comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
timent. ab eoꝵ repłensione se se abstinent.
& quã us non in tantũ eos metuant ut
ad similia ꝓ petranda quib libet eoꝵ t̃ro¬
rib atq im ꝓbitatib cedant : ea ipsa tam̃
quȩ cũ eis ñ ꝑ petrant nolunt plerũq: cor¬
ripere. cũ fortasse possint aliquos corri¬
piendo corrigere. ne si ñ potuerint sua
salus ac fama in periculũ exitiũq ꝑue¬
niat. nec ea considatione qua suã famã
ac salutẽ uident. ẽẽ. necessariã utilitati
erudiendoꝵ hominũ. sed ea potius in¬
firmitate qua delectat lingua blandi¬
ens & humanus dies. & reformidatur
uulgi udiciũ. & carnis excrutiatio uel
ꝑ em̃ptio. hoc. ẽ. ꝓpt̃ quȩdã cupiditatis
uincula ñ ꝓpt̃ officia caritatis. Non mͥ
itaq uidetur haec parua. eẽ. causa quare.
cũ malis flagellantur & boni: quando
dõ placet ꝑditoꝵ mores etiã tẽporaliũ
pęnarũ afflictione punire. łlagellant᷑

Expanded text:
timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea consideratione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione punire. Flagellantur
Abbreviated transcription (Latin):
cunt tam̃ peccatis alienis quȩ dedocere
aut obuirgare deberent. dũ eoꝵ offensio¬
nes cauent ne sibi noceant in his reb qͥb
licite boni atq in nocent̃ utuntur. sed cu¬
pidius quã opor tebat eos qui in hoc mun¬
do peregrinant᷑. & spẽ suꝑnę patriȩ p̃se
ger. Non solũ quippe in firmiores. uitã
dducentes conugalem. filios habentes. uel
habere querentẽs . domos ac familias pos¬
sidentes: quos apłs in eccłiis alloquitur
docens & monens quẽ ad modũ uiuere de¬
beant & uxores cũ maritis & mariti cum
uxorib & filii cũ parentib & parentes
cũ filiis. & serui cũ dñis & dñi cũ serius
multa temporalia multa t̾rena libenter
ad ipiscuntur. & moleste amit tunt. ꝓpt̃
quae ñ audent offendere homines quoꝵ
sibi uita contaminatissima & conscelera¬
tissima displicet: uerũ etiã hi qui suꝑiorẽ
uitȩ gradum tenent. nec coniugalib uin¬
culis irrtiti sunt . & uictu paruo ac tegu¬

Expanded text:
cunt tamen peccatis alienis, quae dedocere cunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa temadipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi vita contaminatissima et consceleratissima displicet: verum etiam hi, qui superiorem vitae gradum tenent, nec conjugalibus vinculis irretiti sunt, et victu parvo ac tegu
Abbreviated transcription (Latin):
midat in firmitas : ita ut quã uis bonis
maloꝵ uita displiceat. & ideo cũ eis non
incidant in illam dãpnationẽ quae post
hanc uitã talib p̃paratur. stam̃ quia
ꝓpt̃ ea peccatis eoꝵ dãpna bilibus
parcunt dũ eos in sius licet leuib & uenia¬
lib metuunt. uire cũ eis temporalit̾ flagel¬
lantur. Quã uis in ȩt̃nũ minime puniantur :
siure istam uitã quando diuinitus affligunt᷑
cũ eis amarã sentiunt. cuius amando dulce¬
dinẽ peccantib eis amari. eẽ. noluer̃. Nam
si ꝓpt̾ ea quisq ob iurgandis & corripiendis
male agentib parcit. quia oportuniꝰ tẽpus
inquirit. uel eisdẽ ipsis metuit ne de teriores
ex hoc efficiant᷑. uel ad bonã uitã & piam
erudiendos impediant alios in firmos
& p̃mant atq auertant a fide: ñ uidet᷑
.ẽẽ. cupiditatis occasio. sed consiliũ cari¬
tatis. Illud .ẽ. culpabile : qđ hiqͥ dissimilit̃
uiuunt. & a maloꝵ factis abhorrent. par¬

Expanded text:
midat infirmitas, ita ut, quamuimidat infirmitas, ita ut, quamuimalorum vita displiceat et ideo cum eis non incidant in illam dampnacionem, que post hanc vitam talibus preparatur, tamen, quia propterea peccatis eorum dampnabilibus parcunt, dum eos in suis licet levibus et venialibus metuunt, iure cum eis temporaliter flagellantur, quamvis in eternum minime puniantur. iure istam uitam, quando diuinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, cuius amando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis abhorrent, par
Abbreviated transcription (Latin):
eñi quod unus quisq quã libet laudabilit᷑
uiuens cedit in quibusdã carnali concu¬
piscentiȩ & si ñ ad facinorũ immanitatẽ
& gurgitẽ flagitioꝵ atq impietatis ab¬
hominationẽ. ad aliqua tam̃ peccata uel
rara. uel tanto crebriora quanto minora:
hoc gͦ q̃uis excepto tandẽ facile reperit᷑.
qui eosdẽ ipsos ꝓpt̃ quoꝵ horrendã suꝑ¬
biã luxuriãq & auaritiã atq execrabi¬
les inĩquitates & impietates ds̃ sic̃ minan¬
do p̃dix̃ conterit terras sic habeat ut ha¬
bendi sunt. sic cũ eis uiuat ut cũ talib . ẽ.
uiuendũ : Plerũq enĩ ab eis docendis
ad monendis aliquando etiã obiurgandis
& corripiendis male dissimulat. uel cũ
laboris piget. uel cũ os eoꝵ uerecundam᷑
offendere. uel cũ eoꝵ inimicitias deuitamꝰ.
ne impediant & noceant in istis tempora¬
lib reb siue quas ad ipisci ad huc appe¬
tit nr̃a cupiditas. siue quas amittere for¬

