comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tris sui lib̾tis alm̃ita de bebat.
hus test̾o uineas cũ hͣc adieccõe
reliãrat. ut h̃ant unde se pascãt
si ꝓ alimentis uineas reliquiss.
nõ ałreis ex fid̾ꝰmissi ca eas p̾sta

Expanded text:
tris sui libertis alimenta debebat, his testamento uineas cum hac adiectione reliquerat 'ut habeant, unde se pascant'. si pro alimentis uineas reliquisset, non aliter eis ex fideicommissi causa eas pra
Abbreviated transcription (Latin):
petine filie mec reddant. ¶ Se¬
cundis aut̃ tabuł fc̃a pupilla¬
ti sb̾stitucõne in pub̾ib lib̾tis
quib oppentib lib̾tates dedit
es amplius alt̾m trũ qnͣtum

Expanded text:
etinae filiae meae reddant": secundis autem tabulis facta pupillari substitutione impuberibus libertis, quibus a parentibus libertates dedit, eo amplius alterum tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
lĩam ei comꝑares. si tñ te añ nõ
relinqu̾it. qĩtũ ẽ sticho statim
an ab hus quos bona seu. mili
cia sticho ꝯꝑari deberet. ⁊ s plas
deb̾i utrum statum milicia com¬
ꝑanda sit. an eo tp̃r quo seius.

Expanded text:
iam ei compares, si tamen te ante non reliquerit". quaesitum est, Sticho statim an ab his, ad quos bona Seiitia Sticho comparari debet? et si placet deberi, utrum statim militia comparanda sit an eo tempore, quo Seius a
Abbreviated transcription (Latin):
Itiahr̃dis insticuti lib̾os hñtis fi¬
lu fid̾inuisit uti remciꝰ uniu̾sã
restitu̾et filiis eius lib̾is ue eoꝵ.
cũ ip̃i petissent sñ ulla iuiris cau¬
u̾b̾. cũ illi ate petierint ꝯditio fi¬
d̾i ꝯmisso ascriptauideat᷑ .Re. ñ¬

Expanded text:
itia heredis instituti liberos habentis filii fidei commisit, uti rem eius uniuersam restitueret filiis eius liberisue eorum, cum ipsi petissent, sine ulla iuris cauuerbis 'cum illi a te petierint' condicio fideicommisso adscripta uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ei periit ꝑtutores. d dici cessare
restitucionẽ cũ pat̾s uolũtate̾ se¬
cuta ẽ. ⁊nich̾ hñtifilio tutores ñ
penierit. ꝙ si remissa satisdacõ ñ
p̾t urĩs cessiom fu̾it arrogatꝰ
⁊ impubes obierit dicend̾ erit

Expanded text:
ci cessare constitutionem, cum patris voluntatem secuta sit et nihil habenti filio tutores non petierit. quod si ei remissa satisdatio nonpost matris cessationem fuerit adrogatus et impubes obierit, dicendum erit
Abbreviated transcription (Latin):
kes ꝑtes ferant
qui soluenido nõ
ẽ lecum centũ qͥn¬
qudgnita compenset. de residu¬
is .c. qͥnquaginta. que exigi nõ
possunt uenditis fret nomĩs id

Expanded text:
es partes ferant qui soluendo non est, secum centum quinquaginta compenset. de residuis centum quinquaginta, quae exigi non possu
Abbreviated transcription (Latin):
e ꝑit᷑ easus quo hr̃s ag̾e potest
ꝙͣuis testator ag̾e nõ potu̾it ue¬
luti si tutor cum solueret lego
solutum fu̾it reddi pupillꝰ qui¬
te̾ eo nomine tutele ñ agit. l ħr¬
di eiꝰ ħ quo noĩs tutor oblgat᷑¬

Expanded text:
eritur casus, quo heres agere potest, quamuis testator agere non potuerit: ueluti si tutor, cum solueret legatsolutum fuerit, reddi: pupillus quidem eo nomine tutelae non agit, sed heredi eius hoc quoque nomine tutor obligat
Abbreviated transcription (Latin):
Utor ita recte nõ dat᷑. illi. aut illi fi¬
lus meis utri eor uolet ticiꝰ tutor
esto. quid enĩ diĩs. si ticiꝰ dstitũe
nolit utri ex filus tutor e̾c uelit.
let illi filio meo tutor esto ¶Iboł.
rem poscilitis cã suꝑuatuũ est. qr
alẗo auctore c̃ alt̾o agi pr̃ ¶Udest̾¬

Expanded text:
utor ita recte non datur: "illi aut illi filiis meis, utri eorum volet, Titius tutor esto"; quid enim dicemus, si Titius constituere nolit, utri ex filiis tutor esse velit? let illi filio meo tutor esto'. 24 Iarem posci litis causa superuacuum est, quia altero auctore cum altero agi potest
Abbreviated transcription (Latin):
Utorib ita datis. luciũ ticiũ tu¬
torem do. si is nõ uiuit tc gaͣi¬
ũ plauciũtutorem do. titius
uixerat. ⁊ tutelam gesserat.
dem̃ mortuus cutorẽ erat. ⁊re¬
bacius negat ad plautiũ ꝑtin̾e

Expanded text:
utoribus ita datis: 'Lucium Titium tutorem do. si is non uiuit, tum Gaium Plautium tutorem do' Titius uixerat et tutelam gesserat, deinde mortuus erat. Trebatius negat ad Plautium pertine
Abbreviated transcription (Latin):
I nemo tutori ꝓuocet ad satis¬
dat̃om. set existat quidã qui tir¬
tor nõ est. desideret qr. ut aut sa¬
tis dent tutores. aut si nõ satis¬
dent ꝑato sibi satis dare mmitta¬
tur tutelam. nõ est audiendꝰ.
tela aut testo dati tutores ⁊tra

Expanded text:
i nemo tutorum provocet ad satisdationem, sed exsistat quidam qui tutor non est desideraretque, ut aut satisdent tutores, aut, si non dent, parato sibi satisdare committant tutelam, non est audiendus: est, aut testamento dati tutor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑs eugat. qmͣuis u̾ba edcĩ ad tes¬
tam̃tario ꝑtineant. ¶¶esto datͦ
postumo tutor nõ dũ ẽ s tutor nͥ pos¬
la fu̾it ⁊ hic eadẽ accõe tenebituR.
¶Si quis planc gesserit post editum
ꝑtũ de eo quoꝙ qd̾ añ gessit tnteieᷤ

Expanded text:
s eligat, quamvis verba edicti ad testamentarios pertineant. Testamento datus postumo tutor nondum est tutor, nisi posla fuerit, et hic eadem actione tenebitur. si quid plane gessit post editum partum, de eo quo
Abbreviated transcription (Latin):
t  ẽ mag̾ sat᷑ acciꝑe qm̃ getere
securꝰ cet.¶Non om̃imodo e
hus qui satis dat p̾ͥferendꝰ esi. qͥ
eñ si suspecta ꝑson a sitͣ. ui turͤ¬
pis cui tutela ⁊mitti. nec cũ sat̃¬
dacõne debeat. uł quid si iam rał¬
ta flasicia intutela ad misit.
nõne mag̾ repelli ⁊ reiti a tutela
qm̃ solu aministͣre debeat. nec
t᷑. nõ dñt reici. qͥninmo ĩ monͥ
uibendi sũt sat̃ dare. ¶ Dup

Expanded text:
ere, securus esset. Non omnimodo autem is qui satisdet praeferendus est: quid enim si suspecta persona sit uel turpis, cui tutela committi nec cum satisdatione debeat? uel quid si iam multa flagitia in tutela admisit? nonne magis repelli et reici a tutela, quam solus administrare debeat? nec t, non debent reici: quin immo nec iubendi sunt satisdare. Dup
Abbreviated transcription (Latin):
an applłone filiorũ ⁊ ip̃is tutores
quo dati uideant᷑. si mͦ lib̾os dixit.
cet̾m si filios nõ continebunt . a¬
lit̾ enĩ filii alr̃ nepotes applłant᷑.
¶Piane si postum ded̾it. tam filii
postumi qm̃ ceti lib̾i continebuntᷤ¬

Expanded text:
 ipsis tutores quoque dati videantur, si modo ‘ liberos ’ dixit. ceterum si ‘ filios, ’ non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi quam ceteri liberi continebunt
Abbreviated transcription (Latin):
Dem fiet. ⁊ si intestatũ decessisse
patrem pupilli noĩc defendatur
falsum ue testm̃ noĩe pupilli dico¬
t᷑. ⁊ si patiuis existet legittimus
tutor fut᷑us ab mntestãtõ. qr tutorẽ
habenti tutor dari nõ pot̾. nã cõ
ꝯmodiꝰ ip̃e qui scͥptura ꝯtinet᷑ ap̃¬
tore dabr̃. ut sñ ullo litis p̾iudicõ
iustꝰ tutor actor pupillo ad eam
fiet litem. Cum aut̃ ip̃e patru¬
uꝰ quẽ tutorẽ l̾imũ sibi dicebat

Expanded text:
dem fiet, si intestatum decessisse patrem pupilli nomine defendatur falsumue testamentum nomine pupilli dicatur et si patruus exstet legitimus tutor futurus ab intestato, quia tutorem habenmmodius ipse, qui scriptura continetur, a praetore dabitur, ut sine ullo litis praeiudicio iustus tutor auctor pupillo ad eam litem fiat. Cum autem ipse patruus, quem tutorem legitimum sibi dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
set a testatore ꝓtinus ꝓficiscunt᷑.
simuiatq aliquis hr̃s extit̾it. nam
⁊ ip̃e hr̃s tutor dari potest. ⁊ post mor¬
tem hr̃dis cutor recte dari pt̃. ¶p̃
fu̾it r᷑e cordatus. deficiente ⁊dicõe
tutor nõ erit. tutorẽ aut̃. ⁊ ac̾co
tempr̃ dare. ⁊ usq ad c̾tum tempͦ
In tutoris donacõne utrũ leuissĩa
ꝯdicõ an nouissima. ut ĩ legato sp ͭ¬
tanda c̃. ut pltaticius cũ potent
tũ mucimlex ¶si nemo brditatẽ
adierit. nich̾ ual ex bus qͣue ex tei¬
tamt̃o scpͥta sunt. ¶ Si u̾ounus
ex płib adierit ħrdib. tutela sta¬
timualet. nec expectandũ eret. ut
om̃s hrditatem adeant.¶p̃
tutor sꝑatur. i̾nus est aliũ tutorẽ
posse dari qͣiͣ nõ dum sit nec sꝑet¬
¶In iutelis testam̃tariis id sequim᷑
qd̾ nonissimũ est. ⁊ sei sepius tu¬
tor datus sit nouissimã scpͥturã
intuemur. ¶Qͥ fiłiũ ⁊ ereo ne¬
potem h̃ebat si nepoti tutorẽ de¬
d̾it hc̃ d̾eceptacõem. an aliqͦ cãu

Expanded text:
cuntur, simul atque aliquis heres exstitisset: nam et ipse heres tutor dari potest et post mortem heredis tutor recte dari potest. Vfuerit tutor datus, deficiente condicione tutor non erit. Tutorem autem et a certo tempore dare et usque ad certum tempus In tutoris dationem utrum leuissima condicio an nouissima, ut in legato, spectanda est? ut puta 'Titius cum poterit tum Mucium. Si nemo hereditatem adierit, nihil ualet ex his, quae testamento scripta sunt: si uero unus ex pluribus adierit, tutelae statim ualent nec exspectandum erit, ut omnes hereditatem adeant. 10 tutor speratur, uerius est alium tutorem posse dari, quasi noIn tutelis testamentariis id sequimur quod novissimum est, et si saepius tutor datus sit, novissimam scripturam intuemur. Qui filium et ex eo nepotem habebat, si nepoti tutorem dederit, habet disceptationem, an aliquo casu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. ut undiq prõnꝰ suũ iꝰ hãt ĩ¬
munitũ. ¶ Patronꝰ hr̃s ĩstitu¬
tꝯ legato eisuo ꝑ quẽ supleret᷑
decessit. ¶ Si ex boĩs q̃ mortis tp̃r
fu̾nt tp̃r debitã ꝑtẽ dedit lib̾to
ĩ b̾rditatẽ. uł legato ẜuuꝰ tñ
post mortẽ lib̾ti. reu̾sꝰ ab hostib

Expanded text:
 ut undique patronus suum ius habeat imminutum. Patronus heres institutus legato ei seruo, per quem suppleretur decessit. Si ex bonis, quae mortis tempore fuerunt, debitam partem dedit libertus in hereditate uel legato, seruus tamen post
Abbreviated transcription (Latin):
nirĩ eiꝰ ⁊mendauit aꝑiendas
si impubes obuss. deinde peti¬
it a pͥorib. ut siquis eor sñ li¬
ũis decedet porcionẽ suã excep¬
tis bonis mat̾nis eoꝵ. ⁊ auitis
ei. uł eis qui suꝑeent restitu̾es
Eracła soror mortua sũ lid̾is
tuit. pollicrates sid̃i. missum
petebat ⁊ optinu̾at ap̾ eradi

Expanded text:
endas, si inpubes obisset. deinde petit a prioribus, ut, si quis eorum sine liberis decederet, portionem suam exceptis bonis maternis eorum et auitis ei uel eis qui superessent restitueret. Heraclia soror mortua sine liberis tuit: Polycrates fideicommissum petierat et optinuerat apud
Abbreviated transcription (Latin):
fandũ quanti ual sñ ħc can¬
cione si potest tantiuent̾e ñ ĩ¬
t̃poĩta caucione qͣntũ fatit.
qͣrta ꝑs bonor ex treulłiano
transituras acc̾iones si mino¬
ris retento eo ꝙ deẽ. siłr ex tre

Expanded text:
fundum, quanti ualet sine hac cautione: et si potest tanti uendere non interposita cautione, quantum facit quarta pars bonorum, ex Trebelliano transituras actiones: si minoris, retento eo quod deest similite
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrñ si pupilli sb̾am expilauit.
s añ qmͣ tutor ee̾t accusar debet
expilate ħrditatis cͥmine si minꝰ
furti. ¶Quer pot̾ si tutor fu¬
it pupilli idemq sit curator ⁊ fir¬
matꝰ a dolescentran possit ex delic
tis tutele suspectus postulari. ⁊ cũ
sacõm. qr tutele agi possit depõitoᷤ
ostõ ⁊ alio sumpto. Idemerit que¬
rendũ.⁊ si ꝓpona᷑ aliquem desiͥs¬
se c̾e̾ tatorem ⁊ rursus cepisse. uͭ
puta usq ad tempꝰ. uł ad ⁊dicom̃

Expanded text:
proinde si pupilli substantiam expilauit, sed antequam tutor esset, accusari debet expilatae hereditatis crimine, si minus, furti. Quaeri potest, si tutor fuerit pupilli idemque sit curator confirmatus adulescenti, an possit ex delictis tutelae suspectus postulari. et cumsationem, quia tutelae agi possit deposito officio et alio sumpto. Idem erit quaerendum et si proponas aliquem desisse esse tutorem et rursum coepisse ut puta usque ad tempus uel ad condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
tus postulan possit. ⁊ quia due tu¬
tele sut̃. si est̾ qui eum tutele iudi¬
co cõu̾emat. equissimũ ẽ dicere
cessare cͥmen suspecti. ¶ Si aut̃
ip̃e tutor solus ẽ. mĩquid qr tͣn¬
tele cesset remouendꝰ sit ab hc̃x¬
ministracõne. qiͣ in hac suspectus ꝑ¬
exeo qd̾ in aliam male u̾satus
sit. gͦ ⁊ in eo qd̾ ciuiator solus ptꝰ
finitã tutelã ⁊firmatus est idem
tor datus sit quo ad in ytalia er̃
tutor esto. uł quo ad transmare
nõ ierit. an possit suspectus postu¬
lari ex eo gestu quẽ admĩstrauit
añ qmͣ transiare ab ẽẽt. qd̾ ma

Expanded text:
tus postulari possit. et quia duae tutelae sunt, si est, qui eum tutelae iudicio conueniat, aequissimum erit dicere cessare crimen suspecti. Si autem ipse tutor est solus, numquid, quia tutelae cessat, remouendus sit ab hac administratione, quasi in hac suspectus ex eo, quod in ali‹a› male uersatus sit? ergo et in eo, qui curator solus post finitam tutelam confirmatus est, idem tor datus sit: 'quoad in Italia erit, tutor esto' uel 'quoad trans mare non ierit', an possit suspectus postulari ex eo gestu, quem administrauit, antequam trans mare abesset? et ma
Abbreviated transcription (Latin):
metu. sp̃terea udenduᷤͤ a nsñ accu¬
sacõne possit suspectꝰ repelli. et
mag lt repelli debeat. si p̾ton
liqueat. ex aꝑtissimis e rerũ ar¬
gum̃tis suspettum & eũ qui fano¬
re ꝑupilloꝵ accpiendum est.
Nũc uide amus ex quib causis
suspecti emoneant᷑. ⁊ sciendum ẽ
aut ob dolum ĩ tutela admissũ
suspectũ licere postulare si forte
crassãtꝰ mnͣ tutela. aut sordide eg̾¬
it. aut ꝑuicõse pupillo. uł si ali¬
quid int̾cepit ex reb pupillar¬
b iam tutor. ¶QQd̾ siquid
anusit. añ tñ amisit qmͣ tutor
ẽẽt. qmͣuis ĩ bonis pupilli. uł ĩ

Expanded text:
metu. Praeterea uidendum, an et sine accusatione possit suspectus repelli. et magis est, ut repelli debeat, si praetori liqueat ex apertissimis rerum argumentis suspectum eum esse: quod fauore pupillorum accipiendum est. Nunc uideamus, ex quibus causis suspecti remoueantur. et sciendum est aut ob dolum in tutela admissum suspectum licere postulare, si forte grassatus in tutela est aut sordide egit uel perniciose pupillo uel aliquid intercepit ex rebus pupillaribus iam tutor. quod si quid admisit, ante tamen admisit, quam tutor esset, quamuis in bonis pupi
Abbreviated transcription (Latin):
pecuio. Rpsit posse tutorẽ. sus¬
pectũ remotũ ⁊ tutoreᷤ suõ sus¬
pectoᷤ facere. ¶Lib̾ti qͦ pupil¬
lorum grateᷤ facient  tutoresuł
curatores eoꝵ: Serentes.
rempatronoꝵ. ui lib̾oꝵ patroroꝵ
suspecto᷑ fet̾int. sec si pationusu¬
ũ ut sinspectum ĩ tutela fac̾e uelit̃
młius est lib̾tos ab accusa cõne
ut suspectꝰ remou̾i pt̾. sec siquis
curamuentͥs. bonoꝵ ue ouñstra¬

Expanded text:
rescripsit posse tutorem suspectum remotum contutores suos suspectos facere. Liberti quoque pupillorum grate facient, si tutores uel curatores eorum male gerentes rem patronorum uel liberorum patronorum suspectos fecerint: sed si patronum suum ut suspectum in tutela facere uelint, melius est libertos ab accusatione ut suspectus remoueri potest. Sed et si quis curam uentris bonorumue administra
Abbreviated transcription (Latin):
quens er̃ dr̃e. ⁊ eũ tui a p̾tore
mandata ẽ mrdicc̃o. posse de
suspecto cognosdere. ¶Osten¬
dimꝰ qui possunt de suspecto cog¬
noscere. mĩc uideamꝰ qui sus¬
petti fi possint. ⁊ quidemonĩs
tutor et possunt. siue testamẽ¬
tarii sint. siue nõ sirit. s alt̾iꝰ
nus ad huc idem enit. dicendum¬
dũ modo memm̃imꝰ patrono
ꝑcendum ¶Consequens est
ut uideamus qui possunt susp ͤ¬
tos postulare. ⁊stiendũ ẽ qua¬
si publicam ee hanc accõem e
hoc est om̃ib patere. qͥuinimo
⁊̃ młieres abmitant᷑. sec hoe
sole que piecate nccituduns duc¬
te ad hoc ꝓoedunt. ut puta ma¬
t̾ri mitͥx qͣuo ⁊ auia possunt
pt̃ ⁊ soror. uam ⁊ ĩ sorore ⁊̃ R̾p¬
qua alia młr fu̾it cuiꝰ p̾tor ꝑ¬
pensam pietatẽ ĩtłłexit nõ sex¬
us u̾ecundiã egredientis. s pie¬
tate ꝓductã nõ contin̾e ĩuriã
pupilloru. admittet eam ad ac¬
cusacõem. ¶Siquis de plebe¬
is ob atrociora facta intutela

Expanded text:
quens erit dicere et eum, cui a praetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognoscere. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc uideamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, siue testamentarii sint, siue non sint, sed alteriunus? adhuc idem erit dicendum, modo ut meminerimus patrono parcendum. Consequens est, ut uideamus, qui possunt suspectos postulare: et sciendum est quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. Quin immo et mulieres admittuntur, sed hae solae, quae pietate necessitudinis ductae ad hoc procedunt, ut puta mater. nutrix quoque et auia possunt. potest et soror, nam in sorore et requa alia mulier fuerit, cuius praetor perpensam pietatem intellexerit non sexus uerecundiam egredientis, sed pietate productam non continere iniuriam pupillorum, admittet eam ad accusationem. Si quis de plebeis ob facta atrociora in tutela
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ius remouendi suspectos
tutores rome p̾torib in ꝓuincus
p̾sidib earũ an aut̃ apd̾ lega¬
tũ ꝓ consuł. si suspectꝰ postulari
possit. dubium fuit. s imp̃r an¬
toñ. cum diuo seu̾o. brquide ma¬
rco ꝓconsuli africe restͥpsit posse.
qr mndndataui decõe officium
ad eum tot̃ uisris dicendi tran¬
sit. g ͦ ⁊ si p̾tor mandet ur̃ dic¬
cõem simili modo dicendũ erit
suspectũ posse apd̃ eum postula¬

Expanded text:
autem ius remouendi suspectos tutores Romae praetoribus, in prouinciis praesidibus earum. An autem apud legatum proconsulis suspectus postulari possit, dubium fuit: sed imperator Antoninus cum diuo Seuero Braduae Maurico proconsuli Africae rescripsit posse, quia mandata iurisdictione officium ad eum totum iuris dicundi transit. ergo et si praetor mandet iurisdictionem, simili modo dicendum est suspectu
Abbreviated transcription (Latin):
ces ad eũ ꝑtineant qui rerũ ytalita¬
rũ hr̃s scͥptus erat. anu̾o ad eũ qͥ
ꝓuincialiũ. dicebam receptũ eẽ
rer hrdem ĩstitui posse. n ͨ eẽ ĩutilẽ
ĩstitucõem. s ita ut offõ indicis

Expanded text:
 ad eum pertineant, qui rerum ‹I›talicarum heres scriptus erat an uero ad eum, qui prouincialium. dicebam receptum esse rerum heredem institui posse nec esse inutilem institutionem, sed ita, ut officio iudicis
Abbreviated transcription (Latin):
ri ꝑ ꝑtemꝰ suitus possit. ⁊ si pͥus
memꝰ sundum uendicaret alt̾o
delib̾ante posse dubitari. ansi pos¬
tea ticiuos omisiss uie legatum
saluũ ẽe. ⁊ hec mag̾ udefat᷑¬
fet. uuam pure. aut ꝓ ꝑte fund̾
ꝯdicõe. si pendente ea legati dies
cessiss ĩ t̾iturum fore uie legat᷑
ut Rñsum ẽ. ¶ Cũ altĩ ex ui¬
cus qui fund̾ ꝯmunẽ h̾ebant
uiam sb̾ condicõe alti pure. le

Expanded text:
r partem seruitus possit. et si prius Maeuius fundum uindicaret altero deliberante, posse dubitari, an, si postea Titius omisisset, uiae legatum saluum esset, et hoc magis uidebatset, uiam pure, aut pro parte fundum condicione, si pendente ea legati dies cessisset, interiturum fore uiae legatum: ut responsum est, cum alteri ex uicinis, qui fundum communem habebant, uiam sub condicione, alteri pure le
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ impõitam uid̾i. uł notat. iu¬
deamꝰ ne hoc ita u̾m sit. si aut̃
nom̃iatim ħ ẜuitus impõita ẽ.
aut italegatum datũ ẽ taber¬
nam meã uti nũc ẽ do. lego.¬

Expanded text:
tem impositam videri. Iulianus notat: videamus, ne hoc ita verum sit, si aut nominatim haec servitus imposita est aut ita legatum datum est: "tabernam meam uti nunc est do lego
Abbreviated transcription (Latin):
filio impłi nõ potuit. ueluti si a¬
lexandriã ient. faluis hr̃s esto. isq
rome decessit. an u̾o q̃ potuit ⁊
extremo uire mom̃ito ipłi. ue¬
luti siticõ .x. dederit. filius hr̃s
esto. q̃ cõdicõ noĩe filii ꝑ alium
impłi pot̾. nam suꝑio᷑ quidẽ spẽs
cõdicõis: admittit uiuo filio ne¬
potes ad hrditatẽ. quiu ncĩem sb̾¬
stitutũ hr̾et dum morit᷑. łimiꝰ pr̃i

Expanded text:
filio impleri non potuit, ueluti 'si Alexandriam ierit, filius heres esto' isque Romae decessit, an uero quae potuit etiam extremo uitae momento impleri, ueluti 'si Titio decem dederit, filius heres esto', quae condicio nomine filii per alium impleri potest. nam superior quidem species condicionis admittit uiuo filio nepotes ad hereditatem, qui si neminem substitutum haberet, dum moritur, legi
Abbreviated transcription (Latin):
tus hr̃s. quem senatꝰ. aut pͥnceps
̃pbant testm̃ ĩfirmat pr̃ĩs. ac si
ꝯdicõ nõ eẽt ĩ enis potestate. nã
que fc̃a ledunt pietatẽ existima
unt. nec fac̾e ñ posse credendum

Expanded text:
 aut princeps improbant, testamentum infirmet patris, ac si condicio non esset in eius potestate: nam quae facta laedunt pietatem existimatunt, nec facere nos posse credendum
Abbreviated transcription (Latin):
liarõsuadet eũ qͥ lib̾tatẽ dare
pot̃ ip̃m debere. aut p̾sentidie
aut ĩ diem. aut sb̃̾ cõdicõe dare
lib̾tatem nec hr̃e facultatẽ ĩ ca¬
sũ a quolibet obuementis libꝰ¬
tat is hrdem ĩstitu̾e. ¶Picels.

Expanded text:
io suadet eum qui libertatem dare potest, ipsum debere aut praesenti die aut in diem aut sub condicione dare libertatem nec habere facultatem in casum a quolibet obuenientis libertatis heredem instituere.
Abbreviated transcription (Latin):
toris ⁊ ualescit. ¶ Si quis te hr̃¬
dem. ita ĩstituit si ħrdem eũ tiuĩ¬
stitumses. aut qͥd sibi legasses
nich ing̾est quogradu is ate hr̃s
ĩstitutꝰ sit. uł quid ei legatum
sit. dũ modo aliquo gͣdu id te
fecisse probes. ¶Gisus.¬

Expanded text:
toris convalescit. Si quis te heredem ita instituit, si se heredem instituisses aut quid sibi legasses, nihil interest, quo gradu is a te heres institutus vel quid ei legatum sit, dummodo aliquo gradu id te fecisse probes. Celsus
Abbreviated transcription (Latin):
uidam p̾diareiceuola.¬
.p. legqunt de quoꝵ redditu ꝯt f¬
anins ludos edi uoluit ⁊ adierit
que legata peto decuriones. ⁊
rogo ne ĩ aliam sp̃em. aut ĩ ali¬
os usus comu̾t̾e nelitis res .p. ꝑ qͣ

Expanded text:
uidam praedia rei publicae legauit, de quorum reditu quotannis ludos edi uoluit, et adiecit: 'quae legata peto, decuriones, et rogo, ne in aliam speciem aut alios usus conuertere uelitis'. res publica
Abbreviated transcription (Latin):
quipͥtoris edictũ. ea pp̃. q uice le¬
gator fugunt᷑. ⁊ ĩ mortis cãdona¬
cõmb dicend̾ ẽ edicto locũ eł si for¬
te quis cau̾it nͥ uirass se aliquid
factur̃ forte restitut᷑m ꝙ accepit
oꝑtebit itaq remitti caucõem.
¶Si quis sb̾ uiris iurandicõdicõe
⁊̃ p̾terea sb̾alia sit institutꝰ huic
uidend̾ ẽ an remittat᷑ conditõ. ⁊
mag̾ ẽ ut reninti uiris uirandi⁊
dicõ deb̾at. licet alui cõdicõi ꝑen

Expanded text:
dictum eapropter, quia uice legatorum funguntur. Et in mortis causa donationibus dicendum est edicto locum esse, si forte quis cauerit, nisi iurasset se aliquid facturum, restituturum quod accepit: oportebit itaque remitti cautionem. Si quis sub iurisiurandi condicione et praeterea sub alia sit institutus, huic uidendum est an remittatur condicio: et magis est, ut remitti iurisiurandi condicio debeat, licet alii condicioni
Abbreviated transcription (Latin):
dit. hoc ẽ sb̾altemat᷑a cõdicõe. ut
aut pareat cõdicõi. aut iuret a¬
liud quid uidend̾. nũqͥd eiremit
coĩ ꝑendo ẽẽ securꝰ. s ẽ u̾iꝰ remit¬
tendam cõdicõem ne alia racõe
ꝯdicõ alia eũ urgeat adnisiura¬
dũ. ¶Quociens hr̃s uirare iu¬
betur datut̃ se aliquiduł factu¬
nas nõ alias ħebit quͣ si dederit
uł fecent id ꝙ erat iussusiu¬
rate mortuo a uł manumisso
sticho iuuo testatore qui ita hr̃s
ĩstitutꝰ ẽ siuirasset se stichũ ma¬
numissurũ nõ uidebr̃ defectus ⁊¬

Expanded text:
it, hoc est alternata condicione, ut aut pareat condicioni aut iuret aliud quid, uidendum, numquid remitti endo esse securus. sed est uerius remittendam condicionem, ne alia ratione condicio alia eum urgueat ad iusiurandum. Quotiens heres iurare iubetur daturum se aliquid uel facturias non alias habebit, quam si dederit uel fecerit id, quod erat iussus iurare. Mortuo autem uel manumisso Sticho uiuo testatore qui ita heres institutus est, si iurasset se Stichum manumissurum, non uidebitur defectus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ad usũ snũ ꝑatũ nõ uid̾i id le¬
gatũ ꝙ negotiandicã uenale ꝓ¬
romi assol. nͥ de eo quo ⁊ sensisse
is qui petat ꝓbet. neratius ꝓtulũ
rest̃. iͣ Re ñdisse. uasis electͥins le
argent̃ elettro. an electr̃ argento
cedat. id ex aspectu uasor faciliꝰ
intlłigi posse. ꝙ si ĩ obscuro sit
suo neratie uxori sue nomĩ atĩ
legatuit uestẽ mund̾ oẽm orna¬

Expanded text:
tum ad usum suum paratum, non uideri id legatum, quod negotiandi causa uenale proponi soleret, nisi de eo quoque sensisse is qui petat probet.Neratius Proculum refert ita respondisse uasis electrinis leargentum electro an electrum argento cedat? id ex aspectu uasorum facilius intellegi posse: quod si in obscuro sit,suo Neratiae uxori suae nominatim legauit 'uestem mundum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ beo test̾o lanam ac demũ u̾sico¬
loriã ascͥpͥsit. qͣ desit lanatinc¬
t᷑. si nõ aꝑpeat. aliam defuncti
uoluntatẽ fuisse. ¶itia mun¬
dũ młiebrem septitie legauit
ei putabat sͥ legata ⁊ ornamẽ¬
ta ⁊ momilia ĩ quib gem̃e ⁊ mrͣ¬
garite insunt. ĩ suꝑ ⁊ amlos ⁊¬

Expanded text:
Labeo testamento lanam ac deinde uersicoloria scripsit, quasi desit lana tinctur, si non appareat aliam defuncti uoluntatem fuisse. Titia mundum muliebrem Septiciae legauit: ea putabat sibi legata et ornamenta et monilia, in quibus gemmae et margaritae insunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
gauerat. fundum meũ illido ‸ . siega
ẽẽ. ut mandati h̃s eiuis dampnate¬
t᷑ suutori mee dum cũ filio meo cap¬
ue erit. hr̃s mñs ducenta dato. fusꝰ
a mr̃e nngͣrauit. si ambo capue
hĩtassent legatũ mt̃i debitũ rripu¬
tauit qmuis una nõ hĩtassent.
sin aut̃ ĩ aliud municipiũ transis¬
bitũ quo una hĩtassent. qnͣtolib
tempore. treb̾ ait suideamꝰ an hiis
u̾bis dum cũ filio capne erit num
condicõ significet᷑. s ea scriptum ꝓ
ꝑ młrem mor̾a nõ ẽ quo tumus
cũ filio ħĩcet legatum ei deberi.
¶Si edes ut a lienas dares campna¬
tus sis. n eas ulla condicõe emere
possis extͥmare indicem oportere.
actenus scribit qͣntiedes sint tot
ut p̾cio soluto insto hĩs liberet᷑.¬

Expanded text:
gauerat 'fundum meum illi do'. negau familias, ut mandati heres eius damnaretur. 'Uxori meae, dum cum filio meo Capuae erit, heres meus ducenta dato': filius a matre migrauit. si ambo Capuae habitassent, legatum matri debitu iri putaui, quamuis una non hsin autem in aliud municipium transisbitu iri, quo una habitassent quantolibet tempore: Trebatius ait. videamus, an his verbis "dum cum filio Capuae erit" non condicio significetur, sed ea scriptura rem mora non est, quo minus cum filio habitet, legata ei deberi. Si aedes alienas ut dares damnatus sis neque eas ulla condicione emere possis, aestimare iudicem oportere Ateius scribit, quanti aedes sint, ut pretio soluto
Abbreviated transcription (Latin):
nõ pt̃ uid̾i ꝑuenisse ad hr̃dem ꝙ eius
hrditatis noĩe p̾staturꝰ eẽt. ¶ Item
alphemi ᷤ noĩe uarus ẜuio placuisse
ate euictꝰ fuiss posse ex testoᷤ agere.
labeo scribit. qr non indet᷑ hr̃s de di ᷤ¬
se qd̵ itadederat. ut hr̃e nõ possis. N¬
⁊ hec um eẽ puto. s hec amplius
ait debete te pͥusqmͣ ĩdͣiciũ accipi¬
s at᷑ deminciare br̃di. nam si alit̾ fe¬
ceris ageati e ⁊ testõ opponet᷑ tͥ do.
ma ercepc̃õ. ¶Si stichͦ. ⁊ dama ser¬
ui mei ĩ potestate mea tu moriar.
co ⁊ fundu illũ sͥ h̃ẽto. si alt̾m exis

Expanded text:
t uideri peruenisse ad heredem, quod eius hereditatis nomine praestaturus esset: idem Alfenus Uarus Seruio placuisse a te euictus fuisset, posse te ex testamento agere Labeo scribit, quia non uidetur heres dedisse, quod ita dederat, ut habere non possis: et hoc uerum puto. sed hoc amplius ait debere te, priusquam iudicium accipiatur, denuntiare heredi: nam si aliter feceris, agenti ex testamento opponetur tibi doli mali exceptio. 'Si Stichus et Dama serui mei in potestate mea erunt cum moriar, to et fundum illum sibi habento.' si
Abbreviated transcription (Latin):
idemq u̾m ẽ. ¶Cũ ita legatran
eẽt qnͣta pecuĩa ex ħrditate ticii ad
me ꝑuen̾it. tantam pcciam hr̃s m̃s
seio dato id legatũ putat. labeo
ꝙ acceptũ ĩ tabulꝰ suis ex ea here¬
ditate testator retuliss cet̾m ne¬
gat cauend̾ ħrdi a legatario. siꝙͥ¬

Expanded text:
. Cum ita legatum esset: 'quanta pecunia ex hereditate Titii ad me peruenit, tantam pecuniam heres meus Seiae dato', id legatum putat Labeo, quod acceptum in tabulis suis ex ea hereditate testator rettulisset: ceterum negat cauendum heredi a legatario, si
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ extiliam filiam ex Ceuoł.¬
quadrante ex reliquis seiũ ⁊ mar¬
cũ sororis filios scripsist ħrdes.
sextiliam sb̾stituit maitio. ⁊mar¬
cius ꝑtem mñditatis ex qua scup¬
tus etat omisit.⁊ intestote es de¬
functo bona eꝰ ad frera hanũ se

Expanded text:
extiam filiam ex quadrante, ex reliquis Seium et Marcium sororis filios scripsit heredes: Sextiam substituit Marcio et Marcius partem hereditatis, ex qua scriptus erat, omisit et eo intestato defuncto bona eius ad fratrem le
Abbreviated transcription (Latin):
sionib firadi debitis ab eo p̾stare
uolu̾at. idemq mauro q̃dam lege¬
u̾at. cũ de hr̃ditate fiscus qõnem mo¬
uiss nissu ꝓturatoris maurus pe¬
cuniam fisco solu̾at. postea heres
ꝯ. ab hrde mauri petebat. placuit

Expanded text:
sionibus fundi debitis ab eo praestari voluerat eidemque mauro quaedam legaverat: cum de hereditate fiscus quaestionem movisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fisco solverat: postea heres issum ab herede Mauri petebat. placuit
Abbreviated transcription (Latin):
tuor pocula olegͤ n aͣa ħebat. ita le¬
paria duo. ¶Idem ⁊̃ treb̾ qui or¬
crũ quo conducti ce̾nt aufidio le¬
gauerat. ⁊ hr̃dem eandem conduc¬
hr̃ dem tem̃ smñe fiui. hoc amplius
hr̃dem m̾cedes quo eorũ ortorum
.U. orto. ⁊ si stichꝰ hr̃di meo ꝑ bien¬
mũ seruierit lib̾ esto. post bientu¬
ũ legatũ deb̾i gristimo qr in id tp̃e
lib̾tas ⁊ legatum referri debent.¬

Expanded text:
tuor pocula oleaginea habebat, ita leparia duo: idem et Trebatius. Qui hortrum, quo conducti essent, Aufidio legauerat et heredem eam conducredem teneri sinere frui: hoc amplius heredem mercedem quoque hortorum que dato et, si Stichus heredi meo biennium seruierit, liber esto', post biennium legatum deberi existimo, quia in id tempus et libertas et legatum referri debe
Abbreviated transcription (Latin):
arrones tͥ seruũ eri I abol¬
puerant. pꝰea is sermis ad g̾manoi
ꝑuen̾at. iñ inbello uictis g̾manis f̾¬
nus uenierat. negant posse uuca¬
pi eũ ab ẽptore labeo offiliꝰ trebattꝰ.
qa ũm eẽt eum subreptũ ẽẽ. nec ꝙ
hoatũ fuisset. aut poit liminiore¬
diss ei rei impedim̃to eẽ.
iquid bello captũ ẽ. in ¶ abeo¬
p̃da ẽ. ñ post limimo rednt. Pau¬
lus inimosũ bellꝰ captus pate fr̃a
domum refugit: deiũ renonato
bello capitur. postliminio redit
ad eum quo pͥore bello captus erat.
si inͦ ñ comicñat in pace ut captini
redd̾entur.

Expanded text:
atrones tibi seruum eripuerant: postea is seruus ad Germanos peruenerat: inde in bello uictis Germanis seruus uen‹i›erat. negant posse usucapi eum ab emptore Labeo Ofilius Trebatius, quia uerum esset eum subreptum esse, nec quod hostium fuisset aut postliminio redisset, ei rei impedimento esse. Si quid bello captum est, in praeda est, non postliminio redit. Paulus immo si in bello captus pace facta d‹o›mum refugit, deinde renouato bello capitur, postliminio redit ad eum, a quo priore bello captus erat, si modo non conuenerit in pace, ut captiui redderentur.
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ ditatb ⁊ tutelis constiuebatur
in hostium pot̾ate ñ ꝑ uenissent. aꝑ¬
paret ergo õia e adẽ ꝑtin̾e ad hrdẽ
enis. q̃ ipie qui hostiui pot̾ate potiꝰ
iãpentur uł accipiantur ad quiri
ditatem adierit᷑ ꝙ si nemo exlege
cornelia hr̃s excit̾it. bona .p. fiat.
legata quoq seruis eoꝵ p̃senti die
ltẽ si seruus abextͣneo heres insti¬
ire pot̾̃it. ¶ Ꝙ si filus eius ꝙ in
hoatũ pot̾ate ẽ accepit aut̃ sti¬
pulatur. id pr̃e peristm post¬
liminio rediret morruo. ipñ ad¬
ad quifitũ intlligitur. ⁊ si utuo
pͥatre decessit ad hrͣ dem põas ꝑti¬
nebit. Flam status hoĩnũ quoꝵ
pr̃es in hostiũ potestate sunt. ĩ
pedentiẽẽ. reu̾so qͥdẽ pr̃e existi¬
matur. ininqtnͣ sue pot̾atis fuisse.
mortuo pr̃e. t̃t pr̃ famlꝰ fuisse.

Expanded text:
reditatibus et tutelis constituebatur, in hostium potestatem non pervenissent. Apparet ergo eadem omnia pertinere ad heredem eius, quae ipse, qui hostium potitus est, lantur vel accipient, adquiri editatem adierint. quod si nemo ex lege Cornelia heres extiterit, bona publica fient. legata quoque seruis eorum praesenti die instiire poterit. Quod si filius eius, qui in hostium potestate est, accipit aut stipulatur, id patre priusquam postliminio rediret mortuo ipsi adquisitum intellegitur, etsi uiuo patre decesserit, ad heredem patris pertinebit. nam status hominum, quorum patres in hostium potestate sunt, in pendenti es‹t›, et reuerso quidem patre existimatur nunquam suae potestatis fuisse, mo
Abbreviated transcription (Latin):
Qepetuliar nomine serui cap¬
tiuoꝵ possident inuispeno sunt.
tlam si dñi pꝰ lininio redierint.
eoꝵ fc̃a intelsiguntur. si ibi deces¬
serunt ꝑlegẽ corneliã ad heredes
tentem uxoeem hret. nthostium
relicta. inhostium pot̾ate ꝑuen̾it.
mox natꝰ filius ełꝰ uxore ducta. fi¬
post limimo aun reu̾sus fu̾it. oĩa
iuraneporis noĩe ꝑ ñ capiet. ac
si filius natus ĩ tiuitate fuiscet.
ppłs rouiamis decrenit. ł ip̃ipo¬
pło romauo. Cet̃s larrintuli. uel

Expanded text:
peculiari nomine serui captiuorum possident, in suspenso sunt: nam si domini postliminio redierint, eorum facta intelleguntur, si ibi decesserint, per legem Corneliam ad heredes tem uxorem haberet, in hostirelicta in hostium potestatem peruenerit, mox natus filius eius uxore ducta fipostliminio auus reuersus fuerit: omnia iura nepotis nomine perinde capiet, ac si filius natus in ciuitate fuisset. populus Romanus decreuit uel ipsi populo Romano: ceteri latrunculi uel
Abbreviated transcription (Latin):
exig̾et estiua recte diceretur.
actu ⁊ aque ductu agatur hͦi
cantio p̾standa ẽ. qmͣdiu quũ de
iure suo doceat: ñ se impeditu¬
rũ agͣenͣte ⁊̃ aqͣuã ꝯucentẽ ⁊i¬

Expanded text:
exigeret, aestiua recte diceretur. actu aquae ductu agatur, huiusmodi cautio praestanda est, quamdiu quis de iure suo doceat, non se impediturum agentem et aquam
Abbreviated transcription (Latin):
mũ ꝓponitur ꝓhibitoriũ ẽ. qd̾
ꝓhiletur incmus ium fac̾e quo
nuims cloaca purgetur ⁊ refi-¬
ciatur. Eloace it apessatione
⁊ tub ⁊ fistula continentur. Qa
ã cloacaꝵ refectio ⁊ purgatio
ad publicã utilitatem specta¬
⁊̃ int̾dicto addendũ ꝙ ñ ni ñ
clam ñ p̾cario ab ilło usus est
ut ⁊̃ siquis talem usũ huit. thͣ¬
ñ ꝓhileatur. uoleus coasã re¬
it p̃cor. Qne ex edib eius intu¬
as ꝑtinet edeł. hic accipere debes
edes ꝓ oĩ edificio. hoc ẽ ex edifi¬
tio eius intum̃ edificiũ. ħ ꝯc am¬
locũ ẽẽ ⁊ si area ab utͣlibet ꝑte
ediũ sit. st si forte inquit cloa¬
ca ductasit exurb̾ano edifcio
ipximum agrũ. Idem labeo
etiã eũ qui peiuatam cloacam
inpublitam imimitt̾e uelit. tu¬
endũ ne ei uis fiat. s ⁊ siquis
ꝙ exedib eũs in tuas ꝑtinet. hoc
ẽ dirignur extentitur ꝑuenit. Et
tam ad proximꝰ intamm hoc in¬
t̾dtm ꝑtinet. qmͣ ad uersu udtio¬

Expanded text:
m proponitur, prohibitorium est, quo prohibetur uicinus uim facere, quo minus cloaca purgetur et reficiatur.Cloacae appellatione et tubus et fistula continetur.Quia autem cloacarum refectio et purgatio ad publicam utilitatem spectain interdicto addendum 'quod non ui non clam non precario ab illo usus', ut, etiamsi quis talem usum habuerit, tlens cloacam reit praetor 'quae ex aedibus eius in tuas pertinet'. aedes hic accipere debes pro omni aedificio, hoc est ex aedificio eius in tuum aedificium. hoc amlocum esse et si area ab utralibet parte aedium sit et si forte, inquit, cloaca ducta sit ex urbano aedifici‹o› in proximum agrum.Idem Labeo etiam eum, qui priuatam cloacam in publicam immittere uelit, tuendum, ne ei uis fiat. sed et si ququod ex aedibus eius in tuas pertinet, hoc est 'derigitur, extenditur, peruenit'.Et tam ad proximum uicinum hoc interdictum pertinet quam aduersus ult
Abbreviated transcription (Latin):
atur. siue ⁊̃ pecus ad aquam ap¬
peuare. ⁊ eadẽ sunt hic diten¬
in sr̃ioril int̾ocis diximus.
Hoc int̾dcm de cist̾na ñ cõpetit.
Nam cisterna ñ ht ꝓpetuam cãm
nec uinapi aquã. Ex quo apparet
inhus oĩb exigendum ut uiua
aqua sit. sist̾ne aut̃ imbrib cõ¬
tipauntur. Deniq ꝯstat int̾dcin
cessare. Si lacus. pustma pute¬
us̃ inuã aquã ñ habeat. plane
siquis ire ad haustũ ꝓhibeatur:
eque int̾dcm sufficie̾t. ¶ Deinde
ait p̃tor. Quo minus fontẽ quo
de ag̾r purges reficias. ut aqmͣ
coertere utiq ea possis. dũ ne
ałr utaris atq uti hoc anno ñ
ui ñclã ñ p̃cario ab illo usus es.
pargare ⁊ resice fonte̾ licuerit
millus usus eis erit. purgand̾
ã ⁊ roficiendus ad aquã coertẽ¬
dꝗͣ ut uti quis aqua possit. dumi¬
m ne ałr utatur quã sucuti hoc
anno usut ẽssoertere aquã ẽ cõ¬
tiñe sic nec diffluat. ł dilabatͤ.
dũ modo ñ ꝑmittatur cui nouai¬
uenas querere uł aꝑire. hicn

Expanded text:
pecus ad aquam appellere. Et eadem sunt hic dicenin superioribus interdictis diximus. Hoc interdictum de cisterna non competit: nam cisterna non habet perpetuam causam nec uiuam aquam. ex quo apparet in his omnibus exigendum, ut uiua aqua sit: cisternae autem imbribus concipiuntur. denique constat interdictum cessare, si lacus piscina puteus uiuam aquam non habeat. Plane si quis ire ad haustum prohibeatur, aeque interdictum sufficiet. Deinde ait praetor: 'Quo minus fontem, quo de agitur, purges reficias, ut aquam coercere utique ea possis, dum ne aliter utaris, atque uti hoc anno non ui non clam non precario ab illo usus es, purgare et reficere fontem licuerit, nullus usus eius erit. Purgandus autem et reficiendus est ad aquam coercendam, ut uti quis aqua possit, dummodo non aliter utatur, quam si‹c› uti hoc anno usus est. Coercere aquam est continere sic, ne diffluat, ne dilabatur, dummodo non permittatur cui nouas quaerere uel aperire: hic enim
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. nec eo cału dãpni infecti
stipulatio cõmitiatur. S hec sti¬
pulatio ñ cõmittetur si parar᷑
cetur comtẽpta mintiatione me
posse refit̾e id ꝙ iam instituerã.
S dãpni infecti cantionẽ poslite¬
tur. si ꝙ oꝑas iptio factũ sit. Nã

Expanded text:
e eo casu damni infecti stipulatio committatur. sed haec stipulatio non committitur, si paratus cetur contempta nuntiatione me posse reficere id quod institueram.Sed et damni infecti cautionem pollicetur, si quid operis uitio factum est: na
Abbreviated transcription (Latin):
at. lum ficri ueto. dapm infecti
qͥd̾ cons uicio factũ sit: caueri
iubeso Sub hoc titulo ouo int̾¬
dicta p̾tor subiecit. uirũ ꝓhibito.¬
riũ. alt̾um restitutoriũ ⁊ primũ
phibutoriũ. Curauit autẽ pre¬
tor ꝑhec int̾dicta ut cloace ⁊
purgentur ⁊ reficiantur. quoꝵ
utrumq ad salubritate᷑ ciuita¬
tis ⁊ adtutesã ꝑtinet. Nam ⁊ce¬
lũ pestilens ⁊ ruimas minantur
in inundicie cloacarũ ¶ Itemsi
si reficiantur. ¶ Hos ã int̾dcmũ
ꝓpositum e oe coacis priuatis.
publice a cloace publicã curã
merentur. Cloata ã locus est

Expanded text:
fieri ueto. damni infecti, quod operis uitio factum sit, caueri iubebo'.Sub hoc titulo duo interdicta praetor subiecit, unum prohibitorium, alterum restitutorium: et primum prohibitorium.Curauit autem praetor per haec interdicta, ut cloacae et purgentur et reficiantur, quorum utrumque et ad salubritatem ciuitatium et ad tutelam pertinet: nam et caelum pestilens et ruinas minantur immunditiae cloacarum, si non reficiantur.Hoc autem interdictum propositum est de cloacis priuatis: Publicae enim cloacae publicam curam merentur.Cloaca autem est
Abbreviated transcription (Latin):
nequit figt intmitatur ue: iꝑt̾¬
dicam. ¶ hoc intocõi ad publicaᷤ
cloacas ꝓtinet. nequid incloatam
imiittas ne ue facias ꝙ usus eit¬
beo ait. ne facienti aoacam uis
tiat. quia eadem utilitas sit. ꝓoe¬
torem em̃ sic inteslegise ne uis
fieret. quo niiius cloacã in pu¬
blico fatere lic̾et. idq ofalio ⁊tre¬
bano placuisie dicendũ ait. ut

Expanded text:
quid fiat immittaturue, interdicam'.Hoc interdictum ad publicas cloacas pertinet, ne quid ad cloacam immittas neue facias, quo usus detbeo ait, ne facienti cloacam uis fiat, quia eadem utilitas sit: praetorem enim sic interdixisse, ne uis fieret, quo minus cloacam in publico facere liceret: idque Ofilio et Trebatio placuisse. ipse dicendum ait,
Abbreviated transcription (Latin):
sus eũ uendicari uis ñ ẽẽ ei ꝙ du¬
biũ ñ ẽ. De dãpno quoq infecto
cau̾e eum debere miniie dubi-¬
tari oportet. Siguis eũ ex par¬
tare uehere. que refectiomi ne¬
cessaria sunt. ꝓhibeat: hoc int̾¬
dictũ ei copetere offilius putat.
ut ñ q̃ ratur. an aqmͣ duc̾e acto¬
usus aque auferretur. ⁊ hoĩes si¬
ti necarentur. ⁊ sane aqna ꝑue¬
nire nisi refecto riuo ñ potest. at
ñ refecto inn̾e difficultas trans
cimdi agendiq fieret. q̃ teporib¬

Expanded text:
rsus eum uindicari 'ius ei non esse' dursus eum uindicari 'ius ei non esse' dubium non est. De damno quoque inf‹e›cto cauere eum debere minime dubitari oportet. Si quis eum exportare uehere, quae ref‹e›ctioni necessaria sunt, prohibeat, hoc interdictum ei competere Ofilius putat, ut non quaeratur, an aquam ducere actousus aquae aufer‹r›etur et homines siti necarentur. et sane aqua peruenire nisi refecto riuo non potest: at non refecto itinere difficultas tantum eundi agendique fieret, quae temporib
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ canalem. ł fistulam inrus
uent collocare tũ id mmꝙ hũit.
utule eihoc int̾drm̃ futurum labe¬
oͥait. Nos ⁊ hic opinamur utilẽ
euis qui ducit. sumcõmoditatẽ
eius cuius ag̾ ẽ. spectandã. Si a¬
qua inimũ locum ducatur ⁊ inde
ꝑplures ductus ducatur. hoc in¬
t̾dictũ utile exit uolenti refic̾e
ip̃m locũ. ¶ hõc int̾ocm̃ ad õs
riuos ꝑtinet sn in publico sũ in
pͥuato sint ꝯstituti S ⁊ si talide
aque riuꝰ sit de hoc reficiendocõ¬
petit interocm̃. aristo ⁊ de cuni¬
ciũo restituendo ꝑque̾ uapor tra¬
hitur inbaluearis uaporib pu¬
tat utaẽ actionẽ compete: ⁊ erit
dicendũ utile int̾ditn ex hac cã
dem int̾dictũ hoc datur quib
⁊ inquas ⁊ de aqua int̾dita rẽd¬
duntux. que supra sunt enui̾a¬
te. ¶ Siqs rimim refinenti no¬
nũ opus nuntiat. bñdictũ ẽ posse.
uetet ab furdũ ẽ oꝑis noui min¬
tiatione eũ impediri. plane ꝑ ĩ
re actionẽ dutendũ ẽ posse adu̾¬

Expanded text:
nouum canalem uel fistulas in riuo uelit collocare, cum id numquam habuerit, utile ei hoc interdictum futurum Labeo ait. nos et hic opinamur utilitatem eius qui ducit sine incommoditate eius cuius ager est spectandam.Si aqua in unum lacum conducatur et inde per plures ductus ducatur, hoc interdictum utile erit uolenti reficere ipsum lacum.Hoc interdictum ad omnes riuos pertinet, siue in publico siue in priuato sint constituti.Sed et si calidae aquae riuus sit, de hoc reficiendo competit interdictum.Aristo et de cuniculo restituendo, per quem uapor trahitur, in balneariis uaporibus putat utilem actionem competere: et erit dicendum utile interdictum ex hac causa dem interdictum hoc datur, quibus et in quas et de aqua interdicta redduntur, quae supra sunt enumerata.Si quis riuum reficienti opus nouum nuntiat, belle dictum est posse uetet, absurdum est per operis noui nuntiationem eum impediri. plane per in rem actionem dicendum est posse: adue
Abbreviated transcription (Latin):
opus eeñt ꝯtinentur / Purgandi
u̾bũ pleriq quidẽ putant ad eũ
riuuum pertins qui integer e.⁊
palam e ⁊ ad eumi ꝑtinere qui
refectione indiget. plerũq eñi
tatur demũ ⁊ resicẽ ⁊ purgare
riuum. qui aque dutende cansa
id fatit. ¶ Hoc int̾ocm̃ compe¬
tit etiã ei qui᷑ aque duducende
ñ ħt. simodo aut pͥorẽ estate. aut
eodẽ anno aquã dux̾it. Cũ suffi¬
ciat ñ ii. ñ clam nõ p̃cario dux¬
isse. S siqͥł terrenĩ riuũ sĩgmĩ¬
nũ idẽ. lapideũ fac̾e̾ uelit. ind̾i
eũ ñ recte hoc int̾dco uti. Nõ n
reficit qui hoc facit. Et ita offili

Expanded text:
opus essent, continentur.Purgandi uerbum plerique quidem putant ad eum riuum pertinere, qui integer est: et palam est et ad eum pertinere, qui refectione indiget: plerumque enimpermittatur et reficere et purgare riuum, qui ‹a›quae ducendae causa id fecit.Hoc interdictum competit etiam ei, qui ius aquae ducendae non habet, si modo aut priore aestate aut eodem anno aquam duxerit, cum sufficiat non ui non clam non precario duxisse.Si quis terrenum riuum signinum, id est lapide‹u›m facere uelit, uideri eum non recte hoc interdicto uti: non enim reficit qui hoc facit: et ita Ofili
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ex quo despicitur. nni specta¬
cuła sunt dicta. ¶Septa sũt
que ad incile opponiiatur aque
deriuande compessende ue ex flu-¬
mine cã. Siue ea lignea sũt.
siue laꝑidea siue alia qualibet
mat̾ia sunt ad continenda tras¬
mttendãq aquã excogitatã.
Inciłe ã ẽ lotus depressus aola¬
tus auiminis exeo dictut ꝙ inci¬
agi posit. B ⁊ fosie ⁊ putet
hoc int̾dc̃o continentur. ¶De¬
inde ait pretor. reficere. pur¬
gare. ¶Refice ẽ ꝙ corruptũ
ẽ inp̾stinum statũ restaurare.
llerbo reficiendi. teg̾e substrue¬
re. sartire. dedifice. itẽ ad uehe¬
Dre. apportareq eaq ad eã remi¬

Expanded text:
 ex quo despicitur: inde spectacula sunt dicta. Septa sunt, quae ad incile opponuntur aquae derivandae compellendaeve ex flumine causa, sive ea lignea sunt sive lapidea sive qualibet alia materia sint, ad continendam transmittendamque aquam excogitata. Incile est autem locus depressus ad latus fluminis, ex eo dictus, quod inciagi possit. sed et fossae et putei hoc interdicto continentur. Deinde ait praetor 'reficere purgare'. reficere est quod corruptum est in pristinum statum restaurare. uerbo reficiendi tegere substruere sarcire aedificare, item aduehere adportareque ea, quae ad eandem
Abbreviated transcription (Latin):
ait exaꝑto riuo terrenũ fieri.
qa cominodũ dño soli auferetur
appellendi pecus. ł hauriendi aꝙͣ
ꝙ sibi ñ placere. pomp̃ ait. qla
id dño magis ex occatione quã
ex iure ꝯtingeret. nisi ab initio
mumponenda seruitute. io actũ¬
eruins autẽ. scribit qłr duciaqr
que ante ꝑspeci ducta ẽ. u nũc
ꝑapertũ ducatur. Nã si oꝑit ali¬
quid facit quis quo magis aquã
b̃i. Ego ⁊ inspecu contra puto.
siũ maior utilitas uersetur ad¬
uersariii Seruius ⁊ labeo scribt̃
si riuũ qui ab ĩitio terremis fuit
quiaquã ñ etinebat cementimĩ¬

Expanded text:
ait ex aperto riuo terrenum fieri, quia commodum domino soli auferetur appellendi pecus uel hauriendi aquam: quod sibi non placere Pomponius ait, quia id domino magis ex occasione quam ex iure conti‹n›gere‹t›, nisi si ab initio in imponenda seruitute id actuem scribit aliter duci aquam, quae ante per specus ducta est, si nunc per apertum ducatur: nam si operis aliquid faciat quis, quo magis aquam beri. ego et in specu contra, si non maior utilitas uersetur aduersarii.Seruius et Labeo scribunt, si riuum, qui ab initio terrenus fuit, qui‹a› aquam non continebat, cementi
Abbreviated transcription (Latin):
gitur hoc anno aqua nec ui. nͥ
clã. net p̃cario ab iuo ius es quo
minus itautaris uim fĩ ueto. de
lacu puteo. piscina itẽ int̾dicam.
hoc int̾dictũ ꝓponitur ei quifon¬
tana aqua uti ꝓhibetur. Serui¬
tutes enĩ ñ tã qͣque ducende ee¬
eẽ solemt: lierii ⁊ hauriende ⁊ si¬
cut decrete sunt seruitutes ductꝰ
aque. ⁊ haustus aque: ita int̾dc̃ã

Expanded text:
gitur, hoc anno aqu‹a› nec ui nec clam nec precario ab illo usus es, quo minus ita utaris, uim fieri ueto. de lacu puteo piscina item interdicam'. hoc interdictum proponitur ei, qui fontana aqua uti prohibetur: seruitutes enim non tantum aquae ducendae esse solent, uerum etiam hauriendae, et sicut discretae sunt seruitutes ductus aq
Abbreviated transcription (Latin):
recor ait. Riuos. specus. septa re¬
ficere. purgare aque ducende
cã. quo mimis liceat inli. dũ ne
alr̃ aquã ducat. qmͣ uti prio¬
re eftate. ñ ui. ñ clam. ñ p̃cario
ate dux̃: nim fieri ueto. ¶ hoc
int̾dictum utdissimũ e̾.. Hã ñ ꝑ
mittatur alicui reficere qlia
ratione usus incomodabr.¬

Expanded text:
etor ait: 'Riuos specus septa reficere purgare aquae ducendae causa quo minus liceat illi, dum ne aliter aquam ducat, quam uti priore aestate non ui non clam non precario a te duxit, uim fieri ueto'.Hoc interdictum utilissimum est: nam nisi permittatur alicui reficere, alia ratione usu incommodab
Abbreviated transcription (Latin):
res suftiebit. cum icestum in¬
re gentum ꝓ hibitu admiũt.
namsisola uiris nr̃i obseruatõ
int̾ueniat. raicrer abincesti cre¬
mine erit extusata ñ uiuqmͣtñ
⁊ inmarib incesti crimina. ꝙͣ¬
qm natura gramora st̃ hitma¬
nus qm adult̾ii tͣciari solent.
claudie crimen incestũ pp̃ eis
etatatẽ reunserunt. s distra¬
hi conuinctionẽ illicitam int¬
sert̃. cũ alias adult̾i crimen ꝙ
pub̾tate delinquitur. ñ ex cu¬
fetur etate. nã ⁊ mulieres in
iure errantes ĩ cesti cͥmine nõ

Expanded text:
res, sustinebit, cum incestum iure gent‹i›um prohibitum admiserit: nam si sola iuris nostri obseruatio interueniet, mulier ab incesti crimine erit excusata. Nonnumquam tamen et in maribus incesti crimina, quamquam natura grauiora sunt, humanius quam adulterii tractari solent: Claudiae crimen incesti propter aetatem remiserunt, sed distrahi coniunctionem illicitam iusserunt, cum alias adulterii crimen, quod pubertate delinquitur, non excusetur aetate. nam et mulieres in iure errantes incesti crimine non