comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnquaginta cõpleant᷑: sicut sex etatib
ꝑ euangłium diffamatꝰ. Qđ eiꝰ altitu¬
do trignita cubitis surgit. quẽ numerũ
decies habet in trecentis cubitis longitudo:
qͥa xp̃c est altitudo nr̃a. qͥ triginta anno¬
rũ etatem gerens. doctrinã euangłicam
consecrauit: contestans legem non se ue¬
nisse soluere s implere. Legis aũt cor:
in decem p̃ceptis agnoscitur. Unde de¬
cies tricenis arche longitudo ꝑficitur:
unde ⁊ ipse noe ab adam decimꝰ cõputat᷑.
Qd bitumine glutinant᷑ arche ligna
intrinsecus ⁊ Ex trinsecus: ut in cõpage
unitatis significetur tolerantia caritatis:
ne scandalis eccłam tẽptantib siue ab eis
qͥ intus. siue ab eis qui foris sunt. cedat fra
terna iunctura: ⁊ soluat᷑ uincłm pacis.
Est enĩ bitumen feruentissimũ ⁊ uolen¬
tissimũ gluten: significans dilectionis
ardorem. ui magna fortitudinis ad tenendã
societatẽ spiritalem omĩa tolerantẽ. Qđ

Expanded text:
quinquaginta compleantur: sicut sex aetatibus quinquaginta compleantur: sicut sex aetatibus per Evangelium diffamatus. Quod ejus altitudo triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitudo: quia Christus est altitudo nostra, qui triginta annorum aetatem gerens, doctrinam evangelicam consecravit, contestans Legem non se venisse solvere, sed implere . Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur: unde decies tricenis arcae longitudo perficitur; unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur . Quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus : ut in compage unitatis significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab eis qui intus, sive ab eis qui fterna iunctura et soluatur uinculum pacis. est enim bitumen feruentissimum et uiolentissimum gluten significans dilectionis ardorem ui magna fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
plixitatẽ dissertionis quia plurib aces¬
lationib indigent. ut omittam gͦ caliaͥ
quẽ non moueant ad salubrẽ fidem. qdđ
e noch septimꝰ ab adam deo placuit. et
translatus est. ⁊ septima requies p̃dicat᷑.
ad quam transfertur om̃is qͥ tanquam
serto die sexta etate scł̃i. xp̃i ad uentl
fornat᷑: qđ noe cum suis ꝑ aquã ⁊ lignũ
liberat᷑. sicut familia xp̃i ꝑbaptismum
cricis passione signatum: qđ de lignis
quadratis eadem archa fabricat᷑. sicut eccła
de sc̃is construit᷑ ad om̃e opus bonũ semper
hatis: Quadratun enĩ quacũq uerteris: fir¬
miter stat. Qđ sexies longa ad latitudinẽ
suam. ⁊ decies ad altitudinẽ suam. huma¬
ni cor poris instar ostendit: quia in cor¬
pore humano xp̃c apparuit. Qđ cubitis
quinquaginta latitudo eiꝰ expanditur.
caritas dei diffusa ẽ in cordib nr̃is: ꝑ sp̃m
sc̃m misit: quo corda credentiũ dilataũ
dã trecentis cubitis longa est ut sexies

Expanded text:
prolixitatem dissertationis, quia pluribus attesprolixitatem dissertationis, quia pluribus attestationibus indigent: ut omittam ergo talia; quem non moveant ad salubrem fidem, quod Enoch septimus ab Adam, Deo placuit, et translatus est ; et septima requies praedicatur, ad quam transfertur omnis qui tanquam sexto die sexta aetate saeculi, Christi adventu formatur? Quod Noe cum suis per aquam et lignum liberatur ; sicut familia Christi per Baptismum crucis passione signatur. Quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur; sicut Ecclesia de sanctis construitur ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim quacumque uerteris, firmiter stat. quod sexies longa ad latitudinem suam et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, quia in corpore humano Christus adparuit. quod cubitis quinquaginta latitudo eius expanditur: caritasanctum Spiritum misit, quo corda credentium dilatavit . Quod trecentis cubitis longa est, ut sexies
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ⁊ isti manichei si considerarent.
intelligerent. non in tantã bla̾phemia
caderent: putando se ẽẽ naturam et
substantiã dei. Sed ideo non possunt.
quia non qͥescunt: sabbatũ enĩ cordis
non intelligunt. Nam si qͥescerent
sicut dictum ẽ ad cayn. peccatũ suũ
ad se conuerterent. idẽ sibi tribueres.
non genti nescio cui tenebrarũ: atq
ita ꝑ grãm dei eidem peccato domi¬
narentur. Nunc uero ⁊ ipsi ⁊ om̃s qͥ
diuersis errorib contumaces resisten¬
do ueritati. exeunt a facie dei sicut
cayn. sicut iudei ꝑditi. habitant in
terra cõmotionis id ẽ in ꝑturbatione
carnali. contra iociditatẽ dei hoc ẽ
contra eden. qđ int̃ pretat᷑ eyulationẽ
uͥ ẽ plantatꝰ ꝑ adysus. Iam cetera. pan¬
ca de multis breuiterq ꝑstringam:
ne ꝓpositũ operis huiꝰ ⁊ responsionis
mee. ni nua longitudine sermonis
to suauius contẽplentur: quanto ex abdi¬
tiorib locis enucleant᷑. tamen exigunt

Expanded text:
Quod et isti Manichaei si considerarent et Quod et isti Manichaei si considerarent et intelligerent, non in tantam blasphemiam caderent, putando se esse naturam et substantiam Dei. Sed ideo non possunt, quia non quiescunt; sabbatum enim cordis non intelligunt: nam si quiescerent, sicut dictum est ad Cain, peccatum suum ad se converterent, id est, sibi tribuerent, non genti nescio cui tenebrarum; atque ita per gratiam Dei eidem peccato dominarentur. Nunc vero et ipsi et omnes qui diversis erroribus contumaces, resistendo veritati exeunt a facie Dei, sicut Cain, sicut Judaei perditi, habitant in terra commotionis, id est, in perturbatione carnali, contra jucunditatem Dei, hoc est contra Eden , quod interpretatur Epulatio, ubi est plantatus paradisus. Jam caetera pauca de multis breviterque perstringam, ne propositum operis hujus et responsionis meae nimia longitudine sermonis to suavius contemplentur, quanto ex abditioribus locis enucleantur, tamen exigunt
Abbreviated transcription (Latin):
certo quodam ⁊ ꝓprio sue obseruationis
signo a ceterarum gentium cõmunione
discreti: nͥ qͥcumq eoꝵ ad xp̃m transi¬
erit. ut iam non inueniat᷑ cayn. nec ex¬
eat ã facie dei. nec habitet in terra
naith. idẽ qđ dicit᷑ interp̃tari cõmotio.
Contra qđ malum deus rogat᷑ in psalmo.
Ne dederis in motũ pedes meos. ⁊ manꝰ
peccatoꝵ non moueant me: ⁊ qui tribu¬
lant me exultabunt si motus fuero. ⁊
dñs a dextris est mͥ ne cõmouear̾. ⁊ in¬
numerabilia talia que patiunt᷑ om̃s
qͥ exeunt a facie dei. id est a miscđ̾ia
dilectionis illiꝰ. Unde dicit᷑ iterum in
ysalmo. Ego dixi in habundantia mea:
non mouebor ineternũ. Sed uide qͥd
sequit᷑. Dñe in uoluntate tua p̾stitisti
decori meo uirtutẽ. Auertisti faciem
tuã a me: ⁊ factus sum conturbatus.
Unde intelligit᷑. omnẽ animã parti¬
cipatione lucis dei. non ꝑ se ipsam eẽ
pulchr̃a ⁊ decorã.⁊ uirtute pollentẽ

Expanded text:
certo quodam et proprio suae obseruationis certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierit, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Naim, id quod dicitur interpretari "commotio." contra quod malum deus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus peccatorum non moueant me, et: qui tribulant me, exultabunt, si motus fuero; et: dominus a dextris est mihi, ne commouear et innumerqui exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus. Unde dicitur in quodam psalmo: Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Sed vide quid sequitur: Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus . Unde intelligitur omnem animam participatione lucis Dei, non per se ipsam, esse pulchram, et decoram, et virtute pollentem.
Abbreviated transcription (Latin):
sudeoꝵ: quicũq enĩ eos ita ꝑdiderit septẽ
uindictas ex soluet. id ẽ auferet ab eis sep¬
tem umdictas qͥb alligati sunt ꝓpter re¬
atũ occisi xp̃i: ut hoc toto tẽpore qđ sep¬
ienario dierum numero uoluit᷑. magis
qͥa non interit gens iudea. satis appareat
fidelib xp̃ĩanis. quã subiectionẽ meru¬
erint qui suꝑbo regno dñm int̾fecerunt.¬
¶ Et posuit dñs ds̃ in caynsignũ: ne eũ
occidat om̃is qͥ inuenerit. Hoc multũ
reuera mirabile ẽ. quemadmodũ om̃s
gentes que a romanis subiugate sunt
in ritum romanoꝵ sacroꝵ transierint.
eaq sacrilegia obseruanda ⁊ celebran¬
da susceperintꝰ gens autẽ iudea siue
sub paganis regib siue sub xp̃ianis.
non amiserit signum legis sue quo a
ceteris gentib popłisq distinguit᷑: ⁊ oĩs
imperator uel rex qͥ eos in regno suo
inuenit. cũ ipso signo eos inuenit nec
occidit᷑ id ẽ non efficit ut non sint iudei.

Expanded text:
Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis adpareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint, qui superbo regno dominum interfecerunt. Et posuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. hoc reuera multum mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum tansierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos, in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit, ut non sint Iudaei,
Abbreviated transcription (Latin):
rore amissi regniᷤ & tremat timore sub
Ideoq respondit cayn ⁊ dixit. Maior ẽ
causa mea si eicis me hodie a facie terre.
⁊ a facie tua abscondar. ⁊ ero gemens
⁊ tremens suꝑ terram: & erit. omis qͥ
inuerit me occidet me. Uere inde ge¬
mit ⁊ tremit: ne regno etiã terreno
ꝑdito. ista uisibili morte occidatur. hanc
dicit maiorẽ causam quã illam qđ ei
terra non dat uirtutẽ suam ne spirita¬
liter moriat᷑ carnalit̾ enĩ sapit: ⁊ ab¬
scondi a facie dei. id ẽ iratum habere
dm̃ graue eẽ non putat. nͥ ne inueniat᷑
⁊ occidat᷑. Carnalit̾ sapit: tanquã oꝑais
terram cuiꝰ uirtutem non accipit. Sa¬
pere autem scđ̃m carnẽ mors est: quam
ille non intelligens amisso regno gemit
⁊ cor poralem mortẽ tremit. Sed qͥd ei
respondit deus : Non sic inqͥt sed om̃is qui
occiderit cayn septem uindictas ex soluet.
id ẽ non sic quomͦ dicis. non corporali mor¬
te interibit genus impium carnalium

Expanded text:
rore amissi regni et tremat timore sub rore amissi regni et tremat timore sub ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit, omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei terra non dat uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat, nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondet deus? non sic, inquit; omnis, qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet; id est non sic, quomodo dicis: non corporali morte interibit genus inpium carnalium
Abbreviated transcription (Latin):
transeuntib ꝓpterea ppłs ille sicut cayn
adbuc oꝑatur terran: adhuc exercet o¬
þationem legis carnaliter: que non ei
dat uirtutem suam. qͥa in ea non intelligit
grãm xp̃i. ꝓpterea popłs ⁊ in ipsa terra
quam xp̃c portauit id ẽ in eiꝰ carne oꝑati
qͥ mortuus ẽ ꝓpter delicta nr̃a: nec eis
dedit eadem terra uirtutẽ suam. qͥa non
iustificati sunt uirtute resurrectionis
eiꝰ qͥ resurrexit ꝓpt̃ iustificationẽ nrãm:
qͥa ⁊ si crucifixus ẽ ex infirmitate. sed
tendit impiis ⁊ incredulis. Unde nec
resurgens eis a qͥb erat crucifirus ap¬
paruit. tanꝗͣ cayn oꝑanti terram. ut
granũ illud seminaret᷑. non ostendens
eadem terra fructum uirtutis sue. qͣm
oꝑaberis inquit terram. ⁊ non adiciet
uirtutẽ suã dare tibi. Gemens ⁊ tremens
eris in terra. Nunc ecce qͥs non uideat.
qͥs non agnoscat. in tota terra quacũq
disꝑsus est ille popłs quomͦ gemat me¬

