spiciunt᷑ tam multi. ⁊ tam grandes. &
tam preciosi codices ur̃i. ⁊ multũ dolent᷑
labores antiquarioꝵ ⁊ saccelli miseroꝵ:

Expanded text:
quid profertis? quam rationem, quam ueritatem? quid profertis? quam rationem, quam ueritatem? fabula illa est longa et uana, puerile ludibrium et muliebre auocamentum et aniculare deliramentum continens initium truncum et medium putridum et finem ruinosum. cum enim uobis ex eius initio dictum fuerit: inmortali, inuisibili, incorruptibili deo quid factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset ? et de medio eius: quomodo est incorruptibilis et incontaminabilis deus, cuius membra in pomis et oleribus manducando et digerendo conteritis. ut purgetis? et de fine eius: quid fecit anima misera, ut in globo tenebrarum perpetuo uinculo puniatur. quae non suo uitio, sed alieno maculata deo suo deficiente mundari non potuit, quo mittente polluta est? haesitantibus uobis et quid respondeatis non inuenientibus conspiciuntur tam multi et tam grandes et tam pretiosi codices uestri et multum dolentur labores antiquariorum et saccelli miserorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse sunt qͦͤ testimonium ꝑhibent de m
& si crederetis moysi crederetis ⁊ michi
de me enĩ ille scͥpsit. & habent ibi moy¬
sen ⁊ ꝓpħas audiant eos: & si moysen
ꝓpħas non audiunt. nec siquis a mortuis
resurrexerit credent ei. Unde huc exists
unde confiditis: Scͥpturas tanta auctori¬
tate firmatas cõmendatasq respuitis. mi¬
racula non facitis: que si faceretis etiam
ipsa in uobis caueremus: prestruente nos
dño ⁊ dicente. exurgent multi pseudo
gia multa. ut fallant si fieri potest etiã
electos. Ecce predixi uobis. Usq adeo ni¬
chil credi uoluit adu̾sus confirmatam
scͥpturarũ auctoritatẽ. que fidem suam
reb ipsis ꝓbat: que ꝑ tempoꝵ successio¬
nes hec impleri ⁊ effici ostendit. que tan¬
to anteqͣm fierent p̃nuntiauit. Restat ut
rationẽ uos exhibere dicatis. tam certam
⁊ inuictam: ut ꝑ se ipsam declarata ueri¬
tate. nuillam testis auctoritatem. nullã
miracłi ueritatẽ reqͥrat. Quid dicitis.

Expanded text:
nt de me, et: si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit, et: habent ibi Moysen et proph etas, audiant eos, et: si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent ei! unde huc existis? unde confiditis? scripturas tanta auctoritate firmatas commendatasque respuitis, miracula non facitis: quae si faceretis. etiam ipsa in uobis caueremus praeinstruente nos domino et dicente: exurgent multi pseudocgia multa, ut fallant, si fieri potest, etiam electos; ecce praedixi uobis. usque adeo nihil credi uoluit aduersus confirmatam scripturarum auctoritatem, quae fidem suam rebus ipsis probat, quae per temporum successiones haec inpleri et effici ostendit, quae tanto antequam fierent, praenuntiauit. Restat, ut rationem uos exhibere dicatis, tam certam et inuictam, ut per se ipsam declarata ueritate nullam testis auctoritatem, nullam miraculi ueritatem requirat. quid dicitis ?
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. ⁊tu dominaberis illius: ad se conuer¬
tisset peccatũ suum. sibi hoc tribuens. ⁊
confitens dõ: ac sic aditus indulgentie
gr̃a ipse peccato suo dominaretur. non
illo sibi dominante. seruus peccati frẽm
occideret in nocentem. Sic ⁊ Iudei in qͦꝵ
hec figura gerebant᷑. si quiescere ã sua
ꝑturbatione.⁊ tẽpus salutis ꝑ grãm
in peccatoꝵ remissionẽ cognoscentes

Expanded text:
eius, et tu dominaberis illius, ad se conuereius, et tu dominaberis illius, ad se conuertisset peccatum suum sibi hoc tribuens et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante seruus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissione cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
quo cum in forma dei eẽt non rapinam
arbitratus est eẽ se equalem deo. sed semet
ipsum ex in aniuit formã serui accipiens:
Creliquisse etiã matre. synagogam iudeoꝵ
ueteri testamento carnalit̃ inherentẽ: et
adhesisse uxori sue sce eccłie. ut pace noui
testamenti eent duo in carne una: Quia
cum sit deus apud patrẽ ꝑ quẽ facti sumꝰ:
factus ẽ ꝑ carnem particeps noster. ut illiꝰ
capitis corpus ẽẽ possimꝰ SSicut cayn sa¬
crificium ex terre fructib reꝓbatur. abel
aũt sacrificium ex ouib ⁊ earum adipe
suscipiturꝰ ita noui testam̃ti fideᷤ ex inno¬
centia gr̃e deum laudans. ueteris testam̃ti
terrenis oꝑib anteponit᷑: qͥa ⁊ si ante
iudei recte illa fecerunt: in eo tamen in¬
fidelitatis rei sunt. qͥa xp̃o ueniente iã
tempus noui testamenti a tempore uet̾is
testamenti non distinxerunt. Dixit enĩ
ds̃ ad cayn. Si recte offeras. recte aũt
non diuidas: peccasti. Qui si obtẽꝑasset
deo dicenti quiesce. ad te enĩ conuersio

Expanded text:
rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens. reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una, quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse possemus? Sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudaei recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia Christo ueniente iam tempus noui testamenti a tempore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim deus ad Cain: si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti. qui si obtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuersio
Abbreviated transcription (Latin):
non legunt: & ne fidelis ac diligens lec¬
tor me reprehendat. cum plura euiden¬
ciora reppererit. qđ ista potissimũ posue¬
rim que mͥ occurrere in presentia po¬
tuerunt. Inuenietis enĩ multa que om¬
nino nec tali saltem indigeant ammo¬
nitione: quali mͦ usus sum in uerbis ia¬
cob Quis enĩ iam querat expositorẽ dũ
legit uelut ouis ad uictimam ductus
est. ⁊ omĩa que illic multipliciter et
euidenter dicuntur: quia liuore eiꝰ sana¬
ti sumꝰ. qͥa peccata nr̃a ipse portauit :
Quis non quasi euangłium cantari ar¬
bitret᷑. foderunt manus meas ⁊ pedeᷤᷤ.
dinumerauerunt omĩa ossa mea̾ ipsi
uero considerauerunt & conspexerins

Expanded text:
non legunt, et ne fidelis ac diligens lecnon legunt, et ne fidelis ac diligens lector me reprehendat, cum plura euidentiora reppererit, quod ista potissimum posuerim, quae mihi occurrere in praesentia potuerunt; inuenietis enim multa, quae omnino nec tali saltem indigeant admonitione, quali modo usus sum in uerbis Iacob. quis enim iam quaerat expositorem, dum legit: uelut ouis ad uictimam ductus est, et omnia, quae illic multipliciter et euidenter dicuntur: quia liuore eius sanati sumus, quia peccata nostra ipse portauit? quis non quasi euangelium cantari arbitretur: io derunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et consp
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ad iungatet in sanguine uue anuc¬
tum suum. Iam uero fulgere oculos
eiꝰ a uino. illa in corpore eiꝰ menbra
cognoscunt: quib donatũ est sc̃a qua¬
dam ebrietate alienate mentis. ab in¬
fra labentib temporalibꝰ. eternã lucẽ
sapientie contueri. Unde qͥddam pau¬
lo ante cõmemorauimꝰ. dicente paulo
Siue eiũ mente excessimꝰ deo. Hi sunt
fulgentes ocłi a uino. Sed tamen quia
sequitur. siue temꝑantes sumuᷤᷤ uobil.
nec paruuli relinquunt᷑ adhuc nutri¬
endi lacte : quia & hic sequit᷑. & den¬
tes candidiores lacte. Quid ad hec res¬
pondetis in sani: Nempe ista manifes¬
ta sunt: nẽ pe om̃s non dico calũpnias
contradictionis. sed etiã nebulas con¬
dubitationis expellunt. Talia querice
primo in illis libris: talib primo cre¬
dite: que nunc a me nec omĩa commne¬
morari possunt quia nimiũ est. nec
multa quia longuni est. nec pauca uel¬
lemꝰ ne sola existiment᷑ ab eis qui illa

Expanded text:
quid adiungat: et in sanguine uuae amicquid adiungat: et in sanguine uuae amictum suum. iam uero fulgere oculos eius a uino, illa in corpore eius membra cognoscunt, quibus donatum est sancta quadam ebrietate alienatae mentis ab infra labentibus temporalibus aeternam lucem sapientiae contueri. unde quiddam paulo ante commemorauimus dicente Paulo: siue enim mente excessimus, deo. hi sunt fulgentes oculi a uino. sed tamen quia sequitur: siue temperantes sumus, uobis, nec paruuli relinquuntur adhuc lacte nutriendi, quia et hic sequitur: et dentes candidiores lacte. Quid ad haec respondetis, insani ? nempe ista manifesta sunt, nempe omnes, non dico calumnias contradictionis sed etiam nebulas dubitationis expellunt. talia quaerite primo in illis libris, talibus primo credite, quae nunc a me nec omnia commemorari possunt, quia nimium est, nec multa, quia longum est, nec pauca uellem. ne sola existimentur ab eis. qui illa
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant. Sunt enĩ littere certissime
hystorie ipsoꝵ quoq iudeoꝵ. qͥbus
ostendit᷑ primũ herodem alienigenã
regem fuisse in gente iudeoꝵ: quo
tempore xp̃c natus ẽ. Ita non defuit
rex de semine iuda: donec uenirent
que reposita erant illi. Sed quia
tio gentium. Ipse alligauit ad uinean
pullum suum idẽ ppłm suum: in cil¬
nitentiã. appropinquauit enĩ regi
celoꝵ. Popłm autem gentium illi cog
tum in quo etiã sedit ducens eum
in iherłm idẽ in uisionẽ pacis: doces
mansuetum uias suas. Si non lauat
in umno stolam suam: ipsa est enim
gloriosa eccłia quã sibi exibet non
habentem macłam aut rugam. cui dr̃
etiam ꝑ ysaiam. Si fuerit peccata
ur̃a sicut fenicium: tanquã niuem
dealbabo. Unde nͥ dimissis peccatis :
In quo gͦ uino nisi illo de dicit᷑ quo. ql¬
pro multis effundet᷑ in remissionem
peccatoꝵ: Ip se est enĩ botrus ille qu
pependit in ligno. ꝑ ꝑterea & hic iude

Expanded text:
fuerant. sunt enim litterae certissimae fuerant. sunt enim litterae certissimae historiae ipsorum quoque Iudaeorum, quibus ostenditur primum alienigenam Herodem regem fuisse in gente Iudaeorum, quo tempore natus Christus est. ita non defuit rex de semine Iuda, donec uenirent, quae reposita erant illi. sed quia tio gentium; ipse alligauit ad uineam pullum suum, id est populum suum in cilnitentiam; adpropinquauit enim regnum caelorum. populum autem gentium illi subdtum, in quo etiam sedit ducens eum in Hierusalem, id est in uisionem pacis, docens mansuetos uias suas. si non lauat in uino stolam suam: ipsa est enim gloriosa ecclesia. quam sibi exhibet non habentem maculam aut rugam; cui dicitur etiam per Esaiam: si fuerint peccata uestra sicut phoenicium. tamquam niuem dealbabo. unde nisi de dimissis peccatis ? in quo ergo uino nisi illo, de quo dicitur, quod pro multis effundetur in remissionem pecca- , torum? ipse est enim botrus ille, qui pependit in ligno. propterea et hic uide,
Abbreviated transcription (Latin):
tib ppłis xp̃ianis qͥcumq illi adhuc
aduersant᷑: si non eum ad orauerunt
filii iacob in reliquiis q̃ ꝑ electionẽ
gre salue facte sunt: si non ipse ẽ catu¬
lus leonis. qm̃ nascendo ꝑariuilus factꝰ
est. Ipter hoc additũ. de germinatione
filius meus. Causa qͥppe reddita est qua¬
re catulus : in cuiꝰ laude alibi scriptum
ẽ. Catulus leonis fortior iumentis: hoc
est etiam paruulus fortior maioribus.
Si non ascendit in cruce. recumbens
inclinato capite reddidit sp̃mꝰ si non
dormiuit ut leo. qͥa ⁊ in ipsa morte
non ẽ uictus s uicit: & ut catulus le¬
onis. inde enim mortuus unde ⁊ natꝰ:
si non ille eum suscitauit a mortiuis.
quem nemo hominum uidit nec uide¬
dere potest. Eo enĩ quo dictum est
quissuscitauit eum: satis ex pressa est
tanquam ignoti significatio. Si defu-¬
it priceps ex iuda. et dux ex femo¬
rib eiꝰ: donec uenirent oportuno tem¬
pore que ꝓmissa tanquam reposita

Expanded text:
tibus populis christianis, quicumque illi adhuc tibus populis christianis, quicumque illi adhuc aduersantur; si non eum adorauerunt filii Iacob in reliquiis, quae per electionem gratiae saluae factae sunt; si non ipse catulus est leonis, quoniam nascendo paruulus factus est — propter hoc additum: de germinatione filius meus. causa quippe reddita est, quare catulus, in cuius laude alibi scriptum est: catulus leonis fortior iumentis, hoc est etiam paruulus fortior maioribus si non ascendit in cruce recumbens, cum inclinato capite reddidit spiritum; si non dormiuit ut leo, quia et in ipsa morte non est uictus, sed uicit, et ut catulus leonis - inde enim mortuus unde et natus — si non ille eum suscitauit a mortuis, quem nemo hominum uidit nec uidere potest — eo enim, quod dictum est: quis suscitabit eum? satis expressa est tamquam ignoti significatio — si defuit princeps ex Iuda et dux ex femoribus eius. donec uenirent oportuno tempore, quae promissa tamquam reposita
Abbreviated transcription (Latin):
te nemo dubitat ꝓphetantis ꝑsonam
eẽ dilucidatam. Audiamꝰ gͦ qͥd dicat
filio suo iude: de cuius tribu xp̃c ue¬
nit ex semine dauid scđm carnem.
sicut apłica doctrina testatur. Iuda
inqͥt te laudent fr̃es tui. Manus tue
suꝑ dorsa inimicoꝵ tuoꝵ: adorabunt
te filii patris tui. Catulus leonis iuda.
de germinatione filius meus. Ascendis¬
ti recumbens: dormisti ut leo: et ut
catulus leonis. Quis suscitauit eum :
Non deerit princeps ex iuda. ⁊ dux
de femorib eiꝰ. donec ueniant que re¬
posita sunt ei: ⁊ ipse expectatio gen¬
tium. Alligans ad uineam pullum
suum: ⁊ cilicio pullum asine. laua¬
uit in uino stolam suam: ⁊ in sangui¬
ne uue amictum suum. fulgentes ocu¬
li eius a uino: & dentes candidiores lac¬
te. falsa sint ista. obscura sint ista. si
ruerunt: si non eum laudant fr̃s eiꝰ
eiꝰ suꝑ dorsa mimicoꝵ eiꝰ: si non depri¬
muntur atq curuant᷑ ad t̾ram crescen¬

Expanded text:
te nemo dubitat prophetantis personam te nemo dubitat prophetantis personam esse dilucidatam. audiamus ergo, quid dicat filio suo Iudae, de cuius tribu Christus. uenit ex semine Dauid secundum carnem. sicut apostolica doctrina testatur. Iuda, inquit, te laudent fratres tui; manus tuae super dorsa inimicorum tuorum, adorabunt te filii patris tui. catulus leonis Iuda, de germinatione filius meus, ascendisti recumbens, dormisti ut leo et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uino et dentes candidiores lacte. falsa sint ista. obscura sint ista, si ruerunt, si non eum laudant fratres eeius super dorsa inimicorum eius; si non deprimuntur atque curuantur ad terram crescen
Abbreviated transcription (Latin):
iIn theatris que uenerant᷑ in templis:
in turpitudine nimiũ liberi. in suꝑsti¬
tione nimium serui. Nobis autẽ qͥsqͥs
acerit non ideo illa uel gesta uel scͥp¬
ta ut xp̃c in eis intelligatur: excepta
ipsa tanta consonantia rerum p̃figu¬
ratarum ⁊ nunc impletarum. aliis pre¬
sagiis ꝓpħicis aꝑtis manifestisq feriet᷑:
sicuti est illud. in semine tuo benedicen¬
tur om̃s gentes. Hoc dictum est ad a
braham: hoc ad ysaac. hoc ad iacob.
Unde non unmerito dicit. ego sum
comple turꝰ utiq in benedictione
om̃ium gentium. qđ ex eoꝵ semine
ꝓmisit. Nec inimerito ipse abraham
cum eiꝰ seruus ei iurasset. sub femore
suo iussit eum ponere manum: scienᷤ
inde uenturam carnem. xp̃i. in quo
cierim. qua cecitate animi leg̾it faustꝰ.
ubi uocauit iacob filios suos. & dixit.
congregamini ut nuntiem uobis q̃
occursura sunt uobis in nouissimis
diebus: congregamini ⁊ audite filii
iacob. audite isrł patrem ur̃m. Hic cer¬

Expanded text:
in theatris, quae uenerantur in templis. in theatris, quae uenerantur in templis. in turpitudine nimium liberi. in superstitione nimium serui. Nobis autem quisquis dixerit non ideo alia uel gesta uel scripta, ut Christus in eis intellegatur, excepta ipsa tanta consonantia rerum praefiguratarum et nunc inpletarum aliis praesagiis propheticis apertis manifestisque ferietur, sicuti est illud: in semine tuo benedicentur omnes gentes. hoc dicbraham, hoc ad Isaac, hoc ad Jacob . Unde non immerito dicit, Ego sum completurus utique in benedictione omnium gentium, quod ex eorum semine promisit. Nec immerito ipse Abraham, cum ejus servus ei jurasset, sub femore suo jussit eum ponere manum, , sciens inde venturam carnem Christi, in quo cierim, qua caecitate animi legerit Faustus, ubi vocavit Jacob filios suos, et dixit: Congroccursura sunt uobis in nouissimis diebus: congregamini et audite. filii Iacob: audite, Israhel, patrem uestrum. hic cer
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Ut tam̃ aliqͥd diceretꝰ inferiores
corporis partes qua urina ⁊ fimꝰ ege¬
runt᷑. illo ostio significari ausus est
credere: ausus ⁊ dicere. ausus ⁊ scribere.
lon mirum si ostio non inuento sic er¬
rauit. Qđ si ad xp̃m transisset: ablato
uelamine. sacramenta eccłie manantia
ex latere hominis illius inuenisset.
imiuersum textũ diuine scͥpture. li¬
cet considerare ⁊ cõparare sensus eoꝵ
conant᷑. Nec pagani nobis in hoc ob-¬
strepunt: neq enĩ audent contradice̾
ne illa non solum dicta sed etiam
sacta figurate accepta inter p̃temur
ad xp̃m intelligendum: presertim
quia ea que p̃nuntiata intelligimꝰ.
etiã demonstramꝰ impleta: cum fabu¬
las suas ut aliquo mͦ cõmendent ad
nescio quas phisiologias uł theologias
idẽ rationes naturales uel diuinas int̃¬
pretando referre conent᷑: ex parte ple¬
ne satis indicantes qualia sint. ex par¬
ce autẽ dissimulantes. dum ea rident

Expanded text:
cit. ut tamen aliquid diceret, inferiores cit. ut tamen aliquid diceret, inferiores corporis partes, qua urina et fimus egeruntur, illo ostio significari ausus est credere, ausus et dicere, ausus et scribere. non mirum. si ostio non inuento sic errauit. quodsi ad Christum transisset, ablato uelamine sacramenta ecclesiae manantia ex latere hominis illius inuenisset. uniuersum textum diuinae scripturae licet considerare et conparare sensus eoruconantur. Nec pagani nobis in hoc obstrepunt; neque enim audent contradicere, ne illa non solum dicta sed etiam facta figurate accepta interpretemur ad Christum intellegendum, praesertim quia ea, quae praenuntiata intellegimus. etiam demonstramus inpleta, cum fabulas suas ut aliquo modo commendent, ad nescio quas physiologias uel theologias, id est rationes naturales uel diuinas interpretando referre conentur ex parte plene satis indicantes, qualia sint; ex parte autem dissimulantes. dum ea rident
Abbreviated transcription (Latin):
toni equare non dubitant: ⁊ conatꝰ
est aliqua interpretari. non ad xp̃m
intelligendum in quẽ non credidera
sed ut inde magis appareret quantũ
intersit utrũ ad xp̃m referas omĩa ꝓ¬
pter quẽ uere sic dicta sunt. an preter
illum quaslibet coniecturas quolibet
mentis a cumine ꝑ sequaris: qͣntumq
ualeat qđ a płs ait. cum transieris ad
dñm auferetur uelamen. Ut enĩ qͥd¬
dam eiusdem philonis cõmemoren
archam diluuii scđm rationẽ huma¬
ni corporis fabricatã uolens intelli¬
gi: tanquã menbratim omĩa ꝑtrac¬
tabat. Cui subtilissime numerorum
etiam regulas consulenti. congruen¬
ter occurrebant omĩa que ad intelli¬
gendum xp̃m nichil impedirent. qͣn
in corpore humano. etiam ille huma¬
ni generis saluator apparuit: nec tañ
cogerent. quia corpus humanum ẽ utiq
hominũ ceteroꝵ. At ubi uentum est ad
ostium qđ in arche latere factum ẽ:
om̃is humani ingenii coniectura defe¬

Expanded text:
toni aequare non dubitant, et conatus toni aequare non dubitant, et conatus est aliqua interpretari non ad Christum intellegendum, in quem non crediderat, sed ut inde magis adpareret, quantum intersit. utrum ad Christum referas omnia, propter quem uere sic dicta sunt, an praeter illum quaslibet coniecturas quolibet mentis acumine persequaris, quantumque ualeat quod apostolus ait: cum transieris ad dominum, auferetur uelamen. ut enim quiddam eiusdem Philonis commemorem, arcam diluuii secundum rationem humani corporis fabricatam uolens intellegi tamquam membratim omnia pertractabat. cui subtilissime numerorum etiam regulas consulenti congruenter occurrebant omnia, quae ad intellegendum Christum nihil inpedirent, quoniam in corpore humano etiam ille humani generis saluator adparuit, nec tamen cogerent, quia corpus humanum est utique et hominum ceterorum. at ubi uentum est ad ostium, quod in arcae latere factum est, omnis humani ingenii coniectura defe
Abbreviated transcription (Latin):
tali etiã examine ꝓbata. posteris in no¬
tesceret. Conuenientiꝰ ligna porcauerit
filiꝰ: ne pater senexq portaret. Non sit
postea filium ferire ꝑmissus: ne orbita¬
te grauissima se feriret. Nunqͥd etiã si
nullo effuso sanguine rediret᷑: muius
eẽt ꝓbatus abraham: Aut si iam opus
erat ꝑfici sacrificium: etiã ne ut ille ari¬
es in uepre adherens cornib appareret.
ad ullum augmentum uictime ꝑtines
Sic omĩa cum considerant᷑. ⁊ quasi sup¬
flua necessariis contexta inueniunt᷑.
ammonent humanũ animũ idẽ ani¬
mum rationalem prius aliqͥd signisi
talib rerum non tantũ dictarum sed
etiam gestarum figuris prenuntiatũ
uideri: coguntur a nobis dicere qͥd ila
significent. Que nͥ aliqͥd significare
concedant: tam diuine auctoritatis
libros ab ineptarũ fabularum igno¬
minia non defendunt. Uidit hoc ph¬
lo quidam uir liberaliter eruditissimꝰ
unus illoꝵ cuiꝰ eloquium greci pla¬

Expanded text:
tali etiam examine probata posteris innotali etiam examine probata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? sic omnia cum considerantur et quasi superflua necessariis contexta inueniuntur, admonent humanum animum, id est animum rationalem prius aliquid signifitalibus rerum non tantum dictarum, sed etiam gestarum figuris praeuntiatum uideri,  coguntur nobis dicere, quid illa significent: quae nisi aliquid significare concedunt, tam diuinae auctoritatis libros ab ineptarum fabularum ignominia non defendunt. uidit hoc Philo quidam, uir liberaliter eruditissimus unus illorum, cuius eloquium Graeci Pla
Abbreviated transcription (Latin):
non ualeret. non tamen illos apices ali¬
quid significare dubitaret: Ita priꝰ illa
omĩa que sunt in ueteri instrumento
animo legerit: sic oportet moueatur.
ut aliqͥd ea significare non ambigat.
Uerbi eñ grã. nunqͥd si oportebat ad iu¬
torium uiro feminam fieriꝰ etiã hoc
necessitas ulla cogebat. uel ulla suade¬
bat utilitas. ut de dormientis latere fi¬
eret: Si causa euadendi diliuium opꝰ
erat fabricari archam: qͥd opus erat
mensuras eiꝰ aut ipsas potissimũ fieri.
aut etiã scͥptis ad religionem posteritati
ꝓpagandis cõmemorari: Si ꝓpter genus
reparandum animalia includi oporte¬
bat: qͥd opus erat illo potissimũ num̾o.
septena de mundis. bina de iimundis :
Aditum ad archam fieri. necessitas utiq
cogebat. In latere autẽ fieri. uel etiã
me morie cõmendari ꝑ litteras. qͥd coge¬
bat : Immolare filium iubet᷑ abrahan.
Iussus ob hoc fuerit: ut eiꝰ obedientia

Expanded text:
non ualeret, non tamen illos apices alinon ualeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitaret? ita prius illa omnia. quae sunt in uetere instrumento peruerso animo legerit, sic oportet moueatur, ut aliquid ea significare non ambigat. Uerbi enim gratia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari ? si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare filium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia
Abbreviated transcription (Latin):
meũ in gaudium michi conscidisti sac¬
cum meum & accinxisti me leticia: ut
cantet tibi gła mea ⁊ non cõpungar.
Quis potest ex ocasione alterius operis.
libet breuitate ꝑstringere: nisi forte qͥs
putat ingenio fieri. ut ea que rerum or¬
dine ꝑ sua temꝑa cucurrerunt. ad xp̃i
significationes interp̃tando uertantur :
Hoc forte iudei possunt dicere siue paga¬
nreis autem qͥ se xp̃ianos putari uolunt.
premit ceruicem apłica auctoritas dicens.
hec omĩa in figura contingebant in illis:
& hec omĩa figure nr̃e fuerunt. Nam si isma¬
hel & ysaac homines nati duo testam̃ta
significant: qͥd credendum ẽ de tot fac¬
tis que nullo naturali usu. nulla nego¬
tii necessitate facta sunt: Nichil ne sig¬
nificant: Siqͥs nr̃m qͥ hebreas litteras
ignoramꝰ idẽ ipsos uocum caracteres. ui¬
deret eas in pariete conscͥptas honora¬
to aliquo loco. qͥs eẽt tam excors ut eo
modo pictum parietẽ putaret. ac non
potiꝰ intelligeret scͥptum. ut si legere

Expanded text:
in gaudium mihi. conscidisti saccum meum et accinxisti me laetitia, ut, cantet tibi gloria mea et non conpungar. Quis potest ex occasione alterius operis olibet breuitate perstringere ? nisi forte quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani; eis autem, qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuerunt. nam si Ismahel et Isaac homines nati duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? nihilne significant? si quis nostrum, qui Hebraeas litteras ignoramus, id est ipsos uocum characteres, uideret eas in pariete conscriptas honorato aliquo loco: quis esset tam excors, ut eo modo pictum parietem putaret? ac non potius intellegeret scriptum, ut si legere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓħa ysaias dicit. Erit radix iesse. qͥ exur¬
get regnare in gentib in eum gentes sꝑa¬
bunt: & ecce uirgo concipiet ⁊ pariet filiũ:
& uocabitur nomen eiꝰ enmanuel. qđ int̾¬
pretat᷑ nobiscum deus: ne putent isti homi¬
nem tantummͦ xp̃m ab hebreis ꝓpħis prenun¬
tiatũ. Hoc enim uidet᷑ tetigisse faustus cũ
ait xp̃m qͥdem nr̃m filium dei: quasi hebrei
xp̃m suum non filium dei dicerent Ecce
nos ostendimꝰ deum xp̃m uirginis filium
ex hebrea ꝓpħia Nã utiq et iudei carnale. ne
ħ solũ putarent ẽẽ .x . q̃ ꝓꝓt̾ no̾ factꝰ ẽ hõ ex se¬

Expanded text:
propheta Esaias dicit: erit radix Iesse, qui exsurpropheta Esaias dicit: erit radix Iesse, qui exsurget regnare in gentibus; in eum gentes sperabunt, et: ecce uirgo concipiet et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuhel. quod interpretatur: nobiscum deus. ne putent isti hominem tantummodo Christum ab Hebraeis prophetis praenuntiatum; hoc enim uidetur tetigisse Faustus. cum ait Christum quidem nostrum filium dei. quasi Hebraei Christum suum non filium dei dicerent. ecce nos ostendimus deum Christum uirginis filium ex Hebraea prophetia. nam utique et Iudaei carnales ne hoc solum putarent e
Abbreviated transcription (Latin):
cos uel alias gentes si hebreis ꝓpħis tanqͣm
alienigenis de xp̃o crediderint: dicatq
illis accõmodatiora eẽ uaticinia sibylle
& or phei uel si qua forte alia sunt uatũ
gentilium ut credat᷑ in xp̃m nec atten¬
dat in nullis eccłisiis illa recitari: cum
hebrei ꝓpħe in om̃ib gentib clareant.
atq ad xp̃ianam salutẽ tanta fideliũ
examina adducant. Dicere autẽ gentib
p̃m. cum uideat omnes gentes ꝑ hebreã
iphetiam credere in xp̃m: ridicula insani¬
a est. Di splicet uobis talis xp̃c qualis per
hebreos prenuntiatus est: & tamen om̃s
popłi gentiũ apud qͦs hebream ꝓpheti¬
am nullum pondus auctoritatis habere
arbitramini. in talem xp̃m credunt qua¬
lis ꝑ hebreos p̃nuntiatus ẽ. accipiendo¬
accipiendo scilicet euangłium. qđ deus
ante ꝓmiserat sicut apłs cõmemorat ꝑ
ꝓpħas suos in scͥpturis scĩs de filio suo. qui
factꝰ ẽ ei ex semi dauid scđm carnẽ. Unde

Expanded text:
cos uel alias gentes, si Hebraeis prophetis tamquam cos uel alias gentes, si Hebraeis prophetis tamquam alienigenis de Christo crediderint, dicatque illis adcommodatiora esse uaticinia Sibyllae et Orphei uel si qua forte alia -sunt uatum gentilium, ut credatur in Christum. nec adtendat in nullis ecclesiis illa recitari, cum Hebraei prophetae in omnibus gentibus clareant atque ad christianam salutem tanta fidelium examina adducant. dicere autem non esseChristum. cum uideat omnes gentes per Hebraeam prophetiam credere in Christum. ridicula insania est. Displicet uobis talis Christus, qualis per Hebraeos praenuntiatus est; et tamen omnes populi gentium, apud quos Hebraeam am nullum pondus auctoritatis habere arbitramini, in talem Christum credunt, qualis per Hebraeos praenuntiatus est; accipiendo scilicet Evangelium, quod Deus ante promiserat, sicut Aas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. unde
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt trimegistum. aut orphei. alioꝵq
in gentilitate uatum: hec nos aliquanto
ad fidem iuuare poterunt qͥ ex gentib
efficim᷑ xp̃iani. Hebreoꝵ uͦ testimonia
nobis etiã si sint uera ante fidem inut¬
lia sunt. post fidem suꝑuacua: qͥa ante
qͥdem eis credere non poteramꝰ: nunc
uͦ ex suꝑfluo credimus.
augustinꝰ R̾xiiPuosit nobis hoc loco
ad breuitatem respondendi: suꝑior tã
ꝓlixa responsio. Puto enĩ iam qui il¬
lam legerit. ridet istum talia deliran¬
tem: ⁊ adhuc dicentem xp̃m filium
dei hebreos non prenuntiasse ꝓpħas.
in qua sola gente nomen ipsum qđ
aicitur xp̃c. ⁊ in rege ⁊ in sacerdote sa¬
cratissimum fuit: nec inde sublatũ ante¬
qua ipse uenisset qͥ in illis figurabatur.
Respondeant autem ipsi: xp̃i nomen
inde didicerint.Si a manicheo: quero
ipsi manicheo quomodo crediderint. ut
alios taceam. homines affri homini ꝑseͥ
cum faustus reprehendat romanos ⁊ gre¬

Expanded text:
• dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque • dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in gentilitate uatum, haec nos aliquanto ad fidem iuuare poterunt, qui ex gentibus efficimur christiani ; Hebraeorum uero testimonia nobis, etiamsi sint uera, ante fidem inutilia sunt, post fidem superuacua. quia ante quidem eis credere non poteramus. nunc uero ex superfluo credimus. AUGUSTINUS respondit: Prosit nobis hoc loco ad breuitatem respondendi superior tam prolixa responsio. puto enim iam qui illam legerit, ridet istum talia delirantem et adhuc dicentem Christum filium dei Hebraeos non praenuntiasse prophetas: in qua sola gente nomen ipsum, quod dicitur Christus, et in rege et in sacerdote sacratissimum fuit nec inde sublatum, antequam ipse uenisset, qui in illis figurabatur. respondeant autem ipsi, Christi nomen unde didicerint. si a Manichaeo, quaero ipsi Manichaeo quomodo crediderint, ut alios taceam, homines Afri homini Persae. cum Faustus reprehendat Romanos et Grae
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m: S paganꝰ utriusq eoꝵ conditio
liber: nec ꝓphetis de xp̃o dicentib cir¬
deret. nec xp̃o de ꝓpħis. Ita totum nuli
alii quã sue fidei debet: qͥcumq fit
ex gentib xp̃ianus. Atq ut exẽplo
fiat id qđ dicimꝰ aꝑtius: ponamꝰ aliqn
nunc a nobis cathecitari gentilem en
assistentes dicamꝰ. crede xp̃o qͥa ds̃ est
ille uͦ unde hoc mͥ ꝓbatis dicat. & nos
respondentes dicamꝰ ex ꝓpħis: rursim
illo querente qͥb ꝓpħis. nos respondea¬
mus hebreis. atq ille sub ridens dicat
sed his ego minime credo: nos autem
idem uͦ multomagis ridens dicat. qͥd
qđ ego nec ipsi credo: qͥd fiet his ita
tractatis: Nonne herebimꝰ: ⁊ ille risis mo¬
bis tanquã imprudentib remeabit
ad sua: Ita nichil ut dixi eccłie. xp̃ia¬
ne hebreoꝵ testimonia conferunt: que
magis constet ex gentib quã ex iudeᷤ
Sane si sunt aliqua ut fama ẽ sibille
de xp̃o presagia. aut hermetis quem

Expanded text:
m? Sed Paganus utriusque eorum conditione liber, nec Prophetis de Christo dicentibus crederet, nec Christo de Prophetis. Ita totum nulli alii, quam suae fidei debet, quicumque fit ex Gentibus Christianus. Atque ut exemplo fiat id quod dicimus apertius, ponamus aliquem nunc a nobis catechizari Gentilem, cui assidentes dicamus, Crede Christo, quia Deus est. Ille vero, Unde hoc mihi probatis, dicat? Et nos respondentes dicamus, Ex prophetis. Rursum illo quaerente, Quibus Prophetis? nos respondeamus, Hebraeis. Atque ille subridens dicat, Sed his ego minime credo. Nos autem Idem vero multo magis ridens, dicat, Quid, quod ego nec ipsi credo? Quid fiet, his ita transactis? nonne haerebimus, et ille risis nobis tanquam imprudentibus, remeabit ad sua? Ita nihil, ut dixi, Ecclesiae Christianae Hebraeorum testimonia conferunt, quae magis constet ex Gentibus quam ex Judaeis. Sane si sunt aliqua, ut fama est, Sibyllae Christo praesagia aut Hermetis. quem
Abbreviated transcription (Latin):
ut in menbris suis paruulis nutriat᷑:
& ꝑ illum ascendit᷑ ⁊ descendit᷑ Exẽ pluni
qͥ ppe eiꝰ sequentes predicatores eiꝰ. non so¬
lum se erigunt ut eum sublimiter spec¬
tent: sed etiam humiliant ut eum tem¬
ꝑanter annuntient. Uidete apłm ascen¬
dentem. Siue inqͥt mente excessimꝰ deo.
Uidete: descendentẽ. Siue inqͥt tẽꝑan¬
tes sumꝰ uobis. Dicat ⁊ ꝑ quẽ ascenderit
⁊ descenderit. Caritas enim xp̃i inquit
compellit nos: iudicantes hoc qm̃ unus
ꝓ om̃ib mortuus ẽ. Ergo om̃s mortui st̃

Expanded text:
ut in membris suis paruulis nutriatur; ut in membris suis paruulis nutriatur; et per illum ascenditur et descenditur. exemplum quippe eius sequentes praedicatores eius non solum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent, sed etiam humiliant, ut eum temperanter annuntient. uidete apostolum ascendentem: siue, inquit, mente excessimus, deo; uidete descendentem: siue, inquit, temperantes sumus, uobis. dicat et per quem ascenderit et descenderit: caritas enim, inquit, Christi compellit nos indicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus, est; ergo omnes mortui
Abbreviated transcription (Latin):
res xp̃i: ascendentes utiq cum ad intelli¬
gendam eiꝰ suꝑenunentissimã diuinitatem
excedunt uniuersam creaturam. ut eum
inueniant inpͥncipio dm̃ apud dm̃ ꝑ quẽ
facta sunt omĩa: descendentes aũt ut eũ
inueniant factũ ex muliere factum sub
lege. ut eos qui sub lege erant redimeret.
In illo enĩ scale a terra usq ad celum. a
carne usq ad sp̃m᷑ qͥa in illo carnales ꝓ¬
ficiendo uelut ascendendo spiritales fiuint:
ad qͦs lacte nutriendos etiã ipsi spiritalẽ
descendunt quodamm. cum eis non pos¬
sunt loqui quasi spiritalib sed quasi
carnalibꝰ. Sic ⁊ ascendit᷑ ⁊ descendit᷑
suꝑ filium hominis. filiꝰ enĩ hominis
sursum in capite nr̃o qđ ẽ ipse saluator:
⁊ filiꝰ hominis de orsum in corpore suo
qđ ẽ eccłia. Ipsum & scalas intelligi¬
mus: qͥa ipse dixit. Ego sum uia.
Ad ipsimm gͦ ascendit᷑ ut in excelsis
intelligatur: & ad ipsum descendit᷑

Expanded text:
res Christi. ascendentes utique, cum ad intelleres Christi. ascendentes utique, cum ad intellegendam eius supereminentissimam diuinitatem excedunt uniuersam creaturam, ut eum inueniant in principio deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, ut eum inueniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret. in illo enim scalae a terra usque ad caelum, a carne usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodam modo, cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus: sic et ascenditur et descenditur super filium hominis. filius enim hsursum in capite nostro, quod est ipse saluator; et filius hominis deorsum in corpore suo, quod est ecclesia. ipsum et scalas intellegimus, quia ipse dixit: ego sum uia. ad ipsum ergo ascenditur, ut in ecclesiis intellegatur; et ad ipsum descenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
titudine carnalis ppłi claudicauit: Quis
aliꝰ lapis positus ad caput iacob ut no¬
minatim quodammͦ ex pͥmeret᷑ etiam
xp̃m nescit ab unctione appellari᷑ Q
etiã hoc ipsum in euangłio cõmemorais
& de se figuratũ aꝑtissime testificans:
cum quendam nathanahelem dixisset u̾e
israhelitã in quo dolus non eẽt: & cum
ille tanquã lapidem illum habens ad
caput. confessus eum eẽt filiũ dei ⁊ regẽ
isrł. ista confessione quodammͦ ungens
lapidem. idẽ ipsum eẽ confitens xp̃m: ibi
oportune dñs etiam illud cõmemorauit
qđ tunc uidit iacob qͥ ꝑ benedictionem
appellatꝰ ẽ isrł. Amen dico uob inqͥt: uide¬
bitis celum aꝑtũ. & angłos dei ascedentes
⁊ descendentes suꝑ filium hominis. Hoc
enĩ isrł uiderat cum illum lapidem ad
caput habebat: a terra in celum scalas ꝑ
quas ascendebant ⁊ descendebant angłi dei.
in qͥb si gnificati sunt euangłiste p̃dicato¬

Expanded text:
titudine carnalis populi claudicauit. quis titudine carnalis populi claudicauit. quis alius lapis positus ad caput Iacob, ut nominatim quodam modo exprimeretur. etiam nim Christum nescit ab unctione appellari? qui etiam hoc ipsum in euangelio commemorans et de se figuratum apertissime testificans, cum quendam Nathanahelem dixisset uere Israhelitam, in quo dolus non esset, et cum ille tamquam lapidem illum habens ad caput confessus eum esset filium dei et regem Israhel - ista confessione quodam modo unguens lapidem, id est ipsum esse confitens Christum — ibi oportune dominus etiam illud commemorauit, quod tunc uidit Iacob, qui per benedictionem appellatus est Israhel. amen dico uobis, inquit, uidebitis caelum apertum et angelos dei aset descendentes super filium hominis. hoc enim Israhel uiderat, cum illum lapidem ad caput habebat, a terra in caelum scalas, per quas ascendebant et descendebant angeli dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicato