comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lon legistis. qr qui fecit hoĩem ab mmi¬
tio mascłin ⁊ feminam fecit eos. et
mr̃em. ⁊ adħebit uxori sue. ⁊erunt
duo in carne una. Itaq iam uõ sũt
duo: s uma caro. Quod ergods̃ ꝯtũxit
homo nõ separet. Ecce iudei ex libris
moysi ꝗuincuntur nõ eẽ uxorem di¬
mittendam: qui scd̃ uoluntatem
legis moysi arbitnͣtur se face cum
dimitt̾ent. Simul ⁊ illud hic ip̃o xp̃o
attestante cognoscimus dñi fecisse.
et ꝯtunxisse mascłm ⁊ feminam. Ꝙ
manichei negando dampnantur.
nõ iam moy seos libris s xp̃i eumnge¬
lio resistentes. Porro aut̃ si quod ip̃i
opinantur ⁊ p̾dicant. uerũ est dyabo¬
lum fecisse atq ꝯiunxisse mascłm ⁊
feminam: qua calliditate dyabolica
faustus rep̾hendit moysen tamq̃
ꝯuigia dirimentem ꝑ libellũ repu¬
dii. ⁊ laudat xp̃m tamq̃m illud eis¬
modi uincłm confirmantem ex p̾¬
cepto euͣngłii: cũ utiq sod̃ suã stul¬

Expanded text:
non legistis, quia qui fecit ab ininon legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam, fecit eos et ri suae; et erunt duo in carne una. itaque iam non sunt duo, sed una caro. quod ergo deus coniunxit, homo non separet. ecce Iudaei ex libris Moysi conuincuntur non esse uxorem dimittendam, qui secundum uoluntatem legis Moysi arbitrabantur se facere, cum dimitterent. simul et illud hic ipso Christo adtestante cognoscimus deum fecisse et coniunxisse masculum et feminam: quod Manichaei negando damnantur non iam Moyseos libro, sed Christi euangelio resistentes. porro autem, si quod ipsi opinantur et praedicant, uerum est diabolum fecisse atque iunxisse masculum et feminam, qua calliditate diabolica Faustus reprehendit Moysen tamquam coniugia dirimentem per libellum repudii et laudat Christum tamquam illud eiusmodi uinculum confirmantem ex praecepto euangelii, cum utique secundum suam stul
Abbreviated transcription (Latin):
et pluit suꝑ iustos ⁊ iuistos. nos
imittandam xp̃c hortatur ut uidici
pos iniriti as negligamus ⁊ bnbacianꝰ
hus qui nos odunt. ut simus ꝑfecti sic̾
uit̾ nr̃ celestis ꝑfectus est. Ualere aut̃
iob ⁊ ad remitenda debita poc̃oꝵ nt̃oꝵ
quod aliis ista ultionũ debita relaxamꝰ.
t cauend̾ ẽẽ ne si hoc nõ fecimus. nec
nob dep̾cantib pocĩ obligatio remittat᷑.
sic in illis libris uet̾ib scriptũ est. Qui
mabit. Relinque pocimo tuo nocenti
te. ⁊ tunc dep̾canti tibi poc̃a soluentur.
homo homini reseruat iram. ⁊ a dño
querit medelam carnis: In hot̾em si¬
seruat iram. ⁊ reppitiatõm pecit a dño
so quis exorabit ꝓ pcc̃is illuis: Iam de
iocore nõ dimittenda quid aliud uel
quid oportuntus ex illis libris ꝯme¬
morem: qm id unde uideis de hac re
int̾rogantib dñs ip̃e respondit: Cum
enĩ quererent utrum lic̾et quacũq
ex causa dimitt̾e uxorem: ait illis.

Expanded text:
et pluit super iustos et iniustos, nos et pluit super iustos et iniustos, nos imitandam Christus hortatur, ut uindicare nostras iniurias neglegamus et benefaciamus his, qui nos oderunt, ut simus perfecti, sicut pater noster caelestis perfectus est. ualere autem nobis et ad remittenda debita peccatorum nostrorum, quod aliis ista ultionum debita relaxamus, et cauendum esse, ne si hoc non fecerimus, nec nobis deprecantibus peccati obligatio remittatur, sic in illis libris ueteribus scriptum est: qui mabit. relinque proximo tuo nocenti te, et tunc deprecanti tibi peccata soluentur. homo homini reseruat iram et a domino quaerit medelam carnis? in hominem siseruat. iram et repropitiationem petit a domino? et quis exorabit pro peccatis illius? Iam uero de uxore non dimittenda quid aliud uel quid oportunius ex illis libris conmemorem quam id, unde Iudaeis de hac re interrogantibus dominus ipse respondit? cum enim quaererent, utrum liceret quacumque ex causa dimittere uxorem, ait illis :
Abbreviated transcription (Latin):
cificus. Et alia młta. Nuod aut̃ tem¬
ꝑando a undicta. ⁊ diligendo ⁊ malos
dm̃ nuitemur: hẽs ibi de ip̃o deo id a¬
gente copiosum locum. Ibi namq
scriptũ est. Multũ enĩ ualere tibi so¬
li suꝑat semꝑ. ⁊ uirtuti brachii tui
quis ꝯtra stabit: qm̃ tamqͣm mom̃¬
tum state̾ sic añ te est orbis t̾raꝵ. et
tamqͣm gutta roris antelucam q̃
descendit in t̾ram. S misereris ot̃m
que sunt. ⁊ nicħ odisti eoꝵ que feci¬
sti. Neq enĩ odio hñs aliquid astitu¬
isses. Quõ ergo posset aliquid ꝑmañ
nisi tu uoluisses: aut a te quod uo¬
catum nõ ẽẽt ꝯseruaretur: Parcis
aut̃ omnub qm̃ tua sunt dñe: qui
animas amas. Honus enĩ sp̃c tuus
est dñe in omnib. ꝓpt̾ quod eos qui
aberrant partib corripis. ⁊ de quib
peccant admonens alloqueris: ut
relicta malitia credant in te dñc. Ad
hanc benignam patĩam dei. qui facit
solem suũ oriri suꝑ bonos ⁊ malos

Expanded text:
cificus et alia multa. quod autem temcificus et alia multa. quod autem temperando a uindicta et diligendo etiam malos deum imitemur, habes ibi de ipso deo id agente copiosum locum; ibi namque scriptum est: multum enim ualere tibi soli superat semper, et uirtuti brachii tui quis contra stabit? quoniam tamquam momentum staterae sic ante te est orbis terrarum, et tamquam gutta roris antelucani. quae descendit in terram; sed misereris omnium, quae sunt, et nihil odisti horum, quae fecisti; nec enim odio habens aliquid constituisses. quomodo ergo posset aliquid permanere, nisi tu uoluisses, aut quod a te uocatum non esset, conseruaretur? parcis autem omnibus, quoniam tua sunt, domine, qui animas amas. bonus enim spiritus tuus est in omnibus; propter quod eos, qui exerrant partibus, conripis et de quibus peccant admonens adloqueris, ut relicta malitia credant in te, domine. ad hanc benignam patientiam dei, qui facit solem suum oriri super bonos et malos
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Mandatũ nouũ do nob: ut uos
nuicem diligatis. Itaq uel oinia ue
pene omnia que moinuit seu p̾cepit.
ubi adungebat. ego aut̃ dico uob. in¬
ueniuntur ⁊ in illis uet̾ib libris. Ibi
ꝯtra iram dcm̃ est: turbatus est p̃ ira
ocłs meus. Et melior est qui iuncit
iram: qͣm qui capit cuutatem. Ibi
ꝯtra u̾bum dutum: plaga flagelli
liuorem faciet: plaga aut̃ ire lingur
confringet ossa. Ibi ꝗtra mechiam cor¬
dis. ne concupiscas uxorem ꝓxini tur
Nõ enĩ att. ne ad ult̾es: s ne ꝯcuptscas
Unde apl̾s hoc ex lege ꝯmemorat di¬
cens. Nam concupiam uesciebam: nisi
lex dicet. nõ concupisces. Ibi de patĩa
nõ resistendi: laudatur uir p̾bens ꝑ¬
cutienti se maxillam ⁊ satutratus ob¬
ꝓbrtis. Ibi de munico diligendo dicit᷑
Si esurierit mimicus tuus: ciba il¬
lum. Si sicit: potũ da illi. Hinc enĩ
ꝯmemorauit apłs. Et illud in psalmo
Cum hiis qui od̾ant pacem: eram pa¬

