comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unde consummaretur intelligibilis
sensibilisq creatura. alius tantum un¬
de sensibilis mobiles ista corporͤa sinu
grandi continens ꝑspicuas pr̃õtasq
naturas. Nec illi unno mͦ qͥiam dispo¬
sitas digestasq creaturas celũ & t̃ram
uocari hoc loco credunt. Sed alius in¬
ussibilẽ atq uisibilẽ. alius solã uisibilẽ
in qualuminosũ eȩlũ suspicimꝰ. & trã
caliginosam. quȩq in eis sunt At ille qͥ
ñ alit̾ accipit inpͥncipio fecit. quã si di¬
ceret᷑ pͥmo fecit: ñ habet ueracit̃ intel¬
ligat cȩlũ & t̃ram. nͥ materiã cęli ꝙ t̃rȩ
in telligat. uidelicet uniũse ul est intel¬
ligibilis corporalisq naturȩ. Si enĩ iam
formatã uelit uniũsã: recte ab eo que¬
rit poterit. si hoc pͥmo fecit deus: q
fecerit de inceps. & post uniũsitatem
ñ inuentit. ac ꝑ hoc audiet inuitus
quomͦ illuo pͥmo. si postea nichil. Cũ
ergo uͦ dicit primo informen de inde

Expanded text:
unde consummaretur intellegibilis unde consummaretur intellegibilis sensibilisque creatura, alius tantum, unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promptasque naturas. nec illi uno modo, qui iam dispositas digestasque creaturas caelum et terram uocari hoc loco credunt, sed alius inuisibilem atque uisibilem, alius solam uisibilem, in qua luminosum caelum suspicimus et terram caliginosam quaeque in eis sunt. At ille, qui non aliter accipit: in principio fecit, quam si diceretur: primo fecit, non habet quomodo ueraciter intellegat caelum et terram, nisi materiam caeli et terrae intellegat, uidelicet uniuersae, id est intellegibilis corporalisque creaturae. si enim iam formatam uelit uniuersam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit deus, quid fecerit deinceps, et post uniuersitatem non inueniet ac per hoc audiet inuitus: "quomodo illud primo, si postea nihil?" cum uero dicit primo informem, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ remotiori distantia ꝑtẽpora & loca
pulchras narationes faciant aut paci¬
antur. Uident hȩc & gaudent inlucȩ
ueritatis tuȩ. quantulũ hic ualent. Et
alius eorũ intendit in id qd̃ dictũ ẽ. in
pͥncipio fecit deus. & respicit insapien¬
tiã. pͥncipiũ. qr & loquitur ipsa nobis.
Alius itidẽ intendit in eadẽ ũba. & pͥn¬
cipiũ intelligit. exordiũ rerũ cõdita¬
rum. & sic accipit inpͥncipio fecit: ac
si diceret᷑ pͥmo fecit. atq meis qͥ intelli¬
gunt inpͥncipio qd̃ in sapientia fecisti
c̃elũ & terrã: alius eorũ ipsũ eelũ & trã
creabilẽ materiã cęli & terrȩ sic ẽẽ creo¬
dit cognominatã. alius iam formatas
distinctasq naturas. alius unã formatã
eandenq sp̃ualem cęli noie aliã infor¬
me corporalis materiȩ t̃rȩ noĩe. Qui au¬
tẽ intelligunt in nominibus celi & t̃re
alhuc inform̃e materiã de qͦ formaret᷑
digestasq id intelligunt. Sed alius

Expanded text:
tim remotiore distantia per tempora et loca tim remotiore distantia per tempora et loca pulchras narrationes faciant, aut patiantur. Vident haec, et gaudent in luce veritatis tuae, quantulum hic valent, et alius eorum intendit in id quod dictum est, In principio fecit Deus, et resipiscit sapientiam principium, quia et loquitur ipsa nobis: alius itidem intendit in eadem verba, et principium intelligit exordium rerum conditarum, et sic accipit, In principio fecit, ac si diceretur primo fecit, atque in eis intelligunt, In principio, quod in sapientia fecisti caelum et terram, alius eorum ipsum caelum et terram, creabilem materiam caeli et terrae, sic esse credit cognominatam, alius iam formatas distinctasque naturas, alius unam formatam eandemque spiritalem caeli nomine, aliam informem corporalis materiae terrae nomine. qui autem intellegunt in nominibus caeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur re id intellegunt, sed alius,
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ dictorũ asꝑnatus. extra nutritori¬
as cunas supba imberillitate se extẽiderit:
heu cadet misere. Et tu dñe deus mise¬
rere ne implumẽ pullũ conculcent qui
transeunt uiã. & mitte angłm tuũ qui
eũ reponat innido ut uiuat. donec uolet.
Alii uͦ quib hȩc ũba ñ iam nidus sedo¬
paca fructecta sunt: uident in eis laten¬
tes fructꝰ & uolitant letantes. & garri¬
unt scrutantes. & carpunt eos. Uident
enĩ cũ hȩc ũba legunt uł audiunt: tua
deus et̃na & stabili ꝑmansione cuncta
p̃terita tẽpora & futura suꝑari. nec tam̃
quicquã ẽẽ tẽporalis creature qd̾ tu ñ
feceris. cuiꝰ uoluntas qr idẽ qd̃ tu: nullo
mͦ mutata. uł que antea ñ fuisset ex or¬
ta: uoluntate fecisti om̃ia. ñ de te simili¬
litudinẽ tuã recurrens inte unũ ꝓcap¬
tu ordinato. quantũ cuiq rerũ inͦsuo
genere datũ est: & fierent om̃ia bona
ualde. siue maneant circa te siue grada¬

Expanded text:
litatem dictorum aspernatus extra nutritorilitatem dictorum aspernatus extra nutritorias cunas superba inbeccillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere, ne inplumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat, donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opaca frutecta sunt, uident in eis latentes fructus et uolitant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos. uident enim, cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari nec tamen quicquam esse temporalis creaturae, quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu, nullo modo mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate fecisti omnia, non de te similitudinem tuam tu ordinato quantum cuique rerum in suo genere datum est, et fierent omnia bona valde, sive maneant circa te, sive grada
Abbreviated transcription (Latin):
sibi quisq uerũ qd de his rels potest.
hic illud ille illud. ꝑ longiores loquela¬
rũ anfractus trahat. Alii enĩ cũ hȩc
ũba legunt uel audiunt. cogitant dm̃
quasi hominẽ. aut quasi aliquã mo¬
lem immensa p̃ditã potestate. nouo
quodã & repentino placito extra se ip¬
sã tanquam locis distantil fecisse celũ
& t̃rã. duo magna corpora. supͣ & in¬
fra. quib om̃ia continerentur. E cũ
auliunt. dixit deus. fiat illud. & fac¬
tũ est illud: cogitant ũba cępta & fini¬
ta. sonantia temporib. atq transeun¬
tia. post quorũ transitũ statim existe
miliaritate carnis opinantur. In qͥbus
ad huc paruulis animalibus dũ isto
humillimo genere ũborũ tanquã ma¬
terno sinu eorũ gestat᷑ infirmitas salu¬
brit̃ edificatur fides qua certũ habe¬
ant & teneant dm̃ fecisse om̃s natu¬
ras. quas eorũ sensus mirabili uarietate
circonspicit. Quarũ si quispiã quasi ui¬

Expanded text:
sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est illud, cogitant uerba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existermiliaritate carnis opinantur. in quibus adhuc paruulis animalibus, dum isto humillimo genere uerborum tamquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili uarietate circumspicit. quorum si quispiam quasi ui
Abbreviated transcription (Latin):
ego essem moyses. ex eadẽ nanq mas¬
sa om̃s uenimus & qͥd est homo. nisi
q memor es eius. uellẽ ergo si tunc ego
essem quod ille & mͥ abs te geneseos
liber scribendus ad iungeretur: talẽ
mͥ eloquendi facultatẽ dari. & eum
texendi sermonis modũ: ut neq illi
qui nondũ queunt intelligere quẽ¬
admodũ creet deus tanquam exce-¬
dentia uires suas dicta recusarent.
& illi qui hoc iã possunt. in quã libet
uerã sententiã cogitando uenissent
eam ñ p̃t̃ missã inpaueis ũbis tui
famuli reꝑirent. & si alius aliã uidisset
in luce ueritatis: nec ipsa in eisdẽ ũbis
intelligenda deesset. Sic̃ enĩ fons im
paruo loco uberior ẽ. pluribq riuis in
ampliora spatia fluxũ ministrat. quã
quilibet eorũ riuorũ qͥ ꝑmulta locorũ
ab eodẽ fonte deducitur: ita narratio
dispensatoris tui sermocinaturis plu¬
rib ꝓfutura paruo sermonis modulo
scatet fluenta liquidȩ ueritatis unde

Expanded text:
ego essem Moyses — ex eadem namque masego essem Moyses — ex eadem namque massa omnes uenimus; et quid esthomo, nisi quia memor es eius? — uellem ergo, si tunc ego essem quod ille et mihi abs te Geneseos liber scribendus adiungeretur, talem mihi eloquendi facultatem dari et eum texendi sermonis modum, ut neque illi, qui nondum queunt intellegere quemadmodum creat deus, tamquam excedentia uires suas dicta recusarent et illi, qui hoc iam possunt, in quamlibet ueram sententiam cogitando uenissent, eam non praetermissam in paucis uerbis tui famuli reperirent, et si alius aliam uidisset in luce ueritatis, nec ipsa in eisdem uerbis intellegenda deesset. Sicut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat quam quilibet eorum riuorum, qui per multa locorum ab eodem fonte deducitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde
Abbreviated transcription (Latin):
dacẽ faciemus. dm̃. cũ de animo con¬
serui alit quã ille docuit opinamur.
Iam uide quã stultũ sit. intãta copia
uerissimarũ sententiarũ que de illis
uerbis erui possunt temere affirma¬
re quã earum moy. ses potissimũ sen¬
serit & ꝑnitiosis contentionibus ip¬
sam offendere caritatem ꝓpt̾̃ quã di¬
xit om̃ia dicta conam᷑ exponere.
Et tamen ego ds meus celsitudo hu¬
militatis mee & requies laboris mei.
qͥ audis confessiones meas &e dimit
diligã ꝓximũ meũ sic̃ me ipsum: ñ
possũ minus credere de moyse fa-¬
ac desiderarẽ abste dari muneris:
si intempore illo natus essem quo il¬
le eoq loco me constituisses. ut ꝑ serui¬
tittẽ cordis linguȩ meȩ litterȩ ille dis¬
pensarentur. quȩ tanto post essent
omibus gentibus ꝓfuturȩ. & ꝑuniuer¬
sũ orbem tanto autoritatis culmine
om̃iũ falsarũ suꝑbarũq doctrinarũ
uerba suꝑaturȩ. Uellẽ quippe si tunc

Expanded text:
dacem faciemus dominum, cum de animo condacem faciemus dominum, cum de animo conserui aliter quam ille docuit opinamur. iam uide, quam stultum sit in tanta copia uerissimarum sententiarum, quae de illis uerbis erui possunt, temere adfirmare, quam earum Moyses potissimum senserit, et perniciosis contentionibus ipsam offendere caritatem, propter quam dixit omnia, cuius dicta conamur exponere. Et tamen ego, deus meus, celsitudo humilitatis meae et requies laboris mei, qui audis confessiones meas et dimittdiligam proximum meum sicut me ipsum, non possum minus credere de Moyse fidac desiderarem abs te dari muneris, si tempore illo natus essem quo ille eoque loci me constituisses, ut per seruitutem cordis ac linguae meae litterae illae dispensarentur, quae tanto post essent omnibus gentibus profuturae et per uniuersum orbem tanto auctoritatis culmine omnium falsarum superbarumque doctrinarum uerba superaturae. uellem quippe, si tunc
Abbreviated transcription (Latin):
cã contradictori huic. attende. Corã te eñi
dico & coram frĩb meis. qui legitime
utũtur lege usq ad finẽ caritatis. Atten¬
de. & uide quid ei dicã: si placet tibi. Hane
eñi uocẽ huic refero frat̃nã & pacificã. Si
id uidemus: Nec ego utiq inte nec tu
in me: sed ambo in ipsa quȩ supra m̃¬
tes nr̃as est incõmutabili ueritate. Cũg̾
de ipsa dñi dei nr̃i luce ñ cõntendamis
cur de ꝓximi cogitatione contendimꝰ
quam siuidere ñ possumꝰ ut uidetur
incõmutabilis ueritas. quando suple
moy ses apparuisset nobis atq dixisse¬
hoc cogitaui: nec sic eam uideremus
sed crederemus : Non itaq supͣ quã
scriptũ est. unus ꝓ altero inflet᷑ ad¬
uersus alterũ. Diligamus dnm̃ dm̃
nr̃m ex toto corde. & ex tota anima.¬
nosin ipsos Propt̃ que duo p̃cepta ca¬
ritatis. sensise moy sen quicquid in il¬
lis libris sensit. nͥ crediderimꝰ: men¬

Expanded text:
cam contradictori huic, adtende; coram te enim cam contradictori huic, adtende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad. finem caritatis; adtende et uide, quid ei dicam, si placet tibi. hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificam: si id uidemus? nec ego utique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est inconmutabili ueritate. cum ergo de ipsa domini dei nostri luce non contendamus, cur de proximi cogitatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur inconmutabilis ueritas, quando, si ipse Moyses apparuisset nobis atquehoc cogitaui", nec sic eam uideremus, sed crederemus? non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus alterum. diligamus dominum deum nostrum ex toto corde, ex tota anima,nosmet ipsos. propter quae duo praecepta caritatis sensisse Moysen, quidquid in illis libris sensit, nisi crediderimus, men
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et idõ iã nec ipsorũ ẽ. q uerũ ẽ. Si au
tẽ idõ amant illud qr uerũ ẽ: iã ĩpsorũ
est & mecũ ẽ. qm̃ incõmune om̃iũ ẽ. ue¬
ritatis amatorũ. Illud aut̃ qd̃ contendunꝰ
ñ hoc sensisse moy sen qd̃ ego dico. seil sp¬
si dicunt: nolo. ñ amo. Qui̾a sita est: ta¬
men ista temeritas ñ scientiȩ sed audatiȩ
est. nec uisus sed typhus eã peꝑit. Ideo¬
q dñe tremenda sunt iuditia tua. qm̃
ueritas tua nec mea ẽ. nec illuis aut illiꝰ.
sed om̃iũ nr̃m qͦs ad eiꝰ cõmunionẽ pu¬
blice uocas. t̾ribilit̃ ad monens nos. ut
eã nolimꝰ habere pͥuatã. ne pͥuemiur ea.
Nã quisqͥs id qd̃ tu om̃ib ad fruendum
ꝓponis sibi ꝓpͥe uindicat & suũ uult eẽ qd̃
om̃iũ ẽ: a cõmuni ꝓpellit᷑ ad sua. hoc ẽ. a
ueritate ad mendaciũ. Quienĩ loqͥt᷑ men¬
datiũ: de suo loquit᷑. Atcende iuidex op¬
time deus ipsa ueritas. attende quid di¬

Expanded text:
est: et ideo iam nec ipsorum est, quia uerum est. sest: et ideo iam nec ipsorum est, quia uerum est. s uerum est, iam et ipsorum est et meum est, quoniam in commune omnium est ueritatis amatorum. illud autem quod contendunt non hoc sensisse Mosen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo; quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae, sed audaciae est, nec uisus, sed typhus eam peperit. ideoque, domine, tremenda sunt indicia tua, quoniam ueritas tua nec mea est nec illius, sed omnium nostrum quos ad eius communionem publice uocas, terribiliter admonens nos ut eam nolimus habere priuatam, ne priuemur ea. nam quisquis id quod tu omnibus ad fruendum proponis, sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium. qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. Adtende, iudex optime, deus, ipsa ueritas, adtende, quid di
Abbreviated transcription (Latin):
xerit. cũ hec u̾ba ꝓmeret: uerũ eũ
uidisse. apte q ul eum enunciauisse
ñ dubitẽ. Nemo mͥ iã molestus sit. di¬
cendo mͥ ñ hoc sensit moysses qd tu
dicis. sed hoc sensit qd̃ ego dico. Si eñi
mͥ diceret. unde scis hoc sensisse moy¬
sen qd̃ de his ũbis eiꝰ eloqueris : ȩquo
animo ferre deberẽ. & responderem
fortasse quȩ suꝑus respondi. uel ali¬
ego dico neq tam̃ negat qd̾ ut̃q nr̃m
dicit utrũq uerũ ẽẽ. oũita pauperũ
deus meus. ineuiꝰ sinu ñ est contra¬
dictio. plue mͥ mitigationes in eor ut
pacienter tales feram. qui ñ mͥ hoc
dicunt q diuni sunt. & in corde famu¬
li tui uiderunt qd̃ dicunt. sed qr suꝑbi
sunt. nec nouerunt moysi sententiã.
sed amant suã. Non qi uera est sed ꝙ
sua est. Alioquin & aliã uerã parit̃ ama¬
rent. sicut & ego amo qd̃ dicunt. quando
uerũ dicunt. ñ qr ipsorũ est. sed qr uerũ

Expanded text:
xerit, cum haec uerba promeret, uerum eum xerit, cum haec uerba promeret, uerum eum uidisse apteque id enuntiauisse non dubitem. Nemo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit, quod ego dico." si enim mihi diceret: "unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his uerbis eius eloqueris?" aequo animo ferre deberem et responderem fortasse, quae superius respondi uel aliego dico" neque tamen negat, quod uterque nostrum dicit, utrumque uerum esse, o uita pauperum, deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor,; ut patienter tales feram; qui non mihi hoc dicunt, quia diuini sunt et in corde famuli tui uiderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt nec nouerunt Moysi sententiam, sed amant suam, non quia uera est, sed quia sua est. alioquin et aliam ueram pariter amarent, sicut ego amo quod dicunt, quando uerum dicunt, non quia ipsorum, sed quia uerum
Abbreviated transcription (Latin):
ł sacrificiũ confessionis in his litteris.
& oro ut ex miscdi̾a tua reddantur¬
tͥ uota mea. ecce ego confidenter dico
in tuo uerbo. uerbo incõmitabili om¬
na te fecisse in uisibilia & uisibilia. ñ¬
qͥs tã fident̃ dico non aliud quã hoc
attenilisse moyisen cũ scriberet. inpͥn¬
cipio. fecit deus cęlum & t̾ram: Quia
ñ sicut in tua ueritate hoc certum
dico: ita in eiꝰ mente uideo id eum
cogitasse cũ hec scriberet. Potuit enĩ
cogitare in ipso faciendi exordio: cũ
diceret inpͥncipio. potuit celũ & t̃ram
hoc loco nullã iã formatã ꝑ fectãq na¬
turã siue sp̃ualem suie corporalẽ sed
utramq inchoatã. & ad huc informẽ
uelle intelligi. Uideo quippe uere po¬
tuisse dici: quicquil horũ diceretur.
Sed horũ in his uerbis ille cogitauerit.
ñ ita uideo. quaniuis siue aliquid horũ
siue aliud quid quod ame cõmemo¬
ratũ ñ est tantus uir ille mente cõpe¬

Expanded text:
tibi sacrificium confessionis in his litteris tibi sacrificium confessionis in his litteris et oro, ut ex misericordia tua reddam tibi uota mea, ecce ego quam fidenter dico in tuo uerbo incommutabili omnia te fecisse, inuisibilia et uisibilia, numquid tam fidenter dico non aliud quam hoc adtendisse Moysen, cum scriberet: in principio fecit deus caelum et terram, quia non, sicut in tua. ueritate hoc certum uideo, ita in eius mente uideo id eum cogitasse, cum haec scriberet? potuit enim cogitare in ipso faciendi exordio, cum diceret: in principio; potuit et caelum et terram hoc loco nullam iam formatam perfectamque naturam siue spiritalem siue corporalem, sed utramque inchoatam et adhuc informem uelle intellegi. uideo quippe uere potuisse dici, quidquid horum diceretur, sed quid horum in his uerbis ille cogitauerit, non ita uideo, quamuis siue aliquid horum siue quid aliud, quod a me conmemoratum non est, tantus uir ille mente conspe
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ cõditione qͥd uerũ sit: alit̃ aũt
qd̃ in his ũbis moy ses egregius do¬
mesticus fidei tuȩ intelligere lectorẽ
auditorẽq uoluerit. In illo pͥmo gene¬
re. discedant ame om̃s qui ea quȩ
falsa sunt se scire arbitrantur. in hoc
aũt altero: discelant a me om̃s qui ea
que falsa sunt moy sen dixisse arbi¬
trantur. Coniungar aũt illis dñe in
te. & delecter cũ eis inte: qui uerita¬
te tua pascuntur in latitudine carita¬
tis. & accedamus simul ad ũba libri
tui. & queramꝰ in eis uoluntatem tuã
ꝑuoluntatem famuli tui. cuiꝰ calamo
dispensasti ea. Sed quis nr̃m sic inue¬
niet eã int̃ tã multa ũba. que in il¬
lis uerbis alit̃ atq aliter intellectis
occurrunt querẽtil. ut tã fidenter
dicat hoc sensisse moy sen. atq hoc
in illa narratione uoluisse intelligi.
quam fidenter dicit hoc uerũ ẽẽ sine
ille hoc senserit siue aliud: Ecce eñĩ
deus meus ego seruus tuus qͥ uoui

Expanded text:
turae conditione, quid uerum sit, aliter autem turae conditione, quid uerum sit, aliter autem quid in his uerbis Moyses, egregius domesticus fidei tuae, intellegere lectorem auditoremque uoluerit. in illo primo genere discedant a me omnes, qui ea, quae falsa sunt, se scire arbitrantur. in hoc item altero discedant a me omnes, qui ea quae falsa sunt Moysen dixisse arbitrantur. coniungar autem illis, domine, in te et delecter cum eis in te, qui ueritate tua pascuntur in latitudine caritatis, et accedamus simul ad uerba libri tui et quaeramus in eis uoluntatem tuam per uoluntatem famuli tui, cuius calamo dispensasti ea. Sed quis nostrum sic inuenit eam inter tam multa uera, quae in illis uerbis aliter atque aliter intellectis occurrunt quaerentibus, ut tam fidenter dicat hoc sensisse Moysen m atque hoc in illa narratione noluisse intellegi, quam fidenter dicit hoc uerum esse, siue ille hoc senserit siue aliud? ecce enim, deus meus, ego seruus tuus, qui uoui
Abbreviated transcription (Latin):
nec scriptũ ẽ qua uoce formate sunt:
Unde si aliquio genesis tacuit dm̃ fe¬
cisse qd tam̃ dm̃ fecisse nec certa fides
nec sanus ambigit intellectꝰ. nec ideo
ulla sobria doct̾rina dicere audebit
istas aquas coet̃nas deo. quia in libro
geneseos cõmemoratas quidẽ audi¬
mꝰ. uͥ aut̃ facte sint non inuenimꝰ. cur
ñ informen quoq illã materiã quã
scriptura hec t̾rã inuisibilẽ & incom¬
positã tenebrosamq abyssum appel¬
lat docente ueritatae intelligamꝰ ex
dõ factã ẽẽ de nichilo. ideoq illi ñ ẽẽ
coȩt̾nã. quanuis uͥ facta sit omiserit
enũtiare ista narratio: His gͦ auditis
atq ꝑspectis: ꝓ captu infirmitis mee
quã tibi confiteor scienti dõ meo: duo
iudeo dissensionũ genera oboriri pos¬
se. cũ aliquid anuntiis ueracile ꝑ signa
enuntiat᷑. unũ si de ueritate rerũ. al¬
terũ si de ipsuis qui enũtiat uolũtate
dissensio. ẽ. Alit̃ enĩ querimꝰ de crea-¬

Expanded text:
nec scriptum est, qua uoce formatae sint? unde si aliquid Genesis tacuit deum fecisse, quod tamen deum fecisse nec sana fides nec certus ambigit intellectus, nec ideo ulla sobria doctrina dicere audebit istas aquas coaeternas deo, quia in libro Geneseos commemoratas quidem audimus, ubi autem factae sint, non inuenimus, cur non informem quoque illam materiem, quam scriptura haec terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum appellat, docente ueritate intellegamus ex deo factam esse de nihilo ideoque illi non esse coaeternam, quamuis ubi facta sit omiserit enuntiare ista narratio?" His ergo auditis atque perspectis pro captu infirmitatis meae, quam tibi confiteor scienti deo meo, duo uideo dissensionum genera oboriri posse, cum aliquid a nuntiis ueracibus per signa enuntiatur, unum, si de ueritate rerum, alterum, si de ipsius qui enuntiat uoluntate dissensio est. aliter enim quaerimus de crea
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ suȩ. & t̾ra nr̃a ante quã acciꝑet
formã doctrinȩ inuisibilis erat & incõ¬
posita. & ignorantie tenebris tegebam᷑
Sed ꝙ. sp̃s tiuis suꝑferebat᷑ suꝑ aquã:
ñ reliquid miseriã nr̃am miscda tua.¬

Expanded text:
suae, et terra nostra antequam acciperet formam doctrinae, inuisibilis erat et inconposita, et ignorantiae tenebris tegebamursed quia spiritus tuus superferebatur super aquam, non reliquit miseriam nostram misericordia tua
Abbreviated transcription (Latin):
tria cogitarent homines inse ipsis. Lõ¬
ge aliud st̃ ista tria: quã illa trinitas.
Sed dico uͥ se exerceant & ꝓbent. &
sentiant quã longe sunt. Dico enĩ¬
aut̃ hȩȩ tria. Esse nosse. uelle. Sũ enĩ
& noui & uolo. Sũ sciens & uolens. &
scio ẽẽ me & uelle. & uolo ẽẽ scire. In
his gͥ tribus quã sit inseꝑabilis uita.
& unua uita. & una mens. & una essen¬
tia. quã deniq in seꝑabilis distinctio
& tam̃ distinctio: uideat qͥ potest. Cerce
corã se est attendat in se & iuideatꝰ. &
dicat mͥ. Sed cũ inuenerit inhis ali¬
qͥd & dixerit. ñ iã se putet inuenisse
illud qd supͣ ista ẽ. incõmutabile qd̾ ẽ.
in cõmitabilit̃. & scit in cõmutabilit̾
&& uult in cõmut abiliter. Et uterũ ppt̃
tria hec. & ibi trinitas. an insingulis
utrũq miris modis simplicit̃ & mul

Expanded text:
tria cogitarent homines in se ipsis. lontria cogitarent homines in se ipsis. longe aliud sunt ista tria quam illa trinitas, sed dico, ubi se exerceant et probent et sentiant, quam longe sunt. dico autem haec tria: esse, nosse, uelle. sum enim et scio et uolo: sum sciens et uolens et scio esse me et uelle et uolo esse et scire. in his igitur tribus quam sit inseparabilis uita et una uita et una mens et una essentia, quam denique inseet tamen distinctio, videat qui potest. Certe coram se est; attendat in se et videat et dicat mihi. Sed cum invenerit in his aliquid et dixerit, non jam se putet invenisse illud quod supra ista est incommutabile, quod est incommutabiliter, et scit incommutabiliter, et vult incommutabiliter: et utrum propter tria haec et ibi Trinitas; an in singulisutrumque miris modis simpliciter et mul
Abbreviated transcription (Latin):
rłm. qm̃ iͦcundatus sũ in his quȩ dixe¬
runt mͥ in domũ dñi ibimus Ibi nos
collocabit uoluntas bona. ut nichil
uelimꝰ aliud: quã ꝑmanere illic in
et̃nũ. Beata creatura quȩ ñ nouit
aliud cũ ẽẽt ipsa aliud. nͥ dono tuo
qd̃ suꝑfert᷑ suꝑ om̃e mutabile moxut
facta est atcolleretur nullo int̃ualo
tẽporis mea uocatione qua dixisti fi¬
at iux: & fieret lux. In nobis enĩ di¬
stinguit᷑ tẽpore: qd te nebrȩ fuimus
& lux fiumus efficim᷑. in illa uͦ dictũ
quasi pͥus fuerit fluxa & tenebrosa.
ut appareret causa qua factũ ẽ. ut alit̃
eẽt id ẽ. utͣ lum̃ indeficiens conũsa
lux ẽẽt. Qui potest intelligat qͥ ñ po¬
test ate petat. Uti quid mͥ molestus ẽ.
tẽ in hunc mũdũ: Trinitatẽ om̃ipo¬
tentẽ quis intelligit: Et quis ñ loqͥt᷑
eã si tam̃ eãs Rara anima quȩ dũ
de illa loquit᷑ scit quid loquat᷑. Et
contendunt & dimicant. & nemosine
pace uidet istã uisionẽ. Uellem ut hȩc

Expanded text:
m iucundatus sum in his, qui dixerunt mihi: in domum domini ibimus. ibi nos conlocabit uoluntas bona, ut nihil uelimus aliud quam permanere illic in aeternum. Beata creatura, quae non nouit aliud, cum esset ipsa aliud, nisi dono tuo, quod superfertur super omne mutabile, mox ut facta est attolleretur nullo interuallo temporis in ea uocatione, qua dixisti: fiat lux, et fieret lux. in nobis enim distinguitur tempore, quod tenebrae fuimus et lux efficiemur: in illa uero dictum quasi prius fuerit fluxa et tenebrosa, ut appareret causa, qua factum est, ut aliter esset, id est ut ad lumen indeficiens conuersa lux esset. qui potest, intellegat, a te petat. ut quid mihi molestus est, tem in hunc mundum? Trinitatem omnipotentem quis intelleget? et quis non loquitur eam, si tamen eam? rara anima, quaecumque de illa loquitur, scit quod loquitur. et contendunt et dimicant, et nemo sine pace uidet istam uisionem. uellem, ut haec
Abbreviated transcription (Latin):
de illo tantũ dictũ ẽ. quasi locus ibi
eẽt qͥñ est locus de qͦ solo dictũ est qd̾
sit donũ tuũ: In dono tuo requies¬
cimus. ibi te fruem᷑ requies nr̃a locus
nr. Amor illuc attollit nos. & sp̃s tuus
bonus exattat humilitatẽ nr̃am de
portis mortis. in bona uoluntate pax
nobis est corpus pondere suo nititur
ad locũ suũ. Pondus ñ ad ima tan¬
tũ ẽ: sed ad locũ suũ. Ignis sursum
tendit deorsũ lapis. Ponderib suis
aguntur loca sua petunt. Oleũ infra
aquã fusum supͣ aquã attollitur.
aqua suꝑ oleũ fusa: infra oleũ de¬
m̾git᷑. Ponderib suis agunt᷑. loca sua
pecunt. Minꝰ ordinata in qͥeta sunt
ordinant᷑ qͥ escunt. Londus meum
amor meus. eo feror quocunq feroi.
Dono tuo ascendim᷑. & susũ ferimur.
mardescimꝰ & imꝰ. ascendimꝰ ascen¬
siones in corde. & cantamꝰ canticũ gra-

Expanded text:
de illo tantum dictum est? Quasi locus ibi esset, qui non est locus, de quo solo dictum est quod sit donum tuum. In dono tuo requiescimus; ibi te fruimur. Requies nostra, locus noster. Amor illuc attollit nos, et Spiritus tuus bonus exaltat humilitatem nostram de portis mortis . In bona voluntate pax nobis est . Corpus pondere suo nititur ad locum suum. Pondus non ad ima tantum est, sed ad locum suum. Ignis sursum tendit, deorsum lapsis. Ponderibus suis aguntur, loca sua petunt. Oleum infra aquam fusum, supra aquam attollitur; aqua supra oleum fusa, infra oleum demergitur; ponderibus suis aguntur, loca sua petunt. Minus ordinata, inquieta sunt; ordinantur et quiescunt. Pondus meum amor meus; eo feror quocumque feror. Dono tuo accendimur, et sursum ferimur. Inardescimus et imus. Ascendimus ascensiones in corde
Abbreviated transcription (Latin):
minus ẽ: ac ꝑ hoc nec ipsa sibi. Tu eñi
deus nr̃ illuminabis tenenebras nr̃as.
Exte oriũtur uestim̃ta nr̃a & tenebrȩ
nr̃ȩ sicitt meridies erunt. Ia mͥ te ds
est: am̃e ualidus. Non possum meti¬
ri. ut sciã quantũ desit mͥ amoris. ad
id qđ satis ẽ: ut currat uita mea in
amplexus tuos. nec aũtatur donec
abscondar in abscondito uultus tui.
Hoc tantũ scio qr male mͥ est p̃terte. ñ
solũ extrame sed in me ipso. & om̃is
mͥ copia quȩ deus m̃s ñ ẽ: egestas ẽ.¬

Expanded text:
minus est, ac per hoc nec ipsa sibi. tu enim, minus est, ac per hoc nec ipsa sibi. tu enim, deus noster, inluminabis tenebras nostras: ex te oriuntur uestimenta nostra, et tenebrae nostrae sicut meridies erunt. da mihi te, est, amem ualidius. non possum metiri, ut sciam, quantum desit mihi amoris ad id quod sat est, ut currat uita mea in amplexus tuos nec auertatur, donec abscondatur in abscondito uultus tui. hoc tantum scio, quia male mihi est praeter te non solum extra me sed et in me ipso, et omnis mihi copia, quae deus meus n
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ suꝑferebat᷑ suꝑ aquas : Cuni dicã. quo¬
modo dicã: Neq enĩ loca sunt: qͥbus
mergim᷑ & em̃gimꝰ. Qui similius & qͥd
dissimiluis : Affectus sunt. amores st̃
inmunditia sp̃s nr̃i defluens in feriꝰ
amore curarũ. & sc̃itas tua attolens
nos suꝑius amore securitatis ut sursũ
gelus. de fluxit anima hominis. & in¬
dicauerunt ab yssũ uniũsȩ sp̃ualis
creaturȩ in ꝓfundo tenebroso nͥ dixis¬
fet abinitio fiat lux. & facta est lux: ꝙ
in hȩreret tͥ om̃is obȩdiens. intelligen¬
tia cȩlestis ciuitatis tuȩ & requiesceret
in sp̃u tuo qͥ suꝑfert᷑ in cõmu̾bilit̃ suꝑ
om̃e mutabile. Alioquin: & ipsũ cȩlũ
celi tenebrosa ab yssus ẽẽt inse: nunc
aut̃ lux est in dño. Nã in ipsa misera
in qͥetudine de fluentiũ sp̃uũ & indi¬
cantiũ tenebras suas nudataᷤ ueste lu¬
minis tui: satis ostenilis quã magnã
creaturã rationalẽ feceris cui nullo
mͦ sufficit ad beatã reqͥem quicqͥa te

Expanded text:
 quomodo dicam? neque enim loca sunt, quibus mergimur et emergimus. quid similius et quid dissimilius? affectus sunt, amores sunt, inmunditia spiritus nostri defluens inferius amore curarum et sanctitas tui attollens nos superius amore securitatis, ut sursumgelus, defluxit anima hominis et indicauerunt abyssum uniuersae spiritalis creaturae in profundo tenebroso, nisi dixisses ab initio: fiat lux, et facta esset lux, et inhaereret tibi omnis oboediens intellegentia caelestis ciuitatis tuae et requiesceret in spiritu tuo, qui superfertur inconmutabiliter super omne mutabile. alioquin et ipsum caelum caeli tenebrosa abyssus esset in se; nunc autem lux est in domino. nam et in ipsa misera inquietudine defluentium spirituum et indicantium tenebras suas nudatas ueste luminis tui satis ostendis, quam magnam rationalem creaturam feceris, cui nullo modo sufficit ad beatam requiem, quidquid te
Abbreviated transcription (Latin):
tipliciter infinito sibi inse fini qd ẽ.
& sibi notũ est & sibi sufficit incõmu¬
tabilit̃ idipsũ copiosa unitatis ma¬
gnitudine. Quis facile cogiuerit:
Quis ullomͦ dixerit: Quis quolibet
mͦ tẽpore ꝓ nuntiauerit e Procede in
confessionẽ fides mea dic dño deo

Expanded text:
tipliciter infinito in se sibi fine, quo est et sibi notum est et sibi sufficit inconmutabiliter id ipsum copiosa unitatis magnitudine, quis facile cogitauerit? quis ullo modo dixerit? quis quolibet modo temere pronuntiauerit? Procede in confessione, fides mea; dic domino
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ & trã: id ẽ. in ũbo suo sibi coem̃o
fecit deus informẽ materiã creatu¬
re corporalis. uͥ confusũ ad huc erat
cȩlũ & t̃ra. quȩ nũc iã distincta atq
fomata in istius mundi mole senti¬
mus. aliud qͥ dicit. inpͥncipio fecit
ds̃ celũ & t̃rã: ul est in ipso exordio
faciendi atq oꝑandi. fecit deus in¬
formen materiã confuse habentẽ
celũ & trã. unde formata nunc
eminent & apparent cũ om̃ib quȩ
in eis sunt. Itẽ qđ actinet ad intellec¬
tũ ũborũ sequentiũ. ex illis om̃ibus
ueris aliud sibi tollit qui dieit t̃ra aut̃
erat inuisibilis & incõposita. & tenebre
erant suꝑ abyssũ id est corporale illuo
qd̃ fecit deus adhuc materies erat corpo¬
rearũ rerũ in formis sine ordine. sine lu¬
ce. aliud qͥ dicit. t̾ra aut̃ in uisibilis erat¬
& in cõposita. & tenebre erant suꝑ abys¬
sũ: id ẽ. hoc tatũ qd̃ celũ & t̾ra appella¬

Expanded text:
ram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus informem materiam creaturae corporalis, ubi confusum adhuc erat caelum et terra, quae nunc iam distincta atque formata in istius mundi mole sentimus; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in ipso exordio faciendi atque operandi fecit deus informem materiam confuse habentem caelum et terram, unde formata nunc eminent et apparent cum omnibus, quae in eis sunt. Item quod adtinet ad intellectum uerborum sequentium, ex illis omnibus ueris aliud sibi tollit, qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, id est corporale illud, quod fecit deus, adhuc materies erat corporearum rerum informis, sine ordine, sine luce; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum, id est hoc t
Abbreviated transcription (Latin):
sebilẽ uł spualẽ corporalemq creatu¬
rã. aliud qͥ dicit. in pͥncipio fecit deus
celũ & t̾rã. id ẽ. in ũbo suo sibi coẽt̃no
fecit deus uniũsã istã molẽ corporei
mũdi huiꝰ. cũ om̃ile quas continet
manifestas notisq naturis aliud qͥ dic̃
inpͥncipio fecit deus cȩlũ & t̾rã. id ẽ.
in ũbo suo sibi coet̃no fecit deus infor¬
mẽ materiã creature sp̃ualis & corpo

Expanded text:
creaturam. Aliud qui dicit: In principio fecit Deus coelum et terram, id est, In Verbo suo sibi coaeterno fecit Deus universam istam molem corporei mundi hujus, cum omnibus quas continet manifestis notisque naturis. Aliud qui dicit: In principio fecit Deus coelum et terram, id est, In Verbo suo sibi coaeterno fecit Deus informem
Abbreviated transcription (Latin):
ulta satagit cor meũ
dñe inhac in opia
uitȩ meȩ pulsatũ
uerbis sce scripturȩ
tuȩ. & ideo plerũq
insermone cõpiosa ẽ. egestas humane
intelligentiȩ. qr plus loqͥt᷑ in qͥsitio quã
inuentio. & lõgior est petioͥ quã impetra¬
tio: & oꝑasior ẽ. manꝰ pulsans quã su¬
mens. Tenͣus ꝓmissũ qͥs corrũpet illude

Expanded text:
ulta satagit cor meum, domine, in hac inopia uitae meae pulsatum uerbis sanctae scripturae tuae, et ideo plerumque in sermone copiosa est egestas humanae intellegentiae, quia plus loquitur inquisitio quam inuentio et longior est petitio quam inpetratio et operosior est manus pulsans quam sumens. tenemus promissum: quis corrumpet illud?
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. cęlũ cęli & t̃ra: scilicet om̃is natura
corporea sub quo noĩe in telligatur etiã
hoc celũ corporeũ. id est unde fieret
om̃is inuisibilis ussibilisq creatura
aliuid qͥ dicit. t̃ra aut̃ erat inuisibilis
& in cõposita. & tenebre erant suꝑ abyl

Expanded text:
r caelum caeli — et terra, scilicet omnis natura corporea, sub quo nomine intellegatur etiam hoc caelum corporeum, id est unde fieret omnis inuisibilis uisibilisque creatura; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconp
Abbreviated transcription (Latin):
ñ negamus adeo factã a quo sunt om̃ia
bona ualde. q sicut dicimꝰ ãpliꝰ bonum
ẽẽ qđ creatũ atq formatũ est: ita fatem᷑
minus bonũ ẽẽ qd̃ factũ ẽ. creabile atq
formabile. sed tamen bonũ: ñ aut̃ cõmemo¬
rasse scripturã qd̃ hanc informitatem
stincte ait sedes. dominationes. pͥncipa¬
tus potestates. quȩ tam̃ om̃ia deũ fecis¬
se manifestũ ẽ. Aut si in eo qͥd̃ dictũ ẽ fe¬
cit deus cęlũ & t̾rã cõp̃hensa sunt om̃ia.
quid de aquis dicimus suꝑ quas fere¬
batur sp̃s deis Si enĩ t̾rã nominata si¬
mul in telliguntur quomͦ iã t̃̾rȩ noĩe
dẽ informitate scriptũ ẽ. factũ ẽ firma¬
mentũ & uocatũ cȩlũ. neq scriptũ est
factas ẽẽ aquuas: Non enĩ adhuc in for¬
mes sunt & inuisȩ. quas ita decora specie
fluere cernimꝰ. Aut si tunc acceꝑunt istã
spetiem. cũ dixit deus. congregetur aqua
quȩ est sub firmamento ut congregatio

Expanded text:
non negamus a deo factam, deo, a quo sunt omnia non negamus a deo factam, deo, a quo sunt omnia bona ualde, quia, sicut dicimus amplius bonum esse quod creatum atque formatum minus bonum esse quod factum est creabile atque formabile, sed tamen bonum: non autem commemorasse Scripturam, quod hanc informitatem stincte ait, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates , quae tamen omnia Deum fecisse manifestum est. Aut si in eo quod dictum est, fecit coelum et terram, comprehensa sunt omnia; quid de aquis dicimus, super quas ferebatur Spiritus Dei? Si enim, terra nominata, simul intelliguntur; quomodo jam terrae nomine dem informitate scriptum est, factum firmamentum et vocatum coelum, neque scriptum est factas esse aquas? Non enim adhuc informes sunt et invisae, quas ita decora specie fluere cernimus. Aut si tunc acceperunt istam speciem cum dixit Deus, Congregetur aqua quae est sub firmamento , ut congregatio
Abbreviated transcription (Latin):
reã mundi molẽ. in duas maximaspar¬
tes suꝑiorẽ atq inferiorẽ distribitã. cũ
om̃ile quȩ ineis sunt uisitatis notisq
creaturis. Cũ enĩ duale istis extremis
sententus resistere quisquã ita tẽpta¬
uerit. si ñ uiltis hanc informitatem
materie cȩli & t̃re nomine appellatã
uideri. erat gͦ aliqͥd qd̃ ñ fecerat deus
unde celũ & t̾rã faceret. neq eñĩ scriptu¬
ra narauit. qd̃ istã materiã ds fecerit.
nͥ itelligamꝰ eã cęli & t̃re. aut solius t̃re
uocabulo significatã. cũ diceret᷑. inpͥnci¬
pio fecit dĩ celũ & t̃rã: ut id qd̃ sequitur
t̾ra aut̃ erat inuisibilis & inconposita.
quanus in formen materiã sic placuerit
appellare: ñ tam̃ intelligamꝰ nͥ eã quã
fecit deus in eo qd̃ sciriptũ est fecit celũ
& trã. Respondebunt assertores duarũ
istarũ sententiarũ. quas extremas po-¬
suimꝰ. aut illiꝰ aut illuis: cũ hec audierĩt¬
& dicent. In formen quidẽ istã materiã

Expanded text:
molem in duas maximas partes superiorem atque inferiorem distributam cum omnibus quae in eis sunt usitatis notisque creaturis. Cum enim duabus istis extremis sententiis resistere quisquam ita temptauerit: "si non uultis hanc informitatem materiae caeli et terrae nomine appellatam uideri, erat ergo aliquid, quod non fecerat deus, unde caelum et terram faceret; neque enim scriptura narrauit, quod istam materiem deus fecerit, nisi intellegamus eam caeli et terrae aut solius terrae uocabulo significatam, cum diceretur: in principio fecit deus caelum et terram, ut id, quod sequitur: terra autem erat inuisibilis et inconposita, quamuis informem materiam sic placuerit appellare, non tamen intellegamus nisi eam, quam fecit deus in eo, quod perscriptum est: fecit caelum et terram," respondebunt assertores duarum istarum sententiarum, quas extremas posuimus, aut illius aut illius, cum haec audierint, et dicent: "informem quidem istam materiam
Abbreviated transcription (Latin):
num forte hoc est. num foste illud tam diu dicebam non est. donec id offerretur
quod quȩ rebã cuius nisi memor essem. quic quid illudesset etiam simihi offerre¬
tur non inuenirem. quia non agnoscerem & semper ita fit. cũ aliquid ꝑditum
quaerimus & inuenimus uerum tamen si foste aliquid ab oculis perit non ame¬
moria uel uti corpus quod libet uisibile tenetur intus magna eius. & quaerit᷑

Expanded text:
"num forte hoc est?" "num forte illud"? tamdiu dicebam: "non est", donec id offerretur "num forte hoc est?" "num forte illud"? tamdiu dicebam: "non est", donec id offerretur quod quaerebam. cuius nisi memor essem, quidquid illud esset, etiamsi mihi offerretur, non inuenirem, quia non agnoscerem. et semper ita fit, cum aliquid perditum quaerimus et inuenimus. uerum tamen si forte aliquid ab oculis perit, non a memoria, ueluti corpus quodlibet uisibile, tenetur intna imago eius et quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
uita ds̃m̃s transibo & hancuimmeã quae moria uocatur. transibo eam. ut per¬
tendam ad te dulcelumen quid dicis mihi : ecce ego ascendens per animũ meum
adte qui desuper mihi manes transibo & istamuimmeã quae memoria uocat᷑.
uolenste ad tingere unde at tingi potest & in hȩrere tibi : unde in hȩreri tibi po¬
test: habent enĩ memoriã & pecora & aues alioqui. non cubilia nidosue re¬
peterent. non alia multa quibus a đ suescunt neq enĩ & assuescere ualerent
ullis rebus nisi per memoriam transibo ergo & memoriã. ut attingã eũ qui
transibo & memoriam &ubite inueniã uerebona & secura su auitas : &ubi¬
te inueniã si praeter memoriã meã te inuenio. inme mortuisum . & quomodo iam
cumlucerna. & nisi memor eius esset. non in ueniret eam cũ enĩ esset inuenta un¬
de sciret utrũ ipsa esset simemor eius non esset : multa meminime ꝑdita quaesis
se. atq: inuenisse inde istud scio: qui acũ quaererem aliquid eorũ & dicere turmihi.

Expanded text:
uita, deus meus? transibo et hanc uim meam, quae memoria uocatur, transibo eam, ut pertendam ad te, dulce lumen. quid dicis mihi? ego ascendens per animum meum ad te, qui desuper mihi manes, transibo et istam uim meam, quae memoria uocatur, uolens te attingere, unde attingi potes, et inhaerere tibi, unde inhaereri tibi potest. habent enim memoriam et pecora et aues, alioquin non cubilia, non nidos suos repeterent, non alia multa, quibus assuescunt; neque enim et assuescere ualerent ullis rebus nisi per memoriam. transibo ergo et memoriam, ut attingam eum, qui Transibo et memoriam; et ubi te inveniam, vere bona et secura suavitas? te inveniam? Si praeter memoriam meam te invenio, immemor tui sum. Et quomodo jam cum lucerna , et nisi memor ejus esset, non inveniret eam. Cum enim esset inventa, unde sciret utrum se atque inuenisse. inde istuc scio, quia, cum quaererem aliquid eorum et diceretur mihi:
Abbreviated transcription (Latin):
suauitas. eiciebas & in trabas proeis omniuolun tate dulcior sed non carni & sanguini om¬
niluce clarior. sedomnisecreto interior omni honore sublimior sed non sub limibus in se
iam liberaret animus meus acuris mordacibus. ambiendi ad quirendi & uolutandi at

Expanded text:
suauitas, eiciebus et intrabas pro eis omni uoluptate dulcior, sed non carni et sanguini, omsuauitas, eiciebus et intrabas pro eis omni uoluptate dulcior, sed non carni et sanguini, omni luce clarior, sed omni secreto interior, omni honore sublimior, sed non sublimibus in se. iam liber erat animus meus a curis mordacibus ambiendi et adquirendi et uolutandi at
Abbreviated transcription (Latin):
dñe ego seruustuus egoseruustuus & filius ancillae tuae. disrum pisti uinculamea tibi
sacrificabo hostiam laudis : laudette cormeũ & linguamea. & om̃a ossa mea dicant.
dñe qui similis tibi dicant. & respondemihi &dic animae meae . salustua egosum . quis
ego & qualisego : quid non mali aut factamea. aut si non facta dicta mea. aut sinondicta
uoluntas mea fuit : tuautẽ dñe bonus & misericors. &dex teratua respicies profundita¬
tem mortis meae. & a fundo cordis mei ex auriens a byssum corruptionis & hocerat to¬
tum nolle quod uolebam. & uelle qđ uolebas sedubierat tam annoso tempore. & de
quo imo altoque secreto euocatũ est in momento liberũ arbitrium meũ. quo sub de¬
rem ceruicem leni uigotuo. & humerosleuis arcinaetuae xp̃e ihũ adiutor m̃s & re¬
demstor meus quamsuaue mihi subito factũ est carere suauitatibus nugarũ & quas
amittere metus fuerat iam dimittere gaudiũ erat : ei ciebas enĩ eas a me ueratu & sũma

Expanded text:
ne, ego seruus tuus, ego seruus tuus et filius ancillae tuae. disrupisti uincula mea; tibi sacrificabo hostiam laudis. laudet te cor meum et lingua mea, et omnia ossa mea dicent: domine, quis similis tibi? dicant, et responde mihi et dic animae meae: salus tua ego sum. quis ego et qualis ego? quid non mali aut facta mea aut, si non facta, dicta mea aut, si non dicta, uoluntas mea fuit? tu autem, domine, bonus et misericors et dextera tua respiciens profunditatem mortis meae et a fundo cordis mei exhauriens abyssum corruptionis. et hoc erat totum nolle quod uolebam, et uelle quod uolebas. sed ubi erat tam annoso tempore et de quo imo altoque secreto euocatum est in momento liberum arbitrium meum, quo subderem ceruicem leni iugo tuo et umeros leni sarcinae tuae, Christe Iesu, adiutor meus et redemptor meus? quam suaue mihi subito factum est carere suauitatibus nugarum, et quas amittere metus fuerat, iam dimittere gaudium erat. eiciebus enim eas a me, uera tu et summa
Abbreviated transcription (Latin):
rebant oculimei. ubi uidere non solebant: atque athagas tensi oppid o.
ueni carthaginem non uacant tempora. nec otiose uoluuntur per sen¬
sus nostros. faciunt in animo minora opera ecce ueniebant & praeti¬
riebant dedie indiem. & ueniendo & praetereundo inserebant mihi
species alias & alias memorias & paulatim resarciebant me pristinis
generibus delectationũ quibus cedebat dolor m̃s ille. sed succedebant
non quidem dolores alii. causae ta men aliorũ dolorum: nam unde me
facillime & in intima dolor ille pene trauerat. nisi quia fuderam in ha

Expanded text:
rebant oculi mei, ubi uidere non solebant, atque a Thagastensi oppido rebant oculi mei, ubi uidere non solebant, atque a Thagastensi oppido ueni Carthaginem. Non uacant tempora nec otiose uoluuntur per sensus nostros: faciunt in animo mira opera. ecce ueniebant et praeteribant de die in diem et ueniendo et praetereundo inserebant mihi spes alias et alias memorias et paulatim resarciebant me pristinis generibus delectationum, quibus cedebat dolor meus ille; sed succedebant non quidem dolores alii, causae tamen aliorum dolorum. nam unde me facillime et in intima dolor ille penetrauerat, nisi quia fuderam in ha
Abbreviated transcription (Latin):
niebam non a moenis ne moribus non inludis atq: cantibus. nec insuaue o¬
lentibus locis. nec in conuiuus apparatis. neque inuoluptate cubilis & lec¬
ti non denique in libris atq carminibus ad qui escebat horrebant omnia.
& ipsa lux & quicquid non erat quod ille erat inͣ probum & odiosum erat.
praetergemitũ & lacrimas nam in eis solis. aliquantula requies ubiau¬
tem inde auferebatur anima mea . onerabat me grandissarcina miseri¬
ae adtednẽ leuanda erat &curanda sciebam. sed nec uolebam nec ua¬
lebam eomagis quia non mihi eras aliquid solidum & firmũ cũ dete co¬
gitabam non enim tueras sed uanũ fantasma & error m̃s erat ds̃ ieus
si conabar ea mibi ponere ut requiesceret per in ane labebatur. & iterũ
ruebat superme &ego mihi remanserã infelix locus. ubi ne cesse possem
nec inde recedere. quo enĩ cormeũ fugeret acordemeo: quo a me ipso
fugerem: quo non me sequerer : & tamen fugix depatria. minus enim eũ quȩ¬

Expanded text:
niebam. Non in amoenis nemoribus; non in ludis atque cantibus; nec in suave olentibus locis; nec in conviviis apparatis; neque in voluptate cubilis et lecti; non denique in libris atque carminibus acquiescebat. Horrebant omnia, et ipsa lux; et quidquid non erat quod ille erat, improbum et odiosum erat, praeter gemitum et lacrymas. Nam in eis solis aliquantula requies. Ubi autem inde auferebatur anima mea, onerabat me grandis sarcina miseriae. Ad te, Domine, levanda erat et curanda, sciebam; sed nec volebam, nec valebam, eo magis quia non mihi eras aliquid solidum et firmum, cum de te cogitabam. Non enim tu eras, sed vanum phantasma, et error meus erat Deus meus. Si conabar eam ibi ponere ut requiruebat super me, et ego mihi remanseram infelix locus, ubi nec esse possem nec inde recedere. quo enim cor meum fugeret a corde meo ? quo a me ipso fugerem? quo non me sequerer? et tamen fugi de patria. minus enim eum quae
Abbreviated transcription (Latin):
nibus quod in principio erat uerbum & uerbum erat apud dm̃ &ds̃ erat ueri
hoc erat in principio apud dm̃ omnia peripsum facta sunt & sine ipso factũ
nihil: quod factum est in eo uita est & uita erat lux hominũ & lux in tenebris
lucet & tenebrȩ eã non conꝰpraehenderunt & qui a hominis anima quam uis
testimonium perhibeat delumine non est tamen ipsa lumen sed uerbũ ds̃ esti
lumenuerũ quod illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum.
& quia in hoc mundo erat ece mundus pereum factus est . & mundus cũ non
cognouit quia uero in sua proprialensui eum non receperunt: quot quot auti

Expanded text:
ionibus, quod in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum: ionibus, quod in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum: hoc erat in principio apud deum; omnia pet uita erat lux hominum, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt." Et quia hominis anima, quamuis testimonium perhibeat de lumine, non est tamen ipsa lumen, sed uerbum deus est lumen uerum quod illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, et quia in hoc mundo erat et mundus per eum factus est et mundus eum non cognouit. Quia uero in sua propria uenit et sui eum non receperunt, quotquot aut