comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ post pͥma & scd̾am correptionẽ deuita: sciens quia
Salomon etiã gentilẽ homine heretico meliorẽ ẽẽ ꝓnuntiat:
ubi ait. Melior est canis uiuuꝰ. leone mortuo. Cane uiuu
appellans gentilẽ: & leonẽ mortuu hereticũ. Sed pleriq
pncipũ terrenors: in sc̃is & iustis hominib ueritatẽ ꝑsecunt᷑.¬
qm̃ nolunt abeis sua facta dampnari. Terũtam qͥ ueritatem
pͥncipib uidetur. eẽ. contrariꝰ. ex hortans admundi odia
ꝑferenda: de scipso exemplũ. ꝓponit &dicit. Non ÷ seruus.
maior dño suo. Si me ꝑsecuti sunt: & uos persequentur.
Si sermonẽ meũ seruauert̃: & ur̃m seruabt̃. Et itẽ. Si munoꝰ¬
uos odit: scitote qͥa me pͥorem uobis odio habuit: in hoc loco
mundũ illos appellans. aqͥb huĩmundi scelera diliguitur.
Porro ille quiex dõest. uerba di audit: nde rexamonitionib episco¬
palib debec aurem sua libent̾ accomodare: & sac̃doti salubria sug
Quiuos audit meaudit. Et qui uos spernit: mesꝑnit. Nt si rex

Expanded text:
m correptionem devita, sciens quia ndemnatus . » Salomon etiam gentilem hominem haeretico meliorem esse pronuntiat, ubi ait: « Melior est canis vivus leone mortuo . » canem vivum appellans gentilem, et leonem mortuum haereticum. Sed plerique principum terrenorum in sanctis et justis hominibus veritatem m nolunt ab eis sua facta damnari. Verumtamen qui veritatem principibus videtur esse contrarius, exhortans ad mundi odia perferenda, de se ipso exemplum proponit et dicit: « Non est servus major domino suo. Si me persecuti sunt, et vos persequentur. Si sermonevos odit, scitote, quia me priorem vobis odio habuit. In hoc loco mundum illos appellans, a quibus huius mundi scelera diliguntur. Porro ille, qui ex Deo est, verba Dei audit. Unde rex ammonitionibus episcopalibus debet aurem suam libenter accommodare et sacerdoti salubria suggQui vos audit, me audit. Et qui vos spernit, me spernit. At si rex
Abbreviated transcription (Latin):
Quomꝰ gͦ posset aliquid ꝑmanere nisitu uoluisses conseruare:
Parcis uͭ om̃ib: quia creaturȩ tuae st̃. O qua bonus es dñe.
et suaius in om̃ib: qui cui misereris. & que uis induras:
& hos qͥdẽ iustificas. alios autẽ uindicta iusticiȩ tue in iꝑ-¬
petuũ exerces. Alios uͦ: ꝑquȩ peccant. ꝑhȩcetiã in p̃senti torques.
Om̃ib tam̃. flagellis & miserationib: tuis multis c̃sulis:
et alloqueris ut relicta malitia ad te reuertantus

Expanded text:
Quomodo ergo posset aliquid permanere nisi tu voluisses conservare? Quomodo ergo posset aliquid permanere nisi tu voluisses conservare? Parcis vero omnibus, quia creaturae tuae sunt. O quam bonus es, Domine, et suavis in omnibus; qui cui vis misereris, et quem vis induras! Et hos quidem iustificas, alios autem vindicta iusticiae tuae in perpetuum exerces. Alios vero per quae peccant, per haec etiam in praesenti torques. Omnibus tamen flagellis et miserationibus tuis multis consulis et alloqueris, ut relicta malitia ad te revertantur.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: et omis sapientia. & oꝑum scientia & disciplit iae.
Mitte in qua dñe sapientiã in p̾cordiis meis decęlis scĩs tus.
et asedde magnitudinis tuae. ut metũ sit. & mecũ laboret.¬
& sciam quid acceptum sit apudte. Scic enum om̃ia & intelligee.
et deducet me in oꝑib meis sobriȩ. & custodiet me in sua poten¬
tia. & erunt accepta oꝑa mea: & dispona popłm meũ iuste.
Quis hominũ dñe poterit scire consilũ tuĩ. autqͥs poterit
cognoscere quod uoles. Nisi sp̃s scientiae tuae de altissimis
tũis repleuerit illum: Corpꝰ eñi quod corrumpit᷑ ad grauat
animã: & depͥmit t̾rena in habitatio. sensu multa cogitantẽ.
S ed ꝑsapientiã sanati sunt: quicũq tibi placuerẽ. Misereris
enĩ om̾ium. qͥa om̃ia potes: & dissimulas petcata hominũ
ꝓpt̾ penitentiam. Diligis enim omia: & nichil odisti
eoiũ quae fecisti. nec enim odiens aliquid constituis ti

Expanded text:
sunt, et omnis sapientia et operum scientia et disciplina. sunt, et omnis sapientia et operum scientia et disciplina. Mitte, inquam, Domine, sapientiam in praecordiis meis de coelis sanctis tuis et a sede magnitudinis tuae, ut mecum sit, et mecum laboret, et sciam quid acceptum sit apud te. Scit enim omnia et intelligit, et deducet me in operibus meis sobrie, et custodiet me in sua potensua; et erunt accepta opera mea, et disponam populum meum iuste. Quis hominum, Domine, poterit scire consilium tuum, aut quis poterit cognoscere quod voles, nisi spiritus scientiae tuae de altissimis tuis repleverit illum? Corpus enim quod corrumpitur adgravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Sed per sapientiam sanati sunt quicunque tibi placuerunt. Misereris enim omnium, quia omnia potes; et dissimulas peccata hominum propter penitentiam. Diligis enim omnia, et nichil odisti eorum quae fecisti. Nec enim odiens aliquid constituisti.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam animositas & iracundia eiꝰ: ipsiꝰ subuersio est. Qui autem
diligit sapientiã: dirigetur adno. Quod idem Salomon non
ignorans: humilit̃ dnm rogitabat dics. Ds patrum nrors.
et ds̃ miscđiae. qui fecisti omĩa uerbotuo. & sapientia tua
condidisti hominẽ ut dominaret᷑ creaturȩ tuae quȩ atẽ facta
est: & ut disponat orbemterrarũ in aequitate. & uc in iusti¬
cia & indirectione coris iuditium iudicet: Damͥ sedium
tuarũ assistricem sapientiã. & noli me repbare apueris cuis
qm̃ seruus tuus sũ ego & filiꝰ ancillȩ cuãe. homo infirmus¬
et exigui temporis. & minor ad intellectũ iudicii & legum.
T u autẽ elegistime dñe: p̃sidere poplotuo. & iuidicẽ filiors ac
filiarũ tuarũ. Reuela gͦ mnͥ qͦd placitum est inoculis tus: &
quod directũ est inp̃ceptis tuis. qm̃ ipse lapientiȩ dux es.
& sapientiũ emendator. & nos & sermones nr̃i in manu tua

Expanded text:
Nam animositas et iracundia eius ipsius subversio est. Qui autem Nam animositas et iracundia eius ipsius subversio est. Qui autem diligit sapientiam, dirigetur a Domino. Quod idem Salomon non ignorans, humiliter Dominum rogitabat, dicens: Deus patrum nostrorum et Deus misericordiae, qui fecisti omnia verbo tuo, et sapientia tua condidisti hominem, ut dominaretur creaturae tuae, quae a te facta est, et ut disponat orbem terrarum in aequitate, et ut in iustitia et in directione cordis iuditium iudicet, da mihi sedium tuarum assistricem sapientiam, et noli me reprobare a pueris tuis; quoniam servus tuus sum ego et exigui temporis, et minor ad intellectum judicii et legum. Tu autem elegisti me, Domine, praesidere populo tuo et judicem filiorum ac filiarum tuarum. Revela ergo mihi quod placitum est in oculis tuis et quod directum est in praeceptis tuis; quoniam ipse sapientiae dux es et sapientum emendator, et nos et sermones nostri in manu tua
Abbreviated transcription (Latin):
pius unpator & alii quiq reges acpͥncipes priscis tẽporib
ferisse noscuntur. Debet etiam quattuor principalib maxine
pollere uirtutib. S obrietate uidelicet: iusticia prudentia.
ac temperantia. Nam sobrietate abom̃i desidia uel torpore
mentis defenditur: iusticia uͦ. dõ simul & hominib sensatis
acceptabilis inuenitur. Per prudentiã autẽ iustum ab iniusto
separat & discernit: & temperantia omem nimietatẽ euitat.
Pret̾ haec etiam uirtutũ insignia decet illũ eẽ. litt̾is eruditũ.
ut a cuatur cotidie eiꝰ ingeniũ. lectione diuinors librorum.
et informetur & corroboret᷑. tam antiquors quã modernors
exemplis uirorũ. Uana enim. ẽẽ. deputari potest scientia
quae littarũ noticia non fulcitur. Nam semꝑ fluctuare cog¬
noscitur. In itium tam̃ sapientiae: timor dñi est. Teste quippe
Salomone: qui sine timore dñi est: non poterit iustificari.

Expanded text:
pius imperator et alii quique reges ac principes priscis temporibus pius imperator et alii quique reges ac principes priscis temporibus fecisse noscuntur. Debet etiam quattuor principalibus maxime pollere virtutibus, sobrietate videlicet, iusticia, prudentia ac temperantia. Nam sobrietate ab omni desidia vel torpore mentis defenditur; iusticia vero Deo simul et hominibus sensatis acceptabilis invenitur. Per prudentiam autem iustum ab iniusto separat et discernit, et temperantia omnem nimietatem evitat. Preter haec etiam virtutum insignia decet illum esse litteris eruditum, ut acuatur cotidie eius ingenium lectione divinorum librorum, et informetur et corroboretur tam antiquorum quam modernorum exemplis virorum. Vana enim esse deputari potest scientia, quae litterarum noticia non fulcitur. Nam semper fluctuare cognoscitur. Initium tamen sapientiae timor Domini est. Teste quippe Salomone, qui sine timore Domini est non poterit iustificari.
Abbreviated transcription (Latin):
peno uob sicut disposuit mͥ pat̃ m̃s regnũ. Regii uuideli su
pearo is animarui. Nion regnu scli huiꝰ sicut ipse passionis suae
tempore. pilato testatus est dicͥi. Regnii meũ. non est achoc
mundo. Nam sicut scribit ad timotheũ apłs paulꝰ. Nemo
militans dõ implicat se negotiis sdlarib. Porro legitimi regis
osticiũ est: popłm iniusticia & aequitate gubnare & eeliam
scũm cotis uirib defendere. Oporcet etiã cum ẽẽ. pupillors
tutorẽ. & uidiuarũ ꝓcectorẽ. & pauperũ auxiliatorẽ.: ut eũ
beato lob año dicere possit. Ocialus fuiceto: & pes claudo. &
rem qua nesorebam ciligent̾ inuestigabã. Debet ꝓinde dm̃
omꝰ ipotentẽ qͥ multis hominũ milib eũ p̃posuit toto m̾itis
asfectu cuiligere ͥ & popłimn sibi adio c̃omissũ tanqͣ scipsum.
Egregui etiã regis & pͥncipis ẽ. aecclias regni sui aedificus
uenustissimis decorare. & eas suis laborib ampliare. &
ineis religionis cultũ ꝓpensius conseruare : sic̃ Consiuii q̃

Expanded text:
vobis sicut disposuit mihi pater meus regnum; regnum videlicet sanctarum animarum, non regnum seculi huius, sicut ipse passionis suae tempore Pilato testatus est dicens: Regnum meum non est de hoc mundo. Nam, sicut scribit ad Timotheum apostolus Paulus: Nemo militans Deo implicat se negotiis secularibus. officium est populum in iusticia et aequitate gubernare et aecclesiam sanctam totis viribus defendere. Oportet etiam eum esse pupillorum tutorem, et viduarum protectorem, et pauperum auxiliatorem, ut cum bequam nesciebam diligenter investigabam. Debet proinde Deum omnipotentem; qui multis hominum milibus eum praeposuit, toto mentis affectu diligere, et populum sibi a Deo commissum tanquam se ipsum. Egregii etiam regis et principis est aecclesias regni sui aedificiis venustissimis decorare, et eas suis laboribus ampliare, et in eis religionis cultum propensius conservare, sicut Constantinus
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓgrege sibi comisso discrimini se ꝓnus obicere. Ipse inquã
toto nisu regis acpͥncipis iram apopulo debet auercere: & pro
regis & populi salute parit. piis p̃cib ante dm̃ nocte dieq
psistere. Uices enim xp̃i filii di sumi interra uidetur obtinere:
qui sẽꝑnobis peccatorib obtulit ĩmolandũ. Unde int̾nos
& am̃ mediator debet existere. Ipse ẽ. sc̃s scoꝵs. clericorũ scilicet¬

Expanded text:
et pro grege sibi commisso discrimini se pronus obicere. Ipse, inquam, et pro grege sibi commisso discrimini se pronus obicere. Ipse, inquam, toto nisu regis ac principis iram a populo debet avertere et pro regis et populi salute pariter piis precibus ante Deum nocte dieque persistere. Vices enim Christi, filii Dei summi, in terra videtur obtinere, qui se pro nobis peccatoribus obtulit immolandum. Unde inter nos et Deum mediator debet existere. Ipse est sanctus sanctorum, cle
Abbreviated transcription (Latin):
sed in dõ uiuo & uero. qui p̾stat om̃ib om̃ia adfruendum.
beneagere. diuites fieri ino. ꝑib bonis. facile tribuere. thes¬
aurizare sibi fundamentũ bonũ in futurũ: ut possint appre¬
hendere uitã ȩtñam. Eȩterũ contra regẽ catholicũ armis dimi¬
care nullatenꝰ debet: licet ministerii dignitate multũ illi
p̃mineat. tantũ scilicet: quantũ officia diuina sua sc̾itate.
noscuntur negotuis sclarib eminere. Nam & regalẽ dlignitatẽ
habere: scae scripturȩ testimonio uidet᷑ ep̃s. Nit enim dñs ihc axp̃ẽ¬
suis apłis: eorumq sequacib. Ego dispono uob sic̃ disposuit
mͥ pat̾m̃s regnũ. Et apłs. Uos estis genus electum: regale sacer¬
dotiũ. Unde si contigerit ut eps rep̾hensibilis inueniatur
Nonẽ. enim homo qui non peccet. non incuria scłari: sed
insynodo generali res huiꝰmodi t̾minet᷑. Ipse ꝓinde ep̃s. int̾
regem & oues sil i creditas officiũ optimi pastoris debet pagere

Expanded text:
 vivo et vero, qui praestat omnibus omnia ad fruendum, bene agere, divites fieri in operibus bonis, facile tribuere, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum, ut possint apprehendere vitam aeternam. Caeterum contra regem catholicum armis dimicare nullatenus debet, licet ministerii dignitate multum illi praemineat, tantum scilicet quantum officia divina sua sanctitate noscuntur negotiis secularibus eminere. Nam et regalem dignitatem habere sanctae scripturae testimonio videtur episicut disposuit mihi Pater meus regnum. Et apostolus: Vos estis genus electum, regale sacerdotium. Unde, si contigerit, ut episcopus reprehensibilis inveniatur — non est enim homo qui non peccet —, non in curia seculari, sed in synodo generali res huiusmodi terminetur. Ipse proinde episcopus inter regem et oves sibi creditas officium optimi pastoris debet peragere
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ potest sicut existimo p̾sulatꝰ honorem religioso elerico
tribuere. Animarũ uͦ curam: archieps debet ei cõmittere. Qua
discreta consuetudine usi sunt qͦndã quiq xp̃ianissimi reges
et pͥncipes in ꝓmouendis uiris aeccłiasticis atq scissimis.
usq ad haec tempora nr̃a. Clericꝰ uͦ ille religios udetur
existere. quem amor pecunie minime uexat. nec reprobi
mores aut conuersatio rephensibilẽ reddit uł c̃temptibilẽ.
tyrannidẽ debet inferre: sed ordinationi legitime suũ
adhibere consensũ. At si rep̃hensibilis ille qui eligitur
fuerit inuentus: non solũ rex. sed nec plebs ꝓuintiae
debet electioni ipsiꝰ suum assensũ fauoremq tribuere:
sed etiam crimina quib ille detestabili maculatur infamia
uoce publica denudare. ut uel hac contumelia eligentium
cemeritas compͥmatur. Post elestionẽ autẽ. ꝑionanuili aut baculũ
am anuiregia. sed inuestialiã renim sdariu elestus ancistes debiet

Expanded text:
Spiritus sancti potest, sicut existimo, praesulatus honorem religioso clerico tribuere. Animarum vero curam archiepiscopus debet ei committere. Qua discreta consuetudine usi sunt quondam quique christianissimi reges et principes in promovendis viris aecclesiasticis atque sanctissimis usque ad haec tempora nostra. Clericus vero ille religiosus videtur existere quem amor pecuniae minime vexat, nec reprobi mores aut conversatio reprehensibilem reddunt vel contemptibilem. tyrannidem debet inferre, sed ordinationi legitime suum adhibere consensum. At si reprehensibilis ille qui eligitur fuerit inventus, non solum rex, sed nec plebs provintiae debet electioni ipsius suum assensum favoremque tribuere, sed etiam crimina, quibus ille detestabili maculatur infamia, voce publica denudare, ut vel hac contumelia eligentium temeritas comprimatur. Post electionem autem, non annulum aut baculum a manu regia, sed investituram rerum secularium electus antiste
Abbreviated transcription (Latin):
ñ natura sed ordine: ut uniuersitas regni. adinũ redigat᷑
pͥncipiũ. Cuiꝰ mysterii sacramentũ in exodo dñs euidenter
aꝑit: ubi admoysen dicit. Ecce constituite dinpharaonis:
et aaron erit ꝓpħatuus: Porro moyses in ebraico popło regis
imaginẽ: & aaron sacdocis obtinuisse uisꝰ ÷. salua alia sc̃ã
sacramenti significatione. Unde ipse moyses sacro sc̃o myste¬
rio tabnaculũ aedificat atq sc̃ificat: & aaron consecrat.
et popło legis diuine decreta ꝓponit: & aaron in uirga
qua ei tradiderat moyses. oꝑatur signa & ꝓdigia: coram

Expanded text:
non natura, sed onon natura, sed oprincipium. Cuius mysterii sacramentum in Exodo Dominus evidenter aperit, ubi ad Moysen dicit: Ecce constitui te deum Pharaonis, et Aaron erit propheta tuus. Porro Moyses in Ebraico populo regis imaginem, et Aaron sacerdotis obtinuisse visus est: salva alia sancta sacramenti significatione. Unde ipse Moyses sacrosancto mysterio tabernaculum aedificat atque sanctificat, et Aaron consecrat et populo legis divinae decreta proponit, et Aaron in virga, quam ei tradiderat Moyses, operatur signa et prodigia coram
Abbreviated transcription (Latin):
tas oriretur. Uniꝰ tam̃ substantiȩ uir & mulier est: sed gradu
maiorest uir. quia ex uiro mulier sic testatur apł̃s diceNs.
Caput mulieris est uir. Uniꝰ etiã substantiȩ pat̾ & filius est:
sed ordine ñnatura pat̾ maior ẽẽ. cognoscitur: paulo teste qͥ
ait. Caput xp̃i ds̃. Nam sic̃ iam p̾missum ẽ. pat̾ anullo est
filiꝰ uͦ depatre est: ut sũme trinitatis essentia in unitate ditati
adoretur & ueneret᷑. Principales etiã potestates quib hic mundꝰ
regitur : duac sunt. Regia & sacerdotalis. Quas duas potesta¬
decreuit. qui rex simul ẽ. & sac̾dos. Rex quia nos regit: sac̃dos
uͦ quia nos suicorporis immolatione apeccatoꝵ nr̃oru sor¬
in regni sui corpore patris om̃ipotentis obtinere uidetur
imaginẽ: & ep̃s ap̃i. Unde rite regi subiacere uident᷑ oms
regni ipsi ep̃i: sicut patrifiliꝰ dep̾henditur. ẽẽ. subiectus.

Expanded text:
tas oriretur. Unius tamen substantiae vir et mulier est; sed gradu tas oriretur. Unius tamen substantiae vir et mulier est; sed gradu maior est vir, quia ex viro mulier, sicut testatur apostolus, dicens: Caput mulieris est vir. Unius etiam substantiae Pater et Filius est; sed ordine, non natura, Pater maior esse cognoscitur, Paulo teste, qui ait: Caput Christi Deus. Nam, sicut iam praemissum est, Pater a nullo est, Filius vero de Patre est, ut summae Trinitatis essentia in unitate Deitatis adoretur et veneretur. Principales etiam potestates, quibus hic mundus regitur, duae sunt regia et sacerdotalis. Quas duas potestadecrevit, qui rex simul est et sacerdos: rex, quia nos regit, sacerdos vero, quia nos sui corporis immolatione a peccatorum nostrorum sorin regni sui corpore Patris omnipotentis optinere videtur imaginem, et episcopus Christi. Unde rite regi subiacere videntur omnes regni ipsius episcopi, sicut Patri Filius deprehenditur esse subiectus,
Abbreviated transcription (Latin):
ordine patet. Unde nob liquido claret: dm̃ om̃ipotentẽ
t̃ solum humanũ corp̃ uariis menbrors distinxisse liniauitis.
sed & totumundũ certis gradib ac potestatib Sicut illa clestĩ
curia cognoscitur. eẽ distincta: inqua ipiesolus s pacer
om̃ipotens regiã optinet dignitatẽ. & in qua post ipsũ angli
archangli. throni. & dominationes. & quȩq cȩtẽ potestates.
sibi in uicẽ p̃esse. mirabili & modesta potestatũ uarietate
solus dealio ñ est: filiꝰ uͦ depatre natꝰ est. Patris tam̃ & filii
hominẽ: aquo postmodũ om̃e genꝰ humanũ trax originẽ.
Proinde sicut de dõ patre natꝰ est ds̃ di filiꝰ. ut ꝑipsũ om̃is
fieret creatura. ita & deuiro formata ÷ mulier. ꝑ quam
fieret om̃is hũmani genitura. Non est inqũa mulier
de uiro nata sed facta: qͥa non potãt de simplici corpore
nasci: De patre uͦ dõ natus est ds̃ di filius in effabilicer

Expanded text:
ordine patet. Unde nobis liquido claret Deum omnipotentem ordine patet. Unde nobis liquido claret Deum omnipotentem non solum humanum corpus variis menbrorum distinxisse lineamentis, sed et totum mundum certis gradibus ac potestatibus, sicut illa caelestis curia cognoscitur esse distincta, in qua ipse solus Deus pater omnipotens regiam optinet dignitatem, et in qua post ipsum angeli, archangeli, throni et dominationes, et quaeque caeterae potestates sibi invicem praeesse mirabili et modesta potestatum varietate solus de alio non est, Filius vero de Patre natus est. Patris tamen et Filihominem, a quo postmodum omne genus humanum traxit originem. Proinde sicut de Deo patre natus est Deus Dei filius, ut per ipsum omnis fieret creatura, ita et de viro formata est mulier, per quam fieret omnis humani generis genitura. Non est, inquam, mulier de viro nata, sed facta; quia non poterat de simplici corpore nasci. De patre vero Deo natus est Deus Dei filius ineffabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
PEMPORISUS QUIREGES AUTUMANT̃
Non adõ sed abhis habuisse pͥncipium:
quidm̃ ignorantes suꝑbia. rapinis. ꝑfidia
homicidus: & postremo uniu̾sis pene scele¬
rib inmundi pͥncipio diabolo agitante supͣ pares hominẽ
dominari cȩca cupiditate. & in enarrabili affectauerunt
p̃su̾ptione uł temeritate. Quoꝵ sententia. qua sit friuola
liquet apłico docum̃to quiait. Non est potestas: nisi adõ.
Quae enim sunt adõ orclinatȩ st̃. Constat gͥ hac sententia
qͥa ñ abhominib sedadõ. potestas regia interris ÷ ordinata
siue disposita. Ipse qͥppe pͥmũ hominẽ inmundi statim
pͥmordio. dote sapientia e p̾munitũ: om̃ib mundi p̾po¬
curia quȩ supra nos ẽ. certis distincta gradib & potestatib
militat & obaudit. Et ut hoc etiam parit̃ in nr̃i forma
corporis agnoscamꝰ: uidemꝰ omia nr̃i corporis menbra
capiti subiacere. Omia inqu̾a humani corporis menbra
capiti eẽ. subiecta atq subposita: positione simul &

Expanded text:
emporibus qui reges autumant non a Deo, sed ab his habuisse principium qui Deum ignorantes, superbia, rapinis, perfidia, homicidiis et postremo universis pene sceleribus in mundi principio diabolo agitante supra pares homines dominari caeca cupiditate et inenarrabili affectaverunt praesumptione vel temeritate. Quorum sententia quam sit frivola liquet apostolico documento, qui ait: Non est potestas nisi a Deo. Quae enim sunt a Deo ordinatae sunt. Constat igitur hac sententia, quia non ab hominibus, sed a Deo potestas regia in terris est ordinata sive disposita. Ipse quippe primum hominem in mundi statim primordio dote sapientiae praemunitum omnibus mundi praecuria, quae supra nos est, certis distincta gradibus et potestatibus militat et obaudit. Et ut hoc etiam pariter in nostri forma corporis agnoscamus, videmus omnia nostri corporis menbra capiti subiacere. Omnia, inquam, humani corporis menbra capiti esse subiecta atque subposita positione simul et
Abbreviated transcription (Latin):
pͣius regib spiritalib pociꝰ orationib qu̾a armis carnalib
resistendũ: Proinde sc̃s Ambrosiꝰ mediolanensis ep̃s cũ ei
iustina imperatrix arrianoꝵ fautrix multas ꝓdefensionie
fidi catholicȩ inferret in iurias: Non illi studuit armis uio¬
lenter resistere: sed eius ferocitatẽ continuis. id ÷ diurnis &
nocturnalib orationib refrenare. Namarmis p̾sulem quem¬
libet contra regem uł imꝑatorẽ contende: & sacra loca ac
dõ dicata humano sanguine polluere. nefariũ & temerariũ
nifestissime docuit: cũ petrus apłs gladium suũ extrahens.
pontificis seruu app̾hendit: & eiꝰ auriculã amputauit. Nit
enim illi. Conuerte gladiũ tuũ : in uaginã. Om̃s enim

Expanded text:
pravis regibus spiritualibus pocius orationibus quam armis carnalibus pravis regibus spiritualibus pocius orationibus quam armis carnalibus resistendum? Proinde sanctus Ambrosius Mediolanensis episcopus, cum ei Iustina imperatrix, Arianorum fautrix, multas pro defensione fidei catholicae inferret iniurias, non illi studuit armis violenter resistere, sed eius ferocitatem continuis, id est diurnis et nocturnalibus, orationibus refrenare. Nam armis praesulem quemlibet contra regem vel imperatorem contendere, et sacra loca ac Deo dicata humano sanguine polluere nefarium et temerarium nifestissime docuit, cum Petrus apostolus gladium suum extrahens pontificis servum apprehendit et eius auriculam amputavit. Ait enim illi: Converte gladium tuum in vagina
Abbreviated transcription (Latin):
uicisse. & plures hostes sepe almis p̃cib quam armis fudis se. Nam
mor ses orabat non dimicabat: qͣndo cliuisum ẽ. mate. & ꝑmediũ
eius popłs trans meauit: pharao uͦ cũ currib & ȩquitib sus
demersus ẽ. influctib ipsiꝰ. Nil enim ipse moyses contra pha¬
raonẽ : nisi solam uirgã leuauit. A malech deniq uict᷑ est
cum moyses manꝰ addm̃ leuaret. Sacrarum etiam tubarũ
sonitu. murihierico cetidere. Sed & rex łrechias non armis
se sed cilitio induic: & ꝓgalea cinere caput texit. qͣndo senna¬
ce̾rib rex assiriorum. aduers eũ multis uallatꝰ satellitib. uenit
Uerum Erechiȩ regis mitissimi oratio acddm̃ ascendit: &.
incastris sennacherib suꝑbissimi angłs descendit. qui de eiꝰ
exercitu octoginta quinq milia uirors interfecit. Quis hȩc
& eiꝰmodi ꝓdigia considerans ñ ammiretur. & ñ incelligat

Expanded text:
vicisse et plures hostes sepe almis precibus quam armis fudisse. Nam vicisse et plures hostes sepe almis precibus quam armis fudisse. Nam Moyses orabat, non dimicabat, quando divisum est mare et per medium eius populus transmeavit; Pharao vero cum curribus et ęquitibus suis demersus est in fluctibus ipsius. Nil enim ipse Moyses contra Pharaonem nisi solam virgam levavit. Amalech denique victus est, cum Moyses manus ad Deum levaret. Sacrarum etiam tubarum sonitu muri Hierico cecidere. Sed et rex Ezechias non armis se, sed cilitio induit et pro galea cinere caput texit, quando Sennacherib rex Assiriorum adversus eum multis vallatus satellitibus venit. Verum Ezechiae regis mitissimi oratio ad Deum ascendit et in castris Sennacherib superbissimi angelus descendit, qui de eius exercitu octoginta quinque milia virorum interfecit. Quis haec et eiusmodi prodigia considerans non ammiretur et non intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
dunquilla uita agamꝰ. cum om̃i pietate & caritate. Psi puo
etium ut quicũq sunt sub iugo seruitutis. dominos uuos
omi honore dignos arbitrentur. & ut qui infideles habent
dominos eos ñ contẽpnant: sedmagis eis seruiant. quia fideles
sunti ipt̃ eum qui eos illis subiecit. scientes quia sicut alias ioẽ
aple dicit. om̃is pͥuancatio & inobechientia: accipit dignam
mercedis retribationẽ. Cuiꝰ subicctionis & humilitatis ereplu.
tributũ soluere nondedignatꝰ est: Dehac etia mansuetissima
seruitute: qͥdã sapiens ꝑhibet dic̃s. quia iust libal iter: inust
uͦ compedit᷑ seruit. Pro illis deniq orare. nͥ eis contumeliose
resistere p̃cipimꝰ: sic̃ samuel orasse legitur ꝓsaule: qui tam̃
exaudit᷑ non est. Lam enim dĩ iusto tuditio. rex ille suybus.
et impenitens: repbat̾ erat. Qua ꝓpt̾ orare ꝓregib dunae
legis trans gressorib sc̃a consueuit aecclia. quia patet sc̃a
lestione librors. plures scõs uiros oratione pura ty rantios¬

Expanded text:
nquillam vitam agamus, cum omni pietate et caritate. Praecipit etiam, ut quicunque sunt sub iugo servitutis, dominos suos omni honore dignos arbitrentur, et ut qui infideles habent dominos, eos non contemnant, sed magis eis serviant, quia fideles sunt, propter eum qui eos illis subiecit, scientes, quia, sicut alias idem apostolus dicit: Omnis praevaricatio et inobedientia accipit dignam mercedis retributionem. Cuius subiectionis et humilitatis exemplum mansuetissima servitute quidam sapiens perhibet dicens, quia iustus liberaliter, iniustus vero compeditus servit. Pro illis denique orare, non eis contumeliose resistere praecipimur, sicut Samuel orasse legitur pro Saule, qui tamen exauditus non est. Iam enim Dei iusto iudicio rex ille superbus et impenitens reprobatus erat. Quapropter orare pro regibus divinae legis transgressoribus sancta consuevit aecclesia, quia patet sancta lectione librorum pluries sanctos viros oratione pura tyrannos
Abbreviated transcription (Latin):
cum eũ ds̃ siuis manib: tradidisset. Multis enim annoꝵ curri¬
culis ipse rexsaul patientia dei sub portante qua peccatorib
examinis sui dignã censurã inferre pleriiq detrectat. regalis
repbasset: samuel ꝓpħa scissimꝰ. oraculo diuino ꝓfectus ÷
inbethleem addomũ iesse. ñ manifeste sed occulte. ut uide¬
retur regẽ metuere. qͣndo dauid in regem in unxit. Quid
dehelia ꝓpħa sc̃issimo dixerĩ. qui Aab regem & uxorẽ eius
lerabel contra se furentes fugiendo maluit declinare. quã
eis aliquã molestia in ferre.: Non eni eũ pena latebat. quae
legis duinȩ transgesorb ĩminebut seamalũ q̃d eis cuentu ũ q̃ndoq
liel ioupaciene ex pectare quo eos aliquo penarũ dede un e lemiede
gesiesat. Dechinauit gͥ sapient̃ uir scissmñ egis scui diaucide
ec luoris cius stultam a inepta ꝓteruia Inmanu cͥppe di est &

Expanded text:
cum eum Deus suis manibus tradidisset Multis enim annorum curricum eum Deus suis manibus tradidisset Multis enim annorum curriculis ipse rex Saul, patientia Dei subportante, quae peccatoribus examinis sui dignam censuram inferre plerumque detrectat, regalis reprobasset, Samuel propheta sanctissimus oraculo divino profectus est in Bethlehem ad domum Iesse, non manifeste, sed occulte, ut videretur regem metuere, quando David in regem inunxit. Quid de Helia propheta sanctissimo dixerim, qui Aab regem et uxorem eius Iezabel contra se furentes fugiendo maluit declinare quam eis aliquam molestiam inferre? Non enim eum pena latebat, quae legis divinae transgressoribus imminebat. Sed malum, quod eis eventurum quandoque sciebat, patienter expectare quam eosgestiebat. Declinavit igitur sapienter vir sanctissimus regis sevi tirannidem et uxoris eius stultam et ineptam proterviam. In manu quippe Dei est et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum apłi parit᷑ obseruantes. eciã gentiles in potestate positos
honoramꝰ. & mala quae nob ingerunt aequanimitꝰ toleramꝰ:
Nedõ iniuriam facere udeam᷑. qͥ illos ordinis titulo suꝑ homines
extulit atq sublimauit: licet illi in digni sint ordine qͦ fruunt᷑.
Nam & reges repbos: diuinis reuelationib cernimꝰ honoratos.
Pharaoni nepe futurȩ famis sompniũ duunitꝰ ÷ reuelatũ:
et Nabuchodonosor multis astantib filiũ dei incamiNo
ignis solus trit̃ tres pueros legitur agnouisse. Caiphasqͦq
sceleratissimꝰ pontifex ꝓphetasse cognoscitur: euangłi co
docum̃to. Non utiq merito suo: sed ordinis sacerdotalis gra:
qua dĩ iusto cercoq fruebatur iudicio. Dauid etiã saulem
regem quẽ adõ sciebat. eẽ. reꝓbatũ atq depositũ honorifica¬
uit: ita ut inillum extendere manũ nequaqua p̾sumeret.

Expanded text:
praeceptum apostoli pariter observantes, etiam gentiles in potestate positos praeceptum apostoli pariter observantes, etiam gentiles in potestate positos honoramus, et mala quae nobis ingerunt aequanimiter toleramus, ne Deo iniuriam facere videamur, qui illos ordinis titulo super homines extulit atque sublimavit, licet illi indigni sint ordine quo fruuntur. Nam et reges reprobos divinis revelationibus cernimus honoratos. Pharaoni nempe futurae famis sompnium divinitus est revelatum. Et Nabuchodonosor, multis astantibus, filium Dei in camino ignis inter tres pueros legitur agnovisse. Caiphas quoque sceleratissimus pontifex prophetasse cognoscitur euangelico documento, non utique merito suo, sed ordinis sacerdotalis gratia, qua Dei iusto certoque fruebatur iudicio. David etiam Saulum regem, quem a Deo sciebat esse reprobatum atque depositum, honorificavit, ita ut in illum extendere manum nequaquam praesumeret,
Abbreviated transcription (Latin):
magistrũ: nolunt uideri qͦd tegunt. Hanc etiã formã humi
euident᷑ ostendit: cum herodẽ regem truculentissimũ humi¬
lit̃ euitauit. Nam illũ ualebat sua illa nimirũ potestate pe¬
rimere: qua adse adorandũ magos alonginquis regionib
dignatus ẽ. euocare. Ipse etia postmodũ seuientes ins e
pͥncipes sacerdotũ. sepe sua mansuetudine dedinauit: &
lepsis iussit ut iuxta legis decreta seeis ostenderent: quaqua
sciret eos in dignos dignitate sac̃dotali: ne eis p̃iuditiũ face¬
re uideretur. Honorandi etiã sunt om̃s qui in potestate posi¬
in quit potestatib sublimiorib. subditi estote. Non ẽ. enim
potestas: nisi adõ. Quac enim sunt: adõ ordinate sunc
Ipse nempe sicut iam supus ostensũ est: ꝑ prauas malorũ
hominũ uoluntates. explere ñ nunquã consueuit suã ȩqũa
ac iustissimã uoluntatẽ: sic̃ ꝑiudeos maliuolos. bona uoluntate

Expanded text:
magistrum nolunt videri quod tegunt. Hanc etiam formam humilmagistrum nolunt videri quod tegunt. Hanc etiam formam humilpositus nobis evidenter ostendit, cum Herodem regem truculentissimum humiliter evitavit. Nam illum valebat sua illa nimirum potestate perimere, qua ad se adorandum magos a longinquis regionibus dignatus est evocare. Ipse etiam postmodum sevientes in se principes sacerdotum sepe sua mansuetudine declinavit, et leprosis iussit, ut iuxta legis decreta se eis ostenderent, quamquam sciret eos indignos dignitate sacerdotali, ne eis praeiudicium facere videretur. Honorandi etiam sunt omnes, qui in potestate posiinquit, potestatibus sublimioribus subditi estote. Non est enim potestas nisi a Deo. Quae enim sunt, a Deo ordinatae sunt. Ipse nempe, sicut iam superius ostensum est, per pravas malorum hominum voluntates explere nonnunquam consuevit suam aequam ac iustissimam voluntatem, sicut per Iudeos malivolos, bona voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ꝑꝓpħam testitur israhelitico popłodic̃s: Dabo in¬
quit tibi regẽ: infurore meo. Et inalio loco. Regnare
ꝑmittit inquit ds̃ hypocritã: ꝓpt̾ peccata popłi. Qua¬
ꝓpt̃ colerandi sunt a subditis quiq reges ac pͥncipe
Nec est eis a quoqu̾a temere resistendũ. Nedũ eors in iusticia
rephendit᷑: ipsa magistra rectitudinis humilitas amittatur.
Ita inqua asubdlitis circa reges & pͥncipes est cenenda uia
restitudinis & humilitatis: ut ita rephensibilia suorum
restoꝵ facta despiciant. quatinꝰ eorũ mens ap̃lator reueren¬
tia ñ recedat. Quod bene boni filii Nõẽ tunc fetisse leguntꝰ
cũ uerenda ipsiꝰ auersis uultib uelare studuerunt. Quos
imitant᷑ subditi quiq: quib sic p̃positorũ suoꝵ mala dis¬
plicent. uttam̃ haec abaliis occultent. Qui etiã tunc aũsi
operimentũ deferunt: qͣndo iudicantes factũ & uenerantes

Expanded text:
phetam testatur Israhelitico populo dicens: Dabo, inphetam testatur Israhelitico populo dicens: Dabo, inquit, tibi regem in furore meo. Et in alio loco: Regnare permittit, inquit, Deus hypocritam propter peccata populi. Quapropter tolerandi sunt a subditis quique reges ac principes, nec est eis a quoquam temere resistendum, ne dum eorum iniusticia reprehenditur, ipsa magistra rectitudinis humilitas amittatur. Ita, inquam, a subditis circa reges et principes est tenenda via rectitudinis et humilitatis, ut ita reprehensibilia suorum rectorum facta despiciant, quatenus eorum mens a praelatorum reverentia non recedat. Quod bene boni filii Noe tunc fecisse leguntur, cum verenda ipsius aversis vultibus velare studuerunt. Quos imitantur subditi quique, quibus sic praepositorum suorum mala displicent, ut tamen haec ab aliis occultent. Qui etiam tunc aversi operimentum deferunt, quando iudicantes factum et venerantes
Abbreviated transcription (Latin):
fit. Ita inquã nͥ tantũ om̃s homines. sed etiã om̃is crea¬
tura ingenere suo & in ordine suo diuine ꝓuidentiae
legib subdite sunt: Nealiquid in iustũ possit accidere
creature. Quod ostendit euangłista: ubi ait. Nonne
duo passeres asse ueneunt. & unꝰ eorum nͥ cadit int̾ra
sine uoluntate patris ur̃i: Igitur liquet hoc documto:
illud etiam qͦd homines int̾ra uilissimũ putant: dei
om̃ipotentia gubernari. Sed quia mundas & rationa¬
biles animas ipse ꝑseds̃ specialit̾ curat atq gub̃nat.
siue ꝑobtunos angłos qui aministratorii sp̃s sunt. ꝓpter
eos qui hereditatẽ sunt ꝑcepturi: Siue ꝑhomines tota
sibi uoluntate seruientes. cȩtera uͦ ꝑprauos qͦsq dispo-¬
nit atq gubnat: uerissime illud abapło dici potuit
quod scriptũ est. Nunquid debob cura est dõ: Itaq rex
bonꝰ hominib datur dõ ꝓpicio. & prauitꝰdõ irato: sic̃

Expanded text:
fit. Ita, inquam, non tantum omnes homines, sed etiam omnis creafit. Ita, inquam, non tantum omnes homines, sed etiam omnis creatura in genere suo et in ordine suo divinae providentiae legibus subditae sint, ne aliquid iniustum possit accidere creaturae. Quod ostendit euangelista, ubi ait: Nonne duo passeres asse veneunt, unus eorum non cadit in terra sine voluntate Patris vestri? Igitur liquet hoc documento illud etiam, quod homines in terra vilissimum putant, Dei omnipotentia gubernari. Sed quia mundas et rationabiles animas ipse per se Deus specialiter curat atque gubernat, sive per obtimos angelos, qui amministratorii spiritus sunt, propter eos, qui haereditatem sunt percepturi, sive per homines tota sibi voluntate servientes, caetera vero per pravos quosque disponit atque gubernat, verissime illud ab apostolo dici potuit quod scriptum est: Nunquid de bobus cura est Deo? Itaque rex bonus hominibus datur Deo propicio, et pravus Deo ira
Abbreviated transcription (Latin):
minime deterretur. Debettam̃ sẽꝑ animo recolere: illud
uiri sapientissimi dictũ. In maiori fortuna. minor licentia
est. Ipse etiam sibi subiecto popło debet semꝑ magis ꝓficere
qua nocere. U erũptam̃ scd̾m meritũ subditors. tribuunt᷑
plerũq ꝑsonȩ regentiũ. & ita ñ nũquã sibi inuicem conec¬
tuntur merita subiectors atq rectorũ: ut exculpa rectors
fiat deterior uita subditorũ: & exmeritis subditors. mutecͦ
ordinauit creaturã: ut & debonis & de malis bene faceret.
Debonis in quã & de malis benefacit ds̃. quiomĩa iuste facꝰ
atq disponit. & sic fit: ut & malus angłs & malꝰ homo
diuinȩ militent ꝓuidentie. licet nesciant quid boni
deillis oꝑetur diuina ꝓuidentia: uł uoluntas. Porro
ipsiꝰ uolunꝰ tas etiam cũ mala in rogat: iusta eͥeͥ. dinos¬
citur. Et quia iusta est: mala non ẽ. Et qͦd bene fit: iuste

Expanded text:
minime deterretur. Debet tamen semper animo recolere illud minime deterretur. Debet tamen semper animo recolere illud viri sapientissimi dictum: In maiori fortuna minor licentia est. Ipse etiam sibi subiecto populo debet semper magis proficere quam nocere. Verumptamen secundum meritum subditorum tribuuntur plerumque personae regentium; et ita nonnunquam sibi invicem conectuntur merita subiectorum atque rectorum, ut ex culpa rectorum fiat deterior vita subditorum, et ex meritis subditorum muteturordinavit creaturam, ut et de bonis et de malis bene faceret. De bonis, inquam, et de malis bene facit Deus, qui omnia iuste facit atque disponit. Et sic fit, ut et malus angelus et malus homo divine militent providentie, licet nesciant quid boni de illis operetur divina providentia vel voluntas. Porro ipsius voluntas, etiam cum mala inrogat, iusta esse dinoscitur. Et quia iusta est, mala non est. Et quod bene fit, iuste
Abbreviated transcription (Latin):
ancequa regem habent filii isrł: Ionathas filiꝰ filui moysi cũ
inter leuitas deputatꝰ eẽt. p̾sumpsit sibi sacerdotiũ. quia
unꝰ quisq inquit: sibi placita faciebat. eo qͦd non esset rex
in israhel. Saquib uerbis liquido patet. quia ubi rexñ est
qui popłin regat. & acemeritate reuocet & abducat: tocũ
regni corpꝰ uãcillat. Unde ille rex merito uocitat᷑. qͥ mores
suos competent᷑ regere. & sibi subiectos bene nouit modifi¬
care. Ido inquam ds omp̃s cȩteris hominib rege cui cũ eis
una nascendi moriendiq conditio ẽ. p̃tulisse cognoscitur:
ut & suo terrore sibi subiectũ popłm amalo coherceat. & ut
adrecte uiuendũ legib subdat. Unde ꝓterrenũ regnum
sepe cȩleste ꝓficit: dum quoci sac̃dos non p̾ualet efficere. ꝑ
doctrine sermonẽ. regia potestas hoc agit uł imꝑat ꝑdiscipli¬
nȩ terrorem. Popłs enĩ regis metu facile corrigitur.: rex uero
nisi solo dei timore & metu gehenne abiniusto tramite

Expanded text:
has, filius filii Moysi, cum inter levitas deputatus esset, praesumpsit sibi sacerdotium: Quia unusquisque, inquit, sibi placita faciebat, eo quod non esset rex in Israel. Ex quibus verbis liquido patet, quia, ubi rex non est qui populum regat et a temeritate revocet et abducat, totum regni corpus vacillat. Unde ille rex merito vocitatur qui mores suos competenter regere et sibi subiectos bene novit modificare. Ideo, inquam, Deus omnipotens caeteris hominibus regem, cui cum eis una nascendi moriendique conditio est, praetulisse cognoscitur, ut et suo terrore sibi subiectum populum a malo coherceat, et ut ad recte vivendum legibus subdat. Unde per terrenum regnum sepe caelesti proficit, dum quod sacerdos non praevalet efficere per doctrinae sermonem, regia potestas hoc agit vel imperat per disciplinae terrorem. Populus enim regis metu facile corrigitur. Rex vero nisi solo Dei timore et metu gehennae ab iniusto tramite
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. Et alibi. Nemo potest deo seruire & mamone: & cȩrã
quae secuntur in eodem capitulo. Quomͦ autẽ afidelib regib
et potestatib seruiatur : dñs ostendit ubi dic̃. Reddite quae

Expanded text:
bonum. Et alibi: Nemo potest Deo servire et mammonae, et caetera bonum. Et alibi: Nemo potest Deo servire et mammonae, et caetera quae secuntur in eodem capitulo. Quomodo autem fidelibus regibus et potestatibus serviatur, Dominus ostendit, ubi dicit: Redd
Abbreviated transcription (Latin):
les ꝓhac contumatia mori: nequaquã demartirii nomine
glorientur. qui furũ more merito supplicio condẽpnant᷑.
Uerũ admalũ ꝑpetrandũ nuliꝰ potestatib debet adhibere
consensum: quia si illis debetur axp̃i cultorib terretia
militia: deo debetur innocentia. Unde si forte coactꝰ
fuerit aliquis xp̃ianus. ucaut eis obediendo iusticiae
uł in nocentiae regłam infringat. aut qualibet pęnam
aut morte ꝓcontentu huimodi soluat: eligat dõ fidelis
anima magis fugitiuã uitã amittere. quã reatũ pagere
recolens illud quod in euangłio scriptũ est. Nolite
timere eos qui occidunt corpꝰ: animã. autẽ nonpossunt occide.
Sed pociꝰ eum tiniete. qui potest & anunã & corpꝰ ꝑdere ingehen¬
nam. Adulatores uͦ regũ ac pͥncipũ eos uidelicet qͥ ꝑ terreno
cõmodo eorum prauitates suis laudib efferunt: detestatur
scã scriptura quaeait. Ue quidicunt bonũ malũ: & malũ

Expanded text:
les pro hac contumatia mori, nequaquam de martyrii nomine les pro hac contumatia mori, nequaquam de martyrii nomine glorientur, qui furum more merito supplicio condempnantur. Verum ad malum perpetrandum nullus potestatibus debet adhibere consensum: quia, si illis debetur a Christi cultoribus terrena militia, Deo debetur innocentia. Unde, si forte coactus fuerit aliquis christianus, ut aut eis obediendo iusticiae vel innocentiae regulam infringat aut quamlibet pęnam aut mortem pro contentu huiusmodi solvat, eligat Deo fidelis anima magis fugitivam vitam amittere, quam reatum peragere, recolens illud quod in euangelio scriptum est: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed pocius eum timete qui potest et animam et corpus perdere in gehennam. Adulatores vero regum ac principum, eos videlicet qui pro terreno commodo eorum pravitates suis laudibus efferunt, detestatur sancta scriptura, quae ait: Ve qui dicunt bonum malum et malum
Abbreviated transcription (Latin):
putas quia non possum rogare patre meũ. & exibebit mͥ modo.
plusquam duodecim legiones angłors. Unde illi qͥ non relo
dĩ sed sua temeritate uł arrogantia potestati resistunt: deo
rebellare uidentur qui dixit. Perme reges regnant: & pnicipes
obtinent potestatẽ. Cuiꝰ iudicia & si manent occulta: nuꝗͥ
tamensunt iniusta. Illis in qua armis temere relistere ane
eis aiqun frande inceritũ machinare. Nullatenꝰ sc̃a consu¬
euit aeccłia: reuoluens illud pceptũ dominicũ. quo sus
tidelib: ait. Michi iundictam: & ego retribua. Non enunt
quiborus ꝑmanet polluit᷑ si malo societur. sed qͥ malꝰ est
inbonũ uertitur si boni exempla sectetur. Pacient̃ etiam
nos dñs cotidie peccantes expectat: dans nob̾ spaciũ penicen¬
di. ut nr̃am pacientiã exerceat. & informet suo exemplo.
quo nouerimꝰ quantum nos oporteat tolerare malos. cum
ignoremꝰ quales futuri sunt: quando ille parcit & sinit eos
inuere. quẽ nichil futurors latet. Ande si contigerit rebel¬

Expanded text:
m rogare Patrem meum, et exibebit mihi modo plus quam duodecim legiones angelorum? Unde illi qui non zelo Dei, sed sua temeritate v́el arrogantia potestati resistunt, Deo rebellare videntur, qui dixit: Per me reges regnant et principes obtinent potestatem; cuius iudicia, etsi manent occulta, nunquam tamen sunt iniusta. Illis, inquam, armis temere resistere aut eis aliqua fraude interitum machinare nullatenus sancta consuevit aecclesia, revolvens illud praeceptum dominicum, quo suis fidelibus ait: Michi vindictam, et ego retribuam. Non enim qui bonus permanet polluitur, si malo societur; sed qui malus est in bonum vertitur, si boni exempla sectetur. Pacienter etiam nos Dominus quotidie peccantes expectat dans nobis spacium penitendi, ut nostram pacientiam exerceat et informet suo exemplo, quo noverimus quantum nos oporteat tolerare malos, cum ignoremus quales futuri sunt, quando illis parcit et sinit eos vivere quem nichil futurorum latet. Unde, si contigerit rebel
Abbreviated transcription (Latin):
tur noneam camen unus quisque app̃¬
hendit. uel eam trahentem sequitur. ini¬
ditur oculos claudit ⁊ sic radium quo
tangicur repellit. Unde ⁊ ipsi gracia
subrrahicur merito quia ipse segratie
subtrahit. Est enim in graria infusa qͦ.¬
ad modu m in radio solis qui se oculo in¬
gerit quo oculu̾tactus uisum exerci
Est enim oculus talis nature ut per il¬

Expanded text:
tur, quam tamen unusquisque non apprehendit vel trahentem sequitur; iditur, oculos claudit; et sic radium quo tangitur repellit, unde et ipsi merito gratia subtrahitur, quia ipse se subtrahit. Est enim in gratia quemadmodum in solis radio, qui se oculo ingerit, quo oculus tactus visum exercet. Est enim oculus talis naturae ut per il
Abbreviated transcription (Latin):
niter ꝓponit qũa qͥ app̃hend̾it saltiabitur.¬
ascende ut cibum accipias. s quia tu si¬
tie scala uel aliqͦ huiusmodi auxilio ascẽ¬
dere non potes. Icirco dicunt alia gratia
opus esse. ut ad illai superiorem asceu¬
das. Item ad illam apprehendendam ali¬
a. ⁊ ad illam alia. ⁊ sic usque in infinicũ
S hi cotum gracie accribunt nichil
meriti relinquunt. Sunt aliĩ qui
dicunt graciam propositam porrigi ho¬
mini ut ipse eam apprehendat sine qͦ
apprehensa erigi non potest. Uelutisicu¬
i existenti in puteo funis dimictatur si¬
ne qͣ non pocest apuceo exire. si uero ma¬
numad funem porrigat ⁊ apprehendat
extrahitur ⁊ sic aliqͥd ex merito est licet
iuericum asque gracia ẽe non possit.

Expanded text:
hendit, damnabitur,Ascende ut cibum capias: sed quia tu sine scala, vel aliquo hujusmodi auxilio ascendere non potes, idcirco dicunt: Alia gratia opus esse, ut ad illam superiorem ascendas. Item ad illam apprehendendam alia, et ad illam alia, et sic usque ad infinitum. Sed hi totum gratiae attribuunt, et nihil merito relinquunt. Sunt alii qui dicunt gratiam propositam etiam porrigendo homini, ut ipse eam apprehendat, sine qua apprehensa erigi non potest, veluti si cui existenti in puteo funis demittatur, sine quo non potest a puteo exire; si vero manum ad funem porrigat et apprehendat, extrahitur, et aliquid ex homine est, licet meritum absque gratia esse non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
apłs queritur ansit rationabilis cumde
aduersis que malis uel bonis continguis
potius sit gaudendum quam dolendum
Sunt enim aduersa uel ad maiorem coro¬
nam bonis uel ad correptionem malis
rum cum potus ẽet gaudendũ quam flẽ¬
dum si racieuem uis doloris admuteret.¬
alius compassionis. Ille uero qui pietatis :¬

Expanded text:
Apostolus, an rationabilis est, cum de adversis quae bonis vel malis contingunt, potius gaudendum sit quam dolendum? Sunt enim adversa vel ad majorem coronam bonis, vel ad correctionem malis.rum, cum potius esset gaudendum quam flendum, si rationem vis doloris admitteret.alius compassionis: ille, qui pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
excicatione illa non deterior effectus
quamprius esset sedꝑ signa foris posi¬
ta illa malicia que pͥrius in mentee
conceptaerat excitata est ⁊ inopus eru¬
pit sicut inuidia iudeoꝵ per Q uod do

Expanded text:
excaecatione non est deterior effectus quam prius esset; sed per signa foris proposita, malitia quae prius in mente concepta erat, excitata est, et in opus erupit, sicut invidia Judaeorum Domino
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Est ⁊ copontio gratie que uel incho¬
antium est qui de malis factis penitent
ut abstineant uel perfectorum qui ex dilec¬
pendere. Ut paulus qui ex officio tantum
gentibus predieare debebat. plus fecit eciã
quos ex iudeis sua predicatione conuerti
posse adfidem ⁊ sciret hoc pro deo ẽẽ facien¬
dum si non faceret peccaret. Quare hoc
facere debebat. Quomodo ergo dicit se snũ
ministerium honorare : cum ⁊ id debeat

Expanded text:
lia est compunctio gratiae, qui vel inchoantium est, qui de malis poenitent, ut abstineant, vel perfectorum, qui Deum ex dilecaulus, qui ex officio tantum gentibus praedicare debebat, plus fecit, etiam quos ex Judaeis sua praedicatione converti posse ad fidem, et sciret hoc pro Deo esse faciendum, si non faceret, peccaret: quapropter hoc facere debebat, quomodo ergo dicit se suum officium honorificare, cum et id debebat,