comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. que ñ .ẽ. in nr̃a potestate: s ã si no¬
limꝰ efficit qͦd potest sic̃ ẽ. necessitas
mortis: manifestũ. ẽ uoluntates nr̃as
qͥb recte uł ꝑperam uinit᷑. sub tali ne¬
cessitate ñ. eẽ. Multa enĩ facimꝰ q̃ si nol¬
lemꝰ ñ utiq facemꝰ.: qͦ pͥmitꝰ ꝑtinet ipsũ
uellẽ. Nam si uolumꝰ. ẽ: si nolumꝰ. ñ. ẽ.¬
Non enĩ uellemꝰ: si nollemꝰ. Si aut̃ de
finit᷑ illa. eẽ. necessitas scd̾m qͣm dicimᷤ
necesfe. et̃. ut ita sit aliqͥd uł ita fiat: nes¬
cio curͤ timeamꝰ ne nob̃ lib̾tatẽ auferat
noluntas. Neq enim et uitã dĩ et p̃sci¬
entiã di sub necessitate ponimꝰ : si dica
sic̃ nec potestas eiꝰ minuit᷑ c̃ dicit᷑ mori
falliq ñ posse. Sic enĩ hoc ñ potest:
ut potiꝰ si posset minoris eẽt utiq po¬
mori et falli ñ pot̾. Dicit᷑ enĩ omp̃c
faciendo qͦd uult: ñ patiendo qͦd ñ uult.

Expanded text:
est, quae non est in nostra potestate, sed etiam si noest, quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus efficit quod potest, sicut est necessitas mortis: manifestum est uoluntates nostras, quibus recte uel perperam uiuitur, sub tali necessitate non esse. Multa enim facimus, quae si nollemus, non utique faceremus. Quo primitus pertinet ipsum uelleon enim uellemus, si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas, secundum quam dicimus necesse esse ut ita sit aliquid uel ita fiat, nescio quur eam timeamus, ne nobis libertatem auferat uoluntatis. Neque enim et uitam Dei et praescientiam Dei sub necessitate ponimus, si dicamsicut nec potestas eius minuitur, cum dicitur mori fallique non posse. Sic enim hoc non potest, ut potius, si posset, minoris esset utique pomori et falli non potest. Dicitur enim omnipotens faciendo quod uult, non patiendo quod non uult;
Abbreviated transcription (Latin):
ntiq ds. Qua ꝓpt̾ et uoluntates nr̃e tã¬
tũ ualent: qͣntũ ds̃ eas ualere uoluit
atq p̃sciuit. Et ideo qͥcqͥd ualent cer¬
tisime ualent. et qͦt facture st̃. ipse om¬
nino facture st̃: qͥa ualituras atq fac¬
turas ipse p̃sciuit. citiꝰ p̃scientia falli
nĩ potest. Qua ꝓpt̃ simͥ fati nom̃ ali¬
cui rei adhibendum placeret. magis di¬
c̾em factũ. eẽ. infirmioris potentioris
uoluntatẽ qͥ eum habet in potestate. qͣm
illo causarũ ordine. quẽ ñ usitato s suo
more stoici fatã appellant. arbitriũ nr̃e
uoluntatis auferrĩ Unde nec illa ne¬
cessitas formidanda. ẽ quã formidan¬
do stoici laborauer̃t causas rerũ ita¬
distinguere. ut qͣs dam substraherent
necessitati. quasdam subderent: atq ĩ
his quas eẽ. sub necessitate noluerũt.
posuert̃ ã nras uoluntates: ne iudeli¬
cet ñ eẽnt lib̃e: si subderent᷑ necessita¬
ti. Si enĩ necessitas nr̃a illa dicenda

Expanded text:
pter et voluntates nostrae tantum valent quantum Deus eas valere voluit atque praescivit; et ideo quidquid valent certissime valent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt: quia valituras atque facturas ille praescivit cujus praescientia falli non potest; quapropter si mihi fati nomen alicui rei adhibendum placeret, magis dicerem fatum esse infirmioris potentioris voluntatem qui eum habet in potestate, quam illo causarum ordine, quem non usitato sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium nostrae voluntatis auferri. Unde nec illa necessitas formidanda est, quam formidando Stoici laborauerunt causas rerum distinguere ita, ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent, adque in his, quas esse sub necessitate uoluerunt, posuerunt etiam nostras uoluntates, ne uidelicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. Sic &̃ cũ dicim necesse. eẽ. ut cũ uo¬
lumꝰ libero uelimꝰ arbitrio. et uerũ
ꝓculdubio dicimꝰ: et ñ ideo ipsum li¬
b̃um arbitriũ necessitati subicimꝰ. :
q̃ adinnt lib̃tatem. Sunt gͥ nr̃e uo¬
luntates. et ipse facuuit qͥcqͥd uolen¬
dofacimꝰ: qͥd ñ fieret si nollem. Qͥd¬
qͥd aut̃ alioꝵ homintĩ uoluntate nol¬
ens qͥsq patit᷑. &̃ sic uoluntas ual&e:
set qͦd uellet: potentiore uolunitate im¬
pediret:. N eosic tñ uoluntas. nͥ uolun¬
tas ee̾t. nec alt̾ius s ciꝰ cis qͥ uellet: & si
ũ poss implere qd uellet. Unde qͥcqͥd
humanis uł angłicis cuiꝰqͣm creati
sp̃c noluntatib. s eiꝰ potiꝰ qui dat po¬
testatem uolentib Non gͦ ꝓpt̾ea ni¬
chib: ẽ. in nr̃a uoluntate: qͥa ds p̃scĩ¬
uit qͦd futum ee̾t in nr̃a uoluntate.

Expanded text:
. Sic etiam cum dicimus necesse esse, ut, cum uolumus, libero uelimus arbitrio: et uerum procul dubio dicimus, et non ideo ipsum liberum arbitrium necessitati subicimus, quae adimit libertatem. Sunt igitur nostrae uoluntates et ipsae faciunt, quidquid uolendo facimus, quod non fieret, si nollemus. Quidquid autem aliorum hominum uoluntate nolens quisque patitur, etiam sic uoluntas ualet, set quod uellet, potentiore uoluntate inpediretur; nec sic tamen uoluntas nisi uoluntas esset, nec alterius, sed eius esset qui uellet, etsi non posset inplere quod uellet. Unde quidquihumanis uel angelicis uel cuiusquam creati spiritus uoluntatibus, sed eius potius, qui dat potestatem uolentibus. Non ergo propterea nihil est in nostra uoluntate, quia Deus praesciuit quid futurum esset in
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dã uͦ angłoꝵ s omĩa maxime d̃ĩ uo¬
luntati subdita st̃: cui ãẽ uoluntates
om̃s subicitunt᷑: qͥa ñ habent potestatẽ
nͥ quã ille. ꝯcedit. Causa itaq rerum q̃
facit nec fit: ds̃. ẽ. I lie uͦ cause et faci¬
uit et fiunt. sic̃ sunt om̃s c̾ati sp̃s: ma¬
rime rationales. Corꝑales autẽ cause
q̃ mag̃ fiunt ꝗͣ faciunt: ñ st̃ int̾ causas
esficientes annumandȩ: qm̃ hoc posst̃
qͦd ex ipsis faciunt sp̃uum uoluntates
Qͦ mͦ gͥ ordo causarũ. qui p̃scienti certͦ
.c̃.dõ. id esficit ut nichil sit in. nr̃a uo¬
luntate: cũ in ipso causarũ ordine mag¬
nũ habeant locũ nr̃e uoluntates: Con¬
tendat gͦ cicero cum eis qui hc̃ causaꝵ
oroinem dict̃ esse fatalem. uł potiꝰ ipsũ
fati noĩe appellant: qͦd nos abhorremꝰ
p̃cipue: ꝓpt̾ uocabulum qͦd ñ in re ue¬
ra. consueuit intelligi. Qs uͦ negat ordi
nem causarũ eẽ. c̾tissimũ. et dĩ p̃scien¬
tie notissimũ: pł eum ꝗͣ stoici detestamꝰ

