comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
statura sano sensu crẽditur possibi¬
litatem ẽdendi abos si necesse foret
habitumn. hecdei exempla mimine
denegant. ut angeli iuxta ilicem
mambre. sed hoc non ut nos rumi¬
natos cibos scomacho et intestinis
conferunt: sed statim ut accepta ue-¬
lut iũdentur degustent. in spũalem
lumba super xp̃m. et in ig¬
ne super apłos per scripturam sunt.
et quandõ diximus de uisione lĩgua ꝑ
et de uirtriub apostoloꝵ  post ac¬
ceptum spiritum. in excusatione e¬
lemosmne et paupertatis professione
quare petrus paralitico dixit surge
et ambula magr̃i p̾ceptũ seruans. No¬
lite habor nurum neq argentum.
dũ soli deo seruiens. de miqͦ mãmone
cxpẽditus fuerat uerbo imperii mor¬
bo ligatum cito soluebat.. xii

Expanded text:
statura, sano sensu creditur possibistatura, sano sensu creditur possibilitatem edendi cibos, si necesse foret, habitura. Haec Dei exempla minime denegant, ut Angeli juxta ilicem Mambre . Sed hoc non ut nos ruminatos cibos stomacho et intestinis conferunt, sed statim ut accepta, velut videntur, degustent, in spiritualem lumba super Christum, et in igne super Apostolos perscripta sunt, et quando diximus de divisione linguarum et de virtutibus Apostolorum post acceptum Spiritum, in excusatione eleemosynae et paupertatis professione, quando Petrus paralytico dixit, Surge et ambula , Magistri praeceptum servans: Nolite habere aurum, neque argentum , dum soli Deo serviens de iniquo mammona expeditus fuerat, verbo imperii morbo ligatum cito solvebat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
n moysen et istos aliquis dicat. s mĩꝙͣ
de his scribitur qui sic apparuerunt re¬
surrexisse: s aut uiuere. aut apparu¬
isse. uel de sepulcris exisse. non aute
resurrectionis in his qui post mortem
in uta hac conuersati funt. aut ĩ dm̃¬
aus in futura ommum resurrectione
ponitur. Tasis autẽ apparitio istoꝵ. nͦ
ad uitam humanam. nec ad resiurec¬
tionem futuram pertinet: sed ad ꝯsum¬
mationem dominice resurrectionis. et
ad crẽdrlitatem resurrectionis aĩarũ.
ab inferis talis apparitio aĩos mouet.
sicut in resuscitatis mortius. similitu¬
dotantum non mors contimia fieri cer¬
De contimia morte nullus aduitam
indeciduam nisi dñs usq ad nouissi
resurrectionem. Hũc autẽ
carnalem cibum qualiter
resurrectionis caro susceperit docti re¬
quirunt: dum resucrectura corpora
spũalia ẽẽ cuncti fideles sciũt. ut di¬
citur. resurget corpus spũale. Qua¬
propter resurgent corpora. et si gu¬

Expanded text:
ri Moysen et istos aliquis dicat. Sed nusquam ri Moysen et istos aliquis dicat. Sed nusquam de his scribitur, qui sic apparuerunt, resurrexisse; sed aut vivere, aut apparuisse, vel de sepulcris exisse. Nomen autem resurrectionis in iis, qui post mortem in vita hac conversati sunt, aut in Daut in futura omnium resurrectione ponitur. Talis autem apparitio istorum, nec ad vitam humanam, neque ad resurrectionem futuram pertinet; sed ad confirmationem dominicae resurrectionis, et ad credulitatem resurrectionis animarum ex inferis, talis apparitio animos movet. Sicut in resuscitatis mortuis similitudo tantum, non mors continua fieri cerDe continua enim morte nullus ad vitam indeciduam, nisi Dominus, usque ad novissimresurrectionem. Hunc autem carnalem cibum qualiter resurrectionis caro susceperit, docti requirunt, dum resurrectura corpora spiritualia esse cuncti fideles sciunt, ut dicitur, Resurget corpus spirituale . Quapropter resurgent corpora non gu
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguitate prestant quod mortui
sunt: et diuina operatione refuscitatist̃.¬
ołis defectio uixͣ crucem.xu¬
non ut solet quando luna ac¬
cenditur facta erat. s in ple¬
na lim̾a scilicet quintadecima die men¬
sis: ne casu ꝑutaretur fuisse euen̾at.
et tantum lucem solis mẽdiã die teneb
obscurauerunt. ut per tres illas horas
Defectionis stelle in celo uise fuit .xui¬
tibus de monumentis suis pͥ
resurrectionem dñi s rurfũ
ñ momimenta. quomõdo et de moyse
memini retraxerunt. ubi resurrectionẽ
omnium noiussimam expectant. ut a¬
postolus ait. Hni omnes testimonio fi¬
dei probati inuenti sunt. Non accepe¬
runt repromissionem a dio pro nobis
melius aliquĩd proiuĩdente uti ne smne
nobis consummarentur. Si igitur isti
et moyses bis resurgere in hac ostenfi¬
one utiq et in nouissima cunctoꝵ re
a catholica fide ut semel morientẽ bis
crẽdat quis resurgere: nsi fortebis mo¬

Expanded text:
ambiguitate praestant quod mortui ambiguitate praestant quod mortui sint, et divina operatione resuscitatiSolis defectio juxta carnem,non ut solet, quando luna accenditur, facta erat; sed in plena luna, scilicet quinta decima die mensis, ne casu putaretur fuisse, quod evenerat: et tantum lucem solis media die tenebrae obscuraverunt, ut per tres illas horas defectionis, stellae in coelo visae sint .runt de monumentis suis post resurrectionem Domini : sed rursum in monumenta, quomodo et de Moyse memini, redintrarunt; ubi resurrectionem omnium novissimam exspectant, ut Apostolus ait: Hi omnes testimonio fidei probati inventi sunt, non acceperunt repromissionem a Deo pro nobis melius aliquid providente, uti ne sine nobis consummarentur . Si igitur isti et Moyses bis resurgere, in hac ostensione utique, et in novissima cunctorum ra catholica fide ut semel morientem bis credat quis resurgere. Nisi forte bis mo
Abbreviated transcription (Latin):
filio iũdue quem hehyas suscitauerat ita
refertur. Reuertatur obsecro anima pueri
De norussimo ⁊̃ dest de enticio in actibus
apłoꝵ. et sublatus repertus ẽ mortuus.
sice turbari: anima enim m eo ẽ. Caute
utrũq intelligendum qd̾ iũdue filius
mortuus est: atq anima eius reuerti
a propheta postusatur. Alter uero mor¬
tuus est. et messe ei animam paulus
dicit. In utroq namq scriptura uera
est. quõd mentiri non potest.S qua
ratione recipi potest ut in membris
occultari corporis mortui aĩa pos set:¬
Nisi forte amina que incorporalis est
corpori messe occulte crẽditur. s quĩdã
intelligendi laborem uitantes dicunt
de euticio. q̃d̾ emittens animam ita mor¬
tuus. ut post modicum interuallum aĩa
reuertente paulum dixisse putent. aĩa
illius in eo est. sed tamen scriptura tacet
si egressa est auc reuersa amma. Ceteri
uero sex mortui quibus nec egresse aĩe
aut reuerse nunciantur. sine ulla hoc

Expanded text:
filio viduae, quem Elias suscitaverat ita filio viduae, quem Elias suscitaverat ita refertur: Revertatur, obsecro, anima pueri . De novissimo, id est, de Eutycho in Actibus Apostolorum: Et sublatus repertus est mortuus.  enim ejus in eo est . Caute utrumque intelligendum est, quod viduae filius mortuus est, atque anima ejus reverti a Propheta postulatur: alter vero mortuus est, et in eo ejus esse animam Paulus dixit. In utroque namque Scriptura vera est, quia mentiri non potest. Sed qua ratione recipi potest, ut in membris occultari corporis posset mortui anima? Nisi forte anima, quae incorporalis est, corpori inesse occulte creditur. Sed quidam intelligendi laborem vitantes, dicunt de Eutycho, quod emittens animam ita mortuus est, ut post modicum intervallum anima revertente Paulum dixisse putent, Anima illius in eo est. Sed tamen Scriptura tacet, si egressa est aut reversa anima. Caeteri vero sex mortui, quibus nec egressae animae, nec reversae nuntiantur, sine ulla hic
Abbreviated transcription (Latin):
clariores ut pote deo cum hominibus e¬
tiam habeantur. Unde de ip̃o lazaro di¬
scipulis ãdomino dicitur. hec infirmitas
non ẽ ad mortem: sed ut filius hominis
scitatus. quõd non spacium uite eius
posuit. Scd quõd sine mutatione dñs
disposuit facere sepe retrahere simulat:
ut partum uxoribus abraham ⁊ ysacit
distulit ut gratius foret. et dñs occasio¬
nes prestat. ut quõd ip̃e alicui donare
cupit indulgere rogetur. Si etemm ea
que non disposuit aliquis scõp rogaue¬
nt missomõdo fieri permittit: ut moy
ses terram repromissionis ingrẽderet᷑.
et paulus ut ab eo angelus sathane re¬
cẽderet: et petentes non impetrauerũt.
De omnibus ergo generasiter mortuis
tale quĩddam sentitur. quõd de prima
uice morumtur. ut per illos digni cla¬
nificentur. De his ergo octo mortuis qͦs
diuina scriptura ueteris et noui testa¬
menti resuscratos commemorat: hoc
confiderandũ est q̃d̾ de eoro pͥmo ĩd est

Expanded text:
clariores, utpote Deo chari, hominibus eclariores, utpote Deo chari, hominibus etiam habeantur. Unde de ipso Lazaro discipulis a Domino dicitur, Haec infirmitas non est ad mortem, sed ut Filius hominis scitatur . Quod non spatium vitae ejus posuit; sed quod sine mutatione Dominus disposuit facere, saepe retrahere simulat, ut partum uxoribus Abraham et Isaac distulit, ut gratius foret. Et Dominus occasiones praestat, ut quod ipse alicui donare cupit, indulgere rogetur. Si etenim ea quae non disposuit, aliquis sanctorum rogaverit, nullo modo fieri permittit: ut quod Moyses terram repromissionis ingrederetur ; et Paulus ut ab eo angelus satanae recederet . et petentes non impetraverunt. De omnibus ergo generaliter mortuis tale quid isentitur, quod ideo prima vice moriuntur, ut per illos digni clarificentur. In his enim octo mortuis, quos divina Scriptura Veteris et Novi Testamenti resuscitatos commemorat, hoc considerandum est, quod de eorum primo, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
his pñtibus pr̃is se illis pro¬
minciantis testimonium.
Sed dum hehas manens in corpore. ul
ad tusem condrictioriem uenerat. quid
de moyse dicendum est. utrũ ĩcorpore
iterum ad hanc osterisionem aderat. an
ex aere simulatum sicut samuel uisus
est habitum singebat. et si suo corpore in¬
dutus uenit. si hac uice refurrectionem
suam que ceteris in norussimo ẽ futura
compleuit. De qua questione auctor
una eãdemq sententia prolata nõ dif
pulis. et helyas non cum ymaginatis.
s ueris corporibus comienisse non dubi¬
tantur: et ip̃e moyses in suo uero corꝑe
de sepulcro resumpto iũdetur. S dñs
isesus primogentus mortuoꝵ recte cre¬
ditur moysi iterum post hanc iuisionẽ
corpus sepulture commendasse. ut ip̃m
in noiussimo die quando refurgent
mobili ergo uoluntate deue
uniuersoꝵ uitas cerco sui t᷑
mino preordinauit. Quoꝵ igitur uita
non ut moriantur morte inter fici iude¬
tur: sed ut per hoc qui eos resuscitant

Expanded text:
sentibus, Patris se illis pronuntiantis testimonium. Sed dum Elias manens adhuc in corpore vel ad talem conductionem venerat, quid de Moyse dicendum est? utrum in corpore iterum ad hanc ostensionem aderat; an ex aere simulatum, sicut Samuel visus est, habitum fingebat? Et si suo corpore indutus venit, si hac vice resurrectionem suam, quae caeteris nonnisi in novissimo est futura, complevit? De qua quaestione auctores una eademque sententia prolata non diffpulis suis, et Elias, non cum imaginatis sed veris corporibus convenisse non dubitantur, et ipse Moyses in suo vero corpore de sepulcro resumpto videtur. Sed si Dominus Jesus, primogenitus mortuorum recte creditur , Moysi iterum post hanc visionem corpus sepulturae commendatur, ut ipsum in novissimo die, quando resurgent  mortuis. Immobili ergo voluntate Deus universorum vitas certo fini et termino praeordinavit: quorumdam igitur vita, non ut moriantur, morte interfici videtur, sed ut per hoc qui eos resuscitant,
Abbreviated transcription (Latin):
et mitritus graui et solita doloris egri¬
tudine adhuc puer percussus obiit. ꝯuẽ
tamen heliseus figurali ordine resusci¬
tanis matri uiuum assignauit. Quõdã
etiam tempore fame coacti filii prophecaꝵ
inter ceteras herbas agrestes coloqͥrit̾idas
mortiferas et ualde amaras nõ agnoscc̾¬
tes in pulmento coxerunt. Quõd cũ unus
quispiam eoꝵ gustasset. in olla mortẽ
ẽẽ clamauit. Sz dum heliseus farme pa¬
rum in eandem ollam propria mifit: il¬
luis uirtus per illius farimule. sapidũ et
suauem et sanum saporem insipidũ et
mortiferum colochincidarũ agrescium
uicit. Triginca quoq panes in centũ ui¬
ros diuidi precipiens turbam saturaue¬
runt: et superabundantem copiam frag¬
Sed et de huius uirtutis incelligentia di¬
ligentius explanabimus. cum de quinq
panibus et duobus piscibus. et rursum
de septem panibus et pisciculis paucis
In euangelio si dñs ꝑmiserit disseremus.

Expanded text:
et nutritus gravi et solita doloris aegriet nutritus gravi et solita doloris aegritudine, adhuc puer percussus obiit. Quem tamen Elisaeus figurali ordine resuscitans, matri vivum assignavit . Quodam etiam tempore fame coacti filii prophetarum, inter caeteras herbas agrestes colocyntidas mortiferas et valde amaras non agnoscentes, in pulmento coxerunt: quod cum unus quispiam illorum gustasset, in olla mortem esse clamavit. Sed dum Elisaeus farinae parum in eamdem ollam manu propria misit, illius virtus per illius farinulae sapidum et suavem et sanum saporem, insipidum et mortiferum colocyntidarum agrestium vicit . Viginti quoque panes in centum viros dividi praecipiens, turbam saturaverunt, et superabundantem copiam fragSed et de hujus virtutis intelligentia diligentius explanabimus, cum de quinque panibus et duobus piscibus, et rursus de septem panibus et pisciculis paucis in Evangelio, si Dominus permiserit, disseremus.
Abbreviated transcription (Latin):
udr mcogemu ad seruiendũ sibi quia
aliud ultra reddere non hab̾eam. tossẽ
cupit. sui henseus. Dic inquic quã eẽ
iy domotiia potes habere: parũ respon¬
deno aie olei quo ungar. recondiciem
pencome habcoin uase. pete ergõ dirit
hebiseus mutuo a uicinietuis uasã ua¬
cuanon pauca. Quõd cum fecisset de
patuo illo olei crescente ip̃a repleuit
omima. Hec exigua olei particula ꝑ
uirtutem prophete in maius crescere
non contm naturam potiuit. Oumem
enim magintudinem creaturms de par¬
uitute semper crescere comienit.cũ ꝓte¬
sertim specialiues boc in li quor io mator
picernaria arte fit ut quedã poculoꝵ¬
genera de parua materia in abundantia
liquoris exundare et feruescere compro¬
bentur. Per primam quoqz ciuitatem
sepe ĩdem uir egrẽdiens. cum a quãdam
diuite femina s sterili bono frequent
hospitio receptus fuerat: prẽdixit q̃d̾ de
iuro suo proprio conciperet. S ille natꝰ

Expanded text:
viro meo genui, ad serviendum sibi, quia reddere viro meo genui, ad serviendum sibi, quia reddere aliud ultra non habeam, tollere cupit. Cui Elisaeus: Dic, inquit, quam rem in domo tua potes habere? Parvum, respondens ait, olei quo ungar reconditum penes me habeo in vase. Pete ergo, inquit Elisaeus, mutuo a vicinis tuis vasa vacua non pauca. Quod cum fecisset, de parvo illo olei crescente ipsa replevit omnia . Haec exigua olei particula per virtutem Prophetae in majus crescere non contra naturam potuit. Omnem enim magnitudinem creaturarum de parvitate semper crescere convenit, cum praesertim specialius hoc in liquoris natura, pincernaria arte fit, ut quaedam poculogenera de parva materia in abundantiam liquoris exundare et fervescere comprobentur. Per Sunam quoque civitatem saepe idem vir egrediens, cum a quadam divite femina, sed sterili, bono frequenter hospitio receptus fuerat, praedixit quod de viro suo proprio conciperet. Sed ille natus
Abbreviated transcription (Latin):
secrnti iustra uindicta plexit. In bethel
namq unus ex duobus uitulis quos ie¬
roboam filius nabath fecerat.qui pee¬
care serit istael fuit coristitutus. m qͥb
decem tribuũ israel a domio ydola c̃o¬
lendo diuertens peccauit populue. pre¬
terea etiam prophetu preiũdene ꝯũd
songa post tempora issũdene xꝑo ĩ cal¬
uarie crucisixo iũdeoꝵ petusans popu¬
lus eẽt passurus. quod eis figiumiltne¬
tione competebat incerim est oꝑatus.
De hinc milła expeditione quã ioram
rex ismes et iosaphat rex iuda et por
ddomad filios mons exierant tũsoie
Riseus aquas per ficcatum toreentẽ sinos
psiuusa uinre ã deo impetrauerat: ubi
poisas et puteos populum facere uistĩt.
propter ismelitus t gentises qui e dic̃dẽ
ereptituerant. sumq er ilsa expeditide
ieuersus in terram i mel uenisset. mu¬
lier iudua unius ex prophetie sacrinea¬
biliter ad cum clamauit. Ecce inquiens
ciẽditor meus duos filios quos seruotuo

Expanded text:
secrati, justa vindicta plexit. In Bethel secrati, justa vindicta plexit. In Bethel namque unus ex duobus vitulis, quos Jeroboam filius Nabath fecerat, qui peccare fecit Israel, fuit constitutus . In quibus decem tribuum Israel a Domino idola colendo divertens, peccavit populus. Praeterea etiam Propheta praevidens quid longa post tempora illudens Christo in Calvariae crucifixo Judaeorum petulans populus esset passurus, quod eis figurali ratione competebat, interim est operatus. Deinde in illa expeditione, qua Joram rex Israel, et Josaphat rex Juda, et rex Edom ad filios Moab exierant, cum in lisaeus aquas per siccatum torrentem sine pluvia venire a Deo impetraverat: ubi fossas et puteos populum facere jussit propter Israelitas et gentiles, qui in eodem exercitu erant . Cumque ex illa expeditione reversus in terram Israel venisset, mulier vidua unius ex prophetis, lacrymabiliter ad eum clamavit: Ecce, inquiens, creditor meus duos filios, quos servo tuo
Abbreviated transcription (Latin):
faceret. et per currum igneum ab hoĩbus
cominutatum dñs ad sublimiorẽ statũ
eueheret. seterum uero quõd de enoch n
prino libro prẽdiximus. helye etiom co¬
uenire iũdeamus.
Nterra labentia in terram uestimenta
hesye mestus heres heliseus colligebrit.
t iordanem itẽ deum helye inuoconee
pẽde sicco transierat uemens miericho
amaras et steriles aquas imisso n
Fonte sale. sicut per lignum in hereio
moyses sancibat. De qua eciamre ĩ loco
ilło dissenusse sufficit. Inde uemiene n
Bethes. a pueris parus cafiuis hehyses
islũ debatu: Quib cũ in noĩe dñi male¬
dicet. duobus ursis de silua uementib
quãdragintã duo pueri lacerontue un
huc soco sion propter proptiũ comucium
propheta in iracundia commotus pue¬
ris maledixit. sed auer satoꝵ a domino
et lege patrum filios qui in bethel p̾do¬
lis mmolabant. cum fortasse et ip̃i ꝑui
pueri ut moris tunc erat ỹdolis sunt cõ¬

Expanded text:
faceret, et per currum igneum ab hominibus faceret, et per currum igneum ab hominibus commutatum Dominus ad sublimiorem statum eveheret. Caeterum vero quod de Enoch in primo libro praediximus, Eliae etiam convenire videamus.nterea labentia in terram vestimenta Eliae moestus haeres Elisaeus colligebat et Jordanem, item Deum Eliae invocans, pede sicco transierat. Veniens in Jericho, amaras et steriles aquas immisso in fontem sale, sicut per lignum in eremo Moyses, sanabat. De qua etiam re in loco illo disseruisse sufficit. Inde veniens in Bethel, a pueris parvis calvus Elisaeus illudebatur. Quibus cum in nomine Domini malediceret, duobus ursis de silva venientibus quadraginta duo pueri lacerantur . In hoc loco non propter proprium convicium, Propheta in iracundiam commotus pueris maledixit; sed aversatorum a Domino et Lege patrum filios, qui in Bethel idolis immolabant, cum fortasse et ipsi parvi pueri, ut moris tunc erat, idolis sunt con
Abbreviated transcription (Latin):
me requiescat. Rursumꝙ helis. diurater
dicens postulasti. Sed tamen sihora recep¬
diomo mce michi presens asfuerio etiuderis
hant petitionem euentus complebit. Mec
Uero postusans heliseus non esatiomo affec¬
tum super magr̃m suũ uoluit. sediudene
persta popilt inmimeraa peophetia e. doe¬
tor qui resmqueretur. non simplicihesye
spu sed dupłiti compesti posse preiuidit.
Sicirimillũd quod petiuit uicio uolen¬
tis seeleuare ammo postulasset: neq̃¬
ꝙ ãdomino et ab ip̃o helya quõd petebat
ipetiaret. Igitur his dictis ianriamq
helirs ignco curru receptus uesut ad ce¬
lum consideruante heliseo rapitur. et
sactemis ip̃e sicus et enoch in testimoniũ
noiussimi temporis ad huc sine morte
seruatur. ut scilicet in ore duoro testrũ
nouissum testimonii sermo confisrat.¬
quañdo in extremo tempore pausoante
ꝙͣ dampnetur sathanas. humanũ ge¬
mis aperto bello deprimat. somieniebat

Expanded text:
me requiescat. Rursumque Elias: Duriter, me requiescat. Rursumque Elias: Duriter, dicens postulasti, sed tamen si hora receptionis meae mihi praesens astiteris et videris, hanc petitionem eventus complebit. Hoc ergo postulans Elisaeus, non elationis affectum super magistrum suum voluit, sed videns peccata populi innumera, a propheta, qui relinqueretur, non simplici Eliae spiritu, sed duplici compesci posse praevidit. Si enim illud quod petivit vitio volentis se elevare animo postulasset, nequaquam a Domino et ab ipso Elia quod petebat, impetraret. Igitur his dictis, jamjamque Elias igneo curru receptus velut ad coelum, considerante Elisaeo, rapitur . Et hactenus ipse, sicut et Enoch in testimonium novissimi temporis, adhuc sine morte servatur, ut scilicet horum in ore duorum testium, novissimi testimonii sermo consistat, in extremo tempore, paulo ante quam damnetur satanas, qui humanum genus aperto bello deprimat. Conveniebat
Abbreviated transcription (Latin):
diuisit pallio helye pẽde sicco. sicut ĩ tran¬
situ filioꝵ israes factum predirimꝰ trã¬
siuit. in cuius rei explanationem De
lib̾ro ihũ predicta huic operi satis suffici¬
unt. Quoniam dum in multis his mi¬
rabilibres uirtutum gestis predicta con¬
ueniunt. hisdem rebus miracula facta
et si in figurali explanatione deuiaue¬
rint. eandem tamen rationem in rerũ
gestaꝵ historico incellectu expositiones
nature exigunt. Anteꝙͣ de mirabilibus
diuine totius scripture sermonis nr̃i ce¬
perimus terere coromisam: opere preciũ
est etiam ea in quibus propter precẽden¬
tium similitiũ mem explanare aliquĩd
non ẽ necesse prout gesta sunt exponã.
presertim cum ex mirabilibus scripture
dominicenil pret̾ie disposui. in quib a
nis rippa egressio: hehas ministro suo
dicebat. postula a me quodius. priusꝙͣ¬
A
mẽ deus a te transire et recipi iubeat l iu he¬
hiseus. S̾ pũs inquit tuus dupsex obsecro to

Expanded text:
divisum pallio Eliae, pede sicco, sicut in trandivisum pallio Eliae, pede sicco, sicut in transitu filiorum Israel factum praediximus, transierunt . In cujus rei explanationem, de libro Jesu praedicta huic operi satis sufficiunt. Quoniam dum in multis his mirabilibus virtutum gestis praedicta conveniunt, iisdem rebus miracula facta, et si in figurali explanatione deviaverunt, eamdem tamen rationem in rerum gestarum historico intellectu expositiones naturae exigunt. Antequam de mirabilibus divinae totius Scripturae sermonis nostri coeperimus texere coronulam, operae pretium est etiam ea, in quibus propter praecedentium similitudinem explanare aliquid non est necesse, prout gesta sunt exponam; praesertim cum ex mirabilibus Scripturae dominicae nil praeterire disposui, in quibus a nis egressis, Elias ministro suo dicebat: Postula a me quod vis, priusquam me Deus a te transire et recipi jubeat. Cui Elisaeus, Spiritus, inquit, tuus duplex, obsecro, in
Abbreviated transcription (Latin):
in eos qui tecum sunt celestis flamma arde¬
bit. Quo facto: et alium eiusdem ordinis ui-¬
rum. cum toc comitibus ad eundem rex ire
precepit. Quem consona priore proferentẽ:
simili sententia eãdem uindicta cõsumpsit.
Quofacto. tertius adĩdem destinatus pe¬
riculum. quinquagenarius cũ sius coram
domini propheta simpliciter gemi flexit.
et per uerba precatoria issum regis adire
conspectuem rogauit. s huic associare helye
angesus domini dixit. Qui cito suegens
et gressum sotians. superbis int̾emptis.
cum humiliato et simplice ad regem per¬
rexit. Ignio et in hoc loco ficut et ĩ pdicto
holocaiusto dei dicto. per prohete uerbum
obẽdiens. quõd iubebatur impleuit. Et
in his grauioris forsitan ante commissi
crimen peccati sicut et in oza et numero
popusi prẽdirimus ultrir flamma in¬
aero cum dñs helyameseuare
Suoluisset: ip̃e et helyseuo filius
saphañ minister suus iordane flumẽ

Expanded text:
in eos qui tecum sunt, coelestis flamma ardein eos qui tecum sunt, coelestis flamma ardebit. Quo facto, et alium ejusdem ordinis virum cum tot comitibus ad eumdem rex ire praecipit: quem consona priori proferentem, simili sententia eadem vindicta consumpsit. Quo facto, tertius ad idem destinatus periculum quinquagenarius cum suis coram Domini propheta suppliciter genu flexit, et per verba precatoria illum regis adire conspectum rogavit. Sed, Huic associare, Eliae angelus Domini dixit. Qui cito surgens et gressum socians, superbis interemptis, cum humiliato et supplice ad regem perrexit . Ignis autem in hoc loco, sicut et in praedicto holocausto Dei, dicto Prophetae verbo obediens, quod jubebatur implevit. Et in his gravioris forsitan ante commissi crimen peccati, sicut et in Oza et numero populi praediximus, ultrix flamma nero cum Dominus Eliam elevare voluisset, ipse et Elisaeus filius Saphan, minister suus, Jordanis flumen
Abbreviated transcription (Latin):
pane cum quasi humane industrie. q̃d
panis coctus sit. operis similitudinem
conspicimus. non terrem panis uirtu¬
tem. qd̾ una saturitate quadraginta
dieꝵ necessitatem impleuerit ẽẽ intelli¬
gimus insi forte angelico opere de qua¬
cunq terrena materia factus. in terra
degentis anmam hominis pastum ua¬
lidrorem hominum pane efficeret. S
hie paris et si propriam occultando na¬
turum sollicitum lectorem fucit: de qua¬
draginta tamen dierũ ieiunio. qͦmõdo
ilłũd tempus ieiunus propheta per¬
tulerit. securum rẽddit. dum per unius
uirtutem millo egens abo tanto tpre
temporis interiecto. ip̃o prophetã ĩ mõ¬
te sedente.quinquagenariũ principem
cum his qui sub eo erant: ut eum ad se
ducerent rex misit. Qui supertilio ĩd ẽ
superbo tumore inflatus ammo dixit.
homo dei. ut ãd illum nobiscũ exeas.
rex ochozias ĩd ẽ filius achab iussit.
Cui helyas. ut inquis. si homõ dei ego

Expanded text:
pane cum quasi humanae industriae, quod pane cum quasi humanae industriae, quod panis coctus sit, operis similitudinem conspiciamus; non terreni panis virtutem, quod una saturitate quadraginta dierum necessitatem impleverit, esse intelligimus. Nisi forte angelico opere de quacumque terrena materia factus in terra degentis animam hominis pastam validiorem hominum pane effecerit. Sed hic panis etsi propriam occultando naturam sollicitum lectorem facit; de quadraginta tamen dierum jejunio, quomodo illud tempus jejunus Propheta pertulerit, securum reddit, dum per unius virtutem nullo egens cibo tanto tetemporis interjecto, ipso propheta in monte sedente, quinquagenarium principem, cum iis qui sub eo erant, ut eum ad se ducerent, rex jussit. Qui supercilio, id est superbo tumore: inflatus animo dixit, Homo Dei, ut ad illum nobiscum exeas, rex Ochozias, id est filius Achab, jussit. Cui Elias: Ut inquis, si homo Dei ego
Abbreviated transcription (Latin):
rando prohibuerat: in mõdico tempor is
spacio cõdẽ or̃onis sue officio. sitienti t̾ri
abundantem psiuuam et plaaidã a deo
nipitrnbat. que in terram prius neq̃¬
ꝙͣ ulemsset insi cam acultoribus baas
occideñdo mundaret.
Spropria minacibus uerbis pro¬
phetum terret. Unde pergens in terram
uida. querulus hesyxis in umbra iumperi
sedens obdorimuit. Quem angelus dñi
tringens de sompno suscitauit: et pane
et aqua esurientem saturans. et sitientẽ
refecit. Quo cibo refectus in eius fortitũdi¬
ne quãdraginta diebus et quãdraginta
noctibus ml comẽdens usq ad choreb dei
montem ambulauit. unde uerbi dñi
fruitus consortio rursum in terram is¬
mel rẽdiit. De istõ uero pane et aqua ã¬
gelico officio ministratis. quoꝵ fortitu¬
do pastum famis labore. prophetã qua¬
dragnnta diebus protexit. scientib un¬
de nature sint. intelligentiam disseren¬
dam pace sancta reseruamus. in quo

Expanded text:
rando prohibuerat, in modico temporis rando prohibuerat, in modico temporis spatio, eodem orationis suae officio, sitienti terrae abundantem pluviam et placidam a Deo impetrabat. Quae in terram prius nequaquam venisset, nisi eam a cultoribus Baal occidendo mundaret. propria minacibus verbis prophetam terret. Unde pergens in terram Juda querulus Elias, in umbra juniperi sedens obdormivit. Quem angelus Domini tangens de somno suscitavit, et pane et aqua esurientem saturans et sitientem refecit. Quo cibo refectus, in ejus fortitudine quadraginta diebus et quadraginta noctibus nil comedens, usque ad Oreb Dei montem ambulavit. Unde verbi Domini fruitus consortio rursum in terram Israel rediit . De isto vero pane et aqua angelico officio ministratis, quorum fortitudo pastum famis labore Prophetam quadraginta diebus pervexit, scientibus unde naturae sint, intelligentiam disserendam patefacere servamus. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
dumus non ascendit. sic et ignis insi per
aliam substantiam inferius se nõ descen¬
dic. Dndecum et domnius super quinq
cuutates de ꝯrubus in pͥmo libro diximͦ
igncos ymbres plueret. hoc ĩdem et i sul¬
phure fit. quatimis et in fulphure ig¬
m̃s arderet. et per grauiorem sulphurie
natunam ĩdẽ ad terrum saberetur. In hoc
eigo loco ubi super altare ad holocnustũ
descendit. aut per acrem. aut per sulphu¬
rem ignis descendit. quoniam ignis per
semetipm non potest descendere nisi se
aliciu materie gniuiori deus iusserit in¬
sinuate. Sacer dotos ergo ydoloꝵ smne ho¬
nadii cubpa helyas dei seriuis inter fecit.
Qiuppe qui enit in illa lege que dicit
blasphenum non patierie uiuere. Nus¬
suo ⁊ igo hominum ydolum cosit: nͥ dei
blasphemus extiterit. ac perhec qui ydo¬
sutrie custores mactauerat. bsasphemos
et faculegos de terra purgabat. Et post
hec omnia qui ymbres a terre super fu¬
sione tribus annis et ser mensibus o¬

Expanded text:
dimus, non ascendit; sic et ignis nisi per dimus, non ascendit; sic et ignis nisi per aliam substantiam inferius non descendit. Unde cum et Dominus super quinque civitates de quibus in primo libro diximus , igneos imbres plueret; hoc idem per sulfur fiebat, quatenus et in sulfure ignis arderet, et per graviorem sulfuris naturam idem ad terram laberetur. In hoc ergo loco ubi super altare ad holocaustum ignis descendit, aut per aerem aut per sulfur descendit: quoniam ignis per semetipsum non potest descendere, nisi se alicui materiae graviori Deus jusserit immisceri. Sacerdotes ergo idolorum sine homicidii culpa Elias Dei servus interfecit; quippe qui erat in illa Lege quae dicit, Blasphemum non patieris vivere . Nullus hominum ergo idolum colit, nisi Dei blasphemus exstiterit. Ac per hoc qui idololatriae cultores mactaverat, blasphemos et sacrilegos de terra purgabat. Et post haec omnia, qui imbres a terrae perfusione tribus annis et sex mensibus o
Abbreviated transcription (Latin):
ad inferiora. sic ignis propriũ est appe¬
terc eitessa non tamen contra naturã
suam etsamaqua sepe mertessa ũdet
conscendere. quod non substantia fua
que gerauis est per semietapam. sed per
acris leuiorem naturam qua aquaꝵmi
mitissime gutte uaporaliter contrahunc.
solet facere que minittissime gucte ad al¬
tiora aeris fumali mõdo consceñdentes.
cum in densioribus mibibus in seconuieni¬
unt. aeris naturam superferri nõ possũt.
sed uento congente grrustula mole ãd ter¬
nm dilabutur. Et si illas in nibibus
priusquam lapse fuerint gelu preripu¬
erit. casdem guttas in grandinũ sapillos
glatialiter solidatos frigor is rutor deducit.
Et si remissioros et nẽcdum densatus cas
gelu muenerit: muem facit. Et si has ge¬
lidum fuiggus non perstrinxerit aquestil¬
liãdium liberum ad inferiores ꝑted oñde
ierit iredit. Sicut autemaqua per semet¬
r̃am insi per aliam substantiam ut ostẽ¬

Expanded text:
ad inferiora, sic ignis proprium est appead inferiora, sic ignis proprium est appetere excelsa. Non tamen contra naturam suam etiam aqua saepe in excelsa videtur conscendere: quod non substantia sua quae gravis est, per semetipsam, sed per aeris leviorem naturam, qua aquarum minutissimae guttae vaporaliter contrahuntur, solet facere: quae minutissimae guttae, ad aeris altiora fumali modo conscendentes, cum in densioribus nubibus in se conveniunt: aeris natura superferri non possunt, sed vento coagente graviuscula mole ad terram dilabuntur. Et si illas in nubibus, priusquam lapsae fuerint, gelu praeripuerit; easdem guttas concretas in grandinum lapillos glacialiter solidatos frigoris rigor deducit: et si remissiores et necdum densatas eas gelu invenerit, nivem facit: et si has gelidum frigus non perstrinxerit, aquae stillicidium liberum, ad inferiores partes unde ierat redit. Sicut autem aqua per semetipsam, nisi per aliam substantiam, ut osten
Abbreviated transcription (Latin):
gubant. s baal qui potius igna in
potestatem traditus est suꝑ holocau¬
stum ignem dare non poterat. Hehars
uero bouem suũ in frust a comminuens.
per membra diuĩdens super astare quõd
destruitum fuenit et quod ip̃e curau̾at
tinc statut: eumq aqua abunde super¬
fudit. oranteq illo subito ignis de celo
cẽddit qui bouem cum altari et lapidib
ct iqua simul corisumpsit: ac deinde
sace dotes bual in potestatem sibi trãdi¬
tos in torrente cyson incerfecit. et oms
populus deuni domnum ẽẽ confessus cre¬
didit In hoc etiam extra naturam ignis
nequaꝙͣ̃ aliũd fecit. qui desuper aereo
igncostutis descendens. cum dei gubenã¬
tio imiperio asimenti sui materiam quã
interram ieceperit consumpsit. In fuperi¬
ore enim illo spacio ignis naturã abim¬
dantus ẽẽ etiamignis in terrã ardens
promintiat qui ad superiora ubi est na¬
tuem ilus ardenter consceñdere temprat.
dicut enĩm aque nacura desceñd̾e semper

Expanded text:
gabant. Sed Baal, qui potius igni in gabant. Sed Baal, qui potius igni in potestatem traditus est, super holocaustum ignem dare non poterat. Elias vero bovem suum in frusta comminuens, per membra dividens, super altare quod constructum fuerat, et quod ipse curaverat, tunc statuit: eumque aqua abunde superfudit, oranteque illo, subito ignis de coelo cecidit, qui bovem cum altari et lapidibus et aqua simul consumpsit. Ac deinde sacerdotes Baal in potestatem sibi traditos, in torrente Cison interfecit, et omnis populus Deum Dominum esse confessus credidit . In hoc etiam extra naturam ignis nequaquam aliquid fecit, qui desuper aerio ignito spatio descendens, cum Dei gubernantis imperio, alimenti sui materiam, quam in terra repererat, consumpsit. In superiore enim illo spatio ignis naturam abundantius esse, etiam ignis in terra ardens pronuntiat, qui ad superiora, ubi est natura illius, ardenter conscendere tentat. Sicut enim aquae natura descendere semper
Abbreviated transcription (Latin):
ilło tempore quo helyas ĩ domo
eius morabatur. graui egritu¬
dine mortuus fuit. Sẽd hunc helyas ora¬
tione sua aduitam iterum reuocauit.
De quotrãdunt hebrer q̃d ip̃e ionas pro¬
pheta postea fuerit. quem de uentre ceti
glucientis euolutis tribus diebus dñs
absoluit: quia deus qui inimicũ suum
in quocunq tuto loco potest occidere. ser¬
uum suum quẽ uulteruere de qualicũꝙ¬
angustia liberare ualet. At uero illa famo¬
saqͥuestio quẽde mortus refuscitatis agitur.
c̾um dominus super terram uellet
ꝓsuuam dare. prophetam fesyam
m ocu sum regis achab uissit exire: qͥ om
gregnuit. Quibus congregntis sc̃ũs hehus
duc̃s bouos unum domimo alterũ baał ꝑ se
et per prophetas idoloꝵmactari in holo¬
caustum rogauĩt. ut deus qui per ignem ex¬
aũdierit ip̃e totius populi deuesit.Q. uo ĩ¬
petrato: sacerdotes boriem suũ baal priue aci¬
dentes us ad mẽdiam diem tristes. baal ut
per ignem consummaret holoc austum ro¬

Expanded text:
illo tempore, quo Elias in domo ejus morabatur, gravi aegritudine mortuus fuit. Sed hunc Elias oratione sua ad vitam iterum revocavit . De quo tradunt Hebraei, quod ipse Jonas propheta postea fuerit, quem de ventre ceti glutientis, evolutis tribus diebus, Dominus absolvit . Quia Dominus qui inimicum suum in quocumque tuto loco potest occidere, servum suum quem vult eruere, de qualicumquangustia liberare valet. At vero illa famosa quaestio, qua de mortuis resuscitatis agitur, cum Dominus super terram vellet pluviam dare, prophetam Eliam in occursum regis Achab jussit exire, qui omgregavit. Quibus congregatis, sanctus Elias duos boves, unum Domino, et alterum Baal, per se et per prophetas idolorum mactari in holocaustum rogavit, ut Deus qui per ignem exaudierit, ipse totius populi Deus sit. Quo impetrato, sacerdotes Baal bovem suum prius occidentes, usque ad mediam diem tristes, Baal ut per ignem consumeret holocaustum, ro
Abbreviated transcription (Latin):
uniq de torrente propter .xuii.
siccitatem niiam aqua deficet:
ad iuduam in sarreptam ut ibi
pascerctur. exire helyam deus iubet. Que
cum eum in doro sua uictu quotĩdiano
satiaret familiariter receptum: lechitꝰ
olei. et farme ydria. in ꝯuibz unius diei
refectionem in ãduentu suo inuenerat. ñ
minuta fcĩ donec iusitauit dñs populũ
suum. Et hoc accĩdit. non quõd inualida
manus domini ẽẽt ut etiam post quam
torrentis unda defecisset. aquam illi cum
panibus aliuñde et carnẽ donaret. Sẽd
ĩ danto ad sarreptum sydonioꝵ saturandꝰ
propheta mictitur: ut per illum bona
et fidelis iũdua pasceretur. Ne uero quẽ
moueat qd̾ sydomor terra hanc candem
plagam pariter cum isrel perpessꝰ erat.
dum inde iez abel per secutrix prophetaꝵ.
et totius uindute. et facinoris quisa. sy¬
domoꝵ regis filia. paternam originem
ducebat. Certe etiam hoc signo nõ noua
a dño. sed condrta natura immodica. nõ
modica substantia gubernatur. qͦmodo

Expanded text:
ue de torrente propter nimiam siccitatem aqua deficeret, ad viduam in Sareptam, ut ibi pasceretur, exire Eliam Deus jubet. Quae cum eum in domo sua victu quotidiano satiaret, familiariter receptum, lecythus olei, et farinae hydria, in quibus unius diei refectionem in adventu suo invenerat, non minuta sunt, donec visitavit Dominus populum suum . Et hoc accidit, non quod invalida manus Domini esset, ut etiam postquam torrentis unda defecisset, aquam illi cum panibus aliunde et carne donaret; sed idcirco ad Sareptam Sidoniorum saturandus Propheta mittitur, ut per illum bona et fidelis vidua pasceretur. Ne vero quem moveat, quod Sidoniorum terra hanc eamdem plagam pariter cum Israel perpessa erat; dum inde Jezabel persecutrix prophetarum, et totius vindictae et facinoris causa, Sidoniorum regis filia, paternam originem ducebat. Certe etiam hoc signo non nova a Domino, sed condita natura immodica non modica substantia gubernatur, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
dum nascentium atq transeuntiũ
rerum amore ac dolore sauciatur. et
dedita consuetũdini huiꝰ iuite. atq sẽ¬
sib corporis manib uanescit ymagini¬
bus. irridet eos qui dicunt eẽ aliquid
ulso phantasmate cogitetur. s mente
sola et intelligentia cerni queat. Cũ
si ex eo quereret ille discipulus. utrum
si quisquam eristeret uir magnꝰ atq
diuimis qui talia populis persuadẽt
credenda. saltem si percipere ñ ualerent.
aut si qui possent percipere nõ prauis
opimonib muscitudinis implicati.
uusgarib obruerentur errorib eum
diuiris honorib dignum iuidicuret. Re¬
sponderet credo isse. non posse ab hoĩe¬
hoc fieri nisi quem forte ip̃a dei uirtus
atq sapientia ab ip̃a rerum natura
exceptum. nec hõm magisterio sed in¬
tima ilsummatione ab ĩcunabulis il¬
lustratum tanta honestaret gr̃a. tãta
firmitate roboraret. tanta deniq ma¬
iestate subueheret. ut omnia contem¬

Expanded text:
dum nascentium atque transeuntium dum nascentium atque transeuntium rerum amore ac dolore sauciatur, et dedita consuetudini hujus vitae atque sensibus corporis, inanibus evanescit imaginibus, irridet eos, qui dicunt esse aliquid, ullo phantasmate cogitetur, sed mente sola et intelligentia cerni queat: cum si ex eo quaereret ille discipulus, utrum si quisquam existeret vir magnus atque divinus, qui talia populis persuaderet credenda saltem, si percipere non valerent, aut si qui possent percipere, non pravis opinionibus multitudinis implicati, vulgaribus obruerentur erroribus; eum divinis honoribus dignum judicaret: responderet, credo, ille, non posse hoc ab homine fieri, nisi quem forte ipsa Dei Virtus atque Sapientia ab ipsa rerum natura exceptum, nec hominum magisterio, sed intima illuminatione ab incunabulis illustratum, tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique majestate subveheret, ut omnia contem
Abbreviated transcription (Latin):
tatem uideri. cui quecunq anima inhe¬
sisset eam beatum fieri atq perfectam
ad quam percipiendam nchis magis ĩ¬
pẽdire ꝙͣ uitam libĩdinib dẽdrtum et fal¬
sãs ymagines ierum sensibilium. que no¬
b̾is ab hoc sensibili mundo per corpus im¬
presse uarias opiniones erroresq gn̾arẽt
quamobrem sanandum ẽẽ animum ad ĩ¬
tuendam incominitubisem rerũ formã:
et eõdem modo semper se habente atq
undiq sui similem puschritudinẽ. nec di¬
steritam socis nec tempore uariatam: s
unum atq ĩdem omni parte seruantem.
quã non crẽderent ẽẽ homines. cum ip̃a
uere summeq sit. cetera nasci. occid̾e. flu¬
ere. labi. et camen ĩquantum sunt ab il¬
lo eterno deo per eius ueritatem fabri¬
cata constare: in ꝯuib tantum aĩe
ratiorali et intellectuali datum ẽ. Ut
eius eternitutis contemplatione per¬
fruat᷑ atq afficiatur: ornetur ex ea
cternam q uitam possit mereri. sed

Expanded text:
tatem uideri; cui quaecumque anima inhaetatem uideri; cui quaecumque anima inhaesisset, eam beatam fieri atque perfectam; ad quam percipiendam nihil magis imquam uitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae uarias opiniones erroresque generarent; quam ob rem sanandum etuendam incommutabilem rerum formam, et eodem modo semper se habentem atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis, nec tempore variatam, sed unum atque idem omni ex parte servantem, quam non crederent esse homines, cum ipsa vere summeque sit: caetera nasci, occidere, fluere, labi; et tamen in quantum sunt, ab illo aeterno Deo per ejus veritatem fabricata constare: in quibus animae tantum rationali et intellectuali datum est, ut ejus aeternitatis contemplatione perfruatur, atque afficiatur orneturque ex ea, aeternamque vitam possit mereri; sed
Abbreviated transcription (Latin):
mentes nr̃as ẽẽ. et a quo omnem ammam
er totum istum mundum fabricatũ. po
peisuadendum scripsit plato. Non enim
populorum suoꝵ opiionem ad uerum cus¬
tum beri dei a simulacrorum suꝑstitiõe
atq ab̾ huius mundi uanitate conuerte¬
tent. Itaq et ip̃e socrates cum ip̃o popuso
simula chra uenerabatur: et post eiꝰ dam¬
pnationem mortemq nemo ausus ẽ iu¬
nire per canem. nec appessare quemlibet
lapĩdem iouem.s nec tantummõdo me¬
morie sicterisq mandare. Quod utrum ti¬
more seueritatis. an aliqua cognitione tẽ¬
porum fecerint. iudrcare non ẽ meum. Il¬
sũd tamen fidentissime dixerim pace om̃
nis temporib quenam resigio potissi¬
mum tenenda sit. et que ad ueritatem
acbeatitudinem uia. nõ ẽẽ dubitandum.
Si enim plato ip̃e uiueret. et me ñ asꝑ
quis eum discipulus eo ip̃o tempore quo
uiuebat cum sibi ab illo persuaderetur
non corporeis ocusis s pura mence ueri¬

Expanded text:
mentes nostras esse, et a quo omnem animam mentes nostras esse, et a quo omnem animam et totum istum mundum fabricatum essepersuadendum scripsit Plato. Non enim populorum suorum opinionem ad verum cultum veri Dei, a simulacrorum superstitione atque ab hujus mundi vanitate converterent. Itaque et ipse Socrates cum populo simulacra venerabatur, et post ejus damnationem mortemque, nemo ausus est jurare per canem, nec appellare quemcumque lapidem Jovem, sed haec tantummodo memoriae litterisque mandare. Quod utrum timore severitatis, an aliqua cognitione temporum fecerint, judicare non est meum. E. Fidentissime dixerim pace horunis temporibus quaenam religio potissimum tenenda sit et quae ad ueritatem ac beatitudinem uia non esse dubitandum. si enim Plato ipse uiueret et me interrogquis eius discipulus eo ipso tempore quo uiuebat, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis oculis, sed pura mente ueri
Abbreviated transcription (Latin):
et sapidem quensibet. et quicquid iu¬
raturo ẽẽt ĩ promptu. et quasi ad ma¬
num occurrisset. Credo intelligebat
quasiacunq opem nature que adimi¬
instrante diuina prouidentia gign̾ent᷑.
euisto ꝙͣ hominum et quor umilibet opificũ
a mełiora: et ideo diuinis honorib dignio¬
ti ꝙͣ ca que in templis coleb̾ant᷑. non quo
uere saprs et canis ẽerit colenda saprẽtib.
s ut hoc modo intessigerent qui possent
ainta superstitiorie demersos ẽẽ homĩes
ut emergentib hĩc ẽẽt tam turpis demõ¬
strandiis gradus. ad quem uenire si pudet.
uderẽt quanto magis pũdendũ ẽẽt ĩ tur¬
more consistere. Simul et issos qͥ mundũ
istum uisibilem summum deum ẽe opi¬
nabantur. admonebat turpitudinis suc:
docens ẽẽ corsequens. ut quilibet lapis
tanꝙͣ dei sumini particula iure coleretur.
Quod si execrarentur muitarent sentẽciã
ai unum deum quererent. quem solũ supra

Expanded text:
et lapidem quemlibet, et quidquid juet lapidem quemlibet, et quidquid juraturo esset in promptu, et quasi ad manum occurrisset. Credo, intelligebat qualiacumque opera naturae, quae admiistrante divina providentia gignerentur, multo quam hominum et quorumlibet opiticum esse meliora, et ideo divinis honoribus digniora, quam ea quae in templis colebantur. Non quod vere lapis et canis essent colenda sapientibus, sed ut hoc modo intelligerent qui possent, tanta superstitione demersos esse homines, ut emergentibus hic esset tam turpis demonstrandus gradus, ad quem venire si puderet, viderent quanto magis pudendum esset in turpiore consistere. Simul et illos qui mundum istum visibilem, summum Deum esse opinabantur, admonebat turpitudinis suae, docens esse consequens ut quilibet lapis tanquam summi Dei particula jure coleretur. Quod si exsecrarentur, mutarent sententiam, et unum Deum quaererent, quem solum supra
Abbreviated transcription (Latin):
sum omnis uite bone gione.
ac ẜeate uia in uera resigiõe
sit conscituta. in qua unꝰ deꝰ
colitur. et purgatissima pie¬
tnte cognoscitur principium naturaꝵ
omnium. a quo uniuer sitas omnis
et inchoatur et perficitur. et contine¬
tur. sinc euidentius ercor deprehen¬
ditur eorum poprsorũ qui multos
quos philosophos uodant scolas habe¬
bant dissentientes et templa commu¬
nia. Non enim ues populos uel sacerdo¬
tes latebat de ip̃oꝵ deoꝵ natura ꝙͣ di¬
uersa sentirent. cum suam quisqz opi¬
monem publice confiteri nõ formida¬
ret: atq omnib si posset persuadere
moliretur. Omes tamen cum sectato¬
ribus suis diuersa et aduersa sentien¬
tib ad sacra cominunia nsso prohi¬
bente ueniebant. Nunc nõ agitur quis
eorum senserit uerius: sed certe illud
satis quantum michi iudetur appa¬
ret. aliud eos in religione suscepisse
cum populo: et aliud eodem ip̃o populo
tes tamen ceteris audacior fuisse perhi¬
betur iurando per canem quemsibet

Expanded text:
um omnis vitae bonae ac beatae via in vera religione sit constituta, qua unus Deus colitur, et purgatissima pietate cognoscitur principium naturarum omnium, a quo universitas et inchoatur et perficitur et continetur: hinc evidentius error deprehenditur eorum populorum, qui multos quos philosophos vocant, scholas habebant dissentientes et templa communia. Non enim vel populos vel sacerdotes latebat, de ipsorum deorum natura quam diversa sentirent, cum suam quisque opinionem publice profiteri non formidaret, atque omnibus, si posset, persuadere moliretur; omnes tamen cum sectatoribus suis diversa et adversa sentientibus, ad sacra communia nullo prohibente veniebant. Non nunc agitur, quis eorum verius senserit; sed certe illud satis, quantum mihi videtur, apparet, aliud eos in religione suscepisse cum populo, et aliud eodem ipso populo tes tamen audacior caeteris fuisse perhibetur jurando per canem quemlibet,
Abbreviated transcription (Latin):
ita reprobos fugiat. ut etiam ꝑ eoꝵ mi¬
sterium probos colligat. Uinim ergo suf¬
fugium ẽ: ne sit irremissibilis blasphe¬
nna. Cor impenitens caueatur. nec asit̾
penitentia prodesse crẽdatur. insi ut cene¬
atur ecc̃a ubi remissio peecatorum dat᷑.¬
men aliquatenus potui dño miserante
atq iuuante tractaui. Quicquid tamen
i eiuo difficultate ipprehendere nõ ua¬
sui. non imputetur ip̃i ueritati que salu¬
bricer pios etiam cum ocultatur exercet:
s infirmitati mee. qui uel intelligenda
conspicere. uel intellecta explicure non
potui. De his autem que forte potuimꝰ
et cogitando iuestigare. et expedire di¬
cendo: illi sunt agende gr̃e a quoquesi¬
uimus. a quo petiuimus. ad quem pus¬
sauimus ut haberemus unde et nos me¬
ditando aleremur. et uobrs soquẽdo mi¬

Expanded text:
ita reprobos fugiat, ut etiam per eorum miita reprobos fugiat, ut etiam per eorum ministerium probos colligat. unum ergo suffugium est, ne sit inremissibilis blasphemia: cor impaenitens caueatur nec aliter paenitentia prodesse credatur, nisi ut teneatur eccmen aliquatenus potui, Domino miserante atque adjuvante, tractavi. Quidquid tamen in ejus difficultate apprehendere non valui, non imputetur ipsi veritati, quae salubriter pios, etiam cum occultatur, exercet; sed infirmitati meae, qui vel intelligenda conspicere, vel intellecta explicare non potui. De his autem quae forte potuimus et cogitando vestigare, et dicendo expedire, illi sunt agendae gratiae, a quo quaesivimus, a quo petivimus, ad quem pulsavimus, ut haberemus unde et nos meditando aleremur, et vobis loquendo mi