comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs ꝙͣ inanẽ faciat. Hoc dixit. qr iã statuerat ꝓpt̾ qͦsdã
occasionesn querentes: manib suis uictũ transigere. Si
enĩ euuangłizauero inquit non ẽ mͥ gła: id ẽ si euuangł¬
tauero ut ad illa ꝑueniã. & finẽ euuangłi incybo et
potu & uestitu collocauero. S quare non ẽ ei głas Ne¬
prȩdicatione ȩt̾norũ. Sic enĩ iam necessitas erit in e¬
licet ut in ipso euuangłio. & in regno dĩ ponat merce¬
dem. lta enĩ potest non coactꝰ euuangłizare: s uolenᷤ.
Si enĩ uolens inquit hoc facio: mereedẽ habeo. Si aut̃
inuitꝰ. dispensatio mͥ credita ẽ: i. si coactꝰ inopia ear
alii ꝑme h̾abebt̃ mercedẽ euuangłii. qui euuangłiũ
ipsũ me p̾dicante diligent: ego aut̃ non habeo. quia
non ipsũ euuangłiũ diligo. s eiꝰ p̃tiũ in illis tẽꝑalib
constitutũ. Quod nefas est fieri. ut non tamquã filiꝰ
ministret qͥsq euuangłiũ. s tamꝙͣ seruus cui dispen¬

Expanded text:
quisquam inanem faciat . Hoc dixit, quia jam statuerat propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. Si enim evangelizavero, inquit, non est mihi gloria, id est, si evangavero, ut ad illa perveniam, et finem Evangelii in cibo et potu et vestitu collocavero. Sed quare non est ei gloria? Nepraedicatione aeternorum: sic enim jam necessitas erit in EScilicet ut in ipso Evangelio, in regno Dei ponat mercedem. Ita enim potest, non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo. Si autem invitus, dispensatio mihi credita est, id est, si coactus inopia earum alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligunt, ego autem non habeo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum, quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisquam Evangelium, sed tanquam servus, cui dispen
Abbreviated transcription (Latin):
& mala faciunt. Non gͦ qui eos audiebant. & ea faciebant
que ab eis dicebant᷑. de spinis legebant uuas: s ꝑspinas
de uite legebant uuas: tamꝙͣ si manum aliqu̾is ꝑsepẽ
mittat. aut certe deuite quȩ sepi fuerit inuolita uuã
ritur. quis fructus nos adtendere uoluerit: quib cognos¬
cere arborẽ possimus. Muiti enĩ quedã infrrictib depu¬
tant que ad uestii ouiuꝰ ꝑtinent. & hoo ñ alipis decipi

Expanded text:
 mala faciunt. Non ergo qui eos audiebant et faciebant  mala faciunt. Non ergo qui eos audiebant et faciebant quae ab eis dicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spinas de vite legebant uvas: tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvamritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere arborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus deputant, quae ad vestitum ovium pertinent, et hoc modo a lupis
Abbreviated transcription (Latin):
facere naturã : Deinde etiã ubi cũ ipsarũ diuinarũ ar¬
borũ mentionẽ fecisset: subiecit. Ypocͥte ÷ quomͦ potes¬
tu bona loqui. cũ sitis mali: Quãdiu gͦ qͥsq malus ẽ.
non potest facere fructus bonos.Si enĩ fructꝰ bonos fece¬
rit:iam malus ñ erit. Sic uerissime dici potuit: non
s aꝙͣ uocamus. ꝑotest gͦ neri ut quȩ nix suit ñ sit:
n̾ aut̃ potest fieri. ut nix calida sit. Sic potest fieri.
ut qui malus fuit non sit malus : ñ tam̃ fieri pot̾
ut malus uene faciat: qui eciã si aliqͣndo utilis ẽ. ñ
&e ea quȩ dicebant utilit̾ audiebant᷑ & fiebant: ñ erat il¬
lorũ. Cathedrã enĩ inquit moysi sedent. ꝑ diuinã gͦ
ꝓuidentiã legẽ dĩ p̃dicantes: possunt ẽẽ. audientib uti¬
les: cũ sibi non sint. Detalibui alio loco ꝑꝑpħã dictũ ẽ.¬
Semina tis triticũ. & spinas metitis: quiaͦ bona p̃cipiunt.¬

Expanded text:
facere naturam? Deinde etiam ibi cum ipsarum duarum arfacere naturam? Deinde etiam ibi cum ipsarum duarum arborum mentionem fecisset, subjecit: « Hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali » ? Quamdiu ergo quisque malus est, non potest facere fructus bonos: si enim bonos fructus fecerit, jam malus non erit. Sic verissime dici potuit, Non am vocamus. Potest ergo fieri ut quae nix fuit, non sit; non autem potest fieri ut nix calida sit. Sic potest fieri ut qui malus fuit, non sit malus; non tamen fieri potest ut malus bene faciat. Qui etiamsi aliquando utilis est, non et ea quae dicebant, utiliter audiebantur et fiebant, non erat illorum: Super cathedram enim, inquit, Moysi sedent . Per divinam ergo providentiam legem Dei praedicantes, possent esse audientibus utiles, cum sibi non Seminastis triticum, et spinas metetis : quia bona praecipiunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
duputatũ ẽ ub̾ius. & si adhuc parũ qͣ. disputabit᷑:
nunc aut̃ ñ eos ad iinare istas dnas arbores docendũ
est ꝑ rimo quia de hominib cũ dicere tã clarũꝰ ẽ.
ut qͥsqͥs p̾cedentia & consequentia legerit. mirẽt᷑ eoꝵ
cecitate̾. deinde adtendt̃ quod dictũ ẽ. non potest
arbor bona fractus malos facere. neq arbor. mala
fructus bonos facere facere. & dõ putant neq animã
malã fieri posse ut in melius cõmutet᷑. neq bonam
indeteriꝰ: quasi dictũ sit ñ potest arbor bona mala fieri.
neq arbor. mala bona fieri. S dictũ ẽ. ñ potest arbor
oꝑa hominis. Non gͦ pat malus homo oꝑari bona:¬
neq malus bonus mala. Malus gͦ si uult bona oꝑari.
bonus pͥmuĩ fiat. Sic alio loco erdentiꝰ dicit ipse
dñs. Aut facite arborẽ bonã: aut facite arborẽ ma¬
lam. Quod si duas naturas istoꝵ his duab arborib
figuraret: ñ diceret facite. Qs enĩ hominũ potest

Expanded text:
putatum est uberius, et si adhuc parum est, disputabitur: nunc autem, non eos adjuvare duas istas arbores, docendum est. Primum, quia de hominibus eum dicere tam clarum est, ut quisquis praecedentia et consequentia legerit, miretur eorum caecitatem. Deinde attendunt quod dictum est, « Non potest arbor bona fructus malos facere; neque arbor mala fructus bonos facere, » et ideo putant neque animam malam fieri posse ut in melius commutetur, neque in deterius bonam; quasi dictum sit, Non potest arbor bona mala fieri, neque arbor mala bona fieri: sed dictum est, « Non potest arbor opera hominis: non ergo potest malus homo bona operari, neque bonus mala. Malus ergo si vult bona operari, bonus primo fiat. Sic alio loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut facite arborem bonam, aut facite arborem malam. » Quod si duas naturas istorum his duabus arboribus figuraret, non diceret, Facite: quis enim hominum potest
Abbreviated transcription (Latin):
luntatem ꝑp̾e positam quã ñ habent mali: ubi dictũ:
om̃ia quecũq uultis ut faciant uobis hõĩes. hec & uo̾
in bonis etiã ꝑpħa loquit᷑ dicens. non ẽ. gaudere impiis
dicit dñs. Ita qd̾ posita ẽ. fides. non quecũq utiq s̃ ue¬
ra fides. & cetera quȩ hic posita sunt. habent quasdã
imagines suas in malis hominib & deceptorib. ut
om̃ino fallant: nͥ quisq mundũ ocłm & simplicẽ habu¬
erit quo ista cognoscat. Optimo namq or dine pͥmo
actũ est de ocło mundando: & deinde dicta sunt. q̃¬

Expanded text:
luntatem proprie positam, quam non habent mali, ubi dictum est, Omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos tur nisi in bonis, etiam propheta loquitur, dicens: Non est gaudere impiis, aicit Dominus . Ita quoque posita est fides, non quaecumque utique, sed vera fides: et caetera quae hic posita sunt, habent quasdam imagines suas in malis hominibus et deceptoribus; ut omnino fallant, nisi quisque jam mundum oculum et simplicem habuerit, quo ista cognoscat. Optimo itaque ordine primo actum est de mundando oculo, et deinde dicta sunt q
Abbreviated transcription (Latin):
onĩia nͥ fieri &̃ abypocͥtis possent: ñ suꝑiꝰ diceret. cauete
iusticiam ur̃am facere coram Hominib. ut uideamini
abeis. Aua sententia ꝓposita ipsa tria exequit᷑: elemo¬
siuam. orationem. ieuinum. Multi enĩ multa pau¬
perib ñ misccłia. s ambitione largiuut᷑. Et multiorant
ł potiꝰ uident᷑ orare. ñ intuentes dm̃. ẜ hominib pła¬
ce̾re cupientes: & multi ieunant. & mirabilem absti¬
uentiam p̃tendt̃ eis quib ista disfitilia uident᷑. & ho¬
nore digna existimant. & huiꝰ modi dolis eos capiuit:
dũ aliud ostentant ad decipiendũ. aliud exerunt aqd
dep̃candit. ł int̾ficiendũ eos qui sub ipso uestitu oui¬
no lupos uidere ñ possunt. Hi gͦ ñ sunt fructus. de
quib cognosci arborem monet. Ista enĩ cũ bono ami¬
mo inueritate fiunt: ꝓp̾e sunt ouib uestes. Cũ aI
malo. ierore: non aliud quã lupos cõntegunt. S ñ
idõ debent oues odisse uestimentũ siuuĩ: quodd plerũ

Expanded text:
n superius diceret, Cavete justitiam vestram facere coram hominibus, ut videamini ab eis. Qua sententia praeposita, ipsa tria exsequitur, eleemosynam, orationem, jejunium. Multi enim multa pauperibus, non misericordia, sed ambitione largiuntur; et multi orant, vel potius videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existimantur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hi ergo non sunt fructus de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono animo in veritate fiunt, propriae sunt ovium vestes; cum autem malo in errore, non aliud quam lupos contegunt. Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quia plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝑfectam: etia si hoc uerbũ non addatur. Id qd̾ dictũ
ẽ quec̃q uultis: ñ usitate ac passim s ꝓpͥe dictii acci¬
pi oportet. Uoluntas namq nonẽ. nnsi inbonis. Nam
in malis fagitiosisq factis. cupiditas ꝑpͥe di: non uo¬
oportet ita om̃ino ꝑpruu uerbũ tenent: ut non aliqͥd
sinant intelligi. Uidet᷑ aut̃ hoc p̃ceptũ addilectionem
ꝑxum ꝑtinẽre. non etiã addĩ: cũ alio loco duo p̾cepta
esse dicat. in quib tota lexpendet & ꝑpħe. Nam si dixiss.
om̃ia quec̃q uultis fieri uobis. hoc & uos facite: hac una
sententia. utrũq illud p̾ceptũ conplexus esset. Cito e¬
num diceret᷑. diligi se uelle unũ quẽq. & adõ & abhominib

Expanded text:
no perfectam, etiam si hoc verbum non addatur. Id enim quod dictum no perfectam, etiam si hoc verbum non addatur. Id enim quod dictum est, quaecumque vultis, non usitate ac passim, sed proprie dictum accipi oportet. Voluntas namque non est nisi in bonis: nam in malis flagitiosisque factis cupiditas proprie dicitur, non vooportet ita omnino proprium verbum tenent, ut non aliud sinant intelligi. 75. Videtur autem hoc praeceptum ad dilectionem proximi pertinere, non etiam ad Dei, cum alio loco duo praecepta esse dicat, in quibus tota Lex pendet et Prophetae. Nam si dixisset, Omnia quaecumque vultis fieri vobis, haec et vos facite; hac una sententia utrumque illud praeceptum complexus esset: cito enim diceretur, diligi se velle unumquemque, et a Deo, et ab hominibus:
Abbreviated transcription (Latin):
homines bona: ita & uos facite illis. Hec ẽ enĩ lex
&e ꝓpħe. In exemplarib grecis. sic inuenimus. Om̃i
gͦ quęcũq uultis ut faciant uobis homines: ita &
uos facite illis. S ad manifestationẽ sententie: puto
alatinis additũ bona. O ceurrebat enĩ quod si quisꝙͣ
flagitiose aliquid erga se fieri uelit. & adhoc refe¬
rat istã sententiã ueluti si uelit aliqͥs ꝑuocari ut
inmoderate uiuat. & se ingurgitet poculis: & hoc
pͥor illi faciat. a quo sibi fieri cupit. Ridiculũ ẽ & bc̃
putare istam impleuisse sententiam. Cũ hoc ergo mo
ueret: ut arbitror additũ ẽ. ad manifestationen rei
uinĩ uerbũ. Et postea quã dictũ ẽ. om̃ia quȩcũq uul¬
tis ut faciant uobis homines. adderetur bona: qd̾ sido¬
est exemplarib grecis. etiã illa adanda sunt. S quis hoc
audeat: Intelligendũ ẽ gͦ plenã ẽẽ. sententiã. & oĩi¬

Expanded text:
homines bona, ita et vos facite illis: haec est enim Lex homines bona, ita et vos facite illis: haec est enim Lex et Prophetae . In exemplaribus graecis sic invenimus, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis. Sed ad manifestationem sententiae puto a latinis additum bona. Occurrebat enim quod si quisquam flagitiose aliquid erga se fieri velit, et ad hoc referat istam sententiam, veluti si velit aliquis provocari ut immoderate bibat et se ingurgitet poculis, et hoc prior illi faciat a quo sibi fieri cupit, ridiculum est hunc putare istam implevisse sententiam. Cum ergo hoc moveret, ut arbitror, additum est ad manifestationem rei unum verbum, ut posteaquam dictum est, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, adderetur bona. Quod si deest exemplaribus graecis, etiam illa emendanda sunt: sed quis hoc audeat? Intelligendum est ergo plenam esse sententiam et omni
Abbreviated transcription (Latin):
ei: Sigͦ uos cũ sitis mali nostis bona data dare filus
ur̃is: quanto magis pat̾ ur qui in cȩlis ẽ. dabit bona
petentib se: Quomͦ mali dant bona: S malos appel¬
lauit dilectores adhuc scłi huiꝰ: & peccatores. Dona uero q̃
dant scđm eorũ sensũ bona dicenda sunt. quia hec pbo
& adistã uita in firmã ꝑtinentia: & qͥsqͥs ea malis dat.
non de suodat. Dñi enim ẽ t̾ra & plenitudo eiꝰ: qui fecit
celũ. & mare. &̃ t̾ram. ⁊ om̃ia quȩ in eis sunt. Quantũ
ergo sperandũ ẽ. daturũ dm̃ nobis bona petentib. nec
nõs posse decipi ut accipiamus. aliud ꝑalio. cũ ab ipso pe¬
timus: qͣndo nos &̃ cũ simus mali. nouimus id dare
quod petimur: Non enĩ decipimus filios nr̃os. & qͣlia¬
cũq: bona damus. non de nr̃o. s de ipsius damus. firmi
inbonis morib constituta ẽ. qui ꝑ ducunt usq ad mun¬
dationẽ simplicitatẽq cordis: de qua iam diu loquens
ita concludit. Om̃ia gͦ quȩ uultis ut faciant uobis

Expanded text:
s bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se? » Quomodo mali dant bona? Sed malos appellavit dilectores adhuc saeculi hujus et peccatores. Bona vero quae dant, secundum eorum sensum bona dicenda sunt, quia haec proet ad istam vitam infirmam pertinentia: et quisquis ea malus dat, non de suo dat; Domini est enim terra et plenitudo ejus qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt . Quantum ergo sperandum est daturum Deum nobis bona petentibus, nec nos posse decipi, ut accipiamus aliud pro alio, cum ab ipso petimus; quando etiam nos, cum simus mali, novimus id dare quod petimur? non enim decipimus filios nostros; et qualiacumque bona damus, non de nostro, sed de ipsius damus. CAPUT in bonis moribus constituta est, qui perducuntur usque ad mundationem simplicitatemque cordis, de qua jam diu loquens ita concludit: Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis
Abbreviated transcription (Latin):
assumat .i. ꝑpt̃ regnũ dĩ. Sicut aut̃ om̃s militantes
accipiunt annõnã & stipendia: sic om̃s euuangłizan
tem rei publicȩ militant: s ꝓpt̾ illa quȩ accipiunt.
Sic ñ om̃s ꝑpt̾ salutẽ ecołie militant dõ. s ꝓpt̾ hȩc tem¬
poralia. quȩ tamꝗͣ annonã & stipendia consecunt᷑:

Expanded text:
st, propter regnum Dei. Sicut autem militantes accipiunt annonam et stipendium, sic omnes evangelizanttem reipublicae militant, sed propter illa quae accipiunt, sic non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant Deo, sed propter haec temporalia, quae tanquam annonam et stipendia
Abbreviated transcription (Latin):
temere animũ hominũ uoluntatẽq condempnat. in eo
facto in quo non apparet quo animo & uoluntate sit
factũ ÷ & qͥcqͥd offitioꝵ exibet homini. hac indentione
exibet qua sibi exiberi uult: id ẽ. ut non ab eo cõmodi
aliqͥd temꝑalis expectet. Ita erit cor simplex & mundũ.¬

Expanded text:
temere animum hominis voluntatemque condemnat in eo temere animum hominis voluntatemque condemnat in eo facto in quo non apparet quo animo et voluntate sit factum; et quidquid officiorum exhibet homini, hac intentione exhibet qua sibi exhiberi vult, id est, ut non ab eo aliquid commodi temporalis exspectet: ita erit cor simplex et mundu
Abbreviated transcription (Latin):
uauit locũ alteri precepto. qd̃ addilectionẽ dĩ ꝑtinet.
hic aut̃ qm̃ precepta simplicis cordis exequit᷑. & erga
eos metuendũ ẽ. ne habeat quisq duplex cor: quib
occultari cor potest. id ẽ erga homines id ipsũ p̃cipi¬
endũ fuit. Nemo enĩ fere ẽ: qui uelit quẽꝙͣ duplici cor¬
cõmodũ expectet. & ea intentione faciat. de qua suꝑiꝰ
satis tractauimus: cũ de oculo simplici loqueremur.
Mundatus gͦ oculus simplexq redditus: aptus & ydo¬
neus erit ad intuendam & contemplandã int̾iorem
lucem suom. Iste enĩ oculus cordis est. Hunc aut̃ ca¬
lem oculũ habet ille. qui bonorũ oꝑũ suorũ ut uere
bona oꝑa sint. non in eo constituit ut hominib placeat:
s etiã siꝑuenerit ut eis placeat. ad eorũ salutẽ potius
hoc ret̾eit & adgłam dĩ. non ad inanem iactaciam suam:
neq ꝑpt̾ea boni aliqͥd ad salutẽ ꝑximi oꝑat᷑. ut exeo coñ¬
paret ea que huic uite transigende sunt necessaria: neq

Expanded text:
vavit locum alteri praecepto, quod ad dilectionem Dei pertinet. Hic autem quoniam praecepta simplicis cordis exsequitur, et erga eos metuendum est ne habeat quisque duplex cor, quibus occultari cor potest, id est erga homines; idipsum praecipiendum fuit. Nemo enim fere est qui velit quemquam duplici corcommodum exspectet, et ea intentione faciat, de qua superius satis tractavimus, cum de oculo simplici loqueremur. 76. Mundatus ergo oculus simplexque redditus, aptus et idoneus erit ad intuendam et contemplandam interiorem lucem suam. Iste enim oculus cordis est. Hunc autem oculum talem habet ille qui finem bonorum operum suorum, ut vere bona opera sint, non in eo constituit ut hominibus placeat, ed etiam si provenerit ut eis placeat, ad eorum salutem potius hoc refert et ad gloriam Dei, non ad inanem jactantiam suam; neque propterea boni aliquid ad salutem proximi operatur, ut ex eo comparet ea quae huic vitae transigendae sunt necessaria; neque
Abbreviated transcription (Latin):
staturã corpꝰ urm ꝑ duceretur: enis ꝓuidentia etiã uestiri potest.
Non aut̃ ur̃a cura factũ ẽ: ut adhanc staturã ueniret corpꝰur̃m.
Et hoc intelligi potest. quod si curetis & uelitis adicere unũ cu¬
bitũ huic statũre: non potestis. Illi gͦ etiã tegendi corporis curã
relinquite: cuiꝰ uidetis cura factũ ẽẽ. uͥ tantȩ stature corpꝰ habe¬
atis. Dandũ aut̃ erat etiã documentũ ꝓpt̾ uestitũ: sicut datũ:
ꝓpt̃ alimentũ. Itaq sequit᷑ & dicit. Considerate lilia agri qͦmͦ

Expanded text:
staturam corpus vestrum perduceretur, ejus providentia etiam vestiri potest. Non autem vestra cura factum esse, ut ad hanc staturam veniret corpus vestrum, ex hoc intelligi potest, quod si curetis et adjicere velitis unum cubitum huic staturae non potestis. Illi ergo etiam tegendi corporis curam relinquite, cujus videtis cura factum esse, ut tantae staturae corpus habeatis. Dandum etiam erat documentum propter vestimentum, sicut datum est propter alimentum. Itaque sequitur et dicit: C
Abbreviated transcription (Latin):
atoteoerbi gr̃a ira ille peccauit: tu odio rey rencdus
Quantu aut inter festuca & trabẽ: quasi inter canũ
iradistat atq od̃iũ. Odiũ ẽ enĩ ira inueteretas arroei o
ue ustare tpia tantũ robur acceꝑit: ut merito appelie
traues. Fieri aut potest. ut ñ irascaris hortuni eiełis eu
codris łera ait ocleris nomine. ñ potes eũ uelle corn¬

Expanded text:
ti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corr
Abbreviated transcription (Latin):
lectioni⁊ or̃oi ꝯsi ñ seꝑ ł freq̃ttẽ insistart. scd̾m aluo apłi. Accende lectioni doctrinȩ.
& it̾m. Sine int̾muisione orate. Qeni tales st̃: cotidie spalit sabb̃m colunt. Qũ inqͥeti ft

Expanded text:
ende lectioni et doctrinae ; et iterum, Sine intermissione orate . Qui enim tales sunt, quotidie spiritualiter sabbatum colunt. Qui vero inquie
Abbreviated transcription (Latin):
penã euasisse quis potest putet ⁊ quãqͣm nichũ absoͥr¬
dius. quã ut maioitem putet gladii penã eẽ. potuisse
de satronib dicturus ẽ. qui cũ dño crucifpoisunt.
Na & ille qui meruit ueniam. postea quã crucifixꝰ:
meruit ÷ & alt̾ om̃ino nͥ meruit: An forte om̃s quos
occiderant. crucisixerant ⁊ & ꝑpt̾ea hoc etiã pati me¬
ruerunt: Riduculus: hoc putare. Qd gͦ aliud dictũ
ẽ. om̃is enĩ qui gladio ꝑcusserit. gladio moriet᷑: nͥ qr
ipso percato anina morit᷑. qd̾cũq cõmiserit: Et qm̃
detemerario & iniquo iuditio nos boc loco dñs mo¬
nec auult enĩ ut simplici corde & in unũ dm̃ intento
faciamus quec̃q facimus: & multa in certũ ẽ quo
corde fiant. de quibꝰ iudicare temerariũ ẽ. M atime
aut̃ hi temere iudieant de incercis. & facile rephenciunt:
qui magis amant uituꝑare & dampnate. quiqd enidare

Expanded text:
poenam euasisse quis putet — quamquam nihil absurpoenam euasisse quis putet — quamquam nihil absurdius, quam ut maiorem putet gladii poenam esse potuisse, de latronibus dicturus est, qui cum Domino crucifixi sunt, quia et ille qui meruit veniam, posteaquam crucifixus est meruit, et alter omnino non meruit? an forte omnes quos occiderant crucifixi erant, et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. Quid ergo aliud dictum est, Omnis enim qui gladio percusserit, gladio morietur, nisi quia ipso peccato anima moritur, quodcunque commiserit? Et quoniam de temerario et iniquo judicio nos hoc loco Dominus monet, vult enim ut simplici corde, et in unum Deum intento, faciamus quaecunque facimus, et multa incertum est quo corde animo fiant, de quibus judiautem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare
Abbreviated transcription (Latin):
detio uons Nunqͥd enĩ si tios iniiditio demerario nu¬
deauerduni. temere de nobis etiã Es mdis abit : alat iru¬
qati eimen sura iniqua menũ fuerimus⁊ &s apus ct̃a¬
te purat necesse ẽ: nͥ forte arbitrandũ ẽ. quod iniquitas
el noceat aliquuid inquẽ ꝓcedit. ei auit nichil aquo ꝑce¬
eit ummo uero sepe nichił nocet ei qui patit in iuriam.
eiaitt̃ qui facit. neceise ẽ ut noceat. Qd enĩ nocuit mar¬
t⁊irib iniquitas ꝑsequentiũ: Ipsis aut̃ ꝑsequentib plu¬
rimũ. Quia & a aliqui eorũ correptisunt: eo tntem¬
pore quo ꝑsequebant᷑. exoecabat illos malitia eorũ. Sic
& temerariũ uditiũ. plerũq nichil nocet ei de quo
temere iudicatur: ei aut̃ qui cęmere iudicat. ipsa
temeritas necese ẽ ut noceat. Ita regula &̃ illud dictũ
arbitror: om̃is qui ꝑcusserit gladio. gladio morietur.
auã multi enĩ gladio ꝑcutiunt. nec tñ gladio moriet᷑.
sicut nec ipse petrus. S ne istũ uenia peccatoꝵ. talera

Expanded text:
de vobis. Nunquid enim si nos in judicio temerario judicaverimus, temere de nobis etiam Deus judicabit? Aut nunquid si mensura iniqua mensi fuerimus, apud Domite puniat necesse est. nisi forte arbitrandum est, quod iniquitas ei noceat aliquid in quem procedit, ei autem nihil a quo procedit. immo uero saepe nihil nocet ei qui patitur iniuriam, ei autem qui facit necesse est ut noceat. quid enim nocuit martyribus iniquitas persequentium? ipsis rimum. Quia etsi aliqui eorum correcti sunt, eo tamen tempore quo persequebantur, excaecabat illos malitia eorum. Sic et temerarium judicium pierumque nihil nocet ei de quo temere judicatur; ei autem qui temere judicat, ipsa temeritas necesse est ut noceat. Ista regula etiam illud dictum arbitror: Omnis qui percusserit gladio, gladio morietur . quam multi enim gladio percutiunt nec tamen gladio moriuntur, sicut nec ipse Petrus? sed ne istum uenia peccatorum talem
Abbreviated transcription (Latin):
pruto potest moueri. quomͦ hruc sententiȩ conue¬
Hatat ulud apłi ubi ait. nemo in sp̃li di loquen dic̃
anat heura iu: & nemo potest dicere dñs iħe. nisi
sumus dicere. uon intraturos in regnũ cȩlorũ si
pieuueraneruit uiꝰq infiuẽ: neq ilos qui dicunt dñe
dñe & tam̃ non intrant in regnũ cȩlox. possumut
dicere haberus sp̃m sc̃m. Quomͦ gͦ nemo decłi qui

Expanded text:
rito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Dominum Jesum, nisi sumus dicere non intraturos in regnum coelorum, si perseveraverint usque in finem; neque illos qui dicunt Domine, Domine, et tamen non intrant in regnum coelorum, possumus dicere habere Spiritum sanctum. Quomodo ergo nemo di
Abbreviated transcription (Latin):
mus: de occultis uͦ dõ iuditiũ relinquamꝰ: quia & ipsa
abiconci ñ possunt siue bona siue mala. eũ temꝑ ad̾¬
uenerit quo manifestent᷑. Duo sunt aut̃ inquribus teme¬
ranci idiaiũ cariere debemus cũ incertũ ẽ quo animo
ti cutio toueris: temere udicabis.Ite simanatesta edaa¬
tatem emiosttatemq cognoueris. & ita de pͥhenderis quasi
ncaqͣ alla possit corrigi atq mutari: nichilomuꝰ temere
nadicaibis. Non gͥ rephendlamꝰ ea que nescimꝰ quio aneio

Expanded text:
tis vero Deo judicium relinquamus: quia et ipsa abscondi non possunt, sive mala sive bona, cum tempus advenerit quo manifestentur. 61. Duo sunt autem in quibus temerarium judicium cavere debemus; cum incertum est quo animo id vitio tribueris, temere judicabis. Item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoveris, et ita reprehenderis quasi nunquam ille possit corrigi atque mutari, nihilominus temere judicabis. Non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo
Abbreviated transcription (Latin):
qne elilu s uodem seritĩ ẽ. exfructib eorĩ cognos¬
cets eos. de manifestis dictũ ẽ. quȩ ñ possunt bono animo
fieri: sicuti sunt stupra. ułblaffennȩ uł frust u. ut ebriosi¬
tas. & si qua sunt alia: de quibꝰ nobis iudicare ꝑmittit᷑. di¬
cente apło. Qd enĩ mͥ eos qui foris sunt uidicare: Honue
borũ. quia possunt bono animo & simplici corde sineutio
concupiscentie. Quic̃q humani cybi in different̃ sumi.
ꝓhibet idem apłs iudicari eos qui carnib uescebant᷑. et
uinũ bibebant. ab eis qui ab huiusmodi alimentis tẽpera¬
bant: E manducat inquit. ñ manducantẽ ñ sꝑnat: &
qui ñ manducat. manducantẽ ñ iudicet. Ibi etiã ait.
Tu quiᷤ es qui uidicas alienũ seriuĩe Suo dño stat aut
cadit. Detalib enĩ reb quȩ possunt bono & simplici ami
mo fie i: qͣm uis posint etia ñ bono: uolebant illi cũ ho
mnes ẽẽnt.⁊nocculta cordis ferre sententiã. de quib

Expanded text:
 ex fructibus eorum cognoscetis eos, de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri, sicuti sunt stupra uel blasphemiae uel furta uel ebriositas et si qua sunt alia, de ..quibus nobis iudicare permittitur dicente apostolo: quid enim mihi eos qui foris sunt iudicare? nonne ssunt bono animo et simplici corde sine vitio concupiscentiae quicumque humani cibi indifferenter sumi, prohibet idem apostolus judicari eos qui carnibus vescebantur et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi alimentis temperabant: Qui manducat, inquit, non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet. Ibi etiam ait: Tu quis es, qui judices alienum servum? domino suo stat, aut cadit . De talibus enim rebus quae possunt bono et simplici et magno animo fieri, quamvis possint etiam non bono, volebant illi mines essent, in occulta cordis ferre sententiam, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt uoluntatẽ dĩ. in illis utiq fit uoluntas dĩ: ñ quia
ipsi facrunt ut uelit dĩ. s̃ quia faciut quod ille uult:i¬
faciunt scđm uoluntatẽ eius. Est etiã ille intellectus fiat
uoluntas tua sic̃ incȩlo & int̾ra: sic̾ in sc̃is & in iustis. tta etiã
inpeccatarib Quod adhuc duob modis accipi potest: siue
ut oremꝰ ẽ ꝑ inimicis nr̃is. Qd enĩ aliud sunt habendi. contͣ
quoꝵ uoluntatẽ xp̃ianũ & catholicũ nom̃ auget᷑. ut ita
dictũ sit. fiat uoluntas tua sic̃ int̾ra incȩlo : tamqͣm si di¬
ceret᷑. faciant uoluntatẽ tuã sicut iusti. ita etiã peccatores:
ut adte conuertan ur. Siue ista. fiat uoluntas tua. sicut
incelo & interra: ut sua ciiq tribuant᷑. Quod fit extremo
iudicio. ut iustis p̃miũ peccatorib dampnatio retribuat᷑:
cũ agni abhedis separabunt᷑. Ille etrã non absurdus immo¬

Expanded text:
faciunt voluntatem Dei, in illis utique fit voluntas Dei: non quia ipsi faciunt ut velit Deus; sed quia faciunt quod ille vulti me misit . Est etiam ille intellectus: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra; sicut in sanctis et justis, ita etiam in peccatoribus. Quod adhuc duobus modis accipi potest; sive ut oremus etiam pro inimicis nostris; quid enim aliud sunt habendi contra quorum voluntatem christianum et catholicum nomen augetur? Ut ita dictum sit: Fiat voluntas tua sicut inceretur, Faciant voluntatem tuam sicut justi, ita etiam peccatores, ut ad te convertantur: sive ita, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, ut sua cuique tribuantur; quod fiet extremo judicio, ut justis praemium, peccatoribus damnatio retribuatur, cu
Abbreviated transcription (Latin):
eugłitemus. Nam si ꝓpt̾ea e̾ głiremus ut manducemus: ui¬
lius habemus eũgłium quã eybũ: & erit iam bonil nr̃m in
manducando. necessariũ aut̃ in eũgłiando. Quod etiã apłs
ꝓhibet cũ dicit. licere sibi quidẽ & ꝑmissĩ ẽẽ. ã dño. ut qui
eu̾głium annutiant de eu̾głio uiuant: idem de eu̾głio ha¬
beant ea quȩ huic uitȩ sunt necessaria: s t̾n se non esse abu¬
sum hac potestete. Erant aut̃ multi. qui occasionẽ habere cu¬
piebant acd quirendi & uenddendi eu̾głium: quib eã uoleus am¬
putare apłs. manib suis uictũ suũ tolerauit. De his alio loco
dicit. Ut amputẽ occasionẽ. his qui querunt occasione: quã¬
quã etiã sieut ceteri & boni apłi ꝑmissu dñi si deeu̾głio ii¬
dpoi. non idõ eugłiaret ut ꝑuemret ad erbũ &ii que sunt
alia neccassaria⁊ s idõ ista sumeret. ut illud impleret. no

Expanded text:
evangelizemus. Nam si propterea evangelizemus ut manducemus, vievangelizemus. Nam si propterea evangelizemus ut manducemus, vilius habemus evangelium quam cibum: et erit jam bonum nostrum in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit licere sibi quidem et permissum esse a Domino, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant, id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria; sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occasionem habere cupiebant acquirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanquam etiam si, ut caeteri boni apostoli, permissu Domini de Evangelio vidixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne
Abbreviated transcription (Latin):
& hȩc om̃ia apponent᷑ uobis. Hic manifestissime oftendit. non
hec ẽẽ. appetenda tamqͣm tranqͥlla bona nr̃a. ut ꝓpt̾ ipsa de¬
beamus bene facere si quid facimus: s tñ esse necessaria. Qã
enĩ int̾ sit int̾ bonũ quod appetendũ ẽ. & necesariũ quod
sumendũ ẽ: hac sententia de clirauit cũ ait. Querite pͥrau regioiã
Die iusticiã eiis: & hȩc om̃ia apponent᷑ uiobis. Regnũ sͦ & nuisticta
quod omia saciamus quecũq facimtis. S quia in hac uitaemi¬
litamus. ut adillud regnũ ꝑuenire possimus. quȩ uita sine h̃
necesariis agi non potes: apponent᷑ uͥob̾ inquit. s uos regnũ
di & iusticiã pͥmũ querite. Cũ enĩ dixit illud pͥmui: significa¬
uit quia hoc posternas querendũ ẽ. n tempore Seligentatio:
Illuo tamqͣm uonu nr̃m: hoc tamqͥm necesariũ ur̃m. Nerea
mus euangłitare ut manducemus: ẜ idõ manducare. uit

Expanded text:
et haec omniaet haec omniahaec esse appetenda tanquam talia nostra bona, ut propter ipsa debeamus benefacere si quid faciamus, sed tamen esse necessaria. Quid enim intersit inter bonum quod appetendum est, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit cum ait: Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apquod omnia faciamus quaecunque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest, apponentur haec vobis, inquit, sed vos regnum Dei et justitiam primum quaerite. Cum enim dixit illud primum, significavit quia hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate. Illud tanquam bonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum, necemus evangelizare ut manducemus, sed ideo manducare ut
Abbreviated transcription (Latin):
fenũ agri quod hodie ẽ. & eras inclibanũ mittit᷑. ds sic uestit:
qͣntomagis nos modice fideie S ista documenta ñ sunt alle¬
goriẽ discutienda: ut queramus quid significent. aues cęli. ł
lilia agri. Posita sunt enĩ. ut de reb minorib maiora ꝑsua¬
derent᷑: sicuti ẽ: illud de iudice qui nec dm̃ timebat. nec ho¬
minẽ reuerebat᷑. Et tñ sepe int̾pellanti uidue cessit. ut eius
causã consideraret: non ꝓpt̾ pietatẽ aut humanitatẽ. s ne
tediũ pateret᷑. Non enĩ ullomͦ ille in iustus uidex ꝑsonã dĩ
allegorice si stinet: s tñ quantũ dc̃. qui bonus & iustus ẽ
curet dep̾cantes se. hinc cõnici dñs uoluit: quod nec in uistꝰ
homo eos qui illũ assiduis precib tendunt. ł ꝓpt̃ tediũ de¬
dicentes. quid edemus. aut quid bibemus: aut quid uesti¬
emur. Hec enĩ om̃ia gentes querunt. Scit enĩ pat̃ ut̃: quia
hoꝵ om̃iũ in digetis. Querite pͥmũ regnũ dĩ & iusticiã eius:

Expanded text:
fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis ergo vos, modicae fidei? » Sed ista documenta non sicut allegoriae discutienda sunt, ut quaeramus quid significent aves coeli, aut lilia agri; posita sunt enim, ut de rebus minoribus majora persuaderentur: sicuti illud est de judice qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur, et tamen saepe interpellanti viduae cessit, ut ejus causam considnjustus judex personam Dei allegorice tenet, sed tamen quantum Deus, qui bonus et justus est, curet deprecantes se, hinc cognosci Dominus voluit, quod nec injustus homo eos qui illum assiduis precibus tundunt, vel propter taedium dees. Quid edemus, aut quid bibemus, aut quid vestiemur: haec enim omnia Gentes quaerunt. Scit enim Pater vester quia horum omnium indigetis. Quaerite ergo primum regnum Dei et justitiam ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inderimus aliquẽ seruũ dĩ ꝑuidere. ne ita neces¬
sarta desint ł sibi ł eis quoꝵ sibi cura c̾omissa ẽ. uidi
cemus eũ contra p̃ceptũ dñi facere: & decrastiuo
ẽẽ sollicitũ. slam & ipse dñs eui ministrabant angłi.
tam ꝑpt̃ exemplũ: ne quis postea scandalũ pat̾e¬
retur. cũ aliquẽ seruorũ eius ammau̾tisset ista neces¬
saria ꝑcurare. loculos habere dignatꝰ ẽ cũ pecunia:
s usib necessariis qͥeqͥd opꝰ fuisset p̾beret᷑. Quoꝵ loculor
custos & fur sicut scriptũ ẽ. udas fuit: qui eũ tͣdidit̃.
Sic & apłs paulus potest uideri de crastino cogitasse:
cũ dixit. ħe collectis aut̃ in sc̃is sicut ordinaui eccłus
galatie: ita & uos facite. Scd̾m unã sabbati. uius qͥsq
ur̃m apud se ponat tesauritans quid sibi placuerit:
ut ñ cũ uenero. tunc collecte fiant. Cũ aut̃ aduene¬
ro: quosẽq ꝑbaueritis ꝑ epłas. hos mittã ꝑ ferre gr̾ã¬

Expanded text:
cum uiderimus aliquem seruum dei prouidere, ne ista necescum uiderimus aliquem seruum dei prouidere, ne ista necessaria desint uel sibire, et de crastino esse sollicitum. Nam et ipse Dominus, cui ministrabant Angeli , tamen propter exemplum, ne quis postea scandalum pateretur, cum aliquem servorum ejus animadvertisset ista necessaria procurare, loculos habere dignatus est cum pecunia, unde usibus necessariis quidquid opus fuisset praeberetur; quorum loculorum custos et fur, sicut scriptum est, ludas fuit, qui eum tradidit. sicut et apostolus Paulus potest uideri de crastino cogitasse,\' cum dixit: de collectis autem in sanctis sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. secundum unam sabbati unusquisque uestrum apud se ponat thesaurizans quod ei placuerit, ut non, cum uenero, tunc collectae fiant. cum autem aduenero, quoscumque probaueritis, per epistulas hos mittam perferre gra
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ dĩ: debemiꝰ oꝑari bonũ ad om̃s. Non aut̃ inhac
oꝑatione. ł solã ł cũ regno dĩ mercedẽ temporalium
cogitare: quoꝵ om̃iũ tẽꝑaliũ nomina. crãstinũ po¬
suit dicens. Holite gͦ solliciti ẽẽ. decrastino. Non enĩ
dr̃. crãstinꝰ dies: nͥ intẽꝑe ubi p̾t̾ito succẽdit futũ¬
rũ. Ergo cũ aliquid boni oꝑam᷑. si non dẽꝑalia s et̃¬
na cogitemꝰ: tunc erit illud bonũ & ꝑfectũ opꝰ. Ciasti¬
nus enĩ dies inquit sollititꝰ erit sibi ips̃i : i. ut cũ opor¬
tuerit sumas cybũ. ł potũ. ł indumentũ. cũ ipsa scił
neceffitas urgẽre ceꝑit. Aderunt enĩ hȩc: quia nouit
diei malitia sua : i. susficit qd ista sumere urgẽbit ipsa
talitatẽ: quã peccando meruimꝰ. Huic ergo penȩ dem¬
poralis necessitãs noli addere aliquid grauiꝰ: ut ñ solũ
patiaris harũ rerũ indigentiã. s etiã ꝓpt hauc explendã
mlites dõ. Hoc aut̃ loco uehement̾ cauendũ ẽ. ne forte

Expanded text:
num Dei debemus operari bonum ad omnes; non autem in hac operatione, vel solam, vel cum regno Dei mercedem, temporalium cogitare: quorum omnium temporalium nomine crastinum posuit, dicens, Nolite cogitare de crastino. Non enim dicitur crastinus dies, nisi in tempore, ubi praeterito succedit futurum. Ergo cum aliquid boni operamur, non temporalia, sed aeterna cogitemus: tunc erit illud bonum et perfectum opus. Crastinus enim dies, inquit, sollicitus erit sibi ipsi: id est ut cum oportuerit sumas cibum vel potum, vel indumentum, cum ipsa scilicet necessitas urgere coeperit. Aderunt enim haec, quia novit diei malitia sua: id est, sufficit quod ista sumere urgebit ipsa talitatem, quam peccando meruimus. Huic ergo poenae temporalis necessitatis noli addere aliquid gravius, ut non solum patiaris harum rerum indigentiam sed etiam propter hanc explendam milites deo. Hoc autem loco uehementer cauendum est, ne forte,
Abbreviated transcription (Latin):
nemq ueritatis qͣ ñ habent. p̾cipue eauendi st̃: sicut
st̃ heretici qui se plerũq paucitate conmendant: &
idõ cũ dixiset paucos eẽ. qui inueniunt angustã por¬
ta a artã iuã: ne se illi supponant nõie paucitatis.¬

Expanded text:
nemque veritatis quam non habent, praecipue cavendi sunt; sicut nemque veritatis quam non habent, praecipue cavendi sunt; sicut sunt haeretici, qui se plerumque paucitate commendant. Et ideo cum dixisset paucos esse qui inveniunt angustam portam et arctam viam, ne se illi supponant nomine paucitatis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa paucoꝵ est. iã incipit de inuestiganda & possiden¬
da sapientia loqui: qđ ẽ lignũ uite. Cuiꝰ utiq in¬
uestigande ac possidende id÷ contẽplande. talis
oculus ꝑ oĩa suꝑiora ꝑductus est: quo uideri iam
possit arta uia ⁊ angusta porta. Qđ gͦ de inceps
dicit. introite ꝑ angustã portã. quã lata porta
& spatiosa uia quȩ ducit ad ꝑditionẽ. & multi
sunt qui introeunt ꝑ eã quã angusta : porta et
arta uia quȩ ducit ad uiã. & paucist̃ qui eã ĩue¬
niunt: ñ ideo dicit qͥa iugũ dñi asperũ est. aut
sarcina grauis: sed quia labores finiri pauci uo¬
lunt. minꝰ credentes clamanti uenite ad me qͥ¬
lis corde: iugũ enĩ meũ suaue est. & sarcina mea
leuis est. Hinc autẽ iste sermo sumit exordiũ
de humilib & mitib corde: qđ iugũ lene ⁊ sarei
nã leuẽ multi respuunt: pauci subeunt. eo qđ
sit arta uia quȩ ducit ad uitã. & angusta porta q̃ intra
teneã. Hinc gͦ illi qui ꝓmitunt sapientiã cognitio¬

Expanded text:
a paucorum est, jam incipit de investiganda et possidenda sapientia loqui, quod est lignum vitae: cui utique investigandae ac possidendae, id est contemplandae, talis oculus per omnia superiora perductus est, quo videri jam possit arcta via et angusta porta. Quod ergo deinceps dicit, « Introite per angustam portam; quia lata porta et spatiosa via quae ducit ad perditionem; et multi sunt quiarcta via quae ducit ad vitam; et pauci sunt qui eam inveniunt! » non ideo dicit, quia jugum Domini asperum est, aut sarcina gravis; sed quia labores finire pauci volunt, minus credentes clamanti, « Venite ad me, olis corde: jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est » hinc autem iste sermo sumpsit exordium, de humilibus et mitibus corde: quod jugum lene et levem sarcinam multi respuunt, pauci subeunt; eoque fit arcta via quae ducit ad vitam, et angusta porta qua intrali qui promittunt sapientiam cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
ualter en qiui sint duo añ: dẽincepi oftendit cũ dicñ.
Nonpotestis dõ seriure. & mammonȩ. Mammona apud hebre
inaꝙ seruit. qui istis t̾renis merito suȩ ꝑuersitat ⁊ oosi tͥi
homo u alterũ diliget.i. dm̃: aut alterũ patiet & alterũ
sortemonet. Patit᷑ enĩ durũ & ꝑnitiosũ dñm. qͥs qͥs seru̾it
mommone: sua enĩ cupiditatẽ implicatꝰ. sub dttur di¬
abolo & ñ eũ diligit. Quis enĩ ẽ. qui diligit diabolũ S cͣ
sus ẽ. ppĩ eupiditatem suam. durã patit᷑ seruitutem: etia
sinon diligat eũ cuiꝰ ancillã diligit. Alterũ aut̃ contem¬
net. dpi nꝰ odio habebit. Nullus enĩ fere conscientia dm̃¬
pecratũ. & dicas miseratio di mugna ẽ. ignorans quia
patienta dĩ adpenitentiã te ac uitat. Cuiꝰ enĩ tanta mi¬
sericordia cõmorari potest. quã eiꝰ qui om̃ia donat pec

Expanded text:
re. Qui sunt duo domini deinceps ostendit, cum dicit: Non potestis Deo servire et mammonae. Mammona apud Hebraeit qui rebus istis terrenis merito suae perversitatis praepositus, homo, et alterum diliget, id est, Deum; aut alterum patietur, et alterum contemnet. Patietur enim durum et perniciosum dmammonae; sua enim cupiditate implicatus, subditur diabolo: et non eum diligit; quis enim est qui diligat diabolum? sed tus est, propter cupiditatem suam duram patitur servitutem, etiam si non diligat eum, cujus ancillam diligit. 48. Alterum autem contemnet, dixit; non, odio habebit. Nullius enim fere conscientia Dpeccatum, et ne dicas: Miseratio Dei magna est , ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit. Cujus enim tanta misericordia credi potest, quam ejus qui o
Abbreviated transcription (Latin):
haberat quasi suam. ut eam equanimit̃ ferat. donec
ab ea liberetur ille cuiꝰ curat salutem. Raro gͦ & mag¬
na necessitate obuirgationes adhibende sunt: ita tñ
ut &̾ in his ipũs. non nob̃ s dũo ut seruiat᷑ instemus. Ipse
ẽ finis ẽnĩ. ut nichil duplici corde faciamus⁊ auserente
trabem de oculo nr̃o. iuuidentie. uł malitie. uł simu¬
lationis: ut uideamus eicere festũcã de ocło fr̃is. Uidebmiᷤ¬
enĩ eam ocłis colunbe. quales in sponsa xp̃i p̾dicantur.
quã sibi elegit dĩ. głosam eccłisiam non habentẽ macłã
dĩ p̾ceptis obtemꝑare cupientes. nom̃ simplicitatis deci¬
pere. ut sic putent uitiosũ ẽẽ. aliquando uerũ occulta
ea que hi quib aperientur sustitiere non possuit. ampli
noceant quã si ea penitus semꝑq occultarent: rectissime
subrungit. nolide dare scm̃ canib. neq miseritis marga¬
ritas ur̃as ande porcos⁊ ne forte canculcent eas pedib¬

Expanded text:
habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et magna necessitate obiurgationes adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eicere festucam de oculo fratris nostrienim eam oculis columbae, quales in sponsa Christi praedicantur , quam sibi elegit Deus gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam Dei praeceptis obtemperare cupientes nomen simplicitatis decipere, ut sic putent vitiosum esse aliquando verum occultarea quae hi quibus aperiuntur sustinere non possunt, amplius noceant quam si ea penitus semperque occultarent, rectissime subjungit: Nolite sanctum dare canibus, neque miseritis margaritas vestras ante porcos, ne forte c
Abbreviated transcription (Latin):
sublege ẽẽm. cũ ipse ñ ẽẽm sublege. ut eos qui sublege
erant lucrifacerẽ. his qui sine sunt quasi sine lege: cũ
sine lege dĩ ñ sim. s sim in lege. xp̃i. ut lucrifacerẽ eos qͥ
sine lege sunt. factus sũ infirmis infirmus. ut infirmos
lucrisacerẽ. om̃ib om̃ia factus sũ ut om̃s lucͥ facerem:
ñ utiq simulatione faciebat quemadmodũ quidã in¬
telligi uolunt. ut eorũ detestanda simulatio. tanti ex¬
empli auctoritate muniat᷑: s hoc faciebat caritate. qͣ
eius infirmitatẽ cui uolebat subuenire. tamꝙͣ suã
cogitabat. Hoc enĩ & p̾struit dicendo. Cũ enĩ lib̾ sim
exom̃ib. oniiũ me seruũ feci. ut plures lucͥfacerem:
qd̃ ut intelligas si simulatione s caritate fieri. qua in
dicens. Uos in libertatẽ uocati estis fr̃s. itantũ ne li¬
bertatẽ in occasionẽ carnis detis: s ꝑ caritatẽ seruĩte
inuicẽ. Quod fieri ñ potest. nisi alteriꝰ in firmitatẽ qͥsq

Expanded text:
sub Lege, cum non sim ipse sub Lege, ut eos qui sub Lege erant lucrifacerem; his qui sine Lege sunt, quasi sine Lege, cum sine lege Dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine Lege sunt. Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucri facerem; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intellegi uolunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli auctoritate muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam suam cogitabat. hoc enim et praestruit dicendo: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucri facerem. quod ut intellegas non simulatione, sed caritate fieri, qua infdicens: uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasione carnis detis, sed per caritatem seruite in inuicem. quod fieri non potest nisi alterius infirmitatem quisque
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ cogitantes nosmet ipsos. inuenerimus in eo uitio ẽẽ.
in quo ẽ ille quẽ rephendere parabamus : ñ rep̃hendamꝰ
neq obuirgemus. s tñ congemiscamus: & non illũ ad
optẽꝑandum nob̃̾. s ad parit̾ conandum in uitemus.

Expanded text:
autem cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio, autem cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio, in quo est ille, quem reprehendere parabamus, non reprehendamus neque objurgemus, sed tamen congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus.
Abbreviated transcription (Latin):
i. pmo abste repelle ocliũ: dde inde poteris eĩ quẽ diligi
emendare. Et bene ait.y pocrita: accusare enĩ iuitia. of¬
fitiũ e irorũ bonorũ. & beneuolorũ. Quod cũ mali
agunt. alienas partes agunt: sicut ypocrite qui deqt
subꝑsona quod sunt: & ostentant in ꝑsona quod non
sunt . pocritarũ gͦ nomine: simulatores acceꝑis. Et
ẽ uere multũ cãuendũ & molestũ simulatorũ gen
qui cũ om̃iũ uitiorũ accusatioł es odio & liuore sus¬
cipiant. ã consultor es uideri se uolunt &e id̃o pie
cauteq uigilandũ ẽ. ut cũ aliquẽ rep̾hendere uł obur¬
gare necessitas coegerit: pmo cogitemus. utiũ tale sit
uitiũ quod nunqͣ habiuimꝰ. uł quo iã caruts dis dẽ¬
habuini : cogitemꝰ & nos homines eẽ. & habe potuisenu
uero habutimus & ñ habemus. tangat memorã eomie¬
nis infirmitas: ut illã repbenssonẽm aut obiurgatioriẽ
ẽ eritus: nos tñ desimplititate oculi nr̃i sccuri simus. Si

Expanded text:
imum abs te expelle odium, et deinde poteris jam eum quem diligis, emendare. Et bene ait, Hypocrita. Accusare enim vitia, officium est bonorum virorum et benevolorum: quod cum mali faciunt, alienas partes agunt; sicut hypocritae, qui tegunt sub persona quod sunt, et ostentant in persona quod non sunt. Hypocritarum ergo nomine simulatores acceperis. Et est vere mulum omnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; ehabuerimus, cogitemus et nos homines esse et habere potuisse; si vero habuimus et modo non habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem aut obiurgationem est exitus. Nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. Si
Abbreviated transcription (Latin):
casionem in munditiam. auantiam .&. cetera caliu
hon ergo quid quisq faciat: s quo animo faciat conside¬
randũẽ. Hoc ẽ. em̃ lum̃ in nobis: qitia hoc nobis mauifestũ ẽ. bono
mort su habent exitum: & idõ tenebras eas uocauit . Hom
eni noui cũ pecuniã porrigo indigenti & petenti. quid iune
aut passurus aut facturus ut: & fieri potest ut ⁊ faclon en
euenite uiolueri: neq noc animo dederim. Itaq sibi bono
enomo feci quod michi cũ facerẽ notũ erot: e ido doerio

Expanded text:
cationem, immunditiam, auaritiam et cetera talia. Non ergo quid quisque faciat, sed quo animo faciat, considerandum est. hoc est enim lumen in nobis, quia hoc nobis manifestum est, bono incertum habent exitum et ideo tenebras eas uocauit. non enim noui, cum pecuniam porrigo indigenti et petenti, quid inde auevenire voluerim, neque hoc animo dederim. Itaque si bono animo feci, quod mihi cum facerem, notum erat, et ideo lumen