comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirienti pat̾nꝰ honor uͦq ad ꝑfectã ⁊ dignã etatẽ a filiie p̃bendꝰ eẽ o¬
stendr. Quatuor ⁊eni mod̃ ꝑ scripturas diuinas patres uocant᷑.
ħ ẽ nat᷑a gente. admoĩtioẽ etate. De pat᷑ nãq nat᷑alit̾ iacob ad
laban loquit᷑. Nisi timor patris mei ysaac affuiss: tuliss omĩa
Ego sũ inqͥẽs ds patrũ tuoꝵ. ds abͣhã. ds̃ ysaac. ds̃ iacob Etate autẽ ⁊¬
aut ĩdignꝰ fuerit: admonenti tñ seniori. ab adolescentib obedi¬
entia p̃benda erit. Qͦmͦ gͦ honorat᷑ in senectute apparebit. qui
discipline laborẽ in adolescentia ñ sustinuerit: Qdc̃q ienĩ hõ
laborauerit: ħ imetet. Omĩs nãq disciplina ĩ p̃senti ñ uidet᷑

Expanded text:
 honor usque ad dignam aetatem a filiis praebendus esse ostenditur. quattuor etenim modis per scripturas diuinas patres uocantur, hoc est natura gente admonitione aetate. de patre namque naturali Iacob ad Laban loquitur : nisi timor patris mei Isaac adfuisset, tulisses omnego sum, inquiens, Deus patrum tuorum, Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Iacob. aetate autem aut indignus exstiterit; admonenti tamen seniori ab adolescentibus obedientia exhibenda erit. Quomodo enim honorandus in senectute apparebit, qui disciplinae laborem in adolescentia non sustinuerit? Quodcunque etenim homo laboraverit, hoc et metet . Omnis namq
Abbreviated transcription (Latin):
mĩam conseq̾ntur. felix ẽ misericors: dũ in hac uͥtute. ñ sub¬
stãtiã sed affectum deus requirit. De Qiunto gra

Expanded text:
iam consequentur . Felix est ergo misericors, dum in hac virtute non substantiam, sed affectum Deus requirit. CAPUT V.
Abbreviated transcription (Latin):
rependere. qd mundus minrme posse ñ dubitat᷑. Licet eni
mimicũ ẽẽ diligñdũ dñs imꝑet. ut illa duectio anricũ illũ
diuitias. distͥbuẽdo egenis. ꝑdat ĩt̾im ñ mansuras.Si enĩ qd̾
dilig̃ ñ uendit. emo emere pot̾it d cupit. Auari nãq idõ
in iudicio a rectissimo iudice nũcupant᷑ maledici: qr qͥ p̃t̾i

Expanded text:
nime posse non dubitatur. sic etenim inimicum esse diligendum Dominus imperat, ut illa dilectio amicum illum diuitias, distribuendo egenis perdat interim non mansuras. si enim quod diligit non uendit, nemo emere poterit quod cupit. auari namque ideo in iudicio a rectissimo iudice nuncupantur maledicti, quia qui
Abbreviated transcription (Latin):
euci us abusiois gͣdus ẽ. adolescens sine obedientia quo mũ¬
dus a recto rationis ordine depͣuatur. Qualit̾ nãq ĩsenectute mi¬
nistrari sͥ ille sꝑabit: qͥ in adolescentia seniorib obediẽtiã exhibe¬
re contẽpnit: Uñ ⁊ ĩ ꝓuerbio apd̃ uet̾es habet᷑. qd̾ seruire aliqͥs
neq̃at illi. qͥ pͥus alicui seruitutẽ p̃bere denegat. Propt̃ qd̃ et
cdñs ilĩs in tẽporib adolescentie. dũ adhuc ad legitimã etatem
doctoris ñ ꝑuenit obediẽt᷑ ministͣtionẽ parentib suis exhibuit.
Sic̃ gͦ in senib sobrictas.⁊ moꝵ ꝑfectio requiritur: ita ⁊ĩ adolescen¬
tib obsequiũ ⁊ subiectio ⁊ obediẽtia rite debetur. Quappt̃ nĩ man¬

Expanded text:
ertius deinde gradus est adulescens sine oboedientia, quo mundus a recto rationis ordine deprauatur. qualiter namque in senectute ministrari sibi ille sperabit, qui in adulescentia senioribus oboedientiam exhibere contemnit? unde et in prouerbio apud ueteres habetur, quod seruiri nequeat qui prius alicui seruitutem praebere denegat. propter quod et Dominus Iesus in temporibus suae carnis, dum adhuc ad legitimam aetatem doctoris non peruenit, oboedienter ministrationem parentibus suis exhibuit. sicut ergo in senibus sobrietas et morum per fectio requiritur, ita in adulescentibus obsequium et subiectio et oboedientia rite debetur. quapropter et in man
Abbreviated transcription (Latin):
buit. E qd̃ efficit᷑. ut dũ in terra q̃sita. diligenti cura cꝰtodit: celes¬
tis patȩ ꝑhennẽ thesaurũ amittat. Ad quẽ thesaurũ diis iħs ad¬
olescentẽ diuitẽ. qͥ illũ de ꝑfectioẽ int̾ogauerat. ita respondẽs ĩui¬
tauit. Siuis ꝑfectus ẽẽ uade ⁊ uende omĩa que habes ⁊ da pauꝑib
& uent seq̃re me. ⁊ habeb̾ thesaurũ in celo. Quẽ thesaurũ nullus

Expanded text:
 quod efficitur, ut dum in terra quaesita diligenti cura custodit, caelestis patriae perennem thesaurum amittat. ad quem thesaurum Dominus Iesus adulescentem diuitem qui eum de perfectione interrogauerat ita respondens inuitauit: si si perfectus esse, uade uende omnia quae habes et da pauperibus, et ueni sequere me,
Abbreviated transcription (Latin):
det iusticie. Sic̃ gͦ fructꝰ ñ ĩuenit᷑ in arbore. ĩ qͣ pãpmꝰ. aut flos
pͥus ñ apparuerit: sit ⁊ĩ senectute honorẽ legitimi conseqͥ ñ po¬
terit. qͥ m adolescẽtia discipline. alicuiꝰ exercitatioĩs ñ labora¬
uerit. Disciplina gͥ absq obediẽtia qualit̃ fieri pot̾it: Adoles¬
cens gͦ sñ obecdiẽtia: ad olescẽs sine disciplina ẽ. Qm̃ ⁊ ipsa obedien

Expanded text:
ustitiae. sicut ergo fructus non inuenitur in arbore in qua pampinus aut flos prius non apparuerit, sic et in senectute honorem legitimum consequi non poterit qui in adulescentia disciplinae alicuius exercitationibus non laborauerit. disciplina igitur absque oboedientia qualiter fieri potest? adulescens ergo sine oboedientia adulescens sin
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ necessaria. ex his tñ cõpletur huiꝰ uniu̾sitatis inregͥtas: q̃ multo
maior ẽ quã domus nr̃a ⁊ multo melior. Hanc enĩ multo melius
administrat ds̃ quã unꝰqͥsq nr̃m domũ suã. Usurpa gͦutilia. caue
ꝑniciosa: relinque suꝑflua. In omĩb tñ cũ mͣsuras ⁊ numeros et¬
es cũ dnm̃ laudas.ĩ humilitate formice. quã cũ tͣnsis fluui¬

Expanded text:
necessaria, eis tamen completur hujus universitatis integritas, quae multo major est quam domus nostra et multo melior. Hanc enim multo melius administrat Deus, quam unusquisque nostrum domum suam. Usurpa ergo utilia, cave perniciosa, relinque superflua. In omnibus tamen cum mensuras et numeros etes, cum deum laudas in humilitate formice, quam cum transis fluvi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ⁊ crassus efficit᷑ ex alatioĩb & quasi uaporib maris ⁊ terre. et¬
ipso humore pinguescit. quodãmͦ ut uolatus auiũ portare possit.
Idõ ꝑ noctes eciã serenas rorat. Cuiꝰ eciã roris gutte: mane ĩ erb̃ ĩ¬
ueniunt᷑. Nã mons ille macedonie qͥ olr̃pꝰ uocat᷑. tante altitudinis
ẽẽ dr̃. ut ĩ eius cacumine nec uentꝰ sentiat᷑. nec nubes se colligat. quia
excessit altitudine sua totũ istũ aerẽ humidũ in quo aues uolãt et
scio quoꝵ sacͥficporũ causa. memorati montis cacumina ascẽdere.i
aliquas notas in pulu̾e scribere. quas alio anno integras inueni¬
ebat̃. qd̃ fieri ñ poss siuentũ aut pluuias. locꝰ ille patẽtur. Deĩde
quia tenuitas aeris illiꝰ qͥ ibi ẽ. ñ eos sprrabat: durare ibi ñ pote¬
rat. nisi spongias humectas narib applicarẽt. uñ eͣssiorẽ n osue¬

Expanded text:
enim, et crassus efficitur exhalationibus maris et terrae, et pinguescit quodammodo, ut volatus avium portare possit. Et ideo per noctes etiam serenas rorat; cujus guttae roris mane in herbis inveniuntur. Nam mons ille Macedoniae, qui Olympus vocatur, tantae altitudinis esse dicitur, ut in ejus cacumine nec ventus sentiatur, nec nubes se colligant, quia excedit altitudine sua totum istum aerem humidum in quo aves volant, etscio quorum sacrificiorum causa, memorati montis cacumen ascendere, et aliquas notas in pulvere scribere, quas alio anno integras inveniebant: quod fieri non posset, si ventum aut pluviam locus ille pateretur. Deinde quia tenuitas aeris illius qui ibi est, non eos inspirabat, durare ibi non poterant, nisi spongias humectas naribus applicarent, unde crassiorem et consue
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. reddẽda ẽ ratio. Et factũ ẽ uesꝑe: ifactũ ẽ mane. dies scd̃s.
erat: quom pot̾at aque congregari in unũe S ia suꝑiꝰ dictũ
ẽ. nomine aquaꝵ mat̾iã illã appellatã suꝑ quã ferebatur sp̃s
di. uñ erat d̾s omĩa fact᷑us. Cũ uͦ dr̃ congregent᷑ aquȩ ⁊⁊ e̾e̾ ħ dr̃
bilis ⁊ in cõposita mat̾ie ꝯfusio ⁊ obscuritas nominat᷑. Et q̃ no¬
minabat᷑ aqͣ suꝑ quã ferebat᷑ sp̃s di. cadẽ rursus mat̾ia nomi¬
nabat᷑. Nc̃ uͦ aqͦ ista ⁊ terra format᷑ ex illa mat̾ia q̃ ipsis: omi¬
nib appellabat᷑. añ quã formas istas quas nc̃ uidemus aciꝑet.
Sane dr ĩ hebrea locutione. omne̾ aquaꝵ congregationẽ.
siue salsaru siue dulcium: mare appellari. Et ait. Germin&¬

Expanded text:
gatur, credenda est. Et facta est vespera, et factum est mane dies secundus. erat, quomodo poterant aquae congregari in unum? Sed jam superius dictum est, nomine aquarum materiam illam appellatam super quam ferebatur Spiritus Dei, unde erbilis et incomposita, materiae confusio et obscuritas nominabatur; et quod nominabatur aqua super quam ferebatur Spiritus Dei, eadem rursus materia nominabatur. Nunc vero aqua ista et terra formantur ex illa materia, quae ipsis nominibus appellabatur, antequam formas istas, quas nunc videmus, acciperet. Sane dicitur, in hebraea locutione omnem aquarum congregationem, sive salsarum sive dulcium, mare appellari. CAPUT XI
Abbreviated transcription (Latin):
fabricandis uoluntas artificis. Qd̃ isi paucoꝵ intelligentia pot̃
attingere: humanis tñ uerb̃. nescio utrũ uel a paueis homini¬
b pot̃ exponi. Propt̾ea uͦ ñ absurde eciã aqua dicta ẽ ipsa mat̾ia.
quia omĩa q̃ in terra nascunt᷑. siue aĩalia siue arbores. siue herbe
⁊ siqua similia ab humore ĩcipiut̃ formari atq nutriri. Hec gͦ¬

Expanded text:
fabricandis voluntas artificis. Quod etsi paucorum intelligentia potest attingere, humanis tamen verbis, nescio utrum vel a paucis hominibus, possit exponi. Propterea vero non absurde etiam aqua dicta est ista materia, quia omnia quae in terra nascuntur, sive animalia, sive arbores vel herbae, et si qua similia, ab humore incipiunt formari atque nutriri. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
Saluo quidẽ intellectu quo manifestũ ẽ omĩb his animalib homi¬
nẽ ratioẽ dñari. recte tñ intelligit᷑. eciã sp̃aliter. ut om̃s affectiones
imotꝰ animi quos habemꝰ istis animalib similes subditos haberẽt.
delectationẽs nos rapiunt. ⁊faciũt similes omĩ gen̾i bestiarũ. Cuͣ
aũ reguntur ⁊ subitiũtur omĩno mansuesct̃. ⁊ nob̾ concordit̾ ui¬

Expanded text:
salvo quidem intellectu, quo manifestum est omnibus his animalibus hominem ratione dominari; recte tamen intelligitur etiam spiritualiter, ut omnes affectiones et motus animi, quos habemus istis animalibus similes, subditos haberemus,iosasque delectationes nos rapiunt, et faciunt similes omni generi bestiarum. Cum autem reguntur et subjiciuntur, omnino mansuescunt et nobiscum concorditer vi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuunt. ⁊ uolatiliũ inclinata s̃ ad terrã.:⁊ ñ erecta sͣ sic̃ homi¬
nis corpꝰ. qͦ sig̾cat᷑. eciã animũ nrm. ĩ suꝑna sua. id ẽ ĩ et̾na sp̃a¬
lia erectũ ẽẽ debere. Ita intelligit᷑ ꝑ animũ maxime attestan¬
te eciã erecta corporis forma. hõ factus ad ymaginẽ drisimib¬
pecorib ĩperet. Quãuis enĩ a multis feris ꝓpt̾ fragilitatẽ eor¬
poris possit oceidi. a nullis tñ domari potest. eũ ipse tã mul

Expanded text:
nt erecta sicut hominis corpus. Quo significatur, etiam animum nostrum in superna sua, id est in aeterna spiritualia, erectum esse debere. Ita intelligitur per animum maxime, attestante etiam erecta corporis forma, homo factus ad imaginem et similpecoribus imperet: quamvis enim a multis feris propter fragilitatem corporis possit occidi, a nullis tamen domari potest, cum ipse tam mult
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipsa ẽ firmũ ornam̃tũ. etatũ omniũ. Et icdo bñ cõparat᷑ qͣr¬
to diei quo facta s̃ luminaria. ĩ firmam̃to celi. Quid enĩ euidẽ¬
tius sig̾cat. splendorẽ regni. quã solis excellentia: Et plebẽ ob
et stellas pͥncipes eius. ⁊ omnia quasi in firmam̃to celi reg¬
ni stabilitate fundata. Huiꝰ quasi uesꝑa ẽ. in peccatis regũ. qͥb
illa gens m̾uit captiuari atq seruire. ⁊ fit mane tͣnsmigͣtio ĩ

