comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotib eius: & samuel inhis qui
inuocant nomen eius. Inuocabant
dñm: & ipse exaudiebat eos: incolũp¬
na nubis loquebatur ad eos. Qui pͥ¬
mo loquebat᷑ incolũpna nubis: ipse
nobis locutus ẽ. inscabello pedũ suor
interra id ẽ. assũpta carne: unde ad¬
oramus scabellũ pedum eius: qm̃
tunc ñ intelligebat᷑: locutus . ẽ. insca¬
bello pedum suoꝵ : & intellecta sunt
uerba nubis eius. Incolũpna nubis
eius loquebat᷑ adeos. Attendamus
gͦ fr̃s: uidete quos & quales scõs no¬
minauerit. Custodiebant testimo¬
nia eius: & p̃cepta  que dedit eis. Cu¬
stodiebant certe. Intendite. Custodie
test. Nichil ne habebant peccatr Que¬
mͦ: Qñ custodiebant p̃cepta eius: cust¬
diebant testimonia eius. Uidete qua¬
les nos uelit formari: nequasi deꝑfecta
iusticia p̃sumaniꝰ. Ecce moyses & dã¬
ron insacerdotibus eius : & samuel
inhis qui inuocant nomen eius:
ad quos decolumpna nubis loque¬
batur. Iam aꝑte illos exaudiebat:

Expanded text:
muel in his qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos.» Qui primo loquebatur in columna nubis, ipse nobis locutus est in scabello pedum suorum; id est, in terra assumpta carne, unde adoramus scabellum pedum ejus, quontunc non intelligebatur; locutus est in scabello pedum suorum, et intellecta sunt verba nubis edamus ergo, fratres: videte quos et quales sanctos nominaverit. «Custodiebant testimonia ejus, et praecepta ejus quae dedit eis.» Custodiebant certe, intendite. «Custodietest. Nihilne habebant peccati? Quomodo? Quando custodiebant praecepta ejus, custodiebant testimonia ejus. Videte quales nos velit formari, ne quasi de perfecta justitia praesumamus. Ecce Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel in his qui invocant nomen ejus, ad quos de columna nubis loquebatur, tam aperte illos exaudiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ dñi sui. & ñ facit digna:
plagis uapulabit multis. Inmultis
enĩ quantũ nobis innotescit uoluntas
aei: etiã reatus nr̃ innotescit nobis.
Et quanto ille nobis innotescit. tan¬
toplus imꝰ infletus & lacrimas.Ui¬
demus enim quã sit iustum quod
d̃e nobis exigat ds̃: inquanta adhuc
imꝑfectione iaceamꝰ: & fit ĩnobis qđ
dictum ẽ. qui apponit scientiã appo¬
nit dolorẽ. Ecce abundet inte cari¬
tas: & plus dolebis peccantẽ. Quantõ
inte maior caritas ẽ: tanto ampluis
i torquebit quẽ toleras. Non torque¬
bit tanquã irascentẽ illi: s tanquã
dolentẽ ꝓ illo. Uide paulum apostolũ
quid patiebat᷑. Nidit quis qͥd patieba¬
tur. Prȩter illa inqͥd quȩ extrinsecus
sunt. Dix̃ enĩ multa quȩ patiebatur:
& cȩpit dicere interiora. p̃t̃ illa quȩ
extrinsecus erant quȩ patiebatur a
malis ꝑsecutoribꝰ xp̃i. incursus in me
cotidianus: sollicitudo omniũ ȩcele¬

Expanded text:
voluntatem domini sui, et non» «facit digna, voluntatem domini sui, et non» «facit digna, plagis vapulabit multis» . In multis enim quantum nobis innotescit voluntas Dei, etiam reatus noster innotescit nobis; et quanto ille nobis innotescit, tanto plus imus in fletus et lacrymas. Videmus enim quam sit justum quod de nobis exigat Deus, in quanta adhuc imperfectione jaceamus; et fit in nobis quod dictum est: «Qui apponit scientiam, apponit dolorem» . Ecce abundet in te charitas, plus dolebis peccantem. Quanto in te major charitas est, tanto amplius te torquebit quem toleras: non torquebit tanquam irascentem illi, sed tanquam dolentem pro illo. 13. Vide Paulum apostolum, quid patiebatur; vide quis quid patiebatur: «Praeter illa,» inquit, «quae extrinsecus sunt» dixit enim multa quae patiebatur, et coepit dicere interiora, praeter illa quae extrinsecus erant, quae patiebatur a malis persecutoribus Christi, «incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
Popłos contradicentes cotidie patie¬
bant᷑ iniq uiuentes: & int̾ illos ui¬
uere cogebant᷑: quoꝵ uitã cotidie
rep̃hendebant. Hȩc erat uindicta.
Hondũ ꝓficit cui parua ẽ. Tantũ
te enĩ dorquet in iusticia aliena: qͣn¬
tũ recesseris atua. Cũ enĩ fueris fru¬
mentũ id ẽ. herba bona de semine
bono. semine filius regni: cũ cȩꝑis
frum̃tũ dare tunc tibi apparebunt
rizania. Cum enĩ creuisset herba
& fructũ fecisset: tuncapparuert̃ ⁊i¬
rania. Cũ cȩꝑint apparere zizania:
uidebis te inter malos. Uelle habes
quasi separari ate malos: & separar
ab ȩccłia omines malos: respondebit
tͥ dñi sententia. Sinite utraq cresci¬
re usq ad messem: ne forte cũ uul¬
tis eradicare tizania: eradicetis si¬
rare eañ potes: tolerare tibi necessi
.ẽ. Uide quantas plagas incorde pa¬
tiaris: qui corde integro malos im¬
uersaris. Prohabitis quicunq ꝓs¬
sis. Toleranda sunt gͦ ista: & forte ħ
ꝑtinet ad illud: seruus qui nouit

Expanded text:
dicentes, quotidie patiebantur inique viventes; et inter illos vivere cogebantur, quorum vitam quotidie reprehendebant. Haec erat vindicta. Nondum proficit, cui parva est. Tantum te enim torquet injustitia aliena, quantum recesseris a tua. Cum enim fueris frumentum, id est herba bona de semine bono, filius regni, cum coeperis fructum dare, tunc tibi apparebunt zizania: «cum» enim «crevisset herba, et fructum fecisset, tunc apparuerunt zizania.» Cum coeperint apparere zizania, videbis te inter malos. Velle habes quasi separare a te malos, et separare ab Ecclesia omnes malos; respondebit tibi Domini sententia: «Sinite utraque crescere usque ad messem, ne forte cum vultis eradicare zizania, eradicetis sirare ea non potes, tolerare tibi necesse est. Vide quantas plagas in corde patiaris, qui corpore integro inter malos versaris. Probabitis quicumque prstis. Toleranda sunt ergo ista; et forte hoc pertinet ad illud: «Servus qui novit
Abbreviated transcription (Latin):
& ego ñ infirmor: Quis scandalizatur:
& ego ñ uror: Quanto maior caritas
tantõ maiores plagę depeccatis alie¬
nis. Acceꝑat quidẽ ille astimulũ car¬
nis angelũ sachanȩ: aquo colaphizare¬
tur. Ecce quomͦ ꝓpitius erat ds̃: uindi¬
cans inomnes affectiones eius.
Quȩ sunt affectiones. inquas sic un¬
dicat: Ipse exposuit: ipse dix̃. In ma
gnitudine inquit reuelationũ ne gx¬
tollar: datus. ẽ. mͥstimulus carnis meȩ
angłs sathanȩ qui me colaphiret. Tã
ꝑfectus erat: ut tam̃ tim̃dũ. eẽt. ne
extolleret. Nã ñ poneret as̃ medicam̃¬
tũ: ubi uulnus ñ eẽt. Et rogauit ut
tolleret᷑. Eger ille rogauit: ut aufer¬
retur medicam̃tũ. Propt̃ qͦd ter dñm
rogaui inqͥt ut auferret eũ ame: id
ẽ. stimulũ carnis aquo colaphizabat᷑ :

Expanded text:
 ego infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror» ? Quanto major charitas, tanto majores plagae de peccatis alienis. Acceperat quidem ille et stimulum carnis, angelum satanae, a quo colaphizaretur. Ecce quomodo propitius erat Deus, vindicans in omnes affectiones ejus. Quae sunt affectiones in quas sic vindicelationum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet.» Tam perfectus erat, ut tamen timendum esset ne extolleretur: nam non poneret Deus medicamentum, ubi vulnus non esset. Et rogavit ut tolleretur; aeger ille rogavit ut auferretur medicamentum: «Propter quod ter Dominum rogavi,» inquit, «ut auferret eum a me,» id est, stimulum carnis a quo colaphi
Abbreviated transcription (Latin):
sine flagello futuros: qͥa quantũlibet
ꝓficiamꝰ: nouit ipse peccata nr̃a: ali¬
quando & nobis ostendit illa ÷ & uide¬
mꝰ & nos peccata nr̃a. Et cum inter ta¬
les homines ũsari ceꝑimꝰ ut iã homi¬
nes quid in nobis rep̃hendant ñ inue¬
niant: rephendit ille adhuc qui om̃ĩa
nouit : & uindicat in omnes affectiones:
quia ꝓpitius. ẽ. nobis. Nam si ñ uindi¬
cet &deserat: ꝑimus. Ds̃ tu ꝓpitius fui

Expanded text:
ibet proficiamus, novit ipse peccata nostra; aliquando et nobis ostendit illa, et videmus et nos peccata nostra. Et cum inter tales homines versari coeperimus, ut jam homines quid in nobis reprehendant non inveniant; reprehendit ille adhuc qui omnia novit, et vindicat in omnes affectiones, quia propitius est nobis. Nam si non vindicet, et desera
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Ergo erant illi dñi sacerdotes.
Postea samuel iam in libro regnoꝵ
legitur. Iste ẽ. samuel tẽporibus da¬
tud. Nam & ipse unx̃ sc̃m dauid.
Samuel ab initio ȩtatis suȩ intem¬
plo creuit. Mat̾ eius fuit sterilis.
Uolens habere filium. orauit addo¬
minũ cum gemitu magno: &pętens
ut daret ei ds̃ filiũ: ostendit qͥa ñ¬
carnaliter habere uoluit: quẽ natũ
illi dedit qui eum ẽẽ. uoluit. Uouit
enim eum dño deo: &ait. Sim ma¬
sculus natus fuerit: tẽplo tuo serui¬
et. Et ita fec̃. Natus sanctus samuel:
suit apud matrẽ tẽpore lactis. Mox
ut eum ablactauit dedit intemplũ:
ut ibi cresceret: ibi roboraret᷑ insp̃u:
ibi deo seruiret. factus . ẽ. sacerdos ma¬
gnus: sacerdos sc̃s: illo tempore. Cõme¬
morat istoᷤ. &pistoᷤ om̃s scõs noᷤᷤ uult ĩ tellig̾e.
Qreaũ hic illoᷤ nominauit : Qm̃ diximꝰ¬

Expanded text:
nt illi Domini sacerdotes. Samuel postea jam in libro Regnorum legitur: iste est Samuel temporibus David; nam ipse unxit sanctum David. Samuel ab initio aetatis suae in templo crevit. Mater ejus sterilis fuit: volens habere filium, oravit ad Dominum cum gemitu magno, et petens ut daret ei Deus filium, ostendit quia ncarnaliter habere voluit, quem natum illi dedit, qui eum esse voluit. Vovit enim eum Domino Deo, et ait, «Si mihi masculus natus fuerit, templo tuo serviet:» et ita fecit. Natus sanctus Samuel fuit apud matrem tempore lactis; mox ut eum ablactavit, dedit in templum, ut ibi cresceret, ibi roboraretur in spiritu, ibi Deo serviret: factus est sacerdos magnus, sacerdos sanctus illo tempore . Commemorat istos, et per istos omnes sanctos nos vult intelligere. Quare autem hic illos nominavit? Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
temus illum: qui bonus.ẽ. Et cum fu¬
erit: quomͦ laudandus. ẽ. quomͦ ex¬
altandus. ẽ: Tu potes hoc exhibere filio
tuo: & ds̃ ũ potest: Num enim bonꝰ
es qñ blandiris filio tuo ÷ & malus cũ
çȩdis filium tuum: Et cum blandiris
pater es: & cũ cȩdis pater es. Ideo blandi¬
ris nedeficiat: idõ cȩdis neꝑeat. Exal¬

Expanded text:
tamus illum: qui bonus est et cum ferit, quomodo laudandus est, quomodo exaltandus est? Tu potes hoc exhibere filio tuo, et Deus non potest? Non enim bonus es quando blandiris filio tuo, et malus cum caedis filium tuum. Et cum blandiris, pater es; et cum caedis, pater es: ideo blandiris, ne deficiat; ideo caedis, ne pereat. «Exal
Abbreviated transcription (Latin):
scabellũ pedũ adorandũ ẽ: qr carnẽ assũ¬
psit inqͣ appareret generi humano: & uo¬
lens nobis ostendere & antiquos patres
inquadã nubicula loquębat᷑: obscu-¬
ra illa dicta nesciͦ quẽ manifestum
p̃signabant. Ille autẽ nescio quis iam
non. ẽ. nescio quis: qui nascit᷑ anobis:¬

Expanded text:
scabellum pedum adorandum est, quia carnem assumpsit, in qua appareret generi humano; et volens nobis ostendere et antiquos patres in quadam nubecula loquebatur; obscura illa dicta nescio quem manifestum praesignabant. Ille autem nescio quis, jam non est nescio quis; quia scitur a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
habes: faciendo iusticiã habes. De¬
lina amalo ait. & fac bonum: quȩ¬
re pacem & sequȩre eam. Primo de¬
bes habere iudiciũ: & pꝰea iusticiã.
Quod iudicium: Ut pͥmo iudices
quid sit malum: & quid sit bonũ.
Et quã iusticiã : Dedines amalo:
& facias bonum. Hoc autem non
ate habes: quia uide qͥd dix̃. Iudici

Expanded text:
habes; faciendo, justitiam habes. «Dechabes; faciendo, justitiam habes. «Declina a malo,» ait, «et fac bonum; quaere pacem, et sequere eam» . Primo debes habere judicium, et postea justitiam. Quod judicium? Ut primo judices quid sit malum, et quid sit bonum. Et quam justitiam? Declines a malo, et facias bonum. Hoc autem non a te habebis; qu
Abbreviated transcription (Latin):
Sicgͦ ut peccaret homo ipse suffic̃
ad peccatũ: ut iustificẽt ñ sibi suf¬
ficit: nͥ ab illo iustificet qui solus iu
sus.c̃. Ut gͦ se illi homines dent for¬
mandos ad iusticiã: cum terruisset
populos psalmus iste & dixisset:
confiteant᷑ nomini tuo magno qm̃
terribile & sc̃m .ẽ. & honor regis iu¬
dicium diligit: ueluti quęrentes
iam populos t̾ritos quomͦ iusti ui¬
uere debeant. quia inse ipsis non
possunt habere iusticiã ⁊ cõmen¬
dauit illis & plasmatorẽ iusticie il¬
loꝵ: & secutus ait. Tuparasti ȩqui¬
tatẽ: iusticiã & uidiciũ in iacobtu
fcisti. Debemus enĩ s nos habere
iudiciũ: debemus habere iusticiã.
S ille innobis facit iudiciũ & iu¬
sticiã. qui nos fecit in quib faceret.
Quomͦ & nos debemus habere iu¬
diciũ & iusticiam: Iudiciũ habes:
qn discernis malũ abono: iusticiã
autẽ : qñ sequeris bonum & decli¬
nas amalo. Discernendo iudiciũ

Expanded text:
Sic ergo ut peccet homo, ipse sibi sufficit Sic ergo ut peccet homo, ipse sibi sufficit ad peccandum: ut justificetur, non sibi sufficit, nisi ab illo justificetur, qui solus est justus. Ut ergo illi se homines dent formandos ad justitiam, cum terruisset populos psalmus iste, et dixisset, «Confiteantur nomini tuo magno, quoniam terribile et sanctum est; et honor regis judicium diligit;» veluti quaerentes jam populos territos quomodo justi vivere debeant, quia in seipsis non possunt habere justitiam, commendavit illis et plasmatorem justitiae illorum, et secutus ait: «Tu parasti aequitatem; judicium et justitiam in Jacob tu fecisti.» Debemus enim et nos habere judicium, debemus habere justitiam; sed ille in nobis facit judicium et justitiam, qui nos fecit in quibus faceret. Quomodo et nos debemus habere judicium et justitiam? Judicium habes, quando discernis malum a bono; justitiam autem, quando sequeris bonum, et declinas a malo. Discernendo, judicium
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. iudicium: nisi merita reddan¬
tur sua unicuiq: quẽ ad modũ qͥsq
gessit incorpore: siue bonum. siue
malum. Ethonor regis iudicium
diligit. Ergo timeamus: gͦ faciamis
iusticiam: gͦ faciamus ęquitatẽ. S qs
facit ȩ quitatẽ : quis facit iusticia
Homo peccator: homo iniquul
homo ꝑuersus: homo auersus a
luce ueritatis: Quid debet facere
homo: Conuertere se tantũ addm̃:
ut ipse in illo formet ęquitãtẽ: quã
ipse formare non potest: s deforma¬
re. Idoncus. ẽ. homo ad uulneran¬
dum se. nunquid idoneus ẽ. ad sa-¬
nandum se: Qñ uult egrotat: non
qñ uult surgit. Siuult uiuat in¬
tẽꝑanter uel infrigore uł in calo¬
re: eo die egrotat quo uoluerit. Cũ
autem uiuendo intẽꝑant̃ cȩꝑit e¬
grotare: surgat qn uult. Qui euit
qñ uoluit: surgat sipodest qñ uult.
lt iaceret egrotus. intẽpantiã suã
habuit necessariam: ut surgat aut̃
necessariã habet artificis medicinã.

Expanded text:
non est judicium, nisi merita reddannon est judicium, nisi merita reddantur sua cuique, quemadmodum quisque gessit in corpore, sive bonum, sive malum : «et honor regis judicium diligit.» Ergo timeamus, ergo faciamus justitiam, ergo faciamus aequitatem. 7. Sed quis facit aequitatem? quis facit justitiam? Homo peccator, homo iniquus, homo perversus, homo aversus a luce veritatis? Quid debet facere homo? Convertere se tantum ad Deum, ut ipse in illo formet aequitatem, quam ipse formare non potest, sed deformare. Idoneus est homo ad vulnerandum se; numquid idoneus est ad sanandum se? Quando vult aegrotat, non quando vult surgit. Si vult, vivat intemperanter vel in frigore vel in calore; eo die aegrotat, quo voluerit: cum autem vivendo intemperanter coeperit aegrotare, surgat quando vult; qui jacuit quando voluit, surgat, si potest, quando vult. Ut jaceret aegrotus, intemperantiam suam habuit necessariam: ut surgat autem, necessariam habet artificis medicinam.
Abbreviated transcription (Latin):
ad sinistram: alios addexteram. Et
non illud facit ipse quomͦ cunq
ut erret forte inhominibus: ut
qui addexterã ponendus. ẽ. ad si¬
nistram ponatur: aut qui adsini¬
stram debet stare: errante deo ad
dexteram ponatur. Non potest er¬
rare: ut ibi ponat malum ubi debit¬
ponere bonum: & ibi ponat bonum
ubi debet ponere malum. Si erra¬
re non potest: nos erramus si non ti¬
memus. Si autem timuerimus mͦ⁊
tunc quod timeamus non habebimꝰ.
Qm̃ terribile & sc̃m. ẽ. Et honor regis
iudicium diligit. Sic gͦ timeant eũ
ppłĩ ut corrigant se: non quasi mul¬
tum p̾sumentes de miscdĩa ipsius:
dimittant se: & male uiuant. Dili¬
te ut conuertaris. Parua miscdia
ẽ. quia uixisti inmalis factis: & ad¬
huc non de tulit cum peccares: ut
credenti ignosceret peccata tua: Par¬
ua miscdia ẽ: Putas quia sic sempe
rit miscdĩa: ut neminẽ puniat:
&honor regis iudicium diligit. In¬
iustum . ẽ. enim uidiciũ: & omnino

Expanded text:
ad sinistram, alios ad dexteram . Et ad sinistram, alios ad dexteram . Et non illud facit ipse quomodocumque, ut erret forte in hominibus, ut qui ad dexteram ponendus est, ad sinistram ponatur; aut qui ad sinistram debet stare, errante Deo ad dexteram ponatur: non potest errare, ut ibi ponat malum, ubi ponere debet bonum; nec ibi ponet bonum, ubi debet ponere malum. Si errare non potest, nos erramus, si non timemus; si autem timuerimus modo, tunc quod timeamus non habebimus. «Quoniam terribile et sanctum est; et honor regis judicium diligit.» Sic ergo timeant cum populi, ut corrigant se: non quasi multum praesumentes de misericordia ipsius, dimittant se, et male vivant; dilite ut convertaris. Parva misericordia est, quia vixisti in malis factis, et adhuc non te tulit cum peccares, ut credenti ignosceret peccata tua? parva misericordia est? Putas quia sic semper erit misericordia, ut neminem puniat? honor regis judicium diligit.» Injustum est enim judicium, et omnino
Abbreviated transcription (Latin):
cimus paruum fuisse nomen xp̃i: an¬
tequam p̃clare diffamaretur xp̃c :
Quia nomen ipsius fama ipsius dr̃.
Paruum nomen erat: iam mͦ nomen
magnum factum . ẽ. Quȩ gens . ẽ. quȩ
nonaudiuit nom̃ xp̃i: Iam gͦ magno
nomini tuo confite antur populi:
qui ante paruo nomini tuo irasce¬
bant᷑. Confiteantur nomini tuo
magno. Quare confiteant᷑ : Qm̃ ter¬
rbile & sc̃m. ẽ. Ipsum nomen tuum:
terribile & sc̃m . ẽ. Sic p̃dicatur cru¬
cifixus: sic p̃dicat᷑ humiliatus. Sic
p̃dicat᷑ iudicatus: ut ueniat. et ex¬
celsus. Ueniat uiuus inuirtute:
ueniat iudicaturus. Modo par¬
cit ppłis blasphemantibus: quia
patientia dei ad penitentiã te addu¬
cit. Non enim qui mͦ parcit sẽꝑ
habet parcere : aut qͥ mͥ p̾dicat
ut timeatur non .ẽ. uenturꝰ
ut iudicet: Uenturus u¬
.ẽ. fratres mei: uenturꝰ ẽ. Timeamus
illum: & sic uiuamus: ut ad dexte¬
ram illius inueniamur. Uenturus
ẽ. enim & iudicaturꝰ: ut alios ponat

Expanded text:
cimus parvum fuisse nomen Christi, ancimus parvum fuisse nomen Christi, antequam praeclare diffamaretur Christus? Quia nomen ipsius fama ipsius dicitur. Parvum nomen erat; jam modo nomen magnum factum est. Quae gens est quae non audivit nomen Christi? Jam ergo magno nomini tuo confiteantur populi qui ante parvo nomini tuo irascebantur: «Confiteantur nomini tuo magno.» Quare confiteantur? «Quoniam terribile et sanctum est.» Ipsum nomen tuum terribile et sanctum est. Sic praedicatur crucifixus, sic praedicatur humiliatus, sic praedicatur judicatus, ut veniat et excelsus, veniat vivus, in virtute veniat judicaturus. Modo parcit populis blasphemantibus, quia patientia Dei ad poenitentiam adducit . Non enim qui modo parcit, semper habet parcere; aut qui modo praedicatur ut timeatur, non est venturus ut judicet. Venturus est, fratres mei, venturus est: timeamus illum, et sic vivamus, ut ad dexteram illius inveniamur. Venturus est enim, et judicaturus, ut alios ponat
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ieiunia cȩlebramus ꝑ dies festos
illoꝵ. Alia sunt ieiunia nr̃a. quȩ
cȩlebramus ꝑdies paschȩ futuros ⁊ ꝑ
alia atq alia quȩ sollennia nobis
sunt inxp̃o: ꝑ istos audem dies ad
hoc ieiunamus: ut qñ ipsi lȩtant᷑
nos ꝓ illis gemamus. Leticia enĩ
sua. admonent doloꝵ nr̃m: & fa¬
ciunt nos recordari. quã miseri
sunt adhuc. S quia uidemus
multos inde liberatos. ubi & nos
fuimus: nec de illis desꝑare debe-¬
mus. Et si adhuc irascuntur: nos
oremus. Et si adhuc cõmouent᷑.
particu. I la terrȩ quȩ remansit:
nos ꝑ maneamus in
gemitu ꝓ ipsis: ut & illis tribuat
intellectum: & nobiscum audiant
uoces istas de quibus gaudemus.
Dñs insion magnus: & excelsus
suꝑ omnes populos. Confiteant᷑¬
nomini tuo magno. Ipsi omnes
popłi supͣ quos magnus es insy¬
on: iam confiteantur nomini
tuo magno. Paruum fuit nom̃
tuum q̃ñ irascebantur: factum . ẽ. ma¬
gnum: iam confiteantur. Quomͦ di¬

Expanded text:
nostra jejunia celebramus per dies festos nostra jejunia celebramus per dies festos illorum. Alia sunt jejunia nostra quae celebramus per dies Paschae futuros, per alia atque alia quae solemnia nobis sunt in Christo: per istos autem dies ad hoc jejunamus, ut quando ipsi laetantur, nos pro illis gemamus. Laetitia enim sua admonent dolorem nostrum, et faciunt nos recordari quam miseri sint adhuc. Sed quia videmus multos inde liberatos, ubi et nos fuimus, nec de illis desperare debemus. Et si adhuc irascuntur, nos oremus; et si adhuc commovetur particula terrae quae remansit, nos permaneamus in gemitu pro ipsis, ut et illis Deus tribuat intellectum, et nobiscum audiant voces istas, de quibus modo gaudemus. «Dominus in Sion magnus, et excelsus est super omnes populos.» 6. «venomini tuo magno.» Ips omnes populi, super quos magnus es in Sion, jam «confiteantur nomini tuo magno.» Parvum fuit nomen tuum, quando irascebantur: factum est magnum; jam confiteantur. Quomodo di
Abbreviated transcription (Latin):
secutores:. creuerunt predicatores.
insanirȩ adhuc inuoluntatib suis
malis &ꝑuersis : rogamus dm̃ ꝓ illis:
ut qui delectabilit audiunt organũ:
dilectabiliꝰ audiant uocem dei. Hun
nim quod sonat sine ratione dele¬
tat aurem ÷ & uerbum dei ñ dele¬
ctat cor: S ideo ꝓ illis oramus : qñ
diebus illoꝵ festis nos itiunamus:
ut fiant sibi ipsi spectaculũ. Qñ e¬
nim uiderint se: displicebunt sibi.
S ideo non sibi displicent: quia ñ
se attendunt. Ebrius non sibi di¬
splicet: s sobrio displicet. Da homi¬
nem qui iam iocundat᷑ in dño: ui¬
uit grauit̃. suspirat in illam pacẽ
eternam. quã illi ꝓmisit ds̃: & uide.
quia qñ respexerit hominẽ saltan¬
tem ad organum : plus illum dolet
insanientẽ: quam freneticum febri¬
entem. Ergo si nouimus mala illoꝵ:
quia de ipsis malis & nos liberati su¬
mus: doleamus illos. Et si dolemus
illos: oremus ꝓillis. Et ut ex adiam᷑:
ieiunemus ꝓillis. Non enim nos

Expanded text:
rsecutores, creverunt praedicatores. rsecutores, creverunt praedicatores. insanire adhuc in voluptatibus suis malis et perversis, rogamus pro illis Deum, ut qui delectabiliter audiunt organum, delectabilius audiant vocem Dei. Non enim quod sonat sine ratione delectat aurem, et verbum Dei non delectat cor. Sed ideo pro illis oramus, quando diebus illorum festis non jejunamus, ut fiant sibi ipsi spectaculum. Quando enim viderint se, displicebunt sibi; sed ideo non sibi displicent, quia non se attendunt. Ebrius non sibi displicet, sed sobrio displicet. Da hominem qui jam jucundatur in Deo, vivit graviter, suspirat in illam pacem aeternam quam illi promisit Deus; et vide quia quando respexerit hominem saltantem ad organum, plus illum dolet insanientem, quam phreneticum febrientem. Ergo si novimus mala illorum, quia de ipsis malis et nos liberati sumus, doleamus illos; et si dolemus illos, oremus pro illis; et ut exaudiamur, jejunemus pro illis. Non enim nos
Abbreviated transcription (Latin):
pulos. Suꝑ illos qui irascuntur:
aut suꝑ illos qui irascebant᷑ : su¬
tatis enim quia tunc irascebant᷑.
&mͦ non irascunt᷑: Irascebant᷑ tunt:
s quia plures erant aꝑte irascebant̃
mͦ quia pauci facti sunt. occultȩ ira¬
scunt᷑. Interim facta ẽ. audatia ÷ fine¬
tur & iracundia. Putatis enim fr̃s
quia illi. quoꝵ hesterno die organa
concrepabant. non irascunt᷑ ieiuns
nr̃is: Non autem eis irascamur: s ꝓ
us ieiunemus. Dixit enim nobis dñs
as̃ nr̃ qui sedet in nobis÷ ipse nobis
pꝑsequentibus nos. Et cum facit ȩc¬
dia: ꝓpe finiti sunt ꝑsecutores. Ex au¬
aita ẽ. enim. cum hoc faceret: & exau¬
ditur cum hoc facit. Preualebant ma-¬
losuo: finiti sunt bono suo. Quomͦ
enim finiti sunt. uultis nosse: Man¬
ducati sunt ab ȩccłia. Quęre illos in
se & non inuenis: quȩre inea quȩ illos
manducauit: & in uisceribus eius in-¬
uenientur. Transeuntes enim ad ec¬
desiam xp̃iani facti sunt: ꝑierunt ꝑ-¬

Expanded text:
pulos, super illos qui irascuntur, pulos, super illos qui irascuntur, aut super illos qui irascebantur. Putatis enim quia tunc irascebantur, et modo non irascuntur? Irascebantur tunc: sed quia plures erant, aperte irascebantur; modo quia pauci facti sunt, occulte irascuntur. Interim fracta est audacia; finietur et iracundia. 5. Putatis enim, fratres, quia illi quorum hesterno die organa concrepabant, non irascuntur de jejuniis nostris? Non autem eis irascamur, sed pro eis jejunemus. Dixit enim nobis Dominus Deus noster qui sedet in nobis, ipse nobis persequentibus nos : et cum hoc facit Ecclesia, prope finiti sunt persecutores. Exaudita est enim cum hoc faceret, et exauditur cum hoc facit: praevalebant malo suo, finiti sunt bono suo. Quomodo enim finiti sunt, vultis nosse? Manducati sunt ab Ecclesia. Quaeris illos in se, et non invenis; quaere in ea quae illos manducavit, et in visceribus ejus inveniuntur. Transeuntes enim ad Ecclesiam, christiani facti sunt; perierunt pe
Abbreviated transcription (Latin):
latio dr̃: id ẽ. uisio & contẽplatio.
Speculari enum ꝓspicere. ẽ: uel con¬
spicere. uel intendere. ut uideas. Est
autem syon omnis anima: si inten¬
dit uidere lucem quȩ uidenda .ẽ.
minat᷑. Quia tam̃ manifestum. ẽ.
syon ciuitatem dei eẽ÷ quȩ ẽ. ciuitas
dei nͥ sc̃a ȩccła : Homines enim a mat¬
tes se inuicem. & amantes dm̃ suum
qui in illis habitat: faciunt ciui¬
tatem deo: quia lege quadã ciuitas
continetur. Lex ipsa eoꝵ caritas. ẽ.
& ipsa caritas ds̃.ẽ. Aꝑte enĩ scͥptũ
.ẽ. ds̃ caritas.ẽ. Qui gͦ plenus. ẽ. cari¬
tate: plenus deo. ẽ. Et multi pleni
caritate: ciuitatẽ faciunt dõ. Ista
ciuitas dei: uocatur syon. Ergo: et¬
clesia .ẽ. sion. In illa gͦ .ẽ. magnus deusa
in illa esto: & non erit p̃ter ͤ as̃. Cum
autem fuerit inte ds̃: quia tu fatꝰ
es de syon. menbrum desion. ciuis de
sion. ꝑunens ad societatẽ popłi dei:
excelsus inte erit ds̃ suꝑ omnes po¬

Expanded text:
latio dicitur, id est visio et contemplatio. latio dicitur, id est visio et contemplatio. Speculari enim prospicere est, vel conspicere, vel intendere, ut videas. Est autem Sion omnis anima, si intendit videre lucem quae videnda est. minatur. Quia tamen manifestum est Sion civitatem Dei esse; quae est civitas Dei, nisi sancta Ecclesia? Homines enim amantes se invicem, et amantes Deum suum qui in illis habitat, faciunt civitatem Deo. Quia lege quadam civitas continetur; lex ipsa eorum, charitas est; et ipsa charitas, Deus est: aperte enim scriptum est, «Deus charitas est» . Qui ergo plenus est charitate, plenus est Deo; et multi pleni charitate, civitatem faciunt Deo. Ista civitas Dei vocatur Sion: ergo Ecclesia est Sion. In illa est magnus Deus. In illa esto, et non erit praeter te Deus. Cum autem fuerit in te Deus, quia tu factus es de Sion, membrum de Sion, civis de Sion, pertinens ad societatem populi Dei; excelsus in te erit Deus super omnes po
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. Ecce si obscurum tibi erat. quia
dictum . ẽ. qui sedet suꝑ cherubim:
nesciebas quid .ẽ. cherubim: & forte
tibi figurabas animo quandã cahte¬
dram cȩlestem. ingentem gẽmatam:
& ipsam dicebas cherubin. carnali
sensu uolutans ꝑfantasma: dictũ
est tibi quia cherubin plenitudo
scientiȩ. ẽ: & dictum. ẽ. quia pleni¬
tudo scientiȩ. non cuiꝰlibet scientiȩ :¬
s plenitudo scientiȩ legis. utilis. ẽ. ho¬
mini. Et ne desꝑares de ipsa scien¬
tia legis: breuiter tͥ dictum. ẽ. ple¬
nitudo legis caritas. Habeto gͦ ca¬
ritatẽ indm̃n & inꝑximũ: & eris se¬
des dei ÷ ꝑtinebis ad cherubin. S
si ad huc non intelligis: audi quid
sequatur. Dñs insion magnus. Quẽ
tibi dixi suꝑ cherubin: insyon ma¬
gnus ẽ. Iam quȩxe quid.ẽ. syon. Sy¬
on nouimus ciuitatẽ dei eẽ. Sy¬
on dicta.ẽ. ciuitas: quȩ ẽ. ierłm. Di
cta autem ex interp̃tatione quadã
nom̃ accipiens: quia syon specu-¬

Expanded text:
est. Ecce, si obscurum tibi erat, quia est. Ecce, si obscurum tibi erat, quia dictum est, «Qui sedet super Cherubim,» nesciebas quid est Cherubim; et forte tibi figurabas animo quamdam cathedram coelestem, ingentem, gemmatam, et ipsam dicebas Cherubim, carnali sensu volitans per phantasmata: dictum est tibi quia Cherubim plenitudo scientiae est; et dictum est quia plenitudo scientiae, non cujuslibet scientiae, sed plenitudo scientiae Legis utilis est homini; et ne desperares de ipsa scientia Legis, breviter tibi dictum est, «Plenitudo Legis charitas.» Habeto ergo charitatem in Deum et in proximum, et eris sedes Dei; pertinebis ad Cherubim. Sed si adhuc non intelligis, audi quid sequatur: «Dominus in Sion magnus.» Quem tibi dixi super Cherubim, in Sion magnus est. Jam quaere quid est Sion? Sion novimus civitatem Dei esse. Sion dicta autem ex interpretatione quadam nomen accipiens, quia Sion specu
Abbreviated transcription (Latin):
si uis habere plenitudinẽ scientiȩ:
tudo autẽ legis: caritas. Quid gͦ
.ẽ: ł didisti totam excusationem.
Int̾roga cor tuũ: uide utrum ha¬
beat caritatẽ. Si ẽ. ibi saritas: est
ibi plenitudo legis. Iam inte habi¬
tat deus: sedes dĩ factus es: irascan¬
tr populi. Quid facient irascen¬
des popłi: ei qui factus.ẽ.sedes der:
Qui contra te seuiant attendis:
qui inte sedeat non attendis. Cȩ¬
lum factus es. & terrã times : Dicit
enim alio loco scriptura dñm de¬
um nr̃m dicere: cęlum in sedes ẽ
Si gͦ & tu habendo plenitudinem
scientiȩ & habendo caritatem. utiq
sedes dei factus. es: cȩ̨lum factus es.
Non enim hoc cęlum oculis his
nr̃is qđ suscipimus: ualde p̃tiosũ
est deo. Cęli dei: animȩ sc̃ȩ sunt. Celũ
dei: mentes angeloꝵ & omnes men¬
tes seruoꝵ eius. Ergo irascantur po¬
puli: cõmoueat᷑ terra. Quid factu¬
ri. aut quid factura sedi dĩ & cęlo
minus insyon magnus: & excelsus

Expanded text:
si vis habere plenitudinem scientiae, si vis habere plenitudinem scientiae, tudo autem Legis charitas» . Quid ergo est? Perdidisti totam excusationem. Interroga cor tuum, vide utrum habeat charitatem. Si est ibi charitas, est ibi plenitudo Legis; jam in te habitat Deus, sedes Dei factus es. «Irascantur populi;» quid facient irascentes populi ei qui factus est sedes Dei? Qui contra te saeviant, attendis; qui in te sedeat, non attendis. Coelum factus es, et terram times? Dicit enim alio loco Scriptura Dominum Deum nostrum dicere, «Coelum mihi sedes est» . Si ergo et tu habendo plenitudinem scientiae, et habendo charitatem, utique sedes Dei factus es, coelum factus es. Non enim hoc coelum oculis his nostris quod suspicimus, valde pretiosum est Deo. Coelum Dei, animae sanctae sunt; coelum Dei, mentes Angelorum sunt, et omnes mentes servorum ejus. Ergo «irascantur populi, commoveatur terra;» quid facturi, aut quid factura sedi Dei, et coelo minus in Sion magnus et excelsus
Abbreviated transcription (Latin):
hębrea lingua dictum ẽ. cherubin:
adixert̃ esse cherubin plenitudi¬
nem scientiȩ. Ergo quia suꝑat ds̃
omnẽ scientiam: suꝑ plenitudinẽ
scientiȩ sedere dr̃. Sit inte gͦ pleni¬
tudo scientiȩ: & eris & tu sedes dei.
S forte dicturus es. Et q̃n inme erit
plenitudo scientiȩ: Et quis potest
ad tantum ꝑuenire : ut sit millo
plenitudo scientiȩ& Putas hoc uelle
adm̃ut sit in nobis ista plenitudo sci¬
entiȩ: ut nouerimus. aut quot sint
stelle: aut quot sint grana ũ dico
harenȩ s tritici: aut quot poma
pendeant inarbore:Ille nouit
omnia: quia capilli nr̃i nume¬
rati sunt dõ. s alia. ẽ. plenitudo sci¬
entiȩ ÷ quã uoluit hõminẽ. nosse.
Ad legem dĩ ꝑtinet scientia: quã
te uoluit habere. Et quis potest.
forte dicas michi. ꝑfecte nosse legẽ ÷
ut habeat inse plenitudinẽ scien¬
tiȩ ÷ & possit. eẽ. sedes dĩ: Noli tur¬
bari. Breuit̃ tibi dr̃. quid habeas:

Expanded text:
hebraea lingua dictum est Cherubim; hebraea lingua dictum est Cherubim; et dixerunt esse Cherubim Plenitudinem scientiae. Ergo quia superat Deus omnem scientiam, super plenitudinem scientiae sedere dicitur. Sit in te ergo plenitudo scientiae, et eris et tu sedes Dei. Sed forte dicturus es: Et quando in me erit plenitudo scientiae? et quis potest ad tantum culmen pervenire, ut sit in illo plenitudo scientiae? Putas hoc velle Deum, ut sit in nobis ista plenitudo scentiae, ut noverimus aut quot sint stellae, aut quot sint grana, non dico arenae, sed tritici, aut quot poma pendeant in arbore? Ille novit omnia; quia capilli nostri numerati sunt Deo . Sed alia est plenitudo scientiae quam voluit hominem nosse; ad legem Dei pertinet scientia quam te voluit habere. Et quis potest, forte dicas mihi, perfecte nosse Legem, ut habeat in se plenitudinem scientiae Legis, et possit esse sedes Dei? Noli turbari; breviter tibi dicitur quid habeas,
Abbreviated transcription (Latin):
merent serui eius. Prior illam pal
uoluit. Et quia necessaria erat i
popłoꝵ seruis eius: ut a peccatis su
omnibus ꝑ ipsas tribulationes curaren¬
tur. & sanarentur: amarum poculum
pͥor medicus bibit÷ nebibere timeret
egrotus. Ergo dñs regnauit: irascant᷑
populi. Irascantur popłi: quia de ira ip¬
soꝵ multa bona fęcit as̃. Illi irascunt᷑:
aserui dĩ purgantur. Quia exercent᷑.
bin sedes dei ẽ. sic̃ scͥpturȩ tradunt: cęle¬
sis quȩdam sedes sullimis: quã nos non
uidimus : s uerbum dĩ nouit illam.
Nouit tanquam sedem suã ÷ & ipsum
uerbum dĩ & sp̃o dĩ dix̃ seruis dĩ ubi
sedeat deus. Non quia sic sedet deus
quomͦ homo: s tu si uis ut sedeat in
te ds̃: si bonus eris. sedes dei eris. Sic
enim scͥptum.ẽ. Sedes sapientiȩ: aĩa
iusti. Thronus enim: latinȩ: sedes dr̃.
Nam & ipsum cherubin inter p̃tati
sunt quidã qͥd diciretur latinȩ. qui
uouert̃ linguam illam hȩbreã: qͥa

Expanded text:
merent servi ejus, prior illam pati merent servi ejus, prior illam pati voluit: et quia necessaria erat ira populorum servis ejus, ut a peccatis suis omnibus per ipsas tribulationes curarentur, et sanarentur; amarum poculum prior medicus bibit, ne bibere timeret aegrotus. Ergo, «Dominus regnavit, irascantur populi:» irascantur populi, quia de ira ipsorum multa bona facit Deus. Illi irascuntur, et servi Dei purgantur; quia exercentur,bim sedes Dei est, sicut Scripturae tradunt, coelestis quaedam sedes sublimis, quam nos non videmus; sed verbum Dei novit illam, novit tanquam sedem suam, et ipsum Verbum Dei et Spiritus Dei dixit servis Dei ubi sedeat Deus. Non quia sic sedet Deus, quomodo homo: sed tu si vis ut sedeat in te Deus, si bonus eris, sedes Dei eris; sic. enim scriptum est, «Sedes sapientiae, anima justi.» Thronus enim, latine sedes dicitur. Nam et ipsum Cherubim interpretati sunt quidam quid diceretur latine, qui noverunt linguam illam hebraeam; quia
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt. ꝑeant de cȩlo & deterra: quia
nunquã fuert̃ incȩlo. S quid dixit:
Diĩ qui cȩlum & terram non fecerunt:
ꝑeant deterra. Quasi respondit ad ter¬
ram: & defuit qđ responderet decelo:
quia illi non fuer̃t incęlo: ipsam terrã
bis dix̃: quia ipsa .ẽ. sub cęlo. Feant de
terra & de subçȩlo: detemplis suis. hi¬
dete si ñ fit: si ñ ex magna. parte iam
factum .ẽ. Quid enĩ remansit: aut qͣn¬
tum remansit: Magis remanser̃t ide¬
la incordibus paganoꝵ: quam in lo
sub audis regnauit. Cõmoueatur terra
Iterum dixit irascantur ppłi. Quod en
dix̃. dñs: ħ repetiuit. qͥ sedet suꝑ cͥerub
Et qđ dix̃ regnauit: sub audire fȩc̃ i alis
tum potest irascatur terra: ei qui iã
sedet incelo. fuit enindñs & interra:
& assũpsit terram. inqua ẽet interia
Induit se carne: & pͥor uoluit patii¬
rascentes ppłos: nẽ iram popułoꝵi¬

Expanded text:
fecerunt, percant de coelo et de terra; quia fecerunt, percant de coelo et de terra; quia nunquam fuerunt in coelo: sed quid dixit? «Dii qui coelum et terram non fecerunt, pereant de terra.» Quasi respondit ad terram, et defuit quod responderet de coelo, quia illi non fuerunt in coelo: ipsam terram bis dixit, quia ipsa est sub coelo. «Pereant de terra et de sub coelo,» de templis suis. Videte si non fit, si non ex magna parte jam factum est: quid enim remansit, aut quantum remansit? Magis remanserunt idola in cordibus Paganorum, quam in locr Cherubim:» subaudis, «regnavit. Commoveatur terra.» Iterum dixit, «Irascantur populi.» Quod en hoc repetivit, «Qui sedet super Cherubim:» et quod dixit, «regnavit,» subaudiri fecit in alio , nisi terra? Quantum potest irascatur terra ei qui jam sedet in coelo. Fuit enim Dominus et in terra, et assumpsit terram in qua esset in terra. Induit se carnem, et prior voluit pati irascentes populos. Ne iram populorum ti
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. Illi irascantur: & mira ipsoꝵ
martires coronentur. Quid fecert an¬
nuntiatorib uerbi ueritatis. nubibꝰ
xp̃i circũ euntibꝰ orbem terrarũ. et
cõpluentib agrum dei ÷ quid illis fȩ¬
cerunt qui irascebant᷑ : nisi ut inter
manus eoꝵ caro affligeret᷑: & inma-
ro quã ꝑsecutores occide respotuer̃.
ita mortua ẽ: ut inȩt̃num intehiret. ha¬
bebit enim tẽpus suum. quo resurgat¬
& ipsa: quia resurrectionẽ carnis iam
ostendit dñs inse ipso. Inde illam uo¬
luit a nobis accipere: ut de nr̃a pos¬
semus non desꝑare. Frgo fr̃s: caro ser¬
uoꝵ quã occidert̃ cultores idoloꝵ
resurget tp̃r suo: idola q̃ fregit xp̃c.
nunquã iterũ faciet faber. Audistis
cum ieremias ligeretur ante apłicam
lectionem: siaurem apposuistis: uidistis
ibi tempora p̾sentia quȩ nunc agimus.
Dixit enim. Diĩ qui cȩlum & terrã non
fecerunt: ꝑeant de terra: & desubcȩlo.
Non dixit. dii qui celum & terram ñ

Expanded text:
tibus: illi irascantur, et in ira ipsorum tibus: illi irascantur, et in ira ipsorum martyres coronentur. Quid fecerunt annuntiatoribus verbi veritatis, nubibus Christi circumeuntibus orbem terrarum et compluentibus agrum Dei? Quid illis fecerunt qui irascebantur, nisi ut inter manus eorum caro affligeretur, et in mro quam persecutores occidere potuerunt, ita mortua est ut in aeternum interiret: habebit enim tempus suum quo resurgat et ipsa; quia resurrectionem carnis jam ostendit Dominus in seipso. Inde illam voluit a nobis accipere, ut de nostra possemus non desperare. Ergo, fratres, caro servorum quam occiderunt cultores idolorum, resurget in tempore suo: idola quae fregit Christus, nunquam iterum faciet faber. Audistis, cum Jeremias legeretur ante apostolicam lectionem, si aurem apposuistis; vidistis ibi tempora praesentia quae nunc agimus. Dixit enim: «Dii qui coelum et terram non fecerunt, pereant de terra et de sub coelo» . Non dixit, Dii qui coelum et terram non
Abbreviated transcription (Latin):
i postea quã resurrexit a mortuis.
&ascendit incȩlum: p̾ea impleuit
discipłos suos fiducia spc̃ sc̃ĩ. ut non
timerent mortem: quam ipse iam
occiderat inse. Ipse gͦ cȩpit predica¬
ri dñs iħe xp̃c. ut in illum crederens̃
qui salutem habere uellent: & ira¬
ti sunt ppłi idola colentes. Irasceban¬
tur. qui colebant qd fecerunt: qr¬
annuntiabat᷑ ille a quo facti sunt. Utiq
illi annuntiabat ꝑdiscipulos suos se¬
ipsum: qui illos uolebat conuerti ad
eum aquo facti sunt: &uerti abeis quȩ
ipsi fecerant. Illi ꝓ idolo suo. irasceban¬
tur dño suo: qui si ꝓidolo suo irasce¬¬
rentur seruo sũo: dãpnandi erant.
Melior enim seruus eoꝵ: quã idolum
eoꝵ Seruum enim eoꝵ ds̃ fęcit: idolũ
eoꝵ faber fecit. Sic irascebantur ꝓido¬
lo suo: ut irasci non timerant dño suo.
S irascant᷑ p̃dictum. ẽ: non iussũ. Inꝓ¬
ꝓħia enim dr̃: dñs regnauit: irascan¬
tur ppłi. Est qđ fiat & depopulis irascen¬

Expanded text:
ri, postquam resurrexit a mortuis et ascendit in coelum, posteaquam implevit discipulos suos fiducia Spiritus sancti, ut non timerent mortem, quam ille jam occiderat in se. Coepit ergo praedicari Dominus Christus, ut in illum crederent qui salutem habere vellent; et irati sunt populi qui idola colebant. Irascebantur qui colebant quod fecerant, quannuntiabatur ille a quo facti sunt. Utique ille annuntiabat per discipulos suos seipsum, qui illos volebat converti ad eum a quo facti erant, et averti ab eis quae ipsi fecerant. Illi pro idolo suo irascebantur Domino suo, qui si pro idolo suo irascerentur servo suo, damnandi erant. Melior enim servus eorum, quam idolum eorum: servum enim eorum Deus fecit, idolum eorum faber fecit. Sic irascebantur pro idolo suo, ut irasci non timerent Domino suo. Sed «irascantur,» praedictum est, non jussum; ingnavit, irascantur populi.» Est quod fiat et de populis irascen
Abbreviated transcription (Latin):
inter eos qui inuocant nomen eiꝰ.
Inuocabant dñm: & ipse exaudiebat
eos: incolupna nubis loquębat᷑ ad
eos. Isti antiqui moy ses & aãron &
samuel serui dei magni apud an¬
tiquos. Nostis quia moy ses eduxit
inuirtute dĩ popłum isrł ex egipto
ꝑrubrum mare: & dux̃ inheremo.
Et quanta mirabilia fȩcit illo tp̃r as̃
ꝑ manũ moysi: nouert̃ omnes qui
istas scripturas libent̾ audiunt in
ȩccłia: uel apud se leg̃t: uel quo quomͦ
didicert̃. Raron fr̃ ipsius fuit: quẽ
ordinauit etiã sacerdotẽ. Et ibi qͥdẽ
non uidetur. eẽ. sacerdos: nͥ aaron.
Aꝑte enim in illis litteris aaron
nominatur sacerdos dei. Demoy se
non ibi dr̃ quod sacerdos erat. S si
hoc non erat. quid erat: Nunquid
maior sacerdote. eẽ. poterat: Exꝓpͥat
psalmus iste: quia & ipse sacerdos e¬

Expanded text:
n his qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos.» Isti antiqui Moyses et Aaron et Samuel, servi Dei, magni apud antiquos. Nostis quia Moyses eduxit in virtute Dei populum Israel ex Aegypto per Rubrum mare; et duxit in eremo; et quanta mirabilia fecerit illo tempore Deus per manum Moysi, noverunt omnes qui istas Scripturas libenter audiunt in Ecclesia, vel apud se legunt, vel quoquo modo didicerunt. Aaron frater ipsius fuit, quem ordinavit etiam sacerdotem. Et ibi quidem non videtur sacerdos esse, nisi Aaron. Aperte enim in illis Litteris Aaron nominatur sacerdos Dei : de Moyse non ibi dicitur quod sacerdos erat. Sed si hoc non erat, quid erat? numquid major sacerdote esse poterat? Exprimit psalmus iste quia
Abbreviated transcription (Latin):
s. &uita. Sp̃ualiter intelligite quȩ
locutus sum. Non hoc corpus qđ
uidetis manducaturi estis: & bibi¬
uri illum sanguinem que fusuri
sunt qui me crucifigent. Sacramen¬
im aliquod uobis cõmendaui: sp̃ua¬
lit̃ intellectum uiuificabit uos. Et¬
si necesse. ẽ. illud uisibilit̃ cęlebrari:
oportet tam̃ inuisibilit̾ intelligi. Ex¬

Expanded text:
. Spiritualiter intelligite quod locutus sum: non hoc corpus quod videtis, manducaturi estis; et bibituri illum sanguinem, quem fusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi; spiritualiter intellectum vivificabit vos. Etsi necesse est illud visibiliter celebrari, oportet tamen invisibiliter intelligi. «Ex
Abbreviated transcription (Latin):
autem qñ hoc dñs cõm̃dauit: de car¬
ne sua locutus erat: & dixerat: nͥ qͥs
manducauerit carnẽ meã: ñ habe¬
bit inse uitam ȩt̃nam. Scandaliran
funt quidã discipłi eiꝰ: x x. fet me
& dixert̃. Durus.ẽ. hic sermo. Quis
potest hoc intelligere: Et recessenꝰ
abeo: & amplius cum eo ñ ambula¬
uerunt. Durũ illis uisũ . ẽ. qđ ait:
nsi quis manducauerit carnẽ meã
ñ habebit uitã ȩtñam: & ceprt̃ illud
sulte. Carnaliter illud cogitauert̃:
particulas quasdam decorpore suo:
xdaturus illis: & dixer̃t. Durus ẽ.
hic sermo. Ipsi erant duri: ñ sermo.
Et enĩ si duri ñ eẽnt. s mites eẽnt :
adicerent sibi. Non si ne causa hoc
dicit: nisi qͥa ẽ. ibi aliquod sacra¬
mentũ latens. Manerent cũ illo
lenes ñ duri: & discerent ab illo
qđ illis discedentibꝰ qui remanse¬
rant didicert̃. Nam cũ remans is¬
sent cũ illo .xͭii. discipłi illis rece¬
dentib: sugge̾ser̃ illi tanquã dolen¬

Expanded text:
autem quando hoc dominus commendauit, de carne sua locutus erat et dixerat: Nisi quis manducauerit carnem meam non habebit in se uitam eternam. Scandalizati sunt discipuli eius quidam Lxx ferme et dixerunt: Durus est hic sermo, quis potest eum intelligere? Et recesserunt ab eo, et amplius cum eo non ambulauerunt. Durum illis uisum est quod ait: Nisi quis manducaverit carnem meam, non habebit vitam aeternam: acceperunt illud stulte, carnaliter illud cogitaverunt, particulas quasdam de corpore suo, et daturus illis; dixerunt: Durus est hic sermo. Ipsi erant duri, non sermo. Etenim si duri non essent, sed mites essent, dicerent sibi: Non sine causa hoc dicit, nisi, quia est ibi aliquod sacramentum latens; manerent cum illo lenes non duri, ut discerent ab illo, quod, illis discedentibus, qui remanserunt didicerunt. Nam cum remansissent duodecim discipuli, illis recedentibus, suggesserunt illi tanquam dolen
Abbreviated transcription (Latin):
ro deterra ẽ. & decarne mariȩ car¬
nem accȩpit. Et quia in ipsa carne
hic ambulauit. & ipsã carnẽ nobis
manducandã ad salutem dedit: ne¬
mo autem illã carnẽ manducat nͥ
priꝰ adorauerit: inuentũ.ẽ. quẽ ad¬
modũ adoretur tale scabellũ pedũ
dñi: & ñ solum non peccemꝰ adoran¬
do: s peccemꝰ non adorando. Nunqͥs
autẽ caro uiuificat: Ipse dñs dix̃ cũ
de ipsa cõmendatione eiꝰdẽ terrȩ lo¬
queretur: sp̃c . ẽ. qui uiuificat: ca¬
ro autem nichil ꝓd. ẽ. Idõ & ad ter¬
ram quãlibet cum te inclinas atq
ꝓsternis : non quasi terrã intueris
s illum scm cuius pedũ scabellum
.ẽ. qͦd adoras. Propt̃ ipsũ enĩ adorass
lũ pedum eius. Et cũ adoras illum
ne cogitatione remaneas incarne:
& ab sp̃u ñ uiuificeris: sp̃c enĩ ui

Expanded text:
ro de terra est, et de carne Mariae carro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit. Et quia in ipsa carne hic ambulavit, et ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit; nemo autem illam carnem manducat, nisi prius adoraverit: inventum est quemadmodum adoretur tale scabellum pedum Domini, et non solum non peccemus adorando, sed peccemus non adorando. Numquid autem caro vivificat? Ipse Dominus dixit, cum de ipsa commendatione ejusdem terrae loqueretur: «Spiritus est qui vivificat; caro autem nihil prodest.» Ideo et ad terram quamlibet cum te inclinas atque prosternis, non quasi terram intuearis, sed illum Sanctum cujus pedum scabellum est quod adoras; propter ipsum enim adoras: llum pedum ejus. Et cum adoras illum, ne cogitatione remaneas in carne, et a spiritu non vivificeris: «Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
adorare: Scabellum pedum eius.
Suppedaneũ dr̃ scabellum. Quod
ni scabellũ ÷ & aliĩ dixert̃ suppeda-¬
neũ. S uidete fr̃s: quid nos iubeat
adorare. Alio loco scriptura dicit.
Cȩlum mͥ sedes ẽ: terra autẽ scabel¬
lum pedũ meoꝵ. Fgo terrã nos iu¬
het adorare: quia dix̃ alio loco qͥd
sit scabellum pedũ dĩ. Et quomͦ
adorabimꝰ terrã cumdicat aꝑte
scriptura. dñm dm̃ tuũ adorab:
& hic dicit. adorate scabellum pe¬
dum eius: Exponens autẽ mͥ qͥd
factus sum. Timeo adorare terrã:
ne dãpnet me qui fecit cęlum & t̃rã.¬
Rursum cimeo non adorare scabel¬
lum pedum dñi mei: quia psalmꝰ
mͥ dicit ÷ ad orate scabellũ pedum
eius. Quȩro quid sit scabellũ pedũ
eiꝰ: & dicit mͥscriptura: terra scabel¬
lum pedum meoꝵ. Puctuans con-¬
uerto me ad xp̃m: quia ipsũ quȩ¬
ro hic & inuenio quomͦ sine impie¬
tate adoretur terra: sine impie¬
tate ad oretur scabellũ pedũ. Sus¬
cepit enim deterra derrã: quia ca¬

Expanded text:
adorare? «Scabellum pedum ejus.» Suppedaneum dicitur scabellum. Quod ni «scabellum;» et alii dixerunt, «suppedaneum.» Sed videte, fratres, quid nos jubeat adorare. Alio loco Scripturarum dicitur: «Caelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum» . Ergo terram nos jubet ait scabellum pedum Dei? Et quomodo adorabimus terram, cum dicat aperte Scriptura: «Dominum Deum tuum adorabis» ? Et hic dicit, «Adorate scabellum pedum ejus;» exponens autem mihi qufactus sum: timeo adorare terram, ne darursus timeo non adorare scabellum pedum Domini mei, quia dicit mihi psalmus: Adorate scabellum pedum ejus. Quaero quid sit scabellum pedum ejus, et dicit mihi Scriptura: Terra est scabellum pedum meorum. Fluctuans converto me ad Christum, quia ipsum quaero hic, et invenio quomodo sine impietate adoretur terra, sine impietate adoretur scabellum pedum ejus. Suscepit enim de terra terram; quia ca