comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scđm scripturas qͣs legunt xp̃m quȩrerȩ & uelle.S
multi eorũ quẽ quȩsier̃ & uoluer̃: uenis se ñ agno¬
uer̃: excecati in cordib p̃cedentib meritis suis. Qͦd
sane hic nominat testam̃tũ uel supͣ ubi ait testam̃¬
cũ meũ erit cũ eo. uel hic ubi eũ dix̃ angłm testam̃ti
nouũ ꝓculdubio testam̃tũ debemꝰ acciꝑe ubi sẽpi¬
terna. ñ uetus ubi tẽporalia sunt ꝓmissa: quȩ ꝓ
magno habentes plurimi infirmi. & dõ uero a taliũ
rerũ mercede seruientes . qͣndo uident eis impios
abundare turbant᷑. ꝓpt̃ qͦd idẽ ꝓpħa ut noui testa¬
m̃ti ȩt̃nã beatitudinẽ quȩ ñ dabitur nisi bonis. dis¬
tingueret aueteris t̾rena felicitate quȩ plerũq da¬
tur & malis : in grauastimnqͥt suꝑme uerba ur̃a dic̃
dñs. Et dixistis . In qͦ detraximus de te : Dixistis. ba¬
nus ÷ om̃is qͥ seruit dõ. & qͥd plus qͥa custodiuimꝰ ob¬
seruationes eiꝰ. & qͥa ambulauimꝰ supplicantes an¬

Expanded text:
s legunt, Christum quaerere et uelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cordibus suis praecedentibus meritis suis. Quod sane hic nominat testamentum, uel supra, ubi ait: Testamentum meum erat cum eo, uel hic, ubi eum dixit angelum testamenti, nouum procul dubio testamentum debemus accipere, ubi sempiterna, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur. Propter quod idem propheta, ut noui testamenti aeternam beatitudinem, quae non dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba uestra, dicit Dominus, et dixistis: In quo detraximus de te? Dixistis: Vanus est omnis, qui seruit Deo, et quid plus, quiacustodiuimusobseruationes eius, et quia ambulauimus supplicantes an
Abbreviated transcription (Latin):
te uirtutũ. de amore patriȩ. de fide amicitiȩ.
de bonis oꝑib atq om̃ib ad mores ꝓbos ꝑtinen¬
tib reb qͥã uis nescientes ad quẽ finẽ & qͥ nã mͦ
eẽnt ista om̃ia referenda : ꝓpħicis hoc ÷ diuinis
uocib qͣmuis ꝑ homines in illa ciuitate popło
cõm̃data s̃. ñ argum̃ tationũ concertationibus.
in culcata. ut ñ hominis in geniũ. s dĩ eloqͥũ
contẽnere formidaret qͥ illa cognosceret.
Has sacras litteras etiã unꝰ ptolomeorũ regũ
ȩgr̃pti nosse studuit & habere. Nã pꝰ alexandri
macedonis qͥ etiã magnꝰ cognominatꝰ ÷ mirificen¬
tissimã minimȩq diuturnã potentiã. qͥ uniuer¬
sã asiã immo pęne totũ orbẽ. partim ui. & armis.
partim t̾rore subegerat. qͣndo int̃ cȩt̃a orientis
etiã udeã in gressus obtinuit. eo mortuo comites
eiꝰ cũ regnũ illud amplissimũ ñ pacifice int̾ se

Expanded text:
te uirtutum, de amore patriae; de fide amicitiae, te uirtutum, de amore patriae; de fide amicitiae, de bonis operibus adque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamuis nescientes ad quem finem et quonam modo essent ista omnia referenda, propheticis, hoc est diuinis, uocibus, quamuis per homines, in illa ciuitate populo commendata sunt, non argumentationum concertationibus inculcata, ut non hominis ingenium, sed Dei eloquium contemnere formidaret, qui illa cognoscereHas sacras litteras etiam unus Ptolomaeorum regum Aegypti nosse studuit et habere. Nam post Alexandri Macedonis, qui etiam Magnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua uniuersam Asiam, ipartim terrore subegerat, quando inter caetera Orientis etiam Judaeam ingressus obtinuit; eo mortuo comites ejus, cum regnum illud amplissimum
Abbreviated transcription (Latin):
lit teras magistra isi didicer̃ : non enĩ paruus auc¬
tor. ẽ. in hr̃storia uarro qͥ hoc ꝓdidit. qͦd a litt̾arũ
etiã diuinarũ ueritate ñ dissonat. Cũ enĩ ab ipso
pͥmo homine qͥ ÷ appellatꝰ adã. non dũ sex annoꝵ
milia cõpleant᷑ : qͦmꝰ ñ isti ridendi potius quã re¬
fellendi s̃ qͥ de spatio tẽporũ tam diuersa & huis
ex plorate ueritati tam cont᷑ria ꝑsuade conant.
Cui eñĩ melius narranti p̃terita credimꝰ. quã qͥetiã
futura p̃dix̃. quȩ p̃sentia iã uidemꝰ : Nã & ipsa
historicorũ int̃ sedissonantia copiã nob p̃bet. ut
ei potius crede debeamꝰ. qͥ diuinȩ quã tenemꝰ non
repugnet hr̃storiȩ. Porro aut̃ ciues impiȩ ciuitatis
diffusi usq qͣq suꝑ t̾rã. cũ legunt doctissimos hões
quorũ nulliꝰ contemnenda uideat᷑ auctoritas: in¬
e se de reb gestis abętatis nr̃ȩ memoria remotis¬

Expanded text:
litteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auclitteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam, nondum sex annorum milia conpleantur, quo modo non isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, quam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam et ipsa historicorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues inpiae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotis
Abbreviated transcription (Latin):
dalũ. Obscurent᷑ oculi eoꝵ ne uideant: & dorsũ
eoꝵ sẽꝑ incurua. Pinde cũ scripturis nr̃is ñ credt̃:
cõplent᷑ in eis suȩ. qͦs cȩci legunt: nisi forte qͥs
dixerit illas ꝓpħias xp̃ianos finxisse de xp̃oqͥȩ
srbille nomine ꝓferunt᷑. uel alioꝵ si quȩ st̃ qͦe
ñ ꝑtineant ad popłm udȩoꝵ. Nobis qͥdẽ illa¬

Expanded text:
deant; et dorsum illorum semper incurua. Proinde cum scripturis nostris non credunt, conplentur in eis suae, quas caeci legunt. Nisi forte quis dixerit illas prophetias Christianos finxisse de Christo, quae Sibyllae nomine proferuntur uel aliorum, si quae sunt, quae non pertinent ad populum Iudaeorum. Nobis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s & refugiĩ meũ in die maloꝵ. ad te g̾s ueni¬
ent. ab ext̾remo terrȩ. & dicent. Uere m̃dacia
coluer̃ patres nr̃i simulachra: & ñ ⁊ in illis uti¬
litas. Quia uͦ ñ erant agnituri iudȩi. aqͥb eũ occi¬
di oportebat: sic idem ꝓpħa significat. Graue
tonouo. cuiꝰ mediator. ẽ. xp̃c. Ipse qͥppe hieremias
ait. Ecce dies ueniunt dicit dñs. & consũ mabo su¬
ꝑ domũ iacob testam̃tũ nouũ. & cȩt̾a quȩ ibi le¬

Expanded text:
meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. Quia uero non erant eum agnituri Iudaei, a quibus eum et occidi oportebat, sic idem propheta significat: Graue nto nouo, cuius est mediator Christus. Ipse quippe Hieremias ait: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo super domumlacob testamentum nouum, et cetera quae ibi le
Abbreviated transcription (Latin):
ta me dicit dñs in die resurrectionis meȩ in fu¬
turũ : qͥ a uidiciũ meũ ut congregẽ gs̃ & colligã
regna. Et iterũ. Horribilis inqͥt dñs suꝑ eos: &
ex t̃minabit om̃s dõs t̾̃rȩ. & ad orabunt eũ uir
de loco suo. om̃s in sulȩ gentiũ. Et paulopꝰ. Tunc
inqͥt transuertã in popłos linguã. & ꝓgenies
eiꝰ in uocent om̃s nom̃ dñi. & seruiant eĩ sub iugo
uno. afinib fluminũ ȩthiopiȩ. afferent hostias
tuis qͣs impie egistim me: qͥa tunc auferã abste
pͣuitates in uriȩ tuȩ. & iã ñ adicies ut mag¬
nificeris suꝑ montẽ sc̃m meũ. Et sub relinquã
inte popłm mansuetũ & humilẽ : & uerebunt᷑ a no¬
mine dñi qͥ reliqͥ fuerint isrł. Hȩ sunt reliqͥȩ de qͥb

Expanded text:
dicit Dominus, in die resurrectionis meae in futurum: quia iudicium meum, ut congregem gentes et colligam regna. Et iterum: Horribilis, inquit, Dominus super eos, et exterminabit omnes deos terrae, et adorabit eum uir de loco suo, omnes insulae gentium. Et paulo post: Tunc, inquit, transuertam in populos linguam et progenies eius, ut inuocent omnes nomen Domini et seruiant ei sub iugo uno; a finibus fluminum Aethiopiae adferent hostias tuis, quas impie egisti in me: quia tunc auferam abs te pravitates injuriae tuae; et jam non adjicies ut magnificeris super montem sanctum meum: et subrelinquam in te populum mansuetum et humilem; et verebuntur a nomine Domini, qui reliqui fuerint Israel . Hae sunt reliquiae, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
isrł dilecto suo. Post hec int̾ris uisus. ẽ: & cũ homi¬
nib conuersatꝰ ÷. Hoc testimoniũ qͥdã ñ hieremiȩ
sed scribe eius at tribuunt qͥ uocabat᷑ baruch
sed hieremiȩ celebratius habet᷑. Rursus idem
ꝓpħa de ipso. Ecce inqͥt dies ueniunt dicit dñs
& suscitabo dđd germ̃ iustũ. & regnabit rex &
sapiens erit & faciet udiciũ & iustitiã in t̾ra. In¬

Expanded text:
hominibus conuersatus est. Hoc testimonium quidam non Hieremiae, sed scribae eius adtribuunt, qui uocabatur Baruch; sed Hieremiae celebratius habetur. Rursus idem propheta de ipso: Ecce. inquit, dies ueniunt, ait Dominus, et suscitabo Dauid germen iustum, et regnabit rex et sapiens erit et faciet
Abbreviated transcription (Latin):
cõmouebo cęlũ & t̃rã. & mare & aridã. & moue¬
bo om̃s gs. & ueniet desid̾atꝰ cunctis gentib. hȩc
ꝓpħia partim cõpleta iã cernit᷑. partim sꝑat᷑ in
fine cõplencda. Mouit enĩ cęlũ angłoꝵ & sidum
testimonio qͣndo in carnatꝰ. ẽ.xp̃c. Mouit t̾rã in gen¬
ti miraculo. de ipso uirginis partu. Mouit
mare && aridam: cũ in insulis & in toto orbe xp̃c
annuntiat᷑. Ita moueri om̃s g̃s uidimꝰ ad fidẽ
lam uͦ qͦd sequit᷑ & ueniet desid̾atꝰ cunctis gentib
de nouissimo eiꝰ ex pectat᷑ aduentu. Ut enĩ. eẽt.
desidatꝰ ex pectantib : prius oportuit: eẽ
dilectũ credentib. Lacharias de xp̃o & eccłia :
exulta in qͥt ualde filia sron: iubila filia ierłm.
Ecce rex tuus uenit tͥ. uistus & saluator. Ipse paup
& ascendens suꝑ asinũ & suꝑpullũ filiũ asinȩ
łt potestas eius a mari usq ad mare : & a fluminib

Expanded text:
ebo caelum et terram et mare et aridam, et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus cunctis gentibus, de nouissimo eius exspectatur aduentu. Ut enim esset desideratus exspectantibus, prius oportuit eum dilectum esse credentibus. Zacharias de Christo et ecclesia: Exuit, inquit, ualde, filia Sion, iubila, filia Hierusalem; ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluator; ipse pauper et adscendens super asinum et super pullum filium asinae; et potestas eius a mari usque ad mare et a flum
Abbreviated transcription (Latin):
rib. Quorũ daniel etiã tẽpus qͦ uenturꝰ fuerat xp̃c
atq passurꝰ. numero definiuit annoꝵ: qͦd longũ. ẽ.
disputando monstrare . &. ab aliis factitatũ. ẽ. ante
nos. De potestate uͦ eiꝰ & eccłia : sic locutꝰ ÷ Uidebã
inqͥt inuisu noctis. & ecce cũ nubib cęli. ut filius
hominis ueniens erat. & usq ad uetustũ dierũ ꝑ¬
uenit. & in conspectu eiꝰ p̃latꝰ.ẽ. Et ipsidatꝰ ÷ pͥn

Expanded text:
ribus. Quorum Daniel etiam tempus quo venturus fuerat Christus atque passurus, numero definivit annorum: quod longum est computando monstrare, et ab aliis factitatum est ante nos. De potestate vero ejus et gloria sic locutus est: Videbam, inquit, in visu noctis, et ecce cum nubibus coeli ut filius hominis veniens erat, et usque ad vetustum dierum pervenit; et in conspectu ejus praelatus est; et ipsi dat
Abbreviated transcription (Latin):
ibi .r̃ littera ingreco posita. ẽ. qͥa ñ potuer̃
latina uerba inueniri quȩ ab eadẽ lit terbe
inciꝑent. & sententiȩ conuenirent. Hi auti
uersuũ cõnectentes horũ triũ quȩ scriptȩ s̃
ñ legamꝰ. sed ꝓeis .r. lit terã tanquã ineisdẽ
nouem. & ipsa nouẽ si terducant᷑. ut exlato in
altũ figura con surgat : ad xxuii. ꝑueniunt. bor¬

Expanded text:
ubi Υ littera in Graeco posita est, quia non potuerunt ubi Υ littera in Graeco posita est, quia non potuerunt Latina uerba inueniri, quae ab eadem littera inciperent et sententiae conuenirent. Hi autem uersuum conectentes horum trium quae scriptae sunt non legamus, sed pro eis Υ litteram, tamquam in eisdem nouem; et ipsa nouem si ter ducantur, ut ex lato in altum figura consurgat, ad uiginti
Abbreviated transcription (Latin):
soluerent᷑. Cũ enĩ ꝓpħȩ ñ qͥã fere defuissent pꝰpło
isrł. ex qͦ ibi reges. eẽ. cȩper̃. in usũ tantũ mͦ eorũ
fuere. ñ gentiũ. Qͣndo aut̃ scriptura manifestius
ꝓpħica condebat᷑ quȩ gentib qͣndoq ꝓdeẽt: tunc
oportebat inciꝑet qͣndo condebat᷑ hȩc ciuitas qͣͥe

Expanded text:
soluerensoluerenreges esse coeperunt, in usum tantummodo eorum fuere, non gentium; quando autem scriptura manifestius prophetica condebatur, quae gentibus quandoque prodesset, tunc oportebat inciperet, quando condebatur haec ciuitas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
oseȩ nominauit: ioathan. & achath. et et echiã
Hi s̃ qͦs eodẽ tẽpr̃ simul ꝓpħasse ex eoꝵ litteris
inuenit᷑. His ad iungit᷑ ionas eodẽ oria rege reg¬
nante & iohel: cũ iã regnaret ioathan. qͥ successit
in eorũ libris potuimꝰ in uenire : qm̃ de suis dieb
tacent. Tendunt᷑ aut̃ hidies a rege latinousq ad
dia successoris eiꝰ numȩ pompilii. Ez echias qͥppe rex
uidȩ eousq regnauit. ac ꝑ hoc ꝑ ea tẽpora istiuelut
fontes ꝓpħiȩ parit̃ eruper̃: qͣndo regnũ defecit
assyriũ cȩpitq romanũ ut scilicet qͥẽ ad modũ reg¬
ni assrrioꝵ pͥmo tẽpr̃ extitit abrahã. cui ꝓmissio¬
nes aꝑtissimȩ fierent in eiꝰ semine benedictionis
om̃iũ gentiũ: ita occidentalis babilonis exordio
qͣ fuerat xp̃c imꝑante uenturꝰ. in qͦ implerentur
illa ꝓmissa oracula ꝓpħarũ. ñ solũ loqͥentiũ. ue¬
rũ etiã scribentiũ. in tante rei futurȩ testimoniũ.

Expanded text:
echian. Hi sunt, quos eodem tempore simul prophetasse ex eorum litteris inuenitur. His adiungitur Ionas eodem Ozia rege regnante et Ioel, cum iam regnaret Ioatham, qui successitin eorum libris potuimus inuenire, quoniam de suis diebus tacent. Tenduntur autem hi dies a rege Latinorum Procdia successoris eius Numae Pompilii Ezechias quippe rex Iuda eo usque regnauit; ac per hoc per ea tempora isti uelut fontes prophetiae pariter eruperunt, quando regnum defecit Assyrium coepitque Romanum; ut scilicet, quem ad modum regni Assyriorum primo tempore exstitit Abraham, cui promissiones apertissimae fierent in eius semine benedictionis omnium gentium, ita occidentalis Babylonis exordio, qua fuerat Christus imperante uenturus, in quo inplerentur illa promissa, oracula prophetarum non solum loquentium, uerum etiam scribentium in tantae rei futurae testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
Ires ꝓpħȩ de minorib abdias. naum. ab acuch.
nec tẽpora sua dicunt ipsi: nec in chronicis eusebu
tẽpora. qͣndo micheã ꝓpħas sȩ ex eiꝰ litteris constat.
Quod errore negligent̾ describentiũ labores alie¬
nos ex istimo contigisse. Quos . uͦ. alios cõmemoratos
nob̵. Abdias qͣntũ ad scripturas eiꝰ attinet: om̃iũ
breuissimꝰ ꝓpħarũ ad uersꝰ idumeã loqͥt᷑ gentẽ
scilicet esau ex duob geminis filiis isaac nepotib
abrahȩ. maioris illiꝰ reꝓbati. Porro si idumeã mͦ
locutionis qͦ intelligitur a parte totũ accipiamꝰ
positã. eẽ. ꝓgentib : possumꝰ de xp̃o agnoscere. qͦs
ait int̾ cȩtera. In monte aut̃ sronerit salus. & erit
scm̃. Et paulo pꝰ in fine ipsiꝰ ꝓpħiȩ. Et ascendent in¬
qͥt resaluati ex monte sron ut defendant montẽ
esau: & erit dño regnũ. Apparet qͥppe id. ẽẽ. cõple¬
tũ: cũ resaluati ex monte syon id ÷ ex iudea cre¬

Expanded text:
etae de minoribus, Abdias, Naum, Ambacum, nec tempora sua dicunt ipsi, nec in chronicis Eusebii tempora, quando Michaeam prophetasse ex eius litteris constat; quod errore neglegenter describentium labores alienos existimo contigisse; duos uero alios commemoratos nobis. Abdias, quantum ad scripturam eius adtinet, omnium breuissimus prophetarum, aduersus Idumaeam loquitur, gentem scilicet Esau, ex duobus geminis filiis Isaac, nepotibus Abrahae, maioris illius reprobati. Porro si Idumaeam modo locutionis, quo intellegitur a parte totum, accipiamus positam esse pro gentibus: possumus de Christo agnoscere, quod ait inter cetera: In monte autem Sion erit salus et erit sanctum; et paulo post in fine ipsius prophetiae: Et adscendent, inquit, resaluati ex monte Sion, ut defendant montem E sau, et erit Domino regnum. Apparet quippe id esse conpletum, cum resaluati ex monte Sion, id e
Abbreviated transcription (Latin):
qm multi filii desertȩ. magis quã eiꝰ habet uirũ.
Dilata locũ tab̃naculi tui: & aularũ tuarũ fige.
noli parcere. Rolonga funiculos tuos: & palos
tuos conforta. Ad huc indexterã & sinistrã par¬
tẽ extende : & sem̃ tuũ hereditabit gs. & ciuita¬
tes desertas in habitabis: Ne cimeas qm̃ confusa es:
neq reuertaris qͥa exꝓbrata es. qm̃ confusionem
ȩt̃na obliuisceris. & obꝓbrii uiduitatis tuȩ ñ eris

Expanded text:
m multi filii desertae magis, quam ejus quae habet virum. Dilata locum tabernaculi tui, et aulaearum tuarum: fige, noli parcere, prolonga funiculos tuos, et palos tuos conforta; adhuc in dexteram et sinistram partem extende. Et semen tuum haereditabit gentes; et civitates desertas inhabitabis. Ne timeas, quoniam confusa es; neque reverearis, quia exprobrata es: quoniam confusionem aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae non e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħiȩ tẽpora subiungo supͣ dictis duob. lsaias gͦ
int̃ illa qͥe arguit iniqͣ. & iusta p̃cepit. & peccatori
popło mala futura p̃dix̃. etiã de xp̃o & eccłia hoc ÷
de rege & ea quã condidit ciuitate. multo plura
qͥã cȩteri ꝓpħauit. ita ut a qͥb dã euangłista quã
ꝓpħa potiꝰ diceret᷑. sed ꝓpt̾ rationẽ oꝑis t̃minan¬
di. unũ de multis hoc loco ponã. Ex ꝑsona qͥppe dĩ
patris loquens ecce inqͥt intelliget puer m̃s. & ex alta¬
bit᷑. & głi ficabit᷑ ualde. quẽ ad modũ stupescent suꝑ
te multi. ita gła pͥuabit᷑ ab hominib species tua. & gła¬
nr̃a portat: & ꝓ nob̾ dolet. & nos existimauimꝰ illũ
.eẽ. indolore. & in plaga. & in afflictione. Ipse
eiꝰ nos sanati sumꝰ. Om̃s ut oues errauimꝰ. homouia
landũ ductꝰ. ẽ: & ut agnꝰ ante eũ qͥ se tonder&
sine uoce : sic ñ aꝑuit os suũ. In humilitate uidi

