comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccator abutero matris erã. Ecce
eñi mniniqͥtatib conceptus sum:
& indelictis peperit me mater mea:
cidium ꝓpͥo peccato ꝑegi. Cũ enim
subiungens inquit ecce enim ue¬
ritatem dilexisti. peccata ꝓpͥa uolũ¬
tate cõmissa fatetur: qͥa ueritatem
dicit dõ penitens quando nichil
illi de cõmissis suis scelerib celat:
ñ qd̃ et si uoluntatẽ celauerit deus
ignoret: sueritatem sibi ab eo dici
uult. ut ueniam consequat᷑: Si uͦ
atur ueritatem dei: ut cum gene¬
raliter dixerit deus qui nosti occul¬
ta cordis. tuscis oꝑa mea et delicta
mea ate ñ sunt abscondita. quib
ueniam largiaris. et hȩc utiq ue
ritas confitentis quam diligit deus:
Quagͦ peccatum adiabolo mut᷑auit.
adam consensu cautionẽ fecit: usura
posteritati creuit. Hinc ẽ ut infans
inutero matris hereditario iurȩ
constrictus ante ꝓmittat debitum
quã cautionẽ patris agnoscat: uel
debitorẽ etiã genitorẽ. huiꝰ cirogra¬

Expanded text:
peccator ab utero matris meae eram: Ecce peccator ab utero matris meae eram: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea. cidium propria peccata peregit. Cum enim subjungens inquit, Ecce enim veritatem dilexisti ; peccata propria voluntate commissa fatetur. Quia veritatem dicit Deo poenitens, quando nihil illi de commissis suis sceleribus celat: non quod etsi voluntate celaverit, Deus ignoret; sed veritatem sibi ab eo dici vult, ut veniam consequatur: si vero ri veritatem Dei; ut cum generaliter dixit, Deus, qui nosti occulta cordis, tu scis opera mea, et delicta mea a te non sunt abscondita , quibus veniam largiaris. Et haec utique est veritas confitentis, quam diligit Deus. 2. Eva ergo peccatum a diabolo mutuavit, Adam consensu cautionem fecit, usura posteritati crevit. Hinc est ut infans in utero matris haereditario jure constrictus ante promittat debitum, quam cautionem patris agnoscat, vel debitorem etiam genitorem. Hujus chirogra
Abbreviated transcription (Latin):
tem inquiunt paruulos ñtrahere
originale peccatũ. neq ꝑituros
auita eterna. sisine sacram̃to bap¬
tismatis ex hac uita migrauerint.
Respondemꝰ. Multũ quidẽ iamde
originali peccato quo et paruuli
tenent᷑ obstricti suꝑius disputa¬
uimus: ac luce ueritatis ostendimꝰ
omẽ humanũ genus hoc uitio clau¬
dicare: dei etiam filium insimili¬
tudine carnis peccati obhoc uenis¬
se ut morte sua ꝑcrucem uinceret
mortẽ: & gr̃asua gratuita uulnera
nr̃a curaret. Ueruntamen falsa e̾e
de paruulis heretice quȩ p̃dicas:
paruuli adȩ peccato nascantur ob¬
noxii dici potuit: quam qd dictũ
est ꝑ dauid. ecce enim in iniqͥtatibꝰ
conceptꝰ sum. & indelictis peperit
me mea mater Ille enim cum ad¬
ulterium defleret. et homicidiũ
qd bersabee causa cõmisit. hanc ue¬
ritatẽ insuȩ confessionis gemitum
eructauit tamquã diceret: Non
qd̾ ex hoc solo facinore ꝑpetrato
peccator sum. qui ante quam id fa¬
cerem sine peccato eram: immo iã

Expanded text:
tem inquiunt, Parvulos non trahere originale peccatum, neque perituros a vita aeterna, si sine sacramento Baptismatis ex hac vita migraverint. » Respondemus: Multum quidem jam de originali peccato, quo et parvuli tenentur obstricti, superius disputavimus: ac luce veritatis ostendimus, omne humanum genus hoc vitio claudicare. Dei etiam Filium in similitudine carnis peccati ob hoc venisse, ut morte sua per crucem vinceret mortem, et gratia sua gratuita, vulnera nostra curaret. Verumtamen falsa esse de parvuparvuli Adae peccato nascantur obnoxii, dici potuit, quam quod dictum est per David, Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea? Ille enim cum adulterium defleret, et homicidium quod Bersabeae causa commisit, hanc veritatem in suae confessionis gemitu eructavit, tanquam diceret, Non quod ex hoc solo facinore perpetrato peccator sim, qui antequam id facerem sine peccato non eram, imo jam
Abbreviated transcription (Latin):
dño nr̃o de gr̃a & libero arbitrio
dicta sufficiant: immo grãs deo
qui quantum uoluit donando
qd uoluit fari ꝑmisit. & uͥ uoluit
tacendum lingue terminũ po

Expanded text:
nostro, de gratia et libero arbitrio dicta sufficiant. Imo gratias Deo, qui quantum voluit donando, quod voluit fari permisit; et ubi voluit tacendum, linguae terminum po
Abbreviated transcription (Latin):
s. cum placuit ei qui me segrega¬
uit de utero matris meȩ. & uocauit
ñ ꝑmeritum meum: s ꝑ gr̃am suã
Unde &e iterum dicit inalia epła
delis. Item ad ephesios uͥdicit. Huiꝰ
tia ꝑ euanglium ait euius factus
sum minister sedm donum gr̃ȩ dei
quȩ data est mͥ Audi & crede pelagia

Expanded text:
i qui me segregavit de utero matris meae; et vocavit, non per meritum meum, sed per gratiam suam: unde et iterum dicit in alia Epistdelis . Item ad Ephesios, ubi dicit, Hutia, Per Evangelium, ait, cujus factus sum minister secundum donum gratiae Dei, quae data est mihi . Audi et crede, Pelagia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cum relinquit dm̃ & diligit scłm:
sicut fecisse deman & ermogenem
habens inuanis simulachris. deum
uerum cognoscere ñ uult. Quem.
in hoc scło habet potestatẽ. siuelit
sũmꝰ d̃s̃ tam ꝑ indebitam grãm qua
iustificat impium saluare: quã etiã
cum se auertit iuditio iusto traditũ
in reꝓbum sensum futuro gehenne¬
suplicio reseruare. ut redat ei scdm
oꝑa sua. Habet nichilominꝰ & bonũ
meritum cũ inomĩb gr̃ȩ di bona
inse oꝑanti ñ resistit. s cooꝑator ex¬
istit: & omem spem suam habet in
illam. cum aurem suam & cor deo
loquenti intus hoc ẽ in interiore
homine p̾bet & ñ foris in malo
scło ꝑstrepenti. Qd̃ meritum nõ
habet ꝓpter presentem uitam tã¬
quã inpresenti scło recepturus: sed
ꝓpter futuram uerã uitã quȩ erit¬

Expanded text:
est, cum relinquit Deum, et diligit saeculum, est, cum relinquit Deum, et diligit saeculum, sicut fecisse Demam et Hermogenem habens in vanis simulacris, Deum verum cognoscere non vult; quem in hoc saeculo habet potestatem, si velit, summus Deus, tam per indebitam gratiam qua justificat impium, salvare, quam etiam cum se avertit, judicio justo traditum in resupplicio reservare, ut reddat ei secundum opera sua. Habet nihilominus et bonum meritum, cum in omnibus gratiae Dei bona in se operanti non resistit, sed cooperator existit, et omnem spem suam habet in illam; cum aurem suam et cor Deo loquenti intus, hoc est, in interiore homine praebet, et non foris in malo saeculo perstrepenti, quod meritum non habet propter praesentem vitam, tanquam in praesenti saeculo recepturus; sed propter futuram veram vita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferente xp̃o sententiã S licet
nos aut angłs ait de cȩlo euangłi¬
ret uobis preter quam quod ȩuan¬
głirauimꝰ uob̃: anathema sit. Sicut
p̃diximꝰ & nunc iterum dico. siquis
uob euangłirauerit pret̾ id qd̾ acce¬
pistis: anathema sit. Ille in sp̃u dei
dicit extollentib se de se quis prior
dedit illi &e retribuet᷑ ei: tu insapi¬
entia carnis quȩ inimica ẽ dõ res¬
pondes. Ego pͥor dedido: & retribu¬
et mͥ Quid deinde restat ut audiaᷤᷤ
nͥ anathema: S clamas iterum &
dicis. Si nullũ ẽ meritũ oꝑantis:
quomodo scͥptum ẽ & tu reddes sin.¬
gulis scđm oꝑa sua: Ausculta & in¬
tellige. si tamen aures habeas audi-¬
endi. & cor ñ sit induratum intelli¬
gendi. Propter liberum arbitriũ
quo bona & mala oꝑantur homi¬
nes: dictum ẽ unicuiq reddes scđdm
oꝑa sua. habet eñi homo malum
meritum: cũ uitio suo iam baptiratꝰ
declinat a bono & facit malum: id

Expanded text:
proferente Christo sententiproferente Christo sententinos aut angelus de cęlo euangelizet uobis pręterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit I. praediximus, et nunc iterum dico: Si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit . Ille in Spiritu Dei dicit extollentibus se de se: Quis prior dedit illi, et retribuetur illi? Tu in sapientia carnis, quae inimica est in Deum , respondes: Ego prior dedi Deo, et retribuit mihi. Quid deinde restat ut audias, nisi anathema? 30. Sed clamas iterum, et dicis: « Si nullum est meritum operantis, quomodo scriptum est, Et tu reddes singulis secundum opera sua » ? Ausculta, et intellige; si tamen aures habeas audiendi, et cor non sit induratum intelligendi. Propter liberum arbitrium quo bona et mala operantur homines, dictum est, unicuique reddi secundum opera sua. Habet enim homo malum meritum, cum vitio suo jam baptizatus declinat a bono et facit malum: id
Abbreviated transcription (Latin):
dei. noli ei p̃ponere oꝑa ꝓpria: nec
ex eisdem głari: quia ut iam suꝑiꝰ
dictum ẽ ex oꝑib ñ iustificabitur
Dampnas oꝑa liberi arbitrii bona
quia dicis iusticiã ex oꝑib ñ deberi
Sitta ẽ cur nob̃ precipitur ab apło
abundare inoꝑib bonis. quia labor
ñr ñ erit inanis indño: Audi here¬
tice stulte & inimice fidei uerita
nullis liberi arbitrii meritis Et
ipso faciente gubernante & ꝑfiei¬
ente ut abundent in libero arbi¬
trio ñ dampnamꝰ: qͥa ex his uł huiꝰ¬
modi homines dei iustificati sunt.
iustificantur. iustificabuntur in
xp̃o: Dãpnamꝰ uero auctoritate di¬
uina oꝑa liberi arbitrii quȩ gr̃ȩ
p̃ponunt᷑ &e ex his tamquam me¬
ritis inxp̃o iustificari extollunt᷑.
Quis enim pͥor dedit ei & retribuet᷑
illi: Paulus hoc dicit ñ ase s inse
xp̃o loquente pelagius ñ credit.
Dic heretice cui ẽ dicendum ana-¬
thema: ummo dicat paulus ore suo

Expanded text:
Dei. Noli ei praeponere opera propria, nec Dei. Noli ei praeponere opera propria, nec ex eisdem gloriari, quia, ut jam superius dictum est, Ex operibus non justificabitur damnas opera liberi arbitrii bona, quia dicis justitiam ex operibus non deberi. Si ita est, cur nobis praecipitur ab Apostolo, abundare in operibus bonis, quia labor noster non erit inanis in Domino » ? Audi, haeretice stulte, et inimice fidei veritatnullis liberi arbitrii meritis, sed ipsa faciente, gubernante et perficiente ut abundent in libero arbitrio, non damnamus; quia ex his vel hujusmodi homines Dei justificati sunt, justificantur, justifo. Damnamus vero auctoritate divina opera liberi arbitrii, quae gratiae praeponuntur, et ex his tanquam meritis, in Christo justificari extolluntur. Quis enim prior dedit ei, et retribuetur illi ? Paulus hoc dicit, non a se, sed in se Christo loquente. Pelagius non credit. Dic, haeretice, cui est dicendum anathema? Imo dicat Paulus ore suo,
Abbreviated transcription (Latin):
que adeo ẽ. ñ habuerunt autem
fidem: quia ut ait dauid ꝓ nichi¬
lo saluos facies eos. Item in libro
tobi. Ego autem ait custodiui
animã meã ne manducarẽ de escis
illorum: Et qm̃ memor eram dei
intoto corde meo: dedit mͥ sũmus
d̾s grãm penes salmanasar regem.
& emebã illi omĩa gens in regionẽ
medicã usq dum mortuus ẽ. Qd̃
uero p̃posuit dicens. qm̃ memor
eram di intoto corde meo. ne ꝓpͥũ
ẽẽ uideret᷑ & ñ donum qd̾ memor
ẽẽt dei: continuo subiungens ait
Dedit mͥ sũmꝰ ds gr̃am. ut confirma.¬
ret eius dono ñ meritis. se dei me¬
morem fuisse. & locum dilectioniˢ
ante regem salmanasar inuenisse.
Preparatur eñi uoluntas a domino.
a quo omne datum optimum et
omne donum perfectum est: ut
subiungens inquit idem apł̃s: Iu¬
stificati gratis ꝑ gr̃am ipsius. per
ꝓposuit ds ꝓpitiationem ꝑfidem
in sanguine ipsius & cetera. Ecce
audisti iustificati gratis ꝑ gr̃am

