comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortis multã sustinerent. Intẽa prefatus
guido ut callens uir & strenuus parentes
et amicos exagitat. dños supplicando sol¬
litat: obsessis suffragia accelerat. Agens
gͥ cũ comite palatino theobaldo elegan¬
tissimȩ iuuentutis. et militaris discipli¬
ne industria exercitato uiro. quatinus
die certa deficiebant em̃ obsessis uictu¬
alia p̾sidia ferret. castruĩ exobsessum
manu forti deliberaret. ipse interun
rapinis. incendio. ut obsidionẽ remo¬
ueret insudabat. Designata gͥ die qͣ
p̃dictus comes theobaldus. & p̃sidia
ferret. et obssidionẽ manu :nilitari re¬
moueret: dñs designatus nõ eminus
s cominus quẽ potuit collegit ex̃citii.
& regie memor excellencie macte uir¬
tutis. relictis tentoriis et eorũ defenso¬
rib letabundus occurrit. et p̃misso qui
eos uenire. aut eos uelle dimicare reñ¬
ciet. ipse barones asciscit. acies ordinat.
militarẽ et pedestrẽ. sagittarios & lan¬

Expanded text:
mortis multam sustinerent. Interea praefatus mortis multam sustinerent. Interea praefatus Guido, ut callens vir et strenuus, parentes et amicos exagitat, dominos supplicando sollicitat, obsessis suffragia accelerat. Agens igitur cum comite Palatino Theobaldo elegantissimae juventutis, et militantis disciplinae industria exercitato viro, quatenus die certa deficiebant enim obsessis victualia, praesidia ferret, castrum exobsessum manu forti deliberaret: ipse interim rapinis, incendio, ut obsidionem removeret, insudabat. Designata igitur die qua praedictus comes Theobaldus et praesidia ferret et obsidionem manu militari removeret, dominus designatus non eminus, sed cominus quem potuit collegit exercitum, et regiae memor excellentiae mactae virtutis, relictis tentoriis et eorum defensoribus, laetabundus occurrit, et praemisso qui eos venire, aut eos velle dimicare renuntiet, ipse barones asciscit, acies ordinat, militarem et pedestrem, sagittarios et lan
Abbreviated transcription (Latin):
eũsioni bellica instrum̃ta. erigit᷑ tristagã.
tres pugnantib porrigens suꝑeminens
machina. quȩ castro suꝑlatiua. ꝑpugna¬
torii pͥmi sagittariis. et balistariis ire aut
ꝑ casteilii apparere ꝑhib̾et. Uñ quia inces¬
sant̃ die ac nocte his coartati defensioni-¬
bus suis assistere nõ ualebant: t̾ratis caueiᷤ¬
defendentes se ipsos ꝑuide defensabant.
suoꝵq ic tib sagitarioꝵ insidiantes. pͥmi
ꝓpugnacłi suꝑiores mortis ꝑicło anticipa¬
bant. Herebat machinȩ eminenti pons li¬
gneus qui se excelsuis porrigens cũ paulisꝑ
demitteret᷑ suꝑ glandẽ. facilem descenden¬
tib pararet ing̃ssum. Quod contra uiri suꝑ
his callentes lignea podia exopposito seꝑa¬
tim p̃ferebant. et ut pons & qui ꝑ pontem
ing̃derent᷑. utriq corruentes insubt̾r̾aneas
foueas acutis sudib armatas ne animadũ¬
terent᷑ ficte paleis oꝑtas. iite ꝑicłm. et

Expanded text:
eversioni bellica instrumenta, erigitur tristegas eversioni bellica instrumenta, erigitur tristegas tres pugnantibus porrigens supereminens machina, quae castro superlativa propugnatorii primi sagittariis et balistariis, ire aut per castellum apparere prohiberet. Unde, quia incessanter die ac nocte his coarctati defensionibus suis assistere non valebant, terratis cavedefendentes seipsos provide defensabant, suorumque ictibus sagittariorum insidiantes primi propugnaculi superiores mortis periculo anticipabant. Haerebat machinae eminenti pons ligneus, qui se excelsius porrigens, cum paulisper demitteretur super glandem, facilem descendentibus pararet ingressum. Quod contra viri, super his callentes, lignea podia ex opposito separatim praeferebant, et ut pons et qui per pontem ingrederentur, utrique corruentes in subterraneas foveas acutis sudibus armatas, ne animadverterentur ficte paleis opertas, vitae periculum et
Abbreviated transcription (Latin):
cissime cõmittunt: repellentes repellũt.
et ut consueuit uirtus dedecoris ĩpaci¬
ens occupatã armis insulã recipiunt. eõq
se incastro coercitos reciꝑe cõpellunt. Qͦs
cũ aliquanusꝑ arto obsessos addeditionẽ
cogere nõ ualere t: impaciens morarum
quadam die animositate rapit᷑. ex̃citum
cogit: castro munitissimũ uallo arto et ri¬
gido suꝑius glande. inferius torrentis
ꝓfunditate pene in expugnabili agg̃dit᷑.
ꝑ torrentẽ usq adbalteũ fossatũ cõscendẽs.
ad glandẽ contendit. pugnare pugnãdo
iniꝑat. grauissime s amarissime cũ ho¬
ste decertat. Uiri econtra defensores au¬
daciam uitȩ p̃ferentes ocius defensioni
insistunt. nec etiã dño parcunt. arma
mouent. hostem reituĩt. suꝑiorẽ ĩmo tor¬
rentis inferiorẽ p̃cipitando resticuunt.
Sic ea uice illi głam. isti repulsã licet in¬
uiti sustinuerunt. Parant᷑ deiceps castri

Expanded text:
cissime committunt, repellentes repellunt, cissime committunt, repellentes repellunt, et ut consuevit virtus dedecoris impatiens, occupatam armis insulam recipiunt, eosque se in castro coercitos recipere compellunt. Quos cum aliquantisper arcto obsessos, ad deditionem cogere non valeret, impatiens morarum, quadam die animositate rapitur, exercitum cogit, castrum munitissimum vallo arcto et rigido superius glande, inferius torrentis profunditate pene inexpugnabili aggreditur, per torrentem usque ad balteum fossatum conscendens, ad glandem contendit, pugnare pugnando imperat, gravissime, sed amarissime cum hoste decertat. Viri econtra defensores audaciam vitae praeferentis ocius defensioni insistunt, nec etiam domino parcunt, arma movent, hostem rejiciunt superiorem, imo torrentis inferiorem praecipitando restituunt. Sic ea via illi gloriam, isti repulsam, licet inviti, sustinuerunt. Parantur deinceps castri
Abbreviated transcription (Latin):
nis confert utilitatem: cũ & spaciantib
decurrenciũ aquarũ clarificã ex hilarati¬
onẽ. et mͦ florenciũ. mͦ uirenciũ graminũ
obtutib et formis exhilaratã offerat cla¬
rificationẽ. amnis etiã circũclusione exi¬
stentib securitatẽ. Hanc gͥ dñs ludouicꝰ
classem p̃ꝑans agg̃di maturat. quosclam
militum et multos peditum ut expe¬
dicius in eant. & si cadere cõtingat citiꝰ
resiliant: denudat. Alios uͦ natando.
alios licet ꝑicłose aquarũ ꝑfundo ut c̃q
equitando ipsemet flumen ing̃diens. au¬
dacit insulam occupare imꝑat. Oppidani
fortĩt resistunt. et ripa ardua altiores
fluctib. et classe inferiores saxis. lanceis.
s & sudib dure reppellunt. Uerũ repulsi
animi motu. animositate resumpta i epel¬
lentes repellere insistunt. balistarios & sa¬
gittarios iacere cõpelsunt: manualit ꝑut
attingere possunt confligunt ioricati.
& galeati declasse piratarũ more auda¬

Expanded text:
nis confert utilitatem; et spatiantibus nis confert utilitatem; et spatiantibus decurrentium aquarum clarificam exhilarationem, et modo florentium, modo virentium graminum obtutibus et formis exhilaratam offert clarificationem, amnis etiam circumclusione existentibus securitatem. Hanc igitur dominus Ludovicus classem praeparans, aggredi maturat, quosdam militum et multos peditum, ut expeditius ineant, et si cadere contingat, citius resiliant, denudat. Alios vero natando, alios licet periculose aquarum profundo, utcunque equitando ipsemet flumen ingrediens, audaciter insulam occupare imperat. Oppidani fortiter resistunt, et ripa ardua altiores, fluctibus et classe inferiores, saxis, lanceis, sed et sudibus dure repellunt. Verum repulsi animi motu, animositate resumpta, repellentes repellere insistunt, balistarios et sagittarios jacere compellunt, manualiter prout attingere possunt confligunt, loricati et galeati de classe piratarum more auda
Abbreviated transcription (Latin):
Uido de rupe forti. qm̃ emuloꝵ ma¬
chinachione matrimoniũ qđ contrahebat᷑
int̾ dñm designatũ & filiã suã cõsangui¬
nitate impetitũ. diuortio solutũ inp̃sencia
dñi pape fuerat. rancore animi cõcepto scin¬
tillã tenuẽ cõmotos pauit ĩ ignes. Nec mi¬
nus dñs designatus in eũ zelabatur. cum
subito garlandenses se int̃ miscentes a mici¬
ciam soluunt. fedus defederant. ininuci¬
tias exagerant. Nactus itaq occasionẽ bel¬
landi designatus dñs. eo qd̾ hugo de pon¬
pona miles strenuus castellanus de gorna¬
co castro. suꝑ fluuiũ matrone sito mercato¬
rum iuiregia strata equos ex insꝑato rapu¬
it. et gornacum ad dluxit: eiꝰ contumelia
p̃sumpcionis pene extra se positus ludo¬
uicus exercitũ colligit: castrui subita ob¬
ũdione ut uictuali carerent opulentia
uelocissime cingit. Heret castello ĩ sula
grata amenitate pabuloꝵ. equis et
pecorib opima. quȩ se aliquantisꝑ latã
s plus longam ꝓducens maximã opida¬

Expanded text:
m aemulorum machinatione matrimonium, quod contrahebatur inter dominum designatum et filiam suam consanguinitate impetitum, divortio solutum in praesentia domini papae fuerat: rancore animi concepto scintillam tenuem commotos pavit in ignes. Nec minus dominus designatus in eum zelabatur, cum subito Garlandenses se intermiscentes amicitiam solvunt, foedus defoederant, inimicitias exaggerant. Nactus itaque occasionem bellandi designatus dominus, eo quod Hugo de Pompona miles strenuus, castellanus de Gornaco castro super fluvium Matronae sito, mercatorum in regia strata equos ex insperato rapuit, et Gornacum adduxit. Ejus contumelia praesumptionis pene extra se positus Ludovicus exercitum colligit, castrum subita obsidione, ut victuali carerent opulentia, velocissime cingit. Haeret castello insula grata amoenitate pabulorum, equis et pecoribus opima, quae se aliquantisper latam, sed plus longam producens, maximam oppida
Abbreviated transcription (Latin):
strenuitatẽ. cuiꝰ nec aliqua tempoꝵ. ĩ mu¬
tatione deleri ualeat memoria: nec age¬
neratione ingũationẽ suffragantis eccłiȩ
pro impensis beneficiis orationũ desis¬
tat instancia. Ualeat celsitudo urã inter
celi senatores felicĩt episcopari.

Expanded text:
strenuitatem cujus nec aliqua temporum immustrenuitatem cujus nec aliqua temporum immutatione deleri valeat memoria, nec a generatione in generationem suffragantis Ecclesiae pro impensis beneficiis orationum desistat instantia. Valeat celsitudo vestra inter coeli senatores feliciter episcopari.
Abbreviated transcription (Latin):
omino & digne reuerendo sues¬
siouensi ep̃o G osleno: sugerius
dĩ paciencia beati ariopagite dionisii
Confert eoꝵ deliberationi & iuditio.
& nos et nr̃a subici. quoꝵ imiuersali uidi¬
tio odibilis &e amabilis diuersa diuersis
promulgabit᷑ censura. cũ nobilis uir se¬
cuius totus sum in eo cuiꝰ totus es tu nec si
plus queris plus habeo. serenissimi regis
francoꝵ iudouici gesta approbate scienciȩ
ur̃ẽ arbitrio delegamus. ut quia nobis
cõmunit̃ promouendis &e promotis be¬
nignissimus extitit dñs. ego scribendo
uos corrigendo quẽ parit amabamus.
parit̾ & decantemus &e deploremus:
Neq enĩ caritati repugnat etiã benefi¬
ciis comꝑata amicitia. cum qui in unicõ
diligere precipit. anuicos nõ prohibeat.
Iupplici gͦ & licet dispari nõ tam̃ opposi¬
to beneficii &e caritatis debito excidamus
ei monum̃tũ ȩre ꝑhemniꝰ cũ & eius cirxa
cultum eccłiarum dĩ deuotionẽ. & circa
regni statum mirabilẽ stilo tradiderimus

Expanded text:
omino et digne reverendo Suessionensi episcopo GOSLENO, SUGERIUS, Dei patientia beati Areopagitae Dionysii Confert eorum deliberationi et judicio et nos et nostra subjici, quorum universali judicio odibilis et amabilis diversa diversis promulgabitur censura, cum nobilis vir secujus totus sum in eo cujus totus es tu, nec si plus quaeris, plus habeo, serenissimi regis Francorum Ludovici gesta approbatae scientiae vestrae arbitrio delegamus, ut quia nobis communiter promovendis et promotis benignissimus exstitit Dominus, ego scribendo, vos corrigendo, quem pariter amabamus, pariter et decantemus et deploremus. Neque enim charitati repugnat etiam beneficiis comparata amicitia, cum qui inimicos diligere praecipit, amicos non prohibeat. Duplici ergo, et, licet dispari, non tamen opposito beneficii et charitatis debito, excidamus ei monumentum aere perennius, cum et ejus circa cultum Ecclesiarum Dei devotionem, et circa regni statum mirabilem stylo tradiderimus
Abbreviated transcription (French):
guilłmo sororio euis. et de morte guidonis.
medutenise & montẽ leherii abstulit.
Qomodo castrum puteolensem capto hu¬
gone subuertit.
De liberatione eiusdẽ.
Deimpugnatione tauriaci. et restitutione

Expanded text:
Guillelmo sororio ejus, et de morte Guidonis, Guillelmo sororio ejus, et de morte Guidonis, Meduntense et Montem-Leherii abstulit. XVIII. Quomodo castrum Puteolense capto Hugone subvertit. XIX. De liberatione ejusdem. XX. De impugnatione Tauriaci, et restitutione
Abbreviated transcription (Latin):
Wilłm rufum. patñũ regnũ turbantẽ reppu¬
censem uirum nobilẽ abinfestatione beati
dionisii cũ om̃ib cõplicib sius cõpescuit.
od comitẽ bellimontensẽ mathm resti¬
tuere castrũ lusarchias claromontensi hu¬
goni coegit. cũ ipse dñs ludouicus idem
castrũ manu forti oppugnasset.
Qod cũ aliuid castrũ eiusdẽ matħi canliacũ
obsedisset. subita aeris intemꝑies exercitum
infugam coegit. & nisi ipse ludouicus fortĩt
restitisset. pene exercitus deꝑisset. & quod
ipse matħs humilit ei satisfecit.
De ebalo comite Rutiacensi.¬
De buamundo pͥncipe antiocheno.
De captione castri gornaci.
De captione castri sc̃ẽ seuere.
De morte regis philippi.
De sullimatione eius in regẽ.
De captione firnitatis baldiuni. & lib̾atiene
connitis curboilensis. & anselmi garlandensis.
De colloquio int̃ regẽ iudouicũ. & regem
angloꝵ henricũ habito ap̃ plancas nĩpheoli.
De proditione facta inrupe guidonis a

Expanded text:
um paternum regnum turbantem repnobilem ab infestatione Beati Dionysii cum omnibus complicibus suis compescuit. III. Quod comitem Bellimontensem Matthaeum restituere castrum Lusarchias Claromontensi Hugoni coegit, cum ipse dominus Ludovicus idem castrum manu forti oppugnasset. IV. Quod cum aliud castrum ejusdem Matthaei Canliacum obsedisset, subita aeris intemperies exercitum in fugam coegit; et nisi ipse Ludovicus fortiter restitisset, pene exercitus deperisset, et quod ipse Matthaeus humiliter ei satisfecit. V. De Ebalo comite Ruciacensi.ntis-Leherii. IX. De Buamundo principe Antiocheno. X. De captione castri Gornaci. XI. De captione castri Sanctae Severae. XII. De morte regis Philippi. XIII. De sublimatione ejus in regem. XIV. De captione Firmitatis Balduini, et liberatione comitis Curboilensis, et Anselmi Garlandensis. XV. De colloquio inter regem Ludovicum et regem Anglorum Henricum habito apud Plancas Nimpheoli. XVI. De proditione facta in Rupe Guidonis a
Abbreviated transcription (Latin):
uicus anno regni sui t̾cio decimo laudinum
imꝑuisus aggredit᷑. & nocturno silentio muro
machinis latent̃ ascenso. et diruptis portarũ
seris oppidum ingredit᷑. Turrim tam̃ quã ipse
nuꝑ adportã castri fundauerat caꝑe nõ potuit.
quã ideo aciuitate seclusit: ducto intrinsecuᷤ
muro. Hugo uͦ hoc cõꝑto: ilico illo cũ suis affu¬
it. et introducens marcẽ custodes cũ sufficien¬
te uictu obuiã ꝑrexit cõrado. lothariensiũ
duci. Dux uͦ int̾ regẽ &e hugonẽ treugas posu¬
it: usq admensẽ augustũ. Indeq reuersus
rex iudouicus: remis reũtit᷑. ubi alb̾tus filius
comitis herb̃ti adeum ueniens: ipsius uassauꝰ
S antequã ingrederet᷑ eam: kallus constanti¬
nus uienne pͥnceps. et stepħs noiatissimus
aruernoꝵ ep̃s. adeum uenientes: sui efficiũt᷑.
Guilimꝰ etiã pictauensis illi obuiam uenit:
et eius se fidelitati cõmisit. Hugo deniq ma¬

Expanded text:
icus anno regni sui terciodecimo Laudunum inprovisus aggreditur, et nocturno silencio muro machinis latenter ascenso et dirutis portarum seris, oppidum ingreditur. Turrim tamen, quam ipse nuper ad portam castri fundaverat, capere non potuit; quam ideo a civitate seclusit, ducto intresecus muro. Hugo vero hoc conperto ilico illo affuit; et introducens in arcem custodes cum sufficiente victu, obviam perrexit Conrado Lothariensium duci. Dux vero inter regem et Hugonem treucas posuit usque ad mensem Augustum. Indeque reversus rex Lugdovicus, Remis revertitur; ubi Adalbertus, filius comitis Herberti, ad eum veniens, ipsius vassalluSed antequam ingrederetur eam, Karolus Constantinus Viennae princeps et Stephanus nominatissimus Arvernorum episcopus ad eum venientes, sui efficiuntur. Guillelmus Pictavensis etiam illi obviam venit, et ejus se felicitate commisit. Post hec
Abbreviated transcription (Latin):
eniergens triꝑtito exercitu. iã nõ more pira
re. Cooꝑuerunt itaq dani suꝑficiẽ terre
sic̃ locustȩ. nec erat cuiquã hominũ eos fa¬
iohis urbẽ nanneticã adorsi: cõeremant.
&e gurnardũ p̃sulẽ sacra missarũ sollẽnia
ꝑagentẽ suꝑ aram mr̃is ferreoli. que est
adleuã edis beati petriapli matͥs eceliȩ
eiusdẽ cruitatis obtruncant. Deniq ur¬
be succensa ac depopłata. quasi tempestã
ualida ceꝑunt hac. illacq discurrere. &
omĩa ꝑque uagabant᷑ ꝑsternere. Et ande¬
gauensi urbe cõflagrata. ciuitatem qͦ
turonicã obsederunt. s tunc ab hostili
ꝑuasione beatissimi martini meritis me¬
ruit lib̾ari. cuiꝰ corpꝰ paulo ante introdu¬
ctum fuerat intra menia ipfus urbis.
Ipsũ tam̃ scĩ martini monasteruĩ. quod
iuxta urbem erat cõcreniat᷑. clerici fugã¬
tur. monachi disꝑgunt᷑. & uenerabile cor¬
pus scĩ martini autisiodoꝵ postinodũ
cũ honore defert᷑. Hac etiã seiuente pro¬

Expanded text:
ipertito exercitu, jam non more pyratre. Cooperuerunt itaque Dani superficiem terrae sicut locustae, nec erat facile cuiquam hominum eos bem Namneticam adorsi concremant, et Gunhardum presulem sacra missarum sollempnia peragentem super aram martiris Ferreoli, quae est ad levam edis beati Petri apostoli matris eeclesiae ejusdem civitatis, obtruncant . Demum vero urbe succensa ac depopulata, quasi tenpestas valida ceperunt hac illacque discurrere et omnia per quae vagabantur prosternere. Et Andegavensi urbe conflagrata, civitatem quoque Turonicam obsederunt. Sed tunc ab hostili pervasione beatissimi Martini meritis meruit liberari, cujus corpus paulo ante introductum fuerat intra menia ipsius urbis. Ipsum tamen sancti Martini monasterium, quod juxta urbem erat, concrematur; clerici fugantur, monachi disperguntur, et venerabile corpus sancti Martini Autissiodorum cum honore defertur . Hac etiam seviente pro
Abbreviated transcription (Latin):
uxore sua. Post hec aut̃ anno regni suti no¬
no decimo. rex ludouicus egressus amonte
fluuiũ ꝑueniret: apparuit ei quasi lupus
gradiens ante illũ. Quẽ insecutus ad misso
uiuacit̾ equo: ꝓlabit᷑ grauitq conteritur.
ac inde remis defert᷑. Ibiq diu ꝓtrac to¬
langore decubans elefanciȩi peste ꝑfun-¬
dit᷑. Quo morbo cõfectus. diẽ clausit extre¬
mũ: sepultusq ẽ ap̃ scm remigiũ. Anno¬

Expanded text:
nno regni sui decimo nono egressus a monte fluvium pervenisset, apparuit ei quasi lupus gradiens ante illum. Quem eum insequeretur, admisso vivaciter equo, prolapsus graviter conteritur, ac inde Remis defertur. HUlangore decubans, elefantiasi peste perfunditur. Quo morbo confectus, diem clausit extremum, sepultusque est apud sanctum Remigium.
Abbreviated transcription (Latin):
positis inutrisq capitib castellis artifitio¬
se fundatis. inquib p̃sidia collocauit. Qͥb
patratis: auide materiã quietis arripuit.
pit. Igͥ hagano quẽ insꝑate opes nimium
prouexerant. lateri eius assistens negotia

Expanded text:
positis in utrisque capitibus castellis artificiose fundatis, ubi presidia collocavit. Quibus patratis, materiam . quietis arripuit; pit. Igitur Hagano, quem insperatae opes nimium provexerant, lateri ejus adsistens, regni negotia
Abbreviated transcription (Latin):
sicut egerat illi retexuit. testẽ sibi aduo¬
cans dm̃. quia in hora congressionis beatis¬
simus pat̃ benedictus monac hili habitu
reuestitus caballũ cui insedebat cõscen¬
dit. et intota illa cõgressione uti piꝰꝓpu¬
gnator promiserat frenũ tenuit. & equum
rexit. scutumq rotauit. et illũ illesũ cum
suis om̃ib ab hostili acie reduxit. Quod
ꝑueniens lam̃tũ desolationis dedit. et pꝰ
hec munificentia regali copiosiĩ subsidium
restaurationis adhibuit. Data deniq ut di¬
gnũ est totiꝰ restaurationis uberrima co-¬
pia. ĩuniꝰ anni spatio pene totũ monastĩũ
ĩpͥstinũ renouatũ ẽ modũ. Porro quedã
eccłia intra castrũ floriacũ erat cõstructa.

Expanded text:
sicut egerat illi retexuit, testem sibi advosicut egerat illi retexuit, testem sibi advocans Deum, quia in hora congressionis beatissimus pater Benedictus, monachili habitu revestitus, caballum cui insidebat conscendit, et in tota illa congressione, uti pius propugnator promiserat, frenum tenuit et equum rexit scutumque rotavit et illum illesum cum suis omnibus ab hostili acie reduxit. Quod perveniens, lamentum desolacionis dedit; et post hec munificencia regali copiosum subsidium restaurationis adhibuit. Data denique, ut dignum erat, tocius restaurationis uberrima copia, in unius anni spacio pene totum monasterium in pristinum renovatum est modum. Porro quedam ecclesia intr
Abbreviated transcription (Latin):
latera tua. & immunis abhostiũ telis: uic¬
tor famosus reuerteris. His dictis. comes
eugilauit: secumq quȩ uiderat & audierat
prudent̃ ꝑtrac tans celerit surgit: & arrep¬
tis armis cũ siuis hostes insequit᷑. tanti patͥs
animatus sponsione. maximoq impetu
suto suꝑ eos irruit. Hostes aggressus capti¬
uos emancipauit. p̃dam exeussit. et uictor
letabiundus absq lesione aliqua ẽ regres¬
sus. Qua expleta uictoria: floriacũ est in¬
gressus. et non sine lacrimarũ copia: inte¬
remptoꝵ. tumulauit corꝑa. illud psalmogͣ¬
phi cõmemorans. Effuderũt sanguinem
scõꝵ. & non erat qui sepeliret. Qd̃ factum
postmodũ ꝑuenit adnoticiã karoli regis
dicti aduocatus. cũ paucis hostiũ multitu¬
dinẽ prostrauisset. et p̃dam excussisset.
iunctos enodatos reduxisset. & uictor ille¬
sus remeauisset. Moxq p̃dictus comes ad¬
uocatus ante regem affuit. remq pordinẽ

Expanded text:
latera tua; et immunis ab hostium telis, viclatera tua; et immunis ab hostium telis, victor famosus reverteris. » His dictis, comes evigilavit; secumque quae viderat et audierat prudenter pertractans, celeriter surgit, et arreptis armis, cum suis hostes insequitur, tanti patris animatus sponsione. Maximoque impetu subito super eos irruit, et hostes adgressus, captivos emancipavit, predam excussit, et victor letabundus absque lesione aliqua est regressus. Qua expleta victoria, Floriacum est ingressus, et non sine lacrimarum copia interemptorum tumulavit corpora, illud psalmigrafi conmemorans: « Effuderunt sanguinem sanctorum, et non erat qui sepeliret. » Quod factum postmodum pervenit ad noticiam Karoli regis dicti advocatus, cum paucis hostium multitudinem prostravisset, predam excussisset, vinctos enodatos reduxisset, et victor illesus remeavisset. Moxque predictus comes advocatus ante regem affuit, remque per ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
lb int̾fecti : Cui comes. Quis in quit es tu
pat̃: Ait illi. Ego sum frͣ benedictus. qui
de beneuentanis finib ingalliã translatus.
propͥam requiẽ incassino monte spreui.
et hunc locũ floriacensis monaste¬
rii elegi. ut lucerna disciplinȩ
monastice ꝑ meã corꝑalẽ coessen¬
tiam uniuerse ĩnotesceret gallie. Surge
gͦ quãtocius. et esto uir fortis. ce belliger
robustus. et insequere dorsa crudeliũ paga¬
norum. qui ce locũ meũ uiolauerũt. et
igni combusserunt. insuꝑ et monachos
meos et colib̾tos int̾fecerunt. & impune
propudor euaserunt. Ad hec comes. Quom
inquit possũ ego uł insequi quos iubes. uł
predam excutere. qui nõ habeo tempus con¬
gregandi satellites meos: Cui pat̾ sc̃s. Noli
inquit anxiari propt̃ paucitatẽ militum.
tantũ accelera et arripe clipeũ cũ his qui
tibi assunt hominib. et insequere uelociꝰ
nichil metuens: quia ego ero tecũ. ut ãbiã

Expanded text:
libus interfecti? » Cui comes: « Quis, inquid, es tu, libus interfecti? » Cui comes: « Quis, inquid, es tu, pater? » At ille: « Ego sum frater Benedictus, qui de Beneventanis finibus in Galliam translatus, propriam requiem in Cassino monte sprevi, et hunc locum Floriacensis monasterii elegi, ut lucerna disciplinae monasticae per meam corporalem coessentiam universae innotesceret Galliae. Surge ergo quantocius, et esto vir fortis et belliger robustus, et insequere dorsa crudelium paganorum, qui et locum meum violaverunt et igni combusserunt, insuper et monachos meos et collibertos interfecerunt, et impune, pro pudor! evaserunt. » Ad hec comes: « Quomodo, inquid, possum vel insequi quos jubes vel predam excutere, qui non habeo tempus congregandi satellites meos? » Cui pater sanctus: « Noli, inquid, anxiari propter paucitatem militum! tantum accelera, et arripe clipeum cum his qui tibi adsunt hominibus, et insequere velocius, nichil metuens, quia ego ero tecum ut ambiam
Abbreviated transcription (Latin):
uib tandem ꝑsequanã & sagunnam.
maxima flumina tendens ad suꝑiora
burgundiȩ. & aruernoꝵ. fines subintrauit.
ce usq adclarmontẽ aruernoꝵ. ciuitatem
totam regionẽ diuersis calamitatib exina¬
quã illuc ꝑgeret eiꝰ aduentꝰ adnoticiam
floriacensiũ ꝑuenit monachoꝵ. Qui sta¬
tun aurelianis citissimi fugiendo ꝑuener̃t:
ni. scĩ benedicti p̃tiosum acuenerabile cor¬
pus deposuerunt. donec ille malignantiũ
ueniens. sexagnita ibi sacri desiderii mo
nachos repꝑit. et quosdã cũ eis eccłie ser¬
uitores. quos mox gladio trucidauit. ipsũ¬
q scĩ patris benedicti cenobiũ priꝰ deua¬
statũ effera rabie cõcremauit. S eadem.
nocte piꝰ pat̃ benedictus in sominis appa¬
ruit cuidam comiti nomine gissilolfo. qͥ
eiꝰdem monasterii erat aduocatꝰ: &e dixit
adeum. Eia comes quare te tanta timiditaᷤ
siue ignauia opp̃ssit. ut nie aduotionis
locũ floriacũ ita dimiteres indefensum.
ut serui dñi ibi iaceant inhumati. agenti¬

Expanded text:
vibus, per Sequanam et Sagunnam, Galliae maxima flumina, tendens ad superiora, Burgundiae et Arvernorum fines intravit, et usque ad Clarmuntem Arvernorum urbem totam regionem diversis calamitatibquam illuc pertingeret, ejus adventus ad noticiam Floriacensium pervenit monachorum. Qui statim Aurelianis citissime fugiendo pervenerunt, ni, sancti Benedicti preciosum ac venerabile corpus deposuerunt, donec ille malignancium unachos repperit et quosdam cum eis ecclesiae servitores; quos mox gladio trucidavit, ipsumque sancti patris Benedicti cenobium prius devastatum effera rabie concremavit. Sed eadem nocte pius pater Benedictus in sompnis apparuit cuidam comiti nomine Gissilolpho, qui ejusdem monasterii erat advocatus, et dixit ad eum: « Eia comes! quare te tanta timiditas sive ignavia oppressit, ut tuae advocationis locum Floriacum ita dimitteres indefensum, ut servi Domini ibi jaceant inhumati, a genti
Abbreviated transcription (Latin):
multa que scripsit opuscula: sermonẽ
etiã ulud de scõ edidit benedicto. cuius
istud ẽ exordiũ. fẽstiua bĩ benedicti sol¬
douici. arnulfus comes flandrensis guil¬
lelmũ rollonis filiũ pͥncipẽ normannoꝵ.
adcolloquiũ inuitatũ mala fraude ap̃
castellũ pinchiniacũ uixta fluenta

Expanded text:
alia quae fecit opuscula, sermonem etiam illum de sancto edidit Benedicto, cujus istud est exordium: Festiva beatissimi Benedicti sol Arnulfus comes Flandrensium, Guillelmum, Rollonis filium, principem Normannorum, ad colloquium invitatum, mala fraude peremit apud castellum Pinchiniacum juxta fluenta
Abbreviated transcription (Latin):
gum sibi subiugauit. Deinde fere ꝑ
unũ annũ parisioꝵ obsedit ciuitatem.
s tam̃ illã caꝑe nõ potuit. Interĩ tam̃
baiocas euertit. et urbem meldensem
expugnauit. Uerũ post annũ unum qͦ
uaginam sue habitationis eg̃ssus fuerat
et om̃em horam maritimã incendiis.
et rapinis cõtaminauerat. et abangloꝵ
rege inuitatus infulam illã ex peciit:
& ꝑtrienniũ ibi demoratꝰ. eandẽ gentẽ

Expanded text:
fere per unum annum Parisiorum obsedit civitatem; sed tamen illam capere non potuit. Interim tamen Bajocas evertit, et urbem Meldensem expugnavit. Verum post annum unum, quo vaginam suae habitacionis egressus fuerat et omnem oram maritimam incendiis et rapinis contaminaverat, ab Anglorum rege invitatus, insulam illam expeciit, et per triennium ibi demoratus, eande
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cũ alauduno rediret: egritudine corꝑis
ipso de pͥmit᷑ itinere. Cũq ultimũ iã exala¬
ret sp̃m. apparuit signũ quoddã luminis
ꝑaera discurrens. cubitũ longitudinis ha¬
bere uisum. cuiꝰ lumine ad depellendas
noctis tenebras sufficient̃ ꝑfuncti sũt qui
funus eius deducebãt. taliq potiti solami
corpus eius ꝑtulerunt adurbẽ. Sicq ĩmona¬
steriũ scĩ uliani qđ idem uir sc̃s sũma institu¬
erit religione: uixta sepulchrũ domni odonis
abbatis reuerent ẽ hunatus. et exinde ipsum
q decimo regni ludouici. ipse rex aquis gra-¬
ni palatio cum otone tranfrenensi rege sc̃m
pascha celebrauit. & ab eo magnifice mueratꝰ

Expanded text:
us a Lauduno rediret, aegritudine corporis in ipso deprimitur itinere. Cumque ultimum jam exhalaret spiritum, apparuit signum quoddam luminis per aera discurrens, cubitum longitudinis habere visum; cujus lumine ad depellendas noctis tenebras sufficienter perfuncti sunt, qui funus ejus deducebant; talique potiti solamincorpus ejus perferunt urbem. Quodque in monasterio sancti Juliani, quod idem vir sanctus suerat religione, juxta sepulcrum donni Odinis abbatis reverenter est humatus; et exinde ipsum 947. Anno denique decimo regni Lugdovici ipse rex Aquisgrani palatio cum Ottone imperatore sanctum pascha celebravit, et ab eo magnifice muneratus
Abbreviated transcription (Latin):
Optulit etiã idẽ serenissimꝰ rex scõ martyri
dionisio unũ de clauis quib ieruce fuit
affixũ corpꝰ dñicũ. et quandã ligni sc̃e cru¬
cisportiuncłam cũ ꝑmaxima parte spinee
corone ni rede iptoris. Lu ouico uͦ ĩꝑato¬
ri: quattuor successere filii. Quoꝵ lethariꝰ
tus. imꝑii sui temꝑam̃to derebcto: tonsora¬

Expanded text:
Obtulit etiam idem serenissimus rex sancto martiri Dionisio unum de clavis quibus in cruce fuit adfixum corpus dominicum et quandam ligni sanctae crucis portiunculam cum quadam particula spineae coronae nostri Redemptoris. Hac  pretri quatuor ejus successere filii. Quorum Lotharitus, imperii sui temperamento derelicto,
Abbreviated transcription (Latin):
beati corpus benedicti minitio aduentus
dñi aburbe aurelianensi nauigio repor¬
tarent. et illud inp̃fata scĩ petͥ basilica
quȩ intacta abigne renianserat eo usq
collocarent. donec eoꝵ. officinȩ regłari
more ꝑficerent᷑. Statuto gͥ die cõuentꝰ
ep̃oꝵ et abbatũ nõminus aurelianis adue¬
nit. quatinus thesaurũ dñi. scĩ corpꝰ uide¬
licet benedicti: scd̾m cõdictũ pͥũ reporta¬
rent adlocum. Acceꝑunt gͥ uiri timora¬
ti sacrũ corpus scĩ benedicti: & imposuert̃
naui. Que cũ tantȩ scĩtatis onus suscepis¬
set. miro mͦ totũ illud ligeris spatiũ qđ
abaurelianensi ciuitate usq ad floriacũ
protendit᷑. sursũ uersus absq gub̾natore
& humano remige. sine offendiculo de¬
currere cepit. ut crederes xp̃m in naui
cum apłis sedentẽ: ⁊ elem̃tis potestatiue

Expanded text:
beati corpus Benedicti in inicio adventus Domini ab urbe Aurelianensi navigio reportarent, et illud in prefata sancti Petri basilica, quae intacta ab igne remanserat, eo usque collocarent, donec eorum officinae regulari more perficerentur. Statuto igitur die conventus episcoporum et abbatum non minimus Aurelianis advenit, quatinus thesaurum Domini, sancti corpus videlicet Benedicti, secundum condictum proprium reportarent ad locum. Acceperunt igitur viri timorati sacrum corpus sancti Benedicti, et imposuerunt navi. Quae cum tantae sanctitatis honus suscepisset, miro modo totum illud Ligeris spacium, quod ab Aurelianensi civitate usque ad Floriacum protenditur, sursum versus absque gubernatore et humano remige sine offendiculo decurrere cepit, ut crederes Christum in navi cum apostolis sedentem et elementis potestative
Abbreviated transcription (Latin):
regis anno scd̃o. luna quartadecuna sabbo
scẽ pasche. die kalendarũ apͥliũ passa de¬
fectum inpallorẽ cõuersa ẽ. quadã lumi¬
nis relicta particła. ueluti esset scd̾a. sicq
aurora iam incipiente insanguineũ tota
metu intra remensis ciuitatis menia asiuis
monasteriis sunt delata. cũ quib etiã sc̃ẽ
galburgis reliquie adquas nõnulla sepe
fiunt miracula sũt̃ ibidẽ positȩ. Ipso deniq¬

Expanded text:
eviunt. Luna quartadecima sabba sancto paschae, die Kalendarum Aprilium, passa defectum et in pallorem conversa est, quadam luminis relicta particula, velut esset secunda; sicque aurora jam incipiente, in sanguinem tota metu intra Rhemensis civitatis moenia a suis monasteriis sunt delata: cum quibus etiam S. Galburgis reliquiae, ad quas saepe fiunt miracula, sunt ibidem positae. » 5. Basi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ manu. suꝑ auxonã fluuiũ sua tempto¬
to. resedit suꝑ fluuiolũ saram. S cũ cotidie.
ducis rob̾ti uirtus excresceret. regis autẽ
decresceret: karolus cũ amico suo p̃dicto¬
aganone transinosã latent̃ ꝑ ficiscitur.

Expanded text:
tum manu, super Axona fluvium sua temptoo resedit super fluviolum Saram. Sed cum cotidie ducis Rotberti virtus excresceret, regis autem decresceret, Karolus cum amico suo Haganone trans Mosam latenter proficiscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sequenti rex karolus cum sui regni lo¬
thariensib mosam transiens. contͣ p̃fatũ
regem rob̾tũ ad attiniacũ uenit. Rob̾tus
so p̾lio multis exutraq parte cadentib in
go scilicet filius eiꝰ. et uermendensis comes¬

Expanded text:
anno rex Karolus cum sui regni Lothariensibus Mosam transiens, contra prefatum regem Rotbertum ad Attiniacum venit. Rotbertus soque praelio, multis ex utraque parte cadentibus, Rgo scilicet ipsius filius, et Heribertus cum
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑterere. et incautos huc illucq
diffundere. Wantelinus etiam saẽdota
lit̃ infulatus bauilans reliquias scẽ dĩ geni¬
iricis egressus patentib portis. unã cũ fer¬
ratis militib urgebat hostes attencius.

Expanded text:
te proterere et incautos hac illacque dispergere. Wantelinus etiam bajulatiam bajulans reliquias sanctae Dei genetricis, egressus patentibus portis una cum ferratis militibus, urgebat eos adtencius.
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Depositis gͥ sacris pignorib inante fa¬
cta scĩ petri basilica. celebratoq sollemiñt
diuino mystĩo. quiq insuirediere cũ gau¬
rollo tẏramnus disposuit obsidere carnotũ.
randus noĩe Wantelinus. Qui audiens ad¬
uenient ĩ opmionẽ hostiũ ꝑfidoꝵ: orabat
scãm dĩ genitricẽ mariã. ut illã abimmi¬
nenti ꝑicło ꝓtegeret ciuitatẽ. Inuitauit¬

Expanded text:
m. Depositis igitur sacris pignoribus in antefata sancti Petri basilica, celebratoque sollempniter divino misterio, quique in sua rediere cum gauRollo disposuit obsidere Carnotum. randus nomine Wantelinus. Qui audiens advenientium opinionem hostium perfidorum, orabat sanctam Dei genetricem Mariam, ut illam ab imminenti
Abbreviated transcription (Latin):
normanni nuserũt ad regẽ danoꝵ. nomine
aigroldũ. ut ricardũ comiti suo cõsangui¬
neo quẽ rex exheredare uolebat succurrẽ
festinaret. Qui cõtinuo affuit. & regi ludoui¬
comandauit. ut sibi obuiã ad colloquium
ueniret. Deceptus gͥ rex cõsilio bernaldi co¬
mitis siluanectensis & alterius bernaldi
regi danoꝵ. nichil siupicans mau. ꝑfidus
aũt aigroldus suꝑ regẽ ad se uenientem
repente irruit eumq imparatũ ĩueniens
pene om̃s eius milites interennt. Statimq
ex ludouicis regis parte int̃fectus ẽ herlui¬
nus. monasterioli castri comes nobilissimus
& cũ strenuissimi comites unde iuginti.
militesq nõ pauci. Qd̃ cernens rex ludouicꝰ
solus fugere cepit. s anormannis quos sibi
ẽẽ fideles sꝑabat. ẽ retentus. & sub custodia
rothomago positus. Tunc regina gerb̾ga hu¬
gonis magni expetunt suffragia: quã ille re¬
uerent̃ suscepit. & demũ de regis ereptione
tractare cepit. Porro nornianni filios regis da¬

Expanded text:
Normanni miserunt ad regem Danorum nomine Aygroldum, ut Richardo comiti suo consanguineo, quem rex exheredare volebat, succurrere festinaret. Qui continuo affuit, et regi Ludovico mandavit, ut sibi obviam ad colloquium veniret. Deceptus igitur rex consilio Bernardi comitis Silvanectensis et alterius Bernardi regi Danorum, nichil suspicans mali. Perfidus autem Aygroldus super regem ad se venientem repente irruit, eumque inparatum inveniens, pene omnes ejus milites interemit. Statimque ex Lugdovici parte interfectus est Herluinus, Monasterioli castri comes nobilissimus, et cum eo strenuissimi comites undeviginti militesque non pauci. Quod cernens rex Lugdovicus, solus fugere cepit; sed a Normannis, quod sibi esse fideles sperabat, est retentus et sub custodia Rhodomo positus. Tunc regina Girberta Hugonis Magni expetivit suffragia. Quam ille reverenter suscepit, et demum de regis ereptione tractare cepit. Porro Normanni filios regis da
Abbreviated transcription (Latin):
raiginundus &e herminigaldus potentissi¬
mi gothiȩ pͥncipes. necuon et lupus uuasco¬
nũ comes. regis uassalli efficiunt᷑. S & uien
etiã tempus cõmes normannoꝵ guilłmus
rollonis filius. sepefato regi rodulfo. se cõ¬

Expanded text:
Raimundus et Herminigaudus, potentissimi Gothiae principes, necnon et Lupus Wasconum comes regis vassalli efficiuntur. Ib. a. 9etiam tempus comes Normannorum Guillelmus, Rollonis filius, sepefato regi Rodulfo se co
Abbreviated transcription (Latin):
uolẽtes: unanimit̾ resistebant. Obsedit¬
uͦ auallonẽ castrũ trib fere mensib.⁊ fa
mis necessitate illud cepit. tuncq reu̾sꝰ
ẽ infranciã. Mortuo itaq fromũdo co¬
mite senonũ. successit ei ramardus filiꝰ
eius infideliũ nequissimus. Hic ꝑsecu¬
tionẽ intulit eccłiis dĩ. & fidelib eiꝰ.
quanta nõ est audita atemꝑe paga¬
noꝵ: usq inhodiernũ diem. Archiep̃s
aut̃ leotherius ninus angustiatꝰ ꝑ hac
re. quo se uerteret om̃io nesciebat.
Totũ uͦ se dño cõmittens. inorationib
et iugiliis exorabat xp̃m. ut ei suꝑna
pietas auxiliuĩ ministraret. Igͥ anno a
passione dñi.m .xui indictione . xiii.
x. kł maii capta ẽ cuutas senonum.
ab archiep̃o leotherio. ꝑ consiliũ rainal
Rainardus aut̃ comes fugiens.⁊ udus
euasit. Fromunclus uͦ fr̃ eius et ceteri
milites deciuitate ingressi inturrim
quȩ ẽ inciuitate obtinuerũt illam.

Expanded text:
volentes, unanimiter ei resistebant. Obseditvolentes, unanimiter ei resistebant. Obsedit Avallonem castrum tribus fere mensibus, et famis necessitate illud cepit; tuncque reversus est in Frantiam. Mortuo itaque Frotmundo comite Senonum, successit ei Rainardus, filius ejus, infidelium nequissimus. Hic persecutionem intulit ecclesiis Christi et fidelibus ejus, quanta non est audita a tempore paganorum usque in hodiernum diem. Archiepiscopus autem Leothericus nimis angustiatus pro hac re quo se verteret omnino nesciebat. Totum vero se Domino committens, in orationibus et vigiliis exorabat Christum, ut ei superna pietas auxilium ministraret. Igitur anno a passione Domini 1015, indictione 13, 10 Kal. Maii capta est civitas Senonum ab archieRainardus autem fugiens, nudus evasit. Frotmundus vero frater ejus, et caeteri milites de civitate, ingressi turrim, quae est in civitate, obtinuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dinari domnũ leothariũ nobilissimiᷤᷤ
ortum natalib tunc archidia conum.
om̃i bonitate cõspicuum. s resistebant
uetuli. natus exmala radice. Hoc non ꝑ¬
mittebat fieri eo qdđ hab̾et filiũ clericũ
noĩe brunonẽ. uolens facere eũ ep̃m.
Dĩ aut̃ nutu cõg̃gati suffraganei ep̃i se¬
nonicȩ eccł̃ie cũ uolũtate & auctoritate
apłica sublato om̃i timore humano sol¬
iẽnit̃ ordinauerunt doninũ leutheriũ
insede pontificali: ut p̃esset eccłiȩ seno¬
obiit hamricus dux burgundiȩ sine fi¬
liis. rebellauerũtq burgundiones con-¬
tra rob̾tũ regẽ nolentes eũ recipe. In¬
gressusq landricus comes. tenuit anti.¬
siodorũ ciuitatẽ. Anno incarnationis¬
dñi.m.iiͦi. rob̾tus rex assummptis nor¬
manius cũ duce suo ricardo. et exci¬
tu copioso ualde uastauit burgundam.
obsidens antisiodoꝵ. multis diebus.
Burgundiones aũt nullo mͦ ei se subdẽ

Expanded text:
dinari domnum Leothericum, nobilissimis dinari domnum Leothericum, nobilissimis ortum natalibus, tunc archidiaconum, omni bonitate conspicuum. Sed resistebant vetuli, natus ex mala radice, hoc non permittebat fieri, eo quod haberet filium clericum nomine Brunonem, volens de eo facere episcopum. Dei autem nutu congregati suffraganei episcopi Senonicae ecclesiae, cum voluntate et auctoritate apostolica, sublato omni timore humano, sollempniter ordinaverunt donnum Leothericum in sede pontificali, ut preesset ecclesiae Senoobiit Henricus dux Burgundiae sine filiis. Rebellaveruntque Burgundiones contra regem Robertum, nolentes eum recipere. Ingressus itaque Landricus comes Autissiodorum, tenuit civitatem. Anno Domini 1003 Robertus rex assumptis Nortmannis cum duce suo Richardo et exercitu copioso valde, vastavit Burgundiam, obsidens Autissiodorum multis diebus. Burgundiones autem nullo modo ei se subdere
Abbreviated transcription (Latin):
tionem uͦ girbti pontificis et leonis
abbatẽ ualde utilẽ pleniꝰ inuenies ĩ
gestis pontificũ romanoꝵ. Post hec
domnus girb̃tꝰ electus est pontifex in
papa urbis rome. Statimq om̃is ppls
romanus sibi dari acclamat domnũ
girb̾tum. Assumptus aut̃ de urbe ra¬
ma. Anno incarnationis dñi. decec.
tri miludiuiensis. et monachos ibi
uͦ rob̾tus rex ex̃citũ copiosũ ualde. et
burcardus comes. cõuocatisq nornã¬
nis cũ duce suo ricardo: obsedit castrũ
chardus aut̃ comes recepit castrũ mili¬
dinũ. sic̃ ante possiderat. Igͥ rainaldus
comes uetulus senonũ. post multa ma¬
la ꝑpetrata defunctus ẽ: sepultusq
ẽ inbasilica scẽ columbe uirginis. cui
successit fromundus filiꝰ eius. habens
incõiugio filiã rainaldi comitis remorũ.
uenerabilis seuuinus metropolitanus
ep̃s. Post transitũ uͦ illiꝰ stetit eccłia se¬
nonica sine benedictione sac̃dotali

Expanded text:
tionem vero Gerberti pontificis et Leonis tionem vero Gerberti pontificis et Leonis abbatis valde utilem plenius invenies in gestis pontificum Remorum. domnus Gibbertus electus est pontifex in papa urbis Romae. Statimque omnis populus Romanus sibi dari adclamat donnum Gerbertum. Assumptus autem de urbe Rama . Anno incarnationis Christi 998. tri Milidunensis, et monachos ibi vero Robertus rex exercitum copiosum valde et Burchardus comes, convocatosque Nort mannos cum duce suo Richardo, obsedit castrum chardus autdunum, sicuti ante possederat. Igitur Rainaldus, comes vetulus Senonum, post multa mala perpetrata defunctus est, et sepultus in basilica Sanctae Columbae virginis. Cui successit Fromundus filius ejus, habens in conjugio filiam Rainaldi, comitis Remorum. m venerabilis Seguinus metropolitanus episcopus. Post transitum vero illius, stetit ecclesia Senonica sine benedictione sacerdotali
Abbreviated transcription (Latin):
Alii uͦ ep̃i licet inuiti tam̃ propt̃ timorẽ
regis degracdauerũt arnulfũ. Seuuinꝰ¬
uͦ plus timens dm̃ quã t̃renũ regẽ. nolu¬
it cõsentire regis nequitie. s magis ĩ quã¬
tum potuit redarguit ipsũ regẽ. propt̃
quã causam ira regis contra eũ efferbuit.
Cum magno itaq dedecore expelli uissit
arnulfũ de eccłia beatȩ dĩ genitricis
marie remensis. et sic alligatũ retrudi
incarcerem. Alligatus aut̃ in carcere
aurelianis eiuitate. ubi detinebat᷑ ne
pos euis karolus. mansit ibi tribus an¬
nis. Nuntiant᷑ hec omia p̃suli romano.
ep̃os qui arnulfũ deiecerant. & girb̃tũ
mensi sy nodũ cõgregaret mandans
illi ut sine dilatione reuocaret de car¬
cere arnulfũ & degradaret girb̃tũ.
Collecto gͥ cõcilio iterũ murbe remen¬
si ex iussione apłica reuocatus ẽ arnul¬
fus de custodia. & cũ honore magno
suscepisset: penitencia ductꝰ ẽ. Alt̾ca¬

Expanded text:
Alii vero episcopi, licet inviti, tamen propter timorem Alii vero episcopi, licet inviti, tamen propter timorem regis, degradaverunt Arnulfum eautem, plus timens Deum, quam terrenum regem, noluit consentire regis nequitiae, sed magis in quantum potuit, redarguit ipsum regem; propter quam causam ira regis contra eum efferbuit. Cum magno itaque dedecore expelli jussit rex Arnulfum de ecclesia Beatae Dei genitricis Mariae Remensis, et sic alligatum retrudi in carcerem. Alligatus autem in carcere Aurelianis civipos ejus Karolus, mansit ibi annis tribus. Nuntiantur haec omnia presuli Romano. episcopos qui Arnulfum dejecerant et Gerbertum mensi synodum congregaret; mandans illi ut sine dilatione revocaret de carcere Arnulfum et degradaret Gerbertum. Collecto igitur concilio iterum in urbe Remensi, ex jussione apostolica revocatus est Arnulfus de custodia, et cum honore magno suscepisset, poenitentia ductus est. Alterca
Abbreviated transcription (Latin):
uis incustodia aurelianis inturrim. ge¬
niit illi uror sua filios duos. ludouicũ
karoli magni. Indieb illis erat inremẽ¬
sium ciuitate archiep̃s uir bonus. & iustꝰ.¬
et modestus. fr̃ lotharii regis excõcubina.
noĩe arnulfus. Hugo aut̃ inuidebat ei.
uolens ext̃minare ꝓgeniẽ lotharii regis.
cõgregansq murbe remensi synodum
idem hugo rex. inuitauit archiep̃m seno¬
nice urbis noĩe seuiunũ cũ suffraganeis
suis. In quo cõcilio fecit degradare dõnũ
arnulfũ archiep̃m remoꝵ. dolo nepotis
sui quẽ tenebat incarcere. dicens nõ de¬
bere ep̃m ẽẽ natũ exconcubina. In loco
uͦ eius cõsecrari fecit domnũ girbertum
monachũ philosophũ. Qui girb̃tꝰ magi¬
ster fuit rob̾ti regis filii istuis hugonis.
et domini leutherii archiep̃i successoriᷤ
uenerabilis seuuini. Arnulfũ aut̃ fecit
sit indegradatione arnulfi. neq ĩ ordi¬
natione gisbti. Iussio aut̃ regis urgebat.

Expanded text:
lus in custodia Aurelianis in turrim, gelus in custodia Aurelianis in turrim, genuit illi uxor sua filios duos, Ludovicum Karoli Magni. In diebus illis erat in Remensium civitate archiepiscopus vir bonus et modestus, frater Hlotharii regis ex concubina, nomine Arnulfus. Hugo autem rex invidebat ei, volens exterminare progeniem Hlotharii regis. Congregansque in urbe Remensi synodum , hisdem Hugo rex invitavit archiepiscopum Senonicae urbis nomine Seguinum cum suffraganeis suis. In quo concilio fecit degradare domnum Arnulfum archiepiscopum Remorum, dolo nepotis sui quem tenebat in carcere, dicens non debere esse episcopum natum ex concubina. In loco vero ejus consecrari fecit donnum Gerbertum monachum philosophum. Qui Gerbertus magister fuit Roberti regis, filii istius Hugonis, et donni Leotherici archiepiscopi , successoris venerabilis Seguini. Arnulfum vero fecit sit in degradatione Arnulfi neque in ordinatione Gerberti. Jussio autem regis urgebat.
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit infrancia annis . ix. sepultusq ẽ
inbasilica scĩ cornelii mr̃is cõpendio. Cui sue¬
cessit karolus fr̃ eius filiꝰ lotharii regis.
Eodem anno rebellauit contra karolũ
dux francoꝵ hugo. eo qđ accepisset ua¬
rolus filiam herberti comitis trecarum.
Collecto gͥ hugo exercitu copioso ualde:
obsedit laudunũ. ubi karolus cõmane¬
bat cũ uxore sua. Exiens uͦ karolus deci¬
uitate fugauit hugonẽ cũ exertitu suo ĩ¬
censis hospicus ubi manebãt hostes. Cer¬
nens itaq dux hugo qđ minue posset ka¬
rolũ iuncere. cõsiliũ habuit cũ ascelino
traditore uetulo. qui erat ep̃s falsus lau¬
dimis. & consiliariꝰ caroli. Itaq tradens
ascelinus ep̃s laudinũ innocte una qui¬
escentib cunctis hugoni duci francorum.
Uinctus ẽ Rarolus cũ uxore sua. & ductꝰ
incustodia aurelianis ciuitate. Nondũ
aut̃ ipse uarolus erat unctꝰ in regẽ. resi
stente duce hugone. Manens idẽ karo¬

Expanded text:
regnavit in Francia annis VI. Sepultus est vero regnavit in Francia annis VI. Sepultus est vero in basilica beati Cornelii martiris Compendio. Cui successit Karolus , frater ejus, filius Hlotharii regis. Eodem anno rebellavit contra Karolum Hugo dux Francorum, eo quod accepisset Karolus filiam Herberti comitis Trecarum. Collecto igitur Hugo exercitu copioso valde, obsedit Laudunum, ubi manebat Karolus cum uxore sua. Exiens vero Karolus de civitate, fugavit Hugonem cum exercitu suo, incensa hospitia ubi manebant hostes. Cernens itaque Hugo dux quod minime posset Karolum vincere, consilium habuit cum Ascelino traditore vetulo, qui erat episcopus falsus Laudunis et consiliarius Karoli. Itaque tradens Ascelinus episcopus Laudunum in nocte una quiescentibus cunctis Hugoni duci Francorum, vinctus est rex Karolus cum uxore sua, et ductus in custodia Aurelianis civitate . Nondum autem ipsestente Hugone duce. Manens vero idem Caro