Expanded text:
dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis. Itaque uel omnia uel paene omnia, quae monuit seu praecepit, ubi adiungebat "ego autem dico uobis", inueniuntur et in illis ueteribus libris. ibi contra iram dictum est: turbatus est prae ira oculus meus et: melior est, qui uincit iram quam qui capit ciuitatem. ibi contra uerbum durum: plaga flagelli liuorem faciet; plaga autem linguae confringet ossa; ibi contra moechiam cordis: ne concupiscas uxorem proximi tui. non enim ait: ne adulteres, sed: ne concupiscas. unde apostolus hoc ex lege commemorat dicens: nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: non concupisces. ibi de patientia non resistendi laudatur uir praebens percutienti se maxillam et saturatus obp1;obiis. ibi de inimico diligendo dicitur: si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi. hinc enim hoc commemorauit apostolus et illud in psalmo: cum his, qui oderant pacem, eram pa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtrarioꝵ oppositione destruxit. s potiꝰ
omnia ex hebreoꝵ lege ꝯmemorata.
ita ꝯmendauit. ut quicquid ex ꝑsona
sua insuꝑ loq̃retur. tił ad expõm requi¬
rendam ualeret. si quid illa obscure
posuisset: uł ad tutius conseruandũ
quod illa uoluisset: iudes qͣm sit alit̾
intlłigend̾ quod ait nõ se uenisse le¬
gem solu̾e s adimplere. scil ut nõ
qͣi semiplena istis u̾bis integͣretur.
pp̃humiliũ confessionem impł̃et
oꝑe factoꝵ. nõ adiectiono u̾boꝵ: Fides
enim sicut apłs ait ꝑ dilectõnem
opatur. Unde item dicit. Qui enĩ
diligit alt̾m legem impleuit. Istã
infestations donauit: qua sola ca¬
ritate iustitia legis posset impłi.
pp̃ea dixit. nõ ueni legem soluete
s ad implere. Hoc est nouũ testa¬
mentũ quo huic dilectioni here¬
ditas regni celoꝵ ꝓmittitur: qd̾
m figuris uet̾is testam̃ti ꝓ cp̃re
distributõne tegebatur. Unde id̾

Expanded text:
contrariorum obpositione destruxit, sed potius contrariorum obpositione destruxit, sed potius omnia ex Hebraeorum lege commemorata ita commendauit, ut, quicquid ex persona sua insuper loqueretur, uel ad expositionem requirendam ualeret, si quid illa obscure posuisset, uel ad tutius conseruandum quod illa uoluisset: uides, quam sit aliter intellegendum, quod ait non se uenisse legem soluere sed adinplere, scilicet ut non quasi semiplena istis uerbis integraretur, propter humilium confessionem inpleretur opere factorum, non adiectione uerborum. fides enim, sicut apostolus ait. per dilectionem operatur. unde item dicit: qui enim diligit alterum, legem inpleuit. istam nifestatione donauit, qua sola caritate iustitia legis posset inpleri, propterea dixit: non ueni legem soluere sed adinplere. hoc est nouum testamentum, quo huic dilectioni hereditas regni caelorum promittitur, quod in figuris ueteris testamenti pro temporum distributione tegebatur. unde item
Abbreviated transcription (Latin):
tenda nõ ost: diligenda est. Dilectõ
aut̃ monendo atq suadendo ꝯponi
Hoc facere scriba debebat iustus ⁊
sapions qͣlem in illa ꝓfessions esse
oportebat: ad quem ut uenuretur¬
dilendoi nurto libelus conset beisuo
p̾ceptus est. Quem uir bonus prudens¬
ꝙ nõ scriberet: nisi in animo nims a¬
uerso atq pu̾so ꝯsilium ꝯcordie non
ualeret. Umptũ a uob ex ur̃i erroris
sacrilega uanitate quero cur displice¬
at dimittẽ uxorem: quam nõ ad mat̾¬
monii fidem s ad concupĩe crimen
hñdam ẽẽ censetis. Matrimonium
quippe ex hoc appellatum est: quod ñ
ob aliud debeat femrna nubere. ꝙ̃ ut
mat̾ fiat. Quod uob̃ odiosum est. Eo
iam carneis compedib conligart. S
ut potius quod nunc agitur explicẽ
si xp̃c ubi quibdam antiquis senten¬
tiis ꝓpositis adiunxit. ego aut̃ dico
uobis. neq pͥmoꝵ hominũ legemi
hoc u̾boꝵ additamento adimpleuit.
neq illam que ꝑ moysen data est qͣi

Expanded text:
tenda non est, diligenda est. dilectio tenda non est, diligenda est. dilectio autem monendo atque suadendo conponi. hoc facere scriba debebat iustus et sapiens, qualem in illa professione esse oportebat. ad quem ut uenireturdiscordi marito libellus conscribendus praeceptus est: quem uir bonus prudensque non scriberet. nisi in animo nimis auerso atque peruerso consilium concordiae non ualeret. uerumtamen a uobis ex uestri erroris sacrilega uanitate quaero, cur displiceat dimittere uxorem, quam non ad matrimonii fidem, sed ad concupiscentiae crimen habendam esse censetis. matrimonium quippe ex hoc appellatum est, quod non ob aliud debeat femina nubere, quam ut mater fiat: quod uobis odiosum est. eo iam carneis conpedibus conligari. Sed, ut potius quod nunc agitur explicem , si Christus, ubi quibusdam antiquis sententiis propositis adiunxit: ego autem dico uobis, neque primorum hominum legem hoc uerborum additamento adinpleuit neque illam, quae per Moysen data est, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dimitti uxorem a uiro qui hanc int¬
posuit moram: ut in discidiũ animus
p̾ceps libelli conscriptõne refractus
ablist̾et: et quid mali eẽt uxorem di¬
mitte cogitaret: p̾sertim qr ut ꝑhi¬
bent apud hebreos scribere litteras
hebreas nlłi fas erat nisi scribis so¬
lis: cum ⁊ excellentiorem ꝓfit̾entui
sapiam. ⁊ si qui eoꝵ eẽnt equitatei
quos oport̾et eẽ prudentes legis int̾¬
pretes. ⁊ iustos discidii dissuasores.
lex mitt̾e uoluit eum quem uissit
libellum repudii dare si dimisisset
uxorem. Non enĩ ei pot̾at scribi libel¬
lus nisi ab ip̃is. ꝑ quem hanc occa¬
sionem ⁊ nocĩtate uenientem quo¬
dãmodo in manus suas bono ꝯsilio
reg̾ent: atq int̾ ip̃m ⁊ uxorem pa¬
posset: tunc utiq scriberetur libel¬
lus qr frustra nõ dimitt̾et qͣm sic
odisset: ut ad debitam ꝯuigii cari¬
tatem nlła prudentiũ ꝑsuasione
reuocaretur. Si enĩ nõ diligitur
uxor: dimittenda est. qr ergo dimit

