comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
citur: conprehensionẽ sensuũ nequa quã
prorsus effugiens. Que in colore & figu¬
ra. mole quoq & qualitate & impressi¬
one. uł duritia. ac reliquis similib reb
agnosciturr: quoꝵ nichil in natura diui¬
na potest penitus inueniri. Q uod igit᷑
machinam̃tum est ut ex eo qui sine ma
enĩ in eo res materialis est. quomͦ mate¬
rialis ip̃e non est qui in se materiã con¬
tinet: Similiter aut̃ & alia omĩa quib
materialisnatura figuratur. Si in deõ
creditur esse quantitas. quomodo sine
quantitate est deus Si in eo quid con¬
positũ est. quomͦ ip̃e simplex. & sine
conpositione eit. Unde eũ aut materi¬
alem esse necesse est: quia ex ip̃o sub¬
sistere materiã ratiocinatio ipsa compel¬
lit. aut si quisquã hoc refugit. intrinse¬
cus introductã ei materiã ad constitutionẽ
umiuersoꝵ nehilominus estimadit Si g¬
extta dm̃ erat aliud qd̾ preter dm̃ erat: aliud qͥd

Expanded text:
citur, comprehensionem sensuum nequaquam citur, comprehensionem sensuum nequaquam prorsus effugiens, quae in colore ac figura, mole quoque et qualitate et impressione vel duritia, ac reliquis similibus rebus agnoscitur: quorum nihil in natura divina potest penitus inveniri. Quod ergo machinamentum est, ut ex eo quod nulla em in eo res est materialis, quomodo materialis ipse non est, qui in se materiam continet? Similiter autem, et omnia quibus materialis natura figuratur: si ideo ergo creditur esse quantitas, quomodo sine quantitate est Deus? Si in eo quod compositum est, quomodo ipse simplex et sine compositione est? Unde eum aut materialem esse necesse est, quia ex ipso subsistere materiam ratiocinatio ipsa compellit. Aut si quisquam hoc refugit, extrinsecus introductam esse materiam ad constitutionem universorum nihilominus aestimabit. Si iextraneum erat, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
am eoꝵ que sunt translationẽ fore predixit.
Q uod autẽ id fiat modo: curiosi est querere.
Nam &e ibi ꝑfecta esse que uidentur. ex in¬
uisibilib fide ꝑcipimus: inquisitionẽ incon¬
prehensibiliũ transeuntes: quinimmo cũ
de multis ignorare nos sermo on cõ: moneat
non paruã satisfactionẽ de rerũ credendarũ
ambiguitate concessit. Liceret enĩ contenci¬
osis. & ibidẽ quibdam argum̃tationib fidẽ
consequenter euertere: ne de materiali con¬
ditione. uera esse putetur oratio. quã sc̃a
scriptura ꝓnuntiat: omĩa que sunt ex d̾o
esse confirmans. Qui uero contraria ratio¬
ne nituntur. coeternã deo dicunt esse ma¬
teriã. talib argumentis suũ dogma fin¬
gentes. Si simplex deus natura est. sine ma¬
teria utiq & sine quantitate. & sine mole.
& sine conpositione. est. cuiuslibet figure
prescriptionis. alienus existens. Omns
autẽ materia in spatioꝵ distentione. ꝑspi¬

Expanded text:
am eorum quae sunt translationem fore praedixit. am eorum quae sunt translationem fore praedixit. Quo autem id fiat modo, curiosi est quaerere. Nam et ibi perfecta esse quae videntur, ex invisibilium fide percipimus, inquisitionem incomprehensibilium transeuntes: quinimo cum de multis ignorare nos sermo commoneat, non parvam satisfactionem de rerum credendarum ambiguitate concessit. Liceret enim contentiosis et ibidem quibusdam argumentationibus fidem consequenter evertere, ne de materiali conditione vera esse putetur oratio quam sancta Scriptura pronuntiat, omnia quae sunt, ex Deo esse confirmans. Qui vero contraria ratione nituntur, coaeternam Deo dicunt esse materiam, talibus argumentis suum dogma fingentes: Si simplicis Deus naturae est, sine materia utique et sine quantitate, et sine mole, et sine compositione est, cujuslibet figurae praescriptionis alienus existens. Omnis autem materia in spatiorum distentione perspi
Abbreviated transcription (Latin):
conprehensi: sic & nobis arbitror expeout.
cũ sit omnib patefactũ. predicatione diuui¬
na que nunc geritur. futurũ tempus nt̃e
conmutationis insistere. ñ tempora discu¬
tere quȩ uentura sunt: quia ñ est nr̃m ait
scriptura nosse tempora uł momenta. nes
cogitationes aliquas exquirere. quib ab
spe resurrectionis. anima debilitata ⁊i asse¬
cat. sis quia credulitas eoꝵ que ꝓmutunt
di fatetuꝵ. necessario etiã de eiꝰ fine concedat.
iͥ quis autẽ mundi cursum
qui nunc est. quadã sese
ꝑ quã spatium labitur
temporale: nequaquã oi¬
⁊ cat mobiliũ cessationem
quȩ predicta sunt posse contingere: ma
um motus credit: de fine omnino ñ am¬
bigit. Qui uero finẽ ñ recipit: constat
eũ nec initiũ recepisse.s sicut fide aptata
esse scła intelligimus. uerbo dei sicut ait
apłs. ut ex inuisibilib inuisibilia fierent. ea¬
dem fide nitimur. de uerbo dei. qui necessari¬

Expanded text:
comprehensi: sic et nobis arbitror expedire, comprehensi: sic et nobis arbitror expedire, cum sit omnibus patefactum praedicatione divina quae nunc geritur, futurum tempus nostrae commutationis insistere, non tempora discutere quae ventura sunt, quia non esse nostrum ait Scriptura nosse tempora vel momenta, neque cogitationes aliquas exquirere, quibus a spe resurrectionis anima debilitata lassescat. Sed si qua credulitas eorum quae promittuntur di fatetur, necessario ejus etiam de fine concedat. Si quis autem mundi cursum qui nunc est quadam sese per quam spatium labitur temporale, nequaquam dicat mobilium cessationem quae praedicta est posse contingere, manum motus credit, de fine omnino non ambigit: qui vero finem non recipit, constat eum nec initium accepisse. Sed sicut fide aptata esse saecula intelligimus Verbo Dei, sicut Apostolus ait, ut ex invisibilibus visibilia fierent, eadem fide mutetur de Verbo Dei, qui necessari
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ que geruntus. ñ egerrime ꝑfertbat. Loo¬
nea uero res. ad beatitudinẽ constat homi¬
nib. qđ bona sperare ñ desinant. idcirco idẽ
ꝓpħa in fine ipsius psaltni ponit & dieit
Dne d̾s uirtutũ: beatus homo qui spetatan
te. Non itaq conuenit paruã curã eoꝵ que uen¬
tura sunt. angusto pectore sustinere: s ne po¬
tius a promissis excidamus studiũ nos opor¬
ter impendere. Quẽad modũ enĩ siqͥs mexe¬
tum rudemq premoneat. qđ estatis tempore
fructuũ fiet opulenta collectio. &e replebun¬
tur quidẽ horrea frugib. mensa uero copia
ipsius ubertatis cibis erit referta quã plurimis.
uanus ꝓfecto uidebitua. si aduentum tempors
anticipare festinet. qui debet utiq primũ
semina spargere. fructusq sibi diligentia ip¬
ficum est ueniet. qđ non similitea excipient
hii. qui sibi ꝓuident ab undantiã frugũ. &
qui om̃i appͤaratu uacui.hora ipsa fuerint

Expanded text:
eorum quae geruntur non aegerrime ferebat. Idoeorum quae geruntur non aegerrime ferebat. Idonea vero res ad beatitudinem constat hominibus, quod bona sperare non desinant; idcirco idem propheta in fine ipsius psalmi ponit et dicit: Domine Deus virtutum, beatus homo qui sperat in te. Non itaque convenit parvam curam eorum quae ventura sunt angusto pectore retinere. Sed ne potius a promissis excidamus, studium nos oportet impendere. Quemadmodum enim si quis me inexpertum rudemque praemoneat, quod aestatis tempore fructuum fiat opulenta collectio, et replebuntur quidem horrea frugibus, mensa vero copia ipsius ubertatis cibis erit referta quamplurimis, vanus profecto videbitur, si adventum temporis anticipare festinet, qui debet utique primum semina spargere, fructusque sibi diligentia ipfixum est veniet, quod non similiter excipient hi qui sibi provident abundantiam frugum, et qui omni apparatu vacui hora ipsa fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
melius ꝓuidente. iuxta eiusdẽ beati pauli uo¬
cem: ne sine nobis consummarentus. Si igit᷑
illi dilationẽ hanc equanimites ꝑculerunt. qͥ
delonge spe sola. atq fide cernentes boua dũi. &
ficelem ꝓmissorem esse confisi sunt. quid nos
plures conuenit estimare. quib forsitan nec
ad meliora spes ex uitȩ potest qualitate sup¬
petere s defecit pre desiderio & ꝓpħe anima:
qui ꝑ psalmodiã amoris sui magnitudinẽ cor¬
fitetus & dicit. Concupiscit & deficit amma mã
in atria dñi. & si eũ in extremis ꝓici cont¬
gat. id postulat tãquã maius sitͥ atq pres¬
tantius in illis esse nouissimũ quã primũ
in tab̾naculis existere pectatoꝵ. Uerumtũ
dilationis erat patieatissimus: beatificaus qui¬
dẽ illã conuersationt̃. brtuẽ q participatio¬
nem eius. milib presentis temporis antepo¬
nens. Melior est inquit dies una in atrus tuis
suꝑ milia.S tam̃ necessariã dispensationẽ

Expanded text:
melius providente, juxta ejusdem beati Pauli vomelius providente, juxta ejusdem beati Pauli vocem, ne sine nobis consummarentur. Si igitur illi dilationem hanc aequanimiter pertulerunt, qui de longe spe sola atque fide cernentes bona Domini et fidelem promissorem confisi sunt, quid nos plures convenit aestimare, quibus forsitan nec ad meliorem spes ex vitae potest qualitate suppetere? Defecit et prae desiderio prophetae anima, qui per psalmodiam amoris sui magnitudinem confitetur et dicit: Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini, et si eum in extremis projici contingat, id postulat, tanquam majus sit atque praestantius, in illis esse novissimum, quam primum in tabernaculis peccatorum. Verumtamen dilationis erat patientissimus, beatificans quidem illam conversationem brevemque participationem ejus millibus praesentis temporis anteponens. Melior enim est, inquit, dies una in atriis tuis super millia. Sed tamen necessariam dispensationem
Abbreviated transcription (Latin):
plus celecitatis accedere: ꝓꝓtes qđ nulla pars
extremitati relinquitua: que hanc circũactam
cõmutationẽ in morte possideat. S cũ mox rasus¬
rectionis insonuerit tuba. quȩ tunc excitatura
est mortuos. & his qui in uita reꝑti fucrint. iux¬
ta similitudinẽ eoꝵ qui de mortuis resurcererint
inmutatis ad incorruptionẽ parites ueniente
ut iam nequaquã deorsum premantur corpo¬
reo pondere. nec eos moles terrena litineat. s
sublimiter in aera ꝑferantur. Rapiemͣ enĩ
inquid apłs. in nubib obuiã dño in aeta: &
ita semꝑ cũ dño etimus. Igit᷑ expetamus tempꝰ
ulto: qđ nunc necessario bumanis incremen¬
tis extenditur. Nam & abrabam. & qui cũ eo
patriarebȩ sunt. habuerunt quioẽ̾ desideri¬
um uidere bona dnĩ. Nec quieuerunt celestẽ
pacriã ꝑquirere. sicut idẽ dicit apłs. s tam̃
ad hoc sub grã sunt spei constituti. do ꝓ nob̾

Expanded text:
plus celeritatis accedere, propter quod multa pars plus celeritatis accedere, propter quod multa pars extremitati relinquetur, quae hanc circumactam commutationem in morte possideat, sed mox ut resurrectionis insonuerit tuba, quae tunc excitatura est mortuos, et his qui in vita reperti fuerint juxta similitudinem eorum qui de mortuis resurrexerint immutatis, ad incorruptionem pariter venient, ut jam nequaquam deorsum premantur corporeo pondere, nec eos moles terrena detineat, sed sublimiter in aera perferantur. Rapiemur enim, inquit Apostolus, in nubibus obviam Domino in aera. Et ita semper cum Domino erimus. Igitur exspectamus tempus illud, quod nunc necessario humanis incrementis extenditur. Nam et Abraham, et qui cum eo patriarchae sunt habuerunt quidem desiderium videre bona Domini, nec quiverunt coelestem patriam perquirere, sicut idem dicit apostolus: sed tum adhuc gratia spei sunt constituti, Deo pro nobis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iam in eo humanũ genus oriri ñ posset.
Consumata engo generatione hominũ. simł
Sem pus quoq aeficiet: ae sic restitutio fiet omĩ¬
um. in qua uniuersali transformatiõe com¬
mutabit᷑ genus humanũ. a corruptibili & tea¬
reno statũ. ad inpassibilẽ transiens & eternum.
ao corithios. statione subita temporis &
contrario rosolutionẽ terũ preixisse mobiliũ. In
quib ait Ecce misteriũ uobis dico. Om̃s quidẽ
dormiemus: s ñ om̃s inmutabimus. In mo¬
mento in ictu oculi: in nouissima tuba. Cũ etũ
plenitudo ut arbitror humane naturȩ. iuxta p¬
scitũ a deo modũ ad suos uenerit terminos. quib
ad incrementũ numeri animarũ nichil ulteriũ
desit: in momento temporis eoꝵ que sunt com¬
mutationẽ fieri docuit. momentũ nominans
& ictũ oculi. illius temporis in diuiduũ &. sins
ulla distantia terminũ: ita ut nequaqua piᷤ¬
sibile sit iuxta nouissimũ & supremũ quicqͣm

Expanded text:
cum jam in eo humanum genus oriri non posset. cum jam in eo humanum genus oriri non posset. Consummata ergo generatione hominum, simul quoque tempus deficiet, et sic restitutio fiet omnium, in qua universali transformatione commutabitur genus humanum, a corruptibili et terreno statu ad impassibilem transiens et aeternum, ad Corinthios stationem subitam temporis, et econtrario resolutionem rerum praedixisse mobilium, in quibus ait: Ecce mysterium vobis dico: omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur, in momento, in ictu oculi, in novissima tuba. Cum enim plenitudo, ut arbitror, humanae naturae juxta praescitum a Deo modum ad suos venerit terminos, quibus ad incrementum numeri animarum nihil ulterius desit, in momento temporis eorum quae sunt commutationem fieri docuit, momentum nominans et ictum oculi illius temporis individuum et sine ulla distantia terminum, ita ut nequaquam possibile sit juxta novissimum et supremum quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
lib a deo fuisse prolata significat. Quod si
prius differentiã masculi fecisset in nobrᷤ
& femine: & ꝑ banc uocẽ qua oictũ est cre¬
cite. & uim inulciplicatioĩs homini conta¬
lisset: nequaqua generationis huiꝰ indige¬
remus spetie. ꝑ quã in rationabilia ꝓcreantur.
Q uia igitus ante contemplatus est. uirtute pre¬
scientie suȩ deus. plenitudinẽ hominũ ꝑ a
nimalem ꝓcreatioẽm ad uitã esse uenturã
qui cuncta ordine &e ratione dispensat banc
homini generationis spetiẽ. necessariã condi¬
dit quȩ ad himulitate nature nr̃ȩ ꝓcliuior fo¬
rit᷑ qua uidit añꝙͣ fieret. qui futurãm tãqũã
presentia contuetur. Iocuro ad creationem
hominũ. mensurã quoq temporis ante dis¬
posuit: ut iuxta cõmemorationẽ predestina¬
tarũ in hoc mundo animarũ. simul & mora
temporis tenderetua. & tunc ipsus temportᷤᷤ
fluens motus. tandẽ aliquando consistetet.

Expanded text:
libus a Deo prolata fuisse significat. Quod si libus a Deo prolata fuisse significat. Quod si prius differentiam masculi fecisset in nobis et feminae, et per hanc vocem qua dictum est: Crescite, vim multiplicationis homini contulisset, nequaquam generationis hujus indigeremus specie, per quam irrationabilia contemplantur. Quia igitur ante contemplatus est virtute praescientiae suae Deus plenitudinem hominum per animalem procreationem ad vitam esse venturam, qui cuncta ordine et ratione dispensat, hanc homini generationis speciem necessariam condidit, quae ad humilitatem naturae nostrae proclivior foret, quam vidit antequam fieret, qui futura tanquam praesentia contuetur. Idcirco ad creationem hominum mensuram quoque temporis ante disposuit, ut juxta commorationem praedestinatarum in hoc mundo animarum simul et mora temporis tenderetur, et tunc ipsius temporis fluens motus tandem aliquando consisteret,
Abbreviated transcription (Latin):
quanta iuxta numerũ in singłos futura es¬
set humanitas. & quia paritea quoq uidit
figmentũ nr̃m. ad malũ. nisus habere proni¬
ores. & quł ab angłica dignitate sponte deflu¬
ens. communioni naturȩ humillimȩ necte¬
retua idcirto quiddã de in rationabilib ima¬
gini sue ꝑmiscuit. Non enĩ est in illa diuina
&e beatissima natura. differentia maris ce fe¬
mine: seo quandã ꝓprietatem in rationalis
ut dixi formationis. ad hominẽ transtulit:
nequaquã iuxta creationẽ illam sublimissimã
multiplicatioẽm nr̃e generationis instituenᷤ.
Non enĩ quando ad imaginẽ dei fecit. tunc re¬
crescere &e multiplicare hominib imꝑauit.
s quando fecit masculi &e feminȩ disferen¬
tiã tuoai. Ctescite &e multiplicamini. & im¬
plete terrã. Nuod ñ est diuinȩ naturȩ. s in¬
rationabilis ꝓprium: sicut historiȩ textus
ostendit. quȩ primitus hȩc de inrationabi¬

Expanded text:
quanta juxta numerum in singulos futura esquanta juxta numerum in singulos futura esset humanitas. Et quia pariter quoque vidit figmentum ad malum nisus habere proniores, et quod ab angelica dignitate sponte defluens, communi naturae humillime necteretur, idcirco quiddam de irrationalibus imagini suae permiscuit. Non enim est in illa divina et beatissima natura differentia maris et feminae, sed quamdam proprietatem irrationalis, ut dixi, formationis ad hominem transtulit, nequaquam juxta creationem illam sublimissimam multiplicationem nostrae generationis instituens. Non enim quando ad imaginem Dei fecit tunc crescere et multiplicari homines imperavit, sed quando fecit masculi et feminae differentiam, tunc ait: Crescite et multiplicamini, et implete terram, quod non est divinae naturae, sed irrationabilis proprium, sicut historiae textus ostendit, quae primitus hic de irrationa
Abbreviated transcription (Latin):
tiam: tale est. Dico & enĩ sermonẽ primum.
cursus assumens. qđ dixerit deus. faciamꝰ
hominẽ ad imaginẽ & similitudinẽ nr̃am.¬
eum.Imago quippe cłi ꝑspecta in omni
humana natura: modũ ꝑfectionis est
consecuta. Adam uero necdũ formatus est.
Terrena deniq conditio. iuxta quandã sui
nominis expositionẽ dicitur adam: sicut ai¬
unt qui hebree lingue periti sunt. Iocirco &
apłsꝰ patria uoce. idẽ israbelicarũ suffitien¬
ter instructus. hominẽ de terra terrenũ no¬
minat: ueluti in grecũ sonũ. ade uocabulũ
tranfferens. factus est igit᷑ ad imaginẽ dei¬
homo. uniuersalis scilicet natura do simil¬
uma & factus est ab omĩpotenti sapientia.
ñ pars totius s omnis simul natute ple¬
nitudo. Uidit autẽ qui om̃s fines continet.
sicut scriptura cõmemorat. quia in manu
eius om̃s fines terrȩ: uidit qui nouit omĩa anie¬
quã fiant: diuina scientia cuncta conplectenꝰ.

Expanded text:
tiam tale est. Dico etenim sermonem primum tiam tale est. Dico etenim sermonem primum rursum assumens quo dixerit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinemram: imago quippe Dei perfecta in omni humana natura modum perfectionis est consecuta. Adam vero necdum formatus est, terrena vero conditio juxta quamdam sui nominis expressionem dicitur Adam, ut asserunt qui Hebraeae linguae periti sunt. Idcirco et Apostolus patria voce, id est, Israelitarum sufficienter instructus, hominem de terra terrenum nominat, velut in Graecum sonum Adae vocabulum transferens. Factus est igitur ad imaginem homo universalis, si natura Deo simillima, et factus est ab omnipotenti sapientia non pars totius, sed omnis naturae simul plenitudo. Vidit autem quia omnes fines continet, sicut Scriptura commemorat, quia in manu ejus omnes fines terrae; vidit qui novit omnia antequam fiant, divina scientia cuncta complectens,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. quȩ humanũ sensũ scientiãq trans¬
cendunt: moleste ferens intercapedinẽ tem¬
poris. quȩ dilatione sui desiderata ꝯstendit.
erũ ñ angustetur sicuti paruulis: modi¬
cã uoluptatis morulã inpatienter expectanᷤ.
Nam quia tatione & sapientia dispensant᷑
uniuersa: necesse est eoꝵ quȩ frunt. nichil
sine ratione & sapientia contineri. dicis
itaq michi. Quȩ est ista ratio ꝑ quã non
datus statĩ ad id q desideratur ab bac ui¬
ta molestissima ꝑuenire S certis prefi¬
nita temporib. grauis hec & corporalis
conuersatio. totius consũmationis ter¬
mnũ sustinet. ut tunc humana uita.
ueluti quibdã absoluta repagulis. qui¬
eta rursus ac libera. ad beatũ & inpassibilẽ
statũ futurȩ contemplationis occurrat. S
ad hec utrũ ueritati ꝓpinquet ratio. de bis
quȩ ꝑ quituntua: ipsa euidenter uentas
nouerit. Quod autẽ nr̃am subit intelligen¬

Expanded text:
erveniat, quae humanum sensum scientiamque transerveniat, quae humanum sensum scientiamque transcendunt, moleste ferens intercapedinem temporis, quae dilatione sui desiderata distendit. Verum non angustetur sicut parvulus, modicam voluptatis morulam impatienter exspectans. Nam quia ratione et sapientia dispensantur universa, necesse est quaecunque fiunt non sine ratione et sapientia contineri. Dicis itaque mihi: Quae est ista ratio, per quam non datur statim id ad quod desideratur ab hac vita molestissima pervenire, sed certis praefinita temporibus gravis haec et temporalis conversatio totius consummationis terminum sustinet, ut tunc humana vita, veluti quibusdam absoluta repagulis, quieta rursum ac libera ad beatum et impassibilem statum futurae contemplationis occurrat? Sed ad haec, utrum veritati propinquet ratio, de his quae perquiruntur ipsa evidenter veritas noverit; quod autem nostram subit intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
iam in quã extenditur umbra transire.
erit ꝓfecto semꝑ in lumine. nullis occus¬
rentib tenebrłs. Sic arbitror & de nobis
excogitati debere. qđ egressi fines malitie
ubi in suminis fuerimus peccatoꝵ tenebri
collocati: rursus uersemur in lumine ꝑ
scła. nullis cõprehensa terminis. ueluti
mensura umbre bonoꝵ suꝑexcellente sub¬
stantia . Rursus ergo paradisus: rursus
omne illud lignũ qđ & bonũ uite est.
tursus imaginis grã. & dignitas princi¬
patus. sec michi uidetur horũ quȩ uun
no uite necessarios usus. adeo hominib
data sunt: s cuiusdã rei alterius spesu
ꝓmitti. cuius ratio meffabilis apptobec̃
ma ẽ eesurrectio mortuoꝵ: cur ñ olim fcã ẽ.
s quib da tempoꝵ cirruitionib sustinetur.
ortassis enĩ quis ad dulce¬
dinẽ tantę spei cogitatiõe
succẽssus graue honus mag¬
nũq putat esse dispendiũ:
qđ non otius ad illa bona ꝑ¬

Expanded text:
llam in quam extenditur umbra transire, llam in quam extenditur umbra transire, erit profecto semper in lumine, nullis occurrentibus tenebris; sic arbitror et de nobis excogitari debere, quod egressi fines malitiae, ut in summis fuerimus peccatorum tenebris collocati, rursus versemur in lumine post saecula nullis comprehensa terminis, veluti mensuram umbrae bonorum superexcellentem substantiam. Rursus ergo paradisus, rursus omne illud lignum, quod et bonum vita est, rursus imaginis gratia et dignitas principatus. Nec mihi videtur horum quae nunc ad vitae necessarios usus a Deo hominibus data sunt, sed quodam rei alterius spes repromittatur, cujus ratio ineffabilis approbeturma est resurrectio mortuorum, cur non olim facta est, sed quibusdam temporum circuitionibus sustinetur. Fortassis enim quis ad dulcedinem tantae spei cogitatione succensus, grave onus magnumque putat esse dispendium, quod non ocius ad illa bona p
Abbreviated transcription (Latin):
nata cucurrerit. necessario iam motũ ad op¬
tana queq conuertet. Cũ enĩ malitia nulla¬
tenus inde terminate ꝓmoueat s necessa¬
eni finid includatua. consequenter malim
minus ent bom successio. Et ita sicun dictum
est natura nr̃a que semꝑ in motu est. qua¬
dã regressione boni deinceps itta excurrit.
uaemoria maloꝵ quib affecta est. ne tursus
insimilia recidat erudita. Iterũ ergo cursus
nostient in bonis: ꝓptes qđ necessariis ut
uiri finib. natura malitiȩ ꝓbetua esse pet¬
aute ex umbra terreni corporis & opilati¬
one generari. S hoc quidẽ iuxta figurã
corpors in modũ sperȩ collecti. & post tergũ
sou radios coni instar excludentis acciden
solem uero multo quã terra est maioris
magnitudinis existentẽ. undiq eã suis ra¬
bus in circuitu ambire. iuxta coni terminũ
emissionies luminis admouentẽ. ita ut si cor¬
croatur alicui quadã uirtute mensurã &¬

Expanded text:
nata cucurrerit, necessario motum jam ad opnata cucurrerit, necessario motum jam ad optima quaeque convertet. Cum enim malitia nullatenus indeterminate promoveatur, sed necessariis finibus includatur, consequenter mali terminus erit boni successio, et ita, sicut dictum est, natura nostra, quae semper immota est, quadam regressione boni deinceps iter excurrit, memoria malorum quibus aflecta est, ne rursus ad similia recedat erudita. Iterum ergo cursus noster erit in bonis, propter quod necessariis, ut dixi, finibus natura malitiae probetur esse praautem ex umbra terreni corporis et oppilatione generari; et hoc quidem juxta figuram corporis in modum sphaerae collecti, et post tergum solis radios coni instar excludentes accedere; solem vero multo quam terra est majoris magnitudinis existentem, undique eam suis in circuitu radiis ambire juxta coni terminum emissiones luminis amoventem, ita ut si concedatur alicui quadam virtute, mensuram i
Abbreviated transcription (Latin):
dicina. ut preualeat di¬
uine potentiȩ: neq me¬
lior aut ꝑseuerantior
naturȩ nr̃e inconstan¬
tia. quã sapientia dei.
Non enĩ possibile est.
Qut mutabile hoc. & conuertibile tenatius
giter ꝑmanet. & in bono sine ulla cõmuta.¬
tione pdurat. diuinũ ergo consiliũ prorsuᷤᷤ
incõmutabile. semꝑ est. mutabilitas autẽ
nr̃e substantiȩ noc in malo retinet firmita¬
tem. Q uod eniꝰ semꝑ mouetua. siquidẽ ad bo¬
num tendit eius accessus ꝓptea infinitã rem.
quã ꝑficiendo consequitur. nũquã termina¬
bitur. illius in anteriora ꝓgressio. quia ñ
poterit huius quẽ querit ullũ terminũ rep¬
petiri: quo cõ preb enso. motũ suũ debeat qũo
consisters Si uero ad contrariũ deflectat eius
intentio. ubi nequitie ꝑegerit cursũ. & ad sũ¬
mũ fastigiũ mali ꝑuenerit. tunc iugies se
mouentis impetus. nullũ statũ de sua na¬
tura reperiens. ubi malitiȩ spatia determi¬

Expanded text:
litia, ut praevaleat dilitia, ut praevaleat divinae potentiae, neque melior aut perseverantior naturae nostrae inconstantia quam sapientia Dei. Non enim possibile est ut mutabile hoc et convertibile tenacius giter permanet, et in bono sine ulla commutatione perdurat. Divinum igitur consilium prorsus incommutabile semper est, mutabilitas autem nostrae substantiae nec in malo retinet firmitatem. Quod enim semper movetur, siquidem ad bonum tendit ejus accessus propter infinitam rem quam proficiendo consequitur, nunquam terminabitur illius in anteriora progressio, quia non poterit hujus quem quaerit ullum terminum reperire, quo comprehenso motus suus debeat quandoque consistere. Si vero ad contrarium deflectat ejus intentio, ubi nequitiae peregerit cursum, et ad summum fastigium mali pervenerit, tunc jugis se moventis impetus nullum statum de sua natura reperiens, ubi malitiae spatia determi
Abbreviated transcription (Latin):
eius.: atq comedit. Esca autẽ illa. mater mor¬
tis ħ ominib facta est. Hec est igit᷑ permre¬
ta fructificatio. Manifeste nãq sermo pate¬
fecit intelligentiã. quẽadmodũ boni & ma¬
u scientia. lignũ ulud appellatũ esse uidea¬
tua sicuti uenenũ melle circũlitum. scd̾m
io qd̾ sensus mulcet. inspersa dulcedo bonũ
esse creditua. scd̃m id autẽ qđ sumentes in¬
tercipit atq corrumpit. efficitua omni
malo decerius. St ergo preualuerunt aduer¬
sus hominis uitã uenena mortifera. tunc
homo magna res. magnũq uocabulũ diui¬
ne figuratio nature: uanitati sicut dicit ꝓ¬
ꝓbeta. similis factus est. Igit᷑ imago dei in bis
que odtima in nobis intelliguntur ꝓprie cer¬
initua quęcũq uero in uita nt̃a miseranda
nioentua. & tristia diuma prorsus similitu
tantum ex scripturarum predicatione. quan¬
tum er ipsa rerum necessitate consequen¬
es non est ita tobusta me¬

Expanded text:
ejus atque comedit. Esca autem illa mater morejus atque comedit. Esca autem illa mater mortis hominibus facta est. Nec est igitur permixta fructificatio. Manifeste namque sermo patefecit intelligentiam, quemadmodum boni et mali scientia lignum illud appellatum esse videatur. Sicut venenum melle circumlitum, secundum id quod sensus mulcet insparsa dulcedo bonum esse creditur, secundum id autem quod sumentes intercipit atque corrumpit, efficitur omni malo deterius. Ut ergo praevaluerunt adversus hominis vitam venena mortifera, tunc homo, magna res, magnumque vocabulum, divinaeque figuratio naturae, vanitati, sicut dicit propheta, similis factus est. Igitur imago Dei in his quae optima in nobis intelliguntur proprie cernitur, quaecunque vero in vita nostra miseranda videntur et tristia, divina prorsus similitudtantum ex Scripturarum praedicatione, quantum ex ipsa rerum necessitaSed non est ita robusta ma
Abbreviated transcription (Latin):
plexũ interdicti ugni fructũ esse testatur
uius gustũ dixit ad mortẽ tangentes adtra¬
here pene hoc euidenti ce dogmatica uo¬
ce ꝓclamans. quia qđ uere bonũ sim¬
piex ce unicũ est. natura omnis alienũ.
malũ uero uariũ atq fuscatũ est. quoo
alius quidẽ putetus esse. aliud uero ip̃a exꝑientia
com dutir ⁊uuiius scientia io ẽ oꝑationis effecdus.
cansa est mortis &e corruptionis exordiũ. Ideo q
premonstrat setpens fructũ peccati nequissi¬
mũ. ñ sicut sese habet naturȩ malũ euiden¬
ter ostendens: nequaquã quippe homo sedu¬
ceretus apta malitia. s quadã spene qđ ap¬
parebat illustrans. uoluptatẽq ꝑ sensus insi¬
nuans. atq inserens gustui. transgressionem
muliera ꝑsuasit sicut dicit scriptura. Et uidit
mulies q bonũ esset lignum ad uescen¬
bũ. gratumq oculis ad udendũ & pul¬
chiu ad contectanoũ. & sũpsit de fructu

Expanded text:
erplexum, interdicti ligni fructum esse testatur, erplexum, interdicti ligni fructum esse testatur, cujus gustum dixit ad mortem tangentes attrahere. Pene hoc evidenti et dogmate et voce proclamans, quia quod vere est bonum, simplex et unicum est, a natura omnium alienum; malum vero varium atque fucatum est, qdem putetur esse, aliud vero ipsa experientia comprobetur, cujus scientia, id est operationis effectus causa est mortis et corruptionis exordium. Ideoque praemonstrans serpens fructum peccati nequissimum, non sicut sese habet naturae malum evidenter ostendit nequaquam quippe homo seduceretur aperta malitia, sed quadam specie quod apparebat illustrans, voluptatemque per sensus insinuans atque inferens gustui, transgressionem mulieri persuasit, sicut Scriptura dicit: Et vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, gratumque oculis ad videndum, et pulchrum ad contrectandum; et sumpsit de fructu
Abbreviated transcription (Latin):
antẽ in cenũ teterrimȩ. atq fecidissimȩ libida¬
nis rueret nisi uoluptatẽ bonũ quid apceptũq
teputaret ad passionis mordũ quadã pellec¬
tus illecibra: Sic &ẽ cȩera peccatorũ ꝑmixtã
prorsus habent difserentiam: quȩ acceptissi¬
ma primo purantua aspectu. & seoutionis
fuco. pro bonis ab inconsideratis & pruden¬
tibus appetuntur. Quia ergo pleriq id esse bo¬
num qđ sensus letificat arbitranturr. & quȩ¬
dam est cognatio nominis. seu ueraciter ex¬
istentis boni. seu qd bonũ putatur &e ñ est.
hac de causa concupiscentiã illã quȩ ad malũ
uelud ad bonũ ꝑtrahit. mali & boni scienti¬
am. scriptura sancta cognominat. dũ scien¬
tia ista quendã declarat affectũ. nec abso¬
iute malũ. quia boni suꝑficie coloratũ ẽ.
nec sincerissime bonũ quia mali in eo deli.¬
tescit exitium. s ꝓmixcuũ. idẽ ex utroq ꝑ¬

Expanded text:
autem in coenum teterrimae ac foedissimae libidiautem in coenum teterrimae ac foedissimae libidinis rueret, nisi voluptatem bonum quiddam acceptumque reputaret, ad passionis morbum quadam pellectus illecebra? Sic et caetera peccatorum permixtam prorsus habent differentiam, quae acceptissima primo putantur aspectu, et seductionis fuco pro bonis ab inconsideratis et imprudentibus appetuntur. Quia ergo plerique id esse bonum quod sensus laetificat arbitrantur, et quaedam est cognatio nominis, seu veraciter existentis boni, seu quod bonum putatur, et non est, hac de causa concupiscentiam illam quae ad malum velut ad bonum pertrahit, mali et boni scientiam Scriptura sancta commemorat: dum scientia ista quemdam declaret affectum, nec absolute malum, quia boni superficie coloratum est, nec sincerissime bonum, quia mali in eo delitescit exitium, sed promiscuum, id est, ex utroque p
Abbreviated transcription (Latin):
in malis: qui nouit omnia testatur e dicit.
N ũquã noui uos. Eigo lignũ illud qđ scien¬
tiam ꝓmixtã. confusamq fructificat: ex his
est que nobis interlicuntur a dño. Contrariᷤᷤ
nãq qualitatib fructus ille uidetur esse con¬
iunctus: qui etiã assertorẽ ꝓbatus habere sea¬
pentem. scdmn fortasse rationem. qđ malũ non ꝓ¬
ponitur nudũ atq intectũ. ut ip̃m ꝑ sese iuxta na¬
turã suã conspici queat. alioquin mefficax ma¬
lita ipsa mansisset. nullo boni colorata figmen¬
to. ꝑ qd is qui decipitua. in eius atrahi deside¬
rium posset. Nlunc autẽ ꝑmixta quodã modo
mali natura est: in alto quidẽ ꝑnitiem conti¬
nens. ueluti quaslã locans oꝑtas insidias: in
ea uero seductione quȩ pacet boni quid̃ẽ ima¬
ginẽ preferens. ẜonũ nãq uidetua auaris &
cupidis. materie. idẽ auti color: s radix omĩ¬
um maloꝵ est auaritia atq cupiditas. Quis

Expanded text:
in malis, qui novit omnia testatur et dicit: in malis, qui novit omnia testatur et dicit: Nunquam novi vos; ergo lignum illud quod scientiam permixtam confusamque fructificat ex his est quae nobis interdicuntur a Domino. Contrariis namque qualitatibus fructus ille videtur esse conjunctus, qui etiam assertorem probatur habere serpentem: secundum hanc fortasse rationem quod malum non proponitur nudum atque intectum, ut ipsum per sese juxta naturam suam conspici queat; alioquin inefficax malitia ipsa mansisset nullo boni colorata figmento, per quod is qui decipitur in ejus attrahi desiderium possit. Nunc autem permixta quodammodo mali natura est, in alto quidem perniciem continens, veluti quasdam locans apertas insidias. In ea vero seductione quae non patet, boni quamdam imaginem prae se fert, bonum namque videtur avaris et cupidis materiae, idum malorum est avaritia. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
illud liguũ qđ interdictum est. xxi.¬
uid igit᷑ ulud est. qđ boni
maliq scientiã conti¬
net atq ꝑ uoluptatẽ
sensuũ uidetur esse
graitissimũ Putasne
comiecturȩ studio. non
pcul a ueritate descisso. scientiȩ abutens intel¬
ligentia ꝑ huius contemplationis optentũ:
Opmor enĩ ñ disciplinã in presenti hanc
scientiã posse sentiri. eoꝵ qui exercitatos ha¬
bent sensus: quandã uero differentiam
scripturarũ consuetudine diuinarũ. scientiȩ
atq discrenonis inuenio. Nã uixta discipli
sensus. idcuto ȩtiã ut omia ꝓbemus edo¬
cuit. & spicitalis uiti ꝓpriũ esse dixit.
qd possit omnia iudicare atq discernere.Scien¬
tia uero ñ ubiq disciplinã. atq noticiã scdm
significantiã suã semꝑ insinuat: s in bonã
partẽ iuxta affectũ gratiȩ ddicit᷑: ut est illud.
Nouit dñs qui sunt eius. Et ad moysen ait ds.
Noui te pre omnib. De his autẽ quȩ culpantua.

Expanded text:
illud lignum quod interdictum est. Qillud lignum quod interdictum est. Quid igitur illud est quod boni malique scientiam continet, atque per voluptatem sensuum videtur esse gratissimum? putasae conjecturis studio non procul a veritate descisco, scientiae abutens intelligentia, per hujus contemplationis obtentum. Opinor enim non disciplinam in praesenti hanc scientiam posse sentiri eorum qui exercitatos habent sensus, quamdam vero differentiam Scripturarum consuetudinem divinarum scientiae atque discretionis invenio. Nam juxta disciplinsensus. Idcirco etiam ut omnia probemus edocuit, et spiritualis viri proprium esse dixit, quod possit omnia judicare atque discernere. Scientia vero non ubique disciplinam atque notitiam secundum significantiam suam semper insinuat, sed in bonam pNovit Dominus qui sunt ejus. Et ad Mosen ait Deus: Novi te prae omnibus, et his quae culpantur
Abbreviated transcription (Latin):
dissertores assumere. Utriq enĩ concessi huiꝰ¬
tibi unã grãm ꝓfessi sunt. Id enĩ qđ uere
est bonũ: omne utiq bonũ est. Dauid qͥ dẽ
dicens delectare seu potius delitiare in dño:
salomon autẽ sapientiã ipsam quȩ est dñs.
ei qui sed̾m ddm creatus est lex diuina con¬
cessit. Econtrario uero ab omni ligno lignũ
serernitua aliud. cuius esca scientia boni &e ma
uest. ñ utrũq seorsum iuxta significantiã contͣ᷑¬
nitatis in parte significans. s quendã confu¬
um fructũ. ꝑmixtumq proferens. aduersa si¬
si qualitate concretũ. A cuius ꝑceptione auc¬
tr quidẽ uitȩ nos ꝓhibet ꝑsuadet autẽ sea¬
pens ut edatua & ꝑ hoc mortis machinet᷑
ingressũ. Qui suasione ip̃a preualuit. leta¬
li consiliũ tribuens. & colore quodã fallatiȩ eim¬
dem fructũ uoluptate resꝑgens: ita ut suauis¬
simus appareret. & appetitum gustatus accen

Expanded text:
desertores assumere. Utrique enim hujus cidesertores assumere. Utrique enim hujus cibi vivam gratiam professi sunt. Id enim, quod vere est, bonum, omne utique bonum est. David quidem dicit: Delectare seu deliciare in Domino. Salomon autem sapientiam ipsam, quae est Dominus, omnem ei qui secundum Deum creatus est lex divina concessit. Econtrario vero ab hoc ligno lignum secernitur aliud, cujus esca scientiae boni et mali est, non utrumque seorsum juxta significantiam contrarietatis in parte fructificans, sed quemdam confusum fructum permixtumque proferens adversa qualitate sibi concretum, a cujus perceptione auctor quidem vitae nos prohibet. Persuadet autem serpens ut edatur, ut per hoc mortis machinetur ingressum; cum suasione ipsa praevaluit, lethale consilium tribuens, et colore quodam fallaci eumdem fructum voluptatum respergens, ita ut suavissimus appareret et appetitum gustatus accend
Abbreviated transcription (Latin):
uersatione sentire conueniet. Ab omni
inquit ligno q est in paradiso comedes.
Quisdabit ei qui salubritea esurit. lignum
illud qd est in paradiso. qđ omne bonũ
prorscis amplectitus. cui nom̃ est omne cuꝰ
participatiõe lex homini tribuit: Generali nãs
& suꝑeminenti uerbo omnnis hȩc bonorũ
speties sibi cognita est. totũq hoc unũ est.
Quis autẽ me ab illius ligni gustu. ꝑ mix¬
ti scilicet atq in utrãq partẽ uergentis
amoueat: son enĩ prorsus habetus incertũ.
apud eos. quos grã contemplationis illustrat:
quid sit omne lignũ. cuius utta fructus uita
est. & iterũ quid sit hoc ꝓmiscuũ. atq con¬
fusũ. cuus contactu mors gignitur. Qͥ enĩom¬
nẽ iocunditatẽ copiosa largitate concessit:
pfecto quadã ratione. atq euidentia hominem
⁊ cõmuni ꝑceptione ꝓhibuit. Hac michi
ndetua. oportere nos magnificenti ssimũ
danid. & sapientissimũ salomonẽ legis huiꝰ

Expanded text:
versatione sentire convenit. Ab omni versatione sentire convenit. Ab omni ligno, inquit, quod est in paradiso comedes. Quis dabit ei quod salubriter esurit lignum illud quod est in paradiso, quod omne bonum prorsus amplectitur, cui nomen est omne cujus participationem lex homini tribuit? Generali namque et supereminenti verbo omnis haec bonorum species sibi cognita est, totumque hoc unum est; quis autem me ab illius ligni gustu permixti, si atque in utramque partem vergentis amoveatur? Non enim prorsus habetur incertum apud eos quos gratia contemplationis illustrat, quid sit omne lignum cujus fructus vita est, et iterum quid sit hoc promiscuum atque confusum cujus contactu mors gignitur. Qui enim omnem jucunditatem copiosa largitate concessit, profecto quadam ratione atque providentia hominem a communium perceptione prohibuit. Ac mihi videtur oportere non magnificentissimum David et sapientissimum Salomonem legis hujus
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ quandã ꝓportionis esce huui
conporis gerat. cuius etiam uoluptas atꝙ so¬
auitas. ad animũ solũ modo transeat. Unde
& sapientia esurientes cobortatua &e dicit.
e dite de meis panib. Et beatos asserit d ñs eoᷤ
quib huiuscemodi cibis esuriunt. Et si qͥs
ait sitit: ueniat ad me ce̾ bibat. Magnus
quoq ysaias. Bibite inquit leticiã: preci¬
piens his qui eius audire magnificentua
possent. Est autẽ quȩdã etiã ꝓphetica com¬
minatio in eos. qui tali digni sunt ultioneᷤ
ut tãquã fame puniantus fames autẽ ñ in
digentia panis. nec sitis aque: s uerbi defte¬
tus eit. son fames inquit panis. nec sitis a¬
quȩ: s fames auoiendi uerbũ dñi planta¬
tionis igit᷑ illius quȩ in eden adeo facta est.
uoluptas autẽ interpretatus eden: dignũ
quendã fructũ nos excogitare compellit.
ex quo indubitantes alebatus humana
substantia. Nec hanc ꝓfecto uoluptatem
que transit ac cdefluit: in paradisi con¬

Expanded text:
similitudinem quamdam proportionis escae hujus corporis gerat, cujus etiam voluptas atque suavitas ad animum solummodo transeat. Unde et Sapientia esurientes cohortatur et dicit: Edite de meis panibus: et beatus asserit Dominus eos qui, hujuscemodi cibos esuriunt. Et si quis, ait, sitit, veniat ad me, et bibat. Magnus quoque Isaias: Bibite, inquit, laetitiam, praecipiens his qui ejus audire magnificentiam possent. Est autem quaedam etiam prophetica comminatio in cos qui tali ultione digni sunt, ut tanquam fame puniantur. Fames autem non in indigentia panis aut aquae, sed verbi defectus est. Non fames, inquit, panis, neque sitis aquae, sed audiendi verbum Dei; plantationis ergo illius quae in Edom a Deo facta est. Voluptas autem quam interpretatur Edom dignum quemdam fructum nos excogitare compellit, ex quo indubitanter alebatur humana substantia, nec hanc profecto voluptatem quae transit ac defluit in paradisi con
Abbreviated transcription (Latin):
tudo constringat: &e idcirco indignũ putat ho¬
S. husꝰ quoq functionis speretua immunitas:
nature nr̃e in illa uita quę futura est. quandoq
trubuenda. Non est enĩ sicut ait apłs regnũ
dei esca &e potus: nec in solo pane hominẽ ui¬
uere testatus est dñs. s in omni uerbo qđ pro¬
cedit ex ore dei. Nec ñ & in resurrectionis głam cũ
uitã nr̃am coequandã angłis approbet᷑. apud
angłos autẽ cibus ñ est: idonea prorsus ficds
est. hac hominẽ functione fore liberũ. quiad
similitudinẽ uicturus est angłoꝵ. Contra¬

Expanded text:
tudo constringat, et idcirco indignum putat hotudo constringat, et idcirco indignum putat hosed hujus quoque functionis speretur immunitas naturae nostrae in illa vita quae futura est, quandoque tribuenda. Non est enim, sicut ait Apostolus: Regnum Dei esca et potus, nec in solo pane hominem vivere testatus est Dominus, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei, necnon et resurrectionis gloriam, cum vitam nostram coaequandam angelis approbet. Apud angelos autem cibus non est. Idonea prorsus fides est hanc homini functionem fore liberam, qui ad similitudinem factus est angelo
Abbreviated transcription (Latin):
gini fedissimã faciem passionis obducens.
soeoq uenia digni sunt. qui ista cernentes
ñ facile duunã formã talib messe consenti¬
unt. s ꝑ eos qui recta uite conuersatione
resplendent. aminã licet in hominib imagi¬
nem contueri. slam si uitiosus quoq uł cãr¬
ni cdeditus ñ sinit de homine credi quod
sit diuina pulchrituoine decoratus. s ille qui in
uirtute ꝑfectus est. & ab omni cogitatione pu¬
risimus. tã firmat opinonẽ quȩ de hominiᷤᷤ
parte meliore subsistit. ut puta. melius enĩ ꝓba¬
contactu malignitatis imminuit: q̃ui in pet
quitia clarus esse memoratus. s in moyse.
eiusq similib imaginis pulchritudo ꝑfecta
conspicitus. In quib itaq decor nulla obcuri¬
tate fedatue. in his euidens eoꝵ quȩ dicunt᷑
tides elucet. eo qd homo diuine bonitatis immi¬
tator existat. S forsitan aliquis erubescit qdđ
sumentes cibũ in tationabilis uite nr̃e simili¬

Expanded text:
gini foedissimam faciem passionis obducens. gini foedissimam faciem passionis obducens. Ideoque digni sunt qui ista cernentes, non facile divinam formam talibus inesse consentiunt, sed per eos qui rectae vitae conversatione resplendent, divinam in hominibus imaginem contueri. Nam si vitiosus quisque vel carni deditus non sinit de homine credi quod sit divina pulchritudine decoratus, sed ille qui in virtute perfectus est, et ab omni contagione purissimus, eam firmet opinionem, quae de hominis parte meliore subsistat, ut melius enim probacontactu malignitatis imminuit, ille vel maxquitia clarus esse memoratur. Sed in Mose ejusque similibus imaginis pulchritudo perfecta conspicitur. In quibus itaque decor nulla obscuritate foedatur, in his evidens eorum quae dicuntur fides elucet, eo quod homo divinae bonitatis imitator existat. Sed forsitan aliquis erubescit quod sumentes cibum irrationabilis vitae nos simili
Abbreviated transcription (Latin):
nus transferuntur. Nam ex futore quidẽ fortitu¬
bo descendit: ex pauore cautela. Metus autẽ sub¬
uetionẽ generat: & odiũ auersionẽ malignitatis
mstigat. Dilectionis giã uirtus: desideriũ ueri
boni conciliat. Exaltatio quoq mores a passi¬
onib eruit: & liberã prudentiã. a turpitudi¬
ms seruitute conseruat. Collaudat aut̃ huiꝰ¬
modi sublimitatis spetiem. & beatus apłs.
cũ sepe mimero nobis imperat. ut ea quȩ
sursũ sunt sapiamus. Et ita repperies: quod
omnis motus talis. qui mentem in alta sub¬
douat: ad pulchritudinẽ diune confirmetue
imaginis: S quia grauis quedã est. & deorsũ
uergens qualitas delictoꝵ. melioriq partib
uaiet. magis enĩ pondere nature inrationa¬
bilis anime principale deprimitur. quã gra¬
ne hoc atqs terrenũ sublimitate mentis eleua¬
tuaꝰ socirto plerũq contingit ut munera di¬
uina ignoret nta miseria. puleberrimȩ ima¬

Expanded text:
nus transferuntur. Nam ex furore quidem fortitunus transferuntur. Nam ex furore quidem fortitudo descendit, ex pavore cautela; metus autem subjectionem generat, et odium aversionem malignitatis instigat; dilectionis etiam virtus desiderium veri boni conciliat; exaltatio quoque mores a passionibus eruit, et liberam prudentiam a turpitudinis servitute conservat. Collaudat autem hujus subtilitatis speciem et beatus Apostolus, cum saepenumero nobis imperat ut ea quae sursum sunt sapiamus. Et ita reperies quod omnis motus talis qui mentem in alta sustollat, ad pulchritudinem divinae conformetur imaginis. Sed quia gravis quaedam est et deorsum vergens qualitas delictorum, meliorique parte valet, magis autem pondere naturae irrationabilis animae principale deprimitur, quoniam grave hoc atque terrenum sublimitate mentis elevatur, idcirco plerumque contingit ut munera divina ignoret nostra miseria, pulcherrimae ima
Abbreviated transcription (Latin):
s in excessib hominũ uehem̃ter accreuit.
tantas differentias peccatorũ quȩ ueniunt
ex ipsa uoluntate ꝓgenerans: quantas in in¬
rationabilib muenire ñ possis. Sic commotio
furoris in rationabilis quidẽ rei cognata est
crescit uͦ cogitationis accessu. Hinc enĩ memo¬
ria malitiȩ. hinc inuidie. hinc mendatium.
insidie quoq ac simulationes hinc esse monᷤ¬
trantua. Hec autẽ omĩa ex iniquȩ mentis cul¬
tura ꝓueniunt. Nam si passionis impetas.
nulło cogitationis excolatur adminiculo.
cito lassescit: furorq uebemens inualidus
approbatur. moxq ut fuerit exortus con¬
tingitua. Sic auida porcoꝵ edatitas. occa¬
siones auariciȩ prestitit. sic adsultatio eque
exordiũ suꝑbiȩ facta est. & omnia quȩ sunt
inrationabiliũ ꝓbamenta causarũ. ꝑ ma¬
lȩ mentis usum. rationabiliũ uitia su̾nt
effecta mortaliũ: sicut econtrario cũ hos¬
frenat & cobibet in spetiem uirtuti s ꝓti¬

Expanded text:
sed in excessibus hominum vehementer accrevit, sed in excessibus hominum vehementer accrevit, tantas differentias procreatorum quae veniunt ex ipsa voluntate progenerans, quantas in irrationabilibus invenire non possis. Sic commotio furoris irrationabilis quidem rei cognata est, crescit vero cogitationis accessu. Hinc enim memoria malitiae, hinc invidiae, hinc mendacium, insidiae quoque ac simulationes hinc esse monstrantur. Haec autem omnia ex iniquae mentis cultura proveniunt. Nam si passionis impetus nullo cogitationis extollatur adminiculo, cito lassescit, furorque vehemens invalidus approbatur, moxque ut fuerit exortus exstinguitur. Sic avida porcorum edacitas occasiones avaritiae praestitit, sic assultatio equi exordium superbiae facta est, et omnia quae sunt irrationabilium probamenta causarum, per malae mentis usum rationabilium initia sunt effecta mortalium. Sicut econtrario cum hfrenat et cohibet, in speciem virtutis proti
Abbreviated transcription (Latin):
duplex ad contraria similitudo quȩdã ui¬
detur existere: mente quidẽ qua deo dig¬
nus est ad cliuinã formatus pulchritudinem
passionib autẽ quatũ pulsatur impetu. ad hru¬
ta animalia quadã ꝓprictate coniunctus. fre¬
quentes autẽ motus pene brutus efficitur. quo¬
tiens ad motus inrationabiles penitus incli¬
natua: obscurans id qd est in se melius dete¬
rioris affectu. Mox enĩ quis ad passionũ labẽ.
efficatiã mentis inflexerit. eiq sua consilia sea¬
uire pepulerit: tunc quedã deprauatio bone for¬
mationis ostenditur. ce ita natura omnis in
malitiã cõmutatur. cũ iam ratio penitus ex¬
colat principia passionũ. & in augm̃tum ne¬
quitis. uitiorũ causas ipsa cogitatione multi¬
plicet. Cooꝑationẽ nãq suã mens passionib
exibens: multifidã. densamq malorũ copiam
ꝓcreauit. Si libido uoluptatis exortũ quidẽ
de similitudine nature inritionabilis habuit.

Expanded text:
duplex ac contraria similitudo quaedam viduplex ac contraria similitudo quaedam videtur existere, mente quidem qua Deo dignus est ad divinam formatus pulchritudinem, passionibus autem quarum pulsatur impetu ad bruta animalia quadam proprietate conjunctus: frequenter autem motus pene brutus efficitur, quoties ad motus irrationabiles penitus inclinatur, obscurans id quod est in se melius, deterioris affectu. Mox enim ut quis ad passionis tabem efficaciam mentis inflexerit, eique sua consilia servire compulerit, tunc quaedam depravatio bonae formationis ostenditur, et ita natura omnis in malitiam commutatur, cum jam ratio penitus excolat principia passionum, et in augmentum nequitiae vitiorum causas ipsas cogitationes multiplicet. Cooperationem namque suam mens passionibus exhibens, multifidam densamque malorum copiam procreavit. Sic libido voluptatis exordium quidem de similitudine naturae irrationabilis habuit,