comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. qm̃ ꝙ̃ꝓbatꝰ fuerit: accipiet coronam uitȩ.
qua rȩꝓmisit õs diligentib se. Nemo sapiens ÷. qui patiencũ
biũ. In patiencia uͦ querenda ÷. ignoscendi facułtas: ñ iundican¬
di opgͥtunitas. Tales st̃ quidã qii tẽꝑe inuiriam patient᷑ sufe¬
runt: ut sulb seq̃nt̾ faciliꝰ uindicare ualeant. hii uieram n̾ lñt
patientiam. Patiencia uera ÷ : in ficie fortit̃ sustinere inuiriaᷤ.
& in futuro ñ querere turidictam. s ex corde ignoscere. Sine
ferro & fłanis martires e̾ẽ. posstimꝰ: si patienciã ueracit̃
in animo seruamꝰ: cũ ꝓximis nr̃is. laudabiliꝰ ÷ inutram
tacendo declinare: ꝗͣ respondendo siꝑare. Qiti patient̾ to¬
lerat mala: insuturo ononam merebtt᷑ sc̃pit̾nam.
uanta sit humilitatis uirtus uera: De humilitate:¬

Expanded text:
atus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se . Nemo bene sapiens est, qui patientiam bium . In patientia vero quaerenda est ignoscendi facultas, non vindicandi opportunitas. Tales sunt quidam, qui tempore injuriarum patienter sufferunt, ut subsequenter facilius vindicare valeant. Hi veram non habent patientiam. Patientia vera est in faciem non quaerere, sed ex corde ignoscere. Sine ferro vel flammis martyres esse possumus, si patientiam veraciter in animo servamus cum proximis nostris. Laudabilius est injuriam tacendo declinare, quam respondendo superare. Qui patienter tolerat mala, in futuro coronam merebitur sempiternam. CAPUT X. De humilitate. Quanta sit verae humilitat
Abbreviated transcription (Latin):
si uniu̾sũ niundũ lucreris. animȩ aut̃ tuȩ detrim̃tũ
patitris: Et ipseoñs dicit in euargłio. Cauete ab om̃i aua¬
ntia. qͥa ihundantra. cuiꝰq utta eiꝰ ÷ q̃ possidet. Nũqͥd nõ
siuites similit̃ moriunt᷑ sic̃ & paupes: Nonꝑdẽe. possunit
apenis sẽpit̾ins. Nichil ÷. auaro scelestiuis. qͥ ainiã suã hc̃
uensiẽ: ꝓcupiditate diuitiarũ. Auaritia modũ ignoratꝰ
peret penã. Quedã uͦ st̃ auidice bono ꝑeqͥtatẽ corrigenda.

Expanded text:
si mundum universum lucreris, animae autem tuae detrimentum si mundum universum lucreris, animae autem tuae detrimentum pati possidet . Nunquid non divites similiter moriuntur, sicut et pauperes? Non prodesse possunt a poenis sempiternis. Nihil est avaro scelestius, qui animam suam habet venalem pro cupiditate divitiarum. Avaritia modum ignorat, peret poenam. Quaedam vero sunt a judice bono per aequitatem corrig
Abbreviated transcription (Latin):
in corde : Aurũ habes. itł angentũ. uł aiud qͥd p̾ciosũ in
drcba. s dãpnũ in corde. his om̃b melior es diuttias ꝑ¬
dicisti. id :. fidẽ. ꝙ iusticiã. & dilectionẽ dĩ ꝙprrm. lucũ
tuũ cogitas. dãpnũ tuũ non considãs: Si hoc iucrogusdes qu
re ula ꝑdita non plargis : Riuis ꝑdidisti qͣ aoquisisi gdui eq
rapis ꝑ potentiã qd tibi placet habere. & ꝑdisꝑimusticiam.
fur uł raptor occłm ꝑdidised in furto. uł inrapina. ñ ꝗ p̾ea¬
ꝑdidit catois. qd̾ melius:. om̃i lumine corꝑes. oragis auare
dapauꝑib qd̾ habes. ut itiuienias in cȩlo. qd̾ dedisti in tra.
Quio tunes pecuniã tuã ꝑdere. & non times nͣ totus pe¬
reas ꝓ ad quesitione pecuinȩ : falsũ testimoniũ dicis. oẽ¬
tiris. Rapis aliena. Iuras. ꝑturas. quȩ lex uetit. hiõne
ũ hec om̃isfacis. quire ñ times ut totus ardeas inȩt̾mĩ :
serauare plus amas aurũ ꝗͣ animã: Qitid cñi ꝓpoerit tͥ

Expanded text:
in corde? Aurum habes vel argentum, vel aliud quid pretiosius in area; sed damnum in corde. His omnibus meliores divitias perdidisti, id est, fidem, et justitiam, et dilectionem Dei et proximi. Lucrum tuum care illa perdita non plangis? plus perdidisti quam acquisisti. O dives, rapis per potentiam quod tibi placet habere, et perdes per injusfur vel raptor oculum perdidisset in furto vel rapina, perdidit cordis, quod melior est omni lumine corporis. Magis, avared non habes, ut invenias in coelo quod dedisti in terra: quid times pecuniam tuam perdere, et non times ut totus pereas? Pro acquisitione pecuniae falsum testimonium dicis, mentiris, rapis aliena, juras, perjuras, quae lex vetat: nonne cum haec omnia facis, quare non times ut totus ardeas in aeternum? Cur, avare, plus amas aurum quam animam? Quid enim proderit tibi
Abbreviated transcription (Latin):
Non debet in cogititione sua dicere : ꝑdidi oꝑabona mea q̃ faciebuã.
Qui em̃ hocdixerit: ñ ꝓ amore dĩ: s ꝓ mercede felicitatis huiꝰ
uitȩ. aut ꝓlaude humana: opus bonũ fecisse cognoscit᷑. Poliabit᷑
eni homo stagellis dĩ. quo antmo benefaciat. uł qua fortitudine
sufferat᷑ tẽptationes sibi suꝑuententes. Tẽptat enĩ uos ãs
dicit ꝓpłeꝰ. ut scut sidiligitis eũ. horsus patieticiã tͥbialatio oꝑi¬

Expanded text:
n cogitatione dicere: Perdidi opera mea bona quae faciebam. Qui enim hoc dixerit, non pro amore Dei, sed pro mercede felicitatis hujus vitae, aut pro laude humana opus bonum fecisse cognoscitur. Probabitur enim homo flagellis Dei, quo animo benefaciat, vel qua fortitudine sufferat tentationes sibi supervenientes. Tentat enim vos Deus, dicit Apostolus, ut sciat si diligitis eum. Prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuentũ. Talis unicuiq homini tẽptatio dat᷑. siue incarmꝰ
desid̾io. siue in ambitione scłi. uł etiã inquacũq tẽpto¬
tionis molestia. qualẽ aut cũilaude iuncere. aut cũ oꝓpbro fis
ministris xp̃i altaris. quorũ uita alioꝵ debet eẽ. eruditio
tia castitatis splendeant. & totiꝰ honestatis fulgeant in popło¬

Expanded text:
 . Talis unicuique homini tentatio datur, sive in carnis desiderio, sive in ambitione saeculi, vel etiam in quacunque tentationis molestia, qualem aut cum laude vincere, aut cum opprobrio sministris Christi altaris, quorum vita aliorum debet esse eruditio, tia castitatis splendeant et totius honestatis fulgeant in pop
Abbreviated transcription (Latin):
ut exalteris. Ne exaltatꝰ: hulieris. Qui enĩ sibi uilis ÷.
paruuus in occulis tuis: itd sismagnus in oculis dĩ. Tanto enĩ
In sũmo honore: sũma tͥ sit humilitas. Honoris laus ÷. hai
punctione: cõfessio peccatorũ. De cõfessione: penitentia

Expanded text:
ut exalteris, ne exaltatus humilieris: qui enim sibi vilis vidut exalteris, ne exaltatus humilieris: qui enim sibi vilis vidparvus in oculis tuis, ut sis magnus in oculis Dei; tanto enim In summo honore summa tibi sit humilitas. Honoris laus est, hupunctione confessio peccatorum; de confessione poenitentia;
Abbreviated transcription (Latin):
quare poterimꝰ: ficrit ipsein ȩuargłio ait. Discite a me qͥa mit
Psuꝑbiam mirabitis angłorũ creatura cecidit de cȩlo: ꝑhiu¬
militatem dĩ fragilitas humanȩ naturȩ ascendit incelũ. ho¬
nesta ÷ em̃ int̾homines humiͥtitis cõsuetudo: sic̃ salomon
ait. Ubi fuerit suꝑbia: ibi & cẽtumelia erit. Ubi aut̃ humi¬
cuinat᷑ cor ad ima: tantũ ꝓficit in excelso. Qui enĩ humd
erit: exaitabit᷑ ingłi. Primiis humibitatis gradꝰ ÷ ueritats
sermonẽ humilit̃ audire: memorit̃ retinere. uolun-¬
tarie ꝑficere. fam qͥppe ꝗͣ non inuenit humilẽ: ueritas fu¬
git mentẽ. Quanto qͥsq humilior erit de seipso: tanto
int̾ homines : tanto deicior erit. ante dm̃. Qui enĩ fine hu-¬
militate bona oꝑa agit: in uenito puluerẽ portat. Qud
elemosinis cõgregare uidetͦ: Noli o homo in uuirtatib
in corde tuo humiliare: quatenꝰ ille te exaltet in tẽꝑe
tribulationis tuȩ. Descende : ut ascendas. humilia te

Expanded text:
quare poterimus, sicut ipse in Evangelio ait: Discite a me quia mitstris . Per superbiam mirabilis angelorum creatura cecidit de coelo, per humilitatem Dei fragilitas humanae naturae ascendit in coelum. Honesta est enim inter homines humilitatis consuetudo, sicut Salomon ait: Ubi fuerit superbia, ibi erit et contumelia; ubi autem humiclinatur cor ad ima, tantum proficit in excelso: qui enim humilis erit, exaltabitur in gloria. Primus humilitatis gradus est, veritatis sermonem humiliter audire, memoriter retinere, voluntarie perficere. Eam quippe quam non invenerit humilem, veritas fugit mentem. Quanto quisque humilior erit de se ipso, tanto aret inter homines, tanto dejectior erit ante Deum. Qui enim sine humilitate bona opera agit, in ventum pulverem portat. Item eleemosynis congregare videtur. Noli, o homo, in virtutibus in corde tuo studeas humiliare, quatenus te ille exaltet in tempore retributionis suae. Descende ut ascendas, humiliare
Abbreviated transcription (Latin):
nime ꝑficit. sicut eñi ex carnalib escis alit᷑ caro. ita ex
tiuinis eloquiis interior homo nutrit᷑. ⁊ pascit᷑. sicut
Palmista ait. Quam dulcia faucib meis eloquia tua dñe.
suꝑ mel ⁊ fauum orimeo. S ille beatissimus : qui diui¬
nas scripturas legens. uerba uertit in oꝑa. Om̃is plane
scriptura scã. adnrãm scripta : salutem. Ut proficiamꝰ in
eis inueritatis cognitione. Sepiꝰ cecus offendit. quã uidens.
sic iguorans legem dei. sepus ignorant̾ peccat quam ille
qui scit. Sicut cecus sine ductore. sic homo si ne docto¬
re uiam rectam uix graditur. De pace.
ydisciplis pacis dedit p̾cepta dicens. Pacem meam do
uobis. pacem relinguo uobis. In pace uos dimisi. inpice uos
inueniam. Proficiscens uoluit dare que desiderabat.: redi¬
ens in om̃ib inuenire. cuiꝰ pais ainam̃ta inirabilit̾ alio loco¬
osteridit dicens. Beati pacifici. qm̃ filii dĩ uocabuntd̾. snfiliꝰ

Expanded text:
nimi proficit. Sicut ex carnalibus escis alitur caro, ita ex nimi proficit. Sicut ex carnalibus escis alitur caro, ita ex divinis eloquiis interior homo nutritur ac pascitur. Sicut Psalmista ait: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, Domine, super mel et favum ori meo . Sed ille beatissimus est, qui divinas Scripturas legens, verba vertit in opera. Omnis plane Scriptura sancta ad nostram scripta est salutem, ut proficiamus in eis in veritatis cognitione. Saepius caecus offendit quam videns: sic ignorans legem Dei saepius ignoranter peccat, quam ille qui scit. Sicut caecus sine ductore, sic homo sine doctore viam rectam vix graditur. CAPUT VI.discipulis pacis dedit praecepta, dicens: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . In pace vos dimitto, in pace vos inveniam. Proficiscens voluit dare, quae desiderabat rediens in omnibus invenire. Cujus pacis ornamenta mirabiliter alio ostendit loco, dicens: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . En Filius
Abbreviated transcription (Latin):
certȩ miscd̾iȩ illiꝰ uidulgentum sibi cotidians dep̾cari lacrimis
qu̾a rec̃te sꝑare possunt. si a d accione pͦui oꝑis cessabunt.
Idõ nec ꝓpt̃ spem ueniȩ ꝑseuerant̃ peccare debemus. Naꝑ qͥid̃s
iuste peccata punit. ueniam desꝑare debemꝰ. s in utroq picld¬
euitato. & a malo declinemꝰ. & depietate dĩ ueniam spenus.
Similit̃ & in om̃i tribulationũ angustia. spe ad solatiũ suꝑue
pietatis currendũ ÷. qͥa in illo solo om̃is spes & salꝰ si ne dubic
cõsistit. Dicente ꝓpłia. In do̾ salutare ieũ & gła meia. d̃s
caR uoylectio seriptinarũ diuine ẽ. ognitio beatitudi¬
cidamirũa. Limorẽ ineutto gehenne. ad gauidia et̾na cõr
ds nobiscũ loquit᷑. Geminũ confert donũ lectio sc̃arũ scͥp¬
turarũ. siue qͥa m̃tis intellectũ erudit. seu quodã modo
mundi uanitatib astractũ. hominẽ ad amorẽ dĩ ꝑducit.
labor honestus est lectionis. ⁊ multum ad mundationem a

Expanded text:
illius indulgentiam sibi quotidianis deprecari lacrymis, quam recte sperare possunt, si ab actione pravi operis cessabunt. Ideo non propter spem veniae perseveranter peccare debemus; neque quia Deus juste peccata punit, veniam desperare debemus: ut evitato et mala declinemus, et de pietate Dei veniam speremus. Similiter et in omni tribulationum angustia spe ad solatia supernae pietatis currendum est, quia in illo solo omnis spes et salus sine dubio consistit, dicente Propheta: « In Deo salutare meum, et gloria mea, Deus Sanctarum lectio Scripturarum divinae est cognitio beatitudicat animam, timorem incutit gehennae, ad gaudia superna cor Deus nobiscum loquitur. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum, sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Labor honestus est lectionis studium, et multum a
Abbreviated transcription (Latin):
Sitis placabitis intudice miscd̃ia. & disciplina debet eẽ.
qͥa una sine atera bena ce̾: ñ poterit. Nam iniscd̾̃ia soliꝰ si
suerio: secinitatem ficit peccandi subiectis. Iterũ. si disci¬
plina sola semꝑ affuerit uertitur animiis delinquentis
in desꝑationem. & iudex ñ merebit᷑ adõ iniscd̾iam. s hinc
iniscd̾iam a se ipso debet homo inciꝑe. Quomodo itialiis
ẽ. misericors. qui in seipso cruddis ẽ : In se ipso crudelis :.
qui sibi ꝑpetuas peccatis suis parat flaminas. Bere mise¬
ricors ÷: qui a se ipso incipit. & si diligent᷑ custodit. ne pu¬
mat᷑ cũ diabolo. & si aliis p̾stet: qd̾ sibi bonũ eẽ. ꝑspicit.

Expanded text:
satis placabile. In judice misericordia et disciplina debet esse; quia una sine altera bene esse non poterit. Misericordia sola si fuerit, securitatem faciet peccandi subjectis: iterum, si disciplina sola semper aderit, vertitur animus delinquentis in desperationem, et judex non merebitur a Deo misericordiam. Sed hanc misericordiam a se ipso debet homo incipere. Quomodo in aliis est misericors, qui in se ipso crudelis est? In se ipso crudelis est, qui sibi perpetuas peccatis suis praeparat flammas. Bene misericors est, qui a se ipso incipit, et se diligenter custodit, ne puniatur cum diabolo; et sic aliis praestet, quod sibi bonum esse prospicit.
Abbreviated transcription (Latin):
unde sc̃e amicicie conquirancur. Ex
quo colligitur primis temporib gene¬
ris humani. maxime ꝓpcer dei popłm
propagandum. ꝑquem et ꝓpħaretur
et nasceretur princeps et saluator om¬
nium popłorum. uti debuisse sc̃os isto
non propter se expetendo. sed propter
aliud necessario bono nuptiarum:
nunc uerocum adineundam sc̃am
et sinceram societatem undiq et om¬
nib gentib copia spiritalis cognatio¬
nis exuberet. etiam propter solos filios
conubia copulare cupientes: ut ampli¬
ore continentie bono pocius ucantur
ammonendi sunt Sednoui quidinur¬
uelint ab omni concubitu continere:
unde subsistet genus humanum:
Utinam omnes hoc uellent dum tarat
incaritate. de corde puro et conscientia
bona et fide non ficta. Multo cicius dĩ
ciuitas compleretur et acceleraretur
terminus seculi. Quid enim aliud
hortari apparet apłm ubi ait cum
inde loqueretur uellem omnes esse
sicut me ipsum. aut illo loco. Hoc aũt

Expanded text:
unde sanctae amicitiae conquirantur. ex unde sanctae amicitiae conquirantur. ex quo colligitur primis temporibus generis humani maxime propter dei populum propagandum, per quem et prophetaretur 25 et nasceretur princeps et saluator omnium populorum, uti debuisse sanctos isto non propter se expetendo, sed propter aliud necessario bono nuptiarum; nunc uero, cum ad ineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spiritalis cognationis exuberet, etiam propter solos filios conubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur, admonendi sunt. Sed noui, quid muruelint ab omni concubitu continere, unde subsisteret genus humanum? utinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et adceleraretur terminus saeculi. quid enim aliud hortari apparet apostolum, ubi ait, cum inde loqueretur: uellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
sistit propagatio generis humani. in
quo societas amicalis magnum bonui
est. his itaq bonis que propter alius
necessaria sunt:qui non ad hoc utitur
propter quod insticuta sunt peccat
Alias uenialiter alias clampnabilite
Quisquis uero eis ꝓpter hoc utitur ꝓpi
quod dicta sunt. bene facit. Cui ergo
non sunt necessaria: si non eis utitur
melius facit. Proinde ista bona am
opus habemus bene uolumus: sanis¬
lius ea nolumus quam uolumusa pͥ
tunc melius non habemus: cume
necessaria non habemus. Ac ꝑ hoc bd¬
num est nubere. quia bonum est fili¬
os procreare. matrem familias ẽẽ: sed
melius est non nubere. quia melius
est ad ipsam humanam societaceo
hoc opere non egere. Ita enum iam se¬
se habet humanum genus: ut alii
qui se non continent non solumy
nuptias occupatis. sed multis etia
ꝑ illicitos concubitus lixuriantib
bono creatore de malis eorum faciel¬
te quod bonum est non ilesit numero¬
sitas prolis et habundantia successioĩs:

Expanded text:
sistit propagatio generis humani, in sistit propagatio generis humani, in quo societas amicalis magnum bonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias uenialiter, alias damnabiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc melius nos habemus, cum ea necessaria non habemus. ac per hoc bonum est nubere, quia bonum est filios procreare, matrem familias esse; sed melius est non nubere, quia melius est ad ipsam humanam societatem hoc opere non egere. ita enim iam sese habet humanum genus, ut aliis, qui se non continent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per inlicitos concubitus luxuriantibus bono creatore de malis eorum faciente, quod bonum est, non desit numerositas prolis et abundantia successionis,
Abbreviated transcription (Latin):
martha et maria faciebant. fieri ñ
posset quod melius est:nisi altero
pretermisso aut relicto. Unde intel¬
ligendum est non ideo malum pu¬
tandum eẽ. nuptias. quia nisi ab
eis abstineatur non potest haberi¬
iuidualis castitas aut uirginalis in¬
tegritas. neq enim ideo malum erat
quod martha faciebat. quia nisi in¬
de abstineret soror eius non faceret
quos melius erat: aut ideo malum ẽ
susciꝑe iustum aut ꝓpħam in domũ
suam. quia nec domum habere debe
ut quod melius est faciat qui uult
ad ꝑfeccionem. xp̃i sequi. Sane uiden¬
dum est alia bona. nobis deum dare
que ꝓpter setpsa expetenda sunt. sicr
est sapientia salus amicicia. alia que
propter aliquid sunt necessaria. sior
doctrina cib potus. sompnus con¬
um concubitus. Horum enuim qual
necessaria sunt propter sapientiam
sicut doctrinam. quedam propter sa¬
lutem sicut cyb et potus et sompnuis.
quedam propter amicitiam sicut
nuptie uel concubitus. hinc enumsub¬

Expanded text:
Martha et Maria faciebant, fieri non Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest haberi uidualis castitas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustum aut prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uidendum est alia bona nobis deum dare, quae propter se ipsa expetenda sunt, sicut est sapientia, salus, amicitia, alia, quae propter aliquid sunt necessaria, sicut doctrina, cibus, potus, somnus, coniugium, concubitus. horum enim quaedam necessaria sunt propter sapientiam, sicut doctrina, quaedam propter salutem, sicut cibus et potus et somnus, quaedam propter amicitiam, sicut nuptiae uel concubitus; hinc enim sub
Abbreviated transcription (Latin):
prandium ieuinio sed ursticia sacrile¬
gio neq hic nuptie uirginitati. sed
fides impiecati prefertur adhoc e¬
nuim iusti cum opus est prandent:
ut tanquam boni dñi quod iustum
est. et equum est seruis corporib pre¬
beant. Ad hoc aut sacrilegi ieuinant:
ut demonib seruiant. si ͤ ad hoc nu¬
bunt fideles: ut maritis pudice co¬
pulentur Ao hoc aut̃ sunt uirgines
impiẽ. ut auero deo fornicentur. si¬
cut ergo bonum erat quod marcha
faciebat occupata circa ministeriũ
scõrum sed melius quod maruia so¬
ror eius sedens ad pedes dñi et audi¬
ens uerbum eius: ⁊ca bonum susan¬
ne in conuigali casticate laudamus:
sed tamen eibonum uidue anne ac
multomagis marie uirginis ancepo¬
nimus. Bonum erat quod faciebant
que de sustantia sua xp̃o ac discipu¬
lis eius necessaria ministrabant: s
melius qui omnem suam substan¬
tiam dimiserunt. ut expediciores
eundem dñm sequerentur. In his
aut̃ binis bonis. siue que isti siue q̃

Expanded text:
prandium ieiunio, sed iustitia sacrileprandium ieiunio, sed iustitia sacrilegio neque hic nuptiae uirginitati, sed fides inpietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut tamquam boni domini quod iustum et aequum est seruis corporibus praebeant; ad hoc autem sacrilegi ieiunant, ut daemonibus seruiant. sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et audiens uerbum eius: ita bonum Susannae in coniugali castitate laudamus, sed tamen ei bonum uiduae Annae ac multo magis Mariae uirginis anteponimus. bonum erat, quod faciebant, quae de substantia sua Christo ac discipulis eius necessaria ministrabant; sed melius, qui omnem suam substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem dominum sequerentur. in his autem binis bonis, siue quae isti siue quae
Abbreviated transcription (Latin):
cere. omnia bona erunt incompara¬
tione peiorum. Hoc aut̃ falsum esse
quis dubitet: Non ergo duo mala s̃
conubium et fornicatio. quorum al¬
terum peuis. sed duo bona sunt conu¬
bium et continentia. quorum alterũ
melius est. sicut ista temporalis sani¬
tas et inbecillitas non sunt duo ma¬
la quorum alterum peius. sed ista sa¬
nitas et immortalitas duobona sũt:
quorum alterum melius. Icem scien¬
tia et uanitas non duomala sunt
quorum uanitas peius. sed scientia ⁊
caritas duobona sunt. quorum cari¬
tas melius. Namq scientia destruetur
ait apls. et tamen huic temporine¬
cessaria est: caritas nunquam excidit
cadet. Sic et mortalis ista generatio.
propter quam fuint nuptie destrue¬
tur Ab omni aut concubitu inmuni¬
tas et hic angelica medicatio est. et ꝑ¬
manet ineternum. Sicut autem
ieuinis sacrilegorum meliora sunt
prandia iustorum: ita nuptie fide¬
lium uirginicati ante ponuntur
impiarum. Ueriuntamen neq ibi

Expanded text:
cere, omnia bona erunt in conparacere, omnia bona erunt in conparatione peiorum. hoc autem falsum esse quis dubitet? non ergo duo mala sunt conubium et fornicatio, quorum alterum peius, sed duo bona sunt conubium et continentia, quorum alterum est melius, sicut ista temporalis sanitas et inbecillitas non sunt duo mala, quorum alterum peius, sed ista sanitas et inmortalitas duo bona sunt, quorum alterum melius. item scientia et uanitas non duo mala sunt, quorum uanitas peius, sed scientia et caritas duo bona sunt, quorum caritas melius. namque scientia destruetur, ait apostolus, et tamen huic tempori necessaria est; caritas autem numquam cadet. sic et mortalis ista generatio, propter quam fiunt nuptiae, destruetur; ab omni autem concubitu inmunitas et hic angelica meditatio est et permanet in aeternum. sicut autem ieiuniis sacrilegorum meliora sunt prandia iustorum, ita nuptiae fidelium uirginitati anteponuntur inpiarum. uerumtamen neque ibi
Abbreviated transcription (Latin):
nec tamen nisi in ciuitate dei nr̃i in
monte sc̃õ eius talis est causa cum u¬
xore. Ceterum aliter se habere uira
gentilium quis ignorat. ubi interpo¬
sito repudio sine reatu aliquo ultioĩs
humane. et illa cui uoluerit nubit
et ille quam uoluerit ducit: Tui con¬
suetuduu simile aliquio propter
israelitarum duriciam uidetur per¬
misisse moyses: de libello repudii. Qua
in re exprob ratio quam approbatio
diuortii magis apparet. Honorabiles
ergo nuptie in omnib et thorus un¬
maculatus. quod non sic dicunus bo¬
num ut in fornicationis comparatioẽ
sit bonum. Alioquin duo mala erũt.
quorum alterum peius aut bonum
erit fornicatio quia peius est adulteri¬
um. peius est enim alienum matri¬
monium uiolare quam meretrici
adherere. et bonum est adulterium
quia peior est incestus: peius est enim
cum matre quam cum aliena uxore
concumbere. et donec ad ea ꝑueniat᷑
que sicut ait apłs turpe est enun cli¬

Expanded text:
nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu. aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini simile aliquid propter Israhelitarum duritiam uidetur permisisse Moyses de libello repudii. qua in re exprobratio quam approbatio diuortii magis apparet. Honorabiles ergo nuptiae in omnibus et torus inmaculatus. quod non sic dicimus bonum, ut in fornicationis conparatione sit bonum; alioquin duo mala erunt, quorum alterum peius; aut bonum erit et fornicatio, quia est peius adulterium — peius est enim alienum matrimonium uiolare quam meretrici adhaerere - et bonum adulterium, quia est peior incestus — peius est enim cum matre quam cum aliena uxore concumbere — et donec ad ea perueniatur, quae, sicut ait apostolus, turpe est etiam di
Abbreviated transcription (Latin):
soluatur: Posset enim homo dimutere
sterilem urorem et ducere de qua fili¬
os habeat: et tamennon licet. Et nr̃is
quidem iam temporib ac more roma¬
no. nec suꝑducere ut amplius habeat
quam unam uiuam: et utiq relicta
adultera uel relicto adultero. possent
plures nasci homines siuel illa alteri
nuberet. uel ille alteram duceret. Quod
lamen si non licet sicut diuina regula
preuidetur. quem non faciat intentũ
quid sibi uelit tanta firmicas uinculi
conuigalis: Quod nequaquam puto
tantum ualere potuisse. nisi alicuius
rei maioris ex hac infuna mortalitate
hominum quoddam sacramentum
adhiberetur quod deserentib hominib
atq id dissoluere cupientib. inconcus¬
sum illis maneret ad penam. Si quidẽ
incerueniente diuortio non aboletur
illa confederatio nuptialis. ita ut sibi
coniuges sint etiam separati: cum illis
aut̃ adulcerium commutant quib
suerint etiam post suum repudium
copulati. uel illa uiro uel ille mulieri.

Expanded text:
soluatur. possit enim homo dimittere soluatur. possit enim homo dimittere sterilem uxorem et ducere, de qua filios habeat, et tamen non licet, et nostris quidem iam temporibus ac more Romano nec superducere, ut amplius habeat quam unam uiuam; et utique relicta adultera uel relicto adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel illa uiro uel ille mulieri.
Abbreviated transcription (Latin):
dem uuente uiro et a quo relicta est
mechatur si alteri nupserit. et ille huiꝰ
mali causa. est qui reliquit. Miror aũ
si quemadiodum licet dimutere ud¬
ulteram uxorem: ita licet ea dimissa
alceram ducere facit enum de hac re
sc̃a scriptura difficillunum nodum:
dicente apło ex precepto do mini. mu¬
lierem a uiro non debere discedere. Qd̃¬
si discesserit manere innuptam aut
uiro suo reconciliari. cum recedere uti¬
q et manere innupta nisi abadulce¬
ro uiro non debeat: ne recedendo ab
eo qui adulter non est. faciat eum
mechari. Reconciliari aũt uiro uel to¬
lerando si seipsa contiuere non pocelt
uel correctio forsitan iuste pocest. Quom
aũt iuro possit ẽẽ licentia ducende alce¬
rius si adulteram reliquerit. cum mu¬
lieri non sit nubendi alteri si alterum
reliquerit: non uideo. Que si ita sunt
tantum ualet illud sociale uinculum
coniugium.ut cum causa procreandi
colligecur. nec ipsa causa procreandi

Expanded text:
idem uiuente uiro et a quo relicta est idem uiuente uiro et a quo relicta est moechatur, si alteri nupserit, et ille huius mali causa est qui reliquit. Miror autem, si, quemadmodum licet dimittere adulteram uxorem, ita licet ea dimissa alteram ducere. facit enim de hac re sancta scriptura difficilem nodum dicente apostolo ex praecepto domini mulierem a uiro non debere discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari: cum recedere utique et manere innupta nisi ab adultero uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non est, faciat eum moechari. reconciliari autem uiro uel tolerando, si se ipsa continere non potest, uel correcto forsitan iuste potest. quomodo autem uiro possit esse licentia ducendae alterius, si adulteram reliquerit, cum mulieri non sit nubendi alteri, si adulterum reliquerit, non uideo. quae si ita sunt, tantum ualet illud sociale uinculum coniugum, ut, cum causa procreandi conligetur, nec ipsa causa procreandi
Abbreviated transcription (Latin):
sachana ꝓpter incontinentiam. uel am¬
borum uel cuiusquam eorum. Conuiga¬
lis enuim concubitus generandi gratia
non habet culpam: concupiscentie uero
saciende sed tamen cum coniuge. ꝓpter
thori fidem uenialem habet culpam.
Adulterium uero siue fornicatio letalem
habet culpam. Ac ꝑhoc melior quideo¬
est ab omniconcubitu continentia:
quam uel ipse matrimonalis conculꝰ
qui fit causa gignendi. Sed quia. illa
continentia meriti amplioris est: recd¬
dere uero debitum conuigale nullius
est criminis: exigere aũt ultra generan¬
di necessitatem culpe uenialis. fornica¬
ri porro uel mechari puniendi crimunus
cauere debet caritas conuigalis nedũ
sibi querit unde amplius honoretur:
conuigi faciat unde dampnecur. Qui
enim dimiccit uxorem suam excepta
causa fornicationis: facit ean mechari
Usq ad eo fedus illud initium nupciale
cuiuslam sacramenti res est. ut nec ip¬
sa separatione irritum fiat: quandoqͥ¬

Expanded text:
satana propter incontinentiam uel amsatana propter incontinentiam uel amborum uel cuiusquam eorum. coniugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam; concupiscentiae uero satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem uenialem habet culpam; adulterium uero siue fornicatio letalem habet culpam. ac per hoc melior est quidem ab omni concubitu continentia quam uel ipse matrimonialis concubitus, qui fit causa gignendi. Sed quia illa continentia meriti amplioris est, reddere uero debitum coniugale nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi criminis, cauere debet caritas coniugalis, ne, dum sibi quaerit, unde amplius honoretur, coniugi faciat, unde damnetur. qui enim dimittit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. usque adeo foedus illud initum nuptiale cuiusdam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione inritum fiat, quandoqu
Abbreviated transcription (Latin):
ancur et si eos praui mores ad calem
concubitum impellunt: nupcie tam̃
ab adulterio seu fornicatione defendt̃.
Neq enim illud propter nuptias am¬
mutticur sed ꝓpter nupcias ignoscitur
debent ergo sibi conuigaci non solum
ipsius sexus sui cominiscendi. fidem.
liberorum procreandorum causa que
prima est humani generis in ista mor¬
talitate societas: uerum etiam infirmi¬
tatis inuicem excipiende. ad inlicitos
concubitus euitandos mutuam quo¬
dam modo seruitutem. ut et si alteri
eorum perpetua continentia placeat.
nisi et alterius consensu non possit. Et
ad hoc enim uxor non habet potestatẽ
corporis sui seduir: Similiter et uir nõ
habet potestatem corporis sui sed mu¬
lier: ut et quod non filiorum procrean¬
dorum sed infirmicatis et incontinen¬
tie causa expetit. uel. ille de matruno¬
nio uel illa de marito non sibi alteru¬
trum negent. ne ꝑ hoc incidant in
dampnabiles corruptelas temptante¬

Expanded text:
antur, etsi eos praui mores ad talem antur, etsi eos praui mores ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. debent ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmiscendi fidem liberorum procreandorum causa, quae prima eat humani generis in ista mortalitate societas, uerum etiam infirmitatis inuicem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitutem, ut, etsi alteri eorum perpetua continentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit; et ad hoc enim uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, ut et quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit uel ille de matrimonio uel illa de marito, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas temptant
Abbreviated transcription (Latin):
reddendum carnale debitum cogant
non desiderio prolis sed ardore concu¬
piscentie. ipso suo iure intemꝑancer
utentes. in quarum tamen nuptiis
bonum est hoc ipsum quod nupte s̃
Ad hoc enim nupte sunt. ut illa con¬
cupiscentia redacta ad legitimum
uinculum. non deformis et dissoluta
fluicaret. Habet de seipsa in refrena¬
bilem carnis infirmitatem. de nup¬
tus autem in dissolubilem fidei socie¬
tatem. de se ipsa progressum inmode¬
rate coeundi: de nupciis modum cas¬
te procreandi. Et si enu curpe est libi¬
dinose uti uel marito: honestum est
item uiri usq ad eo incontinentes: ut
conuigib nec grauidis parcant. Quic¬
quid ergo inter se conuigati inmodes¬
tum ainuerecundum. sordidum gert̃:
uicium est hominum non culpa nup¬
tiarum. Iam in ipsa quoq inmodera¬
tione exactione debiti carnalif. quã
eis non scd̃m imperium precepti sed
scd̃m ueniam concedit apłs. ut etiã
preter causam procreandi sibi misce¬

Expanded text:
reddendum carnale debitum cogunt reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen nuptiis bonum est hoc ipsum, quod nuptae sunt. ad hoc enim nuptae sunt, ut illa concupiscentia redacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum ueniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misce
Abbreviated transcription (Latin):
nim si aliquam sibi uir ad tempus
adhibuerit. donec aliam dignam uł
honorib uel facultatib suis inueniat.
quam comparem ducat: ipso animo
adulter est. nec cum illa quam cupit
inuenire. sed cum ista cum qua sic cu¬
bat ut cum ea non habeat maritale
consortium. unde et ipsa hoc sciens
ac uolens inpudice utiq miscetur ei
cum quo non habet fedus uxorium.
uerumptamen si ei thori fidem seruet
et cum ille uxorem duxerit nubere
ipsa non cogitet: atq a tali prorsus
opere continere se preparet. adulterã
quidem fortassis facile appellare non
audeam. Non peccare tamen quis di¬
xerit. cum eam uiro cuius uxor non ẽ
misceri sciat. Iam uero si ex illo concu¬
bitu quantum ad ipsam aitinet nõ¬
nisi filios uelic. et quicquid ultra cau¬
sam procreandi pacitur. inuita pati¬
tur: multis quidem ista matronis
ante ponenda est. que tam et si non
sunt adultere iuros tamen suos ple¬
rumq etiam continere ᷤ cupientes ad

Expanded text:
nim si aliquam sibi uir ad tempus nim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa, quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. Ita mulier si fide conuigali
uiolata. fidem seruet adultero. utiq
mala est Sed sinec adultero: peior ẽ
Porro si eam flagicii peniteat. et ad
castitatem rediens coniuigalem pac¬
ta ac placita adulterina rescindat:
miror si eam fidei uiolatricem uel ip¬
se adulter pucauit. Solet etiam que¬
ri cum masculus et femina nec ille
maritus nec illa uxor alterius sibimet
ter incontinentiam soluis concubitꝰ
causa copulantur. ea fide media ut
nec ille cum altera. nec illa cum alte¬
ro iofaciat: utrum nuptie sint uo¬
cande.Et potest quidem forcasse nõ
absurde hoc appellari conubium. si
usq ad mortem alicuius eorum id
inter eos placuerit: et prolis genera¬
tionem quamiuis non ea causa con¬
iunct sint non tamen uitauerint
ut uel nolint sibi nasci filios. uel etiam
opere aliquo modo agant ne nascant᷑.
Ceterum si uel utrumq uel unum ho¬
rum desit. non inuenio quemadmodũ
has nuptias appellare possimus. Et e¬

Expanded text:
diceret. ita mulier, si fide coniugali diceret. ita mulier, si fide coniugali uiolata fidem semet adultero, utique mala est; sed si nec adultero, peior est. porro si eam flagitii paeniteat et ad castitatem rediens coniugalem pacta ac placita adulterina rescindat, miror, si eam fidei uiolatricem uel ipse adulter putabit. Solet etiam quaeri, cum masculus et femina, nec ille maritus nec illa uxor alterius, sibimet ter incontinentiam solius concubitus causa copulantur ea fide media, ut nec ille cum altera nec illa cum altero id faciat, utrum nuptiae sint uocandae. et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari conubium, si usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. ete
Abbreviated transcription (Latin):
pellanda est. Uerumptamen qua¬
liscumq sit. si et concra ipsam fit.
peius fit. nisi cum ꝓpterea deserit᷑
ut ad ueram fidem ac legitimam
redeatur idest ut peccatum emen¬
detur uoluntatis prauitate correc¬
ta. lanquam si quisq cum honũ¬
nem solus expoliare non possit inue¬
niat socium intquitatis. et cum eo
pasciscatur ut simul io faciant. spo¬
liaq parciantur. quo facinore com¬
misso totum solus auferat dolo. Et
quidem ille et fidem sibi seruatam
non eẽ. conqueritur: uerum in ipsa
sua querela cogitare debet pocius
in bona uita ipsi humane societati
fuisse seruandam: ne preda iniqua
ex homine fieret.si sentit quam
iniq sibi in peccati societate serua¬
ta non fuerit. Ille quippe ut ubiq
ꝑfidus: profecto sceleratior iudican¬
dus est. At si id quod male fecerant
ei displicuisset. et propterea cum par¬
ticipe facinoris predam duuidere no¬
luisset. ut homini cui ablata fuerat
redderetur. eum ꝑfidum nec ꝑfidus

Expanded text:
pellanda est; uerumtamen quapellanda est; uerumtamen qualiscumque sit, si et contra ipsam fit, peius fit, nisi cum propterea deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. ille quippe utrubique perfidus profecto sceleratior iudicandus est. at si id, quod male fecerant, ei displicuisset et propterea cum participe facinoris praedam diuidere noluisset, ut homini, cui ablata fuerat, redderetur, eum perfidum nec perfidus
Abbreviated transcription (Latin):
ditantur huc accedit quia in eoipso
quod sibi inuicem coniuiges. debita
soluunt. etiam si id aliquanco intem¬
perantius et incontinentius expecar
fidem tamen sibi paricer debent.
Cui fidei tancum uiris tribuit apłs
ut eam pocestatem appellaret cliceis
ris sui: seduu: Similicer ẽt aucem
uir ñ habet potestatem corporis
sui. sed mulier Huius aut̃ fidei uio¬
latio dicitur adulterium. cum uel
proprie libidinis instinctu. uel alie.¬
ne consensu cum altero. uel altera cõ¬
tra pactum conuigale concumbitur:
atq ita frangitur: fides quȩ ui reb
etiam corporris et abiectis magnum
animi bonum et ideo eam saluti qͦ¬
que corporali. aliqua etiam uita ista
continecur. certum est debere prepo¬
ni. Et si enim exigua palea pre mu¬
to auro pene res nulla est. tamen fi¬
descum in negocio palee sicut in
auri sincera seruacur. non ideo mi¬
nor est quia minore ire seruatur
cum uero ad peccatum admittendũ
adhibetur fides: mirum si fides ap¬

Expanded text:
ditantur. Huc accedit, quia in eo ipso, ditantur. Huc accedit, quia in eo ipso, quod sibi inuicem, coniuges . debitum soluunt, etiamsi id aliquanto intemperantius et incontinentius expetant, fidem tamen sibi pariter debent. cui fidei tantum iuris tribuit apostolus, ut eam potestatem appellaret dicens: ris sui, sed uir; similiter autem et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. huius autem fidei uiolatio dicitur adulterium, cum uel propriae libidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi. etsi enim exigua palea prae multo auro paene res nulla est, fides tamen, cum in negotio paleae sicut in auri sincera seruatur, non ideo minor est, quia in re minore seruatur. cum uero ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides ap
Abbreviated transcription (Latin):
to meliores sunt. canto maturius a
commixtione carnis sue pari consen¬
su se continere ceperunt: non ut ne¬
cessitas ẽẽt postea non posse quod uellert.
sed ut laudis eẽt primum noluisse qͥd
possent. Si ergo seruatur fides hono¬
ris. et obsequiorum inuicem debitors
ab alterutro sexu: etiam si languescen¬
tib et prope cadauerinis utrisq mẽ¬
bris. animorum tamen rite conu¬
gatorum tanto sincerior quanto ꝓ¬
batior. et tanto securior quanto pla¬
cidior castitas ꝑseuerat. Habent etiã
id bonum conuigia. quod carnalis
uel iuiuenilis inconcinentia etiam¬
si uiciosa est. ad propagande prolis
redigitur honestatem: ut ex malo
libidinis aliquid boni faciat. copu¬
lacio conuigalis. Deinde quia repri¬
mitur et quodam modo uerecundus
estuat concupiscentia carnis quam
temperat parentalis affectus. interce
dit quedam grauicas feruide uolup¬
tati. cum. in eo quod sibi uir et muli¬
er adherescunt. pater et mater eẽ me¬

Expanded text:
to meliores sunt, tanto maturius a to meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent. si ergo seruatur fides honoris et obsequiorum inuicem debitorum ab alterutro sexu, etiamsi languescentibus et prope cadauerinis utrisque membris, animorum tamen rite coniugatorum tanto sincerior, quanto probatior, et tanto securior, quanto placidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honestatem, ut ex malo libidinis aliquid boni faciat copulatio coniugalis, deinde quia reprimitur et quodam modo uerecundius aestuat concupiscentia carnis, quam temperat parentalis affectus. intercedit enim quaedam grauitas feruidae uoluptatis, cum in eo, quod sibi uir et mulier adhaerescunt, pater et mater esse me
Abbreviated transcription (Latin):
condicionem nascendi et moriendi
quam nouimus et in qua creaci sumꝰ.
aliquid boni ẽẽ. coniugium masculi
et femine cuius confstłationem ita
diuina scriptura commendat: ut
nec dimissam eam utro nubere liceat.
alteri quamdui uir eius iuuit: nec di¬
misso abuxore liceat alteram ducere.
nisi mortua fuerit que recessit. Bonũ
ergo conuigii. quod etiam dominus in
euangelio confirmauit non solum
quia prohibuit dimutere uxorem.
nisi ex causa fornicationis. sed etiam
quia uenit inuicatus ad nuptias.
cur sit bonum merico queritur Quod
michi non uidecur propter solam
filiorum procreationem. sed propter
ipsam etiam naturalem in diuerso
sexu societatem. alioquin non iam
diceretur conuigium in senib. preser¬
tim si uel amisissent filios: uel mini¬
me genuissent. Hunc uero in bono li¬
cet annoso coniugio. et si emarcuit
ardor etatis inter masculum et fe¬
minam. iuget tamen ordo caritatis
inter maritum et urorem. quia quã¬

Expanded text:
condicionem nascendi et moriendi, condicionem nascendi et moriendi, quam nouimus et in qua creati sumus, aliquid boni esse coniugium masculi et feminae: cuius confoederationem ita diuina scriptura commendat, ut nec dimissae a uiro nubere liceat alteri, quamdiu uir eius uiuit, nec dimisso ab uxore liceat alteram ducere, nisi mortua fuerit, quae recessit. bonum ergo coniugii, quod etiam dominus in euangelio confirmauit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sed etiam quia uenit inuitatus ad nuptias, cur sit bonum, merito quaeritur. quod mihi non uidetur propter solam filiorum procreationem, sed propter ipsam etiam naturalem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quan
Abbreviated transcription (Latin):
quam si uulnus minaretur: quia uul¬
nerabile corpus erat. quod tamen ñ
accidisset nisi fieret quod ille uetius¬
set: ita ergo possent etiam ꝑconcubi¬
tum talium corporum generationes
subsistere. qua eiusq ad certum mo¬
dum haberent incrementum: nec
uergerent tamen in senium. aut usq
in senium nec tamen in mortem: do¬
nec illa benedictionis multiplicatiõe
terra implerecur: Si enum uestibus
israelitarum presticit deus ꝑ annos
quadraginca. sine ullo decrimento
proprium statum: quantomagis
prestaret corporib obedientib precep¬
to suo. felicissimum quoddam tempe¬
ramentum certi status: donec in meliꝰ
conuerterentur: non morte hominis
qua corpus ab anima deseritui: seo
beata cominutatione a morcalitate
ad immortalicatem: ab animali ad
spiritalem qualitatem: Harum sen¬
tentiarum que uera sit uel si alia. uł
alie possent adhuc ex illis uerbis ex¬
culpi:querere ac disserere longum ẽ
Illud nunc dicimus secundam istam

Expanded text:
quam si uulnus minaretur, quia uulquam si uulnus minaretur, quia uulnerabile corpus erat, quod tamen non accidisset, nisi fieret quod ille uetuissetit-a ergo possent etiam per concubitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum haberent incrementum nec uergerent tamen in senium aut usque in senium, nec tamen in mortem, donec illa benedictionis multiplicatione terra inplereter. si enim uestibus lsrahelitarum praestitit deus per annos quadraginta sine ullo detrimento proprium statum, quanto magis praestaret corporibus oboedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum sententiarum quae uera sit, uel si alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam