comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cui dicit ȩccłia Miscdiam et iudiei¬
um cantabo tͥ dñe Illuminat ergo
miscd̃ia excecat iuditio: utiq eqͥs¬
simo ⁊ occultissimo: Inuestigabi¬
lia eñĩst̃ iuditia eiꝰ cui tam̃ dicitur:
Sedisti suꝑ thronum: qui iudicas
eqͥtatem: Huie ̃o seruiuit moyses
ceteriq ꝓpħȩ: quos iustos sine dubio
dñs iste testatur: Horum quippe iu¬
dei sepulcra construebant. ⁊ monu¬
m̃ta ornabant: quib dicit: E difica¬
tis sepulcra ꝓpħarum: ⁊ ornatis mo.¬
num̃ta iustorum: S illi om̃s ⁊ si pro
tẽporis dispensatione ueteris testam̃¬
ti ministrabant figuras: ad nouum
abraham: hinc qͥppe isti si remoto
uelamine legerent: intelligerent
ita ñ ẽẽ inimicum euangłiũ legiq̃
data ẽ. ꝑ moysen: sicut inter se ñ sunt
inimici abraham et ipse moyses. Qͦs
utiq usti eundem coluisse confitent᷑
dm̃: quamuis eum sic blasphement.
ut eum dm̃ negent Et tam̃ apłs pro¬

Expanded text:
cui dicit Ecclesia: Misericordiam et judicicui dicit Ecclesia: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim sunt judicia ejus . Cui tamen dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem . 31. Huic Deo servivit Moyses, caeterique Prophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione Veteris Testamenti ministrabant figuris, ad Novum Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legerent, intelligerent ita non esse inimicum Evangelium Legi quae data est per Moysen, sicut inter se non sunt inimici Abraham et ipse Moyses: quos utique et isti eumdem coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement, ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus pro
Abbreviated transcription (Latin):
bolum : qm̃ om̃s dii gentium de.¬
monia: Et utiq multo maxime
Ait enim apłs quorum ds̃ uent̾ ẽ: nec
ideo ds̃ uenter ẽ. Ita si potest dici ds̃
huiꝰ scłi diabolus. ñ ideo diabolus ds̃
ẽ quia nec demonia sunt dii. quã¬
uis du gentiũ sint demonia: Potest
quippe scłm malum intelligi: unde
dieit apł̃s perrus: Eripite uos de pre¬
senti scł̃o maligno: Sed cum alter pateat
intellectus. quid necesse ẽ hic diabolũ
putare significatum: an ñ potiꝰ dm̃
uerũ. iustũ et bonũ. qui excecaue¬
rit mentes infidelium scłi huius.
ut ñ hic distinguatur inquibus
ds̃ scłi huius ac deinde inferatur.
excecauit mentes infidelium: sed
aliquorum: Non enim attendunt
saluatoris uerba dicentis. iniuditi¬
um ego inhunc mundũ ueni: ut
qui ñ uident uideant. et qͥ uident
sententiam cuius uult miseretur.
et quem uult obdurat. ꝓculdubio
quẽ uult illuminat. et quẽ uult
excẽcat: s ñ est iniquitas apud dm̃.

Expanded text:
bolum; quoniam omnes dii gentium daebolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime ait enim Apostolus, quorum deus venter est ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed aliquorum. Non enim attendunt Salvatoris verba dicentis: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant; et qsententiam, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, procul dubio quem vult illuminat, et quem vult excaecat. Sed non est iniquitas apud Deum ,
Abbreviated transcription (Latin):
nistrum moysen ceco et furioso cor¬
de rep̾hendunt: Ideo qͥppe ẽ mini¬
stratio mortis: quia peccatũ ꝑbo
nũ oꝑatũ ẽ mortẽ: Ideo ẽ ministra¬
tio dãpnationis: quia peccatum
ꝑbonum oꝑatum ẽ dãpnationem:
Non autẽ om̃s qui xp̃iani appellant᷑
ad xp̃m transeunt: s quib au fert᷑
uelamen quod in lectione ueteris
testamenti manet: Qui eñi sunt in
ueteri testam̃to: impediente uela¬
mine. nec uetus intelligunt nec no.¬
uũ: Qui autẽ transeunt ad xp̃m: re.¬
moto uelamine ꝑ nouũ. intelligunt
i uetꝰ ⁊ nouũ Utinã usti ceci obpug¬
natores legis et ꝓpħarum sic transe.¬
ant ad xp̃m: ut ñ sint in eis in quib
obuelatũ ẽ ⁊ ipsũ euangłium: In his
eñi qui ꝑeunt ẽ obuelatum. ait aplłs:
in quib ds scłi huiꝰ excecauit m̃tes
infideliũ. ut ñ fulgeat illuminatio
Ubi miser iste dm̃ scłi huiꝰ uult intel¬
ligi malũ tamquã illi seruierit moy.¬
ses inueteri testam̃to: quasi hoc apłs

Expanded text:
nistrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministratio damnationis, quia peccatum per bonum operatum est damnationem. 29. Non autem omnes qui Christiani appellantur, ad Christum transeunt: sed quibus aufertur velamen, quod in lectione Veteris Testamenti manet. Qui enim sunt in Vetere Testamento, impediente velamine nec Vetus intelligunt, nec Novum: qui autem transeunt ad Christum, remoto velamine per Novum, intelligunt et Vetus et Novum . Utinam et isti caeci oppugnatores Legis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ut non fulgeat illuminatio Ubi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apost
Abbreviated transcription (Latin):
quod erat inuita hoc ẽẽ in morte:
hoc ẽ occasione accepta peccatum
ꝑ mandatum fefellit me. et ꝑ illud
occidit: hoc ẽ lex subintrauit. ut
habundaret delictum: hoc ẽ iram
oꝑatur hoc ẽ uirtus peccati lex: Pro¬
hibitio enim peccati quod ẽ lex: au¬
get ꝓfecto desiderium peccandi.
Qd̃ ñ extinguitur nͥ contrario deside¬
rio recte faciendi: uͥ fides ꝑdilectio¬
nem oꝑatur: Hoc autẽ ñ prestat lit.¬
tera iubens: s sp̃s iuuans: Nlon lex
gͦ s gr̃a: ñ uetus testamentũ inser¬
uitutem generans qd̃ ẽ agar: ẜ no¬
uum in quo ñ sunt ancille filii. sed
libere: qua libertate xp̃e nos libe¬
rauit: Et tamen lex sc̃a ẽ: ⁊ man¬
datum sc̃m. uiustum et bonum:
ꝑ qd̾ mandatum sc̃m et iustum et
ueteri testam̃to etiam ipse apl̃s os¬
tendens: occasione inquit accep¬
ta peccatum ꝑ mandatũ oꝑatũ ẽ
in me omẽm concupiscentiam: f
qd̃ mandatum nͥ qd̃ ait. concupis.¬
centiam nesciebam. nͥ lex diceret.

Expanded text:
od erat in vitam, hoc esse in mortem; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non Vetus Testamentum in servitutem generans, quod est Agar, sed Novum in quo non sunt ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Et tamen Lex sancta est, et mandatum sanctum et justum et bonum. Per hoc mandatum sanctum et justum et Vetere Testamento etiam ipse Apostolus ostendens, Occasione, inquit, accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ accepta: peccatum ꝑmanda¬
tum oꝑatum ẽ in me omnẽ con¬
cupiscentiam: Sine lege enim.
peccatum mortuum ẽ. Ego autẽ
iuuebam aliquando sine lege: Ad.¬
ueniente autem mandato. pecca¬
tum reuixit: ego autẽ mortus
sũ: ⁊ inuentũ ẽ mͥ mandatũ quod
erat inuita. hoc ẽẽ in morte: Pec

Expanded text:
mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mo
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ bonum ẽ mͥ factum ẽ mors: ab¬
sit: Sed peccatum ut appareat pec¬
catum: ꝑbonũ mͥ oꝑatum ẽ mortẽ:
Ecce quid. ẽ. ministratio mortis. ecce
qͥd ẽ littera occidit: Ecce quemad¬
modum lex ñ est peccatum. et man¬
datum erat inuita: et lex sc̃a iman¬
datum sc̃m. & iustum. et bonum: et
tam̃ quia de ipso bono interficit᷑
inobediens anima. uͥ dei ñ adiuuat
gr̃a ministratio mortis facta ẽ lex
inueteri testam̃to ꝓpter occidentẽ
litteram: et ministratio uitȩ facta
ẽ gr̃a in nouo testamento. ꝓpter ui¬
uificantem sp̃m Quod ẽ autẽ mi¬
nistratio mortis. et ministratio dãp

Expanded text:
rs? Absit: sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce quid est ministratio mortis; ecce quid est, Littera occidit : ecce quemadmodum Lex non est peccatum; et, mandatum erat in vitam; et, lex sancta, et mandatum sanctum et justum et bonum: et tamen quia de ipso bono interficitur inobediens anima, ubi Dei non adjuvat gratia, ministratio mortis facta est Lex in Veteri Testamento propter occidentem litteram; et ministratio vitae facta est gratia in novo Testamento propter vivificantem spiritum. Quod est autem, ministrat
Abbreviated transcription (Latin):
deis inueteri testam̃to. necesse fuit
euacuari reuelatione testam̃ti noui:
Nlec sane om̃s in illo ppło ñ intellige¬
bant xp̃m: per illas umbras testam̃¬
ti ueteris figuratum: Neq enim
hec ipse moyses et ceteri ꝓpħȩ ñ
intelligebant: qͥ eum posteris p̃nũ¬
tiabant: Nam in ipsa epła ad corin¬
thios uͥ hec dicunt᷑ quȩ iste ñ intel¬
ligens posuit tamquã aduersa et
in imica ueteri testam̃to. cur dicat

Expanded text:
daeis in Vetere Testamento, necesse fuit daeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris praenuntiabant. Nam in ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adversa et inimica Vet
Abbreviated transcription (Latin):
filii isrł usq infinem finis autem
legis quis ẽ: Adhoc ñ ego: s apłs
ipse respondeat: finis enim legis
inquit xp̃e adiusticiam omni
credenti: finis ꝑficiens: ñ inter¬
ficiens: finis quippe dicitur ꝓpter
quem fiunt omĩa: quȩcumq ali¬
quo fiunt officio: Nam inter offi¬
cium et finem hoc distat. quod
officium ẽ ineis quȩ facere debe¬
mus: finis ꝓpter quem facimus:
Quia itaq illa omĩa ꝓpter xp̃m fie¬
bant quem filii isrł ieis quȩ fie.¬
bant ñ intelligebant: hoc significa¬
bat uelamen. quod eos usq infinẽ
ñ sinebat intendere. id ẽ usq ad faciẽ
moysi. quȩ significabat xp̃m Sed
ideo dictum ẽ. quod euacuatur hec
gła: quia om̃s umbre significantes
euacuant. cum res que significatur
aduenerit: Quemadmodum enim
scientia quȩ nunc ẽ euacuabitur
sicut idem dicit apłs. cũ uenerit il¬
la quã dicit facie ad faciem: sic et
ista quȩ inuerbis tradita erant iu¬

Expanded text:
filii Israel usque in finem . Finis autem filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, finis propter quem facimus. Quia itaque illa omnia propter Christum fiebant, quem filii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Ju
Abbreviated transcription (Latin):
bona conferat: Illa iusticie facit au¬
ditorem: ista factorẽ. Et ideo sub illa
peccator. insuꝑ etiam p̾uaricator
amissa excusatione ignorantiȩ cõ¬
uictus iacet: sub ista uero ⁊ parcen¬
te ⁊ opitulante nec qui mala est
oꝑatus extinguitur: et ut bona
do quod fit. bonũ imꝑando quod
ñ fit. ista uero dicta ẽ ministratio
sp̃s. utiq uiuificantis. ut ap̃uari¬
cationis morte surgamꝰ. et iusticiã
ñ rei legamꝰ in tabulis. s liberi incor¬
dib et in morib habeamꝰ: hoc est
testam̃tum nouũ distans auetere:
qͥa ibi uetus homo formidinis coar.¬
tatur angustiis:hic nouus homo
spatiat᷑ latitudine caritatis: Q d̃
autem dictum ẽ de ministro ue¬
teris testam̃ti moyse qd̃ ñ pot̾ant
intendere filii isrł infaciem eius
ꝓpter glam uultus eius: signum
erat quia in lege xp̃m intellectu.
riñerant: Et ideo uelamen int̾
faciem moysi et ipsos positũ erat:
ut ñ intenderent sicut scͥptum ẽ.

Expanded text:
bona conferat. Illa justitiae facit aubona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona do quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitudine charitatis. 26. Quod autem dictum est de ministro Veteris Testamenti Moyse, quod non poterant intendere filii Israel in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
fidentib quȩ ñ daret iusticiam s
iuberet: Ac sic morte p̾uaricationiᷤ
impliciti ad grãm confugerent.
ñ iubentem tantum modo. s iuuan¬
tem: quȩ nouo testamento ẽ reuela¬
ta hinc putant isti diuinorum
eloqͥorum blasphematores malam
fuisse legem quȩ data ẽ ꝑ moysen.
quia dicta est ministratio mortis
in litteris figurata lapideis: non
intuentes ꝓpter eos eẽ dictum qͥ suo
libero arbitrio legem sufficere arbi¬
cationis sub eius legis littera tene¬
bantur. Unde alibi dicit. lex iram
oꝑatur uͥenĩ lex ñ est nec p̾uarica¬
tio: hinc ostendens unde dixerit.
lex iram oꝑatur: Neq enim p̃uari¬
catio eius mala ẽẽt: nͥ lex ipsa bona
ẽet: Multum est et nimis longum¬
cuncta colligere. quȩ inhanc sen¬
tentiam beatus dicit apł̃s. legem
distinguens agr̃a: eo quod sub illa
elidantur elati. sub ista erigantur
elisi. ⁊ quod illa intantum bona
sit ut bona iubeat: hȩc tantum ut

Expanded text:
fidentibus, quae non daret justitiam, sed fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbicationis sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut
Abbreviated transcription (Latin):
tratio sp̃s erit ingła : Nam si mini¬
stratio dampnationis gła ẽ. mul¬
tomagis ministratio iusticiȩ ha¬
bundabit ingła Et enim ñglori¬
ficatum ẽ in hac parte. id qd̾ decla¬
ratum ẽ: ꝓpter excellentem clari¬
tatem: Nlam si id quod destruitur
ingła ẽ multomagis illud quod
manet ingłã ẽ. Hoc modo iste po¬
suit u̾ba apłica Nec ameliore int̾¬
pretatione plurimũ distat Quia
gͦ dicta ẽ ministratio mortis ulit¬
teris formata lapideis: hinc existi¬
mat quod morti ministrauerit
moyses idẽ mortis auctori: malig.¬
no scilicet spiritui. quem mundi
huiꝰ iste opinatur auctorem: igno¬
rans ministrationẽ mortis dictam
legem. sedm illud quod alibidicit.
Littera occidit: sp̃s autẽ uiuificat:
lex enim quamuis iusta ⁊ sc̃a ⁊ bona
p̃uaricatorib intulit mortem quoᷤ
dei gr̃a ñ adiuuit ad iusticiam legis
implendam: Oportebat enim ut
testamento uetere lex imponeret᷑
suꝑbis et de suȩ uoluntatis uirtute

Expanded text:
itus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute
Abbreviated transcription (Latin):
credita sunt illis eloquia dei: S ante
saluatoris aduentũ inquit sp̃s sẽs ac
diuinꝰ ñ erat suꝑ t̾rã. Hoc uanita̾ ñ ue¬
ritas loquitur: Nam quo nͥ sp̃u sc̃o
quod et supra cõmemoraui. paulus

Expanded text:
ante Salvatoris adventum, inquit, Spiritus sanctus ac divinus non erat super terram. Hoc vanitas, non veritas loquitur. Nam quo nisi Spiritu quod et supra commemoravi: Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
hic dñs intelligatur iohanne p̾cur¬
sore suo. etate minor maiestate ma.¬
ior: nichil inde ꝓphetis ceteris dero¬
gatur: Potuerunt enim ẽe iohanni
aliqui equales: aliqui eo minores:
qui mortalem ẽẽ animã ꝓnuntiauit:
qͥeam sanguinẽ dixit: Deinde ratio¬
cinando magnis uirib conatur os.¬
tendere ñ ẽẽ animã sanguinẽ: ⁊ la¬
borat in re manifesta. ne intelligamꝰ
legem Sic enĩ dictum ẽ. anima oĩs
carnis. sanguis ẽ: quomodo dictum
ẽ petra erat xp̃e: Non quia hoc erat:
s quia hunc significabat: Non autẽ
frustra lex animã uoluit significare
ꝑ sanguinẽ. rem scilicet inuisibilem
ꝑ rem uisibilem: nͥ quia sanguis ꝑ
uenas om̃s ab ipso corde diffusus:
in nr̃o corpore plus ceteris humorib
pͥncipat᷑. ita ut uͥcũq fuerit uulnꝰ inflictũ
ñ humor aliꝰ. s ipse ꝓcedat. Itaq aĩa qͥa õĩbꝰ¬

Expanded text:
hic Dominus intelligatur, Joanne praecurhic Dominus intelligatur, Joanne praecursore suo aetate minor, majestate major, nihil inde Prophetis caeteris derogatur. Potuerunt enim esse Joanni aliqui aequales, aliqui eo minores; qui mortalem esse animam pronuntiavit, qui eam esse sanguinem dixit. Deinde ratiocinando magnis viribus conatur ostendere, non esse animam sanguinem, et laborat in re manifesta, non intelligens Legem. Sic enim dictum est, Anima omnis carnis sanguis est ; quomodo dictum est, Petra erat Christus : non quia hoc erat, sed quia hinc significabatur. Non autem frustra Lex animam voluit significare per sanguinem, rem scilicet invisibilem per rem visibilem; nisi quia sanguis per venas omnes ab ipso corde diffusus, in nostro corpore plus caeteris humoribus principatur; ita ut ubicumque fuerit vulnus inflictum, non humor alius, sed ipse procedat: itaque anima, quia o
Abbreviated transcription (Latin):
et iusto portante corpus qd̃ corrũ¬
pitur et aggrauat animã: Aut si
regnum cȩlorum inea sententia illic
intelligi uoluit qua ⁊ in hoc tempo.¬
re significatur eccłia cuiꝰ filii sunt
om̃s ab institucione generis huma¬
ni usq nunc quot quot iusti et scĩ
ẽẽ potuerunt: ꝓfecto se ipsum dñs
significauit qui nascendi tempore
minor erat iohanne: maior autẽ
diuinitatis eternitate ⁊ dmñcapo¬
testate: Proinde scdm pͥorem expo¬
sitionem ita distinguitur: Innatis
mulierum nemo exurrexit maior
iohanne baptista: qui autẽ minor ẽ
in regno cȩlorum. ac de inde subin¬
fertur. maior ẽ illo Scdm hanc aut̃
posteriorem ita: In natis mulierum
ñ surrexit maior iohanne baptista:
qͥ autẽ minor ẽ. ac deinde subinfert᷑
in regno celorum maiorẽ illo: Sed
uterq intellectus quam congruit
ueritati: tam refellendȩ huiꝰ sufficit
uanitati: Siue enim quilibet angłs
ceteris minor. iohanne sit maior̾siue

Expanded text:
et justo, portante corpus, quod corruet justo, portante corpus, quod corrupitur et aggravat animam . Aut si regnum coelorum in ea sententia illic intelligi voluit, qua et in hoc tempore significatur Ecclesia, cujus filii sunt omnes ab institutione generis humani usque nunc, quotquot justi et sancti esse potuerunt; profecto se ipsum Dominus significavit, quia nascendi tempore minor erat Joanne, major autem divinitatis aeternitate et dominica potestate. Proinde secundum priorem expositionem ita distinguitur: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, ac deinde subinfertur, major illo est. Secundum hanc autem posteriorem ita: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est, ac deinde subinfertur, in regno coelorum major illo est. Sed uterque intellectus quam congruit veritati, tam refellendae hujus sufficit vanitati. Sive enim quilibet Angelus caeteris minor, Joanne sit major, sive
Abbreviated transcription (Latin):
stis: eos qui introibant ꝓhibuistis:
In semet ipsis enim u̾bum dĩ ñ habe¬
bant s habebant in litteris quas lege¬
bant: Nam si haberent inseipsis: et
ipsi intrarent: et alios intrare ꝑmit¬
terent: Non intrare ẽ autẽ: ñ intelli¬
gere: Ecce quare nec ipsũ nouerant.
nec eiꝰ patrem: qͥa ñ intelligebant
ad interiora intelligentie ꝑuenire:
Argum̃tat᷑ etiã de iohanne baptista:
qͥa dñs ait Innatis mulierũ ñ exur¬
rexit maior iohanne baptista: Qui
autẽ minor ẽ in regno cȩlorũ: maior
ẽ illo: ita uelut raciocinando tãqͣm
hoc multominꝰ ceteri ꝓpħȩ illius
ppłi quib maior ẽ iohannes: Hȩc
autẽ u̾ba dñi: duob modis possunt
rectissime intelligi. Nut enim regnũ
ñdum accepimꝰ. et in quo ñdũ sumꝰ.
unde infine dicturꝰ ẽ: uenite bene¬
dicti patris mei ꝑcipite regnum.
et qui ibi sunt angłi. quilibet ineis
minor. maior ẽ utiq quolibet sc̃o

Expanded text:
stis, et eos qui introibant prohibuistis . stis, et eos qui introibant prohibuistis . In semetipsis enim verbum Dei non habebant, sed habebant in Litteris quas legebant. Nam si haberent in semetipsis, et ipsi intrarent, et alios intrare permitterent. Non intrare autem est non intelligere. Ecce quare nec ipsum noverant, nec ejus Patrem; quia non intelligebant ad interiora intelligentiae pervenire. 20. Argumentatur etiam de Joanne Baptista, quia Dominus ait, In natis mulierum non exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, major est illo : ita velut ratiocinando, tanquam hoc multo minus caeteri Prophetae illius populi, quibus major est Joannes. Haec autem verba Domini duobus modis possunt rectindum accepimus, et in quo nondum sumus, unde in fine dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum ; et quot ibi sunt sancti angeli, quilibet in eis minor, major est utique quolibet sancto
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iacob his de quib dñs ait. patres
ur̃i manducauert̃ manna indeserto
⁊ mortui sunt. qͥa uisti patres mortui
sunt: utrum fraudulentꝰ an cecus sit
potius iudicandus. incertum est
S quodlibet eorum eligat: detestandꝰ
ẽ. Hinc enim hoc ostendere uoluit:
quia dñs cõmemoratis eisdem patͥb
ait: Non ẽ ds̃ mortuorum: s uiuoꝵ:
cum potius eos uiuere dixerit. ad¬
hibito quippe testimonio de lege iͥ
scͥptum ẽ ego sum ds̃ abraham. et ds̃
isaac. et ds̃ iacob: adiunxit: Non est
ds̃ mortuorum: s uiuorum: Et ad¬
iecit: Om̃s eñi illi uiuunt. Uita
utiq uera: quia iusti uiuunt etiam
quando corpore moriunt᷑:S qͣndo
hec diceret iste siuiueret: In hanc
sententiã uult accipi: ⁊ quod ait
dñs ad iudeos Neq me nostis. neq
patrem meum: s nec u̾bum dĩ ha-¬
betis in uobis manens: Quod utiq
contrarium ñ est ei quod dixit. tu¬
listis clauem scientiȩ ipsi ñ introi¬

Expanded text:
et Jacob, his de quibus Dominus ait, Patres et Jacob, his de quibus Dominus ait, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt, quia et isti patres mortui sunt; utrum fraudulentus, an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum eligat, detestandus est. Hinc enim hoc ostendere voluit, quia Dominus commemoratis eisdem patribus, ait, Non est Deus mortuorum, sed vivorum: cum potius eos vivere dixerit. Adhibito quippe testimonio de Lege, ubi scriptum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; adjunxit, Non est Deus mortuorum, sed vivorum. Et adjecit, Omnes enim illi vivunt : vita utique vera, qua justi vivunt, etiam quando corpore moriuntur. Sed quando haec diceret iste, si viveret? 19. In hanc sententiam vult accipi et quod ait Dominus ad Judaeos: Neque me nostis, neque Patrem meum; sed nec verbum Dei habetis in vobis manens . Quod utique contrarium non est ei quod dixit: Tulistis clavem scientiae; ipsi non introi
Abbreviated transcription (Latin):
ad sanguinem tachariȩ filii barrachiȩ
quem occidistis inter templũ ⁊ altare:
N men dico uobis: uenient hȩc omĩa
suꝑ generationem istam: Nempe cõ¬
stat. nempe manifestum ẽ unitando
ẽẽ istos filios malorum: aquib ꝓpħȩ
sc̃i et iusti ab ipso abel quem frater
occidit usq ad rachariam quẽ isti
occiderunt ꝑsecutiones impiissimaᷤ.
i sceleratissimas ꝑtulerunt: Nam
quomodo suꝑ istos ueniet illorum
sanguis. qui longe ante uixerunt.
quam isti uel nascerent᷑. nͥ qͥa unũ
genus. una consꝑsio. una massa est
impiorũ imitatione sibimet conexo.¬
rum: Simul etiam declaratur in eo¬
dem ppło fuisse iustos atq ꝓphetas
dei: quorum isti quib hȩc loqͥtur
dñs edificabant sepulera ornabãtq
monum̃ta Peior gͦ iste ⁊ ĩmanior
quieos defunctos lingua maledica
lacerat. quib honorem etiam impii
deferebant et inanimã sua crudelit
seuiens eos blasphemat. cum uelit
uideri xp̃ianus. quos ꝓphas ⁊ iustos

Expanded text:
arachiae, quem occidistis inter templum et altare. Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam . Nempe constat, nempe manifestum est, imitando esse istos filios malorum, a quibus Prophetae sancti et justi, ab ipso Abel quem frater occidit, usque ad Zachariam quem isti occiderunt, persecutiones impiissimas et sceleratissimas pertulerunt. Nam quomodo super istos veniet illorum sanguis, qui longe ante vixerunt quam isti vel nascerentur, nisi quia unum genus, una conspersio, una massa est impiorum, imitatione sibimet connexorum? Simul etiam declaratur, in eodem populo fuisse justos atque Prophetas Dei, quorum isti, quibus haec loquitur Dominus, aedificabant sepulcra, ornabantque monumenta. Pejor ergo iste et immanior qui eos defunctos lingua maledica lacerat, quibus honorem etiam impii deferebant; et in animam suam crudeliter saeviens eos blasphemat, cum velit videri christianus, quos Prophetas et justos
Abbreviated transcription (Latin):
p̾figuratum lauacrum regeneratio¬
nis intelligit quod nunc accipiunt
qui baptirantur inxp̃o: quisquis
audit fidelit̾ si crederetiꝰ moysi erederetiᷤ
suste infelix a luce ueritatiᷤ au̾s i obhoc
luci u̾itatiꝰ adu̾sꝰ: ea quȩ non intelligit
in nouo testam̃to obicit ueteri testa¬
mento: Sicut etiam illud de apło
paulo: ubi ait adcorinthios: Quod
si ministratio mortis in litteris for¬
mata lapideis facta ẽ. in gła. ita ut
ñpossent filii isrł intendere infaciẽ

Expanded text:
praefiguratum lavacrum regeneratiopraefiguratum lavacrum regenerationis intelligit, quod nunc accipiunt qui baptizantur in Christo, quisquis audit fideliter, Si crederetis Moysi, crederetis et us, et ob hoc luci veritatis adversus, ea quae non intelligit in Novo Testamento, objicit Veteri Testamento? Sicut etiam illud de apostolo Paulo, ubi ait ad Corinthios: Quod si ministratio mortis, in litteris formata lapideis, facta est in gloria, ita ut non possent filii Israel int
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionem ñ possidebit: id est
corruptio carnis et sanguinis inil¬
lius regni incorruptione ñ erit ꝓpt̾
immutationẽ scilicet. de qua mox
locutus adiunẽxit. oportet corrup¬
tibile hoc in duere incorruptionẽ:
Ita corruptio quȩ carnis ⁊ sanguiniᷤᷤ
nomine significata ẽ in regni illiꝰ
incorruptione ñ erit: quia caro q̃
nunc corruptibilis ẽ tunc mutata
incorruptibilis erit: Moy ses autem
homo dei si animam credidisset ẽẽ
mortalem. quod utiq credidisset.
si eam sanguinem ñ significationis
s ꝓpͥetatis causa ẽẽ dixisset: ñ alio
loco diceret omĩs qui tetigerit mor¬
tuum ab omĩ anima hominis ⁊ mor¬
tuus fuerit et ñ fuerit purificatus.
tab̾naculum dñi polluit exteretur
anuma illa ex isrł Qm̃ aqua asꝑsio.¬
nis ñ ẽ circunsꝑsa suꝑ eum᷑ inmũ.¬
dus ẽ adhuc: inmunditia eius in
ipso ẽ: Adhuc utiq dixit. etiam post
mortem: quia non ẽ purificatus: N

Expanded text:
corruptionem non possidebit: id est, corruptionem non possidebit: id est, corruptio carnis et sanguinis in illius regni incorruptione non erit, propter immutationem scilicet, de qua mox locutus adjunxit, Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem . Ita corruptio quae carnis et sanguinis nomine significata est, in regni illius incorruptione non erit: quia caro quae nunc corruptibilis est, tunc mutata incorruptibilis erit. 23. Moyses autem homo Dei si animam credidisset esse mortalem, quod utique credidisset si eam sanguinem, non significationis, sed proprietatis causa esse dixisset, non alio loco diceret: Omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit, et non fuerit purificatus, tabernaculum Domini polluit: exteretur anima illa ex Israel; quoniam aqua aspersionis non est circumspersa super eum, immundus est, adhuc immunditia ejus in ipso est . Adhuc utique dixit, etiam post mortem, quia non est purificatus: ubi
Abbreviated transcription (Latin):
et uidete quia sp̃s ossa et carnem ñ
III.habet sicut me uidetis habere. ta.¬
men sed̾m substantiam caro erit.
ñ scdm corruptionem quȩ nunc
carni hoc nomen imponit: Unde
ait ꝓpħa: Omĩs caro fenum: Nun¬
quid enim et dñi quam leuauit in
cȩlum: Quo gͦ modo appellauit ꝓ.¬
pheta carnem uͥ ait. omnis caro fe¬
num. dicturus utiq fenum aruit.
eo modo et apl̃s ait. Caro et sanguis
regnũ deiñ possidebit. quia ñ ibierit
corruptio. qua nunc sicut fenũ natu.¬
ra carnis arescit: Non eñi alia senten¬
tia ẽ neq corruptio incorruptionẽ
possidebit: sed hȩc repeticio senten¬
tiȩ suꝑioris ẽ expositio: ut quod ibi
dictum ẽ caro et sanguis. intelliga¬
mus corruptionem. ñ substantiam
carnis: et quod ibi dictum ẽ. regnũ
dei. intelligamꝰ incorruptionem:
Atq ita nichil aliud dictum putemꝰ
caro et sanguis regnum dei ñ posside.¬
bit: quam si diceretur corruptio in¬

Expanded text:
et videte, quia spiritus carnem et et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere : tamen secundum substantiam caro erit, non secundum corruptionem, quae nunc carni hoc nomen imponit. Unde ait propheta, Omnis caro fenum. Numquid enim et Domini quam levavit in coelum? Quo ergo modo appellavit Propheta carnem, ubi ait, Omnis caro fenum; dicturus utique, Fenum aruit : eo modo et Apostolus ait, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quia non ibi erit corruptio, qua nunc sicut fenum natura carnis arescit. Non enim alia sententia est, Neque corruptio incorruptionem possidebit: sed haec repetitio, sententiae superioris est expositio: ut quod ibi dictum est, caro et sanguis; hic intelligamus corruptionem, non substantiam carnis: et quod ibi dictum est, regnum Dei; hic intelligamus incorruptionem. Atque ita nihil aliud dictum putemus, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quam si diceretur, Corruptio in
Abbreviated transcription (Latin):
Illud autẽ quod apłs ait. nauri hoc
testimonium iste posuit. caro et san¬
guis regnũ dei ñ possidebit. ñ facit
de anima s de resurrectione corporiᷤ
questionem: Uerum ⁊ ista duobus
modis soluitur: Aut eni carnis et
sanguinis nomine corruptionem
carnis et sanguinis nuncupauit.
quȩ in resurrectione ñ erit: aut car¬
nem et sanguinem homines ad om̃s
illecebras scłarium uoluptatum car¬
ni et sanguini deditos qui regnũ
dei ñ possidebunt: Totus autẽ iste
locus apłici sermonis uͥ scͥptum ẽ.
caro et sanguis regnum dei ñ possi¬
debit. si consideretur diligentius.
magis ꝑsuadebit corruptionẽ carniᷤ.
sicut nunc ẽ. his eum uocabulis ap¬
pellare uoluisse. atq ad exponendũ
quid diceret adiunxisse. neq cor-¬
ruptio incorruptionem posside¬
bit: quia cum facta fuerit quȩ in.
resurrectione sꝑatur illa mutatio:
ñutiq remanebit ulla corruptio:
Quamuis gͦ et post resurrectionem
dñs dixerit discipulis suis. palpate

Expanded text:
Illud autem quod Apostolus ait nam et hoc testimonium iste posuit, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; non facit de anima, sed de resurrectione corporis quaestionem. Verum et ista duobus modis solvitur. Aut enim carnis et sanguinis nomine corruptionem carnis et sanguinis nuncupavit, quae in resurrectione non erit: aut carnem et sanguinem, homines ad omnes illecebras saecularium voluptatum carni et sanguini deditos, qui regnum Dei non possidebunt. Totus autem iste locus apostolici sermonis, ubi scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit, si consideretur diligentius, magis persuadebit corruptionem carnis sicut nunc est, his eum vocabulis appellare voluisse, atque ad exponendum quid diceret adjunxisse, Neque corruptio incorruptionem possidebit. Quia cum facta fuerit quae in resurrectione speratur illa mutatio, non utique remanebit ulla corruptio. Quamvis ergo et post resurrectionem Dominus dixerit discipulis suis, Palpate,
Abbreviated transcription (Latin):
euacuabat: Deinde hic qd̃ cõmemo¬
rare ceꝑam. sequit᷑ et dicit: Quod si
aliqui ex ramis fracti sunt. tu autẽ
cũ eẽs oleaster. insertus es in illis. et
sotius radicis factus es pinguedinis
olee: noli głari adu̾sus ramos: Qd
si gloriaris: ñ tu radicem portas. s
radix te: Dicis ergo: Fracti st̃ rami:
ut ego inserar: Bene: Incredulitate
fracti st̃: tu autẽ fide stas: Noli altũ
sapere: s time: Nam si ds̃ naturalib
ramis ñ peꝑcit: neq tͥ parcet: Uides
gͦ bonitatem ⁊ seueritatem dĩ In
eos quidem qui ceciderunt seueri.

Expanded text:
commemorare coeperam, sequitur, et dicit: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socius radicis factus es et pinguedinis oleae, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quid
Abbreviated transcription (Latin):
in quib et iste sͥ locum ꝑituris inue¬
nit. Illud quoq ait dixisse dñm Ego
sũ ianua ouium: om̃s alii qͦt quot
ante me uenerunt. fures sunt et
latrones: Non autem ita scͥptum ẽ:
s ttaz Omnes quot quot uenerunt:
fures sunt ⁊ latrones: Uenisse quippe¬
de hoc loco intelligi uoluit eos qui
missi ñ fuissent: quos arguit etiam
ieremias. dicens: Hȩc dicit dñs de ꝓ¬
phetis qͥ ꝓpħant in nomine meo: et
ego ñ misi eos: Illi autẽ quos insanꝰ
iste blasphemat a dño mi̾si sunt. ñ
sponte uenerunt: quos ⁊ dñs ꝑ para¬
bolã qͥdem. s aꝑtissima significatio¬
ne declarat uͥ dicit: Aliam parabolã

Expanded text:
 et iste sibi locum periturus invenit. 16. Illud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium: omnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi voluit eos qui missi non fuissent: quos arguit etiam Jeremias, dicens, Haec dicit Dominus de Prophetis qui prophetant in nomine meo, et ego non misi eos . Illi autem quos insanus iste blasphemat, a Domino missi sunt, non sponte venerunt. Quos et Dominus per parabolam quidem, sed apertissima significatione d
Abbreviated transcription (Latin):
teras ñ accipiunt: Nam in euangłio
ritatis omĩb notũ etiã post resur¬
rectionem discipulis initinere comi.¬
tatus. incipiens a moyse ꝑ om̃s ꝓphas.
hȩc de se quȩ facta fuerant p̃dicta mon¬
strauit: De ipso inquit iterum arguit.
tunc dicam illis recedite ame qm̃
nunquã uos sciui quia oꝑati estis
iniqͥtatem: Absit ut ista de ꝓphetis
sc̃is in quib erat moyses. & ceteri dñs
dixerit: S dictum ẽ de his. qͥ post

Expanded text:
teras non accipiunt? Nam in Evangelio teras non accipiunt? Nam in Evangelio ritatis omnibus notum, etiam post resurrectionem discipulis in itinere comitatus, incipiens a Moyse, per omnes Prophetas, haec de se, quae facta fuerant, praedicta monstravit . 15. De ipso, inquit, iterum arguit, tunc dicam illis: Recedite a me, quoniam nunquam vos scivi, quia operati estis iniquitatem » . Absit ut ista de Prophetis sanctis, in quibus erat Moyses et caeteri, Dominus dixerit: sed dictum est de iis qui post
Abbreviated transcription (Latin):
dat auetoritas: Ubi eñi aliquid ꝙ̃¬
de autorib gentium dicit apłs. ñ
eos appellat ꝓpħas dei. nec illarum
scͥpturarum dm̃ dicit auctorem:
quãuis ibi aliqua uera reꝑiat sicut
de isto cretensi ait: Dixit qͥdam ex ip¬
sis ꝓpͥus eorum ꝓpħa: Cretenses semꝑ
mendaces: Non gͦ iudeorum ꝓprius.
s cretensium: qd̾ utiq ad hoc dictũ ẽ
ne dĩ ꝓph̃a putaret᷑ Et in actib apłoꝵ
cũ loqueretur atheniensib ait de dõ
In illo eñi uiuimꝰ ⁊ mouemur ⁊ sumꝰ.
sicut et qͥdam scđ̃m uos dixerunt:¬
tib de iudeorũ ꝓpħis quid sentiri de¬
beret. qui de aduentu eiꝰ aliquid ce¬
cinisse inpreteritum putabantur:
cõmotus talia eos etiam nunc senti.¬
re respondit. Dimisistis uiuum qui
ante uos ẽ ⁊de mortuis fabulamini:
Qd mirũ quandoqͥdem hoc testimo¬
niũ de scͥpturis nescio quib apocri¬
phis ꝓtulit. si de ꝓpħis dei talia con¬
finxerunt heretici. qui easdem lit.¬

Expanded text:
dat auctoritas. Ubi autem etiam aliquid dat auctoritas. Ubi autem etiam aliquid de auctoribus Gentium dicit Apostolus, non eos appellat Prophetas Dei, nec illarum scripturarum Deum dicit auctorem quamvis ibi aliqua vera reperiat, sicut de isto Cretensi ait, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces : non ergo Judaeorum proprius, sed Cretensium; quod utique ad hoc dictum est, ne Dei propheta putaretur. Et in Actibus Apostolorum cum loqueretur Atheniensibus, ait de Deo: In illo enim vivimus, et movemur, et sumus: sicut et quidam secundum vos dixerunttibus de Judaeorum Prophetis quid sentiri deberet, qui de adventu ejus aliquid cecinisse in praeteritum putabantur, commotus talia eos etiam nunc sentire, respondit: Dimisistis vivum qui ante vos est, et de mortuis fabulamini. Quid mirum quandoquidem hoc testimonium de scripturis nescio quibus apocryphis protulit, si de Prophetis Dei talia confinxerunt haeretici, qui easdem lit
Abbreviated transcription (Latin):
de habraham. inꝓmissione inquit
dĩ. ñ hesitauit incredulitate. s con¬
fortatus ẽ fide. dans głam dõ: ⁊ pleniᷤᷤ¬
sime credens quia quȩ ꝓmisit. potẽs
ẽ et facere: Contra quã diuinã et
apłicam uocem canis iste rabiosus
oblatrans ausus ẽ dicere habraham
dõ suo ꝓmittenti ꝓlem ñ credidisse.
ignorans illud quod ait. si mͥ centũ
annos habenti nascetur filius admi¬
rantis ẽẽgaudium ñ diffidentiã du¬
bitantis Uel illud Non potest exci¬
dere uerbum dei: Non eñĩ omnes
qui ex isrł hi sunt isrt. neq qͥa sunt
semen abraham om̃s filii:s inisaac
uocabitur tͥ sem̃: hoc ẽ. ñ hi qui filii
carnis hi filii dei: s filii ꝓmissionis
deputantur insem̃ Uel illud de he¬
lia S quid dicit illi responsum di¬
uinum: Reliqui mͥ septem milia ui¬
rorum: qui ñ curuauert̃ genua ante
baal His atq huismodi attestatio¬
nib dei ueri et boni eẽ scͥpturas illas
quas iste blasphemat: apłiea cõmen¬

Expanded text:
issione, inquit, Dei non haesitavit incredulitate, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Contra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum annos habenti nascetur filius , admirantis esse gaudium, non diffidentiam dubitantis. Vel illud: Non potest excidere verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel, ii sunt Israel; neque quia sunt semen Abraham, omnes filii; sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non ii qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Vel illud de Elia: Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal . His atque hujusmodi attestationibus Dei boni et veri esse Scripturas illas, quas iste blasphemat, apostolica commen
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ Ppłs hic labiis me honorat:
cor autem eorum longe ẽ ame: In
uanum autem me colunt. docen¬
tes doctrinas. et p̃cepta hominum:
Relinquentes enim mandatum dei
tenetis traditionem hominum: bap.¬
tismata urceorum et calicum: et alia
similia his facitis multa Et dicebat
illis: Bene irritum facitis preceptũ
Moyses enim dixit honora patrem
tuum et matrem tuam. et qui ma-¬
ledixerit patri aut matri morte
moriatur: Nos autem dicitis. si dix.

Expanded text:
tum est, Populus hic labiis me honorat, tum est, Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. In vanum autem me colunt docentes doctrinas et praecepta hominum. Relinquentes enim mandatum Dei, tenetis traditionem hominum, baptismata urceorum et calicum; et alia similia his facitis multa. Et dicebat illis: Bene irritum facitis praeceptums. Moyses enim dixit, Honora patrem tuum et matrem tuam; et, Qui maledixerit patri aut matri, morte moriatur. Vos autem dic
Abbreviated transcription (Latin):
mas et ꝓpheticas iudeos quasdã tra-¬
ditiones suas quas ñ scͥptas habent.
s memoriter tenent. ⁊ alter malterũ
loquendo transfundit: quas deute.¬
rosim uocant: Ubi dicere audent
et credere dm̃ pͥmo homini duas
creasse mulieres: ex quib texunt
genealogias. uere sicut ait apłs infi¬
nitas: parientes infructuosissimas
questiones: S si huic talla nun qͣm
euenit audire: nunquid contra
euangłium sic obsurdescere debu-¬
it. ut ñ auerteret uerba dñi xp̃i:
quib arguit iudeos quod de paren.¬
tib ñ honorandis impietatẽ doce¬
rent filios suos: Ibi qͥppe et dĩ pre¬
ceptum quod in lege conscͥptum
ẽ attestando cõmemorauit: nec
obaliud arguit. nͥ quod reicerent
mandatum dei ut statuerent tra¬
ditiones suas: Cum enim interro¬
gassent pharisei et scribe. quare
discpłi tui non ambulant iuxta
traditionem seniorum. s cõmuni¬
bus manib manducant panẽ ille
respondens dixit eis: Bene ꝓpħauit
ysaias de uobis hẏpocritis: sicut scͥp.¬

Expanded text:
quasdam traditiones suas, quas non scriptas habent, sed memoriter tenent, et alter in alterum loquendo transfundit, quas deuterosin vocant: ubi etiam dicere audent et credere, Deum primo homini duas creasse mulieres; ex quibus texunt genealogias, vere, sicut ait Apostolus, infinitas, parientes infructuosissimas quaestiones. Sed si huic talia nunquam evenit audire, numquid et contra Evangelium sic obsurdescere debuit, ut non adverteret verba Domini Christi, quibus arguit Judaeos, quod de parentibus non honorandis impietatem docerent filios suos? Ibi quippe et Dei praeceptum quod in Lege conscriptum est, attestando commemoravit. Nec ob aliud eos arguit, nisi quod rejicerent mandatum Dei, ut statuerent traditiones suas. Cum enim interrogassent Pharisaei et Scribae, Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducant panem, ille respondens dixit eis: Bene prophetavit Isaias de vobis hypocritis, sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
nio estis uobismet ipsis: qͥa filii estis
eorum. qui ꝓpħ̃as occiderunt: filios
utiq dixit imitatione sceleris: non
ꝓpagine generis: Non eñi qd̃ ex illis
scđ̃m carnem nati erant hoc eis ẽẽ
poterat crimini: s qd eis se similes
infideli crudelitate monstrabant:
I deoq connectit ac dicit: Et uos im¬
plete mensuram patrum ur̃orum:
Serpentes genimina uiꝑarum: quo¬
modo fugietis iuditium gehennȩ:
Ideo ecce ego mitto ad uos ꝓphetas
et sapientes ⁊ scribas: ⁊exillis occidetis
icrucifigetis. iexillis flagellabitis

Expanded text:
nio vobismetipsis, quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt. Filios utique dixit imitatione sceleris, non propagine generis. Non enim quod ex illis secundum carnem nati erant, hoc eis esse poterat crimini; sed quod eis se similes infideli crudelitate monstrabant. Ideoque connectit, ac dicit: Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, genimina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehennae? Ideo ecce ego mitto ad vos Prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis et crucifigetis, et ex illis flag
Abbreviated transcription (Latin):
ante apłos ñ fuisse ꝓpħ̾as. nesciens
eos ꝓpħas illic cõmemoratos esse ab
apło: qui post xp̃i aduentum uene¬
runt: Quos qui uult nosse: actus
apłorũ legat: et illud qd̃ ait ad corm¬
thios: ꝓphetȩ aut duo aut tres loqͣnt᷑:
Si autẽ ñ fuerunt ꝓph̾ȩ ante apłos:
qͥ erant illi ꝑ quos ante ds̃ ꝓmisit
ȩuangłium de filio suo. quifactꝰ est
ei ex semine dauid sccdm carnem: qͥs
erat qui dixit. lapidem quem reꝓba.¬
uerunt edifficantes. hic factus ẽ in
caput anguli: Quis erat qui dixit.
thronus tuus ds̃ inscłm scłi uirga

Expanded text:
ante Apostolos non fuisse Prophetas, nesciens ante Apostolos non fuisse Prophetas, nesciens eos Prophetas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vult nosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuerunt Prophetae ante Apostolos, qui erant illi per quos Deus ante promisit Evangelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quis erat qui dixit: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? Quis erat qui dixit: Thronus tuus, Deus, in saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
quod lex p̾cipit. impleatur: Quod
eñi ꝑlitteram iubetur: ñ littera. s
sp̃u impletur: Unde illud quod
scͥptum ẽ ñ concupisces ꝑ moysen.
sa quia unxp̃o eminent reddita
quomodo inuocabunt inquem
ñ crediderunt. aut quomodo cre¬
dunt quem ñ audierunt: de genti¬
b dixit ñ de iudeis. sieut hic som¬
niat Eos eñi uolebat refellere doc¬
tor gentium. qui putabant genti
tantummodo iudeorum ñ etiam
tantum. s ad om̃s gentes ꝑtinere¬
Unde prius posuit testimonium
de ꝓpħa: erit om̃ĩs qui inuocau̾it
nom̃ dñi saluus erit: Ac deinde
cum dixisset. quomodo autẽ inuo¬
cabunt in quem ñ crediderunt:
aut quomodo credent quẽ ñ audie¬
runt: continuo subuinexit. quomͦ
autem audient sine p̃dicante: aut
quomͦ p̾dicabunt nͥ mittant᷑: ita
refuitans eos. qui negabant ad incir.¬
cumcisas gentes p̾dicatores xp̃i esse
tissimꝰ ñ intelligit qd̾ scͥptum est.
pͥmũ apłos. de inde ꝓpħas: Putat eñi

Expanded text:
quod Lex praecipit, impleatur. Quod enim per litteram jubetur, non littera, sed Spiritu impletur. Unde illud quod scriptum est, Non concupisces ; per Moysen Lsa, quia in Christo eminent reddita. Quomodo invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? de Gentibus dixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam tantum, sed ad omnes gentes pertinere, prius posuit testimonium de propheta, Erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: ac deinde cum dixisset, Quomodo autem invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subautem audient sine praedicante, aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse tissimus non intelligit, quod scriptum est: Primum Apostolos, deinde Prophetas . Putat enim