comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rib. ne in obedientia ualeret ab homine excu¬
sari. Si gͥ homo in hac obͤentia ꝑstitisset.
post tẽpus definitum adeo ad illud summũ
bonum qd̃ incelis ei p̾paratũ fuerat sine mor¬
tis dolore transferri debuerat. cũ omĩ ꝓle in
consortium beatoꝵ angłoꝵ et̾nalit̾ uicturꝰ.
OQuare ds indigentiã in homine ẽe̾ uoluit.
sa ext̾ior indigentia int̾iorem ei indigenti¬
am demonstraret. DAnte peccãtũ fuit mor¬
talis an in mortalis homo: SM Utrumq po¬
testate. neutrum necessitate. utrumq pꝰea fu-¬
turũ necessitate: neutrũ potestate Alterum
prius ꝑ culpam. alterũ deinde ꝑ gr̃am. O Ubi
est paradisus: OCur queris qd̃ uides:
Ad orientẽ ingressus tuus. hoc lignum uitȩ
ꝙ conspicis. O Quare uocatũ ẽ lignũ uite:
MQa talis in eo uirtꝰ est. ut eiꝰ fructu pos¬
sit uita hominis a mortis defectu. ⁊ omi in¬
firmitatis molestia defendi. O Quid ẽ. lig¬

Expanded text:
ribus, ne inobedientia valeret ab homine excuribus, ne inobedientia valeret ab homine excusari. Si igitur homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud summum bonum quod in coelis ei praeparatum fuerat, sine mortis dolore transferri debuerat cum omni prole sua in consortio beatorum angelorum aeternaliter victurus. D. Quare Deus indigentiam in homine esse voluit? ; et ipsa exterior indigentia interiorem ei indigentiam demonstraret. D. Ante peccatum fuit mortalis an immortalis homo? M. Utrumque potestate, neutrum necessitate; utrumque postea futurus necessitate, neutrum potestate; alterum prius per culpam, alterum deinde per gratiam. D. Ubi est paradisus? M. Cur quaeris quod vides? Ad orientem ingressus tuus, hoc est lignum vitae quod conspicis. D. Quare vocatum est lignum vitae? M. Quia talis in eo virtus est ut ejus fructus possit vitam hominis a mortis et omnis infirmitatis molestia defendere. D. Quod est lig
Abbreviated transcription (Latin):
namq homo ꝑ p̃ceptũ naturȩ conseruare
bonũ qd̾ habuit: s ꝑ illud non potuit boñ
qͦd necdũ habuit ad ipiscisleq enĩ meritũ
eẽ poterat homini si uł uitaret noxia. uł
salubria appeteret. siue adutrũlibet medis
uteret᷑: qm̃ in his om̃ĩb non tã p̃cipientis af¬
fect̾um quã cõnmodũ obedientis attenderet
Itaq ut hõ aliqͥd ꝓ mereri posset. necessariũ
ꝓbiberet: meritum ut dictũ est obedienti ũ
esset. aut si mutaret mandatũ ip̾e sibi contͣ¬
rius fieret. Oportuit gͦ. ut de concessione su¬
meretur. sic tñ ut ꝑ ipsũ p̃ceptũ. concessio
non mutaret᷑. i. ut non p̾ceptum natura
corrũꝑet: s in obedientia p̾uaricatori. non
natura noceret. Cũ autẽ de concessione.
naturali preceptũ disciplinȩ formandũ fu-¬
isset: congruum fuit magis ut sedm̃ ꝓhibi¬
cionem hoc fieret. ne diabolus posset obedi¬
entiã calũpmari: & in uno tam̃ non in plu¬

Expanded text:
namque homo per praeceptum naturae conservare namque homo per praeceptum naturae conservare bonum quod habuit; sed per illud non potuit bonum quod necdum habuit adipisci. Neque enim meritum esse poterat homini si vel vitaret noxia vel salubria appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur; quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo aliquid promereri posset, necessarium t aut prohiberet, meritum, ut dictum est, obedienti non esset; aut si mutaret mandatum, ipse sibi contrarius fieret. Oportuit ergo ut de concessione sumeretur, sic tamen ut per ipsum praeceptum concessio non mutaretur, id est ut non praeceptum naturam corrumperet, sed inobedientia praevaricatori non natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset, congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret, ne diabolus posset obedientiam calumniari; et in uno tantum non in plu
Abbreviated transcription (Latin):
quã paruam subtantiã inse ipsam multiplicare
o certũ est qͥuap ea que restant ꝑsegͥes̃. o
factos gͥ extra paradisum in paradiso posute
in formari pceptis uite & discipline. O quarebo
qui inparadtiso mansionẽ habiturꝰ fuerdi en¬
tea paradisum fact̾us cͦ. Ne beneficium di upu
Duo nãq bona p̃parauerat d̾s homini. aliud
tepos ale ⁊ alius et̃num. utrũq plenũ aex se¬
tum. Aiterũ .i. temꝑale bonũ plenũ meo po¬
suit: ⁊ alterũ .i et̾num. plenum ei ꝓposuit
Illi q̃ dederat eustodiam apposuit p̃ ceptĩ
naturȩ ad aliud quod ꝓposuerat uiam aꝑuit pre¬
ceptũ discipline. Preceptũ naturȩ continet p̃¬
ceptionẽ. ꝓhibitionẽ. concessionem ẜ receptio
naturalis fuit discretio. ꝑquã ei inspiratum
qͥb uti ⁊ non uti sine in cõnmodo potuisset.
Si igit᷑ homo ꝑ naturale p̃ceptũ imbutus.
negligligentiã cauisset: diuma ꝓuidentia.
nulla eũ uiolentia opprimi ꝑmitteret Pot̾at

Expanded text:
substantiam in seipsum multiplicare. D. Certum est: quapropter ea quae restant prosequere. M. Factos igitur extra paradisum in paradiso posuit, informans praeceptis vitae et disciplinae. D. Quare homo, qui in paradiso mansionem habiturus fuerat, extra paradisum factus est? M. Ne beneficium Dei imputDuo namque bona praeparat Deus homini: aliud temporale et aliud aeternum, utrumque plenum et perfectum. Alterum, id est temporale bonum, plenum in eo posuit; et alterum, id est aeternum, plenum ei proposuit. Illi quod dederat, custodiam apposuit praeceptum naturae; ad illud quod proposuerat, viam aperuit praeceptum disciplinae. Praeceptum naturae continet praeceptionem, prohibitionem, concessionem; praeceptio naturalis fuit discretio per quam ei inspiratum quibus uti et non uti sine incommodo potuisset. Si igitur homo per naturale praeceptum imbutus negligentiam cavisset, divina providentia nulla eum violentia opprimi permitteret. Poterat
Abbreviated transcription (Latin):
boni. uł mali remouendi. sicut uerbi gr̃ã.
dũ coitum appetit. extinguere cupit car¬
nis pruriginẽ. dñ cibum appetit. uł potũgu¬
le arctorẽ. O Si omĩs appetitꝰ ad cõmodum
spectat. cõmodũ autẽ suum appetere tam
in bono conseruando. qũa in remouendo
malo nature datum sit: ut quid hec concu¬
piscentia homini inculpam reputat᷑ s o
Non icdõ peccat quod cõmodum suum appecit:
s quod in ordinate appetit. ON Ion potest in¬
ordimate ñ appetere. M Non pot᷑. u Qre:
est. Mꝗuia d̾s integritatem nat̾e passibi¬
litate mortalitatis corfregit. OQuare hoc
fecit: so uideo qͦ tendas. D ꝗͦ tam̃ causa
fuit. s MCulpahominis. D Ergo ꝑ culpam
suam ad hanc necessitatẽ uenit. o Ita est. Qboi
Non gͥ eum excusat ista necessitas. MNonpo¬
teit excusare. o S qͥd faciet: M Querat
ad uitorũ grẽ ⁊ dicat. de necessitatib meis

Expanded text:
boni vel mali removendi; sicut verbi gratia boni vel mali removendi; sicut verbi gratia dum coitum appetit, exstinguere cupit carnis pruriginem, dum cibum appetit vel potum, gulae ardorem. D. Si omnis appetitus commodum appetat, commodum autem suum appetere tam in bono conservando quam in removendo malo naturae datum sit, utquid haec concupiscentia homini in culpam reputatur? M. Non ideo peccat quod commodum suum appetit; sed quod inordinate appetit. D. Non potest inordinare non appetere? M. Non potest. D. assibilitate mortalitatis confregit. D. Quare hoc fecit? M. Video quo tendas. D. Quae tamen causa fuit? M. Culpa hominis. D. Ergo per culpam suam ad hanc necessitatem venit. M. Ita est. D. Non igitur eum excusat ista necessitas. M. Non potest excusare. D. Sed quid faciet? M. Quaerat adjutorium gratiae et dicat: De necessitatibus meis
Abbreviated transcription (Latin):
labores dissipatꝰ. in appetitu carnis sue.
m̾suram tenere ñ possit. Fregit enĩ d̾s
mortalitate in tegritatẽ corꝑis humani.
nob hoc plurib iã fom̃tis indiget. ꝗͦ. prius:
tam ad reparand̾a incolumitatẽ quantũ
periit. qu̾a ad conseruand̾a qͦntum reman-¬
sit. hinc illa dira necessitas gignit᷑. ut
extra ordinẽ. natura appetitum extendat :
ut ñ solam naturã custodiat. s etiã ut¬
uitium naturȩ expellat. Spẽ enim sicut
ei naturalit̃ datum ẽ. cõmotũ carne sue
diligere. sic naturalit̾ etiam habet. ut eiꝰ in cõ¬
moctum non possit amare. Sciendum tam̃ ẽ qͦd
hȩc necessitas concupiscendi. ñ ido culꝑa ñ est.
quia necessitas ẽ: quia ut e̾e̾t hec necessitas:
ñ necessitas causa fuit s uoluntas: hoc tam̃
de omĩb ueracit̾ dici potest: quia nichilani¬
ma appetit quãlibet in ordinatũ uideatur.
nisi ꝓpt̾ aliquod cõmodum uł conseruandi

Expanded text:
labores dissipatus in appetitu carnis suae labores dissipatus in appetitu carnis suae mensuram tenere non possit. Fregit enim Deus mortalitate integritatem corporis humani, et ob hoc pluribus jam fomentis indiget quam prius, tam ad reparandam incolumitatem quantum periit quam ad conservandam quantum remansit. Hinc illa dura necessitas gignitur ut extra ordinem natura appetitum extendat; ut non solum naturam custodiat, sed etiam vitium naturae expellat. Spiritus enim sicut ei naturaliter datum est commodum carnis suae diligere; sic naturaliter etiam habet ut ejus incommodum non possit amare. Sciendum tamen est quod haec necessitas concupiscendi non ideo culpa non est quia necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit, sed voluntas. Hoc tamen de omnibus veraciter dici potest, quod nihil anima appetit quantumlibet inordinatum videatur nisi propter aliquod commodum vel conservandi
Abbreviated transcription (Latin):
lumitatẽ. siue integritatẽ eiꝰ ualere potius¬
sent hoꝵs autem ꝓuidendoꝵ curam ⁊ offi¬
cium. sp̃ui qui corpori p̃sidebat in unxit
Ne uero in illo exequendo si ex sola hoc pre¬
ceptione. non etiam ex amore impler&e ser¬
uili conditione spẽ p̾meretur. dedit ei d̾s
affectum. quo corpꝰ suum amaret. ut sic̾
eius in tegritatẽ ⁊ sanitatẽ diligeret. sic
etiam oĩa que ad illam conseruand̾a ua¬
lerent. libent̾ ꝓuiderent. Rursũ neuł
in illis querendis labor cͥet. uł in illis su¬
mendis ꝑiculum. in digentiam simul &
appetitũ carnałe. certa mensura temꝑauit:
quatinꝰ ei ad fom̃tum ⁊ pauca sufficere
possent. & ad satietatẽ modica Itaq ꝓuiden¬
tia carnis. ñ tam labor quã oblectam̃tum
n exercitatio futura foret: si homo iustitiã
tenuiss Sed quia sp̃c̃ supra se elatꝰ appeti¬
tum suum intra m̃surã cobibere noluit:
iccirco meruit. ut iã subtꝰ se ꝑ infinitos

Expanded text:
lumitatem sive integritatem ejus valere potuislumitatem sive integritatem ejus valere potuissent; horum autem providendorum curam, et officium spiritui qui corpori praesidebat injunxit. Ne vero in illo exsequendo, si ex sola hoc praeceptione non etiam ex amore impleret, servili conditione premeretur, dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam conservandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset, vel in sumendis periculum, indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit; quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere possent, et ad satietatem modica. Itaque prudentia carnis tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret si homo justitiam tenuisset. Sed quia spiritus supra elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco meruit ut jam subtus per infinitos
Abbreviated transcription (Latin):
.i. iustitie appetitum amisit. O Quid uolu¬
it extra m̃suram:s M Similitudinẽ dei ap¬
petiit Peccauit itaq homo in hoc quod de¬
sereruit appetitũ iusti. & punitꝰ ẽ in reten¬
to appetitu cõmodi. D e. uomͦ. ᷤ o Duplicit̃
punitꝰ ẽ in appetitu cõmodi. siue quia ab hi
que ordinare appetit restringitur. si ue
quia ad in ordinationẽ cõmodi appetendi
rel axatur: in alteratro ẽ pena. in altero
tro pena. ⁊ culpa.d Unde uenit homini
ut appetat in ordinata: Ma pena peccati. O
Modũ requiro. M Ns̃ fecerat pͥmũ corpus
hõinis. sanũ ⁊ integrum. Integrũ quid̾e.
quia nichil ei deerat ad ꝑfeet̾ionem. Sanũ.
quia nichil in erat ad corruptionẽ s inutraq
talem conditionẽ posuerat. ut nec integritas.
nec sanitas sinẽ amminiculo pos conseruari
Itaq in reb creatis. forinsecꝰ quedam ordina¬
uit: quȩ ad conseruand̾a atq tuend̾ã in co-¬

Expanded text:
id justitiae appetitum amisit. D. Quid voluid justitiae appetitum amisit. D. Quid voluit extra mensuram? M. Similitudinem Dei appetiit. Peccavit itaque homo in hoc quod deseruit appetitum justi, et punitus est in retento appetitu commodi. D. Quomodo? M. Dupliciter punitus est in appetitu commodi; sive cum ab his quae ordinare appetit restringitur, sive quia ad inordinata commoda appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero est poena et culpa. D. Unde venit homini ut appetat inordinata? M. A poena peccati. D. Modum requiro. M. Deus fecerat primum corpus hominis sanum et integrum. Integrum quidem, quia nihil ei deerat ad perfectionem; sanum, quia nihil inerat ad corruptionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit quae ad conservandam atque tuendam inco
Abbreviated transcription (Latin):
& iustũ uelle potestatẽ accepit. D T̃ c̃ cumde¬
seruit uoluisse credendꝰ est quod fecit O
Necte hoc diceres. si desinere aliquid esset
facere O uia autẽ pille ñ uelle cepit qđ pͥus
uoluit. s tantũmꝰ quod pͥus uoluit uelle desi¬
I non necesse ẽ. ut hoc aut uolens aut no¬
lens fecise dicat᷑. Uoluit tam̃ aliqͥd. qd̾ uo¬
lendo qi cum isto uelle ñ potuit: desiit is.¬
tus uelle. quod uoluit. Nec ido illud uolu¬
le desiit: quia illud uoluit. D Quare ergo
magis dicitur ꝓeccasse in eo qd̾ istud uelle
des iit. quã ineo quod illud uelle incepit.s
m Q uasi hoc uelle non desineret: siue illd
siue aliud uolendo. nũquã peccare potuis¬
set . u. Q uiꝰ ÷ gͦ iustitia:  M Mensura in
appetitu cõmodi. D Quid ẽ. appetitꝰ uistitie :
MAmor mensure. O Quid ergo uoluit.
ut ħ uelle desineret: M Uoluit aliqͥdert᷑
m̃ suram.d Nũquid & hoc uelle peccatum
non fuit.s o Non qd̾ hoc uoluit peccatum
fuit: s quod hoc uolendo. mensurȩ uolendi.

Expanded text:
 justum velle potestatem accepit. D. Tamen cum deseruit voluisse credendus est quod fecit. M. Recte hoc diceres si desinere aliquid esset facere. Quia autem ille non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit, velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid quod volendo quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit; nec ideo illud volule desiit quia illud voluit. D. Quare ergo magis dicitur peccasse in eo quod istud velle desiit quam in eo quod illud velle incoepit? M. Quia si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo, nunquam peccare potuisset. D. Quid est ergo justitia? M. Mensura in appetitu commodi. D. Quid est appetitus justitiae? M. Amor mensurae. D. Quid ergo voluit ut hoc velle desineret? M. Voluit aliquid extra mensuram. D. Nunquid et hoc velle peccatum non fuit? M. Non quod hoc voluit peccatum fuit, sed quod hoc volendo mensurae volendi,
Abbreviated transcription (Latin):
stipatus incedat. O Uellem ut hunc tanti
regis exercitũ michi singillatim describ̾es.
qui ⁊ quales milites eiꝰ ab mitio fuerint. que
arna quoq hostes habuerint. ubi & quando
& qualia bella gesserint. quomͦ uicerint. que
postremo p̃mia uictoria consũmata ꝑceꝑint.

Expanded text:
stipatus incedat. D. Vellem ut nunc tanti stipatus incedat. D. Vellem ut nunc tanti regis exercitum mihi sigillatim describeres; qui et quales milites ejus ab initio fuerint; quae arma, quos hostes habuerint, ubi et quando, et qualia bella gesserint: quomodo vicerint, quae postremo praemia victoria consummata perceperintipatus incedat. D. Vellem ut nunc tanti
Abbreviated transcription (Latin):
noscant. & infłamantur ut diligant: ⁊ cor-¬
roborantur. ut ꝑficiant: ⁊ ut idem manifes.¬
tiori distinotione signemꝰ: homines natura¬
lis legis st̃ aꝑte mali. homines scriptȩ legis
ficde boni. homines gre̾ uere boni. In pͥmoge¬
initio nũquã ullo tẽpore defuert̃. T̃am̃ dẽ pus
naturalis legis ad aꝑte ad malos ꝑtinet. quia
illi tẽ ⁊ numero plures. ⁊ statu excellentioreᷤᷤ
fuert̃. Cempꝰ scripte legis. ad ficte bonos. qͥa
tr̃bomines intimore seruientes opus munda¬
bant. non animũ. Tempꝰ grẽ. ad uere bonos
ꝑtinet. qui mͦ & si numero plures nons suit:
tam̃ statu st̃ excellentiores. ⁊ di grã publice
antefertur. etiam ab his qui ei morib contradi¬
cunt. Scias gͦ quocũq tempore abinitio mundi
usq ad finem. nullum fuisse uel e̾e̾ uere bonũ.
cedentes siue sequentes. uno scĩficationis reme¬
dio saluatos agnoscas. Aspice ergo castra nr̃i

Expanded text:
noscant, et inflammantur ut diligant, et cornoscant, et inflammantur ut diligant, et corroborantur ut perficiant. Et ut idem manifestiori distinctione significemus, homines naturalis legis sunt aperte mali; homines scriptae legis, ficte boni: homines gratiae, vere boni. In pinitio nunquam ullo tempore defuerunt. Tempus tamen naturalis legis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiam ab iis qui eis moribus contradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio mundi usque ad finem, nullum fuisse vel esse vere bonum, cedentes sive subsequentes uno sanctificationis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis
Abbreviated transcription (Latin):
Uides igitur quomodo om̃s qui abinitio usq
ad finem boni sunt. xp̃i st̃. neq ulli diabolum
uincunt. nisi hĩ soli quist̃ xp̃ĩ. D ergo ab initio
cristiam fuert̃:M Nichil uerius. D s multi
alit̾ existimant. MUis idem tibi euidentius
dis sclĩ spatium decurrit. Primũ ẽ tempus na¬
turalis legis. scdm tẽpus scripte legis. ⁊erci¬
um est tempꝰ gr̃e. Primũ est ab adam usq ad
a xp̃o usq ad finem scłi. Similit̾̃ tria sunt
genera hominũ .i. homines naturalis legis. ho¬
mines scripte legis. homines gracie. Homineᷤ
naturalis legis dici possunt. qui sola naturali
ratione. uittam suam dirigunt. Uel potius
homines naturalis legis dicuntur. qui scd̾m
concupiscentiã inqua nati st̃ ambulant.
homines scriptȩ legis. hii qui exteriorib
p̃ceptis. ad bene uiuend̾u informant᷑. homi¬
nes gr̃ȩ st̃. hii qui ꝑ aspirationẽ spc̃ scĩ afflati
n illuminãtur. ut bonum qd faciend̾u est. ag¬

Expanded text:
Vides ergo quomodo omnes ab initio usque Vides ergo quomodo omnes ab initio usque ad finem boni sunt Christi? Neque ulli diabolum vincunt, nisi hi soli qui sunt Christi. D. Ergo ab initio Christiani fuerunt? M. Nihil verius. D. Sed multi aliter existimant. M. Vis idem tibi evidentius tis saeculi spatium decurrit. Primum est tempus naturalis legis; secundum tempus scriptae legis; tertium est tempus gratiae. Primum est ab Adam usque ad a Christo usque ad finem saeculi. Similiter tria sunt genera hominum; id est homines naturalis legis, homines legis scriptae, homines gratiae. Homines naturalis legis dici possunt qui sola naturali ratione vitam suam dirigunt; vel potius homines naturalis legis dicuntur qui secundum concupiscentiam in qua nati sunt ambulant, Homines scriptae legis sunt ii qui exterioribus praeceptis ad bene vivendum informantur. Homines gratiae sunt ii qui per aspirationem Spiritus sancti afflati et illuminantur ut bonum quod faciendum est ag
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum in carnatũ dixerim. nisi regem qͥ
hunc munctũ intrauit. ꝑ assũptam huma¬
nitatẽ cũ diabolo bellaturꝰ. & eum exinde
quasi tirannũ. & uiolent̾ in alieno dñan¬
tẽ expulsurꝰ. Et qͥd om̃s priores scõs qui
ante incarnationẽ abinitio fuerunt electi
appellauerim: nisi milites quosd̾ã optimos regẽ
uenturum in acie p̃cedentes. quib tunc scĩfi¬
cabant᷑ sacram̃tis. quasi qͥb dã armis muniti
atq precineti: Quid item eos qͥ post in car-¬
nationẽ usq ad finẽ electi subsequunt᷑. nisi
milites alios: non tam̃ alium s ipsum regem
suum p̃cedentem unanimit̾ atq alacriter
sequentes: habentes ⁊ ipsi arma noui noua.
tam̃ ab eodem armati. ⁊ contra eundẽ pugna-¬
turi:Siue igitur p̾cedentes. siue subsequen-¬
tes. unius regis sacram̃ta portantes. um regi
militantes. ⁊ unũ tirannũ suꝑantes. illi uen-¬
turum p̾cedentes. isti p̾cedentẽ. sequentes.

Expanded text:
Verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui Verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde, quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem, expulsurus. Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes, ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibus armis muniti atque praecincti. Quid item eos qui post incarnationem usque ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios non tamen alium, sed ipsum regem suum praecedentem unanimiter atque alacriter sequentes, habentes et ipsi novi arma nova, tamen ab eodem armati, et contra diabolum pugnaturi. Sunt igitur sive praecedentes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes.
Abbreviated transcription (Latin):
bile: iudicium scdm retͥbutionem. manifestũ
⁊ inmutabile: Iudicium scdm̃ oꝑationẽ imago
quod̾amͦ est ⁊ sacram̃tum uidicii. scdm̃ retͥbu¬
tionẽ: quia illud manifestat causanr& p̾sci¬
entiam innuit. hoc uero manifestabit causã.
rea filius hominis dicit᷑. quia humanatura que in
pͥmo parente per peccatum senuerat. in xp̃o reno¬
uata quasi ad iuuentutis robur refloruit. &
iustum fuit etiam scd̾m legem ut ꝓpatre de¬
crepito. & quasi ꝑ defectͥum etatis debili. filius
ualidior robore contra trrannum congressũ
faceret:. & ut eiꝰ uictoria ñ sibi. s illi precipue
ꝓ quo pugnauit ad liber tatem ualeret. Nã
& iccirco filius dei. filius hominis fieri uoluit.
ut illud de homine sumeret. inquo homo ꝓ
homine diabolum superaret. O Numqͥd non
etiam ante passionẽ xꝑi fuerat diabolus a
Sicut passio xp̃i nunc p̃terita credentem
scĩficat. ita futura tc̃ cred̾nteᷤ scĩficabat. O
Qua ratione hoc poteris confirmare:Mͥd

Expanded text:
bile. Judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est sacramentum judicii secundum retributionem; quia illud manifestat causam et praescientiam innuit: hoc vero manifestabit causam rea Filius hominis dicitur, quia humana natura quae in primo parente per peccatum senuerat, in Christo renovata quasi ad juventutis robur refleruit; et justum fuit etiam secundum legem, ut pro patre decrepito et quasi per defectum aetatis debili, Filius validior robore contra tyrannum congressum faceret, et ut ejus victoria non ipsi sed illi praecipue pro quo pugnaverat ad libertatem valeret. Nam et idcirco Filius Dei Filius hominis fieri voluit, ut illud de homine sumeret in quo homo pro homine diabolum superaret. D. Nunquid non etiam ante passionem Christi fuerat diabolus a Sicut passio Christi nunc praeterita credentes sanctificat, ita nunc futura credentes sanctificabat. D. Qua ratione poteris hoc confirmare? M. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ħosi prius ꝑ xp̃m dõ reconciliari uoluerit: potest
udicium suum sine timore d̾apnationis prestola¬
ri. O hic congrue debueras modos distinguere
uidicandi: quatinꝰ ea que hic de iudicio dictͥa st̃:
ex aliorũ collatione ualeam ⁊ manifestius discer¬
fuimꝰ priusquã essemꝰ. Sedm̃ causam iudicam᷑.
ex quo esse incipimꝰ. quando boni ł mali sumus
Scdm̃ oꝑationẽ iudicam᷑. quando operib foris
ostendimus. quales intꝰ apud nos sumꝰ. Scom retͥ¬
butionem iucticabimur. quando in ꝑcipienda
mercede oꝑum cognoscemꝰ: quales ab et̾no apud
dm̃ preuisi fuimꝰ. Ex his quatuor iudiciis duo
st̃ occulta. iudicium scdm p̾scientiã. iudicium
recipitur. Duo manifesta .i. iudicium scđ̃m oꝑa

Expanded text:
si prius per Christum Deo reconciliari voluerit, potest judicium suum sine timore damnationis praestolari. D. Hic congrue debueras modos judicandi distinguere, quatenus ea quae hic de judicio dicta sunt ex aliorum collatione valeam et manifestius discerfuimus antequam essemus; secundum causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni et mali sumus; secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus; secundum retributionem judicamur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus, quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta, judicium secundum praescientiam et judicium rec
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. in inferno est solum malũ ⁊ sũmũ mału:
in paraciso est solum bomũ. nec tam̃ summum
ꝑonũ neo summismału. O Quare castiuxisti
loca ista: M Paradisus ẽ locꝰ in cͥcͥantiũ ⁊ in me¬
lius ꝓficientium. ⁊ idõ ibi solum bonũ ẽẽ de¬
puto: qi creatura ã malo initianda ñ fuit. Non
tam̃ sumnũ bonum: ut e̾e̾t inqͦ illi qui initͥa¬
bant᷑ ꝓficere potuissent. Celum ẽ locꝰ confir

Expanded text:
bonum; in inferno est solum malum et summum malum; bonum; in inferno est solum malum et summum malum; in paradiso est solum bonum non tamen summum bonum nec summum malum. D. Quare distinxisti loca ista? M. Paradisus est locus inchoantium et in melius proficientium, et ideo ibi solum bonum esse debuit; quia creatura a malo initianda non fuit; non tamen summum, ut esset in quo illi qui initiabantur proficere potuissent. Coelum est loc
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq dilatum ẽ iudicium eiꝰ. ne d̾apnandꝰ mue¬
niret᷑. & quia eũ d̾s ad salutem p̾ordinauerat.
locum ⁊ spatium correptiõĩs ⁊ penitentiȩ conces¬
sit: quatinꝰ eum interim ꝑ grãm suã talem effi¬
ceret: quẽ tandẽ ñ sołu misericordit̾. s etiam
iuste ad salutẽ iudicare potuiss O Quis est locꝰ
penitentie. quẽ concessit ds̃ homini : oNund̾
iste. O Et qͦd est spatiũ penitentie. E uita
p̃sens .i. ab iitio mundi usq infinẽ scłi. D
Satis magne st̾ induciȩ iste. s uelim ad huc¬
ut dicas quaxe mund̾u istum uoces locum
penitentie. M Quatuor st̃ loca. unus in qͦ est
solum bonũ. ⁊ sũ mum bonũ: & unꝰ in quo ẽ.
solum malu̾. ⁊ summũ malum Unꝰ inquo est
bonũ solũ. nec tam̃ sũmum bonũ: & unꝰ inquo
.ẽ. bonũ ⁊ mału: nec sũmũ bonũ. nec sũmum
malũ. O Uellem ut exempla singłoꝵ michi¬
ꝓponeres. M In celo ẽ solum: bonũ. ⁊ sũmũ

Expanded text:
dilatum est judicium ejus ne damnandus inveniretur. Et quia eum Deus ad salutem praeordinaverat, locum et spatium correctionis et poenitentiae concessit, quatenus eum interim per gratiam suam talem efficeret, quem tandem non solum misericorditer sed etiam juste ad salutem judicare potuisset. D. Quis est locus poenitentiae quem Deus concessit homini? M. Mundus iste. D. Et quod est spatium poenitentiae? M. Vita praesens, id est ab initio mundi usque in finem saeculi. D. Satis magnae sunt induciae istae: sed velim ut dicas adhuc quare mundum istum voces locum poenitentiae? M. Quatuor sunt loquar: unus in quo est solum bonum et summum bonum, et unus in quo est solumonum non tamen summum bonum; et unus in quo est bonum et malum, nec summum bonum nec summum malum. D. Vellem ut exempla singulorum proponeres. M. In coelo est solum bonum et summum
Abbreviated transcription (Latin):
in unũ quod̾amͦ consortiũ ⁊ societatẽ sũ¬
mis una conumrit. ostendens uidelicet qͥa¬
nat᷑e c̃iunxerat una creatioĩs conditio: ita
humilitatẽ creat᷑e sp̃i ał. excellentie cre¬
a xis sociare debuerat. ina pietatis dignatio
fceit gͦ ut dictũ ẽ. corpꝰ hominis de limoc̾re
& inspirauit ei animã rationdem qũa ere¬
auit de nichilo: ut in corpore obedient̃ uui¬
uentẽ ad consortiũ iloꝵ spũum. qui sine cor¬

Expanded text:
um quodammodo consortium et societatem sumum quodammodo consortium et societatem summis ima conjunxit; ostendens quia, qunaturae conjunxerat una creationis conditio, ita humilitatem creaturae spiritualis, excellentiae Creatoris sociare debuerat una pietatis dignatio. Fecit ergo, ut dictum est, corpus hominis de limo terrae et inspiravit ei animam rationalem quam creavit de nihilo , ut in corpore obedienter viventem ad consortium illorum spirituum qui sine cor
Abbreviated transcription (Latin):
partun insua puritate ꝑsisterent. partim
ut carne uestiti. corpꝰ humanũ ad uitã ⁊
asensũ animarent Illis gͦ sꝑ̃ib qui corpo¬
rib sociandi erant. locũ ⁊ habitationẽ in
t̃ra constituit. illis uero qui in sua purita¬
te ꝑ mansuri fuerant. mansionẽ incelo col¬
locauit Illos quidẽ ꝑ dignationẽ in sũ mo
constituens. istos ꝑ dispensationẽ. in imo dis¬
ponens: ut ⁊ istos quandoq ꝑ obedientiam
ab imo ad summa ꝓueheret.⁊ illos ꝑ obedi¬
dientiam insũmo coufirmaret. O Quare
uoluit ds sp̃c sociare corporib. cũ maioris
excellentie fuissent insua puritate ꝑ sisten¬
tes: ᷤ M Uoluit in illis ex creatione os¬
tend̾e. qͦd pꝰmodũ facturꝰ ip̾e in illis fue¬
rat ex dignatione Quia enĩ in reb crea-¬
tis. nichil excellentiꝰ ẽ. sp̃u. nichil t̾ra
infirmiꝰ atq corruptibiliꝰ: dũ corpori de
t̃ra facto ⁊ corruptibiłẽ mat̾iam habenti.

Expanded text:
partim in sua puritate persisterent, partim partim in sua puritate persisterent, partim ut carne vestiti corpus humanum ad vitam et ad sensum animarent. Illis ergo spiritibus qui corporibus sociandi erant, locum et habitationem in terra constituit; illis vero qui in sua puritate permansuri fuerant, mansionem in coelo collocavit. Illos quidem per dignationem in summo constituens; istos per dispensationem in imo disponens, ut et istos quandoque per obedientiam ab imo ad summa proveheret, et illos per obedientiam in summo confirmaret. D. Quare voluit Deus spiritus sociare corporibus, cum majoris excellentiae fuissent in sua puritate persistentes? M. Voluit in illis ex creatione ostendere quod postmodum facturus ipse in illis fuerat ex dignatione. Quia enim in rebus creatis nihil excellentius est spiritu, nihil terra infimius atque corruptibilius, dum corpori de terra facto et corruptibilem materiam habenti,
Abbreviated transcription (Latin):
create fuert̃ Ꝙ ut breuit̾ id quod mͥ di¬
cend̾u inde indet̾ tibi absoluã: sic uniu̾sa
tc̃ fact̾a st̃. ut nichil postmod̾u fier& qͦd
prius uł in mat̾ia. uł insimilitudine crea¬
tũ nonfuiss. D Multa adhuc in his oꝑib
digna inqͥsitione uideo. que quid̾e nolens
p̾terire cõpellor. ne forte in eiꝰmodi si te
plus iusto detineam : ad alia que restant.
magis necessaria non ꝑtingam N ẽ gͦ si
placet ad hominẽ reuertamur. ut causam
creationis eius mͥ ad modũ desid̾anti aꝑias:
quia ꝓfecto dignũ est. ut quia omĩa ꝓpter
non ignoremꝰ. Mis̃ qui sũmum. & uerũ ꝑ fec¬
tumq bonũ est. ita ab et̾no in se & ꝑ sebeatꝰ
fuit: ut eiꝰ gła & beatitudo quia eterna ⁊
in cõmutabilis erat. non posset minui. ⁊ qͥa
plena atq ꝑ fecta fuerat. non poss augeri
Nulo igitur indigens. s bonũ qd̾̃ ipse erat. ⁊
quo beatꝰ erat cum aliis participare. & ali¬
os in illo ⁊ ꝑ illud beatificare uolens. nulla

Expanded text:
Et ut breviter id quod mihi dicendum inde videtur tibi absolvam, universa tunc facta sunt ut nihil postmodum fieret quod prius vel in materia vel in similitudine creatum non fuisset. D. Ultra adhuc in his operibus digna inquisitione video, quae quidem nolens praeterire compellor; ne forte in hujusmodi si te plus justo detineam, ad alia quae restant magis necessaria non pertingam. Nunc ergo si placet ad hominem revertamur, ut causam creationis ejus mihi admodum desideranti aperias. Quia profecto dignum est ut qui omnia propter non ignoremus. M. Deus qui summummque bonum est ita ab aeterno in se et per se beatus fuit, ut ejus gloria et beatitudo, quia aeterna et incommutabilis erat, non posset minui, et quia plena et perfecta fuerat, non posset augeri. Nullo igitur indigens, sed bonum quod ipse erat et quo beatus erat, cum aliis participare et alios in illo et per illud beatificare volens, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
consolationẽ accipiant.ꝑ malũ uero correptio¬
nes non tam̃ sũmũ bonũ aut sũmũ malũ ibie
ut sit quo ipsistentes in malo deficere. & rece¬
dentes a malo ꝓficere possent. Celũ gͥ est in
sũmo. infernꝰ in imo. in medio paradisus. int̾
umum ⁊i mediũ mundꝰ. ħo gͥ qui a medio
cetidat. quia ad reꝑationẽ expectͥabat᷑ inter
imi ai medium collocansꝰ erat. O Rccediuer¬
pectat h̾o. ⁊ quis faciet:s enslon pot̾it iue¬
nre consiliũ euadenci. O Quio gͦ ꝓdest ui¬
aienũ differri. si hõ ñ potest liberari. M
suam differt iudiciũ. oportet interĩ ut per
cande gr̃am ostendat euadenti consiliũ. D
Ergo iudex reo cosilium dabit: oydepon&
interĩ ꝑsonã uidicis. & assumoe ꝑsonã con¬
siliatoris. D. Quando ueniet: MIntẽporib
periri defectum suumuenient prius pat̾
rabaint ⁊ deficient: ꝓmittent multi ⁊ nul¬
li ostendent. Cum autẽ om̃s defecerint. &
multis ꝓmissionib multis etiam uerbis in¬

Expanded text:
accipiant, per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a malo proficere possent. Coelum igitur est in summo; infernus est in imo; in medio paradisus; inter imum et medium mundus. Homo igitur qui a medio ceciderat quia ad reparationem exspectabatur inter imum et medium collocandus erat. D. Ecce diu exspectatur homo: et quid faciet? M. Non poterit invenire consilium evadendi. D. Quid ergo prodest judicium differri si homo non potest liberari? M.lle qui per gratiam suam differt judicium, oportet interim ut per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium. D. Ergo judex reo consilium dabit? M. Deponet interim personam judicis, et assumet personam consiliatoris. D. Quando veniet? M. In temporibus periri defectum suum. Venient prius patrirabunt et deficient, promittent multi et nulli ostendent. Cum autem omnes defecerint et multis promissionibus, multis etiam verbis
Abbreviated transcription (Latin):
poner& Neq enĩ aliqͥd pꝰ modũ num̾o
uniu̾sitatis addidit. neq ordinẽ uniuersi¬
tatis in aliquo conmutauit. D Et quid qd̃
adhuc cotitidie. noue creant᷑ animȩ:ᷤ M
Nichil tam̃ nouũ addi dicit᷑: quia ipse lic&

Expanded text:
poneret. Neque enim aliquid postmodum numero poneret. Neque enim aliquid postmodum numero universitatis addidit, neque ordinem unversitatis in aliquo commutavit. D. Et quid quod adhuc quotidie novae creantur animae. M. Nihil tamen novum addici dicitur; quia ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
ta e ⁊ dones ꝑacto cireuitions sut amboitu eur¬
sum consũmauit Primũ gͥ ut opus sumtie
aipfecto incipet lucẽ orientẽ fecit uinde
eam dirigens pͥmũ uesꝑe. deinde mane u
pmã diem compleuit. O Non quio ita deop
ego ᷤ nichil temere affirmare uelim. quia & si
similit̃ de oꝑe diei scdẽ dicipossit. qd pri¬
mũ firmam̃tũ int̾ aquas & aquas fecerit.
deinde cursũ eiꝰ usq ad exortum diei
tertie direxerit: tam̃ quia de motu fir¬
mamenti. necdu certũ exꝑim̃tum in ueni¬
mus. huniꝰ questionis nod̾u alio si placet
modo dissoluamꝰ Potest nãq non in conue¬
ment̾ dici. non ita in illis sex dieb dm̃ sui
oꝑis seriem continuasse. quasi nullo interĩ
int̾uallo tẽporis opus int̾miserit. s qui a
nullũ in oꝑando diem int̾misit: uii. autẽ
die sic demũ ab omĩ oꝑe quieuisse. ut nec
alia p̾ter ea quȩ iã fact̾a fuerant deuiceps
crear&. nec alit̾ quã disposita iã erant.
quantũ ad ordinẽ ꝑtinet uniu̾sitatis dis¬

Expanded text:
ta est, donec peracto circuitionis suae ambitu cursum consummavit. Primum igitur ut opus suum a perfecto inciperet, lucem orientem fecit; et inde eam dirigens, primum vespere, deinde mane, id est primam diem complevit. D. Nunquid ita de opn his ego nihil temere affirmare velim; quia, etsi similiter de opere diei secundae dici possit, quod primum firmamentum inter aquas et aquas fecerit; deinde cursum ejus usque ad exortum diei tertiae direxerit tamen quia de motu firmamenti necdum certum experimentum invenimus: hujus quaestionis nodum alio si placet modo dissolvamus. Potest namque non inconvenienter dici non ita in illis sex diebus Dominum sui operis seriem continuasse, quasi nullo interim intervallo temporis opus intermiserit; sed quia nullum in operando diem intermisit, septima autem die sic demum ab omni opere quievisse, ut nec alia praeter ea quae jam facta fuerant deinceps crearet, nec aliter quam disposita jam erant quantum ad ordinem pertinet universitatis dis
Abbreviated transcription (Latin):
augiñtĩ addidit. cũ illud quod aodebatur
msto iauis fuerit ꝙͥ. ipsa costa eui a dd ebait.
mnde potiꝰ mulierẽ fact̾am scriptura dreisse
aebut. unde plures substantte sue partis as¬
ceprt Similit̃ si id quod cost iaugentum
uenit de nichilo factͥũ creditur eur eam cle
uiro facta chcimꝰ. & ñ pociꝰ de niehilo e uni

Expanded text:
idit cum illud quod addebatur multo majus fuit quam ipsa costa cui addebatur, inde potius mulierem factam Scriptura dixisse debuit unde plures substantiae suae partes accepit. Similiter si id quod costae in augmentum venit, de nihilo factum creditur; cur eam de viro factam dicimus et non potius de nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
gationis ͥnfmẽ scłi non deserit. ab ope guber¬
nationis usq in etͥnũ ñ cessabit᷑ꝰ Si septunt
aie pͥmũ requueuit c. quid gͦ egit abinitio
primȩ cdiei. postꝙ. lucem fecerat usq ad eror¬
tũ sequentis. quando firmam̃tũ facieliie u
Si xprius rem intueri uelis anuenies uequas
amprima cdne p̾t exordiũ lucis. ab onũ pentt̃
ope quieuisse: quia non sołu hoc qdꝰ luue fiae

Expanded text:
serit; ab opere gubernationis usque in aeternum non cessabit. D. Si septima die primum requievit Deus, quid ergo egit ab initio primae diei postquam lucem fecerat usque ad exortum sequentis quando firmamentum faciebat? M. Si propius rem intueri velis, invenies nequaquam Deum prima die post exordium lucis ab omni penitus opere quievisse; quia non
Abbreviated transcription (Latin):
confusione inuoluta ia cuit quã apparen¬
tetis germinib suis uestiuit. o si ecople¬
tũ ⁊̃ opiis eiei tertie. o Que formatiosacla
et die quartat uminaria conclitaren
m celo i oͥ sol. & luna & ftelle. ut lucerent
suꝑ t̾ram &c illuminarent ilła. & tẽpora cur¬
sussuo distinguerent. O Que formatio fac¬
ca l die quinta: oy Aues e pisces factisi
ae aqͥfanes deinde maere collocate ste pis¬
ces in originali sede ꝑmansert. S uefor¬
matiofacta e die dͣi oybestie & ceta am¬

Expanded text:
 apparentem Deus germinibus suis vestivit: et sic completum est opus diei tertiae. D. Quae formatio facta est die quarta? M. Luminaria condita sunt in coelo, id est sol et luna et stellae; ut lucerent super terram, et illuminarent illam, et tempora cursu suo distinguerent . D. Quae formatio facta est die quinta? M. Aves et pisces facti sunt de aquis. Aves deinde in aere collocatae sunt; pisces in originali sede permanserunt . D. Quae formatio facta est die sexta? M. Bestiae et
Abbreviated transcription (Latin):
se decm modu̾ &e m̃suram nr̃am oꝑa boniarer
ꝑfecta facere studuerimꝰ requiem futurat
ꝓmitteret. O Quomͦ. Uͣii. dic d̾ requieuise
dietur cũ ipse in euangłio cdicat. patͥ mñs usq mͦ¬

Expanded text:
si secundum modum et mensuram nostram opera bona et si secundum modum et mensuram nostram opera bona et perfecta facere studuerimus, requiem futuram promitteret. D. Quomodo septima die Deus requievisse dicitur, cum ipse in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
treno eade tam serta die factus ẽi ho. que
tor o sicut pisces de aqua ri bestie parit en
ho detra:on Quia aer tale n bt corpulen¬
hũ ut de eo animal furi posit sient & tra¬
o Quare nouissime factꝰ est homouidꝰ
Qua ho umũse ereature y̾ficiendꝰ fuit.
congruum erat ut prius mansisesꝰ para¬
tetur. pͥmoctũ ipse ordinatis omubien duasi
possessor & rector introduceret̾ in orbeno
trarũ. Hec st̃ gͥ opera conditionis. que ser
dub fecit ds. atq copleuit ante onmnẽ diem
ereans. trib dieb primis dis ponens ord inans.
to: sequentib exornans. pͥma discernens. seda
aistinguens teitia disponens. quarta eror nans
celos. qͥnta aerẽ. ⁊ aqu̾a. sexta t̾ram . D Quare
ser dieb fecit oͦꝑ asua. ⁊ septima requieuit. son
Senarĩ quia expartib suis constat signũ ꝑfee¬
tionis ÷ sa id circo uoluit ds. ui dieb cõple¬
re oꝑa sua. ut ostenderet se inhis que fecerat.
quasi fatigatꝰ reque maigeret. sut nobus

Expanded text:
D. Quare aere, sicut pisces de aqua, et bestiae pariter et homo de terra? M. Quia aer talem non habet corpulentiam ut de eo animal fieri possit sicut et Quare novissime factus est homo? M. Quia homo universae creaturae praeficiendus fuit, congruum erat ut prius mansio ejus praepararetur, postmodum ipse ordinatis omnibus quasi possessor et rector introduceretur in orbem terrarum. Haec igitur sunt opera conditionis quae sex diebus fecit Deus atque complevit, ante omnem diem creans, tribus primis diebus disponens et ordinans, tribus sequentibus exordinans: prima discernens, secunda distinguens, tertia disponens, quarta exornans coelos, quinta aerem et aquam, sexta terram. D. Quare sex diebus fecit Deus opera sua, et septima requievit? M. Senarius quia ex partibus suis constat, signum perfectionis est; et idcirco voluit Deus sex diebus complere opera sua, ut ostenderet se in iis quae fecerat, quasi fatigatus requie indigeret, sed ut nobis
Abbreviated transcription (Latin):
que sr̃ celos st̃ laudent. n.d. D Quomͦ¬
possunt aquȩ suꝑ celũ consistere: m
Glatialit̾. uł qͦd mag̃ credibile est adsi-¬
militudinẽ illiꝰ primi chaos fumalit̃ ibi sus¬
pendunt᷑. pendulȩ ad modũ nebulȩ leuis.
qualis in pͥncipio natura omĩum aquaru fus¬

Expanded text:
quae super coelos sunt laudent nomen Domquae super coelos sunt laudent nomen Dompossunt aquae super coelum consistere? M. Glacialiter vel quod magis credibile est ad similitudinem illius primi chaos firmiter ibi suspenduntur pendulae ad modum nebulae levis, qualis in principio natura omnium aquarum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃a erutũ aꝑmixtione. ⁊ infoͬmã redactũ.
positũ ẽ. ut int̾ aquas superiores ⁊ aquas infe¬
riores diuideret. sic scił ut illi confisioni in
modũ nebule cirea t̾ram pendenti. mediũ ue¬
mens quodãmͦ ilła int̾secaret. ⁊ ambitu suo
circũqͣq conplectens. partẽ infra se clauder&.
partẽ extrinsecus seꝑ ar&: id ẽ ut ab ipsis
aquis quȩ indiuisione extrinsecꝰ siue suꝑiꝰ re¬
mansert̃. firmam̃tũ mediũ int̾ aquas & aquas.
totũ circũ qͦq ambiret᷑. aquȩ aut̃ quȩ intrin¬
secus siue inferius relictȩ sunt. totȩ ab ipso
firmam̃to ex onũ parte claudent᷑ Pars gͦ
aquarũ indiuisione supra firmam̃tũ reman¬
sit: pars alia infra ambitũ firmam̃iti con¬
clusa. totũ circũqͦ aeris spatiũ implens oc¬
cupauit. D Est ne credendũ adhuc ẽẽ aquaᷤᷤ
suꝑ firmam̃tũ: ᷤ OSic putat᷑. qͥa scriptura
sacra diu̾sis in locis hoc maniͤste confirmat:
sicut ẽ illud ꝑsalmiste testimoniũ. aquę

Expanded text:
erutum a permistione et in formam redactum positum est, ut inter aquas superiores et aquas inferiores divideret; sic scilicet ut illi confusioni in modum nebulae circa terram pendenti medium veniens quodammodo illam intersecaret, et ambitu suo circumquaque complectens partem infra se clauderet, partem extrinsecus separaret, id est ut ab ipsis aquis quae in divisione extrinsecus sive superius remanserunt, firmamentum medium inter aquas et aquas totum circumquaque ambiretur, aquae autem, quae intrinsecus sive inferius relictae sunt, totae ab ipso firmamento ex omni parte clauderentur. Pars ergo aquarum in divisione super firmamentum remansit; pars alia infra ambitum firmamenti conclusa, totum circumquaque aeris spatium implens occupavit. D. Estne credendum adhuc esse aquas super firmamentum? M. Sic putatur; quia et Scriptura sacra diversis in locis hoc manifeste confirmat, sicut est illud Psalmistae testimonium: Aquae
Abbreviated transcription (Latin):
sũma ꝑ dispensationẽ inclinauit dũ condere.
tin ñc unia ꝑ dignationẽ eraltaret. Qduire
ñ creauit q d homines simul sic: angle euins¬
ueratus M Q uia uoluit ut unũ elt huma¬
nigeneris pͥncipium o duare hoc uoluens
miabolus suyde alius a dõ pͥncipiũ ł appecois

Expanded text:
spensationem inclinavit dum conderet, tantum nunc ima per dignationem exaltaret. D. Quare non creavit Deus homines simul, sicut angelos creaverat? M. Quia voluit ut unum esset humani generis principium. D. Qnare hoc voluit? diabo
Abbreviated transcription (Latin):
subtantiã carnis humanis. ñ adeo. s
adiabolo conditã dicunt. eamq sic
re carne uoluisse.
sehite ab utre appellati sunt. Aschos
inflatũ & oꝑtũ circũire bachantes. tanquã
ipsi sint noui citres euanglici. nouo uino pleni¬

Expanded text:
substantiam carnis humanae non a diabolo conditam dicunt: eamque sicre carne voluisse. ASCITAE ab utre appellati sunt: ἀσκός einflatum et opertum circuire bacchantes, tanquam ipsi sint evangelici utres novi novo vino re
Abbreviated transcription (Latin):
gis mon assert̃. dicentes sic esse in patre
le nom̃ heic eroror acepit. ut metangismos gre¬
ce chiceretur Antigion qͥppe illa lingua uas
cdicitur S introitꝰ unius uasis in alterũ. lati¬
S
do tribuunt creatori: s ereatoris ẽẽ anima¬
rũ angelos uolunt. de igni & spũ Malũ
aut̃ assert̾ esse aliquando ad̾o: aliquando
ã d ateriaslegant saluatorẽ in carne sede¬
re ad dexterã patͥs. s eam se eruisse ꝑhibent
eãq insole posuisse. accipientes occasionẽ de
psalmo ubi legitur: in sole posuit tab̾nacu¬
lũ suum Negant etiã usibiłe paradisũ. bap¬
tismũ in aqua ñ accipiunt. resurrectionẽ non
putant futurã. s cotidie fieri in generatione

Expanded text:
gismon asserunt, dicentes sic esse in Patre le nomen hic error accepit, ut μεταγγισμός graece diceretur: ἀγγεἶον quippe illa lingua vas dicitur: sed introitus unius vasis in alterum, latis o tribuunt creatori, sed creatores esse animarum Angelos volunt de igne et spiritu. Malum autem asserunt esse aliquando a Deo, aliquando a materia. Negant Salvatorem in carne sedere ad dexteram Patris, sed ea se exuisse perhibent, eamque in sole posuisse, accipientes occasionem de Psalmo, ubi legitur, In sole posuit tabernaculum suum . Negant etiam visibilem paradisum. Baptismum in aqua non accipiunt. Resurrectionem non putant futuram, sed quotidie fieri in generatione
Abbreviated transcription (Latin):
hanc aut̃ isti diuinũ aliquid c̾e̾ arbitrantes.
ierusalẽ uocant. tantũ dantis mulierib
pͥncipatũ. ut q̃uoq sãcerdocio apud eos ho¬
norentur Dicunt enĩ quintille & pͥscille mead̾e
eiuitate ꝓepu ⁊a xp̃m in speciȩ femine reuelatũ
unde ab hac etiã quintilliani nuncupeͥntur faci¬
unt & ipsi de sanguine in fantis qd catafriges
facere supra diximꝰ Nam & ab eis ꝑhibentur ex¬
orti deniq lii hanc pepurã non esse ciuitatẽ.
s uulła dicunt fuisse montam. & ꝓphetissa¬
rũ eius priscille & marimille. & quia ibi
uirert̃. ides locũ meruisse appellari ierłm.
nẽ & caseum: icentes a pͥmis homi¬
nib oblationes de fructib t̾re & oitiũ fuis¬
se celebratas hos pepurianis uingit epipha
hesserescedecatite.
luna pascha celebrant. quilibet sep¬
tem dierũ occurrat cies & si dies dm̃cus oc¬
currat. ipso die ieiunant & uigilant.
logi ꝓpterea sic uocant᷑. tanquã

Expanded text:
Hanc autem isti divinum aliquid esse arbitrantes, Hanc autem isti divinum aliquid esse arbitrantes, Jerusalem vocant: tantum dantes mulieribus principatum, ut sacerdotio quoque apud eos honorentur. Dicunt enim Quintillae et Priscillae in eadem civitate Pepuza Christum specie feminae revelatum: unde ab hac Quintilliani etiam nuncupantur. Faciunt et ipsi de sanguine infantis, quod Cataphryges facere supra diximus: nam et ab eis perhibentur exorti. Denique alii hanc Pepuzam non esse civitatem, sed villam dicunt fuisse Montani et prophetissarum ejus Priscae et Maximillae; et quia ibi vixerunt, ideo locum meruisse appellari Jerusalnem et caseum, dicentes a primis hominibus oblationes de fructibus terrae et ovium fuisse celebratas. Hos Pepuzianis jungit Epiphanius. TESSARESCAEDECATITAE h decima luna Pascha celebrant, quilibet septem dierum occurrat dies; et si dies dominicus occurrerit, ipso die jejunant et vigilant. XXX. ALOGI, propterea sic vo