Expanded text:
enim quod unusquisque, quamlibet laudabiliter enim quod unusquisque, quamlibet laudabiliter vivens, cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum immanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebriora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam luxuriamque et auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas, siue quas amittere for
Abbreviated transcription (Latin):
stipulȩ cõminuunt᷑. frum̃ta purgant᷑. nec idõ
cũ oleo amurca confundit᷑ quia eodẽ p̃li pon¬
dere ex primit᷑: ita una eadẽq uis irruens
bonos ꝓbat. purificat. eliquat. malos dãp¬
nat. uastat. exterminat. Unde in eadẽ af¬
flictione mali deũ detestant᷑ atq blasphemaNs:
boni autẽ p̃cant᷑ & laudant. Iantũ int̃. ẽ. ñ
qualia sed qualis quisq patiat᷑. Nã pari
motu exagitatũ exhalat horribilit̾ cȩnũ:
& suauit̃ fłagrat᷑ unguentũ. Quid igit᷑ in¬
illa rerũ uastationẽ xp̃iani passi sunt.
e qđ ñ eis magis ista fidelit̃ considerantib
ad ꝓfectũ ualeret : Primo qđ ipsa peccata
quib ds̃ indignatus impleuit tantis cala¬
mitatib mundũ humilit̾ cogitantes quã¬
uis longe absint a facinorosis flagitiosis
atq impiis : tam̃ ñ usq ad eo se adelicts
deputant alienos. ut nec tẽporalia ꝓ eis
mala ꝑ peti se uidicent dignos. Excepto

Expanded text:
stipulae comminuuntur, frumenta purgantur, nec ideo stipulae comminuuntur, frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem presso pondere premitur, ita una eadem vis irruens bonos probat, purificat, eliquat, malos danat uastat exterminat. Unde in eadem adflictione mali Deum detestantur adque blasphemant, boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter caenum et suauiter fragrat unguentum. CAPUT la rerum vastitate Christiani passi sunt, quod non eis magis fideliter ista considerantibus ad profectum valeret? Primo, quod ipsa peccata, quibus Deus indignatus implevit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamvis longe absint a facinorosis, flagitiosis atque impiis, tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se judicent dignos. Excepto
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationẽ suã. Nã si nunc om̃e peccatum
manifesta plecteret pęna: nichil ultimo
iudicio seruari putaretur. Rursus si nullũ
peccatũ nunc puniret aꝑte diuinitas:
nulla. ẽẽ. diuina ꝓuidentia crederetur.
Similit̃ in reb scđis siñ eas ds̃ quibus quã
petentib euidentissima largitate conce
deret: ñ ad eũ ista ꝑtinere diceremꝰ. Itemq¬
si om̃ib eas petentib daret : ñ nisi ꝓpter
talia p̃mia seruiendũ illi. eẽ. arbitrarem
nec pios nos faceret talis seruitꝰ. sed potiꝰ
cupidos & auaros. Haec cũ ita sint: qui¬
cũq boni & mali parit̃ afflicti sunt. non¬
ideo ipsi distincti non st̃. quia distinctũ ñ
.ẽ. qđ utiq ꝑpessi sunt. Manet enĩ dissimi¬
litudo passoꝵ etiã in similitudine passi¬
onũ. Licet sub eodẽ tormento. ñ. ẽ. idem
uirtus & uitiũ: nã sic̃ sub uno igne aurũ
rutilat. palea fumat. & sub eadẽ tribula

Expanded text:
operationem suam. Nam si nunc omne peccatum operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo iudicio seruari; putaretur; rursus si nullum nunc peccatum puniret aperta diuinitas, nulla esse diuina prouidentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus ederet, non ad eum ista pertinere diceremus. Itemque omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia serviendum esse arbitraremur illi, nec pios nos faceret talis servitus, sed potius cupidos et avaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter afflicti sunt, non ipsi distincti non sunt, quia distinctum non est, quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento non est idem virtus et vitium. Nam sicut sub uno igne aurum fulget, palea consumitur, et sub eadem tribula
Abbreviated transcription (Latin):
& reuelationis iusti udicii dei. qui redde.
unicuiq scđm oꝑa eius: tam̃ pacientia
dei ad pęnitentiã inuitat malos. sic̃ fla¬
gellũ dei ad patientiã erudit bonos.
Etemq miscđia dĩ fouendos amplectit᷑
bonos: sic̃ seueritas dĩ puniendos corri¬
pit malos. Placuit quippe diuinȩ ꝓui¬
dentiae p̃parare in posterũ bona iustis
quib non fruerentur in iusti: & mala
impiis quib: ñ excruciabuntur boni.
Ista uͦ temporalia bona & mala utrisq
uoluit. ẽẽ. cõmunia: ut bona cupidius
appetant᷑ quȩ mali quot habere
cernunt᷑. nec mala turpit̃ euitent᷑. quib:
& boni plerũq afficiunt᷑. Int̾. ẽ. autem
plurimũ qualis sit usus uel earũ rerum
quae ꝓsperȩ : uel earũ quae dicunt᷑ ad¬
uersae. Nam bonus temporalib bonis nec
extollitur: nec malis frangitur. Malus
autẽ ideo huius cemodi in felicitate punif᷑:
quia felitate corrumpit᷑. Ostendit tam̃ dĩ
sepe etiã in his distribuendis euidentius

Expanded text:
euelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus saepe etiam in his distribuendis euidentius
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ in firmiores qui t̃renis his bonis
quã uis ea ñ p̃ponerent xp̃o aliquan¬
tula tam̃ cupiditate coherebant. qͣntũ
haec amando peccauerint ꝑdendo senser̃.
Tantũ quippe doluer̃. quantũ se dolori¬
moraui. O portebat eñĩ ut eis ad deret᷑
etiã ex perimentoꝵ disciplina: a quib
tam fuerat neglecta uerboꝵ. Nã cũ dicit
apłs. qui uolunt diuites fieri incidunt
in tẽptationẽ. & cȩtera: ꝓfecto in diuiti¬
is cupiditatẽ rep̃hendit ñ facultatẽ. de¬
qua p̃cipit alibi dicens. Precipe diuiti¬
bus huiꝰ mundi ñ suꝑbe saꝑeneq sꝑare
in in certo diuitiarũ : sed in dõ uiuo qui
prestat nobis om̃ia habundant̃ a d

