comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gogi seuerioris apposita ẽ: ut custodi¬
ret eos & future fidei p̃pararet. Quȩ
postquã uenit. & credidimus in xp̃m:
iam ñ sumꝰ sub pedagogo. Tutor a no¬
bis curatorque discedunt. ot legitimũ
ȩtatis tempus in euntes. uere dĩ filiĩ
nominamur cui nos generat ñ lex
abolita. sed mat̾ fides quȩ ẽ in xp̃o
ihu Q uod siquis post consũmatum
ȩtatis suȩ tempus. quando iam heres
ost liber & filius appellatur. uolue¬
rit eẽ sub pedagogo: sciat se ñ posse
legibus paruuli uiuere. Ubi enĩ nc̃
cõpleri potest illud ter in anno ap¬
parebit om̃e masculinũ tuũ in cons¬
pectu dñi dĩ tui. subũsa hierusalẽ
or templo usq ad cineres dissipato:
Ubi salutares. & ꝑpeccato hostiȩ:
Ibi ad simulachrũ cȩlestiũ syderũ.
holocaustorũ ȩt̃nus ignis altari om̃i¬
no destructo: Noxiis uero quȩ pote¬
rit pęna decerni scriptura dicente.
auferetis malũ de medio urm̃. ser¬

Expanded text:
gogi severioris apposita est, ut custodigogi severioris apposita est, ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet, quae postquam venit, et credidimus in Christum, jam non sumus sub paedagogo, tutor a nobis curatorque discedunt, 444 et legitimum aetatis tempus ineuntes, veri Dei filii nominamur, cui nos generat non Lex abolita, sed mater Fides, quae est in Christo Jesu. Quod si quis post consummatum aetatis suae tempus, quando jam haeres et liber et filius appellatur, voluerit esse sub plegibus parvuli vivere. Ubi enim nunc compleri potest illud, Ter in anno apparebit omne masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui , subversa Jerusalem, et templo usque ad cineres dissipato? Ubi salutares et pro peccato hostiae? Ubi ad simulacrum coelestium siderum, holocaustorum aeternus ignis, altari omnino destructo? Noxiis vero quae poterit poena decerni, Scriptura dicente: Aufere is malum de medio vestrum , ser
Abbreviated transcription (Latin):
lerisnequã homines uinciendo: sed
condudit eos & nocentes. sententiȩ
sue auctoritate ꝓnuntiat: ũt debi¬
tos penȩ. indulgentia postea si uolu¬
erit pͥncipalis absoluat
Itaꝗel ex pedagogus nr̃ fuit in
xp̃o iħu: ut ex fide iustificem᷑. At
ubi uenit fides. iam ñ sub pedagogo
sumꝰ. Om̃s enim filii dĩ estis ꝑ fidẽ
quȩ ẽ in xp̃o iħu. Pedagoguspar¬
uulis assignatur: ut lasciuiens refre¬
nctur etas. & pna inuicia corda te¬
neantur. dũ tenera studiis erudit᷑
nfana . & ad maiores philosophiȩ.
ac redȩ rei publicȩ disciplinas.
metu penȩ cohercita p̃paretur. Non
tam̃ pedagogus. magister &x pat̃ ẽ nec
hereditatẽ & scientiã pedagogi is qui
eruditur exspectat. sed alienũ custo¬
dit filiũ pedagogus abeo postquã
le Ad legittimũ capiende heredi
mpus aduenerit. recessuris.
sona ẽ compositũ ab eo quocd
pueros agat id ẽ duc tet. Itaq moysi
lex popło lasciuienti ad instar pecla¬

Expanded text:
leris, nequam homines vinciendo, sed leris, nequam homines vinciendo, sed concludit eos, et nocentes sententiae suae auctoritate pronuntiat, ut debitores poenae indulgentia, postea, si voluerit, principalis absolvatItaque Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificaremur. At ubi venit fides, jam non sub paedagogo sumus. Omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu. Paedagogus parvulis assignatur, ut lasciviens refrenetur aetas, et prona in vitia corda teneantur, dum tenera studiis eruditur infantia, et ad majores philosophiae ac regendae reipublicae disciplinas, metu poenae coercita praeparatur. Non tamen paedagogus magister et pater est, nec haereditatem et scientiam paedagogi is qui eruditur, exspectat; sed alienum custodit filium paedagogus, ab eo postquam ille ad legitimum capiendae haereditatis tempus advenerit, recessurus. sonat, et est compositum ab eo quod pueros agat, id est, ductet. Itaque et Moysi lex, populo lascivienti, ad instar paeda
Abbreviated transcription (Latin):
ret fides. sub lege custodiebam᷑ conc¬
si in eam fidem quȩ reuelanda e
S ieut mediator di & hominũ
dantẽ ot accipientẽ legem. mediu
fuit: sic lex ipsa quȩ post reꝑmis¬
nẽ cdata ẽ. int̾ repmissionẽ & cõp¬
cionẽ eius media subrepsit Quȩi
circo arbitranda ẽ reꝑmissionẽ
dere quia postea subsecuta eam qu
pͥus fuit idetur abolere: sed exi
quod repmissio prima pollicit
siones ut supͣ diximus posita. i
eos arguit peccatores. quib po
dicam in carcerẽ cdata ẽ: ut qũ
ꝑ arbitrii lib̾tatẽ noluerant
nocentes exspectare ꝓmissum: legalib
ninculis p̃pediti & in seruitutẽ man¬
Aatorũ ma redacti. custodirentur
in aduentu futurȩ in xp̃o fidei. quȩ
finem repmissionis afferret Nec¬
uero estimandũ. scripturã auctorẽ
ẽt̃ peccati quia om̃a sub peccato con¬
clusisse dĩcatuir cũ mandatum qd
exiure p̃cipitur: ostendat potius ar¬
guitq peccatum. quã sit causa pecca¬
si. quomodo & iudex ñ ẽ auctor sce¬

Expanded text:
stodiebamur, conclusi in eam fidem, quae revelanda erat. Sicut mediator Dei et hominum inter dantem et accipientem legem medius fuit, sic lex ipsa, quae post repromissionem data est, inter repromissionem et completionem ejus media subrepsit. Quae non idcirco arbitranda est promissionem excludere, quia postea subsecuta eam, quae prius fuit videtur abolere: sed ex equod repromissio prima pollicitasiones, ut supra diximus, posita, magis eos arguit peccatores, quibus post dicam, in carcerem data est: ut quia per arbitrii libertatem noluerunt innocentes exspectare promissum, legalibus vinculis praepediti, et in servitutem mandatorum redacti, custodirentur in adventum futurae in Christo fidei, quae finem repromissionis afferretvero aestimandum, Scripturam auctorem esse peccati, quia omnia sub peccato conclusisse dicatur, cum mandatum, quod ex ore praecipitur, ostendat potius, arguatque peccatum, quam sit causa peccati. Quomodo et judex non est auctor sce
Abbreviated transcription (Latin):
dui calor massã possidet: unus ig¬
neus calor ẽ Om̃is diũsitas gñis.
conditionis. & corporũ: aufertur
istiusmodi uestim̃to. Non ẽ enim
iudeus. neq grecus Pro greco. gent¬
lem acciꝑe debemꝰ: quia ħel lened¬

Expanded text:
diu calor massam sic possidet, unus igdiu calor massam sic possidet, unus igneus color est, et omnis diversitas generis, conditionis et corporum aufertur istiusmodi vestimento. Non est enim Judaeus, neque Graecus. Pro Graeco Gentilem accipere debemus, quia Ἕλλην, e
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o baptitati estis: xp̃m indiustiᷤ
Quod autem xp̃c sit indlum̃tũ ñ solũ
de p̃senti loco. uerũ etiam de alio cõ¬
ꝓbatur paulo eodem cohortante. In
qui in xp̃o baptiati sunt. xp̃m indue¬
runt manifestũ ẽ eos qui ñ sunt in-¬
diiti xp̃m. ñ fuisse baptiiatos in xp̃o.
Ad eos enĩ qui fideles & baptisma xp̃i
consecuti putabantur: dictũ ẽ Indui
poreũ. & quod oculis carnis aspicitur.
aquȩ tantũ accepit lauachrũ: ñ est
mon ille de actibus actibus apłorũ:
acceꝑat lauachrũ aquȩ Uerũ quia
in xp̃o Et heretici. uel hypochritȩ.¬
oc hi qui sordide uictitant uidentur
quide accipere baptismũ. sed nescio
an xp̃i hab̾eant indum̃tũ Itaq con¬
sideremus neferte & in nobis aliquiᷤ
dep̃hendatur. ex eo quod xp̃i ñ ha¬
bet inlum̃tũ. arguatur ñ baptiza¬
tus in xp̃o Cũ autẽ quis semel fue¬
rit indutus xp̃m. &c missus in flãmã.
sp̃s scĩ ardore canduerit: ñ intelli¬
gitur. aurũ sit an argentum. Quã¬

Expanded text:
o baptizati estis, Christum induistis. Quod autem Christus sit indumentum, non solum de praesenti loco, verum etiam de alio comprobatur, Paulo eodem cohortante: Indqui in Christo baptizati sunt, Christum induerunt, manifestum est eos qui non sunt induti Christum, non fuisse baptizatos in Christo. Ad eos enim qui fideles et baptisma Christi consecuti putabantur, dictum est: Induporeum et quod oculis carnis aspicitur, aquae tantum accipit lavacrum, non est m et Simon ille de Actibus apostolorum, acceperat lavacrum aquae; verum quiaistum. Et haeretici vel hypocritae et qui sordide victitant videntur quidem accipere baptismum, sed nescio an Christi habeant indumentum. Itaque consideremus, ne forte et in nobis aliquis deprehendatur, qui ex eo quod Christum non habet indumentum, arguatur non baptizatus in Christo. Cum autem quis semel Christum indutus fuerit, et missus in flammam, Spiritus sancti ardore canduerit, non intelligitur aurum sit an argentum. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
& eiuis scepta i a ledicti sint. an non
Si maledictos dixerit: id habebit in
eugło qd nos habemꝰ in lege Si male¬
dictos negauerit: frustra gͦ eugłii
p̃cepi sunt posita. & absq mercede
eruii qui illa cõpleuerint. Sol
tus ꝓnobis maledictũ: ita de maledic¬
to quoq euangelii qđ statutũ ẽ suꝑ
cos qui eiꝰ p̃cepta ñ fecerint. eruit
nosfactus ꝓ nobis ipse maledic tũ. sci¬
ens nti quoq minimã ñ dimittere
ẽ. & nouissimũ exigere qͣdrantẽ¬

Expanded text:
iunt, maledicti sint, an non. Si maledictos dixerit, id habebit in Evangelio, quod nos habemus in Lege. Si maledictos negaverit, frustra ergo Evangelii praecepta sint posita, et absque mercede erunt hi qui illa compleverint. Solvtus pro nobis maledictum: ita de maledicto quoque Evangelii quod statutum est super eos qui ejus praecepta non fecerint, eruit nos, factus pro nobis ipse maledictum, sciens talenti quoque minimam non dimittere portionem, et novissimum exigere quadrante
Abbreviated transcription (Latin):
sit: quia & ds qui eũ dicitur fecisse
maledictũ. ipse cũ ñ sciret xp̃c pecca¬
tũ. ꝓ nobis eũ peccatũ fecit. & saluator
de plenitudine patris ex inaniuit se
dit ad inferos. ut nos ascenderemus
ad cȩlũ. ille factusis ẽ stultitia. ut
nos sapientia fierem: ille se de ple¬
nitudine. & forma dĩ euacuauit. for¬
mã serui accipiens. ut in nobis habi.¬
taret plenitudo diuinitatis. & dñi
fieremꝰ ẽseruis. Ille pependit in lig¬
no.: ut peccatũ qͦd cõmiseramꝰ in lig¬
no scientiȩ boni ac mali. ligno dele¬
ret appensus. Crux eius. amaras
aquas uertit in dulcẽ saporem: &
securim ꝑditam. in ꝓfundũq demer¬
sã. missa in fluento iordanis leua¬
uit A d postremũ factus ẽ ille ma-¬
ledictio. fac tus in quã ñ natus: ut
benedictiones quȩ pmissȩ fuerant
abrahȩ. ipso auctore & p̃iuio trans¬
ferrentur ad gentes: & sp̃s reꝑmis¬
sio ꝑ fide illius cõpleretur iͫn nob̾:
Quã duplicit̃ debemus accipere:

Expanded text:
um dicitur fecisse 438 maledictum, ipse cum nesciret Christus peccatum pro nobis eum peccatum fecit, et Salvator de plenitudine Patris exinanivit se, dit ad inferos, ut nos ascenderemus ad coelum. Ille factus est stultitia, ut nos sapientia fieremus. Ille se de plenitudine et de forma Dei evacuavit, formam servi accipiens, ut in nobis habitaret plenitudo divinitatis, et Domini fieremus e servis. Ille pependit in ligno, ut peccatum quod commiseramus in ligno scientiae boni et mali, ligno deleret appensus. Crux ejus amaras aquas vertit in dulcem saporem, et securim perditam, in profundumque demersam, missa in fluenta Jordanis levavit . Ad postremum factus est ille maledictio, factus, inquam, non natus: ut benedictiones quae promissae fuerant Abrahae, ipso auctore et praevio transferrentur ad gentes, et spiritus repromissio per fidem illius compleretur in nobis: quam dupliciter debemus accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
hel nolentes adorare idolũ nabueh¬
donosor fuissent in ligno suspensi
el eazarus quoq nonage narius sub
antiocho rege syriȩ. & cũ septẽ fili
głosa mater. utrũ maledictos eosȩ¬
maturi fuerint: an om̃i benedict¬
ne dignissimos. Certe si crucẽ qui
aman parauerat mardocheo. ñ ipse
ꝓsuo merito conscendisset. puto m¬
docheusieã ñ ut maledictus. sed r
uir sc̃s ascenderet. His & cȩteris¬

