comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut restringant carnis suixum. & temperent dilti¬
dinem uoluptatũ. St̃ calide: ut p̃ualeant conta
infidelitatis frigus. Sunt pure: ut a pristinis cm¬
rib mundatos. in pura constituant conuersation
he gͦ ꝓ amissis caris sepus fiunt: ut nos ad mone¬
ant quatenꝰ amissa bona oꝑa reparem᷑: & ad deisct¬
tam ã nob̃ ꝓpter preuaricationẽ paradisi parriã
ꝑmandatorũ di custodiam redeamꝰ. Semꝑ eñilue¬
tus int̾ duas lecicias consistit: id ÷ int̾ mundi p¬
cedentẽ. & celestis regni ad ꝓpinquantẽ. Et beatil
cui temporalis tristicia. ȩc̾nã paituriet leticiam.
Seati quiesuriunt & sitiunt iusticiã: xxoni.¬
i qm̃ ipsi saturabunt᷑. Non nob̃ sufficit uelle iustia¬
am. nisi iusticiȩ patiam᷑ fam̃ẽ: ut sub hoc exem¬
plo numquam nos satis iustos. s semꝑ sitire iustos¬
ius̃. oꝑa intelligamꝰ. Amatores gͦ ueri & in concusi bi¬
ni. illocibo saturabuntur: de quo ipse dñs dicit

Expanded text:
ut restringant carnis fluxum, et temperent dulceut restringant carnis fluxum, et temperent dulcedinem voluptatum; sunt calidae, ut praevaleant contra infidelitatis frigus. Sunt purae, ut a pristinis erroribus mundatos, in pura constituant conversatione. Hae ergo pro amissis charis saepius fiunt, ut nos admoneant quatenus amissa bona opera reparemus, et ad desertam a nobis propter praevaricationem paradisi patriam per mandatorum Dei custodiam redeamus. Semper enim luctus inter duas laetitias consistit, id est, inter mundi praecedentem, et coelestis regni appropinquantem, et beatus cui temporalis tristitia aeternam parturiet laetitiam. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Non nobis sufficit velle justitiam, nisi justitiae patiamur famem, ut sub hoc exemplo nunquam nos satis justos, sed semper sitire justitiae opera intelligamus. Amatores ergo veri et inconcussi boni illo cibo saturabuntur, de quo ipse Dominus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
luctus hic non mortuoꝵ ponit᷑ cõmuni lege natu¬
re: s propeccatis & uitũs mortuors. Sic fleuit &
samuel saulẽ: quia penituerat dñm. qͦd unxisset
eum regẽ suꝑ isrł. Sic & paulus apłs flere & luge¬
re se dicit eos: qui post fornicationẽ & immundi¬
tiam. non egerunt penitentiam. Luctus. ẽ. tristicia
de amissione carorum. Conuersi autẽ addnm̃: ea
quȩ in hoc mundo cara amplecte bant᷑ amittunt.
Non enĩ gaudent his reb. qͥb ante gaudebant:
& donet fiat in illis a mor ȩt̾noꝵ. ñ nulla mesti¬
oraunꝰ poralem amittentes. et̾na leticia ꝓfruant᷑. Horand
aut̃. quod quatuor modis sit planctus scõꝵ. cia
pͥora peccata deplorant: cum in infernũ cadentes
plangunt: cũ in peccatis uiuentes. cũ ꝓdesidetio
regni celestis ad modũ tristes fiunt. Et quatunba
cies lacrimarũ: natura continet. Sunt qͥdc̃ lacri¬
me natura humide: ut abluant sordes pecca touĩ
& restituant ꝑditũ baptismũ. Sunt salse & amar

Expanded text:
 ponitur communi lege naturae, sed peccatis et vitiis mortuorum. Sic flevit et Samuel Saulem, quia poenituerat Dominum, quod unxisset eum regem super Israel . Sic et Paulus apostolus flere et lugere se dicit eos qui post fornicationem et immunditiam non egerunt poenitentiam. Luctus est tristitia de amissione charorum, conversi autem ad Dominum ea quae in hoc mundo chara amplectebantur amittunt. Non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant, et donec fiat illis amor aeternorum nonnulla moestitemporalem amittentes, aeterna laetitia fruantur. Notandum autem quod quatuor modis fit planctus sanctorum, cum priora peccata deplorant, cum in infernum cadentes plangunt, cum in peccatis viventes, cum pro desiderio regni coelestis admodum tristes fiunt, et quatuor species lacrymarum natura continet. Sunt quidem lacrymae humidae, ut abluant sordes peccatorum, et restituant perditum baptismum; sunt salsae et amarae,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta tanꝗͣ anima. Gra dũ tam̃. cc̃. aliquẽ pha-¬
riseoꝵ iusticiȩ. quȩ ad legem ueterẽ ꝑtinet hinc intel¬
ligitur: qͦd multi homineł eos etiam a quib diligun¬
tur oderunt: sĩc luxuriosi filii parentes cohercito¬
res lircurie suȩ. Ascendit gͦ aliquẽ gradũ. qͥ ꝓori¬
mũ diligit: qͣmuis ad huc oderit immicũ. Eius
aut̃ imꝑio qͥuenit legem implere ñ soluere. ꝑficiet
beniuolentiã & benignitatẽ. cũ cã usq admimici di-¬
lectionẽ ꝑdiccerit. Nã ille gradus qͣmuis ñ nullus
sit: tam paruulus. ẽ. tam̃. ut cũ publicanis etiam
possit. eẽ. cõmunis. Nec qͦd in lege dictũ. ẽ. oderis
iunicũ tuũ: uooc iubentis iusto accipienda. ẽ. sed
ꝑmicentis infirmo.

Expanded text:
fecta tanquam anima. 70. Gradum tamen esse aliquem in Pharisaeorum justitia, quae ad Legem veterem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur oderunt; sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae: ascendit ergo aliquem gradum qui proximum diligit, quamvis adhuc oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem pesit, tam parvulus est tamen, ut cum publicanis etiam possit esse communis. Nec quod in lege dictum est: Oderis inimicum tuum, vox jubentis accipienda est, sed permittentis infirmo.
Abbreviated transcription (Latin):
benc faciunt. amicis fenerant᷑. ñ mͦ ꝑfectã ñ habere
caritatẽ. uerũ peccatorib equiꝑari testet᷑. ille pesto¬
ris dominici recubitor. eplam de dci & ꝓximi dilee

Expanded text:
benefaciunt amicis, ferantur non modo perfectam non habere benefaciunt amicis, ferantur non modo perfectam non habere charitatem, verum peccatoribus aequiparari testetur ille pectoris
Abbreviated transcription (Latin):
cedem habebitis: Nonne & publicani hoc facur:
Et si salutaueritis fr̃s uros tantũ: qͥd ampliꝰ facifi:¬
quaorꝰ Nonne & echnici hoc faciunt: Publicanos quidẽ
iudei exactores romanos uocabant: qr de it publi¬
ca curam habebant. Dicunt᷑ aut̃ publicani: qͥa
publica uectigalia exigunt: uł qͥa ꝑ publica nego¬
tia lucra scłi sectantur. Ethnici eñi grece: latine
gentiles dicunt᷑. Nã & echnos grece: gens dr̃. Atq
ideo gentiles noncupati st̃: qi tales sunt ut fucrurs
geniti. sub peccato scilicet idolis seruicntes. Talis cm̃
in hac euangłii sententia: sensus. ẽ. Si ctiã peccatorᷤ¬
publicani & echnici erga dilectores suos natura du-¬
ce norunt. eẽ. beneficũ qͥntũ uos inqͥt qͥb ut gradꝰ
ꝓ fessionis eximior ita cura necesse. ẽ. sit iuuitutis ube¬
rior: latioris sinudilectionis amplecti debetis etiam
ñ amantes: Inde quesitu dignũ uidet᷑. qͦmͦ cũ dñs
eos qͥ diligentes se solũ diligunt. bencfacientibꝰ sibi

Expanded text:
licani hoc faciunt? Et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid amplius facitis, nonne et ethnici hoc faciunt? Publicanos quidem Judaei, exactores Romanos vocabant, qui de republica curam habebant. Dicuntur hic publicani, qui publica vectigalia exigunt, qui vel publica negotia saeculi lucra sectantur. Ethnici enim Graece, Latine gentes dicuntur. Nam ἔθνος Graece gens dicitur. Atque ideo gentiles nuncupati sunt, qui tales sunt ut fuerunt geniti, sub peccato scilicet idolis servientes. Talis enim in hac Evangelii sententia sensus est: Si etiam publicani et ethnici erga dilectores suos natura duce norunt esse benefici, quantum vos, inquit, quibus ut gradus professionis eximior, ita cura necesse est sit virtutis uberior, latioris sinu dilectionis amplecti debetis etiam non amantes. Unde quaesitu dignum videtur quomodo cum Dominus eos qui diligentes se solum diligunt, benefacientibus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
& ob hoc merito ab ȩcerni regis nuptiis pulsantd̃
ianirã repellunt᷑. quia illũ quẽ absentẽ amarii
glexetunt. p̃sentẽ cernere ñ merent᷑. Nam illua
qͦd apls dicit. si hominib placerẽ xp̃i seruus ũ
placeo qui ñ intelligunt contrariũ putant. cum ili
se dixerit non placere hominib. qi ido ñ redi face¬
bat ut placeret hominib⁊ s ut do. ad cuiꝰ amoren
conda hominũ uolebat conu̾tere. eo ipso qͦ placebas
hominib. Sic̃ ergo ñ absurde loqueret᷑ qͥ diceret in
conuenient̾ diceret. in hac oꝑa qͣ hominib placu
ñ hominib s dõ placeo. qi ñ hoc appeto. s ad ilre¬
fero. ut me imtent᷑ qͦs saluos fieri uolo. lans em̃
humana ñ appeti ã recte faciente.s subseqͥ debto
recte facientẽ: ut illi ꝓficiant qͥ etiã imitari posti
qͦd laudant: ñ ut hic puret aliqͥd sibi eos ꝓdesi¬

Expanded text:
 ob hoc merito ab aeterni Regis nuptiis pulsantes  ob hoc merito ab aeterni Regis nuptiis pulsantes januam repelluntur, quia illum quem absentem amare neglexerunt, praesentem cernere non merentur. Nam illud quod Apostolus dicit: Si hominibus placerem, Christi servus non omnibus placeo , qui non intelligunt, contrarium putant; cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat, ut placeret hominibus, sed ut Deo, ad cujus amorem corda hominum volebat convertere, eo ipso quo placebat hominibus. Sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: In convenienter diceret: In hac opera qua hominibus placeo, non hominibus, sed Deo placeo. Quia non hoc appeto, sed ad id refero, ut me imitentur quos salvos fieri volo, laus enim humana non appeti a recte faciente, sed sequi debet recte facientem, ut illi proficiant, qui etiam imitari possunt quod laudant, n
Abbreviated transcription (Latin):
Adtendite ne iusticiã ur̃am faciatis corã hõib.
ut uideamini ab eis. In pͥorib gͦ de miscdia exhi¬
benda ut bonus & puis magister p̃cepta dedit:
nunc uͦ de cordis munditia hoc. ẽ. ocłi illiꝰ qͦ uidet᷑
ds ipsa ueritas. auditores suos instruit: quiaita
tendite inquit ne iusticiã ur̃ãm faciatis corã
hominib: ut uidea mini ab tis qͥd. ẽ. cauete
nũ urm constituatis. ut uos uideant homineᷤ
lllisq placeatis. laudẽq ab eis acciꝑe queratis:
& ob hoc uere mercedis fructu pͥuemmi unde
& subditur. Alioquin: mercedẽ ñ habebitis
apud patrẽ urm̃ qui in cęlis. ẽ. Qui eñi manẽ
fauorẽ uulgi sequit᷑. aut laudes abhominib qͦ
re bona oꝑa fecisse uidet᷑: s ap̃d dm̃ sine merce¬
aliqͥd fetisse inuent᷑. Unde & in alio loco fatuȩ
uinines lam pades ornasse. s oleũ in eis ñ habere at¬
scribunt᷑: quia nitorem głȩ qũȩ forinsetus quesiet̃
intra cordis consciertiã non continere monstrant᷑.¬

Expanded text:
Attendite an justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. In superioribus ergo de misericordia exhibenda, ut bonus et pius magister praecepta dedit. Nunc vero de cordis munditia, hoc est oculi illius quo videtur Deus, ipsa Veritas auditores suos instruit. Quia itatendite, inquit, ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Id est, cavete num vestrum constituatis, ut vos videant homines, illisque placeatis, laudemque ab eis accipere quaeratis, et ob haec verae mercedis fructu privemini. Unde et subditur: Alioqui mercedem non habebitis apud Patrem vestrum, qui in coelis est. Qui enim inanem favorem vulgi sequitur, aut laudes ab hominibus qre bona opera fecisse videtur; sed apud Dominum sine mercealiquid fecisse invenitur. Unde et in alio locoades ornasse, sed oleum in eis non habere describuntur . Quia nitorem gloriae, quem forinsecus quaesierunt, intra cordis conscientiam non continere monstrantur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Dedit eis potestatẽ. filios cd̃i fieri. Et apl̃s pause
Quãdiu inqͥt heres paruulus. ẽ. nichil differt ãset¬
uo. Et spm̃ adoptionis nos accepisse cõmemorat in
qͦ clamamꝰ abba pat̃. Magnũ gͦ donũ ꝑgr̃ãm ci acr¬
pimꝰ: qͦd sin am̃ dõ dicere. pat᷑ nr̃. Qͥdeñ iam ñ dt
filiis petentib  cũ hoc ipsũ ante dederit. ut fili
essent: Postremo qͣnta cura animũ tangit: ut qͥ
dicit pat̾ nr̃. tanto patre ñ sit indignꝰ: Ds̃ autẽ in
sordidos mores numquã cadit. Et gr̃as miscałie ip¬
sius: qͥ hoc ã nob exigit. ut sit pat̾ nr̃. qͦd nullo
sũptu s sola bona uoluntate cõꝑari potest. Aal¬

Expanded text:
dicens: Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; et apostolus Paulus: Quandiu, inquit, haeres parvulus est, nihil differt a servo . Et Spiritum adoptionis nos accepisse commemorat, in quo clamamus: Abba Pater . Magnum ergo donum per gratiam Dei accepimus, quod sinamur Dfiliis petentibus, cum hoc ipsum ante dederit ut filii essent? Postremo quanta cura animum tangit, ut qui dicit, « Pater noster, » tanto patre non sit indignus? Deus autem in sordidos mores nunquam cadit, et gratias misericordiae ipsius, qui hoc a nobis exigit ut sit pater noster quod nullo sumptu, sed sola bona voluntate comparari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
tiã suã. tũ ante nichil cẽmus: alterũ qͦd adopta¬
uit: ut cũ eo tanꝙͣ filii uita ęt̾na ꝑ nr̃a parcicipatio¬
ne fruerem. Itaq ñ ait facite ista qi estis filii: s faci¬
te ista uo sitis filũ. Cũ aut̃ ad hoc nos uocat ꝑ ipsũ
unigenitũ: ad similitudinem suã nos uocat. Ille em̃ sic

Expanded text:
uam, cum ante nihil essemus; alterum quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait, Facite ista, quia estis filii; sed, Facite ista, ut sitis filii. 79. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ill
Abbreviated transcription (Latin):
obsecramꝰ. Non eñ uerb̃ agere debemꝰ apud dm̃.
ut impetremꝰ qͦd uolumꝰ: s reb quȩ animo geri-¬
mꝰ. & intentione cogitationis. cũ delectatione pu-¬
ra & simpliciaffectu. S res ipsas uerb̃ nos docuis¬
se dnm nr̃m oportebat: quib memorie manda-¬
tis. eas ad tempꝰ orandi. recordarem᷑. Sic gͦ uos ora¬
bitis. Pater nr̃ qui es in celis. Nusqͣ inuenit᷑ pre¬
ceptũ ppło isrł. ut diceret pat̾ nr̃. aut oraret pa¬
trẽ dm̃: s dñs eis insinuatꝰ. ẽ. tanꝗͣ seruientibꝰ id ÷¬

Expanded text:
obsecramus. Non enim verbis agere debemus apud Dominum, obsecramus. Non enim verbis agere debemus apud Dominum, ut impetremus quod volumus, sed rebus quae animo gerimus, et intentione cogitationis cum dilectione pura et simplici affectu. Sed res ipsas verbis nos docuisse Dominum oportebat, quibus memoriae mandatis, eas ad tempus orandi recordaremur. Sic ergo vos orabitis: Pater noster qui es in coelis. Nusquam invenitur praeceptum populo Israel ut diceret Pater noster, aut oraret Patrem Dominum sed Dominus eis insinuatus est, tanquam servientibus, id
Abbreviated transcription (Latin):
tandos moratione quoꝵ fructus. ẽ. placere hominib:
itaᷤ echnicorũ id.ẽ. gentiliũ. in multiloqͥo suo se pu¬
tare exaudiri. Et reuera om̃e multiloquiũ agentili¬
b uenit: qͥ exercende linguȩ potꝰ quã mundando
animo dant oꝑam⁊ ut hoc nugatorii studii genꝰ e¬
tiã addm̃ p̃ce flectendũ tranfferre conent᷑: arbit᷑n¬
tes sic̃ hoĩem iudicẽ ita dm̃ uerbis adcdaci insenten¬
tiã. Holite itaq similes. eẽ. illis: dicit imꝰ & uerus
magister. Scit eñi pater ur qͥd opꝰ sit uobis: anteqꝙͣ.
p etatiscũ. Consurgit in hoc loco quedã heresis.
philosophoꝵq dogna ꝑu̾sũ: dicentiũ. Si nouit
ds qͥd oremꝰ. & anteꝙͣ petamꝰ scit qͥb indigeamꝰ:
frustra scienti loquim᷑. Qͥb breuit̾ respondendũ. ẽ.
nos ñ narratores. eẽ. s rogatores. Aliud. ẽ. narrare
ignoranti: aliud scientẽ rogare. In illo indiciũ. ẽ:
hic obsequiũ. Ibi fidelit̾ indicamꝰ: hic miserabilit̾

Expanded text:
tandos in oratione, quorum fructus est placere hominibus, ita ethnicorum, id est, gentilium, in multiloquio suo se putare exaudiri. Et revera omne multiloquium a gentilibus venit, qui exercendae linguae potius quam mundando animo dant operam, et hoc nugatorii studii genus etiam ad Dominum prece flectendum transferre conantur, arbitrantes sicut hominem judicem, ita Dominum verbis adduci in sententiam. Nolite itaque similes esse illis, dicit unus et verus magister. Scit enim Pater vester quid opus est vobis, antequam petatis eum. Consurgit in hoc loco quaedam haeresis, philosophorumque dogma perversum, dicentium: Si novit Deus quid oremus, et antequam petamus, scit quibus indigeamus, frustra scienti loquimur. Quibus breviter respondendum est nos non narratores esse, sed rogatores. Aliud est narrare ignoranti, aliud scientem rogare. In illo indicium est, hic obsequium. Ibi fideliter indicamus, hic miserabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
s ut scm̃ habeat᷑ ab hominib: id. ẽ. ita in illis
innotescat ds̃. ut ñ existiment aliqͥd sanctius.
qͦd magis offendere timeant. Alit̾ eñĩ id pecimꝰ
&e rogamꝰ. qͦd nom̃ di scĩficetur in nob̾: ut qͥ nꝰ¬
baptismo scificati sumꝰ ineo qͦd. ec̃. cxpimꝰ ꝑseueremꝰ hoc

Expanded text:
sanctum habeatur ab hominibus, id est, ita illis innotescat Deus, ut non existiment aliquid sanctius quod magis offendere timeant. Aliter enim id petimus et rogamus, quod nomen Dei sanctificetur in nobis, ut qubaptismo sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
cura peccatores nr̃os paria fecerimꝰ. Il circo & in
alio locodicit. In qͦ mensura metieminr: in ea re¬
ut qͥli pa ciscam᷑ cũ dño. In q pactione si m̃timͣ:
totiuis orationis nullus. ẽ. fructus. Et ne nos mautas m
tẽptationẽ Non eñi ꝑse ipsũ inducit ds. s induci patit᷑
eum. quẽ suo auxilio deseruerit ordine occultissimo
ac meritis: causis etiam sepe manifestis clignũ iudi¬
cat illũ quẽ deserat. & in tẽptationẽ induci sinat
Aliud. ẽ. aut̃ induci intẽptationẽ: aliud. ẽ. tẽptari.
Nã sine tẽptatione: ꝓbatꝰ. eẽ. nullus potest. Nongͦ

Expanded text:
circa debitores nostros paria fecerimus. Idcirco et circa debitores nostros paria fecerimus. Idcirco et alio in loco dicit: In qua mensura mensi fueritis, in ea reut quasi paciscamur cum Domino. In qua pactione si mentimur, totius orationis nullus est fructus. Et ne nos inducas in tentationem. Non enim per seipsum inducit Deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit, ordine occultissimo ac meritis. Causis etiam saepe manifestis dignum judicat illum quem deserat et in tentationem induci sinat. Aliud est autem induci in tentationem, aliud tentari. Nam sine tentatione probatus esse nullus pote
Abbreviated transcription (Latin):
significat. qͥ dicit. Ego sũ panis: qui de celo descen
di. Quidelicit. ẽ. suꝑ om̃s substantias. & uniu̾sas
suꝑat creaturas. Et dimitte nob̾ debita nr̃a. sicut &
nos dimittimus dabitoribus nostrie.. Post
subsidiũ cibi. petit᷑ & uenia delicti: ut qui ã dõ pascit᷑.
indo uiuat. Nec tantũ p̃senti & temporali uitȩ. sed
eternȩ consulat᷑. ad quã ueniri pot̾ si peccata do-¬
nent᷑: quȩ debita dñs appellat. sic̃ in ȩuangłio suo
dicit. Dimisi tͥ om̃e debitũ: qi me rogasti. Quã ne¬
cessarie aut̃. quã ꝓuident̾ & salubrit̾ admonemͣ.
qͦd peccatores sumꝰ. qͥ ꝓ peccatis rogare cõpellim᷑:¬
Norare ꝓdebitis & peccatis docuit pat̾nã miscdi¬
am: ꝓmisit & ueniã secuturã. Ad iunxit plane
& ad didit legẽ. certa nos conditione & sponsione
constringens: ut sic nob̃ dimitti debita postulemꝰ:
scd̃m qͦd & ipsi debitorib nr̃is dimuttimꝰ. scientes
impetrari ñ posse. qͦd ꝓpeccatis petimꝰ. nͥ & ipsi

Expanded text:
cit: « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi : » qui videlicet est super omnes substantias, et universas superat creaturas. « Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. » Post subsidium in Deo uiuat nec tantum praesenti et temporali uitae sed aeternae consulatur, ad quam ueniri potest, si peccata donentur quae debita Dominus appellat, sicut in euangelio suo dicit: dimisi tibi omne debitum, quia me rogasti. quam necessario autem, quam prouidenter et salubriter admonemur quod peccatores sumus qui pro peccatis rogare conpellimnos pro debitis et peccatis docuit, paternam misericordiam promisit et veniam secuturam. XXIII. Adjunxit plane et addidit legem, certa nos conditione et sponsione constringens, ut sic nobis dimitti debita postulemus secundum quod et ipsi debitoribus nostris dimittimus, scientes impetrari non posse quod pro peccatis petimus, nisi et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
beneficiũ. Et abiit opinio eiꝰ: in totam syriam. Sẏ¬
ria itaq generalit̾ dr̃ om̃is regio ãflumine eu¬
fraten usq admare magnũ. ãcapadotia &. ab
armenia usq ad egyptũ: habens maximas ꝓ¬
uincias in se. hoc. ẽ. comagenã phenitiã & pa¬
lestinã: in qua gens iudeorũ habitat.
E⁊ obtulerunt ei om̃s male habentes. uariis
languorib & torm̃tis compͣhensos. & quidemo¬
nia habebant: & lunaticos & p araliticos. & cu-¬
rauit eos. Lunaticos dicit quoꝵ dolor in accen¬
sione lune. crescebat: ñ qͦd uere ꝑ lune muta¬
tionẽ hanc adtraxerint in saniam: s qi puta¬
bant᷑ lunatici obdemonũ fallatiam: qͥ seruan¬
tes lunaria tempora. creaturã in famare cu¬
piebant: ut in creatorẽ redundaret blasphe¬
mia. Paralitici st̃ illi. qui iugore corpors de¬
stituti acdesolati sunt. Paralysis enim grece. dissoli¬
tio dr̃. Mystice auit galilea quȩ uolubilis uł ron
int̾pretat᷑. & syria quȩ sublimitatẽ sonat: hani¬

Expanded text:
beneficium. Et abiit opinio ejus in totam Syriam. Syria itaque generaliter dicitur omnis regio a flumine Euphrate usque ad mare magnum, a Cappadocia et ab Armenia usque ad Aegyptum, habens maximas provincias in se, hoc est Commagenam, Phoeniciam, et Palaestinam, in qua gens Judaeorum habitat. Et obtulerunt ei omnes malelanguoribus et tormentis comprehensos, et qui daemonia habebant, et lunaticos, et paralyticos, et curavit eos. Lunaticos dicit quorum dolor in accensione lunae crescebat, non quod vere per lunae mutationem hanc attraxerint insaniam, sed quia putabantur lunatici ob daemonum fallaciam, qui servantes lunaria tempora, creaturam infamare cupiebant ut in creatorem redundaret blasphemia. Paralytici sunt illi qui vigore corporis destituti ac desolati sunt, παράλυσις enim Graece dissolutio dicitur. Mystice Galilaea quae sublimis rota interpretat
Abbreviated transcription (Latin):
sola fama & opinio ad dnĩn uenire compellebas
exꝑiri cupientes qͦd opꝰ dñi esset. ut uidentes &au¬
dientes scirent utrũ credere debuissent: qͦrta illor
erat qͥ in uidia ducti opꝰ dñi de honestare uolebas
& ut eũ in sermone comp̃henderent. & ita apud
pͥncipes accusarent. ut eũ morti traderent: sic̃ ce
fecert̃ qͦndo ille ꝑmisit. ñ qͣndo illi uoluert̃. Dec¬
polis. ẽ. ut ipso nomine ꝓbat᷑. regio decẽ urbiũ
trans iordanẽ: ad orientẽ. cura hippũ & pellã. &
gadarã. contͣ galileã. Bene aut̃ dr̃. qͦd secutȩ ft̃ cĩ

Expanded text:
sola fama et opinio ad Dominum venire compellebat, experiri cupientes quid opus Domini esset ut videntes et audientes scirent utrum credere debuissent. Quarta illorum erat qui invidia ducti opus Domini dehonestare volebant, et ut eum in sermone comprehenderent, et ita apud principes accusarent, ut eum morti traderent, sicut et fecerunt quando ille permisit, non quando illi voluerunt. Decapolis est, ut ipso nomine probatur, regio decem urbium trans Jordanem ad Orientem circa Hippum, et Pellam, et Gadaram contra G
Abbreviated transcription (Latin):
ds in nob manet. & caritas eiꝰ in nob̃ ꝑ fecta. ẽ. Qa si
que mouet: sciat eũ ñ de mimicoꝵ amore docuisse.
s illos frarrũ nõmine cõphendisse. frñq amoris
intuitu diligi. & ꝓtis p̃cepisse orare. scilicet ut ñ
semꝑ inmiei remaneant: s resipiscant ã diaboli
laqueis. nob̃q germano federe socient᷑. Nec du¬
rũ uideatur: qi non dũ credentes. ꝓpt̾ spem tam̃
credendi. fĩs appellari posse dicimꝰ. Nã idẽ ioh̃s
eos etiã filios dĩ uocare legit᷑: qi iħc in qͥt moritu¬
rus erat ꝓgente. & tantũ ñ ꝓgente. s ut filios dĩ
qͥ erant disꝑsi congregaret in unũ. Quãdiu em̃ dis

Expanded text:
s in nobis manet, et charitas ejus in nobis perfecta est . Quod si quem movet, sciat eum non de inimicorum amore docuisse, sed et illos fratrum nomine comprehendisse, fraternique amoris intuitu diligi, et pro eis praecepisse orare, scilicet ut non semper inimici remaneant, sed resipiscant a diaboli laqueis, nobisque germano foedere socientur. Nec durum videatur quod nondum credentes, propter spem tamen credendi fratres appellari posse dicimus. Nam idem Joannes eos etiam filios Dei vocare legitur: Quod Jesus, inquit, moriturus erat pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmansuetudinẽ: s ꝑ suꝑbiam possidet. Significat
enimt̾ra illa qͣndam soliditatẽ & stabilitatẽ heredi¬
tatis ꝑpetuȩ: ubi anima ꝑ bonum affectum tanqͣm
loco suo quiescit. sic̃ corpꝰ in terra: & inde cibo suo alitͣ
sic̃ corpus ex terra: ipsa. ẽ. reqͥes. & uita scõrum. Mi¬
tes autem sunt. qui cedunt imꝓbitatib ⁊ & non re¬
sistunt malo: s uincunt in bono malum. Rixent᷑ gͦ
immites: & dimicent ꝓterrenis & temporalib rebꝰ.
heati aut̃ mites: qm̃ ipsi hereditate possidebunt t̾rã.

Expanded text:
per mansuetudinem, sed per superbiam possidet. Significat per mansuetudinem, sed per superbiam possidet. Significat enim terra illa quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum tanquam loco suo quiescit, sicut corpus in terra, et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra. Ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt in malo, sed vincunt in bono malum ; rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus, Beati autem mites, quoniam ipsi haereditate possi
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Qͥs uꝰ nesciat suꝑbos. inflatos dicetanquã
uento distentos: Unde. ẽ. etam illud apl̃i. Scientia inflat:
caritas uͦ edificat. Qua ꝓpt̾ recte hic intelliguntur pau-¬
peres spũ humiles. & timentes dm̃: id. ẽ. ñ habentes
inflantem spm̃. Nȩc aliunde om̃ino inciꝑe oportuit
beatitudinẽ. Siquidẽ ꝑuentura. ẽ. ad sũmã sapientiã.
Initium autẽ sapientie: timor dñi. Qm̃ e contrario mmi
cium omnis peccati. suꝑbia scribit᷑. Suꝑbi autẽ appetars
& diligant regna terrarum: beati autẽ pauperes sp̃u:.
quonuam ipsorum. c̃. regnum cȩlorum.
Beati mites: qm̃ ipsi possidebunt terram. Non terrã
iudes nec terram istius mundi. nec terram maledictã.
spinas & tribulos afferentẽ. quã crudelissimꝰ quisq
& bellator magis possidet: s terram quã psalmista desi¬
derat dicens. Credo uidere bona dñi: in regione uiuen-¬
tium. Huiꝰcemodi possessor. & post uictoriã trium¬
phator: etiã in quadragesimo qͣrto psalmo descͥbit᷑⁊

Expanded text:
uis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium autem sapientiae timor Domini ; quontium omnis peccati superbia scribitur . Superbi appetant et diligant regna terrarum, Beati autem pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. Non terram Judaeae, nec terram istius mundi, nec terram maledictam spinas et tribulos afferentem, quam crudelissimus quisque et bellator magis possidet, sed terram quam Psalmista desiderat, dicens: Credo videre bona Domini in terra viventium . Hujuscemodi possessor, et post victoriam triumphator etiam in quadragesimo quarto psalmo describitur:
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli enarrant glam dĩ÷ & oꝑa manuũ eiꝰ annunta
firmam̃tum: in omnẽ terrã exiuit sonꝰ eorũ. & inl
nes orbis t̾re u̾ba emũ. Tc̃ qͥppecurati st̃. qͥ demona
habebant: qͥa gentiles ad fidẽ conu̾si. id ola relinqͥ¬
bant. Ic̃ & lunatici & paralytici sanati st̃: qi eosqͥ
res nutantes. & ã bono oꝑe torpebant: sua gra iy
se confortabat: & in uia iusticiȩ sinȩ rep̃hensione
incedere faciebat. Uñ & subdit᷑. Et secuti sunt cũ
turbȩ multȩ de galilea: & decapoli. & ierosolimis

Expanded text:
um ejus annuntiat firmamentum, in omnem terram exivit sonus eorum et in fines orbis terrae verba eorum. Tunc quippe curati sunt, qui daemonia habebant, cum gentiles ad fidem conversi idola relinquebant, tunc et lunatici et paralytici sanati sunt, cum eos res nutantes, et a bono opere torpebant, illos sua gratia ipse confortabat, et in via justitiae sine reprehensione incedere fecerat: unde et subditur: Et secutae sunt eum turbae multae de Galilaea, et Decapoli, et Hierosolymis
Abbreviated transcription (Latin):
curis tantũ intenti erant: mͦ conu̾satione scłari cum
amore labentiũ rerũ derlicta. quod bene zebedeus
significat. int̾pretat᷑ eñĩ flens iste. & celestis uitȩ de¬
siderio accensi. cotidie sagena dñi pisces electos capi¬
unt. atq de ꝓfundo peccatorũ gurgite. & errorum
latebris quos retrahunt. ad lucẽ fidei & scientiȩ
spiritał ꝑducunt: sicq in matris ꝑccłis sinu col¬
mon sit dõ obediendo: petrus peccatũ suũ agno¬
scendo: andieas uirilit᷑ labores patiendo: iacob
uitia supplantando: & ioħes grãm dñi merendo
nominet᷑. Et maximetc̃ ea ueracit̾ possidet: si m
iiii. uirtutib illa ostendere studuerit. Ic̃ sine
dubio unꝰ quisq obediens. ẽ. cũ ꝑ prudentiã ag-

Expanded text:
curis tantum intenti erant, modo conversatione saeculari cum curis tantum intenti erant, modo conversatione saeculari cum amore labentium rerum derelicta, quod bene Zebedaeus significat, interpretatur enim fluens iste, et coelestis vitae desiderio accensi, quotidie sagena Domini pisces electos capiunt, atque de profundo peccatorum gurgite, et errorum latebris quos retrahunt ad lucem fidei et scientiae spiritalis perducunt, sicque in matris Ecclesiae sinum colmon sit obediendo, Petrus peccatum suum agnoscendo, Andreas viriliter labores patiendo, Jacobus vitia supplantando, et Joannes gratiam Domini merendo, nominetur. Et maxime tunc ea veraciter possidet, si in quatuor virtutibus illa ostendere studuerit. Tunc sine dubio
Abbreviated transcription (Latin):
amat inqͥt patic̃ suũ. aut matrẽ suã. plusꝙͣ me. ñ
ẽ. me dignꝰ. Allegorice aut̃ isti quattuor discipłi ex cor-¬
porali ad spiritalem piscationẽ ã dño uocati: signi¬
ficant duos popłos ex sollicitudine & amore huius
scl. ad studium spirttale. & ad seruitiũ stm̃ ꝑ grãm
di uocatos. Nam petrus & iacob. significant iudeos
fideles agnoscentes dnm̃ supplantantesq uitia: andre¬
as uͦ & ioħes significant gentes uirilit̾ credentes in¬
xp̃m. & grã dĩ saluatas. Due namq naues: duas eccłi
as figurant. Eam uidelitet quȩ extutũcisione: &
cam quȩ ex p̃putio uocata. ẽ. Itẽ retia. p̃dicationẽ
cuangłii mare quoq mundũ. pisces homines carna¬
li sapientiȩ deditos. & uoluptatib unȩ huiꝰ sũ mer¬
sos: portus. finẽ p̃sentis uitȩ significant. Isti eñ spi¬
ritales piscatores. qͥ pͥus terreno officio. & carnalibus

Expanded text:
amat, inquit, patrem suum, aut matrem suam plusquam me, non amat, inquit, patrem suum, aut matrem suam plusquam me, non est me dignus . Allegorice autem isti quatuor discipuli ex corporali ad spiritalem piscationem a Domino vocati, significant duos populos ex sollicitudine et amore hujus saeculi ad studium spiritale, ad servitium sanctum per gratiam Dei vocatos. Nam Petrus et Jacobus significant Judaeos fideles agnoscentes Dominum, supplantantes vitia. Andreas vero et Joannes significant gentes viriliter credentes Christum, et gratia Dei salvatas. Duae namque naves eam videlicet quae ex circumcisione, et eam quae ex praeputio vocata est. Item retia praedicationem Evangelii, mare quoque mundum, pisces homines carnali sapientiae deditos, et voluptatibus vitae hujus submersos, portus finem praesentis vitae significant. Isti enim spiritales piscatores, qui prius terreno officio et carnalibus
Abbreviated transcription (Latin):
pisces. Uñ dat᷑ locus intelligere eos ad capturã pisciũ
ex more remeasse: ut postea fieret qͦd cꝯatheus & mar-¬
cus narrant. quando eos binos uocauit. & ipse ius¬
sit ut eũ sequerentur: pͥmo duob petro & aNOREE:
deinde aliis zebedei duob filiis: Tc̃ eni non subductᷤ
ad terrã nauib tanqͣm cura redeundi: s ita eũ secu¬
ti sunt tanqͣm uocantẽ. ac iubentẽ ut sequerentur.
Isti pͥmi uocati sunt: ut dnm̃ sequerent᷑. Piscatores
& iliterati mittunt᷑ ad p̃dicandũ: ne sides credentiũ
ñ uirtute dĩ. s eloquentia atq doctrina hominum
putaret᷑. Illi aut̃ statim relictis retib & patre: secuti ft̃
cum. Nerum bȩc ꝑfecta dimissio. ꝑfectam signifi¬
cat conuersionem: ac ꝑ hoc ꝑfectũ eorũ discipłatum
ꝓbat. Nam ipsa ueritas ait. Qui ñ renuntiauerit oĩb
quȩ possidet: ñ potest m̃s. eẽ. discipłs. Et itẽ. Qui

Expanded text:
pisces. Unde datur locus intelligere eos ad capturam piscium pisces. Unde datur locus intelligere eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit, et ipse jussit ut eum sequerentur; primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis Zebedaei duobus filiis. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerentur. Isti primi vocati sunt, ut Dominum sequerentur. Piscatores et illitterati mittuntur ad praedicandum, ne fides credentium non in virtute Dei, sed eloquentia atque doctrina hominum putaretur. Illi autem statim relictis retibus, et patre, secuti sunt eum. Rerum haec perfecta dimissio perfectam significat conversionem, ac per hoc perfectum eorum discipulatum probat. Nam ipsa Veritas ait: Qui non renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus ; et item: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
iors. reficientes retia sua: & uocauit eos. Queri aut pocist.
quom̾ bmos uocauerte de nauiculis pilcatores: pͥmo pe¬
trum & andream. deinde progressus paululũ. alios
ilios rebedei. sicut narrant matheus & martusicum
lucas dicat. ambas corũ nauiculas impletas magna illa cap¬
tura piscium: sociosq petri cõmemoret iacobũ & ioħem
filios rebedei uocatos ad adiuuandũ. cũ retia plena ex¬
tahere ñ possent: simulq miratos tantã multitudiñe
pistiũ quȩ capta erat. & cum petro. tantũ dixisse. noli
timere. ex hoc iam homines cris capient. simul eos tam̃
subductis ad terram nauib secutos fuisse. Uñ intelli¬
gendũ. ẽ. hoc pͥmo. eẽ. factũ quod lucas insinuat: nce
hoĩs. cẽt. capturus. Sđ non ita dictum. ẽ: qͣsi iam
pisces nũꝙͣ esset capturus. Nã & post resurrectionẽ
dñ: lagimꝰ eos. eẽ. piscatos. Dictũ gͦ. ẽ. qͦd demcenps
capturus. et̃c. hoĩes: ñ dictũ. ẽ. qͦd iam ñ esset capturꝰ

Expanded text:
sua, et vocavit eos. Quaeri autem potest quomodo binos vocaverit de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrant Matthaeus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum naviculas impletas magna illa captura piscium, sociosque Petri commemoret Jacobum et Joannem filios Zebedaei vocotus ad adjuvandum, cum retia plena extrahere non possent, simulque miratos tantam multitudinem piscium, quae capta erat, et eum Petro tantum dixisse: Noli timere, ex hoc jam homines eris capiens, simul eos tamen subductis ad terram navibus secutos fuisse. Unde intelligendum est hoc primo esse factum, quod Lucas insinuat, nec homines esset capturus: quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus; nam et post resurrectionem Domini legimus eos piscatos. Dictum ergo est quod deinceps capturus esset homines, non dictum est quod jam non esset capturus
Abbreviated transcription (Latin):
& ad diẽ festũ non euidenter. s latenter ascendit ⁊
cũ alias palam loqueret᷑ iudeis irascentib. & de
inimicissimo animo audientib: nec tam̃ ualen¬
tib in eum mittere manꝰ: qi ñ dũ uenerat hora eꝰ.¬
Qͥ gͦ palã docendo & argnendo. & tam̃ inimicorũ
rabiem ualere in se aliqͥd ñ sinendo dĩ demonstra¬
bat potestatẽ: idem tam̃ fugiendo & latendo. ho¬
minis instruebat infirmitatẽ: ne dm̃ tẽptare au¬
deat. qͥ ndo ht̃ qͦd faciat: ut qͦd cauere oportet e¬
ercelsum ualde: & ostendit ei omĩa regna mundi. &
glam eorum. Cum aut̃ ds homo dicit᷑. uł in exceius̃
montẽ uł in scam ciuitatẽ assũptus a diabolo: mens
refugit: humane hoc audire aures ex pauestunt. sin
tam̃ non. eẽ. incredibilia ista cognoscimꝰ: si m illo &

Expanded text:
Et ad diem festum non evidenter, sed latenter ascendit , Et ad diem festum non evidenter, sed latenter ascendit , cum alias palam loqueretur Judaeis irascentibus, et de inimicissimo animo audientibus, nec tamen valentibus in eum mittere manus, quia nondum venerat hora ego palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet eexcelsum valde, et ostendit ei omnia regna mundi, et gloriam eorum. Cum autem Deus homo dicitur vel in excelsum montem, vel in sanctam civitatem assumptus a diabolo, mens refugit humana, aures hoc audire expavescunt. Cui tamen non esse incredibilia ista cognoscimus si i
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo contͣ se seqͥt᷑. Suꝑ aspidẽ & basiliscũ am¬
bulab̾: & conculcab̾ leonẽ & draconẽ. De angłoꝵ
auxilio. qͥsi ad infirmũ loquit᷑: de sui conculta¬
scripturis diaboli sagiitas: ueris seͥpturarũ fran¬
git clypeis. Et notandũ. qͦd necessaria testimonia
de deuteronomit. tantũ ꝓtulerit: ut secunde legi
sacram̃ta monstraret. Non tẽptabis inqͥt dnm̃de¬
um tuũ. Suggerebat᷑ eñi tanqͣm hõr: ut signo
aliquo exploraret ipse quantus. tẽt: il. ẽ. quã multum
apud dm̃ posset. Qđ uiciose fit: cũ fit. Etmec namq
ad sanam doctrinam: qͥndo ht̃ qͦd faciat homo. ñ
tẽptare dñm dm̃ suũ. Neq eñĩ & ipse saluator non
poterat tueri discipłos suos: quib tam̃ ait. si uos
ꝑsecuti fuerint in una cuntate fugite in aliã. Cuiꝰ
rei pͥor exemplũ pixbuit. Nam cũ potestatẽ hab̾et
ponendi animã suã. nec eam poneret nͥ cũ uellet
in egyptũ tam̃ infans. portantib parentib fugit:

Expanded text:
basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . De angelorum auxilio quasi ad infirmum loquitur, de sui conculcaScripturis diaboli sagittas, veris Scripturarum frangit clypeis. Et notandum quod necessaria testimonia de Deuteronomio tantum protulerit, ut secundae legis sacramenta monstraret. Non tentabis, inquit, Dominum Deum tuum. Suggerebatur enim tanquam homini, ut signo aliquo exploraret ipse quantus esset, id est, quam multum apud Deum posset. Quod vitiose fit, cum fit. Pertinet namque ad sanam doctrinam, quando habet quod faciat homo, non tentare Dominum Deum suum. Neque enim et ipse Salvator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Cujus rei prior exeponendi animam suam, nec eam poneret nisi cum vellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit .
Abbreviated transcription (Latin):
gultũ eiꝰ: capharnaum uͦ uilla pulcherrima siue
ager pinguedinis. scu uilla consolationis in t̾pre¬
tat᷑. Bene itaq redẽptor nr̃ relicta nazarech ad ca-¬
pharnaum trans gredit᷑: qi de flore figurarũ quȩ
sub lege imꝑfecte manebant. ad fructũ spiritalis
doctrine qui in ȩuangłio. ẽ. transire nos docet. In
scã qͥppe ȩccłia. quȩ ÷ uilla pulcherrima in decore uir¬
tutũ. & ager pinguedinis in habundantia carita¬
tis. atq opulentia bonoꝵ oꝑum. siue ager consola¬
tionis in solatio scripturarũ. & spe firma futuroꝵ
habitans saluator. ꝑ doctores suos p̃dicat cotidie ȩ¬
uangłium: qi in ipsa fructificant omia germina
urtutũ. Unde in laudẽ eiꝰ: sponsus in cantico canti-¬
cors dicit. Hortꝰ conclusus soror mea sponsa: hortꝰ

Expanded text:
gultum ejus. Capharnaum villa pulcherima, sive gultum ejus. Capharnaum villa pulcherima, sive ager pinguedinis, sive villa consolationis interpretatur. Bene itaque Redemptor noster, relicta Nazareth Capharnaum transgreditur, quia de flore figurarum, quae sub lege imperfectae manebant, ad fructum spiritalis doctrinae, qui in Evangelio est, transire nos docet. In sancta quippe Ecclesia, quae est villa pulcherrima in decore virtutum, et ager pinguedinis in abundantia charitatis, atque opulentia bonorum operum, sive ager consolationis, in solatio Scripturarum et spe firma futurorum habitans, Salvator per doctores praedicat quotidie Evangelium, quia in ipsa fructificant omnia germina virtutum; unde in laudem ejus sponsus in Cantico canticorum dicit: Hortus conclusus, soror
Abbreviated transcription (Latin):
modernis temporib absq murorum ambitu. eẽz & nara¬
ueth sup̃ montẽ positã. capharnaũ uͦ angusto int̃ mon¬
tem & stagnum coartatã spatio: ab aquilonali plaga
montẽ. lacũ ab australi habentẽ: & qͦd ab occasu in
ortũ extensa dirigatur. Mysticȩ aut̃ qͦd ioh̾ȩ tradito
rãc incipte p̃dicare: significat qͦd desmnente lege. con¬
sequenter oritur ȩuangłium. Auria deficiente: ue¬
rus consurgit sol. Discipło cessante: magister ad. ẽ.
s humilis magister. ẽ. ille. qͥ doctrinã discipłi non
despexit. nec impediuit: s expectauit donec cursũ
suũ discipłs consũmauerit᷑ exemplũ nob̃ prebens.
neqͥs ab inftriore ꝑsona despiciat sermonẽ p̃dicatio¬
nis audire: immo humilitatẽ apłicam studeat imi¬
tari. qͦdicit. Sicin reuelatũ fuerit sedenti: pͥor taceat.
Et relicta inqͥt ciuitate narareth: ue ait & habita¬
uit capharnaũ maritimã. Hararech flos aut uir¬

Expanded text:
modernis temporibus absque murorum ambitu esse, et Nazamodernis temporibus absque murorum ambitu esse, et Nazareth supra montem positam, Capharnaum vero angusto inter montem et stagnum coarctatam spatio, ab Aquilonari plaga montem, lacum vero ab Australi habentem, et quod ab Occasu in Ortum extensa dirigatur. Mystice autem quod Joanne tradito Jesus incipit praedicare, significat quod desinente lege, consequenter oritur Evangelium, aurora deficiente verus consurgit Sol, discipulo cessante Magister adest. Sed humilis magister est ille qui doctrinam discipuli non despexit, non impedivit, sed exspectavit donec cursum suum discipulus consummaverit; exemplum nobis praebens, ne quis ab inferiore persona despiciat sermonem praedicationis audire, imo humilitatem apostolicam studeat imitari, quia dicit: Si cui revelatum fuerit sedenti, prior taceat . Et relicta, inquit, civitate Nazareth, venit et habitavit Capharnaum maritimam. Nazareth, flos, aut vir
Abbreviated transcription (Latin):
cationis suȩ tr̃pore dñs gesserat: ragatusq a fidelil
auditorib siis. & credentib inxp̃m. ut ea que p̾cti¬
rant pͥores ante traditionẽ iolns. saluatoris gestade¬
scriberet. Et ideo dicit in euangłlo: hȩc fecit miuo
Nondũ enim ioħs. fuerat missus in carterem. fa
quib constat. qͦd ea qͦ anteqͣm ioħ̃es traderet᷑. ab
nĩu fuerant gesta describit. Hoc. ẽ. uniꝰ tantũ an¬
ni. inquo & passus. ẽ. post carcerẽ ioħs. historiam
texuisse. EPrelicta ciuitate narareth.
uenit & habitauit in capharnaũ marttima an
smib ⁊abulon & neptalim. Nararech itaq unde dñs ñt
atq saluator narareus. ẽ. uocatus. ẽ. in galilea uiculus
contra regionẽ: inqͥnto dicimo eiꝰ miliario adorientalõ
plagam iuxta montẽ thabor. Capharnaũ uͦ uxta
stagnum genesar. usq hodie. ẽ. oppidũ ingalilea gen-¬
tium: situm infinib rabulon & neptalim. Narrat qͥdẽ
sup̃ memoratꝰ ep̃c artulfus. harum ciur tatũ utramq

Expanded text:
nus gesserat, rogatusque a fidelibus auditoribus suis, et credentibus in Christum, ut ea quae praeterierant priores ante traditionem Joannis Salvatoris gesta describeret, et ideo dicit in Evangelio: Haec fecit in iNondum enim Joannes fuerat missus in carcerem . Ex quibus constat quod ea quae antequam Joannes traderetur ab Jesu fuerant gesta, describit, hoc est unius tantum anni, in quo et passus est, post carcerem Joannis, historiam texuisse. Et relicta civitate Nazareth, venit et habitavit in Capharnaum maritima, in finibus Zabulon et Nephthalim. Nazareth itaque unde Dominus noster et Salvator Nazaraeus vocatus est, in Galilaea viculus contra regionem, in duodecimo ejus milliario ad Orientalem plagam juxta montem Thabor, Capharnaum vero juxta stagnum Genesareth usque hodie est oppidum in Galilaea gentium, situm in finibus Zabulon et Nephthalim. Narrat quidam supra memoratus episcopus Arculphus, harum civitatum utramque
Abbreviated transcription (Latin):
cuit autem in synagogis eorũ. p̃dicans ȩuangłium reg¬
ni: ut ostend̾et ñ in uacuũ debere aliqͥndo discurre¬
re doctorẽ. s euangłium dĩ semꝑ p̃dicantẽ. & maxi¬
me ibi ubi plures inuenerit auditores: & ne ꝑmis¬
ceat umꝗͣ erroris aliqͥd. aut otiosarũ fabularũ ue¬
rati doctrine: s semꝑ ea ꝓferat quȩ ad utilitatẽ ꝓfi¬
ciant audientium: & ad regnum ꝑtineant sempit̃¬
nũ. Sanauit omnẽ languorẽ & omnẽ infirmita¬
tem inpopłoͬ: languorẽ udelicet corpoꝵ & infirmi

Expanded text:
cuit autem in Synagogis eorum praedicans Evangelium regni, ut ostenderet non in vacuum debere aliquando discurrere doctorem, sed Evangelium Dei semper praedicantem et maxime ibi ubi plures invenerit auditores, et neque misceat unquam erroris aliquid aut otiosarum fabularum veraci doctrinae, sed semper ea proferat, quae ad utilitatem proficiant audientium et ad regnum pertineant sempiternum. Sanavit omnem languorem et omnem infirmitatem in populo, la
Abbreviated transcription (Latin):
Multum reliqͥd: qͥ sibi nichil reciint. Aultũ reliqͥ
qͥ quãlibet paruũ cotũ deseruit. Certe nos & habi
cũ amore possidemꝰ: & ea quȩ minime habemꝰ ex
desidio querimꝰ. Multũ gͦ pecrus & andiras dimist
qͣndo ut̾q etiam desidĩa habendi dereliqͥt. Multã
dimisit: qui m re possessa etiã concupiscentias it¬
frenauit. Asequentib gͦ tanta dimissa st̃: qͥnta a
non sequentib concupisti patuerunt.

Expanded text:
multum reliquit qui, quantumlibet parum, totum deseruit. Certe nos et habita cum amore possidemus, et ea quae minime habemus ex desiderio quaerimus. Multum ergo Petrus et Andreas dimisit, quando uterque etiam desideria habendi derelinquit. Multum dimisit, qui cum re possessa etiam concupiscentiis renuntiavit. A sequentibus ergo tanta dimissa sunt, quanta a non sequentibus concupisci potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pidib panes facit: cũ diuersas gentes qͣ lapidibꝰ ob.
duritiam m̃tis cõꝑant᷑. ꝑȩuangłium in corpꝰ suum
qͦd ꝓcedit de ore dei. Testimoniũ hoc de deuterono¬
no sũptum. ẽ: ubi moyses cõmemorauit popło be¬
nesiciadi. dicens ad eos. Dedit tͥ dñs cybũ. manna.
qͦd ignorabas tu & patres tur᷑ ut ostenderit tͥ qd̾ non
in solo panc uiuit hõ. s. in om̃i uerbo quod egredi tͣ
ex ore di. Ergo si qͥs ñ uescit᷑ uerbo dĩ. iste ñ uiuit:
qi sic̃ corpꝰ humanũ ñ unut. sine terreno cibo̾ ita
& anima uiucre non potest sine dĩ uerbo. Procede¬
re aut̃ uerbũ de ore dĩ dr̃: cũ consilium suũ. ac uo¬
luntatẽ. conditor sũmꝰ ꝑ scãrum scripturarũ testi¬
monia. reuelare nr̃e fragilitati uoluerit: ñ qͦd m¬
corporeus ds. limam̃ta corporis innatura sua habe

Expanded text:
pidibus panes facit, cum diversas gentes, quae lapidibus ob pidibus panes facit, cum diversas gentes, quae lapidibus ob duritiam mentis comparantur, per Evangelium in corpus suum i verbo quod procedit de ore Dei. Testimonium hoc de Deuteronomio sumptum est. Ubi Moyses commemoravit populo beneficia, dicens ad eos: Dedit tibi Dominus cibum manna, quod ignorabas tu, et patres tui , ut ostenderet tibi quod non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod egreditur ex ore Dei. Ergo si quis non vescitur Dei verbo, iste non vivit. Quia sicut corpus humanum non vivit sine terreno cibo, ita et anima vivere non potest sine Dei verbo. Procedere autem verbum de ore Dei dicitur, cum consilium suum ac voluntatem conditor summus per sanctarum Scripturarum testimonia revelare nostrae fragilitati voluerit. Non quod incorporeus Deus l
Abbreviated transcription (Latin):
ptatio fous non int̾ suit. Sic em̃ dignatꝰ. ẽ. hȩc ex¬
terius cuncta suscipe: ut tam̃ eius mens in teriꝰ di¬
uinitati sue in herens. in concussa ꝑmaneret. Qui
& si quando turbatꝰ spũ infremuisse dr̃: ipse diu¬
nitus disponebat. qͣntũ ipse humanitꝰ turbaret᷑.¬
auiꝰ E surienti dͥtpe dño ñ de humo. nec de feno s de
lapidib panei faceit diaboluis suasie: quia m̃te durus du¬
ncam sermone ostendit. Dic inquit. ut lapides isti paneͤ
fiant. Non dr̃c̃ fac: s dic. Qa scriptum ⁊ ouerat: dr̃c dłs
siat lur & facta. ẽ. licc. Et alibi. Qͥa ipse dĩx̃ & facta st᷑.
ipse mandauit & creata ft̃. Dicere eñĩ dĩ: facere. ẽ. S m
hoc qͦ dei filiꝰ admirandꝰ ñ. ẽ. si exlapidib panes
ciret: cũ hoc cotidie iactis int̾ram seminib facit: ri¬
gans montes de suꝑiorib suis: ut educat panẽ de t̾ra
& uino letificet cor hominis. Aystice autẽ m̃c ex la¬

Expanded text:
ntatio foris, non intus fuit. Sic enim dignatus est haec exntatio foris, non intus fuit. Sic enim dignatus est haec exterius cuncta suscipere, ut tamen ejus mens interius divinitati suae inhaerens, inconcussa permaneret. Qui etsi quando turbatus spiritu infremuisse dicitur, ipse divinitus disponebat quantum ipse humanitus turbaretur. Esurienti quippe Domino non de humo, nec de feno, sed de lapidibus panes facere diabolus suasit, quia mente durus duritiam sermone ostendit. Dic, inquit, ut lapides isti panes fiant. Non dixit fac, sed dic, quia scriptum noverat: Dixit Deus fiat lux, et facta est lux . Et alibi: Quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt . Dicere enim Dei, facere est. Sed in hoc quoque Dei Filius admirandus non est, si ex lapidibus panes creet, cum hoc quotidie jactis in terram seminibus facit, Rigans montes de superioribus suis, ut educat panem de terra, et vinum laetificet cor hominis . Mystice autem ex la