comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tateui cũ cuntas alicinutiq cõstituat᷑ ho¬
minũ młtitudini. illi at̾ duo pentes ⁊ duo
filii fuisse referãt᷑ quoꝵ filioꝵ alt.ib altero
occisa ẽ. in ciuis occisi locũ. aliquatꝰ ẽẽ nar¬
memorat.ni adũtũt eos qͥpͥ sũt ꝯditi du¬
os. uł eos et qͦs genuerĩt tam diuurxisse.
ut multos gignerẽt. uõ eĩ ⁊ adam ip̃e eos
solos genuuit quoꝵ uoia legũt. cũde illo
scͥptura loquẽs ita cõcludãt qd̾ genuerit
fios ⁊ filias. Pinde cũ iułto płib illi in¬
nõ uideat qͣm młti hoĩes nascipotuerit.
Unilla cuntas npłet᷑. Sihebrei multo
minore tp̃re ita multiplicari potuert. qd ñ¬

Expanded text:
tatem, cum civitas alicui utique constituatur hominum multitudini, illi autem duo parentes et duo filii fuisse referantur, quorum filiorum ab altero alter occisus est, in cujus occisi locum alius natus esse narommemorat, nec advertunt eos qui prius sunt conditi duos, vel eos etiam quos genuerunt, tam diu vixisse, ut multos gignerent? Non enim et Adam ipse eos solos genuit, quorum nomina leguntur, cum de illo Scriptura loquens ita concludat, quod genuerit filios et filias . Proinde cum multo pluribus illi vinon videat quam multi homines nasci potuerunt, unde illa civitas impleretur, si Hebraei multo minore tempore ita multiplicari potuerun
Abbreviated transcription (Latin):
alipomenõ cũsit qͣrtus nascẽdi ordine
ti nomi est. pp̃tribum regiã. Cõmodius
difficiles dissoluãtur. Cõsiderãda ẽ saune
narratõ stephani d̾ hac re cui mag̾ haꝵ
expoĩtõm ñ repugnet ⁊ illdo̾ qͥd̃ cõgit ui
nõ sic̃ uarrari ude̾t ingenesi ꝑ morte¬

Expanded text:
alipomenon cum sit quartus nascendi ordine ti nomen est, propter tribum regiam. Commodius uaestiones difficiles dissolvantur. 3. Consideranda est sane narratio Stephani de hac re, cui magis harum expositionum non repugnet. Et illud quidem cogit ut non sicut narrari videtur in Genesi , post
Abbreviated transcription (Latin):
locauit eũ intra has. ac ꝑ hoc manet q̃stio.
Giseptuagĩta qͥnq ãnoꝵ sicut euident᷑
stephanus. tũc habraã eg̾ssus de t̾ra chal¬
deoꝵ. hitauit int̾ra charra. nõ sic̃ accipiat᷑
est. qũ illd̾ audiuit a dño. s ip̃a regulas
recapitulatõnis retexere uoluit steph̃s¬

Expanded text:
locavit illum in terra hac. Ac per hoc manet quaestio, si septuaginta quinque annorum sicut evidenter Stephanus, Tunc Abraham egressus est de terra Chaldaeorum et habitavit in Charran, non sic accipiatur, est, quando illud audiuit a domino — sed ipsa regula recapitulationis contexere uoluit Steph
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ubet abiahĩ ponere manũ
ẜuũ suũ sub femore suo. et iurarep
deũceli alr̾ quisqm̃ recte intellectur᷑
est iusi abiaham in qua uenturus
esset deus celicaruem de iio femore
ppagar. Eimus carius et sanguus
qũ ip̃m abraham bñdixit melchi¬
sedech. etiã testimoniũ xauis fide̾¬
libus nouissimũ ꝓtulit ut tantopost
ad lͦ futurũ eadem tũ ip̃a et pmi
que nã est fides qua cautabat tues
tibous iuortem: ꝑ hoc ꝓdest xp̃c ꝓe¬

Expanded text:
ubet Abraham ponere manum seruum suum sub femore suo et iurare per deum caeli, aliter quisquam recte intellecturus est nisi Abraham scisse in qua uenturus esset deus caeli carnem de illo femore propagari? Cuius carnis et sanguinis, quando ipsum Abraham benedixit, Melchisedech etiam testimonium christianis fidelibus notissimum protulit, ut tanto post adhuc futurum, eadem tamen ipsa et patrum quae nostra est fides una cantabat: tu etibus mortem per hoc prodest C
Abbreviated transcription (Latin):
mũdus in nocere possit. ne egode mũdo
aliquid cupiam. Qui ãit in ccuce xͥ glo¬
tur. nõ ult place̾ in carue. qr ꝑsecutioes
carnaliũ non timet: quas prior ut crsi¬
figetur ip̃e sustinuit ut nestigia sua sectẽ¬
est. nez p̃putiũ. seruat us in finem illam
indifferentiam nequis eũ putaret uł in
timotħi cirtũcisione simulate aliquid
egisse: uł incuiꝰꝙͣ agere. Si forte aliqua
tali cã extitiss. Ostendit .n. nõ ipam crr¬
cũcisionem obẽe ciliquid credentib. Set
spemisclutis in talib obẜuationib cõ¬
stitutã. Nam et in actib apłoꝵ hoc mõ
ĩnemũtur illi cucũcisionem psuadere:
ut cilit̾ cos qui cx gentib creditant saluos
fieri negent posse. Non ergoip̃ius operis:
s huius erroris piuciem refellit apłus.
ue cutũcisio ergo aliquid est. n ꝓputiũ.
s noua inquit creatura. Nonã creaturã
turam nocari etiã eos qui iamcredẽdo ĩac¬
optionem filioꝵ uenerunt. Dicit .ni. et a¬

Expanded text:
mundus mihi nocere possit, neque ego de mundo aliquid cupiam. Qui autem in cruce Christi gloriatur, non vult placere in carne; quia persecutiones carnalium non timet, quas prior ut crucifigeretur ille sustinuit, ut vestigia sua sectanest, neque praeputium. Servat usque in finem illam indifferentiam, ne quis eum putaret vel in Timothei circumcisione simulate aliquid egisse, vel in cujusquam agere, si forte aliqua talis causa extitisset. Ostendit enim non ipsam circumcisionem obesse aliquid credentibus, sed spem salutis in talibus observationibus constitutam. Nam et in Actibus Apostolorum hoc modo inveniuntur illi circumcisionem persuadere, ut aliter eos qui ex Gentibus crediderant, salvos fieri negent posse . Non ergo ipsius operis, sed hujus erroris perniciem refellit Apostolus. Neque circumcisio ergo, aliquid est, neque praepulium, sed nova, inquit, creatura Novam creaturam turam vocari etiam eos, qui jam credendo in adoptionem filiorum venerunt. Dicit tamen et a
Abbreviated transcription (Latin):
uos ip̃i primicias sp̃c hũtes: discerut
eos. qui crediderũt ab appelłonẽ ccea¬
ture qũo eosdem aliqũ honuues. aliqũ
non hoĩes dicit. Nam exprobrans obie¬
cit corrinthus quodam soco qd̃ ad huc
homnnes eent uͥ ait. Nonne hommes
estis: et scd̾m hoĩem ambulatis quõe
undẽ dum̃netiam post resurrectionem
alicubi non hoĩem appellat. sicut in pun¬
cipio huiꝰ epłe cũ ait. non ab homiub i
hoĩem: sicut illo locoubiait. unꝰ.n. deus.
unus et mediatordei et hominum homo

Expanded text:
os ipsi primitias Spiritus habentes : discernit eos qui crediderunt ab appellatione creaturae quomodo eosdem aliquando homines, aliquando non homines dicit. Nam exprobrans objecit Corinthiis quodam loco, quod adhuc homines essent, ubi ait: Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis ? Quomodo eumdem Dominum etiam post resurrectionem, alicubi non hominem appellat, sicut in principio hujus Epistolae, cum ait, Non ab hominibus,hominem, sicut illo loco ubi ait, Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo
Abbreviated transcription (Latin):
N eo quod cõmemorat moy¬
ses dixisse se populo timenti
hostes in h̾itãtes t̾ram. quo
introducendus fuit ne pauea¬
tis neq tueatis ab eis. dñs
deus nrͣ qui precedet ante faciẽ
urãm simul debellabit eos uob̃¬
cum. Gatis ostendit᷑ ita ẽẽ adiu¬
torem deũ ut q̃ hoĩes agant aͥd.⁊
tauit cor eius ut traderetur in manꝰ
tuas sic̃ indie hac. Hec dicens moy¬
ses dum ppłm alloquit᷑ tale ad cõme¬
morat quale dicebatur in exodo. ego
induraui corpharaonis. et qd in ps
legitur conuerat cor eoꝵ ut o¬
dissent ppłm enus. Nec tacetir hic cã¬
indurationis huius cum dr᷑ ut trade¬
retur innianus tuas sicut indie hac
.i. uinceret᷑ ate qd̾ nõ fieret nͥ resiste¬
ret nõ aut̾ resisteret. nisi corde obdu¬
rato. Ciuz rei isticiã si quesierimꝰ
inscrutabilia sunt iudicia dei. Imq̾¬
tas aut̃ nõ est apud deum. Sanae
notandũ ẽ confortatũ corposse dici

Expanded text:
n eo, quod commemorat Moyses dixisse se populo timenti hostes inhabitantes terram, quo introducendus fuit: ne paueatis neque timeatis ab eis; dominus deus uester, qui praecedit ante faciem uestram, ipse simul debellabit eos uobiscum, satis ostenditur ita esse adiutorem deum, ut etiam homines agant aliquid. tauit cor eius, ut traderetur in manus tuas sicut in hac die. haec dicens Moyses, dum populum alloquitur, tale aliquid commemorat, quale dicebatur in Exodo: ego induraui cor Pharaonis, et quod in Psalmis legitur: conuertit cor eorum, ut odissent populum eindurationis hujus, cum dicitur: « Ut traderetur in manus tuas, » sicut in hac ut vinceretur a te; quod non fieret, nisi resisteret; non autem resisteret, nisi corde obdurato. Cujus rei justitiam si quaesierimus, inscrutabilia sunt judicia Dei : iniquitas autem non est apud Deum . Sane notandum est, confortatum cor posse dici
Abbreviated transcription (Latin):
nem mors et ꝑ istũ hoĩem resurcectio
mortuoꝵ: quis audeat dubitare xͥanꝰ
etiam illos iustos qui retentiorib ge¬
n̾is hũam temporib deo placuerunt.
id̾o ꝑtin̾e ad corpus x quia et ipsis ca¬
put est xp̃s. id̾o et ip̃is caput ẽẽ xp̃m:
quia uinus mediator est dei et homini
uͥ in eius resurrectõm ꝑ eius gr̃am
credidissent. et hoc quõ fieret uͥ eim
in carne uenturũ est nescissent uez
ꝙ hac fide iuste pieq iuxissent. Nam
si pp̃ea illis non ꝓfuit incarniatõ xp̃i
quia nõdũ fc̃a erat / ne nob̃ ꝓdẽ iudici
u xp̃i de iius et mortius. quianũdũ

Expanded text:
nem mors et per istum 11 omin em resurrectio mortuorum, quis audeat dubitare christianus etiam illos iustos, qui recentioribus generis humani temporibus deo placuerunt, pertinere ad corpus Christi, quia et ipsis caput est Christus; ideo et ipsis caput esse Christum, quia unus mediator est dei et hominumnisi in eius resurrectionem per eius gratiam credidissent. et hoc quomodo fieret, si eum in carne uenturum esse nescissent neque ex hac fide iuste pieque uixissent? nam si propterea illis non profuit incarnatio Christi, quia nondum facta erat, nec nobis prodest iudicium Christi de uiuis et mortuis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
doꝰ. quesunt diem mneũ nisi quesui
me qui sum dies ꝑmanens. hoc est
lum̃ indeficieus. uelut cũ dñs initã
filii de qua loquit᷑ euũgliu dicens
uiededit et fino uitam hr̃e in seinz ip̃o
non cliud ip̃i cilind eius intam sẽd

Expanded text:
quaesiuit diem meum\' nisi \'quaesiuit me, qui sum dies permanens, hoc est lumen indeficiens\' — uelut cum dicimus uitam filii, de qua loquitur euangelium dicens: sic dedit et filio uitam h abere in semet ipso, non aliud ipsum, aliud eius uitam, s
Abbreviated transcription (Latin):
iuuificabunt᷑ qñ quidẽ illi antiqͥ iusti
ẜmistorũ uonuloquia sibi sufficiente nata
uec mediatore homine xp̃o indignert̃ ꝑ
quem reconciliarentur. nec in eounufico¬
bunt᷑ aid cuiꝰ corpus et mẽbra ẜmid qd̾¬

Expanded text:
iuificabuntur, quandoquidem illi antiqui iusti secundum istorum uaniloquia sibi sufficiente natura nec mediatore homine Christo indiguerunt, per quem reconciliarentur deo, nec in eo uiuificabuntur, ad cuius corpus et membra secund
Abbreviated transcription (Latin):
si diem suũ uoluit suñ tempꝰ significa¬
retestĩoniũ ꝓfecto ꝓhibuit abrahe ꝙ
fide fuit incarnationis eius inbutus.
eius om̃e tempus excedit quia ꝑ uiã
uinu̾sa fc̃a sunt temꝑa. Ꝙ et si qͥsq̃
de die sempit̾uo accipiendũ putau̾it
qui ulło finit᷑ crastino. nullo p̃ueĩat᷑
hest̾uo. hoc ẽ de ip̃aetnitate i quaco¬
et̾uus est pr̃i qũo id u̾e ꝯcupisceret
abrahm̃ nisi eius noss futurã morta¬

Expanded text:
si diem suum uoluit suum tempus intellegi, testimonium profecto perhibuit Abrahae, quod fide fuerit incarnationis eius inbutus. eius omne tempus excedit, quia per illam uniuersa facta sunt tempora. quod etsi quisquam de die sempiterno accipiendum putauerit, qui nullo finitur crastino, nullo praeuenitur hesterno, hoc est de ipsa aeternitate, in qua coaeternus est patri, quomodo id uere concupisceret Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
łe hoc est uidaico populo reprobato
in om̃ib gentib tãquam in area
cernitur patens
ou igit᷑ sicut pelagius et eius
discipuli temꝑadiuidamꝰ dicẽ¬
tes primũ ixisse iustos hoĩes ex n ͣ
nũdũ erat data. eũc enĩ aĩt ducerõ¬
ne cognoscebatur cceator et quẽad̾
morib inquiũt uͥ cepit non sufficete
natura iam decolor lex ei addita est
qua uelut lima fulgori pristio detri¬
tarubigineuid̾etur. S postea ꝙͣ minia
sicut disputant peccandi consuetu¬
do p̃ualuit cui sanande lexparũ uale¬
ret. xp̃c aduenit et tamꝙͣ morbo desꝑa¬
tissimo nõ ꝑ disciplõs set ꝑseip̃m mͥe¬
dicus ip̃e subuenit. hec disputantes a
gr̃a mediatoris iustos exclud̾e conãtꝰ
antiquos tamꝙͣ deiet illoꝵ hominũ
fuit qũ illi iusti fuerũt. Q si itaesset

Expanded text:
lere. hoc est Iudaico populo reprobato lere. hoc est Iudaico populo reprobato in omnibus gentibus tamquam in area cernitur patens. Non igitur sicut Pelagius et eius discipuli tempora diuidamus dicentes \'primum uixisse iustos homines ex natura, nondum erat data — tunc enim', aiunt, educe ratione cognoscebatur creator et quemadmomoribus\', inquiunt. \'ubi coepit non sufficere natura iam decolor, lex ei addita est, qua uelut luna fulgori pristino detrita rubigine redderetur. sed posteaquam nimia>, sicut disputant, \'peccandi consuetudo praeualuit, cui sanandae lex parum ualeret, Christus aduenit et tamquam morbo desperatissimo non per discipulos, sed per se ipsum medicus ipse subuenit\'. Haec disputantes a gratia mediatoris iustos excludere conantur antiquos, tamquam dei et illorum hominum fuit, quando illi iusti fuerunt. quod si ita esset,
Abbreviated transcription (Latin):
pparticipib tuis. Eodem spũ fitei abill
hec futurauidebantur quo a nob̾ fc̃a
creduntur. Ne enĩ qui nob̃ ista fideli
dilectione ꝓph̾are potuerũt eoꝵ ip̃i
ꝑticipes non fuerunt. Quia unde est
ꝙ dicit apłus petius quid tẽptatis
dm̃ impon̾e iugũ sup̃ collũ discipłõ¬
rũ ꝙ ne pr̃es nr̃i ne nos potiumꝰ ꝑ¬
tare. S per gr̃am dm̃ ih̾u credimus
salui fieri quemad̾m et illi insi quia
et illi per grãm dm̃ ih̾u xp̃i. salui fc̃i
siuit non ꝑ legem moysi. ꝑ qũ uo
sanatõ s cognitõ est fca pc̃ci. Nũc ãt
sũ lege insticiadei manifestata est
testificata per legemiet ꝓph̾as sic gͦ
ñc manifesta est ĩ tũc erat s occul¬
ta. Cuiꝰ occulcatõm significabat cẽ¬
pli uelum qd̾ est ad eius significau¬
tam reuelatõm xp̃o moriente ꝯcis¬
in populo dei. s tanqm̃ ĩ nelłe plui¬
a. qm̃ non debitam s noluntariam
segregat deus hereditatisue merat
laceus: nũc aũt uelut siccato illo uel¬

Expanded text:
participibus tuis. eodem spiritu fidei ab illis haec futura uidebantur, quo a nobis facta creduntur. neque enim qui nobis ista fideli dilectione prophetare potuerunt, eorum ipsi participes non fuerunt. et unde est quod dicit apostolus Petrus: quid temptatis deum imponere iugum supra collum discipuloruortare? sed per gratiam domini Iesu credimus salui fieri quemadmodum et illi, nisi quia et illi per gratiam domini Iesu Christi salui facti sunt, non per legem Moysi, per quam non sanatio, sed cognitio est facta sine lege iustitia dei manifestata est testificata per legem et prophetas. si ergo nunc manifestata est, etiam tunc erat, sed occulta. cuius occultationem significabat templi uelum, quod est ad eius significandam reuelationem Christo moriente conscisin populo dei, sed tamquam in uellere pluuia, quam non debitam, sed uoluntariam segregat deus hereditati suae, inerat latens; nunc autem uelut siccato illo uel
Abbreviated transcription (Latin):
in mortem. ꝑ alteꝵ lib̾amur ad iutã
qm̃ illeuos in se perdidit faciendo no¬
luntatem suam. uõ eius a quofcũs ẽ.
istenos in se saluos fecit nõ faciendo
uoluntatem suam s eius a quo mist¬
est. isteuos inse. In hoꝵ ergo duoꝵ ho¬
estieñ deus et umnis mediatordei et he

Expanded text:
in mortem, per alterum liberamur ad uitam, quoniam ille nos in se perdidit faciendo uoluntatem suam, non eius, a quo factus est, iste nos in se saluos fecit non faciendo uoluntatem suam, sed eius a quo missus est: in horum ergo duorum hoistit. unus est
Abbreviated transcription (Latin):
deus fidemom̃b suscitans illũ amor¬
tius: Ita sine istafide. hoc est sũ fice
iuiꝰ medicitoris dei et hominũ hoĩs
xp̃i iħu siue fide inqm̃ resuitections
eius qmͣ deus hoĩbus desmunt queu
lꝙ sine incarnatõne eius morte nou
ut ueracit᷑ coedi: siue fide ergouitar¬
nationis mortis et resurcectõis eis¬
ise dendi sint ux anteoiuutu mce¬
ppħe. s extra eiuidẽ ppłm sicut fiuitiob:⁊
ip̃oꝵ eiui cordaeademi inũdalrant᷑ media¬
ta sequeus. s etiam ip̃a nuta faciens:
nõ eĩ deigr̃a. gr̃a erit ullo mõ uͥ gcati¬
ita fuerit om̃imo. Quĩius ergo mois
regnauit ab adam us ad moysen. qr
uoneam potuit uĩce nec lextata pmo
ysen. nõ em̃data est que ponit iuã¬
care s que mortuos quib iustificau¬
legis addita p̾uaricatõe cõuictos de¬
beret ostendere ũ ut penret quisquis
dauit ꝑcc̃m suphabũdaret gr̃a que
sola lisera a corpe mortis huiꝰ
uamuis ergonec lex ꝑ moysen
data potu̾it a quoqm̃ hoĩe reg¬

Expanded text:
deus fidem omnibus suscitans illum a mortuis. itaque sine ista fide, hoc est sine fide unius mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu, sine fide, inquam, resurrectionis eius, quam de sine incarnatione eius ac morte non potest ueraciter credi: sine fide ergo incarnationis et mortis et resurrectioniscredendi sunt uel ante diluuiumed etiam extra eundem populum, sicut fuit Iob. et ipsorum enim corda eadem mundabantur mediarita sequens, sed etiam ipsa merita faciens. non enim dei gratia gratia erit ullo modo, nisi gratuita fuerit omni modo. Quamuis ergo mors regnauerit ab Adam usque ad Moysen, quia non eam potuit uincere nec lex data per Moysen — non enim data est quae posset uiuificare, sed quae mortuos, quibus uiuificanlegis addita praeuaricatione conuictos deberet ostendere, non ut periret quisquis ndauit peccatum superabundaret gratia, quae sola liberat a corpore mortis huius — quamuis ergo nec lex per Moysen data potuerit a quoquam homine reg
Abbreviated transcription (Latin):
esau infantes filios suos ẽẽ significet.
titutis ꝓ sorore suadina. S intelligend̃
est diu illic h̾itasse iacob. donec ⁊filia eiꝰ
uirgo fieret ⁊ filii nuenes. Nam ita scͥp¬
tũ est ⁊ uenit iacob insalem ciuitatem
sichimoꝵ que ẽ int̾ra chanaan cũ adue¬
nit demosopotanna sirie. ⁊ applicuit ad
faciem ciuitatis ⁊ ennt ꝑtem agrim quo
statuit illic tab̾naculũsiñi ab emor pr̃e
sychem. centil amus. ⁊ statuit ibi aram
i innocauit deuin iscł. Exiit aũt dina
lie filia qmͣpeperit ip̃nacob ut ꝯdisceret
filia regionis enis et c̃. Apparet gͦ huis u¬
bis noutranseu̾t sicut uiator solet illic
mansisse iacob. s agrũ emissẽ ⁊ tab̾nach
cõstituisse a raminstiuxissẽ. ac ꝑ hoc duicius
hĩtasse filiam u̾o eis cumadeam uenisset eta¬
tem ut amicas iam h̃re posset cõdiscẽ uolius¬
se filias cruum loci atq ita fcãm ẽẽ ꝓ illa
at cumiacob płimũ qui ditatus fuit. S filii

Expanded text:
Esau infantes filios suos esse significet, Esau infantes filios suos esse significet, titutis pro sorore sua Dina. sed intellegendum est diu illic habitasse Iacob, donec et filia eius uirgo fieret et filii iuuenes. nam ita scriptum est: et uenit Iacob in Salem in ciuitatem Sicimorum, quae est in terra Chanaan, cura aduenit de Mesopotamia Syriae; et applicuit ad faciem ciuitatis. et emit partem agri, in quo statuit illic tabernaculum suum, ab Emmor patre Sychem centum agnis; et statuit ibi aram, et inuocauit deum Israhel. exiit autem Dina filia Liae. quam peperitipsi Iacob, ut condisceret filias regionis eius cetera. adparet ergo his uerbis non transeunter, sicut uiator solet, illic mansisse Iacob, sed agrum emisse. tabernaculum constituisse, aram instruxisse ac per hoc diutius habitasse; filiam uero eius cum ad eam uenisset aetatem, ut amicas habere iam posset, condiscere uoluisse filias ciuium loci; atque ita factam esse pro illa at cum Iacob, qui plurimum ditatus fuit; sed filii
Abbreviated transcription (Latin):
ticulo eidentissime solet dei ueriuius fien
prosoponthien. facile aut̃ hoc intelligẽt qͣ
distantia dicatur qui grecũ eloquiũ audir
atq intelligere solent. qo.cui.¬
¶Uerit᷑ utrũ mẽdacit̾ ꝓmiserit iacob fri
suo qd̾ sequẽs pedes suoꝵ initinere pp̃ qd̾¬
moraret᷑ uenturꝰ eẽt ad eũm seyr. hoc enĩ
sicut scͥptura dei deide narrat nõ fecit. s
eo prexit itm̃e qͦ dirigebat ad suos. An for¬
te ueraci aĩo promiserat. s aliud postea co¬
gitando delegit: qõ.cuii.¬
Domodo scptura dicit ꝙ uidit sichen fi¬
lius emor choreus pͥnceps tre. diuan filiã
iacob ⁊ accepit eã ⁊ dormiuit cũ ea ihu¬
miliauit eã. ⁊ intendit aĩo diue filie iacob
cum ea dornuerat. eã ꝙ hũiliauerat. nͥfor¬
te uirgo nom̃ etatis ẽ. scd̃m hebreũ eloqui¬
um. an pocis ꝑrecapitulatõnẽ postea com¬
memorat᷑ ꝙ p̃rimo fcm̃ est. Prius enm
¶Umꝑaulo añ loq̃ns iacob cũ fr̃e suo

Expanded text:
ticulo evidentissime solet Dei veri unius fieri ticulo evidentissime solet Dei veri unius fieri fteoO; facile autem hoc intellegunt qua distantia dicatur, qui graecum eloquium audire atque intellegere solent. Quaeritur, utrum mendaciter promiserit Iacob fratri suo, quod sequens pedes suorum in itinere pmoraretur uenturus esset ad eum in Seir; hoc enim, sicut scriptura deinde narrat, non fecit, sed eo perrexit itinere quod dirigebat ad suos. an forte ueraci animo promiserat, sed aliud postea cogitando delegit? Quomodo scriptura dicit quod uidit Sychem filius Emmor Chorraeus, princeps terrae, Dinam filiam Iacob, et accepit eam et dormiuit cum ea et humiliauit eam. et intendit animo Dinae filiae Iacob cum illa dormierat eamque humiliauerat? nisi forte uirgo nomen aetatis est secundum hebraeum eloquium. an potius per recapitulationem postea commemoratur quod primo factum est? prius enim paulo ante loquens Iacob cum fratre suo
Abbreviated transcription (Latin):
benedicit᷑ in eis isrłitis qui credid̾unt ĩ
xp̃m. ex quib erat qui dicebat. Nam ⁊
ego isrłita sũ exgen̾e abraam de tribu
beniamin. Uns ergo atq idẽ iacob et
claudus ⁊bñdcus clandus in latitudĩe¬
bñdcũs aũt in eis de quib dcm̃ ẽ. reliqͥe
p electõnem gr̾e salue fcẽ sũt. qo. cuͣ.¬
faciem dei. utrũ pauentis ⁊ ꝑ turbati aĩ
ũba usq in hãc adulatõnẽ ꝓruperũt an
ẜ aliꝙ̃ intellectũ sine pcc̾o dc̃a accipi
possunt. Fortassis eĩ qr dcĩ sũt ⁊ gentiũ
dii que st̃ demonia non p̾iudicetur ex
hiis u̾bis hoĩ dei. Non eĩ dix̃ ꝙ̾admodũ
si indexẽ faciem dei. S cũ uidet aliquis
Ip̃e aũt aliquis quẽ significare possit
in c̃tũ est ita atq fortassis tempata sũt
Qd̃ ⁊ si benigno aĩo dc̃a. ħ uba frat̾na sunt.i
qm̃i ⁊ po bonam susceptõnẽ metus ip̃e trau¬
et si sunt qui dicũtur dii. siue incelosine in
xime qr sine articulo in greco dem̃ est quo ar¬

Expanded text:
benedicitur in eis Israelitis qui crediderunt in Christum, ex quibus erat qui dicebat, Nam et ego Israelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin . Unus ergo atque idem Jacob et claudus et benedictus: claudus in latitudiBenedictus autem in eis de quibus dictum est: Reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt. Qufaciem dei? utrum pauentis et perturbati animi uerba usque in hanc adulationem proruperunt? an aliquem intellectum sine peccato dicta accipi possunt? Fortassis enim quia dicti sunt et Gentium dii, quae sunt daemonia, non praejudicetur ex his verbis homini Dei. Non enim dixit, Quemadmodum si viderem faciem Dei, sed, Cum videt aliquis; ipse autem aliquis, quem significare possit, incertum est: atque ita fortasse temperata sunt Quod etsi benigno animo dicta haec verba fraterna sunt, quoniam et post bonam susceptionem metus ipse tranEtsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in xime q
Abbreviated transcription (Latin):
obuiam ei cũ quadringentis. turbatus
multitudinẽ suam. in duo castra dispo¬
nere. Ubi queri p̃t quõ habũit fidem
promissis dei qñ quidẽ dix̃ siuenerit i¬
ad castra prima fr̾ meus. ⁊ exciderit ea.
post illã afflictõnẽ ad ess ⁊ liberaret
eũ ⁊̃ ꝓmisit impleret. Et amonẽdisumꝰ
hoc ẽxemplo ut qͣmuis credams ĩ deũ
faciamꝰ tñ que facienda sunt ab hoĩb
inp̾sidiũ salutis. ue p̾t̾mmitentes ea
dini temptare uideamur. Deniq post
ħ que uerba dicat idem iacob cõsiderand̃
est deus inquit prĩs mei abraam ⁊ des prĩs
meiysaac. dñe qui dixisti mͥrecurre ĩ tra
ẽs michi ab oĩiusticia ⁊ ab oĩueritate que
fecistipuero tuo. In uirga eĩ mea istatͣnsim¬

Expanded text:
obuiam ei cum quadringentis <uiris> turbatus multitudinem suam in duo castra disposuit. ubi quaeri potest, quomodo habuerit fidem promissis dei, quandoquidem dixit: si uenerit ad castra prima frater meus et exciderit ea, post illam adflictionem adesset et liberaret quae promisit inpleret. et admonendi fuimus hoc exemplo, ut, quamuis credamus in deum, faciamus tamen quae facienda sunt ab hominibus in praesidium salutis, ne praetermittentes ea deum tentare uideamur. denique post ae uerba dicat idem Iacob considerandum est. deus, inquit, patris mei Abraham et deus patris mei Isaac, domine, qui dixisti mihi: recurre in terram es mihi ab omni iustitia et ab omni ueritate quae fecisti puero tuo. in uirga enim mea ista transi
Abbreviated transcription (Latin):
Satis in hiis u̾bis ⁊ humana infirim¬
tas ⁊ fides pietatis apparet qd̾ latimi codi¬
ces hñt de iacob. dixit em̃placabo  ultũ
eiꝰ innumerib p̾cedetib eñ. scriptor li¬
bri qui narrans ait de iacob dixit .n.
placabo uultũ eius. hucusq u̾baiacob
dixisse intelligit᷑ cetera nero suaintulis¬
se qd̾ ait inmimerib p̾cedentib eũ. tãꝙͣ
diceret. innimerib que p̾cedebãt iacob
ergo iacob. Placabo uultũ eis. ⁊ ps ħ in
debo faciem eius forcitan Et suscipiet
faciem meam. Int̾posita sũt aũt uerba
¶uod ab illo angelo desiderat iacob¬

Expanded text:
satis in his uerbis et humana infirmitas et fides pietatis adparet. Quod latini codices habent de Iacob: dixit enim: placabo uultum eius in muneribus praecedentibus eum, scriptor libri qui narrans ait de Iacob: dixit enim: placabo uultum eius, huc usque uerba Iacob dixisse intellegitur, cetera uero sua intulisse quod ait: in muneribus praecedentibus eum, tamquam diceret: in muneribus, quae praecedebant Iacobrum Iacob: placabo uultum eius et post hoc uidebo faciem eius; forsitan enim suscipiet faciem meam. interposita autem sunt uerba Quod ab illo angelo desiderat bened
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ẽ tytre. Aute̾te talia ppͥea sic loquta est÷
qd̾ ad hiic gentilitatis cõsuetudinẽ retiebar
Nonem hoc iacob dixit ut exħ datahiuci
ũbo putetur auctoritas. xcii.¬
¶od iacob dixit ⁊ benedix te deus ĩpede
mẽo sat adu̾tend̾ est ⁊ noͣnd scͥpturarum
ẜus ne cũitaquisq loqutus fu̾it qͣi augi¬
rariuideat᷑. Multũ enĩint̾ est qd̾ adiecĩt.
benedixit te dũs in pede meo in ngssu eĩ
meo uoluit intelligi gr̾as hĩc agens deo.
¶A fco iacob cum nrgas excorticauit de qo.¬
trahens uiride. ut album uarie apparexciii.
ret. sic in ꝯspectu fetus pecoꝵ uariarentur
cummatres in alueis aquaꝵ biberẽt. et
uisis uirgis illamuarietatẽ cõspicerent.

Expanded text:
 est tvyra — aut certe Lia propterea sic locuta est, quod adhuc gentilitatis consuetudinem retinebat. non enim hoc Iacob dixit. ut ex hoc data huic uerbo putetur auctoritas. Quod Iacob dicit: et benedixit te dominus in pede meo, satis aduertendus est et notandus scripturarum sensus, ne, cum ita quisque locutus fuerit, quasi augurari uideatur. multum enim interest quod adiecit: benedixit te dominus in pede meo; in ingressu enim meo uoluit intellegi gratias hinc agens deo. In facto Iacob cum uirgas excorticauit detrahens uiride, ut album uarie adpareret et sic in conceptu fetus pecorum uariarentur, cum matres in alueis aquarum biberent et uisis uirgis illam uarietatem conciperent,
Abbreviated transcription (Latin):
uiret et ei quidixerat. aceruus testimo¬
mi ⁊ ei quidixerat aceruus testis. Xcumii.
dicit testat᷑ acerius hic ⁊ testat᷑ titulus
hic pp̃ ħ appellat᷑ nom̃ aceruus testator
⁊uisio qͣm dixit respiciat deꝰ int̾ me et
uide nemo nob̾cum ẽ. insi forte nemo
exͣneoꝵ aut pp̃ testificatõnem d̾i quem
ita deb̾ent habere tanꝙͣ nemo cũ eis ẽẽt
ꝙ̾ testimonio eis adiũgerent: qõ. c

Expanded text:
niret, et ei qui dixerat, Acervus testimoniret, et ei qui dixerat, Acervus testimonii, et ei qui dixerat, Acervus testis. XCVIII. dicit, Testatur acervus hic, et testatur titulus hic. Propter hoc appellatur nomen, Acervus testatur. Et visio quam dixit, Respiciat Deus inter me et Vide, nemo nobiscum est? nisi forte nemo extraneorum, aut propter testificationem Dei, quem ita habere deberent, tanquam nemo cum eis esset, quem testimonio e
Abbreviated transcription (Latin):
decem. Nec mirimi qd̾ hec decem tempo¬
ra.uioĩe annoꝵ appellauit qui eisdẽ tp̃ns
nascebant᷑. uelut si quisqͣm dicat ꝑ tot
uindemias aut tot messes qͥbo mĩs intel¬
ligatꝰ annoꝵ. Uñ ait quidã pts aliqda
restas paristas uidelicet messes. ⁊ ꝑmes¬
ses amnos significans. Pecudũ aut illiꝰ
regionis fecũnditas sic̃ ytalaꝵ tantafert
ut bis in anno pariant. qõ .xcui.
tos titulos in rei cinsq testimonio ꝯstitur¬
bant. nõ ut eos ꝓ diis colerẽt. s ut eis ali¬
quid significarent. qo. xcuii.¬
¶uod aceruum lapidũ ꝙ̃ int̾ se ꝯstitue¬
appellauerũt. ut eu̾uocaret laban testimo
ab eis qui ⁊ syram ⁊ hebreã linguã nouer̃t
emm ut alia lingua nõ dicat᷑ uerbo uno¬
qd̾ alia dicit᷑ ⁊ ucinitate significatõnis
quidq appelletur. Nam postea dicit᷑ pp̃
hoc appellatũ est nomẽ aceruus testator
Hoc enĩ medie positũ est. qd̾ utriq cõne¬

Expanded text:
decem. nec mirum quod haec decem tempodecem. nec mirum quod haec decem tempora nomine agnorum appellauit, qui eisdem temporibus nascebantur, uelut si quisquam dicat: per tot uindemias aut tot messes, quibus numerus intellegatur annorum. unde ait quidam: post aliquot aristas, per aristas uidelicet messes et per messes annos significans. pecudum autem illius regionis fecunditas sicut Italarum tanta fertur, ut btos titulos in rei cujusque testimonio constituebant; non ut eos pro diis colerent, sed ut eis aliquid significarent. Quod aceruum lapidum, quem inter se constitueappellauerunt, ut eum uocaret Laban "aceruum ab eis qui et syram et hebraeam linguam nouerunt solet, ut alia lingua non dicatur uno verbo, quod alia dicitur, et vicinitate significationis quidque appelletur. Nam postea dicitur, Propter hoc appellatum est nomen, Acervus testatur. Hoc enim medie positum est, quod utrique conve
Abbreviated transcription (Latin):
no pacto auferebat. Quod cũ uidisset labã
rursus pactũ fraude mutauit ut adiacobi
naria ptinerent. tũc illaꝵ suppositõne unga¬
rũuatia nascebant᷑. Ergo qd̾ ait iacob uxo¬
rib siuis mut auit mercedenmeã decem
agnoꝵ ⁊ postea ip̃i laban decepistis micedẽ
neam decem agnab. nõ ita dixit qi pue¬
nerit socero eiꝰ ip̃a fraus. Ut cĩ ei nõ puei¬
agnas ꝓdecem tp̃rib posuit. quibones
qs̃ pascebat ꝑseremũ peperũt. Bis quippe
piebant manno. Contingerat. at primou̾
anno quo int̾ se pacti sũt ⁊ ad eas pascen¬
duas placito hiuis mercedis accessit semel
parerent infine aum qr cũ accessit iã semel
pepererant. rursusq sexto aio .i. ultimo
tum semel peꝑissent exorta ncc̃itate ꝓfec¬
tõnis pͥus recederet ꝙͣiterũ parerent᷑. aci
ꝑ hoc cum pͥmus annus atq ultimns duos
ouium parcus sb̾ illo haberent ħ est singlo
medu uero quatuor anni binos fuĩt os

Expanded text:
uo pacto auferebat. quod cum uidisset Laban, uo pacto auferebat. quod cum uidisset Laban, rursus pactum fraude mutabat, ut ad Iacob uaria pertinerent; tunc illarum subpositione uirgarum uaria nascebantur. ergo quod ait Iacob uxoribus suis: mutauit mercedem meam decem agnorum, et postea ipsi Laban: decepisti mercedem meam decem agnabus, non ita dixit, quasi prouenerit socero eius ipsa fraus; ut enim non ei proueniagnas pro decem temporibus posuit, quibus oues quas pascebat per sexennium pepererunt. bis quippe pariebant in anno. contigerat autem, ut primo anno, quo inter se pacti sunt et ad eas pascendas placito huius mercedis accessit, semel parerent in fine anni, quia cum accessit, iam semel pepererant, rursusque sexto anno, id est ultimo, cum semel peperissent, exorta necessitate profectionis prius recederet quam iterum parerent. ac per hoc cum primus annus atque ultimus duos ouium partus sub illo haberent, hoc est singulos, medii uero quattuor anni binos, fiunt omnes
Abbreviated transcription (Latin):
gitur cum pͥmũ peperissent ut iam nõ sole
pon̾e intelligat᷑ cum so piture eent ne ip̃e
¶uod laban dixit qͣre furatus es deos me¬
os. hĩc est illud fortasse qd̾ a augurari sedi¬
xerat. ⁊ eius filiã bonã fortunã noĩauerat.
Et nõndũ est ꝙ apͥncipio libri mĩc prius
iueniemꝯ deos gentui. Suꝑiorib quippe
scͥpture locis deũ uoĩabant. xcu.¬
¶ Moid est ꝙ dicit iacob socero suo ⁊ de cepi¬
ribus siuis qn̾ eas uocauit in campũ con¬
querẽs eis de patre illaꝵ. ait int̾ ceta. Et
mutauit mercedẽ meã decem agnoꝵ intel¬
ligitur gͦ ꝑsingła tempora ptus ouiũ cum
labi uderet tales fetus ẽe natos quales
placuerat. ut ad iacob ꝑtinerẽt. pactũ frand̃
mutasse et dixisse ut futuro fetu alios pecu¬
du colores hrẽt in miercede iacob. iune aut
ille uirgas uarias nõ supponelut. et nõ nas¬
cebantur uatii s ininis coloris q̃ucobex no¬

Expanded text:
gitur cum primum peperissent: ut jam non solere gitur cum primum peperissent: ut jam non solere ponere intelligatur, cum secundo pariturae essent, ne ipse Ib. XXXI, 30. Quod Laban dicit, Quare furatus es deos meos? hinc est illud fortasse, quod et augurari se dixerat, et ejus filia bonam fortunam nominaverat. Et notandum est, quod a principio libri nunc primum inuenimus deos gentium; superioribus quippe scripturae locis deum nominabant. Quid est quod dicit Iacob socero suo: et decepiribus suis, . quando eas uocauit in campum. conquerens enim de patre illarum ait inter cetera: et mutauit mercedem meam decem agnorum. intellegitur ergo per singula tempora partus ouium, cum uideret Laban tales fetus esse natos, quales placuerat ut ad Iacob pertinerent, pactum fraude mutasse et dixisse, ut futuro fetu alios pecudum colores haberet in mercede Iacob. tunc autem ille uirgas uarias non subponebat et non nascebantur uarii, sed unius coloris, quae Iacob ex no
Abbreviated transcription (Latin):
tigem̃ dissiłem nͥ mẽoratus medicus solui¬
set ꝗonẽ illis ãmonitis qͥrere ne forte aliq̃
tał pictura eẽt incubiculo q̃ iuenta mu¬
lier asuspitõne lib̾ata est. S ad hanc rem
ꝙͣ fecit iacob uirgarũ exdu̾sis arboribus
triũ copulatõ quid cõtulerit utilitatis qͦ
attinet ad uarias pecudes multiplicãdas
nõ apparet oĩo. nͨ aliquid ad ħ cõmodum
int̾est. utrũ exiumus gems ligno nariẽt᷑
uirge. au plura sint lig̾noꝵ geuera cũ sola
q̃ratur lignoꝵ uarietas ac ꝑhoc cogit inqͥ
riꝓphiam̃. et aliqͣui figuratam sigͦnificatõ¬
nem res ista ꝙͣ sine dubio ut ꝓphã fecit ia¬
cob. u̾o uec fraudis arguendis ẽ. Non eĩ
tale aliqͥd uͥ reuelatõne sp̾itali eñ fecisse
credend est. ꝙ aũt ad iusticiã ꝑtinebat sic¬
alii ntptes apcius hoc narrant nõ pone¬
bat iuigas inso ꝯceptu oiiu. quod tato
obscunus qͣnto brenius. a septuaginta dcm̃
est. qr cum pepissẽt nõ ponebat. qd̾ intelli¬

Expanded text:
ilem, nisi memoratus medicus soluisset quaestionem illis admonitis quaerere, ne forte aliqua talis pictura esset in cubiculo: qua inuenta mulier a suspicione liberata est. sed ad hanc rem quam fecit lacob uirgarum ex diuersis arboribus trium copulatio quid contulerit utilitatis, quod adtinet ad uarias pecudes multiplicandas, non adparet omnino. nec aliquid ad hoc commodum interest, utrum ex unius generis ligno uarientur uirgae an plura sint lignorum genera, cum sola quaeratur lignorum uarietas. ac per hoc cogit inquiri prophetiam et aliquam figuratam significationem res ista, quam sine dubio ut propheta fecit Iacob; et ideo nec fraudis arguendus est. non enim tale aliquid nisi reuelatione spiritali eum fecisse credendum est. quod autem ad iustitiam alii interpretes apertius hoc narrant, non ponebat virgas in secundo conceptu ovium: quod tanto obscurius, quanto brevius a Septuaginta dictum est, Quia cum peperissent, non ponebat; quod intelli
Abbreviated transcription (Latin):
On facile diuoscit᷑ qͣs ꝯcubinas appel¬
let scͥptura qͣs uxores qñ quidẽ ⁊ agar
dc̃a ẽ uxor que postea dr cõcubina et ce¬
chura. ⁊ ancille qͣs dederũt rachel ⁊ lia
iuro suo insiforte oĩs cõcubina uxor nõ
at oĩs ueor cõcubina more loquendi sc̃p¬
turarũ appellet᷑.i. ut sarra ⁊ rebecca alia a rachel
concubine dici nõ possunt. agar uo acethu¬
ra.⁊ bala. ⁊ zelpha ⁊ uxores ⁊ cõcubine.xci.
dirit beata fc̃auł feliȩ fc̃asum. greci habent
er̃tis e. qd̾ magis bonãfortunã significat. uñ
ireccasio nõ bñ nitelligẽtib daritanꝙͣ illi
hoĩes fortimã coluerut.at ħ ũbum dmaꝵ¬

Expanded text:
on facile dinoscitur, quas concubinas appellet scriptura, quas uxores, quandoquidem et Agar dicta est uxor, quae postea dicitur concubina, et Cettura et ancillae quas dederunt Rachel et Lia uiro suo. nisi forte omnis concubina uxor, non autem omnis uxor concubina more loquendi scriptur; id est, ut Sarra et Rebecca et Lia et Rachel concubinae dici non possint, Agar uero et Cettura et Balla et Zelfa et uxores et concubinae. dixerit, Beata vel Felix facta sum, graeci habent, εὐτύχη, quod magis bonam fortunam significat. Unde videtur occasio non bene intelligentibus dari, tanquam illi homines fortunam coluer
Abbreviated transcription (Latin):
in doctrina iam acceperant s etiã in eo
qd opantur diuinitus adiuuant᷑. nõ
ant deus est enĩ qui opatur in nob̾ ⁊ ulłr¬
posse tanqm̃ ip̃i iam et ulse et operari ꝑ
se ip̃os hẽant. nec in hnis duob aduito¬
legitur et ulle et operan. Uidete si non
aplus gr̃e dei futuros adu̾sarios sãcto
tanqm̃ ip̃a diuine gratie nõ adument᷑
auxilio dm̃ in nobis dixit operari
eq huic pelagius in tantos fallat.
dit ĩmo et hoĩs et dei. Non .n. ħ ꝓpterea
dix̃ quia ẜm sanam doctrinã intelligi
uoluit. ꝙ et uelle et operari deus opet᷑
in nobis. s cur hoc dixit sat̾ eudent̾
et oñdit continuo subiũgendo. Qui
ip̃is uoluntatis et oꝑis possibilitatẽ
dedit. hanc aut possibilitatem in nata
eñ pon̾e de u̾bis eus supiorib clacrũ ẽ.

Expanded text:
in doctrina iam acceperant — sed etiam in eo in doctrina iam acceperant — sed etiam in eo quod operantur diuinitus adiuuantur, non ait: deus est enim qui operatur in uobis posse, tamquam ipsi iam et uelle et operari per se ipsos habeant nec in his duobus adiutolegitur, et uelle et operari. uidete si non apostolus gratiae dei futuros aduersarios sancto tamquam ipsa diuinae gratiae non adiuuentur auxilio, deum in nobis dixit operari. Neque hinc Pelagius incautos fallat edit: \'immo et hominis et dei\'. non enim hoc propterea dixit, quia secundum sanam doctrinam intellegi uoluit, quod et uelle et operari deus operetur in nobis, sed cur hoc dixerit satis euidenter ostendit continuo subiungendo: \'qui ipsius uoluntatis et operis possibilitatem dedit\'. hanc autem possibilitatem in natura eum ponere de uerbis eius superioribus clarum est.
Abbreviated transcription (Latin):
cce est totũ dogina peleigii nli¬
bro eius tcõ pro libero accbitrio.
omĩno ub̾diligent᷑ exp̃ssũ. quo
tate distinguere. ut qũcũq legiiius
teri: ut e malo declinemꝰ bonũq fcici¬
cumus sine in lege atq doctrinai siñ
constituat sciamꝰ quid loquit᷑ nec er¬
remus ciłr eñ incelligendo quĩ sentit.
Scire quippedebemꝰ ꝙ nec uolũtatẽ no¬
strã nec accõm duuino adinuari cred̾
anxilio. s solam possibilitatẽ nolũts¬
tis acq opis qmͣ solam in hiis tribus
nos here affirmat ex d̾otanꝙͣ hoc fit
infitinũ ꝙ ip̃edeus posuit in natura
ceta it᷑ duo que nr̃a esse uoluit. ĩ sinc
firma et fortia et sibi sufficientiaui
nlło indigeant eiuis auxilio et icdo no
adiuet ut nelimꝰ nõ adiuiuet ut agͣ¬
mꝰ. s trͣmõ adimet ut ulłe et agere
ualecimus. Cont̾ aut̾ apłs. E ũ timoe
inquit et tremore. nr̃am ip̃orũ salutem
opaui. Et ut scirent quia nõ tantu
ieoꝙ opari possint. ħ enĩ inatura et

Expanded text:
cce est totum dogma Pelagii in libro eius tertio pro libero arbitrio his omnino uerbis diligenter expressum, quo itate distinguere, ut quandocumque legimus fiteri, ut a malo declinemus bonumque faciamus, siue in lege atque doctrina siue ubilibet constituat, sciamus quid loquitur nec erremus aliter eum intellegendo quam sentit. scire quippe debemus, quod nec uoluntatem nostram nec actionem diuino adiuuari credit auxilio, sed solam possibilitatem uoluntatis atque operis, quam solam in his tribus nos habere affirmat ex deo, tamquam hoc sit infirmum, quod deus ipse posuit in natura, cetera uero duo, quae nostra esse uoluit, ita sint firma et fortia et sibi sufficientia, ut nullo indigeant eius auxilio, et ideo non adiuuet ut uelimus, non adiuuet ut agamus, sed tantummodo adiuuet ut uelle et agere ualeamus. contra autem apostolus cum timore, inquit, et tremore uestram ipsorum salutem operamini. et ut scirent, quia non tantum in eo quod operari possint — hoc etenim in natura et
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃am possibilitatẽ illud indelicet ex tri
b ꝙ in natura locauit gr̃e sue adiuuat
semꝑ auxilio. ut scilicet in uoluntatem
a doctrina apłica uidetur. s ent ip̃am po¬
ssibilitatem ilud uidelicet ex trib ꝙ in
nutura locauit gr̃e sue adiuuat sẽper
ido laus sit et dei et hoĩs quia si sit ult̾
homo ut tm̃ eius uoluntati deus cado¬
remdisctionis inspͥr ei sit ꝯpat homo
ut tiũdeus coopa̾tur sinecuiꝰ adiutoriõ
quis est homo: s id̾o ad hanc laudem
sidũixit et d̾m qr insi natura esset in q̃
nos condidit qua ulle et ag̾e possemꝰ
nes ullemꝰ. nec ag̾emus. hanc ante nã¬
uitatem possibilitatem qr aduiuari

Expanded text:
ipsam possibilitatem\', illud uidelicet ex tribus, quod in natura locauit, \'gratiae suae adiuuat semper auxilio\', ut scilicet in uoluntate etur: sed ait, « ipsam possibilitatem, » illud videlicet ex tribus quod in natura locavit, « gratiae suae adjuvat semper ideo laus sit et Dei et hominis, quia sic vult homo, ut tamen Deus voluntati ejus ardorem dilectionis inspiret, et sic operatur homo, ut tamen deus cooperetur — sine cuius adiutorio quid est homo? — sed ideo ad hanc laudem adiunxit et deum, quia nisi natura esset in qua nos condidit, qua uelle et agere possemus, nec uellemus nec ageremus. Hanc autem naturalem possibilitatem quod adiuuari
Abbreviated transcription (Latin):
tem desiderant nõ repre hendentem
peccamus ergo queramus et pul¬
lenius nt apiatur nobis. Inis fut̾a
predicta sunt saccamenta nos pre¬
sentia uitemus in ecclia. I ncipiti emo

Expanded text:
tem desiderant, non reprehendentem. Petamus ergo, quaeramus et pulsemus, ut aperiatur nobis. Illis futura praedicta sunt sacramenta, nos praesentia videmus in Ecclesia. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
sine qͣrũcũq inextasi figurarũ. S ut
diri in mamfestatõne. Nonniulli at
aliud opmantes. in phantasmate i¬
t̾pretari uoluerũt. Quod oĩo sic ab¬
horret a cõsuetudine loqutõns nr̃e
ut nnisqͣm fere dicatur fantasma nͥ
ubi falsitate insorum sensus nr̃ illu¬
ditur. ꝙͣus ⁊ hoc a uidendo sit dem̃.
S ut dixi aluid loquendi consuetu¬
¶ T descenderũt ip̃i ⁊ oĩa quecũq
sunt eis uiuentes ad inferos. Notã
quippe scripturis ⁊ sb̾ intellectu mł¬
tiplici sicut recũ de quib agitur sen¬
sus exigit nom̃ ponitur inferorum
⁊ maxime in mortius hoc accipisolet
S qm̃ istos uiuentes dcm est ad ĩ¬
feros descendisse ⁊ ip̃a narratõne qͥd
fcm̃ fuerit satis apparet mamfestũ
est ut dixi mninferos ꝑtes t̾re infe¬
rorũ uocabulo nĩcupatas incõpara¬
tõne huis supioris terre in cuis fa¬
cie niuit᷑. sicut in cõꝑatõne huius¬
demoratõ est angeloꝵ peceantes an¬

Expanded text:
siue quarumque in extasi figurarum, sed, ut siue quarumque in extasi figurarum, sed, ut dixi, in manifestatione. nonnulli autem aliud opinantes "in phantasmate" interpretare uoluerunt: quod omnino sic abhorret a consuetudine locutionis nostrae, ut nusquam fere dicatur phantasma, nisi ubi falsitate uisorum sensus noster inluditur. quamuis et hoc a uidendo sit dictum; sed, ut dixi, aliud loquendi consuetuEt descenderunt ipsi et omnia quaecumque sunt eis uiuentes ad quippe in scripturis et sub intellectu multiplici, sicut rerum, de quibus agitur, sensus exigit, nomen ponitur inferorum et maxime in mortuis hoc accipi solet. sed quoniam istos uiuentes dictum est ad inferos descendisse, et ipsa narratione quid factum fuerit satis apparet; manifestum est, ut dixi, inferiores terrae partes inferorum uocabulo nuncupatas in comparatione huius superioris terrae, in cuius facie uiuitur; sicut in comparatione cademoratio est angelorum, peccantes an
Abbreviated transcription (Latin):
pans dicit contaminari tñ ab eis mini¬
me potuerunt nec sꝑͤare se iuissi sunt
qñ uindictam dñs siue differebat. siue
talem hibebat qua inocentes piclitari
ledi ue nõ possunt sicut serpentium mor¬
cibus. sicut strage mortuoꝵ qua deus
ꝙ̃ uolebat. Sicut uolebat alio ꝑcucie¬
bat intacto nõ sicut aqua diluuii. aut
ignea pluuia. aut aqua maris. aut hy
set.S qr opus erat temptatõne mira¬
culi. Ubi seꝑatio fieripoterat. ut uel
aqua uł ignis uł hyatus terre quos in¬
nuis iusti fulgebant sicut sol m regno
¶uod ait moyses dechore et abyron.
et dathan inuisione ostendet deus. et
aꝑiens t̾ra os suum absorbebit uos qͥ¬
dam int̾pretati sunt in hyatũ ostẽdit
dñs. credo putantes dcm̃ chasmathi
qd̃ grece positum est phasmati. qd̾ pro
deo dcm̃ est ac si diceret᷑ in mamfesta¬
tione. qd̾ aꝑte occłis apparebit. Nõ eĩ
sic dem̃ est inuisione quẽadmodum
solent diciuisiones. siue sompinorũ.

Expanded text:
pans dicit contaminari tamen ab eis minipans dicit contaminari tamen ab eis minime potuerunt. nec separare se iussi sunt, quando uindictam dominus siue differebat siue talem adhibebat, qua innocentes periclitari laediue non possent, sicut serpentum morsibus, sicut strage mortium, qua deus quem uolebat, sicut uolebat, alio percutiebat intacto; non sicut aqua diluuii aut ignea pluuia aut aqua maris aut hiatset; sed quid opus erat tentatione miraculi ubi separatio fieri poterat. ut uel aqua uel ignis uel hiatus terrae quos in cremantibus flammis iusti fulgeant sicut sol in regno Quod ait Moyses de Core et Abiron et Dathan: in uisione ostendet dominus et aperiens terra os suum absorbebit eos, quidam interpretati sunt: in hiatu ostendet dominus. credo putantes dictum yaoaatt, quod graece positum est priajtaTi, quod pro eo dictum est, ac si diceretur: in manifestatione, quod aperte oculis adparebit. non enim sic dictum est" i n uisione", quemadmodum solent dici uisiones siue somniorum
Abbreviated transcription (Latin):
nam cõtumaciam addiderunt. nõ ascẽ¬
An pocius occłos hominũ illoꝵ dicit hos¬
tium qui ninis a cres ⁊ t̾ribiles fu̾ant
nũciati. tanꝙͣ dicerent. ⁊ si hoc fecisses
nõ tibi obtemparemus. nsi qd modus
ũbi alius ꝑro alio positus est ut nõ dic̃e¬
rent. nõ ascenderemꝰ. S nõ ascendimꝰ
¶Tloqutus est dñs ad moysen ⁊ ad
aaron dicens. Ascendite uos de medio
smnagoge istius. Notandũ est tumc iube̾
dñm seꝑatõem fieri corporalem cũiam
ĩdicta miuinet malis. Sie noe cum¬
domo sua seꝑatur acetis ꝑ diluuio ꝑitiͣs
Sic loth cum sius spͤatur a sodonus. ig¬
ne celitus ꝯsumẽdis sic ip̃e ppłs ab egͦn¬
tu marinis fluctib obruendis. Sic isti
nũc a siagoga chore abiron ⁊ dathan
qui se pͥmitus ꝑ seditõnem abrumpe
uoluerũt. cumi quib scĩ tñ antea uiuẽ¬
tes ⁊ conũsantes ⁊ cum cet̾is quos re¬
probas deus ẜm u̾ba que in eos incre¬

Expanded text:
nam contumaciam addiderunt, Non ascennam contumaciam addiderunt, Non ascenAn potius oculos hominum illorum, dicit hostium, qui nimis acres et terribiles fuerant nuntiati: tanquam dicerent, Etsi hoc fecisses, non tibi obtemperaremus; nisi quod modus verbi alius pro alio positus est, ut non dicerent, Non ascenderemus; sed, Non ascendimus, locutus est dominus ad Moysen et Aaron dicens: abscindite uos de medio synagogae istius. notandum est tunc iubere dominum separationem fieri corporalem, cum iam uindicta idomo sua separatur a caeteris diluvio perituris; sic Loth cum suis separatur a Sodomis igne caelitus consumendis; sic ipse populus ab Aegyptiis marinis fluctibus obruendis; sic isti nunc a synagoga Core, Abiron et Dathan, qui se primitus per seditionem abrumpere uoluerunt: cum quibus tamen sancti antea uiuentes et conuersantes et cum ceteris quos reprobat deus secundum uerba quae in eos incre