comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
codemꝙ tpr̃ domꝰ hostili flagrabit ĩcendio
Et quos aut nã aut nolũtas necessitudmo &
beninolẽtia cõm̾tit distrahũt liberi partu
egremus diripiũtur parentu partimn ĩsi¬
nu iugulat partim ante pedes cõscrupã¬
sequi uerbis nec referte orone magnitudi¬
ne cilamitatis. Hoc gne̾ etornatioĩ tĩ

Expanded text:
odem tempore domus hostili flagrabit incendio, et quos natura aut voluntas necessitudine ‹et› benivolentia coniuncxit, distrahuntur; liberi partem e gremiis diripiuntur parentum, partim in sinum iugulantur, partim ante pedes constupransequi verbis nec efferre oratione magnitudinem c
Abbreviated transcription (Latin):
tio tiulitentie nomẽ est sicuti de mõstta¬
uimꝰ duplici ratioẽ tractatur acximioiã
que si mrau fuit aspera mitigabit᷑ lauõ
et asfimlatione de qua posterius ditimus
que nõ iudiget mitigationis. Proptetra
qd̾ imitatur licentia et sua sponte ad.
aĩu auditoris accomodatur
Iminutio ẽ cu aliquid in ẽẽ nobis
aut hiis quos defendim aut nã
laut forma aut industria dicemus
egregiu qd ne qua significet᷑ arrogans
ostentatio diminuitur et attenuatur orõe
hocniõ. Nam ħ pto meo uire iudite di¬
come labore et nidustria curasse nõ disci¬
pliua militare nõ in postrenn tenete¬
⁊ ic siquis dixisset nõ optime tencet ta¬
et sidete dixiss t̃ atrogans uisu eet nic
et ad ĩindia uitandas et lando  copeet uii

Expanded text:
tio, cui licentiae nomen est, sicuti demonstravimus, duplici ratione tractabitur: acrimonia, quae si nimium fuerit aspera, mitigabitur laude; et adsimulatione, de qua posterius diximus, quae non indiget mitigationis, propterea quod imitatur licentiam et sua spontest ad animum auditoris adcommodata. Deminutio est, quom aliquid inesse in nobis aut in iis, quos defendimus, aut natura aut fortuna aut industria dicemus egregium, quod, ne qua significetur adrogans ostentatio, deminuitur et adtenuatur oratione, hoc modo: «Nam hoc pro meo iure, iudices, dico, me labore et industria curasse, ut disciplinam militarem non in postremis tenerem.» Hic si quis dixisset: «Ut optime tenerem», tametsi vere dixisset, tamen adrogans visus esset. Nunc et ad invidiam vitandam et laud
Abbreviated transcription (Latin):
ctrasse contra ualitudine sua ad noctẽ ml¬
tam expectasse samom puero negotiu de¬
derat ut nasa uestimẽta pueros cortogat
ẜuulus nõ ĩ trebams s strẽnue et tõtine cõ¬
pat. Iste hospites domũ deducit ait se edes
maximas tida arnico ad nuptias cõmo¬
dasse nũciat puer argẽtu repeti. ꝑtimue¬
tat eni qui hoc cõmodarat. Npagete ĩquit
edes cõmodaui. familia dedi. argentu qͦ
uult tam et si hospites hẽo tñ utatur lnos
samiis delectabimur quid ego que deinde
ea uix ãmo ẜmone enarrare possim. Hui
modi notationes que describũt quid cõsen¬
tancu sit uniustiusq natute uehemẽter
hñt magna delectationẽ tota em natinã
cui pia ponũt ante oculos aut gloriosi ut
nos exempli causa ceꝑamꝰ aut ĩuidi aut
timidi aut auari aut ambitiosi amaton
iuxutiosi furis quadru platoris demq cͦq¬

Expanded text:
errasse; contra valetudinem suam ad noctem mulerrasse; contra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenue et concinne conparat. Iste hospites domum deducit: ait se aedes maximas cuidam amico ad nuptias commodasse. Nuntiat puer argentum repeti: pertimuerat enim, qui commodarat. «Apage ‹te»,› inquit, «aedes commodavi, familiam dedi: argentum quoque vult? Tametsi hospites habeo, tamen utatur licet, nos Samis delectabimur.» Quid ego, quae deinde ea vix annuo sermone enarrare possim.» CAPUT 65 Huiusmodi notationes, quae describunt, quod consentaneum sit unius cuiusque naturae, vehementer habent magnam delectationem: totam enim naturam cuiuspiam ponunt ante oculos, aut gloriosi, ut nos exempli causa coeperamus, aut invidi aut tumidi aut avari, ambitiosi, amatoris, luxuriosi, furis, quadruplatoris; deniq
Abbreviated transcription (Latin):
setis. Id fecissemꝰ ĩquint illi si domu nouis¬
semus at istuc quide facile fuit ũdelib m¬
huiꝰ interea cõsumit᷑ oĩs ĩ ostentatioẽ q̃rii
in agris frumẽta cuimoĩ sint negat sequa
uulle ĩcense sunt accedere posse nec edificate
etia nũc audere tam et si intusculano qde
cepi insanire et in hisdem fundamẽtis edifici
in quibus sodalitiu erat eode die futurũ quo
iste pio noticia dñ domu ĩgredit cũ hospi¬
tibus. Hic ĩquit ħͥ hĩto perspicit argentũqe
erat expositu uisit tricliniu stratũq pbat
ma pergam uos huc ad decima uenite. ho¬
pites discedũt iste seraptim in domu sua
cõiecit illi decima qua uisserat ueniũt. q̃tũt
hunc teperiũt domꝰ cuya sit indiusorun de¬
risi conferũt sese. Uident hoiẽ postera dic
uarrant expostulant accusarit. ait iste eos si¬
militudine loci deceptos angiporto toto de¬

Expanded text:
setis.» «Id fecissemus», inquiunt illi, «si domum novissetis.» «Id fecissemus», inquiunt illi, «si domum novissemus.» «At istud quidem facile fuit undelibet iermo interea huius consumitur omnis in ostentatione: quaerit, in agris frumenta cuiusmodi sint; negat se, quia villae incensae sint, accedere posse: nec aedificare etiamnunc audere; «tametsi in Tusculano quidem coepi insanire et in isdem fundamentis aedificain quibus sodalicium erat eodem die futurum; quo iste pro notitia domnaedi iam it intro cum hospitibus. «Hic», inquit, «habito.» Perspicit argentum, quod erat expositum, visit triclinium stratum: probat. viam pergam; vos huc decuma venitote.» Hospites discedunt. Iste se raptim domum suam conicit; ‹illi› decuma, quo iusserat, veniunt. Quaerunt hunc; reperiunt, domus cuia sit; in diversorium derisi conferunt sese. Vident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusant. Ait iste eos similitudine loci deceptos angiporto toto de
Abbreviated transcription (Latin):
iudices quise dici diuite putat eẽ p̃clarum
Primu mĩc uidete quo uoltu nos ĩtueatur
michi molesti nõ essetis cu ueto sinstͣ mẽ¬
tu subleuat extimat se gẽme nitore et auri
splendore aspectꝰ oĩu perstringe̾. cu puer
tespicit. Hunc unu quẽ nom uos nõ arbi
atq alio. Heus ĩ quit ueni sauuio nequid isti
barbari perturbent ut ignoti qui audiunt
unu putent se eligi de multis. ei dicit ĩautẽ
aut domi ti lectuli sternãtur. Aut ab auũcło
rogetur ethyops qui ad balneas ueniat se¬
cu aut cõstrucom locus ante ostiu suũ dt̃
aut aliquid fragile falsu coragiu glorie
cõpetur. Deinde exclamat ut omẽs audiat
Uideto ut diligent numerent si põt ante
ittas oportet plures si hodie uis tr̃ nuat.
Age in quit duc tecu libanu et sosia. dane
deinde casu ueniũt hospites hoĩ qui istũ te
tius fecissetis si ad me recta uia domũ abis¬

Expanded text:
«iudices, qui se dici divitem putabat esse praeclarum, «iudices, qui se dici divitem putabat esse praeclarum, primum nunc videte, quo vultu nos intueatur. mihi molesti non essetis?» Cum vero sinistra mentum sublevavit, existimat se gemmae nitore et auri splendore aspectus omnium praestringere. - Cum puerum respicit hunc unum, quem ego novi «At eho tu», inquit, «veni, Sannio, ne quid is barbaris turbent»; ut ignoti, qui audient, unum putent selegi de multis. Ei dicit in aurem, aut ut domi lectuli sternantur, aut ab avunculo rogetur Aethiops qui ad balineas veniat, aut asturconi locus ante ostium suum detur, aut aliquod fragile falsae choragium gloriae conparetur. Deinde exclamat, ut omnes audiant: «Videto, ut diligenter numeretur, si potest, ante ittas oportet», inquit, «si hodie vis transnumerari.» «Age» inquit, «duc tecum Libanum et Sosiam.» «Sane.» Deinde casu veniunt hospites homini, quos iste,tius fecissetis, si ad me domum recta abis
Abbreviated transcription (Latin):
odiu adducat hoc modo. Iste cotidie per for
mediu tanꝙͣ uibatus draco serpit dentibꝰ ad¬
uncis aspectu uenenato spiritu rabido tircũ
spectans huc et illuc si que reperiet cui aliꝗo
mali faucibus afflare ore attrngere dentib
insecare lingna aspergere possit. Ut ĩuidia
adducat hoc mõ. Iste qui diuitias suas iactat
sicut gallus e frigia aut autiolus quispiam
dep̃hensus et onerat auto clamat et delitat
In contẽptioẽ sic Istt qui tanꝙͣ coclea abscon¬
corporis cui pia forma quo ad satu
sit ad intelligendu hoc mõ Hunc in¬
potest ĩ meõria redire. Habet hec exornatio
tu utilitate si qua uelis demõstrare tu uen¬
ustate si brenit᷑ et dilucide facta est
Otatio ẽ cu alicurꝰ nã certis descͥbit¬
signis que sicuti note queda nature
attributa sunt. ut si uelis nõ diuitẽ
s ostentatore petuniosu describere. Iste ĩꝗes

Expanded text:
odium adducat hoc modo: «Iste, qui cottidie per forum odium adducat hoc modo: «Iste, qui cottidie per forum medium tamquam iubatus draco serpit dentibus aduncis, aspectu venenato, spiritu rabido, circum inspectans huc et illuc, si quem reperiat, cui aliquid mali faucibus adflare, ore adtingere, dentibus insecare, lingua aspergere possit.» Ut in invidiam adducat, hoc modo: «Iste, qui divitias suas iactat, sicut Gallus e Phrygia aut hariolus quispiam depressus et oneratus auro clamat et delerat.» In contemptionem sic: «Iste, qui tamquam coclea absconcorporis cuiuspiam forma, quoad satis sit ad intellegendum, hoc modo: «Hunc, iupotest vobis in memoriam redire.» Habet haec exornatio cum utilitatem, si quem velis demonstrare, tum venustatem, si breviter et dilucide facta est. Notatio est, cum alicuius natura certis describitsignis, quae, sicuti notae quae naturae sunt adtributa; ut si velis non divitem, sed ostentatorem pecuniosi describere: «Iste», inquies,
Abbreviated transcription (Latin):
ta tote rei neccẽ est similis sit. S ad ipũ
cu certi autoris noiẽ ꝓpoĩtõ. Id sũit
Husdem de causis quibꝰ et similitudo
tem otnatiore facit. cu nullius rei nͥ digͥ¬
tatis causa sumit᷑. Aꝑtiote cu id qd sit ob¬
scutu magis dilucidu reddit. Probabiliorẽ
cu magis uerisiłe facit. añ oculos ponit cũ
exprimit omiã perspicue ut res dicta prope
manu temptar possit. Uinusciuusq gnis sĩ¬
gula subietissemꝰ exempla nisi eremplu qd
genus est in expolitioẽ demõstrassemꝰ et cãs
sumẽdi in similitudine a paruissimis qͥte
noluimꝰ neq pauca quo minꝰ ĩtelligeret
neq te intellecta plura scribere.
Mago ẽ forme cur ferma quada simi¬
litudine collatio. Fec sumit᷑ aut laudꝰ
aut uituꝑationis causa. Laudis cã sic
bat ĩ preliu torpore tauri ualidissimi impetu
leonis acertimi similis. Uitupationis cã ut ĩ

Expanded text:
ta totae rei necesse est similis sit, sed id ipsum, ta totae rei necesse est similis sit, sed id ipsum, cum certi auctoris nomine propositio. Id sumitur isdem de causis, quibus similitudo. Rem ornatiorem facit, cum nullius rei nisi dignitatis causa sumitur; apertiorem, cum id, quod sit obscurius, magis dilucidum reddit; probabiliorem, cum magis veri similem facit; ante oculos ponit, cum exprimit omnia perspicue, ‹ut› res prope dicam manu temptari possit. Unius cuiusque generis singula subiecissemus exempla, nisi ‹et› exemplum quod genus est, in expolitione demonstrassemus et causas sumendi in similitudine aperuissemus. Quare noluimus neque pauca, quominus intellegeretur, neque re intellecta plura scribere. Imago est formae cum forma cum quadam similitudine conlatio. Haec sumitur aut laudis aut vituperationis causa. Laudis causa, sic: «Inibat in proelium, corpore tauri validissimi, impetu leonis acerrimi simili.» Vituperationis, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
exornatioẽ utriusq rei alterius ĩsciẽtia
artificis alterius stultitia sinili roẽ col¬
similitudinibus obẜuate oportet diliget
uttu tem affirmam simile cuiꝰ tes cã
fimilitudine attulerim uerba ad simili¬
tudine habeam accomodata. Idest H moi
ita ut ꝓrudines estiuo tor̃ p̃sto sunt
frigore pulse recedũt. Ex cade similitu¬
dine nũc per tñs latioe uba sumim sta
falsi amici sereno ute tpr psto sunt i¬
ulatq hyemem fortune uideriit duolit
om̃es. s ĩuentio similiu facilis erit si quis sibi
omẽs res aĩatas et ĩ aĩatas mutas et eloquẽtes
feras et mãsuctas celestes et terrestres et ma¬
titimas artifitio casi nã copatas usĩtatas Ø¬
atq ĩusitatas frequẽter ponere añ oculos po¬
terit et ex hiis aliꝙͣ uenar similitudinẽ que
aut ornare aut docere aut aptiore rez facẽ
Saut ponȩte ante ocłos possit. Nõ em resto¬

Expanded text:
exornatione utriusque rei, alterius inertiae exornatione utriusque rei, alterius inertiae artificis alterius stultitiae simili ratione consimilibus observare oportet diligenter, ut, cum rem afferamus similem, cuius rei causa similitudinem adtulerimus, verba ad similitudinem habeamus adcommodata. Id est huiusmodi: «Ita ut irundines aestivo tempore praesto sunt, frigore pulsae recedunt -» ex eadem similitudine nunc per translationem verba sumimus: «item falsi amici sereno vitae tempore praesto sunt; simul atque hiemem fortunae viderunt, devolant omnes.» Sed inventio similium facilis erit, si quis sibi omnes res, animantes et inanimas, mutas et eloquentes, feras et mansuetas, terrestris, caelestis, maritimas, artificio, casu, natura conparatas, usitatas atque inusitatas, frequenter ponere ante oculos poterit et ex his aliquam venari similitudinem, quae aut ornare aut docere aut apertiorem rem facere aut ponere ante oculos possit. Non enim res to
Abbreviated transcription (Latin):
sepataẽ.ẜ utraq res cõiũcte et cõfuse cõpa¬
ta est. Ante oculos ponendi negotii causã¬
tione sic nti cytharedus cu prodierit op¬
time uestitus palla ĩ aurata indutꝰ cũ da¬
mide purpitta colorib uariis interra et
cu corona magna fulgẽtibus gẽmis illu¬
miãta. eythata tenens exornatissimã au¬
ro et ebore distnicta. Ipẽ p̃terea forma et
spetie sit et statura apposita ad dignitate
sicu magna ppło cõmonerit. his rebui
expectatioẽ repente silentio fc̃õ uoce emi¬
ttat acerbissima et cu turpissimo corpr
motu quo minꝰ ornatꝰ sit et magis fue¬
rit expectatus eo magis derisus et cõtent᷑
encitur. Ite si quis in excelso loco et ĩma¬
gnis ac locupletibus copiis collocatus for¬
tune muneribus et nature ꝯmodis oĩb
ab undauerit si uirtutis et artiu q̃ iitu¬
tis magistre sunt egebit. quo mag̾ cetĩs
tebus erit copiosus et illustris et expecta¬
tus eo uehemẽtuis derisus et ꝯtemptut

Expanded text:
sed utraeque res coniuncte et confuse pronuntiatae. Ante oculos ponendi negotii causationem - sic: «Uti citharoedus cum prodierit optime vestitus, palla inaurata inductus, cum clamyde purpurea variis coloribus intexta, et cum corona aurea, magnis fulgentibus gemmis inluminata, citharam tenens exornatissimam auro et ebore distinctam, ipse praeterea forma et specie sit et statura adposita ad dignitatem: si, cum magnam populo commorit iis rebus expectationem, repente, silentio facto, vocem mittat acerbissimam cum turpissimo corporis motu, quo melius ornatus et magis fuerit expectatus, eo magis derisus et contemptus eicitur; item, si quis in excelso loco et in magnis ac locupletibus copiis conlocatus fortunae muneribus et naturae commodis omnibus abundabit, si virtutis et artium, quae virtutis magistrae sunt, egebit, quo magis ceteris rebus erit copiosus et inlustris et expectatus, eo vehementius derisus et contemptus
Abbreviated transcription (Latin):
ualeant profertur hoc mͦ. Nullu tr̃ est
peritulu qd̃ sapiens pro salute patrie uitã¬
du arbitretur cu augetur ĩcolumitas ꝑ¬
petua ciuitatis qui bonis erit rationibus
preditus profecto nullu uite discrimen
sibi profuturꝰ rei puͣ᷑. fugiendu putabat
Et erit in ea sinã semper ut pro patria.
studiose ꝙͣius in magna descendat uite
diminutionez. Pronũtiando cõmuta¬

Expanded text:
es proferetur, hoc modo: «Nullum tantum est periculum, quod sapiens pro salute patriae vitandum arbitretur. Cum agetur incolumitas perpetua civitatis, qui bonis erit rationibus praeditus, profecto nullum vitae discrimen sibi pro fortunis rei publicae fugiendum putabit et erit in ea sententia semper, ut pro patria studiose quamvis in magnam descendat vitae dimicationem.» Pronuntiando commuta
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ modi niniu quirites aĩs estis simpli¬
tibus et mãsuctis ninniu creditis unituio
extimatis unũꝙ̃iq eniti ut perficiat qd uo¬
bis policitatus sit erratis et fusa spe frusto
ipĩ sumete maliustis. Posterioris licentie
Hoc erit exemplu. Nichi cu isto iudites
fuit amicitia. s ista tñ amicitia tam et si
netcor quo̾ acceptum sitis. tñ dicam uos
me pruiastis quid ita quia ut nos essez
orobatus eu qui uos oppugnabat ĩmucũ¬

Expanded text:
huiusmodi: «Nimium, Quirites, animis estis simplihuiusmodi: «Nimium, Quirites, animis estis simplicibus et mansuetis; nimium creditis uni cuique. Existimatis unum quemque eniti, ut perficiat, quae vobis pollicitus sit. Erratis et falsa spe frustra ipsi sumere maluistis.» Posterioris licentiae hoc erit exemplum: «Mihi cum isto, iudices, fuit amicitia, sed ista tamen amicitia, tametsi vereor quomodo accepturi sitis, tamen dicam, vos ‹me› privastis. Quid ita? Quia ut vobis essem probatus, eum, qui vos obpugnabat, inimicu
Abbreviated transcription (Latin):
deantur sedetis et obscitamini luce noctem
nocte lucem expectatis aliquid cotidie acerbi
atq ĩcomodi nũtiatur et eu curꝰ opera no¬
bitur acrimonie habere multis mitigatio¬
nibus lemetur. Pam cõtinuo aliquid huĩ¬
modi licebit ĩferre. Hic ergo iuirtute urã
q̃ro sapiẽtia desidero. uetere cõsuetudine
requito ut qd erit cõmotu licẽtia id miti¬
getur laude. ut altera tes ab iracũdie mo¬
estia remoueat altera ab errato deterreat
Hec res sicut ĩ amititia ita indicendo siloco
sit maxime facit ut et illi qui audiẽt a cul¬
da absint et nos qui dicim amiti iporu
et ueritatis ẽẽ iudcamur. Est aute qd̾da
unt quo mõ ipĩ se cupiũt obiurgari aut
id qd̾ scimꝰ facile omẽs audituros dicum
nos timere quõ accipiãt. s tm̃ ueritate com¬
moueri ut in nichilo secius dicam. Hoꝵ
imbox geneꝵ erempla subiecim. priotis

Expanded text:
ideantur, sedetis et oscitamini. Luci noctem, ideantur, sedetis et oscitamini. Luci noctem, nocte lucem expectatis. Aliquid cottidie acerbi atque incommodi nuntiatur: et iam eum, cuius opera nobitur acrimoniae habere, multis mitigationibus lenietur; nam continuo aliquid huiusmodi licebit inferre: «Hic ego virtutem vestram quaero, sapientiam desidero, veterem consuetudinem requiro», ‹ut› quod erat commotum licentia, id constituatur laude, ut altera res ab iracundia et molestia removeat, altera res ab errato deterreat. Haec res, sicut in amicitia, item in dicendo, ‹si loco› fit, maxime facit, ut et illi, qui audient, a culpa absint, et nos, qui dicimus, ameici ipsorum et veritatis esse videamur. Est autem quoddam unt, quomodo ipsi se cupiunt obiurgari, aut id, quod scimus ‹facile omnes audituros, dicimus› nos timere, quomodo accipiant, sed tamen veritate commoveri, ut nihilosetius dicamus. Horum amborum generum exempla subiciemus; prioris,
Abbreviated transcription (Latin):
qr̃ nõ omẽs ista rem fugere ac euitate de¬
beant. Rccor damim quos hũcritis deftu¬
sores studia eoꝵ uob inte oculos ꝓpoĩte De¬
inde exitus eoꝵ considerate. tũc nobis ue¬
met ĩmẽte. ut uere dicam negligẽtia uta
siue potius ignauia illos omẽs ante oculo
urõs trucidatos ec̃ ĩ imicos eoꝵ ut̃it susta¬
gus in amplissimu locu uenisse. Item nã ꝗd
fuit iudices qͣte in sñiis ferendis dubitaueri¬
tis aut istu homine nephariu ampliauit
nõne aptissi me tes erant crimini date nũ
omẽs He testibus comprobate nũc conͣ tenuit̃
et nugatorie responsu. Hic uos ueriti esti
si primo ceptu condemnassetis ne crudles
extimaremini du eam uitastis uitupatio
que longe aberat a nobis eam affutura ĩue¬
nistis nõ trundi atq ignaui putaremini
marnas et priuatas et publicas calamita¬
tes accepistis cu etiam maiores ĩpendere u¬

Expanded text:
quare non omnes istam rem fugere ac vitare dequare non omnes istam rem fugere ac vitare debeant? Recordamini, quos habueritis defensores; studia eorum vobis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate. Tum vobis veniat in mentem, ut vere dicam, neglegentia vestra sive ignavia potius illos omnes ante oculos vestros trucidatos esse, inimicos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» Item: «Nam quid fuit, iudices, quare in sententiis ferendis dubitaveritis aut istum hominem nefarium ampliaveritis? Non apertissimae res erant criminei datae? ‹Non omnes hae testibus conprobatae?› Non contra tenuiter et nugatorie responsum? Hic vos veriti estis, si primo coetu condemnassetis, ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vituperationem, quae longe a vobis erat afutura, eam invenistis, ut timidi atque ignavi putaremini. Maximis privatis et publicis calamitatibus acceptis, cum etiam maiores inpendere v
Abbreviated transcription (Latin):
ordini honestissimo macłe atq de decori
sit. Qui parentes hẽtis ostendite istuis suo¬
plitio nobis impios nõ placere homiẽs Qui¬
Item senatus ẽ offitiu consilio cuutatẽ ui¬
uate. Mlagistratꝰ ẽ offitiu oꝑa et dilige
consequi senatus uolũtater. Populi ẽ offu
tes optimas et homiẽs ydoneos maxime
sius siñis deligere et probate Aecusatoris¬
ẽ officiu ĩfetre crimina. Defersoris est¬
si si teste p̃ter ꝙͣ qd̾ sciat aut audierit ar¬
gumẽtati et comectura prosequi patieris
ius accusatoris cu uire testiõni cõmisce¬
bis. Testis improbi cupiditate confirma¬
bis reo duplice defensore parabis Fec
ẽ exornatio copiosa Comp̃hendit emi bi¬
iii multa et suu tribuens cuiq offitiui se¬
Itẽtia est cu apud eos quos aut uerti
quos hi diligũt cu in aliquo errato uete¬
urĩ defensore profiteatur. Id tribuite uit̃
culpe atq illud desinite mixari. Quid ẽ eñ

Expanded text:
ordini honestissimo maculae atque dedecori ordini honestissimo maculae atque dedecori sit. Qui parentis habetis, ostendite istius supplicio vobis homines impios non placere. QuiItem: «Senatus est officium ‹consilio civitatem iuvare; magistratus est officium› opera et diligentia consequi senatus voluntatem; populi est officium res optumas et homines idoneos maxime suis sententiis dilegere et probare.» Et: «Accusatoris officium est inferre crimina; defensoris si, si testem, praeterquam quod sciat aut audierit, argumentari et coniectura prosequi patieris, ius accusatoris cum iure testimonii commiscebis, testis inprobi cupiditatem confirmabis, reo duplicem defensionem parabis.» Est haec exornatio copiosa. Conprehendit enim brevi multa, ‹et› suum cuique tribuens officium seLicentia est, cum apquos hi diligunt vere in alico errato repvestri defensorem profiteatur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid est enim,
Abbreviated transcription (Latin):
tore absoletu dicat. Ex contrario ducitur
ut si quis hoĩe ꝑtodigu et luxutiosu illu¬
Dens parcu et diligente appellet. S ĩhoc
postremo qd̾ ex contratio sumit etia ĩ illo
primo qd̾ a similitudine ducit᷑. Per trans¬
latione argumẽto poterimꝰ uti per sim¬
litudine sic. quid ait hic rex atq agame¬
non nr̃ siue ut credulitas est potius atieu
Ex contrario sic ut siquẽ impiu qui prẽ
adulteru ypolitu nominemꝰ. Hec sũt fe¬
te que dicenda uidebant de uerbor exor¬
nationibꝰ nũc tes ipã monet ut deinceps
ad siñaꝵ exornationes ttanseam quatu¬
Istributio est tu in plures tes aut ꝑ¬
sonas negotia queda certa disptuit
hoc mõ. Quicũq nrm iudices nom̃
tissime em semꝑ iste oppugnauit senatu
Qui equestre locu splend idissimũ cupit
esse in ciuitate is oportet istu maxime pe¬
nas dedisse uelit ne iste sua turpitudine

Expanded text:
toremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur toremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum inludens parcum et diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem dulterum Ippolytum nominemus. Haec sunt fere, quae dicenda videbantur de verborum exornationibus. Nunc res ipsa monet, ut deinceps ad sententiarum exornationes transeamuistributio est, cum ‹in› plures res aut personas negotia quaedam certa dispertiuntur, hoc modo: «Qui vestrum, iudices, nomen tissime enim semper iste obpugnavit senatum. Qui equestrem locum splendidissimum cupit esse in civitate, is oportet istum maximae poenae dedisse ‹velit,› ne iste sua turpitudine
Abbreviated transcription (Latin):
Ea igit᷑ sumit᷑ dei ante oculos ponend̾ cã
sic. Hic utalia tumultꝰ expge fecit t tote
subito. Brenitatis causa sic. Recons aduẽ¬
nuptiis delectatur Augendi causa sic nł
lius urbis meror et calamitas istiꝰ exple̾
ĩimititias et nepharia crudelitatẽ satu¬
tate potuit.Alimiẽdi causa sic magno
se predicat aucilio fuisse qui paululu in
tebus difficilimis aspirauit. Ornandi
centu exaruerunt uirtute optimatu r̃¬
te cẽ dicũt oportere ut cu roe in rem.¬
simile transeat. ne sine delectu temere
et cupide uideatur in dissimilem ren¬
trans currisse:
Ermutatio est otõ aliud u̾b̾ aliud sinã
demostrans. Ea diuidit᷑ in tres ꝑter
Timilitudine argumẽtu. Contrariu. Pec
Esimilitudine sumitꝰ cu tñslationes plures
sidio pecuaria credemꝰ. Per argumẽtu tc̃¬
tatur cu apersona aut loco aut re aliq̃simi¬
litudo augendi aut minuendi causa ducit
ut si quis drusu. gractu appellet. Numi¬

Expanded text:
Ea sumitur rei ante oculos ponendae causa, sic: «Hic Italiam tumultus expergefecit terrore subito.» Brevitatis causa, sic: «Recens advennuptiis delectetur.» Augendi causa, sic: «Nullius maeror et calamitas istius explere inimicitias et nefariam crudelitatem saturare potuit.» Minuendi causa, sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis aspiravit.» Ornandicentium exaruerunt, virtute optimatium retem dicunt esse oportere, ut cum ratione in consimilem rem transeat, ne sine dilectu temere et cupide videatur in dissimilem transcurrisse. 46 Permutatio est oratio aliud verbis aliud sententia demonstrans. Ea dividitur in tres partes: similitudinem, argumentum, contrarium. Per similitudinem sumitur, cum translationes plures sidio pecuaria credemus?» Per argumentum tractatur, cum a persona aut loco aut re aliqua similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Graccum Numi
Abbreviated transcription (Latin):
EErmotinatio ẽ cu alicui persone smo
attribuit᷑ et is exꝑonit᷑ tu roẽ dig¬
tatis hoc pacto. Cu militibꝰ urbs
dedundaret et om̃s timore opp̾ssi domitõ¬
tinerent᷑. uenit iste cu sago gladio suctis̃¬
tus tenens iaculu adolescentes quĩq hoic̃
simili ornatu fe subsequũt irrupit ĩ ede
tatetis. Hic alii orẽs stupidi timore obm¬
utuerũt. Utor illuis ĩfelicissi matimo
fletu ad istins pedes abiecit sese. ꝑti ĩquit¬
et per ca que tibi dultissima sit ĩuita
miferentĩ. noli extingue̾ extractos. fer
masuete fortuna nos qͦ fium btĩ nosct
te eẽ hoiẽ. Atille ꝗn illu michi datit
ac uos auribus mcis obplorate d̾simte¬
S
nõ abibit. Illi nũtiat.

Expanded text:
 cum alicui personae sermo adtribuitur et is exponitur cum ratione dignitatis, hoc pacto: «Cum militibus urbs redundaret et omnes timore obpressi domi continerentur, venit iste cum sago, gladio succinctus, tenens iaculum; III adulescentes hominem simili ornatu subsecuntur. Inrupit in aedes tacetis?» Hic ali omnes stupidi timore obmutuerunt. Uxor illius infelicissimi cum maximo fletu ad istius pedes abiecit sese. «Per te», inquit, «ea quae tibi dulcissima sunt in vita: miserere nostri, noli extinguere extinctos, fer mansuete fortunam: nos quoque fuimus beati: nosce te esse hominem.» - «Quin illum mihi datis ac vos auribus meis opplorare desinitis? Non abibit.» Illi nuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
fie at sargisim: fuitꝰ ĩ amuro  qd signm¬
lib̾alitatis est que contratia est auaricie egestatis¬
At huic quide pater nolo nimiu dicete non
teninssimu patrimoniu teliquit hic quoq
uitatuẽ ne magnu aut maximu diceretur
Hoc igitur ĩnrĩs aut eor quos defendim egre¬
tractes ꝗre quẽ admodu tõẽ ĩueniẽdo fruit᷑ ĩiudia
continet perspicua et dilucida cu gui¬
tate expoĩtione. hoc modo. Qd̃ si istu
udites urĩs sententiis lib̾aueritis stati sicut
cerrissus acamea leo phenissus aut aliqua te¬
terrima belua ex catenis uolitabit et uaga¬
suis alioꝵ fima depeculans alior caput op¬
pugnis. alior domu atq oninẽ familiti

Expanded text:
 in amicos; quod signliberalitatis est, quae contraria est avaritiae. Egestatis? Huic quidem pater - nolo nimium dicere - non tenuissimum patrimonium reliquit.» Hic quoque vitatum est, ne «magnum» aut «maximum» diceretur. Hoc igitur in nostris aut eorum, quos defendemus, egretractes. Quare quemadmodum ratione in vivendo fugitur invidia, continet perspicuam et dilucidam cum gravitate expositionem, hoc modo: «Quodsi istum, iudices, vestris sententiis liberaveritis, statim, sicut e cavea leo emissus aut aliqua taeterrima belua soluta ex catenis, volitabit et vagasitans, aliorum famam depeculans, aliorum caput obpugnans, aliorum domum et omnem familiam
Abbreviated transcription (Latin):
dundit per enua̾tione aut cxpositionei
quab de tebus in tota oratioe disputatio
Requentatio est cu res in tota causa
disperse coguntur in unu quo gra¬
uior aut acrior aut criminosior
sit orõ. hoc mõ. Aquo tandem ab est iste
uitio quid est cur iudices uelitis eu lib̾a¬
te sue pudicitie proditor ẽ insidiator alie¬
ne cupidus intemꝑans per uirus suꝑbus
ĩpius ĩ patentes ĩgratus ĩ amicos ĩfestus
cognatis insuꝑiotes contumar mequos
et pares fastidiosus in inferiores crudelis
est illa frequẽtatio que plurimu ĩconiectu¬
talibꝰ causis opitulabitur cu suspitioẽs q̃
sepatim dicte minute et infixme erant unͣ
in locu coacte tem uident᷑ perspicuã facẽ

Expanded text:
dit per enumerationem aut per expositionem, quibus de rebus in totam orationem disputatio nat orationem. Frequentatio est, cum res tota causa dispersae coguntur in unum locum, quo gravior aut acrior aut criminosior oratio sit, hoc pacto: «A quo tandem abest iste vitio? Quid est, cur iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae; cupidus intemperans, petulans superbus; impius in parentes, ingratus in amicos, infestus cognatis; in superiores contumax, in aequos et pares fastidiosus, in inferiores crudelis;est illa frequentatio, quae plurimum coniecturalibus causis opitulatur, cum suspiciones, quae separatim dictae minutae et infirmae erant, unum in locum coactae rem videntur pe
Abbreviated transcription (Latin):
tus ꝓdoncus possit eẽ .g. suptu ẽ ꝓbandi
causa dictu est aute per negationẽ idcũ
Perspicuu est de primo simisitudinis u̾bo
dicetur Et apertius dicendi cansa simile
dicit᷑ Per breuitate. hoc mõ. In amicitiã
gerenda sicut incertamine currẽdi nõ ita
facile procurras Nam hoc simile ẽ ut ap¬
tius intelligat᷑ mala ratioẽ facere qui rep̃¬
hendant eos qui uerbi causa post morte
amici libos eius custodiant ꝓptrã ĩcarsoc¬

Expanded text:
tus idoneus possit esse. Ergo sumptum est probandi causa, dictum autem per negationem; id enim perspicuum est de primo similitudinis verbo. CAPUT 60 Sumetur et apertius dicendi causa simile - dicitur per brevitatem - hoc modo: «In amicitia gerenda, sicut in certamine currendi, non ita facile procurras.» Nam hoc simile est, ut apertius intellegatur mala ratione facere, qui reprehendant eos, qui verbi causa post mortem amici liberos eius custodiant, pro
Abbreviated transcription (Latin):
senectutis omĩs ĩ huiꝰ adolescẽtia posita c̃
quare uelit ĩ uita mane̾ nõ hẽbit filii piu
primiti prĩs aurilio ludibrio et despectupi
terdus ĩiicis erũt oppositi. tota doua hui
andigna concidet calamitate ac ĩimici sta¬
tiz sanguinolenta palma crudelissima uicto¬
tonsequi solemt arma qui coñ tulerint sta¬
tim crudelissime trucidant et cetet qui poi¬

Expanded text:
is in huius adulescentia posita est, quare velit in vita manere, non habebit; fili parvi, privati patris auxilio, ludibrio et despectui paternis inimicis erunt obpositi; tota domus huius indigna concidet calamitate. At inimici, statim sanguinulentam palmam crudelissima victoconsequi soleant: arma qui contra tulerunt, statim crudelissime trucidantur; ceteri, qui pos
Abbreviated transcription (Latin):
ei qui uestimẽtu aut ornamẽtu sũptuo¬
su ostentet dicat ostentas mͥ diuitias et
locupletes copias iactas Ab uno plura ĩtel
fuit ĩmanis ille trans alpinus ĩ ytalia quoq
nemo sensit ide rogat Apluribus unu
sic ĩtelligit᷑. Atrox calamitas pectora me¬
tore pulsabat. Itaq Hanelnis ex ymispuli¬
nonibꝰ p̃cura sp̃s ducebatur. Ilam ĩsupio¬
ribus plutes Hyspam et galli et togati et hͥ
unu pectus et unus prilmo ĩtelligit᷑ et eit
ille diminut nũs festinitatis. hic ad auc¬
tus grauitatis gratia
Busio est que simili uerbo et propĩ¬
quo procerto abutit᷑. hoc iͦ. Artes ho¬

Expanded text:
ei, qui vestitum aut ornatum sumptuoei, qui vestitum aut ornatum sumptuosum ostentet, dicat: «Ostentas mihi divitias et locupletes copias iactas.» CAPUT 45 Ab uno plura hoc mofuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quoque nonnemo sensit idem togatus.» A pluribus unum sic intellegetur: «Atrox calamitas pectora maerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pulmonibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in superioribus plures Hispani et Galli et togati, et hic unum pectus et unus pulmo intellegitur; et erit illic deminutus numerus festivitatis, hic adaucgravitatis gratia. Abusio est, quae verbo simili et propinquo pro certo
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uobis deos ĩ mortales arbitror dedisse
uirtute pro urã. Transiectione hoc mͦ in¬
stabilis in istu plurimu fortima malu¬
it omẽs ĩuidiose exipuit tibi bñ uiuendi
casus facultates. Huiꝰ modi trans iectio
que rem non reddidit obscura multu
proderit ad continuationes de quibꝰ ante
dictu ẽ In quibꝰ oportet ꝟba sic uta poe¬
ticis in quẽdam extruere nũ ut ꝑfecte
et politissime possint esse absolute
Usuplatio ẽ orõ suꝑans ueritate a¬
licurꝰ augendi ue minuẽdi causa¬
Hoc sumit᷑ seꝑatim aut cu cõpati
tur imperii magnitudine solis ortu atq
A si militudine sic corpore nueu cando¬
erat in armis splendor ut solis fulgor ob¬
Ccurior uideretur
Ntellectio est cu res tota pua d̾ ꝑte
tognoscitur aut de toto pars. De ꝑti¬
totu sic intesligit᷑. Non ille te nũp¬
tialet tibie eius matrimonii cõmouebant
Plam hic omĩs scĩmonia nuptiaꝵ uõ sig̾
tibiaru intelligit᷑. De toto pars. ut siqͥͦs

Expanded text:
Hoc vobis deos inmortales arbitror dedisse virtute ‹pro› vestra.» Transiectione, hoc modo: «Instabilis in istum plurimum fortuna valuit. Omnes invidiose eripuit bene vivendi casus facultates.» Huiusmodi traiectio, quae rem non reddit obscuram, multum proderit ad continuationes, de quibus ante dictum est; in quibus oportet verba sicuti ad poeticum quendam extruere numerum, ut perfecte et perpolitissime possint esse absolutae. Superlatio est oratio superans veritatem alicuius augendi minuendive causaHaec sumitur separatim › imperii magnitudinem solis ortu atque A similitudine, sic: «Corpore niveum ‹candoerat in armis splendor, ‹ut› solis fulgor obscurius videretur.» Intellectio est, cum res tota parva de parte cognoscitur aut de toto pars. De partotum sic intellegitur: «Non illae te nuptiales tibiae eius matrimonii commonebant?» Nam hic omnis sanctimonia nuptiarum uno signo tibiarum intellegitur. ‹De toto pars,› ut si quis
Abbreviated transcription (Latin):
Fonelusoest que breui argista¬
tione exhus que ante dicta sut. Aut
facta conficit idꝗd necesatio õse¬
quatorhemo quod si danart datus
sunt oraculu non possẽ capitioria insiphi¬
Restant etiam decem exornationes u̾bor
quas id circo nõ uage dispersimꝰ s asuꝑ¬
ioribꝰ seꝑauimꝰ quia omẽs ĩ uno gñe sũt
posite. IIam eoru omĩu hoc ꝓpriu est
ut ab usitata uerboru potest̾ate receda¬
tur at in aliam tatione cu quada ue¬
nustate oratio conferatur
Equibus exornationibus nomiã¬
tio ẽ prima que nos admonet ut
cuiꝰ rei nomen aut nõ sit aut sat
ioneu nõ sit eam nos inet idoneo b̾bo
nonmiemꝰ aut iitationis causa autsig¬
nificande teicausa. Imitationis tausa
hoc trout maiores rudere uagire mu¬
guer et murmurate et sibillare appella¬
uerut. Significande teicausa sic Postꝙ̃

Expanded text:
Conclusio est, quae brevi argumentatione ex iis, quae ante dicta sunt aut facta, conficit, quid necessario consequatur, hoc modo: «Quodsi Danais datum erat oraculum non posse capi Troiam sine PhiPUT 42 Restant etiam decem exornationes verborum, quas idcirco non vage dispersimus, sioribus separavimus, quod omnes in uno genere sunt positae. Nam earum omnium hoc proprium est, ut ab usitata verborum potestate recedatur atque in aliam rationem cum quadam venustate oratio conferatur. De quibus exornationibus nominatio est prima, quae nos admonet, ut, cuius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet idoneo verbo nominemus aut imitationis ‹aut significationis causa: imitationis,› hoc modo, ut maiores rudere et mugire et murmurari et sibilare appellarunt; significandae rei causa, sic: «Postquam
Abbreviated transcription (Latin):
enomiatio ẽ que i rebus ꝓpiricuo
et futimis trahit ornatione qua
apossit ĩtelligi r̃s que nõ suo nocabio
sit appellata Idaut ab ĩuc̃tore õfuitur
o siius de tarpeio loquẽs eu capitolinũ
nomiẽbas ut ab ĩuento ut siqui pliito
sse grecta potiti sunt. Aut idem gusor
sigiuficant nec tam facile ex ytaliloal
id qd̾ fit ab eo qui facit ut siqui cu bci¬
le dielit ostendette aliquid quepia Recis¬
seodicat Mars istud teracere ntsatto
cogidisut siqui facit ibeo qd fit ltcu
pesidiesam arte dicim que desidiosõ¬

Expanded text:
enominatio est, quae ab rebus propinquis et finitimis trahit orationem, qua possit intellegi res, quae non suo vocabulo sit appellata. Id a ut ventorum conficitur, ut si quis, de Tarpeio loquens, eum Capitolinum nominet, aut invento, ut si quis pro Libero sae Graeciae potitae sunt», aut idem Gallos significans: «nec tam facile ex Italia id, quod fit, ab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit ostendere aliquid quempiam fecisse, dicat: «Mars istuc te facere necessario coegit»; aut si, quod facit, ab eo, quod fit, ut cum desidiosam artem dicimus, quia desidioso
Abbreviated transcription (Latin):
ueniant malefitia nccẽ est caũ nõ posse fic̃i¬
N e hemẽs ẽ hec exornatio et ĩconiecturali cõ¬
stitutioẽ cause ferme semꝑ necessaria et in
et aluid atq aliuo dicere uidemur
Ea duplicit fit si aut eande rem p¬
line dicemꝰ aut de eadem re. Eandẽ rem

Expanded text:
veniant, maleficia necesse est; casu non potest fieriveniant, maleficia necesse est; casu non potest fieri.» Vehemens haec est exornatio et in coniecturali constitutione causae ferme semper necessaria, et inet aliud atque aliud dicere videmur. Ea dupliciter fit: si aut eandem plane dicemus rem, aut de eadem re. Eandem rem
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩs turpissima ẽ aninrꝰ auarissimꝰ fot¬
tune fallates sũt ei attemiatissime. Et res
quicꝙͣ qd opus fuerit ad malefitiu neq fac¬
tu ẽ qd̾ opus non fuit. Et tu locus ydoneus
conficiendi longissimu sũp̃tu ẽ nõ sme ma¬
xima occultandi es per ficiendi malefitii spe
Et p̃terea anteꝙͣ is homo octisus est iste uisꝰ
est in eo loco in quo ẽ occisio ftã solus pari¬
lo post in ipõ malefitio nox illiui qui occi¬
debatur audita deinde post occisionẽ istũ
nocte domũ redisse constat. Postero dieti¬
tubant᷑ et incõstant de occisioẽ eius locu¬
tu fuisse. Fec partim testiõniis parti q̃sti¬
ombus partim argumẽtis omiã cõprobãt
et rumore populi qm̃ ex argumẽtis natu
cum collocatis. his certa sumere sentẽtiã
nõ suspitione maleficii na unu aliqd̾ ã
alteru põt mistu casu cecidisse suspiciose
ut omiã interse aprimo ad postremũ con¬

Expanded text:
hominis est turpissima, animus avarissimus, fortunae familiares attenuatissimae; et res quicquam quod opus fuit ‹ad maleficium neque factum quod opus non fuit;› et cum locus idoneus spatium conficiendi longissimum sumptum est; non sine maxima occultandi ‹et perficiendi› maleficii spe; et praeterea ante, quam occisus homo is est, iste visus est in eo loco, in quo est occisio facta, solus; paulo post in ipso maleficio vox illius, qui occidebatur, audita; deinde post occisionem istum multa nocte domum redisse constat; postero die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; haec partim testimoniis, partim quaestionibus argumentatis omnia conprobantur et rumore populi, quem ex argumentis natum co conlocatis, certam sumere scientiam, non suspicionem maleficii. Nam unum aliquid aut alterum potest in istum casu cecidisse suspiciose; ut omnia inter se a primo ad postremum con
Abbreviated transcription (Latin):
hiusio est quȩ rem remonẽs ab re utñꝙ
absoluit roc̃ subieta. hoc mõ. Cur
ego nũc tibi quitꝙͣ obitia si probus
es nõ merusti si ĩprobus nõ cõmonete. It
quid nt̃c ego de meis ꝓpͥis meritis p̃dict
si meĩstis ob tundã. si obliti estis cu renich
egorim quid est qd uerbis ꝓficere possim
ltem due tes sũt que possũt honiẽs ad tur¬
oe tõtupiendu cõmonere. Inopia atq aua

Expanded text:
est, quae rem semovens ab re utramque absolvit ratione subiecta, hoc modo: «Cur ego nunc tibi quicquam obiciam? Si probus es, non meruisti; si inprobus, non commovere.» Item: «Quid nunc ego de meis promeritis praedicem? Si meministis, obtundam; si obliti estis, cum re nihil egerim, quid est quo verbis proficere possim?» Item: «Duae res sunt, quae possunt homines ad turpe conpendium commovere: in
Abbreviated transcription (Latin):
Denoniãtio est que sicuti cognoiẽ
quodam exneo demõstrat idqdsuo
noie nõ põt appellari. ⁊t siquir
cu loquatur de gracchis an nõ affricaĩ
nepotes inquiet istius modi fuerit᷑
Item si quit de aduersario dicat uidete nẽ¬

Expanded text:
st, quae sicuti cognomine quodam extraneo demonstrat id, quod nomine non potest appellarei; ut si quis, cum loquatur de Graccis: «At non Africani nepotes», inquiet, «istiusmodi fuerunt.» Item si quis, de adversario cum dicat: «Videte n
Abbreviated transcription (Latin):
colimus ẽẽ deos aucissimq si dii sunt
ẽẽ qui diuinent. Arçem quide stoico¬
ru tu inꝙ̃ qnte defendis siquidem
ista sic reciprocãtur ut si diuinatio sit
dii sint et si diisint diuinatio sit quoꝵ
neutru tam facile ꝙͣ tuarbitraris cõ¬
çeditur nazet natura significari fut᷑a
sine deo possũt et ut itasint dii potf
eri ut nulla ab his diuinatio gni huã¬
no tributa sit. Atq ille mihi uero ĩꝗt
satis estargumẽti et eẽ deos et eos cõsu¬
lere rebus ͦ humanis ꝙ eẽ clara et per¬
spicua diuinatioĩs genera indico. de
quibꝰ quid ipẽ sentiam si placet expo¬
na itatamen siuacas aiõ neq hẽs
aliquid quod huic sermoni ꝑuertẽdũ
uaco hoc eni tẽpore cũ sit nhil aliud
quod libentex agere possim młto ma¬
gis habeo audire de diuinatioẽ quid
Rentias. Nihil ĩquit equide noui nec
quod p̃tex ceteros ipẽ sentia nã tum

Expanded text:
colimus, esse deos, vicissimque, si di sint, colimus, esse deos, vicissimque, si di sint, esse qui divinent. Arcem tu quidem Stoicorum, inquam, Quinte, defendis, siquidem ista sic reciprocantur, ut et, si divinatio sit, di sint et, si di sint, sit divinatio. Quorum neutrum tam facile, quam tu arbitraris, conceditur. Nam et natura significari futura sine deo possunt et, ut sint di, potest fieri, ut nulla ab iis divinatio generi humano tributa sit. Atque ille: Mihi vero, inquit, satis est argumenti et esse deos et eos consulere rebus humanis, quod esse clara et perspicua divinationis genera iudico. De quibus quid ipse sentiam, si placet, exponam, ita tamen, si vacas animo neque habes aliquid, quod huic sermoni praevertendum aco; hoc autem tempore, cum sit nihil aliud, quod lubenter agere possim, multo magis aveo audire, de divinatione quid sentias. Nihil, inquit, equidem novi, nec quod praeter ceteros ipse sentiam; nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
libr tertiu de natura deor ĩ quo dispu¬
nõ funditus tͥñ sustulit optime uero
inꝙ et enim ipse Cocta sic disputat ut
stoiroꝵ magis argumẽta cõputet ꝙ ho¬
minu deleat religionem. Tsim ꝗntus
dicitux quide istuc ĩquit a Cocta et uͦ
sepius Credo ne coĩa iura migrare ui¬
deatur set studio contra stoicos disserẽ¬
dideos mihi uidet᷑ funditus tollere Eiꝰ
orationi nõ sane desidero quid rspõde¬
am.satis enim defensa religio ĩ secũdo
libro a Lucilio cuius disputatio tibi ipĩ
ut in extremo tertioscribis aduerita¬
tem ẽ iusa propensior. Set quod pre¬
termissu ẽ in illis libris credo qr com¬
modius arbitratus es seꝑatim id q̃ri
deq eo disseri id est de diuinatione q̃
est earu rerũ que fortuite putantut
predictio atq p̃sensio. Id siplacet uĩ¬
leamꝰ quã ħt uim et quale sit. ego
enim sic exstimo sisint ea genera di¬
uinandi uera de quibꝰ accepimꝰ queq

Expanded text:
 tertium de natura deorum, in quo dispu tertium de natura deorum, in quo dispunon funditus tamen sustulit. Optime vero, inquam; etenim ipse Cotta sic disputat, ut Stoicorum magis argumenta confutet quam hominum deleat religionem. Tum Quintus: Dicitur quidem istuc, inquit, a Cotta, et vero saepius, credo, ne communia iura migrare videatur; sed studio contra Stoicos disserendi deos mihi videtur funditus tollere. Eius rationi non sane desidero quid respondeam; satis enim defensa religio est in secundo libro a Lucilio, cuius disputatio tibi ipsi, ut in extremo tertio scribis, ad veritatem est visa propensior. Sed, quod praetermissum est in illis libris credo, quia commodius arbitratus es separatim id quaeri deque eo disseri, id est de divinatione, quae est earum rerum, quae fortuitae putantur, praedictio atque praesensio, id, si placet, videamus quam habeat vim et quale sit. Ego enim sic existimo, si sint ea genera divinandi vera, de quibus accepimus quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
et enim nobis metipsis querentibꝰ quid
sit de diuiatioe uidicandũ ꝙquia a
carneade multa acute et copiose cont
stoicos disputata sint. uerẽtibꝰ q nete¬
mere uł false rei uł nõ satis cognite as¬
sentiamur fatiẽdũ uidetur ut diligẽt
etiam atq etiam argumẽta cũ argam ẽ¬
tis cõpemus ut fecimus ĩ hiis tribꝰ libris
quos de natura deor scripsimꝰ. Nam
cu om̃ibus in rebus temcritas ĩ assen¬
tiendo errorq sit turpis cũ in eoloco ma¬
xime ĩ quo iuidicandũ est quãtu auspi¬
tiis rebusq diuinis religioniq tribua
Est enim periculu ne aut neglectis hi
ĩpia francle aut susceptis anili supstiõe
obligemur quibꝰ de xebus et alias sepe
et paulo acclratius nupercũ eẽ cum
Quĩto t̾rẽ intusculano disputatũ est
nam cũ ambulandi causa inliceũ ue¬
nissemꝰ id enim superiori gignasio no¬
men est. Perlegi ĩquit ille paulo ante¬

Expanded text:
Etenim nobismet ipsis quaerentibus, quid Etenim nobismet ipsis quaerentibus, quid sit de divinatione iudicandum, quod a Carneade multa acute et copiose contra Stoicos disputata sint, verentibusque, ne temere vel falsae rei vel non satis cognitae adsentiamur, faciendum videtur, ut diligenter etiam atque etiam argumenta cum argumentis comparemus, ut fecimus in iis tribus libris, quos de natura deorum scripsimus. Nam cum omnibus in rebus temeritas in adsentiendo errorque turpis est, tum in eo loco maxime, in quo iudicandum est, quantum auspiciis rebusque divinis religionique tribuamus; est enim periculum, ne aut neglectis iis impia fraude aut susceptis anili superstitione obligemur. Quibus de rebus et alias saepe et paulo accuratius nuper, cum essem cum Q. fratre in Tusculano, disputatum est. Nam cum ambulandi causa in Lyceum venissemus id enim superiori gymnasio nomen est, Perlegi, ille inquit, tuum paulo ante