comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bescebant om̃s ad uersarii euis. ⁊ om̃is ppłs
gaudebat in uniuersis que głiose fiebant ab eo.
ꝙ illi quidem erubescebant. quia uictos se ẽẽ
uidebant : isti uero gaudebant. quia ⁊ inuerbis
ce inmiracłis . rp̃i uirtutem ⁊ głiam cognoscebat.
t ipsa die accesserunt quidam aarr. xxiI.ͤ

Expanded text:
bescebant omnes adversarii ejus, et omnis populus gaudebat in universis quae gloriose fiebunt ab eo. Et illi quidem erubescebant, quia se victos esse videbant: isti vero gaudebant, quia et in verbis, et in miraculis Christi virtutem, et gloriam cognoscebant. XXXI. In ipsa aie accesserunt quida
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊ mundauit : suoq nos apeceatis nr̃is san¬
guine lauit. Hoc aũ quo desidio egerit: er eo
maifestatur quod se coartari dicit. usq dum
ꝑ ficiatur. Lutatis quod pacẽ uenidare int̾ram:
Non dieo uob̾. ẜ separationẽ. Non solum inqͥt
accende. uerum etiam a se dunde ⁊ separare
t̾ram ueni. Erunt em̾ er hoc quinq in domo
ua diuisi: tres induos. ⁊ duo intres iliuident᷑.
Pater scilieet infilium ⁊ filius mpatrẽ suum.
Mater in filiam : ⁊ filia iinatrẽ. Socrus in nuirũ
suam : ⁊ nurus in socrum suam. Sex enĩ isti
ẽẽ uidentur. s non sunt nisi quinq: quia ⁊¬
mater ⁊ socrus una eademq ꝑsona ẽ. X in pͥ¬
mitiua quidem eccłia sepe factũ ẽ. ut omnes
hi quinq in una domo manentes. tres ex eis
contra duos.⁊ duo contra tres diuidentur:
aliis xp̃i fidem de fendentibus. atq aliis im

Expanded text:
mundavit, suoque nos a peccatis nostris sanguine lavit. Hoc autem quo desiderio egerit, ex eo manifestatur, quod se coarctari dicit, usque dum perficiatur: Putatis, quod pacem veni dare in terra? Non, dico vobis, sed separationem. Non solum, inquit, accendere, verum etiam a se dividere, et separare, terram veni. Erunt enim ex hoc quinque in domo in una divisi, tres in duos, et duo in tres dividentur. Pater scilicet in filium, et filius in patrem suum. Mater in filiam, et filia in matrem. Socrus in nurum suam, et nurus in socrum suam. Sex enim isti esse videntur; sed non sunt nisi quinque; quia mater, et socrus una, eademque persona est. Et in primitiva quidem Ecclesia saepe factum est, ut omnes hi quinque in una domo manentes, tres ex eis contra duos, et duo contra 183 tres dividerentur, aliis Christi fidem defendentibus, atque aliis im
Abbreviated transcription (Latin):
&e isti paralitici in ternis erant: quamuis suã
istorum cogitaciones iniquas quam illius in¬
firmitatem considerabat. Dicebat gͥ. Ut quid
cogitatis mala in cordibus ur̃is. Neq enu
medicum scitis. neq uim medieaminis ag¬
noscitis. Bonis ẽ. medicus : ad morbi ueniã
& radicem spectat. Quam postquam ampu¬
tauerit : cetera ad sanandum facilia ducit.
Quid enim ẽ. facilius dicere. dimittuntur
tibi peccata tua. aut dicere surge ⁊ ambu¬
la: Si enim ad solum dicere attendamus :
nescio quidhorum facilius sit. Utrumq enĩ
ualde facile ẽ. Peceata aũ dimitt̾e uł parali¬
tico ad surgendum ⁊ ambulandum iures
sufficere: aifficile ẽ. S quia alterum minsi¬
bile alterum uisibile erat. ꝑuisibile ꝓbat
minsibile : ut dum eum in corpore potesta¬
tem habere uiderent. in anima quoq habe

Expanded text:
terius paralytici erant, quamvis suam istorum cogitationes iniquas, quam illius infirmitatem considerabat. Dicebat igitur: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris? Neque medicum scitis, neque vim medicaminis agnoscitis. Bonus enim medicus ad morbi venam et radicem spectat: quam postquam amputaverit, caetera ad sanandum facilia ducit. Quid est enim facilius, dicere: Dimittuntur tibi peccata tua, aut dicere: Surge et ambula? Si enim ad solum dicere attendamus, nescio quid horum facilius sit: utrumque enim valde facile est. Peccata autem dimittere, vel paralytico ad surgendum et ambulandum vires sufficere, difficile est. Sed quia alterum invisibile, alterum vero visibile erat, per visibile probat invisibile; ut dum eum in corpore potestatem habere vident, in anima quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Hon enim ido corpus sanatur: quia ani̾a¬
a peccatis liberatur. A płs enim aicit. Cum
autem in firmor tunc forcior sum ⁊ potens
significans carnis infirmitate sp̃m corrobora¬
ri. Hoc autem seribe qui ibi ad erant male
intelligentes.⁊ non anime s corporis parali sin
attendentes: xp̃m dñm blasphemasse dice¬
bant. Unde ⁊ subditur. & ecce quidam de
seribis dicrerunt intra se. Hic blasphemat.

Expanded text:
Non enim ideo corpus sanatur, quia animNon enim ideo corpus sanatur, quia anima peccatis liberatur. 48 Apostolus enim dicit: « Cum autem infirmor, tunc fortior sum, » significans carnis infirmitate spiritum corroborari. Hoc autem Scribae qui ibi aderant male intelligentes, et non animae sed corporis paralysin attendentes, Christum Dominum blasphemasse dicebant. Unde et subditur: Et ecce quidam de Scribis dixerunt intra s
Abbreviated transcription (Latin):
qui hunc paraliticum portant. ⁊ dño offert᷑.
Per hos enim nescio qui melius quam isti.
iiiͦ. euangłiste intelligi possint. Nulla em̾
& hic dicitur.  uidens iħs fidem illorum
dicrit paralitico. Confide fili remittuntur
tibi peceata tua. Ae si dieat. Tu quidẽ infir¬
mus es : s illi qui te ferunt sam sunt. Illorũ
fides te sanat. si in illorum fide confidis.
sonfide gͥ fili : factus. mͥ filius ꝑfidem. Re¬
mittuntur tibi peceata tua. uides quomͦ
ipse dñs euangłium suum exponat. quo¬
modo ea que foras aguntur siquis tamen
occłos habet᷑ ⁊ nondum totus para litieus
iaceat. intus nos spiritualiter doceat. In eo
quod ait remituntur tͥ peceata tua. interio¬
rem hominem io ẽ sp̃m paraliticum ẽẽ de¬
monstrat. Que ẽ enim infirmatas anime.
nisi peccata . Hec gͥ auferantur. hie morbꝰ
tollatur: & sanabitur anima. Hoc enimi ñ
dicriss. si ad corporis infirmitatem resperiss.

Expanded text:
qui hunc paralyticum portant et Domino offerunt? qui hunc paralyticum portant et Domino offerunt? Per hos enim nescio qui melius quam isti quatuor evangelistae intelligi possint: nulla enim aet hic dicitur: Et videns Jesus fidem illorum dixit paralytico: Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua. Ac si dicat: Tu quidem infirmus es, sed illi qui te ferunt sani sunt: illorum fides te sanat, si in illorum fide confidis. Confide igitur, fili, factus mihi filius per fidem, remittuntur tibi peccata tua. Vides quomodo ipse Dominus Evangelium suum exponat? Quomodo ea quae foris aguntur, si quis tamen oculos habeat, et nondum totus paralyticus jaceat, intus nos spiritu aliter doceat? In eo enim quod ait, remittuntur tibi peccata tua, interiorem hominem, id est spiritum paralyticum esse demonstrat. Quae est enim infirmitas animae, nisi peccata? Haec igitur auferantur, hic morbus tollatur, et sanabitur anima. Hoc enim non dixisset, si ad corporis infirmitatem respexisset.
Abbreviated transcription (Latin):
trans fretauit ⁊ uenit inciuitatem sua̾.
hoc enim in loco ciuitatem suam non naz a¬
ret s capharnaum intellig̾e debemus. Utraq
enim ciuitas eiꝰ dicitur. Illa quidem quia
ibi nutritus ẽ: ĩsta uero quia ad tempus. in
eam habitauit. Sic enim suꝑus dicitur.
qui relieta eiuitate nazareth uenit & habi¬
tauit in capharniaum maritima. R ecce of¬
ferebant ei paralitieum iacentem inlecto.
Mareus aũ dicit quia paraliticus iste a imͣi.
portabatur. Iste enim paraliticus sp̃s homi¬
nis ẽ. qui & anima uoeatur. Hic autem in
lecto. io ẽ incorpore iacet. ⁊ inde grauatur.
unde quietẽ habere debuerat. Corpus enĩ
quod corrumpitur. aggrauat aminam. Io
enim infirmatur sp̃s quia non bene iacet.
Ille enim sp̃s paralitieus ẽ : qui sue potesta¬
tis non ẽ. Paralisis enim quod cumq mem¬
brum arripuerit. quodammͦ insensibile
& quasi mortuum & in utile facit. Que em̾
anma paralitica ẽ: nec occłos indende. nec
aures audiendi habet. S qui sunt isti .iiii.

Expanded text:
transfretavit, et venit in civitatem suam. Hoc enim in loco civitatem suam, non Nazareth, sed Capharnaum intelligere debemus: utraque enim civitas ejus dicitur: illa quidem, quia ibi nutritus est; ista vero, quia ad tempus in ea habitavit: sic enim superius dicitur, quia relicta civitate Nazareth, venit et habitavit in Capharnaum maritima. Et ecce offerebant ei paralyticum jacentem in lecto. Marcus autem dicit, quia paralyticus iste a quatuor portabatur. Iste enim paralyticus spiritus hominis est, qui et anima vocatur. Hic autem in lecto, id est in corpore jacet, et inde gravatur unde quietem habere debuerat: « Corpus enim quod corrumpitur aggravat animam . » Ideo enim infirmatur spiritus, quia non bene jacet. Ille enim spiritus paralyticus est, qui suae potestatis non est; paralysis enim quodcunque membrum arripuerit, quodam modo insensibile et quasi mortuum et inutile facit. Quae enim anima paralytica est, nec oculos videndi, nec aures audiendi habet. Sed qui sunt isti quatuor,
Abbreviated transcription (Latin):
mentorum gladii ad toeuis p̾dicacionis opus ꝑ¬
agendum. Uide quam bene omĩa conueniant.
quamins quid uerba dm̃ significarent apłi
non in telligebant. E apparuit illi angl̃s de
celo confortans eum. & factus ẽ. in agonia ⁊
ꝓliris orabat. E factus ẽ. sudor eiꝰ sieut
guite sanguinis de currentis in t̾ram. Hec
enim pugna saluatoris nr̃i nr̃m agones ⁊ cer¬
tamina significabat. Ille sudor sangumeus
eorum sanguinẽ de toto eiꝰ corpore quod ẽ. ec¬
cłia ubiq fundendum manifestabat. Orabat
autẽ ꝓlirns. quatenus nob̃ ostendet quid in
tali pugna agere debeamus. ut angłorũ con¬
solationem recipere mereamur. Cetera que
secuntur in matħo exposita sunt

Expanded text:
mentorum gladii ad totius praedicationis opus pmentorum gladii ad totius praedicationis opus peragendum. Vide, quam bene omnia conveniant, quamvis, quid verba Domini significarent apostoli non intelligebant. Et apparuit illi angelus de coelo confortans eum. Et factus est in agonia et prolixius orabat. Et factus est sudor ejus, sicut guttae sanguinis decurrentis in terram. Haec enim pugna Salvatoris nostri, martyrum agones, et certamina significabat. Ille sudor sanguineus, eorum sanguinem de toto ejus corpore, quod est Ecclesia, ubique fundendum manifestabat. Orabat autem prolixius, quatenus nobis ostenderet quid in tali pugna agere debeamus, ut angelorum consolationem recipere mereamur. Caetera, quae sequuntur, in Matthaeo exposita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
suam ⁊ emat eum: ut om̾ibus eriitus. nudus
nudam crueem sequatur. His gͥ uerbis aꝑte
monstratur. quod illi soli p̾dicare ⁊ gladium
spͥs ferre debent: qui simul cum apłis dic̃e
possunt. ecce nos reliquimus om̾ia ⁊ secuti
sumus te. Qui enm nichil possidet : merito
nudus ⁊ absq tumca dicitur. Dico enim uob̃:
qm̃ ad huc quod seriptum ẽ. oportet impleri
in me. E cum iniquis de putatus ẽ. Q em̃ ea
que sunt de me finẽ habent. Ad hue inquit
parum quod restat : oportet impleri inme.
Lene eni iam funta sunt que de me scđ̃m ear¬
nem seripta sunt: s ad huc illud restat. ut
cum inquis de putantes uidĩ crucifigant:i
tunc tandem ego quidẽ ap̾dicatione cessabo.
Uos aũ omĩbus uenditis emi te gladium: ac¬
enigimini .⁊ ad p̾dicandum uos p̾parate. At
illi dicrerunt. Dñe ecce gladii duo hie. At ille
dixit eis satis ẽ. Sufficiunt enim duorũ testa¬

Expanded text:
suam, et emat eum, ut omnibus exutus, nudus suam, et emat eum, ut omnibus exutus, nudus nudam crucem sequatur. His igitur verbis aperte monstratur, quod illi soli praedicare, et gladium spiritus ferre debent, qui simul cum apostolis dicere possunt: « Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te . » Qui enim nihil possidet, merito nudus, et absque tunica dicitur. Dico enim vobis, quoniam adhuc, quod scriptum est, oportet impleri in me: Et cum iniquis deputatus est: Etenim ea, quae sunt de me, finem habent. Adhuc, inquit, parum, quod restat, oportet impleri in me. Pene enim jam finita sunt, quae de me secundum carnem scripta sunt. Sed adhuc illud restat, ut cum iniquis me deputantes, Judaei crucifigant. Et tunc tandem ego quidem a praedicatione cessabo: vos autem, omnibus venditis, emite gladium, accingimini, et ad praedicandum vos praeparate. At illi dixerunt: Domine, ecce gladii duo hic. At ille dixit eis: Satis est. Sufficiunt enim duorum testa
Abbreviated transcription (Latin):
sanare dicens eis. Ite sanate om̃s langores
om̃sq in firmitates. Idoq neq sacculo indi¬
gebant: neq pera. neq caleiamentis. No̾dũ
enim calerati erant inp̾paration e euuangłii
pacis. Diarit ergo eis. S nunc qui habet sac¬
culum tollat: similiter ⁊ peram. Nune in¬
quit ⁊ saccłm ⁊ peram uos ferre concedo. no̾
ad colligendum. s ad tribuendum: Non ut
aliena e o aceruetis. s inde trahatis quod aliis
detis. Nlec enim duo p̾ter hec quod misediam
&e largitatem indicant : utrumq etiam signifi¬
eant testamentũ. Er his enim quasi er sacło
& pera cunctis diuitiis plenis trahebant apłi
unde mentes famelicas ⁊ sitientes refic̾ent
deerit eis portantibꝰ saccłm.⁊ peram : quibꝰ
nec prius aliquid de fuit sine saccło ⁊ pera.
& qui non hab gladiu̾. uendat tuncam suã:
&e emat gladium. Qui inquit non hab gla¬
dium sp̃c quod ẽ. uerbũ dĩ. uendat tumcam

Expanded text:
sanare, dicens eis: « Ite, sanate omnes languores, sanare, dicens eis: « Ite, sanate omnes languores, omnesque infirmitates. » Ideoque neque sacculo indigebant, neque pera, neque calceamentis. Nondum enim calceati erant in praeparatione Evangelii pacis. Dixit ergo eis: Sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram. Nunc, inquit, et sacculum, et peram vos ferre concedo, non ad colligendum, sed ad tribuendum; non ut aliena in eis coacervetis, sed ut inde trahatis quod aliis detis. Haec enim duo, praeter hoc quod misericordiam, et largitatem indicant, utrumque etiam significant testamentum. Ex his enim, quasi ex sacculo, et pera cunctis divitiis plenis, trahebant apostoli, unde mentes famelicas, et sitientes reficerent.deerit eis portantibus sacculum et peram, quibus nec prius aliquid defuit sine sacculo et pera. Et qui non habet, vendat tunicam suam, et emat gladium. Qui, inquit, non habet gladium spiritus, quod est verbum Dei, vendat tunicam
Abbreviated transcription (Latin):
duodecim tribus isrł. Sic in quit ego nob̾ ecłie
regnum trado ⁊ dispono. sicut ⁊ pater m̾s mͥ
illud disposuit. ut mea uice illd̾ regatis. ⁊ suꝑ
mensam meam edatis panem uiuum qui
de celo descendit ⁊ bibatis ealicem nom tes¬
tamenti. Hoc aute ⁊ de illa celesti mensa in¬
telligi potest. in qua scĩ soli summi boni
contemplacione reficiutur. De qua psalmis¬
ta. Ego iniquit cum iusticia apparebo in eons¬
pectu tuo: satiabor dum manifestabitur głia
tua. Ait autẽ dñs sẏmoni. Si mon ecce satha¬
nas exrpetunt ut cribraret uos sicut tritieũ.
di ꝑmissione cribrauit : siquid fortasse zi¬
z ame ⁊ corruptionis in eis inueniret. E diã
eis. Quando misi uos sine sacculo ⁊ pera ce
calciamentis. numquid aliquid de funt uob̾.
At illi dicrerunt. Nichil. Nichil enim eis
de ẽẽ poterat. quos dñs ipse regebat. Unde psal¬
mista. Dñs regit me ce nichil mͥ de erit. Mi¬
serat enim eos dñs non p̾dicare : s in firmos

Expanded text:
duodecim tribus Israel. Sic, inquit, ego vobis Ecclesiae regnum trado et dispono, sicut et Pater meus mihi illud disposuit, ut mea vice illud regatis, et super mensam meam edatis panem vivum, qui de coelo descendit, et bibatis calicem novi testamenti. Hoc autem et de illa coelesti mensa intelligi potest, in qua sancti sola summi boni contemplatione reficiuntur. De qua Psalmista: « Ego, inquit, cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor, dum manifestabitur gloria tua . » Ait autem Dominus Simoni: Simon, ecce Satanas expetivit, ut cribraret vos sicut triticum. s 207 ex Dei permissione cribravit, si quid fortasse zizaniae, et corruptionis in eis inveniret. Et dixit eis: Quando misi vos sine sacculo, et pera, et calceamentis, nunquid aliquid defuit vobis? at illi dixerunt: Nihil. Nihil enim eis deesse poterat, quos Dominus ipse regebat. Unde Psalmista: « Dominus regit me, et nihil mihi deerit . » Miserat enim eos Dominus non praedicare, sed infirmos
Abbreviated transcription (Latin):
non inmerito portare dr. Ilemo em̾ non bap¬
tizatus hanc amphoram portat. Hunc gͥ secun¬
tur usq indomum : usq in cordis in ternis se¬
cretarium. Ibiq inueniunt patrẽ familias
id ẽ intellectũ : a quo interior nr̃a familia re¬
gitur ⁊ gub̃nat᷑. R ipse ostendit eis cenacłm
magnum stratum : ꝑ quod fidem intelligimꝰ
aliis uirtutibus ornatam. Ibi enim hec cena
paratur: quia ꝑfidem reuelatur. Unde
recte dicitur nisi crediditis non in telligetis.
hoc em̾ cenacłm infideles non habent.  eu̾¬
facta eẽt hora discubint. ⁊ duodecim eum
eo. X ait illis. Desid̾io desideraui hoc pascha
mandueare uob̾cum antequam paciar.
Multum inquit hoc pascha uob̾eum man¬
ducare desidaui. ut uetera complerem ⁊
ad noua transirem. Dieo em̾ uobis. quia exr
hoc non manducabo illud. donec impleatur
in regno di : idẽ. donec in eccłia sp̃ualiter
intelligatur .⁊ agatur. uos estis qui ꝑ man¬

Expanded text:
non immerito portare dicitur. Nemo enim non bapnon immerito portare dicitur. Nemo enim non baptizatus hanc amphoram portat. Hunc igitur sequuntur usque in domum, usque in cordis interius secretarium; ibique inveniunt patremfamilias, id est, intellectum, a quo interior nostra familia regitur, et gubernatur. Et ipse ostendit eis coenaculum magnum stratum, per quod fidem intelligimus aliis virtutibus ornatam. Ibi enim haec coena paratur, quia per fidem revelatur. Unde recte dicitur: Nisi credideritis, non intelligetis. Hoc enim coenaculum infideles non habent. uit, et duodecim cum eo. Et ait illis: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum, antequam patiar. Multum, inquit, hoc pascha vobiscum manducare desideravi, ut vetera complerem, et ad nova transirem. Dico enim vobis, quia ex hoc non manducabo illud, donec impleatur in regno Dei, id est, donec in Ecclesia spiritualiter intelligatur, et agatur. Vos estis, qui perman
Abbreviated transcription (Latin):
rat autẽ diebus docens in templo. noctibꝰ
⁊uero eriens morabatur in monte qui
uocatur oliueti ⁊ om̃is ppłs manicabat ad eu̾
intemplo audire eum. Om̃is inquit ppłs ma¬
conueniens intemplo. expectabat audire eum.
Amane enim manicare dicitur. Que uero se¬
cuntur de xp̃i passione. quia in matħo exposi¬
ta sunt. Hic exponere non ẽ. necesse : p̾ter
pauea dum tacrat que matħs p̾termisit. Nit.¬
tit dñs petrum ⁊ ioħm parare pascha. Nuibus
introeuntibus in cintatem occurrit homo
amphoram aque portans : quem ipsi secuntur
indomum in quam intrat. ⁊ ostendit eis pat̾¬
familias cenacłm magnu̾ stratum. Isti enim
duo ap̃i discipłi duo testamenta sunt: que dũ
diuina inspiratione mittunt᷑ ad eitatem pec¬
toris nr̃i. pascha ibi parant. quia quid agnus
ille sedm lege umolatus signi ficet ⁊ qualiter
pascha nr̃m immolatus ẽ. xp̃s. nos docere ⁊
intelligere faciunt. sinterior homo nr̃ oceur¬
rit : qui qm̃ baptizatus ẽ. amphoram aque

Expanded text:
noctibus vero exiens morabatur in monte qui vocatur Oliveti.Et omnis populus manicabat ad eum in templo audire eum. Omnis, inquit, populus maconveniens in templo exspectabat audire eum. A mane enim manicare dicitur. Quae vero sequuntur de Christi passione, quia in Matthaeo exposita sunt, hic exponere non est necesse, propter pauca duntaxat, quae Matthaeus praetermisit. Mittit Dominus Petrum; et Joannem parare Pascha. Quibus introeuntibus in civitatem, occurrit homo amphoram aquae portans, quem ipsi sequuntur in domum, in quam intrat. Et ostendit eis paterfamilias coenaculum magnum stratum. Isti enim duo Christi discipuli, duo testamenta sunt, quae dum divina inspiratione mittuntur ad civitatem pectoris nostri, Pascha ibi parant; quia quid agnus ille secundum legem immolatus significet, et qualiter Pascha nostrum immolatus sit Christus, nos docent, et intelligere faciunt. Quibus interior homo noster occurrit, qui, quoniam baptizatus est, amphoram aquae
Abbreviated transcription (Latin):
endũ ẽ. In die gͦ iudicii ꝑibit istud celũ aeri
um. unde anhelitũ attrahimꝰ et remittimus:
nõ ut penitꝰ desiat eẽ a sua natura. sed mu¬
tabitur hac specie in meliorẽ: et ab hac densi¬
tate in claritatẽ et subtilitatẽ etheris. Unde
apłs alio in loco dicit. p̃terit figura huiusmũ¬
ut altior esset quindecim cubitis suꝑ omnes
montes sub om̃i celo.⁊ ut quidã dicũt per¬
tingens usq ad circuitũ lune: tantũ spa¬
tium tenebit ignis in die iudicii. comitans
dñi aduentũ: iuxta qd̃ psalmista dicit. Ig¬
nis ante ipsũ p̃cedet. qui consumat om̃ia nu¬
bila. omnẽq densitatẽ istiꝰ aeris: eritq cęlũ
nouũ et t̾ra noua. De hac mutatione ⁊ dñs
in euuãgłio loquitur dicens: cęlũ et t̾ra tran

Expanded text:
endum est. Iendum est. Ium unde anhelitum attrahimus et remittimus, non ut penitus desinat esse a sua natura, sed mutabitur ab hac specie in meliorem, et ab hac densitate in subtilitatem et claritatem aetheris. Unde et Apostolus in alio loco dicit: Praeterit figura hujus munut altior esset quindecim cubitis super omnes montes sub omni coelo, et, ut quidam dicunt, pertingens usque ad circulum lunae, tantum spatium tenebit ignis in die judicii, comitans Domini adventum, juxta quod Psalmista dicit : Ignis ante ipsum praecedet qui consumet omnia nubila, omnemque densitatem istius aeris, eritque coelum novum et terra nova. De hac immutatione et Dominus in Evangelio loquitur dicens: Coelum et terra
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute ussionis eiꝰ om̃ia facta sũt: et sine ip¬
so factũ ẽ nichil. S cũ moyses in principio ge¬
neseos cęlũ dicat primo factũ ac deinde t̾ram:
sic dicens. in principio fecit ds̃ cęlũ et terram:
questio oritur. quare psalmista primũ po-¬
nit terrã ac deinde cęlũ. quasi terra ante fu¬
erit facta quã celũ: que ita soluitur. Quod
ille p̃posuit celũ t̾rȩ. iste supposuit: id circo fac¬
tũ ẽ ut ostendetur simul illa duo ẽẽ facta:
seu qd̃ diuina maiestas simul fecit. humana
uox simul neqͥuit ꝓferre. Qua ꝓpt̾ necesse e¬
rat unũ ante alterũ dicere. Ipsi ꝑibũt: tu au¬
tẽ ꝑmaneb̾. Positꝰ hic plurał numerꝰ ꝓ singu¬
lari: sic̃ in multis locis aliis diuine scripture.
Nõ enĩ de firmam̃to hoc intelligendũ ẽ ubi
sidera cõtinent᷑. neq de celo ethereo ꝑ quod cur¬
sus septẽ planetarũ aguntur: s de cęlo isto
aerio. a quo ⁊ aues cęli dicunt᷑: potus accipi¬

Expanded text:
irtute jussionis ejus omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Sed cum Moyses in principio Geneseos coelum dicat primum factum, ac deinde terram, sic dicens: In principio fecit Deus coelum et terram , quaestio oritur, quare Psalmista primum ponit terram, ac deinde coelum, quasi terra ante fuerit facta quam coelum? quae ita solvitur, quod ille praeposuit coelum terrae, iste supposuit, idcirco factum est, ut ostenderetur simul illa duo esse facta, sed quod divina potestas simul fecit, humana vox simul nequivit proferre, quapropter necesse erat unum ante alterum dicere. Ipsi peribunt, tu autem permanebis. Positus est hic pluralis numerus pro singulari, sicut multis aliis in locis divinae Scripturae: non enim de firmamento hoc intelligendum est, ubi sidera continentur: neque de coelo aethereo, per quod cursus septem planetarum aguntur; sed de isto coelo aereo a quo et aves coeli dicuntur, potius accip
Abbreviated transcription (Latin):
eternũ : eterna discretione stabit int̾ utrosq:¬
eo testante in ȩuuangłio ac dicente. tunc ibũt
impii in suppliciũ ȩternũ: iusti autẽ in uitã
eternã. Quodq sequit᷑. Uirga equitatis: urga¬
regni tui. Per uirgam eqͥtatis intelligit᷑ rectitu¬
do sententie et iudicii illius. siue potestas reg¬
ni iusta: que uirga regit iustos in iusticia. et
ꝑcutit impios iuste: et recte sine aliqͣ ꝑsonarũ
acceptione cunctos iudicans et gubernans. Di¬
lexisti iusticiam: et odisti inquitatẽ. Ista uir¬
ga recta. ut diligatur iusticia: et odio habea¬
tur imquitas. Nemo enĩ potest ꝑfecte dilige¬
re iusticiam: nisi odio habuerit miquitatem.
Iniquitas aut̃ que a nonna nominatur: intel¬
ligitur quicqͥd contra legẽ diuinã fit. Uerita¬
tis etenim amor: odiũ ẽ falsitatis. Et quia dñs
dilexcit iusticiã qui nõ peccauit. ⁊ odio habu¬
exponit dicens. Propt̾ea unxit te ds̃. ds̃ tuus

Expanded text:
aeternum: aeterna discretione stabit inter utrosquaeternum: aeterna discretione stabit inter utrosque, testante Evangelio et dicente: Tunc ibunt hi in supplicium aeternum; justi autem in vitam aeternam. Quodque sequitur: Virga aequitatis, regni tui, per virgam aequitatis intelligitur rectitudo sententiae et judicii illius, sive potestas regni justa, quae virga regit justos in justitia, et percutit impios juste et recte, sine aliqua personarum acceptione, cunctos gubernans et judicans. Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem. Ista est virga recta, ut diligatur justitia, et odio habeatur iniquitas. Nemo enim perfecte potest diligere justitiam, nisi odio habuerit iniquitatem. Iniquitas autem, quae et ἀνομία nominatur, intelligitur quidquid contra legem divinam fit: veritatis etenim amor odium est falsitatis. Et quia Dominus dilexit justitiam, quia non peccavit, et odio habuexponit, dicens: Propterea unxit te Deus, Deus tuus,
Abbreviated transcription (Latin):
mus intellig̾e regnũ. ꝑ sceptrũ aut̃ quod est
uirga aurea: potestas intelligit᷑ regũ. Dicit gͦ
psalmista: loquens ad filiũ dei. Ods̃. regnum
tuũ. et potestas imꝑii tui: in scłm scłi ꝑmane
regnabit in domo iacob in eternũ: et regni eiꝰ
nõ erit finis. Istud regnũ ẽ de qͦ turbe acclamͣ¬
bãt: benedictũ quod uenit regnum patris nr̃i
dauid: et de quo ipse dñs pilato. regnũ meum
nõ ẽ de hoc mundo. alit̃. T̃hronus siue sedes:
iudicantiũ solet eẽ. Unde et in lege humana
p̃cipit᷑. ut nõ detur iudiciũ nsi sedendo. Qua¬
ꝓpt̾ nt̃ in cõgrue ꝑ sedẽ possumꝰ intellig̾e iudi¬
ciũ: qd ꝓcedit a sede. Istud ẽ iudiciũ de qͦ ipse
filiꝰ dicit : pat̃ nõ uidicat quẽqͣm. s om̃e nidi¬
ciũ dedit filio: et de quo psalmista ad dm̃ pa¬
g. ds̃ in scłm scłi manebit: quia iudiciũ nouis¬
simũ quod dabit electis dicens eis. uenite ꝑci¬

Expanded text:
mus intelligere regnum: per sceptrum autem, quod est mus intelligere regnum: per sceptrum autem, quod est virga aurea, potestas intelligitur regni. Dicit ergo Psalmista, loquens ad Filium Dei: O Deus, regnum tuum, et potestas imregnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis . Istud est regnum, de quo turbae clamabant benedictum quod venit regnum patris nostri David; et de quo ipse Dominus Pilato: Regnum meum non est de hoc mundo . Aliter: Thronus sive sedes judicantium solet esse. Unde et in lege humana praecipitur, ut non detur judicium nisi sedendo. Quaopter non incongrue per sedem possumus intelligere judicium quod procedit a sede. Istud est judicium, de quo ipse Filius dicit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio , et de quo Psalmista ad Deum Paergo Dei in saeculum saeculi manebit, quia judicium novissimum, quod dabit electis, dicens: Venite,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ subsistit sp̃s ẽ : ex ẽo quod mittitur angłs.
Uerbi gr̃a. Sicut hõ nom̃ ẽ nature: miles aut̃
nom̃ officii. Dicat᷑ et alio modo. angł̃i et minis
tri om̃ipotentis dĩ sũt sacerdotes et p̾lati eccłie:
iuxta qd̃ malachias dicit. Labia sacerdotiᷤᷤ cus¬
todũit scientiã.⁊ legẽ requirũt ex ore eiꝰ: qui¬
a angłs dñi exercituũ ẽ. Sacerdotes gͦ eccłie
spiritꝰ sũt: qͣndo gaudia patrie celestis suis au¬
ditorib annuntiant dicentes. Penitenciã agite:
appropinqͣbit regnũ celoꝵ. Et fulgebũt iusti si¬
cut sol: et erũt sic̃ angłi dĩ in cęlo. Flamma uͦ
ignis sũt: qnͣo terrorẽ ignis gehennȩ suis audi¬
toribꝰ minant᷑ dicentes. Om̃is arbor nõ faciens.¬
fructũ bonũ: excidet᷑ et in ignẽ mittet᷑. Ad fili¬
um aut̃: scilicet dicit psalmista. Trhonus tu¬
us deus in seculum scłm et uirga equitatis
uirga regni tui. Intuere quomodo et quanta
sic̃ et soliũ. Per thronũ aut̃: uno modo posfu¬

Expanded text:
x eo quod mittitur, angelus. Verbi gratia, sicut homo nomen est naturae, miles autem nomen est officii. Dicatur et alio modo: Angeli et ministri Dei omnipotentis sunt sacerdotes et praelati Ecclesiae, juxta quod Malachias dicit : Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. Sacerdotes ergo Ecclesiae angeli sunt, quando gaudia patriae coelestis suis auditoribus annuntiant, dicentes: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Et: Fulgebunt justi sicut sol, et erunt sicut angeli Dei in coelo. Flamma vero ignis sunt quando terrorem ignis gehennae suis auditoribilium autem. Subaudis, dicit Psalmista. Thronus tuus Deus in saeculum saeculi: virga aequitatis, virga regni tui. Intuere quomodo et cum quanta sicut et solium. Per thronum autem uno modo possu
Abbreviated transcription (Latin):
filio. Uides ne quomͦ discerint geminã naturã
i xp̃o : Nam quod dixxit paulo suꝑius hodie
genui te : ad diuinitatis retulit naturã. At ue¬
ro quod sub intulit ego ero illi in patre: ad hu¬
manitatis eẽntiam refert sine aliqua dubitatio¬
ne. Unde et cõgrue uerbo futuri temporis usꝰ
qd̃ egredietur de lumbis tuis: et firmabo thro¬
nũ eius suꝑ thronũ suũ. ipseq erit erit michi
filiꝰ: et ego ero illi pat̾. futurũ erat adhuc. ut
uerbũ dĩ patris assumeret hominẽ in utero
sententia et ad suꝑiora potest respicere: ut ita
legatur sub int̾rogatione. Rursũ cui em̃ dixit¬
angeloꝵ. ego ero illi in patrẽ: Et subaudit᷑ nulli.
Uel certe absolute et affirmatiue hoc modo rur¬
sum dicit de illo ds̃ pat̾: ego ero illi in patrem.
Et cũ iterũ introducit primogenitũ in orbem

Expanded text:
filium. Videsne quomodo discernit geminam naturam filium. Videsne quomodo discernit geminam naturam in Christo? Nam quod dixit paulo superius, hodie genui te, ad divinitatis retulit naturam: at vero quod subintulit, ego ero illi in patrem, ad humanitatis essentiam refert sine aliqua dubitatione. Unde et congrue verbo futuri temporis usus egredietur de lumbis tuis; et firmabo thronum ejus super thronum tuum: ipseque erit mihi filius, et ego ero illi Pater, futurum erat adhuc, ut Verbum Dei Patris assumeret hominem in utero s. Haec autem sententia et ad superiora potest respicere, ut ita legatur sub interrogatione: Rursum cui angelorum dixit: Ego ero illi in Patrem? Et subaudis, Nulli; vel certe absolute, et affirmative, hoc modo: Rursum de illo Deus Pater: Ego ero in Patrem. Et cum iterum introduxit pr
Abbreviated transcription (Latin):
dixit angłoꝵ filiꝰ meus es tu. ego hodie genui
te: Seilicet nulli angłoꝵ hoc dictũ ẽ. Hoc de
uerbo dei intelligendũ ẽ. quod coȩternũ et cõsub¬
stantiale ẽ patri. nõ de qualibet creatura: licet
legamus in libro iob angl̃os appellatos ẽẽ filios
dei. in genesi quoq filios set: quod utiq quan¬
do fit: abusiue fit. Quando gͦ dixit ei filiꝰ meus
es tu: lempore baptismatis. ⁊ in monte. qͣndo
ex ipsa sua essentia illũ ẽẽ genitũ. Notandũq qr
nõ dixit ante omĩa scła genui te. uł in p̃terito
tempore: s hodie inquit genui te. qd̃ aduerbiũ
ẽ p̃sentis tpris. In deo em̃ nec p̃terita transeunt.
nec futura succedũt: s om̃ia tp̃ra simul ei unc¬
ta sũt: quia omĩa p̾sentia habet. Et ẽ sensus. Si¬
cut ego semꝑ ȩt̃nus sum neq iniciũ neq finem
id est ante angłicã creaturã :⁊ ante om̃ia scła. Et
rursũ. Ego ero illi in patre: et ipse erit michi in

Expanded text:
do angelorum: Filius meus es tu, ego hodie genui te? subaudis, nulli angelorum hoc dictum est. Hoc de Verbo Dei intelligendum est, quod coaeternum et consubstantiale est Deo Patri, non de qualibet creatura, licet legamus in libro Job angelos appellatos esse filios Dei: in Genesi quoque filios Seth: quod utique quando fit, abusive fit. Quando ergo dixit ei: Filius meus es tu? Tempore baptismatis et in monte quando ex ipsa sua essentia illum esse genitum. Notandumque quia non dixit, ante omnia saecula genui te, vel in praeterito tempore, sed hodie, inquit, genui te, quod est adverbium praesentis temporis. In Deo enim nec praeterita transeunt nec futura succedunt, sed omnia tempora simul ei juncta sunt, quia omnia praesentia habet; et est sensus: Sicut ego semper aeternus sum, neque initium, neque finem id est ante angelicam creaturam, et ante omnia saecula. Et rursum: Ego illi ero in patrem, et ipse erit mihi in
Abbreviated transcription (Latin):
incarnationis eiꝰ descendit : parit̃q discernit
naturã diuinitatis atq humanitatis dicens.
Purgationẽ peccatoꝵ faciens. Nã qd̾ dideit por-¬
tans omĩa gub̃natione et regimine uirtutis
suȩ: ad diuinitatẽ retulit. Quod uͦ subdidit
purgationẽ peccatoꝵ faciens. ad humanitatẽ
illiꝰ ꝓprie ꝑtinet. Quomodo fecit purgationem
peccatoꝵ: Per redẽptionẽ utiq passionis suȩ.
et ꝑ aquã baptisiatis: uixta qd̃ ioħs dicit in¬

Expanded text:
incarnationis ejus descendit, pariterque discernit incarnationis ejus descendit, pariterque discernit naturam divinitatis atque humanitatis, dicens: Purgationem peccatorum faciens. Nam quod dixit, portans omnia gubernatione sua, et regimine virtutis suae, ad divinitatem retulit: quod vero subdidit, purgationem peccatorum faciens, ad humanitatem ejus proprie pertinet. Quomodo fecit purgationem peccatorum? Per redemptionem utique passionis suae, et per aquam baptismatis, juxta quod
Abbreviated transcription (Latin):
et figura hic: unã declarant eqͣlitatẽ essentie.
qr ꝑ illũ pat̾ manifestatꝰ ẽ. sic̃ ipse dicit. Pater
manifestaui nom̃ tuũ hominibꝰ. Et equalis est
illi in substantia deitatis. Sequit᷑. Portansq oĩa
uerbo uirtutis sue. Dicendo portans: facilitatem
cõtinentis uoluit exprimere. Posuitq portans:
ꝓ eo quod ẽ gub̾nans et regens. Uerbũ gͥ dei pa¬
tris omĩa que fecit uerbo uirtutis suȩ portat:
hoc est potentia uirtutis sue. et uerbo iussionis
sue. omĩa gubernat et regit. Nõ est em̃ minꝰ gu¬
bernare mundũ: ꝗͣ creasse. Nam in creando ex
nichilo substantie rerũ ꝓducte sũt: in gub̾nan¬
do uͦ ea que facta sũt ne ad nichilũ redeant con¬
tinentꝰ. Ergo dũ hec omĩa gerunt᷑. et ad inuicẽ
sibi repugnantia coaptantꝰ: magnũ et admira¬
bile uirtutis dĩ indiciũ declaratur. Post tantã
diuine maiestatis in filio claritatẽ. ad humilia

Expanded text:
et figura hic, unam declarant qualitatem essentiae:et figura hic, unam declarant qualitatem essentiae:quia per illum Pater manifestatus est, sicut ipse dixit: Pater, manifestavi nomen tuum hominibus: et aequalis est illi in substantia deitatis. Sequitur: Portansque omnia verbo virtutis suae. Dicendo portans, facilitatem continendi voluit exprimere: posuitque portans, pro eo quod est gubernans et regens. Verbum igitur Dei Patris, omnia quae fecit verbo virtutis suae portat: hoc est, potentia virtutis suae, et verbo jussionis suae omnia gubernat et regit. Non enim minus est gubernare mundum, quam creasse; nam in creando ex nido vero ea quae facta sunt, ne ad nihilum redeant, continentur. Ergo dum haec omnia reguntur, et ad invicem sibi repugnantia coaptantur, magnum et admirabile virtutis Dei judicium declaratur. Post tantam divinae majestatis in Filio claritatem, ad humilia
Abbreviated transcription (Latin):
tatis patris ⁊ filii ostendit: ut duas aꝑiret in
głia et splendore. Per splendorẽ quippe unita¬
tẽ declarauit essentie cũ dõ patre. I nomine
aut̃ głie. ꝑsonã dĩ patris expressit: in splẽdo¬
re aut̃ ꝑsonã filii:⁊ sic ẽ filiꝰ splendor de splen¬
dore: sic̃ lux de luce. ds̃ de deo. lum̃ de lumi-¬
ne : principiũ de principio. Sequit᷑. Et figura
substantie eiꝰ. Quantũ ad homines ꝑtinet: ali¬
ud ẽ figura. aliud ẽ substantia. Quod dũ pingi¬
tur imago et figura aliciius hõis in pariete: nõ
illud figura qd substantia ẽ. Apłs aut̃ figurã ĩ
hoc loco ꝓ ipsa substantia et ꝓ eqͣlitate essentiȩ
posuit. Et quod hic dixeit figurã. alias dixit for¬
mam inquiens. Qui cũ in forma dĩ ẽẽt. nõ rapi¬
nã arbitratꝰ est ẽẽ se eqͣlẽ deo: s semet ipsũ ex¬
inamuit formã seru accipiens. Forma eñ illic.

Expanded text:
tatis Patris et Filii ostendit: ut duas personas atatis Patris et Filii ostendit: ut duas personas aperiret in gloria et splendore. Per splendorem quippe unitatem declaravit essentiae cum Deo Patre; in nomine autem gloriae, personam Dei Patris expressit; in splendore autem, per onam Filii; et sic est Filius splendor de splendore, sicut lux de luce, Deus de Deo, lumen de lumine, principium de principio. Sequitur: Et figura substantiae ejus. Quantum ad homines ud est figura, aliud est substantia, quia dum pingitur imago et figura alicujus hominis in pariete, non est illud figura, quod est substantia. Apostolus autem figuram in hoc loco pro ipsa substantia et aequalitate essentiae posuit: et quod hic dixit figuram, alias dixit formam, inquiens: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; forma enim illic,
Abbreviated transcription (Latin):
insonuit dicens. Qui cũ sit splendor głie: et fi¬
gura substantie eiꝰ. Ds̃ pat̾ lux ẽ. sic̃ idẽ apłs a¬
it loquens de filio. Qui habitat inquit lucem
ter splendor.⁊ filiꝰ splendor: et sp̃s sc̃s splẽdor.
S quomͦ lux nascatur ex luce et splendor ꝓcedat
ex splendore nõ crescente numero: impossibile est
definire. Idcirco aut̃ appellat᷑ filius splendor pa-¬
tris: quia sic̃ in igne tria sũt inseparabilia. igniꝰ
indelicet. calor et splendor: ⁊ tam̃ splendore ostẽ¬
dit᷑ nob̾ ignis et calor. licet humana nõ sint cõ¬
paranda diuinis: ita natura patris ⁊ filii et sp̃s
sc̃i. inseparabilit̾ coniuncta in unitate: et ꝑ uer¬
bũ suũ quasi ꝑ splendorẽ dignatꝰ est semet ipsũ
ostendere: et in suꝑ misteriũ totius trinitatis.
dicente ipso filio ego et pat̾ unũ sumꝰ: et ite bapꝰ¬
tizate om̃s gentes in nomine patris: ⁊ filii.⁊ spiritꝰ
scĩ. Mirabili gͥ modo apł̃s unã substanciã dei¬

Expanded text:
nsonuit, dicens: Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus. Deus Pater lux est, sicut idem Apostolus ait, loquens de Filio: Qui habet, inquit, lucemter splendor, et Filius splendor, et Spiritus sanctus splendor. Sed quomodo lux nascitur ex luce, et splendor procedat de splendore, non crescente numero, impossibile est definire. Idcirco autem appellatur Filius splendor Patris, quia sicut in igne tria sunt inseparabilia, ignis videlicet, calor, et splendor, et tamen splendore ostenditur nobis ignis et calor, licet humana non sint comparanda divinis, ita natura Patris et Filii et Spiritus sancti inseparabiliter conjuncta et unita est, et per verbum suum, quasi per splendorem dignata est semetipsam ostendere, et insuper mysterium sanctae Trinitatis, dicente ipso Filio: Ego et Pater unum sumus, et: Ite, baptizate omnes gentes, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Mirabili igitur modo Apostolus omnem substantiam dei
Abbreviated transcription (Latin):
celestia. Quid ẽ gͦ sedet ad dexterã maiesta¬
tis in excelsis. nisi ut dicatur habitat in ple¬
intudine paterne maiestatis: et cũ dicit in
excelsis. ostendit illũ hominẽ suꝑ omnẽ cre¬
aturã angelicã et humanã exaltatũ ẽẽ. Un¬
de ⁊ sequitur. Tanto melior angłis effectꝰ: qͣn¬
to differentius p̃ illis nom̃ hereditauit. Factũ
hic uel effectũ : ꝓ susceptũ debemꝰ acciꝑe. Tan¬
quã diceret. Tanto meliꝰ atq honorabilius pre
angłis a deo patre susceptꝰ ẽ in głia maiestatis:
qͣnto pre illis differentius atq excellentiꝰ nom̃
filiationis hereditauit. Nam quanta distantia
ẽ int̾ nom̃ filii et serui: tanto ille maioris dig¬
nitatis ẽ p̃ angłis: qm̃ ille creator ẽ scđm diui¬
nitatẽ dico: illi creatura. Ipse quoq homo iti
homine assũpto a uerbo ex tp̃re cõceptionis. Qͣ¬
ꝓpt̾ illi sũt ministri et famuli: sic̃ in eiꝰ tẽpta¬

Expanded text:
coelestia. Quid est ergo, sedet ad dexteram majestacoelestia. Quid est ergo, sedet ad dexteram majestatis? nisi ut dicatur, habitat in plenitudine paternae majestatis. Et cum dicit, in excelsis, ostendit illum hominem super omnem creaturam angelicam et humanam exaltatum esse. Unde et sequitur: Tanto melior angelis effectus, quanto differentius prae illis nomen haereditavit. Factum autem vel effectum, pro susceptum debemus hic accipere, tanquam diceret: Tanto melius atque honorabilius prae angelis a Deo Patre susceptus est in gloria majestatis, quanto prae illis diffiliationis haereditavit: nam quanta distantia est inter nomen filii et servi, tanto ille majoris dignitatis est prae angelis: quoniam ille creator secundum divinitatem dico illi creatura. Ipse quoque homo in homine assumpto a verbo ex tempore conceptionis. Quapropter illi sunt ministri et famuli, sicut in ejus tenta
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Sedet ad dexterã maiestatis in excelsis. Cõside¬
randus ẽ ordo uerborũ. Primũ siquidẽ purgatio¬
ide dioxit illũ sedẽ ad dexxteram maiestatis ĩ ex¬
celsis. Nã xp̃c primũ nos redemit sangume pas¬
sionis suȩ: et sic postinodũ altitudinẽ celorũ
penetrauit. ubi nũc ad dexterã patris sedet.¬
Sedere aut̃ ꝓ habitare et ẽẽ ponitur isto in
loco: sic̃ et dextera ꝓ honore et dignitate sũ¬
ma. Nam nõ ẽ putandũ. qd̃ om̃ipotens pat̾
qui sp̃s ẽ in circũscriptꝰ omĩa replens. dexterã
aut sinstrã habeat sic̃ nos habemꝰ: aut quod
ita sedeat in dextera illiꝰ filiꝰ eiꝰ. sic̃ solent fi¬
lii regũ sedere iuxcta patrẽ. apposito ibi solio:
sed sic̃ diximꝰ dextera ꝓ głia et dignitatis ho
tuis confregit in die irȩ suȩ reges. Ambo gͦ
a dextris sũt: qd̾ nchil ẽ in diuinitate simi¬
strũ. quia unũ ẽ iã cũ deo in głia. hõ assump¬
tus a uerbo. ⁊ quadragesimo die exaltatꝰ ad

Expanded text:
celsis. Considerandus est ordo verborum: primum siquidem perhibinde dixit, illum sedere ad dexteram majestatis in excelsis: nam Christus primum nos redemit sanguine passionis suae, et sic postmodum altitudinem coelorum penetraSedere autem illius pro habitare et esse ponitur isto in loco, sicut et dextera pro honore et dignitate summa. Nam non est putandum quod omnipotens Pater, qui spiritus est incircumscriptus, omnia replens, dexteram aut sinistram habeat, sicut nos habemus: aut quod ita sedeat in dextera illius Filius ejus, sicut solent filii regum sedere juxta Patrem, apposito sibi solio; sed sicut dicimus, dextera pro gloria et dignitatis hontuis confregit in die irae suae reges. Ambo ergo a dextris sunt, quia nihil est in divinitate sinistrum; quia unum est jam cum Deo in gloria hotus a Verbo, et quadragesimo die exaltatus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ris legis eos instruere: et ad ueritatẽ que xp̃s
erit. quia eiꝰ nomine nõ ẽ titulata: gͦ nec bar-¬
nabe. nec luce. nec clem̃tis. aut alicuiꝰ erit: eo
quod nullius nomine titulatꝰ. Cui gͦ horũ
ascribenda ẽ: Utiq eggregio p̃dicatori: quip¬
pe que ⁊ lucido sensu ⁊ genere locutionis. com¬
ꝓbatur illiꝰ esse: quãꝗͣ subtiliori et aꝑtiori sti¬
lo comprehensa sit om̃ibꝰ epłis eiꝰ. Nã fertur a¬
postolꝰ hanc hebreis missam. hebreo sermone
conscripsisse: in qua ipse extitit ꝑitissimꝰ. cum
reliquas greco sermone seripserit. Post discessũ
uͦ apłi. lucas euuangłista greco sermone sam
cõprehendit: ex quo postiodũ translata est
epła ẽ: ut udeos cognatos suos qͥ ⁊ hebrei
ab heber apellantur in qͦ assumpti sũt: a le¬
ge moysi transire faciat ad grãm euuãgłii.
ab obseruatione carnali ad sp̃italẽ. Simul¬
q ostendit eminentiã gr̃e que ꝑfiliũ data

Expanded text:
ris legis eos instruere, et ad veritatem quae Chriris legis eos instruere, et ad veritatem quae Chrierit, quia ejus nomine non est titulata: ergo nec Barnabae, nec Lucae, neque Clementis aut alicujus erit, eo quod nullius nomine titulatur. Cui ergo horum ascribenda est? Utique egregio praedicatori; quippe quae ex lucido sensu, ex genere locutionis comprobatur illius esse, quanquam subtiliori atque apertiori stylo comprehensa sit omnibus Epistolis; nam fertur Apostolus hanc Hebraeis missam, Hebraeo sermone eum conscripsisse; in qua ipse peritissimus exstitit, cum reliquas Graeco sermone scripserit. Post discessum ostoli Lucas evangelista Graeco sermone eam comprehendit; ex quo postmodum translata est Epistola est ut Judaeos cognatos suos qui et Hebraei, ab Heber appellantur, in quo assumpti sunt a lege Moysi transire faciat ad gratiam Evangelii, ab observatione carnali ad spiritalem; simulque eminentiam gratiae, quae per Filium data
Abbreviated transcription (Latin):
uocans se apłm: uideretur illis fortasse quod
se uellet p̃ferre apło petro. qui princeps illoꝵ
erat a dño ordinatꝰ: sic̃ idem egregius predica¬
tor alio in loco dicit: qui oꝑatus ẽ inquiens pe¬
tro in apłatũ circũcisionis: oꝑatꝰ ẽ ⁊ michi int̾
gentes. Fortassis ȩtiã dicerent. Quid ẽ quod pau
lus doctor gentiũ p̃fert se apłis nr̃is. petro. et
iacobo. et ioħi : Scribat suis gentibꝰ: ut scribat
tutos: qui nos habunde possũt docete. Quo fa¬
cto. ostendit se nõ ignorare illorũ suꝑbiã: pa¬
riterq suã exchibuit humilitatẽ. Simili modo
ȩtiã ioħs apłs causa humilitatis eiꝰdẽq ratio¬
nis. nom̃ suum in epła sua p̾termisit: uel cer
noluerit nom̃ apłatꝰ sui in primordio huius
epłe ponere. Nõ enĩ cõgruũ duxx̃. ut ubi xp̃m
maximeq in titulo. ne cuilibet uideret᷑ se p̃¬
ferre xp̃o. S maluit tacito nomine de figu¬

Expanded text:
vocans se apostolum, videretur illis fortasse, quod vocans se apostolum, videretur illis fortasse, quod se vellet praeferre apostolo Petro, qui princeps illorum erat a Domino ordinatus, sicut idem egregius praedicator alio in loco dicit: Qui operatus est inquiens Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes. Fortassis etiam dicerent: Quid est qulus, doctor gentium, praefert se apostolis nostris Petro et Jacobo? Scribat suis gentibus, non indigemus ut scribat tutos, qui nos abunde possunt docere. Quo facto ostendit se non ignorare illorum superbiam, pariterque suam exhibuit humilitatem. Simili modo es apostolus causa humilitatis ejusque rationis nomen suum in epistola sua praetermisit. Vel certnoluerit nomen apostolatus sui in primordio hujus epistolae ponere. Non enim congruum duxit, ut ubi Christum maximeque in titulo, ne cuilibet videretur se praeferre Christo, sed maluit tacito nomine de figu
Abbreviated transcription (Latin):
apłs morẽ suũ in hac epła nõ seruauerit: uide¬
licet ut uel uocabulũ nominis sui uel ordinis
describeret dignitatẽ. Hȩc gͥ causa extitit. qd̃
nomine suo nõ titulauit. quia uideis scribe¬
bat fr̃ibꝰ suis quibꝰ odiosus erat: eo quod circũ¬
cisionẽ.⁊ sabbatũ. ⁊ sacrificia. ceteraq que lex
p̃cepit obseruanda. ipse doceret nõ debere car¬
nalit̾ obseruari post dñi passionẽ. Nã illi qui
crediderant uudei contendebãt utrũq tenere:
baptizari scilicet scđm grãm euuãgłii.⁊ cir-¬
cũcidi: sabbatũ quoq obseruare scdm legis
p̃ceptũ. Qua ꝓpt̾ si posuisset nom̃ suũ apłs ĩ
exordio huiꝰ epłe : poterat euenire. ut eiꝰ emu¬
li nom̃ illius in prima fronte legentes. dedig¬
narentur eam reciꝑe: sicq utilitas lectionis
differretur. Nom̃ aut̃ apłatꝰ idcirco nõ posuit:
qͣm ipse apłs gẽtiũ constitutus. si nomine
apłatus sui p̃titularet epłam ad eos directam.

Expanded text:
s morem suam in hac Epistola non servaverit, videlicet ut vel vocabulum nominis sui, vel ordinis describeret dignitatem. Haec igitur causa exstitit quod nomine suo non titulavit eam, quia Judaeis scribebat suis fratribus, quibus odiosus erat, eo quod circumcisionem, et sabbatum, et sacrificia caetera, quae lex praecepit observanda, ipse doceret non debere carnaliter observari post dominicam passionem. Nam illi qui crediderant Judaei, contendebant utrumque tenere, baptizari scilicet secundum gratiam Evangelii et circumcidi, sabbatum quoque observare secundum legis praeceptum. Quapropter si posuisset nomen suum Apostolus in exordio hujus Epistolae, poterat evenire ut ejus aemuli nomen illius in prima fronte legentes dedignarentur eam recipere, sicque utilitas lectionis differretur. Nomen autem apostolatus idcirco non posuit, quoniam ipse apostolus gentium constitutus, si nomine apostolatus sui praetitularet epistolam ad eos directam,
Abbreviated transcription (Latin):
in mari ꝑ cuptitus est. Ne philipenses dure
accipent quod om̃um illorum nonuna in
hac epłi nõ contierentur. ideo sub iundit
et atis ad iutoribus meis. quorum nominra
sant in libro uite. Et est sensus. O philippen¬
ses nolite graiiter ferre quod omnes uos in
epła mea nõ nommaui. qm̃ ⁊ si in mea epla
nõ estis seripti. in libro tamen ite conturemi¬
ni: qura mei achutores estis. Iste est liber ui¬
te. de quo ⁊ dñis dicit. Gaudete quod nomi
ria om̃ipotentis dei

Expanded text:
is adjutoribus meis. Ne Philippenses dure acciperent, quod illorum nomina in hac epistola non continerentur, ideo subjunxit: Et caeteris adjutoribus meis, quorum nomina sunt in libro vitae, et est sensus: O Philippenses, nolite graviter ferre quod omnes vos in Epistola mea non nominavi, quoniam etsi in mea Epistola non estis scripti, in libro tamen vitae continemini, quia mei adjutores estis. Iste est liber vitae de quo Dominus dicit: Gria omnipotentis Dei