comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit ñ unus xp̃c. Non una substantia: ne me¬
diatoris dispensatione submota. aut dĩ tan¬
tum dicatur. aut hominis filiꝰ. Non ego in xͦ
susceptam carnem ꝑpetuitate diuinȩ genera¬
tionis extendo: nec immensã deitatem incorpo¬
rei ortus ȩtate concludo. Quia idem indiurm¬
tate auctor ẽ. rerum: qui in carne redemptor
ẽ. hominũ. Idem inpassibilis in se: qui passus
incorpore dum sic utriusq naturȩ ꝓpͥetatem
uere euutraq gignenti finidis natus expressit.
ut & uerã canem suscepisse eũ constet ex ma¬
tre: & indifferentẽ dĩtatem habere constet ex
patre. Quib in unã ꝑsonã in comprehensibi
mediatoris difpensatione coniunctis seruauit
singulis ꝓpria: s coniunxit ꝓpriis aliena. Serua¬
uit ꝓpria dum ñ amisit inmensitatẽ dĩtatis:
& infirmitatem ñ respuit carns. Comunrit
ꝓprio carnis occidit᷑: & ꝓprio dĩtatis apud inferos
ñ tenetur. Fropͥo carnis gustauit uita mortem.

Expanded text:
sit non unus Christus; non una substantia, ne mesit non unus Christus; non una substantia, ne mediatoris dispensatione submota, aut Dei tantum dicatur, aut hominis Filius. Non ergo in Christo susceptam carnem perpetuitate divinae generationis extendo: nec immensam dietatem corporei ortus aetate concludo; quia idem in divinitate auctor est rerum, qui in carne Redemptor est hominum: idem impassibilis in se, qui passus in corpore; dum sic utriusque naturae proprietatem vere ex utraque gignenti similis natus expressit, ut et veram carnem suscepisse eum constet ex matre, et indifferentem deitatem habere constet ex Patre. Quibus in unam personam incomprehensibili Mediatoris dispensatione conjunctis, servavit singulis propria, sed conjunxit propriis aliena: servavit propria, dum non amisit immensitatem deitatis, et infirmitatem non respuit carnis: conjunxit us, et proprio carnis occiditur, et proprio deitatis apud inferos non tenetur: proprio carnis gustavit vita mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
potius qũa solus ipse suscepit iudeorũ creditur.
rtisisse ꝑfidiam. Ad sũmã: quid p̃cor ẽ. qd̾ pen¬
ebat in eruce. qͥd ẽ. qd̾ lancea dicitur uulneras¬
se. caro pasfibilis an substantia deitatis: Si maie¬
statem ꝓfanus in orporei p̾dicator assũpseris. aor¬
naptibilem dm̃ uideris credere. Si passcbilem
canem: ñ ẽ comunis ista cũ patre. ut phane
cũ possto erur illa contingere. F. diutorientus¬
modo omĩa quȩ a nobis st̃ dicta pcipttas. duos
minis deitatis. etiam ad patrem pasio upsa p
p̃dicem dĩtatem. Non separo: ne dĩ patris unã
sed̾m carnem. & alteram scd̾m maiestatẽ intro¬
ducere uidear ꝓlem. Quia idem dĩ filius
& sine initio ꝓcessit expatre. & scd̾m tẽ pꝰ
nasci ẽ. dignatus ex uirgine. Inpassibilis in
suo: passus in nr̃o. dũ incõprehensibilem ma¬
iestatẽ uelut quodã indum̃to carnis uestire
ẽ. dignatus ex utero. imna mediatoris psona.
non una substantia. Una in quã ꝑsona: ne

Expanded text:
potius, quam solus ipse suscepit, Judaeorum creditur pertulisse perfidiam? Ad summam, quid, precor, est quod pendebat in cruce? Quid est quod lancea dicitur vulnerasse? Caro passibilis, an substantia deitatis? Si majestatem profanus incorporei praedicator assumpseris, corruptibilem Deum videris credere: si passibilem carnem, non est communis ista cum Patre, ut per hanc eum possit crux illa contingere. CAPUTmodo omnia quae a nobis sunt dicta praecipitas, duos munis deitatis, etiam ad Patrem passio ipsa ppraedicem deitatem: non separo, ne Dei Patris unam secundum carnem, et alteram secundum majestatem introducere videar prolem: quia idem Dei Filius et sine initio processit ex Patre, et secundum tempus nasci est dignatus ex virgine. Impassibilis in suo, passus in nostro, dum incomprehensibilem majestatem velut quodam indumento carnis vestire est dignatus ex utero. Una Mediatoris persona, non una subs
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Qui legis p̾cepta transgressus post
ursurpationẽ interdictȩ arboris senten¬
tiam quodã modo pene capitalis excepit.
hic ad eũ statũ a quo lapsus ẽ. ñ nisiau¬
ctoris sui gr̾a reformatus. Post limina
quodã modo potuit remeare. sicut qͥ
se de excelso in p̾ceps uoluntate remise¬
rit. In sua quidem habuit potestate qd̾
fecit: s iam suo arbitrio certũ ẽ. ñ sub¬
iacere qd̾ cadit. Surgit itaq alieno: qͥ
disse: qui alieno noseitur resurgere. Nec ꝓpt̃¬
ẽ. xp̃e. ut sicut ꝑ unũ hominẽ peccatũ in hẽ
mundũ intrauit. & ꝑpeccatũ mors. & sequen¬

Expanded text:
fecit; qui legis praecepta transgressus, post fecit; qui legis praecepta transgressus, post usurpationem interdictae arboris, sententiam quodammodo poenae capitalis excepit. Hic ad eum statum a quo lapsus est, non nisi auctoris sui gratia reformatus, postliminii quodammodo jure potuit remeare: sicut qui se de excelso in praeceps voluntate demiserit, in sua quidem habuit potestate quod fecit, sed jam suo arbitrio certum est non subjacere quod cadit. Surgit itaque beneficio disse: quia alieno noscitur surgere; nec propterest Christus: Ut sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit,
Abbreviated transcription (Latin):
asexplicari. Ita enĩ amaiorib nr̃is semꝑ ẽ. tradi¬
nm quod. xp̃i corpus ad uicem animȩ comꝵ¬
mis ipsius fui dĩ habitus ammaret. nec accessi¬
one uitalis sp̃e indigens fuerit: cui in habitãs
sons uitȩ potuit conferre qd̾ uixit. A. sossenł
quidem id quod in hac questione catholicȩ au¬
ccoritatis disfinitione p̾scribitur. diuinoꝵ uo
uoluminũ testimoniis edocere. S qr nunc
non librorũ uiditio. s sola ratione placuit
cuncta discutere. idcirco in allud tempꝰ
scripturarũ moninita seruantes: sicut su¬
pius factum ẽ. sic etiã de animȩ inqͥsitioe¬
tractabimus. Quod ut fieri facilius possit.
quȩ saluatori nr̃o suscipiendi hominis cau¬
safuerto: una tantũ apłi lectione subiecta
breuiter inquiramus. Qua inuenta sine
aliqua difficultate. etiã adhȩc quȩ huius
p̃cedentis st̃ consecuta transibimus. Ab
mitio gͥ ex corpore & anima d̃s hominem

Expanded text:
as explicari. Ita enim a majoribus nostris semper est tradias explicari. Ita enim a majoribus nostris semper est traditum, quod Christi corpus ad vicem animae communis, ipsius Filii Dei habitus animarit; nec accessione vitalis spiritus indigens fuerit, cui inhabitans fons vitae potuit conferre quod vixit. AUG. Possemus quidem id quod in hac quaestione catholicae auctoritatis definitione praescribitur, divinorum voluminum testimoniis edocere: sed quia nunc non librorum indicio, sed sola ratione placuit cuncta discutere, idcirco in aliud tempus Scripturarum monumenta reservantes, sicut superius factum est, sic etiam de animae inquisitiotractabimus. Quod ut fieri facilius possit, quae Salvatori nostro suscipiendi hominis causa fuerit, una tantum Apostoli lectione subjecta breviter inquiramus: qua inventa, sine aliqua difficultate etiam ad haec quae hujus praecedentis sunt consecuta transibimus. Ab initio igitur ex corpore et anima Deus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
rttate humani corporis. s quandam eũ fisce¬
pisse pritemus imagmem. Nleq enĩ confiunt
maiestatẽ faiidei ueritas carnis: aut ueritat̃
carnis inmensitas ai̾tatis. Deũ unũ radiat tar¬
tutib suis: aliud doceatur infiriitatils nr̃i.
Unus aut̃ atq inseꝑabilis xp̃c. & humiliatur
assũptis. & glorificatur in ꝓprus. cũ affici non
dedignatur iniuri is: & equalitatem custodit
genitoris. Genuit gͦ oraria: & non genuto filiũ
dĩ. Genuit quando ex ipsa scd̾m carnem natus¬
ẽ. xp̃c. Non genuit: quando depatre sine initio
extitit filius. Genuit: quando exhac uerbum
caro ꝓcessit. ut habitaret in nobis. Non genuitr
quando in pͥncipio erat d̃s uerbũ. qd̾ originem
p̃stitit uniuersis. Noltte gͦ partu uirginis oeter¬
minare originem dĩ uerbi. nolite de uirgine ge
u auctor temporis: in isti particeps ẽ. etatis. F. Am̃
dendum ciiris sufficient̃ tractasti: ioc ireo queso
ut mͥ qͥd etiã de animia xp̃i sentiendũ sit: iube¬

Expanded text:
corporis, sed quamdam eum suscepisse putemus imaginem. Neque enim consumit majestatem Filii Dei veritas carnis; aut veritatem carnis, immensitas deitatis; dum unum radiat virtutibus suis, aliud docetur infirmitatibus nostris. Unus autem atque inseparabilis Christus et humiliatur assumptis, et glorificatur in propriis; cum affici non dedignatur injuriis, et aequalitatem custodit genitoris. Genuit ergo Maria et non genuit Filium Dei. Genuitest Christus; non genuit quando de Patre sine initio exstitit Filius: genuit, quando ex hac Verbum caro processit, ut habitaret in nobis ; non genuit quando in principio erat Deus Verbum, quod originem praestitit universis. Nolite ergo partu virginis determinare originem Dei Verbi: nolite de virgine genlla auctor temporis, in ista particeps est aetatis. CAPUT dendum cuivis sufficienter tractasti; idcirco quaeso ut mihi quid etiam de anima Christi sentiendum sit, jube
Abbreviated transcription (Latin):
tis & candoris agunt. Nam ꝑ lilia celestis illi
claritas designat᷑. Potest etiam ꝑ uentrem ȩcłs
diuinus fous baptismatis accrmi: quo fideles
in nouã ereaturam ren antur. Hic gͦ
uenter aceruo triciei uai uo liliis cõꝑatur.
quia regenetati fonte baptimatis docent boni
insutare oꝑibus. et ad instuendam suꝑne cla¬
ritatis głam semꝑ inhiare. Sequit̾ duo ub̃a

Expanded text:
lilia coelestis illa claritas designatur. Potest etiam per ventrem Ecclesiae divinus fons baptismatis accipi, quo fideles in novam creaturam regenerantur. Hic ergo venter acervo tritici vallato liliis comparatur, quia regenerati fonte baptismatis docentur bonis insudare operibus, et ad intuendam supernae claritatis gloriam semper inh
Abbreviated transcription (Latin):
dentia ne forte irascat᷑ ds̃ contrate suꝑ uocem
tuam. & reliqua aduersus eos locutus ẽ. qui ne¬
garent ꝑuidentia dei res humanas geri. Sed
hic intellexit oriri posse huiꝰ modi questionẽ.
Si deo auctore res gerunt᷑ humanę. quare ius
ti calumpniam paciunt᷑. & quare iusti sunt
uidices. & non ds̃ ulciscit᷑ in eos qui iniqua fa¬

Expanded text:
dentia, ne forte irascatur Deus super vocem dentia, ne forte irascatur Deus super vocem tuam et reliqua. Adversusque eos locutus est, qui negarent per providentiam Dei res humanas regi. Sed hic intellexit oriri posse hujusmodi quaestionem: si a Deo auctore res regitur humana  Msti calumniam patiuntur, et quare iniqui sunt judices, et non Deus ulciscitur in eos qui iniqua fa
Abbreviated transcription (Latin):
Et hunc locum ita hebrei edisserunt. Nec suꝑio¬
ra facias de quib iam dictum est nee facile
somniis credas. Cum enim diuersa uideris ꝑ
nocturnam quietem. & uariis anima fuerit
exagitata errorib siue incitata ꝑmissis. tu
contempne quȩ somnia sunt & solum dm̃ ti¬
me. Qui eni somniis crediderit uanitatib &
ineptiis se tradet. Alit̃. Quia dixi atq p̃cepi ñ
Propterea ammoneo ut id om̃i modis caueas
ne pufes absentem dm̃ oꝑib tuis immo & cogi¬
tis oꝑib tuis eiꝰ ꝓuidentię. eẽ. teq liberi arbi¬
tru conditum non cogi sed uelle quod facias.
cia & subuerti iusticiam in ꝑuintia. ñ mire¬
ris suꝑ hoc negocio quia excelso alius excelsi
& est & hoc quoq eminentiores sunt alii.
& insitꝑ uniuersȩ terrȩ rex imꝑat seruien¬
ti. Unum disputationis seruemus textum.
& eundum sensum & ordinem sequam̃. Supͣ
dixat eñi ne disseris coram angło non ẽ. ꝑui¬

Expanded text:
Et hunc locum Hebraei ita edisserunt: nec superioEt hunc locum Hebraei ita edisserunt: nec superiora facias, de quibus jam dictum est, nec facile somniis credas. Cum enim diversa videris per nocturnam quietem, et variis anima fuerit exagitata terroribus sive incitata promissis, tu contemne, quia somnia sunt, et solum Deum time; qui enim somniis crediderit, vanitatibus et ineptiis se tradet. Aliter: quia dixi atque praecepi, non Propterea admoneo, ut id omnimodis caveas, ne putes absentem Deum ab operibus tuis, imo et cogitis operibus tuis adesse praesentem: teque liberi arbitrii conditum non cogi, sed velle quod facias. cia, et subverti justitiam in provincia, Non mireris super hoc negotio: quia excelso alius excelsi et hoc quoque eminentiores sunt alii,  insuper universae terrae rex imperat servienti. Unum disputationis servemus textum, et eumdem sensum et ordinem sequamur. Supra dixit: Ne dixeris coram angelo, non est provi
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta oꝑa manuum tuarum. hebrei ita
sentiunt. Quod ñ potes facere. ñ ꝑmittas. Non
enim inuentum dicta transeunt. s ap̃senti
angło qui unicuiq adheret comes statim
quod pollicitus es. ꝑ uocas eum adiracundiã.
ut om̃ia oꝑa tua dissipent᷑. Nos uͦ ita intelli¬
gimus quod his uerbis arguant᷑ qui neces¬
sitate cor poris & naturȩ se peccare contendunt
creatoriq inseribunt. cur eos tales fecisset.
Et hoc est quod ait ne dederis os tiuim ut
peccare facias caruem tuam. Noli itaq ait
uanas ex cusationes querere. & dare occasi¬
onem carmi tue adpeccandum & dicere.
non ego pecco s quod habitat in me peccatũ.
Sienim inquid hȩc dueris. dm̃ ꝑuocas qua¬
si auctorem mali atq peccati ut iratꝰ sit & si
quid uideris boni habere auferat demanib
tius. uł certe talia sentientem tradat te in re¬
ꝓbum sensum. ut facias ea quȩ non conueniunt.
tates. & sermones innumeri. Tuuͦ dm̃ time.

Expanded text:
cuncta opera manuum tuarum. Hebraei ita cuncta opera manuum tuarum. Hebraei ita sentiunt: quod non potes facere, non promittas; non enim in ventum dicta transeunt, sed a praesenti angelo, qui unicuique adhaeret comes, statimquod pollicitus es, provocas eum ad iracundiam, ut omnia opera tua dissipentur. Nos vero ita intelligimus, quod his verbis arguantur qui necessitate carnis et naturae se peccare contendunt, Creatorique inscribunt, cur eos tales fecerit, e; et hoc est, quod ait: Ne dederis os tuum, ut peccare facias carnem tuam. Noli itaque, ait, vanas excusationes quaerere, et dare occasionem carni tuae ad peccandum, et dicere: Non ego pecco, sed quod habitat in mea carne peccatum. Si enim, inquit, haec dixeris, Deum provocas quasi auctorem mali atque peccati, ut iratus sit; et si quid videris boni habere, auferet de manibus tuis; vel certe talia sentientem, tradet te in reprobum sensum, ut facias ea quae non conveniunt. tates et sermones innumeri. Tu vero Deum time.
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus & in eniginate. & uelut somnia
comp̃hendimus quod tenere nos estimamꝰ.
Cumq plura ut uisum nobis fuerit disse¬
rimꝰ. finem disputationis nr̃ȩ. ẽę̃. stulticiã
ex multiloquio enim nos non effugere
peccatum. Si quid uouisti deo. ne moreris
reddere. Displicet enim ei infidelis & stul
tum ꝑmissa ñ reddere. Simplex intelli¬
gentia. in t̃pretatione ñ indiget. meliꝰ. ẽẽ.
quȩ promittunt deo. d̃s enim uerax est &
ueritas ẽ. eosq amat qͥ ueritatis oꝑa faci¬
implere possit quȩ uouere cogitat. S gene¬
raliter om̃i p̃cipitur xp̃iano ut fidem oꝑe
compleat. & non similis iuidȩ orum qui spon¬
dentes se omĩa facere que dñs p̾cipit dicen¬
tes. om̃ia quȩcumq p̃cepit nobis dñs faciemꝰ.
postea uitulos facientes ad orauerunt idola.
Ne dederis os tuum ut peccare facias carnẽ
tuam. neq dicas coram angło ñ ÷. p̃uidentia.
ne forte iratus ds̃ suꝑ ser mone tuo dissipet

Expanded text:
videmus et in aenigmate, et velut somnium videmus et in aenigmate, et velut somnium comprehendimus, quod tenere nos aestimamus. Cumque plura ut visum nobis fuerit dixerimus, finem disputationis nostrae esse stultitiam. Ex multiloquio enim nos non effugere peccareddere. Displicet enim ei infidelis et stultum promissa non reddere. Simplex intelligentia, interpretatione non indiget. Melius est noquae promittunt Deo. Deus nisi verax est et veritas, eosque amat qui veritatis opera faciimplere possit quae vovere cogitat. Sed generaliter omni praecipitur Christiano, ut fidem opere compleat, et non sit similis Judaeorum, qui spondent se omnia facere, quae Dominus praecipit, dicentes: Omnia quaecunque praecepit nobis Dominus faciemus ; postea vitulos facientes, adoraverunt idola.um, ut peccare facias carnem tuam, neque dicas coram angelo: Non est providentia, ne forte iratus Deus super sermone tuo, dissipet
Abbreviated transcription (Latin):
mones tui. Multas euras secunt᷑ somni¬
ticia. Periq arbitrant᷑ hȩc inp̃senti scło
p̃cipi ne coram deo facile aliquid ꝑmitta¬
muf. & sine consideratione uirium uo¬
ueamus ea quȩ explerẽ non possimus.
ad.ẽẽ. quippe presentem dm̃. & licet ille
incelo. nos. ẽẽ. uideam̃ in t̾ra. tamen audi¬
re quę loquimur. & insipientiam nr̃am
argui ex multiplicatione sermonum. A¬
lii uͦ meliꝰ intelligentes hȩc p̃cipi affirmant.
ne aut loquentes aut cogitantes plus de dõ
quam possumus opinemur. s sciamus
inbecillitatem nrãm qr quantum distat
cȩlum at̾ra. tantum nr̃a opinatio ana¬
tura illius seꝑat᷑. & idcirco debere uerba
nt̃a. ẽẽ. moderata. Sicut enim qui in
multis eogitationib . ẽ. ea somnia.
fiequent̃ de quib cogitat. ita qͥ plura
uoluerit de diuinitate disserere incidet
instulticiam. Uel certe uerba nr̃a pau¬
ca ideo łesse debere. quia & iam ea que
nosse. nos estimamur ꝑspeculum ui¬

Expanded text:
mones tui. Multas curas sequuntur somnimones tui. Multas curas sequuntur somnimonum. Plerique arbitrantur hoc in praesenti loco praecipi, ne coram Deo facile aliquid promittamus, et sine consideratione 427 virium voveamus ea quae explere non possumus. Adesse quippe praesentem Deum, et licet ille in coelo, nos esse videamur in terra: tamen audire, quae loquimur, et insipientiam nostram argui ex multiplicatione sermonum. Alii vero melius intelligentes, hoc praecipi affirmant, ne aut loquentes, aut cogitantes plus de Deo quam possumus, opinemur; sed sciamus imbecillitatem nostram, quod, quantum distat coelum a terra, tantum nostra opinatio a natura illius separetur: et idcirco debere verba nostra esse moderata. Sicut enim qui in multis cogitationibus est, ea somniat frequenter, de quibus cogitat: ita qui plura voluerit de divinitate disserere, incidit in stultitiam. Vel certe sic: Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitramur, per speculum
Abbreviated transcription (Latin):
naturus. Tamenerunt quam plurimi qͥ
lia de sideria .i. exterioris hominis uitia sȩ¬
cunt᷑ magis quan int̾erioris sapientiam.
in eo reuertentes aduitia. ideo consumpti in
diens domum dei. & ꝑꝑinquã ut audias. Mul¬
to enim melior ẽ. obedientia quam stultorũ
uictime. qui nesciunt quid faciant mali.
Precepta.dat uite. & ñ uult offendere eiares
ad ecełiam. Noneñi ingredi domum dei. ieici¬
s si ne offensione ingredi laudis est. Eti
si. eẽt. om̃iium qui sunt in ecłia dex midire
ad didisset ap ꝓpinqua ut auoĩas: Demq
morses solus ꝓpe accedebat aid duoiendĩm
dm̃. cęteri accedere non ualebant. Quod stul¬
ti nescientes remedium. ẽẽ. peccati estiman.
fecerint. huic congruit illud qd in euangłi¬
o ipsa ueritas ait. Discite quidẽ. miscdiam
loquaris. neq cor tuum sit uelox ad ꝑferen¬
dum sermonem coram deo. dsenim incę¬
lo. & tu suꝑ terram. Ideirco sint pauei ser¬

Expanded text:
naturus. Tamen erunt quam plurimi quinaturus. Tamen erunt quam plurimi quilia desideria, id est, exterioris hominis vitia sequuntur magis quam interioris sapientiam. in eo, revertentes ad vitia, ideo consumpti inodiens in domum Dei, et propinqua ut audias. Multo enim melior est obedientia quam stultorum victimae, qui nesciunt quid faciunt mali. Praecepta dat vitae, et non vult offendere euntes ad Ecclesiam. Non enim ingredi domum Dei, sed sine offensione ingredi laudis est. Et si esset omnium qui sunt in Ecclesia Dei, audire addidisset, Appropinqua ut audias. Denique Moyses solus prope accedebat ad audiendum Deum: caeteri accedere non valebant. Quod stulti nescientes remedium esse peccati, aestimantefecerint. Huic congruit illud, quod in Evangelio ipsa Veritas ait: Discite quid est, misericordiam loquaris, neque cor tuum sit velox ad proferendum sermonem coram Deo. Deus enim in coelo, et tu super terram: idcirco sint pauci ser
Abbreviated transcription (Latin):
se subicere sciunt ñletant᷑ inpͥore qui inui-¬
tiis regnabat. hos duos homines doctor egre¬
gius unum interiorem & alterum exterio¬
rem nominare solebat. Nos uͦ meliꝰ estimamꝰ
hȩc intelligenda. eẽ. de diabolo rege stulto &
de ap̃o priuꝑe sapiente qui egressus est de
uirginali utero inmundum ut contere¬
ret & subuerteret imꝑium stulti regis qui
ei ostendit om̃ia regna mundi eoq uicto
uasa illiꝰ raperet & domim subuerteret. cap¬
tiuamq captiuaret captiuitatem. Puerum
apłs. Qui cum diues eẽt pauꝑfactus : ꝓ nob̾is.
Et sapientem eum ȩuangłista testatur dicens.
& iħc ꝑficiebat ȩtate & sapientia & gr̃a coram
deo & hominib. Iste natus est in regnoseniᷤ
de domo uinculatorum ꝑcederet in regnũ.
abiens in regionem longinquam uixta para¬
bolam ȩuangłicam acciꝑt̃ sibi regnitn et
reuerti. eosq post aliquantum temporis.
qui suꝑ se regnare noluerunt inuditio dq̃p¬

Expanded text:
se subjicere sciunt, non laetantur in priore qui in vise subjicere sciunt, non laetantur in priore qui in vitiis regnabat. Hos duos homines doctor egregius unum interiorem, et alterum exteriorem nominare solebat. Nos vero melius aestimamus haec intelligenda de diabolo rege stulto, et de Christo paupere sapiente, qui egressus est de virginali utero in mundum, ut contereret et subverteret imperium stulti regis, qui ei ostendit omnia regna mundi; eoque victo, vasa illius caperet, et domum subverteret, captivamque captivaret captivitatem. Puerum Apostolus: Qui cum dives esset, pauper factus est pro nobis . Et sapientem eum Evangelista testatur dicens: Et Jesus proficiebat aetate et sapientia et gratia coram Deo et hominibus  . Iste natus est in regno senis de domo vinculatorum procederet in regnum, abiens in regionem longinquam, juxta parabolam evangelicam, accipere sibi regnum et reverti, eos post aliquantum temporis, qui super se eum regnare noluerunt, in judicio dam
Abbreviated transcription (Latin):
to. qui nescit ꝓuidere inposterum. Quod et
de carcere eatenisq interdum quis egrediat᷑
adregnum. & aliuis in regno in opia consina¬
t̃. uidi cunctos uiuentes qui ambulant sub
sole cum adolescente sedõ qui consurgit ꝑ eo.
infinitus ÷ numerus popłi om̃ium qui fue¬
runt ante eum. & qui postea futuri sunt ñ
lȩtabunt᷑ in eo. S hoc uanitas & afflictio sp̃s.
hebrȩi hunc locum ita disserunt. Melior :
interior homo qui post quartum decimũ
pub̾tatis annum in nobis exorit᷑. exteriore
naret inuitiis. Qui etiam in natura sua
pauꝑ factus ÷ ñ habens sapientiam. mala om
ne uixerunt & cum sedõ homine postea con¬
uersati sunt eo udelicet qui pͥore deceden¬
te generatus ÷. intellexiq homines inhomi¬
ne pͥore peccasse antequam secd̾o nascente.
tempore legitimo duo homines fuerint
alt̃ carnalis. alt̃ sꝑitalis. Qui uͦ ad meliora
conuersi erunt. & interiori homini .i. sedo

Expanded text:
to qui nescit providere in posterum: quod et to qui nescit providere in posterum: quod et de carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum, et alius natus in regno, inopia consumatur. Vidi cunctos viventes qui ambulant sub sole, cum adolescente secundo qui consurgit pro eo. Infinitus est numerus populi omnium qui fuerunt ante eum; et qui postea futuri sunt, non laetabuntur in eo. Sed et hoc vanitas et afflictio spiritus. Hebraei hunc locum ita disserunt: Melior est interior homo, qui post quartumdecimum pubertatis annum in nobis exoritur, exteriore naret in vitiis, qui et in natura sua pauper factus est, non habens sapientiam, mala omnne vixerunt, et cum secundo homine postea versati sunt, eo videlicet, qui priore decedente generatus est; intellexique homines in homine priore peccasse, antequam secundo nascente, tempore legitimo duo homines fuerint, alter carnalis, alter spiritalis. Qui vero ad meliora conversi fuerint, et interiori homini, id est, secundo
Abbreviated transcription (Latin):
amore coniuncti sunt. tanto etiam trium con-
lo liuore. quanto auget᷑ numero. tanto creseit¬
& robore. Et hȩc interim simplicit᷑ dicta sint.
eodem ordine disserenda sunt. OMeliꝰ ÷ duos pa¬
rit̾.ẽẽ. quam unum. Melius ÷ eñi habitantẽ
diis aduersantis. Alerces quippe contub̾nii
statim in ipsa societatis utilitate monstrat᷑.
pem suum. Ue quippe ei qͥt uia. cum cor¬
ruerit. p̃m inse ñ habet erigentem.
Quodsi &iam dormierit intus hoc ÷ si morte
fuerit dissolutus. & secum apm haber it cale¬
factus citius reuiuescit. Et si aduersus homi¬
nem robustior in expugnando diabolus exti¬
ꝑsodali suo. non quod solius. xp̃i aduersus dia¬
bolum uirtus infirma sit. s quod liberum
głio dicit᷑. & pat̾ m̃s diliget eum. & ad eum ue¬
niemꝰ. & mansionem apud eum faciemus.
si unus dormierit quomodo cale fiet: Nisi gͥ
nobiscum xp̃e dormierit & in morte requie¬

Expanded text:
amore conjuncti sunt, tanto etiam trium contuamore conjuncti sunt, tanto etiam trium contullo violata livore, quanto augetur numero, tanto crescit et robore. Et haec interim simpliciter dicta sint. eodem ordine disserenda sunt. Melius est enim duos pariter esse quam unum: melius est enim habitantem diis adversantis. Merces quippe contubernii statim in ipsa societatis utilitate monstratur.pem suum. Vae quippe ei, qui cum corruerit, Christum in se non habet erigentem. Quod si et  Ms., etiam dormierit unus, hoc est, si morte fuerit dissolutus, et secum Christum habuerit, calefactus citius reviviscit; et si adversus hominem robustior in expugnando diabolus exstine suo, pro sodali suo: non quod solius Christi adversus diabolum virtus infirma sit, sed quod liberum gelio dicitur: Et pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. si unus dormierit, quomodo calefiet? Nisi igitur nobiscum Christus dormierit, et in morte requie
Abbreviated transcription (Latin):
ine narrabilib .i. nos gemere facit. ita & hic
enĩ emolum̃tum socie tatis suȩ. Si unꝰ cecide¬
rit. ab altero fulciet᷑. Ue soli. qr cũ ruerit. ñ
habet subleuantem. Et si dormierint duo.
fouebunt᷑ mutuo. Unꝰ quomͦ cale fiet: Et si
quispiam p̾ualuerit contra unum. duo re¬
sistunt ei. Funiculus triplex difficile rum¬
pit᷑. Post sollicitudines & miserias inquib
corruptus ÷ ille qui in opib conquirendis
absq certo herede se eruciat. nunc ad sodali¬
tatem sermo conuertit᷑. & dicit᷑ quid boni
habeat amicoꝵ contub̾nium & in cõmune
solatium qr alteriꝰ ruina. alteriꝰ aualio sub¬
leuat᷑. & curas domesticas ipsiꝰ quoq noctis
requiẽ meliꝰ exgat ille qui fidum amicum
habet quam qui solis oꝑib in cubat requisitis.
Quod si robustior quis inimicus contrauũ.
surrexerit. alteriꝰ in becillitatem amiei solatio
sustentari. & quantum duo uno differunt si

Expanded text:
inenarrabilibus , id est, nos gemere facit. Ita et hic inenarrabilibus , id est, nos gemere facit. Ita et hic enim emolumentum societatis suae; si unus ceciderit, ab altero fulcietur. Vae soli, quia cum corruerit, non habet sublevantem. Et si dormierint duo, fovebuntur mutuo; unus quomodo calefiet? Et si quispiam praevaluerit contra unum, duo resistunt ei. Funiculus triplex difficile rumpitur. Post sollicitudines et miserias, in quibus corruptus est ille qui in opibus conquirendis absque certo haerede se cruciat, nunc ad sodalitatem sermo confertur, et dicitur quid boni habeat amicorum contubernium, et commune solatium, quia et alterius ruina alterius auxilio sublevatur; et curas domesticas, ipsius quoque noctis requiem melius exigit ille, qui fidum amicum habet quam qui solis opibus incubat acquisitis. Quod si robustior quis inimicus contra unum surrexerit, alterius imbecillitatem amici solatio sustentari dicit. Et quantum duo uno differunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
congregare opes ꝑfas & nefas & non uti con¬
aimȩ cum nec filium. nec frẽm habeat. nec
ꝓpinquum ut uideat᷑ priorũ labor necessa¬
rius reseruatis. Nichil itaq uanius. eẽ. depre¬
hendi quam eum hominem qui diuitias con¬
gregat. cui eas relinquat ignorans. Quod qui
fastidiosis lectorib relinquitnt. Quidam hẽ
locum abeo quod ait unus ÷ & ñ est scd̃s. suꝑ
saluatorem interp̃tant᷑. qd̾ solus & absq ullo
comite ad saluandum mnundum descenderit.
& quãquam multi filii dei sint. & fr̃s adop¬
tionȩ dicant᷑. tam̃ nullus dignus extitit. qͥ
in hoc oꝑe uingeret᷑. cuiꝰ laboꝵ ñ ÷ finis. por¬
tantis nr̃a uitia atq peccata & ꝑ nob̾ dolet.
& oculus eiꝰ non saciabit᷑ diuitiis. semꝑ nr̃am
cupiens salutem & quanto plus quẽ peccare
uiderit. tanto magis ad pęnitentiam coar
tans. Eogenere locutionis dicimꝰ dolet quod
apli ait. & ipse sp̃s postulat ꝓ nobis gemitibꝰ

Expanded text:
congregare opes per fas et nefas, et non uti concongregare opes per fas et nefas, et non uti conxime cum nec filium nec fratrem habeant, nec propinquum, ut videatur pius labor necessariis reservatus. Nihil itaque vanius esse deprehendi, quam eum hominem qui divitias congregat, cui eas relinquat ignorans. Quod quidfastidiosis lectoribus relinquunt. Quidam hunc locum ab eo, quod ait, unus est, et non est secundus, super Salvatore interpretantur: quod solus et absque ullo comite ad salvandum mundum descendit; et quanquam multi filii Dei sint, et fratres adoptione dicantur, tamen nullus dignus exstitit qui in hoc ei opere jungeretur. Cujus laborum non est finis, portantis nostra vitia atque peccata, et pro nobis dolet; et oculus ejus non satiabitur divitiis, semper nostram cupiens salutem, et quanto plus quem peccare viderit, tanto magis ad poenitentiam cohortans  Ms., coarctans. Eo genere locutionis dicimus, Dolet, quo Apostolus ait: Et ipse spiritus postulat pro nobis gemitibus
Abbreviated transcription (Latin):
qui laboret & aliquid habet inmundo pate¬
re inuidiȩ. & rursum eum qui uiuere uult
quietus in opia oppͥmi. &. ẽẽ. utrumq mise¬
rabilem dum aliꝰ ꝑꝑt̾ opes ꝑiclitat᷑. aliꝰ ꝓꝑt̾ in¬
opiam egestate conficit᷑. Aliter. Mlanus cre¬
bro ꝑ oꝑib accipiunt᷑: Stultus retrahit manꝰ
suas ab oꝑe bono. & ñ uult uirilit̾ agere. sed
comedit carnes suas. id÷ scd̾in carnalia ui¬
uit desideria. tabescens in uoluptatib suis
catorum multas. Elegant̃ iusticia requiem ha-¬
bet: iniquitas laborem. Et quia singularis
numerus inbono semꝑ accipit᷑. & duplex in
malo ꝓꝑterea unus pugillus habet requiem.
& scd̾m non habet. non filium. non fr̾em. & ti¬
men laborare ñ cessat. nec satiant᷑ oculi eiꝰ di¬
uitiis. nec cogitat dicens. cui laboro & frau¬
do animam meam bonis : In hoc uanitas :
& afflictio pessina. Conuersus sum ad ali¬
os. & uidi eos plusquam necesse ÷ laborare.

Expanded text:
qui laborat et aliquid habet in mundo, patequi laborat et aliquid habet in mundo, patere invidiae; et rursum eum qui vivere vult quietus, inopia opprimi; et esse utrumque miserabilem, dum alius propter opes periclitatur, alius propter inopiam egestate conficitur. Aliter: Manus crebro pro operibus accipiuntur. Stultus retrahit manus suas ab opere bono, et non vult viriliter agere, sed comedit carnes suas, id est, secundum carnalia vivit desideria, tabescens in voluptatibus suis,catorum multas. Eleganter justitia requiem habet, iniquitas laborem; et quia singularis numerus in bono semper accipitur, et duplex in malo, propterea unus pugillus habet requiem, et secundum non habet, non filium, non fratrem; et tamen laborare non cessat, nec satiantur oculi ejus divitiis, nec cogitat dicens, cui laboro et fraudo animam meam bonis? In hoc vanitas est, et afflictio pessima. Conversus sum ad alios, et vidi eos plus quam necesse esset, laborare,
Abbreviated transcription (Latin):
rumdam errorem antequam nascat᷑ homo in
mundo. s quia meliꝰsit om̃ino ñ. ẽẽ. nec sensũ
habere substantiȩ. quam infelit̾it᷑ uł ẽẽ. uł ui¬
uere. Quomodo & de uida dñs loquit᷑ futura
eiꝰ tormenta significans. Aleliꝰ erat ñ nasci ho¬
mini illi. qr meliꝰ fuerat om̃ino non. ẽẽ. quã
ȩt̾nos cruciatus ꝑpeti. Rursum contemplatꝰ¬
om̃s labores hominum & industrias animad¬
uerti patere inuidiȩ ꝑximi. Et in hoc gͦ uani¬
tas & cura suꝑflua ÷. Conuerti me rursus ad
alia. & uidi omnẽ fortitudinem & głam labo¬
rantium. & dep̃hendi bonum. alteriꝰ. ẽẽ. alte¬
riꝰ malum. dum inuidus aliena felicitate tor¬
quetur. & patet insidiis głosus. Quid enim
uaniꝰ quam homines ñ sua flere miserias
nec ꝑpria lugere peccata. alios uidicare se ipsos
obliuisci & meliorib tantum modo in uide¬
re. aliorumq benefactis torqueri : Stultus
as. Totum quod dixerit hoc ÷. ut ostendi̾t eũ

Expanded text:
rumdam errorem, antequam nascatur homo in rumdam errorem, antequam nascatur homo in mundo; sed quia melius sit omnino non esse, nec sensum habere substantiae, quam infeliciter vel esse, vel vivere. Quo modo et de Juda Dominus loquitur, futura ejus tormenta significans: Melius erat non nasci homini illi : quia melius fuerat ei omnino non esse, quam aeternos cruciatus peomnes labores hominum, et industrias animadverti patere invidia tas et cura superflua est. Converti me rursus ad alia, et vidi omnem fortitudinem et gloriam laborantium, et deprehendi bonum alterius esse alterius malum, dum invidus aliena felicitate torquetur, et patet insidiis gloriosus. Quid enim vanius quam homines non suas flere miserias, nec propria lugere peccata; alios judicare, seipsos oblivisci; et melioribus tantum invidere, aliorumque benefactis torqueri? VERS. 5.-as. Totum, quod disserit, hoc est ut ostendat eum
Abbreviated transcription (Latin):
nem quam nec fur nec latro ualet nec ty¬
rannus auferre. quȩ nos tantum modo pꝰ
lumpnias quȩ subsole generant᷑ & lacri¬
mas in nocentium. & consolatorem ne mi¬
nem. nec posse resistere. eorum uiolentię.
cunctorum laqueo destitutos. Post hanc
cogitationem. illuc mentem meam
oculosq conuerti ut uiderem calumpnia
lor. calumpniatores uident insuis in iquita¬
tib fortiores. Et hȩc.ẽ. causa. qd̾ ñ ualeant con¬
solari. Pleniꝰ hunc locum in septũagesimo se¬
cundo psalmo dauid & iheremias in suo uolu¬
caui qui nec dum natus est nec uidit mala
quȩ fiunt subsole. Ad comꝑationem miseri¬
arum quib in hoc mundo mortuos p̃munt᷑.
felitiores iudicaui mortuos abhuiꝰ miserię
labore liaui beratos quam uiuentes. Me¬
uor ÷ itaq his duob uiuente uidelicet & de¬
functo qui nec dum natꝰ est. In eo felicior ẽ qͥa
nec dum malum mundi exꝑtus ẽ. Hoc autem
dicit ñ quia animȩ sint hominum scđm quo¬

Expanded text:
nem, quam nec fur, nec latro valet, nec tynem, quam nec fur, nec latro valet, nec tyrannus auferre, quae nos tantummodo post lumpnias que sub sole geruntur; vidi lacrimas innocentum et consolatorem neminem nec posse recunctorum auxilio destitutos. Post hanc cogitationem illuc mentem meam oculosque converti, ut viderem calumniatolor, calumniatores vident in suis iniquitatibus fortiores: et haec est causa, quod non valent consolari. Plenius hunc locum in septuagesimo secundo psalmo David; et Jeremias in suo volucavi, qui necdum natus est, nec vidit mala quae fiunt sub sole. Ad comparationem miseriarum quibus in hoc mundo mortales premuntur, feliciores judicavi mortuos, ab hujus miseriae labore liberatos, quam viventes. Melior est itaque his duobus, vivente videlicet et defuncto, qui necdum natus est; in eo felicior est, quia necdum malum mundi expertus est. Hoc autem dicit, non quia animae sint hominum, secundum quo
Abbreviated transcription (Latin):
ut rationabilior & eruditus inscripturis
.I. homo. non circumspecte & ut est scientia
sua dum ẽ. uiuens ducatur ad inferos. & sum¬
plitior quisq rusticiorq qui uimentum ho¬
minis comꝑatione dicit᷑ melius uiuat. & mar¬
tyrio coronatus parady si colonus. Et dep̾hen-
di nichil. ẽẽ. meliꝰ quam lȩtari hominẽ in
oꝑe suo. & hanc. ẽẽ.partem illius. Quis enĩ
adducet eum ut post se futura cognoseat: Su¬
ꝑiort errore turbatus quod putarem inter
praua opinione deductus sum ut nichila¬
liud dicerem boni nisi p̃sentem caꝑe uoluu¬
tatem. Neq enim cum semel nos dissoluis¬
set interitꝰ possemus his ꝑfrui a quib re¬
cesseramꝰ ingrati. S meliori sensu de lȩti¬
cia bonorum oꝑum intelligendum ẽ. Ni¬
chil est gͦ meliꝰ inutta ista nisi quod lȩtet᷑
homo in oꝑe suo faciens hȩlemosinam. & fu¬
turos sibi thesauros in regno cęlorum p̃pa¬
rans. Hanc solam habemus ueracit̃ portio¬

Expanded text:
ut rationabilior et eruditus scripturis, ut rationabilior et eruditus scripturis, id est homo, non circumspecte et ut scientia sua exigit, vivat, et ducatur ad inferos; et simplicior quisque atque rusticior, qui jumentum hominis comparatione dicitur, melius vivat, et martyrio coronatus paradisi sit colonus. di nihil esse melius quam laetari hominem in opere suo, et hanc esse partem illius. Quis enim adducet eum, ut post se futura cognoscat? Superiori errore turbatus, quod putarem inter prava opinione seductus  Ms., deductus sum, ut nihil aliud dicerem bonum, nisi praesentem capere voluptatem: neque enim cum semel nos dissolverit interitus, posse his perfrui a quibus recedimus ingrati. Sed meliori sensu de laetitia bonorum operum intelligendum est. Nihil est ergo melius in vita ista, nisi quod laetetur homo in opere suo, faciens eleemosynam, et futuros sibi thesauros in regno coelorum praeparans. Hanc solam habemus veraciter portio
Abbreviated transcription (Latin):
bestiis & hominib p̃ꝑari locum. s qd̾ an¬
te aduentum xp̃i omnia ad inferos parit̃
ducerent᷑. Unde & iacob ad inferos deseen¬
surum sedicit. Ioeopios & impios queri¬
tur apud inferos detentari. Et reuera an¬
tequam flammeam illam rotam & igne
latrone reseraret. clausa erant cęlestia &
sp̃s hominis peccorisq equalis uilitas
aliud reseruari. tamen ñ multum inter¬
erat ꝑire cum corpore. aut inferni tene¬
bris detineri. Quod uͦ ait de t̾ra facta sunt
& int̾ram reuertent᷑. hoc eum decorpore di¬
cere manifestum est qr corpus de t̾ra creatũ
est ñ anima sicut uindex peccati senten¬
tia homini intulit. terraes & int̾ram
ibis. Nec interim uixta litteram. Quan¬
tum adspitalem p̾tinet. intelligentiam qͥs¬
scit utrum sc̃s qui hominis appellatione dig¬
nus ÷ ascendat incęlum. & utrum peccator
qui iumentum uocat᷑ descendat int̾ram:
fieri enim potest utrumq ꝑ incerto uitę

Expanded text:
bestiis et homini praeparari locum, sed quod anbestiis et homini praeparari locum, sed quod ante adventum Christi omnia ad inferos pariter ducerentur. Unde et Jacob ad inferos descensurum se dicit . Et Job tur apud inferos detentari . Et revera antequam flammeam illam rotam, et ignlatrone reseraret, clausa erant coelestia, et spiritus hominis pecorisque aequalis vilitas aliud reservari, tamen non multum intererat, perire cum corpore, aut inferni tenebris detineri. Quod vero ait, de terra facta sunt, et in terram revertentur, hoc eum de corpore dicere manifestum est, quia corpus de terra creatum est, non anima; sicut vindex peccati sententia homini intulit: Terra es, et in terram ibis . Haec interim juxta litteram. Quantum ad spiritalem intelligentiam ominis appellatione dignus est, ascendat in coelum, et utrum peccator, qui jumentum vocatur, descendat in terram? Fieri enim potest utrumque pro incerto vitae
Abbreviated transcription (Latin):
rum. & equa utriusq conditio. Sicut mo¬
rit᷑ homo. sic & illa moriunt᷑. similit̾ spi¬
rant om̃ia. & nichil habet homo iumento
ampliꝰ. Cuncta sũb iacent uanitati. & om̃ia
ꝑgunt ad unum locum. de terra facta sunt
& int̾ram parit̾ reuertent᷑. Quis nouit si sp̃s
filiorum adam ascendat sursum. & si sp̃s iu¬
mentorum descendat deorsum: Nonmirandũ
est inp̃senti uita int̾ iustum & impium nullã
incerto euentu om̃ia uolutari cum etiam in¬
t̃ pecudes & hom ines scd̃m corꝑis uilitatem
nichil differri uideat᷑. Sicut eadem conditi¬
o est nascendi: ita sors una moriendi. Si mili¬
t̃ ꝑcediniꝰ adlucem. ȩquȩ dissoluem̃ inpulue¬
rem. Si autem uidetur hȩc ẽẽ.distantia qͥa
sp̃s hominis ascendat incȩtum. & sp̃s peccoris
descendat int̾ram. quo istud certo auctore
cognouimꝰ: Quis potest scire utrum uerũ
in falsum sit qd̾ spatur : hoc aut̃  dicit ñ
quid animam ꝑire cum corpore. uł unum

Expanded text:
ua utriusque conditio. Sicut moritur homo, sic et illa moriuntur. Similiter spirant omnia, et nichil habet homo iumento amplius. Cuncta subiacent vanitati et omnia pergunt ad unum locum. De terra facta sunt et in terram pariter revertentur. Quis novit si spiritus filiorum Adam ascendat sursum et si spiritus iumentorum descendest in praesenti vita, inter justum et impium nullam incerto eventu omnia volutari, cum etiam inter pecudes, et homines secundum corporis vilitatem nihil differre videatur. Sicut eadem conditio est nascendi, ita sors una moriendi. Similiter procedimus ad lucem, aeque dissolvemur in pulverem. Si autem videtur haec esse distantia, quod spiritus hominis ascendat in coelum, et spiritus pecoris descendat in terram, quo istud certo auctore cognovimus? Quis potest nosse, utrum verum an falsum sit quod speratur? Hoc autem dicit, non quod animam putet perire cum corpore, vel unum
Abbreviated transcription (Latin):
debet tenebrosi temporis & dierũ multorũ qui cũ
uenerint uanitatis arguentur p̃terita. hortat᷑
om̃ib beneficere nec eligere ꝑsonam cui benefaci¬
as. nec tempus in quotantũ modo benefacias¬
sistere. s matutinã iusticiã uesꝑ inueniat. &
uesꝑis miscdiam solis ortus accumulet. Incer¬
tum ẽ. quod quidẽ magis placeat opis. ex quotͥ
fructus iusticiȩ p̃paretur. Pot̃ aut̃ hoc fieri. ut
non uitũi s utrumq placeat dõ. Alit̃. de ętate
hominis intelligi poterto. ut eualit̃ seu in
adolescentia. si ue etiã in senectute bona faciamꝰ.
quia nescis utrũ in uiuentute an in ętate lon¬
geua magis placeas dõ. nec ꝓdest adolescentię
fragilitas si senecta ducatur in luxuriã. Qua
enĩ die tustus errauerit. ueteres eũ iusticiȩ a mor¬
te liberare non poterunt. Quodsi uixta utrãq¬

Expanded text:
debet tenebrosi temporis, et dierum mudebet tenebrosi temporis, et dierum muvenerint, vanitatis arguentur praeterita. Hortatur omnibus benefacere, nec eligere personam cui benefacias, aut tempus in quo tantummodo benefaciassistere; sed matutinam justitiam vesper inveniat, et vesperis misericordiam solis ortus accumulet. Incertum est quod quidem magis placeat opus, et ex quo tibi fructus justitiae praeparetur. Potest autem fieri ut non unum, sed utrumque placeat Deo. Aliter: de aetate hominis intelligi poterit, ut aequaliter sive in adolescentia, sive etiam in senectute bona faciamus, quia nescis utrum in juventute, an in aetate longaeva magis placeas Deo. Nec prodest adolescentiae frugalitas, si senecta ducatur in luxuria; qua enim die justus erraverit, veteres eum justitiae a morte liberare non poterunt. Quod si juxta utra
Abbreviated transcription (Latin):
sic nescis oꝑa dĩ qui gubernator ẽ. om̃ium. Sic̃
nescis uiam sp̃c & antmȩ ingredientis in par¬
uulum. & ignora os suũ & uenarum uari¬
etates. in uentre pregnantis: quomo ex uili
elemento corpus hominis in diuersas essigi¬
es artusq uarietur. & de eodem semine altud
mollesscat in carnib & aliud inditret᷑ inoffil
aliud in uenis capiat᷑. alud ligetur in ner¬
uis: ita dĩ oꝑa sctre non poteris. qui fictor
ẽ. om̃iũ. Ex quo docet contraria non timen¬
da. nec temere de uentis & nubib quas su¬
pradiximus iudicandum. cũ suo tempore &
cursu debeat sator spargere. & euentum diu
sententiȩ reseruare. Mane semina semen
tuum: & uesꝑe ne cesset manꝰ tua qr nescis
quid magis oriat᷑ hoc an illud. Et si utraq si¬
mul: melius erit. Dulec lumen & delec̾tabille
ẽ oculis uidere solem. Si annis multis uicerit
homo & in his om̃ib letatus fuerit. meminisse

Expanded text:
sic nescis Dei, qui gubernator est omnium. Sicut sic nescis Dei, qui gubernator est omnium. Sicut nescis viam spiritus, et animae ingredientis in parvulum, et ignoras ossium et venarum varietates in ventre praegnantis, quomodo ex vili elemento corpus hominis in diversas effigies artusque varietur, et de eodem semine aliud mollescat in carnibus, aliud induretur in ossibus, aliud in venis palpitet, aliud ligetur in nervis: ita Dei opera scire non poteris, qui factor est omnium. Ex quo docet contraria non timenda, nec temere de ventis et nubibus, quas supra diximus, judicandum, cum suo tempore et cursu debeat sator spargere, et eventum Domini sententiae reservartuum, et vespere non cesset manus tua; quia nescis quid magis oriatur, hoc an illud. Et si utraqmul, melius erit. Dulce lumen, et delectabile est oculis videre solem. Si annis multis vixerit homo, et in his omnibus laetatus fuerit: Meminisse
Abbreviated transcription (Latin):
uͦait siue ad austrũ siue ad aquilonẽ ligñ
coriderit quantũ estimo semꝑ in bonaĩ partẽ
auster accipitur. & aquilo in malũ. Unde in
cantico canticorũ dicttitr. exurge aquilo. hoc
ẽ. iccede & abi. & ueni auster. nec ẽ. aliquad
lignũ. quod uł ad aquilonẽ non sit uł ad austrũ.
qi om̃s nomo nialus uł bonus morietur. Qui
nubes: nunquã metet. Qui consid̾at cuibe¬
ne faciat. & non om̃i petenti se tribuit. sepe
mus. aduersa consurgunt. Quappt̃ opportui¬
no uł inportimo tempore p̾dicandus ẽ. ser¬
mo dĩ nec bonus seminator ad uersariorũ
uento t̾ritus. uł nubib blandientiũ obrum¬
bratiis cessare a p̾dicationis semine debet.
Absq consid̾atione gͦ nubium & uentorum
tunore in mediis tempestatib seminandũ
ẽ. nec dicendũ illud tempus cõmodũ ẽ. hoc
inutile cũ ignoremus quȩ uia & uoluntas sit
uniuersa sp̃c dispensantis. Unde sequitur.
ne compingantur ossa in uentre pregnantis

Expanded text:
Austrum, sive ad Aquilonem lignum ceciderit, quantum aestimo, semper in bonam partem accipitur Auster, et Aquilo in malam. Unde in Cantico canticorum dicitur: Exsurge, Aquilo, hoc est recede et abi, et veni Auster . Nec est aliquod lignum quod vel ad Aquilonem non sit vel ad Austrum, quia omnis homo malus vel bonus morietur. 442 nubes, nunquam metit. Qui considerat cui benefaciat, et non omni petenti tribuit, saepe mus, adversa consurgunt. Quapropter opportuno vel importuno tempore praedicandus est sermo Dei, nec bonus seminator adversariorum vento territus, vel nubibus blandientium obumbratus, cessare a praedicationis semine debet. Absque consideratione ergo nubium et ventorum timore in mediis tempestatibus seminandum est; nec dicendum: Illud tempus commodum est, hoc inutile, cum ignoremus quae via et voluntas sit spiritus universa dispensantis. Unde sequitur: ne compingantur ossa in ventre praegnantis,
Abbreviated transcription (Latin):
testamentũ idẽ. uetus quod septenario nume¬
ro designatur. & noũi quod octonario intel¬
ligitur digna ueneratione haberi sc̃issimtm.
ludei dederunt partem septem credentes sab¬
batum. sed non dederunt octo. idẽ. refurre
tra heretici marcion & manicheus. & om̃s
qui ueterem legem rabido ore dilamant.
dant partem octo suscipientes ȩuangeliũ¬
sod eamdem septenario numero non tribuunt
legem ueterem respuentes. Nos uͦ utroq quo
ponit credamus : & utrũq uenemur. Nonem̃
possustus cruciatus dignamq pęnam um
nunc mente comprehendere. quȩ reposttae᷑.
husqui u̾santur in tra. in fidelitatis uideis sci¬
licet & hereticis. & duob atterum denegantib

Expanded text:
Testamentum, id est Vetus, quod septenario numeTestamentum, id est Vetus, quod septenario numero designatur, et Novum, quod in octonario intelligitur, digna veneratione haberi sanctissimum. Judaei dederunt partes septem, credentes sabbatum; sed non dederunt octo, resurrectionemtrario haeretici Marcion et Manichaeus, et omnes qui veterem legem rabido ore dilaniant, dant partes octo, suscipientes Evangelised eamdem septenario numero non tribuunt, veterem legem respuentes. Nos vero utraque, quae ponit, credamus, et utrumque veneremur. Non enim possumus cruciatus dignamque poenam jam nunc mente comprehendere, quae reposita est his qui versantur in terra infidelitatis, Judaeis scilicet et haereticis, e d
Abbreviated transcription (Latin):
quas. qutia post multa tempori inuenies illũ.
Adhȩlemosinã cohortatur. quod om̃i petentisit
dandum. & indiscrete: fiendum bene. Quo¬
mo eũi qui suꝑ irrigua seminat fructum
sementis expectat. ita qui largitur egentib
multiplicationem uiiꝰ p̃stolans. & eũ dies
rudicii uenerit. multo amplius quã dederit
uideris de qua dicit᷑. flumina de uentre eius
fluent aquę̧ utuent te pigett panem sapientiȩ
panem rationabilem prestare sermonis. & in mul¬
titudine dicrũ uitȩ ęt̾nȩ inretributione cȩlesti.
Sieñi hoc feccris frequent̃ inuenies te nonin¬
cassum doctrinarum iecisse sementem. Tale
quid & inisaia dictũ pnto. Beatus qui semi¬
nat suꝑ aquã ubi bos & afinus calcant. quod
ille magister beatitudine habetur. qui suꝑ
irrigium pectus seminit audientiũ taͥm ex
iudeis quã ergentib popło congregato. Da par
tem semptẽ. nec non & octo. quii ignoras qͥd
futurũ sit male suꝑ t̾rã. Precipit gͦ utrũq

Expanded text:
quae: quia in multitudine dierum invenies illum. Ad eleemosynam cohortatur, quod omni petenti sit dandum, et indiscrete faciendum bene. Quomodo enim, qui super irrigua seminat, fructum sementis exspectat: ita qui largitur egentibusmultiplicationem illius praestolans: et cum dies judicii advenerit, multo amplius quam dederat homine illam aquam videris, de qua dicitur: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae , ne te pigeat panem sapientiae, panem rationabilem, panem praestare sermonis. Si itudinem dierum vitae aeternae in retributione coelesti. Si enim hoc feceris frequenter, invenies te non incassum doctrinarum jecisse sementem. Tale quid in Isaia dictum puto: Beatus qui seminat super aquam ubi bos et asinus calcant . Quod ille magister beatitudine dignus habeatur, qui super irriguum pectus seminat audientium, tam ex Judaeis quam ex gentibus populo congrnecnon et octo, quia ignoras quid futurum sit mali super terram. Praecipit ergo utrumque