comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poterat a principib seculi: quia uectiga¬
lium rationes inꝑfectas atq in cõpositas
reliquerit. Tanta enim cupiditate sequen¬
ndi dnm̃ ductꝰ est: ut in nullo ꝓrsus huiꝰ
uite respectu cogitationẽ sibimet reserua¬
u̾it. Siquidem ipse dñs qui hũc exterius
humana alloquutione ut se sequeretur
uocauit : intus diuina inspiratione ut
mox uocantẽ sequeretur accendit: ipse
inuisibiliter quomodo sequendũ ẽẽt. et¬
docuit. Propter quod ille merito obedi¬
entiȩ dum humana contẽpnens negotia
deserit : dominicorũ fidelis dispensator
factus est talentorum.
t factum est cum accũb̾et in domo
illius : multi publicani & peccatoreᷤᷤ¬
seius. Scribit euangelista lucas. quia fece¬
sua : quod ministrorum figuris apte
congruit. Qui enĩ domicilio xpm reciꝑ.xxi¬
it interno: maximis delectationib exubẽ¬
rantium pascitur uoluptatũ. Itaq dñs li¬
benter ingredit᷑: & in eius qui crediderit

Expanded text:
poterat a principibus saeculi, quia vectigapoterat a principibus saeculi, quia vectigalium rationes imperfectas atque incompositas reliquerit. Tanta enim cupiditate sequendi Dominum ductus est, ut in nullo prorsus hujus vitae respectum vel cogitationem sibimet reservarit. Si quidem ipse Dominus qui hunc exterius humana allocutione ut se sequeretur vocavit, intus divina inspiratione ut mox vocantem sequeretur accendit, ipse invisibiliter quo modo sequendum esset edocuit. Propter quod ille merito obedientiae dum humana contemnens negotia deserit, dominicorum fidelis dispeusator factus est talentorum. Et factum est cum accumberet in domo illius, multi publicani, etsed scribit evangelista Lucas, quia fecesua: quod mysteriorum figuris apte congruit. Qui enim domicilio Christum recipit interno, maximis delectationibus exuberantium pascitur voluptatum. Itaque Dominus libenter ingreditur, et in ejus, qui crediderit,
Abbreviated transcription (Latin):
t cum p̃teriret : uidit leui alphei¬
grece: latrne uectigal nominat᷑. Idem
autẽ leuĩ. qui matheus est. S lucas
marcusq propter uerecundiã & honorẽ
euangelistȩ nomen ponere noluerunt uulga¬
tum. Ipse autẽ matheus iuxta quod scrip¬
erius tum est iustus accusator sui est: in pͥmor
tendat legentibus nullum debere conu̾sũ
de salute diffidere: cum ipse de publicano
in apłm. de tȩloncario in euangelistã sit¬
s repente mutatus. E surgens sequutꝰ est
eum. In euangłio lucȩ plenius scriptum
est. Et relictis omnib surgens sequutꝰ
est eum. In telligens gͦ matheus quid sit
ueratiter dñm sequi: relictis omnibus
sequitur. Sequi eum. imitari est. Ideoq
ut pauperem xpm̃ non tam gressu qͣm
affectu consectari potuisset: reliquid ꝓpͥa.
qui rapere solebat aliena. ꝑ fectamq nob̃
ab renuntiationis scłi formam tribuens:
non solum lucra reliquid uectigalium:
sed & periculum contẽpsit. quod euenire

Expanded text:
Et cum praeteriret, vidit Levi AlpheiEt cum praeteriret, vidit Levi AlpheiGraece, Latine vectigal nominatur: idem autem Levi qui et Matthaeus est. Sed Lucas Marcusque, propter verecundiam et honorem evangelistae, nomen ponere noluerunt vulgatum. Ipse autem Matthaeus, juxta illud quod scriptum est, justus accusator sui est: in primortendat legentibus nullum debere conversum de salute diffidere, cum ipse de publicano in apostolum, de teloneario in evangelistam sit repente mutatus. Et surgens secutus est eum. In Evangelio Lucae plenius scriptum est: Et relictis omnibus surgens secutus est eum . Intelligens ergo Matthaeus quid sit veraciter Dominum sequi, relictis omnibus sequitur. Sequi enim imitari est. Ideoque ut pauperem Christum non tam gressu quam affectu consectari posset, reliquit propria, qui rapere solebat aliena. Perfectamque nobis abrenuntiationis saeculi formam tribuens, non solum lucra reliquit vectigalium, sed periculum contempsit, quod evenire
Abbreviated transcription (Latin):
ad fuerant dampnatis blasphemiȩ iacuł:
ad laudem tandem maiestatis stupentia
corda conuertunt. E egressus est rursus
ad marȩ. omĩsq turba ueniebat ad eum.
& docebat eos. Docens in capharnaum.
dñs. uirtutem doctrine sue celestem
paralitici curatione cõmendabat. Quo
facto : egressus est ad mare. ut non solũ
ciuilem uitam hominum inuia uerita¬
tis instrueret: uerum habitatoribus
maris euangelium regni predicaret
eosq fluctiuagos rerum labentium motꝰ
contẽpnere. ac fidei firmitate suꝑare
doceret. Ueniq aduenientẽ ad se ibi t᷑bã
plurimam docet. Ibi publicanũ de telo¬
neo uocatum apostolorum & euangelistã
facit. Ibi multos peccatores ꝑ penitentiã
correctos: sua dignos cena. suorũq audi¬
tu reddit archanorum: atq ab undis
tumentibus ac cecis icupiditatũ fallentiũ
sequestratos. ad soliditatem quietȩ conuer¬
sationis quȩ est in spe celestium bonorũ
ꝑtrahit. Nam sequitur

Expanded text:
adfuerant, damnatis blasphemiae jaculis, adfuerant, damnatis blasphemiae jaculis, ad laudem tantae majestatis stupentia corda convertunt. Et egressus est rursus ad mare, omnisque turba veniebat ad eum, et docebat eos. Docens in Capharnaum Dominus, virtutem doctrinae suae coelestem paralytici curatione commendabat. Quo facto egressus est ad mare, ut non solum civilem vitam hominum in via veritatis institueret, verum etiam habitatoribus maris Evangelium regni praedicaret, eosque fluctivagos rerum labentium motus contemnere ac fidei firmitate superare doceret. Denique advenientem ad se ibi turbam plurimam docet. Ibi publicanum de teloneo vocatum apostolum et evangelistam facit. Ibi multos peccatores per poenitentiam correctos sua dignos coena, suorum auditu reddit arcanorum, atque ab undis tumentibus, ac cetis cupiditatum fallentium sequestratos ad soliditatem quietae conversationis, quae est in spe coelestium bonorum pertrahit. Nam sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
bus mori. Spiritaleiter autẽ de grabbato
surgere est animã se a carnalibus desideriis
ubi egra iacebat abstrahere. Grabbatum aut̃
tollere est. ipsam quoq carnem ꝑfrena con¬
tinentiȩ correpꝰtam. spe celestium p̃miorũ
adeliciis segregare terrenis. Sub lato autẽ
grabbato domum ire : ad paradis um re¬
dire est. ħ enĩ uera est domus nr̃a. quȩ
hominẽ prima suscepit. non iure amissa.
s fraudȩ: tandẽ restituta ꝑ eum qui fraudu¬
lento hosti nichil debuit. Aliter. Sanus
qui languerat domũ reportat grabbatũ:¬
cum anima remissione accepta peccatorũ
ad internam sui custodiam cum ipso se
corpore refert : ne quid post ueniã unde
iterum iuste fexiatur aminittat. Esta¬
tim ille surrexit: & sublato grabbato
abiit coram hominibus : ita ut miraren
om̃s. & honorificarent dm̃ dicentes: ꝙ
nunquam sic uidimus. Quam mirandas
diuinȩ potentiȩ uirtus. ubi temporis.¬
nulla interueniente morula: iussa salua¬
toris salus festina comitat᷑. Merito qui

Expanded text:
bus mori. Spiritaliter autem de grabato surgere, est animam se a carnalibus desideriis ubi aegra jacebat, abstrahere. Grabatum vero tollere, est ipsam quoque carnem per continentiae frena correptam, spe coelestium praemiorum a deliciis segregare terrenis. Sublato autem grabbato domum ire, ad paradisum redire est. Haec etenim vera est domus nostra, quae hominem prima suscepit, non jure amissa, sed fraude tandem restituta per eum qui fraudulento hosti nihil debuit. Aliter sanus qui languerat domum, reportat grabatucum anima remissione accepta peccatorum, ad internam sui custodiam cum ipso se corpore refert, ne quid post veniam unde iterum juste feriatur admittat. Et statim ille surrexit, et sublato grabato abiit coram omnibus, ita ut mirarentur omnes, et honorificarent Deum dicentes, Quia nunquam sic vidimus. Quam miranda divinae potentiae virtus, ubi nulla temporis interveniente morula, jussu Salvatoris salus festina comitatur! Merito qui
Abbreviated transcription (Latin):
ieuno corde tabescit. Qui uero xp̃i m̃bris
fideli incorporatur amore : non potest ieiu¬
nare : quia carne ipsius epulatur & sangui¬
ne. Aliter. Iohannis uinum & sicerã noN
bibit: dñs autem cum plublicanis & pecca¬
toribus manducat & bibit: quia ille absti

Expanded text:
jejuno corde tabescit. Qui vero Christi membris jejuno corde tabescit. Qui vero Christi membris fideli incorporatur amore, non potest jejunare, quia carne ipsius epulatur et sanguine. Aliter: Joannes vinum et siceram non bibit, Dominus cum publicanis et peccatoribus manducat et bibit, quia ille absti
Abbreviated transcription (Latin):
habentes peccatores uocat eos qui suȩ fra¬
gilitatis conscientia deincti: nec ꝑ legem se
Alii referunt euangelistȩ ipsos phariseos
ad discipulos ioħis hac dñm questione pul¬
sasse. Hic uero ita sonare uidetur euagłicꝰ
sermo. quasi alii aliqui quos huiꝰ rei cura
mouissed : hanc ei questionem intulerint.
llnde colligendum. a pluribus hanc dnõ
obiectam esse questionem. & phariseis scilicet
& a discipuł ioħis. & a conuiuis. uł aliis quibus¬
libet quos hoc mouebat: quare discipuli ioħis
& pharisei ienunarent. discipuli autem saluato¬
ris non ienunarent. Mistico autẽ sensu potest
ita exponi quod discipuli iohannis & pharis¬
eorum ieiunant xp̃i autẽ non ieuinant: qͥa
om̃is qui uel de oꝑibus legis sine fide głatur.
uł quod est grauius traditiones sequitur
hominũ: uel certȩ ipsum etiã xp̃i p̾conium¬
sed aure tantum corporis. non autẽ & fide
cordis ꝑcipit. spiritalibus abstinens bon is:

Expanded text:
habentes et peccatores vocat eos qui suae frahabentes et peccatores vocat eos qui suae fragilitatis conscientia devicti, nec per legem se Alii referunt evangelistae ipsos Pharisaeos ac discipulos Joannis hac Dominum quaestione pulsasse. Hic vero ita sonare videtur evangelicus sermo, quasi alii aliqui quos hujus rei cura movisset, hanc ei quaestionem intulerint. Unde colligendum a pluribus hanc Domino objectam esse quaestionem, et a Pharisaeis scilicet et a discipulis Joannis, et a convivis, vel aliis quibuslibet, quos hoc movebat, quare discipuli Joannis et Pharisaei jejunarent; discipuli autem Salvatoris non jejunarent. Mystico autem sensu potest ita exponi: quod discipuli Joannis et Pharisaeorum jejunant, Christi autem non jejunant, quia omnis qui vel de operibus legis sine fide gloriatur, vel, quod est gravius, traditiones sequitur hominum, vel certe ipsum etiam Christi praeconium aure tantum corporis, non autem et fide cordis percipit, spiritualibus abstinens bonis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mathei electionẽ & uocationẽ publicanoꝵ
fides exprimitur gentium. quȩ priꝰ mundi
lucris in hiabant. at nc̃ cum dño epulis
caritatis & bonorum operum sedula deuo¬
tione reficiuntur: ꝓfecto suꝑciliũ scribarũ
& pha riseorum. iudeorum inuidiam qͣ
de gentium salute torquent᷑ insinuat. Qͥb
ipse loquitur. Am̃ dico uobis: quia publi¬
cani & meretrices p̃cedent uos in regno del.
xiu. Hoc audito iħe: ait illis. Non necesse hñt¬
s sani medicũ. s qui male habent. Non enĩ
ueni uocare iustos: sed peccatores. Sugillat
scribas & phariseos: qui iustos se putantes pec¬
catorum consortia declinabant. Seipsum
medicum dicit qui miro medicandi genere
uulneratus est ꝓpter iniquitates nr̃as: & li¬
uore eius sanati sumus. Sanos autem & iꝰtos
appellat eos. qui ignorantes dei iusticiam.
& suã uolentes constituere: iusticiȩ dei. non¬
sunt sunt subiecti. qui ex lege presum̃tes
euangłii grãm non querunt. Porro male

Expanded text:
per Matthaei electionem et vocationem Publicanorum fides exprimitur gentium, quae prius mundi lucrum inhiabant, at nunc cum Domino epulis charitatis et bonorum operum sedula devotione reficiuntur, profecto supercilium Scribarum et Pharisaeorum Judaeorum invidiam qua de gentium salute torquentur insinuat. Quibus ipse loquitur: Amen dico vobis, quia publicani et meretrices praecedent vos in ait illis: Non necesse habent sani medicum, sed qui male habent. Non enim veni vocare justos sed peccatores. Suggillat Scribas et Pharisaeos, qui justos se putantes peccatorum consortia declinabant. Se ipsum medicum dicit, qui miro medicandi genere vulneratus est propter iniquitates nostras, et livore ejus sanati sumus . Sanos autem et justos appellat eos qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; qui ex lege praesumentes Evangelii gratiam non quaerunt. Porro male
Abbreviated transcription (Latin):
frebris: & ministrabat eis. Naturale est febri¬
citantibus incipiente sanitatẽ lassescere. & egro¬
tacionis sentire molestiam. Uerum sanitas quȩ
diũ confertur imperio: tota simul redit. Hec
solum illa redit. sed & tanto robore comitante
ut eis continuo qui se adiuuarent ministrare
suffitiat. Et iuxta leges tropologiȩ membra
quȩ seruierant immunditiȩ. ad iniquitatem
ut fructificarent morti: seruiant iusticiȩ in
uitam eternam. Uespere autem facto cũ occi¬
disset sol: afferebant adeum om̃s male haben

Expanded text:
febris, et ministrabat eis. Naturale est febrifebris, et ministrabat eis. Naturale est febricitantibus incipiente sanitate lassescere, et aegrotationis sentire molestiam. Verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Nec solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant ministrare sufficiat, et, juxta leges tropologiae, membra quae servierant immunditiae ad iniquitatem ut fructificarent morti, serviant justitiae in vitam aeternam. Vespere autem facto cum occidisset sol, affe
Abbreviated transcription (Latin):
liberatum moraliter animum ab inmunda
cogitatione pͣgatum significare dixerimus:
consequenter femina febribus tenta sed
ad imperiũ dnĩ curata. carnẽ ostendit a
concupiscentiȩ
suę feruore ꝑ continentiȩ p̾cepta frenatam.
Omnis enim amaritudo. & ira & in digna¬
tio. & clamor & blasphemia sp̃s immundi:
furor est. Bornicationem uero. immundi¬
tia. libidinem. concupiscentiam malã et
auaritiam quȩ est symulachrorum ser xuii¬
uitus. febrem illecebrosȩ carnis intellige.
gelio lucȩ scriptum est. quia rogauerunt
illum ꝓea: & stans super illam imꝑauit
febri. Modo enim saluator rogatus: mͦ
ultro cũrat egrotos: ostendens se contra uiti¬
orur quoq passiones & precibus semper
annuere fidelium: & ea nonnũquã quȩ ipsi
minime inse intelligent. uel intelligenda
dare. uel pie petentibus etiam non intellecta
dimutere:. iuxta hoc quod ꝓsalmista postu¬
lat Gelicta quis intelligit: ab occultis mei
m unda me dñẽ. Et continuo dimisit eam

Expanded text:
liberatum, moraliter animum ab immunda cogitatione purgatum significare dixerimus, consequenter femina febribus tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a concupiscentiae ore, per continentiae praecepta frenatam. Omnis enim amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia, spiritus immundi furor est. Fornicationem vero, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam et avaritiam, quae est simulacrorum servitus, febrem illecebrosae carnis intellige. « gelio Lucae scriptum est quia rogaverunt cum pro illa, et stans super illam imperavit febri. Modo enim Salvator rogatur, modo ultro curat aegrotos, ostendens se contra vitiorum quoque passiones et precibus semper annuere fidelium, et ea nonnunquam quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel pie petentibus etiam non intellecta dimittere; juxta quod Psalmista postulat: Delicta quis intelligit, ab occultis meimunda me, Domine . Et continuo dimisit eam
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis contineamus illicitis. Et stupebant:
Iui enim ea docebant populos quȩ scripta
sunt in moyse. & ꝓphetis: iħc uero quasi
ds̃ & dñs ip̃sius morsi ꝓlibertate uoluntatis
suȩ. uł ea quȩ minus uidebantur addebat
in lege. uel commutans predicabat in popłos.
ut in matheo legimus. dictum est. antiquis.
ego autem dico uobis. Et erat in sinagoga

Expanded text:
cunctis contineamus illicitis. Et stupebant cunctis contineamus illicitis. Et stupebant li enim ea docebant populos quae scripta sunt in Moyse et prophetis: Jesus vero, quasi Deus et Dominus ipsius Moysi, pro libertate voluntatis suae, vel ea quae minus videbantur addebat in lege, vel commutans praedicabat populis, ut in Matthaeo legimus: Dictum est antiquis, ego autem dico vobis . Et erat in synagoga
Abbreviated transcription (Latin):
esset capturus. Nam & post resurrectionem
dnĩ. legimus ẽẽ piscatos: Sictum est ergo
quod deinceps capturus c̾e̾t homines: non dic¬
itum est quod iam non eẽt capturus pisces.
Ande datur locus intelligi. eos ad capturã pisciũ
exmore remeasse: ut postea fieret quod matheus
& marcus narrant. quando eos binos uocauit.
& ipse iussit ut eum sequerent᷑. primo duobus
petro & andreȩ. deinde aliis Zebedei duobus.
filiis. Tunc enĩ non subductis ad terrã nauib
tanquam cura redeundi: sed ita eum sequuti st̃.
tanquã uocante᷑ ac iubentem ut sequerentur.
sabbatis maxime medicinȩ doctrineq suȩ fre¬
quentat. docet se non sub lege eẽ. sed supra
legem. qui eandem quoq ad implere legem.
non autem soluere uenerat. Hȩc iudaicum
eligere sabbatum. quo uł ignem accendere. uł
manum pedẽq mouere non liceat: sed uerũ
sabbatum. dilectaq dño esse requiem. si saluti
studentes animarum ab oꝑe seruili. id est a

Expanded text:
esset capturus: nam et post resurrectionem esset capturus: nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos . Dictum est ergo quod deinceps capturus esset homines; non dictum est quod jam non esset capturus pisces. Unde datur locus intex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit, et ipse jussit ut eum sequerentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis Zebedaei duobus filiis. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerentur. abbatis maxime medicinae doctrinaeque suae dona frequentat, docet se non sub lege esse, sed supra legem, qui eamdem quoque legem adimplere, non autem solvere, venerit; nec Judaicum eligere Sabbatum, quo vel ignem accendere, vel manum pedemque movere non liceat, sed verum Sabbatum, dilectamque Domino esse requiem, si, saluti studentes animarum, ab opere servili, id est, a
Abbreviated transcription (Latin):
sti primi uocati sunt ut dnm̃ sequerent᷑.
Pscatores & illit̾ati mutuntur ad predican¬
dum: ne fides credentium non in uirtute di
sed eloquentia atq doctrina putaretur. QEri
autem potest quomodo binos uocauerit de¬
s nauiculis piscatores: pͥmo petrum & and̾eam¬
.xi.s deinde ꝓgressus paululum alios duos filios
sxebedei sicut narrant matheus & marcus
cum lucas dicat ambas eorum nauiculas in¬
pletas magna illa captura piscium. sotiosq
petri cominemoret iacobum & iohannem
filiosi Hixebedei uocatos ad aduuandũ: cum
retia plena extrahere non possent. simulq
miratos tantam multitudine᷑ piscium quȩ
capta erat. & eum petro tantum dixisse: noli
timere. ex hoc iam homines eris capiens. si¬
mul eum tamen subductis ad terram nauib
sequutos fuisse. Ynde & intelligendum est
hoc primo ẽẽ. factum quod lucas insinuat.
nȩc tunc eos a dño uocatos. sed tantum petro
fuissȩ p̾dictum quod homines esset capturus.
Quod ita dictum est. quasi iam pisces nũꝙͣ

Expanded text:
sti primi vocati sunt, ut Dominum sequerentur. Piscatores et illitterati mittuntur ad praedicandum, ne fides credentium non in virtute Dei, sed eloquentia atque doctrina putaretur. Quaeri autem potest quomodo binos vocaverit de naviculis piscatores: primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrant Matthaeus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum naviculas impletas magna illa captura piscium, sociosque Petri commemoret Jacobum et Joannem filios Zebedaei vocatos ad adjuvandum, cum retia plena extrahere non possent, simulque miratos tantam multitudinem piscium quae capta erat, et eum Petro tantum dixisse: Noli timere, ex hoc jam homines eris capiens , simul eum tamen subductis ad terram navibus secutos fuisse. Unde et intelligendum est hoc primo esse factum quod Lucas insinuat, nec tunc eos a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod hoQuod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
ieiunio fatigatum diabolus hominẽ cogno¬
uerat. nec temptando ualebat an & dei filiꝰ
esset exꝑiri: iam nunc ꝑ signorum peniten¬
tiam uel intellexit. uel potius suspicatus ẽ.
ẽẽ. filium dei. Non gͥ ideo iudeis eum cruci
figere persuasit. quiã xpm̃ siue dei filium
non eẽ. putauit: sed quia se mortę illius dãp¬
nandum esse non p̃uidit. Uere enim de hoc
misterio a scłis abscondito dicit apłs. quod
nemo principu huius scłi cognouit. Di
enim cognouissent: nũquam głe dnm cru

Expanded text:
ejunio fatigatum diabolus hominem cognoverat, nec tentando valebat, an Dei Filius esset experiri, jam nunc per signorum potentiam vel intellexit, vel potius suspicatus est esse Filium Dei. Non igitur ideo Judaeis eum crufigere persuasit, quia Christum sive Filium Dei esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio a saeculis abscondito dicit Apostolus, quod nemo principum hujus saeculi cognovit. Si enim cognovissent, nunquam Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
diunt ei. Uisa uirtute miraculi. nouitatẽ
dominicȩ ammirantur doctrinȩ atq ad in¬
quisitionem eorum quȩ audierant. ꝑ ea quȩ
uident excitantur. Q uia nimirum ad hoc
fiebãt signa. quȩ uel ipse dñs in assumpto
omine faciebat. uel discipulis facerȩ¬
dedit. ut ꝑ hȩc euangłio regni dei quod p̃¬
dicabatur. certius crederetur: dum hii qui
cȩlestia terrenis gaudia futura ꝓmittebant.
celestia in terris ac diuina opera monstrabãt
Uerum discipuli ut puri homines donante
dño cuncta gerebant. At dñs ipse singulari
uirtute potentiȩ & sanitates & miracula oꝑa¬
batur. & quȩ a patrȩ audiebat loquebatur
in mundo. Nam & prius testȩ euangelio
erat docens ẽos quasi potestatem habens. et
non scicut scribe: & nc̃ turba ad testante
in potestate imꝑat spiritibus immundis &
obediunt ei.
It ꝓtinus egredientes de sinagoga. uenert̃
indomum simonis. & andrȩe: cum

Expanded text:
nt, etc. Visa virtute miraculi, novitatem dominicae admirantur doctrinae, atque ad inquisitionem eorum quae audierant per ea quae viderant excitantur. Quia nimirum ad hoc fiebant signa quae vel ipse Dominus in assumpto homine faciebat, vel discipulis facerdedit, ut per haec Evangelio regni Dei, quod praedicabatur, certius crederetur, dum hi qui coelestia terrigenis gaudia futura promittebant, coelestia in terris ac divina opera monstrabant. Verum discipuli ut puri homines donante Domino cuncta gerebant. At Dominus ipse singularis virtute potentiae et sanitates ac miracula operabatur, et quae a Patre audiebat, loquebatur in mundo. Nam et prius teste Evangelio erat docens eos quasi potestatem habens, et non sicut scribae . Et nunc, turba attestante, in potestate imperat spiritibus immundis, et obediunt ei . Et protinus egredientes de synagoga, venerunt in domum
Abbreviated transcription (Latin):
meret. Ergo impleta sunt tempora. penitemi¬
ni. Quam olim est. ut hoc damatur. & uti¬
nam aliquando audiatur. qm̃ impleta sunt tẽp¬
pora. & appropinquabit regnum dei penitemi¬
ni & credite euangłio. R enuntiate oꝑibus mor¬
tus creditȩ ind̾m uiuum. Q uo̾d ꝓdest credẽ
sine oꝑibus hominis: Non te bonorum oꝑũ
meritum adduxit ad fidem. sed fides incipit
Sut bona oꝑa consequantur. Et p̾teriens secus
mare galilȩȩ : uidit symonem & andream

Expanded text:
meret . Ergo impleta sunt tempora, poenitemimeret . Ergo impleta sunt tempora, poenitemini. Quam olim est quod hoc clamatur, et utinam aliquando audiatur: Quoniam impleta sunt tempora, et appropinquavit regnum Dei! Poenitemini et credite Evangelio. Renuntiate operibus mortuis, credite in Deum vivum. Quid prodest credere sine bonis operibus? Non te bonorum operum meritum adduxit ad fidem, sed fides incipit, ut bona opera consequantur. Et praeteriens secus mare Galilaeae, vidit Simonem et Andream
Abbreviated transcription (Latin):
set iohannes mathei. marci & lucȩ uolumi¬
na: ꝓbauerit quidem textum hystorie. &
uera cos dixisse firmauerit. S unius tantũ
anni inquo & passus est post carcerem iohan¬
nes hystoriam texisse. Pretermisso itaq an¬
no cuius acta atribus exposita fuerant suꝑ¬
ioris temporis antequam dauderetur iohan¬
nes in carcerem gesta narrauit. sicut mani¬
festum eẽ. poterit his. qui ȩuangeliorum di¬
ligenter quatuor uolumina legerint. Quȩ
res & dissonantiam quȩ uidebatur iohannis
esse cum ceteris tollet. Cum ergo dixisset
marcus quia uenit iħc ingalileam predicans euan¬
gelium regni dei: subiunxit & ait. Et dicens
Sqm̃ impletum est tempus. & appropinquabit
Sregnum dei: penitemini & credite euangelio. Im¬
pletum est. tempus inquit: illud nimirũ de qͦ
dicit apłs. Postquã autẽ uenit plenitudo tẽpo¬
ris: misit ds̃ filium suum natum ex muliere.
factum sub lege: ut eos qui sub lege erant. redi¬

Expanded text:
set Joannes Matthaei, Marci et Lucae volumiset Joannes Matthaei, Marci et Lucae volumina, probaverit quidem textum historiae, et vera eos dixisse firmaverit, sed unius tantum anni in quo et passus est, post carcerem Joannis, historiam texisse. Praetermisso itaque anno cujus acta a tribus exposita fuerant, superioris temporis, antequam clauderetur Joannes in carcere, gesta narravit, sicut manifestum esse poterit iis qui Evangeliorum diligenter quatuor volumina legerint. Quae res et dissonantiam quae videbatur Joannis esse cum caeteris tollit. Cum ergo dixisset Marcus quod venit Jesus in Galilaeam praedicans Evangelium regni Dei, subjunxit et ait: Et dicens: Quoniam impletum est tempus, et appropinquavit regnum Dei. Poenitemini, et credite Evangelio. Impletum est tempus, inquit. Illud nimirum de quo dicit Apostolus: Postquam autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redi
Abbreviated transcription (Latin):
Inter bestias commoratur ut homo. s ministe¬
rio utitur angłico ut ds̃. Et nos cum here¬
mo scẽ conuersationis bestiales hominũ mores
impolluta mente toleramus: mmisteriũ angłoꝵ.
meremur. a quibus corpore absoluti ad et̾na
in cęlis gaudia trans feramur.
Postquam autẽ traditꝰ est iohannes. uenit iħc ĩ
galilea. Predicans euangłium regni dei. Iohan¬
ne tradito. rectȩ incipit ipse p̾dicare: Sesinentȩ
lege: consequenter oritur eũgelium. Si autem
dixerat: ostendit se eiusdem dei eẽ. filiũ. cuius
illȩ propheta est. Nemo autem putet tradicio¬
nem iohannis in carceris statim post tẽptationẽ.¬
iohannis euangełum legerit: inueniet dnm
ante traditionem illius & multa docuisse. & mi¬
racula fecisse:. Oeniq habes in euangłio ipsius.
hoc fecit initium signorũ iħe in chana galilix
Et perum. Nȩc dum enĩ erat missus incarce¬
rem iphannes. Herunt autẽ quia cum legis¬

Expanded text:
Inter bestias commoratur ut homo, sed ministeInter bestias commoratur ut homo, sed ministerio utitur angelico ut Deus. Et nos cum in eremo sanctae conversationis bestiales hominum mores impolluta mente toleramus, ministerium angelorum meremur, a quibus corpore absoluti ad aeterna in coelis gaudia transferamur. Postquam autem traditus est Joannes, venit Jesus in Galilaeam praedicans Evangelium regni Dei, etc. Joanne tradito, recte incipit ipse praedicare. Desinente lege, consequenter oritur Evangelium. Si autem dixerat, ostendit se ejusdem Dei esse filium, cujus ille propheta est. Nemo autem putet traditionem Joannis in carcerem, statim post jejunJoannis Evangelium legerit, inveniet Dominum ante traditionem illius multa et docuisse, et miracula fecisse. Denique habes in Evangelio ipsius: Hoc fecit initium signorum Jesus in Cana Galilaeae . Et iterum: Necdum enim erat missus in carcerem Joannes . Ferunt autem quia cum legis
Abbreviated transcription (Latin):
ab spũ in desertum. & temptatur a sathana. ut
exemplum uitȩ suis fidelibus p̃bebat: qui post
acceptam inbaptismo remissionem peccatorũ.
non solum ad exercenda oꝑa uirtutum uerũ
etiam ad tolerandam ꝓpter iusticiã persequu¬
tionem sint accingendi. Secedit enim inde¬
sertum: ut nos doceat relictis mundi illecebriᷤᷤ
& societate prauorum. diuinis ꝑ omnia serui¬
re mandatis. Temptatur solitarius adiabolo.
ut nobis insinuet. quia om̃s qui uolunt pie
iuuere in ipso ꝑ sequutionem patiuntur. & qͥa
ꝑ multas tribulationes oportet nos intrare in
regnum dei. Temptatur .xł. diebus & quadra¬
ginta. noctibus.: ut indicet quia quã diu hic
uiuentes dnõ seruimus. siue ꝓsꝑa blandientur
quod ad dies ꝑtinet. seu nos aduersa feriant.
quod noctis fi̾gure congruit. semper ambulan-¬
tibus in lege dii ad sit toto orbe aduersaruis:
qui iter nrm temptã d impedire non cessat.
Eratq cum bestiis. & angłi ministrabant ei.s

Expanded text:
a Spiritu in desertum, et tentatur a Satana, ut a Spiritu in desertum, et tentatur a Satana, ut exemplum vitae suis fidelibus praebeat, qui post acceptam in baptismo remissionem peccatorum, non solum ad exercenda opera virtutum, verum etiam ad tolerandam propter justitiam persecutionem sint accingendi. Secedit enim in desertum, ut nos doceat, relictis mundi illecebris, et societate pravorum, divinis per omnia servire mandatis. Tentatur solitarius a diabolo, ut nobis insinuet quod omnes qui volunt pie vivere in Christo, persecutionem patiuntur, et quod per multas tribulatregnum Dei. Tentatur quadraginta diebus et quadraginta noctibus, ut indicet quia, quandiu hic viventes Domino servimus, sive prospera blandiantur, quod ad dies pertinet, seu nos adversa feriant, quod noctis figurae congruit, semper ambulantibus in lege Domini adsit toto orbe adversarius, qui iter nostrum tentando impedire non cessat. Eratque cum bestiis, et angeli ministrabant illi.
Abbreviated transcription (Latin):
theus similiter exposito dni baptismate. &
uocȩ de cęlis facta quȩ diceret᷑. Hic est. filius
meus dilectus in quo michi cõplacui: continuo
sub iunxit. S unc iħc ductus est indesertum
a spĩ. ut temptaretur adiabolo. Uerum ne
cui ueniret indubium. a quo eum spũ ductũ
siue expulsum dicerent in desertum: consulte
lucas primo posuit. quia iħc plenus sp̃u scõ
regressus est abiordane: ac deinde intulit. et
agebatur łin aspũ in desertum. ne quid c̃tra
uolebat agebat. Quadraginta autem dies
& noctes quibus eum tẽptat: totũ huiꝰ seculi
tempus insinuant. quibus membra eiꝰ uidelicet
scãm eccłam tẽptare numquã desistit. Qͥ a nimi-¬
rum quadriꝑtitꝰ est mundus in quo dño famula¬
mur: decem uero p̾cepta. per quorũ obseruan¬
tiam dño famulantes: contra hostis indefessi
malitiam certamus. ecem autem quat̃ ducta:
apte quadragenario dierum ac noctium numero
comprehenditur. Baptizatus gͦ dñs expellit᷑

Expanded text:
thaeus similiter, exposito Domini baptismate, et voce de coelis facta, quae diceret: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, continuo subjunxit: Tunc Jesus ductus est in desertum a Spiritu, ut tentaretur a diabolo . Verum ne cui veniret in dubium a quo eum spiritu ductum sive expulsum dicerent in desertum, consulte Lucas primo posuit: quia Jesus plenus Spiritu sancto regressus est a Jordane, ac deinde intulit: Et agebatur in Spiritu in desertum, ne quid contravolebat agebat. Quadraginta autem dies et noctes, quibus eum tentat, totum hujus saeculi tempus insinuant, quibus membra ejus, videlicet sanctam Ecclesiam, tentare nunquam desistit. Quia nimirum quadripartitus est mundus, in quo Domino famulamur. Decem vero praecepta sunt, per quorum observantiam Domino famulantes contra hostis indefessi malitiam certamus. Decem autem quater ducta apte quadragenario dierum ac noctium numero comprehenditur. Baptizatus ergo Dominus expellitur
Abbreviated transcription (Latin):
Friplicem ob causam saluator ab ioħȩ acce¬
pit baptismum. Primo. ut quia homo natus
erat: omnem iusticiam & humilitate legis.
impleret. Scd̾o. ut baptisinate suo iołns bap¬
tisma cõprobaret. Tertio. ut iordanis aqͣm
sanctificans: per descensionẽ columbȩ sp̃s scĩ in
lauachro credentium monstraret aduentum.
Et statim ascendens de aqua: uidit aꝑtos celos.¬

Expanded text:
Triplicem ob causam Salvator a Joanne accepit baptismum. Primo, ut, quia homo natus erat, omnem justitiam et humilitatem legis impleret. Secundo, ut baptismate suo Joannis baptisma comprobaret. Tertio, ut Jordanis aquam sanctificans, per descensionem columbae Spiritus sancti in lavacro credentium monstraret adventum. Et statim ascendens de aqua vidit coelos
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑ in esaya. & in nonnullis locis aliis.
& manifestius in eo quod hic ipse subiunxit.
Uox clamantis in deserto: paratȩ uiam dnĩ.
rectas facite semitas eius. Q uis enim non
uideat. quanta sit in utraq sententia concor¬
dia : Nam quod dixit malachias mitendũ
angłm antȩ faciem̃ dñi qui p̾pararet uiam
eiꝰ : hoc est utiq quod dixit esaỹas uocẽ clamã

Expanded text:
invenitur in Isaia, et in nonnullis locis aliis, invenitur in Isaia, et in nonnullis locis aliis, et manifestius in eo quod hic ipse subjunxit: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quis enim non videat quanta sit in utraque sententia concordia? Nam quod dixit Malachias, mittendum angelum ante faciem Domini qui praepararet viam ejus, hoc est utique quod dixit Isaias, vocem clam
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ eius ministerium patris uerbum ab ho¬
minibus uocat᷑ audit᷑. Q ui etiam indeserto
clamat: quia derelicte ac destitutȩ iudȩȩ solatiũ
redẽptionis annuntiat. Ꝙ  d autẽ clamaret:
apꝑitur. cum subditur. Parate uiam dni. rectas
facite semitas eius. Omnis qui fidem rectam
& bona oꝑa p̃dicat: quid aliud ꝗͣ uenienti dño
ad corda audientium uiam parat. ut hȩc uis
grẽ penetret. & lumen ueritatis. illustret. ut
rectasᷤ deo semitas facit. dum mundas in ani¬
mo cogitationes ꝑsermonem bonȩ p̾dicationis
format. Sane notandũ. quod ex testimoniis
ꝓpheticisᷤ quȩ posuit marcy S unum solũmͦ
in esaya. aliud uero inuenit᷑ in malachia.
¶nec tamen falli aut fallerȩ putandus est
euangelista. qui hoc scriptum dicat inesaya:
quod ȩsayas non scripserit. s potius intelligen¬
dum. quia & si non hȩc uerba quȩ de malachia
posuit inueniunt᷑ inesaỹa : sensus tamen eoꝵ

Expanded text:
quia per ejus ministerium Patris Verbum ab hoquia per ejus ministerium Patris Verbum ab hominibus auditur. Qui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae solatium redemptionis annuntiat. Quid autem clamaret, aperitur cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, quid aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut haec vis gratiae penetret, ut lumen veritatis illustret, et rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? Sane notandum quod ex testimoniis propheticis quae posuit Marcus, unum solummodo in Isaia, alterum vero invenitur in Malachia. Nec tamen falli aut fallere putandus est evangelista, qui hoc scriptum dicat in Isaia quod Isaias non scripserit, sed potius intelligendum quod etsi non haec verba quae de Malachia posuit inveniuntur in Isaia, sensus tamen eorum
Abbreviated transcription (Latin):
sẏm origenis. sed officii dignitate. Angłs enĩ
grecȩ: latine nuncis S dr̃. Quo nomine. rectȩ
appellari potuit homo ille: qui fuit missus adõ.
ut testimonium ꝑhiberet de lumine. & ueni-¬
entem in carne dnm̃ mundo nuntiaret. Ne
mirandũ mẏsticȩ angłm nominari eum. quo
inter natos mulierum maior nemo syRrexenit:
cum constet omnes qui sacerdotii gradu ni ie
funguntur ob euangelizandi officium angłos
posse uocari. dicentȩ ꝓpħa. Labia sacerdotis
custodiant scientiã. et legem requirent exore
Stis
enis. Constat quia unigenitꝰ dei filius uerbum
patris uocatur: iohanne ad testante qui ait. In
principio erat uerbum. & uerbum erat apud
dm̃: & ds erat uerbum. Et ex ipsa nr̃a loquuci¬
onȩ cognoscimus: quia prius uox sonat. ut uer¬
bum postiodũ possit audiri. Tohannes gͦ uox
a ꝓpheta uocatur: quia uerbũ p̃cẽdit. Aduen¬
dum itaq dominicum p̾currens uox dicitur:

Expanded text:
sim Origenis, sed officii dignitate. Angelus enim sim Origenis, sed officii dignitate. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Quo nomine recte appellari potuit homo ille qui fuit missus a Deo ut testimonium perhiberet de lumine , et venientem in carne Dominum mundo nuntiaret. Nec mirandum mystice Angelum nominari eum quo inter natos mulierum major nemo surrexit , cum constet omnes qui sacerdotii gradu rite funguntur ob evangelizandi officium angelos posse vocari, dicente propheta: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore tis c. Constat quia unigenitus Filius Verbum Patris vocatur, Joanne attestante qui ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et ex ipsa nostra locutione cognoscimus quia prius vox sonat, ut verbum postmodum possit audiri. Joannea verbum praecedit. Adventum itaque dominicum praecurrens vox dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃s diuinis in laudibiis expectant. Toħs ab et̾-¬
nitate uerbi dei ꝑ quod omnia facta sunt princi-¬
pium sumens: & ipse ad tẽpus usq dominicȩ re-¬
surrectionis euangelizando ꝑtingit. Scripturꝰ
gͥ eũgłm marcus. congrue p̾rimo omniũ ponit
testimonia ꝓphetarum. quibus hoc futurum
iam olim p̾cinebant : ut eo cunctis uerba. ac sine
scrupulo dubietatis suscipienda quȩ scriberet in¬
eũgłii sui principio. & udeos qui legẽ ac ꝓphetas
susceꝑant. ad suscipienda etiã eũgłii sacram̃ta q̃
ipsorũ ꝓphȩte p̃dixerant instituit: & gentiles
qui per euangelii p̃conia ad dñm uenerant. ad
auctoritatẽ quoq legis & ꝓpħarum suscipiendã
uenerandãq ꝓuocat: ne si qui iuixta hereti cos
aut uetus solummodo testamentum. aut solũmͦ
nouũ suscepisset: alienus a testam̃to dei rema-¬
neret. Eocȩ muto angłum meum ante faciem

Expanded text:
sancti Spiritus divinis in laudibus exspectabant. Joannes, ab aetersancti Spiritus divinis in laudibus exspectabant. Joannes, ab aeternitate verbi Dei, per quod omnia facta sunt, principium sumens, et ipse ad tempus usque dominicae resurrectionis evangelizando pertingit. Scripturus ergo Evangelium Marcus, congrue primo omnium ponit testimonia prophetarum quibus hoc futurum jam olim praecinebant. Ut eo cunctis vera ac sine scrupulo dubietatis suscipienda quae scriberet inngelii sui principio et Judaeos qui legem ac prophetas susceperant, ad suscipienda etiam Evangelii sacramenta quae ipsorum prophetae praedixerant instituit, et gentiles, qui per omnia Evangelii praeconia ad Dominum venerant, ad auctoritatem quoque legis et prophetarum suscipiendam venerandamque provocat, ne si qui juxta haereticos aut Vetus solummodo Testamentum, aut solummodo Novum suscepisset, alienus a testamento Dei remaneret. Ecce mitto angelum meum, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ dauid nuncupat. quẽ in carne uenientẽ asse-¬
uerat. Riecte marcus filiũ dei. quȩ̃ in prima uolu-¬
minis sui fronte auctorẽ eũghi & sponsorẽ tegni
designat eterni. Ubi notandum quod eũgłiste scĩ.
qͥ dispensationẽ nob̃ dñitȩ incarnationis scriptam
relinquere. uno ꝗdem spũ accensi. ad officiũ seri¬
bendi accesserunt: s diuersum narrationis suȩ
pͥmordiũ singuli. diuersum statuerȩ ter minũ.
¶acheus naq̃ a natiuuitate dnĩca exordiũ sumens¬
d̃ .i. ad tẽpus usq dominicȩ resurrectionis seriẽ suȩ
narrationis ꝑduxit. Marcus ab initio eũgłicȩ p̃-¬
dicationis incipiens: ꝑuenit ad tẽpus usq ascensi-¬
onis diũ. & p̃dicationis discipłorum eiꝰ cunctis gen-¬
tibus porbem. Lucas natiuitatȩ p̾cursoris in¬
choans euangłiũ: terminauit in ascensione do¬
minica. cũ redeuntes discipłi herosolimã. aduentũ

Expanded text:
Filium David nuncupat, quem in carne venientem asseFilium David nuncupat, quem in carne venientem asseverat. Recte Marcus Filium Dei, quem in prima voluminis sui fronte auctorem Evangelii et sponsorem regni designat aeterni. Ubi notandum quod Evangelistae sancti, qui dispensationem nobis dominicae incarnationis scriptam reliquere, uno quidem spiritu accensi ad officium scribendi accesserunt, sed diversum narrationis suae primordium singuli, diversum statuere terminum. Matthaeus namque, a nativitate dominica exordium sumens, ad tempus usque dominicae resurrectionis seriem suae narrationis perduxit. Marcus, ab initio evangelicae praedicationis incipiens, pervenit ad tempus usque ascensionis Domini, et praedicationis discipulorum ejus cunctis gentibus per orbem. Lucas, a nativitate praecursoris inchoans Evangelium terminavit in ascensione dominica, cum redeuntes discipuli Jerosolymam adventum
Abbreviated transcription (Latin):
unus dñs nr̃ iħc xp̃c. dei & hominis filiꝰ.
est intelligendꝰ. & apte pͥmꝰ euangłista
filiũ hominis eĩ. scd̾s filiũ dei nonunat:
ut aminorib paulatim ad maiora sensus nost̾
exurgeret : ac ꝑfidẽ & sacram̃ta humanitatis as¬
sũptẽ. ad agnitionẽ diuinȩ eternitatis ascendexit.
Apte qui humanã generationẽ erat descripturus
a filio hominis cepit. dauid uidelicet siue abrahȩ
de quoꝵ stirpe substantiã carnis assumpsit. Aptȩ
is qui librũ suũ ab initio ȩuangłicȩ p̾dicationis
inchoabat. filiũ magis dei appellare uoluit dñm nr̃o
de ꝓgenie patriarcharũ siue regum ueritatẽ car-¬
nis susciꝑe: & diuine fuit potentiȩ eũgłm mun¬
do p̃dicare. Eũgłm quippe. bonum nuntiũ dicit᷑.
Quod autẽ melius est nunciũ quã penicentiam
agitȩ: appropinquabit enĩ regnũ cȩlorume Homi¬
nis itaq ẽ. humanitꝰ nasci:. dei uero regni celestis in¬
troitum. penitentib p̃dicare. Et ideo matheus recte

Expanded text:
hominis Filius est intelligendus. Et apte primus evangelista Filium hominis eum, secundus Filium Dei nominat, ut a minoribus paulatim ad majora sensus noster exsurgeret, ac per fidem et sacramenta humanitatis assumptae, ad agnitionem divinae aeternitatis ascenderet. Apte qui humanam erat generationem descripturus a Filio hominis coepit, David videlicet sive Abrahae, de quorum stirpe substantiam carnis assumpsit. Apte is qui librum suum ab initio Evangelicae praedicationis inchoabat Filium magis Dei appellare voluit Dominum no erat naturae de progenie patriarcharum, sive regum, veritatem carnis suscipere, et divinae fuit potentiae Evangelium mundo praedicare. Evangelium quippe bonum nuntium dicitur. Quod autem melius est nuntium quam: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum ? Hominis itaque est humanitus nasci, Dei vero, regni coelestis introitum poenitentibus praedicare. Et ideo Matthaeus recte
Abbreviated transcription (Latin):
I.xuui. diluculo ualde surgens: egressus abiit¬
casu solis mors exprimitur saluatoris:
quare non diluculo redeunte resurrectis
eius indicetur : Euius manifesta luce
abiit in desertum gentium. ibiq insuis
fidelibus orabat: quia corda eorum per
gratiam suam ad uirtutẽ orationis ęxci¬
s tabat. Et erat predicans in sinagogis

Expanded text:
 diluculo valde surgens, egressus abiitcasui solis mors exprimitur Salvatoris, quare non diluculo redeunte resurrectio ejus indicetur? Cujus manifestata luce abiit in desertum gentium, ibique in suis fidelibus orabat, quia corda eorum per gratiam sui Spiritus ad virtutem orationis excitabat. Et erat praedicans in synagogis
Abbreviated transcription (Latin):
occubitus passionẽ mortẽq significat illius
qui dixit. quam diu in mundo sum: lux sũ
mundi. Et sole occidente. plures demoniaci
quam ante. & plures sanantur egroti: quia
qui tẽporaliter in carne uiuens paucos iudeoꝵ.
docuit : calcato regno mortis. omnibus per
orbem gentibus fidei salutisq dona transmi¬
sit. Quius ministris quasi uitȩ lucisq p̃co¬
nibus psalmista canit. Iter facite ei qui ascen¬
dit super occasum. Super occasum quippe
dñs ascendit. quia unde in passione occub¬
buit. inde maiorem suam gloriam resur¬
gendo manifestauit. Et demonia multa¬

Expanded text:
occubitus passionem mortemque significat illius, qui dixit: « Quandiu in mundo sum, lux sum mundi . » Et sole occidente, plures daemoniaci quam ante, plures quoque sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris quasi viae lucisque praeconibus, Psalmista canit: « Iter facite ei qui ascendit super occasum . » Super occasum quippe Dominus ascendit, quia unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo manifestavit. « Exibant aut
Abbreviated transcription (Latin):
insinuatum. ita om̃s scõs ꝓphetas uno spũ loquu¬
tos. mirabili inter se consensione constare: ut
hoc multo amplius sit. ꝙͣ si omnium exempla
ꝓphetarum uno unius hominis eͦre dicerentur.
Et ideo indubitanter accipi deb̾ȩ quecumq ꝑ
um & singulorũ. Cum igitur & quȩ dicta sunt
per esayam tam sint malachiȩ quam esaỹȩ.&.
quȩ dicta sunt ꝑmalachiam tam sint esaỹȩ qͣm
malachiȩ: quod opus erat ut emendaret marcus.
cum aliud palio sibi nomen occurrens ase scrip¬
tum legisset. ac non pocius sequens auctoritatẽ
sp̃s scĩ. aqua mentẽ suam regi plus nobis illȩ
utiq sentiebat ita hoc scriptum relinqueret. sic̃
eum ammonendo consticuerat ei dñs ad infor¬
mandos nos tantam uerborũ suorum inter.
ꝓphetas ee̾ concordiam. ut non absurde immo
congruentissime etiam esaỹȩ deputaremꝰ. quod
per malachiam scriptum repperimue:
uit iohannes indeserto

Expanded text:
insinuatum ita omnes sanctos prophetas uno spiritu locuinsinuatum ita omnes sanctos prophetas uno spiritu locutos mirabili inter se consensione constare, ut hoc multo amplius sit. quam si omnium omnia prophetarum uno unius hominis ore dicerentur, et ideo indubi. tantnia singulorum. Cum ergo et quae dicta sunt per Isaiam tam sint Malachiae quam Isaiae, et quae dicta sunt per Malachiam tam sint Isaiae quam Malachiae, quid opus erat ut emendaret Marcus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum legisset? ac non potius sequens auctoritatem Spiritus sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret? Sic enim admonendo constituerat ei Dominus ad informandos nos tantam verborum suorum inter prophetas esse concordiam, ut non absurde, imo congruentissime, etiam Isaiae deputaremus quod per Malachiam dictum repperimus. Fuit Joannes in deserto
Abbreviated transcription (Latin):
uiam dnĩ. rectas facitȩ semitas eius : qr sicut
ioħs rectȩ angłus potuit uocari ꝓeo quod faciẽ
dm̃ euangłizando p̾uenit: ita recte appellari
& uoy põtuit. qr uerbum dni sonando p̃ibat.
sicut & supradictum est. In utraq autẽ sententa
similiter preparanda uia dnĩ p̾dicatur. Tdeoq
non fallitur euangelista. qui hoc dictum ab esa¬
ysa scribit. quod si non eisdem uerbis. eodem
tamen sensu ab ipso scriptum inuenit᷑. Portuit
tamen fieri ut animo marci eũgłium conscri¬
bentis pro malachia esayas occurrerit: ut
fieri solet. Q uod tamen sine ulla dubitatione
emendaret saltim ab aluis ammonitus: qui ipso
ad huc in carne uiuentȩ hoc legere potuerunt.
nisi cogitaret recordationis suȩ quȩ spũ scõ rel¬
gebatur. non fustra occurrissȩ aliud ꝓalio nomi¬
ne ꝓphetȩ. nisi quia ita dñs hoc scribi constituit
Cur autẽ ita constituerat dñs prima illa causa
utilissima debet facillime cogitari: etiam sic esse

Expanded text:
acite semitas ejus. Quia sicut Joannes recte angelus potuit vocari, pro eo quod faciem Domini evangelizando praevenit, ita recte appellari et vox potuit, quia Verbum Dei sonando praeibat, sicut et supra dictum est. In utraque autem sententia similiter paranda via Domini praedicatur. Ideoque non fallitur evangelista, qui hoc dictum ab Isaia scribit: quod etsi non eisdem verbis, eodem tamen sensu ab ipso scriptum invenit. Potuit autem fieri ut animo Marci Evangelium conscribentis pro Malachia Isaias occurreret, ut fieri solet. Quod temendaret saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne uiuente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae, quae sancto spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nomen prophetae, nisi quia ita dominus hoc scribi constituit. cur autem ita constituerit dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari etiam sic esse
Abbreviated transcription (Latin):
excisa: tante altitudinis. ut intro consistẽs
homo iux manu extenta. culm̃ possit attin¬
gere. Quȩ habet introitũ ab oriente. cui
lapis ille magnꝰ aduolutꝰ atq impositus est.
In cuiꝰ monum̃ti parte aquilonali sepul-¬
chrũ ipsũ. hoc ÷ locus dñici corporis de eadẽ
petra factus ẽ. septẽ habens pedes longitudi¬
nis. Triũ uͦ palmoꝵ m̃sura. cetero pauiñito
altiꝰ eminens. Qui uidelicet locus ñ desuꝑ. s
a latere meridiano ꝑ totũ patulus ÷. unde
corpus inferebat᷑. Color aut̃ eiusdẽ monu¬
m̃ti ac loculi: rubicundo & albo dr̃ ẽẽ per¬

Expanded text:
excisa, tantae altitudinis, ut intro consistens excisa, tantae altitudinis, ut intro consistens homo, vix manu extenta, culmen possit attingere. Quae habet introitum ab oriente, cui lapis ille magnus advolutus atque impositus est, in cujus monumenti parte aquilonali sepulcrum ipsum, hoc est, locus Dominici corporis de eadem petra factus est, septem habens pedes longitudinis, trium vero palmorum mensura, caetero pavimento altius eminens. Qui, videlicet locus, non desuper, sed a latere meridiano per totum patulus est, unde corpus inferebatur. Color autem ejusdem monumenti ac loculi rubicundo et albo dicitur e