comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mnuitur: qui ꝑseq̃ntib ⁊ nondentib
fr̃ib in egỹpto post labores honoratur.
Didicimus enĩ labores xp̃i in orbe gen¬
tium quem significabat egyptus post
uartas passiones martyrũ. ⁊ nunc u¬
demus honorem xp̃i in eod̾ orbe cerraꝵ
erogatione frumenti sui sibi omnia sb̃¬
iugantis. Ip̃e mͥ innuitur in nuga mo¬
psi: que in t̾ra seipens effecta eius mor¬
tem figurauit a serpente uenientem.
S ꝙ app̾hensa cauda eius rursus uir
quod fũat resurgendo reu̾titur: ubi
ꝑ uite repatõm morte ꝯsumpta nich
serpentis apparet. Nos quoq corpus etꝰ
in cad mortalitate plubrica tempoꝵ
uoluimur. s in fine nouissimo uelut
ditii ne ultra plabatur app̾hensa reꝑa¬
bimur: ⁊ noiussima iimica morte
dostructa resurgentes. in dextra dei
uirga regni erimus. Iam de exitu ifrł
ex egypto: nõ ego s apłs laqͣtur. Nolo
aut̾ uos ignorare fr̃es. qr patres nr̃i
omnes sub iube fu̾unt. ⁊ ommes ꝑ ma¬

Expanded text:
innuitur, qui persequentibus et vendentibus fratribus, in Aegypto post labores honoratur . Didicimus enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat Aegyptus, per varias passiones martyrum; et nunc videmus honorem Christi in eodem orbe terrarum, erogatione frumenti sui sibi omnia subjugantis. Ipse mihi innuitur in virga Moysi, quae in terra serpens effecta, ejus mortem figuravit a serpente venientem: sed quod apprehensa cauda ejus rursus virgquod fuerat, resurgendo revertitur, ubi per vitae reparationem morte consumpta, nihil serpentis apparet. Nos quoque corpus ejus in eadem mortalitate per lubrica temporum volvimur: sed fine novissimo velut potestatem judicii, ne ultra prolabatur apprehensa, reparabimur, et novissima inimica morte destructa resurgentes , in dextera Dei virga regni erimus. CAPUT XXIX. Jam de exitu Israel ex Aegypto, non ego, sed Apostolus loquatur: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per ma
Abbreviated transcription (Latin):
tnus est. ut qui uinunt iam nõ sibi iutãt
s ez qui ꝑ ip̃is mortuus est ⁊ resurrerit. Ha
in scripturis scĩs scã spectacula quem nõ
delectant: sanam doctriuam nõ sustinens
ad fabulas ꝯu̾titur. Et ille quid̾ fabule
animas in qualz etate corporis pu̾i los.
uarta quadam dełcatione sollicitant: sed
nos iam corpus xp̃i agnoscamus in psal¬
mo uocem nr̃am ⁊ dicanius ei. Narraue¬
runt mͥ iniusti delectationes: s nõ sicut
illaꝵ scripturaꝵ pagnͣti ⁊ aubelanti in
sudore illo dampnatõnis humane: siuie
ex aꝑto sine ex occulto oocurrit ⁊ teficit
Ip̃e mͥ ⁊ ex nõ ulła difficultate muentio¬
nis sue desid̃ium inflammat: ꝙ id quod

Expanded text:
unt. iam non sibi uiuant, sed ei. qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. - Haec in scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant. sanam doctrinam non sustinens ad fabulas conuertitur. et illae quidem fabulae animas in qualibet corporis aetate pueriles uaria quadam delectatione sollicitant. sed nos, iam corpus Christi, agnoscamus in psalmo uocem nostram et dicamus ei: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut illarum Scripturarum peragranti et anhelanti, in sudore illo damnationis humanae, sive ex aperto, sive ex occulto, occurrit et reficit: ipse mihi et ex nonnulla difficultate inventionis suae desiderium inflammat, quo id quo
Abbreviated transcription (Latin):
dieꝵ eius delinqnt eum ⁊ in nouissimi
siuis erit insipiens .t. qui pͥmo tamqͣm
ꝑ pollicitatom ⁊ ostentacõm excellen¬
tis sapĩe seducebat: eric insipiens
apparebit insipiens. Eis quippe quib
pͥmo sapiens erat tunc erit insipien
cum apparebit: qr dem̃tia etus nota e¬
rit omnib. Et tamqͣm illequem ca¬
teriamus quer̾et ⁊ dic̾e̾t. quo ergosig¬
no manifesto adhuc ꝑuulus ⁊ nond̾
ualons liquidam discerne a tot erro¬
rib u̾itatem. quo manifesto iuditio
tenebo eccłam. in quem iam credere
tanta reꝵ antea p̾dictaꝵ manifestatõ
compellor: Sequitur idem ꝓpħa. ⁊ tam¬
qͣm motus animi eius ordinatissime
extipiens. docet eum eccłam xp̃i ipame
iste dicit. Sedes aut̃ głe exaltata est so¬
ficatio nr̃a. Propt̾ hos enĩ motus pã¬
uuloꝵ qui possunt seduci ab hominib
mani festatom claritatis ecłe: dñs qͦs¬

Expanded text:
linquent eum et in nouissimis suis erit insipiens. id est qui primo tamquam per pollicitationem et ostentationem excellentis sapientiae seducebat, erit insipiens, id est adparebit insipiens. eis quippe, quibus primo sapiens erat, tunc erit insipiens, cum adparebit. quia dementia eius nota erit omnibus. Et tamquam ille, quem catechizamus, quaereret et diceret: quo ergo signo manifesto adhuc paruulus et nondum ualens liquidam discernere a tot erroribus ueritatem, quo manifesto indicio tenebo ecclesiam Christi. in quem iam credere tanta rerum antea praedictarum manifestatione conpellor? sequitur idem propheta et tamquam motus animi eius ordinatissime excipiens docet eum ecclesiam iste dicit: sedes autem gloriae exaltata est. sanctificatio nostra. propter hos enim motus paruulorum, qui possunt seduci ab hominibus. manifestationem claritatis eccles
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ierrmias uelut citentandi oedinẽ tob
nisinuans ꝯtinuo subiecit. Clamauits
congrogatut que nõ pepit. faciens dua
suas nõ cum iuditio. ꝑdix enĩ nimis
tentiosus antinal. notũ est qnta audi¬
te ip̃ius ꝯtentionis currat in laquem
gregent sicut hoc dixit que nõ peperund
xp̃ianos entm quos maxime xp̃i nomĩe
tos inueniunt ⁊ facunt illos duntias
suas. nõ sane cum iuditio. s cũ tem̾ita¬
te inconsid̾a̾ta. Non enĩ mesligunt ibi
ẽẽ ueram ⁊ salubrem ⁊ quodamodog̾ma¬
nam atq radicalem xp̃ianam societatẽ
unde istos seꝑai̾tunt quos ad suas duu¬
tias congregarunt. Et qr de talib drcit
apłs. sicut enĩ iamnes ⁊ mambres re¬
stiterunt moysi: sic ⁊ isti resistunt u̾¬
tati. hoĩes mente corrupti iepbi arca fi¬
dem. s ultra nõ ꝓficient. Dementia enĩ
coꝵ mantfesta erit omnib: sicut ⁊ illor
fuit. Sequitur ⁊ hic ꝓpħa. ⁊ dicit de ꝑos¬

Expanded text:
ipse Hieremias uelut catechizandi ordinem nobis insinuans continuo subiecit: clamauit perdix, congregauit, quae non peperit, faciens diuitias suas non cum iudicio. perdix enim, nimis contentiosum animal, notum est, quanta auiditate ipsius contentionis currat in laqueum. cia, ut congregent, sicut hic dixit quae non pepererunt. christianos enim, quos maxime Christi nomine tos inueniunt et faciunt illos diuitias suas, non sane cum iudicio, sed cum temeritate inconsiderata. non eniesse veram salubrem, et quodam modo germanam atque radicalem christianam societatem, unde istos separaverunt, quos ad suas divitias congregarunt. Et quia de talibus dicit Apostolus, Sicut enim Jamnes et Mambres restiterunt Moysi, sic et isti resistunt veritati; homines mente corrupti, reprobi circa fidem: sed ultra non proficient, dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit : sequitur et hic Propheta, et dicit de
Abbreviated transcription (Latin):
nuditatem pr̃is honorau̾unt. uelut¬
qͣmius au̾si uelut quib fcm scele¬
rate uinee displicu̾it. Bñdictus
inquit dñs ds̃ seyn. Qm̃qͣm enĩ sit
ds̃ oĩm gentium:. quodãmodo cũ ꝓpͥo
uocabulo ⁊ in ip̃is iam gentib dr̃
cim totum orbemt̾raꝵ occupauit ec¬
clesia. Hoc prorsus hoc p̾mntiabatu
cum dicetur. Latificet ds̃ iafeth: ⁊ hĩ¬
tet in domib seyn. Uidete manichei.
uidete. Eoce in conspectu ur̃o est orbis
t̾raꝵ. Hoc stupetis. Hoc doletis ĩ ppłts
nrĩs qr latificat ds̃ iafech. Uidete si
b gentib. Qui eratis inquit illo in
tp̃re sine xp̃o. alienati a societate isrł
et ꝑegrini testam̃toꝵ ⁊pmissionis
spem nõ hñtes. ⁊ sine deo in hoc m̃do.
P hec u̾ba ostenditur: ꝙ nond̾ hĩtat
iafeth in domib seyn. S pauilo post
ꝙ̃ad mod̾ concludat adu̾tite. Iam igi¬
tur inquit nõ estis ꝑegrini ⁊ in qͥlmi
s estis ciies scõꝵ ⁊ domestici dei suꝑ¬

Expanded text:
nuditatem patris honorauerunt quamunuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit ? benedictus, inquit, dominus deus Sem. quamquam enim sit deus omnium gentiuocabulo et in ipsis iam gentibus dictium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth et habitet in domibus Sem. uidete, Manichaei, uidete; ecce in conspectu uestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat deus Iapheth. uidete, sibus gentibus: qui eratis, inquit, illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israhel et peregrini testamentorum et promissionis spem non habentes et sine deo in hoc mundo. per haec uerba ostenditur,. quod nondum habitabat Iapheth in domibus Sem. sed paulo post quemadmodum concludat, aduertite. igitur iam, inquit, non estis peregrini et inquilini, sed estis ciues sanctorum et domestici dei su
Abbreviated transcription (Latin):
Quia quod stultũ est dei sapientius
est qͣm hoĩes. ⁊ quod infirmũ est der:
forturs est q̃m hoĩes. Pide in dnob
filis maximo ⁊ minimo duo ppłĩ figu¬
rati unam uestem a tergo portantes
sacram̃tũ scil tam p̾t̾ite atq tnͣsacte
dñice passionis. nuditatem pr̃is neq
intuentur qr in xp̃i necem nõ consen¬
tiunt. ⁊ tũ honorant uelamento. tam¬
qͣm scientes unde sint nati. Medius
mus in gencib credidit: indit nudi¬
tatem prĩs: qr consensit in necem xp̃i
et nuntiauit foras frĩb. ꝑ cũ qͥppe
manifestatũ est ⁊ quodãmodo pu¬
blicatum: quod erat in ꝓphetia secre¬
tum. Ideoq fit seruus fratrũ suoꝵ.
Nuid est cnĩ aliud hodieq ip̃a gens
nisi quedam scrimaria xp̃ianoꝵ ba¬
uilans legem ⁊ ꝓpħas ad testimontũ
assertionis eccłe. nt uos honoremus
ꝑ sacram̃tũ quod nuntiat illa ꝑlit¬
teram: Quem nõ aut̃ excitet. uel
quem nõ informet uł confirmet in
fide. ꝙ ita bñdicuntur dio illi qui

Expanded text:
ntius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes unde sint nati. medius mus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria christianorum baiulans, legem et prophetas, ad testimonium assertionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat illa per litteram? Quem non autem excitet, quem non uel informet uel confirmet in fide, quod ita benedicuntur duo illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
cuis ⁊ filii etus ⁊uxores filioꝵ euis.
minc ꝯiuncte ꝯmemorati masculi ⁊
tonune: qr in fine scłi acq in resitrres¬
mne iustoꝵ oĩmoda ⁊ ꝑfecta pace spñ
iimalia qͣmius ⁊ munda ⁊ mimun
um aica fu̾int: tñ post egressum de
t nõ offeruncur deo in sacrificio nͥ
unda. Quid demde sibi uelit deo loq̃n
ad noe. ⁊ tamq̃m rursus ab exordio
ꝑ młtis modis ead significari oporte¬
nimalia sicut in illo disco petro dicit᷑.
macta ⁊ mandrica. Qd̃ erecto sanguine
ulentur manducare.ne uita p̾stina
qu nĩqͣin nisi de sole iesplendet.
res hiuius solis amplius tumescant.
sciant ita significari xp̃m alũ ꝑ solem¬
sicut ꝑ leonem. ꝑ agnum. ꝑ lapidem.i
cuiusdam siłitudinis causa. nõ ppͥeta¬
tis sub̃a. Iam uo illud quod de uinea
quam plantauit mebriatus noe nu¬
datus est in domo sua. cui nõ appareat
xp̃c passus ingente sua: Tunc enim
nudata est mortalitas carnis eius in¬

Expanded text:
eius et filii eius et uxores filiorum eius, eius et filii eius et uxores filiorum eius, nunc coniuncte commemorati masculi et feminae, quia in fine saeculi atque in resurrectione iustorum omnimoda et perfecta pace spirianimalia, quamuis et munda et inmunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offeruntur deo in sacrificio nisi munda? Quid deinde sibi uelit deo loquente ad Noe et tamquam rursus ab exordio - quia multis modis eadem significari opor- . teanimalia, sicut in illo disco Petro dicitur: macta et manduca? quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina qui numquam nisi de sole resplendet: res huius solis amplius tumescant, sciant ita significari Christum alsicut per leonem, per agnum, per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud, quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non adpareat Christus passus in gente sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iu
Abbreviated transcription (Latin):
missa reu̾sa nõ est significat fine
in sacram̃to spei quo in hoc tpr̃e a¬
sotiatur eccła. qͣmdiu bibitur qui
atin illa ꝑspicua ꝯtemplatõne in com¬
nutabilis u̾itatis ulłis mistis corpora
lb egeamus. Nimes longum est ut uł
ambreuit̾ qm̃ hec cucurri cuncta ꝯtin¬
ram. cur sexentelimo anno ⁊ imo iute¬
e i pactis sexentis annis aꝑitur arce
ttum ⁊ tamq̃m reuelatur quod erat
biconditũ sacram̃tum. Cur uicesima
septima die sod̾r mensis dicitur siccasse
sta: tamq̃m finita eẽt iam baptizandi
natitas in numo dieꝵ qͥnq̃gesimo st sep¬
tmo. Ip̃e est enim dies scłi msis uicesim
dito pp̃ unitatis uincłm. Cur de archa
nincti exoant: qui disiuncti intraue¬
unt.Sic enim dictum erat: quod intra¬
uerit i arcam noe ⁊filii eius:⁊uxor
euis. ⁊ uxores filioꝵ eius. Seorsũ iuri
sorsum femine ꝯmemorate sunt In
lit enim tempore hutus sacramenti.
ilus carnem. Exeunt aut̃ noe ⁊ uxor

Expanded text:
missa reuersa non est, significat finem missa reuersa non est, significat finem in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur quodat in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus. Nimis longum est ut vel tam breviter quam haec cucurri, cuncta contingamus, cur sexcentesimo primo eractis sescentis annis aperitur arcae tectum et tamquam reuelatur, quod erat absconditum sacramentum? cur uicesima septima die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesimo et septimo. ipse est enim dies secundi mensis uicesimus dito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intrauerant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filiorum eius: seorsum uiri, seorsum feminae commemoratae sunt. in hoc enim tempore huius sacramenti cpiritus aduersus carnem. exeunt autem Noe et uxor
Abbreviated transcription (Latin):
ginta a septem. ⁊ octoginta ab octo
denominantur. ꝗiuncto utroq num̃
centũ qͥnqͣginta dieb exaltate est aq̃
eamd̾ ganendans nob̾ atq confirman
altitudinem baptism. in consecrando
nouo hoĩe ad tenendam quietis ⁊ re¬
surrectõnis fidem. R.d̾ post dies qͣdra¬
ginta emissus coruus nõ est reu̾su
aut aquis utiq int̾ceptus. aut aliqu
suꝑnatante cadaue illectus: signifia
hoĩes mmunditia cupiditatis tet̾ri¬
mos ⁊ obhoc ad ea que foris sunt m
hoc inundo nimis intentos. aut rebe¬
et teneri. Ad columba emissa not
iuenta requie reu̾sa est: ostendi
uitam que in hoc mundo agitursi¬
nificat. Deniq post septem dies dͥ¬
missa pp̃ illam ceptenariam oꝑatoꝰ
spũalem oluie fructuosũ surculin
retulit. quo significaret nõ nlłos et
extͣ eccłam baptizatos. s eis pingis¬
do nõ defũit caritatis. postĩore tpre
uespe in ore columbe tamqͣm in ost
pacis ad tinitatis societatem poss
ꝑduci. Ad̾ post alios dies septemd

Expanded text:
ginta a septem, et octoginta ab octo denominantur, conjuncto utroque numero, centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebapet teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendituitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore te, in ore columbae tamquam in osculo pacis, ad unitatis societatem posse perduci. Quod post alios septem dies
Abbreviated transcription (Latin):
pdicatorib nõ credimus. Hemus
nĩ xp̃m uerum atq u̾acem. p̾dictũ
le cestimonia ex lege ⁊ ꝓph̾is adhibẽ¬
ib sicut in num̾abilib locis ostendũt.
bo paulus breuissime u̾issime q com¬
plerus estidicens. Nunc aut̾ sine lege:¬
dei iustitia manifesdata est.testificata

Expanded text:
praedicatoribus non credimus. habemus praedicatoribus non credimus. habemus enim Christum uerum atque ueracem, praedictum suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testifi
Abbreviated transcription (Latin):
deo placuit ⁊ tnͣslatus est. ⁊ septima
quies p̾dicatur: ad quam tnsfertu
omrus qui tamqͣm sexto die sexti
etate scłi. xp̃i aduentu formatur: si
noe cum suis ꝑ aquam ⁊ lignũ liberati
sicut familia xp̃i ꝑ baptismũ crucis pa¬
sione signatũ: Qd de lignis quadrati
ead̾ archa fabricatur. sicut eccła de scl
construitur ad omne opus bonũ sẽ
ꝑatis: Quadratũ enĩ: quacũq ueteti
firmit̾ stat. Qd sexies longua ad lade¬
dinem suam ⁊ decies ad altitudinẽ si¬
pħas. Et cum ille dixisset nõ eos cre¬
osturos nisi aliquis resurrexisset a mor¬
rus. iussime responsum est. Si moyseni
rꝓpħas nõ audiunt. uec si quis a mor¬
sus resurrex̾it credent. Quapp̃ isti nõ
uidientes moysen ⁊ ꝓph̾as: nõ solum a
nũ fuisse credunt:quem mortale cor¬
pus hũisse nõ credunt : Nos aut̃ non
islis tamqͣm eius xp̃i qui fallax fuit
heius qui omnino nõ fuit fallacib

Expanded text:
deo placuit et translatus est: et septima deo placuit et translatus est: et septima requies praedicatur, ad quam transfertur omnis, qui tamquam sexto die sexta aetate saeculi Christi aduentu formatur? quod Noe cum suis per aquam et lignum liberatur: sicut familia Christi per baptismum crucis passione signatum. quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur: sicut ecclesia de sanctis construitur ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim quacumque uerteris, firmiter stat. quod sexies longa ad latitudinem suam et decies ad altitudinem sprophetas. et cum ille dixisset non eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, uerissime responsum est: si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non audientes Moysen et prophetas non solum a tuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus
Abbreviated transcription (Latin):
rent nõ in tantam blasphemiam ca
batum enĩ cordis nõ melligunt. sa
suũ ad se ꝯu̾terent .i sibi tribu̾ent ne
dei eidem pccõ dñarentur. sumc uori
et omnes qui diu̾sis errorib ꝯtuma¬
ces resistendo u̾itati exeunt a facie de
licut caym. sicut udei ꝑditi hĩtanti
t̾ra ꝯmotionis .i. in ꝑturbatione car¬
li ꝯtra iocunditatem dei. hoc est conti
eden: quod int̾p̾tatur epulatio. ubi es
plantatus ꝑadysus. Iam cet̾a pauica s
multis breuit̾ꝙ ꝑstringam: ne ꝓpos¬
tum oꝑis huius ⁊ responsionis mo
ninua longitudine sermonis imꝑ¬
diam. Quem enim nõ moueat ad qu¬
rend̾ ⁊ intlligend̾ xp̃m in illis libri
ut ea omittam que qͣmuis tanto si¬
uius contemplentur. qnͣto ex abdit¬
rib locis enucleantur: cum exigun
ꝓlixitatem dissertatõnis. qr pluri
atcestatõnib indigent. Ut omittan
ergo talia quem nõ moueat ad salt¬
brem fidem ꝙ enoc septimus ab adi

Expanded text:
rent, non in tantam blasphemiam cadrent, non in tantam blasphemiam cadbbatum enim cordis non intelligunt: nam uerterent, id est sibi tribuerent, non dei eidem peccato dominarentur. nunc uero et ipsi et omnes, qui diuersis erroribus contumaces resistendo ueritati exeunt a facie dei, sicut Cain, sicut Iudaei perditi, habitant in terra commotionis, id est in perturbatione carnali contra iucunditatem dei, hoc est contra Eden, quod interpretantur epulationem, ubi est plantatus paradisus. iam cetera pauca de multis breuiterque perstringam, ne propositum operis huius et responsionis meae nimia longitudine sermonis inpediam. Quem enim non moueat ad quaerendum et intellegendum Christum in illis libris, ut ea omittam, quae quamuis tanto suauius contemplentur, quanto ex absconditioribus locis enucleantur, tamen exigunt prolixitatem dissertationis, quia pluribus adtestationibus indigent, ut omittam ergo talia: quem non moueat ad salubrem fidem, quod Enoch septimus ab Adam
Abbreviated transcription (Latin):
serit signum legis sue. quo a cetis gen¬
tib ppłis q distinguitur. Et omnis mi¬
ꝑator uł rex qui eos in regno suo mne¬
nit. cum ip̃o signo eos inuenit nec ooc¬
dit .i. nõ efficit ut nõ sint uidei. certo qͦ¬
dam ⁊ ꝓpͥo sue obseruationis signo a ce¬
teraꝵ gentiũ ꝯmunione discreti: nisi
dei. nec hĩtet in t̾ra naym. quod dicit᷑
int̾p̾tari ꝯmotio. Contra quod malũ
dd rogatur in psalmo. Ne ded̾is in mo¬
tum pedes meos. ⁊ manus pcc̃oꝵ nõ mo¬
bunt si motus fuero. ⁊ dñs a dexoris
est mͥ̾ ne ꝯmouear: ⁊inniun̾abilia ta¬
lia Quod patiuntur omnesqui exeitt
tia mea uõ mouebor in et̾num. s ud
quid sequitur. Dñc in uoluntate tu
p̾stitisti decori meo uirtutem. luercis
aut̃ faciem tuam: ⁊ fc̃s sum conturbi
Unde intsligitut oẽm aĩam ꝑticipato
lucis dei nõ ꝑ se ip̃am eẽ pulciram ei
decoram: ⁊ uirtute pollentem. Quod e
isti manichei si considãrent ⁊ itlligi¬

Expanded text:
serit signum legis suae quo a caeteris genserit signum legis suae quo a caeteris gentibus populisque distinguitur, et omnis imperator vel rex qui eos in regno suo invenit, cum ipso signo eos invenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Judaei: certo quodam et proprio suae observationis signo a caeterarum gentium communione discreti, nisi Dei, nec habitet in terra Naim; quod dicitur interpretari commotio, contra quod malum Deus rogatur in Psalmo: Ne dederis in motum pedes meos, et manus peccatorum non mobunt, si motus fuero ; et, Dominus a dextris est mihi, ne commovear ; et innumerabilia talia: quod patiuntur omnes qui exeuntntia mea, Non movebor in aeternum. Sed vide quid sequitur: Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus . Unde intelligitur omnem animam participatione lucis Dei, non per se ipsam, esse pulchram, et decoram, et virtute pollentem. Quod et isti Manichaei si considerarent et intellige
Abbreviated transcription (Latin):
nõ putat. nisi ne inueniatur ⁊ occidat᷑.
carnalit̾ sapit tamq̃m oꝑans t̾ram cu¬
ius uirtutem nõ accipit. Saꝑe aut̃ scd̾m
carnem mors est quam ille nõ intlligẽs
amisso regno gemit. ⁊ corporalem mor¬
tem tremit. s quid et respondet ds̃: Nõ
sic inquit. Omnis qui occid̾it caym sep
tem utudictas exsoluet .t. nõ sic quõ di
cis: nõ corporali morte int̾ibit genus im¬
pium carualiũ ideoꝵ.Quicũq enĩ cos
ita ꝑdid̾it: septem utudictas exsoluet.
Id est auferet ab eis septem iundictas qͥ¬
b alligati sunt pp̃ reatum occisi xp̃i: ut
appareat fidelib xp̃ianis quam sbiectom
ut eum occidat omnis qui inuen̾it. Hoc
reuera mltũ mirabile est ꝙ̃admod̾ om̃s
gentes que a romanis subuigate sunt
in ritum romanoꝵ sacroꝵ tnͣsierint.
eaq sacrilegia obseruanda ⁊ celebranda
susceꝑint: gens aud̃ udea siue sub pa¬
ganis regib siue sub xp̃ianis nõ ami¬

Expanded text:
, graue non putat nisi ne inueniatur et occidatur. , graue non putat nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondit deus? non stem vindictas exsolvet, id est non sic quomodo dicis, non corporali morte interibit genus impium carnalium Judaeorum: quicunque enim eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet, id est, auferet ab eis septem vindictas quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut appareat fidelibus Christianis quam subjectione eum occidat omnis qui invenerit. Hoc revera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes quae a Romanis subjugatae sunt in ritum Romanorum sacrorum transierint, eaque sacrilegia observanda et celebranda susceperint, gens autem Judaea, sive sub paganis regibus, sive sub Christianis, non ami
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ostendit impus ⁊ incredulis. Unde
nec resurgens eis a quib erat cruci¬
fixus apparuit tamqͣm eam oꝑanti t̾¬
ram ut granũ illud seminaretut. ñ
ostendens ead t̾ra fructũ uirtutis sue
qm̃ oꝑaberis inquit t̾ram. ⁊ nõ aditiet
uirtutem suam dare tibi. Gemens ⁊
tremens erit in t̾ra. Cunc ecce quis
nõ uideat. quis nõ agnoscat. in tota
t̾ra quacũq disparsus est ille ppłs.
quõ gemat merore amissi regni ⁊ tre¬
mat timore sub innumabilib ppłis ⁊¬
xp̃ianis: Ideoq respondit caym ⁊ dixit
ihaior est causa mea. si eicis me hodie
a facie t̾re.⁊a facie tuta abscondar. et
ero gemens ⁊ tremens suꝑ t̾ram. ⁊ erit
omnis qui muenit me occidet me Uere
inde gemit ⁊ tremit: ne regno etiam t̾re¬
no ꝑdico ista uisibili morte occidatur.
Hanc dicit matorem cãm qͣm illam. ꝙ
ei t̾ra nõ dat uirtutem suam nesptrita¬
lit moriatur. carnalit̾ enim sapit. ⁊ ab¬

Expanded text:
non ostendit impiis et incredulis. unde non ostendit impiis et incredulis. unde nec resurgens eis a qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis christianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei non dat terra uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et ab
Abbreviated transcription (Latin):
datur uideis i impietate ⁊ infidelita¬
te ꝑseu̾antib qr nouo testam̃to reuela¬
ta est ⁊ nõ tnͣseuntib ad dñm nõ eis
aufertur uelamen quod in lectione.
uet̾is testam̃ti manet: qr in solo xp̃o
euacuatur nõ ip̃a lectio uetis testam̃¬
ti que ht̃ absconditam uirtutem. sed
uelamen quo absconditur. Unde xp̃o
in cruce passo uelũ templi concissum
est:ut ꝑ xp̃i passionem reuelentur se¬
creta sacram̃toꝵ fidelib. ad bibend̾ eius
sanguinem ore apto in confessione
tnseuntib. Propt̾ea ppłs ille sicut caym
adhuc oꝑatur t̾ram. adhuc ex̾cet oꝑa¬
tõm legis carnalit: que nõ ei dat iur¬
tutem suam. qr in ea nõ intlłigit gra
sunt salutem nr̃am: crucifigendo xp̃m
qui mortuns est pp̃ delicta nm̃a. Nec eis
stificati sunt uirtute resurrectionis
etus qui resurrexit pp̃ iustificatõnem
nr̃am: qr ⁊ si crucifixus est ex infirmi¬
tate. s niuit in uirtute dei sicut dicit
apłs. Hec ergo est uirtus t̾re illius quã

Expanded text:
impietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis aufertur uelamen, quod in lectione neteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio neteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen, quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem reuelentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius. sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gratsunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis n iustificati sunt uirtute resurrectionis eius qui resnrrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est in infirmitate, sed uiuit in uirtute dei, sicut dicit apostolus. haec ergo est uirtus terrae illius, quam
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe conetur inducẽ. uł de isto uero
ipo ꝓphias hebreas cuius gentis p̃r
est abraham. nicħ existimet p̾nũtiasse:
Quis aut̾ pt̾ nõ dico una breui respõ¬
sione. quales in hoc oꝑe hr̃e coaitam.
s quol ingenti uolumine omnia

Expanded text:
Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolumine omnia
Abbreviated transcription (Latin):
neq qui sunt sem̃ abrabe omnos filii. s
in Ysaac uocabitur tibi sem̃. Hoc est nõ
hii qui filii carnis hii filii dei. s filii ꝑ¬
missionis deputantur in sem̃: quid ãd
hec responsuri sunt cum aꝑte alio loco
de hoc semine ad abraham dicatur. in
senune tuo bñdicentur ommes gentos
t̾re: Nam si eo tpẽe hinic disputaremꝰ.
quo tpr̃e hoc exponebat apls dicens a¬
brahe dicte sunt pmissiones ⁊ semini
eius. nõ dicit ⁊ in seminib tamq̃m in
młtis. s tamqͣm in uno. ⁊ semini tuo
quod est xp̃c fortasse aliquis nõ cam
impudent̾ uollet hoc crede. añqͣm iude¬
res omnes gentes credere in xp̃m qui
p̃dicatur ex semine abraham. Nmc
u̾o cum hoc impleri uideamus quod
tanto añ p̾nuntiatũ legimus. cum
ommes gentes iam bñdicantur in
semine abrahe. cui dcm̃ est añ annoꝵ
milia. in semine tuo bñdicentur os
gentes. quis tam ꝑtinacit̾ insaniat.
ut uł alium xp̃m qui nõ sit ex semĩe

Expanded text:
neque qui sunt semen Abrahae, omnes filii: sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: In semine tuo benedicentur omnes gentes terrae ? Nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat Apostolus dicens, Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus: non dicit, Et seminibus, tanquam in multis, sed tamquam in uno — et semini tuo, quod est Christus: fortasse aliquis non tam inpudenter nollet hoc credere, antequam uideret omnes gentes credere in Christum, qui praedicatur ex semine Abraham. nunc uero, cum hoc inpleri uideamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium Christum, qui non sit ex semine
Abbreviated transcription (Latin):
pint̾rogat d̾s caym nõ tamqͣm igna¬
us cum a quo discat. s tamqͣm iudex
sum quem puniat ubi sit frat̾ eius
sespondet ille nescire se: nec eius se ẽẽ
dustodem. Usq ad huc quid nob̾ respon¬
ñ caym ignoratio: uideoꝵ est faisa
regatio. Essent aut̃ quodã modo xp̃i cu¬
fodes: si xp̃ianam fidem accipe ⁊custodi¬
e uoluissent. Nam qui custodit ĩ corde
sno xp̃m: nõ dicit quod caym. Nũquid
igo sum custos fr̃is mei: Dicit dñs
Dcaym quid fecisti: Uox sanguinis
ris tui clamat ad me de t̾ra. Sic arguit
nscripturis sc̃ĩs uox diuina udeos.
ht̾ entn magnam uocem xp̃i sangͥs
in t̾ra: cum eo accepto ab omnib gen¬
nib respondetur amen. Hec est clara
uox sanguinis: quam sanguis ipse
tp̾mit ex ore fideliũ eod̾ sanguine
sdemptoꝵ. Dicit d̾s ad caym. Et nunc
nale dc̃s tu a t̾ra: que aꝑut os suũ ac

Expanded text:
Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis responenim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum ac
Abbreviated transcription (Latin):
tas suos in scripturis scĩs de filio suo
qui fc̃s est ei ex semie dauid scd̾ car¬
nem. Unde ꝓph̾a ysatas dicit. Erit ra¬
dix yesse: ⁊ qui exsurget regnare in
gentib in eum gentes sꝑabunt. Et
ecce uirgo concrpiet ⁊pariet filium ⁊
uocabint nomen eus emmanuel
quod int̾p̾tatur nob̃cum ds̃. ne pu¬
dent isti tm̃m̾ hoĩem xp̃m ab hebreisi

Expanded text:
s suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. unde propheta Esaias dicit: erit radix Iesse, qui exsurget regnare in gentibus; in eum gentes sperabunt, et: ecce uirgo concipiet et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuhel. quod interpretatur: nobiscum deus. ne putent
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: si non est ip̃e catulus leonis ⁊
qm̃ nascendo ꝑuulus fc̃s est. Propt̾
hoc additum : de g̾minatõne filius
meus. Cansa quippe reddita est:q̃re
catulus. In cutus lande alibi scriptũ
est.Catulus leonis fortior iumentio.
Hoc est: etiam ꝑuulus fortior maio¬
rib. Si nõ ascendit in cruce cum re¬
cumbens mcliato capite teddidit
sp̃m. si nõ dormiuit ut leo: qr ⁊ in ip̃a
morte nõ est uictus. s nicit. Et ut ca¬
tulus leonis. Inde enĩ mortuus: uñ
et natus. Si nõ ille eum suscitauit
a mortuis: quem nemo hoĩm uidit
nec uidere potest. Eo enim quod dcm̃
est quis suscitabit eum: satis exp̃s¬
sa est tamqͣm ignoti significatios
defuit pͥnceps ex iuda. ⁊ dux ex femo¬
rib eius: donec uenirent oportuno
tempore que ꝓmissa tamqͣm reposi¬
ta fu̾ant. Sunt enim litt̾e certissiẽ
hyscorie ip̃oꝵ quoq iudeoꝵ: quibus
ostenditur pͥmũ herodem alienige
nam regem fuisse in gente iudeoꝵ.

Expanded text:
sunt; si non ipse catulus est leonis, sunt; si non ipse catulus est leonis, quoniam nascendo paruulus factus est — propter hoc additum: de germinatione filius meus. causa quippe reddita est, quare catulus, in cuius laude alibi scriptum est: catulus leonis fortior iumentis, hoc est etiam paruulus fortior maioribus si non ascendit in cruce recumbens, cum inclinato capite reddidit spiritum; si non dormiuit ut leo, quia et in ipsa morte non est uictus, sed uicit, et ut catulus leonis - inde enim mortuus unde et natus — si non ille eum suscitauit a mortuis, quem nemo hominum uidit nec uidere potest — eo enim, quod dictum est: quis suscitabit eum? satis expressa est tamquam ignoti significatio — si defuit princeps ex Iuda et dux ex femoribus eius. donec uenirent oportuno tempore, quae promissa tamquam reposita fuerant. sunt enim litterae certissimae historiae ipsorum quoque Iudaeorum, quibus ostenditur primum alienigenam Herodem regem fuisse in gente Iudaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit te laudent fr̃es tui. Manus
tue suꝑ dorsa mimicoꝵ tuoꝵ: adora¬
bunt de filii pr̃is tut. Catulus leonis
uidi. de gminatione filuio ieuo al¬
cendisti. Recumbens dormisti ut leo:
et ut catulus leonis. Qins suscitabit
eum: Non deerit pͥnceps ex iuda. et
dux de fomorib euis: donec uenianti
que repoĩta sunt ei. Et ip̃e erit expec¬
tatio gentium. Alligans ad uineam
pullum suum ⁊ cilicio pullũ asine.
Lauabit in uino stolam suam: ⁊in
sanguine uue amictũ suũ. fulgen¬
tes ocl̃i eius a uino:⁊dentes candidi¬
ores lacte. falsa sunt ista. obscura
sint ista: si nõ in xp̃o euidentissima
luce claruerint. Si nõ eum laudant
frc̃s eius apłi. ⁊ omnes coh̾edes eius
nõ suam głam querentes. s ip̃ius
Si nõ sunt manus eius suꝑ dorsa mi¬
micoꝵ eis: si nõ depͥmuntur atq cur¬
uantur ad t̾ram crescentib ppłis xͥa
si nõ eum adorau̾unt filii iacob: in
reliquiis que ꝑ electõm gr̃e salue fc̃e

Expanded text:
inquit, te laudent fratres tui; manus inquit, te laudent fratres tui; manus tuae super dorsa inimicorum tuorum, adorabunt te filii patris tui. catulus leonis Iuda, de germinatione filius meus, ascendisti recumbens, dormisti ut leo et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uino et dentes candidiores lacte. falsa sint ista. obscura sint ista, si non in Christo euidentissima luce claruerunt, si non eum laudant fratres eius apostoli et omnes coheredes eius, non suam gloriam quaerentes, sed ipsius; si non sunt manus eius super dorsa inimicorum eius; si non deprimuntur atque curuantur ad terram crescentibus populis csi non eum adorauerunt filii Iacob in reliquiis, quae per electionem gratiae saluae factae
Abbreviated transcription (Latin):
ta consonantia reꝵ p̾fignrataꝵ ⁊ nũc
impletaꝵ. aliis p̾sagiis ppħicis aptis
manifestisꝙ ferietur. licuti estulud.
in semine tuo bñdicentur õs gentes.
Hoc dictũ est ad abraham. hoc ad ysaas.
hoc ad tacob. Unde nõ imtn̾ito dicit ego
sum d̾s abraham. ⁊ d̾s ysaac ⁊ ds iacob
completurus utiq in bñdictone õim
gentium quod ex eoꝵ semine ꝓmisit
Nec mnun̾ito ip̃e abraham cum eius
sernus ei iurasset. sub femore suouis¬
sit eum pon̾e manũ: sciens inde uẽ¬
turam carnem xp̃i in quo bñdici õs
gentes nõ nunc p̾nuntiamus. s qd̃
tunc p̾nuntiatũ est. nunc uidemus.
Uellem scire. ĩmo melius nescierim
qua cecitate animi leg̾it faustus uͥ
uocauit iacob filios ⁊ dixit ꝯgrega
isrł prem ur̃m. Hic certe nemo du¬
bitat: ꝓphetantis ꝑsonam eẽ diluci¬
datam. Audiamus ergo quid dicat
filio suo uide. de cuius tribu xpeue¬
nit ex semine dauid scd̾ carnem: si¬
cut apłica doctrina p̾dicatur. Iuda

Expanded text:
tia rerum praefiguratarum et nunc inpletarum aliis praesagiis propheticis apertis manifestisque ferietur, sicuti est illud: in semine tuo benedicentur omnes gentes. hoc dictum est ad Abraham. hoc ad Isaac, hoc ad Iacob. unde non inmerito dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob. conpleturus utique in benedictione omnium gentium, quod ex eorum semine promisit. nec inmerito ipse Abraham, cum eius seruus ei iurasset, sub femore suo iussit eum ponere manum, sciens inde uenturam carnem Christi, in quo benedici omnes gentes non nunc praenuntiamus. sed quod tunc praenuntiatum est, nunc uidemus. Uellem scire, immo melius nescierim, qua caecitate . animi legerit Faustus, ubi uocauit Iacob filios suos et rem uestrum. hic certe nemo dubitat prophetantis personam esse dilucidatam. audiamus ergo, quid dicat filio suo Iudae, de cuius tribu Christus. uenit ex semine Dauid secundum carnem. sicut apostolica doctrina testatur. Iuda,
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus est ⁊ resurrexit. ⁊ qui iam nõ
sibi s illi uiuunt. neminem scd̃ car
uiuebant: que in xp̃o iam nõ spes. s
res erat. Quem ⁊ si nou̾at scd̾ carnem
cum adhuc mortuus ẽẽt: iam tñ nõ
nou̾at. qr eum resurrexisse nouerat.
et ultra ei mortem nõ dñaturam.
Et qr omnes in illo ⁊ si nond̾ re. iam
tñ spe hoc sumus: sequitur ⁊ dicit Si
qua igitur in xp̃o noua creatura: ue¬
tera tnͣsierunt. ecce fcã sunt noua
Omnia aut̃ ex deo. qui reconciliauit
nos sibi ꝑ xp̃m. Omnis ergo noua cre¬
atura .i. ppłs innouatus ꝑ fidem. ut
hẽat intun in spe quod in re postea
ꝑficiatur. in xp̃o ht̃ iam quod in se
sꝑat. Itaq nuc uet̾a tnͣsierunt scd̃
spem. qr mͦ iam nõ est tp̃s uet̾is cesta¬
menti. quo tp̃rale atq carnale reg¬
nũ expectetur a deo. ⁊ fc̃a sunt om̃ia
noua scd̃ eamd̃ spem: ut regnũ celoꝵ
ubi nlla erit mors atq corruptio
ꝓmissum teneamus. In resurrectõ¬

Expanded text:
mortuus est et resurrexit et qui iam non sibi, sed illi uiuunt, neminem secundum uiuebant; quae in Christo non iam spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo, etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qua igitur in Christo, nona creatura; netera transierunt, ecce facta sunt omnia noua; omnia autem ex deo, qui reconciliauit nos sibi per Christum. omnis ergo nona creatura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in spe quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia iam modo non est tempus ueteris testamenti, quo temporale atque carnale regnum exspectetur a deo; et facta sunt omnia nona secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̾ xp̃m ad alia quel ea decorquere co¬
nantur. Nec pagani nob̃ in hoc obstre¬
punt. Qeq audent ꝯtradice̾ ne illa nõ
solum dcã s etiam fcã figurate accep¬
p̃sertim qr ea que p̾mintiata intsłigii
etiam demonstramus impleta cum fa¬
bulas suas ut aliquo modo ꝯmendent
ad nescioquas fisiologias. ur theologi
as .i. rõnes naturales nł diuinas int̾¬
p̃tando referre conantur. Ex ꝑte plane
satis iudicantes qualia sint. ex parte
aut̃ dissimulantes dum ea rident in
theatris que uen̾antur in templis. i
turpitudine nuiũ liberi. in suꝑsti¬

Expanded text:
tum ad alia quaelibet ea detorquere conantur. Nec pagani nobis in hoc obstrepunt; neque enim audent contradicere, ne illa non solum dicta sed etiam facta figurate acceppraesertim quia ea quae praenuntiata intelligimus, etiam demonstramus impleta; cum fabulas suas ut aliquo modo commendent, ad nescio quas physiologias vel theologias, id est, rationes naturales, vel divinas, interpretando referre conentur: ex parte plane satis indicantes, qualia sint; ex parte autem dissimulantes, dum ea rident in theatris quae venerantur in templis, in turpitudine nimium liberi, in supersti
Abbreviated transcription (Latin):
demptõm corporis nri. Spe enĩ salui
facti sumus. Spes aut̃ que uidetur¬
sꝑanins: ꝑ patiam expectamus. Sit̃
ergo hic nõ dixit salui futuri sumꝰ.
s amͦ iam salui facti sumus. nondũ
tñ in re. s in spe. spe enĩ inquit salui
fci sumus: sicut ⁊ ubi dcm̃ est amͦ
neminem nouimus scd̾ carnem.i
nond̾ in re s in spe mtsligitur. quia
spes nob̾ in xp̃o est. qr in illo iam com¬
pletum est quod nob̃ ꝓmissũ spa¬
mus. Ille quippe iam resurrexit: et
mors ei ultra nõ dñabitur. Quem ⁊¬
si nou̾amus scd̃ carnem. cum adhuc
moriturus ẽẽt. merat quippe in eius
corpore illa mortalitas. quam pprie
iam uouit inortalitaten. unde sco
pͥstinam mortalitatem iam caro appel¬
lari nõ possit. Itaq ip̃ius loct ꝯtextio¬
nem ubi hec sententia est de qua isti
calumpniant ꝯsidemus: ut hoc quod di¬
co magis eluccat. Caritas inquit xp̃i
ꝯpellit nos: iudicantes hoc. qm̃ iinus
p omnib mortuus est. Ergo om̃s mor

Expanded text:
demptionem corporis nostri. spe enim salui demptionem corporis nostri. spe enim salui facti sumuspatientiam expectamus. sicut ergo hic non dixit: salui futuri sumus, sed: amodo iam salui facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus — sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in spe intellegetur, quia spes nobis in Christo est, quia in illo iam completum est, quod nobis promissum speramus. ille quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus esset — inerat quippe in eius corpore illa mortalitas, quam proprie iam induit inmortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc, quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi conpellit nos iudicantes hoc, quoniam si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mo
Abbreviated transcription (Latin):
nem de quib in eod loco dicit. Itaq nos
amͦ neminem nonimus scd carnem.
seq enĩ de solo xpõ id uolens intlłigi.
posset dice uemiiem nouimus scd car¬
nem. S qr illoꝵ secum uitam futuram
tamqͣm presentem meditabatur. qui
resurgentes ꝯmutabuntur: am inqͥt
neminem nouimus scd̾ carnem. Idẽ
tam certam spem tenemus future nr̃e
incorruptõnis ⁊ immortalitatio: ut
amͦ tam in ip̃a notitia gaudeamus.
Unde alio loco dicit. Si ant̾ resurrexi¬
stis cum xp̃o: que sursum sunt querne
tibi xp̃c est ad dext̾am dei sedens. Que
sursum sunt sapite: nõ que suꝑ t̾rã
Nond̾ utiq resurreximus sicut xp̃c: sod
cum illo resurrexisse testatus est. Uñ
gen̾ationis spem nob̾ datam salutis
future. nõ tam salutem ip̃ãm que ꝑ¬
mittitur: et tũ qr certa spes est tamq̃
iam data ẽẽt ead̾ salus: saluos fe
cit nos inquit. Alio quippe loco dilu¬
cidissime dicit. Nos in nob̃ ip̃is inge¬
miscimus: adoptõm expectantes re¬

Expanded text:
nem de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id nolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnem, sed quia illorum secum uitam futuram tamquam praesentem meditabatur qui resurgentes commutabuntur: amodo, inquit, neminem nouimus secundum carnem, id est: tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et immortalitatis, ut amodo iam in ipsa notitia gaudeamus. unde alio loco dicit: si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, Christus est ad dexteram dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram. nondum utique resurreximus sicut Christus, cum illo resurrexisse testatus est. undegenerationis spem nobis datam salutis futurae, non iam salutem ipsam, quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, re
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ ip̃is mortuus est ⁊ resurrexit. Ita
nos am neminem nouimus scd̾ carnẽ.
Et si nou̾amus scd̾ carnem xp̃m: s iam
tunc nõ nouimus. Certe iam nũc cui¬
ius apparet pp̃ resurrectõm xp̃i hoc dixis
ut qui uiuunt tam nõ sibi iuuant.
s et qui ꝓ ip̃is mortuus est. ⁊ resurrexit
Nuid est enr̃ aliud nõ sibi s illi uiuãt.

Expanded text:
surrexit. itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem; etsi noueramus secundum carnem Christum, sed iam nunc non nouimus. certe iam nunc cuiuis adparet propter resurrectionem Christi hoc dixissut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non si
Abbreviated transcription (Latin):
tissimum ꝓpħis hebreis testimoniũ
phibetur ꝑ eum apłm: cuius aucto¬
ritate suꝑboꝵ istoꝵ colla frangantur
ueritatem inquit dico in xp̃o. nõ mẽ¬
tior. contestante mͥ conscĩa mea ĩ sp̃u
sc̃o. qr tristitia est mͥ magna ⁊ ꝯtinuuis
dolor cordi meo. Optabam enĩ ego ip̾e

Expanded text:
tissimum prophetis Hebraeis testimonium tissimum prophetis Hebraeis testimonium perhibetur per eum apostolum, cuius auctoritate superborum istorum colla frangantur. Ueritatem. inquit, dico in Christo, non mentior contestante mihi conscientia mea in spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna et continuus dolor cordi meo. optabam en
Abbreviated transcription (Latin):
In hac tripartita disputatõne illud quod
pͥmo posui longum est sic ꝓbare. ut de
illis omnib libris testimonia ꝓferam.
hoĩs leuitatem. grauissimo auctoritatis
pondere ꝯt̾am. Ita quippe nõ accipis ꝓphe¬
tas hebreos: ut acciꝑe se tñ ꝓfiteatur a
tamqͣm ex adusa uoce int̾rogasset utr̃
eum acciꝑet. respondit ⁊ maxime: quid
de illoꝵ ꝓph̾ta dicat audiamus. Paulꝰ
inquit seruus xp̃i uocatus apłs. se¬
gregatus in eiĩngłm dei. quod añ ꝓ¬
miserat ꝑ ꝓph̃as suos in scripturis
scĩs de filio suo: qui fc̃s ei ex semine
dauid scd̾ carnem. Quid uolunt ampliꝰ
Nisi forte hoc de aliis aliquib ꝓph̾is: nõ
filio dei ꝓmissum est euͣngłm: qui fc̃s
est ei ex semine dauid scd̾ carnem. In
quod eũngłm. segregatũ se dicit apłs
Istoꝵ aut̃ ꝑfidie hoc sit ꝯtͣium: quod
scd̾ hoc eũngłm credimus filium dei
factum ex semine daiud sod̾ carnem.
Tam̃ aꝑtiora cognoscant. quib euidẽ¬

Expanded text:
in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimonia proferam; sed huius hominis leuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, ut accipere se tamen profiteatur aptamquam ex aduersa uoce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit: et maxime. quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, seruus Christi uocatus apostolus segregatus in euangelium dei, quod ante promiserat per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. quid uult amplius? nisi forte hoc de aliis aliquibus prophetis, filio dei promissum est euangelium. qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, in quod euangelium segregatum se dicit aposistorum autem perfidiae hoc sit contrarium, quod secundum hoc euangelium credimus filium dei factum ex semine Dauid secundum carnem, tamen apertiora cognoscant, quibus euiden