Expanded text:
dam vero angelorum; sed omnia maxime Dei voluntati subdita sunt: cui etiam voluntates omnes subjiciuntur, quia non habent potestatem, nisi quam ille concedit. Causa itaque rerum, quae facit nec fit, Deus est, aliae vero causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati spiritus, maxime rationales; corporales autem causae, quae magis fiunt quam faciunt, non sunt inter causas efficientes annumerandae; quoniam hoc possunt quod ex ipsis faciunt spirituum voluntates. Quomodo igitur ordo causarum, qui praescienti certus est Deo, id efficit ut nihil sit in nostra voluntate, cum in ipso causarum ordine magnum habeant locum nostrae voluntates? Contendat ergo Cicero cum eis qui hunc causarum ordinem dicunt esse fatalem, vel potius ipsum fati nomine appellant, quod nos abhorremus praecipue propter vocabulum quod non in re vera consuevit intelligi. Quod vero negat ordinem omnium causarum esse certissimum, et Dei praescientiae notissimum, plus eum quam Stoici detestamur.
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ. apetitũ. rationali aut̃ insuꝑ mẽ¬
tẽ. intelligentiã. uoluntatẽ qͥ ñ solum
cȩlum et trã: nec solũ angłm et hoi̾en.
s nec exigui et contẽptibilis animan¬
tis iuscera. nec auis pennulã. nec her¬
be floscłm. ner arboris foluĩ. sine suaꝵ
partiũ ꝯuenientia et quadã ueluti
pace dẽliqͥt: nullo mͦ. ẽ c̾dendꝰ regna
hoi̾ũ eors q dñationes. et seruitutes.
a sue ꝓuidentie legib. eẽ. alienas uo¬

Expanded text:
insuper mentem intellegentiam uoluntatem; qui non solum caelum et terram, nec solum angelum et hominem, sed nec exigui et contemtibilis animantis uiscera nec auis pinnulam, nec herbae flosculum nec arboris folium sine suarum partium conuenientia et quadam ueluti pace dereliquit: nullo modo est credendus regna hominum eorumque dominationes et seruitutes a suae prouidentiae legibus alienas esse uo
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Os itaq sũmꝰ et uerꝰ cũ u̾bo suo
p̃s. c̾ator et factor om̃is aĩe atq om̃is
corꝑis. cuiꝰ st̃ participatioe̾ felices qͥc¬
q st̃ ueritate ñ uanitate felices. qͥ fei
hominẽ rationale aĩal exaĩa et cor¬
ꝑe: qͥ eũ peccantẽ nec impunitũ. eẽ. ꝑ¬
misit. nec sine miscdia. deliqͥt. qͥ bo¬
uis et malis essentiã. cẽ c̃ lapidib uitã
seminalẽ aẽ c̃ arborib uitã sensualẽ

Expanded text:
us itaque summus et verus cum Verbo suo potens, creator et factor omnis animae atque omnis corporis: cujus sunt participatione felices, quicumque sunt veritate, non vanitate felices: qui fecit hominem rationale animal ex anima et corpore; qui eum peccantem nec impunitum esse permisit, nec sine misericordia dereliquit; qui bonis et malis essentiam etiam cum lapidibus, vitam seminalem etiam cum arboribus, vitam sensualem
Abbreviated transcription (Latin):
tati. ipsasq nat᷑ales nequaꝗͣ ab illiꝰ
uoluntate seiungimꝰ qͥ ẽ auctor con
ditorq nat᷑e. Iamuͦ cause noluntarie
aut dĩ st̃ aut angłoꝵ aut hominũ aut
quoꝵq animalium: si tam̃ uolunta¬
seu bonoꝵ qͦs angłos dĩ dicim. seu ma¬
loꝵ qͦs angłos diaboli uł cẽ demones
appellam:. sic et hominũ bonoꝵ scili
cet et maloꝵ: ac ꝑ hoc colligit᷑ ñ . et̾.
causas esficientes om̃iũ que fiunt:
nͥ uoluntarias illiꝰ nat᷑e scilicet qͣ sp̃s
uite. ẽ. Nam aer iste seu uentꝰ dicit᷑¬

Expanded text:
tati, ipsasque naturales nequaquam ab illius tati, ipsasque naturales nequaquam ab illius uoluntate seiungimus, qui est auctor omnis conditorque naturae. Iam uero causae uoluntariae aut Dei sunt aut angelorum ant hominum aut quseu bonorum, quos angelos Dei dicimus, seu malorum, quos angelos diaboli vel etiam daemones appellamus, sic et hominum, bonorum scicet et malorum. Ac per hoc colligitur non esse causas efficientes omnium quae fiunt nisi uoluntarias, illius naturae scilicet, quae spiritus uitae est. Nam et aer iste seu uentus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
que fut᷑a st̃. et que ipse factũs. ẽ. Hac
itaq ratione possemꝰ a fando fatũ ap¬
pellare: nͭ hoc nom̃ iã in alia re sole¬
ret intelligi. quo corda. hõiũ nolumꝰ
inclinari. Non. ẽ autẽ. ꝯsequens. ut si
deo certꝰ. ẽ. om̃iũ ordo causarũ: ideo
nichil sit in nr̃e uoluntatis arbitͥum.
Et ipse qͥppe nr̃e uoluntates in causaꝵ
manoꝵ oꝑm cause st̃. atq ita qͥ om̃s
rerũ causas eẽ. p̃sciuit. ꝓfecto in eis
causis. &̃ nr̃as uoluntates ignorare. ñ
dit nichil fieri si causa efficiens ñ p̃ce¬
dat: satis. ẽ ad eum in hac q̃stioe re¬
darguendũ. Qd enĩ eũ aduiuat. qͦd
dicit nichil qͥdem fieri sine causa. s ñ
omẽm causam eẽ. fatalem. qͥa. ẽ causa
fortiuta: ẽ. nat᷑alis. ẽ. uoluntaria: Suf¬
fic̃ qͥa om̃e qͦd sit: ñ nͥ causa p̃cedente
fieri ꝯfitet᷑. Nos enĩ eas causas q̃ dic̃t᷑
fortuite. unde &̃ fortuna nom̃ accepit.
uł cłi ueri. uł quorlibet sp̃ium uolun¬

Expanded text:
quae futura sunt, et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen jam in alia re soleret intelligi, quo corda hominum nolumus inclinari. Non est autem consequens ut, si Deo certus est omnis ordo causarum, ideo nihil sit in nostrae voluntatis arbitrio. Et ipsae quippe nostrae voluntates in causarumanorum operum causae sunt. Atque ita qui omnes rerum causas praescivit, profecto in eis causis etiam nostras voluntates ignorare non dit, nihil fieri, si causa efficiens non praecedat, satis est ad eum in hac quaestione redarguendum. Quid enim eum adjuvat quod dicit, nihil quidem fieri sine causa, sed non omnem causam esse fatalem, quia est causa fortuita, est naturalis, est voluntaria? Sufficit quia omne quod fit, non nisi causa praecedente fieri confitetur. Nos enim eas causas quae dicuntur fortuitae, unde etiam fortuna nomen accepit, el Dei ueri uel quorumlibet spirituum uolun
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is corꝑis. et om̃is c̾ati sp̃s: ipse. ẽ.
ds̃ sp̃s utiq ñ c̾atꝰ. In eiꝰ uoluntate sũ¬
ma potestas. ẽ: qͥ ẽ. c̾ator sp̃ũum. Bo¬
nas uoluntates adiuuat : malas iu¬
dicat: om̃s ordinat. et quibdã tribu¬
it potestates: qͥbꝰdam ñ tribuit. Sic̃

Expanded text:
ati spiritus, ipse est Deus, spiritus utique non creatus. In eius uoluntate summa potestas est, quae creatorum spirituum bonas uoluntates adiuuat, malas iudicat, omnes ordinat et quibusdam tribuit potestates, quibus dam non tribuit. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt om̃is humana uita subu̾tit᷑ :
frustra leges dant᷑: frustra obuirga¬
tiones. laudes. uituꝑationes. exhorta¬
tiones adhibent᷑ : neq ulla iusticia
bonis p̃mia: et malis supplicia ꝯsti¬
tuta. st. Hec gͦ nec conseqͣnt᷑ indigna
et absurda et ꝑniciosa. reb humanis¬
ñ uult. eẽ. p̃scientiam fut᷑oꝵs: atq in
has angustias. choartat animũ reli¬
giosum. ut umũ eligat eduob aut eẽ
aliqͥd in t̾ra uoluntate: aut eẽ. p̃sciẽ¬
ñ posse: s si alt̾m ꝯfirmabit᷑ alt̾m
tolli. Si eligerimꝰ p̃scientiã fut᷑ors:
tolli uoluntatis arbitũ. Si eligeri¬
mꝰ uoluntatis arbitriũ: tolli p̃scien¬
tiam futoꝵs. Ipse itaq ut uir magnꝰ

Expanded text:
inquit, omnis humana uita subuertitur, inquit, omnis humana uita subuertitur, frustra leges dantur, frustra obiurgationes laudes, uituperationes exhortationes adhibentur, neque ulla iustitia bonis praemia et. malis supplicia constituta sunt. Haec ergo ne consequantur indigna et absurda et non vult esse praescientiam futurorum, atque in has angustias Cicero coarctat animum religiosum, ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra voluntate, aut esse praesciennon posse, sed si alterum confirmabitur, alterum tolli; si elegerimus praescientiam futurorum, tolli uoluntatis arbitrium; si elegerimus uoluntatis arbitrium, tolli praescientiam futurorum. Ipse itaque, ut uir magn
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ ac p̃scientiã eiꝰ confitem᷑: nec
timemꝰ ne ideo ñ uoluntate faciamꝰ:
qͦd uoluntate faciamꝰ. qͥa id nos fac¬
turos ille p̃sciuit. cuiꝰ p̃scientia falli
ñ pot̃: qͦo cicero timuit ut oppugna¬
tec p̃scientiã et stoici ut ñ omĩa neces¬
sitate fieri dic̾ent. qͣmius omĩa fato fi¬
eri contenderẽt. ¶d. ẽ gͦ qͦd cicero
timuit in p̃scientia futoꝵ: ut eã la¬
befactare disputatione detestabili
nitẽt᷑ Uidelicet qͥa p̃scita st̾ omĩa
sutã hoc ordine uenient: qͦuent᷑a eẽ.
p̃scita st̾ Et si hoc ordine uenient:
certꝰ. ẽ. ordo rerum p̃scienti do. Asi c̃¬
tꝰ ẽ. ordo rerũ: certꝰ ẽ. oroo causarũ.
Non enĩ fieri aliqͥd potest: qͦd ñ aliqͣ
esficiens causa p̃cesserit. Si aut̾ c̃tꝰ
ẽ. ordo causaꝵ qͦ fit om̃e qͦd fit: fato
inqͥt fiunt oĩa q̃ fiunt. Qͦd si ita. ẽ:
nichil. ẽ. in nr̃a potestate. nullũq ẽ.
arbitͥũ uoluntatis. Qͦt si concedimꝰ

Expanded text:
tem ac praescientiam eius confitemur; nec timemus ne ideo non uoluntate faciamus, quod uoluntate facimus, quia id nos facturos ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest; quod Cicero timuit, ut obpugnaret praescientiam, et Stoici, ut non omnia necessitate fieri dicerent, quamuis omnia fato fieri contenderent. Quid est ergo, quod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefactare disputatione detestabili niteretur? Videlicet quia, si praescita sunt omnia futura, hoc ordine uenient, quo uentura esse praescita sunt; et si hoc ordine uenient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et si certus est ordo rerum, certus est ordo causarum; non enim fieri aliquid potest, quod efficiens causa praecesserit. Si autem certus est ordo causarum quo fit omne quod fit, fato, inquit, fiunt omnia quae fiunt; quod si ita est, nihil est in nostra potestate nullumque est arbitrium uoluntatis; quod si concedimus,
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ ex sua ꝑsona. Uidit enĩ qͣm eẽt. in¬
iudiosum et molestum: ideoq quẽdã
in libris de deoꝵ natura: et ꝓ luciobal¬
bo cui stoicoꝵ partes defendendas de¬
dit. maluit ferre sententiã qͣm ꝓcato
dit. In libris uͦ de diuinatione: ex se
ipso aꝑtissime oppugnauit p̃scientiã
tũ. eẽ. ꝯsentiat. et ꝑdat lib̃am uolun¬
tatem. Putat enĩ concessa scientia. fu¬
turoꝵ ita. eẽ. ꝯsequens fatũ: ut ne¬
gari om̃ino ñ possit. S qͦqͦ mͦ se ha¬
beant tortuosissime concertationes. a¬

Expanded text:
Sed non ex sua persona: Vidit enim quam esset inSed non ex sua persona: Vidit enim quam esset invidiosum et molestum. Ideoque Cottam in libris De deorum natura, et pro Lucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendendas dedit, maluit ferre sententiam, quam pro dit. In libris vero De Divinatione, ex se ipso apertissime oppugnat praescientiam tum esse consentiat et perdat liberam uoluntatem. Putat enim concessa scientia futurorum ita esse consequens fatum, ut negari omnino non possit. Sed quoquo modo se habeant tortuosissimae concertationes
Abbreviated transcription (Latin):
re nitit᷑. ut ñ existimet aliqͥd se adu̾sꝰ
eos ualere nͥ auferat diuinationẽ. qmͣ
sio conat᷑ auferre ut neget eẽ. scientiã
futuroꝵ: eamq om̃ib uirib nullam
eẽ. om̃ino ꝯtendat. uł in homine uł ĩ
deo nullãq rerũ p̃dictionẽ. Ita et dĩ
p̃scientiam negat et om̃en ꝓphetiam
luce cdariorẽ conat᷑ eu̾tere uanis argu¬
m̃tatioib. et opponendo sͥ q̃dam ora¬
cula que facile possunt refelli: que tñ
nec ipsa conunc̃. In his autẽ mathe¬
maticoꝵ coniecturis refutandis. eius
regnat oratio: qͥa uere tales st̾: nt se
ipse destruant et refellant. Multo st̃
aut̾ tolerabiliores qui uł siderea fata
ꝯstituũt: ꝗͣ ille qͥ tollit p̾scientiã futoꝵ
Nam et confiteri et̃. dm̃. et negare p̃¬
scium fitoꝵ aꝑtissima insania. ẽ: qͦd
et ipse c̃ uidet aẽ illud tẽptauit qͦd scͥp¬
tum . ẽ. dix̃ insipiens in corde suo ñ. ẽ ds̃.¬

Expanded text:
re nititur, ut non existimet aliquid se aduersus re nititur, ut non existimet aliquid se aduersus eos ualere, nisi auferat diuinationem. Quam sic conatur auferre, ut neget esse scientiam futurorum, eamque omnibus uiribus nullam esse omnino contendat, uel in homine uel in deo, nullamque rerum praedictionem. Ita et Dei praescientiam negat et omnem prophetiam luce clariorem conatur euertere uanis arguentationibus et obponendo sibi quaedam oracula, quae facile possunt refelli; quae tamen nec ipsa conuincit. In his autem mathematicorum coniecturis refutandis eius regnat oratio, quia uere tales sunt, ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores, qui uel siderea fata constituunt, quam iste qui tollit praescientiam futurorum. Nam et confiteri esse Deum et negare praescium futurorum apertissima insania est. Quod et ipse cum uideret, etiam illud tentauit quod scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
poli: quoc̃q placuit nulla parendi mo¬
ra. ẽ: assum ĩpiger. Fac nolle. cõmuta¬
bor gemens. malusq patiar facẽ qͦd li¬
cuit bono. Ducunt uolentẽ fata: nolẽ¬
tem trahunt. Nempe euidentissime ħ
ultimo u̾su ea fata appellauit. qͣm supͣ
dixerat sũmi patͥs uoluntatẽ: cui pa
ratum se obedire dic̃. ut uolens ducat᷑
ne nolens tͣhat᷑ : qm̃ scilicet ducunt uo
homerici huic sententie susfragant᷑.
qͥs cicero in latinũ u̾tit. Tales sunt ho¬
minũ m̃tes qͣlis pat̾ ipse iupit̾ aucti¬
feras lustrauit lumine tras. Nec in hac
q̃stione auctoritatẽ hab̾a poetica. sẽcen¬
cia: s qm̃ stoicos dic̃ ium fati asseren¬
tes istos ex homero u̾sꝰ solere usurpa¬
re: ñ de istiꝰ poete. s de istoꝵ philoso¬
phors opinone tractat᷑. c̃ ꝑ istos u̾sꝰ qͦs
disputationi adibent qͣm de fato ha¬
bent qͥd sentiant ec̾ fatũ aꝑtissime de¬
clarat᷑: qm̃ iouem appellant quẽ sũmũ
dm̃ putant. a quo conexionẽ dict̃ pen

Expanded text:
poli, Quocumque placuit, nulla parendi mora est. Adsum impiger: fac nolle, comitabor gemens, Malusque patiar facere quod licuit bono. Ducunt volentem fata, nolentem trahunt. Nempe evidentissime hoc ultimo versu ea fata appellavit, quam supra dixerat summi patris voluntatem: cui se paratum obedire dicit, ut volens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt volHomerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in latinum vertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Juppiter auctiferas lustravit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit, vim fati asserentes, istos ex Homero versus solere usurpare, non de illius poetae, sed de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos uersus, quos disputationi adhibent quam de fato habent, quid sentiant esse fatum apertissime declaratur, quoniam Iouem appellant, quem summum deum putant, a quo conexionem dicunt pend
Abbreviated transcription (Latin):
ut confirmaret᷑ negauit p̃scientiã
fut᷑oꝵ: atq ita dũ uult fac̾e liberos.
facit sacͥlegos. Religiosꝰ aut̃ animꝰ u¬
trũq eligit. utrũq ꝯfitet᷑: et fide pi¬
etatis utrũq ꝯfirmat. Qͦmͦ inqͥt: Nã¬

Expanded text:
ut confirmaretur, negavit praescientiam futurorum: atque ita dum vult facere liberos, fecit sacrilegos. Religiosus autem animus utrumque eligit, utrumque confitetur, et fide pietatis utrumque confirmat. Item post a
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmo nulla fieri fato dicimꝰ : qm̃ fati no¬
m̃ uͥ solet aloq̃ntib poni. id. ẽ. in cõs¬
titutione siderũ. c̃ qͥsq conceptꝰ aut
natus. ẽ. qm̃ res ipsa inanit̃ asserit᷑
nichil ualere monstramꝰ Ordinẽ aut̃
causarũ uͥ uoluntas cd̃i plurimũ potꝰ.
neq negamꝰ neq fati uocabulo ñcupa¬
niꝰ nͥ forte ut fatum a fando dictum
intelligamꝰ: id. ẽ. aloquendo. Hon enĩ
abnuere possumꝰ. eẽ. scͥptum in lutis
scĩs. Semel locutꝰ. ẽ. ds̃ duo hec audi¬

Expanded text:
immo nulla fieri fato dicimus; quoniam fati noimmo nulla fieri fato dicimus; quoniam fati nomen ubi solet a loquentibus poni, id est in constitutione siderum cum quisque conceptus aut natus est, quoniam res ipsa inaniter adseritur, nihil ualere monstramus. Ordinem autem causarum, ubi uoluntas Dei plurimum potest, neque negamus, neque fati uocabulo nuncupamus, nisi forte ut fatum a fando dictum intellegamus, id est a loquendo; non enim abnuere possumus esse scriptum in litteris sanctis: Semel locutus est Deus, duo haec aud
Abbreviated transcription (Latin):
que conexa st̃: doneo eo ꝑueniat᷑. ut
nichil sit in nr̃a uoluntatẽ. ꝑorro si ẽ.
aliqͥd in nr̃a uoluntate. eisdẽ recursis
gͣdib eo ꝑuenit᷑: ut ñ sit p̃scientia fu¬
turors. Nam ꝑ illa omĩa sic recurrit᷑.
Si. ẽ. uoluntatis arbitͥum: ñ omĩa fa¬
to fiunt. Si ñ omĩa fato fiunt: ñ ẽ. oi̾ũ
certꝰ ordo causarũ. Si certꝰ causarũ
ordo ñ. ẽ: nec rerũ certꝰ ẽ. ordo p̃scien¬
ti deo. Que fieri ñ possunt: nͥ p̃cedenti¬
b et esficientib causis. Si rerũ ordo
p̃scienti deo certꝰ ñ. ẽ: ñ omĩa sic ue¬
niũt. ut ea uent᷑a p̃sciuit. ꝑorro si ñ
omĩa sic ueniũt. ut ab illo uenta p̃sci¬
ta st̃: ñ. ẽ inqͥt in deo p̾scientia om̃iũ
fut᷑oꝵ. Nos adusꝰ istos sacͥlegos ausus
atq impios. et dm̃ dicimꝰ omĩa scire
ante qm fiant: et uoluntate nos face̾
qͥcqͥd a nob̃ ñ nͥ uolentib fieri sentimꝰ
et nouimꝰ. Omĩa uͦ fato fieri ñ dicimꝰ.

Expanded text:
quae conexa sunt, donec eo perueniatur, ut nihil sit in nostra uoluntate. Porro si est aliquid in nostra uoluntate, eisdem recursis gradibus eo peruenitur, ut non sit praescientia futurorum. Nam per illa omnia sic recurritur: si est uoluntatis arbitrium, non omnia fato fiunt; si non omnia fato fiunt, non est omnium certus ordo causarum; si certus ordo causarum non est, nec rerum certus est ordo praescienti Deo, quae fieri non possunt, nisi praecedentibus et efficientibus causis; si rerum ordo praescienti Deo certus non est, non omnia sic ueniunt, ut ea uentura praesciuit; porro si non omnia sic ueniunt, ut ab illo uentura praescita sunt, non est, inquit, in Deo praescientia omnium futurorum. Nos aduersus istos sacrilegos ausus adque inpios et Deum dicimus omnia scire antequam fiant. et uoluntate nos facere, quidquid a nobis non nisi uolentibus fieri sentimus et nouimus. Omnia uero fieri fato non dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd mouebant᷑: unde necesse. eẽt eas
ratione. tamqͣm frenis regentib absti¬
ne. Nam qͦd nc̃ ita mouent᷑ et ab eis qͥ
dẽꝑanter et iuste et pie uiuunt alias
faciliꝰ alias difficiliꝰ. dñ cohibendo et
repugnando modificant᷑: ñ. ẽ. utiq
sanitas ex nat᷑a. s langor ex culpa.
Qͦd autẽ ire oꝑa aliarũq affectionũ
in quib q dictis atq factis. ñ sic abscõ¬
dit uerecudia. ut oꝑa libidinis quȩ
fiunt genitalib m̃bris. quid cause. ẽ.
mouent: que in usu eoꝵ om̃ino do

Expanded text:
quid mouebantur, unde necesse esset eas quid mouebantur, unde necesse esset eas rationis tamquam frenis regentibus abstinere. Nam quod nunc ita mouentur et ab eis, qui temperanter et iuste et pie uiuunt, alias facilius, alias difficilius, tamen cohibendo et repugnando modificantur, non est utique sanitas ex natura, sed languor ex culpa. Quod autem irae opera aliarumque adfectionum in quibusque dictis adque factis non sic abscondit uerecundia, ut opera libidinis, quae fiunt genitalibus membris, quid causae est,mouet, quae in usu eorum omnino dom
Abbreviated transcription (Latin):
ceat ex natura: ut &̃ qͦd pudeat co¬
philosophi qͥ u̾tati ꝓpiꝰ accesser̃t. irã
atq libidinẽ iuciosas animi partes
esse ꝯfessi s̃: eo qͦd turbide atq mordi¬
nate mouent᷑ ad ea cẽ que sapientia ꝓpe¬
trari uetat: ac ꝑ hoc. opꝰ hab̃e modera¬
tͥce m̃te atq ratione: quã partẽ animi
t̾ciam uelut in arce quadam ad istas
regendas ꝑhibent collocatã: ut illa im¬
ꝑante. istis seruientib: possit in hoĩe
iusticia ex om̃i animi parte seruari.
He gͥ partes quas et in homine sapi¬
ente ac tẽꝑante fatent᷑. eẽ. iuiciosas.
ut eas ab his reb ad quas iniuste mo¬
uent᷑. mens cohibendo et compescen¬
do refrenet ac renou̾et.atq: ad ea ꝑ¬
muittat que sapientiȩ lege concessa s̃:
sic̃ iram ad exercendã iustã cohercio¬
nẽ. sic̃ libidinẽ ad ꝓpagande ꝓlis of¬
ficium. He inqͣm partes: in ꝑadiso
ante peccatũ uiciose ñ erant. Non
enĩ contra rectam uoluntatẽ ad ali¬

Expanded text:
ceat ex natura, ut etiam quod pudeat coceat ex natura, ut etiam quod pudeat cophilosophi, qui ueritati propius accesserunt, iram adque libidinem uitiosas animi partes esse confessi sunt, eo quod turbide adque inordinate mouerentur ad ea etiam, quae sapientia perpetrari uetat, ac per hoc opus habere moderatrice mente adque ratione. Quam partem animi tertiam uelut in arce quadam ad istas regendas perhibent conlocatam, ut illa imperante, istis seruientibus possit in homine iustitia ex omni animi parte seruari. Hae igitur partes, quas et in homine sapiente ac temperante fatentur esse uitiosas, ut eas ab his rebus, ad quas iniuste mouentur, mens conpescendo et cohibendo refrenet ac reuocet adque ad ea permittat, quae sapientiae lege concessa sunt sicut iram ad exercendam iustam cohercitionem, sicut libidinem ad propagandae prolis officium — hae, inquam, partes in paradiso ante peccatum uitiosae non erant. Non enim contra rectam uoluntatem ad ali
Abbreviated transcription (Latin):
mou̾e latibula illiꝰ feditatis. S hec
cẽ ipsi turpes turpitudinẽ uocant:
cuiꝰlic et sint amatores. ostentatores
et ipse qͣmqͣm sit licitꝰ et honest᷑ꝰ: re¬
motũ ab arbitris cubile conqͥrit: Nõ¬
ne om̃s famulos atq ipsos cẽ paranĩ¬
phos. et quoscq̃ ingredi quelibet ne¬
cessitudo ꝑmiserat ante mittit foras:
quã uł blandiri comunx ꝯuigi in
mani maximꝰ auctor eloquii. omĩa
recte facta in luce se collocari uolũt.
id. ẽ appetunt sciri: hoc recte factũ.
sic appetit sciri. ut tñ erubescat ui¬
deri. Quis enĩ nescit ut filii ꝓcreent᷑.
qͥd int̾ se ꝯuiges agant. qñquidem
ut id agatur tanta celebritate du¬
cunt᷑ uxores: Et tñ c̃ agit᷑ unde fi¬
lii nascant᷑: nec ipsi filii si qͥ inde iã
nati st̃. testes fieri ꝑmittunt᷑. Sic N
hoc recte factum ad sui noticiã lucẽ
appetit animoꝵ: ut tñ refugiat ocu¬
loꝵ. Vnde hoc nͥ qͥa sic gerit᷑ qͦd de¬

Expanded text:
dentia remouere latibula illius foeditatis. Sed hanc dentia remouere latibula illius foeditatis. Sed hanc etiam ipsi turpes turpitudinem uocant, cuius licet sint amatores, ostentatores et ipse quamquam sit licitus et honestus, remotum ab arbitris cubile conquirit? Nonne omnes famulos adque ipsos etiam paranymphos et quoscumque ingredi quaelibet necessitudo permiserat, ante mittit foras, quam uel blandiri coniux coniugi incmani maximus auctor eloquii\', omnia recte facta in luce se conlocari uolunt, id est adpetunt sciri: hoc recte factum sic adpetit sciri, ut tamen erubescat uideri. Quis enim nescit, ut filii procreentur, quid inter se coniuges agant? quando quidem ut id agatur, tanta celebritate ducuntur uxores; et tamen cum agitur, unde filii nascantur, nec ipsi filii, si qui inde iam nati sunt, testes fieri permittuntur. Sic enim hoc recte factum ad sui notitiam lucem adpetit animorum, ut tamen refugiat oculorum. Unde hoc, nisi quia sic geritur quod de
Abbreviated transcription (Latin):
succuicti sunt: campestratos uulgꝰ ap¬
pellat. Qd itaq aduersꝰ dãpnatam
culpam mnobedientie uoluntatẽ libi¬
do mnobedient̃ mouebat: uerecundia
pudent᷑ tegebat. Ex hoc om̃s gentes
qm̃ ab illa stirpe ꝓcreate sunt: usq
adeo tenent insitũ pudenda uelare:
ut qͥdam barbari illas corꝑis partes
nec in balneis nudas habeant: s c̃
eaꝵ degum̃tis lauent. ꝑopacas qͦ
in die solitudines c̃ quire nudi phi¬
losophent᷑ unde gignosophiste no¬
minant᷑: adhibent tam̃ genitalib
tegiina. quib ꝑ cet̾a m̃broꝵ. carent.
ñ solum in quib q stupris uͥ latebre
ad subt̃fugienda humana uidicia
reqͥrunt᷑: uerũ &̃ inusu scortoꝵ. quã
t̾rena cuutas licitam turpitudinẽ
fec̃: quãuis id agat᷑ qͦd eiꝰ cuutatis
nulla lex iundicat: deuitat tñ pu¬
blicũ &̃ ꝑmissa. atq impunita libido
conspectum: et uerecundia nat᷑ali ha-¬
bent ꝓuisũ lupanaria ipsa secretum:

Expanded text:
succincti sunt, campestratos uulgus apsuccincti sunt, campestratos uulgus appellat. Quod itaque aduersus damnatam culpa inoboedientiae uoluntatem libido inoboedienter mouebat, uerecundia pudenter tegebat. Ex hoc omnes gentes, quoniam ab illa stirpe procreatae sunt, usque adeo tenent insitum pudenda uelare, ut quidam barbari illas corporis partes nec in balneis nudas habeant, sed cum earum tegimentis lauent. Per opacas quoque Indiae solitudines, cum quidam nudi philosophentur, unde gymnosophistae nominantur, adhibent tamen genitalibus tegmina, quibus per cetera membrorum carent. non solum in quibusque stupris, ubi latebrae ad subterfugienda humana iudicia requiruntur, uerum etiam in usu scortorum, quam terrena ciuitas licitam turpitudinem fecit, quamuis id agatur, quod eius ciuitatis nulla lex uindicat, deuitat tamen publicum etiam permissa adque inpunita libido conspectum, et uerecundia naturali habent prouisum lupanaria ipsa secretum f
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum lignũ eo qͦd istam facet dinos¬
centiam. si ad uescendũ contra uetitũ
tangeret᷑. ex ea re nom̃ accepit: ut ap¬
pellaret᷑ lignum sciendi. boni et mali.
Exꝑta enim morbi molestia: eiuden¬
tior fit &e iocunditas sanitatis.
Uognouer̃t gͦ: quia nudi erant.
Nudati scilicet ea gr̃ã: qua fie¬
bat ut nuditas corꝑis nulla eos lege¬
peccati ñiti eoꝵ repugnante ꝯfund̃ae.
Hoc itaq cognouerunt qͦd feliciꝰ igno¬
rarent: si deo c̾dentes et obedientes
ñ ꝯmitterent qͦd eos cogeret exꝑiri.
infidelitas et mobedientia qͥd nocera.
ꝓutoe confusi inobedientia carnis sue
tamqͣm teste pena inobedientiȩ suȩ:
consuert folia fici et fecerunt sͥ cam¬
pestria. id ẽ succinctoria genitalium.
Nam quidam interp̃tes succinctoria
posuert. Porro autẽ campestria latinũ
quidẽ uerbũ ẽ: s ex eo dictũ qͦd ui¬
uenes qui nudi exercebant᷑ in cam¬
pũ pudenda oꝑiebant. Vude qͥ ita

Expanded text:
ipsum lignum, eo quod istam faceret dignosipsum lignum, eo quod istam faceret dignoscentiam, si ad uescendum contra uetitum tangeretur, ex ea re nomen accepit, ut appellaretur lignum sciendi boni et mali. Experta enim morbi molestia euidentior fit etiam iucunditas sanitatis. Cognouerunt ergo quia nudi erant, nudati scilicet ea gratia, qua fiebat ut nuditas corpeccati menti eorum repugnante confunderet. Hoc itaque cognoverunt, quod felicius ignorarent, si Deo credentes et obedientes non committerent, quod eos cogeret experiri infidelitas et inobedientia quid nocerent. Proinde confusi inobedientia carnis suae, tamquam teste poena inoboedientiae suae, consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria, id est succinctoria genitalium. Nam quidam interpretes \'succinctoria\' posuerunt. Porro autem \'campestria\' latinum quidem uerbum est, sed ex eo dictum, quod iuuenes, qui nudi exercebantur in campo, pudenda operiebant; unde qui ita
Abbreviated transcription (Latin):
ut imꝑitũ uulgus opinat᷑ : qñqͥdem &
ille iudit animalia quib nomina im¬
posuit: et de illa legit᷑. uidit mulier
qͥa bonũ. ẽ lignum in esca: et qͥa pla¬
cet ocłis ad iudendum. Patebant gͦ ocħ
eoꝵ. s adhuc ñ erant aꝑti. hoc. ẽ ñ at¬
tenti: ut cognosc̾ent qͥd eis indum̃to
gr̃e p̃staretur: qñ menbra eoꝵ uolun¬
tati repugnare nesciebant. Qua. grã
remota. ut pena reciproca inobedien¬
tia plecteret᷑: extitit in motu corꝑis
quedam impudens nouitas : unde eẽt
indecens nuditas: et fecit attentos. red¬
diditq confusos. Hinc. ẽ qͦd postea ꝗͣ
mandatũ di. aꝑta transgressione uio¬
larunit: scͥptum. ẽ. de illis. Et aꝑti s̃
ocłi amboꝵ. et agnouer̃t qr nudi eraii:
&e consuerunt folia fici et fecert̃ sͥ cam¬
pestria. Nꝑti st̾ inquit ocłi ambors ñ
ad uidendũ. nam et ante. uidebant: s
ad discernendũ inter bonũ qͦd ami¬
serant et malum qͦ cecid̾ant. unde et

Expanded text:
ut imperitum vulgus opinatur: quandoquidem et ut imperitum vulgus opinatur: quandoquidem et ille vidit animalia, quibus nomina imposuit ; et de illa legitur, Vidit mulier quia bonum lignum in escam, et quia placet oculis ad videndum Patebant ergo oculi eorum, sed ad hoc non erant aperti, hoc est non attenti, ut cognoscerent quid eis indumento gratiae praestaretur, quando membra eorum voluntati repugnare nesciebant. Qua gratia remota, ut poena reciproca inobedientia plecteretur, exstitit in motu corporis quaedam impudens novitas, unde esset indecens nuditas; et fecit attentos, reddiditque confusos. Hinc est quod, posteaquam mandatum Dei aperta transgressione violarunt, scriptum est de illis, Et aperti sunt oculi amborum, et cognoverunt quia nudi erant, et consuerunt folia fici, et fecerunt sibi campestriad uidendum, nam et antea uidebant, sed ad discernendum inter bonum quod amiserant et malum quo ceciderant. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
it inhiantẽ: et c̃ in animo ꝯcupiscen¬
tia ferueat. friget in corꝑe: atq ita
mirũ inmodũ ñ solum generandi no¬
luptati: uerũ cẽ lascunenti libidini li¬
bido ñ seruit. Est cũ tota plerũq m̃¬
ti cohibenti aduerset᷑. ñ ñqͣm et adu̾sꝰ
se ipsam diuidit᷑: ꝯmotoq animo in
cõmouendo corꝑe se ipsam ñ sequit᷑.
Merito huiꝰ libidinis maxime pudet.
merito et ipsa m̃bra que suo quodã
ut ita dixerim iyre. ñ om̃imͦ ad ar¬
bitͥũ nr̃m mouet aut ñ mouet. pu¬
denda dñr: qͦd ante peccatũ hõĩs ñ
fuert. Nam sic̃ scͥptũ. ẽ nudi erant
et ñ ꝯfundebant᷑ : ñ qͦd eis sua nudi
tas eẽt incognita. s turpis nuditas
ñdũ erat: qͥa ñdũ libido m̃bra illa p̃¬
ter arbitͥum ꝯmouebat: ñdũ ad ho¬
minis inobedientiã redarguendam
sua uobedientia caro qͦdãmͦ testimo¬
nur᷑ ꝑhibebat᷑. Neq enĩ ceci cati erãt

Expanded text:
it inhiantem, et cum in animo concupiscenit inhiantem, et cum in animo concupiscentia ferueat, friget in corpore; adque ita mirum in modum non solum generandi uoluntati, uerum etiam lasciuiendi libidini libido non seruit, et cum tota plerumque menti cohibenti aduersetur, nonnumquam et aduersus se ipsam diuiditur commotoque animo in commouendo corpore se ipsa non sequiMerito huius libidinis maxime pudet, merito et ipsa membra, quae suo quodam, ut ita dixerim, iure, non omni modo ad arbitrium nostrum mouet aut non mouet, pudenda dicuntur, quod ante peccatum hominis non fuerunt. Nam sicut scriptum est: Nudi erant, et non confundebantur, non qtas esset incognita, sed turpis nuditas nondum erat; quia nondum libido membra illa praeter arbitrium commovebat, nondum ad hominis inobedientiam redarguendam sua inobedientia caro quodammodo testimonium perhibebat. Neque enim caeci creati erant,
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ initrinsecꝰ uendicat. totũq ꝯmo¬
uet hominẽ: animni simul affectu c̃
carnis appetitu comuncto atq ꝑmix¬
to ut ea uoluptas sequat᷑. qua maior
in corꝑis uoluptatib nulla. ẽ: ita nt
mom̃to ipso temꝑis qͦ ad eiꝰ ꝑuenit᷑
extremũ. pene om̃is acies et quasi
iugilia cogitationis obruat᷑. Qͥs aũ
amicꝰ sapientie scõꝵ q gaudioꝵ con¬
ingalem agens uitam. et sic̃ apło
monuit. sciens suũ uas possicdłe .. in
scificatione et honore ñ in morbo de¬
sicdii sic̃ et gentes que ignorant d̃m: ñ
mallet si poss filios ꝓcreare sine hac
sic eiꝰ menti ea que ad hoc opus c̾ata stͥ.
tatis acta ñ estr libidinis incitata.
O neq ipsi amatores huiꝰ uoluptatis.
siue ad concubitꝰ ꝯuigales. siue ad in¬
mundicias flagitioꝵ c̃ uoluerint cõ¬
mouent᷑. s aliqñ importunꝰ ẽ ille mo¬
tus poscente nullo: aliqñ autẽ destitu¬

Expanded text:
etiam intrinsecus uindicat totumque commoetiam intrinsecus uindicat totumque commouet hominem animi simul adfectu cum carnis adpetitu coniuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequatur, qua maior in corporis uoluptatibus nulla est; ita ut momento ipso temporis, quo ad eius peruenitur extremum, paene omnis acies et quasi uigilia cogitationis obruatur. Quis autem amicus sapientiae sanctorumque gaudiorum coniugalem agens uitam, sed, sicut apostolus monuit, sciens suum uas possidere in sanctificatione et honore, non in morbo desiderii, sicut et gentes, quae ignorant Deum, non mallet, si posset, sine hac sic eius menti ea, quae ad hoc opus creata sunttatis acta, non aestu libidinis incitata? Sed neque ipsi amatores huius uoluptatis siue ad concubitus coniugales siue ad inmunditias flagitiorum cum uoluerint commouentur; sed aliquando inportunus est ille motus poscente nullo, aliquando autem destitu
Abbreviated transcription (Latin):
ñqͣm homo uͥ iundicte nullus. ẽ. senoꝰ.
c̃ reb manib irascat᷑: et male scri¬
bentem stilũ collidat aut calamum
frangat iratꝰ. Uerum et ista licet
irrationabilit̾. tam̃ quedam ulciscẽ¬
di libido. ẽ: et nescio que ut ita dixe¬
rim quasi umbra retributionis. ut
qͥ mala faciunt: mala patiant᷑. Est
gͥ libido ulciscendi: que ira dr̃. Est
libido habendi pecumam: que aua¬
ricia. ẽ. Libido qͦmͦcũq uincendi:
que ꝑuicatia. ẽ. Libido głandi: que
iactantia nuncupat᷑. Sunt multe
uarieq libidines quarũ ñ nulle hñt
Qͥs enim facile dixerit qͥd uocet᷑ libi¬
do dñandi: quã tũ plurimũ ualere
intirannoꝵ animis. &ẽ cuulia bella
ues rerũ tñ cũ libido dr.: neq cuius
rei libido sit addit᷑. ñ fere assolet aiõ
occurrere. nͥ illa qua obscene par¬
tes corꝑis excitant᷑. Hec autẽ ñ solũ
totũ corpꝰ nec solum extrinsecꝰ uerĩ

Expanded text:
numquam homo, ubi uindictae nullus est sensus, numquam homo, ubi uindictae nullus est sensus, etiam rebus inanimis irascatur, et male scribentem stilum conlidat uel calamum frangat iratus. Verum et ista licet inrationabilior, tamen quaedam ulciscendi libido est, ut nescio qua, ut ita dixerim, quasi umbra retributionis, ut qui male faciunt, mala patiantur. Est igitur libido ulciscendi, quae ira dicitur; est libido habendi pecuniam, quae auaritia; est libido quomodocumque uincendi, quae peruicacia; est libido gloriandi, quae ivariaeque libidines, quarum nonnullae habent Quis enim facile dixerit, quid vocetur libido dominandi, quam tamen plurimum valere in tyrannorum animis, etiam civilia bella nes rerum, tamen, cum libido dicitur neque cuius rei libido sit additur, non fere adsolet animo occurrere nisi illa, qua obscenae partes corporis excitantur. Haec autem sibi non solum totum corpus nec solum extrinsecus, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
S qͦd concupiscẽ caro dicit᷑ uł dole¬
re aut ipse homo. ẽ. sic̃ disserumꝰ:
aut aliqͥd anime qͦd carnis asficit
passio: uł asꝑa ut faciat dolorem:
uł lenis ut uoluptatem. S dolor
carnis tantũ mͦ offensio. ẽ anime
ex carne: et quedam mali eiꝰ ꝑ pas¬
sionem dissensio: sic̃ annni dolor
qͥ tͥsticia nuncupat᷑. dissensio. ẽ ab
his reb que nob̃ nolentib accidert̃.
S: t̾sticiam plerũq p̃cedit metus:
qui et ipse ui anima. ẽ. ñ in carne.
Dolorem autẽ carnis ñ p̃cedit ustꝰ
quasi metꝰ carnis: qͥ ante dolorem
in carne sentiat᷑. Uoluptatẽ uͦ p̃ce¬
dit appetitꝰ quidam qͥ sentit᷑ in carne.
quasi cupiditas eiꝰ sic̃ fames et sitis:
et ea que in genitalib usitatiꝰ libido
nominat᷑ : cũ hoc sit generale uoca¬
bulũ om̃is cupiditatis. Nam et ipsã
irã nichil aliud. eẽ ꝗͣ ulciscendi libi¬
dinẽ ueteres definier̃t: qͣmiuis non¬

Expanded text:
Sed quod concupiscere caro dicitur uel doleSed quod concupiscere caro dicitur uel dolere, aut ipse homo est, sicut disseruimus, aut aliquid animae, quod carnis adficit passio, uel aspera, ut faciat dolorem, uel lenis, ut uoluptatem. Sed dolor carnis tantum modo offensio est animae ex carne et quaedam ab eius passione. dissensio, sicut animi dolor, quae tristitia nuncupatur, dissensio est ab his rebus, quae nobis nolentibus acciderunt. Sed tristitiam plerumque praecedit metus, qui et ipse in anima est, non in carne. Dolorem autem carnis non praecedit ullus quasi metus carnis, qui ante dolorem in carne sentiatur. Voluptatem uero praecedit adpetitus quidam, qui sentitur in carne quasi cupiditas eius, sicut fames et sitis et ea, quae in genitalibus usitatius libido nominatur, cum hoc sit generale uocabulum omnis cupiditatis. Nam et ipsam iram nihil aliud esse quam ulciscendi libidinem ueteres definierunt; quamuis non
Abbreviated transcription (Latin):
uelit: dũ sͥ ipsi id ẽ uoluntati eiꝰ ip¬
se ammꝰ eiꝰ eoq inferior caro eiꝰ non
obtemꝑat: Ipso nãq inuito et ani¬
mꝰ plerũq turbat᷑. et caro dolet et
ueterascit. et morit᷑: et qͥcqͥd aliud
patim᷑. qͦd non paterem᷑ iuiti. si
uoluntati nr̃e nr̃a nat᷑a om̃imͦ atq
ex om̃ib partib obediret. At enĩ
aliqͥd caro patit᷑: qͣserure ñ sinit᷑.¬
Qͥd inter est unde dum tam̃ ꝑ usti¬
ciam dñantis dĩ. cui subditi serire
noluimꝰ: caro nr̃a nob̃q subdita
fuerat. ñ seruiendo molesta sit: Qm¬
us nos deo ũ seruiendo: molesti nob̃
potuerimꝰ eẽ. ñ illi. Neq enĩ sic ille
nr̃o ut nos seruicio corꝑis indigemꝰ.:
et ideo nr̃a. ẽ qͦd recepimꝰ. ñ illiꝰ pe¬
na qͦd fecimꝰ. Dolores porro quȩ di¬
cunt᷑ carnis: aminȩ sunt in carne
et ex carne. Qͥd enim caro ꝑ se ipsã
sine anima uł dolet uł concupiscit:

Expanded text:
uelit, dum sibi ipse, id est uoluntati eius ipuelit, dum sibi ipse, id est uoluntati eius ipse animus eius eoque inferior caro eius, non obtemperat? Ipso namque inuito et animus plerumque turbatur et caro dolet et ueterescit et moritur, et quidquid aliud patimur, quod non pateremur inuiti, si uoluntati nostrae nostra natura omni modo adque ex omnibus partibus oboediret. At enim aliquid caro patitur, quo seruire non siniturd interest unde, dum tamen per iustitiam dominantis Dei, cui subditi seruire noluimus, caro nostra nobis, quae subdita fuerat, non seruiendo molesta sit, quamuis nos Deo non seruiendo molesti nobis potuerimus esse, non illi? Neque enim sic ille nostro, ut nos seruitio corporis indigemus, et ideo nostra est quod recipimus, non illius poena quod fecimus. Dolores porro, qui dicuntur carnis, animae sunt in carne et ex carne. Quid enim caro per se ipsam sine anima uel dolet uel concupiscit?
Abbreviated transcription (Latin):
nulliꝰ disficultatis fuit. Et sic̃ mobe¬
dientia scdi hominis eo p̃dicabilior
quo factus. ẽ. obediens usq ad mortẽ:
ita mobedientia pͥmi hominis. eo de¬
testabilior. qͦ factus. ẽ. mobediens usq
ad mortẽm. Ubi enim magna. ẽ. ino¬
bedientie pena ꝓposita. et res ac̾ato¬
re facilis unꝑata: qͥs nam satis expli¬
cet qͣntũ malũ sit non obedire uire
facili. et tante potestatis imꝑio. et
tanto t̾rente supplicio: Deniq ut
breuit̾ dicat᷑. in illiꝰ peccati pena
qͥd inobedientie. nͥ mobedientia. re¬
tributa. ẽ. Nam que hominis. ẽ alia
miseria. nͥ aduersꝰ eum ipsum inobe¬
dientia eiꝰ ipsiꝰ : ut qm̃ noluit qͦd po¬
tint. qͦd ñ potest uelit. In paradiso
enĩ ct̃ si non omĩa poterat aute pec¬
catum: qͥcqͥd tñ ñ poterat ñ uolebat:
et ideo poterat omia que uolebat.
Nc̃ uero sic̃ in eiꝰ stirpe cognoscimꝰ.
et diuina scͥptura testatur: homo
uanitati similis factus. ẽ. Qͥs enim
enumerat qͣm multa que ñ potest

Expanded text:
nullius difficultatis fuit. Et sicut oboedientia secundi hominis eo praedicabilior, quo factus est oboediens usque ad mortem: ita inoboedientia primi hominis eo detestabilior, quo factus est inoboediens usque ad mortem. Ubi enim magna est inoboedientiae poena proposita et res a Creatore facilis imperata, quisnam satis explicet, quantum malum sit non oboedire in re facili et tantae potestatis imperio et tanto terrente supplicio? Denique, ut breuiter dicatur, in illius peccati poena quid inoboedientiae nisi inoboedientia retributa est? Nam quae hominis est alia miseria nisi aduersus eum ipsum inoboedientia eius ipsius, ut, quoniam noluit quod potuit, quod non potest uelit? In paradiso enim etiamsi non omnia poterat ante peccatum, quidquid tamen non poterat, non nolebat, et ideo poterat omnia quae uolebat; nunc uero sicut in eius stirpe cognoscimus et diurna scriptura testatur: Homo uanitati similis factus est. Quis enim enumerat, quam multa quae non potest
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ab illo bono ĩmutabili deficit: qͦd
ei magis placere debuit qm ipse sͥ.
Spontaneꝰ autẽ. ẽ. iste defectꝰ: qm̃ si
uoluntas in amore suꝑioris ĩmutaibi¬
lis boni. a quo illustrabat᷑ ut iuderet.
et accendebat᷑ ut amaret stabilis ꝑ ma¬
neret: ñ inde ad sͥ placendũ au̾teret᷑.
et ex hoc tenebrasce̾t et frigesceret.
ut uł illa credẽt uerũ dixisse serpen¬
tem: uł ille d̃i mandato uxoris p̃pon̾ce
uoluntatẽ : pritaretq se uenialit̾ tnͣs¬
gressorem eẽ. p̃cepti: si uite sue sociã
ñ desereret c̃e in societate peccati. Nõ
gͦ malũ opꝰ factũ ẽ. id.ẽ. illa transg̾ssio.
ut cibo ꝓhibito uescerent᷑: nͥ ab eis qͥ
iã mali erant. Neq enĩ fieret ille fructꝰ
malus: ñ ab arbore mala. Ut autem
eẽt arbor mala contra naturã factũ
ẽ: qͥa nisi uicio uoluntatis qͦd contͣ

Expanded text:
cum ab illo bono inmutabili deficit, quod cum ab illo bono inmutabili deficit, quod ei magis placere debuit quam ipse sibi. Spontaneus est autem iste defectus, quoniam, si uoluntas in amore superioris inmutabilis boni, a quo inlustrabatur ut uideret et accendebatur ut amaret, stabilis permaneret, non inde ad sibi placendum auerteretur et ex hoc tenebresceret et frigesceret, ut uel illa crederet uerum dixisse serpentem, uel ille Dei mandato uxoris praeponeret uoluntatem putaretque se uenialiter transgressorem esse praecepti, si uitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa transgressio ut cibo prohibito uescerentur, nisi ab eis qui iam mali erant. Neque enim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, centra naturam factum est, quia nisi uitio uol
Abbreviated transcription (Latin):
sũ autẽ suã ñ eiꝰ a qͦ c̾ata. ẽ. fac̾e̾ uo¬
luntatem. Hoc itaq de uno cibi ge
cebat: tam leue p̃ceptũ ad obseruandũ
tã breue ad memoriam retinendũ. uͥ
p̃sertim ñdũ uoluntati cupiditas re¬
sistebat. qͦd de pena transgressionis pꝰ¬
ea subsecutũ. ẽ tanto maiore iniusticia
iolatũ. ẽ. qͣnto faciliore possit obser¬
uancia custodiri. In occulto autẽ ma¬
li esse ceꝑunt: ut in aꝑtam mobedi¬
entiam lab̃ent᷑. Non enĩ ad malũ opꝰ
ꝑueniret᷑: nͥ p̃cessisset uoluntas ma¬
la. Porro male uoluntatis inicium
qͦͣd potuit. eẽ nͥ suꝑbia: Iniciũ enĩ oĩs
peccati: suꝑbia. ẽ. Qͥd est autẽ suꝑbiaͥ
nͥ ꝑuerse celsitudinis appetit: ꝑuer¬
sa enim ẽ. celsitudo. deserto eo cui de¬
bet animꝰ inherere: pͥncipium sͥ quo¬
dã mͦ fieri atq esse pͥncipiũ Hoc fit:
cũ sͥ nimis placet. Sibi uͦ ita placet.

Expanded text:
sum autem suam, non eius a quo creata est facere uosum autem suam, non eius a quo creata est facere uoluntatem. Hoc itaque de uno cibi gencebat, tam leue praeceptum ad obseruandum, tam breue ad memoria retinendum, ubi praesertim nondum uoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea subsecutum est, tanto maiore iniustitia uiolatum est, quanto faciliore posset obseruantia custodiri. li esse coeperunt, ut in apertam inobedientiam laberentur. Non enim ad malum opus perveniretur, nisi praecessisset voluntas mala. Porro malae voluntatis initium quid potuit esse nisi superbia? Initium enim omnis peccati superbia est. Quid est autem superbia nisi peruersae celsitudinis adpetitus? Peruersa enim est celsitudo deserto eo, cui debet animus inhaerere, principio sibi quodam modo fieri adque esse principium. Hoc fit, cum sibi nimis placet. Sibi uero ita placet,