Expanded text:
et ipsa est firmum ornamentum omnium aetatum: et ideo bene comparatur quarto diei, quo facta sunt sidera in firmamento coeli. Quid enim evidentius significat splendorem regni, quam solis excellentia? Et plebem obtet stellae principes ejus, et omnia tanquam in firmamento in regni stabilitate fundata. Hujus quasi vespera est in peccatis regum, quibus illa gens meruit captivari atque servire. 39. 5a AETAS. Et fit
Abbreviated transcription (Latin):
uidẽt. ⁊ uolt̃ se uideri scire. qd̃ nesciũt. Ego uͦ fateor me nescire.
ras ⁊ numeros ⁊ ordinẽ muenio ad unitatẽ ꝯcordie ꝑtinere. Que
omĩa uñ ueniat᷑ ñ intelligo: nisi a sũma m̃sura.⁊ numero ⁊ or¬
dine. q̃ ĩ ipsa dĩ sublimitate ĩ cõmutabilia atq et̾na consistũt.
Omĩa animalia. aut utilia st̃ nob̃. aut ꝑniciosa: aut suꝑflua. De
multis ꝑicłis ⁊ laborib subditã: s aliã meliorẽ uͥ sũma ẽ securitas

Expanded text:
is volunt se videri scire, quod nesciunt. Ego vero fateor me nestire, ras et numeros et ordinem inveniam ad unitatem concordie pertinere. Que omnia, unde veniant, non intelligo, nisi a summa, numero, mensura et ordine, que in ipsa dei sublimitate incommutabilia atque eterna consistunt.omnia animalia aut utilia nobis sunt, aut perniciosa, aut superflua. Amultis periculis et laboribus subditam, sed aliam meliorem, ubi securitas
Abbreviated transcription (Latin):
ad tẽporis spacia ñ ꝑtinet᷑: S ĩ signa ⁊ tẽpora dictũ ẽ. ut ꝓpt̾
ħ sidib tẽpora distinguant᷑: ⁊ ab hominib dinoscant᷑. Quia
si currãt tẽpora: inulł distinguantur articłis: qui articłi ꝓpter side¬
rũ cursus notant᷑. posst̃ quidẽ currere tẽpora atq p̃t̾ire. s ĩtelli¬
gi.i discerni ab hominib ñ posst᷑. sic̃ horȩ qñ nubilus dies ẽ. tͣn¬
seũt qͥdẽ. ⁊ sua spacia ꝑagt̃. s distingui a nob̃ ⁊ notari ñ posst̃. Uu
ꝑagit:⁊ finit. Luna uͦ aliq̃n media nocte. uel ĩ fine nocꝰtis. ad nos

Expanded text:
 in signa et tempora dictum est, ut per haec sidera tempora distinguantur, et ab hominibus dignoscantur: quia si currant tempora; et nullis distinguantur articulis, qui articuli per siderum cursus notantur, possunt quidem currere tempora atque praeterire; sed intelligi et discerni ab hominibus non possunt. Sicut horae quando nubilus dies est, transeunt quidem, et sua spatia peragunt; sed distingui a nobis et notari non possuon etiam peragit et finit: luna vero aliquando media nocte vel in fine noctis ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit: ꝑ peccatũ hominis terra maledicta. spinas ⁊ tͥbulos ger¬
minet: ñ ut ipsa penã sentiret. que sine sensu ẽ. s ut peccati hu¬
mani erimen sẽꝑ hominib añ oculos poneret. quo ad monerent᷑
aliqñ auerti. a peccatis ⁊ ad dĩ p̃cepta ꝯuerti. Herbe aũ ueneno¬
se ad pen̾a. uel exercitationẽ mortaliũ create s̃. Et ħ totũ ꝓpter¬

Expanded text:
 per peccatum hominis terra maledicta sit, ut spinas pareret: non ut ipsa poenas sentiret, quae sine sensu est, sed ut peccati humani crimen semper hominibus ante oculos poneret, quo admonerentur aliquando averti a peccatis, et ad Dei praecepta converti. Herbae autem venenosae ad poenam, vel ad exercitationem mortalium creatae s
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ñ dm̃ infirmũ docẽt: s nr̃e infirmitati blandiunt᷑. Nenĩ de
dõ. digne dici pot̾. Nob̾ tñ ut nutͥam᷑. ut ad ea ꝑueniamꝰ q̃ a
nullo humano sermone diei posst̃ ea dicunt᷑ q̃ caꝑe possumꝰ.¬
tenebrȩ lucis absentia est. Distinctio tñ facta ẽ. ĩter lucẽ. et
tenebras: quẽ admodũ nos clamando facimꝰ uocẽ. Silentiũ
au ñ sonando facimꝰ: qr cessatio uocis. silentiũ est. Distingui
tenebras. qui lucẽ ut uult tẽporib ⁊ locis uel dat. ueldetͣhit.
Naũ totũ. ad intellectũ nr̃m dictũ ẽ. Qua eñĩ lingua uocaũ
dm̃ purus intellectꝰ ẽ: sine strepitu ⁊ diu̾sitate linguaꝵ Uoca¬
uit aũ dictũ ẽ uocari fec̃. qr sic distinxit omĩa: ⁊ ornauit. ut
discerni possẽt. ⁊ nomina acciꝑe. S postea suo loco reqͥremꝰ. a
& ĩ eis assuescimꝰ. tantũ nob̃ locutiones eaꝵ innotesct᷑. Sic enĩ dici¬

Expanded text:
quae non Deum infirmum docent, sed nostrae infirmitati blandiuntur. Nihil enim de quae non Deum infirmum docent, sed nostrae infirmitati blandiuntur. Nihil enim de Deo digne dici potest. Nobis tamen ut nutriamur, et ad ea perveniamus quae nullo humano sermone dici possunt, ea dicuntur quae capere possumbsentia est: distinctio tamen facta est inter lucem et tenebras. Quemadmodum nos clamando vocem facimus; silentium autem non sonando facimus, quia cessatio vocis silentium est: distinguimtenebras, quia lucem quibus vult temporibus et locis vel non dat, vel detrahit. Hoc autem totum ad intellectum nostrum dDeum purus intellectus est, sine strepitu et diversitate linguarum. Vocavit autem dictum est, vocari fecit; quia sic distinxit omnia, et ordinavit, ut et discerni possent, et nomina accipere. Sed postea suo loco requiremus,  in Scripturis et in eis assuescimus, tantum nobis locutiones earum innotescunt. Sic enim dici
Abbreviated transcription (Latin):
tur. qd̃ ñ ꝯsueuerãt homines ĩ illo uocabulo intelligere. Dictũ ẽ gͦ
qͥ uideret atq tractarer. Dicta ẽ aqua. quia facilis ⁊ductilis
subiacebat oꝑanti. uñ omĩa illa formarent᷑. S sub his omĩb no¬
minib mat̾ia erat. in uisa ⁊ ĩformis: de qua dñs condidit mun
ne nullus fit faber. tñ ẽ lignũ cedit. atq tͣctat dolando. ascian
sa pulchrior ẽ illa. quã que arte fabricat᷑. s qd̃ uidet artifex
cet. Uidit gͦ d̾s̃ lucẽ qd̃ eẽt bona. Quib uerb̃ ñ ostendit᷑. eluxisse
dõ ĩsolitũ bonũ: s placuisse ꝑfectũ. Non dix̃ miratꝰ ẽ dͥ̾s lucẽ
adrmiratio enĩ reuera de reb insꝑatis nasci solet. Et tñ ĩ euu̾
dentiũ. Quis aũ ĩ illis fecerat ipsam fidẽ: nͥ ipse qͥ eã adiira¬
adhuc ẽ sic moueri. Om̃s gͦ tales motus eius. ñ ꝑturbati ani¬
mi signa stͣ s docentis magistri. Sic st̃ uerba uet̾is testam̃ti.

Expanded text:
tur esse quod consueverant homines in illo vocabulo intelligere. Dictum est erqui videret atque tractaret. Dicta est aqua, quia facilis et ductilis subjacebat operanti, ut de illa omnia formarentur. Sed sub his omnibus nominibus materia erne nullus sit, tamen tam diu lignum caedere atque tractare dolando, asciandsa pulchrior est, quam illa quae arte fabricantur. Sed quod videt artifex cet. Vidit ergo Deus lucem quia bona est: quibus verbis non ostenditur eluxisse Deo insolitum bonum, sed pAdmiratio enim revera de rebus insperatis nasci solet, et tamen leguntdentium . Quis autem in illis fecerat ipsam fidem, nisi ipse qui eam miraadhuc est opus sic moveri. Omnes ergo tales motus ejus non perturbati animi sunt signa, sed docentis magistri. Sic sunt et verba Veteris Testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse sit fabricatore Et si tẽpꝰ cũ celo ⁊ terra ẽẽ cep̃: iñ potẽ inueniri
fecerat ds̃: quia ñ pot̾ ẽẽ oꝑator tẽpoꝵ. nisi qͥ ẽ añ tẽpora: si c̃ ipsa
ereatura quã fec qͣs tẽpora esse ceꝑut̃. Et idõ dicunt᷑ et̾na tpr̃a. Non
le fecit. ħ aũ facta s̃. Nec ipsa genuit de se ipso: ut ħ essent qd̃ ipse est
S ea fec̃ de nichilo: ut ñ essent equalia. nec ei a quo facta st̃. nec fi¬
scire quert̃. cũ uoluntas di om̃iũ q̃ st̃ ipsa sit causa. Si eni ht̃ causam
uoluntas cdi: ẽ aliud qd̃ añcedat uoluntatẽ di. qd̾ nefas ẽ credere. fec̃¬
ds cetũ ⁊ terrã qr uoluit: uoluntas enĩ dĩ. causa cȩl ⁊ terre. Et ido ma¬
ior ẽ uotuntas di. quã clũ i terra. Qui aũ dicit. quare uoluit factre
celũ ⁊ terrã: maiꝰ aliquid querit. quã ẽ uoluntas di. Nichil aũ maius
i qd̾ ẽ ñ inueniat:i si uoluntatẽ nosse qͥs desiderat. fiat anucꝰ di. Qs

Expanded text:
ipse sit fabricator? Et si tempus cum coelo et terra esse coepit, non potest inveniri si cum ipsa creatura, quam fecit Deus, tempora esse coeperunt. Et ideo dicuntur aeterna tempora, non le fecit, haec autem facta sunt: nec ea genuit de seipso, ut hoc essent quod ipse est; sed ea fecit de nihilo, ut non essent aequalia, nec ei a quo facta sunt; nec Fiscire quaerunt, quod voluntas Dei omnium que sunt ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere.  Voluntas enim Dei causa est caeli et terrae, et ideo maior quam caelum et terra. Qui autem dicit: quare uoluit? maius aliquid quaerit quam est uoluntas Dei. Nihil autem maius i potest. Ac si uoluntatem Dei nosse quisque desiderat, fiat amicus Dei, quia
Abbreviated transcription (Latin):
elig̾e̾mꝰ inos uerba. quib eis respond̾emus. Cũ uͦ illi ⁊ doc¬
tos litteris: ⁊indoctos errore suo persequant᷑. icũ ꝓmutũt ueritatẽ.
au̾itate conent᷑ auertere. ñ ornato. politoq sermoẽ. s reb maĩfes
u̾sũ manicheos edidimꝰ cͦ legisset: uidert̃ eos ab ĩꝑitiorib haut ñ dif¬
ficile intelligi. ⁊ me beniuolentissime monuert̃ ut cõmunẽ loq̃ndi
ꝯsuetudinẽ ñ desererẽ: si errores illos tã ꝑnitiosos. ab animis eciã
ĩꝑitoꝵ expellere cogitarẽ. Hunc enĩ sermonẽ usitatũ ⁊ simplicẽ eciã
doct intelligt᷑. Illũ aũ in docti. ñ intelligt᷑. Solent gͦ maĩchei scrip
infirmos ⁊ par uulos nrõs ñ inueniẽtes qͣmͦ sͥ respondeat. irride¬
re atq deciꝑe. qr nulla scͥpt᷑a est. que ñ apud eos. qui illã ñ intelligt᷑
facile sit ñ rep̃hendendi. s idõ diuina ꝓuidentia multos diuersi
erroris hereticos ẽẽ ꝑmittit. ut cũ insultat nobis: ⁊ intelligat ea qͥ

Expanded text:
emus et nos verba quibus eis responderemus: cum vero illi et doctos litteris, et indoctos errore suo persequantur, et cum promittunt veritatem, a veritate conentur avertere; non ornato politoque sermone, sed rebus manifestiversus Manichaeos edidimus, cum legissent, viderunt eos ab imperitioribus, aut non aut difficile intelligi, et me benevolentissime monuerunt ut communem loquendi consuetudinem non desererem, si errores illos tam perniciosos ab animis etiam imperitorum expellere cogitarem. Hunc enim sermonem usitatum et simplicem etiam docti intelligunt, illum autem indocti non inteinfirmos et parvulos nostros, non invenientes quomodo sibi respondeant, irridere atque decipere: quia nulla Scriptura est, quae non apud eos qui illam non intelligunt, facile possit reprehendi. Sed ideo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut cum insultant nobis, et interrogant nos ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
citent᷑. i de pigͥtia sua ꝑiclitari se sentiat᷑. Qd̃ homines si bone sit
fidĩ ñ cedt̃ hẽticis: s quid respondeat. diligẽt᷑ inquirt̃. Nec eos.
deserit ds. ut petentes accipiat̃. ⁊ querentes inueniãt.:⁊ pulsantibus
aꝑiat᷑. Qui aũ desꝑat. se posse in catholica disciplina inuenire qd̃
b aberrauert᷑. post magnos labores reu̾tunt᷑. Dict̃ gͦ manichei

Expanded text:
de illa impericia periclitari se senciant. Qui homines, si bone sunt fidei, non cedunt hereticis, sed, quid eis respondeant, diligenter inquirunt. Nec eos deserit deus, ut petentes accipiant et querentes inveniant, et pulsantibus aperiatur. Qui autem desperant se posse in catholica disciplina invenire, quoibus aberraverant, post magnos labores fatigati atque sici
Abbreviated transcription (Latin):
quasi limitib suis ẽẽ distinetas. ut ĩ septima sꝑet᷑ requies:⁊ easdẽ eta¬
tes habẽ similitudinẽ istoꝵ sex dierũ. ĩ quib ea facta st̃: q̃ dm̃ fecisse
script᷑a cõmemorat. Primordia enĩ gen̾is humani quib ista luce
frui cepit: bñ cõparant᷑ pͥmo diei. quo ds̃ fec̃ lucẽ. Hec etas qͣsi in¬
fantia deputanda ẽ. ipsius uniuersi secłi. qd̾ quasi unũ hominẽ
ꝓportioẽ magnitudinis sue cogitare debemꝰ. qr ⁊ unꝰqͥsq hõ ẽ pͥmo¬

Expanded text:
ex aetates habere similitudinem istorum sex dierum, in quibus ea facta sunt quae Deum fecisse Scriptura commemorat. Primordia enim generis humani, in quibus ista luce frui coepit, bene comparantur primo diei quo fecit Deus lucem. Haec aetas tanquam infantia deputanda est ipsius universi saeculi, quod tanquam unum hominem proportione magnitudinis suae cogitare debem
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e bona nͥ adde̾tur ⁊ ualde. Si enĩ singula oꝑa dĩ consideran¬
tͥ a prudentib. inueniunt᷑ habere. laudabiles m̃suras inu¬
meros ⁊ ordines. in suo queq genere constituta. quanto ma¬
gis omĩa simul id ẽ uniu̾sitas. q̃ istis singłis ĩ unũ collatis in¬
pletur: Omĩs enĩ puleritudo. que partib constat. multo est
laudabilior in toto quã in parte. sic̃ in corpore humano. si laude¬
mus oculos solos. si nasũ solũ. si solas genas. aut solũ caput. aut
solas manus. aut solos pedes ⁊ cet̾a. Si pulera st̃ singła ⁊ sola
laudamꝰ: qͣntomagis totũ corpꝰ. cui omĩa m̃bra singła pulera st̃.
⁊ofert̃ pulcritudinẽ suã. ita ut manus pulcra.quȩ eciã sola lau¬
dabat᷑ in corpore. si separ et᷑ a corpore ⁊ ipsa amittit grãm suam.
⁊cet̾a. sine illa in honesta s̃. tanta ẽ uis .⁊ potentia in tegͥtatis. ut

Expanded text:
enim singula opera Dei cum considerantur a prudentibus, inveniuntur habere laudabiles mensuras et numeros et ordines in suo quaeque genere constituta; quanto magis omnia simul, id est ipsa universitas, quae istis singulis in unum collectis impletur? Omnis enim pulchritudo quae partibus constat, multo est laudabilior in toto quam in parte: sicut in corpore humano, si laudamus oculos solos, si nasum solum, si solas genas, aut solum caput, aut solas manus, aut solos pedes, et caetera si pulchra singula et sola laudamus; quanto magis totum corpus, cui omnia membra, quae singula pulchra sunt, conferunt pulchritudinem suam: ita ut manus pulchra, quae etiam sola laudabatur in corpore, si separetur a corpore, et ipsa amittat gratiam suam, et caetera sine illa inhonesta sint? Tanta est vis et potentia integritatis et
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾at. nã ⁊ celũ pꝰ ea scribit᷑ factũ: quẽ ad modũ si sem̃ arboris
considerantes. olicamꝰ ibi ẽẽ radices ⁊ robur ⁊ ramos. ⁊ fructus ⁊
folia. ñ quia iã st̃.s qͥa ĩde fut᷑a s̃. sic dictũ est. In pͥncipio crea¬
ut ds celũ ⁊ terrã. quasi sem̃ cęli i terre. cũ in confusa adhuc
tet celi ⁊ terre mat̾ia. S quia certũ erat inde futurũ ẽẽ celũ
e terrã. hec ipsa mat̾ia celũ ⁊ terra appellata ẽ. Isto genere
que audiui a patre meo nota feci uob̃: ñ qr ĩa factũ erat. ẜ qr
certissime futurũ erat. Nã post paululũ dic̃ illis. adhuc mul¬
ta habeo uob̃ dicere:. s ñ potestis ea portare mͦ. Utquid ergo
scͥpt᷑is diuinis inueniũt᷑: sic̃ ĩ consuetudine sermonis nr̃i. cũ id qd
certissime futurũ sꝑamꝰ. dicimꝰ iã factũ puta. Hac aut̃e ĩformẽ¬

Expanded text:
poterat. Nam et coelum postea scribitur factum, quemadmodum si semen arboris considerantes dicamus ibi esse radices et robur, ramos, fructus et folia: non quia jam sunt, sed quia inde futura sunt. Sic dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram, quasi semen coeli et terrae, cum confusa adhuc esset coeli et terrae materia. Sed quia certum erat inde futurum esse coelum et terram, jam et ipsa materia coelum et terra appellata est isto genere e meo, nota feci vobis : non quia jam factum erat, sed quia certissime futurum erat. Nam post paululum dicit illis: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Utquid ergo Scripturis divinis inveniuntur. Sicut in consuetudine sermonis nostri, cum id quod certissime
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ negligentiã perit puritas circũspectionũ. Gaudẽt multi
claustraliũ. cũ de regib fabulant᷑. dũ casus militũ narrãt.
dũ ꝑ illis locunt᷑. a quib ñ agnoscunt᷑. multoꝵ partes defen¬
dunt. ꝓmultis irascunt᷑. ꝓmultis litiga̾t. ignorat tñ qd̃ ne¬
gat. aut affirmãt. Si aũ de regibus sermo ẽ: docet lectio clau¬
stri. regũ certamina casus i conuentus belloꝵ. quomͦ mori¬
atur saul. quis eiꝰ mortẽ nunciauerit dauid. Cũ enĩ reuer¬
teret᷑ dauid a cede amalech. ⁊ maneret in sichelech: uen¬

Expanded text:
per negligentiam perit puritas circumspectionum. Gaudent multi per negligentiam perit puritas circumspectionum. Gaudent multi claustralium cum de regibus fabulantur, dum casus militum narrant, dum pro illis loquuntur, a quibus non agnoscuntur, multorum partes defendunt, pro multis irascuntur, pro multis litigant, ignorant tamen quod negant aut affirmant. Si autem de regibus sermo est, docet lectio claustri regum certamina casus et eventus bellorum, quomodo moriatur Saul, quis ejus mortem nuntiaverit David. Cum enim reverteretur David a caede Amalech, et maneret in Sicele
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tulert eos. nec ñ ⁊ pueros ꝑcussert᷑ gladio: ⁊ effugi ego solus
ut nunciarẽ tibi. Caldei feroces id est demones. cameli bonas
terrenoꝵ dispensationes. pueri custodes. sollicitas cir cũspectio ẽs
nuncius qui euadit: discretionẽ designat animi. Camelũ
partim mundũ animal quia ruminat. partĩ inmundum
qr ungulã ñ diuidit. bonas terrenoꝵ dispensatioẽs dic̃. quas
diabolus mͦ torpenti mͦ p̃cipitata actioẽ feyit: modo pigra uel in¬
mod̾ata locntioẽ confundit. pene aut nimiis cogitationũ moli¬
b p̃mit. Sic gͥ caldei trib turmis camelos rapit᷑: qr illicita o¬
ꝑatioẽ suꝑflua locutioẽ. mordinata cogitatioẽ curas dispensa-¬
toꝵ confundt᷑. Sepe aũ quid s quid ꝓximis debeat attendit.
emergit. que om̃s circĩispectiones obruit. ⁊ sic sola discretio
qͥd nunciet m̃ti. Audi dãpna cameloꝵ: ⁊ casũ pueroꝵ. Hii ra-¬
piunt᷑: illi moriunt᷑. Auferunt᷑ enĩ cure dispensationũ. dum

Expanded text:
 tulerunt eos, necnon et pueros occiderunt gladio, et effugi ego solus, ut nuntiarem tibi . Chaldaei feroces, id est daemones; cameli, bonas terrenarum rerum dispensationes, pueri custodes, sollicitas circumspectiones, nuntius qui evadit discretionem designat animi. Camelus partim mundum animal, quia ruminat, partim immundum, quia ungulam non dividit, bonas terrenorum dispensationes innuit, quas diabolus modo torpenti, modo praecipitata actione ferit, modo pigra vel immoderata locutione confundit, pene autem semper nimiis cogitationum molibus premit. Sic igitur Chaldaei tribus turmis camelos rapiunt, quando illicita cogitatione, superflua operatione, inordinata locutione curas dispensatorum confundunt. Saepe autem quid sibi, quid proximis debeat, attendit, emergit, quae omnes circumspectiones obruit; et sic sola discretio quid nuntiet menti. Audi damna camelorum, et casum puerorum. Hi rapiuntur, illi moriuntur. Auferuntur curae dispensationum, dum
Abbreviated transcription (Latin):
recte uiuentiũ. Considerat eciã uestes. mrtyrũ scił & confes¬
soꝵ carnes. has purpuratas rubore ꝓprii sanguinis: illas
uͦ nigras exercitio laboris. seu pallidas mortificatioẽ carnis.
uidet pincernas. qͥ c̃ cibo p̃dicatioĩs: ꝓpma̾t uinũ coͣpuncti¬
onis. Attendit eciã holoc austa que offerunt᷑ in ara cord̃
contbulati. D eũ hec uidet animus nouit̾ conuersus. di¬
citur de eo qd̃ seqͥtur.: ⁊ñ habebat ultra sp̃m. Habebat: nͣ ha¬
in t̾ra mea iñ credebã narrantib donec ipsa ueni ⁊ uidi ocu¬
lis meis et ꝓbaui qd̃ dimidia pars mͥ nunciata ñ fuerit. Parũ
itaq uidetur. ⁊captiuo i liberato conuerso ⁊ accenso. audire
p̃dicationẽ. nisi ueniat ꝑ affectũ: uidere ꝑ cognitionẽ. nisi ꝓ¬
bet ꝑ effectũ. Cũ eñi uidet in domo ꝯuersioĩs bona contẽpla

Expanded text:
recte viventium. Considerat etiam vestes, martyrum scilicet et confesrecte viventium. Considerat etiam vestes, martyrum scilicet et confessorum carnes, has purpureas rubore proprii sanguinis, illas vero nigras exercitio laboris, seu pallidas mortificatione carnis. Videt princernas, qui cum cibo praedicationis propinant vinum compunctionis. Accendit etiam holocausta, quae offeruntur in ara cordis contribulati. Sed cum haec videt animus noviter conversus, dicitur de eo quod sequitur, et non habebat ultra spiritum. Habebat, et non han credebam narrantibus mihi donec ipsa veni, et vidi oculis meis, et probavi quod media pars mihi nuntiata non fuerit. Parum itaque videtur captivo, liberato converso et accenso audire praedicationem, nisi veniat per affectum, videre per cognitionem, nisi probet per effectum. Cum enim videt
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ.donec ipsa ueni & uidi ocłis meis: et ꝓbaui qd̃ dimidia
pars nunciata michi non fuerit. Maior ẽ sapientia tua ⁊i oꝑ a
tua: quã rumor quẽ audiui. Saba captiua. uel ut quidã uolt᷑.
conusio uel incensio int̾p̃tat᷑. Dũ aliquis eni sub lege peccati ad¬
huc in scło positus tenetur. audita fama salomoĩs ꝑuerbũ p̃di¬
catioi̾s ad dnm̃ conu̾titur: conuersus igne caritatis accendit᷑.
Et ingressa ierlm̃ cũ incipit diligere pacẽ. locuta ẽ ei uniu̾sa qͦ
habebat in corde suo ꝑ confessionẽ. ⁊ ille docet omnia uerba q̃
ꝓposuerat. si peniteat. habere remissionẽ uidet regina saba sa¬
pientiã uerisalomoi̾s qua ostendit nob̃ ꝑ humilitatẽ filii. ui¬
det domũ eccłie. qua cotidie edificat ꝑ grãm sp̃s sci. uidet ciboᷤ
m̃se ⁊ habitacła seruoꝵ id ẽ intellectus diuersos scͥpture.:⁊ ag¬
gregatiois religiostꝵ. uidet ordinem ministrantiũ. id ẽ statuta

Expanded text:
d dimidia pars mihi nuntiata non fuerit. Major est sapientia, et opera tua, quam rumor, quem audivi . Saba, captiva, vel, ut quidam volunt conversio vel incensio interpretatur. Dum enim aliquis sub lege peccati adhuc in saeculo positus tenetur, audita fama Salomonis per verbum praedicationis ad Dominum convertitur; conversus, igne charitatis accenditur. Et ingressa Jerusalem cum incipit diligere pacem, locuta est ei universa, quae habebat in corde suo per confessionem, et ille docet omnia verba, quae proposuerat, si poeniteat, habere remissionem. Videt regina Saba sapientiam veri Salomonis, quam ostendit nobis per humilitatem filii; videt domum Ecclesiae, quam quotidie aedificatmensae, et habitacula servorum, id est intellectus diversos Scripturae, et congregationes religiosorum, videt ordinem ministrantium, id est statuta
Abbreviated transcription (Latin):
que quatuor angulis. idẽ prudentia. tẽperantia. fortitudine
⁊ iusticia ꝯstituitur. qñq uento tẽptationis. seu turbine u̾boꝵ
qͣssata turbat᷑. Sepe enĩ ꝑignauiã prudentia: ꝑ delectatione
tẽꝑantia.fortitudo ꝑ timorẽ. iusticia ꝑ amorẽ frangunt᷑. qͥb

Expanded text:
quae quatuor angulis, id est prudentia, temperantia, fortitudine quae quatuor angulis, id est prudentia, temperantia, fortitudine et justitia constituitur, quandoque vento tentationis, seu turbine verborum quassata turbatur. Saepe etenim per ignaviam prudentia, per delectationem temperantia, fortitudo per timorem, justitia per amorem f
Abbreviated transcription (Latin):
in claustro: hora ꝯstituta lectioĩ. ĩ capitło ꝯfessioĩ. ĩ ecelia ora¬
tioi. Claudit᷑ iterũ ĩ claustro ꝯfabulationi. ĩ capitło excusati¬
oni. in ecclĩa uane modulatioĩ. Hoc ostiũ claudit᷑ sepiꝰ fr̃ib
nouit᷑ ꝯuersis: tepidis ⁊ ꝑuersis. Aꝑitur tñ eis dẽ qͣnq ꝓpt᷑
necessitatẽ corporis: uel ad doctrinã ordinis. seu ad edificatio¬
nẽ mentis. Potẽ ħ ostiũ appellari licentia loq̾ndi: quȩ aꝑitur
et clauditur. cũ datur aut negatur. ꝑħ ostiũ sepe int̾eunt. qͥ
ostiũ m̃tis frangunt. facinatio ienĩ nugatitatis: seduxit cor
Cauendũ ẽ tñ ne ħ ostiũ pateat uento ueniẽti a regioẽ deserti:
ne domus quatuor angulis ⁊cussa subuertatur. ⁊ filii iob op¬
p̃ssi moriant᷑. Deserti regio ẽ. demonũ seu ꝑuersoꝵ frũm a
dõ delicta multitudo: a quib uentꝰ ueniens. id est gͣuis tẽptatio
irruit: que a tͣnqͥllitate dicientiã subuertit. Domus uͦ m̃tis.

Expanded text:
 in capitulo confessioni, in ecclesia orationi. Clauditur iterum in claustro confabulationi, in capitulo excusationi, in ecclesia vanae modulationi. Hoc ostium clauditur saepius fratribus noviter conversis, tepidis et perversis. Aperitur tamen eisdem propter necessitatem operis, vel ad doctrinam ordinis, seu ad aedificationem mentis. Potest hoc ostium appellari licentia loquendi, quae aperitur, aut clauditur, cum datur aut negatur. Per hoc ostium saepe introeunt, qui ostium mentis frangunt, fascinatio enim nugacitatis seducit cor. Cavendum est tamen, ne hoc ostium pateat vento venienti a regione deserti, ne domus quatuor angulis concussa subvertatur, et filii Job oppressi moriantur . Deserti regio, est daemonum seu perversorum fratrum a Deo derelicta multitudo, a quibus ventus venit, id est, gravis tentatio irruit, quae a tranquillitate conscientiam subvertit. Domus vero mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
die: pondus laboris. afflictionẽ carnis. uilitatẽ cibi. quietẽ
silentii:⁊ iterũ attendit. ꝑ contẽplationẽ fut᷑e uite p̃mia. ubi
erit uistis eterna bonitas. felix eter nitas. gaudiuͣ sine dolore. qui¬
es sine dolore. cũ autẽ hec uidet dicit. Media pars mͥ nunciata
ñ fuerat. Annescis qr maria meliorẽ partẽ elegit: quȩ ñ aufere.¬
tur.ab ea Quanto meliorẽ ⁊ longiorẽ: tanto maiorẽ. In actiua
siquidẽ uita finis ẽ in labore: in contẽplatiua uͦ. nec defectus ĩ¬

Expanded text:
diae, pondus laboris, afflictionem carnis, vilitatem cibi, quietem silentii, et iterum attendit per contemplationem, futurae vitae praemia, ubi erit justis aeterna bonitas, felix aeternitas, gaudium sine dolore, quies sine labore, cum, inquam, haec videt, dicit: Media pars mihi nuntiata non fuerat. An nescis, quia Maria meliorem partem elegit, quae non auferetur ab ea? Quanto meliorem et longiorem, tanto majorem. In activa siquidem vita finis est in labore, in contemplativa vero nec defectus i
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑ ignorantiã. pietas ꝑduriciã. timor ꝑ suꝑbiã. d ab hac
ruma puer euadat. qui beato iob nunciet: idẽ discretio m̃¬
tis que cũ animo agit. ut qd̃ ꝑdere ceꝑat. patiendo ꝯseru&.
Hii st̃ rumores claustralũi: ad quos ñ ꝑtinẽt bella pͥncipum
scłariũ. s pugne tẽptationũ. Delectare gͥ kiñe his rumori¬

Expanded text:
 timor per superbiam. Sed ab hac ruina puer evadit, qui beato Job nuntiet, id est discretio mentis, quae cum animo agit, ut quod perdere coeperat, poenitudo conservet. Hi sunt rumores claustralium, ad quos non pertinent bella principum saecularium, sed pugnae tentationum. Delectare igi
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Hec enĩ multũ nocent p̾latis. amor scił ꝓpͥe excellentie.
& uoluptas carnis. Audire forsitan uelles kmñe rumores
pacis nͣ belli. concordie ñ discordie. Regina saba nouit rumo¬
res huiꝰmodi: q̃ audita fama salomonis ingressa ierlm. locuta
ẽ ei uniu̾sa q̃ habebat in corde suo. ⁊ ille docuit omĩa q ꝓpo¬
suerat. Uidẽsq cuitatẽ quã edificauerat salomon: ⁊ cibos
mͣse eius: ⁊ habitacła seruoꝵ eiꝰ ⁊ ordinẽ ministrantiũ ⁊ues¬

Expanded text:
Domini. Haec enim multum nocent praelatis, amor scilicet propriae excellentiae, Domini. Haec enim multum nocent praelatis, amor scilicet propriae excellentiae, et voluptas carnis. Audire forsitan velles, charissime, rumores pacis non belli, concordiae non discordiae. Regina Saba novit rumores hujusmodi, quae, audita fama Salomonis, ingressa Jerusalem, locuta est ei universa quae habebat in corde suo, et ille docuit omnia quae proposuerat, vidensque civitatem, quam aedificaverat, et cibos mensae ejus et habitacula ser
Abbreviated transcription (Latin):
ul incũbebat suꝑ hastã suã. conuersus post tergũ suu̾.
uidesq me uocauit. Cui cũ respondisse̾ adsũ. dixit mͥ.
Quis nã es tu : Et aio adeũ. Amalechites ego sũ. Sta inquit
res: ruminandi claustralib. Cũ enĩ reu̾tẽtur dauid a ce¬
de amalech: uenit ad eu hõ de castris saul: quia post
mortificationẽ uirtutũ. iterũ carnis appetitus. ñ tm̃ ꝓpͥos
lapsus nunciat. s eciã alioꝵ. defectus narrat. ut ꝑ exẽpla¬
nĩ saulnisi suꝑbos in eccłia p̾latos significat: qui abhum̾o ⁊ sur¬
sũ emmnere s uidẽt᷑. suꝑ uniuersũ pplmͣ: Qui in monte gel¬
boe. ab amalechita ꝑcussus oceu̾bit. dũ in monte suꝑbie po¬
sita ꝑ diuersa carnis desideria. mens fluxa decurrit. Sr̃
saul ut eũ occideret. amalechites stetit: qr animꝰ eui carnis
ris tuis. idẽ sp̃ui pure discretionis. ut int̾ficiat ĩ te ama¬
lechitã istũ qui ausus ẽ manũ mitere eciã ncͣ cotidie ĩ xp̃m

Expanded text:
 suum, vidensque me vocavit. Cumque respondissem: Adsum, dixit: Quisnam es tu? Et aio ad eum: Amalechites ego sum. Sta, inquit, res ruminandi claustralibus. Cum enim reverteretur David a caede Amalech, venit ad eum homo de Castris Saul, quia dum post mortificationem vitiorum iterum carnis appetitus non tantum proprios lapsus nuntiat, sed etiam defectus nim Saul, nisi superbos in Ecclesia praelatos significat? qui ab humero et sursum eminere sibi videntur super universum populum. Qui in monte Gelboe ab Amalechita percussus occumbit, dum in monte superbiae posita, per diversa carnis desideria mens fluxa decurrit. Super Saul ut eum occideret, Amalechites stetit; quia animus, cui carnis ris tuis, id est spiritui purae discretionis, ut interficiat in te Amalechitam istum, qui ausus est manum mittere etiam nunc quotidie in Christum
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ etatẽ. Hec ẽ etas: labori congrua. In hac etate paulus uolens re¬
dimere tepus. ñ solũ instabat contẽplationi: s eciã labori. Sie

Expanded text:
mus aetatem. Haec est aetas labori congrua, in hac aetate Paulus volens remus aetatem. Haec est aetas labori congrua, in hac aetate Paulus volens redimere tempus, non solum instabat contemplationi, sed etiam labori ; sic
Abbreviated transcription (Latin):
bus. seqͣnt᷑ q̃ ꝯueniunt asino: uirga scił ⁊ onꝰ. Uirga correctionis
& onꝰ laboris. Int̾ uirgã siqͥdẽ ⁊ onus: ñ ẽ oeii locus. Laboret gͥ
hõ int̾ior ⁊ ext̾ior: ne dicatur eis. Quid hic statis tota die ociosi:
Tota die ociosi stant. qͥ onũ tpre uite sue cessantes a bono oꝑe. info¬
ro uane glẽ torpentes ꝑseuerant. Audiãt tñ pͣlatr: causã ocii
honorẽ.ñ ad laborẽ. ad curiã ñ aduineã. Ibi agit᷑ de pondere
pecuniȩ. ñ de quantitate culpe. de examinatione argenti. non
de purgatioẽ peccati. St̃ tñ boni p̾lati qͥ oꝑarios ad laborẽ ꝯdu¬
ctͣ uerbo eñi docet ⁊ exẽplo p̃cedunt. Adhc̃ laborẽ diu̾si ueni¬
unt. idẽ pueri iuuenes:⁊ senes: idiuersis temporib scił uesꝑe et¬
mane et meridie: mane pueri. meridie iuuenes. uesꝑe senes.
Mane maurus. meridie paulus. uesꝑe gentianus. Hic large ac¬
cipimus uiuentutẽ. ut ñ tm adolescentiã. s eciã maturã cõp̃henda¬

Expanded text:
t asino, virga scillcet et onus, virga correctionis et onus laboris. Inter virgam siquidem et onus, non est otio locus . Laboret igitur homo interior et exterior, ne dicatur eis: Quid hic statis tota die otiosi? Tota die otiosi stant, qui omni tempore vitae suae cessantes a bono opere, in foro vanae gloriae torpentes perseverant. Audiant tamen praelati causam otii. honorem non ad laborem, ad curiam non ad vineam. Ibi agitur de pondere pecuniae, non de quantitate; culpae de examinatione argenti, non de purgatione peccati. Sunt tamen boni praelati, qui operarios ad laborem conducunt, verbo enim docent, et exemplo praecedunt. Ad hunc laborem diversi veniunt, id est pueri, juvenesmane, et meridie. Mane pueri, meridie juvenes, vespere senes; mane Maurus, meridie Paulus, vespere Gentianus. Hic large accipimus juventutem, ut non tantum adolescentiam, sed etiam maturam comprehenda
Abbreviated transcription (Latin):
bonis oꝑib hĩc lacrimis. a morte peccati lib̾atur. Nemo gͥa la¬
bore excusat᷑. ñ pueri nͣ iuuenes ñ senes. sola tñ iuuentꝰ portat p̃¬
dus diei iestris: portat mat̾ialit. pondus laboris:⁊ estuͣ solis. Por¬
tat moralit̾ pondus carneȩ fragilitatis. sustinet estũ libidinis
Labore gͥ manuui: ad nichilatur pondus tẽptationũ: ocio multi¬
plicatur tẽptatio. Labore caro affligit᷑. ocio nutrit᷑. Iuuenes
auͦ in ocio. quasi iuuencꝰ sine iugo. qui dii ñ tenetur obedientie¬

Expanded text:
bonis operibus, in lacrymis a morte peccati liberatur. Nemo igitur a labore excusatur, non pueri, non juvenes, non senes, sola tamen juventus portat pondus diei et aestus, portat materialiter pondus laboris et aestum solis, portat moraliter pondus carneae fragilitatis, sustinet aestum libidinis. Labore igitur manuum annihilatur pondus tentationum, otio multiplicatur tentatio, labore caro affligitur, otio nutritur. Juvenis autem in otio, quasi juvencus sine jugo, qui dum non tenetur obedienti
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ comitantur morã. hii st̃ qui expectant cũ asmo. nec as¬
cendtͣ cũ saac in montẽ: partantes paleas:istimulũ quȩ
ad asiũ ꝑtinet. ñ ignẽ igladiũ que ꝑtinẽt ad sacrificium.
Ait enĩ abraham ad pueros suos. Expectate hic cũ asino: ego ⁊pu¬
er cĩ adorauerimus reuertemur ad uos. Pueristͣ: pueriles sen¬
sus animi. Qui cũ asino expectant: quia tarditate̾ semꝑ amat.
Duo dicuntur ẽẽ pueri. ociosi uideł̃i tepidi. portantes stimu¬
lũ carnis: et paleas leuitatis. Abrahã uͦ qui int̾p̃tat᷑ pater
multaru gentiũ. idẽ animus genitor multarũ cogitati
diũ in manib. Pignẽ caritatẽ: ꝑ gladiũ p̾dicatioi̾s ignẽ
intelligimus. Portat gͦ ignẽ ⁊ gladiũ in manib. qͥ qd̃ amat et
ieat.implet oꝑibus. Ego inquit ⁊ puer reu̾temur ad
uos. Ne cesse ẽ ut ambo redeant. idẽ uis ratioĩs ⁊ purits

Expanded text:
semper comitantur moram. Hi sunt, qui exspectant cum asino, nec assemper comitantur moram. Hi sunt, qui exspectant cum asino, nec ascendunt cum Isaac in montem, portantes paleas et stimulum, quae ad asinum pertinent, non ignem et gladium quae pertinent ad sacrificium. Ait enim Abraham ad pueros suos: Exspectate hic cum asino, ego et puer cum adoraverimus, revertemur ad vos . Pueri sunt pueriles sensus animi, qui cum asino exspectant, quia tarditatem semper amant. Duo dicuntur esse pueri, otiosi videlicet et tepidi, portantes stimulum carnis et paleas levitatis. Abraham vero, qui interpretatur pater multarum gentium, id est animus genitor multarum cogitatiodium in manibus. Per ignem, charitatem; per gladium, praedicationis verbum intelligimus: portat igitur ignem et gladium in manibus, qui quod amat et icat, implet operibus. Ego, inquit, et puer revertemur ad vos. Necesse est, ut ambo redeant, id est vis rationis et puritas
Abbreviated transcription (Latin):
luminat᷑ cognitioẽ contẽplatio. Est eñ cogitatio in mͣte. qua¬
si fumꝰ in igne. meditatio. quasi flãma cũ funto. contẽplatio
t̃c cogitatio. occupatione tẽporaliui impeditur. meditauo contur¬
batur ocio. contẽ platio curiositate reuocatur: ⁊ sic fit qnq ut menꝰ
oc osa uoluptate torpescat. Cũ gͥ hõ int̾ior iacet in lectulo uolupta¬
tis. dũ sõno torpescit ĩertie: ⁊ sõniis deludit᷑ cur iositatis conuo¬
cat: ⁊ hoitat᷑ ext̾iorẽ. ut melinet aurẽ rumorib:. loquat᷑ uana.
mollib induat᷑. mane comedat. grllis cene terminet lectionẽ.
Euntib dormitũ. surgentes ad uigilias. obuuent fr̃s. uigilantibuᷤᷤ
illis dormiat: redeuntib surgat. S meliꝰ forsitan ẽẽt. si nichil
diceret᷑. quã si subtractis. sillabis. aut dictionib psalmos de¬
cantaret᷑. hec ẽ tarditas osiosoꝵ: qui nichil oꝑantur ad horã.s

Expanded text:
luminatur cogitatione contemplatio. Est enim cogitatio in mente, qualuminatur cogitatione contemplatio. Est enim cogitatio in mente, quasi fumus in igne; meditatio, quasi flamma cum fumo; contemplatio,tunc cogitatio occupatione temporalium impeditur, meditatio otio conturbatur, contemplatio curiositate revocatur, et sic fit quandoque, ut mens otiosa voluptate torpescat. Cum igitur homo interior jacet in lectulo voluptatis, dum somno torpescit inertiae, et somniis deluditur curiositatis, convocat et hortatur exteriorem, ut inclinet aurem rumoribus, loquatur vana, mollibus induatur, mane comedat, gallus coenae terminet lectionem, euntibus dormitum surgentes ad vigilias obvient fratres, vigilantibus illis dormiant, redeuntibus surgant. Sed melius forsitan esset, si nihil dicerent, quam si subtractis syllabis, aut dictionibus, oscantarent. Haec est tarditas otiosorum, qui nihil operantur ad horam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Est aũ labor: octũ int̾ioris hominis. est labor ⁊ ociũ ext̾iori.
Labor int̾ioris. laborscientie. labor ext̾ioris exercitiũ oꝑationis. Sci¬
entie labor in tria diuidit᷑. idẽ ĩ labore. disciplinȩ exertitii &
doctrine. In pueritia labor discipline. in iuuentute exerciti. ĩ
senio doctrine. ut qui nescit in puericia discat: qͥ didicit nriuuẽ¬
tute ad usũ ducat. qd̃ ad usũ duxit. in senio doceat. Est ⁊ alius
labor int̾ior scił cogitatioĩs:⁊ meditatioĩs. ut ad requiẽ ꝑueniat
contẽplatioi̾s. ut siqͥd ꝑ obliuionẽ sub nube dubitatioi̾s late¬
at obscurũ fiat cogitatioẽ liquidũ. meditatioẽ lu liꝰ: con¬
tẽplatioe liquidissimũ. Cũ enĩ aliqͥd de celestib offe memo¬
ria mͣti. pͥus quasi confusũ ĩ cogitatioẽ cernit᷑. pꝰea uͦ meditatio¬
ne discernit᷑. adultimũ uͦ contẽplatioẽ dmoscitur. Accendit᷑
ergo consicłatioẽ cogitatio. infla̾mat᷑ discretione meditatio. il¬

Expanded text:
et labor et otium interioris hominis, est labor et otium exterioris. Labor interioris, labor scientiae; labor exterioris, exercitium operationis. Scientiae labor in tria dividitur, id est, in laborem disciplinae, exercitii et doctrinae. In pueritia labor disciplinae, in juventute exercitii, in senio doctrinae, ut qui nescit, in pueritia discat; quae didicit, in juventute ad usum ducat; quod ad usum duxit, in senio doceat. Est et alius labor interior, scilicet cogitationis et meditationis, ut ad requiem perveniat contemplationis, ut si quid per oblivionem sub nube dubitationis lateat obscurum, fiat cogitatione liquidum, meditatione liquidius, contemplatione liquidissimum. Cum enim aliquid de coelestibus offert memoria menti, prius quasi confusum in cogitatione cernitur; postea vero meditatione discernitur; ad ultimum vero contemplatione dignoscitur. Accenditur ergo consideratione cogitatio, inflammatur discretione meditatio, il