Expanded text:
quae a Deo est, non habuerunt ante quae a Deo est, non habuerunt ante fidem. Quia, ut ait David, Pro nihilo salvos facies eos . 28. Item in libro Tobiae: Ego autem, ait, custodivi animam meam, ne manducarem de escis eorum. Et quoniam memor eram Dei in toto corde meo, dedit mihi summus Deus gratiam penes Salmanasar regem, et emebam illi omnia, iens in regionem Mediam, usquedum mortuus est . Quod vero praeposuit dicens, Quoniam memor eram Dei in toto corde meo: ne proprium esse videretur, et non donum, quod memor esset Dei, continuo subjungens ait, Dedit mihi summus Deus gratiam; ut confirmaret, ejus dono, non meritis se Dei memorem fuisse, et locum dilectionis ante regem Salmanasar invenisse. Praeparatur enim voluntas a Domino , a quo omne datum optimum, et omne donum perfectum est , utsubjungens, inquit idem apostolus, Justificati gratis per gratiam ipsius, per posuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius , et caetera. Ecce audisti, Justificati gratis per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
malis precedentib meritis tradi-¬
disti. Item insalomone. labia inqͥt
iustorum distillant gr̃am. hoc ẽ
dono gr̃e grata & iusta loquunt᷑:
Non enim distillarent gr̃am nͥ fon¬
te gr̃e rigarent᷑. Item illie. Qui
diligit disciplinam diligit sensũ.
qui autẽ odit increpationes insi¬
piens ẽ Melior qui inuenit gr̃am
ante dñm: quia uidelicet dilige¬
re disciplinam & obedire incre¬
panti se ꝓpter dñm. ꝑse solum ñ
potest. nͥ dono gr̃ȩ fuerit eruditꝰ.
Ideo iterum ipse dicit. Cor uiri
cogitat rectum: ut ado corrigant᷑
gressus eiꝰ. Cogitat enĩ iam recta
qui inuenit gr̃am ante dñm: et
& ñ inse confidens dicit. ꝑfice
gressus meos insemitis tuis: ut ñ
moueant᷑ uestigia mea. Item in
libro sapientiȩ. Qm̃ gr̃a dei ẽ ait
inscĩs illiꝰ. Ecce generalit̾ dictũ
neminem sẽorum sine gr̃a dei fu-¬
isse uel ẽe̾ S ut ineis sit ad confir¬
mandos eos acceꝑunt gratis ꝑfidẽ

Expanded text:
malis praecedentibus meritis tradimalis praecedentibus meritis tradidisti. 27. Item in Salomone, Labia, inquit, justorum distillant gratiam : hoc est, dono gratiae grata et justa loquuntur. Non enim distillarent gratiam, nisi fonte gratiae rigarentur. Item illic: Qui diligit disciplinam, diligit sensum; qui autem odit increpationes, insipiens est: melior qui invenit gratiam ante Dominum . Quia videlicet diligere disciplinam, et obedire increpanti se propter Dominum, per se solum non potest, nisi dono gratiae fuerit cruditus. Ideo iterum ipse dicit: Cor viri cogitat recta, ut a Deo corrigantur gressus ejus . Cogitat enim jam recta, qui invenit gratiam ante Dominum: et n in se confidens dicit, Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea . Item in libro Sapientiae: Quoniam gratia Dei est, ait, in sanctis illius . Ecce generaliter dictum, neminem sanctorum sine gratia Dei fuisse vel esse: sed ut in eis sit ad confirmandos eos, acceperunt gratis per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ex uoluntate dictum ẽ ei. Prius¬
quam te formarem inutero no¬
uite. & pͥusquam exires de uulua
sc̃ĩficaui te: & ꝓpħam ingentibꝰ
posuite: Ecce uere ñ uolentis
neq currentis: s miserentis est
dei. Item in hieremia Et det ait
dñs uirtutem nobis. & illuminet
ocłos nr̃os & uiuamꝰ sub umbra
nabuchodono   regis babilonis.
& subumbra baltasar filii eius.
et seruiamꝰ ei multis dieb et in¬
ueniamꝰ gr̃am inconspectu eorũ
Na peccatis scilicet nr̃is quibus
traditi sumꝰ inmanus eorum re-¬
quiem inuenire ñ merem᷑: donec
Ideo iterum subsequens dicit:
Exaudi dñe orationem nr̃am &
dep̃cationem nr̃am & eripe nos
ꝓpter te: & da nobis gr̃am ante
faciem eorum qui nos abduxert̃:
Cripe nos ait ꝓpter te. & da nobis
gr̃am: id ẽ. quia potestas & miscd̃a
tͥ est & iuste humiliasti nos: ob
hoc gr̃am ut dones petimus ꝓpt̾
te ñ ꝓpter nos. quos incaptiuitatẽ

Expanded text:
ex vocante dictum est ei, Priusex vocante dictum est ei, Priusquam te formarem in utero novi te: et priusquam exires de vulva sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te. Ecce vere non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Item in Jeremia: Et det, ait, Dominus virtutem nobis, et illuminet oculos nostros, et vivamus sub umbra Nabuchodonosor regis Babylonis, et sub umbra Balthasar filii ejus, et serviamus eis multis diebus, et inveniamus gratiam in conspectu eorum . Quia peccatis scilicet nostris, quibus traditi sumus in manus eorum, requiem invenire non meremur, donet Ideo item subsequens dicit: Exaudi, Domine, orationem nostram et deprecationem nostram, et eripe nos propter te, et da nobis gratiam ante faciem eorum qui nos abduxerunt . Eripe nos, ait, propter te, et da nobis gratiam: id est, quia potestas et misericordia tibi est, et juste humiliasti nos, ob hoc gratiam ut dones petimus, propter te, non propter nos, quos in captivitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideres angłm gre mee fuit:
qua ꝓpter in pace uiue: s facies
quȩ tibi annuntiauit. Item in-
regnorum libro sedo. Et dixit rex
dauid ad sadoc sacerdotem. Circũ¬
age archam dñi inciuitate. Si in¬
uenero gr̃am ante dñm reduc&
me: & uidebo eam & decorem eiꝰ:
Idem ñ enim confido inuirtute mea
liberari me: s ingr̃a dei quam do¬
nare ineius ẽ potestate. Ideo et
ait si inuenero gr̃am ante dñm:
quod confirmat inpsalmis ipse
dicens. głam & gr̃am dabit nob̃
dñs: Quid enim euidentius de
Aut si nomen eius in eodem loco
tacuit: nunquid ñgr̃a sua gra¬
tuita hoc oꝑatꝰ est ds̃ in illo cũ
ei dicit. pͥusquam te formarem
inutero nouite. & pͥusquam exi¬
res de uulua sc̃ificaui te. & ꝓpħã
ingentib posuite: Plane mani.¬
feste gr̃e donum: et non exoꝑibꝰ
Quȩ enim eiꝰ erant oꝑa nec dum
formati inutero: nec dum nati
ex utero: Igitur ñ ex operib sed

Expanded text:
ut videres angelum, gratiae meae fuit; ut videres angelum, gratiae meae fuit; quapropter in pace vives, et facies quae tibi annuntiavit. Item in Regnorum libro secundo, Et dixit rex David ad Sadoch sacerdotem: Circumage arcam Domini in civitatem; si invenero gratiam ante Dominum, reducet me, et videbo eam et decorem ejus : id est, Non enim confido in virtute mea liberari me, sed in gratia Dei, quam donare in ejus est potestate. Ideo et ait, Si invenero gratiam ante Dominum: quod confirmat in Psalmis ipse dicens, Gloriam et gratiam dabit Dominus . 26. Quid enim evidentius de Aut si nomen ejus in eodem loco tacuit, numquid non gratia sua gratuita hoc operatus est Deus in illo, cum ei dicit: Priusquam te formarem in utero, novi te; et priusquam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te ? Plane manifestat gratiae donum, et non ex operibus. Quae enim ejus erant opera necdum formati in utero, necdum nati ex utero? Igitur non ex operibus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quia miserante me inuenisti gr̃am
meam: ñ ex adam peccante natus
habuisti tuam: Nam et cum dicit
iħu filio naue sicut eramcũ moyse.
sic ero & tecum & ñ derelinquam te.
neq despitiam te: quid aliud dicit
nͥ ut ait moysi. inuenisti grãm in
conspectu meo & scio te pre omnibꝰ:
Non enim moysi locum accepisset:
nͥ ut ille ante dm̃ gr̃am inuenisset:
Item in libro iudicum: Et dixit angls
dñi ad gedeon: Qm̃ dñs erit tecum:
& ꝑcuties madiam tamquam uirũ
unum Et dixit ad eum gedeon: Si
inueni gr̃am ante oculos tuos ut
facias scđm ea quȩ loqueris michi¬
&e cet̾a: id est qm̃ me idoneum non
agnosco implere quȩ ꝓmittis: et
uidisse te ñ fuit meritorũ meorũ.
nͥ eẽt donum dei: Ideo & ait: Su
ueni gr̃am ante ocłos tuos: Dono
enim deieum uidisse angłm uox
diuina confirmat: cum pauentẽ
& trementem consolatur dicens:
Pax tͥ sit. ne timeas. ñ morieris. id ẽ

Expanded text:
quia miserante me invenisti gratiam quia miserante me invenisti gratiam meam, non ex Adam peccante natus habuisti tuam. Nam et cum dicit Dominus Jesu filio Nave: Sicut eram cum Moyse, sic ero et tecum; et non derelinquam te, neque despiciam te : quid aliud dicit, nisi ut ait Moysi, Invenisti gratiam in conspectu meo, et scio te prae omnibus? Non enim Moysi locum accepisset, nisi ut ille ante Deum gratiam invenisset. 25. Item in libro Judicum: Et dixit angelus Domini ad Gedeon: Quoniam Dominus erit tecum, et percuties Madian tanquam virum unum. Et dixit ad eum Gedeon: Si inveni gratiam ante oculos tuos, et facies secundum ea quae loqueris mihi, etc. Id est, quoniam me idoneum non agnosco implere quae promittis, et vidisse te, non fuit meritorum meorum, nisi esset donum Dei. Ideo et ait, Si inveni gratiam ante oculos tuos. Dono enim Dei eum vidisse angelum, vox divina confirmat, cum paventem et trementem consolatur dicens, Pax tibi sit, ne timeas, non morieris : id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ste ut uideam te: ut sim inueniens
gr̃am ante te. ut sciam quia popłs
tuus &e gens hȩc habeat gr̃am apd̃
si inueni gr̃am inconspectu tuo:
inuenisse se ñ habuisse głatur. Et
cum dicit ostende mͥ temet ipsũ
manifeste ut uideam te. ut sim
inueniens grãm ante te: qͥd aliud
indicat nͥ ut dum te uidero mani-¬
feste cognoscam ñ mei fuisse me-¬
riti. sed dono gr̃ȩ tuȩ: Ideo & ait:
ut sim inueniens grãm ante te:
Item post pusillum ait ad dominũ:
Nisi ipse exeas nobiscum: ne me edu-¬
cas hinc: Et quomodo sciet᷑ uere
quia inueni grãm apud te ego et
ppłs tuus: nisi tu pariter nobiscũ
fueris. & głabimur ego & ppłs tuus
pre omĩb gentib quȩ sunt super
terram: Głabimur quomodo: ñ
innobis s inte: aquo accepimus
gr̃am glłandi. Item dñs ad moysen:
Et hoc u̾bum qd̃ dixisti faciam. In ue¬
nisti enim grãm inconspectu meo:
& scio te pre omĩb. S ideo faciam.

Expanded text:
ste ut videam te, ut sim inveniens ste ut videam te, ut sim inveniens gratiam ante te, ut sciam quia populus tuus et gens haec habeat gratiam apuSi inveni gratiam in conspectu tuo, invenisse se, non habuisse gloriatur. Et cum dicit, Ostende mihi temetipsum manifeste ut videam te, ut sim inveniens gratiam ante te: quid aliud indicat, nisi, Ut dum te videro manifeste, cognoscam non mei fuisse meriti, sed dono gratiae tuae? Ideo et ait, ut sim inveniens gratiam ante te. Item post pusillum ait ad Dominum: Nisi ipse exeas nobiscum, ne me educas hinc: et quomodo scietur vere quia inveni gratiam apud te ego et populus tuus, nisi tu pariter nobiscum fueris, et gloriabimur ego et populus tuus prae omnibus gentibus quae sunt super terram? Gloriabimur, quomodo? Non in nobis, sed in te, a quo accepimus gratiam gloriandi. Item Dominus ad Moysen: Et hoc verbum tibi quod dixisti faciam: invenisti enim gratiam in conspectu meo, et scio te prae omnibus . Sed ideo faciam,
Abbreviated transcription (Latin):
eo &e ꝓsperabat oꝑa eius: & somni¬
orum interp̾tationem ei donaue¬
rat: Item cum e̾ẽt missus in carce¬
rem. Et erat ait dñs cum ioseph:
& ꝑfudit eum miscdia: & dedit
ei gr̃am ante pͥncipem carceris:
De qua gr̃a ñ inse głabat᷑ s in dño.
cuius donum ẽẽ sciebat: cũ dicit
pharaoni de interp̾tando som¬
nio eius: Sine deo ñ respondebit᷑
salutare pharaoni: Item in exodo:
Dñs autem ait dedit gr̃am popło
coram egyptiis: & accõmodauer̃t̃
illis & p̾dati sunt egyptios Quo¬
modo enim eis dedissent quos
odio habebant uasa sua aurea et¬
argentea uel uestem: nͥdonũ gr̃e
fuisset: Item in eodem libro moy¬
ses ad dñm Ecce tu dicis mͥ inquit
deduc ppłm tuum hunc: tuautẽ
ñ demonstrasti mͥ. quem simul mit.¬
tas mecũ & dixisti mͥ. sciote pre
omĩb et gr̃am habes apud me:
Nunc gͦ si inueni grãm in conspectu
tuo ostende mͥ te ipsum manite¬

Expanded text:
eo, et prosperabat opera ejus, et somnieo, et prosperabat opera ejus, et somniorum interpretationem ei donaverat. Item cum missus esset in carcerem: Et erat, ait, Dominus cum Joseph, et perfudit eum misericordia, et dedit ei gratiam ante principem carceris . De qua gratia non in se gloriabatur, sed in Domino, cujus donum esse sciebat, cum dicit Pharaoni de interpretando somnio ejus: Sine Deo non respondebitur salutare Pharaoni . Item in Exodo: Dominus autem, ait, dedit gratiam populo coram Aegyptiis, et accommodaverunt illis, et praedati sunt Aegyptios . Quomodo enim eis dedissent, quos odio habebant, vasa sua aurea etargentea, vel vestem, nisi donum gratiae fuisset? 24. Item in eodem libro Moyses ad Dominum: Ecce tu mihi dicis, inquit, Deduc populum hunc, tu autem non demonstrasti mihi quem simul dimittas mecum: et dixisti mihi, Scio te prae omnibus, et gratiam habes apud me. Nunc ergo si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temetipsum manife
Abbreviated transcription (Latin):
ego ꝓtegam te: & merces tua magna
erit nimis Protegam te gr̃a utiq
mea quia pͥusquam me inuocares
uocauite ut exires de terra & cogna¬
tione tua. & inuocares me: Et ipse
abraham ad dñm: cum ei apparu-¬
isset ad ilicem mambre. Dñe ait
sunueni gr̃am ante te: ne transeaᷤᷤ
puerum tuum et cetera: ꝑ gr̃am
gͣ quȩ ñ est exoꝑibus dictum est
ei merces tua magna erit nimis:
quia nemo pͥus dedit deo & retri-¬
buetur ei. Quod confirmat aplłs
dicens. Quid gͦ dicemꝰ inuenisse
abraham patrem nr̃m scdm car-¬
nem: Si enim abraham ex oꝑibus
iustificatus est: habet głam s non
apud dm̃: Item in genezi de ioseph:
cum uenditus ẽẽt putifar spadoni.
Uidit autẽ dñs eius inquit quod ee̾t
dñs cũ eo: et quia quecumq facie¬
bat. dñs ꝓsꝑabat inmanib eius:
& inuenit ioseph gr̃ãm ante dñm
suum: Non ex se habuit s inuenit
dño utiq donante quierat eũm

