comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uita est propter iusticiam: hoc est
merito iusticie: profecto corpus mor¬
tuum propter peccatum quid aliud
quam merito peccati intelligere de¬
bemus auc possumus: si aꝑtissimũ
scripture sensum non pro arbitrio
ꝑuertere ac detorquere conamur.:
huc etiam uerborum consequentiũ
lumen accedit. Cum enim presentis
temporis gratiam determinans. dice¬
ret mortuum quidem esse corpus
propter peccatum. quia in eo non dũ
ꝑ resurrectionem renouato peccati me¬
ritum maneret. Hoc est necessitas
mortis: spiritum autem uitam esse
propter iusticiam. quia licet adhuc
corpore mortis huius orneremur iã
scundum interiorem hominem
certa renouatione in fidei iusticiaor
respiramus: tamen ne humana ig¬
norantia de resurrectione corporis
nichil speraret. etiam ipsum quod
propter meritum peccati in presen¬
ti seculo dixerat mortuum. in futu¬
iuuificandum: nec sic ut tantum
ex mortuo uiuum fiat. uerum etiã
ex mortali immortale. Quam quaor

Expanded text:
uita est propter iustitiam\', hoc est uita est propter iustitiam\', hoc est merito iustitiae, profecto \'corpus mortuum propter peccatum\' quid aliud quam merito peccati intellegere debemus aut possumus, si apertissimum scripturae sensum non pro arbitrio peruertere ac detorquere conamur? huic etiam uerborum consequentium lumen accedit. cum enim praesentis temporis gratiam determinans diceret mortuum quidem esse corpus propter peccatum, quia in eo nondum per resurrectionem renouato peccati meritum manet, hoc est necessitas mortis, spiritum autem uitam. esse propter iustitiam, quia licet adhuc corpore mortis huius oneremur iam secundum interiorem hominem coepta renouatione in fidei iustitiam respiramus, tamen, ne humana ignorantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat mortuum, in futuuiuificandum nec sic, ut tantum ex mortuo uiuum fiat, uerum etiam ex mortali inmortale. Quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
faccum est. seo ut peccatum non fiat
tanquam diceret. corpus quidẽ mor¬
tuum est propter non faciendum
peccatum: qui dsibi ergo uult quod
cum adiunxisset spiritus autem uita
est addidit propter iusticiam: Sͥuffe¬
cerat enim si adiungeret uitam sp̃e.
ut etiam hic subaudiretur propter
non faciendum peccatum: ut sic u¬
trumq propcer unam rem incellige¬
remus: et mortuum esse corpus et u¬
tam esse sp̃m propter non faciendum
peccatum. Ita quippe etiam si tantũ¬
modo uellet dicere propter iusticiã
hoc est propter faciendam iusticiã.
utrumq ad hoc posset referri. martu¬
um esse corpus. et uitam esse spirituor
propter faciendam iusticiam. Hunc uͦ
mortuum dixit esse corpus propter
peccatum. et spiricum esse uicam pro¬
pter iusticiam: diuersa merita diuer¬
sis rebus atcribuens: morti quidem¬
corporis meritum peccati: uite autẽ
spiritus meritum iusticie. Quocirca
si ut dubitari non potest spiritus

Expanded text:
factum est, sed ut peccatum non fiat; factum est, sed ut peccatum non fiat; tanquam diceret, Corpus quidem mortuum est, propter non faciendum peccatum: quid sibi ergo vult, quod cum adjunxisset, Spiritus autem vita est; addidit, propter justitiam? Suffecerat enim si adjungeret, Vitam spiritus; ut etiam hic subaudiretur, Propter non faciendum peccatum: ut sic utrumque propter unam rem intelligeremus et mortuum esse corpus, et vitam esse spiritum, propter non faciendum peccatum. Ita quippe, etiamsi tantummodo vellet dicere, propter justitiam, hoc est, propter faciendam justitiam, utrumque ad hoc posset referri, et mortuum esse corpus, et vitam esse spiritum, propter faciendam justitiam. Nunc vero et mortuum dixit esse corpus propter peccatum, et spiritum esse vitam propter justitiam; diversa merita diversis rebus atcorporis meritum peccati, uitae autem spiritus meritum iustitiae. quocirca si, ut dubitari non potest, \'spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
futura mutatio non solum nullas
mortem que facta est propter per¬
cacum. sed nec inortalitatem habi¬
tura est quam corpus animale ha¬
biit ante peccatum: non ait qui
suscicauit. xp̃m iħm a mortius ui¬
uificabit et mortua corpora ur̃a
cum supradixisset corpus mortuũ:
sed iuuificabit inquit et mortalia
corpora ur̃a. ut scilicet iam nonso
lum non sint mortua sed nec mor¬
talla cum animale resurget inspi¬
rituale: et mortale hoc induet in¬
mortalitatem: et absorbebitur me
queritur hac manifestatione liqi¬
dius: nisi forte audiendum est o
lnuic ꝑspicuicati contracticitur.
mortuum corpus secundum illo
modum hic incelligamus quo di¬
tum est. mortificate membra ur̃a ql
sunt suꝑterram. Sed hoc modo cor
propter iusticiam mortificatur: no
propter peccatum. Ut entm operem
iusticiam: mortificamus membra nĩ
que sunt suꝑ cerram. Aut si pucant
ideo addicum propter peccatum. uꝰ
non intelligamus quia peccatum

Expanded text:
futura mutatio non solum nullam futura mutatio non solum nullam mortem, quae facta est propter peccatum, sed nec mortalitatem habitura est, quam corpus animale habuit ante peccatum, non ait \'qui suscitauit Christum Iesum a mortuis uiuificabit et mortua corpora uestra\', cum supra dixisset \'corpus mortuum\', sed: uiuificabit, inquit, et mortalia corpora uestra, ut scilicet iam nonlum non sint mortua, sed nec mortalia, cum animale resurget in spirituale, et mortale hoc induet immortalitatem, et absorbebitur morquaeritur hac manifestatione liquidius. Nisi forte audiendum est, quod huic perspicuitati contradicitur, ut mortuum corpus secundum illum modum hic intelligamus, quo dictum est, Mortificate membra vestra quae sunt super terram . Sed hoc modo corpus propter justitiam mortificatur, non propter peccatum: ut enim operemur justitiam, mortificamus membra nostra quae sunt super terram. Aut si putant ideo additum, propter peccatum, ut non intelligamus quia peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
qui suscitauit iħm a mortius. uiuifi¬
cabit et mortalia corpora ur̃a. ꝑinha¬
bitantem eius spiritum in uobis. Ruto
quod non expositore sed tantum lecco¬
re opus habet tam clara et aꝑta senten¬
tia. Corpus inquit mortuum est non
propter fragilitatem terrenam quia
de terre puluere factum est: sed ꝓpter
peccatum. Quid querimus ampliꝰ:
Et uigilantissime non ait mortale
sed mortuum. Namq ancequam im¬
mucarecur in illam incorrupcioneor
que in sanctorum resurrectione pro¬
mittitur. poterat esse mortale quã¬
uis non moriturum: sicut hoc nr̃m
pocest ut ita dicam esse egrotabile
quamuis non egrotaturum. Cuius
enim caro est que non egrocare pos¬
sit etiam si aliquo casu pruis quan
egrotet occumbat: Sic et illud Mro
iam erat mortale. Quam mortaliti¬
tem fuerat absumptura mutatio
in eternam incorruptionem. si in hi¬
mine iusticia idest obedientia pe¬
maneret. Sed ipsum mortale non c
factum morcuum: nisi propcer pe¬
catum. Quia uero illa resurrectiõe

Expanded text:
m a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. puto quod non expositore, sed tantum lectore opus habet tam clara et aperta sententia. \'corpus\', inquit, \'mortuum est\' non propter fragilitatem terrenam, quia de terrae puluere factum est, sed \'propter peccatum\'. quid quaerimus amplius? et uigilantissime non ait \'mortale\' sed \'mortuum\'. Namque antequam inmutaretur in illam incorruptionem, quae in sanctorum resurrectione promittitur, poterat esse mortale, quamuis non moriturum, sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamuis non aegrotaturum. cuius enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? sic et illud corpus iam erat mortale. quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine iustitia, id est oboedientia, permaneret; sed ipsum mortale non est factum mortuum nisi propter peccatum. quia ucro illa in resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
euangelice lectionis. ad rem de qua a¬
gitur ꝑtinencem: incente quantum
possumus diligenterq uideamus. Erat
autem homo inquit ex phariseiss mcho¬
demus nomine.: princeps iudeorum.
hic uenit ad eum nocte: et dixit ħabbi
scimus quia a deo uenisti magister ne¬
mo enun potest hec signa facere que
tu facis: nisi fuerit deus cum eo. Res

Expanded text:
euangelicae lectionis ad rem de qua aeuangelicae lectionis ad rem de qua agitur pertinentem intente, quantum possumus, diligenterque uideamus. Erat autem homo, inquit, ex pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps ludaeorum. hic uenit ad eum nocte et dixit ei: rabbi, scimus, quia a deo uenisti magister; nemo enim potest haec signa facere quae tu facis,
Abbreviated transcription (Latin):
lmam habituri sunt. quoniam nul
peccati uinculo obstricti sunt. Hec
centes: primo nunquam ȩxplicant
li qua iusticia nullum peccatum ha¬
ans imago dei separetur aregno dei.
ande iudeamus utrum dominus ihc
ius et solus magister bonus. in hac ip
euangelica lectione non significaue
et ostencderit non nisi ꝑ remissioneo
peccatorum fieri. ut ad regnum dei per¬
ueniant baptitati: quamius recte in¬
telligentibus sufficere debuerit. quod
dictum est. nisi quis natus fuerit de-¬
nuo non potest uidere regnum dei:
et nisi quis renatus fuerit et aqua et
spiritu non pocest introire in regnum
dei. Cur enim nascatur denuo. ⁊ nisi re¬
nouandus: Unde renouandus: nsi a
uetustate: Qua uetustate: nisi in qua
uetus homo nrͣ simul crucifixus est
cum illo. ut euacuaretur corpus pecca¬
ti: Auc unde imago dei non intrat in
regnum dei: nisi impedunento prohi¬
bente peccati: Uerumptamen ut propo¬
siuinus cocam ipsam circumstanciam

Expanded text:
aeternam habituri sint, quoniam nullo aeternam habituri sint, quoniam nullo peccati uinculo obstricti sunt. haec dicentes primo numquam explicant isti, qua iustitia nullum peccatum habens imago dei separetur a regno dei. deinde uideamus utrum dominus Iesus, unus et solus magister bonus, in hac ipsa euangelica lectione non significauerit et ostenderit non nisi per remissionem peccatorum fieri, ut ad regnum dei perueniant baptizati, quamuis recte intellegentibus; sufficere debuerit, quod dictum est: nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum dei et: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei. cur enim nascatur denuo nisi renouandus % unde renouandus nisi a uetustate? qua uetustate, nisi in qua uetus homo noster simul confixus est cum illo, ut euacuetur corpus peccati ? aut unde imago dei non intrat in regnum dei nisi impedimento prohibente peccati ? uerum tamen, ut proposuimus, totam ipsam circumstantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ngantur insuꝑbia erroris alieni: de
norum paruula etate nobis decdit
dominus humilitatis exemplum. So¬
lus sine peccato natus est: quem sine
urili completu non concupiscentia
urnis. sed obediencia mentis uirgo con¬
iit. Sola nr̃o uulneri medicinam. pa¬
ie potuit: que non ex peccati uulne¬
tigermen pie prolis emisit. Iam nunc¬
rutemur diligentius quantum ad¬
nuat dominus: etiam ipsum euan¬
gelii capitulum ubi ait. nisi quis rena¬
tus fuerit ex aqua et spiritu. non intra¬
bit in regnum dei. Qua isti sententia
nsi mouetentur: omnino paruulos
irbaptirandos esse censerent. Sed qͥa
pait inquiunt nisi quis renatus
uit ex aqua et spiritu. non habebut
ilutem uel uitam eternam. tantum¬
nodo autem dixit non intrabit in re¬
num dei: ad hoc paruuli bapciran¬
i sunt ut sint etiam cum xp̃o in reg
pder: ubi non erunt si baptirati non
rint: quamuis et sine baptisino si
mnuli moriantur. salutem uitamq

Expanded text:
rigantur in superbia erroris alieni, de rigantur in superbia erroris alieni, de quorum paruuln aetate nobis dedit dominus humilitatis exemplum. solus sine peccato natus est, quem sine uirili complexu non concupiscentia carnis, sed oboedientia mentis uirgo concepit; sola nostro uulneri medicinam parere potuit, quae non ex peccati uulnere germen piae prolis emisit. Iam nunc scrutemur diligentius, quantum adiuuat dominus, etiam ipsum euangelii capitulum ubi ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum dei. qua isti sententia nisi mouerentur, omnino paruulos nec baptizandos esse censerent. sed quia non ait, inquiunt: \'nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non habebit salutem uel uitam aeternam\', tantummodo autem dixit: non intrabit in regnum dei, ad hoc paruuli baptizandi sunt, ut sint etiam cum Christo in regno dei, ubi non erunt, si baptizati non fuerint, quamuis et sine baptismo si paruuli moriantur salutem uitamque
Abbreviated transcription (Latin):
catur in peccati corpore. Sicut aucen
bono male uti malum est: sic malo ius
bene bonum est. Duo igitur hec bonũ
et malum. et alia duo usus bonus et
usus malus sibimet adiuncta: quatu¬
or differentias faciunt. Bene ucitur bos¬
no: continentiam delicans deo. Males
utitur bono: continentiam declicans
idolo. Male ucitur malo: concupiscen¬
tiam relaxans adulcerio. Bene utitur
malo: concupiscentiam restringens
conubio. Sicuc ergo melius est bene ua
bono quam bene uti malo: cum sit i¬
trumq bonum: ita qui clat uirguis
suam bene facit. et qui non dat nus¬
tum melius facit. de qua question
multo uberius et multo sufficienti
in duobus libris. uno de bono conuis¬
li alcero de sancta uirginitate: qua¬
tum dominus dedit. pro mearum uiri¬
um exiguitate disserui. Non itaq ꝑnup¬
uarum bonum defendant concupiscẽ¬
ue malum: qui carnem et sanguinem
preuaricatoris. aduersus carnem et san¬
quinem recdemptoris excollunt. Non e¬

Expanded text:
nascatur in penascatur in pebono male uti malum est, sic malo bene uti bonum est. duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adiuncta quattuor differentias faciunt. bene utitur bono continentiam dedicans deo, male utitur bono continentiam dedicans idolo; male utitur malo concupiscentiam relaxans adulterio, bene utitur malo concupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non dat nuptum melius facit. de qua quaestione multo uberius et multo sufficientius in duobus libris, uno De bono coniugali, altero de sancta uirginitate, quantum dominus dedit, pro mearum uirium exiguitate disserui. non itaque per nuptiarum bonum defendant concupiscentiae malum, qui carnem et sanguinem praeuaricatoris aduersus carnem et sanguinem redemptoris extollunt, non e
Abbreviated transcription (Latin):
remissione ꝑ unam gratiam misericor¬
dissimi saluatoris: ꝑunam iuctunaor
uerissimi sacerdotis: ac sic omunes filios
mulieris que serpenti credidit. ut libi¬
dine corrumperetur: non liberari a cor¬
pore mortis huiuis nisi ꝑ filium uirgins
quȩ ꝑ angelum credidit ut sine libio
feruor concupiscentie: sed quidam lic¬
tus et honestus illo feruore utendi mooꝰ
propagande proli non explende libidim
accomodatus. Uoluntas ista: non uolui¬
tas illa nupcialis est. Quodigitur in
membris corporis mortis huius inobe¬
enter mouetur: cotumq animum in
deiectum conatur attrahere. et neq ã
mens uoluerit exurgit. neq cum mas
uoluerit conquiescit: hoc est malu
peccati in quo nascitur homo. Cum ai¬
tem ab illicitis corruptionibus refrenas
et ad sola generis humani suxpplema¬
ta ordinate propaganda ꝑmittitur.
hoc est bonum conuigii. ꝑ quod orcdi¬
ta societate nascicur homo. Sed nen:
nascitur in xp̃i corpore: nisi priusi

Expanded text:
remissione, per unam gratiam misericorremissione, per unam gratiam misericordissimi Salvatoris, per unam victimam verissimi Sacerdotis: ac sic omnes filios mulieris, quae serpenti credidit, ut libidine corrumperetur , non liberari a corpore mortis hujus, nisi per Filium Virginis, quae angelo credidit, ut sine libidifervor concupiscentiae, sed quidam licitus et honestus illo fervore utendi modus, propagandae proli, non explendae libidini accommodatus. Voluntas ista, non voluptas illa, nuptialis est. Quod igitur in membris corporis mortis hujus inobedienter movetur, totumque animum in se dejectum conatur attrahere, et neque cum mens voluerit exsurgit, neque cum mens voluerit conquiescit, hoc est malum peccati, in quo nascitur omnis homo. Cum autem ab illicitis corruptionibus refrenatur, et ad sola generis humani supplementa ordinate propaganda permittitur, hoc est bonum conjugii, per quod ordinata societate nascitur homo. Sed nemo renascitur in Christi corpore, nisi prius
Abbreviated transcription (Latin):
si dicamus uerbi gratia. una est obste¬
trix in hac ciuitate que omnes excipit:
et unus est hic luterarem magister.
qui omnes docet: neq ibi. possunt in¬
telligi omnes nisi qui nascuntur: neq
lnc omnes nisi qui discunt. cum om̃s¬
non camen qui nascuntur luteras dis¬
cunt. Sed cui ius claret quod et illic
recte dictum est. omnes excipit. preter
ciuius manus nemo nascicur: et hic re¬
cte dictum est omnes docet. preter cu¬
uis magisterium nemo difcit. Consi¬
detatis autem omnibus. diuinis testi¬
mouiis que commemoraui. siue singu¬
latim de uno quoq disputans. siue a¬
ceruatun multa congestans. uel que¬
cumq similia non cominemoraui:
nichil inuenitur: nisi quod uniuersa¬
tenet ecclesia. que aduersus omnes
profanas nouitates uigilare debet¬
deo. nisi qui ꝑ mediatorem xp̃m recon¬
ciliatur deo: nec separari queinquã
nisi peccatis intercludentibus posse.
Non ergo reconciliari. nisi peccatorum

Expanded text:
si dicamus uerbi gratia: \'una est obstesi dicamus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes, nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum est: \'omnes docet, praeter cuius magisterium nemo discit\'. Consideratis autem omnibus diuinis testimoniis, quae commemoraui sine singillatim de unoquoque disputans siue aceruatim multa congestans, uel quaecumque similia non commemoraui, nihil inuenitur nisi, quod uniuersa ecclesia tenet, quae aduersus omnes profanas nouitates uigilare debetDeo, nisi qui per mediatorem Christum reconciliatur Deo, nec separari quemquam nisi peccatis intercludentibus posse. Non ergo reconciliari nisi peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
est cum xp̃o. Et quia non est cum xͦ.
manifestam debemus aut possumus
infirmare uel immutare sencentiam.
Unde igicur aduersusi xp̃m: si non ex
peccato: neq enim ex corpore et anima:
que utraq dei creatura est. Porro si ex
peccato: quod in illa etate nisi origina¬
le et anciquum: Una quippe caro est¬
peccati. in qua omnes ad dampnatio¬
nem nascuntur: et una est caro in si¬
militudine carnis peccati. ꝑ quam
omnes a dampnacione liberantur.
Hec ita dictum est omnes uelut qui¬
cumq nascuntur in carne peccati. idem
ipsi omnes munclari intelligancur ꝑ
carnem similem carn peccati: non enĩ¬
est omnium fides: sed omnes ꝑcinentes
ad generationem conubii carnalis non
nascuntur nisi in carne peccati: et om¬
nes ꝑtinentes ad generationem conubii
spiritualis. non mundautur nisi per
carnem similein. carni peccati. hoc est
illi ꝑ adam ad condempnationem. isti
ꝑ xp̃m ad iustificationem: tanquam

Expanded text:
est cum Christo et, quia non est cum Chriest cum Christo et, quia non est cum Chrimanifestam debemus aut possumus infirmare uel inmutare sententiam. unde igitur aduersus Christum, si non ex peccato? neque enim ex corpore et anima, quae utraque dei creatura est. porro si ex peccato, quod in illa aetate nisi originale et antiquum? una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur, et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem conubii carnalis non nascuntur nisi in carne peccati et omnes pertinentes ad generationem conubii spiritalis non mundantur nisi per carnem similem carni peccati; hoc est: illi per Adam ad condemnationem, isti per Christum ad iustificationem. tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
nerationem uoluptatis carnis non
moriuntur nisi in adam. in quo om¬
nes peccauerunt: sic ex his omnino
omnes ꝑtiuentes ad regenerationem
uoluntatis spiritus. non uiuificant᷑
nisi in xp̃o. in quo omnes iustificant᷑.
quia sicut ꝑ unum omnes ad condẽp¬
nationem. sic ꝑunum omnes adiusti¬
ficationem: nec est ullus ulli mediuis
locus ut possit esse. nisi cum diabolo
qui non est cum xp̃o. Hinc et ipse
dominus uolens auferre de cordibus
male credentium istam nescio quam
medietatem quam conantur quidam
paruulis non baptizatis tribuere: ut
quasi merito innocentie. sint in uita
eterna. sed quia non sunt baptizati. ñ
suit cum xp̃o in regno eius: diffiniti¬
uam protulit ad hec ora ostruenda sen¬
tenciam. ubi ait qui mecum non est
aduersum me est. Consticue igitur
quemlibet paruilum. Si iamcum xͦ
est ut quid bapciratur Si autem qd̃
habet ueritas ideo baptiratur ut sit
cum xp̃o: profecto non bapcizatus nõ

Expanded text:
nerationem uoluntatis carnis non nerationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificantur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad iustificationem. nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum Christo. hinc et ipse dominus uolens auferre de cordibus male credentium istam nescio quam medietatem, quam conantur quidam paruulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in uita aeterna. sed, quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitiuam protulit ad haec ora obstruenda sententiam, ubi ait: qui mecum non est, aduersum me est. constitue igitur quemlibet paruulum: si iam cum Christo est, ut quid baptizatur? si autem, quod habet ueritas, ideo baptizatur, ut sit cum Christo, profecto non baptizatus non
Abbreviated transcription (Latin):
arpori eius herere. ꝑ eum in ouile eiꝰ.
intrare: ad uitam et salutem quam
sius promisit perpetuam ꝑuenire:
omnes inquam agnoscamus eum. qͥ
peccatum non fecit. et peccata nr̃a per¬
tulit corpore suo suꝑlignum: ut a
rccatis separati cum iusticia uiuamꝰ.
mus cicatricibus sanaci sumus. in¬
irmi cum essemus. tanquam pecora
rrantes. Que cum ita sint: nemineor
unquam eorum qui ad xp̃m accesse¬
runt ꝑ baptism um sana fides et sana
loctrina pucauit exceptum. agratia
tinissionis peccatorum: nec esse posse
licui preter regnum euis eternam
lutem. hec enu. parata est reuela
ain tempore nouissimo: hoc est uire¬
surrectione mortuorum. ꝑtinentium
non ad mortem eternam que scd̾a
mors appellatur: sed ad uitam eter¬
nam quam promiccit non mendax
leus sanctis et fidelibus suis. Cuius
uite participes omnes non uiuifica¬
buncur nisi in xp̃o: sicut in adam
mnnes moriuntur Q uemadmodum
enim omnes omnino ꝑtinentes adge¬

Expanded text:
corpori eius haerere, per eum in ouile eius corpori eius haerere, per eum in ouile eius intrare, ad uitam et salutem, quam suis promisit, perpetuam pertinere, omnes, inquam, agnoscamus eum, qui peccatum non fecit et peccata nostra pertulit corpore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iustitia uiuamus, cuiuscucatricibus sanati sumus, infirmi cum essemus tamquam pecora errantia. Quae cum ita sint, neminem umquam eorum, qui ad Christum accesserunt per baptismum, sana fides et sana doctrina putauit exceptum a gratia remissionis peccatorum nec esse posse alicui praeter regnum eius aeternam salutem. haec enim parata est reuelari in tempore nouissimo, hoc est in resurrectione mortuorum pertinentium non ad mortem aeternam, quae secunda mors appellatur, sed ad uitam aeternam, quam promisit non mendax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae participes omnes non uiuificabuntur nisi in Christo, sicut in Adam omnes moriuntur. quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad ge
Abbreviated transcription (Latin):
quod iniquicatem non fecerit. nec do¬
lum in ore suo. uult dominus purga¬
re eum de plaga. Si dederitis uos ob
delicta ur̃a animam ur̃am: iudebia
semen longissime uice Et dominus¬
uult auferre doloribus animam
ostendere illi lucem. et figurare ꝑli
sum iustificare iustum bene serius¬
tem pluribus: et peccata illorum ip
se sustinebit Propterea hereditabis
complilȩres et fortium parcietur spolia.
propter quod tradita est ad mortem
anima eius: et inter iniquos estimatꝰ
est. Et ipse peccata multorum sustinu¬
it: et propter iniquitates eorum tra¬
ditus est Attende etiam illud eiusdem
prophece quod de se completum lecto¬
nis etiam functus officio: in synagoga
pse recitauit. Spiritus domini super
me. propter quod unxit me euangeli¬
uire humilibus misit me: ut refrige¬
int qui in pressura cordis sunt. predi¬
re captiuis remissionem et cecis u¬
lun. Omnes ergo agnoscamus. nec ul¬
ius exceptus sit omnium qui uolumꝰ

Expanded text:
quod iniquitatem non fecerit nec doquod iniquitatem non fecerit nec dolum in ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, "ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peipse sustinebit. propterea ipse hereditabit conplures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum sustinuit et propter iniquitates eorum traditus est. adtende etiam illud eiusdem prophetae, quod de se completum lectoris etiam functus officio in synagoga ips erecitauit: spiritus domini super me, propter quod unxit me euangelizare humilibus, misit me, ut refrigerent qui in pressura cordis sunt, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum. omnes ergo agnoscamus nec ullus exceptus sit eorum, qui uolumus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum commnendet: et tanquam su¬
ꝑbis nescio quibus uel contenciosis¬
identidem inculcet. homo inquit
in plaga: et qui sciat ferre infirmi¬
tates: propter quod et auertit se faci¬
es eius iniuriata est: nec magni estima¬
ta est. hic infirmicates nr̃as portat.
et pro nobis in doloribus est. et nos esti¬
na: ipse autem uulneratus est. proy¬
ter peccata nr̃a: infirmatus est. pri¬
ter iniquicates nr̃as. Erudicio pace
nr̃e: suꝑ eum. In liuore eius sanacia
mus. Omnes ut oues errauimus: e
dominus tradidit illum pro peccatis
nris: et ipse quoniam male tractatus
est non aperuit os. Ut ouis adimmol¬
dum luctus est: et ut agnus ante e
qui se tonderet fuit sine uoce: sic nõ
aperuit os suum. In humilitate sub¬
latum est udicium eius. Generationẽ
eius. quis en arrabit: Quoniam tolle¬
tur de terra uita eius. Ab iniquicati¬
bus populi mei ductus est ad mortẽ
dabo ergo malos propter sepulturã
eius. et diuites ꝓpt̃ mortem eius: obha

Expanded text:
ipsum commendet et tamquam suipsum commendet et tamquam superbis nescio quibus uel contentiosisidentidem inculcet. homo, inquit, in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existina. ipse autem uulneratusest propter peccata nostra r a et infirmatus est propter iniquitates nostras. eruditio pacis nostrae in eum, liuore eius sanati sumus. "omnes ut oues errauimus et dominus tradidit ilium pro peccatis nostris. et ipse quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est, et ut agnus ante eum qui se tonderet fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. sepulturam ergo malos propter sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gabo inquit conuenticula eorum de
sanguinibus. quoniam multis sacri¬
ficiorum sangumibus cum primũ
in tabernaculum uel intemplum
congregarentur. conuincebantur
pocus peccatores. quam mundaban¬
tur. Non ergo iam inquit de sangui¬
nibus congregabo conuencicula eos
unus enim sanguis pro multis da¬
tus est: quo ueraciter mundarentur:
deniq seqiitur. Nec memor ero nomi¬
num illorum ꝑlabia mea: tanquã
erant prius filii carnis. filii seculi. fi¬
lii ire. filii diaboli. immuncdi. pecca¬
tores impii: postea uero filii dei. ho¬
mini nouo nomen nouum. canticuor
sint ingrati homines gratie dei: pu¬
silli cum magnis aminore usq ad
maiorem. Totius ecclesie uox est: er¬
raui sicut ouis ꝑdita. Omnnium men¬
brorum xp̃i uox est: omnes ut oues
errauimus. et ipse traditus est pro
peccatis nr̃is. Qui tocus prophetie loc̾
apud ysaiam quoq ꝑ philippum sͥ
exposito spado ille candacis regine
in eum credidit. uide quociens hoc

Expanded text:
gabo, inquit, conuenticula eorum de gabo, inquit, conuenticula eorum de sanguinibus, quoniam multis sacrificiorum sanguinibus, cum prius in tabernaculum uel in templum congregarentur, conuincebantur potius peccatores quam mundabantur. \'non ergo iam\', inquit, \'de sanguinibus congregabo conuenticula eorum\'; unus enim sanguis pro multis datus est, quo ueraciter mundarentur. denique sequitur: nec memor ero nomina illorum per labia mea, tamquam erant prius \'filii carnis, filii saeculi, filii irae, filii diaboli, inmundi. peccatores, inpii\', postea uero \'filii dci'\', homini nouo nomen nouum cantanti casint ingrati homines gratiae dei, pusilli cum magnis, a minore usque ad maiorem. totius ecclesiae uox est: erraui sicut ouis perdita, omnium membrorum Christi uox est: omnes ut oues errauimus et ipse traditus est pro peccatis nostris. qui totus prophetiae locus apud Esaiam, quo per Philippum sibi exposito spado ille Candacis reginae in eum credidit, uide quotiens hoc
Abbreviated transcription (Latin):
onem peccatorum ꝑ omnes gentes inci¬
pientibus ab iherusalem. Et petrus di¬
cit quod paulo ante commemoraui.
huic omnes prophetas cestimonium
ꝑhibere. remissionem peccatorum ac¬
cipere ꝑmanum eius omnem creden¬
tem in eum. Uerumptamen commo¬
dius est etiam ex ip̃so uetere testamẽ¬
to testimonia pauca depromere:quȩ
uel ad supplementum. uel pocius ad cu¬
mulum ualere debebunt. Ipse domunꝰ
ꝑ prophetam in psalmo loquens ait.
Sanctis qui in terra eius sunt: mirifi¬
cali᷑ omnes uoluntates meas in eis.
Non merita illorum: sed uoluntates
meas. Nam illorum quid nisi quod se¬
quitur multiplicate sunt infirmnita¬
tes eorum. supra quod infirmi erant:
Ad hoc et lex subintrauit ut habun¬
cdarec delictum. Seo quid adiingit:
Postea accelerauerunt. Multiplicatis
infirmitatibus. hoc est habuncdante
delicto. a lacrius medicum quesier̃t.
ut ubi habundauit peccatum. super¬
habundaret gratia. deniq non congre¬

Expanded text:
onem peccatorum per omnes gentes incionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem\'. et Petrus dicit, quod paulo ante commemoraui, huic omnes prophetas testimonium perhibere \'remissionem peccatorum accipere per manum eius omnem credentem in eum\'. Verum tamen commodius est, etiam ex ipso uctere testamento testimonia pauca depromere, quae uel ad supplementum ucl potius ad cumulum ualerc debebunt. ipse dominus per prophetam in psalmo loquens ait: sanctis qui in terra sunt eius mirificauit omnes uoluntates meas in illis, non \'merita eorum\',sed uoluntates meas. namillorum quid nisi quod sequitur? multiplicatae sunt infirmitates eorum, supra quod infirmi erant. ad hoc et lex subintrauit, ut abundaret delictum. sed quid adiungit? postea adcelerauerunt. multiplicatis infirmitatibus, hoc est abundante delicto, alacrius medicum quaesierunt, ut, ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. denique: non congre
Abbreviated transcription (Latin):
tres quoniam ꝑhunc uobis remissiopec¬
catorum annunciatur: ab omuibus
quibus non potuistis in lege moysi uis¬
tificari. In hoc omnis credens iustificat᷑.
hoc canto agere testimoniorum: cuius
aduersus ueritatem dei elacio non p̾¬
matur: Et multa quidem alia reperi¬
ri possunt: sed et finiendi huius oꝑis
cura non negligenter habencda est. de
libris quoq ueteris testamenti multas
contestationes diuinorum eloquioꝵ
adhibere in hanc sencentiam suꝑua¬
caneum putaui: quandoquidem il¬
luo quod occultabatur. uelut sub ue¬
lamento terrenarum promissionum.
hoc in noui testamenti predicatione
reuelatur. Et ipse dominus librorum
ueterum utilicatem breuiter demons¬
trauit et definiuit dicens. oportuisse
impleri que de illo scripca essent in le¬
ge et prophetis et psalmis: et hec ipsa
esse quod oportebat. xp̃ pati. et resur¬
gere amortuis tercia dieet predicari
in nomine eius penicentiam et remissi¬

Expanded text:
tres, quoniam per hunc uobis remissio pectres, quoniam per hunc uobis remissio peccatorum annuntiatur; ab omnibus quibus non potuistis in lege Moysi iustificari, in hoc omnis credens iustificatur. Hoc tanto aggere testimoniorum cuius aduersus ueritatem dei elatio non prematur? et multa quidem alia repperiri possunt, sed et finiendi huius operis cura non neglegenter habenda est. de libris quoque ueteris testamenti multas contestationes diuinorum eloquiorum adhibere in hanc sententiam superuacaneum putaui, quando quidem illic quod occultatur sub uelamento uelut terrenarum promissionum, hoc in noui testamenti praedicatione reuelatur. et ipse dominus librorum ueterum utilitatem breuiter demonstrauit et definiuit dicens oportuisse inpleri, quae de illo scripta essent in Lege et Prophetis et Psalmis, et haec ipsa esse, \'quod oportebat Christum pati et resurgere a mortuis tertia die et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissi
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam occisus est et redenusti nos
les insanguine cuode omni gente.⁊
ingua et populo et nacione. Item in
actibus apostolorum. inceptorem uite
petrus apostolus dicit esse dominum
iħm. increpans iudeos quod occidissert
cum: ita loquens. Uos autem sanctum
it iustum inhonorastis. et negastis: et
postulastis hominem honicidam ui¬
ere et donari uobis: nam inceptorẽ
ute occidistis. Et alio loco. Hic est lapis
nprobatus a uobis edificantibus: qui
factus est incaput anguli. Non est enĩ
aliud nomen sub celo datum homini¬
bus: in quo oporceat saluos fierinos.
quem uos incerfecistis suspendentes
in ligno: hunc deus principem et sal¬
latoremeraltauit gloria sua. dare
penitentiam ifrael. et remisfionem pec¬
catorum in illo. Item alioloco. huic om¬
nes prophete cestimonium ꝑhibent: re¬
inissionem peccatorum accipere ꝑma
num illius. omnem credentem in eum.
Item in eodem libro apostolus paulus.
Notum ergo sit uobis inquit uiri fra¬

Expanded text:
quoniam occisus es et redemisti nos quoniam occisus es et redemisti nos deo in sanguine tuo de omni gente et lingua et populo et natione. Item in Actibus apostolorum inceptorem uitae Petrus apostolus dixit esse dominum Iesum increpans ludaeis, quod occidissent eum, ita loquens: uos autem sanctum et iustum onerastis et negastis et postulastis hominem homicidam uiuere et donari uobis; nam inceptorem uitae occidistis. et alio loco: hic est lapis reprobatus a uobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli. non est enim aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oportet saluos fieri nos. quem uos interfecistis suspendentes in ligno. hunc deus principem et saluatorem exaltauit gloria sua, dare paenitentiam Israhel et remissionem peccatorum in illo. item alio loco: huic omnes prophetae testimonium perhibent remissionem peccatorum accipere per manum illius omnem credentem in eum. item in eodem libro apostolus Paulus: notum ergo sit uobis, inquit, uiri fra
Abbreviated transcription (Latin):
non habentem cocidianam necessitatẽ
sicut princspes sacerdotum. primum
pro siuis peccatis sacrificium offerre de¬
hinc pro populdͥ. hoc enim semel fecit
offerens se. Et alioloco. Hon enim in ma¬
nu fabricata sancta introiit. xp̃c que s̃
similia uerorum. sed ipsum. celum. ap¬
parere ante faciem dei pro nobis: non
ut sepius offerat semet ipsum: sicut
princeps sacerdotum. intrat in sancta
in anno semel: cum sanguine alieno.
seterum oportebat eum sepius pati a
mundi consticutione: nunc aucem se¬
mel in excremitate seculorum adremis¬
sionem peccatorum ꝑsacrificium suũ.
nanifestacus est. Et sicut consticutũ
t hominibus semel tancum mori. et
post hoc iudicuum: sic et. xp̃c semel ob¬
iatus est. ut multorum peccata portar&:
seciunido sine peccatis apparebit eis qui
cum sustinent ad salutem. Apocalipsis
etiam ioħis. has laudes. xp̃o ꝑcanticũ
nouum testatur offerri. Dignus es ac¬
upere librum et apperire signacula eiꝰ:

Expanded text:
habentem cotidianam necessitatem habentem cotidianam necessitatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre, dehinc pro populo; hoc enim semel fecit offerens se. et alio loco: non enim in manu fabricata sancta introiit Christus, quae sunt similia uerorumsed in ipsum caelum, apparere ante faciem dei pro nobis, non ut saepius offerat semet ipsum, sicut princeps sacerdotum intrat in sancta in anno semel cum sanguine alieno. ceterum oportebat eum saepius pati a mundi constitutione, nunc autem semel in extremitate saeculorum ad remissionem peccatorum per sacrificium suum manifestatus est. et sicut constitutum est hominibus semel tantum mori et post hoc iudicium, sic etChristus semel oblatus est, ut multorum peccata portaret, secundo sine peccatis apparebit eis, qui eum sustinent ad salutem. Apocalypsis etiam Iohannis has laudes Christo per- canticum nouum testatur offerri: dignus es accipere librum et aperire signacula eius,
Abbreviated transcription (Latin):
glexerumus salucem: Et alio loco. fim¬
terea ergo quia pueri cominunicauer̃
carni et sanguini: et ipse prope mooi
eorum participauit: ut ꝑ mortem
est diabolum: et liberaret eos qui tim¬
re mortis ꝑ totam uitam rei erant serui
tutis. Et paulopost. Unde debuit inqt
secundum. omnia fratribus assimilari
ut misericors fieret et fidelis princeps
sacerdocum: eorum que sunc ad deuor
propiciandum pro delictis populi. Et a¬
libi. Teneamus inquit confessionem. Nõ
enim habemus sacerdocem qui non pos¬
sit compati infirmitatibus nr̃is: et enuĩ
expertus est omnia secundum simili¬
tudinem sine peccato. Et alio loco. Incͣns¬
gressibile inquit habet sacerdocium:
unde et saluos ꝑficere pocest eos qui
adueniunt ꝑipsum ad deum: semper
uiuiens ad incerpellandum pro ipsis.
Talem enim decebat habere nos prin¬
cipem sacerdotum: iustum. sine ma¬
licia incontaminatum. separatium a
peccatoribus. altiorem a celis factum:

Expanded text:
glegentes salutem? et alio loco: proglegentes salutem? et alio loco: propterea ergo pueri communicauerunt sanguini et carni et ipse propemodum eorum participauit, ut per mortemest, diabolum, et liberavit eos qui timore mortis per totam vitam rei erant sertutis. et paulo post: unde debuit, inquit, secundum omnia fratribus similis esse, ut misericors fieret et fidelis princeps sacerdotum eorum, quae sunt ad deum propitiandum pro delictis populi. et alibi: teneamus, inquit, confessionem; non enim habemus sacerdotem, qui uon possit conpati infirmitatibus nostris; etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato. et alio loco: intransgressibile, inquit, habet sacerdotium. unde et saluos perficere potest eos qui adueniunt per ipsum ad deum, semper uiuens ad interpellandum pro ipsis. talem enim decebat habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccatoribus, alti
Abbreviated transcription (Latin):
eterne Ad hebreos quoq epistola quã¬
quam non nullis incerta sit. tamen
quoniam legi quosclam huic nr̃e de
baptismo paruulorum sententie con¬
traria sentientes. eam quibusclam o¬
pinionibus siuis testem adhibere uo¬
luisse: magisq me mouet auccoritas
ecclesiarum orientalium. que hanc e¬
tiam in canonicis habent: quanta
pro nobis testimonia contineat aduer¬
tendum est. In ipso eius exordio legit᷑.
Multis partibus et multis modis olumm
deus loquuitus est patribus in prophe¬
tis: postremo in his diebus loquutus
nobis in filio quem consticuic heredẽ
uniuersorum: ꝑ quem fecit et secula.
Qui cum sit splendor glorie et figura
substancie eius. gerens quoq omniaue¬
bo uirtutis sue: purgatione peccatorum
a se facta. sedet ad dexteram maiestatis
in excelsis. Et post pauca. Si enun quiꝑ
angelos dictus est sermo firmus faccus¬
est. et omnis preuaricatio et inobedienta
iustam accepit mercedis retributionem:
quomodo nos esfugiemus si tantam ne¬

Expanded text:
aeternae. Ad Ilebreos quoque epistula, quamquam nonnullis incerta sit, tamen, quoniam legi quosdam huic nostrae de baptismo paruulorum sententiae contraria sentientes etiam ipsam quibusdam opinionibus suis testem adhibere uoluisse magisque me mouet auctoritas ecclesiarum orientalium, quae hanc etiam in canonicis habent, quanta pro nobis testimonia contineat aduertendum est. in ipso eius exordio legitur: multis partibus et multis modis olim deus locutus est patribus in prophetis, postremo in his diebus locutus est nobis in filio, quem constituit heredem uniuersorum, per quem fecit et saecula. qui cum sit splendor gloriae et figura substantiae eius gerens quoque omnia uerbo uirtutis suae purgatione peccatorum a se facta sedet ad dexteram maiestatis in excelsis. et post pauca: si enim qui per angelos dictus sermo factus est firmus et omnis praeuaricatio et inoboedientia iustam accepit mercedis retributionem, quo- . modo nos effugiemus tantam ne
Abbreviated transcription (Latin):
co tibi: nisi quis natus fuerit denuoñ
potest uidere regnum dei. dicit adeũ
nichodeinus. Quomodo pocest homo
nasci cum senex sic: Nunquio pocest
in uterum matris suȩ iterum introire
et nasci: Respondit iħc. Amen ameu
dico tibi: nisi quis renatus fuerit ex
aqua et spiritu sancto: non pocest in

Expanded text:
si quis natus fuerit denuo non potest videre regnum Dei dicit ad eum Nicodemus quomodo potest homo nasci cum senex sit numquid potest in ventrem matris suae iterato introire et nasci respondit Iesus amen amen dico tibi nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu non potest in
Abbreviated transcription (Latin):
exuens se carnem principatus et po¬
testates exemplauit: fiducialicer tri¬
umphans eos uisemet ipso. Et ad thi¬
motheum. Humanus inquit sermo
res saluos facere. quorum primus e¬
go siun: sed ideo misericordiam cõ¬
secutus sum. ut in me ostenderet
primo. xp̃c iħc omnem longanimi¬
tatem. ad inforinationem eorum qͥ
credituri sunt illi inuitam eternã.
Item dicit. Unus enim deus unus et
etiam ad eundem. Noli ergo inquit
erubescere testunonium domini nr̃iꝰ
neq me uinctum eius: sed collabora euã¬
gelio secundum uircutem dei saluos
nos facientis. et uocantis uocatione
sua sancta. non secundum opera nr̃a
sed secundum suum proposicum. et
gratiam que data est nobis in xpoihu
aute secula eterna: manifestata autẽ
euacuantis quidem mortem: illumi¬
uantis autem uitam et incorruptionẽ
ꝑ euangelium. Ad ticum etiam. Expec¬
tantes inquit illam beatam spem. et
manifestationem glorie magni dei.⁊

Expanded text:
exuens se carnem, principatus et poexuens se carnem, principatus et potestates exemplavit fiducialiter triumphans eos in semetipso . 48. Et ad Timotheum: Humanus, inquit, sermores salvos facere, quorum primus ego sum. Sed ideo misericordiam consecutus sum, ut in me ostenderet primo Christus Jesus omnem longanimitatem, ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam . Item dicit: Unus enim Deus, unus et etiam ad eundem: noli ergo, inquit, erubescere testimonium domini nostri neque me uinctum eius, sed conlabora euangelio secundum uirtutem dei saluos nos facientis et uocantis uocatione sua sancta non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Iesu ante saecula aeterna, manifestata autem  Christi, euacuantis quidem mortem, inluminantis autem uitam et incorruptionem per euangelium. Ad Titum etiam: expectantes, inquit, illam beatam spem et manifestationem gloriae magni dei et
Abbreviated transcription (Latin):
secundum deum creatus est. in iusti¬
cia et sanctitate ueritatis. Et alibi. Holi¬
te contristari spiritum sanccum dei:
in quo signati estis in die redemptiois.
Ad colosenses etiam ita loquitur: Grãs
agentes pacri idoneos facienti nos in
partem sortis sanctorum in lumine:
qui eripuit nos de pocestace tenebra¬
rum et transtulit nos in regnum fi¬
demptionem remissionem peccatoꝵ.
Et alio loco. Et estis inquit illo repleci:
qui est caput omnis principatus et
potestatis. In quo etiam circumcisi
estis circumcisione non manufacta:
in expoliatione corporis carnis incir¬
cumcisione xp̃i. consepulti ei in bap¬
tismo: in quo et consurrexistis ꝑfideor
operationis dei qui suscitauit illum
a mortuis: et uos cum essetis mortui
delictis et prepucio carnis ur̃e. con
uiuificauit cum illo donans uobis
omnia delicta: delens quod aduer
sus nos erat cyrographum decreti.
quod erat contrarium nobis: tollens
illud de medio et affigens illud cruci

Expanded text:
secundum deum creatus est in iustisecundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis.et alibi: nolite contristare spiritum sanctum dei, in quo signati estis in diem redemptionis. Ad Colosenses etiam ita loquitur: gratias agentes patri idoneos facienti nos in partem sortis sanqui et liberavit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Fidemptionem in remissione peccatorum . Et alio loco: Et estis, inquit, in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis: in quo etiam circumcisi estis circumcisione non manufacta, in expoliatione corporis carnis, in circumcisione Christi, consepulti ei in baptismo, in quo et conresurrexistis per fidem operationis dei, qui suscitauit illum a mortuis, et uos, cum essetis mortui delictis et praeputio carnis uestrae, uiuificauit cum illo, donans nobis omnia delsus nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis, tollens illud de medio, et affigens illud cruci,
Abbreviated transcription (Latin):
Et paulopost. Qui eratis inquit in il¬
lo tempore sine xp̃o. alienati a socie¬
tate israel. et peregrini testamentorũ
et promissionis sp̃em non habentes:
et sine deo in hoc mundo: nunc au¬
tem in xp̃o iħu. qui aliquando eratis
longe: facti estis prope in sanguine
utraq unum: et medium parieceo
macerie soluans inunicicias in carne
sua. legem mandatorum decretis eua¬
cuans. ut duos conderet inse inunũ
nouum hominem faciens pacem. et
cominuitasset utrosq in uno corpore
deo: ꝑ crucem interficiens inimiciei¬
as in semet ipso. Et ueniens euangeli¬
tauit pacem uobis qui eratis longe.
et pacem his qui prope: quia per ip¬
sum habemus accessum. ambo in uno
spiritu ad patrem. Item alibi. Sicut
ueritas est in ih̃u. deponere uos secun¬
dum priorem conuersationem uete¬
rem hominem: eum qui corrumpit᷑
secundum concupi scentias deceptioĩs
Renouamini autem spiritu mentis
ur̃e: et induice nouum hominem. qͥ

Expanded text:
Et paulo post: Qui eratis, inquit, ilEt paulo post: Qui eratis, inquit, illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum et promissionis, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo: nunc autem in Christo Jesu, qui aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine arietem maceriae soluens, inimicitias, in carne sua legem mandatorum decretis euacuansut duos conderet in se in unum nouum hominem faciens pacem et commutaret utrosque in uno corpore deo per crucem, interficiens inimicitias in semet ipso. et ueniens euangelizauit pacem uobis, qui eratis longe, et pacem his, qui prope, quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu adpatrem. item alibi: sicut est ueritas in Iesu, deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis; renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite noum hominem, eum qui