comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ro et inuenerit eã hõ inciui¬
tate et dormierit cũ ea educe¬
tis utrũq ad portã ciuitatis
illius et lapidabunt᷑ lapidi¬
bus et morientur. Ad olescen
ipsis. Nec nõ et alibi. Et quis
ille homo cui desponsata est
accipiet eam. si cui autẽ scru¬
pulus cõmouetur quare des¬
ponsata et nõ potius sine res¬
sponso siue ut scriptura appel¬
lat marito uigo conciꝑit. sei¬
at triplicẽ fuisse rationẽ. Pn¬
mo uꝑ genealogiã ioseph euiꝰ
maria cognata erat origo qͦ¬
q marie monstraretur. scd̾o
ne iuxta legẽ moysi ad ult̾a
lapidaretur appło. Tercium
ut ad egẏptum fugiens habe¬
ret solatiũ custodis potius qͣm
mariti. Quis enĩ intempore
datũ. ac nõ magis quasi ad
hodie toto credente iam mũ¬
do argumentent᷑ iudei. ysaia
dicente. Goce iuirgo in utero
concipiet et pariet: in hebreo
iuuenculã scriptũ ẽẽ nõ uir¬
guiẽ. id ẽ aalma nõ bethula.
aduersum quos in alio loco

Expanded text:
ro, et invenerit homo eam in civiro, et invenerit homo eam in civitate, et dormierit cum ea, educetis utrumque ad portas civitatis illius, et lapidabuntur lapidibus, et morientur. Adolescentum ex vobismetipsis . Necnon et alibi: Et quis ille homo, cui desponsata est accipiat eam . Si cui autem scrupulus commovetur, quare desponsata, et non potius sine sponso, sive ut Scriptura appellat marito, virgo conceperit, sciat triplicem fuisse rationem. Primo, ut per genealogiam Joseph, cujus Maria cognata erat, origo quoque Mariae monstraretur. 209 Secundo, ne juxta legem Moysi ut adultera lapidaretur a populo. Tertio, ut ad Aegyptum fugiens haberet solatium, custodis potius quam mariti. Quis enim in temporedatum; ac non magis quasi aduhodie, toto jam credente mundo, argumententur Judaei, Isaia dicente, Ecce virgo in utero concipiet, et pariet filium , in Hebraeo juvenculam scriptum esse, non virginem, id est, AALMA, non BETHULA? Adversus quos in alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm rem agerent nuptiarũ
inuenta ẽ habens in utero. in¬
uenta autẽ anullo alis nisi
aloseph qui sponse uterum
tumentẽ pene iã licentia ma¬
ritali et curiosis oculis de pre-¬
hendit. Nõ tam̃ sequit᷑ ut pͥo¬
ribus documus exẽplis eum
cũ maria conuenisse post par¬
tum cuiꝰ rãueniendi desideri¬
um uteri conceptione subla¬
tũ ẽ. Quod aũt in sõpnis dr
a ioseph ne timeas acciꝑe ma¬
riã uxorẽ tuã. et rursũ. exur¬
gens aut̃ ioseph asõmpno fe¬
cit sic̃ p̃cepit ei angłs dñi et
accepit uxorẽ suã. Nullũ de¬
bet̃ mouere quasi ex eo qd̾ uror
est appellata sponsa ẽẽ desierit.
cũ hanc ẽẽ scripture diuine
consuetudinẽ nouerimus ut
sponsas appellet uxores sicut
sequentib deuteronomii tes¬
timoniis ad ꝓbatur. Si quis
inquit inuenerit uirginem
desponsatã uiro in cãpo et iũ
faciens dormierit cũ ea moriat᷑
sui. Et in alio loco. si aut̃ fuent
ad olescentula desponsata ui-¬

Expanded text:
equam rem agerent nuptiarum, equam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desiderium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph: Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. Et rursum: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, nullum movere debet, quasi ex eo quod uxor est appellata, sponsa esse desierit: cum hanc esse Scripturae divinae consuetudinem noverimus, ut sponsas appellet uxores. Sicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit, invenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte msui . Et in alio loco: Si autem fuerit adolescentula desponsata vi
Abbreviated transcription (Latin):
rideam nescio ĩꝑicie arguam
an temeritatis accusẽ: quasi qͥs
dixerit anteqͣm in portu pran¬
derem ad africã nauigaui nõ
possit stare sententia nisi et
dum sit aut si uelimꝰ dicere.
Paulus apłs anteqͣm ad hispa
niã ꝑgeret rome inuincula
coniectus est. aut certe illud.
heluidius anteꝙͣ. penitentiã
ageret morte p̃uentus est. sta¬
tim aut paulo post uincula
ad hispaniã sit eundũ aut
heluidio penitentia agenda
post mortẽ cũ scriptura dicat.
Iin inferno aut̃ quis confite¬
brtur tibi.: aut nõ potius sic in¬
telligendũ qd̃ ante p̃posui
licet sepe et consequentia in¬
dicẽt. tam̃ nõ nũqͣm ea tantũ
q prius cogitabantur osten
ne ea que cogitata sunt fierẽt
Igit᷑ cũ euangelista dicat prius¬
qͣm conuenirent ꝓximũ nup¬
tiarũ tempus ostendit et in eo
iam rem fuisse ut que prus
sponsa fuerat ẽẽ uxor inciꝑet.
quasi dixerit. ante qͣm oscu¬
la amplexusq miscerent. Añ¬

Expanded text:
rideam, nescio. » Imperitiae arguam, rideam, nescio. » Imperitiae arguam, an temeritatis accusem? Quasi si quis dixerit: Antequam in portu pranderem, ad Africam navigavi, non possit stare sententia, nisi ei que sit. Aut si velimus dicere: Paulus apostolus antequam ad Hispanias pergeret, Romae in vincula coniectus est. Aut certe illud, Helvidius antequam poenitentiam ageret, morte praeventus est: statim, aut paulo post vincula ad Hispanias sit eundum, aut Helvidio poenitentia agenda post mortem, cum Scriptura dicat: In inferno autem quis confitebitur tibi ? Ac non potius sit intelligendum, quod, ante, praepositio, licet saepe consequentiam indicet, tamen 208 nonnumquam ea tantum quae prius cogitabantur, ostenne ea quae cogitata sunt, fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuisse ut, quae prius sponsa fuerat, esse uxor inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; ant
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnanq nupturã. Neq eñĩ de
nõ conuenturis euangłista di¬
xisset priusqͣm conuenirent
quia nemo de nõ pransuro
dic̃ anteqͣm pranderet. deũ
adño uxorẽ appellatã atq con¬
iunctã. Audiamus nc̃ quid
scriptura ꝓnuntiet. Exurgẽs
inquit ioseph a sompno fecit
sicut p̃cepit ei angłs dñi et ac¬
cepit uxorẽ suã et nõ cogno
Curramꝰ ꝑ singula et impieta.¬
tem isdẽ quib ingressa ẽ uesti¬
giis ꝑsequentes pugnantia
inter se dixisse doceamus. Des¬
ponsatã confitetur et statim
uxorem uult ẽẽ quã confessuᷤ
est sponsam. rursũ qͣm uxorẽ
nominat dic̃. nõ ob aliud des¬
ponsatã nisi quandoq nuptu¬
ram. et ne parũ hoc arbitrem᷑.
habes inqͥt desponsatã nõ com¬
mendatã idẽ nec dũ uxorem
nec dũ maritali iunculo co¬
pulatã. In eo uero qd̾ ait. neq
enĩ de nõ conuenturis euangłi¬
sta dixisser priusqͣm conuenirẽt
quia nemo de nõ pransuro dic̃
anteqͣm prandet. doleã ne an

