comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
carnem uiuamus ne moriamur. sed sp̃u
facta carnis mortificemus ut uiuamꝰ. tuba
utiq canit. bellum in quo uersam᷑ oftendit.¬
& ut acriter dimicemus et hostes nr̃oe
mortificemus. ne ab eis mortificemur.: ac¬
cendit. Qui sint uero isti hostes: satis euiden¬
ter exp̃ssit. Quos enim a nobis mortificari
uoluit. ipsi sunt scilicer oꝑa carnis. Sic enĩ
art Si autẽ sp̃u facta carnis mortificaueritis.
uiuetis. Et ista quȩ sinr ut sciamus: eundem
itidem audiamus scribentẽ ad galathas et
dicentem. Manifesta sunt autẽ oꝑa carnis.
Quȩ sunt: fornicationes. immunditiȩ lixu¬
riȩ. ydolorum seruitus. ueneficia. in imicitiȩ.

Expanded text:
carnem uiuamus, ne moriamur, sed spiritu carnem uiuamus, ne moriamur, sed spiritu facta carnis mortificemus, ut uiuamus, tuba utique canit, bellum, in quo uersamur, ostendit et, ut acriter dimicemus et hostes nostros mortificemus, ne ab eis mortificemur, accendit. qui sint uero isti hostes, satis euidenter expressit. quos enim a nobis mortificari uoluit, ipsi sunt, opera scilicet carnis. sic enim ait: si autem spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. et ista quae sint ut sciamus, eundem itidem audiamus scribentem ad Galatas et dicentem: manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuriae, idolorum seruitus, u
Abbreviated transcription (Latin):
moriemini. Si autẽ spũ facta carnis morti¬
ficaueritis. uiuetis. Quotquot enim spiritu
dĩ aguntur: hi filii sunt di. Id ergo nunc
agitur. quandui ẽ mortalis hec uita nr̃a sub
grã. Non peccatum. id est concupiscentia
peccati. hanc enim hoc loco peccati nomi¬
ne appellat: regnet in nr̃o mortali corpore.
Tunc autẽ regnare ostenditur: si desideriis eiꝰ
obȩditur. Est ergo in nobis peccati concupi¬
scentia quȩ non ẽ ꝑmittenda regnare: sunt
enus desideria quibus non est obȩdiendum.
ne obȩdientibus regnet. Propter quod mẽbra
nr̃a non sibi usurpet concupiscentia. sed sibi
uendicet continentia: ut sint arma iustitiȩ
deo. nec sint iniquitatis arma peccato. Sic eñĩ
nobis peccatum non dñabit᷑. Non enĩ sumꝰ
sub lege. bonum quidem iubente ñ tam̃
dante: sed sumus sub gr̃ã. quȩ id quod lex
iubet faciens nos amare. potest liberis in¬
perare. Itemq cum hortat᷑ ut non scđm

Expanded text:
moriemini; si autem spiritu facta carnis mortimoriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei. id ergo nunc agitur, quamdiu est mortalis haec uita nostra sub gratia, ne peccatum, id est concupiscentia peccati — hanc enim hoc loco peccati nomine appellat — regnet in nostro mortali corpore. tunc autem regnare ostenditur, si desideriis eius oboeditur. est ergo in nobis peccati concupiscentia, quae non est permittenda regnare; sunt eius desideria, quibus non est oboediendum, ne oboedientibus regnet. propter quod membra nostra non sibi usurpet concupiscentia, sed sibi uindicet continentia, ut sint arma iustitiae deo, ne sint arma iniquitatis peccato; sic enim nobis peccatum non dominabitur. non enim sumus sub lege bonum quidem iubente, non tamen dante, sed sumus sub gratia, quae id quod lex iubet faciens nos amare potest liberis imperare. Itemque cum hortatur, ut non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
uolens constituere qua caret infirmus:
iustitiȩ dĩ non est subiectus. reꝑbus ꝙ suꝑ-¬
bus. Si autẽ lex factum p̃uaricatorem.
tamqu̾a ad hoc grauius uulneratum
ut desideret medicum. tamqũa pedagogꝰ
ꝑducit ad grãm: contra suauitatẽ noxiã
qua uincebat concupiscentia. dñs dat sua¬
uitatem benificam. qua delectetur ampliꝰ
continentia. Et terra nr̃a dat fructum suũ.
quo pascitur miles qui debellat dõ uiuante
peccatum. Tales milites apłica tuba isto
sonitu accendit in prelium. Non ergo re¬
gnet inquit peccatum in ur̃o mortali cor¬
pore ad obȩdiendum desideriis eius: neq
exibueritis membra ur̃a arma iniquita¬
tis peccato. sed exibete uos deo tamquam
ex mortius uiuentes. et membra urã arma
iustitiȩ deo. Peccatum enim uobis non
dñabitur. Non enim uos estis sub lege.
sed sub grã. Et alio loco. Ergo inquit fr̃s de¬
bitores sumus non carni: ut scđm carnẽ
uiuamus. Si enim scđ̾m carnem uxerits:

Expanded text:
uolens constituere, qua caret infirmus, uolens constituere, qua caret infirmus, iustitiae dei non est subiectus reprobus et superbus. si autem lex factum praeuaricatorem, tamquam ad hoc grauius uulneratum, ut desideret medicum, tamquam paedagogus perducit ad gratiam, contra suauitatem noxiam, qua uincebat concupiscentia, dominus dat suauitatem beneficam, qua delectetur amplius continentia, et terra nostra dat fructum suum, quo pascitur miles, qui debellat deo iuuante peccatum. Tales milites apostolica tuba isto sonitu accendit in proelium. non ergo regnet, inquit, peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, sed exhibete uos deo tamquam ex mortuis uiuentes et membra uestra arma iustitiae deo. peccatum enim uobis non dominabitur; non enim estis sub lege sed sub gratia. et alio loco. ergo inquit, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem uiuamus. si enim secundum carnem uixeritis,
Abbreviated transcription (Latin):
eisq miserabili cecitate seruientes. insuꝑ etiã
beatos se putant. satiando eas potius quam
domando. Qui uero ꝑ legem cognouerunt
eas. ꝑ legem enim cognitio peccati. et con¬
cupiscentiã inquit nesciebam nisi lex dice¬
ret. non concupisces: et earum tamen oppu¬
gnatione uincuntur. quia sub lege uiuunt.
qua iubetur quod bonum est. non et dat᷑
ꝑ legem iubetur. his ideo subintrauit lex.
ut in eis abundaret delictum. Auxit ꝓhi¬
bitio concupiscentiam. eamq fecit inuicta:
ut accederet preuaricatio: quȩ sine lege ñ
fuit etiam si peccatum non fuit. Ubi enim
non est lex: nec p̃uaricatio. Ita lex grã non
iuuante ꝓhibens peccatum: uirtus ẽ insuꝑ
facti peccati. Unde ait apłs. Uirtus pecca¬
tilex. Nec mirandum est. quod huma¬
na infirmitas etiã de lege bona uires
malo addidit: dum ad ipsam legẽ facien-¬
dam de suis uiribus fidit. Ignorans qͥppe
dĩ iustitiam quã dat infirmo. et suam

Expanded text:
eisque miserabili caecitate seruientes insuper etiam eisque miserabili caecitate seruientes insuper etiam beatos se putant satiando eas potius quam domando. qui uero per legem cognouerunt eas — per legem enim cognitio peccati, et, concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces — et earum tamen oppugnatione uincuntur, quia sub lege uiuunt, qua iubetur quod bonum est, non et datur, sanctum quod per legem iubetur: his ideo subintrauit lex, ut in eis abundaret delictum. auxit prohibitio concupiscentiam eamque fecit inuictam, ut accederet praeuaricatio, quae sine lege non fuit, etiamsi peccatum fuit; ubi enim non est ex nec praeuaricatio. ita lex gratia non iuuante prohibens peccatum uirtus est insuper facti peccati. unde ait apostolus: uirtus peccati lex. nec mirandum est, quod infirmitas humana etiam de lege bona uires malo addidit, dum ad ipsam legem faciendam de suis uiribus fidit; ignorans quippe dei iustitiam, quam dat infirmo, et suam
Abbreviated transcription (Latin):
petens: et dedecus fugiens. Non utiq in cu-¬
piditatib frenandis continentia laboraret.
si nichil nos contra quod deceret liberet:
si nichil nr̃ȩ bonȩ uoluntati ex mala con-¬
cupiscentia repugnaret. Clamat apłs. Scio in¬
quit. quia non habitat in me. hoc ẽ in car¬
ne mea. bonum. Uelle enĩ adiacet mͥ: ꝑficere
autẽ bonum non inuenio. Nunc enim fieri
potest bonum: ut malȩ concupiscentiȩ ñ
consentiatur. ꝑficietur autẽ bonum: quando
ipsa mala concupiscentia finiet᷑. Itemq id̾e
doctor gentium clamat. Condelector legi
dĩ scd̾m interiorem hominem: uideo autem
aliam legem in membris meis repugnantẽ
legi mentis meȩ. Hanc pugnam non exꝑi-¬
untur in seipsis niłi bellatores uirtutum. de¬
bellatoresq uitioꝵ. Non expugnat concupi¬
scentiȩ malum: nisi continentiȩ bonum.
Sunt autẽ qui legem d̃i om̃ino nescientes.
malas concupiscentias nec in hostib deputais:

Expanded text:
petens et dedecus fugiens. non utique in cupetens et dedecus fugiens. non utique in cupiditatibus frenandis continentia laboraret, si nihil nos contra quod deceret liberet, si nihil nostrae bonae uoluntati ex mala concupiscentia repugnaret. clamat apostolus, scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio. nunc enim fieri bonum potest, ut malae concupiscentiae non consentiatur; perficietur autem bonum, quando ipsa mala concupiscientia finietur. itemque idem doctor gentium clamat: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae. Hanc pugnam non experiuntur in se ipsis nisi bellatores uirtutum debellatoresque uitiorum; non expugnat concupiscentiae malum nisi continentiae bonum. sunt autem, qui legem dei omnino nescientes malas concupiscentias nec in hostibus deputant
Abbreviated transcription (Latin):
munditia. qua possit iam gaudere conscien¬
tia: qũauis nondum sit illa ꝑfectio. ubi non
luctabitur cum uitio continentia. Nunc au¬
tẽ quandui concupiseit caro aduersus sp̃m
et sp̃s aduersus carnem. sat est nobis ñ con-¬
sentire malis. quȩ sentimus in nobis. Cum
enim fit ista consensio: tunc exit ex ore cor¬
dis quod coinquinat hominem. Cum uero
ꝑ continentiam consensio non tenetur: ma-¬
lum concupiscentiȩ carnalis. contra quod
pugnat concupiscentia spualis. nocere non
sinitur. Sed aliud est bene pugnare quod nc̃
ẽ. quando mortis contentione resistitur. ali-¬
ud aduersarium non habere: quod tunc erit
quando mors nouissima inimica destruetur.
Nam et ipsa continentia cũ frenat cohibetq
libidines. simul et appetit bonum ad cuius
immortalitatẽ tendimus: et respuit malũ
cum quo in hac mortalitate contendimus.
Illius quippe amatrix et peccatrix. huius
uero er hostis et testis est. Est decus enim ap¬

Expanded text:
munditia, qua possit iam gaudere conscienmunditia, qua possit iam gaudere conscientia, quamuis nondum sit illa perfectio, ubi non luctabitur cum uitio continentia. nunc autem quamdiu caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, sat est nobis non consentire M malis, quae sentimus in nobis. cum autem fit ista consensio, tunc exit ex ore cordis quod coinquinat hominem. cum uero per continentiam consensio non tenetur, malum concupiscentiae carnalis, contra quod pugnat concupiscentia spiritalis, nocere non sinitur. Sed aliud est bene pugnare, quod nunc est, quando mortis contentioni resistitur, aliud aduersarium non habere, quod tunc erit, quando mors nouissima inimica destruetur. nam et ipsa continentia, cum frenat cohibetque libidines, simul et adpetit bonum, ad cuius inmortalitatem tendimus, et respuit malum, cum quo in hac mortalitate contendimus. illius quippe amatrix et spectatrix, huius uero et hostis et testis est, et decus ad
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uolunt. qui ꝓpterea non exibent quia
non possunt. Ac ꝑ hoc illa quȩ in genita¬
libus membris pudicitia refrenatis solet
maxime ac ꝓprie continentia nominari.
nulla transgressione uiolatur: si suꝑior
continentia de qua iam dui loquimur.
in corde seruet᷑. ꝓpterea dñs cũ dixisset. de
corde enĩ exeunt cogitationes malȩ dein¬
de quid ꝑtineat ad cogitationes malas
secutus adiunxit: homicidia. adulteria.
et cȩtera. Nec dixte omĩa: sed quibusdam
exempli grã nominatis. et alia intelligen¬
da commonuit. Quoꝵ nichil est quod fie¬
ri possit. si mala cogitatio non p̃cesserir:
qua intus instituitur quod foris agitur:
et ex cordis ore ꝓcedens iam coiquinat
hominẽ. etiam si nulla facultate ꝑmissa
foris. ꝑ membra corporis non agatur.
Posito igitur ostio continentiȩ in ore cordis.
unde cuncta exeunt quȩ coinquinant homi¬
nem: si nil tale inde ꝑmittat᷑ exire. sequitur

Expanded text:
hoc uolunt, quod propterea non exhibent, quia hoc uolunt, quod propterea non exhibent, quia non possunt. Ac per hoc illa, quae in genitalibus membris pudicitia refrenatis solet maxime ac proprie continentia nominari, nulla transgressione uiolatur, si superior continentia, de qua iam diu loquimur, in corde seruetur. propterea dominus cum dixisset: de corde enim exeunt cogitationes malae, deinde quid pertineat ad cogitationes malas secutus adiunxit: homicidia, adulteria et cetera. nec dixit omnia; sed quibusdam exempli gratia nominatis et alia intellegenda commonuit. quorum nihil est, quod fieri possit, si mala cogitatio non praecesserit, qua intus instituitur quod foris agitur; et ex cordis ore procedens iam coinquinat hominem, etiamsi nulla facultate permissa foris per membra corporis non agatur. posito igitur ostio continentiae in ore cordis, unde cuncta exeunt, quae coinquinant hominem, si nil tale inde permittatur exire, sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
nis sonare blasphemiam: ideo non est
criminis reus. qui dicit in corde suo. ñ
est ds̃ : Ita cȩtera mala facta hominum
quȩ nullus agit corporis motus. quȩ ne¬
scit ullus corporis sensus. reos suos occul¬
tos habent. quos etiam solus inquinat in
cogitatione consensus. id est interioris uer¬
bum malignum: in quod timens ille deili¬
nari cor suum. ostium continentiȩ circũ
labia oris huius poni poscit a dño: quod
contineat cor ne declinet᷑ in uerba maligna.
Contineat autẽ: non sinendo cogitationẽ
ꝓcedere in consensionẽ. Sic enim scd̾m p̃ce¬
ptum apłicum non regnat peccatum in
nr̃o mortali corpore: neq exhibemus
membra nrã arma iniquitatis peccato.
qui obhoc ad peccandum membra ñ mo¬
uent. quia potestas nulla ꝑmittit᷑. Quȩ
si adsit: ꝓtinus ex membroꝵ uelut armoꝵ
motibus. quis in eis regnet ostendunt.
Promde quantum in ipsis ẽ. membra sua
exibent arma iniquitatis peccato quia

Expanded text:
at sonare blasphemiam, ideo non est huius at sonare blasphemiam, ideo non est huius criminis reus, qui dicit in corde suo: non est deus? ita cetera mala facta hominum, quae nullus agit corporis motus, quae nescit ullus corporis sensus, reos suos occultos habent, quos etiam solus inquinat in cogitatione consensus, id est interioris uerbum malignum. in quod timens ille declinari cor suum ostium continentiae circum labia oris huius poni poscit a domino, quod contineat cor, ne diclinetur in uerba maligna, contineat autem non sinendo cogitationem procedere in consensionem; sic enim secundum praeceptum apostolicum non regnat peccatum in nostro mortali corpore neque exhibemus membra nostra arma iniquitatis peccato. qui ob hoc ad peccandum membra non mouent, quia potestas nulla permittitur: quae si adsit, protinus ex membrorum uelut armorum motibus, quis in eis intus regnet, ostendunt. proinde quantum in ipsis est, membra sua exhibent arma iniquitatis peccato, quia
Abbreviated transcription (Latin):
exeunt inquit cogitationes malȩ. homi¬
cidia. adulteria. fornicationes. furta. fal¬
sa testimonia. blasphemiȩ. Hȩc sunt quȩ
coinquinant hominem. Nichil certe
istoꝵ malorum. quȩ ꝑpetrari etiã mẽbris
corporis possunt. quod cogitatio non
antecedat mala. et coinquinet hominẽ.
etiam si aliquid impediat. ne subsequan¬
tur oꝑa flagitiosa et facinorosa membro.¬
rum. Sienim potestas non datur: uacat
manus ad hominis interfectionẽ. Nunqͥd
ideo mundum est a scelere cor homicidȩ:
Aut si rem subripere alienam non ut qͥs
uult potest:. nunquid ideo in ipsa uolun¬
tate fur non ẽ. Aut si casta est quam uult
adulterare non castus: ideo eam non est
in corde mȩchatus: Aut si meretrix non
inueniat᷑ in fornice. ideo qui eam quęxit
non fornicatur in mente: Aut si cupienti
ꝑ mendacium ledere ꝓximum tẽpus uł
locus desit: ideo falsum testimonium non
ore interiore iam dixit. Aut si quisqũa

Expanded text:
exeunt, inquit, cogitationes malae, homiexeunt, inquit, cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae. haec sunt quae coinquinant hominem. nihil est certe istorum malorum, quae perpetrari etiam membris corporis possunt, quod cogitatio non antecedat mala et coinquinet hominem, etiamsi aliquid inpediat, ne subsequantur opera flagitiosa et facinorosa membrorum. si enim potestas non datur, uacat manus ab hominis interfectione, numquid ideo mundum est ab scelere cor homicidae? aut si rem subripere alienam non ut quis uult potest, numquid ideo in ipsa uoluntate fur non est? aut si casta est, quam uult adulterare non castus, ideo eam non est in corde moechatus? aut si meretrix non inueniatur in fornice, ideo qui eam quaerit, non fornicatur in mente? aut si cupienti per mendacium laedere proximum tempus uel locus desit, ideo falsum testimonium non ore interiore iam dixit? aut si quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
Cibus quippe in os intrat: uomitus ex
ore ꝓcedit. S ꝓculdubio pͥora uerba ꝑtinens
ad os carnis. ubi ait. non quod intrat
in os coinquinat hominem: posteriora
uero ad os cordis. ubi ait. sed quod ꝓcedit
ex ore hoc coinquinat hominem. Deniq
spondit. Adhuc et uos sine intellectu
estis: Non intelligitis quia omne quod
in os intrat in uentrẽ uadit: et in secessũ
emittitur: Hic certe in quod intrat cibus
os carnis agnoscimus: in his uero quȩ
adiungit agnoscimus os cordis: ne non
sequeretur nr̃i tarditas cordis. nisi et cũ
tardis ambulare ueritas dignaretur.
corde exeunt. Tanquam diceret. Cũ audis
de ore: de corde intellige. Utrumq dico:
sed alterum ex altero expono. Habet
os interius homo interior: et hoc discer¬
nit auris interior. De hoc ore quȩ proce¬
dunt. de corde exeunt: et ea coinquinan
hominẽ. Deinde iam relicto oris nomi¬
ne quod potest et de corpore intelligi:
aꝑtius quid dicat ostendit. De corde enĩ

Expanded text:
cibus quippe in os intrat, uomitus ex cibus quippe in os intrat, uomitus ex ore procedit. sed procul dubio priora uerba pertinent ad os carnis, ubi ait: non quod intrat in os, coinquinat hominem; posteriora uero ad os cordis, ubi ait: sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. denique spondit: adhuc et uos sine intellectu estis? non intellegitis, quia omne quod in os intrat, in uentrem uadit et in secessum emittitur? hic certe in quod intrat cibus os carnis agnoscimus. in his uero, quae adiungit, ut agnosceremus os cordis, non sequeretur nostri tarditas cordis, nisi et cum tardis ambulare ueritas dignaretur. de corde exeunt, tamquam diceret: cum audis de ore, de corde intellege. utrumque dico; sed alterum ex altero expono. habet os interius homo interior, et hoc discernit auris interior; de hoc ore quae procedunt, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. deinde iam relicti oris nomine, quod potest et de corpore intellegi, apertius quid dicat ostendit. de corde enim
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is oꝑis uerbum. Oulta quippe homi¬
nes faciunt ore clauso. quieta lingua. uo¬
ce frenata: sed tamen nichil agunt corpo¬
ris opere. quod non prius dixerint in cor¬
de. Ac ꝑhoc qm̃ multa sunt peccata in
interiorib dictis. quȩ non sunt in exterio¬
ribus factis. nulla sunt autẽ in exteriori¬
bus factis. quȩ non p̃cedant in interio¬
ribus dictis: erit abutrisq puritas inno¬
centiȩ. si circũ interiora labia ponatur
ostium continentiȩ. ꝓpter quod etiam
ipse ore proprio dñs ait. Mundate quȩ
intus sunt: et quȩ foris sunt munda
erunt. Itemq alio loco cum iudȩorum
stultiloquia refutaret. quia calumnia¬
bantur discipłis eius non lotis manib
manducantib. non quod intrat in os
inquit coinquinat hominem: sed quod
ꝓcedit ex ore hoc coinquinat hominẽ.
Qȩ sententia si tota de ore corporis acci¬
piatur: absurda est. Neq enim qũe non
comquinat cibus: coinquinat uomitus.

Expanded text:
omnis operis uerbum. multa quippe homiomnis operis uerbum. multa quippe homines faciunt ore clauso, quieta lingua, uoce frenata; sed tamen nihil agunt corporis opere, quod non prius dixerint in corde. ac per hoc quoniam multa sunt peccata in interioribus dictis, quae non sunt in exterioribus factis, nulla sunt autem in exterioribus factis, quae non praecedant in interioribus dictis: erit ab utrisque puritas innocentiae, si circum interiora labia ponatur ostium continentiae.. Propter quod etiam ipse ore proprio dominus ait: mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt. itemque alio loco cum iudaeorum stultiloquia refutaret, quia calumniabantur discipulis eius non lotis manibus manducantibus, non quod intrat in os, inquit, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. quae sententia si tota de ore corporis accipiatur, absurda est. neque enim quem non coinquinat cibus, coinquinat uomitus.
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ: ut non inde exeat quod etiam clausis
labiis carnis. uitam polluat cogitantis.
Deniq ut aꝑtius os interius quod ꝑilla
uerba significauit ostenderet. cum dixis¬
set. pone dñe custodiam ori meo. et ostiũ
continentiȩ circum labia mea. continuo
subdidit. nec declines cor meum in uer-¬
ba maligna. Declinatio cordis: quid est
nisi consensio: Nondum enĩ dicit qͥsꝗs
in corde occurrentib suggestionib quo-¬
rumq iusoꝵ. nulla cordis dedinatione
consensit. Si autẽ consensit: iam corde dyxit
etiam si ore non sonuit. etiam si manu
uł qualibet corporis parte non fecit quod
tamen cogitatione faciendum sibi ẽẽ iam
statuit. diuinis legibus reus. qũauis huma¬
nis absconditus sensibus. uerbo in corde
dicto: nullo facto ꝑ corpus admisso. Neq̃ꝙ̃.
uero membrum foris mouisset in facto. cuiꝰ
facti initium non intus p̾cessisset in uerbo.
Neq enim mendaciter scriptum ẽ. initiũ

Expanded text:
tiae, ut inde non exeat, quod etiam clausis tiae, ut inde non exeat, quod etiam clausis labiis carnis uitam polluat cogitantis. Denique ut apertius os interius, quod per illa uerba significauit, ostenderet, cum dixisset: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea, continuo subdidit: ne declines cor meum in uerba maligna. declinatio cordis quid est nisi consensio? nondum enim dixit, quisquis in corde occurrentibus suggestionibus quorumque uisorum nulla cordis declinatione consensit. si autem consensit, iam corde dixit, etiamsi ore non sonuit; etiamsi manu uel qualibet corporis parte non fecit, quod tamen cogitatione faciendum sibi esse iam statuit, diuinis legibus reus quamuis humanis absconditus sensibus uerbo in corde dicto nullo facto per corpus admisso. nequaquam uero membrum foris mouisset in facto, cuius facti initium non intus praecessisset in uerbo. neque enim mendaciter scriptum est: initium
Abbreviated transcription (Latin):
bidine. continentia necessaria uideretur
a dño speranda: etiam in psalmo canituꝵ.
Pone dñe custodiam ori med: et ostium con¬
tinentiȩ circum labia mea. Inhoc au-¬
tem diuni eloquii testimonio. si os intel¬
ligamus sicut intelligere debemꝰ ibi posi¬
ta continentia quantum sit di munus
agnoscimus. Parum est quippe os corporis
continere: ne aliquid inde quod non expe¬
dit ꝑsonum uocis erumpat. Intus est os
cordis: ubi sibi custodiam et ostium conti¬
nentiȩ poni desiderauit a dño qui uerba
illa dixit: nobisq dicenda conscripsit. Mul¬
ta enim corporis ore non dicimus:. et cor-¬
de clamamus. Nullum autẽ ꝓcedit rei
alicuius ex ore corporis uerbum: cuius
est in corde silentium. In de igit᷑ quod
non emanat. foris non sonat: qͦd uͦ ema-¬
nat inde. si malum est et si non mouear
linguã. inqͥnat animã. Ibi gͦ ponenda est
continentia: ubi et tacentium loquitur
conscientia. fit enim ꝑ ostium continen¬

Expanded text:
bidine continentia necessaria uideatur bidine continentia necessaria uideatur a domino speranda, etiam in psalmo canitur: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea. in hoc autem diuini eloquii testimonio si os intellegamus, sicut intellegere debemus, ibi posita continentia quantum sit dei munus agnoscimus. parum est quippe os corporis continere, ne aliquid inde quod non expedit per sonum uocis erumpat; intus est os cordis, ubi sibi custodiam et ostium continentiae poni desiderauit a domino, qui uerba illa dixit nobisque dicenda conscripsit. multa enim corporis ore non dicimus et corde clamamus; nullum autem procedit rei alicuius ex ore corporis uerbum, cuius est in corde silentium. inde igitur quod non emanat, foris non sonat; quod uero emanat inde, si malum est, etsi non moueat linguam, inquinat animam. ibi ergo ponenda est continentia, ubi et tacentium loquitur conscientia. fit enim per ostium continen
Abbreviated transcription (Latin):
CONIT IN eNTIA
E uirtute animȩ
quȩ continentia
nominatur. satis
conuenienter
et digne disputa¬
re difficile est: sed
exiguitatẽ nr̃am
sub tanti ponde¬
ris sarcina. ille cuius hȩc uirtus magnum
munus est adiuuabit. Nam qui eam do¬
nat continentib fidelibus suis. ipse dat
sermonem de illa loquentibus ministris
suis. Deniq de re tanta quod ipse dede¬
rit locuturi: di donum esse primũ dici
pientiȩ scriptum habemus: nisi ds̃ det. con¬
tinentem esse neminẽ posse. Dñs de ipsa
maiore et głosiore continentia quȩ con¬
iugali uinculo continetur: ait. Non om̃s
capiunt uerbum hoc: sed quibus datum
ẽ. Et qm̃ ipsa quoq castitas conuigalie.
nisi contineat᷑ ab illicito concubitu non
potest custodiri: utrumq apł̃s donum di
et coniugali et ea quȩ est sine conuigio. lo¬
queretur dicens. Uellem om̃s homines sic
esse sicut meipsum: sed unus quisq ꝓpriũ
donum habet adeo. alius sic. alius autẽ sic.
Et ne in sola inferioꝵ partium carnis li¬

Expanded text:
CONTINENTIA. De uirtute animae, quae continentia nominatur, satis conuenienter et digne disputare difficile est; sed exiguitatem nostram sub tanti ponderis sarcina ille, cuius haec uirtus magnum munus est, adiuuabit. nam qui eam donat continentibus fidelibus suis, ipse dat sermonem de illa loquentibus ministris suis. denique de re tanta quod ipse dederit locuturi dei donum esse continentiampientiae scriptum habemus, nisi deus det, continentem esse neminem posse; dominus de ipsa maiore et gloriosiore continentia, quae coniugali uinculo continetur, ait: non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est. et quoniam ipsa quoque castitas coniugalis nisi contineatur ab inlicito concubitu, non potest custodiri, utrumque apostolus dei et coniugali et ea, quae est sine coniugio, loqueretur dicens: uellem omnes homines sic esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius autem sic. Et ne in sola inferiorum partium carnis li
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hoc ipsum in te prius uirga illa
ferrea de qua dictum ẽ. reges eos
in uirga ferrea & tamquã uas figuli
conteres eos: ut corrupto exteriore
homine. & interiore renouato. possis
in caritate redactꝰq fundatꝰ comp̃¬
Re¬
hende̾ longitudinẽ. latitudinẽ. alti¬
tudinẽ. & ꝓfundum. cognoscere etiã
suꝑeminentẽ scientiã caritatis d̃i.
Nunc itaq cum ex eadem consꝑsio¬
ne ds̃ alia uasa in honorem facit.
alia in contumeliã. non est tuum
discutere quisqͥs scđm hanc consꝑsio¬
nẽ adhuc uiuis. id est terrenũ sensũ.¬
attulit in multa patientia uasa irȩ
quȩ ꝑfecta sunt in ꝑdicionẽ: hinc
satis significauit obdurationem
cordis quȩ in pharaone facta ẽ. ex
meritis uenisse occulte suꝑioris un¬
pietatis. Qũa tamen patient̃ sustinu-¬
it ds. donec ad illud tempꝰ ꝑduceretur
quo oportune in eum uindictȩ ꝓce-¬
derent ad correctionem eoꝵ quos ab
errore instituerat liberare. & ad cultũ

Expanded text:
est hoc ipsum in te prius virga illa est hoc ipsum in te prius virga illa ferrea, de qua dictum est, Reges eos in virga ferrea, et tanquam vas figuli conteres eos : ut corrupto exteriore homine, et interiore renovato, possis in charitate radicatus et fundatus comprehendere latitudinem, longitudinem, altitudinem, et profundum, cognoscere etiam supereminentem scientiam charitatis Dei . Nunc itaque cum ex eadem conspersione Deus alia vasa in honorem facit, alia in contumeliam, non est tuum discutere, quisquis secundum hanc conspersionem adhuc vivis, id est, terreno sensu eAttulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, hinc satis significavit obdurationem cordis quae in Pharaone facta est, ex meritis venisse occultae superioris impietatis: quam tamen patienter sustinuit Deus, donec ad illud tempus perduceretur, quo opportune in eum vindicta procederet, ad correctionem eorum quos ab errore instituerat liberare, et ad cultum
Abbreviated transcription (Latin):
sic refellit inquirentẽ ut intelligat
se deponere debere prius hominẽ
luti. ut ista ꝑ sp̃m inuestigare me¬
reatur. Itaq inquit. O homo. tu qͥs
es qui respondeas do: Nũ quid dic̃
figm̃tũ ei qui se finxit. quare sic me
fecisti : An non habet potestatẽ fi-¬
gulus luti. ex eadem consꝑsione
uas facere aliud quid̾e in honorẽ:
aliud incontumeliã. Qu̾a diu figm̃¬
tum es inquit. & ad massã luti ꝑti-¬
nes. nondum ꝑductus ad sp̃ualia.
ut sis sp̃ualis omĩa uidicans. ꝙ a ne-¬
mine iudiceris: cohibeas te oportet¬
t.
ab huiuscemodi inquisitione. & ñ
respondeas dõ. Cuius consilium qͥs
scire cupiens: oportet ut priꝰ in eiꝰ
amicitiã recipiatur. Quod contin¬
gere nisi sp̃ualib ñ potest: iam por-¬
tantibus imaginẽ cȩlestis homini.
Iam enĩ inquit non uos dicã seruos
sed amicos: omĩa enim quȩ audiui
a patre meo nota feci uobis. Qũa¬
diu itaq uas fictile es. conterendũ

Expanded text:
sic refellit inquirentem, ut intelligat sic refellit inquirentem, ut intelligat se deponere debere prius hominem luti, ut ista per spiritum investigare mereatur. Itaque, inquit, O homo tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti, ex eadem conspersione vas facere, aliud quidem in honorem, aliud in contumeliam? Quamdiu figmentum es, inquit, et ad massam luti pertines, nondum perductus ad spiritualia, ut sis spiritualis omnia judicans, et a nemine judiceris, cohibeas te oportet ab hujusmodi inquisitione, et non respondeas Deo. Cujus consilium quis scire cupiens, oportet ut prius in ejus amicitiam recipiatur: quod contingere nisi spiritualibus non potest, jam portantibus imaginem coelestis hominis; Jam enim inquit, non vos dicam servos, sed amicos: omnia enim quae audivi a Patre meo, nota feci vobis . Quamdiu itaque vas fictile es, conterendum
Abbreviated transcription (Latin):
denti merito fidei tribuit᷑. ꝙ ista ob¬
duratio precedenti impietati. ut q
bona ꝑ donum d̃i operem᷑ & mala
ꝑ supplicium: cum tam̃ homini non
auferatur liberum uoluntatis ar-¬
bitrium. siue ad credendũ dõ ut con-¬
sequatur nos miscdia. siue ad impie¬
tatẽ. ur consequat᷑ supplicium. Qua
conclusione illata: infext quȩstionẽ
tamꝗ̃ a contradicente. Ait enĩ. Dicis
itaq michi. Quid adhuc quęxitur:
Nam uoluntati eius quis resistit:
Cui sane inquisitioni sic respondet:
ut intelligamus sp̃ualib uiris etiã
non scđm terrenum hominẽ uiuen-¬
tibus patere posse prima merita
fidei & impietatis. quomͦ d̃s presciꝰ
eligat credituros & damner incredu-¬
istos ex oꝑib damnans. sed illoꝵ fi-¬
dei prestat ut bene oꝑent᷑ & istoꝵ
impietatẽ deserendo obduranẜ ut
male oꝑentur. Qui qm̃ intellectus
ut dixi sp̃ualib patet. a carnali
autẽ prudentia longe remotꝰ est.

Expanded text:
denti merito fidei tribuitur, et ista obdenti merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti impietati: ut et bona per donum Dei operemur, et mala per supplicium; cum tamen homini non auferatur liberum voluntatis arbitrium, sive ad credendum Deo ut consequatur nos misericordia, sive ad impietatem ut consequatur supplicium. Qua conclusione illata, infert quaestionem tanquam a contradicente. Ait enim: Dicis itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Cui sane inquisitioni sic respondet, ut intenon secundum terrenum hominem viventibus, patere posse prima merita fidei et impietatis, quomodo Deus praescientia eligat credituros, et damnet increduistos ex operibus damnans; sed et illorum fidei praestans, ut bene operentur, et istorum impietatem deserendo obdurans, ut male operentur: » et iteut dixi, spiritualibus patet, a carnali autem prudentia longe remotus est,
Abbreviated transcription (Latin):
de supplicio ueniebat. Non autem
quisqũa potest dicere. obduratio¬
nem illam cordis immerito acci-¬
disse pharaoni: sed udicio di retͥ¬
buentis incredulitati eius debitam
pȩnã. Non gͦ hoc illi imputat᷑ quod
tunc non obtemperaret. quando qͥd̾e
obdurato corde obtẽꝑare ñ poterat.
sed quia dignũ se p̃buit cui cor obdy¬
raret᷑ priore infidelitate. Sicut enim Re¬
in his quos elegit ds. non oꝑa sedtra
fides inchoat meritum. ut ꝑ munus
dĩ bene operent᷑. sic in his quos dam ta¬
nat. in fidelitas ꝙ impietas inchoat ui¬
pęnȩ meritum. ut ꝑ ipsam pęnam
etiam male oꝑentur. sicut & suꝑius
runt dm̃ in notitiam habere:. tradi¬
dit illos d̾s in reꝓbum sensum. ut
faciant quȩ non conueniunt. Qua¬
ꝓpter ita conclusit apłs. Ergo cuius
uult miseret᷑: & quẽ uult obdurat.
Cuius enim miseret᷑. facit eum beneoꝑa¬
ri: & que obdurat relinquit eũ ut
male oꝑetur. Sed & illa miscłia p̃ce-¬

Expanded text:
de supplicio veniebat. Non autem de supplicio veniebat. Non autem quisquam potest dicere obdurationem illam cordis immerito accidisse Pharaoni, sed judicio Dei retribuentis incredulitati ejus debitam poenam. Non ergo hoc illi imputatur, quod tunc non obtemperaret, quandoquidem obdurato corde obtemperare non poterat; sed quia dignum se praebuit, cui cor obduraretur priore infidelitate. Sicut enim in iis quos elegit Deus, non opera sed fides inchoat meritum, ut per munus Dei bene operentur: sic in his quos damnat, infidelitas et impietas inchoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur; sicut et superius m in notitia habere, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt . Quapropter ita concludit Apostolus, Ergo cui vult miseretur, et quem vult obdurat. Cujus enim miseretur, facit eum bene operari; et quem obdurat, relinquit eum ut male operetur. Sed et illa misericordia praece
Abbreviated transcription (Latin):
efficiat. Quod autẽ arr. igit᷑ non
uolentis neq currentis sed mise¬
rentis ẽ d̾i. non tulit liberum
uoluntatis arbitriũ. sed ñ suffice¬
re dicit uelle nr̃m nisi adiuuet d̃s.
misericordes nos efficiendo ad be¬
ne oꝑandũ. ꝑ donũ sp̃s scĩ. ad hoc
referens quod suꝑius dixit. mise¬
rebor cui misertꝰ ero. ꝙ miscd̃iam
p̃stabo cui misericors fuero. quia
neq uelle possumꝰ nisi uocemur.
ꝙ cum post uocationẽ uoluerimꝰ.
non sufficit uoluntas nr̃a ꝙ cur¬
sus nr. nisi ds̃ & uires currentib
currentis. sed miserentis di esse qd̃
uoluntas nr̃a. quȩ sola nichil posset.
Unde sequit᷑ etiam de pharaonis
supplicio testimonium. cum ait scri¬
ptura de pharaone. quia ad hoc te
excitaui ut ostendam in te potentiã
meam. & ut annuntiet᷑ nom̃ meũ
in uniuersa terra. Sicut enim legimꝰ
in exodo obduratum ẽ cor pharao¬
nis. ut tam euidentib signis non
moueretur. Quod ergo tunc pharao
non obtemperabat p̃ceptis di: iam

Expanded text:
 Quod autem ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, non tollit liberum voluntatis arbitrium; sed non sufficere dicit velle nostrum, nisi adjuvet Deus, misericordes nos efficiendo ad bene operandum per donum Spiritus sancti, ad hoc referens, quod superius dixit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibuscurrentis, sed miserentis dei esse, quod voluntas nostra, quae sola nihil posset. Unde sequitur etiam de Pharaonis supplicio testimonium, cum ait Scriptura de Pharaone, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Sicut enim legimus in Exodo, obduratum est cor Pharaonis , ut tam evidentibus signis non moveretur. Quod ergo tunc Pharao non obtemperabat praeceptis Dei, jam
Abbreviated transcription (Latin):
quid ergo non faciebant bonum.
quia non solum non sunt laudati
ab istis potestatib. sed etiã pęnis af¬
fecti & necati sunt: Consideranda
bonum fac & laudabit te potestas.
sed ait bonum fac & habebis laudem
ex illa. Siue enim ꝓbet factum tuuo
bonum. si ue ꝑsequatur: laudem habe¬
bis ex illa. uł cum eam in obsequium
dĩ lucratus fueris. uł cum eius ꝑsecu¬
tione coronam merueris. Hoc etiam
inconsequentib intelligitur cum dicit.
cłi enim minister est tibi in bonum.
ut intelligamus quia necesse est ꝓpter
hanc uitam subditos nos esse oportere.
non resistentes siquid illi auferre uolue¬
rint in quod sibi potestas data est tẽ¬
poralib rebus. Quȩ qm̃ transeunt:
ideo & ista

Expanded text:
quid ergo non faciebant bonum, quid ergo non faciebant bonum, quia non solum non sunt laudati ab istis potestatibus, sed etiam poenis affecti et necati sunt? Consideranda Bonum fac, et laudabit te potestas; sed ait, Bonum fac, et habebis laudem ex illa. Sive enim probet factum tuum bonum, sive persequatur, laudem habebis ex illa; vel cum eam in obsequium Dei lucratus fueris, vel cum ejus persecutione coronam merueris. Hoc etiam in consequentibus intelligitur, cum dicit, Dei enim minister est tibi in bonum, ut intelligamus quia necesse est propter hanc vitam subditos nos esse oportere, non resistentes si quid illi auferre voluerint, in quod sibi potestas data est, de temporalibus rebus; quae quoniam transeunt, ideo et ista
Abbreviated transcription (Latin):
sibi esse uectigal reddendum aut tri¬
butum. aut non esse honorem exhi-¬
bendum debitum eis quȩ hȩc curant
potestatib: in magno errore uersat᷑.
Item siquis sic se putat esse sub dendũ.
ut etiam in sua fide habere potesta¬
tem arbitretur eum qui temporalib
administrandis aliqua sublimitate
p̃cellit. in maiorem errorem labitur.
Sed modus iste seruandus est qũe
dñs ipse prescribit. ut reddamꝰ cesa¬
Quaquam enim ad illud regnum
uocemur ubi nulla erit potestas hu¬
ius mundi. in hoc tamen itinere dũ
agimus donec ꝑueniamus ad illud
tis. conditionẽ nrãm ꝓ ipso rerũ
humanarum ordine toleremꝰ. nichil
simulate facientes. & in eo ipso non
tam hominib quam d̾o qui hȩc
iuber obtemperantes. Quod autẽ¬
ait. uis autẽ non timere. potestatẽ.
bonum fac & habebis laudem ex
illa: potest mouere aliquos. cũ cogi¬
tauerint ab istis potestatib ꝑ secutio¬
nẽ sepe passos fuisse xp̃ianos. Nũ-¬

Expanded text:
sibi esse vectigal reddendum sive trisibi esse vectigal reddendum sive tributum, aut non esse honorem exhibendum debitum eis, quae haec curant, potestatibus, in magno errore versatur. Item si quis sic se putat esse subdendum, ut etiam in suam fidem habere potestatem arbitretur eum qui temporalibus administrandis aliqua sublimitate praecellit, in majorem errorem labitur, sed modus servandus est, quem Dominus ipse praescribit, ut reddamus Caesaquanquam enim ad illud regnum vocemur ubi nulla erit potestas hujusmodi, in hoc tamen itinere dum agimus, donec perveniamus ad illud tis, conditionem nostram pro ipso rerum humanarum ordine toleremus, nihil simulate facientes, et in eo ipso non tam hominibus, quam Deo, qui haec jubet, obtemperantes. Quoait, Vis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa, potest movere aliquos, cum cogitaverint ab istis potestatibus persecutionem saepe passos fuisse Christianos. Num
Abbreviated transcription (Latin):
mis. Quid detur tibi. aut quid appo¬
natur tibi ad linguam subdolam:
Sagittȩ potentis acutȩ: cum carbo¬
quis ex eo quod a dño suo in liberta¬
tem uocatus est factusq xp̃ianus:
extollatur in suꝑbiam. ꝙ non ar-¬
bitretur in huius uitȩ itinere seruan¬
dum esse ordinem suum. & potesta-¬
tib sublimiorib quib ꝓ tempore
rerum temꝑalium gubernatio tra-¬
dita ẽ. putet se non esse subdendũ
Cum enim constemus ex anima &
corpore. & qu̾adiu in hac uita tẽpo¬
rali sumus. etiam rebus temporali¬
bus ad subsidium degendȩ eius ui-¬
tȩ utamur: oportet nos ex ea parte
quȩ ad hanc uitam ꝑtinet. subditos
ẽẽ potestatibus. id est hominibus
res humanas cum aliquo honore
administrantib. Ex illa uero parte
qua credimus dõ. ꝙ in regnũ eius
uocamur. non nos oportet esse sub¬
ditos cuiquam homini: idipsum in
nobis euertere cupienti quod d̃s ad
uitam ȩternam donare dignatus est.

Expanded text:
mis: Quid detur tibi, aut quid appomis: Quid detur tibi, aut quid apponatur tibi ad linguam subdolam? Sagittae potentis acutae cum carboquis ex eo quod a Domino suo in libertatem vocatus est, factusque christianus, extollatur in superbiam, et non arbitretur in hujus vitae itinere servandum esse ordinem suum, et potestatibus sublimioribus, quibus pro tempore rerum temporalium gubernatio tradita est, putet non se esse subdendum. Cum enim constemus ex anima et corpore, et quamdiu in hac vita temporali sumus, etiam rebus temporalibus ad subsidium degendae hujus vitae utamur; oportet nos ex ea parte, quae ad hanc vitam pertinet, subditos esse potestatibus, id est, hominibus res humanas cum aliquo honore administrantibus. Ex illa vero parte qua credimus Deo, et in regnum ejus vocamur, non nos oportet esse subditos cuiqnobis evertere cupienti, quod Deus ad vitam aeternam donare dignatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ciba illum. si sitit potũ da illi. hoc
enim faciens carbones ignis conge¬
res suꝑ caput eius. multis uideri
potest repugnare illi sententiȩ. qua
dñs p̃cepit ut diligamꝰ in imicos
nrõs. & oremus ꝓ his qui nos ꝑse¬
quunt᷑. uł huic etiam quã idem
apłs suꝑius dicit. benedicite ꝑse-¬
quentib uos. benedicite & nolite
maledicere. Et iterum. Nulli ma¬
lum ꝓ malo reddentes. Quo modo
enim quisq diligit eum. cui ꝓpt̾̃ea
cibum & potum datut carbones
ignis congerat suꝑ caput eius. si car¬
bones ignis hoc loco aliqũa grauẽ
penam significant: Quappter in tel¬
ligendum ẽ ad hoc dictum ẽẽ: ut
eum qui nos leserit ꝓuocemꝰ ad pę¬
nitentiã facti sui. cum ei nos bene¬
facimus. Isti enim carbones ignis
ad exustionẽ idz contribulationem
sp̃s ualent. qui est quasi caput ani-¬
mȩ: in qua exuritur om̃is malitia.
cum homo in melius post peniten-¬
tiam cõmutat᷑. ut sunt illi carbo¬
nes ignis de quib dicitur in psal¬

Expanded text:
um; si sitit, potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus, multis videri potest repugnare illi sententiae qua Dominus praecepit ut diligamus inimicos nostros, et oremus pro iis qui nos persequuntur : vel huic etiam quam idem apostolus superius dixit, Benedicite persequentes vos; benedicite, et nolite maledicere; et iterum, Nulli malum pro malo reddentes. Quomodo enim quisque diligit eum cui propterea cibum et potum dat, ut carbones ignis congerat super caput ejus, si carbones ignis hoc loco aliquam gravem poenam significant? Quapropter intelligendum est ad hoc dictum esse, ut eum qui nos laeserit provocemus ad poenitentiam facti sui, cum ei nos benefacimus. Isti enim carbones ignis ad exustionem, id est contribulationem spiritus valent, qui est quasi caput animae, in qua exuritur omnis malitia, cum homo in melius per poenitentiam commutatur, ut sunt illi carbones, de quibus dicitur in Psal
Abbreviated transcription (Latin):
ERidem tempus scripsi
librum cuius est titulus
de magistro: in quo di¬
sputatur. et quęritur.
ex inuenitur. magistrũ
non esse qui docet hominem sci¬
entiam nisi dm̃. scdm illud etiam
quod in euangłio scriptum est.
unus est magister uester xp̃s
Hic liber sic incipit.¬

Expanded text:
er idem tempus scripsi librum cujus est titulus, de Magistro: in quo disputatur et quaeritur, et invenitur, magistrum non esse, qui docet hominem scientiam, nisi Deum, secundum illud etiam quod in Evangelio scriptum est: Unus est Magister vester Christus . Hic liber sic incipit
Abbreviated transcription (Latin):
inde nisi uelis ad sapientiam ꝑuenire.
sermo tecum de huiuscemodi rebus
non est habendus. Postremo amicus

Expanded text:
inde nisi velis ad sapientiam pervenire, sermo tecum de hujusmodi rebus non est habendus. Postremo meus
Abbreviated transcription (Latin):
re opus non est:cum prudentẽ uirum
& corrigi paratum. breuit̃ ammonuisse
sufficiat. Cua quippe ista sunt uerba. Ha¬
bendam dicimus inqiuis de infantib
istiusmodi rationẽ. qui prȩdestinati ba-¬
ptismo. uitȩ prȩsentis antequã renascan¬
tur in xp̃o pręueniuntur occiduo. Ergo¬
ne p̃destinati baptismo. uitȩ prȩsentis
antequam ad eum ꝑueniant p̃ueniun¬
tur occiduo: Et p̃destinaret ds. quod
futurum non fuisse presciuit: Aut hoc
futurum non fuisse nesciuit: ut erus
aut p̃destinatio frustraret᷑. aut p̾̃scientia
falleretur: Uides quanta hinc dici
possent. nisi quod paulo ante dixi te¬
nerem. ut hinc te breuiter ammone¬
rem: Noli credere. nec dicere nec do¬
cere de infantibus qui priusqu̾a re¬
nascantur in xp̃o prȩueniunt᷑ occiduo.
scriptum esse. raptus ẽ ne malitia mu

Expanded text:
re non opus est, cum prudentem uirum re non opus est, cum prudentem uirum et corrigi paratum breuiter ammonuisse sufficiat. tua quippe ista sunt uerba: habendam dicimus. inquis, de infantibus istius modi rationem, qui praedestinati baptismo uitae praesentis, antequam renascantur in Christo, praeueniuntur occiduo. ergone praedestinati baptismo uitae praesentis, antequam ad eum perueniant, praeueniuntur occiduo et praedestinaret deus quod futurum non fuisse praesciuit aut hoc futurum non fuisse nesciuit, ut eius aut praedestinatio frustraretur aut praescientia falleretur? uides quanta hinc dici possent, nisi quod paulo ante dixi tenerem, ut hinc te breuiter ammonerem. Xoli credere nec dicere nec docere \'de infantibus, qui priusquam renascantur in Christo, praeueniuntur occiduo, scriptum esse: \'raptus e st, ne malitia
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis non legamus: Dinocrates autẽ
septennis puer. in quib annis pueri
cum baptizantur iam symbolum red¬
dunt. & ꝓse ipsi ad interrogata respon¬
dent: cur non tibi usus fuerit baptiratꝰ
potuisse ab impio patre ad gentilium
sacrilegia reuocari. & ob hoc fuisse in pe¬
nis. de quib si sorore eius prȩcante lib̾a¬
tus est. nescio. Neq enim & ipsum uel
nunquam fuisse xp̃ianum. uel cathecu-¬
minum defunctum fuisse legisti. Qu̾ã-¬
quam ipsa lectio non sit in eo canone
scripturarum: unde in huius modi
quęstionib testimonia ꝓferenda sunt.
Ioli credere. nec dicere. nec docere. qͦs
destinationi eius eripi posse. & ante de-¬
fungi qͣm in eis fuerit qͦd omp̃s p̃destina¬
uit impletum: siuis esse catholicus. Ne¬
scio enim quȩ hic potestas contra pote¬
statem di casibus datur. quibus irruen¬
tibus quod ille prȩdestinauit fieri non
sinatur. Hic error quanta errantem uo¬
ragine impietatis absorbeat ex aggera¬

Expanded text:
quamuis non legamus? Dinocrates autem quamuis non legamus? Dinocrates autem septennis puer, in quibus annis pueri cum baptizantur iam symbolum reddunt et pro se ipsi ad interrogata respondent, cur non tibi uisus fuerit baptizatus potuisse ab impio patre ad gentilium sacrilegia reuocari et ob hoe fuisse in poenis, de quibus sorore orante liberatus est, nescio. neque enim et ipsum uel numquam fuisse Christianum uel catechumenum defunetum fuisse legisti, quamquam ipsa lectio non sit in eo canone scripturarum, unde in huiusmodi quaestionibus testimonia proferenda sunt. Noli credere nec dicere nec docere \'quos destinationi eius eripi posse et ante defungi quam in eis fuerit quod omnipotens praedestinauit inpletum\', si uis esse catholicus. nescio qua hie enim potestas contra potestatem dei casibus datur, quibus inruentibus quod ille praedestinauit fieri non sinatur. hic error quanta errantem uoragine inpietatis absorbeat exaggera
Abbreviated transcription (Latin):
blicȩ leges parcere poterant. quantum
attinet ad corporis mortem. qm̃ diuinitꝰ
remissionẽ acceperat peccatoꝵ: quid si iã
baptizatus. in latrocinii facinus & crim̃
incurrerat. & ñ ex pers baptismatis. sed
tamquam pęnitens accepit scelerum ue¬
niam quȩ baptirzatꝰ amisit: quando qͥd̾e
pietas tam fidelis. & dño in animo eius
& nobis in uerbis eius apparuit: Nam
si eos de quib non scriptum ẽ utrum fue¬
rint baptirati sine baptismo de hac ui-¬
ta recessisse contendimus. ipsis calumnia¬
mur apłis: qui preter apłm paulum qͣn¬
do baptirati fuerint ignoramus. Sed si p¬
sos baptizatos esse ꝑ hoc nobis innotesce¬
re potuit. qͦd beato petro dñs ait qui
lotus est non indiget ut lauet᷑. quid de
aliis de quibus uł tale nichil legimus
dictum. de barnaba. de timotheo. de tito.
de sila. de filemone. de ipsis euangłistis
marco.ꝙ luca. de innumerabilib cęteris.
quos absit ut baptizatos esse dubitemꝰ:

Expanded text:
blicae leges parcere poterant, quantum blicae leges parcere poterant, quantum adtinet ad corporis mortem, quoniam diuinitus remissionem acceperat peccatorum. quid si iam baptizatus in latrocinii facinus et crimen incurrerat et non expers baptismatis, sed tamquam paenitens accepit scelerum ueniam quae baptizatus ammisit? quando quidem pietas tam fidelis et domino in animo eius et nobis in uerbis eius apparuit. nam si eos, de quibus 11011 scriptum est utrum fuerint baptizati, sine baptismo de hac uita recessisse contendimus, ipsis calumniamur apostolis, qui praeter apostolum Paulum quando baptizati fuerint ignoramus. sed si ipsos baptizatos esse per hoc nobis innotescere potuit, quod beato Petro dominus ait: qui lotus est, non indiget, ut lauet, quid de aliis, de quibus uel tale nihil legimus dictum, de Barnaba, de Timotheo, de Tito, de Sila, de Philemone, de ipsis euangelistis Marco et Luca, de innumerabilibus ceteris, quos absit ut baptizatos esse dubitemus.