Expanded text:
el, nolentes adorare idolum Nabuchoel, nolentes adorare idolum Nabuchodonosor, fuissent in ligno suspensi ; Eleazarus quoque nonagenarius sub Antiocho rege Syriae, et cum septem filiis gloriosa mater, utrum maledictos eos aestimaturi fuerint , an omni benedictione dignissimos? Certe si crucem quam Aman paraverat Mardochaeo , non ipse pro suo merito conscendisset, puto Mardochaeus in eam, non ut maledictus, sed ut vir sanctus ascenderet  Al. ascender
Abbreviated transcription (Latin):
me in alt̃catione iasonis oc papisci.
quȩ greco sermone conscripta ẽ.: ita
id ẽ maledictio dĩ qui appensus e Di¬
cebat mͥ hebreus. qui me in seripturis
aliqua ex parte instituit. qđ possit oc
ita legi. quia contumeliose ds suspen¬
sus ẽ Hȩc idcirco congessimꝰ. quia fa¬
mosissima questio ẽ: õ nobis solet aui¬
deisꝑinfamia obici. quod saluator
nr̃ or dñs. sub dĩ fuerit maledicto
Primũ igit᷑ intuendũ ẽ. qđ ñ quicũq
in ligno pependerit maledic tussit :
sed qui peccauerit. & ꝓpt̃ scelus morti
fuerit adiudicatus. sublatusq in cru¬
cẽ. ñ ideo maledictus quia crucifixuᷤ
ẽ: sed quia in talem inciderit reatũ.
ut meruerit crucifigi Deinde illud
opponendũ: qđ inferius causa patibuli
plenius exponatur. scriptura referen¬
te. ob maledictum. & blasphemiã dĩ.
eũ eẽ crucifixũ. Qdđ aꝑtius sim machũ
transtulit. dicens quia ꝓpt̃ blaspher¬
am dĩ suspensus ẽ. Ad extremũ ut¬
gemꝰ eossi ananias & azarias & mili¬

Expanded text:
i, quae Graeco sermone conscripta est, ita id est, maledictio Dei qui appensus est. Dicebat mihi Hebraeus qui me in Scripturis aliqua ex parte instituit, quod possit et ita legi: quia contumeliose Deus suspensus est. Haec idcirco congessimus, quia famosissima quaestio est, et nobis soleat a Judaeis pro infamia objici, quod Salvator noster et Dominus sub Dei fuerit maledicto. Primum igitur intuendum est, quod non quicumque in ligno pependerit maledictus sit apud Deum, sed qui peccaverit, et propter scelus morti fuerit adjudicatus sublatusque in crucem: non ideo maledictus quia crucifixus est, sed quia in talem inciderit reatum, ut meruerit crucifigi. Deinde illud opponendum, quod inferius causa patibuli plenius exponatur, Scriptura referente, ob maledictum et blasphemiam Dei eum esse crucifixum. Quod apertius Symmachus transtulit, dicens: quia propter blasphemiam Dei suspensus est. Ad extremum interrogemus eos, si Ananias et Azarias et Misa
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃ibus bestus dicitur ad serpen¬
tem  Ad adam. maledicta t̾̃ra in
oꝑib tuis o ad cam. maledictus
tu suꝑ terrã: & alibi maledictus
chanaan puer. famulus erit fr̃ib
suis Necnon in alio loco. maledic¬
tus furor eorũ quia audax: ot ira roꝵs
quia ura. Longũ ẽ si uniũsasma.¬
ledioIones. quȩ in leuitico & deu¬
teronomio & in hiesu naue scribun¬
tur enumerem: & tam̃ in nulla
carũ dĩ nom̃ ẽ additũ. in tantũ ut
etiam ipse satanas cũ de iob polli¬
ccͣtur. quod si grandibus pressus fu¬
isse. angustiis. blasphemaret: a me¬
lioriparte hoc significauerit di¬
censsi te benedixerit in faciem
terea lapidatus refertur: quia benedi¬
xerit dm̃ & regẽ Nullũ autẽ debet mo

Expanded text:
ab omnibus bestiis , dicitur ad serpenab omnibus bestiis , dicitur ad serpentem. Et ad Adam: Maledicta terra in operibus tuis . Et ad Cain: Maledictus tu super terram . Et alibi: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis . Necnon et in alio loco: Maledictus furor eorum, quia audax, et ira eorum, quia dura . Longum est si universas maledictiones, quae in Levitico, et in Deuteronomio, et in Jesu Nave scribuntur, enumerem; et tamen in nulla earum, Dei nomen est additum: intantum ut etiam ipse Satanas, cum de Job polliceretur, quod si grandibus pressus fuisset angustiis, blasphemaret, a meliori parte hoc significaverit, dicens: Nisi te benedixerit in faciem terea lapidatus refertur: quia benedixerit Deum et regem . Nullum autem debet mo
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ facinus patibulo ꝑpetrarit
ñ eũ qui iniquitate iudicũ & ini¬
corũ potentia. uel clamore uulgi
uirtutũ inuidia. aut regis ira fus
modicũ & ulciscar sanguinẽ hic¬
hel suꝑ domũ hieur Hec aduersi
iudȩos: Ceterũ ut ad nos redeat
putatio: scire ñ possum. quare aps¬
eo qđ scriptũ ẽ. maledictus a doc
qui pendet in ligno. uel subtraxs
bat et̃ uerissimũ. nec om̃is nec in lig¬
no quȩ in hebreo ñ habentur assu
hebreorũ libros aliter habuisse quã
nc̃ habent: aut apłm ut ante iam
dixi. sensũ scripturarũ posuisse ñ uer¬
ba: aut quod magis ẽ estimandũ. post
passionẽ xp̃i. & in hebreis & in nr̃is
codicibus ab aliquo dĩ nom̃ appositũ.
cit infamiam nobis in ureret. qui in
xp̃m maledictũ a dõ credimus Lu¬
daci itaq pede in hoc ꝓcedo certam̃.
ut ad libros ꝓuocẽ. nullo loco scrip¬
tũ. a dõ quẽpiam eẽ maledictũ: &
ubicũq maledictio ponitur. nunꝗ
łi nom̃ adiunctũ. Maledictus tu

Expanded text:
atibulo perpetrarit: non cum qui iniquitate judicum, et inimicorum potentia, vel clamore vulgi, aut virtutum invidia, aut regis 437 ira modicum, et ulciscar sanguinem Jezrael super domum Jeu. . Haec adversum Judaeos. Caeterum ut ad nos redeat disputatio, scire non possum quare Apeo quod scriptum est: Maledictus a Deo omnis qui pendet in ligno , vel subtraxerit bat esse verissimum, nec omnis, nec in ligno, quae in Hebraeo non habentur, assuHebraeorum libros aliter habuisse, quam nunc habent: aut Apostolum ut ante jam dixi sensum Scripturarum posuisse, non verba: aut quod magis est aestimandum, post passionem Christi, et in Hebraeis, et in nostris codicibus ab aliquo Dei nomen appositum, ut infamiam nobis inureret, qui in Christum maledictum a Deo credimus. Audaci itaque pede ad hoc procedo certamen, ut ad libros provocem, nullo loco scriptum, a Deo quemquam esse maledictum, et ubicumque maledictio ponitur, numquam Dei nomen adjunctum. Maledictus tu
Abbreviated transcription (Latin):
busur̃is dimisi matrẽ urãm. Et apls
hoc ipsũ replicat dicens. Ego autẽ carna¬
lis su. uenditus sub peccato. Maledicta
quoꝙ legis quȩ in leuitico & deutero¬
nonuio scripta sunt. ñ dõ autore com.¬
plentur: sed ꝓpħico spu. his qui peccato¬
reserant. ea quȩ uentura sint enuntian¬
tur. Quod si apłi uoluerit nos testimo¬
nio cõartare dicentis. quicũq ex oꝑib
legissunt. sub maledicto st̃. scriptũ est
enĩ maledictus om̃is. qui ñ ꝑ manserit

Expanded text:
vestris dimisi matrem vestram . Et apostolus hoc ipsum replicat, dicens: Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato . Maledicta quoque Legis quae in Levitico et Deuteronomio scripta sunt, non Deo auctore complentur, sed prophetico spiritu his qui peccaturi erant, ea quae eis ventura sunt, nuntiantur. Quod si apostoli voluerit nos testimonio coarctare dicentis: Quicumque ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt: scriptum est enim: Maled
Abbreviated transcription (Latin):
mortis. & occisus fuerit. & suspenderis
eũ suꝑ lignũ: ñ cõmorabitur morticinũ
illius suꝑ lignũ. sed sepeliens sepelies
eũ in die illa: quia maledictio dĩ ẽ qui
suspensus ẽ : & ñ contaminabis humũ
tuã. quã dñs ds̃ tuus dabit tibi here¬
ditatem. Symmachus. Si autẽ fuerit
homini peccatũ ad iudiciũ mortis. &
occisus fuerit. & suspenderis eũ suꝑ lig¬
nũ.: ñ ꝑnoctabit cadauer ipsius super
lignũ. sed sepultura sepelies eũ in die¬
ipsa quia ꝓpt̃ blasphemiã dĩ suspen-¬
sus ẽ: & ñ contaminabis t̾rã tuã quã
dñs ds̃ tuus dabit tibi adhereditatẽ
Theodotion. Et quia erit in uiro pec
morticinũ eius suꝑ lignũ. quia se¬
pultura sepelies eũ in die ipsa. quia
maledicto dĩ ẽ suspensus: & ñ contami¬
derit tibi hereditatẽ Porro ad amã:
t̃ra siue humꝰ. lingua hebrea appellat᷑
In eo autẽ loco. ubi aquila & theodoti¬
on similit̃ transtulerunt dicentes. quia
maledicto dĩ ẽ suspensus: in hebreo ita

Expanded text:
mortis, et occisus fuerit, et suspenderis eum super lignum, non commorabitur morticinium ejus super lignum, sed sepeliens sepelies eum in die illa, quia maledictio Dei est, qui suspensus est: et non contaminabis humum tuam quam Dominus Deus tuus dabit tibi haereditatem. Symmachus: Si autem fuerit homini peccatum ad judicium mortis, et occisus fuerit, et suspenderis eum super lignum: non pernoctabit cadaver ipsius super lignum, sed sepultura sepelies eum uspensus est: et non contaminabis terram tuam quam Dominus Deus tuus dabit tibi ad haereditatem. Theodotio: Et quia erit in viro peccmorticinium ejus super lignum, quia sepultura sepelies eum in die ipsa, quia maledictio Dei est suspensus: et non contamis Deus tuus dederit tibi haereditatem. Porro ADAMA  , terra sive humus, lingua Hebraea appellatur. In eo autem loco ubi Aquila et Theodotio similiter transtulerunt, dicentes: quia maledictio Dei est suspensus, in Hebraeo ita
Abbreviated transcription (Latin):
sione Abrahȩ autẽ ꝑ reꝑmissionem
donauit ds̃ Apłs qui om̃ibus
om̃a factus ẽ ut om̃s lucrifaceret.
debitor grecis. ac̃ barbaris. sapientib
& insipientibus: galathis quoq quos
paulo ante stultos dixerat. factus ẽ
stultus. Non enim ad eos his usus ẽ
argum̃tis quibus ad romanos. usus ẽ:¬
sed simplicioribus & quȩ stulti pos¬
sent intelligere. & pene de triuio
Quod ne uideretur imꝑitia & ñ ar¬
te fecisse prudenti: placat ante lec¬
torem & quȩ dicturus ẽ. temperat
p̃fatione p̃missa: fr̃s scd̾m hominẽ
dico. quod enim licturus sũ. ñ dico
scđm dm̃. ñ dico scdm reconditam
sapientiam . &r eos qui solido cibo pos.¬
sunt uesci cibo: sed scdm eos qui ob
teneritudinem stomachi. lacteo rore
pascuntur or nequa quã ualent au¬
dire quȩ grandia sunt Unde ot ad
corinthios. in quibus auchiebatur
fornicatio. & talis fornicatio quȩ nt
sipientia. Putant aliqui. quod de
testam̃to hominis. & de testatoris
morte. &x cȩt̃is humanȩ similitudir

Expanded text:
sione. Abrahae autem per promissionem donavit Deus. Apostolus, qui omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret, debitor Graecis ac Barbaris, sapientibus et insipientibus, Galatis quoque quos paulo ante stultos dixerat, factus est stultus. Non enim ad eos his usus est argumentis quibus ad Romanos, sed simplicioribus; et quae stulti possent intelligere, et pene de trivio. Quod ne videretur imperitia et non arte fecisse, prudentem placat ante lectorem, et quae dicturus est, 439 temperat praefatione praemissa: Fratres, secundum hominem dico. Quod enim dicturus sum, non dico secundum Deum: non dico secundum reconditam sapientiam, et eos qui solido possunt vesci cibo, sed secundum eos qui ob teneritudinem stomachi lacteo rore pascuntur, et nequaquam valent audire quae grandia sunt . Unde et ad Corinthios in quibus audiebatur fornicatio, et talis fornicatio quae ne sipientia . Putant aliqui quod de testamento hominis, et de testatoris morte, et caeteris humanae similitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ sp̃s accipiamꝰ ꝑ fidẽ Antequã
de sensu. & ũbis apłi disputemꝰ: iustũ ui¬
detur deuteronomii testimoniũ. de qͦ
& apł̃s hȩc sũpsit pauca replicare. & cõ¬
ponere illud cȩteris editionib Septua¬
ginta int̾erp̃tes er̃go. ita hunc locũ tͣns¬
tulert̃. Si autẽ fuerit in aliquo pecca¬
tũ iudiciũ mortis & mortuus fuerit.¬
&r suspenderitis eũ in ligno. ñ dormiet
corpus illius suꝑ lignũ: sed sepel ientes
sepelietis eũ in die illa. quia maledictuᷤ
a dõ om̃is qui pendet in ligno: oe ñ con¬
taminabis terrã tuã. quã dñs ds̃ ur̃

Expanded text:
itus accipiamus per fidem. Antequam de sensu et verbis Apostoli disputemus, justum videtur Deuteronomii testimonium, de quo et apostolus haec sumpsit , paucis replicare, et componere illud caeteris editionibus. Septuaginta ergo interpretes ita hunc locum transtulere: Si autem fuerit in aliquo peccatum et judicium mortis, et mortuus fuerit, suspenderitis eum in ligno, non dormiet corpus illius super lignum, sed sepelientes sepelietis eum in die illa; quia maledictus a Deo omnis qui pendet in ligno: et non contaminabis terram tuam qu
Abbreviated transcription (Latin):
& iustificationes. in quib ñ uiuen
in eis: Sed hȩc plenius in hier echu¬
potestate creatoris: quẽ sanguin¬
um. & crudelem infamat uichce
emit. qui autẽ redimit. id emi
edanit nos gͦ xp̃c de maledicto legis
quad peccantib constitutũ ẽ: quod ip¬

Expanded text:
et justificationes in quibus non vivent et justificationes in quibus non vivent in eis. Sed haec plenius in Ezechiele: nupotestate Creatoris, quem sanguinarium, crudelem infamat et vindemit; qui autem redimit, id emitRedemit ergo nos Christus de maledicto Legis, quod peccantibus constitutum est, quos ip
Abbreviated transcription (Latin):
festissime demonstratur ñ simplicem
dici uitã. sed eã quȩ referatur ad aliqͥd
Iustus quippe ex fide uiuit. & ñ ad¬
diditur in his. siue in illis: uiuens au¬
tẽ in lege. qui fecerit ea uiuet in illis.
hoc ẽ in his quȩ fecit. quȩ putauit lu¬
nã mercedem laboris sui. habens ea
tantũ oꝑa quȩ fecit. siue longitudi
uitȩ ut uidei putant. siue declinau¬
nẽ penȩ. ꝑ quã transgressor legis occ
ditur. Uiuere autẽ in illis. ñ putem
eis p̃cepta mea. & iustificationes mo
demonstraui eis. quas faciet homo
& uiuet in eis Qui cũ illos si in p̾a¬
tis & iustificationib ambulassent.
uere dixisset: adiecit & dedi eis ñ¬
cepta ñ bona. & iustificationes inc
bus ñ uiuent in eis. Quanta iub¬
in uerbis consideratio. U bi di
dedi eis p̃cepta & iustificationes. in
uiuerent in eis. ñ ad iunxit bona
ubi uͦ posuit. in quib ñ uiuent n
addidit. & ego dedi eis p̃cepta ñ b

Expanded text:
festissime demonstratur non simplicem festissime demonstratur non simplicem dici vitam, sed eam quae referatur ad aliquid. Justus quippe ex fide vivit: et non additur, in his, sive in illis. Vivens autem in Lege qui fecerit ea, vivit in illis, hoc est, in his quae fecit, quae putavit bona: mercedem laboris sui habens ea tantum opera quae fecit, sive longitudinem vitae ut Judaei putant sive declinationem, poenae per quam transgressor Legis occiditur. Vivere autem in illis, non putemeis praecepta mea et justificationes meas demonstravi eis, quas faciet homo, et vivet in eis . Qui cum illos qui in praeceptis et justificationibus ambulassent, vivere dixisset, adjecit: Et dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non viverent in eis . Quanta in verbis consideratio! ubi dixit: Dedi eis praecepta et justificationes in quibus viverent in eis, non adjunxit bona. Ubi vero posuit, in quibus non viverenaddidit: Et ego dedi eis praecepta non bona,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alt̃ posset adfidem uenire: uel in ea ui¬
uere. nͥ prius iustus fuisset. & puritate
uitȩ quasi quibda ad fidẽ gradibus
ascendisset. Potest gͦ fieri. ut sit aliqͥs
legenti scrupulus cõmouetur: p̃auli
ũba suscipiat. in quib de se ait. scdm
iustitiã quȩ in lege ẽ conũsatus sine
rep̃hensione. Erat gͥpaulus tunc iustus
in lege. sed necdũ uiuere poterat: quia
ñ habebat in se xp̃m loquentẽ. ego sũ
uita. in quẽ credens postea cȩpit. &
uiuere faciamus & nos aliquid simi¬
le huic quod dicitur. iustus ex fide
uiuit. & dicamꝰ. castus ex fide uiuit. sa¬
piens ex fide uiuit. fortis ex fide uiuit.
& acęteris uirtutũ partibus. uicinam
sententiã ꝓferamꝰ aduersũ eos qui in
xp̃m ñ credentes. fortes & sapientes.
temperantes se putant eẽ. uel iustos:
ut sciant nullũ absq xp̃o uiuere.
sine quo om̃is uirtus in uicio ẽ Po-¬
test p̃sens testimoniũ & sic legi. quia
iustus ex fide: ut deinceps inferatur.

Expanded text:
 Al. possit ad fidem venire, vel in ea vivere, nisi prius justus fuisset, et puritate vitae quasi quibusdam ad fidem gradibus 433 ascendisset. Potest ergo fieri, ut sit aliquis legenti scrupulus commovetur, Pauli verba suscipiat, in quibus de se ait: Secundum justitiam, quae in Lege est, sine reprehensione . Erat igitur Paulus tunc justus in Lege, sed necdum vivere poterat, quia non habebat in se Christum loquentem: Ego sum vita . In quem credens postea coepit et vivere. Faciamus et nos aliquid simile huic quod dicitur, justus ex fide vivit; et dicamus: castus ex fide vivit, sapiens ex fide vivit, fortis ex fide vivit, et a caeteris virtutum partibus vicinam sententiam proferamus adversum eos, qui in Christum non credentes, fortes et sapientes, temperantes se putant esse, vel justos: ut sciant nullum absque Christo vivere, sine quo omnis virtus in vitio est. Potest praesens testimonium et sic legi: quia justus ex fide, ut deinceps inferatur,
Abbreviated transcription (Latin):
atim hoc tribuens or iustis ui¬
ris uidebitur detrahere saluatori quasi
nichil p̃cipuũ & excellens habuerit.
factus ꝑ nobis maledictũ. cũ cȩteri pro
aliis maledictũ facti sint. Nemo enim
illorũ quãuis factus fuerit ipse male¬
dictio. de maledicto quẽpiam liberauit.
dico & aaron ꝓpħasq cunctos & patri¬
archas. de maledicto legis redemit.
Nec hoc ex meo sensu dictũ putetis
nullus potuit delere cyrographũ uetuᷤ.
qđ aduersũ nos scriptũ erat. & affigere
sententiam. Homo ñ ẽ iustus in t̃ra

Expanded text:
atim hoc tribuens et justis viris, videbitur detrahere Salvatori, quasi nihil praecipuum et excellens habuerit, factus pro nobis maledictum, cum et caeteri pro aliis maledictum facti sint. Nemo enim illorum quamvis factus fuerit ipse maledictio, de maledicto quempiam liberavit, dico et Aaron, prophetasque cunctos et patriarchas, de maledicto Legis redemit. Nec hoc ex meo sensu dictum putetis,nullus potuit delere chirographum vetus, quod adversum nos scriptum erat, et affigere sententiam: Homo non est justus in terra,
Abbreviated transcription (Latin):
ut cõmunes sententias cõmuni oratio¬
ne uestiret. & quos ratio suadere ñ
poterat. reuocaret auctoritas. Nullus
p̃sentis. in quo ñ laboret docere anti¬
quȩ legis onera desita: & om̃ia illa
quȩ in typis & imaginibus p̃cessert̃.
id ẽ ociũ sabbati. circũcisionis in ui¬
riam. kalendarũ. & triũ ꝑ annum
sollemnitatũ recursus. scrupulosi¬

Expanded text:
ut communes sententias, communi oratiout communes sententias, communi oratione vestiret, et quos ratio suadere non poterat, revocaret auctoritas. Nullus tolam, vel praesentis, in quo non laboret docere antiquae Legis onera deposita, et omnia illa quae in typis et imaginibus praecesserunt, id est, otium sabbati, circumcisionis injuriam, Kalendarum et trium per annum solemnitatum recursus, scrupulosi
Abbreviated transcription (Latin):
nuꝑ egressum. & alexandrũ ueterem
hereticũ. eusebiũ quoq emisenũ. oc
theodorũ heracleoten. qui &c ipsi ñ nul
aliquid. quod ñ penitus contẽneret᷑
Itaq ut simpliciter fatear legi hȩc
om̃ia: & in mentẽ meã plurima co¬
aceruans. accito notario. uel mea
uel aliena dic taui: nec oramis. nec
ab aliis benedicta disꝑeant: &x ñ pla
ceant int̾ extraneos. quȩ placent int̃
suos. Argum̃tum itaq epłȩ huius
breuit̃ comp̃hendens. hoc p̃fatione cõ¬
moneo. ut sciatis eandem eẽ materiã
epłȩ pauli ad galathas. &r quȩ ad ro¬
manos scripta ẽ: sed hoc referre int̃
utrãq qđ in illa. latiori sensu. & ꝓ¬
funcdiorib usus ẽ argum̃tis. hic qͣsi
ad eos scribens. de quib in consequen¬
tib ait. õ insensati galathȩ. & sic in¬
sipientes estis. tali se sermone modera¬
tus ẽ. quo increparet potius quã doce¬
ret. & quẽ possent stulti intelligere:

Expanded text:
nuper egressum et Ale.xanuper egressum et Ale.xahaereticum, Eusebium quoque Emesenum, et Theodorum Heracleoten, qui et ipsi nonnullaliquid, quod non penitus contemneretur, et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec ab aliis beceant inter extraneos, quae placent inter suos. Argumentum itaque Epistolae hujus breviter comprehendens, hac praefatione commoneo, ut sciatis eamdem esse materiam et Epistolae Pauli ad Galatas, et quae ad Romanos scripta est. Sed hoc differre inter utramque, quod in illa altiori sensu et profundioribus usus est argumentis, hic quasi ad eos scribens, de quibus in consequentibus ait: O insensati Galatae: Et: Sic insipientes estis, tali se sermone moderatus est, quod increparet potius, quam doceret: et quem possent stulti intelligere,
Abbreviated transcription (Latin):
:ut me sentirem ñ tam fliscipu
habere quã iudicem: Itaq qđ or
ar opus intẽptatum ante me linguȩ nr̃e
seriptoribus: & a grecis quoq ipsis urx
paucis ut rei poscebat cdignitas. usurpa
docuit. edidisse cõmentarios in apłm:
sed qđ occupatus ille eruditione sc łariũ
litterarũ. scripturas om̃ino ignorauerit.:
& nemo possit quãuis eloquens de eo
bene disputare qđ nescit. Quid gͥ ẽgo
stultus. aut temerarius. qu̾id pollicear.
quod ille ñ potuit: Minime. Quin po¬
tius in eo m uideor cautior atq timidi¬
or: qđ imbecillitatem uriũ mearũ sen¬
tiens. origenis cõmentarios sũ secutus
Scripsit enim ille uir in epłam ad
pauli ad galathas. quinq ꝓprie uo¬
lumina : & decimũ stromatũ suorũ
librũ. cõmatico suꝑ explanatione eius
sermone cõpleuit. Tractatus quoq ua¬
rios & excerpta. quȩ uel sola possent
sufficere. cõposuit Pret̃mitto didimũ
uidentẽ meũ. & laodicenũ. de eccła

Expanded text:
ut me sentirem non tam discipulam ut me sentirem non tam discipulam habere, quam judicem. Itaque quod ar opus intentatum ante me linguae nostrae scriptoribus, et a Graecis quoque ipsis vix paucis, ut rei poscebat dignitas, usurpatdocuit, edidisse Commentarios in Apostolum; sed quod occupatus ille eruditione saecularium litterarum, Scripturas omnino sanctas ignoraverit: et nemo possit, quamvis eloquens, de eo bene disputare, quod nesciat. Quid igitur, ego stultus aut temerarius, qui id pollicear quod ille non potuit? Minime. Quin potius in eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis Comscripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et dec.imum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone conpleuit; tractatus quoque uarius et excerpta, quae uel sola possent sufficere, conposuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Lao dicenum de ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
płam pauli
dphilemonẽ
Interp̃tatus.
ad galathas
transcenderam.
multis retrorsũ in medio p̃ter¬
missis: & eoce subito litterȩ mͥ de
urbe allatȩ sunt. nuntiantes ox
albinã uenerabilem anum. p̃sen¬
tiȩ dñi redditã. & scãm marcellã.
matris contubernio destitutam.
magis nunc nͣr̃m. õ paula & eusto¬
chium flagitare solatium. Et qͥa
hoc interim fieri ñ potest. ꝓpter
grandia maris in medio spacia
atq terrarum: repente uulnus
imp̃ssum. saltem scripturarum
m curare medicamine. Scio eqͥdẽ
rem eius. scio fidem: quã flamam
habeat in pectore. suꝑare sexum.
usci hominis. & diuinorũ uolu¬
ũ tympano concrepante. rubrũ
s scłi pelagus transfretare Certe
omȩ ẽẽm. nunquã tam festina
idit: ut ñ de scripturis aliquid
garet. Neq uͦ more phytagorico.
qd responderam rectũ putabat:
ne ratione p̃iudicata. apud eam
at auctoritas. sed examinabat
or sagaci mente uniuersa pen

Expanded text:
am Pauli ad Philemonem interpretatus, ad Galatas transcenderam, multis retrorsum in medio praetermissis; et ecce subito litterae mihi de Urbe allatae sunt, nuntiantes et Albinam venerabilem anum praesentiae Domini redditam, et sanctam Marcellam matris contubernio destitutam, magis nunc vestrum, o Paula et Eustochium, flagitare solatium. Et quia hoc interim fieri non potest, propter grandia maris in medio spatia atque terrarum, repente vulnus impressum saltem Scripturarum vellem curare medicamine. Scio equidem ardorem ejus, scio fidem, quam flammam semper habeat in pectore, superare sexum, oblivisci hominis, et divinorum voluminum tympano concrepante, rubrum hujus saeculi pelagus transfretare. Certe cum Romae essem, numquam tam festina me vidit, ut non de Scripturis aliquidgaret. Neque vero more Pythagorico quidquid responderam, rectum putabat: nec sine ratione praejudicata apud eam valebat auctoritas; sed examinabat omnia, et sagaci mente universa pensabat,
Abbreviated transcription (Latin):
qui exeo qđ credidit dõ. signauit quiau
rus ẽ ds. Qui id circo signat᷑ ut seruet
signaculũ. & ostendat illud indie reas¬
tionis purũ. atq sincerũ & nulla expis¬
te mutilatũ. & ob id numerari cũ hisi
leat qui redempti sunt Ex pliciti¬

Expanded text:
qui ex eo quod credidit Deo, signavit, quia verus est Deus. Qui idcirco signatur, ut servet signaculum et ostendat illud in die redemptionis, purum atque sincerum, et nulla ex parte mutilatum, et ob id numerari cum his valeat qui redempti sunt. LI
Abbreviated transcription (Latin):
a n oiteiã enĩ magis asuasione qua a fid¬
cia. ediũso intelligi potest. lnsuasibilias
autẽ siue diffidentiȩ filii sic dieunt᷑ s
nortis &e filii gehennȩ & cȩt̾a his similia quȩ
incetis seripturarũ locis inuenire ꝑfacile ẽ:
olite gͦ effici comparticipes eorũ. Parti¬
eps siue cõparticeps fit᷑ fidentiȩ filiorũ qui
infornicatione & in immunditia. & auari¬
na ꝓpt̃ quȩ uenit ira di suꝑ filios diffiden

Expanded text:
tis: ἀπηθεία enim magis a suasione quam a fidutis: ἀπηθεία enim magis a suasione quam a fiducia e diverso intelligi potest. Insuasibilitatis autem, sive diffidentiae, filii sic dicuntur,  filii gehennae, et caetera his similia, quae in variis Scripturarum locis invenire perfacile est. Nolite ergo effici comparticipes eorum. Particeps sive comparticeps fit diffidentiae filiorum, qui in fornicatione, et in immunditia, et avaritia, propter quae venit ira Dei super fili
Abbreviated transcription (Latin):
no xp̃i ce clĩ. ipsũ dm̃ & xp̃m intelligami
quia cũ tradiderit regnũ dõ &r patri ñ
erit pat̾ om̃a in om̃ib. sed ds om̃a in om̃¬
bus. Ubi autẽ cds ẽ: tã pat̃ quã pat̃ filus
telligi potest. Porro qͦd de patre & filioo
Nemo uos decipiat in anib ũbis. Pror
hȩc enĩaienit ira dĩ infilios diffidentiȩ
Uerba quȩ decipiunt atq supplantant
entes. plena. cumulata. confersa. Quia gͥ
sunt pleriq qui audiunt dicunt ñ futͥa
ꝓ peccatis eẽ supplicia. nec extrinsecus aq¬
hibent᷑a torm̃ta. sed ipsũ peccatũ & conscis¬
ens punit sine cruciatuũ forinsecus ads¬
bitione qͦd possidet has itaq ꝑ suasiones &
decipulas fraudulentas. ũba in ania appi¬
lauit & uacua. quȩ uident᷑ florẽ quend
habere sermonũ. & blandiri peccantib
Sed dũ fiduciã tribuunt. magis eos feris
ad et̃a supplicia: quia de nulla re sicis¬
scitur ds quom̾ si peccator suꝑbiat & ereo
ot rigicdus ñ flec tat᷑ infletũ. nec miscdia

Expanded text:
intelligamus, quia et cum tradiderit regnum Deo et Patri, non erit Pater omnia in omnibus, sed Deus omnia in omnibus. Ubi autem Deus est, tam Pater quam Filius intelligi potest. Porro quod de Patre et de Filio Nemo vos decipiat inanibus verbis: propter haec enim venit ira Dei in filios diffidentiae. Verba quae decipiunt atque supplantant,ant auditores, plena, cumulata, conferta. Quia igitur sunt plerique qui dicunt, non futura pro peccatis esse supplicia, nec extrinsecus adhibenda tormenta: sed ipsum peccatum, et conscieens punit, sine cruciatuum forinsecus adhibitione quod possidet. Has itaque persuasiones et decipulas fraudulentas, verba inania appellavit et vacua, quae videntur florem quemdam habere sermonum, et blandiri peccantibus; sed dum fiduciam tribuunt, magis eos ferunt ad aeterna supplicia. Quia de nulla re sic irascitur Deus: quomodo si peccator superbiat, et erectus ac rigidus non flectatur in fletum, nec misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
donauit uobis. Non enĩ puto qđ in eģt̃is
quoq quȩcũq ds̃fecit. homo dm̃ possit
imitari. sed ũbi causa ut quomͦ ille clem̃s
sic etiã nos bonitatẽ nrãm suꝑ om̃s ho¬
mines effundamꝰ Qd cũ fecerimꝰ : erimꝰ
filii dilecti siue ipsius pauli. siue qđ me¬
lius puto di.

Expanded text:
arissimi. Non enim puto quod in caeteris quoque, quaecunque Deus fecerit, homo eum posset imitari, sed verbi causa, ut quo modo ille est clemens, sic etiam nos bonitatem nostram super omnes homines effundamus. Quod cum fecerimus, erimus filii dilecti, sive ipsius Pauli, sive, quod melius puto, Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
uiasi hebreũ ex hebreis ũbo usũ eẽ uulgato.
sensũ suũ alteriꝰ significatione ũbi expli¬
ire uoluisse. maxime cũ apud hebreos
atiosuser gr̃as agens uno ut aiunt sermo¬
ne dicat᷑. Unde & in ꝓũbiis puto ita scrip
co qͦd ẽ gratiosa. Uliderem̃ uim facere serip¬
turȩ. & gr̃as agentẽ mulierẽ ꝓgratiosa
audacter accipere: nͥ &r cȩt̃ȩ editiones
cũ nr̃a opinione congruerent Aquila
enĩ a theodotion. & siminachus. posuert̃¬

Expanded text:
uasi Hebraeum ex Hebraeis, verbo usum esse vulgato, et sensum suum alterius significatione verbi explicare voluisse: maxime cum apud Hebraeos gratiosus et gratias agens, uno, ut aiunt, sermone dicatur. Unde et in Proverbiis puto ita scripto quod est, gratiosa: videremur vim facere Scripturae, et gratias agentem mulierem, pro gratiosa audacter accipere, nisi et caeterae editiones nostrae opinioni congruerent. Aquila enim et Theodotio, et Symmachus ita posuer
Abbreviated transcription (Latin):
tantes dicunt se harenas littorũ giata
ocemi. & cȩlorũ spatiũ. t̾rȩq punctũl¬
quido cõprehendisse. Est or in ȩccla stu¬
tiloquiũ. siquis cȩlũ putet fornicis mo
curuatũ. esaiȩ quẽ ñ intelligit ser mol
deceptus. soliũ quoq in cęlis positĩre
suꝑ eũ sedere dm̃: & in ritũ imꝑator iꝰ
iudicis angłosstare in circuitu. quill
iubentis obtẽperent &e in diũsa mtl¬
tur officia. Sed quia sequit᷑ stutaloo
dũ Int̃ stultilo quiũ autẽ & scuri¬
litatẽ hoc int̃ est: quod stutalosi
qichil inse sapiens ee corde hominis dignũ
e scurrilitas uͦ de prudenti m̃te descen
t & consulto appetit quȩdã uel urbana
ili uel rustica uel turpia uel faceta. quã
onuenit flere. atq lugere. ut in hebraico

Expanded text:
tantes, dicunt se arenas littorum, guttas tantes, dicunt se arenas littorum, guttas Oceani, et coelorum spatium, terraeque punctum liquido comprehendisse. Est et in Ecclesia stultiloquium. Si quis coelum putet fornicis more curvatum, Isaiae, quem non intelligit, sermone deceptus: solium quoque in coelis positum, et super eo sedere Deum, et in ritum imperatoris et judicis, angelos stare in circuitu, qui verbis jubentis obtemperent, et in diversa mittantur officia . Sed quia sequitur stultilodum. Inter stultiloquium autem et scurrilitatem 641 hoc interest, quod stultiloquium nihil in se sapiens et corde hominis dignum habet. Scurrilitas vero de prudenti mente descendit, et consulto appetit quaedam vel urbana verba, vel rustica, vel turpia, vel faceta, quam convenit flere atque lugere, ut in Hebraico
Abbreviated transcription (Latin):
sensissent: nũquã sc̃s apłs scribens ad ephesi
cupimꝰ congregare. sed illã dessupͣ diximus
ne suꝑ grediatur. & auarus fraudet in ne¬
gocio frẽm suũ. qđ scilicet insatiabilis &
in expletus ꝑ om̃a turpitudinũ gña lasci¬
uieq discurrat. Sicut decet inquit scõs
Ex quo sc̃s ñ potest appellari.: qͥcũq extra
fornicationẽ in aliqua imũditia & ai¬
ritia uoluptatũ. quȩ se delec tauerint in.¬
uenitur. Siqͥs autẽ arbitrat᷑ auaritiam
ñ illo sensu accipienda eẽ quo diximus.
reddat causas quare int̾ fornicationem.
& immunditiã & turpitudinẽ & stulti¬
loquiũ or scurrilitatẽ. inediã a uaritiã
extra ordinarie posuerit. Porro stutti¬
loquiũ eẽ ȩstimo. ñ solũ eorũ qui aliqua
narrant turpia. ut risũ moueant. &. faus¬
tate simulata. magis illudant eis quib pl¬
cere desiderant: sed etiã eorũ qui sapient
scłi putantur. & de rebus phisicis dispu¬

Expanded text:
sensissent: numquam sanctus Apostolus scribens ad Ephesiosensissent: numquam sanctus Apostolus scribens ad Ephesiocupimus congregare, sed illam de qua supra diximus: ne supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum. Quod scilicet insatiabilis et inexpletus, per omnia turpitudinum genera, lasciviaeque discurrat. Sicut decet, inquit, sanctos. Ex quo sanctus non potest appellari, quicumque extra fornicationem in aliqua immunditia et avaritia voluptatum, quae se delectaverint, invenitur. Si quis autem arbitratur avaritiam non in illo sensu accipiendam esse quo diximus, reddat causas, quare inter fornicationem, et immunditiam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, mediam avaritiam extraordinarie posuerit. Porro stultiloquium esse existimo non solum eorum qui aliqua narrant turpia, ut risum moveant, et fatuitate simulata magis illudant eis, quibus placere desiderant: sed etiam eorum qui sapientes saeculi putantur, et de rebus physicis dispu
Abbreviated transcription (Latin):
oblationẽ or hostiã dõ in odorẽ suauita¬
tis Qui ꝓ aliorũ salute nisq ad sangui¬
nẽ contͣ peccatũ dimicat. ita ut & animã
sua tradat ꝓ eis. iste ambulat in carita¬
te amitans xp̃m. qui nos in tantũ dilex̃.
ut crucẽ ꝓsalute om̃iũ sustineret. Quo¬
mͦ enĩ ille tradidit se ꝓ nobis. sic &e iste
ꝓ quib potest libent̃ occũbens. imitabi¬
tur eũ qui oblationẽ oe hostiã inodorẽ
suauitatis se patri tradidit &e fiet etiã
ipse oblatio & hostia dĩ in odorẽ suaui
Fornicatio autẽ & om̃is im tatis¬
munditia. aut auaritia. nec nominet᷑
in uobis. sicut decet scõs & turpitudo &
stultiloqͥũ. aut scurrilitas. quȩ ad rẽ
ñ ꝑtinent. sed magis actio grãrũ
Nisi philosophorũ quidã cynicus
extitisset. qui doceret omẽm titillatio¬
nẽ carnis. & fluxũ sanguinis ex quali.¬
cũq attriti tac tuq uenientẽ intẽpo¬
re ñ uitandũ & ñ nulli sapientes scłi
in hanc turpẽ & erubescendã heresim con-¬

Expanded text:
tionem, et hostiam Deo in odorem suavitatis. Qui pro aliorum salute usque ad sanguinem contra peccatum dimicat, ita ut et animam suam tradat pro eis: iste ambulat in charitate, imitans Christum, qui nos intantum dilexit, ut crucem pro salute omnium sustineret. Quomodo enim ille se tradidit pro nobis: sic et iste pro quibus potest libenter occumbens, imitabitur eum qui oblationem et hostiam 640 in odorem suavitatis se Patri tradidit, et fiet etiam ipse oblatio et hostia Dei in odorem suavitatis. Fornicatio autem et omnis immunin vobis, sicut decet sanctos: et turpitudo, et stultiloquium, aut scurrilitas, quae ad rem non pertinent: sed magis actio gratiarum. Nisi philosophorum quidam Cynicus exstitisset, qui doceret omnem titillationem carnis, et fluxum seminis ex qualicumque attritu tactuque venientem, in tempore non vitandum, et nonnulli sapientes saeculi in hanc turpem et erubescendam haeresim con
Abbreviated transcription (Latin):
cipes enĩ xp̃i facti sumꝰ. si cam̃ pͥncipiũ sub¬
stantiȩ usq ad finẽ firmũ tenuerimꝰ. Porro
ñ memini mȩ alibi me legisse exceptop̃senti
loco cõparticipẽ: & tam̃ manifestũ ẽ hic ñ
inbonã partẽ. sed in cont̾riã positũ
ratis enĩ ałiqͣndo tenebrȩ: nc̃ autẽ lux
i dño. Si posfibile ẽ ũti in lucẽ tenebras:
ĩ ẽscdm quosda hereticosnat̾a quȩ pereat.
e recipere nequeat salutẽ int̾rogemꝰ gͦ eos
uiilla confingunt. utrũ nã om̃s impi te

Expanded text:
i facti sumus: si tamen principium substantiae usque ad 645 finem firmum tenuerimus . Porro non memini alibi me legisse, excepto praesenti loco, comparticipem: et tamen manifestum est hic non in bona parte, sed in contraria positum. Eratis enim aliquando tenebrae: nunc autem lux in Domino. Si possibile est verti in lucem tenebras non est secundum quosdam haereticos natura quae pereat, et recipere nequeat salutem. Interrogemus ergo eos qui illa confingunt: utrumnam omnes impii te
Abbreviated transcription (Latin):
latriã fornicationẽ appellat̾a. fornica¬
bant᷑ inquit pꝰ idola sua: & spũ fornca¬
tionis seducti st̃. Potest itaq fornicatio
ex suꝑ idolatria intelligi. Sin uͦ auarus ille
accipit᷑ qui pecuniã ut cũq conquirensnũ¬
mos ꝑfas & nefas habere desiderat. & ple¬
no sacello delectatur: iste idolatres in eo
ẽ quia seulpturã ipsiꝰ nũmi colit. & idola
in eis cȩlata ueneratur. Ut uoratiũ ds̃
uent̾ ẽ : ita cupidorũ quoq iustissime
pecuma ds̃ dici potest maxime cũ in alio
loco apłs cupiditatẽ idolatriã uocet Ad
hȩc uidendũ qͥdsentiri uoluerit dicenꝰ.¬
in regno xp̃i or dĩ. utrũ aliud regnũ
xp̃i sit. & aliud di. an idem sit regnũ
patris a filii. Et si quide dixisset in regi
filii o patris ꝑfiliũ ueniremꝰ ad patrẽ
licet eẽt diũsitas ꝑsonarũ. tam̃ eẽt regnai¬

Expanded text:
rnicabantur, inquit, post idola sua . Et: spiritu fornicationis seducti sunt. Potest itaque fornicatio et super idololatria intelligi. Sin vero avarus ille accipitur, qui pecuniam utcumque conquirens, nummos per fas et nefas habere desiderat, et pleno saeculo delectatur, iste idololatres in eo est, quia sculpturam ipsius nummi colit, et idola in eis caelata veneratur. Ut voracium deus venter est, ita cupidorum quoque justissime pecunia deus dici potest: maxime cum in alio loco apostolus cupiditatem idololatriam vocet. Ad haec videndum quid sentire voluerit, dicenIn regno Christi et Dei, utrumnam aliud regnum Christi sit, aliud Dei, an idem regnum sit Patris et Filii. Et siquidem dixisset: in regno Filii et Patris, per Filium veniremus ad Patrem, et licet esset diversitas personarum, tam
Abbreviated transcription (Latin):
animã confitentẽ tͥ Et in alio loco: incre¬
pa feras calami. Adũsarius enĩ nr̃ diabo¬
lus tãquã leo rugiens circuit. Quicũ cer¬
neret principẽ asiȩ ciuitatẽ ad doctrinã
pauli de faucibus suis eripi: totis satelli¬
tũ suoꝵ agminib congregatis eũ oppͥme¬
re itebatur. & imꝓbe se extollens. uole¬
bat quasi aquila ponere suꝑ illũ nidũ¬

Expanded text:
animam confitentem tibi . Et in alio loco: Increanimam confitentem tibi . Et in alio loco: Increpa feras calami . Adversarius enim noster diabolus, tamquam leo rugiens circuit . Qui cum cerneret principem Asiae civitatem ad doctrinam Pauli de faucibus suis eripi, totis satellitum suorum agminibus congregatis, eum opprimere nitebatur, et improbe se extollens, volebat quasi aquila ponere super illum nidu