comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
testamento eius. Aliud in lingua eoꝵ. aliud in corde
eoꝵ inueniebat. cui secreta hominũ sunt nuda. & sine
ullo obstaculo quid potus amarent uidebat Rectũ
itaq cor cũ dõ est. quando propt̃ dm̃ quęrit dm̃
Unã quippe concupiuit a dño. hanc requirit. ut in¬
habitet in domo dñi semꝑ. & contemplet᷑ eius delecta¬
tionẽ. cui dicit cor fideliũ. Satiabor non ollis carnũ
aegiptiorũ nec melonib & peponib & allio & cępis.¬
& quȩ generatio praua & amaricans etiã pani cęlesti
preferebat. nec manna uisibili atq ipsis uolatilib pen¬
natis : sed satiabor dũ manifestatur gła tua. Hacc
ẽ enĩ hereditas testamenti noui. in quo illi fideles
habiti non sunt: cuius tam̃ fides etiã tunc quando ue¬
labat᷑ erat in electis. & nunc quando reuelata ẽ non
ẽ in multis uocatis. Multi enĩ sunt uocati. pauci
uero electi. Talis ergo erat generatio praua & ama¬

Expanded text:
testamento ejus. » Aliud in lingua eorum, aliud in corde testamento ejus. » Aliud in lingua eorum, aliud in corde eorum inveniebat, cui secreta hominum nuda sunt, et sine ullo obstaculo quid potius amarent videbat. Rectum itaque cor cum Deo est, quando propter Deum quaerit Deum. Unam quippe concupivit a Domino, hanc requiret, ut inhabitet in domo Domini semper, et contempletur ejus delectationem . Cui dicit cor fidelium: Saturabor, non ollis carnium Aegyptiorum, nec melonibus et peponibus, et allio et cepis, quae generatio prava et amaricans etiam pani coelesti praeferebat , nec manna visibili atque ipsis volatilibus pennatis; sed saturabor, cum manifestabitur gloria tua . Haec est enim haereditas Novi Testamenti, in quo illi fideles habiti non sunt, cujus tamen fides etiam tunc quando velabatur erat in electis, et nunc quando jam revelata est, non est in multis vocatis: Multi enim sunt vocati, pauci autem electi . Talis ergo erat generatio prava et ama
Abbreviated transcription (Latin):
diuturmor. Cerumtam̃ cũ occideret eos quę rebant
cũ. non propt̃ acternã uitã. sed uaporem citius finire
metuentes. Querebant ergo cũ non utiq in quos occi¬
derat. sed qui exemplo eoꝵ occidi timebant. Sic aut̃ de
illis scriptura locuta est: tamquã in dm̃ quęrerent qͥ
occidebant᷑ quia unus popłs erat. tamquã de uno corpore
dicitur. Et reuertebantur. & diluculo ueniebant ad eũ:
& rememorati sunt quia ds̃ aduitor est coꝵ. &e ds̃ excel¬
sus redemptor eoꝵ est. Sed hoc totũ propt̾ adqͥrenda
temporalia bona. & uitanda temporalia mala. Nã
qui propt̃ beneficia terrena dm̃ querebant. ñ utiq
dm̃ sed ea querebant eo modo timore seruili ñ liberali
Dilectione ds̃ colitur. Dic ergo non colit᷑. Hoc enĩ colit᷑
quod diligitur. Unde quia ds̃ reb omnib maior &
melior inuenit᷑. plus omnib diligendus est ut colatur
quit in ore suo. & lingua sua mentiti sunt ei. cor aut̃
ipsoꝵ non erat rectũ cũ eo. nec fideles habiti sunt in

Expanded text:
 Verumtamen cum occideret eos, quaerebant eum: non propter aeternam vitam, sed vaporem citius finire metuentes. Quaerebant ergo eum, non utique ii quos occiderat, sed qui exemplo eorum occidi timebant. Sic autem de illis Scriptura locuta est tanquam hi Deum quaererent qui occidebantur, quia unus populus erat, et tanquam de uno corpore dicitur. « Et revertebantur, et diluculo veniebant ad Deum. Et rememorati sunt quia Deus adjutor eorum est, et Deus excelsus redemptor eorum est. » Sed hoc totum propter acquirenda temporalia bona, et vitanda temporalia mala. Nam qui propter beneficia terrena Deum quaerebant, non utique Deum, sed illa quaerebant. Et modo timore servili, non liberali dilectione Deus colitur. Sic ergo Deus non colitur: hoc enim colitur quod diligitur. Unde quia Deus rebus omnibus major et melior invenitur, plus omnibus diligendus est ut colatur.quit, « in ore suo, et in lingua sua mentiti sunt ei. Cor autem ipsorum non erat rectum cum eo, nec fideles habiti sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
det eos. & abundauit ut auerteret irã suã. & ñ accendit
omnẽ irã suã: qͥa si om̃is ira cius id est quantũ digni st̃
in eos accenderet᷑. gens illa nullomodo relinqueretun.
Ita ds̃ cui cantat᷑ miscđłia & iudiciũ & in isto scło per
misodiam facit oriri solem suũ suꝑ bonos & malos. & in
fine scłi ꝑ udiciũ ab aeterna sua luce separatos ęt̃nis
tenebris punit malos. Deinde ne ium diumis uerbis in¬
ferre uideamur. & ubi dictũ est non ꝑdet eos nos dicamꝰ
sed postea perdet cos: de hocipso prȩsenti psalmo usita¬
tissimã scripturę locutionẽ aduertamus unde ista que¬
stio multo diligentus ueriusq soluat᷑. Certo de his
ipsis laquens paulopost cũ commemorasset qus propt̾
cos egiptii perpessi fuerint. commemorans ultimã
plagã & ꝑcussit inquit omne primitiũu in terra
egipti. primitias laboꝵ corũ in tabernaculis cham.
&e abstulit sicut oues popłm suũ. & ꝑduxit eos tam

Expanded text:
ut avertat iram suam, et non accendet omnem iram suam. » Quia si omnis ira ejus, id est, quantum digni sunt, in eos accenderetur, gens illa nulla relinqueretur. Ita Deus cui cantatur misericordia et judicium , et in isto saeculo per misericordiam facit oriri solem suum super bonos et malos, et in fine saeculi per judicium ab aeterna luce sua separatos, aeternis tenebris punit malos. 23. Deinde ne vim divinis verbis inferre videamur, et ubi dictum est, Non perdet eos, nos dicamus, Sed postea perdet eos: de hoc ipso praesenti psalmo usitatissimam Scripturae locutionem advertamus, unde ista quaestio multo diligentius veriusque solvatur. Certe de his ipsis loquens paulo post, cum commemorasset quae propter eos Aegyptii perpessi fuerant, commemorans ultimam plagam, « Et percussit, » inquit, « omne primitivum in terra Aegypti, primitias laboris eorum in tabernaculis Cham. Et abstulit sicut oves
Abbreviated transcription (Latin):
ret omnẽ irã suam ad cã pęnitus eradicandã atq fi¬
nienda. Quod in uerbis eius & intercessione ꝓ paratis il¬
loꝵ moysi serui eius eudent̃ apparet ubi dicit as̃. de¬
leam cos & faciã te in gentẽ magnã. ille intercȩdit pa¬
ratior deleri pro ipsis quã ipsos. sciens apud miscricordẽ
se id agere. qui qm̃ nullomodo deleret ipsum. etiã illis par
ceret propt̃ ipsum. Uideamus enim quantũ pepercerit.
& aclhuc parcat. Nam introdixit cos in terrã ꝓmissi¬
onis. & seruauit eã gentẽ quousq se xp̃m interficiendo
scelere omniũ maximo colligarent. & quod illos ex illo
regno eradicatis ꝑ cuncta gentiũ disseminauit ñ utiq
deleuit. sed manet idem popłs prolis successione seruatꝰ
uelut cam signo accepto nequis eũ occidat. id est penitꝰ
ꝑdat. Ecce quemadinodũ impletur quod dictũ est. ipsi

Expanded text:
ret omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque firet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus evidenter apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam : ille intercedit, paratior deleri pro ipsis quam ipsos; sciens apud misericordem se id agere, qui quoniam nullo modo deleret ipsum, etiam illis ipsis parceret propter ipsum. Videamus enim quantum pepercerit, et adhuc parcat. Nam introduxit eos in terram promissionis, et servavit eam gentem quousque se, Christum interficiendo, sceleri omnium maximo colligarent: et quod eos ex illo regno eradicatos per cuncta gentium regna disseminavit, non utique delevit; sed manet idem populus prolis successione servatus, velut Cain signo accepto, ne quis eum occidat, id est, penitus perdat . Ecce quemadmodum impletur quod dictum est: « I
Abbreviated transcription (Latin):
praua & amaricans describitur. quae cor non direxit
suũ &e non ẽ creditus cũ dõ sp̃s eius. quib consentire ñ
expedit. Si enĩ ut scđm ipsos loquar ds fortasse non
pdet nec malos. sine dubio nec ꝑdet bonos. Cur ergo
non potius diligimꝰ ubi dubitatio nulla est: Nam
qui in lingua sua mentiunt᷑ illi cũ aliud habeat cor
eoꝵ. putant utiq & uolunt quando pęnã aeternã ta¬
lib comminat᷑ etiã dm̃ c̃ẽ mendacẽ. sed cũ ipsi eũ men¬
tiendo non fallant. ille uerũ dicendo non fallit. Haec
blanditur non ea deprauet sicut cor suũ quia & illo
deprauato ista recta ꝑsistunt : primo quippe scđm hoc
intelligi quod in euangłio est scriptũ. ut sitis sicut
pat̃ ur̃ qui in cęlis est qui facit oriri solẽ suũ suꝑ bo¬
nos & malos. & pluit suꝑ iustos & inustos. Quis enĩ
ñ uideat quanta miscdłię patientia malis parcat: Sed
ante uidiciũ. Sic ergo pepereit illi genti ut ñ accende¬

Expanded text:
 amaricans quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus: quibus consentire non expedit. Si enim, ut secundum ipsos loquar, Deus fortasse non perdet nec malos, sine dubio non perdet bonos. Cur ergo non potius id eligimus, ubi dubitatio nulla est? Nam qui in lingua sua mentiuntur illi, cum aliud habeat cor eorum, putant utique et volunt, quando poenam aeternam talibus comminatur, etiam Deum esse mendacem. Sed cum ipsi eum mentiendo non fallant, ille verum dicendo non fallit. Haec ratio prava blanditur, non ea depravet, sicut cor suum; quia et illo depravato ista recta persistunt. Primo quippe secundum hoc intelligi possunt quod in Evangelio scriptum est: « Ut sitis sicut Pater vester qui in coelis est; qui facit oriri solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos » . Quis enim non videat quanta misericordiae patientia malis parcat! sed ante judicium. Sic ergo pepercit illi genti, ut non accende
Abbreviated transcription (Latin):
głorũ. Quod dĩ uerbũ incorruptibiles incorruptibilit̾
pascit. Quod ut manducaret homo: uerbũ caro factũ
nubes uniuerso orbi plutur. & aꝑtis prędicatorũ cor¬
dib tamquã celestib ianus non murmuranti & temp¬
tanti sinagoge sed credenti & in illo spem ponenti ȩccłȩ

Expanded text:
gelorum, quos Dei Verbum incorruptibiles incorruptibiliter gelorum, quos Dei Verbum incorruptibiles incorruptibiliter pascit; quod ut manducaret homo, caro factum est, etcas universo orbi pluitur; et apertis praedicatorum cordibus tanquam coelestibus januis, non murmuranti et tentanti Synagogae, s
Abbreviated transcription (Latin):
trorũ coꝵ circa tabernacula eoꝵ. & manducauerunt
& saturati sunt nimis. & desideriũ eoꝵ attulit eis. ñ
sunt fraudati a desiderio suo. Coce quare distulerat.
Quare autẽ distulerat audiamus. Adhuo esca erat
in ore ipsorũ. & ira dĩ ascendit suꝑ eos. Ecce quod dis¬
tulerat. Prius enĩ distulit. & postea ignis accensus ẽ
in iacob: & ira ascendit in isrł. Distulerat ergo ut pͥus
faceret qͦđ ñ eũ facere posse crediderant. deinde infer¬
ret quod cos pati oportebat. Nam si ponerent in dõ
spem suã. ñ solũ ineiꝰ illa desideria carnis sed etiã sp̃s un
plerentur. Qui enĩ mandauit nubib desuꝑ & ianuas
celi aperuit. & pluit illis manna ad manducandũ. &
panẽ cęli dedit eis ut panẽ angłoꝵ manducaret homo.
qui cibaria misit eis in abundantiã ut satiaret incrẽ¬
dulos: non ẽ inefficax dare credentib uerũ ipsum de
celo panẽ quẽ manna significabat. qui uere cibus est an¬

Expanded text:
ducaverunt, et saturati sunt nimis; et desiderium eorum attulit eis: non sunt privati a desiderio suo. » Ecce quare distulerat. Quid autem distulerat, audiamus: Adhuc esca erat in ore ipsorum, et ira Dei ascendit super eos. Ecce quod distulerat. Prius enim, distulit; et postea, ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Distulerat ergo, ut prius faceret quod eum facere non posse crediderant, deinde inferret quod eos pati oportebat. Nam si ponerent in Deo spem suam, non solum eis illa desideria carnis, sed etiam spiritus, implerentur. Qui enim mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit, et pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit eis, ut panem Angelorum manducaret homo, qui cibaria misit eis in abundantia, ut satiaret incredulos, non est inefficax dare credentibus verum ipsum de coelo panem quem manna significabat; qui vere cibus est An
Abbreviated transcription (Latin):
ter peccata in heremo fuerant conterendi. ubi & contri¬
ti sunt ꝑ quadraginta annos. Quod si ita est. distulit
ergo popłm ñ istosipsos qui temptantes detrahebant
de dõ. Nam om̃s in heremo perierunt. & filii eoꝵ in
terrã promissionis ingressi sunt. An distulit penam
ut prius satiaret etiã infidelẽ concupiscentiã. ne ꝓp¬
terea putaret᷑ iratus quia hoc ab illo licet temptantes
& detrahentes petebant quod facere non posset. Au¬
diuit ergo. & distulit uindicare. Et postra quã fecit
quod cũ illi facere ñ posse putauerunt. tunc ira ascen
ordinc̃ narrationis exsequitur. Quia ñ crediderunt in
dõ. nec sperauert̃ in salutari eiꝰ Namq cũ dixisset &¬
quare ignis accensus ẽ in iacob & ira ascendit in isrł id
est quia ñ crediderunt in dõ nec sperauerunt in salu

Expanded text:
ter peccata in eremo fuerant conterendi, ubi et contriter peccata in eremo fuerant conterendi, ubi et contriti sunt per quadraginta annos? Quod si ita est, distulit ergo populum, non istos ipsos qui tentantes detrahebant de Deo; nam omnes in eremo perierunt, et filii eorum in terram promissionis ingressi sunt. An distulit poenam, ut prius satiaret etiam infidelem concupiscentiam, ne propterea putaretur iratus quia hoc ab illo, licet tentantes et detrahentes, petebant quod facere non posset? Audivit ergo et distulit vindicare; et posteaquam fecit quod eum illi facere non posse putaverunt, tunc ira ascendordinem narrationis exsequitur. Quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in salutare ejus. Namque cum dixisset quare ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel, id est, quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in sal
Abbreviated transcription (Latin):
deserto. Qm̃ ꝑcussit petrã & fluxerunt aquae. &
torrentes mundauerunt. numquid & panẽ poterit da¬
re. aut parare mensam popło suo. Non credentes
ergo petierunt escas animabus suis. Non sic apłs¬
iacobus pręcipit escam mentis postulari sed a credentib
cã peti am̃monet ñ a temptantibus atq detrahentib
dõ. Siquis autẽ ur̃m inquit indiget sapientia. postulet
a dõ qui dat omnib affluent̃ & ñ improperat. & dabi¬
tur ei T ostulet autẽ in fide nill hesitans. Hanc fidẽ
ñ habebat generatio quae cor non direxerat suũ. & non¬
tulit. & ignis accensus ẽ in iacob & ira ascendit in isrł
Exposuit quid ignẽ dixerit. Iram quippe appellauit
ignẽ. quamquã multos prope ctiã ignis accenderit
Quid ergo est quod ait. audiuit dñs & distulit.
An distulit eos introducere in terrã promissionis quo
ducebant᷑. quod intra paucos dies fieri poterat. Ded ꝓp¬

Expanded text:
deserto? Qudeserto? Qutorrentes inundaverunt, numquid et panem poterit dare, aut parare mensam populo suo? » Non credentes ergo petierunt escas animabus suis. Non sic apostolus Jacobus escam mentis praecipit postulari; sed a credentibus eam peti admonet, non a tentantibus atque detrahentibus Deo: Si quis autem vestrum, inquit, indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei: postulet autem in fide nihil haesitans . Hanc fidem non habebat generatio, quae cor non direxerat suum, et nontulit, et ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Exposuit quid ignem dixerit. Iram quippe appellavit ignem: quanquam multos proprie etiam ignis accenderit. Quid ergo est quod ait, Audivit Dominus, et distulit? An distulit eos introducere in terram promissionis, quo ducebantur; quod intra paucos dies fieri poterat, sed prop
Abbreviated transcription (Latin):
cans apposuerunt adhuc peccare ci. id est non credere
Nam hoc ẽ peccatũ de quo sp̃s arguit mundũ sicut
dñs dicit. De peccato quidem. quia non crediderunt
in me. Et ex acerbauerunt altissimũ siccitate. Cd
alii codices habent in inaquoso. quod de greco ȩxp̃ssus¬
est : nec aliud quã siccitatẽ significat: Utrũ in hẽtemi
siccitate. an potiu̾ in sua. Quia licet bibissent de petra. ũ
uentres sed mentes aridas habebant. nulla iurentes
fecunditate iustitiae. In qua siccitate magis fidelit̾ dõ
supplices ẽẽ debuerunt. ut qui satietatẽ donauerat fau¬
cibus. aequitatẽ donaret & morib Ad eũ quippe fide¬
lis anima clamat. Oculi tui uideant aequitatem.¬
Et temptauerunt dm̃ in cordib suis. ut peterent ęscas
animab suis. Aliud est enĩ petere credendo. aliud
temptando. Deniq sequit᷑. Et detrarerunt de dõ. &
hxerunt: Numquid poterit ds̃ parare mensam in

Expanded text:
atio prava et amaricans, apposuerunt adhuc peccare ei: id est, non credere. atio prava et amaricans, apposuerunt adhuc peccare ei: id est, non credere. Nam hoc est peccatum de quo arguit Spiritus mundum, sicut Dominus dicit: De peccato quidem, quia non crediderunt in me . Et exacerbaverunt Altissimum in siccitate: quod alii codices habent, in inaquoso, quod de graeco est expressius, nec aliud quam siccitatem significat. Utrum in illa eremi siccitate, an potios in sua? Quia licet bibissent de petra, non ventres, sed mentes aridas habebant, nulla virentes fecunditate justitiae. In qua siccitate magis fideliter Deo supplices esse debuerant, ut qui satietatem donaverat faucibus, aequitatem donaret et moribus. Ad eum quippe fidelis anima clamat, Oculi mei videant aequitatemEt tentaverunt Deum in cordibus suis, ut peterent escas animabus suis Aliud est petere credendo, aliud tentando. Denique sequitur: « Et detraxerunt de Deo, et dixerunt: Numquid poterit Deus parare mensam in
Abbreviated transcription (Latin):
tiatur. ut tamquã inimicis peccatis omnib ꝑdeletis
Qui deduxit eos in nube dici. & tota nocte in illumina¬
tione ignis. Potest ctiã sp̃ualit̾ dirigere itinera si aꝗ cũ
clamet fides. itinera mea dirige scđm uerbũ tuũ. De
quo alibi dicitur. ipse enĩ rectos faciet cursus tuos. &
carne uelut in nube: in uidicio uero tamquã in terrore
nocturno. quia tunc erit magna tribulatio scłi tam¬
quã ignis. & plucebit iustis. & ardebit iniustis. Qui dis¬
rupit in deserto petrã. & adaquauit eos sicut in abisso
multa. & eduxit aquã de petra. & deduxit tamquã
flumina aquas. otest utiq sitienti fidei donũ sp̃s sc̃i
quod illa res gesta sp̃ualit̾ significabat infundere de
sp̃uali consequenti petra quod ẽ xp̃c. qui stabat & cla¬
mabat. Diquis sitit. ueniat ad me. Qui biberit de
aqua quã ego dabo. flumina aquae uiuę fluent de uen¬
tre eius. Hoc enĩ dicebat sicut in euangłio legitur de

Expanded text:
tiatur, ut, tanquam inimicis, peccatis omnibus perdeletistiatur, ut, tanquam inimicis, peccatis omnibus perdeletisQui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam spiritualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. Qui disrupit in deserto petram, et adaquavit eos sicut in abysso multa; et eduxit aquam de petra, et deduxit tanquam flumina aquas, potest utique sitienti fidei donum Spiritus sancti, quod illa res gesta spiritualiter significabat, infundere de spirituali sequente petra, quod est Christus : qui stabat et clamabat, Si quis sitit, veniat ad me; et, Qui biberit de aqua quam ego dabo, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus. Hoc enim dicebat, sicut in Evangelio legitur, de
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos. Quȩ si non obluuscam᷑ sed in dõ spem nr̃am
ponamus. nec ipsuis grãe simus ingrati. cũq timeamus
ñ timore seruili quo sola mala corporalia formidant᷑.
sed timore casto ꝑmanente in scłm scłi. qui timor mag¬
nã indicat ẽẽ pęnã priuari luce iustitiae. ñ efficiemur
tamquã patres illi generatio praua & amaricans.
Terra itaq acgipti in figura ẽ intelligenda huiꝰ scłi.
campus thaneos planities est mandati humilis. Nã
mandatũ humile interp̃tat᷑ thanis. In hoc scło humi¬
litatis mandatũ suscipiamus. ut in alio scło exaltationẽ
quã promisit qui propt̾ eos inc factus ẽ humilis accipe¬
re meream. Nam qui disrupit mare & traiecit cos.¬
statuit aquas quasi in utres. ut sic staret unda quasi fu¬
isset inclusa potest ꝑ suã gr̃am cohibere fluda &
labentia concupiscentiarũ carnaliũ cũ huic scło renun¬

Expanded text:
inimicos. Quae si non obliviscamur, sed in Deo spem nostram inimicos. Quae si non obliviscamur, sed in Deo spem nostram ponamus, nec ipsius gratiae simus ingrati; eumque timeamus, non timore servili, quo sola mala corporalia formidantur, sed timore casto permanente in saeculum saeculi, qui timor magnam esse judicat poenam privari luce justitiae; non efficiemur, tanquam patres illi, generatio prava et amaricans. Terra itaque Aegypti in figura intelligenda est hujus saeculi. Campus Thaneos planities est mandati humilis. Nam Mandatum humile interpretatur Thanis. In hoc ergo saeculo humilitatis mandatum suscipiamus, ut in alio saeculo exaltationem, quam promisit qui propter nos hic factus est humilis, accipere mereamstatuit aquas quasi in utres, ut sic staret unda tanquam fuisset inclusa, potest per suam gratiam cohibere fluida et labentia concupiscentiarum carnalium, cum huic saeculo renun
Abbreviated transcription (Latin):
geliũ. ne ipsius putaretur ẽẽ quod dĩ est. Ergo illa
generatio praua & amaricans obliti sunt beneficioꝵ
dĩ & mirabiliũ eius quae ostendit eis. corã patrib
eoꝵ quae fecit mirabilia in t̾ra egipti in cãpo thancos
Et incipit eadẽ mirabilia commemorando retȩxere.
Quę si parabolę sunt & ꝓpositiones. profecto ad ali
oculũ debemus auferre ab eo quod psalmus intendit¬
ipsi ostendere hunc ẽe fructũ omniũ quae dicunt᷑. &
quare ammoniti sumus hȩc intentissime audire dõ di¬
cente. Attendite popłs m̃s legẽ meã. inclinate aurẽ
ur̃am in uerba oris mei Ut ponamus in dõ spem
nr̃am & ñ obliuiscam᷑ opera dĩ & mandata eius exqͥ¬
ramus. ne fiamus sicut illi patres generatio praua
renda. ac ꝑ hoc quicquid figurata actione ista signifi¬
cant ita fieri possunt sp̃ualit̃ in homine: ut gr̃a dĩ si
bona est. uel iudicia dĩ si mala sunt: sicut illa bona fa¬
cta sunt in israhelitas. uel mala & in ipsos & in corũ

