comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no & quã tibi uerbis explicare̾ ñ possũ. laetitia perfu¬
sus sũ. Accipio ista & clamo eẽ certissima. Elamo autẽ
uoce interiore. qua exaudiri cupio ab ipsa ueritate
& illi inherere. qđ ñ solũ bonũ. sed etiã sũmũ bonũ &
eatificũ eẽ concedo. a Recte sane. etiã ego plurimã
gaudeo. Sed quaeso te. nũqͥd iã sapientes. & beati su¬
mus. an adhuc eo tendimꝰ. ut id nobis eẽ ꝓueniat: Eo
nos potius tendere existimo. A Unde ergo ista cõpͣhen¬
dis. quib ueris certisq gaudere te clamas.&. haec ad s¬
pientiã ꝑtinere concedis : an qͥsquã insipiens potest nosse
sapientiã : O Quã diu insipiens ẽ ñ potest. A Tu ergo iam
sapiens es. aut nundũ nosti sapientiã. D Non sũ quidem
adhuc sapiens. Sed nec insipientẽ me dixerĩ in quant
noui sapientiã. qmͣ &. certa sunt ista quae noui. &. ad
sapientiã ꝑtinere. negare ñ possũ. ADic quaeso te non¬

Expanded text:
no, et quam tibi verbis explicare non possum, laetitia perfuno, et quam tibi verbis explicare non possum, laetitia perfusus accipio ista, et clamo esse certissima. Clamo autem voce interiore, qua exaudiri cupio ab ipsa veritate, et illi inhaerere: quod non solum bonum, sed etiam summum bonum, et beatificum esse concedo. 40. A. Recte sane; etiam ego plurimum gaudeo. Sed, quaeso te, numquid jam sapientes et beati sumus? an adhuc tendimus eo, ut id nobis esse proveniat? E. Eo nos potius tendere existimo. A. Unde ergo ista comprehendis, quibus veris certisque gaudere te clamas, et hoc ad sapientiam pertinere concedis? an quisquam insipiens potest nosse sapientiam? E. Quamdiu insipiens est, non potest. A. Tu ergo jam sapiens es, aut nondum nosti sapientiam. E. Non sum quidem adhuc sapiens, sed nec insipientem me dixerim, in quantum novi sapientiam; quoniam et certa sunt ista quae novi, et ad sapientiam pertinere, negare non possum. A. Dic, quaeso te, non
Abbreviated transcription (Latin):
dixerã. Satis ess& ut hoc demonstrarẽ. Si enĩ ẽ aliqͥd ex
cellentius: ille potius ds̃ ẽ. Si autẽ nͣ ẽ. iã ipsa ueritas ds ẽ.
Si ergo illud sit siue ñ sit. Am̃ tam̃ eẽ negare ñ poteris.
quaẽ nobis erat ad tractandũ.&. disserendũ quaestio con¬
stituta. Mã si te hoc mou&. qđ apud sacroscam disciplinã
ap̃i in fide recepimꝰ eẽ patrẽ sapientiae. Mẽm̃to etiã nos
hoc in fidẽ accepisse. qđ aet̾no patri aequalis sit quae ab
ipsa gentta ẽ sapientia. Unde nunc nichil quaerendũ est.
ied inconcussa fide retinendũ. Est enĩ ds & uere sũmeq
e. qđ iã ñ solũ indubitatũ quantũ arbitror fide retine¬
mͦ sed etiã. quãuis adhuc tenuissima forma. cogniti¬
onis attingimꝰ. qđ quaestioni susceptae sufficit. ut ce¬
tera quae ad rẽ ꝑtinent explicare possimꝰ. nisi qͥd habes
aduersus ista quae opponas. O Ego uero incredibili om̃i¬

Expanded text:
dixeram satis esse, ut hoc demonstrarem. Si enim aliquid est dixeram satis esse, ut hoc demonstrarem. Si enim aliquid est excellentius, ille potius Deus est: si autem non est, jam ipsa veritas Deus est. Sive ergo illud sit, sive non sit, Deum tamen esse, negare non poteris: quae nobis erat ad disserendum et tractandum quaestio constituta. Nam si te hoc movet quod apud sacrosanctam disciplinam Christi in fidem recepimus, esse Patrem Sapientiae; memento nos etiam hoc in fidem accepisse, quod aeterno Patri sit aequalis quae ab ipso genita est Sapientia. Unde nunc nihil quaerendum est, sed inconcussa fide retinendum. Est enim Deus, et vere summeque est. Quod jam non solum indubitatum, quantum arbitror, fide retinemus, sed etiam certa, quamvis adhuc tenuissima, forma cognitionis attingimus; quod quaestioni susceptae sufficit, ut caetera quae ad rem pertinent, explicare possimus: nisi quid habes adversus ista quod opponas. E. Ego vero incredibili omni
Abbreviated transcription (Latin):
beluis: At illa ueritatis &. sapientiae pulchritudo tan¬
tũ assit ꝑseuerans uoluntas fruendi. nec multitudine au¬
dientiũ constipata secludit uenientes. nec ꝑagit᷑ tẽpore.
nec migrat locis. nec nocte intͣcipit᷑. nec umbra intͣdu¬
dit᷑. nec sensib corporis subiaco. De toto mundo ad se con¬
uersis qui diligunt eã om̃ib ꝓxima ẽ. om̃ib sempiterna.
nullo loco ẽ. nusquã deest. foris ad mon&. intus docet.
cernentes se cõmutat om̃s in melius. a nullo in deterius
cõmutat᷑. Nullus de illa iudicat. nullus sine illa bene iudicat.
Ac ꝑ hoc eã manifestũ ẽ m̃tib nris. quae ab ipsa una fiun
singłȩ sapientes. &. ñ de ipsa. sed ꝑ ipsã de ceteris iudices
sine dubitatione eẽ potiorẽ. Tu autẽ cocesseras si quid¬
supra m̃tes nrãs eẽ monstrarẽ. dm̃ te eẽ confessurum. si
adhuc nichil ess& superius. Quã tuã concessionẽ accipienᷤ

Expanded text:
belluis? At illa veritatis et sapientiae pulchritudo, tanbelluis? At illa veritatis et sapientiae pulchritudo, tantum adsit perseverans voluntas fruendi, nec multitudine audientium constipata secludit venientes, nec peragitur tempore, nec migrat locis, nec nocte intercipitur, nec umbra intercluditur, nec sensibus corporis subjacet. De toto mundo ad se conversis qui diligunt eam, omnibus proxima est, omnibus sempiterna; nullo loco est, nusquam deest; foris admonet, intus docet; cernentes se commutat omnes in melius, a nullo in deterius commutatur; nullus de illa judicat, nullus sine illa judicat bene. Ac per hoc eam manifestum est mentibus nostris, quae ab ipsa una fiunt singulae sapientes, et non de ipsa, sed per ipsam de caeteris judices, sine dubitatione esse potiorem. CAPUT supra mentes nostras esse monstrarem, Deum te esse confessurum, si adhuc nihil esset superius. Quam tuam concessionem accipiens
Abbreviated transcription (Latin):
eius prius sonat. aliud posterius. &. species om̃is uisibi¬
lis tanquã intumescit ꝑ locos. nec ubiq tota ẽ.&. cer¬
te om̃a haec auferunt᷑ inito. & quo minꝰ eis frui pos¬
simꝰ. quib dã impedim̃ angustus. Nam & si poss& et se
cuiꝰ quã suauis cantus sẽpit̃nus. &. studiosi eius certatim
ad eũ audiendũ uenirent. coartarent sese atq pugna¬
rent de locis. quanto plures essent ut cantanti ess&. qͥsq
ꝓpinquior.&. in audiendo nichil tenerent manere secũ
sed om̃ib uocib fugientib tangerent᷑. Solẽ autẽ istum
si uellẽ intueri. atq id ꝑtinacit᷑ possẽ. &. in occasu me
deserer&. &. subuelaret᷑ nubilo.&. multis aliis obstaculiᷤᷤ
uoluptatẽ uidendi eũ inuitus amitterẽ. Postremo etiã
si adess& sẽꝑ suauitas .&. lucis uidenti. & uocis audienti.
quid magnu ad me ꝑtiner&. cũ michi ess& cõmune cũ

