comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducit. Ianua ẽ. quia quodãmͦ inuisi¬
bilia usibiliter ostendit. Uia ẽ qͥa de
uisibilib ꝑ inuisibilia euntes usq ad
uisibilium parit̾ & inuisibiliũ ereatorẽ
uidendũ ꝑducit. Hoc insemet ip̃so
pot̾ agnoscere homo. Nemo enĩ ẽ sane
sapiens: qui se eẽ ñ uideat. & tam̃ homo
si uere id qͦd ipse ẽ attendẽ ceꝑit: om̃ium
que inse uł uident᷑ uł incdi possunt in¬

Expanded text:
ducit. Janua est, quia quodammodo invisibilia visibiliter ostendit. Via est, quia de visibilibus per invisibilia euntes usque ad visibilium pariter et invisibilium Creatorem videndum perducit. Hoc in semetipso potest agnoscere homo. Nemo enim est sane sapiens, qui se esse non videat. Et tamen homo si vere quod ipse est attendere coeperit, omnium quae in se vel videntu
Abbreviated transcription (Latin):
se a sub̾a carnis ꝓpͥaratione secerint. &
alienũ eẽ intelligit. Curgͦ inuisibila
ẽẽ dubitet. qui idipsum quod uere hõ
ẽ. de cuiꝰ existentia nequaquã dnbitat
inuisibile ẽẽ uidet: Ianuagͦ contẽpla¬
tionis homini aꝑitur: quando ipse
sua seratione ducente ad se cognoscen¬
dum ingreditur. Ingresso aut̃ uia. usq
ad finei currenda restat: ut scilicet
quisq ex considatione ꝓpͥa adagnitio¬
nem creatoris sui ꝑueniat. Illuo nãq
in nobis qͦd carnis ñ habet essentiam.
a carne ñ potest habere materiã: s sic̃
diu̾sum ẽ acarne. ita sealienũ sentit
a carnis origine. Initiũ tam̃ se habere
iu hoc uerissime agnoscit: quia cũ se
intelligat eẽ semꝑse fuisse ñ meminit.
eum tam̃ nesciens in tellectus eẽ ñ possit.¬

Expanded text:
stantia carnis propria ratione secernit, et alienum esse intelligit. Cur ergo homo invisibilia esse dubitet, qui idipsum quod vere homo est de cujus existentia nequaquam dubitat, invisibile esse videtur. Janua ergo contemplationis homini aperitur, quando ipse sua se ratione ducente ad se cognoscendum ingreditur. Ingresso autem via usque ad finem currenda restat, ut scilicet quisque ex consideratione propria ad agnitionem Creatoris sui perveniat. Illud namque in nobis quod carnis non habet essentiam, a carne non potest habere materiam; sed sicut diversum est a carne, ita alienum se sentit a carnis origine. Initium tamen se habere in hoc verissime agnoscit, quod cum se intelligat esse, semper se fuisse non meminit, cum tamen nesciens intellectus
Abbreviated transcription (Latin):
norum om̃iũ cõmemorẽ. quia tã mul¬
ta sunt armoniȩ genera. ut ea nec cog¬
tatus ꝑeurrere. nec sermo facile expli¬
care possit. quȩ tam̃ cuncta auditui
seruiunt. & in eiꝰ delicias ereata sunt :
Sic ẽ de olfactu. habent thiamata odo¬
rem suum. habent unguenta odorem
suũ. habent rosaria odorem suũ. habetł

Expanded text:
norum omnium commemorem? Quia tam mulnorum omnium commemorem? Quia tam multa sunt harmoniae genera, ut ea nec cogitatus percurrere, nec sermo facile explicare possit, quae tamen cuncta auditui serviunt, et ad ejus delicias creata sunt, sic est de olfactu. Habent thimiamata odorem suum, habent unguenta odorem suum, habent rosaria odorem suum, habent
Abbreviated transcription (Latin):
disserere debeinus. Obhoc ꝓuiden¬
tia creatoris tam diuersas qualitates re¬
bus indidit. ut om̃is sensus hominis
sua oblectamenta inueniat: aliudꝑ
cipit uisus. aliud auditus. aliud odora¬
tus. aliud gustus. aliud tactus. Uisum
pascit pulchritudo colorum. Snauitas
cantilene demulcet auditum: fraglan¬
tia odoris olfactum. dulcedo saporis gu¬
stum. Aptitudo corporis tactum. Et
quis om̃s delicias sensuũ enumerare
queat: Quȩ tam multiplices sunt in
singulis. ut siquis quemlibet ꝑ se consi¬
putet. Quot enim oblectamenta
oculorũ indiu̾sitate colorũ monstra¬
uimus: tot oblectamenta aurium
inuarietate sonorũ inuenimꝰ. Inter
quȩ pͥma sunt dulcia sermonũ com¬
mercia. quib homines ad inuicem
suas uoluntates cõmunicant. p̃terita
narrant. p̃sentia indicant. futura
minciant. occulta reuelant. ad eout
sihis careat uita humana bestiis com¬
parabilis uideatur. Quid aut̃ concen¬
tus auium. quid humane uocis me¬
los iocundum. quid dulees modos so¬

Expanded text:
disserere debemus, ob hoc providentia Creatoris tam diversas qualitates rebus indidit, ut omnis sensus hominis sua oblectamenta inveniat. Aliud percipit visus, aliud auditus, aliud odoratus, aliud gustus, aliud tactus. Visum pascit pulchritudo colorum; suavitas cantilenae demulcet auditum, fragrantia odoris olfactum, dulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum. Et quis omnes delicias sensuum enumerare queat? Quae tam multiplices sunt in singulis, ut si quis quemlibet sensum per se confiputet. Quot enim oblectamenta oculorum in diversitate colorum monstravimus, tot oblectamenta aurium in varietate sonorum invenimus. Inter quae prima sunt dulcia sermonum commercia, quibus homines ad invicem suas voluntates communicant; praeterita narrant, praesentia indicant, futura nuntiant, occulta revelant, adeo ut si his careat vita humana, bestiis comparabilis videatur. Quid autem concentus avium? quid humanae vocis melos jucundum? quid dulces modos so
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ contẽplantib inagnitione occurrat.
&eredo quod illud iniusibile priꝰincon¬
templatione comp̃henditur.: quod in suo
uisibili simulachro ex pressius & mani¬
festius declaratur. Si mulachra aut̃ in¬
uisibilium ipsaui sibilia dicunt᷑: ut¬
pote inuisibilis potentiȩ simulachrũ
ẽ. ereaturarũ immensitas. Inuisibilis

Expanded text:
prius contemplantibus in agnitione occurrat. Et credo quod illud invisibile prius in contemplatione comprehenditur, quod in suo visibili simulacro expressius et manifestius declaratur. Simulacra autem invisibilium ipsa visibilia dicuntur, utpote invisibilis potentiae simulacrum est, creaturarum immensitas. Invisibil
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑdeficit: ut semꝑ post defectũ
renouari possit. Quia nisi prius asta¬
ti suo deficerent uetera: quasi illis
locũ occupantib ñ ualerent exurg̾e
noua. Hoc quoq satis mnirabile inhac
dispositione cernitur. qͦd ipsa tẽpora
ita immutabili lege suȩ mutabilita¬
tis uicescustodiunt. ut nec aliquando
ab explendo ministerio deficiant:
neq secus currentia. ordinem pͥme
institutionis confundant.

Expanded text:
semper deficit, ut semper post defectum semper deficit, ut semper post defectum renovari possit, quia nisi prius a statu suo deficerent vetera, quasi illis locum occupantibus non valerent exsurgere nova. Hoc quoque satis mirabile in hac dispositione cernitur, quod ipsa tempora ita immutabili lege suae mutabilitatis vices custodiunt, ut nec aliquando ab explendo ministerio suo deficiant, neque secus currentia ordinem primae institutionis confundant.
Abbreviated transcription (Latin):
saltem laboris tedio uictus conquieseat:
locorum diximus. quid de disposi¬
uone temporumdicemus: Quissatis
ad inirari potest. quã inua ratione ꝓni¬
dentia diuina cursus temporũ distin¬
xit: Ecce post noctem uenit dies. ut tor¬
pentes inotio labor exerceat: posEt diẽ
sequitur nox. ut fessos ad refocillandũ
quies excipiat. Non semꝑdies. ñ semꝑ
nox. non semꝑ equalis dies & nox. neuł
iminodãtus labor debilitatos fiangat.
uel quies continuata naturam inficiat:
uel idemtitas ꝑpetua animo tedium
gignat. Itemn quemiadmodum uieissi¬
tudo dierum & noctium animantia re¬
nouat: ita quatuor tempora anni ordi¬
ne sibi succedentia tocius mundispe¬
ciem immutant. Primũ ꝑ teporem
ueris quadam innouatione inundus
nascitur: deinde ꝑferuorẽ estatis quasi
inuiuentutẽ roborat᷑. Post hec suꝑtie¬
niente autumpno ad maturitatem
conscendit. postromo succedente hy¬
eine ad defectũ uergit. Iccirco autem

Expanded text:
saltem laboris taedio victus conquiescat. saltem laboris taedio victus conquiescat. locorum diximus, quid de dispositione temporum dicemus? Quis satis admirari potest, quam mira ratione providentia divina cursus temporum distinxit? Ecce post noctem venit dies, ut torpentes in otio labor exerceat; post diem sequitur nox, ut fessos ad refocillandum quies excipiat. Non semper dies, non semper nox, non semper aequalis dies et nox, ne vel immoderatus labor debilitatos frangat, vel quies continuata naturam inficiat, vel identitas perpetua animo taedium gignat. Item quemadmodum vicissitudo dierum ac noctium animantia renovat, ita quatuor tempora anni ordine sibi succedentia, totius mundi speciem immutant. Primum per teporem veris quadam innovatione mundus nascitur. Deinde per fervorem aestatis, quasi in juventutem roboratur. Post haec superveniente autumno ad maturitatem conscendit. Postremo succedente hieme, ad defectum vergit. Idcirco autem
Abbreviated transcription (Latin):
rum recipi iussit: ut ꝑ gurgites suos hĩe
illincq quonitus ferret iubentis discur¬
rerent. Uolucres in aere suspendit. pisces
aquis inmersit: terrambestiis & serpẽ¬
tibus. & aliorum reptilium uerinumq
generibus repleuit. Quasdam regiones
ditauit ubertate frugum. quasdã opi.¬
lentia uinearum. alias fertilitate olerũ.
alias fecunditate peccorum. alias poten¬
tibus herbis. alias geminis p̃ciosis. alias
animalibus & bestiis monitruosis. alias
coloribus uaruis. alias diuersarĩ artiũ
studus. alias metallorum. alias chimia¬
matum diu̾sis generibus. ut nulla ꝓrs
regio sit: quȩ non aliquid p̃cȩceris nouũ
etum eaquȩ humanis usib neceiliria
sunt. in cõmumi hominũ frequentia ip¬
sacreatoris ꝓuidentia constituit. ea uͦ q̃
ñ natura ꝓpt̃ necessitatem s cupiditas
expetit ꝓpt̃ speciem. in abditis t̃rarimi
simbus abscondit. ut quẽ amoruirtu¬
tis ab iminođito appetiti noncastigat.

Expanded text:
rum recipi jussit, ut per gurgites suos huc rum recipi jussit, ut per gurgites suos huc illucque quo nutus ferret jubentis discurrerent. Volucres in aere suspendit, pisces aquis immersit, terram bestiis et serpentibus et aliorum reptilium vermiumque generibus replevit. Quasdam regiones ditavit ubertate frugum, quasdam opulentia vinearum, alias fertilitate olerum, alias fecunditate pecorum, alias potentibus herbis, alias gemmis pretiosis, alias animalibus et bestiis monstruosis, alias coloribus variis, alias diversarum artium studiis, alias metallorum, alias thimiamatum diversis generibus, ut nulla prorsus regio sit, quae non aliquid prae caeteris novetiam ea quae humanis usibus necessaria sunt, in communi hominum frequentia ipsa Creatoris providentia constituit; ea vero quae non natura propter necessitatem, sed cupiditas expetit propter speciem; in abditis terrarum sinibus abscondit, ut quem amor virtutis ab immoderato appetitu non castigat
Abbreviated transcription (Latin):
trinsecus corpus sustineat. & pellis mu¬
nimen foris defendendo custodiat.
Quis duritiam lapidum. quis soliditatẽ¬
metallorum. quis nodositatẽ roborũ.
quis tenacitatem glitinum. quis det̾a
innumerabilia enumerare queat: Q
quo claret qͣm sint firmarerum uincu¬
la. cum singuliqueq condita tantom
su naturam &e eẽ suum defendant: si¬
imnulnꝰ om̃ia a concordia societatissus
positionem sequitur: ut de dispositio¬
ne rerum qualis sit considerem. Neq
enim minima fiet adimiratio. siquisdi¬
ligenter aitendat quod sic singulis lo¬
cis. singulis temporib singulis rebus.
diuina ꝓ uidentia causas suas distribuit.
ut innullo penitus rerum ordo ꝑturbet᷑:
Ecce cȩlum sursum ẽ & terra deorsum. in
cęlo stellas & luminaria collocauit: ut
subiecta om̃ia illustrarent. In aere uen¬
tis & nubibus uiam secit: ut agitatio¬
uibus sius disꝑse pluuiam deorsũ fun¬
derent. Ingrenio telluris moles aqua¬

Expanded text:
trinsecus corpus sustineat, et pellis mutrinsecus corpus sustineat, et pellis munimen foris defendendo custodiat. Quis duritiam lapidum, quis soliditatemetallorum, quis nodositatem roborum, quis tenacitatem glutinum, quis caetera innumerabilia enumerare queat? Ex quo claret quam sint firma rerum vincula, cum singula quaeque condita tanto nisu naturam et esse suum defendant, simul vero omnia a concordia societatis suae positionem sequitur ut de dispositione rerum qualis sit consideremus. Neque enim minima fiet admiratio, si quis diligenter attendat, quod sic singulis locis, singulis temporibus, singulis rebus, divina providentia causas suas distribuit, ut in nullo penitus ordo rerum perturbetur. Ecce coelum sursum est, et terra deorsum. In coelo stellas et luminaria collocavit, ut subjecta omnia illustrarent. In aere ventis et nubibus viam fecit, ut cogitationibus suis dispersae pluviam deorsum funderent. In gremium telluris moles aqua
Abbreviated transcription (Latin):
arinoniam facit. Apta ẽ gͦ&e conueinens
rerumom̃ũ compositio. S qͦmͦ ẽ firmi
Quis ñuideat: Quis ñ miretur: Eece
cȩli qui ambitusuo concludunt oinia
quomͦ solidisunt: & quasi exere fusiles
dio suo pondẽ librata semꝑ immobilis
ꝑseuerat ut oetera inmedio fluctuantia
hine soliditas cȩlorum illine terre stalii¬
tas inunum content & coiitiungant:
necitra legitimos t̃minos distusa. cii¬
cordiam uniuersitatis disrumpant.
Ecce qͣm ꝑuiscera celluris intrinsçęcus
tracones aquarum sparsi. & foris ꝑ alue¬
os suos indiu̾sa deducti. intus fatiscen¬
tem nedissoluatur conglutinant: &¬
foris ne fatiscat. arentem rigait. Ecce
qͦmͦi in humani corporis fabrica ĩunctu¬
ras ossium. uincula neruorum ligant.¬
& medullis intus ꝑfistulas tibiarum
diffusis. canalia etiam uenarũ. uitalẽ
sanguinẽ ꝑom̃e corpus deducunt: ac
deinde teneritudinem carnium. cutis
teginen in uoluit. ut &e rigor ossiumin¬

Expanded text:
harmoniam facit. Apta est ergo et conveniens harmoniam facit. Apta est ergo et conveniens rerum omnium compositio, sed quomodo est firma? Quis non videat? quis non miretur? Ecce coeli qui ambitu suo concludunt omnia, quomodo solidi sunt, et quasi ex aere fusiles dio, suo pondere librata, semper immobilis perseverat, ut caetera in medio fluctuantia, hinc soliditas coelorum, illinc terrae stabilitas in unum coarctent et constringant, citra legitimos terminos diffusa concordiam universitatis disrumpant. Ecce quomodo per viscera telluris intrinsecus tracones aquarum sparsi et foris per alveos suos in diversa deducti, intus fatiscentem ne dissolvatur conglutinant, et foris ne fatiscat arentem rigant. Ecce quomodo in humani corporis fabrica juncturas ossium vincula nervorum ligant, et medullis intus per fistulas tibiarum diffusis, canales etiam vitalem venarum sanguinem per omne corpus deducunt, ac deinde teneritudinem carnium cutis tegmen involvit, ut et rigor ossium in
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium ꝑfecta sit. quam apta. quã cdon¬
grua. quamdecora. quam cunctis par-¬
tib suis absoluta. nniqua ñ solum concor¬
diam seruant similia: s etiam quę crean.¬
te potentia diu̾sa atq repugnantia ad eẽ
ꝓdierunt dictante sapientia inuiiã quodã¬
now auncitim. & fadationẽ conueniũt.
Quid repugnantius ẽẽ potest aqua & ig¬
ne. quȩ tam̃ inrerum natura itadĩ cii¬
temꝑunt prudentu. ut ñsolum ad i¬
ucẽm comniune societatis ninculum¬
ĩ nondissipent. uerum etiam nascentib
cunctis ut subsistere possint. utale mui¬
truntun subimstrent: Quid de hii¬
man corporis compage loquar. ubiom¬
irum m̃brorũ iuncture cantam adiu¬
uicemseruant concordiam. ut nullũ
om̃ino possit inueniri mbrũ. cuiꝰ offici¬
um alt̾i ñ uideatur prestare ad minicu¬
lum: Sic om̃is natura sediligit: & miro
quodãmͦ pluriũ dissimiliũ & inunũ
redactorum concordia unã inoinibus

Expanded text:
omnium perfecta sit, quam apta, quam conomnium perfecta sit, quam apta, quam congrua, quam decora, quam cunctis partibus suis absoluta, in qua non solum concordiam servant similia, sed etiam quae creante potentia diversa atque repugnantia adesse prodierunt, dictante sapientia in unam quodammodo amicitiam et foederationem conveniunt. Quid repugnantius esse potest aqua et igne? quae tamen in rerum natura ita Dei contemperavit prudentia, ut non solum ad invicem commune societatis vinculum non dissipent, verum etiam nascentibus cunctis ut subsistere possint vitale nutrimentum subministrent. Quid de humani corporis compage loquar, ubi omnium membrorum juncturae tantam adinvicem servant concordiam, ut nullum omnino possit inveniri membrum, cujus officium alteri non videatur praestare adminiculum? Sic omnis natura se diligit, et miro quodam modo plurium dissimilium et in unum redactorum concordia unam in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino taceamus. ibi p̃cipue ubi si fie¬
riposset maxime decenter loqui
deberemus. Quatuor diximꝰ: sitũ.
motũ. speciem. & qualitatẽ. Primũ
gͦ primo discutiamus.
itus ẽ incompositione & ordine.
id ẽ incompositione &e dispositio.¬
ne. Compositio duo hab̾e debet.ap¬
titudinẽ & firmitatem: hoc ẽ. ut cõ¬
ponenda apte & competenter coeait:
& composita firmit cohereant. Landa¬
bilis ẽ compositiotalis. Aptitudo consi¬
derat᷑ in quantitate & qualitate. In quã¬
titate. ue minis tenina et exilia grossis
& arpulentis. In qualitate ne minis hu¬
iuida siccis. ininis calida frigidis. iuiiis
leuia ponđosis: & siqua sunt talia in¬
ordinate coniungant᷑. Uide si pulehri¬
tudini diuinorũ oꝑum aliqd horũ desit.
& si mchil de ẽẽ uidis: iam aliqͥd habes
unde etiam in hac parte iireris.  pri¬
inũ quilem si unu̾sitatis huiꝰ machi¬
nam intueris. inuemies quã mirabili
ratione & sapientia compositiorerum

Expanded text:
omnino taceamus, ibi praecipue, ubi si fieomnino taceamus, ibi praecipue, ubi si fieri posset, maxime decenter loqui deberemus. Quatuor diximus, situm, motum, speciem et qualitatem. Primum ergo primo discutiamus. Situs est in compositione et ordine, id est in compositione et dispositione. Compositio duo habere debet: aptitudinem et firmitatem, hoc est ut componenda apte et competenter coeant; et composita firmiter cohaereant: laudabilis est compositio talis. Aptitudo consideratur in quantitate et qualitate. In quantitate ne nimis tenuia et exilia grossis et corpulentis. In qualitate, ne nimis humida siccis, nimis calida frigidis, nimis levia ponderosis; et si qua sunt talia, inordinate conjungantur. Vide si pulchritudini divinorum operum aliquid horum desit, et si nihil deesse videris, jam aliquid habes unde etiam in hac parte mireris. Et primum quidem si universitatis hujus machinam intuitus fueris: invenies quam mirabili ratione et sapientia compositio rerum
Abbreviated transcription (Latin):
Qui sedet suꝑ girum terre: & habitato¬
res eiꝰ ft̃sicut locuste. Qui extendit
uelut nichilum celos. & ex pandit eos
sieut tab̾naculum: Et psalmista ite¬
rum inquodam loco eum argneret
idolorum cultores: ait. Om̃s dii gen¬
tium demonia: dñs aut̃ celos fecit.
Quid ẽ gͦ putatis quod massertionem
uere diuinitatis oꝑa dĩ ita in mediũ
insi quia creatura recte considerata
homini creatorem suinnostendit:
Consideinus gͦ&e nos quanta sint mira¬
bilia dĩ. & ꝑ pulchritudiuẽ rerũ con¬
ditarum queramꝰ pulchrum illud pul¬
chrorum om̃ium pulcherrimũ. quod
tam mirabile & in effabile ẽ. ut ad ip¬
sum om̃is pulchritudo transitoria &e¬
si uerasit. comꝑabilis ẽẽ ñ possit. Et
quia suꝑius omnẽ pulchritudinem
uisibilium inquatuor constaretixi¬
mus: nunc ordine ꝑsingula curren¬
tes. qualiter ex ipsis inuisibilis dei
sapientia clareseat uideamus. Scio
quidem quod ininus erit quicquid
dixerunus: s tam̃ decens non ẽ. ut idõ

Expanded text:
habitatores ejus sunt sicut locustae. Qui extendit velut nihilum coelos, et expandit eos sicut tabernaculum . Et Psalmista iterum in quodam loco cum argueret idolorum cultores, ait: Omnes dii gentium daemonia; Dominus autem coelos fecit . Quid est ergo putatis, quod in assertionem verae divinitatis opera Dei ita in medium oelos fecit, nisi quia creatura recte considerata homini Creatorem suum ostendit? Consideremus et nos quanta sint mirabilia Dei, et per pulchritudinem rerum conditarum quaeramus pulchrum illud, pulchrorum omnium pulcherrimum; quod tam mirabile et ineffabile est, ut ad ipsum omnis pulchritudo transitoria, etsi vera sit, comparabilis esse non possit. Et quia superius omnem pulchritudinem visibilium in quatuor constare diximus; nunc ordine per singula currentes, qualiter ex ipsis invisibilis Dei sapientia clarescat videamus. Scio quidem quod minus erit quidquid dixerimus, sed tamen decens non est ut ideo
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ laudet sensum & significationẽ. Bo¬
num gͦ ẽ assidue contẽplari & ad mira¬
rioꝑa diuina: s ei qui rerũ corporaliũ
pulchritudinẽ inusum nouit uertere
spualem. Nam &e ideo scͥptura tantoꝑe
nos ad considanda mirabilia dĩ excitat:
ut ꝑ ea quȩ foris cernimꝰ. intus ad agni¬
tionẽ ueritatis ueniamus. Unde psal¬
mista quasi ꝓmagno aliquo se iam et
hoc fecisse commemorat. & ad huc fac¬
turum ꝓmittit dicens. Memor fui
dierum antiquorum. meditatus sum
mom̃ib oꝑibus tuis: & in adinuen¬
tionibus tius exercebor. Hinc etiam
quibusdam ignorantib creatorem
suum. & cultum dõ debitum ydolis
exhibentib. in ysaia dicitur. Quis
mensus ẽ pugillo aquas. & cȩlospal¬
mopondauit: Quis appendittrib
digitis molem terrȩ. & librauit in

Expanded text:
vero laudet sensum et significationem. Bovero laudet sensum et significationem. Bonum ergo est assidue contemplari et admirari opera divina, sed ei qui rerum corporalium pulchritudinem in usum novit vertere spiritualem. Nam et ideo Scriptura tantopere nos ad desideranda mirabilia Dei excitat, ut per ea quae foris credimus intus ad agnitionem veritatis veniamus. Unde Psalmista, quasi pro magno aliquo se jam et hoc fecisse commemorat, et adhuc facturum promittit, dicens. Memor fui dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis, et in adinventionibus tuis exercebor . Hinc est etiam quod quibusdam ignorantibus Creatorem suum, et cultum Deo debitum idolis exhibentibus in Isaia dicitur: Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo ponderavit? Quis appendit tribus digitis molem terrae, et libravit i
Abbreviated transcription (Latin):
incelliget hȩc. Uniu̾sus enimmundus
iste sensilis quasi quidam liber ẽ. scͥptus
digito dĩ. hoc ẽ. uirtute diuina ereat᷑.
& singulȩ eieatiur quasi figurȩ quȩdã
sunt. ñ humano placito inuente. s
diuino arbitrio institute. ad manifestã¬
dum aut̃ si illiteratus quis aꝑtũ librũ
uideat. figuras aspicit. litteras ñ cog¬
noscit: ita stultus & animalis homoqͥ
ñ ꝑcipit eaquȩ dĩ sunt. inuisibilibus
istis creaturis foris uidet speciem: s ñ
intelligit rationem. Qui aut̃ sp̃italis
ẽ. & omĩa diuidicare potest. in eo qͥdẽ qͦs
foris considat pulchritudinem oꝑis.¬
intus concipit quam mmranda sit sapi¬
entia ereatoris. Et ideo nemo ẽ euioꝑa
dĩ mirabilia non sint: dum meis &e iu
sipiens solam miratur speciem. sapieus
aut̃ ꝑid quod foris indet ꝓfunda iiat
diuinȩ sapientiȩ cogitationẽ uelut si
in una eademq scriptura alt̃ colorem
seu formationẽ figuram cõmendet. alt̃

Expanded text:
intelliget haec . Universus enim mundus intelliget haec . Universus enim mundus iste sensibilis quasi quidam liber est scriptus digito Dei, hoc est virtute divina creatus, et singulae creaturae quasi figurae quaedam sunt non humano placito inventae, sed divino arbitrio institutae ad manifestandum autem si illiteratus quis apertum librum videat, figuras aspicit, litteras non cognoscit: ita stultus et animalis homo, qui non percipit ea quae Dei sunt , in visibilibus istis creaturis foris videt speciem, sed intus non intelligit rationem. Qui autem spiritualis est, et omnia dijudicare potest, in eo quidem quod foris considerat pulchritudinem operis,intus concipit quam miranda sit sapientia Creatoris. Et ideo nemo est cui opera Dei mirabilia non sint, dum insipiens in eis solam miratur speciem; sapiens autem per id quod foris videt profundam rimatur divinae sapientiae cogitationem, velut si in una eademque Scriptura alter colorem seu formationem figurarum commendet; alter
Abbreviated transcription (Latin):
creaturarũ imm̃sitate. quasi semina¬
rum quod dam iecimus: nẽ ad contem¬
amus.
creaturarũ pulchritudo ꝑfecta
sit: quatuor tam̃ p̃cipuesunt. in quib¬
om̃i earundẽ decor consistit. Hoc ẽ.
in situ. in motu. in specie. in qualitate.
Que quidem siquis inuestigare suffice¬
ret: mirabilem in eis sapientiȩ di lucẽ
inueniret. Et hec utinã ego tã possem
subtiliter ꝑspicere. tam competenter
enarrare: quam possum arcdent̃ dilig̾e.
Delectat enimme. quia ualde dulce & io¬
cundum ẽ. de his rebus frequent̃ agere.
ubi simul & ratione eruditur sensus.
& suauitate delectatur animus. & enu¬
latione excitatur affectus: ita ut cum
psalmista stupentes & ammirantes
clamemus. Quam magnificata sunt
delectastime dñe infactura tua. & in
oꝑib manuũ tuarum exultabo. Quã
magnificata funt oꝑa tua dñe: nimis
ꝓfundȩ facte sunt cogitationes tuȩ.
Uir insipiens ñ cognoscet: & stultus ñ

Expanded text:
creaturarum immensitate, quasi seminacreaturarum immensitate, quasi seminarium quoddam jecimus; nunc ad contemamus. creaturarum pulchritudo perfecta sit, quatuor tamen praecipue sunt, in quibus earumdem decor consistit. Hoc est in situ, in motu, in specie, in qualitate. Quae quidem si quis investigare sufficeret, mirabilem in eis sapientiae Dei lucem inveniret. Et hoc utinam ego tam possem subtiliter perspicere, tam competenter enarrare, quam possum ardenter diligere. Delectat enim me quia valde dulce et jucundum est de his rebus frequenter agere, ubi simul et ratione eruditur sensus, et suavitate delectatur animus, et aemulatione excitatur affectus, ita ut cum Psalmista stupeamus, et admirantes clamemus: Quam magnificata sunt Delectasti me in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! nimfundae factae sunt cogitationes tuae. Vir insipiens non cognoscet, et stultus non
Abbreviated transcription (Latin):
honoruscopa una & altera. Hec singła
& cetera talia in suis generibus similia
sunt. Quȩ sunt diueisa: Que dissimi¬
libus differentuis informantur. Ut hõ
& leo. leo & aquila. aquila &e honorus¬
copa. Hȩc inuicem diuersa sunt. Quȩ
sunt ꝑmixta : Om̃ia simul considata.
Q nomodo gͦ insimilibꝰ infinita. qͦmͦ
indiuersis infinita. qͦnͦ inꝑmixtis
infinita: Audi. Homo unũ geniisẽ.
s unus homoñ ẽ. quis eos numerare
potest: Leounũ genusẽ. s unus leo
ñẽ. quis eos numerare potest: Aquila
unũ genusẽ. s aquila una ñ ẽ. quis
eas numerare potest: Cetus unũ¬
numerabilib innumerabiliũ rerũ
generib. Infinitarerum gen̾a & in
singulis generib infinta similia.
multa simul & magna facere non
pocuit. Quanta tam̃: Metire moles
montium. tractus fluminũ. spacia eã¬
porum. altitudinẽ cęli. ꝓfunditatem
abyssi. Miraris quia deficis: s melius
deficiendo miraris. Meditantibus de

Expanded text:
honoruscopa una et altera: haec singula, honoruscopa una et altera: haec singula, et caetera talia in suis generibus similia sunt. Quae sunt diversa? Quae dissimilibus differentiis informantur, ut homo et leo. Leo et aquila. Aquila et honoruscopa: haec invicem diversa sunt. Quae sunt permista? Omnia simul considerata. Quomodo ergo in similibus infinita? Quomodo in diversis infinita? Quomodo in permistis infinita? Audi. Homo unum genus est, sed unus homo non est. Quis eos numerare potest? Leo unum genus est, sed unus leo non est. Quis eos numerare potest? Aquila unum genus est, sed aquila una non est; quis eas numerare potest? et numerabilibus innumerabilium rerum generibus, infinita, rerum genera, et in singulis generibus infinita similia. multa simul et magna facere non potuit, quanta tamen? Metire moles montium, tractus fluminum, spatia camporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi. Miraris, quia deficis; sed melius deficiendo miraris. Meditantibus de
Abbreviated transcription (Latin):
ce inuinoquoq diuisionis genere qͣlit̃
uł ex imm̃sitate creaturarũ creatoris
manifestetur potentia. uł ex decore
sapientia. uł ex ͣ tilitate beniguitas
ꝑquiramꝰ. Et qui a imm̃sitas pruna
fuit in particione. pͥmaeẽ debet inꝑ
facere ut aliquid ẽet qualis potentia
erat: Quis sensus potest comp̃hẽdẽ.
quȩ uirtus sit de nichilo aliqͥd facere:
uum de nichilo facere tanta po¬
tentia ẽ ut comprehendi ñ possit qnͣ¬
ta existimanda ẽ potentia tã multa
facere: Quam multa: Quot sunt: Nu¬
merastellas cęli. arenam maris. pulue¬
rem terrȩ. guttas pluiiȩ. pennas uo¬
lucrum. squamas piscium. pilos ami¬
malium. gramina camporũ. folia uel
fructus arborum. & ceterorũ innumera¬
bilium innumerabilia numera. Innu¬
merabilia insimilib. in nuierabilia
indiuersis: innumerabilia m ꝑmitis.
Que sunt similia. Quȩ sub eodem gen̾e
continentur ut homo. unus & alter.
leo unus & alter. aquila una& altera.

Expanded text:
et in unoquoque divisionis genere qualiter et in unoquoque divisionis genere qualiter vel ex universitate creaturarum Creatoris manifestetur potentia, vel ex decore sapientia, vel ex utilitate benignitas, perquiramus. Et quia immensitas prima fuit in partitione, prima esse debet in facere, ut aliquid esset, qualis potentia erat. Quis sensus potest comprehendere, quae virtus sit de nihilo, etiam um, de nihilo facere tanta potentia est, ut comprehendi non possit, quanta existimanda est potentia tam multa facere? Quam multa? Quot sunt? Numera stellas coeli, arenam maris, pulverem terrae, guttas pluviae, pennas volucrum, squammas piscium, pilos animalium, gramina camporum, folia sive fructus arborum, et caeterorum innumerabilium innumerabilia numera. Innumerabilia in similibus, innumerabilia in diversis, innumerabilia in permistis. Quae sunt similia? Quae sub eodem genere continentur: ut homo unus et alter; leo unus et alter; aquila una et altera;
Abbreviated transcription (Latin):
ciuinẽ in longo. & lato. ꝓfundo. & alto.
Decor ereaturarum ẽ iusitu. &e motu. in
speciȩ & qualitate. Situs ẽ incõpositio¬
ne & ordine. Ordo ẽ inloco & tempore
& ꝓprietate. Motus ẽ quadriꝑtitus.
Localis. Naturalis. Animalis. Rationał.
cirxum. Naturalis ẽ in ineremento.
& de crim̃to. Animalis ẽ insensibus:
& appetitib. Rationalis ẽ in factis &
consiliis. Species ẽ forma uisibilis quȩ
oculo discernitur: sicut colores & figu¬
rȩ corporum. Qualitas ẽ ꝓprietas uit̾ior.
quȩ ceteris sensibus ꝑcipitur. Ut melos
insono auditu aurium. dulcor insapo¬
re. gustu faucrum. fraglantia inodore.
ol factu narium. lenitas incorpore. tae¬
tu manuũ. Utilitas ereaturarũ constat
ingrato & apto. & cõmodo & necessario.
Gratum ẽ quod placet: aptum qͦd con¬
uenit. Commodum: quod ꝓdest. Neces¬
sarium: sine quo. quid ẽẽ ñ potest. Nẽ
ꝓpositas particiones apͥncipio repetamꝰ.

Expanded text:
tium est in longo et lato, profundo et alto, tium est in longo et lato, profundo et alto, Decor creaturarum est in situ et in motu, in specie et qualitate. Situs est in compositione et ordine. Ordo est in loco, et tempore, et proprietate. Motus est quadripertitus, localis, naturalis, animalis, rationaliscircum. Naturalis est in incremento et decremento. Animalis est in sensibus et appetitibus: Rationalis est in factis, et consiliis. Species est forma visibilis, quae oculo discernitur, sicut colores et figurae corporum. Qualitas est proprietas interior, quae caeteris sensibus percipitur, ut melos in sono auditu aurium, dulcor in sapore gustu faucium, fragrantia in odore olfactu narium, lenitas in corpore tactu manuum. Utilitas creaturarum constat in grato, et apto, et commodo, et necessario. Gratum est quod placet, aptum quod convenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. Nunc propositas partitiones a principio repetamus;
Abbreviated transcription (Latin):
ER BUM bonum & uita sapi¬
ens quȩ mundum fecit: contẽ.¬
plato mundo conspicitur. &
uerbum ipsum uderiñ potu¬
it. & fecit quod uideripotuit: & insum
ẽ ꝑ id quod fecit.
di ꝑeaquę facta sunt: intellecta conspi¬
Iciuntur. Tria sunt inuisibilia dĩ. Po¬
tentia. Sapientia. Benignitas. Ab his
tribus ꝓcedunt om̃ia. in his trib consi¬
stunt omia: & ꝑ hȩc tria regunt᷑ om̃ia.
Potentia ereat. sapientia gubernat: be¬
ingnitas conseruat. Quȩ tam̃ tria sicut
indõ ineffabiliter unum sunt: itamoꝑi¬
tione omio separari ñ possunt. Poten¬
tia ꝑ benignitatem. sapienter ereat. Sa¬
pientia ꝑpotentiam. benigne gubernat.
Benignitas ꝑsapientiam. potenter con¬
seruat. Potentiam manifestat ereatura¬
rum immensitas. sapientiam decor:
benignitatem utilitas. Immensitas cre¬
aturarum: inmultitudine & magnitu¬
dine. Multitudo insimilibus. iuctiũfis.
inꝑmixtis. Magnitudo ẽ. inmole et
spacio. Moles ẽ in massa ce pondẽ. Spa¬

Expanded text:
erbum bonum et vita sapiens, quae mundum fecit, contemplato mundo conspicitur. Et verbum ipsum videri non potuit; et fecit quod videri potuit, et visum est per id quod fecit. di per ea, quae facta sunt intellecta conspiciuntur . Tria sunt invisibilia Dei, potentia, sapientia, benignitas. Ab his tribus omnia, in his tribus consistunt omnes, per haec tria reguntur omnia. Potentia creat, sapientia gubernat, benignitas conservat. Quae tamen tria sicut in Deo ineffabiliter unum sunt, ita in operatione separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, bonitatem utilitas. Immensitas creaturarum constat in multitudine et magnitudine. Multitudo in similibus, in diversis, permistis. Magnitudo est in mole et spatio. Moles est in massa et pondere. Spa
Abbreviated transcription (Latin):
fontẽ: & ueniente samaritana potum
petiit dicens. Damͥbibere. Ecceamari¬
tudo. Postea uenientes discipsi escasq
quas emerant deferentes: mirabantur
quod cũ muliere loquebatur.S ille os¬
tendere uolens. quid inbutiro eligeret.
& quid reꝓbaret: postulantib adman¬
cibus ẽ: ut faciam uolũtatẽ patris mei.
Hic demonstrauit butirũ. Cib inquit
quẽ uos nescitis: butirum ẽ. Cibrisquẽ
uos scitis: a maritudo. S quia iste sine
illo ñ sumitur: ego uenim illo istũ come¬
dere. & misto illum ieꝓbare. Uideamus
adhuc alibibutirum: maiorem amari¬
tudinem habens. Alio quodam tempore
cumdoceret turbas iudeoꝵ. ait. Amen
dico uobis: siquis sermonẽ meũ serua¬
uerit. mortẽ non uidebit inȩt̃nũ. Eoce
bonum butirum. S ad est amaritudo.
Q̾ illi: nunc cognouimus inquiunt
quia demoniũ habes. Abraham mortu

Expanded text:
fontem, et veniente Samaritana, potum fontem, et veniente Samaritana, potum petiit, dicens: Da mihi bibere . Ecce amaritudo. Postea venientes discipuli, escasque quas emerant deferentes, mirabantur quod cum muliere loquebatur . Sed et ille ostendere volens quid in butyro eligeret, et quid reprobaret, postulantibus ad mancibus est ut faciam voluntatem Patris mei . Hic demonstravit butyrum. Cibus, inquit, quem vos nescitis butyrum est. Cibus quem vos scitis, amaritudo. Sed quia iste sine illo non sumitur, ego veni in illo istum comedere, et in isto illum reprobare. Videamus adhuc alibi butyrum majorem amaritudinem habens. Alio quodam tempore cum doceret turbas Judaeorum, ait: Amen dico vobis: Si quis sermonem meum servaverit mortem non gustabit in aeternum . Ecce bonum butyrum. Sed adest amaritudo. Et illi: Nunc cognovimus, inquiunt, quia daemonium habes. Abraham mortu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ñ nouisset. Ergo cometit: & gusta¬
uit. Gustando sensit. & agnouit. Quidco¬
medit: Butirum & mel. In butiro ali¬
quid amaritudinis mixtum erat: in
gustu mellis. nichil amaritudinis in¬
ueniri poterat. & ꝓpt̾ea illic inuentũ ẽ.
quod merito reꝓbari: hic aut̃ nichil. nͥ
quod iure eligi debuisset. Hideamꝰ nc̃
a maritudinẽ butiri. filius dĩ ꝑ huma¬
nitatem in mundum ueniens. multa
oꝑa pietatis humano generi ex hibuit:
uerbo docuit. exemplo ꝓuocauit. & ut
postremo saluatorem mundi se indubi¬
tanter astrueret: mentib humanis. as¬
sidiuis uirtutib & miraculis. occultam
in carne suȩ diuinitatis maiestatẽ aꝑuit.
Totum hoc butirum erat. & ubi ẽ ama¬
nitudo: Oñagͦ hȩc faciendo butirum
comedit. S quia cũ natura etiã infirmi¬
tatem assumpserat: ista agendo cum
affectu pietatis. in fame. & siti frigore.
maritudinẽ passionis. Iħe quodam tem¬
pore fatigatus ex itinere. sedebat super

Expanded text:
tiam non novisset. Ergo comedit, et gustatiam non novisset. Ergo comedit, et gustavit; gustando sensit et agnovit. Quid comedit? Butyrum et mel. In butyro aliquid amaritudinis mistum erat. In gustu mellis nihil amaritudinis inveniri poterat. Et propterea illic inventum est quod merito reprobari; hic autem nihil, nisi quod jure eligi debuisset. Videamus nunc amaritudinem butyri. Filius Dei per humanitatem in mundum veniens, multa opera pietatis humano generi exhibuit, verbo docuit, exemplo provocavit. Et ut postremo Salvatorem mundi se indubitanter astrueret, mentibus humanis assiduis virtutibus et miraculis occultam in carne suae divinitatis majestatem aperuit. Totum hoc butyrum erat, et ubi est amaritudo. Omnia ergo haec faciendo butyrum comedit. Sed quia cum natura etiam infirmitatem assumpserat ista agendo cum affectu pietatis in fame et siti, frigore maritudinem passionis. Jesus enim quodam tempore fatigatus ex itinere sedebat super
Abbreviated transcription (Latin):
nem. s ad delectationẽ comedit: qui pl¬
intudinẽ possidens. idẽ ipse ꝑfectio fur
Butirum comẽdit: quando impleuit.qͥ
de eo p̃dictum fuerat ꝑ psalmistam. Qe
rit tanquã lignum quod plantatumẽ
secus decursus aquarum. quod fructir
suum dabit intempore suo: & foliume
non defiuet. & om̃ia quecũq faciet ꝓss¬
buntur. Mel comedit: quando imple¬
uit quod scͥptum ẽ. In lege eius medica¬
bitur die ac nocte. Ut sciat reꝓbare ma¬
lum: qui non abiit in consilio impioꝵ.
& inuia peccatoꝵ ñ stetit. & in cathedra
pestilentiȩ nonsedit. &eligere bonũ.
s in lege dñi uoluntas eius. Ergobuti¬
rum & mel comedet: ut sciat reꝓbare ma¬
lum. & eligere bonum. fortasse butirũ
comedet. ut sciat reꝓbare malum: & mel
comedet. ut sciat eligere bonum. Orgo
comedendo didicit xp̃c reꝓbare malũ:
& eligere bonum. Si enim ñ comedisset:
nongustasset. Si nĩ gustasset: ꝑ exꝑien¬

Expanded text:
nem, sed ad delectationem comedit qui, plnem, sed ad delectationem comedit qui, plenitudinem possidens, idem ipse perfectio fuit. Butyrum comedit, quando implevit quod de eo praedictum fuerat per Psalmistam: Et erit tanquam lignum quod plantatum est secsuum dabit in tempore suo. Et folium ejus non defluet; et omnia quaecunque faciet, prosperabuntur . Mel comedit, quando implevit quod scriptum est: In lege ejus meditabitur die ac nocte . Ut sciat reprobare malum: Qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit: et in cathedra pestilentiae non sedit . Et eligere bonum: Sed in lege Domini voluntas ejus . Ergo butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum et eligere bonum. Fortasse butyrum comedet ut sciat reprobare malum, et mel comedet ut sciat eligere bonum. Ergo comedendo didicit Christus reprobare malum, et eligere bonum. Si enim non comedisset, non gustasset. Si non gustasset, per experien
Abbreviated transcription (Latin):
puri homines sumus. & ꝑ accessumt̃¬
poris ad auginentum uirtutis ꝓficim.
ꝓuecessitate nr̃i defectus. butirũ & irs
non solum addelectationẽ. s etiamad
refectionẽ manducamꝰ. Putirũ ut
nobis ꝑ oꝑa pietatis. foris exerceatur
mor ꝓxiii. Melut ꝑ contẽplationẽ u¬
ritatis. intus nutriatur amor dĩ. S illi
homo ad refectionẽ butiro &e mel n egr
inquo a principio suȩ conceptionis. ex
quo homo ẽẽ cepit. om̃ium semꝑ plem¬
tudo uirtutũ fuit. Comedit tam̃ honio
ex tempore: qui ipse cib fuit ds̃ ex et̃mi¬
tate. Comedit ñ ut se ieninũ reficeret
s ne plenus fastidiret. Comedit buti¬
rum. ñ ut uirtutẽ caritatis. in se ꝑoꝑa
augeret: s ut innos eius affectũ estunae
Comedit mel. suꝑnorum dulcedinem
nec ꝓignorantia requirens. nec ꝓdefec¬
tu appetens. s presentem semꝑ plenissi¬
ma cognitione aspiciens. & possessa ꝑfe¬
tissima caritate utens. Nongͦ ad refecto¬

Expanded text:
puri homines sumus, et per accessum tempuri homines sumus, et per accessum temporis ad augmentum virtutis proficimus, pro necessitate nostri defectus, butyrum et mel non solum ad delectationem, sed etiam ad refectionem manducamus. Butyrum, ut in nobis per opera pietatis foris exerceatur amor proximi. Mel, ut per contemplationem veritatis intus nutriatur amor Dei. Sed ille homo ad refectionem butyro et melle non eguit in quo a principio conceptionis suae, ex quo homo esse coepit, omnium semper plenitudo virtutum fuit. Comedit tamen homo ex tempore, qui ipse cibus fuit Deus ex aeternitate. Comedit non ut se jejunum reficeret, sed ne plenus jejunos fastidiret. Comedit butyrum, non ut virtutem charitatis in se per opera augeret, sed ut in nos ejus affectum effunderet. Comedit mel supernorum dulcedinem, nec pro ignorantia requirens, nec pro defectu appetens, sed praesentem semper plenissima cognitione aspiciens, et possessa perfectissima charitate utens. Non ergo ad refectio
Abbreviated transcription (Latin):
e ciꝑo heminanuhelis
magna questio ẽ: quare buti¬
rum & mel comedit. ut sciat
reprobare malum & eligere bonum.
Butirum ẽ ut om̃s nostis pinguedo ex
carne ueniens: mel dulcedo de rore celi
descendens. Quid gͥ ꝑbutirũ accipimꝰ.
nisi refectionẽ bom oꝑis. quod ꝑ corpus
expͥmitur: & quid ꝑmel. nisi eã que dono
gre de suꝑ infunditur. dulcedinẽ contẽ¬
plationis: Ipse gͦ butirum & mel come¬
dit: qui in homine assũpto. & desuꝑ ple¬
iitudinẽ sp̃e accepit. & sicut homo subt̃
ꝑcarnem oꝑa uirtutũ exhibuit. Butirũ
eium &e mel comedere ẽ: cormasfectupi¬
etatis. & foris ꝑbona oꝑa. & intus ꝑ contẽ¬
plationẽ exercere. S alius ad refectionẽ
comedit: alius ad delectationẽ. Quimple¬
nitudine uirtutis. uel nondum habita.
uel amissa defectum patitur: iste ciboin¬
diget. ut refectione roboratus solidetur.
Qui aut̃ inplemtudine sua defectum fiue
diminutionẽ nom xcipit. iste cibum
ad refectionẽ non requirit. Nos gͦ qui

Expanded text:
e cibo Emmanuelis magna quaestio est, quare butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum et eligere bonum . Butyrum est, ut omnes nostis, pinguedo ex carne veniens. Mel dulce de rore coeli descendens. Quid igitur per butyrum accipiemus, nisi refectionem boni operis quod per corpus exprimitur? Et quid per mel, nisi eam quae dono gratiae desuper infunditur dulcedinem contemplationis? Ipse ergo butyrum et mel comedit qui in homine assumpto et desuper plenitudinem spiritus accepit, et sicut homo subter per carnem opera virtutum exhibuit. Butyrum enim et mel comedere est cor in affectu pietatis, et foris per bona opera, et intus per contemplationem exercere. Sed alius ad refectionem comedit, alius ad delectationem. Qui in plenitudine virtutis vel nondum habita vel amissa defectum patitur, is cibo indiget, ut refectione roboratus solidetur. Qui autem in plenitudine sua defectum sive diminutionem non recipit, is cibum ad refectionem non requirit. Nos igitur qui
Abbreviated transcription (Latin):
te. non necessitate. Om̃ia itaq bene sede¬
rent si obtulissent ei butirum & fauum
mellis: nisi forte idem piscis nobis signifi¬
cet. quia butirum sine frixura ñ sumit᷑.
Nam &e nos quotidie adhuc ibutiro ama¬
ritudinẽ admixtam inuenimus. inmelle
puram dulcedinem ꝑcipimus: quia in
oꝑe pietatis. labore afficimur: in gaudio
contemplationis dulcedine refouemur:
& hoc totum fit. ut sciamus reꝓbare malũ.
& eligere bonum. Scilicet ut ipso expi¬
mento discannis. quantũ presens uita.
inqua nec bonũ sine dolore fieri potest.
fugienda sit: & futura inqua dolor ñẽ.
appetenda. ꝑ dñm nr̃m Incipit

Expanded text:
te, non necessitate. Omnia itaque bene cedete, non necessitate. Omnia itaque bene cederent, si obtulissent ei butyrum et favum mellis, nisi forte idem piscis nobis significet, quia butyrum sine frixura non sumitur. Nam et nos quotidie adhuc in butyro amaritudinem admistam invenimus, in melle puram dulcedinem percipimus, quia in opere pietatis labore afficimur, in gaudio contemplationis dulcedine refovemur. Et hoc totum fit ut sciamus reprobare malum et eligere bonum, scilicet ut in ipso experimento discamus quantum praesens vita, in qua nec bonum sine dolore fieri potest, fugienda sit; et futura, in qua dolor non est, appetenda. Per Dominum nost
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut scriptumẽ. Dilexisti usticiam & odis¬
ti iniquitatem: ꝓpterea unxit tedõ deus
tuus oleo letitiȩ p̾consortibus tuis. Simi¬
ligenere locutionis: de ipsodicit apłs.
& quidem cum eẽt filius. didicit ex bis q̃
passus ẽ. obedientiam: & consummatus.
factus ẽ om̃ib obtemꝑantib sibi. causa
ẽ. obedientiam didicit: quia qu filius
erat ȩqualis ꝑ naturam. ut subẽẽ posset.
id quod inferius passibile erat. ꝑ grãm
assumpsit. Quasi enumn discere fuit: qͦd
ꝑ naturã in suo ñ habuit. inusum exalie¬
no assumere. Solum nunc restat. si forte
inuenire possimus. eminanuelẽ nr̃m
buurum& mel ñ ad refectionẽ: s ad de¬
lectationem mandricantem: neqͦd fecit.
necessitas sit. s uoluntas. Obtulerunt ei
partem piscis assi: & fauum mellis. Im¬
mortalis &e impassibilis iam fuit factus.
& cibo corporali non indiguit: tam̃ ut de¬
monstraret quod fuit. comedit uolunta¬

Expanded text:
sicut scriptum est: Dilexisti justitiam et odissicut scriptum est: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . Simili genere locutionis de ipso dicit Apostolus: Et quidem cum esset Filius Dei, didicit ex his quae passus est obedientiam, et consummatus factus est omnibus obtemperantibus sibi causa est obedientiam didicit, quia qui Filius erat aequalis per naturam ut subesse posset id quod inferius possibile erat per gratiam assumpsit. Quasi enim discere fuit quod per naturam in suo non habuit in usum ex alieno assumere. Solum nunc restat, si forte invenire possimus Emmanuelem nostrum butyrum et mel non ad refectionem, sed ad delectationem manducantem, ne quod fecit necessitas sit, sed voluntas. Obtulerunt ei partem piscis assi et favum mellis . Immortalis et impassibilis jam fuit factus, et cibo corporali non indiguit; tamen ut demonstraret quod fuit, comedit volunta
Abbreviated transcription (Latin):
pio lucem diuisisti ac tenebras: si bonũ
eligere. & malum reꝓbare nesciebas :
Anforte & hoc nescire uirtutis erat. & dis¬
cere dignationis: quia electio ad diumiã
naturam ñ ꝑtinuit: euiꝰ ad utrũlibet
se habere ñ fuit: Ergo eminanuel eli¬
gere & reꝓbare didicit: quia qui in suina¬
tura. conditioni ñ subiacebat. innr̃a libe¬
ruin arbitrium assumpsit. Cuunse con¬
firmato dedit posse ñ posse inmalũ defi¬
cere: & bomielectionem uoluntate lib̾a
sine coactione. Neq iocircominus lib̾um:
eo quod nec aliud patipossit uoluntariũ.
nec aliuo compelli inuitũ. S iocircone¬
re & summe liberum: quia non possit uł
aliud pati quam uelle. uel aliuo uelle
quam posse. siue aliud posse quã bene
uelle. Sic emmanuel butirum & mel
comedet. ut sciat reꝓbare malũ & elige¬
re bonum: quia inhumana natura qmͣ
assumpsit. rationabili iudicio uolunta¬
tis sc̃ȩ. malumdeseruit. & bonũ elegit.

Expanded text:
pio lucem divisisti ac tenebras, si bonum pio lucem divisisti ac tenebras, si bonum eligere et malum reprobare nesciebas? An forte et hoc nescire virtutis erat, et discere dignationis, quia electio ad divinam naturam non pertinuit, cujus ad utrumlibet se habere non fuit? Ergo Emmanuel eligere et reprobare didicit, quia qui in sui natura conditioni non subjacebat, in nostra liberum arbitrium assumpsit. Cui in se confirmato dedit posse non posse in malum deficere, et boni electionem voluntate libera sine coactione. Neque idcirco minus liberum eo quod nec aliud pati possit voluntarium, nec ad aliud compelli invitum. Sed idcirco vere et summe liberum, quia non possit vel aliud pati quam velle, vel aliud velle quam posse, sive aliud posse quam bene velle. Sic Emmanuel butyrum et mel comedit, ut sciat reprobare malum et eligere bonum, quia in humana natura, quam assumpsit, rationabili judicio voluntatis sanctae malum deseruit et bonum elegit,