comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ moyses ddistribuit: & in bis que
ih̃s: Moyses namq duab et semis
tribubus terram distribuens. ultra ior-¬
danen non dedit leuitis habitaculi
portiornem quȩ eos contingebat:
ihs autem non dedit solũ his tri¬
bubus quas ipse dispensat: uerum
et illis in que amoyse transiordanen
fuerant collocate: Habitacula & enĩ
leuitis insingulis tribubus decernun-¬
tur: ut ꝑhoc multo magnificentius
misterium nosceremus: Iste enim
ordo leuiticus uł sacerdotalis qui dĩ
sapientiȩ &e scientiȩ oꝑam inpendit: ñ
potuit a moyse sortem habitationis
acciꝑe: quia non erat moyses ueritatis.
s umbre ⁊ exemplaris munister: Ihs uͦ
dñs nr̃ qui erat sapientia di: ipse ha-¬
bitacula sapientib prebet: Non enim
potuit dicere moyses: uade uende om¬
ma quȩ habes & da pauꝑib ce habe-¬
bis thesaurũ incelis et uen sequere
me: Hoc ẽ enim partem dare leuitis:
Nec potuit dicere moyses: quia qui

Expanded text:
quae Moyses distribuit, et in his quae quae Moyses distribuit, et in his quae Jesus. Moyses namque duabus et semis tribubus terram distribuens ultra Jordanem , non dedit Levitis habitaculi portionem quae eis contingebat. Jesus autem dedit non solum his tribubus quas ipse dispensat, verum et in illis quae a Moyse trans Jordanem fuerant collocatae. Habitacula etenim Levitis in singulis tribubus decernuntur, ut et per multo magnificentius mysterium nosceremus. Iste enim ordo Leviticus vel sacerdotalis qui Dei sapientiae et scientiae operam impendit, non potuit a Moyse sortem habitationis accipere, quia non erat Moyses veritatis, sed umbrae exemplaris minister. Jesus vero Dominus noster, qui erat sapientia Dei, ipse habitacula sapientibus praebet. Non enim potuit dicere Moyses: « Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . » Hoc est enim partem dare Levitis. Nec potuit dicere Moyses: quia « qui
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ insi quod sunt in ȩecła dm̃ quidam.
qui uirtute anini et meritorũ gr̃a ce-¬
teros homines precedunt: quibus ipse
dñs ẽẽ hereditas dicitur : Ꝙ si fas ẽ au¬
dere intalibus & archani reconditi ali-
quid aꝑire: uideamus ne forte illud
sit quod sacerdotum uł leuitarum fi-¬
guram latenter ostendit: quia inom-¬
ni popło. eorum dico qui saluantur:
maior sine dubio pars ẽ & longe nume-¬
res. et actus ꝓbabiles dño placent: pau-¬
ci uͦ sunt & ualde rari qui sapientiȩ
oꝑam dantes. ce mentem suam purã
mundamq seruantes: atq in omnib
preclaris uirtutib suas animas exco-¬
lentes: ceteris simpliciorib ꝑdoctrinȩ
gr̃am illuminant iter: quo gradiun-¬
tur et ueniunt ad salutem: Hii fortas-¬
sis subleuitarum &e sacerdotum nomi-¬
ne designantur: quorum herehitasipse
dñsẽ qui ẽ sapientia: quam preceteris
omnib dilexisse ꝑhibentur : Inuenio
tamen aliquam differentiam. in bis

Expanded text:
est, nisi quod sunt in Ecclesia Domini quidam est, nisi quod sunt in Ecclesia Domini quidam qui virtute animi et meritorum gratia caeteros homines praecedunt, quibus ipse Dominus esse haereditas dicitur. Et si fas est audirequid aperire, videamus ne forte illud sit quod sacerdotum vel Levitarum figuram latenter ostendit. Quia in omni populo, eorum dico qui salvantur, major sine dubio pars est, et longe numeres, et actus probabiles Domino placent. Pauci vero sunt et valde rari qui sapientiae operam dantes, et mentem suam puram mundamque servantes, atque in omnibus praeclaris virtutibus suas animas excolentes, caeteris simplicioribus per doctrinae gratiam illuminant iter quo gradiuntur, et veniunt ad salutem. Hi fortassis sub Levitarum et sacerdotum nomine designantur, quorum haereditas ipse Dominus est, qui est sapientia, quam prae caeteris omnibus dixisse perhibentur. Invenio tamen aliquam differentiam in his
Abbreviated transcription (Latin):
rutum ẽ templum ex lapidib fabricatũ
Aderat pontifex futurorum bonorũ:
cessauerunt pontifices taurorum. c hyr-¬
corum: Uenit agnus d̃i qui tollit pec-¬
cata mundi: destitit agnus ex pecudi-¬
scda hereditatis facta diuisio Prima
ses transiordanen tribui ruben. et tribui
gad. et dimidiȩ tribui manasse. possessio¬
nem decernit: ceteri uͦ omnes ꝑiħ̃m
suscipiunt hereditatem: Diximus iã
prius quomͦ ꝑlegem placuerunt deo
precedentes tempore eos qui ꝑfidem
ihũ ad ꝓmissa ꝑueniunt: nondum
ea quȩ ꝑfecta sunt consecuntur: ex pecͥ-¬
tantes eos qui posteriores. diuerso qui-¬
dem tempore siuna fide placebunt:
sicut apłs dixit: Utine sine nobis
ꝑfectionem consequerentur: ¶ribui
autem leui ñ dedit possessionem: s sa-
crificia et uictimȩ dñi dĩ isrłcũ ipsa ẽ he-
reditas: sicut locutus ẽ illi. ꝓcec̃a: leuitis
neq moyses dedit hereditatem: neq
iħs: Qua re. quid aliud sentiendũ

Expanded text:
rutum est templum ex lapidibus fabricatum: rutum est templum ex lapidibus fabricatum: aderat pontifex futurorum bonorum, cessaverunt pontifices taurorum et hircorum; venit Agnus Dei qui tollit peccata mundi, destitit agnus ex pecudibsecunda haereditatis facta divisio: prima ses trans Jordanem tribui Ruben, et tribui Gad, et dimidiae tribui Manasse, possessionem decernit; caeteri vero omnes per Jesum suscipiunt haereditatem. Diximus jam prius quomodo per legem placuerunt Deo, praecedentes tempore eos qui per fidem Jesu ad promissa perveniunt, nondum ea quae perfecta sunt consequuntur: exspectantes eos qui posteriores, diverso quidem tempore, sed una fide placebunt, sicut Apostolus dixit: Utinam sine nobis perfectionem consequerentur . « Tribui autem Levi non dedit possessicia et victimae Domini Dei Israel ipsa est ejus haereditas, sicut locutus est illi, » etc. Levitis neque Moyses dedit haereditatem neque Jesus. Quare quid aliud sentiendum
Abbreviated transcription (Latin):
qui in iudȩa hereditatẽ diuidunt t̾re:
Erat gͦ inçelis ueritas: umbra uͦ et ex¬
emplar ueritatis in terris: Et donec
umbra hȩc constabat interris: erat
iherłm terrestris: erat templum: erat
altare: & erat uisibilis cultus: erant pon¬
tifices et sacerdotes: constabat ciuitates
ceuici iudȩ: et omnia hȩc quȩ nunc
in libro hoc descripta ẽẽ recitantur: Cũ
uͦ in aduentu saluatoris di nr̃i de cęlis
descendentis ueritas de terra orta ẽ. &
iusticia de cęlo ꝓspexit: umbre ce ex-¬
emplaria ceciderunt: Cecidit enim
iherłm: cecidit templum: altare sub-¬
latum ẽ: ut neq in monte gaz arim.
neq in iherłm sit locus ubi oportet
ad oiare: s ueri ad oratores qui ad orãt
patrem: in spũ ceueritate adorent:
Sic gͦ presente ueritate: typ̾us et um-¬
bra cessauit: Et cum ad eẽt templum
illud quod ꝑ sp̃m dĩ et uirtutẽ altissi-¬
mi inutero utrginis fabricatum ẽ: d̃i-¬

Expanded text:
qui in Judaea haereditatem dividunt terrae. qui in Judaea haereditatem dividunt terrae. Erat ergo in coelis veritas, umbra vero et exemplar veritatis in terris; et donec umbra haec constabat in terris, erat Jerusalem terrestris, erat templum, erat altare, et erat visibilis cultus, erant pontifices et sacerdotes, constabant etiam civitates et vici Judae, et omnia haec quae nunc in libro hoc descripta esse recitantur. Cum vero in adventu Salvatoris Dei nostri de coelis descendentis, veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit, umbrae et exemplaria ceciderunt; cecidit enim Jerusalem, cecidit templum, altare sublatum est, ut neque in monte Garizim, neque in Jerusalem sit locus ubi oportet adorare; sed veri adoratores qui adorant Patrem, in spiritu et veritate adorent. Sic ergo praesente veritate typus et umbra cessavit; et cum adesset templum illud, quod per Spiritum Dei et virtutem Altissimi in utero Virginis fabricatum est, di
Abbreviated transcription (Latin):
cum: et adiuuent nos orationib suis:
Ista namq etiam quendam de senorib
magistris audiui dicentem: in eo loco
in quo scͥptum ẽ in numeris: quia ablin-¬
get sinagogailla hanc sinagogam: sicut
abliugit uitulus herbam uiridem de
campo Dicebat enun: Quare huius¬
modi similitudo sumpta ẽ inisi qui a
hoc intelligendũ. ẽ. in loco quod sina¬
goga dñi quȩ nos p̃cessit inscĩs oret
&e in lingua consumet adũsarias sina¬
gogas: id ẽ orationib et precib aduer-¬
sarios nrõs absumet: Non gͦ in armis
pugnandũ ẽ nobis adu̾sus hostes nr̃os
inuisibiles: s orationib. au̾bis dñi me¬
ditationib & oꝑib ac sensibus rectis:
Sic enim armabant᷑ &e patres: fide et
oꝑib uincentes: sicut umbrȩ ce exem-¬
plari deseruiunt cȩlestium bĩi qui le-¬
gem suscipiunt: quȩ ẽ illius uerȩ legis
umbra: ita exemplar. et umbra con¬
sequenter sunt diuisionis cęlestis: hii

Expanded text:
scum et adjuvent nos orationibus suis. scum et adjuvent nos orationibus suis. Ista namque etiam quemdam de senioribus magistris audivi dicentem in eo loco in quo scriptum est in Numeris quia ablinget synagoga illa hanc synagogam sicut ablingit vitulus herbam viridem de campo; dicebat enim: Quare hujusmodi similitudo sumpta est, nisi quia hoc intelligendum est in loco quod Synagoga Domini, quae nos praecessit, in sanctis oret, et in lingua consumet adversarias synagogas, id est, orationibus et precibus adversarios nostros absumet? Non ergo in armis pugnandum est nobis adversus hostes nostros invisibiles, sed orationibus et verbis Domini, meditationibus et operibus ac sensibus rectis: sic enim armabantur et patres, fide et operibus vincentes; sic umbrae et exemplaria deserviunt coelestium hi qui legem suscipiunt, quae est illius verae legis umbra; ita et exemplar et umbra consequenter sunt divisionis coelestis hi
Abbreviated transcription (Latin):
yses distribuit hereditatem: scds autẽ
ih̃s: Nunc moysen legem intellige: Hii
gͦ qui scđ̃m legem uixerunt: primi ac¬
ceperunt hereditatem: s extra terram
repmissionis: Tunc deinde cum acce-¬
pissent terram hereditatis: ñ enim
possident neq diuidunt: s expectãt
usq quo eis ꝑih̃m distribuat᷑ in sortẽ:
nonne hoc euident̾ ẽ quod apl̃s dicit
ad hebreos scribens. de prioribus pa¬
trib quos dicit fide placuisse deo. &
addidit dicens: Hii autem omnes
testimonium habentes ꝑfidem non-¬
dum consecuti sunt reꝓmissiones. dõ
ne sinȩ nobis ꝑfecti efficerentur: Ba-¬
bent gͥ reꝓmissionẽ suam et requieue.¬
runt: &e digni iudicati sunt ꝑmoy¬
sen ca pere hereditatem: Terunta¬
men adhuc et ipsi pugnant: incertami¬
ne sunt ꝓ his qui sub iħu militant: Si
ce requiris qui sunt qui pugnent et quȩ
ẽ pugna ista qmͣ illi gerunt : Ego
sic arbitror: quod omnes illi qui dor-¬
mierunt ante nos patres: pugnẽt nob̾¬

Expanded text:
es distribuit haereditatem, secundus autem Jesus. Nunc Moysis legem intellige. Hi ergo qui secundum legem vixerunt, primi acceperunt haereditatem, sed ex terra repromissionis. Tunc deinde cum accepissent terram haereditatis: non enim possident, neque dividunt, sed exspectant, usquequo eis per Jesum distribuatur in sortem. Nonne hoc evidenter est quod Apostolus dicit, ad Hebraeos scribens de prioribus patribus, quos dicit fide placuisse Deo, et addidit dicens: « Hi autem omnes testimonium habentes per fidem, nondum consecuti sunt repromissiones, Deo ea sine nobis perfecti efficerentur? » Habent igitur repromissionem suam, et requieverunt, et digni judicati sunt per Moysen capere haereditatem; verumtamen adhuc et ipsi pugnant, in certamine sunt pro his qui sub Jesu militant. Sed et requiris qui sunt qui pugnent, et quae est pugna ista quam illi gerunt? Ego sic arbitror, quod omnes illi, qui dormierunt ante nos, patres pugnent nobi
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ xp̃iam popłi consecuti sunt: De cuꝰ
doctna cotidie dicit eccl̃a. Quam dul-¬
cia faucib meis eloquia tua: suꝑ mel ce
fauum ori meo. ficum autẽ quã cum bo¬
tro det̾ra reꝓmissionis atculerunt. ima¬
ginem legis atculisse euangłicis edocem᷑
exemplis: sicut et botrum constat figuram
saluatoris ostendere: quẽadmodũ incan¬
ticis canticorũ eccła dexp̃o dicit. Frater
ge: nec lex sine xp̃o ẽẽ poterit Nec mirãda
indignatio inpopłm: cum in qͦq rat᷑ dñsꝓ
pter uos dixerit: nec tu ing̾dicris illuc:
s iosue filius nun ministertuus ipse intra¬
quom moyses dicat ad isrł ꝓpter eos iratũ
sͥ dñĩn dixisse. nec tuingredieris illiic hoc
est in t̾ram reꝓmissionis: cum in libro nu-¬
merorũ ita legatur: Bixitq dñs admoy

Expanded text:
id est Christiani populi consecuti sunt, de cujus id est Christiani populi consecuti sunt, de cujus doctrina quotidie dicit Ecclesia: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel et favum ori meo! » Ficum autem, quem cum botro de terra repromissionis attulerunt, imaginem legis attulisse, evangelcis edocemur exemplis. Sicut et botrum constat figuram Salvatoris ostendere, quemadmodum in Canticis canticorum Ecclesia de Christo dicit: « Frater ge, nec lex sine Christo esse poterit. « Nec miranda indignatio in populum, cum mihi quoque iratus Dominus propter vos dixerit: Nec tu ingredieris illuc, sed Josue filius Nun minister tuus ipse intraest quomodo Moyses dicat ad Israel propter eos iratum sibi Dominum dixisse: « Nec tu ingredieris illuc, » hoc est, in terram repromissionis, cum in libro Numerorum ita legatur: « Dixitque
Abbreviated transcription (Latin):
tur ocłi eorum ne uideant. ce dorsum illoꝵꝵ
semꝑ incurua. Quiuͦ postĩor ueniebat¬
popłi gentium gerebat figuram: qui cre¬
dens & rp̃m ante ocłos habens semꝑ eũ
portans uidet: & quasi seruus dñm ce
discipłs magistrum seqͥtur: sicut ipse¬
dñs in euangłio ait: Si quis uult post¬
me uenire: tollat crucem suam ae seqͣtur
me. Hic ẽ autem botrus qui effusum
in salutem nrãm uinum sanguinis sui.
crucis contritione pfudit: atq exp̃ssũ
passionis suȩ calicẽ ȩccłe ꝓpi nauit. Nic
ẽ botꝰ quẽ mala granata socia mut̃s¬
gr̃a secuta ẽ nr̃a scilicet ȩccła mater:
habens intra se ꝓgranorum numerũ mul¬
titudinem popłorũ. ꝑruborẽ sanguinis xͥ
stincta grana. sicut apłs ait. diuisa caris¬
mata & dona sp̃c sc̃i gr̃a distributa: quib
om̃ib in dignos se increduli iudicantes:
t̾ram carnis xp̃i fluentẽ lacte &e melle acci¬
ꝑe ñ meruerunt: qͣm ꝑfidem serui eius

Expanded text:
tur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum tur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva . » Qui vero posterior populi gentium gerebat figuram: qui credens et Christum ante oculos habens, semper eum portans videt, et quasi servus dominum, et discipulus magistrum sequitur, sicut Dominus in Evangelio ait: Si quis vult venire post me, tollat crucem suam, et sequatur me . 10. Hic est autem botrus qui effusus in salutem nostram, vinum sanguinis sui crucis contritione profudit, atque expressum passionis suae calicem Ecclesiae propinavit. Hic est botrus quem maleris secuta est gratia. Nam scilicet Ecclesia mater habens intra se per granorum numerum multitudinem populorum, ruborem sanguinis Christi stincta grana, sicut Apostolus ait, diversa charismata, et dona spiritus gratia distributa. Quibus omnibus indignos se increduli judicantes, terram carnis Christi fluentem lacte et melle accipere non meruerunt, quam per fidem servi ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
crat t̃ra ide caro scã in qua regnum cdĩ ceub̾¬
tatem fictuum sp̃italium. et uitam ȩcer¬
nam consequi possent. Sed sicut illi des-¬
ꝑationeꝵa terruerunt popłm ne de di ꝓ¬
missione confideret: ita et isti scribȩ ce pha-¬
risei suaserunt popło udeorum ne crede¬
ret xp̃m: ad egyptum scl̃i huius redire cu¬
prentes: repudiantes manna fidi: quȩrẽ¬
tes ollas peccatorum nigras: et cȩpas blaᷤ¬
phemarũ putidas: &e pepones uitiorum
ac libidinũ corruptione marcescentes: Il¬
le autem botrus uue qũe in ligno de ter¬
ra reꝓmissionis duo aduexere uectores:
botrus pendens eligno. utiq xp̃c ẽ ex li¬
gno crucis ꝓmissus gentib. deterra geni
cerib effusus. Duo baiuli qui sub onere
botri illius incendebant. popłs ẽut̃q cu¬
ius prior iudaicus cȩcus ce auersꝰ. ignarus
pendentis gr̃ȩ ce pressus onere suspensi:
cui subicit᷑ iudicanti: de quib dr̃ obscuren¬

Expanded text:
erat terra, id est, caro sancta, in qua regnum Dei et ubeerat terra, id est, caro sancta, in qua regnum Dei et ubertatem fructuum spiritalium, et vitam aeternam consequi possent. Sed sicut illi desperatione terruerunt populum ne de Dei promissione considerent, ita et isti scribae et Pharisaei suaserunt populo Judaeorum ne crederent Christum, ad Aegyptum saeculi hujus redire cupientes, repudiantes manna fidei, quaerentes ollas peccatorum nigras, et cepas blasphemiarum putridas, et pepones, vitiorum ac libidinum corruptione marcescentes. Ille autem botrus uvae, quem in ligno de terra repromissionis duo advexere vectores, botrus pendens e ligno, utique Christus ex ligno crucis promissus gentibus de terra genitem visceribus effusus. Duo bajuli qui sub onere botri illius incedebant, populus est uterque cujus prior Judaicus caecus et aversus, ignarus pendentis gratiae, et pressus onere suspensi, cui subjicitur judicanti: de quibus dicitur: « Obscuren
Abbreviated transcription (Latin):
ducet nos ad terram hanc. Sed popłs
infidelitatis despatione preceps agitur:
cead lapidandos eos qui bona nuntiant
ꝓsilit M aiestas uͦ dñi ꝓtegit eos innu¬
bibus Et dixit dñs ad moysen. Feriã
eos morte ce interimã eos: & faciam te ce
domum patris tui in nationem magnã
et multam magis quam hec ẽ. Eit gͦ hȩc
tanta cõminatio a dño: non ut passibił
et iracundiȩ uitio subiacens ostendatur
diuma natura: s ut ꝑ hȩc ae moysi cari¬
tas quam p̃opłm ẽrga habebat: & dei
bonitas quȩ supra omnem m̃tem ẽ inno¬
tesceret: Mystice autem duodecim explo¬
ratores missi ad explorandam terram u¬
berem qui terruerunt ppłm ne crederent
scribarum cephariseoo⁊ pretulerunt indi¬
tium: Sicut enim illi ꝑmoysen missi st̃
ut soli fecunditatẽ sollicita considatione
tractarent: ita ce. isti ꝑlegem ce ꝓpħias ius¬
si sunt ut ꝑscͥpturarum inuestigationẽ
dm̃icum sꝑeularent᷑ aduentum: in quo

Expanded text:
ducet ad terram hanc . » Sed populus ducet ad terram hanc . » Sed populus infidelitatis desperatione praeceps agitur, et ad lapidandos eos qui bona nuntiant prosilit. Majestas vero Domini protegit eos in nubibus, et dixit Dominus ad Moysen: « Feriam eos morte et interimam eos; et faciam te et domum patris tui in gentem magnam et multam, magis quam haec est . » Fit haec tanta comminatio a Domino, non ut passibilis et iracundiae vitio subjacens ostendatur divina natura, sed ut per haec et Moysi charitas quam erga populum habebat, et Dei bonitas, quae superat omnem mentem, innotesceret. Mystice autem duodecim exploratores missi ad explorandam terram uberem, qui terruerunt populum, ne crederScribarum et Pharisaeorum praetulerunt indicium. Sicut enim illi per Moysen missi sunt, ut soli fecunditatem sollicita consideratione tractarent, ita et isti per legem et prophetas missi sunt, ut per Scripturarum investigationem Dominicum specularentur adventum. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum ab ẽo acceꝑit: qͣtinus mitteret uri¬
ros qui ex plorarent tram chanaan. G
cum ꝑexissent ce ascendissent in monta¬
na:uenerunt usq aduallem botri. Et con¬
siderata terra: sumentes de fructib eius
ut ostenderent ubertatem: attulerunt ad
nos atq dixerunt: Bona est terra: quã
ascende: s in creduli ad sermonem dñi d̃i
nr̃i murmurastis intab̃nacłis ur̃is. atq
dixistis: O dit nos dñs: ce ie circo eduxit
nos det̃ra ȩgypti: ut tradet in manus a¬
morrei atq deleretz & reheͣ. Buodecim
missi sunt inspectatores ex filiis isrł ad con¬
siderandam terram quȩ eis fuerat reꝓmis¬
sa: hiq post quadraginta dies regssi di¬
uersa renuntiant: Nam .x. ex his in despa¬
tionem mittunt popłm: ita ut uellent ab¬
iecto moyse eligere alium ducem & re-¬
uerti inegyptum: Ellii uͦ duo bona nun¬
tiant. &e cohortantur popłm ꝑmanere in
fide: dicentes: Si diligit nos dñs intro-¬

Expanded text:
ceptum ab eo acceperit, quatenus mitteret viceptum ab eo acceperit, quatenus mitteret viros qui explorarent terram Chanaan. « Qui cum perrexissent et ascendissent in montana, venerunt usque ad vallem Botri. Et considerata terra, sumentes de fructibus ejus, ut ostenderent ubertatem, attulerunt ad nos atque dixerunt: Bona est terra quam Dascendere, sed increduli ad sermonem Domini Dei nostri, murmurastis in tabernaculis vestris atque dixistis: Odit nos Dominus; et idcirco eduxit nos de terra Aegypti, ut traderet nos in manus Amorrhaei, atque deleret, et reliqua » Duodecim missi sunt inspectatores ex filiis Israel, ad considerandam terram quae eis fuerat repromissa. Hique, post quadraginta dies reversi, diversa renuntiant. Nam decem ex his in desperationem mittunt populum, ita ut velint abjecto Moyse eligere alium ducem, et reverti in Aegyptum. Alii vero duo bona nuntiant, et cohortantur populum permanere in fide dicentes: « Si diligit nos Deus, intro
Abbreviated transcription (Latin):
sint actus tui: satis ce hic apparet. Deinde
uerba iethro dantis consilium moy si con¬
sideranda sunt. Dicit enim. Nunc itaq au¬
dime ce consiliũ dabotͥ: & erit deus tecum
Ubi mͥ uidetur significare minus int en¬
tum humanis actioĩb animũ. dõ qͦdam¬
mͦ uacare: quo fit tanto plemoe quanto
insiꝑna atq ȩterna lib̾uas extendit᷑.iti:¬
t accessistis ad me omnes: atq di¬
xistis. Mitamus uiros qui consi¬
dderent terram: cerenuntient ꝑ quoditer
uobis .xii. uiros. singulos de tribubus suĩ.
dñs ad moysen dixerit ut mitteret uiroᷤᷤ
qui considarent terrã chanaan. Sed
licet diu̾sa uide antur inter se ẽẽ quod hic
in deuterononio. & illud quod in libro
numerorũ suꝑ hac re scͥptum legitur:
sensus tamen facilis ẽ: ut intelligamus
popłm ad moysen primũ locutum eẽs¬
de ex ploratorib mittendis : ce sic moyses
ad dñi consultum causam referens. pre¬

Expanded text:
sint actus tui, satis et hsint actus tui, satis et hverba Jothor dantis consilium Moysi consideranda sunt: dicit enim, Nunc itaque audi me, et consilium dabo tibi, et erit Deus tecum. Ubi mihi videtur significari, nimis intentum humanis actionibus animum, Deo quodammodo vacuari, quo fit tanto plenior, quanto in superna atque aeterna liberius extenditt accessistis ad me omnes atque dixistis mittamus viros qui considerent terram et renuntient per quod itervobis duodecim viros singulos de tribubus suis Dominus ad Moysen dixerit ut mitterent viros qui considerarent terram Chanaan. Sed licet diversa videantur inter se esse quod hic in Deuteronomio, et illud quod in libro Numerorum super hac re scriptum legitur, sensus tamen facilis est ut intelligamus populum ad Moysen primum esse locutum de exploratibus mittendis, et sic Moyses ad Domini consilium causam referens, pr
Abbreviated transcription (Latin):
solus ur̃a negotia sustinere: ce pondus ac
uirgia: Date er uobis utros sapientes ce
gnaros: & quorum contĩsatio sit ꝓbata in
tribub urĩs: ut ponam eos uobis pͥncipẽ:
&reliqͣ De hac sub diuisione potestatum
in exodo anteqͣm ad montẽ sinai ꝑueni¬
rent isrłitȩ scriptum ẽ: & quodiechro sacer¬
dos madian cognatus moysi ipli hoc in
confilium dedit. narrat᷑ Unde quȩri po¬
test quomͦ hȩc sͥ conueniant: tam mͦ qͣm
etiã in illo tẽpore: Quod sic solui posse re¬
or ut hoc quod hic scͥptum ẽ dixisse moysẽ
in illo tempore ad ppłm non possum solus
sustinere uos: non illud tempus expͥmat qͦ
de orẽb ꝓficiscebantur. sed totum tempus
quo ꝓfecti de egypto in solitudine mora¬
bantur: &e moyses non exsua inuentione
s cognati sui consilio accepto ppło psuase-¬
ab. rit: quȩ bic se asserit illis ꝑsuasssse Unde.
consicsari oportet qͣm sit obseruandum
quod alibi scͥptura dicit. fili nem multis

Expanded text:
s ac jurgia. Date ex vobis sapientes et gnaros, et quorum conversatio sit probata in vestris tribubus, ut ponam eos vobis principes, et reliqua. » De hac enim subdivisione potestatum in Exodo antequam ad montem Sinai pervenirent Israelitae scriptum est, et quod Jethro sacerdos Madian cognatus Moysi ipsi hoc in consilium dederit narratur. Unde quaeri potest quomodo sibi conveniant, tam modo quam etiam tempore. Quod sic solvi posse reor: ut hoc quod hic scriptum est dixisse Moysen in illo tempore ad populum, « Non possum solus sustinere vos, » non illud tempus exprimat quo de Choreb proficiscebantur, sed totum tempus quo profecti de Aegypto in solitudine morabantur; et Moysen non ex sua inventione, sed cognati sui consilio accepto, populo persuaserit quae hic asserit illis persuasisse. Unde considerari oportet, quam sit observandum, quod ait Scriptura: « Fili, ne in multis
Abbreviated transcription (Latin):
bitauerunt filii esau. sicut fecit ifrł int̾¬
ram possessionis suȩ quam dedit ei dñs:
Seir monꝰ est int̾ra edom: in quo habi-¬
tauit esau. in regione gebabena: Qui
ex eo quod esau pilosus eẽt crispidus: se¬
ir hoc ẽ pilosi nom̃ accepit: In quib locis
ante habitauit choreus: quẽ interfecit cho¬
dorlaonior: Memiit montis seir ce ysaias
in uisione idumee. Chorrei enim isti sicut¬
ce gentes ceterȩ quas suꝑauerunt illi qui
de patͥarcharum semine descenderunt.
mistice significant malignos sp̃c uł uitia
diũsa: quȩ illi rite suꝑare possunt. qui
scorum patrũ uestigiis doctrinis atq ex-¬
emplis insistunt: ce militiam sp̃alem sub
rege. xp̃o ueraciter agunt: De qualib di-¬
cit apłs: Non ẽ nobis colluctatio adũsus
carnem ce sanguinemr: s adũsus principiᷤ

Expanded text:
bitaverunt filii Esau, sicut fecit Israel in tebitaverunt filii Esau, sicut fecit Israel in terra possessionis suae, quam dedit ei Deus. Seir mons est in terra Edom, in quo habitavit Esau in regione Gebabena, quae ex eo quod Esau pilosus esset et hispidus, Seir, hoc est pilosi, nomen accepit; in quibus locis ante habitavit Chorraeus, quem interfecit Chodorlaomor. Meminit montis Seir et Isaias in visione Idumaeae. Chorraei enim isti et gentes caeterae, quas superaverunt illi qui de patriarcharum semine descenderunt, mystice significant malignos spiritus, vel vitia diversa quae illi rite superare possunt, qui sanctorum Patrum vestigiis, doctrinis atque exemplis insistunt, et malitiam spiritalem sub rege Christo veraciter agunt: de qualibus dicit Apostolus: « Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes
Abbreviated transcription (Latin):
est amoabitis cum accolas subũtissent:
ce ostenditur usq hodie inuertice montis
illius Sed ce torrens ꝑabruta descendeis:
III mare mortuũ fluit: Int̃p̃tatur autem¬
ar suscitauit: & emim tribiles: Significãtq
hostes sp̃itales. qui semꝑlites ce contentio¬
nes suscitant: ce tela nequitiȩ contra seruos¬
di parant: Nec non & enachim qui de stir¬
pe enach ꝓcreati sunt. cegigantib ꝓceri¬
tate coȩquabant᷑. similiter significant
sp̃itales nequitias: sicut nom̃ eorrtesta¬
ttur: Nam monile collo sublimm interp̃tan¬
tur. Hostes enim spĩtales suꝑbiç faustu
elati. omnẽ apparatum militiȩ suȩ ꝓpͥȩ uur¬
tuti ascͥbunt: et ideo facile suꝑantur ab-
his qui non in sua sed in di uirtute con¬
fidunt: qui cum psalmista dic̃e possunt:
Rortitudo mea & laus mea dñs: ce factꝰ est
mͥ in salutẽ: In seir autem prius habitaue¬
runt horim: quib expulsis atq delctis ba¬

Expanded text:
est, Moabitis, cum priores accolas subvertissent. est, Moabitis, cum priores accolas subvertissent. Et ostenditur usque hodie in vertice montis illius: sed et torrens per abrupta descendens, in mare Mortuum fluit. CeciditAr, suscitavit et Emim terribiles, significantque hostes spiritales, qui semper lites et contentiones suscitant, et tela nequitiae contra Dei servos parant. Nec non et Enacim, qui de stirpe Enak procreati sunt, et gigantibus proceritate coaequabantur, similiter significant spiritales nequitias, sicut nomen eorum testatur. Nam monile in collo sublimi interpretatur. Hostes enim spiritales superbiae fastu elati, omnem paraturam malitiae suae propriae virtuti ascribunt. Et ideo facile superantur ab his qui non in sua, sed in Dei virtute confidunt, qui cum Psalmista dicere possunt: « Fortitudo mea et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem . » In Seir autem prius habitaverunt Horim; quibus expulsis atque deletis, ha
Abbreviated transcription (Latin):
cencde non desistimus: concident nos igni¬
tis iaculis atq ad anathema ꝑpetuum¬
ꝑducent: Unde non scđdm pelagianistas
de nr̃a sine gr̃a dĩ p̃sumere debemus po¬
tentia: s humiliter in firmitatẽ nrãm con¬
siderantes. id quod dñi ore decernit᷑. obȩ¬
diendum &e sequendũ ꝑ omĩa nobis hu¬
militer credamus Sicq nobis hostes
cuncti inferiores existunt: &e ad celestis
patrie gaudia quȩ nobis ꝓmissa sunt
Dixitq dñs ad me: Non pugnes contra
moabitas. nec ineas adũsus eos p̃lium:
non enim dabotͥ quicqͣm det̾ra eorum:
quia filiis loth tͣdidi ar in possessionem:
Emim pͥmi fuerunt habitatores eius: po¬
pulus magnus ceualidus. cetam excelsus.
ut de machim stirpe qͣsi gigantes creden¬
tur: & ẽent similes filiorũ enachim. Denq
moabitȩ appellant eos emim Ar metro-¬
non posita: possessa olim agente ueterri¬
maemim. ce postea retenta a filiis loth id

Expanded text:
cendere non desistimus, concident nos ignicendere non desistimus, concident nos ignitis jaculis, atqperducent. Unde non secundum Pelagianitas de nostra sine gratia Dei praesumere debemus potentia, sed humiliter infirmitatem nostram cosiderantes, id quod Domini ore decernitur, obediendum et sequendum per omnia nobis humiliter credamus. Sicque nobis hostes cuncti inferiores existunt, et ad coelestis patriae gaudia, quae nobis promissa suntDixitque Dominus ad me: Non pugnes contra Moabitas, nec ineas adversus eos praelium: non enim dabo tibi quidquam de terra eorum, quia filiis Loth tradidi Ar in possessionem. Emim in primis fuerunt habitatores ejus, populus magnus et validus, et tam excelsus, ut de Enacim stirpe quasi gigantes crederentur, et essent similes filiorum Enacim. Denique Moabitae appellant eos Emim. » Ar metronon, possessum olim a gente veterrima, Ommim, et postea retentum a filiis Lot, id
Abbreviated transcription (Latin):
sis enim uocatis iudeis et grecis: xp̃e d̃ĩ
Tumq instructi armis ꝑgeretis in
montem: ait mͥ dñs: Dic ad eos:
Nolite ascendere neq pugnetis: non em̃
sum uob̃cum: ne cadatis coram inumni¬
cis ur̃is: Locutus sum et ñ audistis: sed
adu̾santes imꝑio dñi cetum̃tes suꝑbia.
ascendistis in montẽ: Itaq eglsus amor¬
reus qui habitabat in montib ce obuiã
ueniens: ꝑsecutus est uos ficut solent a¬
pes ꝑsequi: et cecidit de seirusq: horma¬
& cetera: Hȩc sententia humanam ꝑcu¬
tit supbiam : quȩ de suis uirib p̃sumit:
ce non incłi confidit potentia Elmorrei gͦ¬
cantes. hostes sunt spiritales qui habitan
in montib suꝑbiȩ: et p̃sumptuosos necant
pilosus: & horma intp̃tatur anathema:
Quisqͥs enim uitiorũ sordib non metuit.¬
quȩ interitũ nr̃m desidant. et t̾rems cupi¬
ditatibus nos implicare uolunt: si ꝑseue¬
rauerimꝰ inpeccatis &e in montib suꝑbiȩ as¬

Expanded text:
sis enim vocatis Judaeis et Graecis Christus Dei sis enim vocatis Judaeis et Graecis Christus Dei cumque instructi armis pergeretis in montem ait mihi Dominus dic ad eos nolite ascendere neque pugnetis non enim sum vobiscum ne cadatis coram inimicis vestris locutus sum et non audistis sed adversantes imperio Domini et tumentes superbia ascendistis in montem itaque egressus Amorreus qui habitabat in montibus et obviam veniens persecutus est vos sicut solent apes persequi et cecidit de Seir usque Hormacti. Haec sententia humanam percutit superbiam, quae de suis viribus praesumit, nec in Dei confidit potentia. Amorrhcantes, hostes sunt spiritales, qui habitant in montibus superbiae, et praesumptuosos necant,pilosus, Horma interpretatur anathema. Quisquis enim vitiorum sordibquae interitum nostrum desiderant, et terrenis cupiditatibus nos implicare volunt, si perseveraverimus in peccatis et in montibus superbiae as
Abbreviated transcription (Latin):
nunc tam̃ popłi iudeorum sub lege po-¬
siti ꝑsonam gerebat: eũq ppħica ꝓmincia¬
ciõe figurabat. Nã sicut moyses petr̃a uͥga
ꝑcutiẽs. dedĩ uͥtute dubitaũ: ita ille popłs
qͥ sub lege ꝑmoysen data tenebat᷑ xp̃m ligno
cͥctis affigẽs. eũ uirtutẽ di ẽẽ ñ eͤdidit. S sic̃
ꝑcussa petͣ manauit aquã sitientib: sic
plaga dñicȩ passionis effecta ẽ uita creden¬
tibus. Habemus enim de hac re preclaris¬
simam et fidelissimam uocem apł̃icam:
cum inde loqueretur dicens: Petra autẽ
tate despationẽ. inipsius xp̃i altitudine d̃s
mornubet: cum mortẽ carnis moysi in mõ
eminens magnitudo: Quia sicut apls ait
ciuitas ascondi suꝑ montem posita: Se
scilicet montẽ: fideles autẽ suos in sui no¬
minis gła fundatos asserens cutitatẽ. Pru¬
dentia enim carnis uiuit: cum tanqͣm
dentia carnis moritur: cum tanqͣm mon¬
cis eminentia xp̃c excelsus agnoscitur. Ip¬

Expanded text:
nunc tamen populi Judaeorum sub lege ponunc tamen populi Judaeorum sub lege positi personam gerebat, eumque prophetica pronuntiatione figurabat. Nam sicut Moyses petram virga percutiens, de Dei virtute dubitavit, ita ille populus qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis affigens, eum virtutem Dei esse non credidit, sed sicut percussa petra manavit aqua sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est vita credentibus. 5. Habemus enim de hac re praeclarissimam et fidelissimam vocem apostolicam, cum inde loqueretur, dicens: Petra autem itate desperationem in ipsius Christi altitudine Deus mori jubet, cum mortem carnis Moysi in monteminens magnitudo. Quia sicut Apostolus ait: civitas abscondi supra montem posita ; se scilicet montem, fideles autem suos in sui nominis gloria fundatos asserens civitatem. 6. Prudentia enim carnis vivit, cum tanquam dentia carnis moritur, cum tanquam montis eminentia Christus excelsus agnoscitur. Ip
Abbreviated transcription (Latin):
ducetis hos popłos interrã qͣm dabo eis.
absoluere questionẽ. Hȩc ẽ inquit aqua
contraditionis. ubi sunt iurgati filii is¬
surgiũ cium atꝙ rebellio popłi. causa
fuit irȩ dñi atq uindicte: tam in popłoꝙͣ
ria pphetia mortua: in moysen & aaron
legi et sacerdotio iudeorũ. finis impositꝰ:
Quia nec ipsi ad t̾ram repmissionis trau̾¬
cendere ualebant.nec credentem popu¬
lum de solitudine huius scl̃i educere:i¬
si solus iħc id ẽ saluator uerus di filius:
tradictionis moyses offendit dñm: et ꝓ¬
hibetur transire iordanem. Pturbatus
enim murmure popłi dubitant̃ petram
uirga ꝑcussit: quasi illud ñ posset ds fa¬
rere. ut aqua de petra defluẽt: quod an¬
ce iam feceratz Quid gͦ hic fides moysi in¬
sinuat. quȩ aquam de petra etiendam ti¬
tuba uerat: nisi ut hanc ꝓphetiam fuisse
dexp̃o recte intelligamus: Dum enim mo¬
yses inscͥpturis sacris aliam atq aliam
ꝓre aliqua significanda ꝑsonam gerat:

Expanded text:
opulos in terram quam dabo eis. solvere quaestionem: Haec est, inquit, aqua contradictionis, ubi jurgati sunt filii IsJurgium enim et rebellio populi causa fuit irae et vindictae, tam in populum ria prophetia mortua, in Moyse, et Aaron legi, et sacerdotio Judaeorum finis impositus: quod nec ipsi ad terram repromissionis transcendere valeant, nec credentem populum de solitudinibus hujus mundi educere, nisi solus Jesus, id est, Salvator verus Dei Filius. tradictionis Moyses offendit Dominum, prohibetur transire Jordanem. Perturbatus enim murmure populi, dubitanter petram virga percussit, quasi illud non posset Deus facere ut aqua de petra proflueret, quod ante jam fecerat. Quid ergo hic fides Moysi insinuat, quae aquam de petra ejiciendam titubaverat, nisi ut hanc etiam prophetiam fuisse de Christo recte intelligamus? Dum enim Moyses in Scripturis sacris aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoretur: ubi de eodem transitu scri.¬
ptura narrat: Presens quoq lib moyse nar¬
rante ꝑomnia ita factũ cẽ manifestat:
Nec ñ lib̃ numeroeũ alio loco idẽ demõ¬
strat: ubi ita scriptũ ẽ Ad imꝑium qui¬
dem dñi erigebant tentoria: & ad impiũ

Expanded text:
commemoretur, ubi de eodem transicommemoretur, ubi de eodem transitu narrat. Praesens quoque liber Moyse narrante per omnia ita factum esse manifestat. Nec non liber Numerorum alio loco idem demonstrat, ubi ita scriptum est: « Ad imperium quidem Domini erigeban
Abbreviated transcription (Latin):
ficit uobis quod i hoc monte mansistis:
reuertimini et uente ad montẽ amorreorũ:
et ad cetera quȩ ei ꝓrima sunt campestria
atq montana et himiliora loca. contra
meridiem. & uixta itus maris Ter¬
ram chananeorun celiban usq ad flu¬
men magnum eifraten: & cetera In libͦ¬
.M. numerorũ de ꝓfedone filiorũ isrł̃ de deser-¬
to sinai narrat: s rreceptũ dñi ad moysen
de eodem transitu non dicit: quin potius
narrat de nube quȩtab̃nacłin tegebat. ac
quando ꝓficiscendũ fuit recedebat de tab̃¬
naculo. & precedens eos donec uenirent ad
locum castrorũ ubifigenda erant tab̾na¬
cula ibi supͣstetit. Sic emm scriptum ẽ: An¬
no scdo mense scdo uicesimo die menlis
eleuata ẽ nubes de tab̃nacło fȩderis. ꝓfecti
q sunt filii isrł ꝑturmas suas dedescito si¬
nai: &e recubint nubes insolitudine pharanz
Sed manifestum ẽ omnem tͣnsitũ illum
precepto diuino dispositũ ẽẽ: licet ibi non

Expanded text:
ficit vobis quod in hoc monte mansistis ficit vobis quod in hoc monte mansistis revertimini et venite ad montem Amorreorum et ad cetera quae ei proxima sunt campestria atque montana et humiliora loca contra meridiem et iuxta litus maris terram Chananeorum et Libani usque ad flumen magnum Eufraten en inquiro Numerorum de profectione filiorum Israel de deserto Sinai narratur, sed praeceptum Domini ad Moysen de eodem transitu non dicitunarrat de nube quae tabernaculum tegebat, ac quando proficiscendum fuit, recedebat de tabernaculo; et praecedens eos, donec venirent ad locum castrorum ubi figenda erant tabernacula, ibi supra stetit. Sic enim scriptum est: « Anno secundo, mense secundo, vigesimo die mensis, elevata est nubes de tabernaculo foederis.o Sinai, et recubuit nubes in solitudine Pharan. » Sed manifestum est omnem transitum illum praecepto divino dispositum esse, licet ibi non
Abbreviated transcription (Latin):
latio ueritatis prȩceit: non sunt hereses
amaricantes. non sĩmata exacerbantiũ
inȩccła: Iste gͦ rex oclitur in uno quoq
homine: quando qisq dampnat simu¬
lationem. ce cdiligitieritatem: Og uͦ rex
interp̃tatur conclusi. Basan: cõfusio. Io eñi
Pagit dia¬
bolus semꝑ ut coiludat uiam ad dñm.
opponendo idolala: ne credatur inxp̃m:
manis: ce m̃tem cusit sollicitudinib sup¬
fluis: ne uerba ꝓfeit ueritatis croꝑa exerce¬
at pietatis Intersatur autem esebon co¬
gitatio uel cingłnmeroris: Sic quoq &
og regem basan uañe in aseroth et ine¬
drai. script᷑a cõmeiorat. Et quid aseroch
infidelitatẽ cum pauis oꝑib: ĩndeenim
certat diabolus uom̃s quoꝵ ipse rex ẽ nun¬
qͣm fidi ianuam itrent: s foris manentes
in infidelitate. oꝑi semꝑ insistãt iniquis.
Cep̃moy ses explanre legem ce dicere: Dñs¬
d̃s nr̃ locutus ẽ ad os inorẽb dicens: Suf¬

Expanded text:
latio veritatis praecedat, non sunt haeredes latio veritatis praecedat, non sunt haeredes amaricantes, non schismata exacerbantium in Ecclesia. Iste ergo rex occiditur in unoquoque homine quando quisque damnat simulationem, et diligit veritatem. Og vero rex interpretatur conclusio. Basan confusio. Id enim agit diabolus semper, ut concludat viam ad Dominum, opponendo idola sua, ne credatur in Christum. manis, et mente cingit sollicitudinibus superfluis, ne verba proferat veritatis, et opera exerceat pietatis. Interpretatur autem Hesebon cogitatio vel cingulum moeroris. Sic quoque et Og regem Basan manere in Haseroth, et in Edrai Scriptura commemorat. Et quid Haserothinfidelitatem cum pravis operibus? Inde enim certat diabolus, ut omnes quorum ipse est rex nunquam fidei januam intrent, sed foris manentes in infidelitate, operibus semper insistant iniquis. « Coepitque Moyses explanare legem, et dicere: eb dicens suf
Abbreviated transcription (Latin):
transgredi precepta on timuit. statim
plucem predicatice correptionis uolun¬
tatem dñi illi insire studuit: oe eos cor¬
rigere atq ad melicuocare uerbis atp¬
cussit seon regem areorum qui habi¬
⁊ tauit in esebon: ce ogem basan qui man¬
⁊ sit in aseroth. & in edansiordanen in terra
moab Notandum q quod interfectis
duob regib amorrem. seon uidelicet re-¬
lex recapitulatur: ce pnstruitur: Quia re-
motis scandalis unrsis. atq suꝑatis¬
u uitiorum turbis. cortenter doctrinȩ in-¬
sistitur: et fidei lum digne desideranti¬
bus aperitur. In higgib licet &e res gesta
agnoscatur: tamen Inditiones uirtutẽs¬
q nominũ sp̃italis suficatio ẽ. subiecta. Se¬
on nãq interp̃taturrm̃ inutile uel tẽpta¬
tio ocłoꝵ: ꝓquam firatur diabolus qui
transfigurat selut angłm lucis:
lat incautos: Nuncmorrei idẽ amaricã-¬
tes habent regem: N enim quedam simu¬

Expanded text:
transgredi praecepta non timuit, statim transgredi praecepta non timuit, statim per lucem praedicationis et correctionis voluntatem Domini illi insinuare studuit, et eos corrigere atque ad meliora provocare verbis atqcussit Seon regem Amorreorum qui habitavit in Esebon et Og regem Basan qui mansit in Aseroth et in Edrai trans Iordanem in Moab. » Notandum quoque quod, interfectis duobus regibus Amorrhaeorum, Seon videlicet relex recapitulatur et populus instruitur. Quare motis scandalis universis, atque superatis vitiorum turbis, competenter doctrinae insistitur, et fidei lumen digne desiderantibus aperitur. In his regibus licet et res gesta agnoscatur, tamen per conditiones virtutesque nominum spiritalis significatio est subjecta. Seon namque interpretatur germen inutile, vel tentatio oculorum, per quam figuratur diabolus, qui transfigurat se velut angelum lucis lat incautos. Hunc Amorrhaei, id est amaricantes, habent regem. Nisi enim quaedam simu
Abbreviated transcription (Latin):
ginta anni.quibus laboriose ꝑactis filii
isrł̃ ad reꝓmissionis t̾ram transiert̃: dice
mus. Der hos quippe quadraginta an¬
nos totum secłi tempus significatur. in
quo uiuit eccłia sub laboribꝰ et ꝑiculo:
felicitatis ꝑueniat patriam. Ideo et dñs
quadraginta diebꝰ ieiunauit: et quadra¬
ginta diebꝰ temptatus ẽ in heremo. Corpꝰ
enim eius quod ẽ eccłia. necesse ẽ temptatio.¬
nes laboiesq patiatur in hoc seculo: quots.¬
q adueniat illud tempus ubi ptꝰ tẽptatio.¬
nes suscipiat consolationes Vndecimo i¬
quit mense prima die mensis. locutus ẽ
moyses ad filios isrł omnia quȩ preceꝑat
illi dñs ut diceret eis: Quid autem signifi¬
cet undenariꝰ numerus: iam supradictũ ẽ.
Sed hoc considamlũ: quid innuat misti.¬
ce quod dicit eiusdems undecimi pͥma
sic oe in prima die nuigil ad docendũ
demonstrata est legris intentio: quia
ex quo inobediens egem accipiendo

Expanded text:
ginta anni, quibus laboriose peractis, filii ginta anni, quibus laboriose peractis, filii Israel ad repromissionis terram transierunt? Dicemus quippe per hos quadraginta annos totum saeculi tempus significatum, in quo vivit Ecclesia sub laboribus tentationifelicitatis perveniat patriam. Ideo et Dominus quadraginta diebus jejunavit, et quadraginta noctibus tentatus est in eremo. Corpus enim ejus, quod est Ecclesia, necesse est tentationes laboresque patiatur in hoc saeculo, quousque adveniat illud tempus ubi post tentationes suscipiat consolationes. « Undecimo, inquit, mense, prima die mensis locutus est Moyses ad filios Israel omnia quae praeceperat ei Dominus ut diceret eis. » Quid autem significat undernarius numerus, jam supradictum est. Sed hoc considerandum, quid innuat mystice quod dicit ejusdem mensis undecimi prima sic et in prima die mensis pervigil ad docendum demonstrata est legislatoris intentio: quia ex quo inobediens populus accipiendo
Abbreviated transcription (Latin):
pħarum: quod pie querentibus et recte in-¬
telligentibus. liquido patet. Sed et hoc quod
undecim diebus lex ipsa per moysen expla¬
nata ẽ. quid significat. nisi iudaice pleb̾ lap.¬
sum ꝑtrangressionem mandatorũ decalogi:
Amonte uidelicet oieb ꝑuiam montis seir.
usq cades barne: quia lex que ab oreb hoc
ẽ amonte dĩ incipiebat: ꝑseir id ẽ pilosum
et sordidum omnibus uiciis płm iudeorum
transiens ad cades usq barne ꝑuenit. Cades
barne enim cõmutatꝰ uel electꝰ uel nobilis in.¬
t̃pretat᷑: significans legis ueteris carnalem
usum in spiritalem obseruantiantiam ꝓ¬
euangelitĩ eẽ nobiliter commutatum. Omĩa
enim ut ait apłs in figura contingebant illiᷤ:
scripta sunt autẽ ad correptionem nrãm in
quos fines seculorum deuenerunt. Et salua.
sed adimplerẽ. Iota enim unum aut unꝰ
apex non p̃t̾ibit alege: donec omnia fiant
Quid autem ꝑfiguram innuant quadra¬

Expanded text:
ophetarum, quod pie quaerentibus et rite inophetarum, quod pie quaerentibus et rite intelligentibus liquido patet. Sed hoc quod undecim diebus lex ipsa per Moysen explanata est, quid significat, nisi Judaicae plebis lapsum per transgressionem mandatorum Decalogi, a monte videlicet Horeb, per viam montis Seir, usque Cadesbarne: quia lex ab Horeb, hoc est a monte Dei, incipiebat, per Seir, id est, pilosum et sordidum omnibus vitiis populum Judaeorum, transiens ad Cades usque barne pervenit. Cades enim barne, commutatus vel electus vel notabilis interpretatur, significans legis veteris carnalem usum in spiritalem observantiam per Evangelium esse nobiliter commutatum. « Omnia enim, ut ait Apostolus, in figura contingebant illis. Scripta sunt autem ad correctionem nostram, in quos fines saeculorum devenerunt . » Et Salv legem, sed adimplere; Iota enim unum, aut unus apex, non praeteribit a lege donec omnia fiant Quid autem per figuram innuant quadra
Abbreviated transcription (Latin):
clementia impendit. Sed insulsus fuit: qͥa
sal sapientie spiritalis non amauit: Deal¬
batus quoq incerimoniis legis et uariis
munditiis: que se ex p̃cepto legis hr̃e crede.¬
bat. Sed et atria m̾ito idem ppłs dici potuit:
qͥa ꝑscripturas diuinas ad introitum fidei
paratus fuit. Unde plurimi eorum in salua¬
tous nr̃i aduentu alege docti et ex pph̃aꝵ oracu¬
lis instructi: eo facilius ad credulitatẽ eiusdẽ
mediatoris dei et hominum ꝑuenire potuert̃:
quo eum ante p̃dictum sacris litteris agno.¬
uerant. Unde philippꝰ in euangłio ait ad na.¬
thanael. Quem scripsit moyses in lege et
ꝓphe: inuenimꝰ iħm filium ioseph a nata¬
rech. Et dix̃ ei nathanael. Anatareth
potest aliquid boni ẽẽͤ Dicit ei philippus.
Ueni et uide. Quod autem dicitur ibi auri
ẽẽ plurimum. ubi legis repetitio facta ẽ. signi¬
ficat multiplicia mysteria. et thesaurum spi-¬
ritalem sapĩe diuine inesse libris legis et ꝓ-¬

Expanded text:
clementia impendit. Sed insulsus fuit, quia clementia impendit. Sed insulsus fuit, quia salem spiritalis sapientiae non amavit. Dealbatus quoque in caeremoniis legis et vanis munditiis, quae se ex praecepto legis habere credebat. Sed et atria merito, id est, populus dici potest, quia per Scripturas divinas ad introitum fidei paratus fuit. Unde plurimi eorum in Salvatoris nostri adventu a lege docti, et ex prophetarum oraculis instructi, eo facilius ad credulitatem ejusdem mediatoris Dei et hominum pervenire potuerunt, quoniam eum ante praedictum sacris litteris agnoverant. Unde Philippus in Evangelio ad Nathanael ait: « Quem scripsit Moyses in lege, et prophetae, invenimus Jesum filium Joseph a Nazareth. Et dixit ei Nathanael: A Nazareth potest aliquid boni esse? Dicit ei Philippus: Veni et vide . » Quod autem dicitur ibi auri esse plurimum ubi legis repetitio facta est, significat multiplicia mysteria et thesaurum spiritalem sapientiae divinae inesse libris legis et pr
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e omnibus manifestum ẽ: que trans iorda-¬
nen insolitudine campestri ppłm docuit:
Iordanis ꝓ eo quod saluator in illo baptiratꝰ
ẽ: tẏpum tenet baptismatis. Et moy ses
tͣns iordanẽisrł docuit: quia ante constitutionẽ
baptismatis et noui testam̃ti grãm. lex pͥorẽ
ppłm de mandatis dĩ istrux̃. Et hoc in so-¬
litudine campestri. hoc ẽ in sterilitate car.¬
nalis plebisq̃ue spiritalem uirtutum fructũ
gignere nesciebat. Contra mare uidelicet ru-
brum: quidura mens reꝓborum ablutionẽ
peccatorum in sanguine xp̃i fieri. nullomͦ cre-¬
ddidit. Inter pharan et tofel et laban et aseroth.
hec quattuor loca: ꝑ nominis sui int̾pretati¬
onem mysteria diuina significant. P haran
enim interp̃tatur auctus: thophel insulsitaᷤ:
laban dealbatio: et aseroth atria. Ipse enim
ppłs cuilex diuina exposita ẽ. auctus fuit tã
inmultitudine hominum. quam etiam in
collatione legis et ꝓph̃arum: quȩ eis diuina

Expanded text:
habere omnibus manifestum est, qui trans Jordahabere omnibus manifestum est, qui trans Jordanem in solitudine campestri populum docuit. Jordanis enim, pro eo quod Salvator in illo baptizatus est, typum tenet baptismatis. Et Moyses trans Jordanem Israel docuit, quia ante constitutionem baptismatis et Novi Testamenti gratiam lex priorem populum de mandatis Dei instruit et hoc in solitudine campestri, hoc est, in sterilitate carnalis plebis, quae spiritalem virtutum fructum gignere nesciebat. Contra videlicet mare Rubrum, quia dura mens reproborum ablutionem peccatorum in sanguine Christi fieri nullo modo credidit. « Inter Pharan et Tophel et Laban et Haseroth. » Haec quatuor loca per nominis interpretationem mysteria divina significant. Pharan autem interpretatur auctus. Tophel insulsitas. Laban dealbatio, et Haseroth atria. Ipse ergo populus cui lex divina exposita est, auctus fuit tam in multitudine hominum, quam etiam in collatione legis et prophetarum, quae eis divina