comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽopulentia. nobilitas. honores et ce¬
tera huiusmõdi. que quisq ut hẽcit
non insi in dei ẽ potestate. uit non un¬
noorer etiam in baptismate ꝑuiloꝵ
quod mllus istor potest dicere sicut
alã adregnum dei non ꝑtinere. cur
illiꝰ puulo detur. illi non sic detur. cũ
sit utrumq in potestate dei. et sine illo
sacramiento nemo intrȩt in regnũ dei.
up̃es intucant de quib agitur. De his
enim disserimus qui perseuerantiam
bonitatis non hẽnt᷑. sed ex bona ĩ ma¬
sum deficiente bona uosuntate mori¬
untur. respondeant si possunt. cur
ios deus cum fidesiter et pie uiu̾ent.
nontut de uite huius periculis rapuit:
ne malitia mutaret intessectum coꝵ.
et ne fictio deciperet anmas eoꝵ. U¬
trum horm potestate non hũit: an coꝵ
masa futura nesciuit. Nempe nichil
hoas anist peruer sissime atͥq in sanissiẽ
dicitur. Cur eigo non fecit respondeãt
qu nos irrident quando in reb talib

Expanded text:
est opulentia, nobilitas, honores, et caeest opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum quod nullus istorum potest dicere, sicut illa, ad regnum Dei non pertinere, cur illi parvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei: ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disserimus, qui perseverantiam bonitatis non habent, sed ex bono in malum deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum. Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, quando in rebus talibus
Abbreviated transcription (Latin):
opatiam procuraret in cuiꝰ potestate
suntommia. alienat a regno suo qͥ
prestes nttit ifsoꝵ. et quosdam fi¬
nors uenire. et per hoc sauacrũ introdu
am regnum a quo eoro parentes alie¬
n sunt. Cum et illis malum et istis
bonum meritum nuillum sit ꝑiuilis
eptor propria uoluntate. Certe sic iu¬
dicea deĩ qm̃ iusta et alta sunt. nec ii¬
tuperariꝰ possunt nec penetrari. In his
disputamus. De utrisq igitur excla¬
nemus. Oastitũdo diuitiaꝵ sapiẽtie
et scientie dei ꝙͣ inscrutabisia sunt iu¬
dicia eius. nec miremur nos ĩuestigare
non posse inuestigabiles uias eius. ut
em̃ asia inumerabilia taceam que
alns dantur. aliis non dant homĩb
a dño deo apud quem non ẽ acceptio
personas.nec tribuuntur ista meri¬
tis boluntatum. sicut sunt celeritates.
uires. bone ualitudines. et pulchritu¬
dies corpoꝵ. ingenia mirabrlia. et
multaꝵs artiũ capaces nature men¬
num nel que accidunt extrmsecus. ut

Expanded text:
gratiam procuraret, in cujus potestate gratiam procuraret, in cujus potestate sunt omnia, alienat a regno suo, quo parentes mittit illorum, et quosdam finorum venire, et per hoc lavacrum introducit in regnum, a quo eorum parentes alieni sunt: cum et illis malum, et istis bonum meritum nullum sit parvulis ex eorum propria voluntate. Certe haec judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. In his  dubitantes disputamus; de utrisque igitur exclamemus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus! 19. Nec miremur nos vestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut enim alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrinsecus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
oratio. Quando rogauit ergo ne fides
eius deficeret. quid aliũd rogauit nͥ ut
heret in fide libetrimam. fortissimam.
iuictissimam. perseuerantissimam
uosuntatem. Ecce quemãdinõdum
secundum gr̃am dei non contra eam
libertas defenditur uosuntatis. Uo¬
suntas quippe humana nõ liberta¬
te consequitur gr̃am s gratia potius
libertatem. et ut perseueret delecta¬
lem perpetuitatem et insupera¬
uilem fortitudinem. Mirandum ẽ
quibus fidem. spem. disegtionem de¬
qit nondat per seuerantiam. cum filiis
asienis scesera tanta dimictat.atq
mptita gr̃a faciat filios suos. Quis
hot non miretur. quis hoc nõ uchemẽ¬
tossime stupeat: sed etiam illud non
nius mirum ẽ. et tamen uerũ atq
ita mamfestatum. ut nec ip̃i imimi¬
⁊ gro dei quomodo id negent ualeãt
muenire: qd filios quosdam amicoꝵ¬
mors hos eregenerator  bonoroq fide¬
lium sinc baptismo hnic ꝑuulos exeũ¬
eo. quib utiq si uellet huiꝰ lauatai

Expanded text:
oratio. Quando rogavit ergo ne fides oratio. Quando rogavit ergo ne fides ejus deficeret, quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fide liberrimam, fortissimam, invictissimam, perseverantissimam voluntatem? Ecce quemadmodum secundum gratiam Dei, non contra eam, libertas defenditur voluntatis. Voluntas quippe humana non libertate consequitur gratiam, sed gratia potius libertatem, et ut perseveret delectabilem perpetuitatem, et insuperabilem fortitudinquibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat persevealienis scelera tanta dimittat, atque impertita gratia faciat lilios suos. Quis hoc non miretur? quis hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam illud non minus mirum est, et tamen verum, atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gratiae Dei quomodo id negent valeant invenire, quod filios quosdam amicoeratorum, bonorumque fidelium, sine baptismo hinc parvulos exeuntes, quibus utique si vellet, hujus lavacri
Abbreviated transcription (Latin):
finem. Cur hoc donumi illi accipiant.
illi non accipiant: puto qd̾ mecum pa¬
riter nescis: et ambo hic inscrutabilia
iudicia dei peneture non possumus.
aut si ad liberum arbitrium homĩs
quodnon secundum dei gr̃am s con¬
tra eam defendis pertinere dicis ut ꝑ¬
seuerent in bono quiq uel nõ ꝑseuẽ¬
rent. non deo donante si perseuerant
s humana uoluntate faciente. quid
mositurus es contra uerba dicentis.
Roonui prote petre nẽ deficiat fides tua.
an audebis dicere etiam rogante xp̃c
ne deficeret fides petri. defecturam
fuisse si petrus eam deficere uoliusset
hoc est si eam usq in sinẽ ꝑseuerare
nolusset. quasi aliud petrus ullo mͦ
uellet ꝙͣ pro ilło xp̃us rogassẽt ut uel¬
let: nam quis ignorat tunc fuisse pe¬
rituram fidem petri: si ea qua fidelis
ent uoluntas ip̃a deficeret. et ꝑman¬
suram si eãdem uoluntas manẽret. s
quia prepanitur uołuntas a domino.
ideo pro illo xp̃i non posset ẽẽ manis

Expanded text:
finem; cur hoc donum ille accipiat, finem; cur hoc donum ille accipiat, ille non accipiat, puto quod mecum pariter nescis, et ambo hic inscrutabilia judicia Dei penetrare non possumus. Aut si ad liberum arbitrium hominis, quod non secundum Dei gratiam, sed contra eam defendis, pertinere dicis ut perseveret in bono quisque, vel non perseveret, non Deo donante si perseveret, sed humana voluntate faciente; quid moliturus es contra verba dicentis, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ? An audebis dicere etiam rogante Christo ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse si Petrus eam deficere voluisset, hoc est, si eam usque in finem perseverare noluisset? quasi aliud Petrus ullo modo vellet, quam pro illo Christus rogasset ut vellet. Nam quis ignorat, tunc fuisse perituram fidem Petri, si ea qua fidelis erat, voluntas ipsa deficeret; et permansuram, si eadem voluntas maneret? Sed quia praeparatur voluntas a Domino ; ideo pro illo Christi non posset esse inanis
Abbreviated transcription (Latin):
dunt et baptizantur et secundum deũ
uiunt. Plane dicuntur electi a nesc̃i¬
entib quid futuri sint: nã ab illo qui
eos nouit non hẽre perseuerantiã que
ad beatam uicam perducit electos. scit¬
perseuerantiam non dẽderit. qui eam
qua rp̃iane uiuerent disectionẽ dedit:
me ignorare respondeo. Non enĩ arro¬
ganter sed agnoscens modusũ meum
audio dicentem apsm̃. Ohomo tu quis
es qui respondeas deo. Et o altitudo diui¬
tiaꝵ sapientie et saentie dei. ꝙͣ inscru¬
tabilia sunt iũdicia eius: et inuestiga¬
biles uie eius. Quantũ itaq nobis ui¬
dicia sua manifestare dignat᷑. gm̃s
agamus. quantum uero abscondere.
nõ ãduersus eius consilium murimui¬
temus: s hoc quoq nobis saluberrimũ
ẽẽ crẽdamus. Tu aũt quisquis inimicꝰ
eius gr̃e sic interrogas. ip̃e quid dicis.
bene q̃d̾ te non negas ẽẽ xp̃ianũ et ca¬
cholicum iactas. Si ergo confiteris do¬
num dei ẽẽ perseueiure in borio us in

Expanded text:
dunt, et baptizantur, et secundum Deum dunt, et baptizantur, et secundum Deum vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sint, non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos, scitperseverantiam non dederit, quibus eam qua christiane viverent, dilectionem dedit; me ignorare respondeo. Non enim arroganter, sed agnoscens modulum meum, audio dicentem Apostolum, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? et, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Quantum itaque nobis judicia sua manifestare dignatur, gratias agamus: quantum vero abscondere, non adversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus. Tu autem quisquis inimicus ejus gratiae sic interrogas, ipse quid dicis? Bene, quod te non negas esse christianum, et catholicum jactas. Si ergo confiteris, donum Dei esse perseverare in bono usque in
Abbreviated transcription (Latin):
ihũ domino nr̃o. Isti significati funt
ad tymotheum uͥ cũ dictum fusset. y¬
mẽneum et filetũ fidem quorumdam
subuertere. mor ãdditũ est. firimum
autem fundamentum dei stat heris si¬
gnaculum hoc. sciuit dñs qui sũt eiꝰ.
Hor fides que per dilectionem oꝑat.
profecto aut ommino non deficit. aut
sĩ qui sunt quor deficit: reꝑat᷑ anteꝙͣ
uita ista fimatur. et deleta que inter¬
currerat iniquitate usq in finem per¬
seuerantia deputatur. Qui uero ꝑseue¬
raturi non sunt. ac sic a fide xp̃iana
et conuersatione lapsuri sunt. ut tales
eos uite huius sĩnis inueniat. procul
dubio nec illo tempore quo bene pieq
uiuunt in istor mimero computandi
sunt. non enĩ sunt a massa illa per̃diti¬
ons prescientia dei et predestinatione
discreti: et ĩdeo nec setundum propositũ
uocati. ac per ħoc nec ełecti. sed in eis uo¬
cati de quib dictum ẽ. multi uocati. nõ
in eis de quibus dictũ ẽ. pauci u̾o electi.
Et tamen quis eos neget electos cum cre¬

Expanded text:
ino nostro . 16. Isti significati sunt ad Timotheum, ubi cum dictum fuisset, Hymenaeum et Philetum fidem quorumdam subvertere; mox additum est, Firmum autem fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, Scivit Dominus qui sunt ejus . Horum fides, quae per dilectionem operatur, profecto aut omnino non deficit, aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur, et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat; procul dubio nec illo tempore, quo bene pieque vivunt, in istorum numero computandi sunt. Non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti; et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi: sed in eis vocati, de quibus dictum est, Multi vocati; non in eis de quibus dictum est, pauci vero electi. Et tamen quis neget eos electos, cum cre
Abbreviated transcription (Latin):
in gehenriam. Ita dico uobie. hunc timete.
hoc autem dixit ne isso timore negaremꝰ
eum quo turbatus est petrus. Hũc enim
aufecri uosuit a nobis cum prius dixit.
nosite timere eos qui corpus occidunt et
postea non hẽnt quod faciant. huius ti¬
moris non accepimus sp̃m sed urtutis
et caritatis et cortinentie. De quo sp̃u
idem ip̃e ad romanos ait. gloriamr i
teibulationib: scientes qm̃ tribulatio
patientiam openitur. patientia pro¬
bationem. probatio spem. spes autẽ nõ

Expanded text:
in gehennam: ita dico vobis, hunc timete. in gehennam: ita dico vobis, hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant . Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, prob
Abbreviated transcription (Latin):
supercrescit fides um̃a. et abundat caritaᷤᷤ
uniuscuiusq ur̃m inuicem. Hoc dixit.
ne forte de tanto bono quod ex deo habe¬
bant.tanquam ex serpĩs id hẽntos ex¬
tolierentur. Quod ergo fupercrescit
fides ur̃a inquit. et abundat caritas u¬
nuscuiusq nr̃m inuicem. gras agere
debemus deo de uobis: non ita uos sau¬
dare tanquam hoc habeatis ex uobis.
Et ãd tymotheum dicit. Non enĩ dedit
nobis deus sp̃m timoris. sed uirtutis et
caritatis et continentie. In quo sane apo¬
stoli testimonio cauere debemius. ne nos
arbitremur nos accepisse spm̃ timoris
dei. quõd sine dubio magnum ẽ dei domĩ.
De quo dicit propheta ysaias. Requiescet
super eum spũs sapientie et intellectus:
spũs consili et fortitudins. spiritꝰ sc̃ie
et pietatis. spũs timoris dei. Non quo
timore xp̃m petrus negauit: sed illius
timoris spm̃ accepimus. de quo dicit ip̃e
dominus xp̃us. Eum timete. qui habet

Expanded text:
supercrescit fides vestra, et abundat charitas supercrescit fides vestra, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem . Hoc dixit, ne forte de tanto bono quod ex Deo habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem, gratias agere debemus Deo de vobis; non ita vos laudare, tanquam hoc habeatis ex vobis. 39. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini . Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius timoris spiritum accepimus, de quo dicit ipse Christus: Eum timete, qui habet
Abbreviated transcription (Latin):
gimꝰ ut ab isso esigi mereremur. Sed
ip̃e qui ueritas est aliũd dicit. et huic
uanitati hominum apertissime con¬
trudicit. Non uos me elegistis inquit.
si ergo non elegistis. sine dubio nec di¬
lexistis. quomõdo enim eum eligerent
quem non diligerent. sed ego inquit
uos elegi. Numquid non et ip̃i postea
elegerunt eum et oninib bonis huius
seculi pretulerunt. sed quia electi funt
elegerũt. non quia elegerunt electi sũt
Seligentium hominum meritũ mil¬
sum ẽẽt nisi eos esigentis dei gra pre¬
ueniret. Unde et aplũs paulus benẽdi¬
cens colosenses. uos inquit dñs multipli¬
cet et aburidare faciat in caritate inuicẽ
et in omnes. hanc benedictionem dedit ut
nos inuicem disigeremus. qui segẽ ded̾at
ut inuicem disigannus. Deniq alio loco
ãd eosdem. quia sine dubio in quibrsdã
coꝵ iam erat quod eis ut ẽẽt optruiat.
gr̃as inquit agere debemus deo semper
pro uobis fuatres sicut dignum ẽ: qmĩ

Expanded text:
gimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed gimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei praeveniret. Unde et apostolus Paulus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere debemus Deo semper pro vobis, fratres, sicut dignum est, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
nos inuicem: quia disectio ex deo est. nͥ
quia precepto admonitum ẽ liberũ ar-¬
bitrium ut quereret dei donũ. quod qͥ¬
dem sine suo fructu prorsus admoriere¬
tur. nsi prius acciperet aliquid dilectio
me addi sibi quereret unde quod iube¬
atur impleret. Cum dicit᷑ diligamus
inuicem lex est: cum dicit᷑ quia dilectio
ex deo est gratia ẽ: sapientia quippe
dei. segem et mĩam in singua portat.
Unde scriptum ẽ in psalo. Et enim
benẽdictionem dabit qui legem dedit.
nemo ergo uos fallat fratres mei: qr
nos non diligeremꝰ deum nisi nos pͥor
ip̃e diligeret. Idem iohannes aꝑtissime
hoc ostendit et dicit. nos diligimꝰ quia
ip̃e prior dilexit nos. gñi nos facit diles
preuaricatores facit. Et quod discipulis
sus dixit dñs. non uos me elegistis. s
ego elegi uos: nichil aliud indicut nob̾is.
Si emm nos prius dileximꝰ ut hoc me¬
rito nos ip̃e disigeret. prius nos issũ ese¬

Expanded text:
us invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi us invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi quia praecepto admonitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cum dicitur, quia dilectio ex Deo est, gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit . 38. Nemo ergo vos fallat, fratres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos . Gratia nos facit legis praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos ele
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionis id ẽ caritatis que tanta et talia st̃
ut quicquid homo se pritauerit facere bene. si
fiat sie caritate nullo modo fiat bene. Hec
ergo preceptu caritatis maniter darentur
hommibris nõ hẽntib siberum uosuntatis
arbitrium. Sed quia per legem dantur et
ueterem et nouam quannus in noua uene¬
rit gratia que promictebatur in uetere.
Lex autem sine gr̃a littera est occidens:
in gr̃a uero spus uiuificans. Uñde ẽ in
hominib caritas dei et prorimi insi ex
ip̃o deo: Nam si non ex deo sed ex hõib.
uicerunt pelagiani: si aucem ex deo. ui¬
cimus pesagianios. Sedeat ergo int̾ nos
iudex apsũs iohannes: et dicat nobis.
carissimi disigamus inuicem. In his
uerbis iohannris cu se illi extollere
ceperint et dicere. ut quid nobis hoc p̾¬
cipitur nnisi quia ex nobis habemꝰ ut
inuicem disigamus: sequit continuo
idem iohannes confurderis eos et dicẽs.
Quia disectio ex deo ẽ. Non itaq ex nob:
s ex deo ẽ. Cur ergo dictum ẽ. disigamꝰ¬

Expanded text:
dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum voluntatis arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia vero spiritus vivificans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedeat ergo inter nos judex apostolus Joannes, et dicat nobis: Charissimi, diligamus invicem. In his verbis Joannis cum se illi extollere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est . Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est, Diligam
Abbreviated transcription (Latin):
et dabitur ei. Ip̃a ẽ sapientia de sursum
descendens ficut ip̃e aplũs iacobus ieb.
pllam uero sapientiam repessite a uobis.
et orateut non sit in uobis quam detesta¬
tus ẽ ubi ait. Quod si zelum amarũ ha¬
betis et contentiones in uobis sint. nõ ẽ
ista sapientia desusum descendens: s
teriena. animalis. diabolica. ubi enim

Expanded text:
 sapientia desursum descendens, sicut ipse apostolus Jacobus dicit. Illam vero sapientiam repellite a vobis, et orate ut non sit in vobis, quam detestatus est, ubi ait: Quod si zelum amarum habetis, et contentiones in vobis sunt, non est ista sapientia desursum descendens; sed t
Abbreviated transcription (Latin):
posse ẽsse donuim dei. Quod apertissime
docet dicens. gratia salui facti estis ꝑ
fidem et hoc non ex uobia s dei domi ẽ.
possent enim dicere i deo accepimꝰ gnitiam
quia credidimus. tanquam sibi fidem tri¬
buentes gr̃am deo. propter hoc aplũs cũ
dixisset per fidem. et hoc inquit non ex
uobis. s dei donum est. Rursus ne dic̾ent¬
se suis operib donumi tale meruisse. con¬
timio subiecit. Noꝵ ex operib. ne forte
quis extossatur. Non quia negauit aut
euatuauit opem bõnacum dicat deũ
unicuiq reddere secundum opera eiue:
s quia opera sunt ex fide. nõ ex operib
fides. Ac per hoc ab illo sunt nobis opera
iusticie a quo ẽ ip̃a fides dequa dictũ est.
iustus ex fide iuiuit. Homines autẽ nõ
intessigentes quod ait ip̃e aplũs. Arbi¬
tramur iustificari hominem ꝑfidem
sine operibus segis putauerunt eum
dicere sufficere homini fidem etiãsi ma¬
se uiuat et opera bona non heat. quod

Expanded text:
posse, et esse donum Dei. Quod apertissime posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
prodest bonum certamen isi sequatur
uictoria. Et quis dat iuctoriam isi ille
de quo dicit ip̃e. gras deo qui dat nobie
de psalmo. Quomam propter te mortifi¬
camur tota die: deputati sumus ut oues
occisionis. Subiecit atq ait. s in his oĩ¬
bus superuicimus per eum qͥ diserit
nos. Non ergo per nos s per eum qui dile¬
et nos. Damide dixit. Cursum consum¬
maui. s ille hoc dixit qui alio loco dicit.
Igitur non uosentis neq currentis s mi¬
serentis ẽ dei. Que sententia nuillomõdo
põt etiam sic conuerti ut dicatur. Non
misetentis dei. s uolentis et currentis ẽ
hominis. Quisquis enĩ ciusrs fiu̾t dicẽ.
aperte se ostendit aplõ contradic̾e. Do¬
stremo dixit. fidem seruaui. sed ille hoc
dixit qui alibi ait. Misericordiam conse¬
cutus sum ut fidelis ẽẽm. Non enĩ dixit.
mĩam consecutus sum quia fidelis crã.
sed ut fidelis ẽẽm. Hinc ostendens etiam
ip̃am fidem hẽri insi deo miserante nõ

Expanded text:
prodest bonum certamen, nisi sequatur prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias Deo qui dat nobis de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ei datum de celo. utiq de celo. ide
etiam uemis spũs sanctus. quando ihũs
ascendit in altum captiuauit captiui¬
tntem dedit dona hominibus. Si ergo
dei dona funt bona merita tua. ñ deus
coronat merita tua tanꝙͣ merita tua.
ip̃iuo id ẽ ex ip̃o ei comparata. an donã
sint dei. bonum inquit certamen certaui.
au sum consummaui: fidem seruaui. Pͦ
Bona ista opera si non ea precessissent
cogitationes bone milla eẽnt. Actendi¬
te itaq quid de ip̃is cogitatiomb di¬
cat ait enim scribens ad corinthios. ñ
Bonum inquit certamen certaui. quero
qua uirtute certauerit. utrum que issi
⁊ semetip̃o fuerit.: an que desuꝑ datasit.
S abfit ut tantus doctor gentium igno¬
rauerit segem dei. cuius uox ẽin deutero¬
nomio. Ne dicas in corde tuo fortitudo
mea et potentia mams mee fecit mi¬
chi urtutem magnam hanc. s memora¬
beris domini dei tui. quia ip̃e tibidat for¬
titudinem facere uirtutem. Quid autẽ

Expanded text:
fuerit ei datum de coelo : utique de coelo, unde fuerit ei datum de coelo : utique de coelo, unde etiam venit Spiritus sanctus, quando Jesus ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tuaipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, NonBonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
uero que datur in finem id ẽ eternam
uitam meritis nr̃is precẽdentib reddi.
respondendum ẽ eis. si enim merita no¬
stra sic intelligerent ut etiam ip̃a do¬
na dei ẽc̃ cognosterent. non eẽt repro¬
bañda ista sentencia. Quoniam uero
merita humana sic predicant ut ea
ex semet ip̃o habere hominem dicant.
prorsus rectissime respondet apostolus.
Quis enim tẽ discernit. quid autẽ hã¬
bes quõd non accepisti. si autem et acce¬
pisti. quid gloriaris qiͣ non acceperis.
prorsus talia cogitanti uerissime dici¬
tur. Dona sua coronat deus nõ m̾ita
tua: si tibi a te ip̃o non ab illo sunt me¬
rita tua. Hec enim si talia funt mala
sunt que non coronat deus. Si autem
bona sunt. dei dona sunt: quia ficut
dicit aplũs iacobus Omne datũ opti¬
mum et omne donum perfectum de¬
sursum ẽ. descendens a patre luminũ.
Unde dicit aplũs et iohannes p̾cursor
dñi nr̃i. Non põt homo accipere quicꝙͣ nͥ

Expanded text:
vero quae datur in fine, id est, aeternam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Unde dicit et i, Non potest homo accipere quidquam, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
lis meritis ẜonis. immo cum multis me¬
ritis malis dei gram confecutũ redden¬
tis Rona pro masis. uideamus quid di¬
cat. sua iam propinquante passione scͥ¬
Beris ad tymotheum. Ego enim iam imi¬
mołor inquit: et tempus resolutioĩs mee
instat. bonum certamen certaui: cũrsũ
consummaui. fidem seruaui. Isteutiq
iam merita sua bona ꝯmemorat:ut post
bona merita consequatur coronã. qui
post mala merita consetutus ẽgnatiã.
Demq actendite quid sequat᷑. superẽ
inquit michi corona ustitie: quam red¬
det michi dominus in ilsa die iustus
uĩdex. Cui redderet coronam iustus
uidex. si non doriasset gr̃ãm misericors
pater. et quomodo eẽt istã corona iũ¬
sticie. insi precessisset gratia que iusti¬
ficat impium. Quomodo ista debiea red¬
deretur nis prius illa gratuita donaret᷑
S cum dicunt pelagiani hanc ẽẽ solã
non secundum merita nr̃a grãm qua
homini peccutu dimittuntur. Illam

Expanded text:
lis meritis bonis, imo cum multis melis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam
Abbreviated transcription (Latin):
tisti autem faciem tuam: et scũs sũ cõ¬
turbatus. Ideo necessarium ẽ homini
ut gr̃a dei non solum iustificetur impiꝰ
id ẽ ex impio fiat uistus cum redduntur
er bona pro malis. sedetiam cũ fu̾it iam
iustificatus ex fide ambulet cũ illo gr̃a
et incumbat suꝑ ip̃am ne cãdat. propter
hoc scriptum est in cantico canticoꝵ de
ip̃a ecc̃a. que ẽ ista que ascendit dealbata
incumbens super fratruelem suũ. Deal¬
bata est emm que per se ip̃am alba ẽẽ
non posset. et a qrio dealbata est. insi ab
ilło qui per prophetam dicit. si fuerĩt p̾¬
cata ur̃a ut phenitiũ sicut muem deal¬
babo. Quando ergo deasbata ẽ. nichil bom
merebatur. Iam uero asba facta bene am¬
bulat: s si super eum aquo dealbata ẽ
per seueranter incumbat. propter quod
et ipe ihũs super quem incumbit dealba¬
ta dixit discipulis sius. sine me nichilpo¬
testis facere. Ergo redeamus ad aposcolũ
paulum. quem certe inuemiius sine ul¬

Expanded text:
ertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ul
Abbreviated transcription (Latin):
tasibus testimoniis diuinis probat᷑ grã
dei non secundum merita nr̃a dari: qñdo¬
quidem non solum missis bonis uerum
etiam mustis meritis malis precedentib
iũdemus datam. et quotidre iudemꝰ dari.
sed plane cũ data fuerit incipiũt ẽẽ etiã
merita nr̃a bona: per issam tamẽ. nam
si seilla subtraxerit. cadit homo nõ rectus
sed precipitatus libero arbitrio. Quaprõ¬
pter nec quando ceperit homo here mita
bona sibi debet tribuere illa. s deo cu dici¬
tur in psasmno. adiutor meris esto. nedelin¬
quas me. Dicendo nẽ derelinquas me. ostẽ¬
dit quia si derelictus fuerit inchil bom ua¬
let ip̃e per se. bnde et ilseait. Ego dixi in a¬
bundantia mea non mouebor met̾m̃.
putauent enim suũ fuisse bonũ quod
ei sic abũdabat ut non moueretur. s ut
ostenderetur issi cuius etiam issud bo¬
nim eẽt de quo tanquam suo ceperat
gloriari. paululum gratia deserente ad¬
monitus dicit. Domine in uolũtate tu¬
a prestitisti decori meo uirtutem. Au¬

Expanded text:
talibus testimoniis divinis probatur, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; av
Abbreviated transcription (Latin):
citio quam audiuimꝰ ab mitio ut disiga¬
inus inuicem. Itemq alibi. hoc ẽ inquit
mandatum issius. ut crẽdamus nomi
filii eius ihũ xp̃i: et disigamus inuicem.
Et iterum hoc inquit mandatũ hẽmus
ab ip̃o: ut qui diligit deũ. diligat et fra¬
t̾rem suum. Et paulo post. in hoc ĩquit
cognoscimus quia diliginus filios dei
cum deũ diligimus: et precepta eius fa¬
cimus. hec est enim dei dilectio ut p̾cep¬
ta eius seruemꝰ. et precepta illiꝰ grauia
non sunt. Et in epła secunda scriptum ẽ
non qĩ preceptum nouum scribo tibi. s
quod habuiꝰ ab initio ut diligamus in¬
uicem. Dicit etiã ip̃e dñs ihũs ĩ duob
preceptis disectionis dei et dilectioms ꝓ¬
rimi tocam segem prophetasq pende
De quib duob preceptis in euangelio
secundum marcum scriptum scriptum ẽ.¬
Et accessit utius de scribis qui audierat
illos perquirentes. et uidens qm̃ bene il¬
lis responderit. interrogauit eum quod

Expanded text:
atio quam audivimus ab initio, ut diligaatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus nomini Filii ejus Jesu Christi, et diligamus invicem . Et iterum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus, et praecepta ejus gravia non sunt . Et in Epistola secunda scriptum est: Non quasi praeceptum novum scribam tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligamus invicem . 36. Dicit etiam ipse Dominus Jesus, in duobus praeceptis dilectionis Dei et dilectionis proximi totam Legem Prophetasque pendere . De quibus duobus praeceptis in Evangelio secundum Marcum scriptum est: Et accessit unus de scribis qui audierat illos perquirentes, et videns quoniam illis bene responderit, interrogavit eum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ritate fiant. satis ostendit etiam ip̃as
correctiones quas asperas et amaras
sentiunt qui corripiuntur. cũ caritate
eẽ faaciendas. unde et alibi cũ dixisset.
corripite inquietos: consolamim pu¬
sillammes. suscipite infirmos. patien¬
tos estote ad omnes. mox adiunxit. Ui¬
dete ne quis masum pro maso asicui ced¬
dat. Ergo et quando corriprũtur ĩquieti
nõ masũ promaso s potius ẜomim red¬
ditur. Hec aũt omiia que nͥ caritas o¬
peratur. Et aplũs petrus. Ante omĩa
inquit mutuam inter uos caritatem
perpetuo hẽntes: quia caritas cooꝑit ml¬
titudinem peccatoꝵ. Dicit etiã iacobus
apsũs. Si tamen legem perficitis rega¬
lem secundum scriptunis. Diliges pro¬
ximum tuũ tanquam te ip̃m bene facitis.
Ĩtem iohannes apsũs. Qui disigit inquit
frem suum. in lummine manet. Et alio lo¬
co. qui non ẽ iustus. non ẽ ex deo:. et qui ñ
disigit fuatrem suũ. quia hec ẽ annunci¬

Expanded text:
ritate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas ritate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nisi charitas operatur? 35. Et apostolus Petrus: Ante omnia, inquit, mutuam inter vos charitatem perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatorum . Dicit etiam apostolus Jacobus: Si tamen legem perficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis . Item Joannes apostolus: Qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet . Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annunti
Abbreviated transcription (Latin):
.Caritas non emusatur. nõ agit ꝑperã.
non inflatur. non dehonestatur. nõ que¬
ut que sua sunt. nõ irritat᷑. ñ cogitat
malum. non gaudet suꝑ iiquitatem
congaudes autem ueritati. Ommia tole¬
nit omnia credit. omnia sperat. caritas¬
non cidit. Et paulo post. manet ĩquit
fides. spes. caritas. tria hec maior aũt
hoꝵ caritas. sectamim caritatem. Ĩtem
dicit ad galathas. Uos enim ĩ libertatẽ
uocati estis fratres. tantum ne liberta¬
tem in occasioriem carnis detis. s per
caritatem seruite inuicem. Omnis
enĩ sex in uno sermone implet. in eo
qd̾ disiges prorimum tuum tanquam
te ip̃m. hoc ẽ quod ad romanos ait. Qͥ
disigit asterum segem impseuit. Item
dicit ãd cososenses. suꝑ omnia autem
hafete caritatem. que ẽ uniculũ per¬
fectionis. Ec ad tymotheũ. finis ĩquit
precepti ẽ caritas. et adiungens qua¬
lis caritas. de co: de inquit puro. et cõ¬
scentia bona. et fide non ficta. Ad corĩ¬
thios aũt cum dicit. omma ur̃a cũ ca¬

Expanded text:
caritas non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non dehonestatur, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitatem, congaudet autem ueritati, omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnianunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum cha
Abbreviated transcription (Latin):
nichi mandatum quod erat in uita hoc
ẽẽ in morte. Peccatũ em̃ occasione accepta
per mandatum fefellit me. et per illudoc¬
adit. Itaq lex quidem sancta. et manda¬
tũ sanctum. et iustum. et bomũ. Quõd
ergobonum ẽ. michi factum ẽ mors. ab¬
fit᷑. sed pecctum ut appareat peccatum.

Expanded text:
mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi factum est mors? absit! sed peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
gem cognoscit pecartum. et tamen facit. ta¬
lis quippe homo preuaricator ẽ legie. sicut et
in alio soco dixit. Ubi em̃ sex non ẽ. nec pͥua¬
ncatio ẽ. propter hoc et alibi ait. ut seriu¬
annis in nouitate spũs.: et non in uetusta¬
te fr̃e. segem uosens intessigi sittere uetu¬
statem. nouitatem uero spũs. quĩd ifẽ
gratiam: ẽt ne ꝑucaretur accusasse lege
uel reprehendisse. contimio sibi propoftut
questionẽ etait. Quid ergo dicemꝰ sexpes¬
catum ẽ.absit. Demde subumxit . ẜ pes¬
catum non cognoui insi per legem hoc est
quod dixenit. per segem cogintio pc̃ci. llam
concupiscentiam in quit nescicbam isi
sex diceret. non concupisces. Oc̃cone aũt
actepta peccrtum per mandatum ope¬
nitum ẽ in me ominem concupiscentiã.
firte lege enim peccatum mortuum est.
ego autẽ iuuebam aliquando sme lege ad¬
uemiente autẽ mandato peccatũ reuixit.
ego autem mortuus sum. et iuentume

Expanded text:
gem cognoscit peccatum, et tamen facit: tagem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: legem volens intelligi litterae vetustatem, novitatem vero spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret: \'Non concupisces\'. occasione autem accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est
Abbreviated transcription (Latin):
et tremore. ne sibi tribuendo quod bene ope¬
rantur. de bonis tanꝙͣ suis extollantur
operib. T anquam ergo interrogaretur
aꝓpsũs et diceretur ei. quare diristuioti¬
more et tremore. hoꝵ uerboꝵ intionem
modidit dicens. Deus ẽ enim qui operat
iuobis. Si enm timetis et tremitis. nõ
extossimin. tanquam de ur̃is orerib bo¬
ms. quia deus ẽ qui operat᷑ m uobis. Itaꝙ¬
fasitees debetis quidem per liberũ aebitnũ
non facere mala et facere bona. hoc emim
nobis lex dei precipit in libris sanctis siue
ueteribus siue nouis. Sedlegamus et ad¬
uiuante domino intessigamus apsm̃m di¬
centem. Quia non iustificabitur ex lege
omnis caro coram ip̃o: per segem em̃ cogin¬
tio pcci. cognitio dixit non consumimatio.
Quando autem cognoscit homo pecortum.
si non adiuuet gr̾a ut cognitum caueatur
sine dubio sex inim openitur. quod aliose
mim operatur. Hoc autẽ dixit quia ina
dei maior ẽ in preuaricatore: qui per le¬

Expanded text:
et tremore; ne sibi tribuendo quod bene opeet tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam de vestris operibus bonis, quia Deus est qui operatur in vobis. CAatres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loiram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per le
Abbreviated transcription (Latin):
na tanꝙͣ debitum redditur. ubi cũ pos¬
set dicere et recte dicere stipendiũ autẽ
iusticie uita eterna. maluit dic̾e. gratia
autem dei uita eterna: ut hinc intelli¬
geremꝰ nõ pro meritis nr̃is deũ nos ad
ecernã uitam. s pro sua miseratione ꝑ¬
ducere. de quo in psalmo dicit hõ aĩe sue.
s quia ip̃a bona opera ille in bonis oꝑat.
de quo dictum ẽ. deus ẽ emm qui oꝑatur
in uobis et uelle. et openari pro bona uo¬
luritate. Ideo dixit psalmus. coronat te
in miseratione et miã. quia eius mise¬
ritione ẜona operamur quibus corona
reddetur. Non enim quia dixit. Deus ẽ em̃
qui operatur in uobis et uelle et oꝑari ꝓ
hona uoluntate. ĩ dcoliberum arbitrium
abstulisse putandus ẽ: ꝯuod si ita ẽẽt. nõ
superius dixisset. cum timore et tremore
ura ip̃oꝵ salutem operamini. Quando
cum ubetur ut operentut liberum coꝵ
comienitur arbicrium: sed ideo cũ timore

Expanded text:
na tanquam debitum redditur. Ubi cum posna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animSed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore
Abbreviated transcription (Latin):
ut in illis ambulemus. Itaq carissi
mi uita bona nr̃a nichil ẽ aliud ꝙͣ dei¬
gratis datur. quia gratis data ẽ ilsi
cui datur. Sed illa cui datur. tantũmo¬
do gratia ẽ. hec autem que illi dat᷑ qm̃
merces proiusticia. ut uerum sit q̃m
uerum ẽ. Quia reddet unicuiq deus se
cundum opera eius. Utrum autem le¬
gerimus in libris sanctis gr̾am ꝓgr̃a
secdum iohannem tanta luce claris¬
simũ ubi iohannes baptista de domino
xp̃o dicit. Nos autem ex plenitudine
eius accepiniꝰ et gratiam pro gr̃a. Ex
eius itaq plenitudine accepimus pro
modulo nr̃o tanquam particulas m̾ris:
ut bene uiuamus. sicut deus partitus
ẽ mensuram fidei. quia unusquisq ꝓ¬
prium donum hẽt a deo: alius sic. alius
autem sic. et ip̃a ẽ gr̃a. et insuper acci¬
piemus et gratiam pro gr̃a quando no¬
bis uita eterna reddetur. de qua dicit
dium peccati mors. merito enim stipen¬
dium. quia militie diabolice mors eter¬

Expanded text:
ut in illis ambulemus. Itaque, charissimi, ut in illis ambulemus. Itaque, charissimi, si vita bona nostra nihil aliud egratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est. Haec autem quae illi datur, quoniam merces pro justitia; ut verum sit, quoniam verum est, quia reddet unicuique Deus secundum opera ejus. CAPUT IX. 21. Utrum autem legerimus in Libris sanctis, gratiam prosecundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei ; quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic ; et ipsa est gratia: sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando nobis vita aeterna reddetur, de qua dixit dium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeter