comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delium occłis. carnis uelamine uide¬
batur abscondi. Ab hoc gͦ uestimento.
idẽ. in carnationis archano. congrue
uenisse drͣ mirra et guita & casia.
Mirra mortem significat: quã ꝓ salute
necessitate contractas. quȩ pulchre in¬
carnationi dm̃ cõꝑatur: quia durici¬
am cordis humani scã predicatione
dissoluit. C assia q̃ a nr̃is fistula dr. re¬
demptio gñis humani ꝑ aquã bap¬
tismatis indicatur: qm̃ hoc herbe
genus aquosis dr̃ locis mueniri: his
herbisetiam odor ẽ. suauis: ut meri¬
to sce̾ incarnationi et uirtus herbar.
et odoris suauitas comparetur. hutta
uis amoris dĩ & ardor caritatis intelli¬
gitur. ubi & supra. ligamen tutũ gut¬
te. dilectus meus mͥ. Storar arbor ara¬
bie. similis malocidomo: cuiꝰ uirgule¬
ultro intra cauncule ortum ca¬
uernatim lacrimam fluunt: distilla¬
tio eius interram cadens. munda non
est. sed cum ꝓͥi corticis scrobe seruart¬
tur: illa aut quȩ uirgis et calamis in¬

Expanded text:
delium oculis carnis velamine videdelium oculis carnis velamine videbatur abscondi. Ab hoc ergo vestimento, id est, incarnationis arcano congrue venisse dicitur myrrha, gutta et casia. Myrrha mortem significat, quam pro omniunecessitate contractas: quae pulchre incarnationi Domini comparatur: quia duritiam cordis humani sancta praedicatione dissolvit. Casia, quae a nostris fistula dicitur, redemptio generis humani per aquam baptismatis indicatur: quoniam hoc herbae genus aquosis locis dicitur inveniri. His rebus etiam odor est suavis, ut merito sanctae incarnationi et virtus herbarum et odoris suavitas comparetur. Gutta vis amoris Dei, et arbor charitatis intelligitur, ubi et supra: Ligamentum guttae dilectus meus mihi . Storax arbor Arabiae, similis malo Cydonio, cujus virgulae inter caniculae ortum cavernatim lacrymam fluunt: distillatio ejus in terra cadens munda non est: sed cum propriae corticis scrobe servatur: illa autem, quae virgis et calamis in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ desertum. sicut uirgula fumi exa¬
romatib. mitre & thurris & unuier¬
si puluieris pigmentarii: Miratur sig¬
nagoga. quomͦ gentium popłs nullo
infi mis uoluptatib ꝑdesertum gen¬
tutum culmina et sponsi amplexus
ascendit. et igne amoris accensa. om̃i
nisu uitutum ad celestia tendit. ex
mortificatione carnalium uolupta¬
tum. et puritate orationum. et omĩ¬
um urtutum odore. hinc item scͥp¬
tum ẽ uadam admontẽ inirre. et ad
collẽ thuriᷤᷤ. qͦd ĩ myrramortific̃o car-¬
nał. ĩ thure deuotio or̾omiᷤᷤ expͥmit᷑.
Hincrursũ sponsꝰ dicit: messui myrrã
meã cũ aromatib meis. ł myrram
passio uł mortificatio: ꝑ aromata om̃s
iurtrites exprimuntur. Metit mirrã
cũ aromatib: qñ martires cum cet̾is
electis ad maturitatẽ premioꝵ ꝑdu¬
dni corpus qđdam dĩtatis fuisse cog¬
noscitur uestimentum: nam sicut
uestibu cooꝑiunt᷑ menbra mor¬
talium: ita et maiestas uerb infi¬

Expanded text:
per desertum sicut virgula fumi, ex aper desertum sicut virgula fumi, ex aromatibus myrrhae et thuris, et universi pulveris pigmentarii? Miratur Synagoga, quomodo gentium populus nullo infimis voluptatibus per desertum gentutum culmina et sponsi amplexus ascendisset, igne amoris accensa, omni nisu virtutum ad coelestia tendit, ex mortificatione carnalium voluptatum, et puritate orationum, et omnium virtutum odore. Hinc item scriptum est: Vadam ad montem myrrhae, et ad collem thuris ; quia in myrrha mortificatio carnis, in thure dMessui myrrham meam, cum aromatibus meis . Per myrrham passio vel mortificatio, per aromata omnes virtutes exprimuntur. Metit myrrham cum aromatibus, quando martyres cum caeteris electis ad maturitatem praemiorum perduDomini corpus quoddam Deitatis fuisse cognoscitur vestimentum. Nam sicut vestibus cooperiuntur membra mortalium, ita et majestas Verbi in fi
Abbreviated transcription (Latin):
tur aut̃ admixta resina. siue gum¬
mi. Sed dinoscitur sua ꝓprietate: nã
thius igni impositum ardescit: resia
fume̾scit: gummi uͦ liquescit cale¬
factum. Thus aut̃ atundendo dictũ:
hoc et libanum uocatum amonte ara¬
biȩ. ubi sabei sunt:nam mons eoꝵ
libanus dicitur. ubi thura colligun¬
tur. Mirra arbor arabiȩ. altitudi¬
nis. ad. S̾. cubitos. similis spme. qũa
machantum dicunt: cuiꝰ gutta ui
ridis atq amara: unde & nomen ac¬
cepit. Mirra Quita eiꝰ sponte ma¬
nans p̾̃ciosior ẽ elicita corticis uul¬
nere uilior iudicatur sarmenta aũ¬
eꝰ arabes ignib fouent: quorum
fumosatis noxio. nͥ adodorẽ storacis
octurant. plerumq insana biles mor¬
bos contrahunt. Mirra aut̃ trogo¬
dite ab insula arabie dicta. uͥ meli¬
or colligitur. et purior:
uersa enĩ aromata diersas sp̃es
significant uirtutum quib scã de¬
coratur eccla. unde incantico cantiorũ
scͥptum est que ẽ. ista quȩ ascendit

Expanded text:
tur autem mista resina sive gumtur autem mista resina sive gummi, sed dignoscitur sua proprietate. Nam thus igni impositum ardescit: resina fumescit. Gumen vero liquescit calefactum. Thus autem a tundendo dictum: hoc et Libanum vocatum a monte Arabiae, ubi Sabaei sunt. Nam mons eorum Libanus dicitur, ubi thura colliguntem murra arbor Arabiae altitudinis ad quinque cubitos similis spinae quam acantridis atque amara, unde nomen accepit myrrha: et gutta ejus sponte manans pretiosior est: elicita corticis vulnere vilior judicatur. Sarmenta ejus Arabes ignibus fovent: quorum fumo satis noxio, nisi ad odorem storacis occurrant, plerumque insanabiles morbos contrahunt. Myrrha autem Troglodytica ab insula Arabiae dicta, ubi melior colligitur et purior. Diversa enim aromata diversas species significant virtutum, quibus sancta decoratur Ecclesia. Unde in Cantico canticorum scriptum est: Quae est ista quae ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
romata sunt que s fraglantis ocdo¬
ris. que india uł arabia mittit. si¬
ue alie regiones. Nomen aut̃ aroma¬
ta traxisse uidentur. siue qd̃ aris im¬
posita. diumis inuocationib apta
uideantur: seu quia sese aeri insere̾
ac misceri ꝓbantur: nam quid est o¬
dor: nisi aer contactus: Aromata uaria¬
untutum odoramenta significant: si¬
cut in libro regum de saba regnia le¬
gitur: ñ sunt allata huiꝰcemodi aroma¬
ta sicut saba regina dedit salomon: pig¬
menta. uaria uirtutum ocloramenta.
ubi & supͣ: cum uniuersas pulueris
pigmentarii. Thus arbor arabie. in¬
mensa atq ramosa. lenissimi corticis: rami
ad aceriꝰ qualitatẽ: amigdale modo suc¬
cum aromaticum funcdens album: et
ad masticationem uelut inpuluerẽ
resolutum: et cum frangitur. intus
pingue: & igni appositum. facile ar¬
descit: et apellatur apud nos masculꝰ:
eo qđ sit nanira rotundum ĩ modũ testi¬
cłoꝵ. Reliquũ planum et pęne
scabrosum: minus optimum: adultera¬

Expanded text:
romata sunt quaeque fragrantis odoris, quae India, vel Arabia mittit, sive aliae regiones. Nomen autem aromata traxisse videntur, sive quod aris imposita divinis invocationibus apta videantur, seu quod sese aeri inserere ac miscere probantur. Nam quid est odor, nisi aer contactus? 2. Thus arvirtutum ornamenta significant: sicut in libro Regum de Saba regina legitur: Non sunt allata hujuscemodi aromata, sicut Saba regina dedit Salomoni . Pigmenta, varia virtutum odoramenta, ubi et supra: cum universis pulveribus pigmentariis. Thus arbor Arabica immensa atque ramosa, levissimi corticis, ramis ad aceris qualitatem, amygdalae modo succum aromaticum fundens album, et ad masticationem velut in pulvere resolutum: et cum frangitur intus, pingue, et igni appositum facile ardescit: et appellatur apud nos masculus eo quod sit natura rotundum, in modum testiculorum, reliquum planum, et pene scabrosum, minus optimum. Adultera
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis. et sacrarum nirtutium qͥb ise
deletatur et placabitis fit. et anmiens
uotis eoꝵ. Bi della indiȩ et arabiȩ ar¬
bor: cuius lacrima melior arabica. est
enim lucida. subalbida. leuis. pinguis.
equaliter cȩrea: et quȩ facile moliat᷑:
neq ligno uł terra cõmixta. amara. o¬
doris boni Nam exindia sordida est
et ingra: et maiore gleba adultat᷑ aũ
adimxtum gumini: qui nͣ ita amari¬
ficat gustum. Mastix arboris lentiᷤᷤ
eguita ẽ hec grano mastix dict̾a.
qͥa minodum granorum ẽ piperis
arbor nascitur mindia. in latere mõ¬
tis caucasi: qd soli obuersum ẽ folia
uimiꝑi similitudinẽ hñt: cuiꝰ sil¬
uas serpentes custodiunt. sed incole
regionis illius cum mature fuerint
incendunt. et sic serpentes igne fugãt᷑:¬
⁊ inde ex flama nigrum piper effici¬
tur. Nampiꝑis natura alba ẽ cuiꝰ
quidem diuersus est. fructus nam
qđ immaturum ẽ. piper longum
uocatur: qđ incorruptum ab igne.
piper album: qđd uͦ cute rugosa et

Expanded text:
se delectatur, ut placabilis sit et annuens votis eorum. Bdellium Indiae et Arabiae arbor, cujus lacryma melior Arabica: est enim lucida, subalbida, levis, pinguis, aequaliter cerea, et quae facile mollitur, neque ligno vel terrae commista, amara, odoris boni. Nam ex India sordida est et nigra et majore gleba. Adulteratur enim admisto gummi, qui non ita amarificat gustum. Mastix arboris lentisci gutta est: haec granomastix dicta, quia in modum granorum est. Piperis arbor nascitur in India in latere montis Caucasi, quod soli obversum est: folia juniperi similitudinem habent, cujus silvas serpentes custodiunt: sed incolae regionis illius, cum maturae fuerint, incendunt: et sic serpentes igne fugantur, et inde ex flamma nigrum piper efficitur. Nam piperis natura alba est, cujus quidem diversus est fructus. Nam quod immaturum est, piper longum vocatur: quod incorruptum ab igne, piper album: quod vero cute rugosa et
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ est. Tulit enimuentꝰurens.
flammas in corde excitat: ut ad ȩt̾nitatem
supplicioꝵ trahat. Itẽ uentisuꝑbiȩ sps intel¬
ligunt᷑ uelut in osee de hereticis đr. Liga¬
uit eũ sp̃ in abissiᷤ suiᷤ. Itẽ ibi. om̃s pastores
tuos pascet uentꝰ. Ialibi. Qi nititͣ mendacii.
hic pascit̾ uentis. Orientalis aut̃ uent̾. sub¬
solanꝰ uocat᷑: qr subsolis ortu orit᷑: sig̾cat p̾¬
dicationem euangłii quȩ a sole uero ꝓces¬
sit: ⁊ totum mundum luce fidei atq sapi¬
entiȩ illuminauit. Unde scͥptum ẽ. Oriet᷑
uob̾ tim̃tib nom̃ meũ sol iusticiȩ: ⁊ sanitas
inpennis eiꝰ. duster abhauriendo aquas
uoeat᷑: unde &e crassum aerẽ faẽ:⁊ nubila
nutrit. Hic grece nothus appellat᷑ ꝓpter
qͦd int̾dum corrumpat aerem. Nam pe¬
stilentiam qͦ ex corrupto aere nascit᷑ aust̃
flãs. in reliqͣs regiones tnsmitat: s sicut
auster pestilentiã gignit: sic aliquando

Expanded text:
intelligendum est: Tulit eum ventus urens . intelligendum est: Tulit eum ventus urens . ideriorum flammas in corde excitat, ut ad aeternitatem suppliciorum trahat. Item venti superbiae spiritus intelliguntur, velut in Osee de haereticis dicitur: Ligavit eum spiritus in alis suis . Item ibi: Omnes pastores tuos pascet ventus ; et alibi: Qui nititur mendaciis, hic pascitur ventis . Orientalis autem ventus subsolanus vocatur, quia sub solis ortu oritur: significat praedicationem Evangelii, quae a sole vero processit, et totum mundum luce fidei atque sapientiae illuminavit. Unde scriptum est: Orietur vobis timentibus nomen meum sol justitiae, et sanitas in pennis ejus . Auster ab hauriendo aquas vocatus. Unde et crassum aerem facit, et nubila nutrit: hic Graece Nothus appellatur, propter quod interdum corrumpat aerem. Nam pestilentiam, quae ex corrupto aere nascitur, Auster flans in reliquas regiones transmittit. Sed sicut Auster pestilentiam gignit, sic Aquilo
Abbreviated transcription (Latin):
torum: celeritatem nimiam dicens. osten¬
dit. quod fama natiuitatis eiꝰ passionis.
mundum discurrit. Qͥd enim dici po¬
test uelociꝰ qn ipso in cunabulis iacente.
magis eum claritas stellȩ nunciauit:
mox ut natꝰ. in alia mundi parte ẽ con¬
spectus:. Item uenti. aĩas sig̾cant: unde
scͥtum ẽ: qͥ fecit uentis pondꝰ uelocita¬
te ac sublimitate uentoꝵ solent animȩ
designari. Pondꝰ gͦ accipiunt animȩ ut
abintentione dei non iam leui motu desi¬
liant. s in eum fixa constantiȩ grauitate
consistant. Uł certe uentis pondꝰ ẽ facere cõ
cessam hic electis de uirtutib głam ꝑmix¬
ta infirmitate temꝑare. In contrariamu̾
partem uentꝰ ponit᷑: ut ẽ illd in euangłio. Des¬
cendit pluuuia ⁊ uenert̾ flumina: flaueruss
uiã multimodas diaboli temptationes: per
flumina aꝑtas manifestasq ꝑsecutiones.: ꝑ
uentos malignos sp̃s intelligi uoluit. Simi
lit̾ illd̃ qͦd in iob legit᷑. in contͣriam partẽ

Expanded text:
decenter ostendit, quando fama nativitatis ejus, passionis mundum discurrit. Quid enim dici potest velocius, quando, ipso in cunabulis jacente, magis eum claritas stellae nuntiavit, et mox, ut natus, in alia mundi parte est conspectus. Item venti animas significant. Unde scriptum est: Qui fecit ventis pondus . Velocitate ac sublimitate ventorum solent animae designari. Pondus ergo accipiunt animae, ut ab intentione Dei non jam levi motu desiliant, sed in eum fixa constantiae gravitate consistant. Vel certe ventis pondus facere est, concessam hic electis de virtutibus gloriam permista infirmitate temperare. In contrariam vero partem ventus ponitur, ut est illud in Evangelio: Descendit pluvia, et venerunt flumina, flaversi multimodas diabolicas tentationes? per flumina, apertas manifestasque persecutiones? per ventos, malignos spiritus intelligi voluit? quiliter illud, quod in Job legitur, in contrariam partem
Abbreviated transcription (Latin):
contͣriam ponit᷑. In bonam gͦ partem
uentꝰ ponit᷑ ut ẽ illd̾. Qͥ ꝓducit uentos
de thesauris suis. Ubi ñ imꝓbe sentimꝰ
apłos exp̃ssos: quoꝵ p̃dicatio totũ mun¬
dum tanꝙͣ uentꝰ celerrimꝰ ꝑcurrit: sict̾
⁊ illud qͦd alibi scͥptum est: Ascendit suꝑ
cherubin &e uolauit uolauit suꝑ pennaᷤᷤ¬

Expanded text:
contrariam ponitur. In bonam ergo partem contrariam ponitur. In bonam ergo partem ventus ponitur, ut est illud: Qui producit ventos de thesauris suis . Ubi non improbe sentimus Apostolos expressos, quorum praedicatio totum mundum, tanquam ventus celerrimus percurrit, sicut et illud, quod alibi scriptum est: Ascendit super cherubin
Abbreviated transcription (Latin):
commotꝰ ⁊ agitatꝰ: ⁊ ꝓ diu̾sis partibus
cȩli. nomina diu̾sa sortitꝰ. Dictꝰ aut̃ uentꝰ: qd̃
sit uehemens ⁊ uiolentꝰ. Uis enĩ eiꝰ tanta ẽ.
ut ñ solum saxa ⁊ arbores uellat: s etiã
cȩlum t̾ramq conturbet: maria c̃omo¬
pͥmus ab oriente subsolanꝰ: a meridie au¬
ster: ab occidente fauoniꝰ: a septemtr ione
eiꝰdem nominisuentꝰ aspirat: habentes
geminos hinc inde uentors sp̃s. Subsola¬
nus a lat̾e dextͦ uulturnum ht̃: aleuo.
eurũ. Austꝰ a dextͥs euro. austrum: asim¬
stris austro affricum. fauoniꝰ a parte dex¬
tra. affricum: a leua chorũ. Porro septẽ¬
trio a dextͥs circium: a sinistͥs aqͥlonem.
Hi.xii. uenti mundi globũ flatibꝰ circũ¬
agunt: quoꝵ nomina ꝓpͥis ex causissig¬
nata st̃. Sic̃ illi ostendunt qͥ de ethimo¬
logiis nominum ipsors scͥpsert̾: s nos
de his solũm narrare disponimꝰ: quos
celebriores in scͥpturis inuenimꝰ. Uentus
autem aliq̃n in bonam partẽ: aliq̃n in

Expanded text:
commotus et agitatus, et pro diversis partibus caeli nomina diversa sortitus. Dictus autem ventus quod sit vehemens et violentus. Vis enim eius tanta est ut non solum saxa et arbores evellat, sed etiam caelum terramque conturbet, maria commoprimus ab oriente Subsolanus, a meridie Auster, ab occidente Favonius, a septentrione eiusdem nominis ventus adspirat; habentes geminos hinc inde ventorum spiritus. Subsolanus a latere dextro Vulturnum habet, a laevo Eurum: Auster a dextris Euroaustrum, a sistris Austroafricum: Favonius a parte dextera Africum, a laeva Corum: porro septentrio a dextris Circium, a sinistris Aquilonem. Hi 12 venti mundi globum flatibus circumagunt, quorum nomina propriis ex causis signata sunt, sicut illi ostendunt, qui de etymologiis nominum ipsorum scripserunt: sed nos de his solummodo narrare disponimus, quos celebriores in Scripturis invenimus. Ventus autem aliquando in bonam partem, aliquando in
Abbreviated transcription (Latin):
temponit᷑ qñ ardorem cupiditatis sig̾cat:
qͥ peste uitioꝵ corrũpit hoĩum m̃tes: & egri¬
tudinem pecc̃oꝵ in humanũ genꝰ intͦducit.
Occidentalis autem uentꝰ qͥ ⁊efirꝰ grecono¬
mine appellat᷑. eo qͦd flores ⁊ germina eius
flatu uiuificent᷑. Hic latine fab̾oniꝰ dr ꝓpt̾
tus inbonam partẽ ꝑfectꝰ reppit᷑: cũ mortiᷤᷤ
xp̃i ⁊ ueri solis occubitũ sig̾cat. Unde omĩũ
germina uͥtutum ⁊ bonoꝵ oꝑm in mundo
pascunt᷑. Tunc autem in contrariam par¬
temponit᷑ cum melioris uitȩ defectũ sig̾cat.
Unde in ꝓpħa pecc̃orib dr. Oc̃cidet uob̃ sol

Expanded text:
ditatis significat, qui peste vitiorum corripit hominum mentes, et aegritudinem peccatorum in humanum genus introducit. Occidentalis autem ventus, Zephyrus Graeco nomine appellatur eo quod flores et germina ejus flatu vivificentur. Hic Latine favonius dicitur,tus in bonam partem positus reperitur, cum mortis Christi et veri solis occubitum significat, unde omnium germina virtutum et bonorum operum in mundo nascuntur. Tunc autem in contrariam partem ponitur, cum melioris vitae defectum significat. Unde in propheta peccatoribus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ad uesꝑam: qr tc̃ omnia locuta ẽẽ cõ¬
stat. que iudas neqͥssimꝰ facere dispo¬
nebat. Annunciabo.ad mane respon¬
dit: qñ dicente pilato. tu es rex iudeo¬
rum. annunciauit. in hoc natꝰ sum.
⁊ exaudiet uocẽ meam. Qͦd meridiẽ
ꝑtinet: qñ in cruce dixit consumma¬
tum ẽ. & emisit sp̃m. Item uespere
passionem sigcat: mane resurrectio¬
nem: meridies ascensionem eiꝰ in ce¬
lum.

Expanded text:
ad vesperam, quia tunc omnia locuta esse conad vesperam, quia tunc omnia locuta esse constat, quae Judas nequissimus facere disponebat. Annuntiabo ad mane respondit, quando, dicente Pilato, Tu es rex Judaeorum, annuntiavit: In hoc natus sum, et exaudiet vocem meam. Ad meridiem pertinet, quando in cruce dixit, Consummatum est, et emisit spiritum. Item vespere passionem significat, mane resurrectionem, meridies ascensionem ejus in coelum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑemptꝰ est. Iunc enim uere demoratꝰ ẽ
fletꝰ: dum ꝑ tͥduum fidelium turba
congemuit: ce mundi ꝑipsiꝰ occubi¬
tum natura concussa est. In matu¬
tino qͦq orta ẽ lȩticia. qñ tp̃r matutino
resurrect̾io dñi eugłio testante. uulga¬
ta ẽ: &e discipłi p̾sentiam dñi sui ĩmor¬
talem cernere meruerunt. Uesꝑagͦ
finem mundi sig̾cat: qñ iam tempꝰ
oꝑandi finitum est. Unde dr. uenit
nox qñiam nemini licet oꝑari:pe¬
nitentiam aut̃ fut᷑am significat. ubi
peccatores in tenebͣs ext̾iores ꝓiciendi
descͥbunt᷑. Hȩc tria tp̃ra in unou̾su
psalmista comp̃hendit dicens. Ues¬
pere mane ⁊ merr die narrabo &e an¬
nunciabo: &e exaĩroiet uocemmeam.
Hũba magna nob̃sacram̃ta denun-¬
ciant. Uesꝑe sig̾cat tp̃s traditionis: q̃n
eum uidas cohortib noscit᷑ ꝓdidisse se
q̃rentib. Mane cum ad pontium pi¬
latum ꝑductꝰ est audiendus. Meri¬
diesqͥa hora sexta ut euangłista dicit
incruce suspensꝰ est. Narrabo ꝑtinet

Expanded text:
emptus est: tunc enim vere demoratus est fletus, dum per triduum fidelium turba congemuit, et mundi per ipsius occubitum natura concussa est. In matutino quoque orta est laetitia, quando tempore matutino resurrectio Domini, Evangelio testante, vulgata est, et discipuli praesentia Domini sui immortalitatem cernere meruerunt. Vespere ergo finem mundi significat, quando jam tempus operandi finitum est. Unde dicitur: Venit nox, quando jam nemini licet operari . Poenitentiam futuram significat, ubi peccatores in tenebras exteriores projiciendi describuntur. Haec tria tempora in uno versu Psalmista comprehendit, dicens: Vespere, mane et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam . Haec verba magna nobis Sacramenta denuntiant. Vespere significat tempus traditionis, quando eum Judas cohortibus noscitur prodidisse se quaerentibus. Mane, cum ad Pontium Pilatum productus est audiendus. Meridie, quia hora sexta, ut Evangelista dicit, in cruce suspensus est. Narrabo, pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
tuum:ut ẽ iltd in eantico eanticoꝵ. ubi
sponsa dic̃ ad sponsũ. Indica mͥubi pas¬
cas: ubi cubas inmeridie. Ialibi. Meꝵ¬
dies in contͣriam partẽ ponit᷑: ut ẽ illud
inpsalmo.A ruina & demoniomeridi¬
ano. Demonium meridianum est. im¬
mane ꝑicłm feruore ꝑsecutionis accen¬
sum: ubiruma plerumq metuitur:
qn infirmitas humana suꝑatur. Iitem¬
diei. qñ sol cursum suum in occasum u̾¬
tit. dicta qͦd suꝑ est ad partem ultimam
diei. qͦd declinat ad uesꝑum. Uesꝑa gͦ ł
penitentiam futurã sig̾cat. Nam quod

Expanded text:
tuum, ut est illud in Cantico canticorum, ubi tuum, ut est illud in Cantico canticorum, ubi sponsa dicit ad sponsum: Indica mihi ubi pascas, ubi cubes in meridie . Et alibi meridies in contrariam ponitur, ut est illud in psalmo: A ruina et daemonio meridi. Daemonium meridianum est immane periculum fervore persecutionis accensum: ubi ruina plerumque metuitur, quando infirmitas humana superatur. Ruindiei, quando sol cursum suum in occasum vertit, dicta, quod superest ad partem ultimam diei, quod declinat ad vesperum. Vespera ergo vel poenitentiam futuram significat. Nam quod
Abbreviated transcription (Latin):
mane. meridies. & sup̃ma. Mane.
lux matura ⁊ plena:nec iam crepuscu¬
lum:⁊ dictum mane amanui. Manu
enim antiqͥbonum dixerunt. Quid
enimmeliꝰ luce: Mane autem sig̾eat
tp̃s regenerationis in baptismate. quo in¬
cipit homo ẽe filiꝰ lucis uł lum̃ bonorum
actuumuł tp̃s resurrectionis: unde est
itd. Qm̃ ad te orabo dñe. mane exaudieᷤ̃
uocem meã. Eccł̃ia enim q̃ se cognoscit
habuisse tenebͣs peccatoꝵ.⁊ de nocte mũ¬
credit. cum inlucem uerȩ resurrectioĩs
erumpit. Tempꝰ autem resurrectionis sig̾e:
ut est illud qͦd seqͥt᷑. Mane astabo tibi ⁊
uidebo: qm̃ non uolens d̃s iniquitatem
tu es. In die iudiei qn resurgt̾ om̃s hoĩes
a sopore mortis. tẽ apparebit eqͥtas iudi¬
cii dei: qñ unicuiq reddit scđm opera
sua. Meridies die ta qͣsi meridies hoc ẽ
mediꝰ dies: uł quia tunc purior diesẽ
merum enĩ purum dr̃. Sigeat autem
plenam doctͥnam cũ claritate bonoꝵ ac¬

Expanded text:
mane, meridies, suprema. Mane, lux matura et plena, nec jam crepusculum: et dictum mane a manu. Manu enim antiqui bonum dixerunt. Quid enim melius luce? Mane autem significat tempus regenerationis in baptismate, quo incipit homo esse filius lucis; vel lumen bonorum actuum, vel tempus resurrectionis. Unde est illud: Quoniam ad te orabo, Domine, mane, et exaudies vocem meam . Ecclesia enim, quae se cognoscit habuisse tenebras peccatorum, et de nocte muncredit, cum in lucem verae resurrectionis erumpit. Tempus autem resurrectionis significat, ut est illud, quod sequitur: Mane astabo tibi, et videbo quoniam non volens Deus iniquitatem tu es . In die judicii quando resurgunt omnes homines a sopore mortis, tunc apparebit aequitas judicii Dei, quando unicuique reddet secundum opera sua. Meridies dicta, quasi medidies, hoc est, medius dies: vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. Significat autem planam doctrinam cum claritate bonorum ac
Abbreviated transcription (Latin):
poraliũ formaꝵ capacẽ: ex qͣuisibilia hec
elem̃ta formata st̃. Unde ⁊ ex eiꝰ diriuatio¬
ne uocabulũ accepert̾ ylen. latinimat̾iã
appellauert. Ideo qͥa omne informe un-¬
de aliqͥd faciendum ẽ sẽꝑ mat̾ia nuncu-¬
nec incõgrue:qr mat̾iȩ siluarum sunt.
Greci autem elem̃ta ictoxa nuncupant.
eo qͦd sibi societatis concordia ⁊ cõmunio¬
ne qdam conueniant. Nam sic ea nat᷑a
liint̾ se qͣdam ratione iunct̃a dicuntur:
ut mͦ originem ab igne repetant usq
ad t̾ram. mͦ a t̾rausq ad ignem:ut ignis
qͥdem in aera densescat aer in aqͣm den¬
setur. aqͣ in t̾ram crassescat: Rursq t̾ra
diluat᷑ in aquam: aqͣ rarescat in aerem:
aer in ignẽ extenuet᷑. Quaꝓpt̾ omnia
elem̃ta oĩb ineẽ: s unumqͦdq eorum
ex eo qͦd ampliꝰ ht̃ accepisse uocabulũ.
Sunt aut̃ diuina ꝓuidentia ꝓpͥis ani
mantib distributa. nam cęlũ angelis.
aerem uolucb. mare piscib. t̾ram ho¬

Expanded text:
m capacem, ex qua visibilia haec elementa formata sunt. Unde et ex ejus derivatione vocabulum acceperunt. Hanc Ylen Latini materiam appellaverunt: ideo quia omne informe, unde aliquid faciendum est, semper materia nuncuNec incongrue: quia materiae silvarum sunt. Graeci autem elementa yctoxa nuncupant: eo quod sibi societatis concordia et communione quadam conveniant. Nam sicca inter se naturali quadam ratione juncta dicuntur, ut intro originem ab igne repetentes usque ad terram, intro a terra usque ad ignem: ut ignis quidem in aera desinat, aer in aquam densetur, aqua in terram crassescat: rursusque terra diluatur in aquam, aqua rarescat in aerem, aer in ignem extenuetur. Quapropter omnia elementa omnibus inesse: sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse vocabulum. Sunt autem divina Providentia propriis minutis distributa. Nam coelum angelis, aerem volucribus, mare piscibus, terram ho
Abbreviated transcription (Latin):
euangłii scriptura meminit: cȩsarea
autem interpretatur possessio prm¬
cipis. Chorinthus cuutas achaiȩ ma¬
ritima: chorinthus enim interp̃tatur
conuersatio eorum. Lidda ciuitas palesti¬
nȩ. inlittore maris magnisita: lidda
enim interp̃tatur humilitas. Seleutia
ciuitas siriȩ nouellis. quam condi-¬
dit seleuchus qui & antyochiam seleu¬
cia quoq interp̃tatur tollentem semet¬
ipsam. siue exꝑimentũ itineris: uł exe-¬
untem aduocationem. Salamis ciuitas
incipro insula. hec enim interp̃tatur mis¬
sus. Lirus metropolis foencis intribu
neptalim: tirus quoq interp̃tatur co
angustata ut supͣdiximus. Troas ciui¬
tas asiȩ maritima. troas uero inter pre-¬
tatur requies. Thessalonica ciuitas ma¬
chedonie: nam thessalonica interpͣtatur
festinans umbrare. siue firmare. Ci¬
uitas autem uł urbs quando in bonam
partem accipitur. aut scãm eccłiam signi¬
ficat. aut fidelem animã: unde inpsalte-¬

Expanded text:
Evangelii scriptura meminit. Caesarea Evangelii scriptura meminit. Caesarea autem interpretatur, possessio principis. Corinthus civitas Achaiae maritima. Corinthus interpretatur, conversatio eorum. Lidda civitas Palestinae in littore maris magni sita. Lidda enim interpretatur, utilitas. Seleucia civitas Syriae novella, quam condidit Seleutius, qui et Antiochiam. Seleutia quoque interpretatur, tollens semetipsam, sive experimentum itineris, vel exeuntem ad vocationem. Salamis civitas in Cypro insula. Haec enim interpretatur, missus. Tyrus metropolis Phaenicis in tribu Nephthalim. Tyrus quoque interpretatur, angustia, ut supra diximus. Troas civitas Asiae maritima. Troas vero interpretatur, requies. Thessalonica civitas Macedoniae. Nam Thessalonica interpretatur, festinans umbram roborare sive formare. Civitas vel urbs quando in bonam partem accipitur, aut sanctam Ecclesiam significat, aut fidelem animam. Unde in psal
Abbreviated transcription (Latin):
ee ipsa machedoniȩ. est oe altera eiusdẽ
nominis insiria amphypolim autem
interp̃tatur popłs ore corruens. Appol¬
loma ciuitas ce ipsa machecdoniȩ. Est¬
& altera maffrica quȩ dicitur pentapo¬
lis. appolloma autem interpͣtatur
disciplina. uł sinagoga eorum. Athene
ciuitas est in achara. athenienses autẽ
interp̃tantur exploratores. aut respon¬
dentes. uł humiles: siue tempore dis¬
sipati. Ariopagus. athenarum curia.
quȩ interp̃tatur uilla martis: quia
ipse ibi quondam aduodecim diis iu-¬
dicatus sit: ariopagus quoq primi-¬
tiua interp̾tatur. uł sollempnitas. sed
& hoc uiolentum. cum athemenses
curiȩ nomen sit: que amarte nom̃
accepit. Antipatris ciuitas palestine
nunc dirupta: quam herodes rex iudee
ex patris sui nomine uocauerit: inter¬
p̾tatur autem antipatris. donantis
laudationem. Cesaree ciuitates due
sunt. interra reꝓmissionis. ubi cȩsarea
palestine inlittore maris magni sita:
altera uero cesarea philippi: cuius

Expanded text:
est Macedoniae. Est et altera ejusdem nominis in Syria. Amphipolis autem interpretatur, populus ore corruens. Appolonia civitas et ipsa Macedoniae. Est altera in Africa, quae dicitur Pentapolis. Appolonia autem interpretatur, disciplina vel synagoga eorum. Athenae civitas est in Achaia. Athenienses autem interpretantur, exploratores aut respondentes vel humiles sive tempore dissipati. Ariopagus Athenarum curia, quae interpretatur villa Martis: quia ipse ibi quondam a duodecim diis judicatus sit. Ariopagus quoque primitiva interpretatur vel solemnitas: sed et hoc violentum, cum Atheniensis curiae nomen sit, quae a Marte nomen accepit. Antipatris civitas Palestinae, nunc diruta, quam Herodes rex Judaeae ex patris sui nomine vocaverat. Interpretatur autem Antipatris, donans laudationem. Caesareae civitates Judaeae sunt in terra repromissionis, ubi Caesarea Palestinae in littore maris sita: altera vero Caesarea Philippi, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
tutum significat. uł eminentiam docto¬
rum: qui pͥmum locum tenent ineccła.
unde incantico canticorum dicitur: na-¬
sus tuus sic̃ turris libam. Innaso uero
uerbi dei dispensatores causa discretio¬
nis designantur turriq assimulant᷑:
qui eminentissum locum tenent in ec¬
clesia. Inuenitur aliquando turris in
contrariam partem posita. hoc est qͣn¬
do altitudinẽ suꝑbiȩ significat. Hinc
est illud quod filii adam ingenesi legun-¬
tur turrem excelsam edificare: ubi ce con¬
fusa est lingua eorum. Item turris ec¬
clesia. ut in michea. &e tu turris gregis
nebulosa filia syon: idest diuinis sacra¬
mentis obumbrata. Quidam autem
hanc turrim uirginẽ ooariacꝰ intelli¬
gunt. Item turres corda reꝓborum.
duplicitatis malicia constructa: ut in
sophonia. super omnem murũ munitũ.
& suꝑ omnem turrem excelsam.

Expanded text:
tutum significat, vel eminentiam doctotutum significat, vel eminentiam doctorum, qui primum locum tenent in Ecclesia. Unde in Cantico canticorum dicitur: Nasus tuus sicut turris Libani . In naso vero verbi Dei dispensatores causa discretionis designantur, turrique assimilantur, qui eminentissimum locum tenent in Ecclesia. Invenitur aliquando turris in contrariam partem posita: hoc est, altitudinem superbiae significat. Hinc est illud, quod filii Adam in Genesi leguntur turrim excelsam aedificare, ubi confusa est lingua eorum . Item turris Ecclesia, ut in Michea: Et tu, turris gregis, nebulosa filia Sion , id est, divinis Sacramentis obumbrata. Quidam autem hanc turrim virginem Mariam intelligunt. Item turres corda reproborum duplicitatis malitia constructae, ut in Sophonia: Super omnem murum munitum, et super omnem turrim excelsam .
Abbreviated transcription (Latin):
credentium: uł murus significat fidem:
&r ante murale. bona oꝑa. Non eñ suffi¬
cit murum habere fidei: nisi ipsa fides
bonis oꝑibus confirmetur. Hic murus oe
hoc ante murale siue circuminurale de
uiuis lapidibus extruitur: qui iuxta ꝓ¬
pħam uoluuntur suꝑ t̾ram. Item muri
munym̃ta sunt scripturȩ diuinȩ uł ꝓpħe¬
aut scĩ hnde legitur inpsalmo: edifi¬
centur muri hierłm. Curreᷤᷤ uocate: qđ
teretes sint & longe. teres est enun aliqͥd
rotundum cum ꝓceritate: ut columpna:
nam & quamuis quat ratȩ aut late con¬
struantur: ꝓcul tamen uidentib ro-¬
tunde existimantur. ideo quia omnis
cuiusq anguli simulacrum ꝑlongum
aeris spacium euanescit atq consumit᷑.
&e rotundum uidetur. Inturris signi¬
ficatione ipse saluator intellegitur. ut
est illud: turris fortissima. nom̃ dñi.
Item turris. scriptura diuina. ut incan¬
ticis canticorum dicitur. collum tuum
sicut turris dauid: uł excellentiam uir-¬

Expanded text:
credentium. Vel murus significat fidem, credentium. Vel murus significat fidem, et antemurale bona opera. Non enim sufficit murum habere fidei, nisi ipsa fides bonis operibus confirmetur. Hic murus et hoc antemurale sive circummurale de vivis lapidibus exprimitur, qui juxta prophetam volvuntur super terram. Item muri munimenta sunt Scripturae divinae, vel prophetae, sicut legitur in psalmo: Aedificentur muri Jerusalem . Turres vocatae, quod teretes sint et longae. Teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur: ideo, quia omne cujusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. In turris significatione ipse Salvator intelligitur, ut est illud: Turris fortissima nomen Domini . Item turris Scriptura divina, ut in canticorum Canticis dicitur: Collum tuum sicut turris David . Vel excellentiam vir
Abbreviated transcription (Latin):
muniri: quod muniant ce tueantur
interiora urb̃. Moenia autem duplicẽ
habent significationem: nam interdũ
mȩnia abusiue dicunt᷑ om̃ia edificia
publicȩ ciuitatis: ut. diuidimꝰ muros.
&r menia pandimus urbis. Proprie au¬
tem moenia sunt tantum muri. mu-¬
rus autem turrib ꝓpugnacłisq orna¬
tur: ꝓmurale uero eo quod sit ꝓmuni-¬
tione muri. est enim murus ꝓximus
ante murũ. Moenia ergo ciuitatis scẽ
uixta sensum misticum. aut conuenti¬
cła sunt iustorum: aut culmina sacra¬
rum uirtutum.
Curus autem ipsius ciuitatis. in ex¬
pugnabilem fidei. caritatis. speiq fir¬
mitatem significat. potest &e ipse dñs
eccłiam undiq ꝓtegens: murus magnꝰ
intellẽgi. Dequo esaias ait. syon ubrs
fortitudinis nr̃e: saluator ponetur in ea
murus. &e ante murale: idẽ. dñi ꝓtectio
&e int̾cessio scõrum patriarcharum. ce
ꝓpħarum. uł ceterorum scõrum p̾dicato¬
rum. qui ei it̾ faciunt docendo corda

Expanded text:
muniti, quod muniant et tueantur muniti, quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem. Nam interdum moenia abusive dicuntur omnia aedificia publica civitatis, ut: Dividimus muros, et moenia pandimus urbis: proprie autem moenia sunt tantum muri: murus autem turribus propugnaculisque ornatur: promurale vero, quod sit pro munitione muri. Est enim muro proximum ante murum. Moenia ergo civitatis sanctae juxta sensum mysticum aut conventicula sunt justorum, aut culmina sacrarum virtutum. Murus autem ipsius civitatis inexpugnabilem fidei, charitatis speique firmitatem significat. Potest et ipse Dominus, Ecclesiam undique protegens, murus magnus intelligi, de quo Isaias ait: Urbs fortitudinis nostrae salvatur, ponetur in ea murus ; et antemurale, id est, Domini protectio, et intercessio sanctorum patriarcharum et prophetarum vel caeterorum sanctorum praedicatorum, qui et ita faciunt docendo corda
Abbreviated transcription (Latin):
Castra  que uidit iacob initinere. nulla
dubitatio est: quod angłorum fuerit
multitudo: ea quippe inscripturis
militia cęli nuncupatur. Pagi sunt
apta edificiis loca inter agros habitan¬
tibus. hȩc &e conciliabula dicta acon-¬
uentu. oe societate multoꝵ. inunum.
Compt ta sunt ubi usus est conuentus
fieri rusticorum: &e dicta comptta. qđ
multa loca magris eorum competunt.¬
ce quo conuenit cur arusticis. Subur¬
cia: quasi suburbe. Suburbana autem
quȩ adiacentia sunt loca ciuitatis. pos¬
sunt significare diuersarum gentium
situs: qui adeiuitatis dei hoc est scẽ
eccłiȩ usus possunt ꝑtinere. quando per
p̃dicatorum studium ad ꝑceptionẽ uer-¬
bi dei pͣdicantur. ce cathecumini fiunt:
rint. unitati scȩ eccł̃ie sociabuntur. Noe¬
nia sunt muri ciuitatis. dicti abeo qđ
muniant ciuitatem: quasi munimen¬
ta urbis. idest tutamenta. M unium au¬
tem dictum. quasi manu factum: siẽ
&e munus. Muri amunitione dicti qͣsi

Expanded text:
Castra Dei, quae vidit Jacob in itinere, nulla Castra Dei, quae vidit Jacob in itinere, nulla dubitatio est, quod angelorum fuerit multitudo. Ea quippe in Scripturis militia coeli nuncupapta aedificiis loca inter agros habitantibus, haec et conciliabula dicta a conventu et societate multorum in unum. Compita sunt, ubi usus est conventus fieri rusticorum: et dicta compita, quod loca multa in agris eorum competunt, quo convenitur a rusticis. Suburtis aedificia, quasi sub urbe. Suburbana autem, quae aedificia sunt et loca civitatis, possunt significare diversarum gentium situs, qui ad civitatis Dei, hoc est sanctae Ecclesiae, usus possunt pertinere, quando per praedicatorum studium ad perceptionem verbi Dei provocantur et catechumeni fiunt: rint, unitati sanctae Ecclesiae sociabuntur. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo, quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est, tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum, sic et muri a munitione dicti, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uł t̾renas actiones mistice ex pͥmere poᷤ¬
sunt: quia extra cuutatis locum po¬
site sunt. idest extra cominunionem ple¬
bis dei habitant. Unde est illud quod
dñs iubet in euangłica parabola. quan¬
do illi qui ad nuptias uocati sunt nole¬
bant uenire. seruos suos exire in pla¬
teas & uicos ciuitatis. ut quoscumq
inuenirent uocarent adnuiptias. hoc
est retardante iudaica plebe uenire
adnuptias dñi: Mandat gentiũ mul¬
titudinẽ in locum illius sub intrare. ut
implerentur nuptie discumbentiũ.
Castrum antiqui dicebant oppidũ
loco altissimo situm: quasi casam al¬
tam: cuius pͥulralis numerus castra:
diminutuium castellum est. Castra
siue castella cohabitationem bonoꝵ
hominũ. uł scorum angłorum possunt
significare: unde legitur in exodo: castra
filioꝵ ifrł ubi castra metati sunt: & in
geneseos ubi iacob patriarcha obiuam
sibi habuit angłos dei. appellauit no¬
men loci illius manaim: idẽ. castra.

Expanded text:
vel terrenas actiones mystice exprimere posvel terrenas actiones mystice exprimere possunt, quia extra civitatis locum positae sunt, id est, extra communionem plebis Dei habitant. Unde est illud, quod Dominus jubet in Evangelica parabola, quando illi, qui ad nuptias vocati sunt, nolebant venire, servos suos exire in plateas et vicos civitatis, ut quoscunque invenerint, vocarent ad nuptias : hoc est, retardante Judaica plebe venire ad nuptias Domini, mandat gentium multitudinem in locum illius subintrare, ut implerentur nuptiae discumbentium. Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam, cujus pluralis numerus castra, diminutivum castellum est. Castra sive castella cohabitationem bonorum hominum vel sanctorum angelorum possunt significare. Unde legitur in Exodo, castra filiorum Israel, ubi castra metati sunt, et in Genesi, ubi Jacob patriarcha obviam sibi habuit angelos Dei , appellavit nomen loci illius Manaim, id est castra.
Abbreviated transcription (Latin):
hic manentem: sed futuram inquirimꝰ:
hoc est cȩlestem patriam. &e societatem
scõrum angłorum. Municipium amu¬
nicipiis. idẽ. officiis: quod tantũ munia.
.iͨ. tributa uł debita munera reddant. Nã
liberales ce famosissime cause. cẽ que ex
pͥncipe ꝓficiscunt᷑ ibi ñ aguntur. hȩc em̃
addignitatem ciuitatis ꝑtinent. Hici¬
oe castella ce pagi sunt: quȩ nulla digni¬
tate ciuitatis honorantur: sed uulgari
hominum conuentu in coluntur: ce ꝓpt̃
paruitatem sui. maiorib ciuitatibus
attribuunt᷑. Municipiũ similiter si¬
incelis est: unde expectamus dñm sab¬
uatorem. qui reformabit corpus humi¬
litatis nr̃e configuratũ corpori clari-¬
tatis suȩ. Uicus autem dictus abip¬
sis tantum habitationib: uł quod uias
habeat tantum sine muris: est autem
sine munitione murorum. licet ce uici
dicantur ipse habitationes urb. Dictus
autem uicus eo quod sit uice ciuitatis:

Expanded text:
hic manentem, sed futuram inquirimus , hic manentem, sed futuram inquirimus , hoc est, coelestem patriam, et societatem sanctorum angelorum. Municipium niis, idest officiis, quia tantum munia, idest tributa debita vel munera, reddat. Nam liberales et famosissime cause et que ex principe proficiscuntur ibi non aguntur: hec enim ad dignitatem civitatis pertinent. et castella et pagi sunt, quae nulla dignitate civitatis honorantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui majori civitati attribuuntur. Municipium similiter siin coelis est. Unde exspectamus Dominum Salvatorem, qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae . Vicus autem dictus ab vicinis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum, licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus eo quod sit vice civi
Abbreviated transcription (Latin):
ficat scãm eccłiam dei: uł cuiuslibet sc̃ĩ
uiri fidelem animam. Dequo ce in apo¬
calipsi habundantissimȩ scriptum est:
unde est illud: uidi scãm ciuitatem hie¬
rusalem nouam descentem decęlo. orna¬
tam tamquã sponsam uiro suo. Ciuitates
uero uide similiter sunt eccł̃iȩ xp̃i. uel
anime fidelium. unde scriptum est iN
psalmo: &e edificabuntur ciuitates iudȩ.
&r reliqua. Ciues autem misticȩ fideles
dicuntur unde ait apłs: sed estis ciurs
scõrum. &e domestici dĩ. Ciuuitates corda
uł corpora impiorum. ut inpsalterio:
ciuitates eoꝵ. destruxisti. &e inȩuangłio.
ce ciuitates eorum igne suecendit.
Quando autem incontrariam partem
ciuitas ponitur. significat babilonem
sp̃italem: urbem uidelicet diaboli. quȩ
mergetur inꝓfundum abissi. ubi
est habitatio demoniorum. & om̃s sp̃s
in mundi: suꝑquam flebunt reges t̾rȩ.
qui cum illõ fornicati sunt: & negocia¬
tores t̾rȩ flebunt. & lugebunt suꝑ illã.
Dicit enim apłs. non habemus ciuitatẽ

Expanded text:
ficat sanctam Ecclesiam Dei, vel cujuslibet sancti viri fidelem animam. De quo in Apocalypsi abundantissime scriptum est. Unde illud: Vidi civitatem Jerusalem novam descendentem de coelo ornatam, tanquam sponsam viro suo . Civitates vero Judaeae similiter sunt Ecclesiae Christi vel animae fidelium. Unde scriptum est in psalmo: Aedificabuntur civitates Judae, et reliqua . Cives autem fideles mystice dicuntur. Unde ait Apostolus: Sed estis cives sanctorum et domestici Dei . Civitas corda vel corpora impiorum, ut in psalmo: Civitates eorum destruxisti . Et in Evangelio: Et civitates eorum igni succendisti . Quando autem in contrariam partem civitas ponitur, significat Babylonem spiritalem, urbem videlicet diaboli, quae mergetur in profundum abyssi, ubi est habitatio daemoniorum et omnis spiritus immundi, super quam flebunt reges terrae, qui cum illa fornicati sunt, et negotiatores terrae flebunt et lugebunt super illam . Dicit enim Apostolus: Non habemus civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
bat primũ loqui uerbum dei: sed qm̃ re
ppulistis illucd&e cetera. Alexandria eiui-¬
tas egypti. inqua beati euanglistȩ mar¬
ci tumulus ueneratur: interpretatur
autem alex andria auferens angustiam
tenebrarum. At thalia ciuitas est pam¬
philiaȩ maritima: atthalia enim int̾¬
prȩtatur tempus eius: melius. declina-¬
tio dñi. Amphipolim ciuitas est mache¬
donie. est &e altera eiusdem nominis in
siria: amphipolim autem interp̾tatur.

Expanded text:
bat primum loqui verbum Dei, sbat primum loqui verbum Dei, srepulistis illud, etc. . Alexandria civitas Aegypti, in qua beati evangelistae Marci tumulus veneratur. Interpretatur autem Alexandria, auferens angustiam tenebrarum. Attalia civitas est Pamphyliae maritimae. Attalia enim interpretatur, tempus ejus, vel melius, declinatio Domini. Amphipolis civitas est Macedoniae. Est et altera ejusdem nominis in Syria. Amphipolis autem interpretatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uirgultũ eius. uł mundicie: aut sepa¬
rata. uł custodita. Saba ciuitas regalis
ethiopie: quam iosephus acambise rege
meroen cognominatam ex sororis uoca¬
bulo refert: saba quoq interp̃tatur
captiua. Sareptha oppidum sidonioꝵ
inuia publica situm. ubi habitauit qͦn¬
dam helias: sareptha interp̃tatur incen¬
dium. siue tribulatio panis. Iharsis: un-¬
de aurum salomoni deferebatur. hanc
putat iosephus tharsum urbem esse ci¬
liciȩ: tharsis enim interp̃tatur ex plora¬
tio gaudii. Iharsa ubi asa rer isrł fuit.
tersauero interpͣtatur complacatio.
Acheldemahe ager est sanguinis. qui ho
dieq monstratur in helia: ad australẽ
plagam montis syon: &e actenus iuxta
udȩorum consilium mortuos ignobiles
alios t̾ra tegit. alios sub diuo putre fac̃.
Antyochia ciuitas siriȩ coeles: inqua bar¬
nabas ce paulus apłi sunt ordinati. Est
&r alia inpisidia ꝓuincie asiȩ inqua idem
predicantes uidęiᷤᷤ dixerunt. uob̃ oporte¬

Expanded text:
virgultum ejus, vel munditia aut sepavirgultum ejus, vel munditia aut separatio vel custodia. Saba civitas regalis Aethiopiae, quam Josephus a Campise rege Meroem cognominatam ex sororis vocabulo refert. Saba quoque interpretatur, captiva. Sareptha oppidum Sidoniorum in via publica situm, ubi habitavit quondam Elias. Sareptha interpretatur incendium, sive tribulatio panis. Tharsis, unde aurum Salomoni deferebatur. Hanc putat Josephus Tharsum urbem esse Ciliciae. Tharsis enim interpretatur, exploratio gaudii. Thersa, ubi Asa Israel rex fuit. Thersa vero interpretatur contemplatio. Acheldemach ager est sandieque demonstratur in Helia ad Australem plagam montis Sion, et hactenus juxta Judaeorum consilium mortuos ignobiles alios terra tegit, alios sub dio putrefacit. Antiochia civitas, Syriae Coeles, in qua Barnabas et Paulus Apostoli sunt ordinati. Est autem et alia in Pisidia provincia, in qua iidem praedicantes, Judaeis dixerunt: Vobis oporte
Abbreviated transcription (Latin):
lea gentium situm. infinibus ⁊ abulon ce
neptalim: capharnaum autem interp̃ta¬
tur ager. uł uilla consolationis. E imauᷤ
dequo loco fuit cleopas: cuius lucas
euangłista meminit: hec est nunc nicho¬
polis: insignis ciuitas palestinȩ. emina¬
us emim: inter pretatur popłs abiectus.
Epphraim iuxta desertum ad quam
uenit iħc dñs cum discipłis suis epphra¬
im ergo interp̃tatur fertilis popłs. siue
acutus: quem nos possumus dicere ab
augendo augm̃tum. Phanuel cuitas
quam edificauit hieroboam: phanuel
facies dei.
Nodim uicus
lim. unde fuer̃t
machabei quorum hodieq ibidem se¬
pulchra monstrantur. Mello ciuitas. qͣm
edificauit salomon. Nazarceh unde et
dñs nr̃ atq saluator nazareus uocatus
est: est autem usq hodie ingalilea ui-¬
culus contra regionem in quinto deci-¬
mo eius miliario: adorientalem plagã
iuxta montẽ thabor: nomine nazara.¬
Nat arceh autem interp̃tatur flos aut

Expanded text:
aea gentium situm, in finibus Zabulon et aea gentium situm, in finibus Zabulon et Nephthalim. Capharnaum autem interpretatur ager, vel villa consolationis. Emmaus, de quo loco fuit Cleophas, cujus Lucas evangelista meminit: haec est nunc Nicopolis insignis civitas Palestinae. Emmaus enim interpretatur populus abjectus. Effraim juxta desertum, ad quam venit Dominus Jesus cum discipulis suis. Effraim ergo interpretatur, fertilis populus, sive acutus: quem nos possumus dicere, ab augendo, augentium. Fanuel civitas, quam aedificavit Jeroboam. Fanuel facies Dei. Modin vicus lim, unde fuerunt Machabaei, quorum hodieque ibidem sepulcra monstrantur. Mello civitas, quam aedificavit Salomon. Nazareth, unde et Dominus noster atque Salvator, Nazaraeus vocatus est. Est autem usqculus contra Legionem, in quintodecimo ejus milliario ad orientalem plagam juxta montem Thabor nomine Nazaraaut
Abbreviated transcription (Latin):
pe stagnum genesarceh: nam bcehsaida
interp̃tatur domus fructuum. uł domꝰ
uenatorum. Bcehphage uillula in mon¬
te: oliueti. ad quam uenit dñs ibc: por¬
ro bohphage interp̃tatur domus oris
uallium. uł domꝰ buccȩ. Bethania uilla
inscdo abͥelia miliario. inlatere montis
oliueti: ubi saluator latarum suscita¬
uit: cuius &r monum̃tum eccła nunc
ibidem constructa demonstrat: betha¬
na quoq interp̃tatur domus afflicti¬
onis. uł domus obedientiȩ. Bechsaida
piscina inhierłm que uocatur ꝓbatica.
a nob̾ int̾p̾tari pot̾ montes pecuales
hec quippe quinq quondam porticus
habuit: ostendunturq gemini lacus:
quoꝵ unus hybernis pluuiis adimple¬
ri solet: alter mirum in modum rubens
quasi crientis aquis antiqui in se oꝑis si¬
gna testatur: nam hostias in eo lauari sa-¬
cerdotib solitas ferunt. unde &e̾ nomen
acceperat. Capharnaum uixta stagnũ
genesareht usq hodie oppidum ingali-¬

Expanded text:
pe stagnum Genesareth. Nam Bethsaida pe stagnum Genesareth. Nam Bethsaida interpretatur, domus fructuum, vel domus venatorum. Bethfage villuia in monte oliveti, ad quam venit Dominus Jesus. Porro Bethfage interpretatur domus oris vallium vel bacea. Bethania villa secundo ab Elia milliario in latere montis Oliveti, ubi Salvator Lazarum suscitavit, cujus monumentum ecclesia nunc ibidem constructa demonstrat. Bethania quoque domus afflictionis, vel domus obedientiae. Bethsaida piscina in Jerusalem, quae vocatur Probatica, et a nobis interpretari potest, pecualis. Haec quandoque quondam porticus habuit; ostenduntur quoque gemini lacus, quorum unus hibernis pluviis adimpleri solet, alter mirum in modum rubens quasi cruentis aquis antiqui in se operis signa testatur. Nam hostias in eo lavari a sacerdotibus solitas ferunt, unde et nomen acceperat. Capharnaum juxta stagnum Genesar, usque hodie oppidum in Galil