comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bra inopus mouendi. uł ab oꝑe
quoibendi male a ccioni cedat
& seruiat. Hec sane cum sola
cogitatione mens obleclatur
inlicitis. nõ quidem decernens
eẽ facienda. tenens ttanen &
uolens. libenter que statan ut
adtigerunt animũ respiu de¬
buerunt. negundum ẽ eẽ pe¬
catũ. S& longe minus quã si
& oꝑe statuatur eẽ inplendũ.
.q. ided de talibus quoq cogitutio¬
nibris. uenia p&enda est pectusq
ꝑeutiendũ. atq dicendũ. dimit¬
te nobis debrtti nr̃a. fircien¬
dum q quod sequitur. atq ino¬
ratione uingendũ. sicut &
nos dimitimus debitoribus nris.
Leq enĩ sicut inillis duobus pri¬
mis hominibus ꝑsonam suam.
quisq portitbat. & ideo si so la
mulier cibum ediss& inlicitũ
sola utiq mortis suplicio plec¬
teretur. itti dici potest in ho¬
mine uno. Si deleclationibus
mlicitis. a quibus se continup de¬
ber& auertere. cogitutione
libenter sola pascatur. nec
facienda de cernantur mala.

Expanded text:
bra in opus movendi, vel ab opere bra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat. 18. Nec sane, cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, atque dicendum, Dimitte nobis debita nostra: faciendumque quod sequitur, atque in oranos dimittimus debitoribus nostris . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala,
Abbreviated transcription (Latin):
in lecebrã fraudis. & ei tam quã
bono quodã priuato & ꝓprio.
nõtam quã publico atq cõmun.
quod est incomuttibile bonum.
tunc ułut serpens alloquit᷑ femorã.
Nuic autẽ in lecebre consentire.
de ligno ꝓ ibito manducare ẽ.
Sa iste consensus si sola cogitatio¬
nis delectatione contentus est.
superioris uͦ auetoritute con¬
silii itti membra retinenturitt
non exibeantur arma iniquita¬
tis peccato. sio abendũ existimo
uł ut cibum uabitum. mulier
solã comederit. Si autẽ in cõ¬
sentione male utendis rebus.
que ꝑsensũ corporis sentiuntur.
ita de cernitur quod oumq pe¬
catum. ut si potestais sit &iam
oꝑe compleatur. intelligendaẽ
illa mulier delisse uiro suo secũ
simul edendum. in licctum cibũ.
Leq enĩ potest pecatumꝰ. nõ solũ¬
n cogitandũ suauiter. uẽnũ & iã
efica citer. ꝑ p& randũ mente de¬
ucernt. nisi & illa mentis intentio
penes quã sũma potestas est. mẽ¬

Expanded text:
illecebram fruendi se, id est tanquam illecebram fruendi se, id est tanquam bono quodam privato et proprio, non tanquam publico atque communi quod est incommutabile bonum, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus quae per sensum corporis sentiuntur, ita decernitur quodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est mem
Abbreviated transcription (Latin):
ICUT ENIM In illo ma¬
nifesto coniugio duorum
hominũ. qui primi facti suni
la locuta & abeo solo seduet̾ti
sit tttt & iam & in hoc quod in
homine uno geritur & diios¬
citur. occulto quodã secretoq
con uigio carnalis uł ut ita di¬
cam quia in corporis sensus in¬
tenditur sensualis animi motꝰ.
qui nobis pecoribusq comunis
est. se olusus est aratione sapi¬
entie Sensu quippe corporis.
corporalia sentiuntur. A der¬
na uero & incomutabilia spãli
ratione sapientie intellegunt᷑.
Rationi autẽ scientie appotu
de ipsis corpora libus que sensu
corporis sentiuntur ratiocinat᷑.
L a que scientia dr̃ accionis. sibo¬
ne. ut eã noticiã referat. ad
finem summi boni. Sin autẽ
male ut eis fruatur ⁊tm quã
bonis talibus. in quibus falsa
beatitudo conqui escat. Cum
ergo huic intentioni mentis
que mrebus temporalib & cor¬
por alibus. ꝓpter haccionis of¬
ficium. raciocinandi uiuacitu¬
te uersatur. carnalis ille sen¬
sus uł anmalis ingerit. quandã

Expanded text:
icut enim in illo manifesto conjugio duorum hominum qui primi facti sunt,la locuta, et ab eo sola seducta sit : ita et in hoc quod etiam in homine uno geritur et dignoscitur, occulto quodam secretoque conjugio carnalis, vel, ut ita dicam, qui in corporis sensus intenditur, sensualis animae motus, qui nobis pecoribusque communis est, seclusus est a ratione sapientiae. Sensu quippe corporis corporalia sentiuntur: aeterna vero et incommutabilia spiritualia ratione sapientiae intelliguntur. Rationi autem scientiae appetitus de ipsis corporalibus quae sensu corporis sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam
Abbreviated transcription (Latin):
maliquo per ignor antiã tempo¬
ralium quia & hoc tempor alit̾
gerit & modũ a gendi nõteneat
quẽ debebat. humana tempta¬
cio est. Et magnum est hanc
uitã degere quã ułut uiam
redeuntes carpimus ut tempta¬
tio nos nõ app̾hen dat nisi huma¬
na. Hoc enĩ peccatum extra
corpd̾s est. nec for nicationi
deprtatur ⁊ ꝓpterea facilli¬
me ignoscitur. Cum uero ꝓpter
adipiscenda ea que ꝑ corpus sen¬
tiuntur. ꝑ experiendi uł ex¬
cellendi. uł contrectatndi cupi¬
ditatẽ. ut in his finẽ b oni sui
ponat aliquid agit. quic qͥd
agut turpiter agit. & for¬
nicatur in corpus ꝓpriũ pec¬
cans. id est corpor earũ rerũ
fallatia simula cra introrsum
rapiens. & uana meditatio¬
ne componens. ut ei nec diui¬
num aliquid nisi tale uideat᷑.
ruatim auara foetatur er¬
roribus & priuatun ꝓdiga in¬

