comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deeodem gregorio testa r&urdicens: Ma iorem delectationẽ ha¬
bestu in hoctuo cato : quã gregorius in omni imperioromano:
Tantecutẽ humilitatis fuit : ut cum ei quidã peregrinus in sollẽp¬
nia pparatu procedenti. se ad benedicendũ prosternere uell&:
ipse eidem peregrino prior de equo metano eam facer&.
Crimina semel audita : nullatenus indiscussa p̃teribat:
Subdia conũ ordinari u&uit : nisi continentiam a cõiugio ꝓfi¬
ter&ur : Nullũ que alcius ꝓgredi ꝑmisit : cui castittis in sub¬
RIMO SCIENDUEST: QUID SIT UIRIUS:
Uir tus animi : habitus nature. decus
uitae. ratio morum. pi&as cultus diuinitatis.
honior hominis. aet̾ne beatitudinis meritũ:
Cuius parentes sunt ut diximꝰ. qua tuor prin¬
ci pales Prudentia. iusticia. fortitudo. tẽpe¬
rantia. Pudentia ẽ rerũ diui&¬

Expanded text:
de eodem Gregorio testaretur, dicens: Majorem dilectionem habes tu in hoc tuo cato, quam Gregorius in omni imperio Romano. Tantae autem humilitatis fuit, ut cum ei quidam peregrinus in solemni apparatu procedenti ad benedicendum prosternere vellet, ipse eidem peregrino prior de equo metaneam faceret. Crimina semel audita nullatenus indiscussa praeteribat. Subdiaconum ordinari vetuit, nisi continentiam a conjugio profiteretur, nullumque altius progredi permisit, nisi cujus castitas in subrimo sciendum est quid sit virtus. Virtus est animi habitus, naturae decus, vitae ratio, morum pietas, cultus divinitatis, honor hominis, aeternae beatitudinis meritum. Cujus partes sunt, ut diximus, quatuor principales: prudentia, justitia, fortitudo, temperantia. Prudentia est rerum divi
Abbreviated transcription (Latin):
tibus oocupatꝰ. Cuius corpꝰ in ecła beati martyris s ri
sepultũ :: Nocte aut̃ media inecidẽ eccła factes uoces:
acsiquis uiolenter ex ea repelle retur adꝗ traheretur fo¬
r&s. Ad quas nimirũ uoces cucurrerunt cꝰtodes: & ui
des quasdã ligatura extinxerant & eũ abeccđa
clamantẽ acnimium uociferantẽ foras trahebant. Qui
uidelic& exterriti: ad suum stratũ reuersisuNT: Ma¬
ne aut̃ facto ciperientes sepulchrũ in quo isdẽ ualentinus
posi tus fuerat: ei corpꝰ nõ inuenerunt: Cũ ꝗ extra ec¬
cłamquererent ubi ꝓiectũ fuiss&: inuenerunt hoc
inse pul cro aliopositũ ligatis ad hucpedib sicut de eccła
fuerat abstractũ.

Expanded text:
upatus, cujus corpus in ecclesia beati martyris Syri sepultum est. Nocte autem media in eadem ecclesia factae sunt voces, ac si quis violenter ex ea expelleretur atque traheretur foras. Ad quas nimirum voces cucurrerunt custodes, et vdes quadam ligatura strinxerant, et eum ab ecclesia clamantem ac nimium vociferantem foras trahebant, qui videlicet exterriti ad sua strata reversi sunt. Mane autem facto aperientes sepulcrum in quo idem Valentinus positus fuerat, ejus corpus non invenerunt. Cumque extra ecclesiam quaererent ubi projectum esset, invenerunt hoc in sepulcro alio positum, ligatis adhuc pedibus, sicut ab ecclesia fuerat abstractum.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc poenali loco depugatsu: nisi quia in parte laurentu
centra symmacũ consensi:: Sed quesote : ꝓme dnm̃ dep̃¬
care atꝗ in hoc cognosces quod exaudit̾sis. siuc rediens
me non inueneras. Quadere uirdñi germanꝰ semp̃cib
strinxit & post paucos dies red dut. sed p̃dictũ paschasium
in eodẽ minime inuenit Quia enĩ nõmaliciae sedignoran¬
tiȩ errore peccauerat : purgari postmorte potuit a pec¬
cato: Quod tam̃ credendũ ÷ quia exilla elemosyna¬
rum suarũ largitate hoc obtinuit: & tunc potuis s&
ꝑmereri ueruam. cũ iãnichil poss& oꝑari
que stultiloqͥum nõdeclinauit: Tlaec igitꝰ
defuncta: atꝗ sun eccła Sepultaẽ. Nocte aut̃ eadẽ eidẽ¬
ecde cͥtos pre uelationẽ uidit qͥa deducta ante sacrũ altare
ꝑme dium secabatur: &pcirs. npul illius igni cremabatur : pars
cuit̃ altera in tacta remane bat: Cũ ꝗ hoc surgens mane fra¬

Expanded text:
hoc poenali loco deputatus sum, nisi quia in parte Laurentii hoc poenali loco deputatus sum, nisi quia in parte Laurentii contra Symmachum consensi. Sed, quaeso te, pro me Dominum deprecare, atque in hoc cognosces quod exauditus sis, si huc rediens me non inveneris. » Qua de re vir Domini Germanus episcopus strinxit, et post paucos dies rediit, sed jam dictum Paschasium in loco eodem minime invenit. Quia enim non malitia, sed ignorantiae errore peccaverat, purgari post mortem a peccato potuit. Quod tamen credendum est, quia ex illa eleemosynarum suarum largitate hoc obtinuit, ut tunc potuisset promereri veniam, cum jam nihil posset operari. acitatem atque stultiloquium non declinavit. Haec igitur defuncta atque in ecclesia posita est. Nocte autem eadem ecclesiae custos per revelationem vidit, quia deducta ante sacrum altare, per medium secabatur, et pars una illius igne cremabatur, pars autem altera intacta remanebat. Cumque haec surgens mane fra
Abbreviated transcription (Latin):
ASCASIOS HIUVS ROMANE APOS TOLICAE SEDIS
dia conꝰ cuiꝰ apud nos rectis simi ⁊ luculenti de scõ
ril madime opibus uiẽons cultor pauponle contemofera
suin Sed he mea contentone quae in ar doscente ⁊ clotide¬
lium int̾ symmacũ at ꝗ laurentium stiotai est: ad pontisiecatꝰ
oidinẽ laurentium elegit: & omim pꝰ huni animitaite superatꝰ
insuã tam̃ sententiã usꝗ addiem suiexitꝰ pstitit : Illũ aman¬
do atꝗ p̃ferendo quẽ episcoporũ iudicio p̃eet̃ sibi eccła
refutauit. Frcitaꝗ cũ tẽ porib symina chi apostolice sedis
p̃sulis eet̃ defunctꝰ ei dalmaticã feretro suꝑpositã demoniacꝰ
tetigit: statimꝗ saluatus :: Post multũ uͦ tẽporis : germano capua
anguldinis termis lauare debuiss& Quiingressꝰ easdẽ termas
p̃dictũ paschasium diaconũ stantẽ : & obsequentẽ inccloribus in¬
uenit. Quouiso uehementer extimuit. & quid illic tantꝰ uir
facer& in qͥsiuit: Cui ille respondit ꝓ nulla alia causa in

Expanded text:
aschasius hujus apostolicae sedis diaconus, cujus apud nos rectissimi et luculenti de sancto rum maxime operibus vacans, cultor pauperum, et contemptor sui. Sed hic in ea contentione quae inardescente zelo fidelium inter Symmachum atque Laurentium facta est ad pontificatus ordinem Laurentium elegit; et omnium post unanimitate superatus, in sua tamen sententia usque ad diem sui exitus perstitit, illum amando atque praeferendo, quem episcoporum judicio praeesse sibi Ecclesia refutavit. Hic itdefunctus, ejus dalmaticam feretro superpositam daemoniacus tetigit, statimque salvatus est. Post multum vero temporis Germano CapuanAngulanis thermis lavari debuisset. Qui ingressus easdem thermas, praedictum Paschasium diaconum stantem et obsequentem in caloribus invenit. Quo viso vehementer extimuit, et qfaceret inquisivit. Cui ille respondit: « Pro nulla alia causa in
Abbreviated transcription (Latin):
dñs fui: sed ꝓculpis meis hnic post mortẽ deputatus sum
hunc pinem : ut ꝓpecetitis meis interuenias: & tunc ex au¬
ditũ te eẽ cognosce : cũ hic adlauandũ ueneris & minune¬
ime in ueneris: In qͥb uerbis disparuit. & his qui homo uide¬
batur euanescendo in notuit. quia sp̃s fuit: Isdẽ uͦ prb̃t
eb domada continua sȩpeo in lacrimis ad flixit. salutarẽ
hastiam cotidie obculit: &reuers post adbalneum eum
ic̃ minime inuenit. Quaexre quantũ ꝓsit animabas
mortuorũ sps
auiuentibus petunt & signa indicant
quibus
peci absoluti uid eantur.

Expanded text:
dominus fui, sed pro culpis meis hic post mortem deputatus sum.dominus fui, sed pro culpis meis hic post mortem deputatus sum.hunc panem, ut pro peccatis meis intervenias, et tunc exauditum te esse cognosce, cum huc ad lavandum veneris, et me minime inveneris: in quibus verbis disparuit, et is qui esse homo videbatur, evanescendo innotuit quia spiritus fuit. Idem vero presbyter hebdomada continua sese pro eo in lacrymis afflixit, salutarem hostiam quotidie obtulit, et post reversus ad balneum, eum jam minime invenit. Qua ex re quantum prosit animabus mortuorum spiritus a viventibus petunt, et signa indicant, quibus postea absoluti videantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ubidũ die quadã fuis& ingress. inuenit quendã
in cognitũ uirũ ad su u
obsequium p̃paratum.
quisibi depedibus oal¬
ciamenta cibstraer&.
uestimenta Suscipere t.
& exeunte caloribus
sabana p̃ber&: at ꝗ ome
minis terium dima gno
famulatu ꝑager&: Cũ que
hoc sepius fier&¬
itur. intra mo¬
se mo& ipsũ cogitans dixit: Uiro
illi quimichi.
sol& tamde uotissime ad lauandũ
tus apparere nõ debeo sed aliquid
me necesse ẽ ei ꝓmunere portare.
Tunc ducis secũ oblationũ coronas de¬
tulit: quimox ut ꝑuenit adlocũ. homi¬
nẽ inuenit atꝗ exmore eiꝰ obsequio inom¬
nibus usus est. Lauit ittique & cũ iam uesti¬
t uolus soe egredi: hoc quod secũ detulerat
obsequenti sibi uiro ꝓbenediccione obtulit petens
ut benigne sus ciper& quodei caritatis gr̃a offerr&
Qui ille merens ad flictꝰq respondit. Michi ista quare
das pat̾: Iste painis sc̃s̃ est: Ego hunc manducare
nõ possu. Me & enim quẽ uides aliquandoloci huius

Expanded text:
uandam ex more fuisset ingressus, invenit quemdam incognitum virum ad suum obsequium praeparatum, qui sibi de pedibus calceamenta abstraheret, vestimenta susciperet, ut exeunti e caloribus sabana praeberet, atque omne ministerium cum magno famulatu perageret. Cumque hoc saepius facereiturus, intra semetipsum cogitans dixit: Viro illi qui mihi solet tam devotissime ad lavandum tus apparere non debeo; sed aliquid me necesse est ei pro munere portare. Tunc duas secum oblationum coronas detulit: qui mox ut pervenit ad locum, hominem invenit, atque ex more ejus obsequio in omnibus usus est. Lavit itaque, et cum jam vestitus voluisset egredi, hoc quod secum detulerat, obsequenti sibi viro pro benedictione obtulit, petens ut benigne susciperet quod charitatis gratia ei offerret. Cui ille moerens afflictusque respondit: Mihi ista quare das, Pater? Iste panis sanctus est: ego hunc manducare non possum; me etenim quem vides, aliquando loci hujus
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ quã apparebat fuit. Ncĩsicut ieiunare cũ fratrib demons¬
trarae: occulte manducare consueuerat: quod ei uicium omnino¬
frs nes ciebat: Sed corporis. Supueniente molestia. aiduite
extrema ꝑductꝰ est: Quicũ eẽ infine. frr̃ ad seom̃s quimo¬
nas terio inerant congregari fecit. Aalli tali ut putabant
iuro mouente: magnũ quid ac delectabile se abeo aAudire¬
crediderunt. Quib: ipse afflictꝰ & tremens conpulsꝰ ÷ ꝓdere
cui hostis traditus cõgebatur exire. Nã dixit. Quandome ieui
cenliga uit. Capud uͦ sum intrameum osmitens: sp̃m meum ebibens
qu. d a diolc̃ utilitatẽ cuidentum uident E uieuim hoste aitra

Expanded text:
aliter quam apparebat fuit. Nam cum jejunare se cum fratribus demonsaliter quam apparebat fuit. Nam cum jejunare se cum fratribus demonstraret, occulte manducare consueverat, quod ejus vitium e extrema perductus est. Qui cum jam esset in fine, fratres ad se omnes qui monasterio aderant congregari fecit. At illi tali, ut putabant, viro moriente, magnum quid ac delectabile se ab eo audirecrediderant. Quibus ipse afflictus et tremens compulsus est prodere cui hosti traditus cogebatur exire. Nam dixit: Quando me vobicolligavit, caput vero suum intra meum os mittens, spiritum meum ebibens quia ad solam utilitatem audientium viderit, qui eum host
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ponte : hunc quẽ p̃dixit Stephanũ serecognoiusse testatꝰ:
Quẽ dũ transire uoluissoe : eispes lapsus est: & exmedio corpore
ia extra pontẽ deiectꝰ a quibusdã teterrim S uiris exflumine
surgentib ꝑ coxas deorsũ: atque a quibus ddã albatis &e spe¬
ciosisimis uiris eoepit ꝑbraxia sursu trai Cũꝗ hoclucta¬
men ess&s: & hunchonisp̃s sursũ. maliũ deoisũ tralerent. ĩpse
q hec undebat adeor pͥ reuersꝰ: &c quid de eo pleniuꝰ gestũ
sit mimnime cagnouit. Quamre decidẽ Stepham uita datu
intelligi: quia ineo mala carnis cũ demosinarũ opatiorie
certabãt: Quiem̃ ꝑcoxas de oisũ : ꝓbraxia trahebatur sur¬
sum : pat& nimirũ quia elemosinas amauerat & carnis uicus ꝑ¬
fecte nõ restiterat quaeeum deor sũ traebant. Sed in illo oc¬
culto arbitris examine quid in eo uicerit. & nos & eum qui uidit
& reuocatus ẽ lat&
Bonis quippe cernebatur moribus: atꝗ
in om̃isua accid Ne conpositꝰ. Sed sicut exfine respatuit. longe

Expanded text:
quem praediximus Stephanum se recognovisse testatus est. Qui dum transire voluisset, ejus pes lapsus est, et ex medio corpore jam extra pontem dejectus, a quibusdam teterrimis viris ex flumine surgentibus, per coxas deorsum, atque a quibusdam albatis et speciosissimis viris coepit per brachia sursum trahi. Cumque hoc luctamen esset, ut hunc boni spiritus sursum, mali deorsum traherent, ipse qui haec videbat, ad corpus reversus est, et quid de eo plenius gestum sit, minime cognovit. Qua in re de ejusdem Stephani vita datur intelligi, quia in eo mala carnis cum eleemosynarum operatione certabant. Qui enim per coxas deorsum, per brachia trahebatur sursum, patet nimirum, quia et eleemosynas amaverat, et carnis vitiis perfecte non restiterat, quae eum deorsum trahebant. Sed in illo occulti arbitri examine quid in eo vicerit, et nos, et eum qui vidit et revocatus est, Bonis quippe cernebatur moribus, atque in omni sua actione compositus; sed sicut ex fine res patuit, longe
Abbreviated transcription (Latin):
qusqus peum inustorũ uellit cransire: intenebroso foctenti que
flnuio laberetar Iusti ũ quib culpa nõdos sister& securo: prumgres u
sebideno adloca anena puenirent . Ibise etiã perũ ecde sasti
faimilae enuorẽ quante quadiennium est defiortꝰ: dedisã posta
mlo eis tetercunis̃ miagnoferri ponderi relegitũ ac depr es sam
dis se. qenos. quicum inbue e desastia domo noumi dents

Expanded text:
ue fluvium laberetur: justi vero quibus culpa non obsisteret, securo per eum gressu ac libero ad loca amoena pervenirent. Ibi se etiam Petrum ecclesiasticae familiae majorem qui ante quadriennium est defunctus, deorsum positum, in locis teterrimis magno ferri pondere religatum ac depressum disse, q
Abbreviated transcription (Latin):
Ytana urbe ꝓ quadã causa demoratꝰ mnolesta corporis
suꝑ uemente defimctꝰ : Cũ ꝗ medicꝰ at ꝗ pigmentarius
acͥ aporiendũ eum atꝗ condiendũ ẽẽt que sitꝰ sodie eocdlẽ
Sminime inuertꝰ subsequenti nocte iacuit corpꝰ humatũ: Qui
ductꝰ ad inferniloqua uidit multa quȩ prius audita nõ credidit
Uedcũ pͥsidenti illic iudici p̃sentat᷑ ftus se & ab eorecept isoit re¬

Expanded text:
litana urbe pro quadam causa demoratus, molestia corporis superveniente defunctus est. Cumque medicus atque pigmentarius ad aperiendum eum atque condiendum esset quaesitus, et die eodem minime inventus, subsequente nocte corpus jacuit inhumatum. Qui ductus ad inferni loca, vidit multa quae prius audita non credidit. Sed cum praesidenti illic judici praesentatus fuisset, ab eo receptus
Abbreviated transcription (Latin):
u uenerabilis dacius . respondit dicens Inmo idõ
p̃parare. p̃cepit : securꝰ ꝗillã antiqui hosts certa¬
mna toleraturꝰ intrauit : Ittiꝗ incẽpesta noctis s¬
lentio cũuir dĩ quiescer& : antiqus hostis inmena
uocib magnisꝗ d amoribus coepitimitiri rugitus le¬
onũ balatꝰ peccorũ rugitꝰ asynorũ. sibilos serpentiũ
porcorũ stridores. & suricũ : Cũ repente dacius tot
bestiarũ uocib excitatꝰ. surrexit uehementer ira¬
t & contra anticũ hostẽ magniscepit uocib dama¬
re dicens: Hene tibi contigit miser: Tuille quidi
xisti ponã sedẽ meã ad aquilonẽ &erosimilis altisn¬
mo: Ecceꝑ suꝑbiãtuã porcis & surib similis fact̾es
sua sp̃s malignꝰ erubuit. Annon erubuuit : qͥa eandẽ
domũ ad exibenda monstra. que consueuerat ulteri¬
us nõutrauit Sic ꝗ p̾modũ fidelium habitaculũ
factaẽ : qͥadũea unꝰ ueracit̃ fidelis ingressꝰ ẽ ab ea

Expanded text:
vir venerabilis Datius respondit dicens: « Imo ideo vir venerabilis Datius respondit dicens: « Imo ideo parari praecepit, securusque illa antiqui hostis certamina toleraturus intravit. Itaque in tempestae noctis silentio, cum vir Dei quiesceret, antiquus hostis inmensis vocibus magnisque clamoribus coepit imitari rugitus leonum, balatus pecorum, rugitus asinorum, sibilos serpentum, porcorum stridores et suricum. Cum repente Datius tot bestiarum vocibus excitatus surrexit vehementer iratus, et contra antiquum hostem magnis coepit vocibus clamare, dicero similis Altissimo ; ecce per superbiam tuam porcis et soricibus similis factus es; nem suam malignus spiritus erubuit. An non erubuit, qui eamdem domum ad exhibenda monstra quae consueverat ulterius non intravit? Sicque postmodum fidelium habitaculum facta est, quia dum eam unus veraciter fidelis ingressus est, ab ea
Abbreviated transcription (Latin):
Dumme audire contigit quod imitari nonua¬
eccda scriptũ ÷ quiacũ dolore eẽc lateris tactus.
ad extrema ꝑduc tꝰ ÷ Cũ ꝗ eiꝰ omĩs domꝰ insua solidi¬
tate ꝑsisterit. cubiculũ quoiacebat ȩger. facto
terremotu contremuit : om̃sꝗ. qui illic aderant
Nimio terrore concussit sicquȩ scã illa anima
carne soluttiest Pactũ que ẽ. ut magnꝰ pauor inuade¬
ret eos : qui paulini mortem uidere potius serit
odem quoꝗ tempore cũdacius me diolagaensis
urbis ep̃s causa fidei exactꝰ ad constantino politanã
urbẽ ꝑger&: corintideuenit: Quidũ largam domũ
ad hoprtandũ querer&: quȩ comitatu illius totũ
ferre potuiss&. & uix inuenir&. aspexit aeminus
domũ congruentis magnitudines: eaque sibi p̃para¬
ri adhopitandũ iussit.: Cũ ꝗeidẽ loci in cole dicerent
in ea hunc manere nõposse quia multis annis¬
ur cdiabol inhabitar&. atꝗ ideo uacua remansiseẽ

Expanded text:
Dum me audire contingit quod imitari non vaDum me audire contingit quod imitari non vaEcclesiam scriptum est, quia cum dolore esset lateris tactus, ad extrema perductus est. Dumque ejus omnis domus in sua soliditate persisteret, cubiculum in quo jacebat aeger, facto terrae motu, contremuit, omnesque qui illic aderant nimio terrore concussit; sicque sancta illa anima carne soluta est. Factumque est ut magnus pavor invaderet eos qui Paulini mortem videre potuissentncipis tempore cum Datius Mediolanensis urbis episcopus causa fidei exactus, ad Constantinopolitanam urbem pergeret, Corinthum devenit. Qui dum largam domum ad hospitandum quaereret, quae comitatum illius totum ferre potuisset, et vix inveniret, aspexit eminus domum congruentis magnitudinis, eamque sibi praeparari ad hospitandum jussit. Cumque ejusdem loci incolae dicerent, in ea hunc manere noolus hanc inhabitaret, atque ideo vacua remansisset;
Abbreviated transcription (Latin):
ualde ꝑtimuit. at ꝗ humiliter obtulit dicens. P&e
quod uis. quaten ad t̾rã cuã amecũ magno
muere reuertaris Qui uir dm̃saulinus
ait. Unuẽ quod michi inpendere benefitium po¬
tes ut om̃s ciuitatis meę captiuos relaxes: Qui cunc¬
ti ꝓtinus in affricana regione requisiti : cũ honus¬
tis frumeNto Nauibus ꝓuenerandi uiri
paulini satis factione: in eiꝰ comitatu laxatisuNt
os⁊ non multos uͦdies uuanda lorum rex
oc cubuit. & flagellũ quodasuã ꝑni ciem
dis pensante dõ ꝓfidelium disciplina tenuerat.
amisit: sic ꝗ faccũ ÷ ut omru potentis dĩ famulus
paulin uera p̃dicer&. & qui se inseruitio solũ
tradiderat: cum multis aseruitio ad libertatẽ
redir&. Illum uidelic& imitatus. qui formam
serui adsumpsit nenos essemꝰ serui peccati. Euius
sequens uestigia paulinꝰ ad tẽpꝰ uoluntariae seruus
factꝰ÷ solus: ut eẽt̃ postmodũ li cũ multis. l&cmiS

Expanded text:
valde pertimuit, atque humiliter obtulit, dicens: Pete valde pertimuit, atque humiliter obtulit, dicens: Pete quod vis, quatenus ad terram tuam a me cum magno munere revertaris. Cui vir Domini Paulinus ait: Unum est quod mihi impendere beneficium potes, ut omnes civitatis meae captivos relaxes. Qui cuncti protinus in Africana regione requisiti, cum onustis frumento navibus pro venerandi viri Paulini satisfactione, in ejus comitatu laxati sunt. Post non multos vero dies Vandalorum rex occubuit, et flagellum quod ad suam perniciem, dispensante Deo, pro fidelium disciplina acceperat amisit. Sicque factum est ut omnipotentis Dei famulus Paulinus vera praediceret, et qui se in servitium solum tradiderat, cum multis a servitio ad libertatem rediret, illum videlicet imitatus qui formam servi assumpsit, ne nos essemus servi peccati. Cujus sequens vestigia Paulinus, ad tempus voluntarie servus factus est solus, ut esset postmodum liber cum multis. PETR.
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ discubuit: paulinꝰ ex suo oꝑe olera queꝗ
& uirentia delaturus uenit. Cũꝗ huncrex subito
derat indicauit dicens Uerũ ẽ. quod audisti.
Nam nocte hac in somnio sedentes intribunalib:¬
contra me udices uidi: inter quos iste &riam simul
sedebat & flagellũ quod aliquando acce peram
eorum mihi iuditio tllebatur Sed ꝑcunc tare quis¬
namsit: Namego hunetanti meriti uirũ : popularẽ
ut conspicitur ẽẽ nõ suspicor. U unc regis gener
secreto paulinũ tulit quid nã eẽ inquisunt. Eui
uir dnĩ respondit: Seruus tuus sum: quẽ ꝑfilio ui¬
duȩ uicarium suscepisti Cumꝗ instanter illere¬
quirer&. ut nõ quid ess& sed quid in sua terra fiuis¬
s& indicar&: ad ꝗ hoc abeo iteratione frequentis
inqui sitionis exiger&. Uir dñi constrictus mag¬
nis conurati orubus. iã nõ ualens negare quid ess&
epm̃ sefuis s&c testatus est Quod posessor eiꝰ audiens.

Expanded text:
dendum discubuit, Paulinus ex suo opere odora quaeque dendum discubuit, Paulinus ex suo opere odora quaeque et virentia delaturus advenit. Cumque hunc rex subitoderat indicavit, dicens: Verum est quod audisti; nam nocte hac in somnio, sedentes in tribunalibcontra me judices vidi, inter quos iste etiam simul sedebat, et flagellum quod aliquando acceperam eorum mihi judicio tollebatur. 281 Sed percunctare quisnam sit; nam ego hunc tanti meriti virum, popularem, ut conspicitur, esse non suspicor. Tunc regis gener secreto Paulinum tulit, et quisnam esset inquisivit. Cui vir Domini respondit: Servus tuus sum, quem pro filio viduae vicarium suscepisti. Cumque instanter ille requireret ut non quid esset, sed quid in terra sua fuisset indicaret, atque hoc ab eo iteratione frequentis inquisitionis exigeret, vir Domini, constrictus magnis conjurationibus, jam non valens negare quid esset, episcopum se fuisse testatus est. Quod possessor ejus audiens,
Abbreviated transcription (Latin):
grederetur ortũ suumꝗ ortolanũ quaedã requi¬
rer& : ac sapientẽ uilde eẽ hominẽ uider& : amicos
caepit familiares deserere. & sepius cũ suo or¬
tolano conloqui : at quae eiꝰ sermonibus delecta¬
ri : Cuipaulinꝰ. cotidiae admensã olera. uirentesq
herbas deferre consueuerat: & accepto pane adcu¬
rã horti remeare. Cũ ꝗhoc duutius ageretur.
quadã die suo domiro. secũ secretius lõquenti ait
Uide quid agcis : & uuandalorũ regnũ qualiter
disponi debeat: Prouide: quiarex cicius. & subom¬
ni celeritate est moriturꝰ. Quod ille audiens. quia
ab eodẽ rege: p̃ceteris diligebatur ei minimeta¬
cuit : sed quia a suoł ortolano sapieniti scilic&
uiro agnouiss&e: indicauit: Quoddũ rex au¬
diss&: uico respondit: Ego uelle hunc dequo
um deferre corisueuit. Flasitaꝗ huc admensam
eum deportare fatiam ut quissit quimichi hec est
locutꝰ agnoscas. F actũꝗest &cũrexad pran¬

Expanded text:
ingrederetur hortum, suumque hortulanum quaedam requiingrederetur hortum, suumque hortulanum quaedam requireret, sapientem valde esse hominem videret, amicos coepit familiares deserere et saepius cum suo hortolano conloqui atque eius sermonibus delectari. Cui Paulinus cottidie ad mensam odoras virentesque herbas deferre consueverat, et accepto pane, ad cura horti remeare. Cumque hoc diutius ageretur, quadam die suo domino secum secretius loquenti ait: 'Vide, quid agas, et Wandalorum regnum qualiter disponi debeat, provide, quia rex citius et sub omni celeritate est moriturus'. Quod ille audiens, qui ab eodem rege prae ceteris diligebatur, ei minime tacuit; sed quid a suo hortolano, sapiente scilicet viro, agnovisset, indicavit. Quod dum rex audisset, ilico respondit: 'Ego vellim hunc, de quum deferre consuevit, has itaque huc ad mensam eum deportare facio, ut quis sit qui mihi haec est locutus agnoscas. Factumque est. Et dum rex ad pran
Abbreviated transcription (Latin):
eruditus dubitanti femine cicius ꝑsuasit ut audita
cã. Procedente aut̃ regis genero quieiꝰ filium habe¬
bat uiduarogatura seobtulit. Acprius petut utei
donare debiuss&. Quod cũ uirbarbar tipo suꝑbiae
turgidus : gaudio transitoriae ꝓsperitatis inflatus
Nõ solũ facere. sed etiã audire dispicer&: uidua sub¬
uinxit dicens. Ecce hunc hominẽ ꝓeouicarium
p̃beo: & solũ modo pietatẽ in me exibe michiq unicũ
filium redde. Cũꝗille uenusti uultus hominiẽ cons¬
pexis s&: quã artẽ noset inquisiuit. Eui uirdñ pau¬
linꝰ respondit dicens. Artẽ quidẽ aliqua nescio: sed
hortũ bene excolere scio. Quod uirgentilis ualde
libenter accepit: cũ innutrihendis olerib quia pe¬
ritus ess& audunt: Suscepititaꝗ seruũ: & rogan¬
ti uidue reddidit filium Quo ac cepto: uidua ab a¬
fricana reggione recessit: Paulinꝰ uero: ex colendi
orti suscepit curã. Cũ ꝗ isdẽ regis gener crebrom

Expanded text:
eruditus, dubitanti faeminae citius persuasit, ut audita eruditus, dubitanti faeminae citius persuasit, ut audita cam. Procedenti autem regis genero, qui eius filium habebat, vidua rogatura se optulit, ac prius petiit, ut ei donari debuisset. Quod cum vir barbarus typo superbiae turgidus; gaudio transitoriae prosperitatis inflatus, non solum facere, sed etiam audire dispiceret, vidua subiunxit, dicens: 'Ecce, hunc hominem pro eo vicarium praebeo; et solummodo pietatem in me exhibe mihique unicum filium redde'. Cumque ille venusti vultus hominem conspexisset, quam artem nosset, inquisivit. Cui vir Domini Paulinus rehortum bene excolere scio. Quod vir gentilis valde libenter accepit, cum in nutriendis oleribus quia peritus esset audivit. Suscepit itaque servum, et roganti viduae reddidit filium. Quo accepto, vidua ab Africana regione discessit. Paulinus vero excolendi horti suscepit curam. Cumque idem regis gener crebro
Abbreviated transcription (Latin):
umse uientium uuandalorum tẽpore fuiss&
italia incãpaniȩ partibus depopulatti mul¬
tique ẽẽnt exhacterra in affricana regione transducti.
ur dñi paulinus cuxta que cib episcopii usum aber& potiui.
capcuus indigentibusꝗ. largitus est. Cũꝙ ũnichil om¬
nimodo supeẽt quod petentibus dare pocuss&: Die
nero suum filium in captuntate ductũ fuiss& ꝑibuit.
at que iuro dĩ eiꝰp̃cium postulauit si forte illius dñs hoc
dignaretur accipere. & hunc conceder& ad ꝓpria
remear&. Sed urdĩ magnoꝑ .e. petenti feminie
quid darepotiuss& inquirens: nihil apud se aliud
nise inueni. setentiq femine: respondit dicens.
Mulier.: quod possim dare nõhabeo sem& ipsum¬
tolle: ac serium me iuiris tui eẽ ꝓfitere. Ad ꝗut fi¬
lium tium recipias meuice illius inseruitium traẽde
Quod illa exore tantiuiri audiens: in risionẽ potius
credidit quã conpassionẽ: Atille uterat uir eloqueN¬
tissimus. atque ad prime exterioribus quoꝗ studus

Expanded text:
um saevientium Vandalorum tempore fuisset Italia in Campaniae partibus depopulata, multique essent de hac terra in Africanam regvir Domini Paulinus cuncta quae ad episcopii usum habere potuit captivis indigentibusque largitus est. Cumque iam nihil omnimodo superesset quod petentibus dare potuisset, qunero suum filium in captivitatem ductum fuisse perhibuit atque a viro Dei eius pretium postulavit, si forte illius dominus hoc dignaretur accipere et hunc concederet ad propria remeare. Sed vir Dei magnopere petenti faeminae quid dare potuisset inquirens, nihil apud se aliud nisi se invenit, petentique faeminae respondit, dicens: 'Mulier, quid possim dare, non habeo; sed memet ipsutolle, nie servum iuris tui esse profitere, atque ut filium tuum recipias, me vice illius in servitium trade'. Quod illa ex ore tanti viri audiens; inrisionem potius credidit quam conpassionem. At ille, ut erat vir eloquentissimus atque adprime exterioribus quoque studiis
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃hensũ seep̃s intuens. humiliter confessꝰ ÷ quod
prius ꝑtinatiter negauit: Quius ruine & uerecundiae
isdẽ iudeus consulens qualiter hoc cogno uiss& uł quae
inconuentu. malignorum spũum deeo audiss& indica¬
uit: Quod ille cognoscens. sese in terrã ꝓtinꝰ in ho¬
rationẽ dedit. Moxque de suo habitaculo non solũ
eandẽ dĩ famulã. sed om̃s quoꝗ feminas que in eius
ilic obsequium habita. bant expulit In eodẽ uͦ
tẽplo apollinis : beati andreȩ apłi repente orato¬
rium fecit. At quȩ omni illa temptacione carnis.
funditus caruit: Iudeum uͦ cuiꝰ uistone atquae in¬
crepatione saluatꝰ : . ad aet̾nã salutẽ traxit
Uã sacram̃tis fidei inbutũ atꝗ aqua baptis matis mun

Expanded text:
deprehensum se episcopus intuens, humiliter confessus est quod deprehensum se episcopus intuens, humiliter confessus est quod prius pertinaciter negavit. Cujus ruinae et verecundiae idem Judaeus consulens, qualiter hoc cognovisset, vel quae in conventu malignorum spirituum de eo audivisset, indicavit. Quod ille agnoscens, se ad terram protinus in orationem dedit. Moxque de suo habitaculo non solum eamdem Dei famulam, sed omnem quoque feminam, quae in ejus illic obsequio habitabat, expulit. In eodem vero templo Apollinis, beati Andreae apostoli repente oratorium fecit, atque omni illa tentatione carnis funditus caruit. Judaeum vero, cujus visione atque increpatione salvatus est, ad aeternam salutem traxit. Nam sacramentis
Abbreviated transcription (Latin):
ne formidinis anxietate palpittr&: ab eodẽ spũ
qui cunctis illic obsequertibus p̾erat uis sũẽ ut re¬
quirerent : quisnã eẽt ille quuacere intẽplo eodẽ
p̃sumpsis soc: Quẽ maligni sp̃s ꝑgentes & subtilius
intuentes: crucismisterio signatũ uider̃ mirantes quȩ
dixerunt. Uah ue. uas uacuum & signatũ Quibus
hocrenunciantibus : cuncta illa malignorum spũũ
turba disparuit: Iudeus uͦ quihaec uiderat illico
surrexit : atquae ad epm. subfestinatione
ꝑuenit: Quẽ in ecda sua reperiens. seor sum
tulit. quatemptatione urgueretur inquisiuit
Cui confiteri ep̃s temptationẽ suam uerecunda¬
itus noluit Cũ uͦ ille dicer& quod innillaa di famula
praui amoris occulos inieciss&. atquȩ ad huc ep̃s nega¬
r& : ad iunxitdicens Quarenegas quod inquire¬
ris. quiad hoc usꝗ uesꝑe hesternoꝑductus es. ut pos¬
teriora illius alcipa ferires : Atque nimirũ ũba

Expanded text:
nae formidinis anxietate palpitaret, ab eodem spiritu nae formidinis anxietate palpitaret, ab eodem spiritu qui cunctis illic obsequentibus praeerat jussum est ut requirerent quisnam esset ille qui jacere in templo eodem praesumpsisset. Quem maligni spiritus pergentes, et subtilius intuentes, crucis mysterio signatum viderunt, mirantesque dixerunt: Vae, vae, vas vacuum et signatum. Quibus hoc renuntiantibus, cuncta illa malignorum spirituum turba disparuit. Judaeus vero qui haec viderat, ill co surrexit, atque ad episcopum sub festinatione pervenit. Quem in Ecclesia sua reperiens, seorsum tulit, qua tentatione urgeretur inquisivit. Cui confiteri episcopus tentationem suam verecundatus noluit. Cum vero ille diceret quod in illa tali Dei famula pravi amoris oculos injecisset, atque adhuc episcopus negaret, adjunxit, dicens: Quare negas quod inquireris, qui ad hoc usque vespere hesterno perductus es, ut posteriora illius alapa ferires? Ad quae nimirum verba
Abbreviated transcription (Latin):
lignorũ spũum turbã. quasi in obsequium cuiꝰ dã po¬
testatis p̃ire Eum uͦ qͥcoeteris p̾erat. in eiꝰdẽ gre¬
mio loci consedis se. Dincoepit singulorũ spiium
obsequium sibi causas actꝰꝗ. discutere: quatinꝰ unus¬
quisꝗ. quantũ ne quiciae egis s& inue nir&
Cumꝗ singuli sp̃s ad inquisitionẽ ei exponerent
quid oꝑati contrabonos fuissent. un in medio psilu¬
it quiandreȩ ep̃i animũ ꝑspeciem scẽ monialis fe¬
mine que inepiscopio eiꝰ habitabat: quantã temp
eadẽ fatebatur ad iunxit. Quia usq ad hoc quoq die
p̃terito uesꝑtina ora eiꝰ m̃tẽ trãxerit ut int̾ga eiꝰdẽ
sc̃ĩ monialis femine blandiers alcpã dar&: Cunc
malignꝰ sp̃s ad ꝗ humanigeneris. anticꝰ inimicꝰ exorta¬
tꝰ huncblandeẽ. ut ꝑficer& quod cepis s& quatinꝰ rui¬
nȩ ruire illius singularẽ interceteros palmã ter&:
Cũꝗ uideus. quiaderat hocuigilans cerner& & mag¬

Expanded text:
lignorum spirituum turbam quasi in obsequium cujusdam polignorum spirituum turbam quasi in obsequium cujusdam potestatis praeire, eum vero qui caeteris praeerat, in ejusdem gremio loci consedisse: qui coepit singulorum spirituum obsequentium sibi causas actusque discutere, quatenus unusquisque quantum nequitiae egisset inveniret. Cumque singuli spiritus ad inquisitionem ejus exponerus in medium prosiliit, qui in Andreae episcopi animum per speciem sanctimonialis feminae, quae in episcopio ejus habitabat, quantam tentaeadem fatebatur, adjunxit quia usque ad hoc quoque, die praeterito, vespertina hora, ejus mentem traxerit, ut in terga ejusdem sanctimonialis feminae blandiens alapam daret. Tunc malignus spiritus atque humani generis antiquus inimicus exhortatus hunc blande est, ut perficeret quod coepisset; quatenus ruinae illius singularem inter caeteros palmam teneret. Cumque Judaeus qui advenerat hoc vigilans cerneret, et mag
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uitã multis plenã uirtutib ducer&. seque subsa¬
cerdottili cꝰtodia in continentiae arce cꝰtodir& qua¬
dã scãm monialẽ feminã quã secũ prius habuerat
noluit abepiscopiisui cura repellere. sed certus
desua eiꝰꝗ. continentia. setũ hanc ꝑmisit habitare
Ex quare aictũ ÷: utanticꝰ hostis apudeiꝰ animũ aditũ
tep̃tacionis ex quirer& Na cepit speciem illius
occulis mentis eiꝰ in primere: ut inlicitꝰ nefanda co¬
gitar&. Quadã uͦ diȩ uideus qͥdã ex cãpanie
partibus romanueniens: capue carpehat iter
Qui ad fundannũ cliuũ. ꝑueniens: ciuam diem
uesperescere cerner& . & quo dedinare poss&
minime repperiss& : uixtti apollinis tẽplũ fuit.
ibiquese admanendũ contulit: Quupsũ loci illius
sacrilegium ꝑtimescens: quã uis fidem crucis mini¬
me haber& : signotamensecrucis munire curauit
Nocte aut̃ media: ipse solitudinis pauore turbatus
ꝑuigil iacebat. & repente conspiciens: uidit ma¬

Expanded text:
cum vitam multis plenam virtutibus duceret, seque sub sacerdotali custodia in continentiae arce custodiret, quamdam sanctimonialem feminam, quam secum prius habuerat, noluit ab episcopii sui cura repellere, sed certus de sua ejusque continentia, secum hanc permisit habitare. Ex qua re actum est ut antiquus hostis apud ejus animum aditum tentationis exquireret. Nam coepit speciem illius oculis mentis ejus imprimere, ut illectus nefanda cogitaret. Quadam vero die Judaeus quidam ex Campaniae partibus Romam veniens, Appiae carpebat iter: qui ad Fundanum clivum perveniens, cum jam diem vesperascere cerneret, et quo declinare posset minime reperiret, juxta Apollinis templum fuit, ibique se ad manendum contulit. Qui ipsum loci illius sacrilegium pertimescens, quamvis fidem crucis minime haberet, signo tamen se crucis munire curavit. Nocte autem media, ipso solitudinis pavore turbatus, pervigil jacebat, et repente conspiciens vidit ma
Abbreviated transcription (Latin):
capsã argenteã in angulo obcurissimo iacentẽ n exnigredine trans¬
acte annositatis nõ eẽ argentea apparente dño reuelante reppe¬
sissimis Lapidibus ꝑornatam inspexit. Dequa tractis uuor pe¬
talis in quib gemme incluse erant mire mangnitudirus uinesfti¬
bilem porcionem salutaris ligni dnĩcae crucis interius repositam¬
inuenit. Que &iam ex die illo ꝓsalute humanigeneris ab omni
ppło xp̃iano die exciltacionis scẽ crucis ĩ basilica saluatoris que
apellatur constantiniana osculat᷑ ac ad oratur hic constituit ut

Expanded text:
capsam argenteam in angulo obscurissimo jacentem ae annositatis, nec si esset argentea jam apparentem, Deo ei revelante, repertiosis lapidibus ornatam inspexit. De qua detractis quatuor petalis, in quib. gemmae clausae erant mirae magnitudinis, ineffabilem portionem salutaris ligni Dominicae crucis repperit, quod pro salute humani generis ab omni populo Christiano die exaltationis S. crucis in basilica Salvatoris, quae appellatur Constantiniana, osc
Abbreviated transcription (Latin):
furore: eorũ lingas. radicitus abs cidi fecit:
Res mira : & multis nota seniorib qui a ita
post ꝓ defensione ueritatis: etiã sine lingͥti
loquebantur : sicut prius loqui consuȩue¬
nomine : qui quodã tẽpr: cũ in p̃lo lango¬
bardi oliuã premerent: ut in oleo liqua re
debius sent : sicut iocundus erat & uulti &
animi: utrẽ naccuũ ad p̾lũ detulit: laboran¬
tesq lango bardos: leto uultusa lutauit:
Utrẽ pro tulit:  & iubendo pocius quã pe¬
tendo: eũ sib implere dixit Sed gentiles iuiri:
qui a iamtota die frustra laborauerant. at que
ab holiuis exigere oleũ torquendo non poterit:
uerba illius moleste sus ceperunt: cumque in¬
iuriis in sectati sunt Quibus uir dĩ: la& iori
ad huc uultu respondit dicens Si ꝓme oretis.
istũ utrẽ sanctolo impleatis: & sic auobis reuer¬
tar Cumque illi ex oliuis oleũ defluer&.
non cerneren: & uirũ dĩ adim plendũ utrẽ sibor

Expanded text:
furore, eorum linguas abscidi radicitus fecit. furore, eorum linguas abscidi radicitus fecit. Res mira et multis nota senioribus, quia ita post pro defensione veritatis etiam sine lingua loquebantur, sicut prius loqui peHic namque quodam tempore cum in prelo Langobardi olivas premerent, ut in oleum liquari debuissent, sicut jocundi erat et vultus et animi, utrem vacuum ad prelum detulit, laborantesque Langobardos laeto vultu salutavit, utrem protulit, et jubendo potius quam petendo eum impleri sibi dixit. Sed gentiles viri, qui tota jam die frustra laboraverant, atque ab olivis exigere oleum torquendo non poterant, verba illius moleste susceperunt, eumque injuriis insectati sunt. Quibus vir Domini laetiori adhuc vultu respondit, dicens: Sic pro me oretis, istum utrem Sanctulo impleatis, et sic a vobis revertetur. Cumque illi ex olivis oleum defluere non cernerent, et virum Dei ad implendum utrem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
in dubiũ : utrũ ueruicẽ toller&: an offerret.
Sedeulpe reus eicius: in dicauit poenam.
Mirati om̃s: quia in gressus fur. uiri dĩ me¬
rito ad p̃dã suã stabat ligitus Quise ꝓ eo
ꝓtinus in oracionẽ dederunt: suis que pre¬
cibus uix obtinere potuerunt: ut qui res corum
uenerat rapere: saltim uacuus exire mereret᷑:
Itaque fur qui diuste terat cũ p̃da captiuus.
quandoque exiit. na cuus & liber:
ustiani quoque augusti tẽporib
dũ contra catholicorũ uita exorta a uuanda¬
lis arriana ꝑ sequu cio in a frica ue ementer in¬
sanir&: quidam in defensione ueritatis.
ep̃i fortiter ꝑ sistentes: ad mediũ sunt deducti
Quos uuandalorũ rex uerbis hac munerib
flectere ad ꝑfidiã non ualens: tormentis fran¬
gere posse se credidit: Nam cũ eis in ipsa de¬
fensione ueritatis si lenciũ indicar&. nec ta¬
men ipsi contra ꝑ fidiã tacerent: ne tacendo
forsitan. consensisse uiderentur: Raptus in

Expanded text:
in dubium, utrum vervecem tolleret, an offerret, in dubium, utrum vervecem tolleret, an offerret, sed culpae reus citius indicavit poenam. Mirati omnes quia ingressus fur viri Dei merito ad praedam suam stabat ligatus. Qui se pro eo protinus in orationem dederunt, suisque precibus vix obtinere valuerunt ut qui res eorum venerat rapere saltem vacuus exire mereretur. Itaque fur, qui diu steterat cum praeda captivus, quandoque exiit vacuus et liber. ustiniani quoque augusti temporibus dum contra catholicorum vitam exhorta a Wandalis Arriana persecutio in Africa vehementer insaniret, quidam in defensione veritatis episcopi fortiter persistentes, ad medium sunt deducti. Quos Wandalorum rex verbis ac muneribus flectere ad perfidiam non valens, tormentis frangere posse se credidit. Nam cum eis in ipsa defensione veritatis silentium indiceret, nec tamen ipsi contra perfidiam tacerent, ne tacendo forsitan consensisse viderentur, raptus in
Abbreviated transcription (Latin):
q opib intentus: scẽ conuersacionis uitã ducebat:
Suꝑ ueniente autẽ uocacionis de de functus
est: atque ante ecłam sepultus Cidẽ uero aec¬
clesie caule inherebant houiũ: at que isdẽ locus
in quo sepultus est: ad easdẽ oues tendentibus
ꝓ uius erat: Quadã autẽ nocte cũ clericiss in¬
tra eccłam psallentib fur uenis i&: ut in gre¬
sus caulas furtũ facer &: ueruecẽ tulit &
concitus exiit: Cum uero ꝑ ueniss& ad locum
ubi uir dñi sepultus erat: repente hasit. &¬
gressum moueri non potuit Uer uecẽ quidẽa
de collo de posuit: eã que dimittere uoluit:
sed manu laxare non ualuit Cepit igitur
dicum ueruece: nec poterat. Miro itaque mo¬
do: fur quia uiuens uideri timuerat : hunc mor¬
tuus tenebat Cũq ita gressus manꝰ que illius
fuiss& obstricta: immobilis stetit Pacto
autẽ mane: ex pletis que laudib dĩ: ab eccła.
egressi sunt clerici: & inuenerunt in cognitũ
hominẽ. uer uicẽ tenentẽ mani. Res uenit

Expanded text:
que operibus intentus, sanctae conversationis vitam ducebat. Superveniente autem vocationis suae die defunctus est, atque ante ecclesiam sepultus. Eidem vero ecclesiae caulae inhaerebant ovium, atque idem locus in quo sepultus est ad easdem oves tendentibus pervius erat. Quadam autem nocte cum, clericis intra ecclesiam psallentibus, fur venisset, ut ingressus caulas furtum fac ret, vervecem tulit, et concitus exiit. Cum vero pervenisset ad locum ubi vir Domini sepultus erat, repente haesit, et gressum movere non potuit. Vervecem quidem de collo deposuit, eumque dimittere voluit, sed manum laxare non valuit. Coepit igitur di cum vervece, nec poterat. Miro itaque modo fur, qui a vivis videri timuerat, hunc mortuus tenebat. Cumque ita gressus manusque illius fuissent obstricta, immobilis perstitit. Facto autem mane expletisque laudibus Dei, ab Ecclesia egressi sunt clerici, et invenerunt ignotum hominem vervecem tenentem manu. Res venit
Abbreviated transcription (Latin):
ferires: At que nimirum uerba de p̃hensum
se ep̃s in tuens. humiliter coefersus est quod prius
ꝑtinaciter negauit Cuius rume uere cundiã
idẽ iudeus cousulens: qualiter hoc cognouiss&.
de eo audis s& in dicauit: Quod ille cognos cens¬
sesẽ in terrã ꝓtinꝰ in orationẽ dedit Mox que de
suo habitaculo non solũ ettadẽ dĩ famulã: sed
omnẽ quoq fem inã que meꝰ illic obsequio ha¬
bitabat ex pulit: In codẽ uero tẽplo apollinis.
beriti Andreae apłi repente oratoriũ fecit:
at que omni illa tẽptacione carnis. funditꝰ
ca ruit. Iudeũ uero cuius uisione atque in cre¬
patione saluatus est: ad eternã salutẽ traxit
Nã sacramentis fidei. imbritũ: atque a qua bap¬
tismatis emundatũ: ad scẽ eccłȩ gremiũ ꝑdu¬
xit Sic que factũ est ut ebreus idẽ dũ sclutis
aliene consulit. ꝑ uenir& ad suã: Et om̃ps ds̃
in de alterũ ad bonã uitã ꝑducer&: unde in

Expanded text:
ferires? Ad quae nimirum verba deprehensum ferires? Ad quae nimirum verba deprehensum se episcopus intuens, humiliter confessus est quod prius pertinaciter negavit. Cujus ruinae et verecundiae idem Judaeus consulens, qualiter hoc cognovisset, de eo audivisset, indicavit. Quod ille agnoscens, se ad terram protinus in orationem dedit. Moxque de suo habitaculo non solum eamdem Dei famulam, sed omnem quoque feminam, quae in ejus illic obsequio habitabat, expulit. In eodem vero templo Apollinis, beati Andreae apostoli repente oratorium fecit, atque omni illa tentatione carnis funditus caruit. Judaeum vero, cujus visione atque increpatione salvatus est, ad aeternam salutem traxit. Nam sacramentis fidei imbutum, atque aqua baptismatis emundatum, ad sanctae Ecclesiae gremium perduxit. Sicque factum est ut Hebraeus idem, dum saluti alienae consuluit, perveniret ad suam, et omnipotens Deus inde alterum ad bonam vitam perduceret, unde in
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq iudeus qui ad uenerat hoc uigilans cer¬
ner& & magne formidinis anxietate palpi¬
taret : ab eodẽ spiritu. qui cunetis illic obse¬
quentib p̃erat. iussũ est ut requirerent qͥs¬
nã eẽt. ille qui iacer& in tẽplo eodẽ p̃sum¬
in tuentes: crucis ms sterio signatũ uider̃:
mirantes que dixeruN Ua uaẽ. uas. uacuũ
& signatũ. Quib hoc renunciantib cuncta
illa malignorũ spirituũ turba disparuit:¬
Iudeus uero qui hec uiderat ilico surrexit:
atque ad ep̃m sub festinacione ꝑuenit Quẽ
in eccła sua repperiens seorsum tulit qua
teptacione urgueretur in quisiuit :.
Cui confiteri ep̃s. tẽptacionẽ suã uerecundatus
noluit: Cum uero ille dicer&. quod in illa taledĩ
famula praui amoris occulos in iecis s&. at que
adhuc ep̃s. negar& ad unxit dicens Quare ne¬
gas quod in quireris : qui ad hoc usque uesꝑe hes¬
terno per ductus es: ut posteriora illius alapa

Expanded text:
Cumque Judaeus qui advenerat hoc vigilans cerCumque Judaeus qui advenerat hoc vigilans cerneret, et magnae formidinis anxietate palpitaret, ab eodem spiritu qui cunctis illic obsequentibus praeerat jussum est ut requirerent quisnam esset ille qui jacere in templo eodem praesumintuentes, crucis mysterio signatum viderunt, mirantesque dixerunt: Vah, vah, vas vacuum, sed signatum. Quibus hoc renuntiantibus, cuncta illa malignorum spirituum turba disparuitus vero qui haec viderat, ill co surrexit, atque ad episcopum sub festinatione pervenit. Quem in Ecclesia sua reperiens, seorsum tulit, qua tentatione urgeretur inquisivit. Cui confiteri episcopus tentationem suam verecundatus noluit. Cum vero ille diceret quod in illa tali Dei famula pravi amoris oculos injecisset, atque adhuc episcopus negaret, adjunxit, dicens: Quare negas quod inquireris, qui ad hoc usque vespere hesterno perductus es, ut posteriora illius alapa
Abbreviated transcription (Latin):
dit malignorũ spuũ turbã: quasi in obseqͥũ
cuiusdã potestatis p̃ ire eũq uero quic eteris
prȩ erat: in cius dem gremio loci conse disse:
Qurcoepit sigulorũ sp̃uũ. ob sequentiũ sibi
causas actusq discuter& : quatenꝰ unus qͥs¬
que quantũ nequi cie egis s& in uenir&
Cũ que singuli sp̃s ad in quisicionẽ: ex po¬
nerent : quid oꝑati contra bonos fuis sent:
Unus in mechio ꝓsiliuit . qui in an dreae
ep̃i anunũ. ꝑ specie̾ scĩ moni alis femine
qui in episcopio eius habitabat: quanta tẽpta¬
cionẽ carnis comouis s& ap̃paruit:. Cũ uero
& trentũ si bi factum lucrũ grande credere quan
ad iunxit: Quia usq ad hoc qͦque die p̃terito
uesꝑtina hora eiusmentẽ traxerit. ut in ter¬
gtom eiusde̾ scĩ monialis femina blandieas.
alapã dar&. Punc malignus sp̃i atque hu¬
mani generis inimicus: exortatus hunc blan¬
illius singularẽ int̾ceteros palmã tener&.

Expanded text:
dit malignorum spirituum turbam quasi in obsequium dit malignorum spirituum turbam quasi in obsequium cujusdam potestatis praeire, eum vero qui caeteris praeerat, in ejusdem gremio loci consedisse: qui coepit singulorum spirituum obsequentium sibi causas actusque discutere, quatenus unusquisque quantum nequitiae egisset inveniret. Cumque singuli spiritus ad inquisitionem ejus exponerent quid operati contra bonos fuissent, unus in medium prosiliit, qui in Andreae episcopi animum per speciem sanctimonialis feminae, quae in episcopio ejus habitabat, quantam tentationem carnis commovisset aperuit. Cum vero et tanto sibi factum lucrum grande crederet, quafatebatur, adjunxit quia usque ad hoc quoque, die praeterito, vespertina hora, ejus mentem traxerit, ut in terga ejusdem sanctimonialis feminae blandiens alapam daret. Tunc malignus spiritus atque humani generis antiquus inimicus exhortatus hunc blanillius singularem inter caeteros palmam teneret.
Abbreviated transcription (Latin):
Quirtutib ducer&. seque subsa cerdotale custo¬
dia in continenciae arce custo dir&: quadã scĩmo¬
nialẽ feminã quã secũ prius habuerat Noluit
ab episcopi sui eura repellere: Sed certus de
sua euis que continenciã: secũ hanc ꝑmisula¬
bita n&. Exquare actũ est: ut antiquus hostis
apud eiꝰ animũ: aditũ tẽptacionis ex quirãts¬
ret Nam coepit speciẽ illius occulis mentis
eius in primer&: ut in lieitus nefanda cogi¬
tar& Quadã uero die: uideus quidã ex ca¬
panie partib romã ueniens: capuȩ carpebat
iter Qui ad fundanũ clibũ ꝑ ueniens: cũ iã
diẽ uespecere cerner&. & quod declinare
possa: mimine repperiss&: uxta apollinis
tẽplũ fuit: ibi que se admanendũ contulit:
Qui ipsũ loci illius sacrilegiũ ꝑtimescens:
quã uis fidẽ crucis minime haber&: signũ
tamen se crucis munire curauie Nocte autẽ
media ipso solitu dinis pauore turbatus. ꝑ¬
ingil iacebat: Et repente conspiciens ui¬

Expanded text:
virtutibus duceret, seque sub sacerdotali custodia in continentiae arce custodiret, quamdam sanctimonialem feminam, quam secum prius habuerat, noluit ab episcopii sui cura repellere, sed certus de sua ejusque continentia, secum hanc permisit habitare. Ex qua re actum est ut antiquus hostis apud ejus animum aditum tentationis exquireret. Nam coepit speciem illius oculis mentis ejus imprimere, ut illectus nefanda cogitaret. Quadam vero die Judaeus quidam ex Campaniae partibus Romam veniens, Appiae carpebat iter: qui ad Fundanum clivum perveniens, cum jam diem vesperascere cerneret, et quo declinare posset minime reperiret, juxta Apollinis templum fuit, ibique se ad manendum contulit. Qui ipsum loci illius sacrilegium pertimescens, quamvis fidem crucis minime haberet, signo tamen se crucis munire curavit. Nocte autem media, ipso solitudinis pavore turbatus, pervigil jacebat, et repente conspiciens vi