comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ingenti cupidine arsert. ⁊ ardentia bella gessert. Nũquit eͥ illoru
agri tributa nõ soluunt: Nũquid eis licet discere.qd̾ aliis nõ licet
Nuquit nõ multi senatores sunt maliis t̾ris qui romã ne facie qd
nor̃t. Tolle iactantiã ⁊ om̃s quid hoĩes quid sunt nͥ homines:
ꝙ si puersitas seculi admictẽt. ut hõratiores ẽent quiq meliores.⁊
nec sic ꝑ magno heri debuit hor humanus. qr nullus ẽ põdẽĩs fumꝰ
S utamur etiã in his reb bñficio dnuĩ dei nr̃i. Consideremꝰ quã¬
ta cõtẽpserit.q̃ ptulerint quas cupiditates sugerint ꝓ hũana głia
qui eam tãqͣ mercede tilium uirtutu accipere meruert. ⁊ ualeãt no¬
bis etiam hoc ad oppͥm̃dam supbiam. ut cum illa ciuitas in qua nob̾
regnare pmissu ẽ tantu ab hac distet. quãtu distat celum a tẽra.

Expanded text:
ingenti cupidine arserunt et ardentia bella gesserunt. Numquid enim illorum ingenti cupidine arserunt et ardentia bella gesserunt. Numquid enim illorum agri tributa non soluunt? Numquid eis licet discere, quod aliis non licet? Numquid non multi senatores sunt in aliis terris, qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle iactantiam, et omnes homines quid sunt nisi homines? Quod si peruersitas saeculi admitteret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; consideremus quanta contemserint, quae pertulerint, quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tamquam mercedem talium uirtutum accipere meruerunt, et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiam, ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra,
Abbreviated transcription (Latin):
teris imponebant. Hoc sifieret.smne marte et bellona. ut nec uictoria
locum haberet nemine uincẽte. uͥ nemo pugͣuerat. Non ne romãis
⁊ ceteris gentib. una ẽẽt eademq cõditio: Preserti si mox fieret qd̾
postea gratissime atq humanissime fcũm ẽ. Ut om̃s ad romanum
imꝑiu ꝑtinentes. societate acciperẽt ciuitatis ⁊ romani ciues eẽnt
ac sic ẽẽt oĩum qd̾ erat añ pancoꝵ. tãtu ꝙ plebs illa q̃ suos agros nõ
haberet. de publico uiueret. qui pastus enus ꝑ bonos ad minĩstratõe
rei publice. gͣtius acõcordib p̾staret᷑ qͣ uictis exto̾q̃ret᷑ Capłm. ia¬
Am quid int̾sit ad incolumitatẽ bonosq mores ip̃as certe hõĩu
dignitates. ꝙ alii uicert. alii uicti sũt. om̃ĩo nõ uideo p̃ter illũ głe
humane manissimu farastũ. in quo pceper̃t mercedẽ suã. qui ẽius

Expanded text:
teris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria teris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria locum haberet, nemine uincente ubi nemo pugnauerat: nonne Romanis et ceteris gentibus una esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum; tantum quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de publico uiueret; qui pastus eius per bonos administratores rei publicae gratius a concordibus praestaretur quam uictis extorqueretur. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter illum gloriae humanae inanissimum fastum, in quo perceperunt mercedem suam, qui eius
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuatĩs reb angustis. uͥ thesaũrus cõis ẽ ue̾itatis. Pinde nõ solur
ut talis merces talib homĩb rederetur. romanu impiu ad hu¬
manã głam dilatatu ẽ. Uerum etĩa ut cines illius eterne c̃itatis
qͣ. diuhic peregrinatur. diligenter ⁊ sobrie illa intueat̃ exempli
ut uideant quanta dilectio debeatur suꝑne patrie. ꝓꝑp uitam et̾na
ptinet ad hanc uita mortaliu que paucis diẽb ducit᷑. ⁊ finitur. Qi
int̾est. sub cuiꝰ impio uiuat ħo moriturꝰ si illi qui imꝑant. ad ĩpia ⁊
iniqua nõ cogant: Aut uõ aliquid nocuer̾t romani gentib. quib sb̾¬
iugatis impo̾suer̾t leges suas. nisi quia id fcũm ẽ ĩgenti strage bellor
Q̾uod si cõcordit̾ fierent. idip̃m fieret meliore successũ. s nullã ẽẽt głia
triũphantui. Neq ẽim ⁊ romani nõ uiuebant sub legib sus quas ce¬

Expanded text:
priuatis rebus angustis, ubi thensaurus communis est ueritatis. Proinde non solum priuatis rebus angustis, ubi thensaurus communis est ueritatis. Proinde non solum ut talis merces talibus hominibus redderetur Romanum imperium ad humanam gloriam dilatatum est; uerum etiam ut ciues aeternae illius ciuitatis, quamdiu hic peregrinantur, diligenter et sobrie illa intueantur exempla et uideant quanta dilectio debeatur supernae patriae propter uitam aeternam, uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ce
Abbreviated transcription (Latin):
erano ꝯtẽpserũt. auaritie restitert. consuluer̾t patrie consilio libero.
neq delicto. ẜm suas leges. neq libidini obnoxii His om̃ib artibus
tanq̃ uã uia.nisi sunt᷑ ad honores impiu głam. Hõriti sunt ĩ om̃ib
fere gñtib. impii sui leges ĩposuer̾t multis gẽtib. Hodieq litteris et
istorĩa gloriosi sunt pen̾e ĩ omĩb gñtib. Nõ ẽ qd̾ de sũmi ⁊ neri dei iust¬
tia con̾querantur. perceperunt᷑ mercedem suam. ¶apłm.xui.
Erces aũt scõꝵ longe alia ẽ. etiam hic ohpbria substiẽtiu. ꝓue̾i̾tate
dei. q̃ mũdi huiꝰ diectorib odiosa ẽ Illa ciuitas sempit̾na ẽ. ibi nulłs
oritur. qr nullus moritur. Ibi ua ⁊ plena felicitas. nõ dea s donum dei
Inde fidei pignus accepimus.qͣ diu peregrinantes eius pulcͥtudin
suspiramus. Ibi nõ oritur sol suꝑ bonos ⁊ malos. s sol iustitie soloᷤᷤ
protegit bonos Ĩbi nõ erit magna industria. ditare publicũ erariũ

Expanded text:
erario contempserunt, avaritiae restiterunt, consuluerunt patriae consilio libero; neque delicto secundum suas leges, neque libidini obnoxii: his omnibus artibus tanquam vera via nisi sunt ad honores, imperium, gloriam: honorati sunt in omnibus fere gentibus; imperii sui leges imposuerunt multis gentibus; hodieque litteris et historia gloriosi sunt pene in omnibus gentibus. Non est quod de summi et veri Dei justitia conquerantur: perceperunt mercedem suam. CAPUT XVI.ge alia est etiam hic obprobria sustinentium pro ueritate Dei, quae mundi huius dilectoribus odiosa est. Illa ciuitas sempiterna est; ibi nullus oritur, quia nullus moritur; ibi est uera et plena felicitas, non dea, sed donum Dei; inde fidei pignus accepimus, quamdiu peregrinantes eius pulchritudini suspiramus; ibi non oritur sol super bonos et malos, sed sol iustitiae solos protegit bonos; ibi non erit magna industria ditare publicum aerarium
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat se nũo paua manu. cũ magnis legionib hostiu cõtendisse
romanos. cognouerat pãius copus bella gesta. cu opulẽtis regibus.
sibiq multa agitanti cõstare dixit Panc̾oꝵ ciuiu egregiam iurtu¬
te cũcta patranisse eoq fcũm. ut diuitias panptas multitudinei
pancitas superaret S postq̃ luxii atq desicha inquit ciuitas cor̾up
x. rursu res .pi. magͥtudine sua imꝑatoꝵ atq magistratuũ iuutia
s̾istentabat. Pancor̾ igit᷑ uirtꝰ ad głam hõrem imp̾ii. uera uia
idest ip̃a uirtute intent̾iũ etiã .⁊ catone laudata ẽ. Iinc erat domi ĩ¬
dustria quã cõmemoranit cato ut erariu ẽẽt opulentu tenues re
prinate. Pñ coruptis morib uitiũ cõtrario posuit publice egestatem

Expanded text:
sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta cum opulentis regibus; sibique multa agitanti constare dixit, paucorum ciuium egregiam uirtutem cuncta patrauisse, eoque factum ut diuitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. \'Sed postquam luxu adque desidia, inquit, ciuitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sui imperatorum adque magistratuum uitia sustentabat.\' Paucorum igitur uirtus ad gloriam honorem imperium uera uia, id est ipsa uirtute. nitentium etiam a Catone laudata est. Hinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde corruptis morib
Abbreviated transcription (Latin):
donec bellu grane qd̾ ꝑꝑ ip̃m ⁊cu etruria susceptu fuerat. fini retur
Postea nõ ẜ̾u̾ili impio patres exertuisse plebẽ regio more ue̾berasse¬
agro pepulisse. ⁊ ceteris exptib solos egisse ĩ imp̃io Quaꝵ discõdiar
dum illi dnari uellent. illi ẜuire nolleñt finẽ fuisse bello punico ẜoa
qr rursꝰ granis metus cepit urgere. atq abillis ꝓturbatiõĩb. alia¬
iore cura cobibere.ãos inquietos ⁊ ad ec̃cõclia reuocar̃ ciuile
R ꝑquosdam pancos qui psuo modo boni erant. magna administra¬
bantur. atq illis tolleratis. ac tẽperatis malis pancoꝵbonoꝵ.ꝓuidẽtia
res illa crescebat. sicut idem ustoricus dicit multa sibi legenti. ⁊ audiẽ¬
ti q̃ ppło romano domi. militieq. mari atq tra p̃clara facinora fece¬
rit sibuisse se accende̾ q̃ res maxime tanta negotia substinuusẜ. Qm̃

Expanded text:
donec bellum grave, quod propter ipsum cum Etruria susceptum fuerat, finiretur: donec bellum grave, quod propter ipsum cum Etruria susceptum fuerat, finiretur: postea vero servili imperio patres exeragro pepulisse et ceteris expertibus solos egisse in imperio; quarum discordiarum, dum illi dominari uellent, illi seruire nollent, finem fuisse bello Punico secundo, quia rursus grauis metus coepit urguere adque ab illis perturbationibus alia maiore cura cohibere animos inquietos et\' ad concordiam reuocare ciuilem. Sed per quosdam paucos, qui pro suo modo boni erant, magna administrabantur adque illis toleratis ac temperatis malis paucorum bonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adque terra praeclara facinora fecerit, libuisse adtendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
est S alia fuer̾t que illos magnos fecerunt.q̃ nobis nulla sũt
Domi industria foris iustum imꝑiu. animꝰ incõsubendo libe
neq delicto. neq libidini obnoxius. ꝓ his nos habemus luxii¬
riam. atq auaritiã. ꝓublice egestate priuati opulentiam.¬
liudam: diuitias seqͥm̃ inertiam. inter bonos ⁊ malos discumen
nullu Qmĩa uirtutis pͥmia ambitio possidet. Neq mirũ ubi nos
seperatim. sibi quisq consiliu capitis ubi domi uoluptatib hc pe¬
teres ⁊ om̃s tales tunc fuisse uł plures. Non ita ẽ Alioqui uera¬
non ẽent. q ip̃e ite: scripsit. eaq̃ cõmemoriui. inẜo lilibro huiꝰ operis
ubi dic̃ In urias ualidoru. ⁊ obeas discessioẽm plebis apatrib ali. as¬
q discẽtiones domi fuisse.Iam inde apͥncipio. neq amplius equo ⁊
modesto uire actu. qͣ expulsis regib qͣz du metus a tarꝗuio fuit.

Expanded text:
est. Sed alia fuere quae illos magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt: est. Sed alia fuere quae illos magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam adque auaritiam, publice egestatem, priuatim opulentiamlaudamus diuitias, sequimur inertiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi uoluptatibus, hic peteres, omnes eos tales tunc fuisse unon essent quae ipse item scribit, ea quae commemoravi in secundo libro hujus operis , ubi dicit, injurias validiorum, et ob eas discessionem plebis a patribus, aliasque dissensiones domi fuisse jam inde a principio, neque amplius aequo et modesto jure actum, quam expulsis regibus, quam diu metus a Tarquinio fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
co. Opus suum aute probet unusquisq. Ettunc in semetip̃o tantͤ
głam ħebit ⁊ nõ in altero. Głam gͦ. ⁊ honore ⁊ impiu. que sibi
exoptabant ⁊ quo bonis artib p̾uenir̃ iitebantur boni. non
debet sequi uirtus: s ip̃a uirtute. Neq eñn est uera uirtus. nͥ
que adeu fine tendit. ubi ẽ bonu hoĩs quo melius nõ ẽ. Uñ
⁊ hores quos potuit cato: petere nõ debuit. s eos ciuitas ob eius
nirtute nõ petenti dare. S cũ illa memoria duo romam ẽẽnt
uirtute magni cesar ⁊ cato longe uirtus eatonis uei̾tati ud̾tur
ppinquior Fuisse. q cesaris: Iinde quał ẽẽt illo tp̃e ciuitas:⁊ an¬
tea quał fuiss iideamus in ip̃a sententia catonis. Nolite ĩꝗt
existimare maiores nr̃os armuis re publica exparua mag
fecisse. Si ita ẽẽt: multo pulchẽrimã eam nos heremus. Qͥ pp̾e
sccioꝵ atq ciuiu. p̃terea armoꝵ ⁊ equoꝵ maior copia nobq̃ illi

Expanded text:
unusquisque, et tunc in semet ipso tantum gloriam habebit et non in altero. Gloriam ergo et honorem et imperium, quae sibi exoptabant et quo bonis artibus peruenire nitebantur boni, non debet sequi uirtus, sed ipsa uirtutem. Neque enim est uera uirtus, nisi quae ad eum finem tendit, ubi est bonum hominis, quo melius non est. Unde et honores, quos petiuit Cato, petere non debuit, sed eos ciuitas ob eius uirtutem non petenti dare. Sed cum illa memoria duo Romani essent uirtute magni, Caesar et Cato, longe uirtus Catonis ueritati uidetur propinquior fuisse quam Caesaris. Proinde qualis esset illo tempore ciuitas et antea qualis fuisset, uideamus in ipsa sententia Catonis: \'Nolite, inquit, existimare maiores nostros armis rem publicam ex parua magnam fecisse. Si ita esset, multo pulcherrimam eam nos haberemus. Quippe sociorum adque ciuium, praeterea armorum et equorum maior copia nobis quam illis
Abbreviated transcription (Latin):
fi̾i̾t res .ꝑ. tam longa etate ꝑ cot.añnos usq ad ẜm bellũ punic.
bellis fo: insecus inquietar nõ desistẽtib. ⁊ intus discõdus seditio¬
nibq ciuilib a salustio breuit᷑ intimatũ ẽ. ꝑinde uictorie ille nõ
solida bt̃or gandia fuer̃t. s mania solatia miẜoꝵ. ⁊ ad alia atq a¬
la sterilia m̾ala subeunda illecebrosa ĩcitam̃ta minime quietor
Nec nob̾q hoc dicimus. boni romani prudẽtesq succẽseant. qͣrqͣ
de hac renec petendi sint. nec monẽdi. qn̾ eos minime succẽsuro:
mitu ĩpares. Quib tam̃ ediscẽdis. ⁊ ip̃i elabor auer̃t. ⁊ filios suos
eliborare cõpellũt. Qui aũt succẽsent. qñ me fe̾rẽt si ego dice̾m qd̾
salustius ait. plũme turbe seditiones. ⁊ adpostremũ bella cuulia õ¬
tasunt du panci potẽtes quoꝵ ĩ gr̃am pleriq cõcesserãt sub honesto
pr̃u aut pleb̾ noĩe dñationes affectabant. boniq ⁊ mali ciues appel¬

Expanded text:
res publica, tam longa aetate per tot annos usque ad secundum bellum Punicum bellis forinsecus inquietare non desistentibus et intus discordiis seditionibusque ciuilibus, a Sallustio breuiter intimatum est. Proinde uictoriae illae non solida beatorum gaudia fuerunt, slia sterilia mala subeunda illecebrosa incitamenta minime quietorum. Nec nobis, quia haec dicimus, boni Romani prudentesque succenseant: quanquam de hac re nec petendi sint, nec monendi, quando eos minime succensuros multum inpares; quibus tamen ediscendis et ipsi elaborauerunt et filios suos elaborare conpellunt. Qui autem suscensent, quando me ferrent, si ego dicerem, quod Sallustius ait? Plurimae turbae, seditiones et ad postremum bella ciuilia orta sunt, dum pauci potentes, quorum in gratiam plerique concesserant, sub honesto patrum aut plebis nomine dominationes adfectabant; bonique et mali ciues appel
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ ĩ mundo. uł extra mũdu. na sit nusqͣr. Featrum uoͣ ubi ẽ nisi ĩube:
Quis theatru instituit insi ciutas. Propt̃ qd̾ instituit. nͥ pꝑ ludos sceni¬
cos Ubi sunt ludi scenici. nͥ mn reb diumnis.d̾ quib libri tãta solertia cõ¬

Expanded text:
quorum in mundo uel extra mundum natura sit nusquam: theatrum uero ubi est nisi in urbe? quorum in mundo uel extra mundum natura sit nusquam: theatrum uero ubi est nisi in urbe? Quis theatrum instituit nisi ciuitas? Propter quid instituit nisi propter ludos scaenicos? Ubi sunt ludi scaenici nisi in rebus diuinis, de quibus hi libri tanta sollertia co
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ physicõ .i. fabulosum atq naturale discẽnamus ab hoc cunlid̾ quo
indignũ ẽ. Naturale aũt a ciuili uelle disce̾ne᷑. quid ẽ aliud q ⁊̃
ip̃mi ciuile fateri ẽe m̃dosu. Si eĩm illud ñale ẽ. quid ħt rep̃ben¬
riti. ut amittatur:. Ioec nẽpe illa cii ẽ. qr pͥus scripserit de rebus
humanis. posterius de diuinis. qm̃ indiumis reb. nõ nam. s hoĩum ĩsti¬
ꝙ murbib ciues. maxime sac̾dotes nosse. atq. admĩstrar debent. ĩ quo ẽ
quos deos publice. sacra ac sacrificia coler̾. ⁊ face̾ quẽq pars sit Ad huc
qd̾ seꝗtur attẽdamus: Ima inꝗt theologia. maxime a cõmodata est
quo isti nihil ẽẽ excellentius oꝑmantur in reb. Dnas no illas theologi¬
as. pͥmã. ⁊ttiam theatri scilicet. atq urbi. distinxit ac iunxit. Uid̃mꝰ᷑ ẽnĩ
Fieri ẽĩm põt ut in urbe. ẜm falsas oppiniones ea colant᷑. ⁊ ea credantur

Expanded text:
et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est aliud quam etiam ipsum ciuile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid habet reprehenriti, ut admittatur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de diuinis, quoniam in diuinis rebus non naturam, sed hominum instiquit, quod in urbibus ciues, maxime sacerdotes, nosse adque administrare debent. In quo est, quos deos publice, <quae> sacra ac sacrificia colere et facere quemque par sit\' Adhuc quod sequitur adtendamus. Trima, inquit, theologia maxime adcommodata est quo isti nihil esse excellentius opinantur in rebus. Duas uero illas theologias, primam et tertiam, theatri scilicet adque urbis, distinxit an iunxit? Videmus enim fieri enim potest, ut in urbe secundum falsas opiniones ea colantur et ea credantur,
Abbreviated transcription (Latin):
genus. quale ẽ.a quoclam tp̃e an asempit̾no fuerint dii. exigne sint
ut credit eraclius. n ex nerus ut phytagoras. an ex athomis ut
ait epycurus. Sic alia que facilins intra parietes inscola. quã extra
philosophos ꝑtinet. tãtuq eoꝵ. int̾ se cõtrou̾sias cõmemoranit. pẽ
quos facta ẽ dissidentiũ multitudo sectar. Remouit tam̃ hoc genus
a foro idest appłis. scolis u̾o ⁊ parietib clausit Illud aũt plurmum
mẽdacissimu atq turpissimũ. a ciuitatib nõ remouit. Oreligiosi
aures populares.atq in his etiam romanas. qd̾ dedus ĩmor tillibꝰ
philosophi disputant ferre nõ pñt. Quod ũo porte canũt. ⁊ hystriae
agunt. quia contra digtatẽ ac nãm ĩmõtalim ficta sunt. qr nõ min
lo̾minẽ. s etiam ĩ cõteptissimũ hoĩem cader̾ pñt. nõ solum ferunt
heos placandos eẽ d̾cernũt. Dixerit alquis hec duo gn̾a mithcon

Expanded text:
genus, quale; a quodam tempore, an a sempiterno fuerint dii; ex igne sint, genus, quale; a quodam tempore, an a sempiterno fuerint dii; ex igne sint, ut credit Heraclitus; an ex numeris, ut Pythagoras; an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra parietes in schola, quam extrphilosophos pertinet: tantum quod eorum inter se controversias commequos facta est dissidentium multitudo sectarum. Remouit tamen hoc genus a foro, id est a populis; scholis uero et parietibus clausit. Illud autem primum mendacissimum adque turpissimum a ciuitatibus non remouit.s o religiosas aures populares adque in his etiam Romanas! Quod de dis inmortalibus philosophi disputant, ferre non possunt; quod uero poetae canunt et histriones agunt, quia contra dignitatem ac naturam inmortalium ficta sunt, quia non modo in hominem, sed etiam in contemtissimum hominem cadere possunt, non solum ferunt,ere et per haec eos placandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythicon
Abbreviated transcription (Latin):
iam et cõsuctudo locutionis amitteret. Fertiu etiã ip̃e latine enũctia¬
uit. qd̾ cuule appellatur. Deide ait.Nithicon appellãt. quo maxime
ĩeo sunt mlta cõtra digͥtatẽ ⁊ naͣm ĩ mo̾talur ficta In hoc eni ẽ ut deus
alius excapite alius exfemor sit. alius exguttis sanguinis natus.
In hoc ut dii furati sint. ut adulterannt. ut̾ ẜmerĩt hoĩ. oeniq ĩ hoc
omĩa dus attribuunt᷑ q̃ͥ nõ mͦ in hoĩem. s etiam q̃ in cõtẽtissimui
hoĩem cadere pñt. Iic certe uͥpotuit nͥ ansus ẽ. ñͥ ĩpinitũ putunit
quãta mendacissimis fabulis. nẽ do̾ꝵ fieret iniuria. sine caliginei
ullius ambinguitatis exp̾ssit. Ioquebatur enim non de naturali
theologia. nõdẽ omili. s de fabulosa. quã libere ase putanit ẽẽ culpã¬
dam. Wid̾amus quid de altera dicat. Sm genus ẽ inquit. qd d̾mo¬

Expanded text:
iam et consuetudo locutionis admittit. Tertium etiam ipse Latine enuntiaiam et consuetudo locutionis admittit. Tertium etiam ipse Latine enuntiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: \'Mythicon appellant, quo maxime in eo sunt multa contra dignitatem et naturam immortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ex capite, alius ex femore sit, alius ex guttis sanguinis natus: in hoc, ut dii furati sint, ut adulteraverint, ut servierint homini: denique in hoc omnia diis attribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam qhominem cadere possunt. Hic certe ubi potuit, ubi ausus est, ubi impunitum putavit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret injuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim, non de naturali theologia, non de civili, sed de fabulosa, quam libere a se putavit esse culpandam. 2. Videamus quid de altera dicat. Secundum genus est, inquit, quod demo
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit. Quam si tacuiss aliter hoc fcũm ẽ. ab aliis fortasse defẽde¬
retur In ea uõ ip̃a rõne quã reddidit. nec aliis quicq̃ relinquit.
pro arbitrio suspicari.⁊ satis probauit hoies se p̃posuisse institutis
ueritate q̃ ꝑtinet ad nãm s de falsitate q̃ ꝑtinet ad errorẽ. scͥps¬
sse cõfessus ẽ. Quod aꝑtins alibi posuit. sic ⁊ ĩquãto libro cõmẽo¬
raui ex nẽ formula se scriptuꝵ fuisse sinouã ĩp̃e conderet cĩtatẽ
Quia uõ ia ueterẽ inuenerat. nõ se potiꝰ se nͥ eiꝰ ꝯsuetudĩe seq
g̃inde illud quale ẽ ꝙ triagn̾a theologia dic̃ ẽẽ. idẽ Capłm .uiͦ¬
rationis que de diis explicatur. eoruq unu mithicon appellari. alt̾rĩ
physicon. t̾tium cuule. latine si usus amitteret. Genus qd̾ primũ po¬
suit. fabłare appellaremꝰ S fabulosũ dicamus. A fabuł eĩm mithi

Expanded text:
fecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc factum eius ab aliis fortasse defendefecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc factum eius ab aliis fortasse defenderetur. In ea uero ipsa ratione, quam reddidit, nec aliis quidquam reliquit pro arbitrio suspicari et satis probauit homines se praeposuisse institutis ueritate quae pertinet ad naturam, sed de falsitate quae pertinet ad errorem scripsisse confessus est. Quod apertius alibi posuit, sicut in quarto libro commemoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, si nouam ipse conderet ciuitatem; quia uero iam ueterem inuenerat, non se potuisse nisi eius consuetudinem seqinde illud quale est, quod tria genera theologiae dicit esse, id est rationis quae de dis explicatur, eorumque unum mythicon appellari, alterum physicon, tertium ciuile? Latine si usus admitteret, genus, quod primum posuit, fabulare appellaremus; sed fabulosum dicamus; a fabulis enim mythic
Abbreviated transcription (Latin):
fitens. ꝙ etiam iste res diuine. sic̃ pictura sic̃ structura ab hoĩb institute
sũt. Restat ut de nulla d̾oꝵ ña scripsisse intelligatur. neq hoc apte dicere
uoluisse. s intelligentib reliquisse:. Ubi eĩm dicit᷑ nõ oĩs usitate quidẽ
ordine reb humanis p̃ponenda eẽt. U̾t añt ⁊ ip̃o tacente ueritas cłat
p̃ponenda ẽẽt certe reb humams. etiã si nõ om̃is. s saltẽ aliqua esset.
Recte aũt post ponit᷑. Ergo nulla ẽ. Nõ utiq reb diuinis añferre no¬
luit res humanas. s reb ueris. noluit añferre res falsas. In his e
q̃ scripsit de reb humanis. secutus ẽ istoriam rerũ gestaꝵ. Queat
de his quas diuinas nocat. quid nis̃ oppiniones rerũ uanarum
Noc ẽ nmir qd̾ noluit subtili significatione mostrar̃. nõ solũ scri¬
bens de his posterius.qͣ de illis. s etiam rationẽ reddens cur id

Expanded text:
fitens, quod etiam istae res diuinae, sicut pictura, sicut structura, ab hominibus institutae fitens, quod etiam istae res diuinae, sicut pictura, sicut structura, ab hominibus institutae sint. Restat ut de nulla deorum natura scripsisse intellegatur, neque hoc aperte dicere uoluisse, sed intellegentibus reliquisse. Ubi enim dicitur \'non omnis, usitate quidem ordine rebus humanis praeponenda esset; ut autem et ipso tacente ueritas clamat, praeponenda esset certe rebus Romanis, etiamsi non omnis, sed saltem aliqua esset: recte autem postponitur; ergo nulla est. Non itaque rebus diuinis anteferre uoluit res humanas, sed rebus ueris noluit anteferre res falsas. In his enim, quae scripsit de rebus humanis, secutus est historiam rerum gestarum; quae autem de his, quas diuinas uocat, quid nisi opiniones rerum uanarum? Hoc est nimirum, quod uoluit subtili significatione monstrare, non solum scribens de his posterius quam de illis, sed etiam rationem reddens quur id
Abbreviated transcription (Latin):
licet nõ om̃is dõꝵ nͨa. nõ pͥor debeat ẽẽ qͣ hõium. Quid ꝙ m ilł tͥbi
nouissimis libris dõs certos ⁊ incertos ⁊ se lectos diligent̾ expli¬
attigissemus. Aut eĩm de omĩ na doꝵ scribit. aut de aliqua. aut om̃ĩo
de nulla. Si deomĩ. p̃ponenda ẽ utiq reb humãis. Side aliqua curñ
etiam ip̃a.res p̃cedat humanas. An indigna ẽ. p̃ferti etĩa uniũ sei
nẽ hõiu pars aliqua doꝵ. Qd̾ simultũ ẽ ut aliqua pars diuina. p̃po¬
natur uniu̾sis reb humanis. saltem digna ẽ uł romanis: Rerũ qui¬
ppe humanaꝵ libros. nõ quatu ad orbem traꝵr s quãtũ ad solam romã
ptinet scripsit. quos tam̃ reru diumaꝵ libris. se dix̃ scribendi. ordine me¬
rito p̾tulisse. sic̃ pictorem tabule picte. sic̃ fabru hedificio. aptissime con¬

Expanded text:
licet non omnis, deorum natura non prior debelicet non omnis, deorum natura non prior debenouissimis libris deos certos et incertos et selectos diligenter expliadtigissemus\'? Aut enim de omni natura deorum scribit, aut de aliqua, aut omnino de nulla. Si de omni, praeponenda utique est rebus humanis; si de aliqua, quur non etiam ipsa res praecedat humanas? An indigna est praeferri etiam uniuersae naturae hominum pars aliqua deorum? Quod si multum est, ut aliqua pars diuina praeponatur uniuersis rebus humanis, saltem digna est uel Romanis. Rerum quippe humanarum libros, non quantum ad orbem terrarum, sed quantum ad solam Romam pertinet, scripsit, quos tamen rerum diuinarum libris se dixit scribendi ordine merito praetulisse, sicut pictorem tabulae pictae, sicut fabrum aedificio, apertissime con
Abbreviated transcription (Latin):
de reb humanis. de diunis aũt postea scͥpssisse testat᷑ ꝙ pͥus extiterĩt
ciuitates. deinde abeis hec instituta sunt Uera.nĩt religio nõ at̾rena
aliqͣ cluitate instituta ẽ S plane celestem ip̃a institu̾it cinitatem
eam uõ inspirat ⁊ docet uerꝰ d̾s dator uite et̾ne uẽis cultorib sius
Arronis igitur cõfitentis ideo se pͥus de reb̾huanis Capłm. Uͫ
scripsisse postea dediuinis. quia diuine iste ab hoĩb instituta sunt. hec
ratio ẽ. Sicut pͥor ẽ in quit pictor.qͣ tabula picta. prior faber qͣ hedi¬
ficin. itapriores sunt ciuitates:.qͣ eaq̃ a cinitatib instituta sunt
Diẽ aũt pͥus se scͥpturu fuisse dedus. postea de hõib. si d̾omi nã de¬
oꝵ scriberet. quasi hic d̾ aliqua scͥpserit ⁊ nõ d̾ om̃ĩ. añt uõ etiã. aliqͦ

Expanded text:
de rebus humanis, de divinis autem postea scripsisse testatur, quod prius exstiterint de rebus humanis, de divinis autem postea scripsisse testatur, quod prius exstiterint civitates, deinde ab eis haec instituta sint. Vera autem religio non a terrena aliqua civitate instituta est; sed plane coelestem ipsaEam uero inspirat et docet uerus Deus, dator uitae aeternae, ueris cultoribus suis. Varronis igitur confitentis ideo se prius de rebus humanis scripsisse, postea de diuinis, quia diuinae istae ab hominibus institutae sunt, haec ratio est: \'Sicut prior est, inquit, pictor quam tabula picta, prior faber quam aedificium: ita priores sunt ciuitates quam ea, quae a ciuitatibus instituta sunt. Dicit autem prius se scripturum fuisse de dis, postea de hominibus, si de omni natura deorum scriberet, quasi hic de aliqua scribat et non de omni, aut uero etiam aliqua,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ In pͥmo dii certi. Inẜo incerti. In t̾tio cũctoꝵ nouissimo dii p̃cipin
atq selecti. In hac tota serie pulcherime ac subtilissime distributio¬
nis ut distiñctiõĩs uitam etnam frustra q̃ri ⁊ sperari ĩpudentissime
uł optari ex his q̃ iam diximꝰ ⁊ q̃ deinde dicenda sunt.cuiius hõummi
qͥ corde obstinato sibi nõ fu̾t mimcꝰ facillime apparet Del hoiu st̃ eͥ
ista instituta. uł demonũ nõ quales uocant illi demones bonos. sedut
loquar aptius ĩmundoꝵ sp̃nu ⁊ sine cõtrou̾sia malignoꝵ. qui noxi¬
as oppiniones quib aĩa humana mag̾ mag̃q nanescat. ⁊ ĩ cõmuta¬
bili eterneq ueritati coaptari. atq inhere̾ nõ possit inudentia mira¬
bili ⁊ occulte inser̃t cogitationib impioꝵ. ⁊ apte aliqñ ingerũt sẽsi¬
bus. ⁊ qua possut fallaci attestatiõe cõfimãt. Iste ip̃e narr̃o. ppei se pͥ

Expanded text:
est: in primo dii certi, in secundo incerti, in tertio cunctorum novissimo dii praecipui est: in primo dii certi, in secundo incerti, in tertio cunctorum novissimo dii praecipui ae reperiantur. In hac tota serie pulcherrimae ac subtilissimae distributionis et distinctionis uitam aeternam frustra quaeri et sperari inpudentissime uel optari, ex his, quae iam diximus et quae deinceps dicenda sunt, cuiuis hominum, qui corde obstinato sibi non fuerit inimicus, facillime apparet. Vel hominum enim sunt ista instituta uel daemonum, non quales uocant illi daemones bonos, sed, ut loquar apertius, inmundorum spirituum et sine controuersia malignoas opiniones, quibus anima humana magis magisque vanescat, et incommutabili aeternaeque veritati coaptari atque inhaerere non possit, invidentia mirabili et occulte inserunt cogitationibus impiorum, et aperte aliquando ingerunt sensibus, et qua possunt fallaci attestatione confirmant. Iste ipse Varro propterea se prius
Abbreviated transcription (Latin):
beant de ip̃is quoq dus. tres cõscripsit extremos ut qnquies t̾ni. qͥn¬
deci fierent. Sunt aũt om̃s ut diximꝰ sexdeci.q ⁊ istoꝵ exorcdio un
singłare qui pͥus de omĩb loq̃retur apposuit Quo absoluto cõseq̃nt̾¬
ex illa quq partita distributione tres p̃cedẽtes ꝗad hoĩes ꝑtinent.
ita subdiuisit. ut pͥmus sit de põtificib. ẜs de agurib. tertius. d̾ qn¬
deam iiris sacroꝵ. Secũdos tres ad loca ꝑtinẽtes ita ut ĩnno eoꝵ de
sacellis. altero de sacris eclib diceret ttio de locis religiosis. Tres põ¬
eoꝵ faceret de feriis. alteru de ludis circensib. de scenicis tertium
Quartoꝵ triu ad sacra ꝑtinẽtiu uni dedit cõsecrationẽ alteri sac
priuata. ultimo publica. Hanc uelut põpam obsequioꝵ. intrib
qui restant. dii ip̃i secunt᷑ extremi. quib ute uniu̾sus cultus ĩpẽs

Expanded text:
beant, de ipsis quoque dis tres conscripsit extremos, ut quinquies terni quinbeant, de ipsis quoque dis tres conscripsit extremos, ut quinquies terni quindecim fierent. Sunt autem omnes, ut diximus, sedecim, quia et istorum exordio unum singularem, qui prius de omnibus loqex illa quinquepartita distributione tres praecedentes, qui ad homines pertinent, ita subdivisit, ut primus sit de pontificibus, secundus de auguribus, tertius de quindecimviris sacrorum. Secundos tres ad loca pertinentes; ita ut in uno eorum de sacellis, altero de sacris aedibus diceret, tertio de locis religiosis. Tres poreorum faceret de feriis, alterum de ludis circensibus, de scenicis tertium. Quartorum trium ad sacra pertinentium uni dedit consecrationes, alteri sacra privata, ultimo publica. Hanc velut pompam obsequiorum in tribus, qui restant, dii ipsi sequuntur extremi, quibus iste universus cultus impensus
Abbreviated transcription (Latin):
senos quattuor ꝑtib daret. Intendit eͥ qui agant. uͥ agant. qnͣ a¬
gant. quid agant In sex itiq pͥmis de hoĩb scripsit. Inẜis sex de
locis Sex ttios de tẽporib. Sex quartos cosdemq postremos de rebi
absoluit. Quater aut seni. iugiitiquattuor fĩt. S unũ singłare
ꝗ cõiter prius de om̃ib loq̃retur. incapite posuit. In diuinis ĩdẽtide
reb eadem ab illo diuisionis forma ẜuata ẽ. quantũ actinet adea qͥ
diis exhibenda sunt. Exhibentur eĩm ab hõib ĩ locis ⁊ tp̃orib sacra
ħ qͣttuor q̃ dixi. libris cõplexꝰ ẽ t̾nis. Nam tres piores de hoĩb scͥpsit
seq̃ntes de locis t̾tios de tp̃orib. quartos de sacris etia hic ꝗ exhibeãt
ubi exhibeant. qñ exhibeant. quid exhibeant subtilissima dĩstinctiõe
ꝯm̃dans. S quia oportebat dicẽ. ⁊ maxime id expectabatur quib exhi¬

Expanded text:
senos quattuor partibus daret. Intendit enim qui agant, ubi agant, quando asenos quattuor partibus daret. Intendit enim qui agant, ubi agant, quando agant, quid agant. In sex itaque primis de hominibus scripsit, in secundis sex de locis, sex tertios de temporibus, sex quartos eosdemque postremos de rebus absoluit. Quater autem seni uiginti et quattuor fiunt. Sed unum singularem, qui communiter prius de omnibus loqueretur, in capite posuit. In diuinis identidem rebus eadem ab illo diuisionis forma seruata est, quantum adtinet ad ea, quae dis exhibenda sunt. Exhibentur enim ab hominibus in locis et temporibus sacra. Haec quattuor, quae dixi, libris conplexus est ternis: nam tres priores de hominibus scripsit, sequentes de locis, tertios de temporibus, quartos de sacris, etiam hic, qui exhibeant, ubi exhibeant, quando exhibeant, quid exhibeant, subtilissima distinctione commendans. Sed quia oportebat dicere et maxime id expectabatur, quibus exhi
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ tam multa meis ridenda cõtẽpnenda detestanda cõscriberet
Cum uͦ deos eosdem ita coluerit. colendosq censuerit. ut in eo ip̃o
opere litteraꝵ suarũ dicat se time̾ ne pereant. nõ in cursu hostili. s
neglegintia.de qua illos uelut rumna liberari a se dicit. ⁊ ĩmemoia
bonoꝵ ꝑ eiugmõi libros.recondi atq ẜuari. utiliore cura qͣ metel¬
lus de incendio sacra nestalia ⁊ eneas de troyano excidio penate
lib̾asse p̃dicatur ⁊ tam̃ ea legenda secuł ꝓdit. q̃ a sapientib ⁊ in sipi¬
entib merito abicienda. ⁊ ueritati religionis mimicissima uidi¬
suetudine ac legib ⁊ tam̃ a quib mouebat᷑. sub spetie cõmẽdan¬
de religionis tacere noluisse. sit antiquitatu. h& Capłm iii
uisit: reb humanis ingitiquĩq diuinis sexdeam tribuit.i
Istam secutus in ea partione rationem. ut rex humanar libro¬

Expanded text:
utrum tam multa in eis ridenda contemnenda detestanda conscriberet. utrum tam multa in eis ridenda contemnenda detestanda conscriberet. Cum uero deos eosdem ita coluerit colendosque censuerit, ut in eo ipso opere litterarum suarum dicat se timere ne pereant, non incursu hostili, sed ciuium neglegentia, de qua illos uelut ruina liberari a se dicit et in memoria bonorum per eius modi libros recondi adque seruari utiliore cura, quam qua Metellus de incendio sacra Vestalia et Aeneas de Troiano excidio penates liberasse praedicatur; et tamen ea legenda saeculis prodit, quae a sapientibus et insipientibus merito abicienda et ueritati religionis inimicissima iudi consuetudine ac legibus, et tamen ea quibus mouebatur sub specie commendandae religionis tacere noluisse. CAPUT III. Quae sit uisit, rebus humanis uiginti quinque, diuinis sedecim tribuit, istam secutus in ea partitione rationem, ut rerum humanarum libro
Abbreviated transcription (Latin):
bitatione dubitaturus se. achademicũ fuiss oblitus. Inpͦ aũt libro
aliqñ. qui et ubi ẽemus agnosce̾ tuetatẽ patrie. tudescriptiones
tp̃oꝵ tu sacroꝵ uira tu sac̾dotu tu domesticã tupublicã disciplina
tu secłm regionũ locoꝵ. tu õium diuinar humanaꝵq rex. nomina
gn̾a officiã. Causas apiusti. Iste igitur uir ta in signis excellentisq
peritie. ⁊ qd̾ de illo etia treñtian̾us elegantissim̾o u̾sicło b̾uit̾ at
ir doctissimꝰ undec̾q uarro quitam m̃ulta legit ut aliquid ei scri¬
bere nacasse miremur.tam multa scripsit. qͣ multa urx quẽqua
legere potuisse credamus. Iste inqͣ uir tantus ingenio tantusq do¬
trĩna. si reru nelut diuinaꝵ dequib scripsit oppũgnatõ eẽt atq de¬
structor eas q̃ nõ adreligionẽ. s ad suꝑstitionẽ dicẽret ꝑtinẽ Nescio

Expanded text:
bitatione disputaturus se Academicum fuisset oblitus. In primo autem libro bitatione disputaturus se Academicum fuisset oblitus. In primo autem libro aliquando qui et ubi essemus agnoscere. Tu aetatem patriae, tu descriptiones temporum, tu sacrorum iura. tu sacerdotum, tu domesticam, tu publicam disciplinam, tu sedem regionum locorum, tu omnium diuinarum humanarumque rerum nomina genera, officia causas aperuisti.\' Iste igitur uir tam insignis excellentisque peritiae et, quod de illo etiam Terentianus elegantissimo uel\'siculo breuiter ait: Vir doctissimus undecumque Varro, qui tam multa legit, ut aliquid ei scribere uacuisse miremur; tam multa scripsit, quam multa uix quemquam legere potuisse credamus: iste, inquam, uir tantus ingenio tantusque doctrina, si rerum uelut diuinarum, de quibus scribit, obpugnator esset adque destructor easque non ad religionem, sed ad superstitionem diceret pertinere, nescio
Abbreviated transcription (Latin):
riosius ista q̃suit. Quis muenit doctius. Quis cõsid̾riuit atten¬
tius: Quis distinxit acutius. Quis diligentius pleniusq ꝯscripsit.
Qui tam et siminus ẽ suaus eloquio doctrina tam̃ atq sententus¬
ita refertus ẽ ut ĩ om̃i eruditione quã nos secularẽ. illi aũt lib̾ralẽ
uocant. studiosu reꝵ. tantu iste doceat. qͣztu studiosu u̾boꝵ cicero
delectat Deniq ⁊ ip̃e huic tale testimoiu phibet. ut in libris achade¬
micis dicat eã q̃ ibi usatur disputationẽ se huisse cum marco uar¬
rone hoĩe inquit oĩum facile acutissimo ⁊ sine ulla dubitatõe doctissi¬
mo nõ ait elcq̃ntissimo uel facũdissimo. qm̃ re uã in hac facultate
micis. uͥ cũcta dubitanda ẽẽ ꝯtẽpnit. addidit sm̃ ulla dubitatione
doctissimo. Profecto d̾ hac resic erat certꝰ. ut aufẽret dubitationem
quã solet in omib adhibe̾ tãqͣ de hoc uno etiam ꝑ achademicoꝵ du¬

Expanded text:
riosius ista quaesiuit? quis inuenit doctius? quis considerauit adtentius? quis distinxit acutius? quis diligentius pleniusque conscripsit? Qui tametsi minus est suauis eloquio, doctrina tamen adque sententita refertus est, ut in omni eruditione, quam nos saecularem, illi autem liberalem uocant, studiosum rerum tantum iste doceat, quantum studiosum -uerborum Cicero delectat. Denique et ipse Tullius huic tale testimonium perhibet, ut in libris Academicis dicat eam, quae ibi uersatur, disputationem se habuisse cum Marco Varrone, homine, inquit, omnium facile acutissimo et sine ulla dubitatione doctissimo. Non ait \'eloquentissimo\' uel facundissimo, quoniam re uera in hac facultate micis, ubi cuncta dubitanda esse contendit, addidit \'sine ulla dubitatione doctissimo\'. Profecto de hac re sic erat certus, ut auferret dubitationem, quam solet in omnibus adhibere, tamquam de hoc uno etiam pro Academicorum du
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cõseq̃nt̾ cõmemorat maiores suos. multa mira atq p̃clara głe cupi¬
ditate fecisse. Huic ig̾ uitio nõ solu nõ resistebãt uerũ etia ĩd excitã¬
pħ̾re libris tullius ab hac peste dissimulet. ubi eam luce clarius con¬
fitetur. Tum eĩ de studus talib loq̃ret᷑ q̃ utiq sectanda st̃ fine ueri bo¬
ni. nõ uentositate laudis humane. hanc intulit unuisale gn̾ale q
snũa. Honos alit artes om̃s q̃ acçendũtur adstudiagłie. iacentq¬

Expanded text:
et consequenter commemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupiet consequenter commemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitanc in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, hanc intulit uniuersalem generalemque sententiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad studia gloria iacentq
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃am głam rẽquirebant. salutẽq eius salũti sue p̃ponẽ nõ dubit.iue¬
rũt ꝓ ĩsto imo uitio .i. amor̾ laudis. pecimie cupiclitatẽ ⁊ multa.alia
uitia cõp̾mẽtes. Nam sanius uidet qui ⁊amorẽ laudis uitiu eẽ co¬
gnoscit. Qd̾ nec poctam fugit oratiu qui ait. Laudis amor̃ tume scũ
certa piacula que te ter pũre lecto potert recreare libello. Idemq
ĩcãmine lirico adrepͥmẽda dnandi libidine ita cecinit̾. Latius regneᷤ
auidur. domãdo sp̃m. qͣ si libiam remotis gralib iungas. ⁊ uterq
penus ẜuiat uni. Uerutñ qui libidines tũrpiores fide pietatis ĩpe¬
trato sp̃u scõ. ⁊ amor̾ intelligibił pulcritudĩs nõ refrenãt meliꝰ sanci
cupiditatẽ humane laudis ⁊głe nõ quidẽ iam sc̃i. s minus turpes st̃.
gtia tullius. hĩc dissimular̾ nõ potuit. ineisde libris quos dere .p.sqͥ¬
sit. ubi loquit᷑ d̾ instituẽdo pͥncipe cuntatis. quẽ dicit alendu eẽ gloi̾a

Expanded text:
saluti suae praeponere non dubitauerunt, pro isto uno uitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditatem et multa alia uitia conprimentes. Nam sanius uidet, qui et amorem laudis uitium esse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemque in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui libidines turpiores fide pietatis inpeti\'ato Spiritu sancto et amore intellegibilis pulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem iam sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non potuit in eisdem libris quos de re psit, ubi loquitur de instituendo principe ciuitatis, quem dicit alendum esse gloria,
Abbreviated transcription (Latin):
cimus q̃ si nollem: nõ utiq faceremꝰ quo pͥmitꝰ ꝑtinet ip̃m uelle
Nam si uolumꝰ ẽ. si nolumꝰ nõ ẽ. Non eͥuellemus. si nolle:ꝰ. Si aũt
illa definit᷑ eẽ necessitas ẜm qͣ dicimꝰ. necẽe ẽ ut ita sit aliquid. uł ita
fut. nescio cuream timeamus. ne nobis lib̾tate anferat nolũtatis.
Neq eĩm ⁊ uita dei. ⁊ p̾scĩam dei sub necessitate ponimꝰ sidicam
cu dr̃ mori falliq nõ posse. Sic eĩm hoc nõ pot: ut potius si posset mi¬
noris ẽẽt utiq potestatis Recte quippe oĩpotẽs dr̃ qui tam̃ mori ⁊ fal¬
li nõ põt. Dicitur eĩm oip̃s faciendo qd̾ uult. nõ patiẽdo qd̾ nõ uult. qd

Expanded text:
cimus, quae si nollemus, non utique faceremus. Quo primitus pertinet ipsum uelle; cimus, quae si nollemus, non utique faceremus. Quo primitus pertinet ipsum uelle; nam si uolumus, est, si nolumus, non est; non enim uellemus, si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas, secundum quam dicimus necesse esse ut ita sit aliquid uel ita fiat, nescio quur eam timeamus, ne nobis libertatem auferat uoluntatis. Neque enim et uitam Dei et praescientiam Dei sub necessitate ponimus, si diccum dicitur mori fallique non posse. Sic enim hoc non potest, ut potius, si posset, minoris esset utique potestatis. Recte quippe omnipotens dicitur, qui tamen mori et falli non potest. Dicitur enim omnipotens faciendo quod uult, non p
Abbreviated transcription (Latin):
uio eas ualere nolint atq p̾scunt. Et id̾o quicꝗd ualent certissime ua¬
lent ⁊ qd̾ facture sũt. ip̃o oĩno facture sunt. qr ualituras. atq facturas
ille p̃scunt cuiꝰ p̃scĩa falli nõ põt. Qua ꝑꝑ si mͥ fati nõr alicui rel adhi¬
bendu: placẽt mag̾ dicẽm fatu ẽẽ infirmioris ⁊ potentioris uolũtatẽ¬
quieu ħet inpotestate qͣ illo car ordine: quẽ nõ usitato. ẜ suo more sto¬
ici fatu appellant arbitrium nostre uoluntatis auferri Caplm. N
cãs reru ita distinguẽ. ut quasdam subtrabe̾nt necessitati. quasda
subderẽt. atq inhis quas ẽẽ sub necessitate uoluert posuert etiã ña
uolũtates ne indelicet nõ ẽẽnt hbere. si sublerẽtur necessitati ⁊de
necessitas nr̃a illa dicenda ẽ que nõ ẽ in nr̃a potestate s etiar sinolu
efficit qued pot. sic̃ ẽ necessitas mortis. manifestũ ẽ uolũtates nr̃as⁊
quib recte uł perperĩ inuitur subtali necessitate nõ ẽẽ. Multa ẽ fa¬

Expanded text:
Deus eas ualere uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, certissime ualent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt, quia ualituras adque facturas ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest. Quapropter si mihi fati nomen alicui rei adhibendum placeret, magis diqui eum habet in potestate, quam illo causarum ordine, quem non usitato, sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium nostrae voluntatis auferri. CAPUT X.causas rerum ita distinguere, ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent: atque in his quas esse sub necessitate noluerunt, posuerunt etiam nostras voluntates, ne videlicet non essent liberae, si subderentur necessitra illa dicenda est, quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus efficit quod potest, sicut est necessitas mortis: manifestum est uoluntates nostras, quibus recte uel perperam uiuitur, sub tali necessitate non esse. Multa enim fa
Abbreviated transcription (Latin):
ctiã d̾oꝵ aput̾ illos edes indicant. quas cõuinctissimas ꝯstituert
uirtutis ⁊ hõris. ꝓdus hentes q̃ dantur ado. Uñ intelligi põt quẽ
fine uolebant. esse uirtutis. ⁊ quo eam referebãt. qui bomi erat
ad honorẽ scilicet. Nam mali nec ħ̾ebant eã qͣzius hõrem cuperẽt¬
hr̃e. quẽ mał artib conabãtur adipisci.i.dolis atq fallacus: Ne¬
lius laudatus ẽ cato. d̾ illo quippeait. Quo minꝰ petebat głam eo
illu mag̾̃ seq̃batur. Qñ quide gła ẽ. cuiꝰ illi cupiditate flagrabat
Iucdiciu hõium dbenede hom̃ib o̾ppinãtiu. Et ideo melior est u̾tus
q̃ humano testimonio cõtenta nõ ẽ. nisi cõscĩe sue Dñ apostolus¬

Expanded text:
unctissimas constituerunt, Virtutis et Honoris, pro dis habentes quae dantur a Deo. Unde intellegi potest quem finem uolebant esse uirtutis et quo eam referebant qui boni erant, ad honorem scilicet; nam mali nec habebant eam, quamuis honorem habere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est dolis adque fallaciis. a Melius laudatus est Cato. De illo quippe ait: Quo minus petebat gloriam, eo illum magis sequebatur.\' Quando quidem gloria est, cuius illi cupiditate flagrabant, iudicium hominum bene de hominibus opinantium; et ideo melior est uirtus, quae humano testimonio contenta non est nisi conscientiae su
Abbreviated transcription (Latin):
tib bestias seꝑarent s obluctari quid opus ẽ.d̾ip̃o rõnali. animãte.
.i. hoĩe: Qnid infelicius credi põt qͣ dei ꝑtem napulare. cum puerua¬
pulat. Ia nõ partes dei fieri lascinas iniquas impias atq om̃mo
dãpnabłes. quis ferre possit. nisi qͥ prõsus insanit. Postremo quid
rascitur eis a quib nõ colitur cum a suis pãtib nõ colat̃. Restat ẽgo
ut dicant om̃s dõs suas ħre uutas sibi quẽq uiuer̃. nullu eorim
ẽẽ patem cuiꝰqͣ s om̃s colendos. qui cognosci. ⁊ coli pñt. qr tam młti
sunt. ut om̃s nõ possint. Quoꝵ npiter quia rex p̃sidet. ip̃m credo
ib eis putari regnu cõstituisse uł auxisse romanu. Nam si hoc i¬
ip̃e nõ fecit que aliu dm̃ opus tam magnu potuisse agg̾di cred¬
ant. cũ om̃s occupati sint officiis et oꝑib ꝓprus. nec alt̾ irruat in
alterius. rege igitur doꝵ regnũ hoĩum potuit ꝓpagari. ⁊ augeri:¬

Expanded text:
tibus separent. Sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem vapulare, cum puer vapulat? Jam vero partes Dei fieri lascivas, iniquas, impias, atque omnino damnabiles, quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant, omnes deos suas habere vitas, sibi quemque vivere, nullum eorum esse partem cujusquam; sed omnes colendos, qui cognosci et coli possunt; quia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Jupiter, quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum constituisse, vel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse aggredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter irruat in alterius? A rege igitur deorum regnum hominum potuit propagari et augeri