comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re stabat ergo ut subsider&: & iratus ẽ bclaam & ꝑcutie¬
bat usinam uirga. & a peruit ds̃ os asinȩ & uit adbclaam
quid fecitibi quia ꝑcussistime testio hoc & citbalaamasinȩ
quia in lusistimihi & si haberemgladium in manumea
iamtrans ftxissemte : Nuimirum iste tanta cupiditate
ferebatur ut nec tanti monstrimiruculo terrer&us
& responder& quasi adhominem loquens. Cum ds̃utiq
non asinae animã innaturam rationalem uertiss&
sed quod illi placuerat ex illa soncre feciss&. adilli¬
us uesaniã cohibendũ illud fortasse prefigurans qui¬
astulta mundi electurus erat ds̃ ut confunder& su¬
pientes pillo spiritidi & uero israhel hoc. ẽ. ꝓmissionis
ñ fuctus ẽ spsdĩtamquã fuctura sit sp̃s dĩ sed fuctus ẽ
suꝑ illum idest fuctum .ẽ. ut suꝑ illũ e& quo modo qui post
meuenit ante mefactus . ẽ: idest factum .e. ut ante me ẽ&. ut

Expanded text:
restabat ergo ut subsideret. et iratus est Balaam et percutierestabat ergo ut subsideret. et iratus est Balaam et percutiebat asinam uirga. et aperuit deus os asinae et ait ad Balaam: quid feci tibi, quia percussisti me tertio hoc? et ait Balaam asinae: quia inlusisti mihi. et si haberem gladium in manu mea, iam transfixissem te. nimirum iste tanta cupiditate ferebatur, ut nec tanti monstri miraculo terreretur et responderet quasi ad hominem loquens, cum deus utique non asinae animam in naturam rationalem uertisset, sed quod illi placuerat, ex illa sonare fecisset ad illius uesaniam cohibendam, illud fortasse praefigurans, quia stulta mundi electurus erat deus, ut confunderet sapientes pro illo spiritali et uero Israhel, hoc est promissionis tus dei, tamquam factura sit spiritus dei; sed factus est super illum, id est factum est, ut super illum esset: quomodo: qui post me uenit, ante me factus est, id est factum est, ut ante me esset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
borum ẽ ut corriger& eum inuia macherichinc: &mihe¬
riuhinc. In hac ergouia corrigere uoluit asina balaam
ut inter macherius ambulare: interpositum ẽ cutem
& st&it angelus dĩ insulcis uinearũ &inuna scilic& uine¬
urum quȩ in me dio ponebant uiam : &cum uidis i& asina
angelumdĩ conpressit se ad pari&em idest admachenu
illius utiq uineae in quu non erat angelus. qũo abidia par¬
te erat insulcis uinearum & conpressit pedem balaam ad
pari&em. & adiecit adhuc cedere eam. &apposiut ange¬
lus dĩ &udiciens subsistit in loco angusto iam non in sulas
uineurum sed inter ipsas macerias idest inuia in quo non
fuit dedinare dextrã neque sinistram  & cum uidiss&
asina angelumdĩ consedit subbalaam: cȩscenim in r&ro
non ibat. in partem non se premebat. quõ non ubaltera
paste terebatur. sed in mediauia inangusto ungelus eria

Expanded text:
borum est: ut corrigeret eam in uia, maceria hinc et maceborum est: ut corrigeret eam in uia, maceria hinc et maceria hinc. in hac ergo uia corrigere uoluit asinam Balaam, ut inter macerias ambularet. interpositum est autem: et stetit angelus dei in sulcis uinearum, in una scilicet uinearum, quae in medio ponebant uiam. et cum uidisset asina angelum dei, compressit se ad parietem, id est ad maceriam illius utique uineae, in qua non erat angelus, quoniam ab alia parte erat in sulcis uinearum. et compressit pedem Balaam ad parietem; et adiecit adhuc caedere eam. et adposuit angelus dei et abiens substitit in loco angusto — iam non in sulcis uinearum, sed inter ipsas macerias, id est in uia — in quo non fuit declinare dextram nec sinistram. et cum uidisset asina angelum dei, consedit sub Balaam. caesa enim retro non ibat, in parietem non se premebat, quoniam non ab altera parte terrebatur, sed in media uia in angusto angelus erat;
Abbreviated transcription (Latin):
sol& cutem hic intellegi differat uelud hac atq illac ferat
tempestate uerborum. quasi discerpat & dissipe. quod ille
quidem accus sundo uidebatur. eẽ. futurus: sed & si differ¬
re eum inuia sic intellexerim quia distulit angelus eius
festinationem remorando. ut ei quod opuserat & demon¬
strur& &dicer& non absurdecẽ huius uerbi &iam subista
significitione positio:
&cumui diss& asina angelum dĩ resistentem in uia &glu¬
dium euaginatum inmanueius. & declinauit usina deuiu
& ibat in campum : campus iste adhuc extra macerias ui¬
neurũ fuit. & ꝑcus sit asinam in uirga ut corriger& eũ inuia
& st&it angelus dĩ insulcis uineurum maceriahinc & mic¬
ceriahinc: merito quȩritur sihinc atque inde maceriȩ
in medio ponebant uiam. sicut fieri sol& quomodo ibi stuns
anglus dicctur stetu se un sulcis uinearum neque etum inuu
inter macerias potuerunt sulci eẽ uin earum sedonto uun¬

Expanded text:
Solet autem hic intellegi "differat" uelut "hac atque illac ferat Solet autem hic intellegi "differat" uelut "hac atque illac ferat tempestate uerborum", quasi" discerpat et dissipet": quod utique ille accusando uidebatur esse facturus. sed et si "differre eum in uia" sic intellexerimus, quia distulit angelus eius festinationem remorando, ut ei quod opus erat et demonstraret et diceret, non absurda est huius uerbi etiam sub ista significatione positio. Et cum uidisset asina angelum dei resistentem in uia et gladium euaginatum in manu eius, et declinauit asina de uia et ibat in campum. campus iste adhuc extra macerias uinearum fuit. et percussit asinam in uirga, ut corrigeret eam in uia. et stetit angelus dei in sulcis uinearum, maceria hinc et maceria hinc. merito quaeritur, si hinc atque inde maceriae in medio ponebant uiam, sicut fieri solet, quomodo ibi stans angelus dicitur stetisse in sulcis uinearum; neque enim in uia inter macerias potuerunt sulci esse uinearum. sed ordo uer
Abbreviated transcription (Latin):
quo ueritas & iustitiadĩ irasciangelum dĩ fecit Nam in surext
quod dictum ẽ. utiq commotione intellegendum ẽ: deinde quod
uii. differe eum inuia quod grece positum . ẽ. diuballin. hoc &
in consequentib: dicit ipse angelus. &ecce ego exii indilationem
tuũ ubigrecus hub& diaboliten ubi fortassis accussatio congru¬
entius intellegitur. ut hic quoddictum .ẽ. differe eum inuia
accussure accipiatur. unde creditur &ium diabulus appel¬
latus tum quã accussator latine dicendus sit. Non quiane¬
mopossit &ium bene recteq: accussure. sed quõ dubtilus amat
accussure utiq inuidentiȩ stimulis agitatus. quale illi in
a pocalipsi testimonium ꝑhib&ur: positum . ẽ. cutem hoc
uerbum & in camedia unde latinum. eẽ. non dubium. ẽ.:
sub eandem significitione. ł certe uicina ubi depatre irato
dicitur filio. orationem spera inuenisse quadifferatte:

