comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicẽ er egerit. pr̃are fideiom¬
issario cogetur. uł si ñ ex ege¬
rit. actionẽ cetere. ad cum li
tis eĩ piculũ spectare iniqu¬
um c̃ si nõculpa legataruli
ꝑierit. ¶ Scruo hrois fidei ꝯ¬
missũ utilit̾ non ⁊elinꝗt᷑.
nisi fidei eius ꝯmi sẜit. ut ser¬

Expanded text:
dicem exegerit, praestare fideicommissario cogetur uel, si non exegerit, actione cedere: ad eum enim litis periculum spectare iniquum est, si non culpa legatarii lis perierit. Seruo heredis fideicommissum utiliter non relinquitur, nisi fidei
Abbreviated transcription (Latin):
reliqdnõ tn hoc aĩo. quasi
uellet extĩguere fiteiomis.
poterit dici deberi nisi forte
durat. tã ⁊ si alicãta sit. Cu
tñ qdam nom̃ debitoris ex¬
ẽgissi. ⁊ ꝓ deposito pecuma
hũssi. pͥutauĩt ẜfidei ꝯmis¬
sipetitionẽ suꝑẽe. maxime
uttro pecumia obtulerat. qͣ

Expanded text:
reliquit, non tamen hoc animo, quasi uellet extinguere fideicommissum, poterit dici deberi: nisi fortedurat, tametsi alienata sit. cum tamen quidam nomen debitoris exegisset et pro deposito pecuniam habuisset, putaui fideicommissi petitionem superesse, maxime ult
Abbreviated transcription (Latin):
morcretur. s intelligi ho pͥ¬
sit. puta qr sic relictum ẽ. ut
relinquatur filio. uii uolor
ere. defendetur in id tp̃c ficei¬
ꝯmissum relictum ec̃ in quo
sun iuris fulius efficitur.¶si
cui ita furͣt fidci ꝯmissũ reli¬
ctum. si morte patris. siu
ris fuĩt esfectus. ⁊ emã cipa¬
tionesi iuris fc̃s nõ uiden

Expanded text:
ellegi hoc possit, puta quia sic relictum est 'ut relinquat filio' uel 'uolo ere', defendetur in id tempus fideicommissum relictum, quo sui iuris filius efficitur. Si cui ita fuerit fideicommissum relictum: 'si morte patris sui iuris fuerit effectus' et emancipatione sui iuris f
Abbreviated transcription (Latin):
tem patris futurum c̾e̾t.
Et Suta fuit fideis missũ
meo. uł ab intestato.ułitã.
adq̃ cumq quoquo iure bo¬
na meaꝑuenerit hacratio¬
ne ⁊ cius ꝗ posteanatus eit

Expanded text:
. Si ita fuerit fideicommissum meo uel ab intestato' uel ita: 'ad quemcumque quoquo iure bona mea perueniant': hac oratione et eius, qui postea natus erit
Abbreviated transcription (Latin):
interdũ s psib testatoro¬
sensit.q̃ uis unũ legatum
sit tñ ad ꝑsecutionẽm eus
plures admitrũturut or¬
ta si .x. fuerũt eiusoe rersti¬
pulãdi.⁊ hr̃s uł fidelomil¬
sarius rogatus ẽ. ut cisso¬
lueret. hic eĩ ⁊ si omĩurnt¬
c̃. ⁊ de om̃ibo sen sit testatõ
fidei omissũ relictũ. oms
petere poterũt. Hutru mo¬

Expanded text:
 pluribus testator hosensit, quamuis unum legatum sit, tamen ad persecutionem eius plures admittantur. ut puta si decem fuerunt eiusdem rei stipulandi et heres uel fideicommissarius rogatus est, ut eis solueret: hic enim si omnium interest et de omnibus sensit testator, fideicommissum relictum omnes petere potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
let eism̃c suffragarim cĩ post
cã prctationẽ adiccturũ testa¬
tore fuisse res corporales si duz
regatuosit meino hrditatẽre¬
scituere ⁊ rursus titio cõ hrsciꝰ
rogatus sit ptẽ suã. aut ptisp¬
tem restituere. in hãc quorp
tem q̃ a cob̃rde ex fideiꝯmisso¬
tus rescripsit. no deƀe restituere¬

Expanded text:
tiae suffragari: neque enim post eam praefationem adiecturum testatorem fuisse res corporales, si dumrogatus sit Maevio hereditatem restituere et rursus Titio coheres eius rogatus sit partem suam aut partis partem restituere, an hanc quoque partem, quam a coherede ex fideicommissotus rescribsit non debere restituere
Abbreviated transcription (French):
hrs ent dapnas estodare fidei
ꝙeius ꝯmitto utidet q̃ tas
sũmas dictaucro dedero. ari¬
stores quor corporales ꝯtimͣ
aitut p̃dia mãcipia ueste̾.ir¬

Expanded text:
heres erit, damnas esto dare fideique eius committo, uti det, quantas summas dictauero dedero.' Aristo res quoque corporales contineri ait, ut praedia mancipia uestem ar
Abbreviated transcription (Latin):
pret̾iri. uescendi gra. equed¬
minu pmittet. S ⁊ubiur¬
guet.exalus quo causisp¬
miter eum optetut editit
sutiãtur ne agri incultist
caĩs pretor aditus diminuti¬
onc̃ pmitret. n ẽi sinc pmis¬
su eius. debet diminutio fici.

Expanded text:
praeteriri. uescendi gratia aeque deminui permittet. sed et ubi urguet, ex aliis quoque causis permittere eum oportet, ut aedificia sarciantur, ne agri inculti sint, causis praetor aditus deminutionem permittet: neque enim sine permissu eius debet deminutio fieri.
Abbreviated transcription (Latin):
tor recep̾. q̃ bona fide ex fundo
pcipi potuit ex eo de quopupil¬
le sit obstrictus ꝗͣtum de pecu¬
lio ẜui ẜuari possit eid̾ẽ tutori
terposito curatore adolescens

Expanded text:
tor percepit, quam bona fide ex fundo percipi potuit, ex eo, de quo pupillae sit obstrictus, quantum ex peculio servi servari possit, eidem tutori terposito curatore adulescens
Abbreviated transcription (Latin):
datio deb̾et offerri legatario.
si sufficit siue desideram̃̾t. eiũ.
satisdesidẽt. ¶Si debitori li¬
beratio. sit. relicta nõ est exi¬
genda  cautio.qr b̃t penes se
legatũ. O ppe siꝯuẽiatur ex

Expanded text:
datio debet offerri legatario, sed sufficit, sive desideravit et satis desideret. Si debitori liberatio sit relicta, non est exigenda cautio, quia habet penes se legatum: quip
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Decaut satisdatiolo¬
cum hr.siiusta cã esse uide¬
bitur. naminiquum erat.
õĩmodocauerinõdum illa¬
tu ꝯtrou̾sia litis cũ posfint
eluxorie mine fieri. Ideoꝙ
eam rem. pretor. ad cogniti¬
onem fuam reuocat.¶Si d¬
duo ex testõ hrditatem in
solidum sibi uendicent.i
forte ꝙ eiu sdem nõĩs sint.
tam inpossessorem. q̃ inpe¬
titorem ꝯpetunt actiones
⁊ creditorib. ⁊ legatariis.
Siqs pecuniam suam sol¬
Siueropecumam br̃ditari¬
am soluat. ułrem tradat q¬
dam nõputant cauenduz.
qr nec teneripõt eonõie uic¬
tus. cum nõ possideat.uł do¬
lo fȩcit quominus posside
soluat. Qdsiposteatenebit
culpe nõie. s cũ denõie inter

Expanded text:
autem satisdatio locum habet, si iusta causa esse videbitur: nam iniquum erat omnimodo caveri nondum illata controversia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam revocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi vindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditoribus et legatariis. si quis pecuniam suam solsi vero pecuniam hereditariam solvat vel rem tradat, quidam non putant cavendum, quia nec teneri potest eo nomine victus, cum non possideat vel dolo fecerit, quo minus possideat. solvat: quod si postea, tenebitur culpae nomine. Sed cum de nomine inter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊lib̾ee iussus sit fauor ub¬
eindensad eptiolib̾tatis o¬
stenditur legatũ ppdefũc¬
ti uoluntate̾.prẽualebit.¬
¶ẜuoaliẽo hrde instituto pͦ
mortẽ dm̃i eius cui hrdit¬

Expanded text:
et liber esse iussus sit, fauor libeuidens ademptio libertatis ostenditur, legatum propter defuncti uoluntatem praeualebit.Seruo alieno herede instituto post mortem domini eius cui ad
Abbreviated transcription (Latin):
derc solitũ eẽ ostitutũ eẽ. ut
des legatariodarẽt. sic michi
placet.⁊ ĩ laña fieri.ut ex eaꝙ
adusũ amnuũ mulieri satis
ẽẽt ca sumeret.nõ cĩ declucto
eoꝙ aduiriusũ opus ẽet. re¬
liquũ uxori legatũ ẽet.sq¬

Expanded text:
um esse, constitutum esse, ut edes legatario darent. sic mihi placet et in lana fieri, ut ex ea quod ad usum annuum mulieri satis esset, ea sumeret: non enim deducto eo, quod ad uiri usum opus esset, reliquum uxori legatum es
Abbreviated transcription (Latin):
res nõdũ õcisas nisiq̃ minu¬
tati ocidũtur inderi ei legatas
cui ligna legata sũt. egoaũt
arbitror hec quor bo ni appła¬
tione ꝯtineri ꝙ nodũ mimi¬

Expanded text:
res nondum concisas, nisi quae minutatim conciduntur, uideri ei legatas, cui ligna legata sunt. ego autem arbitror hoc quoque ligni appellatione contineri, quod nondum mi
Abbreviated transcription (Latin):
ei destinassiadusũ uxoris. fi
om̃is omixta eẽt nodissum¬
lem c̃ẽ deli futionẽ cum penꝰ
legata eẽt ⁊ multas res q̃ pe
na diffuidiss hiturus usu p̾c¬

Expanded text:
ea destinasset ad usum uxoris, sed omnis commixta esset, non dissimilem esse deliberationem, cum penus legata esset et multas res quae pna diffudisset habiturus us
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qr cͥtum statũ usq adbue
hũit. ¶Apfecto uero p̾torio
uł eoq ui ce p̃fecti ex madi¬
to.pricipis cognoscit. Itap
tun amittere ciuitatẽ ⁊ ideo
nec testi faciendi ius necus
tus codicillos ibi feceritam
dulgẽtia in pr̃is rescitutus
huscẽ codicillis duratibro
cesẜit. põt defendi ficciomis¬
sum uałe si mõ in eade uolũ¬
tatedurãuit. ¶Sciendum
ẽ aũt. eoꝵ fidei ꝯmitte que
posse.ad quos aliqd puctu¬
rum ẽ morte eius ułdu̾ eis
datur. uł dũ cis nõ. adimr¬
ueꝵ inferioris quoq ficciõ¬
mittere possumus. si ⁊cuil
ꝗ nõdum natus ẽ ficciom¬
itti posse.simonatus nobis
successurus sit. ¶Illud ctei¬
dubitãtẽ dicitur. siqs inte¬
stati̾ decetens abeoq primo
gradu ei succedere potuit.
fidei omissũ reliq̾rit. s illo

Expanded text:
ertum statum usque adhuc habuit.A praefectis uero praetorio uel eo, qui uice praefectis ex mandatis principis cognoscet, item a statim amittere ciuitatem et ideo nec testamenti faciendi ius nec fitus codicillos ibi fecerit et indulgentia imperatoris restitutus isdem codicillis durantibus decesserit, potest defendi fideicommissum ualere, si modo in eadem uoluntate durauit.Sciendum est autem eorum fidei committi quem posse, ad quos aliquid peruenturum est morte eius, uel dum eis datur uel dum eis non adimituruerum inferioris quoque fidei committere possumus.Sed et eius, qui nondum natus est, fidei committi posse, si modo natus nobis successurus sit.Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo
Abbreviated transcription (Latin):
cre rogatus fuisses. Ideoz
⁊ si suspectam m euui h̾rdi¬
tatem dixeris.eog: te no
optet cam adire.¶Sđ si
menius ge rogauerit. et
suam hrostatem ⁊ titia
uteris legis falcidieom¬
odo. ⁊pte quartam meui¬
ane brditatis retinebis.
dimidia ⁊ quartam ex fi¬
deiꝯmissorestitues. nec
int̾ erit eicem utrãq p̃r¬
ditatemi. alianmertia¬
nã. alii titianam. regat
cogeris eam adire ⁊ restitu¬
erẽ ei.cui regatus fuĩs. Is
aũt cuititianã broitate
restituere rogatus fũis. ñ
poterit ꝑꝑ opellere ad adeũ¬
dum. ¶Si extrebellianoi
broitatemn restituit hr̃s⁊

Expanded text:
re rogatus fuisses: ideoque et si suspectam Maeuii hereditatem dixeris, cogi te non oportet eam adire.Quod si Maeuius te rogauerit et suam hereditatem etuteris legis Falcidiae commodo et partem quartam Maevianae hereditatis retinebis, dimidiam et quartam ex fideicommisso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maevianam, alii Titianam rogatuscogeris eam adire et restituere ei, cui rogatus fueris: is autem, cui Titianam hereditatem restituere rogatus fueris, non poterit te compellere ad adeundum. Si ex Trebelliano hereditatem restituit heres et
Abbreviated transcription (Latin):
Ceũ. Seic dulcissime. poculũ
aureũ ꝙelegerit fidci hrdũ
ꝯmitto ut darẽt. q̃ro cum ĩ
hrditate nõ sint nsi trulle.
sciphi.modioli.flale. ãscia
exbis spẽb eligẽre possit. R.
cũ om̃ia potin patapoculadi¬
cũtu posse eã ex his cligere.

Expanded text:
um. 'Seiae dulcissimae poculum aureum quod elegerit fidei heredum committo ut darent.' quaero, cum in hereditate non sint nisi truellae scyphi modioli phialae, an Seia de his speciebus eligere possit. respondit, cum omnia potui parata pocula dicuntur, posse eam ex his eligere.
Abbreviated transcription (Latin):
iniegiũ datur ĩboms tutoris. s
⁊ eius qui ꝓ tutela negotĩ ge¬
ssit.ł ex curatioe pupilũ pupille¬
ue furiosi furiose uedebebit si
eonõie cautum n̾o sit.

Expanded text:
ilegium datur in bonis tutoris, sed etiam eius, qui pro tutela negotium gessit: uel ex curatione pupilli pupillaeue furiosi furiosaeue debebitur, si eo nomine cautum non sit.
Abbreviated transcription (Latin):
re publico.seq̃ no põt.posteaq̃
remitti posse cautione plãcu
tutor eius ꝯditiõe in ꝑscã pu

Expanded text:
re publico sequi non potest, postquam remitti posse cautionem placuitutor eius condicionem in personam pu
Abbreviated transcription (Latin):
siꝑcipiendis ꝙ fructib fimi¬
ãtur.sicũ maior fr morte
pͥuẽtus est oĩa que relicta st
adpupillũ ⁊ tutores ei ꝯfestĩ.
post mortẽ frĩs tran sisse.

Expanded text:
cipiendisque fructibus, finiantur: sed cum maior frater morte praeuentus est, omnia, quae relicta sunt, ad pupillum et tutores eius confestim post mortem fratris transisse.
Abbreviated transcription (Latin):
tutores postulãtur.¬
Hrimĩ igiturtractemus. Un
descendat suspecticrim.⁊ ap̃quo
postulariꝗs possit. suspectustu¬
na suspecti. Ociend̃ est suspec¬
ti crm. exlege. xii. tãbulaꝵ desce¬
dere. Gamus aũt ius remouie¬
dũ suspectos tutores rome p̾tori.
ap̾legegatũ posulis suspectus
marcho posuli affrice rescripsit.
posseqa mãdata nirisdictioner
offm̃.ad eũ tõtũ uiris dicendi
trãsit. Ergo ⁊ sip̃tormãdat um¬
dictionẽ simili mõdicendũ est
suspectũ posse apudcũ postulai̾
cui mãdata est cum cĩ sit ĩ pin¬
tia hoc rescriptũ oseq̃serit dicẽ.
⁊ cũ cui. ap̃tore mãdata ẽ iuris¬
dictio. possede suspecto cognosce.¬

Expanded text:
tutores postulantur.Primum igitur tractemus, unde descendat suspecti crimen et apud quos postulari quis possit suspectus tuti.Sciendum est suspecti crimen e lege duodecim tabularum descendere.Damus autem ius remouendi suspectos tutores Romae praetoribus, apud legatum proconsulis suspectus Maurico proconsuli Africae rescripsit posse, quia mandata iurisdictione officium ad eum totum iuris dicundi transit. ergo et si praetor mandet iurisdictiosuspectum posse apud eum postulari cui mandata est: cum enim sit in provincia hoc rescriptum, consequens erit dicere et eum, cui a praetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
instratioĩs ⁊ accessioĩs iure
ꝯueĩri posse. at q cet̾os tuto¬
res ꝗ eod̾e̾ test̾o dati sũt. ¶lu¬
tius titius hrdes institit
filios suos pupillans etati
eisq tutores his u̾bis dedit
filus meis tutores sũpto.ga¬
ius menius ⁊ lutius heros i
cui heroti lib̾tatẽ nõ dedit.
fuit aũt heros intra. xxu. q̃¬

Expanded text:
inistrationis et accessionis iure conveniri posse atque ceteros tutores, qui eodem testamento dati sunt. Lucius Titius heredes instituit filios suos pupillaris aetatis eisque tutores his verbis dedit: "filiis meis tutores sunto Gaius Maevius et Lucius Eros", cui Eroti libertatem non dedit: fuit aut
Abbreviated transcription (Latin):
illũ patrinis ꝯtendat exhrda¬
tum ẽc. ⁊ se h̾rdem scriptum.
equũ est. aliũ tutore pupillo
dari recepta patrui excusatio¬
ne ul si nolit excusation̾e pe¬
tere. remoto eo atutela.ita li¬
tem de h̾rditate expedire.
tela no pot. nnisi fortede om̃ib
bomis aut plurima pte eoꝵ ꝯtit¬
uersia sit. ¶Qui se uult excu¬
sare.si płes ht excusationes ⁊
de qbusdã non ꝓluuit alus uti
intra tpr̃a non ꝓhibetur. ¶Li¬
cet datus tutor. adumu̾sum pa¬
trimoniũ datus est.tñ se excus¬
are po̾t. ne ultra cetessimũ lapi¬
dem tutelã gerat. insi meadẽ ꝓ
Et ideo illaꝵ reꝵ dabũt tutores
ĩ puitia presides cius. nec sena¬
tores ultra cetesimum lapidem
urb̾. tutelam gerere cogũtur. ha¬
be̾ti ergotutorem. tutor datur.s
aliaꝑ roꝵ non carumdem datur.

Expanded text:
illum patruus contendat exheredatum esse et se heredem scriptum, aequum est tutorem pupillo dari recepta patrui excusatione vel, si nolit excusationem petere, remoto eo a tutela ita litem de hereditate expedire. tela non potest, nisi forte de omnibus bonis aut plurima parte eorum controversia sit. Qui se vult excusare, si plures habet excusationes et de quibusdam non probaverit, aliis uti intra tempora non prohibetur. Licet datus tutor ad universum patrimonium datus est, tamen excusare se potest, ne ultra centensimum lapidem tutelam gerat, et ideo illarum rerum dabunt tutores in provincia praesides eius. Nec senatores ultra centensimum lapidem urbis tutelam gerere coguntur. Habenti ergo tutorem tutor datur: sed aliarum rerum, non earundem datur.
Abbreviated transcription (Latin):
alicinus rei iniuxit. excusãtur
atutela. donec curam gerunt.
aturus tutele excusationẽ nõ
hre. Rendi. ¶Si incastrisme¬
r̾ctes. nõ abco tutores dentur. ꝗ
in castris merebit excusationẽ¬

Expanded text:
alicuius rei iunxit, excusantur a tutela, donec curam gerunt. aturus, tutelae excusationem non habere respondi. Si in castris merentes non ab eo tutores dentur, qui in castris merebat, excusatione
Abbreviated transcription (French):
bentur. qui nullũ peculium
hnt. ¶si afilio inpub̾e. sub
ꝯditione legatũsit.⁊ filius
bis ectiterit. dem̃ mortuus
est. põt dici. patrez. fa. qͥ. a filio
subꝯditione legauit.asub¬
stituto pure repetut.statĩuo¬
luisse a substitutodari. si filĩ
quamtitatem a substituto
Ia nerpumrs puto  idunt hdititem alicqũtanꝙ isubstituto rebcra

Expanded text:
bentur, qui nullum peculium habent.Si a filio inpubere sub condicione legatum sit et filius heres exstitit, deinde mortuus est, potest dici patrem familias, qui a filio sub condicione legauit, a substituto, pure repetit, statim uoluisse a substituto dari, si filiusquantitatem a substituto i
Abbreviated transcription (Latin):
celsus libro. xui. dig̃.scrip¬
sit.si duos semisses. Od siq
dipondiũ distribuit.⁊ t̾ciũ
sine ꝑte ĩstituit. hic nõ in
aliũ assẽ. s intri entẽ uc̃it
scripsit. nec aristouł paus.

Expanded text:
elsus libro sexto decimo scripsit, sed duos semisses. Quod si quis dupundium distribuit et tertium sine parte instituit, hic non in alium assem, sed in trientem uenit, scripsit, nec Aristo u
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a post annũ decimũ deces¬
sit. Eeticit ꝗ bõa nũtiaret
gan. seu. Quero. ãmorte ti¬
cuniaria. morte ingrate h̾r
eret testatore cccisũ. tabłe test̾i¬

Expanded text:
ipsa post annum decimum decessit: exstitit qui bona nuntiaret Gaii Seii: quaero, an morte Ticuniaria, morte ingratae hereret testatorem occisum, tabulae test
Abbreviated transcription (Latin):
de gr̾a. negligi necẽ ẽ. ¶Dep¬
tis q̃ possõnem auie petieãt
mortem eius. int̾ fectã esse¬
sciens. nõ defenderat. fidei ꝯ
nepti debuit. in restituendi
fisco bõis non eẽ declucend̾.
placuit. Dolus eĩ h̾rdis pu¬
iuire debiti. rationis ẽ. ¶Pre¬
sidis inꝗtate reis illate ee¬
fuctorie debitũ offitui ĩple¬
nerat. q̃uis no pͥuocassẽt h̾r¬
ditate auferri n̾o opte uisũc̃.

Expanded text:
a neglegi necesse est.Neptis, quae possessionem auiae petierat, mortem eius interfectam sciens non defenderat. fideicomnepti debuit, in restituendis fisco bonis non esse deducendum placuit: dolus enim heredis puiure debiti rationis est.Praesidis iniquitate reis illatae caenon defunctorie debitum officium impleuerant, quamuis non prouocassent, hereditatem auferri non oportere uisum
Abbreviated transcription (French):
taliasũt. si te h̾rdem sołu instit¬
ium ⁊scribã utimonum̃tum
michi crtẽti pecuĩa facias nul
uei obligationẽ ca script᷑ rccip̾
siadauctoritatẽ. meãoẜuandã
iotens siuelis facere alit̾atq

Expanded text:
talia sunt. si te heredem solum instituam et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias: nullam enim obligationem ea scriptura recipit, sed ad auctoritatem meam conseruandam poteris, si uelis, facere. aliter atque
Abbreviated transcription (Latin):
bi sũpto ubi mat sua eos ẽẽ
uolet. nullã obligatione
parit s ad auctoritatẽ defu̾cti
ꝯẜuandã id ꝑtinehit. utubi
iusẜit ibi sit nc tn sẽpuolun¬
pudqͣs morari uissit ¶Si̾ãt
ꝓcibariis coꝵ mãnos sigulos
ne sigificãtura p̃quos mat̾
utile crit. magisei ẽ. ut pint̾e

Expanded text:
 mater sua esse uolet' nullam obligationem parit, sed ad auctoritatem defuncti conseruandam id pertinebit, ut ubi iusserit ibi sint. nec tamen semper uolunpud quas morari iussit. si autem pro cibariis eorum in annos singulos ne significantur, apud quos morari utile erit: et magis enim est, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
fractus restitui. s in
pensas. quean quaz
portiones fructuum
fiant. declucende sũt.
igitur. Et simaritus
aliqd inpendit ineũ¬
dem annumatrius¬
ꝙ in pense ꝯcurrent.¬
⁊ ita est simnpensariu
amuliere factarum
ratio hãtur. cum płi¬
fuerit necẽe est.primi

Expanded text:
fructus restitui, sed et impensas, quae, antequam portiones fructuum fiant, deducendae sunt: igitur, si et maritus aliquid inpendit in eundem annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum ratio habeatur, cum plurifuit, necesse est primi
Abbreviated transcription (Latin):
licet titius locuplexsit.qua
de cã nec hrditas ei restitin
soluslib̾ ⁊ hrs scriptus ẽet i¬
nec titras heres ẽet.

Expanded text:
licet Titius locuples sit: qua de causa nec hereditas ei restitui solus liber et heres scriptus esset nec Titius heres esset.
Abbreviated transcription (Latin):
dotis nole certã pecuniã
pmisat. quosda adhibuc¬
rat. ꝗ stipularetur ptem̾
dotis distracto. mio.sibi i
solui. ea nulla data dote ob¬
ierat. eodem marito suob̃¬
de relicto.is ꝙ dũpnosam
hrditatem cius adierat.i
nichominus scipulatoĩb
tenebitur. qm̃ adeundo þr¬
ditatem debitricis. intelli¬
geretur seꝯpensassẽ. necid
fecit. hanc titius in sua
potãte eẽ dicit. ⁊ dotẽ sibi i
reddi postulat. ip̃asematrẽ.¬

Expanded text:
dotis nomine certam pecuniam promiserat, quosdam adhibuerat, qui stipularentur partem dotis distracto matrimonio sibi solui: ea nulla data dote obierat eodem marito suo herede relicto: is damnosam hereditatem eius adierat. nihilo minus stipulatoribus tenebitur, quoniam adeundo hereditatem debitricis intellegeretur secum pensasse: nec fecit: hanc Titius in sua potestate esse dicit et dotem sibi reddi postulat: ipsa se matre
Abbreviated transcription (Latin):
em. alteri suboditione.i
suspectam dicit. ei cuierat
rgatus pure uł indiẽ resti¬
tuere.interim inumu̾sa

Expanded text:
em, alteri sub condicione, suspectam dicit: ei, cui erat rogatus pure uel in diem restituere, interim uniuersa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissũ restitutum fuissi.i
quomagis in reliquu̾o fir¬
mentur iuppͥme defũctoꝵ
prditatem recusarẽt. seui
qdꝙ agendi facultas fider
hrs eet. siue abintestato.
rogatus ꝙ sit restituere h̃r¬
ditatem. ¶Infilii quor fa.
mlitis iuditio. ꝗ de castre̾si
peculiouł qi castrensi testan
sores. extrebellianorestitu¬
ere poterunt h̾rditatem ¶d
illoquerituran his cui ex

Expanded text:
commissum restitutum fuisset, quo magis in reliquum confirmentur supremae defunctorum hereditatem recusare seu quodque agendi facultas fideicheres esset siue ab intestato rogatusque sit restituere hereditatem.In filii quoque familias militis iudicio, qui de castrensi peculio uel quasi castrensi testarisores ex Trebelliano restituere potuerunt hereditatem.De illo quaeritur, an is, cui ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp hoc suum factum cum patre
agere nõ põt antepub̾tat̾e qr
nec finita tutela hoc. abeo exigi
tatem pupilli negotia admi¬
strauerit. iniuditiũ tutele ue̾i¬
et id tm̃ sine quo admistratio
tutele expedirinõ põt. Siuero
post pubtat̾ẽ pupilli is ꝯtuto
eius fuerat fũdos eius uendit̃
ratio iuditio tutele ꝯputabit̃
Et est ueꝵ ea q̃ ꝯnexa sũt uẽire
intutele actionẽ / Si⁊ illudue
ẽ. sicepit negotia adm̾istrare
post tutelã. finitã denolin in¬
ditium tutele m nẽgotior ge¬
stoꝵ action̾ẽ. Optint ẽi eum a
semet ip̃o tutelam exigẽ. S⁊¬

Expanded text:
 hoc suum factum cum patre agere non potest ante pubertatem, quia nec finita tutela hoc ab eo exigitatem pupilli negotia administrauerit, in iudicium tutelae ueniet id tantum, sine quo administratio tutelae expediri non potest: si uero post pubertatem pupilli is qui tutor eius fuerat fundos eius uendiderratio iudicio tutelae continebitur. et est uerum ea quae conexa sunt uenire in tutelae actionem: sed et illud eeperit negotia administrare post tutelam finitam, deuolui iudicium tutelae in negotiorum gestorum actionem: oportuit enim eum a semet ipso tutelam exigere. s
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscat᷑. Semel aũt extitisse tab¬
ulas mortuo testatore desideratu.
ta ⁊si ertare desierũt. Quare ⁊ si
sciat hrs extare tabulas cͥtus ꝙi
signatis alios atꝙ.alios hrdes scu¬
prit.⁊ utruq extet exutroꝙ q̃ si

Expanded text:
 exstitisse tabulas mortuo testatore desideratur, tametsi exstare des‹ie›rint: quare et si sciat heres extare tabulas certusque icibus simul signatis alios atque alios heredes scripserit et utrumque extet, ex utroque quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi relictã est.
nisi alibi testator uolu̾it.nã
si alibi uolu̾it.ibi pranda ẽ.
ubi testatornoluit.uł ubi
uerisimile ẽ eum uoluisse.⁊
ita iuł. scripsit. tam in ꝓprus
quãm aliemis reb legatis.
¶s alibi relicta ẽ. alibi aũt
abhrde translata c̃. dolo. ma.
eius nisi ibi pr̃etur ubi pet̾it᷑.
tur. quo trãstulit E sud peta¬
tur ꝙ pondere numcro. m̃su
raꝯtinetur. si qdem certũ cor¬
pus legatum ẽułuti frum¬
cum cxillo orreo.uł uinũ ex
apotheca illa ibi pr̃abitur. u¬
birclictumẽ.nisi aliamens
fuerit testantia siucronon
fuit certa spẽs.ibi erit prand̾
ubi pet̾itur. ¶ta qͣr si stichus sit
legatus. ⁊ culpa brdis noni
appareat. debebit extimatioẽ
eius pr̃are.¶Si si culpa nulla
interuenerit. cauere hr̃s debi
derestitutione ẜi non extĩa¬
¶O⁊si alienus ẜuus in fuga
tri põt. cauebit aũt sic. ut si
fuerit.apprehensus aut ipse.
suo abhostib capto.ꝯstatis
sisticbus aut pãphilius sege¬
tur ⁊alter exhis uł in fugai

Expanded text:
ubi relicta est, nisi alibi testator uoluit: nam si alibi uoluit, ibi praestanda est, ubi testator uoluit uel ubi uerisimile est eum uoluisse: et ita Iulianus scripsit tam in propriis quam in alienis legatis. sed si alibi relicta est, alibi autem ab herede translata est dolo malo eius: nisi ibi praestetur ubi petitur, tur, quo transtulit. Sed si id petatur quod pondere numero mensura continetur, si quidem certum corpus legatum est, veluti frumentum ex illo horreo vel vinum ex apotheca illa, ibi praestabitur ubi relictum est, nisi alia mens fuit testantis: sin vero non fuit certa species, ibi erit praestandum ubi petitur. Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius praestare: sed si culpa nulla intervenit, cavere heres debet de restitutione servi, non aestimasi alienus servus in fuga tti potest: cavebit autem sic, ut, si fuerit adprehensus, aut ipse quosi Stichus aut Pamphilus legetur et alter ex his vel in fuga
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dis pierit uł non ꝯpeat in¬
chil amplius quam caliere
cum optebit. ¶S⁊ si culpãi
hr̃dis res pierit. statim dãp¬
nandus est. culpa aũt qua¬
an non solum eaque dolop¬
xiria sit. ueꝵ ⁊̃ que leuis est
an nunqd ⁊ diligẽtia quor
erigenda ẽ abhrde. ꝙ ueriu
ẽ ¶It si fundus casmate pie¬
rit.laboait.utiꝙ estimatio¬
nem non debi. ꝙita uer est.
simo non post moram fcãz
id euenerit potuit eĩ eu acce¬
gatum.ignorantedno sub¬
traxissi. ⁊pendidissi. ait. ati¬
licinus aꝑfcm dandam ac¬
derit dñs. uł expecũlio pr̃aret
ꝙ exuenditione eius rei hret.
legatum occidissi om̃ modo
michi non placet.cobr̃deri
teneri cinus culpa fcm non
uerit.⁊ ita inpatorem decre¬
uisse. marcellusscripsit. er¬
gocum ẽet sic relictũ. cum

Expanded text:
heredis perierit uel non compareat, nihil amplius quam cauere eum oportebit: sed si culpa heredis res perit, statim damnandus est.Culpa autem quaan non solum ea quae dolo proxima sit, uerum etiam quae leuis est? an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod uerius est.Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait utique aestimationem non deberi: quod ita uerum est, si non post moram factam id euenerit: potuit enim eum accegatam ignorante domino subtraxisset et vendidisset, Atilicinus in factum dandam acderet dominus vel ex peculio praestaret, quod ex venditione eius rei haberet. legatum occidisset, omnino mihi non placet coheredem teneri, cuius culpa factum non uerit: et ita imperatorem decreuisse Marcellus scripsit.Ergo cum esset sic relictum: 'cum
Abbreviated transcription (Latin):
manumisit. q̃ ꝙ suis nũ¬
mis redemit. no debet aud¬
iri.ut marcelł scribit. Exẽ¬
quatꝙ eũ ꝗ mercedes exi¬
gendoius lib̾toꝵ amiserit¬
¶set ⁊ patronifiliũ q capiti
accusamͣt lib̾tum ꝑatͥmi
negat exibend̾ Si ⁊ lib̾ta
cogitur. patronũ alere. OO
alim̃tis patroni arbit̾ so¬
let dari arbitraturus qͣtũ
sit infacultatibut pmnd̾
possit alim̃ta moderari. q̃
tanidiu prãbunt᷑. q̃ diu
libto sr̃ sit patronodefut.
¶Patre ⁊ matrẽ patrom. cũ
patron̾ ⁊ filui eius mini̾e
suꝑsint alere egẽtes ip̃i si¬
lib̾ti idonei facultatibst¬

Expanded text:
manumisit quemque suis nummis redemit, non debet audiri, ut et Marcellus scribit, exaequatque eum, qui mercedes exigendo ius libertorum amisitSed et patroni filium, qui capitis accusauit libertum paternum, negat exhibendum. Sed et liberta cogitur patronum alere. De alimentis patroni arbiter solet dari arbitraturus, quantum sit in facultatibus, ut perinde possint alimenta moderari, quae tamdiu praestabuntur, quamdiu liberto supersit, patrono des‹i›t. Patrem et matrem patroni, cum patronus et filii eius minime supersint, alere egentes, ipsi si idonei facultatibus
Abbreviated transcription (Latin):
uend ei. ꝗ hrditariam rem
tradat. qr oĩmodounus li¬
beratur.q̃ ad mod̾ sies alie¬
num hrditarium soluatũ
ss sipeͣtitor suã pecuniam sol¬
hãt un retineat ideo necci̾aẽ¬

Expanded text:
uendum ei, qui hereditariam rem tradat, quia omnimodo unus liberatur: quemadmodum si aes alienum hereditarium soluatur? sed si petitor suam pecuniam solhabet unde retineat et ideo nece
Abbreviated transcription (Latin):
h̾rditas. nec ẽi sufficit adfa¬
rum tabulaꝵ iñ sic ẽẽ factũ
testm̃. ut ex eo adiri hrdita
possit. ¶Ad substitutos pu¬
pillares ꝑtinẽt.⁊ si queres
postea pupillis obuenerĩt
n eĩ sus bõis testator substi¬
tuit. Ei im pubis. cũ ⁊ ex here¬
dato substitũe. quis possit.
nisi michi ꝓponas militẽ ẽẽ.
q substituit h̃rdem hac m̃te.
ut ea sola uerlit ad substitu¬
tum ꝑtinẽ. que a se. ad insti¬
tutũ puenerũt. ¶In arroga¬
to quor ĩpub̾e dicimus adsb̾¬
stitutum eius ab. ai̾rogatore
datũ. non debe ꝑtinẽ ea. que
hr̃et. si arrogatus nõ ẽet. set
ca sola. que ip̃e ei decłit at ro¬
gatorisi forte distiguimus
ut ad quartã qde. quam omi¬
m̃o exrescripto diui .pii. debu¬
it ei relinquere. substitutus
hr̃e no possit. suꝑfluũ hãt.¬

Expanded text:
hereditas: nec enim sufficit ad secundarum tabularum vim sic esse factum testamentum, ut ex eo adiri hereditas possit. Ad substitutos pupillares pertinent et si quae postea pupillis obvenerint: neque enim suis bonis testator substituit, sed impuberis, cum et exheredato substituere quis possit: nisi mihi proponas militem esse, qui substituit heredem hac mente, ut ea sola velit ad substitutum pertinere, quae a se ad institutum pervenerunt. In adrogato quoque impubere dicimus ad substitutum eius ab adrogatore datum non debere pertinere ea, quae haberet, si adrogatus non esset, sed ea sola, quae ipse ei dedit adrogator: nisi forte distinguimus, ut quartam quidem, quam omnimodo ex rescripto divi Pii debuit ei relinquere, substitutus habere non possit, superfluum ha
Abbreviated transcription (Latin):
bis decederet ⁊ ita ꝓnũtiauit
¶ul.seuerus decedes. institu¬
tis qbꝰda hroib alũpno suo
qnqͥginta legauerat. eaq
ailio mauro colono suoer
pẽsionibo fũdi debitis ab eo
pr̃ar uoluerat eidẽꝙ mauo
q̃dum legauerat.cũ de brdi¬
tate fiscus qonem mouissi
iussu pcuratoris maurus pe¬
cuniam fiscosoluerat.post¬
eahors scriptus oꝑtinuerat¬
Adunis fiscũ alũpno. autẽ
mortuohrs eius.fideiomis¬
su aobrde mauri petebat.pla¬
cuit ĩpatori. nõ uideri eius fi¬
deiꝯmissũ s⁊ demõstratũ un
accipe posset. ⁊ideohrs seueri

Expanded text:
is deceder‹e›t, et ita pronuntiauit. Iulianus Seuerus decedens institutis quibusdam heredibus alumno suo quinquaginta legauerat eaque ‹a› Iulio Mauro colono suo ex pensionibus fundi debitis ab eo praestari uoluerat eidemque Mauro quaedam legauerat: cum de hereditate fiscus quaestionem mouisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fisco soluerat: postea heres scriptus optinuerat fiscum: alumno autem mortuo heres eius fideicommissum ab herede Mauri petebat. placuit imperatori non uideri eius fidei commissum, sed demonstratum, unde accipere posset: et ideo heres Seueri
Abbreviated transcription (Latin):
toei sit. ¶ fidei ꝯmissũ relic¬
tum. ⁊ ap̃cum cuirelictu
ẽ ex cã lucratiua inuentũ¬
sit. extĩgui placuit. insi de¬
fũctus extimationẽ quo
eius. pr̃ari uoluit. ¶colũp¬
omissũ relictis. ea tmm̃o ã¬
pliss imus ordopr̃ari uolu¬
it. nulla extimatiois facta
m̃tione q̃sinedomus ĩui¬
ria. auferri possũnt.

Expanded text:
tit. Fideicommissum relictum et apud eum cui relictum est ex causa lucratiua inuentum extingui placuit, nisi defunctus aestimationem quoque eius praestari uoluit. Columcommissum relictis ea tantummodo amplissimus ordo praestari uoluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iniuria auferri possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
auł. ¶le aut ille hrs seẽ uiat.
ꝙ siuelit petẽ. ¶Cu inuetois
nulla ambi guitas ẽ. nocibi
aomitti uosũtatis questio
morã. nõ tantum fructus si

Expanded text:
le aut ille heres Seio  velit petere. Cum in verbis nulla ambiguitas est, non debet admitti voluntatis quaestiomoram non tantum fructus, se
Abbreviated transcription (Latin):
hec fui̾t mea faciẽtis postea
testm. ut nouĩ ratum ẽẽ ꝙ¬
tibi sit priore testõ relictu.
qr nũdi uolũtate fideiõmi¬
ssa infirmaretur. s⁊ iux id
sit. ⁊ nũc expostĩore test̾o.fi¬
dei omissũ ei nõ debetur. ⁊ si
idẽ hrdes utroq testõ insti¬

Expanded text:
ec fuerit facientis postea testamentum, ut nolim ratum tibi sit priore testamento relictum, quia nuda uoluntate fideicommissa infirmarentur. sed uix id sit et nunc ex posteriore testamento fideicommissum ei non debetur, etiamsi idem heredes utroque testament
Abbreviated transcription (Latin):
ul triẽtib ul bis que mn regio¬
ne obẜuãtur.ut hus qbus
mutuatus est. si necc̃e hu̾it
mutuari. ut ꝓpupillo ex iu¬
sta cã erogaret ułhis a qbus

Expanded text:
l trientibus, uel his quae in regione obseruantur, uel his quibus mutuatus est, si necesse habuit mutuari, ut pupillo ex iusta causa prorogaret, uel his a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
gauit.titiofund̾do.lego. si
titius decesẜit.seioh̃rs m̃s.
duredũpnas esto. recte trãs¬
latũ legatũ indetur. s si iã
mortuo eocuilegauãt eas¬
dẽ res trastulerit sẽꝓmode
betur. ¶ Sias titiolegant

Expanded text:
erit: "Titio fundum do lego: si Titius decesserit, Seio heres meus dare damnas esto", recte translatum legatum videtur. sed et si iam mortuo eo, cui legatum erat, easdem res transtulerit, Sempronio debetur. Si quis Titio lega
Abbreviated transcription (Latin):
c̃Sisi ꝯtrousia sit de noĩe ĩ¬
terplures. ꝗ ꝓbauerit sẽsisse
de sedefũctũ. ille admitretũ.
¶ꝯͣiet si cui qͣi lib̾to .i. int̾ lib̾¬
to legatũ fint nõ idcirco leg¬
atũ admittit. qr postea anu¬
is abĩꝑatore accep̾it. ña ho¬
nor eiꝰ auctus c̃. nõ ꝯditiomu¬

Expanded text:
si controuersia sit de nomine inter plures: qui probauerit sensisse de se defunctum, ille admittetur. Sed si cui quasi liberto, id est inter libertos legatum fuerit, non idcirco legatum amittit, quia postea anulos ab imperatore acceperit: nam honor eius auctus est, non condicio mu
Abbreviated transcription (Latin):
atq si sepatĩ diriss stichum
turita.lutio titio. ã ꝑdemõ¬
stratione corporis uł artifitii
uł offitu uł necessitudims
uł affinitatis nich̾ in t̃ est.¬

Expanded text:
que si separatim dixisset: 'Stichum,tur ita 'Lucio Titio' an per demonstrationem corporis uel artificii uel officii uel necessitudinis uel adfinitatis, ni
Abbreviated transcription (Latin):
uere.tn  si statu libi ⁊ hrd
culpa.sinc fraute tnẜuimi¬
nus solutũ sit. ⁊ bõa fide red¬
ditas ẽẽ ratices extimatũ fu¬
erit lib̃m fore. Et nisutaob¬
ita maumissus cẽt unquã¬

Expanded text:
et statuliberi et heredis culpa, sine fraude tamen servi minus solutum sit et bona fide redditas esse rationes existimatum fuerit, liberum fore: et nisi ita obita manumissus esset, umqua
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ. curatore ꝯstitui deb̾e qoĩa cure
actiones exerceat. demꝙ scribit
re intendere nec ẽẽ ꝓbibend̃. nul¬
lũ ei phoc premdituũ h̾rditati fi
nã ⁊ adusus ip̃m pupillũsisati
dedissi. recte expiret᷑. Quotiẽs¬
cũꝙ impubes satis nõ dat mit
lit adusanus ꝯmittisibi admrn¬
istrationẽ satis dare deb pupillo.
ectoꝵ si satis nõ det. debet curator
ꝯstitiup q̃ bona admimstrent᷑.
adusarius. aũt si satisdedit resq̃
pupillo possidebit. ¶An aũt uescẽ¬
di cãdiminuere possit.s qercar¬
bom.anomissus ẽ uideamus ⁊ si
qdẽ satis inpubes decłit sũi decre

Expanded text:
 curatorem constitui debere, qui omnia curet actiones exerceat. denique scribirem intendere nec esse prohibendum: nullum enim per hoc praeiudicium hereditati fieri: nam et aduersus ipsum pupillum, si satis dedisset, recte experiretur. Quotiens impubes satis non dat, mitlit aduersarius committi sibi administrationem, satis dare debet pupillo: ceterum si satis non det, debet curator constitui, per quem bona administrentur. aduersarius autem si satis dederit, res, pupillo possidebit. An autem vescendi causa deminuere possit is qui ex Carboniano missus est, videamus. et si quidem satis impubes dedi
Abbreviated transcription (Latin):
nes deb̾e testator uolint qͥtiti¬
tes dũ taxat pẽsionũm arbi¬
trio h̾rois aut legatani. s tulit¬
s si ita sit legatũ. hĩs m̃stitio
x.trina dic dato. utrũ pesiõi
anuo post tric̃mũ debeaturet
putosic accipiend̃ ꝙͣi pater.i
famił. de anua buna triai
dic. sensisse ꝓponatur. ¶Sian
c̾ta q̃ titas legetur. ⁊ quoadẏ¬

Expanded text:
nes debere testator uoluit, quantitates dumtaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit.Sed si ita sit legatum 'heres meus Titio decem trima die dato', utrum pensionibus an uero post triennium debeatur? et puto sic accipiendum, quasi pater familias de annua bima trima die sensisse proponatur.Si cui certa quantitas legetur
Abbreviated transcription (Latin):
GULOS OD
legatũ sit.n.
scriptũ. quoloco detur quocũ¬
q loco petcrur.din debet sicu¬
ti erstipulatu. aut nõie facto

Expanded text:
gulos quid legatum sit neque adscriptum, quo loco detur: quocumque loco petetur dari debet, sicuti ex stipulatu aut nomine facto
Abbreviated transcription (Latin):
te soluta mulieri. legatur
mariti extĩguatur. ⁊ dicit
si dos alii legata ẽet cã q ro¬
gatus sit mulicri restitue.
an lex falcidia.ĩlegatolocũ
ẽ infideiomisso.muuerem
dotisactione ꝯsecuturam.
tiõĩs. in hoc legatosic obẜ¬
uẽtur.atꝙsi dos ip̃i mulis¬
ri fuissi prelegata ⁊ putoꝰ
¶lre. Ide. iuł. querit. simuli¬

Expanded text:
te soluta mulieri legatum mariti extinguatur. et dicit si dos alii legata esset eamque rogatus sit mulieri restituere, an lex Falcidia in legato locum est in fideicommisso, mulierem dotis action‹e› consecuturam. tionis in hoc legato sic obseruentur atque si dos ipsi mulieri fuisset relegata. et puto habere. Idem Iulianus quaerit, si muli
Abbreviated transcription (Latin):
płib rogatus ẽ restituereħ̾r¬
ditatem cogẽte aliquo adi¬
repossit.⁊ in hor ꝗ id nõdesi¬
derauer̾t portionibꝰ falcidie
bñfitiouti siue ip̃iquo desi¬
derent sibi restitui sipe alii
in locum eoꝵ successerũt. ⁊ cũ
bechodie iureutimurut to¬
tum traseat ad eũ ꝗcoegit.¬

Expanded text:
ibus rogatus est restituere hereditatem, cogente aliquo adire possit et in horum, qui id non desiderauerunt, portionibus Falcidiae beneficio uti, siue ipsi quoque desiderent sibi restitui siue alius in locum eorum successerit. et cum hodie hoc iure utimur, ut totum transeat ad eum qui coegit
Abbreviated transcription (Latin):
quoaliqd fłm est tota ora¬
tionẽ falsã efficit. animad¬
utendũ est igitur qd sit de
quo q̃ritur: nã cumita ꝯci¬
ñ sit illius effectus bic ẽ in
neget hoc exprimit. eoꝵ qd̃
que obitiũtur nõ feci.i. ni
chil hoꝵ feci. ¶Siqs aũt pl¬
ura in scipulatũ delucat.i

Expanded text:
quid falsum est, totam orationem falsam efficit. animaduertendum igitur est, quid sit, de quo quaeritur. nam cum ita concinon sit: illius effectus hic est, ut neget, hoc exprimat: 'eorum quid, quae obiciuntur, non feci', id est 'nihil horum feci'. Si quis autem plura in stipulatum deduc
Abbreviated transcription (Latin):
uere fcm ẽc̃ nõ ideo tnuer
erit hoc aut illudfẽm non
c̃e. nã fimul ea possũt ẽc̃ ue¬
ra. q̃uis int̾se otraria sint.
qr cũsignificatio. nõ exu¬
musos exaliquo sũmit᷑
siueri aliqdm̃ sit. uer̃a effi¬
cit totã oratione.sic̾ eꝯĩo.

Expanded text:
uere factum esse, non ideo tamen uerum erit hoc aut illud factum non esse. nam simul ea possunt esse uera, quamuis inter se contraria sunt, quia cum significatio non ex uniuerso, sed ex aliquo sumitur, si ueri aliquid inde sit, ueram efficit totam orationem: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
actio iDant ĩ exceptiõib. ã¬
bigua oratio ẽ. ꝯmodissim.
leget. seio cũducẽtis que ap̃
eũ deposin.trec̾eta legosĩgłe
sũme sepate ꝗde. certa hñt de¬
mõstrationẽ ꝯuĩctione uo¬

Expanded text:
actionibus aut in exceptionibus ambigua oratio est, commodissimum leget: "Seio cum ducentis quae apud eum deposui trecenta lego", singulae summae separate quidem certam habent demonstratione
Abbreviated transcription (Latin):
ne dnĩu ẜuitus extĩta sit.i
pristinũ ius restituendũt
est.⁊ nisi legatarius in põi
ẜuitutem patiatur petẽti
ei legatũ. exceptiodolima¬
l õpponetur.siuero fũdole¬
gato fuitus non restitua¬
tur. actio extestõ suꝑ est.
butiõe relinqͣtux sie ĩ opꝰ.

Expanded text:
ne dominii seruitus exstincta sit, pristinum ius restituendum est. et nisi legatarius imponi seruitutem patiatur, petenti ei legatum exceptio doli mali opponetur: si uero fundo legato seruitus non restituetur, actio ex testamento superest. tutio
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ite cassius ait. si pupillu
curatorẽ petere nõ uult
quo minus cũ eo agat᷑
cogieum ap̾tore debuisse¬
¶Quolibet loco ⁊ tp̃r hũc
curatorẽdari posse.põp.¬

Expanded text:
idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non uult, quo minus cum eo agatur, cogi eum a praetore debuisse.Quolibet loco et tempore hunc curatorem dari posse Pompo
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ ẜm ea que supra ostendimꝰ.¬
¶Quãuis. uuĩt potissimũ eitu¬
telã ꝯmissuꝵ se p̾tordicat. cu
testator delegauit. at tñnon¬
nun qͣ ab hoc recedẽt ut puta
si pat̾minus ꝯsilio pe̾so hoc fe¬
cepit male ꝯu̾sari ignorãte te¬
ea exutus est Hã ⁊ siunũ pat̾ de¬
derit tutorẽ non nunq̃ ei adiũ¬
reꝵ ytalicaꝵ aliũ reꝵaffricanar
curatores eis adiũgẽdos nec pa¬
tris secuti sũt uolũtate ¶Ad
ĩtutorib scriptũ est ⁊ ĩcuratori¬
stinauit. ap̃tore ꝯfirmã dos.¶ip¬
paret igit᷑ pretori cure fuisse ne
tutela pplures administretũ.
Quippe ⁊ sipat̾ nõ destinaut ꝙ
gerere debeat.at tñ idagit᷑ ut
pͥunũ admmstret᷑. sanc ẽi fa¬
cilius.unus tutor⁊actiones
ex̾cet ⁊ excipit ne ꝑmultos tu¬
tela spargat᷑. ¶Sindent atest¬
atore electus tutor.aut gerere
nollet. tũc is gͣerat cui maio
ꝑstutoꝵ tutelã decrem̾tꝰ pretor
igit᷑ iubebit cos ꝯuocari aut si
no coibũt. aut coacti decernẽt¬

