comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ dico uob̃ ñ ꝑdet mercedẽ suã. Legimꝰ in ꝓpha
dauid adexcusandas excusationes inprecatis.
qͦd multi peccatorũ suoꝵ qͣsi ristas p̃tendunt.
occasiones: ut quod uoluntatẽ delinquunt. n¬
deant᷑ necessitate peccare. Dñs scrutator cordis & re¬
num. qͥ futuras cogitationes insingulis contuet᷑ dii¬
rat. qͥ recipit uos me recipit: s hoc p̃ceptũ multiꝑ
seudo ꝓpħe. & falsi p̃dicatores poterant impedit.
medicatꝰ. ẽ. huic qͦq scandalo dicens. Qͥ recipit ul¬
tũ in nomine iusti: mercedẽ iusti acipiet. Rursul
poterat alius causari: & dicere. Pauꝑtate ꝓhibeor
tenuitas me retinet: ut hospitalis. eẽ. ñ poss. imn
Et hanc extusationẽ leuissimo p̃cepto deluit. i
calicẽ aquȩ frigide toto animo porrgamꝰ. frigide
inqͥt aquȩ & ñ calide: ne incalida pauꝑtatis &
in opie lignoꝵ occasio quereret᷑. Tale qͥd & apłs si¬
ante iã diximꝰ: ad galathas p̃cepit. Cõmunicet ait

Expanded text:
amen dico vobis, non perdet mercedem suam . Legimus in propheta David: Ad excusandas excusationes in peccatis, quod multi peccatorum suorum quasi justas praetendebant occasiones, ut quod voluntate delinquunt, videantur necessitate peccare. Dominus scrutator cordis et renum, qui futuras cogitationes in singulis contuetur, dirat: Qui recipit vos, me recipit. Sed quia hoc praeceptum multi pseudoprophetae et falsi praedicatores poterant impedire, medicatus est huic quoque scandalo, dicens: Qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet. Rursus poterat alius causari et dicere: Paupertate prohibeor, tenuitas me retinet ut hospitalis esse non possim. Et hanc excusationem levissimo praecepto delevit, ut calicem aquae frigidae toto animo porrigamus. Frigidae, inquit, aquae, et non calidae, ne et in calida paupertatis et inopiae lignorum occasio quaereretur. Tale quid et Apostas praecepit: Communicet autem,
Abbreviated transcription (Latin):
& in synagogis suis flagellabunt uos. & eritis o¬
dio om̃ib ꝓpt̾ nom̃ meũ: ne aliqͥs ꝑ secutionib t̾ri¬
tus diceret apud semet ipsũ. fidẽ mcã qͦm dõ soli
tiare ñ licet. tam̃ eã in corde illi conseruo. qͣm foris
ꝓpt̾ rabiẽ ꝑsecutorũ ꝓnuntiate ñ ualeo: huic in¬
firmȩ cogitationi dñs respondit dicens. Q autẽ
negauerit me corã hominib. id .ł. natũ & passũ
& mortuũ: negabo & ego eũ corã patre meoqͥ. ẽ.
incęlis. Negari eñi qͦd ads ñ sit nec pagani postt̃:
tam̃ filiũ qͦd sit ds sic̃ & pat̾ confiteri nͥ ã fidelib
ñ potest. Negat᷑ gͦ qͥsq afilio apud patrẽ. cui ñ
manifestat᷑ indiuinitatis potentia fili. Et parit̾
confitebit᷑ a filio apud patrẽ: qͥ ꝑfiliũ actessum

Expanded text:
in synagogis flagellabunt vos, et eritis odio omnibus propter nomen meum, ne aliquis persecutionibus territus diceret apud semetipsum: Fidem meam quam Deo soli tiare non licet, tamen eam in corde illi conservo, quam foris propter rabiem persecutorum pronuntiare non valeo; huic infirmae cogitationi Dominus respondit, dicens: Qui autem negaverit me coram hominibus, id est, natum, passum et mortuum, negabo et ego eum coram Patre meo qui in coelis est. Negare enim quod Deus non sit, nec pagani possunt; tamen filium, quod sit Deus sicut et Pater, confiteri nisi a fidelibus non potest. Negatur ergo quisque a Filio apud Patrem, cui non manifestatur in divinitatis potentia Filius; et confitebi
Abbreviated transcription (Latin):
at.¶tĩ aut̃ & capilli capitis om̃s numerati st̃: ñ in
atu cõputationis. s infacultate cognitionis accipi¬
tr. Non eñi sollicitã ds cure numerantis intendit
ertubiã: s cui cognita ft̃ ꝯm̃ia. qͦsi numerata sunt
omĩa. Bene tam̃ numerata dicunt᷑: qͥa quȩ uolumꝰ
siruare. numeramꝰ. Ubi imm̃sam dĩ erga hoĩes os-¬
tendit ꝓuidentiã. & inesfabilẽ signat affectum:

Expanded text:
ti sunt. Non in actu computationis, sed in facultate cognitionis accipitur: non enim sollicitam Deus curae numerantis intendit excubiam, sed cui cognita sunt omnia, quasi numerata sunt omnia. Bene tamen numerata dicuntur, quia quae volumus servare, numeramus: ubi immensam Dei erga homines ostendit providentiam et ineffabilem significat affectum.
Abbreviated transcription (Latin):
atm dipondius. Ponderales enĩ ipli numeri ft̃. & ad ycu¬
sus ꝑtinent: idꝙ qͦd incardinali numero dr᷑. unũ hoc
inpondetali. as. sine assis. Et qͥd ibi duo: hoc hic dus¬
ns uł dipondius dt̃. Quidã coacte duos passeres anui
illa intelligentia toto euanglici sermonis corpori co¬
apit᷑: ñ parue difficultatis. ẽ. Querit fortase aliqͥs.
qͣnͣ dicat apłs numqͥd de bobꝰ cura. ẽ. lo: tũ utiq¬

Expanded text:
assem dipondius; ponderales enim ipsi numeri sunt et ad ponassem dipondius; ponderales enim ipsi numeri sunt et ad pondus pertinent. Idque quod in cardinali numero dicitur unum, hoc in ponderali as sive assis, et quod ibi duo, hic dussis, vel dipondius dicitur. Quidam coacte duo passeres animailla intelligentia evangelici sermonis corpori coaptetur, non parvae difficultatis est. Quaeret fortasse aliquis quomodo dicat Apostolus: Nunquid de bobus cura est
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝵ. f̾ram sine patre urõ: hereͤ sͥ sermo dñitus: & conseqͥu¬
Itia pendent ex pͥoribꝰ. Prudens lestor caue semper
suꝑsticiosam intelligentiã: ut ñ tuo sensui ad tẽpenil
scͥpturas: s scripturis iungas sensũ tuũ. & intelligas
qͥd sequat᷑. Supͣ dixerat nolite timere eos qͥ occidt᷑ cor¬
pꝰ. animã aut̃ ñ possunt occidere: nͣc̃ loquit᷑ consqͥn¬
ter. Nonne duo passeres asse ueneunt : & unꝰ ex illis
ñ cadet suꝑterrã sine patre urõ e Et. ẽ. sensus. Si par¬
ua animalia & uilia absq dõ auctore ñ decidunt
dĩ uoluntate ñ ꝑeunt: qͥ uos ȩtern estis. ñ debetis di¬
nionꝰ. mere qͦd absq dĩ uiuatis ꝓuidentia. Iste sensus: &
supͣdictus. ẽ. Notandũ autẽ: qͦd cũ matheus ponae
nonne duo passeres asse ueneunt. lucas ñ assem. sed
dipondiũ memorat. Nonne inqͥt. qͥnq passeres ue¬
uendunt᷑: genꝰ. ẽ. ponderis leuissum ex duobꝰ assuibꝰ

