comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̾destinatio de saluandis tantum.
Dep̾destinatis nullus potest dãpna¬
ri. de reꝑbis nullus potest saluari.
Reꝑbi p̾resciti sunt ad mortẽ. p̾desti¬
nati p̾uisi ad uitã. Augustinus de
correctione & gr̃a. In apocalipsi dicit᷑
tene quod habes. ne alus accipiat
coronã tuam. Si enim alius ñ ẽ accep¬
turus nisi iste ꝑdidit. cͥtus ẽ electoꝵ
numerus. Id ẽ p̃destinatus electoꝵ
num̾us. nec potest augeri. nec¬
potest minui. Opponit᷑ quod possit
minui. qr omnes dampnari possent.
Qcũq enim saluant᷑ ex gr̃a saluan¬
tur. ⁊ quod gͣtis datur. posset non
dari. Similit̾ ꝓbat᷑ quod possit au¬
geri. quia omnes possent saluari.
Nisi enim possent saluari. ñ impu¬
tandũ eẽt eis. quod dampnantur.
S idõ uerum ẽ. ñ potest augeri nu¬
merus p̾destinatoꝵ. quia ñ potest
hoc ẽẽ ut aliquis saluet᷑. ita quod
ñ sit p̾destinatus. N potest minui.
quia non potest hoc e̾e ut aliquis

Expanded text:
praedestinatio de salvandis tantum. praedestinatio de salvandis tantum. De praedestinatis nullus damnari; de reprobis nullus potest salvari. Reprobi sunt praesciti ad mortem; praedestinati praevisi ad vitam. Augustinus De correctione et gratia. In Apocalypsi dicitur: Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus nisi iste perdiderit; certus est electorum numerus. Idem: Praedestinatus electorum numerus nec potest augeri nec minui. Opponitur quod possit minui; quia omnes damnari possunt. Quicunque enim salvatur, ex gratia salvatur; et quod gratis datur, posset non dari. Similiter probatur quod posset augeri; quia omnes possunt salvari; nisi enim possent salvari, non imputandum esset eis quod damnantur. Solutio: Verum est, non potest augeri numerus praedestinatorum, quia hoc non potest esse, ut aliquis salvetur ita quod non sit praedestinatus. Non potest minui; quia hoc non potest esse, ut aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
ficił oppositio hic fieri. Est aliquis qͥ
numqͣm lecturus ẽ. posset tamen ẽẽ.
ut ipse leg̾et. Queritur utrũ sciat d̾s
Qd̃ ipse sit lec̾turus. Augustinꝰ in epła
ad renatũ. Qd quod ipsa exinamt᷑¬
omĩno prescita. si quod p̾scit᷑ ñ erit:
Quomͦ enĩ recꝰte dicit᷑. presciut futu¬
rũ quod futurũ non ẽ: Si dixerimꝰ
ñ scit eum lecturũ: opponitur. potest
eẽ ut iste legat. quod si eẽt. utiq sciret᷑
adeo.⁊ hoc potest ẽe. Gͦ potest ẽẽ ut sci¬
at᷑ a dõ. gͦ plus potest scire qͤ sciat qd̾ pe¬
nitus falsum ẽ. huius questionis so¬
lutionẽ alioꝵ iudicio relinquo. mͥ
t̾n uidetur qr neutra illarum sit con¬
cedenda. Siquis enim querit scit
hunc lecturum uel nescit non
dicã scit eum lecturũ uel nescit:¬
d̾s nesc̾ hoc uł non nescit ħ. cũ eum
ñ latet dicendum ẽ. Hoc distat int̾
p̾scientiam ⁊ p̾destinationẽ. qđ p̃sci¬
entia de saluandis ⁊ dampnandis.

Expanded text:
ficilis oppositio hic fieri. Est aliquis qui ficilis oppositio hic fieri. Est aliquis qui nunquam lecturus est, posset tamen esse ut ipse legeret; quaeritur utrum Deus quod ipse sit lecturus. Augustinus in lib. ad Renatum: Quid quod ipsa exinanitur praescientia si quod praescitur non erit? Quomodo enim recte dicitur praesciri futurum, quod futurum non est? Si dixerimus: Non scit eum lecturum; opponitur: Potest esse ut iste legat, quod si esset utique sciretur a Deo, et hoc potest esse; ergo potest esse, ut sciatur a Deo; ergo plus potest scire quam sciat, quod penitus falsum est. Hujus quaestionis solutionem aliorum judicio relinquo. Mihi tamen videtur quod neutra illarum sit concedenda. Si quis enim quaerit, scit hunc lecturum? non dicam: Scit eum lecturum, vel nenon scit hoc cum eum nil lateat dicendum est. Hoc distat inter praescientiam et praedestinationem; quod praescientia de salvandis et damnandis,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ab acuch. Absurdũ ẽ ad hoc dĩ
deduc̃e maiestatẽ. ut sciat ꝑ mom̃ta¬
singula qͦt culices nascunt᷑. quotue
moriantur. quot pulicũ.⁊ muscaꝵ
sit multitudo. quotue pisces natent
in aquis.⁊ similia. N sumꝰ tã fatui
adulatores di. ut dũ potentiã eiuss
etiã ad ima detrudimus. in nos ip¬
sos iniuriosi simus. eandẽ irratio¬
nabiliũ ⁊ rationabiliũ ꝓuidentiã
eiꝰ dicentes ẽe. Qđ quidã ita expo¬
nunt. Absurdũ ẽ ad hoc dĩ deduc̾e
maiestatẽ. ut sciat ꝑ mom̃ta singła
nicħ potest eum latere. s ñ ꝑ mom̾ta
ut nos. qui simul oĩa ñ possumꝰ scire.
Alii sic exponunt. Absurdũ ẽ & cet̾a.
ut sciat quot. & cet̾a. ita quod habeat
inde curã. Ut enim dic̃ apłs. ñ¬
ñ ẽ dõ cura debobus. de hominibꝰ ẽ dõ
cura. quia ad custodiã eoꝵ angłos de¬
legat. Unde illud. angłi eoꝵ semꝑ
iudent faciẽ patris. Potest & alia dif¬

Expanded text:
super Habacuc. Absurdum est ad hoc Dei super Habacuc. Absurdum est ad hoc Dei deducere majestatem, ut sciat singula, quot culices nascantur quotve moriantur; quae pullicum et muscarum sit multitudo, quotve pisces natent in aquis, et similia. Non simus tam fatui adulatores Dei, ut dum potentiam ejus etiam ad ima detrudimus, in nosipsos injuriosi simus eamdem irrationabilium et rationabilium providentiam esse dicentes. Quod quidam ita exponunt: Absurdum est ad hoc Dei deducere majestatem, ut sciat per momenta singula nihil potest latere, sed non per momenta, ut nos, qui simul omnia non possumus scire. Alii sic exponunt: Absurdum est, etc., ut sciat quod culices, etc., ita quod habeat inde curam, ut enim dicit Aposn est Deo cura de bobus . » De hominibus est Deo cura, quia ad custodiam eorum anglegat. Unde: Angeli eorum semper vident faciem Patris . Potest et alia dif
Abbreviated transcription (Latin):
ad romanos dic̃. N propt̾ea aliquid
erit. quia id scit ds futurũ. s quia
id futurũ ẽ. scituradõ antequã fiat.
Quod sic potest exponi. Qa futurũ
÷ id ẽ quod futurũ ẽ. ut ibi nulla no¬
tetur causa. Sicut namq ysaias p̾¬
dix̃ cecitatẽ iudeorum futurã ẽe di¬
cens. dedit eis oculos ds ut non ui¬
deant.⁊ cet̾a. nec t̾n udo facta est
quia ille p̃dix̃.s quod futurũ erat ille
s ñ idõ facta quia presciuit. s qr fu¬
turum erat p̾sciuit. quẽ nicħ potest
latere. Prescientia in propͥe dicitur
in dõ. Apud eũ namq nil futurũ.
nicħ pret̾itũ. In eo nec prius ẽ. nec
post̾ius. s qͣntũ ad res que nob̃ future
sunt. dicimus eũ futura p̃scire. quod¬
qͣntũ ad eum ẽ. ea tanqm p̾sentia
scire. Dic̃ auctoritas quod eius scien¬
tia ñ potest augeri. ñ potest minui.
N enim plus potest scire qͥ oĩa scit. nec
minus qui nil potest obliuisci. Op¬
ponitur de hoc quod ieronimꝰ dic̃

Expanded text:
ad Romanos dicit: Non propterea aliquid erit, quia id scit Deus futurum, sed quia hoc futurum est scitur 1033 a Deo antequam fiat. Quod sic potest exponi: Quia futurum est, id est quod futurum est, ut ibi non notetur causa. Sicut enim Isaias praedixit caecitatem Judaeorum futuram, dicens: « Dedit eis Deus oculos ut non videant, etc. , » nec tamen ideo facta est, quia ille praedixit, sed quod futurum eratnon ideo facta est quia praescivit; sed quia futura erat eam praescivit; quem nihil potest latere. Praescientia improprie dicitur in Deo. Apud eum namque nihil futurum, nihil praeteritum; in eo nec prius est nec posterius. Sed quantum ad res quae nobis futurae sunt, dicimus eum futura pquantum ad eum, est ea tanquam praesentia scire. Dicit auctoritas, quod scientia ejus non potest augeri, non potest minui. Nec enim plus potest scire qui omnia scit, nec minus qui non potest oblivisci. Opponitur de hoc quod Hieronymus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
scdm se totum. Uerbi gr̃a. Cum
baptira tur aliquis. benedicitur
aqua ꝑ inuocationẽ tͥnitatis. Si
in eadem aqua iterum baptitat᷑
alius. eadem benedic̾tio aqͦ .s.
inuocatio tͥnitatis. qua sc̃ificat᷑
aqua iteratur. ñ tñ dicitur itera¬
ribaptismus. qr pro parte itera¬
ta ñ iteratur sacramentũ. S si il¬
na hoc fieret. tunc inuiria sa
fiat quantum ad ꝑsonam. que
iterum suscipit sacramentum.
eadem hostia. uł idem oleum.
ñ iteratur sacramentum. Siem̃
pro parte iterata dicuntur hec
sacram̃ta it̾ari. eadem ratione
⁊ baptismus iteratur. cum ibi ut
diximus partis fiat iteratio. sci¬
licet illuis scĩficationis. qͣm fusci¬
pit aqua ꝑ inuocationẽ tͥnitatis.

Expanded text:
secundum se totum. Verbi gratia: Cum secundum se totum. Verbi gratia: Cum baptizatur aliquis, benedicitur aqua per invocationem Trinitatis, si in eadem aqua iterum baptizatur alius eadem benedictio aquae scilicet invocatio Trinitatis qua sanctificatur aqua iteratur, nec tamen dicitur iterari baptismus; quia pro parte iterata non iteratur ipsum sacramentum. Sed si ilna hoc fieret, tunc injuria fiefiat quantum ad personam quae iterum suscipit sacramentum; eadem hostia vel idem oleum, non iteratur sacramentum. Si enim pro parte iterata dicuntur haec sacramenta iterari, eadem ratione et baptismus iteratur; cum ibi, ut diximus, partis fiat iteratio, scilicet illius sanctificationis quam suscipit aqua per invocationem Trinitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
reter supradicta ÷ ⁊ aliud
sacramentũ. scilicet unctio
infirmorum. que fit oleo consecra
inducat presbiteros eccłe. ⁊ orent
suꝑ eum unguentes eum oleo in
nomine dñi. Sicut ⁊ in aliis sacͣ¬
mentis. ita ⁊ in isto. aliud sacͣmen¬
tum. aliud res sacramenti. Sa¬
cramentum ipsa inuncͣtio res
scilicet remissio. que int̾iori un¬
ctione affertur. E st enim in ea¬
catis sit. renuttentur ei Et si ex
contemptu sacramentu hoc¬
nabile. Hoc sacramentũ in
quibusdam eccłiis solet reitera¬
ri. cum dicat augustinus. sacra¬
mentum ñ est iterandũ.⁊ nulli
sacramento facienda ẽ inuiria.
mento altaris. S epe enim iterat᷑
in eodem. Dicunt quidã illud
dictum ẽẽ de sacramento bap¬
tismi.⁊ de sacrmento ordina¬
tionis. que nunqm debent ire¬
rari. s de aliis ut dicunt. ñ est
intelligendum. S melius est.
ut de omnib generalit̾ dicat᷑.
Cum enim dicitur sac̾mentũ
ñ ẽẽ iterandum. ñ ÷ intelligendũ
de sacramento scd̃m partes sui. s

Expanded text:
eter supradicta est et aliud sacramentum, scilicet unctio infirmorum, quae fit oleo consecratinducat presbyteros Ecclesiae et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini . Sicut in aliis sacramentis; ita et in isto aliud est sacramentum, aliud res sacramenti. Sacramentum ipsa inunctio, res sacramenti remissio quae ex interiori unctione confertur. Est enim in eacatis fuerit remittentur ei . Et si ex contemptu hoc sacramentum pradamnabile. Hoc sacramentum in quibusdam ecclesiis solet reiterari, cum dicat Augustinus sacramentum non esse iterandum, et nulli sacramento faciendam esse injurimento altaris: saepe enim iteratur in eodem. Dicunt quidam illud dictum esse de sacramento baptismi et de sacramento ordinationis, quae nunquam debent iterari; sed de aliis, ut dicunt, non est illud intelligendum. Sed melius est ut de omnibus generaliter dicatur. Cum enim dicitur: Sacramentum non esse iterandum; non est intelligendum de sacramento secundum partem sui; sed
Abbreviated transcription (Latin):
fitii ingratus existit. sicut ⁊ qui
de seruo liber factus : tñ tam gͣuit̾
puniat. Solet queri dehis qͥ st̃
in duob cͥminib. utrum possint
de uno ꝑpenitentiam satiffac̾e.
dum remanent in alio. Qd̃ iudet᷑
uelle gregorius suꝑ ierechielẽ
dicens. Pluit dñs suꝑ unã deci¬
uitatib ⁊ cet̾a. cum ille qͥ proximũ
odit. ab aliis uitiis se corrigit. una
eademq ciuitas ex parte pluitur.
⁊ ex parte arida manet. qr sunt
quidam qui cum quedã uitia re¬
secant. in aliis gͣuit̾ ꝑdurant. Ad
qd̃ dicitur. qd̾ ⁊ siminus malus
fiat. qd̾ ẽ ex parte complui. ñ tñ
penitentia. Ñ enim pocest simul
iuere ⁊ mortuus ẽẽ.⁊ si nondũ
uiuit. nec uere penitet. Complu¬
itur itaq s non irrigat᷑.
tum ẽ petro ⁊ in petro aliis. tibi
dabo claues regni celorũ ⁊ quod¬
dendum quid sint claues. ⁊ qͦ¬
mͦ dentur.⁊ qui habeant. Iste
claues sunt. discretio. ⁊ potestas.

Expanded text:
ficii ingratus existit Sicut et qui ficii ingratus existit Sicut et qui de servo liber factus est, tam graviter puniat. Solet quaeri de iis qui sunt in duobus criminibus utrum possint de uno per poenitentiam satisfacere dum remanent in altero. Quod videtur velle Gregorius, super Ezechielem dicens: Pluit Dominus super unam de civitatibus , et caetera, cum ille qui proximum odit ab aliis vitiis se corrigit, una eademque civitas ex parte compluitur, et ex parte arida remanet . Quia sunt qui cum quaedam vitia resecant, in aliis graviter perdurant. Ad quod dicitur quod etsi minus malus fiat quod est ex parte complui non tampoenitentia. Non enim potest simul vivere et mortuus esse. Et si nondum vivit nec vere poenitet; compluitur itaque, sed non irrigatur.tum est Petro et in Petro aliis: Tibi dabo claves regni coelordendum quid sint et quando dentur, et qui habeant. Istae claves sunt discretio et potestas.
Abbreviated transcription (Latin):
acta illa penitentia mortuus eẽt.
nullã penam inde amplius ha¬
tiendum. dicunt qd̾ pro illis pec¬
catis de quib dõ ꝑpenitentiã sa¬
tisfecit. non sit ampluis puniendꝰ.
etiam si postea uł similia uł gͣ¬
uiora committat. ñ enim udicat
d̾s bis in id ipsum. s ꝓ ingratitu
dicitur inparabola. ñ exibit hunic
donec reddat uniu̾sum debitũ.
sic exponendum uidet᷑. U niu̾sũ
debitum uocatur ñ illud qd̾ iã con¬
donatum erat. s potius nscđia
qͣm aliis impendere debuit. ꝓeo
de dicitur. qua mensura mensu fue¬
ritis. remetietur uob̃. ⁊ cet̾a. Hec enĩ
parabola de miscđia est. Ac sidice¬
retur. Si aliis ñ uultis misereri sic̃¬
d̾s misertus est ur̃i peccata condo¬
nando. pat̾ celestis hoc debitũ exi¬
get auob̃. Illud quod dicunt expo¬
sitores. qd dimissum erat ꝑpeniten¬
tiam exigitur a nob̾. ad t̾rorẽ dictũ
ẽẽ iudetur. N t̃n negamus quin
ꝓ eisdem punire que ipse dimise¬
rat prius. ex quo hõ suscepti bene¬

Expanded text:
eracta illa poenitentia mortuus esset, nullam poenam inde hatiendum dicunt quod pro illis peccatis pro quibus Deo per poenitentiam satisfecit non sit amplius puniendus; etiam si postea vel similia vel graviora committat: Non enim judicat Dominus bis in idipsumdicitur in parabola. Non exiet inde donec reddat universum debitum; sic exponendum videtur. Universum debitum vocatur non illud quod jam condonatum erat; sed potius misericordiam quam aliis impendere debuit pro eceperat, unde dicitur: Qua mensura mensi fueritis remetietur vobis . Haec enim parabola de misericordia est, ac si diceretur si aliis non vultis misereri, sicut misertus est vobis, peccata condonando, Pater coelestis: hoc debitum exigetur a vobis. Illud quod dicunt expositores quod dimissum erat per poenitentiam exigetur a vobis; ad terrorem dictum esse videtur. Nec tamen negamus quin  juste pro eisdem punire quae ipse prius dimiserat; ex quo homo suscepti bene
Abbreviated transcription (Latin):
cordis contritionẽ. ⁊ condig
nam satisfactionẽ pro prec̾itis pec¬
catis uere consequitur remissio¬
nem. ⁊ si tunc moreretur. ñ incur¬
reret dampnationẽ. s si postea
ad mortem peccat redeunt oĩa.
⁊ si tunc moreretur de omnib pu
bola. serue neqm omne debitũ
dimisi tibi. qm rogasti me. ħne
gͦ oportuit ⁊ te misereri conser¬
ui tui: Et iratꝰ dñs. tradidit eũ tor¬
torib qͦadusq reddet uniu̾sũ de¬
bitum. Sic ⁊ pater meus celestis
faciet uob̃. si non remiseritis unꝰqsq

Expanded text:
cordis contritionem et condignam facit satisfactionem pro praeteritis peccatis vere consequitur remissionem, etsi tunc moreretur non incurreret damnationem; sed si postea ad mortem peccat redeunt omnia, etsi tunc moreretur de omnibus pubola. Serve nequam, omne debitum dimisi tibi quoniam rogasti me: nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui? Et iratus Dominus ejus tradidit eum tortoribus, quousque redderet universum debitum. Sic et Pater meus coelestis fac
Abbreviated transcription (Latin):
ligatum. Si autem iniuste ali¬
quem ligent. uł soluant. ñ est
apud dm ligatus. uł solutus. nͥ
ipse contemptor fuerit. Nee dior
uel soluere. ex quo adhibet tantã
discretionem quantã potest. Et si
enim ille iniuste ligetur quantũ
gr̃a. Aliquis derelicta uxore sua
transit in aliam ꝓuintiã.⁊ ibi aliã
ducit uxorẽ. quam postea uult
dimitt̾e. recognoscens se aliam
hab̾e. S si forte datis inditiis pͥus
municat eum eccła. nisi ad scd̾am
redeat. ⁊ iuste hoc facit eccłia. cui
ille debet in hoc obedire. Si oppo¬
nitur qd̾ non potest cum ista sal¬
uari. cum aliam legitimam ha¬
beat uxorẽ. dicimus excusari ꝑ
obedientiã quam defert eccłe. sẽ
dat. Aliqui tn̾ dicunt eum eccl̃ie
in hoc ñ deb̾e obedire. cũ sciat ec¬
cłam falli. ñ tamen contempnat
s timeat. reuereatur excommun¬
t̾ram. erit ligatum ⁊ incelo. dict
ligatus ẽ in celo. id ẽ adõ appro¬
batur qd̾ eccła fecit. non tamen
ille reus ẽ apud dm̃. uł sic quod¬

Expanded text:
lutum. Si autem injuste aliquem ligant vel solvunt, non est apud Deum ligatus vel solutus nisi ipse contemptor fuerit. Nec dicimus vel solvere ex quo adhibet tantam discretionem quantam potest. Nam, etsi ille injuste ligetur quantum gratia: Aliquis, derelicta uxore sua, transit in aliam provinciam, et ibi aliam duxit uxorem quam postea vult dimittere recognoscens se aliam habere; sed si forte datis judiciis prorsus municat enim Ecclesia, nisi ad secundam redeat, et juste hoc facit Ecclesia cui in hoc debet obedire Si opponitur quod non potest cum ista salvari cum aliam legitimam habeat uxorem, dicimus excusari per obedientiam quam defert Ecclesiae; dat. Aliqui tamen dicunt Ecclesiae in hoc non debere obedire cum sciat Ecclesiam falli; non tamen contemnat, sed timeat et revereatur excommunterram, erit ligatum et in coelis. Dicunt ligatus est in coelo, id est a Deo approbatur quod Ecclesia fecit; non tamen ille reus est apud Deum. Vel sic: Quod
Abbreviated transcription (Latin):
simul cum doctrina tenent. Itẽ¬
gregorus ex dic̾tis origenis. Hec
potestas soli petro concessa ẽ.⁊
imitatorib petri. Nam quiẽq
uestigia petri imitantur. rec̾te
hñt ligandi ac soluendi potesta¬
tem. S aliud ẽ non rec̾te ⁊ dig¬
ne illud posse. aliud ẽ. non pos¬
se absolute.⁊ quod non possent
ñ habetur ex illis auctoritatib.
s quod recte non possint. Illud
quod petro dic̾tum ẽ. quodcũq
suꝑ terrã. ⁊ cet̾a. scđ̃m claues¬

Expanded text:
simul cum doctrina tenent. Itsimul cum doctrina tenent. Iterum ex dictis Origenis: Haec potestas soli Petro concessa est et imitatoribus Petri. Nam quicunque vestigia Petri imitantur, recte habent ligandi et solvendi potestatem. Sed aliud est non recte et digne illud posse, aliud est non posse absolute. Quod non possunt, non habetur illis auctoritatibus; sed quod recte non possint. Illud quod Petro dictum est: Quodcunque super terra
Abbreviated transcription (Latin):
uł omnes sac̾dotes habeant eas.
qr multi ante ordinationẽ hñt
discretionẽ qui sint ligandi qͥ
etiam soluendi. plures post con¬
secrationẽ carent illa discretio¬
ne. ⁊ ita non omnes sac̾dotes illas
duas hñt. Quod quidam satis
concedunt. S melius uidet᷑ ut
dicamus. ⁊ solos. ⁊ omnes. illas ha¬
bere licet enim aliquis ante illã¬
consecrationẽ habeat illam dis¬
cretionem. ñ t̾n in eo clauis ẽ. qr
ñ ht̃ ex offitio hoc facere. nec
potest claudere uł aꝑire. quia
ñ ẽ in eo clauis. Ita in discernen¬
uidetur habere. ⁊ uixta hoc po¬
test dici. qd̾ in consecratione dan¬
tur omnib ille due claues. offitiũ
exercendi discretionẽ.⁊ offitiũ
exercendi potestatẽ. De huiusmo¬
di tñ ubi contra fidem. uł aue¬
toritatem nichil dicitur. satis
potest concedi utrumlibet. G̾re¬
gorius t̾n in tractatu engłioꝵ sic
dic̃. Illi soli hñt in hac carne po¬
siti ligandi ac soluendi potestatẽ
sicut scĩ apłi. qui illoꝵ exempla

Expanded text:
sacerdotes habeant eas; quia multi ante ordinationem habent discretionem qui sint ligandi, qui etiam solvendi, plures post consecrationem carent illa discretione; et ita non omnes sacerdotes illas duas habent. Quod quidam satis concedunt. Sed melius videtur ut dicamus et solos, et eos omnes illas habere. Licet enim aliquis ante consecrationem habeat illam discretionem, non tamen in eo clavis est; quia non habet ex officio hoc facere nec potest claudere vel aperire. Quare non est in eo clavis. Iterum, indiscrevidetur habere. Et juxta hoc potest dici quod in consecratione dantur omnibus illae duae, id est officium exercendi discretionem et officium exercendi potestatem. De hujusmodi tamen ubi contra fidem toritatem dicitur, satis potest concedi utrum libet. Gregorius tamen in Tractatu Evangeliorum sic dicit: Illi soli habent in carne positi ligandi ac solvendi potestatem, sicut sancti apostoli, qui illorum exempla
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ ꝑ penitentiam dimissum erat
a nob̾ exigitur. Itẽ gregorius. Si
istis opponitur illud qd in pro¬
pħa legitur. ñ consurget duplex
tribulatio. uł iuxta aliam trans¬
lationẽ ñ iudicabit dñs bis in
ipsum. dicunt qd̾ dictum ẽ de sal¬
uenienti. si duplex tribulatio su¬
ꝑ aliquos consurgant. uel ut di¬

Expanded text:
 poenitentiam dimissum erat, a nobis exigitur. Idem dicit Gregorius: Sed istis opponitur illud quod in propheta legitur: Non consurget duplex tribulatio . Vel juxta aliam translationem. Non judicabit Dominus bis in idipsum, quod dictum est de sal pro inconvenienti, si duplex tribulatio super alios consurgat; vel, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmaᷤ decraduce eẽnt. sicut & corpo¬
ra. S ierominus hoc sub anathe¬
mathe prohibet. inducens hane
corda eorum. ubisatis innuit᷑. qd ñ
animã de anima creat ds. s singil¬
latim de nichilo eas facit. Augusti¬
nus uero nicħ inde asserit. s qͥren¬
do refert de anima diu̾soꝵ senten¬
tias. quoꝵ quidam uoluerunt.
qd̾ simul om̃s creati e eẽnt. qͥdã
qd̾ ñ simul. s detraduce. alii qd̾ nec

Expanded text:
primam de traduce essent, sicut et corpoprimam de traduce essent, sicut et corpora. Sed Hieronymus sub anathemate prohibet, inducens hanc llatim corda eorum , » ubi satis innuit, quod non animam de anima creat Deus, sed sigillatim de nihilo eas fecit. Augustinus vero nihil inde asserit, sed quaerendo refert de anima diversorum sententias; quorum quidam voluerunt quod simul omnes creatae essent, quidam quod non simul, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pecus non potest. Hoꝵ ⁊ taliũ mo¬
dorum rationes ñ tantũ indõ st̃.
creature. Ut autẽ lignum aridũ
fioreat. fructum gignat. ut femi¬
na in iuuentute sterił. in senec¬
tute pariat. ut asina loqͥtur. ⁊ si¬
milia. dedit quidẽ naturis qͣs cre¬
auit.ut ex eis ⁊ħ̾ fieri possent.ñ
ut hab̾ent in naturali motu. Ht̃
gͦ dñs insemet ipso absconditas
quorundã factoꝵ causas. qͣs rebꝰ
conditis non inseruit. easq im¬
plet. non illo oꝑe prudentie. qͦ na¬
turas substituit ut sint. s eo quo
eas administrat ut uoluerit. qͣs
ut uoluit condidit. quoꝵ sũmũ
erat. quod ita mulier facta ẽ de
latere uiri dormientis. N habuit
hoc pͥma rerum conditio. ut femi¬
na sic omĩno fieret. s tantũ hoc
habuit. qd̾ fieri posset sic. Siẽ cor¬
pus mulieris de corpore uiri tra¬
ductum fuit. ita uoluerunt qͥdã
qd̃ anima ipsius eue de aĩa uiri
ꝓpagata eẽt.⁊ omnes anime pret̾

Expanded text:
pecus non potest. Horum et talium mopecus non potest. Horum et talium modorum rationes non tantum in Deo sunt, creatae Ut autem lignum aridum floreat, et fructum gignat; ut femina in juventute sterilis in senectute pariat; ut asina loquatur, et similia, dedit quidem naturis quas creavit, ut ex eis et haec fieri possent, non ut haberent in naturali motu. Habet ergo Dominus in semetipso absconditas quorumdam factorum causas, quas rebus creatis non inseruit easque implet, non illo opere prudentiae, quo naturas substituit 1070 ut sint, sed illo quo eas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit. Quorum unum erat, quod ita mulier facta est de latere viri dormientis. Inde habuit hoc prima rerum conditio, ut femina omnino sic fieret; sed tantum hoc habuit, quia sic fieri posset. Sicut corpus mulieris de corpore viri traductum fuit, ita voluerunt quidam, quod anima ipsius Evae de anima viri propagata esset, et omnes animae post
Abbreviated transcription (Latin):
ma conditione rerum q̃ facta ẽ
in sex diebꝰ. eas ds̃ inseruit rebꝰ.
Et sicut creature mutabiles sunt.
ita ⁊ hee cause mutabiles sunt.
Cũ enim sit in natura iuuenis. ut
aliqͣndo senescat. mutari t̾n po¬
test. s ille q̃ in do sunt. ⁊ increate¬
⁊ immutabiles sunt. Dispositio
enim dĩ mutari ñ potest. qr ds̃
immutabił ẽ. Apparet itaq ex
his. qd̾ om̃iũ rerum cause sunt in
do. quarundã uͦ innaturis rerũ.
sicut ostendimus de semine. de
arbore. ⁊ ħ dicuntur fieri scđm
ñ innaturis rerũ consistunt cau
se. ut illud qd̾ uirga arida floru¬
it. qd asina locuta fuit. ⁊ similia.
Et ħ dicuntur fieri ꝑmiraculũ.
qr contra naturã fiunt ipsarũ
rerũ. id ẽ ñ scdm causas illis rebꝰ
adõ insertas. Int̾ ħ illud ponit¬
augustinus. qd̾ de costa facta ẽ
mulier. N enim erat incosta cau¬
salit̾. ut de ea fieret mulier. s in
quo illa herba sic germinat. sic
illa etas parit. illa uero ñ. hõ loqͥt᷑.

Expanded text:
ima editione rerum, quae facta est in sex diebus, eas Deus inseruit rebus, et sicut creaturae mutabiles sunt, ita et hae causae mutabiles sunt. Cum etiam sit in natura juvenis, ut aliquando senescat, mutari tamen potest; sed illae quae in Deo sunt, et increatae, immutabiles sunt. Dispositio enim Dei mutari non potest, quia Deus immutabilis est. Apparet itaque ex illis, quod omnium rerum casunt. Quaedam vero in naturis rerum sicut ostendimus de semine, de arbore; et haec dicuntur fieri secundum n in naturis rerum causae consistunt, ut illud quod virga arida floruit ; quod asina locuta fuit , et similia. Et haec dicuntur fieri per miraculum; quia contra naturam fiunt ipsarum rerum, id est non secundum causas illis rebus a Deo insertas. Inter Augustinus, quod de costa facta est mulier; non enim erat in costa causaliter, ut de ea fieret mulier, sed inquo illa herba sic germinat, sic illa aetas parit, illa vero non; homo loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
plus peccauit. in hoc scilicet qd̾
maior delib̾atio fuisse uidet᷑ in
iuro. qͣm in muliere.⁊ quoqd ma¬
ioris scientie erat. ⁊ cui plus com¬
mittitur. ab eo plus exigitur. nec
tñ dicemus absolute qd̾ plus pec¬
cau̾it. sicuti de aliquo presbit̾o.
⁊ de aliquo laico diceremꝰ. si com¬
nitt̾ent homicidiũ. laicus ex lon¬
go odio. presbit̾ ex subita ira. ñ
posset absolute dici. qd̾ ille ordi¬
natus plus peccau̾it. ⁊ t̾̃n scdm a¬
liquid plus peccauit. in hoc sci¬
licet qd̾ fec̾ contra ordinẽ. Solet
queri.cur ds temptari ꝑmisit ho¬
rum ẽẽ p̃sciebat. Augustinus. Mͥ
fuisse hominẽ. si ꝓpt̾ea posset bene
iuuere. qr nemo male uiuere
suaderet. cum ⁊ in natura posse.
⁊ in potestate hab̾et uelle. ñ con¬
sentire suadenti dõ adiuuante.
Illud quoq solet queri. qͣre cͤauit

Expanded text:
oc scilicet quod major deliberatio videtur fuisse in viro quam in muliere et quod majoris scientiae erat; et cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Nec tamen dicemus absolute quod plus peccaverit; sicuti de aliquo presbytero et de aliquo laico diceremus, si committant homicidium, laicus ex longo odio, presbyter ex subita ira: non posset absolute dici quod ille ordinatus plus peccaverit, et tamen secundum aliquid plus peccavit, in hoc scilicet quod fecit contra ordinem suum. Solet quaerirum esse sciebat? Augustinus sic fuisse hominem, si propterea posset bene vivere quia nemo male vivere suaderet: cum et in natura posse, et in potestate haberet velle non consentire suadenti Deo adjuvante. Illud quoque solet quaeri: quare creavit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc seducta. qd̾ auditis u̾b̾ illis. eri¬
tis sicut dii.⁊ cet̾a. ad eo intumuit.
ut cred̾et uerum eẽ. quod dicebat᷑
Adamuero non est seductus. qͥa
ut augustinus dicit. ñ credidit
illud uerũ eẽ. s putauit utrũq
fieri posse. ut & uxoris morẽ gere

Expanded text:
hoc seducta, quod auditis verbis illis: « Erihoc seducta, quod auditis verbis illis: « Eritis sicut dii, » etc., adeo intumuit, ut crederet verum esse quod dicebatur; Adam vero non est seductus, quia, ut Augustinus dicit, non credidit illud verum esse, sed putavit utrumque fieri posse, et ut uxori
Abbreviated transcription (Latin):
s n̾ uidetur qd̾ uoluissec. aut de¬
lib̾asset iusticiã deserere. Uoluit
iusticiã deseruit. Potest itaq di¬
ci quod uolens deseruit iusticiã.
quia uoluit illud propt̾ quod
deseruit. nec tamen uolebat qd̃
iusticiã deserẽt. s uolebat illud
ꝓpt̾ quod iusticiã deserebat. Uo¬
luntate itaq iusticiã deseruit.
ñ qr uoluntas intempore illud
p̃cedet. N enim uerũ est qd̾ õẽ
peccatum uoluntas temꝑe p̃¬
cedat. cum ⁊ ipsa uoluntas mali
peccatũ sit. s de actu illud di¬
citur. qd̾ omne malum ex uo
luntate ꝓcedit. sicut ille actus
uidelicet cominestio pomi. qd̾
a quibusdã dicitur pͥmũ pecca¬
tum in homine. qd̾ satis pocest
concedi. In uno enĩ peccato.⁊
reatus ẽ ⁊ actus. nec dicunt᷑ pec
s quod habebat inuoluntate pͥus.
tunc facit moꝑe. Queritur quis
eorum plus peccau̾it. scilicet uł a¬
ñ ẽ seductus.s mulier. Unde ⁊̃ inge¬
nesi mulier int̾rogata inquit. Ser¬
pens sedux̃ me. Uirautẽ int̾rogat᷑

Expanded text:
isset aut deliberasset justitiam deserere; voluit justitiam deseruit. Potest itaque dici quod volens deseruit justitiam, quia voluit illud propter quod deseruit; nec tamen volebat ut justitiam desereret, sed voluit illud propter quod justitiam deserebat. Voluntate enim justitiam deseruit, non quod voluntas in tempore illud praecederet; non enim verum est quod omne peccatum voluntas tempore praecedat, cum et ipsa voluntas mali peccatum sit, sed de actu illud dicitur, qluntate procedit; sicut ille actus scilicet comestio pomi, quod a quibusdam dicitur primum peccatum in homine, quod satis potest concedi. In uno enim peccato et reatus est et actus; nec dicuntur duosed quod habebat prius in voluntate, tunc facit in opere. Quaeritur uter eorum plus peccaverit, an mulier an Anon est seductus, sed mulier . » Unde etiam in Genesi mulier interrogata inquit: « Serpens seduxit me. » Vir autem interrogatus
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat diabolus. idẽ deorsũ fu¬
ens. ꝑ inuidiã factus ẽ sathan. idẽ
adu̾sarius. Unde mulierẽ tempta¬
uit. in qua minus qͣm inuiro ratio¬
nem uigere sciebat. S ne illa temp¬
tatio nimis occulta foret. ⁊ idõ caue
quod foris erat. u̾sutiam temptan¬
tis adu̾tere posset. Augustinus suꝑ
genesim. Cum accedẽ ad temp¬
tandũ diabolus ñ posset nisi ꝑmis¬
sus. nec ꝑ aliud potuit nisi ꝑ quod
ruit mulier serpentẽ. Qͥa cũ nouit̾¬
creatꝰ eẽt. offitium loquendi acce
tio facta ẽ. Pmũ int̾rogatione ag¬
gressus ẽ. ut ex responsione eiꝰ coi¬
lig̾et. qualit̾ eã de cet̾o alloqͥ de¬
buisset. Cur ñ comeditis de ligno
scientie bom ⁊ mali: Ad quẽ muli¬
er. Ne forte moriamur. ⁊ cet̾a. In qͦ
inquit. Comedite.⁊ eritis sicut dii.
scientes bonum ⁊ malũ. Et ꝑtria
temptauit. ꝑgulam. cum dix̃ come¬

Expanded text:
fuerat diabolus, id est deorsum fluens; per invidiam factus est Satan, id est adversarius. Unde et mulierem tentavit in qua minus quam in viro rationem vigere sciebat. Et ne illa tentatio nimis occulta foret et ideo caverentum quod foris erat versutiam tentantis advertere posset. Augustinus super Genesim: Cum accedere ad tentandum diabolus non posset nisi permissus; non per aliud potuit, nisi per quod ruit mulier serpentem. Quaeritcreatus esset, officium loquendi a Deo tio facta est. Primum interrogatione aggressus est, ut ex responsione ejus colligeret qualiter eam de caetero alloqui debuisset. Cur scientiae boni et mali? » Ad quem mulier: « Ne forte moriamur etc. , » in quo dixit: « Comedite, et eritis sicut dii scientes bonum et malum . » Per tria tentavit: per gulam, cum dixit: « Come
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ maior fuit suꝑbia inmuliere
qm in uiro. Ergo ⁊ maus peccatũ.
mum. uir in dm̃ tantũ. Itẽ mulier
magis punita fuit. cui dictũ ẽ. in
dolore paries filios. ⁊ cet̾a. Unde
apparet quod plus peccau̾it. Op¬
ponitur de hoc qd̾ ysidorus dic̃.
Tribꝰ modis geritur peccatũ. igno¬
rantia. infirmitate. industria.
Ignorantia peccauit eua. qr ut ait
peccauit. qi ñ seduc̾tus. s sciens. ⁊
prudens peccauit. Petrus infir¬
mitate deliquit. G̾rauius ẽ infir¬
mitate qͣm ignor antia peccare. gͦ
Industria peccat. qui studio ⁊ de¬
lib̾atione malum ꝑpetrat. Infir¬
mitate. qui casu uł ꝑturbatione
delinquit. Ex his uerb̃ uidetur
asseri. quod plus peccauit uir. ad¬

Expanded text:
re, quam in viro; igitur et majus peccatum. mum; vir in Deum tantum. Item mulier magis punita fuit, cui dictum est: « In dolore paries filios tuos, » etc. Unde apparet quod plus peccavit. Opponitur de hoc quod dicit Isidorus: Tribus modis peccatum geritur, ignorantia, infirmitate, industria. Ignorantia peccavit Eva, quia, ut Apeccavit, quia non seductus, sed sciens et prudens peccavit. Petrus infirmitate deliquit. Gravius est infirmitate quam ignorantia peccare, et rmitate. Industria peccat, qui studio et deliberatione malum perpetratur; infirmitate, qui casu vel turbatione delinquit. Ex his verbis videtur asseri quod plus peccavit vir
Abbreviated transcription (Latin):
to. ut famẽ p̃uenirent. concessis
ut̾ent᷑. Et ille appetitus naturał e
⁊ moqd̾atus. fames uero immod̾at᷑
appetitus edendi ẽ. De hoc statu
quẽ ostendimus. erat transferendꝰ
hõ cũ omni ꝑle sua sine mortis
dolore. ad illud summũ bonũ qd
in celis ei p̃paratũ fuerat. Sic̃ enĩ
due nature sunt in hoĩe. corporał¬

Expanded text:
to, ut famem praevenirent concessis to, ut famem praevenirent concessis uterentur. Et ille appetitus naturalis est et moderatus; fames vero immoderatus appetitus edendi est. De hoc statu quem ostendimus erat transferendus homo cum omni prole sua sine mortis dolore ad illud summum bonum quod in coelis eis paratum erat. Sicut enim duae naturae sunt in homine, corpora
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad incessum pedes idonei. nec
manꝰ. saltẽ adscalpendũ habiles.
⁊ iuxta se iacentibꝰ mammis. ma¬
gis possunt esurientes flere qͣm
carnis. S cum augustinus nicħ
in hoc asserendo dicat. ñ absur
de quibusdã uidet᷑. qd̾ ⁊ tunc ex
pectaretur inparuuł etas ad il¬
ia facienda.⁊ similia. ñ qd̾ ex
uitio tunc ñ possent. s ex condi¬
tione nature. sicut acibo ñ penit᷑
abstinere pot̾ant. nec tͥn illud¬
erat ex uitio. s ex natura condi¬
tionis. Hic potest sic opponi. Si
dicimus. qd̾ ñ solum peccarent.
si deligno uecito comedent. s
etiã si ꝯcessis ñ uterent᷑. cũ na¬
turalit̾ appet̾ent. In hoc enĩ fa¬
cerent contra rationẽ nat᷑alẽ.
q̃ adhoc data erat. ut licitis ute¬
rentur. Itẽ opponitur. cũ fames sit
pena peccati. nisi peccassent fa¬
mem ñ pat̾ent᷑. s sine fame uide¬
citur. qd licet non peccassent. appe¬
titum comedendi hab̾ent. qͦ habi¬

Expanded text:
nec ad incessum pedes sunt idonei, nec nec ad incessum pedes sunt idonei, nec manus saltem ad carpendum habiles, et juxta se jacentibus mammis, magis possunt esurientes flere, quacarnis. Sed cum Augustinus in hoc nihil asserendo dicat, non absurde videtur quibusdam, quod et tunin parvulis ad illa facienda et similia. Non quod ex vitio tunc non possent, sed ex conditione naturae, sicut a cibo non penitus abstinere poterant; nec tamen illud ex vitio, sed ex natura conditionis. Hic potest sic opponi: Si dicimus quod non solum peccarent si de ligno vetito comederent, sed etiam si concessis non uterentur cum naturaliter appeterent. In hoc enim facerent contra naturae rationem, quae ad hoc data erat ut licitis uterentur. Item opponitur: Cum fames sit poena peccati, nisi peccassent famem non paterentur; sed sine fame supecitur quod licet non peccassent, appetitum comedendi haberent, quo habi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ destatu hominis ante peccatũ.
Sicut apłs dicit. pͥmus adã factꝰ:
in aĩam uiuentẽ. id ẽ corpꝰ sensi¬
le. Egebat enim alimonia ciboꝵ.
Mortale etiam habebat corpus.
Pot̾at enim mori. pot̾at ñ mori. po¬
t̾at peccare. pot̾at ñ peccare. s com¬
pleto numero transferret᷑ ad illũ
set. nec peccare. Erat gͥ ante pecca
paratus sine dolore. Quales uͦ si
ñ peccassent. nascerent᷑ eoꝵ filii.
c̾tum ñ ẽ. Augustinus t̾n uidetur
uelle. qd̃ qͣm cito nati eẽnt. ħ p̾dic¬
ta possent. sic dicens. Mouet si pͥ¬
mi homines ũ peccassent. utrum
tales ẽẽnt filios habituri. qͥ nec
lingua nec manibꝰ uterent᷑. nam
ꝓpt̾ necessitatẽ ut̾i fortasse necesse
exigua pars sit corporis costa. ñ
omĩpotentia creatoris mox editoᷤ.
gͣndes fac̾e. S ut ħ ommittã. pote¬
rat c̃te.quia multis animalibꝰ p̃sti¬
tit. Quorum pulli qͣmuis sint par¬
uuli. tñ mox ut nascunt᷑. currunt.
⁊ matrẽ sequunt᷑. Contra hõi nato.

Expanded text:
etc. hominis ante peccatum. Sicut Apostolus dicit: « Primus Adam factus est in animam viventem , » id est corpus sensile; egebat enim alimonia ciborum: mortale etiam habebat corpus; poterat enim mori, poterat non mori; poterat 1071 peccare, poterat non peccare. Sed completo numero, transferret ad illum sset, nec peccare. Erat igitur ante peccatpartus sine dolore. Quales vero, si non peccassent, nascerentur eorum filii; certum non est. Augustinus tamen videtur velle quod quam cito nati essent, haec praedicta possent, sic dicens: Movet si primi homines non peccassent, utrum tales filios habituri essent, qui nec lingua, nec manibus uterentur. Nam propter necessitatem uteri, fortasse necesse exigua pars sit corporis costa, nonomnipotentia Creatoris mox editos grandes facere; sed ut hoc omittam, poterat certe, quia multis animalibus praestitit, quorum pulli, quamvis sint parvuli, tamen, mox ut nascuntur, currunt, et matres sequuntur: contra homini nato
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ et̾num. ñ tunc datum. s ꝓpo¬
sitũ. adillius boni qd̾ ded̾at custo¬
diam. p̃ceptũ nature apposuit
s. ꝑ receptio. naturał fuit discre¬
tio. ꝑ qͣm ei inspiratũ ẽ. q̃ eẽnt na
ture sue necẽsaria. ⁊ que noxia. Ad
illud qd̾ proposuerat ꝓm̾endũ.
p̃ceptum obedientie dedit dicens.
deligno scientie boni ⁊ mali. ne
qd̾ hõ per obedientiã illuc ascen

Expanded text:
m, non tunc datum, sed propositum fuit. Ad illius quod dederat custodiam praeceptum naturae apposuit Deus. Praeceptio naturalis fuit discretio per quam ei inspiratum est quae naturae suae essent necessaria, et quae noxia. Ad illud quod proposuerat promerendum praeceptum dedit obedientiae, dicens: De ligno scientiae boni et mali ne quod homo per obedientiam illuc asc
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt. Inseruit nãq cłs ut au¬
gustinus ait. quasdam causas
rebꝰ. scđm quas aliqͣ ex eis ꝓue¬
niunt. ut de hoc semine hoc tale
granũ. dehac arbore tał fructꝰ.
ut qui uiuenis mͦ ẽ. tali tempore
senescat.⁊ similia. Et hee quoq
appellantur pͥmordiales cause.

Expanded text:
cedunt. Inservit namque Deus, ut Aucedunt. Inservit namque Deus, ut Augustinus ait, quasdam causas rebus secundum quas aliqua ex eis proveniunt, ut de hoc semine tale granum, de hac arbore talis fructus, et ut qui juvenis modo est, tali tempore senescat, et similia. Et hae quoque appellantur primordia
Abbreviated transcription (Latin):
ditam̃to extͥnsecus sumpto. Maiꝰ
enim fuit de nichilo aliquid fac̾e.
qͣm paruam substantiam inse¬
metipsam multiplicare. Idẽ dicimꝰ
de illis quinq panibus eugłicis.
Querit᷑. utrum in natura illius
coste eẽt. ut inde fieret mulier.
enim h̾õ sic fieret. uł equus ⁊ si¬
milia. in dĩ dispositione ab et̾no
fuit. Et iste dicuntur in script᷑a
pͥmordiales cause. qr istas alie nͥ
p̾cedunt. Et qͣmuis una causa sit
õium. diuina scilicet dispositio. q̃
ñ ẽ aliud qͣm ipse ds̃. tn propt̾ ef¬
fectus plures. pluralit̾ dic̃ augusti¬
nus. pͥmordiales causas õiũ rerũ
in dõ ẽẽ. Unde etiam inducit si¬
militudinẽ artificis. in cuius dis¬
positiõe ẽ. qualis futura sit archa.
uł quadrata uł oblonga. Ita ⁊ in
dõ uniuscuiusq rei antequã fie¬
ret. ⁊ causa ⁊ dispositio et̾nalit̃
precessit. In creaturis uero qua¬
rundã rerũ ⁊ ñ omĩum cause p̾¬

Expanded text:
ditamento extrinsecus sumpto. Majus ditamento extrinsecus sumpto. Majus enim fuit de nihilo aliquid facere, quam parvam substantiam in semetipsam multiplicare. Idem dicimus de illis quinque panibus evangelicis. Quaeritur utrum natura illius costae esset ut inde fieret mulier? enim homo sic fieret, vel equus, et similia, in Dei dispositione ab aeterno fuit, et istae dicuntur in Scripprimordiales causae; quia istas aliae non praecedunt. Et quamvis una sit causa omnium, divina scilicet dispositio, quae non est aliud quam ipse Deus, tamen propter effectus plures pluraliter dicit Augustinus primordiales causas omnium rerum in Deo esse. Unde etiam inducit similitudinem artificis in cujus dispositione est qualis futura sit arca vel quadrata vel oblonga. Ita etiam in Deo uniuscujusque rei antequam fieret causa et dispositio aeternaliter praecessit. In naturis vero quarumdam rerum non omnes causae prae
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipium humani gen̾is ad re¬
dondendã suꝑbiam diaboli. Ut
enim eius elatio confundẽt᷑. hoc
hõ accepit. qd̾ diabolus appetiit
hoĩbꝰ pͥncipiũ gen̾ationis. Est &
alia causa quare ex uno uoluit
ds̃ ẽẽ omnes. ut dum cognoscerent
se ẽẽ ab uno. se qͣsi unum dilig̾ent.
uiri dormientis formata ẽ. sic eccł̃a
sacͣmentis. q̃ de lat̾e xp̃i morientis
in cruce profluxerunt. scilicet san¬
guine ⁊ aqua. Sanguine redemit
fideles. aqua abluit peccata inbap¬
tismo. Solet queri uitrum cũ addi¬
tione rei extrinsecus sumꝑte. de
costa illa facta sit mulier. Qd̾ qͥdã
solent dicere.S si ad ꝑficiendũ
corpꝰ mulieris. de costa illa ds̃ ex¬
tͥnsecus augmentũ addidit. cum
illud qd̾ addebat᷑ mauis fuerit
qm illa costa. potuis deillo muli¬
erẽ factam dic̾e debuit. unde sci¬
licet plures substantie sue partes
acceꝑit. Restat gͦ. ut dicamus costã
illam in semetipsa multiplicatã.
⁊ ex ea mulierẽ formatã. nulo ad¬

Expanded text:
principium humani generis, ad retundendam superbiam diaboli. Ut enim ejus elatio confunderetur, hoc homo accepit, quod diabolus per esset principium generationis. Est et alia causa quare ex uno voluit esse omnes, ut dum cognoscerent esse ab uno, se quasi unum diligerent.viri dormientis facta est, sic Ecclesia de sacramentis quae de latere Christi dormientis in cruce profluxerunt, scilicet sanguis et aqua. Sanguine enim redemit fideles; aqua abluit peccata in baptismo. Solet quaeri utrum cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier? Quod quidam solent dicere. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus augmentum aillud quod addebatur majus fuerit quam illa costa, potius de illo mulierem factam dicere debuit, unde scilicet plures substantiae suae partes acceperit. Restat ergo ut dicamus costam illam in semetipsam multiplicatam, et ex illa mulierem formatam, nullo ad
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ idõ peccauit. qd̾ commnodũ ap
petiit.s quia illud appetendo iusti¬
ciam deseruit. qd̾ fuit appet̾e cõmo¬
dum ultra mensurã. Iusticia nãq¬
ẽ. mensuram in appetitũ comino
di. fu̾it gͥ peccatum pͥmi hõĩs de¬
sercio iustitie. qd̾ apłs uocat mo¬

Expanded text:
enim ideo peccavit quia commodum suum enim ideo peccavit quia commodum suum appetiit; sed quia illud appetendo justitiam deseruit, quod fuit appetedum ultra mensura, cum iustitia sit mensura in appetitu comodi, et sic fuit peccatum primi hominis desertio iustitie quam Apostolus vocat ino
Abbreviated transcription (Latin):
eritis sicut dii ⁊ cetera. elata ẽ in
suꝑbiã. que suꝑbia erat compͥm̃
cum. S cum natura hominis si
ne uitio eẽt. solet queri. unde ille
consensus mali processerit. ad
quod uidendũ ẽ. qd̾ d̾s̃ in homine
pͥmo duos posuit appetitus. uide¬
ucet appetitum iusti.⁊ appetitũ cõ¬
modi. Appetitũ iusti scđm uolun¬
tatẽ. ut ieo hõ promeri posset.
siue bonũ retinendo cum de se
do cum posset retinere. Appetitũ
commodi scdm necessitatẽ. N enĩ
potest hõ ñ appet̾e commodũ suũ
Et ido istum cũ necessitate posuit
d̾s in homine. ut in eo remunera
appetent commodũ. ⁊ nunqͣm as¬
sequi pot̾unt. sicut augmentũ
głe bonis. quod ab amore habiti
boni tepescere non pot̾unt. Et
in hoc appetitu cõmodi posuit
d̾s mensurã. ut que appetenda
S qr uitra mensurã commodũ
appetiit. scilicet se sicut dm̃ ẽẽ. iusti
appetitum deseruit. Et in hoc pec¬
cauit. quod iusticiã deseruit. F

Expanded text:
« Eritis sicut dii etc., , » elata est in « Eritis sicut dii etc., , » elata est in superbiam, quae superbia erat comprimecutas. Sed, cum natura hominis esset sine vitio, solet quaeri unde ille consquod videndum est quod Deus in primo homine duos posuit appetitus; videlicet appetitum justi et appetitum commodi. Appetitum justi secundum voluntatem; ut in eo homo promereri posset, sive bene retinendo cum posset do cum posset retinere. Appetitum commodi secundum necessitatem; non enim potest homo non appetere commodum suum, et ideo istum cum necessitate posuit Deus in homine ut in eo remunerard semper appetent commodum et nunquam assequi poterunt, sicut augmentum gloriae bonis quod ab amore habiti commodi tepescere non poterunt. Et in hoc appetitu commodi mensuram posuit Deus, ut quae appetenda Sed quia ultra modum commodum appetiit, scilicet esse sicut dii, justi protinus appetitum deseruit. Et in hoc peccavit quia justitiam deseruit; non
Abbreviated transcription (Latin):
Augustinus suꝑ genesim dic̃. N eẽt
hominẽ deiecturus temptator. nͥ
in animo eius elatio p̾cessisset cõ¬
pͥmenda. Unde quidam uolunt.
qd̃ anteqͣm cederet temptationi.
habuit illam elationẽ. S cũ ela¬
tio uitium sit. inde sequeret᷑ qd̾
ante peccau̾it. qm temptationi ce¬
det. N gͥ suggestione pͥus peccas¬
set. cum auctoritas dicat qd̾ idõ
peccatum diaboli incurabile fuit.
qr ñ suggestione. s propͥa suꝑbia
cecidit. hõ uero quia ñ ꝑ se cecidit.
s ꝑ alium. surg̾e potuit ꝑ media¬
torẽ. Et idõ ilia auctoritas sic expo¬
ni potest. N erat temptator homi¬
nẽ deiecturus. scilicet in has mi¬
serias. nisi in animo eiꝰ elatio p̾¬
cessisset. ⁊ cet̾a. Si enim diceremꝰ.
ñ erat homine᷑ deiecturus in pec¬
catum. nisi elatio p̾cessisset ⁊ ce¬
t̾a. ⁊ tunc anteqͣm peccaret. elatio¬
nem habuisset. Potest etiam dici
qd̾ non erat hominẽ deiec̾turus in
omnis peccati. Audiens uͦ mulier.

Expanded text:
us super Genesim: Non esset hominem dejecturus tentator, nisi in animo ejus elatio praecessisset comprimenda. Unde quidam volunt quod antequam cederet tentationi, habuit illam elationem. Sed cum elatio vitium sit, inde sequitur quod ante peccaverit quam tentationi cederet. Non igitur suggestione prius peccasset, cum auctoritas dicat quod ideo peccatum diaboli sit incurabile; quia non suggestione sed propria cecidsed per alium, surgere potuit per mediatorem. Et ideo illa auctoritas sic potest exponi: Non erat tentator hominem dejecturus, scilicet in has miserias, nisi in animo ejus praecessisset elatio. Si enim diceremus: Non erat hominem dejecturus in peccatum, nisi elatio praecessisset, tunc antequam peccaret, elationem habuisset. Potest etiam dici quod non erat hominem dejecturus in aausa omnis peccati. Audiens vero mulier:
Abbreviated transcription (Latin):
datus appetitus edendi. uana gła.
amor propͥe laudis. auaritia. im¬
mod̾atus amor habendi. Cũ temp¬
tatio alia sit ext̾ior alia int̾ior. ex¬
t̾iori cemptatiõe hõ temptatus ẽ.
Temptatio ext̾ior foris fit signo uł
u̾bo. ut ille cui fit. ad consensũ pec¬
cati inclinetur. Temptatio int̾ior
ẽ motus praue delectionis ꝑ qͣm
animus ad peccandũ impellit᷑ ⁊¬
multo difficilius uincit᷑. hõ gͥ qui
ext̾iori temptatione pulsat᷑ cecidit.
tanto gͣuius puniendus. qͣnto leuio¬
Iri ĩpulsu fuerat ꝓstratus.

Expanded text:
atus appetitus edendi; vana gloria amor propriae laudis; avaritia immoderatus appetitus habendi. Cum tentatio alia sit interior, alia exterior; exteriori tentatione homo est tentatus. Tentatio exterior foris fit signo vel verbo, ut ille cui fit ad consensum peccati inclinetur. Tentatio interior est motus pravae delectationis per quam animus ad peccatum impellitur; et multo difficilius vincitur. Homo igitur qui exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius puniendus, quanto leviori impulsu fuerat prostratus.