Expanded text:
in aliquo per ignorantiam tempoin aliquo per ignorantiam temporalium, quia et hoc temporaliter gerit, et modum agendi non teneat quem debebat, humana tentatio est. Et magnum est hanc vitam sic degere, quam velut viam redeuntes carpimus, ut tentatio nos non apprehendat nisi humana . Hoc enim peccatum extra corpus est, nec fornicationi deputatur, et propterea facillime ignoscitur. Cum vero propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, propter experiendi vel excellendi vel contrectandi cupiditatem, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit, quidquid agit, turpiter agit; et fornicatur in corpus proprium peccans , et corporearum rerum fallacia simulacra introrsus rapiens et vana meditatione componens, ut ei nec divinum aliquid nisi tale, videatur, privatim avara fetatur erroribus, et privatim prodiga in
Abbreviated transcription (Latin):
muni uniuerso ad priuatam
partem prolabitur. R apos
tit legibus eius obtime gub̾¬
nare potuiss&. plus aliquud
un iuerso app&ens atq id sua
lege gubernare molita. quia
nichil est amplius uniuersita¬
te meurã partilem trudit᷑.
&osie aliquid amplius cõcupiseẽ¬
do minuitur. Unde & auaricia
dicitur radix om̃iũ malorum.
C otum q illud ubi aliquid ꝓpri¬
um. contra leges quibus uni¬
uersittis administratur age¬
re nititur. ꝑ corpus ꝓpriũ
gerit. quod partiliter possi¬
d&. Qtq ita formis & motibꝰ
corporalibus delectata. quia
intus ea secũ nõ hab&. cum
corum imaginibus quas me¬
morie fixit in uoluitur. A
fantastica fornicatione turpi¬
ter inquinatur. Omĩa officia
sua ad eos fines referens quibꝰ
UM ERGO. Bona uolun¬
tate. ad interiora hac
superiora ꝑcipienda que non
priuatun s& comimiter ab om̃ĩ¬
bus qui talia dili gunt sine
ulla angustia uł miudia casto
possidentur amplexu. uł sibi
uł aliis consulit. & si fallatur

Expanded text:
mmuni universo ad privatam mmuni universo ad privatam partem prolabitur: et aposta, legibus ejus optime gubernari potuisset, plus aliquid universo appetens, atque id sua lege gubernare molita, quia nihil est amplius universitate, in curam partilem truditur, et sic aliquid amplius concupiscendo minuitur; unde et avaritia dicitur radix omnium malorum : totumque illud ubi aliquid proprium contra leges, quibus universitas administratur, agere nititur, per corpus proprium gerit, quod partiliter possidet; atque ita formis et motibus corporalibus delectata, quia intus ea secum non habet, cum eorum imaginibus, quas memoriae fixit, involvitur, et phantastica fornicatione turpiter inquinatur, omnia officia sua ad eos fines referens, quibus ssima. Cum ergo bona voluntate ad interiora et superiora percipienda, quae non privatim, sed communiter ab omnibus qui talia diligunt, sine ulla angustia vel invidia casto possidentur amplexu, vel sibi vel aliis consulit; et si fallatur
Abbreviated transcription (Latin):
SCENDENUEUS IeTque
introrsus quibus dã gra¬
dibus cõsiderationis ꝑ anime par¬
tes. unde incipit aliquid occur¬
rere quod nõsit nob̾ cõmune
cũ bestiis. in de incipit ratio.
ubi iam homo interior possit
agnosci. Qui &iam ipse si ꝑ
illã rationẽ cui temporalium
rerũ administratio delegataẽ.
in moderato progressu. nimis
in exteriora prolabitur. cõ¬
sentiente sibi capite suo. idest
refrenante. illa que inspeculo
consilii presid&. quasi uirili
portione. inuederectur inter
mimicos suos. uirtutis inuidos
demones. cũ suo principe dia¬
bolo. A ternorumq illa uisio
ab ipso &. iã capite. cum cõiuge
uoe.itũ manducante subtraitur
ut lum̃ ocłorum eius nõsit cũ
illo. Hac sic ab illa illustratio¬
ne uerittitis ambo nudati. atq
apertis oculis conscientie adiu¬
dendũ. quã inhonesti atq inde¬
cori remanserint. ⁊am quã fo¬
lia dulcium fructuũ. sine ipsis
tes. quasi bene loquendo. con¬
tegant turpitudinẽ suamV:
suam diligens anima. a co¬

Expanded text:
scendentibus itaque introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam homo interior possit agnosci. qui etiam si per illam rationem, cui temporalium rerum administratio delegata est, iam moderato progressu nimis in exteriora prolabitur consentiente sibi capite suo, id est refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi uirili portione, inueteratur inter inimicos suos, uirtutis inuidos daemones cum suo principe diabolo, aeternorumque illa uisio ab ipso capite cum coniuge uetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum eius non sit cum illo; ac sic ab illa inlustratione ueritatis ambo nudati atque apertis oculis conscientiae ad uidendum, quam inhonesti atqcori remanserint, tanquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis tes quasi bene loquendo contegant turpitudinem suam . suam diligens anima, a co
Abbreviated transcription (Latin):
bittiuit in nob̾.. Et uidimus
głam eius. głam quasi uni cge¬
niti apatre. Plenum gr̃a
& ueritat e: Hoc totum
quod exxȩuangelio posui. inpre¬
cetlentibus suis partibus hab&¬
& quod inmuttibile hac sempi¬
ternum est. cuius contempla¬
tio nos beatos facit. In conse¬
quentibus uero ꝑmixta cum
temporalibꝰ commerantur aeter¬
na. Hac ꝑhoc aliqua ibi ad
scientiã pertinent. aliqua ad
sapientiam. sicut in libro xii.¬

Expanded text:
t vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Hoc totum quod ex Evangelio posui, in praecedentibus suis partibus habet quod immutabile ac sempiternum est, cujus contemplatio nos beatos facit: in consequentibus vero permixta cum temporalibus commemorantur aeterna. Ac per hoc aliqua ibi ad scientiam pertinent, aliqua ad sapientiam, sicut in libro
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nõ solum cognitio
uerum & accio
nr̃a uersatur
ab excellentiori
eius dem mentis officio quo conten¬
plandis eternis rebus inpenditur
hac sola cognitio sinitidr. Como¬
dius autẽ sieri puto ut de serip¬
turis scĩs aliquid interseram.
quo facilius possit utrum q di¬
nosci. E ui angelium suũ ioħc
euangelistti sicꝰ horsus est. Inpͥn¬
cipio erat uerbũ. & uerbum
erat apud dm̃. ⁊ds̃ erat uerbũ.
Hoc erat inprintio aput dm̃.
omĩa ꝑ ipsum factit sunt. &¬

Expanded text:
ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque dignosci. 2. Evangelium suum Joannes evangelista sic exorsus est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Om
Abbreviated transcription (Latin):
ordinata est. naturarũ hordi¬
ne nõ locorũ. ut supra illam nõ
sit nisi ille. Deniq cũ illi pen̾tꝰ
adeserit. unus erit sp̃s. Cui rei
ad testatur apłs dicens. Qui aut̃
ader& dño unus sp̃s est. Acceden¬
te quidem ista ad participatio

Expanded text:
ordinata est naturarum ordiordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi ille. Denique cum illi penitus adhaeserit, unus erit spiritus: cui rei attestatur Apostolus, dicens, Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est : accedente quidem ista ad
Abbreviated transcription (Latin):
eere quã mentẽ. cũ eos nemo
er lum̃ enĩ corporis. quisq pos¬
sidae. quicquid libenter uid&.
Quis ergo si tenete utrũq nõpos¬
sit. & alterũ cogatur amutere¬
O nõ tesauros qua oculos malit :
Ettanen si habeo simili conditione
queratur. utrũ ocłos amitere
an mentẽ. quis mente nõuideat
eũ. ocłos malle quã mentem :
Nens quippe sine temporis ocłis car¬
nis humana est. Ocłi autẽ car¬
nis sine mente beliuni sunt. Dis
porro nõ hominẽ se malit eẽ. &nã
carne cecũ. quã beluã udentẽ:
ec dixi ut &iam ttordiores qua¬
uis breuiter comonerentur ame
in quorũ ocłos uł aures. heliteras
uenerint. quantũ mens diligat
se ipsã. & iam infirma & errans.
male diligendo atq sect̾tando que
sunt infra ipsam Diligere porro
se ipsã nõposse. si se omino nesci¬
r&. Idest si sui nõmemmiss&e. nec
se intelliger&. qua inse mmagi¬
ne clei. tampotens ut ei cuiꝰ ima¬
go est ualeat merere. Sic enĩ

Expanded text:
rere quam mente; cum eos nemo rere quam mente; cum eos nemo per lumina enim corporis quisque possidet quidquid libenter videt? Quis ergo si tenere utrumque non possit, et alterutrum cogatur amittere, non thesauros quam oculos malit? Et tamen si ab eo simili conditione quaeratur, utrum oculos malit amittere, an mentem; quis mente non videat, eum oculos malle quam mentem? Mens quippe sine oculis carnis humana est, oculi autem carnis sine mente belluini sunt. Quis porro non hominem se malit esse etiam carne caecum, quam belluam videntem? 20. Haec dixi, ut etiam tardiores, quamvis breviter, commonerentur a me, in quorum oculos vel aures hae litterae venerint, quantum mens diligat se ipsam etiam infirma et errans, male diligendo atque sectando quae sunt infra ipsam. Diligere porro se ipsam non posset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
Lideo nõ uid&. quod ueritus ait.
S tulte hac nocte. animã tuã re¬
petunt ate. hec que p̃parasti cuiꝰ
telis mninagine ambulat homo.
& ab & memoriã intellectũ. & a¬
morem sui hominis mens. siei ma¬
nifestaretur quod utrũq habe
nõ poss&. & unũ de duobꝰ ꝑmitte¬
retur eligere. alterũ ꝑdituruᷤᷤ
aud tesauros. quos congregtuit
aud mentẽ quis usq adeo nõ hab&
m̃tẽ. ut tesauros mall& habere.
quã mentẽ : Zesauri enĩ. poss¬
mentẽ plerũq subuertere. &
mens que tesauris nõ subuertit᷑.
sine ullis tesauris facilius & ex¬
pedicius. potest uiuere. Quͥs uͦ
ullos desauros nisi ꝑmentẽ pote¬
rit possidere: Sienĩ puer in¬
fans. quãuis ditissimꝰ natus cũ
sit dñs om̃ium. que uiresunt eiꝰ.
nichil possid& mente sopitit.
quonã tandẽ mͦ quisqͣm. quie¬
qͣm mente possidebit amissa :¬
& de tesauris quid locor quod
eos quilib& hominũ. si talis ob¬
cio ꝓponatur. magis uult co¬

Expanded text:
Et ideo non videt quod Veritas ait: Et ideo non videt quod Veritas ait: Stulte, hac nocte animam tuam repetunt abs te; haec quae praeparasti cujus talis in imagine ambulat homo, et habet memoriam, et intellectum, et amorem sui, hominis mens: si ei manifestaretur quod utrumque habere non posset, et unum e duobus permitteretur eligere, alterum perditurus, aut thesauros quos congregavit, aut mentem; quis usque adeo non habet mentem, ut thesauros mallet habere quam mentem? Thesauri enim mentem possunt plerumque subvertere: at mens quae non thesauris subvertitur sine ullis thesauris facilius et expeditius potest vivere. Quis vero ullos thesauros, nisi per mentem poterit possidere? Si enim puer infans, quamvis ditissimus natus, cum sit dominus omnium quae jure sunt ejus, nihil possidet mente sopita; quonam tandem modo quisquam quidquam mente possidebit amissa? Sed de thesauris quid loquor, quod eis quilibet hominum, si talis optio proponatur, mavult ca
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ suam. eoq frui lumine
suo. cui canitur ipsalmo. forti¬
tudinẽ meã adte custodrã . ma¬
lio. accedite adeum & inlumina¬
ni.sic infirma & tenebrosa fac¬
ta est. ut ase quoq ipsa mea.
que nõ sũt quod ipsa. & quibus
superior est ipsa. infelicuis la¬
beretur. ꝑ amores quos nõual&s
uincere. & eirores aquibus. nõ
uid& qua redire. Unde iã dõ
miserante. penit ẽs clamad in
psalmis. Deseruit me fortitu¬
do mea. & lumen ocłorũ meorũ
nõ est mecum. Non sane inhis
tuntis infirmitatis. & eiroris
malis. amittere potuit. natu¬
ralem memoriã. intellectũ
& amorem sui. Propt̾ quod me¬
rito dici potuit. quod supra
comemor aui. quã quã mimagi¬
ne ꝑambular& homo. tamen
uane conturbatur. lesaurirat
enĩ tesaurizat. nisi quia fortitu¬
do eius. deseruit eũ. ꝑ quã dm̃
habens. rei nullius indiger&.
& quur nescit cui cõgreg& ea. nͥ
quia lum̃ ocłorũ eius nõ est cũeo.

Expanded text:
titudinem suam, eoque frui lumine titudinem suam, eoque frui lumine suo, cui canitur in Psalmo, Fortitudinem meam ad te custodiam ; et in alio, Accedite ad eum, et illuminamini ; sic infirma et tenebrosa facta est, ut a se quoque ipsa, in ea quae non sunt quod ipsa, et quibus superior est ipsa, infelicius laberetur per amores quos non valet vincere, et errores a quibus non videt qua redire. Unde jam Deo miserante poenitens clamat in Psalmis: Deseruit me fortitudo mea, et lumen oculorum meorum non est mecum . 19. Non tamen in his tantis infirmitatis et erroris malis amittere potuit naturalem memoriam, intellectum, et amorem sui: propter quod merito dici potuit quod supra commemoravi , Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur. Thesaurizat, enim thesaurizat, nisi quia fortitudo ejus deseruit eum, per quam Deum habens, rei nullius indigeret? Et cur nescit cui congregabit ea, nisi quia lumen oculorum ejus non est cum eo?
Abbreviated transcription (Latin):
horrendus. Ut cum sibi om̃s ꝓ¬
desse uelint. multi nõ faciunt.
nisi quod eis ꝑnitiosissimũ sit.
Similem morbũ mutorũ anima¬
liũ. cũ poetti describer . dii
inquid melior. apiis eiroremq
hostibus. illum. discissos nudis
lania batur dentibꝰ artus. Cũ
morbus ille corporis fuerit. quur
dixx̃ errorem. Nisi quia om̃em
animal. cũ sibi natura concilia¬
tum sit ieũ se custodiat quantũ
potest. Talis ille erat morbꝰ. ut
ea quorũ salute appetebant sua
membra laniarent. Cum aut̃
dm̃ diligit mens. & sic̃ dictum ẽ
consequenter eius memat. ermq
intelligit. recte illi de ꝓximosuo
ticipatione imago illa. nõ solũ ẽ
uerum &iã ex uetustute renoua¬
tur. ex de formitate reformat᷑
ex infelicitate beatificatur. Qã¬
uis enĩ seitti dilignt. ut si alte¬
rutrum ꝓponatur. malit omĩa
que infra se diligit. ꝑdere quã
ꝑire. titmen suꝑiorem de serendo
ad quẽ solũ poss& custodire. for¬

Expanded text:
horrendus, ut cum sibi omnes phorrendus, ut cum sibi omnes prodesse velint, multi non faciant nisi quod eis perniciosissimum sit. Similem morbum mutorum animalium cum poeta describeret: Di inquit meliora piis, erroremque hostibus illum! Discissos nudis laniabant dentibus artus. Cum morbus ille corporis fuerit, cur dixit errorem, nisi quia omne animal cum sibi natura conciliatum sit ut se custodiat quantum potest, talis ille erat morbus, ut ea quorum salutem appetebant, sua membra laniarent? Cum autem Deum diligit mens, et sicut dictum est, consequenter ejus meminit, eumque intelligit, recte illi de proximo suo s participatione imago illa non solum est, verum etiam ex vetustate renovatur, ex deformitate reformatur, ex infelicitate beatificatur. Quamvis enim se ita diligat, ut si alterutrum proponatur, malit omnia quae infra se diligit perdere, quam perire: tamen superiorem deserendo, ad quem solum posset custodire for
Abbreviated transcription (Latin):
EDILeccione ay rem
u̾i. Plura repperiunt᷑
indiuinis eloquiis testimonia.
bi enĩ & illa duo consequent᷑
indelleguntur. Quia nemodi¬
ligit. cuiꝰ nõmeminit. & quod
penitus nescit. Unde est illud
notissimũ precipũum preceptũ.
Diligis dñm dm̃ tuũ. Sic ittiq eõ¬
dita est mens humana ut nũqͣm
sui nõmeminerit. numquã se nõ
intellegat um quã se nõ diligat.
S & qm̃ qui hodit aliquẽ nocere ille
stud&. nõ inmerito & mens hu¬
manis. quando sibi noc&. hodisse
se dicitur. Nesciens enĩ sibi uult
male. dum nõputitt sibi ob esse
quod uult. S& ticm̃ male sibi uult
quando id uult. quod obsit sibi.
Unde ille̾d scriptum est. Qui dili¬
git iniquitatẽ. hodit animã suã.
Qui ergo se diligere nouit. dñm.
diligit᷑. Qui uero nõ diligit dm̃
&iam si se diligit. quod ei natu¬
raliter inditum ẽ. titmen non
inconuenienter hodisse se dicit᷑.
Cum id agit quod sibi aduersatͥ
& se ipsum tttm quã suus minicꝰ
insequitur. Qui ꝓfecto ẽ etror

Expanded text:
dilectione autem Dei plura reperiuntur in divinis eloquiis testimonia. Ibi enim et illa duo consequenter intelliguntur, quia nemo diligit cujus non meminit, et quod penitus nescit. Unde illud est notissimum praecipuumque praeceptum: Diliges Dominum Deum tuum . Sic itaque condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelligat, nunquam se non diligat. Sed quoniam qui odit aliquem, nocere illi studet; non immerito et mens hominis, quando sibi nocet, odisse se dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult: sed tamen male sibi vult, quando id vult quod obsit sibi, unde illud scriptum est, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Qui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui vero non diligit Deum, etiam si se diligit, quod ei naturaliter inditum est, tamen non inconvenienter odisse se dicitur, cum id agit quod sibi adversatur, et se ipsum tanquam suus inimicus insequitur. Qui profecto est error
Abbreviated transcription (Latin):
const& eẽ muttibiles. Has uero re¬
gulas onnuttbiles uideat. quis¬
quis meis. & hec uidere potuerit.
Nec in abitu sue mentis. Cum ille
regule sint iusticie. mentes uero
eorum const& iniusttis. Ubi nõ s
iste regule seripte. ubi aliquid
sit iustum. & in iustus agnoscit.
ubi cernit habendũ eẽ. quod ip¬
se nõ hab&. Ubi ergo seripte s̃
nisi inlibro lucis illius que ueri¬
tas dicitur. Unde om̃is lex iusta
describitur. & incor hominis.
que oꝑatur iusticiã. nõ migrando
s& tam quã in primendo transfer¬
tur sic̃ imago ex anulo. & ince¬
ram transit. & anulũ nõrelinqͥd
Qui uero nõ oꝑatur & ttanen nõ¬
uid& quid operandum sit. ipse ẽ
qui ab illa luce auertitur. aqua
tomentãgitur. Qui autẽ nec
uid&. quem ad modũ sit uidendum
ex cusabilius quidem pecat. quia
nõ est trangressor legis cognite.
s& &iã ipse splendore. ali quociens
ubiq presentis ueritatis at tingit᷑.
quando admonitus confitetUR:

Expanded text:
constet esse mutabiles, has vero reconstet esse mutabiles, has vero regulas immutabiles videat, quisquis in eis et hoc videre potuerit; nec in habitu suae mentis, cum illae regulae sint justitiae, mentes vero eorum constet esse injustas. Ubinam sunt istae regulae scriptae, ubi quid sit justum et injustus agnoscit, ubi cernit habendum esse quod ipse non habet? Ubi ergo scriptae sunt, nisi in libro lucis illius quae veritas dicitur? unde omnis lex justa describitur, et in cor hominis qui operatur justitiam, non migrando, sed tanquam imprimendo transfertur; sicut imago ex annulo et in ceram transit, et annulum non relinquit. Qui vero non operatur, et tamen videt quid operandum sit, ipse est qui ab illa luce avertitur, a qua tamen tangitur. Qui autem nec videt quemadmodum sit vivendum, excusabilius quidem peccat, quia non est transgressor cognitae legis: sed etiam ipse splendore aliquoties ubique praesentis veritatis attingitur, quando admonitus confitetur.
Abbreviated transcription (Latin):
fuit & nõ est. nec est &. nonfuit. S&
sieut num quã nõ erit. ttti nũ quam
nõ erat. E ubiq totus est. ꝓpter
quod ista millo. & uiuit & mouet᷑
& est Aideo eius reminisci potest.
Non quia hoc recordatur. quod eam
nouerat i adam. aud alibi alicu¬
bi. ante huius corporas uitt̃. aud
cum primũ facta est. inseretur
huic corpori. Nichil enĩ horũ
om̃ino reminiscitur. Quicquid¬
enĩ horum est obliuione deletũ ẽ.
S& commemoratur. ut cõuer¬
tutur ad dñm. Lam quã ad eam
lucem. qua &iã cum ab illo auer¬
teretur quod admodo tatngebat᷑
Nam hinc est quod &iã impii cogi¬
tant eternitutẽ. ⁊ multu rec¬
te reprehendunt. recteq laudãt
in hominũ moribus. quibus ea tan¬
dem regulis uidicant. nisi in quibꝰ
uidẽt.quẽ ad modũ quisq uiuere
debeat. &iam sinec ipsi eodem modo
uiuunt. ubi cas uident. Neq enĩ
in sua natura cum ꝓcul dubio m̃¬
te ista udeantur. corumq m̃teᷤᷤ

Expanded text:
fuit et non est, nec est et non fuit: sed fuit et non est, nec est et non fuit: sed sicut nunquam non erit, ita nunquam non erat. Et ubique totus est: propter quod ista in illo et vivit, et movetur, et est : et ideo reminisci ejus potest. Non quia hoc recordatur, quod eum noverat in Adam, aut alibi alicubi ante hujus corporis vitam, aut cum primum facta est ut insereretur huic corpori: nihil enim horum omnino reminiscitur; quidquid horum est, oblivione deletum est. Sed commemoratur, ut convertatur ad Dominum, tanquam ad eam lucem qua etiam cum ab illo averteretur quodam modo tangebatur. Nam hinc est quod etiam impii cogitant aeternitatem, et multa recte reprehendunt recteque laudant in hominum moribus. Quibus ea tandem regulis judicant, nisi in quibus vident quemadmodum quisque vivere debeat, etiamsi nec ipsi eodem modo vivant? Ubi eas vident? Neque enim in sua natura, cum procul dubio mente ista videantur, eorumque mentes
Abbreviated transcription (Latin):
grã est illius ouius p̾miũ erit bea¬
titudo rius. lusticiã quippe sibi
cdare nõ potest. cũ ꝑditam nõ hab&.
H anc enĩ cũ homo conderetur ac¬
cepit. & peccando utiq ꝑdidit. Ac¬
cepit ergo iusticiã ꝓpt̾er quam
beatitudinẽ accipere mereatur Un¬
de ueraciter ei dicitur ab apło. qͣsi
desuo bono. suꝑbire incipienti.
uid enĩ habes. quod nõ accepisti :¬
i autẽ & accepisti. quid głarisqͣsi
nõ acceperis. Quando autẽ bene
recordatur dñi sui. spũ eius accep¬
to sentit om̃mo qui hoc dicit inti¬
momagisterio. nõ nisi eius gra¬
tuita effectu posse surgere. nõ¬
nisi suo uoluntitrio. defectu ca¬
dere potuisse. Non sane reminis¬
citur. beatitudinis sue. Fuit qͥp¬
pe illa.⁊ nõ est. E iusq ista penitꝰ
dei sui. per eius ꝓpħas conseriptis.
airantibus defilicitate paradisi.
atq illud primũ & bonũ hominis.
& malũ. istoriea tradicione indi¬
cantibus. Dñi autẽ dei sui remi¬
niseitur. Ille quippe semꝑ est. Nec

Expanded text:
 erit beatitudo ejus. Justitiam quippe dare sibi non potest quam perditam non habet. Hanc enim, cum homo conderetur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit ergo justitiam, propter quam beatitudinem accipere mereatur. Unde veraciter ei dicitur ab Apostolo, quasi de suo bono superbire incipienti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quando autem bene recordatur Domini sui, Spiritu ejus accepto, sentit omnino, quia hoc discit intimo magisterio, nonnisi ejus gratuito affectu posse se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane reminiscitur beatitudinis suae: fuit quippe illa et non est, ejusque ista penitus Dei sui, per ejus prophetam conscriptis, narrantibus de felicitate paradisi, atque illud primum et bonum hominis et malum historica traditione indicantibus. Domini autem Dei sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
bile uid&. Q uod ided certe nõ
dubitat. qm̃ misera est. & beatu
eẽ desiderat. Nec ob aliud fieri
sperat hoc posse.nisi quia est.
mut tbilis. Nam si mut tibilis nõ
eẽt. sic̃ exbeatti misera. sic ex mi¬
sera beata er̃ nõpossa&. e quid
eã feciss& miserã. sub omĩpotente
& bono dño. nisi peccatũ suũ. &ius¬
ticia dni sui: Qe quid eã faci& fa¬
er& beatt̃. nisi meritũ suir & p̃¬

Expanded text:
e. Quod ideo certe non dubitat, quoniam misera est, et beata esse desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram sub omnipotente et bono Domino, nisi peccatum suum et justitia Domini sui? Et quid eam faciet beatam, nisi meritum suum et p
Abbreviated transcription (Latin):
cia. qua uictus est diabo¬
lus. que nisi iusticia iħu xp̃i :
& quomodo uictus est : Quia cũ
meo nichil morte dignũ inueni¬
r&. occidit eũ ttonen. lutiq
iustum est. ut debitor es quos te¬
nebat liberi dimittentur: ineũ
credentes. quẽ sine ullo debito
occidit. Hoc est quod iustificari
dicimur in xpĩ sanguine. Sic
quippe iiremissionem peccatorũ
nr̃or um in nocens ille sanguis.
effususus est. Unde se dieit inpsal¬
mis. in mortuis liberũ. Solus enĩ
adebitu mortis. liber est mortuuis.
Hinc & inalio psalmo dieit. Que
nõ rapui tunc exsoluebã. Rapi¬
nam uolens intelligi pecatum.
quia usurpatum est. contra lici¬
tum. Unde ꝑhos &iam carnis sue
sicut meuangelio legitur dicens.
Eece uenit princebs huius mundi.¬

Expanded text:
ia, qua victus est diabolus? Quae, nisi justitia Jesu Christi? Et quomodo victus est? Quia cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ustius. quã usq ad mortẽ
quid potentius quam ressur gere
amortus. & incelum cum ipsa car¬
ne in qu. h̃ est occisus as cendere:
usticia gͦ prius. & potentia postea
diabolum uieit. Iusticia scilic&
quia nullũ peccatũ habuit. & ab
illo est iniuistissime occisus. Potentia
uero quia ressuneat amortuis.
num quã postea moriturus. S& po¬
tentia diabolum de uiciss&. xiam¬
si abillo nõpotiuss& occidi. Quã
maioras sit potentie. &iã ipsã
mortẽ uincere ressurgendo
quam uititre uiuendo. S& aliud
est ꝓpter quod iustisicamur in xpi
sanguine. cũ ꝑremissionẽ pecca¬
torum. eruimur dediaboli potes¬
tute. Hoc adid ꝑtin&. quod a
xp̃o iusticia. diabolus uincitur
nõ potentia. E x infirmitate qppe
quã suscepit in carne mortadi. nõ
exmnmortali potentia erueisixus e
xpẽ. De qua tamen infirmitate
ait apłs. Q uod infirmũ dĩ for

Expanded text:
enim justius, quam usque ad mortem enim justius, quam usque ad mortem quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occisus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur in Christi sanguine, cum per remissionem peccatorum eruimur a diaboli potestate: hoc ad id pertinet, quod a Christo justitia diabolus vincitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immortali potentia crucifixus est Christus: de qua tamen infirmitate ait Apostolus, Quod infirmum est
Abbreviated transcription (Latin):
nullum muent& peccatũ. S& ut
sciant om̃s inquid. quia uolũta¬
tem patris mei facio. surgite eamꝰ
hinc. Ꝙꝑgit inde adpassionem.
Ut ꝓdebitoribus nobis. quod ipse nõ
debebat exsoluer&. Num quid
isto uire equissimo diabolus un¬
ceretur. si potentia xp̃e cũ illo
agere. nõ iustiera uoliuiss&: S&
post posuit quod potuit. ut pͥus
a gerae quod oportuit. Ideo aut̃
illum eẽ opus erat. & hominem
& dm̃. Nisi enĩ homo eẽt. nõpos¬
s& occidi. Nisi & ds̃ eẽt. nõ ore¬
deretur noluit quod potuit. s&
tiam putaremus. Nunc uero hu¬
mana ꝓnobis passus est. quia hõo
erat. S& si noluiss& xiam nõpati
potiuss&. quia & ds̃ erat. Ided
gratior facta est. inhumilitate
iusticia. quia poss& sinoliuss& hu¬
nulitatem nõ ꝑpeti. tantti in di¬
umitate potentia. Ae sic amo¬
riente ⁊am potente. nobis mor¬
tadibus inpotentibus. & comenda¬
ta est iusticia. ⁊ ꝓmissa potentia.
Hor um enĩ duorum. unum fecit mo¬
riendo. alterũ resurgendo. Ded

Expanded text:
nullum peccatum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi Deus esset, non crederetur noluisse quod potuit, sedtiam putaremus. Nunc vero humana pro nobis passus est, quia homo erat; sed si noluisset, etiam hoc non pati potuisset, quia et Deus erat. Ideo gratior facta est in humilitate justitia, quia posset si noluisset humilitatem non perpeti tanta in divinitate potentia: ac sic a moriente tam potente, nobis mortalibus impotentibus, et commendata est justitia, et promissa potentia. Horum enim duorum unum fecit moriendo, alterum resurgendo. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
eccato primi hominis iom̃s
utriusq sexeus comixtione nas¬
centestes. or igmaliter transe¬
unte. Aparentũ primorum
debito. uniuersos posteros ob¬
ligantte. Sus ec tradicio pͥus
in genesi significata est ubi
cum serpenti dictũ eẽt. t̾ram
manducabis. & homini dictũ ẽ.
tra es. & interrã ibis. ͦs quod
dictum est inteirã ibis. mors cor¬
poris pronuntiatit est. Quia nec
ipsam fuerat exꝑturus. si ꝑman¬
siss& ut factus est rectus. Quod
uero uiuenti ait. t̾ra es hosten¬
dit totum hominẽ. indeteruis
comutatum. Tale est enĩ terraes
quale illud non ꝑmanebit sp̃s m̃s
in hominibus istis qm̃ caro sunt.
Lunc ergo demonstrauit ei tradi¬
tum cui dictum fuerat terram
manducabis. Apłs autẽ aꝑcius
hoc predicat. ubi dicit. & uos
cum essetis mortui delictis &
peccatis ur̃is. in quibus aliquan¬
do ambulastis. scd̾m seb̃n mun

Expanded text:
o primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram manducabis. Apostolus autem apertius hoc praedicat, ubi dicit: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum
Abbreviated transcription (Latin):
gienda sitaS & hordo seruan¬
dus est. quo prior ẽ iusticia.
Nam quanta pogentia. potest eẽ
mortailium. Leneant ergo mor¬
tales iusticiam. Potentia inmor¬
talibus dabitur. Cui cõpasata
quantit lib& eorũ hominũ. qui
potentes uocantur interra.ri¬
dicula infirmitas inuenitur.
Cibi foditur pecatori fouea ubi
udentur mali plurimũ posse.
Cantut autẽ iustus & dicit. Bea¬
tus homo quẽ tu erudieris dñe.
& exlege tua docueris eum.

Expanded text:
gienda sit; sed ordo servangienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. Nam quanta potentia potest esse mortalium? Teneant ergo mortales justitiam, potentia immortalibus dabitur. Cui comparata quantalibet eorum hominum qui potentes vocantur in terra, ridicula infirmitas invenitur, et ibi foditur peccatori fovea, ubi videntur mali plurimum posse. Cantat autem justus et dicit: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut abonitute. Nam & malig¬
ni angeli. unde qualicumq sub¬
siste uita. nisi ꝑ eum qui uiui¬
ficat om̃ia : Si ergo comissio
peccatorum ꝑ irã dei iustam ho¬
minẽ subdidit diabolo. ꝓfecto
remissio pecatorum ꝑrecon¬
ciliationẽ dei benignã. eruit
hominem adiabolo: Capł.xiii.
M AUTEO DIABOLUͤ
Potentia dei. s& iusticia
superandus fuit. Nam quid om̃i¬
potente potentius : Qud ciuius
creature potesttis. potestuti
creatoris. conparari potesti.d&
cum diabolus. uicio ꝑuersitatis sue
factus sit amator potentie. & de¬
sertor obpugnatorq iusticie.
Sic enĩ & homines eum tanto ma¬
gis imitantur. quanto magis
neglecta. uł &iam ꝑ hos auisticia
potentie student. Euisq uł adop¬
cione lettoitur. uł inflamant᷑
cupiditate. Placuit dõ ut ꝓpt̃
eruendum hominẽ. dediaboli
podestate. nõpotentia diaboluᷤ
s& iusticia uinceretur. Atq
uincere. nõpotentia. Nonqͦd
potentia quasi mali aliquid fu¬

Expanded text:
sicut neque a bonitate. Nam et maligsicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei justam hominem subdidit diabolo, profecto remissio peccatorum per reconciliationem Dei benignam eruit hominem a diabolo. CAPUT XIII. autem diabolus potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atquevincere, non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fu
Abbreviated transcription (Latin):
& eramus natura filii ire.
sicut &e ceteri. bilii diffi¬
dentie sunt infideles. & quis
hoc nõ est. antequã fidelis
fiat: Quo circa om̃s homi¬
nes. ab origine subprincipes
potestatis aeris. qui operat᷑
infilus diffidentie. & quod dix̃
aborigine. hoc est quod dicit
apłs. natura filios ire. fuisse
sicut & ceteros. Natura sciliedo.
ut est de prauatti peccato. nõ ut
recti ereata est abmicio. Modus
autẽ iste quo traditus est homo. in
diaboli potestatẽ. nõ itti deb& in¬
telligi. ⁊ttm quã hoc ds̃ fecerit.
aud fieri uisserit. s& quod t̃atũ
ꝑmiserit. uiste titmen. Illo enim
deserente pecantẽ. peccati auctor
ilico inuasit. Nec itti sane ds̃ dese¬
ruit creaturã suam. ut nõ se
illi exiber& dm̃ creantẽ & uiui¬
ficantem. & inter penalia mala
&iam bona malis multa prestamn¬
tem. Non enĩ. continuit inira
sua miserationes suas. Hec homi¬
nem alege sue potestatis amisit.
misit. Quia nec ipse diabolus.
apotestute omĩpotentis alienus ẽ.

Expanded text:
natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut est recta creata ab initio. Modus autem ille quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, permisit: quia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alienus est,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Gła inexcelsis deo & int̾ra
pax hominibus bone uoluntatis.
otentia uero sequi deb& iusti¬
ciam nõp̃ire. Ided & inrebus.
scd̃is ponitur. idest ꝓsperis.
cd̾e autem. a sequendo sunt dicte.
Sum enĩ beatum faciant. sic̃ su
perius disputauimus. due res
dem disputatione notioti est.
ut exduabus rebus que facuint
beatum. posse quod uelit homo
eligat. & uelle quod oporteat
neglegat. Cum prius debeat ab̾e
uoluntatẽ bonã. magnã uero
postra potestatem. Bona porro
uoluntas. purgunda ẽ auit iͣs.
A quibus siuincitur liomo. ad hoc
incitur umneitur ut male uelit.
& bona iam uoluntts eius. quomodo
erit : Obtaordum est ittiq potes¬
tis nunc detur. s& contra uicia.
Ppterq uincenda potentes nolũt
eẽ homines. ⁊ uolunt ꝓpter uin¬
cendos homines. Ut quid hoc.
nisi ut uere uicli falso uincant :
Nec sint ueritute. s& opimone.
uictores. Uelit homo prudens
eẽ. uelit fortis. uelit temperãs.
uelit iustus. Atq ut hec ue¬
raciter possit. potentiã plane

Expanded text:
ra pax hominibus bonae voluntatis . Potentia vero sequi debet justitiam, non praeire: ideo et in rebus secundis ponitur, id est prosperis: secundae autem a sequendo sunt dictae. Cum enim beatum faciant, sicut superius disputavimus, duae resdem disputatione notata est, ut ex duabus rebus quae faciunt beatum, posse quod velit homo eligat, et velle quod oportet negligat; cum prius debeat habere voluntatem bonam, magnam vero postea potestatem. Bona porro voluntas purganda est a vitiis, a quibus si vincitur homo, ad hoc vincitur ut male velit, et bona jam voluntas ejus quomodo erit? Optandum est itaque ut potestas nunc detur, sed contra vitia, propter quae vincenda potentes nolunt esse homines, et volunt propter vincendos homines; utquid hoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed opinione victores? Velit homo prudens esse, velit fortis, velit temperans, velit justus, atque ut haec veraciter possit, potentiam plane
Abbreviated transcription (Latin):
plebem suam. & hereditatem
suam nõ derelinqua&. Quo ad¬
usq iusticia conuertutur in
iudicium. & qui habent oͣm̃s
rectosunt corde. Hoc igitur
tempore quodiffertur potentia
ppłĩ dei. nõrepellae dñs plebem
suam. & hereditatẽ suam nõdere¬
linqu&. quanta lib&  idigna.
quod adusq iusticia quã nũc hab&
infirmitis prorum. conuertetur
iniudicium. Hoc est udicandi ac¬
cipiat potestatẽ. Quod iustis in
fine seruatur. cumpiecedente uis¬
ticia hordine suo fuerit poten¬
cia sub secutti. Potentia quippe.
ad umctit iusticie. uł iusticia ac¬
cedente istieiq potentie. iudicia

Expanded text:
haereditatem suam non derelinquet: quoadusque justitia convertatur in judicium, et qui habent eam, omnes recto sunt corde . Hoc ergo tempore quo differtur potentia populi Dei, non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet; quantalibet acerba quoadusque justitia quam nunc habet infirmitas piorum, convertatur in judicium, hoc est, judicandi accipiat potestatem: quod justis in fine servatur, cum praecedentem justitiam ordine suo fuerit potentia subsecuta. Potentia quippe adjuncta justitiae, vel justitia accedens potentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
secłm substtantiã dr̃ ingenitus. Q. uodfi¬
lius quia dici nõpotest. nõ eiusdem sub¬
stantie. Cui uersucie respondetur
ita. Ut ipsi cogantur dicere. scdm qͥd
trẽ dicitur. Nõ enĩ sedm id quod ad
patrẽ dicitur. qm̃ ad patrẽ filius dr̃.
ille autẽ nõ filius s pater est. Quia nõ
sic ase dicuntur pater ⁊ filius. quo mͦ
amici aud uicini. Relatiue quippe amieꝰ
dr̃ ad amicũ. &si equalit̃ se diligun.
eadem in utroq amicicia ẽ. Et relatiue
uiemus dr̃ ad uicoiũ. Et quia equalit̾
sibi uicini sũt. quantũ enĩ iste illi. tan¬
tũ & ille huic uicinatur. eadem in u¬
troq uicinitas. Quia uero filius. nõ
ad filiũ relatiue dicitur. s ad patrem.
nõ scdm̃ hoc quod ad patrẽ dr̃. equalis
est filius patri. Restat ut scđm id eqͣ¬
lis sit quod ase dr̃. Quic qͥd autẽ ad
Pse dicitur. scđm substantiã dicitur.
Restat gͦ ut sccłm substantiã sit eqͣlis.

Expanded text:
secundum substantiam dicitur ingenitus, quod Fisecundum substantiam dicitur ingenitus, quod Filius quia dici non potest, non ejusdem est substantiae. Cui versutiae respondetur ita, ut ipsi cogantur dicere secundum qtrem dicitur. Non enim secundum id quod ad Patrem dicitur, quoniam ad patrem filius dicitur, ille autem non filius, sed pater est. Quia non sic ad se dicuntur pater et filius, quomodo amici aut vicini. Relative quippe amicus dicitur ad amicum; et si aequaliter se diligunt, eadem in utroque amicitia est: et relative vicinus dicitur ad vicinum; et quia aequaliter sibi vicini sunt quantum enim iste illi, tantum et ille huic vicinatur, eadem in utroque vicinitas. Quia vero Filius non ad Filium relative dicitur, sed ad Patrem; non secundum hoc quod ad Patrem dicitur, aequalis est Filius Patri: restat ut secundum id aequalis sit, quod ad se dicitur. Quidquid autem ad se dicitur, secundum substantiam dicitur: restat ergo ut secundum substantiam sit aequalis.
Abbreviated transcription (Latin):
OCSIDICUN Non intelligunt.
de ingenito quidem aliquid sedi¬
cere. quod diligentius ꝑtractandũ sit
Q uia nec ideo quisq pater. quia ingrni¬
tus. nec ingenitus ideo quia pater.X.
ꝓpt̾ea nõ ad aliquid s adse dici putatur
ingenitus. Genitũ uero mira cecitate
nõ aduertunt dici nõposse nisi adali¬
quit. Ideo quippe filius quia genitus. q
quia filius. utiq genitus. Sicuti autẽ
filius ad patrẽ. sic genitus ad genitorem
reffertur. Et sic̃ pater ad siliũ. itage¬
nitor adgenitũ. Ideoq alia notio ẽ qua
intelligitur genitor. alia qua ingeni¬
tus. Hã quã uis de patre dõ utrũq di¬
catur. illud ttim̃ adgenitũ id est adfi¬
liũ dr̃. quod nec illi negant. Hoc aut̃
quod ingenitus dr̃. ad seipsũ dici peri¬
bent. Dicunt gͦ. Si aliquid adse ipsũ
dicit᷑ pater. quod ad se ipsũ diei nõpo¬
test filius. & quicqͥd ad se ipsũ dr̃. sedm
substantiã dr̃. ⁊ ad se ipsũ dicitur in¬
genitus. qͦd dici nõpotest silius. ergo

Expanded text:
oc si dicunt, non intelligunt de ingenito quidem aliquid se dicere, quod diligentius pertractandum sit, quia nec ideo quisque pater quia ingenitus, nec ingenitus ideo quia pater, et propterea non ad aliquid, sed ad se dici putatur ingenitus: genitum vero mira caecitate non advertunt dici non posse, nisi ad aliquid. Ideo quippe filius quia genitus, et quia filius utique genitus. Sicut autem filius ad patrem, sic genitus ad genitorem refertur; et sicut pater ad filium, ita genitor ad genitum. Ideoque alia notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Nam quamvis de Patre Deo utrumque dicatur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec illi negant: hoc autem quod ingenitus dicitur, ad se ipsum dici perhibent. Dicunt ergo: Si aliquid ad se ipsum dicitur Pater, quod ad se ipsum dici non potest Filius, et quidquid ad se substantiam dicitur, et ad se ipsum dicitur ingenitus, quod dici non potest Filius; ergo