comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& impassibilit̾ uolens filiũ genint: filius
sine labore et fatigatione sola uirtute sua
nos pater mobiliter et passibiliter inuitus
genuertt. qui nos uoluntarie genuit u̾bo
sed̾m istos uel fslio uł sp̃uis c̃o. E ut si nullo
modo ȩquant᷑: quid ꝓfuit hoc dicere unde
miua sit questio. qͦd scilicet sine ullo labore
& fatigatione uł gignat pater uł faciat filius:
Hideant sane quomͦ dicant. qͦd sola uirtute
sua filiꝰ fecerit s p̾m sc̃m. Isto enĩ modo cogun¬
tur fateri aliquid fecisse filiũ quod non ui-¬
derit patrẽ facientẽ. An placeret eis dicere.
quid etiam pater fecerit sp̃m scm̃: Nongͦ
prior pater. ut possec filius facere quẽ fecit
qui non potest facere nͥ quod uiderit patrẽ
facientẽ : Et quid est qͦd non alia similia sed
quȩcũq pater facit. hȩc eadẽ filius similit̾¬
facit: Si hec cogitare conent᷑. pculdubio tur¬
babunt᷑ eis om̃ia quȩ sibi carnali cogitatione
componunt.

Expanded text:
 impassibiliter volens Filium genuit: Filius sine labore et fatigatione sola virtute sua nos Pater mobiliter et passibiliter invitus genuerit, qui nos voluntarie genuit verbo secundum istos, vel Filio vel Spiritui sancto: aut si nullo modo aequantur, quid profuit hoc dicere, unde nulla fit quaestio; quod scilicet sine ullo labore et fatigatione vel gignat Pater, vel faciat Filius? Videant sane quomodo dicant, quod sola virtute sua Filius fecerit Spiritum sanctum. Isto enim modo coguntur fateri, aliquid fecisse Filium quod non viderit Patrem facientem. An placet eis dicere, quod etiam Pater fecerit Spiritum sanctum?prior Pater, ut posset Filius facere quem fecit, qui non potest facere nisi quod viderit Patrem facientem? Et quid est, quod non alia similia, sed quaecumque Pater facit, haec eadem Filius facit similiter? Si haec cogitare conentur, procul dubio turbabuntur eis omnia, quae sibi carnali cogitatione componunt.
Abbreviated transcription (Latin):
de gła ingłam. canquã adnĩ spũ munere
illiꝰ. qͥ nos facit conformes imagini filii sui.
Est ⁊ alteriꝰ mali popłi caboł pͥnceps. & recdo
eiꝰ ciuitatis q̃ mistice babilonia dicit᷑: quen
pͥncipẽ ⁊ rect̾ore tenebrarũ harũ id ẽ peccato¬
rũ. ipsũ ⁊ angłos eiꝰ apłs paulus appellat. n
lius ministri similes ei st̃: qͥa tnsfigurant se
in ministros iustitiȩ. sic̃ ille in angłm lucis
& in habitantes rectori pessimo. similib con¬
tatũ tc̾ erit aꝑta sepatio: cũ ista messis fu¬
erit uentilata. qđ donec fiat om̃ia colerat
dilectio frum̾toꝵ: ne dum grana paleam
p̃proꝑe fugiunt. a consortib granis ĩ pie
nobis obiciunt. qr de malis facͥficatorib dns¬
ꝑ ysaiam ꝓpħam dicit. facinorosus qͥ sacͥficat
mͥ uitułii quasi qͥ canẽ occidat : & qͥ simila¬
ginẽ quasi sanguinẽ porcinũ. ⁊ qͥ offert thus
congruentiꝰ de illis dñr. qͥ contͣ eccłam dĩ
toto sic̾ ꝓmissa ẽ orbe diffusã. altare suiscis¬

Expanded text:
 gloriam tamquam a domini spiritu munere illius, qui nos facit conformes imaginis filii sui. est et alterius mali populi diabolus princeps et rector eius ciuitatis, quae mystice Babylonia dicitur, quoniam principes et rectores tenebrarum harum id est peccatorum ipsum et angelos eius apostolus Paulus appellat, et illius ministri similes eius sunt, quia transfigurant se in ministros iustitiae, sicut ille in angelum lucis, et inhabitantes rectori pessimo itatum tunc erit aperta separatio, cum ista messis fuerit ventilata: quod donec fiat, omnia tolerat dilectio frumentorum, ne dum grana paleam praepropere fugiunt, a consortibus granis impie nobis objiciunt, quia de malis sacrificatoribus Dominus per Isaiam dicit: Facinorosus qui sacrificat mihi vitulum, quasi qui canem occidat; et qui similaginem, quasi sanguinem porcinum; et qui offert thus congruentius de illis dicuntur, qui contra Ecclesiam Dei toto, sicut promissa est, orbe diffusam, altare sui schis
Abbreviated transcription (Latin):
ipse donatꝰ. S tanto isti amore hominũ ceti st̃¬
dño nr̃o iħu xp̃o dicipotuit. etiã indonato
ꝑfectũ fuisse contendant. Quis dabit oculis
meis fontẽ lacrimarũ: Quis congruus hu¬
ic sceleri gemitꝰ concusso pectore expͥmet᷑.
S interĩ attendant utrũ saltĩ optatꝰ ha¬
buerit aliqͣ. macłam aut aliqd uiciũ. Non
usq ad eo cetist̾ ut istiꝰ uitã omĩno imma¬
culatã. n idõ uicio carentẽ fuisse responde-¬
ant. Curgͦ accedebat dona offerre dõ. ⁊ ab
eo cet̾i coniunctis manib accipiebant qđ
maculosus & uiciosus optulerat: At tendant
incet̾is collegis suis. utrũ nulla sit macła
ebriositas. s prius legant qͥb sceleratis ebri¬
osos ad iunxerit apłs. Utrũ auaritia nulla
sit macła. ꝙͦ. idẽ apłs sic detestat᷑ ut ido¬
loꝵ cõparet seruituti. Qui auꝰ rectissime¬
consortio societatis humanȩ. ñ absurde dici

Expanded text:
ipse Donatus? Sed tanto isti amore hominum caeci sunipse Donatus? Sed tanto isti amore hominum caeci sunDomino Jesu Christo dici potuit, etiam in Donato perfectum fuisse contendant. Quis dabit oculis meis fontem lacrymarum ? Quis congruus huic sceleri gemitus concusso pectore exprimetur? Sed interim attendant, utrum saltem Optatus habuerit aliquam maculam aut vitium? Non usque adeo caeci sunt, ut istius vitam omnino immaculatam et omni vitio carentem fuisse respondeant. Cur ergo accedebat dona offerre Deo, et ab eo caeteri conjunctis manibus accipiebant, quod maculosus et vitiosus obtulerat? Attendant in caeteris collegis suis, utrum nulla sit macula ebriositas. Sed prius legant quibus sceleratis ebriosos adjunxerit Apostolus. Utrum avaritia nulla sit macula, quam idem apostolus sic detestatur, ut idolorum comparet servituti . 14. Qui autem rectissimejam pro consortio societatis humanae non absurde dici
Abbreviated transcription (Latin):
te diuisert̾: cũ possent utiq si boni e̾e̾nt .&.¬
ad altare accedunt: ñ adducant in se delic¬
tũ ne moriant᷑. & illud in leuitioo. Homo
qͥ habuerit macłam n uitiũ. non accedat¬
dona offerre dõ. bene quidẽ de uet̾ib libris
b uł int̾ popłm constitutꝰ malus aut macłatus
sac̾dos. Ubi erat moises naaron ibi murmura¬
tores sacͥlegi. quos cłs a faciȩ sua semꝑ facere
minabat᷑. Ubi caiphas ⁊ cet̾i tales. ibi rachari¬
as. ibi simeon & cet̾iboni. Cbi saul ibi dct̃. U.bi
iheremias ubi danihel. ubi ezechiel. ibi sacer¬
dotes ⁊ popłi mali: s sarcinã suã unꝰqͥsq por¬
tabit. Omitto dicere qͦ. scelerata suꝑbia di¬
cant neminẽ e̾e̾ inter collegas suos. uł se ipsos
quasi script᷑a discreuerit quȩ ait. homo qͥ
habuerit macłam aut uiciũ: ñ accedat do¬
na offerre dõ. Nullamine macłam habuit.&¬
uiciũ. ñ dico optatꝰ. s ipse parmenianꝰ aut

Expanded text:
te diuiserunt, cum possent utique, si boni essent et te diuiserunt, cum possent utique, si boni essent et ad altare sancti, non adducant in se delictum, ne moriantur, et illud in Leuitico: homo qui habuerit maculam et uitium non accedat offerre dona deo. bene quod de ueteribus libris bus uel inter populum constituto malus aut maculatus sacerdos. ubi erat Moyses et Aaron, ibi murmuratores sacrilegi, quos deus semper a facie sua perdere minabatur; ubi erat Caiphas et ceteri tales, ibi Zacharias, ibi Simeon et ceteri boni; ubi Saul, ibi Dauid; ubi Hieremias, ubi Esaias, ubi Danihel, ubi Ezechiel, ibi sacerdotes mali et populi mali; sed sarcinam suam unusquisque portabat. Omitto dicere quam scelerata superbia dicatur neminem esse inter collegas suos uel se ipsum quasi scriptura discreuerit quae ait: homo qui habuerit maculam et uitium non accedat offerre dona deo. nullamne maculam et uitvitium, non dico Optatus, sed ipse Parmenianus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
&r qͥ ppace iniqͦs colerant ñ ꝓbat altisimꝰ: cũ
tam̃ nec isti ea quȩ obiecert᷑ ꝓbare potuert᷑. eo
tipore qͦ scisma fecert̾. alioqͥm illis exclisis istos
hereditas xpi toto orbe diffusa in cõmunione
catholica retineret. Sacͥficia inqͥunt impioꝵ
execratio ẽ dño. ⁊ em̃ inique offert̃ illa. lam
uł ignorant᷑ uł ꝓ pace colerant᷑. donec ipse ue¬
nat: ac separet p̾missis messorib a messe zi ra
ma .⁊ uentilabro paleas a frum̃tis. quanꝗͣ isti
qđ sepe dicend̾ii ẽ. falsa crimina obiecert̃. q̃
etia cognita uidicib eccłasticis ꝑsuaderi ñ
possent. Sacrificia gͦ impioꝵ eis ipsis obert̃.
qui offert̃ impie. Nam unũ atqidẽ sacri
est. et tale cuiq fit: quali corde ad accipien¬
ctii accesserit. Qui enĩ manducat ⁊bibit in¬
digne. iudiciũ s̃ manducat ⁊ bibit. Non ait
aliis s sibi. Qui gͦ digne manducat ⁊bibit.
grãm sibi mandiicat ⁊ bibit. Illi gͦ uideant
utrũ digne manducent. qͥ int̾ multos pa-¬

Expanded text:
ro pace iniquos tolerant non probat altissimus\', cum tamen nec isti ea quae obiecerunt probare potuerint eo tempore quo schisma fecerunt. alioquin illis exclusis istos hereditas Christi toto orbe diffusa in communione catholica detineret. Sacrificia, inquit, impiorum execratio est domino; etenim inique o fferunt illa. iam uel ignorantur uel pro pace tolerantur, donec ipse uenia, et ventilabro paleas a frumentis. Quanquam isti, quod saepe dicendum est, falsa crimina objecerint, quetiam cognita, judicibus ecclesiasticis persuaderi non possent. Sacrificia ergo impiorum eis ipsis oberunt qui offerunt impie. Nam unum atque idem sacest, et tale cuiqdum accesserit; qui enim manducat et bibit indigne,. iudicium sibi manducat et bibit. non ait \'aliis, sed sibi. qui ergo digne manducat et bibit, gratiam sibi manducat et bibit. illi ergo uideant utrum digne manducent, qui inter tam multos pa
Abbreviated transcription (Latin):
tientiã expectamꝰ. Quandiu aũ expectamꝰ
ꝑ patientiã corporis nr̃i redẽptionẽ. non
audemꝰ dicere carere nos omĩ uitio. ne ip̃sa
superbia sit ĩ manissimũ uitiũ. łuigilemꝰ¬
gͥ aliqñ & uideamꝰ in sacerdotib illius
tẽporis. oũ corꝑaliꝰuitia uitabant᷑. ilłu
p̾figurari. qui cũ e̾e̾t ds̾. factꝰ est ꝓpter
nos homo. solus uerꝰ agnꝰ immacłatꝰ. ⁊ sac̾¬
sic̃ nc̃ ille sac̾dos post resurrect̾ionẽ intra¬
uit in secreta celoꝵ. ut ad dexterã patris
int̾pellet ꝓ nobis: popłs autẽ cuiꝰ ille sac̾dos
est: adhuc foris gemit. Nã cum ep̃o intꝰ ẽ
popłs ⁊ orat cũ illo. & quasi subfcribens. ad eiꝰ
uerba respondet am. Usq ad eo t̾c quando
sine ulla macłã n sine ullo uitio. quia non
pot̾ant animi sacerdotũ corꝑa querebant᷑.
solus ille pontifex nr p̾figurabant᷑. ñ isti su¬
perbi nimpii qͥ fornicante̾ animã non relant
sponso: s ei audent ostentare se ꝓ sponso.

Expanded text:
tientiam exspectamus. Quamdiu autem exspectamus per patientiam corporis nostri redemptionem , non audeamus dicere carere nos omni vitio, ne ipsa superbia sit immanissimum vitium. Evigilemus aliquando atque uideamus in sacerdotibus illius temporis, cum corporalia uitia uitabantur, illum praefigurari, qui cum esset deus factus est homo propter nos, solus uere agnus immaculatus et sacersicut nunc ille sacerdos post resurrectionem intrauit in secreta caelorum, ut ad dexteram patris interpellet pro nobis, populus autem cuius ille sacerdos est adhuc foris gemit. nam cum episcopo intus est populus et orat cum illo et quasi suscribens ad eius uerba respondet \'amen\'. usque adeo tunc, quando sine ulla macula et sine ullo uitio, quia non poterant animi, sacerdotum corpora quaerebantur, solus ille praefigurabatur, non isti superbi et impii, qui fornicante anima non zelant sponso, sed eis se audent ostentare pro sponso.
Abbreviated transcription (Latin):
unus qͥ dm̃ colit. ⁊ uoluntatẽ eiꝰ facit. in¬
mirũ ilłii audit: ⁊ illum ñ audit. Quiads
curi fiant int̾ bonos mali. nec ulla causa
corꝑalis seꝑationis eristat: ut nefario scisma¬
te homines etiã a bonis ꝑ tałe discordiã sepa¬
rent᷑. qñquidẽ possent mali int̾ bonos erau¬
tor ẽ ñ errat. ut alium ꝓ alio uł exaudiat
uł repellat. An ꝓpt̾ea dicunt hoc ut intel¬
ligat᷑ ep̾c malus ñ exaudiri cũ ꝓ popło ro¬
gat: Qd si ita e̾et. non idõ tam̾ popłssi
bonus atq fidelis ẽ. sollicitꝰ esse deberet. Se¬
curos enĩ illos facit illa scͥptura quȩ ait.¬

Expanded text:
num colit et uoluntatem eius facit, nimirum illum audit, illum non audit. quid sibi curi fiant inter malos boni nec ulla causa corporalis separationis existat, ut nefario schismate homines etiam a bonis per spiritalem discordiam separentur, quandoquidem possunt et mali inter bonos non exautor est non errat, ut alium pro alio uel exaudiat uel repellat. an propterea dicunt haec, ut intellegatur episcopus malus non exaudiri, cum pro populo rogat? quod etsi ita esset, non ideo tamen populus, si bonus atque fidelis est, sollicitus esse debet. securos enim illos facit illa scriptura quae ait
Abbreviated transcription (Latin):
si pͥmis tẽporib ñ obfuert̾ mali sac̾dotes.
rib sicut fuit nathanahel inquo dolus ñ
erat: quanto mag̾ nichil obest in unitate
nis. cũ iam ille sac̾dos in et̾nũ scđm ordiñe
melchifedech. nꝑontifex nr̃. sedens ad dex¬
terã interpellat ꝓ nobis. qͥ traditꝰ ẽ ꝓpter
scelera nrͣa. & refurrexit ꝓpt̾ iustificatio

Expanded text:
si primis temporibus non obfuerunt mali sacerdotes laribus bonis, sicut fuit Nathanahel in quo dolus non erat, quanto magis nihil obest in unitate nis, cum iam ille sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec et pontifex noster sedens ad dexteram patris interpellat pro nobis, qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificatio
Abbreviated transcription (Latin):
tradicit᷑ enĩ huic errori. ore ueritatis di
centis. Quȩ dicunt facite. quȩ au faciut᷑
facere nolite. dicunt enĩ ⁊ nonfaciunt. Haben-¬
tes itaq plebes tales ep̃os qui bona dicunt
ex cathetra moysi: ⁊ ea q̃ dicunt ñ faciunt
expestilentia sua: si illi faciunt ea bona quȩ
dicunt. ⁊ ñ faciunt mala q̃ faciunt. sic̾ p̃cepit
dñs: nonne satis indicant ñ ee̾ ita intelligen
dũ principẽ popłi ⁊ rectͥorẽ ciuitatis qͦmͦ isti
intelligunt:  Posst̃ enĩ e̾e̾ popłi boni. ubi fue¬
rint eꝑi mali: sic̃ potuit ee popłs malus.
ubi fint morses pͥnceps ⁊ rect̾or bonꝰ. Erran¬
tes inuerbis sacrarũ script᷑arũ. ⁊ sic̃ dicit apos¬
tolꝰ. non intelligentes neq quȩ loquunt᷑ neq
de qͥb affirmant. ipsi potiꝰ scd̃m ꝑuersitatẽ
intellectꝰ sui magnas patiunt᷑ angustias cũ
thamugadensis: & sic cõmunione sacͤintoꝵ.
plebi cõmunicastis: cũ illũ tota affrica Gil¬
donis satellitẽ manifesto ge mit¬
ꝓpt̾ea

Expanded text:
errori Veritatis ore dicentis, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, nolite facere: dicunt enim, et non faciunt . Habentes itaque plebes tales episcopos, qui bona dicunt ex cathedra Moysi, et ea quae dicunt non faciunt ex pestilentia sua, si illi faciant ea bona quae dicunt, et non faciant ea mala quae faciunt, sicut praecipit Dominus; nonne satis indicant non ita intelligendum esse principem populi et rectorem civitatis quomodo isti intelligunt? Possunt enim esse populi boni ubi fuerint episcopi mali; sicut potuit esse populus malus ubi fuit Moyses princeps et rector bonus. Errantes enim in verbis sanctarum Scripturarum, et sicut dicit Apostolus, non intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus affirmant, ipsi potius secundum peruersitatem intellectus sui magnas patiuntur angustias, cuThamugadensis; et si communione sacramentorum, plebi communicastis, cum illum tota Africa Gildonis satellitem manifesto gemitpterea
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ ẽent. multa fecert̾ eis qͥ priora ex
parte donati scismata fecerant:Cui enĩ
unꝗͦ. scismatico suo ꝑeꝑcert̃: Hi s ab orbe
t̾rarũ cuiꝰ ipsi scismatici sunt. nimis impu¬
dent̾ parci uolunt. cũ a sola ipsa uera uni¬
tate iustissime scismata puniant᷑: si eo mͦ
ista punienda st̃. Illud qͦq qđ scriptũ ẽ.
scđm pͥncipẽ popłi. sic ⁊ ministri ipsiꝰ. & qͣlis
est rect̾orciuitatis. tales & in habitantes: si
intelligerent qͦ ꝑtinet. nec nob̾ talia obi¬
cerent. nec ipsi uana iact̾antia suꝑbirent.
Nos enĩ ut hominũ sp̃em quȩ insolo dõ eͥ.
tuta reca eq secura. non in hominib
tũ memini¬
mus. maledict̾us
qͥ spẽ suaᷤ
ponit in homine
ñ intelligi¬
mus hoc loco pͥn¬
cipẽ popłi
& rectͥorẽ cruitatis
ep̾m significari.
non icło qr ñ possi mꝰ innumerabiles scõs
in catholica fide intueri: s ne cuiꝰqũa ut di¬
ei contingat in ea uiuere ciuitate ubi n̾ sit

Expanded text:
pariter essent, multa fecerunt, eis qui priora ex pariter essent, multa fecerunt, eis qui priora ex parte Donati schismata fecerant. cui enim umquam schismatico suo pepercerunt, qui sibi ab orbe terrarum, cuius ipsi schismatici sunt, nimis impudenter parci uolunt, cum a sola ipsa uera unitate iustissime schismata puniantur, si eo modo ista punienda sunt? Et illud quod scriptum est: secundum principem populi sic et ministri ipsius, et qualis rector est ciuitatis tales et inhabitantes, si intellegerent quo pertinet, nec nobis obicerent nec ipsi uana iactantia superbirent. nos enim, ut hominum spem, quae in solo deo tuta recteque secura est, non in hominibus ptum meminimus: maledictus qui spem suam ponit in homine, non intellegimus hoc loco principem populi et rectorem ciuitatis episcopum significari; non ideo, quia non possumus innumerabiles sanctos in catholica episcopos intueri, sed ne cuiusquam ut diorte contingat in ea uiuere ciuitate, ubi non sit
Abbreviated transcription (Latin):
perint qͦs ore ꝓpͥo dapnauerant : si hȩc inꝗͣ.
ꝓpace ñ obsunt xꝑi. obst̾ tam̃ ꝓ pace dona-¬
ti. cui multũ fauet᷑ in inuiriã pacis xp̃i:
ꝓ quo sacrilegio qͥcqͥd corꝑalib molestiis
patiunt᷑. ammonitio dĩ e̾ cauende dãpna¬
tionis et̾nȩ. Nam n si uere sanguinẽ. nꝰ
sołu corꝑalit̾ ꝑ furias circũ cellionũ. sed
etiã spualit̾ fundunt. qͥ orb̾e terrarũ si
possent rebaptirare conant᷑: aut si solus
ille sanguinẽ fundit. qui carnẽ mortałe
uł uulnerat uł uuneratã ꝑrmit. ille non
fundit qͥ seductas animas sacͥlegio scisma¬
tis occidit.Quare inscimaticos suos maximia¬
nistas ꝑ eandẽ plenarũ concilii sententiã talia
dixert̾. ueloces pedes eoꝵ ad effundendum
sanguinẽ. cũ ab eis constet corꝑalit̾ nemi
istis multa perpessos. cũ de basilicis ꝑ iudi¬
ciarias potestates excluderent᷑ qualia an-
te seꝑationẽ maximianistarũ cũ in unu̾

Expanded text:
perint quos ore proprio damnauerunt? si haec pro perint quos ore proprio damnauerunt? si haec pro pace non obsunt, obsunt tamen pro pace Donati, cui multum fauetur in iniuriam pacis Christi, pro quo sacrilegio quidquid corporalibus molestiis patiuntur ammonitio dei est cauendae damnationis aeternae. nam ipsi uere sanguinem non solum corporaliter per furias circumcellionum, sed etiam spiritaliter fundunt, qui orbem terrarum, si possint, rebaptizare conantur. aut si solus ille sanguinem fundit, qui carnem mortalem uel uulnerat uel uulnere perimit, ille autem non fundit, qui seductas animas sacrilegio schismatis perimit, quare in schismaticos suos Maximianistas per eandem pledixerunt, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem: cum ab eis constet corporaliter neministis multa perpessos, cum de basilicis per judiciarias poteante separationem Maximianistarum, cum in uno
Abbreviated transcription (Latin):
ret. nec ex isaia ꝓpħa poneret aduersũ nos. oua¬
aspiclũ eruper̾. Respueret enĩ adiunctũ col¬
loquio suo felicianũ. mustitanũ. & p̾texatũ
assuritanũ: qͦs ex numero dãpnatoꝵ qͣsi bo¬
no pacis. ñ tamꝰ xꝑi s donati. uelut integros
denuo receꝑunt. qͥ nerant oua aspidũ ⁊ eru¬
perant. Sic enĩ eos describunt. ccc x ͤ plenaris
concilii eoꝵ uerba st̃. Licet uiꝑei seminis noxi¬
os partꝰ. uenenati ut̾us aluei du texerit. &
concepti sceleris ut coagula in aspicdũ men¬
bra tardo se calore uaporauerint : tam̾ con-¬
ceptũ uirus euanescente umbracłõ celari
ñ pot̾it. Nam n si sero publicũ facinꝰ ⁊ parri¬
olentia cũ uͤnenatis fetib erant ab eoꝵ cõ-¬
munione ꝓiect̾a. S erat intꝰ optatꝰ basilis
lere dr. etiã ꝓiectos aspides reuocaret. Nut
si hec ꝓ pace ñ obsunt quȩ catholicis obici-¬
unt: qͦs conuincere neqͥuert̾. cũ ipsi rece¬

Expanded text:
ret, nec ex Isaia pret, nec ex Isaia paspidum eruperunt. respiceret enim adiunctum collegio suo Felicianum Mustitanum et Praetextatum Assuritanum, quos ex numero damnatorum quasi bono pacis, non tamen Christi sed Donati, uelut integros denuo receperunt, qui et erant oua aspidum et eruperant. sic enim eos describunt trecenti decem plenarii concilii eorum uerba sunt: licetenimuiperei seminis noxios partus uenenati uteri alueus diu texerit et concepti sceleris uda coagula in aspidum membra tardo se calore uaporauerint, tamen conceptum uirus euanescenti umbraculo celari non potuit. nam etsi sero publicum facinus et parriolentia cum uenenosis fetibus erant ab eorum communione proiecta, sed erat intus Optatus basilisclere dicitur, etiam proiectos aspides reuocaret. aut si haec pro pace non obsunt, quid catholicis obiciunt quos conuincere nequiuerunt, cum ipsi rece
Abbreviated transcription (Latin):
di concipiant. Hoꝵ. pedes admałii non curit̃
nec ueloces st̃ ad effundendũ sanguinẽ.Ab
istis ñ recedit iudiciũ. qͥ s etiã iniustissimas
licentias in ordinate potestatis usurpant: Is¬
tis ñ fiunt tenebrȩ dũ n̾ ualent sustmere
lum̾ in falso martirio: Nonne istimmedia
nocte ambulant etiã ꝑdiem. qñ qͥdẽ deit
apłs. qui in ebiiant᷑ noct̾ȩ st̃ ebrii: Nome
isti palpant. in meridie quasi in media noc¬
te: Quod qͥde om̃ium hereticoꝵ ẽ.: qͥrẽ ma¬
nifestissimã in lucẽ om̃um gentiũ constitu¬
tã uidere ñ posst̃. extra cuiꝰ unitatẽ qͥcqͥd
oꝑant᷑. quanuis magna sollertia & diligen¬
tia fieri uideat᷑. tam̃ illis nichil ꝓdest adue¬
sus iram di: qͦs nec aranearũ cele posst. defen¬
dere a frigore. Quidqͥd gͦ de hoc ꝓphico &d¬
pitulo pont qd in ipsos retorqueri ñ posste
Nlisi forte de ouis aspidũ quoꝵ multo ant
ineminerat dictator ille sententiȩ plenarii con

Expanded text:
di concipiant? horum pedes ad malitiam non currunt di concipiant? horum pedes ad malitiam non currunt nec ueloces sunt ad effundendum sanguinem? ab istis non recedit iudicium, qui sibi etiam iniustissimas licentias inordinatae potestatis usurpant? istis lumen in falso martyrio? Nonne isti in media nocte ambulant etiam per diem; quandoquidem dicit Apostolus, Qui inebriantur, nocte sunt ebrii ? Nonne isti palpant in meridie quasi in media nocte ? Quod quidem omnium haereticorum est, qui rem manifestissimam in luce omnium gentium constitutam videre non possunt; extra cujus unitatem quidquid operantur, quamvis magna solertia et diligentia fieri videatur, tamen illis nihil prodest adversus iram Dei, quos nec aranearum telae possunt defendere a frigore. 7. Quid ergo de hoc prophetico capitulo ponunt, quod in ipsos retorqueri non possit; nisi forte de ovis aspidum, quorum multo ante meminerat dictator illius sententiae plenarii conci
Abbreviated transcription (Latin):
niinertinguibili: sic̃ ñ obfuit bonis tanta
multitudo sceleratoꝵ. qͥ ꝑ erechielẽ ꝓpħam
dicti st̃ illis uidelic& qͥ gemebant n merebant
facinora popłi: quȩ fiebant in medio eoꝵ Uñ
qͥa eos corrigere ñ poterant. nec abunitatẽ po¬
puli di. se ullomͦ seꝑare uolebant. ꝓ meritom
nocentissimȩ tolerantiȩ suȩ signari meruert̃.¬
n in illoꝵ. ꝑdito uastatione atq int̾itu liba¬
ri. Uerũptam̃ isti qͥ hȩc catholicis obiciunt. cur
non se respiciunt. quoꝵ cat̾ue gregum furi¬
osoꝵ huc atq illus armate ferro ⁊ fustib
uolitant. ⁊ tã crebris ubi potuerint stragib
nequaꝗ. tam̃ tanta ĩmanitate satiant᷑: Ubi
ꝑ busta cadauerũ eoꝵ cũ feminis. quȩ cũ illis
passim cõmiȩte contra ordinẽ rerũ diuinarũ
n humanarũ dieb ac noctib euagant᷑. tanta
feruet ebrietas: ut inde insaniã cotidianam
ñ sołu alios insectandi. s etiã se ipsos p̃cipitan¬

Expanded text:
ni inexstinguibili . Sicut non obfuit bonis tanta ni inexstinguibili . Sicut non obfuit bonis tanta multitudo sceleratorum, qui per Ezechielem prophetam dicti sunt, illis videlicet qui gemebant et moerebant facinora populi quae fiebant in medio eorum . Unde, quia eos corrigere non poterant, nec ab unitate populi Dei se ullo modo separare debebant, pro merito innocentissimae tolerantiae suae signari merueret in illorum perditorum uastatione atque interitu liberari. uerumtamen isti qui haec catholicis obiciunt cur non se respiciunt, quorum et cateruae gregum furiosorum huc atque illuc armatae ferro ac fustibus uolitant et tam crebris ubi potuerint stragibus nequaquam in tanta immanitate satiantur, ubi per busta cadauerum eorum cum feminis, quae cum illis passim commixtae contra ordinem rerum diuinarum et humanarum diebus ac noctibus euagantur, tanta feruet ebrietas, ut inde insaniam cotidianam non solum alios insectandi, sed etiam se ipsos praecipitan
Abbreviated transcription (Latin):
tei ura auertit faciẽ a uob̾ ne misereat᷑.
Manꝰ enĩ urͣȩ sanguine coingͥnate sunt:
tur. Nemo loqͥt᷑ iusta: ñ est iudiciũ uerum.
Confidunt in uanis & loquunt᷑ mala: qͥa &
parturiunt dolorẽ. & pariunt iniqͥtatẽ. Qua
aspidũ rupert᷑. ⁊ telas araneȩ texuert᷑. & qͥ
erat de ouis illis manducaturꝰ continens in-¬
uenit olidũ: ⁊ in ipso basiliscũ. Tela eoꝵ ñ
erat ad uestiend̾u. neq se oꝑient de oꝑib
suis. Oꝑa enĩ illoꝵ. oꝑa iniqͥtatis. pedes au̾ eoꝵ.
ad neqͥtiã currt̾. ueloces ad effundendum
sanguinẽ: ⁊ cogitationes eoꝵ. cogitationes
insipientiũ. Contͥtio ⁊ infelicitas inuiis eoꝵ:
& uiã pacis ñ cognouert̾. Quos isto loco scͥpt᷑a
describit. Ubic̾q fuerint & int̾ bonos non
obsunt mali. sic̾ non obest palea frum̾tis
donec ueniat dñs areȩ. ferens uentilabrũ
in mami sua. ut mundet areã suã. fruntũ auͥ
recondat in horreũ suum. palens uͦ cõburat ig¬

Expanded text:
tra auertit faciem a uobis ne misereatur. manus enim uestrae sanguine coinquinatae sunt tur. nemo loquitur iusta nec est iudicium uerum. confidunt in uanis et locuntur inania, quia parturiunt dolorem et pariunt iniquitatem. oua asp idum eruperunt et telam araneae texunt, et qui erat de ouis illis manducaturus conterens inuenit olidum et in ipso basiliscum. tela eorum non erit ad uestiendum neque se operient de operibus suis. opera enim illorum opera iniquitatis, pedes autem eorum ad nequitiam currunt ueloces ad effundendum sanguinem, et cogitationes eorum cogitationes inset viam pacis non cognoverunt ? Quos isto loco Scriptura describit, ubicumque fuerint inter bonos, non obsunt bonis, sicut non obest palea frumentis, donec veniat dominus areae, ferens ventilabrum in manu sua ut mundet aream suam, frumenta recondat in horreum, paleam vero comburat ig
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si eos quos uocauit illos ⁊ iustificauit.
qͥ nec p̃destinati nec uocati ac ꝑ hoc
nec iustificati st̃. ab om̃i culpa esse de
beant in nocentes. iniusteq ab eis pro
uitȩ prauitate transactȩ. in illo agni¬
tionis die sint poscenda supplicia. Dicat
istis apłs paulus. Nũqͥd iniquitas apuo
dm̃  Stat̃i ipse respondeat. Absit
Cumq hoc fuerit in hominis mente sa¬
na pietate fundatũ. qͦd nulla sit ini¬
quitas apud dm̃: ita intelligat. cui
Itẽq hoc ipsũ ita rursus intelligat: qua¬
si diceret᷑. cui uult donat. ⁊ a quo uult
debitũ poscit. Qd qui dic̾et: ꝑseuerans
in iniusto ab apło audiat. O homo. tu
qͥs es qui respondeas dõ: Congrue siqͥ¬
dem huimodi impietatẽ apłica retun¬
dit auctoritas. tantũ de aggeratione no¬
minũ pondus incutiens. cũ cdicit: o homo
tu qͥs es qui respondeas dõ. Homo dõ.
lutũ figulo. Subiunxit enĩ idẽ apłs.

Expanded text:
et si eos quos vocavit, illos et justificavit; et si eos quos vocavit, illos et justificavit; qui nec praedestinati, nec vocati, ac per hoc nec justificati sunt, ab omni culpa debeant esse innocentes, injusteque ab eis pro vitae pravitate transactae, in illo agnitionis die sint poscenda supplicia. Dicat istis Paulus apostolus: Numquid iniquitas apud Deum? Statim ipse respondeat: Absit. Cumque hoc fuerit in hominis mente sana pietate fundatum, quod nulla sit iniquitas apud Deum: ita intelligat, Cujus Itemque hoc ipsum ita rursus intelligat, quasi diceretur: Cui vult donat, et a 38 quo vult debitum poscit. Quod qui dicere perseverat injustum, ab Apostolo audiat, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Congrue siquidem hujusmodi impietatem apostolica retundit auctoritas, tantum de exaggeratione nominum pondus incutiens, cum dicit, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? o homo Deo, lutum figulo? Subjungit enim idem Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio st̃ in qͦ erat uerbũ. ⁊ uerbum
erat apud dm̃. ⁊ ds̃ erat uerbũ usq
in finem om̃iũ scłoꝵ. De quo fine cum
futura. nec p̃terita transiert̃: sed in pre¬
sentia diuinitatis p̾senti semꝑ luce cer¬
⁊ habet in creandis atq eligendis homi¬
nib sic̃ in luto figulus potestatẽ. a quo¬
cũ nondũ fecisset elegit. S a quo fieri
potuit. nisi ab eo qͥ uocat ea qͣ non sint
tãqũa ea quȩ st̃. Apłs enĩ dic̃. Qui
elegit nos ante mundi constitutionẽ.
Intra mundũ facti sumꝰ. ⁊ ante mun-¬
dũ electi sumꝰ: atq ita uno eodẽq nec
transeunte nec futuro. s continuo tẽ¬
pore. uł si quo alio modo dici potest.
si tam̃ potest. apud dm̃ ẽ. ⁊ prescire.
⁊ fac̾e ⁊ eligere: ut ⁊ p̾scientia sua in¬
cõmutabiliter ꝑmanente eligeret fa¬
ciendos. qͦs facturus fuerat eligendos.
Hȩc qͥdem quantũ ad fidei reguła
tas possit obponere. Sequit᷑ enĩ ut si
eos quos p̃destinauit illos ⁊ uocauit.

Expanded text:
ncipio in quo erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , usque in finem omnium saeculorum. De quo fine cum futura, nec praeterita transierunt, sed in praesentia divinitatis praesenti semper luce ceret habet in creandis atque eligendis hominibus, sicut in luto figulus potestatem, fcum nondum fecisset, elegit. Sed a quo hoc fieri potuit, nisi ab eo qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt ? Apostolus enim dicit, Qui elegit nos ante mundi constitutionem . Intra mundum facti sumus, et ante mundum electi sumus: atque ita uno eodemque, nec transeunte, nec futuro, sed continuo tempore, vel si quo alio modo dici potest, si tamen potest, apud Deum est et praescire, et facere, et eligere, et praescientia sua incommutabiliter permanente eligere faciendos, quos facturus fuerat eligendos. Haec quidem quantum ad fidei regulamalumniosa pravitas possit opponere. Sequitur enim, ut si eos quos praedestinavit, illos et vocavit;
Abbreviated transcription (Latin):
mento. esse paria debuert̃. Quod si fu¬
turos eoꝵ mores dicit᷑ diuinũ disere¬
uisse iudiciũ: ꝓfecto illud euacuabit
qͦd p̃misit apłs dicens. non ex oꝑibus
sed ex uocatione dictũ ẽ: qͥa maior ser¬
futura: preterita scilicet quȩ nulla
erant. futura. q̃ nondũ erant Precesti¬
natus ẽ gͦ iacob in honorẽ sed non ex
oꝑibꝰ: quia ñ ex oꝑibꝰ sed ex uocante die
uasa in honore p̃destinata suis aliqͥd
uirib tribuendo negarent głam crea¬
tori.: alio ea loco apłs uasa miscdiȩ nomi
ricordiã se ẽẽ cognoscerent. Sic enĩ et
sed dĩ donũ ẽ. Beatꝰ etiã moyses in deu¬
teronomio dic̃ ad popłm. Et ne dicas
in corde tuo. fortitudo mea ⁊ potentia
manus meȩ fecit mͥ uirtutẽ magnam
hanc: ⁊ memoraberis dm̃ dei tui. quia
ipse tͥ dat fortitudinẽ fac̾e uirtutẽ. ut
statuat testam̃tũ suũ. qͦd iurauit patͥb
tuis. Itẽ paulo post ibidẽ ad eos. Ne dicas

Expanded text:
mento est, paria esse debuerunt. Quod si fumento est, paria esse debuerunt. Quod si futuros eorum mores dicitur divinum discrevisse judicium, profecto illud evacuabitur quod praemisit Apostolus dicens, Non ex operibus, sed ex vocante dictum est, Quia major serfutura; praeterita scilicet quae nulla erant, futura quae nondum erant. Praedestinatus est ergo Jacob vas in honorem, sed non ex operibus: quia non ex operibus, sed vasa in honorem praedestinata, suis aliquid viribus tribuendo, negarent gloriam Creatori; alio ea loco Apostolus vasa misericordiae ricordiam se esse cognoscerent. Sised Dei donum est . Beatus etiam Moyses in Deuteronomio dicit ad populum: Et ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem, facere virtutem, ut statuat testamentum suum quod juravit patribus vestris . Item paulo post ibidem ad eos: Ne dicas,
Abbreviated transcription (Latin):
ex uocante dictũ ẽ. qͥa maior seruiet
minori: sic̃ scriptũ ẽ. Iacob dilexi: esau
aut̃ odio habui. Statĩq subiecit. Qͥd
dicemꝰ. NNũqͥd iniqͥtas apud deũ
Negansq respondit. Absit. Ut ĩa cȩt̾a
quȩ secunt᷑ ad hanc sententiã suspensa
referant᷑. ⁊ relata soluant᷑: qua negauit
apud dm̃ ẽẽ iniqͥtatẽ. S hic qͥd ȩgerit
apłicȩ disputationis intentio: satis ad¬
modũ claret. Non solũ enĩ fratres. sed
& geminos. nec solũ geminos. sed uno
etiã concubitu fusos in utero cõꝑauit.
ut qm̃ in nondũ natis. nondũq aliqͥd
oꝑatis. nulla ẽẽ poterant momenta
meritoꝵ. ne ex parentũ qͥdẽ meritis.
quȩ diu̾so tẽpore uaria ẽẽ potuerunt:
aliqͥd contra grãm relinqueret᷑ obstaculi.
Quȩ utiq parentũ merita etãsi pnt¬
tamus diuinũ paruulis uł auertisse
uł conciliasse p̃sidiũ: seu bona seu mala
circa geminã plem. quȩ eode concepta
concubitu. eodemq in lucẽ piecta mo¬

Expanded text:
ex vocante dictum est, Quia major serviet minori: sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Statimque subjecit, Quid dicemus? numquid iniquitas apud Deum? Negansque respondit, Absit . Ut jam caetera quae sequuntur, ad hanc sententiam suspensa referantur, et relata solvantur, qua negavit apud Deum esse iniquitatem. Sed hic quid egerit apostolicae disputationis intentio, satis admodum claret. Non solum enim fratres, sed et geminos; nec solum geminos, sed uno etiam concubitu fusos in utero comparavit: ut quoniam in nondum natis nondumque aliquid operatis nulla esse poterant momenta meritorum, ne ex parentum quidem meritis, quae diverso tempore varia esse potuerunt, aliquid contra gratiam relinqueretur obstaculi. Quae utique parentum merita, etiamsi permittamus divinum parvulis vel avertisse vel conciliasse praesidium, seu bona, seu mala, circa geminam prolem, quae eodem concepta concubitu, eodemque in lucem projecta mo
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ indurabo. nͥ non molliã.Apparet
enĩ in aliis manente iusticia. in aliis
gr̃a pfluente. scͥpturȩ illiꝰ fuisse cõpletã
ipsũ excitaui te. ut ostendã in te uirtu¬
tẽ meã: ⁊ ut adnuntiet᷑ nom̃ meũ in uni¬
uersa terra. Utente enĩ dõ bene etiã
malis. induratione pharaonis. flagellis
egypti. ⁊ tot ac tantis in illa gente mi¬
raculis parit aceruatĩq ꝑfectis: quid
aliud gestũ ẽ. qũa ut dĩ uirtus apud
se magna. in se plena. ad humani gene¬
ris noticiã ꝑuemret. ñ dõ sed ipsis relegentibꝰ
& credentibus. ꝓfutura. Pharaonẽ non
ẽẽ mutandũ. ⁊ illã omnẽ gentẽ quȩ
post tot uerbera cũ uidisset sibi erutũ¬
dĩ popłm. armis etiã insec tari conabat᷑¬
⁊ bello: alta illa ds̃ ꝓuidentiȩ suȩ luce
p̃sciuit. s perituroꝵ interitũ predesti¬
natis a se uasis miscdiȩ. salutis ẽẽ uoluit
argum̃tũ: ⁊ alioꝵ ꝑditione. ad salutẽ

Expanded text:
enim, indurabo, nisi, Non molliam? Apparet enim, indurabo, nisi, Non molliam? Apparet enim in alios manante justitia, in alios graipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra . Utente enim Deo bene etiam malis, induratione Pharaonis, flagellis Aegypti, et tot ac tantis in illa gente miraculis pariter acervatimque peractis, quid aliud gestum est, quam ut Dei virtus apud se magna, in se plena, ad humani generis notitiam perveniret, non Deo, sed ipsis relegentibus et credentibus profutura? Pharaonem non esse mutandum, et illam omnem gentem, quae post tot verberaDei populum armis etiam insectari conabatur et bello, alta illa Deus providentiae suae luce praescivit. Sed periturorum interitum praedestinatis a se vasis misericordiae salutis esse voluit argumentum, et aliorum perditione ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
Qui aut̃ pie querens aliquid desiderat
inuenire: illũ locũ eiꝰdẽ scͥpturȩ relegat.
ubi pͥmo moysi in rubo ignis apparuit.
atq ita cor eiꝰ ardore diuinȩ caritatis
igniuit. ut in conspec tu regũ sic̃ dauid
dicit. testimonia eiꝰ sine confusione lo¬
queret᷑: ⁊ ibi inueniet totũ hoc quod
indurare se ds̃ pharaonis cor ꝓmittit.
ñ ad oꝑationẽ dĩ s ad p̾scientiã ꝑtinere.
Loquens enĩ de rubo sic dic̃. Ego autẽ
scio qͦd ñ dimittet uos pharao rex egyp¬
ti nͥ ꝑ manũ magnã: s extendens manũ
meã ꝑcutiã ȩgyptios in om̃ib mirabilibꝰ
q̃ faciã. ⁊ postea dimittet uos. Hȩc pͥma
uox dĩ ẽ: qua futurã uoluntatẽ pharao¬
nis sic̃ p̃uiderat indicabat. Postea iam
int̃ ipsos miraculoꝵ imbres dixisse legit᷑.
Ego aut̃ indurabo cor pharaonis: ne di¬
mittat popłm. Ubi iã aꝑte intelligat᷑
primã iterasse sententiam. Quid est

Expanded text:
Qui autem pie quaerens aliquid desiderat Qui autem pie quaerens aliquid desiderat invenire, illum locum ejusdem Scripturae relegat, ubi primo Moysi in rubo ignis apparuit, atque ita cor ejus ardore divinae charitatis ignivit, ut in conspectu regum, sicut David dicit, testimonia ejus sine confusione loqueretur ; et ibi inveniet totum hoc, quod indurasse Deus cor Pharaonis praemittit, non ad operationem Dei, sed ad praescientiam pertinere. Loquens enim Dominus de rubo, sic dicit: Ego autem scio quod non dimittet vos Pharao rex Aegypti, nisi per manum magnam. Sed extendens manum meam, percutiam Aegyptios in omnibus mirabilibus quae faciam, et postea dimittet vos . Haec prima vox Dei est, qua futuram voluntatem Pharaonis, sicut praeviderat, indicabat. Postea jam inter ipsos miraculorum imbres dixisse legitur, Ego autem indurabo cor Pharaonis, ne dimittat populum. Ubi jam aperte intelligitur primam iterasse sententiam. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ. aluid uͦ in contumeliã: o homo
tu qͥs es qui respondeas dõ. qͥa cui uult
ad huiꝰmodi conclusionẽ beatꝰ apłs dis¬
putationis ordine ꝑueniret: hoc potissi-¬
mũ de ueterib litteris sũpsit exemplũ.
in qͦ indurationẽ quȩ a dõ fieri dicitur
edoceret. Dicit inquit scriptura pha-¬
raoni qͥa in hoc ipsũ excitaui te. ut os¬
tendã in te uirtutẽ meã: ⁊ ut ad nun¬
tiet᷑ nom̃ meũ in uniu̾sa t̾ra. Indurasse
aut̃ cor eiꝰ ds̃ in eade script᷑a aꝑtissime
dicit᷑: cũ moysi de signis quȩ in egypti-¬
os ꝑ eũ facienda fuerant loqueretur.
Sic enĩ dic̃. Ego indurabo cor pharaonis.
ne dimittat popłm. Hinc iã ꝑ aꝑta se
iactans calũpniator astutus. usticiã
dĩ ad suũ libret arbitriũ: ⁊ quanta
potest uociferatione respondeat. Si
cui uult miseret᷑. ⁊ qu̾e uult indurat.
qͥd adhuc querit᷑. s Uoluntati enĩ euis
quis resistit. Huiꝰ elationi apłs dicat.
Ohomo tu qͥs es qui respondeas deo:

Expanded text:
: O homo, tu quis es qui respondeas Deo, quia cujus vult ad hujusmodi conclusionem beatus Apostolus disputationis ordine perveniret, hoc potissimum de veteribus Litteris sumpsit exemplum, in quo indurationem quae a Deo fieri dicitur, edoceret. Dicit, inquit, Scriptura Pharaoni: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra . Indurasse autem cor ejus Deus in eadem Scriptura apertissime dicitur, cum Moysi de signis quae in Aegyptios per eum facienda fuerant loqueretur. Sic enim dicit: Ego autem indurabo cor Pharaonis ne dimittat populum . Hinc jam per aperta se jactans calumniator astutus, justitiam Dei ad suum libret arbitrium, et quanta potest vociferatione respondeat, Si cujus vult miseretur, et quem vult indurat, Quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Hujus elationi Apostolus dicat, O homo, tu quis es qui respondeas Deo?
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ cȩperit: in illa diuinȩ p̾scien-¬
tiȩ luce faciendus. nullũ potuit ha-¬
bere pͥncipiũ. & quanti cũq uł ex
adã usq in hodiernũ homines nati
st̃ ꝓpagine nascituri. apud dm̃ & iam
nati sunt. ⁊ decurso totiꝰ uitȩ tẽpore
transiert̃: in illo nichilominꝰ diuini
optutus lumine ꝑmanentes. Deus enĩ
qui nec loco claudit᷑. nec tẽpore p̃uenit᷑:
om̃iũ rerũ tã p̃teritarũ memoria. qu̾a
ĩminentiũ scientia plenꝰ est: nec remi

Expanded text:
factus est coeperit, in illa divinae praescienfactus est coeperit, in illa divinae praescientiae luce faciendus nullum potuit habere principium: et quanticumque vel ex Adam usque in hodiernum diem homines nati sunt propagine nascituri, apud Deum et jam nati sunt, et decurso totius vitae tempore transierunt, in illo nihilominus divini obtutus lumine permanentes. Deus enim qui nec loco clauditur, nec tempore praevenitur, omnium rerum tam praeteritarum memoria, quam imminentium scientia plenus e
Abbreviated transcription (Latin):
datis. Vnde illud beatꝰ stephanus di¬
cebat ad popłm. Dura ceruice & non
circũciso corde & aurib. uos semꝑ sp̃ui
sc̃õ restitistis. Qũa qͥ a dõ fieriputat.
ꝓpt̾ea qͦd cuctũ ẽ. qu̾e uult indurat.
⁊ deo dante mandatũ. qui transgres¬
sionis culpã in corde fuerit oꝑatus ad¬
tendat: qu̾auis ne ab ipso quidẽ si
negaret assensũ. potuit tẽptatore
cõpelli. Ergo qͥcquid post illã p̃uari¬
cationẽ natus supplicii homo patit᷑.
iuste reddi meritoq fateat᷑. Indurare
enĩ dicit᷑ ds̃ eũ: que mollire noluerit.
Sic etiã excecare dicendus ẽ eũ qũe
illuminare noluerit: sic etiã repel¬
lere qu̾e uocare noluerit. Quos enim
p̃destinauit illos ⁊ uocauit: ⁊ quos uo¬
cauit illos ⁊ iustificauit. Ipse enĩ dedit
ut simꝰ: ipse ut boni ẽẽ possimꝰ. Presci
didit. iusticia dãpnauit: gr̃a lib̾auit.
Mundus enĩ qu̾auis pro tẽpore ex qͦ

Expanded text:
datis? Unde illud beatus Stephanus didatis? Unde illud beatus Stephanus dicebat ad populum: Dura cervice, et non circumciso corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis . Quam qui a Deo fieri putat, propterea quod dictum est, Quem vult indurat; et Deo dante mandatum, qui transgressionis culpam in corde fuerit operatus attendat: quamvis ne ab ipso quidem, si negaret assensum, potuit tentatore compelli. Ergo quidquid post illam praevaricationem natus supplicii homo patitur, juste reddi meritoque fateatur. Indurare enim Deus dicitur eum quem mollire noluerit: sic etiam excaecare dicendus est eum quem illuminare noluerit: sic etiam repellere eum quem vocare noluerit. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit: et quos vocavit, illos et justificavit . Ipse dedit ut simus, ipse ut boni esse possimus. CAPUT didit, justitia damnavit, gratia liberavit. Mundus enim quamvis pro tempore ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
iniusticiã. sed ad donantis miscłissimã
libertatẽ. ueritatis ratione referendũ
est. An audebit debitor creditorẽ ini-¬
quitatis arguere. si alteri donans. ab
eo qͦd debebat exegerit. Si gͦ inter
contractus hominũ nullus ex hoc pre¬
scriptionis locus ẽ. ut se dicat debitor
iniuste exigi. qͥa sit alii debitori ab eodẽ
qͦd debebat creditore donatũ: qͥs in
tantã insanã ꝓfanȩ uocis erũpat. ut in¬
iusticiȩ dm̃ arguat. si uni indebitã dona-¬
uerit gr̃am. alteri reddiderit debitã¬
pęnã.Itaq ex suꝑiore huiꝰ parte senten¬
tiȩ q̃ dicit. cui uult miseret᷑: puto nullꝰ
nisi indignꝰ de miscdi̾a audeat disputare.
Quod uͦ sequit᷑. que uult indurat: ibi
paululũ humanȩ mentis intentio uer¬
bi nouitate confundit᷑. Sed non ita in¬
telligendũ ẽ: quasi ds̃ in homine ipsã
quȩ non esset duriciã cordis oꝑet᷑. Quid¬
ẽ enĩ aliud duricia. ꝗͣ dei obuiare man¬

Expanded text:
injustitiam, sed ad donantis misericordissimam injustitiam, sed ad donantis misericordissimam largitatem, veritatis ratione referendum est. An audebit debitor creditorem iniquitatis arguere, si alteri donans, ab eo quod debebat exegerit? Si ergo inter contractus hominum, nullus ex hoc praescriptionis locus est, ut a se dicat debitor injuste exigi, quia scit alii debitori ab eodem quod debeat creditore donatum: quis in tantam insaniam profanae vocis erumpat, ut injustitiae Deum arguat, si uni indebitam donaverit gratiam, alteri reddiderit debita4. Itaque ex superiore hujus parte sententiae, quae dicit, Cujus vult miseretur; puto quod nullus nisi indignus misericordia audeat disputare. Quod vero sequitur, Quem vult indurat; ibi paululum humanae mentis intentio verbi novitate confunditur. Sed non ita intelligendum est, quasi Deus in homine ipsam, quae non esset, duritiam cordis operetur. Quid enim aliud est duritia, quam Dei obviare man
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ : sequat᷑ necesse ẽ pęna peccatũ. Quia
uͦ in om̃s homines mors ꝑtransit: in
om̃s necesse ẽ ꝑtransisse peccatũ. feccatũ
qͦmͦ cũ paruulis originale nascat᷑: car¬
nis oculis uidere ñ possumꝰ. Quia uͦ
om̃s ex adã carnalit̃ natos ⁊ si illi ĩa in¬
xp̃o renati st̃. uidemꝰ mortis lege cons¬
tringi: ꝑ hoc qͦd uidemꝰ illud qͦd non
uidemus cogimur confiteri. facilius enĩ
fieri posset ut qu̾auis transeunte pec¬
cato pęna minime sequeret᷑: qũa ut
nulla cõmunicatione peccati. partem
sumat pȩnȩ qͥ non habet culpȩ. Si gͦ
ut apparuit de p̾uaricatoris semine
cipio unde descendimꝰ massa dãpnata
ẽ. nullus de duritia sua. nullus de pę¬
na conqueri audeat: quȩ etiã non ex-¬
istentib peccatis ꝓpriis sola nascendi
conditione debetur. Qͦd uͦ ds̃ aliis gra¬
tuita uocatione conuersis miscdiam
largit᷑ indebitã: non ad dispensatoris

Expanded text:
est, sequatur necesse est poena peccatum. Quia est, sequatur necesse est poena peccatum. Quia vero in omnes homines mors pertransiit, in omnes necesse est pertransisse peccatum. Peccatum quomodo cum parvulis originale nascatur, carnis oculis videre non possumus. Quia vero omnes ex Adam carnaliter natos, etsi illi jao renati sunt, videmus mortis lege constringi; per hoc quod videmus, illud quod non videmus cogimur confiteri. Facilius enim fieri posset, ut quamvis transeunte peccato, poena minime sequeretur, quam ut nulla communicatione peccati partem sumat poenae, qui non habet culpae. Si ergo, ut apparuit, de praevaricatoris semine cipio unde descendimus, massa damnata est; nullus de duritia sua, nullus de poena conqueri audeat, quae etiam non existentibus peccatis propriis, sola nascendi conditione debetur. Quod vero Deus aliis gratuita vocatione conversis, misericordiam largitur indebitam, non ad dispensatoris
Abbreviated transcription (Latin):
amplissimꝰ. qͥd aliud qũa ut in dm̃ toto
corde suspensi. ab eo salutis auxiliũ postu¬
negari alteri qͦd alter acceꝑit: intelli¬
gat qũead modũ diuinꝰ dixerit psalmͦ.
iudicio : ut euitandas pęnas aut iuste
reddat. aut miscditer donet. Uiciatȩ
enĩ radicis macula. ita ꝓpaginis tradu¬
ce ꝑ gen̾ationũ sarm̃ta diffusa ẽ: ut
nec infans qͥdẽ unius diei. a culpa sit
pͥmȩ p̃uaricationis alienꝰ. nisi ꝑ indebi¬
tã saluatoris gr̾am fuerit lib̾atus. Quod
alienũ: de qͦ apłs dicit. Per unũ hominẽ
peccatũ intrauit in mundũ ⁊ ꝑ peccatũ
mors: ⁊ ita in om̃s ꝑtransit. in quo om̃s
peccauert̃. Qͦd qui negat: negat ꝓfec¬
to pͥmũ nos ẽẽ mortales. Si enĩ ut dicit
apłs ꝑ unũ hominẽ peccatũ intrauit
in mundũ ⁊ ꝑ peccatũ mors: mors intrare
non potuit nisi intrante peccato. & qm̃
mors ñ naturȩ conditio s pęna peccati

Expanded text:
amplissimus, quid aliud quam ut in Deum toto amplissimus, quid aliud quam ut in Deum toto corde suspensi, ab eo salutis auxilium postunegari alteri quod alter acceperit; intelligat quemadmodum divinitus dixerit Psalmistjudicio, ut debitas poenas aut juste reddat aut misericorditer donet. Vitiatae enim radicis macula ita propaginis traduce per generationum sarmenta diffusa est, ut nec infans quidem unius diei a culpa sit primae praevaricationis alienus , nisi per indebitam Salvatoris gratiam fuerit liberatus. Quodalienum, de quo Apostolus dicit, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Quod qui negat, negat profecto primum nos esse mortales. Si enim, ut dicit Apostolus, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors: mors intrare non potuit, nisi intrante peccato. Et quoniam mors non naturae conditio, sed poena peccati
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicat de iusticia dĩ lege humanȩ
iusticiȩ disputandũ. quȩ ꝓfecto si iusti¬
ciȩ dĩ aduersat᷑ iniusta est.Ab illo
enĩ qͥ sũme iustus ẽ: om̃e qͦd qualit̾cũq
iustũ ẽ. manare manifestũ ẽ. Quis gͦ
erit. qͥ incõmutabilit manentẽ. ⁊ om̃ia
quȩ st̃ condentẽ. regentẽ atq seruan¬
tẽ dĩ sapientiã. humanȩ sapientiȩ pen¬
dat arbitrio: de qua ide apłs dicit.
qͥa sapientia carnis inimica ẽ dõ. &
alibi. sapientia huiꝰ mundi stulticia
ẽ apud dm̃.  Non ẽ gͦ de illa maiesta¬
te diuinȩ sapientiȩ. humanȩ uanita¬
tis arbitrio disputandũ. Siqͥs autẽ
beatꝰ apłs. subiunxit enĩ. dicet aliqͥs.
si cui uult miseret᷑ ⁊ que uult in¬
durat. qͥd adhuc querit᷑. uoluntati
enĩ eius quis resistit: nouerit hac plus
nos ad humilitatẽ ac pietatẽ cogi. ar¬
tariq sententia. Cũ enĩ totũ ad dm̃
referens humanis uirib neget doctor

Expanded text:
ut dicat de justitia Dei lege humanae ut dicat de justitia Dei lege humanae justitiae disputandum? Quae profecto si justitiae Dei adversatur, injusta est. Ab illo enim qui summe justus est, omne quod qualitercunque justum est, manare manifestum est. Quis ergo erit qui incommutabiliter manentem, et omnia quae sunt condentem, regentem atque servantem Dei sapientiam, humanae sapientiae pendat arbitrio? De qua idem apostolus dicit, Quia sapientia carnis inimica est Deo : et alibi, Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Non est ergo de illa majestate divinae sapientiae humanae vanitatis arbitrio disputandum. CAPUT III. 3beatus Apostolus: subjunxit enim, Dicet aliquis: Si cujus vult miseretur, et quem vult indurat, quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Noverit hac plus nos ad humilitatem ac pietatem cogi arctarique sententia. Cum enim totum ad Deum referens, humanis viribus neget doctor