comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ce ligna intrinsecus & extrinsecus. ut
cõpagine unitatis significetur toleran¬
tia karitatis: ne scandalis eccł̃iam tem¬
ptantib. siue abhis qui intus sunt. siue
ab his qui foris sunt. cedat fraterna iu¬
nctura. & soluatur unculum pacis.
Alumen uocatum alumine. quod lumi¬
ne. quod lumen colorib prestat tinguẽ¬
dis. Est enim salsugo terre: esficiturq
hieme ex aqua & limo: & estuus soli¬
b maturantur: huius speties due sũt:
liquidum & spissum. Sal quidam dictũ
putant. quod inigne exiliat: fũgit enĩ
igne: dum sit igneum: sed naturam se-¬
quitur: quia ignis aqͣ semꝑ inter se
immica sunt. Alii sal asalo & sole uoca¬
tum existimant:: nam aquis maris sp̃o¬
te gignitur. spuma inextremis littori¬
b. uł scopulis derelicta . & sole decoc¬
ta. sunt & lacus & flumina & putei. eqͥ¬
b haurit᷑. de hinc insalinis ingestus
sole siccatur: secl & flumina densantur
insalemamne reliquo subgelu fluente

Expanded text:
cccompagine unitatis, significatur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab his qui intus sunt, sive ab his qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis. Alumen vocatum a lumine, quod lumen coloribus praestat tinguendis: est autem salsugo terrae, efficiturque hieme ex aqua et limo, et aestivis solibus maturatur. Hujus species duae sunt: liquidum et spissum. Sal quidam dictum putant, quod in igne exsiliat: fugit enim ignem, dum sit igneum: sed naturam sequitur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. Alii sal a salo et sole vocatum existimant; nam ex aquis maris sponte gignitur, spuma in extremis littoribus vel scopulis derelicta et sole decocta: sunt et lacus, et flumina, et putei, e quibus hauritur, dehinc in salinis ingestus sole siccatur; sed et flumina densantur in salem, amne reliquo sub gelu fluente.
Abbreviated transcription (Latin):
lacu affalti demergit. cuius gle¬
bas super natantes naute scaphis ap¬
propinquantes colligunt. Insira au¬
tem limus est passim a terra estuans.
spissantur autem utraq. & densitate
coeunt. & utraq greci spissa asfalton
appellant. natura eius ardens & ig
nium cognata: & neq aqua neq fer¬
ro rumpitur. nisi solis muliebrib in¬
quinamentis: utilis ad compages na¬
uium. Mistice autem hitumen qcd est
feruentissimum & iuolentum gluten.
significat dilectionis ardorem. ui mag¬
na fortitudinis ad tenendam societa¬
tem spiritalem omnia tolerantem. und̃
de arce structura quam dño uibente
edificauit noe: ita legitur in libro ge¬
nesi. fac tibi archam de lignis leuiga¬
tis: mansiunculas in archa facies:
& bitumine lines eam intrinsecus
& extrinsecus. & sic facies eam. Archã
instruxit noe de lignis non putres
enim ista eccłam demonstrabat: que na¬
tat in fluctib mundi huius. Quos aũ
eadem archa delignis quadratis fieri
stabit. Quod bitumine glutinãtur ar-¬

Expanded text:
lacu Asphaltite emergit, cujus glebas supernatantes nautae scaphis appropinquantes colligunt. In Syria autem limus est passim a terra exaestuans; spissantur autem utraque et densitate coeunt, et utraque Graeci pissasphalton appellant; natura ejus ardens et ignum igni cognata, et neque aqua nec ferro rumpitur: nisi solis muliebribus inquinamentis, utilis ad compages navium. Mystice autem bitumen, quod est ferventissimum et violentissimum gluten, significat dilectionis ardorem, vi magna fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem: unde de arcae structura, quam, Domino jubente, aedificavit Noe, ita legitur in libro Genesis: Fac tibi arcam de lignis levigatis, mansiunculas in arca facies, et bitumine linies eam intrinsecus et extrinsecus, et sic facies eam . Arcam instruxit Noe de lignis non putrescenim ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus. Quod autem eadem arca de lignis quadratis fieri stabit. Quod bitumine glutinantur ar
Abbreviated transcription (Latin):
tur. unde debuit ab iniquitate cõ¬
pesci. Quod autem deꝑpħica senten¬
tia supra commemoratur ubi scriptũ
bam fullonum que uixta ritum pro¬
uintie palestine. inuirentib ꝙ humi¬
dis nascitur locis: & ad lauandas sordes
can demium habent quam e niãum
Nitrum autem nr̃m & herba fullonis. pe¬
iitentia est. Eccł̃iasticus quoq sermo qͥ
arguit & increpat : corripit derelinquen¬
tem: mordatioris intri habet similitudi¬
nem: qui uero leui peccatorum sorde ra¬
maculatus est leuiorib purgatur moni¬
tis. Porro peccata grauia que ad mortẽ
trahunt. nec nitro nec herba borith dilu¬
i possunt: sed grauiorib tormentis in¬
digent. unuis cuiusq opus quale sit
ignis probabit: & igne reuelabitur:
Pulchres addidit maculata es. ĩniͥquitate
tua. in conspectu tuo: quod ͤ etiam si homi¬
nib munda uidearis. michi munda nõ
sis: qͥ noui cons cientias singulorum.
afronitrum g̃ce latine spuma

Expanded text:
tur, unde debuit ab iniquitate comtur, unde debuit ab iniquitate compesci. Quod autem de prophetica sententia supra commemoravi, ubi scriptum bam fullonum, quae iuxta ritum prouinciae Palestinae in uirentibus et umectis nascitur locis et ad lauandas sordes eandem uim habet, quam et nitrum; \'nitrum\' autem nostrum et \'herba fullonis paenitentia est. ecclesiasticus quoque sermo, qui arguit et increpat et corripit delinquentem, mordacioris nitri habet similitudinem. qui uero leui peccatorum sorde maculatus est, leuioribtis. Porro peccata gravia, quae ad mortem trahunt, nec nitro, nec herba borith dilui possunt, sed gravioribus tormentis indigent: Uniuscujusque enim opus quale sit, ignis probabit et igne revelabitur . Pulchreque addidit: Maculata es in iniquitate tua in conspectu meo ; quod etiam si hominibus munda videaris, mihi munda non es, qui novi conscientias singulorum. Aphronitrum Graece, Latire spuma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯco nariũ ꝯcoquit inpetram. salisquidem
uł glaciei aspectii simillimam: sed nil
gelidi rigoris. nil salsi saporis habentẽ:
que tamen uixta naturam salis incau¬
mate durare. atq in nubiloso aere flu¬
ere: acliq fieri sol&e hanc indigene
sumentes seruant. & ubi opus exti
terit pro lumento utuntur. Unde ui¬
iudee peccanti dicitur aꝑpħa. si laue¬
ris te nitro. & multiplicaueris tibi
herbam borith: maculata es iniqͥ¬
tate tua dicit dominus deus. Crepi
tat inaqua quomͦ calx uiua: & ipsa
quidem disperit: sed aquam lauatio¬
ni habilem reddit. Cuius natura
cui sit apta figure cernens salomon:
ait acetũ innitro: & qui cantat car¬
mina cordi pessimo. Acetum quippe
simittatur inintrum. feruescit ni¬
trum protinus & ebullit: & peruer¬
sa mens quando per increpationẽ
corripitur. acetum per predicationiˢ
dulcedinem bone suadetur de cor¬
reptione fit deterior: & inde mur¬
murationis iniquitatem succendi

Expanded text:
narum concoquat in petram salis quidem, narum concoquat in petram salis quidem, vel glaciei aspectui simillimam, sed nil gelidi rigoris, nil salsi saporis habentem. Quae tamen juxta naturam salis in caumate durare, atque in nubiloso aere fluere ac liquefieri solet. Hanc indigenae sterit, pro lomento utuntur. Unde Judaeae peccanti dicit Propheta: Si laveris te nitro, et multiplicaveris tibi herbam borith: maculata es in iniquitate tua, dicit Dominus Deus . Crepitat autem in aqua, quomodo calx viva: et ipsa quidem disperit; sed aquam lavationi habilem reddit. Cujus natura cui sit apta figurae, cernens Salomon ait: Acetum in nitro, et qui cantat carmina corde pessimo . Acetum quippe si mittatur in nitrum, fertrum protinus et ebullit: et perversa mens quando per increpationem corripitur aut per praedicationis dulcedinem bona suadetur, de correptione fit deterior, et inde in murmurationis iniquitatem succendi
Abbreviated transcription (Latin):
mina frugum sed extingure naturalit᷑
solet: sic omnis qui post agnitionem ue¬
ritatis retro redierit: neq ipse fructum
boni operis ferre. neq alios excolere ua¬
let̾. sed foras mittendus. hoc est abecc¬
sie unitate est. secernendus: ut uixta
aliam parabolam irrioentes eum inumi¬
ci dicant. quia hic homo cepit edifica¬
re. & non potuit consummare. Nitrũ
a loco sumpsit uocabulum: nascitur e.¬
nim inopproo uł regione egipti nitria.
ex quo & medicine fiunt: & sordes cor¬
porum uestium q lauantur: huius
natura non multum asale distat. hab&
enim uirtutem salis: & similiter orit᷑
canescentib siccitate lutorib. Nam si¬
cut salem ulitore maris feruor confi
cit solis. durando inpetram aquas ma¬
rinas quas maior ius uentorum uł
ipsius maris feruor mlittora ulteriora
proiecerit: ita int̾ra nitria ubi estate
pluuie prolixiores tellurem infundunt.
ad erit ardor sideris tantus. qui ip̃as a¬
quas pluuiales per latitudinem are¬

Expanded text:
mina frugum, sed exstinguere naturaliter mina frugum, sed exstinguere naturaliter solet. Sic hominis, qui post agnitionem veritatis retro redierit, neque ipse fructum boni operis ferre, neque alios excolere valet, sed foras mittendus, hoc est, ab Ecclesiae est unitate secernendus, ut juxta aliam parabolam irridentes eum inimici dicant: Quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare . Nitrum a loco sumpsit vocabulum: nascitur enim in oppido vel regione Aegypti, Nitria, ex quo et medicinae fiunt, et sordes corporum vestiumque lavantur. Hujus natura non multum a sale distat. Habet enim virtutem salis, et similiter oritur canescentibus siccitate littoribus. Nam sicut salem icit solis, durando in petram aquas marinas, quam major vis ventorum, vel ipsius maris fervor in littoris ulteriora projecerit, ita in Nitria, ubi aestatis pluviae prolixiorem tellurem infundunt, aderit ardor sideris tantus, qui ipsas aquas pluviales per latitudinem are
Abbreviated transcription (Latin):
uangelii. fluxus restringitur uolupta¬
tum. & humana natura exclusis uermibꝰ
& putredine peccatorum. illesa seruat᷑
suo conditori. per eius custodiam man¬
datorum. Bonum quippe est dei uer¬
bum audire frequentius. sale sapientie
spiritaliꝰ. cordis archana condiri: Im mo
ipsum cum apłs salterre fieri id est eorũ
quoq qui ad huc terrena sapiunt inbu¬
endis mentib susficerez at si quis semel
condimento ueritatis illuminatur: ad
apostasiam non redeat: & qui aliquo doc¬
tore corrigitur. non eam quam ipse gusta¬
uit sapientie dulcedinem uł aduersis
scłi pert̾ritus. uł illecebris allectus
abiciat. sicut ergo salinfatuatum cum
ad condiendos cibos carnes q siccandaᷤᷤ
ualere desierit: nullo iamusui aptũ ẽ
neq enim ut alius testatur euangelista
interram utile est. Cuius iniectu germi¬
nare prohibetur: neq insterquilinio¬
um agri culture profuturum:. qđ uura¬
cib licet glebis inmixtum. non fetare se¬

Expanded text:
angelii fluxus restringitur voluptaangelii fluxus restringitur voluptatum: et humana natura, exclusis vermibus et putredine peccatorum, illaesa servatur suo conditori per ejus custodiam mandatorum. Bonum quippe est Dei verbum audire frequentius, sale sapientiae spiritalis cordis arcana condiri, imo ipsum cum apostolis sal terrae fieri, id est, eorum quoque qui adhuc terrena sapiunt, imbuendis mentibus sufficere. At si quis semel condimento veritatis illuminatus ad apostasiam redierit, quo alio doctore corrigitur, qui eam quam ipse gustavit sapientiae dulcedinem, vel adversis saeculi perterritus, vel illecebris illectus abjecit? Sicut ergo sal infatuatum cum ad condiendos cibos carnesque siccandas valere desierit, nullo jam usui aptum erit; neque enim ut alius testatur Evangelista in terram utile est, cujus injectu germinare prohibetur: neque in sterquilinium agriculturae profuturum quod vivacibus licet glebis immistum non fetare se
Abbreviated transcription (Latin):
uersum hominum conditur genus terre
enim nomine humana natura signifi¬
catur. insale uero uerbi sapientia. Quod
aũ apłos suos cȩlesti ac diuina sapientia
plenos salterre saluator nominat. osten¬
dit fatuos ẽẽ iudicandos. qui terrena
tantum sapiunt. qui temporalium bono¬
rum uel copiam sectantes. uł inopiam
metuentes amitunt eterna. que nec dari
possunt ab hominib. nec auferri. Notan¬
dum autem quod salis natura infecundi¬
tatem terre facit. Unde  inpsalmo scriptũ
est. posuit terram fructiferam insalsugi¬
nem: & quaslam urbes leginus ira uic¬
torum sale seminatas. ut nullum meis
germen oriretur. Allegorice autem hoc eti¬
am bene conuenit doctrine apłice. ut
dĩstructis aduersariorum munitionib.
& peccati regno deiecto. sale sapientie
compescat ultra incarne humana terre
ni scłi fluxum atq feditatem germina¬
re uitiorum. Item quia sal ad condien
das carnesq siccandas aptum est. rite
de monstrat. quod perpredicationem eu-

Expanded text:
versum hominum conditur genus. Terrae enim nomine, humana natura significatur, in salis vero verbi sapientia. Quod autem apostolos suos coelesti ac divina sapientia plenos, sal terrae Salvator nominat, ostendit fatuos esse judicandos, qui terrena tantum sapiunt, qui temporalium bonorum velut copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Notandum autem quod salis natura infecunditatem terrae facit. Unde et in psalmo scriptum est: Posuit terram fructiferam in salsuginem . Et quasdam urbes ira victorum sale seminatas, ut nullum in eis germen oriretur. Allegorice autem hoc bene convenit doctrinae apostolicae, ut destructis adversariorum munitionibus, et peccati regno dejecto, sale sapientiae compescat ultra in carnis humanae terra saeculi luxum atque foeditatem germinare vitiorum. Item quia sal ad condiendos cibos carnesque siccandas aptum est, rite demon
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s est: cuiꝰ triumphisignum. crurẽ.
quo diabolum uicit. et mortem suꝑa¬
uit. Spolia aut̃ eius que de hoste sump¬
sit. homi nes indmͣ credentes: qui de
postestate diaboli exuti. diaboli regi
suo legitimo sociantur unde ipsa
ueritas ineuangłio ait dum fortis
armatus custodit atriũ suum: in pa-¬
cesunt omĩa quȩ possidet: si autem
fortior illo suꝑueniens incerit eũ:
uniuersa arma eiꝰ aufert inquib con¬
fidebat. et spolra eius distribuet. Uic¬
toria ẽ: diaboli uł aduersarii trium¬
phus: ut est illud apłi deo aut̃ gr̃as:
qui cdedit nobis uictoriam: brauium
ẽ constitutum bonoꝵ premium me¬
ntorum in apło. destinatum ꝑ sequar
btauium suꝑnȩ uocationis: coronam
pło dereli quo reposita ẽ. michi coro¬
na iusticie. Pax xp̃s ẽ: quia ipse est qͥ
fecit utraq unum: pax carnis aduer¬
sus spͣm. concordia in bonum ut inpsa¬
lterio. Rogate quȩ adpacem sunt ie

Expanded text:
Christus est: cujus triumphi signum crux est, Christus est: cujus triumphi signum crux est, quo diabolum vicit, et mortem superavit. Spolia autem ejus, quae de hoste sumpsit, homines sunt in Deum credentes: qui de potestate diaboli eruti, regi suo legitimo sociantur. Unde ipsa Veritas in Evangelio ait: Dum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt omnia quae possidet: si autem fortior illo supervenniversa arma ejus aufert, in quibus confidebat, et spolia ejus distribuit . Victoria est diaboli vel adversarii triumphus, ut est illud Apostoli: Deo autem gratias, qui dedit nobis victoriam . Bravium est constitutum bonorum praemium meritorum; in Apostolo: Destinatum persequar bravium supernae vocationis . Corona o: De reliquo reposita est mihi corona justitiae . Pax Christus est, quia ipse est qui fecit utraque unum . Pax carnis adversus spiritum, concordia in bonum, ut in psalmo: Rogate quae ad pacem sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
hostem quiᷤᷤ fugasset. merebatur tro¬
pheum: qui occidisset. driumphum.
qui dictus e. aposlos T̃ria Aabes.
id est ab exaltatione: plene enim uicto¬
rie: triumphus debetur. semiplene.
tropheum: quia nondum plenã est
uictoriam consecutus ñ enim obti¬
nuit: s fugauit exercitum: hec tamͣ
nomina scriptores confundunt. Erat
tͥumphantes quadrigis ueherent᷑:
ex illo qđ soliti sunt priores duces
autem inconflictu uicissent. palma
aurea coronabantur: quia palma sti¬
mulos habet. qui uero sine conflic¬
tu fugientem ꝓstrasset. laurea: eo
qd hec arbor sine spinis est. Uuobꝰ
ne. aut age diu̾saᷤᷤ ⁊ dissice corꝑa ponto.Spolia
aũ hostiũ. p̃da manubiȩ. exuuie parteᷤ. Pda
a p̃dãdo uocata. Mantibie. eo qͦd manibꝰ dthũt᷑.
et partes: apari diuisione ꝓ ꝑsonarũ
qualitate. et laborum iusta decisione.
Exspolia aut̃ apalleis: quasi ex pallia:
uictis enim dethuntur: uictoria nr̃a

Expanded text:
hostem quis fugasset, merebatur trohostem quis fugasset, merebatur trophaeum: qui occidisset, triumphum, qui dictus est apo tes triambes, id est, ab exsultatione. Plenae enim victoriae triumphus debetur, semiplenae trophaeum; quia nondum plenam est victoriam consecutus: non enim obtinuit, sed fugavit exercitum. Haec tamen nomina scriptores confundunt: erat triumphantes quadrigis veherentur, ex illo, quod soliti sint priores duces autem in conflictu vicissent, palma aurea coronabantur, quia palma stimulos habet: qui vero sine conflictu fugientem prostravisset, laurea: eo quod haec arbor sine spinis est. Duobusne: Aut age diversos, aut disjice corpora ponto. Spolia autem hostium, praeda, manubiae, exuviae, partes. Praeda a praedando vocata: manubiae eo quod manibus et partes a pari divisione, pro personarum qualitate, et laborum justa divisione. Spolia autem a palliis, quasi ex pallia: victis enim detrahuntur. Victoria nostra
Abbreviated transcription (Latin):
uicdetur apacto sumptum. postius
aut̃ par accipitur: fedus aut̃ pͥmũ
sicut ꝑ scłares bella. Alii fecda dicta
putant aporca fede & crudelit̾ occisa:
cuiꝰ mors aptabatur et quiapace resi¬
usset: uirgilius: et cesa uingebant fe¬
dera porca fedis partes induciȩ. ⁊ dict̾e
uictoriis ꝓpagatur. Uictoria dic¬
ta. qđ ui id est uirtute adipiscatur:
hoc ẽ enim uis gentiuur ium ui ex¬
pellere nam turpis ẽ. dolo quȩ sita
uictoria certa autem uictoria e. ul
occisio hostis. uł ex poliatio. uł utrũq.
Non ẽ. aut̃ iocunda uictoria. quȩ ꝑ
inmensa detrimenta contingit: et
hoc ẽ. qđ laudat salustius. dulcis
uictoriam incruento exertitu de
portasse. pompa dicta ẽ. greca sig¬
ificatione a notoy uon ssit hoc
ẽ. publicȩ ostentari. precedit autẽ
uictoria pompam. ideo qđ ituris ad
hoc certam̃ pͥmum ẽ. uictorie uotũ.
Tropheum apotos trophes. id ẽ. aconuer¬
fessione hostis & fuga: nam abeo qđ

Expanded text:
videtur a pacto sumptum. Posterius videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum sicut per saeculares bella. Alii foedera dicta putant a porca foede et crudeliter occisa, cujus mors optabatur ei qui a pace resilisset. Virgilius: Et caesa jungebant foedera porca. Foederis partes induciae. Et dictae victoriis propagatur. Victoria dicta, quod vi, id est, virtute, adipiscatur. Hoc est enim jus gentium, vim vi repellere. Nam turpis est dolo quaesita victoria. Certa autem victoria est, vel occisio hostis, vel exspoliatio, vel utrumque. Non est autem jucunda victoria, 374 quae per immensa detrimenta contingit. Est hoc est, quod laudat Sallustius duces victoriam in cruento exerciportasse. Pompa dicta est Graeca significatione apo tou pompeuein, hoc est, publice ostentari. Praecedit autem victoria pompam ideo, quod ituris ad hoc certamen prius est victoriae votum. Trophaeum dictum apo tes propes, id est, a conversione hostis et fuga: nam ab eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
guinem: s aduersus principes et po
testates. aduersus mundi rectores. tene¬
brarum harum: contra spiritalia ne¬
quitie incelestib. Et item castigo in¬
quit corpus meum. et seruituti su¬
bicio: ne forte cũ aliis p̃dicau̾im ip̃e reꝓbꝰ
efficiar. Item bella uł pugne certam̃
aduersus nequitias spiritales. uł ad¬
u̾sus uitiorum conflictiones: ut in
apło. sic pugno: ñ quasi aerem uer¬
berans. Rursum bella uł certamen
cdiaboli aduersus scõs in hieremia:
et bellabunt aduersum te: & ñ pre¬
ualebunt. Semꝑ enĩ sc̃i uiri contra
uicia et contra temptamenta diaboli.
contraq oblectamenta carnis. ⁊ illece¬
bras uoluptatum dimicant. ut sint
scĩ et unmaculati inconspectu dĩ.¬
ꝑficientes scificationẽ intimore ipsiꝰ.
quib pax xp̃s est. qui discipulis su¬
is ait pacem meam do uobis: pacẽ
relinquo uobis. ipse enim par nr̃a:
aut̃ inbello geruntur. prigna. fu¬
ga. uictoria. pax. Pacis uocabulũ

Expanded text:
guinem, sed adversus principesguinem, sed adversus principestestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritalia nequitiae in coelestibus . Et item: Castigo, inquit, corpus meum, et servituti subjicio: ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar . Item bella vel pugnae certamen adversus nequitias spiritales, vel adversus vitiorum conflictiones, ut in Apostolo: Sic pugno, non quasi aerem verberans . Rursum bella vel certamen diaboli adversus sanctos, ut in Jeremia: Et bellabunt adversum te, et non praevalebunt . Semper enim sancti viri contra vitia et contra tentamenta diaboli, contraque oblectamenta carnis et illecebras voluptatum dimicant: ut sint sancti et immaculati in conspectu Dei perficientes sanctificationem in timore ipsius, quibus pax Christus est qui discipulis suis ait: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Ipse est enim pax nostra, autem in bello geruntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum
Abbreviated transcription (Latin):
nicum: cuiꝰ partes sunt pugne. ut
cannensis. ter mensis Rursum mu¬
na pugna. multas prelia: aliudem̃
incornib: aliud in media. aliud inex¬
trema acie geritur. Bellum gͥ est to¬
tum. pugna unius diei: prelium
pars pugne est.Bellum antea duel¬
lum uocatum. eo qđ due sint partes
cdimicantium: uł qd alterum faciat
iuctorem: alterum uictum: pꝰ ea mu¬
tata et de tracta littera. dictum bel¬
lum. Alii ꝑ antifrasim dict̾um pu¬
simum: prelia dicuntur. abinprim̃¬
do hostis hostem: unde et prela lig¬
na. quib uua premitur: pugna uo¬
cata eo qđ ĩinitio usus fuisset mbel¬
lo pugnis pugnis contendere: uł qđ̃
primo bellõ pugnis incipiebant. un¬
de et puigna etiam duoꝵ ẽ. aliquan¬
do sine ferro. hec enim bella apud
carnales sunt: qui de potentia mun¬
dana confligunt: cet̾m apud xpͣianos
et fideles dĩ famrilos. alis mos pug¬
nandi ẽ: dequo scͥbit apłs: ñ ẽ nob̾
colluctatio aduersus carnem et san¬

Expanded text:
nicum. Huius partes sunt pugnae, ut nicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea mutata et detracta littera dictum est bellum. Alii per antiphrasin putant simum. Prelia dicuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pudo sine ferro. Haec enim bella apud carnales sunt, qui de potentia mundana confligunt. Caeterum apud Christianos et fideles Dei famulos alius mos pugnandi est, de quo scribit Apostolus: Non est nobis colluctatio adversus carnem et san
Abbreviated transcription (Latin):
ner et socer inuicem di micauerunt:
siquidem hac pugna fr̃ cum frẽ dum¬
cauit: et pater aduersus filium arma-
tis cedaret. Bella itaq dicunitur int̾¬
na. externa seriulia. socialia. piratica
Nam piratica bella sunt. funt sparsa
quam terra mariq diu egerant. mir a
celeritate compressit ac suꝑauit. Sicut
aut̃ bellum uocatur qđ contra hostes
agitur: ita tumultus. qđ cuuili sediti¬
one concitatur. Nam sedicio ẽ dissensio
cunum: dicta qđ seorsum alui ad alios
eant alii estimant dissens ionẽ animoꝵ
seditionem uocari: quam greci diasta¬
sin uocant. Quo autem differant u¬
ut tumultꝰ ñ sit. tumultꝰ aũ ẽẽ. sane
bello ñ pot̃. Qͥd ẽ enĩ aliud tuimultꝰ. nͥ ꝑ
turbatio tanta. ut maior timor oriat᷑:
Uñ etiam dictꝰ tumultus. qͣsi timor
multꝰ. Grauiꝰ autẽ ẽẽ tumultum qͣm
bellum hͥam in bello uocationes ua¬
lent: intumultu ñ ualent. Differt
bellum uniuersum dicitur. ut pu¬

Expanded text:
ner et socer invicem dimicaverunt: ner et socer invicem dimicaverunt: siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma tis Cederet. . . . . Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa quam terra marique diu egerant, mira celeritate compressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur, quod contra hostes agitur: ita tumultus, quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium: dicta, quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant, dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci diastasin vocant: quoniam autem differant uut tumultus non sit. Tumultus autem esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur?' Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent.' Differt bellum universum dicitur, ut Pu
Abbreviated transcription (Latin):
rumpens. exercitus ducere. aliena uas-¬
tare. liberos popłos aut trucidare aut
etiam studuit urbes inmutuo sangͥ¬
ne alt̾na grassari cede. Qua tuor aui
St̃ genera belloꝵ. idẽ iustum. iniristũ.
cuule. et plusqͣ cuule. Iustum bellum
est. qd ex predicto geritur de reb re¬
petitis. aut ꝓpulsandoꝵ hostium cau¬
sa. Iniustum ẽ. bellum. qđ de furore ñ
de legittima ratione initur. De
quo. urre publica cicero dicit. illa in¬
iusta bella sunt. quȩ sunt sine causa
suscepta. nam extra ulci̾cendi aut ꝓu¬
pulsandoꝵ hostium causa. bellum
geri iustum nullum potest. Et hoc i¬
dem tulliuis paruis interiectis subdi¬
didit. nullum bellum iustum habet᷑:
nisi de nuntiatum. nisi indiccum. nifi
de repetitis reb. Cuule bellum est. in
ter cuies orta seditio. et concitati tu¬
multus. sicut int̾ sillã ⁊ mariũ qͥ bellũ
ciuile inuicemuna gente gesser̃t.
cuies certant. s et cognati: quale actũ¬
est int̾ cesarem et pompeium. qñ ge¬

Expanded text:
rumpens exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare aut erdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit3, 35: 'Illa iniusta bella sunt quae sunt sine causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile ter cives orta seditio et concitatio tumultus, sicut inter Sillam et Marium, qui bellum civile invicem in una gente gesserunt, cives certant, sest inter Caesarem et Pompeium, quando ge
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiis scͥpsit: reliquas discipłis suisti¬
motheo. tito. & phylemoni. Ad hebreoᷤᷤ
autem epłã. apd̃ plerosq latinos eius
ẽẽ incertum est: ꝓpt̾ dissonantiam ser¬
monis. Eandemq alii barnabanscͥp¬
sisse: alii a clemente scͥptã fuisse spicant᷑.
Petrꝰ scͥpsit duas nominis sui epłas: qͦ catho¬
licȩ ideo nominant᷑: qͥa ñ uni tantum po¬
pulo. uł ciuitati. s uniu̾sis gentib genera¬
lit̾ scͥpte st̃. Iacobꝰ & ioħs & iudas: suas scͥp¬
storiam digerĩt. Net̾uum apłoꝵs scͥptorẽ
lucam ẽẽ constat euangłistam: in qͦ oꝑe
nascentis ȩccłiȩ infantia texit᷑: & apłorum
sit. Eo tp̃r qͦ ob euangłii p̃dicationẽ
in pathinos tradit᷑ religatꝰ. Apocalipsin
autem ex gͥco in latinum reuelatio int̾¬
pretat᷑: reuelatio enim dr manifestatio
eorum quȩ abscondita erant: iuxta qͦd ce
dedit illi d̾s palam facẽ seruissuis. Hift̾

Expanded text:
ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas, quae Catholicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Iacobus et Iohannes et Iudas suas scripstoriam digerit. Actuum apostolorum scriptorem Lucam esse constat evangelistam, in quo opere nascentis Ecclesiae infantia texitur, et apostolorum sit eo tempore, quo pro Evangelii praedicatione in Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem ex Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio enim dicitur manifestatio eorum quae abscondita erant, juxta quod et dedit illi Deus pala
Abbreviated transcription (Latin):
quentes ad eruditionem nr̃am &e p̃cepta
uiuendi & credendi regłam conscͥpsert̃:
p̃t̾ hȩc alia uolumina apocͥfa nuncu¬
pantur. Apocͥfa autem dicta. id ẽ secreta:
qͥa indubium ueniunt. Penĩ eoꝵ occulta
origo: nec patet patrib e quib usq ad
noᷤ auctoritas ueracium scͥpturarum. cer¬
tissima &e notissima successione ꝑuenit.
In his apocͥfis. & sinuenit᷑ aliqua u̾itas:
tam̃ ꝓpt̾ multa falsa. nulla ẽ in eis cano¬
nica auet̾oritas: que recte a prudentibꝰ
iudicant᷑. ñ ẽẽ eoꝵ credenda. qͥb asscri-¬
buntur. Nam multa &e sub nominib
apłoꝵ ab hereticis ꝓferunt᷑: quȩ omĩa
sub nomine apocͥfoꝵ auetoritate cano¬
nica diligenti examinatione remota

Expanded text:
quentes, ad eruditionem nostram et praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. Est enim occulta origo: nec patet patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium scripturarum certissima et notissima successione pervenerit. In his apocryphis etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas. Quae recte a prudentibus judicantur non esse eorum credenda, quibus ascribuntur. Nam multa et sub nominibusapostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica, diligenti examinatione, remota
Abbreviated transcription (Latin):
ligionis. eoꝵ p̃dicatione disseminata ẽ.
Animalia autem dicta sunt: qm ꝓpter
qm̃ p̃uident euangłia quȩ dicta st̾a
ꝓpħis. & que ꝓmiserat in pͥorib. Cru¬
ra autem eoꝵs recta: quia nicħ pͣuum
tegentes erura & facies suas: reuelata

Expanded text:
ligionis eorum predicacione disseminata est. ligionis eorum predicacione disseminata est. Animalia dicta sunt, quoniam propter am prevident ea, / que dicta sunt a prophetis et que premiserunt in prioribus. Crura autem eorum recta, quia nichil pravum tegentes crura et facies suas revelata
Abbreviated transcription (Latin):
lucas int̾ om̃s euangłistas greci sermo¬
nis eruditissimꝰ. qͥppe ut medicus. in
grecia euangłm scͥpsit theophilo ep̃o:
initians a sac̃dotali sp̃u dicens.fuit in di¬
ebus herodis regis iudȩ sac̾dos ⁊achariaᷤ¬
sig̃cans xp̃m pꝰ natiuitatẽ carnis. & p̾dicati
onem euangłii. hostiam fuisse effectum
ꝓsalute mundi. Ipse enim sac̾dos ẽ de
qͦ dictum ẽ in psalmis. Ti es sac̾dos in ȩ¬
dernum scđm ordinem melchisedech.
Ubi enim xp̃s aduenit: sac̾dotium iu¬
deor obmutuit:. lex &e ꝓpħia cessauit.
Quartꝰ ioħs scͥpsit euangłm ultimꝰ in
asia. incipiens a u̾bo: ut ostendet eundẽ
saluatorem qͥ ꝓ nob̃ dignat᷑ est nasci ce
pati. ipsum ante scła dei u̾bum ẽẽ. ipsũ
e cęlo uenisse: & pꝰ mortem ad cȩlum ite¬
rum remeasse. Hi st̾ .iiiͦi. euangłistȩ. qͦs
ꝑ ezechielem sp̃s sc̃s significauit in .iiii
qͥa ꝑ.iiiiͦ. mundi partes fides xp̃ianȩ re-¬

Expanded text:
Lucas inter omnes evangelistas Graeci sermoLucas inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu, dicens: Fuit in diebus Herodis Judaeae sacerdos Zacharias: Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi. Ipse est sacerdos de quo dictum est in Psalmis110, 4: 'Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech.' Ubi enim Christus advenit, sacerdotium Iudaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Iohannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eundem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelo venisse, et post mortem ad caelum iterum remeasse. Hi sunt quattuor Evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significavit in quattuor per 4or mundi partes fides cristiane re
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiasticum certissime iħs filiꝰ syrach.
iherosolimita nepos iħu sac̾dotis mag¬
tur. Dict̾ aut̃ eccłiasticꝰ: eo qͦd de totius
ȩccłiȩ disciplina. & religiosa conu̾satio¬
ne. magna cura ⁊ ratione sit editꝰ. Hic¬
& apd hebreos reꝑit᷑: s int̾ apocriphos
habet᷑. Iudith uͦ &e tobi atq machabeoꝵ
libͥ. quib auct̾orib scͥpti sint: minime
constat. Habent autem uocabula ex eoꝵ
nominib quoꝵ gesta scͥbunt. Quatuor
riter conscͥpserunt. Primꝰ matħs cõscͥp¬
sit euangłm littis hebraicis & sermoni¬
bus in iudea: ĩitians euangłizare ab hy¬
mana xͥ natiuitate dicens. Liber gene-
nificans descendisse corporalit̾ ex semi-¬
ne patͥarcharum xp̃m. sic̃ ꝓmissũ erat
in italia secutꝰ ẽ petrum ut discipulus. s
Initium a sp̃u ꝓpħali fecit dicens. Uox
clamantis in deserto. parate uiam dño:
ut ostendet xp̃m post assumptionem
carnis euangłm p̾dicasse in mundo.

Expanded text:
Ecclesiasticum certissime Iesus filius Syrach Ecclesiasticum certissime Iesus filius Syrach Hierosolimita, nepos Iesu sacerdotis magtur. Dictus est autem Ecclesiasticus eo quod de totius ecclesie disciplina religiose conversationis, magna cura et ratione sit editus, hic apud Hebreos reperitur, sed inter apocriphos habetur. Iudith vero et Tobias, sive Machabeorum libri, quibus authoribus scripti sint miniconstat: habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quatuor riter conscripserunt. Primus Matthaeus conscripsit ewangelium litteris Hebraicis et sermonibus in Iudea inicians ewangelizare, ab humana Cristi nativitate dicens: Liber generanificans descendisse ex semine patriarcharum Cristum, sicut promissum est in Italia secutus est Petrum, ut discipulus. Is initium ab spiritu prophetali fecit, dicens: Vox clamantis in deserto, parate viam Domino : ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangelium praedicasse in mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ minores. qͥa sermones eoꝵ bre¬
ues sunt: unde & conexi smet inuicem.
inuno uolumine continent᷑: quorum
nomina st̃. Osee. Iohel. Amos. abdias.
Ionas. Micheas. Naum. abachue. Sopho¬
mias. Aggeꝰ. Tacharias. Malachias. Es¬
drȩ lib̃. auctoris sui titulo p̃notat᷑: I
cuiꝰ textu eiꝰdem esdem esdre neemieq
sermones parit̾ continent᷑. Nec quẽqmͣ
t̾cius. &.iiii. ñ habent᷑ apd̾ hebreos. sed
int̾ apocͥfos deputant᷑. Hester librum
esdraᷤ credit᷑ conscͥpsisse: in qͦ eadem re¬
gina sub figura eccliȩ dei popłm aser-¬
uitute & morte eripuisse scͥbitur: atq
int̾fecto aman qͥ int̾ptat᷑ iniquitas diei
celebͥtas in posteros mittit᷑. Lib̃ sapientiȩ
apud hebreos nusquam est: unde &e ip¬
se titulus grecam magis eloquentiam
redolet. Hunc iudei filonis ẽẽ affirmañ.
Qui ꝓinde sapientiȩ nominat᷑: qͥa in eo
xp̃i aduent᷑ qui ẽ sapientia patͥs. & pas
sio eiꝰ euident̾ expͥmit᷑. Librum autem

Expanded text:
a sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam tus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientiasio eius evidenter exprimitur. Librum autem
Abbreviated transcription (Latin):
uestes dicamꝰ. iit ipse. et segm̃tatis dormis¬
set pariuila cunis. pler̃q aũ et ꝑ monile
omnia ornam̃ta matͦnar̃ significant᷑. qͥc qͥd
illis munere dat᷑. Murena uulgo uocat᷑.
qđ scił auri metallo inuirguł latescente
qͣdã orclinis flexuosi catena c̃texit᷑ insimi-¬
litudinẽ murenule s̃pentis. q̃ ad collũ ornã¬
dũ aptat᷑. hec et int̾dũ auri atq argenti te¬
dit᷑. ꝗ̃ auro sp̃italiũ sensirũ fulget int̾iꝰ. et
eẽ uiroꝵ ac feminar̃. qͥa utriꝰq sexꝰ dext̾e
causa militib obarmoꝵ uirtutẽ: unde et
qͦndã uulgo uiriliȩ dicebant᷑. Ab intellec¬
tu aũ cͥcłi armilla ñ disc̾pat. qr ipsa qͦ
tiꝰ extendit᷑: cͥcłs rotd̾nd̾ fit: fibule sunt qͥb
pectꝰ feminar̃ ornat᷑: uł palliũ tenet᷑ auiris
inbumeris. seu cingłm in lũb. Lumile st̃
ornam̃ta mulier̾. in lie similitudinẽ

Expanded text:
estes dicamus, ut ipse, Et segmentatis dormisset parvula cunis. Plerumque autem et per monile omnia ornamenta matronarum significantur, quidquid illis munere datur. Muraena vulgo vocatur, quod scilicet auri metallo in virgulis lentescente quaedam ordinis flexuosi catena contexitur in similitudine murenae serpentis, quae ad collum ornandum aptatur. Haec interdum auri atque argenti teet esse virorum ac feminarum, quia utriusque dextre causa militibus ob armorum virtutem; unde et quondam vulgo virile dicebantur. Ab intellectu circuli armilla ntius extenditur, circulus rotundus fit. Fibule sunt quibus pectus feminarum ornatur, vel pallium tenetur a viris in humeris, ceu singulum in lumbis. Lunule sunt orna
Abbreviated transcription (Latin):
factus est: uł candore iusticiȩ uł districti
eloquii correptione. Sed &e hoc notandũ.
quod inniue aliquando blandim̃tum
candoris ex pͥmit᷑. sicut infulgure t̾ror:
unde angłs qui głam resurrectionis dñ¬
cȩ nunciabat: &e terribilis addãpnandũ
repbos. &e benignus erat acblandus ad con¬
solandum electos. Nam idem angłs qui
apparuit: &e custodes sepulchri impios ti¬
more ꝑterret. ac mortuoꝵ instar. t̃rȩ ꝓster¬
nit: & uisitatrices eu̾dem sepulchri piissi¬
mas. benigna consolatione refouet.
De glacie

Expanded text:
factus est vel candore justitiae, vel districti factus est vel candore justitiae, vel districti eloquii correptione. Sed et hoc notandum, quod in nive aliquando blandimentum candoris exprimitur, sicut in fulgore terror. Unde et angelus, qui gloriam resurrectionis Dominicae nuntiabat, et terribilis ad damnandum improbos, et benignus erat ac blandus ad consolandum electos. Nam idem angelus, qui apparuit, ut custodes sepulcri impios timore perterreret, ac mortuorum instar terrae prosterneret: is visitatrices ejusdem sepulcri purissimas benigna consolatione refovet. De glacie
Abbreviated transcription (Latin):
ix uero baptismi ꝓfusionẽ signifi¬
cat: ut inbeato iob quitimet pro¬
mam: irruet suꝑ eum nix: pruinã uero.¬
hoc in loco prȩsentem tribulationẽ intel¬
lexerunt. Item iniob ita legitur: nũqͥt
ingressus es thesauros muis: aut thesau¬
ros grandinis aspexisti: Infrigore niuis
uł induricia grandinis quid aliud accipit᷑
quam uita prauorum: quȩ ce torpore fri¬
gescit. ⁊ ꝑ duriciȩ malitiam ꝑcutit. Quȩ
preꝑa ui inquit intempꝰ hostis.
indiem pugne &e belli: ut cum aduersa¬
rius noster diabolus temptare nos nitit᷑.
eorum moribus quasi suis contra nos ar¬
mis utitur. Siue inniue uł grandine theᷤ¬
auris habentur: quia pleriq iniquitatis
torpore frigidi ad suꝑnam gr̃ãm assũp-¬
ti. in sc̃a eccł̃ia fulgescunt: & prauam scien¬
tiam doctrine sue ictibuf incidunt: unde
aperte sequit᷑: quȩ p̃paraui intempꝰ hostiᷤ.
indiem pugne &e belli. Saullus quippe
nix or grando contra aduersarioꝵ pectora

Expanded text:
ives Baptismi profusionem significant, ut in Job: Qui timet pruinam, irruet super eum nix : pruinam vero in loco praesentem tribulationem intellexerunt. Item in Job ita legitur: Nunquid ingressus est thesauros nivis aut thesauros grandinis aspexisti? . In frigore nivis, vel in duritia grandinis quid aliud accipitur, quam vita pravorum, quae et torpore frigescit, et per duritiam malitiae percutit? Quae praeparavi inquit in tempus hostis, in diem pugnae et belli : ut cum adversarius noster diabolus tentare nos nititur, eorum moribus, quasi suis contra nos armis, nititur. Sive in nive vel grandine thesauri habentur: quia plerique iniquitatis torpore frigidi ad supernam gratiam assumpti in sancta Ecclesia fulgescunt luce, et pravam scientiam doctrinae suae ictibus cudunt. Unde aperte sequitur: Quae praeparavi in tempus hostis in diem pugnae et belli. Saulus quippe nix et grando contra adversariorum pectora
Abbreviated transcription (Latin):
natione mundi degens: uñ legit᷑ in psal¬
mo qm̃. qm̃ ingrediar in locum taberna¬
cłi ad mirabilis: usq addomũ dĩ. Iĩ apło.
tab̾nacłm quod fixit d̃s: & non homo.
De hoc tabernacło in exodo dñm moysi
ita locurum fuisse narratur. facies michi
scificationem: ce inde uidebor auobis.
Columpnȩ tab̃nacłi doctores sunt eccłie.
ut in apło legitur: iacob ce ioħs. ce exphas¬
qui uidebantur columpne esse. Sere
siue uectes quȩ tabulas siue colump¬
nas continebant. siripturam sacram
uł concordiam sc̃orum predicatorum si¬
gnificatit: unde robur & firmitas eorum
demonstratur. Bases sunt columpnarũ:
libri legis ce ꝓpħarum. Caput colump-
fidei funib. atq scripturarũ p̃ceptis
suspense. Ansulȩ cortinarum iacincti¬
ne: celestia pͣcepta. Saga cilicina undecuim.
sub peccatorum forma ex primuntur. qͥn-¬
quaginta circuli. spem futurȩ quiȩtis
significãt. Sc̃a scõrum. cȩlestis illa patria:

Expanded text:
natione mundi degens. Unde legitur in Psalnatione mundi degens. Unde legitur in Psalmo: Quoniam ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei Tabernaculum quod fixit Deus, et non homo . De hoc tabernaculo in Exodo Dominum Moysi ita locutum fuisse narratur: Facies mihi sanctificationem, et inde videbor a vobis . Columnae tabernaculi doctores sunt Ecclesiae, ut in Apoqui videbantur columnae esse . Serae sive vectes, quae tabulas sive columnas continebant, Scripturam sacram vel concordiam sanctorum praedicatorum significant. Unde robur et firmitas eorum demonstratur. Bases sunt columnarum libri Legis et Prophetarum; caput columnarfidei funibus atque Scripturarum praeceptis suspensa: ansulae cortinarum hyacinthinae; coelestia praecepta; saga cilicina undecim sub peccatorum forma exprimuntur; quinquaginta circuli spem futurae quietis significant; sancta sanctorum coelestis illa patria,
Abbreviated transcription (Latin):
regni celestis:. electionem prime de isrł
eccłie. & salutem om̃ium gentium inxp̃o.
multimodis ostenditur insinuari figo-¬
ris. Scc̃ autem quod uelo suspenso san¬
ctuario separatũ est. significat presentẽ
eccłiam. quĩ inperegrinatione istius mun-¬
di uersatur: sc̃m autem scõrum illã quȩ
incelis est. q ipsa scã eccłia que ex scĩs angłis
ce hominib constans. ẽ. partim adhuc
peregrinatur in infimis. partim insuꝑna
patria regnat: &e insuꝑnis adhuc ciues
suos dirim̃te uelo cęli. habet ab inuicem
segregatos. Dequo paulus apłs adhebre¬
os scribens plenissime testatur. cũ xp̃m
uerum pontificem asserit non ꝑhyrcoꝵ.
troisse semel inscã. et̾na redemptione inuen-¬
ta. Deniq inscripturis scĩs aliquando ta-¬
bernacłm corpus dñi saluatoris signi¬
ficat: ut est illud inpsalmo. In sole posu¬
it tabernacłm suum. Item tab̾nacłm dei
scã est eccłia. siue anima fidelis inperegri¬

Expanded text:
regni coelestis, et electionem primae in Israel regni coelestis, et electionem primae in Israel Ecclesiae, et salutem omnium gentium in Christo multimodis ostendatur insinuare figuris. Sanctum autem, quod velo suspenso a sanctuario separatum est, significat praesentem Ecclesiam, quae peregrinatione istius mundi verin coelis est: quia ipsa sancta Ecclesia, quae ex sanctis angelis et hominibus constans, partim adhuc peregrinatur in infimis, partim autem in superna patria regnat in supernis, adhuc cives suos, dirimente velo coeli, habet ad invicem segregatos. De qua Paulus apostolus ad Hebraeos scribens plenissime testatur, cum Christum verum pontificem asserit non per hircotroisse semel in sancta, aeterna redemptione inventa. Denique in Scripturis sanctis aliquando tabernaculum corpus Domini Salvatoris significat, ut in psalmo: In sole posuit tabernaculum suum . Item tabernaculum Dei sancta est Ecclesia, sive anima fidelis in peregri
Abbreviated transcription (Latin):
quia pͥor domus initinere quo adter¬
ram reꝓmissionis ueniebatur: hec au¬
tem edificabatur in ipsa reꝓmissionis.
& inciuitate hierłm: illa ut de loco ad
lorum crebro leuitarum ministerio por¬
tata. tandem int̾ram ꝓmisse hereditatis
induceretur: hȩc ut mox inpatria ipsa
ce ciuitate regia constructa. inuiolabi¬
li semꝑ fundam̃to consisteret. donec
inditum sibi figurarum cȩlestiũ munꝰ
impleret. Potest inilla prȩsentis eccłiȩ
labor & exilium. in hac futura requies
& beatitudo figurari: uł certe qͥa illa¬
a solis filiis ifrl̃. hec autem aꝓselitis ce¬
iam &e gentib facta est. Lossunt in illa
pͥncipaliter patres ueteris testam̃ti ce
antiquus ille dei popłs: in hac antem
congregata ddegentib eccłia figuralit᷑
ex primi. Namq aedificium utriusq
domus enueleatius sp̃itali sensu excus-¬
sum. & labores presentis ȩccłiȩ cotidia-¬
nos. & p̃mia infuturo ꝑennia gaudiaq

Expanded text:
quia prior domus in itinere, quo ad terquia prior domus in itinere, quo ad terram repromissionis veniebatur; haec autem aedificabatur in ipsa terra repromissionis, et in civitate Jerusalem; illa, ut de loco ad locum crebro Levitarum ministerio portata, tandem in terram promissae haereditatis induceretur; haec, ut mox in patria ipsa et civitate regia constructa inviolabili semper fundamento consisteret, donec inditum sibi figurarum coelestium munus impleret: potest in illa praesentis Ecclesiae labor et exsilium, in hac futura requies et beatitudo figurari; vel certe quia illa solis filiis Israel, haec autem a proselytis etiam in gentibus facta est, possunt in illa principaliter patres Veteris Testamenti, et antiquus ille Dei populus, in hac autem congregata de gentibus Ecclesia figuraliter exprimi; quamvis aedificium utriusque domus enucleatius spiritali sensu excussum et labores praesentis Ecclesiae quotidianos, et praemia in futuro perennia, gaudiaque
Abbreviated transcription (Latin):
deuotas ee oꝑa uirtutum ornauere. di¬
gna laude p̾dicamus: atq hȩc in adiuito¬
rium nr̃ȩ fidei ubi opus fuerit assumimꝰ.
Quia enim inhumeris onera gestare
solemus. recte ephot. idest suꝑ humerale.
oꝑa nistorum ce pii ꝓdño labores insinu¬
antur. Quia uero inpectore cogitationõ
sedis est: recte in rationali qui est habituᷤ
pectoris sacerdotalis. munde electorum
cogitationes expͥmuntur. Lapidesq
onichini ce gemine ornant ephͣt acra-¬
tionale: cum eximiis sũmorum patrõ
actib &r cogitationib. & iam miracło¬
rum in signia inguntur. Legitur ergo
inueteri testam̃to. detab̾natuli constro¬
ctione. quod moises fabricauit inde¬
serto. & de templi aedificatione quod
edificauit salomon int̾ra reꝓmissioniᷤ.
ubi inutroq edificio sc̃a &e scã scorum
cõmemorant᷑: quoꝵ misteria rite in¬
telligentib facile patent: quia utreq
domus scãm eccłiam designant. Uerũ

Expanded text:
devotas et opera virtutum ornavere, didevotas et opera virtutum ornavere, digna laude praedicamus, atque haec in adjutorium nostrae fidei, ubi opus fuerit, assumimus. Quia enim in humeris onera gestare solemus, recte ephod, id est, superhumerale opera justorum, et pii pro Domino labores insinuantur. Quia vero in pectore cogitationum sedes est, recte in rationali, qui est habitus pectoris, rationales et mundae electorum cogitationes exprimuntur; lapidesque onychini et gemmae ornant ephod ac rationale, cum eximiis summorum Patrum actibus et cogitationibus etiam miraculorum insignia junguntur. Legitur ergo in Veteri Testamento de tabernaculi constructione, quod Moyses fabricavit in deserto, et de templi aedificatione, quod aedificavit Salomon in terra repromissionis, ubi in utroque aedificio sancta et sancta sanctorum commemorantur, quorum mysteria rite intelligentibus facile patent: quia utraque domus sanctam Ecclesiam designat. Verum