Expanded text:
e non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet. Deinde ab Angelo uxorem appellatam et conjunctam. Audiamus nunc quid Scriptura pronuntiet: Exsurgens, inquit, Joseph a somno, fecit sicut praeceperat ei Angelus Domini: et accepit uxorCurramus per singula, et impietatem iisdem, quibus ingressa est, vestigiis persequentes, pugnantia inter se dixisse doceamus. Desponsatam confitetur: et statim uxorem vult esse quam confessus est sponsam. Rursum quam uxorem nominat, dicit non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Et ne parum hoc arbitremur: « Habes, inquit, desponsatam, et non commendatam, id est, necdum uxorem, necdum maritali vinculo copulatais Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet, doleamne, an
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph fili dauid ne tunueris
acciꝑe mariã coniugẽ tuã qd̃
eñĩ in ea natũ est de sp̃u sc̃o ẽ.
cogitabat occulte dimitr̾e eã.
Intantũ suũ non ẽẽ qui concep¬
tus fuerat confidebat. s iam
satis ds cendi magis quã res¬
pondendi studio dispitatũ
est. cur ioseph pater dñi cur
Maria appellata sit coniũx. in
quo et hoc breuit̾ continetur.
cur fr̃s eius quidã ẽẽ dicant᷑.¬

Expanded text:
ph, fili David, ne timueris accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est , cogitabat occulte dimittere eam. 210 Intantum suum non esse, qui conceptus fuerat, confidebat. Sed jam satis docendi magis, quam respondendi studio disputatum est, cur Joseph pater Domini, cur Maria appellata sit conjux: in quo et hoc breviter continetur, cur fratres ejus quidam esse dicant
Abbreviated transcription (Latin):
UPeR rogatus afr̃ib
ut aduersus libellũ
cuiusdam heluidii
responcderẽ facile distuli.Nõ
qd̃ difficile fuerit hominẽ rus¬
ticanũ et uix pͥmi quoq im¬
butũ litteris suꝑ ueri assertio¬
ne conuincere. sed ne respon¬
dendo dignus fieret qui un¬
ceretur. Hoc accidebat qd̃ hõ
turbulentus et solus inuniu̾¬
so mundo sibi et laicus et sa¬
dicere om̃ib bone conscientie
signũ arbitratur accepta ma¬
teria disputandi ampliꝰ inci¬
ꝑe blasphemare. et quasi desub¬
lumi loco intotũ orbẽ ferre sen¬
tentiã: meq qui a ueritate nõ
causa obscandalũ fr̃m qui ad
enis rabiẽ mouebantur iusti¬
ori fine cessarunt. Iam adra¬
dices infructuose arboris euã¬
gelii securis ẽ admouenda. et
cum infecunditate filioꝵ tra¬
denda flãmis ut discat aliq̃ñ
reticere qui nũqͣm didicit lo¬
qui. Igitur sc̃s mͥ inuocandus

Expanded text:
uper rogatus a fratribus, ut adversus libellum cujusdam Helvidii responderem, facere distuli: non quod difficile fuerit, hominem rusticanum, et vix primis quoque imbutum litteris, super veri assertione convincere; sed ne respondendo dignus fieret, qui vinceretur. Huc accedebat quod homo turbulentus, et solus in universo mundo sibi et laicus et sadicere omnibus, bonae conscientiae signum arbitratur accepta materia disputandi, amplius inciperet blasphemare, et quasi de sublimi loco in totum orbem ferre sententiam: meque quia veritate non causae, ob scandalum fratrum, qui ad ejus rabiem movebantur, justiori fine cessarunt, jam ad radices infructuosae arboris Evangelii securis est admovenda , et cum infecunditate foliorum tradenda flammis, ut discat aliquando 206 reticere, qui numquam didicit loqui. 2. Igitur sanctus mihi invocandus
Abbreviated transcription (Latin):
iheremiã: E qui insanientes
infeminas facti sunt mͥ: unus¬
quisq aduxorẽ ꝓximi sui hin¬
niebat. Aliquin quomͦ stare
poterit nõ cognouit eã donec
peꝑit filiũ. Si purgationis tem¬
pus expectat si quadraginta
rursũ dieb. Tanto tempore
dilata libido differtur pollua¬
lassam teneat uxorẽz sic inci¬
piant nuptie ne euangłista
mentitus sit s absit ut hoc de
matre saluatoris et uiro iusto
sit estimancdũ. Nulla ibi obste¬
trix nulla muliercularũ sedu¬
litas intercessit. Ipsa pannis
inuoluit infantẽ. ipsa et mat̃
et obstecrix Icollocauit eũ in¬
quit in p̃sepio quia nõ erat
locus indiuersorio. Que senten¬
tia et apocͥphoꝵ deliramenta
conuncit dũ maria ipsa pan¬
nis inuoluit infantẽ et helui¬
dii expleri non patitur uolũ¬
tatem. Dũ indiuersorio locus
nõ fuit nuptiarum̃. Uerum
anteqͣm conuenirent et nõ
cognouit eã donec peꝑit fili
onis ordo p̾celat: uult eni

Expanded text:
Jeremiam: Equi insanientes Jeremiam: Equi insanientes in feminas facti sunt mihi, unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat . Alioqui quomodo stare poterit, Non cognovit eam, donec peperit filium: si post purgationis tempus exspectat: si quadraginta rursum diebus tanto tempore dilata libido differtur? Pollualassam teneat uxorem. Sic incipiant nuptiae, ne Evangelista mentitus sit. Sed absit, ut hoc de matre Salvatoris et viro justo sit aestimandum. Nulla ibi obstetrix: nulla muliercularum sedulitas intercessit. Ipsa pannis involvit infantem, ipsa et mater et obstetrix fuit. Et collocavit eum, inquit, in praesepio, quia non erat locus in diversorio . Quae sententia et apocryphorum deliramenta convincit, dum Maria ipsa pannis involvit infantem; et Helvidii expleri non patitur voluptatem, dum in diversorio locus non fuit nuptiarum. 9. HelvAntequam convenirent, et Non cognovit eam, donec peperit filiuonis ordo procedat. Vult enim
Abbreviated transcription (Latin):
Nec necesse ẽ nc̃ de exemplari.¬
oꝵ uarietate tractare. cum
om̃e et ueteris et noue scrip¬
ture instrum̃tũ in latinũ ser¬
multo plurior manare creden¬
ais apud me nuge sunt et
argumentatio suꝑ flua et dis¬
putatio magis curiosa quam
uera. Numqͥd nõ potuit scrip.¬
tura dicere et accepit uxorẽ
suã et nõ fuit ampliꝰ ausus
conting̾e eam. Siẽ de thamar
dixit et iuda : aut defuerunt
matheou̾ba qͥbꝰ id qd̾ uolebat
intelligi posset effari : Nõ cog¬
ciosus ẽs. iã nũc tua mentes
suꝑaberis. Nolo michi aliqͥd
inter partũ et coitũ tempus int̾¬
seras nolo dicas. mulier quec̃q
conceꝑit et peꝑerit masculũ
inmunda erit septẽ dieb scd̾m
dies se cessionis purgationis sue
inmunda erit. et octauo die
circũcidet carnẽ p̃putii eius.
et triginta tͥbus dieb sedebit
in sangume puro et om̃e sc̃m̃
nõ tanget. et rel. statim eã in ua¬
dat ioseph statim audiat per

Expanded text:
Nec necesse est nunc de exemplarioNec necesse est nunc de exemplariorum varietate tractare, cum omne et veteris et novae Scripturae instrumentum in Latinum sermulto purior manare credenais, apud me nugae sunt. et argumentationes superfluae, et disputatio magis curiosa, quam vera. Numquid non potuit Scriptura dicere: Et accepit uxorem suam, et non fuit amplius ausus contingere eam : sicut de Thamar dixit et Juda? Aut defuerunt Matthaeo verba quibus id quod intelligi volebat, posset effari? Non cogtiosus es, jam nunc tua mente superaberis. Nolo mihi aliquod inter partum et coitum tempus interseras. 214 Nolo dicas: Mulier quaecumque concepit et peperit masculum, immunda erit septem diebus, secundum dies secessionis et purgationis suae immundata erit: et octavo die circumcidet carnem praeputii ejus, et triginta tribus diebus sedebit in sanguine puro, et omne sanctum non tanget, et reliqua . Statim eam invadat Joseph: statim audiat per
Abbreviated transcription (Latin):
ppł̃o. quia natus ẽ uob̃ hodie
tate dauid. et cũ eo laudes mili¬
tie concinuisse celestis. Gła in
excelsis deo et suꝑ t̾ram paxĩ
hominib bone uoluntatis. qͥ
symeonẽ iustũ inter amplexꝰ
paruuli uiderat p̃dicantem:
Nc̃ dimittis seruũ tuũ dñe
secundũ uerbũ tuũ inpace.
quia uiderunt ocłi mei salu¬
tare tuum. qui annã ꝓpħissã
magos stellã herodẽ. angłos
uiderat. in qua miracula tan¬
ta cognouerat dĩ templũ sp̃e
scĩ sedem dñi sui matrẽ aude¬
bat attingere: Et certe maria
conseruabat om̃ia uerba hec
conferens incorde suo. Hac ne
se ioseph: et erant in qͥt lucas
pater illius et mater admiran¬
tes suꝑ his que dicebantur de
eo: Licet tũ mira in pruclentia
hec ingrecis codicib falsata cõ¬
tendas: que nõ solũ om̃s pene
grecre tractatores insuis uo¬
luminib reliquerunt: s nõ¬
nulli quoq e latinis ita ut in
gretis habetur assũpseruit.

Expanded text:
populo, quia natus est vobpopulo, quia natus est vobtate David ; et cum eo laudes militiae concinuisse coelestis: Gloria in excelsis Deo, et super terram pax hominibus bonae voluntatis: qui Simeonem justum inter amplexus parvuli viderat praedicantem, Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace: quia viderunt oculi mei salutare tuum : qui Annam prophetissam, Magos, stellam, Herodem, Angelos viderat; qui, inquam, miracula tanta cognoverat, Dei templum, Spiritus sancti sedem, Domini sui matrem audebat attingere? Et certe Maria conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo . Ac ne se Joseph: Et erant, inquit Lucas, pater illius, et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo. Licet tu mira impudentia haec in Graecis codicibus falsata contendas, quae non solum omnes pene Graeciae Tractatores in suis voluminibus reliquerunt; sed nonnulli quoque e Latinis, ita ut in Graecis habetur, assumpserint.
Abbreviated transcription (Latin):
partũ. et multo magis intelli-¬
geremus cognitam nõ fuisse
post partũ aqua tũc se abtinu¬
it cũ adhuc de iuisione pot̾at
fluctuare. Ad sũmã illud reqͥ¬
ro quare se abstinuerit ioseph
usq ad partus diem responde¬
bit utiq quia angłm audierit
dicentẽ: qd̃ eñi in ea natũ est
de sp̃u scõ est. Aquo nos inferi¬
mus et certe audierat. ioseph
fili dauid ne timeas acciꝑe ma-¬
riam comugẽ tuã. Prohibitũ
ei fuerat ne relinqueret ne
adulteram estimaret uxorẽ.
Numqͥd et acongressu conui¬
gis separatus fuerat. cũ utiq
ne separaretur magis fuisset
admonitꝰ et audebat inquiũt
uir iustus dei in ittero audiens
filium de uxoris coitu cogitarẽ.
Pulchre qui ergo sompntũ tan¬
tũ credidit uxorẽ nõ auderet
attingere. Is post qͣm pastoꝵ uo¬
ce cognouerat angłm dñi ue¬
nisse decelis et dixisse ad eos. slo¬
li timere ecce euangłizo uob̃
gaudiũ magnũ qd̃ erit om̃i

Expanded text:
partum, ut multo magis intellipartum, ut multo magis intelligeremus cognitam non fuisse post partum, a qua tunc se abstinuit, cum adhuc de visione poterat fluctuare. 8. Ad summam, illud requiro, quare se abstinuerit Joseph usque ad partus diem. Respondebit utique, quia Angelum audierit dicentem: Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est . Ad quod nos inferimus, et certe audierat, Joseph, fili David, ne timeas accipere Mariam uxorem tuam . Prohibitum ei fuerat, ne relinqueret, ne adulteram existimaret uxorem. Numquid et a congressu conjugis separatus fuerat, cum utique ne separaretur magis fuisset admonitus? Et audebat, inquit, vir justus, Dei in utero audiens filium, de uxoris coitu cogitare? Pulchre. Qui ergo somnio tantum credidit, ut uxorem non 213 auderet attingere: is postquam pastorum voce cognoverat, Angelum Domini venisse de coelis, et dixisse ad eos: Nolite timere; ecce evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ hoc queritur ut id qd̃ dic¬
tum est usq indiẽ istũ ad illã
referatur etatẽ qd libri ecliti
siue conscͥpti sunt. Doceat gͥ
post illã diẽ tot iam annoꝵ
usq nos uoluminib ex actis
aut ydola que sub terebinto
condita fuerant reꝑta aut mo¬
ysi tumulũ inuestigatũ quia
obnixe ad serit. Post donec et
usq ẽẽ inciꝑe. qd̃ tam diu nõ
fuit quãdiu usq cõpleretur.
donec: quin potius animaduer¬
tat scripture sc̃e idioma. et no¬
biscum in quo hesitabat intel¬
ligat ea de quib posse ambi¬
gisinon fuissent scripta signa¬
ri. Cetera uero nr̃e intelligen¬
tie dereliqui. Si enĩ adhuc re¬
centi tempore iuiuentib. his
qui uiderant moysen sepul¬
chrũ eius potuit ignorari mł¬
to magis tot seculis p̃tereun¬
tib iuxta qd̃ et illud intelligi¬
tur de ioseph. euangelistã id
indicasse dequo scandalũ po¬
terat moueri. Nõ eam eognitã¬
cognitam ẽẽ uiro suo usq ad

Expanded text:
Nunc hoc quaeritur, an id quod dicNunc hoc quaeritur, an id quod dictum est, usque in diem istum, ad illam referatur aetatem, qua libri editi sive conscripti sunt. Doceat igitur post illam diem tot jam annorum usque ad nos voluminibus exactis, aut idola, quae sub terebintho condita fuerant, reperta, aut Moysi tumulum investigatum, quia obnixe asserit, post donec et usque, esse incipere, quod tamdiu non fuit quamdiu usque compleretur et donec. Quin potius animadvertat Scripturae sanctae idioma, et nobiscum, in quo haesitabat, intelligat ea, de quibus posset ambigi, si non fuissent scripta, signari, caetera vero nostrae intelligentiae derelinqui. Si enim adhuc recenti tempore, viventibus his qui viderant Moysen, sepulcrum ejus potuit ignorari, multo magis tot saeculis praetereuntibus. Juxta quod et illud intelligitur de Joseph, Evangelistam id indicasse, de quo scandalum poterat moveri, non eam cognitam esse a vito suo usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
sistet: Cum utiq tũc magis
regnare incipiat cũ inimici
ceꝑint ẽẽ subpedib: Dauid
quoq inquarto gratuũ psal
ad t̾ras: qui inalio loco dicit.
Oculi mei defecerunt in saluta
exẽpla cong̾ere et omnẽ laces¬
sientiᷤ ꝓcacitatẽ testimonioꝵ
nube celare. Uerũ adhuc pau¬
ca subiciã ut his similia ipse
sibi lector inueniat. Loqͥtur
ingenesi sermo diuinus. et tͣ¬
diderunt ia cob deos alienos
qui erant inmanib eorũ et
inaures que erant in auricłis
eoꝵ. Et abscondit eas iacob sub
terebintũ que ẽ insycimis et
ꝑdidit eas usq in hodiernum
diem. Itẽ infinẽ deuteronomiii.
Et defunctꝰ ẽ moyses seruus
et sepelierunt eũ ingech ꝓpe
domũ phegor et nemo scit
sepulchrũ eius usq indiẽ istũ
Certe hodiernus dies illius¬
et tẽporis estimandus ẽ qd̃ hys¬
toria ipsa contexta ẽ. siue moy¬
sen dicere uolueris auctorem
pentatheuchi siue ezram eiꝰdẽ
instauratorẽ oꝑis nõ recuso.

Expanded text:
sistet: cum utique tunc magis sistet: cum utique tunc magis regnare incipiet, cum inimici coeperint esse sub pedibus? David quoque in quarto graduum psalmin terram? Qui in alio loco dicit: Oculi mei defecerunt in salutarilia exempla congerere, et omnem lacessentis procacitatem, testimoniorum nube celare; verum adhuc pauca subjiciam, ut his similia ipse sibi lector inveniat. 7. Loquitur in Genesi sermo divinus: Et tradiderunt Jacob deos alienos, qui erant in manibus eorum, et inaures quae erant in auriculis eorum. Et abscondit ea Jacob subter terebinthum, quae est in Sichimis, et perdidit ea usque in hodiernum diem . 212 Item in fine Deuteronomii: Et defunctus est Moyses servus et sepelierunt eum in Geth, prope domum Phegor, et nemo scit sepulcrum ejus usque in diem istum . Certe hodiernus dies illius temporis aestimandus est, quo historia ipsa contexta est, sive Moysen dicere volueris auctorem Pentateuchi, sive Ezram ejusdem instauratorem operis, non recuso.
Abbreviated transcription (Latin):
te quin adscientiã sepe refera¬
sicut ipse disseruit in eius as¬
sũptione significat. sepe infi¬
nitũ ut ẽ illud. qd̾ ds ad quos¬
dam loquitur in ꝓpħes ego sũ.
ego sũ. et donec senescatis ego
sum. Nũquid post qͣm illi se¬
nuerint d̃s ẽẽ desistat: et sal¬
uator in euangelio ad aposto¬
los. Ecce ego inqͥt uob̃c̃ sũ om̃ib
dieb usq ad consũmationẽ
seculi. Ergo post consũmatio¬
nẽ scłi a discipulis dñs absce¬
det: et tũc quando duodecim
soli iudicaturi sũ .xii. tribus
isrł dñi consortio fraudabun¬
tur. Paulus quoq apłs corm¬
thiis scribens. pͥmitie ait xp̃c¬
in aduentũ eiꝰ. Deinde finis
cum tradiderit regnũ deo et
patri. cũ destruxerit om̃em
principatũ et omnẽ potesta-¬
tem et uirtutẽ. Oportet enim
illũ regnare donec ponat om̃s
inimicos subpedib eiꝰ. Num¬
qͥd tam diu regnaturus ẽ dñs
sub pedib eius et postqͣm illi
subpedib fuerint regnare de¬

Expanded text:
te, quin ad scientiam saepe referate, quin ad scientiam saepe referas ut ipse disseruit in ejus assumptione significat, saepe infinitum, ut est illud, quod Deus ad quosdam 211 loquitur in Propheta: Ego sum, ego sum, et donec senescatis ego sum . Numquid postquam illi senuerint, Deus esse desistet? Et Salvator in Evangelio ad Apostolos, Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Ergo post consummationem saeculi a discipulis suis Dominus abscedet, et tunc quando in duodecim soliis judicaturi sunt duodecim tribus Israel , Domini consortio fraudabuntur? Paulus quoque apostolus Corinthiis scribens: Primitiae, ait, Ciderunt. Deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum, et potestatem et virtutem. 579 Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus. Nquid tamdiu regnaturus est Dominus, sub pedibus ejus; et postquam illi sub pedibus fuerint, regnare de
Abbreviated transcription (Latin):
et non cognoscebat eã donee
peꝑit filiũ et uocauit nom̃
etꝰ tħm. In quo pͥmum aduer¬
sarius suꝑfluo labore desudat
cognoscendi uerbũ ad coitum
magis quã adscientiã ẽẽ referẽ¬
dũ. quasi hoc quisqͣm negaue¬
rit et eas ineptias quas redar¬
guit aliq̃n prudens quispiã
potuerit suspicari. Deinde u¬
ult docere qd̃ donec siue usq
ad uerbiũcertũ tempus signi¬
ficet. Quo cõpleto fiat id quod
usq ad illud temporis qd̾ pre¬
scriptum ẽ nõ fiebat. Uelut
inp̃senti: et nõ cognoscebat
eam donec peꝑit filiũ. Appa¬
ret inquit cognitã ẽẽ post
partũ cuius cognitionẽ filii
ad hoc ad ꝓbandũ congerit
descripturis exempla quã płi¬
ma more andebatarũ gladi¬
um intenebris uentilans. et
lingue sonũ ad confodienda sui
Ad quod nos breuit responde¬
mus et cognoscebat et usq ad
sermonẽ inscͥpturis scĩs dupli¬
citer intelligi. et de eo quidẽ
qd̃ scriptũ est. cognoscebat. ad
ipse disseruit. Nullo dubitan¬

Expanded text:
et non cognoscebat eam, donec peperit filium, et vocavit nomen ejus Jesum . In quo primum adversarius superfluo labore desudat, cognoscendi verbum ad coitum magis, quam ad scientiam referendum: quasi hoc quisquam negaverit, et eas ineptias quas redarguit, aliquando prudens quispiam potuerit suspicari. Deinde vult docere, quod donec, sive usque, adverbium, certum tempus significet: quo completo fiat id, quod usque ad illud temporis quod praescriptum est, non fiebat, velut in praesenti: Et non cognoscebat eam, donec peperit filium. Apparet, inquit, cognitam esse post partum, cujus cognitionem filii ad hoc approbandum congerit de Scripturis exempla quamplurima, more Andabatarum gladium in tenebris ventilans, et linguae sonum ad confodienda sui --Ad quod nos breviter respondemus, et cognoscebat, et usque, sermonem, in Scripturis sanctis, dupliciter intelligi. Et de eo quidem quod scriptum est, cognoscebat, ad ipse disseruit: nullo dubitan
Abbreviated transcription (Latin):
liberabis apena et ridiculus e¬
ris aut si confiteberis interfec¬
tos ingrates optinebimus et
unigenitos pͥmogenitos appella
ip̃m in pͥmogenito uoluerit ostẽ¬
dere fr̃s dñi in euangłiis nomina¬
ri. ut ibi. Ecce mat̾ eius et fr̃s eiꝰ
stabant foris querentes loqui cũ
eo: et alibi. Lost hec ascendit ca¬
pharnaũ. Ip̃e et mat̾ eus et fr̃s:¬

Expanded text:
liberabis a poena, et ridiculus eliberabis a poena, et ridiculus eris: aut si confiteberis interfectos, ingratis obtinebimus, et unigenitos primogenitos appellaripsum in primogenito voluerit ostendere, fratres Domini in Evangeliis nominari, ut ibi: Ecce mater ejus et fratres ejus stabant foris, quaerentes loqui cum eo . Et alibi: Post haec descendit Capharnaum, ipse et mater ejus, et fratr
Abbreviated transcription (Latin):
hec lex tantũ ad primogenitos
ꝑtinet pͥmogenitũ autẽ sequẽ¬
tes faciunt. Non debuit lege
pͥmogeniti teneri qui de seqͣn¬
tib ignorabat s tenetur lege
pͥmogeniti etiã ille quẽ fratres
ceteri non secuntur: Colligitur
pͥmogenitũ eũ uocari qui uul¬
uam aꝑiat et anteqͣm nullus
sit. nõ eum quẽ frater post ge¬
nitus subsequatur. Moyses scri¬
bit in exodo: factũ ẽ aũt circa me¬
diã noctẽ et dñs ꝑcussit omne
pͥmogenitũ int̾ra egypti. Apri¬
mogenito pharaonis qui sede¬
bat suꝑ thronũ et usq ad pͥmo¬
genitos captiue que ẽ ad lacum
et om̃e primogenitũ pecoris. Res¬
ponde michi qui tũc abexter¬
minatore fuerint interempti:
pͥmogeniti an et unigeniti:
Si pͥmogeniti tantũ illi uocan¬
tur qui fr̃s habent. gͦ ab inter¬
nitione unigeniti liberati sũt:
si autẽ et unigeniti cesi sunt
contra sententiã factũ est ut
inter pͥmogenitos et unigeni¬
ti morirenturz aut unigenitos

Expanded text:
haec lex tantum ad primogenitos haec lex tantum ad primogenitos pertinet, primogenitum autem sequentes faciunt, non debuit lege primogeniti teneri, qui de sequentibus ignorabat. Sed quia tenetur lege primogeniti, etiam ille quem 216 fratres caeteri non sequuntur: colligitur eum primogenitum vocari, qui vulvam aperiat et ante quem nullus sit, non eum quem frater post genitus subsequatur. Moyses scribit in Exodo: Factum est autem circa mediam noctem et, Dominus percussit omne primogenitum in terra Aegypti, a primogenito Pharaonis, qui sedebat super thronum ejus, usque ad primogenitum captivae, quae est ad lacum, et omne primogenitum pecoris . Responde mihi, Qui tunc ab exterminatore fuerant interempti, primogeniti fuerunt an et unigeniti? Si primogeniti tantum illi vocantur, qui fratres habent, ergo ab internecione unigeniti liberati sunt. Si autem ut unigeniti caesi sunt, contra sententiam factum est, et inter primogenitos et unigeniti morerentur. Aut unigenitos
Abbreviated transcription (Latin):
sum respondere et dicere. Qd
me inunius mensis stringis
articulo quid pͥmogenitũ uo¬
cas quẽ anteqͣm fratres sequen¬
tur ignoro. Expecta donec nas¬
catur secundus. Nicħ debeo sa¬
cerdoti nisi et ille fuerit ꝓcreatꝰ.
ꝑquẽ is qui ante natus ẽ incpp̃
ẽe pͥmogenitꝰ. Nonne michi
ipsi apices loquentur et mee
stulticie redarguent eũ dictũ¬
ẽẽ primogenitũ qui aꝑiat uul¬
uam nõ qui habeat et fr̃s. De¬
nuq interrogato de ioħe quẽ
constat ẽẽ unigenitũ. An et
pͥmogenitus fuerit. utrum nã
et ipse secundũ legem ꝓtoto
cui legi fuerit obnoxius ambi¬
gi nõ potest: Certe de saluatore
scriptura sic loquitur. Cũ exple¬
ti ẽẽnt dies purgationis enis se¬
cundũ legẽ moysi duxerunt
eũ in iherłm ut offerrent eum
dño sicut scriptũ est in lege
dñi: quia om̃e masculinũ qd̾¬
ut darent hostias scd̃m qd dic¬
tum ẽ in lege dñi. parturturũ.
et duos pullos columbarũ. Si

Expanded text:
sum respondere, et dicere. Quid sum respondere, et dicere. Quid me in unius mensis stringis articulo? Quid primogenitum vocas, quem an fratres sequantur, ignoro? Exspecta donec nascatur secundus. Nihil debeo sacerdoti, nisi et ille fuerit procreatus, per quem is qui ante natus est, incipiat esse primogenitus. Nonne mihi ipsi apices loquentur, et me stultitiae redarguent, eum esse dictum primogenitum, qui aperiat vulvam, non qui habeat et fratres? Denique interrogo de Joanne, quem constat esse unigenitum, an et primogenitus fuerit? Utrumne et ipse secundum Legem, pro toto ei legi fuerit obnoxius? Ambigi non potest. Certe de Salvatore Scriptura sic loquitur: Cum expleti essent dies purgationis eorum, secundum Legem Moysi, duxerunt eum in Jerusalem, ut offerrent eum Domino: sicut scriptum est in Lege Domini: Quia omne masculinum adut darent hostias secundum quod dictum est in Lege Domini, par turturum, aut duos pullos columbarum . Si
Abbreviated transcription (Latin):
frͣs sic̃ unigenitꝰ ille uocit᷑ qͥ parẽ¬
tibus solus sit filius. Nos aũt
et pͥmogenitꝰ nõ om̃is pͥmoge¬
nitus ẽt unitus. Primogenitũ
quẽ nullus. Om̃e inquit dñs
ad aãron qd̃ aꝑit uuluã aboĩ
carni que offerunt dño abho¬
mine usq ad pecus tibi erunt:
Tantũ modo p̃ciis redunerent
pͥmogenita hominũ et pͥmo¬
genita pecoꝵ inmundoꝵ. De¬
finiuit sermo dĩ quid sit pͥmo¬
genitũ. Om̃e inquit qd̃ aꝑit
uuluã. Alioquin si nõ est pri¬
mogenitus nisi is tantũ quẽ
secuntur et fr̃s tam du sacer¬
dotib pͥmogenita nõ debent᷑
qͣmdiu et alia fueruit ꝓcrea¬
da: Ne forte partu postea non
sequente unigenitus sit et nõ
pͥmogenitꝰ. Redẽptio inquit
euis erit abuno m̃se estima
pͥmogenita uituloꝵ. et pͥmo¬
genita ouium. et pͥmogenita
caprarũ nõ redimes sca sunt.
Cogit me sermo dei ut om̃e
si de mundis animalib sit dõ
uoueã: si de inmundis redi¬
mã dans p̃cium sacerdoti. Pos¬

Expanded text:
res: sicut unigenitus ille vocatur, qui parentibus solus sit filius. 10. Hieroest primogenitus: non omnis primogenitus est unigenitus. Primogenitus quem nullus. Omne, 215 inquit Dominus ad Aaron, quod aperit vulvam, ab omni carne quae offertur Domino, ab homine usqtantum modo praeciis redimant primogenita hominum, et primogenita equorum immundorum. Definivit sermo Dei, quid sit primogenitum, Omne, inquit, quod aperit vulvam. Alioqui si non est primogenitus, nisi is tantum, quem sequuntur fratres, tamdiu sacerdotibus primogenita non debentur quamdiu et alia fuerint procreata; ne forte partu postea non sequente, unigenitus sit, et non primogenitus. Redemptio, inquit, ejus erit ab uno mense, aestimatprimogenita vitulorum, et primogenita ovium, et primogenita caprarum non redimes, quia sancta sunt . Cogit me sermo Dei, ut omne si de mundis animalibus sit, Deo voveam; si de immundis, redimam: dans pretium sacerdoti. Pos
Abbreviated transcription (Latin):
tris hospiciũ cuiꝰ decem mensi¬
bus in habitor fuit abom̃i cõ¬
cubitus suspicione neatur. Ip¬
se quoq d̃s pat̃ ẽ inp̃candus
ut matrẽ filii sui uirginẽ os¬
tendat fuisse post partũ qua
fuit mater anteqͣm nupta. Hõ cãpũ
rethorici desideramꝰ eloquii
nõ dialecticoꝵ tendicula nec
aristotilis spmeta conquirimꝰ.
Ipsa serpturarũ uerba ꝓponen¬
da sunt. Ipsis quib aduersum
nos usus ẽ testimoniiᷤᷤ reumn¬
catur. ut intelligat se et leg̾t ⁊¬

Expanded text:
tris hospitium, cujus decem mensibus inhabitator fuit, ab omni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Deus Pater est imprecandus, ut matrem Filii sui, virginem ostendat fuisse post partum, quae fuit mater antequam nupta. Non campum rhetorici desideramus eloquii, non Dialecticorum tendiculas, nec Aristotelis spineta conquirimus: ipsa Scripturarum verba ponenda sunt: ipsis quibus adversum nos usus est testimoniis, revincatur, ut intelligat, se et leg
Abbreviated transcription (Latin):
tes in ea. Et in alio loco. In uigiliis
frequenter. Dormiat itaq uigi¬
lantius. et ab exterminatore egip¬
ti eũ egyptiis dormiens suffocet᷑.
Nos dicamus cũ dauid non dor¬
mnitabit. neq dormiet qui custo¬
dit isrł. Ut ueniat ad nos sc̃s
et hir qui inter p̾tatur uigil. Et
si quando ꝓpter peccata nr̃a dor¬
mierit dicamus adeum. Exur
ge quid dormitas dñe: Excite¬
musq illum et nauicula fluctu¬
ante clamemus. Magister sal¬
uos nos fac ꝑunus. Plura dicta¬
re uolueram. si non epistolaris
breuitas pudorẽ nobis tacendi
imponeret. Et si tu librorum
ipsius ad nos uoluisses mittere
cantilenas. ut scire possemus at
q rescribere deberemus: nunc
autẽ aerem uerberauimꝰ. ut nõ
tam illius infidelitatẽ que oĩb
patet qͣm nr̃am fidem aꝑuimꝰ.
Ceterum si uoluerimus longiorẽ
nos aduersum eum liberum
scribere: mitte nenias illuis. et
in eptias ut ioħem baptistam
audiat predicantẽ. Iam secu¬

Expanded text:
tes in ea et in alio loco: in uigiliis tes in ea et in alio loco: in uigiliis frequenter. donniat itaque Uigilantius et ab exterminatore Aegypti cum Aegyptiis dormiens suffocetur; nos dicamus cum Dauid: non dormitabit neque obdormiet, qui custodit Israhel, ut ueniat ad nos sanctus et Hir, qui interpretatur \'uigil\'. et si quando propter, peccata nostra dormierit, dicamus ad eum: exsurge, ut quid dormitas, domine? excitemusque illum et nauicula fluctuante clamemus: magister, saluos nos fac, perimus. Plura dictare uolueram, si non epistolaris breuitas pudorem nobis tacendi inponeret et si tu librorum ipsius ad nos uoluisses mittere cantilenas, ut scire possemus, ad quae rescribere deberemus. I nunc autem aerem uerberauimus et non tam illius infidelitatem. I quae omnibus patet, quam nostram fidem aperuimus. ceterum, si uolueris longiorem nos aduersum eum librum scribere, mitte nemas illius et ineptias, ut Iohannem Baptistam audiat praedicantem: iam secu
Abbreviated transcription (Latin):
que est insinu tuo de prauare
te uoluerit aueritate: sit manus
tua suꝑ eos et effunde sangͥnẽ
eoꝵ et auferes malũ de medio
isrł. Iterum dicam. Ego marti¬
rum inmunde sunt reliquie:.
Et qui passi sunt apłi ut mmũ¬
dũ stepħi corpus tanta funeris
ambitionẽ p̃cederent et fac̾ent
ei planctum magnum itt illoꝵ
luctus in nr̃m gaudiũ uerteret᷑:
Llam qd̃ dicis eum uigilias exe¬
crari facit et hoc contra uocabu¬
lum suũ ut uelit dormire iugi¬
lantius. et non audiat saluatorẽ
dicentẽ. Sic non potiustis una
hora uigilare mecum. Uigilate
et orate ut non intretis intẽpta
ma. Ꝙt inalio loco ꝓpħa dicit. Me¬
dia nocte surgebam ut confite¬
rer tibi suꝑ iudicia iusticie tue.
Dño quoq in euangelio legimus
ꝑ noctasse. et apłos clausos carc̾e
tota nocte iugilasse ut illis psal¬
lentib t̾ra quateretur. custos car¬
ceris crederet magistratus et ci¬
uitas terrerentur. Loquitur pou¬
lus. Orationi insistite eiugilan¬

Expanded text:
quae est in sinu tuo, deprauare quae est in sinu tuo, deprauare te uoluerit a ueritate, sit manus tua super eos et effundes sanguinem eorum et auferes malum de medio Israhel. iterum dicam: ergo martyrum inmundae sunt reliquiae ? et quid passi sunt apostoli, ut inmundum Stephani corpus tanta funeris ambitione praecederent et facerent ent ei planctum magnum, ut illorum luctus in nostrum gaudium uerteretur? nam quod dicis eum uigilias execrari, facit et hoc contra uocabulum suum, ut uelit dormire Uigilantius et non audiat saluatorem dicentem: sic non potuistis una hora uigilare mecum? uigilate et orate, ut non intretis in temptma. et in alio loco propheta decantat: media nocte surgebam, ut confiteei tibi super iudicia iustitiae tuae. dominum quoque in euangelio legimus pernoctasse et apostolos clausos carcere tota nocte uigilasse, ut illis psallentibus terra quateretur, custos carceris crederet, magistratus et ciuitas terrerentur. loquitur Paulus: orationi insistite uigilan
Abbreviated transcription (Latin):
ciarent in mundis et mortuũ
mortuis copularent. Preciden¬
da lingua medicis immo insa¬
num curandũ. ut qui loqui
nescit discata aliquando retice.
Ego uidi hoc aliquando porten¬
tum et testimoniis scriptura¬
rum quasi iunculis hẏpocra¬
tis uolui ligare furiosũ sed abi¬
it excessit euasit erupit et int̾
hadrie fluctus qͦuotiiq reges
alpesinnos de clamando clama¬
uit. Quicqͥd enĩ amens loqui¬
tur uociferatio et clamorem
appellandus. Tacita me forsi¬
tan cogitacione reprehendas
cur in absentem inuehar. fate¬
or tibi dolorem in eũ sacrilegi¬
um tantum patient̃ audire
non possum. Legi enĩ siromas¬
ten finees austeritatẽ helie ze¬
lum simonis cananei petri se¬
ueritatẽ ananiã et saphyrã
trucidantis pauliq constantiã
qui helymã magũ uiis dñi re¬
sistentẽ eterne cecitate dãpna¬
uit. Nõ est crudelitas ꝓdeo sed
pietas. Uñ et in lege dicitur.
si frater tuus et amicus et uxor

Expanded text:
ciaret inmundis et mortuum ciaret inmundis et mortuum mortuis copularet? praecidenda lingua a medicis, immo insanum curandum caput. ut, loqui qui nescit, discat aliquando reticere. ego, ego uidi hoc aliquando portentum et testimoniis scripturarum quasi uinculis Hippocratis uolui ligare furiosum, sed abiit, excessit, euasit, erupit et inter Adriae fluctus Cottiique regis Alpes in nos declamando clamauit. quidquid enim amens loquitur, uociferatio et clamor est appellandus. Tacita me forsitan cogitatione reprehendas, cur in absentem inuehar. fateor tibi dolorem meum: sacrilegium tantum patienter audire non possum. legi enim siromasten Finees, austeritatem Heliae, zelum Simonis Chananaei, Petri seueritacem Ananiam et Sapphiram trucidantis Paulique constantiam, qui Elymam magum uiis domini resistentem aeterna caecitate damnauit. non est crudelitpietas. Unde et in lege dicitur: Si frater tuus, et amicus, et uxor
Abbreviated transcription (Latin):
gere uas inutile et tradere in
interitũ carnis ut sp̃e saluus
fiat. meminerit illiꝰ dicti. Ui¬
debas furẽ et currebas cum eo et
cũ adulteris portionẽ tuam po¬
nebas. Et in alio loco. Inmatuti¬
no int̾ficiebã om̃s peccatores ter¬
re ut disꝑderem de ciuitate dñi
om̃s qui oꝑantur iniquitatẽ.
Ꝙ iterũ. Non ne odientes te
dñe odio habui et suꝑ inimioᷤ
tuos tabescebã. Perfecto odio ode¬
ram illos. si nõ sunt honorande
reliquie martirũ quomͦ legimꝰ.
preciosa in conspectu dñi mors
sc̃õꝵ eius. si ossa eoꝵ pollunt cõ¬
tingentes quomͦ heliseus mor¬
tuus mortuũ suscitauit et dedit
uitam qd̃ iuxta uigilantium
iacebat inmundũ Ergo omia
castra isrłicici exertitus et ppłi
dei fuere inmunda quia ioseph
et patriarcharũ corpora porta¬
bant in solitudine et ad scãm
terrã inmundos cineres ꝑtule.
fuit qui tanta ambitione iacob
in hebron ossa portauit. ut in¬
mundũ patrẽ auo et attauo so¬

Expanded text:
gere uas inutile et tradere in gere uas inutile et tradere in interitum carnis, ut spiritus saluus fiat. meminerit illius dicti: uide bas furem et con currebas cum eo et cum adulteris portionem tuam ponebas. et in alio loco: in matutino interficiebam omnes peccatores terrae, ut disperderem de ciuitate domini omnes operantes iniquitatem, et iterum: nonne odientes te, domine, odio habui et super inimicos tuos tabescebam? perfecto odio oderam illos. si non sunt honorandae reliquiae martyrum, quomodo legimus: pretiosa in conspectu d omini mors sanctorum eius? si ossa eorum polluunt contingentes, quomodo Heliseus mortuus mortuum suscitauit et dedit uitam, quod iuxta Uigilantium iacebat inmundum? ergo omnia castra Israhelitici exercitus et populi dei fuere inmunda, quia Ioseph et patriarcharum corpora portabant in solitudine et ad sanctam terram inmundos cineres retulerfuit, quia tanta ambitione Iacob in Chebron ossa portauit, ut inmundum patrem auo et atauo so
Abbreviated transcription (Latin):
creature potius quã creatori
qui ẽ benedictus insecula. Ho¬
noramus autẽ reliquias mar¬
tirũ ut eũ cuius sunt martireᷤᷤ
ad horemus. honoramus seruoᷤ
ut honor seruoꝵ recdundet ad
dñm qui ait. qui uos suscipit
me suscipit. Ergo petri et pauli
inmunde sunt reliquie. Ergo
moysi corpus inmundũ erit
qd̵ iuxta hebraicã ueritatẽ ab
totiens ydoloꝵ contẽplaueram᷑
Accensi queant et multos eoꝵ
certi ydolatrie indolatrie insig¬
nia sunt. Plus aliquid dicam
qd̃ redundet in auctoris caput
et insanũ cerebrũ uł sane ali¬
quando uel deleat ne tantis
sacrilegiis simpliciũ anime
subuertant᷑. Ergo et dñi corpꝰ
insepulchro positũ inmundũ
fuit. Et angłi qui candidis ueᷤ¬
tibus utebantur mortuo cada¬
ueri atq polluto p̾̃bebant ex¬
cubias. Ut post multa secula
dormitantuis sõpmaret inmũ
trueret aut intempla conuer¬
quiescere furori eius et nõ uir¬
ga aplica uirgaq ferrea confrĩ¬

Expanded text:
creaturae potius quam creatori, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. honoramus autem reliquias martyrum, ut eum, cuius sunt martyres, adoremus, honoramus seruos, ut honor seruorum redundet ad dominum, qui ait: qui uos suscipit, me suscipit. ergo Petri et Pauli inmundae sunt reliquiae? ergo Moysi corpusculum inmundum erit, quod iuxta Hebraicam ueritatem ab totiens idolorum templa ueneramur accensique ante tumulos eorum cerei idolatriae insignia sunt ? plus aliquid dicam, quod redundet m auctoris caput et insanum cerebrum uel sanet aliquando uel deleat, ne tantis sacrilegiis simplicum animae subuertantur. ergo et domini corpus in sepulchro positum inmundum fuit et angeli, qui candidis uestibus utebantur, mortuo cadaueii atque pollute praebebant excubias, ut post multa saecula Dormitantius somniaret, immo trueret aut in templa conuerquiescere furori eius et non uirga apostolica uirgaque ferrea confrin
Abbreviated transcription (Latin):
crceptis primũ litteris
tuis non respondere
suꝑbie est respond̾e
temeritatis. De his
eñĩ rebus interrogas que et
ꝓferre et audire sacrilegium
est. Ais uigilantiũ qui rata añ¬
nam dormitantiꝰ rectius dice¬
rectius diceretur. Os fendum
rursus aꝑire et putorẽ spur¬
cissimum contra scõꝵ marti¬
rum ꝓferre reliquias. Et nos
qui eas suscipimus appellara
cine rarios et idolatras qui mor¬
tuoꝵ hominũ ossa ueneremur.
Omfelicẽ hominẽ et om̃ lacri¬
marũ fonte plãgendum qui hec
dicens nõ se intelligit ẽẽ samari¬
tam et iudeum. qui corꝑa mor¬
tuoꝵ ꝓ inmundis habent. et
etiã uasa que in eadẽ domo fu¬
erint pollui suspicantur seqͣn¬
tes occidentẽ literam et non
sp̃m iuuificantẽ. Nos autẽ ñ
dico martirũ reliquias sedne
solem quidẽ et lunã. nõ ange¬
los. non archangelos. nõ sera¬
phin. non cherubun et omne
nomen qd̃ nominatur in p̃sen¬
ti seculo et infuturo colimus
et ad oramus. ne seruiamus

Expanded text:
cceptis primum litteris tuis non respondere superbiae est: respondere, temeritatis. De his enim rebus interrogas quas et proferre, et audire sacrilegium est. Ais Vigilantium qui κατὰ ἀnam Dormitantius rectius dicerectius diceretur — os fetidum rursus aperire et putorem spurcissimum contra sanctorum martyrum proferre reliquias et nos, qui eas suscipimus, appellare cinerarios ex idolatras, qui mortuorum hominum ossa ueneremur. o infelicem hominem et omni lacrimarum fonte plangendum, qui haec dicens non se intellegit esse Samaritam et Iudaeum, qui corpora mortuorum pro inmundis habent et etiam uasa, quae in eadem domo fuerint, pollui suspicantur sequentes occidentem litteram et non spiritum uiuificantem. nos autem non dico martyrum reliquias, sed ne solem quidem et lunam, non angelos, non archangelos, non seraphim, non cherubim et omne nomen, quod nominatur et in praesenti saeculo et in futuro, colimus et adoramus, ne seruiamus
Abbreviated transcription (Latin):
et minus ẽ om̃e qd̃ diciiis.
Redeamꝰ igitur ad nos et qͣsi
ecelo descendentes paulisper
nr̃a uideamꝰ. Sentis ne obsecͦ
te.quando infans. quando pu¬
er. qñ iuuenis. qñ robuste eta¬
tis. qñ senex factus sit. Cotidie
morimur. cotidie cõmutam᷑.
Et tam̃ et̃niis ẽe nos credimus.
hoc ipsũ qd̾ dicto qd̾ describit᷑.
qd̃ relego. qd̃ emendo. de uita
mea trahitur. qͦt puncta nota¬
rii. tot meoꝵ dãpna sunt tp̃rm.
Scribimus atq rescribimꝰ tran¬
seunt mariꝰ epłe. et findente
sulco carina. ꝑ singulos fluc¬
tus etatis nr̃e mom̃ta minu¬
untur. solũ habemus lucri
qd̃ xp̃i nob̃ amore sociamur.
Caritas patiens ẽ. benigna ẽ. Ca¬
ritas nõ zelatur. nõ agit ꝑ pe¬
ram. ñ inflatur. Omĩa suffert.
ritas numqͣm excedit. Hec sẽꝑ
uiuit in pectore. Obhanc ne
complectitur manu. habemꝰ
mutuo obsidem caritatis. iun¬
gamur sp̃u. stͥngamur affectu.
et fortitudinẽ mentis quam

Expanded text:
et minus est omne, quod dicimus. et minus est omne, quod dicimus. Redeamus igitur ad nos et quasi e caelo descendentes paulisper nostra uideamus. sentisne, obsecro te, quando infans, quando puer, quando iuuenis, quando robustae aetatis, quando senex factus sis? cotidie morimur, cotidie commutamur et tamen aeternos esse nos credimus. hoc ipsum, quod dicto, quod scribitur, quod relego; quod emendo, de uita mea trahitur. quot puncta notarii, tot meorum damna sunt temporum. scribimus atque rescribimus, transeunt maria epistulae et findente sulcos carina per singulos fluctus aetatis nostrae momenta minuuntur. solum habemus lucri, quod Christi nobis amore sociamur. caritas patiens est, benigna est; caritas non zelatur, non agit perperam, non inflatur, omnia sustinet,ritas numquam excidit. haec semper uiuit in pectore; ob hanc Nepconplectitur manu. habemus mutuae obsidem caritatis. iungamur spiritu, stringamur affectu et fortitudinem mentis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tẏaras. galeis. caballos equi ce¬
dere. Excessimus consolandi
moctũ et dũ uius mortem
flere ꝓhibemus. totuis orbis
mortuos plangimꝰ. Uerses
ille rex potentissimus. qui
subuertit montes maria cõs¬
trauit. cũ de sublimi loco in¬
finitã hominũ multitudi¬
nẽ. et innumerabilẽ iudis¬
set exercitũ. flesse dr̃ qd̃ post
centũ annos nullus eoꝵ quo ᷤᷤ
tũc cernebat suꝑ futurus ẽẽt.
O si possumus intalẽ ascend̾e
speculũ. de qua uniu̾sã terram
sub nr̃is pedib cerneremus:
Iam tͥ ostendere totius mun¬
di ruinas gentis gentib. et
regnis regna conlisa. Alios tor¬
queri. alios necari alios absor¬
bi. fluctib. alios ad seruitutẽ
trahi. hic nuptias. ibi planc¬
tum. illos nasci. istos mori.
Alios affluere diuitiis. Alios
mendicari. et nõ exerses tan¬
tum exertitũ. S totius mũ¬
di homines qui nũc uiuũt
inbreuis spatio de futuros. iun¬
citur sermo ei magnitudine

Expanded text:
tiaras galeis, caballos equis cetiaras galeis, caballos equis cedere? Excessimus consolandi modum et, dum unius mortem flere prohibemus, totius orbis mortuos planximus. Xerxes, ille rex potentissimus, qui subuertit montes, maria constrauit, cum de sublimi loco infinitam hominum multitudinem et innumerabilem uidisset exercitum, flesse dicitur, - quod post centum annos nullus eorum, quos tunc cernebat, superfuturus esset. o si possemus in talem ascendere speculam, de qua uniuersam terram sub nostris pedibus cerneremus! iam tibi ostenderem totius mundi ruinas, gentes gentibus et regnis regna conlisa; alios torqueri, alios necari, alios obrui fluctibus, alios ad seruitutem trahi; hic nuptias, ibi planctum; illos nasci, istos mori; alios affluere diúitiis, alios mendicare; et non Xerxis tantum exercitum, sed totius mundi homines, qui nunc uiuunt, in breui spatio defuturos. uincitur sermo rei magnitudine