comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deillobona ei suamina bili bonitate acpotestate fasturus
nitium autem figmentidñ dictus ẽ. quod fec̃ ut in ludatur
ab angelis enis non quia ipsum primitus condidit uł initiũ mali
condidit sed qui a cumscir& eum ad hoc propria uoluntate mili
fucturũ ut bonis nocor & ereauit eũ ad hoc ut de illo bonis ips pͣdea
eonolente sit utilis seruis di qui hoc pnteuidens eũ finxit ideo initũ
ad inludendũ qui a & mali homines uasa eiusdem diaboli &ea
quam capitis corpus quos nihilominus ds̃malos futuros pnce¬
uidens creauit tam̃ ad utilitate scõrum similiter in luduntur
cum & ipsis nocere uolentib prrestat᷑ scĩs exorũ conpanrtione
cautela &pia subdõ humilitas & intellegentia gnatiae & exerca¬
tio adto lenondos malos & probatio ad diligendos inimicos : sedo
ẽ untium figmenti quod sic in luditur quia pncecedit ifts

Expanded text:
de illo bona esset sua mirabili bonitate ac potestate facturus. de illo bona esset sua mirabili bonitate ac potestate facturus. initium autem figmenti domini dictus est, quod fecit ut inludatur ab angelis eius, non quia ipsum primitus condidit uel initio malum condidit, sed quia, cum sciret eum ad hoc propria uoluntate malum futurum, ut bonis noceret, creauit eum ad hoc, ut de illo bonis ipse prodesset. eo nolente sit utilis seruis dei, qui hoc praeuidens eum finxit. ideo initium ad inludendum, quia et mali homines, uasa eiusdem diaboli et tamquam capitis corpus, quos nihilominus deus malos futuros praeuidens creauit tamen ad utilitatem sanctorum, similiter inluduntur, cum et ipsis nocere uolentibus praestatur sanctis ex eorum conparatione cautela et pia sub deo humilitas et intellegentia gratiae et exercitatio ad tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod sic inluditur, quia praecedit istos
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullo pnaecedente merito hocipsum in quoqueds̃ damn&
quodineo ipsecre auerie certaq: & uidenis damnatio diabo l
& angelorum eius exeuangelio recitatur ubisedisturũ
dñs pnte nuntia uit eis quia sinistris suntite in ignem
a &ernum quipanttus est diabolo & angelis eius
Nullo modo in eo natunem quam ds̃ creauit sed malã
propri am uoluntatem poena ignis a&erni plesten¬
dam es se credendum est Nec cius natunẽ
eẽ signi fi catam quod diftum .ẽ.
hoc ẽ. mitium figmenti dñi quod fecit ut in ludatur ab angelis
eius sed uel corpus aerium quod taliuo luntati congruent̃ aptaut
uelipsa mordin ationem in quaeũ fecit &iã nolentem utile bonis
uł quod pncesciens eũ propriã uoluntate malũ futurũ fecit eũ tan
non abfunens bonitatem suam in pnreuenda uita absq: substu¬
ti futunte &iam noxiae uoluntat simul pnreuidens quanta

Expanded text:
ut nullo praecedente merito hoc ipsum in quoque deus damnet, ut nullo praecedente merito hoc ipsum in quoque deus damnet, quod in eo ipse creauerit, certaque et euidens damnatio diaboli et angelorum eius ex euangelio recitatur, ubi se dicturum dominus praenuntiauit eis qui a sinistris sunt: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius, nullo modo in eo naturam, quam deus creauit, sed malam propriam uoluntatem poena ignis aeterni plectendam esse credendum est. Nec eius naturam esse significatam, quod dictum est: hoc est initium figmenti domini, quod fecit ut inludatur ab angelis eius, sed uel corpus aerium, quod tali uoluntati congruenter aptauit, uel ipsam ordinationem, in qua eum fecit etiam nolentem utilem bonis, uel, quod praesciens eum propria uoluntate malum futurum fecit eum tamen non abstinens bonitatem suam in praebenda uita atque substantia futurae etiam noxiae uoluntati, simul praeuidens, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo non sit aduersaei. quod scriptum ẽ fecit ds̃ omnia
& eccebonaualde ubi inuenitur diabolus non propriauoluntate
depricuatus sed ab ipso dño dõ fastus malus ualde quamuis
conentur ostendere nec insulse &iã uel inerudite asseratꝰ
non tantum conditione prima sed &iã nunc de prruatis. tot uo¬
ium tatibus in summa tamen omnia quaecreata sunt id. ẽ.
uniuersam omnino creatunt̃ bonam õe ualde Non quoboni
sint in eamal: sed quod nonefficiant malitiamsuam i sub dĩ
administrtoris imperio uirtutes apientia decus &ordo uni¬
uersitatis aliqua ex parte turp&ur siueturb&ur cumsuis quib:¬
que uoluntatibus &iammalis tribuantur. cesti&i congrui limites
potestatum & pondena meritorum ut &iam cumipsis conuenient̃
iusteque ordinatis uniuersitas pulcnae sit tamen quia lib& occurrit
& uerum ẽ atq manifestum iustititiae ipsi. eẽ contrarium

Expanded text:
quomodo non sit aduersa ei, quod scriptum est: fecit deus omnia; quomodo non sit aduersa ei, quod scriptum est: fecit deus omnia; et ecce bona ualde, ubi inuenitur diabolus non propria uoluntate deprauatus, sed ab ipso domino deo factus malus ualde, quamuis conentur ostendere nec insulse etiam uel inerudite adseratur non tantum conditione prima, sed etiam nunc deprauatis tot uoluntatibus in summa tamen omnia, quae creata sunt, id est uniuersam omnino creaturam bonam esse ualde, non quo boni sint in ea mali, sed quod non efficiant malitia sua, ut sub dei administratoris imperio, uirtute, sapientia decus et ordo uniuersitatis aliqua ex parte turpetur siue turbetur, cum suis quibusque uoluntatibus, etiam malis, tribuantur certi et congrui limites potestatum et pondera meritorum, ut etiam cum ipsis conuenienter iusteque ordinatis uniuersitas pulchra sit: tamen, quia cuilibet occurrit et uerum est atque manifestum iustitiae ipsi esse contrarium,
Abbreviated transcription (Latin):
r& fuit Nesua ebeatitudinis incertos. eẽ uelaliquando
fuisse angelos dicerem Nonsi ne caura puta riposse cheiduaboli¬
ab ipso creatunte hoc ẽ ab ipso uel temporis uel suae conditionis
nitio cecidisse nec aliquando inueritate st&isse : unde nonnullieũ
nonin hanc malitiã libero arbitriouolum tatis eẽ deflexũ sedin hac
omininocreatum putant quamuis ad nõ dõ summo & uero natunt¬
pum omnium creatore adhibentq: testimonium delibro iob
quoniam ibiscriptũ ẽ cumde illo sermo e&̃ hoc ẽ initium fig¬
ment dñi quod fecit ut inludatur ab angelis eius cui sententiae
congruit quodinpsalmo scriptum .ẽ. dne cho hic quemfinxisti
adinludendum ei Nisi quod hic quem finxistidixit. Non autem
sicut ibi hoc ẽ in itium figmenti dñi tamquam in itio eum ita
sinxiss& ut malus ut inuidus ut sedustor ut omni nodi abolus
ẽa non uolum tate deprruatus sedita creatus: haec opinio

Expanded text:
ret, fuerit, ne suae beatitudinis incertos esse uel aliquando ret, fuerit, ne suae beatitudinis incertos esse uel aliquando fuisse angelos dicerem, non sine causa putari posse dixi diabolab ipso creaturae, hoc est ab ipso uel temporis uel suae conditionis initio cecidisse nec aliquando in ueritate stetisse. Unde nonnulli eum non in hanc malitiam libero arbitrio uoluntatis esse deflexum, sed in hac omnino creatum putant quamuis a domino deo summo et uero naturarum omnium creatore adhibentque testimonium de libro Iob, quoniam ibi scriptum est, cum de illo sermo esset: hoc est initium figmenti domini, quod fecit ut inludatur ab angelis eius: cui sententiae congruit, quod in psalmo scriptum est: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, nisi quod hic "quem finxisti" dixit, non autem sicut ibi, hoc est initium figmenti domini, tamquam initio eum ita finxisset, ut malus, ut inuidus, ut seductor, ut omnino diabolus esset non uoluntate deprauatus, sed ita creatus. Haec opinio
Abbreviated transcription (Latin):
mutatione certidehacre futuri essent uix ferenda pmt¬
sumptio ẽ. nisi forte & hoc dicatur ita creatos istos angelos
mundams ministeriis distributos sub aluis sub limioribus
olbeati oribus ut prorestegestis prxeposituris suis accipa
illamuitambeatam ac sublimi orem dequapas sint eẽ e¬
tissimi cius utque spegaudentes. possint non in congris
dici iambego ex quorum numerosi diabolus cecidit cumsoa
iniqui tatis suae simile .ẽ. hoc ei quodcadunt auisttia
fide &iam homines simili superbi a prre uaricati uelse
ipsos seducmtes uel illi sedudtori consentientes
Ved as sentit haec duo genent bonorum angelorũ quipo¬
tierint unum super caelestium in quibus numquam fut
quicadendo diabolus fastus ẽ. alterum autem mundantu
in quibus fuit mihi autem fateor unde hoc secundũ serra¬
ns as seram non interin occurrit : Sedco artatus. quae lion
illa quaquaeritur utrum suicasũs pncescius ante quã cade¬

Expanded text:
mutatione certi de hac re futuri essent, uix ferenda pramutatione certi de hac re futuri essent, uix ferenda praesumtio est; nisi forte et hoc dicatur ita creatos istos angelos mundanis ministeriis distributos sub aliis sublimioribus et beatioribus. ut pro recte gestis praeposituris suis accipiant illam uitam beatam ac sublimiorem, de qua possint esse certissimi, cuius utique spe gaudentes possint non incongrue dici iam beati. ex quorum numero si diabolus cecidit cum sociis iniquitatis suae, simile est hoc ei, quod cadunt a iustitia fidei etiam homines simili superbia praeuaricati, uel se ipsos seducentes uel illi seductori consentientes. Sed adserant haec duo genera bonorum angelorum qui potuerint, unum supercaelestium, in quibus numqam fuit, qui cadendo diabolus factus est, alterum autem mundanorum, in quibus fuit; mihi autem. fateor, unde hoc secundum scripturas adseram, non interim occurrit, sed coartatus quaestione illa, qua quaeritur, utrum sui casus praescius, antequam cade
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto magis ergo & ampliore modobeatus erat homo in pan¬
diso antẽ peccatum quamuis incertus futuri sui casus quispe
ita gaudebat: propter pnremium future commutationis
ut nulla eã tribulatio cuitolenendae patienti a militar&
q uamuis enim nonuana prae sumptione deincerto certus
uel ut stultus sed spenoninsi delis antequam ad pnte hendera
illam uitam ubi certissimus ipsius a& nae uitae suae futurus a
poss& exultare quem ammodum scriptum est cum tremore
& bac exultatione multo abundantius in pant diso. quam sci inbs
terris beatus esse modo quodam inferiore quam in illa ua
adarna scõrum superca elestium quae angelorum non tanti
iullo:
icere autem de aliquibus angelis quod in suo
iere beaties sepossint futu ncesuae iniquea¬
tis &idamnationis uel ceste perp&uae salutis incertiqula
nec spes sub e& quodaliquando &ipsi aliquam in melius

Expanded text:
quanto magis ergo et ampliore modo beatus erat homo in paraquanto magis ergo et ampliore modo beatus erat homo in paradiso ante peccatum, quamuis incertus futuri sui casus, qui spe ita gaudebat propter praemium futurae commutationis, ut nulla esset tribulatio, cui tolerandae patientia militaret! quamuis enim non uana praesumtione de incerto certus uelut stultus, sed spe non infidelis, antequam adprehenderet illam uitam, ubi certissimus ipsius aeternae uitae suae futurus esset, posset exsultare, quemadmodum scriptum est: cum tremore, et hac exsultatione multo abundantius in paradiso quam sancti in his terris beatus esse modo quodam inferiore quam in illa uita aeterna sanctorum supercaelestiumque angelorum, non tamen nullo. Dicere autem de aliquibus angelis, quod in suo quodam genere beati esse possint, futurae suae iniquitatis et damnationis uel certe perpetuae salutis incerti, quibus nec spes subesset, quod aliquando et ipsi aliqua in melius
Abbreviated transcription (Latin):
mine oriri Namsi futuri suipeccat praescius enit diuinae¬
que uindictae beatus eẽ unde potenait. Ergo enit inpant diso
nonbeatus. sed enim nonerat futuri peccatisui pnrecius ergo
perhanc ignonentiã. aut eius dembe atitudinis incertus
& quo modoiam uerebeatus aut falsas pecertus. Nonscientia
& quomodo non stultus: sed tamen hominis adhuc in corpore
animali constituti. cui oboedienter uiuent dandũ adhuc. e&̃
angelorum consortium & mutatio corporis ex animab inspiri¬
talepossumus intellegere beatam uitam secundum quendã
modum &iam sinonenit prcescius futuri sui peccat neque
enim & illi pracesci fuerunit quibus a postolus dicit
uos quis piritales estis instruite huius modi inspũ
lenitatis. INteN deNis te ipsum ne & tu tem¬
teris non absurde tamen nec improbe di cimus.
beatus iam fuisse hoc ipso quod spiritales essent non corpore
sediustitia fide spegaudentes in cribulationepatientes :UI

Expanded text:
mine oriri. nam si futuri sui peccati conscius erat diuinaemine oriri. nam si futuri sui peccati conscius erat diuinaeque uindictae, beatus esse unde poterat? ergo erat in paradiso non beatus. sed enim non erat futuri peccati sui praescius. ergo per hanc ignorantiam aut eiusdem beatitudinis incertus, et quomodo iam uere beatus? aut falsa spe certus, non scientia, et quomodo non stultus? Sed tamen hominis adhuc in corpore animali constituti, cui oboedienter uiuenti dandum adhuc esset angelorum consortium et mutatio corporis ex animali in spiritale, possumus intellegere beatam uitam secundum quendam modum, etiamsi non erat praescius futuri sui peccati. neque enim et illi praescii fuerunt, quibus apostolus dicit: uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in s\'piritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris; non absurde tamen nec inprobe dicimus beatos iam fuisse hoc ipso, quod spiritales essent non corpore, sed iustitia fidei, spe gaudentes, in tribulatione patientes.
Abbreviated transcription (Latin):
enim ds̃ damnat in nocentes : Anfoste exalio genere ange¬
lorum fuit quibus ds̃ non de dit uel deseipsis pnx escientia
futurorum qui quonam modo beati possint eẽ non uideo
quibus incesta ẽ. ipsa suabeatitudo nam& hocquidam senser̃
non fuis sediabolum in illa sublimi natur angelorum quae
super caelestis ẽ sed in eorum qui aliquanto inferius in
mundo fasti sunt & persua officia distribut tales enim
fortasse poss& aliquid inlicitum delectare : Quam ta men
delestationem si peccare nollent libero arbitrio cohiberent
sicut homo maxime ille primus qui peccati poenam nondũ
habebat in membris quando quidem &ipsa ascis uiris dõ
subditis pereius gratiam pi&ate supenttur:
orro ista quaestio debeata uita utrum eam quis quamiam
habere dicendus ẽ. cuius incertus ẽ utrũ secũ per mansune
sit anei miseria quandoq: succedat. potest & deipso primoho¬

Expanded text:
enim deus damnat innocentes. an forte ex alio genere angeenim deus damnat innocentes. an forte ex alio genere angelorum fuit, quibus deus non dedit uel de se ipsis praescientiam futurorum? qui quonam modo beati possint esse non uideo, quibus incerta est ipsa sua beatitudo. nam et hoc quidam senserunt non fuisse diabolum in illa sublimi natura angelorum, quae supercaelestis est, sed in eorum, qui aliquanto inferius in mundo facti sunt et per sua officia distributi. tales enim fortasse posset aliquid etiam inlicitum delectare: quam tamen delectationem si peccare nollent, libero arbitrio cohiberent, sicut homo, maxime ille primus, qui peccati poenam nondum habebat in membris, quandoquidem et ipsa a sanctis uiris deo subditis per eius gratiam pietate superatur. Porro ista quaestio de beata uita, utrum eam quisquam iam habere dicendus sit, cuius incertus est utrum secum permansura sit an ei miseria quandoque succedat, potest et de ipso primo ho
Abbreviated transcription (Latin):
hominum fuit. inuerita te autem non st&it & hoc abinitio
ex quo i psecreatus .ẽ. quistar& sistare uoluis s&: Quo¬
modo enim duxisse ui tambeatam in terbeates angeloscredipo¬
cest qui futuri sui peccati adque suppliculdest desertiones
quur non fuerit neq: enim scĩ angeli a& naesua e uitae ao
beatitatis incertisunt. nam quomodo beati siincerti
Indicemus hoc dm̃ diabolo reuelare noluisse. cum ad¬
Ahuc eẽx angelus bonus uel quid facturus. uel quid
passurus e& c&eris autem reuelasse quod esserł mma& nũ
meius ueritate mansuri quod siita .ẽ. ideo iam non ae qualiter
beatus immo iam nec plene beatus fuit. quando qui demplene
beati desua beatitudine certisunt ut eam nullus perturb&
m&us: Quo autem malo merito ita discernebatur ac&eris
ut ei ds̃ neceaquae adipsum pertinerent futunt reuelar&
Num quidille prius ultor quamiste peccator absit : Neq:

Expanded text:
hominum fuit. in ueritate autem non stetit et hoc ab initio. hominum fuit. in ueritate autem non stetit et hoc ab initio. ex quo ipse creatus est. qui staret, si stare uoluisset. Quomodo enim duxisse uitam beatam inter beatos angelos credi potest, qui futuri sui peccati atque subplicii. id est desertionis cur non fuerit. neque enim sancti angeli aeternae suae uitae ac beatitatis incerti sunt. nam quomodo beati, si incerti? an dicemus hoc deum diabolo reuelare noluisse, cum adhuc esset angelus bonus. uel quid facturus uel quid passurus esset, ceteris autem reuelasse, quod essent in aeternum eius ueritate mansuri? quod si ita est, ideo iam non aequaliter beatus, immo iam nec plene beatus fuit, quandoquidem plene beati de sua beatitudine certi sunt, ut eam nullus perturbet metus. quo autem malo merito ita discernebatur a ceteris, ut ei deus nec ea, quae ad ipsum pertinerent, futura reuelaret? numquid ille prius ultor quam iste peccator? absit. neque
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit disseremus XIIII¬
uando ergo deiecerit superbia diabolum ut natura suam
bonam purua uolumtate peruer ter& scribtuu non
dicit ante tamen factum fuisse & ex haceum homini in uids¬
seratio manifesta dedarat. In promtu ẽ enim omnibus
haec intuentibus non ex inuidentia su perbi am nasci sed
ex superbia potius inuidentiam : Non autem frustur pu¬
tari potest ab initiotem porisdiabolum suꝑbia cecidisse uec
fuisse ullum antea tempus quo cum angelis scis pacatus uixe¬
rit & beatus sed ab ipso primodio creatunre a suocreatore a poftd¬
tasse uillud qđ dnsait. ille homicida fuit ab initio & inueritat
non st&it ut rumq ab initio intellegamus non solum qđ homicai¬
dafuit. sed &iam qđ in uerita te non st&it. & homicida qui¬
dem ab illo initio ex quo homo potuitoccidi. Ñ aut̃ potuit occi¬
di antequam. e& quioccider&ur ab initioergo homicida
diabolus quia ipse ocidit hominem primum ante quã nullus

Expanded text:
uoluerit, disseremus. Quando ergo deiecerit superbia diabolum, ut naturam suam bonam praua uoluntate peruerteret, scriptura non dicit; ante tamen factum fuisse et ex hac eum homini inuidisse ratio manifesta declarat. in promtu est enim omnibus haec intuentibus non ex inuidentia superbiam nasci, sed ex superbia potius inuidentiam. non autem frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse nec fuisse ullum antea tempus, quo cum angelis sanctis pacatus uixerit et beatus, sed ab ipso exordio creaturae a suo creatore apostatasse, ut illud, quod dominus ait: ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit. utrumque ab initio intellegamus. non solum quod homicida fuit. sed etiam quod in ueritate non stetit. et homicida quidem ab illo initio, ex quo homo potuit occidi; non autem potuit occidi. antequam esset, qui occideretur. ab initio ergo homicida diabolus. quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsedeceptus .ẽ. sed dolo illo serpentino quomulier seducta .ẽ. nullomis
enũ arbitror potuis se seduci: hancaũt ꝓ prie sedudio nẽ appella uitan¬
tolus qua id quod suadebatur cumfalsũ eã uerũ putatũ .ẽ. id .ẽ. qđ is
id eolig nũ illud tangere ꝓlubuerit quod sciebat eos sic &igis sent uelut
deos futuros tamquã eis diuinitatẽ in uider&di qui eos homines fecenit
sed &iam siuirũ ꝓpt̃ aliquã mentis elationem quaedm̃ inter norũ scn¬
tatorem latere non potent sollicitabit aliqua experiendi cupiditas
cũ mulierẽ uider& accepta illa esca non es se mostuã secundũ ea que
superius trastauimus non tamen eũ arbitror siam spiritali mente
prreditus erat ullo modo credere potuisse quod eos đs̃ ab esca illius
ligni inuidendo u&uis s& sed quidplunr ꝑ sua sum .ẽ. illud peccatũ
sicut ꝑ suade talibus poss& conscribtum. ẽ. autem sicut legi ab homim

Expanded text:
ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci. hanc autem proprie seductionem appellauit apostolus, qua id, quod suadebatur, cum falsum esset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea, quae superius tractauimus, non tamen eum arbitror, si iam spiritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset. sed quid plura? persuasum est illud peccatum, sicut persuaderi talibus posset; conscriptum est autem, sicut legi ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
inquit seduxit me : Ita salo mon uirtante sapientiae nũ quin nã
credendum ẽ qđ insimula crorũ cultu credidit es sealiquid utili¬
tias sedmulierũ a mori adhocmalũ tinchenti resistere non ualuit
faciens quod scaebat non eẽ faciendũ nesuas quib deperibat auqi deflu
posto fena s delicias contristare ita ciadã postea quã deligno phila¬
dufa miliere manducautt eiquidedit u simuledderent nolutiaa
tristare quã credebat pos sesine suo solatio contabiscore si abeus
alienar&ur amimo comnino illa interire discordia non quidemes
uistus concupiscentia quam nondũ sensenat in resistentel egemembs¬
rumlegimentis suae sedamicali quadã beniuolentia quaplerũq sit ut
offenditur ds nehomo ex anncofiat inimicus quod eũ facere non debuis
diuinae sententiae iuistus exitus indicauit: Ergo alio modo quodã ei ian

Expanded text:
inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno pseducta muliere manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristari, quam credebat posse sine suo solatio contabescere, si ab ejus alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fostas se secundũ sensum carnis non secundũ sp̃m mentis uiuer&i & hoc
ẽ. qđ eia postolus non tribuit imaginẽ dĩ ficenĩ ait uir quidẽ non deb&
uel a recaput cũ sit imago &gloriadĩ. mulier autemgloria uiri . ẽ
non quomens femine eandem imaginẽ capere non pos sit cũ in illa gnatia
nos dicat nec masculũ ẽẽ nec feminã sed quod fostas sis illa hoc nondũ
ꝑcepenit qđ fit in agnitione dĩ & uiro regente aedis pensante paulatĩ
primus formatus ẽ deinde eua & adã non. est sedutus mulier auten
sedusta . ẽ. in prreuaricatione facta . ẽ id .ẽ. ut ꝑillam &iã iuir prceua
ricar&ur nã &ipsũ dicit pnreuaricatorem ubiait insimilitudi nem
preouaricationis adae quiẽ forma ficturi sedustũ tamen negaa nũ
&rinter pogatus nonait mulier quã dedisti mecũ seduxitme & mandu¬
caui sedipsemihi inquit dedit aligno & manducaui : illa uero serpens

Expanded text:
fortasse secundum sensum carnis, non secundum spiritum mentis viveret, et hoc fortasse secundum sensum carnis, non secundum spiritum mentis viveret, et hoc est quod ei Apostolus non tribuit imaginem Dei? Sic enim ait: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei; mulier autem gloria viri est . Non quod mens feminae eamdem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam ; sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat quod fit in agnitione Dei, et viro regente ac dispensante paulatim primus formatus est, deinde Eva: et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione facta ricaretur. nam et ipsum dicit praeuaricatorem, ubi ait: in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri, seductum tamen negat. nam et interrogatus non ait: mulier, quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens,
Abbreviated transcription (Latin):
quisso fannoni nelign fius se significatã unde ꝓbibta eient done copestua¬
notem por ei unger entur q ui siuero mea aolite fasles seegedendusant
ntes pitianta es s&e natur tas pubestatis ait non illud tundextanumẽ
aconuiuii cdebritas &doris acstimatio & conscribtio tabularum ridiculũ
istasẽ pnrodier quod arerũ gestarũ ꝓpri&atedscedit quã suscepimus
asserendã & quantũ ds̃ donareuoluit asseruimus : Illud magis mou& siuan
spiritalisenitaclam quã uismente noncorpore quo modo credere poterit qđ
ꝓserpentem disũ ẽ id eodm̃ ꝓhibuis sene frustuligni illius uescerentur.
quia sciebat eos si fecissent futuro sut deos ꝓpter dinoscentia boniq mali
ã quã hoc tantũ bonũ creatunte suae creator inuiderit. hoc mirũ si hamo
spiritalimente pureditus credere potuis s& anquia hoc credere i psenor
poss& proptereamulier adita ẽ que parui intellectus ess& & ad huc

Expanded text:
quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuquam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimumet conuiuii celebritas et dotis aestimatio et conscriptio tabularum. ridiculum istuc est; praeter quod a rerum gestarum proprietate discedit, quam suscepimus adserendam et, quantum deus donave uoluit, adseruimus. Illud magis mouet, si iam spiritalis erat Adam, quamuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia scitanquam hoc tantum bonum creaturae suae Creator inviderit: hoc mirum si homo spirituali mente praeditus credere potuisset. An quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parvi intellectus esset, et adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
gelicũ ministeriũ eõ illic igne a quedã custodia nonta men fustre fac¬
tũ esse : nisiquia significat aliquid &iã despiritali paradiso non .̃.
utiq: dubitandũ:
Nonaut̃ ignoro quibus dã eẽ uisum festinatione
pureuestis seillos honines app&itum scientia ehoma mali &in maturo tempore
ꝑcipere uoluis se quod eis dilatũ opostunius seruabatur: idque egisse cem¬
tatorem ut pueterpendo quod nondũ talib: congruebat. offenderent
dm̃ & ab eius reiutilitate alienarentur exclusi adque dam nati:
ad quã si suo tem pore sicutds uolebat accederent : possent ea salubriter¬
pe sruhoc sfeste ligiũ lludnonado prieatem utueru lignũ odlem pora
cus sedad figunt̃ udnt acaiperehabeat extũ aliquem restiefidei uenttauiq
pbablem:  TIi sim ẽ. &quibus dẽ duosillos primos bomines nuprias siuas
sus se fuintos eantemyetos eẽ concubitu quã eos quier enunt tenpadasseu

Expanded text:
angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia; non tamen frustra facangelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia; non tamen frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso, non est utique dubitandum._ Non autem ignoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriterperfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset:
Abbreviated transcription (Latin):
dã corporistatu separariutiq: debuit alignouita e : siue qđ .ẽ. exipsos
subsister& felixille ipsestatus corporis exreuisibili : uistute in uisibi
siue qđ in eo ess& & sacramentũ uisibile inuisibilis sapientiae : alienan¬
dus in de utique fuerat ueliã moriturus uel &iã tã quã ex cõmunicatu:
sicut &iã in hoc panidiso id ẽ ecclesia : solent a sacramentis altaris uisibilib:
homines disciplina ecclesi astica remoueri : Ciecitadam & collocauit
eũ contra pa nrdisũ uoluntatis : & hoc significandignatia factũ ẽ sed ta mer
factum ut contir pa nrdisũ quobeata uita &iã spiritaliter significabatis
habitar& peccator utique in miseria : Qordinauit cherubin & flan¬
meã rompheam quȩ uestitur custo direuiã ligniuitae: hoc ꝑ caelestes utis
potestates &iam in panx diso uisibilis fastũ esse credendũ ẽ : ut pan

Expanded text:
dam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi dam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uolfactum, ut contra paradisum, quo beata vita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. Qmeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
nelis accipiatur sicut ditũ enat faciamus homi nẽ sicut &iã dñs dese
& patre uenienusadeũ ainansionẽ apud eũ faciemus : replicatũ ÷
gitur incaput suꝑbi quo exttu concupiuerit qđ a serpente suggestu
ẽ ertas sicutdi: Ecce inquid adam fastus .ẽ. tã quã unus ex nobis ux¬
baenĩ sunt haecd̃ non tãhuic insultantis quã c&eros necta suꝑbiant
deorrentis ꝓpt̃ quosita conscribta sunt : fastus ẽ inquit tã quã unuse¬
nobis in cognostendobonũ & malũ quid aliud intellegendũ nisiexen¬
plũ timoris incutiendiesse ꝓpositũ quod non solũ nonfuerit factus
qualis fieriuoluit sed nec illudd quod fastus fuerat conseruabit :
Etnuncinquid ds̃ nealiquando extendat manũ & sum & deligno uitȩ & edec
exqua suntus ẽ superio nr uerbadi sunt hoc aũt fastũ propteripsa uer¬
ba sequutũ ẽ: alienatus enĩ auita non solũ quã fuerat si praeceptũ seruas
se cũ angelis accepturus sed ab illa &iam quã ducebat in para diso felici quo¬

Expanded text:
sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est: eritis sicut di: ecce, inquit, Adam factus est tamquam unus ex nobis. uerba enim sunt haec dei non tam huic insultantis quam ceteros ne ita superbiant deterrentis, propter quos ista conscripta sunt: factus est, inquit, quanobis, in cognoscendo bonum et malum. Quid aliud intelligendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri valuit F. voluit, sed nec illud quod factus fuerat conservavit? Et nunc, inquit Deus, ne aliquando extendat manum, et sumat de ligno vitae, et edat, et ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim set, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quo
Abbreviated transcription (Latin):
falsissinũ : Aqrita teneumus medutoremnr̃ minquios. omnesges uri sapi¬
enta tatq scuntiagabscondri. utneq falsiephilo sophuaelo q÷ uactuondi
seducamur neq filsue relegionis suꝑstitione terreamur  sdeumdi¬
uinos ibros legimus intanta multitudin euerorũintellestuu quide paucis
uindis eruuntur ci sanntet cetholicac fideimununtur id potis simũdeliga¬
mus qđ astũ ꝓ paruerit cũ senisis soque legimus: suut̃ hocdat&. ilcerte
quod crtũ stanta scriptunte nonimpedit & cum sana fideconcordit: siut̃
& scriptume circũstanui aꝑ tiatariacdiscuti nom potest: saltem id solum
qđ fides sina pnae scribit. aliud ẽ enimquid petissimũ scriptor sensera
non dinoscere aliuduit̃ aregula piesatis emere siuetrumq uiteiur ꝑfeste
sehabe fructus legentis. siuero utrumq uitari nom potest eiam siuõ lun¬
tas scriptoris incerta sit sanae fidei congruã nominutile : e. eruisse sentm¬

Expanded text:
in quo sunt omnes thesauri sapientiae atque scientiae absconditi, ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur neque falsae religionis superstitione terreamur. et cum diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum sana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis errare. si utrumque uitetur, perfecte se habet fructus legentis; si uero utrumque uitari non potest, etiam si uoluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sent
Abbreviated transcription (Latin):
ec ipsam tamen rerum pastem noster saluator mostuus pro nobis
uisitare contem sit ut indesoluer& quos cẽsoluendos secundum
diuinam secr&ãq: iustitiam ignorere non potuit: Qua propt̃
animaeillius latronis cuidixꝰ hodie mocum eris in pariediso nen
utiq inferos precestitit ubi poene sunt peccatorum. sed aut illan
requiem sinus abrahae non enim alicubi ñ estxp̃s cũ ipsesit sapien¬
tiadĩ atingens ubiq propt̃ suã munditiã aut illũ panedisum siue
in testio calo siuerducumq alibiest quo post certuomn colut̃est
neptus a postolus sitamen non aliquidunum est diuerss nomiibi
appellatum ubi sunt animaebeatorum: IXUII. Siergociolũ
primum resteaccipimus hocom necorporeum generali nomine
quid quidest suꝑ aquas & terram: secundum aut in similitudine
coporrliqđs pũcernitur sicuđ̃ illudunde animalib plenus inextus

Expanded text:
nec ipsam tamen rerum partem noster saluator mortuus pro nobis nec ipsam tamen rerum partem noster saluator mortuus pro nobis uisitare comtemsit, ut inde solueret. quos esse soluendos secundum diuinam secretamque iustitiam ignorare non potuit. quapropter animae illius latronis, cui dixit: hodie mecum eris in paradiso, non utique inferos praestitit, ubi poenae sunt peccatorum, sed aut illam requiem sinus Abrahae — non enim alicubi non est Christus, cum ipse sit sapientia dei adtingens ubique propter suam munditiam — aut illum paradisum siue in tertio caelo siue ubicumque alibi est, quo post tertium caelum est raptus apostolus, si tamen non aliquid unum est diuersis nominibus appellatum, ubi sunt animae beatorum. Si ergo caelum primum recte accipimus hoc omne corporeum generali nomine quidquid est super aquas et terram, secundum autem in similitudine corporali quod spiritu cernitur, sicut illud, unde animalibus plenus in extasi
Abbreviated transcription (Latin):
tesuitachuius Neq enim & lux ibinon ẽ propriaquaedam & sui
generis oeprofesto magna quã diues ille de tormentis & tenebsis
inferorũ tam utiq delonginquocũ magnã chas maess& in medio
sio ta menuidit utibi illũ quondam contemtũ pauperem agnoscera
quaesilta sunt id eo sub terris dicuntur inferiud creduntur
quia congruenter in spũꝑillas corpondium rerum similitudines
sudemonstraentur ut qm̃ de funstorum animae inferis dignae carnis
amore peccarunt. hoc eis ꝑillas corporadiũ similitudines ex hibeatur
quodipsicarnimostuae sol& ut subtemix recondatur. Depiq in¬
furi eo qđ mfrac sint lacineappellantur : LXUI. Si cutaut̃
secundum corpus si ponderis suior dinemteneant inferiora sunt
omnia grauiora. Ita secundũ sp̃m in feriora sunt omnia tristi¬
tiora Vnde & ingreca lingua origo nominis quo appellantur
inferi ex eo quod nibil suaue habeant resonare perib&ur

Expanded text:
res uitae huius neque enim et lux ibi non est propria quaedam et sui res uitae huius neque enim et lux ibi non est propria quaedam et sui generis, et profecto magna, quam diues ille de tormentis et tenebris inferorum tam utique de longinquo, cum magnum chasma esset in medio, sic tamen uidit, ut ibi illum quondam contemtum pauperem agnosceret. Quae si ita sunt, ideo sub terris dicuntur inferi uel creduntur, quia congruenter in spiritu per illas corporalium rerum similitudines sic demonstrantur, ut, quoniam defunctorum animae inferis dignae carnis amore peccarunt, hoc eis per illas corporum similitudines exhibeatur, quod ipsi carni mortuae solet, ut sub terra recondatur. denique inferi eo, quod infra sint, latine appellantur; sicut autem secundum . corpus si ponderis sui ordinem teneant inferiora sunt omnia grauiora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora: unde et in graeca lingua origo nominis, quo appellantur inferi, ex eo quod nihil suaue habeant, resonare perhibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
lic& hominiloqui non temere affirmamus utrum intestio
cielosit paradisus an & intestium caelũ & inderursus in para¬
disum raptus sit : si enimpropriequidem nemoro sus locus
tnaens lato aut̃ uerbo omnis &iã spiritalis quasi regio ubi animae
beneest merito pana disus dicipotest Ñ solũ testiũ caelũ quid quo
illudest quod pro festo magnum sublimiterq p̃darũest. uerũ
&iaminipso homine la&itia quaedã bonae conscientiae parte¬
disus ẽ. Vnde &ecdesia inscĩs temperanter &iuste & picuuen¬
tibus pane disus restedicitur. pollens afluenti graetiarum
castisq: deliciis quando quidem & intribulationib: gloriatur
deipsa pacientia plurimũ giuidens quia secundũ multitudinem
dolorũ incordeeius consolationes dĩ iucundan animameus:
Quanto magisergo posthancuitam &iam sinus ab nahae p ane disus
dicipotest ubiiam nullatemtatio ubi tantarequies postomnes dolo¬

Expanded text:
licet homini loqui; non temere affirmamus, utrum in tertio licet homini loqui; non temere affirmamus, utrum in tertio coelo sit paradisus, an etiam in tertium coelum, et inde rursus in paradisum raptus sit. Si enim proprie quidem nemorosus locus, translato autem verbo, omnis etiam spiritualis quasi regio, ubi animae bene est, merito paradisus dici potest; non solum tertium coelum, quidquid illud est, quod profecto magnum sublimiterque praeclarum est, verum etiam in ipso homine laetitia quaedam bonae conscientiae paradisus est. unde et ecclesia sanctis temperanter et iuste et pie uiuentibus paradisus recte dicitur, pollens adfluentia gratiarum castisque deliciis, quandoquidem et in tribulationibus gloriatur de ipsa patientia plurimum gaudens, quia secundum multitudinem dolorum in corde eius consolationes dei iucundant animam eius. quanto magis ergo post hanc uitam etiam sinus ille Abrahae paradisus potest, ubi iam nulla temtatio, ubi tanta requies post omnes dolo
Abbreviated transcription (Latin):
neinia tristitia sic ꝑ turbar&ur ut non adrequiem beatoũ
in& sed adinferos peccatorum: IXIII. Neq enim
paruum animae malũ est tristitia cum & a postolus cuidam
sollicite timuerit nemaiore tristitia absorberr&ur: Prom¬
deutdainondũ inueni & adhucquaero nec mihi occurritꝰ inferos
alicubi inbono posuisse scripturem dũtaxat canonicã. Non
aut̃ inbono accipiendũ sinũ abrahae & illam requiem quo ab
angelis pius pauꝑ ablatus ẽ nescio utrum quis quã possit
audire : &ideo quo modo eã apud in feroscredamus ẽẽ non uido¬
uerũ hocdũ quaerimus & aut inuenimus aut non inuenimus
urg&nos longitudo librihuius eum aliquando condudere:
Qua propt̃ qm̃ depara diso sermonem in stituimus prop̃
illud qđ a postolus ait. scire sert ptũ hominemusq intestium
caelũ nec scre aut̃ siue in corpore siue extra corpus & quia
neptus est in parae disum. & audiuit in effabilia uerba quaeũ

Expanded text:
ne nimia tristitia sic perturbaretur, ut non ad requiem beatorum ne nimia tristitia sic perturbaretur, ut non ad requiem beatorum iret, sed ad inferos peccatorum. neque enim paruum animae malum est tristitia, cum et apostolus cuidam tam sollicite timuerit, ne maiore tristitia absorberetur. proinde, ut dixi, nondum inueni et adhuc quaero nec mihi occurrit inferos alicubi in bono posuisse scripturam dumtaxat canonicam; non autem in bono accipiendum sinum Abrahae et illam rAngelis pius pauper ablatus est, nescio utrum quisquam possit audire; et ideo quomodo eam apud inferos credamus esse, non vidUerum hoc dum quaerimus et aut inuenimus aut non inuenimus, urget nos longitudo libri huius eum aliquando concludere. quapropter quoniam de paradiso sermonem instituimus propter illud, quod apostolus ait scire se raptum hominem usque in tertium caelum, nescire autem siue in corpore siue extra corpus, et quia raptus
Abbreviated transcription (Latin):
fenbulutreferri quod sine quadam similtudine corporis uon fi:
Droindesi hanc similtudinom &&iã apud inferos geret non corpo¬
lom sed corpori similem. Ita &iam in locis uidoa ue ine oribu¬
rae libus sedcrporaliũ simlibus si ueinre quie siunemdoloribus
ienten ersabeis s ouidionis ut quorundam dolere sapnhios gens
rum soluisso accipiamus ea potostatea uadib est. Caie. poes senus
Ric illis dolorbi quos solut nonpotuet est in soriolo quaetesiu
abnalbs nateribe puo  in sinueius hoceNt in seterero quetiseus
indossodipa cotat intorqusi equem &eillanfernator mnerta
legimus magnũ chasma firmatum. sed nec apud inferos ene
dictisunt Contigit enim inquit mori ino pemillũ & auforriab
rorũ mentionem non eẽ factã in requie pauperis sed in suppla
diuitis. illud &iã quodia cobdic̃ adfiliossuos : Deducois seio¬
tutemea cumtristitia ad inferos uid&ur hoc magistimuise

Expanded text:
ferri ac referri, quod sine quadam similitudine corporis non fit. ferri ac referri, quod sine quadam similitudine corporis non fit. proinde, si hanc similitudinem etiam apud inferos gerit non corporalem, sed corpori similem, ita etiam in locis uidetur esse non corporalibus, sed corporalium similibus sine in requie siue in doloribus. teneri ab eis, non uideo, nisi ut quorundam dolores apud inferos eum soluisse accipiamus ea potestate, qua dominus est, cui omne genu etiam illis doloribus, quos soluit, non potuit adtineri. neque enim Abraham uel ille pauper in sinu eius, hoc est in secreto quietis eius, in doloribus erat, inter quorum requiem et illa inferna tormenta legimus magnum chaos firmatum, sed nec apud inferos esse dicti sunt; contigit enim, inquit, mori inopem illum et auferri aerorum mentionem non esse factam in requie pauperis, sed in subplicio diuitis. Illud etiam, quod Iacob dicit ad filios suos, deducetis senectam meam cum tristitia ad inferos, uidetur hoc magis timuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
modo morprentur sed tamen amplius quã sidormirent expres¬
sione seuidis se narrarunt: quãsi somnia nanrius setetbe¬
sttrgopror sus inferorum substantia sed eã spirraale magbitror
esse ficor porelem Nec audiendi sunt qui affirmentusiems
in hacuita ex plicarinec esse post moste uider int enuetqdeui ar¬
modum poctica figmenta int̃ p̃tentur nos ab austoritete diuuo drlẽ
scoiditupeoruum quibus solis de hacre fides habendaest uecedereui
bemus quãquã por sumus ostendere. illorũ quo que sepiettes pleinfi¬
berus ubstitu minime dibitasse quae post hancuitan ie senpsico
animas mostucriniunde autem subterris cẽ dicotiu iaferi hor
sont merito quaeritur  RCXII Anmã dieco nen lobs pore
non meputare sod planescire audeo prosetino menlirreposse
somintudinem corporis oicorponalium omrinomens uuid & uel
qui duis nem potestnegere animaesse quaein somnis ude uol
uis buis mese uel sidere uolhac adqillas greriauteris uonftu

Expanded text:
modo morerentur, sed tamen amplius quam si dormirent, expressiora se uidisse narrarunt, quam si somnia narrauissent. est ergo prorsus inferorum substantia, sed eam spiritalem arbitror esse, non corporalem. Nec audiendi sunt, qui adfirmant inferos in hac uita explicari nec esse post mortem; uiderint enim, quemadmodum poetica figmenta interpretentur. nos ab auctoritate diuinarum scripturarum, quibus solis de hac re fides habenda est, recedere non debemus. quamquam possimus ostendere illorum quoque sapientes de inferorum substantia minime dubitasse, quae post hanc uitam excipit animas mortuorum. unde autem sub terris esse dicantur inferi, sunt, merito quaeritur. Animam vero non esse corpoream non me putare, sed plane scire, audeo profiteri: tamen habere posse similitudinem corporis et corporalium omnino membrorum quisquis negat potest negare animam esse, quae in somnis uidet uel ambulare se uel sedere uel hac atque iliac gressu aut etiam uolatu
Abbreviated transcription (Latin):
netum ẽ uerba enim scribtunae sic sehabent. & prrecepit
dñs ds̃ adȩ dicens non dixit pncecepiteis deinde sequitur
abomni ligno qđ ẽ in panediso esca edes non dixit ed&is de¬
inde adiungit deligno autẽ cognoscendi bonũ & malũ non man¬
ducauitis deillo iamhictam quã ad ambos plunt liter loquitur¬

Expanded text:
ratum est. Verba enim Scripturae sic se habent: Et praecepit ratum est. Verba enim Scripturae sic se habent: Et praecepit Dominus Deus Adae, dicens; non dixit, praecepit eis: deinde sequitur, Ab omni ligno quod est in paradiso esca edes; non dixit, edetis. Deinde adjungit, De ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: jam hic tanquam ad ambos pluraliter loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
tereis poss& persua deripeccatũ nisi prius ꝑsuadere¬
tureos ex illo facto non eẽ morituros id .ẽ illud qđ
habebant & sehabere gaudebant non amissuros. unde
suo loco loquendum ẽ Aduestant itaq siquos mob&
quomodo potuerint intellegere in expestã nominantem
uelminantem dm̃ &uideant nos omnium in exꝑcorum
nomina nonnisi excontitrus : Quaeiam nouimus si pri¬
uationum sunt. autexsimilib: sispecierum sunt. sineullo aestu
dubitationis agnoscere nisi foste aliquem mou& quem ammo¬
dum. loqui potuerint. uello quentem intellegere. qui non
didicenunt. uel crescendo interloquentes. uelaliquo magis
terio quasi magnum fueritdo loquieos docere quo sita fece¬
rat. ut hoc possent &iam ab hominib: discere siessentaquib: :
ritds̃ an&iam feminae sed nondum nanirtum .ẽ. quẽ ad mo¬
dũ facta sit femina anfoste iamenat facta sed hoc quẽ ad modum
gestum sit qđ prius enat gestum postea recapitu landonar¬

Expanded text:
ter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuadereter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud, quod habebant et se habere gaudebant, non amissuros: unde suo loco loquendum est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo potuerint intellegere inexperta nominantem uel minantem deum, et uideant nos omnium inexpertorum nomina nonnisi ex contrariis. quae iam nouimus, si priuationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. nisi forte aliquem mouet, quemadmodum loqui potuerint uel loquentem intellegere, qui non didicerant uel crescendo inter loquentes uel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit Deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus discere, si essent a quibusrit Deus, an etiam feminae? Sed nondum narratum est quemadmodum facta sit femina. An forte jam erat facta? sed hoc quemadmodum gestum sit quod prius erat gestum, postea recapitulando nar