comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi post cognitionẽ deliquerit ut sisciens fecerit qđ faciendũ
non . e&. tunc delicto purgatio debeatur. sed non ita pre¬
locutus ẽ. e quippe uidetur exsequi peccata quȩ ab igno¬
rantib: & ꝑ hoc anolentib: committuntur. fortassis ergo ali¬
quo genere locutionis deliquerit dictum ẽ. delictum. ẽe.
didicerit anpotius conuerso ordine dictum ẽ quia &tliae
genera locutionis hab& scriptura qđ palia locã similia recto
ordine dicebantur: Nam cum alibi totiens scriptũsit & delin

Expanded text:
an si post cognitionem deliquerit? ut, si sciens fecerit quod faciendum an si post cognitionem deliquerit? ut, si sciens fecerit quod faciendum non esset. tunc delicto purgatio debeatur. sed non ita praelocutus est. ea quippe uidetur exsequi peccata quae ab ignorantibus et per hoc a nolentibus committuntur. fortassis ergo aliquo genere locutionis deliquerit dictum est "delictum esse didicerit". an potius conuerso ordine dictum est — quia et talia genera locutionis habet scriptura — quod per alia loca similia recto ordine dicebatur? nam cum alibi totiens scriptum sit: et deli
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscer& siue ꝙ fecit ꝙniurauit & cognouit postea ꝗ non
fuit faciendum neq: iurandum & confessus fuerit. pecca¬
tum fuerit uers quo peccauit . idẽ peccatum qđ peccauit lo¬
cutio est enim qđ acũt addidit aduersus ipsum. quid intel¬
legitꝰ nisi aduersus ipsum peccatũ confessus fuerit . id. ẽ.
confitendo peccatum accus sauerit & afer& ꝓhis quȩ dere¬
liquid dño ꝓpeccato quo peccauit feminc̃ abouib agnum.
usitata locutione agnam feminam dicit. quasi poss&. ẽe
non femina. aut capram de capris sicut agnam deouib qͣsi
possit ẽẽ. aut agna deouib: aut caprx nside capris : non nul¬
la c̃t quaestio .ẽ. immo non parua quidsit qđ assiduȩ
dicit post hocuũt cognouerit & deliquerit. quasitunc fut
delistũ Cum fuerit cognitũ. an potius nisi quia ꝓcognito
pȩnituerit eum quid ergo ẽ. post hoc cognouerit & deliquerit

Expanded text:
cognosceret, siue quia fecit quod iurauit et cognouit postea quia non cognosceret, siue quia fecit quod iurauit et cognouit postea quia non fuit faciendum neque iurandum — et confessus fuerit peccatum pro quo peccauit, id est peccatum quod peccauit: locutio est enim. quod autem addidit: aduersus ipsum, quid intellegitur nisi: aduersus ipsum peccatum confessus fuerit, id est confitendo peccatum accusauerit? et offeret pro his quae deliquit domino, pro peccato quo peccauit feminam ab ouibus agnam — usitata locutione agnam feminam dicit, quasi possit esse non femina — aut capram de capris, sicut agnam de ouibus, quasi possit esse aut agna nisi de ouibus aut capra nisi de capris. nonnulla autem quaestio est, immo non parua, quid sit quod assidue dicit: post hoc autem cognouerit et deliquerit, quasi tunc fiat delictum, cum fuerit cognitum. an potius quia nisi pro cognicognouerit et paenituerit eum. quid ergo est: post hoc cognouerit et deliquerit?
Abbreviated transcription (Latin):
tem qđ ait anima quȩcumq iurauerit distinguens labus ma¬
le fucere aut bene facere: quȩritur quid dixerit distinguens
assidue quippe hoc uerbũ ponit scriptura. unde . ẽ. & illud
reddũ uota mea quȩ distinxerunt labia meu. Item dicitur
ad erechielem. cumdicũ in iquo moste morieris. & tu non distinx¬
isti neq locutus es. item scriptum. ẽ. siqua indomo patrissui
constituta uouerit uotũ. Distinguens lubiis suis aduersum
unimã suũ. Vid&ur ergo ista distinctio quasi definitio. ẽẽ.
qu a secernitur aliquid ac&eris. quȩ solo dicto nontenenur.
sic ergo accipiuntur tumquũ dictũ sit̃ anima quȩ iurauerit
definiens labus male facere autbene facere secundũ omnia.
quȩ definierit homo cum iure iuirando & latuerit eum. idest
nesciens faciendũ eẽ . uel non fuciendũ iurauerit fucere. & id cog¬
nouerit & peccauerit. unum exhis. siue qua iurauit antequum

Expanded text:
Item quod ait: anima quaecumque iurauerit distinguens maItem quod ait: anima quaecumque iurauerit distinguens malefacere aut benefacere, quaeritur quid dixerit "distinguens". assidue quippe hoc uerbum ponit scriptura. unde est et illud: reddam uota mea, quae distinxerunt labia mea; item dicitur ad Ezechielem: cum dicam iniquo: morte morieris; et tu non distinxisti neque locutus es; item scriptum est: si qua in domo patris sui constituta uouerit uotum, distinguens labiis suis aduersus animam suam. uidetur ergo ista distinctio quasi definitio esse, qua secernitur aliquid a ceteris, quae solo dicto non tenentur. sic ergo accipiantur, tamquam dictum sit: anima quae iurauerit, definiens labiis malefacere aut benefacere, secundum omnia quae definierit homo cum iureiurando, et latuerit eum — id est nesciens faciendum esse uel non faciendum iurauerit facere — et id cognouerit. et peccauerit unum ex his — siue quia iurauit, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
oport& intellegi. uoluit enim prius omnia enumerare & sic
infere quo sacrificio possit expicri. sed in eis omnib: supra
dictis generib peccatorũ. sunt quȩ dũ ꝑ ꝑ locutionũ modos
sub obscure posita sicuti ẽ. qđ ct morticinũ iumentorum:
eaemm quȩ grȩce. c̃tene. appellantur pleriq: nr̃orũ iumen¬
ta interp̃tati sunt. qđ nomen inlatini consu&udine eorũ ani¬
maliũ .ẽ. quorũ laborib: aduuamur. maxime in portandis
onerib: sicuti sunt equi asini. muli cameli. & siquid huius modi
quȩ uero greci c̃tene. uocant. Tam late intelleguntur ut om̃a
aut ꝓpe omnia peccora isto nomine concdudantur. & ideo
nonꝰ genere locutionis ueluđ pleonasmo additũ . ẽ. ingrȩco in
mun dorum. cum dicer&ur iumentorũ. quõ sunt & ic̃ mundu
peccoru quȩ c̃tene uppellantur. quȩ aũt iumenta usus lati¬
nus appellat secundũ legis dictionẽ. ñ nisi. inmunda sunt:

Expanded text:
oportet intellegi? uoluit enim prius omnia enumerare et sic oportet intellegi? uoluit enim prius omnia enumerare et sic inferre quo sacrificio possint expiari. sed in eis omnibus supra dictis generibus peccatorum sunt quaedam propter locutionum modos subobscure posita, sicuti est quod ait: morticinum iumentorum. ea enim, quae a Graecis xnjvn; appellantur, plerique nostrorum "iumenta" interpretati sunt: quod nomen in latina consuetudine eorum animalium est, quorum laboribus adiuuamur maxime in portandis oneribus, sicuti sunt equi, asini, muli, cameli et si quid huius modi: quae uero Graeci y.rijv"fį uocant, tam late intelleguntur, ut omnia aut prope omnia pecora isto nomine concludantur. et ideo nouo genere locutionis uelut TXsovaofjui additum est in graeco "i n III n n do rum", cum diceretur "i umentorum", quoniam sunt etiam munda pecora, quae xtrjvrj appellantur. quae autem iumenta usus latinus appellat, secundum legis distinctionem nonnisi inmunda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiũ proisto genere peccati quid offeratur commemo¬
ruuit sedadhuc adiecit & ait. Anima quȩ cumq iurauerit
distinguens labis male facere autbene facere. secundũ om̃a
quȩcumq distinxerit homo cumiure iurundo & latueriteũ
& id cognouerit & peccauerit unũ ex his & confessus fuerre pec¬
catũ ꝓquo pecciuit aduersus ipsum. his omnib: sine aliqua inter¬
positione sacrificii conexis et explicatis adiungit & dicit.
& ali fer& ꝓhis quȩ deliquit dño ꝓpeccato quo peccauit femi¬
nã abouib: agnã aut caprũ decupris ꝓpeccato & exorauit
peo sacerdos ꝓpeccato &remitte tur illi peccatum: Quid est
ergo qđ protacito cuiusquũ ꝑiurio & peo qđ tangitur mor¬
ticinũ uel aliquid inmundũ nullũ sacrificiũ commemoriuit.
proeo uero peccato ubi falsum quisq nesciens iurat dixit offer¬
riagnã uel caprũ an proomnib supradictis hoc sacrificiũ

Expanded text:
sacrificium pro isto genere peccati quod offerretur commemosacrificium pro isto genere peccati quod offerretur commemorauit, sed adhuc adiecit et ait: anima quaecumque iurauerit distinguens labiis malefacere aut benefacere secundum omnia quaecumque distet id cognouerit, et peccauerit unum ex his, et confessus fuerit peccatum, pro quo peccauit aduersus ipsum. his omnibus sine aliqua interpositione sacrificii conexis et explicatis adiungit et dicit: et offeret pro his quae deliquit domino, pro peccato quo peccauit, feminam ab ouibus agnam aut capram de capris pro peccato; et exorabit pro eo sacerdos pro peccato et remittetur illi peccatum. quid est ergo, quod pro tacito cuiusquam periurio et pro eo, quod tangitur morticinum uel aliquid inmundum, nullum sacrificium commemorauit, pro eo uero peccato, ubi falsum quisquam nesciens iurat, dixit offerri agnam uel capram? an pro omnibus supra dictis hoc sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
pressit cuihoc indicandũ ẽ. utrũ illi cui &diuratus. ansacer
doti uel cuipiã qui non solum eum ꝑsequi non potest in rogando
suppliciũ sed &dã orare ꝓillo potest. Uidetur mihi qđ sehomo
saluat & ic̃ apeccati uinculo. siindic& talib qui magis possunł
ꝓdesse: quã ob ẽẽ ꝑ iurio. siue ad corrigendũ cum siue addm̃
pro illo placandũ si& ipse confessionis adhibeat medicinã.
Iost hoc autem peccatigenus qđ de ꝑiurio alicuius non indi¬
cato commemorauit. nullũ proeo sacrificiũ iussit offerri
sed deinde subiunxit. Anima quȩ cumq tetigerit omnemrem
inmundũ aut morticini aut afera capti inmundi. aut eorũ
quȩ sunt morticina ab hominationũ inmundarũ. morticinũ
iumentorũ inmundorum. aut tetigerit inmunditiã hominis
ab omni inmunditia cuius quã sitetigerit inquinabitur. &
lauerit eũ. posthocaũt cognouerit & deliquerit neq: hic

Expanded text:
ppdoti uel cuipiam qui non solum eum persequi non potest inrogando supplicium sed etiam orare pro illo potest, uidetur mihi quod se homo soluat etiam a peccati uinculo, si indicet talibus, qui magis possunt prodesse quam obesse periuro siue ad corrigendum eum siue ad deum pro illo placandum, si et ipse confessionis adhibeat medicinam. Post hoc autem peccati genus, quod de periurio alicuius non indicato commemorauit, nullum pro eo sacrificium iussit offerri; sed deinde subiunxit: anima quaecumque tetigerit omnem rem inmundam aut morticini aut a fera capti inmundi aut eorum quae sunt morticina abominationum inmundarum, morticinum iumentorum inmundorum aut tetigerit ab inmunditia hominis, ab omni inmundita eius, quam si tetigerit inquinabitur, et latuerit eum, post hoc autem cognouerit et deliquerit. neque hic
Abbreviated transcription (Latin):
iautem Anima peccauerit. aut audierit uocem iuratio¬
si non utiq: nuntiauerit & accipi& peccatũ. hoc. ẽ. si non¬
nuntiauerit accipi& peccatũ. quod enĩ additum ẽ. & locu¬
tionis ẽ usitatae inscripturis. Uerum iste sensus quia obscu¬
rus ẽ. exponendus uid&ur. hoc enim uid&ur dicere pec¬
cure hominem. quo cudiente iurat aliquis fulsum. & scit
eum falsum iurare & tuc&. tunc aũt scit siei rei dequa iu¬
ratur testis fuerit aut uidit aut conscius fuit. idest ali¬
quomodo cognouit: aut oculis suis conspexit. aut ipse
qui iurat illi indicauit. Ita enim potuit eẽ. conscius: sed
intertimorem huuis peccati & timorem ꝓditionis hominũ.
non parua exstitit plerumq temptatio. Possum: enimpa¬
ratum adperiuriũ ammonendo uel ꝓhibendo atam graui
peccato reuocare. sed si non audierit & corã nob derẽ quam pouim
falsũ iurauerit utrum ꝓdendus sit. si ꝓditus &iã inperi¬
culũ mortis incunuet. difficillima questio. ẽ: sed quia nonex¬

Expanded text:
autem anima peccaverit, aut audierit vocem juratioSi non utique nuntiaverit, accipiet peccatum. Quod ennuntiauerit, accipiet peccatum. quod enim additum est "et", locutionis est usitatae in scripturis. uerum iste sensus quia obscurus est, exponendus uidetur. hoc enim uidetur dicere, peccare hominem, quo audiente iurat aliquis falsum, et scit eum falsum iurare et tacet. tunc autem scit, si ei rei de qua iuratur testis fuit aut uidit aut conscius fuit, id est aliquo modo cognouit aut oculis suis conspexit aut ipse qui iurat illi indicauit; ita enim potuit esse conscius. sed inter timorem huius peccati et timorem proditionis hominum non parua existit plerumque tentatio. possumus enim paratum ad periurium admonendo uel prohibendo a tam graui peccato reuocare; sed si non audierit et coram nobis de re quam nouimus falsum iurauerit, utrum culum mortis incurrat, difficillima quaestio est. Sed quia non ex
Abbreviated transcription (Latin):
neo qđ iethro consilium dat genere suo mosi neoccupatus lu¬
diciis populi & ipse & populus comsum mar&ur consummatione
intolleraebili prima questio . ẽ. cur hoc ds̃ fumulum suũ cum quo
ipse tuntu & tidia loquebatur ab alienigena passus ẽ. ammo¬
neri inquo scriptur nos ammon& perquem lib& hominem
d&ur concilium ueritatis non debere comtemni. uidendum
&iam ne forte ibi uoluerit ds̃ ab alienigena ammoneri mosen
ubi &ipsum poss& temptare superbia sedebat enim iudiciaria
ius sit ad iudicandas causas populi qui odissent superbiam. De¬
inde quam sit obseruandum qđ alibi scriptura dicit. fili ne
in multis sint actustui. satis & hic appan& deinde uerba i& hro
duntis conbilium mosi consideraendi sunt. Dicit enim nunc
itiq audime & consilium dabo tibi & eritds̃ tecum. ubimihi
uid &ursignificarinimis intentum humanis actionibus
animumgło quod am modo uacuar quo fit tunto plenior quan¬
to in superna atq a&erna liberius extenditur:¬

Expanded text:
eo quod Jethro consilium dat generi suo Moysi, ne occupatus judiciis populi, et ipse et populus consumeretur consummatione intolerabili, prima quaestio est, cur hoc Deus famulum suum, cum quo ipse tanta et talia loquebatur, ab alienigena passus est aneri. in quo scriptura nos admonet. per quemlibet hominem detur consilium ueritatis, non debere contemni. uidendum etiam, ne forte ibi uoluerit deus ab alienigena admoneri Moysen, ubi et ipsum posset temtare superbia: sedebat enim iudiciaria iussit ad iudicandas causas populi, qui odissent superbiam. deinde quam sit obseruandum quod alibi scriptura dicit: fili, ne in multis sint actus tui, satis et hic adparet. deinde uerba Iothor dantis consilium Moysi consideranda sunt: dicit enim: nunc itaque audi me, et consilium dabo tibi, et erit deus tecum. ubi mihi uidetur significari nimis intentura humanis actionibus animum deo quodam modo uacuari, quo fit tanto plenior, quanto in superna atque aeterna liberius extenditur
Abbreviated transcription (Latin):
in scĩs. Non uult utiq intellegi nisi in scis sc̃orum quia & ipsa
utiq scã appellantur. Non enim omnia quae scã sunt &icm
utiq scã sunt. unus autem iste qui semel in anno intraebat in sca¬
adhebreos epistola commendatur. qđ autem prefigunctũ
ẽ. in scã scõrum ut super arcam quue legem habebat esset
propitiatorium ubi dĩ miseri cordia significatur intellegenda
ẽ. qua propitius fit eorum peccatis qui legem non implent
hoc mihi uid&ur &iam in ipsa ueste sacer dotis significari
num & ipsa quid aliud quam ecdesiue sacramenta signifi¬
cat qđ in logio id ẽ retionadi in pectore sacerdotis posito
iudicia constituit. In lammina uero sc̃ificationẽ & oblationẽ
peccatorum tamquam rationalesit inpeccore simile arche
inqua lex erat & lammina illa in fronte simile ꝓpitiatorio
qđ super arcam eraet & ut utrubiq seruan&ur qđ scrip¬
tum .ẽ. super ex altat misericordia iudicio:¬

Expanded text:
in sanctis, non uult utique intellegi nisi in sanctis sanctorum, quia et ipsa in sanctis, non uult utique intellegi nisi in sanctis sanctorum, quia et ipsa utique sancta appellantur. non enim omnia, quae sancta sunt, etiam utique sad Hebraeos Epistola commendatur . Quod autem praefiguratum est in sancto sanctorum, ut super arcam quae Legem habebat, esset propitiatorium, ubi Dei misericordia significari intelligenda est, qua propitius fit eorum peccatis qui Legem non implent; hoc mihi videtur etiam in ipsa veste sacerdotis significari: nam et ipsa quid aliud quam Ecclesiae Sacramenta significat? Quod in λογίῳ, id est rationali in pectore sacerdotis posito judicia constituit, in lamina vero sanctificationem et ablationem peccatorum: tanquam rationale sit in pectore simile arcae in qua Lex erat, et lamina illa in fronte, similis propitiatorio quod super arcam erat, et ut utrobique servaretur quod scriptum est, Superexsultat misericordia judicio
Abbreviated transcription (Latin):
atq ebdomadis . ẽ. in eius incͥoatione festiuitatis. successorẽ
autem a aron eumdicit qui intraet in tabernaculum testimo¬
nii deseruire in scĩs. eum scilic& significans quinon poterat. eẽ
nisi unus. Non quades erant & filii aaron cum uiuo patre
suo sed quadis successor ipsius a aron. quomodo ergo propri¬
uelantur sca scõrum sca appellantur & tabernacu¬
lum testimoni &iam illud uoc&ur ubi sunt sca. id est¬
mensa & cande labrum ubi cum deseruiant & sequentes
sacerdotes ad mensam & cande labrum &ipsum altare. quomodo
unum dicit successorem a aron qui intr& in tabernaculũ testi¬
monii deseruire in scĩs. si enim dixiss& deseruire in sc̃is scõrum
nulla eẽt questio. adhaec enim ubi . ẽ. enim. archa testimonu
solus unus intrabat summus sacerdos qđ &iam in aepistola
adhebreos diligentissime commendatur. nisi forte eo ipso qđ¬
unum dicit introre intabernaculum testimonii deseruire

Expanded text:
atque hebdomadis est in eius incoatione festiuitas. successorem atque hebdomadis est in eius incoatione festiuitas. successorem autem Aaron eum dicit, qui intrat in tabernaculum testimonii deseruire in sanctis, eum scilicet significans, qui non poterat esse nisi unus, non quales erant et filii Aaron cum uiuo patre suo, sed qualis successor ipsius Aaron. quomodo ergo propriuelantur sancta sanctorum, sancta appellentur et tabernaculum testimonii etiam illud uocmensa et candelabrum: ubi cum deserviant et sacerdotes ad mensam et candelabrum et ipsum altare, quomodo unum dicit successorem Aaron, qui intret in tabernaculum testimonii deservire in sanctis? Si enim dixisset, Deservire in sanctis sanctorum, nulla esset quaestio. Ad haec enim, ubi est arca testimonii, solus unus intrabat summus sacerdos: quod etiam in Epistola ad Hebraeos diligentissime commendatur. Nisi forte eo ipso qunum dicit intrare in tabernaculum testimonii deseruire
Abbreviated transcription (Latin):
successerit ei defiliis eius qui intracuit intabernaculum testi¬
moni deseruir& in scĩs. haec uerba multas quuestiones habent
nam primum hic notandum . ẽ. quomodo cum stolam dixerit
scĩ postea plunxliter dicit ungere eos in ipsis. tam quã stolis.
nam & supra multas stolas eas dixerat quib: unit constan&
quam quam ambuguum sit utrum in ipsis abeo qđ sunt ipsa¬
genere neutro quaecumq sunt quib illa stola conpl&ur.
id .ẽ. uestis sacerdo talis . qđ magis putandum ẽ. exeo qđ in
consequentib dicit septem dieb uesti& se ea sacerdos qui
suc cesserit ei ea scilic& omnia quue commemorocuit cum ues¬
tem sacerdotalem cum describer& rep&iuit sane qđ supite
dixerat consummare manus eorum. unde mihi quiduidere¬
tur exposui. qđ uero ait septem dieb uesti& se ea sacerdos.
num quid aliis dieb: non uesti& sed illis septem continuis intel¬
legi uoluit quib: eius sacerdotium quodam modo dedicatur

Expanded text:
successerit ei de filiis ejus, qui intrabit in tabernaculum testisuccesserit ei de filiis ejus, qui intrabit in tabernaculum testimonii deservire in sanctis. Haec verba multas quaestiones habent. Nam primum hic notandum est, quomodo cum stolam dixerit sancti, postea pluraliter dicit ungere eos in ipsis, tanquam in stolis. Nam et supra multas stolas eas dixerat, quibus una constaret. Quanquam ambiguum sit utrum in ipsis ab eo qgenere neutro quaecumque sunt quibus illa stola completur, id est uestis sacerdotalis: quod magis putandum est ex eo quod in consequentibus dicit: septem diebus uestiet se ea sacerdos qui successerit ei, ea scilicet omnia quae commemorauit, cum uestem sacerdotalem describeret. repetiuit sane quod supra dixerat: consummare manus eorum: unde mihi quid uideretur exposui. quod uero ait: septem diebus uestiet se ea sacerdos, numquid aliis diebus non uestiet? sed illis septem continuis intellegi uoluit, quibus eius sacerdotium quodam modo dedicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
aaron & filii eius manussuas suꝑ caput uitelli in conspestudñi
ecceunde supra dictum .ẽ. consummandas . ẽẽ manus eorum
id ẽ. perficiendam potestatem ut &iã ipsi sc̃ificarent quomodo
fit cũ ponunt manus suas super uitellum immolandum: cxxuii
pecorum inscripturis sacris. non utiq: ds̃ odore fumi delesta¬
tus: sed tam illud qđ his significatur spiritaditer dm̃ delestat.
cum spiritaditer ex hib&ur : quam ipse odor dĩ spiritiditer in¬
tellegitur non enim sicut nos odorem corporis naribus ducit
sicut ergo ille olefacit sic ista significant:
cxxuiii
Et sumes pectusculum deari&e consummationis qđ ẽ aaron id ẽ
huius a aron hoc enim pertinere uoluit ad summũ sacerdotem
Cum dicer& depectusculo & bracchio uictimarum. more illo ergo
a&ernum dixit quem sȩpe supra commemorauimus. & stola
scĩ quae .ẽ. a aron erit filiis eius posteum. ungere eos ipsis & con¬
summare manus eorum septem dieb uesti& se eas sacerdos qui

Expanded text:
Aaron et filii ejus manus suas super caput vituli in conspectu Domini. Ecce unde supra dictum est, consummandas esse manus eorum, id est, perficiendam potestatem, ut etiam ipsi sanctificarent, quod modo fit, cum ponunt manus suas super vitulum immolandum. CXXVII.pecorum in Scripturis sanctis, non utique Deus odore fumi illius delectatur; sed tantum illud quod his significatur spiritualiter Deum delectat cum spiritualiter exhibetur, quoniam ipse odor Dei spiritualiter intelligitur. Non enim sicut nos odorem corporeis naribus ducit. Sicut ergo ille olefacit, sic ista significant. CXXVIII. Ib. XXIX, 26 Et sumes pectusculum de ariete consummationis, quod est Aaron; id est, hujus Aaron. Hoc enim pertinere voluit ad summum sacerdotem.um diceret de pectusculo et brachio victimarum. More illo ergo aeternum dixit, quem saepe supra commemoravimus. Et stola sancti, quae est Aaron, erit filiis ejus post eum, ungere eos in ipsis, et consummare manus eorum. Septem diebus vestiet se ea sacerdos qui
Abbreviated transcription (Latin):
his ministris in consequentib dicit & qui circũ asper¬
g& aquũ aspersionis lauabit uestimenta sua idest¬
menta sua idest
obseruabit & corpore & qui tetige rit aquã aspersionis
inmundus erit usq aduesperam & omne quod cumque
tetigerit illud in mundus. inmundumerit. & animaquȩ
tetigerit inmunda erit usq ad uespertm. lam dixi supertus
tuum autos hominis ct monumentũ: quȩ ri potest quid
dictum sit uulneratum at mortuum. si enim aliut uoluit
intellegi uulneratum aliud mortuum. cauendum ẽ nepu¬
tetur inmundum. eẽ &ium quite tigerit uulneratũ uiuũ.
quodutiq absurdũ ẽ : sed quia possunt & mortui . eẽ uulnerati

Expanded text:
his ministris in consequentibus dicit, Et qui circumaspehis ministris in consequentibus dicit, Et qui circumaspet aquam aspersionis, lavabit vestimenta sua; id est, observabit et corpore. Et qui tetigerit aquam aspersionis, immundus erit usque ad vesperam. Et omne quodcumque tetigerit illud immundus, immundum erit: et anima quae tetigerit, immunda erit usque ad vesperam. Jam dixi superius mortuum aut os hominis aut monumentum. quaeri potest quid dictum sit ,.uulnel\'atum aut mortuum". si enim aliud uoluit intellegi uulneratum, aliud mortuum, cauendum est, ne putetur inmundus esse etiam qui tetigerit uulneratum uiuum, quod utique absurdum est. sed quia possunt et mortui esse uulnerati
Abbreviated transcription (Latin):
dentius deuita animȩ post mortem fuisse conscriptum: s̃¬
tio & indie septimo. & purificabitur diesep¬
timo &
lauabit uestimenta sua & lauabitur aqua &
inmundus erit usq aduesperam : alia ẽ aqua aspersionis
& alia utiq illa quȩ lauit uestimenta siu & lauabitꝰ aquu
quam puto spiritidem intellegendũ ꝑ significationẽ non ꝑ
ꝓpri&atem : Nam sine dubio uisibilis erat sicut illȩ omnes
umbrȩ futurorum: ꝓinde quisa cramento baptis mi recte
abluitur quod illa aspersionis aquã figurabatur mundu¬
tur. & spiritaditer idest inuisibiliter in curne & in anima.
ut sit mundus & corpore & spũ : qđ uero ysopum dixit aquã
aspersionis a spergi. qua herba su pradiximus fidem signi¬
corda eorum : Nonenim prodest baptismus sidesit fides : Aui¬
ro aũt mundo dixit hoc fieri ubi significantur ministri
portantes ꝑsonã dñi sui. quiuere uir mundus .ẽ: nam de

Expanded text:
dentius de uita animae post mortem fuisse conscriptum. dentius de uita animae post mortem fuisse conscriptum. conscriptum. Purificabitur die septimo, et lavabit vestimenta sua, et lavabitur aqua, et immundus erit usque ad vesperam. Alia est aqua aspersionis, et alia utique illa qua lavat vestimenta sua. Et lavabitur aqua, quam puto spiritalem intelligendam per significationem, non per proprietatem. Nam sine dubio visibilis erat, sicut illae omnes umbrae futurorum. Proinde qui sacramentabluitur, quod illa aspersionis aqua figurabat, mundatur spiritualiter, id est invisibiliter, et in carne, et in anima, ut sit mundus et corpore et spiritu. Quod vero hyssopum dixit aqua aspersionis aspergi, qua herba supra diximus fidem signifide mundans corda eorum ? Non enim prodest Baptismus, si desit fides. A viro autem mundo dixit hoc fieri, ubi significantur ministri portantes personam Domini sui, qui vere vir mundus est. Nam et de
Abbreviated transcription (Latin):
cergocũ dt si fudit mortuus ante
irificationẽ manere in illo immun
iud uult intellegi nisimanere
nimae poenam &iam post
nortem sicũ uiuit munđ non fu¬
t sacramento isto quox p̃ibap¬
tismus figuratur. Qũo aqua
isꝑsionis inquit nonest cucũ¬
as ꝑsa suꝑeumimimundus est.
Adhucimmundiciaeius in ip¬
extingusillenom possit Nã
si ex hocitib naculũ immundũ
facum uell& intellegi
mundanutiq iuber&
postea uesd immunđ amortuis
quae sunt om̃s iniquitat᷑
ill immundo inquit a cinge¬
illius exustae XXXIII¬
purificationis : &effundẽs
cinerem a quã uiuã inuase
Etaccipibis isopũ intinguers
inaqua uirmunđ & cireũ¬
asꝑgens suꝑ dorũ da suꝑuasa
&suꝑ animas quotquot fuer̃ illic
&suꝑeũ qui tduigerit os humanũ
tuus fuerit tasto mortuo quã fuerit purificatus taberna¬
culum dñi polluit. exter&ur anima illa ex israhel: Notan¬
dum ẽ. quod difficillime repperitur in his libris cdiquideui¬

Expanded text:
cum dicit "si fuerit mortuus ante purificationem, manere in illo inmundaliud uult intellegi nisi manere animae poenam etiam post mortem, si, cum uiuit, mundus non fuerit sacramento isto, quo Christi baptismus figuratur? quoniam aqua aspersionis, inquit, non est circumaspersa super eum, inmundus est; adhuc inmunditia eius in ipextingui ille non possit. nam si ex hoc tabernaculum inmundum factum uellet intellegi, mundari utique iuberet. Postea uero inmundos a mortuis quae sunt omnes iniquitates, illi immundo, inquit, a cinillius exustae purificationis et effundent cinerem — aquam uiuam in uase; et accipiens hyssopum intinguens in aqua uir mundus et circumaspergens super domum et super uasa et super animas, quotquot fuerint illic, et super eum qui tetigerit os humanum tuus fuerit tacto mortuo quam fuerit purificatus — tabernaculum domini polluit: exteretur anima illa ex Israhel. notandum est quod difficillime reperitur in his libris aliquid eui
Abbreviated transcription (Latin):
balaac regem moabitarum ad conducendumbudam
a quo male diceretur israhel satis ostenditur no n om̃s
moabitus uenis se in conditionem seon regis amoneorũ
quando eos bello superuuit: si quidẽ remansit gens
moubitarum usq ad illud tempus ubi regnar&bclaac
rex mocb: quod uero moubdixit seniorib mazian. idẽ
moabitȩ seniorib: madiniturum. Nunc ubling& sy¬
nagogu hȩc om̃s qui incircuitu nr̃o sunt non unugens
erat seduicini aduicinos dixerunt quod pariter cauen¬
dum e&̃ : num moabfilius fuit loth exuna filiarum madi¬
anuero filius habrahȩ dec&thura: Nonitaq unagens erit
sed duȩ uicinȩ atque conterminȩ :

Expanded text:
Balac regem Moabitarum ad conducendum Balaam, Balac regem Moabitarum ad conducendum Balaam, a quo malediceretur Israel, satis ostenditur non omnes Moabitas venisse in conditionem Seon regis Amorrhaeorum, quando eos bello superavit: si quidem remansit gens Moabitarum usque ad illud tempus, ubi regnaret Balac rex Moab. Quod vero Moab dixit senioribus Madian, id est, Moabitae senioribus Madianitarum, Nunc ablinget synagoga haec omnes qui in circuitu nostro sunt; non una gens erat, sed vicini ad vicinos dixerunt quod pariter cavendum esset. Nam Moab filius fuit Lot ex una filiarum , Madian vero filius Abrahae de Cethura . Non itaque una gens erat, sed duae vicinae atque conterminae. X
Abbreviated transcription (Latin):
uob euangeli rauerit p̃ter quam quod accepistis a nathe¬
ma sit: hinc uulgo dictũ ẽ. ut deuotatio dicatur : Namdeuotaye
se quẽ quã nemo fere dicit nisi male dicens:
a nathe mauit eum & ciuitates eius. & uocatum.ẽ. nomen
loci illius anathema. hinc dictum e. a nathema de testu¬
bile cliquid & abhominubile uideatur. ut enim nihil in¬
de uictor in usus suos cufem&. sed totam inpaenã luendã
uouer&. hocerat anathemare quod uulgo dicitur deuo¬
ture: origo autem huus uerbi ẽ. ingreca lingua abhis
rebus quȩ uotȩ & ꝑsolute hoc ẽ: ꝓmissȩ & redditȩ sursũ
istiȩ nigmatistȩ sic tunc appelliti quos poetus nosap¬
pellamus eo qđ poeturũ sit consu&udo atq licentia
miscere carminib: suis a enigmata fubularũ quib: cli¬
quid significare intellegantur: Non enim aliter essea
aenigmatȩ nisi illic ess& tropica locutio. qua discussu
reos & possedit omnes ciuitates eorũ misisse legatos

Expanded text:
uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anatheuobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. hinc uulgo ductum est, ut deuotatio dicatur; nam deuotare se quemquam nemo fere dicit nisi maledicens. Et anathemauit eum et ciuitates eius: et uocatum est nomen loci illius Anathema. hinc ductum est, ut anathema detestabile aliquid et abominabile uideatur. ut enim nihil inde uictor in usus suos auferret, sed totum in poenam luendam uoueret, hoc erat anathemare, quod uulgo dicitur denotare. origo autem huius uerbi est in graeca lingua ab his rebus, quae uotae et persolutae, hoc est promissae et redditae sursum isti aenigmatistae sic tunc appellati, quos poetas nos appellamus; eo quod poetarum sit consuetudo atque licentia miscere carminibus suis aenigmata fabularum, quibus aliquid significare intelligantur. Non enim aliter essent aenigmata, nisi illic esset tropica locutio, qua discussa rhaeos, et possedit omnes civitates eorum, misisse legatos
Abbreviated transcription (Latin):
tiam xp̃i. ut illis sit aqua contradictionis. istis scĩ ficationis:
num & de ipso dño in eu angelio legitur & insignum cui
contra dicetur:¬
cui Quod intermandata moses adregem edom dicit intercȩ¬
tera neque bibem: aquã delacutuo. intellegendum .ẽ. gratis
idest quia non gratis bibem: quod postea manifestat dicens.
sicutem deaquatua bibe mus ego & pecora mea dabo prȩ
Non introibitis intemaẽ quam dedi filiis israhel inpossessione
quõ exucerlicstis me suꝑ aquã maledictionis quam dixit su¬
perius aquũ contradictionis ipsam dicit hic maledictionis. non
& uouit is rahel uotum dño & dixit: simihi tradideris populum
istum subiestum idest simihi eum tradendo subieceris anc¬
themabo illum & ciuitates eius: hic uidendum ẽ quomodo
dicatur anathemabo qđ uoueur. & tamen ꝓ maledicto
ponitur. sicut & deisto populo dicitur: unde illud ẽ: siquis

Expanded text:
tiam Christi, ut illis sit aqua contradictitiam Christi, ut illis sit aqua contradictinam et de ipso domino in euangelio legitur: et in signum cui contradicetur. Quod inter mandata Moyses ad regem Edom dicit inter cetera: neque bibemus aquam de lacu tuo, intellegendum est gratis", id est" quia non gratis bibemus. quod postea manifestat dicens: si autem de aqua tua bibemus ego et pecora mea, dabo preti Non introibitis in terram quam dedi filiis Israhel in possessionem, quoniam exacerbastis me super aquam maledictionis. quam dixit superius aquam contradictionis, ipsam dicit hic maledictionis: non Et uouit Israhel uotum domino et dixit: si mihi tradideris populum istum subiectum — id est: si mihi eum tradendo subieceris — anathemabo illum et ciuitates eius. hic uidendum est, quomodo dicatur anathemabo, quod uouetur et tamen pro maledicto ponitur, sicut et de isto populo dicitur. unde illud est: si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos mortuos intellegitur dis creuisse. ut & uulneratum mor¬
tuum intellegamus idest uulnere peremptum. aut mortuũ
sine uulnere:
AVQuod de p&rcaqua educta ẽ. a postolus paulus quid ẽe. ex¬
posuit ubicit. & omnes eundẽ potum spiritadem biberunt.
bibebunt autẽ despiritadi sequenti p&ra p&ru aute merat
xp̃s significata ẽ ergo dexp̃o ꝓfluens gratia spiritadis qua
interior sitis inrigiretur: sed quod uirga p&ra ꝑcutitur
crux xp̃i figuratur: ligno enim accedente ad p&ram gra
tia manauit: & quod bis ꝑcutitur euidentius significatꝰ cru¬
cem duo quippe ligna sunt crux:¬
axui Quod deaquu illa quȩ dep&ra profluxit dictum. ẽ. haec aqua
contradictionis quia maledixerunt filii is rahel ante dñm
& scĩ ficatus ẽ. in ipsis: prius maledixerunt quando locuti sunt
contra beneficium dñi quodedusti erant de aegypto & post¬
ea scĩficatus .ẽ. in ipsis cum illo miraculo ꝓfluentis aquȩ
strauit. & contradicentium gratiȩ xp̃i. & ꝑcipientiũ gra¬

Expanded text:
ipsos mortuos intellegitur discreuisse, ut et uulneratum mortuum intellegamus, id est uulnere peremptum aut mortuum sine uulnere. Quod de petra aqua educta est, apostolus Paulus quid esset exposuit. ubi ait: et omnes eundem potum spiritalem biberunt. bibebant enim de spiritali sequenti petra; petra autem erat Christus. significata est ergo de Christo profluens gratia spiritalis, qua interior sitis inrigaretur. sed quod uirga petra percutitur, crux Christi figuratur. ligno enim accedente ad petram gratia ista manauit; et quod bis percutitur, euidentius significat crucem. duo quippe ligna sunt crux. Quod de aqua illa quae de petra profluxit dictum est: haec aqua contradictionis, quia maledixerunt filii Israhel ante dominum, et sanctificatus est in ipsis, prius maledixerucontra beneficium Domini, quo educti erant de Aegypto; et postea sanctificatus est in ipsis, cum illo miraculo aquae profluentinstravit, et contradicentium gratiae Dei, et percipientium gra
Abbreviated transcription (Latin):
Et uidens ꝓcurrit in obuiam illis ab ostio tubernaculi sui &
ad orocuit supertentẽ & dixit. dñe si inueni gratiam ante tẽ
ne pi&er eas seruum tuum. quueritur cum tres uiri essent
qui ei apparuenent quomodo singuluriter dñm appell&
dicens dñe si inueni gractiã antetẽ. an intellegebat unum
ex eis dñm. & alios angelos. an potius in angelis dñm sentiens
dño potius quam angelis loqui elegit quia uno extrib: cum ipso
abrocham postea remanente duo mittuntur in sodomam
& sumam panem & manducate quaeritur siangelos intelle¬
gebat quomodo potuerit ad hanc humunitatẽ inuiture.¬
tadis carnis necessaria ẽ non in mortadituti angelore: Abroc¬
hum autẽ scoa seniores progressi in dieb defecerunt autẽ
scone fieri muliebria seniorum a &is minor. ẽ.¬

Expanded text:
Et videns procucurrit in obviam illis ab ostio tabernaculi sui, et adoravit super terram, et dixit: Domine, si inveni gratiam ante te, ne praetereas servum tuum. Quaeritur cum tres viri essent qui ei apparuerant, quomodo singulariter Dominum appellet, dicens, Domine, si inveni gratiam ante te: an intelligebat unum ex eis Dominum, et alios angelos: an potius in angelis Dominum sentiens, Domino potius quam angelis loqui elegit: quia uno ex tribus cum ipso Abraham postea remanente, duo mittuntur in Sodomam, et sumam panem, et manducate. Quaeritur si angelos intelligebat, quomodo potuerit ad hanc humanitatem invitaretalis carnis necessaria est, non inmortalitati angelorum. Abrham autem et Sarra seniores progressi in diebus; defecerunt autem Sarrae fieri muliebria. seniorum aetas minor e
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uidebunt: sed ab illo peccato de quo agebatꝰ mundũ corha
liii
tuũ extoto cord&uo & extota animatuaut uiuas tu: euidens
pollicitatio gratiȩ: ꝓmittit enĩ ds̃ se eẽ. fucturũ quod sol&
iubiere ut fiat :

Expanded text:
Deum videbunt » ; sed ab illo peDeum videbunt » ; sed ab illo peLIII.tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, ut vivas tu. Evidens pollicitatio gratiae: promittit enim Deus se esse facturum quod solet jubere ut fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
tu sunt in libro legis huius: non possunt quidem om̃a euenire
uni homini non enĩ &iã totiens moripotest qđ genera mor¬
tis hic dicta sint sed om̃a dixit ꝓquib lib& utnsit immunis
ab omnib: cui euenerint Aliqua eorũ quib: pereat : qđ cũt
uit ut nonsimul ꝑdat peccator eũ quisine peccato ẽ : quod gre¬
cus hab& anamartheton non sic accipiendum ẽ tum quã¬
ab omni prorsus peccato mundũ & in munẽ hoc dixerat a nu¬
martheton. id est sine peccito sed eũ quisine isto peccato ee
dequo lo quebatur. sicut dicit dñs in euangelio si non uenissem
& locutus eis fuissem peccatũ non haberent. nonutiq omne
sed hoc peccatum quo noncrediderint in eum: dicit &iamds̃
a dcbi melech desamt uxore abrachȩ scio quiu inmundo corde
fecistihoc non utiq: mundũ illius cor ita uoluit intellegiut si¬
milis eis ess& dequib dictum . ẽ: Beati mundo corde quo ipsi

Expanded text:
ta sunt in libro legis huius. non possunt quidem omnia euenire ta sunt in libro legis huius. non possunt quidem omnia euenire uni homini; non enim etiam totiens mori potest, quot genera mortis hic dicta sunt; sed omnia dixit pro quibuslibet, ut non sit immunis ab omnibus, cui euenerint aliqua eorum quibus pereat. quod autem ait: ut non simul perdat peccator eum qui sine peccato est, quod graecus habab omni prorsus peccato mundum et immunem hoc dixerit ἀναμάρτητον, hoc est, sine peccato; sed eum qui sine isto peccato esset de quo loquebatur, sicut dicit Dominus in Evangelio: « Si non venissem, et locutus non fuissem eis, peccatum non haberent » ; non utique omne, sed hoc peccatum quo non crediderunt in eum. Dicit etiam Deus ad Abimelech de Sara uxore Abrahae: « Scio quia mundo corde fecisti hoc » . Non utique mundum cor illius ita voluit intelligi, ut similis eis esset de quibus dictum est: « Beati mundo corde, quoniam ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
.e&̃. eum terruit uehementer. neforte quisquã dicer& incorde
suo audiens illa maledicta sca mihifint maledita scã mihi
sint. quo inerrore cordis mei incedo. id est absit ut mihi iste ueni¬
ant: non mihi sint hȩc mala sed scã. Idest ꝓpitia & in noxia qũo
inendre cordis mei incelo eundo scilic& post deosgentiũ & eis tũ¬
quã in pune seruiendo : ñ inquid erit sic. Non ꝑdat simul peccator
eum quisine peccato ẽ : tamquũ dicer& cauete necuiur̃m tadia
ꝑ sua dereta quitalia cogitut: nol& ds̃ ꝓpitiare ei siue tuliu cogi¬
tanti siue illi cuitidic fuerint ꝑsua sa. sic̃ ipse opinatus ẽ dicendo
scũ mihi sint . & quasi hoc modo auertendo ase uim illius ma¬
ledicti sed tunc accend&ur ira dñi & telus eius in homine illo
quando putauit eamse auestere ista incorde suo dicendo
& ad hereb̃t̃ in eo om̃a maledita testumentihuius quȩ scrip¬

Expanded text:
esset, eum terruit uehementer, ne forte quisquam diceret in corde esset, eum terruit uehementer, ne forte quisquam diceret in corde suo audiens illa maledicta: sancta mihi sint maledicta sancta mihi sint, quoniam in errore cordis mei incedo, id est: absit, ut mihi ista eueniant: non mihi sint haec mala, sed sancta, id est propitia et innoxia, quoniam in errore cordis mei incedo, eundo scilicet post deos gentium et eis tamquam inpune seruiendo. non, inquit, erit sic. non perdat simul peccator eum qui sine peccato est, tamquam diceret: cauete, ne cui uestrum talia persuadeat, qui talia cogitat. nolet deus propitiare ei, siue talia cogitanti siue illi, cui talia fuerint persuasa, sicut ipse opinatus est dicendo: sancta mihi sint, et quasi hoc modo auertendo a se uim illius maledicti. sed tunc accendetur ira domini et zelus eius in homine illa. quando putabit eam se auertere ista in corde suo dicendo. et adhaerebunt in eo omnia maledicta testamenti huius, quae scrip
Abbreviated transcription (Latin):
de aegypto qđ possent cito consumere : Nam si omninonihil
secu tulissent. unde .ẽ illud dequo dictum .ẽ. sedit populus
manducare &bibere & sunexerunt ludere: Non enĩ hoc de
aqua dicer&ur. cum & ipsius moysi manifestissima uerba sint
ñ fuisse illã uocẽ principiũ bellis ed principium uini:
Numquid aliquis .ẽ. interuos uir aut mulier ł famulus ł tribus
cuius mens declinauit cdño dõ ur̃o ire seruire dus gentiũ illarũ
nequa ẽ in eo rudix rursum germinans infelle &a maritudine
& erit cũ audierit uerba maledictionis huius & opinabitur in
corde suo dicens: Sca mihi fiant. quõ inendre cordis mei incedo
ut ñ simul ꝑdat peccator eũ quisine peccato ẽ. Nol& ds̃ ꝓpitia¬
re ei sed tunc incend&ur ira dñidĩ & relus eius in homine illo
& adhȩrebunt in eo om̃a maledicta testamenti huius quȩ scrip¬
tu sunt in libro legis huius: ita dictum .ẽ. numquid ẽ. inuob̵ ẽ

Expanded text:
de Aegypto, quod possent cito consumere. nam si omnino nihil de Aegypto, quod possent cito consumere. nam si omnino nihil secum tulissent, unde esset illud de quo dictum est: sedit populus manducare et bibere et surrexerunt ludere? non enim hoc de aqua diceretur, cum et ipsius Moysi manifestissima uerba sint non fuisse illam uocem principium belli, sed principium uini. Numquid aliquis est inter uos uir aut mulier uel familia uel tribus, cuius mens declinauit a domino deo uestro ire seruire diis gentium illarum? ne qua est in uobis radix sursum germinans in felle et amaritudine? et erit cum audierit uerba maledictionis huius, et opinabitur in corde suo dicens: sancta mihi fiant, quoniam in errore cordis mei incedo, ut non simul perdat peccator eum qui sine peccato est. nolet deus propitiare ei, sed tunc incendetur ira domini et zelus eius in homine illo, et adhaerebunt in eo omnia maledicta testamenti huius, quae scripta sunt in libro legis huius. ita dictum est: numquid <aliquis> est
Abbreviated transcription (Latin):
scire ad hoc ꝑtin& duo quȩ secuntꝰ & oculos uidere & aures
cudire. Idest intellegere & obtemperare : qđ uero dicit.
& non dedit dñs ds̃uo. nullo modo increpans & arguens hoc
dicer& nisi adeorũ quoq: culpã ꝑtinere intellegi uell& nequis¬
quã se ex hoc excus subilem put&: simul enĩ ostendit & sine ad¬
iutorio dñi dĩ eos intellegere & oboedire ñ posse oculiscordis
& curib cordis & tumen siadiutoriũ dĩ desit ñ ideo eẽ ex¬
cus subile hominis uitiũ qũo iudiciadĩ quamius occultatu¬
men iusta sunt:
ad duxit uos quadragintu annis indeserto ñ inu&eraue¬
runt uestimenta ur̃a & calcia menta ur̃a ñ sunt attrita apedi¬
b ur̃is. panem ñ manducastis uinũ & sicerũ ñ bibistis ut scire¬
tis quia iste dñs ds̃uester : Hinc appar& tantũ uini in suis im¬
pedimentis poituisse portare israhelitas quando exierunt

Expanded text:
scire. ad hoc pertinent duo, quae sequuntur: et oculos uidere et aures scire. ad hoc pertinent duo, quae sequuntur: et oculos uidere et aures audire, id est intellegere et obtemperare. quod uero dicit: et non dedit dominus deus uobis, nullo modo increpans et arguens hoc diceret, nisi ad eorum quoque culpam pertinere intellegi uellet, ne quisquam se ex hoc excusabilem putet. simul enim ostendit et sine adiutorio domini dei eos intellegere et oboedire non posse oculis cordis et auribus cordis et tamen, si adiutorium dei desit, non ideo esse excusabile hominis uitium, quoniam iudicia dei quamuis occulta tamen iusta sunt. Et duxit uos quadraginta annis in deserto; non inueterauerunt uestimenta uestra et calciamenta uestra non sunt adtrita a pedibus uestris; panem non manducastis, uinum et siceram non bibistis, ut sciretis quia iste dominus deus uester. hinc adparet tantum uini in suis inpedimentis potuisse portare Israhelitas, quando exierunt
Abbreviated transcription (Latin):
diud pauca enĩ sunt quȩ ibi non sint. qđ primũ dactũ ẽ nectu¬
men hȩc appellantꝰ duo testamenta quã uis itahȩc uerba
lum ñ duo sed plura essent excepto nouo multis enĩ locis scrip¬
tura dicit testamentũ sic̃ illud qđ fuctũ ẽ. ad abrahã decircũ¬
cisione uel illud superius a noe :
Quos uidistis omnia quȩcũq fecit dñs ds̃ uester intema egyp¬
ti cort̃ uob furconi & omnib seruis eius. & omnitenx illius
temptationes magnas quas uiderunt oculitui signa & ꝓdigia
illa magna & manũ ualidã & ñ dedit dñs dr̃ uob corscire &
oculos uidere &audire cures usq indie ista: quo modo ergocat
superius: uos ui distis temptationes magnas quas uiderunt
oculitui. si non dedit dñs eis oculos uidere & cures audire. nisi
quia uiderunt corpore & corde non uiderunt: qui a oculi dicun¬
tur & cordis. ꝑ ꝑ ea inde caepit. & non dedit dñs dĩ uob cor

Expanded text:
aliud; pauca enim sunt, quae ibi non sint, quod primum datum est. nec taaliud; pauca enim sunt, quae ibi non sint, quod primum datum est. nec tamen haec appellantur duo testamenta, quamuis ita haec uerba iam non duo, sed plura essent excepto nouo. multis enim locis scriptura dicit testamentum; sicut illud quod factum est ad Abraham de circumcisione uel illud superius ad Noe. Vos uidistis omnia quaecumque fecit dominus deus uester in terra Aegypto coram uobis Pharaoni et omnibus seruis eius et omni terrae illius, tentationes magnas, quas uider non dedit dominus deus uobis cor scire et oculos uidere et aures audire usque in diem istam. quomodo ergo ait superius: uos uidistis tentationes magnas, quas uiderunt oculi tui, si non dedit dominus eis oculos uidere et aures audire? nisi quia uiderunt corpore et corde non uiderunt, quia oculi dicuntur et cordis. propterea inde coepit: et non dedit dominus deus uobis cor
Abbreviated transcription (Latin):
nantur fieri hominẽ beatũ quas & boni & mali possunt habere
& ideo dextera ẽ. iniquitatis quia iniqui sunt quieam dexte¬
rũ putant : Non enĩ ẽ. uera dextera. sed dextera ẽ eorum.
quorũ os locutũ uͭanitatẽ. beatũ dixerunt populũ cuihȩc sunt
cum potius sic̃ mox adiungit & doc& beatus sit populus cuius
dñs ds̃ ipsius. Haȩc ẽ uera dextera aequitatis ñ in iquitatis:
Non ẽ ergo eundũ postdeos alienos. neq indextra ut existi¬
m& homo exipsisse fieribeatũ : Neq in sinistra ut existiman¬
do ipsis aduersantib se fieri miserum. ad hoc eo scolat ut a¬
uertut: aut ceste sidextra intellegim: a&erna sinistra¬
scriptura hoc loco ammonuisse credatur:
filus isrł interoe mocb prȩter testamentũ qđ testitus ẽ eis
in choreb: ostendit unde appellatus sit liber deuthero nomi
on quasi secundalex ubi magis illius rep&itio ẽ qua maliquid

Expanded text:
nantur fieri hominem beatum, quas et boni et mali possunt habere; nantur fieri hominem beatum, quas et boni et mali possunt habere; et ideo dextera est iniquitatis. quia iniqui sunt, qui eam dexteram putant. non enim est uera dextera, sed dextera est eorum quorum os locutum est uanitatem; beatum dixerunt populum cui haec sunt, cum potius, sicut mox adiungit et docet, beatus sit populus cuius dominus deus ipsius. haec est uera dextera aequitatis, non iniquitatis. non est ergo eundum post deos alienos neque in dextra, ut existimet homo ex ipsis se fieri beatum, neque in sinistra, ut existimando ipsis aduersantibus se fieri miserum ad hoc eos colat ut auertat. aut certe, si dextra intellegimus aScriptura hoc loco admonuisse credatur. filiis Israel in terra Moab, praeter Testamentum quod testatus est eis in Horeb. Ostendit unde appeon quasi secunda lex. ubi magis illius repetitio est quam aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
auerbis quȩ mandata sunt. &iã hoc fit ut eatꝰ postdeos alios:
Non enim hoc solum mandatum ẽ: aut hoc solũ preterire ds̃ ñ uult
qđ mandauit ne post deos alios eatꝰ sed om̃a quȩ mandauit : hoc tamen¬
ita prȩcipue ut post generiditatẽ p̃cepti quoam monuit non ẽẽ
prxter eundũ abomnib: uerbis mandatoꝵ suoꝵ &ĩ hoc seor sũ
commendare uoluerit: potest hoc qđ cit dextra cut sinistra.
& iũ sic intellegi ut neceorũ causa quȩ ꝑꝑfelicitatem app&unꝰ
Nec eorũ quȩ ꝑꝑ infelicitatẽ fugiuntꝰ ire mandauerit post deos
alios. Idest nec ꝓhis quea mandantꝰ nec contruea quȩ odioha¬
bentꝰ adus cliis cuxiliũ eẽ poscendũ: aut certe illo modo ut
uel concilientꝰ quo ꝓsint. ł placentꝰ nenoreant: Nam & dequi¬
busdam scriptũ ẽ. in psalmo: quorum os locutũ .ẽ uanitatẽ
& dextera eorũ dextera iniquitatis: Ideo quia his reb opi¬

Expanded text:
a uerbis, quae mandata sunt, etiam hoc fit, ut eatur post deos alios. a uerbis, quae mandata sunt, etiam hoc fit, ut eatur post deos alios. non enim hoc solum mandatum est aut hoc solum praeteriri deus non uult. quod mandauit, ne post deos alios eatur, sed omnia quae mandauit; hoc tamenita praecipue, ut post generalitatem praecepti quo admonuit non esse praetereundum ab omnibus uerbis mandatorum suorum etiam hoc seorsum commendare uoluerit. Potest hoc, quod ait "dextra aut sinistra", etiam sic intellegi, ut nec eorum causa, quae propter felicitatem adpetuntur, nec eorum, quae propter infelicitatem fugiuntur ire mandauerit post deos alios, id est nec pro his quae amantur nec contra ea quae odio habentur a diis aliis auxilium esse poscendum, aut certe illo modo, ut uel concilientur, quo prosint, uel placentur, ne noceant. nam et de quibusdam scriptum est in psalmo: quorum os locutum est uanitatem et dextera eorum dextera iniquitatis, ideo quia his rebus opi