comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beri contra di grãm defensor arbitrii: aͥcdiat dicentẽ apłm. cũ de bonis
suis laborib loqueret᷑. Non ego aut̃. s gr̃a dĩ mecũ. Audiat dĩ uocẽ.
inpsalmo. de his qͦs deseruerat dicente̾. & dimisi eos scd̃m desideria cor-¬
dis eoꝵ. ib unt in uoluntatib suis. Audiat uiiũ eund̾ eq apłm. de ui¬
te suȩ uariis temporib sibi tantũ mala. gr̃e autẽ di̾ bona omĩa tͥbuen
ficit sibi sicut dictũ est ad neqͥtiã natura libertatis humane: cum
conatib ad iuuando: sicut se¬
rie psalmi narratũ atq digestũ est.
beatus etiã apłs paulus conti. nua narratione seruauit. Si enĩ in ordine
que passim excerpta memorauit testimonia relegant᷑ : ita sequunt᷑. Grã
sequunt᷑. Sed ut apłi pauli uocationẽ bona oꝑa sequerent᷑. qͥd ait : Et
gr̃a eius in me uacua ñ fuit. Quid enĩ fecisti: Plus inqͥt omĩb laboraui.
Ne multũ suꝑbias solius liberi defensor arbitrii. audiens paułu de suis

Expanded text:
tolum, cum de bonis suis laboribus loqueretur, Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Audiat Dei vocem in Psalmo, de his quos deseruerat dicentem, Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in voluntatibus suis . Audiat unum eumdemque apostolum, de vitae suae variis temporibus sibi tantum mala, gratiae autem Dei bona omnia tficit sibi, sicut dictum est, ad nequitiam natura libertatis humanae. Cum conatibus adjuvando, sicut serie Psalmi narratum atque digestum est, beatus etiam apostolus Paulus continua narratione servavit. Si enim in ordine, quae passim excerpta memoravi, testimonia relegantur, ita sequuntur: Gratsequuntur. Sed ut apostoli Pauli vocationem bona opera sequerentur, quid ait? Et gratia ejus in me vacua non fuit. Quid enim fecisti? Plus, inquit, omnibus laboravi. Ne multum superbias, o liberi defensor arbitrii, audiens Paulum de suis
Abbreviated transcription (Latin):
ret. ille peccatũ. hec d̾s ẽẽ facturum ꝓfecto presciuit. Ipsa est gͥ
p̃destinatio scõꝵ. quȩ in sc̃o sc̃oꝵ maxime claruit. Q uã negare qͥl¬

Expanded text:
ret ille peccatum. Haec se Deus facturum esse profecto praescivit. Ipsa est igitur ret ille peccatum. Haec se Deus facturum esse profecto praescivit. Ipsa est igitur praedestinatio sanctorum, quae in Sancto
Abbreviated transcription (Latin):
Erancta. & alia siqua eiꝰ ꝓpria uerissime dici possunt: singularit̾ ur illo ac¬
ꝰ cepit humana. hoc est nr̃a natura: nullis suis p̃cedentib meritis. Respon¬
do deat hic homo deo si audet. & dicat. Cur non et ego: Ꝙ si audierit.
o homo tu qͥs es qui respondeas dõ. nec sic ad hibeat. s augeat impuden¬
tiã idicat. Quomͦ audio. tuquis es o homo: cum sim qͦd audio id ẽ ho¬
mo. qͦd ẽ ⁊ ille dequo ago: Cur nonsun qͦd & ille ᷤ At enĩ grã. ille ta¬
lis ac tantus est. Curdiuersa ẽ gr̃a. ubi natura cõmunis ẽ: Certe nou¬
÷ est acceptio ꝑsonarũ apuddm. Quis non dico xp̃ianꝰ. sed insanus hȩc
Idicat: Appareat itaq nobis in nr̃o capite ipse fons grͣe : unde scdm
unius cuiusq mensurã. se ꝑ cunct̾a eius menbra diffundit .E. a grãfti
abinitio fidei sue homo quicũq xpianꝰ. qua grã homo ille abiͣtio suo
spũ fit in nobis remissio peccatoꝵ. quo sp̃u fact̾um ẽ. ut nulłu habe¬

Expanded text:
randa, et alia, si qua ejus propria verissime dici possunt, singulariter in illo accepit humana, hoc est nostra natura, nullis suis praecedentibus meritis. Respondeat hic homo Deo, si audet, et dicat: Cur non et ego? Et si audierit: « O homo, tu quis es qui respondeas Deo? » nec sic cohibeat, sed augeat impudentiam, et dicat: Quomodo audio, « Tu quis es, o homo? » Cum sim quod audio, id est homo, quod est et ille de quo ago, cur non sim quod et ille? At enim gratia ille talis ac tantus est. Cur diversa est gratia, ubi natura communis est? Certe « non est acceptio personarum apud Deum . » Quis, non dico Christianus, sed insanus haec dicat? Appareat itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram semper cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicunque Christianus, qua gratia homo ille ab initio suo Spiritu fit in nobis remissio peccatorum quo Spiritu factum est ut nullum habe
Abbreviated transcription (Latin):
non scd̃m merita nr̃a dari. ut huic ueritati contradicentes in genio¬
si homines hec ab om̃ĩum aurib & cogitationib abigenda dicerent᷑
tande suis uel operũ uel fidei p̾cedentib meritis. natura humana
quȩ in illo est cõparauit: Respondeat᷑ queso. Ille homo ut a uerbo
patri coet̾no in unitatẽ ꝑsone assũptus. filius dei unigenitꝰ ee̾t. unde
hoc meruit: Quod eiꝰ bonũ qualecũq precessit: Quid egit ante qͥd
credidit. qͥd petiuit. ut ad hanc in effabiłe excellentiã perueniret ᷤ
Nonne faciente ac suscipiente uerbo. ipse homo ex quo esse ceꝑit. fi¬
lius di uincus eẽ cepit: Nõne filium dĩ unicũ femina illa graͣ plena
concepit: Nonne de spũ scõ ⁊ uirgine maria dei filius unicꝰ natꝰ est:
non carnis cupidine. sed singulari dei munere: Numqͥd metuendũ
fuit. ne accedente ȩtate. homo ille libero peccaret arbitͥo ᷤ aut ido

Expanded text:
non secundum merita nostra dari, ut huic veritati contradicentes ingenionon secundum merita nostra dari, ut huic veritati contradicentes ingeniosi homines haec, ab omnium auribus et cogitationibus abigenda, dicere cotandem suis vel operum vel fidei praecedentibus meritis natura humana quae in illo est comparavit? Respondeatur quaeso: ille homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod ejus bonum qualecumque praecessit? Quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Nonne faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit? Nonne Filium Dei unicum femina illa gratia plena concepit? Nonne de Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est, non carnis cupidine, sed singulari Dei munere? Numquid metuendum fuit, ne accedente aetate homo ille libero peccaret arbitrio? Aut ideo
Abbreviated transcription (Latin):
satis indicant miscd̾am ⁊ iudicium. Miscd̾iam quidẽ gratuitã. iudiciũ
debitum. Si enĩ iudicarent᷑ homines ꝓmeritis sue uite quȩ non habu¬
ert morte p̾uenti. sed habituri e̾e̾nt si uiuerent: nichil ꝓdesset ei.
qui raptus ẽ. ne malicia mutaret intellectum eiꝰ: nichil ꝓdesset eis qͥ
lapsi morruntur. si ante morerent᷑: qͦd nullus dicer exꝑianus audebit.
Qua circa ñ debent fr̃s nrͣi. qui nobiscũ ꝓ catholica fide ꝑnitiem pela¬
iani erroris inꝓugnant. huic pelagiane. in tantu fau
ni. qua opinant᷑ gr̃ãm dĩ scdm̃ merita nr̃a dari: ut qͦd illi audere
non possint. sententiã uer̾a plane ⁊ antiquitꝰ xꝑianã. raptus est ne
malicia mutaret intellectũ eius. destruere moliant᷑. & iđ ad struere qͦd
non dico crediturũ. sed sommaturũ nemine̾ putaremus : scđ̾m ea
scilicet iudicari quẽqu̾a mortuorũ que gesturus erat si tẽpore pro¬
lixiore uixisset. Ita quippe claret inuict̾ũ e̾ẽ quod dicimꝰ. grãm dĩ

Expanded text:
satis indicant misericordiam et judicium; misericordiam quidem gratuitam, judicium debitum. Si enim judicarentur homines pro meritis suae vitae, quae non habuerunt morte praeventi, sed habituri essent, si viverent; nihil prodesset ei qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus; nihil prodesset eis qui lapsi moriuntur, si ante morerentur: quod nullus dicere christianus audebit. Quocirca non debent fratres nostri, qui nobiscum pro catholica fide perniciem Pelagiani erroris impugnant, huic Pelagianae in tantum favere opinioni, qua opinantur gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut quod illi audere non possunt, sententiam veram plane et antiquitus christianam, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, destruere moliantur; et id astruere, quod, non dico crediturum, sed somniaturum neminem putaremus, secundum ea scilicet judicari quemque mortuorum, quae gesturus fuerat, si tempore prolixiore vixisset. Ita quippe claret invictum esse quod dicimus, gratiam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. uł ad iuuando uł iudicando: ut etiã ꝑ eos impleat᷑ quod
manꝰ eiꝰ ⁊ consiliũ p̃destinauit: frustra itaq etiã illud qͦd regnoꝵ

Expanded text:
hominum uel adiuuando uel iudicando, ut etiam per eos impleatur quod hominum uel adiuuando uel iudicando, ut etiam per eos impleatur quod manus eius et consilium praedestinauit fieri. Frustra itaque etiam illud, quod Regno
Abbreviated transcription (Latin):
Quid aut̃ adiungat attendite. Nõ autẽ in qͥt grͣas. qui semꝑ triunphare
nos facit inxꝑo: & ocdorẽ notitie suę manifestat ꝑ nos in omĩ loco: qͥa xͥ
bonus odor sumꝰ dõ in his qui salui fiunt. ⁊ in hisqui pereunt. Quibdã
quide odor mortis in mortẽ. qͥb dã autẽ odor uite in uitã. E. cce unde
grãs agit miles accerrimꝰ. et defensor inuictissimꝰ gre. Eece unde grãs
his qͥ pereunt uidicio eiꝰ. S ut minꝰ fuccenseat᷑. hec parũ intelligenti¬
bus. ip̃se ad monet. cũ adiungit & dicit. Et ad hec quis idoneus:
erũ redeamꝰ ad ostii apertionẽ : qua initiũ fidei audientiũ significa¬
uit apłs. Quid ẽ enĩ orantes simul ⁊ ꝓ nobis. ut d̾s aꝑiat nobis ostiũ
uerbi. nͥ aꝑtissima demonstratio. etiã ipsũ mitiũ fidei e̾ẽ donu̾ dei :
ist orando peteret᷑ ab eo. nͥ ab ipso tͥbui crederet᷑. Hoc o

Expanded text:
quid autem adiungat attendite: deo autem, inquit, gratias, qui semper triumphare quid autem adiungat attendite: deo autem, inquit, gratias, qui semper triumphare nos facit in Christo et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus deo in his qui salui fiunt et in his qui pereunt, quibusdam quidem odor mortis in mortem, quibusdam autem odor uitae in uitam. ecce unde gratias agit miles acerrimus et defensor inuictissimus gratiae; ecce unde ghis qui pereunt iudicio eius. sed ut minus suscenseatur haec parum intellegentibus, ipse admonet, cum adiungit et dicit: et ad haec quis idoneus? uerum redeamus ad ostii apertionem, qua initium fidei audientium significauit apostolus. quid est enim: orantes simul et pro nobis, ut deus aperiat nobis ostium uerbi, nisi apertissima demonstratio etiam ipsum initium fidei donum dei? non enim orando peteretur ab eo, nisi ab ipso tribui crederetur. hoc d
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ coide clauso. ea que dicunt᷑ imꝓbet ac repellat : Unde ad corinthios
ait. ꝑmanebo autẽ ephesi. usq ad pentecosten. Ostium enĩ michi aper¬
tum ẽ magnũ & ẽ uidens: & ad uersarii multi. Quid hic aliud potest in¬
telligi. nisi p̃dicato ibi ꝑ eum pͥmitꝰ eugło credidisse multos. & multos
eid̾e fidei aduersarios extitisse. scdm illud dñi. nemo uenit ad me. nͥ
cui datũ fuerit a patre meo: ⁊ uobis datũ est nosse misternun regni
celoꝵ. illis aũ non est datum : Ostium gͦ apertũ est in eis qͥb cdatum est.
ad uersarii autẽ multi ex eis quib non ÷ͣ datũ. Itẽq ad eosd̾e in scda eꝑla
tũ e̾ẽt in dnͣo. non habui requiẽ sp̃ui meo. qͦd non inueni titum fra¬
tr̾e meũ : s uale illis faciens. exii in iacedoniã. Quib ualefecit. nͥ eis
qui crediderant. in quorũ scilicet cordib euangłiranti aꝑtum est ostiũ:

Expanded text:
tem corde clauso ea quae dicuntur improbet ac repellat? unde et ad Corinthios tem corde clauso ea quae dicuntur improbet ac repellat? unde et ad Corinthios ait: permanebo autem Ephesi usque ad pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, et aduersarii multi. quid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum primitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis aadversarii autem multi, ex eis quibus non est datum; itemque ad eosdem in secunda Epistola tum esset in domino, non habui requiem spiritui meo, quod non inueni Titum, fratrem meum, sed uale illis faciens exii in Macedoniam. quibus uale fecit, nisi eis qui crediderant, in quorum scilicet cordibus euangelizanti apertum est ostium?
Abbreviated transcription (Latin):
bũ auditus fid̾i. excepistis ñ ut uerbũ hominũ. sed sic̃ uere est uerbu
dei. qͦd operat᷑ in uobis qͥ credidistis. Quid ẽ. quod hinc do gr̃as agit.
Nempe uanũ est atq in ane. si cui grͣas agit. hoc ip̃se ñ fecit. S quia
hoc uanũ & in ane ñ est : ꝓfect̾o d̾s cui de hoc oꝑe grãs agit. ipse fecit.
ut cũ ꝑcepissent ab apło uerbũ auditꝰ dĩ: exciperent illud non ut
uerbũ hominũ : sed sic̾ est uere uerbũ dĩ. Us̾ gͥ operat᷑ in cordib
hominũ: uocatione illa scd̃m propositũ suum dequa multũ locuti
sumꝰ. non ut inanit̾ audiant eugłm. s eo audito conuertant᷑ o cre¬
apłs dicens in ȩpła ad colososenses. Orationi instate. uigilantes in illa in
grãrum actione : orantes simul& ꝓnobis. ut ds̃ apiat nobis ostrum uerbi
sensus aꝑitur audientis ut credat. ⁊ initio fidei facto eaquę adextifi¬
cand̾a salubrẽ doctͥnã predicant᷑ & disputant᷑ ad mittat: ne ꝑ infidelita¬

Expanded text:
hominum, sed sicut est vere verbum Dei, quod operatur in vobis, cui credidistis ? Quid est quod hinc Deo gratias agit? Nempe vanum est atque inane, si cui gratias agit, hoc ipse non fecit. Sed quia hoc vanum et inane non est, profecto Deus cui de hoc opere gratias agit, ipse fecit, ut cum percepissent ab Apostolo verbum auditus Dei, exciperent illud non ut verbum hominum, sed sicut est vere, verbum Dei. Deus igitur operatur in cordibus hominum, vocatione illa secundum propositum suum, de qua multum locuti sumus, ut non inaniter audiant Evangelium, sed eo audito convertantur et creApostolus dicens in Epistola ad Colossenses: Orationi instate, vigilantes in illa in gratiarum actione, orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi sensus aperitur audientis ut credat, et initio fidei facto, ea quae ad aedificandam salubrem doctrinam praedicantur et disputantur admittat, ne per infidelita
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃s sc̃os. non cesso grãs agere ꝓ uobis. Noua erat & recens eoꝵ. fides.
p̃dicato sibi eugło. Qua fide auctita: grãs d̾o ꝓ eis agit apłs. Si homini
gras ageret. pro eo qͦd ilłu uel putaret ñ presticisse uł nosset. adulatio
uł irrisio uerius quã grãrum actio diceret᷑. Nolite errare inqͥt apłs.¬
÷ ds non irridet᷑. Idon&̃ est enĩ eius. etiã incipiens fictes. Ne apłi falsa uel
illax gr̾arũ act̾io merito uidicet᷑. qͥd illud. nonne initu
ret thessalonicensiũ : De quo tam̃ idẽ apłs. do graͣs agit dicens. Prop¬
terea ⁊ nos agmꝰ gr̃as do sine int̾missione. qm̃ cũ ꝑcepissetis a nobis uer

Expanded text:
in omnes sanctos, non cesso gratias agere pro vobis . Nova erat et recens eorum fides praedicato sibi Evangelio, qua fide audita, gratias Deo pro eis agit Apostolus. Si homini gratias ageret pro eo quod illum vel putaret non praestitisse vel nosset, adulatio vel irrisio verius quam gratiarum actio diceretur. Nolite errare; Deus non irridetur : donum enim ejus est etiam incipiens fides, ne Apostoli falsa vel fallax gratiarum actio merito judicetur. Quid illud? nonne initium fidei apparet Thessalonicensium, de quo tamen idem apostolus Deo gratias agit, dicens, Propterea et nos gratias agimus Deo sine int
Abbreviated transcription (Latin):
lectum eiꝰ. ⁊ nefictio deciperet animã eiꝰ ᷤ Cur gͥ hoc tam magnũ bene¬
fitium aliisdat. aliis ñ dat łs̾: apud quẽ non ẽ iniqͥtas. nec acceptio
ꝑ sonarũ &. in cutꝰ potestate ẽ quanctu qͥsq in hac uita maneat quȩ tẽp¬
tatio dictͥa ẽ suꝑ terrã ᷤᷤ Sic̃ gͦ cogunt᷑ fateri donum dĩ e̾ẽ. ut fimat
h̾o istã uitam anteqͣ. ex bono mutet᷑ inmalũ. curaũ id aliis donatur.
aliis non donat᷑ ignorant: ita donũ dĩ ee̾ in bono ꝑ seuerantiã. scdm̃
scripturas de quib testimonia multa iã posui fateant᷑ nobiscũ: et
curaliis det᷑ aliis ñ detͣ sine murmure ad uersũ dñm dignent᷑ ig¬
seuerantiã. Absit enĩ ut ita e̾e̾nt. de illis p̾destinatis & scd̃m ꝓposi¬

Expanded text:
lectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus . Cur igitur hoc tam magnum benelectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus . Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cujus potestate est quamdiu quisque in hac vita maneat, quae tentatio dicta est super terram ? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei esse ut finiat homo vitam istam, antequam ex bono mutetur in malum; cur autem aliis donetur, aliis non donetur, ignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui, fateantur nobiscum; et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur igerseverantiam. Absit enim ut ita esset, si de illis praedestinatis essent et s
Abbreviated transcription (Latin):
mento nemo intret in regnũ di: ut hec gͦ taceã uł relinquã: illos ipsos in¬
tueam de quib agit᷑. Deͥis enĩ disserimꝰ qui ꝑseuerantiã bonitatis non ha¬
bent. s ex bono in małũ deficiunt. ⁊ uoluntate moriunt᷑. Respondeant si
possunt. cur illos ds̃ cum fidelit̾ & pie uiuerent. non tẽ de uitȩ huiꝰ peri¬
culis rapuit. ne malitia inutaret intellectũ eoꝵ. ⁊ nefict̾io decips am
mas eoꝵ: utrũ hoc in potestate ñ habuit. aneorũ mala futura nesciuit.
Nempe nil horũ nisi ꝑuersissime atq insanissime dicit᷑. Curgͦ non faci¬
at respondeant. qui nos in rident quando in reb talib ex clamamꝰ. Qũã
inscrutabilia st̃ iucticia eiꝰ .&. inuestigabiles iuȩ eiꝰ. Neq enĩ hoc non
ctonat ds̃. quib uoluerit. Nut uͦ scriptura illa mentit᷑. quȩ de morte
uelut ĩmatura hominis iusti. ait. raptꝰ e̾. ne malitia mutaret intel¬

Expanded text:
mento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos inmento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disserimus, qui perseverantiam bonitatis non habent, sed ex bono in malum deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum. Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, quando in rebus talibus exclamamus, Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Neque enim hoc non donat Deus quibus voluerit, aut vero Scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait, Raptus est, ne malitia mutaret intel
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ disputamꝰ. De utrisq gͥ ex clamemꝰ. Oaltitudo diuitiarũ sapientiȩ & sci¬
entie dei: quã inscrutabilia sunt udicia eiꝰ. Nec miremur nos uestigare
non posse inuestigabiles uias eius. Ut enĩ alia in numerabilia taceam
que aliis dantur. aliis nondant᷑ hominib a dño dõ. apud quẽ non est
acceptio ꝑsonarum. nec tͥbuunt᷑ ista meritis uoluntatũ: sicut st̃ celerita¬
tes. uires. bone ualitudines. & pulcritudines corpoꝵ. ingenia mirabilia.
& multarũ artium capaces naturȩ mentium : ułque accedt̾ extͥnsecus.
ut ẽ opulentia. nobilitas. honores. & cet̾a huiꝰ modi. quȩ qͥsq ut habeat.
non nͥ indi ẽ. potestate. ut ñ immorer etiã inbaptismate paruuloꝵꝵ. quod
nullus istoꝵ. potest dicere. sic̾ illa ad regnũ dĩ non ꝑtinere.cur illi par¬
uulo detur. illi non det᷑. cũ sit utrũq inpotestate dei. ⁊ sine illo sac¬

Expanded text:
go exclamemus, O altitudo divitiarum sapientiae et scigo exclamemus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus! 19. Nec miremur nos vestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut enim alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrinsecus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum quod nullus istorum potest dicere, sicut illa, ad regnum Dei non pertinere, cur illi parvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacra
Abbreviated transcription (Latin):
atq imꝑtita grã faciat suos filios. Quis hoc ñ miret᷑: qͥs hoc ñ uehe¬
mentissime stupeat: S &. et iã illud non minꝰ mirũ ẽ .&. tamenuerũ atq
ita manifestũ. ut nec ipsi immici grͣe dĩ quomͦ id negent ualeant in-¬
uenire. qͦd filios qͦsctã amicorũ suorũ. hoc est regeneratoꝵ bonorũq fi¬
cdelium. sine baptismo hinc paruulos exeuntes. qͥb utiq si uellet huius
lauacri gram ꝓcuraret. in cuiꝰ potestate sunt omĩa. alienat ã regno suo
quo parentes mittit illorũ: & quosdã filios inimicoꝵ faciat in manus
cristianorum uenire. & ꝑ hoc lauacrũ introducit in regnũ. a quo eoꝵ.
parentes alienati st̃: cum & illis mału & istis bonũ meritũ nullũ sit par¬
uulis. ex eorũ ꝓpria uoluntate. Certe hic iudicia di qm iusta ⁊ alta sunt.
nec uituꝑari possunt. nec penetrari. In his ẽ. ⁊ illud de perseuerantia de qͦ¬

Expanded text:
atque impertita gratia suos faciat filios. Quis hoc non miretur? quis hoc non veheatque impertita gratia suos faciat filios. Quis hoc non miretur? quis hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam illud non minus mirum est, et tamen verum atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gratiae Dei, quomodo id negent valeant invenire, quod filios quosdam amicorum suorum, hoc est regeneratorum, bonorumque fidelium, sine baptismo hinc parvulos exeuntes, quibus utique si vellet, hujus lavacri gratiam procuraret, in cujus potestate sunt omnia, alienat a regno suo, quo parentes mittit illorum, et quosdam filios inimicorum suorum facit in manus Christianorum venire, et per hoc lavacrum introducit in regnum, a quo eorum parentes alieni sunt: cum et illis malum, et istis bonum meritum nullum sit parvulis ex eorum propria voluntate. Certe haec judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. In his est et illud de perseverantia; de q
Abbreviated transcription (Latin):
si eam usq infinẽ ꝑseuerare noluiss. quasi aliud petrus ullomͦ uellet quã
pro illo xp̃c rogasset ut uellet: Nam qͥs ignorat tc̃ fuisse periturã fidem
petͥ si ea quȩ fidelis erat uoluntas ipsa deficeret: & permansurã si eadẽ uo¬
nisi ut haberet infide. liberrimã. fortisimã. inuictisimã ꝑ seuerantissi¬
m̃a uoluntatem: Ecce quẽadmod̾i scd̾m gr̃am dĩ. non contra eã. lib̾tas de¬
fentit᷑ uoluntatis. Uoluntas quippe humana ñ libertate consequit᷑ grͣam:
s grã potius libertatẽ: & ut ꝑseueret. delectabilẽ peretuitatẽ. & insuꝑa¬
bilem fortitudinẽ. Mirandũ est quedẽ multũq mirandũ. qd̃ filiis suis
quib d̾a s quos regenerauit inxꝑo. qͥb fidem. spem. & dilect̾ionẽ tͥbi¬
it. nondat perseuerantiã. cum filiis alienis scelera tanta dimittat.

Expanded text:
si eam usque in finem perseverare noluisset? quasi aliud Petrus ullo modo vellet, quam si eam usque in finem perseverare noluisset? quasi aliud Petrus ullo modo vellet, quam pro illo Christus rogasset ut vellet. Nam quis ignorat, tunc fuisse perituram fidem Petri, si ea qua fidelis erat, voluntas ipsa deficeret; et permansuram, si eadem vonisi ut haberet in fide liberrimam, fortissimam, invictissimam, perseverantissimam voluntatem? Ecce quemadmodum secundum gratiam Dei, non contra eam, libertas defenditur voluntatis. Voluntas quippe humana non libertate consequitur gratiam, sed gratia potius libertatem, et ut perseveret delectabilem perpetuitatem, et insuperabilem fortitudinem. 18. Mirandum est quidquibusdam Deus, quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam, cum filiis alienis scelera tanta dimittat,
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ uero abscondere. ñ aduersus consiliũ eiꝰ murmuremꝰ. S hoc qͦq
nobis salub̾rimũ ẽẽ credamꝰ. Ti autẽ qͥsqͥs in imicꝰ es gr̃e. si int̾rogaris ip̃se.
quid dicis : Catholicũ. Bene qd te non negas e̾ẽ. xp̃ianũ. & catholicũ iact̾aᷤ.
Si gͦ confiteris donũ dĩ e̾ẽ ꝑ seuerare in bono usq infinẽ: cur hoc donũ
ille accipiat ille non accipiat. puto qd̾ mecum parit̾ nescis . & ambo hic
in scrutabilia iudicia dei penetrare non possumꝰ. Slut si ad liberũ arbitri¬
um hominis. quod non scdm dei gr̃am s contra eam defendis ꝓtinere dicis ut
ꝑseueret in bono qͥsq uel ñ ꝑseueret. non do̾ donante si per seuerat. s huma¬
na uoluntate faciente: quid moliturꝰ es contra uerba dicentis. rogaui ꝓte
petre ne deficiat fides tua : Nn audebis dicere etiã rogante xp̃o. ne deficeret¬
etat fides petri. defecturam fuisse.si petrus eam deficere. uoluiss. hoc est

Expanded text:
rmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus. Tu autem quisquis inimicus ejus gratiae sic interrogas, ipse quid dicis? Bene, quod te non negas esse christianum, et catholicum jactas. Si ergo confiteris, donum Dei esse perseverare in bono usque in finem; cur hoc donum ille accipiat, ille non accipiat, puto quod mecum pariter nescis, et ambo hic inscrutabilia judicia Dei penetrare non possumus. Aut si ad liberum arbitrium hominis, quod non secundum Dei gratiam, sed contra eam defendis, pertinere dicis ut perseveret in bono quisque, vel non perseveret, non Deo donante si perseveret, sed humana voluntate faciente; quid moliturus es contra verba dicentis, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ? An audebis dicere etiam rogante Christo ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse si Petrus eam deficere voluisset, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
infinẽ .&. qui ad tempus inde deuiant reuertunt᷑. ut usq infinem per¬
ducant. quod in bono ẽẽ cepert. Ostendens aũ qͥd sit scd̃m ꝓpositũ uo¬
cari. mox addidit ea quȩ iã supra posui. q̾m qͦs ante p̃scuiit. ⁊ p̃desti¬
nauit conformes imaginis filii eiꝰ. ut sit ipse pͥmogenitꝰ in multis fr̾ib

Expanded text:
in finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in finem perin finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in finem perducant, quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum vocari, mox addidit ea quae jam supra posui, Quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in mul
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo ñ ambulabant. Numqͥd nonꝰ isti discipłi appellati st̃ loquen¬
te euglio Etam̃ non erant uere disciplĩ quia ñ mansert̃ in uerbo eius.
scdm̃ id qđ ait. si manseritis in uerbo meo: uere discipłi mei estis. Quia ergo
ñ habuert̾ ꝑ seuerantiã: sic̃ non uere disciplĩ xꝑi. ita nec uere filii dei
pie uruere cernimꝰ. S tc̃ uere st̃ qͦd appellant᷑. si manserint in eo ꝓpter
quod sic appellant᷑. Si uero ꝑ seuerantiã ñ habent. id ẽ. in eo qł cepert̃
ẽẽ non manent. ñ uere appellant᷑ qd̾ appellant᷑ ⁊ non sunt. Apud eũ enĩ
hoc non st̾: cui notũ ẽ qđ fut᷑i sunt. idẽ exbonis mali. Propt̃ qͦd apls̾¬
cumcdixis. scunꝰ qm̃ diligentib dm. omĩa cooꝑant᷑ in bonũ. scieus non¬
nullos dm̃ diligere. & in eo bono usq infinẽ ñ ꝑmanere. mox addidit his
qui scđm̃ ꝓpositũ uocati st̃. Hi enĩ in eo qͦd diligunt dm̃ ꝑmanent usq

Expanded text:
t, loquenEvangelio? Et tamen non erant vere discipuli, quia non manserunt in verbo ejus, secundum id quod ait, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Quia ergo non habuerunt perseverantiam, sicut non vere discipuli Christi, ita nec vere filii Dei pie vivere cernimus: sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est, in eo quod coeperunt esse non manent, non vere appellantur quod appellantur et non sunt: apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est, ex bonis mali. 23. Propter hoc Aposcimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque
Abbreviated transcription (Latin):
s habeat uitã et̾nam. Ee rursus qͦs dicimꝰ in imicos eiꝰ uł paruulos filios
immicor. eiꝰ. quosc̾q eoꝵ sic regeneraturꝰ ẽ. ut in ea fide que ꝑ dilectio¬
nẽ oꝑatur. hanc uitã finiant: iam ⁊ anteq hoc fiat in illa p̃destinati¬
one. filii st̃ eius. & dati st̃ xp̃o filio eiꝰ. ut non pereant s habeant ui¬
tam et̾nan. Deniq ipse saluator si manseritis inquit in uerbo meo
uere discipuli mei estis. Numqͥd in his cõputandus ẽ iudas. qͥ non
mansit in uerbo eiꝰ : Nũqͥd in his cõputandi st̃ illi de qͥb eugłm sic

Expanded text:
beat vitam aeternam. Et rursus quos dicimus inimicos ejus, vel parvulos filios inimicorum ejus, quoscumque eorum sic regeneraturus est, ut in ea fide quae per dilectionem operatur, hanc vitam finiant; jam et antequam hoc fiat, in illa praedestinatione sunt filii ejus, et dati sunt Christo Filio ejus, ut non pereant, sed habeant vitam aeternam. 22. Denique ipse Salvator, Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis . Numquid in his computandus est Judas, qui non mansit in verbo ejus? Numquid in his computandi sunt illi, d
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m spm scĩficationis: quiꝰnatꝰ est de spu scõ & uirgine maria. Ipsa est
illa in effabilit̾ fact̾a hominis a do uerbo susceptio singularis. ut filiꝰ

Expanded text:
m sanctificationis, quia natus est de Spiritu sancto ex virgine Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius
Abbreviated transcription (Latin):
fact̾a p̾sciuit. Clect̾i st̃ autẽ de mundo ea uocatione: quad̾s id qͦd
p̃ destinauit impleuit. Quos enĩ predestinauit illos ⁊ uocauit. illa¬

Expanded text:
facta pręsciuit; electi autem de mundo ea uocatione, qua Deus id quod facta pręsciuit; electi autem de mundo ea uocatione, qua Deus id quod prędestinauit, impleuit. Quos enim prędestinauit, hos et uocauit
Abbreviated transcription (Latin):
elegi uos. & ipsi quid̃ẽ ꝓ culdubio elegerunt eum: quando credidert̃ in
eum. Vnde ñ ob aliuddicit. non uos me elegistis. sed ego uos elegi: nisi
quia non eũ elegert̃ ut eligeret eos. s ut eligerent eum elegit eos: qͥa
.do. cũ hic ageret carnẽ: sed iam electos inse ipso ante mundi constituti¬
onem. Ffec est immobilis ueritas. p̃destinationis ⁊ gr̃e. Nlam qͥd ẽ. qͦd ait
apls̾. sic̃ elegit nos in ipso ante mundi constitutionẽ: O. uod ꝓfecto si pre¬
fect̾o si propt̾ea dictͥũ est. quia p̃sciuit ds̃ credituros. non quia facturꝰ
fuerat ipse credentes: contra istam p̃scientiã loquit᷑ filius dicens. non
uos me elegistis. sed ego uos elegi: Cum hoc potius p̃scierit deus. quod
ipsi eum fuerant electuri. ut ab illo eligi mererent᷑. Electi st̃ itaq
ante mundi constitutionẽ ea p̃destinatione. inqua deus sua futura

Expanded text:
elegi. Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in elegi. Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in eum. Unde non ob aliud dicit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi; nisi quia non elegerunt eum ut eligeret eos, sed ut eligerent eum elegit eos: quiado cum hic ageret carnem, sed jam electos in se ipso ante mundi constitutionem. Haec est immobilis veritas praedestinationis et gratiae. Nam quid est quod ait Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ? Quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes; contra istam praescientiam loquitur Filius, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi: cum hoc potius praescierit Deus, quod ipsi eum fuerant electuri, ut ab illo mererentur eligi. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatio
Abbreviated transcription (Latin):
uentunt ad filium. qm̃ audiert̃ & didicert̃ a patre ꝑ filiun: qui eiuden¬
cissime dicit. Omis qui audiuit a patre &. didicit. uenit ad me. Istoꝵ autẽ
nemoperit. quia omẽ qͦd dedit ei pat̾ ñ perit ex eo quicquã: Quisqͥs ergo
inde ÷ omĩno ñ perit. nec erant inde qui periert̃. Propt̾ qđ dictum ẽ..
ex nobis exiert̃: s non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis: ꝑ mansissent
utiq nobiscũ. Intelligamꝰ gͦ uocationẽ. qua fiunt electi: non qͥ eligunt᷑
quia credidert̃. sed qͥ eligunt᷑ ut credant. Hanc enim ⁊ dñs ipse satis aꝑit
ubi dicit. Non uos me elegistis. sed ego uos elegi. Nam si ꝓpt̾ea electierant.
quia crediderant. ipsi eum pͥus utiq elegerant credendo in eum: ut
eligi mererent᷑. Nufert aũ hoc omĩno qui dic̾. Non uos me elegitis. sed egi

Expanded text:
veniunt ad Filium, quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidenveniunt ad Filium, quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit: « Omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me . » Istorum autem nemo perit, « quia omne quod dedit ei Pater, non perdit ex eo quidquam. » Quisquis ergo inde est, omnino non perit, nec erant inde qui perierunt, propter quod dictum est: « Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum . » Intelligamus ergo vocationem qua fiunt electi, non qui eliguntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant; hanc enim et Dominus ipse satis aperit ubi dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . » Nam si propterea electi erant quia crediderant, ipsi eum prius utique elegerant credendo in eum, ut eligi mererentur: aufert autem hoc omnino, qui dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos
Abbreviated transcription (Latin):
cecatist̃ : ibi intelligendi suntꝰ dilecti ꝓpt̾ patres. quib patͥb utiq
ista ꝓ missa st̃. Abrahe qͥppe dicte sunt promissiones. & semim eiꝰ. In¬
de ⁊ in ista oleͤa: oleaster inserit᷑ gentium. Iamporro elect̾ionẽ qu
dicat. quia sccdm gram ẽ non scdm debitũ: debetutiq occurre¬
re. qm reliquie ꝑ electionẽ gr̾ẽ. saluę facte sunt. Hec electio con¬
secuta ẽ. cet̾is excecatis. scm hanc electionẽ israhelite dilecti ꝓpt̃
patres. Non enĩ uocatione illa uocati st̾ de qua dictum ẽ. multi
uocati: s illa qua uocant᷑ electi. Unde nhic ꝑ ostea quã dixit scd̾m
electionẽ aũ dilecti propt̾ patres: continio subiecit unde agimꝰ.
Sine penitentia enĩ st̃ dona ⁊ uocatio dei. id ẽ sine mutatione sta¬
bilit̾ fixa sũt. Ad hanc uocationẽ qͥ ꝑtinent: om̃s st̃ docibiles dei.
Nec potest eoꝵ qͥsqu̾ã dicere: credidi ut sic uocarer. Preuenit qͥppe

Expanded text:
es: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam dicat, quia secundum gratiam, non secundum debitum, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum q
Abbreviated transcription (Latin):
eugłm quidẽ inmici ꝓpt̾ uos: nisi qd eoꝵ iniicia qua occide
ostendit ex dei dispositione uenisse.qui bene uti nouit etiã ma¬
lis: non ut ei prosint uasa ire s ut ipso illis bene utente. ꝓsint
uasis miscd̾̃e. Q uid enĩ apertius dici potuit. quã id qͦd dictũ est.¬
scd̃m eugłm qͥ d̾e inimici ꝓpt̾ uos: Est gͦ inmaloꝵ potestate pecca¬
re. ut aũ peccando hoc uł hoc. illa malicia faciant. ñ est in eoꝵ potesta¬
te. sed dei diuidentis tenebras. & ordinantis eas ut hinc etiã qͦd faciut
cont᷑ uoluntatẽ di non imꝑleat᷑ nͥ uoluntas cłi. Legimꝰ in act̾ib apłoꝵ¬
qd cũ dimissi a uideis apłi. uenissent ad suos .&. indicassent quanta

Expanded text:
um quidem inimici propter vos, nisi quod eorum inimicitia qua occiderecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut ipso illis bene utente, prosint vasis misericordiae. Quid enim apertius dici potuit, quam id quod dictum estum quidem inimici propter vos? Est ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus Apoorum: Cum dimissi a Judaeis apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta
Abbreviated transcription (Latin):
iħ̾m quẽ unxisti. herodes. & pilatꝰ. ⁊ popłs isrł facere quȩ manꝰ tua &
consilium tuum p̃destinauit fieri. Ecce quod dictũ est: scdm eugłm
lium p̃destinauit fieri: quanta necessaria fuert̃ eugło ꝓpt̾ nos. S¬
qͥd ẽ qͦd sequit᷑. scd̾m electionẽ autẽ dilecti propt̾ patres : Numqͥd
illi inimici quim suis inimicitiis periert̃. & aduersantes xpo de gente
ipsa ad huc pereunt: ipsi st̃ electi atq dilecti : ylbsit. Quis hoc uł
niit ͦ ⁊ ad idem carnałe semen isrł. aliis eoꝵ ad claudicatione̾. aliis
ad benedictionẽ isrł ipsus pertinentib. Hunc enĩ sensũ apertius
superius explicauit: ubi ait. Quod querebat isrł hoc non ẽ conse.¬
cutus. electio aut̃ consecuta est: ceteri uero excecati st̃. Inutrisq ta

Expanded text:
 quem unxisti, Herodes et Pilatus, et populus Israel, facere quanta manus tua et consilium praedestinavit fieri . Ecce quod dictum est secundum Evalium praedestinavit fieri, quanta necessaria fuerunt quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel enit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri ver
Abbreviated transcription (Latin):
tos: sciens e̾e quancdã certã uocationẽ eoꝵ. qui scd̃m ꝓpositũ uoca¬
ti sunt: qͦs ante presciuit &. p̾destinauit conformes fieri imaginis
.filii sui. Quã uocationẽ significans ait. Non ex oꝑib sedex uo¬
cante dictͥum ẽ ei : quia maior seriuet mrinoris Numqͥd dixit. ñ ex
oꝑib s ex credente : Prorsus etiã hoc abstulit homini. ut totum
daret dõ. Uixit gͦ sed exuocante: ñ quacũq uocatione. sed qua
uocatione fit credens. Hanc intuebat᷑ etiam cũ diceret. Sinepeni¬
tentia sunt: dona & uocatio dĩ. Nam & ibiqͥdẽ agebat᷑. paulisper
acł uertite. Cũ enĩ dixisset. nolo enĩ uos ignorare fr̃s sacram̃tum
hoc ut non sitis uobis sapientes: quia cecitas ex parte isrł fact̾a est.
donec plenitudo gentium intraret: & sic omĩs isrł saluus fier&. sic̾¬

Expanded text:
tos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestin ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper advertite. Cum enim dixisset, Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes: quia caecitas ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret
Abbreviated transcription (Latin):
bis ut ex aqua & sp̃ũ renascerem᷑. non retͥbutũ est pro aliqͦ ꝓ aliquo
merito. sed gratis tͥbutum. Et si nos ad lauachrũ regenerationis fideᷤ
duxit. non id̾o ẜubitare debemꝰ pͥores nos dedisse aliqͥd. ut retͥbu¬
eret᷑ nobis regeneratio salutaris. Ille qͥppe nos fecit credere inxp̃m
qui nobis fecit inquẽ credimꝰ xpͣm. Ille facit in hominib pͥncipium
fidei . & perfectionẽ in iħm : qui fecit homine̾ pͥncipem fidei ꝙ per¬
fectorẽ iħm. Sic enim ÷ appellatꝰ. ut scitis in epła que ẽ ad hebre¬
os. Uocat enĩ ds p̾destinatos multos filios suos. ut eos faciat men-¬
bra p̃destinati unici filii sui. non ea uocatione qua uocati st̃: & qui no¬
xp̃c crucifixus scandału est: & gentes quib crucifixiis stultitia ẽ.
Sed ea uocatione p̃destinatos uocat. quã distinxit apłs dicens. ip

Expanded text:
bis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo bis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est appellatus, ut scitis, in Epistola quae est ad Hebrat enim Deus praedestinatos multos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui nouibus Christus crucifixus scandalum est; et Gentes, quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ip
Abbreviated transcription (Latin):
entem unigenitũ dm̃. deus ueracit̾ & ꝓpͥe diceret᷑. ne non tͥnitass
quat̾nitas crederetur. Predestinata ẽ ista nature humanę tanta & tã
celsa & sumina subuect̾io : ut quo attolleret᷑ altius non haberet. sic̃
ꝓ nobis ipsa diuinitas quo usq se deponeret humilius ñ habuit.
quã suscepta natura hominis cũ in firmitate carnis usq ad morte̾̃
crucis. Sicut gͦ p̃destinatꝰ est ille unꝰ. ut caput nrͣm ee̾t. ita
multi p̃destinati sumꝰ. ut menbra eiꝰ ẽẽmus. Humana hic merita con¬
ticescant: quȩ perier̃t̃ per adã: & regnet quei regnat dei gra. per
ih̾m xꝑm dnͣm nrͣm. unicũ dĩ filiũ. unum dõm. Ouisqͥs in capite
nrõ p̾cedentia merita singularis illiꝰ generationis in uenerit. ipse
in nobis m̃bris eius p̃cedentia merita multiplicate regeneratiõis
inquirat. Neq enĩ retͥbuta est xꝑo illa generatio: sed tributa. ut ali¬
enus ab om̃i obligatione peccati. de spũ ⁊ uirgine nasceret᷑. Sic & no¬

Expanded text:
entem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quousque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis, « usque ad mortem crucis. » Sicut ergo praedestinatus est unus ille, ut caput nostrum esset, ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, quae perierunt per Adam; et regnet quae regnat « Dei gratia perinum nostrum, unicum Dei Filium, unum Dominum. Quisquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et no
Abbreviated transcription (Latin):
tuus: corripe eũ int̾te & ipsũ. Uerũ̾ptam̃ ⁊ ipse seueritatẽ correptioĩs
eousq ꝑducit ut dicat. Si nec eccłiam audierit. sit tͥ sic̾ ethinicus
& pubłicanꝰ. Et qͥs magis dilexit infirmos: nisi ille qͥ pro om̃ib est
ictͥus infirmꝰ. et pro om̃ib ex ipsa ẽ infirmitate crucifixus
ita sint : nec grã ꝓhibet correptionẽ. nec correptio negat gr̃am. Eido

Expanded text:
tuus, corripe eum inter te et ipsum. uerum tamen et ipse seueritatem correptionis eo usque perducit, ut dicat: si nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus et pro omnibus ex ipsa est infirmitate crucifixusixus? Quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem, nec correptio negat gratiam: et
Abbreviated transcription (Latin):
xi de castitate. hoc de fide. hoc de pietate. hoc de caritate. de ꝑseue¬
rantia. & ne ꝑgam ꝑ singłã. hoc de omĩ obectientia qua obeditur
dõ ueracissime dici potest: Sed hi qui sołu initiũ fidi̾ ⁊ usq in
finẽ ꝑseuerantiã. sic in ur̃a constituunt potestate. ut di dona ẽẽ¬
ñ putent. neq ad hec babenda atq retinenda d̾m oꝑari nras cogi¬
tationis &e uoluntates: cetera uͦ ipsũ dare concedant cũ ab illo im¬
forte ñ ipsa dicunt p̃destinata : Ergo nec dant᷑ a dõ. aut ea se da¬
turũ e̾e̾ nesciuit. Quod si & dant᷑. & ea daturũ se ẽe̾ p̃sciuit: pro¬
fect̾o p̃destinauit. Sicut gͦ ipsi qͦq hortant᷑ ad castitatẽ. caritate̾.

Expanded text:
xi de castitate, hoc de fide, hoc de pietate, hoc de charitate, de persevexi de castitate, hoc de fide, hoc de pietate, hoc de charitate, de perseverantia, et, ne pergam per singula, hoc de omni obedientia qua obeditur Deo, veracissime dici potest. Sed ii qui solum initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in ent, neque ad haec habenda atque retinenda Deum operari nostras cogitationes et voluntates, caetera vero ipsum dare concedunt, cum ab illo imforte nec ipsa dicunt praedestinata? Ergo nec dantur a Deo, aut ea se daturum esse nescivit. Quod si et dantur, et ea se daturum esse praescivit; profec
Abbreviated transcription (Latin):
etiã paruulis. qͥb obedientia non est. illiꝰ etatis ut detur dat᷑
hec gr̃a. Ista gͥ sua dona qͥb cũq ls donat: ꝓcultubio se donat᷑um
ẽe p̾sciuit. & in sua p̾scientia preꝑauit. Quos gͦ p̃destinauit ipsos
& uocauit. uocatione illa quã me sepe cõmemorare non piget.
de qua dictͥum ÷ sine penitentia st̃ dona n uocatio di. Namq in
sua quȩ falli mutariq ñ potest p̾scientia. oꝑa sua futura dispo¬
nere: id om̃ino nec aliud quicꝗͣ ẽ predestinare. Sic̾ aũ ille quẽ
castum futurũ ẽẽ p̃sciuit. qu̾auis id incertũ habeat: agit ut cas¬
tus sit: ita ille que castũ futurũ p̾destinauit. quãuis id̾ incertũ
habeat ñ ideo nͦ agit ut castus sit: qm dĩ dono se audit fut᷑um
ẽe qͦd querit. immo etiã gaudet eiꝰ caritas. nec inflatur tanqͣ id non aece¬
perit. Non solu gͦ p̃dicatione pdestinationis ab hoc oꝑe non impedit᷑

Expanded text:
etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia. Ista igitur sua dona quibuscumque Deus donat, procul dubio se donaturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino, nec aliud quidquam est praedestinare. Sicut autem ille quem castum futurum esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut castus sit: ita ille quem castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum esse quod erit; imo etiam gaudet ejus charitas; nec inflatur , tanquam id non acceperit. Non solum ergo praedicatione praedestinationis ab hoc opere non impedit
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. sic̃ contra ueritatẽ pelagianus error obloquit᷑. Preuenit
gͦ & fid̾e gr̃ã. Alioquim si fides eam p̃uenit ꝓculdubio p̃uenit
& uoluntas : qm̃ fides sine uoluntate non potest ẽẽ. Si aũ gr̃a
p̃uenit fid̾e. qm̃ p̾uenit uoluntatẽ: ꝓfecto p̃uenit omnẽ obedi¬
entiã. p̃uenit eͥam caritatẽ: qua una d̾o ueraciter ⁊ suauit̾ obȩ¬
oꝑatur. Restat in his bonis usq infinẽ ꝑ seuerantia: quȩ frustra
cotidie a dño poscit᷑. si non eam dñs ꝑ grãm suã in illo cuiꝰ orati¬
ones exaudit oꝑatur. Uidete iam. a ueritate quã sit alienũ
negari donũ dei ẽẽ ꝑseuerantiã usq infinẽ huius uite. cum
uitȩ huic quando uoluerit. ipse dat finem : quẽ si dat finẽ. que si
dat ante imminentẽ lapsũ. facit hominẽ ꝑ seuerare usq infinẽ.
Sed mirabilior & fidelib euidentior largitas bonitatis dĩ est: qͦd

Expanded text:
tatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit tatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit ergo et fidem gratia. alioquin si fides eam praeuenit, procul dubio praeuenit et uoluntas, quoniam fides sine uoluntate non potest esse. si autem gratia praeuenit fidem, quoniam praeuenit uoluntatem, profecto praeuenit omnem obentiam, praevenit etiam charitatem, qua una Deo veraciter et suaviter obedia praevenit, operatur. Restat in his bonis usque in finem perseverantia, quae frustra cotidie poscitur, si non eam dominus per gratiam suam in illo cuius orationem exaudit operatur. uidete etiam, a ueritate quam sit alienum negare donum dei esse perseuerantiam usque in finem huius uitae, cum uitae huic, quando uoluerit, ipse det finem: quem si dat ante dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod