comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad ultimũ uentilabrũ. uel infra illa
retia pisces boni cũ malis usq ad segre¬
gationẽ quȩ futura ẽ in littore hoc ẽ in
fine sȩcłi equo animo tolerent᷑. Non enĩ
contrariũ ẽ huic loco id qđ alio loco dic̃
apłs. Tu qͥ es qͥ iudicas alienũ seruũ.: Suo
dño stat aut cadit. Noluit enĩ hominẽ
iudicari ab homine ex arbitrio suspiti¬
onis uł etiã extra ordinario iudicio
usurpato. sed potius ex lege dĩ scđm or¬
dinẽ eccłȩ. siue ultro confessũ siue accu¬
satũ atq conuictũ. Alloquin illud cur
dix̃ siqͥs fr̃ nominet᷑ aut fornicator
aut idolis seruiens & cȩt̾a. nͥ qͥa nomina
tionẽ intelligi uoluit quȩ fit in quoquã.
cũ sententia ordine iudiciario atq inte¬
gritate ꝓfert᷑ : Nã si nominatio suffi¬
cit. multi dãpnandi st̃ innocentes: qͥa
sepe falso in qͦquã crimina nominant᷑. N
ongͦ illi qͦs monemꝰ agere penitentiã
querant sibi comites ad suppliciũ: nec

Expanded text:
usque ad ultimum ventilabrum ; velut intra illa retia, ubi pisces boni cum malis usque ad segregationem, quae futura est in littore, id est, in fine saeculi, aequo animo tolerentur . Non enim contrarium est huic loco id quod alio loco dicit Apostolus: Tu quis es qui judicas alienum servum? Suo domino stat, aut cadit . Noluit enim hominem iudicari ex arbitrio suspicionis, vel extra ordinato usurpato iuditio, sed potius ex lege Dei secundum ordinem aecclesiae, sive ultro confessum sive accusatum atque convictum. Alioquin illud cur dixit: 'Si quis frater nominatur aut fornicator aut idolis serviens' et caetera, nisi quiationem intelligi voluit, quae fit in quenquam, quum sententia ordine judiciario atque integritate profertur? Nam si nominatio sola sufficit, multi damnandi sunt innocentes, quia saepe falso in quoquam crimina nominantur. § 3. Non ergo illi, quos monemus agere poenitentiam, quaerant sibi comites ad supplicium, nec
Abbreviated transcription (Latin):
liũ salubre huiꝰ penitentiȩ debere contẽp¬
nere. qͥa multos fore aduertit & nouit
ad sacramenta altaris accedere. quoꝵ
talia crimina ñ ignorat. Multi enim
corrigunt᷑ ut petrus. multi tolerant᷑¬
ut uidas: multi nesciunt᷑ donec ueniat
dñs & illumin& abscondita tenebrarũ.
& manifestabit cogitationes cordium.
dũ se ꝑillos cupiunt exccusare. Plerũq
aut̃ boni xp̃iani ꝓpterea tacent ut suf¬
ferant alioꝵ peccata quȩ nouert̃. quia
documentis sepe deserunt᷑: & ea que n¬

Expanded text:
lium salutiferae hujus poenitentiae debere contemnere, quia multos forte advertit et novit ad Sacramenta altaris accedere, quorum talia crimina non ignorat. Multi enim corriguntut Judas. Multi nesciuntur, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordium.dum se per illos cupiunt excusare. Plerique autem boni christiani propterea tacent, et sufferunt aliorum peccata quae noverunt, quia documentis saepe deseruntur, et ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis arbit̃ constitutꝰ ẽ cũ accedit
ad sacramenta fideliũ. nisi eũ penite¬
at uitȩ ueteris. nouã ñ potest inchoa¬
re. Ab hac penitentia cũ baptizant᷑
soli paruuli immunes sunt. Nondũ enĩ
uti possunt libero arbitrio. Qb tam̃¬
ad consecrationẽ remissionẽq origi¬
nalis peccati ꝓdest eoꝵ fides a qͥb offe¬
runt᷑. ut quascũq maculas delictoꝵ
ꝑillos ex qͥb nati sunt contraxerunt.
alioꝵ etiã in t̾rogatione ac responsione
purgent̾. Uerissime qͥppe in psalmis
plangit᷑. Ecce enĩ in iniqͥtatib conceptꝰ
sũ: & in peccatis mea mat̾ me in utero
aluit. Itẽ scriptũ ẽ ñ esse mundũ in con¬
spectu dĩ nec infantẽ cuiꝰ ẽ unius diei uita

Expanded text:
arbiter constitutus est, cum accedit ad sacramentum fidelium, nisi cum poeniteat vitae veteris, novam non potest inchoare. Ab hac poenitentia cum baptizantur soli parvuli immunes sunt: nondum enim uti possunt libero arbitrio. CAd consecrationem remissionemque originalis peccati prodest eorum fides, a quibus offeruntur; ut quascumque maculas delictorum per alios, ex quibus nati sunt, contraxerunt, aliorum etiam interrogatione ac responsione purgentur. Verissime quippe in Psalmis plangitur, Ecce in iniquitate conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Item quod scriptum est, non esse mundum in conspectu Dei, nec infantem, cujus est vita diei unius
Abbreviated transcription (Latin):
tiens exccepto desiderio filioꝵ uxorẽ
suã agnouerit. quotiens in carcere
tardius uisitauerit. si discordes ad
concordiã reuocare neglexerit. si
plus aut uoxcorẽ aut ꝓcrimũ aut filium
aut seruũ excasperauerit quã oportoe.
si amplius fuerit blanditꝰ quã oport&e.
si cuiquã marori ꝑsonȩ aut ex uolun¬
tate aut ex necessitate adulari uolu¬
erit. si pauꝑib esurientib nimiũ deli¬
tiosa uel sũptuosa conuiuia p̾para¬
ueritr si se in eccłia aut eoetra eccłam
fabulis otiosis de qͥb in die iudicii ratio
reddenda ẽ occupauerit. sidũ in caute

Expanded text:
oties, excepto desiderio filiorum, uxorem oties, excepto desiderio filiorum, uxorem suam cognoverit; quoties in carcere tardius visitaverit; si discordes ad concordiam revocare neglexerit; si plus aut proximum, aut uxorem, aut filium, aut servum exasperaverit, quam oportet; si amplius fuerit blanditus, quam expedit; si cuicunque majori personae aut ex voluntate, aut ex necessitate adulari voluerit; si pauperibus esurientibus, nimium deliciosa, aut sumptuosa sibi convivia praeparaverit. Si se in ecclesia aut extra ecclesiam fabulis otiosis, de quibus in die judicii ratio reddenda est, occupaverit. Si dum incaute
Abbreviated transcription (Latin):
furtũ. rapina. suꝑbia. inuidia. auaritia.
& si longo tẽpore teneat᷑ iracundia. &
ebrietas si assidua sit in eoꝵ numero cõ¬
parat᷑. Quicũq enĩ aliqͥd ex istis pecca¬
tis in se dominari cognouerit. nͥ digne
se emendauerit. & si habuerit spatiũ
longo tẽpore penitentiã egerit. &¬
largas elemosinas erogauerit. & pecca¬
tis ipsis se abstinuerit. illo transitorio
igne de quo dicit apłs purgari ñ poterit.
sed eterna illũ flãma sine remedio ul¬
lo cruciabit. Quȩ aut̃ sint minuta pec¬
cata lic& om̃ib nota sint. tam̃ qͥa longũ
ẽ ut om̃a replicent᷑ opus ẽ ut ex eis uel
aliqua nominemꝰ. Quotiens aliqͥs in cibo
aut in potu plus accipit quã necesse ẽ.
ad minuta peccata nouerit ꝑuenire.
quotiens plus loquit᷑ quã oporta. &
plus tac& quã expedit. quotiens pau¬
perẽ inportune petentẽ eocasperat.
quotiens cũ sit corpore sanꝰ aliis i eiu¬
nantib prandere uoluerit. & sõno
deditꝰ tardius ad ecclesiã surgit. qͦ¬

Expanded text:
furtum, rapina, superbia, invidia, avaritia; et si longo tempore teneatur, iracundia, et ebrietas, si assidua sit, in eorum numerum computantur. Quicunque enim aliquod de istis peccatis in se dominari cognoverit, nisi digne se emendaverit, et si habuerit spatium, longo tempore poenitentiam egerit, et largas eleemosynas erogaverit, et a peccatis ipsis abstinuerit, illo transitorio igne, de quo ait Apostolus, purgari non poterit, sed aeterna illum flamma sine ullo remedio cruciabit. § 7. Quae autem sint minuta peccata, licet omnibus nota sint, tamen quia longum est, ut omnia replicentur, opus est, ut ex eis vel aliqua nominemus. Quoties aliquis in cibo aut potu plus accipit, quam necesse sit, ad minuta peccata noverit pertinere; quoties plus loquitur, quam oportet, aut plus tacet, quam expedit; quoties pauperes importune petentes exasperat; quoties quum sit sanus corpore, aliis jejunantibus prandere voluerit, aut somno deditus tardius ad ecclesiam surgit; qu
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc aut̃ scripsi uob̾ ñ cõmisceri. si qu̾is
fr̃ nominat᷑ int̾ uos fornicator. aut ẏdo¬
lis seruiens aut auarꝰ aut maleclicus ait
ebriosus aut rapax: cũ eius mocli nec qͥdẽ
simul sumere cibũ. Quo enĩ mͥ de his qui
foris st̃ iudicare : Nonne de his qͥiitꝰ st̃
uos iudicatis : De his aut̃ qͥ foris sunt di
iudicabit. Auferte malũ a uob̾ ipsis. &b¬
eos qͦs fugere uidet᷑ umc at ad gehenii
Quia & ad hoc nob̾ st̃ exẽpla in scripti¬

Expanded text:
nunc autem scripsi uobis non commisceri, si quis frater nominatur aut fornicator aut idolis seruiens aut auarus aut maledicus aut ebriosus aut rapax, cum eius modi ne quidem cibum simul sumere. Quid enim mihi de his, qui foris sunt, iudicare? Nonne de his, qui intus sunt, vos iudicatis? De his autem, qui foris sunt, Deus iudicabit. Auferte malum de vobis ipsis'. Qeos, quos fugere videtur, vincat ad gehennam, quia ad hoc nobis sunt in script
Abbreviated transcription (Latin):
esses. & sic residebat tumor m̃s ex occulta
manu medicinȩ tuȩ. aciesq conturbata &
contenebrata mentis meȩ acri collirio. sa¬
lubriũ doloꝵ meoꝵ de die in diẽ sanabat᷑. &
⁊primo uolens ostendere mͥ quã resistas suꝑbis.
humilib autẽ des gr̃am. & quanta miscdia
tua demonstrata sit hominib uia humili¬
tatis. qđ uerbũ tuũ caro factũ ẽ. & habita.¬
uit inter homines: ꝓcurasti mͥ ꝑ quendã
hominẽ immanissimo tipo turgidũ. qͦsdã
platonicoꝵ libros ex greta lingua in latinã
uersos. & ibi legi non quidẽ his uerbis sed hoc
idẽ om̃ino multis & multiplicib suaderi
rationib qł in principio erat uerbũ & uerbũ
erat apud dm̃ & ds̃ erat uerbũ. hoc erat
in principio apud dm̃. omĩa ꝑ ipsũ facta sunt

Expanded text:
esses. et residebat tumor meus ex occulta esses. et residebat tumor meus ex occulta manu medicinae tuae aciesque conturbata et contenebrata mentis meae acri collyrio salubrium dolorum de die in diem sanabatur. primo uolens ostendere mihi, quam resistas superbis, humilibus autem des gratiam et quanta misericordia tua demonstrata sit hominibus uia humilitatis, quod uerbum caro factum est et habitauit inter homines, procurasti mihi hominem immanissimo typo turgidum, quosdam Platonicorum libros ex Graeca lingua in Latinam versos, et ibi legi non quidem istis verbis, sed hoc idem omnino multis et multiplicibus suaderi rationibus, quod: « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ infra me creasti. Ꝙ hoc erat rectũ
tiperamentũ. & media regio salutis meȩ :
it manerẽ ad imaginẽ tuã. & tibi ser¬
uens dominarer corpori. Sed cũ suꝑbe
contra te surgerẽ & currerẽ aduersus
dĩm inceruiceꝰ crassa scuti mei. etiã ista
nfimna supra me facta sunt. & p̾mebant.
e nusquã erat laxamentũ & respiram̃tũ.
ssa occurrebant undiq aceruatĩ & con¬
cobatĩ cernenti. cogitanti autẽ miagines
trpor: ipsȩ opponebant᷑ redeunti. quasi di¬
teret᷑. Quo is indigne & sordide : & hȩc de
milnere meo creuerant. quia humiliasti
ctelquã uulneratũ suꝑbũ. & tumore meo
separabar abste: & nimis inflata facies mea¬
claudebat oculos meos. Tu uero dñe in ȩter¬
nũ manes. & ñ in eternũ irasceris nobis:
qm̃ miseratꝰ es terrã & cinerẽ. & placuit
in conspectu tuo reformare deformia mea.
& stimulis internis agitabas me: ut impati¬
ens essem donec mͥ ꝑ interiorẽ aspectũ certus

Expanded text:
quae infra me creasti. et hoc erat rectum quae infra me creasti. et hoc erat rectum temperamentum et media regio salutis meae, ut manerem ad imaginem tuam et tibi seruiens dominarer corpori. sed cum superbe contra te surgerem et currerem aduersus dominum in ceruice crassa scuti mei,. etiam ista infima supra me facta sunt et premebant, et nusquam erat laxa-mentum et respiramentum. ipsa occurrebant undique aceruatim et conglobatim cernenti, cogitanti autem imagines corporum ipsae opponebantur redeunti, quasi diceretur: "quo is, indigne et sordide?" et haec de uulnere meo creuerant, quia humiliasti tamquam uulneratum superbum, et tumore meo separabar abs te et nimis inflata facies claudebat oculos meos. Tu uero, domine, in aeternum manes et non in aeternum irasceris nobis, quoniam miseratus es terram et cinerem, et placuit in conspectu tuo reformare deformia mea. et stimulis internis agitabus me, ut inpatiens essem, donec mihi per interiorem aspectum certus
Abbreviated transcription (Latin):
urturientis cordis mei. qui gemitꝰ ds m̃s:
Uibi erant aures tuȩ nesciente me. & cum
i silentio fortit̃ quererẽ. magnȩ uoces erant
ad misccłiam tuã. tacitȩ contritiones ani¬
mi mei. Tu sciebas quid patiebar. & nullus
hominũ. Quantũ enĩ erat qđ inde digere.¬
but̾ ꝑ linguã meã in aures familiarissimoꝵ
neoꝵ Nsuquid totꝰ tumultus animȩ meȩ.
cui nec tẽpora nec os sufficiebat sonabat i¬
us : Totũ tam̃ ibat in auditũ tuũ. qđ ru¬
ebã a gemitu cordis mei. & ante te erat
desideriũ meũ. & lum̃ oculoꝵ meoꝵ ñ erat
necũ. Intus enĩ erat. ego autẽ foris: nec in
loco illud. At ego intendebã in ea quȩ locis
antinentur. & ñ ibi inueniebã locũ ad
rrquiescendũ : nec recipiebant me ista ut
dicerẽ sat. ẽ. & bene ẽ : nec dimittebant
redire. ubi mͥ satis ess&e bene. Superior
nĩ erã istis. te uero inferior. & tu gaudiũ
uerũ mͥ subdito tibi. & tu mͥ subieteras

Expanded text:
parturientis cordis mei, qui gemitus, deus meus! parturientis cordis mei, qui gemitus, deus meus! et ibi erant aures tuae nesciente me. et cum in silentio fortiter quaererem, magnae uoces erant ad misericordiam tuam, tacitae contritiones animi mei. tu sciebas, quid patiebar, et nullus hominum. quantum enim erat, quod inde digerebatur per linguam meam in aures familiarissimorum meorum! numquid tumultus animae meae, cui nec tempora nec os meum sufficiebat, sonabat eis? totum tamen ibat in auditum tuum, quod rugiebam a gemitu cordis mei, et ante te erat desiderium meum et lumen oculorum meorum non erat mecum. intus enim erat, ego autem foris, nec in loco illud. at ego intendebam in ea, quae locis continentur, et non ibi inueniebam locum ad requiescendum, nec recipiebant me ista, 25 ut dicerem: "at est et bene est," nec dimittebant redire, ubi mihi satis esset bene. superior enim eram istis, te uero inferior, et tu gaudium uerum mihi subdito tibi et tu mihi subieceras
Abbreviated transcription (Latin):
Tu enĩ dũe iustissime moderator uniuer¬
sitatis consulentib consultisq nescientib
occulto instinctu agis. ut dũ quisq consulit
hoc audiat qđ cũ oport& audire occultis
meritis animarũ exx abisso iusti iudicu
tui. cui ñ dicat homo qͥd ẽ hoc. aut qͥd hoc
Non dicat. ñ dicat: homo ẽ enĩ. Iã itaq
me adiutor m̃s illis uinculis solueras. & que¬
rebã unde malũ & ñ erat eocitꝰ. sed me ñ
sinebasullis fluctib cogitationis auferri
ab ea fide qua credebã & esse te. & eẽ incõ¬
mutabilẽ substantiã tuã. & ẽẽ de homi¬
nib curã & iudiciũ tuũ. & in xp̃o filio tuo
dño nr̃o . atq in scripturis scĩs quas ecclis
tuȩ catholice cõmendar&e auctoritas uiã
te posuisse salutis humanȩ. ad eã uitã qu
post hanc mortẽ futura ẽ. His itaq saluis atq
nconcusse roboratis in animo meo: querebam
otuans unde sit malũ. Quȩ illa tormenta

Expanded text:
tu enim, -domine, iustissime moderator uniuertu enim, -domine, iustissime moderator uniuersitatis, consulentibus consultisque nescientibus occulto instinctu agis, ut, dum quisque consulit, hoc audiat, quod eum oportet audire occultis meritis animarum ex abysso iusti iudicii tui. cui non dicat homo: "quid est hoc?" "ut quid hoc?" non dicat, non dicat; homo est enim. Iam itaque me, adiutor meus, illis uinculis solueras, et quaerebam, unde malum, et non erat exitus. sed me non sinebas ullis fluctibus cogitationis auferri ab ea fide, qua credebam et esse te et esse inconmutabilem substantiam tuam et esse de hominibus curam et iudicium tuum et in Christo, filio tuo, domino nostro, atque scripturis sanctis, quas ecclesiae tuae catholicae conmendaret auctoritas, uiam te posuisse salutis humanae ad eam uitam, quae post hanc mortem futura est. his itaque saluis atque inconcusse roboratis in animo meo quaerebam aestuans, unde sit malum. quae illa tormenta
Abbreviated transcription (Latin):
non arte dici sed sorte. quȩ autẽ falsa nor
artis imperitia. sed sortis mendacio.
Hinc autẽ accepto aditu. ipse mecũ talia
ruminando nequis eorũdẽ deliroꝵ qͥ talẽ
questũ sequerent᷑. quos iãiãq euadere
atq irrisos refellere cupiebã mͥ ita resi¬
ster&. quasi aut firminus mͥ. aut illi pat̾
falsa narrauerit. intendi considerati.¬
onẽ in eos qui gemini nascunt᷑. quoꝵ ple¬
riq ita post inuicẽ fundunt᷑ e& utero
ut paruũ ipsũ tẽporis interuallũ quan¬
tamlib& uĩ in rerũ natura habere con¬
tendant. colligi tam̃ humana obseru¬
tione ñ possit: litterisq signari om̃ino
ñ ualeat. quas mathematicꝰ inspectur
ẽ ut uera ꝓnunti&. & non erunt uera
qͥa easdẽ litteras inspiciens eadẽ debut
dicere de esau & iacob sed non eadẽ utri
acciderunt. falsa ergo dicer&. Atsi ue¬
ra dicer&. ñ eadẽ dicer& at eadẽ inspi¬
cer&. Non gͦ arte. sed sorte uera dicer&.

Expanded text:
non arte dici, sed sorte, quae autem falsa, non non arte dici, sed sorte, quae autem falsa, non artis inperitia, sed sortis mendacio. Hinc autem accepto aditu ipse mecum talia ruminando, ne quis eorundem deiirorum, qui talem quaestum sequerentur, quos iam iamque inuadere atque inrisos refellere cupiebam, mihi ita resisteret, quasi aut Firminus mihi aut illi pater falsa narrauerit, intendi considerationem in eos qui gemini nascuntur, quorum plerique ita post inuicem funduntur ex utero, ut paruum ipsum temporis interuallum, quantamlibet uim in rerum natura habere contendant, colligi tamen humana obseruatione non possit litterisque signari omnino non ualeat, quas mathematicus inspecturus est, ut uera pronuntiet. et non erunt uera, quia easdem litteras inspiciens eadem debuit dicere de Esau et Iacob; sed non eadem utrique acciderunt. falsa ergo diceret aut, si uera diceret, non eadem diceret: at eadem inspiceret. non ergo arte, sed sorte uera diceret.
Abbreviated transcription (Latin):
itaq auditis & creditis. talis quippe nar.¬
rauerat: om̃is illa reluctatio mea reso¬
luta concidit & primo firminũ ipsũ
conatꝰ sũ ab illa curiͦsitate reuocare. cũ
dicerẽ constellationib eius inspectis ut
uera pnuntiarẽ debuisse me utiq uidere
ibi parentes inter suos e̾ẽ primarios. nobi.¬
lẽ familiã ꝓpriȩ ciuitatis. natales inge.¬
nuos. honestã educationẽ. liberalesq doc.¬
trinas. At si me ille seruus ex eisdẽ constel¬
lationib quia & illius ipsȩ essent consulu¬
nsset. ut eidẽ quoq uera ꝓferrẽ. debuisse
me rursus ibi uidere abiectissimã familiã.
conditionẽ seruilẽ. & cetera longe a pri¬
orib aliena. longeq distantia. Unde autẽ
fier&. ut eadẽ inspiciens diuersa dicerẽ
si uera dicerẽ. si autẽ eadẽ dicerẽ falsa
dicerẽ: inde certissime collegi ea quȩ ue¬
ra consideratis constellationib dicerent᷑.¬

Expanded text:
itaque auditis et creditis-talis quippe naritaque auditis et creditis-talis quippe narrauerat—omnis illa reluctatio mea soluta concidit, et primo Firminum ipsum conatus sum ab illa curiositate reuocare, cum dicerem, constellationibus eius inspectis ut uera pronuntiarem, debuisse me utique uidere ibi parentes inter suos esse primarios, nobilem familiam propriae ciuitatis, natales ingenuos, honestam educationem liberalesque doctrinas; at si me ille seruus ex eisdem constellationibus — quia et illius ipsae essent — consuluisset, ut eidem quoque uera proferrem, debuisse me rursus ibi uidere abiectissimam familiam, conditionem seruilem et cetera longe a prioribus aliena longeque distantia. unde autem fieret, ut eadem inspiciens diuersa dicerem, si uera dicerem — si autem eadem dicerem, falsa dicerem - inde certissime colligi ea, quae uera consideratis constellationibus dicerent
Abbreviated transcription (Latin):
horarũ articulos cautissima obseruati¬
one numerarent. eniae essent ambȩ simul:
ita ut easdẽ constellationes usq ad easdẽ
minutias utriq nascenti facere cogerent᷑.
iste filio. ille seruulo. Nã cũ mulieres par¬
turire cepissent. indicauerunt sibi ambo
quid sua cuiusq domo ageret᷑. & paraue¬
runt qͦs ad se inuicẽ mitterent. simulut
natũ qđ parturiebat᷑ ess& cuiq nuntia¬
tũ. Qđ tamen ut continuo nuntiaret᷑: tan¬
quã in regno suo facile effecerant. Atq ita
qui ab alterutro missi sunt. tã ex parib
domoꝵ interuallis sibi obuiã factos esse
dicebat. ut aliã positionẽ siderũ aliasq
particulas momentoꝵ neuter eoꝵ notare
sineret᷑. & tam̃ firminꝰ ãplo apud suos
loco natꝰ dealbatiores uias seculi cursita¬
bat. augebatur diuitis. sublimabatur
honorib: seruus autẽ ille conditionis
iugo nullatenus relaxato dominis serui¬
ebat. ipso indicante qui nouerat eũ. His

Expanded text:
horarum articulos cautissima obseruatihorarum articulos cautissima obseruatione numerarent, enixae essejit ambae simul, ita ut easdem constellationes usque ad easdem minutias utrique nascenti facere cogerentur, iste filio, ille seruulo. nam cum mulieres parturire coepissent, indicauerunt sibi ambo, quid sua cuiusque domo ageretur, et parauerunt quos ad se inuicem mitterent, simul ut natum quod parturiebatur esset cuique nuntiatum: quod tamen ut continuo nuntiaretur, tamquam in regno suo facile effecerant. atque ita qui ab alterutro missi sunt, tam ex paribus domorum interuallis sibi obuiam factos esse dicebat, ut aliam positionem siderum aliasque particulas momentorum neuter eorum notare sineretur: et tamen Firminus amplo apud suos loco natus dealbatiores uias saeculi cursitabat, augebatur diuitiis, sublimabatur honoribus, seruus autem ille conditionis iugo nullatenus relaxato dominis seruiebat ipso indicante, qui nouerat eum. His
Abbreviated transcription (Latin):
appellant uideret᷑. ego autẽ qͥ iã de hac re
in nebridu sententiã flecti ceperã non
quidẽ abnuerẽ conicere ac dicere qđ nu¬
tanti occurrebat. sed tam̃ subicerẽ ꝓpe
tũ ille mihi narrauit patrẽ suũ fuisse
libroꝵ taliũ curiosissimũ. & habuisse
amcũ ȩque illa simulq sectantẽ. qͥ pari
studio & collatione flagrabant in eas
nugas igne cordis sui. ita ut mutorum
quoq animaliũ siqua domi parerent.
obseruarent momenta nascentiũ. atq
ad ea celi positionẽ notarent. unde
illius quasi artis exꝑimenta colligerent.
Itaq dicebat audisse se a patre qd̃ cũ de
eodẽ firmino pregnans mat̾ ẽẽt. etiam
illius paterni amici famula quedã parit᷑
utero grandescebat. qd latere ñ potuit
dñm. qui etiã canũ suarũ partꝰ excami¬
natissima diligentia nosse curabat.
atq ita factũ esse ut cũ iste coniugis. ille
autẽ ancillȩ dies & horas minutioresq

Expanded text:
appellant, videretur; ego autem, qui jam de hac re appellant, videretur; ego autem, qui jam de hac re in Nebridii sententiam flecti coeperam, non quidem abnuerem conjicere ac dicere quod nutanti occurrebat; sed tamen subjicerem, prope tum ille mihi narravit patrem suum fuisse librorum talium curiosissimum, et habuisse amicum studio et conlatione flagrabant in eas nugas igne cordis sui, ita ut mutorum quoque animalium, si quae domi parerent, obseruarent momenta nascentium atque ad ea caeli positionem notarent, unde illius quasi artis experimenta colligerent. itaque dicebat audisse se a patre suo, quod cum eundem Firminum praegnans mater esset, etiam illius paterni amici famula quaedam pariter utero grandescebat. quod latere non potuit dominum, qui etiam canum suarum partus examinatissima diligentia nosse curabat; atque ita factum esse, ut cum iste coniugis, ille autem ancillae dies et horas minutioresque
Abbreviated transcription (Latin):
puicatiȩ meȩ qua obluctatꝰ sũ uenditi¬
ano acuto seni. & nebridio adolescenti
mirabilis animȩ. illi uehement̾ affir¬
manti. huic cũ dubitatione qͥdẽ aliqua
sed tam̃ crebro dicenti. non eẽ ullã artẽ
futura p̾uidendi. coniecturas autẽ ho¬
minũ habere sepe uĩ sortis. & multa di¬
cendo dici pleraq uentura nescientib
eis qͥd dicerent. sed in ea ñ tacendo incur-¬
rentib: ꝓcurasti gͦ tu hominẽ amicũ non
quidẽ segnẽ consultorẽ mathemathicoꝵ.
nec eas litteras bene callentẽ sed ut dixxi
consultorẽ curiosũ. & tamen scientẽ aliqͥd
qdđ a patre suo se audisse dicebat. qđ quantũ
ualer& ad illius artis opinionẽ euerten¬
dã ignorabat. Is ergo uir nomine firminꝰ
liberalit̃ institutꝰ &e excultꝰ eloquio cũ
me tanquã carissimũ de quibdã suis reb
in quas secłaris spes eiꝰ intumuerat consu¬
ler&. qͥd mͥ sccłm suas quas constellationes

Expanded text:
pervicaciae meae, qua obluctatus sum Vindicipervicaciae meae, qua obluctatus sum Vindiciano acuto seni, et Nebridio adolescenti mirabilis animae: illi vehementer affirmanti, huic cum dubitatione quidem aliqua, sed tamen crebro dicenti, non esse ullam artem futura praevidendi; conjecturas autem hominum habere saepe vim sortis, et multa dicendo dici pleraque ventura, nescientibus eis qui dicerent, sed in ea non tacendo incurrentibus: procurasti ergo tu hominem amicum, non quidem segnem consultorem mathematicorum, nec eas litteras bene callentem; sed, ut dixi, consultorem curiosum, et tamen scientem aliquid quod a patre suo se audisse dicebat, quod quantum valeret ad illius artis opinionem evertendam ignorabat. Is ergo vir nomine Firminus, liberaliter institutus et excultus eloquio, cum me tanquam charissimum, de quibusdam suis rebus, in quas saecularis spes ejus intumuerat, consuleret quid mihi secundum suas, quas constellationes
Abbreviated transcription (Latin):
unde om̃ia crear&. Non enĩ ẽẽt om̃ipo¬
tens si conclere non poss& aliquid boni.
nisi ea quã non ipse condiderat adiuua-¬
ret᷑ materia. Talia uoluebã pectore
misero ingrauiclato curis mordacissimiᷤᷤ
de timore mortis. & ñdũ inuenta ueri¬
tate. stabilit̃ tamen herebat in corde meo
in catholica eccła fides xp̃i tui & dñi &
saluatoris nr̃i: in multis quidẽ ad huc
informis & pret̃ doctrinȩ normam
fluitans. sed tamen ñ eã relinquebat
animus. Inmo ili dies magis magisq inbi¬
bebat. Iã etiã mathemathicoꝵ fallaces
diuinationes & ĩpia deliramenta reiecerã.
Confiteant᷑ etiã hinc tͥ de intimis uisce¬
rib animȩ meȩ miserationes tuȩ ds̃ m̃s.
Tu enĩ tu om̃ino. nãquis alius amorte
om̃is erroris reuocat nos. nisi uita quȩ
mori nescit. & sapientia mentes indi
gentes illuminans nullo indigens lu¬
mine. qua mundus administrat᷑ usq
ad arboꝵ uolatica folia. tu ꝓcurasti

Expanded text:
unde omnia crearet? non enim esset omnipounde omnia crearet? non enim esset omnipotens, si condere non posset aliquid boni, nisi ea quam non ipse condiderat adiuuaretur materia". talia uoluebam pectore misero, ingrauidato curis mordacissimis de timore mortis, et non inventa veritate: stabiliter tamen haerebat in corde meo, in catholica Ecclesia fides Christi tui Domini et Salvatoris nostri; in multis quidem adhuc informis et praeter doctrinae normam fluitans, sed tamen non eam relinquebat animus, inmo in dies magis magisque inhibebat. Iam etiam mathematicorum fallaces diuinationes et inpia deliramenta reieceram. confiteantur etiam hinc tibi de intimis uisceribus animae meae miserationes tuae, deus meus! tu enim, tu omnino — nam quis alius a morte omnis erroris reuocat nos nisi uita, quae mori nescit, et sapientia mentes ingentes illuminans, nullo indigens lumine, qua mundus administratur usque ad arborum volatica folia? tu procurasti
Abbreviated transcription (Latin):
mũ bonũ minora fecit bona. sed tamen
& creans & creata bona sunt omĩa.
Unde ẽ malũ. Aut unde fecit ea: Ma¬
teries aliqua mala erat. & formauit
atq ordinauit eã. sed reliquit aliquid
in illa. qđ in bonũ non conuerteroe.
Cur & hoc : An impotens erat totam
uertere & cõmutare. ut nichil mali
remanerde. cũ sit om̃ps: Postremo
cur inde aliqͥd facere uoluit. ac non
potius eadẽ om̃ipotentia fecit. ut ul¬
la essce om̃ino : Aut uero existere
poterat contra eiꝰ uoluntatẽ. Aut si
ȩterna erat. cur tãdiu ꝑ infinita ra
spatia tempoꝵ sic eã siuit ẽẽ ac tanto
post placuit᷑  ea facere : Aut iãs
aliquid subito uoluit facere. hoc potius
ager& omps ut illa ñ e̾e̾t. atq ipse solus
ose totũ uerũ & sũmũ & infinitũ bonũ:
Aut si non erat bene ut ñ inde aliqͥd boni
etiã fabricar&e & conder& qͥ bonꝰ erat.
illa sublata & ad nihilũ redacta mate¬
rie quȩ mala erat. bonã ipse instituer&

Expanded text:
mum bonum minora fecit bona, sed tamen mum bonum minora fecit bona, sed tamen et creans et creata bona sunt omnia. unde est malum? an unde fecit ea, materies aliqua mala erat, et formauit atque ordinauit eam, sed reliquit aliquid in illa, quod in bonum non conuerteret? cur et hoc? an inpotens erat totam uertere et conmutare, ut nihil mali remaneret, cum sit omnipotens? postremo cur inde aliquid facere uoluit ac non potius eadem omnipotentia fecit, ut nulla esset omnino? aut uero exsistere poterat contra eius uoluntatem? aut si aeterna erat, cur tam diu per infinita retro spatia temporum sic eam siuit esse ac tanto post placuit aliquid ex ea facere? aut iam, si aliquid subito uoluit agere, hoc potius ageret omnipotens, ut illa non esset atque ipse solus esset totum uerum et summum et infinitum bonum? aut si non erat bene, ut non aliquid boni etiam fabricaretur et conderet qui bonus erat, illa sublata et ad nihilum redacta materie, quae mala erat, bonam ipse institueret,
Abbreviated transcription (Latin):
usq quaq infinitũ: tanquã si mare essce¬
ubiq & undiq ꝑ immensa infinitũ solu
mare. & haber& infra se spongiã quã¬
lib& magnã sed finitã tamen. plena
ess& undiq spongia illa ex om̃i sua pa¬
te ex immenso mari. sic creaturam
tuã finitã te infinito plenã putabã
& dicebã. Ecce hs. & ecce quȩ creauit
ds̃ & bonus ds̃. atq his ualidissime
longissimeq prestantior. sed tamen bon
bona creauit. & ecce quomͦ ambit atq
impl& ea. Ubi ergo malũ  & unde. &
qua huc irrepsit. Que est radia eiꝰͦ &
qđ semen eius An om̃ino non est. Cur gͦ
timemꝰ & cauemꝰ qđ non est. Aut si ma¬
niter timemꝰ. certe uł timor ipse malũ
ẽ. quo incassũ stimulat᷑ & excruciatur
cor. & tanto grauius malũ quanto nonẽ
qđ timeamꝰ & timemꝰ. Idcirco aut est
malũ qđ timemꝰ. aut hoc malũ ẽ quia
timemius. Unde ẽ igit᷑. qm̃ ds̃ fecit hȩa
om̃ia. bonus bona. Maius quidẽ & sũ¬

Expanded text:
usquequaque infinitum, tamquam si mare esseusquequaque infinitum, tamquam si mare esseue et undique per inmensa infinitum solum mare et haberet intra se spongiam quamlibet magnam, sed finitam tamen, plena esset utique spongia illa ex omni sua parte ex inmenso mari: sic creaturam tuam finitam te infinito plenam putabam et dicebam: "ecce deus et ecce quae creauit deus, et bonus deus atque his ualidissime longissimeque praestantior; sed tamen bonus bona creauit: et ecce quomodo ambit atque implet ea? ubi ergo malum et unde et qua huc inrepsit? quae radix eius et quod semen eius? an omnino non est? cur ergo timemus et cauemus quod non est? aut si inaniter timemus, timor ipse malum est, quo incassum stimulatur et excruciatur cor, et tanto grauius malum, quanto non est, quod timeamus, et timemus. idcirco aut est malum, quod timemus, aut hoc malum est, quia timemus. unde est igitur, quia deus fecit haec omnia bonus bona? maius quidem et sum
Abbreviated transcription (Latin):
inꝓuisũ tibi qͥ nosti omĩa. & nulla natu¬
rã ẽ. nisi quia nosti eã : & ut quid multa
dicimꝰ. cur non sit corruptibilis substan¬
tia quȩ ds̃ est. quando si hoc eet non eẽt
ds̃: Ꝙ querebã unde malũ. & male que¬
rebã: & in ipsa in quisitione mea ñ uidebã
malũ & constituebã in conspectu sp̃s
mei unuersã creaturã quicqͥd in ea cer¬
nere possumꝰ. sicuti ẽ terra & mare &
aer & sidera. & arbores & animalia
mortalia. & quicquid in ea ñ uidemus
sicut firmamentũ cȩli. insuꝑ & omnes
angelos & cuncta spũalia eius sed etiã
ipsa quasi corpora essent locis & locis
ordinauit imaginatio mea. & feci unã
massam grandẽ distinctã generib ere
erant. siue quȩ ipse ꝓ spiritib finaerã.
& eã feci grandẽ non quantũ erat quod
scire ñ poterã sed quantũ libuit undiq¬
uersũ sane finitã. te autẽ dñe exx om̃i
parte ambientẽ & penstrantẽ eã. sed

Expanded text:
inprouisum tibi, qui nosti omnia? et nulla natuinprouisum tibi, qui nosti omnia? et nulla natura est, nisi quia nosti eam. et ut quid multa dicimus, cur non sit corruptibilis substantia, quae deus est, quando, si hoc esset, non esset deus? . Et quaerebam, unde malum, et male quaerebam et in ipsa inquisitione mea non uidebam malum. et constituebam in conspectu spiritus mei uniuersam creaturam, quidquid in ea cernere possumus, sicuti est terra et mare et aer et sidera et arbores et animalia mortalia, et quidquid in ea non uidemus, sicut firmamentum caeli insuper et omnes angelos et cuncta spiritalia eius, sed etiam ipsa, quasi corpora essent, locis et locis ordinata, ut imaginatio mea; et feci unam massam grandem distinctam generibus corerant, siue quae ipse pro spiritibus finxeram, et eam feci grandem, non quantum erat, quod scire non poteram, sed quantum libuit, undiqueuersum sane finitam, te autem, domine, ex omni parte ambientem et penetrantem eam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare aliquid qđ sit te melius. qͥ sũmũ
& optimũ bonũ es. Cũ autẽ uerissime
atq certissime incorruptibile corrup¬
tibili preponat᷑. sicut ego iã p̃ponebam.
poterã iã cogitatione aliquid attinge.¬
re. qđ eẽt melius dõ meo. nisi tu esses
incorruptibilis. Ubi igit᷑ uidebã incor¬
ruptibile corruptibili ẽẽ p̃ferendũ. ibi te
querere debebã: atq inde aduertere unde
sit malũ: id est unde sit ipsa corruptio.
qua uiolari substantia tua nullomodo
potest. Nullo enĩ ꝓrsus mͦ uolat corrup¬
tio dm̃ nr̃m. nulla uoluntate. nulla ne¬
cessitate. nullo in ꝓuiso casu. qm̃ ipse ẽ ds̾.
& qđ sibi uult bonũ ẽ: & ipse ẽ idem bo¬
nũ. corrũpi autẽ non ẽ bonũ. nec cogeriᷤ
inuitꝰ ad aliquid quia uoluntas tua ñ ẽ
maior quã potentia tua. Ess& autem
maior. si terpso tu ipse maior esses. Uolun¬
tas enĩ & potentia dĩ ds ipse ẽ. & quid

Expanded text:
cogitare aliquid, quod sit te melius, qui summum cogitare aliquid, quod sit te melius, qui summum et optimum bonum es. cum autem uerissime atque certissime incorruptibile corruptibili praeponatur, sicut ego iam praeponebam, poteram iam cogitatione aliquid adtingere, quod esset melius deo meo, nisi tu esses incorruptibilis. ubi igitur uidebam incorruptibile corruptibili esse praeferendum, ibi te quaerere debebam atque inde aduertere, ubi sit malum, id est unde sit ipsa corruptio, qua uiolari substantia tua nullo modo potest. nullo enim prorsus uiolat corruptio deum nostrum, nulla uoluntate, nulla necessitate, nullo inprouiso casu, quoniam ipse est deus et quod sibi uult, bonum est et ipse est idem bonum; corrumpi autem non est bonum. nec cogeris inuitus ad aliquid, quia uoluntas tua non est maior quam potentia tua. esset autem maior, si te ipso tu ipse maior esses: uoluntas enim et potentia dei deus ipse est. quid
Abbreviated transcription (Latin):
inuitꝰ facerẽ. pati me potius quã facere
uidebã. & id non culpã sed penã esse iudi.¬
cabã. qua me ñ iniuste plecti. te iustũ co¬
gitans cito fatebar. Sed rursus dicebam.
Quis fecit me : Nonne ds̃ m̃s. non tantũ
bonꝰ sed ipsũ bonũ: Unde igit᷑ mͥ male
uelle & bene nolle. ut e̾et cur iuste pe¬
nas luerẽ: Quis in me hoc posuit.&
inseruit mpsantariũ amaritudinis. cũ
totus fierẽ a dulcissimo dõ meo: Si diaboł
auctor. unde ipse diabolus: Qd si & ipse
ꝑuersa uoluntate oex bono angło diaboł
factꝰ ẽ. unde & in ipso uoluntas mala
qua diabolus fier&. quando totꝰ angłs
a conditore optimo factꝰ eẽt bonꝰ. &¬
his cogitationib deprimebar iterũ & suf¬
focabar. sed non usq ad illũ uifernum
subducebar erroris. ubi nemo tͥ confitet᷑.
dũ tu potius mala pati quã homo mala¬
facere putat᷑. Sic enĩ nitebar in uenire
ulla anima unquã potuit poteritue

Expanded text:
inuitus facerem, pati me potius quam facere inuitus facerem, pati me potius quam facere uidebam et id non culpam, sed poenam esse iudicabam, qua me non iniuste plecti, te iustum cogitans, cito fatebar. sed rursus dicebam: "quis fecit me? nonne deus meus, non tantum bonus, sed ipsum bonum? unde igitur mihi male uelle et bene nolle? ut esset, cur iuste poenas luerem? quis in me hoc posuit et inseuit mihi plantarium amaritudinis, cum totus fierem a dulcissimo deo meo? si diabolus auctor, unde ipse diabolus? quod si et ipse peruersa uoluntate ex bono angelo diabolus factus est, unde et in ipso uoluntas mala, qua diabolus fieret, quando totus angelus a conditore optimo factus esset?" his cogitationibus deprimebar iterum et suffocabar, sed non usque ad illum infernum subducebar erroris, ubi nemo tibi confitetur, dum tu potius mala pati quam homo facere putator. Sic enim nitebar inuenire ulla anima umquam potuit poteritue
Abbreviated transcription (Latin):
mali. Quecũq tamen ess&. sic eã queren¬
dã uidebã. ut non ꝑ illã constringerer
am̃ incõmutabilẽ mutabilẽ credere. ne
ipse fierẽ qđ querebã. Itaq securꝰ eã que¬
rebã. & certꝰ non esse uerũ qđ illi dicerent
quos toto animo fugiebã. quia uidebam
querendo unde malũ. repletos malitia
qua opinarent᷑ tuã potius substantiam¬
etiã male pati quã suã male facere. &
intendebã ut cernerẽ qđ audiebã. liberũ
uoluntatis arbitriũ causã ẽẽ ut male
faceremꝰ. & rectũ iudiciũ tuũ ut pate.¬
rem̃. & eã liquido cernere ñ ualebã. Itaq
aciẽ mentis de ꝓfundo educere conatus.
mergebar iterũ: & sepe conatꝰ mergebar
iteru atq iterũ. Subleuabat enĩ me in
lucẽ tuã. qđ iã tã sciebã me habere uolun.¬
tatẽ. quã me uiuere. Itaq cũ aliquid uellẽ
aut nollẽ. ñ aliud qͣm me uelle ac nolle
certissimus erã: & ibi esse causã peceati
mei iãiãq animaduertebã. Qd̃ autem

Expanded text:
 tamen esset, sic eam quaerendam uidebam, ut non per illam constringerem deum in-, conmutabilem mutabilem credere, ne ipse fierem quod quaere-\' bam. itaque securus eam quaerebam et certus non esse uerum quod illi dicerent, quos toto animo fugiebam, quia uidebam quaerendo, unde malum, repletos malitia, qua opinarentur tuam potius substantiam male pati quam suam male facere. Et intendebam, ut cernerem quod audiebam, liberum uoluntemus et rectum iudicium tuum ut pateremur, et eam liquidam cernere non ualebam. itaque aciem mentis de profundo educere conatus mergebar iterum et saepe conatus mergebar iterum atque iterum. subleuabat enim me in lucem tuam, quod tam sciebam me habere uoluntatem quam me uiuere. itaque cum aliquid uellem aut nollem, non alium quam me uelle ac nolle certissimus eram et ibi esse causam peccati mei iam iamque aduertebam. quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
ut udeat. sed etiã sanet᷑ ut teneat. & qͥ
de longinqͦ uidere ñ potest. uiã tam̃ abu¬
l& qua ueniat & uideat & teneat. qͥa &esi
condelectet᷑ homo legi dĩ secdm interio¬
rẽ hominẽ. qͥd faci& de alia lege in men¬
bris suis repugnante legimentis suȩ. &
se captiuũ ducente in lege peccati quȩ e
in menbris oiꝰ : Qm̃ iustus es dñe. nos auti
peccauimꝰ. inique fecimꝰ. impie gessimꝰ. &
grauata ẽ suꝑ nos manꝰ tua. & iuste tra¬
diti sumꝰ antiquo peccatori p̃posito moris
qͥa ꝑsuasit uoluntati nr̃ȩ similitudinẽ
uosuntatis suȩ qua in ueritate tua ñ stetd
Quid faciat miser homo: Quis eũ liberabt̃
asta m principio uiarũ tuarũ. in quo pͥnceps
huuns mundi ñ inuenit quicquã morte dig¬
n. & occidit eũ. & euacuatũ ẽ ciro grapħũ
qd erat contrariũ nobis : Hoc illȩ litterȩ
s habent. ñ habent illȩ paginȩ uultũ pie¬
catis huius. lacrimas confessionis. sacrificiũ

Expanded text:
ut uideat, sed etiam sanetur ut teneat, et qui ut uideat, sed etiam sanetur ut teneat, et qui de longinquo uidere non potest, uiam tamen ambulet, qua ueniat et uideat et teneat, quia, etsi condelectetur homo legi dei secundum interiorem hominem, quid faciet de alia lege in membris suis repugnante legi mentis suae et se captiuum ducente in lege peccati, quae est in membpeccauimus, inique fecimus, inpie gessimus, et granata est super nos manus tua, et iuste traditi sumus antiquo peccatori, praeposito mortis, quia persuasit uoluntati nostrae similitudinem uoluntatis suae, qua in ueritate tua non stetit. quid faciet miser homo? quis eum liberabit asti in principio uiarum tuarum, in quo princeps huius mundi non inuenit quicquam morte dignum, et occidit eum; et euacuatum quod erat contrarium nobis ? Hoc illae litterae non habent. Non habent illae paginae vultum pietatis hujus, lacrymas confessionis, sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
centẽ ad beatificã patriã. ñ tantũ cerno¬
dã sed & inhabitandã: Na. si primo sc̃s
tuis litteris in formatꝰ essẽ. & in earum
familiaritate obdulcuisses mͥ. & post in di
uolumina incidissẽ. fortasse aut abrius¬
sers me a solidamento pietatis. aut sin
affectu quẽ salubrẽ inbiberã ꝑstitissem
putarẽ etiã ex illis libris eũ posse concapi
si eos solos quisquã didiciss&. Itaq auidissine
in qͥb mͥ aliquando uisus ẽ aduersari sibr
& ñ congruere testimoniis legis & ꝓpħar
textꝰ sermonis eiꝰ. & apparuit᷑ mͥ una fa¬
cies eloqͥoꝵ castoꝵ. & exultare cũ tremo¬
re didici. & cepr& inueni quicqͥd illic
uerũ legerã. hac cũ cõmendatione gr̃e
tuȩ dici. ut qui uidoꝵ ñ sic głet᷑ quasi non
acceperit. non solũ id qł uid& sed etiã
ut uideat. Quid enĩ hab& qđ non accepita
Q ut te qui es semꝑ idem ñ solũ ad moneat᷑

Expanded text:
centem ad beatificam patriam non tantum cernecentem ad beatificam patriam non tantum cernendam sed et habitandam. nam si primo sanctis tuis litteris informatus essem et in earum familiaritate obdulcuisses mihi et post in illa uolumina incidissem, fortasse aut abripuissent me a solidamento pietatis, aut si in affectu quem salubrem inbiberam perstitissem, putarem etiam ex illis libris eum posse concipi, si eos solos quisque didicisset. Itaque auidissime in quibus mihi aliquando uisus est aduersari sibi et non congruere testimoniis legis et prophetarum textus sermonis eius, et apparuit mihi una facies eloquiorum castorum, et exultare cum tremore didici. et coepi et inueni quidquid illae uerum legeram, hac cum conmendatione gratiae tuae dici, ut qui uidet non sic glorietur, quasi non acceperit, non solum quod uidet, sed etiam ut uideat — quid enim habet quod non accepit? — et ut te, qui es semper idem, non solum admoneatur
Abbreviated transcription (Latin):
certꝰ ẽẽ te & infinitũ et. nec tam̃ ꝑ locos
finitos infinitosue diffundi. & uere te esse
qui semꝑ idẽ ipse esses. ex nulla parte nulloq
motu aliter aut aliter. cetera uͦ ex te esse
omĩa hoc solo firmissimo documento qͥa st̃
certꝰ quidẽ in istis erã. nimis tam̃ infirmus
ad fruendũ te garriebã plane quasi peritꝰ.
uelle uideri sapiens. plenus pena mea. &
non flebã: insuꝑ & inflabar scientia. Ubi
enĩ erat illa edificans caritas a funda¬
do illi libri me docerent eã. in quos me
ꝓpterea priusquã scripturas tuas con¬
siderarẽ credo uolunti incurrere. ut
impͥmeret᷑ memoriȩ meȩ quomͦ ex eis
affectꝰ essẽ. & cũ postea in libris tuis
mansuefactus essẽ. & curantib digitis
tuis contrectarent᷑ uulnera mea. discer¬
nerẽ atq distinguerẽ quid int̾ eẽt int̾
p̃sũptionẽ && confessionẽ. inter uidentes¬
quo eundũ sit. nec uidentes qua. & uiã di¬

Expanded text:
certus esse te et infinitum esse nec tamen per locos certus esse te et infinitum esse nec tamen per locos finitos infinitosue diffundi et uere te esse, qui semper idem ipse esses, ex nulla parte nulloque motu alter aut aliter, cetera uero ex te esse omnia, hoc solo firmissimo documento, quia sunt, certus quidem in istis eram, nimis tamen infirmus ad fruendum te. garriebam plane quasi peritus uelle uideri sapiens plenus poena mea et non flebam, insuper autem inflabar scientia. ubi enim erat illa aedificans caritas a fundado illi libri me docerent eam? in quos me propterea, priusquam scripturas tuas considerarem, credo uoluisti incurrere, ut inprimeretur memoriae meae, quomodo ex eis affectus essem et, cum postea in libris. tuis mansuefactus essem et curantibus digitis tuis contrectarentur uulnera mea, discernerem atque distinguerem, quid interesset inter praesumptionem et confessionem, inter uidentesquo eundum sit, nec uidentes qua, et uiam du
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽq hominis ñ existimabat in eo p̾di¬
cari. & qm̃ bene ꝑsuasũ tenebat ea quȩ
de illo memoriȩ mandata sunt. sine ui¬
tali &e rationali creatura ñ fieri: ad ipsã
xp̃ianã fidẽ pigrius mouebat᷑. Sed postea he¬
reticoꝵ appollinaristarũ. hunc errorẽ esse
cognoscens. catholicȩ fidei colletatꝰ & contẽ¬
peratꝰ ẽ. Eigo autẽ aliquanto posterius didi¬
cisse me fateor in eo qđ uerbũ caro factũ est.
quomͦ catholica ueritas a fotini falsitate di¬
rimat᷑. Imꝓbatio quippe hereticoꝵ facit emi¬
nere qͥd ecclesia tua sentiat. & qͥd habeat
sana doctrina. Oportuit enĩ & hereses ẽẽ ut
ꝓbati manifesti fierent int̾ infirmos. Sed
tunc lectis platonicoꝵ illis libris. postea¬
quã inde ammonitꝰ querer̾e in corpoream
ueritatẽ in uisibilia tua ꝑ ea quȩ facta sunt
intellecta conspexi. & repulsus sensi qͥd ꝑ
tenebras animȩ meȩ contẽplarinon sinerer.

Expanded text:
mentemque hominis non existimabat in eo praedimentemque hominis non existimabat in eo praedicari. et quoniam bene persuasum tenebat ea, quae de illo memoriae mandata sunt, sine uitali et rationali creatura non fieri, ad ipsam Christianam fidem pigrius mouebatur. sed postea haereticorum Apollinaristarum hunc errorem esse cognoscens catholicae fidei conlaetatus et contemperatus est. ego autem aliquanto posterius didicisse me fateor, in eo quod uerbum caro factum est quomodo catholica ueritas a Fotini falsitate dirimatur. inprobatio quippe haereticorum facit eminere, quid ecclesia tua sentiat et quid habeat sana doctrina. oportuit enim et haereses esse, ut probati manifesti fierent inter infirmos. Sed tunc lectis Platonicorum illis libris posteaquam inde admonitus quaerere incorpoream ueritatem inuisibilia tua per ea quae facta sunt intellecta conspexi et repulsus sensi, quid per tenebras animae meae contemplari non sinerer,
Abbreviated transcription (Latin):
quã ego iã nouerã quantũ poterã: nec om̃i.¬
no qͥcquã inde dubitabã. Etenĩ nunc moue.¬
re menbra corporis ꝑ uoluntatẽ nc̃ ñ mo¬
uere. nc̃ aliquo affectu affici nc̃ non affici.
nc̃ ꝓferre ꝑ sigͥna sapientes sententias.
nc̃ eẽ in silentio. propria sunt mutabi¬
litatis animȩ & mentis. quȩ si falsa de
illo scripta essent etiã om̃ia periclitarent᷑
mendacio. neq in illis litteris ulla fidei¬
fidei salus generi humano remanerae.
Quia itaq uera scripta sunt:. totũ hominẽ
in xp̃o agnoscebã. non corpus tantũ homi¬
nis. aut cũ corpore sine mente animũ. sed
ipsũ hominẽ ñ ꝑsona ueritatis. sed magna
quadã naturȩ humanȩ excellentia. &
ꝑfectiore participatione sapientiȩ p̃ferri
ceteris arbitrabar. Alipius autẽ dm̃ carne
indutũ ita putabat creli a catholicis. ut
p̃ter dm̃ & carnẽ non e̾e̾  in xp̃o anima.

Expanded text:
quam ego iam noue- j ram, quantum poteram, nec omniquam ego iam noue- j ram, quantum poteram, nec omnino quicquam inde dubitabam. etenim nunc monere membra corporis per uoluntatem, nunc non mouere, nunc aliquo affectu affici, nunc non affici, nunc proferre per signa sapientes sententias, nunc esse in silentio propria sunt mutabilitatis animae et mentis. quae si falsa de illo scripta essent, etiam omnia periclitarentur mendacio neque in illis litteris ulla fidei salus generi humano remaneret. quia itaque uera scripta sunt, totum hominem in Christo agnoscebam, non corpus tantum hominis aut cum corpore sine mente animum, sed ipsum hominem, non persona ueritatis, sed magna quadam naturae humanae excellentia et perfectiore participatione sapientiae praeferri ceteris arbitrabar. Alypius autem deum carne indutum ita putabat credi ą catholicis, ut praeter deum et carnem non esset in Christo anima,
Abbreviated transcription (Latin):
humilẽ domũ de limo nr̃o. ꝑ quã subdendos
depͥmer& a seipsis & ad se traicer&. sanans
tumorẽ & nutriens amorẽ. ne fiducia sui
porederent᷑ longius sed potius infirmarent᷑.
uidentes ante pedes suos infirmã diuinita¬
sentiebã de dño xp̃o meo quantũ de excel¬
lentis sapientiȩ uiro. cui nullus poss& equari.
presertĩ quia mirabilit̾ natꝰ ex uirgine ad
exẽplũ contẽpnendoꝵ tẽporaliũ ꝓ adipiscen¬
da immortalitate. diuina ꝓ nobis cura tan¬
tũ tantã auctoritatẽ magisteru meruisse
uidebat᷑. Quid autẽ sacramenti haber &
uerbũ caro factũ: ẽ ne suspicari qͥdẽ poterã.
tantũ cognouerã ea his quȩ de illo scripta
traderent᷑ qͥa manducauit & bibit. dormi¬
uit. ãbulauit. exhilaratꝰ ẽ. contristatus ẽ.
sermocinatꝰ ẽ: non hesisse carnẽ ilłã uerbo
tuo. nͥ cũ anima & mente humana. Houit
hoc om̃iẜ qͥ nouit in cõmutabilitatẽ uerbi tui.

Expanded text:
humilem domum de limo nostro, per quam subdendos humilem domum de limo nostro, per quam subdendos deprimeret a se ipsis et ad se traiceret, sanans tumorem et nutriens amorem, ne fiducia sui progrederentur longius, sed potius infirmarentur uidentes ante pedes suos infirmam diuinitasentiebam de domino Christo meo, quantum de excellentis sapientiae uiro, cui nullus posset aequari, praesertim quia mirabiliter natus ex uirgine ad exemplum contemnendorum temporalium prae adipiscenda immortalitate diuina pro nobis cura tantam auctoritatem magisterii meruisse uidebatur. quid autem sacramenti haberet uerbum caro factum, ne suspicari quidem poteram. tantum cognoueram ex his, quae de illo scripta traderentur, quia manducauit et bibit, dormiuit, ambulauit, exhilaratus est, contristatus est, sermocinatus est, non haesisse carnem illam uerbo tuo nisi cum anima et mente humana. nouit hoc omnis,; qui nouit incommutabilitatem uerbi tui,