comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
centio a quitanie legatio fu̾at ꝯm̃data.
uehem̃ter indoluit: et succurrendum
ulla clilatione decreuit. alb̾em gͥ clare¬
uallem petit et obsetrat ut sͥ ad tanta
mala eliminanda suecuiriat. Assensit
uir der ⁊ et se inꝓximo ꝯggationẽ mo¬
nachoꝵ in britanniam in locum quẽ
iuxta nannentum comitissa erm̾gadis
ꝑau̾at dncturum intimat: et ꝓmittit dis¬
posita illa domo sccłm genꝰ et sp̃es suas
se cum eo in aquitaniam ꝓfecturum.
Ibant gͥ simul⁊ et ne multis ambagi¬
b utar. simul nannentum uener̃t.
rat aũt in regione illa misera mu¬
lier: q̃ a qͦdam petulante cdiabolo uexa¬

Expanded text:
centio Aquitaniae legatio fuerat commendata, centio Aquitaniae legatio fuerat commendata, vehementer indoluit, et succurrendum ulla dilatione decrevit. Abbatem igitur Clarae-Vallensem petit et obsecrat, ut sibi ad tanta mala eliminanda succurrat. Assensit vir Dei, et se in proximo congregationem monachorum in Britanniam, in locum quem juxta Nannetum comitissa Ermengardis paraverat, ducturum intimat; et promittit disposita illa domo secundum genus et species suas, se cum eo in Aquitaniam profecturum. Ibant igitur simul, et ne multis ambagibus utar, simul Nannetum venerunt. Erat autem in regione illa misera mulier, quae a quodam petulante diabolo vexa
Abbreviated transcription (Latin):
uenenatis: et hoĩeni leuem seducit leui¬
ter et corrumpit. Inpͥmis ab urbe picta
bilł iuolent expellit᷑. et a Girardo et cardi¬
uali aduitore suo. qri petrum abclicabut
dampnat᷑. Erant et alie familiares cause:
libentissime eum ꝑseqͥt᷑ et abiurat. Ui¬
sum est aũt tam sirardo qnͣ comiti. nt
ad ꝯfirmationem partis sue. sñ mora
pictaui crearent ep̃m. Et inuener̃t ho¬
minem ambiciosum. nobilem quidẽ
gn̾e s degeu̾em fide: ꝙ̃ ut genꝰ siuum cũ
eo in cã pon̾ent quib dam ex cłicis con¬
sentientib elegert̃ ⁊ et ꝓphanas ei impo¬
uentes manꝰ execrabile eiꝰ cap̃ ñ tam un¬
xer̃t qm ꝯtaminauert̃. Simile huic nõ¬
strum in lemouicensi eccͣa instruxer̃t̃.
rannulfum quendam doratensẽ alt̾em.
quemñ multo pꝰ ultto diuina secuta ẽ:¬
et cadens resupinꝰ de eqͦ in uia plana u¬
no tm̃ lapide ultore. qͥ ad ħ ibi erat reli¬
⁊ infixo capiti eiꝰ et qͣssato cerebro expi

Expanded text:
venenatis, et hominem promptum seducit facivenenatis, et hominem promptum seducit facile et corrumpit. In primis ab urbe Pictavbilis, violenter expellitur, et a Gerardo cardinale et adjutore suo, quia Petrum abdicabat, damnatur. Erant et aliae familiares causae,libentissime eum persequitur et abjurat. Visum est autem tam Gerardo quam Comiti, ut ad confirmationem partis suae sine mora Pictavi crearent episcopum. Et invenerunt hominem ambitiosum, nobilem quidem genere, sed degenerem fide: quem, ut genus suum cum eo in causa ponerent, quibusdam ex clericis consentientibus elegerunt; et profanas ei imponentes manus, exsecrabile caput ejus non tam unxerunt, quam contaminaverunt. Simile huic monstrum in Lemovicensi Ecclesia intruserunt Ramnulfum quemdam Doratensem abbatem, quem non multo post ultio divina secuta est. Cadens enim resupinus de equo in via plana, uno tantum lapide ultore, qui ad hoc ibi erat relictus, infixo capiti ejus, et quassato cerebro exspi
Abbreviated transcription (Latin):
suetꝰ gͥ p̾dari ꝓuincias et subtitulo t̾cicie
pecunias: q̃ erant sͥ in idolum et in aposta¬
sie sunula crum. Uidens itaq ꝑisse sͥ ex¬
accionum auctoritatem. et solam domũ
q̃ nuꝑ multis stipata clamorib iam ca¬
rebat erariis. inꝑacient̾ ferens qd̃ ma nꝰ eiꝰ
ñ implerent᷑ mun̾ib÷ hõ serpentine a¬
stutie festinato ad petrum leonis misit
ut ei legationem ꝯced̾et. et ip̃e ei fidelita¬
uisus hõ ꝑclitionis. qr locum in qͦ dilati¬
ret maliciam suam se inuenisse puti¬
uit̾. cito annuit et libent̾: ⁊̃ in astipu¬
latione erroris. gilonem tusculanun
cardinalem ep̃m qui solus de romanis
cum petro portuensi ep̃o ei ad heserat. cele
latum dolebat. resumpsit cornua: et
deinceps cep̃securior et audatior appare¬
re. Nam ⁊ qd̾ añ ñ fec̾at publice ꝓcede¬
bat mietratꝰ ut ip̃a sacͥ officii in signia
ampliorem ei reu̾entiam in ppłos ut̃¬
cdicarent. Aggͤdit᷑ gͥ comitem multis
pecimiis: inuaclit aĩãm eiꝰ ꝑsuasi onibs

Expanded text:
ur praedari provincias, et sub titulo justitiae pecunias, quae sibi erant in idolum et in apostasiae simulacrum. Videns itaque periisse sibi exactionum auctoritatem, et solam domum, quae nuper multis stipata clamoribus, jam carebat aerariis; impatienter ferens quod manus ejus non implerentur muneribus, homo serpentinae astutiae, festinato ad Petrum Leonis misit, ut ei legationem concederet, et ipse ei fidelitavisus homo perditionis, quia locum, in quo dilataret malitiam suam, se invenisse putavit, cito annuit; et libenter ei etiam in adstipulationem erroris Gilonem Tusculanum cardinalem episcopum, qui solus de Romanis cum Petro Portuensi episcopo ei adhaeserat, celerlatum dolebat, resumpsit cornua, et deinceps coepit securior et audacior apparere. Nam et, quod ante non fecerat, publice procedebat mitratus, ut ipsa sacri officii insignia ampliorem ei reverentiam in populos vindicarent. Aggreditur ergo Comitem multis pecuniis, invadit animam 1105 ejus rationibus
Abbreviated transcription (Latin):
tauit: Qs ad sacrum in etꝰ pectore
habitantis templum dimntatis
de qͣꝙ tribulatione fidelit̾ elamatu¬
rus accessit. set inefficatit̾ laborauite
mestus ab eo lo latiuim. afflictꝰ auxxi¬
lium ⁊ consilium auxius. eger reme¬
dium: pauper subsidium reportabat.
Ita sese omnium fec̾at seruum ac si to¬
cure et custodie cordis sii. Oliua spe¬
ceclrus multiplicata: platanꝰ exaltata
Nas electionis. uas honoris. in domo
dei. uasaurisolidum. ornatum om̃i
lapide p̾cioso. fide et scĩtate solidum:¬
s et uariis karismatib tanqmͣ gem¬
oĩs scĩtas exultabat. oĩs erubescebat m¬
etas: iuxta illud. Uidebunt recti et le¬
tabuntur: et oĩs iniqui. opi. os. suũ.
Quo p̾sente celebris quisq ꝯuentꝰ. ue¬
lud quodam sole resplenduit: absen¬
te caliginosus et quodam mͦ mutus
apparuit. Cuiꝰ deniq meclicinalis
manꝰ et lingua morbos utraq cura¬
bat. illa corꝑum. ista moꝵ. Et nunc iã¬
suꝑ his que in signis ext̾iorib et uir

