comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fcẽ ymagĩs dei. ꝙ neq ꝓlatiuũ ẽ ĩ so¬
no. neq cogitacõum in siłitudĩe som
qd̃ alicuius lingue ẽẽ noc̃ẽ nõ sit. S
ꝙ omĩa quibus significatur signa
ꝓcedit et gignitur de scĩa que manet
in aĩo. qñ eadẽ scĩa u̾tus dr sicuti est
uisioĩ sciẽ. siam qũ ꝑsonũd̾r uł ꝑ ali
qd̃ corꝑale signum nõ d̾r sicuti ẽ. sed
sieut pot uideri audiri ne ꝑcorpus. Qñ
gͦ qd̃ est in noticia hoc est in u̾bo tuẽ ẽ
ueꝵ u̾bum. et u̾itas qualis expõatur
ab homĩe ut qd̃ est mista hoc sit in illo
qd̃ nõ est in ista. nõ sit in illo. hic agͦsci¬
in hoc eniginate. eciam ista u̾bi deisi¬
militudo. qd̃ sicut de illo u̾bo dem̃ est
Oĩa ꝑ ip̃m fcã sũt. ubi deus ꝑunige¬
nitũ u̾bum suũ predicatur uuu̾sa
fecisse. ita homĩs oꝑa nlła sũt q̃ non

Expanded text:
 est in sono, neque cogitativum in similitudine soni, quod alicujus linguae esse necesse sit, sed quod omnia quibus significatur signa praecedit, et gignitur de scientia quae manet in animo, quando eadem scientia intus dicitur, visd corporale signum, non dicitur sicuti est, sed sicut potest videri audirive per corpus. Quando ergo quod in notitia est, hoc est in verbo, tunc est verum verbum, et veritas, qualis exspectatur ab homine, ut quod est in ista, hoc sit et in illo; quod non est in ista, non sit et in illo; hic agnosciin hoc aenigmate etiam ista Verbi Dei similitudo, quod sicut de illo Verbo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt, ubi Deus per unigenitum Verbum suum praedicatur universa fecis
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum xp̃i. Et it̾m. cũ accepissetis anb̃
u̾bũ auditus dei accepistis. nõ ut uer¬
bum hom̃i. s sicuti est uere ubum des
na dĩna traditur nõ hũana. Sed illd
u̾bum dei querimus qͣlitercũq ꝑ hõe
similitudĩem nũc uider de quo demẽ¬

Expanded text:
setis a nobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicuti est vere verbum Dei . ia doctrina divina traditur, non humana. Sed illud Verbum Dei quaerimus qualitercumque per hanc similitudinem nunc videre, de quo d
Abbreviated transcription (Latin):
foris sonat. signũ est u̾bi qd̾ intus
lucet. cui magis u̾bi competit nomen
ut foris apperet assumptũ est. Ita enĩ
u̾bum nrm uox quodã mͦ corꝑis fit
fit uox. nec mutat᷑ inuocẽ. Ita u̾bum¬
dei caro quidẽ fcm̃ est. sed absit ut mu¬
taret᷑ in carnẽ. Assumendo quippe illã
nõ meã se consum̃do et hoc nr̃m uox fit
intueatur u̾bum nrm qd̾ sonat ĩ au¬
ubus. nec qñ uoce ꝓfertur. nec qñ silen¬
cio cogitatur. Oĩm namq sonãcium
u̾ba linguaꝵ eciã in silẽcio cogitant᷑
et carmĩa ꝑcurrũtur aiõ tacẽte ore cor

Expanded text:
foris sonat, signum est verbi quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen.ut foris appareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis fit,fit vox, nec mutatur in vocem; ita Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe illam, non in eam se consumendo, et hoc nostrum vox fit,intueatur verbum nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo, tacente or
Abbreviated transcription (Latin):
Rat autem mens cũ se istis .C.ui.¬
ymagibus tanto amore cõuingit.
Uñ eciam ad se huiusmodi existimet. Ita
.n. conformatur eis quodam mͦ. nõ ideo
existendo. s putando. non quo se yma¬
ginem putet. s oĩno illd̾ ipm̃ cuius ymͣ¬
ginẽ secum ht̃. uiget quippe in ea iudi¬
cium discernẽdi corpus qd̾ foris relĩquit
ab ymagine qm̃ deillo secum gerit. nisi
cum ita exprimunt᷑ cedem ymagines
tamꝙͣ foris senciantur non intus co¬
gitentur sicut dormiẽtibus aut fruẽti¬
bus. aut maliqua extasi accidere solet
Cum itaq se tale aliquid putat corpus
se eẽ putat et quia sibi bene conscia est
principatus sui quo corpus regit

Expanded text:
rat autem mens, cum se istis imaginibus tanto amore conjungit, esse aliquid hujusmodi existimet. Ita enim conformatur eis quodam modo, non id existendo, sed putando: non quo se imaginem putet; sed omnino illud ipsum cujus imaginem secum habet. Viget quippe in ea judicium discernendi corpus quod foris relinquit, ab imagine quam de illo secum gerit: nisi cum ita exprimuntur eaedem imagines tanquam foris sentiantur, non intus cogitentur, sicut dormientibus, aut furentibus, aut in aliqua ecstasi accidere soletCum itaque se tale aliquid putat, corpus esse se putat. Et quia sibi bene conscia est principatus sui quo corpus regit;
Abbreviated transcription (Latin):
inxpĩ incarnacõe que suꝑbis displi¬
cet salubriter intuẽda atq cogitanda s̃
dem sic deo cõiungi potuit humañ nat᷑a
ut exduab sb̃stantus fieret. una ꝑsõa
ac ꝑ hoc iam extribus. deo. aĩa. ⁊ carne
ut supbi illi maligni sp̃s qui se ad deci¬
piẽdum qͣi ad adiuuand̾ medios int̾¬
ponunt. non ideo se audeant hoĩ p̃pone
quia non hñt carnẽ maxiẽ qr et dei filiꝰ¬
illi tamꝙͣ deos se coli ꝑsuadeant qr uidẽ¬
tur ẽẽ minõrles. Dem̃ ut grã dei nob̃ siue
ullis precedẽtib nũtis in hoĩe xpõ cõmẽ

Expanded text:
isti incarnatione, quae superbis displicet, salubriter intuenda atque cogitanda suuidem sic Deo conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima et carne: ut superbi illi maligni spiritus, qui se ad decipiendum quasi ad adjuvandum medios interponunt, non ideo se audeant homini praeponere, quia non habent carnem; et maxime quia et illi tanquam deos se coli persuadeant, quia videntur esse immortales. Deinde, ut gratia Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in ho
Abbreviated transcription (Latin):
militatẽ posset atq sanari. Dicit qͣ hõ ꝙͣ
longe recesserit a deo ꝙ illi ualeat ad me¬
dicinalẽ dolorẽ qũ ꝑtalem mediatorẽ
redit qui homĩbus et deus diuinitate sõ-¬
uenit. et homo infirmitate cõueĩt. Qd̾

