comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
PORTASSS plerosq psal¬
c mi titulus offenderit qͣm
audistis legi. quod uenit
ad eum nathan ꝓpħa. cum intra¬
uit ad bersabee: simul etiam nͣ
mediocrem scrupulum mouere
potuit imꝑitis. euangłii lectiogͥ
diuersa est. in quo audistis adus¬
teram xꝑo oblatam: eamdems
sine dampnatione dimissã. Man
profecto siquis ea aurib ꝑcipiat
ociosis. incentiuum incurrit er¬
roris. cum legit sc̃i uiri adulteriũ
& adultere absolutionem. huma¬
no ꝓpe modum diuinoq lapsus
exemplo: quod & homo putauerit
adulterium faciendũ. ꝙ. d̃s censu¬
erit adulterium ñ eẽ dampnandũ.
Lubricagͥ ad lapsum uia: uel uems
uel concupiscentiȩ. Iccedit illud qͦo
ipsas faces uiuenilis lascuuȩ uidet
accendere. quia adulterium suimi
ñ erubuerit. ñ celauerit: s quadã
diuni carminis p̃dicatione uul¬
garit. Quid gͦ tam impudens tam
imꝓuidus sanctus dauid fuit. ut ip¬
se suum cantaret obybrium. maximͦ
cum ipse in alio quoq qui hodie de¬

Expanded text:
ortasse plerosque psalmi titulus offenderit, quem audistis legi, quod uenit ad eum Nathan propheta, cum intrauit ad Betsabee. simul etiam non mediocre scrupulum mouere potuit inperitis euangelii lectio, quae decursa est, in quo aduertistis adulteram Christo oblatam eandemque sine damnatione dimissam. nam profecto si quis ea auribus accipiat otiosis, incentiuum erroris incurrit, cum legit sancti uiri adulterium et adulterae absolutionem, humano propemodum diuinoque lapsus exemplo, quod et homo putauerit adulterium esse faciendum et deus censuerit adulterium non esse damnandum. lubrica igitur ad lapsum uia uel ueniae uel concupiscentiae. accedit illud, quod ipsas faces iuuenilis lasciuiae uidetur accendere, quia adulterium suum non erubuerit, non celauerit, sed quadam diuini carminis praedicatione uulgarit. quid ergo? tam inpudens et inprouidus sanctus Dauid fuit, ut ipse suum cantaret obprobrium, maxime cum ipse in alio quoque, qui hodie de
Abbreviated transcription (Latin):
diuit me. Exurgam itaq ⁊ intͦibo
in domũ. in forum. in plateas: et
qͥram quẽ dilexit anima mea. Qe¬
siui eũ: ⁊ ñ inueni eum. Inuenert
me custodes qͥ cͥcueunt cuitatẽ. ⁊¬
me ꝑcusserunt: tulerunt pallĩ
meum. Nidistis quemadmod qͦrat
qͦ desidat inuenire. ut ñ timeat
uulnerari: hec uulnera metuen¬
da ñ s̃. s optanda: qr uulnera ca¬
ritatis s̃. sicut ipsa dixit. Uulne¬
rata caritate ego sum. Bona cari¬
tatis uulnerã. Deniq utiliora iuil¬
nera amici: quã uoluptaria oscła
inimici. Merito itaq nuda. quia
pallium ꝑdidit. aut fortassis ido
nuda: qi ñ nunqͣm uͥtutis ẽ oꝑtũ
ñ hab̾e pectus: cor ñ hab̾e uelatũ.
Deniq uelatam illã hoc ẽ synago¬
gam legimꝰ. qͦ habebat uelam̃ in
lectione ueteris testam̃ti. qͦd ñ re¬

Expanded text:
diuit me. exurgam itaque et introibo diuit me. exurgam itaque et introibo in domum, in forum et in plateas et quaeram quem dilexit anima mea. quaesiui eum et non inueni eum. inuenerunt me custodes, qui circueunt ciuitatem, percusserunt me et tulerunt pallium a me. uidetis quemadmodum quaerat quem desiderat inuenire, ut non timeat uulnerari. sed haec uulnera non metuenda sunt, sed optanda, quia uulnera caritatis sunt, sicut ipsa dixit: uulnerata caritatis ego. bona caritatis uulnera. denique utiliora uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Merito igitur nuda. quia pallium perdidit, aut fortassis ideo nuda, quia nonnumquam uirtutis est opertum non habere pectus, cor non habere uelatum. denique uelatam illam, hoc est synagogam, quae habebat uelamen in lectione ueteris testamenti, quod non re
Abbreviated transcription (Latin):
exundat: ⁊ mentẽ gͣuat. qñ int̾ior
caligat aspectus. Et ido ait dñs. bi¬
dete ne fiat fuga ur̃a in hyeme uel
salb̃o. Bonũ enim ut tunc dies uidi¬
cii uel mortis adueniat: cũ iuget a¬
nini blanda temꝑies. cum celeste
mysteriũ serena luce resplendet: cũ
animꝰ. qñ uidet᷑ etiam flos in t̾ris.
Qͥ s ẽ iste flos bom odoris. nͥ ille qui
dixit: ego flos campi. ⁊ lilium con¬
uiallium: De quo ⁊ in ysaia sc̃ͥptũẽ
Et exiet uirga de radice iesse. ⁊ uir¬
ga de radice eiꝰ ascendet: ⁊ flos ex
iurga exiet. Radix utiq familia
udeoꝵ ẽ. uirga maria. flos mariȩi
agro animȩ redolet. uel in eccłia
sua uernat ñe frigus possumus
timere nec pluuiã: nec uereri. s ex¬
pectare diem uidicii. Et idõ eccł̃a
ut hunc florẽ uidẽt. om̃i studiofeᷤᷤ¬
tinabat: sicut ipsa testabat᷑ diceis.
In cubili in noctib quesiui qͣm di¬
ligit anima mea. Quesiui eum. ⁊
ñ inueni eum: uocaui eũ. ⁊ ñ exau¬

Expanded text:
exundat et mentem grauat, quando interior caligat aspectus. et ideo ait dominus: uidete ne fiat fuga uestra hieme aut sabbato. bonum enim ut tunc dies iudicii uel mortis adueniat, cum uiget animi blanda temperies, cum caeleste mysterium serena luce resplendet, cum animus, quando etiam flos uidetur in terris. quis iste flos boni odoris nisi ille qui dixit: ego flos campi et lilium conuallium? de quo et in Esaia scriptum est: exiet uirga de radice Iessae et uirga ex radice ascendet et flos ex uirga exiet. radix utique familia Iudaeorum est, uirga Maria, flos Mariae Cagro animae redolet uel in ecclesia sua uernat, nec frigus possumus timere nec pluuiam uereri, sed expectare iudicii diem. et ideo ecclesia ut hunc florem uideret, omni studio festinabat, sicut ipsa testatur dicens: in cubili noctibus quaesiui quem dilexit anima mea. quaesiui eum et non in u en i eum, uocaui eum, et non exau
Abbreviated transcription (Latin):
laqͥos incidamꝰ. Arripiamꝰ oportu¬
nitatẽ temꝑis: p̃scͥptum legis. Cle¬
m̃tia uocationis. desidio passioni
exierunt de t̾ra sua patͥarchȩ. Et
biret. ñ necessitas imperaret. Iili ter¬
ram solo mutauerunt: nos celot̃
ram mutemꝰ. Illi habitatione noᷤ
spu. Liuis illuminatũ stellis celum
ostenderit sapientia: nr̃i ocłos cor¬
dis illuminet. Sic typus ueritati:
& ueritas concurrit typo. Abrahã
ministio ꝓmptꝰ officio. tͥnitatemin
typo uidit. hospitalitatẽ religione
cumulauit. tres suscipiens. unum
adorans. ⁊ ꝑsonarũ distinctione ser¬
uata. unum tantũ dñm nomina¬
bat: trib honorificentiã muneris
deferens. ⁊ unã significans potesta¬
tem. Ioquebat᷑ enim in eo non doc¬
didicerat: quã nos qͥdidicimꝰ. Nemo
enĩ falsauerat typum ueritatis. Et¬

