comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iautem quod inul¬
to credibilius et
probabilius disputatur: oms
homines quandui mort ales
sunt etiam ntileri sint ne¬
celle est. querendus elt
medius qui nonsolum homo
uerumctiam deus sit: Ut ho¬
mines ex mortali miseria
ad beatamĩnortalitatem hu¬
itis medi beata mortalitas
iterueniendo perducat:ꝗ
quẽ neque non fieri mortalẽ
dporiebat. neq permanere
mortalem. Mortalis quippe
factus est non infirinata
uerbi diuinitate: sed carns
infirmitate suscepta: non
autem permansit in ipza car¬
ne mortalis quan resus sita¬
uit amoritus: quoniam apsẽ
fructus est mediationis euds
ue tice ipsi propter quos libera¬
dos mediator efsectus est.
in perpeia uel mnortis carrie
remanerent. Proinde me¬
diatorem inter nos et detti
et inortalitatem habere opor¬
uut ir anseuntem: ei bratia¬
dinem perinaneniemi
per id quod iransit congrue¬
ret muorituris: el ad id quod
perinauet iransserret e
moriuis . Boni igitur ance¬
li inier miseros mortales.
et beatos ĩmmortales medii

Expanded text:
autem, quod multo credibilius et probabilius disputatur, omnes homines, quamdiu mortales sunt, etiam miseri sint necesse est, quaerendus est medius, qui non solum homo, verum etiam Deus sit; ut homines ex mortali miseria ad beatam immortalitatem hujus medii beata mortalitas interveniendo perducat. Quem neque non fieri mortalem oportebat, neque permanere mortalem. Mortalis quippe factus est, non infirmata Verbi divinitate, sed carnis infirmitate suscepta: non autem permansit in ipsa carne mortalis, quam resuscitavit a mortuis: quoniam ipse fructus est mediationis ejus, ut nec ipsi, propter quos liberandos mediator effectus est, in perpetua vel carnis morte remanerent. Proinde mediatorem inter nos et Deum, et mortalitatem habere oportuit transeuntem, et beatitudinem permanentem: ut per id quod transit, congrueret morituris; et ad id quod permanet, transferret ex mortuis. Boni igitur Angeli inter miseros mortales et beatos immortales medii
Abbreviated transcription (Latin):
UlPo igitur modo
dii tales qui talib
placantur uel po¬
tius accusantur honoribus ut
maius sit crimẽ quodeis falsis
oblect antur: quam si de illis uẽĩ
dicerentur: romanum imperiũ
augere et conseruare potuissent.¬
⁊ ioc enim si possent: grecis potius
donum tam grande conferrent.
qui eos in huiuscemodi rebus
diuinis: hoc est ludis scenicis
honorabilius digniusqͣ coluert̃.¬
quando et morsibus poctarum
quibus deos dilacerari uidebãt
se non subtraNerunt: dando
eis licentiam male tractandi ho¬
mines quos liberet: et ipsos sceni¬
cos non turpes iudicauerunt:
sed dignos etiam preclaris honori¬
bus habuerunt. Sicut autem
potuerunt auream pecuniam habe¬
re romani: quanuis deum Auri¬
num non colerent: sic et argẽteã
habere potuerunt et eream: si nec
Argentinum nec eius patrẽ cole¬
rent. Esculanum: sic omnia q̃
retexere piget. Sic ergo et regnũ
iuito quidem deo uero nullo
modo habere possent: diis uero
istis falsis et multis ignoratis siue

Expanded text:
ullo igitur modo di tales, qui talibus placantur uel potius amajus sit crimen quod eis falsis oblectantur, quam si de illis vera dicerentur, Romanum imperium augere et conservare potuissent. Hoc enim si possent, Grdonum tam grande conferrent, qui eos in huiusce modi rebus diuinis, hoc est ludis scaenicis, honorabilius digniusque coluerquando et a morsibus poetarum, quibus deos dilacerari uidebant, se non subtraxerunt, dando eis licentiam male tractandi homines quos liberet, et ipsos scaenicos non turpes iudicauerunt, sed dignos etiam praeclaris honoribus habuerunt. Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, quamuis deum Aurinum non colerent: sic et argenteam habere potuerunt et aeream, si nec Argentinum nec eius patrem colerent Aesculanum, et sic omnia quae retexere piget. Sic ergo et regnum inuito quidem Deo uero nullo modo habere possent; dis uero istis falsis et multis ignoratis siue
Abbreviated transcription (Latin):
conuincunt diis fabulosis apertis¬
sime reprobatis esse simillimos
formis etatibus sexu habitu coͣ¬
iugiis gerierationibus ritibus.
Inquibus oiniubus aut homines
fuisse intelliguntur: et pro unius¬
cuiusq uita uel morte sacra eis
et solleitipnia constituta hunc er¬
roreni insinuantibus firmantibq
demonibus aut certe ex qualibet
occasione immundis simi spiritus
fallendis humanis mentibus ir
deorum.