Expanded text:
dimitti uxorem a viro, qui hanc interdimitti uxorem a viro, qui hanc interposuit moram, ut in discidium animus praeceps, libelli conscriptione refractus absisteret, et quid mali esset uxorem dimittere cogitaret: praesertim quia, ut perhibent, apud Hebraeos scribere litteras Hebraeas nulli fas erat, nisi Scribis solis, cum et excellentiorem profiterentur sapientiam, et si qui eorum essent aequitate quos oporteret esse prudentes Legis interpretes et justos discidii dissuasores, Lex mittere voluit eum, quem jussit libellum repudii dare, si dimisisset uxorem. Non enim ei poterat scribi libellus, nisi ab ipsis, qui per hanc occasionem ex necessitate venientem quodam modo in manus suas bono consilio regerent, atque inter ipsum et uxorem paposset, tunc utique scriberetur libellus: quia frustra non dimitteret, quam sic odisset, ut ad debitam conjugio charitatem nulla prudentium persuasione revocaretur. Si enim non diligitur uxor, dimi
Abbreviated transcription (Latin):
faustus arbitratur: quod ⁊ hic debtut
arbitrari. Nam si uerũ iura adimple¬
tur dicendo ne iires. cur nõ ⁊ iuste
undica adimpletur dicendo ne un¬
dices. sicut ego in utroq conseruatõ¬
nem eẽ arbitror a poc̃o quo uł falsum
uratur. nł iniuste undicatur: Qmͣ¬
qͣm hoc de donanda oĩo undicta naleat
etiam ad illud: ut dimittendo hi᷑ debi¬
sa etiam nob̾ dimiti m̾eamur. Sed
duro ppło modus pͥus adhibendus
fint quo discernet nõ egredi debitũ
it edomita ira que ad iminodandam
uindictam rapit. iam qui uellet tuqui
ne conseruo debitũ relaxaret. Ram ⁊
cepit cum antiquis dcm̃ sit. qui cũꝙ
dimiserit urorem sitam det illi libellũ
repudii si diligent̾ intueamur iude¬
bimus nõ eẽ ꝯtͣrium. Exposuit enĩ
dñs quid lex uolu̾it: cum passimi
dimittendi uxorem iusserit libellũ
repudii dare. Req enĩ ait qui uolue¬
rit dimittat uxorem suam. cui eẽt
ꝯtͣrium nõ dimittẽ: s utiq uolebat

Expanded text:
Faustus arbitratur: quod et hic debuit Faustus arbitratur: quod et hic debuit arbitrari. Nam si, Verum jura, adimpletur dicendo, Ne jures: cur non et, Juste vindica, adimpletur dicendo, Ne vindices? Sic et ego in utroque conservationem esse arbitror a peccato, quo vel falsum juratur, vel injuste vindicatur: quanquam hoc de donanda omnino vindicta valeat etiam ad illud, ut dimittendo hujusmodi debita, etiam nobis dimitti mereamur. Sed duro populo modus prius adhibendus fuit, quo disceret non egredi debitum: ut edomita ira, quae ad immoderatam vindictam rapit, jam qui vellet, tranqne conservo debitum relaxaret. CAPUT cepit; cum antiquis dictum sit, Quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii ; si diligenter intueamur, videbimus non esse contrarium. Exposuit enim Dominus quid Lex voluerit: cum passim dimittenti uxorem jusserit libellum repudii dare. Neque enim ait, Qui voluerit, dimittat uxorem suam; cui esset contrarium non dimittere: sed utique nolebat
Abbreviated transcription (Latin):
qui oĩo nõ exigit debitum. Presertim
ne cogatur ⁊ tpe reddẽ debitum: ab eoqͥ
ullin ht̃ debitum. possem ergo ⁊ ego sic
ista pon̾e. Dictũ est antiquis: nõ iui¬
ste uindicabis. Ego aut dico ne iundi¬
cetis quid̃. Admipletio est. sicut de ui¬
rando faustus ait. Dictũ est nõ ꝑiura¬
bis. ego aut̃ dico ne iuretis quidem.
deque adimpletio est. Pot̾am ergo et
ego ita dice̾. si mͥ ꝑ hec adiecta uerba
quod legi defuit a xp̃o additum uide̾¬
tir. ac nõ potius id quod lex uolebat
efficere ne miuste sequisqͣm iundi¬
cando peccaret. ꝯseruari tutius si oĩo
se nõ uindicaret. sicut id quod uolebat
efficere. ne quisqͣm ꝑurando peccaret.
conseruari tutius si nõ iuraret. Nam
si atͣrium est ocłm ꝓ ocło ⁊ qui te per¬
cusserit in maxillam: p̃be ei ⁊ alc̾am.
cur nõ sit ꝯtͣrium. reddes dño iusutrã¬
dum tuũ. ⁊ noli iurare oĩo: Et tam̃
illam nõ destructõm s ad impletõm¬

Expanded text:
qui omnino non exigit debitum, praesertim qui omnino non exigit debitum, praesertim ne cogatur et ipse reddere debitum ab eo, qui nullum habet debitum. possem ergo et ego sic ista ponere: dictum est antiquis: non iniuste uindicabis; ego autem dico, ne uindicetis quidem: adimpletio est sicut de iurando Faustus ait: dictum est "non peierabis; ego autem dico, ne iuretis quidem; aeque adimpletio est." poteram ergo et ego ita dicere. si mihi per haec adiecta uerba, quod legi defuit, a Christo additum uideretur, ac non potius id, quod lex uolebat efficere. ne iniuste se quisquam uindicando peccaret, conseruari tutius. si omnino se non uindicaret, sicut id quod uolebat efficere, ne quisquam peierando peccaret, conseruari tutius, si non iuraret. nam si contrarium est: oculum pro oculo et: qui te percusserit in maxillam, praebe illi et alteram. cur non sit contrarium: redde's domino iusiurandum tuum et: noli iurare omnino? et tamen illam non destructionem sed adimplet
Abbreviated transcription (Latin):
est enim quedam iusta uindicta: iusti¬
ꝙ debetur et qui fu̾it passus inuiriã
unde utiq cum ignoscinius: de nr̃o
quodãmodo iure largimur. Unde etia
debita dicuntur que in orõne dñica
humanitus dimitt̾e monemur: ut
nob̾ ⁊ nr̃a diuinitus dimittantur. Ad
ant̾ debetur ⁊ si benigne dimittitur.
is eñ inique repetitur s licut muan¬
detiam qui uerũ uirat ꝓpinq̃t ꝑ uirio.
unde longe abest qui oĩo nõ uirat. ⁊ ꝙͣ¬
nis nõ peccet qui uerũ urat remotior
tñ a poc̃o est qui nõ urat unde amino¬
nitio nõ iurando ꝯseruatio est a pcc̃o
paruirti. ita cum peccet qui ꝑ mimode¬
catõm iniuste uult iundicari. nõ pec¬
cec aut̃ qui modũ adhibens tuste urlt
uindicari. remotior est a pocõ inuiste
uidicte qui nõ uult oĩo iundicari.i
Peccat enim qui exigit ultra debitũ
nõ poctat aut̾ qui exigit debitũ. S tu¬
tius longe est a pocõ iniusti exactorts

Expanded text:
est enim quaedam iusta uindicta iusteest enim quaedam iusta uindicta iusteque debetur ei, qui fuerit passus iniuriam. unde utique cum ignoscimus, de nostro quodam modo iure largimur. unde etiam debita dicuntur, quae in oratione dominica humanitus dimittere monemur, ut nobis et nostra diuinitus dimittantur. quod autem debetur, etsi benigne dimittitur, non tamen inique repetitur. sed sicut in iurando etiam qui uerum iurat, propinquat peiurio, unde longe abest, qui omnino non iurat, et quamuis non peccet, qui uerum iurat, remotior tamen a peccato est qui non iurat — unde admonitio non iurandi conseruatio est a peccato peiurii —: ita cum peccet qui per inmoderationem iniuste uult uindicari, non peccet autem, qui modum adhibens iuste uult uindicari, remotior est a peccato iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim, qui exigit ultra debitum; non peccat autem, qui exigit debitum: sed tutius longe est a peccato iniusti exactoris.
Abbreviated transcription (Latin):
resist̾e malo: s si quis te ꝑcusserit ĩ
maxillam tuam dext̾am p̾be ei ⁊ alte¬
ram ⁊ cet̾a. qñ quid̃ ⁊ illud antiquũ
ad repͥmendas flammas odioꝵ seui¬
entium que immodãtos animos re¬
frenandos ita p̾ceptũ est: Quis enim
tantũdem facile ꝯtentus est reponere
uindicte: qͣntũ accepit miurie: Nõne
uidemus hoĩes leuit lesos moliri ho¬
eedem. sitire sanguinem: uixq inue¬
nire in malis inimici unde i satien¬
tur: Quis pugno ꝑcussus nõ aut
iuditia concitat in dampnatõm eiꝰ
qui ꝑcusserit: aut si ip̃e reꝑcut̾e ne¬
telo aliquo arrepto pugnis calcib¬
q contunditur. huic igitur immode¬
tate ac ꝑ hoc inuiste ulcioni lex iu¬
scum modũ figens: penam talionu
instituit. hoc est ut qualem quisq
intulit miuriam: tale supplitiũ
pendat. ꝓinde ocłm ꝓ ocł̾o. dentem
ꝑ dente. nõ fomes s limes furoris
nõ ut id quod sopitum erat hinc
accendetur: s ne id quod ardebat ul¬
tra extendetur est positus. Imposita¬

Expanded text:
ercusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et alteram et cetera, quandoquidem et illud antiquum ad reprimendas flammas odiorum saeuientiumque inmoderatos animos refrenandos ita praeceptum est? quis enim tandem facile contentus est tantum reponere uindictae, quantum accepit iniuriae? nonne uidemus homines leuiter laesos moliri caedem, sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde satientur? quis pugno percussus non aut iudicia concitat in damnationem eius, qui percusserit, aut, si ipse repercutere uetelo aliquo arrepto. pugnis calcibusque contundit? huic igitur inmoderatae ac per hoc iniustae ultioni lex iustum modum figens poenam talionis instituit, hoc est, ut qualem quisque intulit iniuriam, tale subplicium pendat. proinde oculum pro oculo, dentem pro dente non fomes, sed limes furoris est, non ut id. quod sopitum erat, hinc accenderetur, sed ne id. quod ardebat, ultra extenderetur, inpositus.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi quid eg̾itis nescio: nrsi ut expͥs¬
sius uob̃ sompniaretis in saniam.
seq enĩ addidistis in ꝑte pͥore nõis
unam litt̾am. ut agnoscetur man¬
na. s addistis in posteriore duas silla¬
bas. nõ appellantes mannicheũ s ma
cipłis ꝓmisit ⁊ mntsit. s ꝑ eum ip̃m ut
latinẽ nom̃ eius int̾p̃t̾ insame furorẽ
sum ergo iurare nũqͣm desinatis. uel¬
lem icire quõ intlłigatis hanc quoq
legis partem quam uultis antiquis¬
simam intłłigi: quod uob dñs admi¬
eam utã que auctoritas est uł uobis
ip̃is nedũ mͥ. aut cuiqͣm hõr: Unde pri¬
toiam clarere qͣm sit alit̾ accipiend̾
quod ait xp̃c: nõ ueni. legem solu̾e. s
adimplere. Nõ hiis iuidel additam̃tis

Expanded text:
ubi quid egeritis nescio, nisi ut expresubi quid egeritis nescio, nisi ut expressius vobis somniaretis insaniam. Neque enim addidistis in parte priore nominis unam littna, sed addidistis in posteriore duas syllabas, non appellantes Mannicheum, sed Mcipulis promisit et misit, sed per eum ipsum, ut latine nomen eius interpreter. insanifusorem. cum ergo iurare numquam desinatis, uellem scire, quomodo intellegatis hanc quoque legis partem, quam uultis antiquissimam intellegi. quod uobis dominus adinnam uestra quae auctoritas est uel uobis ipsis, nedum mihi, aut cuiquam homini? unde puto iam clarere, quam sit aliter recipiendum, quod ait Christus: non ueni legem soluere, sed adinplere. non his uidelicet addi
Abbreviated transcription (Latin):
ul enoch. uł si qui eis siles fuerunt
mechabantur in cordib suis:⁊ aut
nõ erat cor eoꝵ templũ dei. aut me¬
chabantur in templo dei: Quod si ñ
audes dic̾e: quõ etiam de hac re legen
illoꝵ que apud illos iam tunc plena
erat mͦ ueniens xp̃c impleuit: De nõ
uirando aut̃ qr ⁊ hic illoꝵ legem a xp̃o
adimpletam eẽ dixisti: nõ possum
affirmare antiquos iustos nõ iurasse
sam ⁊ paulũ apłm iurasse nõ mue¬
nimus. De urõ aut̃ ore nõ tollitur
crebra uiratio: cum iuretis ꝑ lumẽ
quod amatis cũ muscis. Neq enim
lum̃ illud m̃tiũ ab istis ocłis penitꝰ
alientm: quod illuminat omnem
hoĩem uenientem in hunc mund̃.
nostis aliqua exꝑte cogitare: et pu
domnũ ur̃m manicheũ qui manis
lingua patria uocabatur. s uos ut
apud grecos nom̃ insanie uitaretis
uelut declinato ⁊ plongato nomine
qi fusionem addidistis ubi ampliꝰ
labemini. Sic enĩ mͥ quidam ur̃mn
exposuit cur appellatus sit maniche
ut scil in greca lingua tamꝙͣ man

Expanded text:
iles fuerunt, moechabantur in cordibus suis et aut non erat cor eorum templum dei, aut moechabantur in templo dei? quod si non audes dicere, quomodo etiam de hac re legem illorum, quae apud illos iam tunc plena erat, modo ueniens Christus inpleuit? De non iurando autem, quia et hic illorum legem a Christo adinpletam esse dixisti, non possum adfirmare antiquos iustos non iurasse; nam et Paulum apostolum iurasse inuenimus. de uestro autem ore non tollitur crebra iuratio, cum iuretis per lumen, quod amatis cum muscis — neque enim lumen illud mentium ab istis oculis penitus alienum, quod inluminat omnem hominem ue, nostis aliqua ex parte cogitare: et per dominum vestrum Manichaeum, qui Manes lingua patria vocabatur; sed vos ut apud Graecos nomen insaniae vitaretis, velut declinato et prolongato nomine, quasi fusionem addidistis, ubi amplius laberemini. Sic enim mihi quidam vestrum exposuit, cur appellatus sit Manichaeus, ut scilicet in graeca lingua tanquam mann
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ si quid decet̾o inlesionem nr̃e fidei de
scripturis querentes iuen̾itis. tunc
demũ id nob̾ oppon̾e mem̃ tote: cũ uob̾
mlud quod de petro soletis afferre: tãꝙͣ
idem uderit alñ de celo demissum uas
i quo eẽnt omnia gen̾a animaliũ et
serpentes. atq eo attonito ⁊ admiran¬
te. nox audita sit dicens ad eum. Pe¬
tre quicquid in nase uides macta ⁊ mã
iimundũ uõ contingam. Et it̾m uox
ad eum. Quod ego scĩficaui imun¬
dum ne uocauis. Quod quid̾ ip̃m licet
et ꝑ allegoriam aliud quiddam ⁊ nõ in¬
differentiam uideatur significare ciboꝵ
camini igitur nocẽ est passim belius
onmib ⁊ echinis ⁊ colubris. ac reliquo
omni gen̾e serpentino iuxͣ oroma petͥ
Hactentis enim u̾e dicto audientes
uos eẽ ꝓbabitis uoci qͣm fertur andisse.
Et tñ huius quoq memin̾itis semper.¬

Expanded text:
propter si quid de cetero in laesionem nostrae fidei de propter si quid de cetero in laesionem nostrae fidei de scripturis quaerentes inueneritis, tunc demum id nobis obponere mementote, cum uobis illud, quod de Petro soletis adferre, tamquam idem uiderit aliquando de caelo demissum uas, in quo essent omnia genera animalium et serpentes atque eo adtonito et admirante uox audita sit dicens ad eum: Petre, quicquid in uase uides, macta et mainmundum non contingam. et iterum uox ad eum: quod ego sanctificaui, inmundum ne uocaueris. quod quidem ipsum licet et per allegoriam aliud quiddam et non indifferentiam uideatur significare ciborucamini igitur necesse est passim belluis omnibus et echidnis et colubris ac reliquo omni genere serpentino iuxta opajia Petri. hactenus enim uere dicto audientes uos esse probabitis uoci, quam fertur audisse; et - tamen huius quoque memineritis semper,
Abbreviated transcription (Latin):
quanam istaꝵ religionũ sermo hic ue¬
niat nõ pt̃ inueniri. qui docet nicħ eẽ
nõ sc̃m: Certe ex iudrismo minime. Itd
ex piganilino. et ip̃m quoq dilcrtmat
cibos. Nec quicqͣm int̾est nisi quod hebre
in quibdam animalib a pagano dissen¬
tit. Restat xp̃iana fides. Cuius si ꝓprium
hoc eẽ pritas nicħ existimare pollutum
pͥus est ut fatearis in uob̃ ẽẽ neminem
xp̃ianum. Omnes enim apud uos ut
cet̾a reticeam. morticina tñ ⁊ inimola¬
ta inqͥnam̃tum existimant eẽ nõ ꝑuũ
Aut si ⁊ a nob̾ uire xp̃ianitatis hoc ag¬
tur: ne huius quid̃ ergo religionis
sententia est que õem penitus minium¬
doꝵ abstinentiam tollit. Quorsũ ergo
a paulo id dici potuit quod nsłi sit reli¬
gioni ꝯueniens: Ecem̃ apłs nõ tam
religionem exiut qͣm ritũ mutauit:
cum ex iudeo fc̃s est xp̃ianus. Atuo qui
hoc capłm scripsit: uidetur ille mͥ ulła
prsus religione fuisse subnixus. Qua¬

Expanded text:
quanam istarum religionum sermo hic uequanam istarum religionum sermo hic ueniat, non potest inueniri, qui docet nihil esse non sanctum ? certe ex ludaismo minime; itidem ex paganismo, quia ipsum quoque discriminat cibos; nec quicquam interest, nisi quod Hebraeus in quibusdam animalibus a pagano dissentit. restat christiana fides, cuius si proprium hoc esse putas nihil existimare pollutum, prius est, ut fatearis in uobis esse neminem christianum. omnes enim apud uos, ut cetera reticeam, morticina tamen et inmolata inquinamentum existimant esse non paruum; aut si et a uobis iure christianitatis hoc agitur, ne huius quidem ergo religionis sententia est, quae omnem penitus inmundorum abstinentiam tollit. quorsum ergo a Paulo id dici potuit, quod nulli sit religioni conueniens? etenim apostolus non tam religionem exuit quam ritum mutauit, cum ex Iudaeo factus est christianus. at uero qui hoc capitulum scripsit, uidetur ille mihi nulla prorsus religione fuisse subnixus. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
tos. sunc enim deniũ apparuit ⁊ ipos cõ¬
taminatos fuisse m̃tib ⁊ conscĩa. tum
maxime cum omnes a sangume ⁊cibis
cuset ignorantia. Necdum enĩ apparen¬
te xp̃iana hac fide que doce̾t omiria eẽ
munda mundis: quedam ⁊ ip̃i pritaue¬
rint eẽ nõ munda. Uos u̾o qr nunc ex¬
cusatione utimint si paulo clamante
nicħ ẽẽ nõ mundũ. ⁊ doctrinas demo¬
nioꝵ appellante ciboꝵ abstinentiam.
et mente pollutos uocante qui aliquid
putau̾int inqͥnatum. nõ solum ab¬
stinetis ut diximus: s etiam głami
captatis exinde. ⁊ eo acceptiores uos crt¬
ditis xp̃o quo eritis abstinentiores a cib̃
id est scd̃ hanc sententiam quo mẽtib
inqͥnati magis. eo magis conscĩã ur̃a
polluti: Nuid quod etiam cum tres in
mundo religiones sint que m̃tis pur¬
gatõm parit̾ in castimoniis ⁊ abstinẽ¬
tia ritu ꝙͣuis diu̾sissimo ponunt: di¬
co aut̃ iuideos ⁊ xp̃ianos ⁊ gentes. ex

Expanded text:
tos . Nunc enim demum apparuit et ipsos contos . Nunc enim demum apparuit et ipsos contaminatos fuisse mentibus et conscientia, tum maxime, cum os a sanguine et cibis cuset ignorantia; necdum enim apparente christiana hac fide quae doceret omnia esse munda mundis, quaedam et ipsi putaverint esse non munda: vos vero, qua nunc excusanihil esse non mundum et doctrinas daemoniorum appellante ciborum abstinentiam et mente pollutos uocante, qui aliquid putauerint inquinatum, non solum abstinetis, ut diximus, sed etiam gloriam captatis exinde et eo acceptiores uos creditis Christo, quo eritis abstinentiores a cibis, id est secundum hanc sententiam, quo mentibus inquinati magis et magis conscientia uestra polluti ? quid ? quod etiam cum tres in mundo religiones sint, quae mentis purgationem pariter in castimoniis et abstinentia ritu quamuis diuersissimo reponunt, dico autem Iudaeos et christianos et gentes, ex
Abbreviated transcription (Latin):
ud eẽ putaũam: mde conscĩas pollutas
hũisse uide̾ntur moyses ⁊ pphx. Nunc ã
hoc demonstnͣte capło scire iam datur ⁊̃
huic eos inqͥnate m̃tis fuisse: qr aliquid
putau̾unt in qͥnatum. Quoꝵ ergo talib
etiam nunc uos uisionem diuine maie¬
statis ꝯting̾e potusse arbitramini: cum
sit scriptum. nisi eos qui corde puri fue¬
rint dm̃ uidere nõ posse. Atũo hi etiam
si casti ab illicitis facinorib extitissent
sola tñ hec abstinendi a quib dam cibis
suꝑstitio si mentem ꝯtaminat: diumi¬
tatis eis pocuit negasse ꝯspectũ. Eua¬
nuit ergo iam atq extincta simul est
danielis quoq illa ac tͥum pu̾oꝵ głatio
qui ⁊ ip̃t usq ad hanc p̾dicatõm que cen¬
set nicħ immundũ. castissimi plane ac b¬
mentis iuuenes hĩti sunt in udaisimo.
qr scil pat̾naꝵ memores traditionũ a
gentium dapib ⁊ maxime immolatis
onmi cum studio se conseruau̾tnt illiba¬

Expanded text:
ud esse putaueram, unde conscientias pollutas ud esse putaueram, unde conscientias pollutas habuisse uiderentur Moyses et prophetae; nunc autem hoc demonstrante capitulo scire iam datur etiam hinc eos inquinatae mentis fuisse, quia aliquid putauerint inquinatum. quorsum ergo talibus etiam nunc uos uisionem diuinae maiestatis contingere potuisse arbitramini, cum sit scriptum nisi eos, qui corde puri fuerint, deum uidere non posse? at uero hi etiam si casti ab inlicitis facinoribus exstitissent, sola tamen haec abstinendi a quibusdam escis superstitio, si mentem contaminat, diuinitatis eis potuit negasse conspectum. euanuit ergo iam atque extincta simul est Danihelis quoque illa ac trium puerorum gloriatio: qui et ipsi usque ad hanc praedicationem, quae censet nihil inmundumentis juvenes habiti sunt in Judaismo, quia scilicet paternarum memores traditionum, a Gentium dapibus, et maxime immolatis, omni cum studio se conservaverint illiba
Abbreviated transcription (Latin):
solus ꝓpͥe nuptialis est uehemẽtius
accusando. Multũ int̾eẽ int̾ abstinen¬
tes a cibis pp̃ sacram̃ti significatõm
uł pp̃ corporis castigatõm ⁊ abstinen¬
tes a cibis quos ds̃ creauit dicendo ꝙ
eos d̾s nõ creauit: Pinde illa doct̾na
Q
dis aut̃ ⁊ comqͥnatis nich mun¬
dumm. s inqͥnaca sunt eoꝵ ⁊ mens ⁊ con¬
scientia. Hoc quoq ip̃m utrũ uob̃ expe¬
diat a paulo dictũ credere: ꝯsid̾and̾ est
Hactenus enim nõ tĩ demonus agi¬
tatos constabit moysen ⁊ ꝓphas. cum
tantas. de ciboꝵ differentiis tulerunt
leges. S etiam ꝙ nmuidi ip̃i fu̾int
et inqͥnati mente atq conscĩa sua: ut
congrue in ipõs ⁊ illud cade̾ possit qd̃
sequitur. Dm̃ se scire ꝓfitentur: oꝑi¬
b aut̃ negant. Cui aut̃ hoc magisi
competit qͣm ꝓphis atq moysi qui
longe alit uixi sse ꝓbantur qͣm dei
cogincoribi congrueluit: Ego tã niunc ul
p̃t̾ adult̾ia ⁊ fraudes ⁊ homicidia nich ali¬

Expanded text:
solus proprie nuptialis est, uehementius solus proprie nuptialis est, uehementius accusando; multum interesse inter abstinentes a cibis propter sacramenti significationem uel propter corporis castigationem et abstinentes a cibis, quos deus creauit, dicendo, quod eos deus non creauit. proinde illa doctrina qdis autem et coinquinatis nihil mundum; sed inquinata sunt eorum et mens et conscientia. Hoc quoque ipsum, utrum vobis expediat a Paulo dictum credere, considerandum est: hactenus enim non tantum daemoniis exagitatos constitit Moysen et Prophetas, cum tantas de ciborum differentiis tulerint leges; sed etiam quod immundi ipsi fuerint et coinquinati mente atque conscientia sua, ut congrue in ipsos et illud cadere possit quod sequitur, Deum se scire profitentur, operibus autem negant . Cui autem hoc magis competit, quam Prophetis atque Moysi, qui longe aliter vixisse probantur, quam Dei cognitoribus congruebat. ego tamen nunc usque praeter adulteria et fraudes et homicidia nihil ali
Abbreviated transcription (Latin):
nubitur aut̃ nõ uisi filioꝵ. Nec iõ uos
dicatis nõ ꝓhibere qr młtos ur̃os au¬
ditores in hoc obedire nolentes uł nõ
ualentes salua amicicia toleratis Il¬
lud enmmi hẽtis in doctrina urĩ erroris.
hoc in noc̃ĩtate societatis. Hinc est quod
paulo añ distuleram dice̾: cur uobis
mors xp̃i uisa sit uł fallax ⁊ simulata
p̾dicanda ⁊ nõ etiam natiuitas. Mor
hoc est a figmento dyaboli p̾dicatis
atq laudatis. Ic ꝑ hoc rem dignam fu¬
isse credidistis: qm xp̃c ⁊ si nõ moriẽs
tñ mortem simulans ꝯmendaret In
natitutate aut̃ qr nõ solui s ligari
potrts dm̃ urm̃ creditis hanc nec sal¬
tem fallacit̾ ꝓmaginatũ xp̃m crede
uoliustis. ita ut nõ sic uob̾ maria dis¬
plice̾t si concubuisset ⁊ nõ ꝯcepisset.
Didetis ergo młtum int̾ee int̾ hortã¬
tes ad uirginitatem bono minori bo¬
num amplius p̃ponendo. ⁊ ꝓhibentes
nubere concubitũ ꝓpagationis. qui

Expanded text:
nubitur autem nonnisi filiorum. nec ideo nos nubitur autem nonnisi filiorum. nec ideo nos dicatis non prohibere , quia multos uestros auditores in hoc oboedire nolentes uel non ualentes salua amicitia toleratis. illud enim habetis in doctrina uestri erroris, hoc in necessitate societatis. hinc est, quod paulo ante distuleram dicere, cur uobis mors Christi uisa sit uel fallax et simulata praedicanda et non etiam natiuitas. mortinimicorum eius, hoc est a figmento diaboli, praedicatis atque laudatis . ac per hoc rem dignam fuisse credidistis, quam Christus etsi non moriens, tamen mortem simulans commendaret. in natiuitate autem quia non solui, sed ligari potius deum uestrum creditis, hanc nec saltem fallaciter imaginatum Christum credere uoluistis, ita ut non sic uobis Maria displiceret, si concubuisset et non concepisset, uidetis ergo multum interesse inter hortantes ad uirginitatem bono minori bonum amplius praeponendo, et prohibentes nubere concubitum propagationis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
bona est: ⁊ nich̾ abitiend̾ quod cũ gr̃aꝵ
actione ꝑcipitur. Scĩficatur enim ꝑ
u̾bum dei ⁊orõnem. Hec sunt que ne¬
gatis: hoc animo. hac uoluntate. hac
opĩone ab escis hĩ temꝑatis. ꝙ nõ sig
nificatone s natura male ⁊ iimũde
sint. Qua ni re ciratorem eaꝵ sine du¬
bio blasphematis. Hoc est quod ꝑtinet
ad doctrinam demonioꝵ. Nolite ergo
mirari: hoc de uob̾tanto ante ascõ spũ
rortaremini ꝙ̃ ad mod hortatur apłi¬
ca doctrma. qui dat nuptũ bñ facit.
et qui nõ dat niptũ melius facit.
ut bonũ eẽ miptias dicetis. s melio¬
rem uirgmitatem. sicut facit eccła
Ille enĩ phibet qui hoc malũ eẽ dicit:
nõ qui huic bono aliuid melius ante¬
ponit. Deniq uos eum p̾cipue ꝯcu¬
bitum detestamini. qui solus ho¬
nestus ⁊ ꝯiugalis est. ⁊ quem matri¬
moniales quoq tabule p̾segerunt
liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa. Unde u̾e
nõ tam ꝯcumbere qͣm uube ꝓhibetis
Concibitut ens etuami caula libromi

Expanded text:
nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per uerbum dei et orationem. haec sunt, quae negatis; hoc animo. hac uoluntate, hac opinione ab escis huiusmodi temperatis, quod non significatione, sed natura malae et inmundae sint. qua in re creatorem earum sine dubio blasphematis; hoc est, quod pertinet ad doctrinam daemoniorum. nolite ergo mirari hoc de uobis tanto ante a sancto spadhortaremini, quemadmodum hortatur apostolica doctrina — qui dat nuptum, bene facit, et qui non dat nuptum, melius facit — ut bonum esse nuptias diceretis, sed meliorem uirginitatem, sicut facit ecclesille enim prohibet, qui hoc malum esse dicit, non qui huic bono aliud melius anteponit. denique uos eum praecipue concubitum detestamini, qui solus honestus et coniugalis est et quem matrimoniales quoque tabulae prae se gerunt, liberorum procreandorum causa: unde uere non tam concumbere quam nubere prohibetis. concumbitur enim etiam causa libidinum,
Abbreviated transcription (Latin):
urĩs quos tamqͣm distinctos a gen̾e
sacerdotum dixisti scd ueniam hec e¬
denda conceditis. Sicut qui brdam cõ¬
cedit apłs. scd̾ ueniam nõ oẽm ꝯcubi¬
tum ꝯuigalem etiam qui fit sola cã
genandi. R etim qui fit pp̃ in cõtinẽtiã¬
scd ueniam. iusi pocm. Hoc uos de omni
carntum cibo sentitis. hoc ⁊ ip̃i ab hesi
ur̃a didicistis: ⁊ uros auditores docetis
S nis quod sit ignoscend̃ pp̃ quod uob
nccĩa ministrant ut dixi conceditis: ñ
dicentes nõ ẽẽ pocm. s peccantib ueni¬
am largientes. Dos aut̃ ab om̃i tali
tamqͣm mala ⁊ immunda ꝯtagione
abstinetis. Ie ꝑhoc illud quod sequit᷑
ea u̾ba apłi quib ꝯmemoratõm huius
capituli t̾mmasti: ip̃m est oĩo quod nos
facit boc testimoniũ nob̾ obice. Quod
et tu puto sciebas. ut ea u̾ba pͥmo nõ
pones. ⁊ nob̾ in extrxmo dicẽs: qua m̃te
aut consilio hoc adu̾sum nos capitulũ

Expanded text:
uestris, quos tamquam distinctos a genere uestris, quos tamquam distinctos a genere sacerdotum dixisti, secundum ueniam haec edenda conceditis; sicut quibusdam concedit apostolus secundum ueniam non omnem concubitum coniugalem, etiam qui fit sola causa generandi, sed eum, qui fit per incontinentisecundum ueniam nisi peccatum. hoc uos de omni carnium cibo sentitis, hoc et ipsi ab haeresi uestra didicistis et uestros auditores docetis; sed illis, quod sit ignoscendum, propter quod uobis necessaria ministrant, ut dixi, conceditis, non dicentes non esse peccatum, sed peccantibus ueniam largientes; uos autem ab omni tali tamquam mala et inmunda contagione abstinetis . ac per hoc illud, quod sequitur ea uerba apostoli, quibus commemorationem huius capituli terminasti, ipsum est -omnino, quod nos facit hoc testimonium uobis obicere: quod et tu, puto, sciebas, ut ea uerba primo non poneres et nobis in extremo diceres: qua mente aut consilio hoc aduersum nos capitulum
Abbreviated transcription (Latin):
uidere. quam̃te aut ꝯsilio hoc ad¬
uersum uos capłm ꝓferamus. sionꝙ
a carnib abstineitis. nam hoc aquib¬
dam ⁊ pͥmi pr̃es nr̃i fec̾unt sicut ꝯme¬
moras. nõ tñ ea dampnandi. s signifi¬
candi grã. quod nõ intlłigitis ⁊ unde
iam qnͣtum suffice̾ udebatur in suꝑio¬
rib ꝑtib oꝑis huius loquutus sum
et ip̃iani non hetici. s catrolici edomã¬
di corporis causa pp̃ aĩam in orõnib
amplius humiliandam. nõ ꝙ illa eẽ¬
iminunda credant. nõ solum a carnib
um a quibdam etiam t̾re fructib:
abstinent. uł semꝑ sicut pauci. uł cer¬
tis dieb atq tpr̃ib. sicut ꝑ q̃dragesi¬
mam fere omnes. qnto magis quisq
us mims seu uolũit. seu potũit. uos
aut̃ ipam creaturam negatis bonam
et imimundam dicitis: quod carnes
drabolus opetur feculentiore mat̾ia
mali: Ic ꝑhoc eas tamqm imimũdio¬
ra ⁊ truculentiora dei urĩ iuncula
exhorrentes abicitis. auditorib aut̃

Expanded text:
uidere, qua mente aut consilio hoc aduersum uos capitulum proferamus . non quod a carnibus abstineatis; nam hoc a quibusdam et primi patres nostri fecerunt, sicut commemoras — non tamen ea damnandi, sed significandi gratia, quodntum sufficere uidebatur, in superioribus partibus operis huius locutus sum — et christiani,. non haeretici, sed catholici edomandi corporis causa propter animam in orationibus amplius humiliandam, non quod illa esse inmunda credant, non solum a carnibus, uerum a quibusdam etiam terrae fructibus abstinent, uel semper, sicut pauci, uel certis diebus atque temporibus, sicut per quadragesimam fere omnes, quanto magis quisque uel minus seu uoluerit seu potuerit. uos autem ipsam creaturam negatis bonam et inmundam dicitis, quod carnes diabolus operetur faeculentiore materia mali, ac per hoc eas tamquam inmundiora et truculentiora dei uestri uincula exhorrentes abicitis. auditoribus autem
Abbreviated transcription (Latin):
cum nõ solum nõ agnoscebant s occi¬
dere cupiebant. Erat quedam turba q̃
suam egritudinem cito uidit. ⁊ illius
medicinam smne dilatõne cognouit.
uidete quid sibi dix̾it turba ip̃a ꝯmo¬
ta intraculis. Nũquid xp̃c cum uen̾it
plura signa facturus est. Utiq si duo
nõ erunt: hic est. Credid̾ unt ergo ĩ eũ
ista dicentes. Principes u̾o illi audita
młtitudinis fide. ⁊ eo murmure quo
xp̃c gl̾ificabatur: miserunt ministros¬
ut eum appͥhend̾ent. Quem app̾hende¬
rent adhuc nolentem: Quia ergo nõ
pot̾ant app̾hende nolentem. inissi sũt
ut audirent docentem. Nuid docentẽ:
dixit ergo iħc. Adhuc modicũ tẽpus
mͦ nolo: Quia ad huc modicum tp̃s
uob̾cum sum. ⁊ tic uado ad eũ qui
misit me. Implere debeo dispensatõ¬
nem meam. ⁊ sic debeo ꝑuenire ad pas¬
sionem meam. Queretis me ⁊ nõ in¬
uenietis. ⁊ ubi sum ego uos nõ pote

Expanded text:
cum non solum non agnoscebant, sed etiam occicum non solum non agnoscebant, sed etiam occidere cupiebant. Erat quaedam turba quae suam aegritudinem cito vidit, et illius medicinam sine dilatione cognovit. Videte quid sibi dixerit turba ipsa commota miraculis: Numquid Christus cum venerit, plura signa facturus est? Utique si duo non erunt, hic est. Crediderunt ergo in eum dicentes ista. 8. Principes vero illi audita multitudinis fide, et eo murmure quo Christus glorificabatur, miserunt ministros, ut apprehenderent eum. Quem apprehenderent? Adhuc nolentem? Quia ergo non poterant apprehendere nolentem, missi sunt ut audirent docentem. Quid docentem? Dicit ergo Jesus: Adhuc modicum tempus modo nolo? Quia adhuc modicum tempus vobiscum sum: et tunc vado ad eum qui me misit. Implere debeo dispensationem meam, et sic pervenire ad passionem meam. 9. Quaeretis me, et non invenietis; et ubi sum ego
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et abscessit potestate. qr nõ uenerat
est enim ad crucem ut corpora depone¬
rentur de ligno. qm̃ sabbatũ illucesce¬
bat ⁊ iuenti sunt latrones uiuentes.
Supplitium quippe crucis ideo durius
erat qr diutius cruciabat.⁊ ommes cru¬
cifici longa morte necabantur. Illi aut̃
ne manerent in ligno. crurib fractis
coacti sitit mori ut possent inde depo¬
ni. dũo aut̃ inuencus est mortuus:
et ammuirati sunt hoĩes. Et qui eum i¬
uiuũ ꝯtempserunt. mortuũ sic mira¬
ti sunt ut dicent quidam. u̾e filius dei
est. Unde est ⁊ illud fr̃es ubi ait. q̃rentib
ego sum. ⁊ illi retro redeuntes omnes
cecid̾unt. Erat ergo in illo potestas sũma.
Nec hora cogebatur mori. s horam expec¬
tabat qua oportune fieret uoluntas
nõ qua muiti impleretur ncc̃itas. De
turba aut̃ młti credid̾unt in eum.n
Bumiles et paupes saluos faciebat.
dñs. Principes insaniebant.⁊ iõ medi¬

Expanded text:
est; et abscessit potestate, quia non venerat est; et abscessit potestate, quia non venerat est enim ad crucem, ut corpora deponerentur de ligno, quoniam sabbatum illucescebat; et inventi sunt latrones viventes. Supplicium quippe crucis ideo durius erat, quia diutius cruciabat, et omnes crucifixi longa morte necabantur. Illi autem, ne remanerent in ligno, cruribus fractis coacti sunt mori, ut possent inde deponi. Dominus autem inventus est mortuus , et admirati sunt homines: et qui eum vivum contempserunt, mortuum sic admirati sunt, ut dicerent quidam, Vere Filius Dei est hic . Unde est et illud, fratres, ubi ait quaerentibus se, Ego sum; et illi retro redeuntes omnes ceciderunt . Erat ergo in illo potestas summa. Nec hora cogebatur mori; sed horam exspectabat, qua opportune fieret voluntas, non qua inviti impleretur necessitas. 7. De turba autem multi crediderunt in eum. Humiles et pauperes salvos faciebat Dominus. Principes insaniebant; et ideo medi
Abbreviated transcription (Latin):
cerat:ne ꝑiret quod fecerat.Scd hanc
dispensatom iam uen̾at hora natiuita¬
tis ⁊ natus erat. s nond̾ uen̾at hora pas¬
sionts. ideo nond̾ passus erat. Deniq ut
nou̾itis nõ ncc̃tatem s potestatem mo¬
rientis: pp̃ nõ ulłos hoc loquor qui cum
audierint nond̾ uenit hora eius. edificã¬
tur ad credenda fata.⁊fuint corda eoꝵi
fatua. ut ergo nou̾itis potestatem mor¬
tis: ip̃am passionem recolite. crucifixũ
intuemini. Dixit in ligno pendens.
sitio. Illi hoc audito. in arundine ꝑ spõ¬
giam obtulerunt ei acctum in crnce
Accepit ⁊ ait. ꝑfectum est. Et mclinato
capite reddidit sp̃m. Uidetis potestatẽ
morientis: Quia hoc expectabat donec
omnia ꝯplerentur que de illa p̾dicta
fũant añ mortem futura. Dixerat
enim ꝓpħa. Dederunt in escam meam
fel. ⁊ in siti mea potau̾unt me accto
Expectabat ut hec omnia ꝯplerentur.
Postea qͣm completa sunt: dycit. ꝑ fc̃m

Expanded text:
cerat, ne periret quod fecerat. Secundum hanc cerat, ne periret quod fecerat. Secundum hanc dispensationem jam venerat hora nativitatis, et natus erat: sed nondum venerat hora passionis, ideo nondum passus erat. 6. Denique ut noveritis non necessitatem, sed potestatem morientis: propter nonnullos hoc loquor, qui cum audierint, nondum venit hora ejus, aedificantur ad credenda fata, et fiunt corda eorum fatua: ut ergo noveritis potestatem morientis, ipsam passionem recolite, crucifixum intuemini. Dixit in ligno pendens, Sitio. Illi hoc audito, in arundine per spongiam obtulerunt ei acetum in cruce: accepit, et ait, Perfectum est; et inclinato capite, reddidit spiritum. Videtis potestatem morientis, quia hoc exspectabat, donec omnia complerentur quae de illo praedicta fuerant ante mortem futura. Dixerat enim propheta: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto . Exspectabat ut haec omnia complerentur: posteaquam completa sunt, dixit, Perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
maior uider ueniebit.tanto pconi lon¬
gior series p̃cedebat. Deniq ubi uenit
plenitudo tp̃ris: uenit ⁊ ille qui nos libe¬
raret a tpẽe Liberati ens a tpr̃e uenturi
sumus ad illam et̾nitatem ubi nõ est
tp̃s. nec dicitur ibi qñ ueniet hora. Dies
est enim sempitnus. qui nec p̾ceditur
hest̾no. nec excluditur crastino. In hoc
aut̃ scło uoluuntur dies ⁊ alii tnͣseũt.
et alii ueniunt: ull̾s manet. Et momẽ¬
ta quib loquimur muicem se expellũt.
Nec stat pͥma sillaba ut sonare possit
scd̾a: ex quo loquimur. Aliqͣntũ semimꝰ.
et sinc ulla dubitatõne senior sum mͦ
qͣm mane. Ita nicħ stat nicħ ficũ manet
in tp̃re. Amare itaq debemus ꝑ quem
facta sunt tpr̃a: ut liberemur a tp̃re et
figamur in et̾nitate. ubi iam nlla est
mutabilitas tempoꝵ. Magna igitur mĩa
factum eẽ int̾ omnia ꝑ quem facta sũt
omnia. Factum eẽ quod fecit. factus est.n.
quod fecat. factus est homo qui hoĩem fe¬

Expanded text:
major judex veniebat, tanto praeconum longior series praecedebat. Denique ubi venit plenitudo temporis, venit et ille qui nos liberaret a tempore. Liberati enim a tempore, venturi sumus ad aeternitatem illam, ubi non est tempus: nec dicitur ibi, Quando veniet hora; dies est enim sempiternus, qui nec praeceditur hesterno, nec excluditur crastino. In hoc autem saeculo volvuntur dies, et alii transeunt, et alii veniunt; nullus manet: et momenta quibus loquimur, invicem se expellunt, nec stat prima syllaba, ut sonare possit secunda. Ex quo loquimur aliquantum senuimus, et sine ulla dubitatione senior sum modo quam mane: ita nihil stat, nihil fixum manet in tempore. Amare itaque debemus per quem facta sunt tempora, ut liberemur a tempore, et figamur in aeternitate, ubi jam nulla est mutabilitas temporum. Magna igitur miserfactum esse inter omnia, per quem facta sunt omnia: factum esse quod fecit. Factus est enim quod fecerat; factus est enim homo qui hominem fe
Abbreviated transcription (Latin):
sultauit dampnatus est. Iam signifi¬
cabat quod facturus est de uiuis ⁊ mor¬
tuis: alios positurus ad dext̾am. alios
as linistram Simelis ille latro fitis
ad smistram. similis ille alt̾ futurio ad
dext̾am. Iudicabatur. ⁊ uditiũ intnabat᷑

Expanded text:
sultavit damnatus est. Jam signifisultavit damnatus est. Jam significabat quod facturus est de vivis et mortuis; alios positurus ad dexteram, alios ad sinistram: similis ille latro futuris ad sinistram, similis alter futuris ad dexteram. Judicabatur, et judicium minabat