comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne eccłie catholice perseuerant. intuentes quod dictu ẽ. Qui ꝑseuera¬
uerit usq infinem hic saluus erit ⁊ ꝑurte inquitate. ip̃am uite iu
stitiam. ꝙ eis xp̃c ẽ deser̾t. sie fornicando. siue alias ĩmũditias flag¬
tiorum quas nec exprimere apostolus uoluit in suo corpore ppetr̃a¬
do siue turpitudinem luxurie diffluendo. siue aliquid aliud eoru
agendo de quib ait. qm̃ quia talia agunt regnum dei non possi¬
debunt. Ac phoc quicũq agunt taliã. nisi in sempitno supplicio
non ert quia indei regno esse non poterunt. in hisen ꝑseuerã¬
donsq in huns uite finem. non utiq dicendi sunt in xp̃o perse¬
uerasse usq infinem. quia in xp̃o perseuerare ẽ in eius fide ꝑsenẽa¬
re. que fides ut eam difiit idem apłs. ꝑ dilectionem operatur.i
Dilectio aut sicut ip̃e alibi dicit. malum non operatur. Mec isti gͦ¬

Expanded text:
ne ecclesiae catholicae perseuerant, intuentes quod dictum est: Qui perseuerane ecclesiae catholicae perseuerant, intuentes quod dictum est: Qui perseuerauerit usque in finem, hiChristus est, deserunt, siue fornicando siue alias inmunditias flagitiorum, quas nec exprimere apostolus uoluit, in suo corpore perpetrando, siue turpitudine luxuriae diffluendo siue aliquid aliud eorum agendo, de quibus ait: Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; ac per hoc, quicumque agunt talia, nisi in sempiterno supplicio non erunt, quia in Dei regno esse non poterunt. In his enim perseuerando usque in huius uitae finem non utique dicendi sunt in Christo perseuerasse usque in finem, quia in Christo perseuerare est in eius fide perseuerare; quae fides, ut eam definit idem apostolus, per dilectionem operatur; dilectio autem, sicut ipse alibi dicit, malum non operatur. Nec isti e
Abbreviated transcription (Latin):
le atq ã sana detrina nimis deuium. ut multi ac pene om̃s qui herese
imnpias condidert. exuentes de catholica eccłia ⁊ facti sunt heresiarce
meniores heant cãs.qͣ hi qui nũq fuert catholici in eorum laqueos¬
incidissent. si illos heresiarchas hoc facit liberari a supplicio sempit̾no
ꝙ in catholica eccłia bapticati sunt. ⁊ sacram̃tum corporis xp̃i. in uero
Xp̃i corpore primitus accẽpert. Cum peior sit utiq desertor fidei. ⁊ ex de¬
sertore oppugnator eius effectus qͣ ille qui nõ deseruit qd̾ nũqͣ tenuit
Deinde quiã ⁊ his occurrit apostolus eadem uerba proferens.⁊ enume¬
ratis illis carnis operib eadem uertate predicens. qm̃ quia talia ag̾t
regnum dei non possidebunt. Unde nec illi inperditis ⁊ dãpnabilibus
morib debent ẽẽ securi qui usq infinem quidem. uelut in cõmunio¬

Expanded text:
le adque a sana doctrina nimis deuium, ut multi ac paene omnes, qui haereses le adque a sana doctrina nimis deuium, ut multi ac paene omnes, qui haereses inpias condiderunt exeuntes de catholica ecclesia et facti sunt haeresiarchae. meliores habeant causas, quam hi, qui numquam fuerunt catholiciincidissent; si illos haeresiarchas hoc facit liberari a supplicio sempiterno, quod in catholica ecclesia baptizari sunt et sacramentum corporis Christi in uero Christi corpore primitus acceperunt; cum peior sit utique desertor fidei et ex desertore obpugnator eius effectus quam ille, qui non deseruit quod numquam tenuit; deinde quia et his occurrit apostolus eadem uerba proferens et enumeratis illis carnis operibus eadem ueritate praedicens: Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt. Unde nec illi in perditis et damnabilibus moribus debent esse securi, qui usque in finem quidem uelut in communio
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. op̃i in ip̃o scilicet euis eorpore constituti dequo corpore art aplus
coruis banis unu. corpus multi sumus. Qued ergoẽ ihuuis corporuo¬
onupari  rimnoru compage membor cuuas corporie sadutenẽ¬
rin fideles comnicantes de altarl. sumere consueuert i pe uere dicend
ct maiducare co pus ep̃i. ⁊ bibere sangumnem ep̃i dem ber heretiqł
estimanctu ab huus imitate coporis seꝑati possuntuten pereigerensa¬
⁊scimento & non sibintile immo uero etiam noreium quo iuchiceng
crame q uestardius liberentur non sunt quitpe in eo irrnculo pacis qd
gude pruritur sacram̃to Sed rursus etiam isti qui recte intelligũt
non dicendum ee manducare corpiis xp̃i. qui incorpore non estuep̃i
non recte promictunt eis qui uel in heresim. uel etiam ingentilum
supstitionem. ex illius corporis unitate labuntur liberation̾em.qñ ab
eterm igne supplicii. Primum quia debent actendere qͣ sit intollerabi¬

Expanded text:
corpus Christi, in ipso scilicet ejus corpore constituti: de quo corpore ait Apostolus, Unus panis, unum corpus multi sumus . Qui ergo est in ejus corporn Christianorum compage membrorum, cujus corporis sacramentum fideles communicantes de altari sumere consueverunt, ipse vere dicendus est manducare corpus Christi, et bibere sanguinem Christi. Ac peet schismatici ab huius unitate corporis separati possunt idem percipere sacramentum, sed non sibi utile, immo uero etiam noxium, quo iudicentur grauius. quam uel tardius liberentur. Non sunt quippe in eo uinculo pacis, quod illo exprimitur sacramento. Sed rursus etiam isti, qui recte intellegunt, non dicendum esse manducare corpus Christi, qui in corpore non est Christi. non recte promittunt eis, qui uel in haeresim uel etiam in gentilium superstitionem ex illius corporis unitate labuntur, liberationem quandoque ab aeterni igne supplicii; primum. quia debent adtendere, quam sit intolerabi
Abbreviated transcription (Latin):
nario. septenario significatur. Plerũq imiuersitas.⁊ aliis atq alu
numeris quos nunc cominemorare non ẽ necesse. Alio loco idem dam¬
hel. Et erit inquit tempus tribulationis. qualiis non fuit. exquonata
est genis suꝑ terram usq ad tempus illud.⁊ in tempore illo saluabit
popuius tuus.omĩs qui inuentus fiut scriptus inlibro. ⁊ mult dor¬

Expanded text:
nario, septenario significatur plerumque uniuersitas, et aliis adque aliis nario, septenario significatur plerumque uniuersitas, et aliis adque aliis numeris, quos nunc commemorare non est necesse? Alio loco idem Daniel: Et erit, inquit, tempus tribulationis, qualis non fuit ex quo nata est gens super terram usque ad tempus illud. Et in tempore illo saluabitur populus tuus omnis, qui inuentus fu
Abbreviated transcription (Latin):
spatio temporis substinendu. donec dei ultimo iudicio regnum
sancti accipiant sempiternu. qui uel dormitans hec legit. dubitã
non sinitur. Tempns quippe ⁊ tempora. ⁊ dimidiu tempo .is. unum
annu ẽe ⁊ duo ⁊ dimidiu. Ac ꝑ hoc ꝑtres annos ⁊ semisse q̃ nũot
dieri posterius posito dilucescit aliquando in scripturis. ⁊ mensu
numero declaratur. Uidentur enim tempora indetiite hic dicta lin¬
gualatinã s per dualem nũm dicta sunt quem latini non hnt Suãt
tanqͣ dicerentur duo tempora. Uereri me sane fateo in decem regee re¬
gio quos tanꝙͣ decem homines uidetur inuenturꝰ antrep̃s. forde fal¬
s̾imur atq ita ille inoppinatus adueniat. non existentib tot regib
u orbe t̾rar̃ romano. Quid sit enim numero isto denario uniue̾uta
regum significata ẽ: Post quos ille uenturis ẽ. sicut millenario cẽte¬

Expanded text:
spatio temporis sustinendum, donec Dei ultimo iudicio regnum spatio temporis sustinendum, donec Dei ultimo iudicio regnum sancti accipiant sempiternum, qui uel dormitans haec legit, dubitare non sinitur. Tempus quippe et tempora et dimidium temporis unum annum esse et duo et dimidium ac per hoc tres annos et semissem etiam numero dierum posterius posito dilucescit, aliquando in scripturis et mensum numero declaratur. Videntur enim tempora indefinite hic dicta lingua Latina; sed per dualem numerum dicta sunt, quem Latini non habent. Sitamquam dicerentur duo tempora. Vereri me sane fateor, ne in decem regibus, quos tamquam decem homines uidetur inuenturus Antichristus, forte fallamur, adque ita ne ille inopinatus adueniat, non exsistentibus tot regibus in orbe Romano. Quid si enim numero isto denario uniuersitas regum significata est. post quos ille uenturus est; sicut millenario, cente
Abbreviated transcription (Latin):
qui superabit malis omnes qui ante eum fue̾runt.⁊ tres reges humi¬
uabit ⁊ uerba aduersus altissimum loquetur. ⁊ sanctos altissimi ꝯtẽt
a suspicabitur mutare tempora ⁊ legem. ⁊ dabitur ĩ manu eius nsꝙ ad
tõs ⁊ tempora. ⁊ dimidiu tempus ⁊ iudicium secdebit ⁊ principatum
remouebunt ad exterminandu ⁊ perdendum usq in finem. ⁊ regnũ
⁊ potestas ⁊ magnitudo regni qui subom̃i celo sunt data ẽ sanctis
altissimi.⁊ regnum eius regnum sempiternu ⁊ om̃ũ principatus
ip̃i seruient ⁊ obehient. Huc niq inquit finis ẜmonũ. Ego damel
fultum cogitationes mee contũbabant me ⁊ forma mea inimutata
est sup me ⁊ uerbum incorde meo conseruau. Quattuo: ula regna
exposuert quidam assiriorum. persarum. Macedonum.⁊ romanor
uio conuenienter id fecerint. qui nosse clesderant legant. ꝓSibit̾i
ieronimi librum in danihelem satis erudite diligenterꝙ ascͥptu

Expanded text:
qui superabit malis omnes, qui ante eum fuerunt; et tres reges humiqui superabit malis omnes, qui ante eum fuerunt; et tres reges humiliabit et uerba aduersus Altissimum loquetur et sanctos Altissimi conteret et suspicabitur mutare tempora et legem: et dabitur in manu eius usque ad tempus et tempora et dimidium tempus. Et iudicium sedebit, et principatum remouebunt ad exterminandum et perdendum usque in finem; et regnum et potestas et magnitudo regum, qui sub omni caelo sunt, data est sanctis Altissimi. Et regnum eius regnum sempiternum; et omnes principatus ipsi seruient et obaudient. Huc usque, inquit, finis sermonis. Ego Daniel; multum cogitationes meae conturbabant me, et forma mea inmutata est super me, et uerbum in corde meo conseruaui. Quattuor illa regna exposuerunt quidam Assyriorum, Persarum, Macedonum et Romanorum. Quam uero conuenienter id fecerint, qui nosse desiderant, legant presbyteri Hieronymi librum in Danielem satis erudite diligenterque conscri
Abbreviated transcription (Latin):
bilis amplius. gentes eius ferrei. ⁊ ungues erei manducans ⁊ com¬
minuens. ⁊ reliqua pedibus suis cõcuscans. ⁊ de cornibꝰ euis decem õ
rrant in capite eius. ⁊ de altero quod ascendit et excussit de priorib
tria cornua. illud in quo erant oculi.⁊ os loquens magna. ⁊ uisus ẽ
maior ceceris. Widebam et cornu illud faciebat bellum cum sancti
⁊ preualebat ad ip̃os donec uenit uestitum dierum ⁊ regnum dedit
sanctis altissimi. et tempus ꝑuenit. ⁊ regnum optinuerut scĩ. Ihec
daniel quesisse se dixit. Deinde quid audierit continuo subiũgens
Et dreit inquit .i. ille a quo queuerat responic ndixit. Destia qua¬
da quartum regnum erit interra quod preualebit omnib regnis
⁊ manducabit᷑ omnem tram. ⁊ conculcabit emm. ⁊ concidet eãm. ł¬
Gͣt decem cornua eius decem reges surges surgent. ⁊ post eos surget ali

Expanded text:
bilis amplius — dentes eius ferrei et ungues eius aerei, manducans et combilis amplius — dentes eius ferrei et ungues eius aerei, manducans et comminuens et reliqua pedibus suis conculcans —, et de cornibus eius decem, quae , erant in capite eius, et de altero, quod adscendit et excussit de prioribus tria; cornu illud in quo erant oculi et os loquens magna, et uisus eius maior ceteris. Videbam, et cornu illud faciebat bellum cum sanctis, et praeualebat ad ipsos, donec uenit uetustus dierum, et regnum dedit sanctis Altissimi; et tempus peruenit, et regnum obtinuerunt sancti. Haec Daniel quaesisse se dixit. Deinde quid audierit continuo subiungens: Et dixit, inquit id est ille, a quo quaesierat. respondit et dixit: Bestia quarta quartum regnum erit in terra, quod praeualebit omnibus regnis; et manducabit omnem terram, et conculcabit eam et con c ide t. Et decem cornua eius decem reges surgent; et post eos surget alius,
Abbreviated transcription (Latin):
Bifferentia noe tẽporis disputare. De iudicio namq uitimo quo fiet dixeo¬
tiobonorum ⁊ malorum. hoc uolum̃ implere suscepimus. Deipis uero
pcemus et penis alias diligentius dixerendume. Capitul uruũz¬
enim usione prophetica quattuor bestias significantes quattuor reg
ĩt tnuuit sp̃s mens egõ daniel in habitatione mẽo ⁊ usus capitis i¬
mei centurdibat me. Et accessi inquit. idimnum de stantib. ⁊uẽitatẽ
mr centm abeo de omnib his ⁊ dieit m ueritatera. Deinde quidati¬
dierit ⁊bilio ⁊ quo de omnib his quesunt tanq̃ eos ibi exponente
sic ioquitur Nebestie magne quattuor quattuor regna surgent in
terra. que anferent ⁊ accipient regnum sancti altissimi. ⁊ obtinebt
uludd usq in seculum ⁊usq in seculum seculoꝵ. Et querebam ĩquit
diligenter de bestia quarta que erat differeni pre omni bestia terri¬

Expanded text:
differentia non est temporis disputare. De iudicio namque ultimo, quo fiet diremdifferentia non est temporis disputare. De iudicio namque ultimo, quo fiet diremtio bonorum et malorum, hoc uolumen inplere suscepimus; de ipsis uero praemiis et poenis alias diligentius disserendum est. CAPUenim uisione prophetica quattuor bestias significantes quattuor regna it, inquit, spiritus meus, ego Daniel, in habitudine mea, et uisus capitis mei conturbabant me. Et accessi, inquit, ad unum de stantibus, et ueritatem quaerebam ab eo de omnibus his, et dixit mihi ueritatem. Deinde, quid audierit ab illo, a quo de omnibus his quaesiuit, tamquam eo sibi exponente sic loquitur: Hae bestiae magnae quattuor quattuor regna surgent in terra, quae auferentur, et accipient regnum sancti Altissimi et obtinebunt illud usque in saeculum et usque in saeculum saeculorum. Et quaerebam, inquit, diligenter de bestia quarta, quae erat differens prae omni bestia, terri
Abbreviated transcription (Latin):
Sienim ħ prophete nõ dum fca nosse potuerunt. ꝑ hoc quod ẽat
deus quantulũcũq erat in corum mortalium mentib. quomode
mortales sanctiiam facta tunc nescient cum deus erit omnia ĩ
omnib. stabit ergo in illa beatitudine scõꝵ sem̃ ⁊ nom̃. Semen
scilicet de quo iohãnes ait Et sem̃ eius in ip̃o manet.Nom̃ uero
de quo ꝑhunc ysaiam dictum ẽ. Nom̃ eternu daboeis. Eriteis̃
⁊ mensis exmense.⁊ sabbm ex sabbo tanqͣ luna ex luna. ⁊ requie
ex requie. quoru utrũq ip̃i er̾t. cum ex his umbris ueteribratẽ
poralib in illa lumina noua ac sempiterna transibunt. empenis
autem malor ⁊ mnextinguibilis ignis et iuacissimus ueriis ab
alis atq alns aliter atq aliter est expositus. Alii quppe utrũq trd
corpus sali utrũq ad aĩam retulert. alii quipe ad corpus ignene dro¬
oiee ad animu uerinem. quod eẽ credibilius uidetar. Sed nune d̾hac

Expanded text:
Si enim haec prophetae nondum facta nosse potuerunt per hoc, quod erat Si enim haec prophetae nondum facta nosse potuerunt per hoc, quod erat Deus, quantulumcumque erat, in eorum mortalium mentibus: quo modo inmortales sancti iam facta tunc nescient, cum Deus erit omnia in omnibus? Stabit ergo in illa beatitudine sanctorum semen in nomen; semen scilicet de quo Iohannes ait: Et semen eius in ipso manet; nomen uero de quo per hunc Esaiam dictum est: Nomen aeternum dabo eis Erit eis et mensis ex mense et sabbatum ex sabbato, tamquam luna ex luna et requies ex requie, quorum utrumque ipsi erunt cum ex his umbris ueteribus et temporalibus in illa lumina noua ac sempiterna transibunt. In poenis autem malorum et inexstinguibilis ignis et uiuacissimus uermis ab aliis adque aliis aliter adque aliter est expositus. Alii quippe utrumque ad corpus, alii utrumque ad animum rettulerunt; alii proprie ad corpus ignem, tropice ad animum uermem, quod esse credibilius uidetur. Sed nunc de hac
Abbreviated transcription (Latin):
diximentur futurum eẽ uidicium declaratur. C aprtulu. ⁊
quid corporis motu. beatas illas relicturi sunt sedes. ⁊ ad loca pe¬
nalia perrepturi. ut malorum tormenta conspiciant presentia
corpodli:. Absit s egredientur ꝑ scĩam. Noc enim uerbo significi¬
cum ẽ eos qui cruciabuntur extra futuros. Propterꝗd⁊ dñs
ea loca tenebras exteriores uocat. quib contrarius ẽ ille ingres¬
sus. de quo clicitur serno bono intra in ganchum dñi tui ne il¬
lnc mali putentur ingredi ut sciantur. s ad illos potius uelt
egredi scientia. qua eds cognituri nunt boni quaid quod ext
est cornituri sunt. qui enim er̾t inpenis. quid agitur intus. in
gaud̾io dñi nescient. Qui uero ert in illo guudio. ꝯracl agit
coris in illis tenebrii exteriorib scient ideo dictirnẽ egredien¬
tur quia eos etiam que foris ab eis erunt᷑ utiq non lã tebunt

Expanded text:
dirimentur, futurum esse iudicium declaratur. CAPUT XXII. Qudirimentur, futurum esse iudicium declaratur. CAPUT XXII. Ququid corporis motu beatas illas relicturi sunt sedes et ad loca poenalia perrecturi, ut malorum tormenta conspiciant praesentia corporali? Absit; sed egredientur per scientiam. Hoc enim uerbo significatum est eos qui cruciabuntur extra futuros. Propter quod et Dominus ea loca tenebras exteriores uocat, quibus contrarius est ille ingressus, de quo dicitur seruo bono: Intra in gaudium Domini tui; ne illuc mali putentur ingredi, ut sciantur, sed ad illos potius uelut egredi scientia, qua eos cognituri sunt, boni, quia id quod extra est cognituri sunt. Qui enim erunt in poenis, quid agatur intus in gaudio Domini nescient; qui uero erunt in illo gaudio, quid agatur foris in illis tenebris exterioribus scient. Ideo dictum est: Egredientur, quia eos etiam qui foris ab eis erunt utique non latebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
I eorum qui in ẜam mortem cadent.ideo non absurde etiam
cadauera dici possunt. Unde est ⁊ illud quod ab eodem ꝓpheta
dictum iam supra posui. Terra uero impiorum cadet. quis ãt
non uideat a cadendo ẽẽ cadanera appellata: Uirorum auter ꝓ
eo posuisse illos interpretes quod ẽ hoĩum manifestum eit. Ne¬
q enim quisquam dicturus ẽ preuaricatrices feminas in illo
supplicio non futuras. s expositio rei presertim. de quo femina
fc̃a est. ut̾q sexus accipitur. Uerum qd̾ ad rem maxime pẽti¬
net cum et in bonis dicitur/. Ueniet omnis caro. quia ex omni
genere hominu populus ille constabit. Ron enim omnes he¬
mines ibi erunt qñ in penis plures erunt Sedut dicere cepam
cum ⁊ in bonis caro et in malis membra uel cadauera nominã¬
tur. Prophecto post resurrectionem carnis. cuius fides his rerũ
uocabulis omnino firmatur. Illud ꝙ honi ⁊ mali suis finibus

