comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
series lectionũ. quandoquidẽ scõs eẽ. qui sub uite requiescunt:
scriptura memorciuerit. & salomon dixerit. Quis plenntt
ficũ et defructu eiꝰ ñ manducct: Et dñs ad ficũ uenerie.
set ideo sit offensus. qͥa ñ inuenerit fructũ: sed folia taintũ
Docet gͦ me adam quid sitͣ folici. qui postea quã peccauit: de
folus ficus fecerit sibi succinctoriũ. qui defructib magis eiꝰ
gustare debuerit. Iustus fructũ eligit. folia peccator
Quis est fructus : Fructus in qͥt sp̃s est. karittis. gaudiũ. pax.
paitientia. benignitus. modestia. c̃tinentici. dilectio Non
habebat fructũ : qͥ gaudiũ ñ habebat Non habebat fidem:
qͥ p̃ucriccitus erat mandatũ dĩ Non habebat ẽtinentiã.
qui de int̾dicto sibi gustaiuerat ligno: Ergo quicũq p̃ucri
uł umbratilibus sermonib. quos compositis m̃dcicus asi¬
suens. et uerbũ de uerbo struens. ad oꝑiendc̃ĩ conscientiã

Expanded text:
series lectionum, quandoquidem sanctos esse qui sub uite et ficu requiescunt series lectionum, quandoquidem sanctos esse qui sub uite et ficu requiescunt scriptura memorauerit et Solomon dixerit: quis plantat ficum et de fructu eius non manducat? et dominus ad ficum uenerit, sed ideo sit offensus, quia non inuenerit fructum, sed folia tantum. docet ergo me Adam quid sint folia, qui posteaquam peccauit, de foliis ficus fecerit sibi subcinctorium, qui de fructibus magis eius gustare debuerit. iustus fructum eligit, folia peccator. qui est fructus? fructus inquit spiritus est caritas gaudium pax patientia benignitas modestia continentia dilectio. non habebat fructum qui gaudium non habebat, non habebat fidem qui praeuaricatus erat mandatum dei, non habebat continentiam qui de interdicto sibi gustauerat ligno. ergo quicumque praeuauel umbratilibus sermonibus, quos conpositis mendaciis adsuens et uerbum de uerbo struens ad operiendam conscientiam
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ nudi erant: s non sine uirtutũ integim̃tis. Nudi
erant ꝓpt̃ morũ simplicitotẽ. et qđ amic̾tũ ficiudis ncitu¬
na nesciret. nẽ autẽ multis simulcitionũ in uolucris. mens
humanci uelct᷑ Ergo posteci quã spoliatos se illai sinceri¬
tate & simplicitate uider̃. in tegre incorruptęq naturȩ.:
quȩ rere mundanai & manu ftcta ceper̃. quib nuda suȩ m̃tis
oꝑirent. Delectationes delectationib. & mundi huiꝰ umbra¬
tiles uoluptates. uelut folia foliis: assuentes. quib obũ¬
brarent genittile secretum Nã quomodo clciusos oculos
corporis habuit adcm. qͥ omĩci animantici itti uidit
ut his i nom̃ imponeret: Quomͦ cognouer̃: Idest inte¬
riore & altiore scientia: non tunicã sibi sed uirtutũ de esse
uelcmminci. & assuer̃ inqͥt folici ficus et fecer̃ sibi succinctoria
Ficũ hoc loco ꝓquai specie debecimꝰ acciꝑe : diuincirũ nos docet

Expanded text:
nt. et ante quidem nudi erant, sed non sine uirtutum integimentis. nudi nt. et ante quidem nudi erant, sed non sine uirtutum integimentis. nudi erant propter morum simplicitatem et quod amictum fraudis natura nesciret; nunc autem multis simulationum inuolucris mens humana uelatur. ergo posteaquam spoliatos se illa sinceritate et simplicitate uiderunt integrae incorruptaeque naturae, quaerere mundana et manu facta coeperunt, quibus nuda suae mentis operirent, delectationes delectationibus et mundi huius umbratiles uoluptates uelut folia foliis adsuentes, quibus obumbrarent genitale secretum. nam quomodo clausos oculos corporis habuit Adam, qui omnia animantia ita uidit, ut his et nomen inponeret? quomodo cognouerunt, id est interiore et altiore scientia non tunicam sibi, sed uirtutum deesse uelamina. et adsuerunt inquit folia ficus et fecerunt sibi subcinctoria. ficum hoc loco pro qua specie debeamus accipere diuinarum nos docet
Abbreviated transcription (Latin):
Sed statim ad glutincitum mendcicium est: qͥa ad iunxit.¬
& eritis sic̃ dii scientes bonũ & malũ In quo licet aduer¬
tere. ydolatriȩ auctorẽ: ẽẽ serpentẽ. eo qđ plures deos
induxisse in hominũ udecit̾ errorem Quȩdã serpentis
astutici: et hoc fefellit. qͥa homo sic̃ dii. ñ solũ enĩ sic̃ dii eẽ
homines desier̃: sed eticĩ qui quasi dii erant. quib dictũ est.
ego dixi dii estis : sui grãm ꝑdider̃ Et uidit mulier qͥa
bonũ est lignũ cid manducandũ. et qͥa gratũ oculis. ad
uidendũ. nspeciosũ est ad intuendũ. Infirma ciuetor iudici
quȩ de eo qđ ñ gustauerat: iudiccibat. et ideo ñ fcicile nisi-
qđ diligentius ꝑtraictoiuerimꝰ. qđ interiore probauerimꝰ
affectui : uidet᷑ adopus ciliqđ eẽ sum̃ dum. Accipiens-
inqͥt de fructu eiꝰ. mcinducauit & dedit iuro suo simul. et
manducauer̃ ambo Bene p̃ter missũ est ubi decipitur

Expanded text:
sed statim adglutinatum mendacium est, quia adiunxit:sed statim adglutinatum mendacium est, quia adiunxit:et eritis sicut dii scientes bonum et malum. in quo licet aduertere idolatriae auctorem esse serpentem, eo quod plures deos induxisse in hominum uideatur en-orem quaedam serpentis astutia. et hoc fefellit, quia homo sicut dii; non solum enim sicut dii esse homines desierunt, sed etiam qui quasi dii erant, quibus dictum est: ego dixi: dii estis, sui gratiam perdiderunt. Et uidit mulier quia bonum est lignum ad manducandum et quia gratum oculis ad uidendum et speciosum est ad intuendum. infirma auctor iudicii. quae de eo quod non gustauerat iudicabat. et ideo non facile nisi quod diligentius pertractauerimus, quod interiore probauerimus affectu uidetur ad opus aliquod esse sumendum. accipiens inquit de fructu eius manducauit et dedit uiro suo simul. et manducauerunt ambo. bene praetermissum est ubi decipitur
Abbreviated transcription (Latin):
lege enĩ: peccatũ mortuũ est Suid enĩ mͥ ꝓderat scire qđ ui¬
ture ñ pot̾am : Quid mͥ ꝓdercit scire qđ lex carnis meae
impugncar&: Impugnat᷑ pauluꝰ. & uidet legẽ carnis
suae: repugnantẽ legi m̃tis sua&. ⁊captiuari se in lege pec¬
se amortis corpore lib̾andũ: & tu quẽquã opinaris scientẽ
ñ posse peccare: Paulꝰ dic̃ Non enĩ qđ uolo facio bonũ: sed
qđ nolo malũ hoc ago. & tu arbitraris hominis ꝓdessẽ
scientiã. quȩ delicti augecit inuidiam: Esto teim̃ ut ꝑfec¬
tus. peccare ñ possis. Inadcĩ ds̃ om̃s homines p̃uidebat. et
ideo ꝓmiscuȩ generi ñ c̃ueniebat humcmo: habere scientiã
boni & mali . quã ꝑ carnis uitici ut oportebat exercere
Uix enĩ unũ uerũ uidet᷑ exhis quȩ pollicitus ẽ. reliqua falsa
cõposuit Sic enĩ habes & dix̃ serpens mulieri: Non morte
moriernini: Ecce unũ falsũ: Nã morte mortuus ẽ homo: qͥse¬
oculos utile. qͥa scriptum ẽ. Uidebunt te. & non uidebunt:

Expanded text:
im peccatum mortuum est . Quid enim mihi proderat scire quod vitare non poteram? Quid mihi proderat scire quod lex carnis meae impugnaret? Impugnatur Paulus, et videt legem carnis suae repugnantem legi mentis suae, et captivari se in lege pecse a mortis corpore liberandum: et tu quemquam opinaris scientem non posse peccare? Paulus dicit: Non enim quod volo facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago : et tu arbitraris homini prodesse scientiam, quae delicti augeat invidiam? Esto tamen ut perfectus peccare non possit. In Adam Deus omnes homines praevidebat, et ideo promiscue generi non conveniebat humano habere scientiam boni et mali, quam per carnis vitia, ut oportebat, exercereuix enim unum uerum uidetur ex iis quae pollicitus est, reliqua falsa conposuit. sic enim habes: et dixit serpens mulieri: non morte moriemini. ecce unum falsum; nam morte mortuus est homo, qui seoculos utile, quia scriptum est: uidebunt et non uidebunt
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc gͥ seruitꝰ dĩ donũ est Deniq int̾benedictiones nu¬
merat᷑: huius seruitutis obsequiũ Nã & yscicie ĩ loco
benedictionis ecĩ dedit escui filio suo ut seruiret fr̃i
suo Deraq benedictionẽ ille poscebat: nsi unã sibi
cognouisset ẽẽ p̃reptũ: tom̃ aliã postulabat dicens.:
ũ quid unci benedictio tibi est pat̾: Per hanc gͥ seruitutẽ.
illũ qui ꝓ gylai primitics sucis ante uendiderat. nstudio
uencitionis agrestis gr̃m benedictionis amiserat: credidit
se ipso futurũ eẽ meliorẽ. si typũ xp̃i ueneraret᷑ in fr̃e
anc enĩ seruitute . pollet popłs xp̃icinus : sic̃ & dñs ad
discipłos suos ait Qui uult in t̾uos primꝰ ẽẽ : sit om̃iũ
seruus Deniq hanc seruitutẽ: oꝑat᷑ harittis. quȩ & spe
incuor est & fide Unde scriptum ẽ: Per karitatẽ ser

Expanded text:
haec igitur seruitus dei donum est. denique inter benedictiones nuhaec igitur seruitus dei donum est. denique inter benedictiones numeratur huius seruitutis obsequium; nam et Isaac iii loco benedictionis eam dedit Esau filio suo, ut seruiret fratri suo. denique benedictionem ille poscebat. etsi unam sibi cognouisset esse praereptam, tamen aliam postulabat dicens: numquid una. benedictio tibi est, pater? per hanc igitur seruitutem ille qui per gulam primitias suas ante uendiderat et studio uenationis agrestis gratiam benedictionis amiserat credidit se ipsum futurum esse meliorem, si typum Christi ueneraretur in fratre. hac enim seruitute pollet populus Christianus, sicut et dominus ad discipulos suos ait: qui uult inter uos primus esse sit omnium seruus. denique hanc seruitutem operatur caritas, quae spe maior et fide est. unde scriptum est: per caritatem s
Abbreviated transcription (Latin):
radysi lignis habebat adhuc uirtutis escã. & idõ dix̃
peccatũ suũ nreputcitum ẽ ei ad ueniũ. Iustus enim
accuscitor ẽ sui in pͥncipio sermonis Neq enĩ potest
quisquã iustificari apeccato: nisi fuerit peccatũ ante
c̃ fessus Unde dñs ait: Dic iniquitates tucis ut iustificeris:
Ergo qͥa eua ipsci c̃fessa delictũ est: mitior sequit᷑ nꝑfutura
sententia. quȩ c̃demnaret errorẽ: et uenic̃ ñ negaret. ut ad
uirũ suũ ẽuersa seruiret: Primũ ne eã focile delecturet
errare̾: de inde ut sub fortiore uase locata: ñ trrinsducero
uirũ. sed magis uiri c̃silio et ipsa regeret᷑: Inquo quidem
mysteriũ xp̃i et aeccłȩ euident̾ agnosco Designct᷑ enĩ
eccłȩ ad xp̃m futura c̃uersio. et religiosa seruitꝰ subdita
dĩ uerbo. quȩ multo sit melior: quã scłi huiꝰ lib̃tois: deniq
scriptũ est Dñm dm̃ tuũ adorabis: et ipsi soli seruies:

Expanded text:
radisi lignis habebat adhuc uirtutis escam et ideo dixit radisi lignis habebat adhuc uirtutis escam et ideo dixit peccatum suum, et reputatum est ei ad ueniam. iustus enim accusator est sui in principio sermonis; neque enim potest quisquam iustificari a peccato, nisi fuerit peccatum ante confessus. unde dominus ait: dic iniquitates tuas, ut iustificeris. : ergo quia Eua ipsa confessa est delictum, mitior sequitur et profutura sententia, quae condemnaret errorem et ueniam non negaret, ut ad uirum suum conuersa seruiret. primum ne eam facile delectaret errare, deinde ut sub fortiore uase locata non transduceret uirum, sed magis uiri consilio et ipsa regeretur. in quo quidem mysterium Christi et ecclesiae euidenter agnosco. designatur enim ecclesiae ad Christum futura conuersio et religiosa seruitus subdita dei uerbo, quae multo sit melior quam saeculi huius Hbei-tas. denique scriptum est: dominum deum tuum adorabis et ipsi soli seruies.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessio delictorum Ideo ñ desꝑata mulier quȩ ñ reti¬
cuit dõ: sed mcigis ẽfessai peccatũ est. quã mediccibilis
secutui sententia est Bonũ est condemnari inpeccato.
flagellari in delicto: ut cũ hominib flagelle
Deniq ccun quici uoluit crim̃ negare: indignꝰ iudiccit
est qui puniret᷑ inpeccato. sed missus ẽ sine p̃scripto
poene. forttisse ñ tam incuori criminȩ parricidii. Illud
enĩ cõmisit infr̃e : quã scicrilegii. qđ dõ credidit m̃¬
tiendũ. dicens nescio. Nũ quid ego custos fr̃is mei sũ
& ideo accusatori di abolo. eiꝰ accusctio reseruata est.
ut cũ eiꝰ angłis flagellet᷑ : qui cũ hominib noluit flci¬
gellari: Demq de tulib dictũ. ñ est declinatio mortis
eorũ. et cũ hominib non flagellabunt᷑: Alici gͦ ratio mu¬
lieris quȩ licet culpc̃ p̃uciricationis inciderat. tum̃ depa¬

Expanded text:
professio delictorum. ideo non desperata mulier, quae non retiprofessio delictorum. ideo non desperata mulier, quae non reticuit deo, sed magis confessa peccatum est, quam medicabilis secuta sententia est. bonum est condemnari in peccato et flagellari in delicto, ut cum hominibus flagellemur. denique Cain quia uoluit crimen negare indignus iudicatus est qui puniretur m peccato, sed remissus est sine praescripto poenae, fortasse non tam maiori crimine.. parricidii — illud enim conmisit in fratrem — quam sacrilegii, quod deo credidit mentiendum dicens: nescio:numquid ego custos fratris mei sum? et ideo accusatori diabolo eius accusatio reseruata est, ut cum eius angelis flagelletur, qui cum hominibus noluit flagellari. denique de talibus dictum: non est declinatio mortis eorum, et cum hominibus non flagellabuntur. alia ergo ratio mulieris, quae licet culpam praeuaricationis inciderat. tamen de pa
Abbreviated transcription (Latin):
naremꝰ : non ad mitteremꝰ: Ds̃ autẽ omĩum uidẽ culpci.
et om̃ium de lictti cognoscit. suꝑ omĩum animã. suꝑ
omĩum occulto: oculos habet Quid ẽ. gͦ adcim ubies:
Id est non in quo. sed in quibus es: Non int̾rogatio gͦ est sed m¬
crepatio: De quib inqͥt bonis. de qua beatitudine. dequa gr̃a
inquam misericm recidisti: Dereliquisti uitũ ęt̾nã. et ad tu
mulcitus es morti. c̃sepultus errori U̾bi ẽ illci tua bene sibi
conscia c̃fidentia Timor iste. culpã fatet᷑. latebra p̃ua¬
ricationẽ Ubi gͦ es: Hoc ẽ ñ in quo loco quęro: sed in quo
statu: Quote ꝑduxer̃ peccata tua. ut fugias dm̃ tuum
quẽ ante quęrebcis: Fortasse mouecit cur ante merepat᷑
adcim. cũ mulier ante gustaiuerit. sed ap̃ uaricatione
sexus infirmior ceꝑit. auerecundia et excuscitione fortior
ut femina erroris ccuisci fuerit uir pudoris Et dix̃ mulier
Serpens decepit me imanducaui. Ueniabilis culpa: qͣmseqͥt᷑

Expanded text:
autem omnium videt culpas, et omnium delicta cognoscit: super omnem animam, super omnium occulta oculos habet. Quid est ergo: Adam, ubi es? Id est, non in quo, sed in quibus es. Non ergo interrogatio est, sed increpatio. De quibus, inquit, bonis, de qua beatitudine, de qua gratia in quam miseriam recidisti? Deremulatus es morti, consepultus errori. ubi est illa tua bene sibi conscia confidentia? timor iste culpam fatetur, latebra praeuaricationem. ubi ergo es? hoc est non in quo loco quaero, sed in quo statu. quo te perduxerunt peccata tua, ut fugias deum tuum. quem ante quaerebas? fortasse moueat cur ante increpatur Adam, cum mulier ante gustauerit? sed a praeuaricatione sexus infirmior coeperit, a uerecundia et excusatione fortior, ut femina erroris causa fuerit, uir pudoris. Et dixit mulier: serpens decepit me, et manducaui. ueniabilis culpa, quam sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
quia serpens typus ẽ. delectationis : dcmnationẽ eiꝰ adũte:
Supiti pectus in quit tuũ et in utero tuo ambulcbis
Qui sunt qͥ inut̾o suo ambulant: nisi qui uentri ngulȩ
uiuunt: Quorũ ds̃ uent̃ est ngła inpudendis eorũ. qui
terrenci scipiunt. & cybo onertiti cid terrenoi curtintui:
Bene gͦ delectationi ait. quȩ cybis intenta terrarum
uidetur manduccire: supra pectus tuũ et in utero tuo
ambulcibis. & t̾rã maduccibis omĩb dieb uitȩ tua
Tollenda ẽ om̃is excusatio dicibolo. neforte maliciae sua
nisse: & ideo ad nocendũ hominib ꝑtincicit̃ obniti. quia
ideo dcimncitus ẽ ut noceret. Qđ uideret᷑ esse proximũ
opiniorus. ͥtum quã dcimnationis: accipimꝰ istã sententiã:

Expanded text:
quia serpens typus est delectationis, damnationem eius aduerte. quia serpens typus est delectationis, damnationem eius aduerte. supra pectus inquit tuum et in utero tuo ambulabis. qui sunt qui in utero suo ambulant nisi qui uentri et gulae uiuunt, quorum deus uenter et gloria in pudendis eorum, qui terrena sapiunt et cibo onerati ad terrena curuantur? belle ergo delectationi ait, quae cibis intenta terram uidetur manducare: supra pectus tuum et in utero tuo ambulabis et terram manducabis omnibus diebus uitae tuae. tollenda est omnisnatione venisse; et ideo ad nocendum hominibus pertinaciter obniti, quia ideo damnatus est ut noceret: quod videtur esse proximum opinioni, si tamquam damnationis accipimus istam sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
inpcitrib generatio hominũ: sclua ꝑfilios. ut qđ in iudȩis
offendat : in xp̃ianci posteritrite corrigeret: Serpens in qͥt¬
me sucisit & h&c ueniabile dõ uisum est. eo qđ nosset mul¬
tos ad decipiendũ: uicis ẽẽ serpentis. quici trans figuratur
sci imponentes reb singulis nomana. ut demeritritẽ dicãt
eẽ uirtutẽ. ⁊ aucricie̾ : nom̃ imponãt industriae. Serpen
enĩ mulierẽ decepit: uirũ mulier ad p̃uaricationem
de ueritate de duxit Serpentis typũ accepit: delectacio
corporalis. Mulier: sẏmbolũ sensus ẽ nr̃i. Uir m̃tis. delec¬
tacio Ittq sensũ mouet. et sensus menti trans fudit quc̃
accepit passionẽ: Delectacio gͥ prima est origo peccati
deoq ñ mireris cur ante serpens damnet᷑ iudicio dĩ.
scđo mulier. tercio uir: Scđm erroris ordinẽ: damnati¬
onis quoq ordo seruatus est Delectatio enĩ sensũ. sen¬
sus autẽ mentẽ captiuã fcicere c̃sueuit. Ut scias autẽ

Expanded text:
in patribus generatio hominum salua per filios, ut quod m Iudaeis offenderat in Christiana posteritate corrigeret Serpens inquit suasit, et hoc ueniabile deo uisum est eo quod nosset multas ad decipiendum uias esse serpentis, quia transfiguratur sa inponentis rebus singulis nomina, ut temeritatem dicat esse uirtutem et auaritiae nomen inponat industriae. serpens enim mulierem decepit. uirum mulier ad praeuaricationem de ueritate deduxit. serpentis typum accepit delectatio corporalis. mulier symbolum sensus est nostri, uir mentis. delectatio itaque sensum mouet, sensus menti transfundit quam acceperit passionem. delectatio igitur prima est origo peccati, ideoque non mireris cur ante serpens damnetur iudicio dei, secundo mulier, tertio uir. secundum erroris ordinem damnationis quoque ordo seruatus est; delectatio enim sensum, sensus autem mentem captiuam facere consueuit. ut scias autem
Abbreviated transcription (Latin):
apłs supͣ pectus xp̃i reclincit caput. ñ in t̾rã de iecit Orogͦ
si scpientia diciboli feris immanissimis comparat᷑. quib
intra pedes pectus sit: S etiã hões qͥ t̾rena sapiunt. nec
int̃iore affectu erigunt᷑ ad cęlũ. utero uidẽt᷑ reptare ꝑ
t̃itm. Ittiq uentrẽ animȩ nr̃ȩ. ñ corruptibilibus scłi huius

Expanded text:
apostolus supra pectus Christi reclinat caput, apostolus supra pectus Christi reclinat caput, si sapientia diaboli feris immanissimis 180 comparatur, quibus intra pedes pectus sit: et etiam homines qui terrena sapiunt, nec interiore affectu eriguntur ad coelum, utero videntur reptare per terram; utique ventrem animae nostrae non corruptibilibus s
Abbreviated transcription (Latin):
mei honore pͥucbit᷑. licet nob exhis uerbis aliqͥd estimcire:
Ds̃ enĩ oꝑcit᷑ qđ bonũ est: ñ qđ malũ Ergo doceant te uerba
me honorificabo : honorẽ bonorũ oꝑaitionis sua eẽ declaruns.
Et c̃temptores inqͥt mei. ñdix̃ honore priuabo. sed honore
pͥucibunt᷑. Non sua oꝑationi deputans eoꝵ in iuricim.
sed qͥd facturũ eẽt ostendens Ergo nhic ñdix̃ fcicio te-
supra pectus tuũ et inutero tuo ambulare. n t̾ram man¬
ducare ꝑ om̃s dies uitȩ tuę. S ambulcibis in qͥt n mandu¬
cabis. ut p̃dixisse magis de serpente quȩ futurcisunt ui¬
detur : quã p̃scripsisse quid fciceret Terra in qͥt tͥ cib erit
ñ animci: Nam & hoc pecccitorib ꝓdest Unde ⁊ apłs du
tẽ. non ttĩ ꝓpt̾ corporis figurã : quã quia ꝓpt̾ terrenas
cogittitionẽs de illa cę̧lesti benedictione sit lapsus. Pectus
enĩ frequent̃ : recessus quidã accipit᷑ sapienti&: ⁊ ideo

Expanded text:
onore privabitur , licet nobis ex his verbis aliquid aestimare. Deus enim operatur quod bonum est, non quod malum. Ergo doceant te verba e, inquit, honorificabo, honorem bonorum operationis suae esse declarans. Et contemptores, inquit, mei, non dixit honore privabo; sed, honore privabuntur; non suae operationi deputans eorum injuriam, sed quid futurum esset, ostendens. Ergo hic non dixit: Facio te supra pectus tuum, et in utero tuo ambulare, et terram manducare omnes dies uitae tuae, sed: ambulabis inquit et manducabis, ut praedixisse magia de serpente quae futura sunt uideretur quam praescripsisse quid faceret. terra, inquit, tibi cibus erit, non anima; nam et hoc peccatoribus prodest. unde et apostolus tem non tam propter corporis figuram quam quia propter terrenas cogitationes de illa caelesti benedictione sit lapsus; pectus enim frequenter recessus quidam accipitur sapientiae. et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
Multi enĩ ꝓpt̃ nimias iniquitates. ñ suscipiunt peccati
conscientiã At uͦ ille qͥait. castigo corpꝰ meũ et seruitu¬
ti redigo: c̃ tristtit᷑ in nrõrum penitentia peccatorum.
quia sua tanto de lictoi ñ habuit. ut inhis c̃tristtiri debe¬
ret Deniq et nobis sucidet utilem istã ẽẽ tristiciã. sed eã¬

Expanded text:
multi enim propter nimias iniquitates non suscipiunt peccati multi enim propter nimias iniquitates non suscipiunt peccati conscientiam. at uero ille qui ait: castigo corpus meum et seruituti redigo contristatur in nostrorum paenitentiam peccatorum, quia sua tanta delicta non habuit, ut m his contristari deberet. denique et nobis suadet utilem istam esse tristitiam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ma mea: adhesit int̾ra uent̾ m̃s Adhesit enĩ. dũ ẽfi¬
gurcit᷑ serpenti qͥ pascit᷑ inqͥtate t̾rena Ideoq nos apłs
in nobis Quȩ sententici ñ putait᷑ inserpentẽ grauis: cũ etiã
adcm qui leuiꝰ peccauit. tuli c̃dẽpncit᷑ sententici Scrip¬
tũ ÷ enĩ: Maledictti t̃ra moꝑib tiuis. in tristitia man¬
ducabis ecĩ ꝑ om̃s dies uite tuae Uidet᷑ certe similitu¬
do quȩdã eẽ sententiae : sed ttim̃ in ipsci similitudine
magna discretio Int̾ est enĩ utrũ manducet aliqͥs t̾rã
sic̃ serpenti dictũ est quia t̾rã manducauit : an uero sic̃
hõi dictum ÷. intristitici manduccibis Ad iectio enĩ ista
intristitia : discretionẽ faicit Discretio quãium habeait.
c̃sid̾ci: Bonũ ẽ. michi intristitiã magis terrã manduca¬
re : quã in delectationẽ. Hoc est tit incictu quodã et sen¬
su corporis c̃tristari uidecir : quã delecturi inpeccato

Expanded text:
a venter meus . Adhaesit enim dum configuratur serpenti, qui pascitur in iniquitate terrena. Ideoque nos Apostolus in nobis. Quae sententia non putatur in serpentem gravis, cum etiam Adam, qui leuius peccauit, tali condemnatur sententia. scriptum est enim: maledicta terra in operibus tuis; in tristitia manducabis eam omnes dies uitae tuae. uidetur certe similitudo quaedam esse sententiae, sed tamen in ipsa similitudine magna discretio. interest enim utrum manducet aliquis terram sicut serpenti dictum est quia terram manducabit an uero sicut homini dictum est: in tristitia manducabis. adiectio enim ista in tristitia discretionem facit: discretio quam uim habeat considera. bonum est mihi in tristitia magis terram manducare quam in delectatione. hoc est ut in actu quodam et sensu corporis contristari uidear quam delectari in peccato:
Abbreviated transcription (Latin):
iã non ego. Hoc ẽ. ñ ego qui teriũ ante manduccibã. ñ ego
uiuit pcinis ille uiuis qui uenit ecęlo. uiuit scipientia.
uiuit gr̃a. uiuit iusticici. uiuit resurrectio Deinde c̃sid̾ci
quia ñ est maledictꝰ homo. s maledictus ÷ serpens.
nec t̾ra inse maledicta ẽ. s maledicta inqͥt inoꝑibis
tuis: ad cinimaĩ dictũ est Tunc terrri maledictoi est:¬
si habecis oꝑai terrena. idest oꝑci scłcrici. & maledic to
uniuersũ. s ut spinis & tribulos generet: nis
humanȩ studio oꝑationis exercita : Quod si etiã exer¬
cuerimus: in lcibore quidẽ sudore. Sed tom̃ panem
manducabimꝰ. Re pugncit enĩ lex carnis: legi m̃tis
Et loborcindũ nobis ẽ atq desudcindũ: ut castigemꝰ
corpꝰ n seruituti redigamꝰ. et quȩ sunt sp̃alici seminemꝰ:
Si enĩ ccirnalici semincuerimꝰ : quȩ carnalicisunt mete¬
mus. Si uͦ sp̃cilici seminciuerimas: metemus eci quę

Expanded text:
jam non ego , hoc est, non ego qui terram jam non ego , hoc est, non ego qui terram hoc est uiuit panis ille uiuus, qui uenit e caelo, uiuit sapientia, uiuit gratia, uiuit iustitia, uiuit resurrectio. deinde considera quia non est maledictus homo, sed maledictus est serpens, nec terra in se maledicta est, sed maledicta inquit in operibus tuis ad animam dictum est. tunc terra maledicta, si habeas opera terrena, id est opera saecularia, et maledicta non in uniuersum, sed ut spinas et tribulos generet, nisi fuerit humanae studio operationis exercita. quod si eam exercuerimus, in labore quidem et sudore, sed tamen panem manducabimus. repugnat enim lex carnis legi mentis, et laborandum nobis est ac desudandum, ut castigemus corpus et seruituti redigamus et quae sunt spiritalia seminemus. si enim carnalia seminauerimus, quae carnalia sunt metemus: si uero spiritalia seminauerimus, metemus ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tristuri inpoenitentiã scđm dm̃. Nc̃ scdm dm̃ tristicia.
salutẽ oꝑat᷑. scłi autẽ tristitia. mortẽ oꝑat᷑. S & de ueteri
testam̃to. accipe illos ad gr̃ãm ꝑuenisse : qͥ c̃ tristcibantur
in oꝑib corporclib. illos uͦ insupplicio remansisse: qͥ delec¬
toibant᷑ huiꝰmodi oꝑibus Deniq hebrȩi qui ingemiscebant
in lciborib aegypti : iustorũ grãm c̃secuti sunt Et qͥa panẽ
intristitia manducauer̃: esca donciti sunt sp̃ali Aegiptii
uͦ qui talici oꝑa cũ exultaitione cęlebrant. regi de testai
autẽ intristitici in qͥt manducabis : & cũ sudore mandu¬
ccibis: Mcinducabis fęnaũ agri. ut quendã intelligamꝰ
in his ẽẽ ꝓcessũ. & quando terrã manducamꝰ: inquadã
molicici eẽ uideam᷑. quando fenũ in quodã ꝓcessu Rando
uͦ panẽ: cũ c̃sumata fuerit fortitudo Ergo & nos abecim
ꝑ cessũ uitȩ huiꝰ . sic̃ habuit & paulus qͥdicit Uiuo autẽ

Expanded text:
 nam secundum deum tristitia salutem operatur, saeculi autem tristitia mortem operatur. sed et de ueteri testamento accipe illos ad gratiam peruenisse qui contristabantur in operibus corporalibus, illos uero supplicio remansisse qui delectabantur huiusmodi operibus. denique Hebraei, qui ingemiscebant in laboribus Aegypti, iustorum gratiam consecuti sunt et quia panem in tristitia manducauerunt, esca donati sunt spiritali, Aegyptii uero, qui talia opera cum exultautem: In tristitia, inquit, manducabis, et cum sudore manducabis, et manducabis fenum agri ; ut quemdam intelligamus in his esse processum et quando terram manducamus, in quadam malitia esse videamur: quando fenum, in quodam processu: quando vero panem, cum consummata fuerit fortitudo. Ergo et nos habeamus processum vitae hujus, sicut habuit et Paulus qui dicit: Vivo autem
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ neȩdatis ab onũ ligno qđ est inpcradr̃so: respondisset. quod
est in medio paradrso: dix̃ ds̃ ñ manduccibitis ex eo: Inquo quã¬
uis mulieris p̃uaricciturȩ fides uideat᷑ infirmior: tam̃ non
omĩb adam spolicibo uirtutibus. ut udeat᷑ in paradrso: nuillã
assecutꝰ fuisse uirtutẽ. nichil de ceteris gustaiuisse lignis.
prius quã culpã incidisse: quã fructus eẽ aliquos consecutũ. Non
spolicibo gͦ adc̃. negenus humanũ omne dispoliem. qđ in nocens
est antequã sensũ accipicit scientia boni & mali Neq enĩ
otiose dictum ẽ. nͥ c̃uersi fueritis. iefficiamini sic̃ puer iste:
ñ intraibitis in regnũ caelorũ Tuer enĩ cũ maledicitur.
ñ remaledicit: cũ ꝑcutit᷑: ñ reꝑcutit. ambitionũ et rapi¬
ncrũ : temptam̃tu ñ nouit: Ergo uerius puto qđ ne cum
aluis quidẽ fructib lignũ edendũ eẽ p̃ceꝑit: Nã & si bona
scientia ꝑfecto: inꝑfecto tcim̃ inutilis est Inꝑfectũ au¬

Expanded text:
is ab omni ligno quod est in paradiso? respondisset: quod est in medio paradisi, dixit deus: non manducabitis ex eo. in quo quamuis mulieris praeuaricaturae fides uideatur infirmior, tamen non omnibus Adam spoliabo uirtutibus, ut uideatur in paradiso nullam adsecutus fuisse uirtutem, nihil de ceteris gustauisse lignis priusque culpam incidisse quam fructus esse aliquos consecutus. non spoliabo ergo Adam, ne genus humanum omne dispoliem, quod innocens est, antequam sensum accipiat scientiae boni et mali. neque enim otiose dictum est: nisi conuersi fueritis et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum caelorum. puer enim cum maledicitur, non remaledicit, cum percutitur, non repercutit, ambitionum et rapinarum temptamenta non nouit. ergo uerius puto quod ne cum aliis quidem fructibus lignum edendum esse praeceperit. nam etsi bona scientia perfecto, inperfecto tamen inutilis est. inperfectum au
Abbreviated transcription (Latin):
indiciũ. scinaturi ẽ Quia dñs quib miserat᷑. et uocat. Di¬
cendo autẽ ubi es. ñ locũ quęrit: qui nouit arcanũ. Neq enĩ
ds̃ clciusos oculos habebat ut ñ uideret latentẽ. Deniq ideo
dix̃: Factus ẽ adcim tamquã unꝰ ex nobis: qͥci aꝑuit ocu¬
los Et hic quidẽ aꝑuit oculos. ut culpcĩ suci uidet: quã
uitare ñ potuit Magis enĩ postquã peccauimꝰ. nescio quo¬
modo: nr̃a delicta cognoscimꝰ. & tunc peccatũ eẽ intelligi¬
mus. qđ ante quc̃ĩ peccaremꝰ : ñ putcibamus eẽ pecccitum

Expanded text:
indicium sanaturi est, quia dominus quos miseratur et uocat. diindicium sanaturi est, quia dominus quos miseratur et uocat. dicendo autem: ubi es? non locum quaerit qui nouit arcanum; neque enim deus clausos oculos habebat, ut non uideret latentem. denique ideo dixit: factus est Adam unus ex nobis, quia aperuit oculos. et hic quidem aperuit oculos, ut culpam suam uideret, quam uitare non potuit; magis enim postquam peccauimus, nescio quomodo nostra delicta cognoscimus et tunc peccatum esse intellegimu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stantiore. quã uox corporis potest ẽẽ: funditus oracula
Hanc uocẽ eiꝰ ꝓpħȩ audier̃ hanc uocẽ fideles eiꝰ audiunt.
impii ñ intelligunt: Demq in eugłio habes: quici audiuit
euangelista dicentẽ patrẽ. clcrificaui. & iterũ darifi¬
ccibo s udei ñ audier̃. Deniq dicebant. tonitruũ factũ
est Ille gͦ sic̃ supra hobes. qͥa sentiebat᷑ de ambu¬
lans ds̃ . qui ñ de cimbulabat : sic audiebat᷑ loquens ds.
qui ñ loquebatur S quid loquebat᷑ c̃ sideremus:
Adam ubi es : Ad huc inhis remediũ scinitatis: qui a¬
audiunt dĩ uerbũ: Deniq iudȩi qui sibi claiuser̃
aures ne audirent: hodieq ñ merent᷑ audire Denique
habent remedium qui se absc̃der̃: Nam qui absẽdit᷑: erubes¬
cit. qui erubescit: c̃ uertit᷑. sic̃ scriptũ est Confundantur
et c̃ uertont᷑ om̃s ualde uelocit᷑ Deniq hoc ipsũ qđ uocat

Expanded text:
praestantiore quam uox corporis potest esse fundit oracula. praestantiore quam uox corporis potest esse fundit oracula. hanc uocem eius prophetae audierunt, hanc uocem fideles audiunt, impii non intellegunt. denique in euangelio habes quia audiuit euangelista dicentem patrem: et clarificaui et iterum clarificabo, sed Iudaei non audierunt. denique dicebant: tonitruum factum est. illic ergo sicut supra habes quia sentiebatur deambulans deus qui non deambulabat, sic audiebatur loquens deus qui non loquebatur. sed quid loquatur consideremus: Adam ubi es? adhuc in his remedium sanitatis est qui audiunt dei uerbum. denique Iudaei, qui sibi clauserunt aures ne audirent, hodieque non merentur audire. deinde habent remedium qui se absconderunt. nam qui absconditur erubescit, qui erubescit conuertitur, sicut scriptum est: confundantur et conuertantur omnes ualde uelociter. deinde hoc ipsum quod uocat
Abbreviated transcription (Latin):
diuincis : audit uocẽ dĩ qucisi ambulantis ciduesꝑam Qd
est ad uesꝑam. nisi qͥa culpc̃ suã sero agnoscit: E sero
uenit quȩdã erroris p̃teriti uerecundia: quȩ errorẽ p̃ue¬
nie debuerat. Nã dũ culpa feruet incorpore. & anima exa¬
gitat᷑ corporis passionibus : ñ cogitat dm̃ sensus errantis.
hoc est ñ audit dm̃ ambulcintẽ inscripturis diuinis. ambulcin¬
tẽ inm̃tib singulorũ: Dicit enĩ dĩ. qm̃ in habitabo in illis.
& int̾ eos ambulcibo. n ero illorũ ds̃ Ergo cũ inanimȩ sen
sũ redierit potestatis formido diuinȩ : tunc erubescimꝰ.
os gestimꝰ absẽdere. tunc inpeccatorum nr̃orum posit
tacionib : inmedio ligni paradr̃si. ubi peccciuimꝰ: de p̃hendimur
latere cupientes. & arbitrantes qđ ds̃ ñ requirat occulto. sed scru¬
tut᷑or animorũ n cogitacionũ usq ad diuisionẽ animȩ penitrans
Dicit adcidam: Adã ubi es : Quomodo loquitur deus. Nũ¬
quid uoce corporeci. Nonutiq. sed uirtute quadã

Expanded text:
udit uocem dei quasi ambulantis ad uesperum. quid est ad uesperum nisi quia culpam suam sero cognoscit et sero uenit quaedam erroris praeteriti uerecundia, quae errorem praeuenire debuerat? nam dum culpa feruet in corpore et anima exagitatur corporis passionibus, non cogitat deum sensus errantis, hoc est non audit deum ambulantem in scripturis diuinis, ambulantem in mentibus singulorum. dicit enim deus: quoniam inhabitabo in illis et inter eos ambulabo et erosum redierit potestatis formido divinae, tum erubescimus, tunc nos gestimus abscondere, tunc in peccatorum nostrorum positi cogitationibus, in medio ligni paradisi ubi peccavimus, deprehendimur, latere cupientes, et arbitrantes quod Deus non requirat occulta. Sed scrutator animorum et cogitationum usque ad divisionem animae penetrans dicit: Adam, ubi es ? 69. Quomodo loquitur Deus? Nuquid uoce corporea? non utique, sed uirtute quadam
Abbreviated transcription (Latin):
pit. et matri dedit eccłae nutriendos Leo naturȩ suae
suꝑbus ferociai : alicrũ ferarũ generib miscere se nescit.
sed qucsi rex quidã plurimorũ dedignat᷑ c̃sorcium
Qui eticĩ erbũ fustidit ext̃num. etiã ipscis suae escȩ reli

Expanded text:
pit et matri dedit ecclesiae nutriendos. leo naturae suae pit et matri dedit ecclesiae nutriendos. leo naturae suae superbus ferocia aliarum ferarum generibus miscere se nescit, sed quasi rex quidam plurimorum dedignatur consortium. qui etiam cibum fastidit hesternum, etiam ipsas su
Abbreviated transcription (Latin):
ficcintes hanc nutricis fungi officio: illc̃ parentis:
taiq inccissũ ꝓpͥos fundit labores. ac fraudis suae
p̃tio multatur Unde n ieremias ait. Clamciuit ꝑdix.
et c̃gregauit quȩ ñ peꝑit. Id est ouci c̃gregauit et
clamauit. quosi oucins suae fraudis effecdu. Sehe
ludit oꝑam. quia impenso labore alii educit. qͦs
ipsc diuturnę fotu sedulitaitis ammauerit. Huius
imitator ẽ diabolus. qͥ generationes creatoris ȩ t̾ni
raꝑe c̃tendit. & siquos insipientes. n sensus ꝓprii
carentes ugore. potuerit c̃gregare. fouens eos ille¬
cebris corporclibus. ubi pͥmũ uox xp̃i par uulis fue¬
rit infusa : discedunt. atq ad ec̃ se c̃ferunt matrem
quȩ pullos suos sic̃ auis materno amore cõplectit᷑.
Congregauit enĩ dicibolꝰ gentiles qͦs ñ creauerat.
sed ubi ineũgłio suo uocẽ xp̃c emisit: adeũ se potis¬
simũ c̃tuler̃. quos subumbra alarũ suciruma ipse susce¬

Expanded text:
ficantes hanc nutricis fungi officio, illam parentis. ficantes hanc nutricis fungi officio, illam parentis. itaque incassum proprios fundit labores ac fraudis suae pretio multatur. unde et Hieremias ait: clamauit perdix et congregauit quae non peperit, id est oua congregauit et clamauit quasi ouans suae fraudis effectu, sed ludit operam, quia inpenso labore alii educit quos ipsa diuturnae fotu sedulitatis nouerimus. huius imitator est diabolus, qui generationes creatoris aeterni rapere contendit, et si quos insipientes et sensus proprii carentes uigore potuerit congregare fouens eos inlecebris corporalibus, ubi primum uox Christi paruolis fuerit infusa, discedunt atque ad eam se conferunt matrem, quae pullos suos sicut auis materno amore conplectitur. congregauit enim diabolus gentiles, quos non creauerat; sed ubi in euangelio suo uocem norint emisit, ad eum se potissimum contulerunt quos sub umbra alarum suarum ipse susce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ sȩuitic̃ trucidant᷑. uide ne intẽ quoq crudelita¬
tis tu&e uertut᷑ immanitcis: Piger asimus et expositus
ad p̃dc̃. sensusq tardior : qͥd aliud docet. nisi nos uiua¬
ciores eẽ debere. nec desidia corporis animiq pigresci¬
re. c̃fugere ad fidẽ. quȩ onera grauia ab leucre̾ c̃ sue¬
uerit: Friudulenta uulpes foueis se latibulisq demer¬
gens. ñ ne indicio.ẽ. infructuosũ esse animal odioque
dignũ ꝓpt̃ ropic̃. despectui ꝓpt̾ infirmitatẽ : & ideo
suae incautũ scilutis. dũ insidicit᷑ alienis: Perdicẽ astuttĩ
quaȩ alienci ouci diripiat. hoc ẽ ꝑdicis alterius. et corpo¬
re foueat suo. sed frcudis suae fructũ hab̃e non posse. qͥa
cũ eduxerit pullos amittit eos. quia ubi uocẽ enis
audierint quȩ ouci generauit: relictri eci ad illã se
natiitili quodã munere et amore c̃fer̃ quc̃i ueram
sibi matrẽ ouorũ generatione cognouerint. signi¬

Expanded text:
propter saeuitiam trucidantur —, uide ne in te quoque crudelitapropter saeuitiam trucidantur —, uide ne in te quoque crudelitatis tuae uertatur inmanitas. Piger asinus et expositus ad praedam sensuque tardior quid aliud docet nisi nos uiuaciores esse debere nec desidia corporis animique pigrescere, confugere ad fidem, quae onera grauia ableuare consuerit? fraudulenta uulpes foueis se latibulisque demergens nonne indicium est infructuosum esse animal odioque dignum propter rapinam, despectui propter infirmitatem et ideo suae incautam salutis, dum insidiatur alienis ? perdicem formauerit, quae aliena oua diripiat, hoc est perdicis alterius, et corpore foueat suo, sed fraudis suae fructum habere non posse, quia, cum eduxerit pullos suos, amittit eos, quia, ubi uocem eius audierint quae oua generauit relicta ea ad illam se naturali quodam munere et amore conferunt quam ueram sibi matrem ouorum generatione cognouerint signi
Abbreviated transcription (Latin):
homo pecudũ more curuari. caue inciluũ te ñtam cor¬
pore quã cupiditate deflectts Respice corporis tui¬
formã. et speciem õgruentẽ. celsitudinẽ uigoris assu¬
me. Sine sola anicilia ꝓnci pascant᷑. Curte mneden¬
do sternis ipse quẽ ncitura ñ strauit: Cur eo delec¬
turis. in quo natur& in iurici est : Cur noctes et
dies cybo intentus. pecorũ more t̾renai depasce¬
is. . Cur illecebris corporcilib deditꝰ. ipsũ te in¬
honorcs. dũ uentri. atq eiꝰ passionib seruis: Lur
intellectũ tibi adimis quẽ tibi creator attribuit:
Cur te im̃tis cõparcis. aquib de ds̃ uoluit se¬
gregari dicens. nolite fieri sic̃ equus et inulus
quib non ẽ. intelleotꝰ: Aut si te edcicitos equi intẽ¬
pantiaq de lectait. et ad hinnire ad feminas uolup¬
tuti ẽ: delectet infreno maxillas tucis camoque¬
constringi Sicrudelitas pascit: ferarũ hȩc rabies . ẽ. quȩ

Expanded text:
homo, pecorum more curuari, caue in aluum te non tam corhomo, pecorum more curuari, caue in aluum te non tam corpore quam cupiditate deflectformam, et speciem congruentem celsi vigoris assume. Sine sola animalia prona pascantur. Cur te in edendo sternis ipse, quem natura non stravit? Cur eo delectaris in quo naturae injuria est? Cur noctes et dies cibo intentus, pecorum more terrena depasceris? Cur illecebris corporalibus deditus, ipsum te inhonoras, dum ventri atque ejus passionibus deservis? Cur intellectum tibi adimis, quem tibi Creator attribuit? Cur te jumentis comparas, a quibus te voluit Deus segregari dicens: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ? Aut si te edacitas equi intemperantiaque delectat, et adhinnire ad feminas voluptati est, delectet in freno maxillas tuconstringi. si crudelitas pascit — ferarum haec rabies est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ statuit ds animantiũ genera: ꝓducant᷑. et in
futurũ lege p̃scripta scđm genꝰ sibi similitudinẽq
uniuersc succedant. ut leo leonẽ generet. tẏgris
tygridẽ. bos bouẽ. eygnus eygnũ. aquila aquilam.
Semel p̃ceptũ : inꝑpetuũ inoleuit nat᷑ę E ideo
ministerii sui obsequiũ. p̃bere t̾ra ñ desinit: ut priscȩ
animantiũ species. repartibili generis successrone:
innoucis reparent᷑ ȩtcites Sed si uis adusũ hominis.
deriucire que genita sunt: noli ueritatẽ unicuiq gene¬
ri naturȩ ꝓpͥe de negare. et multo magis ea ad gr̃am
apttibis humanam. Primũ quia omia genera pecorũ.
bestiarũ ac pisciũ inciluũ natura ꝓstrauit. ut alia
uentre repant. alici quȩ pedib sustinent᷑: dimersa
mcigis quadripedo corporis gressu. et uelut affixa
terris uidecis ẽẽ quã libera Siquidẽ erigendi se nõ
habent fuicultatẽ de t̾ra uictũ requir̃. et uentris in
quem reflectunt᷑: solcis sequunt᷑ uoluptates Caue o

Expanded text:
animantium genera producantur et in futurum lege praescripta secundum genus sibi similitudinemque uniuersa succedant, ut leo leonem generet, tigris tigridem, bos bouem, cygnus cygnum, aquila aquilam. semel praeceptum in perpetuum inoleuit naturae, et ideo ministerii sui obsequium praebere terra non desinit, ut priscae constitutione species reparaDin feruntur successione m nouas reparentur aetates. sed uis ad usum hominis deriuare quae genita sunt? noli ueritatem unicuique generi naturae propriae denegare, et multo magis ea ad gratiam aptabis humanam, primum quia omnia genera pecorum, bestiarum ac piscium in feruntur natura prostrauit, ut alia uentre repant, alia quae pedibus sustinentur demersa magis quadripedi corporis gressu et uelut adfixa terris uideas esse quam libera, siquidem, cum erigendi se non habeant facultatem, de terra uictum requirunt et uentris, in quem deflectuntur, solas sequuntur uoluptates. caue, o
Abbreviated transcription (Latin):
tus. quc̃i geometrę centũ octogintai milib stcidiorũ
aestimauer̃ : Libent̃ fateor me nescire qđ nescio.
immo qđ scire nil ꝓderit Meliꝰ est genera te¬
rrcirũ scire : quã spacici. quȩ circũ fuso mari int̾ iecti
barbarorũ regionib. suffusci atq inuici paludibus
humo. quẽ admodũ possumꝰ cõp̃hendereͫ qđ impossibi¬
le ẽẽ hominib scriptura demonstrat: dicente dño
Quis m̃sus.ẽ. marii aquã. et caelũ palmo. & uniuersã
t̾rã clausci icini.Iuis stcituit montes in libra-

Expanded text:
tus, quam geometrae centum octoginta millibus stadiorum tus, quam geometrae centum octoginta millibus stadiorum aestimaverunt? Libenter fateor me nescire quod nescio, imo quod scire nihil proderit. Melius est genera terrarum scire quam spatia, quae circumfuso mari, interjectis 116 Barbarorum regionibus, suffusa atque invia paludibus humo, quemadmodum possumus comprehendere? quod impossibile esse hominibus Scriptura demonstrat, dicente Deo: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit
Abbreviated transcription (Latin):
diuidẽ omĩb uoluit. et efficere omĩb udicauit. Itaq
decẽ paines ordecicios diuidẽ iplebẽ uissit ministro
& dix̃ minister Quid dabo hoc inẽspectu centũ uirorũ
Et respondit: Da et manducent. Qm haec dix̃ dñs: Man¬
duccibunt nrelinquent Fides igit᷑ ur̃a : fciciet ab un¬
dcire pauꝑis lingue c̃uiuiũ: Nec uereor ne ieunia uo
edciciores fricicant. quo minas repleti nesurientes ac
uaicui reuertimini. Quia scriptũ ẽ Confirmcit dñs¬
iustos : ⁊ in dieb ftimis sciturabunt᷑ Multo pulchrius
.ẽ. ordeacios panes ñ erubescere.⁊ apponere qđ abeas.
quã negare: Eliseus qͥ sibi nichil reliquit : popłis abũ¬
dciuit: Eliseus gͦ ordecicios pomes ñ erubuit apponere
nos erubescimꝰ simplices intelligere creaturas. quę
simplicib & sius de clurant᷑ uocabulis Cȩlũ legimꝰ
cȩlũ accipicimꝰ. Terrã legimꝰ : t̾rã intelligamus
frugiferam: Quid mͥ quȩrere quȩ sit eiꝰ m̃sura circui¬

Expanded text:
diuidere omnibus uoluit et sufficere omnibus iudicauit. itaque decem panes ordeacios diuidere in plebem iussit ministro. et dixit minister: quid dabo hoc in conspectu centum uirorum? et respondit: da et manducent, quoniam haec dicit dominus: manducabunt et relinquent. fides igitur uestra faciet abundare pauperis linguae conuiuium. nec uereor, ne ieiunia uos edaciores faciant, quominus repleti et esurientes ac uacui reuertDominus, et in diebus famis saturabuntur . Multo pulchrius est hordeaceos panes non erubescere, et apponere quod habeas, quam negare. Elisaeus qui sibi nihil reliquit, populis abundavit. Elisaeus ergo hordeaceos panes non erubuit apponere; nos erubescimus simplices intelligere creaturas, quae simplicibus et suis declarantur vocabulis! Coelum legimus, coelum accipiamus: terram legimus, terram intelligamus frugiferam. Quid mihi quaerere quae sit ejus mensura circui
Abbreviated transcription (Latin):
formicai explorare serenitatis tempora: Nam cũ
ad uerterit moidi dcitos ymbre fructus suos humesce¬
re: explorcito diligentius aere qͦndo iugẽ possit
seruare temperiem : aceruos reserat suos. et de ca¬
uernis forcis suis humeris exporecit. ut iugi sole ꝓpͥa
frum̃tti siccent᷑: Deniq haneꝰquaquã illis dieb om̃ĩb

Expanded text:
formica explorare serenitatis tempora; nam cum formica explorare serenitatis tempora; nam cum aduerterit madidatos imbre fructus suos umescere, explorato diligentius aere quando iugem possit eruare temperiem, aceruos reserat suos et de cauernis foras suis umeris exportat, ut iugi sole propria frumenta siccentur. denique hautquaquam illis diebus omnib
Abbreviated transcription (Latin):
subiciens suci. ut solo curentur ad trictu Serpens
quoq pastu fęniculi: cęcitaitẽ reppellit e&xceptum
taq ubi oculos obduci sibi senserit: notti remedici
petit. nec fraudat᷑ affectu. Testudo uscerib pasta
serpentis. cũ uenenũ ad uerterit sibi serpere: origimo
medicinã sucie salutis exercet. & cũ sit uolutabri
palustrib mersa : curcire se tam̃ ꝓpͥo nouit anti¬
doto. certoq auxilio sanidatis. Po testutes herharũ
etic̃ ipsci scire se comꝓbat Uidecis etiã nulpem.
lacrimulci pinus: medentẽ sibi. & talt remedio : im¬
minentis mortisi spatici ꝓferentẽ Elcimcit ipse dñs
in ieremiae libro Turtur et hirundo agri passereᷤ
custodier̃ temporai introitꝰ sui. popłs autẽ m̃s non
cognouit iudicici dm̃: Nouit hirundo qͣndo ueniat.
qͣndo eticĩ reuertat᷑ Nouit etic̃ pia aius annuntiare
aduentus sui testimonio: ueris indiciũ. Nouit eticĩ

Expanded text:
subiciens sua, ut solo curentur adtactu. serpens subiciens sua, ut solo curentur adtactu. serpens quoque pastu fenuculi caecitatem repellit exceptam. itaque ubi oculos obduci sibi senserit, nota remedia petit nec fraudatur effectu. testudo uisceribus pasta serpentis, cum uenenum aduerterit sibi serpere, origano medicinam suae salutis exercet et, cum sit uolutabris palustribus mersa, curare se tamen proprio nouit antidoto certoque auxilio sanitatis potestates herbarum etiam ipsa scire se conprobat. uideas etiam uulpem lacrimola pinus medentem sibi et tali remedio inminentis mortis spatia proferentem. clamat ipse dominus in Hieremiae libro: turtur et hirundo, agri passeres custodierunt tempora introitus sui, populus autem meus non cognouit iudicia domini. nouit hirundo quando ueniat, quando etiam reuertatur, nouit etiam pia auis adnuntiare aduentus sui testimonio ueris indicium. nouit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
affectus grã: pellit᷑ demoniũ. stabilit̾ c̃iugiũ:
Mutȩ ittiq specie bestie. sc̃s ꝑciphael angłs tobiae
iuuenis quẽ tuendũ receꝑat ad relationẽ gr̃ae
erudiebat affectũ: Quis enĩ ñ erubescat gram
bene de se merentib ñ referre. cũ uideat eticĩ¬
besticis refugere crim̃ Ingrati : & ille imꝑtitȩ
alimoniae: seruant memoric̃. Tu ñ seruas salutis
accepte: URsa insidicins licet ut seript᷑a ait. est
enĩ plena fraudis fera : taim̃ fert᷑ informes utero
partꝰ edere. s natos lingua fingere. atq ĩspeciem
sui similitudinẽq formare Nõ mireris inferci tã
pi oris officia. cuiꝰ¬
expͥmit: Ursci
igitur partus suos ad
sui effingit¬
instituere. similes tui ñ potes Quid qđ etiã meden¬
di industriã ñ p̃ter misit: Si quidẽ graui affecta
cȩde. & c̃sciucicita uulnerib: mederi sibi nouit her¬
bce cui nom̃. ẽ. flomus. ut greci appellant: ulcera

Expanded text:
affectus gratia pellitur daemonium, stabilitur conjugium. affectus gratia pellitur daemonium, stabilitur conjugium. Mutae itaque specie bestiae sanctus Raphael angelus Tobiae juvenis, quem tuendum receperat, ad relationem gratiae erudiebat affectum. Quis enim non erubescat gratiam bene de se merentibbestias refugere crimen ingrati? et illae inpertitae alimoniae seruant memoriam, tu non seruas salutis acceptae ? Ursa insidians licet, ut scriptura ait - est enim plena fraudis fera —, tamen fertur informes utero partus edere, sed natos lingua fingere atque in speciem sui similitudinemque formare. non miraris in fera tam pii oris officia, cuiexprimit ? ursa igitur partus suos ad sui effinginstituere similes tibi non potes? quid quod etiam medendi industriam non praetermisit ? siquidem graui adfecta caede et consauciata uulneribus mederi sibi nouit herbae, cui nomen est deficiant, ut Graeci adpellant, ulcera