comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uicũq suꝑbiȩ facib: accensi ł VESUPͣCATꝰI¬
t̃ uiastomachati. hȩc quȩ proscȩ matris
ȩccłȩ tranquillitate. sacer dotaliq: rigore a nob̃
unanimiter definita manib:q propriis robo¬
rata uio lauerint: plac& eos om̃s a nathema¬
titari:
& negauerit sieũ fidelẽ eẽ sciunt iuram̃ tose ex¬
purg&. Siantea dep̃hensus fuerit. infurto
atq ꝑ urio: ad iuram̃tũ non admittat᷑ sedsicut
qui in genuus nonest. feruentiaqua. & cal¬
emo absens iudic&̃ quia humanȩ & diuinȩ
hoc prohibent leges. Nullũ nãq: eoꝵ idẽ accussa¬
torȩ sententia non a suo iudice dicta constrin¬
ullus poenitꝰ audiat᷑. qui unius causȩ ꝓposi¬
tionẽ. apudduos iudices par tire uoluerit.¬

Expanded text:
uicunque superbiae facibus accensi, vel protervia stomachati, haec quae pro sanctae matris Ecclesiae tranquillitate sacerdotalique rigore a nobis unanimiter definita, manibusque propriis roborata, violaverint, placet eos omnes anathematizari. et negaveritpurget. Si antea deprehensus fuerit in furto atque perjurio, ad juramentum non admittatur. Sed, sicut qui ingenus non est, ferventi aqua et canemo absens judicetur, quia humanae et divinae hoc prohibent leges. Nullum namque eorum, id est accusatorum, sententia non a suo judice dicta constrinNullus penitus audiatur, qui unius causae propositionem apud duos iudices partire voluerit
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ hominẽ salutare uetat diceris ecaue
cudixeris neq: indomũ receperis quieni aueci
dicit: coniunicat operib: eius malignis. Audiat
expolia uerit. Reꝗ r&ro ubi de homicidiis conon&
Audiant raptores & p̃domes rerũ ȩcł as ticarũ
creauit. Mat̃ uero Nr̃a ȩccła. quȩ nos in baptismo spi
ritaliter genuit. Ergo qui xp̃i pecunias & ȩccłȩ auferc
rapit. dut fraudatur. homicida est atq ante dm ho¬
micida deputatur. Quienĩres ȩccłȩ abstulerit: sacri¬
legiũ facit & ut sacrilegus iudi candus est IT EVRBA
es & faculta tes ȩccłasticȩ oblationes
appellant᷑ quia dño offeruntur. & uota sunt fide¬
liũ. ac p̃tia peccatex atq patrimonia pauperũ.
Siquis illa rapuerit reus est dapnationis ananiae
& saphire & oport& huiꝰ modi traderesatanȩ
ut sps saluus sit indiem dñi : IT̃ LCIVS PAP

Expanded text:
tare vetat dicens: Nec ave ei dixeris, neque in domum receperis. Qui enim ave ei dicit, communicat operibus ejus malignis. Audiant exspoliaverit. Require retro ubi de homicidiis continetur. Audiant raptores et praedones rerum ecclesiasticarum creauit, et mater nostra ecclesia quae nos in britaliter genuit. Ergo qui Christi pecunias et Ecclesiae aufert, rapit, aut fraudatur, homicida est, atque ante Deum homicida deputatur. Qui enim res Ecclesiae abstulerit, sacrilegium facit, et ut sacrilegus judicandus est. Item Urbaes et facultates ecclesiasticae oblationes appellantur, quia Domino offeruntur, et vota sunt fidelium ac pretia peccatorum atque patrimonia pauperum. Si quis illa rapuerit, reus est damnationis Ananiae et Saphirae; et oportet hujusmodi tradere Satanae, ut spiritus salvus sit in die Domini. 319 Item Lucius pap
Abbreviated transcription (Latin):
t nemo ep̃oꝵ que lib& sine cesta & manifesta
Anathema aut sine consensu archiep̃i
dapnatio. & nonnisi promor¬
tali deb&
imponicrimine. & illi
qui alit̃ non

Expanded text:
t nemo episcoporum quemlibet sine certa et manifesta lesiastica. Anathema autem sine consensu archiepiscdamnatio, et nonnisi pro mortali debet imponi crimine, et illi qui aliter non
Abbreviated transcription (Latin):
intra quad ragesima euenerit nemo iurare
p̃sumat & siquis p̃supserit : bannũ nrin cõ¬
ponat. & inde poenitentiã ep̃aliiuditio faciat.
Ipsa aũt quad ragesima a capite ieiunu cups
obseruarip̃cipim.¬
Ut missinr̃ comitib & om̃ib: reipublicȩ
minis tris firmiter ex uerbo nr̃o denuntied
uta feria .iiii. ante in itiũ qua dragesimȩ usq
post octauas paschȩ mallũ publicũ niside concor¬
dia & pacificatione tenere p̃sumaNT. neq aliqͥsi ur&
imilit̃ &iã a quarta feria
ante natiuitatẽ dñi usq post consecratos dies
obseruenit. Nec non &ie iuniis. quatuor tẽpoꝵ
ainrogationib: nullus &iã indomini cadie
placitũ teneat aut sacram̃ tũ iur& fat

Expanded text:
intra quadragesimam evenerit, nemo jurare intra quadragesimam evenerit, nemo jurare praesumat. Et si quis praesumpserit, bannum nostrum componat, et inde poenitentiam episcopali judicio faciat. Ipsa autem quadragesima a capite jejunii cum observari praecipimUt Missi nostri comitibus et omnibus reipublicae ministris firmiter ex verbo nostro denuntient ut a feria quarta ante initium Quadragesimae usque post octavas Paschae mallum publicum, nisi de concordia et pacificatione, tenere praesumant, neque aliquis juret. Similiter etiam a quarta feria ante nativitatem Domini usque post consecratos dies observent, nec non et jejuniis Quatuor Temporum, et in Rogationibus. Nullus etiam in Dominico die placitum teneat, aut sacramentum juret
Abbreviated transcription (Latin):
qd minis terii causa scĩ quesier̃ patriarchȩ & fe¬
cer̃ nonenĩ in esitatione & malitia exigentis
ed in caritate non ficta fides seruat᷑ Qd qui
trans gredeusu temerario p̃supserit quolib&
modo in lectus gradus si ꝑiculo sub iacebit¬
aꝑiuriox confusso ꝑ quã multȩ fideliũ animȩ in ccxuIi¬
to to hoc regno ꝑditȩ eẽ noscuntur qua sit detes¬
tinda. & dõ edibilis at tentius om̃ib: annuntiȩt᷑
lantũnanq hoc maluĩ est ut ad scũ aria martrrũ
ubi diuer soꝵ aegritudi nes sanantur. Ibi ꝑiuri
lic& manifeste interdũ uexari nonuideant᷑
iusto dĩ iuditio adoe monib arripiant᷑. &
sicut sc̃s̃ dicit gregorius. Ad hox corpora aegn
ueniunt. & curantur & ꝑiuri ad e momo
liũ nr̃ox. ut ab ipsodie quosa cram̃tũ acci¬
pitur. post quad ragintadies & quad raginta
noctes id est quadragesi mo. sedo die desex sep¬
timanis¬
mans ipsaferia qui illud sacram̃tũ accepit
legalit̃ in locis constitutis iur& &si ipsa dies

Expanded text:
od mysterii causa sancti quaesierunt patriarchae, et fecerunt. Non enim in haesitatione et malitia exigentis, sed in charitate non ficta fides servatur. 332 Quod qui transgredi ausu temerario praesumpserit, quolibet modo illectus, gradus sui periculo subjacebiuriorum confusio, per quam multae fidelium animae in toto hoc regno perditae esse noscuntur, quam sit detestanda et Deo odibilis, attentius omnibus annuntietur. Tantum namque hoc malum est ut ad sanctuaria martyrum, ubi diversorum aegritudines sanantur, ibi perjuri, licet manifeste interdum vexari non videantur, justo Dei judicio a daemonibus arripiantur; et sicut sanctus dicit Gregorius : « Ad horum corpora aegri veniunt et curantur, et perjuri a daemonio lium nostrorum ut ab ipso die, quo sacramentum accipitur, post quadraginta dies et quadraginta noctes, id est, quadragesimo secundo die de sex septimanis, ipsa feria qui illud sacramentum accepit, legaliter in locis constitutis juret. Et si ipsa dies
Abbreviated transcription (Latin):
uisa cram̃to se obligauerit. ut ad pacẽ nullo . XI¬
uero quȩ oꝑit multitudinẽ peccatox ce¬
leriter ueniat. EXDICTISNIEROM
ũ iuram̃to pollicitꝰ est hero des saltatrici
dare qͥdcũq postulas set abeo. Si obius iurandũ
turꝰ fuit contẽ nere debuit &ꝓpha&a¬
Sialiquid fortenos incautius iuras se contigent.
qd obseruatũ peiorẽ uergat Iexitũ. illud
consilio salubriori mutandũ Nouerimꝰ. Ae
ꝑfecto iuram̃to in aliud crim̃ magis eẽ diuertend

Expanded text:
sacramento se obligaverit ut ad pacem nullo vero, quae operit multitudinem peccatorum, celeriter veniat. Itemum juramento pollicitus est Herodes saltatrici dare quodcunque postulasset ab eo. Si ob jusjurandum turus fuit, contemnere debuitSi aliquid forte nos incautius iurasse contigerit, quod observatum peiorem vergat in exitum, illud consilio salubriori mutandum noverimus, ac est, quam perfecto iuramento in aliud crimen maius est divertend
Abbreviated transcription (Latin):
Siquisfur tũ capitalẽ cõmisserit. id est qua dru¬
pedia tulerit. ł casas efregerit. uii anñ. p̃oenit̃.
& qd furatũ est reddat. Si quis uero deminorib
semel aut bis fur tũ fecerit. reddat qͥd tulit.
& anñ .÷. pȩnit̃ in pane & aqua & sired dere
non potuerit: anñ .iii. poeñt.¬

Expanded text:
Si quis furtum capitale commiserit, id est, quadrupedia tulerit, vel casas effregerit, septem annos poeniteat, et quod furatum est reddat. Si quis vero de minoribus semel aut bis furtum fecerit, reddat quod tulit, et annum unum poeniteat in pane et aqua. Et si reddere non potuerit, annos tres poenit
Abbreviated transcription (Latin):
iquis cdericus in demolien dis sepul chris fuerit
dep̃hensus opor t& in tali scelere proditũ. aleriatus
ordine submoueri. & poenitentiȩ triennio deputari.
sacrilegium dici potest. id censuimꝰ &dinandũ.
ut iunior uirgis cesus. tanti criminis reusnũ quã
in hoc facinore fuerit dep̃hensus. nominis ipsius
leuitate impl&apoenitentiȩ satis factionesola¬

Expanded text:
quis clericus in demoliendis sepulcris fuerit deprehensus, oportet in tali scelere proditum a clericatus ordine submoveri et poenitentiae triennio deputari Dsacrilegium dici potest, id censuimus ordinandum, ut junior virgis caesus, tanti criminis reus, nunquam in hoc facinore fuerit deprehensus, nominis ipsius levitate, impleta poenitentiae satisfactione, s
Abbreviated transcription (Latin):
iquis cũ uxore suar&ronupserit: VTSVP¬
xldies poeniteit. Siin terganupserit: .iii. anÑ.
quia sodomicu scelus est. Miri inter femora
cumalte rafanicans : iIi. aniĩ poent̃. VNDESVP̃
Discĩmomalis cũ alia scĩ momali ꝑali qd machi¬
nam̃ tũ faenicans ii anñ. poeñ. demnlecebrosa ampl&ii

Expanded text:
quis cum uxore sua retro nupserit, quadraginta dies poeniteat. Si in terga nupserit, tres annos, quia sodomiticum scelus est. Viri inter femora cum altera fornicans, tres annos poeniteat. Unde supra Si sanctimonialis cum alia sanctimoniali per aliquod machinam
Abbreviated transcription (Latin):
beni uolentiȩ contẽptor & constitutionis
pi in protegen is populis ac defendendis
u questi sunt quidã de qͥb: dã malefactor¬
b quoꝵ tãnimia improbitas est ut ad mo¬
nitionẽ sacerdotũ noncu ren. bannũ ep̃oꝵ
contẽpnant. Adsinodũter. quat̃q uocati¬
uenire despiciant ad extremũ ex comunicati
ꝓnihilo ducant. detalib & in capitularistatu¬
tũ est regiȩ cognitioni suadere debere. &
deuoto regi ar nulfo cũsca sy nodo placuit.
p̃sentiã deducant᷑. neadulteri s in lecebr̃a
peccandi niutriat inputas uitiox.E¬

Expanded text:
benevolentiae contemptor et constitutionis benevolentiae contemptor et constitutionis pi in protegendis populis  T. 2, pupilliquesti sunt quidam de quibusdam malefactoribus, quorum tam nimia improbitas est ut admonitionem sacerdotum non curent, bannum episcoporum contemnant, ad synodum ter quaterque vocatvenire despiciant, ad extremum communicari pro nihilo ducant. De talibus etiam in Capitulari statutum est regiae cognitioni suaderi debere. Et devoto regi Arnulfo cum sancta synodo placuit upraesentiam deducantur, ne ulterius illecebram peccandi nutriat impunitas vitio
Abbreviated transcription (Latin):
ni concilii capitulũ septimũ ad qũe ꝑ tnere
noscuntur. illi quitalia contradm̃ & ȩclȩ
pacẽ faciunt. si eos quo lib& munere ł fa¬
uore. autꝰ gle gentia. ad monere aut ex cõ¬
muni care distulerit. ut aut reuertentes
ex cõmunicatꝰ a collegio c&ero habebit᷑
quo usq em̃dationis ł dãpnationis eox
abeosententia promulg&e. Quo nisi cõ¬
munit̃ certauerim ut in om̃ib iusticia¬
om̃ib conseru&̃ Nec rex pat̃ patriȩ. Nec
ep̃i propitiatores. & reconciliatores
populi. Nec qui participatione nomi nis
contẽptibilẽ. & possessiones dõ sacratas.
atq adhonorẽ di sub regia im munitads
defensione constitutas. in honeste tractauerit.
uel infringere¬
łin fringere. p̃supserit. aut incendia uel:
uasta tiones ausu temerario ꝑperauerit. quasi
inuasor & uiolator ȩccłȩ dĩ. quȩ est domꝰ dĩ uiui.
a cõmunione om̃iũ fideliũ abscidatur. dec&
&ciã ut in dignationẽ domni regissentiat. cuiꝰ

Expanded text:
ni concilii capitulum septimum, ad quem pertinere noscuntur illi qui talia contra Deum et Ecclesiae pacem faciunt, si eos quolibet munere vel favore aut negligentia admonere aut excommunicare distulerit, ut aut revertentes excommunicatus a collegio caeterorum habebitur quousque emendationis vel damnationis eorum ab eo sententia promulgetur. Quoniam nisi communiter certaverimus ut in omnibus justitia conservetur, nec rex pater patriae, nec episcopi propitiatores et reconciliatores populi, nec qui participatione nominis Ccontemptibilem, et possessiones Deo sacratas atque ad honorem Dei sub regiae immunitatis defensione constitutas inhoneste tractaverit, vel infringere praesumpserit, aut incendia vel vastationes ausu temerario perpetraverit, quasi invasor et violator Ecclesiae Dei, quae est domus Dei vivi, a communione omnium fidelium abscidatur. Decet etiam ut indignationem domini regis sentiat, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
rouideant uiripotentis. & maximo potentes
feminȩ insuis domib: adulteria & luxuriȩ¬
& concubinaticȩ. & incesta adulteria non
uãdunt. huiꝰ modi uirtutẽ habere faciant.
quatinꝰ in domib suis om̃ia uitia resecent.
& orationẽ dominicã. ac srmbolũ conctos
tenert & frequentare cõpellant. quia
norib: & leuiorib ꝑsonis hoc ꝓuidere studebunt.
decimas nondant. uadios accipiant. & a prbris

Expanded text:
Provideant viri potentes, et maxime potentes Provideant viri potentes, et maxime potentes feminae, ut in suis domibus adulteria et luxuriae concubinaticae et incesta adulteria non vadunt, hujusmodi virtutem habere faciant, quatenus in domibus suis omnia vitia resecent, et orationem Dominicam ac Symbolum cunctos tenere et frequentare compellant, quia noribus et levioribus personis hoc providere studebunt. decimas non dant, wadios accipiant, et a presbyteris
Abbreviated transcription (Latin):
dia sẽꝑduox fr̃um spiritaliũ ambul&. Nulla pri¬
uata locutione. ł consilio de in ceps iuuemib
iquis & iuue nib: ł aliqua sus pco
ꝑsona cũ par¬
uulis iocauerit: diutur na poenitentia macer&.
infir mȩ. tercio comoneatur. ut memor sit
honestatis. atq: timoris dĩ. Sin on cessauerit.
seuerissime corpiatur. ExLEGEI¬
Imnib flagitiosum est uirile corpus mulie libu
nichilenĩ discr&ũ uidentur habere cũ femins. huiꝰ¬
modiscelus spectante populo. flam mis uindicib:
expiabis.¬
ncopulatione fideliũ generanũ Numerũ Nonde¬
finiuimꝰ sed idstatuimꝰ ut nulliliceat xp̃o depro¬
pria consanguinitate seu cognatione uxorẽ acci¬
pere usq dũ generatiore cordatur. cognoscitur.
aut memoria retinetur.
aec de multimoda fornicatione ex diuersis
opusculis ꝑstrinximꝰ sacer dotũ iudiciorelin¬
quentes. quid salubrius &utilius eẽ indand̾is
poenitentiis decernant.

Expanded text:
dia semper duorum fratrum spiritalium ambulet, nulla pridia semper duorum fratrum spiritalium ambulet, nulla privata locutionequis ex juvenibus vel aliqua suspiciosa persona cum parvulis jocaverit, diuturna poenitentia maceretuinfirmae, tertio commoneatur ut memor sit honestatis atque timoris Dei. Si non cessaverit, severissime corripiatur. De emnibus flagitiosum est virile corpus muliebriterNihil enim discretum videntur habere cum feminis. Hujusmodi scelus spectante populo flammis vindicibus expiabiscopulatione fidelium generationum numerum non definimus; sed id statuimus, 311 ut nulli liceat Christiano de propria consanguinitate seu cognatione uxorem accipere usque dum generatio recordatur, cognoscitur, aut memoria retinetur Haec de multimoda fornicatione ex diversis opusculis perstrinximus, sacerdotum judicio relinquentes quid salubrius et utilius esse in dandis poenitentiis decernant.
Abbreviated transcription (Latin):
tentia cõmunionẽ mereant᷑ orationũ. Post quin¬
quenniũ id est post x anñ oblationis sacram̃ta
contingant. Quot quot. aut̃ post xx anñ & atis
onẽ recipiantur. & post quinquenniũ. idẽ. post
minis alios polluer̃. Precepit scã synodus intercos
orare qui spũ ꝑiclitantur inmundo.
unuenti fuerint quicũ quadrupedib ł mas¬
culis contranatura pecant. dura & districta
lerieꝰ ł monachus ad ulescentium.
ł par uul& insectator ł qui osculo ł aliqua occassione
tur pi rep̃hensus fuerit publice uerber &. & coronã
amit tat. decal uatusq turpit̃ sputam̃tis oblinat᷑
in facie. uinculisq: artatur ferreis carceralis ex m̃sib
angustia macer&᷑. & triduo pebdomadas singulas
xpane ordeaceo aduesꝑã reficiatur. Posthac aliis
sex m̃sib: sub senioris spiritalis custodia segregata
incur ticula degens. oꝑimanuum & orationisit
inuentus. Vigiliis & fletib subiectus & sub custo¬

Expanded text:
tentia communionem 309 mereantur orationum. Post quinquennium, id est post viginti annos, oblationis sacramenta contingant. Quotquot autem post viginti annos aetatis, onem recipiantur. Et post quinquennium iidem post minis alios polluerunt, praecepit sancta synodus inter eos orare qui spiritu periclitantur immundo.inter vos qui cum quadrupedibus vel masculis contra naturam peccant. Qui dura et districta vel monachus adolescentium vel parvulorum insectator, vel qui osculo vel aliqua occasione turpi reprehensus fuerit, publice verberetur, et coronam amittat; decalvatusque turpiter, sputamentis obliniatur in facie; vinculisque arctatus ferreis, carcerali sex mensibus angustia maceretur, et triduo per hebdomadas singulas ex pane hordeaceo 310 ad vesperam reficiatur. Post haec, aliis sex mensibus sub senioris spiritalis custodia segregata in curticula degens, operi manuum et orationi sit intentus, vigiliis et fletibus subjectus, et sub custo
Abbreviated transcription (Latin):
poenitentiales. & die .xxx. Qui peccare uoluerit
in somnis: & nonfuerit pollutꝰ .xxiiii. psalmos cant&¬
Mon achus similit̃. Qui uoluntarie sem̃ fudit
DE QUADRUPEQUM EORMIC̃
Quicũ pecude peccat. annũ unũ. Quidam iudi¬

Expanded text:
poenitentiales, et dies triginta. Qui peccare voluerit in somnis, et non fuerit pollutus, triginta quatonachus similiter. Qui voluntarie semen fudit De quadrupedum fornicat. CCLIII. Qui cum pecude peccat, annum unum. Quidam judi
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ cepent: lic& alteri accipere nouũ coniugiũ.
sed puellã. ł puerũ. hanc auctoritatẽ ut credimꝰ
secutũ est conciliũ. qd congregatũ fuit cõpendiũ
rit cilicentiã preligionis causa infra monaste¬
riũ dõ seruirt. &uelũ suscipere sicut diximꝰ
ppt̃ dm̃: Vir illius si uult accipiat legitimã
mulierẽ. Similit̃ & mulier faciat. Sedhacc
sententia canonicis. atq apłi cisifir mat
docum̃tis. ut supͣ monstratũ est. Sed &nicholai
papȩ decr&is informamur. qui ad lothariũ regẽ

Expanded text:
onem ceperit, licet alteri accipere novum conjugium, onem ceperit, licet alteri accipere novum conjugium, sed puellam vel puerum. Hanc auctoritatem, ut credimus, secutum est concilium quod congregatum fuit apud Compendium rit ei licentiam pro religionis causa infra monasterium Deo servire et velum suscipere, sicut diximus, propter Deum, vir illius, si vult, accipiat legitimam mulierem. Similiter et mulier faciat. Sed haec sententia canonicis atque apostolicis informatur documentis, ut supra monstratum est. Sed et Nicolai papae decretis inform
Abbreviated transcription (Latin):
t nec uxor auiro dimissa. aliũ accipiat uirũ
uiuente uirosuo. Nec uir aliã accipiat uiuente
Primũ legitimũ coniugiũ est uirgo casta inuir¬
ginitate uiro data legitime. Scdm uirgo inciuitate
dep̃hensa a uiro. &illi ꝑium copulata. siuo luerit
pat̾̃ eiꝰ dotabit eã ipse uir. quantũ iudicauerit
ipsepat̃. & dabit p̃ciũ pudititiȩ eiꝰ. Siaut̃ habuerit
sponsũ ante quã dep̃ hensa fuerit dabit᷑ ei. Ter¬
ciũ filia p̃dicta dep̃hensa sinon fuerit uoluntas
patris. trah& eã ap̃ dicto uiro. & trad& eã alio.
& do tabit eã & legitima eritei : Sed primũ his duob:
p̃fertur. Addit̾ aliud quarcũ legitimum coniu¬
giũ. dũmor tua fuerit uxor eiꝰ. lic& illi accipere
aliã. sed non repudiatã. non des ponsatã uiro. Si¬
milit̃ deb& & mulier qđ paulus manifeste doc&.
Mulier inqui quia sub uiro est ligata sublegrest
uiri. quã diuiuuit uir eiꝰ & reliꝗ. Addit᷑ quintũ
quando siur uir. siue mulier. & consensu religi¬

Expanded text:
t nec uxor a viro dimissa alium accipiat virum vivente viro suo, nec vir aliam accipiat vivente Primum legitimum conjugium est, virgo casta in virginitate viro data legitime. Secundum, virgo in civitate deprehensa a viro, et illi per vim copulata. Si voluerit pater ejus, dotabit eam ipse vir quantum judicaverit 252 ipse pater, et dabit pretium pudicitiae ejus. Si autem habuerit sponsum antequam deprehensa fuerit, dabitur ei. Tertium, filia praedicta deprehensa, si non fuerit voluntas patris, trahet eam a praedicto viro, et tradet eam alii, et dotabit eam, et legitima erit ei, Sed primum his duobus praefertur . Additur aliud quartum legitimum conjugium. Dum mortua fuerit uxor ejus, licet illi accipere aliam, sed non repudiatam, non desponsatam viro. Similiter debet et mulier. Quod Paulus manifeste docet: Mulier, inquit, quae sub viro est ligata, sub lege est viri quandiu vivit vir ejus, et reliqua. Additur quintum: quando sive vir sive mulier ex consensu religi
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ea profiteatur. quȩ ipse p̃ce perat. & e&era
ꝑpriȩ igit᷑ liberati comitti & ab om̃i opp̃ssione
acpotestate illius cũ quo intur cũflictus
oport& liberari. atq: suis liberter uti. & sus
iectis ostendere cupit i munem. EXLEGẼ¬
roscis ac uenerabilib habeatur quic quid
epoꝵ fuerit sententia terminatũ. Necliceat
ulterius retractari negotiũ qd ep̃oꝵ senten¬

Expanded text:
nisi ea profiteatur quae ipse praeceperit, punit. nisi ea profiteatur quae ipse praeceperit, punit. Propriae igitur libertati committi, et ab omni oppressione ac potestate illius, cum quo initur conflictus, oportet ljectis ostendere cupit immunem. Ne er et venerabilibus habeatur quicquid oporum fuerit sententia terminatum, nec liceat ulterius retractari negotium, quod e
Abbreviated transcription (Latin):
iquis causã iudicatã repetere p̃sũpserit
qui causã prius iudicauer̃ accipiat.
SICṼ MAR ITO DEBETINIRE CERTAMEN
LEGALE SUAE POTESTATI DEBEE ADTEPVS
RESHIVI EXEPLA NICOLA. PAPAE
CXUI.
reterea siue de coniugiifoedere. siue de ad ul¬
pat& th & birgã cũ lotharioposse inire cũ¬
flictũ łlegitimũ controuersiȩ inire certam̃.
nisi prius ad tẽpus fuerit suȩ potestati & con¬
sanguineis ꝓpͥis liberesotiata. Int̃ quos &iã
locus ꝓuidendus est. in quo nullasit uis mul¬
titudinis formidanda. & nonsit difficile testes
pducere. E c&eras ꝑsonas quȩ tã ascĩs cano¬
nib: qua auenerandis romanis legib huiꝰmodi
controuersis reqͥruNt. Haec id circo diximꝰ
ostendamꝰ quẽ legũ conflictũ lotharius
congrediposse autumat. cũ ꝑsona quã insuis
pene trabilib: cotidiefatigat & conterit.
quando uult adiudiciũ ȩdducit. quando uult
ad claustra reducit. & quando ȩ ducta fuerit.

Expanded text:
quis causam judicatam repetere praesumpserit quis causam judicatam repetere praesumpserit qui causam prius judicaverunt accipiatculpata, si cum marito debet inire certamen legale, suae potestati debet ad tempus restitui. Ex epistola Nicolai papae. CXVI. Praeterea, sive de conjugii foedere, sive de adulpatitur Thietbirgam cum Lothario posse inire conflictum, vel legitimum controversiae inire certamen, nisi prius ad tempus fuerit suae potestati et consanguineis propriis libere sociata; inter quos etiam locus providendus est in quo nulla sit vis multitudinis formidanda, et non sit difficile testes producere vel caeteras personas quae tam a sanctis canonibus quam a venerandis Romanis legibus in hujusmodi controversiis requiruntur. Haec idcirco diximus ut ostendamus quem legum conflictum Lotharius congredi posse autumat cum persona quam in suis penetralibus quotidie fatigat et conterit, quando vult ad judicium educit, quando vult ad claustra r
Abbreviated transcription (Latin):
pauca: der&ro acta conuersia thi& birga
non deb& ulterius aditeratã responsionẽ
ꝓuocari. quia qđ se mel benȩ definitũ est
& inter positis iuram̃tis deliberatũ nulla
deb& iteratione nisi fortassis ubi fuerit
maior auctoritas retractari: deeclastico iarad¬
e inde qui ȩccłȩ re fugiũ quȩrens. ȩc¬
cłasticũ iudiciũ sẽꝑ &petens scłari non deb&
iudicio sũ mitti. Post hȩc uero cũ nos &utraq
parte. idẽ. tã agere qua aregina fuerimꝰ
prouocati udices. nosq ãbox controuersiã
eecuti sumꝰ admullos alios conuenit iudices
canones aiudicib: quos cõmunis consensus
elegerit non liceat. ꝓuocare. & ubi conces¬
sa est ꝓuo catio: non nisi ubi maior est auc¬
toritas liceat ꝓuocare. Itaq cũ nonsit
apostolicȩ sedis auctoritate quȩ ãbox negotiũ
& secuta est: usq mai& auctoritas. nesc im
si alicui liceat deriꝰ iudicare uditio ł eiꝰ recrac¬

Expanded text:
pauca: De retroacta controversia Thietbirga pauca: De retroacta controversia Thietbirga non debet ulterius ad iteratam responsionem provocari: quia quod semel bene definitum est, et interpositis juramentis deliberatum, nulla debet iteratione, nisi fortassis ubi fuerit major auctoritas, retractari. De judiciesiae refugium quaerens, ecasticum judicium semper expetens, saeculari non debet judicio submitti. Post haec vero, cum nos ex utraque parte, id est tam a rege quam a regina, fuerimus provocati iudices nosque amborum controversiam executi simus, ad nullos alios convenit super hocanones a iudicibus, quos communis consensus elegerit, non liceat provocare et, ubi concessa est provocatio, non nisi, ubi maior est auctoritas, liceat provocare. Itaque, cum non sit apostolicae sedis auctoritate, quae amborum negotium executa est, usquam maior auctoritas, nescimus, si alicui liceat de eius iudicio iudicare vel eius retrac
Abbreviated transcription (Latin):
Nuero scłares qui coniugale consoctiũ nullaculpa
grauiori dimittuN ł &iã dimiserunt. & nullas
causas discidii ꝓbabiliter ꝓponentes ꝓpterea
suama trimona dimit tunt ut aut aliena
aut inlicita p̃sumant. si anteqũa ante ep̃m
cõpuincialẽ discidii causã dixerint. & prius
uxores quã iudicio dãpnent᷑ abiecer̃. a cõ¬
munone ȩccłȩ ac populi c&ui peoqd fidẽ
coniugii maculant &cludantur : ExcAPIEUIAR¬
qua. ad scłare iuditiũ transeant ubi iterato
puoceÑ sed ȩccłasticis santionib: terminentur.
Nã aiudicib: quos cõmunis consensus elegerit.
adalios iudices non lic& prouocare. nisi
mai& auctoritas sit scdm canonicanor mam
Siaũt inscłari iuditio. idest in comitisplacito
causa prius fuerit uentilata. scðm legẽ
digni tate seu copula & ui. & solapriuata
uita eẽ. contentam desiderare. Cuinos
scripsimꝰ nehoc aliter fieriposse: nisi eandẽ
uitã con iunx eiꝰ lotharius elegerit. & post:

Expanded text:
ero saeculares qui conjugale consortium nulla culpa graviori dimittunt vel etiam dimiserunt, et nullas causas discidii probabiliter proponentes, propterea sua matrimonia dimittunt ut aut aliena aut illicita praesumant, si ante quam ante episcopum comprovincialem discidii causam dixerint, et prius uxores quam judicio damnentur abjecerunt, a communione Ecclesiae ac populi coetu, pro eo quod fidem conjugii maculant, excludantur. Uquam ad saeculare judicium transeant, ubi iterato provocent, sed ecclesiasticis sanctionibus terminentur. Nam a judicibus quos communis consensus elegerit ad alios judices non licet provocare, nisi major auctoritas sit, secundum canonicam normam. Si autem in saeculari judicio, id est in comitis placito, causa prius fuerit ventilata, secundum ledignitate seu copula exui, et sola privata vita esse contentam desiderare. Cui nos rescripsimus hoc aliter fieri non posse nisi eamdem vitam conjux ejus Lotharius elegerit. Et post
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ fouere ac diligere ꝓcurato. & ne illa ateullo
ate discedere corripe immo corrige eã. & atali inten.¬
tione ꝑ om̃ia reuo care satage. Iamuero siamor epu¬
dititiȩ separationẽ querit. & coniugalis conubu
solutionẽ efflagitat: certũ est apło dicente. quia
mulier sui cocporis potestatẽ non hab& seduir.
Verũ si & ipse pudi citiã sectatus religionis obtentu
copulã dissoluere uis. tantũ nesimulatefiat con¬
cedimus Nam lic& sit scriptum. Quod ds̃ con¬
iunxit homo nonseperat Ds tamen & non
homo sepurat quando  diuini amoris
in tuitu ex consensu utriusq coniugis matrimo¬
nia dis soluuntur. Si ergo hoc modo uis gratuito
pertimus animo cȩleremq prebemus assensum
Aliter autem fieri mutuam seperationem uram
riũ non est recipiendus nisi prius a coniu¬
ge castimoniã profitente fuerit absolutus
Namsi illa uiuente illo ꝑ continentiã al teri
nupserit procul dubio ad ultera erit Ncc
recipit᷑ apud dm̃ eiꝰ modi uiri conuersio

Expanded text:
carnem fovere ac diligere procurato, et ne illam a te ullo nde si vult a te discedere, corripe, imo corrige eam, et a tali intentione per omnia revocare satage. Jam vero si amore pudicitiae separationem quaerit, et conjugalis connubii solutionem efflagitat, certum est, Apostolo dicente, quia mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir. Verum si et ipse pudicitiam sectatus religionis obtentu copulam dissolvere vis, tantum ne simulate fiat concedimus. Nam licet sit scriptum: Quod Deus conjunxit, homo non separet, Deus tamen et non homo separat, quando divini amoris intuitu, ex consensu utriusque conjugis matrimonia dissolvuntur. Si ergo hoc modo vis, gratuito permittimus animo, celeremque praebemus assensum: aliter autem fieri mutuam separationem vestram rium, non est recipiendus, nisi prius a conjuge castimoniam profitente fuerit absolutus. Nam si illa, vivente illo, per incontinentiam alteri nupserit, procul dubio adultera erit; nec recipitur apud Deum ejusmodi viri conversio,
Abbreviated transcription (Latin):
andatores cedis idest qui homines p̃cipiunt ł
suadens interficere ꝓinde ut homicidȩ pumantur:
micida tenetur ł dãpnatur. Consilium eni uniusq
non factũ pumiendues t. Ideo que quicũ uell& occi¬
dere id casu aliquo ꝑ p&rare non potuit: ut hornacida
punietur & isqui casu iactuteli hominẽ in pruderiter
Ucastranduq tradident: si eseruus si diber sic capite
puniatur. UI SUPRA
ialiquis causa & plende libidinis ł odii meditatione
ut non &eo soboles tiascat᷑ homini aut mulieri aliquid
foceri ł adpo tandũ de erit ut non posst generare
aut concipere uthomicid a teneat᷑. Hoc totũ idcirco
Mndesge romana posuimꝰ ut sacer dos &lige ꝑpendat
modũ poententiȩ Iritalib transgress̃ omib canomca
eni auctoritas cũ lege romana & ꝑ maxima parte
iues romani quise iudaico ritu. ł ser uossuos circũ¬
aut xilio depor tent᷑ aut capite pumeritur. Ot his¬

Expanded text:
andatores caedis, id est, qui homines praecipiunt vel suadent interficere, perinde ut homicidae puniantur.micida tenetur vel damnatur. Consilium enim uniuscujusque, non factum, puniendum est. Ideoque qui cum vellet occidere, id casu aliquo perpetrare non potuit, ut homicida punietur. Et is qui casu jactu teli hominem imprudenter castratumque tradiderit, sive servus, sive liber sit, capite puniatur. Unde supra. Si aliquis causa explendae libidinis, vel odii meditatione, ut non ex eo soboles nascatur, homini aut mulieri aliquid fecerit, vel ad potandumdederit ut non possit generare aut concipere, ut homicida teneatur. Hoc totum idcirco ex lege Romana posuimus ut sacerdos ex lege perpendat modum poenitentiae in talibus transgressionibus. Canonica enim auctoritas cum lege Romana ex maxima parte iues Romani, qui se iudaico ritu uel seruos suos circumaut deportantur aut capite puniuntur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa om̃i tẽp̃re quã diuuir eius que secuta non
fuit uiuit seꝑ iNNupta ꝑmaneat. Ille uero
qui necessitate cogente in aliã patriã man&.
sinũ qua insuã patriã sereuer surũ sperat. sise
continere non potest. Aliã uxorẽ accipiattam̃

Expanded text:
ipsa omni tempore, quandiu vir ejus quem secuta non ipsa omni tempore, quandiu vir ejus quem secuta non fuit vivit, semper innupta permaneat. Ille vero qui necessitate cogente, in alia patria manet, si nunquam in suam patriam se reversurum sperat, si se continere non potest, aliam uxorem accipi
Abbreviated transcription (Latin):
seu priuatoꝵ obseruari spetialiter deb& ut
quia in iustũ est filios a parentib uxoris
amaritis. cũ adquẽ cũq possessio ꝑuenerit
sequestari. ut mancipia quȩ ꝑ mixta fuerint.
id est uxor cũ filiis & marito suo datis uicariis
ad unũ debeaN ꝓtinere. cui necesse fuerit
cõmutare. qd sollicitudo &dinantiũ deb&¬
non possit. Id&iã inuenditione ł emptione uid&ꝰ
obseruari debere. ut quando quis maritũ. emerit.
Hac dere l&x iub&. atq interdicit ut nullus seruus.
neq ꝓprius. Neq ȩccł asticus. neq defisco. ancillã
in coniugiũ ducat. Similit̃ ancilla alterius
seruũ nequa qua accipiat OdsifeceriN: irri¬
tũ habeatur huiꝰcemodi coniugiũ. & ꝓadul¬
iquis necessitate ineuitabili cogente in aliũ¬
ducatũ seu pro uintiã fugerit. aut seniorẽ
suũ cuifidẽ & fidelitatẽ ꝓmissã mentiri non potest
secutus fuerit. & uxor eius cũ ual& & potest
amore parentũ. aut rerũ suarũ sequinoluerit.

Expanded text:
e privatorum observari specialiter debet, ut, quia iniustum est filios a parentibus vel uxores a maritis, cum ad quemcumque possessio pervenerit, sequestrari, ut mancipia, quae permixta fuerint, id est uxor cum filiis et marito suo, datis vicariis ad unum debeant pertinere, cui necesse fuerit commutare, quod sollicitudo ordinantium debnon possit. Id etiam in venditione vel emptione videtur observari debere, ut quando quis maritum emerit, eHac de re lex jubet atque interdicit ut nullus servus neque proprius neque ecclesiasticus neque de fisco ancillam alienam in conjugium ducat, similiter ancilla alterius servum nequaquam accipiat: quod si fecerit, irritum habeatur hujuscemodi conjugium, et pro adulcerta necessitate iducatum seu provinciam fugerit, aut seniorem suum, cui fidem et fidelitatem promissam mentiri non potest, secutus fuerit, et uxor ejus, cum valet et potest, amore parentum aut rerum suarum eum sequi noluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
& ipseuir ipsius hominẽ sedefendendo occiderit.
& hoc ꝓbare potest ille uir ut nobuid& ipsã
uxorẽ dimit tere. & si uoluerit aliã accipiat.
acceperit. & estimat qͦd ingenuasit supsa femina
postea fuerit inseruita. sia seruitute redimere
potest faciat. Si non potest. siuoluerit aliã¬

Expanded text:
iliavit, et ipse vir ipsius hominem se defendendo occiderit, et hoc probare potest, ille vir potest ipsam uxorem dimittere, et si voluerit, aliam accipiat. acceperit, et aestimat quod ingenua sit, si ipsa femina postea fuerit inservita, si eam a servitute redimere potest, faciat; si non potest, si voluerit, alia
Abbreviated transcription (Latin):
sed dns. uxorẽ auiso non discere. Qdsi discesserit.
manere innuptã. Aut uiro suo reconciliari. Potest
enĩfieri. ut discedat ea causa qua dñs ꝑmisit. Aut
si feminȩ lic& uirũ dimittere. &iãp̃t̃ causã foenica¬
tionis. quid respondebimꝰ dehoc qd dicit posterius.
&uir uxor ẽ nondimittat. Quare non addidit &cepto
causa fornicationis qd dñis ꝑmittit. Nisi qui a similẽ
formã uult intellegi. ut sidimiserit qđ causa form¬
cationis ꝑmittit᷑ maneat sine uxore. aut recon¬
cili&᷑ uxori. & post: pauca: Dñsaũt
ꝑmisit
causa for nicationis uxorẽ dimita
Sedqr

Expanded text:
uxorem a viro non discedere: quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari . Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permisit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam propter causam fornicationis, quid respondebimus de hoc quod dicit posterius: Et vir uxorem non dimittat? Quare non addidit excepta causa fornicationis quod Dominus permittit, nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur maneat sine uxore aut reconcilletur uxori? Et post pauca. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti; sed
Abbreviated transcription (Latin):
bimani festari potest que libet hominẽ ꝑp&ras¬
se homicidiũ scdm canonicã ductoritatẽ
condignũ poenitentiȩ iudiciũ illi ingerat᷑.
Siaut manifestis indiciis non potest pbari eũ
homicida esse riec ipse uult consiteri om̃i potents
dĩ iuditio cuiom̃ia occulta manifesta sunT re

Expanded text:
bi manifestari potest quemlibet hominem perpetrasse homicidium, secundum canonicam auctoritatem condignum poenitentiae judicium illi ingeratur. Si autem manifestis indiciis non potest probari eum homicidam esse, nec ipse vult confiteri, omnipotentis Dei judicio, cui omnia occulta manifesta sunt, re
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ cada uera illox adȩccłas deferenda sint & obla¬
tiones ꝓeis offerendȩ. & mis sȩ cȩlebrandȩ annon
Quib respondemꝰ. Si om̃ib depeccatis suis pura con¬
fessionẽ Agentib & digne poenitentib cõmu¬
nio infinẽ scdm canonicũ iussũdan da est. cur
non eis qui propecatis suis pȩnã & tremã ꝑsol¬
uunt. Scriptũ estenĩ non iudicat ds̃ b inid ipsũ.
dunt᷑ uisuest peis non orandũ. sic̃phensi. aut
uulnerati prbo. Idiacono confessi fuerint.
cõmunionẽ eis non negamꝰ. Exc̃ đ. mogontia c¬
uiodi meditatione ł ꝓpt̃ cupiditatẽ iudȩũ ł
paganũ occiderit. quia non leuȩ uitiũ cũ¬
mittit᷑ uthomicidã cõuenit. poenitere quando¬
quidẽ nec & teris gentib: nisi oblatã pacẽ res¬
pueri bellũ est populo antiquopoenit᷑ inferre
m̃ tẽ ꝑuenerit. leuioe poenitentia imponen¬
daest qua ei quis a nam̃te tale quid cõmiserit
Cui quauis poenitentia sit inponenda quia
ipsa irifirmitas causa peccati lic& fortassit

Expanded text:
utrum cadavera illorum ad ecclesias deferenda sint, et oblationes pro eis offerendae, et missae celebrandae, an non. Quibus respondemus: Si omnibus de peccatis suis puram confessionem agentibus et digne poenitentibus communio in fine secundum canonum jussum danda est, cur non eis qui pro peccatis suis extremam poenam pervolvunt? Scriptum est enim: Non judicat Dominus bis in idipsum. duntur, visum est pro eis non orandum. Si comprehensi aut vulnerati presbytero vel diacono confessi fuerint, communionem eis non negamus. CAP. 46. ui odii meditatione, vel propter cupiditatem, Judaeum vel paganum occiderit, quia non leve vitium committitur, ut homicidam convenit poenitere; quandoquidem nec exteris gentibus, nisi oblatam pacem respuerint, bellum est populo antiquo penitus inferre m pervenerit, levior ei poenitentia imponenda est quam ei qui sana mente tale quid commiserit. Cui quamvis poenitentia sit imponenda, quia ipsa infirmitas causa peccati, licet fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ feminȩ quȩ ulla p̃cedente causa reliquerun
tẽ seminꝰ sid elis quȩ adulterũ maritũ reliquerit
sidelẽ &a lterũ ducit. ꝓhibeatur neducat
Siaut̃ duxerit: non prius accipiat cõmunonem
qua isquẽ reliquit descło &ierit nisi forte necessi tas
infirmitatis dare cõpulerit. ExC̃CTAFRICANA
lacuit ut sedm euangelicã. & aplicã disciplinã
neq: dimissus abuxore. Neq a missa amarito
al teri coniungantur. sedita maneat aut sibi reconcili¬
entur. Qd si contẽpserint: ad poenitentiã re igant᷑
In qua causa legẽ imperialẽ p&endã ꝓmulgari

Expanded text:
tem feminae quae, nulla praecedente causa, reliquerunt tem femina fidelis quae adulterum maritum reliquerit fidelem, et adulterum ducit, prohibeatur ne ducat. Si autem duxerit, non prius accipiat communionem quam is quem reliquit de saeculo exierit, nisi forte necessitas infirmitatis dare compulerit. CAP. Placuit ut secundum evangelicam et apostolicam disciplinam neque dimissus ab uxore, neque dimissa a marito, alteri conjungantur, sed ita maneant, aut sibi reconcilientur. Quod si contempserint, ad poenitentiam redigantur, in qua causa legem imperialem petendam promulgari
Abbreviated transcription (Latin):
iquis uero maleficio in t̃ficiat alterũ eoqͥd sineido¬
latria ꝑficere scelus non potuit riec in finẽ ꝓcipi¬
enda illi esse cõmunionẽ : VNIDESUERA
ficit aut qua cũq arte perimere facit. quia dtim
& seniore suũ occidit x annos peniteat : Exieoe¬

Expanded text:
quis vero maleficio interficiat alterum, eo quod sine idololatria perficere 244 scelus non potuit, nec in finem percipiendam illi esse communionem. Unde supra.  veneno interficit, aut quacunque arte perimere facit, quia dominum et seniorem suum occidit, decem annis poeniteat. De
Abbreviated transcription (Latin):
Quidagere oporteat p¬
pinquis illius qͥeccłam
ditauit dereb: sins. sip̃¬
uiderint & collatis alico¬
quid defraudatum : eđe¬

Expanded text:
Quid agere oporteat propinquos illius qui ecclesiam ditavit de rebus suis, si praeviderint ex collatis aliquid defraudatum e
Abbreviated transcription (Latin):
mo francus accepit bene ficiũ asemore suo in aliã
puintiã. & dix̃ secũ suũ uasallũ. & posthȩc fuit
ibi mor tuus ipse senio. & remansit ibi p̃dictus
uasallus. Accepit aut̃ homo alus ipsũbenesi¬
ciũ. & ut securꝰ poss& habere ipsũ uasallũ. dedit
illi mulierẽ de ipsobeneficio & habuit eã aliquo
tẽ pr̃. &cũ illesenior dureager& contra eũ.
dimissa. coniuge reuersus est ad parentes
seniorissui mortui. & accepit ibi uxorem
Definitũ est. ut illã quã postea accepit habeat.
Siquis uxorẽ accepit. & eã contaminatã inueni¬
ens de reliqui. & aliã accepit. statutũ est
ut om̃i modis ad priorẽ reuertat᷑. quia &
ipse quando illã accepit potest sieri ut uirgo
non ess&. Nec mulier lege uiri ten& quousq
marito coniungat᷑ illa quã postea accepit
possunt. sedsi contractũ fuerit non separ&ur. Exeodẽ
Si qui matrimoniũ sanȩ contraxerint. & uno
& duob: am̃tia aut furor. Aut aliqua infirmitas

Expanded text:
mo Francus accepit beneficium a seniore suo in alia provincia, et duxit secum suum vassallum; et post haec fuit ibi mortuus ipse senior, et remansit ibi praedictus vassallus. Accepit autem homo alius ipsum beneficium; et ut securus posset habere ipsum vassallum, dedit illi mulierem de ipso beneficio, et habuit eam aliquo tempore. Et cum ille senior dure ageret contra eum, dimissa conjuge reversus est ad parentes senioris sui mortui, et accepit ibi uxorem. Definitum est ut illam quam postea accepit habeat. Si quis uxorem accepit, et eam contaminatam inveniens dereliquit, et aliam accepit, statutum est ut omnimodis ad priorem revertatur: quia et ipse, quando illam accepit, potest fieri ut virgo non esset; nec mulier lege viri tenetur quousque marito conjungatur. Illa quam postea accepit,possint: sed si contractum fuerit, non separetur. Si Si qui matrimonium sani contraxerint, et uni ex duobus amentia, aut furor, aut aliqua infirmitas
Abbreviated transcription (Latin):
nuentã in adulterio uxorẽ. maritus itademũ
occidere potest: si adulter ũ domi cũp̃hendat.
statĩ dimiserit: reũ leno cimipostulare placuit
fuerit: dilatio postulata in ꝑtiri ñ potest :¬
EXCONCILIO HERIBERITANO:
irgines quȩ uir gimita tẽ suã non custo die rins.
sicos dẽ qui eas uio lauerint maritos acce¬
perint eoqd solas nuptias uiolauerint: pꝰ
poenitentiã unius anni reconcilientur
Sialio cognouerint uiros: eoqd mechatest̃.
quin quenno poeniteant. & sic ad cõmunio¬
nẽ accedant.
iqui parentes fidẽ fregeria sponsalio tri¬
enniũ tẽpora abstineant. Si tam̃ idẽ
sponsus ł sponsa in grauicrimine fuerint
Dep̃hensi excusatier̃ parentes

Expanded text:
Inventam in adulterio uxorem maritus ita demum occidere potest, si adulterum domi comprehendat. statim dimiserit, reum lenocinii postulare placuit.fuerit, dilatio postulata impertiri non potest ncilio Eliberitano. CLI. Virgines quae virginitatem suam non custodierint, si eosdem qui eas violaverint maritos acceperint, eo quod solas nuptias violaverint, post poenitentiam unius anni reconcilientur. Si alios cognoverint viros, eo quod moechatae sunt, quinquennio poeniteant, et sic ad communionem accedant.qui parentes fidem fregerint sponsaliorum, triennii tempore abstineant. Si tamen idem sponsus vel sponsa in gravi crimine fuerint deprehensi, excusati erunt parentes
Abbreviated transcription (Latin):
radulterio uxox maritis ꝑtorm̃ta familiȩ¬
utriusq idest suȩ & uxores querere ꝑmitt᷑
si tam̃ illo tẽpa quo ad missũ dicit᷑ hȩc ipsa man¬
cipia p̃sentia aut in cadẽ domo fuisse ꝓbantur
Dimilit̃ & simortẽ sibi abuxore adulteramaritꝰ
paratã fuisse conquirit᷑ Similit̃ &lã familiȩ
utriusq poena quȩ rendũ est si maritꝰ mortẽ
uxoris qualib& ratione parauerit. Ex eoðẽ. C .VI.
miscuerit : capitalit̃ puniatur Seruos
&iã quimadulterio dominȩ conuictus fuerit
sarilic&. &si ꝓbauerint lib̵ tatẽ conse¬
quanitur &si non puniantur. Hereditas
mulieris ł filiis sisunt & maritis suscep¬
tis ł ppinquis &lege uenientib tribouit᷑¬

Expanded text:
 maritis per tormenta familiutriusque, id est suae et uxoris, quaerere permittitur; si tamen illo tempore quo admissum dicitur, haec ipsa mancipia praesentia aut in eadem domo fuisse probantur. Similiter et si mortem sibi ab uxore adultera maritus paratam fuisse conqueritur. Similiter etiam familiae utriusque poena quaerendum est si maritus mortem uxori qualibet ratione paraverit. Si ingenua servo miscuerit, capitaliter puniatur. Servus etiam, qui in adulterio dominae convictus fuerit, sare licet; et si probaverint, libertatem consequantur; et si non, puniantur. Haereditas mulieris vel filiis, si sunt ex maritis suscepti, vel propinquis ex lege venientibus tribuatu
Abbreviated transcription (Latin):
Caut siqua mulier non habens uirũ cũalterius uiro ille
qui foedus uiolauit coniugii uii ut supͤ dictũ est. pęnit̃.
Ille quilege coniugii non tenetur .v. anñ. poenit̃.
Neq enĩ ȩqualis poe nitentia dandaest his quib suf¬
ficere poterat ad xplendã libidinẽ suã coniugii
ãplexus & illis qui coniuge carentes. ardore
libidinis inpellente infornicatione cecider̃.¬
Siquis uacans uxore polluit se cũal EXCEHIT¬
terius uxore. anñ .ii. poenit̃ similiter defeminis obseruandũ
in alio anno .iii. quadragesimas & legitimas ferias.
& trib m̃sib priusse asua contineatconiugȩ.
Ancilla uerosiuim passa est xl dies. si consentiens
fuit: tres in anno quad ragesimas & legitimas
ferias poenit̃. EXEOBEA
ilaicꝰ cũ laicafȩmina. idest ut̃q ab solutus alegi
& tẽpꝰ addat᷑ & modus poenitentiȩ Exccł helibtano

Expanded text:
rpetraverit; aut si qua mulier non habens virum cum alterius viro, ille qui foedus violavit conjugii, 7 annos, ut supradictum est poeniteat. Ille qui lege conjugii non tenetur, 5 annos poeniteat. Neque enim aequalis poenitentia danda est his, quibus sufficere poterat ad explendam libidinem suam conjugum amplexus, et illis qui conjuge carentes, ardore libidinis impellente, in fornicationem ceciderSi quis, vacans uxore, polluit se cum alterius uxore, annis duobus poeniteat. Similiter de feminis observandum.in alio anno tres quadragesimas et legitimas ferias, et tribus mensibus prius se a sua contineat conjuge. Ancilla vero, si vim passa est, quadraginta dies; si consentiens fuerit, tres in anno quadragesimas et legitimas ferias poeniteat. Si laicus cum et tempus addatur, et modus poenitentiae. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃hensum fuerit. & publi catũ. dimittat ux orẽ
si uo luerit ꝓpt̃ fornicationẽ Illa uero uiianñ
publicȩ poeniteat. Uir ueroeiꝰ illa uiuente
nullatenꝰ accipiat. Qd si uoluerit adulte rã
sibi reconcibari. licentiã habeat. ita tam̃ ut
pariter cũ illa pͦenitentiã agat. & e ac ta poe¬

Expanded text:
ehensum fuerit et publicatum, dimittat uxorem, si voluerit, propter fornicationem; illa vero septem annis publice poeniteat. Vir vero ejus, illa vivente, nullatenus aliam accipiat. Quod si voluerit adulteram sibi reconciliari, licentiam habeat; ita tamen ut pariter cum illa poenitentiam agat; et exacta poe
Abbreviated transcription (Latin):
orifir matũ est. ut siquando prb̃i ł diaconi. in aliqua
grauiora culpa conuicti fuerins. quaros a ministerio
riecesse sit remoueri. Non eis manꝰ tãꝗ peniten¬
tib ł tãꝗfidelib laicis inponatur.
lienũ est a consuetud ine ȩccłastica. ut qui
IN prb̃ali honore aut diacomi gradu fuerint
consecrati. hyꝓcrimine aliquo suo ꝑmanꝰ impo¬
sitione remediũ accipiant penitendi. scđm¬
pillo Vnde huiꝰ modi lapsis. ad ꝓmerendã
miscđam dĩ priuataest &petenda secessio
ubi illis satis factio si fuerit digna sit eciã fructuosa

Expanded text:
onfirmatum est ut si quando presbyteri vel diaconi in aliqua graviori culpa convicti fuerint, qua eos a ministerio necesse sit remotibus vel tanquam fidelibus laicis inponatur. lienum est a consuetudine ecclesiastica ut qui in presbyterali honore aut in diaconii gradu fuerint consecrati, ii pro crimine aliquo suo per manus impositionem remedium accipiant poenitendi: qupro eo? Unde hujusmodi lapsis ad promerendam misericordiam Dei privata est expetenda secessio, ubi illorum satisfactio, si fuerit digna, sit et fructuosa