comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicant conferunt quo supplicio dampnariopor¬
teat quem constat eẽ dampnandum: Cehenna
uero ignis nec dampnationem hab& dubiã sicut
iudicium : nec dampinati poenam sicut concilium
Ingehenna quippe certa ẽ & dampnatio & poena
dampnati: Gehenna nomen conpositum ẽ. ge: &
henna. Ge enim uallis interp̃tatur: gehenna aũt
uallis gratuita: s uit erum uallis filiorum en nõ
iuxta hierł in quamulta iacuere cadauera mor¬
tuonum unde & inferni gehenne congruit nomine:
sienço oppenes onintus tuuo adaltane etibi reconda¬
tus pueris quia pratertuus hab& aliquid aduensuor
nus tiuio: Nondixit situ habes aliquid aduersus fra¬
trẽtuũ sed si fratertuus hab& aliquid aduersumte:
utdurior reconciliationis tibimponatur necessitas. Quã¬
diu ergo illum placae non possumus. nescio an conse¬
ĩil quenter munera nr̃a offerimus dõ: Doc& utiq eũ qui
infratrem in pacificus ẽ pacis hostiam iuste dño offerre

Expanded text:
dicant conferunt, quo supplicio damnari opordicant conferunt, quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis nec damnationem habet dubiam sicut judicium, nec damnati poenam sicut consilium. In gehenna quippe certa est et damnatio et poena damnati, gehenna nomen compositum est ex ge et henna; ge enim vallis interpretatur, gehenna autem vallis gravida; fuit enim vallis filiorum Ennon juxta Jerusalem, in qua multa jacuere cadavera mortuorum: unde et inferni gehenna congruit nomini. Si ergo offeres munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quod frater tuus etc. Non dixit, si tu habes aliquid adversum fratrem tuum, sed si frater tuus habet aliquid adversum te, ut durior reconciliationis tibi imponatur necessitas. Quandiu ergo illum placare non possumus, nescio an consequenter munera nostra offeramus Deo. Docet utique eum qui in fratrem impacificus est, pacis hostiam juste Domino offerre
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tar&ur non in uenir& : Cradus itaq: s̃ in istis
pec catis : ut primo quisq: iras catur & eum motum
r&ineat corde conceptum : iansi & torserit uocẽ
indignantis ipsa cominotio non significantem aliquid
sed illum animimotum ipsa eruntione testantem
qua feriatur ille cui irascitur Plus ẽ utiq quamsi
surgens ira silentio p̃mer&ur : si uero non solũ uox
indignantis audiatur sed &iam uerbũ quodiam certã
eius uituperationem inquem ꝓfertur design& &
not& quis dubit& amplius. Hoc ẽe quamsisolus indig¬
nationis sonus aeder&ur. Itaq: in primo unum ẽ
idẽ ira sola. Insecundo duo : & ira &uox quae iram
iram significat & in uoce ipsa certe uituperationis
locus : in concilio autem quam quam &iudiciũ ẽe
soleat : tamen quia inter ẽẽ aliquid hoc loco fateri
cogit ipsa distinctio : uid&ur ad concilium ꝑtinere:
sententiae ꝓbatio quando non iam cum ipso reo
agitur utrum dampnandus sit :sed interse qui iu¬

Expanded text:
interpretaretur, non inveniret. Gradus itaque sunt in istis interpretaretur, non inveniret. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignantis, ipsa commotio non signised illum animi motum, ipsa eruptione testantem qua feriatur ille cui irascitur: plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quod jam certam ejus vituperationem in quem profertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola, in secundo duo, ira et vox quae iram iram significet, et in voce ipsa certae vituperationis locus, in consilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad consilium pertinere sententiae probatio quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui ju
Abbreviated transcription (Latin):
igns uenir&ur. & ideo sileuius ẽ reum ẽẽ iudi¬
cioquam eẽ reum concilio Item leuius est neun
concilio quam reum eẽ gehenne ignis. Oporta le¬
uius ẽe intellegatur irasci sine causa fratri quam
dicere racha : & rursus leuius eẽ dicere racha
quam dicere fatue Monenim reatus ipsehabe¬
r& grads nisi gradatim &iam peccata comme¬
morarentur racha enim obscurum ẽ. quia nec
grecum est nec latinum. Nonnulli autem degre¬
co trahere uoluerunt eĩ interp̃tationem putan¬
tes pannosum dici: Crecȩ erum pannos rachus
dicitur ꝓbabilius autem dicitur uocem ẽẽ non sig¬
nisicantem aliquid aliud nisi indignantis animimo¬
tum & primentem: ut sunt apud gramaticos inter¬
iestioner cum dicitur adolente heu. uł ab iras cen¬
te he quae uoces quarumqͣ linguccrum sunt pro¬
priae nec inaliam linguam facile transseruntur:
uae causa utiq coegitꝰ tam grecum inter p̃tem quã
latinum uocem ipsam ponere cum quomodo eam

Expanded text:
ignis veniretur: et ideo si levius est, reum esse judiignis veniretur: et ideo si levius est, reum esse judicio, quam esse reum concilio, item levius est esse reum concilio, quam reum esse gehennae ignis, oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere racha, et rursus, levius esse racha, quam dicere fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorarentur. Racha enim obscurum est, quia nec Graecum est nec Latinum, nonnulli autem de Graeco trahere voluerunt ejus interpretationem, putantes pannosum dici, Graece enim pannus, rachus dicitur. Probabilius autem dicitur vocem esse, non significantem aliquid aliud, nisi indignantis animi motum exprimentem, ut sunt apud grammaticos interjectiones, cum dicitur a dolente, heu, vel ab irascente, hem, quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur; quae causa utique coegit tam Graecum interpretem, quam Latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ : ego nouus homo uob̵ nouis noua loquor:
quia oonis qui inas citur pratri suo neus
erit iuditio: Uidendum ẽ quantum intersit.
inter iustitiam phariseorum & xp̃ianorũ quȩ
introducit in regnum caelorum: Ibi enĩ occisio
reum facit iudicio. hic autem ira reum nihil¬
hominłs facit iuditio: Ego autem dicouobis.
priȩ cebreorum est racha enim dicitur. Rt̃ixõc
idẽ in anis & uacuus quemnos possumus uulga¬
ta iniuria absq cerebro nuncupare : sideocioso
sermone reddituri sumus rationem : quantoma¬
gis decantum eliaꝵ sed & signanter additur quidi¬
xerit fratrisuo racha. fraterenim nr̃ nullus est.
nisi qui eundem nobiscum hab& patrem: Cũ ergo
tiam quaratione stultitiae elogio denotari potest
quid inter ẽ interreum iuditio & reum concilio
& reum gehenne ignis : Nam & hoc postremũ
grauis simum sonat & admon& gradus quos dam
fastos a leuioribus ad graui ora donec ad gehennã

Expanded text:
Id est, ego novus homo, vobis novis nova loquor. Id est, ego novus homo, vobis novis nova loquor. Quia omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio. Videndum est, quantum intersit inter justitiam Pharisaeorum et Christianorum, quae introducit in regnum coelorum. Ibi enim occisio reum facit judicio. Hic autem ira reum nihilominus facit judicio. Qui autem dixerit prie Hebraeorum est, Racha enim dicitur κενός, hoc est,inanis et vacuus, quem nos possumus vulgata injuria absque cerebro nuncupare. Si de otioso sermone reddituri sumus rationem, quanto magis de contumelia? Sed et signanter additur, qui dixerit fratri suo racha. Frater enim noster nullus est, nisi qui eumdem nobiscum habet patrem; cum ergo tiam, qua ratione stultitiae elogio denotari potest? Quid interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam
Abbreviated transcription (Latin):
ma legis p̃cepta impleueritis que in coant ho¬
minem: sed &iam ista quaȩ ame adduntur
qui non ueni soluere legem sed adimplere ñ
in trabitis in regnum cȩlorum Ĩustitia phariseo¬
rum est ut non occidant. Iustitia eorum est¬
qui intraturi sunt in regnum dĩ : ut non iras can¬
tur sine causa: minimum ẽ ergo nont
occidere : & qui illud soluerit minimus uocabit᷑
in regno celorum: Qui autem illud impleuerit
ut non occidat non continuo magnus erit &¬
idoneus regni celorum: sed tamen ascendit ali¬
quem gradum: ꝑfici&ur autem sinec irascitur
sine causa: quod siꝑ fecerit multo remotior
erit abhomicidio. Quaꝓpter quidoc& ut non
iras camur non soluit legem ne occidamus.
sed impl& pocius ut & foris dumnon occidimus
& in corde dumnoniras cimur in nocentiã custo¬
diamus: audigtis quia dic tuor ẽ aritiquis
non occides. qui auteo occiderit reus erit
iuditio: Inlege enim iudicabitur ut qui occide¬
pr̃i bat ut & ipse occider&ur : Ego autem dico uob

Expanded text:
ma legis praecepta impleveritis, quae inchoant hominem, sed ista quae a me adduntur, qui non veni solvere legem, sed adimplere, non intrabitis in regnum coelorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in regnum Dei est, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo et non occidere, et qui illud solverit minimus vocabitur in regno coelorum. Qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum; sed tamen ascendit aliquem gradum; perficitur autem si nec irascitur sine causa: quod si perfecerit multo remotior erit ab homicidio; quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit legem ne occidamus, sed implet potius ut foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur innocentiam custodiamus. Audistis quia dictum est antiquis: Non occides: qui autem occiderit reus erit judicio. In lege enim indicabatur, ut qui occidebat, et ipse occideretur. Ego autem dico vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
dubio : quaȩ abspũ conseqͥati sumus : Carniaũt inquat :
non sumus debitores : neq: enim ꝓpterea nosfecit dr̃ ad¬
imaginem suam ut carnis seruitio essemus obnoxii : sed
pocius ut creatorisuo anima deseruiens ipsa serui¬
tio hacministerio carnis uter&ur Hoc totum agit.
ut ostendat eis legem non ẽẽ necessariam : que arnalib:
data est: Sienior secunduo canneo uixeritis mo¬
rieonni: Quidẽ scđm carnem uiuere nisi carnis desi¬
deria implere i Nam & alibi dicit. & carnis curam nefece¬
ritis : in concupiscentis : non utiq negans curam carnis
habendam in necessariis. sed in concupiscentus: Itaergo
& hic: sienim inquiđ scđm carnem uixeritis moriemini :
significat aũt mortem : poene adẽnȩ: hoc enim dicit. osten¬
dere uolens maximã partẽ passionum : desideria hu¬
mani corporis eẽ: Si auteo sp̃u pacta carnis oroꝵ¬

Expanded text:
dubio quae a spiritu consecuti sumus. Carni autem, inquit, non sumus debitores, neque enim imaginem suam, ut carnis servitio essemus obnoxii, sed potius ut creatori suo anima deserviens, ipsa servitio ac ministerio carnis uteretur. Hoc totum agit, ut ostendat eis legem non esse necessariam, quae carnalibus data est. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Quid est secundum carnem vivere, nisi carnis desideria implere? Nam et alibi dicit: Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis. Non utique negans curam carnis habendam in necessariis, sed in concupiscentiis. Ita ergo et hic: Si enim, inquit, secundum carnem vixeritis, moriemini. Significat autem mortem poenae aeternae. Hoc enim dicit, ostendere volens, maxima in partem passionum desideria humani corporis esse. Si autem spiritu facta carnis mor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ hoc dixisse uideatur quia sinis illorũ mors ẽ:¬
Nunic uero liberati apeccato serui auteo pacti
dõ. habetis pructuor ur̃or inscipicationemr
piiem uero uitam aetenNam ẜ rustus fructib
conparat. & peccati quidem fructus ꝓquib nune hoc
est postea quia liberati apeccato & serui factidõ eru¬
bescunt ꝓnunciat morte finiri: fructus uero ius¬
titiae qui sunt in scĩ ficatione. finem dicit accipere
uitim adenã Stiperidia eruor peccati oioas
Romans enimmilitib ꝓ labore militia stipendia ap¬
pendebantur pecuniae : Ergo stipendium laborire
fruetus abstipe pendenda nominatus: Antiquienĩ
adpendere pecuniam solebant magis quam ad nume¬
rare. Ergo qui pec cato militat. stipendium idẽ
titie quia non erat ante quam remunerar&ur
in nob̵: Non enim nr̃o lahore quaȩ sita est sed dĩ
munere condonata: seq̃ sc̃i eũc. sẽd orãn¬

Expanded text:
Apostolus haec dixisse videatur, quia finis illorum mors eApostolus haec dixisse videatur, quia finis illorum mors ecato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam. Fructus fructibus comparat, et peccati quidem fructus, pro quibus nunc, hoc est, posteaquam liberati a peccato et servi facti Deo, erubescunt, pronuntiat morte finiri. Fructus vero justitiae, qui sunt in justificatione, finem dicit accipere vitam aeternam. Stipendia enim peccati mors. Romanis enim militibus pro labore militiae stipendia appendebantur pecuniae. Ergo stipendium laboris est fructus, ab stipe pendenda nominatur. Antiqui enim appendere pecuniam solebant magis quam adnumerare. Ergo qui peccato militat, stipendium, id etitiae, quia non erat antequam remuneraret in nobis. Non enim nostro labore quaesita est, sed Dei munere condonata. E
Abbreviated transcription (Latin):
dicitie & rapine & omnib: simuluiciis ac sce leribus
seruit: que mrerco pructum abuistis tunc inqui¬
bus punc enubes ettis. Paorpinis illorũ mons ẽ
Hacsidicer& qualem fructum in actione rei illius habu¬
istis incuius &iã recordationẽ uere cundia ẽ indĩ
uero cultu hocipsũ iam fructus ẽ. qđ uiuitis scĩ ficati
ꝑbaptismum: Fructũ & bonorum & malorum ẽẽ
doc& scriptura diuina utipse saluator in euangeliis
dicit: Aut facite arborem bonã & fructum eĩ bonũ:
aut facite arborẽ malam & fructus eĩ malos: Siquis
igitur conuertat animos & ꝓpositum adiustitiã ẽru¬
bescit sine dubio & ipse senotat depriorib gestisquȩ
egit positus subpeccato : quia finis illorũ mors est :¬
N umquid nam peccatimortem dicere uid&ur : qm̃ ani¬
ma quȩ peccat ipsamoritur: an illud magis potest
intelligi qđ istam mortem dicat quam cũ xp̃o pecca¬
tomorimur &uiciis hac scelerib: finem damus. ut

Expanded text:
dicitiae et rapinae et omnibus simul vitiis ac sceleribus dicitiae et rapinae et omnibus simul vitiis ac sceleribus servit. Quem ergo fructum habuistis tunc, in quibus nunc erubescitis, nam finis illorum mors est. Ac si diceret, qualem fructum in actione rei illius habuistis, in cujus etiam recordatione verecundia est? in Dei vero cultu hoc ipsum jam fructus est, quod vivitis sanctificati per baptismum. Fructum et bonorum et malorum esse docet scriptura divina, ut ipse Salvator in Evangeliis dicit: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam, et fructus ejus malos. Si quis igitur convertat animum et propositum ad justitiam, erubescit sine dubio, et ipse se notat de prioribus gestis quae egit, positus sub peccato, quia finis illorum mors estnunquidnam peccati mortem dicere videtur? quoniam anima quae peccat ipsa morietur ? an illud magis potest intelligi, quod istam mortem dicat, qua cum Christo peccatis morimur, et vitiis ac sceleribus finem damus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tep̃r : sermonẽ sanũ ꝓferat & honestũ ut d& gr̃am au¬
dico ꝓpter in firmitatem carnis ur̃ae : Idẽ maiora quidẽ
xigere a uob ꝓdiuinȩ seruitutis r&ributione debe¬
rẽ sed condescendens & temperans infirmitati ur̃ae
humana & possibilia p̃dico atq suadeo qut sic ut
prompti fuistis ad sectanda noxia atq: contraria:
ita ala cres sitis adeaquutilitia & saluti amica p̃
ꝑagenda: Cum enioi serui es setis peccati. Liberi
puistis iustitiae: Cumergo quis peccato seruit.
iustitiae liberẽ. hoc ẽ alienur ẽ aiustitia: hicenĩ libe¬
rum alienũ dicit : & recte quidẽ nemo enĩ potest simul
& pec cato seruire & iustitiae: ut illud nemop otest
duob: dominis seruire : Illud sane notandũ ẽ esse
& libtatẽ cul pabilẽ & laudabilẽ seruitutẽ: nã liberũ
ẽẽ iustitiae crim̃ ẽ. Seruũ uero ẽẽ iustitiȩ laudabi¬
simul & concupiscentiae male & irae & furoris & inpu¬

Expanded text:
tempore sermonem sanum proferat et honestum, ut det gratiam autempore sermonem sanum proferat et honestum, ut det gratiam audico propter infirmitatem carnis vestrae, hoc est majora quidem exigere a vobis pro divinae servitutis retributione deberem, sed conscendens et temperans infirmitati vestrae, humana et possibilia praedico atque suadeo, ut sicut prompti fuistis ad sectanda noxia atque contraria, ita alacres sitis ad ea, quae utilia et saluti amica sunt peragenda. Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. Cum ergo quis peccato servit, justitiae liber est, hoc est, alienus est a justitia. Hic enim liberum alienum dicit, et recte quidem, nemo enim potest simul et peccato servire et justitiae, ut illud: Nemo potest duobus dominis servire. Illud sane notandum est esse et libertatem culpabilem et laudabilem servitutem. Nam liberum esse justitiae, crimen est. Servum vero esse justitiae, laudabisimul et concupiscentiae malae, et irae et furori et impu
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ificationi qđ prius inmunditiȩ iniquitatiq: d&uler̃:
quidergo tã humanũ. hoc ẽ quid tã leue quid tam
sine honere & qđ nulla prorsus possit carnis in firmi¬
tas &xcusare Multo enim amplius & multo intenci¬
us honoranda iustitia ẽ: Sed ego inquit humanȩ &
cõmuniter ego eadem postulo similia requiro. Dudũ
currebant pedes ur̃i ad demonũ tẽpla nunc currant
ad ecđam dĩ : Currebant prius adeffundendũ nunc
ad liberandũ sanguinem currant. ꝓtendebantur
prius manus ut aliena diriperent nunc ꝓtendant᷑
ut ꝓpria largiantur. Circum spiciebant prius oculi
mulierem ad concupiscendum nunc circũ spidnnt
pauperes debiles egenos ad miserandũ : aures de¬
lestabantur auditui uano uł bonorũ derogationibus
nunc conuertantur ad audiendũ uerbũdĩ adxempla¬
nationem legis & ad capiendã sapienti& disciplinam:
Iinguaqucon uicus maledictis & turpi loquiis ad su&a
ẽ conuertatur nunc adbenedicendum dñm in omni

Expanded text:
ctificationi, quod prius immunditiae, iniquitatique detulerunt. Quid ergo tam humanum, hoc est, quid tam leve, quid tam sine onere, et quod nulla prorsus possit carnis infirmitas excusare? multo enim amplius, et multo intentius honoranda justitia est. Sed ego, inquit, humane et communiter ago, eadem postulo, similia requiro: dudum currebant pedes vestri ad daemonum templa, nunc currant ad Ecclesiam Dei, currebant prius ad effundendum, nunc ad liberandum sanguinem currant; protendebantur prius manus, ut aliena diriperent, nunc protendantur, ut propria largiantur. Circumspiciebant prius oculi mulierem ad concupiscendum, nunc circumspiciant pauperes, debiles, egenos ad miserandum. Aures delectabantur auditu vano vel bonorum derogationibus, nunc convertantur ad audiendum verbum Dei, ad explanationem legis et ad capiendam sapientiae disciplinam. Linguaque conviciis, maledictis et turpiloquiis assueta est, convertatur nunc ad benedicendum Dominum, in omni
Abbreviated transcription (Latin):
cũgaudio defontib saluatoris: Quib: uerbis &iã psũ saluatorẽ ꝓphe¬
ta hostendit. decuius fontib: aquas purificationis p̃dicat aurien
qđ baptis mi sacram̃tũ. Idẽ esaiar iud acor&gerter It a ꝓuocat dicens
dinem & colles fluent lacte & ꝑ om̃priuor iuda ibunt aque
&fonsede domodiñ egrodicur & inrigabst orbẽ terrarũ idẽ umi¬

Expanded text:
gaudio de fontibus Salvatoris . Quibus verbis etiam ipsum Salvatorem ostendit propheta, de cujus fontibus aquas purificationis praedicat hauriendquod baptismi sacramentum idem Isaias Judaeos et gentes ita provocat, dicens: dinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos Juda ibunt aquae, et fons de domo
Abbreviated transcription (Latin):
& seruos suos ui cabit nomine alio iđ christianos : Inquo quibe¬
nedistus ẽ suꝑ terrã bene dic&ur indõ amen : Interficitur enĩ isrł
succedit &gnntulis ppłs tollitur illis uetus testam̃tũ reddit᷑ nobir
nouũ. Concedit᷑ nob̵ salutaris cibi grã & poculũ sanguinis xp̃i : Illis
infeliciũ iudeoꝵ deflenda dementia ecce saluatoris aduentũ nec
testam̃ti ueteris auctor itatẽ intellegunt nec eũ uenisse accipi¬
unt gentiũ conuersionẽ legunt: & desua repbatione in me confundunt᷑
Sabbati obseruationẽ suscipiunt quẽ rȩꝓbatũ scripture testificatione
cognoscunt : Circũ cisionẽ carnis uenerantur quicordis mundiciã
erant iudicia. Iam cognoscimur eẽ conplexa quic quideñ huius modi
sacram̃tis ꝓph&abatur iã xp̃r impleuit : quiñ uenit soluere legem

Expanded text:
cabit nomine alio, in quo qui benedictus est super terram benedicetur in Deo. Amen . » 5. Interficitur enim Israel, succedit ex gentibus populus. Tollitur illis Vetus Testamentum, redditur nobis Novum; conceditur nobis salutaris cibi gratia, et poculum sanguinus Christi, illis infelicium Judaeorum deflenda dementia! Ecce Salvatoris adventum nec Testamenti Veteris auctoritate intelligunt, nec eum venisse accipiunt. Gentium conversionem legunt, et de sua reprobatione minime confunduntur. Sabbati observationem suscipiunt, quam reprobatam Scripturae testificatione cognoscunt. Circumcisionem carnis venerantur, qui cordis munditiamerant indicia, jam cognoscimus esse completa. Quidquid enim hujusmodi sacramenti prophetabatur
Abbreviated transcription (Latin):
moriis nontace tur:¬
Quiusenim sacrifioii p̃siguratio. in sacordotiũ melchisedech antea
suit apressa : Iste ent̃ sacer dordi ecolsi cumbenedicor& abra¬
haȩ obmisterid suturi olo causti: panẽ & uinũ in sacrificio dño ob¬
tulit: hoc enim ille primum intipofili dĩ &praessit. ad quem
pralmista & ꝑsona patris sicdicit. ante luciferũ gonuite t ues ra
ius nođi saenisicir qđ acin passi one sua ꝑficions pr̃ impleuit: qđ¬

Expanded text:
moniis non taceturmoniis non taceturHujus enim sacrificii praefiguratio in sacerdotio Melchisedech antea fuit expressa. Iste enim sacerdos Dei excelsi, cum benediceret Abrahae, ob mysterium futuri holocausti panem et vinum in sacrificio Domino obtulit. Hoc enim ille primum in typo Filii Dei expressit: ad quem Psalmista ex persona Patris sic dicit: Ante luciferum genui te. Tu es sjusmodi sacrificii, quod et in passione sua perficiens Christus implevit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
nificam uoluit dicens dexpo &leuauit signiũ innationib: ubi ostendit
cre crucisgloria Itaẽ & inpsalinis p̃dicta dicite innationib dñp
filiimei succidisti lignũ & dedit eũ ad leuigandũ ut teneatur ma¬
nu. quo testimonio & filius dĩ crucifixus ostenditur & crucis eĩ sigũ
suscipiendũ ab omnib: uoce diuina ꝓnunciatur. Cuius crucis figu¬
rũ deducb: lignis compositã . Idem ex echiel ita siguraliter p̃notat
dicens facturẽ sermo dñi ad medicens & tufili hominis sum&ibi
lignũ unũ & scribesuꝑ illud iudae & filiorumi srł socus eĩ & col¬
lige lignum altenum &scribesuꝑ illud ioseph lignũ effraim. &
cunste domusisuł sociorumq: eius. & ad iunge illa unũ ad alterũ
ꝑduo lignia significatum ẽ Haec sunt duo ligna qu ȩ illa uidua alieni¬
gena adquẽ mictitur pascendor heliar. uolebat colligore prius¬
quã morer&ur ⁊ibinon solũ ligni nomine sed &iam & numero lig¬
onentuo dõplacituo ẽẽ in hol ocaus tõs cripturarũ testi¬

Expanded text:
isto, dicens: Et levabit signum in nationibus . Ubi ostendit Cujus sacrae crucis gloria ita est et in Psalmis praedicta: Dicite in nationibus, Dominus Filii mei, succidisti lignum, et dedi eum ad levigandum, ut teneatur manu . » Quo testimonio et Filius Dei crucifixus ostenditur, et crucis ejus signum suscipiendum ab omnibus voce divina praenuntiatur. 5. Cujus crucis figuram de duobus lignis compositam idem Ezechiel ita figuraliter praenotat, et factus est sermo Domini ad me dicens et tu fili hominis sume tibi lignum unum et scribe super illud Iudae et filiorum Israhel sociis eius et tolle lignum alterum et scribe super eum Ioseph lignum Ephraim et cunctae domui Israhel sociorumque eius et adiunge illa unper duo ligna significatum est. Haec sunt duo ligna quae illa vidua alienigena, ad quam mittitur pascendus Elias, volebat colligere, priusquam moreretur. Ubi non solum ligni nomine, sed etiam et numero ligmentum Deo placitum esset in holocausto, Scripturarum testi
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝗucit in ꝓsundũ maris om̃a peccata nr̃a : Quid enim lcorius hoc
testimonio quid ueaꝑciur omnis onĩ ꝑfidem uerus isrł &it ab aegip¬
to dium renuntia seculo : Ingrediturq mare rubrũ baptis mũ scili
c& xp̃i cruore signatũ Tunc ostos insequentes intereunt quia statĩ
delicta moriuntur. libianimȩ regenerationũ resurgunt. Hegimꝰ
quoq a aron in ꝑfiguratione baptisim aquis ablatum. Cuiusq sili
sacerdocio paterno participes laticis &iã sc̃ĩ ficatione purificant᷑
I amtunc quidẽ purgatio illa baptisim firmam gerebat. cuius nunc
magni sacerdotis in remissione peccatorum & lotis sordib: in
tis ne cimenus & sabbatis atq: sollempni tatibus solam baptis¬
mi purificationem p̃caepit. procuncis quoque in qui namen¬
itis peccatorum solum regenerationis lauacrum quo tantum
peccata abluuntur quod quia iudai respuunt. audiant

Expanded text:
ciet in profundum maris omnia peccata nostra. 10. Quid enim clarius hoc testimonio? quidve apertius? omnis enim per fidem verus Israel exit ab Aegypto, dum renuntiat saeculo; ingrediturque mare Rubrum, baptismum, scilicet, Christi cruore signatum. Tunc hostes insequentes intereunt, quia statim delicta moriuntur, ubi animae regeneratorum resurgunt. Legimus quoque Aaron in praefiguratione baptismi aquis ablutum, cujus filii sacerdotio paterno participes laticis etiam sanctificatione purificantur. . Jam tunc quidem purgatio illa baptismi formam gerebat, cujus nunc rpus veri et magni sacerdotis, in remissionem peccatorum, et, lotis sordibus, in tis neomeniis, et Sabbatis, atque solemnitatibus solam baptismi purificationem praecepit, pro cunctis quoque inquinamentis peccatorum solum regenerationis lavacrum, quo tantum peccata abluuntur. 12. Quod quia Judaei respuunt, audiant
Abbreviated transcription (Latin):
post haec adiecit. Transite ꝑ ouitatẽ & ꝑcutite. Nonparcat oculus
ur̃ neq misere amini simuladulercentulũ & uirginẽ pariulũ & mu¬
lieres interficite usq: ad internitionẽ . Omnẽ aũt suꝑquẽ uideritis
thau ne o ccidatis. Intelligere ergo noropoet& hanosententia. Thau
quippe bittera specien crucis demonstrat cuius signaculo p̃notati
sunt quiꝰ qͣ ab exitio huius sełi liberantur. Euis dem tipũ p̃figurabat
inae gỹpto sanguisille agni in maculati. quo imaginariae signatur
postes cauporis nr̃i ut merito loquamurdicentes. Signatũ est suꝑnor
lum̃ uultustui dñe . De hoc signo dicit esaias & ꝑsona dm̃. Ec ceuenio
ut congregem cũ omnib gentib: & linguis & uenient & iudebunt

Expanded text:
ite; non parcat oculus vester, neque misereamini senem, adolescentulum, 110 et virginem, parvulum, et mulieres interficite usque ad internecionem. Omnem autem super quem videritis Thau, ne occidatis . » 2. Intelligere ergo nos oportet hanc sententiam. Thau quippe littera speciem crucis demonstrat, cujus signaculo praenotati sunt quicunque ab exitu hujus saeculi liberantur; ejusdem typum praefigurabat in Aegypto sanguis ille agni candidi et immaculati, quo imaginarie signantur postes corporis nostri, ut merito loquamur dicentes: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . 3. De hoc signo dicit Isaias ex persona Domini: Ecce venio, ut congregem cum omnibus gentibus, et linguis, et venient, et videbun
Abbreviated transcription (Latin):
orit fons pacenis domu ds ceduaba tutab horł mablutione pecca¬
torum: & menstruatȩ : Dic quaese quis ẽ iste fons pcctens: Niss
in quo om̃s renas cimur perqũe &xpecca torum purificantur
delicia && sondes menstruato hoc est. in munde animae
saluttori lauacro abluuntur: Decuius aquis & alibi idem

Expanded text:
 in ablutionem peccatorum, et menstruatae . Dic, quaeso, quis est iste fons patens, nisi in quo omnes renascimur, per quem peccatorum purificantur delicta, et sordes menstruatae, hoc est, immundae animae salutari lavacro abluuntur? De cujus aquis et alibi idem
Abbreviated transcription (Latin):
Aqueistȩ que egediunt orientales & descende  edplena deserti utiq:
adgentes Intrabunt mare &exibunt & sanabunt᷑ aquȩ & omib
anima uiuens quaererpicit . quocumq uenerit torrens uiuit:
Eterunt pisces multi satis. Id est regenerati : & adiecit : post quã
uenerint aquȩillȩ & sanabuntur & iuuent om̃a. ad quoscũq
uenerit currens Stabunt suꝑ illa piscatores. hoc ẽ apłi ađq doc
toros: plurime specier erunt pisciũ eĩ : hoc dix̃ ad significanclam
ueritatẽ gentiũ adundã lauacri uenientiũ unde & adiecit
Si c̃pistes maris mugni multitudinis nimiae. In ripis eĩ &x utraque
mina : Micheas quoq ꝓph&ca eiusdẽ baptis mi sac ram̃ta subfigura
transitus maris . Itareueͥlat dicens : Scđm diem egressionistuȩ
d& erra aegypti ostendam eis mirabilia : uidebunt genter & con¬

Expanded text:
Aquae istae, quae egrediuntur ad orientales, et descendunt ad plana deserti, utique Aquae istae, quae egrediuntur ad orientales, et descendunt ad plana deserti, utique ad gentes, intrabunt mare, et exibunt, et sanabuntur aquae; et omnis anima vivens, quae respicit, quocunque venerit torrens, vivet; et erunt pisces multi satis, » id est, regenerati. Et adjecit: « Postquam venerint aquae illae, et sanabuntur, et vivent omnia, ad quaecunque venerit icandam varietatem gentium ad undam lavacri venientium; unde et adjecit: « Sicut pisces maris magni, multitudinis nimiae in ripis ejus, ex utraque mina. » 8. Michaeas quoque propheta ejusdem baptismi sacramenta sub figura transitus maris ita revelat, dicens: « Secundum diem egressionis tuae de terra Aegypti ostendam eis mirabilia, videbunt gentes, et con
Abbreviated transcription (Latin):
uae hominem celesti spr̃ infusione uiuificant: sed cur de hie¬
nusalem xire adnunciantur nisiquia dñr inpopulo eadẽ
consistens : ait discipulis : Ite doc&e om̃r genter bapti z anter
media uadit admare orientale id est adpopulum circũ¬
cisionis & media admare nouissimum qđ estadpopulum
gentium. fide postremum. Vitomnibus scientibur langiatur
Tamiudaeis qucom gentibur qui indño credunt : De quibus aquis
modñi & crescant influuium & ꝑgant ad solitudinem siue
admare mortuum. &om̃a adquem cumq uenerint uiuisi¬
centur: atque sanentur : Sic enim iđe ꝓph&a dicit : Conuer¬
tpme ad portum domus dñi & ecce cique grediebantur
subter limen domus aidorientem p acier enim domus res¬
piciebat adorientem : aque autem descendebant in latus
templi ad & tremum ad meridiem altaris : & conuerdme
adiuam foras portam &x teriorem quaeres piciebat adori¬
entem: &ecce aquu redundanr a latere dexgro idest¬
axp̃i latere : deindedicit : & trcens dux̃ ne ꝑ aquas & ait tdme

Expanded text:
baptismatis, quae hominem coelestis infusione Spiritus vivificant? Sed cur de Jerusalem exire annuntiantur, nisi quia Dominus in populo eodem consistens ait dismedia vadit ad mare orientale, id est, ad populum circumcisionis; et media ad mare novissimum, quod est ad populum gentium, fide postremum, ut omnibus sitientibus largiatur tam Judaeis, quam gentibus, qui in Domino credunt. 5. De iis aquis Domini, et crescant in fluvium, et pergant ad solitudinem, sive ad mare Mortuum, et omnia ad quaecunque venerint, vivificentur atque sanentur. Sic enim idem propheta dicit: « Converti me ad portam domus Domini, et ecce aqua egrediebatur subter limen domus ad Orientem. Facies enim domus respiciebat ad Orientem, aquae autem descendebant in latus templi dextrum ad meridiem altaris. Et converti me ad viam foras portam exteriorem, quae respiciebat ad Orientem, et ecce aquae redundantes a latere dextro einde dicit: « Et traduxit me per aquas, et ait ad me:
Abbreviated transcription (Latin):
scripture : itarȩpmittit dr̃ : Dabo inquiduobis pluiuam tẽpora¬
neam & seratinam u&us scilic& testamentũ & nouũ : & utro¬
que imbre uos in rigabo : Imberenim doctrina quaȩ accipitur
testamentorum : unde est illud Ex pest&ur sicut pluuia ser¬
momeus : & effund& suꝑ terram imbrem: et qiuia perbaf¬

Expanded text:
mittit Deus: Dabo, inquit, vobis pluviam temporaneam, et serotinam, Vetus scilicet Testamentum, et Novum, et utroque imbre vos irrigabo . Imber enim doctrina accipitur Testamentorum, unde est illud: Exspectetur, sicut pluvia, sermo meus, et effundet super terram imbrem. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
timassuas miscuit uinum suũ ꝓposuit mensã suã misit seruor
si us dicens : Siquis ẽ paruulur ueniat admne: & insipientibur
loquitur : Venite cõmedite pane meũ. bibito uinũ qđ miscui
uobis : Derelinquite insipientiam & uiuetis. & ambu lato ꝑui
as prudentiae : di ergosipientia xpr. constituit sibi domum÷
sacro scam ecłam: Inqua mactaunit sui corporis hostiar. Inqua
miscuitiunũ sui sanguinis in calicȩ sacramenti diuini & p̃¬
parauit mensam. hoc ẽ altare dominicũ. Mittens seruos su¬
mant : & uid ei non meruer̃ declarat hoc ꝓph&a gaias dicens:
Haec dicit dñs dñ . ecceseruimei cõmedent. &uoresuri&ir. Ecce
seruimeibibent & uos sici&as : Ecceseruimei l&abuntur : &uor

Expanded text:
posuit mensam suam, misit servos suos, dicens: Si quis est parvulus, veniat ad me; et insipientibus loquitur: Venite, comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis; derelinquite insipientiam, et vivetis, et ambulate per vias prudentiae . » 3. Dei ergo sapientia Christus constituit sibi domum sacrosanctam Ecclesiam, in qua mactavit sui corporis hostias, in qua miscuit vinum sui sanguinis in calice sacramenti divini, et praeparavit mensam, hoc est, altare Domini, mittens servos sumunt, et Judaei non meruerunt, declarat hoc propheta Isaias dicens: « Haec dicit Dominus Deus: Ecce servi mei comedent, et vos esurietis; ecce servi mei bibent, et vos sitietis; ecce
Abbreviated transcription (Latin):
exside mea uiuit. aitdñr ꝑ proph&am Inde & habraham pater
getium factus est. quia credidit dõ & reputatum estei aiusti¬
tiam: Istiautem quamuis legem & ꝓph&um teneant tamen
non in dulgendum eis. Hieremia testante : & dixit dñr aod
me : Si steterit moyses & samuhel coramme non ẽ ani¬
mamea ad populum istum : Eiceillor a faciemea : &egre¬
tae intelleguntur : Quos quamuir iudaei habeant. propt̃
erroris tamen impi&atem proiecti sunt : Opera enim
eorum aiustitia sine finexp̃i nihileis prodẽ Testante
dño perhieremiam : quia mei oblitur est: et ce ego ad nun¬
ciabo iustitiamtuam i &operatua non proderunt tibi:

Expanded text:
ex fide mea vivet, ait Dominus per prophetam . Unde et Abraham pater gentium factus est, quia credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam . Isti autem quamvis legem et prophetas teneant, tamen non est indulgendum eis, Jeremia testante: « Et dixit Dome si steterit Moses et Samuhel coram me non est anima mea ad populum istum eice illos a facie mea et egretae intelliguntur. Quos quamvis Judaei habeant, propter erroris tamen impietatem projecti sunt. Opera enim eorum et justitia sine fide Christi nihil eis prodest, testante Domino per Jeremiam: Quia mei oblitus es, ecce ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi
Abbreviated transcription (Latin):
testis a prudentem eloqui mistici ẽ quidẽ cuncta abstulit aber¬
ds̃ acsignauit ills om̃a sacrim̃ta. iuxta dumciã cordis eoꝵ:
rint scienti litteras dicent. Hege iseud & respondebi a hon
illadie audient surdi uerba libri huius & de tenebris & calio¬
ne oculi caecorum uidebunt. Pate facte sunt onm gottibus¬
hel legis misteria. Iudeis uero clausa sunt: Sicut daniheldien
lausi sunt signatiq: sermoner usque ad tempus consummatiꝰ¬
onis quo usque ad discant multi & impleatur uisio ut cog¬
noscant om̃a hac: Nama quod mos si facies uela mine
tegebatur. Dumdescender& demonte cumtabulis id signi¬
ficabat : quia praocȩcitatis caligine. iudaicusppłs legem ip¬
sam non possit agnoscere : Dumenim legitur moyses : uelam̃

Expanded text:
et non intelligetis; et cernentes videbitis, et non scietis; incrassatum est enim cor populi hujurint scienti litteras, dicent: Lege istud, et respondebit: Non ? In illa, inquit, die audient surdi verba libri hujus, et de tenebris et caligine oculi caecorum videbunt . » Patefacta sunt enim legis mysteria. 3. Judaeis vero clausa sunt, sicut et Daniel dicit: Clausa sunt, signatique sermones usque ad tempus consummationis, quousque addiscant 104 multi, et impleatur visio, et cognoscant omnia haec . Nam quod et Moysi facies velamine tegebatur, dum descenderet de monte cum tabulis, id significabat, quia prae caecitatis caligine Judaicus populus legem ipsam non posset agnoscere, dum enim legitur Moyses, velamen
Abbreviated transcription (Latin):
talis &immortali fastaẽ sed nontota. sic̃ corporis uita ani¬
maẽ : ita animȩ dr̃ uita ẽ . dũ animȩ deserit corpus: morit᷑
corpus Mortuũ reste dicitur : quia in sensibile ẽ est tam̃
corpus corruptio quaedã & carnis naturã. Quãuis ñ uiuisice¬
tur ab anima anime uero morsẽ dũ eã dr̃ deserit dono
suae gratiaȩ obmagnitudinẽ scelerũ moritur meliore sui
parte Duabus uero dignitatib: acreatore anima in
sua natura glorificataẽ idẽ a&̃ nitate & beatitudine:
Beatitudo scilic& anime ẽ dm̃ habere inse quomodo habe¬
re r idẽ iustã eẽ quia dr̃ iustus ẽ &miseri cordẽ ẽẽ quia¬

Expanded text:
talis ex immortali facta est, sed non tota. Sicut corporis vita anitalis ex immortali facta est, sed non tota. Sicut corporis vita anima est, ita animae vita Deus est. Dum anima deserit corpus, moritur corpus, et mortuum recte dicitur, quia insensibile est: est tamen corpus corruptio quaedam ex carnis natura, quamvis non vivificetur ab anima. Animae vero mors est, dum eam Deus deserit dono suae gratiae, ob magnitudinem scelerum, moritur meliore sui parte. Duabus vero dignitatibus a Creatore anima in sua natura glorificata est, id est, aeternitate et beatitudine. Beatitudo scilicet animae est Deum habere in se. 149 Quomodo habere? id est, justam esse, quia Deus justus est; et misericordem e
Abbreviated transcription (Latin):
quimens uł animus nuncupatur. Tantȩ mobilitatis ẽ ut ne
tũ quidẽ cũ sopitur ẽ conquiescat . Tante celeritatis ut uno
temporis punsto caelum conlustr& siuelit: Maria ꝑ uol&¬
terras &urbes ꝑ ag&. Om̃a deniq quae libuerit quam uis
lunge lateq submota sint in cons poctusibi ipse cogitando¬
constituat. &miratur aliquis sidiuina mensdĩ uniuersas
mundi partes simul & semꝑ p̃sentes habeat quae omnia
regit ubiq p̃sens ubiq: tota. Cũ tanta sit uis ac potestas m̃¬
tis humane intra mortale corpus incluse. Vt neseptis quidẽ
rrauis huius acpigri corporis quo inligataẽ coherceri ul¬
lomodo possit quominus liberã cogitandi facubtatem
qui&is in paciens habeat Sciendum ẽ certissime animã
siin ea nobilitate ꝑ mansiss& qua condita ẽ acreatore om¬
nimodis in mortalen ẽẽ sic̃ sc̃orũ animȩ sunt. Seddũ libero
arbitrio spũ instigante maligno de prauataẽ : partim mor¬

Expanded text:
qui mens vel animus nuncupatur, tantae mobilitatis est, ut ne qui mens vel animus nuncupatur, tantae mobilitatis est, ut ne tum quidem, cum sopitus est, conquiescat: tantae celeritatis, ut uno temporis puncto coelum collustrterras et urbes peragret, omnia denique quae libuerit, quamuis longe lateque submota sint, in conspconstituat. Et miratur aliquis, si divina mens Dei, universas mundi partes simul, et semper praesentes habeat, quae omnia regit ubique praesens, ubique tota; cum tanta sit vis ac potestas mentis humanae intra mortale corpus inclusae, ut ne septis quidem gravis hujus ac pigri corporis, quo illigata est, coerceri ullo modo possit, quominus liberam cogitandi facultatem, quietis impatiens habeat. IX. Sciendum est certissime, animam, si in ea nobilitate permansisset qua condita est a Creatore, omnimodis immortalem esse, sicut sanctorum animae sunt; sed dum libero arbitrio, spiritu instigante maligno, depravata est, partim mor
Abbreviated transcription (Latin):
dese desua ad comoscendũ aliquid sed in seipsa man&
&inse ipsa illa formã recognoscit quã pridem mira ueloctait
formauit. Indeẽ qđ anima siquid lib& repente oblius cit
hab& qđ iterũ rememorat. siue curando siue non curan
do Ex qua ue locitate animȩ quo inse sic om̃a fingit audita
autiusa autsensa autodorata autgustata iterũ qui in¬
de roma possũ contare uł cũ dequalib& unare cogita non
possũ eomam̃to deplurib cogtare : Sedhoc unũ mihi cunc
p̃sens ẽ in anima qđ tunc cogito: doneo cicius uł tardius
haec cagitatio recedat &alia suꝑ ueniat Namdĩ omni potentis
naturae & in effabili cognitione om̃a simul sunt p̃sentia &e
semꝑ p̃sentia senũ quã recedentia & hoc ẽ qđ dictur qdas¬
simulom̃a Non semel sed semꝑ p̃sentia hab& nec &iã ali¬
quis potest satir ammirari qđ sensus ille uiuus adque calestis

Expanded text:
de sede sua ad cognoscendum aliquid, sed in seipsa manet, de sede sua ad cognoscendum aliquid, sed in seipsa manet, et in seipsa illam formam recognoscit, quam pridem mira velocitate formavit. Inde est quod anima, si quidlibet repente obliviscitur, habet, quod iterum rememorat, sive curando, sive non curando. VIII. Ex qua velocitate animae, quo in se sic omnia fingit audita vel visa, aut sensa, aut odorata, aut gustata, iterumque inde Roma possum cogitare; vel cum de qualibet una recogito, non possum eo momento de pluribus cogitare, sed hoc unum mihi tunc praesens est in anima, quod tunc cogito, donec vel citius, vel tardius haec cogitatio recedat, et alia superveniat. Nam Dei omnipotentis naturae, et ineffabili cognitioni omnia simul sunt praesentia, et semper praesentia, et nunquam recedentia. Et hoc est quod dicitur qsimul omnia, non semel, sed semper praesentia habet. Nec etiam aliquis potest satis admirari, quod sensus ille vivus atque coelestis,
Abbreviated transcription (Latin):
moriam ubi conditã hab& foamã illius. & ubi recognoscit eã i
ubi recondidit illã : & ad huc mirabilius ẽ qđ in cognatarũ
rerũ silestae uł auditae erunt in aurib animȩ. statim for¬
mat sigurã ignotȩ rei. Sicut forte hierł quis quã nr̃m hab&
in anima sua formatã qualissit : quã uis longe alit̃ sit quã
sibi anima fingit dum uidetur Similit̃ dehomine sic̃ fuate
ham & eo quod alios homines uidit sic sibi fingit membra
om̃a sic̃ in aliis uł in seipso cognoscit muros &domos &
ciuitatib uid& sibi cognitis. hoc singit in hierł eẽ posse
Exnotis enĩ specieb singitigota. Nec eñ in ciuitate hienł
fingit hominis membra sed ae dificia ciuitatib consu&a
Sic deomnire facit animus hominis. Ex comitis fingit in¬
comita. habens hasom̃s species inse : quã uiseo puncto quo
uult. de quolib& una cogitare cogit&. Nonqđ anima exeat

Expanded text:
moriam, ubi conditam habet formam illius, et ibi recognoscit eam amoriam, ubi conditam habet formam illius, et ibi recognoscit eam ad memoriam, ubi recondidit illam. Et adhuc mirabilius est, quod incognitarum rerum, si lectae vel auditae erunt in auribus, anima statim format figuram ignotae rei. Sicut forte Jerusalem quisquam nostrum habet in anima sua formatam, qualis sit: quamvis longe aliter sit, quam sibi anima fingit, dum videtur. Similiter de homine, sicut forte ham. Ex eo quod alios homines vidit, sic sibi fingit membra omnia, sicut in aliis, vel in seipso cognoscit. Muros et domos et civitatibus vidit sibi cognitis, hoc fingit in Jerusalem esse posse; ex notis enim speciebus fingit ignota: nec enim in civitate Jerusalem fingit hominis membra, sed aedificia civitatibus consueta. Sic de omni re facit animus hominis, ex cognitis fingit incognita, habens has omnes species in se. Quamvis eo puncto quo vult de quolibet una cogitare, cogitet, non quod anima exeat
Abbreviated transcription (Latin):
qua un auita unamens una ẽ substantia & quicquid aliud
adseipsa singula dicuntur : &iã simul non pluralit̃ sed sin¬
gulariter dicuntur. Eouero tria : quadse inuicem rese¬
runtur Nammemoria alicuius ẽ memoria & intellegor¬
tia alicuius ẽ i tellegentia & uoluntas. alicuius ẽ uolunas
Ethaeoase iuicem referuntur. Sedinhis trib: unitas quedamẽ
Intollegome intellegere uelle & meminisse. & uolome intel¬
legere & meminisse & uelle & me minime intellegere &
uelle & meminisse & sic in singulis singula capiuntur. sed
in formandis rebus quȩ ꝑcipit ꝑ curnales sensus a quibus
quasi ꝑ quosdã nuntios quicquid rerum sensibilium cog¬
natarũ uł in cognatarũ ꝑcipit. Moxin se ipsa earum in ef¬
fabili caeleritate sormat figuras. In fumatasq in suo thesauro
fingit in animosuo &format qualis sit : &dũ nom̃ audierit
uł rememorat rome : statim recurrit animus illius ad me¬

Expanded text:
quo una vita, una mens una est substantia: et quidquid aliud quo una vita, una mens una est substantia: et quidquid aliud ad seipsa singula dicuntur, etiam simul non pluraliter, sed singulariter dicuntur: eo vero tria, quo ad se invicem referuntur. Nam memoria alicujus est memoria, et intelligentia alicujus est intelligentia, et voluntas alicujus est voluntas: et haec ad se invicem referuntur. Sed in his tribus unitas quaedam est: Intelligo me intelligere, velle et meminisse; et volo me intelligere et meminisse et velle: et memini me intelligere et velle et meminisse. Et sic in singulis singula capiuntur. Sed in formandis rebus, quae percipit per carnales sensus, a quibus quasi per quosdam nuntios, quidquid rerum sensibilium cognitarum vel incognitarum percipit, mox in seipsa earum ineffabili celeritate format figuras, informatasque in suae thesauro fingit in animo suo, et format qualis sit. Et dum nomen audierit vel rememorat Romae, statim recurrit animus illius ad me
Abbreviated transcription (Latin):
priorib: haec duo in ee dinoscuntur. quia quidm̃ uł ꝓximum
ꝑfectae diligit : seipsum neglegere non poterit quia haecẽ animȩ
sũ mabeatitudo eũ diligere aqua ẽ & socias suae beatitudinis
diligere animas & illis ꝓdesse uł carnis offitio uł mentisbene¬
ficio utbona illis opt& & quantũ ualeat faciat. Hab& igitur
anima in sua natura ut diximus imaginẽ sce trinitatis
in eo qđ intellegentiã uoluntatẽ & memoriã hab& una ẽ
enĩ anima quaemens dicitur. unauita: & una substantia.
Quae haec tria hab& inse sed haec tria non sunt tresuitae.
sed una uita neo tresmentes: sed unamens Consequenter
utiq: Nectres substantiaȩ sunt sed una substantia qđ uero
anima ułmens uł uita uł substantia dicitur: ad seipsum
dicitur. qđ ue romemoria ul intellegentia uł uoluntas dicit
ad aliquid relatiue dicitur ꝓ inde haec tria eo sunt unun

Expanded text:
prioribus haec duo inesse dignoscuntur: quia qui Deum vel proximum prioribus haec duo inesse dignoscuntur: quia qui Deum vel proximum perfecte diligit, seipsum negligere non poterit; quia haec est animae summa beatitudo, eum diligere a quo est, et socias suae beatitudinis diligere animas, et illis prodesse vel carnis officio, vel mentis beneficio, ut bona illis optet, et quantum valeat, faciat. VI. Habet igitur anima in sua natura, ut diximus, imaginem sanctae Trinitatis in eo quod intelligentiam, voluntatem, et memoriam habet. Una est enim anima, quae mens dicitur, una vita, et una substantia, quae haec tria habet in se: sed haec tria non sunt tres vitae, sed una vita; nec tres mentes, sed una mens: consequenter utique, nec tres substantiae sunt, sed una substantia. Quod vero anima vel mens, vel vita, vel substantia dicitur, ad seipsam dicitur: quod vero memoria, vel intelligentia, vel voluntas dicitur, ad aliquid relative dicitur. Proinde haec tria eo sunt unum,
Abbreviated transcription (Latin):
est & nonminus necessariũ. Est quoq: anima imagine & si¬
militudine sui canditoris in principali sui parte quaemens
dicitur & cellenter nobilitatia. quae imago tandem in ea
clara &pulchraẽ. soto todõ conditori desiderio iunctaẽ:
sirationẽ uig& uł intellestu senit man& in ea quaedam
naturae dignitas suae. Vnde detali anima a sui conditoris
recedente dilectione : diuina dicit scriptura. quã quã in ima¬
gedĩ ambul& homo tam̃ uane conturbatur. thesaurizat.
&ignorat cui congregatea. Nec hanc uanitatẽ auferre posse
& nobnlis nobilis a conditore creata sedignobilis uitio ꝓprio
facta idẽ dũ adĩ declinat seruitio : sue uolens ut i potestati
qđ est primũ malũ omni rationali creature. Itatandem or¬
dinate uiuit anima : sicũ diligit qui suprase ẽ idẽ dm̃ & pru
cris legitur litteris : idẽ dedilestione dĩ oꝗximi. Desua uero
dilectione & carnissuae ñ sunt p̃cepta statuta: quia duobus

Expanded text:
est, et non nimis necessarium. V. Est quoque anima imagine et siest, et non nimis necessarium. V. Est quoque anima imagine et similitudine sui Conditoris in principali sui parte, quae mens dicitur, excellenter nobilitata. Quae imago tandem in ea clara et pulchra est, si toto Deo Conditori desiderio vincta estsi ratione viget, vel intellectu sentit, manet in ea quaedam naturae dignitas suae. Unde de tali anima, a sui Conditoris recedente dilectione, divina dicit Scriptura: Quanquam in imagine Dei ambulet homo, tamen vane conturbatur; thesaurizat, et ignorat, cui congreet nobilis. Nobilis a Conditore creata, sed ignobilis vitio proprio facta, id est, dum a Dei declinat servitio, sua volens uti potestate, quod est primum malum omni rationali creaturae. Ita tandem ordinate vivit anima, si eum diligit qui supra se est, id est, Deumcris legitur litteris, id est, de dilectione Dei et proximi: de sua vero dilectione, et carnis suae, non sunt praecepta statuta, quia duobus