Expanded text:
secundum ea quae supra ostendimus.Quamuis autem ei potissimum se tutelam commissurum praetor dicat, cui testator delegauit, attamen nonnumquam ab hoc recedet, ut puta si pater minus penso consilio hoc fecoepit male conuersari ignorante teea exutus est. Nam et si unum pater dederit tutorem, nonnumquam ei adiunrerum Italicarum, alium rerum Africanarum, curatores eis adiungendos, nec patris secuti sunt voluntatem. Quod in tutoribus scriptum est, et in curatoristinauit a praetore confirmandos.Apparet igitur praetori curae fuisse, ne tutela per plures administretur, quippe etsi pater non destinauerit quis gerere debeat, attamen id agit, ut per unum administretur: sane enim facilius unus tutor et actiones exercet et excipit.Ne per multos tutela spargatur, si non erit a testatore electus tutor aut gerere nolet, tum is gerat, cui maior pars tutorum tutelam decreuerit: praetor igitur iubebit eos conuocari aut, si non coibunt aut coacti non decerne
Abbreviated transcription (Latin):
erit hrditatem. nicħ ei q adut
b̾rditatem abstulisse nõ mag̾
q̃si subꝯditiõe fuissi institut.
Ergo titio delib̾anteres ĩmcto
etit. utrũne semis ex substitu
adeu̾te singłishrdib ꝑtesd̾bi
ex debita portiõe hrdem ĩstitua.
⁊pure roges fund dare ei q sub
ratronus satisdatid̃e fidi ꝯmis

Expanded text:
erit hereditatem, nihil ei, qui adit hereditatem, abstulisse, non magis quam si sub condicione fuisset institutus. igitur Titio deliberante res in incerto erit, utrumne semis ex substitutadeunte singulis heredibus partes debiex debita portione heredem instituas et pure roges fundum dare eique sub patronus satisdatione fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
accipenõ põts plane si cẽ eum
ꝗsubiectus dicitur fuerit iu¬
dicatũ. data n̾o uitelligit᷑. Si
⁊ ĩpatrono pendẽte ꝯtͣrou̾sia
ide erit dicenḋ.planeꝙ ad pa¬
troni quo ꝑsonã ꝑtinet diffẽ
notrou̾sia debebit. ¶Si fłm li¬

Expanded text:
accipere non potest. plane si contra eum qui subiectus dicitur fuerit iudicatum, data non intellegitur. sed et in patrono pendente controversia idem erit dicendum. plane quod ad patroni quoque personam pertinet, differri controversia debebit. Si falsum li
Abbreviated transcription (Latin):
Si ꝑtedebita accepta ⁊ alegato
tẽpare ⁊ lib̾tat̃e inponẽ nõ cogi.
ne ẜuũ forte dese male mi̾tum
cogat᷑ maĩmittere. Quidergo
si solocode hroͣc instituto id̃e lp¬
tus petierit. si substitutũ petieit¬
Hebit. eque decreti remedium
pot̾it ꝓcedere. ut acͣcepta debi¬
ta portione cet̾a p. idsubstitu¬
tũ pueniatita ut si forteẜuus
reduni potuissi pr̃aretur lib̾tas
Tessã te uero substitutiõe patro¬
nũ brditatem lib̾ti ãplectentẽ
p̃torq de fidei ꝯmissocognosat
lib̾tatẽ ẜuo eu̾m ponẽ cogat.

Expanded text:
 debita accepta et legato temperare et libertatem imponere non cogi, ne seruum forte de se male meritum cogatur manumittere. quid ergo si solo eodem herede instituto idem libertus petierit? si substitutum habebit, aeque decreti remedium poterit procedere, ut accepta debita portione cetera pars ad substitutum perueniat ita, ut, si forte seruus redimi potuisset, praestaretur libertas: cessante uero substitutione patronum hereditatem liberti amplectentem praetor, qui de fideicommisso cognoscit, libertatem seruo eum
Abbreviated transcription (Latin):
ti .bo.po. accipet quotiẽs pater
eius donũ. munus opas lib̾to
reuendiderit. plane si patroni
filius lib̾titis cã impõita reuẽ¬
diderit nichominꝰ familĩ. bo.¬

Expanded text:
ionem accipiat, quotiens pater eius donum munus operas liberto reuendiderit. plane si patroni filius libertatis causa imposita reuendiderit, nihilo minus familiam bo
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ instrum̃ta.p̃terea ⁊ no¬
mina debitoꝵ q̃ ro. an instru
It̃e debitoꝵ q̃ in fũdo prelega¬
toremã serũt nõ uideri segato
ꝯtim̃. ¶bis ubis domib lega¬
tis fidei hrdum incoꝵomitto

Expanded text:
tuum instrumenta, praeterea et nomin‹a› debitorum: quaero, an instrumitem debitorum, quae in fundo praelegato remanserunt, non uideri legato contineri.His uerbis domibus legatis: 'fidei heredum meorum committo,
Abbreviated transcription (Latin):
gidia filic. mec hrdes crũt. t̾c
meina emediosumito p̾cip¬
itosibiꝙ hẽto fũdos meos il¬
lu ⁊ illũ cũ casuł⁊ custodib
om̃ium hoꝵ fũtoꝵ. ⁊ cũ his

Expanded text:
gidia filiae meae heredes erunt, tunc Maeuia e medio sumito praec‹i›pito sibique habeto fundos meos illum et illum cum casulis et custodibus omnium horum fundorum et cum his
Abbreviated transcription (Latin):
defucti ẽẽ ⁊ intestati broitatem
adagnatũ ꝗ forte trasmare ꝓb¬
ierit. ptine neccium erit pueroẽ¬
bomanũ etem. Si ⁊ absẽti erir ꝑ¬
tuere. Oisi cepit aut hrditate
pet̃e quasi roꝵ possor carbonian
au̾t singulas res rectissime.¬
eũ sũmouendꝰ. Con tentus cio
bet ẽẽ hac prerogatiua ꝙ posso¬
rẽ eum pretor tãtis postitint
Sngitur uult hrditate aut si¬
gulas res petẽ petet ĩꝗd direct.
actione qi hr̃s ut eapetitione
iudicari possit. in qi exlibis
hrs sit. ne presũptio carboma¬

Expanded text:
defuncti et intestati hereditatem ad adgnatum, qui forte trans mare aberit, pertinere: necessarium erit puero Carbonianum edictum. sed et absenti erit pituere. quod si coeperit aut hereditatem petere quasi bonorum possessor Carbonianus aut singulas res, rectissimeeum summouendum: contentus enim esse debet hac praerogatiua, quod possessorem eum praetor tantisper constituit. si igitur uult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa actione quasi heres, ut ea petitione iudicari possit, an quasi ex liberis heres sit, ne praesumptio Carbonia
Abbreviated transcription (Latin):
qsq se solũfiliũdicat. an ⁊ se nã
si solu sedicat filiũ dicend̾ est de¬
bere ꝯtrou̾siã adutriusꝙ pubta¬
tẽ differre. siue petitor siue possõ
sit. Siuero. ait̾ sesolũ. alt se di¬
cat.Si qde ille adoleuĩt qse so¬
lũ dicat. adhuc differt᷑̃. ꝯtrousia

Expanded text:
an et se. nam si se solum dicat filium, dicendum est debere controversiam ad utriusque pubertatem differri, sive petitor sive possessor sit. si vero alter se solum, alter et se dicat, si quidem ille adoleverit qui se solum dicat, adhuc differtur controversia