Expanded text:
i posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divinitate subvenit, et homo infirmitate convenit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
xsi. Dem̃ secutus ait. Et ego in infirta¬
te et timore et tremore multo fui apud
uos. Et paulo post dicit. Et ego frẽs nõ
potui uob̃ loq̃ qͣi spĩtalibus. s qͣi carnali
tum nõ escã. Nõdum enĩ pot̾atis. s nec ad¬
huc quide potestis. Hoc cũ d̾r quibusdã
irascunt᷑ et sibi cõtumeliose dici putant
et plerũq malunt cred̾e. eos pocius a qui¬
bus hec audiũt nõ hr̃e ꝙ dicant. ꝙͣ se ca¬
pe nõ posse ꝙ dix̾int. Et aliqñ afferimꝰ
eis rrẽm non qͣm petunt cũ de deo qͧ̃runt
quia nec ipi eam ualẽt sum̾e nec nos for¬
tasse uł apprehẽdere uł ꝓferre. S qͣ de¬
mõstret᷑ eis qͣm sint inhabiles mĩmeq
ydonei ꝑcipiendo qd̾ exigũt. N qͥa non
audunt qd̾ uolunt. aut callide nos ag̾e
putant. ut nrãm eccultemus impiciam
aut maliciose qd̃ eis ĩuideamꝰ ꝑiciã atq
ita indignantes ꝑturbatiq discedunt.

Expanded text:
xum. Deinde secutus ait: Et ego in infirmitate, et timore, et tremore multo fui apud vos . Et paulo post dicit eis: Et ego, fratres, non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi cais, non escam: nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis . Hoc cum dicitur quibusdam, irascuntur, et sibi contumeliose dici putant; et plerumque malunt credere eos potius, a quibus hoc audiunt, non habere quod dicant, quam se capere non posse quod dixerint. Et aliquando afferimus eis rationem, non quam petunt cum de Deo quaerunt; quia nec ipsi eam valent sumere, nec nos fortasse vel apprehendere vel proferre: sed qua demonstretur eis quam sint inhabiles minimeque idonei percipiendo quod exigunt. Sed quia non audiunt quod volunt, aut callide nos agere putant ut nostram occultemus imperitiam, aut malitiose quod eis invideamus peritiam; atque ita indignantes perturbatique discedunt.
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃e donĩ pfcm̃ desursũ est descẽdẽs a
prẽ luminũ apd̾ quẽ nõ est cõmutacõ. nec
momẽti obumbracõ. Hoc et dauid. Muta
sb̃am dei sine ulla sui cõmutacõe mutabi¬
lia facientẽ et sñ ullo suo tẽꝑali motu tẽ¬
ꝑalia creantẽ intueri. et plene nosse diffici
nõdũ p̃diti fide nutͥm ᷑ et ꝑ quedã tolłabi¬
liora. ut ad ĩlid̃ capiendũ apti et habiles

Expanded text:
ursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Hoc et David: Mutab. Proinde substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et plene nosse difficilnondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba uitais. Ex quib qͣi guidatim ad dĩ¬
na atq sb̃limia nr̃ intellectus uelut nu¬
tritus assurg̾et. Nam et u̾bis ex rebus
corlibus sumptis usa ẽ cũ de deo loq̃retꝰ
ꝓtege me. es de spĩtali creatura młta tr̃as¬
ita diciop eẽt sicuti ẽ. ego sũ deus zelãs
et penicet me hoĩem fecisse. de rebus aut̃
que oĩo nõ st̃ nõ traxit aliqͣ uocabula qͥ¬
bo uł figuraret locucões. uł spuaret enig¬
mata. Uñ ꝑnicõsius et ĩanius euanesct̃
qui 3ͦ illo gen̾e erroris au̾itate secludũtͦ
Hoc suspicãdo de d̾o. qd̃ n in ipõneq ĩulla
creatura ĩuẽi põt. Rebr .n. que ĩcreata᷑¬
repiunt᷑ solet diuina sc̃ptura uelut infã
cilia oblectam̃ta fore quib infirmoꝵ ad
q̃renda suꝑiora et inferiora deserẽda pro

Expanded text:
ba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina sive sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis et rebus corporalibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur, protege me. Et de spiritali creatura multa transita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poenitet me hominem fecisse . De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deo, quod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest. Rebus enim quae in creaturtilia oblectamenta formare, quibus infirmorum ad quaerenda superiora et inferiora deserenda, pro
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ recordantẽ uł si qd̾ hiꝰ ẽ nich̃onuꝰ ĩ erro¬
reẽ s tñ hec inueniunt in aio. Qui at̃
putat euis potẽcie ẽẽ d̾m ut seipm̃ ip̃e ge¬
nũit eo plus errat ꝙ nõ solũ d̾s ita nõ est
s necspũalis nec cõrlis creatã. ¶llła eĩ oĩo
res ẽ que seipm̃ gignat ut sit. ¶ Ut gͦ ab

Expanded text:
in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab
Abbreviated transcription (Latin):
morlitatis on̾e p̃gͣuati. cũ et iud̾i uolunt
scire qd̃ nescuint. et uolũt scire nõ possũt
p̃sumpcões opinionũ suaꝵ audacius affͣ¬
mando cõcludũt sibimet intlłn ͤ uias ma¬
gis ĩtell̾ntes siñam suã nõ corrig̾e ꝑu̾sam
qͣm mutare defẽsam. Et hic quidẽ oĩum
cõres aũo quo id qd̾ sapuint nec incorpe
repit᷑. nec ifcõ et cõdito spũ uec in ip̃o c̾a¬
rutilũ fallitur s tñ hec inuei̾unt ĩ corͤ

Expanded text:
mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt scire non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium tiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Crearat
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝑ sensus corpeos experta notau̾int
siue q̃ nã huãi ingenii et diligẽcie iiua-¬
citate uł artis adiutor᷑ ꝑcepũt ad res ĩcor¬
peas et spuitales transferre conant᷑ ut ex
hus illa metiri atq opinari uelunt. St̾ it̃

Expanded text:
sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ priusꝙͣ uellẽ ad qͦsdã illoꝵ ꝑueĩre poter̃t
dispõ mea neqͥuiss impleri int̾ruptã dic¬
tacoẽm relinq̃rã cogitãs hocip̃m in aliqͥb
scͥptis meis conq̃ri ut scirẽt qui possẽt ñ
a me fuisse eosd̾e libros editos et ablatosᷤ
ne et maxime tua iussiõe cõpulsus. opꝰ
tã laboriosũ adiuuante dño t̾mĩare cu¬
raui eosq emẽdatos nõ ut uolui s ut
potui ne ab illis qui sb̃repti iam ĩ manꝰ
loñn exierant płimũ discreparẽt. Uene¬
racõm tue ꝑfiliũ nrm cõdraconũ karis¬
simũ misi et unicuiq audiẽdos. legen¬
dos describẽdosq ꝑmisi. In quib si ser¬
uari mea dispõ potuiss essent ꝓfecto
et si easd̾e sinas hñtes multo tñ enoda¬
cõres atq planiores. qͣntum reꝵ tãtaꝵ
explicandaꝵ difficultas et facłtas nũ
sñ extrema ꝑte nõ ꝑua. S si eis hec noti¬
cõ potu̾it inotesc̾e̾ omĩa si uolu̾it ⁊ ua¬
luerit emẽdabũt. Peto sane ut hãc epla

Expanded text:
 priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, a postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimum misi et cuicumque audiendos, legendos describendosque permisi. in quibus si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualueri
Abbreviated transcription (Latin):
sincerissĩa cautate uen̾an¬
do sc̃o fũi et cõsac̾doti pape
Aurelio. Augustinus in
dño salute Detrinitate q̃ d̾s sũmus ⁊ ue¬
rus ẽ libros iuuenis inchoaui senex edidi
Omiserã quippe hoc opꝰ postea ꝙͣ comꝑi
p̾reptos michi ẽẽ siue subreptos anꝙͣ eos
absolũem. ⁊ retͣctatos ut mea dispõ fu̾at
expolirem. Nõ .n. sigillatĩ. s oẽs simł ed̾e

Expanded text:
SINCERISSIMA CARITATE VENERANDO SANCTO FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS 1N DOMINO SALUTEM. De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere
Abbreviated transcription (Latin):
circa tra hec eo s̃ unũ quo una uita. una
mẽs una essencia. et quitq̃d aliud ad se¬
ip̃a singula dñr. eciam simul nõ płalit̾
s sinsulariter dicunt᷑ eo nõ tria quo ad
se muicẽ referuntur. Que si equalia nõ
essent non solum singula a singulis. Si
etiam ab omĩbus singula non utiq se ĩ¬
uicem capent. Neq .ii. tm̃ a singulis singu¬
la. ueꝵ eciam a singulis omĩa capiuntur
semini .n. me hẽre meõriam et intelligẽ¬
ciam et uoluntatẽ. et intelligo me ĩtelli¬
gere et uelle atqz menũsse. et uolo me uel¬
meõria in et intlłigenciam et uolũtatem
simulmenũ. Qd̃ enim mẽorie mee nõ
menũ non est in memoria mea. Nicħ̃ a t̃
tam in meõria qͣm ipã meõria est totam
igitur menũ Itẽ quitq̃t intlłigo intlłig̾e
uolo. Quitq̃d gͦ intelligibiliũ memini
et uolo consequr̃ et intelligo. Holũtas ĩ
mea totam intlłnciam. totãq meoriam
meam capit dum tototo utor qd ĩtlłigo
etmenũ. Quaꝓpter qñ inuicẽ asingulis

Expanded text:
c tria eo sunt unum, quo una vita, una mens una est substantia: et quidquid aliud ad seipsa singula dicuntur, etiam simul non pluraliter, sed singulariter dicuntur: eo vero tria, quo ad se invicem referuntur: quae si aequalia non essent, non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula; non utique se invicem caperent. Neque enim tantum a singulis singula, verum etiam a singulis omnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velmemoriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, non est in memoria mea. Nihil autem tam in memoria, quam ipsa memoria est. Totam igitur memini. Item quidquid intelligo, intelligere volo. Quidquid autem intelligibilium memini et volo, consequenter intelligo. Voluntas etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam meam capit, dum toto utor quod intelligo et memini. Quapropter quando invicem a singulis
Abbreviated transcription (Latin):
nesciret .i. si sui nõ menũsset nec se ĩtel¬
lig̾et quia in se ymagine dei tam potẽs
est ut ei cuius ymago est ualeat ĩhe¬
rere. Sic enim ordinata est naturaꝵ
ordine non locoꝵ ut supra illã nõ sit
nisi illedeniq cum illi penitus adhe¬
dicẽs. Qui autẽ adheret dnõ unus
spẽ est. Accedente quidẽ ista ad ꝑticipa¬
cõem nature u̾tatis et btĩtudĩs illius
non cũ crescente illo in natura u̾itate
et btitudr̃e sua. In illa itaq natura cũ
feliciter adheserit. ĩmutabiliter iuide¬
bit omẽ qd̃ uiderit. Tunc sicut ei d̾ma
scͥptura ꝓmittit saciabitur in bonis
ne uspiam deinceps moletur. erit in
abscondito uultus eius. tanta ub̃ta¬
te eius repleta. ut eam nũꝙͣ peccare de¬
lectet.

Expanded text:
nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi ille. Denique cum illi penitus adhaedicens, Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est : accedente quidem ista ad participationem natunon tamen crescente illo in natura veritatis beatitudine sua; in illa itaque natura cui feliciter inhaeserit immutabile videbit omne, quod viderit, tunc sicut ei divina Scriptura promittit, satiabitur in bonis ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus, tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam peccare delectet.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq de temꝑalibus rebus quas ꝓ nob
etnus fecit et passus ẽ in homĩe quẽ tem¬
paliter gessit. atq ad et̾na ꝓuexit ad eã¬
dem et̾noꝵ ad epcoẽm prodesse disserui. u̾¬
tutesq ipãs quibus inhac temꝑali moͣr¬
litate. prudenter. fortiter. temꝑant̾ et iu-¬
ste uiuitur nisi ad eandem licet temꝑale̾
fidem qui tamẽ ad et̾na ꝑducit referant᷑
ueras nõ esse ututes

Expanded text:
quoque de temporalibus rebus, quas pro nobis quoque de temporalibus rebus, quas pro nobis aeternus fecit, et passus est in homine, quem temporaliter gessit, atque ad aeterna provexit, ad eamdem aeternorum adeptionem prodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali mortalitate prudenter, fortiter, temperanter, et juste vivitur, nisi ad eamdem, licet temporalem fidem, quae tamen ad aeterna perducit, referantur, veras non esse virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Alii datur ẜmo sapiẽ. alii sermo
homĩe potest in rebus huãis ubi płimũ
suꝑ uacanee uanitatis et nmcie curiosi¬
ducit gignitur nutritur defendit᷑. robo¬
ratur. Qua scĩa non pollẽt fideles płim
qͣmiuis polleant ipã fide płimũ. Aliuidẽ
enim scire tĩm᷑ quid hõ credere debeat
ꝓpter adipiscẽdam uitã beatã que non
insi et̾na est. Aluid autẽ scire ꝙ̃ admodũ
hocip̃m et pus opuletur et contͣ impios
defẽdatur. Qͣm ꝓprio appellare uocabło
scĩam uidetur a płs de qua prius cũ loq̃¬
rer ipãm p̃cipue fidem conmẽdare cura¬
iu atempalibus et̾na breuiter antedistĩ¬
guẽs atii ibi de temꝑalibus Disserẽs et̾¬
na uero ihũc librũ disserẽs eciã de rebus
et̾nis fidem temꝑalem quidẽ et tẽꝑaliter
in credẽtium cordibus hĩtare nc̃cm tam̃¬
ꝓp̃ adipiscẽda ipã et̾na ẽẽ monstraui. Ei

Expanded text:
Apostolus, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo Apostolus, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo sciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacaneae vanitatis et noxiae curiosim beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non nisi aeterna est: aliud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante distinguens, atque ibi de temporalibus disserens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temporalem quidem, et temporaliter in credentium cordibus habitare, necessa adipiscenda ipsa aeterna esse monstravi . Fidem
Abbreviated transcription (Latin):
idest amatorẽ sa pĩe se eẽ respondit. Aq
id nomẽ exortum. Ita deniceps post̾is
placuit ut qͣntalibet de rebus ad sapĩam
ꝑtinẽtibus doctrina quisq uł sibi uł au¬
is iuderet᷑ excellere non insi ph̃s uocare¬
tur. An ideo sapiẽtem profiteri taliũ hoĩ¬
nũ nlłs audebat. quia sine ullo poc̃o pu¬
tabant eẽ sapientẽ. Hoc aut̃ nr̃a sap̃ia
non dicit Que dic̃. argue sapiẽtẽ et ama¬
bit te. ꝓfecto .n. indicat hr̃e pccm. quã cẽ¬
set arguendũ. S ego ne sic quidẽ sapien¬
tem meaudeo ꝓfiteri. Satis est michi qd̾
idest amatoris sapiẽ de sapiã disputãe
slõ .n. ħ illi facere destiterũt qui se ama¬
tores sapĩe pocius qͣm sapiẽtes ẽẽ pfessi
sunt. Disputantes autẽ de sapĩa diffim-¬
utrarũq reꝵ cognicõem et diuinaꝵ atq
hũanaꝵ et sapĩam et scĩam diciposse nõ
tacui. ueꝵ scd̃m hanc distinctõm q̃ dixit

Expanded text:
id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. An ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato putabant esse sapientem? Hoc autem nostra non dicit, quae dicit: Argue sapientem, et amabit te . Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. Sed ego nec sic quidem sapientem me audeo profiteri: satis est mihi, quodid est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapientia, definiutrarumque rerum cognitionem, id est divinarum atque humanarum, et sapientiam et scientiam dici posse non tacui . Verum secundum hanc distinctionem qua dixit
Abbreviated transcription (Latin):
scĩa. siue eciam ut nõnulli degreco epy¬
stemen int̾pretati sũt disciplina est q̃
utiq a discendo nomẽ accepit. uñ et
sciã dei pot. Ad hoc enĩ queq res discit᷑
ut sciatur. qͣmuis alia nocõe in huis
que pro pcc̃is suis mala quisq patit᷑
ut corugatur dicit soleat discipłia. uñ
filius est cui nõ det disciplinã pat̾ eius
Et illd̾ eiudẽcius ineadẽ. Omĩs uero
discipluia ad tempus nõ gaudii uide¬
tur eẽ s tristicie. Postea u̾o fructũ paci¬
ficum hus qui ꝑ eam certarũt reddet
iusticie. Deus gͦ ipẽ summa sapĩa. cul¬
tus autẽ dei sapĩa est honũs. deq̃ nũc
loquim᷑. Nam sapiã huius mũdi stul¬
ticia est apd̃ deum. Scd̾m hanc itaq
sapĩam que dei cultus est ait scã scrip¬
tura. Multitudo sapiẽciũ fanitas est
orbis t̾raꝵ. S si de sapiã disputare sa¬
piẽcium est. quid agemus. Nũꝙ nam
ꝓfit̾i audiuimꝰ sapĩam ne sit nrã de
illa impudẽs disputacõ. Nonne t̾rebi-¬

Expanded text:
ia ; sive etiam, ut non nulli de graeco ἐπιστήμην interpretati sunt, disciplina quae utique a discendo nomen accepit, unde et scientia dici potest. Ad hoc enim quaeque res discitur, ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dici soleat disciplina. Unde est filius, cui non det disciplinam pater ejus? et idisciplina non gaudii videtur esse, sed tristitiae: postea vero fructum pacificum iis qui per eam certarunt, reddet justitiae . Deus ergo ipse summa sapientia, cultus autem Dei sapientia est hominis, de qua nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum hanc itaque sapientiam, quae Dei cultus est, ait sancta Scriptura: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebi
Abbreviated transcription (Latin):
ue inigners lĩguis appuit. Sz fateor ex¬
cedere uires intẽcõnis mee. utr sigeli
manẽte spĩtali sui corꝑis qͣlitate ꝑ hñc
occultius oꝑantes assumant ex ĩfi̾orib
altmẽtis corpulẽcõrib qd̾ sibi ccaptatũ
qͣr aliꝙͣ uestẽ mutẽt et u̾tant in quasl
spẽs cor̾les eciã ipãs ueras. Sĩc aqͣ uera
pria corͣ sua transtormẽt in qd̃ uolumt¬

Expanded text:
ve in igneis linguis apparuit . 5. Sed fateor excedere vires intentionis meae, utrum Angeli manente spirituali sui corporis qualitate per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulentioribus, quod sibi coaptatum, quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales, etiam ipsas veras, sicut aqua vera ropria cor
Abbreviated transcription (Latin):
utr ad hoc opus tm̃m᷑ creat᷑a forͣta sit in
qua deus sicut tunc oꝑtuisse uidicauit
hũanis ostend̾etur aspc̃ibus. an angeli
qui iam erant ita nuttebant᷑ ut ex ꝑsõ
dei loq̃bẽt᷑ assumẽtes coͣrlẽ spẽ de creat᷑a
corꝑes in usum mĩstii sui aut ipm̃ corpꝰͦ
suum cui nõ subdũt᷑ s sb̃ditũ regunt¬
uł gerunt mutantes atq u̾tentes in
spẽs quas uellẽt accomodatas atq ap¬
tas accõnibus sius. scd̾m sibi attributã
dñs ded̾it ꝑtractata postremo erit uidẽ
dũ id ꝙ institueramus inquir̾e utr̃ fili

Expanded text:
um ad hoc opus tantum creatura formata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut ex persona dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui aut ipsum corpus suum, cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes atque vertentes in species, quas vellent, accomodatas atque aptas accionibus suis secundum attributam sibi nus dederit, pertractata, postremo videndum erit id quod institueramus inquirere, utrum Filius
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm̃ hõ sine nlło expimento possim cõp̃¬
hende sicut angeli qui agunt h. ⁊ magis
ca nou̾nt qͣm ego noui qͣtenus mutet
corpus ncũ in affcũ uolũtatis mee. si¬
ueqd̾ in me siue qd ex alus exꝑtus sim
Quid hoꝵ tñ ex diuinaꝵ sc̃pturaꝵ auc¬
toritatibus credam nũt nõ opus ẽ dr̃ẽ
ne cogar ꝓbare. et fiat sino longior de
corꝑm spẽs appentes oculis hoĩm ⁊ illas
scͥptum ẽ. Creatura .n. tibi fcõri deẜiu¬
ens extenditur in tormẽtũ adu̾sus in¬
iustos. et lenior fit ad bñficiẽd̃ hiis qͥ ĩ
te ꝯfidũt. pp̃ ħ et tunc in omĩa se trãssi¬
gurans omĩ nucrici grẽ tue de ẜiuebat
ad uolũtatẽ hoꝵ qui te desid̾abãt. Pue

Expanded text:
m homo sum, nullo experimento possim comphendere, sicut Angeli qui haec agunt, et magis ea norunt quam ego novi, quatenus mutetur corpus meum in affectu voluntatis meae, sive quod in me, sive quod ex aliis expertus sum: quid horum tamen ex divinarum Scripturarum auctoritatibus credam, nunc non opus est dicere, ne cogar probare, et fiat sermo longior de corporum species apparentes oculis hominum, et illas scriptum est: Creatura enim tibi factori deserviens, extenditur in tormentum adversum injustos, et lenior fit ad benefaciendum iis qui in te confidunt. Propter hoc et tunc in omnia se transfigurans, omnium nutrici gratiae tuae deserviebat ad voluntatem horum qui te desiderabant . Pe
Abbreviated transcription (Latin):
in homĩe inuẽĩmus trinitatẽ .i. mẽtẽ
et noticiã qua se nouit et dilcõem qua
se diligit. Sed hec tria ita sũt in hoĩe ut
nõ ipã sint hõ. Homo est enm sic̃ uete¬
res diffimerũt aĩal rõnale mortale Il¬
la gͦ excellunt in homĩe nõ ipã sũt hõ
Et una ꝑsona .i. singulus quisq hõ. ht̃
illa tria in mente uł mentẽ. Qd̾ sieciã
sic diffiniamus hoĩem ut dicamus hõ
Ac pħ illa tria nõ hõ sũt. s hoĩs st̃. ułĩ
honniẽ sũt. Detracto etiã corꝑe nõ hõ¬
sunt si sola aĩa cogitetur aliquid eiꝰ
est mens tamꝙͣ caput eius uł oculus
ul facies. S nõ hec ut corꝑa cogitãda
sunt. Nõ ig̾ aĩa. s qd̾ excellit maĩa mẽs
uocatur. Numquid autẽ possumus dre
trinitatẽ sic eẽ in deo ut aliquid dei sit
nec ipã sit deus. Quapp̃ singulus quis¬
q hõ. quia nõ scd̾i omĩa que ad natu¬
ram ꝑtinẽt eius. s scd̃m solam mẽtẽ¬

Expanded text:
in homine trinitatem, id est mentem et notitiam qua se novit, et dilectionem qua se diligit. Sane haec tria sunt in homine, ut non ipsa sint homo. Homo est enim, sicut veteres diffinierunt, animal rationale, mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo; et una persona, id est singulus homo habet illa tria in mente. Quod si etiam sic diffiniamus hominem, ut dicamus: Homo c illa tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur aliquid, ejus mens est tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies: sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus, sed secundum solam mente
Abbreviated transcription (Latin):
ntatis est in mẽte. Trinitas uero illa cu¬
aliud ad naturã dei ꝑtinet. qd̾ ad illam
non ꝑtineat trinitatẽ et tres ꝑsõe sunt
unius eẽncie non sicut singulus qͥsq
hõ una ꝑsona. Itemq in hoc mag̃ distã¬
cia est. qd̃ siue mentẽ dicamus in hoĩe
eiusq noticiã et dilcõem siue meõriam
intlłnciã uoluntatẽ nich nẽtis memũ¬
nius nisi ꝑ ineõriam nec intlligimꝰ nisi
ꝑ itlłnciam. nec amanus. nisi ꝑ uo¬
luntatẽ. Aut n̾o milla trinitate quis
audeat dr̃e prem̃ nec seipm̃ nec filiũ
eode̾q modo filium nec sui. nec patris
memĩsse nisi ꝑ prẽm. nec dilig̾e nisi ꝑ¬

Expanded text:
tatis in mente. Trinitas vero illa cualiquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat Trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. 12. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam, intelligentiam, voluntatem, nihil mentis meminimus nisi per memoriam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipsum, nec Filium, eodemque modo Filium nec sui nec Patris meminisse nisi per Patrem, nec diligere nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ utiq dit̾emus. Et tñ ut p̃uideamus
nõ ꝓuideñ nos instiuit s meõria: Nam¬
donec finiatur om̃e qd̾ dicimus siue
tũq ꝓferatur. Et tñ tũ id agimus nõ
diennus ꝓuidenter s meõriter can̾e
uł dicere. Et qui ħ in multis p̃feren¬
dis ualent pl̾uiũ non solet eoꝵ pui¬
dentia. s memoria predicari. fierusta
maiõ uł ab aiõ nrõ nouimus ⁊ certissi¬
ini sumus. quõ autẽ fiant q̃nto attẽci¬
us uolu̾imus adu̾tere tanto magis nr̃
et ẜmo succũbit. et ipã nõ ꝑdurat inten-¬
utrũ dei ꝓuideñ eadẽ sit que meõria et
intlłncia qui nõ singula cogitãdo aspi¬
cit. Sed una eterna et ĩmutabłi. atq ĩ¬
effabili iusione complectitur cũcta que
nouit tãta mẽtis infirmitate posse cõ¬
prehend̾e. In hac igit᷑ difficultate ⁊ an¬
gustuis libet exclamare ad deum uiuũ
Murificata est scĩa tua ex me ĩualuit ño
pot̾o ad illam. Ex me quippe intlłigo ꝙͣ

Expanded text:
non utique diceremus. Et tamen ut praevideamus, non providentia nos instruit, sed memoria. Namdonec finiatur omne quod dicimus, sive tumque proferatur. Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri istamo vel ab animo nostro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentutrum Dei providentia eadem sit quae memoria et intelligentia, qui non singula cogitando aspicit, sed una, aeterna et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse coprehendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me, invaluit et non potero ad illam . Ex me, inquit, intelligo quam
Abbreviated transcription (Latin):
nrĩ adu̾sus arrianos hoc mõ rõcmatist̃
eos duntaxat qui prius se adu̾sus ca¬
tholicã fidẽ extulerant. Nam ipẽ arrius
dixisse ftur. Si filius est. natus ẽ. si na¬
tus est erat tpc̃ qñ nõ erat filius nõ in¬
telligẽs. eciam natũ eẽ deo sempit̾nũ
esse ut sit coet̾nus prĩ filius sic̃ splẽdor
qui gignitur ab igne atq diffundit᷑
coeuus est illi. ⁊ eẽt coet̾nus. si eẽt ignis
et̾nus. Uñ quidã postiores arriam abie¬
cerũt istã sentẽciam. fassiq sũt nõ ex
tpẽ cepisse filiũ dei. S int̾ disputacões
quas hẽbant nñ adũsus eos qui dice¬
bant erat tempus. qñ nõ erat filius
Si dei filius uirtus et sapĩa dei ẽ nec
umꝙͣ deus sine uirtute et sñ sapĩa fu¬
samus deũ patrẽ nõ ẽẽ sapiẽtem. insi

Expanded text:
nostri adversum Arianos hoc modo ratiocinati sunt, eos duntaxat qui prius se adversum catholicam fidem extulerunt. Nam ipse Arius dixisse fertur, Si filius est, natus est; si natus est, erat tempus quando non erat filius: non intelligens etiam natum esse Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius, sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus, si esset ignis aeternus. Unde quidam posteriores Ariani abjecerunt istam sententiam, fassique sunt, non ex tempore coepisse Filium Dei. Sed inter disputationes quas habebant nostri adversum eos qui dicebant, Erat tempus quando non erat Filius,Si Dei Filius virtus et sapientia Dei est, nec unquam Deus sine virtute et sapientia fucamus Deum Patrem non esse sapientem, ni
Abbreviated transcription (Latin):
tris. ꝙ admodũ et filius nõ .ni. ambo si¬
bũerat apd̾ deũ. sultũ est ut sic ĩtlłigã
u̾bum. qd̃ solus est filius erat apd̃ deũ
qd̾ non solus est pr̃. S pr̃ et filius simł
deus. S quid mix si induabus quib dã
rebus longe int̾ se diu̾sis pot ħ dici. Qx
.n. tam diu̾sum ꝙͣ aĩmus et corpus. Põt
tam̃ dici aĩmus erat apd̃ boiẽm. idest mͣ
hoĩe. cum aĩmus nõ sit corpus. hõ autẽ
aĩmus simul et corpus sit. Ut ĩ ꝙ cõseꝙ̃
ligatur. u̾bum ꝙ nõ est paterds erat si¬
mul cũ prẽ. Ita ne gͦ dicimus ut pr̃ sit ge¬
n̾ator magnitudĩs. ħ est gn̾ator u̾tutis
uł gen̾ator sapiẽ sue. filius aũt mag̾tu¬
do uirtus et sapĩa. deus u̾o magnus opẽ¬

Expanded text:
bo sirbum erat apud Deum; multum est ut sic intelligatur, Verbum, quod solus est Filius, erat apud Deum, quod non solus est Pater, sed Pater et Filius simul Deus. Sed quid mirum, si in duabus quibusdam rebus longe inter se diversis potest hoc dici? Quid enim tam diversum, quam animus et corpus? Potest tamen dici, Animus erat apud hominem, id est, in homine: cum animus non sit corpus, homo autem animus simul et corpus sit. Ut etiam quod colligatur: Verbum quod non est Pater, Deus erat simul cum Patre. Itane ergo dicimus, ut Pater sit generator magnitudinis, hoc est generator virtutis, vel generator sapientiae suae: Filius autem magnitudo, virtus, et sapientia: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
filius. qd̾ nõ cũ prẽ d̾r. s ad prem. nõ sic
et in seipõ magnus. s cũ prẽ cuiꝰ ipse
magnitudo ẽ. Sic et sapiẽs cũ prẽ dr̃
cuius ip̃e sapiã ẽ. sic̃ ille sapiẽs cũ prẽ¬

Expanded text:
Filius, quod non cum Patre dicitur, sed ad Patrem, non sic Filius, quod non cum Patre dicitur, sed ad Patrem, non sic et in se ipso magnus, sed cum Patre cujus ipse magnitudo est: sic et sapiens cum Patre dicitur, cujus ipse sapientia est; sicut ille sapiens cum Fil
Abbreviated transcription (Latin):
ipẽ sapĩa. Deinde si ita ẽ filius quoq ip̃e
sicut dr. deus de deo. lum̃ de liũe. iuudẽdũ
ẽ utr̃ possit sapr̃a de sapĩa dici si nõ est
et sua bonitas et sua et̾nitas et sua oĩ¬
potẽcia. Sed ea magnitudiẽ magnus
sit ꝙͣ genuit. et ea bonitate bonus. et ea
etͤnitate et̾nus. et ea omipotenc̃ omp̃e
est. Nam ilid̾ nõ est fornudandũ ne co¬
gamur multos silios dei dre pret̾ ad¬
opcõem creature coet̾nos prĩ. si mag̾tu¬
dinis sue genitor est et bonitatis. et eter¬
nitatis et oĩpotẽtie. Huic. enim calũp¬
nie facile respõdetur. sic non effici quia
multa nomĩata sũt ut ille multoꝵ fili¬
oꝵ coet̾noꝵ sit pr̃ quẽadmodũ nõ efficit᷑
euis. Si eciã gignes ei eo qd̃ de se gignit
nus ea magͥtudiẽ ꝙͣ genuit. siue iustꝰ
ea iusticia ꝙͣ genuit. siue bonus ea boĩ¬
tate ꝙͣ genuit. Siue potẽs ea potenͣ qͣm
tudĩs gen̾ator. filius nõ sic̃ in seipõ d̾r

Expanded text:
ta est, Filius quoque ipse sicut dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, videndum est utrum possit sapientia de sapientia dici, si non est et sua bonitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genuit, et ea bonitate bonus, et ea aeternitate aeternus, et ea omnipotentia omnipotens est? Nam illud non est formidandum, ne cogamur multos filios Dei dicere, praeter adoptionem creaturae, coaeternos Patri, si magnitudinis suae genitor est, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. Huic enim calumniae facile respondetur, sic non effici, quia multa nominata sunt, ut ille multorum filiorum coaeternorum sit pater; quemadmodum non efficitur ejus; si etiam gignens ei quod de se gignit,nus ea magnitudine quam genuit, sive justus ea justitia quam genuit, sive bonus ea bonitate quam genuit, sive potens ea potentia itudinis generator: Filius vero sicut in se ipso dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
pamẽtoꝵ oocõnes quibus erũpãt ⁊ spẽs
suas ꝑagant. Ecce .n. breuissimus sur¬
culus semẽ est. nam cõueĩent̾ mãdatus
t̾re arborẽ facit. Huius autẽ surculi sõ¬
tilius semẽ aliqd̃ eiusdẽ gn̾is granũ est ⁊
ħ usq nobis uisi ͥ ͤ Iam u̾o eciã huius gͣ¬
ni semẽ qͣuis oculis uidere neq̃ amus roẽ
tñ conic̾e possimus. nisi quia talis aliqͣ
ius eẽt in istis elem̃tis nõ plexq nasc̃ent᷑
ex tra que ibi semĩata nõ essẽt. nec ałia
tam multa marium femĩaꝵq cõmixtiõe
pcedente siue int̾ra siue maqua que tñ
crescũt et coeundo alia ꝑuint cũ illa uel¬
illis cocuntibus ꝑentibus orta sĩt. Et
certe apes semĩa filioꝵ nõ eocundo cõcipi¬
unt. S tamꝙͣ sparsa ꝑt̾ras ore colligũt
Inuisibiliũ .n. seminũ creator. ipẽ creator

Expanded text:
peramentorum occasiones quibus erumpunt, et species peramentorum occasiones quibus erumpunt, et species suas peragunt. Ecce enim brevissimus surculus semen est; nam convenienter mandatus terrae, arborem facit: hujus autem surculi subtilius semen aliquod ejusdem generis granum est, et huc usque nobis uisibile. iam uero etiam huius grani semen quamuis oculis uidere nequeamus, ratione tamen conicere possumus, quia nisi talis aliqua uis esset in istis elementis, non plerumque nascerentur et ex terra quae ibi seminata non essent, nec animalia tam multpraecedente, sive in terra, sive in aqua, quae tamen crescunt et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint. Et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt, sed tanquam sparsa per terras ore colligunt. Invisibilium enim seminum creator, ipse creator
Abbreviated transcription (Latin):
et filios et ipãm corꝑis sanitatẽ. Nec iõ
putandũ ẽ istis transgressorib ange¬
lis ad nuitũ ẜuire hanc iusibiliũ rerũ
mat̾iem. S deo pocius a quo hec ptãs da¬
tur qͣntũ sb̃lum et spĩtali sede ĩ cõmuta¬
bil iudicat. Nan et dãpnatis iniquis
etiã in metallo ẜuũt aqua et igͥs ⁊ t̾ra
ut faciant in de qd̃ uolũt s qͣntũ sinitꝰ
Nec sa ne creatores illi mali angeli di¬
cẽdi sunt quia ꝑ illos magi resistẽtes
famulo dei ranas et ẜpentes fecerunt
Nõ .n. eã ip̃i treau̾nt. Om̃ quippe reꝵ que
corliter iusibilit̾q nascunt: Occulta que¬
dam semĩa in istis corpeis mũdi huiꝰ ele¬
mẽtis latent. Alia sut .n. ħ iam cõspicua
oculis nrĩs ex fructibus et aĩantib. Aliͣ
u̾a illa occulta istoꝵ seminũ semĩa. Uñ
uibente creatore ꝓduxit aqua p̾ma nata
et prima sui gn̾is aĩalia. steq .n. tũc ĩcuiꝰ¬
sumpta sit. S plerũq desint cõgrue tẽ¬

Expanded text:
et filios et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum servire hanc visibilium rerum materiam, sed Deo potius, a quo haec potestas datur, quantum in sublimi et spiritali sede incommutabilis judicat. Nam et damnatis iniquis etiam in metallo servit aqua, et ignis, et terra, ut faciant inde quod volunt, sed quantum sinitur; nec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi resistentes famulo Dei ranas et serpentes fecerunt, non enim eas ipsi creaverunt. Omnium quippe rerum quae corporaliter visibiliterque nascuntur occulta quaedam semina in istis corporeis mundi hujus elementis latent. Alia sunt enim haec jam conspicua oculis nostris, ex fructibus et animantibus; alia vero illa occulta istorum seminum semina. Unde jubente Creatore produxit aqua prima natatet prima sui generis animalia. Neque enim tunc in hujussumpta sit; sed plerumque desunt congruae tem
Abbreviated transcription (Latin):
quorũcũq aĩaliũ scd̃m imꝑiuĩ suũ et a se
imꝑtitas distubuoões pt̃atũ ⁊ appeticões
comoditatũ ita reꝵ nature adhibet ĩ qua
creat omĩa ꝙ̃admod̃ t̾re agculturã. Qpp̃
ita nõ possum drẽ angelos malos ma¬
gicis artibus euocatos creatores fuisse
uidero exortã sic̃ nec iacob creator cõloꝵ
inpecoribus fuit quia bibẽtib in cõspcm̃
matrib uariatas u̾gas quas intuerẽt᷑
apposuit. s nec ipẽ pecudes creatrices fue¬
illaꝵ discolor phatasia ex cõtuitu uariaꝵ
uirgaꝵ ꝑ oculos imp̃ssa que nõ potuit nͥ
corpus qd̃ sic affco spũ aĩabat᷑ ex cõpassi
cõmixtionis affic̾e uñ ten̾is fetuũ p̾mor¬
dus colore tenus asꝑg̾etur. ut .n. sic ex se¬
metip̃s afficiant᷑ uł aiã ex corꝑe. uł corꝰ
ex aĩa congruẽcie roẽs id facuint que ĩcõ

Expanded text:
ium suum et a se impertitas distributiones potestatum et appetitiones commoditatum ita rerum naturae adhibet, in qua creat omnia, quemadmodum terrae agriculturam. quapropter ita non possum dicere angelos malos magicis artibus euocatos creatores fuisse uidero exortam. sicut nec Iacob creator colorum in pecoribus fuit, quia bibentibus in conceptu matribus uariatas uirgas quas intuerentur apposuit. sed nec ipsae pecudes creatrices fuet animae illarum discolor phantasia ex contuitu uariarum uirgarum per oculos impressa, quae non potuit nisi corpus quod sic affecto spiritu animabatur ex compassicommixtionis afficere, unde teneris fetuum primordiis colore tenus aspergeretur. Ut enim sic ex semetipsis afficiantur, vel anima ex corpore, vel corpus ex anima, congruae rati
Abbreviated transcription (Latin):
us creantẽ d̾m atq formantẽ ab oꝑib
creature que admouent ext̾nsecus ⁊ de
agricultura similitudiẽm assumẽs ait
Ego plantaui apollorgauit s d̾s ĩtre¬
mentũ dedit. Sic̃ gͦ i ipã uita nrã men¬
tẽ iustificando fore nõ põt nisi deus p̃di¬

Expanded text:
um creantem atque formantem, ab operibus creaturae quae admoventur extrinsecus, et de agricultura similitudinem assumens ait: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit . Sicut ergo in ipsa vita nostram mentem justificando formare non potest nisi Deus, praedi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sumus. D̾s itaq fc̃s hõ iustus. int̾ces¬
sit deo ꝓ homĩe pocõre. Nõ .n. coguit poc̃ori
iustus. s cõgrut hoĩ hõ. Adiungẽs ergo
nobis similitudĩe hũanitatis sue ab¬
mors pocõris ueniẽs exdãpnacõis ncc̃i¬
duplo nr̃o. Hec .n. cõgruẽtia siue cõuci¬
encia uł cõcinnẽtia uł consonãcia uł
siquid̃ cõmodius d̾r ꝙ estunũ ad duo¬

Expanded text:
s, intercessit Deo pro homine peccatore. Non enim congruit peccator justo, sed congruit homini homo. Adjungens ergo nobis similitudinem humanitatis suae, abmors peccatoris veniens ex damnationis necessiduplo nostro. Haec enim congrueniia, sive convenientia, vel concinentia, vel consonantia, vel si quid commodius d
Abbreviated transcription (Latin):
coaptacõe creature ualet płimũ. Hanc
.ni. coaptacõem sicut mͥ nũc eccrͣt dr̃e uo¬
cus est ut oñdam qͣntũ ualeat cõsonã¬
tia simpli ad duplũ que maxĩa in nb̾
reꝑitur. ⁊ sic nb̃ insita nͣ alr aquo utiq
nisi a deo qui nos creauit ut nec imꝑiti
possint eam nõ sentire siuie ipi cantan¬
tes siue alios audiẽtes. Phanc quippe
uoces acucõres gͣuioresq cõcordãt. ita
ut quisqͥs ab ea dissonuit nõ scĩam cuiꝰ
exꝑtes sũt płimi. S ipm̃ sẜm auditus
nrĩ uehement̾ offẽdat. S hoc ut demrẽ¬
tur longo smc̃e opus ẽ. Ipis̃ autẽ auri¬
bus exhib̃i potest ab eo qui nouit in re¬
gulari monocordo

Expanded text:
let plurimum. Hanc enim coaptationem, sicut mihi nunc occurrit, dicere vocus est, ut ostendam quantum valeat consonantia simpli ad duplum, quae maxima in nobis reperitur, et sic nobis insita naturaliter, a quo utique, nisi ab eo qui nos creavit? ut nec imperiti possint eam non sentire, sive ipsi cantantes, sive alios audientes: per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, non scientiam, cujus expertes sunt plurimi, sed ipsum sensum auditus nostri vehementer offendat. Sed hoc ut demonstretur, longo sermone opus est: ipsis autem auribus exhiberi potest ab eo qui novit in regulari monochordo
Abbreviated transcription (Latin):
tando. nec pentẽ nec prolẽ dici posse. quõ
ualui et quibus ualui demr̃aur. uñ tem¬
pus admonet. hanc eandem tunitatẽ ĩ
int̾iore hoĩe require̾. atq ab isto de quo
tamdiu locutus sũ aĩali atq carnali qui
exterior dr introrsus tendere ubi speramꝰ
inuenire uos posse scd̾m trinitatẽ yma¬
ginẽ dei conatus nrõs illo ipõ aduuãte
quẽ oĩa sic̃ res ip̃e indicat. ita ⁊̃ scã scͥptã

Expanded text:
tando, nec parentem nec prolem dici posse, quomodo tando, nec parentem nec prolem dici posse, quomodo valui et quibus valui demonstravi. Unde tempus admonet, hanc eamdem trinitatem in interiore homine requirere, atque ab isto de quo tamdiu locutus sum animali atque carnali, qui exterior dicitur, introrsus tendere. Ubi speramus invenire nos posse secundum trinitatem imaginem Dei, conatus nostros illo ipso adjuvante, quem omnia, sicut res ipsae indicant, ita etiam sancta
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnim̃abił fit multiplicatas taliũ uisioñ
singulis tamẽ in memor̾ p̃scͥptus ẽ intnͣs¬
gressibilis modus. Mensura ig i mẽorĩ
ĩ usionibus mĩs appet sicut ĩ ipĩs corpi¬
bus uisibilib mẽsura quedam ẽ cui nũo¬
sissiẽ coaptat᷑ sensus uidẽdi. et ex uno
uisibili multoꝵ cernẽtiũ format᷑ aspcũs
Itaut etiã unus pp̃ duoꝵ oculoꝵ numeꝵ
pleꝵq unam rem gemĩata specie uide¬
at sicut supͣ docuimus In hus gͦ rebus
lnde iusioẽs exprimũt᷑ quedã mẽsura ẽ
in ipĩs autẽ usionib mĩs. Uoluntas uͣ
que ista cõiungit et ordinat et quadam
unitate copulat nec senciẽdi aut cogitã¬
di appetitũ nisi ihiis rebus unde uisioes
forntur acquiescẽs collocat ponderi silis
ẽ. Quappt hec tua mẽsurã. num pondꝰ
eciam in oet̾ĩs omĩbus rebus aĩadu̾ten¬
da p̾libauim mino interĩ uoluntatẽ co¬
pulatricẽ rei uisibilis atq usioĩs qͣi pen¬
tis et prolis. siue in senciẽdo. siuie in cogi¬

Expanded text:
innumerabilis sit multiplicitas talium visionum, singulis tamen in memoria praescriptus est intransgressibilis modus. Mensura igitur in memoria, in visionibus numerus apparet: sicut in ipsis corporibus visibilibus mensura quaedam est, cui numerosissime coaptatur sensus videntium, et ex uno visibili multorum cernentium formatur aspectus: ita ut etiam unus propter duorum oculorum numerum plerumque unam rem geminata specie videat, sicut supra docuimus. In his ergo rebus unde visiones exprimuntur, quaedam mensura est: in ipsis autem visionibus, numerus. Voluntas vero quae ista conjungit et ordinat, et quadam unitate copulat, nec sentiendi aut cogitandi appetitum nisi in his rebus unde visiones formantur, acquiescens collocat, ponderi similis est. Quapropter haec tria, mensuram, numerum, pondus, etiam in caeteris omnibus rebus animadvertenda praelibaverim. Nunc interim voluntatem copulatricem rei visibilis atque visionis quasi parentis et prolis, sive in sentiendo, sive in cogi
Abbreviated transcription (Latin):
prẽ. sicut lum̃ de luiẽ et d̾s ded̾o. ut sĩgu¬
lus pr̃lum̃. et singulus filius lum̃. et sĩ¬
gulus pr̃deus. et singulus filius deus
Ergo et singulus pater sapĩa et sĩgłus
filius sapĩa. et sieut utr̃q simul unũ lu¬
men et unus deus sic utr̃q una sapĩa.
Sz filius fc̃s est nobis sapĩa a deo ⁊ iusti

Expanded text:
Patre, sicut lumen de lumine, et Deus de Deo; ut singulus Pater lumen, et singulus Filius lumen; ut singulus Pater Deus, et singulus Filius Deus; ergo et singulus Pater sapientia, et singulus Filius sapientia: sicut utrumque simul unum lumen, et unus Deus, sic utrumque una sapientia; sed Filius factus est nobis sapientia a Deo, de