Expanded text:
laqueos incidamus. Arripiamus opportulaqueos incidamus. Arripiamus opportunitatem temporis, praescriptum Legis, clementiam vocationis, desiderium passionis. Exierunt de terra sua patriarchae, et biret, non necessitas imperaret. Illi terram solo mutarunt, nos terram coelo mutemus: illi habitatione, nos spiritu. Illis illuminatum stellis coelum ostenderit sapientia, nostri cordis oculos illuminet. Sic typus veritati, et veritas concurrit typo. 96. Abraministerio promptus officio, Trinitatem in typo vidit, hospitalitatem religione cumulavit, tres suspiciens, unum adorans; et personarum distinctione servata, unum tamen Dominum nominabat, tribus honorificentiam muneris deferens, et unam significans potestatem. Loquebatur enim in eo non docdidicerat, quam nos qui didicimus. Nemo enim typum falsaverat
Abbreviated transcription (Latin):
fefellit gͦ qui se uiuentẽ scͥpsit in
nubib obuiam xp̃o ẽẽ rapiendũ:
hoc enum de enoch legimus. aut¬
de helya. S ⁊ tu rapieris in sp̃u.
Ecce currus helye. ecce ignis. Et¬
si ñ uidentur. parant᷑. ut iustus
ascendat: innocens tͣnsferatur. Et̃
tua uita mori nescit. Deniq apłi
mori nescierunt. unde ⁊ dictumẽ.
Am̃ am̃ dico uobis. multiex his stan¬
tib ñ gustabunt mortẽ: donͨ unide¬
ant filium hominis uenientem in
regno suo. Uiuit enim qͥ ñ habet qͦd
moriat᷑ in eo. qͥ ñ habet ex egipto cal¬
ciamentũ aliqͦd aut uincłm. s exi¬
it illud pͥusquam corꝑis huiꝰ deponat
officium. Non soł itaq enoch ut.
ysaac. ds iacob. nͥ mortui uiuereñ.
diceret᷑. Ds enim mortuoꝵ ñ ẽ. sed
uiuentiũ. Uiuimꝰ ⁊ nos. si gesta mo¬
resꝙ maiorũ uoluerimꝰ imitari.
Miram patͥarcharũ p̃mia: imite¬
mͣ obsequia. p̃dicemus gr̃am: seqͣm᷑
obedientiam. Non escis induti. scłi

Expanded text:
fefellit ergo qui se viventem scripsit in fefellit ergo qui se viventem scripsit in nubibus obviam Christo esse rapiendum? Hoc enim de Enoch legimus , aut Elia : sed et tu rapieris in spiritu. Ecce currus Eliae, ecce ignes, etsi non videntur, parantur; ut justus ascendat, innocens transferatur, et tua vita mori nesciat. Denique apostoli mori nescierunt; unde et dictum est: Amen, amen dico vobis, multi ex his astantibus non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis venientem in regno suo . Vivit enimin eo, qui non habet ex Aegypto calceamentum aliquod aut vinculum: sed exuit illud priusquam corporis hujus deponat officium. Non solus itaque Enoch vivit, Isaac, et Deus Jacob, nisi mortui viverent, diceretur; Deus enim mortuorum non est, sed viventium . Vivemus et nos, si gesta moresque majorum voluerimus imitari. Miramur patriarcharum praemia, imitemur obsequia: praedicamus gratiam, sequamur obedientiam, non escis inducti, saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
pore teneant᷑: an omniũ mortuoꝵ:
S sicut in adam om̃s moruintur.
cut pͥmitiȩ mortis in adam: ita pͥmi
ipso omnel esurgunt. S nemo des¬
ꝑet. neq iustus doleat commune
consortium resurgendi: cũ p̃cipuũ
fructum uirtutis expectet. Omnes
ordo meritorũ. Dies omnib lucet. sol
om̃s pͥpłos fouet: pluuia possessiones
omniũ ub̃iori ymbre fecundat. Om¬
nes nascim᷑. omnes resurgimꝰ. s in
utroq uel uiuendi uel urescendi
gr̃a dispar. diuersa conditio. In
in ipsa morte qͥeseunt alii: alii ui
uunt. Bona quies: s uita melior.
Deniq paulꝰ ad uitam excitat qͥe
sit: ut possit dicere. qr nos qui uiui¬
iꝰ. ñ p̃ueniemꝰ eos qͥ dormierunt.
Non enim cõmunẽ hunc uiuendi
loquit᷑ usum sperandiq cõmertiũ:
s meritũ resurgendi. Nam cũ dixis¬
qui uiuimus: simul cum illis ra¬
piem in nubib obuiam xꝑ̃o in ae¬
ra. Utiq mortuus ẽ paulus: ⁊ passi¬
one uenerabili uitam corꝑis cum
inmortali gła cõmutauit. Hon

Expanded text:
an omnium mortuorum? Sed sicut in Adam omnes moriuntur, cut primitiae mortis in Adam, ita etiam 92. Omnes resurgunt, sed nemo desperet, neque justus doleat commune consortium resurgendi; cum praecipuum fructum virtutis exspectet. Omnes ed distinctus ordo meritorum. Dies omnibus lucet, sol omnes populos fovet, pluvia possessiones omnium uberiore imbre fecundat. 93. Omnes nascimur, omnes resurgemus: sed in utroque vel vivendi, vel reviviscendi gratia dispar, diversa conditio. In in ipsa morte quiescunt alii, vivunt alii. Bona quies, sed vita melior. Denique Paulus ad vitam excitat quiesit, ut possit dicere: Quia nos qui vivimus, non praeveniemus eos qui dormierunt . Non enim communem hunc vivendi loquitur usum, spirandique commercium, sed meritum resurgendi. Nam cum dixisqui vivimus simul cum illis rapiemur in nubibus obviam Christo in aera . Utique mortuus est Paulus, et passione venerabili vitam corporis cum immortali gloria commutavit: num
Abbreviated transcription (Latin):
me qi obfu̾cata sum: qr ñ ẽ intu¬
itꝰ me sol. Qͦ fuscamur qͣndo ñ ui¬
dem᷑ a xꝑo: s qͣndo uidem᷑ albes¬
cimꝰ. uidit gͦ eam ille cuinuda s̃
omnia. ⁊ int̾na pectoris occulta
eẽ ñ possunt: qi scrutator ẽ cordis
& renis. Nichil huie tectũ: nichil
ẽ inuolutum. Uidit eccl̃am suã nu¬
dam: uidit ⁊ adamauit. Uidit nu¬
dam. dilectam: & quasi filiꝰ carita¬
tis ad amauit. uidete qm adinodũ
inuitet: qͦni admodũ uocet. Nonħ
adultii obybria: s mysteria castita¬
tissunt. Tota es inqͥt formosa ꝓxi¬
ma mea: ⁊ rep̃hensio ñ ẽ inte. Ades
adhuc a libano sponsa. adhuc ades
a libano: tͣnsibis ⁊ ꝑtransibis a liba¬
no fidei. Et bene a pͥncipio fiqi. gͦ
uͥ fidem habes: adulterium timere
ñ habes. fides enim conugu. ẽ fraus
adulterii: s ut adẽe possit a libano.
aute p̃misit dicens. Exuirge. ueni
prima mea. formosa mea. colũbana.
ꝑfecta mea. Proxina mea utiq

Expanded text:
me, quia obfuscata sum, quia non est intume, quia obfuscata sum, quia non est intuitus me sol. ergo fuscamur, quando non uidemur a Christo, sed quando uidemur, albescimus. uidit ergo eam ille cui nuda sunt omnia et interna pectoris occulta esse non possunt, quia scrutator est cordis et renis; nihil huic tectum, nihil st inuolutum. uidit ecclesiam suam nudam et, ut uidit, adamauit. uidit nudam dilectam et quasi filius caritatis adamauit. ! uidete quemadmodum inuitet, uidete quemadmodum uocet. non hic adulterii obprobria, sed mysteria castitatis sunt. tota es inquit formosa, proxima mea, et reprehensio non est in te. ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano, transibis et pertransibis a principio fidei. et bene a principio fidei. ergo ubi fidem habes, adulterium timere non debes; fides enim coniugii est, fraus adulterii. sed ut adesse possit a Libano, ante praemisit dicens: exurge, ueni, proxima mea, formosa mea, columba mea, perfecta mea. proxima utique
Abbreviated transcription (Latin):
lo uirtutum decore uestitã. Deni¬
q ut sciamꝰ ꝓpositȩ disputationi
scͥpturarum seriem conuenire:
discamus eccł̃am nudam. discamꝰ
qͤrentem. festinantẽ. ⁊ lauantẽ
se ante domum xꝑi: quando bap¬
tirabat iħes in iordane dicens. Ego
quidem baptiro in aqua. inpeniten¬
tia. qͥ autẽ uenit pꝰ me. fortior meẽ
cuiꝰ ñ sum dignus calciam̃ta por¬
tare: ipse uos baptizabit in spu scõ¬
ã quando baptirabat᷑ plebs in pe¬
nitentia. xꝑm utiq domi eiꝰ iã
uicina querebat. ut ꝑueniret ad
ipsum causã lauachri sͥ ẽẽ cõme¬
morans. sicut habes. fusca sum ⁊
cedar: ut pelles salomonis. Habes
causã qͣ ratione se lauare gestiat:
qͤ fuscain se ẽẽ commemorat. Nam
quasi int̾roganti ioħi qͣ ratione
plebs multa concͤrens gestiret la¬
uari: respondit. fusca sum ⁊ de¬
cora filia ierłm. Qa fusca ẽ lauari
desidat: quia decora ẽ. uideri nu¬
da ñ mecuit. Nolite inqͥt aspicere

Expanded text:
lo uirtutum decore uestitam. Denilo uirtutum decore uestitam. Denique ut sciamus propositae dispositioni scripturarum seriem conuenire, discamus ecclesiam nudam, discamus quaerentem, festinantem et lauantem se ante domum Christi, quando baptizabat Iohannes in Iordane dicens: ego quidem baptizo uos in aqua in paenitentiam, qui autem uenit post me fortior me est, cuius non sum dignus calciamenta portare. ipse uos baptizabit in sp quando baptizabatur plebs in paenitentiam, Christum utique domui eius iam uicina quaerebat, ut perueniret ad ipsum causam lauacri sibi esse conmemorans, sicut habes: fusca sum etabernaculum Cedar, ut pellis Salomonis. habes causam qua ratione se lauare gestiat, quia fuscam se esse conmemorat. nam quasi interroganti Iohanni qua ratione plebs multa concurrens gestiret lauari respondit dicens: fusca sum et decora, filiae Hierusalem. quia fusca est, lauari desiderat; quia decora est, uideri nuda non metuit. nolite inquit aspicere
Abbreviated transcription (Latin):
carens amictu inmortalitatis:
innocentiȩ spoliata uelamine. Nu¬
dus ẽ enim qui peccato nudatur
& culpa. Deniq ille pͥmus nostri
generis peccator. atq utinam solꝰ.
antequam peccaret nudum se
ẽẽ non sensit. postea qͣm peccauit
nudum se ẽẽ uidit: ⁊ id̾o tegendũ¬
se foliis putauit. quia nudum se
eẽ cognouit. Factus est gͥ ille sibi
nudiis: posteaquam factus ẽ reus
culpe. In illo nudata ẽ omnis hu¬
mana conditio. ꝑ successionẽ na¬
ture ñ solum culpȩ. s etiã erump¬
nȩ obnoxia. E ille se nudum sen¬
sit.: ⁊ indit. Unde ita ẽ om̃is nr̃a
conditio: ut qͥ se nudũ putauerit.
nudũ uideat.⁊ sentiat. Deniq qͥ
diuitias concupiscit. nudꝰ ẽ: qui
contempnit. opulentꝰ ẽ. At uͦ si su
us cuiq sensus erumpna ẽ: ⁊ sua
cuiq uirtus expers inuiriȩ ẽ. Qͦ
quam repudiauit pꝰea. Unde ⁊ ait.
quis liber rnudii matͥs ur̃ȩ: quo
dimisi eam: Hoc gͥ xꝑc genere

Expanded text:
carens amictu inmortalitatis et carens amictu inmortalitatis et innocentiae spoliata uelamine; nudus est enim qui peccato nudatur et culpa. denique ille primus nostri generis peccator atque utinam solus, antequam peccaret, nudum se esse non sensit: posteaquam peccauit, nudum se esse uidit et ideo tegendum foliis putauit, quia nudum se esse cognouit. factus est igitur ille sibi nudus, posteaquam factus est reus culpae. in illo nudata est omnis humana condicio, per successionem naturae non solum culpae, sed etiam aerumnae obnoxia. ergo ille se nudum sensit et uidit. unde ita est omnis nostra condicio, ut qui se nudum putauerit nudum et uideat et sentiat. denique qui diuitias concupiscit nudus est, qui contemnit opulentus est. adeo suus unicuique sensus aerumna est et sua cuique uirtus expers iniuriae est. erquam repudiauit postea. unde et ait: quis liber repudii matris uestrae, quo dimisi eam? hoc igitur genere
Abbreviated transcription (Latin):
natum ẽ. quia scͥptum ẽ. Inueni
dauid seruum meũ: &. in oleo sc̃o
meo uuxi eum. Et infra. Ipse dicet¬
mͥ. pater meus estu: & ego dicam
illi filius meus es cu. Ergo daind
qͦm que rebamꝰ inuenimꝰ seruũ
quidem specie. s dñm in ueritate.
Hic gͦ dauid intra domũ deam
ẽ xꝑi. nisi illa de qua dicit: quia
in domo patͥs mei mansiones mł¬
tȩ sunt: In illa gͥ regia situs. hu¬
manã conditionem nudam uidit
et misertus adamauit. Prat enĩ
nuda uirtutum adhuc: quia ꝑ insi¬
dias serpentis. erat genitalib nat᷑e
suȩ exuuiis destituta. Neq enĩ ue
Non quadrat. ñ conuenit: nonc̃
fide congruit. Distat a uero: abhor¬
ret a sensu. Talem rex tam petulan¬
tem. tam ꝓcacem. horrere potuit:
ñ amare. An illa sine uiro uerecũ¬
dari: nec regios saltim uereri potu¬
isset aspectus: An illam pͥusquã
rex inderet: ministri enꝰ arcere po
Nuda uidelicet humana conditio
ominib uestimentis exuta nat᷑e

Expanded text:
natum, quia scriptum est: inueni natum, quia scriptum est: inueni Dauid seruum meum, in oleo sancto meo unxi eum et infra: ipse mihi dicet: pater meus es tu et: ego dicam illi: filius me.us es tu. ergo Dauid quem quaerebamus inuenimus seruum quidem specie, sed dominum in ueritate. 1 Hic ergo Dauid intra domum deambutique Christi nisi illa, de qua dicit quia apud patrem meum mansiones multae sunt? in illa igitur regia situs humanam condicionem nudam uidit et miseratus adamauit. erat enim adhuc nuda uirtutum, quia per insidias serpentis genitalibus erat naturae suae exuuiis destituta. neque enim uenon quadrat, non congruit, non cum fide conuenit: distat a uero, abhorret a sensu. talem rex, tam petulantem, tam procacem horrere potuit, non amare. an illa si non uirilis Uerecundari nec regios saltim uereri potuit aspectus ? an illam, priusquam rex uideret, nec ministri eius arcere potnuda: uidelicet humana condicio omnibus uestimentis exuta naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ qͥ significat᷑ dauid. excelsus ꝑna
limis in diuinitate: s mitis in cor¬
pore. Itaq uͥhumiliatꝰ. ibi obediens.
Ex eo enimi nascit᷑ obedientia ex qͦ
humilitas: ⁊ in eo desinit. Cũ enĩ
tem. mors autẽ ñ diuinitatis sed
corꝑis fuit. ñ utiq obedientia di¬
uinitatis fuit illa s corꝑis: nͨ hu¬
militas maiestatis illa. s carns.
Itaq qͣntum ad susceptionẽ corpis.
spectat. apsica lectio. in quo xpi
fuerit humilitas declarauit. qͦd uͦ
ad naturam spectat diuinitatis.
euangłica lectio reserauit. quam
pio ꝓsequuti estis assensu: cum
audiretis legi. dicente dĩ filio. Ego
& pater unum sumꝰ. Nnum enĩ
diuinitate sunt pater ⁊ filiꝰ s ñ
unũ s̃ corꝑis sacͣmentũ ⁊ diuini¬
tatis et̾nitas: nec solus tñ apłs hu¬
miliatum dixit eẽ dñm. s ip̃se qͦ¬
dicens. Tollite iugum meũ qr leue
ẽ: qm̃ mitis sum ⁊ humilis corde.
Et tamen ñ sola int̾pretatione. s
etiam manifesta appellatione sig¬

Expanded text:
 qui significatur David, excelsus per limis in divinitate, sed mitis in corpore. Itaque ubi humiliatus, ibi obediens. Ex eo enim nascitur obedientia, ex quo humilitas, et in eo desinit. Cum enim tem mors autem non divinitatis, sed corporis fuit non utique obedientia divinitatis fuit illa, sed corporis; nec humilitas majestatis illa, sed carnis. Itaque quantum ad susceptionem corporis spectat, apostolica lectio in quo Christi fuerit humilitas, declaravit: quod vero ad naturam spectat divinitatis, Evangelica lectione reseratum est: quam pio prosecuti estis assensu, cum audiretis legi, dicente Dei Filio: Ego et Pater unum sumus . 721 Unum enim divinitate sunt Pater et Filius: sed non unum sunt corporis sacramentum, et divinitatis aeternitas. Nec solus tamen miliatum dixit esse dominum, sed ipse qudicens: tollite iugum meum, quia leue est, quoniam mitis sum et humilis corde. et tamen non sola interpretatione, sed etiam manifesta appellatione sig
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt te frat̾ mͥ lactantẽ ub̃a matͥs
meȩ. ⁊ qͣ ratione querat. qua gr̃a
inuitet. ⁊ qͦmadmodũ possit tene
re demonstret. qͥmadmodũ foras
morantẽ expectet ostendit. ⁊ ut
de domo sua egrediat᷑. implorat
dicens. Inueniens te foras oscłabor
te. assumainte ⁊ adducã te in do¬
mũ matͥs meȩ: ⁊ in sectum eiꝰ quȩ
concepit me. Hides qͤmadmodum
nuda sit qͦ ñ potest tecũ habe secre¬
tum. Intemeratũ utiq naturȩ se¬
cretum. intimȩ conscientiȩ. ñ de¬
signatũ aliqͣ temeritate uiciorũ.
Ortus enim clausꝰ ẽ sc̃a eccła. ⁊ in¬

Expanded text:
inquit te, frater mi, lactentem ubera matris inquit te, frater mi, lactentem ubera matris meae? et qua ratione quaerat et qua gratia inuitere, demonstrat: quemadmodum foris morantem exspectet, ostendit: et ut domum suam ingrediatur, implorat dicens: Inveniens te foris osculabor te, assumam te, et adducam te in domum matris meae, et in secretum ejus quae concepit me . Vides quemadmodum nuda sit, quae non potest tectum habere secretum intemeratae utique naturae, secretum intimae conscientiae, non designatum aliqua temeritate vitiorum. Hortus enim clausus est Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
niq etiam alibi nudam eẽ. indici
nicã meam: quomodo induã eã
Laui pedes meos: qͦmͦ inqͥnabo illos:
Quam gͥ tunicã exuerit. ⁊ ñ inue¬
nerit qͤmadmodũ induat eã: de
idõ interdum meliꝰ ẽ nudum ẽẽ cor¬
paulꝰ. ⁊ nos expoliari multo meliꝰ
eẽ. qͣm suꝑuestiri dicit. etiam ali¬
bi. Expoliantes uos uet̾em hominẽ
cũ actib suis. induite nouũ. qͥ re¬
nouat᷑ in agnitione: scđm imagi¬
nem eiꝰ qͥ creauit eum. qͦ qͦ expolia¬
ta ẽ. ⁊ pedes lotos habet: ⁊ quȩ sela¬
uit. nescit qͦmadmodũ inquinari
giam se lauantis: s ñ solum lauit
s etiam uocauit. ut in eodẽ acce¬
pimꝰ libro. dicente sc̃a eccła. Ueni
frat᷑ meus. exeamꝰ in agro. qͥescamꝰ
in castellis. diluculo surgamꝰ in ui
cens. Tibi dabo ub̃a mea. nec sua
tm. s etiam noua ⁊ uet̾a pollicet᷑
sicut habes. Noua ⁊ uetera frater
xꝑc rogetur ut ueniat. uidete estu¬
antẽ: uidete desid̾antẽ. Qͥs dabit

Expanded text:
nique etiam alibi nudam esse uirtuti tunicam meam, quomodo induam eam? laui pedes meos, quomodo inquinabo eos? quam igitur tunicam exuerit et non inuenerit quemadmodum induat eam de ideo interdum melius est nudum esse corPaulus nos admonet expoliari multo esse melius quam superuestiri dicens etiam alibi: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus suis induite nouum, qui renouatur in agnitionem secundum imaginem eius qui creauit eum. ergo quae spoliata est et pedes lotos habet et ideo quae lauit nescit quomodo inquinari giam se lauantis. Sed non solum lauit, sed etiam uocauit, ut in eodem accpimus libro dicente sancta ecclesia: ueni, frater meus, exeamus in agro, requiescamus in castellis, diluculo surgamus in uincens: tibi dabo ubera mea. nec sua tantum, sed etiam noua et uetera pollicetur, sicut habes: noua et uetera, frater quo Christus rogetur ut ueniat. uidete aestuantem, uidete desiderantem. quis dabit
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uideꝰ ex adultera familiana¬
tus ẽ s quasi immacłatꝰ ex uͥgine.
Erat sub lege. erat quasi sub uiro
familia uidorum: abolenda fuit
legis obseruantia. ut ueritas sub¬
stitueret᷑ ⁊ gr̃a. Habemꝰ unũ myste¬
rium. accipit ⁊ aliud. ita tñ ut me¬
mineritis ex pͥma conceptione bech¬
lomonẽ iam ex ꝓfessione conuigii.
Licet gͦ ꝑ dauid intelligi ꝓpħam ꝑ¬
synagoga primꝰ ille qͥ natus ẽ. qm̃
degenerauerat a maiorib suis ꝑ
flagitia formatꝰ. ⁊ ꝑ uitia coneretꝰ
ppłs iudorum ad resurrectionis
eternitatẽ ꝑuenire ñ potuit. nec
in uuirum ꝑfectum excrescere s
in exigua sensuum paruitate. qͣdã
uirtutis defecit infantia. At uͦ ille
qͥ pꝰea ex legitima conceptꝰ ẽ copula.
ppłs xꝑianus. ille sapiens atq paci¬
ficiis. hoc etiam salomonis int̾pre¬
tatione reserat᷑: ad canã longeuȩ
resurrectionis et̾nitatẽ. atq ad reg¬
nũ illud celeste ꝑuenit. Per illũ aut̃

Expanded text:
quasi Iudaeus ex adultera familia natus est, sed quasi inmaculatus ex uirgine. erat sub lege, erat quasi sub uiro familia Iudaeorum. abolenda fuit legis obseruantia, ut ueritas substitueretur et gratia. Habemus unum mysterium. accipite et aliud, ita tamen ut memineritis ex prima conceptione Betlomonem iam ex professione coniugii. liquet igitur per Dauid intellegi propSynagoga primus ille qui natus est quoniam degeneraverat a majoribus suis per flagitia formatus, et per vitia concretus populus Judaeorum ad resurrectionis aeternitatem pervenire non potuit, nec in virum perfectum excrescere; sed in exigua sensuum parvitate, et quadam virtutis defecit infantia. At vero ille qui postea ex legitima conceptus est copula, populus Christianus, ille sapiens atque pacificus, hoc enim Salomonis interpretatione reserantur — ad incanam longaeuae resurrectionis aetatem atque ad regnum illud caeleste peruenit. per illum autem
Abbreviated transcription (Latin):
cedere ut de puteo saltem haurire
possimꝰ. unde potum samaritane
liceris: s dubitantib ut illi sama¬
ritanȩ. fons tuus adhuc altꝰ ẽ puteꝰ
ginẽ mystiorum uidere celestium.
Itaq nͥ fallor ꝑ propħam sp̃m scm̃¬

Expanded text:
cedere, ut de puteo saltim haurire cedere, ut de puteo saltim haurire possimus, unde potum Samaritanae liceris, sed dubitantibus ut illi Samaritanae fons tuus adhuc altus est putesaltem mysteriorum uidere caelestium. itaque, ni fallor, per prophetam spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ insolentia p̃dicat᷑. Mortuus ẽ gͥ
urias bellatorib obiectus: s postea
idem qͥ eum ꝑemerunt. ussu dauid
expugnata urbe s̃ int̾empti. Hec
ẽ hystoriȩ series in qua ꝓfunda licae
spectare mysteria. ⁊ qm̃ dauid ñ
defendendum. neq enuim meo ege
auxilio. s excusandum recipintꝰ
uel potiꝰ p̃dicandum: ne in tanto
myst̾iorum ꝓfundo uacillem. iꝰtũ
ẽ ut eius orẽ utar. curꝰ utor hystoria.
Cor mundum crea in meds: sp̃m¬
rectum innoua in uiscerib meis.
Neq enun sine scĩ sp̃c infusione. tan¬
ta diuini recessus potest spectare
mystia. Etenim si ille cantus ꝓpħa
facere infirmꝰ debeat. cum p̃sertĩ
etiam apl̃s sc̃s pͦpłi quoq se pucet
dire pulsantes: quia ipse dixit. Pul
sate: ⁊ aꝑietur uob̃. Osimͥ se ipse re¬
seraret. quia xꝑc ẽ ianua. ipse intꝰ
ipse extra. ip̃se uia qͦ ducit: ipse ui
ut bibamꝰ de aqua qͣm qͥ bibit ñ si¬
tiet inet̾num. Uel si de fonte tuo ad
huc haurire ñ possumꝰ. dignare con¬

Expanded text:
ae insolentia praedicatur. mortuus est igitur Uri bellatoribus obiectus, sed postea idem qui eum peremerant iussu Dauid expugnata urbe sunt interempti. haec est historiae series, in qua profunda licet spectare mysteria. Et quoniam Dauid non defendendum — neque enim meo eget auxilio —, sed excusandum excepimus uel potius praedicandum, ne in tanto mysteriorum profundo uacillem, iustum est ut eius ore utar, cuius utor historia. cor mundum crea in me, rectum innova in visceribus meis . Nemo enim sine Spiritus sancti infusione, tanta divini recessus potest spectare mysteria. Etenim si ille tantus prophfacere infirmus debeat; cum praesertim etiam Apostolus sanctus populi quoque se putet dire pulsantes, quia isate, et aperietur uobis. o si mihi se ipse reseraret, quia Christus est ianua. ipse intus, ipse extra, ipse uia quae ducit, ipse uitut bibamus de aqua, quam qui bibet non sitiet in aeternum, uel si de fonte adhuc tuo haurire non possumus, dignare con
Abbreviated transcription (Latin):
pitio nam ecce manicheos. ⁊ ualen¬
tinianos. ⁊ omnis diriuatio mani¬
cheoꝵ meo telo nitit᷑ qͦ aliis̃ ꝑempti
⁊ fidĩ p̃iudicium fidi testificatione
molitur. dit enim decestanda ħesis
Eece negauit xꝑc filiũ se eẽ dauid:
iđo inquit credendum ẽ qͦd ñ susce¬
pit carne̾: quib aꝑtissime in ipso
pͥncipio eu angłii scͥptura respon¬
dit. cum dicit. Liber gnationis iħu
xꝑi filii dauid. Cur gͥ aut alibi dr¬

Expanded text:
picio. Nam ecce Manichaeus et Valenpicio. Nam ecce Manichaeus et Valentinianus, et omnis derivatio Manichaeorum in eo telo nititur, quo alii sunt perempti; et fidei praejudicium, fidei testificatione molitur. Ait enim detestanda haeresis: ecce negauit Christus filium se esse Dauid, et ideo inquit credendum est quod non susceperit carnem\\ quibus apertissime in ipso principio euangelii scriptura respondet et dicit: liber generationis Iesu Christi filii Dauid. cur igitur aut alibi D
Abbreviated transcription (Latin):
de una maiestate ponuntur ⁊ se¬
dent ñ ꝓ disc̾niculo dignitatis. nͨ ꝓ
ordine potestatis s ꝓ copula carita¬
tis. unam patͥs ⁊ filii intelligant po¬
testatẽ: in qͦ ⁊ arriꝰ conticescat. qͥ con¬
traria sabellio erroris urget uestigia.
Audiat dñm d̃no dicere. audiat ad
dext̾am patͥs filiũ sedere: ⁊ desinat
de sermone atq ordine hominum
diuinitati facere q̃stionem. Nec ar¬
gumentet᷑ hic: qr pater dicit. sede.
Legimꝰ enim ⁊ alibi etiam sine patͥs
Et sedet ad dext̾am di. Et alibi. dm
uidebitis filium hominis sedentẽ
ad dextam dĩ. Ipse ẽ enim cui dicit᷑
homo: sedet quasi cdi filiꝰ. Qd hacdi¬
ci potest p̃cellentiꝰ potestate. qͣ etiã
carnẽ hominis ad dext̾am d̃ĩ collo¬
cauit: ⁊ infirmũ illud conditionis
humanȩ. postqͣm tñ u̾bum caro fac¬
tum ẽ. diuinitati copulauit et̾nȩ:
mutuit. arriꝰ conticuit. sabelliꝰ uo¬
cem ꝑdidit: adhuc tñ heresis diu̾sa
contra eccłiam exercitat ora. Cons¬

Expanded text:
sedent, una maiestate potiuntur et sedent non pro discerniculo dignitatis nec pro ordine potestatis, sed pro copula caritatis, unam patris et filii intellegant potestatem. in quo et Arius conticescat, qui contraria Sabellio erroris urget uestigia. audiat dominum domino dicere, audiat ad dexteram patris filium sedere et desinat de sermone atque ordine hominum diuinitati facere quaestionem. nec argumentetur hic quia pater dicit sede; legimus enim et alibi etiam sine patris et sedet ad dexteram dei et alibi: amodo uidebitis filium homad dexteram Dei . Ipse est enim cui diciturhomo, sedet quasi Dei filius. Quid hac potest dici praecellentius potestate, quae etiam carnem hominis ad dexteram Dei collocavit; et infirmum illud conditionis humanae, postquam tamen Verbum caro factum est, divinitati copulavit aeternaemutuit, Arius conticuit, Sabellius vocem perdidit; adhuc tamen haeresim diversa contra Ecclesiam excitantem ora cons
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatem p̃ciim ẽẽ peccati:
hec enun decernit᷑ pena ꝓcͥmine.
Deinde illud aduertuniis: qͦd re¬
gum lapsꝰ. pena pͦpłorum sit. Sic̃
enim eoꝵ uirtute seruam᷑: ita
etiam errore ꝑiclitam᷑. Unde op¬
tandum ẽ nobis: ut regem głosũ
possimus. Nos gͦ qui regem uolu¬
mꝰ habere ꝑfectum: dñm uolumꝰ
habere ꝑfectum. At uͦ illi possunt
uelle hominẽ ꝑfectum ẽẽ: qui d̃m
nolunt eẽ ꝑfectum: Illud etiam
aduertamus qͣm cito ueniȩ spes
secuta sit. Non mediocre autem
quod nathan denunciauit ei: ħ
est inferior ꝓpħa. Grauis enim ue¬
recundia pudorq delicti. ab in¬
feriori deprehendi uidetur: quod
culpa gr̃am minuat. Sciebat na¬
than quod dauid nesciebat: ad¬
eo caligat animꝰ obumbratus
quadam nube uicioꝵ. Deinde
hic ẽ nathan qui in suꝑiorib da¬
uid acceptum dño ꝓpħauit. ⁊ ut
doleret ab eodem euis ẽ redargu
tum peccatum. quo ꝓpħante fue¬

Expanded text:
captiuitatem pretium esse peccati; captiuitatem pretium esse peccati; haec enim decernitur poena pro crimine. deinde illud aduertimus quod regum lapsus poena populorum sit. sicut enim eorum uirtute seruamur ita etiam errore periclitamur. unde optandum est nobis, ut regem gloriosum possimus. nos ergo qui regem uolumus habere perfectum dominum nolumus habere perfectum ? an uero illi possunt uelle hominem esse perfectum qui deum nolunt esse perfectum? illud etiam aduertamus quam cito ueniae spes secuta sit. non mediocre autem quod Nathan denuntiauit ei, hoc est inferior propheta; grauis enim uerecundia pudorque delictum ab inferiore reprehendi. uidetis quod culpa gratiam minuat. sciebat Nathan quod Dauid nesciebat; adeo caligat animus obumbratus quadam nube uitiorum. deinde hic est Nathan, qui in superioribus Dauid acceptum domino prophetauit, ut doleret eodem redargui teste peccatum, quo prophetante fue
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in sinu eiꝰ requiescebat. uenit hos¬
pes ad diuitẽ. diues neq de arm̃to
suo neq de gregib sius aliqͥd abstu¬
lit: s unã pauꝑis ouem occidit.
Le nͥ cognouit dauid. morietur
inqͥt uir ille: ⁊ restituet quadru¬
plum. Respondit nathan. Tu es.
Beinde aꝑuit ei celeste mandatũ.
dicens mandasse dñm. qͦd multa
illi bona. id ẽ opes regias sublato
de pastorum numero contulisset:
pienda ab hostib.: depopulandã
domum. Tunc ait ille. Peccaui. Et
respondit nathan. Qm̃ peccasse
te confiteris. remittet tͥ dñs pecca¬
tũ: s filius tuus qͥ natus est tͥ ex
bethsabee. morietur. Hoc filio egro¬
tante. dauid fleuit. humi iacuit.
cilicio se oꝑuit. ieiunauit: ubi
mortuũ cognouit. surrexit. lauit.
cenauit. alios consolatus ẽ. Ui¬
dete qͣm multa: pͥmo omniũ qd̾
d̃s puis atq misericors ẽ:⁊ quȩ
nob̃ aduersa contingunt. ꝓ p̃cio nr̃i
erroris accipimꝰ. Didicimus enim

Expanded text:
et in sinu eius requiescebat. uenit hoset in sinu eius requiescebat. uenit hospes ad diuitem, diues neque de armento suo neque de gregibus suis aliquid abstulit, sed unam ouem pauperis occidit. hoc ubi cognouit Dauid \'morietur\' inquit \'uir ille et restituet quadruplum\'. respondit illi Nathan: \'tu es\\ deinde aperuit ei caeleste mandatum dicens mandasse dominum quod multa illi bona, id est opes regias sublato de pastorum numero contulisset qpienda ab hostibus, depopulandam domum. tunc ait ille: \'peccaui\' et respondit Nathan: \'quoniam peccasse te confiteris, remittet tibi dominus peccatum, sed filius tuus qui natus est ex Betsabee morietur\'. hoc filio aegrotante Dauid fleuit, humi iacuit, cilicio se operuit, ieiunauit. ubi mortuum cognouit, surrexit, lauit, cenauit, alios consolatus est\'. uidete quam multa. primo omnium quod deus pius atque misericors est et quae nobis aduersa cerroris excipimus. didicimus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
cio ostendit᷑. id qͦd postiora docue
euidentissime reuelat᷑. eos qͦs ante
mortẽ assumpserat iħc sicut uide¬
os ꝑisse paruulos ⁊ informes: eos uͦ
quos post mortẽ asciuit. in num̾o
filioꝵ regno eẽ seruatos. Unde uix¬
ta hoc mysteriũ conuenit. qͦd pͥmꝰ
S iam ad i inciũ tͣnseamꝰ. Nam
suꝑiorib dieb tͣctatus nob̃ de illom
uidioso adult̾io ⁊ homicidio daiud
ꝓpħe fuit: decursisq mysteriis. ñso¬
lum nicħ qͦd condempnaret᷑. s eti¬
am qͦd laudaret᷑ inuenimꝰ: nunc
tractatꝰ incipit eẽ de nuncio. qͦm
decursi psalmi titulꝰ iam sepe re¬
petitꝰ ostendit. Sic enim psalmꝰ ẽ
dauid intellectꝰ. cum uenisset ad
eum nathan ꝓpħa: cum intrasset
ad bethsabee. Itaq ⁊ hec pars hys¬
toriȩ retexenda ẽ: quȩ huiusmodiẽ.
biues inqͥt ⁊ pauꝑ int̾ unã erant
ciuitatem. diuiti multa armenta.
multȩ oues: pauꝑi una ouis. quȩ
de pane ⁊ uino pauꝑis alebatur.

Expanded text:
cio ostenditur id, quod in posteriora docuercio ostenditur id, quod in posteriora docuereuidentissime reuelatur, eos quos ante mortem adsumpserat Christus sicut Iudaeos perisse paruulos et informes, eos uero quos post mortem adsciuit in numerum filiorum regno esse seruatos. unde iuxta hoc mysterium conuenit quod primuSed iam ad nuntium transeamus. nam in superioribus tractatus nobis de illo inuidioso adulterio et homicidio Dauid prophetae fuit decursisque mysteriis non solum nihil quod condemnaretur sed etiam quod laudaretur inuenimus. nunc tractatus incipit esse de nuntio, quem decursi psalmi titulus iam saepe repetitus ostendit. sic enim est: psalmus Dauid intellectus, cum uenisset ad eum Nathan propheta, cum intrasset ad Betsabee. itaque et haec pars historiae retexenda est, quae huiusmodi est. \'diues\' inquit et pauper intra unam erant ciuitatem. diuiti multa armenta, multae oues, pauperi una ouis, quae de pane et uino pauperis alebatur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ a iordane. Cadem etiã puteꝰ iura¬
menti: hoc ẽ religionis ⁊ fid̃i. Et
bene puteꝰ: qr flumina de uentre
sumens sͥ d̃s uerbum copulã fecit
ẽẽ legitunã: qͦd myst̾ium illȩ copi¬
nerata. quia nuda. quia adultera
in omnib. ⁊ si iminaculata in xpo
querebat caro redemptorẽ misera.
Hanc sͥ xꝑc inuinxit ut immacu¬
latã redderet: hanc sͥ sociauit ut¬
auferret adulterium. Et quia sub
lege erat moriendum. mortuus ẽ¬
ut libaretur a lege. ut ꝑ illã mor¬
tem. uelut qͦddam legis ⁊ carnis
semus alt̾ius qui ex mortuis resur¬
rexit: ⁊ passiones cupiditatesq car¬
nis. ⁊ cogitationes peccatorũ. quȩ
ꝑ legen erant in menbris nr̃is. in
illa morte morerent᷑. Nos autem
soluti a lege mortis: quasi noua
xpi copula in nouitate sp̃e resur¬
geremꝰ. Et tamen qͥ legem in xꝑi car¬
ne soluerunt. eamq putauerunt
ẽẽ uolandam. om̃sq iussu dauid
a bellatorib int̾empti sunt. qͦ indi¬

Expanded text:
est a Jordane. Eadem etiam puteus juraest a Jordane. Eadem etiam puteus juramenti, hoc est, religionis et fidei. Et bene puteus, quia flumina de ventre sumens sibi Deus Verbum, copulam fecit esse legitimam; quod mysterium illae nuptinerata, quia nuda, quia adultera in omnibus, etsi immaculata in Christo, quaerebat caro misera redemptorem. 52. Hanc sibi Christus junxit, ut immaculatam redderet: hanc sauferret adulterium. et quia sub lege erat, moriendum fuit, ut liberaretur a lege, ut per illam mortem uelut quoddam legis et carnis semus alterius, qui ex mortuis resurrexit, et passiones cupiditatesque carnis et cogitationes peccatorum, quae per legem erant in membris nostris, in illa morte morerentur, nos autem soluti a lege mortis quasi noua Christi copula in nouitate spiritus resurgeremus. Et tamen qui legem in Christi carne soluerunt eamque putauerunt esse uiolandam omnes iussu Dauid a bellatoribus interempti sunt. quo indi
Abbreviated transcription (Latin):
pia societas adulterȩ copulata ẽ.
S illa de uideis. De diuinis autẽ
ñ audeo licet pium adult̾ium no¬
minare. ne quem uel sonꝰ sermoni
offendat. licet sensꝰ uenerationis
in promptu sit: qͦd potest tamen
cartiꝰ dici. ⁊ siñ exp̃ssius. ex dispa¬
rib copulis contuberniũ piĩ fac¬
tũ ẽ. cum ubum caro factum est.
Non sunt enim legituna consor¬
tia diuinitatis ⁊ carnis. nͨ ut qͦdã
animȩ. ⁊ anima carni. ita etiam
diumnitas ⁊ caro. S iusti seruais
nem ds. assumpsit animam ds.¬
ꝑ inusitatã nec legitimã incarna¬
tionẽ. consortiũ fecit eẽ legitimũ.:
ut sit ds om̃ia. ⁊ in omnib. Deni¬
q ut scias eẽ myst̾ium. int̾preta¬
re uocabula: dauid enim accipis
aut filia plena. uel puteꝰ dicitur
iuram̃ti. Quid gͥ expressius. quã
plena. quia in passione eiꝰ legis ẽ
plenitudo: uel quia plena sp̃c scĩ:¬
Ihe enum plenus sp̃u sc̃o regressus

Expanded text:
pia societas adulterae copula est. pia societas adulterae copula est. sed illa de Iudaeis. de diuinis autem non audeo licet pium adulterium nominare, ne quem uel sonus sermonis offendat, licet sensus ueneratior in promptu sit. quod potest tamen cautius dici etsi non expressius, ex disparibus copulis contubernium pium factum est, cum uerbum caro factum est. non sunt enim legitima consortia diuinitatis et carnis nec ut quodam animae et anima carni, ita etiam diuinitas et caro iusti seruant nem deus, adsumpsit animam, per inusitatam nec legitimam incarnationem consortium fecit esse legitimum, ut sit deus omnia et in omnibus. Denique ut scias esse mysterium, interpretare uocabula. Dauid enim in typo et filia plena et puteus dicitur iuramenti. quid igitur expressius quam qplena, quia in passione eius legis est plenitudo uel quia plena spi enim plenus Spiritu sancto regressus
Abbreviated transcription (Latin):
xit. cuiꝰ legis lum̃ ppłs hostił immi¬
nuit: qͣndo legis sc̃a uiolauit. Im
nec plenitudo gentiũ intͣret: ⁊ sic
om̃is isrł saluus fieret. Suꝑẽ ad¬
huc qͣrtum mnyst̾ium. qͦd queso pla
in u̾bo ẽ regnũ dĩ. s in uirtute. Ad¬
ult̾ium factum ẽ. ⁊ homicidium
factumẽ. hoc ẽ qͦd dictum est ad
ꝓpħam. Sume tͥ baculũ nucinũ.
Et alibi uͥgam nucinã legimꝰ. ꝑ
qͣm intelligimꝰ is qͦddam ⁊ sum¬
foris. in cortice dura. in medio testȩ
tenera. intꝰ ẽ ⁊ fructuosa. Et sigͥ in
hystoria amariora auiditis. in ty¬
po dura cognoscitis: sꝑate tamen
in mysterio fructuosa. Adult̾ium
inquam in typo salutis ẽ factum:
ñ enim adulteriũ omne dampnas
de accipe tibi uxorem fornicariã.
Dñs hoc iubet cum ea qͤ fornicata
fuerit. ẽẽ conuigiũ: cuiꝰ coniugii
filio qui ex ea fornicatione natꝰ ẽ.
a dño nom̃ impositum est ierrael:
qͦd ẽ diuina generatio. Sigͦ pia
illa copula forncaria: etiam ista

Expanded text:
xit. cuius legis lumen populus hostilis inminuit, quando legis sancta uiolauit. inmnec plenitudo gentium intraret et sic omnis Israhel saluus fieret. Superest adhuc et quartum mysterium, quod quaeso placin uerbo est regnum dei, sed in uirtute. adulterium factum est, homicidium factum est. hoc est quod dictum est ad prophetam: sume tibi baculum nucinum. et alibi uirgam nucinam legimus, per quam intellegimus ius quoddam et sumamara in cortice, dura in medio testae, tenera intus est et fructuosa. etsi igitur in historia amariora auditis, in typo dura cognoscitis, sperate tamen in mysterio fructuosa. adulterium inquam in typo salutis est factum; non enim adulterium omne damnandum de accipe tibi uxorem fornicariam. dominus hoc iubet, cum ea quae fornicata fuerit esse coniugium, cuius coniugii,tus. namque filio, qui ex fornicatione natus est, a domino nomen impositum est Iezrahel, quod est diuina generatio. si ergo pia illa copula fornicariae, etiam ista utique
Abbreviated transcription (Latin):
digitum filiꝰ nuncupauit: ut tan¬
qͣm uniꝰ corporis. ita diuinitatis ex¬
pͥmeret unitatẽ. Itaq si magna uir¬
tus celum condidit: utiq magna
sapientia celũ condidit. qr scͥptũ ẽ
Onũa in sapientia fecisti. Didicimꝰ
tus celos fecit: ⁊ magna miscdia de¬

Expanded text:
digitum filius nuncupauit, ut tamquam unius corporis ita diuinitatis exprimeret unitatem. itaque si magna uirtus caelum condidit, utique magna sapientia caelum condidit, quia scriptum est: omnia in sapientia fecisti. Didicimustus caelos fecit, et magna misericordia de
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ nunciũ belli. religiosum sane
& deuotũ uirum. qͥ belli temꝑe ñ
putauit sͥ ingͣdiendam domum. ẽ
socios uideret intentos. nͨ domesti¬
cis in tab̾nacłis. s in pͣliarib tento¬
riis excubantes: pꝰea ussu dauidin
bella reuocatũ. sub ea p̃ceptionent
obiceret᷑ adu̾sariis bellatorib: qͦ
morte uiri lib̾am copiã potiunde
mulieris rex hab̃et. Et hic ñnulla
ẽ peccati uerecundia. ⁊ pudorcul¬
pȩ. qͦd latebram qͦsunt erroris. ⁊ in¬
iustȩ necis ñ auctoritatẽ sͥ uirere¬
giȩ potestatis assumpsit: s inuidiã

Expanded text:
esse nuntium belli, religiosum sane esse nuntium belli, religiosum sane et deuotum uirum, qui belli tempore non putauerit sibi ingrediendam domum, cum socios bello uideret intentos nec domesticis in tabernaculis, sed in proeliaribus tentoriis excubantes. postea iussu Dauid in bellum reuocatum sub ea praeceptione, ut obiceretur aduersariis bellatoribus, quo morte uiri liberam copiam potiendae mulieris rex haberet. et hic nonnulla est peccati uerecundia et pudor culpae, quod latebram quaesiuit erroris et iniustae necis non auctoritatem sibi iure regiae potestatis adsumpsit, sed inuidiam
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑ maiorib xꝑi. ut om̃s homi¬
tȩ originis uidet᷑. Hominũ enĩ ista
iactantia ẽ. alienam głam ñ suã
querere: ⁊ tñ int̾ ipsos homines ma¬
ior uirtutis qͣm nobilitatis ẽ gr̃a.
Simul edendũ exemplum fiit. ut
posse posteris eẽ dedecori: quod unꝰ¬
quisq successionis macłam. ꝓpriȩ
merito posset abolere uirtutis. Ui¬
des qͣntos ⁊ quã grauit̾ cͥminosos
dñice gñationis series comp̃hen
xꝑc ñ erubuit. Et hec si credas. di
ꝑhabundauit enim peccatũ: ut
suꝑhabundaret gr̃a. Non fuerit
gͦ dauid exceptus a culpa: ut eẽt
scͥpturarum fontib hauriamus:
atq ut omnẽ seriem myst̾iorum
intro inspicere possimꝰ. textũ ipsiꝰ
repetamus hystoriȩ Sic nempe in
libro regũ meminimꝰ exp̃ssum. eo
qͦd dauid cum lauantem iudisset
bechsabee uriȩ uxorẽ ad amaue¬
rit: deinde domum uenire p̃cepit.
cum absens fuerit uir mulieris. A
multũ post maritum eiꝰ regressũ

Expanded text:
rantur maioribus Christi, ut omnes homirantur maioribus Christi, ut omnes homitae originis uideretur; hominum enim ista iactantia est alienam gloriam, non suam quaerere; et tamen inter ipsos homines maior uirtutis quam nobilitatis est gratia. simul edendum exemplum fuit, ut a non posse posteris esse dedecori, quod unusquique successionis maculam propriae merito posset abolere uirtutis. uides quantos et quam grauiter criminosos dominicae generationis series conprehendsci Christus non erubuit? et haec si credas, diuis; superabundauit enim peccatum, ut superabundaret gratia. non fuerit igitur Dauid exceptus a culpa, ut esset psis scripturarum fontibus hauriamus atque ut omnem seriem mysteriorum introspicere possimus, textum ipsius repetamus historiae. sic nempe in libro Regnorum meminimus expressum eo quod Dauid cum lauantem uidisset Betsabee, Uri uxorem, adamauerit, deinde domum uenire praeceperit, cum absens esset uir mulieris. non multo post maritum eius regressum
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ enim fornicat᷑: in corpus suum
peccat. Peccauit in corpus suũ ut
in xꝑi corꝑe redimeret᷑. Ecce qͦm uix
defendendũ putabamꝰ: iam c̾nimꝰ
p̃dicandum. Qͥs ẽ enim qͥ nolit in¬
se diuina magis munera: quã hu¬
mana oꝑa p̃dicari: Arbitramur
enĩ scd̃m apłm iustificari hominẽ
ꝑ fidem sine oꝑib legis. Iustificet᷑ gͦ
ex fide dauid. qͥ ꝑ legem peccatum
agnouit: s ueniam peccati ex fide
fulserunt. Dicit aliquis. Qua rati¬
one ⁊ adult̾ium ⁊ homicidiũ cõmi¬
serit: dñici generis auctor electꝰ ado:
Auud dico. Talis auctor dm̃ci corꝑis
cati ẽẽ ñ potint: ut diuinã gr̃am ⁊
exemplo p̃ferret ⁊ nuncio. Deniq
ea dispositione bethsabeş ⁊ thamar
matres auctoris dñici generis cõ¬
putant᷑: quarũ alt̾a adult̾iũ fecit.
alt̾a cõmisit incestum. Ea disposi¬
tione ⁊ achaz ⁊ iheconias sicut ma¬
theꝰ euangłista descͥbit. annume¬

Expanded text:
qui enim fornicatur in corpus suum qui enim fornicatur in corpus suum peccat —, peccauerit in corpus suum, ut in Christi corpore redimeretur: ecce quem uix defendendum putabamus iam cernimus praedicandum. quis enim est qui nolit diuina magis in se munera quam humana opera praedicari? arbitramur enim secundum apostolum iustificari hominem per fidem sine operibus legis. iustificetur ergo ex fide Dauid, qui per legem peccatum agnouit, sed peccati ueniam ex fide fulserunt. dicet aliquis, qua ratione et adulterium et homicidium conmiserit dominici generis auctor electus; at ego aliud dico: talis auctor dominici fuitcati esse non potuit, ut diuinam gratiam et exemplo praeferret et nuntio. denique ea dispositione Betsabee et Thamar inter auctores dominici generis conputantur, quarum altera adulterium fecit, altera conmisit incestum. ea dispositione et Achab et Iechonias, sicut Matthaeus euangelista descripsit, adnume
Abbreviated transcription (Latin):
die ⁊ hodie iudeis satis responsũ
ci facti ratio p̾standa ẽ. Etenim cũ
pͥmum legeretur hic psalmi titulꝰ
quod uenerit nathan ad dauid. eũ
intͣret ad bethsabeȩ. diximꝰ pluri¬
mos serie hystoriȩ huiꝰ confundi. et
id̃o tractatum eiꝰ assumpsimꝰ tͥꝑti¬
tum. diuisionẽq tͣctatus ita puta¬
ui ẽẽ faciendam: ut apud gentiles
lapsus conditionis ñ negaret᷑. correc¬
tio erroris astrueret᷑. Apud iudeos
autem ideo lapsum ẽẽ sanctum da
orum claudicaret. eumq uel dei
filium desinerent credere. qͤm uide¬
rent cominuni conditione obnoxi
Triptita gͥ diuisio facta ẽ. Una se¬
cundum naturam. alia scdm fidẽ.
t̾cia scd̃m gr̃am: nec infirmitas ex
cludat a uenia. ⁊ fides excuset acul¬
pa. gr̃am quoq p̃missam iamdudũ
sacrameita coneiliant. Peccauit da¬
uid ne totus mundꝰ erraret. pecca¬
uit sͥ qͦd nob̃ omnib emendaret:
postremo peccauit in corpus suũ.

Expanded text:
die et hodie Judaeis satis responsum die et hodie Judaeis satis responsum ci facti ratio praestanda est. Etenim cum primum legeretur hic psalmi titulus, quod venerit Nathan ad David, cum intravit ad Bethsabee, diximus plurimos serie historiae hujus confundi: et ideo tractatum ejus assumpsimus tripertitum; divisionemque tractatus 718 ita putavimus esse faciendam, ut apud Gentiles lapsus conditionis non negaretur, correctio erroris astrueretur; apud Judaeos autem ideo lapsum esse sanctum Daverfidia claudicaret, eumque vel Dei filium desinerent credere, quem viderent communi conditione obnoxiuTripertita ergo divisio facta est, una secundum naturam, alia secundum fidem, tertia secundum gratiam; nec inficludit a uenia et fides excusat a culpa, gratiam quoque promissam iam dudum sacramenta conciliant. Peccauerit Dauid, ne totus mundus erraret, peccauerit sibi, ut nos omnes emendaret, postremo peccauerit in corpus suum —