Expanded text:
convincunt, diis fabulosis apertisconvincunt, diis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis, aetatibus, sexu, habitu, conjugiis, generationibus, ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelliguntur, et pro uniuscujusque vita vel morte sacra eis et solemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione immundissimi spiritus fallendis humanis mentibus irrdeorum.
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam acutissimi homines atq
doc t issimi aquibus ista cõscripte
sunt ambas ĩuprobandas intellige¬
bant: et illam scilicet fabulosam
et istam culem. Illam uero audł¬
bant improbare: hanc non audebãt
Ilani culpandam proposuertĩt: hac̃
eius similem comparandam expo¬
suerunt. non ut hee pre illa tenenda
eligeretur. Sed ut cum illa relpuẽ¬
da intelligeretur: Atq ita sine peri¬
culo corum qui ciuilem theologiai
reprebendere metuebant utraq eõ¬
tempta: ea quam uaturalem uocĩt
apud iueliores aniuios inueniret
locum. nam et ciuilis et fabulosa
ambe fabulosesunt: ambeq ciui¬
les: Aiubas inueniet fabulosas
qui uanitates et obscenitates aniba¬
rum prudenten inspeuerit. Ambis
ciuiles: qui scenicos ludos pertine¬
tes ad fabulosam in deorum ciuili¬
uni fel tipitatibus: et in urbiuin
diuinis rebus aduerterito gnomõ
igitur uite eterne dande potestas
cuiquam deorum istorum tribu¬
itur: quos sua simulaera et sacra¬

Expanded text:
quoniam acutissimi homines adque quoniam acutissimi homines adque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas inprobandas intellegebant, et illam scilicet fabulosam et istam ciuilem, illam uero audebant inprobare, hanc non audebant; illam culpandam proposuerunt, hanc eius similem conparandam exposuerunt, — non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas cuiquam deorum istorum tribuitur, quos sua simula
Abbreviated transcription (Latin):
atq purgantur: quodhabent ĩter¬
pretationes suas: quibus osten¬
dantur rerum significare naturã.
Cur non etiam poetica similiter
excusentur atq purgentur
Multa enim et ipsi ad eundeni
inodum interpretati sunt: usq
adeo ut quod ab eis inimanissi¬
Saturnum suos filios deuorasse:
ita norulli interpretentur qd
longiquitas temporis que Satur¬
ni nomine significatur quicꝗd
giguit ipã consuminat. uel sicut
idemopinatur Uarro quod perti¬
neat Saturnus ad semina que in
terram de qua oriuntur iteruin
recidunt. Itemq alii alioinolo
et siuuliter cetera. Et tamen theologu
sabulosa dicitur: et cum omnibus
huiuscemodi interpretationibus
suis reprehenditur: abicitur: impro¬
batur. Niec solum a naturali que
philosophorum est uerum etiam
abista ciuili de qua agimus. que
adurbes populosq adseritur perti¬
nere: eo quod de diis iudigna con¬
finxerit: merito repudianda dis¬
cernitur: conimirum consilio: ut

Expanded text:
adque purgantur, quod habent interadque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam: quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? Multi enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, usque adeo ut, quod ab eis inmanissiSaturnum suos filios deuorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat, uel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicitur et cum omnibus huiusce modi interpretationibus suis reprehenditur abicitur inprobatur, nec solum a naturali, quae philosophorum est, uerum etiam ab ista ciuili, de qua agimus, quae ad urbes populosque adseritur pertinere, eo quod de dis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur, eo nimirum consilio, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
Quanuis enim quiuerus deus est
nõti opinione. sed tiatura deus sit.
nontamen omnis natura deus
est: quia et homĩs et pectoris et
arboris et lapidis utiq natura est.
quorum nihil est deus. Si autẽ
interpretationis huius quando
agitur de sacris matris deum capł
est certe quod mater deumterra
est. quuid ulura querimus: outito
cetera perserut. iniur: Quid euiden¬
tius suffragatur eis qui dicunt oes
istos deos homines fuisse: Sic eĩ
sunt terrigene: sicut eis mater est
terra. In ueri auten itheologia opus
dei est terra not mater. Ueruntamẽ
quoquomodo sacra eius interpretẽ¬
tur et referant ad reruni naturam:
uiros inuliebria patinon est secũ¬
dum naturam. sed contra naturã
ħc morbus hoc crimen hoc dedecus
habet inter illa sacra professionem:
quod in uiciosis hominũ moribus
Uixhabet inter tormenta confessio¬
nem. Demde si ista saera que scem¬
cis turpitudinibus conuincũtur
esse fetidiora hinc excusantur

Expanded text:
Quamuis enim qui uerus Deus est Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur et referant ad rerum naturam: uiros muliebria pati non est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in uitiosis hominum moribus uix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scaenicis turpitudinibus conuincuntur esse foediora, hinc excusantur
Abbreviated transcription (Latin):
feruntur inlucem: Et certe quid
in occulto agant. pen abscisos et mol¬
les ipsi tuiderint. Cosdeni tameri
honnnes infeliciter he turpiter ener¬
uatos atq cortuptos. ordultare
mininie potuerunt. Persuadeant
cui possunt se aliquid sanctum per
tales agere homines:quos inter sua
sancta numerari atq uersiri negãẽ
non possunt. Nescimus quid agĩt
Sed scnnius per quales agant. Noui¬
mus autẽ quid agatur in scena: quo
nunquam uel in choro meretricũ
abscisus aut mollis intrauit: et tñ
etiam ipã turpes et infaities agunt.
neq enim ab honestis agi debuerũt
Que sunt ergo illa sacra quibus agẽ¬
dis tales elegit sanctitas: quales nec
timelica inse admisit obsceritas:
pro diis suis conãtur ostedere¬
Tenim habent ista phy¬
siologicas quasdam sicut
atunt idest naturaliam rationum
interpretationes. Quasi uero nos
in hao disputatione physiologian
querimus: et non theologiam id
est rationem: non nature sed dei.

Expanded text:
feruntur in lucem? Et certe quid feruntur in lucem? Et certe quid in occulto agant per abscisos et molles, ipsi uiderint; eosdem tamen homines infeliciter ac turpiter eneruatos adque corruptos occultare minime potuerunt. Persuadeant cui possunt se aliquid sanctum per tales agere homines, quos inter sua sancta numerari adque uersari negare non possunt. Nescimus quid agant, sed scimus per quales agant. Nouimus enim quae agantur in scaena, quo numquam uel in choro meretricum abscisus aut mollis intrauit; et tamen etiam ipsa turpes et infames agunt; neque enim ab honestis agi debuerunt. Quae sunt ergo illa sacra, quibus agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se admisit obscenitas? pro dis suis conantur ostendereenim habent ista physiologicas quasdam, sicut aiunt, id est naturalium rationum interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione physiologian quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
Sacra sunt Iunonis. et hec in eius
dilecti insula samo celebrantur.
ubi nuptum data est ioui. Sacra
sunt sereris ubi a Plutone rapta
Proserpina queritur. Sacra sunt
Ueneris ubi amatus eius Adon apͥ¬
no dente extictus iuuenis fortis¬
simus plangitur. Sacra funt matris
deum: uhi Attis pulcer adolescẽs
ab ea dilectus: et muliebri zelo ab¬
scistis: etiam hominum abscisorum
quos gallos uocant infelicitate
deploratur. Lex cum deforiniora
sint omni scenica feditate: quid
est quod fabulosa de diisfigitenta
poetarum. ad theatrum: uidelicet
pertinentia. uelut se ceruere nitun¬
tur a ciuilitheologia quam ad urbem
pertinere uolunt quasi ab honestis
et dignis indigna et turpia. Itaq
potius es tunde gracie debranilr
hys trionibus: qui occulis hominũ
pepercerunt. Mec ominia lpecta¬
culis nudauerunt: que sacrarum
edium parietibus occult ab anti
Quid de lacris eorum botti sentien¬
dum est: que tenebris operuinti.
etuintami sint detestabilia que pro¬

Expanded text:
Sacra sunt Iunonis, et haec in eius Sacra sunt Iunonis, et haec in eius dilecta insula Samo celebrabantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra sunt Cereris, ubi a Plutone rapta Proserpina quaeritur; sacra sunt Veneris, ubi amatus eius Adon aprino dente extinctus iuuenis formosissimus plangitur; sacra sunt Matris deum, ubi Attis pulcher adulescens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus etiam hominum abscisorum, quos Gallos uocant, infelicitate deploratur. Haec cum deformiora sint omni scaenica foeditate, quid est quod fabulosa de dis figmenta poetarum ad theatrum uidelicet pertinentia uelut secernere nituntur a ciuili theologia, quam pertinere ad urbem uolunt, quasi ab honestis et dignis indigna et turpia? Itaque potius est unde gratiae debeantur histrionibus, qui oculis hominum pepercerunt nec omnia spectaculis nudauerunt, quae sacrarum aedium parietibus occuluntur. Quid de sacris eorum boni sentiendum est, quae tenebris operiuntur, cum tam sint detestabilia, quae pro
Abbreviated transcription (Latin):
Iuuenis ditissimus Tarucius occur¬
risset: eamq dilectam secum diu¬
tius habuisset illa herede defũc¬
tus est. que amplissimã adepta
peccuniam ne diuine mercedi
xideretur ingrata. quod acceptis¬
simũ putauit esse numinibus:
popum romanum etiã ipã scrip¬
sit heredem. Atq illa non conpa¬
xente muentum est testamẽtũ
quibus meritis eam ferunt etiã
honores meriusse diuinos: Hlec
si poete fingerent: si mimi agerent.
ad fabulosam theologiam dicerẽ¬
tur proculdubio pertinere: et a
ciuilis thelogie dignitate separã¬
da iudicaientur. Cum uero hec
ddedecora non portarum sed popu¬
lorum: non inimorum: sed sacro¬
rum: non theatrorum: sed tẽplo¬
rum. idest non fabulose: sed ci¬
uilis theogie atanto auctore
produntur. non frustra hystrio¬
nes ludicris artibus fingunt deo¬
rum/ que tanta est turpitudinẽ.
sedplane frustra sacerdotes uelut
sacris ritibus conantur fingere de¬
orumque nulla est honestatem.

Expanded text:
iuuenis ditissimus Tarutius occuriuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, sed populorum; non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulosae, sed ciuilis theologiae, a tanto auctore produntur: non frustra histriones ludicris artibus fingunt deorum quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes uelut sacris ritibus conantur fingere deorum quae nulla est honestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
capitolina iurapandebat. Deniq
atalibus uincitur et fatetur: sicut
fornia humana deos fecerunt:ita
delect ari eos humanis uoluptatib
credidisse: Non enim et maligai
spiritus suo negocio defuerunt:
Ut has noxias opiniones huma¬
narum mentium ludificatione
firmarent. Unde etiam illud:
quod Nercules editius ociosus atq
feriatus lusit tesseris secum utriq:
manu alternante in una consti¬
tuens leArculem: in altera seipiñ.
sub ea condicione: ut si ipẽ uicils
destipendio templi sibi cenam
pararet: amicamq conduceret:
Si autem iĩcloria Herculis fieret:
hocidem de peccuma sua uolupta¬
ti ledrculi exhiberet.De indecũ
a seipõ tanquã ab Hercule uictus¬
uictus esset debitam cenam et no¬
bilissinam meretricem larentinã
deo Herculi dedit. Ac illa cum dor¬
misset intemplo: uidit in sompnis
herculem sibi esse cominixtum
sibiq dixisse: quod inde discedẽs.
credere deberet ab Hercule perso¬
lutam. Ac sic abeunti cũ primus

Expanded text:
Capitolina iura pandebat. Denique Capitolina iura pandebat. Denique talibus uincitur et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt, ita eos delectari humanis uoluptatibus credidisse. Non enim et maligni spiritus suo negotio defuerunt, ut has noxias opiniones humanarum mentium ludificatione firmarent. Unde etiam illud est, quod Herculis aedituus otiosus adque feriatus lusit tesseris secum utraque manu alternante, in una constituens Herculem, in altera se ipsum, sub ea condicione, ut, si ipse uicisset, de stipe templi sibi cenam pararet amicamque conduceret; si autem uictoria Herculis fieret, hoc idem de pecunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormisset in templo, uidit in somnis Herculem sibi esse commixtum sibique dixisse, quod inde discedens, credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic abeunti cum primus
Abbreviated transcription (Latin):
cardinem seruat. Nonne ista in
rerum diuinarũ libris reperiuntur:
que graues poete suis carminibus
indigna duxerunt: Munquid
Dyana theatrica portat arma: et urba¬
tia simpliciter uirgo est: Nunquio
scenicus Apollo eytharista est.
et ab hac arte telphycus uacat:
Sedhec honestiora sunt in cõpatoẽ
turpiorum. Quid de ipõ Ioue sen¬
serunt qui eius nutricẽ in capito¬
lio posuerũt: nonne attestati sunt
Euemero qui omues tales deos nõ
fabulosa garrulitate. sed hystorica
diligentia homines fuisse morta¬
lesq conscripsit: Epulones etiã
deos parasitos Iouis ad eius mensam
qui constituerunt: quid aliud ꝗͣ¬
inmimica sacra esse noluerũt: Nã
parasitos Iouis ad conuiuiũ eius
adhibitos si minus cdixisset: utiq
risumquesisse uideretũr. Uarro di¬
xit. Moncum irrideret deos: seod
cum cõmendaret: hoc dixit. Diui¬
tiarumatq humanarũ liberi: hoc
enii scripsisse testantur: nec ubi
ludos scenicos exponebat sedubi

Expanded text:
cardinem seruat? Nonne ista in cardinem seruat? Nonne ista in rerum diuinarum libris reperiuntur, quae graues poetae suis carminibus indigna duxerunt? Numquid Diana theatrica portat arma et urbana simpliciter uirgo est? Numquid scaenicus Apollo citharista est et ab hac arte Delphicus uacat? Sed haec honestiora sunt in conparatione turpiorum. Quid de ipso Ioue senserunt, qui eius nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne adtestati sunt Euemero, qui omnes tales deos non fabulosa garrulitate, sed historica diligentia homines fuisse mortalesque conscripsit? Epulones etiam deos, parasitos Iouis, ad eius mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra esse uoluerunt? Nam parasitos Iouis ad conuiuium eius adhibitos si mimus dixisset, utique risum quaesisse uideretur. Varro dixit! non cum inrideret deos, sed cum commendaret hoc dixit; diuinarum, non humanarum rerum libri hoc eum scripsisse testantur, nec ubi ludos scaenicos exponebat, sed ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Euocaturigitur ad theo¬
logiam ciuilem theolo¬
gia fabulosa theatricascenica indig¬
nitatis et turpitudinis plena: et hec
toti que merito culpanda et rspueda
iudicatur pars huius est: que colẽda
et obseruanda censetur. Non sane
pars incongrua sicut ostendere
institui: et que ab umuerso cor¬
pore aliena: Importune illi cõnea
atq suspensa sit. Sed omnino consona
et tanquã eiusdem corporis inembrũ
conueniẽtissime copulata. Quid eĩ
aliud ostendunt illa sĩmulacra
forme etates sexus habitus deorũ
Nunquit barbatum iouem: Inber¬
bem Mercurium poete habent: põti¬
fices non habent. Nunquid priapo
mimi nonetiã sacerdotes enormia pu¬
denda fecerunt: an aliter stat adorã¬
dus in locis in locis in sacris: quam
procedit ridendus intheitris. Nun
Saturnus senex Apollo ephebus
ita persone sunt hystrionum: ut nõ
sint statue ddelubrorum: Cur for¬
culus qui foribus preest: et limẽ¬
tinus qui limini: di sunt masculi:
atq inter hos ardea femina est. que

Expanded text:
evocatur igitur ad theologiam civilem theologia fabulosa, theatrica, scenica, indignitatis et turpitudinis plena: et haec tota, quae merito culpanda et respuenda judicatur, pars hujus est, quae colenda et observanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab universo corpore aliena importune illi connexa atque suspensa sit, sed omnino consona, et tanquam ejusdem corporis membrum convenientissime copulata. Quid enim aliud ostendunt illa simulacra, formae, aetates, sexus, habitus deorum? numquid barbatum Jovem, imberbem Mercurium poetae habent, pontifices non habent? numquid Priapo mimi, non etiam sacerdotes enormia pudenda fecerunt? an aliter stat adorandus in locis sacris, quam procedit ridendus in theatris? num Saturnus senex, Apollo ephebus, ita personae sunt histrionum, ut non sint statuae delubrorum? cur Forculus, qui Foribus praeest, et Limetinus, qui limini, di sunt masculi, adque inter hos Cardea femina est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Magis euun Ioui Uniuersum solẽt
tribuere. Unde estillud. Iouis
omnia plena. Ergo et Iouẽ ut deus
sit: et maRime ut rex deorum:
non alium possunt existimare
quam mundum: ut indiis ceteris
secundum istos suis partibus regnet.
In hanc sententiã etiam quosdam
uersus Ualerii forsam exponit idẽ
Uarroin colibroquem seorsum ab
itis de cultu deorum scripsit qui
uersus hi sunt. Iuppiter omnips̃
regum rex ipẽ deusq. Progenitor
gentriq deum deus unus et
omnis. Ex ponuntur autem in
eodem libro ita cummareni exi¬
Nimarent qui semen emitteret:
feminam que acciperet: Iouemq
esse mundum: et eum ouinia semi¬
na ex scemittere et in se recipere.
cumqua calsainquit scrĩpsit
Soranus. Iupͥpiter progenitor geni¬
irixquecminus cum caula unũ
et ouma eundemessc: Aundus
enim vrius et in eouno omnia sũt
Can iani et Iouis recta
discretio sit Capitulum

Expanded text:
Magis enim Ioui uniuersum solent Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo deum, deus unus et omnes. Exponuntur autem in eodem libro ita: cum marem existimarent qui semen emitteret, feminam quae acciperet, Iouemque esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere, \'cum causa, inquit, scripsit Soranus: Iuppiter progenitor genetrixque; nec minus cum causa unum et omnia idem esse; mundus enim unus, et in eo uno omnia sunt.\' CAPUT X. An Iani et Iouis recta discretio sit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
et suas causas bonas non habentẽ.
Deinde quero queni iam locum
inter deos huic deo tribuant Ioui:
si ianus es tinundus: Deos enim
Ueros aniiam mundi ac partes eius
iste desiniuit: ac perho quicquid
hoc non est: non estutior secundũ
istosuerus deus. Monigr ita dic¬
turi sunt Iouem animtum mundi
Xt Ianus sit corpus eius. idest is te
uisibilis inundus: Hoc sidicunt
nonerit queruadiodum Ianum
deum dicunit: quoniam niundicor¬
pus nonesdeus: uel secundum
ipõs: sed amina mundi ac partes euis¬
deuise arbitrari esse animam
inidi: et huncipĩn mundum ẽe
deuii sed sicut hoiine sapieniẽ¬
cum sit ex ammo et corpote: tantũ
deum dici ab aunno cum sit ex aniõ
et corpore. Solum itaop mundicor¬
pus non est deus: sed aut sola anima
cius aut simul corpus et auinius
itatamenut non sit acorpore: sedab
animo deus. Si ergoianus el
mundus: et deus esHauus: nunꝗd
Iouemut deus esse possit aliquã
partem iani esse dicturi sunt.

Expanded text:
et suas causas bonas non habentem. et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eideum se arbitrari esse animam mundi et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientecum sit ex animo et corpore, tamen Deum dici ab animo cum sit ex animo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
iniciis ue factorum. Semper enim
prior es tres que facit: quam illa q̃
fit. Quapropter si ad Ianum pertinẽt
initia factorum: non ideo priora
sunt es ficientibus causis quas Ioui
tribuunt. Sicut enim nibilfit: ita
nihil incohatur ut fiat: Quod non
faciens causa precesserit. Nunc
sane. deum penes quem sunt omes
ciuse factorum omniumn nauirarũ.
naturaliumq rerum. si Iouc̃ populi
appellant. et tantis coniunielii tãq
scelestis criminationibus colunt
tetriore sacrilegio sele obstringunt
quam si prorsus nullum putarent
deuni. Unde satus esser eis alium
aliquem Iouis nomine nuncupare:
dignum turpibus et flagitiosis ho¬
noribus supposito uano figinẽto
quod potius blasphemarent sicut Sa¬
turuodicitur suppositus lapis quẽ
pro filio deuoraret: quam istum
deum dicere: et tonantem et adulte¬
xantem: et totum mundũ regentẽ:
et pertot stupra diffluentem: et
naturarum omnium: naturalium¬
q rerum cauisas summas habentẽ:

Expanded text:
initiisue factorum. Semper enim initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem
Abbreviated transcription (Latin):
Ouem autem qui etiã
Iuppiter dicitur: quẽ
xelint intelligi: exponant. Deus
est inquiunt habens potestatem
cauisarum: quibus aliquid fit m
mundo ioc quam magnum sit. no¬
bilissimus Uirgilii persus ille testat᷑
Felix qui potuit rerum coguoscere
causas. Sedcur ei preponitur Ianus:
Noc nobis uir ille acutissimus doc¬
tis simusq relpondeat. Quoniam
penes Ianuminquit sum prima:
penes Iouem sumina. Merito ergo
rex omniũ Iuppiter habetur. Prima
enim uincuntur a summis: quia
licet prima precedant tempore sum¬
ma superant dignitate. Sedrecte
hoc diceretur si factorum prima dis¬
cernerentur et summa: Sicut enĩ¬
mitium facti est proficisci: summnũ
peruenire: mitiũ facti inceptio dis¬
cendi: suminum perceptio doctrinc:
ac sic in omnibus prima sunt mitia:
summaq sunt fines. Sediam hoc
negotium inter Iauum teriminum
discussum est. Cause autem que
dantur Ioui efficientia sunt nõ effe¬
cta: neq ullo modo fieri potest ut
uel tempore preueni anur a factis

Expanded text:
ouem autem, qui etiam Iuppiter dicitur, quem uelint in-; tellegi, exponant. \'Deus est, inquiunt, habens potestatem can-\', sarum, quibus aliquid fit in mundo.\' Hoc quam magnum sit,I nobilissimus Vergilii uersus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed quur ei praeponitur Ianus? hoc nobis uir ille acutissimus doctissimusque respondeat. \'Quoniam penes lacum, inquit, sunt prima, penes louem summa. Merito ergo rex omnium Iuppiter habetur. Prima enim uincuntur a summis, quia, licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate.\' Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa; sicut initium facti est proficisci, summum peruenire; initium facti inceptio discendi, summum perceptio doctrinae; ac sic in omnibus prima sunt initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis
Abbreviated transcription (Latin):
darent: quoniam qui operatur
utrunq debet intendere. In omni
enim motu actionis sue quinon
respicit initium: non prospicit
finem. Unde necesse est ut me¬¬
iorie respicienti prospiciens con¬
nectatur intentio. Nam cui
exciderit quod ceperit quomodo
finiat non inueniet. Quod si uitĩ
beatam in hoc mundo incohari
putarent extra mundum ꝑfici
et icdeo Iano idest mundo solam
initiorum tribuerent potestatẽ
profecto ei preponerent terminum:
eumq a dĩis selectis non alienarẽt
Quanquam etiam nũccũ ĩĩstis du¬
obus diis initia rertm temporaliũ
finesq tractantur: termino dari
debuit plus honoris. Maior enĩ
letitia cumres queq perficitur:
sollicitudinis autem plena sunt
cepta donec perducantur ad finẽ:
quemqui aliquid incipit maxĩe
appetit: intendit. expectit. exop¬
tat. nec de re incohata isi teritũ¬
iã bifrõtẽ imagiẽq ip̃ius finNe¬
runt quam tamen etiam
quadriformẽ uideri uolunt

Expanded text:
darent? quoniam qui operatur darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi termiIani bifrontem imagi- nem ipsius finxerint, quam tamen etiam quadrifrontem uideri uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
Anus igitur a quo sump¬
sit exordium: Quero
quis namsit: Respondetur. Mun¬
dus est. Breuis est hec plane atq
aperta rel ponsio. Cur ergo ad eũ
dicuntur rerum inicia pertinere
fines uero ad alterum quem ter¬
ninum uocant: Nam proptes
inicia et fines duobus istis diis
duos menses perhibent dedicatos.
preter illos decem quibus usque
ad decembrem caput esMartuis.
Ianuarium Iano. februaruĩ termĩo
Ideo terminalia codem mense febru¬
ario celebrari dicunt: cum sit satrũ
purgatorium quod uocant febrũ
Unde mensis nottien accepit
riunquid ergo ad mundum qui
Ianus est iitia rerum pertinent:
et fines non pertinent: ut alter
illis deus preficeretur: Montie
omnia que in hoc mundo fieri di¬
cunt in hoc etiam mando iermi¬
nari fatentur: Que est ista Uat¬
tas. in opere illi cdare potestatem
dimidiam: in symulacro faciem
duplam: Nonne is tum bifron¬
tem multo elegantius inter preta¬
rentur si eundem et Ianum: et ter¬
minum dicerent: atque mitiis
Unam faciem: finibus alteram

Expanded text:
anus igitur, a quo sumsit exordium, quaero quisnam sit. Respondetur: Mundus est. Breuis haec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ipsum homineni: uel quasi
hominẽ qui est oocatus Atys
sed uirilia eius flori cõparuerũt
Ip̃a quippe illo uiuente decide¬
runt: inmouero non decidert:
neꝗde decerpta: sed plane discer¬
pti sunt. Nec illo flore amisso
quisquã pos traftuctus. sed poti¬
us Pterilitas consecuta est. Quio
ergo ipẽ reliquus et quid remã¬
sut ablciso: quid eo significari di¬
citur: Quorefertur. Qoe interp̃¬
tatio inde profertur: Anhec fru¬
Ctra moliendo. in hilo ĩuemẽdo
persuadent illudpotius esse credẽ¬
dum quod de honime castrato fa¬
ma iactauit. litterisq mandaiũ
est: Merito huic aduersatus
est et Uarro noster: neq hoc di¬
cere uoluit: non enim hominem
doctissimum latuit

Expanded text:
ergo ipsum hominem uel quasi ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid ergo ipse reliquus, et quidquid remansit absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; non enim hominem doctissimum latuit
Abbreviated transcription (Latin):
sibiliora sunt ꝑre ista tur puudiẽ
crudelissima: uel crudelitate tur¬
pissima . Ibi demonicis artibus
sic uterq setus il luditur: ut neu¬
ter suo uulnere perimatur. Ibi fas¬
cinatio timetur agrorum: hic mnẽ¬
brorum amputatio non timetur
sbi sic dehonestatur noue nupte
uerecundia: ut non solum secun¬
ditas. sed nec uirginitas adimat
hic ita amputatur uirilitis. Ut nec
conuertatur in feiuinam: nec UIR
relinquatur
¶Quã interpretatioẽm de
abscisioẽ Anydis grecorum
sapientiũ doctrma repererit
T Aus ille non est
commemoratus: nec
eius ab isto inter pretatio requi¬
sita est incuius dilectionis me¬
moriam gallus absciditur. Sedi
doc Ri greciatq sapientes neq̃qͣ
rationem tam sanctam: atque¬
preclaram tacuerunt. Propter
bernalem quippe faciem ierre
que celeris temporibus est pul¬
chrior Porphyrius philosophus
nobiles Atyn Flores sigiisicare
perhibuit: et ideo absciscim: ꝗa
flos decidit ante fructum. No

Expanded text:
e leuiora sunt prae ista turpitudine e leuiora sunt prae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; hic ita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feminam nec uir relinquaturQuam interpretationem de abscisione Attidis Graecorum sapientium doctrina reppererit tis ille non est commemoratus nec eius ab isto interpretatio requisita est, in cuius dilectionis memoriam Gallus absciditur. Sed docti Graeci adque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter uernalem quippe faciem terrae, quae ceteris est temporibus pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin flores significare perhibuit, et ideo abscisum, quia flos decidit ante fructum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
semine indigcant terram sẽq
oportere: quasi non cos ipã po¬
tius seruitus semine faciat iudi¬
gere. Utrum enim sequedo
deam cum indigeant semen acqui¬
rant: an pocius sequendo hanc
deamcum habe int semẽ amittat̃.
hoc interpretari andetestari est:
Nec attenditur quanium malig
demones preualuerint: qui nec
aliqua magna his sacripolliceri
ausi sunt ettam credelia eigẽ
potuerunt. Si dea terra non esset
manus ei honimes operando in¬
ferrent ut semina consequerẽtur
perillam: non etiam sibi seuiẽdo
ut semina perderent propter illã.
Si deanon esset.ita fecunda sieret
manibus alienis ut non cogeret
hominem sterilem fieri manibus
suis. Iam quod in liberi sacris honesta
inatrona pudenda uirilia corona¬
bat spectante multitudine: ubi
rubens et sudans si estulla frons
m hominibus astabat forsitam et
maritus: et quod in celebratione
nuptiarum: super Priapi scipum¬
noua nupta sedere iubebatur:
longe contẽptibiliora atq cõfu¬

Expanded text:
semine indigeant, terram sequi semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius servitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen acquirunt; an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est, an detestari? Nec attenditur, quantum maligni daemones praevaluerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam; non etiam sibi saeviendo, ut semina perderent propter illam. Si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Jam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda virilia coronabat, spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, astabat forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum, super Priapi scnoua nupta sedere iubebatur: longe contemtibiliora adqu
Abbreviated transcription (Latin):
maiorum auctoritas deprimit et
eundem Uarronem post hanc sen¬
tentiam trepidare compellit
Adiungit enim et dicit. Cum
qubus opimo maiorum de his
deabus quod plures eis putarũt
esse non pugnat. Quomodo nõ
pugnat: cum ualde aliud sit
Unam deam nomina habere mul¬
ta: aliudes se deas multas: Sed
potest inquit fieri ut eademres
et una sit: et in ea quedam res
sint plures. Concedo ut in uno
homine esse res plures nunꝗd
ideo et homines plures: Sic inuna
dea esse res plures: nunquid ideo
et deas plures: Uerum sicut
uolunt diuidant: conflent.
inultiplicent: replicẽt: implicẽt
Hec sunt telluris et matris mag¬
ue preclara mys teria: Unde oiã
referuntur ad mortalia semina
et excercendam agriculiuram.
Itanie adhec relata: et hunc finẽ
habentia tympanum: turres.
galli iactino insana membroꝵ
crepitus cymbalorum: Ieonum
confictio: Uitam cuiquam pol¬
licentur eternam. Itanc propđ¬
terea galli abscisi huic inagne
dec seruiunt: ut significent ꝙ

Expanded text:
maiorum auctoritas deprimit et maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\' Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo et hodea esse res plures, numquid ideo et deas plures? Verum sicut volunt, dividant, conflent, multiplicent, replicent, implicent. 2. Haec sunt Telluris et Matris magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et ad exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, jactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum, vitam cuiquam pollicentur aeternam? itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae serviunt, ut significent qui
Abbreviated transcription (Latin):
omnia reperiri. Quod se apud
camiactant: precipitur inquit
qui terram colunt ne sedeant:
semper enim esse quod agant.
Cymbalorum som̃tus: ferra¬
mentorumictus iact andoꝵ
ac matiuum: et euis rei crepitus
in colendo agroqui fit.: signifi¬
ideo exere quod eam antiqui
colebant ere: antequam ferrum
suis set muentum. Ieonem inquit
adiungunt solutum ac mansuetũ:
Ut ostendant esse nullum genus
terre tai remotum ac uehemẽter
ferum: quod non subiici coliq
conueniat. Denide adiungit et
dicit: Tellurem matrẽ et nonnni¬
bus pluribus et cognominihus
quod nominatur: deos existiã¬
tos esse quamplures. Tellurem
inquit putant esse opem: quod
ope fiat melior. Matrem quod
plurmia pariat: magnam qd
cibum pariat. Prosexpinam qđ
exca proserpant fruges. Uestã
quoduestiatur herbis. Sic alias
deas inquit non absurde adhac̃
reuocant. Si ergo tina dea est
que quidem consulta ueritate
nec ipã est interim. quia diui¬
ditur in multas: Unus sint ista

Expanded text:
omnia reperiri. Quod se aput omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit signifiideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint ista
Abbreviated transcription (Latin):
geminam lim: quattuor habere
cognomina: non quattuor facere
dẽos: sicut tot cognominibus unus
Iuppiter et tot cognominibus una
Iuno: in quibus omnibus uis
multiplex esse dicitur ad unũ
uel ad nam deam pertiuens: nõ
multitudo cognominũ deorum
etiam multitudinẽ faciens: Sed
profecto sicut aliquando ipsas.
uilissimas feminas earum quas
libidine quesierunt tedet peni¬
tetq turbarum: sic animã uilem
factam et immundis spiritibus
pros titutam: deos sibi multipli¬
care quibus contammanda ꝓs¬
terneretur sicut plurinum libu¬
it: sic aliquando et piguit. Nã
et ipse Uarro quasi de ipã turba
uerecundatus unã de amuult ec̃
tellurem. Eandem inꝗt dicunt
miatrem magnam: quod tym pa¬
num habeat significari esse orbe
terre: quod turris in capite oppi¬
da: quod sedes firigantur cirea
cam cum oiinia moucantur ip¬
sam non moueri. Quod gallos
hiuc dee ut seriutent fecerunt
significat eos qui semine indigeãt
terram sequi oportere: in ea qppe

Expanded text:
geminam uim quattuor habere geminam uim quattuor habere cognomina, non quattuor facere deos; sicut tot cognominibus unus Iuppiter et tot cognominibus una Iuno, in quibus omnibus uis multiplex esse dicitur ad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo cognominum deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas uilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe
Abbreviated transcription (Latin):
duos: et tamentres dicuñtur:
tres habentur: tres coluntur aris
suis: delubris suis: sacris suis: si¬
mulachris suis: sacerdotibtis sius
et per hec etiam fallacibus prosti¬
tutam anmam construprãtib
demonibus sitis. Adhic respõdeit᷑
quam partem terre perincet p̾ars
mundani ammi: ut deum faciat
Tellumonem. Non inquit sed
Una eidemq tetra habet geminã
xim: et masculiam quod senniã
producat: et femeninami quod re¬
cipiat atq nutriat: inde a ui fe¬
nime dictamesse tellurem:a
Masculi Tellumonem. Qur ergo
pontifices ut ipẽ indicat. additis
quoque aliis duobus quattuor
diis faciunt rem diinam. Tellu¬
ri Tellumom: Altori: Rusoril:
De Tellure et TTollumone iam
dictum est. Altoriquare: q̃d
ex terra inquit aluntur omma
que natu sunt.Rusori quare.
quod rursus inquiti cuncta eod̃
reuoluunur
Cue elliaxis ecgnomĩbuz
si erant multarũ perũ iudi¬
buerunt firmare opinioẽs̃¬
Ehuit ergouna terra
propter istam quater¬

Expanded text:
duos; et tamen tres dicuntur, duos; et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres coluntur aris suis, delubris suis, sacris, simulacris, sacerdotibus suis, et per haec etiam fallacibus prostitutam animam constuprantibus daemonibus suis. Adhuc respondeatur, quam partem terrae permeet pars mundani animi, ut deum faciat Tellumonem? Non, inquit, sed una eademque terra habet geminam uim, et masculinam, quod semina producat, et femininam, quod recipiat adque nutriat; inde a ui feminae dictam esse Tellurem, a masculi Tellumonem. Quur ergo pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus quattuor dis faciunt rem diuinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusori? De Tellure et Tellumone iam dictum est. Altori quare? Quod ex terra, inquit, aluntur omnia quae nata sunt. Rusori quare? Quod rursus, inquit, cuncta eodem reuoluunture Telluris cognominibus si erant multarum rerum indiorum firmare opinioebuit ergo una terra propter istam quater
Abbreviated transcription (Latin):
et se millo uersari cogitans: eump
etiam inde respexerit: et hor prop¬
terca dixerit ne maiores eius suie
alic ciuitates TTellurem atq Nep¬
tur. Sed hoc dico: pars animi mũ¬
damque perterram permanat si¬
cut una chterra: cur etiam nõ¬
xnam fecit deam qua in dicinesse
tellurem: Quod siita fecit. Ubie¬
rit orcus frater Iouis atq Nep¬
tuni quem ditem prẽm uocant:
Ubi eus contũ Proserpiiia: que
secundum aliam meisdem libris
positam opiuionem.: Nonterre fecũ¬
ditas: sed pars inferior perhibetur.
Quod sidicunt amimi mundani ꝑtẽ
cum permeit terre par̾tem suꝑid¬
ren ditempatrem facere deum:
Eum uiero inseriorem Proserp̃inã
deam: tellus illa quiderit: Ita enĩ
toium quod ip̃ã erat induas istas
partes deosq ditusum est ut ipsa
tercia que sit aut ubisit inuemiri
non possit: nisi quis dicat simul
is tos deos Orcum atq Proserpiã
Unamdeam esse tellurem: et nõ
esse iamtres: sed auit Unam aut

Expanded text:
et se in illo versari cogitans, eum et se in illo versari cogitans, eum etiam inde respexerit; et hoc propterea dixerit, ne maiores eius siue aliae ciuitates Tellurem adque Neptur. Sed hoc dico: pars animi mundani, quae per terram permeat, sicut una est terra, quur non etiam unam fecit deam, quam dicit esse Tellurem? Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, quem Ditem patrem uocant? ubi eius coniunx Proserpina, quae secundum aliam in eisdem libris positam opinionem non terrae fecunditas, sed pars inferior perhibetur? Quod si dicunt animi mundani partem, cum permeat terrae partem superiorem, Ditem patrem facere deum; cum uero inferiorem, Proserpinam deam: Tellus illa quid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat, in duas istas partes deosque diuisum est, ut ipsa tertia quae sit aut ubi sit inuenire non possit; nisi quis dicat simul istos deos Orcum adque Proserpinam unam deam esse Tellurem et non esse iam tres, sed aut unam aut