comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licet : aliam uͦ duc̾e non licet. Hoc aũ alius
euangłista ostendit dicens. Omĩs qͥ dimit¬
tit uororem suã & aliã ducit: mechatur.
Quis ẽ. enim qͥ dimittit uarorem suam.
nisi ille euius uaror formeata ẽ: Alii eñ
dimitt̾e ñ licet. Mechatur aũ similiter &
mulier: si dimiserit uirum suum. & alii
nupserit. S dicit aliqͥs. Ecce qͥ dimittit
mechatur. Num quid &e illa que dimittit᷑.
similiter mechatur.: Audi euangłistã.
& qui dimissam durerit: ad ulterat. Qre
aũ ad ulterat qͥ dimissam ducit: Qina eã
dueit quã duc̾ẽ non licet. Si enĩ aliã du¬
ait. infidelis si discedit discedat. Nlon emĩ
sub iectus ẽ. seruituti fr̃ aut soror: in eiꝰ modi.
Ac si dieat. Si fidelis infidelem dimitt̾e ue¬
lit: nullo iam uincło conugali tenetur. ut
non dimittat. Meluis ẽ. tamen tenere: ut
sic fortasse eam conuertat. Nlon gͥ nec essita¬
te constringitur ut eam teneat: s caritate

Expanded text:
licet, aliam vero ducere non licet. Hoc autem alius licet, aliam vero ducere non licet. Hoc autem alius evangelista ostendit dicens: Omnis qui dimittit uxorem suam et aliam ducit, moechatur. Quis est enim qui dimittit uxorem suam, nisi ille cujus uxor fornicata est? alii enim dimittere non licet. Moechatur autem similiter et mulier, si dimiserit virum suum, et alii nupserit. Sed dicit aliquis: Ecce qui dimittit, moechatur. Nunquid et illa quae dimittitur, similiter moechatur? Audi evangelistam: Et qui dimissam duxerit, adulterat. Quare enim adulterat qui dimissam ducit? Quia eam ducit, quam ducere non licet: si enim aliam duait: « Infidelis si discedit, discedat: Non enim subjectus est servituti frater aut soror in ejusmodi . » Ac si dicat: Si fidelis infidelem dimittere velit, nullo jam vinculo conjugali tenetur, ut non dimittat. Melius tamen est tenere, ut sic fortasse eam convertat. Non igitur necessitate constringitur, ut eam teneat, sed charitate
Abbreviated transcription (Latin):
autem occłm seandalizatem eruere ẽ. qñ
fr̃em uł filium. uł aliquem alium annoꝵ
quem quasi occłm uł manum diligimus.
lizant. Nullum enin ad uersum hoc dili¬
gere debemus. Inde eñ heli sacerdos ual¬
de rep̃henditur: quod filiorũ seandalum
sustinuerit. Tollamus igit᷑ ⁊ eruamꝰ a nob̾
quicumq ad corporis uł amme formcationẽ
nos inintant: etiã si quasi occłi ⁊ manus
cari ⁊ necessarii nob̃ fuerint. Errpedit enĩ
nob̾ ut illi soli ꝑeant : quam ut nos quoq
simul cum illis pereamus. Sequitur. Dictũ
est aũ. Quiẽq dimiserit urorẽ suã: det illi
libellũ repudii. Ego au̾ dico uob̾. qr omĩs qͥ¬
dimiserit uocorẽ suã ercepta forncationis
causa : facit eam mechari. E qͥ dimissam
durerit: ad ulterat. In his aũ manifeste
ostenditur. quod nulli uarorẽ suam dinit.¬
tere liceat: excepta causa formeationis.
sausa uͦ formeationis urorem uiro dimitt̾e

Expanded text:
autem oculum scandalizantem cruere est, quando autem oculum scandalizantem cruere est, quando fratrem vel filium vel aliquem alium amicorum, quem quasi oculum vel manum diligimus, lizant: nullum enim adversum haec diligere debemus. Inde enim Heli sacerdos valde reprehenditur quod filiorum scandalum sustinuerit. Tollamus igitur et eruamus a nobis quicunque ad corporis vel animae fornicationem nos invitant, etiamsi, quasi oculi et manus, chari et necessarii nobis fuerint. Expedit enim nobis ut illi soli pereant, quam ut nos quoque simul cum illis pereamus. Sequitur: Dictum est autem: Quicunque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii. Ego autem dico vobdimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui dimissam duxerit, adulterat. In his autem manifeste ostenditur, quod nulli uxorem suam dimittere liceat, excepta causa fornicationis. Causa vero fornicationis, uxorem viro dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
chab̾is. Ego aũ dieo uob̾. qm̃ omĩs qui
ud̾it mulierem. ad concupiscendum eã.
iam mechatus ẽ. eam incorde suo. his eni
uerbis non solum corporis s ⁊ mentis for¬
meatio tollitur : qm̃ non solum membris
agere s ⁊ mente concupiscere formeatio
uocatur. E quasi aliquis occłorum culpã
pꝰ se ad illicitamenta trahentium causaret᷑:
ad didit dicens. Quod si occłs tuus dexter¬
scandalizat te: erue eum & ꝓhice abste.
Ut quid: Erpedit enim tibi ut ꝑea ͭ unũ
membrorũ tuorũ: quam totum corpus
tuũ mittat᷑ ingehennam. Similit̾ aũ fac:¬
&e si te manus in aliquo scandaliz auerit.
hoc eñ ad litterã intellig̾e scõrum patrui
concilia interdicunt: eosq ad sacros ordi¬
nes nõ ad mittunt. qui tale aliquid fecisse
inueniuntur. Uerumptamen occłos tunc
eruimus & a nob̾ eos ꝓhicimus : si eis in
corpore nr̃o uagandi ꝑillicita licentiam
tollimus. Unde psalmista. Auerte inqͥt
occłos meos ne uideant uanitatẽ. Aliter

Expanded text:
is. Ego autem dico vobis quoniam omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo. His enim verbis non solum corporis, sed et mentis fornicatio tollitur; quoniam non solum membris agere, sed et mente concupiscere, fornicatio vocatur. Et quasi aliquis oculorum culpam post se ad illicita mentem trahentium causaretur, addidit dicens: Quod si oculus tuus scandalizat te, erue eum et projice abs te. Ut quid? Expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum mittatur in gehennam. Similiter 25 autem fac, si manus in aliquo scandalizaverit. Hoc enim ad litteram intelligere, sanctorum Patrum concilia, interdicunt; eosque ad sacros ordines non admittunt qui tale aliquod fecisse inveniuntur. Verumtamen oculos tunc eruimus, et a nobis eos projicimus, si eis in corpore nostro vagandi per illicita licentiam tollimus. Unde Psalmista: « Averte, inquit, oculos meos, ne videant vanitatem . » Aliter
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃i suo reus erit iudicio. Qui aũ dicrerit fri
suo racha: reus erit consilio. Qui aũ dicrerit
fatue: reus erit gehenne ignis. Non inquit
sufficnunt uob̾ ad iusticiam: ea que seribe &
pharisei sibi suffice̾ non bene cogitabant.
Maiora nouis quam antiquis p̃cepta dant᷑.
Illis dicitur ne occidant : istis dicitur ne iras¬
cantur. Illi ab homieidio: isti ab ira &e hodio
reus mortis in iudicio udicatur. Neq uero
lex om̃s damnat qui occidunt: qm̃ ⁊ ipsa
multos occide uibet. De terminandus ẽ.
gͥ locus iste: sicut &e cet̾a que breuiter dicta
immus. aliquid hab̾e uidentur. Bicit enim
lex. Quicũq enĩ sponte uł ꝑ odium & in si¬
dias occid̾it homine: ipse quoq occidatur.
Ceteris uero tres ciuitates constituit: ad qͣs

Expanded text:
udicio. Qui autem dixerit fratri suo, raca, reus erit concilio. Qui autem dixerit, fatue, reus erit gehennae ignis. Non inquit, sufficiunt vobis ad justitiam ea quae Scribae et Pharisaei sibi sufficere non bene cogitabant. Majora novis quam antiquis praecepta dantur. Illis dicitur, ne occidant; istis dicitur ne irascantur. Illi ab homicidio; isti ab ira et odio reus mortis in judicio judicatur; neque vero lex omnes damnat qui occidunt, quoniam et ipsa multos occidere jubet. Determinandus est igitur locus iste, sicut et caetera quae breviter dicta, minus aliquid habere videntur. Dicit enim lex: quicunque sponte vel per odium et insidias hominem occiderit, ipse quoque occidatur . Caeteris vero tres
Abbreviated transcription (Latin):
que si ibi succise fuerint. nõ ẽ ubi creseãt.
Uñ scriptũ ẽ. Beatus qui tenebit. ⁊ allidet
paruulos suos ad petram. Uñ ⁊ sacerdotes
comam nutrire interdi.cuntur. Qualiter
aũ mundi corde dm̃ uideant. uł quibus
occłis eum uideant dubitari potest. facile
autem solui nõ potest. Apłs tamen dicit.
bidemus nunc ꝑ specłm in engiate. tunc
aũ facie ad faciem. Ilunc cognosco er parte.

Expanded text:
quae si ibi succisae fuerint, non est ubi crescant. quae si ibi succisae fuerint, non est ubi crescant. Unde scriptum est: « Beatus qui tenebit, et allidet parvulos suos ad petram . » Unde et sacerdotes comam nutrire interdicuntur. Qualiter autem mundi corde Deum videant, vel quibus oculis eum videant, dubitari potest, facile autem solvi non potest. Apostolus tamen dicit: « Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie 21 ad facie
Abbreviated transcription (Latin):
quentur. S tatim post nisticiam miscdiam
posuit. Unde ⁊ psalmista ait. Miscdiam
& iudicium eantabo tibi dñe. Bona est
iusticia bona ẽ.⁊ miscđia. Habet illa suũ
locum: habet ⁊ ista suum. Neq uero pe¬
rit iusticia. si inquibusdã causis miscđia
temperetur. Qui aũ miscdiã non habuerit¬
miscdiam non inueniet. Eadem enim m̃¬
sura qua mensi fueritis : remecietur: uob̾.
Sequitur. Beati mundo corde: qm̃ ipsi
dm̃ uidebunt. Excorde enim ut dñs ait.
ereunt cogitaciones male. furta. homici¬
dia. ꝑ uiria ad ulteria. falsa testimonia.
qe similia. Hec sunt que coinquinant
hominẽ. Tale aũ cor: mundum non ẽ. Si enĩ
mundum eẽt totum hominẽ suo stereore ñ
in quinaret. Illuo gͥ cor ẽ mundum: ex quo
talia non ꝓcedunt. Ido et dauid rogat dñm
totus homo erit mundus ab inquitatibus.
Ibi enim oriunt᷑ peccata. ibi radices figut.

Expanded text:
quentur. Statim post justitiam misericordiam quentur. Statim post justitiam misericordiam posuit. Unde et Psalmista ait: « Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . » Bona est justitia; bona est et misericordia, Habet illa suum locum; habet et ista suum. Neque vero perit justitia, si in quibusdam causis misericordia temperetur. Est autem misericomisericordiam non inveniet: « eadem enim mensura, qua mensi fuerimus, remetietur nobis . » Sequitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. -- « Ex corde enim, ut Dominus ait, exeunt cogitationes malae, furta, homicidia, perjuria, adulteria, falsa testimonia , » et similia; haec sunt quae coinquinant hominem: tale autem cor mundum non est. Si enim mundum esset, totum hominem suo stercore non inquinaret. Illud igitur cor est mundum, ex quo talia non procedunt. Ideo et David rogat Dominum totus homo erit mundus ab iniquitatibus. Ibi enim oriuntur peccata, ibi radices figunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fleuit de miseriis ens.
lugent. qm̃ ipsi et̾na leticia consolabunt᷑.
Beati qui esuriunt & sicint iusticiam.
Illi enim iusticiã esuruint & sienunt qui sie
in obseruanda iusticia delectantur. ac si
magnis epulis reficrantur. Unde ⁊ psalmis
ta. Beati qui eustodiunt uidiciũ: ⁊ faciunt
iusticiam in omĩ tp̃re. hoc audiant reges ⁊
principes. hoc audiant potentes ⁊ iudices.
hoc & nos audiamus nos inquam ep̃i ⁊ sacer¬
dotes huius capituli semꝑ memores simus.
sine quo cet̾a capitula bene tractare nequimꝰ.
S nota quia non solum illi qui faciunt iusti¬
ciam. ẜ etiam qui eam esuriunt ⁊ siciunt:
id ẽ qui eam facere concupiscunt. E qui nõ
possunt. facere q̃ desid̾ant. tamen beati sunt
quia quantum inpsis ẽ. faciunt quod desidãt.
X isti quidem saturabuntur. quando omĩa
desidaeria complebuntur. Sic̃ eni eibo satu¬
ratur corpus. ita suo desidio saturatur aĩa.
Beati misericordes. qm̃ ipsi miscdia conse¬

Expanded text:
flevit de miseriis ejus.lugent, quoniam ipsi aeterna laetitia consolabuntur. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Illi enim justitiam esuriunt, et sitiunt, qui sic in observanda justitia delectantur, ac si magnis epulis reficiantur. Unde et Psalmista ait: « Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore . » Hoc audiant reges et principes; hoc audiant potentes et judices; hoc et nos audiamus, nos, inquam, episcopi et sacerdotes, hujus capituli semper memores simus, sine quo caetera capitula bene tractare nequimus. Sed nota, quia non solum illi qui faciunt justitiam, sed etiam qui eam esuriunt et sitiunt; id est qui eam facere concupiscunt, etsi non possint facere quod desiderant, tamen beati sunt, quia quantum in ipsis est, faciunt quod desiderant. Et isti quidem saturabuntur, quando omnia illorum desideria complebuntur; sicut enim cibo saturatur corpus, ita suo desiderio saturatur anima. Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam conse
Abbreviated transcription (Latin):
& ioħs apłs. Seimus inquit quia cum appa¬
ruerit similes ei erimus. quia indebimus
eum sicuti ẽ. Magnus erit occłs: qui clarita¬
te sin uisus eum qui omĩa continet comp̃h¬
endere poterit¶ Beati pacifici: qm̃ filii dĩ
uocabuntur. Pacifiei em̃ sunt. qui discordes
pacificant. qui mundum do reconciliant:
qui inter ceteros pacem ⁊ coneordia seminat.
nim sine qua nemo uidebit dm. Itemq.

Expanded text:
Scimus, inquit, quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » Magnus erit ille oculus, qui claritate sui visus eum qui continet omnia, comprehendere poterit. Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. Pacifici enim sunt qui discordes pacificant, qui mundum Deo reconciliant, qui inter caeteros pacem et concordiam seminant. bus sine qua ne
Abbreviated transcription (Latin):
bentes ⁊ ueratos uariis langoribus ⁊ tor¬
mentis comp̃hensos.⁊ qui de monia ha-¬
bebant. ⁊ lunaticos. ⁊ ꝑ aliticos. & eurauit
& opinio t̾ram replet. Undiq aũ om̃s in¬
firmi ⁊ male se habentes ad eum defe-¬
runtur : & ipse ut uerus medicus om̃s in¬
ternus & ex terns curat infirmitates. Hoc
portauit. A secute sunt eum turbe multe:
de galilea. & de decapoli .⁊ de iherosolimis.
& de iudea ⁊ de trans iordane.

Expanded text:
is languoribus, et tormentis comprehensos; et qui daemonia habebant, et lunaticos, et paralyticos, et curavit et opinio terram replet. Undique autem omnes infirmi et male se habentes ad eum deferuntur, et ipse ut verus medicus omnes interius et exterius curat infirmitates. Hoc portavit. » -- Et secutae sunt eum turbae multae de Galilaea, et Decapoli, et de Jerosolymis, et de Judaea,
Abbreviated transcription (Latin):
Multos enim
uidemus qui ꝓpt̾ hec & similia ꝑ sequuntur
alios: ⁊ ꝑsequuntur ab aliis. Propter iusticiã
enim apłi ⁊ martires ꝑsecutionem ab impiis
passi sunt. Si enim ap̃dicatione iusticie res¬
sare uoluissent: ꝑsecutionẽ passi non ẽẽnt.
Usq hodie quoq in seã eccłia ꝑsecueionem
paciuntur quic̃q iusticiã p̃dieare ⁊ tenere
nituntur. Non gͥ om̃s qui ꝑsecutionem
aliqua istarum beatitudine continetur. Qđ
si in aliqua se inuenerit: sit securuf. bea¬
tus erit. Hoc enim ueritas dĩ. Ueritas aũ
mentiri non potest. Beati estis cum male¬
dicrerint uob̃ homines ⁊ ꝑsecuti uos fuerit.
& dicrerint omne malum ad uersus uos:
meneientes. ꝓpt̾ me. Gaudete ⁊ exultate:
qm̃ merces ur̃a copiosa ẽ. in celis. Beati in¬
quit estis cum uos homines maledicrerint.
netimeatis eorum maledictiones. s potius
gaudete ⁊ erultate. qm̃ eorũ maledictiones.
eorum ꝑsecutiones. eorũ maledieta ⁊ men

Expanded text:
Multos enim videmus qui propter haec et similia persequuntur alios, et persequuntur ab aliis. Propter justitiam enim apostoli et martyres persecutionem ab impiis passi sunt. Si enim a praedicatione justitiae cessare voluissent, persecutionem passi non essent. Usque hodie quoque in sancta Ecclesia persecutionem patiuntur quicunque justitiam praedicare et tenere nituntur. Non igitur omnes qui persecutionem aliqua istarum beatitudine continetur. Quod si in aliqua se invenerit, sit securus, beatus erit, hoc enim Veritas dixit: Veritas autem mentiri non potest. Beati estis cum maledixerint vobis homines, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversus vos, mentientes propter me: gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in coelis. Beati, inquit, estis, cum vos homines maledixerint; ne timeatis eorum maledictiones, sed potius gaudete et exsultate, quoniam eorum maledictiones, eorum persecutiones,
Abbreviated transcription (Latin):
tunc heati sed miseri fuunt. Sic enĩ dr.
Beati qui lugent peccata que fecerunt.
Beati qui sua ⁊ aliorũ peccata plorant.
Sic enaim samu el flebat saulem cumetis¬
diebus uite sue. Ilam & dd quia penituit &
fleuit. beatus ẽ. Ait enĩ. Fuerunt michi la

Expanded text:
tunc beati, sed miseri fiunt. Sic igitur dicatur: tunc beati, sed miseri fiunt. Sic igitur dicatur: Beati qui lugent peccata, quae fecerunt; beati qui sua et aliorum peccata plorant. Sic enim Samuel flebat Saulem cunctidiebus vitae suae . Nam et David quia poenituit, et flevit, beatus est; ait enim: « Fuerunt m
Abbreviated transcription (Latin):
Quomam ipsorũ ẽ. regnũ celorii¶ Beati mi¬
tes. q̃m ipsi possidebunt t̃rã. Qind ei sũt
mites. msi pacientes ⁊ humiles: Perit
enim omĩs uirtus sine patientia. Uñ ⁊ dñs
nec t̾ram suam posside potest. Quom enĩ
amina suam possidet. qui anmi su furo¬
rem & iram cohibere non ualet : Quomͦ
autem t̾ram suã possidet. qui neq occłos¬
suos ab illicito insu. neq aures suas ab illi¬
cito auditu. neq nares ab illicito odoratu.
neq os ab illicito gustu. neq manus ab illi¬
cito tactu compescere ualet: Lossumus
autẽ ꝑ hanc t̾ram. t̾ram iuiuencium in tel¬
ligere. Hac ꝑ hoc non minus possident
mites. quã possident pauꝑes sp̃u. qm̃ cũ¬
lia ꝓmittit. nonne tibi in monte ⁊ ui regia
sublimitate sed̾e uideretur : Sequitur.¬
¶ Beati quilugent. qm̃ ipsi consolabunt᷑.
Quid enĩ si ꝓamissione rerum temporali¬
geant: Quosdam enĩ flere uidemus. qm̃
illatas sibi iniurias uindicare non poffut.
Quas quidem qm̃ uindieant. nequaquã

Expanded text:
 est regnum coelorum. Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. Quid enim sunt mites, nisi patientes et humiles? Perit enim omnis virtus sine patientia. Unde et Dominus nec terram suam possidere potest. Quomodo enim animam suam possidet qui animi sui furorem et iram cohibere non valet? Quomodo autem terram suam possidet, qui neque oculos ab illicito visu, neque aures ab illicito auditu, neque nares ab illicito odoratu, neque os ab illicito gustu, neque manus ab illicito tactu compescere valet? Possumus tamen per hanc terram, terram viventium intelligere: ac per hoc non minus possident mites, quam possident pauperes spiritu, quonoster talia promittit, nonne tibi in monte, et in regia sublimitate sedere videtur? Sequitur: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur. Quid enim si pro amissione rerum temporaligeant? Quosdam enim flere videmus, quoniam illatas sibi injurias vindicare non possunt: quas quidem quando vindicant, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
est. regnum celorũ. Quod enim in montẽ
xrp̃s ascendit: magnum aliquid se loeutu
maioris in telligencie ẽẽ sciebat. S quid
dicit . Beati pauꝑes sp̃u. Non dieit sim¬
pliciter beati pauperes: qm̃ nec omnes
pauꝑes beati. nec omnes diuites miseri
sunt. Multos enim pauperes. latrones.
homicidas. ad ulteros ꝑ uiros. & ꝓlitores
uidemus. qui ⁊ in hac uita miseri sunt:
& pꝰ hac uitam infelices erunt. Bintes
autẽ plures fuisse legimus. qui in sc̃a cõ¬
uersatione dño. placuerunt. Beati gͥ sp̃u.
malus. Sicut aũ beati sunt qui in sp̃u
malo pauꝑes sunt: sic etiam illi bi sunt
qui sp̃u bõno diuites sunt. Beati itaq
ꝑes sunt beati sunt. Beati sunt quoq qui
sp̃u sapientie & intellectus. sp̃s consilii. &
fortitudinis. sp̃u scientie ⁊ pietatis. & sp̃u¬

Expanded text:
est regnum coelorum. Quod enim in montem Christus ascendit magnum aliquid se locuturmajoris intelligentiae esse sciebat. Sed quid dicit? Beati pauperes spiritu. Non dicit simpliciter beati pauperes; quoniam nec omnes pauperes beati, nec omnes divites miseri sunt. Multos enim pauperes latrones, homicidas, adulteros, perjuros et proditores videmus: qui et in hac vita miseri sunt, et post hanc vitam infelices erunt. Divites autem plures fuisse legimus, qui in sancta conversatione Domino placuerunt. Beati igitur pamalus. Sicut autem beati sunt, qui spiritu malo 20 pauperes sunt, sic etiam illi beati sunt qui spiritu bono divites sunt. Beati itaqueperes sunt, beati sunt. Beati sunt quoque qui spiritu sapientiae, et intellectus, spiritu consilii et fortitudinis, spiritu scientiae et pietatis, et sp
Abbreviated transcription (Latin):
minimꝰ. & qui facit uoeatur magnꝰ : Tale enĩ
mandatũ ñ minimũ: s marimũ eẽ indet᷑.
Et ego quidẽ his uerb̃ significari puto. qđ
omia legis mandata non facientibꝰ minima
sunt facientibus aũ macrima: qm̃ illos
minimos. istos uero macrimos faciunt.
Sunt p̃terea minima inminimis.⁊ in agna
in magnis: qm̃ ⁊ illi habent illa ꝓminimo.
&e isti habent ea ꝓmacrimo. Sequit᷑. Bieo
au uob̃ quia nisi habundauerit iusticia
ur̃a plusquã scribarũ ⁊ phariseorum: nõ¬

Expanded text:
minimus, et qui facit, vocatur magnus? Tale enim minimus, et qui facit, vocatur magnus? Tale enim mandatum non minimum, sed maximum esse videtur. Et ego quidem his verbis significari puto, quod omnia legis mandata non facientibus minima sunt, facientibus autem maxima, quoniam illos minimos, istos vero maximos faciunt. Sunt praeterea minima in minimis et magna in magnis, quoniam et illi habent ea pro minimo, et isti habent ea pro maximo. Sequitur: Dico autem vobis, quia nisi ubundaverit justitia vestra plusquam Scribarum et Pharis
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ hoc intelligatur. que multis in locis reg¬
num celorum uocatur. In qua sc̃i apłi.
martires. ⁊ confessores. magni ualde ue¬
nerantur &e habentur: qui legis manda¬
ta. & fecerunt &e docuerunt. Ceteri uero
quam minimi sint. quid attinet dicere.
cum neq inmemoria. apud homines habe¬
antur. neq in celis inter scõs connum̾ent᷑:
& quidem multos tales ineccłia indemus
pluresq fuisse non dubitamus : qͥ bene qͥ¬
dem p̃dicaresciunt. bene aũ facere nesciũt.
Isti igitur ñ in merito minimi & uocant᷑¬
& sunt in regno celorum: qm̃ ce si ab aliis
magni indeatur ab illis tantum despicnun¬
tur in quibus celorum dñs regnat ⁊ habitat.
S indeamus quid significet qui soluerit
unum de mandatis istis minimis. De qͥbꝰ
istis. nisi de his que in lege continentur.
quã se nõ soluere. s facere p̃diccerat:: Quo¬
modo enĩ aliqd̾ mandatum minimum ẽẽ
intellig̾e possumus. qd qui non facit uocat᷑

Expanded text:
igitur hoc intelligatur, quae multis in locis regigitur hoc intelligatur, quae multis in locis regnum coelorum vocatur. In qua sancti apostoli, martyres et confessores magni valde venerantur, et habentur, qui legis mandata, et fecerunt, et docuerunt. Caeteri vero quoniam minimi sunt, quid attinet dicere, cum neque in memoria apud homines habeantur, neque in coelis inter sanctos connumerentur? Et quidem multos tales in Ecclesia videmus, pluresque fuisse non dubitamus, qui bene quidem praedicare sciunt, bene 23 autem facere nesciunt. Isti igitur non immerito minimi et vocantur, et sunt in regno coelorum; quoniam etsi ab aliis magni videantur, ab aliis tamen despiciuntur, in quibus coelorum Dominus regnat et habitat. Sed videamus quid significet, qui solverit unum de mandatis istis minimis. De quibus istis? nisi de his quae in lege continentur, quam se non solvere, sed facere praedixerat? Quomodo autem aliquid mandatum minimum esse intelligere possumus, quod qui non facit, vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͥ & illud accipiatur quod suꝑnis direrat
de ioseph &e maria: quia non cognoscebat
eam donec peperit filium suum primoge¬
nitum. Bonec enin precedentia bene de-¬
terminat: sub sequentibus uero nullam
infert necessitatem. Si enim sub sequentibꝰ
necessitatẽ inferret: postquam celum ce
t̾ra transibunt nichil eorum fieri poss que
Qui enim soluerit unum de mandatis istis
minimis &e docuerit sic hoĩes: minimꝰ uocabit᷑
in regno celoꝵ. Nõ ueni inqͥt legẽ solu̾e & exrpo¬
nere: s ea q̃ ler p̃cipit ag̾e ueni & ad implere.
Quare hoc  uis audire quare: Quia qui
seripturas solummꝰ soluit ce er ponit. ⁊ ñ
facit quod scripture p̃cipiunt : minmus
uocabitur in regno celorum. In quo regno
celorũ: Dicitur enĩ non solum patria celes¬
tis: uerum & eccłia regnum celorũ. S quo¬
modo ibi minimus uocabitur. qui neq
magnus neq minimus ibi erit : De eccłia

Expanded text:
Sic igitur et illud accipiatur, quod superius dixerat Sic igitur et illud accipiatur, quod superius dixerat de Joseph et Maria, quia « non cognoscebat eam donec peperit filium suum primogenitum. » Donec enim praecedentia bene determinat, subsequentibus vero nullam infert necessitatem. Si enim subsequentibus necessitatem inferret postquam coelum et terra transibit, nihil eorum fieri posset, quQui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, miniin regno coelorum. Non veni, inquit, legem solvere et ponere, sed ea quae lex praecipit, agere veni et adimplere. Quare hoc? Vis audire quare? Quia qui Scripturas solummodo solvit et exponit, et non facit quod Scripturae praecipiunt, minimus vocabitur in regno coelocoelorum? Dicitur enim non solum patria coelestis, verum et Ecclesia regnum coelorum. Sed quomodo ibi minimus vocabitur, qui neque magnus, neque minimus ibi erit? De Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
& uirtutes quas in homine oꝑatus ẽ: que
ne quatͣ ad impleri possent nisi ipse ueniss.
Multum gͥ minus habebant lex ⁊ ꝓpħe.
ioħs euangłista testatur. Qui cum multũ
fleret eo quod nemo inueniri posset qui
librum septem sigillis signatum aꝑiret:
dictum ẽ. ei ne fleret. quia ecce uieit leo
de tribu nida. radia daid: aꝑire librũ
⁊ soluere septem signacła enis. Amen qͥp¬
pe dico uob̾: donec transeat celum & t̾ra :
iota unum aut unus aper. non p̃teribit.
alege donec omĩa fiant. Quomodo enim ñ
fiant. que ipse dñs uentura ẽẽ p̃dixerat :
alio quin mentiretur: qui mentiri non po¬
test. Iota aũ ⁊ apex que inlitteris minima
sunt: quam libet legis ⁊ ꝓpħarum paruissi¬
mam sentenciam significant. Quod aũ
ait quia donec transeat celum ⁊ t̾ra non
p̃teribit aliquid horũ donec om̃ĩa fiant:
manifeste ostendit quia dicendo donee. ñ¬
nisi ad p̃cedentia spectat. Multa de scõrũ

Expanded text:
et virtutes quas in homine operatus est, quae et virtutes quas in homine operatus est, quae nequaquam adimpleri possent, nisi ipse venisset. Multum igitur minus habebant lex et prophJoannes evangelista testatur. Qui cum multum fleret, eo quod nemo inveniri posset qui librum septem sigillis signatum aperiret, dictum est ei, ne fleret: « Quia ecce vicit leo de tribu Juda, radix David, aperire librum et solvere septem signacula ejus. Amen qpe dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia fiant . » Quomodo enim non fiant, quae ipse Deus ventura esse praedixerat? Alioquin mentiretur qui mentiri non potest. Iota autem, et apex, quae in litteris minima sunt quamlibet legis et prophetarum parvissimam sententiam significant. Quod autem ait, quia donec transeat coelum et terra, non praeteribit aliquid horum, donec omnia fiant, manifeste ostendit, quia dicendo donec, nonnisi ad praecedentia spectat. Multa enim de san
Abbreviated transcription (Latin):
dit frumenta maledicitur inppłis. Sic lu¬
ceat luꝙ ur̃a coram hominibus ut indeãt
incelis ẽ. Lux inquit estis: ⁊ sermone ce
oꝑe lucere debetis. Magis gͦ oꝑando quam
loquendo ꝓficitis: quia maior ẽ. splendor
operis qͣm sermonis. Uñ ñ ait. ut audienteᷤᷤ
ur̃m bonum sermonem głificent patrẽ
ur̃m. S quid ait : Ut uidentes ur̃a bona
oꝑa: glificent patrẽ ur̃m qui incelis ẽ.
olite putare qm̃ ueni soluere legem aut
ꝓpħas : non uem soluere s ad implere. Ue¬
nerat enim dñs non tantum ad soluendum
&& erponendum hoc quod lea ⁊ ꝓpħe uidebant:
uerum etiam ad agendum. Uenerat p̃terea
dñs non ad hoc tantum. ut legem ⁊ ꝓpħas
solueret. ⁊ exponeret : ẜ ut ea que minus
haberent ad impleret. Multis enim modis
nisi ipse ueniss. lex ⁊ ꝓpħe ad impleri non
poterant. Predirerant enim enis natiuita¬
tem. passionem. refurrectionẽ. ascensionẽ.

Expanded text:
dit frumenta, maledicitur in populis. Sic ludit frumenta, maledicitur in populis. Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant in coelis est. Lux, inquit, estis; et sermone, et opere, lucere debetis. Magis enim operando, quam loquendo, proficitis, quia major est splendor operis quam sermonis. Unde non ait, ut audientes vestrum bonum sermonem glorificent Patrem vestrum. Sed quid ait? Ut videntes vestra bona opera glorificent Patrem vestrum, qui in coelis eolite putare quoniam veni solvere legem, aut prophetas; non veni solvere, sed adimplere. Venerat enim Dominus non tantum ad solvendum et exponendum hoc quod lex et prophetae jubebant, verum etiam ad agendum. Venerat praeterea Dominus non ad hoc tantum, ut legem et prophetas solveret, et exponeret, sed ut ea, quae minus haberent adimpleret. Multis enim modis, nisi ipse venisset, lex et prophetae adimpleri non poterant. Praedixerant enim ejus nativitatem, passionem, resurrectionem, ascensionem
Abbreviated transcription (Latin):
di. Quod em̃ sol ⁊ luna p̃stant corpori : hoc a¬
płi ⁊ doctores p̃stant anime. Illi illuminant
ocłos corporis : isti illuminant ocłos mentis.
Sunt gͥ luar mundi: quia maiorem ⁊ meliorẽ
mundi partem illuminant. Non potest en¬
tas abscondi supra montem posita. Sic enim
supͣ montẽ. Non possunt abscondi. altius se¬
dent: om̃ĩum occłi ad eos respiciunt. Qui si
puleri fuerĩt.⁊ sui ordinis de corem ⁊ hones¬
tatem tenuerint uenerantur ab omĩbus:
mirantur ⁊ laudantur ab oĩbꝰ. Neq aceen¬
dunt lucernam ⁊ ponunt eam sub modio:
s suꝑ candelabrum. ut luceat omnibus qͥ
indomo sunt. Ad hoc enu lucerna accen¬
ditur : ut luceat. Ad hoc ep̃s ordinatur: ut
ceteros illuminet. Lucerna enĩ ep̃s ẽ: lumen
labrum eccłia. Qui g suꝑ eccłie candelabrũ
terre suffodiat. Seriptũ ẽ. enim. Sapien¬
tia occłta ⁊ thesaurus absconditus. que
utilitas mutrisq : Inde etiam: qui abscõ¬

Expanded text:
di. Quod enim sol et luna praestant corpori, hoc adi. Quod enim sol et luna praestant corpori, hoc apostoli et doctores praestant animae. Illi illuminant oculos corporis; isti illuminant oculos mentis. Sunt igitur lux mundi, qui majorem, et meliorem mundi partem illuminant. Non potest civitas abscondi supra montem posita. Sic enim supra montem. Non possunt abscondi, altius sedent, omnium oculi ad eos respiciunt. Qui si pulchri fuerint, et sui ordinis decorem et honestatem tenuerint, venerantur ab omnibus, mirantur et laudantur ab omnibus. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. Ad hoc enim lucerna accenditur ut luceat: ad hoc episcopus ordinatur, 22 ut caeteros illuminet. Lucerna enim episcopus est, labrum Ecclesia. Qui ergo super Ecclesiae candelabrum ffodiat; scriptum est enim. « Sapientia occulta, et thesaurus absconditus, quae utilitas in utrisque? » Inde etiam qui abscon
Abbreviated transcription (Latin):
errultacionem. magnãq mercedem ⁊ retri¬
bucionem. Sic enim ꝑsecuti sunt ꝓpħas qui
fuerunt ante uos. Non ẽ. hoc nouum non
ẽ. musitatum: si e ysaiam. sic iheremiam
sic ⁊ alios ꝓpħas ꝑsecuti sunt. Illorum gͥ erẽ¬
plum uos doceat: si illorum uos bitudo de
os estis sal t̾re. Quod si sal ari. Ilectat.¬
euanuerit in quo sallietur:: uos estis
inquit sal t̾re. uos estis hominum condimentũ.
ur̃o exemplo instrui. ur̃a sapientia doceri.
ur̃a humilitate & pacientia componi cet̾i de¬
bent. Quod si sal euanuerit. si p̃dicator uires
amiserit. si ep̃s lururie ⁊ uanitati se ded̾it.
in quo sallietur. in quo ppłs condietur : Ad m¬
chilum ualet ultra. nisi ut mittatur foras:
& conculcetur ab hominibꝰ. Tale enu sal qr
in fatuatum ẽ. foras mittitur: qm̃ falsus p̃di¬
cator ensq doctrina que uana sine sapore
& inutilis ẽ. ab eccłia pellitur. Conculcatur
autem ab hominibus. quia dignus ẽ. qui ab
om̃ibus despectin habeatur. uos estis luar mũ¬

Expanded text:
edem et retributionem. Sic enim persecuti sunt prophetas qui fuerunt ante vos. Non est hoc novum, non est inusitatum; sic Isaiam, sic Jeremiam, sic et alios prophetas persecuti sunt. Illorum igitur exemplum vos doceat, si illorum vos beatitudo deestis sal terrae, quod si sal evanuerit, in quo salietur? Vos, inquit, estis sal terrae, vos estis hominum condimentum, vestro exemplo instruit, vestra sapientia doceri, vestra humilitate et patientia componi caeteri debent. Quod si sal evanuerit, si praedicator vires amiserit, si episcopus luxuriae et vanitati se dederit, in quo salietur, in quo populus condietur? Ad nihilum valet ultra, nisi ut mittatur foras, et conculcetur ab hominibus. Tale enim sal quia infatuatum est, foras mittitur, quoniam falsus praedicator, ejusque doctrina quae vana sine sapore et inutilis est, ab Ecclesia pellitur. Conculcatur autem ab hominibus, quia dignus est, qui ab omnibus despectui habeatur. Vos estis lux mun
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus pacem habentes. & ps almista.
sum his qui oderunt pacem eram pacificus.
& bene quidẽ filii di uocantur pacifici: quia
ipse ẽ. paa nr̃a. qui fecit utraq unum. Ipse
ẽ. rex pacificus : qui in se ipso angulari lapi¬
de. duos parietes comungens pacem fecit
his qui longe erant. ⁊ his qui ꝓpe. Beati qui
persecutionẽ paciuntur ꝓpt̾ iusticiam: qͣm
ipsorum ẽ. regnum celorũ. Propt̾ iusticiam

Expanded text:
bus pacem habentes . » Et Psalmista: « Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus . » Et bene quidem filii Dei vocantur pacifici, quia « ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . » Ipse est rex pacificus, qui in se ipso angulari lapide duos parietes conjungens, pacem fecit his qui longe erant, et his qui prope. Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Propter justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ui. ⁊ maneo in eiꝰ dilectione. Hec locutus sum uob
ut gaudium meum in uob̾ sit: ⁊ gaudium ur̾m
impleatur. In illis ẽ. gaudium xͥ : qui tale gaudiũ
habent. quale habet xp̃s siue etiam de quorũ scã
conuersatione gaudet xp̃s.¬
oc ẽ preceptum meum ut diligatis inincem
sic dileri uos. Multa sunt p̾cepta dm̃: s om̃ia
in hoc uno p̾cepto concluduntur. Unde apłł

Expanded text:
vi, et maneo in ejus dilectione. Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. In illis est gaudium Christi, qui tale gaudium habentk, quale habet Christus; sive etiam de quorum sancta conversatione gaudet ChristHoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Multa sunt praecepta Domini, sed omnia in hoc uno praecepto concluduntur. Unde Apost
Abbreviated transcription (Latin):
in uite. sic nec uos nisi mine manseritis. Ego sũ
uitis ⁊ uos palimtes. Ipse dñs exponit qualit̾ eiꝰ
uerba intellig̾e debeamus. Siccatur em̃ palmaes
si separetur auite: qm̃ humorẽ totamq ui tam
habet in inte. Ita ⁊ xp̾ianus si arp̃o separetur
moritur quia separatur auita. Qui in manet
in me ⁊ ego ineum: hic fert fructum multum.
Ille inquit affert fructum multum qui manet
ego maneo qui sapientia sum ⁊ ueritas ⁊ uita.
Ido enim apłi tantum fructum de sue p̾dicatio¬
nis semine dño attulerunt: quia ab euis fide ⁊
dilectione uullatenis separari ⁊ potuerunt. insuꝑ
ce ipse dñs in eis erat : qui eorum semini increm̾¬

Expanded text:
isi in me manseritis. Ego sum vitis et vos palmites. Ipse Dominus exponit qualiter ejus verba intelligere debeamus. Siccatur enim palmes, si separetur a vite, quoniam humorem totamque vitam habet in vite. Ita et Christianus, si a Christo separetur, moritur, quia separatur a vita. Qui manet in me, et ego in eo, hic affert fructum multum. Ille, inquit, affert fructum multum, qui manetego maneo, qui sapientia sum et veritas, et vita. Ideo enim apostoli tantum fructum de suae praedicationis semine Domino attulerunt, quia ab ejus fide et dilectione nullatenus separari potuerunt. Insuper et ipse Dominus in eis erat, qui eorum semini increme
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. gͥ quod incanticis canticorũ eccłia diẽ. dilectꝰ
m̃s candidus. ⁊ rubicundus. electus ex milibus
ipsi ipsi eum non elegerunt: Quid ẽ. etiam quod
psalmista ait.⁊ cum electo electus eris: Elegit
gͥ dñs discipłos suos. elegerunt discipłi ⁊ dñm:
S ipse prius elegit eos:i ipsi postea elegerunt eu̾.
Quod utiq illi non fecissent : nisi ipse prius elegis¬
sec. ⁊ ipse quidẽ elegit eos ut eius discipłi eẽnt ipsi
uero elegerunt eum. ut eorũ dñs eẽt. Ego inquit
elegi uos ad quid: Ut eatis in uniuersũ mundũ
Iste fructus omium fidelium multitudo intelligi¬
tur. De quo bene subditur. & fructus ur̾ maneat.
hoc ẽ enim quod ali ait. Qin credit inme non mo¬

Expanded text:
 quod in Canticis canticorum Ecclesia dicit: « Dilectus meus candidus et rubicundus, electus ex millibus , » si ipsi eum non elegerunt? » Quid est etiam quod Psalmista ait. « Et cum electo electus eris? » Elegit igitur Dominus discipulos suos, elegerunt et discipuli Dominum. Sed ipse prius elegit eos, et ipsi postea elegerunt eum. Quod illi utique non fecissent, nisi ipse prius eos elegisset. Et ipse quidem elegit eos, ut ejus discipuli essent. Ipsi vero elegerunt eum, ut eorum Dominus esset. Ego, inquit, elegi vos. Ad quid? Ut eatis in universum mundum,Iste fructus, omnium fidelium multitudo intelligitur. De quo bene subditur: Et fructus vester maneat. Hoc est enim quod alibi ait: « Qui credit in me, non mo
Abbreviated transcription (Latin):
terminandum ẽ. Alioquin uerum non eẽt qd̃
apłs ait. nunc cognoseo erpatre. tunc autẽ cog¬
noscam sicut ⁊ cognitus sum. Ilemo enim in hac
uita cognoseit omnẽ ueritatẽ. Dicat gͦ iħs disei¬
płis suis. Quecumq audiui apatre meo nota
feci uob̾: hoc tp̃r sub auditur necessaria uob̾.⁊
reuelanda uob̃. Non enim sunt modo om̾ĩa

Expanded text:
terminandum est: alioquin verum non esset quod terminandum est: alioquin verum non esset quod Apostolus ait: « Nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum . » Nemo enim in hac vita cognoscit omnem veritatem. Dicat ergo Jesus discipulis suis: Quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Hoc tempore, subauditur, necessaria vobis, et revelanda vobis. Non enim sunt modo omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quid faciat dñs eiꝰ. Quidgͣ: uos autẽ dixi ami¬
cos. & hoc quare : Quia uim̾a quecũq audiui a
patre meo nota feci uob̾. Alerito eis mutat nomi¬
na : quibus mutat officia. non qr serui eẽ. desie¬
rit s quod magis familiares eẽ. ceꝑint. Iani nõ
solum ad laborẽ mittuntur ut serui: s ad seere¬
ta consiliͣ uoeantur ut amici. Quecu̾q .it. audiuit
apatre suo. nota fecit eis: illo tamen tp̃r notifi¬
canda eis. ⁊ necessaria eis. Unde ⁊ in sequentibꝰ
ait. Ad huc multa habeo uob̃ dice̾ : ẜ non potestis
portare modo. sum autẽ uen̾it ille sp̃s ueritatis
docebit uos omnem ueritatẽ. Sie enim multa
de terminanda sunt que umuessaliter diei ui¬
dentur : quale ẽ. illud. Cum ecraltatus fuero
a t̾ra : om̃ia traham ad me ipsum. Itemq. Pre¬
dicate euuangłium omĩ creature. & apłs de ca
ritate. om̾ia credit. omia sꝑat. omia sustinet:
&e multa his similia. Flam ⁊ id quod modo diri¬
mus. docebit omirem ueritatẽ : similiter de¬

Expanded text:
 Vos autem dixi amicos. Et hoc cur? Quia omnia, quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Merito eis mutat nomina, quibus mutat officia. Non quia servi esse desierint, sed quod magis familiares esse coeperint. Jam non solum ad laborem mittuntur, ut servi; sed ad secreta consilia vocantur, ut amici. Quaecunque enim audivit a Patre suo: nota fecit eis; illo tamen tempore notificanda eis, et necessaria eis. Unde et in sequentibus ait: « Adhuc multa habeo vobis dicere; portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem . » Sic enim multa determinanda sunt, quae universaliter dici videntur. Quale est illud: « Cum exaltatus fuero a terris, omnia traham ad meipsum . » Itemque: « Praedicate Evangelium omni creaturae . » Et Aritate: « Omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet . » Et multa his similia. Nam et id, quod modo diximus, « Docebit vos omnem veritatem, » similiter de
Abbreviated transcription (Latin):
datum habemus ado. ut qui diligit dmn. diligat ⁊
frẽm suũ. Similiter autem qui ꝓrimum diligit
&edm̃ diligit : si tamen uera dileetione eum diligat.
Non ẽ. em̃ uera dilectio: que tp̃rales utilitatis atten¬
dit.⁊ non ad et̾ne beatitudinis głiam tendit. Si em̃
ꝓtalibus utilitatibus diligas fr̾em tuum : sic diligis
eum sic̃ equum tuii .⁊ asmũ tuum. In his enim si¬
mul eum ipsis utilitatibꝰ de fecit amor. At uero eari¬
tas numquã deficit. Unde seriptũ ẽ. Aque multe
non poterunt extingere caritatẽ. nec flumina

Expanded text:
um habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum ; » similiter autem, qui proximum diligit, et Deum diligit, si tamen vera dilectione eum diligat. Non est enim vera dilectio, quae temporales utilitates attendit, et non ad aeternae beatitudinis gloriam tendit. Si enim pro talibus utilitatibus diligas fratrem tuum, sic diligis eum, sicut equum tuum et asinum tuum. In his enim simul cum ipsis utilitatibus deficit amor. At vero charitas nunquam deficit. Unde scriptum est: « Aquae multae non potuerunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
& fiet uob̾. In hoc clarificatus ẽ. pat̾ m̾s ut fruc¬
tum plurimum afferatis.⁊ efficiamini mei dis¬
erpłi. In hoc inquit &e ꝓpt̾ hoc me reuelante ce
docente. pater mis manifestatus ⁊ clarificatus ẽ.
nob̾. ut uos quoq eum ubiq p̾dieando ⁊ clari¬
ficando fructũ plurimii afferatis.⁊ multas gen¬
tes adeum conuertats: ⁊ efficiamim m̃i discipłi
me mittando. non solum uita ⁊ doctrina. uer̃
etiam in miracłorũ oꝑatione. Sic̃ dilexit me
pater ⁊ ego dilert uos. Manete in dilectione

Expanded text:
iet vobis. In hoc clarificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis, et efficiamini mei discipuli. In hoc, inquit, et propter hoc, me revelante et docente, Pater meus manifestatus et clarificatus est in vobis, ut vos quoque eum ubique praedicando et clarificando, fructum plurimum afferatis, et multas gentes ad eum convertatis, et efficiamini mei discipuli, me imitando non solum vita et doctrina, verum etiam miraculorum operatione. Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos. M
Abbreviated transcription (Latin):
cere. X siquis uime non manserit. mittetur fo¬
ras sieut palmes ⁊ arescet: ⁊ collige̾t eum i iignẽ
mittent &e ardet. Qui enini in ap̾i fide non
manet: de eccłia ⁊ sẽorum collegio foras eieit᷑.
areseit & moritur. Amalignis spiritibus rapit᷑.
mn ignem et̾num ⁊ in extinguibilem mittitur.
& ibi sine fine crueiatur ⁊ ardet. Si manseritis
mine ⁊ uerba mea inuob̾manserint: quod eumq
uolueritis petetis ⁊ fiet uob̾. Magna ꝓmissio:
magnum ⁊ in conparabile donum. Qui manet
in xrp̃o.⁊ inquibus manent uerba rp̃i : petat᷑
quod uolunt ⁊ fiet eis. Si enum male uoluerit᷑¬
& male petierint. iam nec ipsi manent in rp̃o:
nec ipsis manent uerba rp̃i. Recordentur gͥ
uerborum xp̃i immo non recordentur. s firmit
teneant semꝑq in memoria habeant:⁊ sic pe¬
tant sic̃ uerba xp̃i petere docent. Querant
gͥ regnum di ⁊ insticiam euis.: ⁊ om̃ia adicient᷑
eis. Petant in fide nicħ hesitantes.⁊ ea petat

Expanded text:
quis in me non manserit, mittetur foras, sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent et ardet. Qui enim in Christi fide non manet, de Ecclesia et sanctorum collegio foras ejicitur, arescit et moritur, et a malignis spiritibus rapitur, in ignem aeternum et inexstinguibilem mittitur, et ibi sine fine cruciatur, et ardet. Si manseritis in me, et verba mea in vobis manserint, quodcunque volueritis, petetis, et fiet vobis. Magna promissio, magnum et incomparabile donum! Qui manet in Christo, et in quibus manent verba Christi, petant quod volunt, et fiet eis. Si enim male voluerint et male petierint, jam nec ipsi manent in Christo, nec in ipsis manent verba Christi. Recordentur igitur verborum Christi; imo non recordentur, sed firmiter teneant, semperque in memoria habeant, et sic petant, sicut verba Christi petere docent. Quaerant igitur regnum Dei, et justitiam ejus, et omnia adjicientur eis . Petant in fide nihil haesitantes, et ea petant,
Abbreviated transcription (Latin):
ter dnm rogaui ut discederet ame ⁊ dia michi.
Sufficit tibi gr̾a mea. Nlam uirtus iꝰ ĩ firmitate
ꝑficitur. Ac si dic̾et. Ad uersum te rogas tibi con¬
traria postulas. uirtus lorica er poliari petis. ꝓ mor
apłs cognita ratione. letus ualde quod exauditus ñ

Expanded text:
ter Dominum rogavi ut discederet a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea. Nam virtus in infirmitate perficitur . » Ac si diceret: Adversum te rogas tibi; contraria postulas; virtutis lorica exspoliari petis. Et mox Apostolus, cognita ratione, laetus valde, quod exauditus non
Abbreviated transcription (Latin):
infructuosi. Tolluntur in fruetuosi ⁊ incendun¬
tur: fructiferi uero purgantur. ⁊ gladio sp̃s
amputantur. ut fruetum plus afferant. Gladiꝰ
sp̃s ẽ. uerbum di: ⁊ iste sermo sc̃ĩ euuangłi.
De quo ⁊ subditur. Iam uos mundi estis: ꝓpt̾ ser¬

Expanded text:
infructuosi. Tolluntur infructuosi, et incenduninfructuosi. Tolluntur infructuosi, et incenduntur; fructiferi vero purgantur, et gladio spiritus amputantur, ut fructum plus afferant. Gladius spiritus, est verbum Dei, et iste sermo sancti Evangelii. De quo et subditur; Jam vos mundi estis p
Abbreviated transcription (Latin):
tis : & quare uera : uitis eium uocatur qr umũ
fecit. Om̃ĩa enim hec euuangłiorũ uerba unium
sunt: ⁊ non qualecũq s obtimum uinum non
de alia nisi de hac inte uindenniatũ ⁊ erp̾ssum.
Inde ẽ. enim quod insue p̾dicacionis initio aquas
dns conuertit inuinum : quatenus noua uitis no¬
uum uinum fundet. quo illas nuptias &e archi¬
trielunim in ebriaret. Dicitur aũ ⁊ uitis uera.
fortasse ad illiꝰ uitis distinetionẽ. que ⁊ ꝓuins
labruscas. ⁊ ꝓuino dedit acetum. Hiniꝰ uinum
aulce semꝑq suaue huius uerba semꝑ uera
& nullius falsitatis aminixtione corrupta. Dicat
gꝰ. Ego sum uitis uera ⁊ pat̾ m̃s agricola ẽ. S
quid faeit iste agricola  bis audire quid: Omnẽ
palinitem inme non ferentẽ fruetum tollet eũ.
ce omnẽ qui fert fruetum purgabit eum : ut
fructum plus afferat. Quot sunt xp̃iam : tot
sunt ⁊ palmites huuis uitis. Alii quidem bom:
alii autẽ mali. ⁊ bom quidẽ fruetiferi. mali au̾

Expanded text:
tis, et cur vera? Vitis enim vocatur, quia vinum fecit. Omnia enim haec Evangeliorum verba vinum sunt, et non qualecunque, sed optimum vinum, non de alia, nisi de hac vite vindemiatum et expressum. Inde est enim, quod in suae praedicationis initio aquas Dominus convertit in vinum, quatenus nova vitis novum vinum funderet, quo illas nuptias et architriclinum inebriaret. Dicitur autem vitis vera. Fortasse ad illius vitis distinctionem, quae et pro uvis labruscas, et pro vino dedit acetum. Hujus vinum dulce, semperque suave. Hujus verba semper vera, et nullius falsitatis admistione corrupta. Dicat ergo: Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est. Sed quid facit iste agricola? Vis audire quid? Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum; et omnem, qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Quot sunt Christiani, tot sunt et palmites hujus vitis. Alii quidem boni, alii autem mali; et boni quidem fructiferi; mali autem
Abbreviated transcription (Latin):
git occłos enis. tunc illuminat mentem eius.
tunc baptizatur : tunc illuminatur. Nisi en̾
respondisset credo. non baptiz aretur: ⁊ nisi
baptizaretur non illuminaretur. In his gͥ duo¬
bus cecis docuit saluator nr quid in aliis
omnibus agere debeamus: quomodo eos reci¬
pere. quomodo interrogare. quomodo eos in¬
luminare oporteat. In eo uero quod ait. secłm
fidem ur̃am fiat uob̾: manifeste significat qr
nemo saluatur. nisi ꝑfidem. Unde ⁊ alibi dic̃:
qui credidit ⁊ baptizatus fuerit. saluus erit.
Non dicrit simplicit̾ saluus erit qui baptiza¬
tus fuerit : s qui credidit ⁊ baptizatus fuerit.
Saluantur enim paruuli baptiza̾tium fide:
qui postꝗͣ fidem intelligunt iam non saluã¬
tur nͥ sua fide. Prosunt enĩ orationes ⁊ elemo¬
sine. ꝓsũt sacͥficia ⁊ alia beneficia: s fidelibꝰ.
&e cõminatꝰ ẽ. ilis iħs dicẽs. Uidete neqͥs seiat.

Expanded text:
git oculos ejus, tunc illuminat mentem ejus, git oculos ejus, tunc illuminat mentem ejus, tunc baptizatur, tunc illuminatur. Nisi enim respondisset credo, non baptizaretur, et nisi baptizaretur non illuminaretur. In his igitur duobus caecis docuit nos Salvator noster, quid in aliis omnibus agere debeamus: quomodo eos recipere, quomodo interrogare, quomodo eos illuminare oporteat. In eo vero quod ait: secundum fidem vestram fiat vobis, manifeste significat, quia nemo salvatur, nisi per fidem. Unde et alibi dicit: « Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit . » Non dixit simpliciter salvus erit qui baptizatus fuerit; sed qui crediderit et baptizatus fuerit. Salvantur enim parvuli baptizantium fide, qui postquam fidem intelligunt, jam non salvantur nisi sua fide. Prosunt enim orationes et eleemosynae, prosunt sacrificia et alia beneficia, sed fidelibus. Et comminatus est illis