comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lia nequitiȩ in cęlestib sit : ut¬
in duob apud apłm manifestiꝰ
discamꝰ agminib. Quando enĩ
uult humanas tẽptationes. hoc
ẽ colluctationẽ carnis et sangui¬
nis indicare. despiciens eas atq
contẽpnens loquit᷑. Quis nos sepa¬
rabit a caritate dei : Tribulatio
an angustia. an ꝑsequutio. an
gladis: Iuxta qd̾ scriptũ est.

Expanded text:
lia nequitiae in coelestibus sit, in duobus apud Apostolum manifestius discamus agminibus. Quando enim vult humanas tentationes, hoc est, colluctationem carnis et sanguinis indicare, despiciens eas atque contemnens loquitur: Quis nos separabit a charitate Dei: tribulatio, an angustia, an persecutio, an gladius? Juxta quod scriptum es
Abbreviated transcription (Latin):
quasi capite sumit exordium:
et dicit. Certus sũ enĩ qr neq
mors. neq uita. neq angłi. neq
pͥncipatꝰ. neq p̃sentia. neq fu¬
tura. neq fortitudo. neq altitu

Expanded text:
quasi capite sumit exordium, et dicit: Certus sum enim, quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque praesentia, neque futura, neque fo
Abbreviated transcription (Latin):
mundo nob̾. & p̃sentib et absentib
fiant dũ ea uidẽ ñ possumꝰ. siue ꝓpt̃
corpus humilitatis nr̃ȩ hoc fragile
atq terrenũ quo anima in uoluit᷑:
siue quia carnalib oculis subtilior
natura ñ pandit᷑ : hic uidebit quȩ
sint tenebrȩ q̃ ab apło ñc dicant᷑:
qđ scilicet aut tota ista uita terre¬
na tenebre nuncupent᷑. lux qͥppe
lucet in tenebris. et tenebrȩ eã
non cõp̃hendert̃: aut animȩ lum̃
& sensus terrenũ corpus. et corpus
mortis. & humilitatis obumbret.
oꝑiat. ob cecet. Sciamꝰ autẽ qđ
excepto p̃senti loco. nec in ueteri.
nec in nouo testam̃to. e oreos
nunꝙͣ legerimꝰ. Quod nom̃ iccirco
pauliis apłs finxit: qr necesse ha¬
bebat ad ephesios disputans reb
nouis & inuisibilib noua nomina
coaptare. Ad huc ꝓpt̾ hoc qd̾ ait in
cȩlestib qr uidetur ambiguũ. di¬
cendũ sub audiri posse illud ad

Expanded text:
mundo, nobis et praesentibus, et absentibus mundo, nobis et praesentibus, et absentibus fiant: dum ea videre non possumus, sive propter corpus humilitatis nostrae hoc fragile atque terrenum, quo anima involvitur, sive quia carnalibus oculis subtilior natura non panditur: hic videbit quae sint tenebrae quae ab Apostolo nunc dicantur: quod scilicet aut tota vita ista terrena, tenebrae nuncupentur lux quippe lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt , aut animae lumen et sensus, terrenum corpus, et corpus mortis, et humilitatis obumbret, operiat et obcaecet. Sciamus autem quod, excepto praesenti loco, nec in veteri, nec in novo Testamento, umquam legerimus: quod nomen idcirco Paulus apostolus finxit: quia necesse habebat ad Ephesios disputans, rebus novis et invisibilibus nova nomina coaptare. Adhuc propter hoc quod ait in coelestibus, quia videtur ambiguum, dicendum, subaudiri posse illud ad
Abbreviated transcription (Latin):
tos. ut sint rectores tenebrarũ.
qr ẽẽ lucis pͥncipes noluerunt.
Hii gͦ rectores mundi atq tene¬
brarum. cũ aduersus aliquẽ col¬
luctantes supplantauerint eũ.
feceriñq corruere: statĩ illũ suo
mundo. et suis tenebris quib
principant᷑ annectunt: ob ꝙͣ
causam fortius laborandũ. ut qͥ
semel audiuimꝰ. ego elegi uos
de isto mundo. et iam non estis
de isto mundo: si enĩ essetis de
mundo. mundus qđ suũ eẽt a¬
maret. ñ red eamͦꝰ ad mundũ.
nec subiciam᷑ ei÷ s crucifigat᷑
nob̾ mundus & nos ei: ut rector
lucis itĩc. ꝓpͥo mundo nos copu¬
let. et sub patris ẽẽ faciat diti¬
one. erutos de sp̃italis neqͥtie po¬
testate. et de cȩlo eoꝵ qd tͣnsit᷑um
est: nec cli sedes appellari potest. Im¬
pium qͥppe est. ut sp̃italia nequitię
in celestib eũ cȩlum tenere credañ
de quo loquit᷑ ds: cȩlũ mͥ thronꝰ est.
Itaq qui intelligit. quanta in isto

Expanded text:
tos, ut sint rectores tenebrarum, tos, ut sint rectores tenebrarum, quia esse lucis principes noluerunt. Hi ergo rectores mundi atque tenebrarum, cum adversum aliquem colluctantes supplantaverint cum, fecerintque corruere, statim illum suo mundo et suis tenebris quibus principantur, annectunt. Ob quam causam fortius laborandum, ut qui semel audivimus: Ego elegi vos de isto mundo: jam non estis 675 de isto mundo: si enim essetis de mundo, mundus quod suum esset, amaret , non redeamus ad mundum, nec subjiciamur ei: sed crucifigatur nobis mundus, et nos ei, ut rector lucis, Jesus proprio mundo nos copulet, et sub Patris esse faciat ditione, erutos de spiritualis nequitiae potestate, et de coelo eorum quod transiturum est, nec Dei sedes appellari potest. Impium quippe est, ut spiritualia nequitiae in coelestibus, eum coelum tenere credantur, de quo loquitur Deus: Coelum mihi thronus est . Itaque qui intelligit quanta in isto
Abbreviated transcription (Latin):
contͣiis fortitudinib. Post hȩc retͣc¬
tandũ: a qͦ pͥncipatꝰ & potestates.
&s rectores tenebrarũ mundi. et
spĩtalia neqͥtiȩ in cęlestib. ut hoc
sint acceꝑint potestatẽ. Et qͥdam
dicat aliꝰ apostatam diabolĩisatel¬
litib suis diuersa officia cõmisisse:
o ñ ẽẽ harum distbutionũ aucto¬
rem dm̃. Cui potest illud diligeis
lector oppon̾e. Et quomͦ scriptũ est.
dicit᷑: quantomagis de his qui suis
subtilioris. meliorisq nat᷑e: Nec sta¬
tim qui hoc sentiat. blasphemiȩ cri¬
men in currere: quia unus qͥeq uix¬
ta suam uoluntatem. diuersa mi¬
nisteria sortitꝰ sit. Qmͦ enĩ in ur¬
bib eos qui aliquit cõmisere fla¬
gitii uidemꝰ uł bestias alere. uł
secare marmora. uł mundare
spurcitias cloachaꝵ. uł p̃ẽẽ gladi¬
atorib. et fundendo reoꝵ sangui¬
ni destinari: ita et demones ex
ꝓpͥi arbitrii lib̾tate. in sidiarum.
frauduni scelerũ. atq ꝑiurii & re¬
liquã uitioꝵ ꝓuntiam ẽẽ sorti¬

Expanded text:
contrariis fortitudinibus. Post haec retractandum, a quo principatus, et potestates, et rectores tenebrarum mundi, et spiritualia neguitiae in coelestibus, ut hoc sint, acceperint potestatem. Et quidem dicat alius, apostatam diabolum satellitibus suis diversa officia commisisse, et non esse harum distributionum auctorem Deum. Cui potest illud diligens lector opponere, et quomodo scriptum est: dicitur, quanto magis de his qui sunt subtilioris meliorisque naturae? Nec statim qui hoc sentiat, blasphemiae eum crimen incurrere: quia unusquisque juxta suam voluntatem diversa ministeria sortitus sit. Quomodo enim in urbibus eos qui aliquid commisere flagitii, videmus vel bestias alere, vel secare marmora, vel mundare spurcitias cloacarum, vel praeesse gladiatoribus, et fundendo reorum sanguini destinari: ita et daemones ex proprii arbitrii libertate, insidiarum, fraudum, scelerum, atque perjurii, et reliquam vitiorum provinciam esse sorti
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ. Non necesse est totũ
nunc loci illius excut̾e sacram̃tũ.
qua auctoritate quȩ minime scͥp¬
ta st̃ publicarit : et conicimꝰ ex his
quȩ de p̃liis et singłari certamine
filioꝵ isrł contͣ alienigenas. et cȩ¬
teras gentes. scripta sunt in lege.
& iħu. et libro iudicũ & regnoꝵ.
et paralypomenis. altiꝰ intellexis
de carneo. quo puggnantes uicti
sint. siue suꝑauerint : et satͣpas
qͥdem uniꝰ cuiꝰq loci. suꝑnarũ fuis¬
se inditia potestatũ. reges autẽ
gentiũ singłarũ: ymagines eoꝵ
qͥ nc̃ rectores mundi tenebrarũq
dicunt᷑ : malos uͦ hoiẽs spĩtales ne¬
quitias in celestib demonstrasse.
Et uidet᷑ nob̾ apłs aliis uerbis hȩc
dicere. Oephesii qui de p̃liis isrłis
aduersũ nationes legitis. uident᷑
quidem carnẽ sonare uł sangui¬

Expanded text:
sanguinem. Non necesse est totum sanguinem. Non necesse est totum nunc loci illius excutere sacramentum, qua auctoritate quae minime scripta sunt, publicarit. Et conjicimus ex his quae de praeliis et singulari certamine, filiorum Israel contra alienigenas, et caeteras gentes, scripta sunt in Lege, et Jesu, et libro Judicum, et Regnorum, et Paralipomenon, altius intellexissde carneo, quo pugnantes victi sint, sive superarint, et satrapas quidem uniuscujusque loci, supernarum fuisse indiciagentium singularum, imagines eorum qui nunc rectores mundi, tenebrarumque dicuntur: malos vero homines spirituales nequitias in coelestibus demonstrasse. Et videtur nobis Apostolus aliis verbis haec dicere: O Ephesii, quae de praeliis Israelis adversum nationes legitis, videntur quidem carnem sonare vel sangui
Abbreviated transcription (Latin):
potestates ⁊ reliqͣ. Ideo autẽ eoꝵ
nẽ qui magicis infelices artib
seruiunt. &s facere ista ꝑhibent᷑
in mediũ exempla ꝓtulimꝰ : ut
retundamꝰ eoꝵ opinionẽ. qͥ pu¬
tant omĩa uitia ẽẽ carnis & san¬
guinis. et nullã hab̾e demones
potestatẽ ut nos incitent ad pec¬
catum. Talem luctationẽ & iacob
putamꝰ fuisse. qđ scilicet ñ adu̾¬
sus carnẽ & sanguinẽ contend̾it.
quando remansit solus. & luc̾ta¬
bat᷑ cũ eo homo ad iuuans et eũ
corroborans ad uersus aliũ sudore¬
: nimio dimicantẽ. Et simul uide
ne forte ridiculi sint qui arbi¬
trant᷑ in ritũ luctantiũ tota ia¬
cob nocte luctatũ. Quid en im
grande. sicut illi aiunt luctans
aut suꝑauit. aut uictꝰ sit: Sed
iuxta rationabilẽ & conuenientẽ
patͥarche luctam. talem illi colluc¬
tationẽ fuisse credendum ẽ. qͣlem
habent qui possunt dic̾e. Non ẽ
nob̾ colluctatio atiu̾sus carnẽ et

Expanded text:
potestates, et reliqua. Ideo autem nunc potestates, et reliqua. Ideo autem nunc eorum qui magicis infelices artibus serviunt, et facere ista perhibentur, in medium exempla protulimus, ut retundamus eorum opinionem, qui putant omnia vitia esse carnis et sanguinis, et nullam habere daemones potestatem, ut nos incitent ad peccatum. Talem luctationem et Jacob putamus fuisse, quod scilicet non adversum carnem et sanguinem contenderit , quando remansit solus, et luctabatur cum eo homo, adjuvans eum, et corroborans adversum alium, sudore nimio dimicantem. Et simul vide, ne forte ridiculi sint qui arbitrantur in ritum luctantium, tota Jacob nocte luctatum. Quid enim grande, si, ut illi aiunt, luctans aut superarit, aut victus sit? Sed juxta rationabilem et convenientem patriarchae luctam, talem illi colluctationem fuisse credendum est, qualem hi habent qui possent dicere: Non est nobis colluctatio adversus carnem et
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ñ ẽ nob̾ colluctatio adu̾sus
sanguinẽ & carnẽ. s ad u̾sus pͥn¬
cipatꝰ. & potestates. et cęt̾a quȩ
sequuntur. ideo dici ut doceam᷑.
ne ea quidem quȩ nob̾ minist᷑ri
uitia putamꝰ ex carne. carnis ẽẽ
mones amorib et amatoriis can¬
ticis seruientes: ut ꝓpħa quoq
cõmemorat dicens: spũ fornca¬
tionis seducti sunt. Nam et bar¬
bara quedam nomina eoꝵ ẽẽ dicuñ
ut sepe confessi st̃ hi quos uͤͦ uulgꝰ
maleficos uocat. & in cantationes
et p̃ces. &. colores uarii. et diuersa
metalloꝵ genera: uł ciboꝵ ad quȩ
in uocati assistere demones: & in¬
felices animas caꝑe memorantur.
Alii uͦ iracundias et furores. & bel¬
la cõmitt̾e. alii p̃esse inimiticiis.
et int̾ homines p̃lia concitare. Quia
ñ ex natura corporis & materia
carnis et sanguinis. hec uitioꝵ
genera ꝓcreari: sed in stintu de¬
monũ. ꝓpterea ait. Non ẽ nobis
colluctatio. adu̾sus sanguinẽ
et carnẽ: s aduersũ pͥncipatꝰ et

Expanded text:
nobis colluctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversum principatus et potestates , et caetera quae sequuntur, ideo dici, ut doceamur, ne ea quidem quae nobis ministrari vitia putamus ex carne, carnis esse mones amoribus et amatoriis canticis servientes, ut Propheta quoque commemorat dicens: Spiritu fornicationis 672 seducti sunt . Nam et barbara quaedam nomina eorum esse dicuntur, ut saepe confessi sunt hi quos vere vulgus maleficos vocat, et incantationes, et preces, et colores varii, et diversa vel metallorum genera, vel ciborum, ad quae invocati assistere daemones, et infelices animas capere memorantur. Alii vero iracundias, et furores, et bella committere: alii praeesse inimicitiis, et inter homines odia concitare. Quia non ex natura corporis, et de materia carnis et sanguinis, haec vitiorum genera procreari, sed instinctu daemonum; propterea ait: Non est nobis colluctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversus principatus et
Abbreviated transcription (Latin):
dam si militudinẽ huiꝰ uocabuli
deorsum fluens dici potest. quod
scilicet paulatim de uirtute ad
uitium fluxerit. et de cȩlestib
ad terrena corruerit. Coi non
est nob̾ colluctatio. adu̾sus sangui¬
nẽ et carnẽ. s aduersus pͥncipatꝰ¬

Expanded text:
dam similitudinem hujus vocabuli dam similitudinem hujus vocabuli deorsum fluens, dici potest, quod scilicet paulatim de virtute ad vitium fluxerit et de coelestibus ad terrena corruerit. Quoniam non est nobis colluctatio adversus carnem et san
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ manu tenẽs. Uolens gͦ apłs mul¬
timoda diaboli ingenia ostendẽ.
quib nos caꝑe nitit᷑. ꝑ ea loca. in
intuauit. Si enĩ abstinuerimꝰ nos
a corpoꝵ uoluptate: parũ cautos
in auaritia capit. Qđ si & auaritiã
cũ uoluptate contẽpnimꝰ. ꝑ luxu¬
riam irrepit. et facit nob̾ uentrẽ
ẽẽ dm̃. & ꝑ hanc etiã illa quȩ for¬
cia eẽ uidebant᷑ expugnat. Et qͦ¬
mͦ solent sapientes exertituum
principes ea uł maxime oppug¬
nare uerbiũ loca. quȩ parũ mu¬
nita st̃. ut cũ ꝑ illa irruꝑint. faci¬
le munita capiantur: ita & di¬
abolus: ꝑ ea quȩ patere uidet. aut
certe ñ firmit̃ clausa querit ir¬
rũꝑe: et ad ipsam arcem cord̾ et
animȩ ꝑuenire. Et qͥd me necesse
ẽ de plurib insidiis dicere: cũ ex
cognoscant᷑ : Diabolus autẽ nom̃
grecũ est. quod int̾pretat᷑ cͥmina
tor. iuxta hebrei uͦ sermonis ꝓpͥe¬
tatẽ. qr et tribus zabulon quan¬

Expanded text:
Dei, manu tenens. Volens ergo apostolus mulDei, manu tenens. Volens ergo apostolus multimoda diaboli ingenia ostendere, quibus nos capere nitatur  Al. ninavit. Si enim abstinuerimus nos a corporum voluptate, parum cautos in avaritia capit. Quod si et avaritiam cum voluptate contemnimus, per luxuriam irrepit, et facit nobis ventrem esse deum, et per hanc etiam illa quae fortia esse videbantur, expugnat. Et quomodo solent sapientes exercituum principes, ea vel maxime oppugnare urbium loca quae parum munita sunt, ut cum per illa irruperint, facile munita capiantur; ita et diabolus per ea quae patere videt, aut certe non firmiter clausa, quaerit irrumpere, et ad ipsam arcem cordis et animae pervenire. Et quid me necesse est de pluribus ejus insidiis dicere, cum ex cognoscantur? Diabolus autem, nomen Graecum est, quod itor. Juxta Hebraei vero sermonis proprietatem, quia et tribus Zabulon quam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ẽ: Hunc enĩ qui uixta om ĩa
quȩ suꝑ eo intelligunt᷑ fuerit in¬
ditꝰ poterit contra uniu̾sas insidi¬
as diaboli repugnare: et sedm id
qͥdem qd̾ ueritate p̃cinctꝰ est. ñ facile
ad falsitatis dogmata deducet᷑: iu¬
erta hoc uͦ qd̾ loricã ĩdutꝰ est iusticiȩ
iniquitatis iaculis non poterit ꝑ¬
forari. nec ñ cũ calciatꝰ fuerit cal¬
ciam̃tis pulchelrimis p̃paratione
ȩu̾głii pacis. quasi is qui p̃para¬
bit in fine oꝑa sua. et iecirco pa¬
cis homo fac̾tꝰ est : nec bellicũ ali¬
quid et tumultuosũ aget: nec
cum his qͥ in p̃parati st̃ condẽpna¬
bit᷑. & infidelitas qͦq quȩ inimica
fidei ẽ. uͥ scutũ ẽ fid̾i nil ualebit:
caput etiã & principale cordis et
animȩ. in quo sensus om̃s locati
sunt. salutis galea circũdatũ. ñ
quassabit᷑: & ad extremũ quasi uir
bellator & fortis: om̃s sectas contͣ¬
rias ueritatiꝰ. concidet int̾ficiet
iugulabit : gladiũ sp̃s. id ẽ uerbũ

Expanded text:
 670 Hunc enim qui juxta omnia quae super eo intelliguntur, fuerit indutus, potens erit contra universas insidias diaboli repugnare, et secundum id quidem quod veritate praecinctus est, non facile ad falsitatis dogmata deducetur. Juxta hoc vero quod loricam indutus est justitiae, iniquitatis jaculis non poterit perforari. Nec non cum calciatus fuerit calciamentis pulcherrimis in praeparatione Evangelii pacis, quasi is qui praeparavit in fine opera sua, et idcirco pacis homo factus est, nec bellicum aliquid, et tumultuosum agit, nec cum his qui impraeparati sunt, condemnabitur. Infidelitas quoque, quae inimica est fidei, ubi scutum est fidei, nihil valebit. Caput etiam et principale cordis, et animae in quo sensus omnes locati sunt, salutis galea circumdatum non quassabitur. Ad extremum quasi vir bellator et fortis, omnes sectas contrarias veritati concidet, interficiet, jugulabit, gladium spiritus, id est, verbum
Abbreviated transcription (Latin):
potestis. Estimo qͥppe aduersus
carnẽ et sanguinẽ ẽẽ certamina.
quȩ ibi tẽptatioẽs appellant᷑ hu¬
manȩ : quando caro concupiseit
ad u̾eisus sp̃m : et ꝓuoeat nos fa¬
cere oꝑa sua: fornicationẽ. im¬
munditiã. luxuriã. ydolatͥam.
inimiticras. contentiones. emula¬
tiones. iras. rixas. dissensiones. he¬
reses. insidias. ebrietates. cõmes¬
sationes : et reliqͣ his similia. Por
ro ñ est humana temptatio: nec
aduersus carnẽ & sanguinẽ pug¬
na: quando aut ipse sathanas tͣns¬
figuratꝰ in angłm lucis ꝑsuadẽ
nitit᷑. ut eũ angłm luminis ar¬
bitrem᷑. aut aliquit hoꝵ simile
facit. in omĩ uirtute. signis et
portentis mendacib in om̃i de¬
ceptione iniquitatis. Nam cum
aliquẽ illa que auerit inimicus
ut recipiat se. et loquat᷑ in eo.
hȩc dicit dñs : ñ quasi caro et
sanguis eũ decipit: aut quasi
humana temptatio: s qͣsi pͥnci¬
patꝰ. potestas rector tenebrarũ :¬
et nequitia spĩtalis. Ꝙ obrẽ ñ

Expanded text:
. Existimo quippe adversus carnem et sanguinem esse certamina, quae ibi tentationes appellantur humanae, quando caro concupiscit adversus spiritum, et provocat nos facere opera sua, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam, inimicitias, contentiones, aemulationes, iras, rixas, dissensiones, haereses, insidias, ebrietates, comessationes et reliqua his sro non est humana tentatio, nec adversus carnem et sanguinem pugna, quando aut ipse Satanas transfiguratus in angelum lucis, persuadere nititur, ut eum angelum luminis arbitremur, aut aliquid horum simile facit, in omni virtute, signis et portentis mendacibus, in omni deceptione iniquitatis. Nam cum aliquem illaquearit inimicus ut recipiat se, et loquatur in eo, haec dicit Dominus, non quasi caro et sanguis eum decipit, aut quasi humana tentatio, sed quasi principatus et potestas, rector tenebrarum et nequitia spiritualis . Quamobrem non
Abbreviated transcription (Latin):
in festinatione: pascha est enĩ dñi
Signũ siqͥdem p̃parationis est.
cum festinatione. & calciatis pe¬
dib comede: ut corroborati cibo¬
paschali. latam et horribilem
possent here mũ ꝑtransire. Q
gͦ ad huc ambulat calcietur:
qui uero iam iordane transmi̾so
terram repmissionis intrauit:
nudet pedem. Solue ait. calci¬
am̃tũ de pedib tuis. Locus enĩ
in quo stas: terra scã ẽ. Siquis
pacis. Siquis aũt apłs est. et int̾
duodecĩ num̾ari potest: neqͣꝗͣ
tollat in uia calcim̃tũ suũ: nec
ad scorpiones et eolubros declinan¬
dos calcaneũ tegat. s iam consũ¬
matꝰ atq ꝑfectꝰ. stet in terra scã.
et uiuat in xp̃o: et sequat᷑ agnũ
quocũq uadit. Querit᷑ ut rũnã
ad distinctionẽ eu̾głii alteriꝰ ñc̃
dixerit pacis exigłm. an certe ꝓ¬
nom inet᷑. Qui gͥ habet pacem: cal¬
ciatꝰ est xp̃i ex̾igłio. Et cũ calciatꝰ
fuerit p̃paratus est: et p̃paratꝰ ñ

Expanded text:
cum festinatione: Pascha est enim Domini . cum festinatione: Pascha est enim Domini . Signum siquidem praeparationis est, cum festinatione, et calciatis pedibus comedere: ut, corroborati paschali cibo, latam et horribilem possint eremum pertransire. Qui ergo adhuc ambulat, calcietur: qui vero, jam Jordane transmisso, terram repromissionis intravit, nudet pedem. Solve, ait, calciamentum de pedibus tuis: locus enim in quo tu stas, terra sancta est . Si quispacis. Si quis autem Apostolus est, et inter duodecim numerari potest, nequaquam tollat in via calciamentum suum, nec ad scorpiones, et colubros declinandos calcaneum tegat; sed jam consummatus atque perfectus, stet in terra sancta, et vivat in Christo, et sequatur Agnum quocumque vadit. Quaeritur utrumnam ad distinctionem Evangelii alterius, nunc dixerit, pacis Evangelium? An certe pnominetur? Qui igitur habet pacem, calciatus est Christi Evangelio: et cum calciatus fuerit, praeparatus est: et praeparatus non
Abbreviated transcription (Latin):
scismata. et audiebat᷑ fomicatio.
qualis nec inter gentes quidem.
et ꝓꝓterea eis concedit᷑. ut post
orationẽ ad id ipsum redeant. ne
temptent᷑ a sathana: licet et ibi
inconsequentib. ñ iuxta uolun¬
yi se eis dicat ignoscere. Ephe¬
sII uͦ apd̾ quos fecit triennium
ce omĩa eis xp̃i aperuit sacram̃ta.
alit̾ erudiunt᷑. et habet unusqͥsq
arbitrii liberam potestetatẽ. uł
corinthios sequi uł ephesios. &
saluari aut seruitute corinthii
aut ephesii libertate. Ue inqͥd
saluator pregnantib ⁊ lactanti¬
sios ꝙͣ corinthios emulem᷑. Nec
dep̃hendam᷑ quasi in diluuo ẽ¬
mentes & uendentes nubentes et
matͥmonia copulantes. sed accine¬
tis lũbis lucernas teneamꝰ in
manibus. Uini diligite uyores
semetipsũ tradidit ꝓea : ut eam
scificaret mundans lauachro aq̃¬

Expanded text:
schismata, et audiebatur fornicatio schismata, et audiebatur fornicatio qualis ne inter gentes quidem: et propterea eis conceditur, ut post orationem ad idipsum redeant, ne tententur a Satana: licet et ibi in consequentibus, non juxta volunιν se eis dicat ignoscere. Ephesii vero, apud quos fecit triennium, et omnia eis Christi aperuit sacramenta, aliter erudiuntur: et habet unusquisque arbitrii liberam potestatem, vel Corinthios sequi, vel Ephesios: et salvari aut servitute Corinthii, aut Ephesii libertate. Vae, inquit Salvator, praegnantibus, et lactantisios quam Corinthios aemulemur: nec deprehendamur quasi in diluvio ementes, et vendentes, nubentes et matrimonio copulati; sed accinctis lumbis lucernas teneamus in manibus . Viri, diligite uxores semetipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret: mundans Al. a
Abbreviated transcription (Latin):
hoc consequent̃ et caro. Sed ut
Qui gͦ peccator ẽ. et aliqua sor¬
appellari: nec xp̃o subiectꝰ dici.
Dossibile aut̃ ẽ. ut qͦmͦ ȩccłia. q̃
prius rugam habuerat et macu¬
lam in uiuentute et in mundi¬
tiam postea restituta est: ita et
peccator currat ad medicum. qͦ
non habent opus sani medico.
s male habentes. & curent᷑ uuln̾a
ipsius. & fiat de eccłia quȩ corpꝰ
est xp̃i. Satis quoq elegant̾ ⁊ cau¬
te ad ephesios loquens ait. ut
eccłia subiecta est xp̃o. ita et
uxoies uiris suis. Si enĩ ita uxor
subicienda uiro est ut xp̃o ȩccła:
inter uirũ et uxorẽ erit sca con¬
iuntio: et nunꝗͣ. corporis serui¬
ent passionib. Qđ  nob̾ aliqͥs
illud qd ad corint̾ios scribit᷑. op¬
posuerit. uirũ uxori debitum
redde. et uxorẽ uiro: animadu̾¬
tat magnam inter counthios
et ephesios ẽẽ distantiã. Illis qͣsi
paruulis atq lactentib scribit᷑.
in quibus erant dissensiones. &

Expanded text:
hoc consequenter et caro. Sed ut hoc consequenter et caro. Sed ut Qui ergo peccator est, et aliqua sorappellari, nec Christo subjectus dici. Possibile autem est, ut quomodo Ecclesia quae prius rugam habuerat et maculam, in juventutem et munditiam postea restituta est, ita et peccator currat ad medicum quia non habent opus sani medico , sed male habentes et curentur vulnera ipsius, et fiat de Ecclesia quae corpus est Christi. Satis quoque eleganter, et caute ad Ephesios loquens ait. Ut Ecclesia subjecta est Christo: ita et uxores viris suis. Si enim ita uxor subjicienda viro est, ut Christo Ecclesia, inter virum et uxorem erit sancta conjunctio, et nus illud quod ad Corinthios scribitur opposuerit: virum uxori debitum reddere, et uxorem viro , animadvertat magnam inter Corinthios et Ephesios esse distantiam. Illis quasi parvulis atque lactentibus scribitur, in quibus erant dissensiones et
Abbreviated transcription (Latin):
tanea seruitꝰ quantomagis fue¬
rit uoluntate subiec̾ta: tanto
esse incipit coequalis: qͥnimo
obsequiis suis in seruitutẽ redi¬
gere dñantẽ. Quidam ħe locũ.
scđm a nagogen. ita interp̃tant᷑.
ut dicant uxorem in corpore. ui¬
rũ accipi in animo: & sie̾t xp̃o
subiecta ẽ eccła. ita corpora sub¬
ici deb̾e sensui: et in unũ sp̃o
redigi: si dño fuerint copulati.
Qui enĩ adheret dño : unꝰ sp̃s est.
Ipse est saluator corporis. Qm̃
ꝓpinquior atq in ferior est. a
substantia xp̃i natura eccłȩ. prop¬
terea eã xp̃i corpus estimo nomi¬
natam: cunis corponis saluatoi ẽ¬
cȩtereq uirtutes. in quibꝰ intelli¬
git᷑ filius dei. Quere curiosius.
sicubi in diuinis uoluminibus
potueris inuenire uocabulũ car¬
nis ꝓ eccłia positum. Siqͥdem nẽ
nequaꝗͣ caro. sed corpus xp̃i ap¬
pellat᷑ eccłia. Porro manifestũ qd̾
quiequit caro ẽ consequent̃ et
corpus sit: non aut̃ quic qͥd corpꝰ

Expanded text:
tanea servitus, quanto magis fuetanea servitus, quanto magis fuerit voluntate subjecta, tanto esse incipit coaequalis: quinimmo, obsequiis suis in servitutem 655 redigere dominantem. Quidam hunc locum secundum anagogen ita interpretantur, ut dicant uxorem in corpore, virum accipi in animo. Et sicut Christo subjecta est Ecclesia: ita corpora subjici debere sensui, et in unum spiritum redigi, si Domino fuerint copulata. Qui enim adhaeret Domino, unus spiritus est . Ipse est Salvator corporis. Quoniam propinquior atque inferior est a substantia Christi natura Ecclesiae, propterea eam corpus Christi aestimo nominatam: cujus corporis Salvator ecaeteraeque virtutes in quibus intelligitur Filius Dei. Quaere curiosius, sicubi in divinis voluminibus potueris invenire, vocabulum carnis pro Ecclesia positum. Si quidem nunc nequaquam caro, sed corpus Christi appellatur Ecclesia. Porro manifestum quod quidquid caro est, consequenter et corpus sit: non autem quidquid corpus,
Abbreviated transcription (Latin):
modo seruis suis. fuit ille subiee¬
tus. sic et hi qui maioies uident᷑
subiciant᷑ minorib suis. redden¬
do officia quȩ iubentur. Possumꝰ
uenit ephesiis ut timore quid
faciant : & non dilectione xp̃i.
Mulieres uiris suis subdite sin
sicut d̾no : qm̃ uir caput ẽ mu¬
lieris. sicut & xp̃s capud ȩccłiȩ.
hoc quod in latinis codicib ad¬
ditum ẽ. subdite sint: in gre¬
cis exemplarib non habetur.
Si quidem ad suꝑiora refert᷑. et
subaudit᷑ subiecti in uiẽe in ti more
iectȩ. et mulieres uiris suis sic
itaq xp̃o subiecta ẽ eccłia: sic
subiecta sit uxor uiro suo. Qũẽ eniͦ
habet principatũ et subiectionẽ
xp̃c et eccłia. huic eidem ordini
maritꝰ et uxoi astringit᷑. Sed ui¬
con iugium appellari potest. sed
magis adulteriũ. Alias aut̃ sub¬
icitur uxor uiro ut dño. quia
ad ipsum conuersio eiꝰ est : et ip¬
se illius dñabit᷑. Nam et sara do¬
minũ uocat abraham quȩ spon¬

Expanded text:
modo servis suis fuit ille subjecmodo servis suis fuit ille subjectus: sic et hi qui majores videntur, subjiciantur minoribus suis reddendo officia quae jubentur. Possumus venit Ephesiis, ut timore quid faciant, et non dilectione Christi. Mulieres viris suis subditae sint sicut Domino: quoniam vir caput est mulieris, sicut et Christus caput Ecclesiae. Hoc quod in Latinis exemplaribus additum est, subditae sint, in Graecis codicibus non habetur: siquidem ad superiora refertur, et subauditur: Subjecti invicem in timore jectae, et mulieres viris suis sicut itaque Christo subjecta est Ecclesia: sic subjecta sit uxor viro suo. Quem enim habet principatum et subjectionem Christus et Ecclesia, huic eidem ordini maritus et uxor astringitur. Sed vigitur, rite conjugium appellari potest, sed magis adulterium. Alias autem subjicitur uxor viro ut domino: quia ad ipsum conversio ejus est, et ipse illius dominabitur . Nam et Sara dominum vocabat Abraham . Quae spon
Abbreviated transcription (Latin):
serui accepit. ut seruiret discpłis
suis. et pedes eoꝵ lauit. Hoc int̾¬
est inter gentium principes xp̃i¬
anoꝵq. quod illi dominant᷑ sub¬
ditis: nos seruimus: et in eo maio¬
res sumus: si minimi omniu̾ fue¬
rimꝰ. Sed & hoc qd̾ ait. in timore xp̃i
sic accipiendũ. ut ipsa subiectio.
memus offend̾ẽ. Alius uero sic in¬
terpretabit᷑. subiec̾ti inuicem inti¬
more xp̃i. ut hanc sententiam gene¬
ralem in consequentib diuidi di¬
cat atq partiri mulieres uiris suis
subdite sint. & filii obedite parenti¬
bus. et serui obedite dnĩs carnali¬
bus cum timore & tremore. ut nͥ
solum uxor uiro. & filii parentib.
et serui dnĩs ÷ sed etiã uiri muli¬
erib. iuxta officium qd p̃ceptũ
est. et patres filiis. ne illos ad
iracundiam ꝓuocent. et dnĩ ser¬
uis ut remittant minas. et p̾be¬
ant his quȩ habent necessaria in¬
uicem sint inueen subiecti. Et
hoc ex xp̃i timore faciant. ut quo¬

Expanded text:
servi accepit, ut serviret discipulis servi accepit, ut serviret discipulis suis, et pedes eorum lavit . Hoc interest inter Gentium principes et Christianorum, quod illi dominantur subditis, nos servimus, et in eo majores sumus, si minimi omnium fuerimus. Sed et hoc quod ait: In timore Christi, sic accipiendum, ut ipsa subjectio memus offendere. Alius vero sic interpretabitur: subjecti invicem in timore Christi: ut hanc sententiam generalem in consequentibus dividi dicat atque partiri: Mulieres viris suis subditae sint; et: Filii, obedite parentibus; et: Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore: ut non solum uxor viro, et filii parentibus, et servi dominis; sed etiam viri mulieribus, juxta officium quod praeceptum est: et patres filiis, ne illos ad iracundiam provocent: et domini servis, ut remittant minas, et praebeant his quae habent necessaria, invicem sint subjecti: et hoc ex Christi timore faciant: ut quo
Abbreviated transcription (Latin):
dentur: solent deo referre grãs.
quod de pericłis uł de miseriis.
lib̾ati sint. Sed iuxta apłm. hȩc
uirtus ẽ maxima. ut in ipsis peri¬
culis atq miseriis deo gre referin᷑ :
et semꝑ dicamꝰ. senedictus deus:¬
et minora me scio sustinere quam
mereor: hȩc ad mea peecata parua
sunt. nicħ michi dignũ redditur.
hic animus xp̾iani est: hic cruc̃ẽ
suam tollens sequitur saluatorem:
quem nec orbitas. nec dampna de¬
bilitant : quem ut flaccus in lyrico
carmine ait. si fractus illabatur
orbis : in pauidum ferient ruinȩ.
Qui autẽ sic̃ diximꝰ gr̃ãs agit deo
et patri in mediatore dei & homi¬
audiat omnis ordo doctoꝵ subiec¬
tis suis se esse subiectos. et imiten¬
tur dicentem apłm. Cum enĩ es¬
sem liber ex omnibus: omnibꝰ me¬
ipsum seruum feci. ut om̃s lucri¬
facerem. Et in alio loco. ꝑ caritatẽ
seruite inuicem. Unde et ipse ea¬
dem caritate oĩb gentium serui¬
uit ȩccłis. S aluatoi quoq formã

Expanded text:
dentur, solent Deo referre gratias dentur, solent Deo referre gratias quod de periculis, vel de miseriis liberati sunt. Sed juxta Apostolum haec virtus est maxima, ut in ipsis periculis atque miseriis, Deo gratiae referantur, et semper dicamus: Benedictus Deus, minora me scio sustinere quam mereor: haec ad mea peccata parva sunt: nihil mihi dignum redditur. Hic animus Christiani est, hic crucem suam tollens, sequitur Salvatorem, quem nec orbitas, nec damna debilitant. Quem, ut Flaccus in lyrico carmine ait: Si fractus illabatur orbis, Impavidum ferient ruinae. Qui autem, sicut diximus, gratias agit Deo et Patri, in mediatore Dei et homiaudiat omnis ordo doctorum: subjectis suis se esse subjectos, et imitentur dicentem Apostolum: Cum enim essem liber ex omnibus, omnibus meipsum servum feci, ut omnes lucrifacerem . Et in alio loco: Per charitatem servite invicem . Unde et ipse eadem charitate omnibus gentium servivit Ecclesiis. Salvator quoque formam
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑ et redeunt: quod nob̾ ser¬
ui unt pluiie: terra parturit :
elementa famulantur: qđ tante
animalium uarietates. uł ad ue¬
hendum. uł ad oꝑandum. uł ad
uescendum. uł ad tegimen. uł
ad exemplum. uł ad miracłm da¬
te sunt: et ad extremũ qd̾ nati
sumus: qđ subsistimus: qd̃ in
mundo quasi in quadam domo
potentissimi patris familias ꝓcu¬
rationem gerimus: et quicquid
in toto mundo est. nrĩ causa in¬
telligimus ꝓcreatum.Specialit̾
uͦ. quando in dei beneficiis. quȩ
nob̾ accidunt gratulamur. Sed
hoc et gentilis facit et iudeus.
et publicanus et ethuicus.Xp̃ia¬
norum ꝓpͥa uirtus est. etiã in his
que aduersa putant᷑. referre gra¬
tias creatori : si domus corruerit:
si amantissima uxor et filii. uel
captiuitate. uł ueneno. uł naufra¬
gio intercepti sint: si diuitias
ꝓscriptione ꝑdidimꝰ. si sanitatem
innumerabiles morbi. et semper
expectanda miseris podagrȩ debi¬
litas fregerit. Qi sͥ sanctiores ui¬

Expanded text:
tantur, et redeunt: quod nobis sertantur, et redeunt: quod nobis serviunt pluviae, terra parturit, elementa famulantur: quod tantae animalium varietates, vel ad vehendum, vel ad operandum, vel ad vescendum, vel ad tegmen, vel ad 653 exemplum, vel ad miraculum datae sunt: et ad extremum, quod nati sumus, quod subsistimus, quod in mundo quasi in quadam domo potentissimi patrisfamilias procurationem gerimus, et totum quidquid in mundo est, nostri causa intelligimus procreatum. Specialiter vero, quando in Dei beneficiis quae nobis accedunt, gratulamur. Sed hoc et gentilis facit, et Judaeus, et publicanus, et ethnicus. Christianorum propria virtus est, etiam in his quae adversa putantur, referre gratias Creatori. Si domus corruerit, si amantissima uxor et filii vel captivitate, vel veneno, vel naufragio intercepti sint, si divitias proscriptione perdidimus, si sanitatem innumerabiles morbi, et semper exspectanda miseris podagrae debilitas fregerit. Qui sibi sanctiores vi
Abbreviated transcription (Latin):
simile &e in epła ad thessaloni¬
censes prima scriptum est sẽꝑ
gaudete: sine intermissione o¬
rate : in omnib grãs agite. Qđ
p̃ceptum ille solus custodire po¬
test. qui ꝓuidentia dei nouit
etiam quinq passeres qui uen¬
duntur dipondio gub̾nari. qͦꝵ
unus non cadet in laqueũ sine
dupliciter intuendum: ut et in
omni tempore. et ꝓ omnib quȩ
nob̾ accidunt deo gras refera¬
mus. & non tantum ꝓ his quȩ
bona putamꝰ. sed etiã quȩ nos
coartant. et contra nrãm ueniuns
uoluntatẽ. in dei p̾conium mens
leta ꝓrumpat & dicamus. Nudus
exiui de utero matris meȩ. nudus
et redeam. Sicut placuit dño
ita factum eꝰ : sit nom̃ dnĩ bene¬
dictum. Hȩe actio gr̃arum apd̃
prudentes uiros. et generaliter
& specialit̾ obseruatur. Genera¬
liter ut gr̃as agamus deo. quod
nob̾ sol orit᷑. dies currit. nox
mutatur in requiem: splendore
lune tenebrȩ temꝑant᷑. et ortu
occasuq stellarum: tempora mu¬

Expanded text:
simile et in Epistola ad Thessalonisimile et in Epistola ad Thessalonicenses prima scriptum est: Semper gaudete, sine intermissione orate, in omnibus gratias agite . Quod praeceptum ille solus custodire potest, qui providentia Dei novit etiam quinque passeres, qui venduntur dipondio, gubernari: quorum unus non cadit in laqueum sine dupliciter intuendum, ut et in omni tempore, et pro omnibus quae nobis accidunt, Deo gratias referamus: ut non tantum pro his quae bona putamus, sed etiam quae nos coarctant, et contra nostram veniunt voluntatem, in Dei praeconium mens laeta prorumpat, et dicamus: Nudus exivi de utero matris meae, nudus et redeam: sicut placuit Domino, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Haec actio gratiarum apud prudentes viros, et generaliter et specialiter observatur. Generaliter, ut gratias agamus Deo, quod nobis sol oritur, dies currit, nox mutatur in requiem, splendore lunae tenebrae temperantur, et ortu occasuque stellarum tempora mu
Abbreviated transcription (Latin):
uolumus eloquamur. psalmus
ad corpus : canticũ refertur ad
mentem. Et canere gͥ et psallere.
et laudare dñm. magis animo
quam uoce debemus. Hoc est
quippe qd d̃r cantantes et psal¬
lentes in cordibꝰ urĩs dño. Aubi¬
ant hȩc adolescentuli: audiant
hi quibus psallendi in ȩccłia offi¬
cium est. deo. non uoce. sed coide
cantandum: nec in tragedoꝵ mo¬
dum guttur et fauces dulci me¬
dicamine colluendas. uet in eccła
theatrales moduli audiantur &
cantica: sed in timore. in oꝑa. in
scientia scripturarum. Quamuis
sit aliquis. ut solent illi appel¬
oꝑa habuerit : dulcis apud d̾m
eantor est. Sic cantet seruus xp̃i
ut non uox canentis s uerba
placeant quȩ leguntur: ut sp̃e
malus quȩ erat in saule eiciat᷑
ab his. qui ab eo similiter possi¬
dent᷑. et non introducat᷑ in eos
qui de dei domo schȩ nam fecere
popłoꝵ. Gratias agentes semꝑ
ꝓ omnib in nomine dñi nostri
ihu xp̃i deo et patri. Huic quid

Expanded text:
volumus, eloquamur psalmus volumus, eloquamur psalmus ad corpus: canticum refertur ad mentem. Et canere igitur et psallere, et laudare 652 Dominum magis animo quam voce debemus. Hoc est quippe quod dicitur: Cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Audiant haec adolescentuli: audiant hi quibus psallendi in ecclesia officium est, Deo non voce, sed corde cantandum: nec in tragoedorum modum guttur et fauces dulci medicamine colliniendas, ut in ecclesia theatrales moduli audiantur et cantica, sed in timore, in opere, in scientia Scripturarum. Quamvis sit aliquis ut solent illi appelopera habuerit, dulcis apud Deum cantor est. Sic cantet servus Christi, ut non vox canentis, sed verba placeant quae leguntur: ut spiritus malus qui erat in Saule , ejiciatur ab his qui similiter ab eo possidentur, et non introducatur in eos qui de Dei domo scenam fecere populorum. Gratias agentes semper pro omnibus, in nomine Domini nostri Jesu Christi Deo et Patri. Huic quid
Abbreviated transcription (Latin):
etiã nc̃ obseruandum uidetur.
Loquentes uobismet ipsis in psal¬
mis et hẏmnis & canticis spiri¬
talibus cantantes & psallentes
in cordib urĩs deo. Qui se absti¬
nuerit ab ebrietate uini in qͦ
est luxuria: et ꝓ hoc sp̃r fuerit
impletus: iste omnia poterit
et cantica. Quid autẽ intersit
inter psalmum hẏmnum et can¬
ticum. in psalterio plenissime
discimus. Hic aut̃e breuiter
hymnos esse dicendũ: qui forti¬
tudinem & maiestatem predi¬
cant dei. et eiusdem semꝑ uł bene¬
ficia. uł facta mirantur. Quod om̃s
psalmi continent quibus alleluya
uł p̃positum uł subiectum est.
ꝑsalmi autẽ ꝓprie ad ȩthicum lo¬
cum ꝑtinent: ut ꝑ organum cor¬
poris quid faciendum sit et quid
uitandum sit noueriimis. Qui uͦ
de superioribꝰ disputat. & conuen¬
tum mundi. om̃iumq creat᷑arũ
ordinem. atq concordiam. subtilis
disputator edisserit : iste sp̃itale
canticum canit. Uel certe ut ꝓpt̾
simpliciores manifestius quod

Expanded text:
etiam nunc observandum videtur. etiam nunc observandum videtur. Loquentes vobismetipsis in psalmis, et hymnis, et canticis spiritualibus, cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Qui se abstinuerit ab ebrietate vini, in quo est luxuria, et pro hoc spiritu fuerit impletus, iste omnia potest aet cantica. Quid autem intersit inter psalmum et hymnum et canticum, in Psalterio plenissime discimus. Nunc autem breviter hymnos esse dicendum, qui fortitudinem et majestatem prcant Dei, et ejusdem semper, vel beneficia, vel facta mirantur. Quod omnes psalmi continent, quibus ALLELUIA, vel praepositum, vel subjectum est, psalmi autem proprie ad ethicum locum pertinent, ut per organum corporis, quid faciendum, et quid vitandum sit, noverimus. Qui vero de superioribus disputat, et concentum mundi omniumque creaturarum ordinem atque concordiam subtilis disputator edisserit, iste spirituale canticum canit. Vel certe ut propter simpliciores manifestius quod
Abbreviated transcription (Latin):
dentiam. mansuetudinẽ. uere¬
cundiam. castitatem. Qui uino:
habet insipientiam. fu rorem.
ꝓcacitatem libidinem. Hoc qͥp¬
pe estimo uno uerbo significa¬
re luxuriam. Qđ si quidam
intelligerent. nunꝗͣ. me teme¬
ritatis et hereseos arguissent. qͥd
in uirginitate seruanda dix̾im
uinum ad olescentib declinan¬
dum. et non mittendum suꝑ
flaminam oleum: nec nat᷑alem
carnis ardorem: fomentis uolup¬
tatis augendum. Potest autem
uinum in quo est luxuria et
illd̾ accipi: de quo in eantico mo¬
ysi d̾r. fel draconum uinum
eoꝵ. & furor aspidum insanabił.
quod om̃s qui scłi istiꝰ cogitatiõe
sunt hebrii. bibunt et insani¬
unt et uomunt. & p̾cipites cur¬
runt: et iuxta laphẏtarum cen¬
tauroꝵq fabulam in mutuum
feruntur exitium. Huic uino
illud uinum contrarium̃ est:
quod dñs se nobiscum in regno
suo bibiturũ esse ꝓmittit. Fre¬
quenter annotauimus. nomen
Sp̃s absq additamento in bona
parte positum: quod quidem

Expanded text:
dentiam, et mansuetudinem, 651 veredentiam, et mansuetudinem, 651 verecundiam, castitatem. Qui vino, habet insipientiam, furorem, procacitatem, libidinem. Hoc quippe aestimo uno verbo significare luxuriam. Quod si quidam intelligerent, numquam me temeritatis et haereseos arguissent, quod in virginitate servanda dixerim vinum adolescentulis declinandum, et non mittendum super flammam oleum, nec naturalem carnis ardorem fomentis voluptatis augendum. Potest autem vinum, in quo est luxuria, et illud accipi, de quo in cantico Moysi dicitur: Furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis : quod omnes qui saeculi istius cogitatione sunt ebrii, bibunt et insaniunt, et vomunt, et praecipites corruunt. Et juxta Lapitharum, Centaurorumque fabulam, in mutuum feruntur exitium. Huic vino illud vinum contrarium est quod Dominus se nobiscum in regno suo bibiturum esse promittit . Frequenter annotavimus, nomen spiritus absque additamento, in bonam positum partem: quod quidem
Abbreviated transcription (Latin):
in bonos. Hoc idem et de iob
sentiendum quod ꝑ uaria tẽp¬
tam̃ta uexatꝰ. nec diuitiis. nec
dampnis. nec orbitate nec uuln̾e
nec exꝓbratione amicoꝵ. nec so¬
litudine nec postea bonoꝵ om¬
niũ restitutione mutatus est.
Redimerat enim tempus sibi:
et dies malos fecerat bonos. Prop¬
ter quod nolite effici impruden¬
tes: sed intelligite quȩ sit uo¬
luntas dei. Quia tempus malũ
est. & sicut supra diximꝰ redi¬
mendũ. appetenda ante sapi¬
entia ẽ. ut ꝑ illam intelligere
ualeamus quȩ sit uoluntas uĩ.
Non enĩ possumus caute am¬
bulare: nisi prius intellecta uo¬
⁊ luntate dei. In omni gͦ oꝑe pri¬
inum considerandũ quid uelit
d̾s : et habito iudicio id postea
faciendum qđ ei placere fuerit
comꝓbatũ. Nolite in ebriari
uino in quo est luxuria: s im¬
plemini sp̃o. Quomodo ñ pos¬
sumꝰ duobꝰ dnĩs seruire. peo et
mammone: sic non possumus
impleri sp̃r pariter et uino. Q
enim sp̃u impletur : habet pru¬

Expanded text:
in bonos. Hoc idem et de Job in bonos. Hoc idem et de Job sentiendum est, quod per varia tentamenta vexatus, nec divitiis, nec damnis, nec orbitate, nec vulnere, nec exprobratione amicorum, nec solitudine, nec postea bonorum omnium restitutione mutatus est. Redemerat enim sibi tempus, et dies malos fecerat bonos. Propter quod nolite effici imprudentes: sed intelligite quae sit voluntas Dei. Quia tempus malum est, et, sicut supra diximus, redimendum, appetenda ante sapientia est, ut per illam intelligere valeamus quae sit voluntas Dei. Non enim possumus caute ambulare, nisi prius intellecta voluntate Dei. In omni ergo opere primum considerandum quid velit Deus: et habito judicio, id postea faciendum, quod illi placere fuerit comprobatum. Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria: sed impleamini spiritu. Quomodo non possumus duobus dominis servire, Deo et mammonae : sic non possumus spiritu impleri pariter, et vino. Qui enim spiritu impletur, habet pru
Abbreviated transcription (Latin):
tenete sapientiam. ꝑ quam possitis
non cum uarietate tempoꝵ com¬
mutari. sed diuersitatem tempo¬
rum uob unum tempus efficere.
Et quia sunt plurime ꝑsecutiões.
in principio quippe fidei ꝓpemo¬
dum cotidiȩ uexabant᷑ ȩccłiȩ.
unum tenete cursum: et hoc
scitote seruandũ. ut non in mo¬
rem stulti quasi luna mutemi¬
ni. s qđ semel cepistis. firma
mente teneatis. ne uidelicet si
ꝑsecutorem iudicem uideritis.
et uos cum iudicis uoluntate
mutemini. rursum si alius dog¬
matis ur̃i laudator ad uenerit᷑.
uos fateamini xp̃ia nos. sed qd̾
estis om̃i tempore reseruate:
Aliqd̾ de scripturis ponamꝰ ex
nulla uarietate temporis immu-¬
tatum est nec fratrũ inuidia.
nec conditione seruitutis. nec
ȩtatis illecebris. nec dñe repro¬
missionibus. nec squalore carce¬
ris. nec postea tumore ȩgyptiȩ
potestatis: sed semꝑ unus fuit.
et uarietatem ut diximꝰ tempoꝵ
sibi redimens. malos dies uertit

Expanded text:
tenete sapientiam, per quam possitis tenete sapientiam, per quam possitis non cum varietate temporum commutari; sed diversitatem temporum vobis unum tempus efficere. Et quia sunt plurimae persecutiones in principio quippe fidei propemodum quotidie vexabantur Ecclesiae, unum tenete cursum, et hoc scitote servandum, ut non in morem stulti, quasi luna mutemini; sed quod semel coepistis, firma mente teneatis: ne videlicet si persecutorem judicem videritis, et vos cum judicis voluntate mutemini. Rursum si alius dogmatis vestri laudator advenerit, vos fateamini Christianos; sed quod estis, omni tempore reservate. Aliquod de Scripturis ponamus exnulla varietate temporis immutatum est: nec fratrum invidia, nec conditione servitutis, nec aetatis illecebris, nec dominae repromissis, nec squalore carceris, nec postea tumore Aegyptiae potestatis: sed semper unus fuit, et varietatem, ut diximus, temporum sibi redimens, malos dies vertit
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo quod in octauo decimo đr
denti et circumspecta expositiõe:
quia lucidum illud p̃ceptũ eoꝵ
illuminat ocłos qui in sipientia
delicta. sapientiȩ studiis se man¬
ciparunt. RE DiMeNtes tẽpus:
qm̃ dies mali sunt. Qͥ sapiens
est. & iccireo caute ambulat: re¬
dimit tempus. Tempus autem
redimimꝰ. qr dies mali st̃: qͣndo
in bono oꝑe tempus consumimꝰ.
Emimus illud et ꝓpͥum facimꝰ:
quod malicia hominũ uenditũ
fuerat. Nemo autẽ uite huiꝰ
querens necessaria & de diui¬
tiis et sollicitudinbus quas
ȩuangłum spinas nuncupat:
cogitans potest sͥ tempis redim̾e.
Redim̃tes aut̾ tempus. qm̃ in
diebus malis est. qͦdammͦ ĩmuta¬
mus illud. et dies malos in bo¬
nos uertimus: et facimus illos
ñ p̃sentis scłi s futuri. Potest
et alit̾ locus iste edisseri. O uos
ephesii quib de sompno scłi istiꝰ
exurgentib. sol iusticiȩ ortus ẽ
xp̃c caute ambulate atq pru¬
denter: et abiecta insipientia

Expanded text:
ex eo quod in octavo decimo psaex eo quod in octavo decimo psadenti, et circumspecta expositione: quia lucidum illud praeceptum, eorum illuminat oculos, qui, insipientia derelicta, sapientiae studiis se manciparint. Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Qui sapiens est, et idcirco caute ambulat, redimit tempus. Tempus autem redimit, quia dies mali sunt. Quando in bono opere tempus consumimus, emimus illud, et proprium facimus quod malitia hominum venditum fuerat. Nemo autem vitae hujus quaerens necessaria, et de divitiis et sollicitudinibus, quas Evangelium spinas nuncupat , cogitans, potest sibi tempus redimere. Redimentes autem tempus, quod in diebus malis est, quodammodo immutamus illud: et dies malos in bonos vertimus, et facimus illos non praesentis saeculi, sed futuri. Potest et aliter locus iste edisseri: 650 O vos Ephesii, quibus de somno saeculi istius exsurgentibus sol justitiae ortus est Christus, caute ambulate atque prudenter: et abjecta insipientia,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate compleri: quando
he lyseus mortuus mortuum
suscitauit. Hȩc utrum uera
sint necne. lectoris arbitrio
derelinquo. Certe tunc in po¬
pulo dicta placuerunt: et
quodam plausu ac tripudio
sunt excepta. Unum quod
scio loquor: cum loci istius in¬
terpretatiõe atq contextu:
sensus iste non conuenit. Ui¬
dete ergo quomodo caute am¬
buletis: non ut insipientes:
s ut sapientes. Recte ephe¬
siis dicitur ut caute ambu¬
lent. qui habebant exercita¬
tos sensus. ad discernendum
bonu̾ et malum et ꝓbantes
omĩa. id qd statuerant bonu̾
ẽẽ retinebant. Qui aut̃ uid&
quomͦ ambulet. et quã caute
figat gradum. ne forte offen
et dicit. lucerna pedibus me¬
is uerbum tuuͦ dñe: utiq sa¬
piens est. N on enĩ puto ydio¬
ten quempiã. et si uelit ambu¬
lare caute posse hoc implere pre¬
ceptum: quia sapientibus et ñ
insipientibus imꝑatũ est. Ex qͦ
intelligimꝰ et p̃cepta moralia q̃
pleriq manifesta arbitrantur.

Expanded text:
veritate compleri, quando veritate compleri, quando Elisaeus mortuus mortuum suscitavit . Haec utrum vera sint, necne, lectoris arbitrio derelinquo. Certe tunc in populo dicta placuerunt, et quodam plausu ac tripudio sunt excepta. Unum quod scio, loquor, cum loci istius interpretatione atque contextu sensus iste non convenit. Videte ergo quomodo caute ambuletis: non ut insipientes, sed ut sapientes. Recte Ephesiis dicitur, ut caute ambulent, qui habebant exercitatos sensus ad discernendum bonum et malum, et probantes omnia, id quod statuerant, bonum esse retinebant. Qui autem videt quomodo ambulet, et quam caute figat gradum, ne forte ad et dicit: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine , utique sapiens est. Non enim puto ἰδιώτην quempiam, etsi velit ambulare caute, posse hoc implere praeceptum: quia sapientibus et non insipientibus imperatum est. Ex quo intelligimus et praecepta moralia quae plerique manifesta arbitrantur,