Expanded text:
ro. Haeret sibi sermo Dominicus, et consequentia pendent ex superioribus. Prudens lector, cave semper superstitiosam intelligentiam, ut non tuo sensui attemperes Scripturas, sed Scripturis jungas sensum tuum, et intelligas quid sequatur. Supra dixerat: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Nunc loquitur consequenter: Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro. Et est sensus: Si parva animalia et vilia absque Deo auctore non decidunt, Dei voluntate non pereunt; vos qui aeterni estis, non debetis timere quod absque Dei vivatis providentia. Iste sensus et supra dictus est. Notandum autem quod cum Matthaeus ponat: Nonne duo passeres asse veneunt, Lucas non assem sed dipondium memorat. Nonne, inquit, quinque passeres veur, genus est ponderis levissimi ex duobus assibus
Abbreviated transcription (Latin):
Nongͦ ꝓhibuit amare aut patrẽ aut matrẽ: sel
signant̾ addidit. qͥ amat patrẽ aut matrẽ. plusqͣta
me. Et qͥ ñ accipit crucẽ suã & seqͥtur me: ñ . ẽ. me
dignꝰ. In alio ȩuangłio scribit᷑. qͥ ñ accipit crucẽ su¬
am cotidie: ne semel putemꝰ ardorẽ fidei posse suf¬
ficere. Semꝑ crux portanda. ẽ: ut sc̃ꝑ nos xp̃m ama¬
redoceam᷑. Crux qͥppe: acruciatu dr̃. Et duobus
modis crucẽ dñi baiulamꝰ: tũ aut ꝑ abstinentiã car¬
nẽ afficimꝰ⁊ aut ꝑcõpalsionẽ ꝓocimi. necessitatẽ illiꝰ

Expanded text:
Non ergo prohibuit amare aut patrem, aut matrem, sed Non ergo prohibuit amare aut patrem, aut matrem, sed assignanter addit: Qui amat patrem aut matrem plus quame dignus. In alio Evangelio scribitur : Qui non accipit crucem suam quotidie. Ne semel putemus ardorem fidei posse sufficere, semper crux portanda est, ut semper nos Christum amare doceamur. Crux quippe a cruciatu dicitur, et duobus modis crucem Domini bajulamus: cum aut per abstinentiam carnem afficimus, aut per compassionem proximi necessitatem
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽꝙ sunt diuise: nolentes curũcisionẽ reciꝑe
carnalẽ. ut actus apłorũ docent: cum qͥb antea c̃¬
suctudine implicatꝰ erat. Nulla eñi apud eos iura
custodiri posst̃: int̾ qͦs fidei bellũ est. xcui.¬
ui amat patrẽ aut matrẽ plusqͣͥm me: ũ. ẽ me
digñ. Et qͥ amat filiũ aut filiã suꝑ me: ñ. ẽ. me dignꝰ.
Qa ante p̃miserat. ñ ueni pacẽ mittere s gladiũ. &
duuere homines aduersus patrẽ. & matrẽ & so¬
ctũ: ne qͥs pietatẽ religiomi anteferret. subiecit di¬
cens. Qͥ amat patrẽ aut mattẽ: plus quã me. Et in can¬
tico legimꝰ canticoꝵ. Orilmate ime caritatẽ. hic or¬
do: mom̃i asfectu necessarꝰ. c̃. Amat post dm̃ patrẽ:
ama matrẽ ama filios. Si aũt necessitas uenerit. ut
amor parentum ac filiorũ. cłĩ amori cõpareo᷑. & non
possit utrũq seruari: odiũ in suos. pietasindm̃. ẽ.

Expanded text:
matremque sunt divisae, nolentes circumcisionem recipere matremque sunt divisae, nolentes circumcisionem recipere carnalem, ut Actus apostolorum docent, cum quibus antea consuetudine implicatus erat: nulla enim apud eos jura custodiri possunt, inter quos fidei bellum est. Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus; qui amat filium aut filiam sittere, sed gladium; et dividere homines adversum patrem et matrem, et socrum, ne quis pietatem religioni anteferret, subjecit dicens, Qui amat 65 patrem aut matrem plus quam me. Et in Cantico legimus Canticorum: Ordinate in me charitatem . Hic ordo in omni affectu necessarius est. Ama post Deum patrem, ama matrem, ama filios. Si autem necessitas venerit, ut amor parentum ac filiorum Dei amori comparetur, et non possit utrumque servari, odium in suos pietas in Deum est.
Abbreviated transcription (Latin):
nemo qͥ dubitet. Duo qͦ illis congruere. qͥa fidei uniti¬
numero retinent᷑. Et sola ingenesi secundi diei oꝑa
uisa a deo: qͥa bona sint ñ dr̃. Pat̃ hic diabolus.ẽ
cuiꝰ aliqͣndo filii. ñ illo creante. s nob̃ imitantib era¬
iͣ: dicente dño. uos ex patre diabolo estis. S postqͣn
uocẽ monentis audiuimꝰ. obliuiscere popłm tuũ &
domũ patris tur: uenit ignis ille id. ẽ. grã spiritalis.
separauit nos ab inuicẽ: ostendit alterũ patrẽ. cui
ptłla pͥmitura. Quȩ & eam dequa genꝰ duxit. synago¬
gamn fidei ꝑsecuteic̃e sustinuit: & ipsa eidem syna¬
sege sidc ueritate contra dỹe. Soctus. synagoga.
luis. c̃. synagoge. dicente apło. Quoꝵ patres: & ex
ennurũ sic̃ p̃diximꝰ suam. & infiliã diuisa. ẽ:¬
qͥa synagoga carnalis. siue de cirtũcisione. seu de
p̃putio credentes ꝑscqͥ non cessat. S & ipse in socrũ

Expanded text:
nemo qui dubitet. Duo quoque illis congruere qui a fidei unitanemo qui dubitet. Duo quoque illis congruere qui a fidei unitanumero retinentur. Et sola in Genesi secundi diei opera visa a Deo, quia bona sunt, non dicuntur . Pater hic diabolus est, cujus aliquando filii non illo creante, sed nobis imitantibus, eramus, dicente Domino: Vos ex patre diabolo estis . Sed postquam vocem monentis audivimus: Obliviscere populum tuum et domum patris tui ; venit ignis ille, id est, gratia spiritalis separavit nos ab invicem, ostendit alterum Patrem, cui Ecclesia primitiva, quae et eam, de qua genus duxit, Synagogam fidei persecutricem sustinuit, et ipsa eidem Synagogae fidei veritate contradixit. Socrus Synogogae lius est Synagogae, dicente Apostolo: Quorum patres et ex et in nurum, sicut praediximus, suam, et in filiam divisa est. Synagoga carnalis, sive de circumcisione, sive de praeputio credentes, persequi non cessat, sed ipse in socrum et
Abbreviated transcription (Latin):
inmichea ꝓpħa scribit᷑. Et notandũ ubicũq de
ueteri instrum̃to testimoniũ ponit᷑. nichil int̾est¬
utrũ sensus tantũ maneat an sermo consentiat. Ho¬
tandũ aut: qͦd lucas euangłista in hac sententia sal¬
uatoris. qͥnq inuna domo diuisos narrat. Erunt cũ
inqͥt: qͥnꝙ inuna domo diuisi. Tres induo: & duom
tres diuident᷑. Ob hoc considerandũ. ẽ. qͦmͦ qͥnq id̃¬
uisos dicat: cũ uideat᷑ sex ꝑsonarũ subietisse uoca¬
bula. Patris scilicet. & filii. matris. & filiȩ: socrus
& nurus. Intelligendũq. eandẽ socrũ ꝙͣ matris ñi
designatã. Qͥa gͦ mat̾. ĩ. filii: ipsa & soctus. ẽ. ipxoridͥ
Ideoq illa ipsa & infiliã suã: & in nurũ dr̃. ẽẽ. diui¬
sa. Qͣs siqͥs diuisiones etiã allegorice querat int̾pre¬
tari: tres induo. & duo in tres diuidunt᷑: qͥa boni
malis & mali bonis sentiunt. atq agunt adu̾sa Ira
nãq ad eos. qͥ fidẽ sũ me trinitatis seruant: ꝑtiner

Expanded text:
. Et notandum ubicunque de Veteri Instrumento testimonium ponitur, utrum sensus tantum maneat, an sermo consentiat. Notandum autem quod Lucas evangelista in hac sententia Salvatoris quinque in una domo divisos narrat. Erunt enim, inquit, quinque in una domo divisi: tres in duo, et duo in tres dividentur . Ob hoc considerandum est quomodo quinque divisos dicat, cum videatur sex personarum subjecisse vocabula, patris scilicet et filii, matris et filiae, socrus et nurus; intelligendumque eamdem socrus quam matris nomine designatam; quia, quae mater est filii, ipsa et socrus est uxsa et in filiam suam, et in nurum dicitur esse divisa. Quas si quis divisiones etiam allegorice quaerat interpretari, tres in duo et duo in tres dividuntur, quia boni malis, et mali bonis sentiunt atque agunt adversa. Tria namque ad eos qui fidem summae Trinitatis servant, pertinere,
Abbreviated transcription (Latin):
bio ꝑditioni p̃parat. Ittm qͥ salutẽ animȩ sue qͦrit
ȩcernã: temporaliter eã inter ꝑsccutorũ manꝰ ꝑde¬
re. hoc. ẽ. inmortẽ dare ñ dubitat. Utriq aut̃ sen¬
sui congruit apte: qͦd seqͥt᷑. Et qͥ ꝑdiderit animã
suã ꝓpt̾ me: inueniet eam. I.ẽ. qͥ hic ꝑdiderit:
illic uiuificabit. Qͥ propt̾ xp̃m morti eã tradide

Expanded text:
ditioni praeparat; item qui salutem animae suae quaerit ditioni praeparat; item qui salutem animae suae quaerit aeternam, temporaliter eam inter persecutorum manus perdere, hoc est in mortem dare, non dubitat. Utrique autem sensui congruit apte quod sequitur: Et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. Id est, qui hic perdiderit, illic vivific
Abbreviated transcription (Latin):
&e eñĩ crucẽ & post dnm̃ ire. ẽ: uł carnis abstinentiã.
uł cõpassionẽ ꝓocimo studio et̾u̧ intentionis exhi¬
bere. Nã quisqͥs hȩc ꝓtemporali intentione exhibet:¬
muixꝰ. crucẽ quidẽ bauilat. s ire post dnm recusat. Qͣd au
tẽ hic & suꝑiꝰ ñ. ẽ. me dignꝰ dicit: significat qͥdem
illũ diuino consortio. eẽ. indignũ. qͥ delicias mun-¬
di. & consanguinitatis carnale̾ amorẽ. p̃ponit
spiritali amoridi: & ꝓteria minima & caduca. maxi.¬
ma & ȩtna querere negligit. xcuii.¬
Qui inuenit animã suã ꝑdet illã. Hic gͦ animȩ
nomine uita p̃sens designat᷑: qͣ qͥsq ammaliter
cupit. uiuere. Et duob modis hȩc sententia recte
potest intelligi: s ad unũ omnino u̾terq finem in¬
tellectus referturꝰ: ut uidelicet aduersa ꝓxp̃o pati.im¬
mo ipsam mortẽ ñ timeamꝰ obirt. Qenĩ minante mor-¬
tẽ ꝑsecutore negauerit xp̃m: magis elegit adtempꝰ

Expanded text:
etenim crucem et post Dominum ire, est vel carnis abstinentiam, vel compassionem proximo studio aeternae intentionis exhibere. Nam quisquis haec pro temporali intentione exhibet, crucem quidem bajulat, sed ire post Dominum recusat. Qutem hic et superius, non est me dignus, dicit, significat quidem illum divino consortio esse indignum, qui delicias mundi et consanguinitatis carnalem amorem praeponit spiritali amori, et propter minima et caduca maxima et aeterna quaerere negligit. Qui invenit animam suam, perdet eam. Hic ergo animae nomine vita praesens designatur, qua quisque animaliter cupit vivere. Et duobus modis haec sententia recte potest intelligi, sed ad unum omnino finem uterque intellectus refertur, ut videlicet adversa pro Christo pati, imo ipsam mortem non timeamus obire: qui enim minante mortem persecutore negaverit Christum, magis eligit ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
spiciunt. Nongͦ ad ꝓbationẽ fidei uox susficit ꝓ¬
fessionis quã defendit ãuerecundia ꝓfessio gene¬
ralitatis. Est tam̃ ubi se quisq interroget. ut in
confessione . xp̃i seueracit̾ ꝓbet: siñ iã nom̃ eiꝰ
erubescit: si plene uirtuti m̃tis humanũ pudo¬
rẽ subdidit. Certe eñi ꝑsecutionis tẽpore. erubes¬
cere poterant fideles: substantiis nudari:. de dig.¬
nitatib deici:. u̾berib affligi. Pacis aut̃ tẽpore
quia hȩc ãnr̃is ꝑsecutionib desunt: ẽ. aliud uͥ
ostendamͣ nob̃. Ueremͣ sepe ã ꝓcimis despici: de¬
dignam᷑ iniurias u̾bi tolerare. Si contingat iur¬
giũ fortasse cũ pcimo: erubescimꝰ pͥores satisface¬
re. Cor qͥppe carnale: dum huiꝰ uitȩ głam querit
humilitatem respuit.xuiii.
Polite arbitrari. qͥa uenerim mitrere pace in
terrã: ñ ueni pacẽ mittere s gladiũ. Sup̃dixerat

Expanded text:
ationem fidei vox sufficit, quem defendit a verecundia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plenae virtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi: pacis autem tempore, quia haec a nostris persecutoribus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis: veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere: cor quippe carnale, dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respuit. IV. Nolite arbitrari quia venerim mittere pacem in terram. Non veni pacem mittere, sed gladium. Su
Abbreviated transcription (Latin):
tim̃ta sua suꝑ pullũ ponunt: turba qͤ uilior. ẽ sub¬
sternit padib asinr: necubi offendat in lapidẽ et
calcet spinã ne labat᷑ in foucam. Portante dnm̃ ali¬
no. multi uestim̃ta sua in uia sternunt: qi sc̃i mar¬
tyres ꝓpͥe se carnis amictu exuentes. simpliciorib uis
famulis uiã suo sanguine parant: ut uidelicet in¬
offenso gressu m̃tis. ad suꝑnȩ menia ciuitatis que
ñc ducit. incedant. Itẽ saluator nr̃ asellũ sedens.
ierłm tendit:. qͣndo uniꝰ cuiusq fideł animã rrga
uidelicet ium̃tum suũ adpacis intime uisionẽ diẽ¬
cit. Ium̃tum sedet etiã: cũ scẽ ecełiȩ uniu̾salit̾ p̃siaite
eãq insuꝑnȩ pacis desidium accendit. Multi autẽ
uestim̃ta sua inuia sternunt: qͥa corpora sun ꝑab
stinentiã edomant. ut iter ei adm̃tem parent: uel
exempla bona sequentib p̃beant. Alii aut̃ cedde¬
ritatis. uerba atq sententias patrũ de coꝵ eloqͥo se¬