Expanded text:
gelium ; ne ipsius putaretur esse quod Dei est. 12. Ergo illa generatio prava et amaricans, obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Thaneos. Et incipit eadem mirabilia commemorando retexere. Quae si parabolae sunt et propositiones, profecto ad aliqionis debemus auferre ab eo quod psalmus ipse intendit ostendere, hunc esse fructum omnium quae dicuntur, et quare admoniti sumus haec intentissime audire, Deo dicente, Attendite, populus meus, legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei; ut ponamus in Deo spem nostram, et non obliviscamur operum Dei, et mandata ejus exquiramus; ne fiamus, sicut illi patres, generatio pravasunt, ac per hoc quidquid figurata actione ista significant, ita fieri possunt spiritualiter in homine; vel gratia Dei, si bona sunt; vel judicio Dei, si mala sunt: sicut illa bona facta sunt in Israelitas, vel mala, et in ipsos, et in eorum
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ hoc rectũ ẽẽ possit: acceditur ad eũ ñ pede sed
neratione praua & amaricante. Non prõfuit ser¬
mo auditus illis. non contemperatis fidei eorũ qui
obaudierunt. Uoluntas igit᷑ quae est in corde parat᷑
cor fiat rectũ. Quac fides pręueniente & uocante
miscđia dĩ ꝑ obȩdientiã suscitatur. & applicare inci¬
pit ad dm̃ cor ut dirigat᷑: ut quantomagis magisq
dirigit᷑. tantõmagis uideat quod non uidebat. & ua¬
leat quod non ualebat. Hoc ñ fecerat sẏmon cui pe¬
trus apłs dixit. Non ẽ tibi pars neq sors in hac
fide. Cor enĩ tuũ non est rectũ cũ dõ Iui ostendit¬
enĩ quia ñ potest cor rectũ c̃e sine dõ. ut incipiant
homines tamquã serui sub lege ambulare metuentẽ
sed in lege tamquã filui uolentes. in qua illi ambu¬
lare nolucrunt. & sub illa rei remanserunt. Nanc
enĩ uoluntatẽ non timor sed karitas habet. quae dif¬

Expanded text:
et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed neratione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente et vocante misericordia Dei, per obedientiam suscitatur; et applicare incipit ad Deum cor, ut dirigatur; et quanto magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostolus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide; cor enim tuum non est rectum cum Deo . Ibi enim ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae dif
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ faciunt. Ac ꝑ hoc quasi uident᷑ ambulare in
lege dĩ. sed nolunt ambulare. Non enĩ ex corde fa¬
ciunt. Cx corde enĩ nullomodo fieri potest quod fit¬
formidine penae. non dilectione iustitiae. Nã quan¬
tum attinet ad facta quac forinsccus aguntur. &
qui timent pęnã. & qui amant iustitiã non furant᷑.
Et ideo pares sunt manu. dispares corde: pares opere
dispares uoluntate. Ideo illi sic notati sunt. generatio
inquit quae cor non direxit suũ. Non dictũ ẽ opera.
sed cor. Directo enĩ corde opera sunt recta. Cũ autẽ
cor directũ non c̃: opera non sunt recta. etiamsi rec¬
ta uideant᷑. Et unde cor ñ direxit praua genera¬
tio satis aperuit cũ ait. Et non ẽ creditus cum dõ
sp̃s cius. Rectus est enĩ ads̃. & ideo recte adherens
tamquã incominutabili regulȩ potest fieri rectũ qͦđ
in se fuit prauũ cor hominis. Ut autẽ cor cũ illo sit

Expanded text:
et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest, quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares sunt manu, dispares corde; pares opere, dispares voluntate. Ideo illi sic notati sunt: Generatio, inquit, quae cor non direxit suum. Non dictum est, opera: sed, cor. Directo enim corde, recta sunt opera: cum autem cor directum non est, opera recta non sunt, etiamsi recta videantur. Et unde cor non direxit prava generatio, satis aperuit, cum ait: Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Rectus est enim Deus: et ideo recto adhaerens, tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit,
Abbreviated transcription (Latin):
arcus. conuertit᷑ in die belli. Quia enĩ non est crẽ¬
ditus cũ dõ sp̃s cius: non est cũ illo etiã sp̃s dĩ. & si¬
cut scriptũ est quia ñ credidit. ideo non ꝓteget᷑
Quod uero cũ dixisset non obseruauerunt testam̃tũ
dĩ adiecit & ait. & in lege eius noluerunt ambulare.
repetitio est superioris sententiae cũ quadã cius ex¬
positione. Hoc enĩ appellauit legẽ cuis quod supra
dixerat testamentũ dĩ. ut illud quod dictũ est non
custodierunt. repetitũ intelligatur. in eo ambulare
noluerunt. Sed cũ breuius dici posset & in lege eius
noluerunt ambulare: non nihil mihi uidetur in hoc
uerbo nos quęrere uoluisse. quod maluit dicȩre nolu¬
erunt ambulare quã non ambulauerunt. Poterat
enĩ putari lęx operum quasi sufficere ad iustificatio¬
nem. cũ ea quę prȩcipiunt᷑ forinsecus fiunt ab eis ho¬
minib qui mallent ñ precipi quae ex corde ñ faciunt.

Expanded text:
arcus, convertitur in die belli. Quia enim non est crearcus, convertitur in die belli. Quia enim non est creditus cum Deo spiritus ejus, non est cum illo etiam Spiritus Dei; et, sicut scriptum est, Quia non credidit, ideo non protegetur . Quod vero cum dixisset, Non observaverunt testamentum Dei, adjecit et ait, Et in lege ejus noluerunt ambulare; repetitio est superioris sententiae, cum quadam ejus expositione: hoc enim appellavit, legem ejus, quod supra dixerat testamentum Dei; ut illud quod dictum est, non custodierunt, repetitum intelligatur in eo, ambulare noluerunt. Sed cum brevius dici posset, Et in lege ejus non ambulaverunt, nonnihil mihi videtur in hoc verbo nos quaerere voluisse, quod maluit dicere, noluerunt ambulare, quam, non ambulaverunt. Poterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex corde faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
occisus est. Hoc enĩ prefiguratũ ẽ etiã cum iacob de¬
cusatim porrectis manib dextera tetigit effrem ad
sinistrã constitutũ. eumq prȩposuit manassę ad dex¬
teram constituto. quẽ sinstra ipse tangebat. Nam
scđm carnẽ filii effrem intendentes arcus conuersi st¬
in die belli. Quid sit autẽ quod ait conuersi sunt in
dic belli. consequentia docent quib id aꝑtissime expo¬
suit. Non custodierunt inquit testamentũ dĩ. & in
lege eius noluerunt ambulare. Ecce quod est conu̾si
sunt in die belli. ñ obseruauerunt testamentũ dĩ ubi
arcus tendentes & mittentes etiã promissionis prõp¬
ptatio probat. Cuius autẽ est cũ dõ sp̃s creditus.
fidelẽ tenet dm̃ qui non cũ ꝑmittat temptari super
quod potest. sed faciet cũ temptatione etiã ęxitum
ut possit sustinere. ne conuertatur in die belli. Qui
autẽ in se non in dño głatur. quantumuis iactet pol¬
licitationẽ uirtutis suae uelut tendens & mittens

Expanded text:
tiam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum carnem filii Ephraem intendentes et mittentes  vers. 10. Quid sit autem quod ait, Conversi sunt in die belli, consequentia docent, quibus id apertissime exposuit: Non custodierunt, inquit, testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Ecce quid est, Conversi sunt in die belli: non observaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mittentes, etiam promissionis prompntatio probat. Cujus est autem cum Deo spiritus creditus, fidelem tenet Deum, qui non eum permittet tentari super quod potest; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possit sustinere , ne convertatur in die belli. Qui autem in se, non in Deo gloriatur , quantumvis jactet pollicitationem virtutis suae, velut tendens et mittens
Abbreviated transcription (Latin):
quos facit filios ad aeternã hereditatẽ. sed honoris
gr̃a propt̃ actatẽ curãq pietatis sicut paulus senior
dicit. non ut confundã uos hȩc scribo sed ut filios me
os Rm̃os moneo. cũ sciret utiq a dño dictũ ẽẽ ne uo¬
bis dicatis patrẽ in terra. unus est cni pater ur̃ ds̃:
mani de loquendi consuetudine tolleret᷑. sed ne gr̃a
dĩ qua in aeternã uitã regeneram᷑ nature uel potesta¬
ti uel etiã sc̃itati cuiusquã hominis tribueret᷑. Ideo

Expanded text:
quos facit filios ad aeternam haereditatem; sed honoris quos facit filios ad aeternam haereditatem; sed honoris gratia, propter aetatem curamque pietatis: sicut Paulus senior dsimos moneo; cum sciret utique a Domino dictum: Ne vobis dicatis patrem in terra: unus est enim pater vester Dmani, de loquendi consuetudine tolleretur, sed ne gratia Dei, qua in aeternam vitam regeneramur, naturae, vel potestati vel etiam sanctitati cujusquam hominis tribueretur. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
ficioꝵ dĩ & mirabiliũ eius quae ostendit cis quod addi¬
dit & dicit. corã patrib eoꝵ quae fecit mirabilia.
Quibus patrib. cũ isti sint patres quoꝵ non uult c̃ẽ
posteros similes . Di illos acceperimus ex quib isti
nati crant uelut abrahã isaac & iacob. iam olĩ dornuc¬
rant quando mirabilia ds̃ ostendit in aegipto. Deqͥt᷑
enim. In terra aegipti. in campo thaneos. Ubi di¬
cit ostendisse dm̃ istis mirabilia corã patribus eorũ.
An forte sp̃u presentes erant quia de ipsis in euange¬
lio dñs ait. om̃s enim illi uiuunt. An accominodatius
accipimꝰ patres moysen & aaron aliosq seniores qui
commemorant᷑ in eadẽ scriptura etiã sp̃m accępisse
unde accȩperat & moyses. ut eũ adiuuarent ad eiuidẽ
popłm regendũ ac ferendũ. Tur enĩ non appellaren¬
tur patres ñ sicut ds̃ pat̾ unꝰ est qui regenerat sp̃u scõ

Expanded text:
ficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, quod addificiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, quod addidit et dicit: Coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quibus patribus, cum isti ipsi sint patres, quorum non vult esse posteros similes? Si illos acceperimus ex quibus isti nati erant, velut Abraham, Isaac et Jacob; jam olim dormierant, quando mirabilia Deus ostendit in Aegypto. Sequitur enim, In terra Aegypti, in campo Thaneos: ubi dicit ostendisse Deum istis mirabilia coram patribus eorum. An forte spiritu praesentes erant, quia de ipsis Dominus in Evangelio ait: Omnes enim illi vivunt ? An accommodatius accipimus patres, Moysen, et Aaron, aliosque seniores qui commemorantur in eadem Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferendum ? Cur enim non appellarentur patres? Non sicut Deus Pater unus est qui regenerat Spiritu suo
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsus enĩ sumus fignientũ. creati in xp̃o iħu in ope¬
rib bonis quae prȩparauit ds̃ ut in illis ambulemꝰ.
non quomodo isti qui in lege eius noluerunt ambulare
non credendo in eũ neq uiã suã reuelando ad cũ neq
sperando in eũ ut ipse faceret. Et obliti sunt bene¬
factoꝵ eius. & mirabiliũ eiꝰ qͦ ostendit eis. corã patrib
coꝵ quȩ fecit mirabilia. Quid sit hoc: non ẽ questio
negligenda. De ipsis patrib paulo ante dicebat. quod
fuisset generatio praua & amaricans. Ne fiant in¬
quit sicut patres eoꝵ. generatio praua & amaricats.
genceratio quę non direxit cor suũ. Et cętera quae
adhuc de ipsa generatione dicuntur. Cuius imuitatio¬
nem eo modo cauendã prȩ̃cipit alteri generationi
ut ponant in dõ spem suã. & ñ obliuiscant᷑ operũ dĩ.
& mandata cuis exquirant. De quib iam satis quod ui¬
sum est disscruimus. Quid sibi ergo uult cũ de ip¬
sa generatione praua loquat quod obliti sunt bene¬

Expanded text:
s figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus » . Non quomodo isti, qui in lege ejus noluerunt ambulare, non credendo in eum, neque viam suam revelando ad eum et sperando in eum, ut ipse faceret. 11. vers. ficiorum ejus, et mirabilium ejus quae ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quid sit hoc, non est quaestio negligenda. De ipsis patribus paulo ante dicebat quod fuisset generatio prava et amaricans. Ne fiant, inquit, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio quae non direxit cor suum, et caetera quae adhuc de ipsa generatione dicuntur, cujus imitationem eo modo cavendam praecipit alteri generationi, ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant: de quibus jam satis quod visum est disseruimus. Quid sibi ergo vult, cum de ipsa generatione prava loquatur quomodo obliti sunt bene
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. tamen tamquã dĩ uerba non tamquã huma¬
nas fabulas audiuimꝰ. Propt̃ hoc enĩ premissũ est.
At tendite popłs mĩs legẽ meã. inclinate aurẽ ur̃am
in uerba oris mei. aperiã in parabolis os meũ. loqͥr

Expanded text:
nobis; tamen tanquam Dei verba, non tanquam humanobis; tamen tanquam Dei verba, non tanquam humanas fabulas audiamus. Propter hoc enim praemissum est, Attendite populus meus, legem meam, inclinate aurem vestram in
Abbreviated transcription (Latin):
loquens homo contemneret᷑ ut homo. Ita enĩ habent¬
se locutiones dĩ. quȩ nobis nisinuant᷑ ꝑ sensũ corpo¬
uet. Non euis substantia in aliquid corporale &
temporale conuertit᷑. ut corporalib & temporalib
signis siue ad oculos siue ad aures ꝑtinentib quan¬
tũ capere homines possunt suã faciant in notescere
uoluntatẽ. Si eñ angłs uti potest ethere. aere. nu¬
be. igne & alia qualibet natura uel specie corpora¬
li. & homo uultu. lingua. manu. kalamo. litte¬
ris. aliis ue significantib rebus ad suȩ mentis indi¬
canda secreta. postremo cũ homo sit nuntios homi¬
nes mittit. & dicit alii uade & uadit. & alu ueni
& uenit. & seruo suo fac hoc & facit. quanto maio¬
re & efficatiore potestate d̾s cui dño uniuersa sunt
subiecta & ipso angło & homine utit᷑. ut quod ei pla¬
cet annuntiet. Quamuis itaq iã homo dicat qͣn¬
ta audiuimus & cognouimꝰ. & patres nr̃i narrauert᷑

Expanded text:
loquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habentloquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corpous substantia in aliquid corporale et temporale convertitur, ut corporalibus et temporalibus signis, sive ad oculos sive ad aures pertinentibus, quantum capere homines possunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet! Quamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt
Abbreviated transcription (Latin):
tellectũ nr̃m in eas aperire dignet᷑. Si eiĩ sicut os
suũ aperuit in parabolis ita apcriret etiã ipsas pa¬
rabolas. & sicut eloquit᷑ propositiones ita eloqueretur
&e earũ expositiones. non hic ęstuaremꝰ. Nunc uero
ita obtecta & clausa sunt omnia. ut etiãsi ad aliquid
ipso aduiuante unde salubrit pascam᷑ ꝑuenire possĩ¬
mus. in sudore tamen uultus nr̃i edamus panẽ. & pę¬
nã diffinitionis antiquae non corporis tantũ sed &
cordis labore p̾endamꝰ. Dicat ergo. & audiamus pa¬
nouimus ea. & patres nr̃i narrauerunt nobis. Dñs
superius loquebat᷑. Nam cuius alterius uerba cre¬
denda sunt attendite popłs m̃s legẽ meã: Quid
ẽ ergo quod nunc repente homo loquit᷑ Iam enĩ
hominis uerba sunt quanta audiumus. & cognouimꝰ
ea. & patres nr̃i narrauerunt nob. Nimirũ ds̃ iã
ex ꝑsona sua primũ uerba fieri uoluit. ne uerba eius

Expanded text:
tellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os tellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os suum aperuit in parabolis, ita aperiret etiam ipsas parabolas; et sicut eloquitur propositiones, ita eloqueretur et earum expositiones; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et cordis labore pendamus. Dicat ergo, et audiamus panovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Dominus superius loquebatur. Nam cujus alterius verba credenda sunt, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod nunc repente homo loquitur? Jam enim hominis verba sunt, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Deus ur Christus ? ex persona sua primum verba fieri voluit, ne verba ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ge utiq peiora sunt quę significantur figuris. cum
tanta mala sint etiã significantes figure. Ram
sicut terra ꝓmissionis quo ille popłs ducebatur in cõ¬
paratione regni celoꝵ nill est quo xp̃ianus popłs du¬
citur: ita & penae ills quȩ figurę fuerunt cũ tam sint
atroces in comparatione pęnarũ quas significant in¬
hil sunt. Quas aut̃ figuras dixit apłs. cas dicit iste
psalmus quantũ existimare possumꝰ parabolas & ꝓpo¬
sitiones. Non in co habentes fidẽ quod contigerunt
sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione ferun
initio dicat satis apparet in consequentib. Hon
enĩ ex quo factũ est cęlũ & terra. uel ex quo creatũ
ẽ in primo homine genus humanũ: sed ex quo po¬
puli congregatio. quae adducta est ex egipto. ut sens
ꝑtineat ad asaph. quod interpretat᷑ con̾gregatio. Sed
utinã qui dixit aperiã in parabolis os meũ. ẽtiã in¬

Expanded text:
ge utique pejora sunt quae significantur figuris, cum ge utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autem figuras dixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare possumus, parabolas et propositiones: non in eo habentes finem, quod contigerunt; sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione referuntinitio dicat, satis apparet in consequentibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus pertineat ad Asaph, quod interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m sicut quidã eoꝵ tẽptauerunt. & a serpentib
perierunt. Neq murmuraueritis sicut quidã corũ
murmurauerunt. & perierunt ab exterminatore
Omnia autem haec in figura contingebant illis.
Scripta st̃ aut̃ ad correptionẽ nr̃am. mͦ quos finis scłoꝵ
obuenit. Nobis ergo potius ista cantata sunt. Un¬
de in hoc psalmo inter cȩtera dictũ est.Ut cognos¬
cat generatio altera filii qͥ nascent᷑ & exsurgent.
Porro si ille interitꝰ a serpentib & ab exterminatore
illa ꝑditio & gladi trucidatio figurę fuerunt sicut
euident̃ dicit apłs cũ illa om̃ia contigisse manifestũ
sit. non enĩ ait in figura dicebant᷑ uel in figura s̃t̃
scripta. sed in figura inquit contingebant in illis. qͥnto
maiore diligentia pietatis cauendę sunt pęnę quarũ
figure illę fuerunt. Procul dubio quippe sicut certe¬
in bonis reb multo ampluis bonis ẽ in eo quod ꝑ figu¬
rã significat᷑ quã in ipsa figura. ita & in malis lon¬

Expanded text:
a serpentibus perierunt. Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ab exterminatore. Omnia autem haec in figura contingebant illis: scripta autem sunt ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit » . Nobis ergo potius ista cantata sunt. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis lon
Abbreviated transcription (Latin):
cob seruũ suũ. & isrł hereditatem suã. Non enĩ quia
ex gentib sunt istac oues ideo ab illo semine alienate
sunt: quod est iacob & isrł. Semen est enĩ abrahae
promissionis deputant᷑ in seminc. E&x gentib enĩ
erant fideles quib dicebat. Si autẽ uosꝰ xp̃i. ergo
abrahȩ semen estis. scđ̾m ꝓmissionẽ heredes. Quod
uero ait iacob serũi suũ. & isrł hereditatẽ suã. mo¬

Expanded text:
cob servum suum, et Israel haereditatem suam. Non enim, quia cob servum suum, et Israel haereditatem suam. Non enim, quia ex Gentibus sunt istae oves, ideo ab illo semine alienatae sunt, quod est Jacob et Israel. Semen est enim Abrahae, promissionis deputantur in semine . Ex gentibus enim erant fideles quibus dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum repromissionem haeredes ? Quod vero ait, Jacob servum suu
Abbreviated transcription (Latin):
quos lõqueris uel ꝑ quos in corpus tuũ uelut mandu¬
cando cęteros traĩcis. hocutiq significantes dentes tui
sicut grex detonsarum ascendens de lauachro. quae om̃s
geminos creant. & sterilis non est in cis. Deposuerunt
enĩ tunc uelut uellera onera scłi. quando ante pedes
apłorũ uenditarũ rerũ suarũ prętia posuerunt: ascen¬
dentes de lauachro illo de quo eos ammonet petrus
apłs sollicitus quod xp̃i sanguinẽ fuderint. & dicit.
Agite penitentiã. & baptiactur unusquisq ur̃m in no¬
mine dñi nr̃i iħu xp̃i. & dimittent᷑ uobis peccata ur̃a
Geminos autẽ creauerunt opera scilicet duoꝵ preceptoꝵ
geminae karitatis dilectionis di & dilectionis prorimi
Ulnde sterilis non erat in eis. Depost has oues fȩtan¬
tes dauid nr̃ acceptus nunc alios greges pascit in genti¬
bus. & ipsos iacob & isrł. Sic enĩ dictũ est. Pascere ia¬

Expanded text:
quos loqueris, vel per quos in corpus tuum, velut manduquos loqueris, vel per quos in corpus tuum, velut manducando, caeteros trajicis; hoc itaque significantes dentes tui, sicut grex detonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in eis . Deposuerunt enim tunc velut vellera onera saeculi, quando ante pedes Apostolorum venditarum rerum suarum pretia posuerunt , ascendentes de lavacro illo, de quo eos admonet apostolus Petrus, sollicitos quod Christi sanguinem fuderint, et dicit. Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi, et dimittentur vobis peccata vestra . Geminos autem creaverunt, opera scilicet duorum praeceptorum geminae charitatis, dilectionis Dei, et dilectionis proximi: unde sterilis non erat in eis. De post has oves fetantes David noster acceptus, nunc alios greges pascit in Gentibus, et ipsos Jacob et Israel: sic enim dictum est, Pascere Ja
Abbreviated transcription (Latin):
ipse iħc ab hominib ad homines. a iudacis ad gentes.
tamen scđm parabolã ab ouib ad oues ablatus atq
translatus est. Non sunt enĩ modo in t̾ra illaȩcełs
iudacę in xp̃o quae fuerunt circuincisoꝵ recenti passi¬
one ce resurrectione dñi nr̃i iħu xp̃i. de quib dicit apłs.
Eram autem ignotus facie ęccłus uidȩȩ quę̧ sunt in xp̃o.
Tantũ autẽ audiebant quia is qui aliquando nos ꝑse¬
quebat᷑ nunc euangelizat fidẽ quã aliquando uastabat.
&e in me magnificabant dñm. Iam hinc illae acccłe tran¬
sierunt popłoꝵ circumcisorũ. Ac ꝑ hoc in uidaca quãc
gentium greges pascit: Sane depost fętantes inde
acceptus est. Iili quippe priores fuerunt tales. de qua¬
libus dicit̾ in cantico canticorũ uni aeccłac quae c̃stat
ex multis id est uni gregi cuius menbra sunt multi
greges. de talibus ergo dicitur. dentes tui id est ꝑ

Expanded text:
ipse Jesus, ab hominibus ad homines, a Judaeis ad Gentes; ipse Jesus, ab hominibus ad homines, a Judaeis ad Gentes; tamen secundum parabolam ab ovibus ad oves ablatus atque translatus est. Non sunt enim modo in terra illa Ecclesiae Judaeae in Christo, quae fuerunt circumcisorum recenti passione et resurrectione Domini nostri; de quibus dicit Apostolus: Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judaeae quae sunt in Christo: tantum autem audiebant quia is qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Dominum . Jam hinc illae Ecclesiae transierunt populorum circumcisorum; ac per hoc in Judaea quae Gentium greges pascit. Sane de post fetantes inde acceptus ost. Illae quippe priores fuerunt tales, de qualibus dicitur in Cantico canticorum uni Ecclesiae quae constat ex multis, id est uni gregi cujus membra sunt multi greges; de talibus ergo dicitur: Dentes tui, id est, per