comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
płs dic̃. Si consurrexistis cũ xp̃o: q̃ sur¬
sum sunt sapite ñ q̃ suꝑ t̾ram. Mortui
in deo. Cum enĩ xp̃c apparuerit uita ur̃a
tc̃ & uos apparebitis cum ipso ingła Ut
autem nou̾int corda fidelium habere se
unde ad suꝑnam sapientiã sp̾tis mundi
cupiditatibꝰ ualeant eleuari: spondet no¬
bis dñs p̃sentiã suam dicens. Ecce ego uo¬
biscum om̃ibꝰ dieb usq ad consũmatiõẽ

Expanded text:
postolus dicit: Si consurrexistis cum Christo, quae surpostolus dicit: Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt in Deo. Cum enim Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . Ut autem noverint corda fidelium habere se, unde ad supernam sapientiam spretis mundi cupiditatibus valeant elevari, spondet nobis Dominus praesentiam suam, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem
Abbreviated transcription (Latin):
mitatũ atq: iuitutũ. nec caro ꝑ diuinitatẽ
inuolabilis: nec diuinitas ꝑ carnẽ posset
eẽ. passibilis. Suscepit nos illa nat᷑a que
& ꝓpaginẽ nr̃i gen̾is acõmuni tͣmite
non abrumꝑet: ⁊ contagiũ peccati in
om̃s hoĩes transeuntis excluderet. Infir¬
mitas sane atq: mortalitas que ñ pecca¬
tum erant s pena peccati. a redẽptore¬
mundi recepta sunt ad suppliciũ: ut im¬
tͣnsfusio erat dampnationis hoc in xp̃o
sacͣm̃tum ẽ. pietatis. Prebuit enim se cru¬
delissimo exactori lib̃ a debito. & ministͣs
diaboli iudaicas manꝰ.: ineruciatum in¬
macłate carnis amisit. Quam ideo usq¬
ad celerrimã resurrectionẽ uoluit esse
mortalem: ut credentib in eũ nec ꝑsecu¬
tio insuꝑabił. nec mors posset ẽẽ. t̾ribił:
cũ ita dubitandũ ñ eẽt: de consortio głẽ.
cifixi. nos sumꝰ mortui: nos sepulti. nos
etiam cũ ipso die t̾cio suscitasti. Unde a¬

Expanded text:
mitatum atque virtutum nec caro per Divinitatem mitatum atque virtutum nec caro per Divinitatem inviolabilis, nec Divinitas per carnem posset esse passibilis. Suscepit nos illa natura quae et propaginem nostri generis a communi tramite non abrumperet, et contagium peccati in omnes homines transeuntis excluderet. Infirmitas sane atque mortalitas, quae non peccatum erant, sed poena peccati, a Redemptoremundi recepta sunt ad supplicium, ut imtransfusio erat damnationis, hoc in Christo sacramentum est pietatis. Praebuit enim se crudelissimo exactori liber a debito, et ministras diaboli Judaicas manus in cruciatum immaculatae carnis admisit. Quam ideo usque ad resurrectionem voluit esse mortalem, ut credentibus in eum nec persecutio insuperabilis, nec mors posset esse terribilis: cum ita dubitandum non esset de consortio gloriae, cifixi, nos sumus mortui, nos sepulti, nos etiam in ipso die tertio suscitati. Unde A
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ captiuitatis iugo erutis etiã hoc p̃stat
redẽptio. ut eã sequi possit iitacio. Nã
si mund i sapientia. ita in suis głat᷑ erroribꝰ
ut quẽ sͥ ducẽ qͥsq deleg̾it: eius opiniones
& mores. atq: om̃ĩa instituta sectetur. Que
nob̃ erit cominunio nominis xp̃i. nͥ ut ei
inseꝑabilit̾ uniam᷑ qͥ ẽ. ut ipse insinuauit
uia ueritas et uita. Sia scilicet ꝯu̾satioĩs¬
sempit̾ne. Conlapsa enim in parentib pͥ¬
mis humani gen̾is plenitudine ita mise
nire: ut nec extra naturã. ẽẽt nature p̃¬
paratio & ultͣ ꝓpͥe originis dignitatẽ ꝓfi¬
ceret scd̃a ꝯditio. Felix si ab eo ñ decideret
qđ ds fecit. s felicior si in eomaneat qđ
refecit. Multũ fuit a xp̃o accepisse formã.
s plꝰ ẽ. in xp̃o habere substanciã. Su scepit
enĩ nos insuam ꝓpͥetatẽ illa natura. que¬
Que ita unũ inse fecit deitatis humani¬
tatisq ꝑsonam. ut sub dispensatioẽ infir¬

Expanded text:
quoniam captivitatis jugo erutis, etiam hoc praestat quoniam captivitatis jugo erutis, etiam hoc praestat redemptio, ut eam sequi possit imitatio. Nam si mundana sapientia ita in suis gloriatur erroribus, ut quem sibi quisque ducem elegerit, ejus opiniones et mores atque omnia instituta sectetur, quae nobis erit communio nominis Christi, nisi ut ei inseparabiliter uniamur, qui est, ut ipse insinuavit, Via, et Veritas, et Vita ? Via scilicet CAP. II. Collapsa enim in parentibus primis humani generis plenitudine, ita misenire, ut nec extra naturam esset naturae reparatio, et ultra propriae originis dignitatem proficeret secunda conditio. Felix si ab eo non decideret quod Deus fecit, sed felicior si in eo maneat quod refecit. Multum fuit a Christo recepisse formam, sed plus est in Christo habere substantiam. Suscepit enim nos in suam proprietatem illa natura ququae ita unam in se fecit Deitatis humanitatisque personam, ut sub dispensatione infir
Abbreviated transcription (Latin):
otum qͥdem dilectissimi pacha¬
le sacram̃tũ. euangłica nob̾ nar¬
ratio p̃sentauit: & ita ꝑ aurem
carnis penetratꝰ ẽ. m̃tis auditꝰ. ut nemini
nr̃m rerũ gestarũ ymago defuerit: cũ
traditꝰ. qͦ iudicio aodictꝰ. qua seuicia cru¬
cifixus: & quasit gła sus citat᷑. S adici¬
endũ ẽ. etiã nr̃i sermonis officiũ: ut sic̃
pia expectacioẽ reposcere uos ꝯsuetudinis
debitũ sentio. ita sollempnitati sacratissi¬
me lectionis subiungat᷑ exortacio sacer¬
dotis. Quia gͥi apd̃ fideles aures ignoran¬
tie locꝰ ñ ẽ. sem̃ uerbi qd ẽ. inpredicatione
euangłii debet int̾ra ur̃i cordis augeri
ut remotis suffocatiõibꝰ spinarũ atq tri¬
buloꝵ lib̾a infructꝰ suos exeant plantaria
pioꝵs sensuũ. & rectarũ germina uo¬
luntatũ. Crux enĩ xp̃i que saluandis ẽ.
impensa mortalibꝰ: et sacramentũ ẽ. et
exemplũ Sacͣm̃tũ qͦ iuitꝰ implet᷑ diuina.
exemplũ qͦ deuotio incitat᷑ humana

