comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitatis alienꝰ qͥb utiq si credent ñ cũ illis de
pęna cdãnatoꝵ quȩ futura. ẽ. oꝑosius ageremꝰ de
litteris eoꝵ qͥ doctissimi apud illos fuer᷑ aliqͥd ꝓfe¬
rendũ ÷ qͥ appareat posse fieri ut alit̃ se habeat qͦeq
res quã pͥus in reb in notuerat suȩ det̾̃minatione na¬
turȩ. Est in marci uarronis libris qͦoꝵ inscriptio .ẽ.
ponã. Incelo inqͥt mirabile extitit portentũ. Nã stel¬
lam ueneris nobilissimã. quã plautꝰ uesperuginem
homerꝰ hesperon appellat pulcherrimã dicens. cas¬
tor scribit tantũ portentũ extitisse ut mutaret co¬
lorẽ. magnitudinẽ. figurã.cursũ. Qͦ d factũ ita: neq
antea neq post ea sit hoc factũ. Ogrgo rege dicebatĩ
ad rastos citenos. & dion neapolites mathematici
nobiles. Hoc certe tantus auctor portentũ ñ appel¬
lane : nisi . eẽ. contͣ naturã uidetur. Om̃ia qͥppe por¬

Expanded text:
mortis alienus quibus utique si crederent, non cum illis de mortis alienus quibus utique si crederent, non cum illis de poena damnatorum, quae futura est, olitteris eorum, qui doctissimi apud illos fuerunt, aliquid proferendum est, quo appareat posse fieri, ut aliter se habeat quaeque res, quam prius in rebus innotuerat suae determinatione naturae. 2. Est in Marci Varronis libris, quorum inscriptio est, ponam: \'In caelo, inquit, mirabile exstitit portentum: nam stellam Veneris nobilissimam, quam Plautus Vesperugiuem, Homerus Hesperon appellat, pulcherrimam dicens, Castor scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum; quod factum ita neque antea nec postea sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolites, mathematici nobiles.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra naturam uideretur. Omnia quippe por
Abbreviated transcription (Latin):
dixc̃: quȩ impos sibilia putant᷑. qͥ ꝓmisit & fecit ut
ab in credulis gentib in credibilia credent᷑. Si autẽ
respondent ꝓpt̃ ea se ñ crede quȩ de humanis semꝑ
arsuris nec umquã morituris corporib dicimꝰ qͥa hu¬
manoꝵ corpoꝵ naturã nouimꝰ longe alit̾ institutam:
unde nec illa ratio hanc reddi potest quȩ de illis na¬
turis mirabilib reddebat᷑. ut dici possit uis ista na¬
turalis ÷ rei huiꝰ ista natura.ẽ. qm̃ scimꝰ humane car¬
nis istã ñ eẽ naturã. habemꝰ qͥdẽ qͦd respondeamꝰ de
litteris sacris: hanc ipsã scilicet humanã carnẽ alit̃
institutã fuisse ante peccatũ: id ÷ ut posset nũ qͣm ꝑ¬
litatis in notuit ut ꝑpetẽ uitã tenere ñ possit. Sic
gͦ alit̃ quã nob nota ÷ instituet᷑ in resurrectione mor¬
tuoꝵ. Sed qm̃ istis ñ credunt lit teris ubilegit᷑ qͣlis in
para dr̃so uixerit homo. qͣntũq fuerit anecessitate

Expanded text:
aedixit quae impossibilia putantur, qui promisit et fecit, ut aedixit quae impossibilia putantur, qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur. Si autem respondent propterea se non credere quae de humanis semper arsuris nec umquam morituris corporibus dicimus, quia humanorum corporum naturam nouimus longe aliter institutam, unde nec illa ratio hic reddi potest, quae de illis naturis mirabilibus reddebatur, ut dici possit: „uis ista naturalis est, rei huius ista natura est," quoniam scimus humanae carnis istam non esse naturam: habemus autem quid respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem aliter institutam fuisse ante peccatum, id est ut posset numquam ptenere non possit; sic ergo aliter, quam nobis nota est, instituetur in resurrectione mortuorum. Sed quoniam istis non credunt litteris, ubi legitur qualis in paradiso uixerit homo quantumque fuerit a necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
dirẽ potui reꝑire. Et illũ qͥdẽ fontẽ ñ in ueni qui
in eprro uidisse se dicerent. sed qͥ ingallia similẽ
nossent. ñ longe a grationopoli ciuitate. De frucꝰ¬
tib aut̃ arboꝵ sodomitarũ ñ tantũ litterȩ fide
digne indicant. uerũ etiã tã multos eloquuntur
exꝑtos. ut hinc dubitare ñ possim. Cȩtera uͦ sic ha¬
bed: ut neq neganda neq affirmanda decreuerim.
brstoricos legi. ut ostenderẽ qͣlia multa multiq¬
illoꝵ nulla reddita ratione in suoꝵ lit teratoꝵ scrip¬
ta lit teris credant qͥ nob cređe qͥndo id qͦd eoꝵ exꝑi¬
entiã sensũq trans gredit᷑ om̃i potentẽ dm̃ dicimꝰ. eẽ
facturũ. nec ab hac reddita ratione dignant᷑ Nã quȩ
melior & ualidior ratio de reb talib reddit᷑. qͣm cũ
ciasse ibi legit᷑ ubi alia multa p̃nuntiauit quȩ fe¬
cisse monstrat᷑. Ipse qͥppe faciet qͥa se facturũ. eẽ p̃¬

Expanded text:
direm, potui reperire. Et illum quidem fontem non inueni qui direm, potui reperire. Et illum quidem fontem non inueni qui in Epiro uidisse se dicerent, sed qui in Gallia similem nossent non longe a Gratianopoli ciuitate. De fructibus autem arborum Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut neque neganda neque adfirmanda decreuerim; uos agimus, historicos legi, ut ostenderem qualia multa multiqillorum nulla reddita ratione in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id, quod eorum experientiam sensumque transgreditur, omnipotentem Deum dicimus esse factmelior et ualidior ratio de rebus talibus redditur, quam cum quae praenuntiasse ibi legitur, ubi alia multa praenuntiauit, quae fecisse monstratur? ipse quippe faciet, quia se facturum ipse pr
Abbreviated transcription (Latin):
ne ñ putrescente pauonis: cũ putruerit & plato¬
nis. De palea sic frigente ut fluescere niuẽ ñ sinat:
sic calente ut maturescere poma cõ pellat. De igne
fulgido qͦd scđm suũ fulgorẽ lapides coquendo can¬
dificet. & contͣ eundẽ suũ fulgorẽ urendo pluri
obfuscet. Tale.ẽ. & qͦd nigre macule offenduntur
ex oleo splendido. similit̃ nigre lineȩ de candido
impͥmunt᷑ argento. De carbonib etiã qͦd accen¬
dente igne sic uertant᷑ in contrariũ. ut de lignis
bilib imputribiles fiant. Haec ipse quȩdã cũ mul¬
tis quȩdã cũ om̃ib noui: & alia plurima q̃ huic
libro inserere longũ fuit. De his qͣuȩ posui ñ exꝑta
sed lecta p̃t̃ de fonte illo ubi faces & extinguntur
ardentes. & accendunt᷑ ex tincte : & de pomis t̃rȩ
sodomoꝵ forinsecus qͣsi maturis intrinsecus fumeis.
nec testes aliqͦs idoneos a qͥb utrũ uera. eent au¬

Expanded text:
ne non putescente pauonis, cum putuerit et Platone non putescente pauonis, cum putuerit et Platonis; de palea sic frigente, ut Suescere niuem non sinat, sic calente ut maturescere poma conpellat; de igne fulgido, quod secundum suam fulgorem lapides coquendo candificet et contra eundem suum fulgorem urendo plurima obfuscet. Tale est et quod nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido inprimuntur argento, de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in contrarium, ut de lignis bilibus fiant. Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus quasi maturis, intrinsecus fumeis, nec testes aliquos idoneos, a quibus utrum uera essent au
Abbreviated transcription (Latin):
uelut impossibile nolunt credẽ eisq redditionẽ ra¬
tonis poscentib respondemꝰ hanc. eẽ uoluntatẽ
om̃ipotentis dĩ qͥ certe ñ ob aliud uocatꝰ om̃i potens
nisi qm̃ qͥcqͥd uult potest. qͥ potuit creare tã multa.
testib ꝓfecto impossibilia putarent᷑ ñ solũ quȩ igno
tissima apud nos. uerũ etiã quȩ notissima posui. Illa
& ab eis conscripta st̃ qͥ ñ sunt diuinitꝰ edocti. atq hu¬
manitꝰ falli forte potuer̃: licet cuiq sine recta re¬
p̃hensione ñ crede. Nã nec ego uolo temere credi
cuncta quȩ posui: quia nec ame ipso ita credunt᷑
tanquã nulla de illis sit in mea cogitatione dubitatio
ex ceptis his quȩ uel ipse sũ ex ꝑtꝰ. & eui uis facile
ẽ. ex ꝑiri. sic̃ de calce qͦd feruet inaqͦ in oleo frigi¬
da. ẽ. De magnete lapide qͦd nescio qͣ sorbitione in¬
sensibili stipulã ñ moueat. & ferrũ rapiat. De car¬

Expanded text:
velut impossibile nolunt credere, eisque redditionem ravelut impossibile nolunt credere, eisque redditionem rationis poscentibus respondemus, hanc esse voluntatem Omnipotentis Dei; qui certe non ob aliud vocatur Omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, qui potuit creare tam multa, testibus, profecto impossitissima aput nos, uerum etiam quae notissima posui. Illa et ab eis conscripta sunt, qui non sunt diuinitus docti adque humanitus falli forte potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experiri; sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de car
Abbreviated transcription (Latin):
re : qͥa hȩc ÷ natura eiꝰ. At hoc. ẽẽ Pcoͣntͣ naturã in¬
det᷑: quȩ ñ igni sed aquȩ dedit salẽ soluere. torrere
aut̃ igni ñ aquȩ Sed ista inquiunt salis huiꝰ natu¬
ralis uis ẽ : ut his contraria patiat᷑. Haec gͥ ratio
reddit᷑ & de illo fonte garamantico. ubi una uena
tib. Haec & de illo alio fonte qͥ cũ sit contrectan
tib frigidus & facẽ sic̃ alii fontes extinguat ac¬
censã: dissimilit̃ tam̃ atq mirabilit̾ idem ipse
accendit ex tinctã. Haec & de lapide as besto qͥ
cũ ignẽ nullũ habeat ꝓpͥũ: accepto tam̃ sic ardea
dieno ut ñ possit extingui. Haec de cȩteris quȩ piget
retexere. qͥb licet uis in solita contͣ naturã mn. ẽẽ. ui¬
deat᷑ : alia tam̃ de illis ñ reddit᷑ rationisi ut dicatur
hanc eoꝵ. eẽ. Breuis sane ista ÷ ratio fateor: suffici¬
cur nolunt fortiorẽ nos redđe rationẽ qͣndo aliqͥd

Expanded text:
re, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uire, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena tibus; haec et de illo alio, qui cum tibus frigidus, et facem sicut alii fontes exstinguat accensam; dissimiliter tamen atque mirabiliter idem ipse accendit exstinctam. Haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit exstingui. Haec de caeteris quae piget retexere, quibus licet vis insolita contra naturam inesse videatur; alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Brevis sane ista est ratio, fateor, suffici, cur nolunt volunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
& in igne ȩt̃no crucient᷑ corpora clãnatoꝵ qͥ fecit
mundũ incȩlo in t̾ra inaqͥs innumerabilib mira¬
culis plenũ cũ sit om̃ib qͥb plenꝰ. ẽ. ꝓculdubio ma¬
ius & excellentiꝰ etiã mundus ipse miraculũ :
Sed isti cũ qͥb uel contͣ qͦs agimꝰ. qͥa & dm̃. eẽ. cre¬
dunt a qͦ factꝰ ÷ mundus. & dõs ab illo factos ꝑ qͦs
abillo ad ministrat᷑ mundus. & miraculoꝵ effec¬
trices siue spontaneorũ. siue cultu & ritu qͦlibet im¬
ꝑatorũ siue etiã magorũ mundanas. uel ñ negant.
uel i suꝑ & p̃dicant potestates: qͣndo eis rerũ um
mirabilẽ ꝓponimꝰ aliarũ. quȩ nec animalia s̃ rati¬
onabilia nec ullaratione p̃diti sp̃s. sic̃ ĩ ea quoꝵ
pauca cõmemorauimꝰ : responde assolent. uis .ẽ.
ista naturȩ. natura eoꝵ sic se habet. ꝓpͥarũ istȩ
s̃ efficatiȩ naturarũ. Tota itaq ratio. ẽ. cur agri¬
gentinũ salẽ flamina fluere faciat. aqͣ crepita¬

Expanded text:
in caelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus, quibus plenus est, procul dubio maius et excellentius etiam mundus ipse miraculum P sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere assolent: "uis est ista naturae, natura eorum sic sese habet, propriarum istae sunt efficaciae naturarum". tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepita
Abbreviated transcription (Latin):
fidelitate conclusit : ut de amaritudine in fidelitatis
suȩ pęnitendo con fusi. & ad dulcedinẽ miscdiȩ dei
eredendo
conuersi clamarent illud in psalmo. Qam multa
multitudo dulcedinis tuȩ dñe. quã abscondistitim̃tib
te. ꝑfecisti aut̃ sꝑantib ñ in se sed intȩ. Om̃iũ itaq

Expanded text:
fidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis fidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei credendo conuersi clamarent illud in psalmo: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te. perfecisti autem sperantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑantib in eũ: ñ quã ꝑficere putatur contẽnentib
& blasphemantib eũ. Prustra itaq homo pꝰ hoc cor¬
pus in qͥrit : quod in hoc corpore sibi cõparare negle¬
xxit. Illud qͦq apłicũ conclusit enĩ ds̃ om̃s in infide¬
litate ut om̃iũ misereat᷑: ñ idõ dictũ. ẽ. qͦd sit
neminẽ dãnaturꝰ. sed suꝑius apparet unde
sit dictũ. Nã cũ de udȩis pꝰ ea credituris a¬
płs loqueret᷑ ad gentes ad qͦs utiq iam cre¬
dentes conscribebat epłas. sic̃ enĩ uos inquit
aliqͣndo ñ credidistis dõ. nunc aut̃ miscđiã
consecuti estis illoꝵ incredulitate : sic & hi ñ
seqͣnt᷑. Deinde subiecit. unde  errando sibi blandiunt᷑
atq ait. Conclusit enĩds̃ om̃s in in fidelitate : ut om̃iũ
misereat᷑. Qͦ som̃s nisi de qͥb loquebat᷑ : tanquã dicens
& uos & illos. Ds gͦ & gentiles. & uidȩos quos p̃scut
& p̃destinauit con formes imaginis filii sui om̃s in in¬

Expanded text:
antibus in eum, non quam perficere putatur contemnentibus et blasphemantibus cum. Frustra itaque homo post hoc corpus inquirit, quod in hoc corpore sibi comparare neglexit. 6. Illud quoque apostolicum, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, non ideo dictum est, quod sit neminem damnaturus, sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Iudaeis postea credituris apostolus loqueretur ad gentes, ad quas utique iam credentes conscribebat epistulas: Sicut enim uos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecsequantur. Deinde subiecit, unde isti sibi errando blandiuntur, adque ait: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tamquam dicens: Et uos et illos? Deus ergo et gentiles et Iudaeos, quos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, omnes in in
Abbreviated transcription (Latin):
saluus erit merito fundam̃ti : qͥa & si utrũ id hab̾e
mallet an xp̃m a ꝑsecutore ꝓponeret illud xp̃o ñ
p̃poneret᷑. Uide in apłi uerb̾ hominẽ ȩdi ficantẽ suꝑ¬

Expanded text:
saluus erit merito fundamenti, quia, etsi utrum id habere saluus erit merito fundamenti, quia, etsi utrum id habere mallet an Christum a persecutore proponeretur, illud Christo non praeponeretur. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ contͣ eiꝰ imꝑata siue concessa suã ꝑ flagitia dili¬
git ex plere libidinẽ. Si qͥs itaq xł̃ianꝰ diligit me¬
retricẽ. eiq ad herens unũ corpꝰ efficit᷑ : iam in fun¬
cdam̃to ñ habet xł̃m. Si qͥs aut̃ diligit uocorẽ suã. si
sic̃ & gentes quȩ ignorant dm̃: etiã hoc seđm ue
iste in funcdam̃to hab̾e xp̃m. Si enĩ nichil ei talis af¬
fectionis uoluptatisq p̃ponat: quã uis suꝑ ȩdificet
uus erit ꝑ ignẽ. Delitias qͥppe huiꝰ mundi. amoresq
t̃renos ꝓpt̃ coniugalẽ qͥdẽ copulã ñ dãnabiles: tri¬
bulationis ignis ex uret. ad quẽ ꝑtinent ignẽ & or¬
bitates & quȩcũq calamitates quȩ aufer̃ hȩc. Ac ꝑ
hoc ei qͥ eclificauit erit ȩdificatio ista dãnosa. qͥa ñ
habebit qͦd suꝑ ȩdificauit: & eoꝵ amissione crucia¬
bit᷑. quib fruendo utiq lȩtabat᷑. Sed ꝑhunc ignem

Expanded text:
dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia deledum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem diligit usicut et gentes quae ignorant Deum, etiam hoc secundum iste in fundamento habere Christum. si enim nihil ei talis affectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet uus erit per ignem. delicias quippe huiuterrenos propter conjugalem quidem copulam non damnabiles, tribulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem et orbitates et quaecumque calamitates quae auferunt haec. Ac per hoc ei, qui aedificauit, erit aedificatio ista damnosa, quia non habebit, quod superaedificauit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique laetabatur; sed per hunc ignem
Abbreviated transcription (Latin):
nũ qͥd poterit fides saluare eũ : et qͥs ÷ inqͥunt de qͦ
dicit apłs paulus. ipse aut̃ saluus erit sic tam̃ qͦsi
ꝑignẽ : Simul qͥs iste sit in qͥramꝰ. hunc aut̃ ñ eẽ. cer¬
tissimũ. ẽ : ne duoꝵ apłoꝵ sententias mittamꝰ in ri¬
xam. si unꝰ dicit etiã simala oꝑa qͥs habuerit salua¬
bit eũ ꝑ ignẽ fides. aliꝰ aut̃. sioꝑa ñ habuerit nũqͥo
poterit fides saluare eũ : In ueniemꝰ gͦ qͥs possit sal¬
hab̾e xł̃ai. Quod ut de ipsa similitudine quã totiꝰ
ad uertamꝰ : nichil in ȩdificio p̃ponit᷑ fundam̃to. Qͥs¬
qͥs itaq sic habet in corde xẜm. ut ei t̾rena & tẽpo¬
ralia nec ea quȩ licita s̃ & concessa p̃ponat: funda¬
m̃tũ habet xi̾m si aut̃ p̃ponit: & si uideat᷑ hab̃e
nunt᷑. qͣnto magis si salutaria p̃cepta contemnets
cõmittat illicita. ñ p̃posuisse xẽm. sed pꝰ posuisse
conuincit᷑. quẽ pꝰ habuit imꝑantẽ siue concedentẽ

Expanded text:
numquid poterit fides saluare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, ne duorum apostolorum sententias mittamus in rixam, si unus dicit: \'Etiamsi mala opera quis habuerit, saluabit eum per ignem fides\'; alius autem: Si opera non habeat, numquid poterit fides saluare eum? InueniemChristum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius advertamus: Nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt atque concessa praeponat, fundamentum habet Christum. Si autem praeponit, etsi videatur habere nuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem,
Abbreviated transcription (Latin):
impietas qͣnto maior fuerit ñ eis ualeat ad ęt̾nitatẽ
sed ad diuturnitatẽ magnitudinẽq pęnarũ. Sunt aut̃
.xxi.
qͥ ꝓpt̃ id qͦd scriptũ. ẽ qͥ ꝑ seuerauerit usq infinẽ hic
saliuis erit : ñ nisi in ecđia catholica ꝑ seuerantibus
qͣmuis in ea male uiuentib hoc ꝓmit tunt ꝑignem
iudelicet saluandis merito fundam̃ti. de qͦdicit
apłs. Pundam̃tũ enĩ aliud nemo potest ponere p̃t̃

Expanded text:
inpietas, quanto maior fuerit, non eis ualeat ad aeternitatem, sed ad diuturnitatem magnitudinemque poenarum. CAPUT XXI.ui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, non nisi in ecclesia catholica perseuerantibus, quamuis in ea male uiuentibus, hoc promittunt, per ignem uidelicet saluandis merito fundamenti, de quo ait apostolus: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter
Abbreviated transcription (Latin):
simul. ẽẽ. & m̃bra xẽi & m̃bra meretricis. Deniq ipe
dicit. Qui manducat carnẽ meã & bibit sanguinẽ meũ:
mme manet & ego in eo. Ostendit qͥd sit ñ sacram̃ totenꝰ
sed re uera corpus ẽi manducare. & eiꝰ sanguinẽ bi¬
bere. hoc ÷ enĩ in xł̃o manere : ut in illo maneat &
ducare corpus meũ. aut bib̾e sanguinẽ meũ. Nitaq
manent in rẽo: qͥa ñ s̃ m̃bra eiꝰ. Ñ sunt aut̃ m̃bra xs̃i
qͥ se faciunt m̃bra meretricis. nisi malũ illud pęni
dierint. Sed habent in qͥunt xl̃iam catholici in fun
fundam̃to suꝑ ȩdificauer̃ quã libet pessimã uitam.
uelut ligna. fęnũ. stipulã. Recta itaq fides ꝑ quã¬
xsc ÷ fundam̃tũ quã uis cũ dãno qm̃ illa quȩ super¬
edificata s̃ exurent᷑ : tam̃ poterit eos qͦndoq ab illiꝰ
ignis ꝑpetuitate saluare. Respondeat eis breuiter
apłs iacob. Siqͥs dicat se fidẽ hab̾e. oꝑa aut̃ ñ habeat:¬

Expanded text:
se et membra Christi et membra meretricis. Denique ipse dicit: Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo. Ostendit quid sit non sacramento tenus, sed re uera corpus Christi manducare et eius sanguinem bibere; hoc est enim in Christo manere, ut in illo maneat et ducare corpus meum aut bibere sanguinem meum.\' Non itaque manent in Christo, qui non sunt membra eius. Non sunt autem membra Chriqui se faciunt membra meretricis, nisi malum illud poenitdierint. Sed habent, inquiunt, Christiani Catholici in fundfundamento superaedificaverunt quamlibet pessimam vitam, velut ligna, fenum, stipulam. Recta itaque fides, per quast fundamentum, quamuis cum damno, quoniam illa, quae superaedificata sunt, exurentur, tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate saluare. Respondeat eis breuiter apostolus Iacobus: Si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat
Abbreviated transcription (Latin):
peior: sed illis sunt purgatoriȩ qͥ eis coherciti corri¬
gunt᷑. Cȩterȩ om̃s pene siue tẽporariȩ siue sẽpit̃nȩ
sic̃ unꝰ qͥsq diuina ꝓuidentia tractandus. ẽ. in ferun¬
tur uel ꝓpeccatis siue p̃teritis siue in qͥb ad buc ui¬
uit qͥ pletit᷑ : uel ꝓ exercendis declarandisq uirtu¬
tib ꝑ homines & angłos. seu bonos seumalos. Nam
& si qͥsq mali aliqͥd alteriꝰ imꝓbitate uel errore
patiat᷑ : peccat qͥdẽ homo. qͥ uel ignorantia uel in¬
iustitia cuiquã mali aliqͥd facit : sed ñ peccat ds̃
qͥ uisto quã uis occulto uidicio fieri sinit: sed tẽpo¬
rarias pęnas alii in hac uita tantũ. alii pꝰ mortẽ. alii
& nunc & tunc. uerũ tam̃ ante uidiciũ illud seue¬
rissimũ nouissimũq patiunt᷑. Non aut̃ om̃s uenuiñ
m sẽpit̾nas pęnas quȩ pꝰ illud uidiciũ s̃ future. qͥ

Expanded text:
peior; sed illis sunt purgatoriae, qui eis coherciti corripeior; sed illis sunt purgatoriae, qui eis coherciti corriguntur. Ceterae omnes poenae, siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidentia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue praeteritis siue in quibus adhuc uiuit ille qui plectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu malos. Nam etsi quisque mali aliquid alterius inprobitate uel errore patiatur, peccat quidem homo, qui uel ignorantia uel iniustitia cuiquam mali aliquid facit; sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulto, iudicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii in hac uita tantum, alii post mortem, alii et nunc et tunc, uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. Non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas, quae post illud iudicium sunt fut
Abbreviated transcription (Latin):
malũ miseris. nec funditꝰ om̃s corporeȩ excedi̾
pestes. penitꝰq necesse. ẽ. Multa diuconereia
modis in olescere miris. Ergo exercent᷑ pęnis:
ueterũq malorum. Supplicia expendun
aliȩ pandunt᷑ in anes. Suspense aduentos. alis
sub gurgite uasto. Infectũ eluit scelus: au
exx uritur igni. & hoc opinant᷑ : nullas penas
nisi purgatorias uolunt. eẽ. pꝰ mortẽ: ut qñ
ẽis. suꝑiora s̃ elem̃ta. aqͣ aer. ignis: ex aliqͦ istoꝵ
nundet᷑ ꝑ ex purgatorias pęnas. qͦd t̃rena contagi¬
one contractũ .ẽ. Aer qͥppe accipitur in eo qͦd ait̃
sus pensȩ aduentos : aqua in eo qͦd ait sub gurgite
uasto. Ignis aut̃ suo nomine eac p̃ssus . ẽ. cũ dix̃: aut
exurit᷑ igni. Nos . uͦ. etiã in hac qͥdẽ mortali uita
.eẽ. qͥsclã pȩnas purgatorias confitem᷑: ñ qͥb affli¬
gunt᷑ qͦoꝵ uita uel ñ inde fit melior. uel potiꝰ inde fit

Expanded text:
malum miseris nec funditus omnes corporeae excedunt malum miseris nec funditus omnes corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est multa diu concreta modis inolescere miris. ergo exercentur poenis ueterumque malorum supplicia expendunt; aliae panduntur inanes suspensae ad uentos, aliis sub gurgite uasto infectum eluitur scelus aut exuritur igni. qui hoc opinantur, nullas poenas non, sed purgatorias uolunt esse post mortem, ut, quoniam terris superiora sunt elementa aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas quod terrena contagione contractum est. aer quippe accipitur in eo quod ait: suspensae ad uentos", aqua in eo quod ait: "sub gurgite uasto"; ignis autem suo nomine expressus est, cum dixit: "aut exuritur igni.\' Nos uero etiam in hac quidem mortali uita esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus adfliguntur, quorum uita uel non inde fit melior, uel potius inde fit
Abbreviated transcription (Latin):
ren& misericors gr̃ã. Rursus si om̃s a tenebris
trans ferrent᷑ in lucẽ : in nullo appareret ueritas
ultionis. In qͣ ꝓpt̃̾ ea multo plures quã in illa s:
ut sic ostendat᷑ qͥd om̃ib deb̾et᷑. Qͦd si om̃ib
reddet᷑ : ustitiã uindicantis nemo iuste rep̃hen
tonici qͥdẽ qͣm uis impunita nulla uelint. eẽ. pec¬
cata: tam̃ om̃s pęnas em̃dationi ad hib̃i putant
uel humanis in flictas legib uel diunis siue in
hac uita siue pꝰ mortẽ: si aut parcat᷑ hic cuiq aut
ita plectat᷑ ut hic ñ corrigat᷑. Hinc ÷ maronis illa
sententia. ubi cũ dixisset de t̾renis corporib mori¬
bundisq m̃bris. qͦd animȩ hinc metuunt cupius¬
q dolent. gaudentq neq auras suscipiunt clau¬
sȩ tenebris & carcerȩ cȩco: secutꝰ ad iunoẽ. attpau
Quin & sup̃mocũ lumine uita reliqͥt. id ⁊ cũ die
nouissimo reliqͥt eos ista uita: ñ tam̃ in qͥt omnẽ

Expanded text:
reret misericors gratia; rursus si omnes a tenebris reret misericors gratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. In qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur, quid omnibus deberetur. Quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantonici quidem, quamuis inpunita nulla uelint esse peccata, tamen omnes poenas emendationi adhiberi putant, uel humanis inflictas legibus uel diuinis, siue in hac uita siue post mortem, si aut parcatur hic cuique aut ita plectatur ut hic non corrigatur. Hinc est Maronis illa sententia, ubi, cum dixisset de terrenis corporibus moiibundisque membris, quod animae Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, nec auras Suspiciunt, clausae tenebris et carcere caeco, secutus aquin et supremo cum lumine uita reliquit — id est cum die nouissimo reliquit eas ista uita — non tamen — inquit — omne
Abbreviated transcription (Latin):
iniuste si uidicat᷑ & condẽnat᷑ iuste in eadẽ m̃sura
recipit: quã uis ñ hoc qͦd dedit. Iudicio enĩ fecit:
iudicio patit᷑ : qͣmuis fecerit cdãnatione qͦd iniqͣun
hac infirmitate moribundoꝵ sensuũ de .ẽ. ille
sensus altissimȩ purissimȩq sapientiȩ qͦ sentiri
possit qͣntũ nefas in illa pͥma p̃uaricatione cõ¬
missũ ÷. Qanto eñĩ magis homo fruebat᷑ dõ tan¬
to maiore impietate dereliqͥt dm̃: & factꝰ ÷ malo
dãnata qm̃ qͥ hoc pͥmꝰ ad misit. cũ ea quȩ in illo
fuerat radicata sua strrpe punitꝰ. ẽ : ut nullus
ab hoc iusto debitoq supplicio nisi misericordi
& indebita grã lib̾et᷑. atq ita disꝑtiat᷑ genꝰ hu¬
manũ ut in qbusdã demonstret᷑ quid ualeat mi¬
sericors grã. in cęteris qͥd iusta uindicta. Neq enĩ
utrũq demonstraret᷑ in om̃ib : qͥa si om̃s rema¬
nerent in pęnis iuste dãnationis: in nullo appa¬

Expanded text:
iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio patitur; quamuis fecerit damnatione quod iniquum hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praevaricatione commissum sit. Quanto enim magis homo fruebatur Deo, tanto majore impietate dereliquit Deum, et factus est damnata; quoniam, qui hoc primus admisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordi et indebita gratia liberetur adque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appa
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis longitudine sed iniqͥtatis & impietatis mag¬
nitudine metiendũ. Qͥ uͦ ꝓaliqͥo grandi crimine
morte multat᷑. nũqͥd mora qͦ occidit᷑ quȩ breuis . ẽ.
eiꝰ suppliciũ leges estimant & ñ qͦd eũ in sẽpit̾nũ
aufer᷑ de sociẽtate uiuentiũ: Qͦd ÷ aut̃ de ista ci¬
uitate mortali homines supplicio pͥmȩ mortis: hc̃
ẽ. de illa ciuitate immortali homines supplicio
scdȩ mortis auferre. Sic̃ enĩ ñ efficiunt leges huiꝰ
ciuitatis ut in eã qͥsq reuocet᷑ occisus: sic nec illiᷤ
ut inuitã reuocet ec̃nã. scda morte dãnatꝰ. Qͦ mͦ
gͦ uerũ ẽ. inqͥunt qd ait xp̃c ur̃ in qͣm̃sura men¬
si fueritis remetiet᷑ uobis. si tẽporale peccatũ sup¬
m̃ surã : quã uis hoc iea re ꝓpriȩ possit accipi
de qͣ dñs cũ hoc dicerle loquebat᷑. id ÷ de iuidicus
& condẽnationib. Proinde qͥ uidicat & condẽnat

Expanded text:
temporis longitudine, sed iniquitatis et inpietatis magtemporis longitudine, sed iniquitatis et inpietatis magnitudine metiendum. Qui uero pro aliquo grandi crimine morte multatur, numquid mora qua occiditur, quae perbreuis est, eius supplicium leges aestimant et non quod eum in sempauferunt de societate uiuentium ? quod est autem de ista ciuitate mortali homines supplicio primae mortis, hoc est de illa ciuitate immortali homines supplicio secundae mortis auferre. sicut enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus, sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damnatus. quomodo ergo uerum est, inquiunt, quod ait Chrisi fueritis, in ea remetietur nobis, si temporale peccatum supmensuram, quamuis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua dominus cum hoc diceret loquebatur, id est de iudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et condemnat
Abbreviated transcription (Latin):
spatio uerbat᷑ : & suauitas uoluptatis ex iguȩ.
diuturno dolore pinit᷑ : qͥd inuinculis. Nũ qͥd tam¬
diu qͥsq uidicandus. ẽ. eẽ. deb̾e quã diu fecit unde
meruit alligari. cũ iustissime annosas pęnas ser¬
uus in cõpedib pendat. qͥ uerbo aut ictu celerri¬
me transeunte uel lacessiuit dñm uel plagauit:
lã .uͦ. dãnũ. ignominia. ex iliũ. seruitꝰ. cũ plerũq sic
infligunt᷑ ut nulla uenia relaxant᷑. ñ ne ꝓ huiꝰ uitȩ
mͦ similia pęnis uident᷑ ęt̃nis : ĩdõ qͥppe aet̃na. eẽ.
ñ posst̃ : quia nec ipsa uita quȩ his plectit᷑ porri¬
git᷑ in ȩt̃nũ. Et tam̃ peccata quȩ uindicant᷑ longis¬
simi tẽporis pęnis breuissimo tẽpr̃ ꝑpetrant᷑. Nec
qͥsquã extitit qͥ censeret tamcito nocentiũ fimenda
.eẽ. torm̃ta: quã cito factũ. ẽ. uel homicidiũ. uel ad¬
ulteriũ. uel sacrilegiũ. uel qͦd libet aliud scelus. ñ

Expanded text:
spatio uerberatur et suauitas uoluptatis exiguae spatio uerberatur et suauitas uoluptatis exiguae diuturno dolore punitur? Quid, in uinculis numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit adligari; cum iustissime annosas poenas seruus in conpedibus pendat, qui uerbo aut ictu celerrime transeunte uel lacessiuit dominum uel plagauit? Iam uero damnum, ignominia, exsilium, seruitus cum plerumque sic infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? Ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum; et tamen peccata, quae uindicantur longissimi temporis poenis, breuissimo tempore perpetrantur; nec quisquam exstitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ qͦs defendimꝰ ciuitatẽ dĩ in uistũ putant ut ꝓ
peccatis qͣm libet magnis paruoscilicet tẽpr̃ ꝑ pe¬
tratis pęna qͥsq dãnet᷑ ęt̃na: qͣsi ulliꝰ id umquã uisti¬
tia legis ostendat. ut tanta mora tẽpr̃is qͥsq puniat᷑.
qͣntũ mora tẽporis unde puniret᷑ ad misit. Octo ge¬
nera pęnarũ in legib. eẽ. scribit tulliꝰ. Damnũ. uin¬
cula. uerba. talionẽ. ignominiã. exiliũ. mortẽ. serui¬
tutẽ. Qͥd hoꝵ. ẽ. qͦd in breue tẽpus ꝓcuiꝰq peccati
celeritate coartet᷑. ut tanta uindicet᷑. morula qͣnta
de p̃hendit᷑ ꝑpetratũ nisi forte talio: Id enĩ agit. ut
hoc patiat᷑ qͥsq qͦd fecit. Unde illud ẽ. legis. Oculũ
tẽpr̃ amittat oculũ seueritate : quã tulit ipse alteri
im ꝓbitate peccati. Porro aut̃ si alienȩ feminȩ oscu¬
lũ infixũ. rationis sit uerbe uindicare nonne qui
illud fecerit puncto tẽporis. in cõparabili horarũ

Expanded text:
contra quos defendimus ciuitatem Dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet magnis, paruo scilicet tempore perpetratis, poena quisque damnetur aeterna, quasi ullius id umquam iustitia legis adtendat, ut tanta mora temporis quisque puniatur, quanta mora temporis unde puniretur admisit. Octo genera poenarum in legibus esse scribit Tullius, damnum, uincla, uerbera, talionem, ignominiam, exsilium, mortem, seruitutem. Quid horum est quod in breue tempus pro cuiusque peccati celeritate coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte talio? Id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. Unde illud est legis: Oculum mpore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri inprobitate peccati. Porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, inconparabili horarum
Abbreviated transcription (Latin):
AlIi. ab ęt̾no supplicio lib̾ationẽ nec ipsis saltim om¬
nib hominib ꝓmittentes. sed tantũ mͦ xs̃i baptis¬
mate ablutis. qͥ participes fiunt corporis eiꝰ qͦm̃ libet
uixerint. in qͣcũq heresi uel impietate fuerint ꝓpter
illud qͦd ait iħc. hic ÷ panis qͥ de cęlo descendit: ut siqͥs¬

Expanded text:
alii, ab aeterno supplicio liberationem, nec ipsis saltem omnibus hominibus promittentes, sed tantummodo Christi Baptismate ablutis, qui participes fiunt corporis ejus, quomodolibet vixerint, in quacumque haeresi vel impietate fuerint, propter illud quod ait Jesus: Hic
Abbreviated transcription (Latin):
te scimꝰ donec ueniat qͦd ꝑfectũ. ẽ. dũ tam̃ illa corpora¬
ut eo possint corpora cruciari : qͦmͦ in eo erit etiã pęna
sp̃uũ malignoꝵ idẽ qͥppe ignis erit supplicio scilic&¬

Expanded text:
te scimus, donec ueniat quod perfectum est; dum tamen nullo modote scimus, donec ueniat quod perfectum est; dum tamen nullo modout eo possint corpora cruciari; quomodo in eo erit etiam poena spirituum malignorum? Idem quippe ignis erit supplicio scilic
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiꝰ disputaui posse animalia inignib uiuere. in
ustione sine consũptione. in dolore sine morte. ꝑ
miraculũ om̃i potentissimi creatoris. cui hoc possi¬
bile eẽ qͥ negat: aqͦ sit quicqͥd in naturis om̃ib mi¬
rat᷑ ignorat. Ipse est enĩ dĩ qͥ omña in hoc mundo
magna & parua miracula quȩ cõmemorauimꝰ & in¬
uparabilit̃ plura quȩ ñ cõmmemorauimꝰ fecit: ea¬
deq ipso mundo uno atq om̃iũ maximo miraculo in¬
ludit. Eligat gͦ unũ eduob qͥsq qd placet utrũ &
uerien ad corpus ꝓpriȩ an ad animũ translato a
corporalib ad incorporalia uocabulo existimet ꝑ¬
mere. Qͥd aut̃ hoꝵ uerũ sit. res ipsa ex peditius
ilicabit: qͣndo erit scientia tanta scõꝵ ut eis cognos¬
cendarũ illarũ pęnarũ necessaria ñ sit exꝑientia.
sed ea quȩ tunc erit plena atq ꝑfecta. ad hoc qͦq
sciendũ sapientia sola sufficiat. Nunc enĩ ex par¬

Expanded text:
superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in ustione sine consumtione, in dolore sine morte. per miraculum omnipotentissimi Creatoris; cui hoc possibile esse qui negat, a quo sit quidquid in naturis omnibus miratur ignorat. Ipse est enim Deus, qui omnia in hoc mundo magna et parua miracula, quae commemorauimus, et inconparabiliter plura, quae non commemorauimus, fecit eademque ipso mundo uno adque omnium maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unum e duobus quisque quod placet, utrum et uermem ad corpus proprie an ad animum translato a corporalibus ad incorporalia uocabulo existimet pertinere. Quid autem horum uerum sit, res ipsa expeditius indicabit, quando erit scientia tanta sanctorum, ut eis cognoscendarum illarum poenarum necessaria non sit experientia, sed ea, quae tunc erit plena adque perfecta, ad hoc quoque sciendum sapientia sola sufficiat nunc enim ex par
Abbreviated transcription (Latin):
aut animi de futurũ : ego tam̃ faciliꝰ ẽ. ut ad corpꝰ
dicã utrũq ꝑtinere: quã neutrũ. Et idõ tacitũ in
illis diuinȩ scripturȩ uerb̾ animi dolorẽ: qm̃ con¬
sequens. eẽ. intelligit᷑ etiã si ñ dicat᷑. ut corpore sic
dolente. animꝰ qͦq sterili pęnitentia cruciet᷑. Legit᷑
qͥppe & ueterib scripturis. Uindicta carnis impii :
ignis & uermis. Potuit breuiꝰ dici uindicta impii. Cur
gͦ dictũ .ẽ. carnis impii. nisi qͥa utrũq id ÷ ignis &
uermis pęna erit carnis : Aut si uindictã carnis ꝓ¬
pt̃ ea dicere uoluit qͥa hocꝰ homine uindicabit᷑.
qͥͦd scłm carnẽ uixerit. ꝓpt̃ hoc enĩ ueniet in mor¬
tẽ scdam quã significauit apłs dicens. si enĩ scđm
carnẽ uixeritis moriemini : eligat qͥsq qͦd placet :
aut ignẽ tribuere corpori animo uermen: hoc ꝓpͥȩ
illud tropicȩ : aut utrũq ꝓpͥȩ corpori. lam enĩ satis

Expanded text:
aut animi defuturum: ego tamen facilius est ut ad corpus aut animi defuturum: ego tamen facilius est ut ad corpus dicam utrumque pertinere quam neutrum, et ideo tacitum in illis diuinae scripturae uerbis animi dolorem, quoniam consequens esse intellegitur, etiamsi non dicatur, ut codolente animus quoque sterili poenitentia crucietur. Legitur quippe et in veteribus Scripturis, Vindicta carnis, impii, ignis et vermis . Potuit brevius dici, Vindicta impii. Cur ergo dictum est, carnis impii, nisi quia utrumque, id est, uermis, poena erit carnis? Aut si uindictam carnis propterea dicere uoluit, quia hoc in homine uindicabitur, quod secundum carnem uixerit propter hoc enim ueniet in mortem secundam, quam significauit apostolus dicens: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini, eligat quisque quod placet, aut ignem tribuere corpori, animo uermem, hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie corpori. Iam enim satis
Abbreviated transcription (Latin):
oculos habentẽ mitti in gehennã ignis in extingui¬
bił. ubi uermis eoꝵ ñ moriet᷑. & ignis ñ ex tinguet᷑.
Ñ eũ piguit uno loco eadẽ uerba ter dicere. Quẽ ñ ter¬
reat ista repetitio & illiꝰ pȩne cõm̃dacio tam uehemers
ore diuino: Utrũq aut̃ hoꝵ ignẽ scilicet atq uerm̃
qͥ uolunt ad animi ad animi pęnas ñ ad corporis ꝑ¬
tinere : dicunt etiã uri dolore animi sero atq infrucꝰ¬
tuose pęnitentes eos qͥ fuerint a regno dĩ separati.
It idõ ignẽ ꝓisto dolore urente ñ in congrue ponipo¬
tuisse contendunt. Unde illud apłi. ẽ. Qui scandalita¬
tur & ego ñ uror : eundẽ etiã uermen putant in tel¬
m̃tũ & uermis lignũ: sic meror excruciat cor uiri.
Qui pęnas & animi & corporis in illo supplicio futu¬
ras. eẽ. ñ dubitant : igne uricorpus. animũ aut̃ rodi
qͦdã mͦ uerme meroris affirmant. Qd & si credibi¬
lius dr̃ qͥa utiq absurdũ .ẽ. ibi dolorẽ aut corporis

Expanded text:
mitti in gehennam ignis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud apostoli est: Quis scandalizatur, et non ego uror? Eundem etiam uermem putant intelmentum et vermis lignum, sic moeror excruciat cor viri . Qui vero poenas et animae et corporis in illo supplicio futuras non dubitant, igne uri corpus; animam autem rodi quodammodo verme moeroris affirmant. Quod etsi credibilius dicitur, quia utique absurdum est ibi dolorem aut corpori
Abbreviated transcription (Latin):
uersitas regũ significata . ẽ. pꝰ qͦs ille uenturꝰ ẽ
sic̃ millenario centenario septenario. significat᷑
plerũq uniuersitas & aliis atq: aliis numeris : qͦs iso
cõmemorare ñ. ẽ. necesse : Alio locoidẽ danihel. Et
erit tẽpus tribulationis. qͣle ñ fuit ex qͦ nata .ẽ. geas
suꝑ t̾rã usq ad tẽpus illud. Et intẽpr̃ illo saluabit᷑

Expanded text:
uersitas regum significata est. post quos ille uenturus est; uersitas regum significata est. post quos ille uenturus est; sicut millenario, centenario, septenario significatur plerumque uniuersitas, et aliis adque aliis numeris, quos nunc commemorare non est necesse? Alio loco idem Daniel: Et erit, inquit, tempus tribulationis, qualis non fuit ex quo nata est gens super terram usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
seuissimũ regnũ licet exiguo spatio tẽporis susti¬
nendũ donec dĩ ultimo uidicio regnũ scĩ accipiañ
sempit̾nũ. Qui uel dormitans hȩc legit dubitare
ñ sinit᷑. Tempꝰ qͥppe & tẽpora & dimidiũ tẽpus unũ
annũ. eẽ & duo& dimidiũ: ac ꝑ hoc tres annos et
semissẽ etiã numero dierũ posteriꝰ posito. dilucescit.
Aliqͣndo inscripturis & m̃siũ numero declarat᷑. Ui¬
dent᷑ enĩ tẽpora in definite hic dicta lingͣ latina: s
ꝑdialẽ numerũ dicta s̃ quẽ latini ñ habent. Sic̃ aut̃
greci: ita hunc dicunt᷑ hab̾e & hebrei. Sic aut̃ dicta
s̃ tẽpora tanꝗ dicerent᷑ duo tẽpora. Uereri me satis
fateor ne in x. regib: qͦs tanquã decẽ homines ui¬
det᷑ inuenturꝰ anti cristꝰ forte fallamꝰ : atq ita
ille in opinatꝰ adueniat ñ existentib tot regib in
orbe romano. &d si enĩ numero isto denario uni¬

Expanded text:
saeuissimum regnum licet exiguo spatio temporis sustisaeuissimum regnum licet exiguo spatio temporis sustinendum, donec Dei ultimo iudicio regnum sancti accipiant sempiternum, qui uel dormitans haec legit, dubitare non sinitur. Tempus quippe et tempora et dimidium temporis unum annum esse et duo et dimidium ac semissem, etiam numero dierum posterius posito dilucescit, aliquando in Scripturis et mensium numero declaratur. Videntur enim tempora indefinite hic dicta lingua latina: sed per dualem numerum dicta sunt, quem Latini non habent. Sicut autem Graeci, ita hunc dicuntur habere et Hebraei. Sic ergo dicta sunt tempora, tamquam dicerentur duo tempora. Vereri me sane fateor, ne in decem regibus, quos tamquam decem homines uidetur inuenturus Antichristus, forte fallamur, adque ita ne ille inopinatus adueniat, non exsistentibus tot regibus in orbe Romano. Quid si enim numero isto denario uni
Abbreviated transcription (Latin):
gent. & pꝰ eos surget alius qͥ suꝑ abit suis malis om̃s
qͥ ante eũ fuer̃. Et tres reges humiliabit. Et uerba
aduersꝰ altissimũ loqͥet᷑ : & scõs altis simi conteret.¬
& suspicabit᷑ mutare tẽpora & legẽ. Et dabitur
inmanu eiꝰ usq ad tempꝰ & tẽpora & dimidiũ tẽpꝰ.
& uidiciũ sedebit. & principatũ remouebunt ad
ex t̃minandũ & ꝑdendũ usq in finẽ. Et regnũ &
potestates et magnitudo regũ. qͥ sub om̃i cȩlo sunt
usq in qͥt finis sermonis. Ego danihel multũ cogi¬
tationes meȩ conturbabant me : & forma mea im¬
mutata. ẽ suꝑme. Et uerbũ meũ in corde meo con¬
seruaui. &tuor illa regna ex posuer̃ qͥdã assy¬
riorũ ꝑsarũ. macedonũ & romanoꝵ. &m uͦ con¬
uenient̃ id fecerint. qͥ nosse desid̾ant. legant p̃sbi¬
teri herommi librũ. in danihele satis erudite dili¬
gent̃q conscriptũ : anticristi tam̃ aduersus ȩccłiã

Expanded text:
gent; et post eos surget alius, qui superabit malis omnes, gent; et post eos surget alius, qui superabit malis omnes, qui ante eum fuerunt; et tres reges humiliabit et uerba aduersus Altissimum loquetur et sanctos Altissimi conteret et suspicabitur mutare tempora et legem: et dabitur in manu eius usque ad tempus et tempora et dimidium tempus. Et iudicium sedebit, et principatum remouebunt ad exterminandum et perdendum usque in finem; et regnum et potestas et magnitudo regum, qui sub omni caelo sunt,usque, inquit, finis sermonis. Ego Daniel; multum cogitationes meae conturbabant me, et forma mea inmutata est super me, et uerbum in corde meo conseruaui. Quattuor illa regna exposuerunt quidam Assyriorum, Persarum, Macedonum et Romanorum. Quam uero conuenienter id fecerint, qui nosse desiderant, legant presbyteri Hieronymi librum in Danielem satis erudite diligenterque conscriptum. Antichristi tamen aduersus ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
eo sibi exponente sic loqͥt᷑. Hae bestiȩ magnȩ
iIIͦIͦ. qͣttuor regna surgent in t̾ra. Quȩ auferent᷑
& accipient regnũ scĩ altis simi: & obtinebunt
illudusq in scłm. & usq in scłm sccuiloꝵ. Et qͥe¬
rebã
inqͥt diligent̃ de bestia.iiii. qͦe erat differens p̃om̃i
bestia t̾ribilis ampliꝰ. Dentes eiꝰ ferrei. & ungues eiꝰ ȩrei.
manducats & cõminuens. & reliqͣ pedib suis coneul¬
faciebat bellũ cũ scĩs : & p̃ualebat ad ipsos. donec
uenit uetustꝰ dierũ. & regnũ dedit scĩs altissimi. łt
tẽpus ꝑuenit: & regnũ obtinuer̃ scĩ: Hȩc daniel
quȩsisse se dix̃. Deinde qͥd audierit continuo subun¬
gens & dix̃ inqͥt id ÷ ille a qͦ quęsierat respondit. &
dix̃. Bestia uĩi: qͣrtũ regnũ erit int̾ra. qͦd p̃ualebit
om̃ib regnis. Et manducabit omnẽ trã. & concul¬
cabit eã. & concidet. Et decẽ cornua eiꝰ: .x. reges sur¬

Expanded text:
eo sibi exponente sic loquitur: Hae bestiae magnae eo sibi exponente sic loquitur: Hae bestiae magnae quattuor quattuor regna surgent in terra, quae auferentur, et accipient regnum sancti Altissimi et obtinebunt illud usque in saeculum et usque in saeculum saeculorum. Et quaerebam, inquit, diligenter de bestia quarta, quae erat differens prae omni bestia, terribilis amplius — dentes eius ferrei et ungues eius aerei, manducans et comminuens et reliqua pedibus suis conculfaciebat bellum cum sanctis, et praeualebat ad ipsos, donec uenit uetustus dierum, et regnum dedit sanctis Altissimi; et tempus peruenit, et regnum obtinuerunt sancti. Haec Daniel quaesisse se dixit. Deinde quid audierit continuo subiungens: Et dixit, inquit id est ille, a quo quaesierat. respondit et dixit: Bestia quarta quartum regnum erit in terra, quod praeualebit omnibus regnis; et manducabit omnem terram, et conculcabit eam et con c ide t. Et decem cornua eius decem reges sur
Abbreviated transcription (Latin):
atq alit̃ . ẽ. ex positꝰ alii qͥppe utrũq: ad corpus:
alii utrũq ad animũ retuler. Alii ꝓpͥȩ ad corpꝰ
ignẽ : tropicȩ ad animũ uermen. Qͦ d. ẽẽ. credibi¬
lius uidetur. Sed nunc de hac differentia ñ . ẽ. tepo¬
ris disputare. De udicionãq ultimo qͦ fiet dirẽp¬
tiobonorũ & maloꝵ. hoc uolum̃ implere suscepimꝰ.
De ipsis uͦ p̃mus & poenis. alias diligentiꝰ disserendũ
regnũ scoꝵ ꝑducat narrationẽ suã. Cũ enĩ uisione
quartũ a qͦdã rege suꝑatũ qͥ anticristꝰ agnoscit᷑ : &
pꝰ hec ȩt̃nũ regnũ filii hominis qͥ intelligit᷑ xẽc.
horruit inqͥt sp̃s m̃s ego danihel in hebitudine
mea : & uisus capitis mei conturbabat me. Et ac¬
cessi in qͥt ad unũ de stantib : & ueritatẽ quȩ rebã
ab eo de om̃ib his. Et dix̃ mͥ ueritatẽ. Deinde qͥd
audierit ab illo a qͦ de om̃ib his quȩsiuit. tanquã

Expanded text:
atque aliter est expositus. Alii quippe utrumque ad corpus, atque aliter est expositus. Alii quippe utrumque ad corpus, alii utrumque ad animum retulerunt: alii proprie ad corpus ignem, tropice ad animum vermem, quod credibilius esse videtur. Sed nunc de hac differentia non est temporis disputare. De judicio namque ultimo, quo fiet diremptio bonorum et malorum, hoc volumen implere suscepimus: de ipsis vero praemiis et poenis alias diligentius disserendum regnum sanctorum perducat narrationem suam. Cum enim visione  rege superatum, qui Antichristus agnoscitur, et post haec aeternum regnum filii hominis, qui intellegitur Christus: Horruit, inquit, spiritus meus, ego Daniel, in habitudine mea, et uisus capitis mei conturbabant me. Et accessi, inquit, ad unum de stantibus, et ueritatem quaerebam ab eo de omnibus his, et dixit mihi ueritatem. Deinde, quid audierit ab illo, a quo de omnibus his quaesiuit, tamquam