comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse ꝑ ppłam loquatur. ego d̃s
apppinquans et non delonge: et
psaimista testet᷑. si ascendero in
celum ad es. si descendo inin fer¬
nũ tu illic es: Cum gͥ in eo sinit
omĩa: ꝓcul tam̃ ẽẽ ab impiis d̃r
iuxta illud. Longe est dñs ab im¬
piis. Iste a quo impii longe sunt:
uicinus est seĩs. Deniq cum ab
ephesiis eẽt ꝓcul: in sanguine
iħu ꝓpe eis factus ẽ. Et diligen¬
tius intuendũ. qđ absq cruoie
dñi iU nemo apppinquet deo:
quia ipse ẽ pax nostra. dicens
Pacem meã do uobis: pacẽ relin quo
uob̾. Quomͦ enĩ sapientia sapien¬
tes facit. et iusticia iustos: et
scĩficatio scõs. et uita uiuentes.
sic et ipse pax. nos facit ẽẽ paca¬
tos: ut dicamꝰ. Cum his qͥ od̾ant
pacem: eram pacificus. Si aut̃
xp̃s credentium pax est. qui cũq
sine pace est. con se quenter non
habet xp̃m. Qui fecit utraꝙ
unum. et medium parietem ma

Expanded text:
et ipse per prophetam loquatur: Ego Deus et ipse per prophetam loquatur: Ego Deus appropinquans, et non de longe . Et Psalmista testatur: Si ascendero in coelum, tu illic es: si descendero in infernum, ades . Cum igitur in eo sint omnia, procul tamen esse ab impiis dicitur juxta illud: longe est Dominus ab impiis . Iste a quo impii longe sunt, vicinus est sanctis. Denique cum et ab Ephesiis esset procul, in sanguine Jesu prope eis factus est. Et diligentius intuendum, quod absque cruore Domini Jesu, nemo appropinquet Deo, quia ipse est pax nostra, dicens: pacem meam do vobis: pacem meam relinquo27. Quomodo enim sapientia sapientes facit, et justitia justos, et sanctificatio sanctos, et vita viventes: sic et ipse pax nos facit esse pacatos, ut dicamus: 581 cum his qui oderunt pacem, eram pacificus . Si autem Christus credentium pax est, quicumque sine pace est, consequenter non habet Christum. Qui fecit utraque unum, et medium parietem ma
Abbreviated transcription (Latin):
dam᷑ et sabbatizemus in spũ. spi¬
ritales uictimas offerentes: illoꝵ
tẽplo altaribq destructis: nos do̾
fructuũ nrõꝵ decimas offeramus:
nos immolemꝰ agnũ in macłatũ: &
accinctis lumbis: expediti pascha
comedamꝰ. Sicut enĩ circũcisio
dr. in carne manu facta: ita ad dis¬
tinctionẽ eiꝰ intelligit᷑ alia esse
spem non habentes. et sine do in mun
do. ñ quo plures deos antequã in
xp̃m crederent ephesii ñ habuerig̃
atq uenerati sint: sed quo qui absq
cło uͦ sit: nullum dm̃ habeat. Et
significant᷑ additũ ẽ sine deo in¬
hoc mundo. Habebant quippe
dm̃ quem eos habituros deus ante
cognouerat: et apud p̃scientiam
d̾i. non erant sine do. s in mundo
erant absq eo. Pune aut̃ in
xp̃o iħu uos quĩ aliquando eratis
longe: facti estis ꝓpe in sanguine
xp̃i: ipse est enĩ pax nr̃a. Ds̃ ubiꝙ
est: & totus ubiq est. A quo quis
potest separari. cũ in eo sint oĩa

Expanded text:
damur, et sabbatizemus in spiritu, spidamur, et sabbatizemus in spiritu, spirituales victimas offerentes: illorum templo altarique destructis: nos Deo fructuum nostr orum decimas offeramus: nos immolemus agnum immaculatum, et accincti lumbos, expediti Pascha comedamus. Sicut enim circumcisio dicitur in carne manu facta: ita ad distinctionem ejus intelligitur alia esse Spem non habentes, et sine Deo in mundo: non quo plures deos, antequam in Christum crederent, Ephesii non habuerint, atque venerati sint; sed quo qui absque Deo vero sit, nullum deum habeat. Et significanter additum est, sine Deo in mundo. Habebant quippe Deum, quem eos habituros Deus ante cognoverat, et apud praescientiam Dei non erant sine Deo, sed in mundo erant absque Deo. Nunc autem in Christo Jesu vos qui aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi; ipse est enim pax nostra. Deus ubique est, et totus ubique est, a quo quis potest separari, cum in eo sint omnia?
Abbreviated transcription (Latin):
dicebamini p̃putiũ ab ea quȩ dr
ortũcisio ĩ carne manu factał qͣl̃
badie uniuersa ẽ turba credenti¬
n et totus e gentibus mundus
st plenus. Ad distinctionẽ gͥ spi¬
ntaliũ gentiũ iudeoꝵ. ephesis
dntes uocant᷑ in carne: quia se¬
undũ sp̃m isrlite st̃. Nam et in
lio loco carneũ isrłem scriptura
memorans ait: uidete isrł seđ̾m
autẽ etiam uerba modatus est: qui
dicebamini p̾putium. Dicebamini
inquit p̾putium. nec eratis. ab ea
quȩ dr circumcisio in carne manu
facta. non quo sit cireũcisio. sed
quo ipsa sibi hoc nomen assumat:
et sit uere circu̾cisio manu facta.
ñ sp̃u simul. Et illud ẽ attendendũ
quod nos quos sine xp̃o alienatos
quondam a conuersatione isrł ẽẽ
memorauit. et peregrinos. a ꝓmis
et testam̃ta eius accepimꝰ: ita con¬
uersationẽ quoq habere dicamur
isrł. Quomͦ conuersatio uniuersa
legalis explet᷑ in nob̾: Quia uide¬
licet lex spitalis ẽ: magis circumei¬

Expanded text:
mini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qualis hodie universa est turba credentium, et totus e gentibus mundus est plenus. Ad distinctionem igitur spiritualium gentium Judaeorum, Ephesii gentes vocantur in carne, quia secundum spiritum Israelitae sunt. Nam et in alio loco carneum Israelem Scriptura commemorans ait: Videte Israel secundum utem etiam verba moderatus est: qui dicebamini praeputium. Dicebamini, inquit, praeputium, nec eratis, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta. Non quo sit circumcisio, sed quo ipsa sibi hoc nomen assumat, et sit vere circumcisio manu facta, non spiritu. Simul et illud est attendendum quod nos quos sine Christo alienatos quondam a conversatione 580 Israel esse memoravit, et peregrinos a promiset testamenta ejus accepimus, ita conversationem quoque habere dicamur Israel: quomodo conversatio universa legalis expletur in nobis, quia videlicet lex spiritualis est, et magis circumci
Abbreviated transcription (Latin):
et potestates. aduersus rectores tene¬
brarũ istarũ. adu̾sus sp̃italia neqͥ¬
tie in cȩlestib: ñ quo diabolus et
satellites eiꝰ qui ꝑ mundũ istũ ua¬
gantes peccata hominib insinuañ.
in cȩlo uersari queant: de quo ob
aer iste qui suꝑ nos est: iuxta illd̾
saluatoris eloquiũ. considate uola¬
tilia celi. et cetera. Manifestum ẽ¬
quippe. quod uolatilia non ꝑ celũ
uolent sed ꝑ aerem. Sequitur
N quib et nos om̃s conuersati su¬
mus aliqͣn in desideriis carnis nr̃e:
facientes uoluntates carnis et m̃tiũ
Qđ ait in quib: ad delicta referendũ
est
Guperius enĩ quia duo pariter po¬
suerat. et uos cum essetis mortui de¬
lictis. et peccatis urĩs. et ad peccata
retulerat dicens. in quib aliquando
ambulastis. ad delic̾ta uͦ nichil tale
uidebat᷑ secutũ qđ sensum posset
explere: nc̃ ait in quib delictis et
nos om̃s conuersati sumꝰ. Simulq
ne in eo qđ dixerat et peccatis urĩs
in quib aliquando ambulastis. se

Expanded text:
states, adversus rectores tenebrarum istarum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus. Non quo diabolus, et satellites ejus, qui per mundum istum vagantes, peccata hominibus insinuant, in coelo versari queant, de quo ob aer iste, qui supra nos est, juxta illud Salvatoris eloquium: Considerate volatilia coeli , et caetera. Manifestum quippe est, quod volatilia non per coelum volitent, sed per aerem. Sequitur: In quibus et nos omnes conversati sumus aliquando in desideriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et mentium. Quod ait, in quibus, ad delicta referendum est. Superius enim quia duo pariter posuerat: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, et ad peccata retulerat dicens: in quibus aliquando ambulastis: ad delicta vero nihil tale videbatur secutum quod sensum posset explere: nunc ait: in quibus delictis, et nos omnes conversati sumus: simulque ne in eo quod dixerat, et peccatis vestris in quibus aliquando ambulastis, se
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudim eiꝰ: s uiuificauit cũ
xp̃o iłi unam atq eandem nob̾ tri¬
buens uitã hab̾e cũ xp̃o. Luidam ꝓ
eo qđ nc̃ exposuimꝰ: et eramꝰ natura
filii irȩ ꝓ natura prorsus siue om¬
transtulert̃. Qđ et si sic sonet: iuxta
ea q̃ diximꝰ exponendũ ẽ. Hratia
saluati estis. Si ñ st̃ condigne passi¬
ones huiꝰ tẽꝑ̾is ad futurã głam quȩ¬

Expanded text:
 sed vivificavit cum Christo Jesu, unam atque eamdem nobis tribuens vitam habere cum Christo. Quidam pro eo quod nunc exposuimus: Et eramus natura filii irae, pro natura, prorsus, sive omtranstulerunt. Quod etsi sic sonet, juxta ea quae diximus, exponendum est. Gratia salvati estis. Si non sunt dignae passiones hujus te
Abbreviated transcription (Latin):
et laboriosum: siue qđ ipse satha¬
nas mundi huiꝰ ut supra diximus.
et scłi uocabulo nuncupet᷑. de quo
statim in sequentib. scđm principẽ¬
in quit potestatis aeris huius qui
nẽ oꝑat᷑ in filiis diffidentie. Prin¬
ceps quippe aeris. et sp̃s potestatis
qui in aere isto ẽ diabolus intelli¬
git᷑ qui nẽ oꝑat᷑ in filiis diffidentiȩ.
In his enĩ qui d̾no credunt: oꝑari¬

Expanded text:
et laboriosum, sive quod ipse Sataet laboriosum, sive quod ipse Satanas mundi hujus, ut supra diximus, et saeculi vocabulo nuncupetur. De quo statim in sequentibus: Seinquit, potestatis aeris, spiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiae. Princeps quippe aeris, et spiritus potestatis, qui in aere isto est, diabolus intelligitur, qui nunc operatur in filiis diffidentiae. In his enim qui Domino credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lingue e thymologiam ꝓprium uer¬
bũ est: scripturarũ licet delicta.¬
Querimꝰ qͥd significent. quidue di¬
stent a peceatis. id ẽ quid inter sint
t a. quasi inicia peccatoꝵ sint cũ
cogitatio tacita subrepit: et aliqͣ
et in octauo decimo psalmo scribit᷑.
quis intelligit: Quia scilicet dif¬
ficile sit. radices et inicia intellig̾e
consum matũ uenit ad finem. Que¬
rimꝰ quoq quid sit in quib aliqñ
ambulastis. scd̾m scłm mundi huiꝰ:
utruimnã et aliud sełm sit. qđ
mundos alios. de quib et clem̃s
in epła sua seribit. occeanus. et
mundi qui trans ipsum st̃: an
unꝰ iste sit mundus. qui ab initio
scłi quo factus ẽ adam usq ad
drminũ suum uoluat᷑. et transeat:
uł certe mundus alio nomine ap¬
pellet᷑ princeps aeris huiꝰ: qui nẽ
ppat᷑ in filiis diffidentiȩ. Scribit᷑
et ad galathas ut eruat nos de pre¬
senti secło uequã. et in hac eadem
pessimi: si ue qđ tẽpus uite istꝰ ꝑ
qđ c lausi tenem᷑ in scło graue sit

Expanded text:
linguae etymologiam proprie verbum est Scripturarum licet delictquaeramus quid significent, quove distent a peccatis, id est quid intersit ατα, quasi initia peccatorum sint, cum cogitatio tacita subrepit, et ex aliet in octavo decimo psalmo scribitur: quis intelligit? quia scilicet difficile sit radices, et initia intelligere consummatum pervenit ad finem. Quaerimus quoque quid sit, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum mundi hujus, utrumnam et aliud saeculum sit, quod mundos alios, de quibus et Clemens in Epistola sua scribit: Oceanus, et mundi qui trans ipsum sunt? An unus iste mundus sit, qui ab initio saeculi quo factus est Adam usque ad terminum suum volvatur, et transeat: vel certe mundus alio nomine appelletur princeps aeris hujus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae? Scribitur et ad Galatas. Ut eruat nos de praesenti saeculo nequam . Et in hac eadem pessimi , sive quod tempus vitae istius per quod clausi tenemur in saeculo, grave sit
Abbreviated transcription (Latin):
bis dictũ. et nos conuiuificant
xp̃o. Coniunctionẽ uͦ causa lem in
doctis scriptorib ad ditam. et uis¬
ũ in oleuisse paulatĩ: aut ab ipso
paulo qui erat ĩꝑitꝰ sermone. E
non scientia. suꝑflue usurpatã.
Manifeste mors animȩ dicit᷑ el
peccatũ. ex eo qđ ait. et uos cum

Expanded text:
bis dictum, et nos convivificavit Christo. Conjunctionem vero causalem in doctis scriptoribus additam, et vitium inolevisse paulatim, aut ab ipso Paulo, qui erat imperitus sermone, et non scientia, superflue usurpatam . Manifeste autem mors animae dicitur esse peccatum, ex
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo eiꝰ qui omĩa in omĩb ad¬
implet᷑: ñ solũ hominũ s etiã angłoꝵ
cuntarũq uirtutũ et rationabili¬
um creaturarũ eccłia intelli potest.
Nec ñ et hoc qui omĩa in omib ad¬
implet᷑: nequaꝙͣ ita ut resonat ac¬
cipiendũ. Non enĩ ait qui omĩa in
omib adimplet: sed qͥ omĩa in oĩb
ad ĩplet᷑. Siquidem aliud ĩpłe aliud ẽ¬
impleri: qr in alt̾o agentis. in altero
patientis est uerbum. Sicut gͦ ad¬
implet᷑ imꝑator si cotidie eiꝰ augeat᷑
exercitꝰ. et siant noue ꝓuintiȩ et¬

Expanded text:
plenitudo ejus qui omnia in omnibus adplenitudo ejus qui omnia in omnibus adimpletur, non solum hominum, sed etiam angelorum cunctarumque virtutum, et rationabilium creaturarum Ecclesia intelligi potest. Nec non et hoc: Qui omnia in omnibus adimpletur, nequaquam ita ut resonat, accipiendum; non enim ait: Qui omnia in omnibus adimplet; sed, qui omnia in omnibus 570 adimpletur. Siquidem aliud est implere, aliud impleri; quia in altero agentis, in altero patientis est verbum. Sicut ergo adimpletur imperator, si quotidie ejus augeatur exercitus, et fiant novae provi
Abbreviated transcription (Latin):
cuerit: quanti enĩ st̃ qui usq hodie.
nec doctrin̾a apłi audierunt nec no¬
menz sed quo eos om̃s doceat et am¬
moneat qui in ȩccłia sunt: et cupi¬
unt scire que dĩ sunt. Sequitur.
Lenitudo eiꝰ qui omĩa in omnibus
ad implet᷑. Qđ quidẽ sic accipiendũ.
quem admodũ et illd̾: tẽ subicietur
ei qui sͥ subiecit omĩa. ut sit ds oĩa
in omnib. Nunc enĩ ꝑ partes in sin¬
głis ẽ. hoc est in alio iusticia. in alio
castitas. in alio temꝑantia. in alio
sapientia. in alio fortitudo: et diffi¬
cile ẽ. etiã in scĩs uiris. atq ꝑfectis
om̃s parit̾ ẽẽ uirtutes. Cũ aut̃ in
in fine rerũ et in consummationẽ
mundi. ei fuerint un iuiersa subiec¬
ta. ad implebit᷑ omĩa in omĩb : ut
iuxta id qd d̾s ẽ cunctis uirtutib
plenus. omĩa in omĩb ad impleatur.
et sint uniuersi habentes omĩa: q̃
ante singła singłi possidebant. S ed
et hoc quod ait. et ipsum dedit cap̃
suꝑ omnẽ eccłiam quȩ ẽ corpꝰ ipsirs

Expanded text:
cuerit: quanti enim sunt qui usque hodie nec doctrinam Apostoli audiere, nec nomen; sed quod eos omnes doceat et admoneat, qui in Ecclesia sunt, et cupiunt scire quae Dei sunt. Sequitur: Plenitudo ejus qui omnia in omnibus adimpletur. Quod quidem sic accipiendum, qei qui sibi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Nunc enim Deus per partes in singulis est, in alio justitia, in alio castitas, in alio temperantia, in alio sapientia, in alio fortitudo: et difficile est etiam in sanctis viris atque perfectis omnes pariter esse virtutes. Cum autem in finem rerum, et consummatione mundi, ei fuerint universa subjecta, adimplebitur omnia in omnibus: ut juxta id quod Deus est cunctis virtutibus plenus, omnia in omnibus adimpleatur, et sint universi habentes omnia, quae ante singula singuli possidebant. Sed et hoc quod ait: Et ipsum dedit caput super omnia Ecclesiae quae est corpus ipsius:
Abbreviated transcription (Latin):
mul in utiles facti sunt: ñ ẽ qui fa¬
ciat bonũ non ẽ usq ad unũ. Si enĩ
om̃s declinauert̃: gͣ declinauit et
ipse. Loquit᷑ et alibi. Ego dixi in
excessu meutis meȩ: omĩs homo m̃¬
dax. Aut enĩ uerum ẽ hoc qđ dixit:
aut falsum. Si omĩs homo mendax
ẽ: gͦ mendax ẽ et ipse qͥ loquit᷑. Si
autẽ mendax ẽ. et ipse qui loquitur:
nec hoc quidem qd ait uerũ est. õnem

Expanded text:
 qui faciat bonum, non est usque ad unum . Si enim omnes declinaverunt: ergo declinavit et ipse qui loquitur. Et alibi: Ego dixi in excessu mentis meae, omnis homo mendax . Aut enim verum est hoc quod dixit, aut falsum. Si omnis homo mendax est, ergo mendax est et ipse qui loquitur. Si autem mendax est et ipse qui loquitur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tinet᷑ : nec in manu in clusum ten̾e.
a quo ipse uixta sedentis habitum
circundet᷑. Sicut gͦ ꝑximum ẽe do.
spacia. s iuxta merita sentiendum
est: qđ scĩ iurta eũ sint. peccatores
uͦ. de quib ꝓp̃hȩta ait dicens. ecce
qui elongant se a te ꝑibunt. ab omĩ
uicuna submoueant᷑: sic in dextris
uł in sinistris dei ẽẽ accipiendum
st: qd scĩ adestris eiꝰ sint. peccato¬
res uͦ asinistris. saluatore quoq id¬
ipsũ in euangło comꝓbante: cũ oues
adextris. bedos ẽẽ memoret a sinistͥs
Sed et ipsum uerbum sede. regni
significat potestatem: ꝑ qua benefici¬
um eis ds tribuit. suꝑ quib sedere
dignat᷑: qđ scilicet regat eos. et in cͦ¬
ru suo habeat. et ad nutum ꝓprium
uaga priꝰ et libera colla conuertat.

Expanded text:
tinetur: nec in manu inclusum tenere, tinetur: nec in manu inclusum tenere, a quo ipse juxta sedentis habitum circumdetur. Sicut ergo proximum esse Deo, spatia, sed juxta merita sentiendum est, quod sancti juxta eum sint: peccatores vero, de quibus ait propheta dicens: Ecce qui elongant se a te, peribunt , ab omni ejus vicinia submoveantur: sic et in dextris vel in sinistris Dei esse, accipiendum est: quod sancti a dextris ejus sint: peccatores vero a sinistris, Salvatore quoque idipsum in Evangelio comprobante, cum oves a dextris, haedos esse memoret a sinistris . Sed et ipsum verbum sedere, regni significat potestatem, per quam beneficium eis Deus tribuit, super quibus sedere dignatur: quod scilicet regat eos, et in curru suo habeat, et ad nutum proprium vaga prius, et libera colla convertat.
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ: sed quo nos aliter iudicanti
atq regnantẽ. nisi ꝑ nr̃a uerba in¬
telligere nequeamus. Ad hoc per¬
tinet et illud quod in centesimo
nono psalmo scriptũ est. Dixit dñs
dño meo sede a dextris meis: donec
ponã inimicos tuos scabellũ pedũ
tuoꝵ. Si enĩ iuxta regnantis habi¬
tũ filius ad patris dexteram sedet:
necesse ẽ ut iuxta eandem si militu¬
din̾e maior sit ab eo qui in leuam
partem conseđit. Q ut sciamꝰ alit̾
intelligi quam littera resonat: idẽ
psalmus in consequentib docet di¬
cens. Tu es sacerdos in eternum se¬
cundũ ordinẽ melchisedech: dñs
adextris tuis. Quomodo emĩ cum
filius patri ad dexteram sedeat. rur¬
sum pater a dextris eiꝰ ẽẽ ꝑhibetur:
Aut qua ratione terra scabellum
ẽ pedum eiꝰ. et cȩ̨lum theonus ipsiꝰ
cum et terram scłm yzaiam pu¬
gillo continere dicatur. et cȩlum
palmȩ extensione metiri: Non enĩ
potest intra id ẽẽ. qđ ab eodem con¬

Expanded text:
dentem; sed quo nos aliter judicantem dentem; sed quo nos aliter judicantem atque regnantem, nisi per nostra verba intelligere nequeamus. Ad hoc pertinet, et illud quod in centesimo nono psalmo scriptum est: Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Si enim juxta regnantis habitum Filius ad Patris dexteram sedet, necesse est ut juxta eamdem similitudinem major sit ab eo qui in laeva parte consederit. Quod ut sciamus aliter intelligi quam littera resonat, idem psalmus in consequentibus docet, dicens: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec: Dominus a dextris tuis. Quomodo enim cum Filius Patris ad dextram sedeat, rursum Pater a dextris ejus esse perhibetur? Aut qua ratione terra scabellum est pedum ejus, et coelum thronus ipsius, cum et terram secundum Isaiam pugillo continere dicatur, et coelum palmae extensione metiri ? Non enim potest intra id esse quod ab eodem con
Abbreviated transcription (Latin):
sciamꝰ spem uocationis et diuitias
głȩ hereditatis di in scĩs. Ea quipe
indigemꝰ. ad hȩc cognoscenda uirtu¬
te. qua etiam in filio suo iisus aͦs
ẽ suscitando quẽ suscitauit non
semel sed semꝑ amortuis.: et fecit eñ
in mortuis liberum: nulla mortis
contagione maculatũ. Cotidie rp̃s
resurgit ex mortuis: cotidie in pe¬
nitentib suscitat᷑ : non quo habue¬
rit etiã iuxta carnem potestatem
animȩ suȩ ponendi et iterũ sum̃¬
di eiꝰ : nemo quippe tollit eã. nͥ ponti
illam a semet ipso: sed quo iuxta
dispensationẽ carnis et filii. homo
et filiꝰ adeo patre suscitatꝰ ẽẽ dicatꝰ.
Et sedere eum faciens ad dext̾am
suã in celȩstib suꝑ omn̾e principa¬
tũ et potestatem. & uirtutẽ. et do¬
minationẽ. et omne nom̃. quod no
minat᷑ non solũ in hoc scło: s etiam
in futuro. ꝑhuman̾a similitudiu̾
dei potentiã demonstrauit. non qͥ
solium ponat᷑. et d̾s pater in eo
sedeat. secumq filiũ habeat resi¬

Expanded text:
spem vocationis, et divitias gloriae haereditatis Dei in sanctis: ea quippe indigemus ad haec cognoscenda virtute, qua etiam in Filio suo Deus usus est suscitando: quem suscitavit non semel, sed semper a mortuis, et fecit eum in mortuis liberum, nulla mortis contagione maculatum. Quotidie Christus resurgit ex mortuis: quotidie in poenitentibus suscitatur. Non quo non habuerit etiam secundum carnem potestatem animae suae ponendae, et iterum resumendae ejus nemo quippe tollit eam, nisi ponat illam a semetipso, sed quo juxta dispensationem carnis et filii, homo et Filius a Deo et Patre suscitatus esse dicatur. Et sedere eum faciens ad dexteram suam in coelestibus, super omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dominationem, et omnenon solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Per humanam similitudinem, Dei potentiam demonstravit: non quo solium ponatur, et Deus Pater in eo sedeat, secumque Filium habeat resi
Abbreviated transcription (Latin):
aduniuersitatẽ: sed ad ea tantum
refert: de quib disputatũ ẽ. Uel
hoc mͦ. Omĩs ciuitas conclamauit.
ñ quo aliquis tacens in urbe non
fuerit: sed ex parte marima. etiam
ia quȩ minora st̃ appellant᷑. Et ipse
paulus apłs. Om̃s inquit sua que¬
runt. ñ ea quȩ st̃ di. et om̃s me de¬
reliquert̃: ñ quo et thymotheus
it ceteri discipłi. qui illo tempore
quo epłȩ scribebant᷑ cũ eo erant
illum reliquęrint: sed iccireo quia
iplurib sit desert᷑. ab oĩb id est
maxima parte se desertum ẽẽ con¬
querit᷑. Simile huic quid et in psal

Expanded text:
ad universitatem, sed ad ea tantum ad universitatem, sed ad ea tantum refert, de quibus disputatum est: vel hoc modo, omnis civitas conclamavit, non quo aliquis tacens in urbe non fuerit, sed ex parte maxima etiam ea quae minora sunt appellantur. Et ipse Paulus apostolus: Omnes, inquit, sua quaerunt, non ea quae sunt Dei : et: Omnes me dereliquerunt. Non quod Timothaeus et caeteri discipuli, qui illo tempore quo Epistolae scribebantur, cum eo erant, illum reliquerint; sed idcirco, quia a pluribus sit desertus, ab omnibus, id est, a maxima parte desertum se esse conq
Abbreviated transcription (Latin):
iudelicet quã peccatores: sed scõs
uoluntate. peccatores uͦ sibi necd¬
sitate subiectos. Atq ita fit: ut aͥ
inimici subiee̾ti sint pedib eius
Qua ꝓpter in eo qđ ait omnia:
uidetur facere questionem. Nam
illud qđ dicͥtum ẽ. sede a dextris
meis. donec ponati inimicos tuos
sub pedib tuis. et alibi oportet eũ
regnare donec ponat om̃s inimicos
sub pedib eius non magnoꝑe que¬
rit interp̃tein: ut ea quę inimica
st̃. cũ fuerint suꝑata. subiciant᷑
pedib: et in uictoris transeant
potestatem. Cur aut̃ omĩa. id est
angłi. throni. dñatioes. potestates.
et uirtutes. et cet̾a quȩ nunquã
fuert̃ contraria d̾o. eiꝰ pedib su¬
biciant᷑: uidet᷑ obscurum. Potest
itaq respondi. qđ abq peccato nul¬
ius sit: et syda ipsa non sint mun¬
da coram dõ. omnisq creatura pa¬
ueat creatoris aduentum. Unde
et crux saluatoris non solum ea
quȩ in terra: s etiã quȩ in cęlis erañ
purgasse ꝑhibet᷑. Alius uͦ omĩa ñ

Expanded text:
: sed sanctos voluntate, peccatores vero sibi necessitate subjectos. Atque ita fit, ut etiam inimici subjecti sint pedibus ejus. Quapropter in eo quod ait, omnia, videtur facere quaestionem. Nam illud quod dictum est: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis . Et alibi: Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus : non magnopere quaerit interpretem, ut ea quae inimica sunt, cum fuerint superata, subjiciantur pedibus ejus, et in victoris transeant potestatem. Cur autem omnia, id est, angeli, throni, dominationes, potestates, et virtutes caeterae, quae numquam fuerunt contrariae Deo, ejus pedibus subjiciantur, videtur obscurum. Potest itaque responderi, quod absque peccato nullus sit, et sidera ipsa non sint munda coram Deo, omnisque creatura paveat Creatoris adventum . Unde et crux Salvatoris non solum ea quae in terra, sed etiam quae in coelis erant purgasse perhibetur. Alius vero, omnia, non
Abbreviated transcription (Latin):
in obedientiȩ in qͥb & nos omnes
conuersati sumꝰ aliquando in desi¬
deriis carnis nr̃e facientes uolun¬
tates carnis et cogitationum: et
eramꝰ nat᷑a filii ire sic̃ et ceteri¬

Expanded text:
incredulitatis, in quibus et nos omnes conversati sumus aliquando, in desideriis carnis nostrae, facientes voluntatem carnis et cogitationum. Et eramus natura filii irae, sicut et caeteri
Abbreviated transcription (Latin):
nes atq uirtutes. et cet̾a in inisterioꝵ
uocabula. quȩ nec nos possumꝰ nomi¬
nare. nec ipsum paulum puto. ut in
graui corpuscło constitutũ enum̾are
uaiuisse. Si autẽ sunt principatus
et potestates. et uirtutes. et domina¬
tiones: necesse est ut et subiectos ha¬
beant. et timentes se et seruientes ÷ͥ
eos qui sua fortitudine roborentur.
Quȩ distributiones officioꝵ. ñ solũ
in p̃sentiarũ. s etiã infuturo scło
erunt. et ꝑ singłos ꝓfectꝰ & honores.
alia atq alia potestate. uirtute. pͥn¬
cipatu et dñatiõe fiat. Nos homun¬
culi cito in ciuner̾ẽ et puluerem dis¬
soluendi. si consensu hominũ leue¬
mͦ in reges: tantas habemꝰ ministroꝵ
diuersitates. et multitudines. quan¬
tas faciliꝰs possumꝰ sentire ꝙͣ dic̾e:
uerbi causa qđ p̾fectꝰ et in parte
ciuili iudices ꝑ ꝓuincias. et ordinẽ
suum habeat. rursũ militia into
nat comites. duces tribunos. et mul¬

Expanded text:
nes atque virtutes, et caetera ministeriorum nes atque virtutes, et caetera ministeriorum vocabula; quae nec nos possumus nominare, nec ipsum Paulum, puto, ut in gravi corpusculo constitutum, enumerare valuisse. Si autem sunt principatus, et potestates, et virtutes, et dominationes, necesse est ut et subjectos habeant, et timentes se, et servientes sibi, et eos qui sua fortitudine roborentur. Quae distributiones officiorum non solum senti, sed etiam in futuro saeculo erunt: ut per singulos profectus et honores, alia atque alia Potestate, Virtute, Pcipatu, et dominatione 567 fiat. Nos homunculi cito in cinerem, et pulverem dissolvendi, si consensu hominum levemur in reges, tantas habemus ministrorum diversitates et multitudines, quantas facilius possumus sentire, quam dicere: Verbi causa: quod Praefectus in parte civili, judices, provincias, et ordinem suum habeat: rursum militia, in tot comites, duces, tribunos, et mul
Abbreviated transcription (Latin):
et potestatem et uirtutem. et dñatio¬
nẽ. et omne nom̃ qđ nominat᷑ non
solũ in hoc scło. sed etĩa in futuro. Et̃
quidem de dextris ac sinistris. et de
sessione iam dictum ẽ. Nunc queren¬
dum: ubi apłs hec quatuor nomina.
principatũ loquor: potestatẽ et uirtu¬
tem. et dominationẽ. scripta reppere¬
rit. et in mediũ ꝓtulerit. Neq enĩ
fas est. eũ qui diuina lectioone fuerat
instruct᷑. aliquid locutũ putare: qđ
in scĩs uoluminib non habet᷑. Arbi¬
tror itaq iliũ. au de traditionib he¬
breoꝵ. ea quȩ secreta sunt in medium
ꝓtulisse: aut certe quȩ quasi uixta
hystoriam scripta sunt. cum intellig̾et
legem ẽẽ sp̃italem. sensisse sublimius:
et quod de regib. atq principib. du¬
cibus quoq tribunis et centurionib.
in numeris et in regnoꝵ libris refert᷑.
imaginẽ alioꝵ principũ regumq
cognouisse: qdđ scilicet in cȩlestibus
principatus sĩt. potestates sint. dũatio¬

Expanded text:
potestatem, et virtutem, et dominationem, et omne nomen quod nominatur, non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Et quidem de dextris ac sinistris, et de sessione jam dictum est. Nunc quaerendum ubi Apostolus haec quatuor nomina, principatum, loquor, et potestatem, virtutem, et dominationem, scripta reperit, et in medium unde protulerit. Neque enim fas est eum qui divina lectione fuerat instructus, aliquid locutum putain sanctis voluminibus non habetur. Arbitror itaque illum aut de traditionibus Hebraeorum ea quae secreta sunt, in medium protulisse: aut certe quae quasi juxta historiam scripta sunt, cum intelligeret legem esse spiritualem, sensisse, sublimius, et quod de regibus atque principibus, ducibus quoque, tribunis et centurionibus, in Numeris, et in Regnorum libris refertur, imaginem aliorum principum regnumque cognovisse: quod scilicet in coelestibus sint principatus, sint potestates, sint dominatio
Abbreviated transcription (Latin):
potestati eiꝰ inuitr: tam et si adu̾¬
sum eũ repugnent. lib̾i arbritri
uoluntate. In hunc sensum et
illd̾ q sequit᷑ coaptat᷑: et ipsum
dedit capud suꝑ omnẽ ȩccłam. qͥ¬
est corpus ipsius. Quom᷑ eñi capit
plurima sͥ habet meubra subiecta
e quib sunt non nulla uitiosa. e
debilia: ita et dñs nr i tĩx. xp̃c. cũ¬

Expanded text:
potestati ejus inviti, tametsi advepotestati ejus inviti, tametsi adversum eum repugnent liberi arbitrii voluntate. In hunc sensum et illud quod sequitur coaptatur: Et ipsum dedit caput super omnia Eccest corpus ipsius. Quomodo enim caput plurima sibi habet membra subjecta, e quibus sunt nonnulla vitiosa et debilia: ita et Dominus noster Jesus C
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ei uidemꝰ omĩa subiecta. S a. ilid̾̃.
Oportet enĩ illum regnare: donec
ponat om̃s inimicos sub pedib eiꝰ.
Si enĩ nec dum ei subiecta sunt omĩa
et oportet illum regnare. donec ei
subiciant᷑ omĩa: quomodo nẽ sub
pedib eiꝰ d̾s uniuersa subiecit. ma¬
xime cum et in alio loco paulus ip
se testet᷑. cũ aut̃ ei subiecta fuerit
omĩa. tc̃ et ipse filiꝰ subiciet᷑ ei qui
sͥ subiecit omĩa: ut sit d̾s omĩa in
id quod futurũ ẽ. quasi iam factũ
ẽẽ commemorat iuxta sensũ quem
supͣ exposui mꝰ ubi ait. benedir̃ nos
in omni benedictiõe spĩtali in cȩ¬
lestib in xp̃o: aut certe si de pre¬
terito sentiendũ ẽ. sic debemꝰ acci¬
pere. qđ etiã ea q̃ non sunt ei uo¬
luntate sub iecta. nature conditia̾
deseruiant: uerbi causa demones.
iuder: atq gentiles. Non eni ser¬
uiunt Ixꝑo. nec subiecti sunt
pedib eiꝰ. et tam̃ qr ab eo in bonã
partem creatisunt subditi sunt

Expanded text:
enim ei videmus omnia subjecta. Sed et illud: Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus . Si enim necdum ei subjecta sunt omnia, et oportet eum regnare, donec ei subjiciantur omnia: quomodo nunc sub pedibus ejus Deus universa subjecit? Maxime cum et in ase testetur: Cum autem ei subjecta fuerint omnia, tunc et ipse Filius subjicietur ei qui sibi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in id quod futurum est, quasi jam factum esse commemorat, juxta sensum quem supra exposuimus, ubi ait: Benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo. Aut certe si de praeterito sentiendum est: sic debemus accipere, quod etiam ea quae non sunt ei voluntate subjecta, naturae conditione deserviant: verbi causa, daemones, Judaei atque Gentiles. Non enim serviunt Christo, nec subjecti sunt pedibus ejus, et tamen quia ab eo in bonam partem creati sunt, subditi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
amortuis suscitauit. Dupplicit̃
aut̃ intelligenda hereditas: siue
qd̃ primogenitus omĩs ereat᷑e here¬
eiꝰ qui ex corpore et anima assumptus
est. hoĩs nosq cũ hereditate aĩȩ here¬
reditas nr̃a sit. patris et filii et
sp̃s scĩ una diuinitas. ut quomͦ
uocatur hereditas domoꝵ atq uil¬
larum ea ipsa quȩ ab heredibus
possident᷑. sic ipse d̃s hereditas
credentium sit atq sc̃oꝵ. Serip¬
tũ est. et in ueteri instrum̃to. filiis
aũt leui non dabitis hereditatem
In medio fr̃m suoꝵ quia ego pars eoꝵ
Et alibi. Dñs hereditas eoꝵ est. Et
sc̃s qui extra dm̃ nicħ habere se uo¬
uit: audauct̾ loquit᷑. Pars mea dñs
et dñs pars hereditatis meȩ: et cali

Expanded text:
mortuis resuscitavit. Dupliciter autem intelligenda haereditas: sive quod primogenitus omnis creaturae haeresti, et ejus qui ex corpore et anima assumptus est hominis, nosque cum haereditate animae haerereditas nostra sit, Patris et Filii, et Spiritus sancti una divinitas; ut quomodo vocatur haereditas domorum atque villarum ea ipsa quae ab haeredibus possidentur: sic ipse Deus haereditas credentium sit atque sanctorum. Scriptum est et in veteri Testamento: Filiis autem Levi non dabitis haereditatem in medio fratrum suorum: quia ego pars eorum ; et alibi: Dominus haereditas eorum est ; et sanctus qui extra Deum nihil habere se novit, audacter loquitur: Pars mea Dominus ; et: Tu es pars haereditatis meae et cali
Abbreviated transcription (Latin):
spũ et sensu eademq sententia.
accesserimꝰ ad patrem. A escio quid
tale et in alia epła siquis tamen
eam recipit: prudentibus quibq
lectoribus paulus subindicat di¬
cens. hi om̃s testimoniũ accipien¬
tes ficłi. ñ retulert̃ ꝓmissionem.
d̾o ꝓ nob̾ meliꝰ quid ꝓuidente: ut
ñ absq nob̾ consummarent᷑. Prop¬
terea et uniuersa creat᷑a conge¬
miscit nob̾cũ. qui in tab̾nacło isto
in gemiscimꝰ et condolet. qui a timo¬
re di in utero concepimꝰ et dolemꝰ.
subiecta ẽ liberet᷑: et fiat unus
pastor et unꝰ grex: et oratio dñi cõ¬
pleat᷑ dicentis. fiat uoluntas tua¬
sieut in erlo: ita et in terra En¬

Expanded text:
spiritu, et sensu eademque sententia, spiritu, et sensu eademque sententia, accesserimus ad Patrem. Nescio quid tale et in alia Epistola si quis tamen eam recipit prudentibus quibusque lectoribus Paulus subindicat, dicens: Hi omnes testimonium accipientes fidei, non retulerunt promissionem, Deo pro nobis melius quid providente: ut non absque nobis consummarentur . Propterea et universa creatura congemiscit nobiscum, qui in tabernaculo isto ingemiscimus, et condolet, qui a timore Dei in utero concepimus et dolemussubjecta est, liberetur, et fiat unus pastor et unus grex: et Oratio Domini compleatur dicentis: Fiat voluntas tuasicut in coelo et in terra . Er
Abbreviated transcription (Latin):
ut duos conderet in semet ipso in
unum nouũ hominẽ: E qđ magis
uidet᷑ superiori de iudeis atq gen¬
tilibus sensui conuenire: sic sua¬
intelligentia coaptabit: ut dicat
hominem iuyta imaginẽ et simi¬
litudinẽ di factũ eandem post re¬
conciliationẽ formam recepturum
quam et nc̃ angłi habent: et ipse
ꝑdidit. N ouum aut̃ hominem
esse dicit. qui cotidie rinouat᷑. et
habitaturus ẽ. in nouo mundo
quando erit celum nouum et ter¬
ra noua. et bibiturus est. calicem
INũ nouum in regno dĩ: et can
de bit. Lilud quoq qđ alibi scribi¬
t᷑. ecce facio noua quȩ nẽ orientur
sic sentiet: ut principium in no¬
uatioĩs in p̾senti scło fieri estimet::
cȩterũ ꝑfectam consum matamq
nouitatem. nec dum in isto putet
scło posse compleri. Et quomodo
nẽ ꝑ pseculum uidemꝰ in enigma¬
te tunc autẽ facie ad faciem: sic &
in staurationẽ noui hoĩs. te̾ plene
ꝑfecteq complendam. cũ cȩ lestia ter¬
renaq fuerint copłata. & in uno

Expanded text:
Ut duos conderet in semetipso in unum novum hominem, magis videtur superiori de Judaeis et Gentibus sensui conintelligentiae coaptabat, ut dicat hominem juxta imaginem et similitudinem Dei factum, eamdem post reconciliationem formam recepturum, quam et nunc angeli habent, et ipse perdiderit. Novum autem hominem esse dicit, 583 qui quotidie renovatur, et habitaturus est in novo mundo, quando erit coelum novum et terra nova , et bibiturus est calicem Jesu novum in regno Dei , et cantdebit. Illud quoque quod alibi scribitur: Ecce facio nova quae nunc orientur , sic sentiet, ut principium innovationis in praesenti saeculo fieri existimet. Caeterum perfectam consummatamque novitatem, necdum in isto putet saeculo posse compleri. Et quomodo nunc per speculum videmus in aenigmate, tunc autem facie ad faciem : sic et instaurationem novi hominis tunc plene perfecteque complendam, cum coelestia terrenaque fuerint copulata, et in uno
Abbreviated transcription (Latin):
suscitans illũ ex mortius. Cui se¬
mel uixta orationẽ pauli datꝰ fue¬
rit sp̃c sapientiȩ & reuelatioĩs ut
aꝑtis ocłis cordis aspiciat: iste scit
ipsiꝰ sustinẽt ẽ dat᷑ꝰ. Ad ꝗͣ noticiã magni-¬
tudo uͥtutiᷤ di ẽ necessaria. ĩ hĩ qͥ uxta

Expanded text:
suscitans illum a mortuis. Cui semel, juxta orationem Pauli, datus fuerit spiritus sapientiae et revelationis, ut apertis oculis cordis aspiciat, iste scietipsius sustinent, est daturus. Ad quam notitiam magnitudo 564 virtutis Dei est necessaria in
Abbreviated transcription (Latin):
zata non crederet ⁊ et sibi predica.¬
tiõẽ gentium credita. equum ẽẽ.
id pro ueritate defendere: quod aliꝰ
pro dispensatiõe simularet. Quod
nequaꝗͣ intelligens batbaneotes.
sceleratus ille porfyrius. in primo
operis sui ad uersus nos libropetrũ¬
um a paulo obicit eͥẽ rep̃hensũ qd̾
non recto pede incederet ad euau¬
gelizandũ: uolens et illi macłamn
erroris inurere. et huic ꝓcacitatis:
et in cõmune. ficti dogiatis accu¬
sare mendatiũ: dum inter se eccle¬
siarum principes discrepent. Que
leuiter quo sensu sint dicta conti¬
gunꝰ: et in suis locis plemꝰ exequem᷑.
Sed iã tẽpus ẽ: ut ipsius apłi u̾ba po¬
nẽtes. singła queq pandamus. Ex¬

Expanded text:
zata non crederet, et sibi praedicazata non crederet, et sibi praedicatione gentium credita, aequum esse id pro veritate defendere, quod alius pro dispensatione simularet. Quod nequaquam intelligens Bataneotes et sceleratus ille Porphyrius, in primo operis sui adversum nos libro, Petrum a Paulo objecit esse reprehensum, quod non recto pede incederet ad evangelizandum: volens et illi maculam erroris inurere, et huic procacitatis, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes discrepent  Al.leviter quo sensu sint dicta, contingimus, et in suis locis plenius exsequemur. Sed jam tempus est, ut ipsius Apostoli verba ponentes, singula quaeque pandamus.
Abbreviated transcription (Latin):
babet. qd̃ uon scribit ad eos. qui ex
iudeis in xp̃m crediderant et pater¬
nas putabant cerimonias obseruan¬
das: s ad eos qui ex gentib fidem
euangłii receperant: et rursum
retro lapsi. quoꝵdam fuerant aue-¬
toritate de territi: asserentiũ petrũ
quoq et iacobũ. et totas iudeȩ ȩe¬
cełas. euangłiũ rp̃i cũ lege ueteri
miscuisse: ipsũ etĩa paulũ. aliud
in iudea facere. aliud natiõib pre-¬
dicare: et frustra eos in crucifixũ
credere. si id negligendũ putarent
quod apłoꝵ principes obseruarẽt
Quam obrem. ita caute inter utrũ
q medius incedit: ut nec euangłii
ꝓdat gram. pressus pondere et auc.¬
toritate maioꝵ⁊ nec precessorib
faciat iniuiriam dũ assertor est grẽ:
obliq uero et qua si ꝑ cuniculos la¬
tenter incedens. et petrũ doceat pro
commissa sibi circum cisionis plebe
facere ne ab antiqͦ repente uiuendi
more deciscens. in crucem sc audali¬

Expanded text:
habet, quod non scribit ad eos qui ex habet, quod non scribit ad eos qui ex Judaeis in Christum crediderant, et paternas putabant caeremonias observandas: sed ad eos qui ex gentibus fidem Evangelii receperant, et rursum retro lapsi, quorumdam fuerant auctoritate deterriti, asserentium Petrum quoque et Jacobum, et totas Judaeae Ecclesias, Evangelium Christi cum lege veteri miscuisse. Ipsum etiam Paulum aliud in Judaea facere, aliud nationibus praedicare: et frustra eos in Crucifixum credere, si id negligendum putarent quod Apostolorum principes observarent. Quamobrem ita caute inter utrumque et medius incedit, ut nec Evangelii prodat gratiam, pressus pondere et auctoritate majorum, nec praecessoribus faciat injuriam, dum assertor est gratiae: oblique vero et quasi per cuniculos latenter incedens: ut  Al. et Petrum doceat pro commissa sibi circumcisionis plebe facere, ne ab antiquo repente vivendi more desciscens, in crucem scandali
Abbreviated transcription (Latin):
sensati galathe & sic insipientes estis
tali se sermone mod̾atꝰ ẽ. quo inere¬
paret potiꝰ quã doceret: et quem
possent stulti intellig̾e̾ ⁊ ut cõmunes
sententias cõmuni oratiõe uestiret:
et quos racio suade̾ non poterat
reuocaret auctoritas. Nullus quidem
tis. in quo non laboret docere antique
legis onera deposita⁊ et oĩa illa q̃ in
typis et imaginib p̃cesseit̃ id est ⁊:
ociũ sabbati circũcisioĩs iniuriam:
Ralendarũ et trium ꝑ annũ solẽp.¬
nitatum recursus scrupulositatẽ ci¬
boꝵ. et ꝑ dies singulos lauacra iterũ
ce cessasse: quam non sanguis uicti¬
marum. set fides animȩ credentis
impleret. U erum alibi ꝑ parte. et
ut se aliud agenti hȩc questio obtu¬
lerat. ex latere disputatũ est: et
pene ꝑstricꝰtum. Iu his aut̃ duab
ut dixi epistolis: specialiter antiq
legis cessacio. et noue introductio
continet᷑. S ad galatas hoc ꝓpriũ

Expanded text:
sensati Galatae: Et: Sic insipientes estis, sensati Galatae: Et: Sic insipientes estis, tali se sermone moderatus est, quod increparet potius, quam doceret: et quem possent stulti intelligere, ut communes sententias, communi oratione vestiret, et quos ratio suadere non poterat, revocaret auctoritas. Nullus quidem tis, in quo non laboret docere antiquae Legis onera deposita, et omnia illa quae in typis et imaginibus praecesserunt, id est, otium sabbati, circumcisionis injuriam, Kalendarum et trium per annum solemnitatum recursus, scrupulositatem ciborum, et per dies singulos lavacra iterum e cessasse, quam non sanguis victimarum, sed fides animae credentis impleret. Verum alibi pro parte, et ut se aliud agenti haec quaestio obtulerat, ex latere disputatum est, et pene perstrictum. In his autem duabus, ut dixi, Epistolis, specialiter antiquae legis cessatio, et novae introductio continetur. Sed ad Galatas hoc proprium
Abbreviated transcription (Latin):
ta uel que sola possit̃ fufficere com¬
posuit. Pretermitto didimũ uidentẽ
meũ. et laodicenũ de ȩccłã nuper eg̃¬
sũ. et alexandrũ ueterem hereticũ:
eusebiũ quoq emesenũ. et theodoꝵ
eracleotem. qui et ipsi non nullos suꝑ
hac re cõmentariolos reliquer̃t. E qͥb
uel si pauca decerperẽ: fieret aliqͥd.
qd̾ non penitꝰ contẽpne̾t᷑. Itaq ut
simplicit̃ fatear. legi hec oĩa : &
in mentẽ meã pluruna coaceruãs.
accito notario. uel mea uł aliena
dictaui: nec ordinis nec uerboꝵ.
int̾dũ nec sensuũ memor. Iam
et non placeãt int̾ extraneos que
placẽt inter suos. Argumentum
hoc prefatiõe cõmoneo⁊ ut sciatis
eandẽ ẽẽ materiã epłȩ pauli ad ga¬
latas. et quȩ ad romanos scripta ẽ:
et hoc referre inter utrãq qđ in
illa alciori sensu. & ꝓfundiorib usus
ẽ argum̃tis. hic quasi ad eos scribẽs
de quib inconsequentib ait. o in¬

Expanded text:
ta, quae uel sola possent sufficere, comta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper egressum et Alexandrum ueterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. Argumentum hac praefatione commoneo, ut sciatis eamdem esse materiam et Epistolae Pauli ad Galatas, et quae ad Romanos scripta est. Sed hoc differre inter utramque, quod in illa altiori sensu et profundioribus usus est argumentis, hic quasi ad eos scribens, de quibus in consequentibus ait: O in
Abbreviated transcription (Latin):
toritas : s examinabat oĩa et sagaci
tirem ñ tam discipulam hab̾e quã
iudicem. Itaq quod & illi absenti
per gratũ fore. & uobis que in presen¬
tiarũ estis utile existimo: aggredi¬
ar opus inteppretatũ. ante me lin-¬
gue nr̃e scriptorib. et agrecis qͦq
ipsis uix paucis. ut rei poscebat dig¬
nitas usurpatum⁊ ñ quo ignorem
gaiũ. mariũ. uictorinũ. qui rome
me puerũ recoricam docuit. eddidis¬
se commentarios in apłm: s quod
eo bene disputare quod uesciat.
Quid gͥ: E go stultꝰ aut temerariꝰ:
pollicear qd̾ ille ñ potuit: Minime :
quinpotiꝰ in eo ut mͥ uideor cautior
atq timidior: qd imbecillitatẽ uiri.¬
um mearũ sentiens. origenis cõmen-
tarios sum secutꝰ. Scripsit enĩ ille
uir. in epłam pauli ad galathas.
quinq ꝓprie uolumina. & decimũ
stromatũ suoꝵ librũ cominatico
suꝑ explanatiõe eꝰ sermone cõple¬
uit: tractatiis quoq uarios et excerp¬

Expanded text:
toritas; sed examinabat omnia, et sagaci toritas; sed examinabat omnia, et sagaci tirem non tam discipulam habere, quam judicem. Itaque quod et illi absenti pergratum fore, et vobis quae in praesentiarum estis, utile existimo, aggrediar opus intentatum ante me linguae nostrae scriptoribus, et a Graecis quoque ipsis vix paucis, ut rei poscebat dignitas, usurpatum. Non quod ignorem Caium Marium 369-370 Victorinum, qui Romae, me puero, rhetoricam docuit, edidisse Commentarios in Apostolum; sedeo bene disputare, quod nesciat. Quid igitur, ego stultus aut temerarius, qui id pollicear quod ille non potuit? Minime. Quin potius in eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis Comtarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerp
Abbreviated transcription (Latin):
ayei admoduor
epłam parli ad
phylemonẽ inter¬
pretatꝰ. ad gala¬
tas transcenderam multis retror¬
sum in medio p̃termissis: et ecce
subito mͥ liccere de urbe allate
st̃ nunciantes et albinãm uerabi¬
lem anũ. p̃sentie dñĩ redditaui :¬
et scam̃ marcellam matris contu¬
bernio destitutã: maugis nc̃ urmũ
o paula et eutochiũ flagitare sola.¬
tiũ. Et quia hoc interĩ fieri ñ
potest. ꝓpt̾ grandia maris in
medio spatia atq t̾rarũ: repen¬
te uulnus impressũ. saltẽ script.¬
urarum uellem curare medica¬
mine. Scio equidem ardorem eiꝰ
scio fidem: quam flammã semꝑ ha-¬
beat in pectore. supare serum. obli¬
uisci hominis: et diuinoꝵ uolumi¬
num tẏmpano concrepante. rubrũ
huiꝰ scłi pelagus transfretare. Cer¬
te cum rome eem̃: nũquam tam
festina me uidit. ut non descript᷑is
aliquid interrogaret. Neq uero
more pytagorico. qͥic quid responde¬
ram rectum putabat: nec sine ratiõe
preiudicata apud eam ualebat aucꝰ¬

Expanded text:
auci admodum epistolam Pauli ad Philemonem interpretatus, ad Galatas transcenderam, multis retrorsum in medio praetermissis; et ecce subito litterae mihi de Urbe allatae sunt, nuntiantes et Albinam venerabilem anum praesentiae Domini redditam, et sanctam Marcellam matris contubernio destitutam, magis nunc vestrum, o Paula et Eustochium, flagitare solatium. Et quia hoc interim fieri non potest, propter grandia maris in medio spatia atque terrarum, repente vulnus impressum saltem Scripturarum vellem curare medicamine. Scio equidem ardorem ejus, scio fidem, quam flammam semper habeat in pectore, superare sexum, oblivisci hominis, et divinorum voluminum tympano concrepante, rubrum hujus saeculi pelagus transfretare. Certe cum Romae essem, numquam tam festina me vidit, ut non de Scripturis aliquid interrogaret. Neque vero more Pythagorico quidquid responderam, rectum putabat: nec sine ratione praejudicata apud eam valebat auc
Abbreviated transcription (Latin):
bant ydola destrui. ad furorem po¬
pulis concitatis : missi in carcerem.
rursũ ĩpetu. & furore deposito lax¬
abant᷑. Et hoc ita ẽẽ ut oicimꝰ. apos¬
toloꝵacta testant᷑: in quib & felix
loquit᷑ ad agrippam. pocuisse dimit¬
ti paulũ. si ñ appellasset cesarem: et
quia nullam inuenerit causam. p̃¬
ter questiones quasoam. de religione
propͥa: de quodam iħu. quẽ paulus
uiuere p̃dicaret. Ex quo animadũ¬
timꝰ. & a cȩteris iudicib similit̃ eos
potuisse dimicti: id agence dño. ut¬
in toco orbe noua p̃dicatio dissemina

Expanded text:
bant idola destrui, ad furorem pobant idola destrui, ad furorem populis concitatis, missi in carcerem, rursum impetu et furore deposito, 762 laxabantur. Et hoc ita esse ut dicimus, Apostolorum Acta testantur, in quibus et Felix loquitur ad Agrippam: potuisse dimitti Paulum, si non appellasset Caesarem . Et quia nullam invenerit causam praeter quaestiones quasdam de religione propria, et de quodam Jesu, quem Paulus vivero praedicabat. Ex quo animadvertimus, et a caeteris judicibus similiter eos potuisse dimitti, id agente Domino, ut toto orbe