Expanded text:
id est eorum, qui in secundam mortem cadent, ideo non absurde etiam id est eorum, qui in secundam mortem cadent, ideo non absurde etiam cadauera dici possunt. Unde est et illud, quod ab eodem propheta dictum iam supra posui: Terra uero inpiorum cadet. Quis autem non uideat a cadendo esse appellata cadauera? Virorum autem pro eo posuisse illos interpretes, quod est hominum\\ manifestum est. Neque enim quisquam dicturus est praeuaricatrices feminas in illo supplicio non futuras; sed ex potiore, praesertim de quo femina facta est, uterque sexus accipitur. Verum, quod ad rem maxime pertinet, cum et in bonis dicitur: Veniet omnis caro, quia ex omni genere hominum populus ille constabit non enim omnes homines ibi erunt, quando in poenis plures erunt, — sed, ut dicere coeperam, cum et in bonis caro et in malis membra uel cadauera nominantur: profecto post resurrectionem carnis, cuius fides his rerum uocabulis omnino firmatur, illud, quo boni et mali suis finibus
Abbreviated transcription (Latin):
perspicua nobisq notissima. dei miseratione dixisset. ꝓmi¬
sit ⁊ fines ad quos pultimu uiclicium facta bonorum. ma¬
lorumq discretione uenietur dicens per prophetam.uił de
domino dicens ip̃e ꝓpheta. Quomͦ enim celum nouum ⁊ terra no¬
ua manebit coram me dicit dominꝰ siç stabit sem̃ ur̃um. ⁊ nõ
uestrum. ⁊ erit mensis exmense.⁊ sabb̾m ex sabbato Weniet oĩ
⁊iudebunt membra hoĩum qui preuaricati sunt ĩ mẽ. Uermi
eoru non morietur ⁊ ignis eorum non extinguetur ⁊ er̃t u¬
sui omni carni. ad hoc iste ꝓpheta terminauit librum. ad quod
terminabitur seculum. Quidam sane non interpretati sunti
membra hominu s cadauera uiroꝵ. percadauera significante
eiudentẽ corpoꝵ penam. quãius cadauer nisi caro exanimis nõ
soleat nũcupari Illa uero animata erunt corpora. alioquin nu¬
la poter̾t sentire torm̃ta. niñ forte quia mortuoꝵ er̃t corpora

Expanded text:
perspicua nobisque notissima Dei miseratione dixisset, promiperspicua nobisque notissima Dei miseratione dixisset, promisit et fines, ad quos per ultimum iudicium facta bonorum malorumque discretione uenietur, dicens per prophetam, uel de Domino dicens ipse propheta: Quo modo enim caelum nouum et terra noua manebit coram me, dicit Dominus, sic stabit semen uestrum et nomen uestrum, et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato. VeniEt procedent sancti, et videbunt membra hominum qui praevaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. et erunt uisui omni carni. Ad hoc iste propheta terminauit librum, ad quod terminabitur saeculum. Quidam sane non interpretati sunt: Membra hominum, sed cadauera uirorum, per cadauera significantes euidentem corporum poenam; quamuis cadauer nisi caro exanimis non soleat nuncupari, illa uero animata erunt corpora, alioquin nulla poterunt sentire tormenta; nisi forte, quia mortuorum erunt corpora,
Abbreviated transcription (Latin):
uebicula bene intelligunt adiutoria ẽẽ diuina. ꝑcuius generi
ministeria dei nel angelica uł humana in seãm cuutatem ie¬
rusalem que nunc sanctis fidelib ẽ diffusa per terras. ubi eĩm
diumnitus adiuuantur ibi credunt. et ubi credunt. ibi ueniũt
Comparauit aũt illos dñs tanq̃ ꝑ similitudinẽ filiis i frł. of¬
ferentib eis ueras hostias cum psalmis in domo eius. qd̾ ubi
um facit ecc᷑ ⁊ promisit ab ip̃is e accepturum sibi sacerdote
⁊ leuitas. quod nihilominus fier nunc uidemus. Non eni
ex genere carnis ⁊ sanguinis sicut erat primu ẜmordinem
aar̾on. Seclsicut oportebat in testam̃to nouo. ibi secundum
ordinem melchisedech summus sacerdos ẽ xp̃s.pro auus
id gi nunc uidemus. qui nõ isto nomine qd̾ sepe assecũ¬
tur. Indigne. s ea que non ẽ bonis malisq cõmunis. scitate
pensandi sunt Hec cum de ista que nunc impartitur eccłie

Expanded text:
uehicula bene intel leguntur adiutoria esse diuina per cuiusque generis uehicula bene intel leguntur adiutoria esse diuina per cuiusque generis ministeria Dei, uel angelica uel humana in sanctam ciuitatem Hierusalem, quae nunc in sanctis fidelibus est diffusa per terras. Ubi enim diuinitus adiuuantur, ibi credunt, et ubi credunt, ibi ueniunt. Conparauit autem illos Dominus tamquam per similitudinem filiis Israel offerentibus ei suas hostias cum psalmis in domo eius, quod ubique iam facit ecclesia: et promisit ab ipsis se accepturum sibi sacerdotes et Leuitas; quod nihilo minus fieri nunc uidemus. Non enim ex genere carnis et sanguinis, sicut erat primum secundum ordinem Aaron; sed, sicut oportebat in testamento nouo, ubi secundum ordinem Melchisedech summus sacerdos est Christus, proeligi nunc uidemus; qui non isto nomine, quod saepe adsequuntur indigni, sed ea, quae non est bonis malisque communis, sanctitate pensandi sunt. Haec cum de ista. quae nunc inpertitur ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
ueteri uetitorum a quib non abstinuert̃. peccatores impiõs si¬
gnificans. recapitulat abinitio gr̃am noui testamenti ex pͥmo
saluatoris aduentu. usq adultimum iudicium de quo nunc agi¬
mus. perducens finiensq sermone Marrat namq dñm dicẽ
se uenire ut congreget om̃s gentes. easq uenturas ⁊ uisuras
omnem gloriam. om̃s enim̾ sicut dicit apostolus peccauerũt
⁊ egent głoria dei. Et relicturum seclicit suꝑ eos signa que utiq
mirantes credant in eum. ⁊ emissurum ex illis saluatos ĩ gẽte
diuersas ⁊ in longinquas insulas que non audierunt nomẽ
eins. neque inderũt eius głam. ⁊ annũctiaturos głam euis ĩgẽ¬
tib ⁊ adducturos trẽs istõrum quib loquebatur.i. in fide sub
deo patre frẽs ihsrłitarum electorum adlucturos aũt ex om̃ib
gentib munus dño in iumentis ⁊ uebiculis. que iumenta et

Expanded text:
uetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque siuetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque significans recapitulat ab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoris aduentu usque ad ultimum iudicium, de quo nunc agimus, perducens finiensque sermonem. Narrat namque Dominum dicere se uenire, ut congreget omnes gentes, easque uenturas et uisuras eius gloriam. Omnes enim, sicut dicit apostolus, peccauerunt et egent gloria Dei. Et relicturum se dicit super eos signa, quae utique mirantes credant in eum: et emissurum ex illis saluatos in gentes diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen eius neque uiderunt eius gloriam; et adnuntiaturos gloriam eius in gentibus et adducturos fratres istorum, quibus loquebatur, id est in fide sub Deo Patre fratres Israelitarum electorum; adducturos autem ex omnibus gentibus munus Domino in iumentis et uehiculis quae iumenta et
Abbreviated transcription (Latin):
no caro appellantur a dño ubi dicit Non ꝑmanebit sp̃si Neu
in homnib istis qm̃ caro sunt. Quod uero hic positum ẽ. młti
milnerati er̃t a dño. isto fiet uulnere ⁊ mors secunda. põt quidem
Nignis ⁊ gladius ⁊ uulmus accipi in bonum. Nam ⁊ignem dñs
uelle se d̾reit mittere in mundu ⁊ uise sunt illis lingue durise
uelut ignis qñ uenit sp̃s sanctus. Et non ueni idem dominus ĩquit
inc pac̾em mictere in terram. s gladium. Et sermonem dei dicit scͥ¬
tura gladiu bis acutum. propter aciem geminam testamẽtoru
duoru. Et in cantico canticorum caritãte se dicit sancta eccłia
uulneratã uelut amoris impetus agitatam. Sed hic cum legim
uel audimus ultorem dñm ẽẽ uenturum. quemadiedum heci
intelligenda sint clarum ẽ. Deinde breuiter commemoratis eis
qui ꝑ hoc iuclicium consumentur sub figura ciborum in lege⁊

Expanded text:
no caro appellantur a Domino, ubi dicit: Non permanebit spiritus meus no caro appellantur a Domino, ubi dicit: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam caro sunt. Quod uero hic positum est: Multi uulnerati erunt a Domino, isto fiet uulnere mors secunda. Potest quidem et ignis et gladius et uulnus accipi in bono. Nam et ignem Dominus uelle se dixit mittere in mundum, et uisae sunt illis linguae diuisae uelut ignis, quando uenit Spiritus sanctus: et: Non ueni, inquit idem Dominus, pacem mittere in terram, sed gladium, et sermonem Dei dicit scriptura gladium bis acutum propter aciem geminam testamentorum duorum, et in cantico canticorum caritate se dicit sancta ecclesia uulneratam, uelut amoris inpetu sagittatam. Sed hic cum legimus uel audimus ultorem Dominum esse uenturum, quem ad modum haec intellegenda sint, clarum est. Deinde breuiter commemoratis eis, qui per hoc iudicium consumentur, sub figura ciborum in lege
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ olentib eum. Quid ẽ hoc nsi manus distinguentis cultores suc
Arontemptorib sus. de quib sequentia contexens. ⁊ comminabit
inquit cõtumacib Siue ut ait alius interpres increduł. nec tunc cõ¬
minabitur seq nunc dicuntur minaciter nunc efficatiter implebũt
gres enim dñs inquit. ut ignis ueniet. ⁊ ut tempestas currus eius re¬
delere in indignatione uindictam ⁊ uastationem in flãma ignis. In ig
enim tñi uccabitur indicabitur omnis terra. ⁊ ingladio eius omnis
caro/ ad ulti nulnerati erunt adño. siue igne. siue tem pestate. siue
glacdio penam udicii significat. qñ quidem ip̃m dñm. quasi igne:
dicit ẽẽ uenturu. eis profecto quib penalis erit eius aduentum.i
urrus ũo ens nõ pluraliter dictisunt. angelica ministeria non
incouenienter accip̾imus. Qued autem ait. omnem tram ⁊ õe
ursem meius igne ⁊ gladio iudicari non etiam hic spũales in¬

Expanded text:
Domini colentibus eum. Quid est hoc nisi manus distinguentis cultores suos Domini colentibus eum. Quid est hoc nisi manus distinguentis cultores suos a contemtoribus suis? De quibus sequentia contexens: Et comminabitur, inquit. contumacibus, siue, ut ait alius interpres, incredulis. Nec tunc comminabitur, sed quae nunc dicuntur minaciter, tunc efficaciter inplebuntur. Ecce enim Dominus, inquit, ut ignis ueniet et ut tempestas currus eius, reddere in indignatione uindictam et uastationem in flamma ignenim Domini iudicabitur omnis terra et in gladio eius omnis caro; multi uulnerati erunt a Domino. Siue igne, siue tempestate, siue gladio poenam iudicii significat: quando quidem ipsum Dominum quasi ignem dicit esse uenturum, eis profecto quibus poenalis erit eius aduentus. Currus uero eius nam pluraliter dicti sunt angelica ministeria non inconuenienter accipimus. Quod autem ait omnem terram et omnem carnem in eius igne et gladio iudicari, non etiam hic spiritales in
Abbreviated transcription (Latin):
Or inquit celum nouum et terra noua. ⁊ non er̃t memores priorum
ues ascendet incor ip̃orum. s letitiam ⁊ exultatione inueniet in ea.ͥ
gece ego faciam iersm exultationem ⁊ populum meum letitiam. et
exuitato inierłm.⁊ letabo: in populo meo ⁊ ultra non audietur in illa
eoꝵ fletus. ⁊ cͣ Que quidam ad illos carnales mille annos referre conã¬
tur Iccutiones enim tropice propriis prophetice more miscentur. ut
ad intellectu spũalem intentio sobria. cum quodam utili ac salubri
lauore perueniat Pigritia nero cãnalis uel in erudite atq in exerciti¬
te tarrclitas mentis contenta. littere supficie. nihil putat interius re¬
quirendur Tec de ꝓpheticis uerbis que ante istum locum scripta st̃
ante dixerim Inbec au̾t loco uñ ad illa digressi sumus cum dixisset
honoꝵ secommemorare mostraret. ⁊ adumxit. ⁊ cognoscetur manus

Expanded text:
Erit, inquit, caelum nouum et terra noua, et non erunt memores priorum, Erit, inquit, caelum nouum et terra noua, et non erunt memores priorum, nec adscendet in cor ipsorum, sed ltitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo; et ultra non audietur in illa uox fletus, et cetera, quae quidam ad illos carnales mille annos referre conantur. Locutiones enim tropicae propriis prophetico more miscentur, ut ad intellectum spiritalem intentio sobria cum quodam utili ac salubri labore perueniat; pigritia uero carnalis uel ineruditae adque inexercitatae tarditas mentis contenta litterae superficie nihil putat interius requirendum. Haec de propheticis uerbis, quae ante istum locum scripta sunt, satis dixerim. In hoc autem loco, unde ad illa digressi sumus, cum dixisset: en bonorum se nunc commemorare monstraret, adiunxit: Et cognoscetur manus
Abbreviated transcription (Latin):
eius inhumeris gentibq portati. Rudes enim nos ⁊ nouos blandissi¬
mis adintorus in iolita nob̾ beatitudo illa suscipiet ⁊ibi uidebimus
⁊gaudebit cor nr̃m. Mec expressit quid uidebimꝰ s quid nis̃ deum
ut impleatur in nobis promissum euangłicum. Bt̃i mundo corde qͦ¬
niam ip̃i deum uidebunt ⁊ omnia illa que nunc non uidemus cre¬
tentes autem pro modulo capacitatis humane longe minus q sũt
atq in comparabilit̾ cogitamus. Et uidebitis inquit ⁊ gaudebit cor
nestrum Nic crectitis ibi u̾idebitis. s qm̃ cdieit ⁊ gandebit cõr uestrim
inquit nr̃a ut herba exorientur. ubi resurrectione corporum strinxit ⁊
mesut ꝙ non dixerat redlens neq enim cum uderimus tiet s cũ fui̾nt
tudtit uidebimus. Nam ⁊ de celo nono ac terra noua iam supradixerat.
hum ea que sanctis promictebat infine. sepe ac multiformiter diceret

Expanded text:
eius in umeris genibusque portati. Rudes enim nos et nouos blandissieius in umeris genibusque portati. Rudes enim nos et nouos blandissimis adiutoriis insolita nobis beatitudo illa suscipiet. 1m ib uidebimus, et gaudebit cor nostrum. Nec expressit quid uidebimus; sed quid nisi Deum? ut inpleatur in nobis promissum euangelicum: Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum uidebunt, et omnia illa, quae nunc non uidemus, credentes autem pro modulo capacitatis humanae longe minus quam sunt adque incomparabiliter cogitamus. Et uidebitis, inquit, et gaudebit cor uestrum. Hic creditis, ibi uidebitis. Sed quoniam dixit: Et gaudebit cor uestrum, inquit, uestra ut herba exorientur; ubi resurrectionem corporum strinxit, uelut quod non dixerat reddens; neque enim cum uiderimus fiet. sed cum fuerit facta uidebimus. Nam et de caelo nouo ac terra noua iam supra dixerat, dum ea, quae sanctis promittuntur in fine, saepe ac multiformiter diceret.
Abbreviated transcription (Latin):
cumacib. Ecce enim dñs ut ignis ueniet ⁊ ut tempestas currus eius
redlere in indignatione uindictam ⁊ uastationem in flamma ignis.
In igne enim domini iudicabitur omnis terra ⁊ ĩgladio eiꝰ om̃is caro
multi uilnerati erunt a domino in bonorum promissione. flum̃ pacis ꝓ¬
fecto habundantiam pacis illius debemus accipere. qua maior ẽẽ non pot¬
sit nec utiq infine rigabimur. de qua inprecedenti libro habid. nter
situti simui Nec flumen se in eos declinare dicit quib tantam bt̾itutr¬
hine stolicetur. ut intelligamus in illiuis felicitatis regione que in celis
dine fiumine om̃ia satiari. Sed quia et terrenis corpo̾ib pax in corru¬
p̃tionis atq imotalitatis inde influet. ideo declinare se dixit hoc flu
ingelis recat. Iersm quoq non illam que seruit cum filiis s liberam
erumpnarum curarumq mortalium consolabimur tanq̃ parnuli

Expanded text:
illic: Ecce enim dominus ut ignis ueniet, et ut tempestas currus eius, illic: Ecce enim dominus ut ignis ueniet, et ut tempestas currus eius, reddere in ira uindictam et interitum flammae ignis. in igne enim domini iudicabitur omnis terra, et in romphaea omnis caromulti uulnerati erunt a Domino. In bonorum promissione flumen pacis profecto abundantiam pacis illius debemus accipere, qua maior esse non possit. Hac utique in fine rigabimur; de qua in praecedenti libro abundanter locuti sumus. Hoc flumen se in eos declinare dicit, quibus tantam beatitudinem pollicetur, ut intellegamus in illius felicitatis regione, quae in caelis est. hoc flumine omnia satiari; sed quia et terrenis corporibus pax incorruptionis adque inmortalitatis inde influet, ideo declinare se dixit hoc flumangelis reddat. Hierusalem quoque, non illam quae seruit cum filiis suis, sed liberam aerumnarum curarumque mortalium consolabimur, tamquam paruuli
Abbreviated transcription (Latin):
bene intelligitur dictum. Corpora uero impiorum rina dampnatio¬
nis excipiet᷑. Iam porro si debonorum resurrectione qd dictum ẽ diligẽ¬
tius ⁊ciitinctus uelimus intueri. ad primam referendu ẽ qd̾ dictum
est resurgent mortui. adẜam uo̾ quod sequitur resurgent qui erant
in sepulcris. Iam si et illos inquiramus ĩcõs. quos hic inuos in uentur
ẽ dñs eis congrue deputabitur qued adiunxit. ⁊ letabũt᷑ om̃s qͥst ĩtra
ros enim qui abite ẽ. sanitas illis ẽ. Sanitatem loco isto ĩmortalitate:
rectissime accipimus. eanamq est plenissima sanitas. que nõ refici¬
tur alimentis tanqͣ cotidianis medicam̃tũ. Item de iudicii die spem
priui dans bonis. deide terrens malos. Idem propheta sic loquitur. t¬
sec dicit dñs. Ecce ego declino in eos ut flum̃ pacu. ⁊ ut torrens mun¬
mini. ⁊udebitis et gandebit cor uestrum ⁊ ossa uestra ut herba exori
entur. et cognoscetur manus dñi colentib eum. et comminabit᷑ con¬

Expanded text:
bene intellegitur dictum: \'Corpora uero inpiorum ruina damnationis excipiet.\' Iam porro si de bonorum resurrectione quod dictum est diligentius et distinctius uelimus intueri, ad primam referendum est quod dictum est: Resurgent mortui; ad secundam uero quod sequitur: Et resurgent qui erant in sepulcris. Iam si et illos inquiramus sanctos, quos hic uiuos inuenturus est Dominus, eis congrue deputabitur quod adiunxit: Et laetabuntur omnes qui sunt in terra; ros enim, qui abs te est, sanitas illis est. Sanitatem loco isto inmortalitatem rectissime accipimus; ea namque est plenissima sanitas, quae non reficitur alimentis tamquam cottidianis medicamentis. Item de iudicii die spem prius dans bonis, deinde terrens malos idem propheta sic loquitur: Haec dicit Dominus: Ecce ego declino in eos ut flumen pacis et ut torrens inunmini, et uidebitis, et gaudebit cor uestrum et ossa uestra ut herba eentur. Et cognoscetur manus Domini colentibus eum: et comminabitur con
Abbreviated transcription (Latin):
soutationc certindu. Cur enim no dicimus ꝙͣui miris tmt̃
ieri metis ettiam sp̃c inco:poreos posse pena corporalis ignis affli¬
gersi spiritus hominu etiam ip̃i profecto incorporei inunc po¬
tuert mehudi corporilib membris. et tuncpotert corporu uior
incuł in solubiliter alligari. ad herebunt ergo sieis mella sunt
corpori sp̃s demonu immo sp̃e demones ueẽt incorporei corpore¬
is ignibi fruciandi non ut ignes ip̃i quib ad herebunt eo ui
iunctura inspirentur ut anim alii fiant que conitent spuet co
emtent ce ricirum uidit qualis lingua curhumorene rexigiuu
disderanit intundi quał digitus lacari. de quo id sibi fieri postuła¬
uit ubi tam̃ erant sine corpõrib anime. sic ergo ncorporalio ei
uit pntimdna exirsit ⁊ ila guttuli quar poposcit qualui nũ
eͥta msadormientiũ siue mextisi cernentium reiinc& pet¬
suo corpo etuam stignum ignis et sulphuris dictum ẽ corfo: exisi¬

Expanded text:
 certandum. Quur enim non dicamus, quamuis miris, tamen ueris modis etiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis adfligi, si spiritus hominum, etiam ipsi profecto incorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris et tunc poterunt corporum suorum uinculis insolubiliter adligari? Adhaerebunt ergo, si eis nulla sunt corpora, spiritus daemonum, immo spiritus daemones, licet incorporei corporeis ignibus cruciandi, non ut ignes ipsi, quibus adhaerebunt, eorum iunctura inspirentur et animalia fiant, quae constent spiritu et i quos leuauit et Lazarum uidit, qualis lingua cui umorem exiguum desiderauit infundi, qualis digitus Laxari de quo id sibi fieri postulauit; ubi tamen erant sine corporibus animae. Sic ergo incorporalis et illa flamma qua exarsit et illa guttula quam poposcit, qualia sunt etiam uisa dormientium siue in ecstasi cernentium res incorporilla, quod etiam stagnum ignis et sulphuris dictum est, corporeus i
Abbreviated transcription (Latin):
mor remissius erit indie iudicii q̃ tibi. Hic euidentissim e predicit
diem uidicii ẽẽ uenturum. Et alio loco. Uir niniuite inquit. sugẽt
mindicio cum generatione ista et cõdempnabunt eam. quia peni¬
tentiam egerim̃t in predicatione ione. ⁊ ecce plusqͣ iona hic. Regi

Expanded text:
morum remissius erit in die iudicii quam tibi, hic euidentissime praedicat morum remissius erit in die iudicii quam tibi, hic euidentissime praedicat diem iudicii esse uenturum. et alio loco: uiri Nineuitae, inquit, surgent in iudicio cum generatione ista et condemnabunt eam, quia paenitentiam eg
Abbreviated transcription (Latin):
uis enangeliu et apostolice littere. Ait aũt apostolus ꝑ legem
eni cognitio peccati nunc autem sine lege iustitia dei manifes¬
tata e. testificata p legem et prophetas. iustitia au̾t dei ꝑfidẽ ihu
xp̃i iom̃s qui credunt. Hec iustitia dei ad nouum pertinet testamentum
testimonium het aueterib libris. hoc est lege ac propbetis. Nruis ig̾
ista causa ponenda est. ⁊ postea testes intreducendi. Wunc et ip̃e ib̾us
ordinem seruandum ẽẽ demostrans Scriba inquit eruditus in regno
dei. similis est uiro patrifamilias. proferenti de thesauro suo noua et
uetera non dixit uetera ⁊ noua quod utiq dixiss nisi malusset me¬
rat neq crediderant ⁊ eis alienigenas anteponeret. Werumtam̃
in̾quit dico uobis tyro et sydonis remissins erit in die uidiciiq̃ uo¬
bis. ⁊ p. iulo post alteri curitati. Am̃ inquit dico uob̾. quia terre sodo¬

Expanded text:
uis euangelium et apostolicae liuis euangelium et apostolicae lienim cognitio peccati. Nunc autem sine lege iustitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas; iustitia autem Dei per fidem Iesu Christi in omnes qui credunt. Haec iustitia Dei ad nouum pertinet testamentum et testimonium habet a ueteribus libris, hoc est lege ac prophetis. Prius igitur ipsa causa ponenda est, et postea testes introducendi. Hunc et ipse Christus Iesus ordinem seruandum esse demonstrans: Scriba, inquit, eruditus in regno Dei similis est uiro patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera. Non dixit: \'Vetera et noua\', quod utique dixisset, nisi maluisset merat neque crediderant, et eis alienigenas anteponeret : aerum tamen, inquit, dico uobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam uobis. et paulo post alteri ciuitati: amen, inquit, dico uobis, quia terrae Sodo
Abbreviated transcription (Latin):
quia hoc ẽ omnis homo quicuq eĩm ẽ. hoc ẽ custos utiq manda¬
toꝵ dei qm̃ qui hoc non est mhil ẽ. Non enim ad ueritatis u¬
ymaginem reformatur remanens insimilitudine nanitatis
quia omne hoc opus .i. qd̾ ab homine fit in hac ita. siue bom
siue malum. dens adducet iudicium in omni despecto .i. in omĩ
etiam qui cõtemptibilis hic uidetur. Et ideo nec uid̾tur qm̃ deus
⁊ ip̃m indet. nec eum despicit. nec cum uidicat p̃cerit Capitulũ
Suisitaq ultimi iudicii dei testimonia de scriptuns quartu
fanctis que ponere institu prius eligenda sunt de libriste statat̃¬
tinoni postea de neteris. Quãius enim uetera priora funt tempor
nouatam anteponenda sunt dignitate qm̃ illa uetera p̃conia st
nouor Noua igitur ponentur prius. que ut firmius probemus
assumentur ⁊ uetem Inueterib habentur lex ⁊ prophete. Inno¬

Expanded text:
quia hoc est omnis homo. quicumque enim est, hoc est, custos utique mandaquia hoc est omnis homo. quicumque enim est, hoc est, custos utique mandatorum dei, quoniam qui hoc non est, nihil est; non enim ad ueritatis imaginem reformatur remanens in similitudine uanitatis. quia omne hoc opus — id est quod ab homine fit in hac uita — sine bonum siue malum deus adducet in iudicium in omni despecto, id est in omni etiam, qui contemtibilis hic uidetur et ideo nec uidetur; quoniam deus et ipsum uidet nec eum despicit nec cum iudicat praeterit. us itaque ultimi iudicii Dei testimonia de scripturis sanctis, quae ponere institui, prius eligenda sunt de libris instrumenti noui, postea de ueteris. Quamuis enim uetera priora sint tempore, noua tamen anteponenda sunt dignitate, quoniam illa uetera praeconia sunt nouorum. Noua igitur ponentur prius, quae ut firmius probemus, adsumentur et uetera. In ueteribus habentur lex et prophetae, in no
Abbreviated transcription (Latin):
uanitate quantum cui satis uisum est intimanda totum istu librũ
uir sapientissimus disputauit nõ utiq ob aliud. nisiut cemauuitam
desideremus que uanitatem non habet subho sole. ẜ uentate sub
iło qui fecit hunc solem. In hac ergo uanitate. nũꝗt nis̃ iusto dĩ
rectoq uidicio simił eidem uanitati factus uanesceret homo. Indie¬
bus tamen uanitatis sue interesse plurimu utrum resĩstat/ an ob¬
temperet neritati. ⁊ utrum sit exꝑs uere pietatis an particeps
non ꝑp unte huis. uel bona acquirenda uel mala intancla uane
⁊ malis mala sine fine mansuri. Deniq iste sapiens hunc librum
sic conclusit ut diceret. deum time ⁊ mandata eius custedi. ꝗ hoc
est omnis homo quia omne hoc opus deus adducet indicium in
omni despecto. siue bonum sine malum. Quid brenius uerist
sambrius dici potuit. Deum inquit time.⁊ mandata enis custod

Expanded text:
uanitate, cui quantum satis uisum est intimandae totum istum librum uanitate, cui quantum satis uisum est intimandae totum istum librum uir sapientissimus deputauit, — non utique ob aliud, nisi ut eam uitam desideremus, quae uanitatem non habet sub hoc sole, sed ueritatem sub illo qui fecit hunc solem — in hac ergo uanitate numquid nisi iusto dei rectoque iudicio similis eidem uanitati factus uanesceret homo? in diebus tamen uanitatis suae interest plurimum, utrum resistat an obtemperet ueritati et utrum sit expers uerae pietatis an particeps, non propter uitae huius uel bona adquirenda uel mala uitanda uanesbonis bona et malis mala sine fine mansura. denique iste sapiens hunc librum sic conclusit, ut diceret: deum time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo. quia hoc omne opus deus adducet in iudicium in omni despectu siue bonum siue malum. quid breuius, uerius, salubrius dici potuit? deum, inquit, time et mandata eius custodi,
Abbreviated transcription (Latin):
talium. cum tamen inhac re piorum fidem non lateat instũ ẽe
tia homini inomni labore suo. quo laborat sub sole ⁊cum ex hac
sententia connecteret cetera cõmemorans erumpnas erroresqr i
ute huius enanescentes inter ea tem porum lapsus ubi nihil
soudum nibil st abile retinetur. in ea rerum uanitate sub sole ullueli
etim deplorat quadamͦ. ꝙ cum sit habundantia sapientie sup isipi¬
entiam sicut habundintia hucis. suꝑ tenebras. sapientisq oculi sint
incipite ip̃ius ⁊ stultus intenebris ambulet imus tam̃ incursus ĩci¬
rat omnib utiq in hac uita que subsole agitur significans uidelic
ea mala que bonis ⁊ malis uidemus ẽẽ cõmunia. Dic̾ etiam illud
tanꝙͣ boni sint ita loquens. Est inquit uanitas que facta ẽ suꝑ tram
quia sunt iusti suꝑ quos uenit sicut ftũm in uistoꝵ ⁊ sunt impũ sr̃
quos uenit sicut fcũm iustorum. Dixi qm̃ hoc quoq uanitas. In hac

Expanded text:
talium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat iustum essetalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat iustum essetisententia conecteret cetera, commemorans haerumnas erroresque uitae huius et uanescentes interea temporum lapsus, ubi nihil solidum, nihil stabile retinetur, in ea rerum uanitate snb sole illud etiam deplorat quodam modo, quod. cum sit abundantia sapientiae super insipientiam sicut abundantia lucis super tenebras, sapientisque oculi sint in capite ipsius et stultus in tenebris ambulet, unus tamen incursus incurrat omnibus, utique in hac uita, quae sub sole agitur, significans uidelicet ea mala, quae bonis et malis uidemus esse communia. dicit etiam illud a, ita loquens: est, inquit, uanitas, quae facta est super terram, quia sunt iusti, super quos uenit sicut factum impiorum, et sunt impii, super quos uenit sicut factum iustorum. dixi quoniam hoc quoque uanitas. in hac
Abbreviated transcription (Latin):
mala eueniunt.⁊ bonis bona proueniunt.magis inscrutabilia
fuint iudicia dei ⁊ inuestigabiles uie eius. Quãuis ergo nesciam
quo uidicio. deus iste uel faciat uel fieri sinat. apud quem summa
nirtus est.⁊ summa sapientia. summa iustitia. nulla infirmita.
nulla temeritas. nulla iniquitas. salubriter tamen discimuss
non magnipendere sen bona sen mala que uidemus ẽe bonis ma¬
lisq cõmunia. et illa bona querere que bonorum. atq illa ma¬
la maxime fugere que propria sunt malor Cum uero ad uld̾
dei iudicium uenerimus cuus tempus iam proprie dies iudicii
⁊ aliqñ chies dñi nũcupatur. nõ solu quecũq tunc iudicabunt
uerum etiam quecumq abinitio indicata. ⁊ q̃cumq usq ad illo̾
tempus ad huc iudicanda sunt. apparebunt ẽe iustissima Uhi h
quoq manifestabitur.qͣ insto indicio dei fiat. quod nimc tam
multe pene.⁊ omnia iusta indicia dri lateant sensus mentesq moc¬

Expanded text:
mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel faciat uel fieri sinat, aput quem summa uirtus est et summa sapientia, summa iustitia, nulla infirmitas, nulla temeritas. nulla iniquitas: salubriter tamen discimus non magnipendere seu bona seu mala, quae uidemus esse bonis malisque communia, et illa bona quaerere, quae bonorum, adque illa mala maxime fugere, quae propria sunt malorum. Cum uero ad illud Dei iudicium uenerimus, cuet aliquando dies domini nuncupatur, non solum quaecumque tunc iudicabuntur uerum etiam quaecumque ab initio indicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt, apparebunt esse iustissima. ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia iusta iudicia dei lateant sensus mentesque mor
Abbreviated transcription (Latin):
ignobilitatis abscondant ⁊ cetera huiusmodi que quis collit. quis
ẽnumerat que si haberent in ip̃a uelut absurditate cõstantiam
ut in hac uita inqua homo sic sacer psalmus eloquitur uanitati
similis factus est. ⁊ dies eius uelut umbra pretereunt. non nisi
mali acdipiscerentur transitoria bona ista atq terrena. nec nisi
bom talia paterentur mala. posset hoc referri ad iudicium iustũ
dei siue etiam benignum. et qui non erant assecuturi bona et̾¬
na. que faciunt btos tp̃alibus. uel deciperentur pro malitia sua. uł
pro dei misericordia consolarentur bonis. et qui non erant pas¬
suri eterna tormenta tẽporalib uel pro suis. quibcũq et quãtu¬
liscumq peccatis affligerentur. uł ꝑꝑ implendas uirtutes execẽ¬
tur malis Nunc uer̾o qñ non solum in malo sunt boni. ⁊in bo¬
no mali quod uidetur iniustum uerum etiam plerumq ⁊ malis

Expanded text:
ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi, quae quis colligit, quis ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa uelut absurditate constantiam, ut in hac uita, in qua homo, sicut sacer psalmus eloquitur, uanitati similis factus est et dies eius uelut umbra praetereunt, nonnisi mali adipiscerentur transitoria bona ista adque terrena, nec nisi boni talia paterentur mala: posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi bona aeterna, quae faciunt beatos, temporalibus uel deciperentur pro malitia sua, uel pro Dei misericordia consolarentur bonis, et qui non erant passuri aeterna tormenta, temporalibus uel pro suis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur malis. Nunc uero, quando non solum in malo sunt boni et in bono mali, quod uidetur iniustum, uerum etiam plerumque et malis