Expanded text:
ego protegam te, et merces tua magna ego protegam te, et merces tua magna erit nimis . Protegam te, gratia utique mea, qua priusquam me invocares, vocavi te ut exires de terra et cognatione tua, et invocares me . Ideo et ipse Abraham ad Dominum, cum ei apparuisset ad ilicem Mambre: Domine, ait, si inveni gratiam ante te, ne transeas puerum tuum , etc. Per gratiam ergo quae non est ex operibus, dictum est ei, Merces tua magna erit nimis: quia nemo prior dedit Deo, et retribuetur ei . Quod confirmat Apostolus dicens: Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum . 23. Item in Genesi de Joseph cum venditus esset Putiphar spadoni: Vidit autem dominus ejus, inquit, quod esset Dominus cum eo, et quia quaecumque faciebat, dominus prosperabat in manibus ejus; et invenit Joseph gratiam ante dominum suum. Non ex se habuit, sed invenit, Domino utique donante, qui erat cum
Abbreviated transcription (Latin):
ustos qui fuerunt ante legem.
uel sub lege. tamelectos quam gu.¬
bernatos fuisse. ex multis testimo¬
niis accipe pauca: in libro genesis:
Noe autẽ ait inuenit gr̃am ante do¬
minum dm̃ Statimq sequitur:
Noe homo iustus &e consũmatꝰ erat
ingenere suo: & placuit do: Nota
gͥ post inuentam gram do donan¬
te iustum & consũmatum dictum
ẽe̾ et placuisse deoñ ante gr̃am: Sal¬
uator gͦ ꝑelectionem gr̃e assumpsit
eum a consortio iniquorum. quib
iuste iratus inducturꝰ erat diluui-¬
um ds̃: ñ actu meritorũ cum in ade
p̃uaricatione natus sit reus: Aqua
enim diluuii baptismum illi fuit.
&e archa ecella. Non solum autem
illi. s et uxori eius & filiis ce nurib
secum in reparationem hominui
conseruatis. Liqͥt gͦ hane illi salu¬
tis fuisse fidem ꝑ gr̃am habenti
putio gentium: quia et ille et nos
gr̃a salui factisumus. ut dixit apłs:¬
nexoꝑib ne quis głetur. Item illic
dñs ad abraham noli timere abrahã.

Expanded text:
ustos qui fuerunt ante legem, vel sub lege, tam electos quam gubernatos fuisse, ex multis testimoniis accipe pauca. In libro Genesis: Noe autem, ait, invenit gratiam ante Dominum Deum. Statimque sequitur: Noe homo justus et consummatus erat in genere suo, et placuit Deo . Nota igitur, post inventam gratiam, Deo donante, justum et consummatum dictum esse et placuisse Deo, non ante gratiam. Salvandum ergo per electionem gratiae assumpsit eum a consortio iniquorum, quibus juste iratus inducturus erat diluvium Deus; non actu meritorum, cum in Adae praevaricatione natus sit reus. Aqua enim diluvii baptismus illi fuit, et arca Ecclesia. Non solum autem illi, sed et uxori ejus et filiis et nuribus secum in reparationem hominum conservatis. Liquet ergo hanc illi salutis fuisse fidem per gratiam habenti tum in praeputio gentium. Quia et ille et nos gratia salvi facti sumus, ut dicit Aposeribus, ne quis glorietur . 22. Item illic Dominus ad Abraham: Noli timere, Abraham;
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. Item ad corinthios scd̃a. habẽ¬
tes autem eundem sp̃m fidei sicut
scͥptum ẽ. credidi ꝓpter quod locutꝰ
sum. & nos credimꝰ ꝓpter quod et
loquim᷑. Omnẽ uero amputauit
imꝑitorũ suspitionem ancipitẽ.
& nr̃am defensionem nullo here¬
ticorũ ariete cassandã muro uallꝗ¬
uit cum seribit ephesiis. Unum
corpus & unus sp̃s. sicut uocati estis
inuna spe uocationis ur̃e. Unus
dñs. una fides. unũ baptisma. unꝰ

Expanded text:
Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum: et nos credimus, propter quod et loquimur . Omnem vero amputavit imperitorum suspicionem ancipitem, et nostram definitionem nullo haereticorum ariete quassandam muro vallavit, cum scribit Ephesiis: Unum corpus et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestrae. Unus Dominus, una fides, unum Baptism
Abbreviated transcription (Latin):
S ait mͥ: qͥa ocłis heretico dolore tur¬
batis. intendere lumen ñ potestis ue¬
ritatis Et nullum ẽ ꝓrsus meri¬
tum ꝓpͥe uoluntatis. Si discernas
in ter uoluntatem & gr̃am: ẽ. Audi
gͦ breuit̾. Propͥe uoluntatis tunc
ẽ meritum bonum: quando gr̃e
donũ p̾cedit unius cuiꝰq uolunta¬
tem: & oꝑatur ut meritum faciat
homo ꝑ propͥam uoluntatem. Ut
euidentiꝰ gͦ cognoscas donum ẽẽ
gr̃am & fidem quȩ ꝑditum homi¬
nem reuocant ad salutem: audi
apł̃m ephesiis p̃dicantẽ Gr̃a salua¬
ti estis ꝑfidem: & hoc ñ ex uobis:
Dei donum ẽ ñ ex oꝑib ut nequis

Expanded text:
s mihi, quia oculis haeretico dolore turbatis intendere lumen non potes veritatis: Ergo nullum est prorsus meritum propriae voluntatis, si discernas inter voluntatem et gratiam? Audi ergo breviter: Propriae voluntatis tunc est meritum bonum, quando gratiae donum praecedit uniuscujusque voluntatem, et operatur ut meritum faciat homo per propriam voluntatem. Ut evidentius ergo cognoscas donum esse gratiam et fidem, quae perditum hominem revocant ad salutem, audi Apostolum Ephesiis praedicantem, Gratia salvati estis per fidem: et hoc non ex vobis; Dei donum est; non ex operibus, ut ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uidet᷑ ñ est spes. Nam quod ui¬
det quis quid sperat: Si autẽ quod
ñ uidemus sꝑamus: ꝑ patientiam
expectamꝰ. Qua ꝓpter de meritis
quia nemo in hac uita positus gła-¬
bitur purum se habere cor nec qͥs¬
quam dicit se ẽẽ sine peccato: In
p̾senti namq labor indictus ẽ ut
fiant merita ꝑauxilium gr̃ȩ ñ
p̃missorum redditio meritorum:
rit consecutꝰ donum ẽ ñ meritum:
Cũ autẽ corruptibile hoc induerit
incorruptelam. & mortale hoc in¬
duerit in mortalitatem: uͥ iam nul¬
la erit malorũ cupiditas. s ꝑfecta
iusticia ut sit ds̃ omĩa inomĩbus
tunc meritum reddet᷑ iustis scdm
oꝑa sua: quorum ꝑ totam scłiuitam
meritũ omẽ fuit gr̃a: ut gaudentes
iam merito dicant anime suȩ. Be¬
nedic anima mea dñm: & omĩa in¬
teriora mea nom̃ sc̃m eiꝰ. Benedic a¬
nima mea dñm & noli obliuisci õs¬

Expanded text:
es: nam quod videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus . Quapropter de meritis quia nemo in hac vita positus, gloriabitur purum se habere cor, nec quisquam dicit se esse sine peccato. In praesenti namque labor indictus est, ut fiant merita per auxilium gratiae, non praemissorum redditio meritorum. rit consecutus, donum est, non meritum. Cum autem corruptibile hoc induerit incorruptelam, et mortale hoc induerit immortalitatem , ubi jam nulla erit malorum cupiditas, sed perfecta justitia, ut sit Deus omnia in omnibus; tunc meritum reddetur justis secundum opera sua, quorum per totam saeculi vitam meritum omne fuit gratia, ut gaudentes jam, merito dicant animae suae? Benedic, anima mea, Dominum; et omnia interiora mea, nomen sanctum ejus. Benedic, anima mea, Dom
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Ut ñsimus fidentes in nobis:
s indeo qui suscitat mortuos Et
iterum. Gr̃a dei sum: id quod sum:
Recte namq arbitror comparari li¬
berum arbitrium ium̃to. unde &
dictum ẽ. uelut ium̃tum factus sũ
apud te gr̃am uero sessori: quia siẽ
ium̃tum animal uiuacissimum.
ut domet᷑ ad opus dñi necessariũ
de arm̃to uagum app̃hendit᷑ & in¬
cipit ꝑcuram domantis se ad eius
ꝓficere uoluntatem: ita & liberum
arbitrium quod uulneratũ uiuit
in homine. gr̃a dei app̃henditur de
arm̃to & luxuria scłi: in quo pastore
diabolo uagatur ꝑ incongruas uo¬
luntates: Pastorem diabolum dixi:
sedm eachariam ꝓpħam de eo dicen¬
tem: Opastor & idolum: app̃hendit᷑
gͦ gr̃a ut dixi domandum liberũ
arbitrium: ut & male conu̾satio¬
nis deposita feritate humilietur:
& ut ad obediendum in opus dño
necessarium corrigat᷑: & ita ꝑ eiꝰ sẽꝑ
curam incipit ad dei ꝓficere uolun.

Expanded text:
dicit, Ut non simus fidentes in nobis, dicit, Ut non simus fidentes in nobis, sed in Deo qui suscitat mortuos : et iterum, Gratia autem Dei sum id quod sum . 20. Recte namque arbitror comparari liberum arbitrium jumento, unde et dictum est, Velut jumentum factus sum apud te : gratiam vero sessori. Quia sicut jumentum animal vivacissimum, ut dometur ad opus homini necessarium, de armento vagum apprehenditur, et incipit per curam domantis se ad ejus proficere voluntatem: ita et liberum arbitrium, quod vulneratum vivit in homine, gratia Dei apprehenditur de armento et luxuriae saeculi, in quo pastore diabolo vagabatur per incongruas voluptates. Pastorem diabolum dixi secundum Zachariam prophetam, de eo dicentem: O pastor et idolum ! Apprehenditur ergo gratia, ut dixi, domandum liberum arbitrium, ut et malae conversationis deposita feritate humilietur, et ut ad obediendum in opus Domino necessarium corrigatur: et ita per ejus semper curam incipit ad Dei proficere volun
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃i Nemo sit segnis et remissus
ad seruiendum do: nec sic de gr̃a
confidat tamquam ds liberi arbi-¬
ti eius quod ꝑmortẽ filii sui repa¬
rauit &e sibi p̃parauit. oꝑa ñ requi¬
rat: immo declinet amalo & faci¬
at bonum: Uigilet: petat: querat:
pulset: contendat uincere scłm:
deo placere sic: ut dum ꝑ mundi
pelagus currit quẽadmodũ sepe¬
numero dictum ẽ. anchoram gr̃e
cursu ne extollatur. seu intempe¬
state temptationum ne mergat᷑
eius gubernaculo quo adusq ad
portum paradisi ꝑueniat. poterit
ꝑmanere securus: ut cũ impleue¬
rit cursum. fidenter dicat cũ apło
paulo: Bonum certamen certaui
cursum consumaui: fidem serua.¬
uII. hȩc enim ille cum diceret: non
dixit: ut qui głatur in dño gletui
Quomodo enim potuit bonum cer¬
tamen certare. cursum consũmare.
fidem seruare ante iam dixerat: si
ego autẽ. s gr̃a dei mecum. Ampu¬
tauit autẽ omnẽ humanã głam.
&e dedit soli deo głam: cum iterum

Expanded text:
i . Nemo sit segnis et remissus ad serviendum Deo, nec sic de gratia confidat, tanquam Deus liberi arbitrii ejus, quod per mortem Filii sui reparavit et sibi praeparavit, opera non requirat: imo declinet amalo, et faciat bonum. Vigilet, quaerat, petat, pulset, contendat vincere saeculum, Deo placere, sic ut dum per mundi pelagus currit, quemadmodum saepenumero dictum est, anchoram graticursu ne extollatur, sive in tempestate tentationum ne mergatur, ejus gubernaculo, quoadusque ad portum paradisi perveniat, poterit permanere securus: ut cum impleverit cursum, fidenter dicat cum apostolo Paulo, Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi . Haec enim ille cum diceret, non dixit: Ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Quomodo enim potuit bonum certamen certare, cursum consummare, fidem servare, ante jam dixerat: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Amputavit autem omnem humanam gloriam, et dedit soli Deo gloriam, cum iterum
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ & credituri sunt: salutem
niam iudeorum. Hic ẽ lapis qui
reꝓbatꝰ ẽ auobis edificantib qui
factus ẽ incaput anguli: & ñ est
aliud ẽ sub cȩlo datum hominibꝰ.
in quo oporteat nos saluos fieri.:
Quãobrem & apłs paulus scribens
corinthiis id est ostendens eadem
dicit. Nolo enim uos ignorare fra¬
tres quoniã patres nr̃i om̃s sub
nube fuerunt. & om̃s mare tran¬
sierunt. & om̃s in moyse hoc ẽ per

Expanded text:
dimus, et credituri sunt, salutem niam Judaeorum, Hic est lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, qui factus est in caput angaliud est sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri . Quamobrem et apostolus Paulus scribens Corinthiis, id est, ostendens eadem dicit: Nolo enim vos ignorare, fratres, quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transieru
Abbreviated transcription (Latin):
tates tuas: qui redimit de interitu
uitã tuã. qui coronat te inmiseratio¬
ne & misccłia: Nudis pelagiane in-
miseratione & miscdia: & cecus ex¬
tolleris ꝓmeritis solarum uirium
tuarum te coronandii: Intellige
miseratione & miscdia dei. ñ infla
tum fuere incarnationis dñi iħuxͥ:
epła ad ebrehos. fide intelligimus
aptata e̾e scła u̾bo cuĩ. ut ex inuisi¬
bilib uisibilia fierent fide pluri-¬
mam hostiam abel quam caim ob¬
tulit do. ꝑ quam testimoniũ conse¬
cutus ẽ ẽẽ iustus. testimoniũ ꝑhi-¬
bente munerib eius dõ. & ꝑ illam

Expanded text:
es tuos, qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in miseratione et misericordia . Audis, Pelagiane, in miseratione et misericordia; et caecus extolleris pro meritis solarum virium tuarum te coronandum? Intellige miseratione et misericordia Dei, non inflattum fuere incarnationis Domini nostrEpistola ad Hebraeos, Fide intelligimus aptata esse saecula verbo Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent. Fide plurimam hostiam Abel quam Cain obtulit Deo, per quam testimonium consecutus est esse justus, testimonium perhibente muneribus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
donum. An ñ ẽ donum cũ dicit᷑ quia
caro & sanguis ñ reuelauit tibi: sed
pater m̃s qui incelis ẽ: Item apłs pau¬
lus ad galathas. Cum autẽ placuit
ait ei qui me segregauit de utero
matris meȩ & uocauit ꝑ grãm suã.
ut reuelaret filium suum in me. ut
euangłizarem eum ingentib Cog¬
nouerat quippe in euangłio quid
petro responderit dñs se confitenti:
Ideo &e dixit. Cum autẽ placuit ei qͥ
me segregauit de utero matris meȩ
& uocauit ꝑgrãm suam. ut reuela-¬

Expanded text:
n est donum, cum dicitur, Quia non caro et sanguis revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est? Item apostolus Paulus ad Galatas: Cum autem placuit, ait, ei qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit per gratiam suam, ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizarem eum in gentibus . Cognoverat quippe in Evangelio quid Petro responderit Dominus se confitenti: ideo et dixit, Cum autem placuit ei qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit per gratiam suam, ut re
Abbreviated transcription (Latin):
translatus ẽ ne uideret mortem. et
ñ inueniebat᷑ quia transtulit eum
ds: ante translationem eñi testimo.¬
nium habebat placuisse dõ: sine
fide autem ait impossibile ẽ place
re: Sic & de ceteris quos lectionis
ordo cõmemorat: s ñ sola fide ĩmo
quia nec fides sine gr̃a. nec gr̃a sine
fide. dicente apło ad timotheum:
Suꝑ abundauit autem gr̃a dñi nr̃i
quȩ salutẽ contulit in cognoseen¬
dum dm̃ & illis & nob̃ aꝑtissime
demonstrat apł̃s scribens ad gala-¬
thas: Prius autem ait quam ueni¬
ret fides sub lege custodiebamur
conclusi in eam fidẽ quȩ reuelanda
erat. In eautiq quȩ semꝑ temporibꝰ
tacitis erat indei seruis ꝑ dei u̾bum.
& reuelanda erat ingentib ꝑ incar.¬
natum idem u̾bum. Quia ut ait ite¬
rum apłs ad hebreos. iħs xp̃s heri et

Expanded text:
 ne videret mortem, et non inveniebatur, quia transtulit illum Deus; ante translationem enim testimonium habebat placuisse Deo. Sine fide autem, ait, impossibile est placere Deo. . Sic et de caeteris, quos lectionis ordo commemorat. Sed non sola fide, imo quia nec fides sine gratia, nec gratia sine fide; dicente Apostolo ad Timotheum, Superabundavit autem gratia Domini nostri cquae salutem contulit in cognoscendum Deum, et illis et nobis, apertissime demonstrat Apostolus, scribens ad Galatas: Prius autem, ait, quam veniret fides, sub lege custodiebamur conclusi in eam fidem quae revelanda erat . In eam utique, quae semper temporibus tacitis erat in Dei servis per Dei Verbum, et revelanda erat in gentibus per incarnatum idem Verbum: quia, ut ait iterum Apostolus ad Hebraeos, Jesus Christ
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidem iħu xp̃i data ẽ. datur & dabit᷑
credentibus: Quȩ fides donumẽ.
enĩ nr̃m fides pͥusquam ueniret
erat: quȩ ut dixit apls reuelanda
erat: Nemo penitꝰ gletur fidẽ se
ex ꝓrio sensu genuisse in se ꝑ quã
credere posset deo: s agnoseat tã
ante legem quã sub lege & post
tissime in ȩuangłio dñs ñr & salua¬
tor ostendit. ubi dicit discipulis
suis. Quem ẽe̾ dieunt homines
filium hominis: &e cetera. uos autẽ
inqͥt quẽ me ee̾ dicitis: Respondes
petrus ait. Ques xp̃s filius dei uiui:

Expanded text:
fidem Jesu Christi data est, datur, dabitur credentibus. Quae fides donum est, enim nostrum fides, priusquam veniret, erat, quae, sicut dixit Apostolus, revelanda erat? Nemo penitus glorietur, fidem se ex proprio sensu genuisse in se, per quam credere posset Deo; sed agnoscat, tam ante legem quam sub lege et post ertissime in Evangelio Dominus noster et Salvator ostendit, ubi dicit discipulis suis, Quem me esse dicunt homines Filium hominis? et caetera. Vos autem, inquit, quem me esse dicitis? Respondens Petrus ait: Tu es Christus filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ipse enim fecit qui iumentũ face̾
fecit: tamen utrisq laboritine¬
ris imputat᷑: ita & gr̃a ce liberũ
arbitrium ꝑagit sine dubio iter
cepta. s ñ ut supra dixisine gr̃a
dirigente uel gub̾nante: Propt̾
quod dicit inpsalmis. dirige in-
conspectu tuo uiam meam: et a
dño gressus hominis dirigẽtur:
Itaq nec gr̃a sine libero arbitrio
agit hominẽ habere beatã uitã:
nec liberum arbitrium sine gr̃a.
& tamen paruulos sine usu liberi
arbitrii facit gr̃a habere beatam
uitam: Eos autẽ qui iam rationis
capaces sunt. p̾uenit atq docet: ut
bonũ uelint et possint: Scriptum
ẽ enim in actib apłorum: Et ape¬
ruit ds̃ cor lidie purpurariȩ: ut
audiret ea quȩ dicebantur a paulo:
Item in euangłio post resurrectio
inquit aperuit illis sensum: ut
intelligerent scͥpturas. Et in psal¬
mis. Beatus homo quem tu erudie¬
ris dñe. & de lege tua docueris eũ:
Et in ꝓpħa erechiele dñs Et facioait