Expanded text:
ejus prius sonat, aliud posterius; et species omnis visibiejus prius sonat, aliud posterius; et species omnis visibilis tanquam intumescit per locos, nec ubique tota est. Et certe omnia haec auferuntur invito, et quominus eis frui possimus, quibusdam impedimur angustiis. Nam et si posset esse cujusquam suavis cantus sempiternus, et studiosi ejus certatim ad eum audiendum venirent, coarctarent sese, atque pugnarent de locis, quanto plures essent, ut cantanti esset quisque propinquior, et in audiendo nihil tenerent manere secum, sed omnibus vocibus fugientibus tangerentur. Solem autem istum si vellem intueri, atque id pertinaciter possem; et in occasu me desereret, et subvelaretur nubilo, et multis aliis obstaculis voluptatem videndi eum invitus amitterem. Postremo etiam si adesset semper suavitas, et lucis videnti, et vocis audienti, quid magnum ad me perveniret, cum mihi esset commune cum
Abbreviated transcription (Latin):
psũ omnes tangunt. Cib eius nulla ex parte discerpit᷑
Nichil de illa bibis. qđ ego ñ possim. Mͣ enĩ ab eius cõmu¬
nione in priuatũ tuũ mutas aliqͥd. sed qđ tu de illa ca¬
pis. & michi integrũ man&. Qđ te inspirat. ñ expecto
ut reddatur abs te .&. sic ego inspirer ex eo. Nĩ enĩ ali¬
qͥd eius aliquando fit cuiusquã unius. aut quoꝵdã pro¬
priũ. sed simul om̃ib tota ẽ cõmunis. Minus ergo ea
quae tangim̾ ł quae gustam᷑. ł quae olfacimꝰ. huic sunt
ueritati similia. sed magis ea quae audimꝰ &. cernimꝰ. quia &
om̃e uerbũ a quib auditur. totũ audit᷑ ab om̃ib & simul
a singłis totũ. &. species om̃is quae oculis adiacoe quanta
uidet᷑ ab uno. tanta &. ab alio simul. Sed multũ longo
intͣuallo sunt ista similia. Nec tota enĩ simul sonat
quaelib&. uox. quia ꝑ tẽpora tendit᷑. &. ꝓducit᷑. &. aliud

Expanded text:
psum omnes tangunt. Cibus ejus nulla ex parte discerpitur; psum omnes tangunt. Cibus ejus nulla ex parte discerpitur; nihil de ipsa bibis quod ego non possim. Non enim ab ejus communione in privatum tuum mutas aliquid; sed quod tu de illa capis, et mihi manet integrum. Quod te inspirat non exspecto ut reddatur abs te, et sic ego inspirer ex eo: non enim aliquid ejus aliquando fit cujusquam unius aut quorumdam proprium, sed simul omnibus tota est communis. 38. Minus ergo ea quae tangimus, vel quae gustamus, vel quae olfacimus, huic sunt veritati similia, sed magis ea quae audimus et cernimus: quia et omne verbum a quibus auditur, totum auditur ab omnibus, et simul a singulis totum; et species omnis quae oculis adjacet, quanta videtur ab uno, tanta et ab alio simul. Sed multum longo intervallo sunt ista similia: nec tota enim simul sonat quaelibet vox, quia per tempora tenditur et producitur, et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
qui nos liberat a morte. id est a condicione peccati. Apsa e¬
nĩ ueritas. etiã homo cũ hominib loquens. ait credentib
sibi. Si manseritis in uerbo meo. uere discipuli mei estis.
& cognoscetis ueritatẽ. &. ueritas liberabit uos. Nulla enin
Nemo autẽ securus ẽ in his bonis quae potest inuitus amit¬
tere. Ueritatẽ autẽ atq sapientiã nemo amittit inuitus.
i enĩ locis separari ab ea quisquã potest: sed ea quae diciĩ
a ueritate atq sapientia separatio. ꝑuersa uoluntas est.
⁊qua inferiora diligunt᷑. Nemo autẽ uult aliquid nolenꝰ.
habemꝰ igit᷑ qua fruam̃ om̃s ȩqualit̾ atq cõmunit᷑. Mullȩ
sunt angustiae. nullus in ea defectꝰ. om̃s amatores suo
nullo mͦ sibi inuidos recipit.&. om̃ib cõmunis ẽ. &. singu¬
lis casta ẽ. Nemo alicui dicit. recede. Ut etiã ego accedã
remoue manꝰ: ut etiã ego ãplectar om̃s inhereant. Id i¬

Expanded text:
qui nos liberat a morte, id est a conditione peccati. Ipsa equi nos liberat a morte, id est a conditione peccati. Ipsa enim Veritas etiam homo cum hominibus loquens, ait credentibus sibi: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Nulla enim Nemo autem securus est in iis bonis quae potest invitus amittere. Veritatem autem atque sapientiam nemo amittit invitus: non enim locis separari ab ea quisquam potest; sed ea quae dicitur a veritate atque sapientia separatio, perversa voluntas est, qua inferiora diliguntur. Nemo autem vult aliquid nolens. Habemus igitur qua fruamur omnes aequaliter atque communiter: nullae sunt angustiae, nullus in ea defectus. Omnes amatores suos nullo modo sibi invidos recipit, et omnibus communis est, et singulis casta est. Nemo alicui dicit: Recede, ut etiam ego accedam; remove manus, ut etiam ego amplectar. Omnes inhaerent, idi
Abbreviated transcription (Latin):
e quippe qui fruit᷑ sũmo bono. Haec enĩ ueritas ostendit
om̃a bona quae uera sunt. quae sibi ꝓ suo captu intelligo¬
tes homines ł singła ł plura eligunt quib fruant᷑. sed
queadmodũ illi qui in luce solis eligunt qđ libent᷑
aspiciant. & eo aspectu laeti fiant. in quib siqui for¬
te fuerint uegetiorib saniꝰq &. fortissimis oculis pri¬
diti. nichil libentius quã ipsũ solẽ contuent᷑. qui etiam
cetera quib infirmiores oculi ddectant᷑ illustrat. Sic for¬
tis acies m̃tis &. uegeta cũ multa uera & in cõmutabilia
certa racione conspexerit. dirig& se in ipsã ueritatẽ qua
cuncta monstrant᷑. eiq inherens. tanquã obliuiscitur
cetera & in illa simul om̃ib fruit᷑. Quicqͥd enĩ iocundũ
ẽ in ceteris ueris: ipsa utiq ueritate iocundũ ẽ. Haec ẽ
libertas nr̃a. cũ isti subdimur ueritati. & ipse ẽ ds̃ nrͣ̃

Expanded text:
est quippe qui fruitur summo bono. Haec enim veritas ostendit est quippe qui fruitur summo bono. Haec enim veritas ostendit omnia bona, quae vera sunt, quae sibi pro suo captu intelligentes homines, vel singula, vel plura eligunt, quibus fruantur. Sed quemadmodum illi qui in luce solis eligunt quod libenter aspiciant, et eo aspectu laetificantur; in quibus si qui forte fuerint vegetioribus sanisque et fortissimis oculis praediti, nihil libentius quam ipsum solem contuentur, qui etiam caetera quibus infirmiores oculi delectantur, illustrat: sic fortis acies mentis et vegeta cum multa vera et incommutabilia certa ratione conspexerit, dirigit se in ipsam veritatem, qua cuncta monstrantur, eique inhaerens tanquam obliviscitur caetera, et in illa simul omnibus fruitur. Quidquid enim jucundum est in caeteris veris, ipsa utique veritate jucundum est. 37. Haec est libertas nostra, cum isti subdimur veritati: et ipse est Deus noster
Abbreviated transcription (Latin):
Quid fraglantius. quid iocundius inspiratione ueritatis:
& dubitamꝰ nos cũ ab illa inspiram᷑ dicere beatos: Multi
beatã uitã in cantu uocũ & neruoꝵ. &. tibiaꝵ sibi consti¬
tuunt. Ꝙ cũ ea sibi desunt. se miseros iudicant. Cum
autẽ assunt. efferunt᷑ laetitia. &. nos cũ m̃tib nr̃is si
ullo strepitu ut ita dicã ranoꝵ & facundũ qđ dã silen¬
tiũ ueritatis illabit᷑. aliã beatã uitã quaerimꝰ. & tam
certa & praesente ñ frumi. Luce auri & argenti. lu¬
ce gẽmarũ.&. alioꝵ coloꝵ siue ipsius lucis quae ad ho
oculos ꝑtin&. siue in ignib tͣrenis. siue in stellis ł luna.
ł sole. cdaritate .&. iocunditate delectati homi nes. cũ
ab ista lactitia nullis molestiis. nulla indigentia re¬
uocant᷑. beati sibi uident᷑. & ꝓpt̾ haec semꝑ uolum
uiuere & nos in luce ueritatis beatã uitã collocare
cernamꝰ in ea teneamꝰq sũmũ bonũ. eoq ꝑfruani. Beatus

Expanded text:
quid fragrantius, quid jucundius inspiratione veritatis? quid fragrantius, quid jucundius inspiratione veritatis? et dubitamus nos cum ab illa inspiramur, dicere beatos? Multi beatam vitam in cantu vocum et nervorum et tibiarum sibi constituunt, et cum ea sibi desunt, se miseros judicant; cum autem adsunt, efferuntur laetitia: et nos cum mentibus nostris sine ullo strepitu, ut ita dicam, canorum et facundum quoddam silentium veritatis illabitur, aliam beatam vitam quaerimus, et tam certa et praesente non fruimur? Luce auri et argenti, luce gemmarum et aliorum colorum, sive ipsius lucis quae ad hos oculos pertinet, sive in ignibus terrenis, sive in stellis vel luna vel sole, claritate et jucunditate delectati homines, cum ab ista laetitia nullis molestiis, nulla indigentia revocantur, beati sibi videntur, et propter haec semper volunt vivere: et nos in luce veritatis beatam vitam collocare cernamus in ea, teneamusque summum bonum, eoque perfruamur. Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
me tibi demonstraturũ eẽ aliqͥd qđ sit nr̃a m̃te atq
racione sublimius. Ecce tibi ẽ ipsa ueritas. Amplectere
illã si potes.& fruere illa. & delectare in dño. & dabit ⁊ͥ
petitiones cordis tui. Quid enĩ petis amplius quã ut bea
sis. &. qͥd beatius eo. qui fruit᷑ in concussa.&. in cõmuta¬
bili. &. excellentissima ueritate: An uero clamant ho¬
mines beatos se eẽ. cũ pulchra corpora magno desiderio
concupita. siue coniugũ siue etiã meretricũ ãplexant᷑¬
&. nos in amplexu ueritatis beatos eẽ dubitabimꝰ : Clamaił
homines se beatos eẽ cũ aestu aridis faucib ad fontẽ abun¬
dantẽ salubrẽq ꝑueniunt. aut esurientes prandiũ. cae¬
nãue ornatã.copiosãq repperiunt: & nos negabimus
beatos eẽ.cũ irrigam. pascimurq ueritate : Solemus
audire uoces clamantiũ se beatos si iaceant in rosa. &
aliis florib ł etiã unguentis odoratissimis ꝑfruantur

Expanded text:
me tibi demonstraturum esse aliquid quod sit mente nostra atque me tibi demonstraturum esse aliquid quod sit mente nostra atque ratione sublimius. Ecce tibi est ipsa veritas: amplectere illam si potes, et fruere illa, et delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Quid enim petis amplius quam ut beatus sis? Et quid beatius eo qui fruitur inconcussa et incommutabili et excellentissima veritate? An vero clamant homines beatos se esse, cum pulchra corpora magno desiderio concupita, sive conjugum, sive etiam meretricum amplexantur; et nos in amplexu veritatis beatos esse dubitamus? Clamant homines se beatos esse, cum aestu aridis faucibus ad fontem abundantem salubremque perveniunt, aut esurientes prandium coenamve ornatam copiosamque reperiunt; et nos negabimus beatos esse, cum irrigamur pascimurque veritate? Solemus audire voces clamantium se beatos, si jaceant in rosis et aliis floribus, vel etiam unguentis odoratissimis perfruantur:
Abbreviated transcription (Latin):
uero nullo mͦ qͥs iudicat. Cũ enĩ quis dixerit aeterna
ẽporalib eẽ pociora. aut septẽ & tria decẽ ee̾: nemo di¬
cit ita eẽ debuisse. sed tantũ ita eẽ cognoscens. N ex a¬
minator corrigit. sed tantũ lactat᷑ inuentor. Si autẽ
ess&. aequalis m̃tib nr̃is haec ueritas: mutabilis etiã
cũ illa in se manens : nec ꝓficiat. cũ plus a nob̾ uidet᷑.
nec deficiat cũ minus. sed integra &. in corrupta &.
conuersos laetific& lumine.&. auersos puniat cae¬
citate. Quid qđ etiã de ipsis m̃tib nr̃is scđm illã iudicamꝰ
cũ de illa nullo mͦ iudicare possimꝰ : Dicimꝰ enĩ minus
intelligit quã deb&. aut tantũ quantũ deb& intellic
Tantũ autẽ mens deb& intelligere. quantũ propius ad mo¬
ueri. atq inherere potuerit incõmutabili ueritati.
Quare si nec inferior nec aequalis ẽ : restat ut sit supe¬
rior atq excellentior. Promiserã autẽ si meministi¬

Expanded text:
vero nullo modo quis judicat. Cum enim quis dixerit aeterna vero nullo modo quis judicat. Cum enim quis dixerit aeterna temporalibus esse potiora, aut septem et tria decem esse, nemo dicit ita esse debuisse, sed tantum ita esse cognoscens, non examinator corrigit, sed tantum laetatur inventor. Si autem esset aequalis mentibus nostris haec veritas, mutabilis etiam cum illa in se manens nec proficiat cum plus a nobis videtur, nec deficiat cum minus, sed integra et incorrupta, et conversos laetificet lumine, et aversos puniat caecitate. Quid, quod etiam de ipsis mentibus nostris secundum illam judicamus, cum de illa nullo modo judicare possimus? Dicimus enim, Minus intelligit quam debet, aut tantum quantum debet intelligit. Tantum autem mens debet intelligere, quantum propius admoveri atque inhaerere potuerit incommutabili veritati. Quare si nec inferior, nec aequalis est, restat ut sit superior atque excellentior. CAPUT XI
Abbreviated transcription (Latin):
simũ atq uerissimũ ẽ sa hanc ergo ueritatẽ de qua
iam diu loquim᷑. &. in qua una tã multa conspicinꝰi.
excellentiorẽ putas eẽ quã mens nr̃ã ẽ. an aequalem
mentib nr̃is. an etiã inferiorẽ : Sed si ess& inferior
ĩ scđm illã sed de illa iudicaremꝰ. sicut iudicamꝰ de
corporib quia infra sunt.& dicimꝰ ea plerunq ñ tan¬
tũ ita eẽ ł ñ ita. sed ita ł ñ ita cẽ debere. Sic & de am¬
nis nr̃is ñ solũ ita eẽ animũ nouimꝰ. sed plerũq etiã
ita eẽ debere. & de corporib quidẽ sic uidicamꝰ. cum
dicimꝰ minꝰ candidũ ẽ quã debuit. aut minꝰ quadrũ.
& multa similit᷑. De animis uero. minꝰ aptus ẽ quam
deb&. aut minꝰ lenis. aut minꝰ uehemens. sicut nr̃or
moꝵ se racio tulerit. & iudicamꝰ haec scđm illas inte¬
riores regulas ueritatis quas cõmunit᷑ cernimꝰ. de ipsis

Expanded text:
simum atque verissimum est. 34. A. Hanc ergo veritatem, de qua simum atque verissimum est. 34. A. Hanc ergo veritatem, de qua jam diu loquimur, et in qua una tam multa conspicimus, excellentiorem putas esse quam mens nostra est, an aequalem mentibus nostris, an etiam inferiorem? Sed si esset inferior, non secundum illam, sed de illa judicaremus, sicut judicamus de corporibus, quia infra sunt, et dicimus ea plerumque non tantum ita esse vel non ita, sed ita vel non ita esse debere: sic et de animis nostris non solum ita esse animum novimus, sed plerumque etiam ita esse debere. Et de corporibus quidem sic judicamus, cum dicimus, Minus candidum est quam debuit; aut, minus quadrum, et multa similiter: de animis vero, Minus aptus est quam debet; aut, minus lenis; aut minus vehemens, sicut nostrorum morum se ratio tulerit. Et judicamus haec secundum illas interiores regulas veritatis, quas communiter cernimus: de ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
bilia uera cernentib. tanquã miris modis secretũ & pu¬
blicũ lum̃ praesto eẽ ac se praebere cõmuntt᷑: om̃e autẽ
qđ cõmuniter om̃ib raciocinantib atq intelligentib
prȩsto ẽ. ad ullius eoꝵ ꝓprie naturã ꝑtinere quis dixerit:
Aeministi enĩ ut opinor quid de sensib corporis paulo
ante tractatũ sit. ea scilic&. quae oculoꝵ ł auriũ sensu
cõmunit̃ tangimꝰ. sicuti sunt colores &. soni. quos ego & tu
simul uidem. ł simul audimꝰ. ñ ꝑtinere ad oculoꝵ nr̃oꝵ.
auriũ ue naturã. s ad sentiendũ nobis ẽẽ cõmunia. Sic
ergo etiã illa quae ego & tu cõmunit᷑ ꝓpria cõmuntt̃
quisq m̃te conspiciorus: nequaquã dixeris ad m̃tis ali¬
cuius nr̃m ꝑtinere naturã. Nuoꝵ enĩ oculi qđ simul
uident: nec huius nec illius oculos eẽ poteris dicere. sed
aliquid t̃ciũ. in qđ utriusq conferat᷑ aspectus. DA ꝑtis¬

Expanded text:
bilia vera cernentibus, tanquam miris modis secretum et pubilia vera cernentibus, tanquam miris modis secretum et publicum lumen, praesto esse ac se praebere communiter: omne autem quod communiter omnibus ratiocinantibus atque intelligentibus praesto est, ad ullius eorum proprie naturam pertinere quis dixerit? Meministi enim, ut opinor, quid de sensibus corporis paulo ante tractatum sit; ea scilicet quae oculorum vel aurium sensu communiter tangimus, sicuti sunt colores et soni, quos ego et tu simul videmus, vel simul audimus, non pertinere ad oculorum nostrorum auriumve naturam, sed ad sentiendum nobis esse communia. Sic ergo etiam illa quae ego et tu communiter propria quisque mente conspicimus, nequaquam dixeris ad mentis alicujus nostrum pertinere naturam. Duorum enim oculi quod simul vident, nec hujus nec illius oculos esse poteris dicere, sed aliquid tertium in quod utriusque conferatur aspectus. E. Apertis
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ id cerni possit inquirat. Sed quẽ admodũ in uno igne
consubstantialis ut ita dicã sentit᷑ fulgor & calor. nec
dit᷑ : sic intelligentiae potentia quae in est sapientiae
ꝓpinquiora feruescunt. sicuti sunt animae racionales.
Ea uero quae remotiora sunt sicuti corpora ñ attingit
calore sapiendi. sed ꝑfundit lumine numeroꝵ qđ tibif¬
tassis obscurũ ẽ. rĩ enĩ ulla uisibilis similitudo. inuisibili
rei potest ad om̃em conuenientiã coaptari Tantũ illud
attende. qđ &. quaestioni quã suscepimꝰ satis ẽ. & humilio¬
rib etiã m̃tib quales nos sumꝰ sese manifestat: quia &. si cl¬
rũ nobis eẽ nͣ potest utrũ in sapientia ł ex sapientia nu¬
merꝰ. an ipsa sapientia ex numero. an in numero sit. an
utrũq nom̃ uniꝰ rei possit ostendi: illud certe manifestũ
in cõmutabilit̾ uera sunt continentẽ. quã ñ possis dicere
tuã ł meã. ł cuiusquã hominis. sed om̃ib incoͬmuta¬

Expanded text:
quo cerni possit, inquirit. Sed quemadmodum in uno igne consubstantialis, ut ita dicam, sentitur fulgor et calor, nec nditur: sic intelligentiae potentia, quae inest sapientiae, propinquiora fervescunt, sicuti sunt animae rationales; ea vero quae remotiora sunt, sicuti corpora, non attingit calore sapiendi, sed perfundit lumine numerorum: quod tibi fortassis obscurum est. Non enim ulla visibilis similitudo invisibili rei potest ad omnem convenientiam coaptari. Tantum illud attende, quod et quaestioni quam suscepimus satis est, et humilioribus etiam mentibus, quales nos sumus, sese manifestat, quia etsi clarum nobis esse non potest utrum in sapientia, vel ex sapientia numerus, an ipsa sapientia ex numero, an in numero sit, an utrumque nomen unius rei possit ostendi; illud certe manifestum incommutabiliter vera sunt continentem; quam non possis dicere tuam vel meam, vel cujusquam hominis, sed omnibus incommuta
Abbreviated transcription (Latin):
utilis historiae. quac nutrit exẽplis Sedam: iã obliuiscentem
humana.&. ad diuina tendentẽ. In qua ñ auctoritatis huma

Expanded text:
utilis historiae, qua nutrit exemplis, secundum Jacob obliviscentem humana, et ad divina tendentem, in qua non auctoritatis huma
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ad contẽplandã ueritatis aet̾nitatẽ. ut ea ꝑfrui eiq inhe¬
rere ualcamus: infirmitati nr̃ae uia de tẽporalib ꝓcurata ẽ.
ut quantũ itineri sufficit ad act̾na tendentiũ. praeterita
&. futura credamꝰ quae sidei disciplina ut auctoritate p̃pol¬
leat. di uina miscđa gubernat᷑. Presentia uero quantũ add te¬
aturã ꝑtin& in corporis &. animi mutabilitate & mobilita

Expanded text:
 ut ea perfrui eique inhaerere valeamus, infirmitati nostrae via de temporalibus procurata est, ut quantum itineri sufficit ad aeterna tendentium, praeterita et futura credamus. Quae fidei disciplina, ut auctoritate praepolleat, divina misericordia gubernatur. Praesentia vero, quantum ad creaturam pertinet, in corporis
Abbreviated transcription (Latin):
tione qualicũq tenere ñ possumꝰ. Quaccũq ergo nob de qͥb¬
cũq creaturis ł p̾̃terita ł futura diuina auctoritate creden¬
da narrant᷑. quãuis partĩ priusquã ea sentire potuerimus
p̃terierint. partĩ nondũ in nr̃os sensus suꝑuenerint: tamen
quia plurimũ ualent ad roborandã spem nrãm & exortan¬
dã dilectionẽ. dũ nob̵ cõm̃dant ꝑ ordinatissimã tẽpoꝵ seriẽ

Expanded text:
nere non possumus. Quaecumque ergo nobis de quibuscumque creaturis vel praeterita vel futura divina auctoritate credenda narrantur, quamvis partim priusquam ea sentire potuerimus praeterierint, partim nondum in nostros sensus pervenerint; tamen quia plurimum valent ad roborandam spem nostram, et exhortandam dilectionem, dum nobis commendant per ordinatissimam serie
Abbreviated transcription (Latin):
ĩignorantia & difficultate nata sit. ñ tam̃ ad ꝑmanendũ
in eo qđ nata ẽ aliqua necessitate cõprimit᷑. Neq om̃ino.
potuit nisi ds̃ omp̃s eẽ etiã taliũ creator animaꝵ. quas &
sint Si uero in dĩ aliquo secreto iã existentes animae mit¬
tunt᷑ ad inspiranda & regenda corpora singłoꝵ quoꝵ que
ascentiũ. adhoc mittunt᷑ officiũ. ut corpus qđ de poena

Expanded text:
in ignorantia et difficultate nata sit, non tamen ad permanendum in ignorantia et difficultate nata sit, non tamen ad permanendum in eo quod nata est, aliqua necessitate comprimitur: neque omnino potuit nisi Deus omnipotens esse etiam talium creator animarum, quas sint. 57. Si vero in Dei aliquo secreto jam existentes animae mittuntur ad inspiranda et regenda corpora singulorum quorumque nascentium, ad hoc utique mittuntur officium, ut corpus quod de poena
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. sed ante om̃em uitã suã: qualis alia post uitam
culpabilẽ facta ẽ: ñ paruũ bonũ hab&. unde conditori
suo gr̃ãs agat. quia ipse ortꝰ eius & inchoatio quouus ꝑfecto
corpore ẽ melior rĩ enĩ mediocria bona sunt ñ solũ qđ anima
ẽ. qua natura. iã corpus om̃e p̃cedit: sed etiã qđ facultatem
hab&. ut adiuuante creatore seipsã excolat. &. pio studiopos¬
sit om̃s ad quirere &. capere uirtutes ꝑ quas & a difficulta
cruciante &. abignorantia caecante liberet᷑. Qđ si ita
nͣ erit nascentib animis ignorantia.&. difficultas suppliciũ
peccati. sed ꝓficiendi admonitio. &. ꝑfectionis ex ordium.
tĩ enĩ ante om̃e meritũ boni operis parũ ẽ accepisse natu¬
rale iudiciũ quo sapientiã p̃ponat errori. & quietẽ diffi¬
cultati. ut adhaec ñ nascendo sed studendo ꝑueniat. Qꝗ
si agere noluerit. peccati rea iure tenebitur. tanquam
lae ñ bene usa sit ea facultate quã accepit. Quanquam

Expanded text:
peccatum, sed ante omnem vitam suam, qualis alia post vitam culpabilem facta est, non parvum bonum habet, unde Conditori suo gratias agat; quia ipse ortus ejus et inchoatio quovis perfecto corpore est melior. Non enim mediocria bona sunt, non solum quod anima est, qua natura jam omne corpus praecedit; sed etiam quod facultatem habet, ut adjuvante Creatore seipsam excolat, et pio studio possit omnes acquirere et capere virtutes, per quas et a difficultate cruciante, et ab ignorantia caecante liberetur. Quod si ita est, non erit nascentibus animis ignorantia et difficultas supplicium peccati, sed proficiendi admonitio, et perfectionis exordium. Non enim ante omne meritum boni operis parum est accepisse naturale judicium, quo sapientiam praeponat errori, et quietem difficultati, ut ad haec non nascendo, sed studendo perveniat. Quod si agere noluerit, peccati rea jure tenebitur, tanquam quae non bene usa sit ea facultate quam accepit. Quanquam enim
Abbreviated transcription (Latin):
uspatri &. coaet̾nus: totũ hominẽ suscipere dignatꝰ ẽ. & uerbũ
caro factũ ẽ & habitauit in nob̾. Ita enĩ demonstrauit carna
ub & ñ ualentib intueri m̃te ueritatẽ. corporeisq sensib dedi¬
tis quã ex celsũ locũ int̾ creaturas habeat humana natura. qđ
ñ solũ uisibilit᷑. nã id poterat &. in aliqͦ & herio corpore ad no¬
stroꝵ aspectuũ tẽperato tolerantiã: sed hominib in uero homi¬
ne apparuit. Ipsa enĩ natura suscipienda erat quae liberanda.
& nequis forte sexus a suo creatore se contẽptũ putar&: uirũ
suscepit. natꝰ ex femina ẽ. Nichil egit ui. sed om̃a suadendo¬
& monendo. Uetere quippe seruitute transacta: tẽpus libertatiᷤᷤ¬
illuxerat. & opportune iã homini sua debat᷑. atq salubrit᷑. quã

Expanded text:
lis patri et coaeternus, totum hominem suscipere dignatus est et uerbum lis patri et coaeternus, totum hominem suscipere dignatus est et uerbum caro factum est et habitaulibus et non valentibus intueri mente veritatem, corporeisque sensibus deditis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter. Nam id poterat et in aliquo aethereo corpore ad nostrorum aspectuum tolerantiam temperato, sed hominibus in vero homine apparuit. Ipsa enim natura suscipienda erat, quae liberanda; Et ne quis forte sexus a suo creatore se contemptum putaret, virum suscipit, natus ex femina. Nihil egit vi, sed omnia suadendo, monendo, illuxerat, et opportune jam homini suadebatur atque salubriter, qua
Abbreviated transcription (Latin):
concordans. ut qm̃ bonoꝵ inferioꝵ dulcedine decepti sumꝰ: ama¬
ritudine poenaꝵ erudiam᷑. Nã ita etiã nr̃a suplicia diuina ꝓui¬
dentia moderata ẽ. ut &. in hoc corpore tã corruptibili ad iusti¬
tiã tendere licer&. &. deposita om̃i suꝑbia uni dõ uero collũ
dere. nichil de seipso fidere. illi uni se regendũ. tuendũq cõmit¬
tere. Ita ipso duce homo bonae uoluntatis molestias huiꝰ uitae
in usũ fortitudinis uertit. In copia uero uoluptatũ ꝓsperisq
successib tẽporaliũ: tẽperantiã suã ꝓbat & roborat. Acuit
in tẽptationib prudentiã. ut ñ solũ in eas ñ inducat᷑. sed fiat etiã ui¬
plantior. &. in amorẽ ueritatis quae sola ñ fallit ardentior. Sedcũ
ensapientia eiꝰ ordinant᷑. de qͥb aut ñ ẽ tractandũ. aut int᷑ pios
ꝑfectosq tractandũ ẽ. Mullo mͦ beneficientius consuluit generi
humano. quã cũ ipsa dĩ sapientia. idest unicꝰ filius consubstantia¬

Expanded text:
concordans, ut quoniam bonorum inferiorum dulcedine decepti sumus, amaritudine poenarum erudiamur. Nam ita etiam nostra supplicia divina providentia moderata est, ut et in hoc corpore tam corruptibili ad justitiam tendere liceret, et deposita omni superbia uni Deo vero collum subdere, nihil de seipso fidere, illi uni se regendum tuendumque committere. Ita ipso duce homo bonae voluntatis molestias hujus vitae in usum fortitudinis vertit: in copia vero voluptatum prosperisque successibus temporalium, temperantiam suam probat et roborat; acuit in tentationibus prudentiam, ut non solum in eas non inducatur, sed fiat etiam vigilantior, et in amorem veritatis, quae sola non fallit, ardentior. CAPUT ra sapientia ejus ordinantur, de quibus aut non est tractanduERA RELIGIONE. Nullo modo beneficientius consuluit generi humano, quam cam ipsa dei sapientia, id est unicus filius consubstantia
Abbreviated transcription (Latin):
sũ se nutriuit cupiditates. fruendo mortalib &. ad eacꝯ
uincendas grã dĩ se adiuuari credat. m̃te illi seruiens &. bona uolun¬
uano sine dubitatione reparabit᷑. &e a multis mutabilib ad unũ in¬
tomutabile reuertet᷑ reformata ꝑ sapientiã ñ formatã. sed ꝑ quam
formantt᷑ uniuersa. fruit᷑q dõ ꝑ spm sc̃o. qđ ẽ donũ dĩ. Ita fit ho

Expanded text:
sum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas sum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam, sed per quam formantur unive
Abbreviated transcription (Latin):
caro & t̾ra nominat᷑. & quã diu ita ẽ. regnũ dĩ ñ posside¬
bit .&. eripit᷑ ei qđ amat. Ia enĩ amat. qđ & minꝰ ẽ quã uita.
quia corpus ẽ. & ꝓpt̾ ipsũ peccatũ qđ amat̾. fit corruptibile
ut fluendo deserat amatorẽ suũ. quia &. ille hoc amando.
descruit dm̃. Praccepta enĩ eius neglexit dicentis. Hoc mandu¬
ca .&. hoc noli. Tralt̾ ergo ad poenas. quia diligendo inferiora
in egestate uoluptatũ suarũ . &. in dolorib apud inferos ordi¬
nat᷑. Quid ẽ enĩ dolor qͥ dicit᷑ corporis. nisi corruptio repen¬
tina salitus eiꝰ rei quã male utendo anima corruptioni obno¬
xiauit. Quid autẽ dolor qͥ dicit᷑ animi. nisi carere mutabilib
reb qͥb fruebat᷑. aut frui se posse sperauerat : & hoc ẽ totũ qđ
dicit᷑ malũ id est peccatũ & poena peccati. Si autẽ dũ in hoc
stadio uitae humanae anima degit. uincat eas quas ad uer¬

Expanded text:
caro et terra nominatur, et quamdiu ita est, regnum Dei non possidecaro et terra nominatur, et quamdiu ita est, regnum Dei non possidebit, et eripitur ei quod amat. Id enim amat quod et minus est quam vita, quia corpus est; et propter ipsum peccatum, quod amatur fit corruptibile, ut fluendo deserat amatorem suum, quia et ille hoc amando deseruit Deum. Praecepta enim ejus neglexit dicentis: Hoc manduca, et hoc noli . Trahitur ergo ad poenas: quia diligendo inferiora, in egestate voluptatum suarum et in doloribus apud inferos ordinatur. Quid est enim dolor, qui dicitur corporis, nisi corruptio repentina salutis ejus rei quam male utendo anima corruptioni obnoxiavit? Quid autem dolor, qui dicitur animi, nisi carere mutabilibus rebus, quibus fruebatur, aut frui se posse speraverat? Et hoc est totum quod dicitur malum, id est, peccatum, et poena peccati. 24. Si autem dum in hoc stadio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adver
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e qͥcqͥd ẽ in quantũ ẽ. quia in quantũ ẽ quicqͥd ẽ bonũ ẽ:
in ꝑditione uiuoꝵ. qm̃ sũma essentia eẽ facit om̃e qđ est.
unde & essentia dicit᷑. Alors autẽ ñ eẽ cogit qͥcqͥd moritur.
nã si ea quae moriunt᷑ pęnitꝰ morerent᷑: ad nichilũ sine du¬
bio ꝑuenirent. Sed tantũ moriunt᷑. quanto minꝰ essentiae
participant. Qđd breuius ita dici potest. Panto magis mori¬
uitt᷑: quanto minꝰ sunt. Corpus autẽ minꝰ ẽ quã uita quae¬
lib&.. qm̃ quantulũcũq man& in spetie. ꝑ uitã man&: siue
qua unũ quodq animal. siue qua uniuersa natura mundi
administrat᷑. Corpus ergo magis subiac&. morti.&. idõ ui¬
cinius ẽ nichilo. Quaꝓpt᷑ uita quae fructu corporis delectata
negligit dm̃: inclinatur ad nichilũ. &. ista ẽ nequitia. Hoc
pacto autẽ uita carnalis &. terrena efficit᷑. &. obhoc etiam

Expanded text:
omne quidquid est, in quantum est; quia in quantum est quidquid est, bonum est. omne quidquid est, in quantum est; quia in quantum est quidquid est, bonum est. oniam summa essentia fecit omne, quod est, unde et essentia dicitur, mors autem non esse cogit, quidquid moritur. Nam si ea, quae moriuntur, penitus morerentur, ad nihilum sine dubio pervenirent; sed tantum moriuntur, quanto minus essentiae participant. Quod brevius ita dici potest: tanto magis moriuntur, quanto minus sunt. Corpus autem minus est, quam vita quaelibet, quoniam, quantulumcunque manet in specie, per vitam manet, sive qua unumquodque animal, sive qua univeadministratur. Corpus ergo magis subjacet morti, et ideo vicinius est nihilo. Quapropter vita, quae fructu corporis delectata negligit Deum, inclinatur ad nihilum, et ista est nequitia. Hoc facto autem vita carnalis et terrena efficitur, et ob hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
illo qͥ eã fecit. & cuiꝰ essentia fruebat᷑. & uolens contra dĩ
legẽ frui corporib quib eã ds̃ praefecit. uergit ad nichi¬
lũ. & haec ẽ nequitia. ñ quia corpus iã nichilẽ. Nã & ipsum
hab&. aliquã concordiã partiũ suarũ. sine qua omĩno eẽ non
possa.. Ergo ab eo factũ ẽ & corpus. qͥ om̃is concordiae caput c̃.
hab&. corpus quandã pacẽ suae formae. sine qua prorsus ni¬
chil ess&. Ergo ille ẽ & corporis conditor. a quo pax om̃is ẽ
&. qͥ forma ẽ infabricata. atq om̃iũ formosissima. habet
aliquã speciẽ sine qua corpus ñ ẽ corpus. Si ergo quaeritur
qͥs instituerit corpus. ille quaerat᷑ qͥ ẽ om̃iũ speciosissimus.
Om̃is enĩ species ab illo ẽ. Quis ẽ autẽ hic. nisi unꝰ ds̃. una ue¬
ritas. una salus om̃iũ.&. prima atq sũma essentia. ex qua ẽ

Expanded text:
eo qui eam fecit, et cujus essentia fruebatur, et volens contra Dei eo qui eam fecit, et cujus essentia fruebatur, et volens contra Dei legem frui corporibus, quibus eam Deus praefecit, vergit ad nihilum; et haec est nequitia: non quia corpus jam nihilum est. Nam et ipsum habet aliquam concordiam partium suarum, sine qua omnino esse non posset. Ergo ab eo factum est et corpus, qui omnis concordiae caput est. Habet corpus quamdam pacem suae formae, sine qua prorsus nihil esset. Ergo ille est et corporis conditor, a quo pax omnis est, et qui forma est infabricata, atque omnium formosissima. Habet aliquam speciem, sine qua corpus non est corpus. Si ergo quaeritur quis instituerit corpus, ille quaeratur qui est omnium speciosissimus. Omnis enim species ab illo est. Quis est autem hic, nisi unus Deus, una veritas, una salus omnium, et prima atque summa essentia, ex qua est
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuante. Eo mͦ autẽ qͥsq utit᷑: quẽ uid&. congruere his
cũ qͥb agit. Ego itaq diu. multũq considerans quales obla¬
trantes &. quales quaerentes exꝑtꝰ sim. ł qualis ipse siue cũ
latrarẽ siue cũ quaererẽ fuerĩ. hoc mͦ michi utendũ putaui.
Quae uera eẽ ꝑspexeris tene . &. ecdae catholicae tribue. Quae
falsa. respue. & michi qͥ homo sũ ignosce. Quae dubia. crede.
donec aut respuenda eẽ. aut uera eẽ. aut semꝑ credenda
eẽ ł ratio doceat. ł p̾cipiat aurtoritas. Intende igitur in
haec quae sequunt᷑ diligent᷑. &. pie quantũ potest. Tale
utiq sũma uita ẽ. & ipse fons uitae. nec aliqua utra in
quantũ uita ẽ malũ ẽ. sed in quantũ uergit ad morte̾.
Mors autẽ uitae ñ ẽ nisi nequitia. quae ab eo qđ neqͥcquã
sit dicta ẽ.&. idõ nequissimi homines nichili homines
appellant᷑. Uita ergo uoluntario defectu deficiens ab

Expanded text:
adjuvante. Eo modo autem quisque utitur, quem videt congruere iis adjuvante. Eo modo autem quisque utitur, quem videt congruere iis cum quibus agit. Ego itaque diu multumque considerans quales oblatrantes, et quales quaerentes expertus sim, vel qualis ipse, sive cum latrarem, sive cum quaererem, fuerim; hoc modo mihi utendum putavi. Quae vera esse perspexeris, tene, et Ecclesiae catholicae tribue; quae falsa, respue, et mihi qui homo sum ignosce; quae dubia, crede, donec aut respuenda esse, aut vera esse, aut semper credenda esse, vel ratio doceat, vel praecipiat auctoritas. Intende igitur in haec quae sequuntur, diligenter et pie, quantum potes: tales utique summa vita est et ipse fons vitae, nec aliqua vita in quantum vita est, malum est, sed in quantum vergit ad mortem: mors autem vitae non est, nisi nequitia, quae ab eo quod ne quidquam sit, dicta est; et ideo nequissimi homines, nihili homines appellantur. Vita ergo voluntario defectu deficiens ab
Abbreviated transcription (Latin):
adhaerentes & nos aet̾nitate afficiam̃ necesse ẽ. Sed quia hoc
anima peccatis sius obruta. & ĩplicata ꝑ seipsã uidere ac tene¬
re ñ poss&. nullo in reb humanis ad diumna capessenda int̾¬
posito gradu. ꝑ quẽ ad dĩ similitudinẽ a tͣna uita homo nite¬
ret᷑ in esfabili miscda dĩ tẽporali dispensatione ꝑ creaturã
mutabilẽ. sed tam̃ aet̾nis legib seruientẽ. ad cõmemorati¬
onẽ primae suae ꝑfectaeq naturae. partĩ singłis hominib:
partĩ uero ipsi hominũ generi subuenit᷑. Ea ẽ nr̃is tẽpori
b xp̃iana religio. quã cognoscere ac sequi: securissima ac
certissima salus ẽ. Defendi autẽ aduersus loquaces & aperi¬
ri quaerentib multis modis potest. om̃ipotente ipso dõ ꝑ se ipsũ
demonstrante quae uera sunt. &. adhaec intuenda &. ꝑci¬
pienda. bonas uoluntates ꝑ bonos angłos &. quoslib&. homineᷤ.

Expanded text:
adhaerentes, et nos aeternitate afficiamur necesse est. Sed quia hoc adhaerentes, et nos aeternitate afficiamur necesse est. Sed quia hoc anima peccatis suis obruta et implicata, per seipsam videre ac tenere non posset, nullo in rebus humanis ad divina capessenda interposito gradu, per quem ad Dei similitudinem a terrena vita homo niteretur, ineffabili misericordia Dei temporali dispensatione per creaturam mutabilem, sed tamen aeternis legibus servientem, ad commemorationem primae suae perfectaeque naturae, partim singulis hominibus, partim vero ipsi hominum generi subvenitur. Ea est nostris temporibus christiana religio, quam cognoscere ac sequi, securissima ac certissima salus est. 20. Defendi autem adversus loquaces, et aperiri quaerentibus, multis modis potest; omnipotente ipso Deo per seipsum demonstrante quae vera sunt, et ad haec intuenda et percipienda bonas voluntates per bonos Angelos et quoslibet homines
Abbreviated transcription (Latin):
oña. sed in hac uita societati generis humani sine dolo tẽ¬
poralit᷑ congruens. ȩt̃na meditaret᷑ unũ dm̃ colens. Qui
nisi ꝑmaner&. in cõmutabilis: nulla mutabilis natura rema¬
ner&. Mutari autẽ animã posse ñ quidẽ localit̃. sed tam̃
tẽporalit᷑ suis affectionib qͥsq cognoscit. Corpus uero. &
tẽporib & locis cẽ mutabile. cuiuis aduertere facile ẽ. Fantas¬
mata porro nichil sunt aliud quã de specie corporis corporeo
sensu attracta figm̃ta. Quae memoriae mandare ut acce¬
ꝑta sunt ł partiri ł multiplicare ł contrahere ł distendere.
ordinare ł ꝑturbare ł quolib& mͦ figurare. cogitando facil¬
lunũ ẽ. sed cũ uerũ quaerit᷑: cauere & uitare difficile. Hlon
ergo creaturae potius quã creatori seruiamꝰ. nec euanescamꝰ
incogitationib nr̃is. & ꝑfecta religio ẽ. Aet̾no enĩ creatori

Expanded text:
omnia: sed in hac vita societati generis humani sine dolo temomnia: sed in hac vita societati generis humani sine dolo temporaliter congruens, aeterna meditaretur, unum Deum colens; qui nisi permaneret incommutabilis, nulla mutabilis natura remaneret. Mutari autem animam posse, non quidem localiter, sed tamen temporaliter, suis affectionibus quisque cognoscit. Corpus vero et temporibus et locis esse mutabile, cuivis advertere facile est. Phantasmata porro nihil sunt aliud quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta: quae memoriae mandare ut accepta sunt, vel partiri, vel multiplicare, vel contrahere, vel distendere, vel ordinare, vel perturbare, vel quolibet modo figurare cogitando facillimum est, sed cum verum quaeritur, cavere et vitare difficile. 19. Non ergo creaturae potius quam Creatori serviamus, nec evanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. Aeterno enim Creatori
Abbreviated transcription (Latin):
&. quandã particulã substantiae suae cuiꝰ cõmixtione atq
quantũ ds̃ siuerit faciemꝰ. sed in hoc opere quomͦ aduer¬
sus eos fides catholica tuta sit .&. quomͦ ñ ꝑturbent animũ
ea qͥb cõmoti homines in eoꝵ cedunt sententiã rationib
quas dñs dare dignat᷑. quantũ possumꝰ demonstramꝰ. Illud
sane in primis tenere te uolo. qui bene nosti animũ meũ.
ñ hoc me fugiendae arrogantiae grã quasi sollẽnit᷑ dicere.
qͥcqͥd in his litteris erroris inueniri poterit: hoc solũ michi
eẽ tribuendũ. Quicqͥd autẽ uerũ &. conuenient᷑ expositũ
uni om̃iũ bonoꝵ munerũ largitori dõ. Quã obrẽ sit tibi
manifestũ atq ꝑceptũ. nullũ errorẽ in religione eẽ potu¬
isse: si anima ꝓ dõ suo ñ coler&. animã. aut corpus. aut fan¬
tasmata sua. aut hoꝵ aliqua duo coniuncta. aut certe simu

Expanded text:
et quamdam particulam suae substantiae, cujus commixtione atqueet quamdam particulam suae substantiae, cujus commixtione atquequantum Deus siverit faciemus: sed in hoc opere quomodo adversus eos fides catholica tuta sit, et quomodo non perturbent animum ea quibus commoti homines in eorum cedunt sententiam, rationibus quas Dominus dare dignatur, quantum possumus demonstramus. Illud sane in primis tenere te volo, qui bene nosti animum meum, non hoc me fugiendae arrogantiae gratia quasi solemniter dicere, quidquid in his litteris erroris inveniri poterit, hoc solum mihi esse tribuendum; quidquid autem verum et convenienter expositum, uni omnium bonorum munerum lmanifestum atque perceptum, nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret animam, aut corpus, aut phantasmata sua, aut horum aliqua duo conjuncta, aut certe simul
Abbreviated transcription (Latin):
re. Contra eos tam̃ potissimũ ẽ. instituta. qͥ duas naturas uel¬
substantias singłis principiis aduersus inuicẽ rebel
arbitrant᷑. Offensi enĩ qͥb dã reb & rursus qͥb¬
dã delectati. ñ eaꝵ qͥb offendunt᷑. sed eaꝵ quib delectantur
uolunt eẽ aurtorẽ dmĩ. &. cũ consuetudinẽ suã uincere ne¬
queunt: iã carnalib laqueis irretiti duas animas ee̾ in uno
corpore existimant. Unã de dõ quae naturalit̾ hoc sit qđ ipse.
alterã de gente tenebraꝵ quã ds̃ nec genuerit. nec fecerit. nec
ptulerit. nec abiecerit. sed quae suã uitã.suã t̾rã. suos fętus.
&. animalia. suũ postremo regnũ habuerit:. ingenitũq prin¬
cipiũ. sed quodã tẽpore aduersus dm̃ rebellasse. Dm̃ autẽ qui
aliud qͥd facera. ñ haber&. &. quomͦ alit̃ possae. hosti resistere
ñ inuenir&: necessitate oppressũ. misisse huc animã bonam

Expanded text:
re. Contra eos tamen potissimum est instituta, qui duas naturas re. Contra eos tamen potissimum est instituta, qui duas naturas substantias singulis principiis adversus invicem rebelles esse arbitrantur. Offensi enim quibusdam rebus, et rursus quibusdam delectati, non earum quibus offenduntur, sed earum quibus delectantur, volunt esse auctorem Deum. Et cum consuetudinem suam vincere nequeunt, jam carnalibus laqueis irretiti, duas animas esse in uno corpore existimant: unam de Deo, quae naturaliter hoc sit quod ipse; alteram de gente tenebrarum, quam Deus nec genuerit, nec fecerit, nec protulerit, nec abjecerit; sed quae suam vitam, suam terram, suos fetus et animalia, suum postremo regnum habuerit, ingenitumque principium; sed quodam tempore adversus Deum rebellasse, Deum autem cum aliud quod faceret non haberet, et quomodo aliter posset hosti resistere non inveniret, necessitate oppressum misisse huc animam bonam,
Abbreviated transcription (Latin):
utam etiã isto diuinae ꝓuidentiae beneficio. Ex his enĩ homi¬
nib hereticifiunt. qͥ etiã si essent in eccła: nichilominꝰ errareñ.
Cũ autẽ foris sunt. plurimũ ꝓsunt. ñ uerũ docendo qđ nesciunt.
sed ad uerũ quaerendũ carnales. & ad uerũ aperiendũ sp̃ĩtales.
catloli cos excitando. Sunt enĩ innumerabiles in scã eccła dõ
ꝓbati uiri. sed manifesti ñ fiunt intͣ nos. quandiu ĩperitiae
nr̃ae tenebris delectati. dormire malumꝰ quã luce̾ ueritatis
in tueri. Quaꝓpt̾ multi ut diẽ dĩ uideant &. gaudeant: ꝑ
hereticos de somno excitant᷑. Utam̾ ergo etiã hereticis. ñ
ut eoꝵ approbemꝰ errores: sed ut catholicã disciplinã aduersus
eoꝵ insidias asserentes. uigilantiores & cautiores simꝰ. etiã si eos
scriptura p̃cedente pietate legentib bonis ñ aduersus unam
aliquã. sed aduersus om̃s prauas & falsas opiniones possit uale¬

Expanded text:
utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim homiutamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt; sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in Ecclesia sancta Deo probati viri, sed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos scriptura, praecedente pietate, legentibus bonis, non adversus unam aliquam, sed adversus omnes pravas et falsas opiniones possit vale