Expanded text:
transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gratiam Christi. propterea et in ipsa terra, quam Christus portauit, id est in eius carne, ipsi qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius qui resnrrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est in infirmitate, sed quam non ostendit impiis et incredulis. unde nec resurgens eis a qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat mae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ necesse eandem terram intelligere
oꝑari cayn. que aperuit ossuũ acciꝑe
sanguinẽ fr̃ĩs de manu eiꝰ: sed ideo ma¬
ledictus intelligit᷑ abͥ ac terra.qm oꝑa¬
tur terram que non adiciet uirtutem
dictum agnoscit & ostendit eccłia. qm̃
occiso xp̃o adhuc oꝑat᷑ terrenã circum¬
cisionem. terrenum sabbatũ. terrenũ
atimũ. terrenũ pascha: que om̃ĩs terre¬
na oꝑatio habet occultam uirtutem
iudeis in impietate ⁊ infidelitate ꝑse¬
uerantibꝰ. quia nouo testamento reue¬
lata est.⁊ non transeuntib ad dum̃m
non eis auferet᷑ uelamen. qđ in lectio¬
ne ueteris testamenti manet: qͥa in solo
xp̃o euacuat᷑ non ipsa lectio ueteris
testamenti. que habet absconditã uir-¬
tutem. sed uelamen quo absconditur.
Unde xp̃o in cruce posito. uelum tẽpli
concissum ẽ: ut ꝑ xp̃i passionem reuelen¬
tur secreta sacramentoꝵ fidelib ad biben¬
dum eiꝰ sanguinẽ ore aꝑto in confessione

Expanded text:
est necesse eandem terram intellegere est necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem dictum agnoscit et ostendit ecclesia, quoniam occiso Christo adhuc operatur terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem on datur Iudaeis in impietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis aufertur uelamen, quod in lectione neteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio neteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen, quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem reuelentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius. sanguinem ore aperto in confessione
Abbreviated transcription (Latin):
ex ore fidelium eodem sanguine redẽp¬
toꝵ. Dicit ds̃ ad cayn & nunc maledie¬
tus tua terra que aperuit os suum acci¬
ꝑe sanguinẽ fr̃is tui de manu tua: q̃m
dare tibi. Semens ⁊ tremens eris in terra
Non dixit maledicta terra: sed male dicꝰ
tu a terra que aperuit os suum ex cipere
tus est enĩ ipłs iudaicus infidelis a terra
idẽ ab eccłia. que aperuit os suum in ca¬
ffessione peccatoꝵ acciꝑe sanguinẽ .xͥ.
qui effusus ẽ in remissionẽ peccatoꝵ de
manu ꝑsecutoris nolentis eẽ sub grã s
sub lege. ut eẽt ab eccłia maledictus: id
est ut eum intelligeret & ostenderet
eccłia maledictũ dicente apło. Quicũq
enĩ ex oꝑib legis funt: sub maledicto
sunt legis. Deinde cum dixisset male¬
dictus tu ã terra que aperuit os suum
acciꝑe sanguinẽ frĩs tui de manu tua.
non dixit qm oꝑaberis eam: sed ait
qm̃ oꝑaberis terrã. ⁊ non adiciet
uirtutem suam dare tibi. Unde non

Expanded text:
ex ore fidelium eodem sanguine redempex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam dare tibi: gemens et tremens eris in terra. Non dixit maledicta terra, sed maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere tus enim est populus Judaicus infidelis a terra, id est ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum, de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub Lege; ut esset ab Ecclesia maledictus, id est, ut eum intelligeret et ostenderet ecclesia maledictum dicente apostolo: quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt legis. deinde cum dixisset: maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non
Abbreviated transcription (Latin):
ficium abel respicit. Itaq occiditur abel
minor natu. a fr̃e maiore natu. occidi᷑
oꝵ maiore natu: ille in campo. iste in
caluarie loco. sIn terrogat ds̃ cayn. non
tanquã ignarus eum a quo discat. sed
tanꝗͣ iudex reum quẽ puniat. ubi sit
frater eiꝰ: respondit ille nescire se. nec
eiꝰ se eẽ custodem. Usq adhuc qͥd nobis
respondent iudei. cum eos dei uoce hoc
ẽ scãꝵ scͥpturarum uoce in terrogamus
fallax enĩ cayn ignoratio: iudeoꝵ est
falsa negatio. Essent aũt quodammͦ xͥ
custodire uoluissent. Nam qͥ custodit
in corde suo xp̃m: non dicit qđ caẏn
Nunqͥd ego custos sum fr̃is mei: Dicit
dñs ad cayn. Quid fecisti: uor sangui¬
nis fr̃is tui: clamat ad me de terra. Si
arguit in scrpturis scĩs uox diuina iude¬
os. habet enĩ magnam uocẽ. xp̃i sangns
in terra: cum eo accepto ab om̃ib gen¬
tib respondet᷑ amen. Hec est clara uox
sangiunis. quã sanguis ipse ex primit

Expanded text:
ficium Abel respicit. itaque occiditur Abel ficium Abel respicit. itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occidituorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, interrogamus fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modocustodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit
Abbreviated transcription (Latin):
in penitentiã. ⁊ omĩs qͥ facit peccatũ
seruus ẽ peccati. ⁊ si uos filiꝰ liberau̾it
tunc uere liberi eritis. ad se conuertis¬
sent peccatũ suũ. in confessione sicut
in psalmo scͥptum ẽ medico dicentes.
ego dixi dñe miserere mei. sana anim̃ã
meam qͣm peccaui tibi: eidem peccato
quãdiu eẽt adhuc in eoꝵ mortali corpore.
ꝑspem grẽ liberi dominarent᷑. Nunc
autẽ ignorantes dei iusticiã ⁊ suã uolen¬
tes constituere. elati de oꝑib legis. non
humiliati de peccatis suis non quieuert:¬
⁊ regnante peccato in eoꝵ mortali cor¬
pore. ad obediendũ desideriis eiꝰ. offende¬
runt in lapidem offensionis. ⁊ exat se¬
runt odio aduersus eum. cuiꝰ oꝑa uiden¬
tes deo accepta eẽ doluerunt. illo qͥ cecus
natus iam uidebat sibi dicente. scimus
quia peccatores ds̃ non ex audit. sed siqͥs
eum coluerit. & uoluntatẽ eiꝰ fecerit hunc
exaudit: tanquã hoc eis diceret. suꝑ sacri¬
ficium cayn non respicit. sed suꝑ sacri¬

Expanded text:
in paenitentiam, et: omnis qui facit peccatum, seruus est peccati, et: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi, eritis, ad se conuertissent peccatum suum in confessione, sicut in psalmo scriptum est, medico dicentes: ego dixi, domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et eidem peccato, quamdiu esset adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere. elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis non quieuerunt; et regnante peccato in eorum mortali corpore ad oboediendum desideriis eius offenderunt in lapidem offenderunt et exarserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi dicente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sacri
Abbreviated transcription (Latin):
namq hoc loco non ipsam corporis nr̃i
substantiã. quam dñs etiã post resurrec¬
tionẽ suam carnẽ appellat dicens. pal¬
pate ⁊ uidete quia sp̃s ossa ⁊ carnem
non habet. sicut me uidetis habere: s
corruptionẽ mortalitatemq carnis uult
intelligi: que tunc non erit in nobis.
sicut iam in xp̃o non est. Hanc enim
ꝓprie carnẽ nominabat etiã cum de
ipsa resurrectione satis euident̃ loque¬
retur: & diceret qđ iam supra cõmemo¬
raui. caro ⁊ sanguis regnũ dei posside
non possunt: neq corruptio incorrup¬
tionem possidebit. Cum gͦ factũ fuerit
qd̃ ibi consequent̃ dicit. eoce misteriũ
tamen om̃s immutabimur. in athomo

Expanded text:
namque hnamque hsubstantiam, quam Dominus etiam post resurrectionem suam carnem appellat, dicens, Palpate et videte, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me videtis habere ; sed corruptionem mortalitatemque carnis vult intelligi, quae tunc non erit in nosicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum fuerit, quod ibi consequenter dicit: ecce mysterium tamen omnes inmutabimur, in ato
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq ꝓfert᷑: & non possumus dic̾e
aut mendosum ẽẽ codicem. om̃s enim
latini emendati sic habent. aut inter¬
pretẽ errasse. oñs enĩ greci emendati
sic habent: restat ut tu non intelligas:
a me autẽ ratio flagitet᷑. quomͦ neutru
ab altero dissonet: s in eadem sane fidĩ
regula utrumq concordet. Si enim tu
ista ꝑserutata dilucescant. Nani qđ filiꝰ
dei ex semine dauid homo factus ẽ. nec
idem apłs uno loco dicit: & alie scẽ scͥptu¬
re aꝑtissime p̃dicant. Qđ uͦ dicit & si no
ne mus xp̃m scđm carnẽ sed iam nunc
non nouimus: ea ipsa circuinstantia scͥp¬
ture loci eius. satis ostendit qͥd loqͣtur
apłs. Suo qͥppe more uitam nrãm futu¬
ram. que iam in ipso homine media¬
tore xp̃o iħu capite nr̃o resurgente
cõpleta est. ita spe certa meditatur. tan¬
quam iam assit p̃sensq teneat᷑: que
utiq uita non erit scđ̾m carnẽ. sicut
xp̃i uita non ẽ scđm carnem. Carnem

Expanded text:
utrumque profertur et non possumus dicere utrumque profertur et non possumus dicere aut mendosum esse codicem — omnes enim latini emendati sic habent — aut interpretem errasse — omnes enim graeci emendati sic habent — restat, ut tu non intellegas, a me autem ratio flagitetur, quomodo neutrum ab altero dissonet, sed in eadem sanae fidei regula utrumque concordet. si enim tu modo ista perscrutata dilucescant. Nam quod filius dei ex semine Dauid homo factus est, nec idem apostolus uno loco dicit et aliae sanctae scripturae apertissime praedicant. quod uero dicit: ndum carnem, sed iam nunc non nouimus. ea ipsa circumstantia scripturae loci eius satis ostendit quid loquatur apostolus; suo quippe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente completa est, ita. spe certa meditatur, tamquam iam sit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum carnem, sicut iam Christi uita non est secundum carnem. carnem
Abbreviated transcription (Latin):
aut credere noluerit. non rep̃hendit᷑
in illa uͦ canonica eminentia sacraꝵ
ipsa canonis confirmatione declarat᷑
non licet dubitare qđ uerum sit. Alio¬
imperitie regatur infirmitas: si libr¬
rum canonicoꝵ saluberrima auctoritas
aut contẽyta penitus abolet᷑. aut inter
minata confundit᷑. Qua ppt̾ qͥsqͥs es quẽ
uelut repugnantia ista mouerunt. qđ
alibi scͥptum est. filium dei ex semine
dauid. alibi autem ⁊ si noueramus xp̃m
scđ̾m carnem. s iam nunc non nouimꝰ
⁊ si non utrunq ex unius apłi litteris
ꝓferret᷑. s unũ eoꝵ paulus dixisset. al¬
terum petrus. aut esayas aut alius qͥsꝗͣ
in canonica auctoritate concordant. ut
tanquã uno ore dicta iustissima ⁊ pru¬
dentissima pietate credant᷑. ⁊ serenissi¬
mo intellectu inueniant᷑. ⁊ sollertissi ma
diligentia demonstrent᷑: non liceret de
alterutro dubitare. Proinde qͥa ex apłi
pauli canonicis id ẽ uere pauli epistoli

Expanded text:
aut credere noluerit, non reprehenditur. aut credere noluerit, non reprehenditur. in illa . uero canonica eminentia sacrarum inon licet dubitare quin verum sit; alioimperitiae regatur infirmitas, si Librorum canonicorum saluberrima auctoritas, aut contempta penminata confunditur. Quapropter quisquis es, quem uelut repugnantia ista mouerunt, quod alibi scriptum est: filium dei ex semine Dauid, alibi autem: etsi noueramus Christum secundum carnem, sed iam nunc non nouimus, etsi non utrumque ex unius apostoli litteris proferretur, sed unum eorum Paulus dixisset, alterum Petrus aut Esaias aut alius quisquin canonica auctoritate concordant, ut tamquam uno ore dicta iustissima et prudentissima pietate credantur et serenissimo intellectu inueniantur et sollertissima diligentia demonstrentur: non liceret de alterutro dubitare. proinde quia ex apostoli Pauli canonicis, id est uere Pauli epistulis
Abbreviated transcription (Latin):
sede quadam sublimit̃ constituta est: cui
seruiat omĩs fidelis : pius intellectus.
Ibi siqͥd uelut absurdum mouerit. ñ licet
dicere. auctor huius libri non tenuit
ueritatem: sed aut codex mendosus est.
aut int̾pres errauit. aut tu ñ intelligi.
In opusculis autẽ posterioꝵ que libris in
numerabilib continent᷑. s nullomͦ illi
sacratissime canonicarum scͥpturarum
excellentie coequant᷑. etiã inqͥbuscumq
eoꝵ inuenit᷑ eadem ueritas: longe tam̃
ẽ impar auctoritas. Itaq in eis si qua for¬
te ꝓpterea dissonare putant᷑ a uero. qͥa¬
non ut dicta sunt intelligit᷑: tamen
liberum ibi habet lector auditor ue
iudicium. quo uel approbet qđ placu¬
erit. uel imꝓbet qđ offenderit: ⁊ ideo cun¬
cta eiusmodi nͥ uel certa ratione uel
ex illa canonica auctoritate defendm¬
tur. ut demonstretur siue omĩno ttã
eẽ siue fieri potuisse qđ uel disputatũ
ibi est uel narratum. sicui displicuer

Expanded text:
sede quadam sublimiter constituta est, cui sede quadam sublimiter constituta est, cui seruiat omnis fidelis et pius intellectus. ibi si quid uelut absurdum mouerit, non licet dicere: auctor huius libri non tenuit ueritatem, sed: aut codex mendosus est aut interpres errauit aut tu non intellegis. in opusculis autem posteriorunumerabilibus continentur, sed nullo modo illae sacratissimae canonicarum Scripturarum excellentiae coaequantur, etiam in quibuscumque eorum invenitur eadem veritas, longe tamen est impar auctoritas. Itaque in eis, si qua forte propterea dissonare putantur a vero, qnon ut dicta sunt intelliguntur, tamen liberum habet ibi lector auditorve judicium, quod vel approbet quod placuerit, vel improbet quod offenderit, et ideo cuncta hujusmodi, nisi vel certa ratex illa canonica auctoritate defendantur, ut demonstretur siue omnino ita esse, siue fieri potuisse, quod uel disputatum ibi est uel narratum, si cui displicuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ceretur: maluitq dicere pauli epłam
alioꝵ falsitate corruptam. quã ipsius er¬
rore uitiosam. De his enĩ libris dici potest
aliqͥd eos habere non consonũ. fortasse
occultiori ⁊ ad dioscendũ difficiliori ue¬
ritate. qđ aut sic remanserit aut in poste¬
riorib correptũ sit: qͥ non p̃cipiendi auc¬
toritate. sed ꝓficiendi exercitatione scri¬
bunt᷑ a nobis. Inter hos enĩ sumus quib
idem dicit apłs: ⁊ siqͥd aliter sapitis. id
quoq uobis ds̃ reuelabit. Qđ genꝰ littera¬
rum: non cum credendi necessitate sed
cum iudicandi libertate legendum est.
Cui tamen ne intercluderet᷑ locus. ⁊ adime¬
ret᷑ posteris ad questiones difficiles trac¬
tandas atq uersandas. lingue ac stili sa¬
luberrimꝰ labor: distincta est a posterioꝵ
libris excellentia canonice auctoritatis
ueteris ⁊ noui testamenti.que apłorum
confirmata temporib ꝑ successiones epis¬
copoꝵ.⁊ ꝓpagationes eccłiaꝵ tanquã in

Expanded text:
ceretur, maluitque dicere Pauli epistulam ceretur, maluitque dicere Pauli epistulam aliorum falsitate corruptam quam ipsius errore uitiosam. De his enim libris dici potest aliquid eos habere non consonum fortasse occultiori et ad dinoscendum difficiliori ueritati, quod aut sic remanserit aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobis. inter hos enim sumus, quibus idem dicit apostolus: et si quid aliter sapitis, id quoque uobis deus reuelabit. quod genus litterarum non cum credendi necessitate, sed cum iudicandi libertate legendum est. cui tamen ne intercluderetur locus et adimeretur posteris ad quaestiones difficiles tractandas atque.uersandas linguae ac stili saluberrimus labor, distincta est a posteriorum libris excellentia canonicae auctoritatis ueteris et noui testamenti. quae apostolorum confirmata temporibus per successiones episcoporum et propagationes ecclesiarum tamquam in
Abbreviated transcription (Latin):
dam apłm paulum aut ꝓficiendo mu¬
tasse sententiam. ⁊ scribentem ad corm¬
thios. emendasse quod scripserat ad roma¬
nos: aut omnino non scripsisse quod tan¬
quam eius ꝓfertur. filium dei ex semine dd
scdm carnen. Qua tandẽ ratione id ostend̃:
suo qͥ factus est ei ex semine dauid se¬
cundum carnẽ: ⁊ qđ ait ad corinthios.
itaq nos a modo neminẽ nouimꝰ scđm
ut nos demonstremꝰ quã possit utrumq
uerum eẽ: ⁊ quã sibi hec duo non sint
contraria. Unum qͥ ppe eoꝵ non eẽ pau¬
li nullomͦ possumus dicere: quia nulla
in go uariat codicũ auctoritas. & si enĩ
in quib dam latinis exemplarib non
legitur factus. sed natus ex semine dd̾.
cum greca factus habeant. unde non
ad uerbum sed ad sententiã transferre
dat auctoritas. In hoc autem paulum
aliquando errasse. ⁊ ꝓficiendo mutasse
sententiã. absit ut dicamus: qđ etiã ipse
faustus sensit qũã imꝓbe atq impie di¬

Expanded text:
dam Paulum apostolum aut proficiendo mudam Paulum apostolum aut proficiendo mutasse sententiam, et scribentem ad Corinthios, emendasse quod scripserat ad Romanos; aut omnino non scripsisse, quod tanquam ejus profertur, Filium Dei ex semine David secundum carnem. Qua tandem ratione id ostendit?suo, qui factus est ex semine David secundum carnem ; et quod ait ad Corinthios, Itaque nos amodo neminem novimus secundum ut nos demonstremus, quam possit utrumque uerum esse et quam sibi haec duo non sint contraria. unum quippe eorum non esse Pauli nullo modo possumus dicere, quia nulla in eo uariat codicum auctoritas. etsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transferre dat auctoritas. in hoc autem Paulum aliquando errasse et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. quod etiam ipse Faustus sensit quam inprobe atque inpie di
Abbreviated transcription (Latin):
questionis initio locutus locutus fuerit.
sicut ipsa eiꝰ indicat ꝓpositio. Sed dicet
aliquis inquit. Quomodo resurgunt mor¬
tui: Quo autem corpore ueniunt: Hic
tamen consequent̃ tanquam digito os¬
tendit unde loqueret᷑: ⁊ subicit dicens.
Sportet enĩ corruptibile hoc induere
incorruptelam: ⁊ mortale hoc induere
in mortalitatẽ. Hec gͦ cum iste neget. cũ
q ipsum deum de quo paulus dicit im¬
mortali. incorruptibili. soli deo honor:
gloria. iste corruptibilem p̃dicet. qͣndo¬
quidem substantiã eiꝰ atq naturam :
totam timuisse ne a tenebraꝵ gente
corrũpetur. ⁊ ut cetere consuleretur ex
parte corruptã. detestanda ⁊ ab hominan¬
da eoꝵ fabula sõpniat: qͥd ẽ qđ etiam
in hoc conatur fallere imperitos. ⁊ in
diuinis scͥpturis minꝰ eruditos. ut inter¬
rogatꝰ utrum accipiat apłm paulum.
respondeat maxime ⁊ mueniatur mi
nime: Sed certa in qͥt ratio ẽ qua osten¬

Expanded text:
quaestionis initio locutus fuerit, quaestionis initio locutus fuerit, sicut ipsa eius indicat propositio: sed dicet' aliquis, inquit, quomodo resurgunt mortui? quo autem corpore ueniunt? hic tamen consequenter tamquam digito ostendit, unde loqueretur, et subiecit dicens: oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam et mortale hoc induere ique ipsum Deum, de quo Paulus dicit, Immortali, incorruptibili, soli Deo honor et gloria , iste corruptibilem praedicet; quandoquidem substantiam ejus atque naturam et totam timuisse ne a tenebrarum gente corrumperetur, et ut caeterae consuleretur, ex parte corruptam, detestanda et abominanda eorum fabula somniat; quid est quod etiam in hoc conatur fallere imperitos, et in divinis Scripturis minus eruditos, ut interrogatus utrum accipiat apostolum Paulum, respondeat, Maxime; et inveniatur, minime? CAPUT IV. Sed certa, inquit, ratio est, qua osten
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. que tunc in resurrectione iusto¬
rum non erit: continuo contex uit.
neq corruptio incorruptelã possidebit.
Ut ne adhuc quisquã putaret non illud
qdđ sepultum fuerit resurrecturum. s
tanquam alia cunica ponat᷑. ⁊ alia meli¬
oi accipiat᷑: uolens aꝑtissime declarare
quia hoc ipsum in melius cõmutabit᷑. sicut
uestimenta. xp̃i in monte non sunt posita
⁊ alia sumpta. sed ipsa que fuerant in me¬
lius clarificata sunt: sequitur ⁊ contexit
dicens. Ecce misterium dico uobis. Om̃s
quidem resurgemus: non tamen onmnes
immutabim. & ne adhuc eẽt incertum
qͥ sint qͥ immutabunt᷑: in athomo inqͥt.
in ictu oculi. in nouissima tuba. Canet
enĩ tuba. ⁊ mortui resurgent incorrupti:
⁊ nos immutabimur. Adhuc forte dicant
non scđm hoc mortale ⁊ corruptibile cor¬
pus nos in resurrectione cõmutari. sed
scdm animam: cum apłs hoc non ꝓposu¬
erit unde diceret. sed de corpore ab ipsiꝰ

Expanded text:
uoluit, quae tunc in resurrectione iustouoluit, quae tunc in resurrectione iustorum non erit, continuo contexuit: neque corruptio incorruptelam possidebit. et ne adhuc quisquam putaret non illud, quod sepultum fuerit, resurrecturum, sed tamquam alia tunica ponatur et alia melior accipiatur, uolens apertissime declarare, quia hoc ipsum in melius commutabitur — sicut uestimenta Christi in monte non sunt posita et alia sumpta, sed ipsa, quae fuerant, in melius clarificata sunt — sequitur et contexit dicens: ecce mysterium uobis dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur. et ne adhuc esset imo, inquit, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti et nos conmutabimur. adhuc forte dicant non secundum hoc mortale et corruptibile corpus nos in resurrectione conmutari, sed secundum animam, cum apostolus hoc non proposuerit, unde diceret, sed de corpore ab ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
genesi de eua scriptum ẽ. formauit
eam in mulierem. cum utiq cõmixta
uiro non fuisset: nec ipsam mortem
xp̃i ⁊ sepulturam ⁊ resurrectionem
accipit. quando qͥdem xp̃m dicit nec
moitale corpus habuisse ubi illa uera
mors eẽt: nec illas cicatrices ueras fu¬
isse quas post resurrectionẽ discipłis
ostendit. cum eis quos ⁊ paulus com¬
memorat uiuus apparuit: nec ipsam
carnẽ nrãm resurrecturam in corpus
spiritale mutandani. sicut aꝑtissime
idem a płs dicit. senunatur corpus ani¬
male. surget corpus spiritale. Unde dis¬
cernens qͥd intersit inter corpus anima¬
le ⁊ spiritale: contexit qđ iam cõmemo¬
raui de pͥmo adam ⁊ nouissimo adam.
Ieinde intulit. Hoc autẽ dico fr̃s: qm
ro possunt. Et ne quisquã ipsam spẽm
carius ⁊ ipsam substantiam non posse re¬
urgere credidisset. ex primere uolens
qͥd nunc appellauerit carnẽ ⁊ sangui¬
nem. qͥa ipsam corruptionẽ intelligi

Expanded text:
genesi de Eua scriptum est: formauit genesi de Eua scriptum est: formauit eam in mulierem, cum commixta uiro non fuisset. nec ipsam mortem Christi et sepulturam et resurrectionem accipit, quandoquidem Christum dicit nec mortale corpus habuisse, ubi illa uera mors esset, nec illas cicatrices ueras fuisse, quas post resurrectionem discipulis ostendit, cum eis, quod et Paulus commemorat, uiuus adparuit; nec ipsam carnem nostram resurrecturam in corpus spiritale mutatam, sicut apertissime idem apostolus dicit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. unde discernens inter corpus animale et spiritale contexit, quod iam commemoraui de primo Adam et nouissimo Adam, deinde intulit: hoc autem dico, fratres.ssidere non possunt. et ne quisquam ipsam speciem carnis et ipsam substantiam non posse resurgere credidisset, exprimere uolens, quid nunc appellauerit carnem et sanguinem, quia ipsam corruptionem intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
ex semine dauid scđm carnem. factũ
ex muliere. factum sub lege. ut eos
qui sub lege erant redimeret: de qͦ
ad timotheum dicit. memor esto xp̃m
iħm resurrexisse a mortius ex semine
dauid scđ̃m euangłium meum. In euiꝰ
exemplo etiam resurrectionẽ nrãm
predicat dicens. Tradidi enĩ uobis in
primis qđ ⁊ accepi. qͥa xp̃c mortuus
scripturas: & quia sepultus est. ⁊ qͥa
resurrerit tertia die scđ̾m scripturaᷤ.
Et paulo post infert quare hoc dixer
Si autẽ xp̃c predicat᷑ quia resurreri
amortuis: quomodo dicunt quidam
in uobis quia resurrectio mortuoꝵ ñ
est: Iste autẽ qͥ int̾rogatus utrumac¬
cipiat apłm paulum respondet ⁊ max¬
ime: hec omĩa negat. Nam nec iħm
ex semine dauid uult acciꝑe. nec fac¬
tum ex muliere: quã non qđ fuerit
uel concumbendo uel pariendo cor ruy¬
ta mulierem paulus appellat. s more
scͥpturarum loquitur. que ipsum ser¬
um sic appellare consuerunt. sicut in

Expanded text:
ex semine David secundum carnem, factum ex semine David secundum carnem, factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret ; de quo ad Timotheum dicit, Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis ex semine David, secundum Evangelium meum ; in cujus exemplo etiam resurrectionem nostram praedicat dicens, Tradidi enim vobis in primis quod et accepi: quia Christusscripturas; et quiasepultus est et quia resurrexit tertia die secundum scripturas. et paulo post infert, quare hoc dixerit: si autem Christus praedicatur, quia resurrexit a mortuis, quomodo dicunt quidam in uobis, quia resurrectio mortuorum non est? iste autem. qui interrogatus, utrum accipiat apostolum Paulum, respondet: et maxime, haec omnia negat. nec Iesum ex semine Dauid uult accipere nec factum ex muliere, quam, non quod fuerit uel concumbendo uel pariendo corrupta, mulierem Paulus appellat sed more scripturarum loquitur, quae ipsum sexum sic appellare consueuerunt; sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie legunt. om̃s lingue consentiun.
Exiiimini gͦ pallio fallatie. quo faustꝰ
indutus cum sibi ꝓposuisset tanꝗͣ in¬
terrogantẽ ⁊ dicentem. accipis apłm
paulum: respondit. ⁊ maxime. Cur enĩ
non potiꝰ respondit ⁊ minime᷑: nisi qr
fallax aliud quã id qđ falsum erat res¬
pondere non potuit: Quid enĩ accipit
a płi pauli: Num primũ hominem
quẽ ille dicit de terra terrenumi: de
quo item dicit. factus ẽ homo pͥmus
adam in animã uiuentẽ: Ille autẽ
annuntiat nescio quẽ primum nec
de terra terrenum. nec factũ in ani¬
mam uiuentẽ: sed de substantia dei
id ipsum existẽtẽ qđ deus est. mem¬
bra sua uel uestim̃ta sua uel arma
sua idẽ qͥnq elementa. cum ⁊ ipsa
nichil aliud eeñt quam substantia
dei. in tenebrarũ gente mersisse. ut
inquinata caperentur: non scđm ho¬
minẽ quem paulus dicit de celo celes¬
tem. quẽ dicit etiã nouissimũ adam
in spu uiuificantem: quẽ dicit factum

Expanded text:
Ecclesiae legunt, omnes linguae consentiunt. Ecclesiae legunt, omnes linguae consentiunt. Exuimini ergo pallio fallaciae, quo Faustus indutus, cum sibi proposuisset tanquam interrogantem et dicentem, Accipis apostolum Paulum? respondit, Et maxime. Cur enim non potius respondit, Et minime; nisi quia fallax, aliud quam id quod falsum erat, respondere non potuit? Quid enim accipit apostoli Pauli? Non primum hominem, quem ille dicit de terra terrenum: de quo item dicit, Factus est primus homo Adam in animam viventem. Ille autem annuntiat nescio quem primum hominem, nec de terra terrenum, nec factum in animam viventem, sed de substantia Dei, idipsum existentem quod Deus est, membra sua, vel vestimenta sua, vel arma sua, id est quinque elementa, cum et ipsa nihil aliud essent quam substantia Dei, in tenebrarum gente mersisse, ut inquinata caperentur. Non secundum hominem, quem Paulus dicit de coelo, quem dicit etiam novissimum Adam in spiritum vivificantem , quem dicit factum
Abbreviated transcription (Latin):
in hac re eccłe catholice ualeat aucto¬
ritas: que ab ipsis fundatissimis sedib
dentium sibimet episcopoꝵ serie.⁊ tot
ppłoꝵ consensione firmat᷑. Itaq si de fide
exemplarium questio uerteret᷑. sicut
in nonullis que ⁊ pauce sunt ⁊ sacraꝵ
litterarum studiosis notissime sententiaꝵ
uarietates: uel ex aliarum regionũ codi¬
cib unde ipsa doctrina cõmeauit nr̃a
dubitatio diiudicaretur: uel si ibi quoq
codices uariarent: plures paucioribus
aut uetustiores recentiorib preferrent᷑.
⁊ si adhuc eẽt incerta uarietas. p̃cedens
lingua unde illud interp̃tatum est con-¬
suleret᷑. Hoc mͦ querunt: qui qđ eos mo¬
uet in scͥpturis scĩs tanta auctortate
firmatis inuenire uolunt. ut habeats
ũn instruant᷑ non unde rixent᷑. Hoc
autẽ qđ aduersus impietatam urãm
ex apłi pauli epła ꝓfertur. filium dĩ
ex semine dauid eẽ scđm carnẽ om̃s
codices ⁊ noui ⁊ ueteres habent: om̃s

Expanded text:
in hac re quid ecclesiae catholicae ualeat auctoin hac re quid ecclesiae catholicae ualeat auctoritas. quae ab ipsis fundatissimis sedibusdentium sibimet episcoporum serie et tot populorum consensione firmatur. itaque si de fide exemplarium quaestio uerteretur. sicut in nonnullis, quae et paucae sunt et sacrarum litterarum studiosis notissimae sententiarum uarietates, uel ex aliarum regionum codicibus, unde ipsa doctrina commeauit, nostra dubitatio diiudicaretur, uel si ibi quoque codices uariarent. plures paucioribus aut uetustiores recentioribus praeferrentur: et si adhuc esset incerta uarietas, praecedens lingua, unde illud interpretatum est, consuleretur. hoc modo quaerunt, qui, quod eos mouet in scripturis sanctis tanta auctoritate firmatis, inuenire uolunt. ut habeant, unde instruantur, non unde rixentur. Hoc autem, quod aduersus inpietatem uestram ex apostoli Pauli epistula profertur, filium dei ex semine Dauid ecodices et novi et veteres habent, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ est. hoc non ẽ eiꝰ: ubi cum ex adu̾so
audieris ꝓba: non confugias ad exem¬
plaria ueriora. uel plurium codicum
uel antiquoꝵ. uel lingue p̃cedentis im̃
hoc in aliam lingua interp̃tatum est:
sed dicas. inde ꝓbo hoc illiꝰ eẽ illud non
eẽ. qͥa hoc ꝓ me sonat. illud contra me.
Tu es gͦ regula ueritatis qͥcqͥd contra
te fuerit.: non ẽ uerum. Quid. si aliꝰ simi¬
li insania sedtamen qua tua duritia con¬
fringat᷑. existat ⁊ dicat. inmo illud qđ ꝓ
te sonat falsum ẽ. hoc autẽ qđ contra te
est uerum est : Quid acturus es. nͥ forte
alium librum ꝓlaturus: ⁊bi qͥcqͥd legeriᷤᷤ
scdm tuam sententiam possit intelligi ͤ
Hoc si feceris: non de aliqua eiꝰ particła
sed de toto audies contradicentẽ ⁊ claman¬
tem falsus est. Quid ages: Quo te conu̾tes :
Quam libri a te ꝓlati originem. quam
uetustatem. quam seriem successionis
testem citabis: Nam si hoc conatus fue¬

Expanded text:
eius est, hoc non est eius. ubi cum ex aduerso eius est, hoc non est eius. ubi cum ex aduerso audieris .. proba." non confugias ad exemplaria ueriora uel plurium codicum uel antiquorum uel linguae praecedentis, unde hoc in aliam linguam interpretatum est. sed dicas: inde probo hoc illius esse, illud non esse. quia hoc pro me sonat, illud contra me. tu es ergo regula ueritatis? quicquid contra te fuerit, non est uerum? quid? si alius simili insania. sed tamen qua tua duritia confringatur, existat et dicat: immo illud, quod pro te sonat, falsum est, hoc autem, quod contra te est, uerum est, quid acturus es? nisi forte alium librum prolaturus. ubi quicquid legeris. secundum tuam sententiam possit intellegi. hoc si feceris, non de aliqua eius particula, sed de toto audies contradicentem et clamantem: falsus est. quid ages ? quo te conuertes? quam libri a te prolati originem, quam uetustatem, quam seriem successionis testem citabis? nam si hoc facere conabe
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis codicib ꝓferunt᷑: ut non sit a¬
liud qđ dicatis. nisi eos eẽ falsatos. Que
iam auctoritas litterarum aperiri. qͥs
sacer liber euolui. qđ documentũ cuiꝰ¬
libet scͥrpture ad conuincendos errores
urõs exeri potest᷑ si hec uox admittit᷑.
si alicuiꝰ ponderis estimatur: Altud
est ipsos libros non accipere. ⁊ nullo
eoꝵ uincło detineri. qđ pagani de õib
libris nr̃is. qđ iudei de nouo testam̃to
faciunt. qđ deniq nos ipsi de ur̃is ⁊ ali¬
oꝵ hereticoꝵ si quos suos : ꝓprios habeis.
uel de his qͥ appellant᷑ apocrifi: non
qđ habendi non sint in aliqua auctori¬
tate secreta. sed quia nulla testificati¬
onis luce declarati. de nescio qͦ secreto.
nescio quoꝵ p̃sũptione ꝓlati sunt: aliud
e̾ gͦ auctoritate aliquoꝵ uel libroꝵ uł
hominũ non teneri: ⁊ aliud est dicere.
iste quidem uir sc̃s est. ⁊ omĩa uera scͥpsit
⁊ ista epła ipsius ẽ. sed in ea ipsa hoc

Expanded text:
diuinis codicibus proferuntur, ut non sit adiuinis codicibus proferuntur, ut non sit aliud, quod dicatis nisi eos ejam auctoritas litterarum aperiri, quis sacer liber evolvi, quod documentum cujuslibet scripturae ad convincendos errores vestros exseri potest, si haec vox admittitur, si alicujus ponderis aestimatur? Aliud est ipsos libros non accipere, et nullo eorum vinculo detineri, quod Pagani de omnibus Libris nostris, quod Judaei de Novo Testamento faciunt, quod denique nos ipsi de vestris et aliorum haereticorum, si quos suos et proprios habent, vel de iis qui appellantur apocryphi: non quod habendi sint in aliqua auctoritate secreta, sed quia nulla testificationis luce declarati, de nescio quo secreto, nescio quorum praesumptione prolati sunt: aliud est ergo auctoritate aliquorum uel librorum uel hominum non teneri et aliud est dicere: iste quidem uir sanctus omnia uera scripsit et ista epistula ipsius est, sed in ea ipsa hoc
Abbreviated transcription (Latin):
d si ita est: qͥd gͦ : nos indignũ facimꝰ:
si nouam ⁊ meliorem pauli tenentes
confessionẽ. ueterem illam ac deteriorẽ
picimꝰ: Aut si uobis scđ̾m qđ ad romanos
scribit. credere cordi ẽ. nobis quare lici¬
tum non sit. scđ̾m qđ ad corinthios scri¬
bit dogmatitare: Quãuis ⁊ hoc ad du¬
riciam urãm ita responderim. Alio qͥn
destruere: ne se ipse preuaritoiem
constituat. ut contestatus ẽ. Ueruntam̃
si eiꝰ est ⁊ prior illa sententia: inemen¬
data ẽ. Sin fas non ẽ paulum inemen¬
datũ dixisse aliqͥd inquã: ipsiꝰ nonẽ.
dugustinus dix̃. xi. Hoc est qͣ
paulo ante dixi. quia ubi sic manifes¬
ta ueritate isti prefocant᷑. ut obsessi
dilucidis uerbis sc̃aꝵ scͥpturarum. exi¬
tum in eis fallatie sue reperire non
possint: id testimoniũ qđ ꝓlatum ẽ fal¬
sum ẽẽ respondent. Quocem a ueritate
fugacem: in amentia ꝑtinacem. Usq
adeo inuicta sunt que aduersus uos de

Expanded text:
quod si ita est, quid ergo et nos indignum facimus, quod si ita est, quid ergo et nos indignum facimus, si nouam et meliorem Pauli tenentes confessionem ueterem illam ac deteriorem proicimus? aut si uobis secundum quod ad Romanos scribit credere cordi est, nobis quare licitum non sit secundum quod ad Corinthios dogmatizare? quamuis et hoc ad duritiam uestram ita responderim. alioquin t, umquam destruere. ne se ipse praeuaricatorem constituat. ut contestatus est. uerumtamen si eius est prior illa sententia, nunc emendata est; sin fas non est Paulum inemendatum dixisse aliquid umquam, ipsius non est. AUGUSTINUS respondit: Hoc est. quod paulo ante dixi. quia ubi sic manifesta ueritate isti praefocantur, ut obsessi dilucidis uerbis sanctarum scripturarum exitum in eis fallaciae suae reperire non possint, id testimonium. quod prolatum est. falsum esse respondent. o uocem a ueritate fugacem, in amentia pertinacem! usque adeo inuicta sunt, quae aduersus uos de