comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel non debita: quis non uideat ini-¬
quitatis argui neminẽ posse. qui
quod sibi debet᷑ exegerit. nec eum
certe qui quod ei debet᷑ donare uo-¬
luerit. hoc autem non esse in eoꝵ qͥ
debitores sunt. sed in eius cui debet᷑
arbitrio: Hȩc imago uelut supra
dixi. uestigium negotiis hominum
de fastigio summo ȩquitatis impres¬
sum est. Sunt igitur om̃s homines
om̃s moriunt᷑. a quo in uniuersum
genus humanum origo ducitur
offensionis di. una quȩdam massa
peccati: supplicium debens diuinȩ
summȩq iustitiȩ. Quod siue exigatur
siue donetur: nulla est inĩquitas. Aqͥbꝰ
autem exigendum & quibus donan-¬
dum sit: suꝑbe iudicant debitores.
queadmodum conducti ad illam
uineam iniuste indignati sunt cum
tantumdem aliis donaretur. quantũ
illis redderetur. Itaq huiꝰ impuden¬
tiam quȩstionis: ita retundit apłs.
O homo. tu quis es. qui respondeas
do: Sic enim respondet dõ. cum ei di-¬

Expanded text:
vel non debita; quis non videat inivel non debita; quis non videat iniquitatis argui neminem posse, qui quod sibi debetur, exegerit? nec eum certe, qui quod ei debetur, donare voluerit? hoc autem non esse in eorum qui debitores sunt, sed in ejus cui debetur arbitrio? Haec imago, vel, ut supra dixi, vestigium negotiis hominum de fastigio summo aequitatis impressum est. Sunt igitur omnes homines omnes moriuntur, a quo in universum genus humanum origo ducitur offensionis Dei, una quaedam massa peccati, supplicium debens divinae summaeque justitiae: quod sive exigatur, sive donetur, nulla est iniquitas. A quibus autem exigendum et quibus donandum sit, superbe judicant debitores. Quemadmodum conducti ad illam vineam injuste indignati sunt, cum tantumdem aliis donaretur, quantum ipsis redderetur. Ideoque hujus impudentiae quaestiones ita retundit Apostolus: O homo, tu, quis es, qui respondeas Deo? sic enim respondit Deo, cum hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
fide: quod nulla est iniquitas apud
dm̃. Atq ita tenacissime firmissimeq
credatur. idipsum quod ds̃ cuiꝰ uult
miseret᷑ & quem uult obdurat. Hoc
est cuius uult miseret᷑ & cuiꝰ nõn
uult miseretur: ẽẽ alicuius occultȩ
atq ab humano modulo inuestiga¬
bilis ȩquitatis. quȩ in ipsis rebus
humanis terrenisq contractibus ani-¬
maduertenda ẽ. in quibus nisi suꝑ-¬
nȩ iustitiȩ quȩdam impressa uesti-¬
gia teneremus. numquam in ipsuon
cubile ac penetrale scĩssimum atq
castissimum sp̃ũalium prȩceptoꝵ.
nr̃ȩ infirmitatis suspicerer atq in-¬
hiaret intentio. Beati qui esuriunt
& sitiunt iustitiã: qm̃ ipsi satura-¬
buntur. In ista igitur siccitate uitȩ
conditionisq mortalis: nisi asꝑge¬
retur desuꝑ uelut tenuissima qua¬
dam aura iustitiȩ. citius aresceremꝰ
quam sitiremus. Quaꝓpter cum
dando &. accipiendo inter se homi.¬
num societas conectatur. dentur
autem & accapiantur uł debita

Expanded text:
fide, quod nulla est iniquitas apud fide, quod nulla est iniquitas apud Deum: atque ita tenacissime firmissimeque credatur idipsum quod Deus cujus vult miseretur et quem vult obdurat, hoc est, cujus vult miseretur et cujus non vult non miseretur, esse alicujus occultae atque ab humano modulo investigabilis aequitatis, quae in ipsis rebus humanis terrenisque contractibus animadvertenda est; in quibus nisi supernae justitiae quaedam impressa vestigia teneremus, nunquam in ipsum cubile ac penetrale sanctissimum atque castissimum spiritualium praeceptorum nostrae infirmitatis suspiceret atque inhiaret intentio. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . In ista igitur siccitate vitae conditionisque mortalis, nisi aspergeretur desuper velut tenuissima quaedam aura justitiae, citius aresceremus, quam sitiremus. Quapropter cum dando et accipiendo inter se hominum societas connectatur, dentur autem et accipiantur vel debita
Abbreviated transcription (Latin):
uult obdurat. ita sententię suꝑiori
posse congruere. ut obduratio dĩ sit.
nolle misereri. non ut ab illo irro¬
get᷑ aliquid. quo sit homo deterior.
sed tantum quo sit melior non ero¬
getur. Quod si fit nulla distinctione
meritoꝵ. quis non erumpat in eã
itaq michi. quid adhuc conqueritur.
nam uoluntati eius quis resistit: Con¬
queritur enim ds̃ sepe de hominib
sic̃ per innumerabiles apparet scriptu¬
rarum locos: quod nolint credere et
recte uiuere. Unde fideles & facientes
uoluntatẽ dĩ. conuersari dicunturr
sine querela: quod de illis non que¬
ratur scriptura. Sed quid conqueritur:
arc Nam uoluntati eius quis resistet.
quando cuius uult miseret᷑ . & quẽ uult
obdurat: Et tamen intueamur suꝑio¬
ra: & inde nr̃am quantum ipse dñs
adiuuat sententiam dirigamus. Ait
enim paulo ante. Quid ergo dicemꝰ:
Nunquid iniquitas apud dm̃: Absit.
Sit igitur hoc fixum atq immobile
inmente. sobria pietate. atq stabili

Expanded text:
vult obdurat, ita sententiae superiori vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumerabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela , quod de illis non queratur Scriptura. Sed, Quid conqueritur, ait? nam voluntati ejus quis resistit, quando cujus vult miseretur, et quem vult obdurat? Et tamen intueamur superiora, et inde nostram, quantum ipse Dominus adjuvat, sententiam dirigamus. 16. Ait enim paulo ante, Quid ergo dicemus? numquid iniquitas est apud Deum? Absit. Sit igitur hoc fixum atque immobile in mente sobria pietate atque stabili in
Abbreviated transcription (Latin):
omnipotenti defuisse: Sed quid hoc
quęrimus. cum ipse subiungat.
apłs: dicit enĩ scriptura. pharaoni.
quia ad hoc te excitaui. ut ostendã
in te potentiã meam. & ut annun¬
tietur nomen meum in uniuersa
terra: Hoc autẽ subiecit apłs docu¬
mentum. quo ꝓbaret quod supra-
dixerat: igitur non uolentis neq cur¬
rentis sed miserentis ẽ di. Tamꝗͣ enĩ
ei diceret᷑. unde hoc doces: dicit enĩ
scriptura inquit pharaoni. quia ad
hoc te excitaui. ut ostendam in te
potentiam meam. & ut annuntietur
nomen meum in uniuersa terra. uti¬
q hinc ostendens. quod non uolen¬
tis neq currentis. sed miserentis est
dĩ. Concluditq ita. ergo cuiꝰ uult mi
seretur. &. qũẽ uult obdurat. cum suꝑiꝰ
non utrumq sit. Neq enim quomͦ
tis sed miserentis est dĩ. sic etiam di¬
ctum est. non uolentis neq curren-¬
tis. sed obdurantis ẽ dĩ. Inde datur
intelligi. quod infra utrumq posuit.
ergo cuius uult oiseretur. & quem

