comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Senectuti uero celebrande atq ornã¬
de quod honestius potest ẽẽ perfugiũ
ꝙͣ iuris interp̃tatio equidẽ michih
subsidiu iam inde ab adulescentia
compataui nõ solu ad cansaꝵ usu
forensem set etia ad decus atq otna¬
mc̃tu senectutis ut cumeuire qdđ
forte iam tempꝰ aduentat Deficeto
cepissent᷑ ista solitudine domũ mca¬
uendicatem Quid est eiu precdatius ꝙ̃
honoribus et reipu. muneribus perfuntũ
senem posse suo iure dicere idem quod ap̃
Enniuma dicat ille pythius Apollo Se ẽẽ eu
unde sibi nõ populi et reges at omẽs siui ci¬
ues consiliu expectant suaru sũ aꝵ teru
incerti Quos ego mea ope ex incertis cer¬
tos compotes consilii dimitto ut ne res te¬
mere tractent turbidas Est em sine dubio
domus iur̾ consulti totius oraculu ciuitat᷑
Testis ẽ huiłce.q. inutii ianua et uestibulũ
quod ineius fur missima ualetudine affecta¬

Expanded text:
Senectuti vero celebrandae et ornanSenectuti vero celebrandae et ornandae quod honestius potest esse perfugium quam iuris interpretatio? Equidem mihi hoc subsidium iam inde ab adulescentia comparavi, non solum ad causarum usum forensem, sed etiam ad decus atque ornamentum senectutis, ut, cum me vires, quod fere iam tempus adventat, deficere coepissent, ista ab solitudine domum meavindicarem. Quid est enim praeclarius quam honoribus et rei publicae muneribus perfunctum senem posse suo iure dicere idem, quod apud Ennium dicat ille Pythius Apollo, se esse eum, unde sibi, si non populi et reges, at omnes sui cives consilium expetant, summarum rerum incerti: quos ego ope mea †ex incertis certos compotesque consili dimitto, ut ne res temere tractent turbidas: est enim sine dubio domus iuris consulti totius oraculum civitatis; testis est huiusce Q. Muci ianua et vestibulum, quod in eius infirmissima valetudine adfecta
Abbreviated transcription (Latin):
tum facillime intelligetis sicu illo ly¬
curgo et dracone et solone tiras leges
conferre uolueritis. incredibile c̃em
ꝙͣ sit omẽ ius ciule pxeter hoc nostrir
Ac pene ridiculum. De quo multa so¬
leo in sermombus quotidiams dicere
quom hominu nõꝵ prudentia eete¬
ris homĩbus et maxime grecis ante¬
pono. His ergo de causis dixeram sce¬
uola iis qui perfecti oratores eẽ uellẽt
ignorat. Itaq nõ ut apud grecos infi¬
mi homines mercedula adducti mi¬
nistios se prebent in iudiciis oratoib
i qui apud illos pragmatiq uocanr
Sic in nrã ciuitate contra amplissi.
Quisq et darissimus uix ut illequi ob
hanc nuris ciuilis sciãm sic appelsa¬
tus a sũmo pocta est egregie cordat
homo catus aelius sextus. Multiq
p̃terca qui quom ingemo sibi ancto¬
re dignitate reperissent perfecerũt
ut mͦ respondendo iure auctoritate
plus etiam ꝙͣ ipõ nigemo ualerent

Expanded text:
tum facillime intellegetis, si cum illorum Lytum facillime intellegetis, si cum illorum Lycurgo et Dracone et Solone nostras leges conferre volueritis; incredibile est enim, quam sit omne ius civile praeter hoc nostrum inconditum ac paene ridiculum; de quo multa soleo in sermonibus cotidianis dicere, cum hominum nostrorum prudentiam ceteris omnibus et maxime Graecis antepono. His ego de causis dixeram, Scaevola, eis, qui perfecti oratores esse vellentignorat? Itaque, ut apud Graecos infimi homines mercedula adducti ministros se praebent in iudiciis oratoribus, ei, qui apud illos pragmatikoi/ vocantur, sic in nostra civitate contra amplissimus quisque et clarissimus vir, ut ille, qui propter hanc iuris civilis scientiam sic appellatus a summo poeta est: egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus, multique praeterea, qui, cum ingenio sibi auctore dignitatem peperissent, perfecerunt ut in respondendo iure auctoritate plus etiam quam ipso ingenio valerent.
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditates nrã tueri ab alienis mẽtes
oculos manus abstinere. fremãt omẽs
licet dicam quod sentio lybliothecaᷤ me
Detur .xii. tabus libellus. ⁊ siquis legu
fontes a capite iuderit et auctoritatis
pondere et utilitatis ubertate suꝑate
ac sinos id quod maxime debet nrã
prͣia delectat cuiꝰ reitanta est ius atq
natura ut ythacam illam uelut nidu¬
lum asperrimis saxulis affixam sapiẽ¬
tissimus uir ĩ mortalitati anteponẽt
bemus in cius moĩ pr̃ia que iuia ĩ oĩb
terris domus ẽ uirtutis imperii dig¬
nitatis. Cuius primu nobis mensꝰ
mos disciplina nota eẽ debent uł qr ẽ
priã pareris omniu nrum uł quia tã¬
ta sapientia fusse in iure constituẽdo
putandu ẽ ꝙ̃ta fuit i hiis tantis opi¬
bus imperii compe̾randis Percipictis
ctiam illam ex cogintioẽ iuris letitiã
et uoluptatem quod quantu p̃stiterũ
nrĩ maiores prudentia ceteris gẽtib

Expanded text:
cupiditates, nostra tueri, ab alienis mentis, cupiditates, nostra tueri, ab alienis mentis, oculos, manus abstinere. Fremant omnes licet, dicam quod sentio: bibliothecas me detur xii tabularum libellus, si quis legum fontis et capita viderit, et auctoritatis pondere et utilitatis ubertate superare. Ac si nos, id quod maxime debet, nostra patria delectat, cuius rei tanta est vis ac tanta natura, ut Ithacam illam in asperrimis saxulis tamquam nidulum adfixam sapientissimus vir immortalitati anteponeret, bemus in eius modi patriam, quae una in omnibus terris domus est virtutis, imperi, dignitatis? Cuius primum nobis mens, mos, disciplina nota esse debet, vel quia est patria parens omnium nostrum, vel quia tanta sapientia fuisse in iure constituendo putanda est quanta fuit in his tantis opibus imperi comparandis. Percipietis etiam illam ex cognitione iuris laetitiam et voluptatem, quod, quantum praestiterint nostri maiores prudentia ceteris gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cendo et delectatio. Nam siue quem
aintiquitatis effigies quod et uerboꝵ ue¬
tustas prisca cognoscitur et actionum
genera quedam maioꝵ consuetudinẽ
iutamq declarant. Siue quod ciuileme
sciãm quam scenola nõ putat oratoris
ẽẽ propriam set tunusdam ex alio griẽ
prudentie totam hanc descriptis oĩb
tuutatis utilitatibus ac partibus .xii.
tabulis contmeri nidebitis. Siue quẽ
Ista ppotens et gloriosa phylosophra
delectat dicam audatuis hoste habet
fontes omniu disputacionu suaru¬
qui iute cunli et legibus continentur
Ex hiis enim et dignitate maximam
expetendam iudemus quom uerus et¬
iustus atq honestus labor honoribus
premiis splendoredecoratur. Uitia eir̃
hominu atq fraudes damnis igno¬
miniis uindis uerberibis exiliis mõ¬
te mulctatur Et docemur nõ ĩ finitis
certationũq plenis disputatiombus
set auctoritate nutu q legum domi¬
tas habere lubidines cohercete omẽs

Expanded text:
cendo suavitas et delectatio; nam, sive quem cendo suavitas et delectatio; nam, sive quem antiquitatis effigies, quod et verborum vetustas prisca cognoscitur et actionum genera quaedam maiorum consuetudinem vitamque declarant; sive quem civilis scientia, quam Scaevola non putat oratoris esse propriam, sed cuiusdam ex alio genere prudentiae, totam hanc descriptis omnibus civitatis utilitatibus ac partibus xii tabulis contineri videbit: sive quem ista praepotens et gloriosa philosophia delectat,—dicam audacius—hosce habet fontis omnium disputationum suaruqui iure civili et legibus continentur: ex his enim et dignitatem maxime expetendam videmus, cum vera virtus atque honestus labor honoribus, praemiis, splendore decoratur, vitia autem hominum atque fraudes damnis, ignominiis, vinclis, verberibus, exsiliis, morte multantur; et docemur non infinitis concertationumque plenis disputationibus, sed auctoritate nutuque legum domitas habere libidines, coercere omnis
Abbreviated transcription (Latin):
membra dispertiat tum propria cuiꝰq
iuim diffimtio ẽ declaret. Perfecta arte
uris ciuilis habebitis magis magna
atq ubeitm ꝙͣ difficile atq obscuram
atq interea tamẽ dum hec que dispsa
sunt coguntur uł passim licet carpẽte
et colligentẽ undiq replere huiꝰ iuris
ciuilis sciam. Nõne uidetis equitem
romanu hominẽ acutissimo omniũ
it ita tenere ius cunle ut ei quom ab hoc
Discesseritis nemo de hisqui peritissim
sunt anteponatur. Omiã ei sunt po¬
sita ante oculos collotata in usu quoti¬
diano in congressioẽ homimui atq in
foro neq ita multis lrĩs aut uolum̃bo
magnis contineritur. Cadem eni ela¬
ta sunt primu plurimis dende pau¬
tis uerbis cõmutatis etia ab iisdem sꝙp¬
toribus scripta sunt scpius. Accedit uõ
quo facilius percipi tognostiq iustiui¬
le possit quod mimne pleriq arbitrã¬
tur mira quedam suauitas m cognos¬

Expanded text:
membra dispertiat, tum propriam cuiusque membra dispertiat, tum propriam cuiusque vim definitione declaret, perfectam artem iuris civilis habebitis, magis magnam atque uberem quam difficilem et obscuram. Atque interea tamen, dum haec, quae dispersa sunt, coguntur, vel passim licet carpentem et conligentem undique repleri iusta iuris civilis scientia. Nonne videtis equitem Romanum, hominem acutissimo omnium it, ita tenere ius civile, ut ei, cum ab hoc discesseritis, nemo de eis, qui peritissimi sunt, anteponatur? Omnia sunt enim posita ante oculos, conlocata in usu cotidiano, in congressione hominum atque in foro; neque ita multis litteris aut voluminibus magnis continentur; eadem enim elata sunt primum a pluribus, deinde paucis verbis commutatis etiam ab eisdem scriptoribus scripta sunt saepius. Accedit vero, quo facilius percipi cognoscique ius civile possit, quod minime plerique arbitrantur, mira quaedam in cognos
Abbreviated transcription (Latin):
quadam constringeret. Sic ergo ĩ iure
ciuili finis hic legittime atq u̾sitate ĩ
rebus causisq ciuiu equalitatis cõser¬
uatio tum sunt notanda genera et ad
certu numeru paucitatemq renocã¬
Da. Genus aute id est quod suisimilis
cõmumone quadam specie autẽ differẽs
duas aut plures complectit᷑ partes. Par¬
tes aute sunt que generibus his exquiba
emanant subitiuntꝰ Omiãq que sunt
bus quam uim hñt est exprimendu
Est autẽ diffinitio earum reru que sũt
cius rei proprie ꝙͣ diffimre uolumus
breius et circunscripta quedam expli¬
catio Nisce ego tebis exempla adiun¬
gerem insi apud quos hec habet᷑ orõ¬
eẽ cernerem. Nunc complectar quod
proposuu breui si eni aut michi id mͥ
licuerit quod iam diu cogito aut alius
quispiam aut me impedito occuparit
aut mortuo effecerit ut primu omẽs
ius cuule ingnã Digerat que per panca
sunt. Demde eoru geneꝵ quasi quedã

Expanded text:
quadam constringeret. Sit ergo in iure quadam constringeret. Sit ergo in iure civili finis hic: legitimae atque usitatae in rebus causisque civium aequabilitatis conservatio. Tum sunt notanda genera et ad certum numerum paucitatemque revocanda. Genus autem id est, quod sui similis communione quadam, specie autem differentis, duas aut pluris complectitur partis; partes autem sunt, quae generibus eis, ex quibus manant, subiciuntur; omniaque, quae sunt bus, quam vim habeant, est exprimendum; est enim definitio rerum earum, quae sunt eius rei propriae, quam definire volumus, brevis et circumscripta quaedam explicatio. Hisce ego rebus exempla adiungerem, nisi apud quos haec haberetur oratio cernerem; nunc complectar, quod proposui, brevi: si enim aut mihi facere licuerit, quod iam diu cogito, aut alius quispiam aut me impedito occuparit aut mortuo effecerit, ut primum omne ius civile in genera digerat, quae perpauca sunt, deinde eorum generum quasi quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
componerent. Nichil est eni quodad
artem redigi possit insi prius illequi
illa tenet quor artem qui institueren
uult habet illam sciãm ut exiis rebus
quaꝵ ars nõdum sit artem effice̾ pos¬
sit Noc uideo dimi brenter uolucrił
dicere dictu esse ame paulo obsciiui
Set experiar ut dicam si potero planiu
Omiã uero fere que sunt condusa nie
artibus dispersa et dissipata quondas
fuerunt ut i musicis et numeri et do¬
tes et modi Ingrometria lincamic̃ta fo¬
me interualla magnitudines Inastm¬
logia celi conuersio orbitus ortus mo¬
tusq sidcrum Ingramaticis poctuado
pertractatio hystoriaꝵ cognino nerd¬
rum interptatio pronũtiatio quid̃e
ornare disponere meminisse agere igno¬
ta quondam omĩbus et diffusa late ui¬
debantur Adhibita est igitur ars quedã
extrinsetus ex alio genert quoda quod
sibi totum ph̾y assumũt que rem disso¬
lutam conuulsamq glutinaret et uoẽ

Expanded text:
componerent; nihil est enim, quod ad componerent; nihil est enim, quod ad artem redigi possit, nisi ille prius, qui illa tenet, quorum artem instituere vult, habet illam scientiam, ut ex eis rebus, quarum ars nondum sit, artem efficere possit. Hoc video, dum breviter voluerim dicere, dictum a me esse paulo obscurius; sed experiar et dicam, si potero, planius. Omnia fere, quae sunt conclusa nunc artibus, dispersa et dissipata quondam fuerunt; ut in musicis numeri et voces et modi; in geometria lineamenta, formae, intervalla, magnitudines; in astrologia caeli conversio, ortus, obitus motusque siderum; in grammaticis poetarum pertractatio, historiarum cognitio, verborum interpretatio, pronuntiandi quidam ornare, disponere, meminisse, agere, †ignota quondam omnibus et diffusa late videbantur. Adhibita est igitur ars quaedam extrinsecus ex alio genere quodam, quod sibi totum philosophi adsumunt, quae rem dissolutam divulsamque conglutinaret et ratione
Abbreviated transcription (Latin):
uultu. huc atq illuc intuentẽ uagari
cu magna caterna toto foro presidiu
clientibus atq opem amicis et prope cũc¬
tis ciuibus lucem ingenii et consilii sui
porrigentem ⁊ t tendentem nõne ĩ
primis flagitiosum putandu ẽ Et q¬
quomam de impudentia dixi castigi¬
mus etiam segnitiem hominu atq ĩ¬
ertiam Nam si esset cogntio uiris ma¬
gna atq difficilis tñ utilitatis magni¬
fudo deberet homiẽs ad suscipiendu
discendi laborem impellere. Set o. dii.
ĩmortales nõ dicetem hoc audiente
sceuola insi ipẽ soleret dicere nullius
artis facilio rem sibi cognitionẽ uideri
Duod quidem certis De causis aplerisq
aliter existimatur. Primu quia uete¬
tes illi qui huic sciẽ prefuerunt optinẽ¬
de atq augende potentie sue causa per¬
uulgari artem suam noluerũt. Demnd̃
posteaꝙ̃ est editum expositis. a En fla¬
uio primu actiombus nulli fuerũt
qui hec artifitiose digesta generatim

Expanded text:
vultu, huc atque illuc intuentem vagari vultu, huc atque illuc intuentem vagari cum magna caterva toto foro, praesidium clientibus atque opem amicis et prope cunctis civibus lucem ingeni et consili sui porrigentem atque tendentem, nonne in primis flagitiosum putandum est? Et quoniam de impudentia dixi, castigemus etiam segnitatem hominum atque inertiam; nam si esset ista cognitio iuris magna atque difficilis, tamen utilitatis magnitudo deberet homines ad suscipiendum discendi laborem impellere: sed, o di immortales, non dicerem hoc, audiente Scaevola, nisi ipse dicere soleret nullius artis sibi faciliorem cognitionem videri. Quod quidem certis de causis a plerisque aliter existimatur: primum, quia veteres illi, qui huic scientiae praefuerunt, obtinendae atque augendae potentiae suae causa pervulgari artem suam noluerunt; deinde, postea quam est editum, expositis a Cn. Flavio primum actionibus, nulli fuerunt, qui illa artificiose digesta generatim
Abbreviated transcription (Latin):
liberasset et postea domum reuẽ isset q̃¬
situm ẽ apud maiores nrõs num is ad
suos postliminio reddisset et amisisset
hanc ciuitate. Quid de libertate quo
iuditio grauiis esse nullu potest nõ¬
ne ex iure ciuili potest ẽẽ contentio q
quom querit᷑ is qui domin uolũtate cẽ¬
libersit. Suid quod usu meõria patrũ
uenit ut pr̃familias qui ex hys̃pama
romam uenisset quom uxorem pregnã¬
tem inprouincia reli quisset ⁊dmeq
alteram duxisset neq nunciu prior
remisisset mortuusq eẽt intestato et
ex ut̃q filius natus esset mediocris ne
quererctur de duobus ciuiu capitibu
et de puero qui ex posteriore natus eãt
et de eius matre que si uidicaret᷑ certis
quibusdam uerbis nouis nuptiis ficri
cum superiore diuortiu ĩ contubine locũ
deduceretur. Hec igitur et horum simi¬
lia iuta sue tiuitatis ignorante erectũ
et excelsum alacri et prompto ore atq

Expanded text:
liberasset et postea domum revenisset, quliberasset et postea domum revenisset, quaesitum est apud maiores nostros, num is ad suos postliminio redisset et amisisset hanc civitatem. Quid? de libertate, quo iudicium gravius esse nullum potest, nonne ex iure civili potest esse contentio, cum quaeritur, is, qui domini voluntate cenliber sit? Quid? quod usu memoria patrum venit, ut paterfamilias, qui ex Hispania Romam venisset, cum uxorem praegnantem in provincia reliquisset, Romae alteram duxisset neque nuntium priori remisisset, mortuusque esset intestato et ex utraque filius natus esset, mediocrisne quaereretur de duobus civium capitibus et de puero, qui ex posteriore natus erat, et de eius matre, quae, si iudicaretur certis quibusdam verbis, non novis nuptiis fieri cum superiore divortium, in concubinae locum duceretur? Haec igitur et horum similia iura suae civitatis ignorantem erectum et celsum, alacri et prompto ore atque
Abbreviated transcription (Latin):
tibus in exemplui in testa mẽtoꝵ for¬
mulis hoc est ĩ medio iure tiuili uer¬
sari. Omitto iam plura exempla cãꝵ
amplissimaꝵ que sunt ĩnumerabilia
capitis nrĩ. Sepe potest accideit ꝙ caẽ
uersentur ĩit. Et emi sic .c. manci
mantini federis pater patͣtus ex sena
q illi nõ recepissent posteaq mancinus
domu reuenisset neq in senatu intꝰ¬
pł is iussit eduti quod eum ciuem ne¬
garet eẽ quia meõria sic eẽt proditu
quem pr̃ suus aut populus uendidis¬
set aut pr̃ patratus dedisset ei nullũ
eẽ postliminiu. Ouam possumus re¬
perire ex omĩbus tebus ciuilibus ca̃
contentionẽq maiorem ꝙͣ de ordinã
da ciuitate de libertate de capite hoĩs
consularis presertim quom non hec in
crimine aliquo quod ille posset inficiai
sec in cuuli iure consisteret. Similiq in
genete inferioreq ordine siquis apud
nos seruisset ex populo federato seseq

Expanded text:
tibus, in exemplis, in testamentorum fortibus, in exemplis, in testamentorum formulis, hoc est, in medio iure civili versari? Omitto iam plura exempla causarum amplissimarum, quae sunt innumerabilia: capitis nostri saepe potest accidere ut causae versentur in iure. Etenim si C. Mancinmantini foederis pater patratus ex s. que illi non recepissent posteaque Mancinus domum revenisset neque in senatum intros, tribunus plebis, iussit educi, quod eum civem negaret esse, quia memoria sic esset proditum, quem pater suus aut populus vendidisset aut pater patratus dedidisset, ei nullum esse postliminium, quam possumus reperire ex omnibus rebus civilibus causam contentionemque maiorem quam de ordine, de civitate, de libertate, de capite hominis consularis, praesertim cum haec non in crimine aliquo, quod ille posset infitiari, sed in civili iure consisteret? Similique in genere, inferiore ordine, si quis apud nos servisset ex populo foederato seseque
Abbreviated transcription (Latin):
titule celi officeret uia ꝙͣuis cẽt procul
mutari lumina putabat. Quid uero cla¬
tissima. M.Curii causa. inq coponi
nuper apud centum uros quo tõtursu
hominu qua expectatioẽ defensa est
Cumq Scenola equalis et collega meꝰ
homo omnium et disciplina iuris ci¬
uilis eruditissimus et in genio prudẽ¬
tuq acutissimus et ordẽ maxime lima¬
tus atq subtilis atq ut ego soleo dicere
iurisconsultoꝵ cloquẽtissimus et eloquẽ¬
tium uiris peritissimus exscripto testa¬
mẽtor iura defenderet negaret ꝙ insi
postumus et natus et ante ꝙͣ in sua tu¬
telam ueniret mortuus esset herede
cim posse qui ẽẽt secundu postumu
et natum et mortun heres institutus
Ego liçet tum defenderem eumhac tũ
mẽte fuisse qui testamẽtu fecisset ut
si filius nõ esset qui in tutelam ueniret
AICurius heres esset. Num destitit
uterq nrũm in ea causa mn autorita¬

Expanded text:
ticulae caeli officeretur, quamvis esset procul, ticulae caeli officeretur, quamvis esset procul, mutari lumina putabat. Quid vero? clarissima M'. Curi causa Marcique Coponi nuper apud centumviros quo concursu hominum, qua exspectatione defensa est? Cum Q. Scaevola, aequalis et conlega meus, homo omnium et disciplina iuris civilis eruditissimus et ingenio prudentiaque acutissimus et oratione maxime limatus atque subtilis atque, ut ego soleo dicere, iuris peritorum eloquentissimus, eloquentium iuris peritissimus, ex scripto testamentorum iura defenderet negaretque, nisi postumus et natus et, ante quam in suam tutelam veniret, mortuus esset, heredem eum esse posse, qui esset secundum postumum et natum et mortuum heres institutus; ego autem defenderem eum hac tum mente fuisse, qui testamentum fecisset, ut, si filius non esset, qui in suam tutelam veniret, M'. Curius esset heres, num destitit uterque nostrum in ea causa in auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliquẽ quasi patronu applicauisset ĩ¬
testatoq esset mortuus. Nonne mea
causa ius applicationis obscuru sane
et ignotu pateftũm in iuditio atq il¬
lustratu a patrono. Quid nuper quom
ego .c. sergii aurate contra hunc nostrũ
antoniu uidicio priuato causam Defẽ¬
derem nõne omĩs nrã iniire uersata d̾¬
fensio est. Cum eni sL marius gadi¬
tanus edes aurate uendidisset neq serui¬
re quamdam earum ediu parte ĩ mã¬
tare deberet. Quo quidẽ in gene̾ fami¬
liaris nr̃ inbuculeius homo neq mõ
iuditio stultus et suo ualde sapiens et
aiiris studio nõ abhorrens simili in
re quodã mõ nuper errauit. Nam
quom edes .L. fusio uenderet et ĩ man¬
cipio lumina uti tum essent ita rete¬
pit fufius eni familiaris hedificari
ceptum ẽ in quadam parte urbis que
modo ex illis edibus conspici possitgit
statim cum buculeyo quod cuicũq par¬

Expanded text:
ad aliquem quasi patronum applicavisset, inad aliquem quasi patronum applicavisset, intestatoque esset mortuus, nonne in ea causa ius applicationis obscurum sane et ignotum patefactum in iudicio atque inlustratum est a patrono? Quid? nuper, cum ego C. Sergi Oratae contra hunc nostrum Antonium iudicio privato causam defenderem, nonne omnis nostra in iure versata defensio est? Cum enim M. Marius Gratidianus aedis Oratae vendidisset neque servire quandam earum aedium partem in mantare debere. Quo quidem in genere familiaris noster M. Buculeius, homo neque meo iudicio stultus et suo valde sapiens et ab iuris studio non abhorrens, simili in re quodam modo nuper erravit: nam cum aedis L. Fufio venderet, in mancipio lumina, uti tum essent, ita recepit; Fufius autem, simul atque aedificari coeptum est in quadam parte urbis, quae modo ex illis aedibus conspici posset, egit statim cum Buculeio, quod, cuicumque par
Abbreviated transcription (Latin):
illius militis de cuiꝰ more quom domu
falsus ab exercitu nuntius uenisset et pr̃
eius tetredita testamẽtu mutasset et quẽ
ei uisu ẽ fecisset heredem eẽtq mortuus¬
ẽẽ tes delata ẽ ad ceritũ uitos quom miles
doniu uenisset egissetq lege in hereditat
paterna testamẽto exheres filius. Nẽpe
mea causa que situm ẽ de iuit ciuli pos¬
set ne pr̃nor bonor exheres eẽ filius que
pr̃ testamẽto neq hetedem neq ex heredẽ
scripsisset nomĩatim. Quid quaq de re
inter marcellos et claudios patritios cẽ¬
tum ur iudicarũt Cum marcelli alib̾¬
ti filio styrpe claudii patritii eiusdẽ hoĩs
hereditate gente adse reddisse dicerent
nõne mea causa fuit orathorib detoto
stirpis et gentilitatis iure dicendu quid
quod item incentũ uirali iuditio certũ
esse accepimus qui romam mexiliu ue¬
nisset cui roma exulate ius esset si se qiͣ¬

Expanded text:
illius militis? de cuius morte cum domum illius militis? de cuius morte cum domum falsus ab exercitu nuntius venisset et pater eius re credita testamentum mutasset et, quem ei visum esset, fecisset heredem essetque ipse mortuus, res delata est ad centumviros, cum miles domum revenisset egissetque lege in hereditatem paternam testamento exheres filius. Nempe in ea causa quaesitum est de iure civili, possetne paternorum bonorum exheres esse filius, quem pater testamento neque heredem neque exheredem scripsisset nominatim. Quid? qua de re inter Marcellos et Claudios patricios centumviri iudicarunt, cum Marcelli ab liberti filio stirpe, Claudii patricii eiusdem hominis hereditatem gente ad se redisse dicerent, nonne in ea causa fuit oratoribus de toto stirpis et gentilitatis iure dicendum? Quid? quod item in centumvirali iudicio certatum esse accepimus, cum Romam in exsilium venisset, cui Romae exsulare ius esset, si se
Abbreviated transcription (Latin):
tare sem causis centum uiralibus ĩ quibo
usucapionu tutelaru gentilitatu agna¬
tionu alluuionu circiluuionu neroꝵ
um quid alienu qrͣ demq ciuis anpere¬
grinus seruus anliber quispiam sit igͦ¬
rare et insigĩs est prudentie Illa uero de¬
ridenda arrogantia ẽ ĩminorib nauigi¬
is rudem eẽ et se̾confiteri quin queremes aut
etiam maiores gubernare didicisse su michi
quom incritulo decipiare aduersari stipu¬
latiuncula cu obsignes tabellas dientis tiu
quibus intabellis idsit scriptu quo ille ca¬
piatut ego tibi ullam causam maiorem
cõmittenda putem citius hertule is qui
Duoꝵ scałoru nauicula in portu euer¬
tit meireino ponto argonantar nauim
gubernabit Quidsine parne quidẽ caẽ
sunt. set maxiie sepe in quibꝰ certatur de
uite cunli qui tande mos ẽ eius patrora ꝙ
ad eius causas sine uilla sciã iuris audet.ic¬
cedere. Que potuit igit᷑ ẽc̃ causa maior ꝙ̃

Expanded text:
tare se in causis centumviralibus, in quibus tare se in causis centumviralibus, in quibus usucapionum, tutelarum, gentilitatum, agnationum, adluvionum, circumluvionum, nexorum, um, quid alienum, qua re denique civis aut peregrinus, servus aut liber quispiam sit, ignoret, insignis est impudentiae. Illa vero deridenda adrogantia est, in minoribus navigiis rudem esse se confiteri, quinqueremis autem aut etiam maiores gubernare didicisse. Tu mihi cum in circulo decipiare adversari stipulatiuncula et cum obsignes tabellas clientis tui, quibus in tabellis id sit scriptum, quo ille capiatur, ego tibi ullam causam maiorem committendam putem? Citius hercule is, qui duorum scalmorum naviculam in portu everterit, in Euxino ponto Argonautarum navem gubernarit. Quid? si ne parvae quidem causae sunt, sed saepe maximae, in quibus certatur de iure civili, quod tandem os est eius patroni, qui ad eas causas sine ulla scientia iuris audet accedere? Quae potuit igitur esse causa maior, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cato nõne et eloquẽtia tanta fuit ꝙta
illa tempora atq illa etas in hac ciuita¬
te ferre maxime potuit et iuris ciuił
omniu peritissimus. Uerecundius hac
de re iam dudum loquor quod ad ẽ uir
inddo sũmus quẽ ego unu oratorem
maxime admiror. Set tñ idem semper
ius ciuile tontemsit. Ueru quia sentẽtie
atq opinionis mee uoliustis eẽ partici¬
pes nil octultabo et quod potero nobi
exponam quid hac de re sentiam Antoii
incredibilis queda prope sigularis et
diuina uis ingenii iudetur etiã si hac
sciẽtia iuris nudatui sit posse se facile
ceteris armis prudentie tueri atq defẽ¬
dere. Quam obrem si nobis sit exceptus
ceteros ueto nõ dubitabo primũ mer¬
tie condemnate smã mea Post etiã ĩpu¬
dentie Nam uolitar in foro herere ĩ uir
ac pretoꝵ tribinalibus iuditia priuata
magnaru teru obite inquibus sepe nõ
de fcõ set de equitate ac iure certetur Iac¬

Expanded text:
Cato? Nonne et eloquentia tanta fuit, quantam Cato? Nonne et eloquentia tanta fuit, quantam illa tempora atque illa aetas in hac civitate ferre maximam potuit, et iuris civilis omnium peritissimus? Verecundius hac de re iam dudum loquor, quod adest vir in dicendo summus, quem ego unum oratorem maxime admiror; sed tamen idem hoc semper ius civile contempsit. Verum, quoniam sententiae atque opinionis meae voluistis esse participes, nihil occultabo et, quoad potero, vobis exponam, quid de quaque re sentiam. Antoni incredibilis quaedam et prope singularis et divina vis ingeni videtur, etiam si hac scientia iuris nudata sit, posse se facile ceteris armis prudentiae tueri atque defendere; quam ob rem hic nobis sit exceptus; ceteros vero non dubitabo primum inertiae condemnare sententia mea, post etiam impudentiae; nam volitare in foro, haerere in iure ac praetorum tribunalibus, iudicia privata magnarum rerum obire, in quibus saepe non de facto, sed de aequitate ac iure certetur, iac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ esset excepta deberi petitor rursus cu
Peteret ne exceptioẽ excluderetur quod̾
ȩa tes ĩiuditio ante nõ uenisset Ouid gͦ
hoc fieri turpius aut dici potest ꝙ̃ eu qui
Hanc persona susceperit ut amicor con¬
tiduersias causasq tueatire laborantib
succurrat egris medeatur afflictos exti¬
tet hunc in minimis tenuissimisq re¬
bus ita labi ut aliis iniserandus aliis it¬
ridendiis ẽẽ iudcatur. Cquidẽ propm¬
quu nrũm . P. Exassu illu diuitem
et multis aliis rebus elegante homie
et ornatu precipue in hoc ferendu et
laudandum puto quod cum. P. sceuola
frater esset solitus ei persepe dicert neq
illum in iure ciuili satis illi arti facere
posse nisi dicendi copiam assunisisset qd̾
quide hic qui mecu consul fuit
filius eius est consequutus Aitse nõ ante
causas amicoꝵ tractare atq agere cepis¬
se ꝙͣ ius ciile didicisset. Quidꝰ nõ ille. M

Expanded text:
quam esset coepta deberi, petitor rursus cum quam esset coepta deberi, petitor rursus cum peteret, ne exceptione excluderetur, qvod ea res in ivdicivm ante venisset. Quid ergo hoc fieri turpius aut dici potest, quam eum, qui hanc personam susceperit, ut amicorum controversias causasque tueatur, laborantibus succurrat, aegris medeatur, adflictos excitet, hunc in minimis tenuissimisque rebus ita labi, ut aliis miserandus, aliis inridendus esse videatur? Equidem propinquum nostrum P. Crassum illum Divitem cum multis aliis rebus elegantem hominem m tum praecipue in hoc efferendum et laudandum puto, quod, cum P. Scaevolae frater esset, solitus est ei persaepe dicere neque illum in iure civili satis illi arti facere posse, nisi dicendi copiam adsumpsisset —quod quidem hic, qui mecum consul fuit, filius eius est consecutus—neque se ante causas amicorum tractare atque agere coepisse, quam ius civile didicisset. Quid vero ille M.
Abbreviated transcription (Latin):
quo ipẽ diceret turpitule iuditio atq mo
lestia stultitia aduersarii liberaretur Ego
mim enti michi narrare mutiu nõ mõ
oratotis nomiẽ set ne foro quidẽ dignos
uix putait / At qui defuit illis patromi ĩ¬
quit crassus eloquẽtia neq dicendi ratio
aut copia set iuris ciuilis prudentia qd
alter plus lege agendo petebat ꝙͣ quãtu
lex in xii tabulis permiserat. Ouod cu
impetrasset cause caderet alter putabat
iniquu plus secum agi ꝙͣ quod esset ĩ ac¬
tione n intelligebat si ita esset actum
litem aduersatiu perdituru. Ouid in
his paucis diebus nõne intribunali q.
pomper p̃toris urbani familiaris nr̃i
sedentibus homo ex disertoꝵ nũo postu¬
labat ut illi unde peterctur uetus atq
usitata exceptio daretur cuius pecume
dies fuisset quod petitoris causa cõpara¬
tum eẽ nõ intelligebat. Ut si ille ĩficiatõ
probasset uidici pͥctitam ante se pecuia

Expanded text:
quo ipse diceret, turpi tutelae iudicio atque omni quo ipse diceret, turpi tutelae iudicio atque omni molestia stultitia adversarii liberaretur?' 'Ego mini enim mihi narrare Mucium—non modo oratoris nomine sed ne foro quidem dignos vix putarim.' 'Atqui non defuit illis patronis' inquit Crassus 'eloquentia neque dicendi ratio aut copia, sed iuris civilis scientia: quod alter plus lege agendo petebat, quam quantum lex in xii tabulis permiserat, quod cum impetrasset, causa caderet; alter iniquum putabat plus secum agi, quam quod erat in actione; neque intellegebat, si ita esset actum, litem adversarium perditurum. Quid? in his paucis diebus nonne nobis in tribunali Q. Pompei praetoris urbani familiaris nostri sedentibus homo ex numero disertorum postulabat, ut illi, unde peteretur, vetus atque usitata exceptio daretur cvivs pecvniae dies fvisset? quod petitoris causa comparatum esse non intellegebat, ut, si ille infitiator probasset iudici ante petitam esse pecuniam,
Abbreviated transcription (Latin):
uola desiderare que neq ego ita teneo
ut ii qui docent neq sunt eius generis ut
si optime tenerem digna essent ista sapiã
ac tuis auribus. Antu inquit ille side i¬
tis cõmunibus et peruagatis uix huc
etati audiendu putas etiam ne illa neg¬
ligere possumus que tu orathori cognos¬
cenda eẽ dixisti de naturis hominu mẽ
sciãm et copiam rerum in tua prudẽtia
sciebam messe In oratoris uero instrumẽ¬
to tam lautam suppellectilem nũꝙͣ uide¬
ram. Potes igitur inquit crassus ut alia
omittam ĩnumerabilia et ĩmensa et ad ip̃
tuu ius tiuile ueniam oratores putare ẽ
eos quos multas horas expectaui cu in
campum properarem et ridens et stoma¬
chans sceuola cum hypseus maxima uo¬
ce plurimis uerbis et in. M. Crasso p̃tore
contemneret ut ei quam defendebat cauẽ
cadere liceret Cni. autẽ octanius homocõ¬
sularis nõ minus longa oroẽ recusaret
ne aduersarius cause caderet ac ne is ꝓ

Expanded text:
vola, desiderare, quae neque ego ita teneo, vola, desiderare, quae neque ego ita teneo, uti ei, qui docent, neque sunt eius generis, ut, si optime tenerem, digna essent ista sapientia ac tuis auribus.' 'Ain tu?' inquit ille: 'si de istis communibus et pervagatis vix huic aetati audiendum putas, etiamne illa neglegere possumus, quae tu oratori cognoscenda esse dixisti, de naturis hominum, de  ego omnem scientiam et copiam rerum in tua prudentia sciebam inesse; in oratoris vero instrumento tam lautam supellectilem numquam videram.' 'Potes igitur,' inquit Crassus 'ut alia omittam innumerabilia et immensa et ad ipsum tuum ius civile veniam, oratores putare eos, quos multas horas exspectavit, cum in campum properaret, et ridens et stomachans P. Scaevola, cum Hypsaeus maxima voce, plurimis verbis a M. Crasso praetore contenderet, ut ei, quem defendebat, causa cadere liceret, Cn. autem Octavius, homo consularis, non minus longa oratione recusaret, ne adversarius causa caderet ac ne is, pro
Abbreviated transcription (Latin):
petes a crasso ut illam copiam ornamẽtorũ
suor quam constructam uno in loco enam¬
quasi per transẽnam pretereũtes stratini
aspeximus in lucem proferat ac suo quicꝙ
in loco collocet. Ego uero ate inquit cota
peto sceuola me eni et hũc sulpiturs ̃ pe¬
dit pudor ab homic̃ omniu grauissims
qui genus hui moĩ disputatioms semper
contempserit hec que forsitan isti pucror
clemẽta uideat exquirere Set tn horas
sua dilatet nobis atq explicet. Ego me
Hercule inquit mutius anitauia mao
Hoc tausa uolebam ꝙ̃ mea. Neq eona
tantopere hane actaso dispurations
desiderabam quantopere eius in causis
oratione delector nunc uero crasse mea
quoq etiam causa rogo ut quomiã tan¬
tum habemus otii quantu iam diu no¬
bis nõ contigit ne guere exhedificari id
opus quod institiusti forina enim toti
negotii opimone meliorem atq maiorẽ
crassus mirati satis nõ queo etia᷑ Hec sce¬

Expanded text:
petes a Crasso, ut illam copiam ornamentorum petes a Crasso, ut illam copiam ornamentorum suorum, quam constructam uno in loco quasi per transennam praetereuntes strictim aspeximus, in lucem proferat et suo quidque in loco conlocet.' 'Ego vero' inquit Cotta 'a te peto, Scaevola:—me enim et hunc Sulpicium impedit pudor ab homine omnium gravissimo, qui genus huius modi disputationis semper contempserit, haec, quae isti forsitan puerorum elementa videantur, exquirere:—sed tu hanc sua, dilatet nobis atque explicet.' 'Ego me hercule' inquit Mucius 'antea vestra magis hoc causa volebam, quam mea; neque enim tanto opere hanc a Crasso disputationem desiderabam, quanto opere eius in causis oratione delector; nunc vero, Crasse, mea quoque te iam causa rogo, ut, quoniam tantum habemus oti, quantum iam diu nobis non contigit, ne graveris exaedificare id opus, quod instituisti: formam enim totius negoti opinione meliorem maioremque Crassus 'mirari satis non queo etiam te haec, Scae
Abbreviated transcription (Latin):
uerboꝵ fuit et sic euolauit orõ ut eiis
iuim et incitationẽ aspexerim uestigia
ĩgressumq uix uiderim et tanꝙ m aliꝙ
locupletem et tefertam domum uencn
nõ explicata ueste nec ꝓposito argento
neq tabulis et signis pͥropalam colloca¬
tis. Set his omibus multis magnificisq
rebus constructis atq reconditisꝰ. Sic mo
in oratione crassi diuitias atq orname¬
ta eius ingenii per quedam in uolucraat
integumcta perspexi. Set ea contẽplati
quom cupetem uuix aspitiendi potestas
fuit itaq neq hoc ipũ possum diceret
me omio ignorate quid possideat neq
plane nosse neq inuidisse. Ouin tuigi
facis ĩquit Sccuoł. quod facetes si ĩ aliqͣ
domu plena ornamẽtor uł ĩ iullam
uenisses. si ea sepoĩta ut dicis ẽẽnt tua
n alde spectandi tupidus ec̃s nõ dubitates
rogate dominu ut profetri iuberet p̃¬
sertim si eẽs familiatis. Similit numc

Expanded text:
verborum fuit et sic evolavit oratio, ut eius verborum fuit et sic evolavit oratio, ut eius vim et incitationem aspexerim, vestigia ingressumque vix viderim, et tamquam in aliquam locupletem ac refertam domum venerim, non explicata veste neque proposito argento neque tabulis et signis propalam conlocatis, sed his omnibus multis magnificisque rebus constructis ac reconditis; sic modo in oratione Crassi divitias atque ornamenta eius ingeni per quaedam involucra atque integumenta perspexi, sed ea contemplari cum cuperem, vix aspiciendi potestas fuit; itaque nec hoc possum dicere, me omnino ignorare, quid possideat, neque plane nosse atque vidisse.' 'Quin tu igi inquit Scaevola 'quod faceres, si in aliquam domum plenam ornamentorum villamve venisses? Si ea seposita, ut dicis, essent, tu, qui valde spectandi cupidus esses, non dubitares rogare dominum, ut proferri iuberet, praesertim si esset familiaris: similiter nunc
Abbreviated transcription (Latin):
Legendi etiam poete Cognostende ystotie
ommiu bonaru artium doctotes atq¬
scriptores legendi et uobitandi et exerti¬
tationis causa laudandi interp̾tandi cõ¬
rigendi intuperandi refellendi. Dispu¬
tindũq de omni re in contrarias ꝑtes
et quicquid erit in quaq te quod proba¬
perdiscendu ius ciuile cognostende leges
percipienda omĩs antiquitas senatoria
consuctudo disciplina tei. pu. iura soci¬
oꝵ federa pactiones causa imperii cog¬
tanꝙ̃ sale per spargatur omĩs orõ. Effudi
uobis omiã que sentiebam que fortasse
quẽcumq prem̃ familias atripuissctis
sset Hec cu crassus dixisset silentum
ad id quod erat propositu dictu iuide¬
batur tñ sentiebant celerius ẽẽ multoꝙ̃
ipĩ uellent ab eo peroratu Tum sccuo¬
la. Ouid est cotta inquit quid tates nihil¬
ne uobis inmẽte uenit quod p̃terea
atrasso tequiratis. Id mehertule inquit
mu ipũm attendo. Tantus etu cursus

Expanded text:
Legendi etiam Poetae, cognoscenda Historia, Legendi etiam Poetae, cognoscenda Historia, omnium bonarum artium Scriptores ac Doctores, et legendi, et pervolutandi, et exercitationis causa laudandi, interpretandi, corrigendi, vituperandi, refellendi; disputandumque de omni rein contrarias partes, et, quidquid erit in quaquere, quod probaperdiscendum ius civile, cognoscendae leges, percipienda omnis antiquitas, senatoria consuetudo, disciplina rei publicae, iura sociorum, foedera, pactiones, causa imperi cogtamquam sale perspergatur omnis oratio. Effudi vobis omnia quae sentiebam, quae fortasse, quemcumque patremfamilias adripuissetis sset.' Haec cum Crassus dixisset, silentiuqui aderant, ad id, quod erat propositum, dictum videbatur, tamen sentiebant celerius esse multo quam ipsi vellent ab eo peroratum. Tum Scaevola 'quid est, Cotta?' inquit 'quid tacetis? Nihilne vobis in mentem venit, quod praeterea ab Crasso requiratis?' 'Id me hercule' inquit 'ipsum attendo: tantus enim cursus
Abbreviated transcription (Latin):
bis uteter et tñ usitatis set etiam expͥ¬
merem quedam uerba imitando que
noua nris essent dũmõ essent ydonca
sam uotis et spũs ac totius corpotis et
ip̃ius lingue motus et ex̾citatioẽs non
tam artis indigent ꝙͣ laboris. Ouibus ĩ
rebus hñda est ratio diligenter quosy
initemur quoꝵ similes uelimus eẽ In¬
tuendi nobis sunt nõ solum otatores s
etiam actores ne mala consuetudine
ad aliquã deformitatẽ prauitatẽq ue¬
niamus. Exercenda est etiam meoria
ediscendis ad uerbu ꝙͣ plurimis et no¬
stris scriptis et alicins. Atq mea exerci¬
tatioẽ nõ sane michi displicet adhibere
si cõsueris istam etiam locoꝵ simuilactoꝵq
rationẽ que ĩ arte traditur. Educẽda de¬
inde est ex hac domestica exertitatione
et umbratili in mediu agmen. iit pul¬
uerem inclamorem incastra atq ĩatic
forensem. Subeundus uẜ omĩu et ptu
ĩclusa inueritatis lucem profetẽda est

Expanded text:
bis uterer et tamen usitatis, sed etiam exprbis uterer et tamen usitatis, sed etiam exprimerem quaedam verba imitando, quae nova nostris essent, dum modo essent idonea. Iam vocis et spiritus et totius corporis et ipsius linguae motus et exercitationes non tam artis indigent quam laboris; quibus in rebus habenda est ratio diligenter, quos imitemur, quorum similes velimus esse. Intuendi nobis sunt non solum oratores, sed etiam actores, ne mala consuetudine ad aliquam deformitatem pravitatemque veniamus. Exercenda est etiam memoria ediscendis ad verbum quam plurimis et nostris scriptis et alienis; atque in ea exercitatione non sane mihi displicet adhibere, si consueris, etiam istam locorum simulacrorumque rationem, quae in arte traditur. Educenda deinde dictio est ex hac domestica exercitet umbratili, medium in agmen, in pulverem, in clamorem, in castra, atque aciem forensem. Subeundus usus omnium, et pinclusa, in veritatis lucem. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
gio temiges nhibuerũt retinet tñ ipsa
magis uis notum et cursum suu mite¬
misso impetu prilsuq remoꝵ. dic ĩ oroẽ
perpetua quom scripta deficiũt paten
tamẽ obtinet orõ reliqua cursum simi
antẽ concẽtatiombus equidẽ nuchi ad¬
ulescentulus proponere solebat illam
exercitationẽ maxime qua .C carbonẽ
nrũ illu inimitu solitu eẽ uti sciebã
Ut aut uersibus propositis ꝙͣ maxime
finẽ quẽ meõria possem comp̃hendeit
cam tem ipãm quã legissem uerbis ali¬
is ꝙͣ maxime possem lectis ꝓnũtiatem
Set porest aiãduerti hoc esse m hoc ui¬
tii quodea uerba que max̾ cuiq tei pro¬
pria queq eeñt ornatissima atq optima
octupasset aut ennius si ad eius uersus
me exerterem aut graccus si eius orõtiẽ
sum usus adulescens ut sũmoꝵ otator
grecas oroẽs explicatem Ouibiis lectis
Hoc assequebar ut tu ea que grete lege̾
latirie redderem nõ solum optimis uer¬

Expanded text:
gio, cum remiges inhibuerunt, retinet tamen ipsa gio, cum remiges inhibuerunt, retinet tamen ipsa navis motum et cursum suum intermisso impetu pulsuque remorum, sic in oratione perpetua, cum scripta deficiunt, parem tamen obtinet oratio reliqua cursum scripautem commentationibus equidem mihi adulescentulus proponere solebam illam exercitationem maxime, qua C. Carbonem nostrum illum inimicum solitum esse uti sciebam, ut aut versibus propositis quam maxime finem, quem memoria possem comprehendere, eam rem ipsam, quam legissem, verbis aliis quam maxime possem lectis, pronuntiarem; sed post animadverti hoc esse in hoc viti, quod ea verba, quae maxime cuiusque rei propria quaeque essent ornatissima atque optima, occupasset aut Ennius, si ad eius versus me exercerem, aut Gracchus, si eius orationem sum usus adulescens, ut summorum oratorum Graecas orationes explicarem, quibus lectis hoc adsequebar, ut, cum ea, quae legeram Graece, Latine redderem, non solum optimis ver
Abbreviated transcription (Latin):
superabit omẽs eni siue artus sunt loci
siue ingeniicuiusdam ac prudẽtie qui mõ
sunt mea re de qua scribimus in qrẽtib
nobis. omĩq ingenio contemplantibus
ostendunt se et occurtũt. Omẽsq smẽ et
time illustria subacumẽ stili subeant et
succedant necesse ẽ. Tum ipã collatio et¬
conformatio uerboꝵ perficitur inscri¬
bendo nõ poetito set quodam oratorio
numero et mõ. Hec sunt que clamoes
et admiratioẽs ĩbonis oratoribus effici¬
unt. Neq ea quisꝙͣ nisi qui diu multũq
scriptitarit etiam uehemẽtissime se in
his subitis dictionibus exercuerit con¬
sequetur Ca qui a scribendi consuetudi¬
ne ad ditendu uenit hanc affert facul¬
tattem ut etiam subito si dicat tñ illa que
dicantur similia scriptoꝵ eẽ iudeantur
Atq etiam si qñ indicendo scriptu attu¬
lerit aliquid tum ab eo discesserit teliqua
similis orõ consequetur ut concitato naui¬

Expanded text:
superabit. Omnes enim, sive artis sunt loci superabit. Omnes enim, sive artis sunt loci sive ingeni cuiusdam ac prudentiae, qui modo insunt in ea re, de qua scribimus, anquirentibus nobis omnique acie ingeni contemplantibus ostendunt se et occurrunt; omnesque sententeneris maxime inlustria, sub acumen stili subeant et succedant necesse est; tum ipsa conlocatio conformatioque verborum perficitur in scribendo, non poetico, sed quodam oratorio numero et modo. Haec sunt, quae clamores et admirationes in bonis oratoribus efficiunt; neque ea quisquam, nisi diu multumque scriptitarit, etiam si vehementissime se in his subitis dictionibus exercuerit, consequetur; et qui a scribendi consuetudine ad dicendum venit, hanc adfert facultatem, ut, etiam subito si dicat, tamen illa, quae dicantur, similia scriptorum esse videantur; atque etiam, si quando in dicendo scriptum attulerit aliquid, cum ab eo discesserit, reliqua similis oratio consequetur; ut concitato navi
Abbreviated transcription (Latin):
ista inquit Crasẜ. que nos facere soletu
ut causa aliqua posita consimili causar
carum que inforo deferunt᷑ dicatis ꝙ̃
maxime adueritate accõmodate s
pleriq in hoc uocem neq eam scientꝰ
et uires exercent suas et lingue celerita¬
tem icitãt uerboꝵq frequẽtia Delec¬
tantur sn quo fallit cos quod audierãt
Dicendo homiẽs ut dicant efficete solẽ
Uete etiam illud dicitur peruerse Di¬
cere honnẽs peruerse dicendo facilliẽ
consequi. Quamobtem in his ip̃is exer¬
citationibis et si utile est etia subito
sepe dicete tamẽ illud utilius simmpto
spatio ad cogitandu paratuis atq ac¬
curatis dicere. Caput autẽ est quod
ut uere dicam minime facimus . Eit
enim magn laboris que pleriq fugis
ꝙ plurimu scribere Stilus opinuis et p̃s¬
tantissimus dicendi effector ac magr̃. neq
ĩiuria. nam si subitam et fortutam orõe
cõmentatio et cogitatio facile uincit. Hac̃
ipãm profecto assidua ac diligens scriptã

Expanded text:
s inquit 'quae vos facere soletis, ut, causa aliqua posita consimili causarum earum, quae in forum deferuntur, dicatis quam maxime ad veritatem accommodate; sed plerique in hoc vocem modo, neque eam scienter, et viris exercent suas et linguae celeritatem incitant verborumque frequentia delectantur; in quo fallit eos, quod audierunt, dicendo homines, ut dicant, efficere solere; vere enim etiam illud dicitur, perverse dicere homines perverse dicendo facillime consequi. Quam ob rem in istis ipsis exercitationibus, etsi utile est etiam subito saepe dicere, tamen illud utilius, sumpto spatio ad cogitandum paratius atque accuratius dicere. Caput autem est, quod, ut vere dicam, minime facimus est enim magni laboris, quem plerique fugimus, quam plurimum scribere. Stilus optimus et praestantissimus dicendi effector ac magister; neque iniuria; nam si subitam et fortuitam orationem commentatio et cogitatio facile vincit, hanc ipsam profecto adsidua ac diligens scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
uim acerrimam qua cosdem excitamus
influat oportet aliquid et ex hac ui nõ
numꝙͣ aliquid inflaniendu ẽ illi lenita¬
ti. Neq est ulla temperatior orõ quam
illa ra qua asperitas cõtentionis oratoris
ip̃ĩus humanitate condit. Remissio aui
lemtatus quadam grauitate et contẽtioẽ
firmatur In utroq auitm genere ddi
et erilo in quo uisatq contentio dicẽdi¬
querit et hoc quod ad uitam et mores
accomodatur. Et principia tarda sunt
eteritus tamen̾ spissi et produtiẽ dx¬
bent. Nam neq assiliendum statim
coridgenus illud orationis. Abẽ enim
totum acusa et homic̃s prius. lug
ipũni quod ptoptinm sui iuditi ẽ udi¬
re des iderant. Nec m eam orationam
igressus sis celeriter discẽnditi  No
enim sicut argumc̃tum simulatq po¬
situm ẽ arcipitur alterumq et tertium
poscitur sta misericordiam aut muidia
aut iracundiam simulatq intuleris poł¬
il commouere Argumc̃tu tatio ip̃a cõ¬

Expanded text:
vim acerrimam, qua eosdem excitamus vim acerrimam, qua eosdem excitamus influat oportet anumquam animi aliquid inflandum est illi lenitati; neque est ulla temperatior oratio quam illa, in qua asperitas contentionis oratoris ipsius humanitate conditur, remissio autem lenitatis quadam gravitate et contentione firmatur. In utroque autem genere dicendi et illo, in quo vis atque contentio quaeritur, et hoc, quod ad vitam et mores accommodatur, et principia tarda sunt et exitus item spissi et producti esse debent. Nam neque adsiliendum statim est ad genus illud orationis; abest enim totum a causa et homines prius ipsum illud, quod proprium sui iudici est, audire desiderant; nec cum in eam rationem ingressus sis, celeriter discedendum est; non enim, sicut argumentum, simul atque positum est, adripitur alterumque et tertium poscitur, ita misericordiam aut invidiam aut iracundiam, simul atque intuleris, possis commovere: argumentum ratio ipsa con