comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nominis corum & ꝑcutiã cisfedus indicilla cũbestue
ugri &cum uolucres celi & cum reptile terrȩ: & ar¬
cum & glicdium & bellum contert̃ d&erra: & dor¬
mire cosfaciam fiducialit̃ : & sponsabo temibi insem¬
piternum: & sponsabo temihi iniustitia & iudicio. &
misericor dicc & miseratione: Et sponsabote mihi
infide & scies quia ego dñs¬

Expanded text:
eis foedus in die illa cum bestia agri et cum volucre caeli et cum reptili terrae et arcum et gladium et bellum conteram de terra et dormire eos faciam fiducialiter et sponsabo te mihi in sempiternum et sponsabo te mihi in iustitia et iudicio et in misericordia et miserationibus et sponsabo te mihi in fide et scies quia ego D
Abbreviated transcription (Latin):
formã gerebat: cuius nunc lauacri sa cra mento
ubluitur om̃is popłs eclesiȩ. quod ẽ corpus ueri
& miegni sacerdotis in remissione peccatorũ. & lo¬
tis sordib: inscĩficationẽ diuino cultui consecraent᷑.
quã posse delicta iudeorũ dimitti: nisi ub luti bap¬
memorauerrt idem ꝓph&a. ꝓcunctis neo meniis. & sub¬
batis. utq sollemnitatib: solum baptismi purificationẽ
p̃cepit : procunctis quoq inquinamentis peccatorũ. solũ
regenenationis lauacrum quotanta peccata ubluent᷑.¬

Expanded text:
formam gerebat, cujus nunc lavacri sacramento formam gerebat, cujus nunc lavacri sacramento abluitur omnis populus Ecclesiae, quod est corpus veri et magni sacerdotis, in remissionem peccatorum, et, lotis sordibus, in sanctificationem divino cultui consecrantur. dit nequaquam posse delicta Judaeorum dimitti, nisi abluti bapmemoraverat idem propheta, pro cunctis neomeniis, et Sabbatis, atque solemnitatibus solam baptismi purificationem praecepit, pro cunctis quoque inquinamentis peccatorum solum regenerationis lavacrum, quo tantum peccata abluunt
Abbreviated transcription (Latin):
lector anim aduert manifestissime reueliri
sacro scã mysteria baptismi: Secundum inquit
diem egressionistuȩ deegrpta hostendam eis mirabilia:
Deinde hostes sequentes. id ẽ delictaxr̃a pr&erita. Si¬
cut ȩgyptios inmare ꝓiectos. ita inbaptismo del&a
atq: extincta. itu ꝓnuntiat dicens: Om̃ misericors. ẽ
conuert& & miserebitur nr̃i: di mergit delicta nr̃a
& ꝓicit in ꝓfundum maris om̃a peccata nr̃a: Quid enm
clacrius hoc testimonio quid ue aꝑtius : Om̃is enĩ ꝑfidem
uerus isrł. Exit deegrpto dum renunticot scło: ingre¬
diturq: marerubrum baptismũ scilic& xp̃i cruore
signatum: Tunc hostes insequentes inter eunt: quia
statim delicta moriunt᷑. ubi animȩ regeneratorũ
resurgunt ⁊ Hegimus quoq aaron. in p̃figuratione
baptismi cquis ablutũ: Cuiusq filii sacer dotio
pacter no particeps. luticis &ic̃ scĩficatione puri¬
ficaentur : Iacm tunc quidpurificatio illa baptismi

Expanded text:
lector animadvertet manifestissime revelari lector animadvertet manifestissime revelari sacrosanctum mysterium baptismi. Secundum, inquit, diem egressionis tuae de Aegypto ostendam eis mirabilia, deinde hostes sequentes, id est, delicta nostra praeterita, sicut Aegyptios in mare projectos, ita in baptismo deleta atque exstincta, ita pronuntiat, dicens: Quoniam misericors est, convertetur, et miserebitur nostriiciet in profundum maris omnia peccata nostra. 10. Quid enim clarius hoc testimonio? quidve apertius? omnis enim per fidem verus Israel exit ab Aegypto, dum renuntiat saeculo; ingrediturque mare Rubrum, baptismum, scilicet, Christi cruore signatum. Tunc hostes insequentes intereunt, quia statim delicta moriuntur, ubi animae regeneratorum resurgunt. Legimus quoque Aaron in praefiguratione baptismi aquis ablutum, cujus filii sacerdotio paterno participes laticis etiam sanctificatione purificantur. . Jam tunc quidem purgatio illa baptismi
Abbreviated transcription (Latin):
uens que respicit quocũq uenerit torrens. uiu&
et erunt pisces multisactis. id ẽ regenerati: & udiecit
Post quẽ uenerint aque ille & sanabuntur. & bi
& species erunt piscium eius hoc dix̃ ad significandũ
uerit atẽ gentium. ad undam lauacri uenientium
unde &udiecit sicut pisces maris magni multitudi¬
nis nimiȩ in ripis eius. exutraq parte omne lignũ
pomiferum non defici& folium exeo. & non defici&
fructus eius ꝑ singulos menses ł ferre primitiua
Quia quȩ descũcrio egredientur. & er̃ fructus eius
in cybum & folic eius admedicamina: Micheas quoq:
ꝓph&a eiusdem baptismisa crementa subfigura
transitus maris. Ita reuelat dicens: Secundum
diem egressionistuȩ de terra ȩgypti. ostendam
eis mirabilic : Uidebunt gentes & confundentur
Qui a misericors. ẽ. & conuert& & miserebit̾ nr̃i.
Depon& imquitates pr̃as. & proicit in ꝓfundũ
maris omniu peccata nr̃a: In qua sententia

Expanded text:
vens, quae respicit, quocunque venerit torrens, vivet; vens, quae respicit, quocunque venerit torrens, vivet; et erunt pisces multi satis, » id est, regenerati. Et adjecit: « Postquam venerie species erunt piscium ejus. 7. 107 Hoc dixit ad significandam varietatem gentium ad undam lavacri venientium; unde et adjecit: « Sicut pisces maris magni, multitudinis nimiae in ripis ejus, ex utraque parte omne lignum pomiferum, non deficiet folium ex eo, et non deficiet fructus ejus, per singulos menses afferre primitiva; quae aquae de sanctuario egredientur, et erunt fructus ejus in cibum, et folia ejus ad medicamina. » 8. Michaeas quoque propheta ejusdem baptismi sacramenta sub figura transitus maris ita revelat, dicens: « Secundum diem egressionis tuae de terra Aegypti ostendam eis mirabilia, videbunt gentes, et con miserebitur nostri, deponet iniquitates nostras, et projiciet in profundum maris omnia peccata nostra . » 9. In qua sententia
Abbreviated transcription (Latin):
exire adnuntiantur. nisi quia dñs in populo eorũ con¬
pars media. uadit admare orientade. id ẽ ad po¬
pulum circum cisionis & media admare nouissimũ
dunt: Dequib: aquis adhuc & ꝑ eundem ꝓph&aẽ
dicitur : quod egredictur de domo dñi & crescant
influuium & ꝑgant adsolitudinẽ siue admure
mortuum. & omnia adquȩcumq uenerint uiuificent᷑
adq: sanent᷑: Sic enim idem ꝓph&a dicit. Conuerti
me adportam domus dñi: Et ecce aqua egrediebat᷑
sub terlimem domus adorientem. facies enĩ domꝰ
respiciebat ad orientem. Aque aut descenderrnt
in latus templiud extremum. ad meridiem alturis :
Et conuestime aduiam foras portam ex teriorem
quȩ res piciebut ad orientem: Et ecce aqua redun¬
& trans dux̃ me ꝑ uquas & cit adme. Aque istȩ
quȩ egrediuntur orientades & descendent ad pla¬
na deserti utiq udgentes intrabunt mare. & ex¬
ibunt. & sanabuntur aquȩ & omnis cnima ui¬

Expanded text:
exire annuntiantur, nisi quia Dominus in populo eodem conexire annuntiantur, nisi quia Dominus in populo eodem conpars media vadit ad mare orientale, id est, ad populum circumcisionis; et media ad mare novissimum, dunt. 5. De iis aquis adhuc et per eumdem prophetam dicitur, quod egrediantur de domo Domini, et crescant in fluvium, et pergant ad solitudinem, sive ad mare Mortuum, et omnia ad quaecunque venerint, vivificentur atque sanentur. Sic enim idem propheta dicit: « Converti me ad portam domus Domini, et ecce aqua egrediebatur subter limen domus ad Orientem. Facies enim domus respiciebat ad Orientem, aquae autem descendebant in latus templi dextrum ad meridiem altaris. Et converti me ad viam foras portam exteriorem, quae respiciebat ad Orientem, et ecce aquae redun traduxit me per aquas, et ait ad me: Aquae istae, quae egrediuntur ad orientales, et descendunt ad plana deserti, utique ad gentes, intrabunt mare, et exibunt, et sanabuntur aquae; et omnis anima vi
Abbreviated transcription (Latin):
bunt in quidð montes dulcedinem : & colles fluent lactẽ
& ꝑ om̃s riuos uidac: ibunt uquȩ & fons dedomo dñi
egredi&ur. & inrigabit orbem terrarũ. id ẽ uniuer¬
sitatẽ omniũ gentium De hoc fonte & achirius
Indie inquid illa erit fonspatens domui dicuid & hu¬
bituntib: in hierusalem ublutione peccatorũ & mens¬
truccte : Dic quȩso quis est iste fons patens: nisi in quo
om̃s renascimur ꝑ quo & peccatorũ purificant᷑ delicta:
& sordes menstruatȩ: hoc ẽ in munde animȩ sulu¬
turi lauacro ubluuntur : Decuius ciquis & alibi
idem ꝓ ph&a testat᷑: Et erit inquið indie illic ex i¬
bunt aquȩ uiuȩ dehierusalem: medium eurũ ad
mare orientale. & medium eacrum admare no¬
uissimum : Indie illa erit dñs unus. & nom̃ eius unũ.
& reuest&ur omnis terra usq ad desestum: Quȩ suT
igit᷑ istȩ aquȩ uiue. nisi baptis ma que hominẽ caeles
tis sp̃s infusione uiuificat: Sed cur dehierusalẽ

Expanded text:
edinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos Juda ibunt aquae, et fons de domo Domini egredietur, et irrigabit orbem terrarum , id est, universitatem omnium gentium. 3. De hoc fonte et Zacharias, In die, inquit, illa erit fons patens domui David, et habitantibus Jerusalem in ablutionem peccatorum, et menstruatae . Dic, quaeso, quis est iste fons patens, nisi in quo omnes renascimur, per quem peccatorum purificantur delicta, et sordes menstruatae, hoc est, immundae animae salutari lavacro abluuntur? De cujus aquis et alibi idem propheta testatur: 106 « Et erit, inquit, in die illa, exibunt aquae vivae de Jerusalem, medium earum ad mare orientale, et medium earum ad mare novissimum. In die illa erit Dominus unus, et nomen ejus unum, et revertetur omnis terra usque ad desertum . » 4. Quae sunt igitur istae aquae vivae, nisi baptisma, quod hominem sancti Spiritus infusione vivificat? Sed cur de Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
in confidentico : quȩ dicebat incordesuo : Egosum & ex trame
non ẽ alia amplius: Quomodo facta ẽ in desestum cubile
bestiȩ : Om̃is qui transit ꝑ eã sibilabiit. & mouebit manũ

Expanded text:
in confidentia; 90 quae dicebat in corde suo: Ego sum, et extra me in confidentia; 90 quae dicebat in corde suo: Ego sum, et extra me non est alia amplius; quomodo facta est in desertum cubile bestiae? omnis qui transit per eam sibilabit, et movebit manum
Abbreviated transcription (Latin):
tiat : dicens : Dñs dr̃ m̃s estu : & exaltabote & confitebor no¬
minituo. Om̃ fecistiminbiliã. cogitationes antiquas. fideles
amen: Quio peruit ciuitatẽ intumulum. orbem fortem
inruinã domum alienorum ut non sit ciuitus & in sempi¬
ter num non edific&ur: Suꝑ hoc laudabitte populus fortis
ciuitas gentium robustarum timebitte. Quia factus est
fortitudo pauperi. fortitudo egeno in tribulationesua. spes
a turbine umbraculum abestu Sp̃s enim robustorum
lum adienorum humiliabis. Et quasi calorem sub nube
torrentes propagines forcium marces cere facius. Et faci&
dñs exercituum omnib: populis inmonte hoc conuiuium pin¬
suinam ꝑ p&uãsic &iã dicit dr̃ adhieremiã: Et conteres
dñs exercituum: sic conteram populum istum. & ciuita tem
istum : sicut conter&ur uas figuli quod non poterit ultra
r estaurari.: Soffonias autem a&ernũ desestionẽ ipsius
ciuitatis sic p̃dicat: Hec ẽ inquid ciuitas gloriosa. habitans

Expanded text:
 meus es tu: exaltabo te et confitebor nomini tuo. Quoniam fecisti mirabilia: et cogitationes antiquas fideles amen. Quia posuisti civitatem in tumulum, urbem fortem in ruinam domum alienorum: ut non sit civitas, et in sempiternum non edificetur. Super hoc laudabit te populus fortis: civitas gentium robustarum timebit te. Quia factus es fortitudo pauperi fortitudo egeno in tribulatione: spes a turbine, umbraculum ab estu. Spiritus enim robustorum:lum alienorum humiliabis: et quasi calorem sub nube torrentem, propaginem fortium marcescere facies. Et faciet Dominus exercituum omnibruina perpetua sic etiam dicit Dominus ad Jeremiam: « Et conteres Haec dicit Dominus exercituum: Sic conteram populum istum, et civitatem istam, sicut conteritur vas figuli, quod non poterit ultra restaurari . 5. Sophonias autem aeternam desertionem ipsius civitatis sic praedicat: « Haec est, inquit, civitas gloriosa, habitans
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarum testimoniis nonta c&ur. huius enum
sacrificii p̃figuratio in sacer dotium melchi sedech amea
fuit expressa. Iste enim sacerdos dĩ excelsi cũ benedi¬
cer& ab rahȩ ob misteriõ futuri holo causti panem &
uinum insacrificio dño obtulit: hoc enuĩ ille primũ
intypum filiidĩ ex pressit. ad quẽ psul mista exꝑsona
putris sicdicit. Anteluciferum genuite. Tues sacer¬
dos ina&ernum secundum ordinem melchi sedhec
Hoc ẽ uexta ritũ huius modi sacrificii quod & in
pussione suac ꝓficiens xp̃s impleuit. Quodq & icem
& apłis in commemorationem suã fieri iussit: Non
ergo iam uictimas iudaicas quales sacerdos aaron
ob tulit credentes offer: sed quales idem melchi¬
sedbec rex salem immolacuit. id ẽ panẽ & uinũ
quod ẽ corporis & sanguinis dñi uerissimũ sacra¬
mentũ dequo idem dñs dix̃: Qui manducauerit

Expanded text:
Scripturarum testimoniis non tacetur. Hujus enim sacrificii praefiguratio in sacerdotio Melchisedech antea fuit expressa. Iste enim sacerdos Dei excelsi, cum benediceret Abrahae, ob mysterium futuri holocausti panem et vinum in sacrificio Domino obtulit. Hoc enim ille primum in typo Filii Dei expressit: ad quem Psalmista ex persona Patris sic dicit: Ante luciferum genui te. Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Hoc est juxta ritum hujusmodi sacrificii, quod et in passione sua perficiens Christus implevit, quodque etiam apostolis in commemorationem suam fieri jussit. 2. Non ergo jam victimas Judaicas, quales sacerdos Aaron obtulit, credentes offerunt; sed quales idem Melchisedech rex Salem immolavit, id est, panem et vinum, quod est corporis et sanguinis Domini verissimum sacramentum. De quo idem D
Abbreviated transcription (Latin):
pollic&ur : Et quidemforis in lapideis dipticur. sed in¬
trinsecus in tabulis cordis. Vnde &ita subiungit. Quia
hoc ẽ testam̃tũ quod ordinubo domui isrł post dies
illos dt̃ dñs Dabolegem meã incordib eorũ: & in m̃te¬

Expanded text:
pollicetur. Et non quidem foris in lapideis diptychis, sed inpollicetur. Et non quidem foris in lapideis diptychis, sed intrinsecus in tabulis cordis. 6. Unde et ita subjungit: Quia hoc est Testamentum quod ordinabo domui Israel. Post dies illos, d
Abbreviated transcription (Latin):
uobis facio : quib: uerbis sedu&us testam̃ tũ uenisse
compl&um ẽ prima enĩ sunt u&era nouorũ : sed or¬
dinẽ non digitatem: Unde & pacta quȩ tempore
posteriora sunt. Euacuatis anteriorib: maiora prioꝵ
habentur: ꝑ hier emiã quoq: ꝓph&ã testa mentum
ut educerem eos d&erra egrpti pactũ quod irritum
fecer̃. & egodominatussum eorum dt̃ dñs sed hoc est
pactum quod feriam cumdomo isrł in quo loco ua¬
ticiniis ꝓph&acrum. testam̃ti noui ẽ facta commemora¬
tio: quod quia discrepure poterat au&eri testamento
inde adiungit : Non secundum testam̃tũ quod dedi pa¬
trib: eorum: E enĩ in utraq miraebilis differentia p̃¬
ceptorum : In illo enĩ exceptis sacroc m̃tis quẽ umbrȩ eran
futurum c&era ꝓmissa tẽporadia s subbata scilic&
circum cisio & multiplex sacrificiorũ ritus. cyborũq
obseruintia. Hhac dierum cherimoniae. que omnia
carnali congruunt u&ustaq: ħat contrr intestam̃to
nouo cor diibonum ꝓmittit̾: uitȩ a& nȩ felicitictis

Expanded text:
enisse completum est. Prima enim sunt, vetera novorum, sed ordine, non dignitate; unde et pacta quae tempore posteriora sunt, evacuatis anterioribus, majora priorum habentur. 4. Per Jeremiam quoque prophetam, Testamentum ut educerem eos de terra Aegypti, pactum quod irritum fecerunt, et ego dominatus sum eorum, dicit Dominus. Sed hoc est pactum quod feriam cum domo Israel, ticiniis prophetarum Testamenti Novi est facta commemoratio, quod quia discrepare potuit a Veteri Testamento, inde adjungit: Non secundum Testamentum, quod dedi patribus eorum. Est enim in utroque mirabilis differentia praeceptorum. In illo, exceptis sacramentis, quae umbrae erant futurorum, caetera promissa temporalia sunt, Sabbatum scilicet, et circumcisio, et multiplex sacrificiorum ritus, ciborumque observantia, ac dierum caeremoniae: quae omnia carnali congruunt vetattusi. At contra Testamento Novo cordis bonum promittitur; vitae aeternae felicitas
Abbreviated transcription (Latin):
minib: mortemsit cominatus.. Mors in hominib:
depeccati ꝓpagine uenit: Non enĩ eomodo quođ un¬
gelos condiderat ds̃ Ita & homines condidisse cre¬
dendum ẽ. ut &uc̃ sipeccassen mori omnino ñ pos¬
sent Sed itc ẽ conditus homo ut ꝑfunctus obedien¬
tiȩ munere sine in t̾uentu mortis ungelica eum
dientes uutem mors umplecter& dumnatione
iustissima. Unde eosdem primos peccatores Ita
fuisse morte multatos ut &uc̃ quide eorũ stirpe
ess& exortũ eandem pȩna tener& ob noxium
N enĩ uliutꝰ exeis : quum quod ipsi fueroent nusce¬
r&ur: promagnitudine quippe illius. naturarũ
dam natio mutauit inpeius. Ut quod pȩnali ter
p̃cessit in peccantib hominib primis. &iũ nuture¬
lit̃ sequer&ur in nascentib: exerisosna mortisqu

Expanded text:
minibus mortem sit comminatus. Mors in hominibus de peccati propagine venit. Non enim eodem modo, quo angelos condiderat Deus, ita et homines condidisse credendus est; ut etiamsi peccassent, mori omnino non possent. Sed ita conditus est homo, ut perfunctus obedientiae munere, sine interventu mortis, angelica eum dientem autem, mors plecteret justissima. Unde fuisse morte multatos, ut etiam quidquid de eorum stirpe esset exortum eadem poena teneretur obnoxium. Non enim aliud ex eis, quam quod ipsi fuerant, nasceretur. Pro magnitudine quippe culpae illius naturam damnatio mutauit in peius, ut, quod poenaliter praecessit in peccantibus hominibus primis, etiam naturaliter sequeretur in nascentibus ceteris. Nequ
Abbreviated transcription (Latin):
It quia ꝑbaptis mumerat purgictio peccatoꝵ
futura. non ꝑ circum cisionẽ quȩ baptis mifuerat
forma: scripturarum uoces idipsum aꝑte declaran
esayas enim futurum baptismi mysteriũ. sic p̃cinebat
futuris credentib: dicens: Auri& is iquas cugacudio
defontib: suluatoris: Quib: uerbis &ium ipsum
ficationis p̃dicat a uriendas id ẽ defontib: ihũ : Hoc ex̃
hebreorum lingua saluator ex primit᷑: Unde & ipse clic¬
mat : Si quissitit ueniut adme &bibat. Item ꝑ ex echielem

Expanded text:
 per baptismum erat purgatio peccatorum futura, non per circumcisionem, quae baptismi fuerat forma, Scripturarum voces idipsum aperte declarant. Isaias enim futurum baptismi mysterium sic praecinebat futuris credentibus, dicens: Haurietis aquam cum gaudio de fontibus Salvatoris . Quibus verbis etiam ipsum ficationis praedicat hauriendas, id est de Jesu. Jesus enim Hebraeorum lingua Salvator interpretatur. Unde et ipse clamat, dicens: Si quis si
Abbreviated transcription (Latin):
& mulieres int̾ficite usq ad internitionem : Omnem
ccutem suꝑquem uideritis t au. ne occidictis: In
telligere ergo nos oport& hanc sententiã : thau quippe
lit tera speciem crucis demonstrat: Cuius signaculo
p̃ notectis quicũq ab exitio huius scłi liberantur:
cgni in maculati quo i maginarie signat᷑ postes
corporis nr̃i : ut merito loquamur dicenłes : Signatũ
ẽ suꝑ nos lumen uultus tui dñe: de hoc signo dt̃ esayas
exꝑsonadñi. Eccc uenio ut congregem cum omnibus
gentib: & linguis & uenient & uidebunt głam meã

Expanded text:
ulieres interficite usque ad internecionem. Omnem autem super quem videritis Thau, ne occidatis . » 2. Intelligere ergo nos oportet hanc sententiam. Thau quippe littera speciem crucis demonstrat, cujus signaculo praenotati sunt quicunque ab exitu hujus saeculi liberantur;  agni candidi et immaculati, quo imaginarie signantur postes corporis nostri, ut merito loquamur dicentes: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . 3. De hoc signo dicit Isaias ex persona Domini: Ecce venio, ut congregem cum omnibus gentibus, et linguis, et venient, et videbunt
Abbreviated transcription (Latin):
catũ iustedum nutus ẽ. Primꝰ homo enaturȩ
qualitute creutus ẽ ut in mortulitutis ac mortis
ad modũ capax: Necsic in mortulis fuerit ut &iũ¬
si peccar& mori ñ poss& nec itu mortulis ut si nolu¬
Ir& peccare mortis sub cũ ber&: arbitruquoqus
liber tutẽ donatus ẽ ut iure autbeatus e&̃ qui nolu¬
isso& peccare cũ poss&: aut miser quicũ potuis s&¬
uitare peccatum non aliqua nescessitute sed ꝓpriu uo¬
luntate peccass&. Et quia nec rectum factũm. nec pec¬
catum dici potest. sine alicuius custodia uel desertione
prȩcepti In puradiso prȩceptum constitutus ac cepit
ut qui posse non mori & possemori habuit in naturix
aut executione pręcepti uitalis. probatus obediens
sic fier& in mortalis. ut mori ultra ñ poss& : Aut p̃uari¬
mortalis. ut mor temuitare non poss& : Hȩc mihi
uid&ur causa quia primus homo prȩceptum accepit:

Expanded text:
catum juste damnatus sit. Primus homo ea naturae qualitate creatus est, ut immortalitatis et mortis admodum capax, nec sic immortalis fieret, ut etiamsi peccaret, mori non posset; nec ita mortalis, ut si noluisset peccare, morti succumberet. Arbitrii quoque libertate donatus est, ut jure aut beatus esset qui noluisset peccare cum posset, aut miser, qui cum potuisset peccatum vitare, non aliqua necessitate, sed propria voluntate peccasset. Et quia nec recte factum, nec peccatum dici potest sine alicujus custodia vel desertione praecepti, in paradiso praeceptum constitutus accepit, ut qui posse non mori, et posse mori habuit in natura, aut exsecutione praecepti vitalis probatus obediens, sic fieret immortalis, ut mori ultra non posset; aut praevarimortalis, ut mortem vitare non posset. Haec mihi videtur causa, qua primus homo praeceptum accepit:
Abbreviated transcription (Latin):
sum locutus patrib: ur̃is. & non p̃cepieis indie qua
eduxi eos d&erra egypti de uerbo holo caustomatũ
& uictimcrum sed hoc uerbum p̃cepieis dicens Audi¬
te uocemmeũ : & ero uobis dr̃ & uos eritis mihi populus
& umbulate in omniuia quiũ mandicui uobis & be¬
sedh abierunt in uoluntatib: suis & pricuitute cordis
sui mali : in qua sententia sub audiendum .ẽ Non
precepicis de uerbo holo caustomato quasi illa ꝑse ipsco
diligerem : sed ut eorum fidei obedientiũ ad ꝓbarem
Item ipse qui suprae scribam multiplices leges meas.
quȩ uelut alienȩ compututes : hostias adferent im
bunt eis sacrificia eoꝵ: quasi panis lugentiũ. Om̃s qui
commedent eum. contaminabunt᷑ : Ñ intraebunt in
ccit dñs. & munus non suscipiam demanu ur̃a. Ab osto
enim solis usq ad occasum: magnũ ẽ nomen meum

Expanded text:
sum locutus cum patribus uestris et non praecepi eis in die, qua sum locutus cum patribus uestris et non praecepi eis in die, qua eduxi eos de terra Aegypti, de uerbo holocaustomatum et uictimarum, sed hoc uerbum praecepi eis dicens: audite uocem meam et ero uobis deus et uos eritis mihi populus et ambulate in omni uia, quam mandaui uobis, ut besed abierunt in voluptatibus, et pravitate cordis sui mali. » In qua sententia subaudiendum est: Non praecepi eis de verbo holocaustomatum, quasi illa per seipsa diligerem, sed ut eorum fidei obedientiam approbarem . 5. Item ipse qui supra: Scribam, inquit, multiplices leges meas, quae velut alienae computatae sunt. Hostias afferent, immbunt ei sacrificia eorum, quasi panis lugentium; omnes, qui comedent eum contaminabuntur, non intrabunt in ait Dominus, et munus non suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim solis usque a
Abbreviated transcription (Latin):
in medio platecrum: Quȩ sunt hec mosticina nisi
u&eris legis sacrificia : quȩ qm̃ iam remo tu sunit.
uelut abiectio stercora reputant᷑: Vnde & isdem
ꝓph&a ulits deipsis eorum sacrificiis sicdicit. Qui
immolat nocem. quasi qui interficiat uirum: Qui mac¬
tat pectus. quasi qui ex cerebrat canem: Qui offest ob¬
lationem quasi quis anguinem suillum offerat: Qui
recor dactur his quasi quibenedicat idolum Itẽ hiere
desabaa offeratis & calamum suaue molextem
d&erra longinquã: holo caustomata ur̃ a non sunt
accepta. & uictimȩ ur̃ȩ non placuerunt mihi: P̃pte¬
rea hȩc dicit dñs: Ecce ego dabo inpopulum istum ru¬
in ces. &ruent in eis patrer & filiisimul. uicinus &
proximꝰ & peribunt : Nide quia eorum sacrificia non
& fidei obedientiã quam increduli amiser̃ : Vnde
adhuc idem ꝓph&a sic dicit: Holo caustomata uñr
addite uictimis ur̃ir: commedite carnes. Quia non

Expanded text:
in medio platearum . Quae sunt haec morticinia, nisi in medio platearum . Quae sunt haec morticinia, nisi veteris legis sacrificia, quae, quoniam jam remota sunt, velut abjecta stercora reputantur? Unde et idem opheta alias de ipsis eorum sacrificiis sic dicit: Qui immolat bovem, quasi qui interficiat virum; qui mactat pecus, quasi qui excerebret canem; qui 100 offert oblationem, quasi qui sanguinem suillum offerat; qui recordatur thuris, quasi qui benedicat idolo . 3. Item Jerde Saba offertis, et calamum suaveolentem de terra longinqua? holocaustomata vestra non sunt accepta, et victimae vestrae non placuerunt mihi. Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego dabo in populum istum ruinas, et ruent in eis patres, et filii simul, vicinus et proximus, et peribunt . » Vide quia eorum sacrificia non et fidei obedientiam, quam increduli amiserunt. 4. Unde adhuc idem propheta sic dicit: « Holocaustomata vestra addite uictimis uestris et comedite carnes, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
eo sacrȩ undȩ ꝑfidem abluitur. Ncem quod & ceb
significar& in heremo cessasse circumcisionẽ quȩ in
egrpto exercebutur & udño saluatore cordiscircumci¬
sionem. post modum credentes esse mandundos: & bene
ub omnib: in lecebris uitiorum
uestricrum dic̃ dñsa plenussum : olo caustis uri&um
& adipes pingium & sanguinem uituloꝵ &ugnorum
& hircorum nolui: Cum ueneritis ante conspectũ meũ
quis quȩ siuit hȩc demanib: ur̃ is ut ambulu r&is in a¬
triis scĩs meis: neufferatis ultra sacrificiũ frustra:
incensum hab ominatio ẽ mihi: Neo menia & subbara
& festiuitates ur̃as cdics non offerã : Iniqui sunt c&us
mea. factua sun mihi molesta. labor aui sustinens: Et
cum extenderitis munus urãs. auertũ oculos meos
a uobis: Et cum multi plicaueritis orationẽ : non audiũ:¬
manus ur̃ȩ sanguine plenȩsun : Itẽ ipse deiudeorum
sacrificiis: facta suut morticina eorũ: quusi stercus

Expanded text:
a sacrae undae per fidem abluitur. Verum quia a sacrae undae per fidem abluitur. Verum quia significaret in eremo cessasse circumcisionem, quae in Aegypto exercebatur, et a Domino Salvatore cordis circumcisione postmodum credentes esse mundandos. Et bene ab omnibus illecebris vitiorum.vestrarum? dicit Dominus. Plenus sum holocaustis arietum, et adipe pinguium, et sanguinem vitulorum, et agnorum, et hircorum nolui. Cum veneritis ante conspectum meum, quis quaesivit haec de manibus vestris, ut ambularetis in atriis sanctis meis? Ne afferatis ultra sacrificium frustra; incensum abominatio est mihi. Neomeniam, et Sabbata, et festivitates vestras alias non fermea: factae sunt mihi molestae: laboravi sustinens. Et cum extenderitis oculos vestros, avertam oculos meos a vobis; et cum multiplicaveritis orationem, non audim vestrae sanguine plenae sunt » 2. Item ipse de Judaeorum sacrificiis: Facta sunt morticinia eorum quasi stercus
Abbreviated transcription (Latin):
circum des sed corda. Ita p̃dicabat: dicens: haec dicit
dñs uiro iuda & hyerusalẽ: Nouate uobis nouales &
sulem: Ne forte egrediatur ut ignis indignatio mea.
& succendatur. & non sit qui extinguat: Quibus uerbis
udmon&ur urł auetustate circumcisionis & legis quȩ
spinis conparatur. & uepri. ad gratiã noui transire
testamenti & ꝑfidem euangelii : cordis cir cum cisionẽ
tenere non carnis. Iuxtu quod legimus p&ro dicente
cor poris. sed ꝑ nouam gratiũ lauacri sp̃alis ad ipiscen¬
dã dñs ꝑ esieram adnuntiat: dicens: Nememineri¬
tis priorum. & antiqua ne intueamini: Ecce noua
facim que nunc corrigentur & cognos c&is ea &
ut ostender& quȩ essent ipsa noua: subiecit: faciã
in deserto uiam. & flumina in loco inaquoso. & ad¬
aquare genus meum electum. & plebem meã quã
adquisiui: Quid ergo hoc indicabat. nisi baptis ma¬
tis purificationem futurã. in qua non iam u&usta
cir cumcisionem carnis quisq: signatur: sed sola grati¬

Expanded text:
ita provocans dicit: Haec autem dicit Dominus viro Judeae et Jerusalem: Novate vobis novale, et lem, ne forte egrediatur ut ignis indignatio mea, et succendatur, et non sit qui exstinguat . Quibus verbis admonetur Israel a vetustate circumcisionis et legis, quae spinis comparatur, et vepribus, ad gratiam Novi transire Testamenti, et per fidem Evangelii cordis circumcisionem tenere, non carnis, juxta quod legimus, Petro apostocorporis, sed per novam gratiam lavacri spiritualis adipiscendam, Dominus per Isaiam annuntiat, dicens: Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini. Ecce nova faciam, quae nunc orientur, et cognoscetis ea; et ut ostenderet quae essent ipsa nova, subjecit: Faciam in deserto viam, et flumina in loco inaquoso, adaquare genus meum electum, et plebem meam, quam acquisivi . 5. Quid ergo hoc indicabat, nisi baptismatis purificationem futuram? in qua non jam vetusta circumcisione carnis quisque signatur, sed sola grati
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat adme: & insipientib loquit᷑. uenite
commedite panem nr̃m bibite uinum. quod miscui uob
domum sacro scãm ecclesuc̃: in qua mac tauit sibi cor¬
poris hostics. In qua miscuit uinũ sui sanguinis in
calice sac ram̃ti diuini. & p̃parauit mensum. hoc ẽ
altare dominicum. Mit tens seruossuos. apłos atq:¬
dñi ignorantes. dicens eis. Uenite comedite panẽ
pr̃m & bibite uinũ quod miscui uobis. Idẽ scĩ corpo¬
meruerunt: Declarat hoc ꝓph&a esayas dicens

Expanded text:
eniat ad me; et insipientibus loquitur: Venite, comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis; domum sacrosanctam Ecclesiam, in qua mactavit sui corporis hostias, in qua miscuit vinum sui sanguinis in calice sacramenti divini, et praeparavit mensam, hoc est, altare Domini, mittens servos suos apost ignorantes, dicens eis: Venite, comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis; id est, sancti corpomeruerunt, declarat hoc propheta Isaias dicens
Abbreviated transcription (Latin):
Aaron & filios eius ungues scĩficabisq eos : ut sacerdo¬
tio fungant᷑ mihi. filios quoq isrł dice s.: Hoc oleũ
unctionis scm erit mihi ingenesttiones urias. figura
enim huius prioris tabernicculi ad typũ eccleniȩ du¬
citur : Cuius om̃is diuersitas populorum intestimo¬
nium scĩtitis ꝑ unguitꝰ. quȩ ꝑ illã uniuersi tac tẽ
operum figurabatur: ut sacric rismitis ungui¬
ud tutelum siclutis ꝑsignat ꝑ etechielem ꝓph& c̃ legitur
demonstratum: Et uocauit in quiđ uirum qui indutus¬
gementium & dolentium suꝑcunctis abominationibus

Expanded text:
ificabisque eos, ut sacerdotio fungantur mihi, filiis quoque Israel dices: Hoc oleum unctionis sanctum erit mihi in generationes vestras . » 2. Figura enim hujus prioris tabernaculi ad typum Ecclesiae ducitur, cujus omnis diversitas populorum in testimonio sanctitatis perungitur, quae per illam universitatem operum figurabatur, ut sacri chrismatis unctiad tutelam salutis praesignat, per Ezechielem prophetam legitur demonstrata: gementium et dolentium super cunctis abominationibus,
Abbreviated transcription (Latin):
apeccatis. Ipse est enĩ requies cnimarum. sicut & idem
ait. Discite ame quiac mitissum & humilis corde. & in¬
ueni& is requiem animab: ur̃is. Ad huc tertio queritur
Quicre homo ille qui ligna colligebat in die sabbaa. tã
atrociter iussu dĩ fier& a populo trucidatus quod fa¬
cile ab infidelib p̃ponit̾. Intellegant ergo : quia hec omã
in typo acceder̃ illis scripta s̃ enĩ ad correptionẽ nr̃am
Ille enim pristinus carnalis. quidiem sabbati uiolare
ausus ẽ dumligna colliger&. propt̃ quod ẽ & punitus
formam insinuabat eius. qui indiem iudicii cum car¬
ad escã ignis et̃ni conuenientes. Hec enim colligens
in suã ꝑniciendum fuerit in die ulti mo iudicatus pel¬
lendus ẽ abomnib: angelis. & statim morte nouissima
puniendus. sicergo om̃a que cumq: illis iudeis ꝑlegem
acciderunt for maliter intellegendic sunt

Expanded text:
97 a peccato. Ipse est enim requies animarum, sicut et idem 97 a peccato. Ipse est enim requies animarum, sicut et idem ait: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . 9. Adhuc tertio quaeritur quare homo ille qui ligna colligebat in die Sabbati tam atrociter jussu Dei fuerit a populo trucidatus? Quod facile ab infidelibus praeponitur. Intelligant ergo quia haec omnia in typo acciderunt illis; scripta sunt enim ad correptionem nostram. Ille enim pristinus carnalisque, qui diem Sabbati violare ausus est, dum ligna colligeret propter quod est et punitus formam insinuabat ejus qui in die judicii cum carad escam ignis aeterni convenientes. Haec enim colligens in suam perniciem, dum fuerit in die ultimo judicatus, pellendus est ab omnibus angelis, et statim morte novissima puniendacciderunt formaliter intelligenda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
omnib: in libidinem & infructu. temporiȩ uitȩ uentri
ut die sabbati scĩfices: Sex dieb: operaueris & facies om̃io¬
operatua: septimo aũt die sabbata dñidĩ tui sunt. ñ
facies in eo omne opus : Inopere enĩ sexdierum sexmiliũ
annorum de monstrantur. Mille eñ anni apud dm̃
septimi millensimi anni tempus hac requies futuri regni
hac scđi ẽ ubi iam nullaerit opesiutio rerum: sed requies
solic scõrum: namistu temporalia subbata odit ds̃ dũ dic̃
Neomenia & sabbata ur̃a odiuit anima mea Et bene
dix̃ ur̃a : quia non sunt illa que dr̃ p̃cepit. sedque sibi
mis. Custodite animas ur̃as & nolite posture ponde¬
ra indiescbbati. Nec inferatis ꝑ portus hierus ulem
Et nolite eicere honera dedomib: ur̃is indiem sabbati
Ergo audi eiusdem ꝓph&iȩ mysterium. Pondere portat.
insabbato quẽ dies iuditii cũ suo inuenerit delicto. Pon¬
dera portut in sabbatis: quic redens in xp̃o. non desin&

Expanded text:
omnibus in libidine, et in fructum temporalis vitae, ventri omnibus in libidine, et in fructum temporalis vitae, ventri ut diem Sabbati sanctifices; sex diebus operaberis, et facies opera tua; septima autem die Sabbata Domini Dei tui sunt, non facies in ea omne opus . » In opere enim sex dierum sex millia annorum demonseptimi millesimi anni tempus, ac requies futuri regni ac saeculi est, ubi jam nulla erit operatio rerum, sed requies sanctorum. 7. Nam ista temporalia Sabbata odit Deus, dum dicit: Neomenias et Sabbata vestra odivit anima mea. Et bene dixit vestra, quia non sunt illa quae Deus praecepit, sed quae sibi mias: « Custodite animas vestras, et nolite portare pondera in die Sabbati, nec inferatis per portas Jerusalem, et nolite ejicere onera de domibus vestris in die Sabbati ? » Ergo audi ejus prophetiae mysterium: pondera portat in Sabbato, quem dies judicii invenerit cum suo delicto; pondera portat in Sabbato, qui, credens in Christo, non desinit
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ spiritadem: Nec hoc carnale sabbatum. non ẽ
dactum ꝓpt̃ purificationẽ : sed ꝓpt̃ temotationẽ di¬
cente in lege dño. ut temtẽ eos utrum ambulent in
uus meis aennon: Sex dieb: collig&is manna: septimo
non collig&is: Itq dum dicit ut temtẽ cos. ceppar&
subbactum ñ fuisse p̃ceptũ ꝓpt̃ iustificationẽ: sed ꝓpt̃
tem ptationem : Hinc ẽ quod loquitur ds̃ ꝑ exechielem
ꝓph&am dicens : Dedieis p̃cepta nonbona utiq: quia
quedam carnalipopulo. carnaliter agenda reꝓmis
susun que tumen adueniente euangelio cessa uer̃.
Sicut & ꝑ proph&ã dicit: Cessare faciã omnem gaudium eiꝰ
si scbbata u&erna sunt: qur ei ds̃ cessare mandauit:
sibona sunt : qur odiuit sabbatũ enĩ quem israhelite
acceperunt in munere : significat requiem mentis: Ut
nullo in hacuita terrenorum desideriorum adp&itu
mitur in luxoriis & ebri&ate. & comesatione. deditis

Expanded text:
alium spiritualem; nam hoc carnale Sabbatum non est alium spiritualem; nam hoc carnale Sabbatum non est datum propter purificationem, sed propter tentationem, dicente in lege Domino: Ut tentem eos, utrum ambulent in lege mea, an non. Sex diebus colligetis manna, septimo non colligetis . 4. Itaque dum dicit: Ut tentem eos, apparet Sabbatum non fuisse praeceptum propter justificationem, sed propter tentationem. Hinc est, quod loquitur Deus per Ezechielem prophetam, dicens: Dedi eis praecepta non bona ; utique quia quaedam carnali populo carnaliter agenda permissa sunt, quae tamen adveniente Evangelio cessaverunt, sicut et per prophetam dicit: Cessare faciam omne gaudium ejus, si Sabbata aeterna sunt, cur ea Deus cessare mandavit? si bona sunt, cur odivit? Sabbatum enim quod Israelitae acceperunt in munere significabat requiem mentis, ut nullo in hac vita terrenorum desideriorum appetitumitur in luxuriis, et ebrietatibus, et comessationibus, deditis
Abbreviated transcription (Latin):
constat non ẽ accipiendu subbati obseruatio. nisi spe¬
trib: dissoluta sunt: Namsi crimen ẽ sabbati otium
non obseruare : qur ds̃ operatur insabbatom. Sic enĩ
scriptum ẽ in genesi: Conpleuitq ds̃ die septimo opus
suum quod fecerat: Ergo in principio sabbatũ dissolutũ
ẽ. dũ ds̃ operatur in ipso. explens cuncta in eo: Et bene¬
dicens ipsidiei quia uniuersa in illo compleuit: Item
sicrimen ẽ sabbati otia non obseruare: qur ihunaue
discipulus hac successor moysi precipiente dño septẽ
dieb: continuis in t̃ quosutiq: ut sabbatum estet. exer¬
citum & arma ꝓdux̃ : adq circum eunte archa tubisq
tangentib: hieri comuros subuertit : quid idem dema¬
chabeis eloquar. dequib scriptum est: Et nolebunt
iudei in die sabbati uindicare sed adieniginis postec
consilio accepto: pugnauer̃ die sabbuti & triumpha¬
uer̃ dehostib: quib: testimoniis edocemur: non ꝑti¬
nere adfidem istum sabbati elementariũ diem: sed

Expanded text:
accipienda Sabbati observatio, nisi spitribus dissoluta sunt. Nam si crimen est Sabbati otium non observare, cur Deus operatur in Sabbato? Sic enim scriptum est in Genesi: Complevitque Deus die septimo opus suum, quod fecerat ; ergo in principio Sabbatum dissolutum est, dum Deus operatur in ipso, explens cuncta in eo, et benedicens ipsi diei, quia universa in illo complevit. Item si crimen est Sabbati otia non observare, cur Jesus Nave, discipulus ac successor Moysi, praecipiente Domino, septem 95 diebus continuis, inter quos utique et Sabbatum erat, exercitum, et arma produxit, atque circumeunte arca, tubisque clangentibus, Jericho muros subvertit ? 3. Quid item de Machabaeis eloquar? de quibus scriptum est: Et nolebant Judaei in die Sabbati vindicare se de alienigenis . Postea consilio accepto, pugnaverunt die Sabbati, et triumphaverunt de hostibus. Quibus testimoniis edocemur non pertinere ad fidem istum Sabbati elementarium diem servare, sed
Abbreviated transcription (Latin):
operari debere secundum interiorem hominem : u&us¬
tacte carnalis operationis mutata: In tus enĩ circũcisio
non p̃cisione carnis. sed cordispurgationẽ . Intus sabba¬
tum : non ꝑabstinentiũ seruilium operum: sed ꝑubs¬
tinentiã peccatoꝵ. Quẽ mlegem &iũ gentib reuelia

Expanded text:
operari debere secundum interiorem hominem, vetustate carnalis operationis mutata. Intus enim circumcisio, non praecisione carnis, sed cordis purgatione. Intus Sabbatum, non per abstinentiam servilium operum, sed per abstinentiam peccatorum. 94 7. Quam legem etiam gentibus cla
Abbreviated transcription (Latin):
noua. & nunc ori&ur. utiq: cognoscitis ea : Ponã in
deserto uic̃ & in inuio flumina: Clorificauit me
bestiuȩ agri. dracones & structio .nes. quia dedi inde¬
sesto uiã . flumina in in uio: tulib: enĩ uaticiniis. legem
u&eris testumenti conmendat. & obliuisci. & noui facit
mentionẽ dicendo Nememineritis prioꝵ. Ecce facio
noua: Et ut demonstrar& quđ e& nouactũ ad iecit
ponã in desestouiã. &ininuio flumina: Quod significar&
ingentib: sucm dedisse doctrinũ. Vbiglorificauit tũ
bestuc agri. dumipsum credentes conlaudant &iõ
regna mundi quẽ populum uid quisitum dt̃: C&erũ
contria isrł qui secunt᷑ adiungi. Non me in uocasti

Expanded text:
a: ponam in deserto viam, et in invio flumina. Glorificabit me bestia agri, dracones, et struthiones, quia dedi in deserto viam, flumina in invio . » 2. Talibus enim vaticiniis legem Veteris Testamenti commendat oblivisci, et novi facit mentionem, dicendo: Ne memineritis priorum, ecce facio nova; et ut demonstraret quae essent nova, tum adjecit: Ponam in deserto viam, et in invio flumina. Quo significaret in gentibus suam dedisse doctrinam, ubi glorificat eum bestia agri, dum ipsum credentes collaudant, et regna mundi, quem populum sibi acquisitum dicit. Caeterum contra Israel quae sequuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
cobseruictione autẽ sabbati merito cum carnalit̃
iudei custodirent. si quid sabbatum ñ esser. Nom̃
quidem scbbati usurpant: sed quid ipse ualeat igno¬
runt: Legem car naditer custo dire delectantur : dum
tota sp̃aliter in tellegictur. dicente dño ꝑproph& um
A periã in parabolis osincum: loquor ꝓpositiones at

Expanded text:
cessatione Sabbati. 1. Merito Sabbatum carnaliter Judaei custodirent, si quid sit Sabbatum nossent. Nomen quidem Sabbati usurpant, sed quid ipsum valeat ignorant. Legem carnaliter custodire delectantur, dum tota spiritualiter intelligatur, dicente Domino per prophetam: Aperiam in parabolis os meum, loquar proposition
Abbreviated transcription (Latin):
cepit auidua escã. & manducauit. Tunc helias iussudĩ
uasac eius repleuit. & aput ipsam alienigenã hospitatus
escis gentilib: uixit. Quod fieri non licer& nisi lex spãlit̃
data fuiss&. Dum etũ quidam in lege quasi non mundi
in cibo damnatur mores hominũ. proculdubio signisi¬
inmorib: hominum comparantꝰ: omnia enĩ quecũq udeo
in ipsis primordus mundi creatasunt. siue uocis autori¬
tate non tantumbona sed &iã ualdebona probunt
Ideo quecũq ingenere significantꝰ animalid̃ inmundoꝵ
moniis computa uimus: dehinc sacramenta nr̃e fidei¬
A prestringamus manifestantes primum quia non
solum ꝓpt̃ iudeos testam̃ tum legis dutum ẽ sed &¬

Expanded text:
cepit ab ea escam, et manducavit . » Tunc Elias jussu Dei vasa ejus replevit, et apud ipsam alienigenam hospitatus escis gentilibus vixit, quod fieri non liceret, nisi lex spiritualiter data fuisset. 2. Dum enim quaedam in lege, quasi non munda, in cibo damnantur, mores hominum procul dubio signifiin moribus hominum comparatur. Omnia enim quaecunque a Deo in ipsis primordiis mundi creata sunt, suae vocis auctoritate non tantum bona, sed etiam valde bona probantur. Ideoque quaecunque in genere significantur animalium immundorum, moniis confutavimus; dehinc sacramenta nostrae fidei perstringamus, manifestantes primum quia non solum propter Judaeos Testamentum legis datum est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
gentib: legis mysteria. iudeis uero clicusa sunt. sicut & da¬
niheldicit: Clacusi sunt signatiq sermones usq adtẽpus
consumationis. quousq uddiscant multi. ut impleatur
uisio. ut cognoscant om̃a hȩc : Nã & quod moỹsi facies ue¬
lamine tegebatꝰ. dum descender& demonte cũtubulis:
id significabat. quia p̃cȩcitatis caliginẽ. iudaicus populus
legem ipsac̃ ñ poss& ugnoscere : Dum enim legit̾ moẏses.
uelamen est positũ suꝑcor eorum
que enĩpossunt leges & ꝓph&us intelligere.
nisi antixp̃m crediderint. loquente esicia:
si non credideritis ñ intelligitis. Iustus enĩ exfide

Expanded text:
enim legis mysteria. 3. Judaeis vero clausa sunt, sicut et Daniel dicit: Clausa sunt, signatique sermones usque ad tempus consummationis, quousque addiscant 104 multi, et impleatur visio, et cognoscant omnia haec . Nam quod et Moysi facies velamine tegebatur, dum descenderet de monte cum tabulis, id significabat, quia prae caecitatis caligine Judaicus populus legem ipsam non posset agnoscere, dum enim legitur Moyses, velamen est positum super cor eorumque enim possunt legem et prophetas intelligere, nisi ante in Christum crediderint, loquente Isaia: Si non credideritis, non intelligetis; justus enim ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
hostico & scũarium. Et in templo erit ab ominatio desola¬
ꝑ p&uct̃ captiuitatẽ post urbis ȩt̃ nã ruinam. De hinc¬
carnes uidȩorum obseruuntias & cȩlebrationes euacuatus
enuntiabo: Accipe ergo primum causam circum cisionis:
quia enim ex semine abrahȩ secundum carnem erat
secula. post futura p̃uidens dr̃ genus abraham. reliquis
gentib: miscer&ur. & paulatim propago eius fer& in¬
certa populum iudacicum circum cisionis signũ notabit
ut bibentes int̾ȩgyptios utq syrios. inter babilinis siue
caldeos. hoc signa culo ub his uel c&eris gentib nationibq
distinguerentur : Deniq: qua draginta annos inhere¬
mo nullus ẽ circum cisus. soliquippe sinegentis al te¬
rius conmixtionẽ uiuebant: Ad ubi ior danis ulueũ
populus israheliticus trans meauit. atq: interrã reꝓ¬
missionis ꝑuenit : signũs circum cisionis futuro ex com¬
mixtione gentium prouidit errori: Quam rationa¬
biliter esse custoditam credimus: quo usq nascersur

Expanded text:
hostia et sacrificium et in templo erit abhominatio desolaivitatem, post urbis aeternam ruinam, carnales Judaeorum observantias et celebrationes evacuatas enuntiabo. Accipe ergo primum causam circumcisionis. Quia enim ex semine Abrahae secundum carnem futursaecula futura: praevidens Deus genus Abrahae, ne reliquis gentibus misceretur, et paulatim propago ejus fieret incerta, populum Judaicum circumcisionis signo notavit, ut videret inter Aegyptios, Assyrios, inter Babylones, sive Chaldaeos, hoc signaculo ab his sive a caeteris gentibus, quod distingueretur. Denique per quadraginta annos in eremo nullus est circumcisus, ibi quippe sine alterius commistione vivebant; at ubi Jordanis alveum populus Israeliticus transmeavit, atque in terram promissionis pervenit, signum circumcisionis futuro ex commistione gentium praevidit errori. Quam rationabiliter custodiendam esse credimus, quousque nasceretur
Abbreviated transcription (Latin):
tis matis sac ram̃to mundamꝰ: Sabbati otiũ suꝑ ua¬
cuũ dicimꝰ: quia iãreᷝ itã spem qui&is u&nę tene
mus: Sacrificia u& eris legis ñ immolamꝰ : Quia per
eadem sacrificia : aut xp̃ĩpussionẽ. aut carnuliũ uici¬
orũ mortificationẽ insinuatã cognoscimꝰ Aymus
ñ obseruicmꝰ: quiu expurgata u&eris uitȩ malitũt
in nouã fidei gratiũ ambulimꝰ: Differentius oborũ
ñ custodimꝰ quia cuncta illa spĩtulit̃ discernimus
in morib: hominũq in mundorũ significabat diuersitas
animalium: deagni esupascha noncȩlebramꝰ: quia pascha

Expanded text:
tismatis sacramento mundamur. Sabbati otium supervatismatis sacramento mundamur. Sabbati otium supervacuum ducimus, quia revelatam spem mus. Sacrificia veteris legis non immolamus, quia per eadem sacrificia Christi passionem, et carnalium vitiorum mortificationem praesignatam cognoscimus. Azyma non observamus, quia, expurgata veteris vitae malitia, in nova fidei gratia ambulamus. Differentias ciborum non custodimus, quia cuncta illa spiritualiter discernimus in moribus hominum quae immundorum significabat diversitas animalium. 4. De agni esu pascha non celebramus, quia pascha
Abbreviated transcription (Latin):
isrł succedit exgentib: populus Tollit̃ illis u&us
testacm̃tũ. redditur nobis nouum: Conceditꝰ nobis
salutaris cibi gratia : & poculum sunguinis xp̃i. Illis fume
& siti arentib mutatꝰ. & nobis poculo nom̃ aluo scilic&
xpĩ cnũ & om̃a quȩ sun gesta nouitatẽ gloriȩ resonan:
infeliciũ iudeorum deflenda dementia Ecce sud¬
uatoris aduentum. nec testam̃tu&eris auctoritatẽ
in telleguNł: nec eũ uenisse accipiunt: Gentiũ conuersa¬
tionẽ legunt. & desua rȩꝓbatione minime confundun¬
tur: sabbati obseruationẽ suscipiunt. quẽ reꝓbatũ
scripturȩ testificatione cognoscunt: Cir cũcisionẽ carnis
tiã positi omnia hȩcfacta & cȩlebrartiones quȩ futuroꝵ
erant inditia iã cognoscimꝰ ẽẽ conpl&a: Quid quid enĩ
qui ñuenit soluere legem. sed adimplere: Adueniente
ergo ueritate umbra cessiuit : Ideoq iã carnaliter
ñ circũcidimus : quia in circũcisionis typo ꝓmissi bũp¬

Expanded text:
Israel, succedit ex gentibus populus. Tollitur illis Vetus Testamentum, redditur nobis Novum; conceditur nobis salutaris cibi gratia, et poculum sanguinus Christi, illis fame et siti arentibus. Mutatur et novo populo nomen aliud, scilicet Christianum; et omnia quae sunt gesta novitatem gratiae resonainfelicium Judaeorum deflenda dementia! Ecce Salvatoris adventum nec Testamenti Veteris auctoritate intelligunt, nec eum venisse accipiunt. Gentium conversionem legunt, et de sua reprobatione minime confunduntur. Sabbati observationem suscipiunt, quam reprobatam Scripturae testificatione cognoscunt. Circumcisionem carnis tia positi, omnia haec facta et celebrationes, quae futurorum erant indicia, jam cognoscimus esse completa. Quidquid quia non venit solvere legem, sed adimplere . Adveniente ergo veritate, umbra cessavit, ideoque jam carnaliter non circumcidimur, quia in circumcisionis typo promissi bap
Abbreviated transcription (Latin):
spem ipsorum um quam miserectur: In priorib: enĩ dicit
Cecidit ñ adici& ut resurgat. Uirgo isrł secundo dicit
Ecce egoponum trullam in medio populiisrł. Non adi¬
ciem ultra suꝑ inducere eum .: Tertio quoq dicit. Uenit finis
ꝑ eum: quȩ omniaa ꝑtinent ad carnalemꝰ ipsius populi reg¬
num uel obseruantiam : quia ultra in reparabilia crunt

Expanded text:
spem ipsorum unquam misereatur. In prioribus enim dicit: spem ipsorum unquam misereatur. In prioribus enim dicit: Cecidit, non adjiciet ut resurgat virgo Israel. In secundo dixit: Ecce ego ponam trullam in medio populi Israel, non adjiciam ultra superinducere eum. Tertio quoque dicit: Venit finis . Quae omnia pertinent ad carnale ipsius popul i regnum uel obseruanti am, quia ultra irreparabilia erunt