Expanded text:
Omnipotenti defuisse? 15. Sed quid hoc Omnipotenti defuisse? 15. Sed quid hoc quaerimus, cum ipse subjungat Apostolus, Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra? Hoc autem subjecit Apostolus documentum, quo probaret quod supra dixerat, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Tanquam enim ei diceretur, Unde hoc doces? Dicit enim Scriptura, inquit, Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Utique hinc ostendens quod non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Concluditque ita, Erseretur, et quem vult obdurat: cum superius non utrumque sit. Neque enim quomodo sed miserentis est Dei, sic etiam dictum est: Non volentis, neque currentis, sed obdurantis est Dei. Unde datur intelligi quod infra utrumque pErgo cujus vult miseretur, et quem
Abbreviated transcription (Latin):
scipłoꝵ post elus resurrectionẽ. ñ
tam uiuentibus membris qũa recen¬
tibus cicatricibus credidit. Multi ex
eoꝵ numero a quibus crucifixus est
qui uidentes eum miracula facientẽ.
contempserant. discipłis eum p̃dican¬
tib et in nomine eius talia facien-¬
tibus crediderunt. Cum ergo alius.
sic. alius uero sic moueatur ad fid̾e.
eademq res sepe alio modo dicta mo¬
ueat. alio modo dicta non moueat.
aliumq moueat. alium non moueat:
quis audeat dicere defuisse d̾o modũ
uocandi quo etiam esau ad eam fide
mentẽ applicaret. uoluntatẽq con-¬
iungeret. in qua iacob iustificatus ẽ:
Quod si tanta quoq potest esse obsti-¬
natio uoluntatis. ut contra om̃s mo-¬
dos uocationis obdurescat mentis
auersio. quęritur utrum de diuina
pena sit ipsa duritia cum eũ deus de¬
serit. ñ sic uocando quomͦ ad fidẽ moue¬
ri potest. Quis enim dicat. modum
quo ei ꝑsuaderet᷑ ut crederet. etiam

Expanded text:
scipulorum post ejus resurrectionem, non scipulorum post ejus resurrectionem, non tam viventibus membris, quam recentibus cicatricibus credidit : multi ex eorum numero a quibus crucifixus est, qui videntes eum miracula facientem contempserant discipulis eum praedicantibus et in nomine ejus talia facientibus crediderunt . Cum ergo alius sic, alius autem sic moveatur ad fidem, eademque res saepe alio modo dicta moveat, alio modo dicta non moveat; aliumque moveat, alium non moveat; quis audeat dicere defuisse Deo modum vocandi, quo etiam Esau ad eam fidem mentem applicaret, voluntatemque conjungeret, in qua Jacob justificatus est? Quod si tanta quoque potest esse obstinatio voluntatis, ut contra omnes modos vocationis obdurescat mentis aversio; quaeritur utrum de divina poena sit ipsa duritia, cum Deus deserit non sic vocando, quomodo ad fidem moveri potest. Quis enim dicat modum quo ei persuaderetur ut crederet, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
non respuat. Hic dicet aliquis. Cur
ergo esau non sic est uocatus: ut uel¬
let obȩdire : Uidemus enĩ alios alit̃.
iisdem rebus demonstratis uel si¬
gnificatis ad credendum moueri.
uulum credidit. spu ei reuelante co-¬
gnoscens. Nathanahel ad unã sen-¬
tentiam quam ab illo audiuit. pri-¬
usquam te philippus uocaret cũ
esses sub arbore fici uidi te:. respon-¬
dit. Rabbi. tues filius dĩ: tu es rex
ifrł. Quod tanto post quia confessus
est petrus: meruit audire. quod sit¬
beatus. ꝙ quod ei darentur claues
regni cęloꝵ. Miraculo facto in chana
galileȩ. quod initium signoꝵ ioħs
num conuersa crediderunt in eum
discipłi eiꝰ. Multos loquendo muta¬
uit ad fidem. multi nec suscitatis mor-¬
tius crediderunt. De cruce atq mor¬
te eius conterriti etiam discipłi titu¬
bauerunt. ꝙ tamen latro tunc ere-¬
didit. cum eum non p̃stantiorem
uideret in oꝑibus. sed consortio
crucis equalem. Unus ẽ numero di¬

Expanded text:
non respuat. 14. Hic dicet aliquis: Cur non respuat. 14. Hic dicet aliquis: Cur ergo Esau non sic est vocatus, ut vellet obedire? Videmus enim alios aliter iisdem rebus demonstratis vel significatis ad credendum moveri.  infantem parvulum credidit, Spiritu ei revelante cognoscens . Nathanael ad unam sententiam, quam ab illo audivit, Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub arbore fici, vidi te; respondit, Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel . Quod tanto post quia confessus est Petrus, meruit audire quod beatus sit, et quod ei darentur claves regni coelorum . Miraculo facto in Cana Galilaeae, quod initium signorum Jesnum conversa, crediderunt in eum discipuli ejus . Multos loquendo incitavit ad fidem: multi nec suscitatis mortuis crediderunt. De cruce atque morte ejus conterriti etiam discipuli titubarunt; et tamen latro tunc credidit, cum eum non praestantiorem videret in operibus, sed consortio crucis aequalem . Unus etiam de numero di
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ non miserentis dĩ sed uolentis atq
currentis ẽ hominis. qm̃ non potest
effectus miscdiȩ di esse in hominis po¬
testate. ut frustra ille misereat᷑ si homo
nolit: quia si uellet etiam ipsoꝵ mise¬
reri. posset ita uocare quomodo illis
aptum esset. ut et mouerent᷑ &. intelli¬
gerent & sequerent᷑. Uerum ẽ ergo. mul¬
ti uocati: pauci electi. Illi enim electi:
qui congruent̃ uocati. Illi autem qui
non congruebant. neq contempera¬
bantur uocationi: non electi quia
non sequuti. qũauis uocati. Itẽ uerũ
est non uolentis neq currentis sed
miserentis ẽ di: quia etiam si multos
uocet. eoꝵ tamen miseretur. quos ita
uocat. quomͦ eis uocari aptum est
ut sequantur. falsum ẽ autẽ siquis
dicit. igitur non miserentis dĩ sed
uolentis atq currentis est hominis:
quia nullius ds̃ frustra miseret᷑. Cuiꝰ
autem miseretur. sic eum uocat quo¬
modo scit ei congruere: ut uocantẽ