Expanded text:
timenta sua super pullum ponunt; turba, quae vilior est, subtimenta sua super pullum ponunt; turba, quae vilior est, substernit pedibus asini, nec ubi offendat in lapidem, ne calcet spinam, ne labatur in foveam. Portante Dominum asino, multi vestimenta sua in via sternunt, quia sancti martyres, propriae se carnis amictu exuentes, simplicioribus Dei famulis viam suo sanguine parant, ut videlicet inoffenso gressu mentis ad supernae moenia civitatis, quo Jesus ducit, incedant. Item Salvator noster asellum sedens Hierusalem tendit, quando uniuscujusque fidelis animam regens, videlicet jumentum suum, ad pacis intimae visionem ducit. Jumentum sedet etiam cum sanctae Ecclesiae universaliter praesidet, eamque in supernae pacis desiderium accendit. Multi autem vestimenta sua in via sternunt, quia corpora sua per abstinentiexempla bona sequentibus praebeant. Alii autem caederitatis verba atque sententias Patrum ex eorum eloquio ex
Abbreviated transcription (Latin):
ianua ouiũ. ꝑme si qͥs introierit saluabit᷑. & ingre¬
diet᷑. & egrediet᷑. & pascua inueniet. Qͥb uite pascuis
iste plillus icd .c̃. popłs gentiũ carebat: qͣndo ad huc
extͣ hanc ranuã in bnuio ligat᷑ staibat. Et recte ibiiio:¬
qͥa ñ unã certꝰ uitȩ fideiq uiã tenebat: s pluret au
Sic̃ enĩ nuditatis turpitudo. uestim̃to degit᷑. sic nan¬
ralia mala carnis nr̃ȩ. p̃ceptis & grã diuina teguntut
toris nudi erant: multisq sibi in eos dñatũ uendi¬
cantib absq oꝑim̃to frigebant. Postꝙͣ uͦ aplicas
suscepere uestes: pulchriores facti dñm habuere
sessorẽ. Nã uestis apłica ut dictũ. c̃. suꝑiꝰ. uł docti¬
na uirtutũ. uł dissertio scͥpturarũ intelligi potilbe
siue eccłiasticoꝵ dogimatũ uarietates: qͥb nͥ anina
instructa fuerit & ornata. seslorẽ habere dnm̃ non
meret᷑. Plurima aũt turba: strauert̃ uestim̃ta sua
inuia. Udete differentiã unĩcuiusq ꝑsone. Apłi uel¬

Expanded text:
anua ovium; per me si quis introierit salvabitur, et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet . Quibus vitae pascuis iste pullus, id est, populus gentium carebat, quando adhuc extra hanc januam in bivio ligatus stabat. Et recte in bivquia non unam certus vitae fideiqSicut enim nuditatis turpitudo vestimento tegitur, sic naturalia mala carnis nostrae praeceptis et gratia divina teguntur.toris nudi erant, multisque sibi in eos dominatum vindicantibus absque operimento frigebant. Postquam vero apostolicas suscepere vestes, pulchriores facti Dominum habuere sessorem. Nam vestis apostolica, ut dictum est superius, vel doctrina virtutum, vel dissertio Scripturarum intelligi potest, sive ecclesiasticorum dogmatum varietates. Quibus nisi anima instructa fuerit et ornata, sessorem habere Dominum non meretur. Plurima autem turba straverunt vestimenta sua in via. Videte differentiam uniuscujusque personae. Apostoli ves
Abbreviated transcription (Latin):
de t̾ra mitteret᷑ in mare. si necessitas id fieri popos¬
cisset: qͦmͦ legimꝰ factũ p̃cib beati patris gregonis
neocesarie ponti antistitis. uiri meritis &euirtu¬
tib eximii: ut mons int̾ra tantũ loco cederet. qͥn¬
tũ incole ciuitatis opꝰ habebant. Cũ enĩ uolens:
dificare eccłiam in loco apto. uidẽt eũ angustinẽ
eẽ . ꝙͣ res exigebat: eo qͦͣ ex una parte rupe maris
ex alia monte ꝓximo coartaret᷑: uenit nocte ad
locũ: & genib flexis admonuit dnm̃ ꝓmissionis
suȩ: ut montẽ longiꝰ uxta fidẽ petentis ageret. Et
mane facta reu̾sus. inuenit montẽ tantũ spacũ
reliqͥsse structorib. eccłiȩ: qͦntũ opꝰ habuerant.
Poterat gͦ hic pottrat aliꝰ qͥs eiꝰdẽ meriti uir si qpor¬
tunitas exsgiss. impetrare ã dño mertto ficłi. ut
etiã mons tolleret᷑ & mitteret᷑ in mare. Uerũ qe
montis nomine ñ nũꝙͣ diabolus fignificat᷑: uide¬
licet ꝓpt̾ suꝑbiã qͦ se contͣ dm̃ erigit. & eẽ. uult

Expanded text:
de terra mitteretur in mare, si necessitas id fieri poposcisset. Quomodo legimus factum precibus beati patris Gregorii, Neocaesariae Ponti antistitis, viri meritis et virtutibus eximii, ut mons in terra tantum loco cederet, quantum incolae civitatis opus habebant. Cum enim volens aedificare ecclesiam in loco apto, videret eum angustiorem esse quam res exigebat, eo quod ex una parte, rupe maris, ex alia, monte proximo coarctaretur, venit nocte ad locum et genibus flexis admonuit Deum promissionis suae, ut montem longius juxta fidem petentis ageret. Et mane facto reversus, invenit montem tantum spatii reliquisse structoribus ecclesiae, quantum opus habuerant. Poterat ergo hic, poterat alius quis ejusdem meriti vir, si opportunitas exegisset, impetrare a Domino merito fidei, ut etiam mons tolleretur et mitteretur in mare. Verum quia montis nomine nonnunquam diabolus significatur, videlicet propter superbiam, qua se contra Deum erigit, et esse vult
Abbreviated transcription (Latin):
tatis significat. Qd ex illa maxime ius ngłii parabo¬
la claruit: ubi hõ descenfiens ab icrłi in hicricho.
incidit in latrones: & uulneratꝰ ab eis ac dispoliat᷑.
ppiã samaritan industriã. ad salutẽ reuocatꝰ. ẽ.
Qa nimirũ genꝰ humanũ ã uision: ũme pacis in desi¬
tilationes erant in iericho: qͥ egredientes & descen¬
dentes de ierosolimis. in.ñce e & uulnerare consue

Expanded text:
tatis significat. Quod ex illa maxime Evangelii parabotatis significat. Quod ex illa maxime Evangelii parabola claruit, ubi homo descendens ab Jerusalem in Jericho incidit in latrones , et vulneratus ab eis ac dispoliatus, per piam Samaritani industriam ad salutem revocatus est, quia nimirum genus humanum a visione summae pacis in desiti latrones erant in Jericho, qui egredientes et descendentes de Hierosolymis interficere et vuln
Abbreviated transcription (Latin):
pare qͣ ⁊ nom̃ eiꝰ ⁊ nom̃ patͥseiꝰ mariꝰ cõmemorauit. qͣ ĩtot si
sanatis ã dño non facile occurrit: nisi cum iairum
archisinagogũ etiã nomine exp̃ssit. cuiꝰ filia mre¬
sustcauit iħc. In qͦ etiã magis iste sensus apparet.
qi & ille archisynagogꝰ utiq in loco illo nobił fut̃
ꝑculdubio itaꝙ bartimeus ille. qũȩ marcꝰ cõmemno¬
rat timei filiꝰ. ex aliqͦ magna felicitate deiectꝰ. no¬
tissime & famosissime miseriȩ fuit: qͥa ñ solũ cecꝰ
uerũ etiã & m̃dicus sedebat. Hinc ÷ gͦ qͦd ipsum
solũ uoluit cõmemorare marcꝰ: cuiꝰ illuminatio
tã claram famã huic miraculo cõparauit. quan
Rerat illiꝰ nota calamitas. Iericho urbs. ẽ. qͣm iorda¬
ne trans gresso subuertit iħc. rege illiꝰ inter fecto
ꝑpt̾ ꝑfidiã ciuium capta atq destructa. ẽ: ꝓ qͦ t̾ria e¬
ꝙ urb̃ uestigia usq inp̃sentẽ diẽ. Ieriche apt̃ qͥ intir¬
p̃tari dr̃ luna: defectũ nĩȩ mutabilitatis acmortali¬

Expanded text:
et nomen patris ejus Marcus commemoravit. Quod in tot superius sanatis a Domino non facile occurrit, nisi cum Jairum archisynagogum etiam nomine expressit, cujus filiam resuscitavit Jesus. In quo etiam magis iste sensus apparet, quia et ille archisynagogus utique in loco illo nobilis fuit. Procul dubio itaque Bartimaeus ille quem Marcus commemorat, Timei filius ex aliqua magna felicitate dejectus, notissimae et famosissimae miseriae fuit, quod non solum caecus, verum etiam mendicus sedebat. Hinc est ergo quod ipsum solum voluit commemorare Marcus, cujus illuminatio tam claram famam huic miraculo comparavit, quam erat illius nota calamitas. ne transgresso, subvertit Jesus, rege illius interfecto: propter perfidiam civium capta atque destructa est. Pro qua tertia aesque urbis vestigia usque in praesentem diem. Jericho autem, quae interpretari dicitur luna, defectum nostrae mutabilitatis ac mortali
Abbreviated transcription (Latin):
cndatꝰ di. Ait iłus: qm̃ moyses addurtuã cor-¬
dis ur̃i ꝑmisit uob̃ dimittere uxores ur̃as. Abim¬
no aut̃: ñ fuit sic. Qd dicit: istius modi. ẽ. Nũ qͥd
potest ds sͥ. eẽ. contͣrius ut aliud ante iusserit
& sententiã suã nouo frangat imꝑio: Non ita
sentiendũ. ẽ. S moyses cũ uiderit ꝓpt̾ desidium
sicłarũ coniugum qͤ uł ditiores. uł uiniores. uł pul
chriores cẽnt. pͥmas uxores aut int̾fici. aut cũ aliis¬
malã uitã ducere: maluit indulgere discordiã. ꝙͣ
odia & homicudia ꝑseuerare. Simulq considera.

Expanded text:
m Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; ab initio autem non fuit sic . Quod dicit istius modi est. Nunquid potest Dominus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imperio? Non ita sentiendum est: sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum, quae vel ditiores vel juniores, chriores essent, primas uxores aut interfici, aut malam vitam ducere, maluit indulgere discordiam quam odia et homicidia perseverare. Simulque considera
Abbreviated transcription (Latin):
grege elestꝰ. certũ suȩ uictimationis die expet¬
tabat: ita & dñs coniurante: aduersũ se om̃i seni¬
orũ & pͥncipũ concilio. certꝰ prestͥoͣbat᷑ horam. in
qͦ se ipsũ ꝓsalute mundi oblationẽ dõ & hostiam
in odorẽ suauitatis offerret. Immolabat᷑ agnꝰ qͣrta
decima die pͥmi m̃sis aduesꝑã. & dñs cadem hora
agnũ cũ discipłis suis manducans. uͥ legalis pas-¬
che decreta compleuit: egressus. ẽ. statim cũ eis ad
locũ orationis. uͥ cõprehensus & ligatꝰ ãnideis. iam
sacram̃ta beatȩ suȩ uictimationis inchoaret. Et ei

Expanded text:
 suae victimationis diem exspectabat, ita et Dominus conjurante adversum se omni seniorum et principium concilio certus praestolabatur horam, in qua seipsum pro salute mundi oblationem Deo et hostiam in odorem suavitatis offerret. Immolabatur agnus quarta decima die primi mensis ad vesperam. Et Dominus eadem hora agnum cum discipulis manducans, ubi legalis Paschae decreta complevit, egressus est statim cum eis ad locum orationis, ubi comprehensus et ligatus a Judaeis jam sac
Abbreviated transcription (Latin):
xare nos. i.ẽ. uerbo uł exemplo suo ad rumã
peccati ꝓpellere certant. Manũ qͥppe nrãm ap¬
pellat necessariũ amicũ: cuiꝰ oꝑe atq auxilio
cotidiano opꝰ habe mꝰ. S talis si nos ledere in
causa animȩ uoluerit. exeludendꝰ. ẽ. ã nr̃a¬
societale: ne si cũ ꝑdito in hac uita partẽ habere uo¬
ꝑmmunditiã eoꝵ quos castigare neqͥmꝰ. & ipsi
polluti ꝑeamꝰ. S manꝰ ꝓpt̾ opꝰ necessariũ nob̃. pes
s̃ dieti tales ꝓpt̾ ministeriũ discursusq in nr̃is

Expanded text:
zare nos, id est, verbo vel exemplo suo ad ruinam zare nos, id est, verbo vel exemplo suo ad ruinam peccati propellere certant. Manum quippe nostram appellat necessarium amicum, cujus opera atque auxilio quotidiano opus habemus. Sed talis si nos laedere in causa animae voluerit, excludendus est a nsocietate, ne si cum perdito in hac vita partem habere voper immunditiam eorum quos castigare nequimus, et ipsi polluti pereamus. Sed manus propter opus necessarium nobis, pedes sunt dicti tales propter ministerium, discursusque in nos
Abbreviated transcription (Latin):
Necesse. ẽ. eñ: ut ueniant scandala. Ueruntamꝰ
ue hõi: ꝑquẽ scandalũ uenit. Non qͦa necesse st
uenire scandala: alioqͥn absq culpa cẽnt qͥ scanda¬
lum faciunt: s cũ necesse sit in isto mundo ficci
scandala: unꝰqͥsꝙ suo uitio scandalis patet. Si¬
mulꝙ ꝑgeneralẽ sententiã ꝑcutit᷑ uidas: qͥ ꝓdi¬
aut̃ & hereses. eẽ: ut qͥ ꝓbati sc̃ manifesti fiant
inuob̃. Impossibile. ẽ. gͦ ut alius euangłistadi¬
cit: in hoc mundo errorib erũpnisq plenissimo
scandala sepissime ñ uenire. d ue illi: qͥ qͦd m¬
possibile. ẽ. ñ uenire. suo uitio facit ut ꝑse uemat
Si aut᷑ manꝰ tua uł pestiuis scandalitat
te: abscide eũ & ꝑice abste. Bonũ tͥ ẽ. aduitam
ingredi debilẽ: qͣm duas manꝰ uł duos pedes ha¬
bente᷑. mitti in ignẽ et̾num. Qa supͣ docuerat. ne
scandalizemꝰ eos qͥ tredunt ineũ: nc̃ conseqͦnter
admonet qͥntũ cauere debeamꝰ eos. qͥscandali¬

Expanded text:
se est enim ut veniant scandala. Verumtamen vae homini per quem scandalum venit. Non quod necesse sit venire scandala, alioquin sine culpa essent, qui scandalum faciunt, sed cum necesse sit in isto mundo fieri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet. Simulque per generalem sententiam percutitur Judas, qui prodiautem et haereses esse, ut qui probati sunt manifesti fiant in vobis. Impossibile est ergo ut alius evangelista dicit, in hoc mundo erroribus aerumnisque plenissimo scandala saepissime non venire. Sed vae illi qui quod impossibile est non venire suo vitio facit ut per se veniat. Si autem manus tua, vel pes tuus scandalizat te, abscinde eum, et projice abs te: bonum tibi est ad vitam ingredi debilem, quam duas manus vel duos pedes habentem mitti in ignem aeternum. Quia supra docuerat ne scandalizemus eos qui credunt in eum, nunc consequenter admonet quantum cavere debeamus eos qui scandali
Abbreviated transcription (Latin):
illud. Itẽ ñ . ẽ. meũ dare uob̃: s qͥb paratum. ẽ. Hoc. ẽ.¬
ñ. ẽ. meũ cdarc suꝑbis. Hoc enĩ adhuc erant. S siuul¬
tis illud acciꝑe: nolite. eẽ. qͦd estis. Aliis paiatũ. ẽ. Et
uos alii estote: & uob̃ paratũ. ẽ. Qͥd. ẽ. alii estotes Prꝰ
humiliamini: qͥ iã uultis exaltari. cCIIi.¬
Ei audientes dece: indignati st̃ de duob fr̃ib.
Decẽ apłi ñ indignant᷑ matri filioꝵ zebedei. nec ad
mulierẽ audaciã refert᷑ postulationis. s ad filios:
qͦd ignorantes m̃surã suã. immodica cupiditate ex-¬
arserint. Qͥb & dñs dixerat: nescitis qͥd petatis. Suib¬
intelligit᷑ aut̃ uł ex responsione dñi. uł ex indigna¬
tione apłoꝵ: qͦd filii matrẽ immiserint. ad gran¬
dia postulanda. I̾c aut̃ uocauit eos adse: & ait
scitis qͥa principes gentiũ dñantur eorũ⁊ & qͥ ma¬
iores sunt potestatẽ exertent in cos; Non ita er te

Expanded text:
d. Item: Non est meum dare vobis, sed quibus paratum est. Non est meum dare superbis; hoc enim adhuc erant, sed si vultis illud accipere, nolite esse quod estis. Aliis paratum est, et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, Alii estote? prius humiliamini qui jam vultis exaltari. Et audientes decem, indignati sunt de duobus fratribus. Decem apostoli non indignantur matri filiorum Zebedaei, nec ad mulieris audaciam referunt postulantis; sed ad filios, quod ignorantes mensuram suam, immodica cupiditate exarserent, quibus et Dominus dixerat: Nescitis quid petatis. Subintelligitur autem vel ex responsione Domini, vel ex indignatione apostolorum, quod filii matrem immiserint ad grandia postulanda. Jesus autem vocavit eos ad se, et ait: Scitis quia principes gentium dominantur eorum; et qui majores
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ intẽpore hoc adomos & fĩs & sorores &e matres & filios
& agros cũ ꝑsctutionib ꝑsignificationẽ altius intel¬
ligi. Centenariꝰ qͥppe numerꝰ deleua transiatꝰ iaex¬
teram. licet eancsẽ inflexu digitoꝵ uideat᷑ tenert
figurã ꝙͣ habuerit denarꝰ inleua. nimiũ tam̃ qͥnti.¬
tatis magnitudine suꝑ crescit: qr uidelicet õsqͥ ꝓpt̾
regnũ di tẽporalia sꝑnunt. & in hac uita ꝑsetutio¬
nib plenssima eidẽ regni gaudiũ fide certa degus¬
tant. atq in expectatione patriȩ celestis qͦ ure in
dextera significat᷑ om̃ium parit᷑ electors sincerissi¬
ma dilectiõe fruunt᷑. Nerũ qͥa multi unrturũ stucda.
uł accepto ł iurtutũ amore tepescunt ⁊ uł ex integro
ad celerũ uolutabra relabunt᷑ t̾ribilis mox senten¬
tia subinfertur.¬
Culti aut̃ ert̃ pͥmi nouissimi. & nouissimi primi.

Expanded text:
e hoc domos, et fratres, et sorores, et matres, et filios, et agros, cum persecutionibus, per significationem altius intelligi. Centenarius quippe numerus de laeva translatus in dexteram, licet eamdem inflexu digitorum videatur tenere figuram, quam habuerat denarius in laeva, nimirum tamen quantitatis magnitudine supercresciregnum Dei temporalia spernunt, etiam in hac vita persecutionibus plenissima ejusdem regni gaudium fide certa degustant, a que in exspectatione patriae coelestis, quae jure in dextera significatur, omni pariter electorum sincerissime dilectione fruuntur. Verum quia multi virtutum studia vel a coepto virtutum amore tepescunt, vel ex integro ad scelerum volutabra relabuntur, terribilis mox sententia subinfertur.runt primi novissimi, et novissimi prim
Abbreviated transcription (Latin):
in uerb̃ huiꝰte sententiȩ discipłis: exponendo
subiunxit. filioli: qͣm difficile. ẽ. confidentes
inpecuniis. regnũ dĩ introire: Ubi notandũ
similit̾. qͦd sic̃ supͣ ostendimꝰ ñ ait impossibile
s difficile. hoc. ẽ. maxum laboris. eẽ: pecunias
habentes. uł inpecuniis confidentes. exutis filar¬
giriȩ recinaculis. aulã regni celestis intrare. Et iterũ
dico uob̃: faciliꝰ ẽ. camelũ ꝑforam̃ acꝰ tiansire qͣm di¬
uitẽ intrare mregnũ celors. Si faciliꝰ. ẽ. camelũ ingn

Expanded text:
in verbis hujusce sententiae discipulis exponendo in verbis hujusce sententiae discipulis exponendo subjunxit: Filioli, quam difficile est confidentes in pecuniis regnum Dei introire ; ubi notandum similiter quod, sicut supra ostendimus, non ait impossibile, sed difficile, id est maximi laboris esse pecunias habentes, vel in pecuniis confidentes, exutis philargyriae retinaculis, aulam regni coelestis intrare. Et iterum dico vobis: Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum coelorum. Si fa
Abbreviated transcription (Latin):
i tẽpore qͦ intrauert̃. diuites. ec̃. desierant. Pã¬
diu gͦ ñ intrabunt: qͣmdiu diuites fuerint. Et
tam̃ qͥa difficult̃ diuitiȩ contẽpnunt᷑: ñ dỹx im¬
possibile. ẽ. diuites in regna cȩloꝵs intrare. s dif¬
ficile. Ubi diffici le ponit᷑: ñ impossibilitas pre
tendit᷑. s raritas demonstrat᷑. Qͦd aũt iħc uideis
llaret qͥdẽ in hoc. q qͥ hic multiplicandis di¬
cutis uncũbunt. alterꝰ uitȩ gaudia qͦ rere comẽꝑ¬
nunt. S int̾ pecunias hab̾e & pecunias amare:¬
ñ nulla distantia. ẽ. Multi enĩ habentes non
amant : multi ñ habentes amant: multi ñ
habentes amant. Itẽ alii & hũt & amant: alii¬
nec hab̃e nec amair se diuitias scłi gaudent. Q¬
rũ tutior statꝰ. ẽ: cũ apło dicentiũ. Nob̾ mundꝰ
crucifixꝰ. ẽ. & nos mundo. Unde & salomon ñ ait.
qͥ habet: s qͥ amat diuitias. fructꝰ ñ accipiet
exeis. Et ipse dñs scd̾m martũ obstupescentib

Expanded text:
eo tempore quo intraverunt, divites esse desierant. Tandiu ergo non intrabunt, quandiu divites fuerint. Et tamen quia difficulter divitiae contemnuntur, non dixit impossibile est divites in regna coelorum intrare, sed difficile; ubi ditendit, sed raritas demonstratur: difficulter enim ultiplicandis divitiis incumbunt, alterius vitae gaudia quaerere contemnunt: sed inter pecunias habere, et pecunias amare, multa distantia est. Multi enim habentes non amant, multi non habentes amant. Item alii et habent et amant. Alii nec habere, nec amare se divitias saeculi gaudent. Quorum tutior status est cum Apostolo dicentium: Nobis mundus crucifixus est et nos mundo . Unde et Salomon non ait: Qui habet, sed qui amat divitias, fructus non capiet ex eis . Et ipse Dominus secundum Marcum obstupescentibus
Abbreviated transcription (Latin):
quando ex consensu ꝓpt̾ seruitutẽ di. eo qͦd t̃c̃p
mn artosit. sic habemꝰ uxores qͣsi ñ habentes. Di¬
unt illi. Qͣͥd gͦ moyses mandauit dari libelũ
cepudii & dimittere: Aꝑiunt calũpniã: quã pa¬

Expanded text:
quando ex consensu propter servitutem Dei eo quod tempus quando ex consensu propter servitutem Dei eo quod tempus in arcto sit sic habemus uxores, quasi non habentes . Dicunt illi: Quid ergo Moyses mandavit dari libellum repudii, et dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
te concessa. ẽ. Qrespondens: aitͤ . Non legistis. quia
qͥ fecit abinitio masculũ & feminã fecit eose hoc
qͣrebat᷑: s masculũ & feminã. ut uniꝰ comugis
consortia necterent᷑. Et dix̃. Propt̾ hoc dimittet
hõ patrẽ & matrẽ. & adherebit uxori suȩ. Signas¬
t̾ ait similit̾ uxori suȩ: ñ uxorib. Et erunt dno
uicarne una. Itaq iã ñ st̃ duo: s una caro. Premũ
nuptiarũ. ẽ ex duob unã carnẽ fieri. Castitas
iuncta spũi: unꝰ efficit᷑ spc. Om̃ipotentis di actĩ
ẽ. et̾no & salubri consilio: ut portionẽ sui corpo¬
ris. uir amplecteret᷑ infeminat᷑ nec ãse putarto
eẽ. diuersũ. qͦd de se cognosceret fabricatum.
Qa gͦ ds̃ coniunxit: hõ ñ separet. Qd gͦ ds con¬
iunxit: unã faciendo carnẽ uiri & femine: hãc
hõ ñ potest separare nͥ forsitan solus ds̃. Hõ
separat: qͥndo ꝓpt̾ desideriũ scdẽ uxoris. pti¬
mã dimittimꝰ. Ds̃ separat qͥ & coniunxerat.¬

Expanded text:
oncessa est. Qui respondens ait eis: Non legistis, quia qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos? Hoc quaerebatur: sed masculum et feminam, ut unius conjugis consortia necterentur. Et dixit: propter hoc dimittet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suaerunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Praemium nuptiarum est ex duobus unam carnem fieri. Castitas juncta spiritui unus efficitur spiritus. Omnipotentis Dei actum est aeterno ac salubri consilio, ut portionem sui corporis vir amplecteretur in femina, nec a se putaret esse diversum, quod de se cognosceret fabricatum. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Quod ergo Deus conjunxit unam faciendo carnem viri et feminae, hanc homo non potest separare, nisi forsitan solus Deus. Homo separat quando propter desiderium secundae uxoris primam dimittit. Deus separat, qui et conjunxerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ad dux̃ liuoris. Interrogant gͦ eũ. utrũ liceat hõ
dimittere uxorẽ suã qͣlibet causa: ut qͦsi cornr to
teneant sillogis mo: & qͦdcũq responderit captionẽ
patiat᷑. Si dixerit dimittendã. cẽ. uxorẽ qͦlibet ei
cansa. & ducendas alias: pudicitie p̃dicator sͥ
uidebit᷑ docere contͣria. Sin aut̃ responderte ñ
omnẽ obcausã debere dimitti: qͦsi sacrilegii reus
tenebitur: & adu̾sus doctrinã moysi. ac ꝑ moyse
dei facere. Igit᷑ dñs sic responsionẽ tẽperat. ut de¬
cipulã transeat: scripturã scãm ad ducens in tq¬
timoniũ: & naturalẽ legẽ. pͥmãq dĩ sententiã siul̃t

Expanded text:
adduxit livoris. Interrogant ergo eum utrum liceat homini adduxit livoris. Interrogant ergo eum utrum liceat homini dimittere uxorem suam qualibet causa, ut quasi cornuto teneant syllogismo, et quodcunque responderit captionem patiatur. Si dixerit dimittendam esse uxorem qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi videbitur docere contraria. Sin autem responderit non omnem ob causam debere dimitti quasi sacrilegii reus tenebitur, et adversus doctrinam Moysi, ac per Moysen, Dei facere. Igitur Dominus sic responsionem temperat, ut decipulam transeat, Scripturam sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem primamque Dei sente
Abbreviated transcription (Latin):
hierico bethfage & icrosolimã. Nã cũ om̃is iudeoꝵ¬
ꝓuintia. ꝙͣ. uis generalit̾ ad distinctionẽ aliarũ
gentiũ iudea dicta sit: spetialiꝰ tam̃ meridiana eiꝰ
plaga appellabat᷑ iudea : ad distinctionẽ samariȩ
galiles decapolis. & cet̾arũ in eadẽ ꝓuintia regio¬
Galilcos. iniudes finib curat. Potuerat qͥdẽ egro¬
toꝵ turbas ñ fatigare: & intͣ ipsã galileã opẽ ferre
debilib: s typica ratio etiã locoꝵ erat explenda
pͥuilegiis: ut peccata gentiũ in eã ueniã qͦ uideȩ
parabat᷑. admitteret. Et accesserunt adcũ pha-¬
riser tẽptantes eũ & dicentes. Si licet hõi dimittere
irxore suã. qiuacũq ex causa: Et hic notanda ñtum
distantia: inturb̃ & phariscis. He conueniunt it
doccant᷑ & sui sanent᷑ in firmi. sic̃ euangłista ma¬
theus aꝑte cõmemorat: illi accedunt ut saluatoĩ
ac doctorẽ ueritatis tc̃ptando decipiant. Neq hac
mirandũ. Nã has deuotio pietatis. illos stimulis

Expanded text:
ierosolymam. Nam cum omnis Judaeorum provincia generaliter ad distinctionem aliarum gentium Judaea dicta sit, specialius tamen meridiana ejus plaga appellatur Judaea, ad distinctionem Samariae, Galilaeae, Decapolis, et caeterarum in eadem provincia regioGalilaeos in Judaeae finibus curat. Potuerat quidem aegrotorum turbas non fatigare, et intra ipsam Galilaeam opem ferre debilibus, sed typica ratio etiam locorum erat explenda privilegiis ut peccata gentium in eam veniam quae Judaeae parabatur, admitteret. Et accesserunt ad eum Pharisaei tentantes eum et dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam, quacunque ex causa? Et hic notanda mentium distantia in turbis et Pharisaeis: hae conveniunt ut doceantur, et sui sanentur infirmi, sicut evangelista Matthaeus aperte commemorat: illi accedun: ut Salvatorem ac doctorem veritatis tentando decipiant. Neque hoc mirandum; nam has devotio pietatis, illos stimulus
Abbreviated transcription (Latin):
feccit᷑: & pares illos nob̃ fecisti. qͥ portauimꝰ pondꝰ diei
& estus: Pondꝰ enĩ diei e estꝰ portauert᷑ hi: qͦs ã
mundi untio qr dui hic contigit uiuere: necesse fuit
etiã longiora carnis tẽptam̃ta tolerare. Unituiq
enĩ pondꝰ̾ diei & estꝰ ferre. ẽ: ꝑ longioris uitȩ tẽpora.
carnis suȩ calore fatigari. S qͦri potest qͦmͦ mur¬
murare dicti ft̃: qͥ saltẽ sero adregnũ uocati st̃. Cȩ¬
loꝵ & eñ regnũ nullus murmurans accipit. mulł
regnũ ñ st᷑ nͥ ille descenderet qͥ paradisi claustra
hominibꝰ int̾positiõe suȩ mortis aꝑiret: eoꝵ hoc ip¬
ꝑactã iusticiã inferm loca qͦ uis tͣnqͥlla susceper̃t:
eis ꝓfecto & laborasse fuit ĩ uinea & mmurasse. Qͣsigͦ
pꝰ mͣmurationẽ denariũ accepert̃: qͥ pͦꝰ longa inferni
tẽpora ad gaudia regni ꝑuener̃c̃. Nos aut̃ qͥ ad un¬
decimã uenimꝰ. pͦ laborẽ ñ mͣmuramꝰ. & denariũ ac¬
cipimꝰ: qi pͦ mediatoris aduentũ in hunc mundũ

Expanded text:
i qui portavimus pondus diei et aestus? Pondus enim diei et aestus portaverunt hi quos a mundi initio, quia diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. Sed quaeri potest quomodo murmurasse dicti sunt, qui saltem sero ad regnum vocantur? Coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus regnum non sunt, nisi ille descenderet qui parahominibus interpositione suae mortis aperiret, eorum hoc ipperactam justitiam inferni loca quamvis tranquilla susceperunt, eis profecto, et laborasse fuit in vinea, et murmurasse. Quasi ergo post murmurationem denarium accipiunt, qui post longa inferni tempora ad gaudia regni pervenerunt. Nos autem qui ad undecimam venimus, post laborem non murmuramus, et denarium accipimus: quia p
Abbreviated transcription (Latin):
di monstrat᷑. Conuenit & hoc qͦd excessũ eiꝰ que cõ¬
pleturꝰ erat in ierłm. dixisse memorant᷑: qͥa nimi¬
rũ unica laudis materia fidelib suis. fit passiore¬
dẽptoris. Qͥa qͦntomagis eã meminerint: ipsiꝰ gũ
memoriã deuoto sẽꝑ in pectore u̾sant. deuota contea¬
sione testant᷑. Uerũ qͥa qͦ ampliꝰ qͥsq uitȩ celestis diu¬
cedinẽ degustat. eo ampliꝰ fastidit oĩa qͦ placebant
te. repente cuncta qͦ nouerat t̾rena obliuiscitur
soł his qͦuidet. ꝑpetuo delectat᷑ ad herere dicens
cula: tͥ unũ. & moysiunũ. & helix unũ. Et qͥdii
beatus petrus sic̃ alius euangłista testatur: nesciebat
qͥd diceret. in eo qͦd incelesti conu̾satione tab̃nacula
facienda putauit. In illa nãꝙ cȩlestis uitȩ gla. do¬
mꝰ necessaria ñ erit: uͥ diuine contẽplationis lic¬
ce oĩa pacificante. aura adũsitatis alicuiꝰ tim̃da
nulla remanebit: testante apło ioħe. qͥ eiusdẽ

Expanded text:
atur. Convenit et hoc, quod excessum ejus quem completurus erat in Hierusalem, dixisse memorantur; quia nimirum unica laudis materia fidelibus sui fit passio Redemptoris; quia quanto magis ea meminerint, ipsius gratiae memoriam devoto semper in pectore versant, devota confessione testantur. Verum quia quo amplius quisque vitae coelestis dulcedinem degustat, eo amplius fastidit omnia quae placebant te, repente cuncta quae noverat terrena obliviscitur, solis his quae videt perpetuo delectatur adhaerere, dicens: nacula, tibi unum, et Moysi unum, et Eliae unum. Et quidem beatus Petrus, sicut alius evangelista testatur, nesciebat quid diceret, in eo quod coelesti conversationi tabernacula facienda putavit. In illa namque coelestis vitae gloria domus necessaria non erit, ubi divinae contemplationis luce omnia pacificante, aura adversitatis alicujus timenda nulla remanebit, testante apostolo Joanne, qui ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
g̃. mecipsũ. Tc̃ aut̃ nos mecipsos abnegamꝰ: cũ uitamꝰ
qͦd ꝑuetustatẽ fuimꝰ. & ad hoc nitim᷑. qͦ ꝑnouitatẽ
uocam᷑. Pensemꝰ quomͦ se paulus ab negauerat: qͥ
dicebat. Uiuo aut̃ iam ñ ego. Extinctus qͥppe fuerat
se uus ille ꝑsecutor. & uiuere cȩpit p̃dicator pius.
Sieñ ipse. eẽt: piꝰ ꝓfecto ñ. ec̃t. S qͥ se uuere denegat:
dicat unde. ẽ. qͦd scã uerba ꝑ doctrinã ueritas cla-¬

Expanded text:
os abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quo per novitatem vocamur. Pensemus quomodo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam non ego : exstinctus quippe fuerat saevus ille persecutor, et vivere coepit praedicator pius. Si enim ipse esset, pius profecto non esset; sed qui se vivere denegat, dicat unde est quod sancta verba per doctrinam veritatis cla
Abbreviated transcription (Latin):
obfornicatiõe: & aliã duxerit. mechat᷑. Et qͥ dimissã
duxerit: mechat᷑. Sola fornicatio. ẽ. qͦ uxoris uincat
affectũ: immo cũ illa unã carnẽ in alt̾am diuiserit.
& se fornicatione separauerit: ã marito ñ debet
teneri: ne uirũ qͦ sub maledicto faciat. dicente
scͥtura. Q adulterã tenet: stultꝰ & impꝰ. ẽ. Igit᷑ uͥ¬
cũq. ẽ. fornicatio & fornicationis suspitio: libere
uror dimittit᷑. Et qͥa poterat accidere. ut aliqͥs ca-

Expanded text:
cationem, et aliam duxerit, maechatur, et qui dimissam duxerit, maechatur. Sola fornicatio est quae uxoris vincat affectum. Imo cum illa unam carnem in alteram dimiserit, et se fornicatione separaverit a marito, non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui adulteram tenet, stultus et impius est . Igitur ubicunque fornicatio et fornicationis suspicio est, libere uxor dimittitur. Et q
Abbreviated transcription (Latin):
candẽ ꝙͣ supͣ calũpniã struunt: qͣndo dixerunt.
inbeelzebrb pͥncipe demonioꝵ eicit hic demonia.
Quando enĩ dicunt inqͦ potestate hȩc facis. de deidu¬
bitant potestate: & sub intelligi uolunt diaboli. rẽ.
qͦd faciat. Addentes qͦ qͥs tͥ dedit hanc potestatẽ:
manifestissime dĩ filiũ negant. qͦm putant ñ suis

Expanded text:
eamdem quam supra calumniam struunt, quando 169 dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit hic daemonia. Quando enim dicunt: In qua potestate haec facis? de Dei dubitant potestate, et subintelligi volunt diaboli esse quod faciat. Addentes quoque: Quis tibi dedit hanc potestatem? manifestissime Dei Filium negant, quem putant non suis
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃ia gͦ habebat. & reddi. Seruus hic qͥ der̃ mn¬
lia talentoꝵ debuit. iudaicus. ẽ. popłs: qͥ decalo¬
go legis constrictus. multarũ transgressionũ debi¬
tis fuerat ob noxiꝰ. Quẽ dñs suus iussit uenunda¬
ri. & uxorẽ. & filios. & omĩa gͤ habebat & rrdicir
qͥa ñ solũ popłm s etiã synagogã iudeoꝵ p̃latos

Expanded text:
 omnia quae habebat, et reddi. Servus hic qui decem millia talentorum debuit Judaicus est populus, qui decalogo legis constrictus, multarum transgressionum debitis fuerat obnoxius. Quem Dominus suus jussit venundari, et uxorem, et filios, et omnia quae habebat, et reddi: quia non solu