comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
personam auferentes. non substantiam
eius uolunt esse sed nom̃. Ne autẽ
longum faciam. non enim dialogus
sed commentarius scribitur: de quin-¬
quagesimo psalmo tres sp̃s nomina-¬
tos breuiter ostendam: ꝓpha dicente:
Cor mundum crea in me ds: sp̃m re

Expanded text:
personam auferentes, non substantiam personam auferentes, non substantiam ejus volunt esse, sed nomen. Ne autem longum faciam non enim dialogus, sed 451 commentarius scribitur, de quinquagesimo psalmo tres spiritus nominatos breviter ostendam, propheta dicente: Cor mundum crea in me, Deus, e
Abbreviated transcription (Latin):
redempti. Sub lege quippe non fue-¬
rant. Recipimus igitur adoptionẽ
filioꝵ di: & redempti a xp̃o. sub ser¬
uitute elementoꝵ mundi &̾ tutoꝵ
potestate esse desistimus. Quomodo
autẽ inter redimere et emcre quid
interesset ostendimus: sic quid sit in¬
der accipere & recipere adoptionẽ fili¬
oꝵ consideremus. Qm̃ autẽ estis filii
dĩ misit ds̃ sp̃m filii sui in corda nr̃a.
clamantem abba pater. Manifeste
apłs paulus tres sp̃s nominat. sp̃m filii
di ut in prȩsenti loco. misit sp̃m filii sui
sunt qui est in uobis. Alium autem
rit uerbum contra filium hominis: di¬
mittet᷑ ei. Quicumq autem dixerit
contra sp̃m scm̃. nec hic. nec in futuro
dimittetur ei. Hoc ideo: quia multi
ꝑ imperitiam scripturarum quod et
firmianus in octauo addemetrianum
epłarum libro facit. asserunt sp̃m sc̃m
sepe patrẽ. sepe filium nominari. Et cũ
ꝑspicue in trinitate credamus: tertiam

Expanded text:
redempti: sub Lege quippe non fueredempti: sub Lege quippe non fuerant. Recipimus igitur adoptionem filiorum Dei: et redempti a Christo, sub servitute elementorum mundi et tutorum potestate esse desistimus. Quomodo autem inter redimere et emere quid interesset, ostendimus, sic quid sit inter accipere, et recipere adoptionem filiorum, consideremus. Quoniam autem estis filii Dei, misit Deus spiritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, Pater. Manifeste apostolus Paulus tres spiritus nominat, Spiritum Filii Dei, ut in praesenti loco, Misit Deus Spiritum Fsunt, qui est in vobis . Alium autem rit verbum contra Filium hominis, dimittetur ei. Quicumque autem dixerit contra Spiritum sanctum, nec hic, nec in futuro dimittetur et . Hoc ideo: quia multi per imperitiam Scripturarum quod et Firmianus in octavo ad Demetrianum Epistolarum libro facit asserunt Spiritum sanctum saepe Patrem, saepe Filium nominari. Et cum perspicue in Trinitate credamus, tertiam
Abbreviated transcription (Latin):
iniquis reputatus est: tamen sciendum
aliud apud grecos significari anõmo
quod scriptum est. aliud ad ikoñ qͦd
in latinis uoluminibus habetur
Anomos enim dicit᷑ ille qui sine le¬
ge est: & nullo iure constringit᷑. ãdikoc
uero iniquus siue iniustus. Unde et
ipse apłs in alio loco. cum non essem
ait sine lege sed in lege essem xp̃i. Et
certe in hoc quoq testimonio. Anomõs
in greco scriptum ẽ. Et qui hic bene
interpretatus est: potuit idem uerbũ
& ibi similiter interpretari. nisi eum
ambiguitas fefellisset. Alius uero
ipsum uerbum redimeret. acutius
intuetur. & dicit eos significari redẽ¬
ptos. qui primum de di parte fuerint.
et postea esse cessauerint: illos uero qͥ
sub lege non fuerint. non tam redimi
quam emi. Unde et adcorinchios in
quibꝰ audiebatur fornicatio. et talis
fornicatio quȩ nec inter gentes qui¬
dem. scribitur. Precio empti estis. non

Expanded text:
iniquis reputatus est ; tamen sciendum iniquis reputatus est ; tamen sciendum aliud apud Graecos significare ἄνομον, quod hic scriptum est; aliud ἄδικον, quod in Latinis voluminibus habetur. Ἄνομος enim dicitur ille, qui sine lege est, et nullo 450 jure constringitur. Ἄδικος vero iniquus, sive injustus. Unde et ipse Apostolus in alio loco: cum non essem, ait, sine Lege Dei; sed in Lege essem Christi : et certe in hoc quoque testimonio ἄνομος in Graeco scriptum est; et qui hic bene interpretatus est, potuit idem verbum et ibi similiter interpretari: nisi eum ambiguitas fefellisset. Alius vero ipsum verbum, redimeret, acutius intuebitur; et dicet eos significari redemptos, qui primum de Dei parte fuerint, et postea esse cessaverint: illos vero qui sub Lege non fuerint, non tam redimi, quam emi. Unde et ad Corinthios, in quibus audiebatur fornicatio, et talis fornicatio quae ne inter Gentes quidem , scribitur: Pretio empti estis, non
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs baptista: eum ad lauachrum ꝓhi¬
bebat accedere dicens. Ego a te debeo
baptirari. Et statim sacramentum
cet adimplere omnem iustitiam: ne
qui ob hominum salutẽ uenerat.
aliquid de conuersatione hominũ p̾teriret.
Querat quispiam & dicat. Si ideo sub
lege factus est ut eos qui sub lege erant
redimeret: quod uidelicet impossibile
fuerit redimi eos qui erant sub lege nͥ
factus fuisset ipse sub lege.: aut sine le¬
ge factus ẽ. ut redimeret eos qui sub
lege non erant. aut si ñ est factꝰ ipse sine
lege. non redemit eos qui sub lege ñ
fuerant. Quod si possibile erar eos qui
sine lege erant redimi. ita ut sine lege
ipse non fieret: ergo suꝑflue sub lege
factus ẽ. ut redimeret eos qui sub le¬
ge erant. Breuiter soluit hanc quȩstio¬
nem siquis illo utatur exemplo. & cũ
his qui sine lege erant reputatꝰ est. Nam li-¬
cet in latinis codicibus ꝓpter simplici¬
tatẽ interpretum male editum sit. & cũ

Expanded text:
Joannes Baptista, eum ad lavacrum prohiJoannes Baptista, eum ad lavacrum prohibebat accedere, dicens: Ego a te debeo baptizari . Et statim sacramentum nos adimplere omnem justitiam, ne qui ob hominum salutem venerat, aliquid de conversatione hominum praeteriret. Quaerat quispiam, et dicat: Si ideo sub Lege factus est, ut eos qui sub Lege erant, redimeret: quod videlicet impossibile fuerit redimi eos qui erant sub Lege, nisi factus fuisset ipse sub Lege: aut sine Lege factus est, ut redimeret eos, qui sub Lege non erant: aut si non est factus ipse sine Lege, non redimit eos qui sub Lege non fuerant. Quod si possibile erat eos qui sine Lege erant, redimi; ita ut sine Lege ipse non fieret: ergo superflue sub Lege factus est; ut redimeret eos qui sub Lege erant. Breviter solvet hanc quaestionem, si quis illo utatur exemplo: et cum his qui sine Lege erant, reputatus est. Nam licet in Latinis codicibus propter simplicitatem interpretum male editum sit: Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
iligenter attendite quod ñ reciperemꝰ.
dixerit factum ꝑ mulierem. quod mar¬
tion & cȩterȩ hereses uolunt. quȩ pu¬
tatiuam xp̃i carnem simulant: sed ex
muliere. ut non ꝑ illam sed ex illa na¬
tus eẽ credatur. Quod autẽ sc̃am ꝙ̾
beatam matrem dñi mulierem non uir-¬
ginem nominauit. hoc idem in euan¬
uxor appellatur ioseph: & ab ipso dño
quasi mulier increpat᷑. Non enĩ neces¬
se erat semꝑ quasi caute & timide uir¬
ginem dicere: cum mulier sexum ma¬
gis significet. quam copulam uiri.
& scd̃m intelligentiam grecitatis gy
nẽ. tam uxor quam mulier ualeat
interprȩtari. Sed ut cuncta p̃teream:
quomodo sub lege factus ẽ ut eos qui
sub lege erant redimeret. sic ꝓpter illos
qui nati erant ex muliere. ex muliere
nasci uoluit. Nam & baptismum in
iordanis fluento idcirco quasi pęniteis
cum esset a peccatis liber accepit: ut
cȩteros edoceret mundandos esse ꝑ ba¬
ptismũ. & in filios noua sp̃s adoptio¬
ne generari. Quod nequaquã intelligos

Expanded text:
iligenter attendite quod non dixerit, factum per mulierem: quod Marcion et caeterae haereses volunt, quae putativam Christi carnem simulant: sed ex muliere, ut non per illam, 449 sed ex illa natus esse credatur. Quod autem sanctam et beatam Matrem Domini, mulierem, non Virginem nominavit, hoc idem et in Evanuxor appellatur Joseph , et ab ipso Domino quasi mulier increpatur . Non enim necesse erat semper quasi caute et timide Virginem dicere, cum mulier sexum magis significet quam copulam viri: et secundum intelligentiam Graecitatis, γυνὴ tam uxor, quam mulier valeat interpretari. Sed ut cuncta praeteream: quomodo sub lege factus est, ut eos qui sub lege erant, redimeret: sic propter illos qui nati erant ex muliere, ex muliere nasci voluit. Nam et baptismum in Jordanis fluento idcirco quasi poenitens, cum esset a peccatis liber, accepit: ut caeteros edoceret mundandos esse per baptismum, et in filios nova Spiritus adoptione generari. Quod nequaquam intelligens
Abbreviated transcription (Latin):
rum. qui & dñm interfecerunt. & ꝓpħas¬
et apłos ꝑsecuti sunt. & aduersantur
uoluntati dĩ. & uidebimus multo
maiores ꝑsecutiones quas etiam hy¬
storiȩ docent a uidȩis in xp̃ianos qũa
a gentilib concitatas. Miramur de
cum xp̃o resurgentes ea quȩxunt quȩ
sursum sunt non deorsum. faciant qͥd
uolunt. cum ismahele ꝑsequant᷑ ysaac:
eicientur foras cum ancilla matre ȩgy¬
ptia. nec accipient hereditatẽ qũã so¬
lus qui de repromissione natus est
consequitur. Eleganter autẽ ꝙ illud.
quod is qui scđm carnẽ natus est ꝑse¬
quitur sp̃ualem. Numqũa enim sp̃ua¬
lis ꝑsequitur carnalem. sed ignoscit ei
tempus. & siquando ȩgyptiȩ filium ui¬
derit irascentẽ. recordatur unius patris

Expanded text:
rum, qui et Dominum interfecerunt, et prum, qui et Dominum interfecerunt, et p persecuti sunt, et adversantur voluntati Dei: et videbimus multo majores persecutiones, quas nos etiam Historiae docent, a Judaeis in Christianos quam a gentibus concitatas. Miramur de cum Christo resurgentes, ea quaerunt quae sursum sunt, non deorsum. Faciant quod volunt: cum Ismaele persequantur Isaac: ejicientur foras cum ancilla matre Aegyptia: nec accipient haereditatem, quam solus qui de repromissione natus est, consequentur. Eleganter autem et illud, quod is qui secundum carnem natus est, persequitur spiritualem. Numquam enim spiritualis persequitur carnalem; sed ignoscit ei tempus. Et si quando Aegyptiae filium viderit irascentem, recordatur unius patris
Abbreviated transcription (Latin):
nem sibi primogenita uindicantis an¬
cillȩ filii a parua ȩtate non patiens eru
pit in uocem. Eice ancillam cum filio
suo: non enim hereditabit filius ancil¬
lȩ cum filio meo ysaac. Quod cum du¬
rum uisum fuisset abrahȩ. semꝑ enim
primogenitis maiora debentur. non
solum ismahelem priorem esse desine¬
re. sed ne ȩqualem quidem cum minore
fr̃e accipere portionem: dͥ̃s qui liberã int̾
esse ꝙ foras expelli uolebat ancillam.
sarȩ uerba confirmat. & loquitur ad
abraham. Non durum sit coram te de
puero & ancilla. om̃ia quȩ tibi dixerit
sara audi uocem eius: qm̃ in ysaac uoca¬
bitur tibi semen. Sicut ergo tunc maior
F̃ ismahel lactentem adhuc ꝙ paruu¬
lum ꝑsequebatur ysaac. sibi circũcisioĩs
p̃rogatiuam. sibi primogenita uindi¬
cans: ita ꝙ̃ nunc scđ̾m carnem israhel
aduersum minorem fr̃em de gentibus
popłm xp̃iamnm sustollitur. inflatur.
erigitur. Consideremus insaniam iudeo¬

Expanded text:
nem sibi primogenita vindicantis annem sibi primogenita vindicantis ancillpit in vocem: Ejice ancillam cum filio suo. Non enim haereditabit filius ancillae cum filio meo Isaac. Quod cum durum visum fuisset Abrahae semper enim primogenitis majora dabantur non solum Ismaelem priorem esse desinere, sed ne aequalem quidem cum minore fratre accipere portionem: Deus qui liberam intus esse et foris expelli volebat ancillam, Sarae verba confirmat, et loquitur ad Abraham : Non durum sit coram te, de puero et ancilla: Omnia quae dixerit tibi Sara, audi vocem ejus, quoniam in Isaac vocabitur tibi semen. Sicut ergo tunc major frater Ismael lactentem adhuc et parvulum persequebatur Isaac, sibi circumcisionis praerogativam, sibi primogenita vindicans: ita et nunc secundum carnem Israel  Al. Ismael, adversum minorem fratrem de gentibus populum Christianum sustollitur, inflatur, erigitur. Consideremus insaniam Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
ysaac. Itaq fr̃s non sumus ancillȩ filii sed
liberȩ: qua libertate nos xp̃s liberauit.
on puto inuenire nos posse ubi ismahel
ꝑsecutus fuerit ysaac: sed tantum illud
quod cum filius egyptiȩ qui maior natu
erat luderet cum y̾saac indignata sit sara.
ꝙ dixerit ad abraham. Eice ancillam
& filium eius: non enim hereditabit filiꝰ
ancillȩ cum filio meo ysaac. Et utiq
simplex lusus inter infantes. expulsio¬
ne & abdicatione indignus est. Ue¬
rum apłs quasi hebreus ex hebreis et
ad pedes magistri gamalielis ȩdoctus.
qui quondam furentes aduersum do
ex uerbis sarȩ dicentis. non enim here-¬
ditabit filius ancillȩ cum filio meo ysa¬
ac intellexit lusum illum simplicem
non fuisse: sed quia forsitan ismahel
quasi maior natu ꝙ̃ eo tempore circũ¬
cisus quo iam poterat intelligere ꝙ sen¬
tire quod passus est. sibi primogenita
uindicabat: & scriptura uirgium par¬
uuloꝵ. lusum uocauit. Unde & sara
hȩc uerba non sustinens. ꝙ consuȩtudi-¬

Expanded text:
res, non sumus ancillae filii, sed liberae. Qua libertate Christus nos liberavit. Non puto invenire non posse ubi Ismael persecutus 475 fuerit Isaac; sed tantum illud, quod cum filius Aegyptiae, qui major natu erat, luderet cum Isaac, indignata sit Sara, t dixerit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus: Non enim haereditabit filius ancillae cum filio meo Isaac . Et utique simplex lusus inter infantes, expulsione et abdicatione indignus est. Verum Apostolus quasi Hebraeus ex Hebraeis, et ad pedes magistri Gamalielis edoctus: qui quondam furentes adversus Domex verbis Sarae dicentis: non enim haereditabit filius ancillae, cum filio meo Isaac, intellexit lusum illum simplicem non fuisse. Sed quia forsitan Ismael quasi major natu, et eo tempore circumcisus quo jam poterat intelligere et sentire quod passus est, sibi primogenita vindicabat, Scriptura jurgium parvulorum, lusum vocavit. Unde et Sara haec verba non sustinens, et consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
codemq homine quadui sequat᷑ hysto¬
riam. ancillȩ eum esse filium: cum autẽ
aperiente uu scripturas incensum fue¬
rit cor eius. & infractione panis inspexe¬
rit eum quem antea non uidebat. tunc
ꝙ̃ ipsum sarȩ filium nominari. Martion
& manicheus hunc locum in quo dixit
apłs. quȩ quidem sunt allegorica. ꝙ cȩ¬
tera quȩ secuntur de codice suo tollere
noluerunt. putantes aduersũ nos relin-¬
qui. quod scilicet lex aliter sit intelligen¬
da quam scripta est: cum utiq etiam si
allegorice ut nos quoq fatemuꝵ & pau¬
lus docet accipienda sit. non pro uolun¬
tate legentis. sed ꝓscribentis auctorita¬
te sic condita sit. ut eo ipso quod contͣ
nos seruare uisi sunt conterantur. quod
moyses creatoris dĩ seruus spũalia scri

Expanded text:
eodemque homine quamdiu sequitur histoeodemque homine quamdiu sequitur historiam, ancillae eum esse filium: cum autem aperiente Jesu Scripturas, incensum fuerit cor ejus, et in fractione panis inspexerit eum quem antea non videbat : tunc et ipsum Sarae filium nominari. Marcion et Manichaeus hunc locum in quo dixit Apostolus: Quae quidem sunt allegorica, et caetera quae sequuntur, de codice suo tollere noluerunt, putantes adversum nos relinqui: quod scilicet Lex aliter sit intelligenda, quam scripta est; cum utique etiamsi allegorice quod nos quoque fatemur, et Paulus docet accipienda sit, non pro voluntate legentis, et pro scribentis auctoritate sic condita sit: et eo ipso, quod contra nos servare visi sunt, conterantur: quod Moyses creatoris Dei servus, spiritualia scrip
Abbreviated transcription (Latin):
demonstret hanc ierłm quȩ inp̃sentiarũ
est. deorsum ẽẽ. & in humili infimoq
dimersam. Sunt qui duo testamenta
& aliter intelligant. ut scripturam diui¬
nam tam ueterẽ quam nouã. iuxta diu̾¬
sitatẽ sensus eorumq sententiam qui le¬
gunt aut ancillam interpretentur aut
liberam. ꝙ eos qui adhuc litterȩ seruiant
ꝙ sp̃m timoris habeant in seruitute de
agar egyptia uelint esse generatos: eosau¬
tem qui ad suꝑiora conscendant. ꝙ allego¬
rice uelint sentire quȩ scripta sunt filios
esse sare quȩ in lingua nr̃a archos id est
princeps interpretat᷑ genere feminino. et
hoc ob illam necessitatẽ se asserant usur¬
pare. quia iniquum sit moysen & cun¬
ctos propħas de ancilla. quosubet uero
gentilium de libera intelligere procre¬
atos. unde melius esse. ut non solum de
his qui in ȩccł̃ia sunt ꝓ diuersitate ut
supradiximus intellectuum alios seruos.
alios liberos arbitrent᷑. sed etiam de uno

Expanded text:
demonstret hanc Jerusalem, quae in praesenti demonstret hanc Jerusalem, quae in praesenti est, deorsum esse, et in humili infimoque demersam. Sunt qui duo Testamenta et aliter intelligant: ut Scripturam divinam, tam veterem quam novam, juxta diversitatem sensus eorumque senientiam qui legunt, aut ancillam interpretentur, aut liberam, et eos, qui adhuc litterae serviant, et spiritum timoris habeant in servitutem, de Agar Aegyptia velint esse generatos: eos autem qui ad superiora conscendant, et allegorice velint sentire quae scripta sunt, filios esse Sarae, quae in lingua nostra ἄρχουσα, id est, princeps interpretatur, genere feminino. Et hoc ob illam necessitatem se asserunt  Al. asserat usurpare: quia iniquum sit Moysen, et cunctos prophetas de ancilla, quoslibet vero gentilium de libera intelligere procreatos. Unde melius esse, ut non solum de his qui in Ecclesia sunt, pro diversitate ut supra diximus intellectuum, alios servos, alios liberos arbitremur: sed etiam de uno
Abbreviated transcription (Latin):
ene cunctorum suꝑ hoc loco ista ẽ expla¬
natio. ut agar ancillam interpretentur
in lege ꝙ in popło uidȩoꝵ. saram au¬
tẽ liberam in ȩccłia quȩ de gentibus
congregata ẽ. quȩ mater scõꝵ sit. paulo
dicente. quȩ est mater om̃ium nr̃m. Hȩc
diu non peperit anteꝗͣ. xp̃s de uirgi¬
ne nasceretur. & sterilis fuit. nec dum
risum mundi ysaac de electo patre cũ
uoce sublimium dogmatum resonante.
electus cum sonitu refertur. Agar autẽ
quȩ interpretat᷑ parocchiã id est incola¬
tus siue peregrinatio. sine mora gene¬
rat ismahelem qui tantum audiat dĩ
p̃cepta nec faciat: hominem Rusticũ
sanguinarium. deserta sectantẽ. qui uni¬
uersis fr̃ibꝰ suis de libera ꝓcreatis inimi¬
cus sit. & aduersa eis fronte consistat.
Nec mirum uetus testamentum quod
in monte syna qui est in arabia & con-
temptationem sonet. ꝙ arabia signifi¬
cet occasum: & econtrario quȩ sursum
est ierłm quȩ est libera materq scõrum

Expanded text:
Pene cunctorum super hoc loco ista est explanatio, ut Agar ancillam interpretentur in lege et in populo Judaeorum: Saram autem liberam in Ecclesia quae de gentibus congregata est, quae mater sanctorum sit, Paulo dicente, Quae est mater omnium nostrum. Haec diu non peperit, antequam Christus de virgine nasceretur et sterilis fuit, necdum risus mundi Isaac de electo patre cum voce sublimium dogmatum agnitus eraelectus cum sonitu refertur. Agar autem quae interpretatur παροικία, id est, incolatus, sive peregrinatio, sive mora, generat Ismael, qui tantum audiat Dei praecepta, nec faciat hominem rusticum, sanguinarium, deserta sectantem: qui universis fratribus suis de libera procreatis inimicus sit, et adversa eis fronte resistat. Nec mirum vetus Testamentum, quod in monte Sina, qui est in Arabia, et contentationem sonet: et Arabia significet occasum: et econtrario quae sursum est Jerusalem, quae est libera materque sanctorum,
Abbreviated transcription (Latin):
esse filios nulla intelligentiȩ difficultas est.
sed quia origenes hunc locum edisserens
ita apłi posuit exemplum. uos autẽ fr̃s
quomodo galathas quos stultos appella¬
uerat. & incȩpisse dixerat spũ. carne fini¬
re. nunc scdm ysaac. filios reꝓmissionis
uocet. Dicimus itaq apłm ideo eos appel¬
lare scdm ysaac filios reꝑmissionis. quia
non penitꝰ eoꝵ desperet salutẽ: & rursum
eos ad sp̃m quo cȩperant estimet reuersu¬
ros. fiantq filii liberȩ. qui si carne fuerint
consummati. filii sint ancillȩ.
ed quomodo tunc qui scđm carnẽ natꝰ
fuerat ꝑsequebat᷑ eum qui scđm sp̃m:
ita & nunc. Sed quid dicit scriptura:
fice ancillam ꝙ filium eius. Non enim

Expanded text:
esse filios, nulla intelligentiae difficultas est. esse filios, nulla intelligentiae difficultas est. Sed quia Origenes hunc locum edisserens, ita Apostoli posuit exemplum: Vos autem, fratquomodo Galatas, quos stultos appellarat, et incoepisse dixerat spiritu, carne finire, nunc secundum Isaac filios repromissionis vocet? Dicimus itaque Apostolum ideo eos appellare secundum Isaac filios repromissionis, quia non penitus eorum desperet salutem, et rursum eos ad spiritum quo coeperant aestimet reversuros, fiantque filii liberae. Qui si carne fuerint consummati, filii sunt ancillae. Sed quomodo tunc qui secundum carnem natus fuerat, persequebatur eum qui secundum spiritum: ita et nunc. Sed quid dicit Scriptura? Ejice a
Abbreviated transcription (Latin):
non paris. erumpe & clama quȩ non
parturis: quia multi filii desertȩ magiᷤᷤ
quam eius quȩ habet uirum.
irum habuit sẏnagoga legẽ. ꝙ uyxta
fuit: sterilis uero ȩccłia sine uiro xp̃o. sine
ullo sponsi sermonis alloquio. dui iacu¬
it in deserto. Sed postqua accepit illa li¬
brum repudii in manus suas. ꝙ om̃ia or¬
namenta uiri in idoli uertit ornamentũ:
tunc maritus priori cingulo putrescen¬
te aliud lumbis suis balteum. aliud de
gentibus lumbare contexuit. Quȩ statim
ut est uiro uincta. concepit & peperit.
Et in ysaia exclamat dñs ꝑ ꝓphetam. si ẽ
gens nata simul: quando una die in acti¬
bus apłoꝵ tria milia ꝙ quinq milia
hominum crediderunt. Nec puto necesse
esse ut de multitudine xp̃iana & de iu¬
deoꝵ paucitate dicamꝰ: cum in toto mun¬
do crucis uexilla resplendeant. & uix rarꝰ
atq notabilis in urbibus iudeus appareat.
os autẽ fr̃s. scdm ysaac ꝓmissionis filii sumꝰ.
płm & similes eius scdm ysaac ꝓmissionis

Expanded text:
ris: erumpe et clama, quae non parturis: quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum Virum habuit synagoga Legem: et juxtafuit Sterilis vero Ecclesia, sine viro Christo, sine ullo sponsi sermonis alloquio, diu jacuit in deserto. Sed postquam accepit illa librum repudii in manus suas, et omnia ornamenta viri in idoli vertit ornamentum: tunc maritus, priore cingulo putrescente, alium lumbis suis baltheum, aliud de gentibus lumbare contexuit: quae statim ut est viro juncta, concepit et peperit. Et in Isaac exclamat Dominus per prophetam: Si est gens nata simul : quando una die in Actibus apostolorum tria millia, et quinque millia hominum crediderunt Nec puto necesse esse, ut de multitudine Christiana, et de Judaeorum paucitate dicamus, cum in toto mundo crucis vexilla resplendeant: et vix rarus atque notabilis in urbibus Judaeus appareat. Nos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii sumus. Apostolum et similes ei secundum Isaac promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
potest. quod in principio aduentus sui
ad galathas contumelias ꝙ ꝑsecutio¬
nes ꝙ plagas corporis ab his qui con¬
traibant ȩuangłio sustinuerit: ꝙ hanc
fuisse temptationem uel maximam ga
ri. Quod autẽ ait sicut angłm sicut

Expanded text:
potest, quod in principio adventus sui potest, quod in principio adventus sui ad Galatas, contumelias, 461 et persecutiones, et plagas corporis ab his qui contraibant Evangelio sustinuerit: et hanc fuisse tentationem vel maximam Galri. Quod autem ait, sicut angelum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
estimastis dignum ẽẽ contemptu. Intel¬
ligebatis quippe humilitatẽ carnis meȩ.
et ipsius habitus uilitatẽ ad ur̃am tẽ¬
ptationem fieri: an uidelicet contem¬
neretis eum qui ab incredulis misera¬
bilis putabatur. Sed e contra illum hu¬
milem. uilem atq contemptum: ita ut
angłm & plusquam angłm suscepistis.
Aut certe suspicari possumus apłm eo
tempore quo primum uenit ad galathaᷤᷤ
egrotasse & aliqua corpusculi infirmita¬
te detentum non cessasse tamen nec uocẽ
silentio repressisse. quo minus cȩptum
ȩuangłm prȩdicaret. Nam tradunt eũ
grauissimum capitis dolorem sȩpe ꝑpes-¬
sum: & hunc esse angłm satanȩ qui appo¬
situs ei sit. ut eum colaphiraret in carne
ne extolleret᷑. Hȩc infirmitas. & lan-¬
guor hic corporis apud eos quibus an¬
nuntiabat᷑ euangłm temptatio fuit:
an contemnerent eum sublimia ꝓmit¬
tentẽ. quem languoribꝰ corporis subie¬
ctum uidebant. Nec non & illud dici

Expanded text:
aestimastis dignum esse contemptu: intelaestimastis dignum esse contemptu: intelligebatis quippe humilitatem carnis meae, et ipsius habitus vilitatem, ad vestram tentationem fieri: an videlicet contemneretis cum, qui ab incredulis miserabilis putabatur; sed econtra illum humilem, vilem atque contemptum, ita ut angelum, et plusquam angelum suscepistis. Aut certe suspicari possumus, Apostolum eo tempore quo primum venit ad Galatas, aegrotasse; et aliqua corpusculi infirmitate detentum, non cessasse tamen, nec vocem silentio repressisse, quo minus coeptum Evangelium praedicaret. Nam tradunt eum gravissimum capitis dolorem saepe perpessum: et hunc esse angelum Satanae, qui appositus ei sit, ut eum colaphizaret in carne, ne extolleretur. Haec infirmitas, et languor hic corporis, apud eos quibus annuntiabatur Evangelium, tentatio fuit: an contemnerent eum sublimia promittentem, quem languoribus corporis subjectum videbant. Nec non et illud dici
Abbreviated transcription (Latin):
uobis atq lactentibꝰ ꝑ infirmitatẽ car¬
nis ur̃ȩ iam pridem ȩuangłiraui. a mi¬
noribꝰ incipiens & ut ita dicam apud
uos pene balbutiens: quȩ dispensatio
& prȩdicationis infirmȩ simulatio. mea
quidem gubernatio erat sed ur̃a tempta¬
tio. an uobis placerent ea & magna
uiderentur quȩ ꝓ conditione sui mino¬
ra eratit. & a me quasi humilia ꝓme¬
bantur. Quȩ quidem uos non ut par¬
ua sed ut magna capientes intantũ
ammirati estis: ut me qui ea loquebar
quasi angłm. & ut plus dicam quasi
dĩ filium susciperetis. Hȩc ergo ur̃a tẽ¬
ptatio qua ego uos in carnali mei ser¬
monis annuntiatione temptabam
non fuit contẽpta nec uilis. s plusquã esti¬
mab̾a habuit dignitatis. Potest locus iste &¬
ita disseri. Quando ueni ad uos. ñ ueni in ser-¬
mone sapientiȩ. s homo humili atq ꝯtẽptꝰ nich
magnum deferens nisi crucifixum.
Cum igitur me uideretis in corpore
infirmitatibus obnoxium regna
cęlestia pollicentem. non irrisistis nec

Expanded text:
is atque lactentibus per infirmitatem carnis vestrae jam pridem evangelizavi, a minoribus incipiens, et ut ita dicam apud vos pene balbutiens. Quae dispensatio et praedicationis infirmae simulatio, mea quidem gubernatio erat; sed vestra tentatio, an vobis placerent, et magna viderentur ea quae pro conditione sui minora erant, et a me quasi humilia promebantur. Quae quidem vos, non ut parva, sed ut magna capientes, intantum admirati estis, ut me qui ea loquebar quasi angelum, et, ut plus dicam, quasi Dei Filium susciperetis. Haec ergo vestra tentatio, qua ego vos in carnali mei sermonis annuntiatione tentabam, non fuit contempta, nec vilis; sed plus quam aestimabam, habuit dignitatis. Potest et locus iste ita edisseri: quando veni ad vos, non veni in sermone sapientiae, sed homo humilis atque contemptus, nihil magnum deferens, crucifixum. Cum igitur me videretis in corpore infirmitatibus obnoxio constitutum, regna coelestia pollicentem non irrisistis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ elementis accipi litterarum. quod
ꝑ eas sillabȩ iungantur & nomina: et
non tam sui quam alterius rei utili¬
tate discantur: ut possimus orationẽ
legere contextam: in qua sensus magis
& ordo uerboꝵ quam litterarum prin¬
cipia considerantur. Quod autẽ legẽ
et ꝓpħas elementa mundi interp̃tati
sumus: mundus pro his qui in mun¬
do sunt accipi solet. eodem paulo di¬
cente. Ds̃ erat in xp̃o. mundum re¬
concilians sibi. Et in ęuangłio. Et
mundus ꝑ ipsum factus est: et mundꝰ
eum non recepit. Quidam etiam in illa
liberius ȩuagantur: ut quia lex um¬
bram habet futurorum bonoꝵ. requi¬
rant utrum in alio mundo de quo
saluator ait. ego non sum de mundo
isto. primum paruuli simꝰ. & sub ele-¬
mentis initiorum constituti paulatĩ
ꝓcedamus ad sũmum. & recipiamꝰ ad¬
optionis locum quem quondã amisi
t ubi uenit plenitudo temporis. Imꝰ¬
misit d̾s filium suum. factum ex mulie¬

Expanded text:
pro elementis accipi litterarum, quod pro elementis accipi litterarum, quod per eas syllabae jungantur et nomina, et non tam sui, quam alterius rei utilitate discantur: ut possimus orationem legere contextam, in qua sensus magis et ordo verborum quam litterarum principia considerantur. Quod autem Legem et prophetas, elementa mundi interpretati sumus, mundus pro his qui in mundo sunt, accipi solet, eodem Paulo dicente: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Et in Evangelio: Et mundus per eum factus est, et mundus eum non recipit . Quidam etiam in illa liberius evagantur: ut quia Lex umbram habet futurorum bonorum, requirant utrum in alio mundo, de quo Salvator ait: Ego non sum de mundo isto , primum parvuli simus, et sub elementis initiorum constituti, paulatim procedamus ad summum, et recipiamus adoptionis locum quem quondam amisimus. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex mulie
Abbreviated transcription (Latin):
cti. ꝙ ueritate neglecta adhuc disci¬
plinarum principiis in herebant. scri¬
bit in epła ad hebreos apłs: Et enim
cum deberetis esse magistri. ꝓpter tẽpꝰ.
rursum necesse habetis ut doceami-¬
ni quȩ sint elementa principii sermo¬
num di. Econtrario nobis obici potest.
quod ad colossenses paulus apłs scri¬
bens. elementa mundi alia nuncupa¬
rit: uidete dicens: nequis uos depre¬
detur ꝑ philosophiam & inanem dece¬
ptionem scd̾m traditionem hominum.
scđm elementa mundi. ꝙ non scdm
xp̃m. Sed ex eo quod addidit scdm
traditionem hominum. q inanẽ dece¬
ptionẽ: ostendit non eadem elementa
ad colossenses & ad galathas nomina¬
ri. Ab his quippe elementis post quam
uenerit temporis plenitudo redimimur:
& ad maiora gradientes. adoptionem
recipimus filioꝵ: ab illis uero nichil ta¬
le dicitur quid sequat᷑. sed simpliciter
elementa ꝓ litteris accipiunt᷑. Potest
igitur ut diximus moysi lex ꝯ ꝓpħȩ

Expanded text:
cti, et veritate neglecta, 448 adhuc discicti, et veritate neglecta, 448 adhuc disciplinarum principiis inhaerebant, scribit in Epistola ad Hebraeos Apostolus: Etenim cum deberetis esse magistri propter tempus, rursum necesse habetis ut doceamini quae sint elementa principii sermonum Dei . Econtrario nobis objici potest, quod ad Colossenses Paulus apostolus scribens, elementa mundi alia nuncuparit: Videte, dicens, ne quis vos depraedetur per philosophiam, et inanem deceptionem, secundum traditionem hominum: secundum elemetum . Sed ex eo quod addidit, secundum traditionem hominum, et inanem deceptionem, ostendit non eadem elementa ad Colossenses et ad Galatas nominari. Ab his quippe elementis postquam venerit temporis plenitudo redimimur, et ad majora gradientes adoptionem recipimus filiorum. Ab illis vero nihil tale dicitur quid sequatur; sed simpliciter elementa pro litteris accipiuntur. Potest igitur, ut diximus, Moysi Lex et prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius primum prȩsidibꝰ constituti. quia
necdum dĩ filii capere ad nos poteramꝰ
aduentum. erudiebamur in mundo.
Nonnulli eos esse angłos arbitrantur.
qui quatuor mundi elementis prȩside¬
ant. terrȩ uidelicet. aquȩ. igni ꝙ̾ aeri.
ꝙ necesse esse ut prius quam quis cre-¬
dat in xp̃o. illis arbitris gubernet᷑. Cle¬
menta mundi. cęlum & terram & ea
quȩ intra hȩc sunt pleriq appellata
putant: quod uidelicet solem. lunã. ma¬
ris. siluarum & montium deos. ꝙ sa¬
pientes greciȩ & barbarȩ nationes. ro¬
maniq om̃ium suꝑstitionũ sentina¬
uenerent᷑. A quibus cum xp̃s uenerit
liberamur: intelligentes ea creaturas
esse non numina. Alii elementa mun¬
di. legem interprȩtantur moysi. ꝙ elo¬
quia ꝓpħarum. quod ꝑhȩc quasi inicia
ꝙ exordia litterarum. d̃i timorẽ qui
sapientiȩ principium est suscipiamꝰ.
Deniq ad eos qui iam deberent ẽẽ ꝑfe¬

Expanded text:
ipsis primum praesidibus constituti, quia ipsis primum praesidibus constituti, quia necdum Dei Filii capere ad nos poteramus adventum, erudiebamur in medio. Nonnulli eos esse angelos arbitrantur, qui quatuor mundi elementis praesideant: terrae videlicet, aquae, igni, et aeri: et necesse esse, ut priusquam quis credat in Christo, illis arbitris gubernetur. Elementa mundi coelum et terram, et ea quae intra haec sunt, plerique appellata putant: quod videlicet solem, lunam, maria, silvarum, et montium deos, et sapientes Graeciae, et Barbarae nationes, Romanique, omnium superstitionum sentinavenerentur: quibus cum Christus venerit, liberamur, intelligentes ea creaturas esse, non numina. Alii elementa mundi, Legem interpretantur Moysi et eloquia prophetarum: quod per haec quasi initia et exordia litterarum, Dei timorem, qui sapientiae principium est, suscipiamus. Denique ad eos qui jam deberent esse perfe
Abbreviated transcription (Latin):
tutoribꝰ & actoribꝰ ẽẽ dicuntur. qui ha¬
bentes sp̃m timoris necdum meruert̃
sp̃m libertatis & adoptionis accipere.
Etas enim infantiȩ ad peccata formidat.
pedagogum metuit: non confidit ẽẽ
se liberam. licet ꝑ naturam dña sit. Et
secundum utramq intelligentiã qua
tutores & actores uel ꝓpħas uel angłos
diximus: paruulus iste tandiu sub
actoribꝰ est atq tutoribus. donec legiti¬
mum ꝑfecti uiri tempus impleuerit.
Legitimum autẽ tempus sicut romaniꝰ
legibꝰ uiginti quinq annorum spatio
terminatur: ita ad humani generis ꝑfe¬
ctionem xp̃i reputatur aduentus. Statĩ
ut ille uenerit. & om̃s in uirum ꝑfectũ
creuerimus: pedagogus a nobis tutorq
discedunt. Tunc auctoritate dñi ꝙ here¬
ditatis possessione ꝑfruimur: inquȩ priꝰ
ta ꝙ nos cum essemus paruuli: sub ele¬
mentis huius mundi eramꝰ seruientes.
lementa mundi eosdem quos supra tuto¬
res & actores dixerat appellauit. quod sub

Expanded text:
tutoribus et actoribus esse dicuntur, qui habentes spiritum timoris, necdum meruere spiritum libertatis et adoptionis accipere. Aetas enim infantiae ad peccata formidat, paedagogum metuit, non confidit esse se liberam, licet per naturam domina sit. Et secundum utramque intelligentiam qua tutores et actores, vel prophetas, vel angelos diximus, parvulus iste tamdiu sub actoribus est atque tutoribus, donec legitimum perfecti viri tempus impleverit. Legitimum autem tempus, sicut Romanis legibus, viginti quinque annorum spatio terminatur, ita ad humani generis perfectionem Christi reputatur adventus. Statim ut ille venerit, et omnes in virum perfectum creverimus, paedagogus a nobis tutorque discedunt. Tunc auctoritate Domini et haereditatis possessione perfruemur, in qua prius Ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes. Elementa mundi, eosdem quos supra tutores et actores dixerat, appellavit: quod sub
Abbreviated transcription (Latin):
si mortuus fuerit uir eius libera est.
cui uult nubat. tantum in dño. Ne-¬
quaquam uero ꝑ infirmitatẽ carnis
docet. ista cõmemorans. Solutus es ab
uxore. noli querere yxorem: et. tẽpus
est ut et qui habent uxores. sic sint q̃si
non habentes. Alia quippe p̃cepta ad
sp̃uales alia dantur ad carneos: et ali¬
ud est. quod iuxta imperium. aliud qͦd
iuxta indulgentiam prȩcipitur.

Expanded text:
si mortuus fuerit vir ejus, libera est: si mortuus fuerit vir ejus, libera est: cui vult nubat, tantum in Domino . Nequaquam vero per infirmitatem carnis docet, ista commemorans: Solutus es ab uxore: noli quaerere uxorem. Et: Tempus est, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habentes . Alia quippe praecepta ad spirituales, alia dantur ad carneos. Et aliud est quod juxta imperium, aliud quod juxta indulgentiam praecipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ichil me inquit lesistis. Ledit discipłs
magistrum. si ꝑ negligentiam suã p̃cepta
erus laboremq disꝑdat. Non leserant
galathȩ apłm. usq in presens tempus
euangłm eius ac mandata seruantes.
ut certe ita. Quando uobis primum
ȩuangelium annuntiaui. & propter
infirmitatẽ carnis ur̃ȩ quia non po¬
teratis sacramenta suscipere maiora. p̃¬
dicaui uobis quasi paruulis. & meip¬
sum infirmum ẽẽ simulaui. ut uos in¬
firmos lucrifacerẽ: nonne quasi ange¬
lum suscepistis me. quasi xp̃m rãm:
Cum igitur in nullo me illo tempore
deiectum similem dĩ filio putaueritis:
quomodo ad maiora uos ꝓuocans le¬
dor a uobis: Perpendo laborem meũ:
et dispensationem illam qua me par-¬
uulum esse simulaueram. irrito opere
nunc lugens. ꝑ infirmitatẽ autẽ car-¬
nis non suȩ sed audientium galathis
paulus annuntiat: qui non poterãt
infirmitatẽ carnis docet qui dicit. Si
se non continent nubant: & mulier

Expanded text:
Nihil me, inquit, laesistis. Laedit discipulus Nihil me, inquit, laesistis. Laedit discipulus magistrum, si per negligentiam suam praecepta ejus laboremque disperdat. Non laeserant Galatae Apostolum, usque in praesens tempus Evangelium ejus ac mandata servantes. Aut certe ita: Quando vobis primum Evangelium annuntiavi; et propter infirmitatem carnis vestrae, quia non poteratis sacramenta suscipere majora, praedicavi vobis quasi parvulis, et meipsum infirmum esse simulavi, ut vos infirmos lucrifacerem: nonne quasi angelum suscepistis me, quasi Christum Jesum? Cum igitur in nullo me illo tempore dejectum similem Dei Filio putaveritis: quomodo ad majora vos provocans laedor a vobis, perdendo laborem meum, et dispensationem illam, qua me parvulum esse simulaveram, irrito opere nunc lugetis? Per infirmitatem autem carnis non suae, sed audientium, Galatis Paulus annuntiat: qui non poterant infirmitatem carnis docet, qui dicit: Si se non continent, nubant. Et: Mulier
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑. Quod ut manifestius sit: ordo
iste ẽ quem fingimus. Obsecro uos frs̃.
estote sicut & ego: quia ꝙ ego sicut¬
et uos Simile est huic illud. Roga¬
mus ꝓ xp̃o. reconciliamini dõ. Nlec
non alibi. Obsecro primum om̃ium
fieri deprecationes. orationes. postu¬
lationes. gratiarum actiones. Petri
quoq uerba dicentis. Senores in uo¬
bis rogo consenior ipse et testis passio¬
num xp̃i. Quȩ quidem et nos ad hu-¬
militatẽ ꝓuocant. & suꝑcilium decu¬
tiunt ep̃oꝵ. qui uelut in aliqua subli¬
mi specula constituti. uix dignantur
uidere mortales. ꝙ alloqui conseruos
suos. Discant ab apło errantes & insipi¬
entes galathas fr̃s uocari. Discant post
increpationem blanda uerba dicentis.
obsecro uos. Quod autẽ obsecrat illud
est: ut imitatores eius sint sicut ipse
xp̃i. Immo ut p̾sentem locum sequar.
nichil est grande quod postulat: ut qͦ¬
modo ipse ꝓpter illos de maiori factus
est minor. sic illi aminoribꝰ ad maiora
conscendant.

Expanded text:
sequitur, quod ut fiat manifestius, sit ordo iste quem fingimus: Obsecro vos, fratres, estote sicut et ego, quia et ego sicut vos. Simile est huic illud: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo . Nec non et alibi: Obsecro primum omnium fieri deprecationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones . Petri quoque verba dicentis: Seniores in vobis rogo consenior ipse, et testis passionum Christi . Quae quidem et nos ad humilitatem provocant, et supercilium decutiunt episcoporum, qui velut in aliqua sublimi specula constituti, vix dignantur videre mortales, et alloqui conservos suos. Discant ab Apostolo, 459 errantes et insipientes Galatas fratres vocari. Discant post increpationem blanda verba dicentis: Obsecro vos . Quod autem obsecrat, illud est, ut imitatores ejus sint, sicut ipse Christi; immo ut praesentem locum sequar, nihil est grande quod postulat: ut quomodo ipse propter illos de majori factus est minor: sic illi a minoribus ad majora conscendant.
Abbreviated transcription (Latin):
i autẽ uos xp̃i. ergo abrahȩ semen estis.
secundum promissionem herides.
yia repmissiones ad abraham ꝙ ad se¬
men eius factȩ sunt quod est xp̃c iñc:
consequenter hi qui xp̃i filii. id ẽ sem̃ eiꝰ
sunt. semen quoq dicunt᷑ abraham cuiꝰ
sunt semen ex semine. Uerum quotiens¬
minat᷑: corporalit̾ sentiendum ẽ quod
ex eius stirpe gencretur. Quotiens autẽ
nos qui saluatoris sermone suscepto cre-¬
didimus in eum. & nobilitatẽ generis
abrahȩ ad que est ꝓmissio facta suscipi
accipere debemꝰ. Deinde etiam hoc consi¬
derandum. quod quando de dño loqui
ꝑ xp̃m semen sunt abrahȩ. singularit̃
repromissio nuncupetur. ut in presenti
loco: ergo abrahȩ semen estis. scđm ꝓmis¬
sionẽ heredes. Decens quippe erat: ut qͦd
in xp̃o uno pluralit̾ dicebatur. id in mul¬
tis hominibus singulariter poneretur.

Expanded text:
Si autem vos Christi: ergo Abrahae semen estis, Si autem vos Christi: ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes. Quia repromissiones ad Abraham et ad semen ejus factae sunt, quod est Christus Jesus, consequenter hi qui Christi filii, id est, semen ejus sunt, semen quoque dicuntur Abraham, cujus sunt semen ex semine. Verum quotiesminatur, corporaliter sentiendum est, quod ex ejus stirpe generetur. Quoties autem nos, qui Salvatoris sermone suscepto, credidimus in eum, et nobilitatem generis Abrahae, ad quem est promissio facta, suscepiaccipere debemus. Deinde etiam 446 hoc considerandum, quod quando de Domino loquitper Christum semen sunt Abrahae, singulariter repromissio nuncupetur, ut in praesenti loco: Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes. Decens quippe erat ut quod in Christo uno pluraliter dicebatur, id in multis hominibus singulariter poneretur.
Abbreviated transcription (Latin):
modi uestimento.
on est enim iudeus. neq grecus.
ro greco gentilem accipere debemus: qͥa
helleneth. & grecum et ȩthncum utrũq
significat. Nec iudȩus ircirco melior
est quia circumcisus est: nec gentilis id̾o
deterior quia preputium habet: sed ꝓ
qualitate fidei uel iudeus uel grecus
melior siue deterior est.Seruus quoq et
liber non conditione separant᷑. sed fide.
quia potest & seruus libero ẽẽ melior:
& liber seruũ in fidei qualitate preuer¬
tere. Masculus similiter & femina forti¬
tudine & imbecillitate corpoꝵ separant᷑.
cȩterum fides pro mentis deuotione cen-¬
setur. Et sȩpe euenit ut & mulier uito
causa salutis fiat: & mulierem uir in re¬
ligione p̃cedat. Cum autẽ ita se res ha¬
beat. & tota diuersitas generis. conditio¬
nis. & corpoꝵ xp̃i baptismate & indu¬
mento illius auferatur. om̃s unum sumꝰ
in xp̃o uaũ: ut quomodo pat̾ ꝙ. filiꝰ in se
unum sunt. ita & nos in ipso unum sumꝰ.

Expanded text:
modi vestimento. modi vestimento. Non est enim Judaeus, neque Graecus. Pro Graeco Gentilem accipere debemus, quia Ἕλλην, et Graecum et Ethnicum utrumque significat. Nec Judaeus idcirco melior est, quia circumcisus est; nec Gentilis ideo deterior, quia praeputium habet; sed pro qualitate fidei, vel Judaeus, vel Graecus melior,sive deterior est. Servus quoque et liber, non conditione separantur, sed fide, quia potest et servus libero esse melior, et liber servum in fidei qualitate praevertere. Masculus similiter et femina, fortitudine et imbecillitate corporum separantur. Caeterum fides pro mentis devotione censetur, et saepe evenit ut et mulier viro causa salutis fiat, et mulierem vir in religione praecedat. Cum autem ita se res habeat, et tota diversitas generis, conditionis et corporum, Christi baptismate, et indumento illius auferatur, omnes unum sumus in Christo Jesu: ut quomodo Pater et Filius in se unum sunt, ita et nos in ipsis unum simus.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m induerunt: manifestum ẽ eos qͥ
non sunt induti xp̃m. non fuisse ba-¬
ptiratos in xp̃o. Ad eos enim qui fide¬
les & baptisma xp̃i consecuti putaban-
xp̃m. Siquis hoc corporeum & quod
oculis carnis aspicitur aquȩ tantum
accepit lauachrum. non est indutus
de actibus apłoꝵ. acceperat lauachrũ
aquȩ. Uerum quia scm̃ sp̃m non habe¬
bat: indutus non erat xp̃o. Et hereti¬
ci uel hẏpocritȩ & hi qui sordide uicti¬
tant. uidentur quidẽ accipere baptismũ:
sed nescio an xp̃i habeant indumentũ.
Itaq consideremꝰ ne forte & in nobis ali¬
quis deprehendatur: qui ex eo quod
xp̃i non habet indumentũ. arguatur
non baptizatꝰ in xp̃o. Cum autẽ quis
semel fuerit indutus xp̃m. & missus
in flammam sp̃s scĩ ardore canduerit:
non intelligit aurum sit an argentum.
Quadiu calor massam possidet: unus
igneus calor ẽ. Omĩs diuersitas gene¬
ris. conditionis & corpoꝵ aufertur istius¬

Expanded text:
Christum induerunt, manifestum est eos qui Christum induerunt, manifestum est eos qui non sunt induti Christum, non fuisse baptizatos in Christo. Ad eos enim qui fideles et baptisma Christi consecuti putabantum Christum. Si quis hoc corporeum et quod oculis carnis aspicitur, aquae tantum accipit lavacrum, non est indutus de Actibus apostolorum, acceperat lavacrum aquae; verum quia sanctum Spiritum non habebat, indutus non erat Christum . Et haeretici vel hypocritae, et hi qui sordide victitant, 445 videntur quidem accipere baptismum, sed nescio an Christi habeant indumentum. Itaque consideremus ne forte et in nobis aliquis deprehendatur, qui ex eo quod Christi non habet indumentum, arguatur non baptizatus in Christo. Cum autem quis semel Christum indutus fuerit, et missus in flammam, Spiritus sancti ardore canduerit, non intelligitur aurum sit an argentum. Quamdiu calor massam sic possidet, unus igneus color est, et omnis diversitas generis, conditionis et corporum aufertur istius
Abbreviated transcription (Latin):
cato hostiȩ: Ubi ad simulachrum cęle¬
stium syderum holocaustoꝵ ȩternus
ignis. altari om̃ino destructo: Noxiis
uero quȩ poterit pena decerni script᷑a
dicente. auferetis malum de medio urm:
seruientibꝰ iudȩis: & romanis regnantibꝰ:
Atq ita fiet. ut nec sub patre nec sub pe¬
dagogo uiuat: dum & lex impleri non
potest. post successionem fidei & fides dũ
pedagoga lex appetitur. non tenetur.
uicumq enim in xp̃o baptirati estis:
xp̃m induistis. Non est iudȩus neq
grecus. non est seruus neq liber. non
est masculus neq femina: om̃s enĩ uos
unum estis in xp̃o ir̃iu.
uomodo filii di ꝑfidem quȩ est in
⁊ xp̃o inĩu nascamur: ostendit dicens. Qi¬
cumq enim in xp̃o baptizati estis: xp̃m
induistis. Quod autẽ xp̃s sit indum̃¬
tum: non solum de p̃senti loco. uerũ
etiam de alio comꝓbatur: paulo eodẽ
cohortante. Induite uos dñm iũm
xp̃m. Si igitur qui in xp̃o baptizati st̃

Expanded text:
cato hostiae? Ubi ad simulacrum coelecato hostiae? Ubi ad simulacrum coelestium siderum, holocaustorum aeternus ignis, altari omnino destructo? Noxiis vero quae poterit poena decerni, Scriptura dicente: Aufere is malum de medio vestrum , servientibus Judaeis, et Romanis regnantibus? Atque ita fiet, ut nec sub patre nec sub paedagogo vivant: dum et Lex impleri non potest post successionem fidei, et fides dum paedagoga Lex appetitur, non tenetur. Quicumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Non est Judaeus, neque Graecus. Non est servus, neque liber. Non est masculus, neque femina. Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Quomodo Filii Dei per fidem, quae est in Christo Jesu, nascamur, ostendit dicens: Quicumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Quod autem Christus sit indumentum, non solum de praesenti loco, verum etiam de alio comprobatur, Paulo eodem cohortante: Induite vos Dominum Jesum Christum . Si igitur qui in Christo baptizati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
custodit filium pedagogus. ab eo postꝗͣ.
ille ad legitimum capiendȩ hereditatis
tempus aduenerit recessurus. Deniq &̾
nomen pedagogi hoc ipsum sonat: ꝙ ẽ
compositum ab eo quod pueros agat idẽ
ductet. Itaq moysi lex popło lasciuienti
ad instar pedagogi seuerioris appositaẽ.
ut custodiret eos & futurȩ fidei prepa¬
raret. Quȩ postquam uenit & credidimꝰ
Tutor a nobis curatorq discedunt: et
legitimum ȩtatis tẽpus ineuntes. uere
di filii nominan᷑i: cui nos generat non
lex ab olita sed mater fides quȩ est in
xp̃o uiũ. Quod siquis post consumma¬
tum ȩtatis suȩ tempꝰ qͣndo iam hereᷤ ꝙ liber
ꝙ filius appellatur. uoluerit esse sub
pedagogo: sciat se non posse legibꝰ par¬
uuli uiuere. Ubi enim nunc compleripo¬
test illud. ter in anno apparebit omne
masculinum tuum in conspectu dñi d̃i
tui: subuersa ierłm. & templo usq ad ci¬
neres dissipato: Ubi salutares &. ꝓ pec¬

Expanded text:
custodit filium paedagogus, ab eo postquam custodit filium paedagogus, ab eo postquam ille ad legitimum capiendae haereditatis tempus advenerit, recessurus. Denique et nomen paedagogi hoc ipsum sonat, et est compositum ab eo quod pueros agat, id est, ductet. Itaque et Moysi lex, populo lascivienti, ad instar paedagogi severioris apposita est, ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet, quae postquam venit, et credidimus Tutor a nobis curatorque discedunt, et legitimum aetatis tempus ineuntes vere Dei filii nominamur: cui nos generat, non lex abolita, sed mater fides, quae est in Christo Jesu. Quod si quis post consummatum aetatis suae tempus, quando jam haeres, et liber, et filius appellatur, voluerit esse sub paedagogo, sciat se non posse legibus parvuli vivere. Ubi enim nunc compleri potest illud, Ter in anno apparebit omne masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui , subversa Jerusalem, et templo usque ad cineres dissipato? Ubi salutares et pro pec