Expanded text:
autem infirmiores, qui terrenis his bonis, autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe doluerunt, quantum se dolorimoraui. Oportebat enim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui praestat nobis om
Abbreviated transcription (Latin):
Habentes autẽ uictũ & tegum̃tũ. his con¬
ten ti simus. Nam qui uolunt diuites fie¬
ri: incidunt in tẽptationẽ & laqueũ & de¬
sideria multa stulta & noxia quae mer¬
gunt homines in interitũ & ꝑditionem.
Radix eni. ẽ. om̃ium maloꝵ auaritia: quã
quidã appetentes a fide ꝑerrauer̃. & in¬
seruer̃ se dolorib multis: Quib gͦ t̾renae
diuitiae in illa uastatione perier̃ si eas sic
habebant quẽ ad modũ abisto foris pau¬
pere intus diuite audierant. id . ẽ. si muni¬
do utebantur tanquã ñ utentes. potuer̃
dicere qͦd ille grauit̃ tẽptatꝰ. & minime
supatus  Nudũs deutero matris meae.
nũdus reuertar in terrã. dñs dedit. drs
abstulit. sic̃ dño placuit ita factũ. ẽ. sit
nom̃ dñi benedictũ. Ut bonus seruus ma¬
gnas facultates haberet. ipsam sui dñi
uoluntatẽ. cui pędissecus mente ditescer&.
nec contristaret᷑ eis reb uiuens relictis
quas cito fuerat moriens relicturus. Illi

Expanded text:
um his contenti sumus. Nam qui uolunt diu ites fieri, incidunt in tentationem et laqueum et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim est omnium malorum auaritia, quam quidam adpetentes a fide pererrauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
redimus unũ deuni c̃ẽ
patrẽ et filiũ et spixitum
stm̃ Patrem eo ꝙ habeat
filiũ et filiũ eoꝙ hẽat pa¬
trem spiritũ stm eo ꝙ sit
ex pr̃e et filio Patex ergo ẽ principiũ dei¬
fuit nͥ deus ita nũꝙͣ fuit nisi p̃r a quo fi¬

Expanded text:
redimus unum Deum esse Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Patrem eo quod habeat Filium; Filium eo quod habeat Patrem; Spiritum sanctum, eo quod sit ex Patre et Filio. Pater ergo principium divifuit non Deus, ita nunquam fuit non Pater, a quo Fi
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑ : ad qđ nom̃ ore uel sub dolo confu¬
ger̃. ut temporali luce fruerent᷑. Tot bel
la gesta conscripta sunt. uel ante conditã
romã uel ab eius ex ortu & imperio legant
& ꝓferant sic ab alienigenis aliquã captã¬
.eẽ. ciuitatẽ. ut hostes qui cȩperant parce¬
riretur. qui in illo uel illo templo fuisset
inuentus. Nonne uidit ȩneas priamum
ꝑ aras sanguine fedantẽ quos ipse sacra
priamũ obtruncauerunt. Nec ideo troia
periit : quia mineruã ꝑdidit. Quid enĩ¬

Expanded text:
antur, ad quod nomen ore uel subdolo confuantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerentur. la gesta conscripta sunt uel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captaesse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerinuentus. Nonne uidit Aeneas Priamum per aras Sanguine foedantem quos ipse sacraPriamum obtruncauerunt. Nec ideo Troia periit, quia Mineruam perdidit. Quid eni
Abbreviated transcription (Latin):
mortaliũ uistã atq laudabilẽ talib af¬
flctionib exercere. ꝓbatãq uel in meliora
trans ferrẽ. uel in his ad huc bpt̃ uius ali
os detinere : illud uero qđ eis uel ubicũq
ꝓpt̃ xp̃i nomen. uel in locis xp̃i nomini
dicatissimis & amplissimis ocplargiore
miscđia ad capacitatẽ multitudinis electis.
p̃t̾ belloꝵ morẽ truculenti barbari peper¬
cer̃ hoc tribuere temporib: xp̃ianis. hinc
dõ agere grãs. hinc ad eius ueracit̃ currere.
ut effugiant penas ignis ȩterni. qđ nom̃
multi eoꝵ mendacit᷑ usurpar̃. ut efsuge¬
rent pęnas p̃sentis exitii. Nã quos uides
petulant̃ & ꝓcact̃ in sultare seruis xp̃i:
sunt in eis plurimi qui illũ interitũ la¬
dẽq non euasissent. nisi seruos xp̃i se. eẽ.
finxissent. Et nunc in grata suꝑbiã att
impiissima in sania eius nomini resistunt
cordȩ ꝓuerso ut sempit̾nis renebris puni¬

Expanded text:
mortalium iustam adque laudabilem talibus admortalium iustam adque laudabilem talibus adflictionibus exercere probatamque uel in meliora transferre uel in his adhuc terrios detinere: illud uero, quod eis uel ubicumque propter Christi nomen uel in locis Christi nomini dicatissimis et amplissimis ac pro largiore misericordia ad capacitatem multitudinis electis praeter bellorum morem truculenti barbari pepercerunt, hoc tribuere temporibus Christianis, hinc Deo agere gratias, hinc ad eius nomen ueraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et nunc ingrata superbia adque inpiissima insania eius nomini resistunt corde peruerso, ut sempiternis tenebris puni
Abbreviated transcription (Latin):
enosq receper̃. Huc usq cruentus seuiẽbat
inimicus. Ibi accipiebat limitẽ trucida¬
toris furor: illo ducebant᷑ a miserantibus
hostib quib etiã extra ipsa loca peꝑcerant.
ne in eos incurrerent qui similẽ miscđi am
non habebant. Qui tamen etiã ipsi alibi tru¬
ces atq hostili more seuientes. post ea¬
quã ad loca ipsa ueniebant ubi fuerat int̃¬
dictũ qͦd alibi belli iure licuisset. tota feri¬
endi refrenabat᷑ immanitas. & captiuandi
cupiditas frangebat᷑. Sic euaser̃ multiqui
nunc xp̃ianis temporib: de trahunt : &
mala quȩ illa ciuitas ꝑtulit. xp̃o inputañ:
bona uero quȩ in eos ut uiuerent ꝓpt̃ xp̃i
honorẽ facta sunt ñ imputant xp̃o nr̃o.
sed fato suo. cũ potius deberent si quid recte
saperent illa quae abhostib asneri & dura
ꝑpessi sunt illi diuinȩ ꝓuidentiae tribu¬
ere quae solet corruptos hominũ mores
bellis emendare atq conterere. itẽq uitã

Expanded text:
enosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat enosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qui nunc Christianis temporibus detrahunt et mala, quae illa ciuitas pertulit, Christo inputant; bona uero, quae in eos ut uiuerent propter Christi honorem facta sunt. non inputant Christo nostro sed fato suo, cum potius deberent, si quid recti saperent, illa, quae ab hostibus aspera et dura perpessi sunt, illi prouidentiae diuinae tribuere, quae solet corruptos hominum mores bellis emendare adque conterere itemque uitam
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. suꝑbis ds̃ resistit. humilib autẽ dat
gr̃am̃. Hoc uero qđ dei . ẽ. suꝑbȩ quoq ani¬
me sp̃s in flatus affectat: amatq sibi in
laudib dici parcere subiectis & debellare
suꝑbos. Unde etiã de t̾rena ciuitate quae
cũ dominari appetit. & si popłi seruiant.
ipsa ei dominandi libido dominat᷑ : non . ẽ.
p̃tereundũ silentio qͥcqͥd dicere suscepti
huius oꝑis ratio postulat & facultas dat᷑¬
Ex hãc nãq existunt inimici: aduersus
quos defendenda. ẽ. ciuitas dei. Quoꝵ tam̃
multi correcto impietatis errore ciues in
ea fiunt satis idonei: multi uero in eam
tantis ex ardescunt ignib: odiorũ. tamq
manifestis beneficiis redemptoris eius
in grati sunt. ut hodie contra eũ linguas ñ
mouerent. nisi ferrũ hostile fugientes in
sacratis eius locis uitã de quã suꝑbiunt
in uenirent. An non etiã illi romani xp̃i
tione urbis ad se confugientes suos ali¬

Expanded text:
Deus superbis resistit, humilibus autem dat Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, superbae quoque animae spiritus inflatus adfectat amatque sibi in laudibus dici: Parcere subiectis et debellare superbos. Unde etiam de terrena ciuitate, quae cum dominari adpetit, etsi populi seruiant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti huius operis ratio postulat et facultas datEx hac namque existunt inimici, adversus quos defendenda est Dei civitas: quorum tamen multi, correcto impietatea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Romani Christi tione Urbis ad se confugientes suos ali
Abbreviated transcription (Latin):
duab substanciis sicut ei nature u̾itas
ꝯtulit non tamen cõfusis naturis neq
Bsam ciuitaten dei siue in
hoc temporũ cursu cũ int̾ impios
peregrinat᷑ ex fide uiuens. siue in illa
stabilitate sẽdis ȩternȩ quã nunc ex per¬
stat ꝓ pacientiã quo ad usq iustitia con¬
uertat᷑ in iudiciũ deinceps ad eptura ꝑ
excellentiã uictoria ultima & pace per¬
fecta. hoc oꝑe adte instituto & mea pro¬
missione debito defendere aduersus eos
qͥ conditori eius deos suos p̃ferunt fili
ke m̃e marcelline suscepi: magnũ opus
& arduũ : sed ds̃ ad uitor nr̃ . ẽ. Nã scio
quib uirib opussit ut ꝑsuadeat᷑ suꝑbis
quanta sit uirtus humilitatis : qua fit ut
om̃ia t̾rena cacumina tẽporali mobilitate
nutantia. non humano usurpata fastu.
sed diuina gr̃a donata celsitudo trans¬
cendat. Rex enĩ & conditor ciuitatis huiꝰ
de qua loqͥ institumꝰ: inscriptura popłi su
sententiã diuinȩ legis apuit. qua dictũ

Expanded text:
duabus substantiis, sicut ei naturae veritas contulit. Non confusis naturis nequeam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hoc opere ad te instituto et mea ad te promissione debito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hibet᷑. bene potius. eẽ uiuendũ. ut int̾̃ eos qͥsq reꝑi
cito ad numerũ suũ uel trigenũ. uel sexagenũ ud
centenũ. unoqͦq eoꝵ ꝑueniente multi remaneant qͥ
erui iã de pęnis illoꝵ int̃cessione ñ possint. & in eis
inueniat᷑ qͥsqͥs sibi spem fructꝰ alieni temeritate ua¬
nissima pollicet᷑. Haec me illis respondisse suffece¬
rit qͥ sacrarũ lit terarũ qͣs cõmunes habemꝰ aucto¬
ritatẽ ñ sꝑnunt : sed eas intelligendo ñ qͦd ille lo¬
quunt᷑ sed hoc potius putant futurũ. ẽẽ. qͦd ipsi uo¬
lunt. Hac itaq responsione reddita : librũ sic̃ pro¬
mi simus termiNa MVS

Expanded text:
perhibetur, bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque repperhibetur, bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque repcito ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissima pollicetur. Haec me illis respondisse suffecerit, qui sacrarum litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intellegendo non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi uolunt. Hac itaque responsione reddita librum, sicut promisimus, terminamus
Abbreviated transcription (Latin):
set. Nunc uͦ &uenialis iniqͥtatis etiã si ꝑseueret igno¬
rat᷑ modus ꝓ fecto & studiũ in meliora ꝓficiendi oran¬
do & instando uigilantiꝰ ad hibet᷑. & faciendi de mã¬
mona iniqͥtatis scõs amicos cura ñ sꝑnit᷑. Uerũ ista
lib̾atio quȩ fit. siue suis qͥb sorationib siue int̾ce¬
fuerit missus. pꝰ qͣntũ cũq tẽpus inde eruat᷑. Nã & illi
qͥ putant sic intelligendũ. eẽ. qͦd scriptũ ÷ afferre
trã bonã uberẽ fructũ. aliã trigenũ. aliã sexagenũ.¬
aliã centenũ. ut scĩ ꝓ suorũ diuersitate meritoꝵ. alii
trigenos homines. libent. alii sexagenos alii centenos
hoc indie udici futurũ suspicari solent. ñ pꝰ uidiciũ
Qua opinione qͥdã cũ uidet homines impunitatẽ sibi
ꝑuersissime pollicentes. eo qͦd om̃s isto mͦ ad lib̾ationẽ
ꝑtinere posse uideant᷑. elegantissime respondisse

Expanded text:
set. nunc uero dum uenialis iniquitatis, etiam si perseueret, ignoset. nunc uero dum uenialis iniquitatis, etiam si perseueret, ignoratur modus, profecto et studium in meliora proficiendi orando et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mamona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. uerum ista liberatio, quae fit siue suis quibusque orationibus siue interceum, non ut, cum fuerit missus, post quantumcumque tempus inde eruatur. nam et illi qui putant sic intellegendum esse quod scriptum est, afferre terram bonam uberem fructum, aliam tricenum, aliam sexagenualiam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse uideantur, elegantissime respondisse
Abbreviated transcription (Latin):
lis qͥsq cõm̃dat & dicit. memor mei esto. atq icl ut. eẽ
possit ꝓmerendo efficit. Sed qͥs iste sit modus & q̃ sint
ipsa peccata quȩ ita impediunt ꝑuentionẽ ad regnũ
dulgentiã: difficillimũ ÷ inuenire. periculosũ ÷ de¬
finire. Ego certe usq ad hoc tẽpus cũ inde satagerẽ:
ad eorũ indaginẽ ꝑuenire ñ potui. Et fortassis ꝓpc̃ ea
latent: ne studiũ ꝓficiendi. ad om̃ia cauenda peccata
pigrescat: qm̃ si scirent᷑. quȩ uel qͣlia sint delicta pro
qͥb etiã ꝑmanentib nec ꝓuectu uitȩ melioris absũp¬
tis in t̃cessio sit inqͥrenda & sꝑanda iustorũ: eis secu¬
ra se obuolueret humana segͥnitia: nec euolui talib
implicam̃tis ulliꝰ uirtutis expeditione curaret. sed
tantũ mͦ quȩreret aliorũ meritis lib̾ari. qͦs amicos
sibi de mãmona iniqͥtatis elemosinarũ largitate fecis¬

Expanded text:
lis quisque commendat, et dicit, Memor mei esto: atque ut id esse lis quisque commendat, et dicit, Memor mei esto: atque ut id esse possit, promerendo efficit. Sed quis iste sit modus, et quae sint ipsa peccata, quae ita impediunt perventionem ad regnum dulgentiam, difficillimum est inuenire, periculosissimum definire. ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem, ad eorum indaginem peruenire non potui. et fortassis propterea latent, ne studium proficiendi ad omnia cauenda peccata pigrescat; quoniam si scirentur quae uel qualia sint delicta, pro quibus etiam permanentibus nec prouectu uitae melioris absumtis intercessio sit inquirenda et speranda iustorum, eis secura se obuolueret humana segnitia nec euolui talibus implicamentis ullius uirtutis expeditione curaret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis liberari, quos amicos sibi de mamona iniquitatis elemosynarum largitate fecis
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiant: nec tam bone. ut ad tantã beatitudinẽ
ad ipiscendã eis ipsa sufficiat. nisi eoꝵ meritis qͥos
amicos fecerinit miscđiã conseqͣnt᷑. Mirari aut̃ soleo
etiã apud uirgiliũ reꝑiens istã dñi sententiã ubi¬
ait. facite uob̾ amicos de mãmona miqͥtatis ut &
ipsi recipiant uos in tab̃nacula ȩt̃na. Ciu est & illa
simillima qͥ recipit ꝓpħam in nomine ꝓpħȩ merce¬
dẽ ꝓpħȩ accipiet. Et qͥ recipit iustũ in nomine iusti
mercedẽ iusti accipiet. Nã cũ elrsios cãpos poeta
ille describ̾et. ubi putant habitare animas beatoꝵ.
ñ solũ ibi posuit eos qͥ meritis ꝓpͥis ad illas sedes ꝑ¬
uenire potuer̃ : sed adiecit atq ait. Quiq sibi memo¬
res alios fecere merendo. Id ÷ qͥ ꝓmeruer̃ alios eosq
sui memores ꝓmerendo fecer̃. Prorsus tanqͣm eis di¬
cerent qͦd freqͥentat᷑ ore xp̃iano cũ se cuiq scõꝵ humi¬

Expanded text:
suscipiant, nec tam bonae, ut ad tantam beatitudinem suscipiant, nec tam bonae, ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis quos amicos fecerint misericordiam consequantur. mirari autem soleo etiam apud Vergilium reperiri istam domini sententiaait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant vos in tabernacula aeterna. Cui est illa simillima: Qui recipit prophetam in nomine prophetae mercedem prophetae accipiet, et qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet . Nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos, qui propriis meritis ad illas sedes pervenire potuerunt, sed adjecit, atque ait, Quique sui memores alios fecere merendo; id est, qui promeruerunt alios, eosque sui memores promerendo fecerunt. Prorsus tanquam eis dicerent, quod frequentatur ore Christiano, cum se cuique sanctorum humi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ recipiunt᷑ a talib: in tabernacula aet̾na: fatendũ
.ẽ. qͦd ñ sint his morib p̃diti ut eis lib̾andis sine suf
fragio sua possit uita sufficere. ac ꝑ hoc multo ampliꝰ
meis suꝑ exaltat miscđia udiciũ. Nec tam̃ idõ putan¬
dus ÷ qͥsq sceleratissimꝰ neqͣqͣm uita uel bona uel tole¬
rabilior& mutatꝰ recipi in tab̵nacula ȩt̃na qm obse¬
cutꝰ ÷ scĩs de mãmona iniqͥtatis. id ÷ de pecunia uel
diuitiis qͦȩ male fuerant ad qͥsitȩ. aut etiã sibene ñ
tam̃ ueras sed qͣs iniqͦs putat. eẽ diuitias. qm nescit
qͦȩ s̃ uere diuitiȩ qͥbus illi abundant qͥ & alios reci¬
piunt in tab̃nacula ȩc̃na. Est itaq qͥdã uitȩ modꝰ nec
tam male ut his qͥ ea uiuunt nichil ꝓsit ad capessen¬
dũ regnũ celoꝵ largitas elemosinarũ. qͥb etiã iustoꝵ
sustentat᷑ in opia. & fiunt amici qͥ in tab̃nacula ȩt̃na

Expanded text:
autem qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum autem qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere; ac per hoc multo amplius in eis superexsultat misericordia iudicio. nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mamona iniquitatis, id est de pecunia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiam si bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse diuitias, quoniam nescit quae sunt uerae diuitiae, quibus illi abundant qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. est itaque quidam uitae modus nec tam malae, ut his qui eam uiuunt nihil prosit ad capessendum regnum caelorum largitas elemosynarum, quibus etiam iustorum sustentatur inopia et fiunt amici qui in tabernacula aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
iã desinant. nullã indulgentiã consequent᷑. si ad
remittendũ aliis qͦd in eos qͥsq peccauerit in ex¬
orabiles fuerint. cũ dicat dñs si aut̃ ñ dimiseritis
hominib neq pat̾ ur̃ dimit tet uobis. Ad hoc eñi ua
let qͦd iacob apłs ait. uidiciũ futurũ sine miscđia
illi qͥ ñ fecit miscđiã. Uenire qͥppe debet inm̃tẽ
etiã seruus ille. cui debitori dñs eiꝰ relaxauit.x ͤ.
milia talentorũ quȩ pꝰ ea ussit ut redđet: qͥa ipse
ñ misertꝰ ÷ conserui sui. qͥ debebat ei .c. denarios. In his
gͦ qͥ filii s̃ ꝓmissionis. & uasa miscđiȩ ualet qͦd ait
dẽ a płs consequent̃ ad iungens. Suꝑ exaltat aut̃ mĩa¬
qͦq recipiant in tab̵nacula ȩt̃na. a qͥb: amici facti s̃
de mãmona iniqͥtatis ut tales. eẽnt. miscđia lib̵ati¬
sunt ab illo qͥ uistificat impiũ. imputans mercedẽ
apłs qͥ dioc̃. Miscđiã consecutꝰ sũ ut fidelis. ẽem. Illi

Expanded text:
iam desinant, nullam indulgentiam consequuntur. si ad iam desinant, nullam indulgentiam consequuntur. si ad remittendum aliis, quod in eis quisque peccauerit, inexorabiles fuerint, cum dicat Dominus: Si autem non dimiseritis hominibus, neque Pater uester dimittet uobis. Ad hoc enim uaetiam Iacobus apostolus ait, iudicium futurum sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. Venire quippe debet in mentem etiam seruus ille. cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum. quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. In his ergo, qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae. ualet quod ait idem apostolus consequentquoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mamona iniqsunt ab eo qui justificat impium, imputans mercedem onsecutus sum, ut fidelis essem. illi
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. & pat̃ ur̃ dimittet uob qͣliacũq peccata:¬
sed ait. peccata ur̃a. Cotidianã qͥppe orationẽ doce¬
bat: & iustificatis utiq discipłis loquebat᷑. Qͥd ÷ gͦ
peccata ur̃a. nisi peccata sine qͥb nec uos erits qui
iustificati & scĩficati estis : ubi gͦ illi qͥ ꝑ hanc orati¬
significasse etiã magna peccata. qm̃ ñ dix̃. dimittet
uob̾ ꝑ arua sed peccata ur̃a: ibi nos consid̾antes qͥli¬
b loquebat᷑. & audientes dictũ peccata ur̃a. nichil
aliud debemꝰ existimare quã parua qm̃ taliũ iã
ñ erant magna. Uerũ tam̃ nec ipsa magna aqͥbus
om̃ino mutatis in meliꝰ morib recedendũ . ẽ. dimit¬
tunt᷑ orantib nisi fiat qd ibi dr̃. sic̃ & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Si enĩ minima peccata sine qͥb ñ. ẽ.
etiã uita iustorũ alit̾ ñ remittunt᷑ : qͣnto magis mul¬
tis & magnis criminib in uoluti etiã si ea ꝑpętrare

Expanded text:
hominibus, et paterhominibus, et patersed ait Peccata vestra; quotidianam quippe orationem docebat, et justificatis utique discipulis loquebatur. Quid est ergo peccata vestra, nisi peccata sine quibus nec vos eritis, qui justificati et sanctificati estis? Ubi ergo illi, qui per hanc oratisignificasse etiam magna peccata, quoniam non dixit: "dimittet uobis parua", sed peccata uestra: ibi nos considerantes qualibus loquebatur et audientes dictum: peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. uerum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orationibus, nisi fiat quod ibi dicitur: sicut et nos dimittimus debetiam uita iustorum, aliter non remittuntur: quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiamsi ea perpetrare
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ : & de p̃teritis de p̾care ut tͥ dimittant᷑. Propt̃ hoc
gͦ elemosinȩ faciendȩ sunt: ut cũ de p̃teritis peccatis
de p̃cam̃ exaudiam̃: ñ ut in eis ꝑ seuerantes licentiã
male faciendi nos ꝑ elemosinas cõparare credamꝰ. Idõ
aut̃ dñs & dexetris elemosinas ab eis factas & sinistris
ñ factas se imputaturũ. eẽ p̃dix̃ : ut hinc ostendẽt¬
qͣntũ ualeant elemosrnȩ ad ppͥa delenda ñ ad ꝑpe¬
tua impime cõmittenda peccata. Tales aut̃ elemosinas
ñ dicendi sunt facere : qͥ uitã nolunt a consuetudine
scelerũ in meliꝰ cõmutare. qͥa & in hoc qͦd ait. qͣndo uni
ex minimis meis fecistis michi ñ fecistis: ostendit eos ñ
facere. etiã qͣndo se facere exxistimant. Si enĩ xxp̃ia no

Expanded text:
hoc ergo elemosynae faciendae sunt, ut, cum de praeteritis peccatis deprecamur, existimant, non ut in eis perseuerantes licentiam male faciendi nos per elemosynas comparare credamus. Ideo autem dominus et dextris elemosynas ab eis factas et sinistris non factas se imputaturum esse praedixit, ut hinc ostendeantum ualeant elemosynae ad priora delenda, non ad perpetua impune committenda peccata. tales autem elemosynas non dicendi sunt facere qui uitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare. Quia et in hoc quod ait: Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis. ostendit eos non facere etiam quando se facere existimant. Si enim Christiano e
Abbreviated transcription (Latin):
guit ac refellit. Niniuite qͥppe in hac uita
eger̃ pęnitentiã. & idõ fructuosã uelut in hoc agro
seminantes in qͦ ds̃ uoluit cũ lacrimis seminari. qͦd
pꝰ ea cũ gaudio meteret᷑. Et tam̃ qͥs negabit qͦd dñs p̃¬
dix̃ in eis fuisse cõpletũ : nisi parũ aduertat qͦemato
modũ peccatores ds̃ ñ solũ iratꝰ uerũ etiã miseratꝰ
euertat : łuertunt᷑ enĩ peccatores duob modis.
aut sic̃ sodomite ut ꝓpeccatis suis ipsi puni¬
ant̾ : aut sic̃ niniuitȩ. ut ipsa  peccata pȩni¬

Expanded text:
guit ac refellit. Nineuitae quippe in hac uita guit ac refellit. Nineuitae quippe in hac uita egerunt paenitentiam et ideo fructuosam, uelut in hoc agro seminantes, in quo Deus uoluit cum lacrimis seminari, quod postea cum laetitia meteretur; et tamen quis negabit, quod Dominus praedixit in eis fuisse conpletum, nisimodum peccatores Deus non solum iratus, verum etiam miseratus evertat? Evertuntur enim peccatores duobus modis, aut sicut Sodomitae , ut pro peccatis suis ipsi homines puniantur; aut sicut Ninivitae , ut ipsa hominum peccata poeni
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ possint orare ꝓ eis qͥ ñ se correxerint. nec tam̃ opinan¬
tur om̃imͦ id eloqͥa diuina tacuisse. Nã qͦ ꝑtinet inqͥuii
qdd scriptũ ÷ quã magna multitudo dulcedinis tuȩ dñe
quã abscondisti tim̃tib te. nisi ut intelligamꝰ ꝓpter¬

Expanded text:
qui possint orare pro eis, qui non se correxerint; nec tamen opinanqui possint orare pro eis, qui non se correxerint; nec tamen opinantur omni modo id eloquia diuina tacuisse. Nam quo pertinet, inquiunt, quod scriptum est: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti tim
Abbreviated transcription (Latin):
rint : sed hoc ñ addito p̃nuntiauit futurã euersionẽ
illiꝰ ciuitatis. Qͦam cõminationẽ ꝓpt̾ea ueracẽ putant:
qͥa hoc p̃dix̃ ds̃ qͦd uere digni erant pati. qͣm uis hoc ñ
.eẽt ipse facturus. Nã & si penitentib peꝑcit inqͥunt :
utiq illos penitentiã ñ ignorabat acturos : & tam̃ ab¬
solute & definite eoꝵ euersionẽ futurã. ẽe . p̃dix̃. Hoc gͦ
erat inqͥunt inueritate seueritatis : qͥa id erant digni.
sed inratione miserationis ñ erat. qͣm continuit in ira
sua. ut ab ea pęna supplicib parceret. quã fuerat con¬
tumacib cõminatꝰ. Si gͦ tunc peꝑcit auint qͣndo sc̃m suũ
ꝓpħam fuerat parcendo contristaturꝰ. qͣnto magis tunc
miserabiliꝰ supplicantib: parcet. qͣndo ut parcat om̃s
scĩ eiꝰ orabunt : sed hoc qͦd ipsi suis cordib suspicantur
idõ putant scripturas tacuisse diuinas ut multi secor¬
rigant. uel ꝓlixarũ uel et̃narũ timore penarũ: & siñ

Expanded text:
futuram euersionem illius ciuitatis. Quam comminationem propterea ueracem putant, quia hoc praedixit Deus quod uere digni erant pati, quamuis hoc non esset ipse facturus. Nam etsi paenitentibus pepercit, inquiunt, utique illos paenitentiam non ignorabat acturos, et tamen absolute ac definite eorum euersionem futuram esse praedixit. Hoc ergo erat, inquiunt, in ueritate seueritatis, quia id erant digni; sed in ratione miserationis non erat, quam non continuit in ira sua, ut ab ea poena supplicibus parceret, quam fuerat contumacibus comminatus. Sic ergo tunc pepercit, aiunt, quando sanctum suum prophetam fuerat parcendo contristaturus, quanto magis tunc miserabilius supplicantibus parcet, quando ut parcat omnes sancti eius orabunt! Sed hoc, quod ipsi suis cordibus suspicantur, ideo putant scripturas tacuisse diuinas, ut multi se corrigant uel prolixarum uel aeternarum timore poenarum, et sint
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑantib in eũ. Porro aut̃ si eã quã illi putant
dulcedinẽ suã dĩ abscondit tim̃tib eũ qͣ ñ ÷
impios dãnaturꝰ. ut hoc nescientes & dãnari
tim̃tes recte uiuant. ac sic possint. ẽẽ. qͥ oreq̃
ꝓ ñ recte uiuentib. qͦmͦ eã ꝑ ficit
sꝑantib in eũ. qͣndo qͥdẽ sic̃ somni¬
ant ꝑ hanc dulcedinẽ ñ dãnaturus¬

Expanded text:
sperantibus in eum. Porro autem si eam, quam illi putant, dulcedinem suam Deus abscondit timentibus eum, qua non est inpios damnaturus, ut hoc nescientes et damnari timentes recte uiuant ac sic possint esse qui orent pro non recte uiuentibus: quo modo eam perficit sperantibus in eum, quando quidem, sicut somniant
Abbreviated transcription (Latin):
immunditias flagitioꝵ qͣs nec ex pͥmere apłs uoluit.
in suo corpore ꝑ petrando. siue turpitudine luxuriȩ
diffluendo. siue aliqͥd aliud eoꝵ agendo. de qͥb: ait.
qm̃ qͥ talia agunt regnũ dĩ ñ possidebunt : Ac ꝑhoo
in finẽ : qͥa in xp̃o ꝑ seuerare. ẽ. in eus fide ꝑseuerare.
Quȩ fides ut eã definiuit idem apłs ꝑdilectionẽ ope¬

Expanded text:
inmunditias flagitiorum, quas nec exprimere apostolus uoluit, inmunditias flagitiorum, quas nec exprimere apostolus uoluit, in suo corpore perpetrando, siue turpitudine luxuriae diffluendo siue aliquid aliud eorum agendo, de quibus ait: Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; ac per hoc, in finem, quia in Christo perseuerare est in eius fide perseuerare; quae fides, ut eam definit idem apostolus, pe
Abbreviated transcription (Latin):
der̃ ex euntes de catholica ȩccłia & facti s̃ heresi ar¬
chȩ. meliores habeant causas qͣm hi qͥnũqͥã fuer̃ ca¬
tholici cũ in eoꝵ laqueos incidissent. Si illos here¬
si archas hoc facit libari a supplicio sẽpit̃no qͦd in
catholica ȩccłia baptizati sunt. & sacram̃tũ corpo¬
ris xp̃i in uero xpĩ corpore pͥmitꝰ acceper̃. cũ peior
sit utiq desertor fidei & ex desertore oppugnator.
eiꝰ effectꝰ. qͣm ille qͥ ñ deseruit qͦd nũquã tenuit: de¬
niq qͥa & his occurrit apłs eadẽ uerba ꝓferens. et
illi inꝑditis & dãnabilib morib debent. eẽ securi.
qͥusq infinẽ qͥdẽ uelut in cõmunionẽ eccłiȩ catholicȩ
ꝑseuerant. in tuentes qͦd dictũ ÷ qͥ ꝑ seuerauerit usq
infinẽ. hic saluus erit : & ꝑuitȩ iniqͥtatẽ ipsã uitȩ
iustitiã qͦd eis xĩc ÷ deser̃. siue fornicando. siue alias

Expanded text:
derunt exeuntes de catholica Ecclesia, et facti sunt haeresiarderunt exeuntes de catholica Ecclesia, et facti sunt haeresiarchae, meliores habeant causas, quam hi qui nunquam fuerunt catholici, cum in eorum laqueos incidissent; si illos haeresiarchas hoc facit liberari a supplicio sempiterno, quod in catholica Ecclesia baptizati sunt, et sacramentum corporis Christi in uero Christi corpore primitus acceperunt; cum peior sit utique desertor fidei et ex desertore obpugnator eius effectus quam ille, qui non deseruit quod numquam tenuit; deinde quia et his occurrit apostolus eadem uerba proferens et illi in perditis et damnabilibus moribus debent esse securi, qui usque in finem quidem uelut in communione ecclesiae catholicae perseuerant, intuentes quod dictum est: Qui perseuerauerit usque in finem, hic istus est, deserunt, siue fornicando siue alias
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso scilicet eiꝰ corpore constituti. De qͦ corpore
ait apłs. Unꝰ panis. unũ corpus multi sumꝰ. eͥ gͦ
.ẽ. in eiꝰ corporis unitate. id ÷ in xp̃ianoꝵ cõpage
menbroꝵ. cuiꝰ corporis sacram̃tũ fideles cõmum¬
cantes de altari sumere consuer̃: ipse uere dicen
ris separati posst̃ idem ꝑciꝑe sacram̃tũ. sed non
sibi utile. immo . uͦ. etiã noxiũ. qͦ uidicent᷑ graui
quã uel tardius lib̾ent᷑. Non s̃ qͥppe meo uinculo
pacis : qͦd illo ex pͥmit᷑ sacram̃to. Sed rursus etia
isti qͥ recte intelligunt ñ dicendũ. eẽ. manducase
corpus xẽi qͥ in corpore ñ. ẽ xẽi : ñ recte ꝓmittutꝰ¬
eis qͥ uel in heresim uel etiã ingentiliũ suꝑstta¬
onẽ eoc illiꝰ corporis unitate labunt᷑ lib̾ationem
qͣndoq ab ȩt̃ni igne supplicii pͥmũ : qͥa debetꝰs
aetende qͣm intolerabile atq: a sana doctrina nimis
deuũ. ut multi ac pene om̃s qͥ hereses impias condi¬

Expanded text:
in ipso scilicet eius corpore constituti; de quo corpore ait apostolus: Unus panis, unum corpus multi sumus. Qui ergo est in eius corporis unitate, id est in Christianorum conpage membrorum, cuius corporis sacramentum fideles communicantes de altari sumere consuerunt, ipse uere dicendris separati possunt idem percipere sacramentum, sed non sibi utile, immo uero etiam noxium, quo iudicentur grauius. quam uel tardius liberentur. Non sunt quippe in eo uinculo pacis, quod illo exprimitur sacramento. Sed rursus etiam isti, qui recte intellegunt, non dicendum esse manducare corpus Christi, qui in corpore non est eis qui vel in haeresim, vel etiam in gentilium superstitionem, ex illius corporis unitate labuntur, liberationem quandoque ab aeterni igne supplicii. Primum, quia debent attendere, quam sit intolerabile atque a sana doctrina nimis devium, ut multi ac pene omnes, qui haereses impias condi
Abbreviated transcription (Latin):
tanto cautiꝰ uitare debemꝰ. Sed ad hoc unde nunc agi¬
mus : nobis etiã ipsa ꝓficiunt. Si enĩ hȩc immundi dȩ¬
mones possunt. qͣnto potentiores s̃ scĩ angłi: qͣnto po¬
tentior his om̃ib ds̃ : qͥ tantoꝵ miraculoꝵ effectores
etiã ipsos angłos facit : Quã obrẽ si tot & tanta miri¬
lapidib magnetib in solo & in camera ꝓportione
magnitudinis positis simula chrũ ferreũ aeris uliꝰ
medioint̃ utrũq lapidẽ ignorantib qͥd sursũ eẽt ac
deorsũ qͣsi numinis potestate pendẽt : qͣle aliqͥd
etiã in illa lucerna ueneris de lapide asbesto ab ar¬
scriptura ueneficos & incantatores uocat in tantũ
dȩmones extollere potuer̃: ut congruere hominb
sibi nobilis poeta uidet᷑ de qͦdã femina qͥe tali arte
polleret dicens. hȩc se carminib ꝓmittit soluere
mentes qͣs uelit. ast aliis duras immittere curas.
sistere aqͣm fluuiis. & uertere syđa retro. noctur¬

Expanded text:
tanto cautius uitare debemus; sed ad hoc, unde nunc agitanto cautius uitare debemus; sed ad hoc, unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec inmundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti angeli, quanto potentior est his omnibus Deus, qui tantorum miraculorum effectores etiam ipsos angelos fecit! Quam ob rem si tot et tanta mirilapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab ars nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Noctur