Expanded text:
otum quidem, dilectissimi, paschale sacramentum evangelica nobis narratio praesentavit, et ita per aurem carnis penetratus est mentis auditus, ut nemini nostrum rerum gestarum imago defuerit; cum traditus, quo judicio addictus, qua saevitia crucifixus, et qua sit gloria suscitatus. Sed adjiciendum est etiam nostri sermonis officium, ut sicut pia exspectatione reposcere vos consuetudinis debitum sentio, ita solemnitati sacratissimae lectionis subjungatur exhortatio sacerdotis. Quia igitur apud fideles aures ignorantiae locus non est, semen verbi, quod est in praedicatione Evangelii, debet in terra vestri cordis augeri, ut remotis suffocationibus spinarum ac tribulorum, libera in fructus suos exeant plantaria piorum sensuum, et rectarum germina voluntatum. Crux enim Christi, quae salvandis est impensa mortalibus, et sacramentum est et exemplum: sacramentum, quo virtus impletur divina; exemplum, quo devotio incitatur humana:
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Qnde & illi gaudent. inde gaudecẽ.
hoꝵ diuitias ꝯcupiscite: & ꝑbonã emula-¬
tionem ad ipsoꝵ ambite suffragia. Qũ qͥbꝰ
enĩ uob̾ fuerit ꝯsortiũ deuotiõĩs: erit & cõ¬
munio dignitatis. Dũ itaq tẽpꝰ nob̾ ad man¬
data dñi exeq̃nda concedit᷑: głificate dm in
corpore ur̃o ⁊ & lucete dilectissimi sic̃ lumi naua
in hoc mundo. Sint luc̾ne m̃tiũ urãꝵ sẽꝑ ar
brosũ: qm̃ sic̃ ait apłs. fuistiꝰᷤ aliqͣndo tenebre¬

Expanded text:
mini. Unde illi gaudent, inde gaudete. Horum divitias concupiscite, et per bonam aemulationem ipsorum ambite suffragia. Cum quibus enim nobis fuerit consortium devotionis, erit et communio dignitatis. Dum itaque tempus vobis ad mandata Dei exsequenda conceditur, glorificate Deum in corpore vestro , et lucete, dilectissimi, sicut luminaria in hoc mundo . Sint lucernae mentium vestrarum semper brosum : quoniam, sicut ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
meũ leue ẽ. Nichil gͦ dilectissimi arluũ ẽ.
humilibꝰ. nich asꝑũ mitibꝰ: & facile oĩa p̃¬
cepta ueniunt in effectũ. qͣndo & gr̃a p̃ten¬
dit auxiliũ ⁊ & obedientia mollit imꝑiũ.
Intonante enĩ cotidie aurib nr̃is eloqͥo clĩ.
om̃is hõ qͥd diuine iusticie placeat scire ꝯ¬
uincit᷑. S qr udiciũ illud qͦ unꝰqͥsꝙ: reci¬
piet ꝓ ut gessit siue bonũ siue malũ. iudi¬
caturi pacientia & bonitate differt᷑. im¬
punitatẽ sͥ iniqͥtatis inficleliũ corda ꝓmit¬
tunt: & putant humanoꝵ actuũ qͣlitates.
ad diuine ꝓuidentie ñ ꝑtin̾e censurã. qͣsi
ñ euidentissimis plerũq suppliciis male
gesta plectant᷑: aut ñ sepe celestiũ cõmina¬
multa largit᷑ : eo ꝙ. qͦs m̾ito subdec penis.
mauult in uitare beneficiis: dilatio enĩ
uindicte. dat locũ penitencie. Nec tam̃ di¬
bonitate differt᷑. Nonita gͥ delinq̃ntes
peccata delectent. ut illo ꝰ insuis actibꝰ ui¬

Expanded text:
eum leve . Nihil ergo, dilectissimi, arduum est humilibus, nihil asperum mitibus, et facile omnia praecepta veniunt in effectum, quando et gratia praetendit auxilium, et obedientia mollit imperium. Intonant enim quotidie auribus nostris eloquia Dei, et omnis homo quid divinae justitiae placeat scire convincitur. Sed quia judicium illud, quo unusquisque recipiet prout gessit, sive bonum, sive malum , judicaturi patientia et bonitate differtur, impunitatem sibi iniquitatis infidelium corda promittunt, et putant humanorum actuum qualitates ad divinae providentiae non pertinere censuram, quasi non evidentissimis plerumque suppliciis male gesta plectantur, aut non saepe coelestium comminamulta largiatur, eosque quos merito subderet poenis, mavult invitare beneficiis. Dilatio enim vindictae dat locum poenitentiae. NEC TAMEN DIbonitate differtur. Non ita igitur delinquentes peccata delectent, ut illos in suis actibus vi
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. finita⁊ ñ uident ea in xp̃m eẽ tͣnsiata.
Uñ qdđ illi tres uiri uniu̾saꝵ gentiũ ꝑsonã
gerentes. adorato dño st̃ adepti: hoc in
popłis suis ꝑfidẽ que iustificat impios.
totꝰ mundꝰ asseqͥt᷑: & heditatẽ dñi ante sclã
p̃paratã. accipiunt adoptiur: & ꝑdunt
qui uidebant᷑ eẽ. legitimi Relpic̾e tandẽ
uidee resipisce: & ad redeptorẽ etiam tu¬
um deposita infidelitate conũte. Noli
sceleris tui immanitate t̾reri: ñ iustos
am repellit: qui ꝓ te cũ crucifixꝰ eẽt ora¬
uit. Inmitẽ crudeliũ patrũ tuoꝵ solue
sentenciã: neq te eoꝵ maledicto paciaris
obstͥngi. qͥ clamantes de xp̃o. sanguis
eiꝰ suꝑ nos. et suꝑ filios nr̃os:. facinꝰ in te
sui criminis transfuderunt. Redite ad
miscdem: utimini clem̃tia remitcentis.
Seuicia enĩ nr̃e iniqͥtatis: ꝯu̾sa ẽ. in cau¬
sam salutis. Hiit q̃ ꝑire uoluistis. Con¬
fidemini negatũ ÷ adorate uenditũ: ut

Expanded text:
e finita, non vident ea in Christum esse translata. Unde quod illi tres viri, universarum gentium personam gerentes, adorato Domino sunt adepti, hoc in populis suis per fidem, quae justificat impios, totus mundus assequitur; et haereditatem Domini ante saecula praeparatam accipiunt adoptivi, et perdunt qui videbantur esse legitimi. Resipisce tandem, Judaee, resipisce; et ad Redemptorem etiam tuum deposita infidelitate convertere. Noli sceleris tui immanitate terreri: non justoam repellit, qui pro te, cum crucifixus esset, oravit . Immitem crudelium patrum tuorum solve sententiam, neque te eorumobstringi, qui clamantes de Christo, Sanguis ejus super nos et super filios nostros , facinus in te sui criminis transfuderunt. Redite ad misericordem, utimini clementia remittentis. Saevitia enim vestrae iniquitatis conversa est in causam salutis. Vivit quem perire voluistis. Confitemini negatum, adorate venditum: ut
Abbreviated transcription (Latin):
pħa dauid. Qm̃ ñ ẽ. in morte qͥ memor sit
tui: in inferno aut̃ qͥs confitebit᷑ tͥ : fugi¬
ant᷑ noxie uoluntates: inimica gaudia
litas ea indesinent̾ cuꝑe᷑. que etiã si non
deserant deserenda st̃: Amor rerũ defici¬
entiũ ad incorruptibilia tͣnsferat᷑: & ad sub¬
limia uocatꝰ aĩmꝰ celestibꝰ delectetur. Con

Expanded text:
non est in morte qui memor sit tui; in inferno autem quis confitebitur tibi ? Fugiantur noxiae voluptates, inimica gaudia litas, ea indesinenter cupere, quae etiamsi non deserant, deserenda sunt? Amor rerum deficientium ad incorruptibilia transferatur, et ad sublimia vocatus animus coele
Abbreviated transcription (Latin):
arboris inserat᷑. Multũ enĩ nos dõ beni¬
uolentia ista cõm̃dat. Quia icł̃o dẽlictũ
illoꝵ nob̃ miscc̃ie locũ fecit: ut eos ad emu¬
lationẽ salutis recipiende fides nr̃a reuocaret.
ut qđ apd̃ eos agi ñ pot̾ u̾b̾⁊ obtineat᷑ exẽpliᷤ
Considantes itaq dilectissimi in effabilẽ erga
nos diuinoꝵ munerũ largitatẽ: cooꝑato¬
res simus gre cdi oꝑantis in nob̾. Non enĩ
dormientib ꝓuenit regnũ celoꝵ: nͨ ocio de¬
sidiaq: torpentib. beatitudo et̾nitatis inge¬

Expanded text:
arboris inseratur. Multum enim nos Deo benevolentia ista commendat: quia ideo delictum illorum nobis misericordiae locum fecit, ut eos ad aemulationem salutis recipiendae fides nostra revocaret. atur exemplis. Considerantes itaque, dilectissimi, ineffabilem erga nos divinorum munerum largitatem, cooperatores simus gratiae Dei operantis in nobis. Non enim dormientibus provenit regnum coelorum, nec otio desidiaque torpentibus beatitudo aeternitatis inge
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. testatꝰ ẽ: qͥ nob nullis oꝑum m̾tis suffra¬
gantib & sacͣm̃to consuluit ⁊exemplo⁊ ut
in adoptionẽ uocatos ꝑ illud ꝓueheret ad
salutẽ: ꝑ hoc imbueret adlaborem. Hic au̾
labor dilectissimi piis filiis &bonis serui
ñ solum nec asꝑ. nͨ onerosꝰ. s etiã suauis
& leiuis ẽ: dicente dño. Yenite ad me om̃s
qͥ laboratis & oñati estis: & ego uo reficiã.

Expanded text:
. XIV, 6: qui nobis nullis operum meritis suffragantibus, et sacramento consuluit et exemplo: ut in adoptionem vocatos per illud proveheret ad salutem, per hoc imbueret ad laborem. Hic autem labor, dilectissimi, piis filiis et bonis servis non solum nec asper, nec onerosus, sed etiam suavis et levis est, dicente Domino: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ñ ĩ iudea
tm̃. s etiã in toto mundo xp̃i erat euangłi¬
um p̃dicandũ: ut ꝑ istã stellã q̃ magors ui¬
sui splenduit. isrłitaꝵ uͦ ocłis ñ refulsit ⁊ &
illuminatio significata sit gentiũ. & cecitaᷤᷤ
magine inchoabat᷑ u̾itate cõplet᷑. Radiat¬
namq: e celo stella ꝑ grãmr: & tres magi
chorꝰcatione euangłici fulgoris acciti. in
dĩb cotidie natiõib ad adorandã poten¬
ciã sũmi regis accͣrunt: herodes quoq
indiabolo fremit: & auferri sͥ iniqͥtatis
sue regnũ inhis qͥ ad xp̃m tͣnseunt inge¬
miscit. Unde si paruulo ᷤ int̾ficiat: ihm̃ sͥ
uidet᷑ occidẽ. Qđ utiq: facere sine cessati¬
one molit᷑: dum pͥmordiis renatoꝵ spm̃
fantiã tẽptat extinguere. Iudi uͦ qͥ extra
regnũ xp̃i eẽ. uoluert̃ adhuc qͦdãmͦ sub
herodis sunt pͥncipatu. & dñante sͥ sal¬
uatoris mimico. alienigene seruiunt po¬
testati: quasi nesciant ꝓpħatũ dicente
iacob. ñ deficiet pͥnceps ex uida & dux

Expanded text:
in Judaea tantum, sed etiam in toto mundo Christi erat Evangelium praedicandum; ut per illam stellam quae magorum visui splenduit, Israelitarum vero oculis non refulsit, et illuminatio significata sit gentium, et caecitasimagine inchoabatur, veritate completur. Radiante e coelo stella per gratiam, tres magi coruscatione evangelici fulgoris acciti, in omnibus quotidie nationibus ad adorandam potentiam summi Regis accurrunt. Herodes quoque in diabolo fremit , et auferri sibi iniquitatis suae regnum in iis qui ad Christum transeunt, ingemiscit. Unde si parvulos interficiat, Jesum sibi videtur occidere. Quod utique facere sine cessatione molitur, dum primordiis renatorum Spifantiam tentat exstinguere. Judaei vero, qui extra regnum Christi esse voluerunt, adhuc quodammodo sub Herodis sunt principatu, et dominante sibi Salvatoris inimico, alienigenae 129 serviunt potestati, quasi nesciant prophetatum, dicente Jacob: Non deficiet princeps ex Juda, et dux
Abbreviated transcription (Latin):
non dum intelligunt qđ negare ñ pos¬
sunt : & m̃te ñ capiunt. qđ scͥpt᷑arum
narratiõe nouerunt: qm̃ in sanis ma¬
gist̾s u̾itas
scandalũ ẽ: & ce¬
cis docto¬
rib fit caligo
est. Respondẽt
itaq: int̾¬
rogati qđ in bech¬
leem nã¬
suam q̃ alios instrunt ñ sequnt᷑. ꝓdi

Expanded text:
nondum intelligunt quod negare non possunt, et mente non capiunt quod Scripturarum narratione noverunt: quoniam insanis magistris veritas scandalum est, et caecis doctoribus fit caligo, est. Respondent itaque interrogati, quod in Bethleem nassuam, qua alios
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħica exultacioẽ cõmotꝰ ẽ. qͣsi etiã intͣma¬
tris iusc̾a iã clamaret. ecce agnꝰ di. ecce qͥ
tollit peccata mundi ⁊ uł cũ ortũ dñi an¬
gło nuntiante pastores celestis ex̾citꝰ sunt
claritate cucũdati. ut ñ ambigerent de
maiestate pueri quẽ erant inp̃sepe uisu¬
ri: nͨ putarent qđ insola nat᷑a hoĩs eẽt e¬
ditꝰ: cui suꝑne militie famularet᷑ occͤsus.¬
S hec atq alia eiꝰmͦ᷑ paucis tc̃ uident᷑ in¬
notusse ꝑsonis: qͣ uł ad cognationẽ ma¬
rie uirginis. uł ad scĩ ioseph familiã ꝑti¬
nebant. Hoc autẽ signũ qđ magos in
longinqͦ positos.
& efficaciter
mouit. & ad

Expanded text:
ica exsultatione commotus est , quasi etiam intra matris viscera jam clamaret: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; vel cum ortum Domini angelo nuntiante pastores coelestis exercitus sunt claritate circumdati , ut non ambigerent de majestate pueri quem erant in praesepe visuri; nec putarent quod in sola natura hominis esset editus, cui sualia hujusmodi paucis tunc videntur innotuisse personis, quae vel ad cognationem Mariae Virginis, vel ad sancti Joseph familiam pertinebant. Hoc autem signum, quod magos in longinquo positos et efficaciter movit, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
festiuitatẽ dilectissimi apparitio
est ille dies qͦ ad cognocendũ adorandũꝙ
dei filiũ. tres magos p̃uia stella ꝑduxit.
Quiꝰ fcĩ memoriã m̾ito placuit honore an¬
nuo celebͣri: ut dũ euangłica hystoria inces¬
sabilit̾ recenset᷑: sẽꝑ se intelligentiũ sensibꝰ
inferat salutiferũ myst̾iũ ꝑ insigne mira¬
culũ. P̃cesserant qͥdẽ multa docum̃ta qͦ
corporeã natiuitatẽ dñi manifestis indiciiˢᷤ¬

Expanded text:
festivitatem, dilectissimi, apparitio hic ille est dies quo ad cognoscendum adorandumque Dei Filium tres magos praevia stella perduxit. Cujus facti memoriam merito placuit honore annuo celebrari; ut dum evangelica historia incessabiliter recensetur, semper se intelligentium sensibus inferat salutiferum mysterium per insigne miraculum. Praecesserant quidem multa documenta, quae corpoream nativitatem Domi
Abbreviated transcription (Latin):
mundass. unũ tm̃ ex eis dix̃ ad agendas
grãs reu̾tisse: significans uidelicet de ingͣtis.
qd huic pietatis officio. etiam si corporis
assecuti sunt sanitatẽ. ñ tam̃ sine animi
impietate defuerunt. Ne gͦ ista ingͣcors no¬
ta etiã uob̃ dilectissimi possit ascͥbi. reu̾ti¬
mini ad dñm intelligentes mirabilia que
in nob̾ dignatꝰ ẽ. oꝑarr⁊ & lib̃ationẽ nr̃am
ñ sicut opinant᷑ impii stellarũ effectib s
ineffabili omĩpotentis li miscłie deputan¬
tes. qͥ corda furentiũ barbaroꝵ mitigare dig¬
natꝰ ẽ: ad tanti uos beneficii memoriã. toto
fidi uigore ꝯferte. Grauis negligentia: ma¬
iori satisfactione curanda ẽ. Ad em̃dationẽ
nrãm utam᷑ lenitate parcentis ÷ ut beatus

Expanded text:
mundasset, unum tantum ex eis dixit ad agendas mundasset, unum tantum ex eis dixit ad agendas gratias revertisse : significans videlicet de ingratis, quod huic pietatis officio, etiam si corporis assecuti sunt sanitatem, non tamen sine animi impietate defuerunt. Ne ergo ista ingratorum nota etiam vobis, dilectissimi, possit ascribi, revertimini ad Dominum intelligentes mirabilia quae in nobis dignatus est operari, et liberationem nostram, non, sicut opinantur impii, stellarum effectibus, sed ineffabili omnipotentis Dei misericordiae deputantes, qui corda furentium barbarorum mitigare dignatus est, ad tanti vos beneficii memoriam toto fidei vigore conferte. Gravis negligentia 337 majore satisfactione curanda est. Ad emendationem nostram utamur lenitate parcentis: ut beatus
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi. qua obdĩe castigacioĩs
& lib̾atioĩs nr̃e cunctꝰ fideliũ popłs
ad agendas do gr̃as ꝯfluebat. pene abõibꝰ
ꝓxime fuisse neglectã. ipsa paucoꝵ qͥ affuert
raritas de monstͣuit: ⁊ cordi meo multum
tͥsticie intulit. ⁊ plurimũ timoris incussit.
Magnũ enĩ ꝑicłm ẽ. eẽ. homines ingratos
deo: ⁊ ꝑ obliuionẽ beneficioꝵ eiꝰ. nec de cor¬
rectione cõpungr: nͨ de remissiõe letari. Ue-¬
reor gͥ dilectissimi ne uox illa ꝓpħica tales
increpasse uideat᷑. que dic̃. flagellasti eos ⁊
non doluerunt: castigasti eos ⁊ noluerunt
acciꝑe disciplinã. Que enĩ in eis correctio
ostendit᷑: inqͥbꝰ tanta au̾sio reꝑitur: Pu¬
det dicere. s necesse ẽ. ñ tace̾: plus impen¬
dit᷑ demoniis ꝙͣ apłis⁊ & maiorẽ obtinent
frequentiã insana spectacła. ꝙͣ beata mar¬
tyria. Qͥs hanc urbẽ reformauit salut:
Qͥs a captiuitate eruit: Qs a cede defendit:
gat obsecro dilectissum cor nr̃m illa senten¬

Expanded text:
dilectissimi, qua ob diem castigationis et liberationis nostrae, cunctus fidelium populus ad agendas Deo gratias confluebat, pene ab omnibus proxime fuisse neglectam, ipsa paucorum qui adfuerunt raritas demonstravit: et cordi meo multum tristitiae intulit, et plurimum timoris incussit. Magnum enim periculum est homines esse ingratos Deo, et per oblivionem beneficiorum ejus nec de correptione compungi, nec de remissione laetari. Vereor igitur, dilectissimi, ne vox illa prophetica tales increpasse videatur, quae dicit: Flagellasti eos, et non doluerunt; castigasti eos, et noluerunt accipere 336 disciplinam . Quae enim in eis correctio ostenditur, in quibus tanta aversio reperitur? Pudet dicere, sed necesse est non tacere: plus impenditur daemoniis quam apostolis, et majorem obtinent frequentiam insana spectacula quam beata martyria. Quis hanc urbem reformavit saluti? quis a captivitate eruit? quis a caede defendit? gat, obsecro, dilectissimi, cor vestrum illa senten
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliante dño consequetur. ut ñ solum
qui recti sunt incolumes ꝑseuerent: sed
etiam multi qui diabolica seductione
decepti sunt. ab errore reuocentur. Urẽ
aut̾ orationes & elemosine atq ieiunia mi¬
scdi deo ꝑ hanc ipsã deuotionẽ sacͣtiꝰ offe

Expanded text:
auxiliante Deo, consequetur, ut non solum auxiliante Deo, consequetur, ut non solum qui recti sunt incolumes perseverent, sed etiam multi qui diabolica seductione decepti sunt, ab errore revocentur. Vestrae autem orationes et eleemosynae atque jejunia misericordi Deo per hanc ipsam devotionem s
Abbreviated transcription (Latin):
stros sue falsitatis illicere ⁊ & fide spoliet¬
& pudore. Illud qͦq uos dilectissimi ob¬
secrans moneo. ut sicui ur̃m innatuerit
uͥ habitent. uͥ doceant. qͦs frequentent.
& in quoꝵs societate reqͥescant: nr̃e solli¬
citudini fidelit̾ indicetis. Quia parum
ꝓdest unicuiq: qd ꝓtegente spũ scõ ab
istis ipse ñ capit᷑. sicũ alios capi intelli¬
git ñ mouetur. Contͣ cõmunes hostes ꝓ
salute cõmuni cuna omniũ debet eẽ.
uigilantia: ne de alicuiꝰ mẽb̾ uulnere
etiam alia possint m̃bra corrũpi. Seqͥ
tales ñ ꝑdendos putant. inuidicio xp̃i
inueniant᷑ rei desilentio: etiã si ñ conta
seuissimos aiãꝵ hostes. oĩum fideliũ
cura consurgat. Iło enĩ misericors łs qͣn¬
dam nob partẽ ꝓdidit hominũ nox iors.
ut manifestato ꝑicło excitaret᷑ diligen¬
tia cautionis. Hon sufficiat qđ actum ẽ.
s eadem inquisitio ꝑseueret ÷ que hoc

Expanded text:
stros suae falsitatis illicere, et fide spoliet etstros suae falsitatis illicere, et fide spoliet et pudore. Illud quoque vos, dilectissimi, obsecrans moneo, ut si cui vestrum innotuerit ubi habitent, ubi doceant, quos frequentent, et in quorum societate requiescant, nostrae sollicitudini fideliter indicetis: quia parum prodest unicuique quod, protegente Spiritu sancto, ab istis ipse non capitur, si cum alios capi intelligit non movetur. Contra communes hostes pro salute communi una omnium debet esse vigilantia, ne de alicujus membri vulnere etiam alia possint membra corrumpi, et qui tales non prodendos putant, in judicio Christi inveniantur rei de silentio, etiam si non contasaevissimos animarum hostes omnium fidelium cura consurgat. Ideo enim misericors Deus quamdam nobis partem prodidit hominum noxiorum, ut, manifestato periculo, excitaretur diligentia cautionis. Non sufficiat quod actum est, sed eadem inquisitio perseveret: quae hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
it horum & una confessio: & patefactũ
est exetratũ. qđ aures nr̃e uix ferre po
tuerunt. De quo ne aꝑtius loquentes
castos offendamꝰ auditꝰ: gestoꝵs docum̃¬
ta siusfietunt:q̃b plenuissimne docetr
in hac secta pudicicram. nullã honestatẽ
nullã reꝑiri penitus castitatem: inqua
lex ẽ. m̃daciũ⁊ diabolus regio: sacͥficium
turpitudo. Hos itaq homines dilectissi¬
mi ꝑ omnia execrabiles atq pestiseros. qͦs
aliarũ regionum ꝑturbatio nob̃ intulit
crebriores: ab amicicia ur̃a penitꝰ abdi¬
cate. Nosq p̾cipue mulieres a talium no¬
ticia. & colloquiis abstinete: nedum fa¬
bulosis narrationib incautus delectat᷑
auditꝰ ⁊ indiaboli laq̃os incidatis. Qui
sciens qđ pͥmũ uirum mulieris ore se
duxerit. ꝑq: femineã credulitatẽ oẽs
hoĩes a paradysi felicitate deiecerit: urõ
nunc quoq sexui seturiore insidiatur a¬
stucia: ut eas quas sͥ potuerit ꝑmini¬

Expanded text:
it horum, et una confessio, et patefactum it horum, et una confessio, et patefactum fuit exsecratum, quod aures nostrae vix ferre potuerunt. De quo ne apertius loquentes castos offendamus auditus, gestorum documenta sufficiunt, quibus plenissime docetur nullam in hac secta pudicitiam, nullam honestatem, nullam penitus reperiri castitatem; in qua lex est mendacium, diabolus religio, sacrificium turpitudo. CAP. V. Hos itaque homines, dilectissimi, per omnia exsecrabiles atque pestiferos, quos aliarum regionum perturbatio nobis intulit crebriores, ab amicitia vestra penitus abdicate; vosque praecipue, mulieres, a talium notitia et colloquiis abstinete: ne dum fabulosis narrationibus incautus delectatur auditus, in diaboli laqueos incidatis. Qui sciens quod primum virum mulieris ore 51 seduxerit, perque femineam credulitatem omnes homines a paradisi felicitate dejecerit, vestro nunc quoque sexui securiore insidiatur astutia, ut eas quas sibi potuerit per mini
Abbreviated transcription (Latin):
que audieritis. etiam illa que uetunde
p̃t̾mittimꝰ estimetis: De sacͥs tam̃ eoꝵ in
que apud illos tam obscena sunt quam
nefanda: qđ in quisitioni nr̃e dñs mani¬
festari uoluit ñ tatemus: nequisquam
putet nos de hac re dubie famr & incer-¬
tis opinionibꝰ credidisse. Residentib iꝰ q
consessum xpĩanis uiris &e nobilibꝰ con¬
gregatis: electos & electas eoꝵ iussimꝰ p̃¬
sentari. Qui cum de ꝑu̾sitate doginatis
sui. & defestiuitatũ suarũ consuetudine
multa reserarent: illd̃ qͦq scelus qđ eloqͥ
ueretundũ ẽ. ꝓdiderunt: qđ tanta dili¬
gentia inuestigatũ ẽ. ut nichil minꝰ cre¬
dulis: nichil obtrectatoribꝰ relinqueret᷑
ambiguũ. Aderant enim om̃s ꝑsone. ꝑ
quas infandũ facinꝰ fuerat ꝑpetratum :
Puella scilicet ut multum decennis. et
due mulieres q̃ ipsã nutͥerant: ⁊ huic sce¬
leri p̃erant. Presto erat etiã adolescen¬
standi cͥ minis ordinator. Om̃iũ par fu

Expanded text:
quae audieritis, etiam illa quae verecunde quae audieritis, etiam illa quae verecunde praetermittimus aestimetis. De sacris tamen eorum, quae apud illos tam obscena sunt quam nefanda, quod inquisitioni nostrae Dominus manifestare voluit, non tacemus, ne quisquam putet nos de hac re dubiae famae et incertis opinionibus credidisse. Residentibus itaque consessum Christianis viris ac nobilibus congregatis, Electos et Electas eorum jussimus praesentari. Qui cum de perversitate dogmatis sui, et de festivitatum suarum consuetudine multa reserassent, illud quoque scelus, quod eloqui verecundum est, prodiderunt, quod tanta diligentia investigatum est, ut nihil minus credulis, nihil obtrectatoribus relinqueretur ambiguum. Aderant enim omnes personae, per quas infandum facinus fuerat perpetratum, puella scilicet ut multum decennis, et duae mulieres, quae ipsam nutrierant, et huic sceleri praepararant. Praesto erat etiam adolescenstandi criminis ordinator. Horum
Abbreviated transcription (Latin):
arte basilides: huiꝰ marcion callet inge¬
mo. Hoc duce agit᷑ sabelliꝰ: hoc p̃cipi¬
tatur rectore fotinus: huiꝰ potestati fa¬
mulat᷑ arrius: huiꝰ spũi seruit heuno¬
mius. Tota deniq best ⁊ arũ talium
cohors. hoc p̃side ab eccł̃ie unitate dis¬
nicheoꝵs struxit insania. Et latissimã
in eis aulam inqua exultancius se iac¬
taret inuenit: uͥ ñ unius pͣuitatis spe¬
tiem. s omniũ simul erroꝵ impietatũ¬
q: mixturã. gen̾alit̾ possideret. Qđ it
in paganis ꝓfanum: qđ in udeis car¬
nalibꝰ cecũ. qđ insecretis magiee artis
illicitu m: qđ deniq in omnib heresibꝰ
sacͥlegũ atq blasphemũ ẽ: hoc in istoᷤ
quasi insentinã quandã cum oĩũ sor¬
dium concretione confluxit. Unde
uniuersas eoꝵ impietates ac tͤpitudines
enarrare ꝑlongum ẽ. Suꝑat enim u̾boꝵ
copiam: cͥminũ multitudo. Ex qͥbꝰ ad in¬
dicandum pauca sufficiunt: ut de his

Expanded text:
arte Basilides, hujus Marcion callet ingearte Basilides, hujus Marcion callet ingenio, hoc duce agitur Sabellius, hoc praecipitatur rectore Photinus, hujus potestati famulatur Arius, hujus spiritui servit Eunomius; tota denique bestiarum talium cohors hoc praeside ab Ecclesiae unitate disnichaeorum stroxit insania, et latissimam in eis aulam, in qua se exsultantius jactaret, invenit; ubi non unius pravitatis 50 speciem, sed omnium simul errorum impietatumque mixturam generaliter possideret. Quod enim in paganis profanum, quod in Judaeis carnalibus caecum, quod in secretis magicae artis illicitum, quod denique in omnibus haeresibus sacrilegum atque blasphemum est, hoc in istos, quasi in sentinam quamdam cum omnium sordium concretione confluxit. Unde universas eorum impietates ac turpitudines enarrare perlongum est; superat enim verborum copiam criminum multitudo. Ex quibus ad indicandum pauca sufficiunt, ut de iis
Abbreviated transcription (Latin):
die stimulis incitetur: ut qͦs aꝑtis & cruen¬
tis ꝑsecutionib impugnare ñ sinitur. sub
falsa xp̃iani nominis ꝓfessione corrũpat:
habens hereticos huic nomini seruientes:
quos a catholica fide deuios.sͥq subiec¬
tos. militare incasts suis sub diu̾sis erro¬
rib fecit. Et sicut decipiendis pͥmis ho¬
minib minist̾iũ sͥ serpentis assũpsit:
ita horum linguas ad seducendos rectoꝵ
animos ueneno sue falsitatis armauit.
S his insidiis dilectissimi pastorali solli¬
citudine inquantũ dñs auxiliatur occͣ¬
tes. pat̾nis uos denuntiatiõib amonemꝰ:
ut labia iniqͣ &e linguã dolosam aqͥbꝰ aĩ¬
mam suam ꝓpħa lib̾ari postulat. decli¬
netis. Qm̃ sermo eoꝵs sicut ait beatꝰ apłs
serpit ut cancer. Humilit̾ irrepunt ⁊
blande capiunt: mollit̾ ligant. latent᷑
rent rabiem bestialem. In his autẽ oĩb
micus : in lucis se angłm tͣnsfig᷑at. Huiꝰ

Expanded text:
diae stimulis incitetur: ut quos apertis et cruendiae stimulis incitetur: ut quos apertis et cruentis persecutionibus impugnare non sinitur, sub falsa Christiani nominis professione corrumpat, habens haereticos huic operi servientes, quos a catholica fide devios sibique subjectos militare in castris suis sub diversis erroribus fecit. Et sicut decipiendis primis hominibus ministerium sibi serpentis assumpsit , ita horum linguas ad seducendos rectorum animos, veneno suae falsitatis armavit. Sed iis insidiis, dilectissimi, pastorali sollicitudine, in quantum Dominus auxiliatur, occutes, paternis vos denuntiationibus admonemus, ut labia iniqua et linguam dolosam, a quibus animam suam propheta liberari postulat , declinetis: quoniam sermo eorum, sicut ait beatus Apostolus, serpit ut cancer . Humiliter irrepunt, blande capiunt, molliter ligant, latenter rent rabiem bestialem. In iis autem omnibumicus, in lucis se angelum transfigurat. Hujus
Abbreviated transcription (Latin):
atq: conueniens. inquo scĩ patres nr̃i
diunitus inspirati. decimi mensis santẽ¬
re ieumnuim: ut omnium fructuum
collectione conclusa. rationabił deo absti¬
nentia dicaretur: & meminisset quisq ita
uti habũdãtia. u ⁊ cca se abstinẽtior. ⁊cͥca pauꝑcꝰ ẽ.
effusior. Efficassima enĩ ꝓ peccatis dep̃ca¬
dio ẽ. inelemosinis atq ieiuniis: & uelo¬
citer ad diuinas concendit aures̾. talibꝰ
oratio eleuata suffragiis. Qm̃ sicut scͥp¬
tum ẽ. anime sue benefacit uir miseri¬
cors: & nichil unius cuiꝰq tam ꝓpͥum ꝙͣ
qđ impendit in ꝑrimũ. Pars enĩ corpora¬
lium facultatum que indigentib mini¬
strat᷑: in diuitias tͣnsit et̾nas. Et ille opes
dehac largitate pariuntur: que nullo
usu minui. nulla poterunt corruptione
uiolari. Beati namq miscdes. qm̃ ipsoꝵ¬
magisq comm̃dant. dubiũ ñ est qł hostiᷤ
ñr nocendi cupidus. &e ꝑitꝰ. acͥorioribꝰ inui¬

Expanded text:
atque conveniens, in quo sancti patres nostri atque conveniens, in quo sancti patres nostri divinitus inspirati decimi mensis sanxere jejunium, ut omnium fructuum collectione conclusa, rationabilis Deo abstinentia, dicaretur, et meminisset quisque ita uti abundantia, ut et circa se abstinentior, et circa pauperes esset effusior. Efficacissima enim pro peccatis deprecatio est in eleemosynis atque jejuniis, et velociter ad divinas conscendit aures talibus 49 oratio elevata suffragiis. Quoniam, sicut scriptum est, animae suae benefacit vir misericors , et nihil impendit in proximum. Pars enim corporalium facultatum, quae indigentibus ministratur, in divitias transit aeternas, et illae opes de hac largitate pariuntur, quae nullo usu minui, nulla poterunt corruptione violari. Beati namque misericomagisque commendant, dubium non est quin hostis noster, nocendi cupidus et peritus, acrioribus invi
Abbreviated transcription (Latin):
gricolarũ labores clement̾ adiuuit: ut
utilitatibꝰ nr̃is uenti & ymbres. frigora ꝙ
estus. dies noctesq seruirent. Non enĩ eͥ
ad effectus oꝑum suorum ratio humana
sufficeret: nͥ plantacionib & rigationibꝰ
solitis dñs increm̃ta p̃beret. Unde ple¬
num pietatis atq: iusticie ẽ: ut de his
que nob̾ celestis pat̾ miscłit contulit: nos
quoq: alios adiuuemꝰ. St̃  plurimi qui
nullam in agris. nullam inuineis. nullã
ut & ipsi nob̾cum deo ꝓt̾re fecunditate
benedicant ÷ & gaudeant possidentib fu¬
isse donata: que etiam pauꝑib ac ꝑegͥ¬
nis fuerint facta communia. felix illd̾¬
est horreũ. ⁊ omniũ fructuum multi¬
plicatione dignissimũ: dequo egentiũ
& debilium saturatur esuries⁊ deqͦ re¬
fouet᷑ infirmi. Quoᷤ ideo subdiuersis mo¬
lestiis iusticia dei laborare permisit:
ut & miseros ꝓpatientia. & misericor¬
des ꝓ beniuolentia coronaret. Huic auꝰ

Expanded text:
gricolarum gricolarum utilitatibus nostris venti et imbres, frigora et aestus, diesque noctesque servirent. Non enim sibi ad effectus operum suorum ratio humana sufficeret, nisi plantationibus et rigationibus solitis Deus incrementa praeberet. Unde plenum pietatis atque justitiae est, ut de his quae nobis coelestis Pater misericorditer contulit, nos quoque alios adjuvemus. Sunt enim plurimi qui nullam in agris, nullam in vineis, nullamut et ipsi nobiscum Deo pro terrae fecunditate benedicant, et gaudeant possidentibus fuisse donata, quae etiam pauperibus ac peregrinis fuerint facta communia. Felix est illud horreum, et omnium fructuum multiplicatione dignissimum, de quo egentium et debilium saturatur esuries, de quo refovetur infirmi. Quos ideo sub diversis molestiis justitia Dei laborare permisit, ut et miseros pro patientia, et misericordes pro benevolentia coronaret. CAP. II.
Abbreviated transcription (Latin):
Itissimi gr̃e cłi. hoc cotidie oꝑatur in
cordib xp̃ianis: ut omne desiłiũ nr̃m
a terrenis ad celestia transferatur. S etiã
p̃sens uita. ꝑ creatoris opem ducit᷑: & ꝑ ip¬
sius ꝓuidentiam sustinet᷑. Quia idẽ lar¬
gitorẽ. temporaliũ: qͥ ꝓmissorẽ. et̾norũ:
Sic̃ gͦ ꝓspe fut᷑e felicitatis. ad ꝙͣ ꝑ fidem
currimꝰ. grãs deo age̾ debemꝰ. qđ ad ꝑcep¬
tionem tante p̃paratioĩs euehim᷑: ita ꝓ
his qͦq commodiᷤ que singłoꝵ annoꝵ
re uolutione ꝯsequim᷑. ds a nob̾ honorã¬
dus. atq laudandus ẽ. Qui sic t̾re fe¬
cunditatem abinitio dedit: sic parien¬
dors fructuum leges inqͥbꝰq germinibꝰ
ac seminibꝰ ordinauit: ut nunquã sua
instituta desereret: s in reb conditis
benigna conditoris amministratio ꝑ¬
maneret. Quicqͥd gͦ adhusus hominũ
segetes. uinee oleeq: peꝑerint. totum hoc
diuine bonitatis largitate ꝓfluxit: que
elementoꝵ qualitate uariata. dubios a¬

Expanded text:
tissimi, gratiae Dei hoc quotidie operatur in cordibus Christianis, ut omne desiderium nostrum a terrenis ad coelestia transferatur. Sed etiam praesens vita per Creatoris opem ducitur, et per ipsius providentiam sustinetur: quia idem largitor temporalium, qui promissor est aeternorum. Sicut ergo spe futurae felicitatis, ad quam per fidem currimus, gratias Deo agere debemus quod ad perceptionem tantae praeparat onis evehimur, ita pro iis quoque commodis quae singulorum annorum revolutione consequimur, Deus a nobis honorandus atque laudandus est, qui sic terrae fecunditatem ab initio dedit, sic pariendorum fructuum leges in quibusque germinibus et seminibus ordinavit, ut numquam sua instituta desereret, sed in rebus conditis benigna Conditoris administratio permaneret. Quidquid ergo ad usus hominum segetes, vineae, oleaeque pepererint, totum hoc divinae bonitatis largitate profluxit: quae, elementorum qualitate variata, dubios a
Abbreviated transcription (Latin):
gaudetis: date oꝑam ut possitis gaudi¬
orum ur̃oꝵ hab̃e consortes. Multiꝰ enim
que uob̃ suppetunt desunt ⁊ & in qͦrũdã
indigentia mat̾ia uob̃ data ẽ. diuine bo¬
nitatis imitande. ut ꝑ uos etiam in alioᷤ
beneficia diuina transirent : & bene cdis¬
pensantes temporalia. ac quiretis ȩt̾na. Er¬

Expanded text:
gaudetis, date operam ut possitis gaudigaudetis, date operam ut possitis gaudiorum vestrorum habere consortes. Multis enim, quae vobis suppetunt, desunt, et in quorumdam indigentia, materia vobis data est divinae bonitatis imitandae: ut per vos etiam in alios beneficia divina transirent, et bene dispensantes temporalia, acquireretis aeterna.
Abbreviated transcription (Latin):
rantis. cui petuniã ⁊ minuisse ⁊ auxisse pec¬
catũ ẽ. uͥ aut mis̾ sit amittẽdo ꝙ dedie: aut ĩ¬
misicor accipiẽdo ꝙ ñ dedit. fugiẽda ꝓrs ẽ. ̃iqͥtas
fenorĩ & lucrũ ꝙ oĩ caret humanitate uitan¬
dũ ẽ. Multiplicat᷑ qͥdẽ facultas iniꝰtis & tͥsti¬
bus in crem̃tis⁊ s m̃tis substancia ꝯtabes¬
cit: qm̃ fenꝰ pecunie. fuꝰ ẽ. aiẽ. Qͥd enĩ de
pħa manifestat. Qui cũ dicẽt dñe qͥs habi¬
tabit intab̾nacło tuo. aut quis requiescet
inmonte sc̃o tuo: responso diuine uocis in¬
struit᷑: & eum ad ȩt̾nã reqͥem ꝑtin̾e cognoᷤ¬
cit. qͥ int̾ alias pie ou̾satioĩs regulas pe¬
cuniã suã ñ dedit adufurã. Et a tab̾n acło
d̃i ostendit᷑ alienꝰ. & a sco monte eiꝰ extͣneꝰ.
qui dolosũ questũ de pecunie sue captat
usuris. Et dũ ꝑ aliena cupit dampna di¬
tari: et̾na dignus ẽ. egestate puniri. Noᷤ

Expanded text:
rantis, cui pecuniam et minuisse et auxisse pecrantis, cui pecuniam et minuisse et auxisse peccatum est: ut aut miser sit amittendo quod dedit, aut miserior accipiendo quod non dedit. Fugienda prorsus est iniquitas fenoris: et lucrum quod omni caret humanitate vitandum est. 54 Multiplicatur quidem facultas injustis et tristibus incrementis, sed mentis substantia contabescit: quoniam FENUS pecuniae funus est animae. Quid enim de  manifestat: qui cum diceret, Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo ? responso divinae vocis instruitur, et eum ad aeternam requiem pertinere cognoscit, qui inter alias piae conversationis regulas, pecuniam suam non dedit ad usuram; et a tabernaculo Dei ostenditur alienus, et a sancto monte ejus extraneus, qui dolosum quaestum de pecuniae suae captat usuris; et dum per aliena cupit damna ditari, aeterna dignus est egestate puniri. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
& młtiplicare opes suaᷤ inmodicis optat aug¬
rarũ arte ditescat. ut ñ ho̾iũ laborantium
captet necessitates : ne ꝑdolosa beneficia. la¬
queos incidat insolubiliũ debitoꝵs: s illius
sit creditor. illiꝰ fenerator qͥdicit. date ⁊ da¬
bit᷑ uob̃̾: & qua mensura m̃si fueritis ead reme¬
estimat diligendũ. ñ uult hab̾e ꝑpetuũ.
Quantalibet adiciat. qͣntalib ꝯdat & con¬
gerat ⁊ in obs de hoc mundo & egenꝰ abs¬
ñ accipiet oĩa: neq descendet cũ eo gła do
mꝰ eiꝰ. Q si benignꝰ eẽt anime sue. illi bona
sua trederet: qui & ideneꝰ fide iussor est
pauꝑum.⁊ largissimꝰ redditor usuraꝵ. S
iniꝰta & ĩpudens auaritia. q̃ beneficiũ se
dicit p̃stare cũ decipit: ñ credit deo u̾acit̾
ꝓmittents. & credit hõi trepide paciscenti.
Dũq cerciora estimat p̾sentia quã fut᷑a:
merito in hoc freqͣnt̾ incͤrit. ut ei cupiditaᷤᷤ
inusti lucͥ. ñ iniusti causa sit dampii yñ

Expanded text:
et multiplicare opes suas immodicis optat augrarum arte ditescat, ut non hominum laborantium captet necessitates, ne per dolosa beneficia laqueos injiciat insolubilium debitorum, sed illius sit creditor, illius fenerator, qui dicit: Date, et dabitur vobis; et qua mensura mensi fueritis, eadem remeaestimat diligendum non vult habere perpetuum. Quantalibet adjiciat, quantalibet condat et congerat, inops de hoc mundo et egenus abserierit non accipiet omnia, neque descendet cum eo gloria ejus . Qui si benignus esset animae suae, illi bona sua crederet, qui et idoneus fidejussor est pauperum, et largissimus redditor usurarum. Sed injusta et impudens avaritia, quae beneficium se dicit praestare cum decipit, non credit Deo veraciter promittenti, et credit homini trepide paciscenti; dumque certiora existimat praesentia quam futura, merito in hoc frequenter incurrit, ut ei cupiditas injusti lucri non injusti causa sit damni. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
diuine ag̾e largitati: ꝓfructibꝰ qͦs in usꝰ
hoĩũ scdm sũme ꝓuidentie tẽꝑam̃tũ t̾ra
ꝓdux̃. Qͦd ut ꝓmpto aĩo noᷤ fac̾e̾ monstre¬
mus: ñ solũ ꝯtinentiã ieninii. s etiam
elemosinaꝵ curã oportet assumi: ut de
terra qͦq cordis nr̃i germ̃ iꝰticie. & fructꝰ
caritatis oriat᷑ : & miscłiam dĩ pauꝑum
ipsiꝰ miserendo m̾eam᷑. Efficacissima enĩ
ẽ. ad ex orandũ dm̃ pꝰtulatio: cui pietatis
oꝑa suffragant᷑. Qm̃ qͥsuũ ab inope ñ a¬
uertit animũ: cito ad se dñi conuertit
dicat᷑i in potestate ponit᷑ iudicandi: Da-¬
te inqͥt & dabit᷑ uob̃. Qͣm cito diffidentie
sollicitudo & auaritie ẽ. amputata cun¬
ctacio: ut qđ reddit᷑am se ꝓmittit u̾it̃as.
sec᷑a expendat humanitaᷤ. Constans esto
qđ metaᷤ: sparge qđ colligas. Noli metu¬
ere dispendiũ: noli de dubio suspirare ꝓ¬
uentu. Substancia tua cũ bene erogat᷑:

Expanded text:
divinae agere largitati pro fructibus quos in usus divinae agere largitati pro fructibus quos in usus ho. Quod ut prompto animo nos facere monstremus, non solum continentiam jejunii, sed etiam eleemosynarum curam oportet assumi, ut de terra quoque cordis nostri germen justitiae et fructus charitatis oriatur, et misericordiam Dei pauperum ipsius miserendo mereamur. Efficacissima enim est ad exorandum Deum postulatio, cui pietatis opera suffragantur, quoniam qui suum ab inope non avertit animum, cito ad se Domini convertit dicaturi in potestate ponitur judicandi? Date, inquit, et dabitur vobis . Quam cito diffidentiae sollicitudo et avaritiae est amputata cunctatio, ut quod reddituram se promittit veritas, secura expendat humanitas. CAP. II. Constquod metas, sparge quod colligas. Noli metuere dispendium, noli de dubio suspirare proventu. Substantia tua cum bene erogatur,
Abbreviated transcription (Latin):
apł̃m petrũ uigilias celebremꝰ. Qui sicut
uib. indesment̾ pastorales p̃tendit excu¬
bias : exoraturꝰ dep̃catioĩbꝰ suis: ut eccłia
di q̃ ipsiꝰ ẽ. p̃dicationibꝰ instituta ab om̃i
lectissimi multũ utilitatis p̃bet doc¬
trina legalis : cũ quedã de mandato uet̾
ad nouam obsuantiã tͣnsferunt᷑: & ex ip.¬
sa eccłiastica deuotione monstrat᷑. qđ¬
dñs iħs ñ uenit legem soluere. s implere
Cessantibꝰ enĩ significatiõibꝰ qͥbꝰ saluato¬
ris nr̃i nuntiabat᷑ aduentꝰ : & ꝑactis fi¬
guris qͣs abstulit ipsa p̃sentia u̾itatis:
ea que uł ad regulas mors. uł adsimpli¬
cem di cultũ ratio pietatis instituit ⁊ in
eadem ap̃ nos forma inqͣ st̃ ꝯdita ꝑseue¬
rant. Et qͣ ut̃ ꝙ testam̃to erant ꝯgrua:
nulla st̃ cõmutaciõe uariata. Ex his Aut̾
ẽ. etiã decimi m̃sis sollẽpne ieuiniũ: qd
a nob nunc annua ẽ. consuetudine celebͣn¬
dum. Qͥa plenũ ĩticie ẽ. atq pletatis gr̃as

Expanded text:
olum Petrum vigilias celebremus; qui, sicut ovibus indesinenter pastorales praetendit excubias: exoraturus deprecationibus suis ut Ecclesia Dei, quae ipsius est praedicationibus instituta, ab omni lectissimi, multum auctoritatis praebet doctrina legalis, cum quaedam de mandato veteri ad novam observantiam transferuntur, et ex ipsa ecclesiastica devotione demonstratur, qs non venit legem solvere, sed adimplere . Cessantibus enim significationibus quibus Salvatoris nostri nuntiabatur adventus, et peractis figuris quas abstulit ipsa praesentia veritatis, ea quae vel ad regulas morum vel ad simplicem Dei cultum ratio pietatis instituit, in eadem apud nos forma in qua sunt condita perseverant; et quae utrique Testamento erant congrua, nulla sunt commutatione variata. Ex iis autem est etiam decimi mensis solemne jejunium, quod a nobis nunc annua est consuetudine celebrandum: quia plenum justitiae est atque pietatis, gratias
Abbreviated transcription (Latin):
expletꝰ ẽ. numerꝰ. sacͣtissima ordinatione
dispositꝰ. & adutilitatẽ nr̃e erudiciõis im¬
pensꝰ: ut dũ adño in hoc spacio mora p̾¬
sentie corporał extendit᷑ : fides resurrecti¬
onis docum̃tis necessariis muniret᷑. Mors
enim xp̃i multũ discipłoꝵ corda turbaue¬
rat: & de supplicio crucis. de emissione sp̃c.
de examinati corporis sepultura. gͣuatis
mestitudine mentibꝰ qͥdã diffidentie torpor
ob repserat. Nã cũ scẽ mulieres sic̃ euangłi¬
ca pandit hystoria. reuolutũ amonum̃to
lapidẽ. & sepulchrũ corpore uacuũ. & iu
uientis dñi testes angłos nuntiarent: u̾ba
earum apłis aliisq discipłis deliram̃tis
similia uidebant᷑. Quã utiq hesitacionẽ
humana infirmitate nut antẽ. neqͣquã
ꝑmisisset sp̃s u̾itatis p̃dicatoꝵ suorum
in eẽ. pectorib: nisi illa trepida sollicitu¬
do & curiosa cunctatio. nr̃e fidei funda¬

Expanded text:
 est numerus, sacratissima ordinatione dispositus, et ad utilitatem nostrae eruditionis impensus: ut dum a Domino in hoc spatium mora praesentiae corporalis extenditur, fides resurrectionis documentis necessariis muniretur. Mors enim Christi multum discipulorum corda turbaverat, et de supplicio crucis, de emissione spiritus, de exanimati corporis sepultura gravatis moestitudine mentibus quidam diffidentiae torpor obrepserat. Nam cum sanctae mulieres, sicut evangelica patefecit historia, revolutum a monumento lapidem, sepulcrum corba earum apostolis aliisque discipulis deliramentis similia videbantur. Quam utique haesitationem humana infirmitate nutantem, nequaquam permisisset Spiritus veritatis praedicatorum suorum inesse pectoribus, nisi illa trepida sollicitudo et curiosa cunctatio nostrae fidei funda
Abbreviated transcription (Latin):
płis t̾ciꝰ inuia dñs comes iungitur: & ad
omnẽ nr̃e ambiguitatis caliginẽ det̾gen¬
dam. pauentiũ ac trepidantiũ tarditas in¬
crepatur. Flammã fidi illuminata corda
concipiunt: & que erant trepida reserante
scͥpturas dño efficiunt᷑ ardentia. Infracti¬
one quoq: panis conuescentiũ aꝑiuntur
obtutus: multo feliciꝰ eoꝵ ocłis patefactis
qͥbꝰ nature sue manifestata ẽ. głificatiõ. ꝙͣ
illoꝵ gen̾is nr̃i pͥncipũ qͥbꝰ p̃uaricatioĩs
miracła cũ discipłi trepidis cogitatioĩb
estuarent. ⁊ apparuisset in medio eoꝵ dñs.
dixissetq pax uob̃. ne hoc remaneret in
it cogitaciones au̾itate discordes ⁊ ingerit
dubitanciũ ocłis. manentia manibꝰ suis
& pedib crucis signa. ⁊ ut diligentiꝰ ꝑtͣctet᷑
inuitat: qͥa ad sananda infideliũ cordiũ
uulnera. clauor & lancee erant seruata
uestigia ⁊ ut ñ dubia fide s constantissi¬
ma scientia teneretur: eã naturã in dei
patͥs conseissurã throno. que iacuerat

Expanded text:
nus comes jungitur , et ad omnem nostrae ambiguitatis caliginem detergendam, paventium ac trepidantium tarditas increpatur. Flammam fidei illuminata corda concipiunt; et quae erant tepida, reserante Scripturas Domino, effi ardentia. In fractione quoque panis convescentium aperiuntur obtutus; multo felicius horum oculis patefactis, quibus naturae suae manifestata est glorificatio, quam illorum generis nostri principmiracula, cum discipuli trepidis cogitationibus aestuarent, et apparuisset in medio eorum Dominus dixissetque, Pax vobis : ne hoc remaneret in it cogitationes a veritate discordes, ingerit dubitantium oculis manentia in manibus suis et pedibus crucis signa, et ut diligentius pertractetur invitat: quia ad sananda infidelium cordium vulnera, clavorum et lauceae erant servata vestigia: ut non dubia fide, sed constantissima scientia teneretur, eam naturam in Dei Patris consessuram throno, quae jacuerat
Abbreviated transcription (Latin):
nature copulabat᷑ infilio. Qa gͥ. xp̃i ascen¬
sio nr̃a ꝓuectio ẽ. & qd p̃cessit gła capitiᷤ.
eo spes uocatur & corporis: dignis dilec¬
tissimi exultemꝰ gaudiis. ⁊ pia grãrum
actione letem᷑. Hodie enim ñ solũ para¬
disi possessores firmati sumꝰ. s etiam ce
boli amiseramꝰ in uidiam. Nã quos iu¬
rulentꝰ inimicꝰ pͥmi habitacłi felicitate
deiecit. eos sͥ ocorporatos cli filiꝰ ad patͥs

Expanded text:
 in Filio. Quia ergo Christi ascensio nostra provectio est, et quo praecessit gloria capitis eo spes vocatur et corporis; dignis, dilectissimi, exsultemus gaudiis, et pia gratiarum actione laetemur. Hodie enim non solum paradisi possessores firmati sumus, sed etiam cboli amiseramus invidiam. Nam quos virulentus inimicus primi habitaculi felicitate dejecit, eos sibi concorporatos Dei