Expanded text:
quoniam ueritas et iustitia dei irasci angelum fecit. nam "insurrexit" quoniam ueritas et iustitia dei irasci angelum fecit. nam "insurrexit" quod dictum est, utique commotione intellegendum est. deinde quod ait: differre eum in uia, quod graece positum est BtapaXsiv, hoc et in consequentibus dicit ipse angelus: et ecce ego exii in dilationem tuam, ubi graecus habet SiafioXTjv. ubi fortassis accusatio congruentius intellegitur, ut hic quod dictum est "differre eum in uia", accusare accipiatur. unde creditur etiam diabolus appellatus, tamquam accusator latine dicendus sit, non quia nemo possit etiam bene recteque accusare, sed quoniam diabolus amat accusare utique inuidentiae stimulis agitatus, quale illi in Apocalypsi testimonium perhibetur. positum est autem hoc uerbum et in comoedia, unde latinum esse non dubium est, sub eadem significatione uel certe uicina, ubi de patre irato dicitur filio: orationem sperat inuenisse se, qua differat te.
Abbreviated transcription (Latin):
tus non ẽ. sed insuꝑ ei ueludtadib monstris assu&us ira
ꝑseuerante respondit. postea illi &angelus loquitur ur¬
guens & in prðbans eius uiam. quo uiso tamen exterritus
ad orauit. deinde ire ꝑmissus ẽ utiam ꝑ ipsum ꝓph&ia
clarissima ꝑferetur. Namomnino ꝑmissus non .ẽ. dicere
quod uolebat. sed quoduistute sp̃s cogebatur & ipse quidem
pbus mansit. nam posterior de illo sca scripturti
est ut quidam reprehensibiles & reꝓbiuicm eius secuti diceren¬
tur. secuti in quit uiam balaam filiibeor qui mercedem ini¬
quitatis dilexit:
xluiii Seangelo qui locutus ẽ balaam inuia quouiso asina eius prd¬
gredi non ausa ẽ scriptura italo quitur &iratus ẽ animati¬
one ds quic ibat ipse & in surrexit angelusdĩ difene eum
inuia: ubi primo notundum .ẽ. quem ammodum quia iratus
angelum. sed tam quã in angelum iratum dm̃ significuuit :

Expanded text:
tus non est, sed insuper ei uelut talibus -- monstris adsuetus ira tus non est, sed insuper ei uelut talibus -- monstris adsuetus ira perseuerante respondit. postea illi et angelus loquitur arguens et inprobans eius uiam: quo uiso tamen exterritus adorauit. deinde ire permissus est, ut iam per ipsum prophetia clarissima proferretur. nam omnino permissus non est dicere quod uolebat, sed quod uirtute spiritus cogebatur. et ipse quidem reprobus mansit; nam posterior de illo sancta scriptura ita locuta est, ut quidam reprehensibiles et reprobi uiam eius secuti dicerentur. secuti, inquit, uiam Balaam filii Beor, qui mercedem iniquitatis dilexit. De angelo qui locutus est Balaam in uia, quo uiso asina eius progredi non ausa est, scriptura ita loquitur: et iratus est animatione deus, quia ibat ipse; et insurrexit angelus dei differre eum in uia. ubi primo notandum est quemadmodum quia iratus angelum, sed tamquam in angelo iratum deum significauit,
Abbreviated transcription (Latin):
ire ut ꝑ iumentum quo uehebatur eius auaritiã coher¬
cer& hoc ipso confundens illum dementiã qđ phibitio¬
nem dñi ꝑ angelum fuetã trans gredi asina non cuider&
quam ille cupiditate trans gredi conaretur. quamius
eundem cupiditatem timore sub primer&: uenit enim
ds̃ adbalaam rocte &uit illi: siuocarete uenerunt homi¬
nes exsurgens sequere eos : sed uerbũ quodcumq locu¬
tus fuero udte hoc fucies: & ex surgens balaam mane stra¬
uit asinã suum & ubiit cum principib moab: Cur postistũ
ꝑmissionem dm̃ iterum non consuluit. & postillã ꝓhibiti¬
onem iterum consulendũ putauit. Nisi quia eius maligna
cupiditas apparebat. quamuis timore dñi premeretus:
deniq: scriptura sequitur: & iratus .ẽ animatione dĩ quia
ibat ipse & in surrexit ungelus dĩ ut non ꝑmitter& eũ inuia
&c&era quȩ secuntur donec asina loqueretur. Nihil hic
sune mirabilius uid& urquã quod loquente asina terri¬

Expanded text:
ire, ut per iumentum quo uehebatur eius auaritiam coherire, ut per iumentum quo uehebatur eius auaritiam coherceret, hoc ipso confundens illam dementiam, quod prohibitionem domini per angelum factam transgredi asina non audebat, quam ille cupiditate transgredi conaretur, quamuis eandem cupiditatem timore supprimeret. uenit enim deus ad Balaam nocte et ait illi: si uocare te uenerunt homines, exsurgens sequere eos; sed uerbum quodcumque locutus fuero ad te, hoc facies. et exsurgens Balaam mane strauit asinam suam et abiit cum principibus Moab. cur post istam permissionem deum iterum non consuluit et post illam prohibitionem iterum consulendum putauit, nisi quia eius maligna cupiditas adparebat, quamuis timore domini premeretur? denique scriptura sequitur: et iratus est animatione deus, quia ibat ipse; et insurrexit angelus dei, ut non permitteret eum in uia et cetera quae sequuntur, donec asina loqueretur. nihil hic sane mirabilius uidetur quam quod loquente asina terri
Abbreviated transcription (Latin):
iiiii Quod uit buluam iterum cdse missis honoratiorib nuntiis
sidederit mihibuua plenam domũ suã argento &ccuro non
poterd p̃uuricare uerbũ dñi. facere illud pussillũ uel mag¬
num inmente mec nullum hab& omnino peccatum: sed qđ
sequitur non ẽ sine graui peccato : Iamenim constans. eẽ.
debuit se mel audito. quod ei dixerat dñs. non ibis cumeis
neq: maledices populum. est enim benedictus. Nec eis ullã
spem dcrit qđ poss& dñs tam quã ipse balaam muneribus
& honorib flexus aduersus populũ suum quem benedictũ
ẽẽ. dixerat suam mutare sententiã: sed ibi seuictũ cupiditate
monstrauit ubi loqui sibi dñm dehacre iterũ uoluit dequa
eius ium cognouerat uoluntatem . quid enim opuserant quae
secuntur adiungere. & nunc sustinete ibi &uos note hũc
& sciam quid adici& dñs loqui adme. ꝓ inde dñs uidens
eius cupiditatem captam deuictamq munerib ꝑmisiteã

Expanded text:
. Quod ait Balaam iterum ad se missis honoratioribus nuntiis: . Quod ait Balaam iterum ad se missis honoratioribus nuntiis: si dederit mihi Balac plenam domum suam argento et auro, non potero praeuaricare uerbum domini <dei> facere illud pusillum uel magnum in mente mea, nullum habet omnino peccatum: sed quod sequitur non est sine graui peccato. iam enim constans esse debuit semel audito, quod ei dixerat dominus: non ibis cum eis neque maledices populum; est enim benedictus, nec eis ullam spem dare, quod posset dominus tamquam ipse Balaam muneribus et honoribus flexus aduersus populum suum, quem benedictum esse dixerat, suam mutare sententiam. sed ibi se uictum cupiditate monstrauit, ubi loqui sibi dominum de hac re iterum uoluit, de qua eius iam cognouerat uoluntatem. quid enim opus erat quae sequuntur adiungere: et nunc sustinete ibi et uos nocte hac, et sciam quid adiciet dominus loqui ad me? proinde dominus uidens eius cupiditatem captam deuictamque muneribus permisit eum
Abbreviated transcription (Latin):
cum de his dicer&ur quos miserat bulaac adducendum
balaam ut maledicer& israhel. Numquid nam ipsi diui¬
nabunt ancliqua ferebant unde facer& balaac quo poss&
diuinare tumquã aliqua quȩ in sacrificis incenderentur
cutꝰ qͣuomodo inpenderentur &ideo dictȩ sunt diuinationes
quic ꝑ hȩc ille poterat diuinare. Anquid aliud. obscure
enim dictum ẽ: notandum sane quoduenit ds̃ adbalaam
& dixit ei quid homines hi peneste & ceera: Nec dictum ẽ.
utrum in somnis hoc fuctumsit quamuis ꝑ noetem factum
satis eluceat. cum posthȩc dicit scriptura. & ex surgens bu¬
laam mane: potest enim mouere quo modo cum homine
pessimo dr̃ locutussit. quod &iã si in somnis fuctum. eẽ. con¬
res a pothecas &umpliores nouas disponebat implere. Dixit
purusticuius erunt: Necquisquã glorietur quod ei loquitur
ds̃ eo modo quotalibus loquendum ẽe. nouit. quando potest
hoc & reꝓbis fieri quic & cum ꝑangelũ loquitꝰ ipse loquitur:¬

Expanded text:
cum de his diceretur quos miserat Balac ad conducendum Balaam, ut malediceret Israhel? numquidnam ipsi diuinabant? an aliquid ferebant, unde faceret Balaam, quo posset diuinare, tamquam aliqua quae in sacrificiis incenderentur aut quoquo modo inpenderentur, et ideo dictae sunt diuinationes, quia per haec ille poterat diuinare? an quid aliud? obscure enim dictum est. notandum sane, quod uenit deus ad Balaam et dixit ei: quid homines hi penes te? et cetera. nec dictum est utrum in somnis hoc factum sit, quamuis per noctem factum satis eluceat, cum post haec dicit scriptura: et exsurgens Balaam mane. potest enim mouere quomodo cum homine pessimo deus locutus sit, quod etiam si in somnis factum esse conres apothecas et ampliores nouas disponebat inplere: dixit t quae praeparasti cuius erunt? ne quisquam glorietur quod ei loquitur deus eo modo quo talibus loquendum esse nouit, quando potest hoc et reprobis fieri, quia et cum per angelum loquitur ipse loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
Et erit a aron cum coeperit fungis acerdotio audi&ur uox eius
intraenti in scm in conspectu dñi & exeunti ut nonmoriatur. in¬
tracntis & exuntis uocem d&intinnabulis dixit audiri tantũq
ibi pondus obseruationis posuit ut dicer& nemoriatur. testi¬
monia ergo quaedam significari uoluit inueste sacerdotidi.
quacutiq significatur eclesia perhaec tintinnabula. ut notu
sit conuersictio sacerdotis. sicut a postolus dicit circa omnes
ipsum bonorum operum prebens exemplum. aut i
audisti ame permultos testes. haec eadem commenda fideli¬
bus & his qui idonei sint & alios docere. anqͥd aliud mugnũ
tamen .ẽ. quicquid illud ẽ. intraenti autem & exeunti proin¬
traentis & ex euntis locutio . ẽ. uox prosonitu. Nam tintinnabu¬
lorum magis sonus quam uox est:¬

Expanded text:
Et erit Aaron cum coeperit fungi sacerdotio, audietur uox eius, intranti in sanctum in conspectu domini et exeunti, ut non moriatur. intrantis et exeuntis uocem de tintinabulis dixit audiri tantumque ibi pondus obseruationis posuit, ut diceret: ne moriatur. testimonia ergo quaedam significari uoluit in ueste sacerdotali, qua utique significatur ecclesia, per haec tintinabula, ut nota sit conuersatio sacerdotis, sicut apostolus dicit: circa omnes te ipsum bonorum operum praebens exemplum, aut illud: quae audisti a me per multos testes, haec eadem commenda fidelibus et his qui idonei sunt et alios docere. an quid aliud? magnum tamen est, quidquid illud est. "in tranti autem et "exeunti pro intrantis et exeuntis locutio est. et uox pro sonitu; nam tintinabulorum magis sonus quam uox est
Abbreviated transcription (Latin):
Fecerunt autem similiter & incantatores aegyptiorum ueneficiis
suis &eduxerunt racnas super tertem aegypti: quaeriturunde
siiam ubiq factum erat. sed similis quuestio unde & aquam
insanguinem uerterint. si tota aqua aegypti in sanguinem
conuensdem fuerat. proinde intellegendum .ẽ. regionem ubi filu
istehel habitabant plagis tidib: non fuisse percussĩ. &inde
potuerunt incantatores uel aquamꝰ aurire quam in sanguinẽ
uerterent uel aliquas rrnas educere ad solam demonstrtio¬
nem magicae potentiae: quam quam potuerunt &ium postea¬
quamilla compyressa sunt facere sed scripturx cito nanbendo¬
coniunxit qđ &iam post eafieri potuit:

Expanded text:
Fecerunt autem similiter et incantatores Aegyptiorum ueneficiis suis, et eduxerunt ranas super terram Aegypti. quaeritur unde, si iam ubique factum erat. sed similis quaestio est, unde et aquam in sanguinem uerterint, si tota aqua Aegypti in sanguinem conuersa iam fuerat. proinde intellegendum est regionem, ubi filii Israhel habitabant, plagis talibus non fuisse percussam; et inde potuerunt incantatores uel aquam haurire, quam in sanguinem uerterent, uel aliquas ranas educere ad solam demonstrationem magicae potentiae. quamquam potuerunt etiam, posteaquam illa compconjunxit quod etiam postea fieri potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
quĩd ẽ. qđ besalehel cum iuben& adhiberi operibi tabernaculi
faciendis dixit eum se repleuisse spu diuino sapientiae & in¬
tellestus & scientiue inomni opere excogitare & archi testo¬
nuru &c&eror utrum sp̃s scĩ muneri &iam istc opene tribu¬
endi sunt quae pertinere ad opificium uidentur an & hoclig¬
nificatiue distum .e. ut ea pertineant ad diumum sp̃m sapue fde
s intellestus & scientiat quaehis reb significantur tlnen out
hic cum spũ replous dicatur istue diuino sepientiue asciendua

Expanded text:
Quid est quod Beseleel cum juberet adhiberi operibus tabernaculi faciendis, dixit ad eum se replevisse spiritu divino sapientiae et intellectus et scientiae, in omni opere excogitare, et architectonari, etc. Utrum Spiritus sancti muneri etiam ista opera tribuenda sint, quae pertinere ad opificium videntur? an et hoc significative dictum est, ut ea pertineant ad divinum spiritum sapientiae et intellectus et scientiae, quae his rebus significantur. Tamen etiam hic cum spiritu repletus dicatur iste divino sapientiae et scientia
Abbreviated transcription (Latin):
in illa regione ubi puteus umitionis factus ẽ quamuis putcus
postea sit factus sed longe ante &atẽ scriptoris sic autem
appellabatur puteus cum liber scriber&ur nomen tenens anti
apertis oculis uidit agar nihil restit᷑ litperrecapitulationẽ
questio dissoluatur nec mouere deb& quomodo puteũ quem
sodenrt abrocham nesciebat agur si ante ẽ. ille sossus quam
illa expulsca ualde enim fieri potuit ut peco ꝓx suor causu
longe ad omo inqua cumsuis hubitibat puteum foden& quem
illa nescin&: Quueri potest quomodo ãpuđ cum iunemti
agrum plantiuerit abrocham siintente illa quem ad mo¬
dum stephaunus dicit ñ accepenit heredititẽ nec spatium
pedis sed eoc efantellegenda hereditit quam ds̃ munere suo
fuenrt dicturus nonemptu pr&io. Intellegitur aut̃ spatiũ
circa puteum ad illud emptionis pactum ꝑtinere in quo suenrũs
agnȩ septẽ ditȩ quando abimelech & abrachã sibi &iat̃ iunt uert̃:¬

Expanded text:
in illa regione, ubi puteus iurationis factus est, quamuis puteus in illa regione, ubi puteus iurationis factus est, quamuis puteus postea sit factus, sed longe ante aetatem scriptoris, sic autem appellabatur puteus cum liber scriberetur nomen tenens antiqapertis oculis uidit Agar, nihil restat, nisi ut per recapitulationem quaestio dissoluatur. nec mouere debet quomodo puteum, quem foderat Abraham, nesciebat Agar, si ante est ille fossus quam illa expulsa. ualde enim fieri potuit, ut pecorum suorum causa longe a domo, in qua cum suis habitabat, puteum foderet, quem illa nesciret. Quaeri potest quomodo ad puteum iuramenti agrum plantauerat Abraham, si in terra illa, quemadmodum Stephanus dicit, non acceperat hereditatem nec spatium pedis. sed ea est intellegenda hereditas, quam deus munere suo fuerat daturus, non empta pretio. intellegitur autem spatium circa puteum ad illud emptionis pactum pertinere, in quo fuerant agnae septem datae, quando Abimelech et Abraham sibi etiam iurauer
Abbreviated transcription (Latin):
tollen& dictum ẽ. sed ut ei coniungen&ur & eum manu tene¬
r& deinceps comitem sicut eraet quod plerumq faciunt
simul ambuluntes cuius lib& a&itis: luas cupaiti
Nastum ẽ in tempore illo & dixit abimelechi& c&erbe
quueri potest quando cum isto abimelech pactum facitabnchã
& appellatus .ẽ. puteus quem fodit puteus iunitionis quomodo
congruat ueritati agar enim de abrhȩ domo expulsa cũ filio
iuxta puteum sicuti dictum . ẽ. iunetionis entebat: qui ualde
post ea dicitur factus ab abrocham ibienim abimelech & abroe¬
ham iuntuerunt qđ nondum utiq factum enxt cũ dedomo
abrxhue agar cum filio fuissec expulsa. quomodo ergo emr¬
bat iuxti puteum iunctionis. anfactum ium fuisse intelle¬
gendum .ẽ. & perrecapitulationem post ea commemonrtũ
qđ egit abrchum cum abimelech ssi forte qui longe postea
librum scripsit ex omneputei iuntionis appellauit regionẽ
inqua cumfilio mater enaebat: tamquam dicen& entebat

Expanded text:
tolleret, dictum est, sed ut ei coniungeretur et eum manu teneret deinceps comitem, sicut erat: quod plerumque faciunt simul ambulantes cuiuslibet aetatis. Factum est autem in tempore illo et dixit Abimelech et cetera. quaeri potest, quando cum isto Abimelech pactum fecit Abraham et appellatus est puteus quem fodit puteus iurationis , quomodo congruat ueritati. Agar enim de Abrahae domo expulsa cum filio iuxta puteum, sicut dictum est, iurationis errabat, qui ualde postea dicitur factus ab Abraham; ibi enim Abimelech et Abraham iurauerunt, quod nondum utique factum erat, cum de domo Abrahae Agar cum filio fuisset expulsa. quomodo ergo errabat iuxta puteum iurationis? an factum iam fuisse intellegendum est et per recapitulationem postea commemoratum quod egit Abraham cum Abimelech ? nisi forte qui longe postea librum scripsit ex nomine putei iurationis appellauit regionem, in qua cum filio mater errabat, tamquam diceret: errabat
Abbreviated transcription (Latin):
tia propter qđ homicidium cõmititur. aliter aucrus. aliter
pecuniue contemptor mou&ur. ille scilic& & ad facinus perpe¬
trandum ille ad cauendum ipsius tamen lucri propositio: in ali¬
cuius illorum non fuit potestate. Ita causae ueniunt hominib
malis: quae non sunt quidem in eorũ potestate. sed hoc de illis
faciunt: quales eos inuenerint iam factos propriis uitus
ex pru&erita uoluntate: uidendum sane .ẽ. utrum &iã
sic accipi possit. ego indurabo. tamquam dicer&: quum
durum sit demonstrabo:
Siloqu&ur uobis pharro dicens. date nobis signum. aut portentũ.
& dices a a ronfratrituo sume uirgam & proice illam palam pha¬
rocone & palam seruis eius & erit diaco. hiccerte non ministe¬
rio uocis opus eraet cui uidebatur uelut exnecessitate datus
aaron: propter gracilitatem uocis inqͥsi sed uirga eraet proicienda
ut dracho fier& cur ergo hoc moses ipse non fecit. nisi quia ista

Expanded text:
tia, propter quod homicidium committatur, aliter auarus, aliter tia, propter quod homicidium committatur, aliter auarus, aliter pecuniae contemtor mouetur: ille scilicet ad facinus perpetrandum, ille ad cauendum; ipsius tamen lucri propositio in alicuius illorum non fuit potestate. ita causae ueniunt hominibus malis. quae non sunt quidem in eorum potestate, sed hoc de illis faciunt, quales eos inuenerint iam factos propriis uitiis ex praeterita uoluntate. uidendum sane est, utrum etiam sic accipi possit: ego indurabo, tamquam diceret: "quam durum sit demonstrabo" loquetur uobis Pharao dicens: date nobis signum aut portentum, et dices Aaron fratri tuo: sume uirgam et proice illam palam Pharaone et palam seruis eius, et erit draco. hic certe non ministerio uocis opus erat, cui uidebatur uelut ex necessitate datus Aaron propter gracilitatem uocis Moysi; sed uirga erat proicienda, ut draco fieret. cur hoc ergo Moyses ipse non fecit, nisi quia ista
Abbreviated transcription (Latin):
facturus .ẽ. bonos & quamuis unius cuiusq cordis inmalitia
quaditus id .ẽ. quade corhabeat ad malum suo fict uitio
qđ moleuit exarbitrio uoluntatis. eatamen quaditute
mula ut huc ł illuc moueatur cum siue huc siue illuc male
moueatur causis fit quib: animus propellitur: quue causae
ut existunt ł non existunt non . ẽ. in hominis potestate sed
ueniunt ex occulta prouidentia iustissima plęnae & sapien¬
tissima uniuersum qđ creauit disponentis & amminis troen¬
tis dĩ ut ergo tade cor haber& pharaco qđ patientia dĩ
non mou&ur ad pi&atem sed potius adimpi&atẽ. uitu
proprufuit qđ uero eafacta sunt quib: corsuo uitio tam
duratum quia non flexibiliter consentiebat. sed inflexibiliter
resistebat. dispensationis fuit diuinae quatidi cordi non
solum iusta sed euidenter iusta poena parebatur quu¬
timentes dm̃ corrigentur: proposito quippe lucro uerbi gra¬

Expanded text:
facturus est bonos. et quamuis uniuscuiusque cordis in malitia facturus est bonos. et quamuis uniuscuiusque cordis in malitia qualitas, id est quale cor habeat ad malum. suo fiat uitio, quod inoleuit ex arbitrio uoluntatis, ea tamen qualitate mala, ut huc uel illuc moueatur, cum siue huc siue illuc male moueatur, causis fit quibus animus propellitur. quae causae ut existant uel non existant, non est in hominis potestate, sed ueniunt ex occulta prouidentia iustissima plane et sapientissima uniuersum quod creauit disponentis et administrantis dei. ut ergo tale cor haberet Pharao, quod patientia dei non moueretur ad pietatem, sed potius ad inpietatem, uitii proprii fuit; quod uero ea facta sunt, quibus cor suo uitio tam duratum, quia non flexibiliter consentiebat, sed inflexibiliter resistebat — dispensationis fuit diuinae, qua tali cordi non solum non iniusta, sed euidenter iusta poena parabatur, qutimentes deum corrigerentur. proposito quippe lucro uerbi gra
Abbreviated transcription (Latin):
populi excuscre de uocis graccilitate uerum &iam propter
unum hominem mirum sitam graccilis uocis fuit ut nec ab uno
homine poss& audiri anforte regius fastus non eos permit¬
tebat deproximo loqui dicitur autem illi ecce dedite dm̃
phanconi & aaron fracter tuus erit tuus proph&a XUII
Iotundum qđ cum ad populum mitter&ur non eidictum . ẽ.¬
ecce deditedm̃ populo & frater tuus erit tuus proph&a
sed fratertuus inquid loqu&ur tibi populum. ad populum
dictum .ẽ. &iam erit ostuum & tuilli quae addm̃ nondictũ¬
insinuatur nobis euloqui qui proph&as dĩ quae audiurabeo.
nihilq aliud eẽ ꝓph&ã dĩ nisi enuntiatorem uerborum dĩ
hominib: quidm̃ uel non possunt ł non merentur audire: xuiii¬
Assiduçe ds̃dicit induraebo corpharconis. & uelut causum
infertcur hoc faciat indurabo inquid corphaaconis & im¬
plebo signamea & portenta mea in aegypto tamquum
necessuria fuerit obdunatio cordis phaconis ut signadi

Expanded text:
populi excusare de uocis gracilitate uerum etiam propter populi excusare de uocis gracilitate uerum etiam propter unum hominem. mirum si tam gracilis uocis fuit. ut nec ab uno homine posset audiri. an forte regius fastus non eos permittebat de proximo loqui? dicitur autem illi: ecce dedi te deum Pharaoni et Aaron frater tuus erit tuus propheta. Notandum quod, cum ad populum mitterEcce dedi te Deum populo, et frater tuus erit propheta: sed, frater tuus, inquit, loquetur tibi ad populum. Ad populum dictum est insinuatur nobis ea loqui prophetas Dei quae audiunt ab eo; nihilque aliud esse prophetam Dei, nisi enuntiatorem verborum Dei hominibus, qui deum uel non possunt uel non merentur audire. Assidue deus dicit: indurabo cor Pharaonis et uelut causam infert cur hoc faciat. indurabo, inquit, cor Pharaonis et inplebo signa mea et portenta mea in Aegypto, tamquam necessaria fuerit obduratio cordis Pharaonis, ut signa d
Abbreviated transcription (Latin):
& ut quid memisisti. ex quo enim intracui ad pharconẽ loqui
intuo nomine in hunc populũ & non liberaesti populum tuum.
non contumaciue uerba sunt uel in dignationis sed in quisitionis
& onctionis qđ ex his appan& quue illi dñs respondit non enim¬
ergo arguit infidelitatẽ eius sed quid sit facturus XU¬
Aꝑperuit : Rcraementi locum eẽ dubium non .ẽ. qđ scripturo
uolens originẽ mosi de monstrare. qũo eius astio lam exp&e¬
but. a primo genito ia cob id ẽ ruben progenies coepit inde
ad symeon inde ad leui ultrac progressa non .ẽ. qũo ex leui
moses. hi autem comiemortentur qui iam commemorcti
fuertent in illis septuaginta quinq in quib: israhel in tibeuit
inaegyptũ nonenim primam neq secundam sed tertiũ tribuũ
id.ẽ: leuiticam ds̃ eẽ uoluit sacerdo talem:¬
Quod moses dicit ecce ego graccili uoce sum & quomodo exau¬
di& me pharco non uid&ur tantum propter magnitudinẽ

Expanded text:
et ut quid me misisti? ex quo enim intraui ad Pharaonem loqui et ut quid me misisti? ex quo enim intraui ad Pharaonem loqui in tuo nomine,  in hunc populum, et non liberasti populum tuum. non contumaciae uerba sunt uel indignationis, sed inquisitionis et orationis, quod ex his adparet, quae illi dominus respondit. non enim arguit infidelitatem eius, sed quid sit facturus aperuit. Sacramenti locum esse dubium non est, quod scriptura uolens originem Moysi demonstrare, quoniam eius actio iam expetebat, a primogenito Iacob, id est Ruben, progenies coepit, inde ad Symeon, inde ad Leui; ultra progressa non est. quoniam ex Leui Moyses. hi autem commemorantur, qui iam commemorati fuerant in illis septuaginta quinque, in quibus Israhel intrauit in Aegyptum: non enim primam neque secundam sed tertiam tribum, id est Leuiticam deus esse uoluit sacerdotalemQuod Moyses dicit: ecce ego gracili uoce sum, et quomodo exaudiet me Pharao? non uidetur tantum propter magnitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ab angelo future eroet interfectione mosi uel infantis
reuessũ fuisse cũ paruulis. nũ quidam putauerunt propter¬
propter hoc angelum terruisse: ne ad inpedimentũ mysteru qđ
diuinitus in positũ moses gerebat femineus sexus comitar&ur:
Quueritur quomodo populodicatur qđ mandauit dr̃ qesturũ
se eos de aegypto. intentẽ chanaan phanconi autem dicxtur
qđ trium dierum iter exire uellent in desertum immolare
dõ suo exmandato eius. sed intellegendum .ẽ. quamuis ds̃ scir&
quid ess&s facturus quo praesciebat non consensurum phu¬
roconem ad populum dimittendum illud primo dictum ee
quod &iam primitus fier& sulle dimitten&. ut enim sic fierent
omnia quem ammodum consequens scripturoe testutur
pharonis contumacia meruit & suorum. neque enim
mendaciter ds̃ iub& qđ scit non facturum cui iub&ur ut
iustum iudicium consequatur:¬
Uerba quae dicit moses ad dñm. quare afflixisti papulũ hinc

Expanded text:
ab angelo futura erat, interfectionem Moysi uel infantis ab angelo futura erat, interfectionem Moysi uel infantis reuersam fuisse cum paruulis. nam quidam putauerunt propter hoc angelum terruisse, ne ad inpedimentum ministerii, quod diuinitus inpositum Moyses gerebat, femineus sexus comitaretur. Quaeritur quomodo populo dicatur, quod mandauit deus eiecturum se eos de Aegypto in terram Chanaan, Pharaoni autem dicatur, quod trium dierum iter exire uellent in desertum immolare deo suo ex mandato eius. sed intellegendum est, quamuis deus sciret quid esset facturus, quoniam praesciebat non consensurum Pharaonem ad populum dimittendum, illud primo dictum esse, quod etiam primitus fieret, si ille dimitteret. ut enim sic fierent omnia, quemadmodum consequens scriptura testatur, Pharaonis contumacia meruit et suorum. neque enim mendaciter deus iubet quod scit non facturum cui iubetur, ut iustum iudicium consequaturVerba quae dicit Moyses ad dominum: quare adflixisti populum hunc?
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentu eius in montib: scĩs. sic & hic nondũ nominato
infante dictum .ẽ. occurrit ei & quaerebat eum occidere
ut de quo dixerit in consequentibus agnoscamus quam quã
& side mose accipere quisquam uoluerit. non .ẽ. magno opere
resis tendum. illud potius qđ sequitur si fieri potest intellega¬
tur quid sibi uelit ideo recessisse angelum ab interfectione
cuius lib& eorum quia dixit mulier st&it sunguis circum¬
cisionis infantis non enim ait recessit ab eo propter quod
circumcidit infantem. sed quia st&it sanguis circum¬
cisionis non quia cucurrit sed quia st&lit mugno nisi
fallor sacramento
uod superius dictum ẽ quod moses uxorem & infantes
suos in posuit uehiculis. ut cum eis in aegyptum pergen&.
posteauero iothor socer eius illicum eis occurrit postea¬
quam eduxit populum exaegypto. quaeri potest quomodo
utrumq sit uerum sed intellegendum ẽ. post illa quae

Expanded text:
fundamenta eius in montibus sanctis. sic et hic nondum nominato fundamenta eius in montibus sanctis. sic et hic nondum nominato infante dictum est: occurrit ei et quaerebat eum occidere, ut de quo dixerit in consequentibus agnoscamus. quamquam et si de Moyse accipere quisquam uoluerit, non est magno opere resistendum. illud potius quod sequitur, si fieri potest, intellegatur, quid sibi uelit ideo recessisse angelum ab interfectione cuiuslibet eorum, quia dixit mulier: stetit sanguis circumcisionis infantis. non enim ait: . recessit ab eo", propter quod circumcidit infantem, sed quia stetit sanguis circumcisionis: non quia cucurrit, sed quia stetit, magno, nisi fallor, sacramento. Quod superius dictum est, quod Moyses uxorem et infantes suos inposuit uehiculis, ut cum eis in Aegyptum pergeret, postea uero Iothor socer eius illi cum eis occurrit. posteaquam eduxit. populum ex Aegypto, quaeri potest quomodo utrumque sit uerum. sed intellegendum est post illam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cum occidere dequo nihil ante dixeraet sed tidis .ẽ. in psed mo
fundamenta eius in montib: scĩs diligit dñs portas sion inde
enim pscdmus incipit nec aliquid deillo uel deilla dixeroet cuius
fundamenta intellegi uoluit dicens fundamenta eius in mon¬
tib: sc̃is sed quia sequitur diligit dñs portussion ergo funda¬
menta uel dñi uel sion & ad faciliorem sensum magis sion ut
fundamenta ciuitatis accipiantur. sed quia in hoc pronomi¬
ne qđ ẽ eius genus ambi guum ẽ. omnis enim generis . ẽ. hoc
pronomen id .ẽ. & masculini & feminini & neutri. ingreco
autem in feminino genere dicatur. aytnc̃ masculino & ne¬
utro artoc & hab& codes grecus autũ cogit intellegere
non fundamenta sion sed fundamenta dñi id ẽ. quȩm con¬
stituit dñs de quo dictum ẽ. aedificans hierusadem dñs. nec
sion tamen nec dñm antea nominaueraet cumdicer&.

Expanded text:
eum occidere, de quo nihil antea dixerat. sed talis est in psalmo: eum occidere, de quo nihil antea dixerat. sed talis est in psalmo: fundamenta eius in montibus sanctis; diligit dominus portas Sion. inde enim psalmus incipit nec aliquid de illo uel de illa dixerat, cuius fundamenta intellegi uoluit dicens: fundamenta eius in montibus sanctis. sed quia sequitur: diligit dominus portas Sion, ergo fundamenta uel domini uel Sion, ad faciliorem sensum magis Sion, ut fundamenta ciuitatis accipiantur. sed quia in hoc pronomine, quod est "eius", genus ambiguum est — omnis enim generis est hoc pronomen, id est et masculini et feminini et neutri — in grautem in feminino genere dicitur aotra, <in> masculino et neutro aotou et habet codex graecus autoo, cogit intellegere non fundamenta Sion, sed fundamenta domini, id est quae constituit dominus, de quo dictum est: aedificans Hierusalem dominus. nec Sion tamen nec dominum antea nominauerat. cum diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
neo qđ scriptum ẽ. & factum ẽ. inuia ad refectionem obi¬
auit ei angeilus. & quuerebat eum occidere. & assumm̃o se¬
phoroc calculo. circum cidit preputium filii sui. & procidit
ad pedes eius. & dixit. st&it sunguis circumcisionis in fantis
mei. & recessit ab eo. propter qđ dixit desit sanguis circumci¬
sionis primum quueritur quem uolebat angedus occidere
utrum mosen quia dictum .ẽ. occurrit ei angelus. & quaere¬
bat eum occidere . Num cui putãbitur occurrisse: nisi illiqui
uniuerso suorum comitatui prȩfuit. & cl quo c&eri duceban¬
tur. anpuerum quaerebat occidere . cur. mater circum ciden¬
do subuenit. ut obhoc intellegatur occidere uoluisse infan¬
tem. quia noneraet circum cisus. atq Ita sancire prȩceptum
circumcisionis seueritate uindictue. qđ si ita ẽ. Incertum. ẽ
prius de quo dixerit quuerebat eum occidere: quia lgnorte¬
batur quem nisi ex consequentib: reperiatur: mirx sane lo
cutione & inusitita ut prius dicen& occurrit ei & quaerebat

Expanded text:
eo quod scriptum est: et factum est in uia ad refectionem obuiauit ei angelus et quaerebat eum occidere. et adsumto Sepphora calculo circumcidit praeputium filii sui et procidit ad pedes eius ut dixit: stetit sanguis circumcisionis infantis mei. et recessit ab eo, propter quod dixit: desiit sanguis circumcisionis, primum quaeritur, quem uolebat angelus occidere, utrum Moysen, quia dictum est: occurrit ei angelus et quaerebat eum occidere. nam cui putabitur occurrisse. nisi illi qui uniuerso suorum comitatui praefuit et a quo ceteri ducebantur? an puerum quaerebat occidere, cui mater circumcidendo subuenit, ut ob hoc intellegatur occidere uoluisse infantem, quia non erat circumcisus, atque ita sancire praeceptum circumcisionis seueritate uindictae? quod si ita est, incertum est prius de quo dixerit "quaerebat eum occidere", quia ignoratur quem, nisi ex consequentibus reperiatur, mira cutione et inusitata, ut prius diceret: occurrit ei et quaerebat
Abbreviated transcription (Latin):
Quue deseruo hebreo precipiuntur ut sex annos seruiat & dimit¬
tatur libergnatis. nec serui xp̃iani hoc flugitarent ad ominis suis
apostolica auctoritas iub& seruos dominis suis subditos. Ne
nomendĩ & dostrinaȩ blasphem&ur: illud enim ex hoc constut¬
satis in mysterio preceptum quia & pertundi subula eius aurẽ
ad postem. precepit ds̃ qui libertatem illam recus ser&: lxxuiii

Expanded text:
Quae de seruo hebraeo praecipiuntur, ut sex annos seruiat et dimittatur liber gratis, ne serui christiani hoc flagitarent a dominis suis, apostolica auctoritas iubet seruos dominis suis esse subditos, ne nomen dei et doctrina blasphemetur. illud enim ex hoc satis constat in mysterio praeceptum, quia et pertundi subula eius aurem ad postem praecepit deus, qui libertatem illam recusasset. Si
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitas. ipse honor debuit nominari socerieius qui per¬
tiner& addiuinitatẽ non paruam secundũ opinionem
aegyptiorum in sacerdotio solis uerum in his omnibus
quia & procepositus fuit custodicrum carceris nimis in¬
credibile ẽ. huic praepositum officio sacerdotem. dein¬
de non simpliciter dictum ẽ. qđ sacerdos solis ess& sed
ciuitatis solis quae uocatur eliopolis. ab eẽ autẽ dicitu
amplius quam uiginti milib: aciuitate memphi ubi pha¬
nronis id ẽ. reges magime commanebant quomodo ergo
deserto officio sacerdotii sui. potuit strenue regi seruire
militiae principato. accedit autem qđ aegyptii sacerdo¬
tes ꝑhibentur non seruisse semper nisi templum deorũ
uorum. nec aliud aliquid officii gessisse. sed sif
cuius exitus cliusussit. siue unus fuerit p&efres. siue duo
qđ lib& enim horum quisq existim& non .ẽ. fidei periculo¬
sum nec contrarium ueritati scripturacrum dĩ: cxxxui

Expanded text:
diuinitas, ipse honor debuit nominari soceri eius, qui perdiuinitas, ipse honor debuit nominari soceri eius, qui pertineret ad diuinitatem non paruam secundum opinionem Aegyptiorum in sacerdotio Solis. uerum in his omnibus, quia et praepositus fuit custodiarum carceris. nimis incredibile est huic praepositum officio sacerdotem. deinde non simpliciter dictum est, quod sacerdos Solis esset, sed ciuitatis Solis, quae uocatur Heliopolis; abesse autem dicitur amplius quam uiginti milibus a ciuitate Memphi, ubi Pharaones, id est reges maxime commanebant. quomodo ergo deserto officio sacerdotii sui potuit strenue regi seruire in militiae principatu ? accedit etiam, quod Aegyptii sacerdotes perhibentur non seruisse semper nisi templis deorum suorum nec aliud aliquid officii gessisse. sed si fcuius exitus clausus sit, siue unus fuerit Petephres siue duo. quodlibet enim horum quisque existimet, non est fidei periculosum nec contrarium ueritati scripturarum dei
Abbreviated transcription (Latin):
tdedit ei a senn&h filiam p&efre sacerdotis i
tatis ipsi uxorem quueri sol& cuius p&efrae utrũ illius
cuius seruus fuit an alterius. sed credibilius existimatur
alterius nam deillo quomodo credutur multa sunt quae
moueaant. primum quia scriptura non commemorocuit
cumuideatur hoc non potuisse pr&erire qđ ad illius lu¬
uenis non paruam gloriam pertinebat. ut eius filiam
ducer& cuius famulus fuit. Deinde quomodo spcdo fi¬
liam habere potuerit. sed respond&ur quomodo uxorẽ
postea quippe creditur abscisus ł casu uulneris. ł ꝓpria
uoluntate. & qđ honor eius non ipse commemoratur
coquorum latini interpreses posuerunt. principẽ autẽ
militiae quidam intellegi uolunt. sed &ium hic respon¬
d&ur duos illum honores habuisso. & sacerdotiũ solis
& militiue principatum. congruenter autẽ alibi ille ho¬
nor eius commemoratus. ẽ qui talib astib congrue¬
bat. hic uero postea quam in ioseph apparuit ñ purua

Expanded text:
dedit ei Aseneth filiam Petephrae sacerdotis Solis ciuitatis ipsi uxorem. quaeri solet cuius Petephrae, utrum illius, cuius seruus fuit, an alterius : sed credibilius existimatur alterius. nam de illo quomodo credatur, multa sunt quae moueant. primum, quia scriptura non commemorauit, cum uideatur hoc non potuisse praeterire, quod ad illius iuuenis non paruam gloriam pertinebat, ut eius filiam duceret, cuius famulus fuit. deinde quomodo spado filiam habere potuerit? sed respondetur: quomodo uxorem? postea quippe creditur abscisus uel casu uulneris uel propria uoluntate. et quod honor eius non ipse commemoratur coquorum latini interpretes posuerunt, principem autem militiae quidam intellegi uolunt. sed etiam hic respondetur duos illum honores habuisse, et sacerdotium Solis et militiae principatum : congruenter autem alibi ille honor eius commemoratus est, qui talibus actibus congruebat; hic uero, posteaquam in Ioseph adparuit non parua
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ dix̃ moste moriemur qũo angelũ dñi uidimus sed dm̃ uidimus
orcr quaestio ut & In angelo in tellegebant dm̃ an eundẽ angelũ¬
dm̃i uocabaont: illud enĩ testiũ qđ dm̃ putacuerant quierat angelus
diciñ potestaꝑtissime dicente scriptura. Tc̃ cognouit mano e qũo
angelus dñi .ẽ: sedunde m&uebant mostẽ ñenĩ scripturt in ex

Expanded text:
quia non dixit: morte moriemur, quoniam angelum domini uidimus, sed: deum uidimus, quia non dixit: morte moriemur, quoniam angelum domini uidimus, sed: deum uidimus, orDeum vocabant. Illud enim tertium, quod Deum putaverant qui erat angelus, dici non potest, apertissime dicente Scriptura: Tunc cognovit Manue, quoniam angelus Domini est. Sed unde metuebant mo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eis loquebaut dixit idem manoe uxori suae. moste mon e¬
mur quõ dm̃ uidimus chilla sclic& legis sententia ubi scriptum. ẽ
nemo potest faciẽ mecc̃ uidere&uiuere . opinabantꝰ ergo homines
dm̃ seuidisse tanto utique mirnculo facto qđ inigni sacrificiisteit qui
cumillis prius quasi homo loquebatur sed dm̃ inangelo andm̃ ipsũ
angelum appellabant : sicenim scriptum .ẽ & sumpsit manoe
hedũ caprtcrx & sacrificiũ & obtulit suꝑ peẽ dñomiraebilia facienti
& manoe &uxor eius exspectabant : & factum ẽ dum ascendero
flamma desuꝑ cature ad caelũ & ascendit angelus dñi inflamma
& manoe &uxor illius exspectabant. & cecdert̃ suꝑ faciẽ suac̃ suꝑ
tent̃ & ñ apposuit ultra angelus dñi apparere admanoe & ad
uxore meius : Tc̃ cognouit manoe qũõ angelus dñi ẽ : & dixit manoe
a duxorẽ suct moste moriemur quõ dm̃ uidimus: in hisergo uerbis

Expanded text:
cum eis loquebatur, dixit idem Manoe uxori suae: morte moriemur, quoniam deum uidimus? ex illa scilicet legis sententia, ubi scriptum est: nemo potest faciem meam uidere et uiuere. opinabantur ergo ut homines deum se uidisse tanto utique miraculo facto, quod in igni sacrificii stetit, qui cum illis prius quasi homo loquebatur. sed deum in angelo an deum ipsum angelum appellabant? sic enim scriptum est: et sumpsit Manoe haedum caprarum et sacrificium et obtulit super petram domino mirabilia facienti; et Manoe et uxor eius expectabant. et factum est dum ascenderet flamma desuper altare ad caelum, et ascendit angelus domini in flamma. et Manoe et uxor illius expectabant; et ceciderunt super faciem suam super terram. et non adposuit ultra angelus domini adparere ad Manoe et ad uxorem eius. tunc cognouit Manoe quoniam angelus domini est; et dixit Manoe ad uxorem suam: morte moriemur, quoniam deum uidimus. in his ergo uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
consu&udinem nouit. sol& & uulgo apud nos duci. Conpendiabit illi
quod ẽ. occidit illũ ehocNemo intellegie nisi qui audire consueuit.
haec .ẽ enimuis generalis omnium locutionũ ut quemammodũ
ipse linguae non intelleguntur nisi audiendo uelle gendo dis¬
cantur amen

Expanded text:
consuetudinem nouit? solet et uulgo apud nos dici: conpendiauit illi, consuetudinem nouit? solet et uulgo apud nos dici: conpendiauit illi, quod est occidit illum; et hoc nemo intellegit, nisi qui audire consueuit. haec est enim uis generalis omnium locutionum, ut quemadmodum ipsae linguae non intellegantur, nisi audiendo uel legendo discantur. AMEN
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã sidicer&ur ꝑcussit eos manũ ad maxillã id ẽ tantacȩde
ut manũ ad maxillic̃ tristi admiratione ponerent: hunc sensum
lti se habere &iam interp̃tatio quice . ẽ ex hebreo sausedoc&:
nã iudegitur: ꝑcussiteos ingenti plaga lticut stupentes suraẽ
femori inponerent: ttde ẽ enĩ ac sidicer & tibiã femori in¬
poneyent quõ sunt utiqr&rorsus cumtibia ẽ
quid ẽ. quod ait samso uiris ludi. lurate mihi nelnter ficiatis
meuos & tradite meeis ne foste occuiratis in meuos quã ludaonẽ
ltu non nulli interp̃tat sunt. nefoste ueniatis aduersum meuos. sed
hoccum uetibhis interficer&ur dixisse illud indicat qđ in regnor
uade octurere ill: qđ ideo non intellegitur quia non .ẽ. consu &udinis
apud nos ltcdici sicenim qđ militares potestates dicunt. uade alleua
illum & significat occideillũ quis intellegat nisi qui illius locutionis

Expanded text:
tamquam si diceretur: percussit eos manum ad maxillam, id est tanta caede, tamquam si diceretur: percussit eos manum ad maxillam, id est tanta caede, ut manum ad maxillam tristi admiratiita se habere etiam interpretatio, quae est ex Hebraeo, satis edocet; nam ita legitur: Percussit eos ingenti plaga, ita ut stupentes suram femori inponerent. tale est enim, ac si diceret: tibiam femori inponerent, quoniam sura utique retrorsus cum tibia est. Quid est quod ait Samson uiris Juda: iurate mihi ne interficiatis me uos: et tradite me eis, ne forte occurratis in me uos? quam locutionem ita nonnulli interpretati sunt: ne forte ueniatis aduersum me uos. sed hoc eum ne ab his interficeretur dixisse illud indicat, quod in Regnuade, occurre illi. quod ideo non intellegitur, quia non est consuetudinis apud nos ita dici. sic enim quod militares potestates dicunt: uade, alleua illum, et significat "occide illum", quis intellegat, nisi qui illius locutionis