Expanded text:
uis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis de quacunque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si tocurae et custodiae cordis sui. Eo praesecedrus multiplicata, platanus exaltata. Vas electionis, et vas honoris in domo Dei; vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso, fide et sanctitate solidum, et variis charismatibus tanquam gemrubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus, velut quodam sole resplenduit, absente caliginosus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis manus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum; ista, morum. Haec i his, quae in signis exterioribus,
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate et mansuetudine tñ: at
quodam mͦ uid̾etur et uereri nemi¬
nem. et omẽm hoĩem reuereri. Incre¬
patione rarius itebat᷑ monitis potiꝰ
et obsecrationib agens. Qmͣ uͦ inuitꝰ
et ñ ex cordis amaritudine u̾bũ ꝓfer¬
Si quidem mirabat᷑ homĩnum im¬
ꝓbitatem. eios aliqñ forte turbatos
excusationem qmͣ libet rõnabilem
satiffationem qmͣ libet humilem ad¬
mitt̾e grauat: qd̾ ip̃a sue curbationis
passio miseros sic delectet ut oderuit
omne remedium: ut contineant
aures. t laudnit delosi obiciant manꝰ:
et oĩmodis satagat ite semeborta con¬
motio sedariuaseat et sarari qͣuis
tñ obnirgationem ĩ minꝰ facile a ligñ
ꝯpescat gralus et tutrbusenta respon¬
sio. qmͣ hunus et modesta ut ad ali¬
quib p:nde diceretͦ cedentiinsistere.
cede resistenti. Dicebat enii uͥ reso¬
natꝰ utrm̃qmodeilta. dulce ẽt col¬
loquium: uͥ uelex patte alt̾a utile.
uͥex neutia ꝑniciosum. ¶bi enan

Expanded text:
humilitate et mansuetudine tamen, ut humilitate et mansuetudine tamen, ut quodam modo videretur et vereri neminem, et omnem hominem revereri. Increpatione rarius utebatur, monitis potius et obsecrationibus agens. Quam vero invitus, et non ex cordis amaritudine verbum proferSiquidem mirabatur hominum improbitatem, quos aliquando forte turbatos, excusationem quamlibet rationabilem, satisfactionem quamlibet humilem admittere gravat, quod ipsa suae turbationis passio miseros sic delectet, ut oderint omne remedium; ut contineant aures, claudant oculos, objiciant manus, et omnimodis satagant, ne semel orta commotio sedari valeat et sanari. Ejus  objurgationem ejus non minus facile aliquando compescebat gravis et turbulenta responsio, quam humilis et modesta, ut ab aliquibus perinde diceretur cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat, ubi resonat utrique modestia, dulce esse colloquium; ubi vel ex parte altera, utile; ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾teret᷑ eccam nec acquiescente re¬
ciꝑe eum: ut quid gͦ ait ille in libris
tus tantoꝑe ꝑfectionem ꝯm̃dasti:. si
eam desideranti opem renuis ex hiłe.
Et maligno sp̃u uacondie uehem̃ tuis
instigat᷑. sicut post moclum euident̾
apparuit: iam in qrat si illos tene¬
rem cliscerperem libros. Cui uir
dñi puto ait in nullo eoꝵ legisti.¬
non posse te in tuo claustroẽe ꝑfectũ:
c orum correctionem ñ locoꝵ muta¬
tionem. si bñ meminun libris oĩb
cõmendaui. Tum uͦ impetum faciens
uelut in sanꝰ in eum ꝑcussit maxillã
esꝰ id ꝙ tam grauit̾. ut succedet statĩ
rubor ictui. cumor rubori. Iam cuui ad¬
erant in sacrilegum inuolabant : s b¬
uenit eos seruus dñi clamanset adin
aliquo ei ueli aliqͦ noc̾et᷑. Qd̃ tam
districte p̾cepit: ut miser ille timens
et tremens abses õĩ iniuria eductus
t quidem un lib̾tate sp̃e. dei fa¬
mulus excellent̾ enituit. cũ

Expanded text:
reverteretur ecclesiam, nec acquiescente rereverteretur ecclesiam, nec acquiescente recipere eum: « Utquid ergo, ait ille, in libris tuis tantopere perfectionem commendasti, si eam desideranti opem renuis exhibere? » Et maligno spiritu iracundiae vehementius instigatus, sicut postmodum evidenter apparuit: « Jam, » inquit, « si illos tenerem, discerperem libros. » Cui Vir Domini: « Puto, » ait, « in nullo eorum legistnon possete in tuo claustro esse perfectum. Morum correctionem, non locorum mutationem, si bene memini, in libris omnibus commendavi. » Tum vero impetum faciens homo velut insanus in eum, percussit maxillam ejus, idque tam graviter, ut succederet statim rubor ictui, tumor rubori. Jam qui aderant in sacrilegum involabant: sed praevenit eos Servus Domini clamans, et adjaliquo ei vel in aliquo noceretur. Quod tam districte praecepit, ut miser ille timens et tremens absque omni injuria eductus quidem in libertate spiritus Dei Famulus excellenter enituit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
stes: et sͥ tollens eos i lo co alt̾o ordi¬
nauit uñ psimum dolens p̾dictꝰ ille
uir magnꝰ. et magne deuotionis:
collectam pecuniam fescentaꝵ fere
marcaꝵ argenti. deposuit sub ciro¬
grapho: quas ad dei hõiem ueniensob¬
tulit ei. rogans ut qd̃ ñ meruerat in
partib sins uel citra alpes nouum
ex inde cenobium conderet᷑. Missumẽ
ꝓ argento. et totum ꝓrsus amissum.
Nec respondit a liud hõ dei cum ei nũ¬
ciaretur qmͣ bñdictus deus: qͥ nob̾ pe¬
percit ab honere. Nam et illis inquit
qui tulere leuius indulgendum:
sunt enim romani. et pecunia uide¬
bat᷑ immanis.ac uehemens fuit m̃i
temptatio. Gratulari etiam ꝯsuene¬
rat .x. circit̾ monast̾ia. uel edificã¬
dis monast̾iis loca ꝯgrua numerãs
uinc̾e delectaret. Ueniens alicĩn
claramuallem cłicꝰ quidam ex his
quos regulares uocant: inportune
satis instabat. ut in monachum re¬
ciꝑet᷑. Suadente pr̃e sc̃o ut ad suam

Expanded text:
stes, et sibi tollens eos in loco altero ordistes, et sibi tollens eos in loco altero ordinavit. Unde plurimum dolens praedictus ille vir magnus, et magnae devotionis, collectam pecuniam sexcentarum fere marcarum argenti deposuit sub chirographo, quam ad Dei Hominem veniens obtulit ei, rogans ut quod non meruerat in partibus suis, vel citra Alpes novum exinde coenobium conderetur. Missum est pro argento, et totum prorsus amissum. Nec respondit aliud Homo Dei, cum ei nuntiaretur, quam, « Benedictus Deus qui nobis pepercit ab onere. Nam et illis, » inquit, « qui abstulere, levius indulgendum. Sunt enim Romani: et pecunia videbatur immanis, ac vehemens fuit ista tentatio. » Gratulari etiam consueverat, decem circiter monasteria, vel aedificandis monasteriis loca congrua numerans,vincere delectaret. 25. Veniens aliquando Claram-Vallem clericus quidam, ex his quos Regulares vocant, importune satis instabat ut in monachum reciperetur. Suadente Patre sancto ut ad suam
Abbreviated transcription (Latin):
u̾borum iniurias. ad dampnareꝵ:
ad corꝑis lesionem: de singulis sal¬
tem singula ꝓponamꝰ exempla. q̃
int̾im nob̾ occurrũt. Scͥpserat aliciñ
dei famulus ad ep̃m aliquem de cu¬
ria et consilio regis: monens eum
suꝑ quibdam u̾b̃. regi suadere et
consulere meliora. At ille uehem̃ter
exac̾batꝰ amarissiman ei reddidit
epłam dicens. in ip̃a salutatione pri¬
exblasphemie sp̃u illa scͥpsisset: Ad¬
i quod u̾bum mansuetissimꝰ xͥ ser¬
uus.memor clñice responsionis ego
demonium ñ habeo. sic̃ hodieq ex¬
tans eiꝰ epła ꝯtinet. minime quidem
ait sp̃m blasphenne habere me cre¬
doz s nec male clixisse cuiqmͣ aut
malediẽe uelle me scio: pͥsertim pͥn¬
cipi ppłi mei. Nec minꝰ post ea tarum
nec muiꝰ familiarem euundem ep̃m
habuit. s elogium illd̃ p̾clictum ap̃
eum sic fuit qͣi ñ dictum. ¶bbas
farnensis ꝯuentum fr̃m as clara¬
ualle uocau̾at. monast̾ium eis edi¬
ficaturus. s romanꝰ impecliuit anti¬

Expanded text:
borum injurias, ad damna rerum, ad corporis laesionem; de singulis saltem singula proponamus exempla, quae interim nobis occurrunt. Scripserat aliquando Dei Famulus ad episcopum aliquem de curia et concilio Regis, monens eum super quibusdam verbis regi suadere, et consulere meliora. At ille vehementer exacerbatus, amarissimam ei reddidit epistolam, dicens in ipsa salutatione priex blasphemiae spiritu illa scripsisset. Ad quod verbum mansuetissimus Christi servus, memor Dominicae responsionis, Ego daemonium non habeo sicut hodieque exstans ejus epistola continet: « Minime quidem, ait, spiritum blasphemiae habere me credo, sed nec maledixisse cuiquam, aut maledicere velle me scio, praesertim principi populi mei. » Nec minus postea charum nec minus familiarem eumdem episcopum habuit, sed elogium illud praedictum apud eum sic fuit quasi non dictum. 24. Abbas Farfensis conventum fratrum a Clara-Valle vocaverat, monasterium eis aedificaturus: sed Romanus impedivit Anti
Abbreviated transcription (Latin):
e toto corde tuo: discere poteris. Si nõ
crelideris: penitus nunquam tuad
indaginem huiꝰ u̾itatis attĩges. Tunc¬

Expanded text:
ex toto corde, dicere poteris: Si non credideris, penitus nunquam ad indaginem hujus veritatis attinges.
Abbreviated transcription (Latin):
tenti deo qui uiuus et uerus est. ego õi
die sacrifico. non thuris fumum nec tau¬
roꝵ mugiencium carnes. nec hyrcoꝵ
sanguinem: s immaiulatum agnũ.
cotidie in altari crutis sacrifico. Cuiꝰ
carnes. post ea quam om̃is ppłs creden¬
cium manducauerit. et eius sanguinẽ
biberit: agnus qui sacrificatus est. in¬
teger ꝑseueret et uiuus. Et dum uere
sacrificatus sit. et uere carnes eius man¬
ducate sint apopulo: et uere sanguis
eius sit bibitus: tamen ut dixi indeger
ꝑmanet et immaculatꝰ et uiuus Ege¬

Expanded text:
nti Deo qui unus et verus est, ego omni die sacrifico, non thuris fumum, nec taurorum mugientium carnes, nec hircorum sanguinem, sed immaculatum sanguinem quotidie in altari crucis sacrifico; cujus carnem postea quam omnis populus credentium manducaverit, et ejus sanguinem biberit, Agnus, qui sacrificatus est, integer perseverat et vivus. » Et cum vere sacrificatus sit, et vere carnes ejus manducatae sint a populo, et vere sanguis ejus sit bibitus, tamen, ut dixi, integer permanet, et immaculatus et vivus
Abbreviated transcription (Latin):
mittens eum in montem altissimũ
subiit coram illo. Cumq intueret᷑
comino moriunt᷑. ut gͦ mane locu¬
tꝰ est alb̾i suo et fr̃ib: prẽm sc̃m̃ ex
hac uita migrasse dicebat. Et notã¬
tes diem ac cliligentiꝰ inqͥrentes: ut
qui ascensiones incorde disposiusti.
inualle lacͥmarũ felicit̾ iam ascen¬
disti de clara ualle in montẽ libani:
montem canclidationis. plenitudi¬
nem lucis: celsitudinem claritatis.
Innocens manib et mundo corde:
ascendisti in montẽ dm̃i: ad diuici¬
as salutis. ad thesauros sap̃ie ⁊ scĩe

Expanded text:
mittens eum, in montem altissimum subiit coram illo. Cumque intueretur Domino moriuntur . Ut autem mane locutus est abbati suo et fratribus, Patrem sanctum ex hac vita migrasse dicebat. Et notantes diem, ac diligentius inquirentes, ut qui ascensiones in corde disposuisti in valle lacrymarum, feliciter jam ascendisti de Clara-Valle in montem Libani, montem candidationis, plenitudinem lucis, celsitudinem claritatis. Innocens manibus et mundo corde ascendisti in montem Domini, ad divitias salutis: ad thesauros sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
ore locutꝰ est ÷ suscipiend̾ ab oĩb sũ¬
mum pontificem innocentiũ no¬
minauit: et ratum eẽ õs parit̾ ac¬
clamar̃t. Et decantatis ex more lau
electioni iunocentii õs parit̾ subscͥp¬
sert̃. Int̾ea dñs ppͣ multis ipisis et
intuscia et in aliis ꝓ uincii potesta¬
tiue cdlispositis. uale faciens pisanis
et grãs agens. in ꝓuintiam nauigio
delatꝰ est: et burgundiam trausiẽs.
aurelianum ꝑuenit. Uͥ occurren¬
tib ep̃is: a rege pissimo francoꝵ lu¬
douico a lacͥt et honorifice suscept ẽ.
Inde a gaufrido carnotensi ep̃o mag¬
narum uircutum uiro carnotum de

Expanded text:
ore locutus, suscipiendum ab omnibus sumore locutus, suscipiendum ab omnibus summum pontificem Innocentium nominavit: et ratum esse omnes pariter acclamarunt, et decantatis ex more laudelectioni Innocentii omnes pariter subscripserunt. 4. Interea cominus Papa, multis in Pisis, et in Tuscia, et in aliis provinciis potestative dispositis, valefaciens Pisanis et gratias agens in Provinciam navigio delatus est, et Burgundiam transiens Aurelianum pervenit: ubi, occurrentibus episcopis, a rege piissimo Francorum Ludovico alacriter et honorifice susceptus est. Inde a Gaufrido Carnotensi episcopo, magnarum virtutum viro, Carnotum de
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o rege francoꝵ. et p̾cipus quib¬
q pontificib accersitꝰ ⁊ sic̃ pꝰea fatebat᷑ͦ
ñ mecli ꝯcrit᷑ pauidꝰ et tremebuti dꝰ
adrienit: ꝑiclm quippe et pond̾ ne¬
gocis ñ ignorans. In itinere tñ ꝯsola¬
tꝰ est eum d̾s ⁊ ostendens ei in uisu no¬
ctis eccłiam magnam. concorclit̾ in
dei lauclib concinentem: ũn spau̾
pacem sũ cdubio ꝓuenturam. Uͥ uͦ
ad locum uentum est celebrato pͥꝰ
ieiunio et p̾cib ad cłm fusis. cum
de eodem u̾bo tractaturi rex et ep̃i
cum pͥncipib conseclissent: unũ
õĩum ꝯsilium fuit. una sentẽtia
ut negocrum dei. dei famulo ĩpon̾e¬
t᷑s et ex ore eiꝰ c̃ã tota pende̾t. Qd̃ ille ti¬
mens licet et tremens monitis tñ
uiroꝵ fidelium acquiescens susce¬
pit̾et diligent̾ ꝓ secutꝰ electionis
ordinem. electoꝵ m̾ita. uitam et
famam pͥoriselecti: aꝑuit os suum.
et sp̃e sc̃s impleuit illd̾. Unꝰ gͦ õĩum

Expanded text:
ipso rege Francorum et praecipuis quibuipso rege Francorum et praecipuis quibusque pontificibus accersitus, sicut postea fatebatur, non mediocriter pavidus et tremebundus advenit, periculum quippe et pondon ignorans. In itinere tamen consolatus est eum Deus, ostendens ei in visu noctis Ecclesiam magnam concorditer in Dei laudibus concinentem; unde speravit pacem sine dubio proventuram. Ubi vero ad locum ventum est, celebrato prius jejunio, et precibus ad Deum fusis, cum de eodem verbo tractaturi Rex et episcopi cum principibus consedissent, unum omnium consilium fuit, una sententia, ut negotium Dei, Dei famulo imponeretur, et ex ore ejus causa tota penderet. Quod ille, timens licet et tremens, monitis tamen virorum fidelium acquiescens suscepit, et diligenter prosecutus electionis ordinem, electorum merita, vitam et famam prioris electi, aperuit os suum, et Spiritus sanctus implevit illud. Unus ergo omnium
Abbreviated transcription (Latin):
et q ui hũiana se cueri ñ potant ce¬
d̾e elegerunt. Et ꝓcͤatis clam naiuigiis
de ore leonis et de manu bestie ꝑ ty¬
berim intienum mare elapsi: ꝓspisũẽ¬
tis carbasa impellentib in portu pisa¬
no felicit̾ appulert. Premissi ingal
intimarent negoci u̾itatem÷ et hor¬
tarent᷑ ep̃os ut in ultionem pͥsũptio
nis accing̾ent᷑. et dampnata parte
scismatica subscͥbent unitati. Nec¬
dum uͦ ad plenum tenor oꝑis innotu¬
erat ep̃is. nec pͥuatim quisqͣm ꝯmo¬
dare p̾sumpsit assensum donec col¬
lecto stampis gn̾ali ꝯuentu in ꝯmu¬
ne det̾nerent quid rectꝑent quid dãp¬
narent. Neq enim francia cet̾is regi¬
onib ꝓcliuib ad scismata. Aliqñ
monstrum. Nec enun talib causis
pͥncipalia aliqñ eos t̾ruert eclicta:
aut gu̾alib utilitatib pͥuata ꝯmo¬
da p̾culert̃ ÷ nec declinantes in partẽ
ꝑsonis detulere s causis. Conuoca
clarenallensis bernardꝰ. ĩpecialit̾ ab

Expanded text:
et quia vi humana se tueri non poterant, ceet quia vi humana se tueri non poterant, cedere elegerunt; et procuratis clam navigiis, de ore Leonis et de manu bestiae per Tiberim in Tyrrhenum mare elapsi, prosperis ventis carbasa impellentibus, in portum Pisanum feliciter appulerunt. Audito intimarent Ecclesiae, et hortarentur episcopos, ut in ultionem praesumptionis hujus accingerentur, et damnata parte schismatica, subscriberent unitati. Necdum vero ad plenum tenor operis innotuerat episcopis, nec privatim quisquam commodare praesumpsit consensum, donec collecto Stampis generali conventu, in commune decernerent, quid reciperent, quid damnarent. Neque enim Francia, caeteris regionibus proclivibus ad schismata, aliquando monstrum. Nec enim talibus in causis principalia aliquando eos terruerunt edicta, aut generalibus utilitatibus privata commoda praetulerunt; nec declinantes in partem, personis detulere, sed causis: sed si Clarae-Vallensis Bernardus, specialiter ab
Abbreviated transcription (Latin):
in turrib eoꝵ receptacula habuert̃.
S nͨ ineis ꝑ seu̾auit fidelitas. Nam
in breui. aut ui aut formicdine
tem̾arie multitudinis: aut p̾cio
corrupti sunt. Nam petͦ tam ꝓpͥa
gen̾is uͥtute. qmͣ adħentium sͥ affi¬
nitate. multitudo tanta euat: ut fe¬
uł ꝯmolis obligata. Congͤgau̾at sa¬
ue opes innum̾as tam in exactionib
curie. qmͣ in legationum negotiatio¬
nib: quas ad expectatas nunclinas
reseruarat. Insr̾ et pat̾ni census am¬
pla congeries eatenꝰ sigillata. mͦ dis¬
tributa in ppłmꝰ ad fas et nefas ue¬
nalem plebem armau̾at. Qb ero¬
gatis donaria regum in or nam̃tis
eccłie ab ip̃is enulsit altarib. Et cũ
calices frang̾e. et crucifixos aureis
unt ẽẽ q̃sitos qui sacra uasa et ima¬
et in omẽm sangͥuem manꝰ expo¬
suert̃ et arma et coticlianis cõgͥs¬
sib parcem q̃ cum innocentio e¬
rat maleclictis in sectabant᷑ et gla¬
diis. Habuere gͥ serui dei ꝯsilium

Expanded text:
in turribus eorum receptacula habuerunt. in turribus eorum receptacula habuerunt. Sed nec in eis perseveravit fidelitas. Nam in brevi, aut vi, aut formidine temerariae multitudinis, aut pretio corrupti sunt. Nam Petro tam propria generis virtute, quam adhaerentium sibi affinitate, multitudo tanta erat, ut fevel commodis obligata. Congregaverat sane opes innumeras tam in exactionibus curiae, quam in legationum negotiationibus, quas ad exspectatas nundinas reservarat. Insuper et paterni census ampla congeries eatenus sigillata, modo distributa in populum, ad fas et nefas venalem plebem armaverat. Quibus erogatis, donaria regum in ornamentis ecclesiae ab ipsis evulsit altaribus. Et cum calices frangere, et crucifixos aureos unt esse quaesitos, qui sacra vasa et imaet in omnem sanguinem manus exposuerunt et arma, et quotidianis congressibus partem, quae cum Innocentio erat, maledictis insectabantur et gladiis. 2. Habuere igitur servi Dei consilium:
Abbreviated transcription (Latin):
a tempestate
honoriꝰ pp uiam uni¬
u̾se carnis ingͣssꝰ est.
Nec mora iuelectione
dissidentib carclinalib et diuisa ecͣca
płes num̾o et saniores consilio ui
et fama. et etas et scĩa. cligna sũmo
sacdotio habebat᷑. At uͦ pars alt̾a. infa¬
mes ausus uiolentia. ñ rõne corro¬
borans. petrum leonis adhũc apicẽ
aspirantem. frauclulentis machi¬
nationib seorsum et p̾cipitant̾ no¬
minauit anacletum: et cet̾isreni¬
tentib ordinauit. Quͦ in parte ca¬
tholica erant eleccum suum sollẽp¬
nit̾ orclinatum collocar̾t ĩ cathedra.
et ꝑloca illa in quib sessiones hñt
ex antiqͣ consuetudine romani põ¬
tifices cͥꝯdux̾ez et ꝓtemꝑe honor
debitꝰ apłice affuit clignitati. Ex tẽ
sane cͥca latauense palatium mora¬
bant᷑ ⁊ nec erat iam eis tuta in domi¬
b ꝓpͥis mansio: cum eosacerrime
petri satellites infestarent. Ibi etiã
diu resist̾ẽ ñ ualentes: ꝓ confed̾atos dͥ¬
qͦsdam ex nobilib romanis ad tp̃s

Expanded text:
a tempestate Honorius papa viam universae carnis ingressus est . Nec mora, in electione dissidentibus cardinalibus, et divisa Ecclesia, plures numero, et saniores consilio, viet fama, et aetas, et scientia digna summo sacerdotio habebantur. At vero pars altera, infames ausus violentia, non ratione corroborans, Petrum Leonis, ad hunc apicem aspirantem, fraudulentis machinationibus seorsum et praecipitanter nominavit Anacletum, et caeteris renitentibus ordinavit. Qui vero in parte catholica erant, electum suum solemniter ordinatum collocarunt in cathedra, et per loca illa, in quibus sessiones habent ex antiqua consuetudine Romani pontifices, circumduxere, et pro tempore honor debitus apostolicae adfuit dignitati. Et tunc sane circa Lateranense palatium morabantur, nec erat jam eis tuta in domibus propriis mansio, cum eos acerrime Petri satellites infestarent. Ibi etiam diu resistere non valentes, per confoederatos siquosdam ex nobilibus Romanis ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
tis fr̃ib habitabatur aꝑssit: causan
discessionis atq consilim querent
confitetur: Renitentibxunctis et ꝑ¬
dolore om̃ium digressus aib: iupo
uens: suis dentib se ip̃e laceiͥat. Qin¬
de adidem monast̾ium. fr̃miuneis
reportatus: cum coherceri inelmiun¬
dus sp̃c non ualeret. necessitatregente.
ferreis uexib alligatur. Pedesim ma¬
nib uinciuntur. ñ immerita pa fu¬
gitiuo: ut quem non cohibuera fidest
cathene cohiberent. Post biennin de¬
mum oratione sc̃oꝵ abinmundo u li
beratus: ad heremum unde discesiat.
mox regressus ÷ et ip̃e correctus. et ais¬
post futurus exemplo: ne quam ausal¬
se usticie umbra decipiat ⁊ aut incerc
mobilitas inutili leuitate compellat.
mel cepta cleserere:
ecuos de uirtutib dñi quas in
seruis sius uł imitanda operatus
est: uł timenda scire sufficiat: S quia
satisfeci ur̃is aurib. immo etiam uer¬
tosseo su foras quam dlebui aumn

Expanded text:
tis fratribus habitabatur, accessit, causam tis fratribus habitabatur, accessit, causam discessionis adque consilium quaerentibus confitetur. renitentibus cunctis et praedolore omnium digressus a fratribusuens suis dentibus se ipse lacerabat. deinde ad idem monasterium fratrum umeris reportatus, cum coerceri in eo inmundus spiritus non ualeret, necessitate cogente ferreis nexi- . bus alligatur, pedes cum manibus uinciuntur: non inmerita poena fugitiuo, ut quem non cohibuerat fides, catena cohiberet. post biennium demum oratione sanctorum ab inmundo spiritu liberatus ad eremum, unde discesserat, mox regressus, et ipse correctus et aliis futurus exemplo, ne quem aut falsae iustitiae umbra decipiat aut incerta mobilitas inutili leuitate conpellat semel coepta deserere. haec uos de uirtutibus Domini, quae in seruis suis uel imitanda operatus est uel timenda, scire sufficiat. sed quia satisfeci uestris auribus, immo etiam uerbosior fui fortasse quam debui, tu modo
Abbreviated transcription (Latin):
tenebo suspensum
dolescens quidam exasia pre¬
diues opib. genere clarus.
habens uxorem et filium paruulum.
Cum inegypto tribunus esset. et freꝙ̃¬
tib aduersum blemmos expediciõib
quedam heremi contigisset: sanctoꝵ
etiam tabernacula quam cum plura ui¬
cdisset. abeato uiro iohanne u̾bum salu¬
tis accepit. Nec moratus inutilem mili¬
ciam cum uano illo honore contempn̾e.
heremum constanter ingressus: breui
tempore in om̃i genere uiitutum ꝑfectꝰ
emicuit. Potens ieuiniis ÷ humilitate
conspicuns: fide firmus: facile seantiqͥs
monachis. stuclio uirtutis equauerat.
Cum interim subiit eum cogitacio miec¬
ta ꝑdiabolum. quod rectius esset ut
rediret ad prĩam:. filium q unicũ ac
domum totam cum uxore saluaret. Ex
utiq eẽt acceptius deo. quam si solum
se scło eripers contentus: salutem suoꝵ
non sine impietate negligeret: Istius¬
modi ergo false iusticie colore suꝑatus
post quadrienniũ fe cellulam sis
ato ꝓpositum. herenta deseruit.

Expanded text:
tenebo suspensum. XXII. Adolescens quidam ex Asia praedives opibus, genere clarus, habens uxorem et filium parvulum, cum in Aegypto tribunus esset, et frequentibus adversum Blembos expeditionibus quaedam eremi contigisset, Sanctorum etiam tabernacula complura vidisset, a beato viro Joanne verbum salutis accepit. Nec moratus inutilem militiam cum vano illo honore contemnere, eremum constanter ingressus, brevi tempore in omni genere virtutum perfectus emicuit. Potens jejuniis, humilitate conspicuus, fide firmus, facile se antiquis monachis studio virtutis aequaverat; cum interim subiit eum cogitatio, injecta per diabolum, quod rectius esset ut rediret ad patriam, filiumque unicum ac domum totam cum uxore salvaret: quod utique esset acceptius Deo, quam si solum se saeculo eripere contentus, salutem suorum non sine impietate negligeret. Istiusmodi ergo falsae justitiae colore superatus, post quadriennium fere cellulam suam atque propositum et emita deseruit.
Abbreviated transcription (Latin):
tificis caxuerat iterato incurrit.
Um uͦ quidam rapidus instinc¬
tu demonis actus coronam se.¬
pulcrisque sancti meritum declarabat
uiolenter arripuit.Mox lumine priua¬
rire conaret᷑ matrio confessoris: ꝓtinus
ira inse retorta. ueloci dei iucdicio ꝓseq̃n¬
te. ip̃o se mucrone confoclit:
eniq cum pplt ad beati templi
sun milta minabat poso quod so¬
lacium aliquoti ad plastra petentib
preberet. Cumq suꝑb equum feriret:
in paruulo fluuiolo precipitatus insi
nu gurgitis. ictib suis suffocatus inte¬
riit. Tunt precedente populo: columne
usq ad beatum templum delate sunt.
Aliquociens etiam cum ad beatum se¬
pulchrum oleum fuisset positum: refe
pullam cum oleo ad sanctum tumulis
ficaret. Et eraso amarmore quo sanc̃ta
menbra teguntur puluere. ac liquore
uit. ut uestim̃ta sacerdotis nectareo ef¬
fraglans odore. oleagina unda ꝑfund̾et.
Multiq ex hoc infirmi. experice salutẽ:
S et ꝓcelle. abagris hoc liquore puiri¬
ficatis sepe ꝓhibite: st̾:

Expanded text:
tificis caruerat, iterato incurrit. Chunus quidam rabidus, instinctu daemonis actus, coronam sepulcri quae Sancti meritum declarabat, violenter arripuit. Mox lumine privarire conaretur in atrio Confessoris, protinus ira in se retorta, veloci judicio Dei prosequente, ipso se mucrone perfodit. Denique cum populus ad Beati templi sum multa minabatur, pro eo quod solatium aliquod ad plaustra petentibus non praeberet. Cumque superbus equum feriret, in parvo fluviolo praecipitatus, in sinu aquarum gurgitis, ictibus suis suffocatus interiit. Tunc juvene praecedente, columnae usque ad beatum templum delatae sunt. Quoties etiam ad beatum sepulcrum oleum fuisset positum, referpullam cum oleo ad sanctum tumulum ficaret. Et eraso a marmore, quo sancta membra teguntur, pulvere, ac liquori vit, ut vestimentum sacerdotis nectareo effragrans odore, oleagina unda perfunderetur. Multique 1003 ex hoc infirmi experiere salutem. Sed et procellae ab agris hoc liquore purificatis saepe prohibitae s
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. In ip̃a hora oblata est ei mu¬
lier paralitica: de ciitate eadem.
Cui manus imponens.et orans. di¬
gnatus est palliolum qͦꝙ ꝓprium
qͦ utebant᷑ ip̃e. super extendere ei. te¬
nendumq ep̃otradere ꝓpt astanti: ⁊
sub eodem uelamine debilia tang̾e
membra. Hxpleta autem or̃one et
beneclictione data erexit illam: oĩ¬
be mirantib ꝑ medium illorum

Expanded text:
bantur. In ipsa hora oblata est ei mubantur. In ipsa hora oblata est ei mulier paralytica, de civitate eadem: cui manus imponens, et orans, dignatus est palliolum quoque proprium, quo utebatur ipse, superextendere ei, tenendumque episcopo tradere prope astanti, et sub eodem velamine debilia tangere membra. Expleta autem oratione et benedictione data, erexit illam: omnibusque mirantibus, per medium illorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ faccus est impetus et concurs
ꝓcidentium et deosculantium ui¬
ri dei sacra uestigia ut ꝓpe modum
comprimeretur donec tollentes eũ
fr̃es:et imponentes in nauiculam
a terra modice subduxerunt. Cũ¬
q accedentes ad se principes ut ce¬
perat ꝓ pace rogaret: suspirantes
oicebant. Oportet uos libenter au
oire eum quem ut ip̃i cernimus
ceus diligit et exaudit: et audito
eo multa facere ꝓ quo tanta facit
in oculis nr̃is. Quib ille ut ait
semper cautus erat competenter hꝰ¬
mocli głam declinare: non ꝓpt̾ me
inquit. s ꝓpt̾ uos facit. Simili
quoes miraculo. et in simili o por¬
tunitate: ip̃a etiam die metensiũ
animos.cdñs inclinauit ad pacem.
Ingressus enim sc̃s metensium ci¬
uitatem: ep̃m simul et ppłm ad ea
que pacis erant uehementer ur¬
gebat. Grauiter autem urebat il¬
los uulnus acceptum quib enim
ualide satis reponere cogitau̾ant.
secus qm uellent remittere coge¬

Expanded text:
que factus est impetus et concursus que factus est impetus et concursus procidentium et deosculantium Viri Dei sacra vestigia, ut propemodum comprimeretur, donec tollentes eum fratres, et imponentes in naviculam a terra modice subduxerunt. Cumque accedentes ad se principes, ut coeperat, pro pace rogaret, suspirantes dicebant: « Oportet nos libenter eum audire quem, ut ipsi cernimus, Deus diligit et exaudit: et audito eo multa facere, pro quo tanta faciat Deus in oculis nostris. » Quibus ille ut semper cautus erat competenter hujusmodi gloriam declinare. « Non propter me, inquit, sed propter vos facit. » 6. Simili quoque miraculo et in simili opportunitate, ipsa etiam die Metensium animos Dominus inclinavit 1153 ad pacem. Ingressus enim Sanctus Metensium civitatem, episcopum simul et populum ad ea quae pacis erant, vehementer urgebat. Graviter autem urebat illos vulnus acceptum: quibus enim valide satis reponere cogitaverant, secus quam vellent, remittere coge
Abbreviated transcription (Latin):
tandem in medio flumine insula.
partis utriusq primarii ⁊̃ nauicłis
accesserunt. Ubi compositis omnib
sccłm qd̃ fidelis arbiter diffiniuit:
datis sͥ inuicem dextris reconciliati
sunt in osculo pacis. Inter õs
sane quas ꝑ manum serui sui
ibidem prestiterit dñs sanitates:
celeberrima fuit cuiusdam curatõ
mulieris. Hec abannis octo pessi¬
ma egritucline laborabat: uehem̃¬
ti tremore et uallilis montibus
uniu̾sa pariter membra concuci¬
ens. Cum autem uideretur gra¬
uiorib ortis disficultatib ꝓpe mo¬
oum extilisse spes pacis ⁊ domino
oisponente. uenit mulier ita tre¬
mens nec minus horribilis qm
miserabilis. et om̃s pariter ad spec¬
taculum conuenerunt. Orante de¬
nq dei famulo: sub ocuellisom¬
nium paulatim concussione seda¬
ta ꝑfectam adepta est ꝓtinus sospi¬
tatem. Que res in tantam ad mira¬
tionem etiam dirrissimos quosq
ꝑmouit: ut percucientes pectora su¬
a per horam fere dimiclram cum
lacrimis acclamarent. Tant̾ de ni¬

Expanded text:
tandem in medio flumine insula, partis utriusque primarii in naviculis accesserunt; ubi compositis omnibus secundum quod fidelis arbiter definivit, datis sibi invicem dextris reconciliati sunt in osculo pacis, 5. Inter omnes sane quas per manum servi sui ibidem praestitit Dominus sanitates, celeberrima fuit cujusdam curatio mulieris. Haec ab annis octo pessima aegritudine laborabat, vehementi tremore et validis motibus universa pariter membra concutiens. Cum autem videretur gravioribus ortis difficultatibus propemodum excidisse spes pacis, Domino disponente venit mulier ita tremens, nec minus horribilis quam miserabilis, et omnes pariter ad spectaculum convenerunt. Orante denique Dei Famulo, sub oculis omnium paulatim concussione sedata, perfectam adepta est protinus sospitatem. Quae res in tantam admirationem etiam durissimos quosque permovit, ut percutientes pectora sua, per horam fere dimidiam cum lacrymis acclamarent. Tantus deni
Abbreviated transcription (Latin):
auclitis comes ex parte sano usus est¬
ꝯsilio: ⁊ respondit se inobedientiam in¬
nocenciz pape posse dare consensum: sz
in restitutionem ep̃oꝵ qͦs de sedib sius
expułat nulla rõne inducr qm̃ impla¬
cabiłr eum offend̾ant: et iurau̾at se
eoꝵ picem nullo temꝑe sriscepturũ.
Dui ꝑ int̾nuntios ꝓtractꝰ est sermo:
et dumuicissim uͥb̾ se mutuo oceu¬
pantaur dei efficatiora arma cortipies:¬
ad altare sc̃m oblaturꝰ et supplicaturꝰ
accelit. In trau̾ant eccam quib licebat
cdiinis int̾ẽe mist̾us: comes sustinebat
data et cliffusa inppłm. ho dei iam ñ se
agens ut hoĩem÷ corpꝰ clñi sr̃ patenam
ponit. et secum tollit: ates ignea facie ⁊
flamnieis ocłis ũ supplicans s minax
forasegdit᷑ ÷ ⁊ u̾b̾ t̾ribilib aggͦdit᷑ du¬
cem. Rogauimꝰ te inquit: et sp̾uisti
cessit filiꝰ uirginis. qui est caput et dñs¬

Expanded text:
auditis, Comes ex parte sano usus coauditis, Comes ex parte sano usus consilio, respondit, se in obedientiam Innocentii papae posse dare consensum; sed in restitutionem episcoporum, quos de sedibus suis expulerat, nulla ratione induci, quoniam implacabiliter eum offenderant, et juraverat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant, Vir Dei efficaciora arma corripiead altare sanctum oblaturus et supplicaturus accedit. Intraverant ecclesiam, quibus licebat divinis interesse mysteriis: Comes sustinebat data et diffusa in populum, Vir Dei jam non se agens ut hominem, corpus Domini super patenam ponit et secum tollit, atque ignea facie, et flammeis oculis, non supplicans, sed minax foras egreditur, et verbis terribilibus aggreditur Ducem: « Rogavimus te, inquit, et sprevisti cessit Filius Virginis, qui est caput et D
Abbreviated transcription (Latin):
diuina manifestam exercuerat ultõ
gari ñ pot̾ant. ꝯuentꝰ publicos euade
bat Significatum est int̾im comiti
ꝑuiros illustres. qui abeum securins
lo remouendo tractarent ꝑsuasũq
est illi ne tantoꝵ uiroꝵ deuitaret col¬
loquium⁊ qi pot̾at fi̾ ut ꝯmunicato
cũ eis consilio. et facile eẽt qd̃ m puta¬
bat᷑ difficile: et qd̃ uidebat᷑ inꝑossibile.
repentino ꝑuentu possibile redd̾et᷑. Itaq
apd̾ partinacum hinc inde ꝯueniunt ⁊
et in pͥmis de diuisione ec̃c̃e. et de scis¬
sure obstinatione q̃ infra alpes in so¬
la acquitania qͣi nebule corruptela
consed̾at multis modis et rõnib a ser¬
ius dei comiti intimatum est qd̾ ecͣca
una est: et quicqͥd extra eam est qͣi extͣ
archam. uditio dei nec̃ce est int̾ire et
diliui. Adducta qͦ exempla datan et
abiron. quos reatu scismatis t̾rauinuos
absorbuit: nec tanto malo uindictã
dei aliqñ defuisse monstratum. His

Expanded text:
divina manifestam exercuerat ultiondivina manifestam exercuerat ultiongari non poterant, conventus publicos evitabat. 37. Significatum est interim Comiti per viros illustres, qui ad eum securius lo removendo tractarent. Persuasumque est illi, ne tantorum virorum devitaret colloquium: quia poterat fieri, ut communicato cum eis consilio, facile esset quod modo putabatur difficile; et quod videbatur impossibile, repentino proventu possibile redderetur. Itaque apud Partiniacum hinc inde conveniunt; et in primis de divisione Ecclesiae, et de scissurae obstinatione, quae infra Alpes in sola Aquitania, quasi nebulae corruptela consederat, multis modis et rationibus a servis Dei Comiti intimatum est, quod Ecclesia una est, et quidquid extra eam est, quasi extra arcam, judicio Dei necesse est interire et dilui. Adducta quoque exempla Dathan et Abiron, quos pro reatu schismatis terra vivos absorbuit , nec tanto malo vindictam Dei aliquando defuisse monstratum est. His
Abbreviated transcription (Latin):
uim usq uenert: ut tam ip̃m qmͣ pre¬
dictum pͥncipem ꝯuenirent. at ille u̾
eodem pͥncipe ꝑsuaso. impudent̾ in et¬
clesiam catholicam aqͣ se p̾cidebat con¬
uitia iaculari. et pollicitam pꝰ uinocẽ¬
tio subtrahere obecłiam: a nacletum su¬
Uñ fcm̃est ut animati et armati in in¬
saniam cłici: publice ex ea die ꝑsecutio¬
uem catholicis intentarent. Priꝰ tñ qmͣ
ec̃ce altare uiqꝰ diuina mystia celebra¬
rat: impiequidem s ñ impune ꝯfregit.
pleuam uilit demonibz ⁊ et se a demo¬
nio iugulari clamitans. cultellum
a cͥꝯstantib postulabat. quem ĩm̾get
gutti. suo: ut extracto demone uiu̾e.
S cliabolꝰ cui datꝰ erat eum int̾ ħ u̾ba
extinxit. et pestilenteni aĩam in infer
inuasoris pictauensisecce synodum
denuntiabat coram ip̃is qͦs ad ꝯuẽtũ
ꝑficdie inuitabat a cliabolo correctꝰ est.
S in alios multos qui in scismate
illo feruen i tiores extit̾ant: manꝰ

Expanded text:
vim usque venerunt, ut tam ipsum quam praevim usque venerunt, ut tam ipsum quam praedictum principem convenirent. At ille jam eodem principe persuaso, impudenter in Ecclesiam catholicam, a qua se praecidebat, convicia coepit jaculari, et pollicitam prius Innocentio subtrahere obedientiam. Anacletum suUnde factum est ut animati et armati in insaniam clerici, publice ex ea die persecutionem Catholicis intentarent. Prius tamen, ecclesiae altare, in quo divina mystesia celebrarat, impie quidem, sed non impune confregit. plenam vidit daemonibus; et se a daemonio jugulari clamitans, cultellum a circumstantibus postulabat quem immergeret gutturi suo, ut extracto daemone viveret. Sed diabolus, cui datus erat, eum inter haec verba exstinxit, et pestilentem animam in infernui Petri invasoris Pictavensis Ecclesiae synodum denuntiabat, coram ipsis, quos ad conventum perfidiae invitabat, a diabolo correptus est. Sed et in alios multos, qui in schismate illo ferventiores exstiterant, manus
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ naturam suam exarserat. cum õi
fidelium qui aderant subscͥptione a¬
nathematizat: et auctoritate xͥ tã ad
illani qmͣ ad õs mulieres deinceps in¬
t̃clicit accessum. Extinctis itaq ilł sa
cepstota uͥtꝰ cliabolr: et mulieri pꝰ cõfes¬
sionem ꝯmunicanti. ñ qmͣ pꝰea apparu¬
it inimicꝰ: s irregͦssibilit̾ eliminatus
aufugit. is itaq patratis: simul
abbas et legatꝰ ingͣdiunt᷑ aqͥtaniam.
Int̾im girardꝰ assensii comitis burdegalen¬
semarchiep̃atum occupat̾iat: et simulb̃¬
degalensem et engolimensem decinebit
ec᷑cam. S effluentib pecuniis quas mas¬
sentatoꝵ manꝰ iniec̾at. et mag̃ ac mag
cognita ulitate. iam defluelũt ab eo sub¬
siclia pͥncipum: et ꝑfidie eiꝰ timebant exi¬
st̾e̾ defeusores. Morabat᷑ itaq in locis ill
inquib securiorem se putabat: nec iã
facile publicis sese ꝯuentib p̾sentabat.
yt enim pꝰ gesta breuit̾ repetamꝰ ubi
tio ppͣ adhuc ingallis demorante. misi¬

Expanded text:
 naturam suam, exarserat, cum omnium fidelium qui aderant subscriptione anathematizat: et auctoritate Christi tam ad illam, quam ad omnes mulieres deinceps interdicit accessum. Exstinctis itaque sacramceps tota virtus diaboli, et mulieri post confessionem communicanti, nunquam postea apparuit inimicus, sed irregressibiliter eliminatus aufugit. 36. His itaque patratis, simul Abbas et legatus ingrediuntur Aquitaniam. Interim Gerardus, assensu Comitis, Burdegalensem archiepiscopatum occupaverat, et simul Burdegalensem et Engolismensem detinebat ecclesiam. Sed effluentibus pecuniis, quas in assentatorum manus injecerat, et magis ac magis cognita veritate, jam defluebant ab eo subsidia principum, et perfidiae ejus timebant existere defensores. Morabatur itaque in locis illis, in quibus securiorem se putabat, nec jam facile publicis sese conventibus praesentabat. Ut enim prius gesta breviter repetamus, ubi tio papa adhuc in Galliis demorante mis
Abbreviated transcription (Latin):
umbram sordidam et truicem. Ini¬
ꝑat nomen meritum q ut loque¬
mine conficetur⁊ latronem se fu¬
isse. obscelera ꝑcussum. uulgi er¬
rore celebratum⁊ sibi nicħ cum mar¬
tirib ẽẽ ꝯmune: cum illos gła se pena
retineret sirum inmodum uocem lo¬
quentis qui ad erant autliebant: ꝑso¬
nam tam̃ nonuidebant. Tunc marti¬
nus quid uidisset. exposuit iu it q
ex eo loco altare qd ibi fuerat. sũmo¬
ueq: atq ia ppł̃m supsticioni ilẽ
illius absoluit errore.

Expanded text:
umbram sordidam, trucem: impumbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loquemine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore.
Abbreviated transcription (Latin):
ed ut reliquas uirtutes eius
quas inepiscopatii egit aggre¬
diar: erat haut longe ab opido ꝓxi¬
mus monast̾ii locus. quem falsa ho¬
minũ opinio uelut consepultis i¬
bi martirib sacrauerat. slam etal¬
tare ibi a suꝑiorib ep̃is constitu¬
tum habebatur. S martinus ñ te¬
mere ad hibens incertis fidem. ab
his qui maiores natu erant p̾sbite¬
ris uł cłicis. flagitabat nomen si¬
bi martiris. tempus q passionis o-¬
stendi: dicens grantli se scrupulo ꝑ¬
moueri. ꝙ nichil certi uł constans
sibimaiorũ memoria tradidisset:
Cum aliquantdiu ergo a loco illo
se abstinuisset. nec derogans religi¬
oni qr incertus erat nec auctoritatẽ
suam uulgo accõmodans ne suꝑsti¬
cio conualesceret: quodam die paucis
secum ad hibitis frĩb ad locum ꝑgit.
De hinc suꝑ sepulcrum ip̃m astãs
orauit dominũ: ut quis uł cuius me¬
riti eẽt sepultus ostenderet. Tunc¬
ꝯuersus ad leuam: uidet ꝓpe assift̾e

Expanded text:
Sed ut reliquas uirtutes eius, Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere
Abbreviated transcription (Latin):
cula sibi fecerante discipli uero octo¬
ginta erant: qui ad exemplum b̾i
magistri instituebantur. Nemo i¬
bi quicquam ꝓprium habebat: oĩa
inmedium conferebant᷑. Non em̾e¬
eis aut uend̾e ut pleris q monachis
moris est: quicqm licebat. Aos ibi
exceptis scriptorib nulla habebat᷑.
cui tamen oꝑi minor etas deputa¬
batur÷ maior or̃oni uacabat : rauis
cuiquam extra cellulam suam egͥs¬
sus: nisi cum ad locum or̃onis con¬
ueniebant. Cibum una om̃es post
horam ieiunii accipiebant. Uinũ
nemo nouerat: nisi quem infirmi¬
tas coegisset pleriq cameloꝵ setis
uestiebantur. Mollior his habitus:
procrimine erat. Et ꝙ eo magis
sit mirum necesse est: ꝙ multi mn¬
ter eos nobiles habebant᷑. qui lon¬
ge alit̾ ecdicati :̃ ad hanc se humilita¬
tem. et pacienciam eius coegerant.
Pluresq ex his post ea ep̃os uidimꝰ.
Que enim eẽt ciuitas aut eccͣ: que
non sibi de martini monast̾io. cuꝑet¬
habere sacerdotem:

Expanded text:
cula sibi fecerant. discipuli fere octocula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem?