comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et alibi apłs docet dicens. Itaq lex
quidem sc̃a. et mandatũ scm̃: et iꝰtũ
et bonũ÷. Et ierechiel ex ꝑsona dei:
egypti. et ad duri eos indesertũ: et
dedi eis p̃cepta mea. et iustificatioues
meas ostendi illis: quas faciet homo.
et uiuet in eis. De ea uero lege que
iram oꝑat᷑. cui et apłs mortuus est: pꝰea
infert. Et ego dedi eis p̃cepta non bo¬
na: et iustificationes in quib non
uiuent in eis. Id ipsum significatur
fixus sum cruci. Tollens crucẽ suã.
et xp̃m sequens: et in ipsa obsecrais
passione. Mem̃to mei: dum ueneris
in regnũ tuũ: statimq audire. hodit
mecũ eris in paradiso. Siquis morti¬
ficatis membris suꝑ terrã. et mundo
ego: uiuit uero in me xp̃e. Non uiuit
ille qui quondã uiuebat in lege. qui
guaudiũ. cet̾eq uͥtutes: quas qͥ ñ habet.
ñ potest dic̾e̾ uiuit uͦ in me ap̃c. Hoc¬

Expanded text:
et alibi Apostolus docet, dicens: Itaque lex et alibi Apostolus docet, dicens: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum . Et Ezechiel ex persona Dei: m, de terra Aegypti: et adduxi eos in desertum: et dedi eis praecepta mea, et justificationes meas ostendi illis: quas faciet homo, et vivet in eis . De ea vero lege quae iram operatur, cui et Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis . Idipsum significatur fixus sum cruci, tollens crucem suam, et Christum sequens, et in ipsa obsecrans passione: Memento mei, cum veneris in regnum tuum . Statimque audiens: Hodie mecum eris in paradiso. Si quis mortificatis membris super terram, et mundo ego: vivit autem in me Christus. Non vivit ille qui quondam vivebat in Lege, quipgaudium, caeteraeque virtutes; quas qui non habet, non potest dicere: Vivit autem in me Ch
Abbreviated transcription (Latin):
uiuebat ei antequã moreret᷑. olseruais
sabbata et neomenias. et dies festos. et
uictinarũ tẏpicã curiositatẽ. et fabu¬
las iudaicas. et genealogias. Postquã
aut̃ uenit xp̃c et lex de qͣ ⁊ scriptũ
est. scimꝰ aut̃ quia lex sp̃italis est:
ꝑ eu̾głicam legem. legi pristine mor¬
tuus ẽ. Et anima quę scđ̾m id qd̾
scribit᷑ ad romanos uiro uiuente si
nupsisset ad ultera uocabat᷑: mortuo
uiro suo lege ueteri nupsit legi sp̃i¬
tali ut fructificaret đo. Unde et in
inuentus ẽ. Cui pulchre nusticũ illud
infert᷑. Quis sapiens et intelliget illud:¬
aut intelligens et cognoscit: Qui ꝑ
legem gͥ sp̃ita lẽ legi littere moritur:¬
morit᷑ ut d̾õ uiuat cum non sit sine
lege dĩ÷ s in lege sit rp̃i. Qui uero
legi morit᷑. ob peccata quidem mortu
usꝰ ẽ: s non potest de eo dici quod
sequit᷑. ut uiuat deo. Esse aut̃ legẽ
aliam sp̃italem. extra legem littere:

Expanded text:
vivebat ei antequam moreretur, observans vivebat ei antequam moreretur, observans sabbata et neomenias, et dies festos, et victimarum typicam curiositatem, et fabulas Judaicas, et genealogias. Postquam autem venit Christus et Lex, de qua scriptum est: Scimus autem quia Lex spiritualis est , per Evangelicam legem, Legi pristinae mortuus est: et anima, quae secundum id quod scribitur ad Romanos: Viro vivente, si nupsisset, adultera vocabatur: mortuo viro suo, id est, lege veteri, nupsit Legi Spirituali, ut fructificaret Deo. Unde et in inventus est Osee XIV, 9. Cui pulchre mysticum illud infertur: Quis sapiens, et intelliget ista: intelligens, et cognoscet ea? Qui per legem igitur spiritualem, Legi litterae moritur, Deo vivit, cum non sit sine lege Dei, sed in lege sit Christi. Qui vero legi moritur ob peccata, mortuus quidem est; sed non potest de eo dici quod sequitur, ut vivat Deo. Esse autem legem aliam spiritualem extra Legem litterae,
Abbreviated transcription (Latin):
s magis honorare patrem et matrem:
et cetera quȩ imꝑata sunt facere. Qa si
dscĩs uiris nõb̾ exempla ꝓtulerint. qd̃
in lege uersati ea que legis fuerant
ꝑpetrarint: dicemꝰ quia iusto non est¬
lex posita sed iniquis. et non subditis.
impiis et peccatorib contaminatis
et immundis. Qui aut̃ ado doctus sit.
uon habere eũ uecesse ut saltim de ca¬
ritate doceatur: paulo quoq dicente.
De caritate aut̃ non necesse habeo
scrib̾e uob̾: ipsi enĩ uos a deo docti
estis ut diligatis inuicem. Onop¬
ter qd̾ ex oꝑib legis. non iustificabit᷑
illa. de qua in resurrectioĩs
uidebit salutare dei. Sed et iuxta
humiliorẽ intellectũ iustificabant᷑ qͦndã
ex lege non omĩs caro: s tantũ hii ho¬
mines qui in palestina erant. Nẽ aut
ex fide iħu xp̃i iustificat᷑ om̃is caro:
dũ eccłiȩ eiꝰ in toto orbe fundantur.
go enĩ ꝑ legem legi mortuus sum:
ut do uiuam. Aliud ẽ ꝑ legẽ mori:¬
et aliud legi mori. Qui legi moritur.

Expanded text:
matrem, et caetera, quae imperata sunt, facere. Quod si de sanctis viris nobis exempla protulerint: quod in Lege versati, ea quae Legis fuerant, perpetrarint, dicemus: Quia justo Lex non est posita, sed iniquis et non subditis, impiis et peccatoribus, contaminatis et immundis . Qui autem a Deo doctus sit, non habere eum necesse, ut vel de charitate doceatur, Paulo dicente: De charitate autem non necesse habeo scribere vobis: ipsi enim vos a Deo docti estis, ut diligatis invicem . Propter quod ex operibus Legis non justificabitur illa, de qua in resurrectionis videbit salutare Dei . Sed et juxta humiliorem intellectum, justificabatur quondam ex Lege non omnis caro, sed tantum hi homines qui in Palaestina erant. Nunc autem ex fide Jesu Christi justificatur omnis caro, dum Ecclesia ejus in toto orbe fundatur. Ego enim per Legem Legi mortuus sum, 414 ut Deo vivam. Aliud est per Legem mori, aliud Legi mori. Qui Legi moritur,
Abbreviated transcription (Latin):
iħe ipse se tradidit. ut patris suamq
faceret uoluntatẽ : udas aut̃ & sacer¬
dotes. et seniores popłi et pilatus. ui¬
tam morti nescii tradiderunt. Quȩ
cum ipsa quoq se ꝓ ur̃a salute tra¬
diderit: beatus multumq felix. qui
uiuente in se xp̃o. ꝑ singłas cogitati¬
ones. et oꝑa potest dicere: in fide uiuo
filii di qui dilexit me et tradidit se¬
met ipsum ꝓ me. Non abicio gr̃ã di.
Si enĩ ꝑ legeni iusticia: gͦ xp̃c gratis
is qui peccatis pꝰ baptismum sordi¬
datur. Qui aut potest uixta apłm
dicere gra eiꝰ in me non fuit uacua:
iste et hoc loquit᷑ confident̾. ñ abicio
grãm dei. Quod aut̃ sequit᷑ : ualde
necessariũ ẽ aduersum eos qui pꝰfidẽ.
putant legis p̃cepta seruanda. Dicen¬
quamuis sint hebetes: dicere tam̃ ñ
audebunt. xp̃m sine causa mortuum.
Ad particulam itaq s yllogismi quȩ
hic ꝓponit᷑. id ẽ si enĩ ꝑ legem iusticia.

Expanded text:
Jesus ipse se tradidit, ut Patris suamque Jesus ipse se tradidit, ut Patris suamque faceret voluntatem: Judas autem et sacerdotes et seniores populi, et Pilatus, vitam morti nescii tradiderunt. Quae cum ipsa quoque se pro nostra salute tradiderit, beatus multumque felix, qui vivente in se Christo, per singulas cogitationes et opera potest dicere: In fide vivo Filii Dei qui dilexit me et tradidit se ipsum pro me non abicio gratiam Dei si enim per legem iustitia ergo Christus gratis is qui peccatis post baptismum sordidatur. Qui autem potest juxta Apostolum dicere: Gratia ejus in me non fuit vacua , iste et hoc loquitur confidenter: Non abjicio gratiam Dei. Quod autem sequitur, valde necessarium est adversum eos qui post fidem Christi putant Legis praecepta servanda. Dicenquamvis sint hebetes, dicere non audebunt Christum sine causa mortuum. Ad particulam itaque syllogismi, quae hic proponitur, id est: Si enim per Legem justitia,
Abbreviated transcription (Latin):
dr. Uos autem non estis in carne. In
fide uiuo filii di: et xp̃i. qui dilex̃
ine: et tradidit semet ipsum ꝓ me.
Ad romanos de d̾o loquit᷑: quod filio
suo nou peꝑc̾it : s ꝓ nob̾ tradidit eũ.
Nunc uero de xp̃o quod seipse tra¬
diderit .  qui dilexit me inquid: et
trlididits semet ipsum ꝓme. In eu̾gło
siero  ubi apłi enumerant᷑ : infert᷑
et iudas scariotis qui tradidit eum.
Rursũ in eodem. Ecce apꝓpinqͣuit:
qui tradet me. De principib uero sa¬
cerdotũ et seniorib ppłi scriptura cõ¬
memorat. qđ condempuauerint ihm
morte. et ligantes eũ duxerint: et tͣdi¬
derint pilato p̃sidi. Et deinceps de
pilato. dimisit ilł barraban: iħm aut̃
flagellatum tradidit eis. ut crucifig̾ens
illum. Igit᷑ et pater tradidit filium:
et filius ipse se tradidit: et iudas
et sacerdotes cum principib tͣdi¬
derunt. et ad extremũ traditum
sibi tradidit ipse pilatus. Sed pat̾
tradidit. ut saluaret ꝑditũ m̃dum:

Expanded text:
autem non estis in carne. In fide vivo Filii Dei, qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me. Ad Romanos de Deo loquitur, quod Filio suo non pepercit, sed pro nobis tradiderit eum. Nunc vero de Christo, quod se ipse tradidit: Qui dilexit me, inquit, et tradidit semetipsum pro me. In Evangelio vero ubi Apostoli enumerantur, infertur: Et Judas IscariRursum in eodem: Ecce appropinquavit qui tradet me . De principibus vero sacerdotum, et senioribus populi Scriptura commemorat, quod condemnaverint Jesum morti, et ligantes eum, duxerint et tradiderint Pilato praesidi . Et deinceps de Pilato: Dimisit eis Barrabam, Jesum autem flagellatum tradidit eis, ut crucifigerent illum . Igitur et Pater tradidit Filium: et Filius ipse se tradidit: et Judas et sacerdotes eum principibus tradiderunt, et ad extremum traditum sibi, tradidit ipse Pilatus. Sed Pater tradidit, ut salvaret perditum mundum:
Abbreviated transcription (Latin):
in gentib. seorsũ aut̃ his qui uid¬
bant᷑ ne forte in uacuũ currerem
aut cucurrissẽ. & sic intelligi: ut
ab scondite cũ apłis grãm euangłice
lib̾tatis. et legis oblite uetustatem
contulerit ꝓp̾ter multitudinẽ cre¬
dentiũ iudeoꝵ. qui nec dũ poteraut
xp̃m ad ĩpletionẽ & finẽ legis audi
rere. aut cucurrisse qui putaret le¬
gẽ ueterẽ ñ sequendã: ñ quo paulus
timuerit. ne ꝑ decẽ et septẽ annos

Expanded text:
in gentibus: scorsum autem his qui vidin gentibus: scorsum autem his qui videbantur: ne forte in vacuum currerem, vel cucurrissem, et sic intelligi, ut abscondite cum apostolis gratiam Evangelicae libertatis, 400 et Legis abolitae vetustatem contulerit, propter multitudinem credentium Judaeorum, qui necdum poterant Christum adimpletionem et finem Legis audirrere aut cucurrisse, qui putaret Legem veterem non sequendam. Non quod Paulus timuerit, ne per decem et septem annos
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑari necessitati ceđẽ. que potuit
habere ueniã. uł ꝓ loco. uł ꝓ aucꝰto¬
ritate maioꝵ. uł ꝓ numero ȩccłi¬
arum. quȩ ex iudeis in xp̃o crede.¬
bant. uł ꝓ tẽpore. ne tantũ simul
inuidiã sustinerent. Quidã post
quatuordecim annos. eũ iero soli¬
mam ascendisse tẽ dicunt: qñ
in actib apłoꝵ de questiõib obser¬
uande uł p̃ter mittende legis. int̾
credentes antiochie orta dissensio
est. Et placuit ire ierosolimam.
et sencentiã maioꝵ p̃stolari: qñ ip¬
se quoq paulus et barnabas mis¬
si sunt. et hoc eẽt. qd̾ in codicib
ram cessimꝰ subiectioni. ut ueritas
euangłii ꝑ seueraret apud uos. Qđ
scilicet ꝓpterea paulꝰ et barnabas.
de re manifesta quasi dubia. se mit
mata credentib ꝓbaretur: et
nulli resid̾et ult᷑ dubitatio cireũ.¬
cisionis omisse: cũ apłoꝵ eẽt litte¬
ris imꝑatũ. iugũ legis ab his qui
contuli cũ eis euangłiũ qd̾ p̃dico

Expanded text:
superati necessitati cedere. Quae potuit superati necessitati cedere. Quae potuit habere veniam, vel pro loco, vel pro auctoritate majorum, vel pro numero Ecclesiarum, quae de Judaeis in Christo credebant, vel pro tempore, ne tantam simul invidiam sustinerent. Quidam post quatuordecim annos eum Jerosolymam ascendisse tunc dicunt, quando in Actibus apostolorum de quaestionibus observandae, vel praetermittendae Legis, inter credentes Antiochiae orta dissensio est; et placuit ire Jerosolymam, et sententiam majorum praestolari, quando ipse quoque Paulus et Barnabas missi sunt: et hoc esse quod in codicibus ram cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii perseveraret apud vos. Quod scilicet propterea Paulus et Barnabas de re manifesta, quasi dubia se mittmata, credentibus probaretur, et nulli resideret ultra dubitatio circumcisionis omissae: cum apostolorum esset litteris imperatum, jugum Legis ab his qui Contuli cum eis Evangelium, quod praedico
Abbreviated transcription (Latin):
staret om̃e uerbum. Aliud est aut̃
conferre: aliud discere. Int̾ conferen
tes equalitas est : int̾ docentem et
discentem. minor ẽ ille qui discit. In.
principio fidi intransitu apłos ui¬
dit: pꝰ annos ut ipse ait decem et
septem. plene cũ eis loquit᷑. et se
humiliat : et ne forte in uacuum
curreret aut cucurrisset. Inqͥrit
dupplicem ob causam. quo et humi¬
litas ostende̾tur pauli. qui doc̾tor
in toto orbe iam gentium ad p̃ces¬
sores apłos cucurrisset. et galate
discerent ñ reꝓbasse eu̾głium eiꝰ:
eos quoq qui in udea ȩccłiis p̃si¬
debant. Simul aũt & illud doc et qd̾
sos qui de eo plura cognouerant.
quod legem in fringeret. moysen de¬
strueret. circuincisionem penitꝰ au¬
ferret. ausus sit ducere tytum ho¬
minẽ incircũcisum. et int̾ tantam
multitudinẽ iudeoꝵ. et inimicos
suos. qui quasi ob relũ legis. san.¬
guinẽ eiꝰ haurire cupiebant: nec
ipse nec tẏtus. aliquo sint terrore

Expanded text:
staret omne verbum . Aliud est autem staret omne verbum . Aliud est autem cotes aequalitas est: inter docentem et discentem minor est ille qui discit, in principio fidei in transitu apostolos vidit. Post annos, ut ipse ait, decem et septem plene cum eis loquitur et se humiliat, et ne forte in vacuum curreret, aut cucurrisset, inquirit duplicem ob causam, quo et humilitas ostenderetur Pauli, qui doctor in toto orbe gentium ad praecessores apostolos cucurrisset, et Galatae discerent, non reprobasse Evangelium ejus eos quoque qui in Judaea Ecclesiis praesidebant. Simul autem et illud docet, quodsos qui de eo plura falso cognoverant, quod legem infringeret, Moysen destrueret, circumcisionem penitus auferret, ausus sit ducere Titum, hominem incircumcisum; et inter tantam multitudinem Judaeorum, et inimicos suos, qui quasi ob zelum legis sanguinem ejus haurire cupiebant, nec ipse tamen, nec Titus aliquo sint terrore
Abbreviated transcription (Latin):
ierosolimamn cũ barnaba. assumpto &
tito. Ascendi aut̃ scđ̾m reuelationẽ:
et contuli cũ eis eu̾głiũ. quod pre-¬
dico in gentib. Seorsum aut̃ his
qͥ uidebant᷑: Ne force in uacuũ curre¬
rerem. aut cucurrissem. Id qd̾ supra
latinus int̾pres. ad quieui dixerat. in
eo loco ubi scrͥptũ est. non continuo
ad quieui carni et sanguini: in p̾sen¬
ti loco. contuli magis quã ad quieui
interp̃tatꝰ ẽ. Et ut ueriꝰ dicã. sermo
quã apud nos intelligit᷑: cũ scilicet ea
quȩ nouimis conferimꝰ cũ amico. et
quasi in sinũ eiꝰ et conscientiã repo¬
nimus : ut pari consilio uł ꝓbanda siñ
uł in ꝓbanda quȩ nouimus. Ascen¬
dit gͦ pꝰ quatuordecim annos ieroso¬
tum ꝑrexerat petrum. et dieb quin¬
decĩ manserat apud eũ: nc̃ se dicit
ido ꝑ rexisse. ut conferret cũ apłis
eu̾głiũ assũpto barnaba circũciso.
et t̾yto ex gentibus habente p̃puciũ:
ut sub oie duoꝵ et triũm testium

Expanded text:
Jerosolymam, cum Barnaba, assumpto et Jerosolymam, cum Barnaba, assumpto et Titoum, quod praedico in gentibus: seorsum autem his qui videbantur, ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Id quod supra Latinus interpres, acquievi, dixerat in eo loco ubi scriptum est: Continuo non acquievi carni et sanguini, in praesenti loco, contuli, magis quam acquievi, interpretatus est. Et ut verius dicam, sermo quam apud nos intelligitur, cum scilicet ea quae novimus, conferimus cum amico; et quasi in sinum ejus et conscientiam reponimus, ut pari consilio vel probanda sint, vel improbanda, quae novimus. Ascendit igitur post quatuordecim annos Jerosodum perrexerat Petrum, et diebus quindecim manserat apud eum, nunc se dicit ideo perrexisse, ut conferret cum apostolis Evangelium; assumpto Barnaba circumciso, et Tito ex gentibus habente praeputium: ut sub ore duorum et trium testium,
Abbreviated transcription (Latin):
iudea paulum tantũ rumore cog¬
nouerant: ex quib pleriq eũ ma-¬
gis ꝑsequutorẽ quã apłm uiderãt.
Syria uero et partes cylicis. ara¬
bia et damascus. ex uultu quoq eũ
forsitan nouerant: quia doctor ge¬
gentib p̃dicabat. Gotũ aut̃ qd̾ agit
illud ẽ. ut doceat se numꝗͣ. de ꝑse¬
quutore. apud eos ipsos quos prius
ꝑ secut᷑ fuerat potuisse existere głi¬
osum: nisi p̃dicatio eiꝰ. eoꝵ quoq qui
ante eũ malũ nouerant. eẽt iudicio
compbata. Et ad ꝓpositũ occulte re¬
dit : tam breue tẽpus se in iudea fe¬
cisse confirmans. ut etiã uultu cre¬
dentib eẽt ignotꝰ. Ex quo ostendit.
non petrũ. ñ iacobũ. non ioħem. se
habuisse doctores: s xp̃m. qui sibi
euangłiũ reuelasset. Simul aũt̃
notandũ. quod supͣ dicat᷑ ȩccłiam
euangłizat fidem quã aliquando
erpugnabat. De eccłia aut̃ enĩ summ¬
liter sonare ñ poterat. Us hine pꝰ
annos quatuordecĩ: rursum ascendi

Expanded text:
Judaea, Paulum tantum rumore cogJudaea, Paulum tantum rumore cognoverant. Ex quibus pleraeque eum magis persecutorem, quam apostolum viderant. Syria vero et partes Ciliciae, Arabia et Damascus, ex vultu quoque eum forsitan noverant: quia Doctor gegentibus 398 praedicabat. Totum autem quod agit, illud est: ut doceat se numquam de persecutore apud eos ipsos quos prius persecutus fuerat, potuisse existere gloriosum, nisi praedicatio ejus, eorum quoque qui ante eum malum noverant, esset judicio comprobata. Et ad propositum occulte redit, tam breve tempus se in Judaea fecisse confirmans ut etiam vultu credentibus esset ignotus. Ex quo ostendit, non Petrum, non Jacobum, non Joannem se habuisse doctores, sed Christum, qui sibi Evangelium revelasset. Simul autem notandum quod supra dicatur Ecclesiam Evangelizat fidem, quam aliquando expugnabat. De Ecclesia enim similiter sonare non poterant. Deinde post annos quatuordecim, rursum ascendi
Abbreviated transcription (Latin):
na conspectu. Quare aut̃ dei dig¬
na conspectu: Quia scilicet non
mentior. Et quomodo oculi dñi su¬
ꝑ iustos. Auertit aũt faciem suã:
a conspectu impioꝵ. Ita nc̃ ea quę
scribunt᷑ corã deo st̃. me non men.¬
tiente qui scribo: quȩ non eeñt
coram deo si mentirer. Hoc aut̃
non solũ de his quȩ nunc scribit ad
galathas potest accipi: s et genera
non discrepent. Deinde ueni in pa¬
tes syrie et cyliciȩ. Post ierosolime
uisionem: uenit ad syriã: que nob¬
cum d̾r eycelsa atq sublimis. Et
inde transiit ad cyliciam quã in fidi
xp̃i cupiebat assumere: euangłimd
ei uocationẽ penitentie. C ylicia
quippe: int̾pretat᷑ assũptio. si ue
uocatio lamentabił. Eram aut̃ ig.¬
notus facie eccłię iudee: que erant
in xp̃o iħu. Tantũ aut̃ auditũ ha¬
bebant. qm̃ qui ꝑ sequebat᷑ nos al¬
quando. nunc euaugłizat fidẽ quã
quondam expugnabat: & in me glori¬
ficabant dm̃. Eccłiȩ que arant in

Expanded text:
na conspectu. Quare autem Dei digna conspectu. Quare autem Dei digna conspectu? Quia scilicet, non mentior. Et quomodo oculi Domini super justos ; avertit autem faciem suam a conspectu impiorum: ita nunc ea quae scribuntur, coram Domino sunt, me non mentiente qui scribo: quae non essent coram Domino, si mentirer. Hoc autem non solum de his quae nunc scribit ad Galatas, potest accipi; sed et generanon discrepent. Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae. Post Jerosolymae visionem venit ad Syriam, quae nobiscum dicitur excelsa atque sublimis. Et inde transiit ad Ciliciam, quam in fide Christi cupiebat assumere, evangelizans ei vocationem poenitentiae: Cilicia quippe interpretatur assumpti, sive vocatio lamentabilis. Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judaeae, quae erant in Christo Jesu. Tantum autem auditum habebant: quoniam qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem quam quondam expugnabat: et in me glorificabant Deum. Ecclesiae quae erant in
Abbreviated transcription (Latin):
das: ab apłis. apłi nominati sunt. Un¬
de uehement̾ errauit. qui arbitͣtus ẽ
iuxta fidem actuũ apłoꝵ. sanguinẽ
fudisse ꝓ xp̃o. Hic aut̃ iacob. episco¬
pus ierosolimitarũ pͥmus fuit. cogno¬
mento iustus : uir tante scĩtatis et ru¬
moris in popło: ut finbriam uestim̃ti
eius certatĩ cuꝑent attingere: qui et
cessorem habuit sẏmeonẽ: quem et
ipsũ tradunt ꝓ dño crucifirum. Ne¬
gat se itaq pret̾ hos quemquã apłoꝵ
conuenisse: ne occulta contͣdictio nas¬
ceret᷑. Ec iã si a petro ñ es aoctus: alios
habuisti apłos p̃ceptore s. Non uidi
aut̃ eos. ñ quo contẽptui duceret:
s quia illi ad euangłiũ predicandum.
toto orbe fuerant disꝑsi. Que am̃
scribo uob̾: ecce coram deo: quia ñ
inentior. Siue simplicit̾ accipien¬
dum ut sit. quȩ seribo uob̾ uera st
et dõ teste confirmo. quia nulla
arte uerboꝵ. nullo sunt fucata
mendatio: siue altius. ut legat᷑ q̃
scribo uob̾. corã dõ sunt: id.ẽ. dĩ dig¬

Expanded text:
das ab apostolis, apostoli nominati sunt. Unde vehementer erravit, qui arbitratus esjuxta fidem Actuum apostolorum sanguinem fudisse pro Christo . Hic autem Jacobus episcopus Jerosolymorum primus fuit, cognomento Justus: vir tantae sanctitatis et rumoris in populo, ut fimbriam vestimenti ejus certatim 397 cuperent attingere. Qui et  successorem habuit Simonem, quem et ipsum tradunt pro Domino crucifixum. Negat se itaque praeter hos quemquam apostolorum convenisse, ne occulta contradictio nasceretur: etiamsi a Petro non es doctus, alios habuisti apostolos praeceptores. Non vidit autem eos: non quod contemptui duceret, sed quod illi ad Evangelium praedicandum toto fuerant orbe dispersi. Quae autem scribo vobis: ecce coram Deo, quia non mentior. Sive simpliciter accipiendum, ut sit: Quae scribo vobis, vera sunt, et Deo teste confirmo, quia nulla arte verborum, nullo sunt fucata mendacio. Sive altius, ut legatur: Quae scribo vobis, coram Deo sunt, id est, Dei dig
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i daret᷑ credentib. Prius aũt qͣ
ueniret fides. sub lege custodiebanꝰ
conclusi in eã fidem quȩ reue landi
erat. Sicut mediator di et homini
inter dantẽ. et accipientẽ legẽ me¬
dius fuit: sic lex ipsa quȩ pꝰ repms¬
sionẽ data ẽ int̾ repinissionẽ et̃ en¬
pletionem eiꝰ. media subrepsit. Quȩ
non iccireo arbitranda ẽ reꝓmissi¬
onẽ exclude quia pꝰea subsecuta. ẽã
quȩ priꝰ fuit uidetur abolere. s ex
eo quod ñ potuit uiuificare. nec id tͥbu¬
ere qđ reꝓmissio prima pollicita ẽ :
manifestum ẽ eã incustodĩã reꝓmĩ¬
sionis non insubuersionẽ datã. Si
enĩ data lex ẽẽt que posset p̾senta¬
re uitã. et id quod ꝓmissio spopon¬
derat exibere: uere ꝓmissio ꝑ lege̾
putaret᷑ exclusa. Nunc aut ꝓpter
tͣnsgressiones ut supra diximus posi
ta. magis eos arguit peccatores qͥbꝰ
pꝰ reꝓmissionẽ incustodiã et ut ita
dicam in carcerem data ẽ: ut qui ꝑ
arbitrii lib̾tatẽ noluerant innocen¬

Expanded text:
edentibus. Prius autem quam veniret fides, sub lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae revelanda erat. Sicut mediator Dei et hominum inter dantem et accipientem legem medius fuit, sic lex ipsa, quae post repromissionem data est, inter repromissionem et completionem ejus media subrepsit. Quae non idcirco arbitranda est promissionem excludere, quia postea subsecuta eam, quae prius fuit videtur abolere: sed ex eo, quod non potuit vivificare, nec id tribuere, quod repromissio prima pollicita est, manifestum est in custodiam eam repromissionis, non in subversionem datam. Si enim data esset lex quae posset praestare vitam, et id quod repromissio spoponderat exhibere, vere promissio per legem putaretur exclusa. Nunc autem propter transgressiones, ut supra dta, magis arguit eos peccatores, quibus post repromissionem in custodiam, et, ut ita dicam, in carcerem data est, ut quia per arbitrii libertatem noluerant innocen
Abbreviated transcription (Latin):
uiuerẽ: cruciq eiꝰ affixus. ut in nouũ
reuatꝰ hominem. fide magis qm car¬
ne subsisterem: et cũ xp̃o egrederer
In quo frustra credidi: si potui absq
fide eiꝰ in ueteri lege saluari. Sci¬
entes aut̃ qd̃ ñ iustificat᷑ homõ ex
nos in xp̃o iħu credidimꝰ. ut iusti¬
ficem᷑ in fide xp̃i: et non ex oꝑib
legis. Auint quidã si uerũ sit hoc
quod paulus affirmat. ex oꝑib le¬
gis neminẽ iustificari. sed ex fide
et scos qui ante xp̃i aduentũ fue¬
runt. imꝑfectos fuisse. Quos ammo¬
nere debemus. eos hic dici iusticiã ñ
consecutos: qui tantũ ex oꝑib iustifi¬
cari se posse credebant. Scõs aut̃ qui
antiquit᷑ fuerunt: ex fide xp̃i iusti

Expanded text:
viverem, crucique ejus affixus, et in novum viverem, crucique ejus affixus, et in novum renatus hominem, fide magis quam carne subsisterem, et cum Christo egrederer tuus: in quo frustra credidi, si potui absque fide ejus in veteri Lege salvari. . Scientes autem quod non justificatur homo ex nos in ficemur in fide Christi, et non ex operibus Legis. Aiunt quidam: si verum hoc sit quod Paulus affirmat, ex operibus Legis neminem justificari, sed ex fide et sanctos, qui ante Christi adventum fuerunt, imperfectos fuisse. Quos admonere debemus eos hic dici justitiam non consecutos, qui tantum ex operibus justificari posse se credunt. Sanctos autem, qui antiquitus fuerint, ex fide Christi
Abbreviated transcription (Latin):
totũ argumentũ breui sermone a¬
prebendam: sensus ẽ iste qui terit
Nos idẽ ego et tu petre. Miscuit
deret᷑ in uiriam. Cum essemꝰ inql
natura iudei. ea facientes que lis
precepta sunt et non ex gentibu
peccatores. qui uł generaliter qul
idolis seruiunt peccatores sunc.
quos nuncupamus immundos.
entes quod non possumꝰ ex legil
rib. s ex xp̃i saluari fide: credi¬
dederat. fides tribueret quam
alege in qua saluari non potu¬
Imus. t̾uscendimꝰ ad fidem. in qua
ũ carnis querit᷑ circũcisio s cord̾
pura deuotio: et nẽ agentib rece¬
dendo hoc agimꝰ. ut quicũq non
est circũcisus unmuudus sit: gͦ
fides in xp̃o. in qua nos putabamꝰ
ante saluari. magis peccati inunst᷑¬
est quã iusticie que aufert cir¬
cũcisionẽ. quã qui non habuerit
unmundus ẽ. Sed ab sit ut qd̾ semel
destruyi et sciui mͥ non ꝓfuisse:
rur sum uendicẽ. Semel alege
discedens legi sũ mortuus. ut xp̃o

Expanded text:
totum argumentum brevi sermone ctotum argumentum brevi sermone comprehendam, sensus est iste qui texitur: Nos, id est, ego et tu, Petre miscuit deretur 412 injuriam, cum essemus, inquit, natura Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores, qui vel generaliter, quia idolis serviunt, peccatores sunt, vel quos nunc putamus immundos, scientes quod non possimus ex Legis opere, sed ex Christi salvari fide, credidederat, fides tribueret quam a Lege, in qua salvari non potuimus, transcendimus ad fidem, in qua non carnis quaeritur circumcisio, sed cordis puri devotio: et nunc a gentibus recedendo hoc agimus, ut quicumque non sit circumcisus, immundus sit: ergo fides in Christum, in qua nos putabamus ante salvari, magis peccati est ministra, quam justitiae, quae aufert circumcisionem, quam qui non habuerit, immundus est. Sed absit, ut quod semel destruxi, et scivi mihi non profuisse, rursum vindicem. Semel a Lege discedens, Legi sum mortuus, ut in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ babẽt̃ circ̃cisionẽ: cõpellis eo̾ circ̃cidi. &
tenter ostendit causam quare ad uer¬
sum eũ disputauerit: quia scilicet gͥ¬
tes simulatione sua uidairare eoips¬
leret: dũ eũ cupiunt emulari.Ni
natura iudei: et non ex gentib peca¬
tores. Subrepunt hoc loco beretici.
qui ridicła quedam. et in epta fin¬
gentes: auuit nec sp̃italem peccari
posse nat᷑am. nec iuste aliquia face
terrenã. Quos interrogemꝰ quare a
bona oliua rami fracti sint. et cure
oleastio in radicem boue oliue inseri
si nec de bona quicquã potest cade
nec de malo surgere. Aut quomͦ ul
paulus ꝑsecut᷑ sit ante eccłiam. sic
nat᷑a sp̃ĩtali fuit: aut postea apłs fu
tus. si de terrena fece generatus est
Quod si terrenũ eũ non fuisse credis¬
rint: ipsius uerba ponanus. Cramio
natura filii ire: sicut et ceteri. slauꝰ
iudeus ẽ. qui de genere ẽ abrahau:
et a parentib. die octaua circume¬
sus est. Non natura iudeus: qui s
est factus ex gentibus. Ut auten

Expanded text:
ellis eos circumcidi et etanter ostendit causam quare adversum eum disputaverit: quia scilicet gentes simulatione sua judaizare compelleret, dum eum cupiunt aemulari. Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores. Subrepunt hoc loco Haeretici, qui ridicula quaedam et inepta fingentes, aiunt, nec spiritualem peccare posse naturam: nec juste aliquid facere terrenam. Quos interrogemus quare de bona oliva rami fracti sunt, et cur de oleastro in radicem bonae olivae inserti sint, si nec de bono cadere quidquam potest, nec de malo surgere? Aut quomodo vel Paulus persecutus sit ante Ecclesiam, si de natura spirituali fuit: aut postea Apostolus factus, si de terrena faece generatus est. Quod si terrenum eum non fuisse contenderint, ipsius verba ponamus: Eramus filii natura irae, sicut et caeteri . Natura Judaeus est qui de genere est Abraham, et a parentibus die octavo circumcisus est. Non natura Judaeus, qui postea est factus ex gentibus. Ut autem
Abbreviated transcription (Latin):
cato. O aledicta quoq legis quȩ in
leuitico et de ut᷑ononno scripta sunt.
his qui peccat᷑i erant. ea q̃ uent᷑a sunt
nunciant᷑. Qđ si apłi nos uolueruit
testimonio eoartare dicentes. qr qui¬
cumq ex oꝑibꝰ legis sunt sub maledie
to sunt. scriptũ ẽ enĩ. maledietꝰ om̃is
qui non ꝑmanserit in omib quȩ scri¬
pta sunt ui libro legis. ut faciat eai
et asserere om̃s qui sub lege fueruit
fuisse maledicꝰtos: in t̾rogemꝰ eũ utrũ
p̃̾cepta ñ faciunt: maledicti sint anñ.
Si maledictos dixerit: id habebit in
euangłio qdđ nos habemꝰ in lege. Si ma¬
ledictos uegauerit: frustra gͦ eu̾głii
p̾̃cepta st̃ posita: et absq mercede eruĩ
głii qd statutũ ẽ suꝑ eos qui eiꝰ p̾cep¬
ta ñ fecerint. eruit nos factꝰ ꝓ nobis
ipse maledictũ. scieus talentiꝰ quoq
ininimã ñ dunit̾e portionẽ. et nouis¬
simũ exige̾ qͣdrantẽ. Quia scriptum

Expanded text:
cato . Maledicta quoque Legis quae in cato . Maledicta quoque Legis quae in Levitico et Deuteronomio scripta sunt, his qui peccaturi erant, ea quae eis ventura sunt, nuntiantur. Quod si apostoli voluerit nos testimonio coarctare dicentis: Quicumque ex oenim: Maledictus omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat ea , et asserere omnes qui sub Lege fuerint, fuisse maledictos, interrogemus eum, utrum praecepta non faciunt, maledicti sint, an non. Si maledictos dixerit, id habebit in Evangelio, quod nos habemus in Lege. Si maledictos negaverit, frustra ergo Evangelii praecepta sint posita, et absque mercede erunt ngelii quod statutum est super eos qui ejus praecepta non fecerint, eruit nos, factus pro nobis ipse maledictum, sciens talenti quoque minimam non dimittere portionem, et novissimum exigere quadrantem . Quia
Abbreviated transcription (Latin):
Et dedi eis p̃cepta ñ bona. et iꝰtificatiõeᷤᷤ
in quibꝰ ñ uiuent in eis. Qͣuta in u̾b̾
considatio. uͥ dixit. dedi eis p̃cepta &
iustificatioẽs in qͥb uiu̾ent in eis. ñ
adiunrit bona: ubi uero posuit in
quibꝰ nͨ uiuerent in eis. addidit. & ego
dedi eis p̃cepta non bona: et iustifica¬
tiones in quibꝰ non uiuent in eis. D hec
pleniꝰ in iezechiel. N uuc ad ordiuẽ epłe
dicto legis: factus ꝓ nob̾ maledictum.
Subrepit in hoc loco marchion. de po¬
testate creatoris. quẽ sanguinariũ cru¬
filiꝰ fuit. Qui si intelligeret quo dif
alienũ emit. qui aut redimit idemit
ꝓprie qđ suu̾ fuit. et suũ eẽ desiuit:
numꝗͣ script᷑arũ uerba simplicia. in
calũpniam sui dognatis retorqueret.
Redemit gͦ nos xp̃c de maledicto legĩ:
qđ peccantib constitutũ ẽ quos ipse
increpat ꝑ ꝓpħam dicens. Ecce in pec¬
catis ur̃is empti estis: et in iniquita
apłe hoc ipsum replicat dicens. E go
aut᷑ carnalis sũ: uenundat᷑ sub pec¬

Expanded text:
edi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non viverent in eis . Quanta in verbis consideratio! ubi dixit: Dedi eis praecepta et justificationes in quibus viverent in eis, non adjunxit bona. Ubi vero posuit, in quibus non viverent in eis, addidit: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis. Sed haec plenius idicto Legis, factus pro nobis maledictum. Subrepit in hoc loco Marcion de potestate Creatoris, quem sanguinarium, cruoni Dei Filius sit. Qui si intelligeret quo diffalienum emit; qui autem redimit, id emit proprie quod suum fuit, et suum esse desivit numquam Scripturarum verba simplicia in calumniam sui dogmatis detorqueret. Redemit ergo nos Christus de maledicto Legis, quod peccantibus constitutum est, quos ipse increpat per prophetam, dicens: Ecce peccatis vestris venditi estis, et in iniquitat . Et apostolus hoc ipsum replicat, dicens: Ego autem carnalis sum, venundatus sub pec
Abbreviated transcription (Latin):
iħc popłm de terra egypti saluans. scđo
eos qui ñ credidert᷑ ꝑdidit. Unde non
tam legis oꝑa dampnant᷑: quã hii qui
tantum ex oꝑib iustificari se posse
confidunt. S aluatore quoq ad disci-¬
pulos loquente: nisi suꝑhabundauerit
iusticia ur̃a plusꝗͣ. scribarũ et pha¬
riseoꝵ: non intrabitis in regnũ celoꝵ.
Congregandũ in hoc loco quanta in
lege p̾cepta sint: quȩ erplere nullus
queat. Et econtrario dicendũ. quedã
legis etiam ab his fieri qui ignorent
eam: s ideo non iustificari oꝑatores
eiꝰ quia absq fide xp̃i fiant. Uerbi
grã. non Bdormire cũ uiro dormitiõe

Expanded text:
 populum de terra Aegypti salvans: secundo eos qui non crediderunt, perdidit . Unde non tam Legis opera damnantur, quam hi qui tantum ex operibus justificari se posse confidunt, Salvatore quoque ad discipulos loquente, Nisi superabundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum . CongLege praecepta sint, quae explere nullus queat. Et econtrario dicendum, quaedam Legis etiam ab his fieri qui ignorent eam. Sed ideo non justificari operatores ejus, quia absque fide Christi fiant: verbi gratia, non dormire
Abbreviated transcription (Latin):
ut uob nulla fieret occasio. ab ȩu̾¬
głii grã recedendi. Si gͥ nos iero¬
solimis inter tantos iudeos. immi¬
nentib hiuc uide falsis fr̃ib. et
his qui maiores erant aliqua ex
parte cobibentib. nulla potuimꝰ
ui ac ratiõe cõpelli. ut obseruare.¬
mus circũcisionẽ. quã sciebamꝰ ẽẽ
finitã: uos ex gentib. uos in gala¬
tia. uos quib uis nulla inferri po¬
test. ultro a grã recendentes. ad le¬
gis iam abolite tͣnscendistis uetusta¬
tem: Ab his aut̃ qui uidebantur
esse aliquid: qualis aliquando fu¬
erĩ nicħ mea inter est. D̾s ꝑsonam

Expanded text:
ut vobis nulla fieret occasio ab Evanut vobis nulla fieret occasio ab Evangelii gratia recedendi. Si igitur Hierosolymis inter tantos Judaeos, imminentibus hinc inde falsis fratribus, et his qui majores erant, aliqua ex parte cohibentibus, nulla potuimus vi ac ratione compelli ut observaremus circumcisionem, quam sciebamus esse finitam, vos ex gentibus, vos in Galatia, vos, quibus vis nulla inferri potest, ultro a gratia recedentes ad legis jam abolitae transcendetis vetustatem. Ab his autem, qui videbantur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Deus personam
Abbreviated transcription (Latin):
carnali sensu. s in intelligentia sp̃ita¬
li. uec in manifesto iudaismo. s in oc¬
culto. Sciendũ uero. qd̃ aũt coniunctio
que in p̃senti loco ponit᷑. ꝓpt̾ sub intͦ¬
ductos aũt falsos fr̃s. suꝑflua sit.
et si legat᷑ non habeat qd̃ ei respondeat
illamq concludat: sed ẽẽ ordinẽ lec¬
tionis et sensus. S neq tytus qui
mecũ erat cũ eẽt ex gentib cõpulsus
ẽ circũcidi: statĩq subiungat. q̃ causa
fuerit ut ad circũcisionẽ impelleret᷑
inuitus. Propt̾ sub introductos inqͥd
falsos fr̃s. qui sub intͦiert̃ explorare
lib̾tatem nrãm quã habemꝰ in xp̃o
iħu: ut nos in seruitutẽ redigerent.¬
Ecũ minis terrore multitudine.
uellent nos a lib̾tate xp̃i. in legis
tͣnsduc̾e seruitutẽ. ne ad tẽpus qͥ¬
dem eis cessimꝰ. ut circũcideremus
tytũ: marime cũ et aliqua ob ec¬
cłiastacã pacẽ potuerit nos neces¬
sitas excusare. Et hoc totũ fecimꝰ.

Expanded text:
carnali sensu, sed in intelligentia spirituacarnali sensu, sed in intelligentia spirituali; nec in manifesto Judaismo, sed in occulto. Sciendum vero, quod, autem, conjunctio quae in praesenti loco ponitur: Propter subintroductos autem falsos fratres, superflua sit: et si legatur, non habeat quod ei respondeat, illamque concludat; sed esse ordinem lectionis et sensus: Sed neque Titus qui mecum erat, cum esset ex gentibus, compulsus est circumcidi. Statimque subjungat quae causa fuerit, ut ad circumcisionem impelleretur invitus: Propter subintroductos, inquit, falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem nostram quam habemus in Christo Jesu, ut nos in sercum minis, terrore, multitudine vellent nos a libertate Christi in legis traducere servitutem, nec ad tempus quidem eis cessimus ut circumcideremus Titum: maxime cum et aliqua ob Ecclesiasticam pacem potuerit nos necessitas excusare: Et hoc totum fecimus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ isset ierosolimã. et falsi fr̃s qui
ex circũ cisione crediderant. uellent¬
eũ impelłe. ut circũcide̾t tytũ: nec
tytũ nec se cessisse uiolentiȩ. quo
minꝰ custodirent eygłii ueritatem
Qđ si dicit se necessitate suꝑatũ ut
circũcid̾e̾t tẏtũ: quomͦ galathas
reuocat a circũcisiõe. a qua nec titũ
qui secũ fuerat ex gentib ierosolimiᷤ
potuit excusare: Itaq aut uirta
grecos codices ẽ legendũ. quib neq
ad horã cessimꝰ subiectioni: ut con-¬
sequenter possit intelligi. ut ueritas
euangłii ꝑmaneat apud uos: aut si
latini exemplaris alicui fides placet.
scđm suꝑiorem sensũ acciꝑe debemus.
ut ad horã cessio ñ circũcidendi tytũ.
s eundi ierłm fuerit. Quo scilicet ic¬
circo subiectioni cesserint paulus et
baruabas eundi ierosolimã. seditiõe ob
legẽ autiochie concitata. ut ꝑ epłam
neret apd̾ galathas euangłii ueritas.
que non eẽt in littera s in sp̃u. non in

Expanded text:
falsi fratres qui ex circumcisione crediderant eum vellent impellere 401 ut circumcideret Titum: nec Titum, nec se cessisse violentiae, quo minus custodirent Evangelii veritatem. Quod si dicit se necessitate superatum ut circumcideret Titum: quomodo Galatas revocat a circumcisione, a qua nec Titum, qui secum fuerat ex gentibus, Jerosolymis potuit excusare? Itaque aut juxta Graecos codices est legendum, Quibus neque ad horam cessimus subjectioni; ut consequenter possit intelligi: ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Aut si Latini exemplaris alicui fides placet, secundum superiorem sensum accipere debemus: ut ad horam cessio non circumcidendi Titi, sed eundi Jerosolymam fuerit. Quo scilicet idcirco subjectioni cesserint Paulus et Barnabas eundi Jerosolymam, seditione ob Legem Antiochiae concitata: ut per Episneret apud Galatas Evangelii veritas, quae non esset in littera, sed in spiritu; non in
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ redigerent: quib neq ad ho¬
ram cessimꝰ subiectioni. ut ueri¬
tas euangłii ꝑseueraret apud
uos. Ditytus cũ eẽt ex gentibus
nullo potuit terrore cõmpelli.
ut circumcidet᷑ ierosolimis in ui¬
deoꝵ metropoli ciuitate. in qua
tanta paulus blasphemiȩ in mo.¬
ẏsen flagrabat inuidia. ut pꝰtea pe¬
ne a iuideis int̾fectus sit. quando a
tribuno liberat᷑. et romã uinctus
ad cesarem mittit᷑. quomͦ quidam
putant legendũ ẽẽ. quib ad horã
cessimꝰ subiectioni. ut ueritas eua¬
ngłii ꝑmaneat apud uos: Et intel¬
ligendum qd̾ tytus ipse qui com¬
pelli ante ũ potuit ad circũcisionẽ.
rursus circumcisus sit atq subiectꝰ.
Aut que est ista ueritas eu̾głii hy¬
pocrisi ced̾e iudeoꝵ. et ea quȩ pri¬
us scibola estimaueris. et quasi dãp¬
na contẽpseris obseruare. et ẽẽ ali¬
quid estimare cũ nicħ sitͣ S et
ipsius epłe sensui ualde repiugnat:
galathas a circũcisione reuocans.
Hoc in toto sermonis sui texti agit:

Expanded text:
 ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Si Titus, cum esset ex gentibus, nullo potuit terrore compelli, ut circumcideretur Jerosolymis, in Judaeorum metropoli civitate, in qua tanta Paulus blasphemiae in Moysen flagrabat invidia: ut postea pene a Judaeis interfectus sit, quando a tribuno liberatur, et Romam vinctus ad Caesarem mittitur: quomodo quidam putant legendum esse, quibus ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud vos, et intelligendum quod Titus ipse qui compelli ante non potuit ad circumcisionem, rursum circumcisus sit, atque subjectus? Aut, quae est ista veritas Evangelii, hypocrisi cedere Judaeorum; et ea quae prius scybala aestimaveris, et quasi damna contempseris, observare, et esse aliquid aestimare, cum nihil sint? Sed et ipsius Epistolae sensui valde repugnat, Galatas ad circumcisionem revocare. Hoc toto sermonis sui textu agit,
Abbreviated transcription (Latin):
uict᷑us. ñ alit̾ posset ad fidem uenire.
ꝑ puritatẽ uite. quasi quibdam ad
fidem gradibꝰ ascendisset. Potest gͦ
fieri ut sit aliquis iustꝰ: et tam̃ ñ ui¬
uat absq fide xp̃i. Si legenti seru¬
pulus comouet᷑. pauli uerba suscipi¬
at: in quib de se ait. Scdm iꝰticiam
quȩ in lege ẽ. sine rep̾hensiõe. Erat
poterat. qr ñ babebat in se xp̃m loqͥn¬
tem: ego sũ uita. inquẽ pꝰea credens.
cepit et uiu̾e. Faciamꝰ et nos aliquid
uirtutũ partib. Uicina̾ sententiam
ꝓferamꝰ aduersum eos qui in xp̃m nͦ
credentes. fortes et sapientes. tẽꝑanteᷤᷤ
se putant e̾ẽ. uł iustos: ut sciant
nullũ absq xp̃o uiuere: sine quo
oĩs uirtus in uitio ẽ. Potest p̾sens
testimoniũ et sic legi: qr iustꝰ ex
fide. ut deinceps inferatur uiuit.¬

Expanded text:
Al. possit ad fidem venire, t puritate vitae quasi quibusdam ad fidem gradibus 433 ascendisset. Potest ergo fieri, ut sit aliquis justus, et tamen non vivat absque fide Christi. Si legenti scrupulus commovetur, Pauli verba suscipiat, in quibus de se ait: Secundum justitiam, quae in Lege est, sine reprehensione . Erat abebat in se Christum loquentem: Ego sum vita . In quem credens postea coepit et vivere. Faciamus et nos aliquid virtutum partibus vicinam sententiam proferamus adversum eos, qui in Christum non credentes, fortes et sapientes, temperantes se putant esse, vel justos: ut sciant nullum absque Christo vivere, sine quo omnis virtus in vitio est. Potest praesens testimonium et sic legi: quia justus ex fide, ut deinceps inferatur, vivit
Abbreviated transcription (Latin):
arabia.quȩ interp̃tat᷑ humilis. et
occidua constitutũ. Statĩ itaq ut
credidit paulus. ad legem. ad ꝓphetas
ad ueteris testamenti. iã in occiduo p¬
siti sacramenta conu̾sus: quesiuit in
eis xp̃m quẽ iussus fuerat in gentibu
p̃dicare. Et reꝑto illo ñ ẽ ibi adiuicius
cõmoratꝰ: s reu̾sus ẽ damascũ. hoc ẽ a
sanguinẽ et passionẽ xp̃i: & inde ꝓpħi
lectiõe firmat᷑. ꝑgit ierosolimã. loc ũ
uisioĩs & pacis: ñ tã disciturus aliquid
ab apłis. quã cũ eis euangłiũ qd̾ docus¬
rat collaturus. Deinde pꝰ annos tres
ueni ierosolimã uid̾e petrũ. Nonus
ocłos. genas. uultũq eiꝰ aspiceret. utri
macilentus. an pinguis. adunco na¬
so eẽt an recꝰto. et utrũ frontem
uestiret coma. an ut clemens im
perio dis eiꝰ refert caluitiẽ hab̾et
in capite. Nec puto apłicȩ fuisse
grauitatis. ut pꝰ tantã trienii p̃pa¬
rationẽ. aliquid humanũ in petro
uoluerit aspicere: s his ocłis asper̃

Expanded text:
Arabia quae interpretatur humilis et occidua  constitutum. Statim itaque ut credidit Paulus, ad Legem, ad Prophetas, ad veteris Testamenti jam in occiduo positi sacramenta conversus, quaesivit in eis Christum, quem jussus fuerat in gentibus praedicare: et reperto illo, non est ibi diutius commoratus; sed reversus est Damascum, hoc est, ad sanglectione firmatus pergit Jerosolymam, locum visionis et pacis: non tam disciturus aliquid ab apostolis, quam cum eis Evangelium quod docuerat, collaturus. Deinde post annos tres, veni Jerosolymam videre Petrum. Non ut oculos, genas, vultumque ejus aspiceret, utrum macilentus, an pinguis; adunco naso esset, an recto: et utrum frontem vestiret coma: an ut Clemens in Periodis ejus refert calvitiem haberet in capite. Nec puto Apostolicae fuisse gravitatis, ut post tantam triennii praeparationem, aliquid humanum in Petro voluerit aspicere. Sed his oculis aspexit
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ eu̾głim pauli ñ ẽ scd̾m homi¬
nẽ. neq ab homine accep̃ illd̾ aut
reuelauit. Qđ̃ si ñ ẽ homo: conseq̃n¬
ter ds̃ ẽ. Non quo hominẽ negemus
assũptũ: s quo tantũ hominẽ renu¬
ramꝰ. Querit᷑ utrũ tociꝰ orbis ȩccłe. dĩ
acceꝑint eu̾głiũ: an hominis. Quotꝰ
didicit ⁊ et ñ homine p̃dicante cog¬
nouit. Ad qd̾ respondebimꝰ. eos qui
possint dicere. an exꝑim̾tũ queritis

Expanded text:
Si enim Evangelium Pauli non est secundum hominem, neque ab homine accepit illud, aut revelavit. Quod si non est homo, consequenter Deus est. Non quo hominem negemus assumptum; sed quo tantum hominem renuamus. Quaeritur utrum totius orbis Ecclesiae Dei acceperint Evangelium, an hominis: quotus didicit, et non homine praedicante cognovit? Ad quod respondebimus, eos qui possunt dicere: An experimentum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ antea nesciebant. Sontinuo ñ
ad qui eui carni& sanguini: siue ut
in greco melius habet ñ contuli cũ
carne & sanguine. Seio plerosq de
apłis hoc dic̾tũ arbitrari. Nam et
porphyriꝰ obicit qd̾ post reuelation
xp̃i. non fuerit dignatꝰ ire ad hor̃e o
cũ eis conferre sermonẽ: ne pꝰ doetͥñ

Expanded text:
quem antea nesciebant. . Continuo non quem antea nesciebant. . Continuo non acquievi carni et sanguini. Sive ut in Graeco melius habet: Non contuli cum carne et sanguine. Scio, plerosque de apostolis hoc dictum arbitrari. Nam et Porphyrius objicit, quod post revelationem Christi non fuerit dignatus ire ad homines, et cum eis conferre sermonem: ne
Abbreviated transcription (Latin):
ialis angłis assignet᷑: cotũq illum
locũ de iacob et esau cuꝰ uẽ fecimꝰ m̃¬
tionẽ. ita ad romanos scriptũ uenti¬
lant: ut ñ absq sudore. & chrisuppi
laret filiũ suũ mͥ. Ciueñ aͥd reuelat᷑: huic
iłs pot̃ reuelari qd̾ añ ĩ eoñ erat:. In quo uͦ
reuelat᷑: illud reuelatur qđ pͥus fuit
in eo & postea reuelatũ est. Simile est
uera: quȩ illuminat omnẽ hominẽ
uenientẽ in hunc mundũ. Ex quo ꝑ¬
spicuũ fit. natura om̃ib. di mee̾ noti¬
ciam: nec quẽꝗͣ. sine xp̃o nasci. et uon
habere semina in se sapiencie et iusti¬
cie reliquarũq uirtutũ. Unde inul¬
ti absq fide et euangłio xp̃i. uł sapi¬
ent̾ faciunt aliqua uł sc̃e. ut paren¬
tib obsequant᷑. ut in opi manũ por¬
rigant: non oppͥmãt uicinos. ñ alie¬
eo sine quoeẽ non possunt. Pot esto
alit̾ accipi. in paulo filiꝰ di reuelatꝰ.
quod p̃dicante illo agnit᷑ sit genti

Expanded text:
malis angelis assignetur. Totumque illum malis angelis assignetur. Totumque illum locum de Jacob et Esau, cujus nunc fecimus mentionem, ita ad Romanos scriptum 391 ventilant , ut non absque sudore et Chrysippi laret Filium suum mihi. Cui enim quid revelatur, huic illud potest revelari, quod ante in eo non erat. In quo vero revelatur, illud revelatur quod prius fuit in eo, et postea revelatum est. Simile est vera, quae illuminat omnem hominem venientem in mundum . Ex quo perspicuum fit, natura omnibus Dei inesse notitiam, nec quemquam sine Christo nasci, et non habere semina in se sapientiae, et justitiae, reliquarumque virtutum. Unde multi absque fide et Evangelio Christi, vel sapienter faciunt aliqua, vel sancte, ut parentibus obsequantur: ut inopi manum porrigant: non opprimant vicinos: non alieeo sine quo esse non possunt. Potest et aliter accipi in Paulo Dei Filius revelatus: quod, praedicante illo, agnitus sit gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
non qd in amore &ͥ et inodio iniquitã
dei sit. s qd̾ ñ alit̾ eos hab̾e debeat
quos scit uł peccatores futuros ẽẽ uł
iustos. Nos ut homines tantũ de p̃sen¬
tibus iudicare. illũ cui futura ĩa fac.¬
ta st̃ de finerexũ. ñ de exordiis fer¬
re sentenciã. Et hec quidẽ simpliciꝰ
dicta sunt: et absq alciori dissertiõe
possunt ut eũq placere lectori. Ce¬
terũ qui iustũ dm̃ nitunt᷑ asserere.
post illud qd̾ dudũ posuimꝰ alieanati
st̃ peccatores auulua: infert̃ etiã ce¬
tera quȩ sequunt᷑: errauert̃ ab ut̾o
locuti sunt falsa et dicunt. Quomͦ
statim ab utero errauert̃ peccatores:
& falsa locuti st̃. qui nec sermonẽ ha¬
bere potuert̃ nec sensũ: Aut que
ẽ ista iusticia p̃scientie dĩ: aliũ amare
et custodire priꝰquã uascat᷑. aliũ de¬
testari Et causas huiꝰ rei ad pͥorẽ ui¬
tã referunt: qd̾ unis quisq ꝓmerito
suo aprimo statĩ ortu. acit bonis aut

Expanded text:
non quo et in amore et in odio iniquitas non quo et in amore et in odio iniquitas Dei sit; sed quo non aliter eos habere debeat, quid scit vel peccatores futuros esse, vel justos: nos ut homines tantum de praesentibus judicare, illum cui futura jam facta sunt, de fine rerum, non de exordiis ferre sententiam. Et haec quidem simplicius dicta sunt: et absque altiori dissertione possunt utcumque placere lectori. Caeterum qui injustum Deum nituntur asserere, post illud quod dudum posuimus, abalienati sunt peccatores a vulva, inferunt etiam caetera quae sequuntur: Erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Et dicunt, quomodo statim ab utero erraverunt peccatores, et falsa locuti sunt, qui nec sermonem potuerunt habere, nec sensum? Aut quae est ista justitia praescientiae Dei, alium amare et custodire prius quam nascatur, alium detestari? Et causas hujus rei ad priorem vitam referunt, quod unusquisque pro merito suo, a primo statim ortu bonis aut