Expanded text:
Igitur non miserentis Dei, sed volentis atque Igitur non miserentis Dei, sed volentis atque currentis est hominis: quoniam non potest effectus misericordiae Dei esse in hominis potestate, ut frustra ille misereatur, si homo nolit; quia si vellet etiam ipsorum misereri, posset ita vocare, quomodo illis aptum esset, ut et moverentur et intelligerent et sequerentur. Verum est ergo, Multi vocati, pauci electi. Illi enim electi. qui congruenter vocati: illi autem qui non congruebant neque contemperabantur vocationi, non electi, quia non secuti, quamvis vocati. Item verum est, Non volentis neque currentis, sed miseren is est Dei; quia etiamsi multos vocet, eorum tamen miseretur, quos ita vocat, quomodo eis vocari aptum est, ut sequantur. Falsum est autem si quis dicit, Igitur non miserentis Dei, sed volentis atque currentis est hominis: quia nullius Deus frustra miseretur; cujus autem miseretur, sic eum vocat, quomodo scit ei congruere, ut vocantem
Abbreviated transcription (Latin):
ut non obtemperet in eius ẽ positũ
uoluntate: recte etiã dici potest. igitur
non miserentis dĩ sed uolentis atq
currentis ẽ hominis: quia miscđdia
uocantis non sufficit. nisi uocati obȩ¬
dientia consequat᷑. An forte illi qui
hoc modo uocati non consentiunt.
possint alio modo uocati accomino¬
dare fidei uoluntatẽ: ut ꝙ illud ue¬
rum sit. multi uocati pauci autẽ ele¬
cti: ut qũaius multi uno modo uo¬
cati sint. tamen quia non om̃s uno
modo affecti sunt. illi soli sequantur
uocationem. qui ei capiendȩ reꝑiun-¬
tur idonei. & illud non minus uerũ
sit. igitur non uolentis neq currentis.
sed miserentis ẽ dĩ qui hoc modo uoca¬
uit. quomͦ aptum erat eis qui secuti
sunt uocationem. ad alios autẽ uocatio
quidem ꝑuenit. sed quia talis fuit. qua
moueri non possent nec eam capere apti
essent. uocati quidẽ dici potuerunt sed
non electi. &. non ia similit̾ uerum est.

Expanded text:
ut non obtemperet in ejus est positum ut non obtemperet in ejus est positum voluntate, recte etiam dici potest, Igitur non miserentis Dei, sed volentis atque currentis est hominis; quia misericordia vocantis non sufficit, nisi vocati obedientia consequatur. An forte illi qui hoc modo vocati non consentiunt, possent alio modo vocati accommodare fidei voluntatem, ut et illud verum sit, Multi vocati, pauci electi; ut quamvis multi uno modo vocati sint, tamen quia non omnes uno modo affecti sunt, illi soli sequantur vocationem, qui ei capiendae reperiuntur idonei; et illud non minus verum sit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, qui hoc modo vocavit, quomodo aptum erat eis qui secuti sunt vocationem? Ad alios autem vocatio quidem pervenit; sed quia talis fuit qua moveri non possent, nec eam capere apti essent, vocati quidem dici potuerunt sed non electi: et non jam similiter verum est,
Abbreviated transcription (Latin):
illud autẽ nescio quomͦ dicatur. frustra
dm̃ misereri nisi nos uelimꝰ. Si enĩ deus
miseretur: etiam uolumus. Ad eandem
quippe miscdiam ꝑtinet. ut uelimus.
ds̃ enim est qui oꝑatur in nobis ꝙ. uelle
et oꝑari ꝓbona uoluntate. Nam si que¬
ramus. utrum donum dĩ sit uoluntas
bona: mirum si negare quisquã audeat.
At enim quia non precedit uoluntas
bona uocationẽ. sed uocatio bonam
uoluntatẽ. ꝓpterea uocanti dõ recte
tribuitur quod bene uolumus. nobis
uero tribui non potest quod uocam᷑.
Non igitur ideo dictum putandum ẽ.
non uolentis neq currentis sed mise¬
rentis est dĩ. quia nisi eius adiutorio
non possumus adipisci quod uolumꝰ:
sed ideo potius qui a sine eius uocatio¬
ne non uolumus. Sed si uocatio eius
ita est effectrix bonȩ uoluntatis. ut
om̃is eam uocatus sequat᷑: quomodo
uerum erit. multi uocati pauci electi:
Quod si uerum ẽ. & non consequent̃
uocationi uocatus obtemperat. atq

Expanded text:
Illud autem nescio quomodo dicatur, frustra Illud autem nescio quomodo dicatur, frustra Deum misereri, nisi nos velimus. Si enim Deus miseretur, etiam volumus; ad eamdem quippe misericordiam pertinet ut velimus. Deus enim est qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate. Nam si quaeramus utrum Dei donum sit voluntas bona, mirum si negare quisquam audeat At enim quia non praecedit voluntas bona vocationem, sed vocatio bonam voluntatem, propterea vocanti Deo recte tribuitur quod bene volumus, nobis vero tribui non potest quod vocamur. Non igitur ideo dictum putandum est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, quia nisi ejus adjutorio non possumus adipisci quod volumus, sed ideo potius, quia nisi ejus vocatione non volumus. 13. Sed si vocatio ista ita est effectrix bonae voluntatis, ut omnis eam vocatus sequatur, quomodo verum erit, Multi vocati, pauci electi? Quod si verum est, et non consequenter vocationi vocatus obtemperat, atque
Abbreviated transcription (Latin):
non exoꝑibus dictum. quia nondum
quicqũa erat oꝑatus. Illa etiã uerba
si diligenter attendas. igitur non uo¬
lentis neq currentis sed miserentiꝰ ẽ dĩ.
non hoc apłs ꝓpterea tantum dixisse
uidebitur. quod adiutorio dĩ ad id qd̾
uolumus ꝑuenimus. sed etiam exilla
intentione qua & alio loco đr. cum
timore & tremore urãm ipsoꝵ salutẽ
oꝑamini. Ds̃ enim ẽ qui oꝑatur in uo
bis & uelle et oꝑari ꝑ bonam uolun¬
tatem. Ubi satis ostendit. etiam ipsam
bonã uoluntatẽ in nobis oꝑante d̾o
fieri. Nam si ꝓpterea solum dictum est.
non uolentis neq currentis sed mise¬
rentis est dĩ. quia uoluntas hominis
sola non sufficit. ut recte iusteq uiuamꝰ.
nisi adiuuemur miscđia dĩ: potest ꝙ hoc
modo dici. igitur non miserentis d̃i sed
uolentis est hominis. quia miscłia dĩ
sola non sufficit. nisi consensus nr̃ȩ uo¬
luntatis addatur. At illud manifestũ
est frustra nos uelle. nisi ds̃ misereatur.

Expanded text:
non ex operibus dictum, quia nondum non ex operibus dictum, quia nondum quidquam erat operatus. 12. Illa etiam verba si diligenter attendas, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei; non hoc Apostolus propterea tantum dixisse videbitur, quod adjutorio Dei ad id quod volumus perveniamus; sed etiam ex illa intentione qua et alio loco dicit, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini; Deus enim est qui operatur bis et velle et operari pro bona voluntate. Ubi satis ostendit, etiam ipsam bonam voluntatem in nobis operante Deo fieri. Nam si propterea solum dictum est: Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, quia voluntas hominis sola non sufficit ut recte justeque vivamus, nisi adjuvemur misericordia Dei: potest et hoc modo dici: Igitur non miserentis est Dei, sed volentis est hominis: quia misericordia Dei sola non sufficit, nisi consensus nostrae voluntatis addatur. At illud manifestum est, frustra nos velle, nisi Deus misereatur.
Abbreviated transcription (Latin):
agere.q. semꝑ beatȩ uiuere. Uerũ tamen
esau nondum natus. nichil hoꝵ posset
uelle seu nolle. Cur ergo in utero positꝰ
imꝓbatus ẽ. Redit᷑ enim ad illas diffi¬
cultates. non solum sua obscuritate. sed
etiam nr̃a tam multa repetitione mo¬
lestiores. Cur enim est imꝓbatus esau
nondum natus. qui nec credere poterat
uocanti: nec contempnere uocantẽ. nec
boni nec malialiquid oꝑari: Si p̃scientia
di future malȩ uoluntatis eius. cur ñ
ꝙ iacob p̾scientia dĩ approbatus ẽ futurȩ
bonȩ uoluntatis eius: Quod si semel con¬
cesseris potuisse quemꝗͣ uł approbari
uel imꝓbari. ex eo quod nondũ in illo
erat. sed quia ds̃ futurum esse p̃sciebat:
conficitur eum potuisse etiam ex oꝑib
aꝓꝓbari. quȩ in illo ds̃ futura p̃sciebat.
quãus nondum esset aliquid oꝑatus.
& om̃ino te nichil adiuuabit quod
nondum nati erant. cum dictum eẽt.
maior seruiet minori. ut hinc ostendas

Expanded text:
agere, et semper beate vivere. Verumtamen agere, et semper beate vivere. Verumtamen Esau nondum natus, nihil horum possit velle, seu nolle. Cur ergo in utero positus improbatus est? Reditur enim ad illas difficultates, non solum sua obscuritate, sed etiam nostra tam multa repetitione molestiores. 11. Cur enim est improbatus Esau nondum natus, qui nec credere poterat vocanti, nec contemnere vocationem, nec boni vel mali aliquid operari? Si praescientia Dei futurae malae voluntatis ejus, cur non et Jacob praescientia Dei approbatus est futurae bonae voluntatis ejus? Quod si semel concesseris, potuisse quemquam vel approbari vel improbari ex eo quod nondum in illo erat, sed quia Deus futurum esse praesciebat; conficitur eum potuisse etiam ex operibus approbari, quae in illo Deus futura esse praesciebat, quamvis nondum esset aliquid operatus; et omnino te nihil adjuvabit quod nondum nati erant, cum dictum esset, Et major serviet minori, ut hinc ostendas
Abbreviated transcription (Latin):
cantem non contempserunt. sed cre-¬
dendo secuti sunt: uolentes sine dubio
crediderunt. Quid est ergo quod seqͥt᷑.
igitur non uolentis neq currentis.
sed miserentis ẽ dĩ: An quia nec uelle
possumus nisi uocati. & nichil ualet
uelle nr̃m: nisi ut ꝑficiamꝰ adiuuet d̾s:
Opus ẽ ergo uelle & currere. Non eni
frustra dicitur. in terra pax hominibus
bonȩ uoluntatis. &. sic currite ut com-¬
p̃hendatis. Non tamen uolentis neq
currentis sed miserentis est dĩ: ut qł
uolumus adipiscamur. ꝙ quo uolu¬
mus ꝑueniamus. Noluit ergo esau.s.
non cucurrit. Sed &. si uoluisset & cucur¬
risset. dĩ ad uitorio ꝑuenisset. qui ei eti¬
am uelle &. currere uocando p̃staret:
nisi uocatione contempta reꝑbus fieret.
Aliter enim ds̃ prȩstat ut uelimus: alit̃
prȩstat quod uoluerimus. Ut uelimus
enim et suum esse uoluit & nr̃m. suum
uocando. nrm̃ sequendo. Quod autẽ
uoluerimus solus prãt. id ẽ posse bene

Expanded text:
cantem non contempserunt, sed crecantem non contempserunt, sed credendo secuti sunt, volentes autem sine dubio crediderunt. Quid ergo quod sequitur? Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. An quia nec velle possumus, nisi vocati: et nihil valet velle nostrum, nisi ut perficiamus adjuvet Deus? Opus est ergo velle currere. Non enim frustra diceretur: In terra pax hominibus bonae voluntatis. Et: Sic currite, ut comprehendatis. Non tamen volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut et quod volumus adipiscamur, et quo volumus perveniamus. Noluit ergo Esau, et non cucurrit; sed et si voluisset, et cucurrisset, Dei adjutorio pervenisset, qui ei etiam velle et currere vocando praestaret, nisi vocatione contempta reprobus fieret. Aliter enim Deus praestat ut velimus: aliter praestat quod voluerimus. Ut velimus enim, et suum esse voluit et nostrum: suum vocando, nostrum sequendo. Quod autem voluerimus, solus praestat: id est, posse bene
Abbreviated transcription (Latin):
uocationẽ imꝑtiret. Iam enĩ discerni¬
tur fidelis ab impio. Quid enim ha-¬
bes inquit. quod non accepisti. Si au¬
tem accepisti: quid głaris quasi non
acceperis: Recte quidem hoc. Sed cur
hȩc miscdia subtracta ẽ ab esau: ut ñ
sic uocaretur. ut et uocato inspiraret᷑
fides. & credens misericors fieret. ut
bene oꝑaretur: An forte quia noluitꝰ.
Si ergo iacob ideo credidit quia uoluit.
non ei ds donauit fidem. sed eam sibi
ipse uolendo prȩstitit.& habuit ali¬
quid quod non accepit. An quia ne
mo potest credere nisi uelit. nemo
uelle nisi uocetur: nemo autẽ sibi
potest p̃stare ut uocetur. uocando ds̃
prestat ꝙ fidẽ. qͥa sine uocatione non
potest quisquam credere qũauis nul-¬
lus credat inuitus:. Quomodo enĩ cre¬
dent. quẽ non audierunt: Aut quo¬
modo audient: sine prȩdicante. Ne¬
mo itaq eredit non uocatus. sed ñ
om̃is credit uocatꝰ. Multi enim sunt
uocati: pauci uͦ electi. Utiq hi qui uo¬

Expanded text:
vocationem impertiret. Jam enim discernivocationem impertiret. Jam enim discernitur fidelis ab impio. Quid enim habes, inquit, quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? 10. Recte quidem hoc; sed cur haec misericordia subtracta est ab Esau, ut non sic vocaretur, ut et vocato inspiraretur fides, et credens misericors fieret ut bene operaretur? An forte quia noluit? Si ergo Jacob ideo credidit quia voluit, non ei Deus donavit fidem, sed eam sibi ipse volendo praestitit, et habuit aliquid quod non mo potest credere, nisi velit; nemo velit, nisi vocetur? nemo autem sibi potest praestare ut vocaretur: vocando Deus praestat et fidem, quia sine vocatione non potest quisquam credere, quamvis nullus credat invitus. Quomodo enim credent ei quem non audierunt? aut quomodo audient sine praedicante? Nemo itaque credit non vocatus, sed non omnis credit vocatus; multi enim sunt vocati, pauci autem electi. Utique ii qui vo
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus uerbis soluit quȩstionem: an
potius artius colligauit: Idipsum
enim ẽ. quod maxime mouet. Si mise-¬
retur cui misertus erit. & miscdiam
p̃stabit cui misericors fuerit. cur hȩc
miscda defuit esau. ut etiam ꝑ illã
bonus factus est iacob: An id̾o dictũ
est. miserebor cui misertus ero. & mi¬
sericordiam p̃stabo cui misericors
fuero. quia cui misertꝰ erit d̾s ut eũ
uocet. miserebitur eius ut credat.
& cui misericors fuerit ut credat.
miscđiam prestabit. hoc est faciat
cum misericordem. ut etiã bene oꝑe¬
tur: Unde ammonemur. nec ipsis
oꝑibus miscđĩȩ quenꝗͣ oportere
głari & extolli. quod eis quasi suis
dm̃ ꝓmeruerit: quandoquidem ut ha-¬
beret ipsam mniscđiam ille p̾stitit. qͥ
miscđiam prestabit cui misericors fuerit.
Quod si eam credendo se meruisse quis
iactat: nouerit eum sibi prestitisse ut
crederet. qui miseretur inspirando fid̾e.
cuius misertus est ut adhuc in fideli

Expanded text:
Quibus verbis solvit quaestionem, an Quibus verbis solvit quaestionem, an potius arctius colligavit? Idipsum est enim quod maxime movet, si miseretur cui misertus erit, et misericordiam praestabit cui misericors fuerit, cur haec misericordia defuit Esau, ut etiam ipse perbonus factus est Jacob. An ideo dictum est, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero, quia cui misertus erit Deus ut eum vocet, miserebitur ejus ut credat; et cui misericors fuerit ut credat, misericordiam praestabit, hoc est faciet eum misericordem, ut etiam bene operetur? Unde admonemur, nec ipsis operibus misericordiae quemquam oportere gloriari et extolli, quod eis quasi suis Deum promeruerit; quandoquidem ut haberet ipsam misericordiam ille praestitit, qui misericordiam praestabit cui misericors fuerit. Quod si eam credendo se meruisse quis jactat, noverit eum sibi praestitisse ut crederet, qui miseretur inspirando fidem, cujus misertus est ut adhuc infideli
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim diceret ds̃. solem dilexi.
lunam autẽ odio habui aut lunaor
dilexi. stellas autẽ odio habui: sicut¬
dixit. ia cob dilexi. esau autẽ odio ha¬
bui. Sed omĩa illa dilexit. quauis ex¬
cellentiȩ diuersis gradibus ordinata.
qm̃ uidit ds̃ quia bona sunt. cum
dicto eius sunt instituta. Ut autẽ odis¬
set esau nisi iniustitię merito: iniustũ
est. Quod si concedimus. incipit & iacob
iustitiȩ merito diligi. Quod si uerũ est.
falsum est quod non ex oꝑibus. An
forte ex iustitia fidei: Quid ergo te
adiuuat. cum enim nondum nati fu-¬
issent: quando quidem in nondum
nato nec iustitia fidei poterat es se:
Uidit itaq apłs quid exhis uerbis
possit animo audientis uł legentis
occurrere. statimq subiecit. Quid gͦ
dicemus: Nunquid iniquitas est
apud dm̃: absit. Et quasi docens
quomͦ absit: moyses enim dicit in qͥt.
Miserebor cui misertus fuero: & mise¬
ricordiam p̃stabo. cui miserioors fuero.

Expanded text:
Non enim diceret Deus, Solem dilexi, Non enim diceret Deus, Solem dilexi, lunam autem odio habui; aut, Lunam dilexi, stellas autem odio habui: sicutdixit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sed illa omnia dilexit, quamvis excellentiae diversis gradibus ordinata; quoniam vidit Deus quia bona sunt, cum dicto ejus sunt instituta : ut autem odisset Esau, nisi injustitiae merito, injustum est. Quod si concedimus, incipit et Jacob justitiae merito diligi. Quod si verum est, falsum est quod non ex operibus. An forte ex justitia fidei? Quid ergo te adjuvat, Cum enim nondum nati fuissent? quandoquidem in nondum nato nec justitia fidei poterat esse. 9. Vidit itaque Apostolus quid ex his verbis posset animo audientis vel legentis occurrere, statimque subjecit: Quid ergo dicemus? numquid iniquitas est apud Deum? Absit. Et quasi docens quomodo absit: Moysi enim dicit, inquit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero.
Abbreviated transcription (Latin):
presciebat ds futura oꝑa eius mala.
ꝓpterea eum predestinauit ut seruiret
minori: ꝓpterea p̃destinauit & iacob. ut
ei maior seruiret. quia futura eius oꝑa
bona p̾sciebat. & falsum ẽ iam quod ait.
non ex oꝑibus. Si autẽ uerum est quod
non ex oꝑibus & inde hoc ꝓbat. quia
de nondum natis nondumq aliquid
oꝑatis hoc dictum est. unde nec ex fi¬
de quȩ in nondum natis. similiter non¬
dum erat quo merito esau odio ha-¬
beatur antequã nascatur. Quod enim
fecit d̾s ea quȩ diligerer: nulla quęstio
est. Si autem dicamus eum fecsse quȩ
odisset absurdum ẽ. occurrente alia scri-¬
ptura et dicente. Neq enim odio ha-¬
bens aliquid constituisses: & nichil
odisti horum quȩ fecisti. Quo enim
merito sol factus est sol: Aut quid offen¬
dit luna. ut tanto illo in ferior uel
quid ꝓmeruit ut sideribus cęteris tan¬
to clarior crearetur: Sed hȩc omĩa bo¬
na creata sunt. quȩq in genere suo.

Expanded text:
praesciebat Deus futura ejus opera mala, praesciebat Deus futura ejus opera mala, propterea eum praedestinavit ut serviret minori; propterea praedestinavit et Jacob ut ei major serviret, quia futura ejus bona opera praesciebat, et falsum est jam quod ait, Non ex operibus. Si autem verum est quod non ex operibus, et inde hoc probat, quia de nondum natis nondumque aliquid operatis hoc dictum; unde nec ex fide, quae in nondum natis similiter nondum erat: quo merito Esau odio habetur antequam nascatur? Quod enim fecit Deus ea quae diligeret, nulla quaestio est. Si autem dicamus eum fecisse quae odisset, absurdum est, occurrente alia Scriptura et dicente, Neque enim odio habens aliquid constituisses, et nihil odisti horum quae fecisti . Quo enim merito sol factus est sol, aut quid offendit luna ut tanta illo inferior, vel quid promeruit ut sideribus caeteris tanto clarior crearetur? Sed haec omnia bona creata sunt quaeque in genere suo.
Abbreviated transcription (Latin):
misericors autẽ ds̃ uocat: nullis au¬
tem hoc uł fidei meritis largiens.
quia merita fidei secuntur uocatio¬
nem potius quam p̃cedunt. Quomͦ
enim credunt. qui non audierunt :
Et quomodo audient: sine p̃dican¬
te: Nisi ergo uocando prȩcedat mi¬
scłia dĩ. nec credere quisqũa potest:
ut ex hoc incipiat iustificari. & acci¬
pere facultatem bene oꝑandi. Ergo
igitur minor accepit. non ex ullis
meritis operum suoꝵ. ut maior ei serui¬
ret: ut etiam quod scriptum est ia cob
dilexi. ex uocante sit dõ. non exopan¬
te iacob. Quid deinde esau quod ser¬
uit minori. ꝙ quod scriptum ẽ esau
autẽ odio habui: quibus malis sius
hoc meruit. cum & ipse nondum na-¬
tus fuisset. neq aliquid egisset boni
aut mali: quando dictum ẽ & maior
seruiet minori : An forte qũ eadmodum
illud iacob nullis meritis bonȩ actio¬
nis datum ẽ: ita es au nullis meritis
maleactionis odiosus ẽ. Si enim quia

Expanded text:
Misericors autem Deus vocat, nullis Misericors autem Deus vocat, nullis hoc vel fidei meritis largiens; quia merita fidei sequuntur vocationem potius, quam praecedunt. Quomodo enim credent, quem non audierunt? et quomodo audient sine praedicante ? Nisi ergo vocando praecedat misericordia Dei, nec credere quisquam potest, ut ex hoc incipiat justificari, et accipere facultatem bene operandi. Ergo igitur minor accepit, non ex ullis meritis operum suorum, ut major ei serviret: ut etiam quod scriptum, Jacob dilexi, ex vocante sit Deo, non ex operante Jacob. 8. Quid deinde Esau, quod servit minori, et quod scriptum est, Esau autem odio habui, quibus malis suis hoc meruit, cum et ipse nondum natus fuisset, neque aliquid egisset boni aut mali, quando dictum est, Et major serviet minori? An forte quemadmodum illud de Jacob nullis meritis bonae actionis dictum est, ita Esau nullis meritis malae actionis odiosus? Si enim quia
Abbreviated transcription (Latin):
tionem: sed electionem ustificatio.
Nemo enim eligitur: nisi iam distars
ab illo qui reicitur. Unde quod dictũ
est. quia elegit nos ds̃ ante mundi
constitutionem. non uideo quomodo
sit dictum. nisi p̃scientia. Hic autem
quod ait. non ex oꝑib sed ex uocan¬
te dictum ẽ ei. quia maior seruier
minori: non electione meritoꝵ quȩ
post iustificationẽ grẽ ꝓueniunt. sed
liberalitate donoꝵ dĩuoluit intelli¬
gi nequis de oꝑibus extollatur.
Gr̃a enim di salui factisumus. & hoc
non ex nobis. sed donum dĩ est. non
ex oꝑibus. ne forte quis extollatur.
Quęxitur autẽ utrum uel fides me¬
reatur hominis iustificationẽ. an uͦ
nec fidei merita prȩcedant miscđiaor
di. sed & fides ipsa inter dona gr̃ȩ dĩ
numeretur: quia ꝙ hoc loco cũ dixis¬
set non ex oꝑibus. non ait. sed ex fi¬
de dictum ẽ ei. quia maior seruiet
minori ait autẽ. sed ex uocante. Ne¬
mo enim credit qui non uocatur.

Expanded text:
tionem, sed electionem justificatio. tionem, sed electionem justificatio. Nemo enim eligitur, nisi jam distans ab illo qui rejicitur. Unde quod dictum est, Quia elegit nos Deus ante mundi constitutionem ; non video quomodo sit dictum, nisi praescientia. Hic autem quod ait, Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori; non electione meritorum, quae post justificationem gratiae proveniunt, sed liberalitate donorum Dei voluit intelligi, ne quis de operibus extollatur. Gratia enim Dei salvi facti sumus; et hoc non ex nobis, sed Dei donum est: non ex operibus, ne forte quis extollatur . 7. Quaeritur autem, utrum vel fides mereatur hominis justificationem; an vero nec fidei merita praecedant misericordiam Dei, sed et fides ipsa inter dona gratiae numeretur. Quia et hoc loco cum dixisset, Non ex operibus; non ait, sed ex fide dictum est ei, Quia major serviet minori: ait autem, sed ex vocante. Nemo enim credit, qui non vocatur.
Abbreviated transcription (Latin):
datum accipiatur. ne aliqua electio
hic posset intelligi. Cum enĩ nondũ
nati fuissent. neq aliquid egissent
bonum seu malum. ut scđm electionẽ
propositum di maneret. id est neq
aliquid egissent bonum aut malũ.
ut ꝓpter ipsam actionem electio
aliqua fieret eius qui bene egerat.
cum gͦ nulla esset electio beneagen¬
tis. scđm quam maneret ꝓpositum
di. non ex oꝑibus sed ex uocante.
idest ex eo qui uocando ad fidem
grã iustificat impium. dictum ẽ ei.
quia maior seruiet minori. Non ergo
scđd̾m electionem ꝓpositum di manet.
sed ex ꝓposito electio: idest non quia
muenit ds̃ oꝑa bona in hominibus
quȩ eligat. idõ manet ꝓpositum iu-¬
stificationis ipsius: sed quia manet
illud ut iustificet credentes. id̃o
inuenit oꝑa quȩ iam eligat ad re-¬
gnum cęloꝵ. Nam nisi esset electio
non essent electi nec recte diceret᷑.
Quis accusabit aduersus electos dĩꝰ
Non tamen electio p̃cedit iustifica¬

Expanded text:
datum accipiatur, ne aliqua electio datum accipiatur, ne aliqua electio hic possit intelligi. Cum enim nondum nati fuissent, neque aliquid egissent sive bonum sive malum, ut secundum electionem propositum Dei maneret; id est, neque aliquid egissent bonum aut malum, ut propter ipsam actionem electio aliqua fieret ejus qui bene egerat: cum ergo nulla esset electio bene agentis, secundum quam maneret propositum Dei, non ex operibus, sed ex vocante, id est, ex eo qui vocando ad fidem gratia justificat impium, dictum est ei, Quia major serviet minori. Non ergo secundum electionem propositum Dei manet, sed ex proposito electio: id est, non quia invenit Deus opera bona in hominibus quae eligat, ideo manet propositum justificationis ipsius; sed quia illud manet ut justificet credentes, ideo invenit opera quae jam eligat ad regnum coelorum. Nam nisi esset electio, non essent electi, nec recte diceretur, Quis accusabit adversus electos Dei ? Non tamen electio praecedit justifica
Abbreviated transcription (Latin):
factam electionẽ minoris. ut maior
ei seruret. Uolens enim ostendere ñ
ex oꝑibus factam. ꝓpterea in tubit di¬
cens. Cum enim nondum nati fuis-¬
sent. neq aliquid egissent bonum
aut malum. Alioquin. poterat ei di¬
ci. Sed iam sciebat ds̃. quis quid ẽẽt
acturus. Qũa obrem unde illa electio
facta sit quȩritur. quia si non exoꝑib̾
quȩ non erant in nondum natis. nec
ex fide. quia nec ipsa erat: unde igit᷑:
An dicendum est. quod nulla ele-¬
ctio fuerit. non existente aliqua di¬
uersitate in utero matris uel fidei
uel operum uł quorumlibet om̃ino
meritoꝵ. sed dictum est. ut scđm ele¬
ctionem ꝓpositum dei maneret: Et id̾o
quęximus quia dictum est. nisi forte
distinguenba sententia est. non ut in-¬
telligamus tamquam ido non ex
oꝑibus sed ex uocante dictum esse.
maior seruiet minori. ut scđm electi-¬
onem ꝓpositum di maneret: sed ita po¬
tius. ut ad hoc de nondum natis et
nondum aliquid oꝑatis exemplum

Expanded text:
factam electionem minoris, ut major factam electionem minoris, ut major ei serviret. Volens enim ostendere non ex operibus factam, propterea intulit, dicens, Cum enim nondum nati fuissent, neque aliquid egissent bonum seu malum. Alioquin poterat ei dici: Sed jam sciebat Deus quis quid esset acturus. Quamobrem unde illa electio facta sit quaeritur: quia si non ex operibus, quae non erant in nondum natis; nec ex fide, quia nec ipsa erat: unde igitur? 6. An dicendum est quod nulla electio fuerit, non existente aliqua diversitate in utero matris vel fidei, vel operum, vel quorumlibet omnino meritorum? Sed dictum est, Ut secundum electionem propositum Dei maneret. Et ideo quaerimus, quia dictum est. Nisi forte sic est distinguenda sententia, non ut intelligamus tanquam ideo non ex operibus, sed ex vocante dictum esse, Major serviet minori, ut secundum electionem propositum Dei maneret: sed ita potius, ut ad hoc de nondum natis et nondum aliquid operatis exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
tamen quia ex fide iustificat gentes
ds. nec credit aliquis nisi libera uo¬
luntate. Hanc ipsam fidei uolun-¬
tatem futuram prȩuidens d̃s. etiã
nondum natum prȩscientia quem
iustificet eligat: Si igitur electio ꝑ
p̃scientiam. p̃sciuit autẽ fidem iacob.
unde ꝓbas quia non etiam ex oꝑib
el egit eum: Si ꝓpterea quia nondum
nati erant. & nondum aliquid ege-¬
rant malum seubonum. ita etiaor
nondum crediderat aliquis eoꝵ.
sed prȩscientia uidit crediturum:
ita p̾scientia uidere poterar oꝑatu¬
rum. ut quom dicitur electus ꝓpt̃
fidem futurã qu̾a p̾sciebar ds̃. sic
alius possit dicere ꝓpter oꝑa futura
potius electum. quȩ nichilominꝰ
p̃sciebat ds̃. Quappter sic ostendit
apłs. non exoꝑibus dictum esse:¬
qm̃ maior seruiet minori. qm̃ non¬
dum nati erant: non solum ex oꝑi-¬
bus sed nec ex fide dictum ẽ quia
utrumq deerat nondum natis. Non
igitur exp̃scientia uoluit intelligi

Expanded text:
tamen quia ex fide justificat gentes tamen quia ex fide justificat gentes Deus , nec credit aliquis nisi libera voluntate, hanc ipsam fidei voluntatem futuram praevidens Deus, etiam nondum natum praescientia, quem justificaret, elegerit? Si igitur electio per praescientiam, praescivit autem Deus fidem Jacob; unde probas quia non etiam ex operibus elegit eum? Si propterea quia nondum nati erant, et nondum aliquid egerant bonum seu malum; ita etiam nondum crediderat aliquis eorum. Sed praescientia vidit crediturum? Ita praescientia videre poterat operaturum: ut quomodo dicitur electus propter fidem futuram, quam praesciebat Deus, sic alius possit dicere, propter futura opera potius electum, quae nihilominus praesciebat Deus. Quapropter unde ostendit Apostolus non ex operibus dictum esse, Major serviet minori? Si quoniam nondum nati erant; non solum non ex operibus, sed nec ex fide dictum est, quia utrumque deerat nondum natis. Non igitur ex praescientia voluit intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
ti & aliquid oꝑati essent. Unde igit᷑ ista
electio uel qualis: si nondum natis. ñ¬
dumq aliqͥd operatis nulla sunt mo-¬
menta meritoꝵ: An forte sunt aliqua
naturarum: Quis hoc intelligat. ex
uno patre & una matre: ex uno concu-¬
bitu ex uno creatore: An quẽ admodum
ex eadẽ terra idem creator ꝓduxit diu̾sa
animantiũ atq gignentiũ. ita ex eodẽ homi¬
num coniugio atq complexu ꝓduxit
ingeminis diuersam ꝓlem. unam qua
diligeret: alteram quam odisset: Nulla
gͦ electio est antequa esset quod elige¬
retur. Si enĩ bonus factus est iacob. ut
placeret unde placuir antequã fieret
ut bonus esset: Non itaq electus est
ut fierer bonꝰ: sed bonus factus eligi
potuit. An ideo sed̾m electionẽ quia om¬
nium ds̃ p̾scius etiam futuram fidẽ
uidit in iacob nondum nato. ut qũa-¬
uis non ex oꝑibus suis iustificari
quisq mereatur. quandoquidem be-¬
ne oꝑari nisi iustificatꝰ non potest:

Expanded text:
ti et aliquid operati essent. Unde igitur ista ti et aliquid operati essent. Unde igitur ista electio, vel qualis electio, si nondum natis nondumque aliquid operatis nulla sunt momenta meritorum? An forte sunt aliqua naturarum? quis hoc intelligat, ex uno patre, ex una matre, ex uno concubitu, ex uno creatore? An quemadmodum ex eadem terra idem creator produxit diversa animantium atque gignentium genera, ita ex eodem hominum conjugio atque complexu produxit in geminis diversam prolem, unam quam diligeret, alteram quam odisset? Nulla ergo electione, antequam esset quod eligeretur. Si enim bonus factus est Jacob, ut placeret; unde placuit antequam fieret, ut bonus fieret? Non itaque electus est ut fieret bonus, sed bonus factus eligi potuit. 5. An ideo secundum electionem, quia omnium Deus praescius etiam futuram fidem vidit in Jacob nondum nato; ut quamvis non ex operibus suis justificari quisque mereatur, quandoquidem bene operari nisi justificatus non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
ti fuissent. neq aliquid egissent bonũ
aut malum: ut possit dici. ñ exoꝑib
sed exuocante. Unde occurit animo
querere.cur dixerit. ut sctdm electio¬
nem ꝓpositum di maneret. Quomo¬
do est enim iusta. aut qualiscumq
om̃ino electio: ubi nulla distantia ẽ:
Si enim nullo merito electus est iacob.
nondum natus & nichil oꝑatus. nec
om̃ino eligi potuit: nulla existente
differentia qua eligeretur. Item si nul¬
lo merito imꝓbatus est esau. quia ex
ipse nondum natus & nichil oꝑatus
erat cum diceretur. & maior seruiet
minori: quomodo eius imꝓbatio iusta
dici potest: Qua ergo discretione. quo
ȩquitatis examine. quod sequit᷑ intel¬
ligimꝰ. iacob dilexi esau autẽ odio habui:
Quod quidẽ scriptum est in ꝓpħa. qui
longe posterior ꝓpħauit: quam illi nati
& mortui sunt. Sed tamen illa sententia
uidetur commemorata. qua dictum ẽ.
& maior seruier minori. & anteqũa na-¬

Expanded text:
ti fuissent, neque aliquid egissent bonum ti fuissent, neque aliquid egissent bonum aut malum; ut posset dici, Non ex operibus, sed ex vocante. Unde occurrit animo quaerere, cur dixerit, Ut secundum electionem propositum Dei maneret? Quomodo est enim justa, aut qualiscumque omnino electio, ubi nulla distantia est? Si enim nullo merito electus est Jacob nondum natus et nihil operatus, nec omnino eligi potuit nulla existente differentia qua eligeretur. Item si nullo merito improbatus est Esau, quia et ipse nondum natus et nihil operatus erat, cum diceretur, Et major serviet minori; quomodo ejus improbatio justa dici potest? Qua ergo discretione, quo aequitatis examine quod sequitur intelligimus, Jacob dilexi, Esau autem odio habui? Quod quidem scriptum est in propheta qui longe posterior prophetavit, quam illi nati et mortui sunt: sed tamen illa sententia videtur commemorata, qua dictum est, Et major serviet minori; et antequam na
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃a oꝑa bona: sicut alio loco dicit. Ci
autẽ qui oꝑatur merces non imputa¬
tur scđm grãm. sed scđm debitum:
sicut illa immortalitas post oꝑa bo¬
na. si tamen uł ipsa ex debito poscitur.
sicut idem ait. Bonum certamen certa¬
ui. cursum consũmaui. fidem seruaui.
de cȩtero suꝑ est michi corona iusti¬
ciȩ. quam reddet michi dñs in illa
die iustus uidex. Forte enim quia dix̃
reddet.iam scit ex debito. Cum uero
ascendens in altum captiuauit cap¬
tiuitatẽ: non reddidit. sed dedit dona
hominibus. Unde enim ipse apłs tã¬
quam debitum reddi sibi p̃sumeret.
nisi prius indebitam grãm ꝑcepisset.
qua iustificatꝰ bonum agonem certa-¬
ret: fuit enĩblasphemus & ꝑsecutor
& inuiriosus. sed miscđiam consecutꝰ
ẽ ut ipse testatur. credens utiq in eũ
qui iustificat non pium sed impiuor.
ut iustificando pium faciat. Non exoꝑi¬
bus inquit. sed ex uocante dictum ẽ
ei: quia maior seruiet minori. Ad hoc
ꝑtinet quod ait. Cum enĩ nondum na-¬

Expanded text:
na: sicut alio loco dicit, Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum . Sicut illa immortalitas post opera bona, si tamen vel ipsa ex debito poscitur: sicut idem ait, Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi; de caetero superest mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Forte enim quia dixit, reddet, jam fit ex debito. Cum vero ascendens in altum captivavit captivitatem, non reddidit, sed dedit dona hominibus . Unde enim ipse Apostolus tanquam debitum reddi sibi praesumeret, nisi prius indebitam gratiam percepisset, qua justificatus bonum agonem certaret? Fuit enim blasphemus et persecutor et injuriosus; sed misericordiam consecutus est, ut ipse testatur : credens utique in eum qui justificat, non pium, sed impium , ut justificando pium faciat. 4. Non ex operibus, inquit, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Ad hoc pertinet quod ait, Cum enim nondum na
Abbreviated transcription (Latin):
sa est in cordibus nrĩs. ꝑ sp̃m sc̃m̃¬
tror tempus est. ad aliam tͣnsire que¬
stionem. Quam sic proposiusti. ut
abeo quod scriptum est. non solum
autẽ. sed & rebecca ex uno concubi¬
tu habens ysaac patris nr̃i. cum

Expanded text:
sa est in cordibus nostrissa est in cordibus nostristror, tempus est ad aliam transire quaestionem, quam sic proposuisti, ut ab eo quod scriptum est, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
inuetustate litterȩ: si lex bona ẽ: Qm̃
lex littera est. eis qui non eam impleis
ꝑ sp̃m caritatis: quo ꝑtinet testamentũ
nouum. Itaq mortui peccato lib̾ant᷑
a littera: qua detinentur rei. qui non
implent quod scriptum ẽ. Lex enim
quid aliud quam sola littera ẽ eis. qui
eam legere nouerunt. &. implere non
possunt: Non enim ignorat᷑ ab eis:
quib conscripta ẽ. Sed qm̃ in tantum
nota est. in quantum scripta legitur.
non inquantum deleta ꝑficitur: ni¬
chil est aliud talibus nisi littera. Quȩ
littera non ẽ adiutrix legentium: sed
testis peccantium. Ab eius gͦ domi¬
natione liberantur. qui ꝑ spm̃ in no¬
uantur. ut iam non sint obligati
litterȩ ad pęnã. sed intellectui ꝑ iusti¬
tiam copulati. Inde est & illud. Littera
occidit. sp̃c autẽ uiuificat. Lex enim
tantummͦ lecta & non intellecta uł ñ
impleta: utiq occidit. Tunc enĩ appl¬
latur littera. Sp̃c autẽ uiuificat qr
plenitudo legis est caritas. quȩ diffu¬

Expanded text:
in vetustate litterae, si lex bona est? Quoniam lex littera est eis qui non eam implent per spiritum charitatis, quo pertinet Testamentum Novum. Itaque mortui peccato liberantur a littera, qua detinentur rei qui non implent quod scriptum est. Lex enim quid aliud quam sola littera est eis qui eam legere noverunt, et implere non possunt? Non enim ignoratur ab eis quibus conscripta est: sed quoniam in tantum nota est, in quantum scripta legitur, non in quantum dilecta perficitur, nihil est aliud talibus nisi littera; quae littera non est adjutrix legentium, sed testis peccantium. Ab ejus ergo damnatione liberantur qui per spiritum innovantur, ut jam non sint obligati litterae ad poenam: sed intellectui per justitiam copulati. Inde est et illud, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim tantummodo lecta et non intellecta vel non impleta, utique occidit: tunc enim appellatur littera. Spiritus autem vivificat; quia plenitudo legis est charitas, quae diffu
Abbreviated transcription (Latin):
gra dĩ. relinquentis semen unde alia
messis toto orbe consurgeret. Hoc
& paulopost.Sic ergo inquit & in
hoc tempore reliquiȩ ꝑ electionem
gr̃ȩ saluȩ factȩ sunt. Si autẽ gr̃a. iaor
non ex oꝑibus: alioquin grã iam non

Expanded text:
gratia Dei relinquentis semen, unde alia gratia Dei relinquentis semen, unde alia messis toto orbe consurgeret. Hoc et paulo post: Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex o