comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nascendo dematre factus ẽ nob̾ saluator.
Natus est nob̾ intẽporis uolubilitate: ut nõ
ꝑducer& ad patris ȩternitatẽ. fãctus est ds
homo. ut homo fier& ds̃. Ut pemẽ angłoꝵ
Rorate cȩli desuꝑ. & nubes pluant iustum:
aꝑiat᷑ termi. & germin& saluatorẽ. factus ẽ
igiur qui fecerat: ut mueniretur qui ꝑie¬
rat. SSic eni in psalmis homo cõfitetur. Priꝰ¬
quã humiliarer. ego peccaui. Et iterũ. E rra¬
ui sic̃ ours quȩ ꝑierat. Reccauit homo & fac¬
tus ẽ reus: natus est homo d̾s. ut lib̾eret᷑
reus. Homo igitur cecidit. sed ds̃ descendit.
Cecidit homo miserabilit̾: descendit ds̃ mise¬
ricorditer. Cecidit homo ꝑ suꝑbiam: descẽ.¬
dit ds cum gra. Sic namq mater dñi aban¬
gło audiuit. Aue gr̃a plena: dñis tecum.
Quinatirs ẽ primo sine matre in cęlis: nat ẽ
modo sine patre interris. O miracula. o
In homine ds̃ nascit᷑: uirgo sine uiro graui¬
habens filium: nesciens uirum. Semꝑ clau¬

Expanded text:
lvator. Natus est nobis hodie in temporis volubilitate, ut nos perducat ad Patris aeternitatem. Factus est Deus homo, ut homo fieret Deus. Ut panem angelorum Rorate, coeli desuper, et nubes pluant justum; aperiatur terra, et germinet Salvatorem . Factus est igitur qui fecerat, ut inveniretur qui perierat. Sic in psalmis homo confitetur: Priuquam humiliarer, ego peccavi; et iterum, Erravi sicut ovis quae periit . Peccavit homo, et factus est reus: natus est homo Deus, ut liberaretur reus. Homo igitur cecidit, sed Deus descendit: cecidit homo miserabiliter, descendit Deus misericorditer; cecidit homo per superbiam, descendit Deus cum gratia. Sic namque mater Domini ab angelo audivit: Ave, gratia plena, Dominus tecum . Qui natus est primo sine matre in coelis, hodie natus est sine patre in terris. O miracula! o in homine: Deus nascitur, virgo sine viro gravihabens filium, nesciens virum; semper clau
Abbreviated transcription (Latin):
nõ latebrit. quem magi de extrema ue¬
nientes ethyopiȩ parte merentur agnoᷤ¬
cere: dolosus ad illum nõ ptest rexx sa¬
erilegus ꝑuenire. fallitur engo stulti fu¬
ror tyranni. epm uero nõ po test in¬
uenire ꝑfidia. Ds̃ eni nõ crudelitate.
sed credulitate querendus est: qui intri¬

Expanded text:
ati, quem Magi de extrema venientes Aethiopiae parte merentur agnoscere; dolis suis ad illum non potest rex sacrilegus pervenire. Fallitur ergo stulti furor tyranni. Christum non potest invenire perfidia; quia Deus non crudelitate, sed credulitate quaerendus est: qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
ercere litiguim: Inuenies claram u oce
datos. in mensuram ȩtatis plenitudinis
xp̃i fulgentes: cum stare cȩꝑit ante eũ
quẽ putaueras te ocei surum. ꝓ quo fu¬
derunt sanguinem preciosum. Ipsum
udebis throno igneo presidente. illoᷤ¬
nero soliũ dñicũ circundantes: can¬
Quid acturus es. quid dicturus: ⁊acebiꝰ
reus elum tantus cantabit scõꝵ exer

Expanded text:
ercere litigium? Invenies claram linguaercere litigium? Invenies claram linguadatos, in mensuram aetatis plenitudinis Christi fulgentes : cum stare coeperint ante eum, quem putaveras occidendum, pro quo fuderunt sanguinem pretiosum: ipsum videbis throno igneo praesidentem; illos solium dominicum circumdantes, canQuid acturus es? quid dicturus? Tacebis reus, dum tantus cantabit exer
Abbreviated transcription (Latin):
nifex. Ille abstrahebat: & illa retinebat.
Ad carnificem: mater elamabat. Quid sepa¬
ras ame. quem genui ex me: Uterꝰ¬
xit. Ubera meti. frustra cõtorquent᷑
lacte plena. Caute portaui: que a te
cum exnuctor lamatoris eam impelle¬
ret. Simul occide. cum paruulo matrẽ
Ut. quid me dimittis mnanem: Si culpa
est: mea est.Si nõ est crimen iunge
mortem. & libem matrẽ. Alia dicebat.
Quid queritis: Unum queritis. & mul¬
tos occiditis: & ad illum qui unus est
ꝑtingere nõ potestis. Alia econtra
clamabat. Ueni iam ueni: saluatox
mundi. Quã diu quereris. qui nullam
times: Uideat te miles: & nrõs oͣcei
mentatio matrum: & ad celũ ꝑtran¬
sibrit oblatio paruuloꝵ. Sed ille qui¬
ipsũm agnium temptauit: ipse ꝑhero¬
dem agnellos iugulauit. Man& tam
auctori ministeriiꝰ. sappliciũ diaboli:
ceꝑit mortuoꝵ. Herodes quid putas ac¬
turus eris. quando cõtra te reum. tan¬
toꝵ classes infantũ uidiciale cȩꝑint ex¬

Expanded text:
nifex: ille trahebat et illa tenebat. nifex: ille trahebat et illa tenebat. Ad carnificem mater clamabat: Quid separas a me, quem genui ex me? Uterxit, ubera mea frustra lacte replentur. Caute portavi quem a te cum exactor latronum compelleret: Simul occide cum parvulo matrem; utquid me dimittis inanem? Si culpa est, mea est; si non est crimen, junge mortem, et libera matrem. Alia dicebat: Quid quaeritis? Unum quaeritis, et multos occiditis; et ad unum qui unus est attingere non potestis. Alia contra clamabat: Veni jam, veni, Salvator mundi, quamdiu quaereris? Nullum times: videat te miles, et nostros nonmentatio matrum, et ad coelum transibat oblatio parvulorum. Sed ille qui Agnum tentavit, ipse per Herodem agnulos jugulavit. Manet auctori ministerii supplicium, et Herodi coeperit mortuorum. Herodes, quid putas acturus eris, quando contra te tantorum classes infantium judiciale coeperint ex
Abbreviated transcription (Latin):
pleant᷑ altaria. Ubi paruli uictumcit᷑.
citur matrib lamentatio angłis exul¬
tatio: infantib transmnigratio. Ds eñi ẽ.
qui natus ẽ. Innocentes illi debentur
uictimȩ: qui uenit mundi malitiam
dampnare. Agnelli debent immolari.
quia agnus futurus est crucifigi: qui
matres: quia agnos ꝑdunt sine uocc ba.¬
lantes. Grande martyriũ. sed crudele
chera: cum nulla interuenit causa. Sola
strid& inuidia: cum quinatus est nulli
faciat uiolentiam. Sed oues cernimuss
matres. suꝑ agnos lugentes. Uoxx in ra¬
ma aiudita ẽ: ploratus & ululatꝰ magnꝰ.
Pignera nõ sũt eredita sed ereata: nõ de¬
posita sed exposita. Testis ẽ ipsa nata
que pugnabat in martyres: cum tirannꝰ
iactar& infantes. Mater crines capitis
dissipubat: quȩ ornamentũ capitis amit¬
tebrit. Quanitis modis infantẽ abscõdere¬
uoleba: t: & ipse se infantulus publica¬
bat. Nesciebat eñi tacere: qui necdũ didi¬
cerat formidare. Puqnabat mater & car¬

Expanded text:
pleantur altaria. Ubi enim parvuli victimantur, citur matribus lamentatio, Angelis exsultatio, infantibus transmigratio. Deus est qui natus est; innocentes illi debentur victimae, qui venit damnare mundi malitiam. Agni illi debent immolari, qui Agnus futurus est crucifigi, qui matres; quia agnos perdunt sine voce balantes. Grande miraculum! crudele chaera, et nulla intervenit causa; sed sola stridet invidia: cum qui natus est, nulli faciat violentiam. Sed oves cernimus matres super agnos lugentes. Vox in Rama audita est, ploratus et ululatus multus . Pignora sunt non credita, sed creata; non deposita, sed exposita. Testis est ipsa natura, quae pugnabat in Martyres, cum tyrannus jactaret infantes. Mater crines capitis dissipabat, quae ornamentum capitis amittebat. Quantis modis infantem volebat abscondere; et ipse se infantulus publicabat? Nesciebat tacere; quia necdum didicerat formidare. Pugnabat mater et car
Abbreviated transcription (Latin):
re uidentur. Quomͦ eñĩ ydropieꝰ quando
plus bibit tanto amplius sitit: ita & aua¬
rus uel cupid̾. acquirendo perielitantur.
hospites esse in hoc scło: hoc tantum qđ
ad uictum & uestitum opus est nob̾. in itine¬
dirigamus. ut cum in die iuditii cupidi.
& auari ꝓsterelitate bonoꝵ operum au¬
dire meruerint. discedite a me maledicti
possimus. uenite benedicti patris mei:
percipite regnum quod uobis paratum
est aborigine mundi. Quia esuriui. &
dedistis michi manducare. Nuduis fui:
& oꝑiustis me. Ad istam ergo beatitudinẽ
uos pius dñs sub sua ꝓtectione ꝑducat.

Expanded text:
re uidentur. quomodo enim hydropicus, quantum re uidentur. quomodo enim hydropicus, quantum plus bibit, tantum amplius sitit, ita et auarus uel cupidus adquirendo periclitatur ethospites esse in hoc saeculo hoc tantum, quod ad uictum et uestitum opus est, nobis in itineam pauperum dirigamus, ut, cum in die iudicii cupidi et auari pro sterilitate operum bonorum audire meruerint: discedite a me, maledicti, possimus: uenite, benedicti patris mei, percipite regnum, quod uobis paratum est a constitutione mundi, quia esuriui et dedistis mihi manducare, nudus fui et cooperuistis me. ad istam uero beatitudinem nos dominus sub sua protectione perducat,
Abbreviated transcription (Latin):
natura in genere suo bona sit. copia
uero eius non extollat bonos. nec
frangat in opia. Malos autẽ & cũ
offertur excecet. & cum aufert᷑ ex¬
cruciet. Quia & cum adquirunt᷑
Discamus ergo amare uenis diuitias. idest
castitatem & iusticiam: pricem & miscdđiam.
Istȩ eñi iuste dicuntur diuitię: quia bonis
meritis. iustisq tribuuntur. Istę uero di¬
euntur uerȩ diuitiȩ. quia quisquis eas
habuerit nõ egebit: dum uixta apłm ha¬
diuitias: que nõ auferunt egestatẽ. T̃anto
quantomagis eas diligens maiores ha¬
buerit. Q uomͦ ergo sũt duntiȩ. quib eres¬
centib crescit in opia. que amatoribꝰ suis
quanta fucrint ampliores nõ afferunt saci
etatem. sed influ̾mant cupiditatem: Diu¬
tem tu putas quiminꝰ indiguerit: siminus
Crescit amor numini. quantum ipsa pecu¬
nia creseit. Cum pecuniȩ enim in crem̃to:
rabies eupiditatis augetur. Nam omnes a¬
uaris cupidi. uelut ydropis morbo egrota.¬

Expanded text:
natura et genere suo bonum sit, copia natura et genere suo bonum sit, copia uero eius non extollat bonos nec elidat inopia. malos autem, cum offertur eis, excaecat et, cum aufertur, excruciat, quia et, cum adquirunturerelinquunt. Discamus ergo amare ueras diuitias, id est castitatem et iustitiam et pacem et misericordiam. istae diuitiae dicuntur iustae, quia bonis meritis iustisque tribuuntur, illae uerae dicuntur diuitiae, quia, quisque eas habuerit, non egebit, dum iuxta apostolum hadiuitias, quae non auferunt egestatem. tanto quanto magis eas diligens majores habuerit. Quomodo ergo sunt divitiae, quibus crescentibus crescit inopia: quae amatoribus suis quanto fuerint ampliores, non afferunt satietatem, sed inflammant cupiditatem? diuitem tu putas, qui minus indigeret, si minus crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crescit. cum pecuniae enim incremento rabies cupiditatis augetur. nam omnes auari uel cupidi uelut hydropis morbo aegrota
Abbreviated transcription (Latin):
la. & dene est illi qui est ipsum malum:
M ultum in ter est inter malum pati: & ma¬
lum esse. Tu quod priteris: nõ est maluĩ.¬
M alum eñi nõ patereris. si tu malũ nõ essẽ.
I lle ergo malum nõ patitur: & malus est.
N oli engo falli. Nõ potest fieri ut tibi ma¬
le sit. qui pateris malum: & illi bene sit
qui est malus. Cum enĩ est malus. quomͦ¬
potest fieri quia nõ patitur malũ. cum
alienum pateris in corpore tuo. & illi bene
est qui malum se ipsum patitur in corde
suo: tibi male est quia malam habes uitã.
& bene esse illi potest qui malam hab& uitã
animã: Esto bonus: qui habes bona. Bo
argentũ. bonȩ familiȩ: bonȩ possessiones.
Omĩa ista bonti sũt. Sed unde facias bene:
Non quȩ te fatiant bonum. Habeto bona
nis tuis. Noli esse malus in eis: ne & tu pe¬
reas cum eis. Ita ergo aurum & argen¬
tum distribuit hominibꝰ conditor re
rum. & amministrator ds̃. ut ipsa ꝑse

Expanded text:
la, et bene est illi, qui est ipsum malum? la, et bene est illi, qui est ipsum malum? Multum interest inter malum pati, et malum esse. Tu quod pateris non es; malumalum enim pateris et malus non es. ille autem malum non patitur et malus est. noli ergo falli. non potest fieri, ut tibi male sit, qui pateris malum, et illi bene sit, qui est malus. cum enim est malus, putas, quia non patitur et malum, cum alienum pateris in corpore tuo; et illi bene est, qui malum se ipsum patitur in corde suo? Tibi male est, qui forte malam habes villam; et bene est illi, qui malam habet animam? Esto bonus qui habes bona. 4. argentum, bonae familiae, bonae possessiones. Omnia ista bona sunt; sed unde facias bene, non quae te faciant bonum. Habeto bona, nis tuis: noli esse malus in eis, ne pereas cum eis. Ita ergo aurum et argentum distrum et administrator deus, ut ipsum per se
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ sãs hem̃i. quando nulli bono erit
male.: & nulli malo erit bene. Ueni&
in quam nouissima dies. quando discer¬
nentur pii abimpiis: iusti abiniustis.
landatores aͥ blasphematorib dĩ. Ueni¬
et auĩt dies. quando discernent᷑ ut nulli
si c̃ dictum est bono sit male: nulli malo
sit bene. Quare engo modo nõ sie: forte
& modo sie. Sed quod nune est in oceul¬
to: tunc erit in manifesto. Lege scriptu¬
rã diuinã. in gredere mecum si potes in
seu̾ariũ dĩ: forte ibi si possum doceo te.
mino disce mecum ab eo qui docet me:
etiam nune nõ esse malis bene. & meluiᷤᷤ
esse bonis quam malis: quam uis nõ dum
uenerit bonoꝵ plena felicitas. nõdũq
uenerit maloꝵ ꝑ ena nouissima. Sile¬
gem dĩ diligent̃ attenda. forte intelliges
mecum nõ esse bene malis. Rogo enĩ te
& quero abste: tibi quare male ẽ : Res¬
ponsurus es. Egestas angit. premit diffi¬
cultas: dolor fortasse mem broꝵ. timoꝵ
aib iniquo. Tibi male est quia pateris ma.¬

Expanded text:
t novissima, quando nulli bono erit male, nulli malo erit bene. Venient, inquam, novissima, quando discernentur pii ab impiis, justi ab injustis, laudatores Dei a blasphematoribus Dei: venient quando discernentur, ut nulli, sicut dictum est, bono sit male, nulli malo sit bene. Quare ergo modo non sic? Forte et modo sic: sed quod nunc est in octo, tunc erit in manifesto. Lege Scripturam divinam, ingredere mecum, si potes, in sanctuarium Dei: forte ibi, si possum, docebo te, imo disce mecum ab eo qui docet me, etiam nunc non esse malis bene, et melius esse bonis quam malis, quamvis nondum venerit bonorum plena felicitas, nondumque venerit malorum poena novissima. Si Legem Dei diligenter attendis, forte intelligis mecum non esse bene malis. Rogo enim te, et quaero abs te, Tibi quare male est? Responsurus es, Egestas angit, premit difficultas, dolor fortasse membrorum, timor ab inimico. Tibi ideo male est, quia pateris ma
Abbreviated transcription (Latin):
ferendas. Nõ ad hoc uenerat. ut sacrũ
caput illud addiadema gemmatum:
sed ut adcoronam spineam prepa¬
rar&. Nõ in quam adhoc uenerat. ut
cõstitueretur supra sceptra magnifie̾:
ergo dño cõturbutur herodes: & om̃is
hiero soluna eum illo Quid mirũ. si pi¬
etate nascente ꝑturbatur impietas:
Ecce itcentem in presepio ꝑtimescit ar¬
matus: cõtremiscit humilem rex suꝑbꝰ.
obuolutũ pans. metuit purpunatus.
Cum simulatione igitur allocutus ma¬
gos: ite inquit & requirite depuero. &
cum iueneritis renuntitite muchi: ut
& ego ueniens ad orem eum. Simulaibat
adomre se uelle: que conabatr occide¬
re. Sed nõ tim& ueritas. falsitatis insi¬
dias. Quam cȩca falsitas eint. quȩ de¬

Expanded text:
ferendas. Non ad hoc venerat, ut sacrum ferendas. Non ad hoc venerat, ut sacrum illud caput ad diadema gemmarum; sed ut ad coronam spineam praepararet. Non, inquam, ad hoc venerat, ut constitueretur supra sceptra magnificus; ergo Domino conturbatur Herodes, et omnis Jerosolyma cum eo. Quid mirum, si pietate nascente perturbetur impietas? Ecce jacentem in praesepio pertimescit armatus contremiscit humilem rex superbus, obvolutum pannis metuit purpuratus. Cum simulatione alloquitur Magos: Ite, inquit, requirite de puero; et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum . Simulabat adorare se velle, quem conabatur occidere. Sed non timet Veritas falsitatis insidias. Quam c
Abbreviated transcription (Latin):
pueri abimatu & infra. Occiduntur
innocentia. Quam beata ȩtas. quȩ
necdum xxp̃m poterat loqui: & iam ꝓ
xp̃o meretur occidi. Nondum opor¬
tuna uulneri. est iam idonea passioni.
currunt quidem inter ipsa prinei¬
picr accepte lucis periculum & fine¬
huius lucis: sed de ipso ꝓtinus capi¬
unt principia ȩternitatis. Immaturi
quidem iudentur ad mortem: sed feli.¬
citer moriuntur ad uitam. Uix dum
degustauerũt presentẽ uitam: statĩ
transeunt ad futuram. Nondũ egressi
infantiȩ cimas: & iam ꝑueniunt ad
coronas. Rapiuntur quidẽ a complex¬
ibus matrũ. sed redduntur gremiis
hos martires facere ꝓsed xp̃m nõ pote̾
inuenire. Putabat se infelix tyrannũ.
dñi saluatoris aduentu regali solio de¬
trudendum: sed nõ ita est. Nõ eñi ad
hoc uenerat xp̃e. ut alienã głam in¬
uaderet: sed ut suñ donar&. Nõuene¬
rat ad potestates dignitatesq rapien¬
das: sed ad cõtumelias & inuirias ꝑ¬

Expanded text:
pueri a bimatu, et infra. Occiduntur pueri a bimatu, et infra. Occiduntur innocentia. Quam beata aetas, quae necdum Christum potest loqui, et jam pro Christo meretur occidi; nondum opportuna vulneri, et jam idonea passioni! currunt quidem inter ipsa primordia acceptae lucis periculum et finem salutis; sed de ipso protinus fine capiunt principia aeternitatis. Immaturi quidem videntur ad mortem; sed feliciter moriuntur ad vitam. Vix dum gustaverant praesentem, statim transeunt ad futuram; nondum ingressi infantiae cunas, jam perveniunt ad coronas. Rapiuntur quidem a complexibus matrum, sed redduntur gremiis s martyres facere, Christum non potes invenire. Putabat se infelix tyrannus Domini Salvatoris adventu regali solio detrudendum. Sed non ita est. Non ad hoc venerat Christus, ut alienam gloriam invaderet, sed ut suam donaret. Norat ad potestates dignitatesque rapiendas; sed ad contumelias et injurias per
Abbreviated transcription (Latin):
sed̾m ꝓphetiȩ fidem nato inbethleẽ
uide temporib herodis. de orientis par¬
tib aduentãtes quidam uiri ex magoꝵ
gente: ꝑcunctantur abherode ubinã
ess& rex qui nuper natus est uideoꝵ.
affirmantes uidisse se stellam eiꝰ in ori¬
ente: quȩ sibi etiã dux itineris extiti¬
sor. Causam uero tantȩ ꝓperationis. ad¬
orindi ac uenerandi nuper editi regis
esse. Quib ille aiuditis: in eredibiliter
deterretur: timens ne status sui imꝑis¬
perielitaretur. Ad uocatis ergo accer¬
sitisq legis doctorib. requirens per¬
cunctatur: ubinam xp̃m nasci sꝑa¬
rent. Ut uero ex micheȩ oraculis.
lactentes pueros nõ solum apud beth¬
leem: sed inom̃ib eiꝰ finib abimaitu
& in fra. sedm tempꝰ quod exploriuerat
a magis occidi & interumi ubet: si ͦ¬
modo etiam iħm cum coeuis possae
extinguere. Sed preuenit regis insi¬
dias. puer ad ductus in egiptum: pa¬
rentib dedolo regis angło prenunci
& in om̃ib finib eiꝰ : ut interficiantur

Expanded text:
rophetiae fidem nato in Bethlehem Judae, temporibus Herodis regis, de Orientis partibus adventantes quidam viri ex Magorum gente, percontantur ab Herode ubinam esset rex qui nuper natus est Judaeorum: affirmantes vidisse se stellam ejus in Oriente, quae sibi etiam dux itineris exstitisset; causam vero tantae properationis adorandi ac venerandi nuper editi regis esse. Quibus ille auditis incredibiliter deterretur, timens et verens ne status sui periclitaretur imperii. Advocatis ergo accersitisque Legis doctoribus, requirens percontatur ubinam Christum nasci sperarent. Ubi vero ex Michaeae oraculis llactentes pueros, non solum apud Bethlehem, sed et in omnibus ejus finibus a bimatu et infra, secundum tempus quod exploraverat a Magis, occidi et interimi jubet ; si quomodo etiam Jesum cum aequaevis posset exstinguere. Sed praevenit regis insidias puer abductus in Aegyptum, parentibus de dolo regis angelo praenuntet in omnes fines ejus, ut interficiantur
Abbreviated transcription (Latin):
Q uem occidam ur̃m: de malũ antuum
inmicũ : Ammaduertar sc̃itas uiti.
udex homo ꝑ se ipsũ reos nõ occidit.
Et tu quando dicis occide ds inimieũ
tortoaẽ. Respondet tibi ds̃. Nõ ero
prorsus. nõ ero peceatoris tortor: sed
liberator. Quit nolo mortem pecca¬
toris: sed ut cõuertatur & iuuat.
N am si uoluntate tuã haberẽ: te priꝰ

Expanded text:
Quem vestrum? Te malum, an tuum Quem vestrum? Te malum, an tuum inimicum? Advertat Sanctitas vestra. Judex homo per se ipsum reum non occidit, Et tu quando dicis, Occide inimicum tortorem. Respondet tibi Deus: Non ero prorsus, non ero peccatoris tortor, sed liberator; quia nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat . Nam si voluntatem tuam haberem, t
Abbreviated transcription (Latin):
quem tu ꝑsequeris. Durũ est tibi eõ¬
tra stimulũ calcitiare. quia nõ stimu¬
lum sed pedes quib calcitras uulnera¬
bis. Quid michi & tibi: Quare me ꝑ
cõmittis in me ob hoc quidẽ debui ꝑ¬
dere te : sed stephemꝰ seruus meus
orauit ꝓte. Elisus est seuiens. ereetꝰ
est creden. Elisus est lupus. erectus
est agnus. Elisus ẽ ꝑ secutor: erectus
est predicator. Dicam plenius. dicam
aꝑtius. elisus est filius ꝑditionis: era¬
tus ẽ uas electionis. E lisus est saulus.
erect᷑ ẽ paulus. Nam s̃ martyr ste¬
panus nõ sic orasset: eccła paulũ nõ
haberet. Sed ideo de terra erectꝰ est
paulus: quia in terra inclinatꝰ exau¬
es qui nõ diligis: figis genii collidi
f rontẽ in terra & dicis. O si moriat᷑
inimicꝰ meus. Ds̃ si quid de te ꝓme¬
rui: occide immicũ meũ. Et utiq
qui oras ut homo moriat᷑ malus.
oras cõtra malum. & facti estis duo
mali. Ille male agendo ẽ malus. tu
D s̃ occide malũ. Respondet tibi ds̃.

Expanded text:
quem tu persequeris. Durum est tibi contra stimulum calcitrare: quia non stimulum, sed pedes quibus calcitras, vulnerabis. Quid mihi et tibi? Quare me pecommittis in me, olim quidem debui perdere te, sed Stephanus servus meus oravit pro te. Elisus est saeviens, erectus est credens: elisus est lupus, erectus est agnus: elisus est persecutor, erectus est praedicator. Dicam planius, dicam apertius: elisus est filius perditionis, erectus est vas electionis: elisus est Saulus, erectus est Paulus . Nam si martyr Stephanus non sic orasset, Ecclesia Paulum hodie non haberet. Sed ideo de terra erectus est Paulus, quia in terra inclinatus exaues qui non diligis? Figis genu, collidis frontem in terram, et dicis: O si moriatur inimicus meus! Deus, si quid a te promerui, occide inimicum meum. Et utique tu qui oras ut homo moriatur, malus oras contra malum, et facti estis duo mali: ille male agendo, tu Deus, occide malum. Respondet tibi ipse:
Abbreviated transcription (Latin):
nes ideo faicuit: quia diem nouissimũ
attendere nolunt. Si enĩ diem mortis
suȩ cogitare uigiter uellent: animum
suũ ab om̃i cupiditate & malitia cohibe¬
rent. Sed quod modo in de nolunt salu¬
briter cogitare: necesse habent postea
sine ullo remedio sustinere. Ueniet eni
illis dies nouissima. ueniet dies iuditii:
quando eis nec penitentiã licebit age¬
re. nec bonis oꝑib se ab ȩterna morte
pot erut redimere. Quia ꝑcutitur etiã
hac animaduersione peccutor: ut mo¬
riens obliuuiseat᷑ sui: qui dum iuiuer&
oblitus est dei
eni& dies iuditii. quando mouebuit᷑
fundamenta montium: & ardebit
terra usq ad inferos de orsum Quando
cęli ardentes soluent᷑: quando sol obs¬
eurabitur. & luna nõ dabit lumen
suum: quamdo stellȩ cadent de cȩlo
quando peccatores & impii mittent᷑
instagnum ignis: & fumus tormentoꝵ

Expanded text:
nes ideo faciunt, quia diem novissimum nes ideo faciunt, quia diem novissimum attendere nolunt. Si enim diem mortis suae cogitare jugiter vellent, animum suum ab omni cupiditate et malitia cohiberent. Sed quod modo nolunt salubriter cogitare, necesse habent postea sine ullo remedio sustinere. Veniet enim illis dies novissima, veniet dies judicii, quando eis nec poenitentiam licebit agere, nec bonis operibus se ab aeterna morte poterunt redimere: quia percutitur etiam hac animadversione peccator, ut moriens obliviscatur sui, qui dum viveret oblitus est Dei. Veniet dies judicii, quando movebuntur fundamenta montium, et ardebit terra usque ad inferos deorsum: quando coeli ardentes solventur, quando sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, quando stellae cadent de coelo: quando peccatores et impii mittentur in stagnum ignis, et fumus tormentorum
Abbreviated transcription (Latin):
Iauante aũt herode puriuuis necem.
iosepħ ꝑangłm monetur: ut xp̃m¬
dñm in egeptum transferat. Egyptũ.
idolis plenam. lam post idoloꝵ ꝑse.¬
cutionem. & ad occidendum xp̃m ꝓ
phanȩ plebis assensum: ep̃e ad gentẽ
idolis deditas transire dignatur. & u¬
deam relinquens. ignoranti scło colen.¬
dus infertur. Et quia in scripturis di.
cognoscimus: sidiligenter cõsideramu̾.
inuenimus illos maiora supplicia susti¬
nere qui fatiunt: quam qui sustinere
iudentur. Om̃is enĩ homo qui alium
in corpore ꝑsequit᷑: prius ipse inceorde
ꝑsecutionẽ sustinere cognoscitur. Nã
si etiam illi quẽ ꝑsequit᷑ aliquid de sub.¬
stantia sua tulerit: mauis sibi ipse
dispendiũ facit. Quia nemo hab& in¬
iustum lucrum: nisi iusto dãpno. ubi
luerum: ibi & dampnum. Lucrũ in ur¬
cha: dampnum in cõscientia. Tulit ues¬
tem & ꝑdidit fidem. Acquirit peccuni
am. & ꝑ dit iusticiam. Sed hoc homi¬

Expanded text:
parante autem Herode paruulis necem parante autem Herode paruulis necem Ioseph per angelum admonetur, ut m in Aegyptum transferat , Aegyptum idolis plenam. Jam post Judaeorum persecutionem et ad occidendum Christum profanae plebis assensum, Christus ad Gentes idolis deditas transire dignatur; et Judaeam relinquens, ignoranti sdus infertur. Et quia in scripturis diuioscimus, si diligenter consideramus, inuenimus illos maiora supplicia sustinere, qui faciunt, quam ii, qui sustinere uidentur. omnis enim homo, qui alium in corpore persequitur, prius ipse in corde persecutionem sustinere cognoscitur. nam si etiam illi, quem persequitur, aliquid de substantia sua tulerit, maius sibi ipse dispendium facit, quia nemo habet iniustum lucrum sine iusto damno. ubi lucrum ibi damnum, lucrum in arca, damnum in corde. tulit uestem perdiam, et perdit justitiam. Sed hoc homi
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ. dõ offerre merusti. Digne tam̃ na.¬
talem illoꝵ colimꝰ. quos beatos ȩternȩ
uitȩ mundꝰ edidit: quam quos mat̾noꝵ
uiscerũ partus effuidit. Si quidem ante
uitȩ ꝑpetuȩ adepti sũt dignitatẽ: quã
usuram presentis acciꝑent. Alioꝵ quidẽ
preciosa mors martyrũ. laudem in cõ
fessione ꝓmeruit : hoꝵ in cõsumatione
cõplacuit. Quia incipientis uitȩ prim¬
ordiis. ipse eis occasus mitium głe de¬
dit: qui presenti terminũ imposuit. quoᷤ
herodis impietas lactantiũ matrum
uberib abstraxit. Qui iure dieuntur
martyrum flores: quos inmedio frigo¬
re in fidelitatis exoros. uelut primas
erũpentes ȩccłȩ geminas: quȩdã ꝑsecu.¬
tionis priira decoxit. Et ideo dignũ
est interfeclis ꝓ xp̃o infantib: honorẽ
impendere cerimoniis. nõ dolores. Sacr¬
menus dare uor nõ lacrimis: quia ipse
illis fuit causa penȩ. qui extint & co.¬
ronȩ. Ipse odii caiusa. qui p̃ eui:

Expanded text:
tiae Deo offerre meruisti. Digne tamen Natiae Deo offerre meruisti. Digne tamen Natalem illorum colimus, quos beatius aeternae vitae mundus edidit, quam quos maternorum viscerum partus effudit: siquitae perpetuae adepti sunt dignitatem, quam usuram praesentis acciperent. aliorum quidem pretiosa . mors martyrum fessione promeruit: horum in consummatione complacuit; quia incipientis vitae primordiis ipse eis occasus initium gloriae dedit, qui praesentis terminum imposuit. Quos Herodis impietas lactentes matrum uberibus abstraxit, qui jure dicuntur martyrum flores, quos in medio frigore infidelitatis exortos, velut primas erumpentes Ecclesiae gemmas quaedam persecutionis pruina decoxit. Et ideo dignum est interfectis pro Christo infantibus honores impendere; ceremonias, non dolores, sacramentis dare vota, non lacrymas: quia ipse illis fuit causa poenae, qui exstitit et coronae, ipse odii causa, qui et praemii.
Abbreviated transcription (Latin):
ascend& in scła scłoꝵ. Nec habebũt re¬
quiem die ac nocte. qui ad orauerunt
bestiam & iaginem eiꝰ: & qui acceperũt
caracterem nominis eius. Hic patientia
scõꝵ est: qui custodiunt mandata dei
& fidem iħr. Et audiui uocem de cȩlo
dicentem. Scribe. beati mortui: qui in
dũo moriunt᷑. Amodo iam dicit sp̃c. ut
reqiueseat alaboribus siuis:
Iodie fãs lem̃i natale illoꝵ infantũ
rege. interfectos esse euangłii textus
eloquit᷑. Et ideo cum summna exulta.¬
tione gaudeat terra nr̃a. cȩlestiũ militũ
Ecce ꝓphanus hostis. num quã beatis par¬
uulis tantum ꝓdesse potuiss& obsequio:
quantũ ꝓfuit odio. Nam sicut saciatis.¬
sima presentis diei festa manifestant
quantũ cõtra beatos paruulos iniquitaᷤᷤ
abundauit: tantũ in eis gr̃a benedietio.¬
nis effulsit. Beata es o bechleem terra
uida. quȩ herodis immanitatẽ in pueroꝵ
extinctione ꝑpessa es: que sub uno tẽ.¬
pore candidatã plebem inibellis infan¬

Expanded text:
 nec habent requiem die ac nocte qui adoraverunt bestiam et imaginem eius et si quis acceperit caracterem nominis eius hic patientia sanctorum est qui custodiunt mandata Dei et fidem Iesu et audivi vocem de caelo dicentem scribe beati mortui qui in Domino moriuntur amodo iam dicit Spiritus ut requiescant a laboribus suis issimi, natalem illorum infantium rege interfectos esse euangelii textus loquitur. ideo cum summa exultatione gaudeat terra nostra caelestium militum ecce profanus hostis numquam beatis paruulis tantum prodesse potuisset obsequio, quantum simum praesentis diei festum manifestat, quantum contra beatos parvulos iniquitas abundavit, tantum in eis gratia benedictionis effulsit. Beata es, o Bethlehem terra Juda, quexstinctione perpessa es; quae sub uno tempore candidatam plebem imbellis infan
Abbreviated transcription (Latin):
honorauit eum sp̃c sẽs patris uocabulo:
quia nutrierat saluatorem. Qui aũt altius
aliquid inquirit. potest dicere. Qm̃ gͣnera.¬
tionis ordo a dauid ad ioseph usq deducit᷑.
ne uideret᷑ frustra ioseph nominari. quia
pater nõ suerat saluatoris: ut geneiatio¬
nis ordo haber& locum. pater apellatirs
est dñi. Ammirabatur igit᷑ & mater suꝑ¬

Expanded text:
Honoravit eum Spiritus sanctus patris vocabulo, Honoravit eum Spiritus sanctus patris vocabulo, quia nutrierat Salvatorem. Qui autem altius aliquid inquirit, potest dicere: Quoniam generationis ordo a David ad Joseph usque deducitur, ne videretur Joseph frustra nominari, quia pater non fuit Salvatoris, ut generationis ordo haberet locum, pater appellatus est Domini. Admirabantur igitur pater ill
Abbreviated transcription (Latin):
illud. Mortificate membra ur̃a: quȩ sũt
suꝑ terram. fornicationẽ. in mundiciã.
luxuriam. ydolatriam. uenefitia. &¬
cȩtera. Hoꝵ omniũ utilis ruina facta
est: & de hac ruina dicitur. Ubi eũq
fuerit corpꝰ. illuc cõgegabunt᷑ aquilȩ.
Cadauer quippe. a casu nomen accepit.
Bona runti ẽ hec. ad quã primũ uenit
the. Nec potest facere resurrectionem.
nisi precesserit ruina. Uenit ante des¬
truere quod in me malum fuit: ut illo
destructo & mortificato. cõ surgat in
me & uiui ficetur id qd̾ bonum est: ut
natum fuerit sem̃: uocabitur filiuis dei.
Et qui manifeste nob̾ tradidit qm̃ uirginiᷤ
filius fuit iħc: nec de humano cõceptuᷤ
est semine. iste patrẽ eiꝰ ioseph testatirs
est dicens. Et erat pater illus & mater
ammirantes. suꝑ his quȩ dicebant᷑ de eo
Quȩ icut᷑ cairsa extitit. ut eum qui pater
nõ fuit patrem esse memorar&: Qui sim.¬
plici expositione cotͥentus est. dicet.

Expanded text:
illud: Mortificate membra vestra quae sunt illud: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam, veneficia, etc. . Horum omnium utilis ruina facta est. Et de hac ruina dicitur: Ubicunque fuerit cadaver, illic congregabuntur aquilae . Cadaver quippe a casu nomen accepit. Bona est haec ruina, ad quam primum venit Jesus, nec potest facere resurrectionem, nisi ruina praecesserit, Venit ante destruere quod in me malum fuit, ut, illo destructo et mortificato, consurgat in me, et vivificetur id quod bonum est, ut natum fuerit sanctum, vocabitur Filius Dei . Et qui manifeste nobis tradit quoniam Virginis filius fuit Jesus, nec de humano conceptus est semine, iste patrem ejus in Jerusalem Joseph testatus est, dicens: Et erat pater ejus et mater admirantes super his quae dicebantur de eo. Quae igitur causa exstitit ut eum qui pater non fuit, patrem esse memoraret? Qui simplici expositione contentus est, dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
sub repente delicto postea ꝑdiderunt.
Engo ego sic intelligo. ut illud quod dicit
dñs. Qiuis fecit surdum & mutum. ui¬
dentem &cȩcum. nonne ego dñs ds̃:
Est ocłs corporis quo terrena ista cõspici¬
mus: oołs scdm sensum carnis. de quo
seriptura ait. frustra incedens. & infla¬
tus sensu carins. Cui habeous aliũ cõ¬
uiderent. qui aũt uidebant cȩci fierent.
L uxta hunc ergo sensum. & hoc quod
nunc habemirs in manib in telligendũ.
Ecce iste posi tus est in rumã. & resur.¬
rectionem multoꝵ in israhel. habeo
in quit in me qd̾ male stat: & peceati
suꝑbia se engit: hoc cadat. hoc subrua¬
tur. Quod si ceciderit: ⁊d quod ante cor¬
ruerat surgens stabit:
N terior homo meus quondã iacebat
elisus: exterior stabat erectus. Ante¬
quam crederem in iħm: bonũ in me
iacebat. malum stabat. Postquã ille
uenit. tunc qd̾ in me malũ fuit corruit:¬
& expletum est. semꝑ mortificationẽ
iħu in corpore ur̃o currumferentes. Et

Expanded text:
subripiente delicto, postea perdiderunt. Ego sic intelligo et illud quod dicit Deus: Quis fecit mutum et surdum, videntem et caecum? Nonne ego Dominus Deus ? Est oculus corporis, quo terrena ista conspicimus, oculus secundum sensum carnis, de quo Scriptura dicit: Frustra incedis inflatus sensu carnis . Cui habemus alium conviderent, qui autem videbant, caeci fierent. Juxta hunc ergo sensum, et hoc quod nunc habemus in manibus est intelligendum: Ecce iste positus est in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israealiquid in me quod male stat et peccati superbia se erigit? hoc cadat, hoc subruatur. Quod si ceciderit id quod ante corruerat, surgens stabit. Interior homo meus quondam jacebat elisus, et exterior stabat erectus. Antequam crederem in Jesum, bonum in me jacebat, malum stabat. Postquam ille venit, tunc quod in me malum fuerat corruit, et expletum est illud: Semper mortificationem Jesu in corpore vestro circumferentes . Et
Abbreviated transcription (Latin):
est xp̃e iħe. Eecia ergo quȩ fundat᷑ in
xp̃o. claues ab eo regni cȩlestis accepit
in petro: idest potestatẽ soluendi ligandi.¬
q peccata. Qdđ est eñ ꝑproprietatẽ in xp̃o
eccła: hoc est ꝑsignificationẽ petrus in
petra. Qua significatione in telligitur
quã significabat petrus. quãndiui degit
in malis: amando & sequendo xp̃m libe¬
ratur amalis. Magis aũt sequit᷑ in eis: qui
certant ꝓueritate usq ad mortẽ. Sed
uniuersitati dicit̾ sequere me: ꝓquir
uniuersitate passus est xp̃e. de quo dicit

Expanded text:
s . Ecclesia ergo quae fundatur in Christo, claves ab eo regni coelorum accepit in Petro, id est, potestatem, solvendi ligandique peccata. Quod est enim per proprietatem in Christo Ecclesia, hoc est, per significationem Petrus in petra, qua significatione intelligitur quam significabat Petrus, quandiu degit in malis, amando et sequendo Christum, liberatur a malis. Magis autem sequitur in eis, qui certant pro veritate usque ad mortem. Sed universitati dicitur Sequere me; pro qua universitate passus est Christus, de quo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ueni & uide. Exiuit alius equus rufus.
& qui sedebat suꝑ eum datum ẽ ei ut
sumer& pacem de terra: & ut inuicem
cium : audiui tercium animal dicens.
Ueni & uide. Et ecce equus niger. & qui
sedebut suꝑ eum: habebat scaterã in ma¬
nu sua. Et audiui tanquã uocẽ in medio
quaituor animaliũ dicentẽ. Bilibris
tritici denario: & tres bilibras ordei de.¬
nario. & uinum & oleum ne leseris. Et
cum aperuiss& sigillum quartũ: aud¬
ui uocem quarti animalis dicentis. Ue¬
ni & uide. & ecce equus pallid̾. & qui se¬
debat de suꝑ nomen illi mors: & inferus
sequebatur eum. Et data ẽ illi potestas
suꝑ quattuor prirtes terrȩ. interficere
gladio. fame. & morte. & bestiis terrȩ.

Expanded text:
Et exivit alius equus rufus: et qui sedebat super illum, datum est ei, ut sumeret pacem de terra, et ut invicem tium, audivi tertium animal, dicens: Veni, et vide. Et ecce equus niger: et qui sedebat super illum, habebat stateram in manu sua. Et nimalium dicentem bilibris tritici denario et tres bilibres hordei denario et vinum et oleum ne laeseris et cum aperuisset sigillum quartum audivi vocem quarti animalis dicentis veni et vidi et ecce equus pallidus et qui sedebat desuper nomen illi Mors et inferus sequebatur eum et data est illi potestas super quattuor partes terrae interficere gladio fame et morte
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ambulantes nõ sũt sine peccatis.
quȩ de huius uitȩ infirmitate subreput̃:
dedit helemosinaꝵ remedia salutaria.
quib eoꝵ adiuuaret᷑ oratio: ubi eos dice¬
re docuit. dimitte nob̾ debita nr̃̃. siẽ
& nos dimitimꝰ debitorib nrĩs. Hoc
tolatus sui primatũ: gerebat figurata
generalitate ꝑsonã. Quod enĩ ad ipsum
ꝓprie ꝑtin& natura unus homo erat.
Gr̃a: unus xp̃ianꝰ. Abundantiore gratia:
unus idemq primꝰ apłs. Sed quando ei
dictum ẽ tibi dabo claues regni cȩloꝵ.
& quodeuq ligueris suꝑ tenã erit
ligatũ & in cęlis: & quodeumq solueris

Expanded text:
quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc er Apostolatus sui primatum, gerebat figurata generalitate personam. Quod enim ad ipsum proprie pertinet, natura unus homo erat, gratia unus christianus, abundantiore gratia unus idemque primus apostolus: sed quando ei dictum est, Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis;
Abbreviated transcription (Latin):
citati animmi: sed tranquilla iusti supplitis
cõstitutio. In hac ira sua ds̃ nõ cõtinens
sic̃ scriptũ est miserationes suas: preter
alia solatra miseroꝵ. quȩ generi humano
prebere no cessat: in plenitudine tpris
quo ipse sciebat. hoc esse faciendum.
misit filiũ suum unigenitũ ꝑquem
creauit uniuersa: ut manens ds̃ fierre
homo. & esset mediator dĩ & hominũ
lautierũ regenerationis. soluto reatu
om̃iũ peccatoꝵ. & originalis uidelic&
qd̾ generatio trahit: contra quã maxi¬
me regeneratio est instituta. ⁊ cęteroꝵ
quȩ male agendo cõtraeta sũt lib̾aren¬
tur a dampnatione ꝑpetua: & uiue¬
rent infide & spe et cantate & ꝑegri¬
nantes in hoc scło. atq in eiꝰ temptatio¬
nib laboriosis & ꝑhiculosis: cõ sola¬
tionib aũt dĩ & corporalib & sp̃alib
ambularent ad cõspectum eiꝰ. uiã tenen¬
tes qd̃ eis factꝰ est xepẽ. Et quia in ipso

Expanded text:
citati animi, sed tranquilla justi supplicii citati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit universa, ut manens Deus fieret homo, et esset mediator Dei et hominumlavacrum regenerationis soluto reatu omnium peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tur opus est patientia. hanc itaq uitã
de qua scriptũ est: numquid nõ temp¬
tatio ͤ uita humana suꝑ terrã. in qua
cotidie clamamꝰ ad dm̃ libera nos ama¬
lo: cogitur homo tolerare aliquã mi¬
seriam etiam remissis peccatis. quauis
ut in eam uenine miseriam primũ fue¬
rit causa peccati. ꝓ ductior est enĩ pęna
quã culpa: ne parua putaret᷑ culpa.
si cum illa finuet᷑ & pena. Ae per hoc
uel ad demonstrationẽ debitȩ miseriȩ.
uel adem̃dationẽ labilis inte: uel ad
exercitationẽ necessariȩ patientiȩ. tẽ¬
poraliter hominẽ deun& pęna: & quẽ
iam ad dãpnationẽ sempiternã reum
nõ retinet eulpa Hee est istoꝵ dierũ
quos in hac martalitate agimꝰ malos.
quãuis in eis diligamꝰ uidere dies bonos:
flenda quidẽ. sed nõ reprehendenda
eõ ditio. Uenit enĩ de im dĩ uista: de
qua seriptura loquens homo inquit uatꝰ
exmuliere. breuis uite & plenui irȩ: cum
ira dĩ nõ sit ut hominis. id est ꝑturbatio cõ¬

Expanded text:
a. Hanc ergo vitam, de qua scriptum est: « Nunquid non tentatio est vita humana super terram? , » in qua quotidie clamamus ad Dominum: « Libera nos a malo , » cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis, quamvis, ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa, ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena, etiam quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio con
Abbreviated transcription (Latin):
preuiderem. Aggrediar ignur in eus
memifesta miscdia. cuius est occulta uis¬
ticia: desoluenda questione tam ingen¬
ti. ꝓuirib quas ipse donauerit dispu¬
tare. Huc usq eñi ꝓposita est: nõ expo¬
sita. Exponendȩ uero eiꝰ hoc sit exordi¬
um: ut meminerus in hoc corruptibi¬
li corpore qd̃ aggrauat animã. uitam
nrãm miseriã uiuere. Sed qui iam redẽp¬
& si re ipia nõdum tenemus. Spes aũt
quȩ uidet᷑. nõ est spes. Qd̃ eñĩ uidet quis.
quid sperat: Si aũt qd nõ uidemꝰ sꝑtimꝰ:

Expanded text:
perviderem. 5. Aggrediar igitur in ejus perviderem. 5. Aggrediar igitur in ejus manifesta misericordia, cujus est occulta justitia, de solvenda quaestione tam ingenti, pro viribus quas ipse donaverit, disputare: hucusque enim proposita est, non exposita. Exponendae vero ejus hoc sit exordium; ut meminerimus in hoc corruptibili corpore quod aggravat animam , vitam nos miseram vivere. Sed qui jam redempetsi re ipsa nondum tenemus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus
Abbreviated transcription (Latin):
quis dubitat respodere. eum qui plus
diligit esse meliorem: Item si ꝓponamꝰ
quis duoꝵ sit melior. utrũ quẽ minus
aut quem plus diligit xp̃c: eum qui
plus diligitur a xp̃o meliorem ꝓeul du¬
bio respondebimꝰ. In illa eigo compara¬
tione quam prius proposui. petrus iohuĩ.
in hac uero altera ioħs ante ponitur pe¬
tro. ꝙ inde tereiam sic ꝓponamꝰ. Quis est
duoꝵ discipułoꝵ melior. quiminꝰ quã
condiscipulus eius diligit xp̃m & plus
quã cõdiscipulus eiꝰ diligit᷑ a xp̃o. au
ilie quẽ minꝰ quã cõdiscipułm eiꝰ diligit
xp̃c. eum plus̃ ipse quã suus condiscipłs
diligat xp̃m: hic plane cunctat᷑ respõ¬
sio: & cugetur questio Quanntũ aũt ipsẽ
sapio. meliorem qui plus diligit xp̃m.
feliciorem uero quẽ plus diligit xp̃s
facile responderem. si iusticiam lib̾ato.¬
ris nr̃i minus eum diligentis a quo plus
diligit᷑: & eum plus am̾antis a quo minꝰ
diligitur. quem ad modum defenderem

Expanded text:
quis dubitabit respondere eum qui plus quis dubitabit respondere eum qui plus diligit, esse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior utrum quem minus, an quem plus diligit Christus, eum, qui plus diligitur a Christo meliorem procul dubio respondebimus. In illa ergo comparatione quam prius proposui, Petrus Joanni, in hac vero altera Joannes anteponitur Petro. Proinde tertiam sic proponimus: Quis est duorum discipulorum melior, qui minus quam condiscipulus ejus diligit Christum, et plus quam condiscipulus ejus diligitur a Christo? an ille quem minus quam condiscipulum ejus diligit Christus, cum plus ipse quam suus condiscipulus diligat Christum? Hic plane cunctatur responsio, et augetur quaestio. Quantum autem ipse sapio, meliorem qui plus diligit Christum, feliciorem vero quem plus diligit Christus, facile responderem; si justitiam Liberatoris nostri minus eum diligentis a quo plus diligitur, et eum plus a quo minus diligitur, quemadmodum defenderem,
Abbreviated transcription (Latin):
iutis. solus tamen discubuerit suꝑ pectꝰ
ipsius saluatoris: Porro qd̾ apłs petrus
plus aliis dilexent xp̃m. possũt qͥdem
docum̃ta multa ꝓferri. Sed ut longe
in alia nõ eamus: in ipsuis terciȩ ma¬
nifestationis paulo suꝑiore lectione
quȩ istam precedit. satis eiudent̃ appai¬
ret: ubi interrogans eum dixit. diligis
me plus his. Quod utiq sciebat. & tam̃
in terrogabat: ut etiã nos quilegimus
euangłiũ amorẽ petri erga dnm̃. &
illo in terrogante & isto respondente
nossemꝰ. Quod̃ aũt in eo quod respõdit
petrus amote. nõ addit plus his: hoc
respondit qd de se ipso sciebat. Nõ enĩ
quantũ ab alio quo libet diligeretur
scire poterat: qui cor alteruis uidere
nõ poterit. Sed tam̃ suꝑiorib uerbis
dicendo etiam dñe tu scis: satis & ipse
declarauit scientẽ dñm interrogasse qd̃
namus querentes quis duoꝵ sit melior.
utrum qui plus an qui minꝰ diligit xp̃m:

Expanded text:
utis, solus tamen discubuerit super pectus utis, solus tamen discubuerit super pectus ipsius Salvatoris? Porro quod apostolus Petrus plus aliis dilexit Christum, possunt quidem documenta multa proferri: sed ut longe in alia non eamus, ipsius tertiae manifestationis Domini paulo superiore lectione, quae istam praecedit, satis evidenter apparet, ubi interrogans eum, dixit, Diligis me plus his? Quod utique sciebat, et tamen interrogabat, ut etiam nos qui legimus Evangelium, amorem Petri erga Dominum, et illo interrogante et isto respondente nossemus. Quod autem in eo quod respondit Petrus, Amo te, non addidit, plus his, hoc respondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet dilscire poterat, qui cor alterius videre non poterat. Sed tamen superioribus verbis dicendo: Etiam Domine, tu scis, satis et ipse declaravit, scientem Dominum interrogasse, quonamus quaerentes, quis duorum sit melior utrum, qui plus, aut qui minus diligit Christum,
Abbreviated transcription (Latin):
ait nõ dixisse dñm nõ morit᷑. ne illis
uerbis quȩ dixit hoc uoluisse intelligi
tat ut si uere ibi fit qd sparsit fama de
terra. quȩ subinde ablata succreseit:
aut ideo fiat ut eo modo cõmendet᷑
preciosa mors euis. qm̃ nõ eam cõmẽdat
nos latet: man& tamen questio eur
dixxerit dñs de homine morituro sic
eum uolo manere donec ueniam. Illud
etiã in his duob apłis petro & ioħe
quẽ nõ mouerat ad querendũ. cur
ioħm plus dilexerit dñs. cum ipsũ dñm
plus dilexent petrus: Ubicũq enim
se cõmemorat ioħes. ut nomine suo
tacito ipse possit in telligi: hoc addit.
quod eum diligebat iħc quasi se solum
diligeret. ut hoc signo discerneret᷑ a
cȩteris: quos om̃s utiq diligebat. Qunid
ergo nisi amplius se dilectũ cum hoc
diceroe uolebat intelligi: Qd̃ absit
ut mendaciter dixerit. Quod aũt mauis
dare potuit iħe maioris erga eum suȩ
dilectionis inditiũ. quã ut homo cũ
cȩteris condiscipłis suis socuis tantȩ sa-¬

Expanded text:
ait non dixisse Dominum non moritur, ne illis verbis quae dixit hoc voluisse intelligi tat ut si vere ibi sit, quod sparsit fama de terra quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat, ut eo modo commendetur pretiosa mors ejus, quoniam non eam commendat nos latet, manet tamen quaestio cur dixerit Dominum de homine morituro: Si eum volo manere donec veniam. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanne quem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? Ubicumque enim se commemorat Joannes, ut nomine suo tacito ipse possit intelligi, hoc addit quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos utique omnes diligebat: quid ergo, nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaciter diceret. Quod autem majus dare potuit Jesus majoris erga eum suae dilectionis indicium, quam ut homo cum caeteris condiscipulis suis socius tantae sal
Abbreviated transcription (Latin):
scło diuersis temptationib uelut ym¬
brib. fluminib̾. & tempestatib quatit᷑
& nõ cadit: qm̃ fundata est supra pe¬
tram. unde petrus nomen accepit. Nõ
em̃ apetro petra. sed petrus apetra: sic̃
ȩdificabo eccłam meam: quia dixerat
petrus. tu es xep̃c filius dei uiui. Suꝑer
hanc ergo inquit petram quã cõfessus es:
ȩdificabo eccłam meã. Petra eñi erat xp̃c:¬

Expanded text:
tentationibus velut imbribus, fluminibus, tempestatibus, quatitur et non cadit, quoniam fundata est super petram, unde Petrus nomen accepit. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra; sicuaedificabo Ecclesiam meam ; quia dixerat Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi . » Super hanc ergo, inquit, Petram quam confessus es, aedificabo Ecclesiam meam; petra enim erat C