comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tustinus genealogiam numerare incipi¬
ne duentes filios fintrũ inpͥma gen̾atione
impitari debere quia fratres quasi quidam
prus exquo cet̾i ramusculi oriantur existĩt.
⁊sti graduum computatio: si bene in¬
di fu̾it. ab ea quam suꝑi expositimus
nienter patrui. amite. auuncli. matte. Et
suꝑior quidem ⁊ inferior cognatio ã pͥmo gͣdu
incipit. At ea que extransu̾so: num̾at᷑ a scd̃o.
Primo gͣdu ẽ supͣ pat̾ mat̾: infra filiꝰ ⁊ filia.
Scdo supra auus auia: infra nepo neptis.¬
Ettramsũso: fr. soror. Tercio supͣ ꝓauus ꝓauia.
infra ꝓnepos ꝑneptis. Extransu̾so. fr̃s sorort̾e
filiꝰ ⁊ filia.: et conuenient̃ patriuis ãmita
anuncłs matertera. Pͥatruus ẽ. patͥs fr̃ quẽ¬

Expanded text:
consobrinis, genealogiam numerare incipiunt, dicentes, filios fratrum in prima generatione computari debere, quia fratres quasi quidam truncus, ex quo ceteri ramusculi oriuntur, exsistunt. Sed nec ista graduum computatio, si bene intellecta fuerit, ab ea, quam superius exposuimus, nienter patrui amitae avunculi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit: at ea, quae ex transverso numeratur, a secundo. Primo gradu est supra pater mater, infra filius filia. Secundo supra a et soror. Tertio, supra proavus, proavia, infra pronepos proneptis; ex transverso fratris sororisque, filius filia. Et consequenter patruus, amita; avunculus, matertera. Patruus est patris frate
Abbreviated transcription (Latin):
recompensationem om̃ino ñ admittant.
Qs̾ uocũ nullam comutationẽ admittat.
is scire que sunt illa que commu¬
tationem non patiuntur: fõitas.¬
sis mͥ non credis qui actoritatem queris:
si quid ex uniuersis unum ego ꝓferre
uoluero. Est tam̃ quiddam qd̃ cõmuta¬
tionem nullam admittit. Nam dispẽ¬
satio eẽ. ñ pot̃: uͥ recompensatio ẽẽ nõ
pot̃. Dispensatio quippe nom̃ dispendiĩ
est: et detͥmentum sonat. quantum in
ipso est. Stultum uͦ ẽ uolintarie cẽ
stinere. uͥ nullum lucrum conseque
autem in paruo detrimentum uolir
num sustineri pot̃: qd mai nich adqus¬

Expanded text:
recompensationem omnino admittant.recompensationem omnino admittant. votum nullam commutationem admittat. Vis scire quae sunt illa quae commutationem ullam non patiuntur? Fortassis mihi non credis, qui auctoritatem quaeris, si quid ex universis unum ego proferre voluero. Est tamen quoddam quod commutationem nullam admittit. Nam dispensatio esse non potest, ubi recompensatio esse non potest. Dispensatio quippe nomen dispendii est, detrimentum sonat quantum in ipso est. Stultum vero est voluntarie damnum sustinere, ubi nullum lucrum consequitur. Ubi autem in parvo detrimentum voluntarie damnum sustineri potest, quo majus nihil acqu
Abbreviated transcription (Latin):
stultoꝵ frangenda sunt. Uota qͥp¬
De stultoꝵ intelligimus ea. que uł de ma¬
lo frunt: uł de bono male. Uerbi grã. Si
quis uoueret quempiam interficere. siue
qd lbet aliud in quo culpa constaret se
facturum. uotum de malo ẽẽt. et idcirco
uouere. scd̾a foret si impleretur ꝑficere.
Similiter et uotum de bono factũ. si bene
ñ fiat: inter uota stultoꝵ que frangenda
sunt deputatur. Bene aũt ñ fit. etiam
si de bono fit illud uotum inquo uouet᷑
uł qđ ñ licet. uł qđ non expedit. Non li¬
cet: ut si mulier ñ consentiente uł potiꝰ
contradicente uiro suo continentiam
uoueat. Non expedit: ut si quispiã in
ieiunio uł alio quolibet oꝑe supra uires
ac possibilitatem suam. aliquid se factu¬
rum ẽẽ. ꝓponat. Hec gͥ omĩa inter uota
stultoꝵ deputantur: que uł ꝑusa sunt.
uł illicita uł indiscreta. Ubi autẽ et bo¬
num uouetur & bene uouet᷑. quedam
eiꝰ modi sunt. ut cõmutationem ex dispẽ¬
satione suscipiant: quedam uͦ talia: que

Expanded text:
tultorum frangenda sunt . Vota quippe stultorum intelligimus ea quae vel de malo fiunt, vel de bono male. Verbi gratia: Si quis voveret quempiam interficere, sive quodlibet aliud in quo culpa constaret se facturum, votum de malo esset, et malum esvovere, secunda foret si impleretur perficere. Similiter et votum de bono factum si bene non fiat, inter vota stultorum quae frangenda sunt, deputatur. Bene autem non fit etiam si de bono sit illud votum, in quo vovetur vel quod non licet, vel quod non expedit. Non licet, ut si mulier non consentiente vel potius contradicente viro suo continentiam voveat. Non expedit, ut si quispiam in jejunio vel alio quolibet opere supra vires suas ac possibilitatem suam aliquid se facturum esse proponat. Haec igitur omnia inter vota stultorum deputantur, quae vel perversa sunt, vel illicita, vel indiscreta. Ubi autem bonum vovetur et bene vovetur, quaedam ejusmodi sunt ut commutationem ex dispensatione suscipiant, quaedam vero talia ut
Abbreviated transcription (Latin):
hec duo cum bona sunt. unde bonun
fitiunt. ꝑtimorem enim mala cauer
timorem eñi malum abono receditur
ꝑ amorem uͦ malũ mala ꝑpetrantiur
Sunt gͦ duo hec quasi porte due. ꝑ quas
mors & uita ingrediunt᷑. mors quidem q̃
apiuntur ad malũ. uita aũt quanddo ad

Expanded text:
Haec duo cum bona sunt omne bonum Haec duo cum bona sunt omne bonum efficiunt. Per timorem enim mala caventur; Per timorem enim malum a bono receditur; per amorem vero malum mala perpetrantur. Sunt ergo duo haec quasi portae duae, per quas mors et vita ingrediuntur Mors quidem quando aperiuntur ad malum, vita autem quando ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicia: septima. pax mentis interna. hõ
gͥ inpeccatis iacens. egrotus ẽ. uitia uul¬
nera deus medicus. dona sp̃s scĩ antidota.
uirtutes sanitates. beatitudines gaudia.
ꝑdona enĩ sp̃s scĩ: uitia sanant᷑. Sanitas
uitioꝵ: integritas est uirtutũ. Sanus
oꝑatur: oꝑans remuneratur. Sic pꝰ uirtu¬
tes oꝑa bona sequunt᷑: & ex uirtutib oꝑa
ipsa oriuntur. Sex oꝑa miscđie in euagłio
spetialiter a dño enumerantur: in quibꝰ
ꝑfectio oꝑum bonoꝵ significatur. Primũ
ẽ. esurientẽ pascere. scdm sitientem po¬
tare. tercium. hospitem collig̾e. quarcũ
nudũ uestire. quintum infirmũ uisita¬
re: sextum. ad in carceratum & clausum
uenire. In his enim necessitatib om̃is
uite humane molestia uel comp̃hendit᷑
mo compatitur miscđiam a deo in su&
ane duo sunt motus cordis. quib
ala rationalis ad om̃e qd̵ facit agẽ¬
dum impellitur. Unus ẽ timor. aAtera

Expanded text:
ditia, septima pax mentis interna. Homo ditia, septima pax mentis interna. Homo igitur in peccatis jacens aegrotus est, vitia vulnera, Deus medicus, dona sancti Spiritus antidota, virtutes sanitates, beatitudines gaudia. Per dona enim Spiritus sancti vitia sanantur: sanitas vitiorum integritas est virtutum. Sanus operatur, operans remuneratur. Sic post virtutes opera bona sequuntur, et ex virtutibus opera bona oriuntur. Sex opera misericordiae in Evangelio specialiter a Domino enumerantur , in quibus perfectio bonorum operum significatur. Primum est esurientem pascere, secundum sitientem potare, tertium hospitem colligere, quartum nudum vestire, quintum infirmum visitare, sextum ad incarceratum et clausum venire. In his enim necessitatibus omnis vitae humanae molestia vel comprehenditur mo compatitur, misericordiam a Deo in sua e et amore. Sane duo sunt motus cordis, quibus anima rationalis ad omne quod facit agendum impellitur. Unus est timor, alter amor.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. sicut ira leuis. & transitoria risus
& i modi: que si ne delibatione agentiũ
contingunt. sire ex negligentia in caute
siue ex infirmitate precipitant᷑. De uirtu
aliud uitium ẽẽ. atq aliud peccatũ
quod ex ipso uitio ꝓcedit: ita intelligimꝰ.
aliud ẽẽ uirtutes atq aliud oꝑa iusticie qͦ
ex ipsis oriuntur. Uirtus enĩ quasi quedã
sanitas ẽ. et integritas. anime rationalis.
cuiꝰ corruptio uitium uocat᷑. Opus uero
iusticie est immotu mentis rationał. qͥ
scd̃m dm̃ incedit: a cordis conceptione sur¬
gens & foris usq ad actionis corporał com¬
pletionẽ ꝓcedens. Uirtutes in scͥpturis plu¬
rime numerantur. maxime uͦ que in eu¬
uangłio quasi quedam antidota uł sa¬
nitates. contra septem uitioꝵ corruptio¬
nẽ sub eodem numero disponuntur.
Prima est humilitas. scd̃a mansuetudo.
tercia m̃tis compuctio. quarta desidiũ
iusticie. quĩnta miscđia. sexta cordis mũ¬

Expanded text:
sunt sicut ira levis et transitoria, risus sunt sicut ira levis et transitoria, risus et hujusmodi, quae sine deliberatione agentium contingunt, sive ex negligentia incaute, sive ex infirmitate praecipitanter. aliud vitium esse, atque aliud peccatum, quod ex ipso vitio procedit, ita intelligimus aliud esse virtutes, atque aliud opera justitiae, quae ex ipsis oriuntur. Virtus enim quasi quaedam sanitas est, et integritas animae rationalis, cujus corruptio vitium vocatur. Opus vero justitiae est in motu mentis rationalis, quae secundum Dominum incedit, a cordis conceptione surgens, et foris usque ad actionis corporalis completionem procedens. Virtutes in Scripturis plurimae numerantur, maxime vero quae in Evangelio quasi quaedam antidota vel sanitates contra septem vitiorum corruptionem sub eodem numero disponuntur: prima est humilitas, secunda mansuetudo, tertia mentis compositio, quarta desiderium justitiae, quinta misericordia, sexta cordis mun
Abbreviated transcription (Latin):
cesumonium requirit. ꝑpterea iactanitia
ꝑlenitatem blandam se simulat: suꝑbia
łi intumore crudelem se de monstrat.
Snꝑbia eni timeri uult. ianctancia ama¬
ri: ut uttaq tamen in eo qd̵ appetit sibi
placens ꝑuse. diu̾so licet modo. mordi¬
nate coniuncitur głari. Siquis gͥ suꝑbit̃
q iactanciam sub uno comptitau̾it m¬
bro septem inueniaet uitia capitalia. de
qtuib peccata om̃ia id eactus iniquita¬
tis ⁊ iniusticie oꝑa oriuntur. Peccata
autẽ alia uenialia: alia cͥminalia dͥn̾e.
Senialia sunt. que nec facile ĩlitari pos¬
sunt ut aliquando non fiant: ne nul¬
tam turpitudinem uł lesione magnã
hñt si fiant. Crtminalia dicunt᷑ que
uł iesionem magnam inducunt. uł tue¬
multum offenditur. uł ipse qui facit ma¬
eulat. Talia sunt homicidia adult̾ia. ꝑ¬
iuria furta. ⁊i que his similia adiungũt᷑.
uł continentur in istis: sicut rapine. saeri.¬
legia & incestus. et cetera talia. Uenialia

Expanded text:
testimonium requirit. Propterea jactantia testimonium requirit. Propterea jactantia per levitatem blandem se simulat, superbia vera in tumore crudelem demonstrat. Superbia enim timeri vult, jactantia amari; et utraque tamen in eo quod appetit sibi placens perverse, diverso licet modo inordinate convincitur gloriari. Si quis igitur superbiam et jactantiam sub uno computaverit membro, septem invenit vitia capitalia, de quibus peccata omnia, actus iniquitatis et injustitiae opera oriuntur. Peccata autem alia venialia, alia criminalia dicuntur. Venialia sunt quae nec facile vitari possunt, ut aliquando non fiant, neque multam turpitudinem vel laesionem magnam habent si fiant. Criminalia dicuntur quae vel laesionem magnam inducunt, vel turvel proximus multum offenditur, vel ipse qui facit maculatur. Talia sunt homicidia, adulteria, perjuria, furta, et quae iis similia adjunguntur, vel continentur in istis; sicut rapinae, sacrilegia, incestus, et caetera talia. Venialia
Abbreviated transcription (Latin):
timnpunt. ꝑ suꝑbiam inflatur. ꝑ mui¬
mi arescit. ꝑ iranecepat. ꝑ accidiam fr̃a.¬
gur ꝑ auaritiam disꝑgitur. ꝑgulam
aficitur. ꝑ luxuriam conculiatur. et
nlutum redigitur. Suꝑbia ẽ. amor ꝑ¬
ine excellentie. In uidia. odium felici¬
itis aliene. Ira ẽ. trationabilis ꝑturbatio
untis. Accibia iͥ. exconfesione̾ mentis
nata tristicia: siue tedium ⁊ amaritudo
animi immnocłata qua iocunditas sp̃uał
extinguitur. et quodam despationis pͥnci¬
pio mens insemet ipsa subuertitur. Aua
ricia ẽ. immod̾atus appetitꝰ habendi.
Qula e: immod̾atus appetitus edendi.
Luxuria est concupiscentia explende uo¬
luptatis mnua: uł concubitus desidiũ
supra modũ uł contͣ rationẽ efferuens.
Suꝑbie duo sunt gn̾a: unum intus aliud
Suꝑdia in elatione cordiss in ostẽ.¬
tatiore oꝑis. Suꝑbia in eo qd̾ sibi placet.
alienum testimonium despicit: i actan.¬
tia aũt ut magis sibi placeat. alienum

Expanded text:
rumpunt: per superbiam inflatur, per invirumpunt: per superbiam inflatur, per invidiam arescit, per iram crepat, per acidiam frangitur, per avaritiam dispergitur, per gulam inficitur, per luxuriam concuicatur, et in lutum redigitur. Superbia est amor propriae excellentiae. Invidia odium felicitatis alienae. Ira irrationabilis perturbatio mentis. Acidia est ex confusione mentis nata tristitia, sive taedium et amaritudo animi immoderata; qua jucunditas spiritualis exstinguitur; et quodam desperationis principio mens in seritia est immoderatus appetitus habendi; gula immoderatus appetitus edendi; luxuria est concupiscentia experiendae voluptatis nimia, vel concubitus desiderium supra modum, vel contra rationem effervens. Superbiae duo sunt genera: unum intus, aliud Superbia in elatione cordis; jacttatione operis. Superbia in eo quod sibi placet, alienum testimonium despicit. Jactantia autem ut magis sibi placeat, alienum
Abbreviated transcription (Latin):
omriui in sola uolando ⁊e comple¬
ta ysan Itam solo consensu oparst
oura  cui qiidem id quod foris ei opun
enm malicia aclicit quantum ipsum
onus oꝑatur motum uolundats ne
atipi acendit. Sic gͦ uitia origo pes¬
cssuit ee quibus nascuntur oꝑa iniqͥ¬
si que quidem sicut dictum est absꝙ¬
altau penam habent. quia corruptio st̃
uonsensu autem culpam. quia uolunta¬
i suni. inquantum enĩ origialia sũs.
rumipsis exercent᷑ in quantum uolun.¬
uu sint pena ipsis debetur. Sũt autẽ
o. Prma suꝑbia. scła inuidia. tercia
aquatta accicda. quinta auaritia sexta
fua septima lixxuria. Ex his tria homi.¬
it quintum flagellatum eicit. sextura
ertim secducit: septimum seductũ serui¬
ta sibicit. Su ꝑbia aufert homini dm̃.
uii uectum sedueit. lipeuria seductũ
utuci subicit. Animarationalis in sa¬
acr sua uas est solidum et integrum.
ullam habens corruptionẽ: quã uitia
umentia in eam. hoc mͦ uitiant ⁊ cor¬

Expanded text:
m in sola voluntate completa in solo consensu opus judicatur, cui quidem id quod foris est opus, tantum in malitia adjicit, quantum ipsum qui intus operatur, motum voluntatis ad malitiam accendit. Sic ergo vitia origo peccatorum sunt, ex quibus nascuntur opera iniquitatis, quae quidem, sicut dictum est, absconsensu poenam habent, quia corruptio sunt, cum consensu autem culpam, quia voluntaria sunt. In quantum enim originalia sunt, poena in ipsis exercetur. In quantum voluntaria, poena ipsis debetur. Sunt autem haec: prima, superbia; secunda, invidia; tertia ira; quarta, acidia; quinta, avaritia; sexta, gula; septima, luxuria. Ex iis tria homim; quintum flagellatum ejicit, sextum ejectum seducit, septimum seductum servituti subjicit. Superbia aufert homini Deum, gula ejectum seducit, luxuria seductum servituti subjicit. Anima rationalis in sanitate sua, vas est solidum et integrum nullam habens corruptionem; quam vitia venientia in eam hoc modo vitiant et cor
Abbreviated transcription (Latin):
quodcunq illud fu̾it. Uouete ssu
psalmista. & reddite dño dõ
ur̃o: om̃s qui incireuitu eꝰ affer
munera. Que munera. Afferte
filii dĩ: afferte dño filios arietum. fa
sunt munera que uouere nos iubet
d̾e psalmi sta. arietes & filii arietum.
Audi quid sequit᷑. Terribili et aqđ

Expanded text:
illud fuerit: Vovete, inquit Psalmista, et reddite Domino Deo vestro, omnes qui in circuitu ejus affertis munera . Quae munera? Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arietum . Forte ista sunt munera quae vovere nos jubet et reddere Psalmista: arietes et filii arietum Audi quid sequitur: Ter
Abbreviated transcription (Latin):
offeras. Nunquid sc dico de animi
lia. scͥptura comme
que ideo capitalus
sunt. & principium & origo. Omuq
alia: ab istis septem uitiis oriunturt
uitia sunt corruptiones animr aq
eͥ. malum ẽ: & in quantũ uoluntarius
na clignum est. Uicium gͦ est incerts¬

Expanded text:
 istam non offeras, nunquid sic dico de anima cra Scriptura commemorat, quae ideo capitalia sunt et principium et origo. Omnia quippe alia ab istis septem vitiis oriuntur. ia, quod vitia sunt corruptiones animae, eest malum est, in quantum voluntarium est poena dignum est. Vitium ergo est in cor
Abbreviated transcription (Latin):
sisti: Est ne aliquid aliud qd̾ ꝓ ista reddi
possit: ut debitum reddat᷑ & uotum im
pleatur: Si nichil ẽ. alud qd̾ ꝓ ista reddãt᷑:
salus non ẽ his qui hanc uouerint et amis¬
sam iam recddere ñ possunt. Nũ quid gͦ
pontẽ miscđie precidere audebimus eius¬
modi: Dicat hoc qui audet: ego nec p̾sumo
nec uolo. Uideat qui hoc dicere uoluerit. ne
forte sibi ipsi ꝑiculum struat. Ergo aliud
est qd̾ reddere possis ꝓuirginitate tua. si
eam ꝑdidisti. Quid aliud: Redde penitẽ¬
tiam tuam. redde contritionem tuam:
red de humilitatem tuã. Pro uirginitate
carnis: redde humilitatem cordis. ꝑcane
fracta: frange cor. humilitatem ꝑse de¬
buisti: etiam si uirginitatẽ habueras. Et
tam̃ si uirginitatẽ reddere ñ potes: redde
ꝓ illa humilitatem: et satisfaciet tã ꝓse
muama ꝓ illa. Wide quanta est ut
milicatis dotia ẽ uigintats iu¬

Expanded text:
sisti? Estne aliquid aliud quod pro ista reddi sisti? Estne aliquid aliud quod pro ista reddi possit, ut debitum reddatur et tantum votum impleatur? Si nihil est aliud quod pro ista reddatur, salus non est iis qui hanc voverunt, et amissam jam reddere non possunt. Nunquid igitur pontem misericordiae praescindere audebimus ejusmodi? Dicat hoc qui audet. Ego nec praesumo nec volo. Videat qui hoc dicere voluerit ne forte sibi ipsi periculum struat; ergo aliud est quod reddere possis pro virginitate tua si eam perdidisti. Quid aliud? Redde poenitentiam tuam? redde contritionem tuam; redde humilitatem tuam. Pro virginitate carnis redde humilitatem cordis; pro carne fracta frange cor; humilitatem per se debuisti etiamsi virginitatem habueras; et tamen si virginitatem reddere non potes, redde pro illa humilitatem, et satisfaciet tam pro se quam pro illa. Vide quanta est virtus humilitatis. Socia est virgini
Abbreviated transcription (Latin):
ab his que ꝓposita fuerant. salubri ac ra¬
tionabili commutatione impendere pot̃.
Sicut gͦ uotum tuum in tua constat uolũ¬
tate. sic commutatio uoti tui in illiꝰ constat
potestate. Illic ꝑte oꝑari potes bonũ qd̾
delectat. hic autem consulere illũ debes
quid magis expediat. Est adhuc ampliꝰ
aliquid: qd̾ dictis adiciendum uidetur.
Ecce uouisti uirginitatẽ carnis tue dño
dõ tuo: dico quia redde debes quod uoui¬
sti. Non licet tͥ retro respicere: ut deincep᷑
ad exꝑientiam carnis descendas. Dico gͦ
tͥ. redde qđ debes. Non licet tͥ aliud ꝓ isto
redđe: si istud potes reddere. S quid faci¬
mꝰ: Ecce uouisti. et uotũ non tenuisti. qi
uirginitatem amisisti. Non potes ampliꝰ
redcde uirginitatem. Non potes dare qd̾
non habes. Semel amissa ẽ urginitas. a¬
pliꝰ reparari aut recuꝑari ñ pot̃. Quid ergo
facies: Quid reddes dño dõ tuo ꝓ uirgini¬
tate tua quam uouisti: & post uotum ami¬

Expanded text:
ab iis quae proposita fuerant salubri ac raab iis quae proposita fuerant salubri ac rationabili commutatione impendere potest. Sicut ergo votum tuum in tua constat voluntate; sic commutatio voti tui in illius constat potestate. Illic per te operari potest bonum quod delectat, hic autem consulere debes illum quod magis expediat. Est autem adhuc amplius aliquid quod dictis adjiciendum videtur. Ecce vovisti virginitatem carnis tuae Domino Deo tuo, dico quod reddere debes quod vovisti. Non licet tibi retrospicere, ut deinceps ad experientiam carnis descendas. Dico ergo tibi, redde quod debes. Non licet tibi aliud pro isto reddere, si istud potest reddere. Sed quid facimus? Ecce vovisti et votum non tenuisti, quia virginitatem amisisti. Non potes amplius reddere virginitatem, non potes dare quod non habes. Semel amissa est virginitas, amplius reparari aut recuperari non potest. Quid autem facies? Quid reddes Domino Deo tuo pro virginitate tua quam vovisti et post votum ami
Abbreviated transcription (Latin):
inte remaneat qd̾ ate fieri debuit. Nor
et ꝑiculum tuum uͥ non est culpatua: fac
qd potes tu. et quantum potes et suffieit.
Abona uoluntate ñ ampliꝰ exiget᷑. n qũa¬
tum potꝰ. Si aut hoꝵ aliqtuid uoueris au
similium aliquid que uł iuitis auferpi
possunt. uł a uolentib cõmutari. et imple¬
requidem uales quod uouisti. ñ ẽ in tuo
arbitrio cõmutatio uoti tui. etiam si mai̾
aliquid uidis uł meliꝰ faciendum qd̃ faci¬
as. Dot̃ quidem dispensatio fieri cirea te
S ñ debet fieri a te. Nam tu quidem Q¬
tum inte est hoc debes quod uouisti. ipsũ
& ñ aliud̃. Non tͥ licet ꝓ alio aliud com¬
mutare: s dispensatori magistro tuois
uoluerit et expedire nou̾it. licet accipe
aliud. Si idem atẽ datur debitũ ẽ.: si aliud
ab illo accipitur. indulgentia ẽ. Hara ic¬
circo dispensator dr̃ ille: quia subrectis
om̃ib scdm utilitatem ec fruc̾tũ recom¬
pensationis diu̾sa quedam a pͥmis ⁊ alia

Expanded text:
in te remaneat quod in te fieri debuit. Non in te remaneat quod in te fieri debuit. Non est periculum tuum, ubi non est culpa tua, fac quod potes tu, et quantum potes, et sufficit tibi. A bona voluntate non amplius exigitur, nisi quantum potest. Si autem horum aliquid voveris, similium aliquid, quae vel invitis auferri possunt, vel a volentibus commutari, et implere quidem vales quod vovisti, non est in tuo arbitrio commutatio voti tui, etiamsi majus aliquid videris, vel melius faciendum quod facias. Potest quidem dispensatio fieri circa te, sed non debet fieri a te. Nam tu quidem quantum in te est hoc debes quod vovisti ipsum et non aliud. Non tibi licet pro alio aliud commutare, sed dispensatori et magistro tuo; si voluerit et expedire noverit licet aliud accipere. Si idem a te datur debitum est; si aliud ab illo accipitur, indulgentia est. Nam idcirco dispensator dicitur ille qui a subjectis omnibus secundum utilitatem et fructum recompensationis diversa quaedam a primis et alia
Abbreviated transcription (Latin):
mutationẽ patiant᷑.
etera omĩa ꝑ loco & tempore et causa
commutationem admutunt. Uo¬
uiffi aurum. et argentum reddere potes
quia ꝗd pretio minus ẽ. impondere maius
et potest. Uouisti ꝑegrinationẽ tuã dño:
commutationem admittit. si forte expedi
at magis qd̾ contingere pot̾. ut ꝑmaneas
in patria tua. et in domo tua. Nam suillie
ꝑsoluere potes aliud tantum ualens. ss¬
ue ad laborem oꝑis. siue ad deuotionem
uirtutis. siue adutilitatẽ administratio.¬
nis. commutationem dare potes. Uoui¬
sti iciunium: & hic cõmutatio eẽ potest.
si forte hoc ñ expecliat qd̾ contigere pot̾.
Aliud add huc dico. Uoiisti dõ seritire. et¬
in loco aliquo: uł in habitui. uł in sotietate
aliqua: dico ⁊ hoc totum cõmutatioñe ha¬
bere pot̃. quia pot̾ & locus destrur. et ho¬
mines mori. et habitus mutari. Nũqo
putas idõ ꝑdis animam tuam: si locus ali¬
quis uastatur. aut si homines moriunt᷑.
Tantum m exte ñ fiat qd̵ in illis fit necp

Expanded text:
mutationem patiuntur. Caetera omnia pro loco et tempore et causa commutationem admittunt. Vovisti aurum, argentum reddere potes, quia quod pretio minus est, in pondere majus esse potest. Vovisti peregrinationem tuam Domino, commutationem aat magis quod contingere potest ut permaneas in patria tua, et in domo tua. Nam si illic persolvere potes aliud tantum valens, sive ad laborem operis, sive ad devotionem virtutis, sive ad utilitatem administrationis, commutationem admittit. Vovisti jejunium, et hic commutatio esse potest, si forte hoc non expediat quod contingere potest. Aliud adhuc dico: Vovisti Deo servire in aliquo loco, vel in habitu, vel in societate aliqua, dico quod hoc totum commutationem habere potest, quia potest et locus dirui, et homines mori, et habitus mutari. Nunquid, putas, ideo perdis animam tuam, si locus aliquis vastatur, aut si homines moriuntur? Tantum ex te non fiat quod in illis fit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
pima clare pecuniã: quia si hoꝰ facis.
ficis. plus uouens & minus reddens.
mimatua dare potes pecuniã tuam:
uaeptabilior fiat. Pro illa cũ illa ama
itu̧ pecuniã tuã dare possis: quia &¬
rtuniam tuã sic cdatã ñ accipiet. et

Expanded text:
ima dare pecuniam, quia si hoc facis, fraudem facis; plus vovens et minus reddens. Cum anima tua dare potes pecuniam tuam, pro data acceptabilior fiat. Pro illa, cum illa amatur, animae tuae pecuniam tuam dare possis, quia et ipsam pecuniam sic datam non acciperet, et
Abbreviated transcription (Latin):
cite uelim. qͥnͦ uistũ sit: ut culpa que
Iũ fine ꝑpeca ẽ: line fine puniatur.
brepas. Ho icas diceretur. si distritꝰ
uudex. ñ corda hominũ. s facta pensaret.
iqui enim iso cũ fine deliquert̃: qͥa cũ
fine uixert̾. Nã uoluissent utiq si potuis¬
sent sine fine uiuere: ut potuissent sine fi¬
ne peccare. Ostendt̃ enĩ qͥa inpeccato sẽꝑ
uiuere cupiunt: qui nũꝗͣ desint peccare
cũ uiuũt. Ad magnã gͦ uistitiã uidicants
ꝑtinet: ut nũꝗͣ careant supplitio. qui in hac

Expanded text:
cire velim quomodo justum sit ut culpa quae cum fine perpetrata est sine fine puniatur. Gregorius: Hoc recte diceretur, si districtus judex non corda hominum, sed facta pensaret. Iniqui enim ideo cum fine deliquerunt, quia cum fine vixerunt: nam voluissent utique, si potuissent, sine fine vivere, ut potuissent sine fine peccare. Ostendunt enim, quia in peccato vivere semper cupiunt, qui nunquam desinunt peccare dum vivunt. Ad magnam ergo justitiam judicantis pertinet, ut nunquam careant supplici
Abbreviated transcription (Latin):
ceas si di Qui eciam predestinati atq pres
ut ficere inbonum. quia humiliores
c̃ dictum fuisset ymeneum et phile¬
tifidem quoꝵdam subu̾tere: mox additũ
÷ firmumautem fu nꝰ amentum dĩ stat:
ibens signaculum hoc. Scit dñs qui st̃ eiꝰ.¬

Expanded text:
suum sed Dei. Qui etiam praedestinati atque praesuum sed Dei. Qui etiam praedestinati atque praeis faciat proficere in bonum; quia humiliores cum dictum fuisset Hymeneum et Philetum fidem quorumdam subvertere, mox additum est: Firmum autem fundamentum Dei stat habens signaculum hoc; seivit Dominus qui sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
hoc solum sibonũ est. non ẽ. ad malũ quidq̃
in homine est siue bonum sit siue malum: et¬
item si malum ẽ. ñ est ad bonum quidquidre¬
liquum est siue bonum siue malum. Adhũ
gͦ oculum ex quo solo totum corpus lucit.
respicere debuerunt: qui in affectionibus
nescio qualibus. quas et incredulis et iniqͥs
aliquotiens siue ex natura siue exusu ind̃¬
se uidemus. meritum hominis constituit
Poterant hic satis suꝑstitiose questiones fi¬
nem acciꝑe: si tam̃ finem acciꝑe poterant
petrꝰ dampnari debuissent: si ante penaen¬
tiam in peccatis suis mortui fuissent. Qut̃q¬
tio quali responsione digna sit: utinamuide¬
re possent. Quare enim ꝑire ñ debussen. si
in peccatis suis mortui fuissent: Si ꝑire in¬
uu audire qud dicat augustinus
au sunit qui ꝑseueraturi sunt. et quesit
qus aletionis. et que sit unitas predes¬
aetiens. Scimus qm̃ diligentib dmoĩa
n uocati sunt. ꝑ ropositum auit. non

Expanded text:
hoc solum si bonum est non est ad malum quidquid hoc solum si bonum est non est ad malum quidquid in homine est sive bonum sit sive malum; item si malum est, non est ad bonum quidquid reliquum est, sive bonum sive malum. Ad hunc ergo oculum ex quo solo totum corpus lucet respicere debuerunt, qui in affectionibus nescio qualibus quas et incredulis et iniquis aliquoties sive ex natura sive ex usu inesse videmus, meritum hominis constituunt. Poterant his satis superstitiosae questiones finem accipere, si tamen finem accipere poterant.Petrus damnari debuissent, si ante poenitentiam in peccatis suis mortui fuissent. Quae quaestio quali responsione digna sit utinam videre possent! Quare enim perire non debuissent si in peccatis suis mortui fuissent? Sed perire, inadhuc audire quid dicat Augustinus;qui sunt qui perseveraturi sunt; et quae sit unitas dilectionis, et quae sit unitas praedestinationis. Scimus quoniam diligentibus Deum ncti ; propositum autem non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽẽ comꝓbatur. In ea gͦ uoluntate quia
contra dm̃ carni consentire elegerunt. ca¬
ritatẽ utiq di nullatenus habuerunt: ꝗͣ¬
uis tamen in eo ipso quod magña intemp¬
tatione uiolentiam passi sunt. aliquã in
peccato exeusationem habere possunt.
De affectu u pietatis quem inãmoci pece¬
tes n nũquam habere uidentur quantdo
et peccare consentiunt et tamen quocdo sls
in peccato ꝗd ñ deserunt. dolore quebr
timetur. Si enim in his qui ab iniquite
iusticiam conu̾tuntur affectus quidond
delectationes p̃tentor maloꝵ remanent
tamen in bono ꝓposito constitutis. adimauu¬
tatem non imputantur. quare ñ simldrs
in his qui ad iniquitatẽ declinauerur
suꝑ ẽẽ dicantur. que quidem siue ꝓpasti
bone uoluntatis ex usu siue ex natura mũ
possunt: Unum enĩ hoc ẽ. ꝓpositum sclut
uoluntatis. siue consensus animi ex uolunti¬
te surgens. cui soli iudicium est cum dõ. Et

Expanded text:
non esse comprobatur. In ea ergo voluntate qua non esse comprobatur. In ea ergo voluntate qua contra Deum carni consentire elegerunt, charitatem utique Dei nullatenus habuerunt, quamvis tamen in eo ipso quod magnam in tentatione violentiam passi sunt aliquam in peccato suo excusationem habere possunt. De affectu vero pietatis quem hujusmodi peccantes nonnunquam habere videntur, quando simul et peccare consentiunt, et tamen quodammodo in peccato quod non deserunt, dolore quodam nomine dignus existimetur. Si enim in iis qui ab iniquitate ad justitiam convertuntur, affectus quidam et dilectiones praeteritorum malorum remanent; qui tamen in bono proposito constitutis ad iniquitatem non imputantur; quare non similiter in iis qui ad iniquitatem declinaveruntsuperesse dicantur, quae quidem sine proposito bonae voluntatis ex usu sive ex natura inesbere non possunt. Unum enim hoc est propositum scilicet voluntatis sive consensus animi ex voluntate surgens cui soli judicium est cum Deo, et
Abbreviated transcription (Latin):
potꝰiꝰ quam dĩ uoluntatẽ impleuerunt.
Caro aliud suadabat. et aliud dĩ p̃cipie¬
bat: et elegerunt magis obedire carni qua
creatori. Si uoluissent. carnis uoluntatẽ
contempsissent: et uoluntatem creatoris
p̃posuissent. S nundum magistrũ bonu
ñ mea uoluntas fiat. s tua. Et fieri potest
quod ipsam carnis uoluntatem cuiꝰ uiolẽ¬
tiam senserunt aut nullam. aut ñ tam
uiolentam ẽẽ uoluerunt: tam̃ qd̃ eidem
temptanti & fatiganti consenserunt. ñ nͥ
uolentes fecert. quia magis creatorem offẽ¬
dere. quam ipsam molestiam et fatigatio¬
nem tolerare uolues Qͣuod si noluissent
om̃ino ñ fecissent. Ergo inhoc quod uo¬
lentes id qͦd caro uoluit fecerunt. id quod
creator uoluit noluerunt. quia si illuduo¬
luissent et ad istud faciendum uolunta¬
rie ñ consensissent. Cum eñĩ eduob que
simul fieri ñ possunt unũ uoluntarie eli¬
gitur: ꝓculdubio alterum in uoluntate

Expanded text:
potius quam Dei voluntatem impleverunt. potius quam Dei voluntatem impleverunt. Caro aliud suadebat, et aliud Deus praecipiebat; et elegerunt magis obedire carni quam Creatori. Si voluissent, carnis voluntatem contempsissent, et voluntatem Creatoris praeposuissent. Sed nondum magistrum bonum n mea voluntas fiat, sed tua . Et fieri potest quod ipsam carnis voluntatem, cujus violentiam senserunt, aut nullam aut non tam violentam esse voluerunt; tamen quod eidem tentanti et fatiganti consenserunt, non nisi volentes fecerunt, quia magis Creatorem offendere quam ipsam molestiam et fatigationem tolerare voluerunt; quod si noluissent omnino non fecissent. Ergo in hoc volentes id quod caro voluit fecerunt, id quod Creator voluit, noluerunt; quia si illud voluissent, ad istud faciendum voluntarie non consensissent. Cum enim e duobus quae simul fieri non possunt unum voluntate eligitur, procul dubio alterum in voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
Qd si forte cdicere uoluerĩt quia sp̃m dĩ tuc
quidem petrus intꝰ in corde habuit.s qd
foris loquebatur in spũ dĩ ñ dixit: audiãt
quod scͥptum est et᷑ habundantia cordis
os loquitur. Ili gͦ spũsforis in ore loqueba¬
tur: qui intꝰ in corde dñabat᷑. Qui cor rege¬
bat: linguam mouebat. S dicent forte.
Sp̃s quidem cdĩ recessit: s caritas remansit.
Considerate utrum u̾itas hoc patiatur.
Apłs dicit. Caritas dĩ diffusa ẽ. in cordibus
ritatem ñ habemus nͥ inquantum spm̃ sc̃m
habemꝰ: et tu dicis quia recedente et absen¬
te spũ scõ caritas manet ͤ Et dicunt. Quid
gͦ: Nulla scintilla pieta nulla affectio di¬
lectionis in dauid et in petro remansit:
quando alt̾ molestia concupiscentie carna¬
lis uictus. alter uͦ imminentis mortis timo¬
re fractꝰ. quodani mͦ ut᷑q inuitꝰ peccauit :
Inimo uoluntarie ut̃q peccauit: quia si no-¬
luissent utq ñ peccassent. S quia semet¬
ipsos magis qu̾a dm̃ dilexerunt: suam

Expanded text:
d si forte dicere voluerint, quod spiritum Dei tunc quidem Petrus intus in corde habuit; sed quod foris loquebatur in spiritu Dei non dixit; audiant quod scriptum est: Ex abundantia cordis os loquitur . Ille ergo spiritus foris in ore loquebatur, qui intus in corde dominabatur. Qui cor regebat, linguam movebat. Sed dicent forte: Spiritus quidem Dei recessit, sed charitas remansit. Considerate utrum veritas hoc dictum Apostolus dicit: Charitas Dei diffusa est in cordibus ritatem non habemus, nisi in quantum Spiritum sanctum habemus; et tu dicis: quod recedente et absente Spiritu sancto charitas manet? Et dicunt: Quid ergo? Nulla scintilla pietatis, nulla affectio dilectionis in David et in Petro remansit, quando alter molestia carnalis concupiscentiae victus, alter vero imminentis mortis timore fractus, quodammodo uterque invitus peccavit. Imo voluntarie uterque peccavit; quia si voluissent utrique non peccassent. Sed quia semetipsos magis quam Deum dilexerunt, suam
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ dicit. quia ille diligit bene faut
infinem non ꝑmari̾e. et bonam uoat
ctionẽ dĩ. ec in his qui ñ sunt ꝑminsi
in illa: et isti nescio quot sp̾es cante
inuenert̃. more pigm̃tarioꝵ in na¬
de clamationum stultarum. Ditut
de om̃i caritate intelligendum tͥ qde¬

Expanded text:
nobis dicit, quia illud diligit bene facitin finem non permanere; et bonam vocat dilectionem Dei, etiam in iis qui non sunt permansuri in illa; et isti nescio quot species charitatis invenerunt, more pigmentariorum in nundinis declamationum stultarum. Dicunt non de omni charitate intelligendum, q
Abbreviated transcription (Latin):
Inbono itaq erant: s qui in eo ꝑmansert̃
id est usq infinem ñ ꝑ seuerauerunt. ñ
erant inquit ex nob̃ et quando erant nobẽ.
Hoc est non erant exnumero filioꝵ: et ꝗͣdo
erant infide filiorum. Qm̃ qui uere filiũ
sunt: presciti et predestinati et scđm ꝓ
positum uocati sunt. ut sint electi. Non
enim ꝑiit filius ꝓmissionis. s ꝑditionis.
Ac ꝑ hoc nulliis ꝓdestinatoꝵ exbontͦi in
malum mutatus finit hanc iuta: qm̃ sic
est ordinatus. et idõ xp̃o datus. ut ñ ꝑeat.
s habeat uitam ȩt̃nam. De quibus ait
ioħes. Scimus qm̃ om̃is qui nat᷑ ẽ. exdõ:¬
ñ peccat. Dauid grauiter peccauit: s qͥa¬
ex dõ natus ad societatẽ filioꝵs dĩ ꝑtine¬
bit. ñ peccauit usq ad mortẽ s ueniam
penitendo meruit. De hoc si quide pecc̾o¬
ad mortem ante meminit ioħes idem his
u̾bis. est peccatum ad mortẽ: et statim
subiunxit. Scimus qm̃ om̃is qui natus ẽ.
confessione & penitentia. et remissione

Expanded text:
 erat; sed quia in eo non permanserunt, id est usque in finem non perseveraverunt: non erant, inquit, ex nobis, etiam quando erant nobiscum. Hoc est non erant ex numero filiorum, etiam quando erant in fide filiorum; quoniam qui vere filii sunt praesciti et praedestinati et secundum propositum vocati sunt, ut sint electi. Non enim periit filius promissionis, sed perditionis. Ac per hoc nullus praedestinatorum ex bono in malum mutatus finit hanc vitam, quoniam sic est ordinatus et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vitam aeternam. De quibus ait Joannes: Scimus quoniam omnis qui natus est ex Deo non peccat. David graviter peccavit, sed qex Deo natus ad societatem electorum Dei pertinebat, non peccavit ad mortem, sed veniam poenitendo meruit. Sicut peccad mortem, ante meminit idem Joannes his verbis: Est peccatum ad mortem . Et statim subjunxit: Scimus quoniam omnis qui natus est CONFESSIONE ET POENITENTIA ET REM
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. Sic isti de caritate mentiunt᷑. nesci¬
entes caritatẽ. quia p̃sumere ñ debuerunt.
in eo quod uidẽ ñ potuerunt. Dicunt enĩ¬
quia caritas semel habita. deuiceps ampliꝰ
nunquam amittatur. Ego igitur illos in¬
urrogo: si ipsi caritatẽ nunꝗͣ ꝑdid̾unt. Et
utinama iccirco caritatem ñ ꝑdidissent. qͥa
habitan retinuissent. S uercor qd ido potai
ñ ꝑdẽderunt: quia nũꝗͣ habuerunt. Siaut
numquam habuerunt. neq gustauerunt.
quomͦ asserere p̃sumunt. qd̾ nesciunt: Si au̾̃t
caritatem aliquando habuerunt. habent ad¬
huc ipsam caritatem quam habuerunt. qͥa
scđm sententeiciam ipsoꝵ semel habitam
amitt̾e ñ potuerunt. Si aut̃ habent carita

Expanded text:
tum est. Sic isti de charitate mentiuntur, nescitum est. Sic isti de charitate mentiuntur, nescientes charitatem, quia praesumere non debuerunt in eo quod videre non potuerunt. Dicunt quod charitas semel habita, deinceps nunquam amplius amittatur. Ego igitur illos interrogo si ipsi charitatem nunquam perdiderunt, et utinam idcirco charitatem non perdidissent quia habitam retinuissent. Sed vereor quod ideo potius non perdiderunt quia nunquam habuerunt. Si autem nunquam habuerunt neque gustaverunt, quomodo asserere praesumunt quod nesciunt? Si autem charitatem aliquando habuerunt, habent adhuc ipsam charitatem quam habuerunt, quia secundum sententiam ipsorum semel habitam amittere non potuerunt. S
Abbreviated transcription (Latin):
et placent. ꝓpter ipsam que sine ipsa et si ad
aliquid bona ȩẽnt ad sũmum tam̃ bonũ
optinendum bona ẽẽ ñ possent. hec om̃u
de canitatate dicta libenter suscipimꝰ. qͣsi
pͥncipium bonum sententie ueracis sea se¬
quitur aliud qd̵ se quidem coniungit ue¬
ritati. cum falsum fit ipsum ut eũ illa in¬
grediatur: et ꝓ illa suscipiatur. S nos lic̃t
discernimꝰ a tenebris : et deridemus obscurũ
d̾ lumini se ingerit. et stare se putat cum
lumine. Si enum caritas lumen ẽ. error li
& stulticia tenebre sunt: uͥ caritas ẽ clari¬
tas est. et non ẽ. in ipsa qui palpando ince¬
dit. Qui enim in caritate ẽ. aut ambulat
et uidet. aut stat &̾ ñ presumit ultra quam
uidet. Quam diu uͦ inlumine ẽ. siue stet.
siuet ambulet. errare ñ potest. quia uidet
uͥ ẽ. Qui autem p̃sũptione sua se p̃cipitat.
ubi ñ uidet. ꝑdit claritatem quia ñ habet
caritatẽ. & quocũq ultra ꝓcesserit exrorto¬

Expanded text:
et placent propter ipsam, quae sine ipsa, etsi ad et placent propter ipsam, quae sine ipsa, etsi ad aliquid bona essent, ad summum tamen bonum obtinendum bona esse non possent. Haec omnia de charitate dicta libenter suscipimus quasi principium bonum sententiae veracis. Sed sequitur aliud quod se quidem conjungit veritati cum falsum sit ipsum, ut cum illa ingrediatur et pro illa suscipiatur. Sed nos lucem discernimus a tenebris, et deridemus obscurum quod se lumini ingerit et stare se putat cum lumine. Si enim charitas lumen est, error vero et stultitia tenebrae sunt. Ubi enim charitas est, claritas est, et non est in ipsa qui palpando incedit. Qui enim in charitate est aut ambulat, aut videt, aut stat et non praesumit ultra quam videt. Quandiu vero in lumine est sive stet, sive ambulet, errare non potest, quia videt ubi est. Qui autem praesumptione sua se praecipitat, ubi non videt perdit claritatem, quia non habet charitatem, et quocunque ultra procedit, error to
Abbreviated transcription (Latin):
incipiant laudare contra ueritatẽ. Et ñ
ẽ. tam̃ laus caritatis: uͥ ẽ. iniuria ueritatis.
Dicunt caritatem talem ac tantam uirtu¬
tem habere: ut sine illa uirtutes om̃s re¬
lique quamuis aliqua mͦ scd̾m affectum
nature ad bonum ꝓcliues in esse possint.
meritum tam̃ eterne recributionis opd̾
dm̃ habere. ñ possint. Qd̾ enĩ sino caritate
fit: ꝓpter dm̃ ñ fit. Et qd ꝓpt̃ cdm̃ ñ fit ds̃
remunerare ñ ht̃ si uult: etiam si scd̾m
aliquid bonum ẽ illud qd̾ fit. Nature enĩ
bonum est: nongr̾e.Innatura: ñ supra
naturam. Qd̃ ergo ex natura sola bonũ ẽ:
in sola natura et meritum simul et p̃mi¬
um illiꝰ est. Itaq qd̾ sine caritate in sola
natura fit. ad illud quod in dõ est supra
naturam p̃mium ñ ꝑtingit. Liquec gͦ
quia bonum oꝑando summũ bonũ non
meretur. nͥ is solum qͥ id qd facit bonũ ppt̃
summum bonum oꝑatur. Uis mereri dm̃¬
Fac quod facis ꝓpter dm̃. Hoc gͦ dicunt de
caritate quia uirtus est uirtutum om̃ium

Expanded text:
incipiant contra veritatem; et non est tamen laus charitatis ubi est injuria veritatis. Dicunt charitatem talem ac tantam virtutem habere, ut sine illa reliquae virtutes omnes quamvis aliquo modo secundum affectum naturae ad bonum proclivem inesse possint, meritum tamen aeternae retributionis apud Deum habere non possint. Quod enim sine charitate fit, propter Dremunerare non habet si vult, etiamsi secundum aliquid bonum est illud quod fit. Naturae enim bonum est non gratiae; in natura, non supra naturam. Quod ergo ex natura sola bonum est in sola natura et meritum simul et praemium illius est. Itaque quod sine charitate in sola natura fit ad illud quod in Deo est supra naturam praemium non pertingit. Liquet ergo quod bonum operando summum bonum non meretur nisi is solum qui id quod facit bonum propter summum bonum operatur. Vis mereri Deufac quod facis propter Deum. Hoc ergo dicunt de charitate, quia virtus est virtutum omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
cur illos dĩ cũ fideliter et pie uiuerent. ñ
tc̃ de uite huiꝰ ꝑiculis rapuit. ne malicia
mutaret intellectum eoꝵ: et ne fictio deci¬
ꝑet animas eoꝵ. Utrum hoc in potestate.
ñ habuit: an eoꝵ mala futura nesciuit:
sime dr̃. De huuiꝰ modi: ait ioħes. Ex nob̾ exier̃t.
s non erant ex nobis. Quod si fuissent ex no-¬
bis: ꝑmansissent utiq nobiscum. Et quid
aliud dicit: nͥ non erant filii. etiam quando
erant in ꝓfessione & nomine filioꝵ: No
quia iusticiani simulauert̃: s quia in ea
ñ ꝑmanserunt. Neq enim ait. ñã si fuissẽt

Expanded text:
cur illos Deus cum fideliter et pie viverent non cur illos Deus cum fideliter et pie viverent non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum? Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? sime dicitur. De hujusmodi ait Joannes: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . Et quid aliud dicit, nisi non erant filii etiam quando erant in professione et nomine filiorum? Non quia justitiam simulaverunt, sed quia in ea non permanseru
Abbreviated transcription (Latin):
de ser. rexur anteꝗͣ uita ista siniatur. et
delita que intercurrebat iniquitate usq
insinem ꝑseuerantia deputatur. Qui uͦ ꝑse¬
ueratiri ñ sunt ac sic a fide xp̃iana et con¬
satione lapsuri sunt. ut tales eos uite huiꝰ
hnis inueniat: ꝓculdubio nec illo tempore
aubene pieq uixer̃t. in istoꝵ numero com¬
iutandi sunt. Ñ enĩ sunt amassa illa ꝑditi¬
is p̃scientia dĩ et p̃destinatione discreti:
i electi. S in eis uocati de quib dictũ est
hulti uocati: non in eis de quib dictũ est
auci uͦ electi. Et tamen quis eos neget ele
uuunt: Piane dicunt᷑ elecꝰti. anescientib
ud futuri sint: ñ abillo qui eos nouit ñ
habere ꝑseuerantiam. que ad beatam uitã
ꝑducit electos. Scitq illos ita stare: ut p̃scie¬
rit ẽẽ. casuros. hic si ame queratur. cur eis
ds̃ ꝑseuerantiam ñ dedit qui eam qua xp̃i¬
ane uiuerent dilectionem dedit: me igno¬
rare respondeo. Respondeant et ipsi si posst̃

Expanded text:
 reparatur antequam vita ista finiatur, et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat; procul dubio nec illo tempore, quo bene pieque vivunt, in istorum numero computandi sunt. Non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti; nec electi: sed in eis vocati, de quibus dictum est, Multi vocati; non in eis de quibus dictum est, pauci vero electi. Et tamen quis neget eos vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sint; non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos. Scitque illas ita stare ut praescierit esse casuros. Hic si a me quaeratur cur eis Deus perseverantiam non dederit; qui eam qua christiane viverent dilectionem dedit; me ignorare respondeo. Respondeant et ipsi si possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quia cum eo erat ut abeuntem reduceret.
et penitentem iustificat᷑et Et forte cũ eo erat.
erat dauid. quando ĩ tam dauid graui pec¬
cato ꝓstratus erat: neq ad eum tc̃ ꝑcinuit
qd̃ scͥptum est iustus indie septies cadit. et
ꝑiret. nullatenus tam̃ sic erat. ut dampna¬
biliter non peccaret. Simile ẽ quod de petͦ¬

Expanded text:
quia cum eo erat, ut abeuntem reduceret, quia cum eo erat, ut abeuntem reduceret, et poenitentem justificaret et forte cum eo erat, erat David quando in tam gravi peccato prostratus erat, neque ad eum tunc pertinuit quod scriptum est: Justus in die septies cadit, et periret; nullatenus tamen sic erat, ut damnabiliter non peccaret. Simile est quod de Pet
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. Si cdauid peccando caritatem
ibtodie et deinceps: Si enĩ caritas recessit.
tem si scd̃m donum caritatis recessit. Nonne
et in illis siue cũ ilł remanet quos caden¬
tes custodit neꝑeant: quos tam̃ stantes non
custodit ne cadant: Iustus cũ cetidit non
collidetur. quia dñs supponit manu suã
Quid gͦ: Si presens erat dñs stanti: quare lap¬
sus ẽ: Et si p̃sens ñ erat cacdenti.: quare col¬
lisus ñ ẽͦ Si contineret᷑ ñ laberet᷑: et item
simanꝰ ñ supponeret᷑. collidetur. Propter
hoc gͦ collisus ñest: quia cecidit suꝑ manũ
Si manꝰ super eum cecidisset: collisus fuisset.
Qui cecidit inquit suꝑ lapidem istũ. confũ¬
getur. Suꝑquem autem ceciderit. conte¬
ret eum. Propter hoc gͦ dñs manum suã¬
ñ iacenti: suꝑposuit ut premeret: s suppofuit
ut releuaret. Supposuit ut adiuuando
reꝑaret: ñ suꝑposuit ut iudicando condẽp¬
naret. Sic itaq sp̃c̃ dñi ñ recessit a dauid.

Expanded text:
Sed dicunt: Si David peccando charitatemSed dicunt: Si David peccando charitatemab eo die et deinceps? Si enim charitas recessit, etiamsi secundum donum charitatis recesserit. Nonne et in illis sive cum illis remanet quos cadentes custodit ne pereant, quos tamen stantes non custodit ne cadant? Justus cum ceciderit non collidetur; quia Dominus supponit manum suam . Quid ergo? Si praesens erat Dominus stanti, quare lapsus est! Et si praesens non erat cadenti, quare collisus non est? Si enim teneretur, non haberetur. Item si manus non supponeretur, collideretur. Propter hoc ergo collisus non est; quia cecidit super manum. Si manus super eum cecidisset collisus fuisset: Qui ceciderit, inquit, super lapidem istum confringetur, super quem autem ceciderit conteret eum . Propter hoc ergo Dominus manum non jacenti superposuit, ut premeret; sed supposuit, ut relevaret. Supposuit ut adjuvando repararet, non superposuit ut judicando condemnaret; sic itaque spiritus Domini non recessit a David,
Abbreviated transcription (Latin):
lndem tu yituclimi frena laxauit et
dundem posta turpitucdañe tegendam.
lan qosum cuiꝰ thionͣum fede uiolauerat.
ra ui mnocens oppͥmitur: ñ querens que
basua sunt. quando aliena rapiuntur.
tidant mͥ hic si possunt dilectionẽ. que
antuio legis ẽ: ubi precepta legis uiolan¬
toit ius nature corrumpitur. Lex dicit.
heades. ñ mechab̾is. non concupisces uxo
itat̃ habuisse dicũt: quare ñ etiam in hoc
hendo nichil peccasse dicunt. quia scͥpt᷑a
dic. qui natus est ex dõ ñ peccat: Et quia
tusum alibi dr̃. habe caritatẽ & fac qͥd qͥd
uii. Sitñ hoc uerum ẽ quod caritatem fa¬
centes taliaretinere possunt. cum his qui
cirititem hnt quidqͥd libet agere conceditur.
ꝓfat̾o quidquid egerint peccatum ñ ẽẽ cõ¬
ibatur ẜ ant gͦ nc̃ cum caritate sua et faci¬
ent quidquid uolunt. quia magnos defen¬
lres habent: alios quidem defendentes qd
ntatem non amittant. alios aũt concedẽ¬
s. ut quidquid uolunt cũ caritate faciãt.

Expanded text:
xavit; et eamdem turpitudinem tegendam illum ipsum cujus torum foede violaverat, peram, ubi innocens opprimitur, non quaerens quae sua sunt, quando aliena rapiuntur. Ostendant mihi hic si possunt dilectionem quae plenitudo legis est, ubi et praecepta legis violantur; et jus naturae corrumpitur. Lex dicit: Non occides. Non moechaberis. Non concupisces uxorem ritatem habuisse dicunt; quare non etiam in hoc faciendo nihil peccasse dicunt, quia Scriptura dicit: Qui natus est ex Deo non peccat ; et quia rursum alibi dicitur: « Habe charitatem et fac quidquid vis? Si enim hoc verum est quod talia facientes charitatem retinere possunt, cum iis qui charitatem habent quidquid libet agere conceditur, perfecto quidquid egerint, peccatum non esse comprobatur. Eant ergo cum charitate sua et faciant quidquid voluerint; quia magnos defensores habent alios quidem defendentes, quod charitatem non amittant, alios autem concedentes, ut quidquid volunt cum charitate faciant.