Expanded text:
prophetiae tempora subiungo supradictis duobus. Esaias ergo prophetiae tempora subiungo supradictis duobus. Esaias ergo inter illa, quae arguit iniqua et iusta praecepit et peccatori populo mala futura praedixit, etiam de Christo et ecclesia, hoc est de rege et ea quam condidit ciuitate, multo plura quam ceteri prophetauit, ita ut a quibusdam euangelista quam propheta potius diceretur. Sed propter rationem operis terminandi unum dPatris loquens: Ecce, inquit, intelliget puer meus, et exaltabitur, et glorificabitur valde. Quemadmodum stupescent super te multi, ita gloria privabitur ab hominibus species tua et gnostra portat et pro nobis dolet; et nos existimauimus illum esse in dolore et in plaga et in adflictione. Ipse eius nos sanati sumus. Omnes ut oues errauimus, homo a uia honore, deficiens prae omnibus hominibus. Homo in plaga sine uoce, sic non aperuit os suum. In humi
Abbreviated transcription (Latin):
Prenuntiauit iste ꝓpħa etiã t̃tia die xp̃i resurrecti¬
onẽ futurã. sic̃ eã ꝓpħica altitudine p̃nuntiari opor¬
tebat: ubi ait. Sanabit nos pꝰ biduũ: indie t̾cia resur¬
gemꝰ. Scd̾̃m hoc enĩ nob̾ dic̃ apłs. Si resurrexistis cũ
xp̃o: quȩ sursũ sunt qͣerite. amos qͦq de reb talib sic
ꝓpħat. Prepara inqͥt te in uoces dm̃ tuũ isrł. qͥa ecce
ego firmans conitruũ. & creans spm̃. & annuntians
in hominib xp̃m suũ. Et alio loco. In illadie inqͥt re¬
suscitabo tabnaculũ dđ qͦd cecidit. & reȩdificabo qͥe
cȩcider̃ eiꝰ. & destructa eiꝰ resuscitabo. & reȩdificabo
ea sic̃ dies scłi. ita ut ex qͥrant me residui hominũ. &
om̃s g̃s: in qͥb inuocatũ. ẽ. nom̃ meũ suꝑ eos dic̃ dñs fa¬
ea dicunt᷑ minores. qͥa sermones eoꝵ s̃ breues. in eoꝵ
cõparatione qͥ maiores idõ uocant᷑. qͥa ꝓlixa uolu¬
mina condider̃. ex qͥb ẽ. hic isaias quẽ ꝓpt̃ eadẽ

Expanded text:
untiauit iste propheta etiam tertio die Christi resurrectionem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus. Secundum hoc enim nobis dicit apostolus: Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans spiritum et adnuntians in hominibus Christum suum; et alio loco: In illa die, inquit, resuscitabo tabernaculum Dauid, quod cecidit, et reaedificabo, quae ceci. derunt eius, et destructa eius resuscitabo et reaedificabo ea sicut dies saeculi; ita ut exquirant me residui hominum et omnes gentes, in quibus inuocatum est nomen meum super eos, dicit Dominus faea dicuntur minores, quia sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores ideo uocantur, quia prolixa uolumina condiderunt; ex quibus est hic Esaias, quem propter eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ductꝰ .ẽ. ad mortẽ : & dabo malignos ꝓ sepultura
eiꝰ. & diuites ꝓ morte eiꝰ. qm̃ iniqͥtatẽ ñ fecit. nec
dolus inore eiꝰ : & dñs uult purgare eũ de pla¬
ga. Si decditis ꝓ peccato animã ur̃am. uidebitas
sem̃ longeũ. & dñs uult̃ auferre adolore animã eiꝰ.
ostende eilucẽ. & formare intellectũ. iustificare
uistũ. bene seruientẽ plurib & peccata eoꝵ ipse por¬
tabit: ꝓpt̃rea ipse hereditabit plures: & fortiũ di¬
uidet spolia. Ropt̃ qͦd tradita .ẽ. ad mortẽ anima
eiꝰ : & int̾ iniqͦs estimatꝰ. ẽ. Et ipse peccata multoꝵ

Expanded text:
alignos pro sepultura eius et diuites pro morte eius. Quoniam iniquitatem non fecit nec dolum in ore suo; et Dominus uult purgare eum de plaga. Si dederitis pro peccato animam uestram, uidebitis semen longaeuum; et Dominus uult auferre a dolore animam eius, ostendere illi lucem et formare intellectum, iustificare iustum bene seruientem pluribus; et peccata eorum ipse portabit. Propterea ipse hereditabit plures et fortium diuidet spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius, et inter iniquos aestimat
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ cõmemorauimꝰ. & huic putaco ad duntur
eo tẽpr̃ fuisse scribit eusebiꝰ. qͦ captiuus dĩ po¬
płs mbabrlonia tenebat᷑. Hi s̃ aut̃. salonathe¬
niensis. cilon lacedemoniꝰ. periandrus chorin¬
thius cleobolus lrdius. brias prieneus. Om̃s
hi.uii. appellati sapientes. pꝰ poetas thedło
cdlaruer̃. qͥa genere uitȩ quodã laudabili p̃stabant
hominib cȩt̃is. & morũ ñ nulla p̃cepta sententiarũ
breuitate cõplexi s̃. Nichil aut̃ monim̃torũ qͦd ad¬
litteras atanet posteris reliquer̃. insi qͦa salon
qͣsdã leges attheniensib dedisse ꝑhibet᷑. Ihales
& phrficus fuit : & suoꝵ dogmatũ libros reliquit.
Eocaptiuitatis iudaicȩ tẽpore. & anaximander
& anaximenes. & xenophanes. phrsici claruer̃.
Tunc & phr̃tagoras: ex qͦ cȩper̃ appellari phrlo¬
tẽplũ regredi fecit: a qͥb tantũ pͥma cȩpta fun¬
daminã &e altare constructũ .ẽ. Incursantib aut̃

Expanded text:
supra commemorauimus, et huic Pittaco adduntur, supra commemorauimus, et huic Pittaco adduntur, eo tempore fuisse scribit Eusebius, quo captiuus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem: Solon Atheniensis, Chilon Lacedaemonius, Periandrus Corinthius, Cleobulus Lindius, Bias Prienaeus. Omnes hi, septem appellati sapientes, post poetas theologos claruerunt, quia genere uitae quodam laudabili praestabant hominibus ceteris et morum nonnulla praecepta sententiarum breuitate conplexi sunt. Nihil autem monumentorusi quod Solon quasdam leges Atheniensibus dedisse perhibetur; Thales uero physicus fuit et suorum dogmatum libros reliquit. Eo captiuitatis Iudaicae tempore et Anaximander et Anaximenes et Xenophanes physici claruerunt. Tunc et Pythagoras, ex quo coeperunt appellari philotemplum regredi fecit. A quibus tantum prima coepta fundamina et altare constructum est. Incursantibus autem
Abbreviated transcription (Latin):
sum̃dũ. ẽ: & hic ex nr̃a ꝓmissione ponendũ. Et erit
inqͥt in loco qͦ dictũ . ẽ eis ñ popłs m̃s uos: uocabunt᷑
& ipsi filii dĩ uiui. Hoc testimoniũ ꝓpħicũ de uoca
in ipsũ: & ponent sibi principatũ unũ. & ascendent
a t̾ra. Hoc si adhuc uelimꝰ ex ponere. eloqͥi ꝓpħici
obtundet᷑ sapor. Recolat᷑ tam̃ lapis ille angularis
& duo parietes: unꝰ ex iudȩis alt̾ exgentib. Ille no¬
mine filioꝵ uida. iste nomine filiorũ isrł: eidẽ uni
pͥncipatui suo iid ipsũ innitentes & ascendentes
agnoscant᷑ a t̾ra. Istos aut̃ carnalit̃ israhelitas qui
eoꝵ. Nã utiq isti in suũ locũ moriendo transibunt.
id enĩ ꝓpħa testat᷑ dicens. qm̃ dieb multis sedebt̃
filii isrł sine rege sine pͥncipe. sine sacrificio. sine
altari. sine sacerdotio. sine manifestationib. Qͥs ñ
uideat nunc sic. eẽ. iudȩos: S qͥd ad iungat audiamꝰ.
Et pꝰea inqͥt reuertent᷑ filii isrł. & requirent dñm

Expanded text:
 et hic ex nostra promissione ponendum. Et erit, inquit, in loco quo dictum est eis: Non populus meus uos, uocabuntur et ipsi filii Dei uiui. Hoc testimonium propheticum de uin id ipsum, et ponent sibi principatum unum et adscenlodent a terra. Hoc si adhuc uelimus exponere, eloquii prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angularis et duo parietes, unus ex Iudaeis, alter ex gentibus; ille nomine filiorum Iuda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in id ipsum innitentes et adscendentes agnoscantur i5 a terra. Istos autem carnaliter Israelitas, qui eorum nam utique isti in suum locum moriendo transibunt, idem propheta testatur dicens: Quoniam diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine 20 sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Quis non uideat nunc sic esse Iudaeos? Sed quid adiungat, audiamus. Et postea, inquit, reuertentur filii Israel et inquirent Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
remias ꝓpħa p̃dixerat : reddita ÷ iudȩis soluta
captiuitate lib̾tas. regnante romanorũ .uiiͦ. regi
tar quinio. Quo ex pulso: etiã ipsi aregũ suor ũ
dñatione libi. ẽẽ. cȩper̃. Usq ad hoc tẽpus ꝓpħas
habuit popłs isrł. Quicũ multi fuerint: paucoꝵ
&. apud uidȩos & apud nos canonica scripta
retinent᷑. De qͥb me aliqͣ locuturũ. eẽ. ꝓmisi in
hoc libro. cũ claudem suꝑiorẽ. Quod iã uideo
tere: in anteriora paululũ recurramꝰ. In capite
than. & achath & ez echiȩ regũ uida. amos qͦq¬
in dieb regis ortiȩ ꝓpħasse se scribit. Ad dit etiã
ieroboam regẽ isrł. qͥ ꝑ eosdẽ dies fuit. Nec non
isaias filius amos. siue supͣdicti ꝓpħȩ. siue quod
magis ꝑhibet᷑ alterius qͥ ñ ꝓpħa eodẽ nomine
uocabat᷑. eosdẽ reges . iiͦiͦ. qͦs posuit oseȩ. incapite
libri sui posuit: qͥorũ dieb se ꝓpħasse p̃loqͥtur.
Alicheas etiã eadẽ suȩ ꝓpħie cõmemorat tẽpora:

Expanded text:
remias propheta praedixerat, reddita est Iudaeis soluta captiuitate libertas, regnante Romanorum septimo rege Tarquinio. Quo expulso etiam ipsi a regum suorum dominatione liberi esse coeperunt. Usque ad hoc tempus prophetas habuit populus Israel; qui cum multi fuerint, paucorum et aput Iudaeos et aput nos canonica scripta retinentur. De quibus me aliqua positurum esse promisi in hoc libro, cum clauderem superiorem, quod iam uideo tere, in anteriora paululum recurramus. In capite tham et Achaz et Ezechiae regum Iuda. Amos quoque diebus regis Oziae prophetasse se scribit; addit etiam Hieroboam regem Israel, qui per eosdem dies fuit. Nec non Esaias, filius Amos, siue supradicti prophetae siue, quod magis perhibetur, alterius qui non propheta eodem nomine uocabatur, eosdem reges quattuor, quos posuit Osee, in capite libri sui ponit, quorum diebus se prophetasse praeloquitur. Michaeas etiam eadem suae prophetiae commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
cus uel gens habebat hoc nom̃ hoc regnante apͥd
argiuos & apud sicronios erato apud assyrios
ficiet pͥnceps ex iuda & dux defemorib eiꝰ do¬
nec ueniat cui reposita s̃ hȩc & ipse erit expecꝰ¬
tio gentiũ. regnante argo suis cȩpit uti frugib
grecia & hab̃e segetes in agri cultura : delatis
aliunde seminib. Argꝰ qͦq pꝰ obitũ ds̃ hab̃i cȩpit:
templo & sacrificuis honoratꝰ. Qui honor eo reg¬
nante ante illũ delatꝰ ÷ homini pͥuato et fulmi¬
nato cuidã nomine grro: eoqͦd pͥmꝰ ad aratrũ
boues uinxerit : Regnantib: assyriorũ .xii. ma
priꝰ donec morerent᷑ qͥb iosephnotꝰ fuit. Deinde
qͥa inuidebat᷑ increm̃tis eiꝰ. erantq suspecta qͦ
usq inde lib̃aret᷑ ꝑsecutionib : int̃ qͦs tam̃ di¬
uinitꝰ fȩcundata multiplicatione crescebat :¬
& laborib p̃mebat᷑ in tolerabił seruitutis. In
assrria uͦ. & grecia. ꝑ idẽ tempꝰ regna eadem

Expanded text:
cus uel gens habebat hoc nomen. Hoc regnante aput cus uel gens habebat hoc nomen. Hoc regnante aput Argiuos et aput Sicyonios Erato, aput Assyrios ficiet princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse exspectatio gentium. Regnante Argo suis coepit uti frugibus Graecia et habere segetes in agricultura, delatis aliunde seminibus. Argus quoque post obitum deus haberi coepit, templo et sacrificiis honoratus. Qui honor eo regnante ante illum delatus est homini priuato et fulminato cuidam Homogyro, eo quod primus ad aratrum boues iunxerprius, donec morerentur quibus Ioseph notus fuit; deinde quia inuidebatur incrementis eius erantque suspecta, quo usque inde liberaretur, persecutionibus inter quas tamen diuinitus fecundata multiplicatione crescebat et laboribus premebatur intolerabilis seruitutis. In Assyria uero et Graecia per idem tempus regna eadem
Abbreviated transcription (Latin):
cedentes aliqͦs hystoricos in hac opinione secuti
roneo rege regnante. ogr̃gi diluuiũ fuisse cõme¬
morant. S qͦlibet tẽpr̃ fuerit. iã tam̃ minerua tan¬
quã dea colebat᷑. regnante attheniensib cicro

Expanded text:
aecedentes aliquos historicos in hac opinione seeuti aecedentes aliquos historicos in hac opinione seeuti roneo rege regnante Ogygi diluuium fuisse commemorant. Sed quolibet tempore fuerit, iam tamen Minerua tamquam dea colebat
Abbreviated transcription (Latin):
Minerua uͦ longe his antiqͥor. Nã tẽporib: ogrgi
ad lacũ qͥtritonis dr̃ uirginali apparuisse fer¬
t᷑ ȩtate : unde & tritonia nuncupata .ẽ. multoꝵ
sane oꝑm inuentrix. & tanto ꝓcliuiꝰ dea credi¬
ta. qͣnto minꝰ origo eiꝰ in notuit. Quod enĩ de capi¬
te ioius nata canit᷑ : poetis & fabuł ñ historiȩ
reb gestis ÷ applicandũ : quã qͥã ogrgus ipse
qͣndo fuerit : cuiꝰ tẽporib etiã diluiũ magnũ
factũ ÷ ñ illud maximũ in qͦ nulli homines eua¬
ser̃. nisi qͥ in arca. eẽ. potuer̃. qͦd gentiũ nec greca
nec latina nouit historia: s tam̃ maiꝰ quã pꝰ ea
tẽpr̃ ducalionis fuit. int̃ scriptores historiȩ
ñ conuenit. Nã uarro inde ex orsꝰ est librũ cuiꝰ
ad res romanas ꝓponit antiquiꝰ quã ogr̃gi
diluuiũ. hoc ÷ ogrgi factũ tẽporib Nr̃i aut̃ qͥ chro¬
nica scripser̃. priꝰ eusebius. pꝰ hieronimꝰ qͥ utiq p̃¬

Expanded text:
Minerua uero longe his antiquior; nam temporibus Ogygi Minerua uero longe his antiquior; nam temporibus Ogygi ad lacum, qui Tritonis dicitur, uirginali apparuisse fertur aetate, unde et Tritonia nuncupata est; multorum sane operum inuentrix et tanto procliuius dea credita, quanto minus origo eius innotuit. Quod enim de capite Iouis nata canitur, poetis et fabulis, non historiae rebusque gestis est adplicandum. Quamquam Ogygus ipse quando fuerit, cuius temporibus etiam diluuium magnum factum est, non illud maximum, in quo nulli homines euaserunt, nisi qui in arca esse potuerunt, quod gentium nec Graeca nec Latina nouit historia, sed tamen maius quam postea tempore Deucalionis fuit, inter scriptores historiae non conuenit. Nam Varro inde exorsus est librum, cuiuad res Romanas, proponit antiquius quam Ogygi diluuium, hoc est Ogygi factum temporibus. Nostri autem qui chronica scripserunt, prius Eusebius, post Hieronymus, qui utique pr
Abbreviated transcription (Latin):
ũx melantomicȩ. & forbas filiꝰ eoꝵ qͥ pꝰ patrẽ rex
arguoꝵ sextꝰ fuit. & septimi regis triope filiꝰ iasus
& rexnonꝰ stenelas. siue steneleus. siue stenelus.
Uariȩ qͥppe indiuersis auctorib inuenit᷑. His tẽ¬
porib etiã mercuriꝰ fuisse ꝑhibet᷑ nepos athlan¬
tis. ex maia filia: qͥd uulgatiores ȩtiã littere ꝑ¬
sonant. Multarũ aut̃ artiũ peritꝰ claruit : quas
& hominib tradidit. Quomerito eũ pꝰ mortẽ dm̃
eẽ. uoluer̃: siue etiã credider̃. Posterior fuisse her¬
cules dr̃. ad ea tam̃ tẽpora ꝑtinens argniorũ: qͥã¬
uis non nulli eũ mercurio p̃ferant tẽpore. & os falli
existimo. Sed qͦlibet tẽpore nati sint: constat int̾
hrstoricos graues qͥhȩc antiqͣ litteris mandaue¬
runt. ambos homines fuisse. Et qͦo mortalib ad
istã uitã cõmodius ducendã. benefitia multa
contulerint: honores ab eis meruisse diuinos.

Expanded text:
ux Melantomice et Phorbas filius eorum, qui post patrem rex ux Melantomice et Phorbas filius eorum, qui post patrem rex Argiuorum sextus fuit, et septimi regis Triopae filius Iasus et rex nonus Sthenelas siue Stheneleus siue Sthenelus, uarie quippe in diuersis auctoribus inuenitur. His temporibus etiam Mercurius fuisse perhibetur, nepos Atlantis ex Maia filia, quod uulgatiores etiam litterae personant. Multarum autem artium peritus claruit, quas et hominibus tradidit; quo merito eum post mortem deum esse uoluerunt siue etiam crediderunt. Posterior fuisse Hercules dicitur, ad ea tamen tempora pertinens Argiuorum; quamuis nonnulli eum Mercurio praeferant tempore; quos falli existimo. Sed quolibet tempore nati sint, constat inter historicos graues, qui haec antiqua litteris mandauerunt, ambos homines fuisse, et quod mortalibus ad istam uitam commodius ducendam beneficia multa contulerint, honores ab eis meruisse diuinos.
Abbreviated transcription (Latin):
arguus. natꝰ ÷ morses: ꝑquẽ popłs dĩ deserui¬
tute egrptia lib̾atꝰ ÷ inqͣ eũ ad desidandũ si crea¬
toris auxiliũ sic exerceri opotebat. Regnantib me¬
moratis regib fuisse aqͥb dã credit᷑ ꝓmetheus.
Quẽ ꝓpt̃eã fer̃ de luto formasse homines qͥa op¬
timꝰ sapientiȩ docdor fuisse ꝑhibet᷑: nec tam̃ osten¬
dit̃ qͥ eiꝰ tẽporib fuerint sapientes. Pr̃ eiꝰ athlans
magnꝰ fuisse astrologꝰ dr̃. Unde occasionẽ fabula
inuenit. ut eũ cȩlũ portare confingeret : qͣã uis
opinionẽ uulgiuenis se uideatur. Multa qͦq alia
ex illis ingrecia tẽporib confingi fabulos cȩper̃.
s usq ad cicropẽ regẽ at theniensiũ. Quo regnan¬
te: eadẽ ciuitas tale nom̃ accepit. & qͦ regnante
ds̃ ꝑmorsen edux̃ ex egr̾pto popłm suũ. relatis
indõrũ numerũ aliqͥ mortui. cȩca & uana consu¬
etudine ac suꝑstione grecoꝵ. Inqͥb eriasi regis con¬

Expanded text:
to Moyses, per quem populus Dei de sertute Aegyptia liberatus est, in qua eum ad desiderandum sui Creatoris auxilium sic exerceri oportebat. Regnantibus memoratis regibus fuisse a quibusdam creditur Prometheus, quem propterea ferunt de luto formasse homines, quia optimus sapientiae doctor fuisse perhibetur; nec tamen ostenditur, qui eius temporibus fuerint sapientes. Frater eius Atlans magnus fuisse astrologus dicitur; unde occasionem fabula inuenit, ut eum caelum portare confingeret; quamuis opinionem uulgi uenisse uideatur. Multa quoque alia ex illis in Graecia temporibus confingi fabulosa coeperunt; sed usque ad Cecropem regem Atheniensium, quo regnante eadem ciuitas etiam tale nomen accepit, et quo regnante Deus per Moysen eduxit ex Aegypto populum suum, relati sunt in deorum numerum aliquot mortui caeca et uana consuetudine ac superstitione Graecorum. In quibus Criasi regis coni
Abbreviated transcription (Latin):
ensib cranao successore cicropis. ut aut̃ nr̃i eu¬
sebius & hieronimꝰ ad huc eodẽ cicrope ꝑmanente
diluuiũ fuit qͦd appellatũ. ẽ. deucalionis. eo qͦd
ipse regnabat in earũ t̃rarũ partib: ubi maximȩ
factũ .ẽ. Hoc aut̃ diluuiũ neqͣqͥã ad egrptũ atq
pto popłmdĩ. nouissimo tẽpr̃ cicropis at thenien¬
siũ regis. cũ apud assyrios regnaret ascatades.
apud sicronios marathus apud argiuos criopo¬
as. E ducto aut̃ popło in monte sina. diuinitꝰ ac¬
ceptã tradidit legẽ. qd uetꝰ dr̃ testam̃tũ. quia

Expanded text:
ensibus Cranao, successore Cecropis, ut autem nostri Euensibus Cranao, successore Cecropis, ut autem nostri Eusebius et Hieronymus, adhuc eodem Cecrope permanente, diluuium fuit, quod appellatum est Deucalionis, eo quod ipse regnabat in earum terrarum partibus, ubi maxime factum est. Hoc autem diluuium nequaquam ad Aegyptum adque pto populum Dei, novissimo tempore Cecropis Atheniensium regis, cum apud Assyrios regnaret Ascatades, apud Sicyonios Marathus, apud Argivos Triopas. Educto autem populo in monte Sina divinitus acceptam tradidit legem: quod vetus dicitur Testamentum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
paridẽ de pulchritudinis excellentia certasse
narrant᷑ & ad placandos ludis dõs qͥ delectant᷑
seuueris seu falsis istis criminib: suis int̃ theatricos
plausus cantant᷑ atq saltant᷑. Haec uarroñ credit
ne dõrũ naturȩ seu morib credat in congrua.
łt tam̃ ñ fabulosã s historicã rationẽ de atthena¬
rũ uocabulo reddens. tantã neptuni & mineruȩ
litẽ suis lit teris inserit. decuiꝰ nomine potiꝰ illa
ciuitas uocaret᷑. ut cũ ꝓdigioꝵ ostentatione con¬
tendent. int̃ eos udicare nec apollo consultus
audet. sed dõrũ iug̃iũ finiendũ sic̃ memoratarũ
triũ dearũ ad paridẽ iupit̃: ita & iste ad hões
mit teret. ubi uinceret minerua suffragus. & in
pęna suarũ suffragatriciũ uinceret᷑. quȩ in ad¬
uersariis suis uiris obtinere atthenas potuit :¬
& amicas suas feminas attheneas hab̃e potuit.
His tẽporib ut uarro scribit regnante at theni¬

Expanded text:
Paridem de pulchritudinis excellentia certasse Paridem de pulchritudinis excellentia certasse narrantur et ad placandos ludis deos, qui delectantur seu ueris seu falsis istis criminibus suis, inter theatricos plausus cantantur adque saltantur. Haec Varro non credit, ne deorum naturae seu moribus credat incongrua; et tamen non fabulosam, sed historicam rationem de Athenarum uocabulo reddens tantam Neptuni et Mineruae litem suis litteris inserit, de cuius nomine potius illa ciuitas uocaretur, ut, cum prodigiorum ostentatione contenderent, inter eos iudicare nec Apollo consultus auderet, sed deorum iurgium finiendum, sicut memoratarum trium dearum ad Paridem Iuppiter, ita et iste ad homines mitteret, ubi uinceret Minerua suffragiis et in poena suarum suffragatricium uinceretur, quae in aduersariis suis uiris obtinere Athenas potuit, et amicas suas feminas Athenaeas habere non potuit. His temporibus, ut Varro scribit, regnante Atheni
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ ad hibe figm̃tis. ne de maiestatis eoꝵ digni¬
tate indignũ aliqͥd sentiat. Et idõ nec ario pago nubi
pagite appellati s̃ curiales urb eiꝰdẽ. uut inde ac¬
cepisse nom̃ qͦd mars qͥ grece ares dr̃ cũ homicidii
reus fieret udicantib xii. dis in eo pago sex sen¬
tentiis absolutꝰ ÷ qͥa ubi paris numeri sententiȩ fu¬
issent p̃poni absolutio dãnationi solebat. Sed contͣ
istam quȩ multo ampliꝰ ÷ celebrata. opinionẽ aliã
qͣndã de obscurarũ notitia litterarũ. causã nomi¬
nis huiꝰ conat̾ astruere. ne ariopagon atthenien¬
ses de nomine martis & pagi qͣsi martis pagũ no¬
minasse credant᷑. in in iuriã uidelicet numinũ
a qͥb litigia uel iudicia existimant aliena. ñ minꝰ
hoc qͦd de marte dr̃ falsũ. eẽ. asseuerans: qͥã illuo
qd trib deab: iunone scilicet mineraia & uenere.
quȩ ꝓmalo aureo ad ipiscendo. apud iudicẽ

Expanded text:
fidem adhibere figmentis, ne de maiestatis eorum dignifidem adhibere figmentis, ne de maiestatis eorum dignitate indignum aliquid sentiat. Et ideo nec Areon pagon, ubipagitae appellati sunt curiales urbis eiusdem, uult inde accepisse nomen, quod Mars, qui Graece Ἄρης dicitur, cum homicidii crimine reus fieret, iudicantibus duodecim dis in eo pago sex sententiis absolutus est quia ubi paris numeri sententiae fuissent, praeponi absolutio damnationi solebat; sed contra istam, quae multo amplius est celebrata, opinionem aliam quandam de obscurarum notitia litterarum causam nominis huius conatur adstruere, ne Areon pagon Athenienses de nomine Martis et pagi quasi Martis pagum nominasse credantur, in iniuriam uidelicet numinum, a quibus litigia uel iudicia existimat aliena; non minus hoc, quod de Marte dicitur, falsum esse adseuerans, quam illud quod de tribus deabus, Iunone scilicet et Minerua et Venere, quae pro malo aureo adipiscendo aput iudicem
Abbreviated transcription (Latin):
niensib affectas. eẽ. mulieres. ut nulla ulteriꝰ
ferrent suffragia ut nullus nascentiũ mat̾nũ
nom̃ acciꝑet. ut ne qͥs eas at thenas uocaret. lta
illa ciuitas mat̃ aut nutrix libaliũ doctrinarũ.
& tot tantoꝵq philosophorũ qͣ nichil habuit gre¬
cia clarius atq nobilius ludificantib dȩmonib
de lite dõrũ suoꝵ maris & feminȩ. & de uictoria
ꝑ feminas feminȩ atthenas nom̃ accepit. & a uicꝰ¬
to lesa ipsã uictricis uictoriã punire cõpulsa. ẽ.
plus aqͣs neptuni quã mineruȩ arma formidans.
Nã inmulierib quȩ sic punitȩ s̃. & minerua quȩ
uicerat uicta. ẽ. nec affuit suffragatricib: suis ut
suffragiorũ deincepsꝑdita potestate. & alienatis
filiis a nominib: matrũ. at thenas saltẽ uocari
liceret. & eius deȩ mereri uocabulũ. quã uiridĩ
iuctricẽ fecerant. ferendo suffragiũ. Quȩ & qͣnta
men marcus uarro ñ uult fabulosis aduersus dõs

Expanded text:
niensibus adfectas esse mulieres, ut nulla ulterius niensibus adfectas esse mulieres, ut nulla ulterius ferrent suffragia, ut nullus nascentium maternum nomen acciperet, ut ne quis eas Athenaeas uocaret. Ita illa ciuitas, mater aut nutrix liberalium doctrinarum et tot tantorumque philosophorum, qua nihil habuit Graecia clarius adque nobilius, ludificantibus daemonibus de lite deorum suorum, maris et feminae, et de uictoria per feminas feminae Athenas nomen accepit, et a uicto laesa ipsam uictricis uictoriam punire conpulsa est, plus aquas Neptuni quam Mineruae arma formidans. Nam in mulieribus, quae sic punitae sunt, et Minerua quae uicerat uicta est; nec adfuit suffragatricibus suis, ut suffragiorum deinceps perdita potestate et alienatis filiis a nominibus matrum Atbenaeas saltem uocari liceret et eius deae mereri uocabulum, quam uiri dei uictricem fecerant ferendo suffragium. Quae et quanta men Marcus Varro non uult fabulosis aduersus deos
Abbreviated transcription (Latin):
causã uarro indicat. Cũ apparuis set illic repente
oliuȩ arbor. & alio loco aquȩ rupissent: regem
ꝓdigia ista mouer̃. Et misit ad apollinẽ delficũ
sciscitandũ qͥd intelligendũ. eẽt. qͥdue faciendũ.
llle respondit . qͦd olea mineruã significaret : un¬
da neptunũ: & qͦd eẽt inciuiũ potestate. ex cuiꝰ
potius nomine duoꝵ deoꝵ. quoꝵ illa signa. eẽnt
ciuitas uocaretur. Isto cicrops oraculo accepto:
ciues om̃s utriꝰq sexus. mos enĩ tunc in eisdẽ locis
erat. ut etiã feminȩ publicis consultationib int̃¬
.eẽnt. ad ferendũ suffragiũ conuocauit. Consul¬
ta gͥ multitudine : mares ꝓneptuno feminȩ ꝓ
minerua tulere sententias. Et qͥa una plus inuen¬
ta .ẽ. feminarũ : minerua uicit. Tunc neptinꝰ ira¬
tus marinis fluctib ex ȩstuantib t̾ras at theni
difficile dȩmonib ñ .ẽ. Cuiꝰ ut iracundia placa¬
ret᷑ triplici supplicio dic̃ idem auctor ab atthe¬

Expanded text:
causam Varro indicat. Cum apparuisset illic repeute oliuae arbor et alio loco aqua erupisset, regem prodigia ista mouerunt, et misit ad Apollinem Delphicum sciscitatum quid intellegendum esset quidue faciendum. Ille respondit, quod olea Mineruam significaret, unda Neptunum, et quod esset in ciuium potestate, ex cuius potius nomine duorum deorum, quorum illa signa essent, ciuitas uocaretur. Isto Cecrops oraculo accepto ciues omnes utriusque sexus mos enim tunc in eisdem locis erat,\' ut etiam feminae publicis consultationibus interessent ad ferendum suffragium conuocauit. Consulta igitur multitudine mares pro Neptuno, feminae pro Minerua tulere sententias, et quia una plus inuenta est feminarum, Minerua uicit. Tunc Neptunus iratus marinis fluctibus exaestuantibus terras Atheniedifficile daemonibus non est. Cuius ut iracundia placaretur, triplici supplicio dicit idem auctor ab Athe
Abbreviated transcription (Latin):
os en annoꝵ .c.xx. Quorũ minor iacob ꝑtinens
ad ciuitatẽ dĩ de qͦ scribimꝰ maiore utiq reꝓbato.
habebat.xii. filios. quoꝵ illũ qͥ uocabat᷑ ioseph
mercatorib in egrptũ transeuntib fr̃s ad huc
isaac auoeoꝵ uiuente uendid̾ant. Steait aut̃
ante pharaonẽ ioseph. qͣndo ex humilitate qͥã
regis diuinȩ int̃p̃tatꝰ p̃nuntiauit. eẽ .uii. ubtatis
annos futuros quorũ abundantiã p̃pollentem.
consequentes alii .uii. steriles fuerant consũpturi.
& obhoc eũ rex p̃fecerat ȩgr̃pto. de carcere lib̾a¬
tũ. qͦ eũ coniecerat in tegritas castitatis. quã forait̃
seruans male amanti dñȩ. & male credulo dño
m̃titurȩ : ueste etiã derelicta de manib attra¬
hentis aufugiens ñ consensit ad stuprũ. Scđo
aut̃ anno.uii. annorũ steriliũ iacobin egr̃ptũ
cũ suis om̃ib uenit ad filiũ. agens annos .c. & xxx.
sic̃ in t̾roganti regi ipse respondit. cũ iosephage

Expanded text:
 et uiginti; quorum minor Iacob pertinens ad ciuitatem Dei, de qua scribimus, maiore utique reprobato, habebat duodecim filios, quorum illam, qui uocabatur Ioseph, mercatoribus in Aegyptum transeuntibus fratres adhuc Isaac auo eorum uiuente uendiderant. Stetit autem ante Pharaonem Ioseph, quando ex humilitate, quam regis diuine interpretatus praenuntiauit septem ubertatis annos futuros, quorum abundantiam praepollentem consequentes alii septem steriles fuerant consumturi, et ob hoc eum rex praefecerat Aegypto de carcere liberatum, quo eum coniecerat integritas castitatis, quam fortiter seruans male amanti dominae et male credulo domino mentiturae ueste etiam derelicta de manibus adtrahentis aufugiens non consensit ad stuprum. Secundo autem anno septem annorum no sterilium Iacob in Aegyptum cum suis omnibus uenit ad filium, agens annos centum et triginta, sicut interroganti regi ipse respondit, cum Ioseph age
Abbreviated transcription (Latin):
qͦusq xuii. liber tendit᷑ sola uidet᷑ in meostilo cucur¬
risse dĩ ciuitas cũ in hoc scło ñ sola cucurrerit. sed am¬
bȩ utiq ingenere humano sic̃ abinitio simul suo ꝓcur¬
su tẽpora uariauerint. Uerũ hoc idõ feci ut pͥus ex
qͦ aꝑtiores dĩ ꝓmissiones. eẽ. cȩper̃. usq ad eiꝰ ex uir
gine natiuitatẽ in qͦ fuerant quȩ pͥmo ꝓmitteban¬
tur implenda. sine int̾̃pellatione a contrario alte¬
rius ciuitatis ista quȩ dĩ . ẽ. ꝓcurrens distinctiꝰ appa¬
reret: quã uis usq ad reuelationẽ testam̃ti noui. ñ
in lumine sed inumbra cucurrerit. Nunc gͦ qͦd in ter¬
miserã udeo. ẽẽ. faciendũ ut ex abrahȩ tẽporib qͦ¬
mͦ etiã illa cucurrerit qͣntũ satis uidet᷑ at tingã:
ut ambe int̾ se possint considatione legentiũ cõ¬
qͣdã cõmunione de uincta utilitates & cupiditates
suas qͥbq sectantib dũ id qͦd appetit᷑ aut nemi¬

Expanded text:
us liber tenditur, sola uidetur in meo stilo cucurrisse Dei ciuitas; cum in hoc saeculo non sola cucurrerit, sed ambae utique in genere humano, sicut ab initio, simul suo procursu tempora uariauerint. Verum hoc ideo feci, ut prius, ex quo apertiores Dei promissiones esse coepgine nativitatem, in quo fuerant quae primo promittebantur implenda, sine interpellatione a contrario alterius civitatis, ista quae Dei est procurrens, distinctius appareret; quamvis usque ad revelationem Testamenti novi, non in lumine, sed in umbra cucurrerit. Nunc ergo, quod intermiseram, video esse faciendum, ut ex Abrahae temporibus quomodo etiam illa cucurrerit, quantum satis videtur, attingam, ut ambae inter se possint consideratione legentium co naturae quadam communione deuincta utilitates et cupiditates suas quibusque sectantibus, dum id quod adpetitur aut nemi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m etiã ipse ꝓpħasset ꝑfiguras obseruationũ
carnaliũ in tabnaculo & sacerdotio. & sacrificiis.
alusq misticis plurimis mandatis. Morsi succes¬
sit iesus naue & int̾ra ꝓmissionis introductum
popłm collocauit. ex auctoritate diuina de bel¬
latis gentib a qͥb eadẽ loca tenebant᷑. Qui cum
popłm rexisset pꝰ mortẽ morsi .xx. et uii. annos:
etiã ipse defunctꝰ ÷ regnante apud assirios octa¬
II.ͦI decimo aminta: apud sicronios . xuͦiͦ. corace :
apud argiuos Xx. danao : apud atthenienses .iiii.

Expanded text:
m etiam ipse prophetasset per figuras observationum carnalium in tabernaculo, et sacerdotio, et sacrificiis, aliisque mysticis plurimisque mandatis. Moysi successit Jesus Nave: et in terram promissionis introductum populum collocavit, ex auctoritate divina debellatis gentibus, a quibus eadem loca tenebantur. Qui cum populum rexisset post mortem Moysi viginti et septem annos, etiam ipse defunctus est: regnante apud Assyrios octavo decimo Amynta, apud Sicyonios sexto decimo Corace, apud Argivos decimo Danao, apud Athenienses quarto