comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erant qui iam credid̾ant in ihm̃ e¬
rant eciam qui eum occidere q̃rebãt:
Sic in illa de qua nunc loquimur e¬
rant qui dolose dũm int̾rogau̾ant
inqua potestate illa fac̾et. Erant ĩ
qui non doloses fidelit̾ accłamauant.
Bũdictus qui uenit in nonnẽ dñi.
ac ꝑ hec erant qui dic̾ent. ꝑdet illos. et
uineam suam dabit aliis. que uox
recte eciam ip̃nis dñi fuisse intelligr᷑.
siue p̃p u̾itatem. siue p̃p menbroꝵ eiꝰ
cum suo capite unitatem. Erant ⁊̃
qui talia sꝑndentib dr̃ent. absit.
quia intelligebant inseip̃is ꝑabolã¬

Expanded text:
erant qui iam crediderant in legum, erant etiam qui eum occidere quaerebant, sic in illa, de qua nunc loquimur, erant qui dolose dominum interrogauerant, in qua potestate illa faceret, erant etiam qui non dolose, sed fideliter adclamauerant: benedictus qui uenit in nomine domini. ac per hoc erant qui dicerent: perdet illos et uineam suam locabit aliis. quae uox recte etiam ipsius domini fuisse intellegitur siue propter ueritatem siue propter membrorum eius cum suo capite unitatem. erant etiam qui talia respondentibus dicerent: absit, quia intellegebant in se ipso
Abbreviated transcription (Latin):
llucam. nec int̾rogati eẽ nec sendis¬
se inueniunt᷑. In tllre enim de bemiꝰ
post eoꝵ sensionem siñam ip̃ius
dñi aduob euͣngelistis insinuatã.
quomodo ab illo dc̃a sit hiis audien¬
tib quos uolebat suo magr̃io uti¬
liter informare. et ab scribarum
alienare doctrina. qui de xp̃o illud
erat ex semine dauit. non eum a
intlłigebant eum dm̃ pp̃ qd erat
dominus ip̃ns danid. i doꝰ tamqͣm
de illis errantib dños ad istos sermo¬
uem faciens quos uõlebat ab ĩlloꝵ
ercore lib̾ari. q hos duos em̃igelistaᷤ
ꝯmemoratur. ut quod illis dcm̃ est
de illis ad eos pocius dem̃ sit quos
nolebat instruere. ¶ Sequit᷑ ma¬
theus ita narrationis ordinem tenẽs.
Tmic iħx locutus ad turbas ⁊ ad dis¬
cipissos suos dicens. Suꝑ cathedram

Expanded text:
et Lucam, nec interrogati esse nec respondisse inueniuntur. intellegere enim debemus post eorum responsionem sententiam ipsius domini a duobus euangelistis insinuatam, quomodo ab illo dicta sit, his audientibus quos uolebat suo magisterio utiliter informare et ab scribarum alienare doctrina, qui de Christo illud erat ex semine Dauid, non eum autem intellegebant deum, propter quod erat dominus ipsius Dauid. ideo tamquam de illis errantibus dominus ad istos sermonem faciens quos uolebat ab illorum errore liberari secundum hos duos euangelistas commemoratur, ut quod illis dictum est: de illis ad eos potius dictum sit, quos uolebat instruere. Sequitur Mattheus ita narrationis ordinem tenens: tunc Iesus locutus est ad turbas et discipulos suos dic
Abbreviated transcription (Latin):
bum. neq ausus fuit quisqͣm ex il¬
la die eum amplius iut̾rogare. Ioc
ꝯsequenter de eodem or dine marcꝰ
quo ꝯmemorat. lucas etiam tm̃
modo de illo tacet qui int̾rogauit
dñm quod eẽt mandatum pͥmũ in
lege ħ autem p̾termisso: eundem
ip̃e ordinem ẜuat. et hoc de xp̃o qũo
sit filius daud quesisse aiudeis do¬
minum ꝑiter uarrat. Nec interest

Expanded text:
us fuit quisquam ex illa die eum amplius interrogare. hoc consequenter et eodem ordine Marcus quoque commemorat. Lucas etiam tantum modo de illo tacet qui interrogauit dominum, quod esset mandatum primum in lege; hoc autem praetermisso eundem etiam ipse ordinem seruat, et hoc de Christo, quomodo sit filius Dauid, quaesisse a Iudaeis dominum pariter narrat. nec interest
Abbreviated transcription (Latin):
ant ad montes. et qui intecton
descendant tolłe aliquid de domo
sua. et qui in agro non rentat᷑ tel¬
lere tunicam suam. Totidẽ pene
u̾bis ħ ⁊ marcus ꝯmemorat. li¬
cas autem tunc qui in iudea sun

Expanded text:
montes; et qui in tecto, non descendat tollere aliquid de domo sua; et qui in agro, non revertatur tollere tunicam suam; totidem pene verbis hoc etiam Marcus commemorat. Lucas autem, Tunc qui in Judaea sun
Abbreviated transcription (Latin):
non debet. qui legit intelligat.¬
In qua mutatione u̾bi exposm
eandem sm̃am. Ideo quipd ub
non d: quia in loco sc̃õ nondi
lucas autem non ait. Cumis¬

Expanded text:
non debet, qui legit intelligatin qua mutatione verbi exposuit eamdem sententiam; ideo quippe ubi non debet, quia in loco sancto non debet. Lucas autem non ait, Cum
Abbreviated transcription (Latin):
mationis scli. Et sendens i he dixit
eis. Uidete ne quis uos seducat. Mł¬
ti .n. uenient in nomine mneo dñtes
Ego sum xp̃c ⁊ multos seducent. et
cetera us ad illud ubi ait. et ibunt
hii insupplicium et̾num. Iusti autẽ
in uitam et̾nam. Nunc iam istũ
conside̾mus. eundem qui ppe tenen¬
tes ordinem ꝑiter ista ꝯtexunt. Di¬
cunt quidem hic aliqua ⁊̃ singuli ꝓ¬
pria in quib nulla est repugnancie
metuenda suspicio. De hiis autem
que ꝑiter dicunt. nec ubi fibum ad¬
u̾sari putent᷑. Uidendum est. Nez
enim dicipotest.si aliquid tale occ¬
dictarum non eundem om̃s ordi¬
nem ẜuant: nicħ̾ ad rem ꝑtin uł
intlligendam uł insinuandam. dũ
ea que ab illo dcã infiit᷑: non sibi¬
met adu̾sentur. Quod ergo ait¬
matheus. et p̾dicabit᷑ hoc eiͣgeli¬
um regni in uniu̾so orbe intestimo¬
nium omnib gentib. et ueniet
ꝯsumatio: etiam eodem ordĩne ita
ꝯmemorat. et in omnes gentes
p̾mum o p̾dicari eungelium. non

Expanded text:
ixit eis: uidete, ne quis uos seducat. multi enim uenient in nomine meo dicentes: ego sum Christus, et multos seducent, et cetera usque ad illud ubi ait: et ibunt hi in supplicium aeternum. iusti autem in uitam aeternam. nunc iam istum considetes ordinem pariter ista contexunt. dicunt quidem hic aliqua etiam singuli propria, in quibus nulla est repugnantiae metuenda suspicio; de his autem quae, pariter dicunt necubi sibimet aduersari putentur, uidendum est. neque enim dici potest, si aliquid tale occurdictarum non eundem omnes ordinem seruant, nihil ad rem pertinet uel intellegendam uel insinuandam, dum ea quae ab illo dicta referuntur non sibimet aduersentur. Quod ergo Mattheus ait: et praedicabitur hoc euangelium regni in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibconsummatio; etiam Marcus eodem ordine ita commemorat, Et in omnes gentes primum oportet praedicari Evangelium: non
Abbreviated transcription (Latin):
hereret: dicens de templi futura eu¬
sione. lucas quo post illud de xp̃o
qũo ess filius dauid: pita de cauen
inde sicut marcus ꝑgit ad uiduam
que duo minuta ingazofilaciũ mi¬
sit. Deinde sb̾imigit de templi fut᷑a
eu̾sione quod matħs ⁊ marcus se

Expanded text:
haereret dicens de templi futura euerhaereret dicens de templi futura euersione., Lucas quoque post illud de Christo, quomodo esset filius Dauid, pauca de cauendinde sicut Marcus pergit ad uiduam, quae duo minuta in gazophylacium misit. deinde subiungit de templi futura euersione quod Mattheus et Marcus. Se
Abbreviated transcription (Latin):
le est ad plenitudinem angłi
nequaꝙͣ putand̾ est. in aliud aͥd
eẽ digressus. S lutas mag̾ t̃rel¬
ligendus est. uł p̾occupasse que
gestasunt in i ierłm ⁊ recordam¬
disse mouentib ut cau̾et herodẽ:
qualia matħs eumdicit ⁊̃ tarb̾
locutum. cum iam ꝑueniss ĩ irłm¬
et dicit. Et egressus ilr detemplo
ibat. et accesẜunt discipuli eius
ut ostend̾ent ei edificationes tẽpli.
non relinquetur hic lapis suꝑ la¬
pidem qui non destruatur. Marcꝰ ⁊̃
ꝯmemorat hec ordiu eodem pene or¬
dine post aliqũtam digressionem
ad ħfãm fcãm. ut ꝯmemoratet de
uidua que misit duo mimta ĩ ga¬
zophilacium. ꝙ cum eo lucas solus
ꝯmemorat. Nam etiam ẜm
dauid: ea narrant᷑ que dicit de ca¬
uendis ꝑ heĩs. ⁊ ypocrisi eoꝵ. quẽ
locum matheus latissime ꝓsecut᷑
estiet plura ibi dicta uarrauit. At
ideo post eundem locum quem bre¬
uiter ꝑstrĩxit marcus. ⁊ copiose
digessit matheus. nicħ amplius

Expanded text:
hoc est ad plenitudinem angelihoc est ad plenitudinem angelinequaquam putandus est in aliud aliquid esse digressus; sed Lucas magis intellegendus est uel praeoccupasse quae gesta sunt in Hierusalem et recordandisse monentibus ut caueret Herodem, qualia Mattheus eum dicit etiam turbis locutum, cum iam peruenisset iet dicit: et egressus Iesus de templo ibat. et accesserunt discipuli eius, ut ostenderent ei aedificationes templi. non relinquetur hic lapis super lapidem qui non destruatur . Marcus etiam commemorat hoc eodem pene ordine, post aliquantam digressionem, ad hoc factam, ut commemoraret de uidua, quae misit duo minuta in gazophylacio, quod cum eo Lucas solus commemorat. nam etiam secundum Christum filium Dauid, ea narrantur quae dicit de cauendis Pharisaeis et ypocrisi eorum. quem locum Mattheus latissime persecutus est et plura ibi dicta narrauit. adque ideo post eundem locum, quem breuiter perstrinxit Marcus et copiose digessit Mattheus, nihil amplius
Abbreviated transcription (Latin):
pudem huic luce nonuidet᷑ ad
c ordinem nondu illuc uene¬
cãt. ⁊ondum dcm̃ erat. S quia
tunc. ut non ueniret nsi eo tẽꝑe
quo iam illud drẽtur. ꝑseu̾at
ario demonia. et sanitates ꝑficio
hde et cras. ⁊ tertia die ꝯsũmor:
instice ab illo ⁊ figurate dicta in¬
algunt᷑. Neq enim eo die pass
est qui est ab hoc die tercius. cura
continuo dicat. oz me hodie et
cras et seq̃nti ambulare: cogit
ꝑft̃o ĩ illud mistice intelligiqd̾
ait. NIon uidebitis me donec
ueniat cũ dicetis. Bñdcũs qui
uenit in nomine dñi de illo suo
aduentu quo in claritate uent᷑s
et hie significans. ut illud quod
uit. eitio demonia et sanitates
ꝑsco hodie ⁊ cras.⁊ tercia die cõ¬
sumo : referat᷑ ad corpus euis
quod est ecc̃a. Expellunt᷑ .ni. demo¬
no: cum relictis pr̃ñis suꝑstitõ¬
nbcredunt in eumgentes. et ꝑ¬
fauntur sanitates: cum ẜm eiꝰ
abolo ⁊ huic scło remiciatum.
us infinem resurrectionis. qua
tamqͣm certia die consũmabit.

Expanded text:
ti ad cae ordinem nondum illuc uenerat et nondum dictum erat. sed quia erit, ut non ueniret nisi eo tempore, quo iam illud diceretur — perseuerat eicio demonia et sanitates perficio hodie et cras et tertia consummor, mystice ab illo et figurate dicta intelleguntur — neque enim eo die passus est, qui est ab hoc die tertius, cum continuo dicat: oportet me hodie et cras et sequenti ambulare —, cogit profecto etiam illud mystice intellegi quod ait: non uidebitis me, donec ueniat, cum dicetis: benedictus qui uenit in nomine domini, de illo suo aduentu, quo in claritate uenturus est, hoc significans, ut illud quod ait: eicio demonia et sanitates perficio hodie et cras et tertia consummor, referatur ad corpus eius, quod est ecclesia. expelluntur enim demonia, cum relictis paternis superstitionibus credunt in eum gentes, et perficiuntur sanitates, cum secunduabolo et huic saeculo renuntiatum, usque in finem resurrectionis, qua tamquam tertia consummabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
foris est calicis ⁊ catim m̃datis. atz¬
huic iam cet̾a in eosdem phi¬
seos et scribas ⁊ legis doctoreti¬
lia dicit. qualia matħs hoc loco
non nominet. non tam̃ locum e¬
primat ubi dcã sint quo tepus¬
net aliquid illi domui: cũ qui
iam uen̾at dñs in ierłm agalili
et post eius aduentum ita supo¬
ra us ad huic hunc ẜmonem cõ¬
texuntur ut ꝓbabilit̾ accipiant᷑
in ierłm gesta. lucas autẽ illd̾
narras. cum ad huc dominus it
ageret in ierłm: uident michisi¬
miiles duo eẽ ẜmones. quoꝵ ille
alt̾um. alt̾m iste narrauit. Sane
consid̾and̾ est. quomodo hic dc̃m
sit. Non me uidebitis amodo
matheum iam hoc dixerint. Et
lutas enim dicit. hoc ẽẽ sꝑnsum a
domino illis qui eum monuem̃t
ut iret inde: qm̃ uellet eum hero¬
des occidere. ibi eciam adufus ip¬
sam ib ierłm ea ꝓrsus u̾ba ab illo
ẽẽ ꝯmemorat dca᷑ que hic ma¬
theus. Sic .n. narratur ẜmnart¬
tur ẜm lucam. In ip̃a die accesse¬
runt quidam pħiseoꝵ dñtes illi

Expanded text:
atis. ac iam cetera in eosdem Pharisaeos et scribas et legis doctores talia dicit qualia Mattheus hoc loco,non nominet, non tamen locum exprimat, ubi dicta sint, quo repugnet aliquid illi domui, tamen quia iam uenerat dominus in Hierusalem a Galilaea et post eius aduentum ita superiora usque ad hunc sermonem contexuntur. ut probabiliter accipiantur in Hierusalem gesta, Lucas autem illud narrat, cum adhuc dominus iter ageret in Hierusalem, uidentur mihi similes duo esse sermones, quorum ille alterum. alterum iste narrauit. Sane considerandum est, quomodo hic dictum sit: non me uidebitis amodo,ndum eundem Mattheum iam hoc dixerint. et Lucas enim dicit hoc esse responsum a domino illis qui eum monuerant, ut iret inde, quoniam uellet eum Herodes occidere. ibi etiam aduersus ipsam Hierusalem ea prorsus uerba ab illo esse dicta commemorat, quae hic Mattheus. sic enim narratur secundum Lucam: in ipsa die accesserunt quidam Pharisaeorum dicentes illi:
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitis amodo donec dicatis. Re¬
nedictus qui uenit in nomine doͥ
Similem ẜmonem habuisse dñin
adu̾sus ꝓhariseos ⁊ scribas legisq
doctores. lutas quo ꝯmeinorat. S
in domo cuiusdam ph̾isei qui eumno¬
tau̾at ad conuiuium. Quod ut nar¬
raret: digressus erat a matheo. nisi
austri. et de niniuitis. et de spũ ĩnuĩ¬
do qui redit et inuenit mundatam
domum. Post quem ẜmonem dic̃
matheꝰ. ad huc eo loq̃nte ad turbas:
ecce mater eius ⁊ frẽs stabant foras
querentes loqui er lucas autem
quibdam aue matheus dixisse do¬
minũ pt̾misit ab ordine quem cũ
matheo temierat ita digredit᷑. et
cum loquetetur inquit rogauit eũ
quidam pħiseus ut pnd̾et apud
se. et ingressus domum recubuit.

Expanded text:
c dicatis, Benedictus qui venit in nomine Domini . Similem sermonem habuisse Dominum adversus Pharisaeos et Scribas Legisque doctores, Lucas quoque commemorat, sed in domo cujusdam Pharisaei, qui eum vocaverat ad convivium. Quod ut narraret, digressus erat a Matthaeo, circa Austri, et de Ninivitis, et de spiritu immundo qui redit et invenit mundatam domum: post quem sermonem dicit Matthaeus, Adhuc eo loquente ad turbas, ecce mater ejus, et fratres stabant foris, quaerentes loqui ei ; Lucas autem quibusdam quae Matthaeus dixisse Dominum praetermisit, ab ordine quem cum Matthaeo tenuerat ita digreditur: Et cum loqueretur, inquit, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se; et ingressus recubu
Abbreviated transcription (Latin):
et nolebant uenire ⁊ cet̾ã usq ad
illud ubi ubi ait. Multi .n. sunt uo¬
cati p auci uero electi. Pabolam istam
de inuitatis ad nupcias solus matheꝰ¬
ꝯmeinorat. Simile quidem ⁊̃ lucas.
ꝯmemorat. S non est hec sicut ⁊ ordo¬
ip̃e indicat. qmͣuis ⁊ illud nonnli
similitudinem gerat. quod ilo p
illam ꝑ abolam de uinea ⁊ octisofi¬
lio pr̃ifamilias sb̾nectit matheꝰ os¬
nouisse iudeos ꝙ in eos totum fuem
marcus lucasq testant᷑ eundem o¬
dinem tenentes. S inde ip̃i ꝑgimt
in aliud. ex hec sb̃iũgentes qd ⁊ nui¬
thens post ip̃am qͣm solus intͥposit
de nupciis ꝑabolam ex ordine ise¬
ruit. Sequitur ergo matheus. T
abeuutes phisei consilium ingerũt
ut caꝑent eumin ẜmone. ⁊ mitia
ei discipulos suos cum herodianis di

Expanded text:
et nolebant venire, etc., usque ad illud ubi ait, Multi enim sunt vocati, pauci vero electi . Parabolam istam de invitatis ad nuptias, solus Matthaeus narrat: simile quiddam etiam Lucas commemorat; sed non est hoc, sicut et ordopse indicat, quamuis et illud nonnullam similitudinem gerat. quod uero post illam parabolam de uinea et occiso filio patris familias subnectit Mattheus, cognouisse Iudaeos, quod in eos totum dictuMarcus Lucasque testantur eundem ordinem retinentes; sed inde ipsi pergunt in aliud ex hoc subiungentes quod et Mattheus post istam quam solus interposuit de nuptiis parabolam ex ordine inseruit. Sequitur ergo Mattheus: tunc abeuntes Pharisaei consilium inierunt, ut caperent eum in sermone. et mittunt ei discipulos
Abbreviated transcription (Latin):
est tibi cura de aliquo. Non eñ
respicis ꝑsonam lpminũ. Dic ogo
nob̾ quid tibi uidetur. lic censũ dati
cesari. annon: Et cet̾a us ad illud
ubi ait. et audientes turbe: min¬
bantur indoctrina eius. Hec duod¬
mini sensa. unũ de minimo. p̃p
tributum reddendum cesari alterũ
de resurrectione p̃p illam muliertm
que septemsibimet succedentib fĩ¬
b nupẜat. martus ⁊ lucas siłiter
narrant. nec in ordine aliquidas¬
crepant. post ꝑabolam quippe ill̃
de ꝯductorib uinee. et de iudeis in
solus matheus interposuit. et qͥ
ilło ita secunt᷑ uarrantes hoc du
de tributo cesaris. et de muliere
septem singillatim uiroꝵ eodei
ꝓrsus ord ine sine aliqua repugi¬

Expanded text:
cura de aliquo; non enim respicis personam hominum: dic ergo nobis, quid tibi uidetur, licet censum dari Caesari an non? et cetera usque ad illud ubi ait: et audientes turbae mirabantur in doctrina eius. haec duo domini responsa, unum de nummo propter tributum reddendum Caesari, alterum de resurrectione propter illam mulierem, quae septem sibimet succedentibus fratribus nupserat, Marcus et Lucas similiter narrant nec in ordine aliquid discrepant. post parabolam quippe illam de conductoribus uineae et de Iudaeis, in solus Mattheus interposuit, et cum illo iam sequuntur narrantes haec duo, de tributo Cseptem singillatim virorum, eodem prorsus ordine, sine aliqua repugn
Abbreviated transcription (Latin):
fateret quod magmũ g̃et esse in
lege ip̃e sꝑnd̾at: secutus eungelis¬
ta ait. Ille autem uolens seiusti¬
ficare.ait. Et quis est michi ꝓ xi¬
mus. Tunc dñs narrauit de il¬
lo qui descendebat ab ierłm in ie¬
richo. et incidit in latrones. uñ
aua et temptans p̃dc̃us est. ⁊ duo
p̃cepta ip̃e sꝵũdit. Et post admoni¬
tionem dñi dñtis. hoc fac ⁊ uiues.
non bonus ꝯmendat᷑ ꝯmendat cũ
dicitur de eo. ille autem uolens se
iustificare. Iste autem quem pari
ordine mathens marcusq ꝯmemo¬
rant tã bene ꝯmendatus est. ut ei
diceret dominus. Non longe es
a regno dei: ꝓbabilius credit᷑. hũc
alium ẽẽ non illum. ¶Sequitur.
matħs. Congregatis autem phĩseis.
int̾rogauit eos ihx dicens. Quid uo¬
bis uidetur de xp̃o. cuius filius est¬

Expanded text:
faceret quod magnum esse in faceret quod magnum esse in lege ipse responderat, secutus euangelista ait: ille autem uolens se iustificare dixit: et quis est mihi proximus? tunc dominus nan-auit de illo qui descendebat ab Hierusalem in Hierichum et incidit in latrones. unde quia et temtans praedictus est et duo praecepta ipse respondit et post admonitionem domini dicentis: hoc fac, et uiues, non bonus commendatur, cum dicitur de eo: ille autem uolens se iustificare, iste autem quem pari ordine Mattheus Marcusque commemorant tam bene commendatus est, ut ei diceret dominus: non longe es a regno dei, probabilius creditur hunc alium esse, non illum. Sequitur Mattheus: congregatis autem Pharisaeis interrogauit eos Iesus dicens: quid uobis uidetur de
Abbreviated transcription (Latin):
scopendet ⁊ꝓphẽ hoc et martus
ꝯmemorat euncem ordinem ser¬
nans. Nec moueat quod ma¬
firis dicit temptantem fuisse illũ
aquo dominus int̾rogatus est.
uirtus autem hoc tacet. et in fi¬
ut itaconcludit quod ei dominꝰ
lpienter sendenti dix̾it. Non
inge es aregno dei. fieri emĩ põt̃
ut qͣnͣiuis temptans accesẜ̾it: do¬
mini tamen snsione correptus
sit. aute. aut certe ip̃am tempta¬
nonem non accipiamus malam
deapere uolentis inimicũ: S cau¬
tum pocius camqͣm exꝑiri ampꝰ
ulentis ignotum. Neq enim
sust᷑ scriptum est. Quni facile cre¬
dit. leuis corde minor abit᷑. Lucas
autem non hoc ordine. Sz longe
alibi tale aliquid interponit.
utumi autem hũc recordetur an
aius ille sit cum quo similiter de
incetum est. hinc autẽ ⁊̃ recte
inaetur alius ẽẽ non solum p̃p or
dins. multam differenciam. S
quiaͥ ip̃e dicitur sendisse dño int̾¬
togonti. et in sua sensione ꝯme¬
morasse duo ista p̾cepta. et cum

Expanded text:
ophetae. hoc et Marcus commemorat eundem ordinem seruans. nec moueat, quod Mattheus dicit temtantem fuisse illum, a quo dominus interrogatus est, Marcus autem hoc tacet et in fine ita concludit, quod ei dominus sapienter respondenti dixerit: non longe es a regno dei. fieri enim potest, ut, quamuis temtans accesserit, domini tamen responsione correctus sit. aut certe ipsam temtationem non accipiamus malam tamquam decipere uolentis inimicum, sed cautam potius tamquam experiri amplius uolentis ignotum. neque enim frustra scriptum est: qui facile credit leuis corde minorabitur. Lucas autem non hoc ordine, sed longe alibi tale aliquid interponit. utrum autem hoc recordetur, an alius ille sit, cum quo similiter de incertum est. hinc autem etiam recte uidetur alius esse, non solum propter ordinis multam differentiam, sed quia etiam ipse dicitur respondisse domino interroganti et in sua responsione commemorasse duo ista praecepta; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
ũ inigẽ prebebat que corde
feruentissimo diligebant.
uos de hoc opusculo ur̃o uer¬
boꝵ quidem nuno longe bͥ¬
uius. s pondere aucdoritatis
multo grandius ĩimmo quo

Expanded text:
um in igne praebebat, quem corde feruentissimo diligebant, uos de hoc opusculo nostro uerborum quidem numero longe breuius, sed pondere auctoritatis multo grandius in hymno, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dominus iiup̃a natiuitate ap¬
pellatus baptiz at᷑ sit. cũ bap
purficationis cã sit et ꝑcc̃i
Erum ⁊ manifestum est
saluatorem baptismo ñ
eguisse. quia xp̃ non fc̃ũs. S
natus est. dicente augelo pas¬
torib. Ecce natus est uobis
lodie saluator qui est xp̃c doꝰ.
bebat᷑ cum a baptisimo. Sal¬
uator u̾o institit oportere. non
ut ip̃e exemplo eẽt futuri filii
dei. qui ꝑ baptisimum filios dĩ
fieri dõcebat. et qui credentib¬
debiit istud in semet ipõ insibilr
tor utiqr cum de sp̃u scõ nascit᷑
purificatum corpus habuit. unc¬
tio enin carni eius spũalit̃ in
utero uͥgimnis data est sp̃c enĩ
scus purificauit quod de ma¬
ria uirgint in corpus saluato¬
ris ꝑfecit. et ħ est unctio car¬
m̾s corꝑis saluatoris. quare et

Expanded text:
DOMINUS IN IPSA NATIUITATE APDOMINUS IN IPSA NATIUITATE APPELLATUS, BAPTIZATUS EST, CUM BAPTISMUM PURIFICATIONIS CAUSA SIT ET PECCATI? Uerum et manifestum est saluatorem baptismo non eguisse, quia Christus non factus sed natus est dicente angelo pastoribus: ecce natus est uobis hodie saluator, qui est Christus bebat eum a baptismo, saluator uero institit fieri oportere, non ut ipse exemplo esset futuris filiis dei, qui per baptismum filios dei fieri docebat; et qui credentibudebuit istud in semet ipso uisibilittor utique, cum de spiritu sancto nascitur, purificatum corpus habuit. unctio enim carni eius spiritaliter in utero data est; spiritus enim sanctus purificauit quod de Maria uirgine in corpus saluatoris profecit. et haec est unctio carnis corporis saluatoris, quare et
Abbreviated transcription (Latin):
non erant uoluisset
existere. et maiestati
s. non hoc indignum opus sciret
pͥus de se cumsit natura simpͤ
et incorporeus filium gn̾auit
qui nichil ab eo distaret. ut
magnitudins congruus sꝑn¬
deret effcus. Quid .n. ultra pos¬
set facere qm ut se alterum qͥ
ꝑfcũs est gn̾aret he ergo ꝑ¬
fc̃m̃ opus est quo uo nichil pos¬
sit uideri pͥstancious. Cet̾a .n.
omnia minora sunt. Qnͣto
enim excellencior hiis omib
xp̃c est: tanto magis creatio
illoꝵ infuis est generationi
eius. est ⁊ aluid. Dens enim
ex quo sunt omĩa uolens con¬
dere creaturam u̾bum pͥus qd
in mist̾io apud se habebat ge¬
nerauit. hec ẽ. fecit existere ꝙ
u̾bum idcirto filium nunicu¬
pauit. ut oñderet de se illum
extitisse. et ẽẽ sibi consubstan¬
tiuum. ut lex qua filii de pa¬
rentib sunt. hoc credibile face¬
te ꝑ quod manifetaret crea¬
ture misterium quod latuit in
eo ex et̾no.4ꝯ. Cur salua¬
tor cum scuis natus sit et xp̃c

Expanded text:
non erant Deus voluisset existere, et majestatis suae minime hoc condignum opus sciret; prius de se, cum sit natura simplex et incorporeus, Filium generavit, qui nihil ab eo distaret, ut magnitudini suae congruus responderet effectus. Quid enim ultra posset facere, quam ut ex se alterum, qui perfectus est, generaret? Hoc ergo perfectum opus est, quo nihil possit aliud videri praestantius. Caetera enim omnia minora sunt: quanto enim excellentior his omnibus Christus est, tanto magis creatio illorum inferior est generatione ejus. Est et aliud: Deus enim ex quo sunt omnia, volens condere creaturam, Verbum prius quod in mysterio apud se habebat, generavit, hoc est fecit existere. Quod Verbum idcirco Filium nunpauit, ut ostenderet de se illum exstitisse et esse sibi consubstantiuum, ut lex, qua filii de parentibus sunt, hoc credibile faceret, per quod manifestaret creaturae mysterium, quod latuit in eo ex aeterno. XLVIIII. CUR SALUATOR, CUM SANCTUS NATUS SIT ET CHRISTUS
Abbreviated transcription (Latin):
fiẽt: si sentit quam iniq̃ gͥ ĩ pec¬
cati societate seruata ñ fuĩt. Ine¬
quippe utrobiq ꝑfidus: ꝓfecto sce¬
lerator iudicandꝰ est. At si id ꝙ ma¬
le fecerant ei displicuiss ⁊ p̃pea cũ

Expanded text:
fieret, si sentit, quam inique sibi in pecfieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. iquippe utrubique perfidus profecto sceleratior iudicandus est. at si id, quod male fecerant, ei displicuisset et
Abbreviated transcription (Latin):
olat̾e: dr̃ adult̾ium. cũ uł ꝓpͥo libi¬
diuis ĩstinctu. uł aliene consensu cũ
alt̾o uł alt̾a ccͣ ꝑtc̃m coniugale cõ¬
c̾nunt. atq ita frangitur fides qͤ
animi bonũ est. ⁊ ides eam saluti
quoq corporali qua etiã uirta ista
continet᷑: c̾cum est deb̾e p̃pom. Et¬
si enĩ exigna palea ĩ multo auro pe¬
ne res nulla est: fides tñ cũ ĩ negocõ
palee sicut ĩ auro sincera seruatur
ñ ĩo minorẽ qr iure minori seruat᷑
Eũ u̾o ad ꝑcc̃m admittend̾ adhibr̃
fides: mirum si fides appellanda est.
pͣuitate correpta tanqmͣ qͥsqmͣ
cũ hoĩem solus expoliare ñ possit.
inueniat sogum iniquitatis. ⁊ cũ
eo pasciscat᷑ ut simul id faciant spo¬
liumq ꝑticipant᷑. quo facinore
cõmisso: totum solus auferat. uo¬
let qͥdem ille ⁊ fidem sibi resernatã
nõ ẽe conquerit᷑. Uerũ ip̃a sua q̃re¬
la cogitare debet pocius in bona in¬
ta ip̃si humane societate fuisses¬
uandam ne p̾da iniqͣ ex homine

Expanded text:
 libidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur fides, quanimi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi. etsi enim exigua palea prae multo auro paene res nulla est, fides tamen, cum in negotio paleae sicut in auri sincera seruatur, non ideo minor est, quia in re minore seruatur. cum uero ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides appellanda est; prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ temꝑat parentał affectus. Inter¬
cedit enlm quedam gͣnitas ferinde
uoluptatis cũ eo ꝙ sibi uir ⁊ mulier
adherescunt: p̃r ⁊ mr ẽẽ meditant᷑.
huc accedit qr in eo ip̃o qd̾ sibi ĩuicẽ
do intemꝑanciꝰ ⁊ ĩcontinentiꝰ expec¬
tant. fidem tamen gͥ parit̾ debent.
potestatẽ appellaret: dicens.Muli¬
er non h̃t potestate sin corꝑis sed¬

Expanded text:
quam temperat parentalis affectus. Interquam temperat parentalis affectus. Intercedit enim quaedam gravitas fervidae voluptatis, cum in eo quod sibi vir et mulier adhaerescunt, pater et mater esse meditano ipso quod sibi invicem nto intemperantius et incontinentius expetant, fidem tamen sibi pariter debent. potestatem appellaret, dicens: Mulier non habet potestatem corporis s
Abbreviated transcription (Latin):
naturalẽ indiuerso sexii societatẽ.
alioquin n̾o iam drẽtur coniugiũ
ĩsenb. p̾sertim si uł ꝯmisissent
filios uł minime genuissent. Nũc
ssoinbono licet annoso ꝯuigio ⁊¬
si emarcuit ardor etatis int̾ mascu¬
lũ ⁊ feminã: iuget tamen ordo ca¬
ntatis int̾ maritum ⁊ uxorem. Qͥ
qnͣto meliores sunt: tanto maturiꝰ
i ꝯmixtione carms sue pari consen¬
i se contin̾e ceꝑunt. Non ut nccͣl¬
ntis ẽẽt postoa nõ posse ꝙ uellent:
snt landis ẽẽt pͥmum noluisse ꝙ
possent. Si g seruatur fides hono¬
uis ⁊ obsequioꝵ inicẽ debitoꝵ ab
altutro sexu: ⁊ n languescentib
⁊ ꝓpe cadau̾inis utsq membris. am¬
moꝵ tam̃ rite comiugatoꝵ tanto
sincerior qnͣto ꝓbatior ⁊ tantose¬
alstitas ꝑsen̾erat. hñt etiam id
bonũ coniugia: qd̾ carnał uel
iuuemił incontinencia etiã si ui¬
ciosa ẽ: ad ꝓpagande ꝓł redigit᷑
honestatẽ. ut ex malo libidinis
retundꝰ estuat concupiscencia carns

Expanded text:
naturalem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quanto meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent. si ergo seruatur fides honoris et obsequiorum inuicem debitorum ab alterutro sexu, etiamsi languescentibus et prope cadauerinis utrisque membris, animorum tamen rite coniugatorum tanto sincerior, quanto probatior, et tanto secastitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honrecundius aestuat concupiscentia carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmortẽ: donec illa bñdconis młti¬
plicatõne terra repleret ᷑.Si enĩ
uestib isrłitarũ p̾stitit deꝰ ꝑ annos
qͣdraguita sine ullo detrimento
ꝓpͥum statum. qnͣto mag̾ p̾staret
torꝑib obediencie p̾cepto suo feli
ñ morte homĩs qua corpꝰ abaia
deseritur: s beata cõmutacõne a
pogalitate ad ĩmortalitatẽ. ab am¬
nali ad spũalem qͣlitatem: Har̃ sen¬
tenciat᷑ que uera sit: uł si alia uł alie
possunt ad huc ex ilł u̾bis exculpi
q̃rere ac disserere longũ est. Illud ñc
dm̃s scd̃m istam ꝯdiconem nascen
mꝰ ad bom ẽẽ coningiũ mascłi ⁊ fe¬
mine: quoꝵ fed̾ationem ita diuina
siptura cõmendat ut n dimisse a
uito nib̾e liceat alti qm diu uir
eiꝰ uiuit. nec dimisso abuxore lice¬
at alt̾am duc̾e: nͥ mortua fuerit
q̃ recessit. Bonũ gͦ coniugii qd̃ ⁊̃ do¬
minus ĩ eufigłio confirmauit: ñ

Expanded text:
onis multiplicatione terra impleretur. Si enim vestibus Israelitarum praestitit Deus per annos quadraginta sine ullo detrimento proprium statum ; quanto magis praestaret corporibus obedientium praecepto suo felicterentur, non morte hominis qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum sententiarum quae uera sit, uel si alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam condicionem nascendi d boni esse coniugium masculi et feminae: cuius confoederationem ita diuina scriptura commendat, ut nec dimissae a uiro nubere liceat alteri, quamdiu uir eius uiuit, nec dimisso ab uxore liceat alteram ducere, nisi mortua fuerit, quae recessit. bonum ergo coniugii, quod etiam dominus in euangelio confirmauit, non
Abbreviated transcription (Latin):
id fieret: ut ip̃m quoq ĩ cremĩtum ⁊
multiplicacõ qͣ dom̃ ẽ. crestite ⁊ młti¬
plicamini. ꝓuect᷑ mentis ⁊ copia uir¬
tutis intessigatur. sic̃ ĩpsalmo posi¬
tũ ẽ. multiplicabis me ĩaĩa meauͥ
tute. Nec d̾ata sit homini ꝓles ita
successionis si postea qm eã pcc̾ futu¬
ra erat ĩ morte decessione corpꝰ ion
spũale illis hominib. s pͥmo aĩale
scm̃ erat: ut obediencie m̾ito pꝰei
fieret spĩiale ad ĩmortalitatẽ capes¬
sendã non p̾t mortẽ que ĩuidiad¬
aboli intralit ĩ orbem t̾rarũ. ⁊ fiꝰ

Expanded text:
ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea tute ; nec data sit homini prolis ista successio, nisi posteaquam causa peccati, futura erat in morte decessio: sive corpus non spirituale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut obedientiae merito postea fieret spirituale, ad immortalitatem capessendam, non post mortem, quae invidia diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
uiam xp̃o. ut illa corꝑa pͥmi ꝯuigii
⁊ mortalia fuisse intelligamꝰ pͥmaꝯ
formacõe: ⁊ tñ nõ morttura nͥ peccas¬
sent. sic̃ minatꝰ erat deus tanqmͣ si
uulnus iinaretur: qr nulnerabłe
corpꝰ erat: qd̾ tamen ñ accidiss
nͥ fie̾t quod ip̃e uetuiss. Ita gͦ pos

Expanded text:
a : ut illa corpora primi conjugii et mortalia fuisse intelligamus prima conformatione, et tamen non moritura nisi peccassent, sicut minatus erat Deus: tanquam si vulnus minaretur, quia vulnerabile corpus erat; quod tamen non accidisset, nisi fieret quod ille vetuis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdic̃onem corpoream peccando me¬
rerint: n ͨ ẽẽ concubitus nͥ morta¬
liũ corꝑm possit. Plures enĩ de hac
re sentencie diuerseq extiterunt.
Et si examinandũ sit. u̾ctati di¬
uniaꝵ scupturaꝵ q̃ nam earum
potissimũ congruat ꝓlixe dispu¬
tacõnis negotiũ est. Siue gͦ sine
coeundr ꝯplexu alio aliquomodo
si non peccarent hĩturi eẽnt filios
ex numere om̃t potentissimi creato¬
ris qui potuit ⁊ ip̃os sine parentibꝰ
Loquar qui potuit apib ꝓlem sine¬
concubitudine dare. siue uͥ multa
mistice ac figurate dc̃a sunt: ałtin¬

Expanded text:
condicionem corpora eorum peccando mecondicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliqsi non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi creatoris, qui potuit et ipsos sine parentibusloquar, qui potuit apibconcubitu dare: sive ibi multa mystice ac figurate dicta sint, a
Abbreviated transcription (Latin):
uouiam unꝰquisq homo
humam gems pars est.
⁊ sociale quiddam est hu¬
mane nature. magnũq
h̃t ⁊ naturale bonũ uim quoq a¬
uiaicie: ⁊̃ hoc ex uno d̾s uoluit õs
horm̃es condere: ut in sua societate
no sola suralitudine generis. sed
etiam congen̾atõnis uincło tene¬
rentur. Prima itaq naturał huͤ
societatis copula: ur ⁊ uxor est.
Quos nec ipõs singulos ꝯdidit de̾
⁊ tanqmͣ aliemgenas unixit: sed
im comuncfonis in latere: mde
illa decracta formata est. lat̾ib
enĩ sͥ inguntur: qui parit̾ am¬
bulant. ⁊ parit̾ quo ambulant
ĩtuentur. Eonseqũs ẽ conexio
societatis infiliis: qua unus hones
tione altenꝰ regentis. alt̾ius ob¬
seq̃ntis amicabił q̃dam ⁊ g̾mana
coniunctõ. Nec nunc opꝰ est ut
scrutemux ⁊ inea qdne diffinitã
sentenciã ꝓferamus. Unde primoꝵ
homiuũ ꝓles possit existere quos
benedixerat deus dicens. trescite
⁊ multiplicamini ⁊ implete ter¬
ram. si non peccassent: cũ mortis

Expanded text:
uoniam unusquisque homo humani generis pars est, t sociale quiddam est humana natura, magnumque habet et naturale bonum, vim quoque amicitiae; ob hoc ex uno Deus voluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis vinculo tenerentur. Prima itaque naturalis humanae societatis copula vir et uxor est. Quos nec ipsos singulos condidit Deus, et tanquam alienigenas junxit: sed uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honesttione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scrutemur et in ea quaestione definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos benedixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis
Abbreviated transcription (Latin):
omne futurũ iam nõ est.
presens est apud dm̃i. De scienci
qd̾ discernitur. aliud qd̾ congͥ¬
it. Uniu̾sa gͥ creatura si ⁊ est
quoquomͦ ⁊ ab ẽẽ qd̃ omnino
suis ꝑtib sibunet congruit

Expanded text:
omne futurum nondum est: praesens est apud Deum. De trina viquo discernitur; aliud quo congruit. Universa igitur creatura si et est quoquo modo et ab eo quod omnino suis partibus sibimet congruit.
Abbreviated transcription (Latin):
a̾ lib̾acõ mutroq sexn debuit
apparere. gͦ qr uirum oꝑtebat
susciꝑe qui sexns honõrabi¬
lioꝵ est conseqñs ert nł fe¬
minei sexus lib̾aco hinc ap¬
pueret quod ille uir de femĩa
natus est. De mente iinidana

Expanded text:
 liberatio in utroque sexu debuit apparere. Ergo, quia virum opportebat suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat ut feminei sexus liberatio hinc appareret, quod ille vir de femina natus est. XII. Sententia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfcm̃ impiũ a domo p̾sidis abcessisse. qͥp¬
pe cũ omĩs ĩstantia eoꝵ ⁊ denõ ad agend̃
pasthͣ mors eẽt salnatoris. Occupatis gͦ
eis ad necẽ dñ a mͣne us ad horam nonã
qͦ mͦ uidas eis retulisso p̾tiũ sangͥnis ꝙ ac¬

Expanded text:
 a domo praesidis abscessisse, quippe cum omnis instantia eorum et devotio ad agendum Pascha mors esset Salvatoris. Occupatis ergo eis ad necem Domini a mane usque ad horam nonam, quo modo Judas eis retulisse pretium sanguinis,
Abbreviated transcription (Latin):
sit dism d̾m ad orabis ⁊ illi soli s̾iues
Qiuippe cũ ioh̾em augłs corripũit eo ꝙ
adorare uell dicens. ei. ne fec̾is qr cõ¬
sims cuus sũ d̾m adora. Et cũ solid̾o
s̾iuend̾ scͥptura testatur apłs. qui s

Expanded text:
m Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies ? Quippe cum Joannem angelus corripuerit, eo quod adorare se vellet, dicens ei, Ne feceris, quia conservus tuus sum: Deum adora . Et cum soli Deo serviendum Scriptura testetur; Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
refc añ qͣm iazaruis moreret᷑ ꝙ nͥ postea
fcm̃ ĩueniremꝰ nesciremꝰ qͦ tempore fcm̃
eẽt. s ne forte pꝰ nonã horã fcm sit ut
uidens impiꝰ ut crudelissimꝰ uidas occi
saxti fissa. elem̃ta contͥca. ipõ metu cor¬
reptus colũit nõ nescius iustũ setͣdidis¬
se. ĩ tuiꝰ passione sic indignatus sit uidex
deus. s ⁊ p̾ horam nonã occupati erãt
sicut estimo semores ⁊ pͥncipet sacdotũ
uespe .n. eadẽ die pasca acturi erãt. sab¬
tempore laq̃o uitã finiet uidã scnothẽ¬

Expanded text:
moreretur; quod nisi postea factum inueniremus, nesciremus quo tempore factum esset. Sed ne forte post nonam horam factum sit ut uidens impius et crudelissimus ludas occissaxa fissa, elementa conterrita, ipso metu correptus doluerit, non nescius iustum se tradidisse, in cuius passione sic indignatus sit iudex deus? sed et post nonam horam occupati erant, sicut aestimo, seniores et principes sacerdotum. uespere enim eadem die pascham acturi erant; sabtempore laqueo uitam finierit ludas Scariote
Abbreviated transcription (Latin):
bi pacem suscipit saluatoris ñ¬
miciciam cͣhec mundi. Nisi
enĩ discordau̾it a dia ͦ ꝑacem. nõ hẽ¬
s̾uire. hic gͦ. a mundo discordat qͥ
ii adu̾sarioꝵ conpͥunt cela. Quis
enĩ aud̾at adu̾sus eũ q̃m scit regis
samator dene ꝓmisit. Mundus .ñ. me¬
tu aũ pacẽdat auc p̾ce. saluator uͦ cũ
sit fortior oĩm ulłm utiq metuens
nõ rogatus dat pacem. salutars gͦ ħ
egens pacẽ offt̾ in uallidis ⁊ ĩ exiuib
dñs sͥnis. boñ malis. deꝰ hoĩb. recte
g  ait nõ sici mũdꝰ dat ego douob̾¬

Expanded text:
 DO UOBIS\'? Qui pacem suscipit saluatoris inimicitiam contrahet mundi. nisi enim discordauerit a diabolo, pacem non habseruire. hic ergo a mundo discordat, quium aduersariorum conprimit tela. quis enim audeat aduersus eum quem scit regis saluator dare promisit. mundus enim aut metu pacem dat aut prece; saluator uero, cum sit fortior omnium nullum utique metuens, non rogatus dat pacem. salutaris ergoegens pacem offeret inualidis et inermibus, dominus semis, bonus malis, deus hominibus. Recte ergo ait: non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
hyam alii ieremiã aut unũ ex ꝓpħis.
Nami cũ lapidare uellent illũ iud̾i
bunt. Qm̃ gͦ omĩs dubitaͦ de saluato¬
ris ꝑsona erat res .n. ĩ audita ⁊ q̃ in
sensũ hum̃nuĩ nõ ruerat stuporẽ ho¬
minib faciebat cũ andielut dicẽ¬
tem illum se a d̾o exisse ⁊ ꝓpͥñ sͥ pr̃em
tentes manifestatõne u̾bor. dñi dix̾¬
unt ad eum. Quc̃ scimꝰ qmñ nosti om¬
ma d nõ opus ÷ dͥut quis te int̾rog.

Expanded text:
liam. alii Hieremiam aut unum ex profetis. nam cum lapidare uellent illum Iudaeibant? Quoniam ergo omnis dubitatio de saluatoris persona erat — res enim inaudita et quae in sensum humanum non ruerat stuporem hominibus faciebat, cum audiebant dicentem illum se a deo exisse et proprium sibi tentes manifestatione uerborum domini dixerunt ad eum: nunc scimus quoniam nosti omnia, et non opus est ut quis te in
Abbreviated transcription (Latin):
a d̾o hic iudit d̾m. ⁊ si nemo nouit prẽm
a d̾o exire nͥ ħ qui ĩpͥncipio erat ap̃¬
qr nͨͦ quisqͣm aluis stieb̾t aut ind̾at.
uibinc dĩcred̾e sicut dixit ioh̾es ĩ epła
pͥma. ⁊ suiuꝰ inqͥt ĩ u̾o filio eiꝰ iħu xp̃o.¬

Expanded text:
a deo hie uidit deum, et si nemo nouit patrema deo exire, nisi hic qui in principio erat ap nec quisquam alius sciebat aut uiderat um hunc dei credere, sicut dixit Iohannes in epistula prima: et sumus, inquit, in uero filio eius Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
prem. Nam si pp̃ istam conu̾satõm ⁊ ce¬
lestẽ coctͥnam de celo ⁊ ado exisse diciõ¬
dũ ⁊ iuto ad pr̃em. hoc forte dicat᷑ sig¬
inficasse qr doctͥna q̃ uen̾at ado relic¬
cunt nõ hñt. Si .n. de celo uenisse ⁊ ad̾o
exisse ⁊ uenisse ĩ hũc mũdũ. ad u̾tutis¬

Expanded text:
Patrem. Nam si propter justam conversationem et coelestem doctrinam de coelo et a Deo se dixidum, et vado ad Patrem; hoc forte dicatur significasse, quia doctrina quae venerat a Deo, relicdicant non habent. Si enim de coelo venisse, et a Deo exiisse, et venisse in hunc m
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtate pͦcare. s qr imitator dialo li
ẽ adiecit qr m̃dax ÷ sicut ⁊ pẽ eĩ. hic .n.
ut pͥmũ hoiem cõtẽpnaret similauit
cire uͥeẽt fr̃ suus abel q̃m octid̾at ħ
gͦ in loco dibolũ caym ẽẽ dixit prem
& eiꝰ diabolũ cuiꝰ oꝑa secutus ÷. Diaboli¬

Expanded text:
 imitator diaboli est, adiecit: quia mendax eat, sicut et pater eius. hic enim ut primum hominem morte condemnaret, simulauit cire, ubi esset frater suus Abel, quem occiderat. hoc ergo in loco diabolum Cain esse dixit, patrem autem eius diabolum, cuius opera secutus est; diabo
Abbreviated transcription (Latin):
carnem. qua suscepta. ⁊ homo exius¬
fieret. et deus interius ꝑman̾et. ut
et dei filius uerus ess ꝑ q̃m fc̃i sumꝰ.
et hom̃is filius uerus fier ꝑ q̃m re
menticium. nestio unde ꝓducitis. et
p̃mũ hominem q̃m doctrina apłica
docz non uultis agnoscere. an ut
compleatur in uobis qd̃ ip̃e apłus
ait. A u̾itate quid̾ auditum suũ
au̾tentes. ad fabulas &̾ comitẽt᷑ pau¬

Expanded text:
carnem, qua suscepta et homo excarnem, qua suscepta et homo exfieret et deus interius permaneret, ut et dei filius uerus esset, per quem facti sumus, et hominis filius uerus fieret, per quem refestrum commenticium nescio unde producitis et primum hominem, quem doctrina apostolica docet, non uultis agnoscere? an ut compleatur in uobis, quod ipse apostolus ait: a ueritate quidem auditum suum auertentes, ad fabulas autem
Abbreviated transcription (Latin):
mo est contrarius. Multo minꝰ aqua
Iam uero illa sacrilega deliramenta qͥs
eła que portabat mutasse atq u̾tisse.
ut regnũ qd̾ dicitis fłitatis in sua nͣ ma
nens non fallacit᷑ dunicar. ⁊ sb̾a u̾ita
tis mutabił aꝑꝑer. ut falłet huius p̃
hunc pͥmũ hominem q̃m laudatis. qr
mutabilib et mendacib formis cũ ad¬
u̾sa gente pugnauit. siu̾m dicitis non
uerus ⁊ uerax hom̃ĩs filius. qd̾ utrũ de se
xp̃c ip̃e testat᷑. ⁊ de u̾o deo d̾iuitatis eter¬
nitatẽ. ⁊ de u̾o homĩe carns originem
duxit. Non nouit apłica doct̾na p̾¬
mum hominem nr̃m. audite apłm
paulum. p̾mus homo inquit de t̾ra
t̾renus. Scdu̾s homo de celo celestis. qͣł
t̾renus: tales ⁊ terrem. quał celestis: ta
les ⁊ celestes. sicut portauimus ymagi¬
nem t̾reni portemus. ⁊ ymaginẽ t̾rẽĩ¬
eius qui de celo est. pͥmus itaq homo
de t̾ra t̾renus. Ille adam delimo for

Expanded text:
mo est contrarius, multo minus aquamo est contrarius, multo minus aquai. CAPUT IV. Jamvero illa sacrilega deliramenta quiselementa quae portabat mutasse atque vertisse, ut regnum quod dicitis falsitatis, in sua natura manens, non fallaciter dimicaret, et substatis mutabilis adpareret, ut falleret? huius primi hunc primum hominem, quem laudatis, quia mutabilibus et mendacibus formis cum aduersa gente pugnauit, si uerum dicitis, nonuerus et uerax . hominis filius, quod utrumque de se ipse testatur, et de uero deo diuinitatis aeternitatem et de uero homine carnis originem duxit. non nouit apostolica doctrina primum hominem uestrum. audite apostolum Paulum: primus homo, inquit, de terra terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; qualis caelestis, taimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Primus itaque homo de terra terrenus, ille Adam de limo form
Abbreviated transcription (Latin):
nusqmͣ se xp̃e natum ex hom̃ib dicat.
cum pene se nũqm filiũ hom̃is taceat.
S indelie doctissim homines ꝓfertis
nob̾ ex armario ur̃o. nescio q̃m pͥmũ
hominem qui ad agentẽ tenebraꝵ
debellandam de lucis gente descendit
armatũ aquis suis contͣ inimicoru
aquas. ⁊ igne suo contͣ inimicoꝵ ig¬
nem. ⁊ uentis suis cont᷑ inimitoꝵ
uentas. Cur non gͦ ⁊ fumo suo contͣ
ut dicitis armabatur. et contͣ tene¬
bras luce. Anqr mala sunt fumis et
tenebre. non ea potuit hr̃e bonitas
cius. Nona ergo sunt illa ta. aqua.
uentus. ignis. Cur gͦ eapotuit hr̃e
malicia gentis aduerse hic sende¬
bitis. S aqua illa gentis tenebraꝵ
masa erat. qm̃ uo pͥmus hõ actulit
bona erat. ⁊ uentus illius malꝰ. ħꝰ
malimm ignẽ illius dimicauit. Cur
ergo ⁊ contͣ malum fumũ nõ potuit
afferre fumũ boñ. an in fumo ur̃a
mendatia tamꝙͣ fumnis ip̃e emanes¬
tunt atq deficiunt. Certe pͥmꝰ homo
fingnis. unũ allatum est de diuinis

Expanded text:
x hominibus dicat, cum paene numquam se filium hominis taceat? Sed uidelicet doctissimi homines profertis nobis ex armario uestro necio quem primum hominem, qui ad gentem tenebrarum debellandam de lucis gente descendit, armatum aquis suis contra inimicorum aquas et igne suo contra inimicorum ignem et uentis suis contra inimicorum uentos. cur non ergo et fumo suo contraut dicitis, armabatur; et contra tenebras luce? An quia mala sunt fumus et tenebrae, non ea potuit habere bonitas ejus? Bona ergo sunt illa tria, aqua, ventus, ignis. Cur ergo ea potuit habere malitia gentis adversae? Hic respondetis: Sed aqua illa gentis tenebrarum mala erat; quam vero primus homo attulit, bona erat: et ventus illius malus, hujus malum ignem illius dimicavit. Cur ergo et contra malum fumum non potuit afferre fumum bonum? An in fumo vestra mendacia, tanquam fumus ipse, evanescunt atque deficiunt? Certe primus homfingitis, unum allatum est de divinis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ m ͫ est. utiq sunt adu̾sum uos
ꝑuuili quos appellatis semixͥanos. Si
mr̃is caritatis uotem sibi ex ore apłi¬
co ꝑsonantem audiant. siquis ex nob̾
anunciau̾it pt̃ qmͣ quod anunciaui¬
mus uobis: anath̾a sit. Cum gͦ paul

Expanded text:
estum est. Utique sunt adversus vos parvuli quos appellatis semichristianos, si matris charitatis vocem sibi ex ore apostolico personantem audiant: Si quis vobis annuntiaverit praeterquam quod annuntiavimus vobis, anathema sit . Cum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
siber gu̾onis. ꝯmꝑpe ubi ⁊ stella in¬
ducitur que confirmat genesim
ut recte genesidium hoc magis
nuncupari possit qmͣ eiͣgłis. A
demq marcus qui gnͣom scrib̾e ñ
curauit. S p̾dicationẽ tm̃ filii
quod est eĩngłium. uide qmͣ ꝙꝑ¬
post᷑ inclusum Iołcm in cart̾e tũ
logiur iħm incepisse pͥdicare eii¬

Expanded text:
erationis: quippe ubi et stella inducitur quae confirmat genesim ; ut recte Genesidium hoc magis nuncupari possit quam Evangelium. At denique Marcus, qui generationem scribere non curavit, sed praedicationem tantum Filii Dei quod est Evangelium, vide qpost inclusum Iohannem in carcerem tunc legitur Iesum coepisse praedicare e
Abbreviated transcription (Latin):
tiect uincat ꝙ delcat̃. cũ cełctatõ
tm̃ possit. ut nõ solũ fut᷑a s ⁊ p̾senti¬
a minime u̾eat᷑. uñ młtũ m̾ent᷑ qͥc̃
legib ⁊ hominib duãnt᷑. Cet̾i eĩ ⁊ hoĩes
⁊ leges u̾ent᷑ qͣre ⁊ ꝓpoĩtũ custodiũt. sre
eĩ aꝑut hoĩes erubescat̃ s̾nat ꝙ din ñ

Expanded text:
timeat, uincat quod delectat, cum delectatio tantum possit, ut non solum futura, sed et praesentia minime uereatur. unde multum merentur qui legibus et hominibus dominatur. ceteri enim et homines et leges uerentur, quare et propositum custodiunt. ne enim apud ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtulit doni qͣm uet̾ib  collatũ: Oꝑ qͥdẽ
ad ĩiniã ꝓficit saluatoris ut nͥl hũer̃
nonũ. ꝙ ĩ ortu ĩꝑĩ sui suscipiẽtibꝰ se do¬
naret. cũ tñ laborare soleat dinites ut
ĩ die festo natał sui exqͥsita ĩuitatis dec̃

Expanded text:
contulit doni, quam ueteribus est conlatum? quod quidem ad iniuriam proficit saluatoris, ut nihil habuerit nonum, quod in ortu imperii sui suscipientibus se donaret, cum id elaborare soleant diuites, ut in die festo natalis sui exquisita inuitatis dent