comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo sanꝰ esse posset. At ille. si inqͥt
pͥmitꝰ p̃stitissem. Rursus is qͥ uene¬
rat: te inqͥt uisitare uissus sũ. Siqͥ¬
dem in somnis dictũ accepi: uade
audito: mox egrotanti manũ im
posuit. nec mora sanatũ ad ꝓpria
remisit.
ntraui aũ inqͥt ad eum circa horã
cdiei circĩt nonã. mueniq eũ recũ¬
bentẽ in angulo sui oratorii contͣ
altare. assiclere cepi et ip̃e. Nec mul¬
Ita loquebat᷑. quia pondꝰ egritudi¬
nis facilitatẽ loqñdi minorauerat.
Uerũ me diligentiꝰ inqͥrente qͣm
hereditariũ sermonẽ. qd̾ ultimum
uale fr̃ib relinqueret: cepit disse¬
rere pauca s fortia. de pace & humi¬
litate. cauendisq eis. qui his obluc¬
tari. qͣm oblectari mallent. Pacẽ
inqͥt int̾ uos sẽꝑ. et caritatem custo¬
dite diuinã. & cum de ur̃o statu con¬
siliũ uos agere necessitas poposce¬
rit. uidece attentiꝰ. ut unauimes
existatis in consiliis. S et cũ aliis xp̃i

Expanded text:
quo sanus esse posset. At ille: Si, inquit, quo sanus esse posset. At ille: Si, inquit, primitus praestitissem. Rursus is qui venerat: Te, inquit visitare praeceptus sum, siquidem in somnis dictum accepi: Vade audito, mox aegrotanti manum benedicens imposuit: nec mora, sanatum ad propria remisit.ntravi autem, inquit, ad eum circa horam diei circiter nonam, invenique eum recumbentem in angulo sui oratorii contra altare; adsidere coepi, et ipse nec multa loquebatur, quia pondus aegritudinis facilitatem loquendi minoraverat. Verum me diligentius inquirente, quem haereditarium sermonem, quod ultimum vale fratribus relinqueret, coepit disserere pauca, sed fortia de pace et humilitate, cavendisque eis qui his obluctari quam oblectari mallent. Pacem, inquit, inter vos semper et charitatem custodite divinam, et cum de vestro statu consilium vos agere necessitas poposcerit, videte attentius ut unanimes existatis in consiliis. Sed et cum aliis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
tris fluxu languentẽ: ꝙ ait̃. Walho¬
stod ingrediat᷑ mecũ. Hoc enĩ erat
nom̃ frĩs. Qui cũ ad nonã usq ho¬
ram intꝰ cũ illo maneret. sic egre¬
diens uocauit me: ep̃c inqͥens te
ussit intͣre ad se. Possũ aũ tibi rẽ
referre nouã ꝑmirabilem. quia ex
quo ingrediens illuc tetigi ep̃m de¬
ducturus eũ ad oratoriũ. continuo
sensi me. om̃i illa longe infirmita¬
tis molestia carere. Non aũ dubi¬
tandũ suꝑne pietatis hoc dispensa¬
tione ꝓcuratũ. ut qui multos antea
sospes adhuc ualensq curauerat.
hunc quoq moriturus curaret. qͣti¬
nꝰ hoc qͦ indicio pateret. etiã corpore
infirmatꝰ uir sc̃s. qñtũ sp̃u uale¬
ret. In qua ꝓfecto curatione seque¬
batur exempłu scĩssimi. ac reue¬
rentissimi patͥs aurelii aususti¬
tu ep̃i. qͥ dum pressus infirmitate
qͣ & mortuus est in lecto decum¬
beret: uenit qͥdam cũ suo egroto.
rogans qͦ eid̾e manꝰ imponeret

Expanded text:
tris fluxu languentem, et ait: Walhtris fluxu languentem, et ait: Walhstod ingrediatur mecum, hoc enim erat nomen fratri. Qui cum ad nonam usque horam intus cum illo maneret, sic egrediens vocavit me: Episcopus, inquiens, te jussit intrare ad se. Possum autem tibi rem referre novam permirabilem, quia ex quo ingrediens illuc tetigi episcopum deducturus eum ad oratorium, continuo sensi me omni illa longae infirmitatis molestia carere. Non autem dubitandum supernae pietatis hoc dispensatione procuratum, ut qui multos antea sospes adhuc valensque curaverat, hunc quoque moriturus curaret: quatenus hoc quoque indicio pateret, etiam corpore infirmatus vir sanctus quantum spiritu valeret. In qua profecto curatione sequebatur exemplum sanctissimi et reverentissimi Patris Aurelii Augustini episcopi: qui dum pressus infirmitate qua et mortuus est, in lecto decumberet, venit quidam cum suo aegroto, rogans ut eidem manum imponeret,
Abbreviated transcription (Latin):
asseuerantib. tande cũ confilio locu¬
tus uir dñi. si meã inqͥt dispositionẽ
suꝑare. & meũ corpꝰ illo reduc̾e uul¬
tis. uidet᷑ mͥ optimũ. ut in int̾iorib
basilice ur̃e islud tumuletis. qͣtmꝰ et
ip̃i cũ uultis meũ sepulchrũ uisita¬
re positis & in potestate sit ur̃a. an
aliqui illo de aduenientib accedant.
Gr̃as egimꝰ ꝑmissioni & consilio
mũ redeuntes. frequentiꝰ illũ exin¬
de uisitare ñ destitimꝰ.¬
uideret t̾epus resolutionis¬
sue instare: precepit Sͥe in suam
mansiuncłam. atq oratoriũ re¬
ferre. Erat aũ hora diei tercia. Por¬
tauimꝰ gͦ illũ: quia p̃ molestia
languoris. ip̃e ñ ualebat ingredi.
at uͭ ad portã ꝑuenimꝰ. rogabamꝰ
ut alicui nr̃m liceret ad ministran¬
dũ ei parit̃. intrare. Non enĩ ꝑ an¬
nos płimos qͥspiã illuc p̃ter ip̃m
intrauerat. Qui circũspectis oĩb.
uidit frẽm cuiꝰ supͣ meminimꝰ uen¬

Expanded text:
asseverantibus, tandem cum consilio locuasseverantibus, tandem cum consilio locutus vir Domini: Si meam, inquit, dispositionem superare, et meum corpus illo reducere vultis, videtur mihi optimum ut in interioribus basilicae vestrae illud tumuletis, quatenus et ipsi cum vultis meum sepulcrum visitare possitis, et in potestate vestra sit an aliqui illo de advenientibus accedant. Gratias egimus permissioni et consilio mum redeuntes frequentius illum exinde visitare non destitimvideret tempus suae resolutionis instare, praecepit se in suam mansiunculam atque oratorium referri. Erat autem hora diei tertia. Portavimus ergo illum, quia prae molestia languoris ipse non valebat ingredi. At ubi ad portam pervenimus, rogabamus ut alicui nostrum liceret ad ministrandum ei pariter intrare. Non enim per annos plurimos quispiam illuc praeter ipsum intraverat. Qui circumspectis omnibus, vidit fratrem, cujus supra memini, ven
Abbreviated transcription (Latin):
eccła ꝑmittat. Placuerunt illis q̃
dixeram: & uenientes ad ep̃m ro¬
gabamꝰ dicentes. Non ausi sumus
dñe ep̃e. contẽpnere uissionẽ tuã.
qua te hic tumulari mandasti:
s tam̃ rogandũ uidebat᷑ nobis. ut
te ad nos tͣnsferre. & nobiscũ mere¬
amͣ habere. At ille. & mee in qͥt uo¬
luntatis erat hic reqͥescere corpore.
ubi qͣntulũcũq ꝓ dño certamen
certaui. ubi cursum consũmare
desidero: uñ ad coronã iusticie sub¬
leuandũ me apio iudice spero.
et uob̾ quoq cõmodiꝰ esse arbitror
ut hic reqͥescam. ꝓpt̾ incur sionem
ꝓfugoꝵ uł noxioꝵ quorũlib. qui
cũ ad corpꝰ meũ forte confugerint.
quia qualiscũq sũ. fama tam̃ exiit
de me. qr famulus xp̃i sũ. necẽe̾ ha¬
betis sepiꝰ ꝓ talib apud potentes
scłi int̾cedere. atq id̾o de p̾sentia cor¬
poris mei multũ tolerare laborem.
At nob̾ multũ diu p̃cantib. laborẽ¬
q huiꝰmͦ gratũ nob̾ ac leuem fore

Expanded text:
ermittat. Placuerunt illis quae dixeram, et venientes ad episcopum rogabamus, dicentes: Non ausi sumus, domine episcope, contemnere jussionem tuam, qua te hic tumulari mandasti, et tamen rogandum videbatur nobis, ut te ad nos transferre et nobiscum mereamur habere. At ille: Et meae, inquit, voluntatis erat hic requiescere corpore, ubi quantulumcunque pro Domino certamen certavi, ubi cursum consummare desidero, unde ad coronam justitiae sublevandum me a pio judice spero. Sed et vobis quoque commodius esse arbitror ut hic requiescam, propter incursionem profugorum vel noxiorum quorumlibet: qui cum ad corpus meum forte confugerint, quia qualiscunque sum, fama tamen exiit de me quia famulus Christi sim, necesse habetis saepius pro talibus apud potentes saeculi intercedere, atque ideo de praesentia corporis mei multum tolerare laborem. At nobis multum diu precantibus, laboremque hujusmodi gratum nobis ac levem fore
Abbreviated transcription (Latin):
ir nir̃m genib flexis dedit laudem
firmior qmͣ fuerat effectus. ad ꝓpͥa
rediit. Ostendit᷑ usq hodie fossa illa.
cui memorabile infusum est laua¬
chrũ. quadrato scemate facta: ligno
undiq circũdata. & lapillis intus
impleta. Est aũ uixta. eccła inqͣ cor¬
pꝰ eiꝰ reqͥescit ad partẽ m̾idianã. fac¬
tũq est ex eo tẽpore. ut plures sani¬
tatũ oꝑationes ꝑ eosdem lapides. ł
eandem terrã. dño donante fierent.

Expanded text:
martyrum genibus flexis dedit laudem martyrum genibus flexis dedit laudem firmior quam fuerat effectus, ad propria rediit. Ostenditur usque hodie fossa illa cui memorabile infusum est lavacrum, quadrato schemate facta, ligno undique circumdata, et lapillis intus impleta. Est autem juxta ecclesiam in qua corpus ejus requiescit, ad partem Meridianam. Factumque est ex eo tempore, ut plures sanitatum operationes per eosdem lapides vel eamdem terram, Domino donante, fierent.
Abbreviated transcription (Latin):
qui aliqd̃. remecsii genꝰ excogitare
quiuisset: tũ ecce qͥclam ẽ prb̾ris ẽ¬
doctꝰ in spũ. ꝑ opitulationẽ beatipa¬
tͥs cuthbti illum posse sanari. uenie
clancło ad locũ ubi nouerat effusã
fuisse aqͣm. qua corpꝰ eius defunc¬
tũ fuerat lotũ: tollensq inde modi¬
cam humi particulã immisit ina¬
qͣm. quã deferens ad patientẽ infu¬
dit̾ more eiꝰ. Quo horribiliter hian¬
te: uoces diras ac flebiles emittebat.
Statĩ aũ ut attigit aqm. ꝯtinuit
clamores. clausit os. clausit ocłos. qͥ
sanguinei & furibundi patebant:
tͣnsegit. & mane de somno simul s
uesania ꝯsurgens. liberatũ se a de¬
monio qͦ premebat᷑. beati cuthbti
mitis & int̾cessione cognouit. Aliran¬
dũ ꝙ bonis om̃ib delectabile specta¬
culũ. cũ uidens filiũ cũ patre sos
pͥdie p̃ insania mentis nec se ip̃m.
quis esset. uł uͥ esset. pot̾at agnosc̾e
Qui uͥ tõta fr̃m caterua astante aũ¬
dentẽ & ꝯgratulante. ad reliquias

Expanded text:
excogitare quivisset, tum ecce quidam de presbyteris edoctus in spiritu per opitulationem beati Patris Cudbercti illum posse sanari, venit clanculo ad locum, ubi noverat effusam fuisse aquam, qua corpus ejus defunctum fuerat lotum; tollensque inde modicam humi particulam immisit in aquam; quam deferens ad patientem infudit in ore ejus, quo horribiliter hiante voces diras ac flebiles emittebat. Statim autem ut attigit aquam, continuit clamores, clausit os, clausit et oculos, qui sanguinei et furibundi patebant, transegit, et mane de somno simul et vesania consurgens, liberatum se a daemonio quo premebatur beati Cudbercti meritis et intercessione cognovit. Mirandum et bonis omnibus delectabile spectaculum, cum videres filium cum patre sosppridie prae insania mentis nec seipsum quis esset vel ubi esset poterat agnoscere. Qui ubi, tota fratrum caterva astante, vidente et congratulante, ad reliquias
Abbreviated transcription (Latin):
uia uenerandam
beati martyris ael¬
phesi passionem.
litteralib quondã
nonimentis appli¬
cauimlĩs. placuit etiam uoluntati
illoꝵ grãm prestare: qui quẽad modũ
sacratissimum corpꝰ eiꝰ de lundonia
cantuariam tranlatũ sit. ardentissi¬
ma cuptunt deuotione agnoscere.
Et quidem qd translatũ sit. in fine
passionis illius breuit attigimꝰ: s mo¬
dum tͣnlationis minime exposuimꝰ

Expanded text:
uia venerandam beati martyris Elphegi passionem litteralibus quondam monumentis applicavimus, placuit etiam voluntati illorum gratiam praestare, qui quemadmodum sacratissimum corpus ejus de Londonia Cantuariam translatum sit, ardentissima cupiunt devotione agnoscere. Et quidem quod translatum sit in fine passionis illius breviter attigimus, sed modum translationis minime exposuimus.
Abbreviated transcription (Latin):
cogitando dico. Habet gͥ mens
rationalis. cũ se cogitando ĩtel¬
ligit. secũ imaginẽ suã ex se na¬
tam. id÷ cogitationẽ sui ad simi¬
litudinẽ suã qͣi sua imp̾ssione
formatã. quãuis ipsa se a sua i¬
magine. nͣ nͥ ã ratione so la se¬
parare possit. Que imago eiꝰ. u̾¬
bũ eiꝰ est. Hoc itaq mͦ quis ne¬
get sũmã sapientiã cũ se dicen¬
do intelligit gignere consubalẽ
sibi similitudinẽ suã. idrͥ u̾bũ
suũ: Quod u̾bũ licet de re. tam
singłarit̾ eminenti ꝓͥpͥe aliqͥd
satis ꝯuenient̾ dici non possit.
ñ tam̃ incomiement̃. sic̃ simili

Expanded text:
cogitando dico. Habet igitur mens cogitando dico. Habet igitur mens rationalis, cum se cogitando intelligit, secum imaginem suam ex se natam, id est cogitationem sui ad suam similitudinem, quasi sua impressione formatam, quamvis ipsa se a sua imagine, non nisi ratione sola, separare possit, quae imago ejus verbum ejus est. Hoc itaque modo, quis neget summam sapientiam, cum se dicendo intelligit, gignere consubstantialem sibi similitudinem suam, id est Verbum suum? Quod Verbum, licet de re tam singulariter eminenti proprie aliquid satis convenienter dici non possit, non tamen inconvenienter, sicut simili
Abbreviated transcription (Latin):
ma sapĩa conuenientissime di¬
ci potest u̾bũ eiꝰ. scłm suꝑio¬
rẽ rationẽ. qr eiꝰ ꝑfectã tenet
similitudinẽ. Nam nulla rati¬
one negari pot̃. cũ mens ratõ¬
nalis se ipsam cogitando ĩtel¬
ligit. imaginẽ ipsiꝰ nasci ĩ sua
cogitatiõe. imo ipsam cogita¬
tionẽ sui ẽẽ suã imaginẽ. ad eiꝰ
similitudinẽ. tanꝗͣ ex eiꝰ inp̃s¬
sione format᷑a. Quãcunq em̃
rem mens. sen ꝑ corporis ima¬
ginationẽ. seu ꝑ rationẽ cupit
neracit᷑ cogitare. eiꝰ utiq simi¬
litudinẽ qͣntũ ualet. ĩ ipsa sua
cogitatione conat᷑ expͥmere. Qd̃
ipsam cogitat. Et hoc quidem
cũ cogitat. aliqͥd aliud. qd ip̃a
ñ est. & maxime. eũ aliqd̃ cogi¬
tat corpꝰ. clariꝰ ꝑspicit᷑. Cum enĩ
cogito notũ michi hominẽ ab¬
sentẽ formatũ acies cogitatio¬
nis mee. in talẽ imaginẽ eiꝰ. qͣlẽ
illam. ꝑ uisũ ocłoꝵ ĩ memoriã
attraxi. Que imago in cogitatio.¬
ne u̾bũ est eiꝰdem hominis. qͣm

Expanded text:
nvenientissime dici potest Verbum ejus secundum superiorem rationem, quia ejus perfectam tenet similitudinem. Nam nulla ratione negari potest, cum mens rationalis seipsam cogitando intelligit imaginem ipsius nasci in sua cogitatione: imo ipsam cogitationem sui esse suam imaginem, ad ejus similitudinem, tanquam ex ejus impressione formatam. Quamcunque enim rem mens, seu per corporis imaginationem seu per rationem cupit veraciter cogitare, ejus utique similitudinem, quantum valet, in ipsa sua cogitatione conatur exprimere. Quod ius cogitat; et hoc quidem, cum cogitat aliquid aliud quod ipsa non est, et maxime cum aliquod cogitat corpus. clarius perspicitur. Cum enim cogito notum mihi hominem absentem, formatur acies cogitationis meae in talem imaginem ejus qualem illam per visum oculorum in memoriam attraxi; quae imago in cogitatione, verbum est ejusdem hominis, quem
Abbreviated transcription (Latin):
si nichil aliud dicit. quã se aut
creaturã. nichil dicere potest.
nisi aut suo. aut eiꝰ uerbo.Si g
nichil dicit de u̾bo creat᷑e. quic¬
qͥd dicit. u̾bo suo dicit. Uno gͥ
eodem u̾bo dicit se ipsũ. et que¬
cunque fecit.

Expanded text:
si nihil aliud dicit quam se aut creaturam nihil dicere potest, nisi aut suo, aut ejus verbo. Si ergo nihil dicit verbo creaturae, quidquid dicit, Verbo suo dicit. Uno igitur eodemque Verbo dicit seipsum, et quaecunque fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
ed ecce querenti mͥ. de
uerbo quo creator dicit.
Som̃ia que fecit. obtulit se u̾¬
bum. quo se ipsũ dicit. qui
om̃ia fecit. An ergo alio uer¬
bo dicit se ipsum. et alio ea
que fecit. aut potiꝰ eodẽ ipso
uerbo. quo dicit. se ipsũ dicit.
quecunq facit: Flam hoc qͦ
uerbũ. quo se ipsũ dicit. ne¬
cesse est id ipsũ. ẽẽ qd̾ ipse ẽ.
sicut constat de u̾bo illo. quo
dicit ea. que a se facta sunt.
cum enĩ etiã si nicħ unꝗͣ. a¬
liud ẽẽt. nͥ sũmus ille sp̃c. ra¬
tio tñ cogat u̾bũ illud. quo
se dicit ex necessitate esse.
quid ueriꝰ qua hoc u̾bũ eiꝰ ñ
esse aliud. quã qd̃ ipse est. Er¬
go si & se ipsũ. et ea q̃ facit
cũ sub̾atiali sibi u̾bo dicit. ma¬
nifestũ est. qi u̾bi. qͦ se dicit.
et u̾bi. quo creaturam dicit.
una sub̾a est. Quomͣ gͦ si una
S forsitan non cogit idemti¬
tas sube. u̾bi unitatẽ admit¬
tere. Nam idem ipse. qui his
u̾bis loquit᷑. eãdem cũ illis

Expanded text:
ed ecce quaerenti mihi de Verbo quo Creator dicit omnia quae facit, obtulit se Verbum quo seipsum dicit qui omnia facit. An ergo alio verbo dicit seipsum, et alio ea quae facit; aut potius eodem ipso Verbo quo dicit seipsum, dicit quaecunque facit? Nam hoc quoque Verbum, quo seipsum dicit, necesse est idipsum esse quod ipse est, sicut constat de Verbo illo quo dicit ea quae facta sunt a se. Cum enim, etiamsi nihil unquam aliud esset nisi summus ille spiritus, ratio tamen cogat Verbum illud quo se dicit ex necessitate esse, quid verius quam hoc Verbum ejus non esse aliud quam quod ipse est? Ergo si et seipsum, et ea quae facit, consubstantiali sibi Verbo dicit, manifestum est quia Verbi quo se dicit, et Verbi quo creaturam dicit, una substantia est. Quomodo ergo, si una 17 forsitan non cogit identitas substantiae Verbi unitatem admittere. Nam idem ipse qui his verbis loquitur, eamdem cum illis
Abbreviated transcription (Latin):
dñicum corpus et sanguinem
sumere. Quos cum libenter au¬
dissem. & quando. quoue id sie¬
ret edocuissem. gratiosa uoce
responderunt. Et nos quidem
semoia ueniemus. si hac me¬
sa suscepimꝰ. a quatanis & Monti¬
feris febribus. ac intestitinoꝵ
tortionib. quib intolerabili cru¬
ciatu concutim᷑. liberati ñ fuerimꝰ.

Expanded text:
Dominicum corpus et sanguinem Dominicum corpus et sanguinem sumere. Quos cum libenter audissem, et quando, quove in loco id fieret edocuissem, gratiosa voce responderunt: Et nos quidem  dicis, veniemus, si hac mes suscepimus a quartanis, et mortiferis febribus, ac intestinorum tortionibus, quibus intolerabili cruciatu concutimur, liberati non fuerimus.
Abbreviated transcription (Latin):
tationis molestiam. qua preme¬
bant᷑ preferentes. rogantes qͣti¬
nꝰ de micis sin panis eis dare
dignaret᷑ At ille nequaꝗͣ inqͥt.
Nec enim pane integro. necdũ
mieis uos indigere conspicio.
S si comedere uobis placet. lo¬
cus amplus est sedere. & cum
benedictione dei. que uobis
apponent᷑. comedite. Responde¬
runt. se ꝓ hoc non uenisse. Nec
ego ait. uobis aliud faciam. In¬
tellexerat enĩ. quo intenderent.
Unus gͦ exhus. qui in eiꝰ dextra
sedebant. intelligens illos salu¬
tis ꝓpͥe curam habere. & uirum
in hoc. nichil qd̃ miraculo pos¬
set ascribi. uelle facere. quasi
eoꝵ importunitate ꝑtesiss. ar¬
repta de suꝑ mensa fragmenta
prebuit eis. & ne hominem fati¬
garent. secedere monuit. Qui
statim ut exinde modicũ gusta¬
uerunt. eũ benedictione uiri
egressi sunt. Post mensam in
secretiorem locũ me tulerunt
magnoꝑe postulantes. quatimꝰ
adiuti mea ope. ad missam pa¬
tris mererentur de manu et

Expanded text:
tationis molestiam qua premetationis molestiam qua premebantur praeferentes, rogantes quatenus de micis sui panis eis dare dignaretur. At ille: « Nequaquam, inquit; nec enim pane integro nedum micis vos indigere conspicio. Sed si comedere vobis placet, amplus locus est, sedete, et cum benedictione Dei quae vobis apponentur comedite. » Responderunt se pro hoc non venisse. « Nec ego, ait, vobis aliud faciam. » Intellexerat enim quo intenderent. Unus ergo ex his qui in ejus dextra sedebant intelligens illos salutis propriae curam habere, et virum in hoc nihil quod miraculo posset ascribi velle facere, quasi eorum importunitate pertaesus, arrepta desuper mensa fragmenta praebuit eis, et ne hominem fatigarent secedere monuit. Qui statim ut exinde modicum gustaverunt cum benedictione viri egressi sunt. Post mensam in secretiorem locum me tulerunt, magnopere postulantes quatenus adjuti mea ope ad missam Patris mererentur de manu ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut sepissime ĩ hoc
totus dies expenderctur. et nos
qui ei ministrabamꝰ. graui tecdio
afficerem᷑. ipso semꝑ iocundo.
& hẏlari uultu existente. Ere¬
uit autem ex hoc in eum mira
quedam. et incredibilis dilectio
om̃ium. & bonitas eius diuulga¬
batur ꝑ circuitũ.
gitur qui illis diebus saltem
reliquias de mensa illius pote¬
rat habere. contra omia ꝑicu¬
la et infirmitates se salusifera
credebat. medicina ditatum.
Nec ista fides eos fallebat. Nam
reuera ñ nullos febrib tentos
et quibusdã aliis infirmitatib
pressos. mox sumptis ciboꝵ eiꝰ
reliquiis nouimꝰ integre sani¬
tati restitutos. Exempli gr̃a.
festiuitas beati mauricii. cele¬
bris habetur uienne. Rogatꝰ
itaq anselmus a õuidone ipsiꝰ
urbis archiep̃o. in ipsa festiui¬
tate uenit eo. Et celebrato sol¬
lempni misse. & predicationiᷤ
officio. cũ ad refectionẽ corpo¬
ris sedisset. ienerunt ante illũ
milites duo. uoce et uultu egro¬

Expanded text:
ita ut saepissime in hoc ita ut saepissime in hoc totus dies expenderetur, et nos qui ei ministrabamus gravi taedio afficeremur, ipso semper jucundo et hilari vultu existente. Crevit autem ex hoc in eum mira quaedam et incredibilis dilectio omnium, et bonitas ejus divulgabatur per circuitum. 51. Igitur qui illis diebus saltem reliquias de mensa illius poterat habere, contra omnia pericula et infirmitates se salutifera credebat medecina ditatum. Nec ista fides fallebat eos. Nam revera nonnullos febribus tentos, et quibusdam aliis infirmitatibus pressos, mox sumptis ciborum ejus reliquiis, novimus integrae sanitati restitutos. Exempli gratia, festivitas beati Mauritii celebris habetur Viennae. Rogatus itaque Anselmus a Guidone ipsius urbis archiepiscopo, in ipsa festivitate venit eo. Et celebrato solemni missae ac praedicationis officio, cum ad refectionem corporis sedisset, venerunt ante illum milites duo, voce et vultu aegro
Abbreviated transcription (Latin):
Uia uero redeundi multis erat
ꝑiculis obnoxia. s ꝓtegente nos
dño ꝑicula cuncta euasimꝰ. ac lug¬
dunũ illesi ꝑuenimꝰ. Ubi cũ sũmo
honore. gaudioq suscepti. & a
sionẽ nr̃ãm illic firmauimꝰ. amis¬
sa om̃i fiducia. iuiuente rege
Willermo angliam remeandi.
Habitꝰ est gͦ ibi anselmus. ñ sicut
hospes. aut ꝑegrinꝰ. s uere si cut
indigena. & loci dñs. Unde nus¬
quã ipse ipsius urbis antistes. eo
presente. suo uolebat loco presi¬
dere. s presidente ubiq ansel¬
mo. ille mira humilitate. et ho¬
nestate preditus. inferioris. & qͣi
suffraganei loco. simul & officio
fungebat᷑. Suꝑ hec ut ep̃ale
officium ꝑ totam parrochiam
suam ꝓ uelle exerceret. in uolun¬
tate eius. ac deliberatione con¬
stituit. Quod ubi ꝑ loca uicina
conuersus factus est. unctionẽ
sacri crismatis. ꝑ impositionẽ
manus illiꝰ poscentiũ sibi con¬
ferri. A¬
At ille om̃s ad grãm
ipsius
sacramenti ad mite¬
bat.

Expanded text:
Via vero redeundi multis erat Via vero redeundi multis erat periculis obnoxia, sed protegente nos Domino pericula cuncta evasimus, ac Lugdunum illaesi pervenimus. Ubi summo cum honore gaudioque suscepti, et a sionem nostram illic firmavimus amissa omni fiducia, vivente rege Willelmo, Angliam remeandi. Habitatus est ergo ibi Anselmus non sicut hospes aut peregrimus, sed vere sicut indigena et loci dominus. Unde nusquam ipse ipsius urbis antistes eo praesente suo volebat loco praesidere, sed praesidente ubique Anselmo, ille mira humilitate et honestate praeditus, inferioris, et quasi suffraganei loco simul et officio fungebatur. Super haec ut episcopale officium per totam parochiam suam pro velle exerceret, in voluntate ejus ac deliberatione constituit. Quod ubi per loca vicina concursus factus est, unctionem sacri chrismatis per impositionem manus illius poscentium sibi conferri. At ille omnes ad gratiam ipsius sacramenti admittebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ciues urbes quoꝵ ingens multi¬
tudo. ꝓpter fidelitatem imꝑato¬
ris ipsi pape erat infesta. ñ nun¬
qua inunum conglobatos an¬
selmum. a lateranis ad scm pe¬
odium pape capere uolentes.
s mox uiso uulta eius territos
ꝓiectis armis terre ꝓcumbere.
et se illius benedictione depos¬
cere insigniri: hihonores. et
hoꝵ similes uulgi fauores illũ
ubiq comitabant᷑. quia mores
sin in cunctis deo famulaban¬
tur. Hinc etiam erat. qd non
facile a quoꝗͣ rome simplicit̃
homo uocabat᷑. Quicunq igit᷑
ei sermebamꝰ. amori & honori
etiam que recidenda recisa. et
que statuenda uidebant᷑ statu¬
ta fuissent. excõmunicationis
sententiam.tam in laicos. qui
inuestituras eccłiarum dant.
quã in cos. qui cle manib eoꝵ
illas suscipiunt. cũ toto conci¬
lio papa intorsit. Eadem qͦ¬
sententia dãpnauit et eos.
qui in officiũ sic adepti hono¬
ris alique sacrans
oluto comientui. accepta
licentia. roma digredimur.

Expanded text:
cives Urbis, quorum ingens multicives Urbis, quorum ingens multitudo propter fidelitatem imperatoris ipsi papae erat infesta, nonnunquam in unum conglobatos, Anselmum a Lateranis ad Sanctum Peodium papae capere volentes, sed mox viso vultu ejus territos projectis armis terrae procumbere, et se illius benedictione deposcere insigniri? Hi honores, et horum similes vulgi favores illum ubique comitabantur, quia mores sui in cunctis Deo famulabantur. Hinc etiam erat, quod non facile a quoquam Romae simpliciter homo vocabatur. Quicunque igitur ei serviebamus, amori et honori et jam quae recidenda recisa, et quae statuenda videbantur statuta fuissent, excommunicationis sententiam tam in laicos qui investituras ecclesiarum dant, quam in eos qui de manibus eorum illas suscipiunt, cum toto concilio papa intorsit. Eadem sententia quoque damnavit et eos qui in officium sic adepti honoris aliquem sacrant. 50. Soluto conventu, accepta licentia, Roma digredimur.
Abbreviated transcription (Latin):
do. Dedit quoq illi hospitiũ. in
quo conuersabamur eo iure. ut
si qͣndo romam redirelcontra õs
homines illud sibi uendicaret
Ipse in conuentu nobilium. in
ꝓcessionib. in stationib semꝑ
et ubiq apapa scđs erat. pre
cunctis honoratus. cunctis accep¬
tus. & ipse om̃ib simplici humi¬
litate sũmissus. Preterea angli
illis tẽporib romam uenientes.
pedes eiꝰ instar pedum romani
pontificis sua oblatione hono¬
rare desiderabant. Quib ille
nequaꝗͣ ad quiescens. in secre¬
tiorem domus partem fugie¬
bat. & eos ꝓ tali re nullo pacie¬
batur ad se pacto accedere. Qͦ
ubi pape relatum est. admiratꝰ
in homine humilitatẽ. mundiq
contẽptũ. iussit sese in eo tenere.
& nullum benefacere ultro se¬
uolentem ꝓhibere. s om̃s pro
tali causa aduentantes. pacien¬
ter admittere. At ille modesta
quadam uerecundia ictus. us
inobedientie neuo corrumpi
timeret. Quid referam ñ millõ

Expanded text:
do. Dedit ei quoque hospitium in do. Dedit ei quoque hospitium in quo conversabamur eo jure, ut si aliquando Romam rediret, contra omnes homines illud sibi vindicaret. Ipse in conventu nobilium, in processionibus, in stationibus, semper et ubique a papa secundus erat, prae cunctis honoratus, cunctis acceptus, et ipse omnibus simplici humilitate submissus. Praeterea Angli illis temporibus Romam venientes, pedes ejus ad instar pedum Romani pontificis sua oblatione honorare desiderabant. Quibus ille nequaquam acquiescens, in secretiorem domus partem fugiebat, et eos pro tali re nullo patiebatur ad se pacto accedere. Quod ubi papae relatum est, admiratus in homine humilitatem mundique contemptum, jussit sese in se  al., in eo tenere, et nullum benefacere ultra volentem prohibere, sed omnes pro tali causa adventantes patienter admittere. At ille modesta quadam verecundia actus  alinobedientiae naevo corrumpi timeret. 49. Quid referam nonnullos
Abbreviated transcription (Latin):
rus. Cui concilio. dum anselmꝰ
se presentasset. & ꝑsuasus a papa
grecos in ꝓcessione sp̃c sc̃i. utpote
quem apatre non afilio ꝓcedere
astruebant errantes. rationabili
atq catholica disputatione con¬
futasset. magni apud om̃s habi¬
tus est. & ueneratione dignissimꝰ
comꝓbatus. Finito concilio. ro¬
mam cum apłico ꝓfecti sumus.
romam Wilłmus ille. cuiꝰ in exi¬
tu anglie mentionem fecimus.
Is inter alia hoc effecit apud
apłicum. ut inducias regi anglie
daret. de causa anselmi. usq ad
festum sc̃i michaelis archan¬
geli. Quod anselmus agnoscens.
ilico lugdimum redire uolebat.
s ꝓhibitus a papa est. ꝓpter con¬
cilium. qd̾ se tercia ebdomada
pasce roma habittirũ statue¬
rat. Morati itaq rome sum
ferme ꝑ dimidrum an¬
num.
continue erca papam
degen¬
tes. & qͣi in cõmune ii.¬
uentes.
Unde & ipse papa nonnunquam
ad anselmum uemebat. lete sese
cum eo agendo. et curiã ei facien¬

Expanded text:
rus. Cui concilio dum Anselmus rus. Cui concilio dum Anselmus se praesentasset, et persuasus a papa Graecos in processione Spiritus sancti, utpote quem a Patre non a Filio procedere astruebant, errantes, rationabili atque catholica disputatione confutasset; magni apud omnes habitus est, et veneratione dignissimus comprobatus. 48. Finito concilio, Romam cum apostolico profecti sumus. Romam Willelmus ille, cujus in exitu Angliae mentionem fecimus. Is inter alia hoc effecit apud apostolicum, ut inducias regi Angliae daret de causa Anselmi usque ad festum sancti Michaelis archangeli. Quod Anselmus agnoscens, illico Lugdunum redire volebat; sed prohibitus a papa est propter concilium, quod se tertia hebdomoda Paschae Romae habiturum statuerat. Morati itaque sumus Romae ferme per dimidium annum, continue circa papam degentes, et quasi in commune viventes. Unde et ipse papa nonnunquam ad Anselmum veniebat, laete cum eo sese agendo, et curiam ei facien
Abbreviated transcription (Latin):
ad celum manib. ei prosꝑa im¬
precarentur: & osculatis ꝓ ritu
suo manibus propriis. necne co¬
ram eo genib flexis. ꝓsua eum
benigna largitate. grates agendo
uenerarentur. Quoꝵ etiam pluri¬
imi uelut comꝑimꝰ. selibenter eiꝰ
doctrine instruendos sũmisis¬
sent. ac xp̃iane fidei uigo. sua
ꝑ eum colla iniecissent. si erude¬
litatem comitis sui. pro hoc in
se seuiturã non formidassent.
Nam reuera nullum eoꝵ pati
uolebat xͥanũ impune fieri.
Quod qua incdustria ut ita dicã
faciebat. nichil mea interest. ui¬
derit deus. & ipse
e hinc soluta obsidione
anselmꝰ multa prece papã
ad hoc flectere conatus est. qͣtinꝰ
ab onere pontificali eum absol¬
ueret. et quieti liberũ uacare
concederet. Uerum cũ in qͣntũ
quidem ad effectum spectabat
in nichilum laborasset.fretus be¬
necdictione eius. sclauiam reuer¬
sus est. oꝑiens ibi tempus conci¬
in. qd̃ idem papa apud barum.
kalendas octobris erat celebratu¬

Expanded text:
ad coelum manibus ei prospera imad coelum manibus ei prospera imprecarentur, et osculatis pro ritu suo manibus propriis nec ne coram eo genibus flexis, pro sua eum benigna largitate grates agendo venerarentur. Quorum etiam plurimi, velut comperimus, se libenter ejus doctrinae instruendos submisissent, ac Christianae fidei jugo sua per eum colla injecissent, si credulitatem comitis sui per hoc in se saevituram non formidassent. Nam revera nullum eorum pati volebat Christianum impune fieri. Quod qua industria, ut ita dicam, faciebat, nihil mea interest; viderit Deus et ipse. 47. Dehinc soluta obsidione, Anselmus multa prece papam ad hoc flectere conatus est, quatenus ab onere pontificali eum absolveret, et quieti liberum vacare concederet. Verum cum, in quantum quidem ad effectum spectabat, in nihilum laborasset; fretus benedictione ejus, Schlaviam reversus est, operiens ibi tempus concilii, quod idem papa apud Barum Kalend. Octob. erat celebratu
Abbreviated transcription (Latin):
suetus et mitris. et cui suo tudicio
nichil debebatur a quouis. In
papa deniq suꝑeminens inge¬
bat cũ clignitatis auctoritare
potestas. in anselmo mira. et
que cuncros demulcebat pura
cũ simplicitate humilitas. Mul¬
n ergo quos timor ꝓhibebat ad
paꝑam accedere.festinabant ad
anselinũ uenire. amore ducti qͥ
nestit timere. Maiestas et enim
pape solos admittebat diuites.
humanitas anselmi sine ꝑsona¬
rum acceptione suscipiebat om̃s
Et quos om̃s: Paganos etiam.
ut de xp̃imis tateam. Siquidẽ
nonnusli talium. Nam eoꝵ mul¬
ta milia in ipsam expeclitionẽ
rogerus. comes de sicilia. ñ nulli
inquã talium fama bonitatiᷤ
eius: inter suos exciti. mansi¬
onem nrãm frequentabant.
et sumptis ab anselmo corpora¬
libus cibis. gratiosi reuerteban¬
tur. admirandam uiri benigni¬
tatem suis predicantes. qũã exꝑi¬
ebantur. Unde in tanta de inceps
unum locata erant. transiremꝰ.
ingens multitudo eleuatis eoꝵ¬

Expanded text:
suetus et mitis, et cui suo judicio suetus et mitis, et cui suo judicio nihil debebatur a quovis. In papa denique supereminens vigebat cum dignitatis auctoritate potestas; in Anselmo mira et quae cunctos demulcebat pura cum simplicitate humilitas. Multi ergo, quos timor prohibebat ad papam accedere, festinabant ad Anselmum venire, amore ducti qui nescit timere. Majestas etenim papae solos admittebat divites, humanitas Anselmi sine personarum acceptione suscipiebat omnes. Et quos omnes? Paganos etiam, ut de Christianis taceam. Siquidem nonnulli talium, nam eorum multa millia in ipsam exepeditionem Rogerus; comes de Sicilia, nonnulli, inquam, talium fama bonitatis ejus inter suos exciti mansionem nostram frequentabant, et sumptis ab Anselmo corporalibus cibis gratiosi revertebantur, admirandam viri benignitatem suis praedicantes quam experiebantur. Unde in tanta deinceps vunum locata erant, transiremus, ingens multitudo eorum elevatis
Abbreviated transcription (Latin):
timore simul. & angustia cordis
exanimati fere sumus. Quod
ipse ꝑcipiens. mox leuato capite.
comi uultu. locundo intuitu.
nobis innuit. nil lesionis sese
perpessum. Descendentes gͥ
quidam ex nr̃is ex altera par¬
te ipsius precipitis. qua uia
erat descendendi. eduxerunt
eum aloco sanum. omino. atq
incolumem. Cum post hec sedis
apłice pontifex urbants illo ad¬
uentaret. et ei ab anselmo. et pͥn¬
cipib totius exercitus. obinam
itum esset. ingenti mundialis
głae ponpa ꝓsecutus. ductus
est in tentorium. qd nixta nos
sibi erat ceteris excellentius con¬
stiturum. Sicq donec ciuitas
in deditionem transiit. obsi¬
dio illtus dñm papam. et
anselmum uicinos habuit. ita
ut familia utroꝵq magis uide¬
retur una qũã due. nec facile
quiuis declinares ad papam. qͥ
non diuerteret ad anselmum.
Papa namq colebatur a cuncns
quemadmodum pater & pastor.
cõmunis. anselmus uero dilige¬
batur ab om̃ib. sicut homo man¬

Expanded text:
timore simul et angustia cordis timore simul et angustia cordis exanimati fere sumus. Quod ipse percipiens, mox levato capite comi vultu, jucundo intuitu nobis innuit nihil laesionis sese perpessum. Descendentes igitur quidam ex nostris ex altera parte ipsius praecipitii, qua via erat descendendi, eduxerunt eum a loco sanum omnino atque incolumem. 46. Cum post haec sedis apostolicae pontifex Urbanus illo adventaret, et ei ab Anselmo et principibus totius exercitus obviam itum esset, ingenti mundialis gloriae pompa prosecutus, ductus est in tentorium quod juxta mos sibi erat caeteris excellentius constitutum. Sicque donec civitas in deditionem transiit, obsidio illius dominum papam et Anselmum vicinos habuit, ita ut familia utrorumque magis videretur una quam duae, nec facile quivis declinaret ad papam, qui non diverteret ad Anselmum. Papa namque colebatur a cunctis, quemadmodum pater et pastor communis; Anselmus vero diligebatur ab omnibus, sicut homo man
Abbreviated transcription (Latin):
nire ad se. Ascendimꝰ. iuimus. &
plures in obsidione dies exegimꝰ
remoti in tentoris a frequentia.
et tumultu ꝑstrepentis exercitꝰ.
Erat autem ubi eramꝰ. quedam
eccłiola penitꝰ deserta. & iusta
ostium cisterna desuper diruta.
magne ꝓfunditatis hiatũ sua
diruptione pretendens. In qua
eccłia uelud in camera ꝓuelle
conuersabamus. tam quieti. ꝗͣ
oꝑi in ea indulgentes. & ducem
ipsum cum suis. nobiscum sin¬
gulis diebus. ad que uolebamꝰ.
in promptu habentes. Quadam
uero nocte cum ein ea dormi¬
remus. contigit anselmum sui
corporis. necessitate silentio sur¬
gere. & ne inquietaremur: suo
more.lento pede ad ostium ten¬
dere. Quod cum exisset. et in me¬
mor fouee. ꝑtenebras in partẽ
diuertisset. in ꝓfundum cecidit.
clamosa uoce cadendo dicens.
Sancta mania. Ad quẽ sonitũ
nos ac socu nr̃i. qui intentonis
quiescebant exꝑgefacti. lectis
prosiliuimꝰ. ac currentes homi¬
nem in ꝓfundo uidimꝰ. & pre

Expanded text:
nire ad se: ascendimus, ivimus, et nire ad se: ascendimus, ivimus, et plures in obsidione dies exegimus, remoti in tentoriis a frequentia et tumultu perstrepentis exercitus. Erat autem ubi eramus quaedam ecclesiola penitus deserta, et juxta ostium cisterna desuper diruta magnae profunditatis hiatum sua diruptione praetendens. In qua ecclesia velut in camera pro velle conversabamur, tam quieti quam operi in ea indulgentes, et ducem ipsum cum suis nobiscum singulis diebus ad quae volebamus in promptu habentes. Quadam vero nocte cum in ea dormiremus, contigit Anselmum sui corporis necessitate silentio surgere, et ne inquietaremur suo more lento pede ad ostium tendere. Quod cum exisset, et immemor foveae per tenebras in partem divertisset, in profundum cecidit, clamosa voce cadendo dicens: Sancta Maria! Ad quem sonitum nos ac socii nostri qui in tentoriis quiescebant expergefacti, lectis prosilivimus, accurrentes hominem in profundo vidimus, et prae
Abbreviated transcription (Latin):
retur. tertio terram feriens ape¬
ruit. & reliquo operi dare ope¬
ram iussit. ꝑ pauci dies cepti
operis transierant. et ecce fons
uiius e duricia rupis erumpen᷑.
ingenti cunctos stupore ꝑcussit
Nlec mirum. Aqua enim quam
se magister operis. ne in pluri¬
mis diebus reꝑturũ putabat.
non mirum si stuporem incus¬
sit breui reꝑta. ꝑfectus itaq
puteus est. modice quidem ꝓ¬
funditatis exstatis. s limpidis¬
sime atq salubris aque iugi
fonte redundans. Que resilico
diuulgata non parue admiratio¬
ni fuit. et eam uiri meritis. om̃is qͥ
audiuit. ascripsit. Itaq puteus ille
hodie ab incolis ipsius terre uoca¬
tur. ferunt autem hui. qui ad nõ
inde sepe uenerunt. quia multi
diuersis langorib. ac febrib ten¬
ti. sumpta in potũ eadem aqua
pristini sanitati mox restituunt᷑.¬
is dieb rogerius.S
dux apulie ciuitatem capu¬
am obsederat. Qui fama uiri ꝑ¬
motus. mittens rogauit eum ue¬

Expanded text:
retur, tertio feriens terram aperetur, tertio feriens terram aperuit, et reliquo operi dari operam jussit. Perpauci dies coepti operis transierant, et ecce fons vivus e duritia rupis erumpens, ingenti cunctos stupore percussit. Nec mirum: aqua enim, quam se magister operis nec in plurimis diebus reperturum putabat, non mirum si stuporem incusserit brevi reperta. Perfectus itaque puteus est, modicae quidem profunditatis exstans, sed limpidissimae atque salubris aquae jugi fonte redundans. Quae res illico divulgata non parvae admirationi fuit, et eam viri meritis omnis qui audivit ascripsit. Itaque puteus ille,sque hodie ab incolis ipsius terrae vocatur. Ferunt autem hi, qui ad nos inde saepe venerunt, quia multi diversis languoribus ac febribus tenti, sumpta in potum eadem aqua, pristinae sanitati mox restituuntis diebus Rogerius dux Apuliae civitatem Capuam obsederat. Qui fama viri permotus mittens rogavit eum ve
Abbreviated transcription (Latin):
habebatur. s ita singulis dieb
exhauriebatur. ut ab hora diei
nona nulla. que extrahi posset
in illo aqua usq mane reꝑiet᷑.
Quo incõmodo frater ille sub¬
uentũiri desiderans. rem ansel¬
mo conquerentis more inno¬
tuit. & sue uoluntati in esse sub¬
iunxit. puteum ipso quo habi¬
tabamꝰ loco facere. si forte de¬
us sua pietate dignaretur. hoc
i cõmodum propulsare. Lau¬
dat anselinus piam fratris uo¬
laintatem. et rem temptare sua¬
det. Letatur ille ad hec. & rogat.
quatims ipselocum inspiciat.
ac premissa prece. cum benedic¬
tione sua. primus terrã aꝑiat.
adquiescit ille precanti. nolenꝰ
offendere uoluntatem hospitis
sin. Quid dicam: Cernebatur
mire celsitudinis rupes. & qͣi
dementia iidebatur. in tali
loco uelle fontem aque inuesti¬
gare. Uadit tamen anselimus
nobis comitatus ad locum. &
supplici prece premissa hoc est
ut abundantiam uigis. atq
salubris. aque deus mibi largi¬

Expanded text:
habebatur, sed ita singulis diebus habebatur, sed ita singulis diebus exhauriebatur, ut ab hora diei nona nulla quae extrahi posset in illo aqua usque mane reperiretur. Quo incommodo frater ille subventum iri desiderans, rem Anselmo conquerentis more innotuit, et suae voluntati inesse subjunxit puteum in ipso quo habitabamus loco facere, si forte Deus sua pietate dignaretur hoc incommodum propulsare. Laudat Anselmus piam fratris voluntatem, et rem tentare suadet. Laetatur ille ad haec, et rogat quatenus ipse locum inspiciat, ac praemissa prece cum benedictione sua primus terram aperiat. Acquiescit ille precanti, et nolens offendere voluntatem hospitis sui. Quid dicam? Cernebatur mirae celsitudinis rupes, et quasi dementia videbatur in tali loco velle fontem aquae investigare. Vadit tamen Anselmus nobis comitatus ad locum, et supplici prece praemissa, hoc est, ut abundantiam jugis atque salubris aquae Deus inibi largi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib omĩa sese fecit. cunctis
pro posse subueniens. cunctos
qui se audire uolebant. non
considerata alicinꝰ ꝑsona. ad
sium colloquium admittens.
& singulis ꝓ qualitate mote q̃s¬
questionis benigna affabilitate.
atq affabili benignitate satisfa¬
ciens. Quappter fama illsꝰ ĩ breui
circumcirca ꝑcrebuit. & in dilec¬
tionem. acuenerationem eius
cuntoꝵ corda conuertit. Quicũq
gͥ eum uidere. eiusq potuit
benedictionẽ habere. beatum
se ꝓprii censurã uidicii estima¬
uit. Monachus etiam qui uille
ipsius. ꝓ albis imꝑio custos erat.
quiq nobis more bom hospitis.
in non nullis ministrabat. con¬
siderans uitam et actus patris.
concepit ad apud se spem mag¬
i boni. & gratiam dei in eo
ingere: crediditq. qd̃ deus mul¬
ta libens faceret. ob merita eiꝰ.
homines autem uille multas
imcõmoditates cotidie parie¬
bantur ꝓpenuria aque. in de¬
uexo tameñ latere montis pu
teus nimie unus ꝓfunditatis

Expanded text:
omnia sese omnibus fecit, cuncta omnia sese omnibus fecit, cuncta pro posse subveniens; cunctos qui se audire volebant, non considerata alicujus persona, ad suum colloquium admittens, et singulis pro qualitate motae quaestionis benigna affabilitate atque affabili benignitate satisfaciens. Quapropter fama illius in brevi circumcirca percrebuit, et in dilectionem atque venerationem ejus cunctorum corda convertit. Quicunque igitur eum videre, ejusque potuit benedictionem habere, beatum se proprii censura judicii aestimavit. 44. Monachus etiam qui villae ipsius pro abbatis imperio custos erat, quique nobis more boni hospitis in nonnullis ministrabat, considerans vitam et actus Patris, concepit apud se spem boni magni et gratiam Dei in eo vigere, crediditque quod Deus multa libens faceret ob merita ejus. Homines autem villae multas incommoditates quotidie patiebantur pro penuria aquae; in devexo tamen latere montis puteus unus nimiae profunditatis
Abbreviated transcription (Latin):
cenobi sc̃i saluatous telesimi.
anuuente papa suscepit eum.
ut ꝓprium patrem in sua. et
duxit in uillam suam sclauiã
nomine. que in montis u̾tice
sita sano uigiter aere atq te¬
penti. conuersantib illic habi¬
lis extat. Igitur habitatio nr̃a
in montis erat siminitate loca¬
ta. a turbarum tumultu instar
solitudinis uacua. Quod ansel¬
mus aduertets. ex spe future
quietis exilaratus ait. Hec requies
mea hic habitabo. Ad primũ s
conuersationis ordinem. quẽ
antequã albas esset habebat. qũeq
se inpontificatu positum maxi¬
me ꝑdidisse deflebat. uitam in¬
stituit. scĩs oꝑib. diuine cõtem¬
plationi. misticarum rerum
enodatione. die noctuq men¬
tem intendens. Unde xͥane fi-¬
dei amore ꝑmotus. insigne no¬
lumen edidit. quod cur deus
homo titulauit. Quod opus
sicut in prologo eius ipsẽ testa¬
tur. in anglia cepit. s hic in ca¬
puana uidelicet prouintia
constitutus absoluit. Inter hec

Expanded text:
coenobii Sancti Salvatoris Telesim, coenobii Sancti Salvatoris Telesim, annuente papa suscepit eum ut proprium patrem in sua, et eduxit in suam villam Schlaviam nomine, quae in montis vertice sita sano jugiter aere atque tepenti, conversantibus illic habilis exstat. Igitur habitatio nostra in montis erat summitate locata, a turbarum tumultu instar solitudinis vacua. Quod Anselmus advertens, ex spe futurae quietis exhilaratus ait: Haec requies mea, hic habitabo . Ad primum igitur conversationis ordinem quem antequam abbas esset habebat, quemque se in pontificatu positum maxime perdidisse defleba, vitam instituit, sanctis operibus, divinae contemplationi, mysticarum rerum enodationi die noctuque mentem intendens. Unde Christianae fidei amore permotus, insigne volumen edidit, quod Cur Deus homo titulavit. Quod opus sicut in prologo ejus ipse testatur in Anglia coepit, sed hic in Capuana videlicet provincia constitutus absolvit. Inter haec
Abbreviated transcription (Latin):
illum nr̃o egentem consilio. suꝑ
causis suis consulendos adire
studuerit. Quappter considera¬
te. quo amore. quo honore. sus¬
cipiendꝰ sit. et amplectendus.
hec cum anselmus dese. et mul¬
to his plura pro si laude dici
audiret. sicut ipsemet sepe fate¬
risolebat. non parum erubuit.
qm̃ setalem apuid se. qualis
a tanto uiro predicabatur mi¬
nime cognouit. Uerumtamen
erat inter uerba tacens. decen¬
tius fore perpendens. ad huiꝰ
modi silere. quam loqui. Post
hec de sui aduentus causa per¬
cunctatus apapa. ea̾m sibi mo¬
do eam enarrauit. quo ueritatis
ac discretionis ratio poposcit.
Iue ad audita miratur. et sub¬
uentionem plenam pollicet᷑.
Precepit itaq. ut ipsus subuen
tionis esfectum. circa se anselmꝰ
prestolaretur.
erum quia calor estatis
in partibus illis cuncta
u̾rebat. et habitatio urbis i¬
mium insalubris. s precipue
ꝑegrinis hominibus erat. ioħs
quidam nomine. olim mona¬
chus becci. tunc autẽ abbas

Expanded text:
illum nostro egentem consilio, super illum nostro egentem consilio, super causis suis consulendos adire studuerit. Quapropter considerate quo amore, quo honore suscipiendus sit et amplectendus. Haec cum Anselmus de se, et multo his plura pro sui laude dici audiret, sicut ipsemet saepe fateri solebat, non parum erubuit, quoniam se talem apud se, qualis a tanto viro praedicabatur, minime cognovit. Verumtamen erat inter verba tacens, decentius fore perpendens ad ejus modi silere quam loqui. Post haec de sui adventus causa percunctatus a papa, eo sibi modo narravit eam, quo veritatis ac discretionis ratio poposcit. Ille ad audita miratur, et subventionem plenam pollicetur. Praecepit itaque ut subventionis ipsius effectum circa se Anselmus praestolaretur. 43. Verum quia calor aestatis in partibus illis cuncta urebat, et habitatio urbis nimium insalubris, sed praecipue peregrinis hominibus erat, Joannes quidam nomine, olim monachus Becci, tunc autem abbas
Abbreviated transcription (Latin):
tis aduentu. sermo conseritur
Ad ducit᷑ cum reuerantia utir
in medium. et inqua coram pa¬
pa decenter sedeat. sella ꝓfert᷑.
Ingressus humiliat se ꝓ more
ad pedes summi pontisicis. s sta¬
tim ab ipso erigitur ad osculũ
eius. Sed et. ac pro aduentu eiꝰ.
letari se apłicus cũ romana cu¬
ria dicit. Acclamat curia dicto.
Postea silentio ẜ acto. multa
in laudem hominis papa lo¬
cutus est. uirum uirtutis. ac to¬
tius religionis illum esse con¬
testans. Et quidem inquit ita
est. Cunq illum ut pote homi¬
nem. cunctis liberaliũ artiũ
disciplins innutritũ. ꝓmagis¬
tro teneamus. & qͣi comparẽ
uelut alterius orbis apłicum.
& patriarcham iure ueneran¬
dum censeamꝰ. ita excellens men¬
ti eius humilitatis constantia
presidet. ut nec marins ꝑieu¬
lis. nec longissimis ꝑegrine
terre spacris terreri potuerit.
quin uestigiis beati petri pro
nr̃e paruitatis ministerio se pre¬
sentare. nosq magis illius. quã

Expanded text:
tis adventu sermo conseritur. tis adventu sermo conseritur. Adducitur cum reverentia vir in medium, et in qua coram papa decenter sedeat, sella profertur. Ingressus humiliat se pro more ad pedes summi pontificis, sed statim ab ipso erigitur ad osculum ejus. Sedet, ac pro adventu illius laetari se apostolicus cum Romana curia dicit, acclamat curia dicto. Postea silentio facto, multa in laudem hominis papa locutus est, virum illum virtutis ac totius religionis esse contestans. Et quidem, inquit, ita est. Cumque illum, utpote hominem cunctis liberalium artium disciplinis innutritum pro magistro teneamus, et quasi comparem vel ut alterius orbis apostolicum, et patriarcham jure venerandum censeamus; ita tamen excellens menti ejus humilitatis constantia praesidet, ut nec marinis periculis, nec longissimis peregrinae terrae spatiis terreri potuerit, quin vestigiis beati Petri pro nostrae parvitatis ministerio se praesentare, nosque magis illius quam