Expanded text:
Ipse enim fecit, qui jumentum facere Ipse enim fecit, qui jumentum facere fecit; et tamen utrisque labor itineris imputatur: ita et gratia et liberum arbitrium, peragit sine dubio iter cepta, sed non, ut supra dixi, sine gratia dirigente vel gubernante: propter quod dicit in Psalmis, Dirige in conspectu tuo viam meam ; et, A Domino gressus hominis diriguntur . Itaque nec gratia sine libero arbitrio facit hominem habere beatam vitam, nec liberum arbitrium sine gratia. Et tamen parvulos sine usu liberi arbitrii facit gratia habere beatam vitam. Eos autem qui jam rationis capaces sunt praevenit atque docet, ut bonum velint et possint. Scriptum est enim in Actibus Apostolorum: Et aperuit Deus cor Lydiae purpurariae, ut audiret ea quae dicebantur a Paulo . Item in Evangelio post resurrection illis, inquit, aperuit sensum, ut intelligerent Scripturas . Et in Psalmis: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Et in propheta Ezechiele Dominus: Et faciam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gr̃ãm diuidit singulis ꝓut uult.
possit ambulare: quo adusq ad ꝓ¬
positum regnum cȩloꝵ ꝑueniat:
Ideo hȩc inpsalmis ait Sp̃s tuus bo¬
nus deducet me in terrã rectã: Et
ut ille cum aliquotiens sub sessore
pastus largiorib cibariis incum¬
bens freno cursu extollitur. sesso¬
ris flagello ceditur ut scđm eius
ambulet uoluntatẽ: similiter
et liberum arbitrium dum do-¬
norum gr̃ȩ dei immenor in ꝓspe¬
ris efficitur. & tamquam de sui
possibilitate głatur extollitur:
eius flagello corripitur: cum in
uariis tribulationib et afflictio¬
nib paululum subiugatur: ut
humiliatus homo insua humili¬
tate ad gr̃ȩ recurrat auxilium:
Sicut gͦ homo sedens in iumento
cum ꝑegerit iter quod incessit.
dicit. feci hodie puta triginta
milia. cum illo sedente ium̃tum
cucurrerit triginta milia: s ñ
ea cucurrisset nͥ ab ascensore tã
directum inuia quam gub̃natũ
fuisset: recte gͦ sessor quem gr̃e
figuraui dicit feci triginta milia.

Expanded text:
 gratiam dividit singulis prout vult , possit ambulare quoadusque ad promissum regnum coelorum perveniat. Ideo et in Psalmis ait: Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam . Et ut illud, cum aliquoties sub sessore pastum largioribus cibariis incumbens freno, cursu extollitur, sessoris flagello caeditur, ut secundum ejus ambulet voluntatem: similiter et liberum arbitrium, dum hogratiae Dei immemor in prosperis efficitur, et tanquam de sui possibilitate gloriatus extollitur, ejus flagello corripitur, cum in variis tribulationibus et afflictionibus paululum subjugatur; ut humiliatus homo in sua infirmitate ad gratiae recurrat auxilium. Sicut ergo homo sedens in jumento, cum peregerit iter quod incessit, dicit, Feci hodie, ut puta, triginta milliaria: cum illo sedente, jumentum cucurrerit triginta milliaria, sed non ea cucurrisset, nisi a sessore tam directum in via, quam gubernatum fuisset. Recte ergo sessor quem gratiae figuravi, dicit, Feci triginta milliaria.
Abbreviated transcription (Latin):
pud dm̃ Quicumq eñisine lege
peccauerunt sine lege ce ꝑibunt.
& quicumq in lege peccauerunt
ꝑ legem iudicabuntur In omĩ
itaq oꝑe sc̃o pͥor ẽ uoluntas dei:
posterior liberi arbitrii: idẽ ope¬
ratur ds. cooꝑatur homo: Quod
si dicas ut dicere consuestis. quia
ego prior uolui ds̃ uoluit: iam
quia si redderetur quasi ex debito
d̃i faciat uoluntatẽ. abundare de¬
bet inoꝑib bonis: quia labor eiꝰ
ñ erit inanis in dño Si tamen ut
ñ inse s semꝑ indño glorietur: cuiꝰ
ut dixi g̾ra eruditur ab negare
impietatem et scłaria desideria:
ut sobrie pie & iuste uiuere possit
in hoc scło: sicut dicit apłs seribẽs
ad titum: Apparuit enim gr̃a dei
erudiens nos: ut ab negante̾ impie.¬
tatẽ & scłaria desideria sobrie or¬

Expanded text:
uicumque enim sine lege uicumque enim sine lege peccaverunt, sine lege et peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur . In omni itaque opere sancto prior est voluntas Dei, posterior liberi arbitrii: id est, operatur Deus, cooperatur homo. Quod si dicas, ut dicere consuesti, « Quia ego prior volui, Deus voluit: » jam quia si redderetur quasi ex debito, Dei faciat voluntatem, abundare debet in operibus bonis; quia labor ejus non erit inanis in Domino: sic tamen ut non in se, sed semper in Domino glorietur; cujus, ut dixi, gratia eruditur abnegare impietatem et saecularia desideria, ut sobrie, juste et pie vivere possit in hoc saeculo, sicut dicit Apostolus scribens ad Titum: Apparuit enim gratia Dei erudiens nos, ut abnegantes impietatem et s
Abbreviated transcription (Latin):
lib Est gͥ liberum arbitrium. Qs
quisq ẽẽ negau̾it catholieus non
ẽ & quisq sic ẽe̾ dixerit quod sine
deo bonum opus id ẽ quod ad eius
sc̃m ꝓpositum ꝑtinet. nec inciꝑe
nec ꝑficere possit catholicus est:
Quib enim dicitur inpsalmis. nͥ
liberum arbitrium habentibus.
uenite filii audite me. timorẽ dñi
docebo uos: Item adño in euan¬
glio discipulis Omĩs qui audit
uerba mea hȩc &e facit ea. Et it̾um:
Uos amici mei estis: si feceritis quȩ
ego mando uobis: Et ab apło corm-¬
thiis Hoc enim uobis utile ẽ qui
ñ solum facere s & uelle cepistis
abanno pͥore: Nunc uero & facto
ꝑficite. ut quemadmodum ꝓitꝰ
est animus uoluntatis: ita sit et¬
ꝑficiendi Et multa alia quȩ tã
inueteri quam in nouo testam̃to
continentur quȩ nimis ꝓpt̾ fasti.¬
dium lectionis longum ẽ enar¬
rarez Quomodo autem unieuiq
scdm suam oꝑam reddetur indie
iuditii nͥ liberum e̾e̾t arbitrium:
Et ideo ñ est ꝑsonarum acceptio a

Expanded text:
itur liberum arbitrium, quod quisquis esse negaverit, catholicus non est: et quisquis sic esse dixerit, quod sine Deo bonum opus, id est, quod ad ejus sanctum propositum pertinet, nec incipere, nec perficere possit, catholicus est. Quibus enim dicitur in Psalmis nisi liberum arbitrium habentibus. Venite, filii, audite me; timorem Domini docebo vos ? Item a Domino in Evangelio discipulis, Omnis qui audit verba mea haec, et facit ea : et iterum, Vos amici mei estis, si feceritis quae ego mando vobis . Et ab Apostolo Corinthiis: Hoc enim vobis utile est, qui non solum facere, sed et velle coepistis ab anno priore; nunc vero et facto perficite, ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita et perficiendi sit . Et multa alia, quae tam in Veteri quam in Novo Testamento continentur: quae nimis, propter fastidium lectionis, longum est enarrare. Quomodo autem unicuique secundum sua opera redderetur in die judicii, nisi liberum esset arbitrium? Et ideo non est personarum ac