comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aequarent. P hibent᷑ enĩ &gyptiĩ quondã tam
breues annos habuisse: ut quat̃nis mensib
finirent᷑. Unde annus plenior & uerior qualis
nunc & nob̾ & illis ẽ: tres eoꝵ annos cõplecte.¬
batur antiquos. S nec sic quidẽ ut dixi gre¬
ca agyptiae numero annoꝵ concordat historia.
E ideo grecȩ potuis fides habenda ẽ: quia ue¬
ritatẽ ñ excedit annoꝵ qui litteris nr̃is quȩ
uere sacra s̃ continent᷑. Porro si hȩo epła alex¬
andri quȩ maximȩ innotuit multũ ab horr&
inspatiis tempoꝵ aꝓbabili fide rerũ: quanto
minus credendũ ẽ. illis litteris. quas plenas
fabulosis uelut antiquitatib ꝓ ferre uoluer̃
contra auctoritatẽ notissimoꝵ diuinorumq

Expanded text:
aequarent. Perhibentur enim Aegyptii quondam tam aequarent. Perhibentur enim Aegyptii quondam tam breues annos habuisse, ut quaternis mensibus finirentur; unde annus plenior et uerior, qualis nunc et nobis et illis est, tres eorum annos conplectebatur antiquos. Sed ne sic quidem. ut dixi, Graeca Aegyptiae numero temporum concordat historia. Et ideo Graecae potius fides habenda est, quia ueritatem non excedit annorum, qui litteris nostris, quae uere sacrae sunt. continentur. Porro si haec epistula Alexandri, quae maxime innotuit, multum abhorret in spatiis temporum a probabili fide rerum: quanto minus credendum est illis litteris, quas. plenas fabulosis uelut antiquitatibus proferre uoluerint contra auctor
Abbreviated transcription (Latin):
nulla millis rei huiꝰ idonea reꝑiat᷑ auctoritas:
illa epła alexandri magni ad olimpiadem
matrẽ suã. quã scripsit narrationẽ cuiꝰdã egyp¬
tũ sac̃dotis insinuans. quã ꝓtulit exlitteris
quȩ sacrae apud illos habebant᷑ continet etiã
regna quȩ greca quoq nouit hnistoria. E quib
regnũ assyrioꝵ meadẽ epła alexandri quinq
beli pͥncipatu. quẽ regẽ & ille agẏptuis in
eiꝰdẽ regni ponit exordio. ꝑ sarũ aũ & macedo¬
nũ imꝑio usq ad ipsum alexandrũ cui loque¬
batur. plusquã octo annoꝵ milia ille c̃stituit:
cũ apud grecos. macedonũ usq ad mortẽ alex-¬
andri. quadringenti octognnta quinq reꝑi¬
antur. ⁊ ꝑsarũ uͦ donec ipsius alexandri uictor.¬
ia finiretur. ducenti & trignita tres cõputent᷑.
Longe itaq hni numeri annoꝵ. illis agyptiis
s̃ minores : nec eos etiã si ter tantũ cõputarent᷑

Expanded text:
nulla in illis rei hujus idonea reperiatur auctoritas; nulla in illis rei hujus idonea reperiatur auctoritas; illa epistola Alexandri Magni ad Olympiadem matrem suam, quam scripsit narrationem cujusdam Aegyptii sacerdotis insinuans, quam protulit ex litteris quae sacrae apud illos haberentur, continentem regna quae Graeca quoque novit historia: in quibus rum in eadem epistula Alexandri quinqueBeli principatu, quem regem et ille Aegyptius in eiusdem regni ponit exordio; Persarum autem et Macedonum imperium usque ad ipsum Alexandrum, cui loquebatur, plus quam octo annorum milia ille constituit, cum aput Graecos Macedonum usque ad mortem Alexandri quadringenti octoginta quinque reperiantur, Persarum uero, donec ipsius Alexandri uictoria finiretur, ducenti et triginta tres conputentur. Longe itaque hi numeri annorum illis Aegyptiis sunt minores. nec eis, etiamsi ter tantum conputarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
tium institutores. aquib pͥmũ illa uł illa re-¬
gio parsq trarũ. illa atq illa in sula incoli
coeꝑit: respondent adiliuuis & c̃flagratio¬
nib ꝑ certa int̃ ualla tẽpoꝵ ñ quidẽ om̃a
s plurima trarũ ita uastari ut redigant᷑
homines ad exiguã paucitatẽ. ex quoꝵ ꝓge.¬
nie rursus multitudo pͥstina reparetur:
ac sic itidẽ reꝑiri & institui quasi prima.
ut restituant᷑ potius quȩ fuerant in illis
nimus uastationib int̾rupta & extincta.
Caterũ hominẽ nͥ ex homine existere om̃ino
ñ posse. Dicunt aũ qđ putant: ñ qđ sciunt.
Fallunt eos etiã quędam mendacusimȩ litterȩ.
quas ꝑhibent in historia tẽpoꝵ multa annoꝵ
milia continere : cũ exluteris sacris ab
institutione hominis ñdũ cõpleta annoꝵ
sex milia cõputemꝰ. Unde ne multa disputẽ
quẽ ad modũ illarũ licterarũ inqͥb longe
plura annoꝵ milia referunt᷑ uanitas refellat᷑. &

Expanded text:
tium institutores. uel a quibus primum illa utium institutores. uel a quibus primum illa ugio parsque terrarum, illa atque illa insula incoli coeperit: respondent, diluviis et conflagrationibus per certa intervalla temporum non quidem omnia, sed plurima terrarum ita vastari, ut redigantur homines ad exiguam paucitatem, ex quorum progenie rursus multitudo pristina reparetur, ac sic identidem reparari et institui quasi prima, cum restituantur potius quae fuerant illis nimiis vastationibus interrupta et exstincta; caeterum hominem nisi ex homine existere omnino non posse. Dicunt autem quod putant, non quod sciunt. 2. Fallunt eos etiam quaedam mendacissimae litterae, quas perhibent in historia temporum multa annorum millia continere: cum ex Litteris sacris ab institutione hominis nondum completa annorum sex millia computemus. Unde, ne multa disputem quemadmodum illarum litterarum, in quibus longe plura annorum millia referuntur, vanitas refellatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
grinat᷑ int̾ris uł ieis qui morte obierunt
secretis animarũ receptaculis sedibq requi
escit: eodẽ dõ creante quẽ ad modũ exorta
sit sic̃ deangłis dictũ ẽ. iã uideo eẽ dicendũ.
Ex uno qͥppe homine quẽ pͥmũ dĩ condidit
genus humanũ sũpsit ex ordiũ: scđ̾m scãe
scriptura fidẽ. que mirabilẽ auctoritatẽ Ñ
immerito ht̃ in orbe trarũ. atq in om̃ib¬
turas hominũ: nescientiũ quid loquantur
denatura uł institutione generis humani.
Alii namq sic̃ de ipso mundo credider̃: semꝑ
fiusse homines opmant᷑. Unde ait apuleuis:
eũ hoc animanitũ genus deserib̾et. Singu-¬
latim mortales cuncti : tam̃ uniuerso genere
ꝑ petui. Ꝙ cũ illis dictũ fuerit. si sẽꝑ fuit
humanũ genꝰ. qͦnã mͦ uerũ eoꝵ loquit᷑ instoria
narrans qui fuerint quarũq rerũ inuentores.
qͥ pͥmi libalium disciplinarũ aliarũq ar-¬

Expanded text:
regrinatur in terris uel in eis qui morte obierunt regrinatur in terris uel in eis qui morte obierunt secretis animarum recescit, eodem Deo creante, quemadmodum exorta sit, sicut de Angelis dictum est, jam video esse dicendum. Ex uno quippe homine, quem primum Deus condidit, genus humanum sumpsit exordium, secundum sanctae Scripturae fidem, quae mirabilem auctoritatem non immerito hturas hominum nescientium quid loquantur de natura uel institutione generis humani. Alii namque, sicut de ipso mundo crediderunt, semper fuisse homines opinantur. Unde et ait Apuleius, cum hoc animantium genus describeret: \'Singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui.\' Et cum illis dictum fuerit, si semper fuit humanum genus, quonam modo uerum eorum loquatur historia narrans qui fuerint quarumque rerum inuentores, qui primi liberalium disciplinarum aliarumque ar
Abbreviated transcription (Latin):
ut mali causa ñ sit bonũ. s defectus ab ono.⁊
aut minorẽ acceper̃ amoris duum gr̃am
quã illi qui in eadẽ ꝑstiterunt: aut si utri¬
que boni a qualit̾ ereati sunt. istis mala uo¬
luntate cadentib illi amplius ad uiti ad eã
beatitudinis plenitu din ẽ unde sẽ nũ quã
casuros certissum fierent ꝑuener̃. sic̃ iam
etã in libro quẽ sequit᷑ iste trietauimꝰ. Con¬
fiendũ ẽ. gͥ cũ debita laude creatoris. ñ ad
solos scõs homines ꝑtinere. uerũ etiã de scĩs
angłis posse dici. qđ caritas dĩ diffusa sit
hominũ s pͥmitꝰ p̃cipueq angłoꝵ honum
bonĩ ẽ. Hoc bonũ quib cõmune ẽ. habent
& cũ illo eui adherent & int̾ se scãm soei¬
etacẽ: & sunt una ciuitas dĩ. eadẽq iiuiũ
sienficũ eiꝰ uiũq tẽplũ eiꝰ. Ciiuis pars
quȩ conuingenda immortalib angłis exmorta¬
lib hominib ẽ gregat᷑. & nunc mortalit̾ ꝑe¬

Expanded text:
ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, aut minorem acceperunt amoris divini gratiam, quam illi qui in eadem perstiterunt; aut si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala voluntate cadentibus, illi amplius adjuti, ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se nunquam casuros certissimi fierent, pervenerunt: sicut jam etiam in libro, quem sequitur iste, tractavimus . Confitendum est igitur cum desolos sanctos homines pertinere uerum etiam de sanctis angelis posse dici quod caritas dei diffusa sit hominum, sed primitus praecipueque angelorum bonum bonum est. hoc bonum quibus commune est, habent et cum illo cui adhaerent et inter se sanctam societatem et sunt una ciuitas dei eademque uiuum sacrificium eius uiuumque templum eius. cuius pars, quae coniungenda immortalibus angelis ex mortalibus hominibus congregatur, et nunc mortaliter pe
Abbreviated transcription (Latin):
participatione sapient̃ beateq iuuerent:
qud aliud ostendit̾. nͥ tioluntatẽ quã libet bo¬
nim mopẽ fuisse. in solo desidio remansuram
ñ ile qui bonã naturã ex nichilo sui capacem
feenat ex seipso faceret implendo meliorem
pͥus faciens excitando auidiorẽ: Nã & hoc
discutiendũ ẽ: si boni angłi ipsi fecer̃: in se
uoluntatẽ bonã. utrũ aliqua eã an nulla
uduntate fecer̃. Si nulla: utiq nec fecer̃.
Si aliqua: utrũ mala an bona: Si mala:
quomꝰ ẽẽ pocuit mala uoluntas bon& uolu¬
statis effectrix Si bona : iã gͦ habebant.
istã quis fecerat. nͥ ille qͥ eos eũ bona uolunta¬
te idẽ. cũ amore casto quo illi adhererent
creauit. simul eis & condens naturã & lar-¬
giens gr̃am : Unde sine bona uoluntate hoc
est dĩ amore. nũquã scõs angłos fuisse cre¬
dendum ẽ. Isti aũ qͥ cũ boni creati eẽnt. tam̃
mali sunt mala ꝓpͥa uoluntate quã bona
nitura ñ fecit. nͥ cũ ab ono sponte defecit.

Expanded text:
rticipatione sapienter beateque uiuerent, quid aliud ostenditur nisi uoluntatem bonam quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret implendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt uoluntatem bonam, utrum aliqua eam an nulla uoluntate feceSi aliqua, utrum mala, an bona. Si mala, quomodo esse potuit mala voluntas bonae voluntatis effectrix? Si bona, jam ergo habebant. Et istam quis fecerat, nisi ille qui eos cum bona voluntate, id est cum amore casto, quo illi adhaererent, creavit, simul eis et condens naturam, et largiens gratiam? Unde sine bona voluntate, hoc est Dei amore, nunquam sanctos Angelos fuisse, credendum est. Isti autem, qui cum boni creati essent, tamen mali sunt, mala propria voluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit,
Abbreviated transcription (Latin):
nerent᷑: ꝓdigia dicerent᷑. Quid aũ sub tanta
gubnatione duimx ꝓuidentiȩ. quã uis eiꝰ causa
lateat frustra gignitur : Ait quidã psalmus sa¬
cor. Uente uidete oꝑa dño quȩ posiue ꝓdiga
suꝑ t̾ram. Cin gͦ ex latere uiri fomina factast
& hoc pͥmũ quodã mͦ ꝓdigiũ quid p̃figiiiurt¬
alio loco quantũ med̾s adunuauerit dicam.¬
N timc qm̃ liber iste claudendus ẽ: in hoc pͥno
homine qͥ pͥmitus factus ẽ. ñdũ quidẽ sałm
euidentiã tam tam̃ scđm dĩ p̃scientiã ex ortas
fuisse existunemꝰ ingenere humano societatis
tãquã ciuitates duas. Exillo enĩ futuri homtoni
alii malis angłis insupplicio. alii bonis inp̃mo
sociandr quãuis occulto dĩ uidicio s tam̃ uisto.
Cũ enĩ soriptũ sit uniuers& uiȩ dñi misecđia &
ueritas: nec inuista eiꝰ gr̃ã. nec crudelis poeest

Expanded text:
nerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta nerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: Venite et uidete opera Domini, quae posuit per terram. Quur ergo ex latere uiri femina facta sit, et hoc primum quodam modo prodigium quid praefigurloco, quantum me Deus adiuuerit. Nunc quoniam liber iste claudendus est, in hoc primo homine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum euidentiam, iam tamen secundum Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano societates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamuis occulto Dei iudicio, sed tamen iusto. Cum enim scriptum sit: Uniuersae uiae Domini misericordia et ueritas: nec iniusta
Abbreviated transcription (Latin):
quã eẽ. cũ bona uoluntate eoeper̃. Aut siñ
potuer᷑ se ipsos facere meliores quã eos ile
fecerat quo nemo meluis quiequã facut ꝓ¬
fecto & bonã uoluntatẽ qua meliors esscai
nͥ oꝑante aduitorio ereatoris habe ñ pass

Expanded text:
quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris hab
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uoluntatis bona: cauendũ ẽ. ne uda
ntas bonoꝵ angłor ñ facta s dõ co ȩtna ẽẽ
credatur. Cũ gͦ ipsi facti sint. quomͦ illa ñ ã
facta dicet᷑: Porro qr facta ẽ: utrũ cũ ipsis
facta ẽ. ansine illa fuer̃ pͥus s si cũ ipilis. N
dubiũ qđ ab illo facta sit aquo & ipsi ⁊ simb
ut facti s̃. ei aquo facti sunt amore eũ quo
facti sunt adheser̃. Eoq sunt isti ab illorim
societate disereti: qđ illi ineadẽ bona uolia¬
tate manserunt. isti abea deficiendo muai
sunt. mala seilicet uoluntate hoc ipso qđ ab¬
ono defecer̃. aquo ñ defecissent utiq si ndus¬
sent. Si aũ boni angłi fuer̃ prius sine bona
gͦ meliores a se ipsis quã ab illo facti sunt. Als
Quid enĩ erant sine bona uoluntate. nͥ maliꝰas
si ꝓpr̃ea ñ mali quia nec mala uoluntas es
menit. neq enĩ abona quiã ñ dũ aoeperant
habe defecer̃: certe ñ dũ tales. ñdũ tã boni

Expanded text:
etiaetiana bonorum angelorum non facta, sed Deo coaeterna esse credatur. Cum ergo ipsi facti sint, quo modo illa non esse facta dicetur? Porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est, an sine illa fuerunt prius? Sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit, a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei. a quo facti sunt, amore. cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet uoluntate hoc ipso quod a bona defecerunt; a qua non defecissent. si utique noluissent. Si autem boni angeli fuerunt prius sine bona  fecerunt, ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt. Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? Aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant habere, defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quȩ alterã fec̃. Si respondet᷑ qđ eã nulla pis
fecerit. & ideo semꝑ fuerit: quȩro utrũ malea
natura fuerit. Si enĩ innulla fuit: om̃mno ul
fuit.Si aũ in aliqua: uitiabat eã. & crrũpils
eratq illi noria. ac ꝑ hoc bono pͥualut & so
inimala ncitura uoluntas mala eẽ ñ porctai. s
n bona mutabili tam̃. eui uitiũ ħ posset nocere.
ienĩ ñ nociuit: ñ utiq uitiũ fuit. ac ꝑ hoc nec
mala uoluntas fuisse dicenda ẽ. Porro si nocuit:
bonũ auferendo uł minuendo iq noeuit.

Expanded text:
est quae alteram fecit. si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit, quaero utrum in aliqua natura fuerit. si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratque illi noxia ac per hoc bono priuabat: et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui uitium hoc nocere posset. si enim non nocuit, non utique uitium fuit: ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. porro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Heq enĩ cęlestib fuerant t̾rena co aequanda:
aut ideo uniuersitati de eẽ ista debuer̃ qm̃ s̃
ala meliora. Cũ gͦ in his locis uͥ ẽẽ talia cõpe¬
tebat aliis alia deficientib oriunt᷑. & succũbunt
minora maiorib. atq inqualitates suꝑantium
suꝑata uertunt᷑: rerũ ẽ. ordo transeuntiũ. Cuiꝰ
ordinis decus nos ꝓpt̃ea ñ delectat: qm̃ partĩ
eiꝰ ꝓconditione nr̃ȩ mortalitatis intẽrti. uniuer¬
sum cui particulae quȩ nos offendunt satis apte
decent̃q conueniunt sentire ñ possumꝰ. Unde
nob̾. inquib eã c̃cẽplari minus idonei sumꝰ rec¬
tissime eredenda p̃cipitur ꝓuidentia c̃ditoris:
ne tanti artificis opus in aliqͦ rephende uanitate¬
humane temertatis audeamꝰ. Quãquã & uitia rerũ
t̾renarũ ñ uoluntaria neq poenalia. naturas ip¬

Expanded text:
Neque enim caelestibus fuerant terrena coaequanda, Neque enim caelestibus fuerant terrena coaequanda, aut ideo uniuersitati deesse ista debuerunt, quoniam sunt illa meliora. Cum ergo in his locis, ubi esse talia conpetebat, aliis alia deficientibus oriuntur et succumbunt minora maioribus adque in qualitates superantium superata uertuntur, rerum est ordo transeuntium. Cuius ordinis decus nos propterea non delectat, quoniam parti eius pro condicione nostrae mortalitatis intexti uniuersum, cui particulae, quae nos offendunt, satis apte decenterque conueniunt, sentire non possumus. Unde nobis, in quibus eam contemplari minus idonei sumus, rectissime credenda praecipitur prouidentia Conditoris, ne tanti artificis opus in aliquo reprehendere uanitatenae temeritatis audeamus. Quamquam et uitia rerum terrenarum n
Abbreviated transcription (Latin):
initio uitiatae s̃. in quantũ uitiata s̃. malȩ s̃.
inquantũ aũ natura s̃ bonae s̃. Ꝙcũ in poenis
ẽ. natura uitiosa: excepto  qđ natura ẽ. etiam
Et om̃e uistũ: ꝓculdubio bonũ. Non enĩ quisquã
deuitis naturalib s de uoluntariis poenas luit.
N on etiã qđ uitiũ consuetudine nimioq ꝓ gessu
roborcitũ uelut naturalit̾ in oleuit: auoluntate
sũpsit exordiũ. Deuitiis qͥppe nunc loquimͥ eiꝰ
natura. cui mens in ẽ. capax intelligibilis lucis.
qua discernit᷑ ustũ ab inusto. Caterũ uitia¬
pecoꝵ & arboꝵ aliarũq rerũ mutabiliũ atq
mortaliũ. uł intellectu uł sensu uł uita om̃ino
carentiũ. quib eoꝵ dissolubilis natura corrũpit᷑.
dãnabilia putare ridiculũ ẽ: cũ istȩ creaturae
eo mͦ nutu ereatoris acceꝑint. ut cedendo ac suc¬
cedendo ꝑagant in fimã pulchritudinẽ tpr̃m
ingenere suo istuis mundi partib congruentẽ.

Expanded text:
initio uitiatae sunt, in quantum uitiosae sunt, malae sunt, initio uitiatae sunt, in quantum uitiosae sunt, malae sunt, in quantum autem naturae sunt, bonae sunt. Et cum in poenis est natura et omne iustum procul dubio bonum. Non enim quisquam de uitiis naturalibus, sed de uoluntariis poenas luit. Nam etiam quod uitium consuetudine nimioue progressu roboratum uelut naturaliter inoleuit, a uoluntate sumsit exordium. De uitiis quippe nunc loquimur eius naturae, cui mens inest capax intellegibilis lucis, qua discernitur iustum ab iniusto. CAPUT IIpecorum et arborum aliarumque rerum mutabilium adque mortalium uel intellectu uel sensu uel uita omnino carentium, quibus eorum dissolubilis natura corrumpitur, damnabilia putare ridiculum est, cum istae creaturae eum modum nutu Creatoris acceperint, ut cedendo ac succedendo peragant infimam pulchritudinem temporum in genere suo istius mundi partibus congruentem.
Abbreviated transcription (Latin):
utq contrariũ ẽ. S dõ tanttĩm. tamquã bo¬
N malũ. Natura uͦ quã uitiat. ñ tantũ ma-¬
lum s etiã noxiũ. Nulla quippe mala dõ nox¬
u: s mutabilib corruptibilib q naturis. bo¬
ius tam̃ ipsoꝵ quoq cestimonio uitiorũ. Si
eñ bonȩ ñ eẽnt: eis uitia nocere ñ possent.
an qͥd eis nocendo faciunt. nͥ adimunt inte¬
giacẽ. pulchritudinẽ. salutẽ. uirtutẽ. &
queqͥs bom nature ꝑ uttũ detrahi siue mi¬
nui consueuit: Qđ si om̃mo de sit: inchil boni
adimendo ñ nocet. Ac ꝑ hoc nec uitium est.
Nam ẽẽ uitiũ. & ñ nocere : non potest. Unde
colligitur: quãuis uitiuĩ ñ possit nocere in cõmuta¬
bili bono. ñ tam̃ posse nocere nͥ bono. quia ñ
in ẽ. nͥ uͥ nocet. Hoc etiã isto mͦ dici potest: uitiũ
eẽ. nec in sũmo posse bono. nec nͥ in aliqͦ bono.
Sola gͦ bona alicubi ẽẽ possunt⁊ sola mala nusꝗͣ:¬
qm̃ etiã natura illȩ quȩ exmalȩ uoluntatis

Expanded text:
sed Deo tantummodo tamquam bono malum, naturae uero, quam uitiat, non tantum malum, sed etiam noxium. Nulla quippe mala Deo noxia sed mutabilibus corruptibilibusque naturis, bonis tamen ipsorum quoque testimonio uitiorum. Si enim bonae non essent, eis uitia nocere non possent. Nam quid eis nocendo faciunt, nisi adimunt integritatem pulchritudinem, salutem uirtutem et quidquid boni naturae per uitium detrahi siue minui consueuit? Quod si omnino desit, nihil boni adimendo non nocet ac per hoc nec uitium est. Nam esse uitium et non nocere non potest. Unde colligitur, quamuis non possit uitium nocere incommutabili bono, non tamen posse nocere nisi bono, quia non inest, nisi ubi nocet. Hoc etiam isto modo dici potest, uitium esse nec in summo posse bono nec nisi in aliquo bono. Sola ergo bona alicubi esse possunt, sola mala nusquam; quoniam naturae etiam illae, quae ex malae uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
qua malũ ẽ. quo se conuertit : s quia ꝑuersa
ĩ ipsa conuersio. Idcirco ñ res inferior uolun¬
atem malã fecit: s rem inferiorẽ pͣuȩ atq
mordinate ipsa quia facta ẽ. appetiuit. Si enĩ
aliqui duo & qualit̾ affecti animo & corpore
uideant unius corporis pulchritudinẽ. qua
iuisa unꝰ eoꝵ ad illicite fruendũ moueat᷑. alt̃
iuoluntate pudica stabilis ꝑseueret: quid

Expanded text:
a est ipsa conuersio. Idcirco non res inferior uoluntatem malam fecit, sed rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia facta est, adpetiuit. Si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant. unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moueatur, alter in uoluntate pudica s
Abbreviated transcription (Latin):
pimña: quis eã fecerit quȩro. Restat ut dicat᷑
qđ ea res fecerit malã uoluntatẽ inqua nulla
uoluntas fuit. Haec utrũ suꝑior sit requiro. an
inferior: an aqualis. S suꝑior: utiq melior.
Qnomꝰ gͦ nullius ac ñ potus bonae uoluntatis:
Hridem ꝓfecto & &qualis. Duo quippe quã¬
dui sunt parit̃ uoluntatis bon&e: ñ facit alter

Expanded text:
at ut dicatur, quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. Haec utrum superior sit, requiro, an inferior, an aequalis. Sed superior utique melior; quo modo ergo nullius, ac non potius bonae uoluntatis? Hoc idem profecto et aequalis. Duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter
Abbreviated transcription (Latin):
qđ̃ p ang̃m cds dix̃ quando moysen mutebat
& suos isrł: ggo sum qͥsum. Cũ enĩ ds̃ summa
essentia sit hoc ẽ. sũmȩ sic. && idõ immutabilis
alis minus: atq ita naturas essentiarũ gͣdib
edinauit. Sic̃ enĩ abeo qđ ẽ. saꝑe uocat᷑ sapi.¬
nntia: sic & ab eo qđ ẽ. eẽ uocat᷑ essentia:⁊ nouo
qudẽ nomine quo usi ueteres ñ s̃ latini ser-¬
monis auctores: s iam nr̃is cẽporib usitato

Expanded text:
quod per angelum Deus dixit, quando Moysen mittebat quod per angelum Deus dixit, quando Moysen mittebat ad filios Israel: Ego sum, qui sum. Cum enim Deus summa essentia sit, hoc est summe sit, et ideo inmutabilis aliis minus, adque ita naturas essentiarum gradibus ordinauit sicut enim ab eo, quod est sapere, uocatur sapientia, sic ab eo, quod est esse, uocatur essentia, nouo quidem nomine, quo usi ueteres non sunt Latini sermonis auctores, sed iam nostris temporibus usitato,
Abbreviated transcription (Latin):
uitio ualde magna multũq laudabilis osten¬
ditur ipsa natura. Cuiꝰ enĩ recte uituꝑatur
uitiũ: ꝓculdubio natura laudat᷑. Nã recta
uitii uituꝑatio ẽ. qđ illo de honestat᷑ natura
id ostendit᷑ qđ ad naturã oculoꝵ ꝑtinet uisus
ꝑtinere demonstrat᷑ auditꝰ: ita cũ uitium
reat conuenire. Quã porro magna sit laus
adherere dõ ut ei uiuat. inde sapiat.illo
gaudeat. taritoq bono sine morte. sine erni
sine molestia ꝑ fruatur. quis digne cogtari
possit aut eloqui : Qua ꝓpt̃ etiã uitio maloꝵ
angłoꝵ qui ñ adherent dõ. qm̃ om̃e uitumn
naturx nocet. satis manifestatur: dm̃ dam
bonã eoꝵ erpasse naturã. cui noxium sit ñ
angłis apostaticis loquimꝰ existimet cos ai
uł ex alio principio hab̾e potiusse natiimn
nec eoꝵ natinx auetor ẽ dm̃. Ciuꝰ erriaus
inpitate tanto quisq carebit ex peditius &
feluis: quanto ꝑspicatius intelligere potuerit

Expanded text:
uitio ualde magna multumque laudabilis ostenuitio ualde magna multumque laudabilis ostenditur ipsa natura. Cuius enim recte uituperatur uitium, procul dubio natura laudatur. Nam recta uitii uituperatio est, quod illo dehonestatur natura id ostenditur, quod ad naturam oculorum pertinet uisus;pertinere demonstratur auditus: ita, cum uitium reat conuenire. Quam porro magna sit laus adhaerere Deo, ut ei uiuat, inde sapiat, illo gaudeat tantoque bono sine morte sine errore sine molestia perfruatur, quis digne cogitare possit aut eloqui? Quapropter etiam uitio malorum angelorum, quo non adhaerent Deo, quoniam omne uitium naturae nocet, satis manifestatur Deum tam bonam eorum creasse naturam, cui noxium sit non angelis apostaticis loquimur, existimet eos aliam velut ex alio principio habere potuisse naturam, nec eorum naturae auctorem Deum. Cujus erroris impietate tanto quisque carebit expeditius et facilius, quanto perspicacius intellegere potuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ qui sũmȩ ẽ. atq obhoc ab illo facta ẽ. omnis
essentia quȩ ñ sũme ẽ. quia neq illi aequalis ̃ de
bet quȩ denichilo facta eẽt. neq ullomͦ eẽ poset
si abillo facta ñ eẽt. ⁊ nec ulloꝵ uitioꝵ offensione
uituꝑandus: & om̃tũ naturarũ considatione la¬
dandus ẽ. ꝓinde causa beatitudinis angłoy bons
ea uerissima reꝑit᷑: qđ ei adhierent qui sumne c̃
Cũ uͦ causa miseria& maloꝵ angłoꝵ quert᷑: ea min¬
to occurrit qđ ab illo qui sũme ẽ. auersi. ad seipes
c̃uersi s̃ qui ñ sũme s̃. Ꝙ hoc uitiũ quid alud qũ
suꝑbia nuncupat᷑ Initiũ quippe om̃is pecati

Expanded text:
 qui summe est atque ob hoc ab illo facta est omnis essentia, quae non summe est — quia neque illi aequalis esse deberet, quae de nihilo facta esset, neque ullo modo esse posset, si ab illo facta non esset — nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum consideratione laudandus est. Proinde causa beatitudinis angelorum bonorum ea uerissima reperitur, quod ei adhaerent qui summe est. cum uero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo qui summe est auersi ad se ipsos conuersi sunt qui non summe sunt: et hoc uitium quid aliud quam superbia nuncupatur? initium quippe omnis p
Abbreviated transcription (Latin):
centib incelligi uoluit. Ꝙ septies indie lau¬
dabo te. Qđ alibi alio mͦ dictum ẽ. semꝑ laus eiꝰ
more meo. Et multa huiusmodi in diums
auctoritatib reꝑiunt᷑. inquib septenarius nu¬
merus ut dixi ꝓcuiꝰq rei uniuersitate poni
solet. Ropter hoc. eodem s&pe numero signifi¬
catur sp̃s scs. de quo dñs ait. Docebit uos om̃em
ueritatẽ. Ibi requies dĩ qua requiescit᷑ indõ.
ntoto quippe. id ẽ. in plena ꝑfectione reqͥes
in parte aũ labor. ideo laboramꝰ quã dui expar¬
te scimus. S cũ uenerit qđ ꝑfectũ ẽ. qđ ex
parte ẽ. euacuabit᷑. Hinc ẽ. qđ etiã scripturas
istas cũ labore rimam. Sc̃ĩ uͦ angłi quorum
societati & congregationi in hac ꝑegrinatione
laboriosissima suspiramꝰ. sic̃ habent ꝑmanendi
ȩtĩutatẽ. ita cognoscendi facilitatẽ. & requies.¬
cendi felicitatẽ. Sine difficultate quippe nos
ad iuuant. qm̃ sp̃italib motib puris & libis

Expanded text:
centibus intellegi uoluit: et: Septiens in die laucentibus intellegi uoluit: et: Septiens in die laudabo te; quod alibi alio modo dictum est: Semper laus eius in ore meo; et multa huius modi in . diuinis auctoritatibus reperiuntur, in quibus septenarius numerus, ut dixi, pro cuiusque rei uniuersitate poni solet. Propter hoc eodem saepe numero significatur Spiritus sanctus, de quo Dominus ait: Docebit uos omnem ueritatem. Ibi requies Dei, qua requiescitur in Deo. In toto quippe, id est in plena perfectione, requies; in parte autem labor. Ideo laboramus, quamdiu ex parte scimus, sed cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Hinc est quod etiam scripturas istas cum labore rimamur. Sancti uero angeli quorum societati et congregationi in hac peregrinatione laboriosissima suspiramus, sicut habent permanendi aeternitatem, ita cognoscendi facilitatem et requiescendi felicitatem. Sine difficultate quippe nos adiuuant, quoniam spiritalibus motibus puris et liberis
Abbreviated transcription (Latin):
signfieet sed in requie sua quȩ ñ habet uespã. Neq eñ
ulla ereatura ẽ. ut eiã ipsa alit̃ indei uerbo
alit̃ ise cognitaᷤ faciat aliã uelut duirnam
aliã uelut uesꝑtinã notitiã. De sepcenarii
porro numeri ꝑfectione dici quidẽ plura pos.¬
sunt. s oe lib iste iam ꝓlixus ẽ. & uereor Ne
occasione cõꝑta scientiolã ur̃am leuit̃ magis
quã utilit iactare uelle uideam᷑. Habenda ẽ.
itaq ratio moderationis atq grauitatis. ne forde
cũ de numero multũ loquimͦ mensurã & pon¬
dis negligere uidicemͥ. Hoc itaq satis sit ad¬
monere qđ totus impar pͥmꝰ numerꝰ t̾narius
totus par quat̾narus. ex quib duob septena¬
ruis constat. Ideo ꝓunuierso saepe ponit᷑. si¬
cuti c̃. Septies cadit uistus & resurgit. idẽ.
quotiens cũq oecidit. ñ ꝑibit. Qđ ñ de iniqui¬
tatib sed de tribulationib ad humilitatẽ ꝑdu¬

Expanded text:
e, sed in requie sua, quae non habet uesperam; neque enim e, sed in requie sua, quae non habet uesperam; neque enim ulla creatura est, ut etiam ipse aliter in Dei Verbo, aliter ialiam velut vespertinam notitiam. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt: sed et liber iste jam prolixus est; et vereor ne occasione comperta, scientiolam nostram leviter magis quam utiliter jactare velle videamur. Habenda est itaque ratio moderationis atque gravitatis, ne forte cum de numero multum loquimur, mensuram et pondus negligere judicemur. Hoc itaque satis sit admonere, quod totus impar primus numerus ternarius est, totus par quaternarius: ex quibus duobus septenarius constat. Ideo pro universo saepe ponitur, sicuti est, Septies cadet justus, et resurget : id est, Quotienscumque ceciderit, non peribit; quod non de iniquitatibus, sed de tribulationibus ad humilitatem perdu
Abbreviated transcription (Latin):
& duo. & quinq simul ducrȩ: ñ complent x.
unc enĩ octo. Duodenarii uͦ numeri. partes
in sũmã ducte: transeunt eũ. Habet enim
luodecimã : qđ ẽ. unũ. Habet sȩxtã : quȩ s̃
duo. Habet quartã: quȩ sunt tria. Habet
tertiã : quȩ sunt iuͦiͬ. Habet dimidiã : quȩ ĩ
ñ .xii. s ampluis. idẽ. sedecim fiunt. Hoc bre¬
uter cõmemiorandũ putaui ad cõmendandã
senari numeri ꝑfectionẽ. qui pͥmꝰ ut dixi
paraib suis insũmã redactis ipse ꝑficitur:
in quo ꝑfecit ds̃ oꝑa sua. Unde ratio numeri
contẽnenda ñ ẽ.quȩ inmultis scãrũ scriptura¬
rum locis quã magni xstimanda sit elucet
aiigenter incuentib. Nec frustra in laudib
dĩ dictũ ẽ. Om̃a inmensura. & numero &
ponde disposuisti. In septimo aũ die id est¬
codem die septies repetito. qui numeriis etiã
ipse alia ratione ꝑfectus ẽ. dĩ requies com¬
nnditur. iniqua pͥmũ scificatio sonat. lta¬

Expanded text:
et duo et quinque, simul ductae non conplent decem; et duo et quinque, simul ductae non conplent decem; sunt enim octo. Duodenarii uero numeri partes in summam ductae transeunt eum; habet enim duodecimam, quod est unum; habet sextam, quae sunt duo; habet quartam, quae sunt tria; habet tertiam, quae sunt quattuor; habet et dimidiam, quae sunt im, sed amplius, id est sedecim, fiunt. Hoc breuiter commemorandum putaui ad commendandam senarii numeri perfectionem, qui primus, ut dixi, partibus suis in summam redactis ipse perficitur; in quo perfecit Deus opera sua. Unde ratio numeri contemnenda non est, quae in multis sanctarum scripturarum locis quam magni aestimanda sit elucet diligenter intuentibus. Nec frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura et numero et pondere deposuisti. eodem die septiens repetito, qui numerus etiam ipse alia ratione perfectus est, Dei requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
plear suis partib. id ẽ sexta sui parte. & c̃tia.
& amidia. quȩ sunt unũ. & duo. & tria.
qus in simimã ducta sex fuint. Partes aũ in hac
onsidatione numeroꝵ illȩ intelligendae sunt
que quote sint dici porest. sicut dimidia. tertia.
quarta. & deunceps ab aliquo numero de no-¬
minatae. Naq enĩ exempli gra quia in noue¬
nirio numero ui̾i: pars aliqua eiꝰ ẽ: ideo dici
porest qu inta euis sit. Unũ aũ potest. Hlã nona
nus c̃. & tria potest. Nam tertia eiꝰ ẽ. Conuin
q uͦ istȩ duȩ partes eiꝰ nona scilicet atq t̃tia
dẽ. unũ & tria. longe sunt a tota summa eiꝰ
qd c̃ nouẽ. Itẽq indenario quat̾narius est
aliqua pars eiꝰ: s quota sit dici non pocest.
nim aũ potest. Nam decima pars euis ẽ.
abet & quintã: qđ sunt duo. Habet & dimi-¬
duam: qđ sunt quinq. S hia tres partes euis.
dicima. & quinta. & dimidia. id ẽ. unum.

Expanded text:
pletur suis partibus, id est sexta sui parte et tertia pletur suis partibus, id est sexta sui parte et tertia et dimidia, quae sunt unum et duo et tria, quae in summam ducta sex fiunt. Partes autem in hac consideratione numerorum illae intellegendae sunt, quae quotae sint dici potest; sicut dimidia, tertia, quarta et deinceps ab aliquo numero denominatae. Neque enim exempli gratia quia in nouenario numero quattuor pars aliqua eius est, ideo dici potest quota eius sit; unum autem potest, nam nona eius est: et tria potest, nam tertia eius est. Coniunctae uero istae duae partes eius, nona scilicet adque tertia, id est unum et tria, longe sunt a tota summa eius, quod est nouem. Itemque in denario quaeternarius est aliqua pars eius; sed quota sit dici non potest; unum autem potest; nam decima pars eius est. Habet et quintam, quod sunt duo; habet et dimidiam, quod sunt quinque. Sed hae tres partes eius, decima et quinta et dimidia, id est unum
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ deorsũ aquarũ congeries traq nudatio
& herbarum institutio atq lignoꝵ. sic̃ solis
ac lima stellarũq condicio. sieut exaquis
animaliũ uolucrũ scilicet atq piseiĩ ba¬
uarũq natantiũ. sic̃ quorũq intra gadim.¬
tium. atq repentiũ. & ipsius hominis qui
cunctis int̾ra reb excelleret. Om̃a hȩc alits
in uerbo dĩ cognoscunt᷑ ab angłis uͥ haben
causas rationesq suas. id est scđm quas faca
sunt. in cõmutabilit̾ ꝑmanentes.⁊ alit̃ inscipls
illa clariore. hac obscuriore cognitione ⁊ ueli
artis atq oꝑum. Quȩ tam̃ oꝑa cũ ad ipsus en¬
atoris laudẽ uenerationẽq referunt᷑.: anqũ¬
aũ ꝓpt̃ senaru numeri ꝑfectionẽ eodẽ di
potuerit creare om̃a simul quȩ deinceps
congrius motib ꝑ agerent temperaꝯ bd
qua psenariũ numerũ ẽ. oꝑũ significata ꝑ¬
sitis. Nimmerus quippe senarius primꝰ com¬

Expanded text:
sicut deorsum aquarum sicut deorsum aquarum et herbarum institutio atque lignorum; sicut solis et lunae stellarumque conditio; sicut ex aquis animalium, volucrum scilicet atque piscium beluarumque natantium; sicut quorumque in terra gradientium adque repentium et ipsius hominis, qui cunctis in terra rebus excelleret. Omnia haec aliter in Verbo Dei cognoscuntur ab angelis, ubi habent causas rationesque suas, id est secundum quas facta sunt, incommutabiliter permanentes, aliter in se ipsis; illa clariore, hac obscuriore cognitione, uelut artis adque operum; quae tamen opera cum ad ipsius Creatoris laudem uenerationemque referuntautem propter senarii numeri perfectionem eodem die non potuerit creare omnia simul, quae deinceps congruis motibus peragerent tempora; sed quia per senarium numerum est operum significata perfectio. Numerus quippe senarius primus con
Abbreviated transcription (Latin):
& eoꝵ spm sc̃m. eãq eẽ in separabilẽ trinitaĩ.
singulasq inea ꝑsonas unã ẽẽ sub stantiã. &
tam̃ om̃s ñ tres dõi eẽ. s unũ dm̃. ita nouer̃.
ut eis magis ista quã nos ipsi nob̃ cognit simꝰ.
Ipsam quoq ereaturã melius ibi hoc ẽ. insapi¬
entia dĩ tamquã in arae qua facta ẽ. quã in ea
ipsã sciunt: ac ꝑ hoc & seipsos ibi meliuis qũ
inse ipsis. Uerũ tam̃ & in se ipsis. fict sunt
enĩ. & aliud sunt quã ille qui fecit. Ibigͦ taqͥ
in diurna cognitione. in se ipsis aũ tãquã in
uesꝑtina: sic̃ iã su pͣdiximꝰ. Multũ enĩ diffirt
utrũ in ea ratione cognoseat᷑ aliquid seđm quĩ
factũ ẽ. an in sẽ ipso: sic̃ alit̾ scitur rectitudo
linearũ seu ueritas figurarũ cũ incellaco
conspicit᷑. alit̃ cũ in puluere scribit᷑. & alit
iustitia iueritate in cõmutabili. alit̃ man
ma iusti. Sic deinde cȩt̾a: sic̃ firmam̃tũ mi
aquas suꝑiores & inferiores qđ cȩlũ uocatĩ̃.

Expanded text:
em trinitatem singulasque in ea personas esse substantiam, et tamen omnes non tres deos esse, sed unum Deum, ita nouerunt, ut eis magis ista, quam nos ipsi nobis cogniti simus. Ipsam quoque creaturam melius ibi, hoc est in sapientia Dei, tamquam in arte, qua facta est, quam in ea ipsa sciunt; ac per hoc et se ipsos ibi melius quam in se ipsis, uerum tamen et in se ipsis. Facti sunt enim et aliud sunt quam ille qui fecit. Ibi ergo tamquam in diurna cognitione, in se ipsis autem tamquam in uespertina, sicut iam supra diximus. Multum enim differt, utrum in ea ratione cognoscatur aliquid, secundum quam factum est, an in se ipso; sicut aliter scitur rectitudo linearum sen ueritas figurarum, cum intellecta conspicitur, aliter cum in puluere scribitur; et aliter iustitia in ueritate incommutabili, aliter in anima iusti. Sic deinde cetera, sicut firmamentum inter aquas superiores et inferiores, quod caelum uocatum est;
Abbreviated transcription (Latin):
c̃maria ẽ. Dicunt᷑ aũ inscripturis inimici dĩ.
qui ñ natura s uitũs aduersant᷑ eiꝰ imꝑio:
mehil ei ualentes nocere. s sibi. In iici enĩ s̃
resistendi uoluntate: ñ potestate ledendi. Os̃
umq incõmutabilis ẽ. & om̃ino incorruptibił.
derro uitiũ quo resistunt deo qui eiꝰ appellant᷑
imici ñ ẽ. deo s ipsis malũ. neq hoc ob aliud
nͥ qr corrũpit in eis naturae bonũ. Natura gͣ
ẽnaria ñ ẽ. dõ s uitiũ. qr malũ ẽ. c̃trariũ bono.
uis aũ neget dm̃ sũmȩ bonũ: Uitiũ gͦ contra¬

Expanded text:
et, non est. Dicuntur autem in scripturis inimici Dei, qui non natura, sed uitiis aduersantur eius imperio, nihil ei ualentes nocere, sed sibi. Inimici enim sunt resistendi uoluntate, non potestate laedendi. Deus namque inmutabilis est et omni modo incorruptibilis. Idcirco uitium, quo resistunt Deo qui eius appellantur inimici, non est Deo, sed ipsis malum, neque hoc ob aliud, nisi quia corrumpit in eis naturae bonum. Natura igitur contraria non est Deo sed uitium, quia malum contrarium est bono. Quis autem neget Deum summe
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ ad grauat animã: & de pͥmit t̾r̃ena in la¬
bitatio sensũ multa cogitantẽ. Ex hisgͥ qu
inhac t̾rena in habitatione multa cogito ids
utiq multa quia uniĩ qđ ex illis uł pret illi
qđ force ñ cogito. uerũ ẽ. inuenire. ñ possim
si dixero semꝑ fuisse ereaturã cuiꝰ dñs ẽet qu
sẽmꝑ ẽ. dñs nec dñs umquã ñ fuit. s nune
illã nunc aliã ꝑ alia atq alia tẽpoꝵ spatu

Expanded text:
am, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Ex his igitur, quae in hac terrena inhabitatione multa cogito ideo utique multa, quia unum, quod ex illis uel praeter illa. quod forte non cogito, uerum est, inuenire non possum, si dixero semper fuisse creaturam, cuius dominus esset. qui semper est dominus nec dominus umquam non fuit; sed nunc illam, nunc al
Abbreviated transcription (Latin):
ã respondeat᷑ ⁊ cũ uͦ de om̃ib simul ñ tres du
ił aes om̃potentes. s unus ds̃ om̃ps. Tanta ibi ẽ.
ntrib inseparabilis unitas: quȩ sic st uoluit
anbon: ñ audeo temerariã p̃cipitare sententiam.
sunam̃ amboꝵ cũ dicere scĩtatẽ facilus ausus
siam ñ ambor quasi qualitatẽ. s ipsũ quoq
sibfantã. & tertiã incrinitate ꝑsonã. Ad hoc

Expanded text:
 respondeatur; cum uero de omnibus simul, non tres di uel tres omnipotentes, sed unus Deus omnipotens; tanta ibi est in tribus inseparabilis unitas, quae sic se uoluit amborum, non audeo temerariam praecipitare sententiam; uerum tamen amborum eum dicere sanctitatem facilius ausus fuero, non amborum quasi qualitatem, sed ipsum quoque substantiam et tertiam in trinitate personam. Ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ tam eximniȩ diuinȩq sapientiȩ. immo ꝑ eũ
sps dĩ incõmeniorandis oꝑib dĩ quȩ om̃a sexto
de dic̃ ec̃ ꝑfecta nullomͦ angłos p̃t̾misisse cre-¬
ditur. siue in pͥncipio quia pͥmo fec̃: suie qđ
ĩuenientius intelligit᷑ in principio quia in uerbo
ungento fec̃ scriptũ sit. in principio fec̃ dĩ cȩlũ

Expanded text:
e diuinaeque sapientiae, immo per eum Spiritus Dei in commemorandis operibus Dei, quae omnia sexto die dixit esse perfecta, nullo modo angelos praetermisisse credatur siue in principio, quia primo fecit, siue quod conuenientius intellegitur, in principio, quia in Verbo unigenito fecit, scriptum sit: I
Abbreviated transcription (Latin):
natura causas habent. s formas suas quib
mundi huiꝰ uisibilis structura formosa ẽ. senti¬
endas sensib p̾bent. ut ꝓ eo qđ nosse ñ possunt.
quasi innocescere uelle uideant᷑. S nos ea sensu
corporis ita capimus. ut de his ñ sensu corporis
uidicemꝰ. Habemꝰ enĩ aliũ interioris hominis
sensũ isto longe p̾stantiorẽ. quo uista & iniusta
sentimꝰ. lustał intelligibilẽ speciẽ: inuista eiꝰ pͥua
tionẽ. Ad huiꝰ sensus officiũ ñ acies pupillae.
ñ foram̃ auriculae. ñ spiram̃ta nariũ. ñ gustus
fauciũ. ñ ullus corporeus tactus accedit. Ibi me
& eẽ & hoc nosse cercꝰ sum: & hac amo. aiq

Expanded text:
natura causas habent; sed formas suas, quibus natura causas habent; sed formas suas, quibus mundi hujus visibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo quod nosse non possunt, quasi innotescere velle videantur. Sed nosse ea sensu corporis ita capimus, ut de his non sensu corporis judicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo justa et injusta sentimus: justa, per intelligibilem speciem; injusta, per ejus privationem. Ad hujus sensus officium non acies pupillae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum, et haec amo atque
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽẽ tam̃ suũ uͥ scđm naturã possunt ẽẽ. cus¬
caliant. lam uͦ nosse quantũ amet᷑ quãq felli
nolit humana natura uł hinc incelligi pocest:
qdđ lamentari quisq sana mente mauult. quã
letari maimentia. Quȩ uis inagna atq mira.¬
biis. mortalib p̃t̃ homini animantib nulla ẽ:
liet eoꝵ quibdam ad istã lucẽ c̃tuendã multo
quã nob̾ sit acrior sensus oculoꝵ. S lucem
illa incorporeã contingere nequeunt. qua
mens nr̃ã quodã mͦ radiatir. ut de his om̃ib
raete uidicare possimꝰ. Hã inquantũ eam
capimꝰ. intantũ id possumꝰ. Uerũ tam̃ in est
nllom̃: at certe quȩdã sc̃ientiȩ similitudo.
Caetera aũ rerũ corporaliũ. ñ quia sentiunt s quia
sentiunt᷑ sensibilia nuncupata s̃. Quoꝵ in ar-¬
bustis ħ simile ẽ. sensib: qđ alunt᷑ & gignunt᷑.
Uerũtam̃ & hȩc & om̃a corporalia latentes iN

Expanded text:
ut essentiam suam. ubi secundum naturam possunt esse, cusut essentiam suam. ubi secundum naturam possunt esse, custodiant. Iam uero nosse quantum ametur quamque falli nolit humana natura, uel hinc intellegi potest, quod lamentari quisque sana mente mauult quam laetari in amentia. Quae uis magna adque mirabilis mortalibus praeter homini animantibus nulla est, licet eorum quibusdam ad istam lucem contuendam multo quam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his omnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum id possumus. Verum tamen inest nullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo. Caetera autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia nuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verumtamen et haec et omnia corporalia latentes in
Abbreviated transcription (Latin):
resigat natura ñ eẽ: Atq ideo cũ se nouerint
eẽ morituros. ꝓ magno beneficio s hanc impen.¬
di miscdiã desidant: ut aliquanto ꝓductius
imeadẽ miseria uiuant tardiusq moriantur.
culdubio g̾ indicant: immortalitatẽ saltẽ talẽ
quȩ ñ habeat finẽ mendicitatis. quanta gratu¬
latione susciꝑent. Quid animalia om̃a eciam
irrationabilia quib datũ ñ ẽ. ista cogitare. ab
mmensis draconib usq ad exiguos uermiculos.⁊
nonne se cẽ. uelle atq obhoc initeritũ fugere
om̃ib quib possunt motib indicant: Quid ar¬
busta om̃sq frutices quib nullus ẽ. sensus ad
uirandam manifesta motione ꝑ niciem. nonne
ui mauras tutũ culminis germen emitant. altꝰ
siuĩ quodãmͦ eẽ conseruent: Ipsa postremo
crpora quib ñ solũ sensus s nec ulla saltem
seminalis ẽ. uita ita tam̃ uł exiliunt insuꝑna.
uł iima descendunt. uł librantur in medus :

Expanded text:
refugiat natura non esse? Adque ideo cum se nouerint refugiat natura non esse? Adque ideo cum se nouerint esse morituros, pro magno beneficio sdi misericordiam desiderant, ut aliquanto productius in eadem miseria vivant, tardiusque moriantur. Procul dubio ergo indicant immortalitatem saltem talem quae non habeat finem mendicitatis, quanta gratulatione susciperent. Quid? animalia omnia etiam irrationalia, quibus datum non est ista cogitare, ab immensis draconibus usque ad exiguos vermiculos, nonne se esse velle, atque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt motibus indicant? Quid? arbusta omnesque frutices, quibus nullus est sensus ad vitandam manifesta motione perniciem, nonne ut in auras tutum culminis germen emittant, altisuum quodammodo esse conservent? Ipsa postremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est vita, ita tamen vel exsiliunt in superna, vel in ima descendunt, vel librantur in mediis,
Abbreviated transcription (Latin):
ber ab amore falsoꝵ. si me illa amare falsũ c̃lta
cũ uͦ & illa uera atq certa sint: quis dubute
s̃ : lam porro nemo ẽ. qui eẽ. se nolit: qua ni¬
mo ẽ. qui ñ eẽ se beatũ uelit. Quomodo enim
potest beatꝰ eẽ si nichil sit: lta uͦ uiquadin
& hi qui miseri sunt nolint interire. & eĩse
miseros eẽ sentiant ñ se ipsos dereb s milrũ
suã potuis auferri uelint. Illis etiã qͥ & sibr m¬
putant miseri uidicant᷑ quia pauꝑes adq me¬
dici sunt. siquis immortalitatẽ daret. qli l
psi miscru morrit᷑. ꝓposito s qđ si in eadẽ nise¬
na semꝑ ẽ nollent nuli & nusquã eẽnt futuri
s om̃i modo ꝑituri : ꝓfecto exultarent lȩtitia.
& sic sc̃p eligerent eẽ. quã om̃imo ñ eẽ. Huiꝰ rei
cestis ẽ. notissimꝰ sensus illoꝵ. Unde enĩ mori
metuunt. & malunt in illa erumna uiuere
quã morte finre eã nͥ quia satis apparet quã

Expanded text:
berer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset? berer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset? Cum uero et illa uera adque certa sint, quis dubitetest? Tam porro nemo est qui esse se nolit, quam nemo est qui non esse beatus uelit. Quo modo enim potest beatus esse, si nihil sit? CAPUT XXVII. et hi qui miseri sunt nolint interire, et cum se miseros esse sentiant, non se ipsos de rebus, sed miseriam suam potius auferri velint. Illis etiam qui et sibi miputant, miseri judicantur, quia pauperes atque mendici sunt, si quis immortalitatem daret, qua nec ipsa miseria moreretur, proposito sibi quod si in eadem miseria semper esse nollent, nulli et nusquam essent futuri, sed omni modo perituri, profecto exsultarent laetitia,  sic semper eligerent esse quam omnino non esse. Huius rei testis est notissimus sensus illorum. Unde enim mori metuunt et malunt in illa aerumna uiuere, quam eam morte finire, nisi quia satis apparet quam