comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
busq ad murũ oppidi densissimis castris cõ¬
pleuerãt. Milites dato signo cełiter ad
nuimitõnem ꝑueniunt. eamq tnͣsgressi
tomis castris pociunt᷑. Ac tanta fuit ĩ
castris capiendis celeritas: ut uotoma¬
patus rex nitiobrogum subito ĩ tab̾ua¬
cislo oppressus. ut meridie conqͥeuerat. su¬
ꝑiore corꝑis ꝑte nudata. uuln̾ato eqno
uix se ex manibꝰ p̃danciũ militũ eriꝑet.
Consecutꝰ id qd̃ aĩo ꝓposuerat cesar. retep¬
tui cani uissit. legioniq decime qͣ cũ erat
concionatus signa constituit. ac reliqͣ¬
rum legionum milites. ñ exaudito sono
tube quod satis magna uallis intercede¬
bat. tñ atribunis militũ legatiꝯq ut erat
a cesare p̃ceptum. retinebant᷑. Sec elati
spe celeris inctorie. & hostiũ fuga & su

Expanded text:
usque ad murum oppidi densissimis castris comusque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et su
Abbreviated transcription (Latin):
insignibꝰ suoꝵ. occultatisq signis mi¬
litaribꝰ raros milites qͥ ex oppito ani¬
maduerterent᷑ ex maioribꝰ castris ĩ
minora traducit. legatisq quos sin¬
głiꝯ legiombꝰ p̃fecerat. quid fieri
uell ostendit. In pͥmis ut cõtine¬
aut̾ milites. ne studio pugnandi
at spe p̃de longiꝰ ꝓgrediant᷑. quid
inqͥtas loci habeat᷑ incõmodi ꝓpoñ.
hoc una cełitate posse mutari. occi¬
sionis ẽẽ rem nõ p̃lii. His rebus ex¬
positis : signũ dat. & abdextͥa parte
alio ascensu eodem tempore ad heduoᷤᷤ
mittit. oppidi muros ab planicie atq
micio ascenꝰ recta regione. sinullus
sus aberat. qͥcqͥd huic arcuitꝰ ad moliend̾
cliuum accesserat. id spaciũ itineris au¬
gebat a medio fere colle in longitudĩe
ut nat᷑a montis ferebat ex grandib saxciꝰᷤ
sex pedũ murũ qͥ nr̃m impetũ tarda¬
ret ꝑdux̾ant galli. atq inferiore ommi
spacio uacuo relicto. suꝑiorem ꝑct̃ collis

Expanded text:
insignibus suorum occultatisque signis miinsignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus sus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis
Abbreviated transcription (Latin):
entre uno cole ab romani occupato.
alterun amisissent. qumpene circũ¬
uarlati arq om̃i exitu & pabalatõne
int̃clusi inderentur. Ad hunc muni¬
endũ om̃s a uercingetorige euocato.
Hac re cognita cesar. mittit comples
eqͥtũ turmas. Eifoẽ media nocte
imꝑat. ut paulo tumultuosius om̃ibꝰ
locis uagarent᷑. Prima luce magnũ
numerũ impedim̃toꝵ ex castris detra
hi. mulionesq cũ cassidibꝰ equitũ sp̃e
ac simulatõne collibꝰ circĩuichi iubet.
His paucos addit qͥtes. qͥ laciꝰ ostenta¬
tõnis cã uagarent᷑. longo circuitu.
eaftem om̃s iubet petere regiones. ħ
ꝓcui ex oppido uidebant᷑ ut erat a
gergoiuia despectus in castra. neq tã¬
to spacio certi quid ẽẽt explorari po¬
terat. Legionẽ unam eodem iugo
mitait. & paulo ꝓgressam inferiore
cõstituit loco. siluisq occultat. Au¬
getur gallis suspicio. atq om̃s illo mu
uitõnum copie traducuntur. uacua
castra hostium cesar conspicatꝰ. tectiꝰ

Expanded text:
 occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris hi mulionesque cum cassidibus equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis
Abbreviated transcription (Latin):
te inpublico in conspectu pr̃is assiftere
turpe ducunt. Urri qnͣtas petunias
ab uxorsbꝰ dotis nomine accepert᷑. tan¬
tas ex suis bonis estimatõne facta. cũ
dotibꝰ cõmunicant. Nuiꝰ om̃is pecu¬
nie comectum racio habet᷑. fructũq

Expanded text:
te in publico in conspectu patris adsistere te in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusq
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Iouem. imꝑium celestium tenere.
Martem. bella gerere. Huic p̃lio dimica¬
re constituerunt. ea q̃ bello ceꝑint ple¬
rumq deuouent. qͦ suꝑauerint anima¬
lia capta ĩmolant. reliquasq res ĩ imiũ
locũ conferunt. Muttis inciuitatib
harum rerum extructos tumislos lociᷤ
consecratis conspicari licet. Neq sepe ac¬
cipit. ut neglecta qͥspiam religione. aut
capta ap̃d̃ se occultare. aut posita tolte
anderet. grauissimumq ei rei fuppliciũ
cũ cruciatu constitutum est. Galli se om̃s
ab dite pr̃e prognatos predicant. Idq
ab druidibꝰ proditum dicunt. Ob eam
cãm spacia om̃is tp̃ris. ñ numero dier̃
s noctium finiunt. Dies nauales et
mensium & annoꝵ micia sic obseruant.
ut noctem dies subseqͣtur. In reliquis ui¬
te institutis. hoc fere a reliqͥs differunt.
quod suos liberos. nͥ cũ adoleuerint ut
nuiꝰ milicie fustin̾e possint. palam ad
se adire nõ paciunt᷑. filiũq puerili eta¬

Expanded text:
dere, Iovem imperium caelestium tenere, dere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aeta
Abbreviated transcription (Latin):
qd ꝓuita hominis. ñ nͥ uita hominis peb
dat᷑. ñ posse deoꝵ ĩmortaliũ numen pla¬
cari anbitrantur. publiceq eiuso̾ gñis ha¬
bent instituta sacrificia. Alii immani
magniticome simulacra hñt. quoꝵ. cõ¬
tȩxta uiminibꝰ m̃bra uins hõib̾ ꝯplẽt.
qͥn luccensis arcimuenti Flamma era¬
iinant᷑ homines supplicia eoꝵ qͥ infur¬
to aut in latrocinio aut aliqua noxa
sint comp̾hensi. graciora dus ĩmortalibꝰ
ẽẽ arbitrantur. S cũ eiꝰ gñis copia de¬
ficit. etiam ad innocenciũ supplicia descẽ¬
dunt. Dm̃ maxime m̾curiuim colunt.
Nuiꝰ sunt płima simulatra. hunc omniũ
ĩuentorem arciũ ferunt. hunc usaꝵ atq
ttinerum ducem. hunc ad questus pecu¬
nie m̾cat᷑asq hr̃e uim maximam arbi¬
trantur. Post hunc apollinem & mar¬
tem & iouem & mineruam. De hũs e¬
andem fere qmͣ relique gentes habent
opimonem. Apollinem morbos depesłe.
Min̾uam. oꝑm atq artificioꝵ inicia tra¬

Expanded text:
 vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque eiusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent; quibus succensis circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra: hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tra
Abbreviated transcription (Latin):
tõs putarent. pene nat᷑am studio
uincent. Semꝑq paulũ ad sũmã feli¬
citatem defuisse uid̾et᷑. atq ille late¬
b̾s aut saltibꝰ se eriperet. & noctu ocuł¬
datus. alias regiones ꝑtesq peteret. nõ
maiore eqͥtum p̾sidio: qmͣ quatuor. qͥ¬
uꝰ solis uitam suam cõmittere aud̾et.
Tali modo uastatis regionibꝰ. ex̾citũ ce¬
sar duaꝵ cohortium dampno duro¬
cortoꝵ remoꝵ reducit. concilioq in
eũ locum galtie indicto. de coniuratõ¬
ne senonũ & carnutum questionem
hr̃e instituit. & de accone qͥ pͥnceps
eiꝰ consilii fuerat. grauiore sentencia
pninciat. ac more maioꝵ suppliciũ
sũpsit. I lon nulli iudiciũ ueriti ꝓfu¬
gerunt. qͥbꝰ cũ aqͣ ates igni interdix¬
illes. Duas legiones adfmes treuiroꝵ
staliam ad conuentꝰ agendos ꝓfectus ẽ.¬

Expanded text:
turos putarent, paene naturam studio turos putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, Italiam ad conventus agendos profectus e
Abbreviated transcription (Latin):
germani qͥ eo consilio renũ tnͣsiemãt.
ut ambiorigis fines depopłarent᷑. ad cas¬
origi beneficium obtinuerunt. Cesar
ninꝰ ao uexandos hostes ꝓfectus. mag¬
no coacto numero ex fr̾u̾ittimis ciui¬
tatibꝰ inom̃s ꝑtes dimitcit. Om̃s ui¬
ca atq om̃ia eofficia. q̃ qͥsq conspexe¬
rat incendebantur. preda ex om̃ibus
Locis agebatur. Erum̃tum nõ solum
tanta multitudine iuim̃toꝵ atq ho¬
minũ consumebant᷑. s etiam annitẽ¬
pore atq inbrib ꝓcubuerant. ut si qͥ
etiam inp̃sencia se occultassent. tam̃
hiꝯ deducto ex̾citu. rerum om̃iũ ino¬
pia pereundũ uid̾etur: Ac sepe ineũ
Tocũ uentum est. tanto moninis ꝑ¬
tis diuiso eqͥtatu. ut ñ m uisum ab
se ambiorigem infuga catũspicerent
captiui. Nec plane etiam abisse excõ¬
spectui contenderent ut spe consequẽ¬
di alata. atq infimto labore suscep¬
to. qui se simimam ab cesare gr̃am ĩi¬

Expanded text:
Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad casorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam ini
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ea p̾da qmͣ insiluis deposuerãt. tnͣs
renum sese receꝑunt. Ac tantus fu¬
it etiam pꝰ dicessum hostiũ terror. ut
ea nocte cũ gaiꝰ uolusenꝰ. missus cũ eqͥ¬
tatu ad castra uesussent. fidem non
faceret adẽe cũ incolumi cesarent ex¬
citu. Sic oĩo animos timor p̾ocupa¬
uerat. ut pene alienata mente. dele¬
tis om̃ibꝰ copũs eqͥtatum se exfuga re¬
cepisse dicerent. neq incolumi ex̾ci¬
tu gͥmanos castra oppugnat᷑os fuissẽt
content̾ent. Q m timorem cesaris
aduentꝰ sustulit. Reueriꝰ ille. euen¬
tus belli nõ ignoratus. una qd̃ cohor¬
tes ex stacione & p̾sidio essent emisse
questus. Ne minimo qͥd̾ casu locũ re¬
linqui debuisse. multum fortunã ĩ re¬
pentino hostium aduentu potuisse iu¬
dicauit. Multo etiam ampluis quod
pene ab ip̃o uallo portisq castroꝵ bar¬
baros auertisset. Qͣrũ om̃ium rerũ
maxime atmirandũ uidebat᷑. quod

Expanded text:
cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
iniꝰ. Itaq interse cohortati. duce gabio tͤ¬
bonio eqiite romano qui eis erat p̃positꝰ
ꝑ medios hostes ꝑrumpunt. incolumẽa
ad unum om̃s mcastra ꝑueniunt. Hoᷤ
subsecuti calones eqͥtesq eodem impetu
militum uirtute seruant᷑. At hii qui
iniugo constiterant. nullo etiam nũc
usu rei militaris ꝑcepto. neq᷑ eo quod
ꝓbauerant consilio ꝑman̾e ut se loco
alus utm. clitatemqs uid̾ant unitari
poterant. S se incastra reciꝑe conati
iniqum in locum dimiserunt. Centio¬
nes quoꝵ non nulli ex inferioribꝰ ordi¬
nib reliquaꝵ legionũ. uirtutis causa
in suꝑiores erant ordines huiꝰ legionis
traducti. ne ante partam rei militaris
laudem amitt̾ent. fortissime pugnã¬
tes conciderunt. Militũ ꝑs hoꝵ uir¬
tute summotis hostib. p̃ter spem in¬
columis in castra ꝑuenit. pars abar¬
baris circumuenta ꝑiit. Germani
iam constitisse in munitõnibꝰ uidebãt.

Expanded text:
imus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani iam constitisse in munitionibus videbant,
Abbreviated transcription (Latin):
to res sit inꝑicło cognoscunt. Nic uero
nulla munitõ est. q̃ ꝑt̾ritos recipiat.
Modo conscripti atq usꝰ militaris im¬
ꝑiti ad tribunum militũ centurõesꝙꝑ
ora conuertunt. qͥd ab his p̃cipiat᷑ ex¬
pectant. Nemo ẽ fortis. quin rei noui¬
tate ꝑturbetur. Barbari signa procł
conspicati. oppugnatõne desistunt.
redisse pͥmo legiones credunt. qͣs lon¬
gius discessisse ex captiuis cognouerãt.
Dostea despecta paucitate. ex om̃ibꝰ par¬
tibꝰ impetum faciunt. calones in prox¬
imũ tumulum ꝓcurrunt. Hinc cele¬
uit̾ deiecti. se m signa manipłos q coni¬
ciunt. eo magis timidos ꝑterrent mili¬
tes. alii cũ eo facto ut cełiter ꝑrumꝑe
cessent. qño tã ppinqͣ sunt castra. & si ꝑs
aliqua cimuenta cetid̾it : at reliqͦs ser¬
uari posse confidunt. alii ut integro
consistant. atq n eundem om̃s fe¬
rant casum. Hoc Gena uet̾es nõ ꝓbãt
milites. quos subuexillo una ꝓstõs docu¬

Expanded text:
to res sit in periculo cognoscunt. Hic vero to res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docu
Abbreviated transcription (Latin):
teq & titurii calamitatim. qui ĩ eodẽ
occiderint castetio añ oculos pont. Ca¬
li timore om̃ibꝰ ꝑterritis. confirmat᷑
opinio barbaris. ut ex captiuo audie¬
nitunt᷑. seq ip̃i adhortant᷑. ne tantã
fortuã ex manibꝰ dimittant. Erat
eger cũ pͥresidio relictꝰ publiꝰ sextuis
batulus. qͥ pͥmumpilũ ad cesare duxe¬
Ac diem qͥntũ cibo caruerat. hic diffi¬
ꝯͥ sue atqs om̃ium saluti. inermisex
tabernaculo prodit. Nidet mĩtine
hostes atq in sũmo ẽẽ rem discrimĩe
Capit arma aꝓximis. atq in porta
consistit. Consequit᷑ hunc cent᷑io eius
cohortis que instatõne erat. paulisꝑ¬
mꝰ lextium grauibꝰ acceptis uulneribꝰ
egre ꝑ manꝰ tractus seruatur. Hoc spa¬
cio interposito. reliqͥ sese confirmant.
tantũ ut munitõnibꝰ consistere aude¬
ant. spẽmq defensoꝵ p̃beant. Interĩ
confecta frumentatõne. milites ñ cla¬
morem exaudiunt. p̃currunt eqͥtes. qͣnͣ¬

Expanded text:
taeque et Tituri calamitatem, qui in eodem taeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audienituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxeac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisimus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quan
Abbreviated transcription (Latin):
pocestate. ꝯecͥrt᷑. Noc ip̃o t̃p̃ & caluiger¬
mani equites int̾ueniunt. ꝑtinꝰq eodẽ
allo quo uenerant cursu. ab decumana
porta in castra irrumꝑe conant᷑. Nlec
prus sunt uisi obiectis ab ea parte sal¬
uis. qͣm castris aꝓpiaquarent. Isq eo
ut qui sub ualle tend̾ent mercatores re¬
cipiendi sui facuitatem nõ hr̃ent. mo¬
ꝑmantes nr̃i re noua ꝑturbant᷑. ac uyx
pͥmum impetũ cohors instacione susti¬
net. Cirifimdunt᷑ ex reliqͥs hostes ꝑti¬
bꝰ. si quem aditum reꝑtre possent. egre
portas nr̃i tuentir. Reliquos aditus
loeꝰ ip̃e ꝑse minitõ q defendit. Toti tre¬
ptoatur castris. atq alius ex alio cãm
tumisitus querit. neq quo signa ferã¬
tur. neq qm inꝑtem quisq conueniat.
ꝓutoent. Alliꝰ iam castra capta ꝓnũciat.
aliꝰ deleto excitu atq imꝑatore ustores
barbaros uenisse contendit. Płiq no¬
uas sibi ex loco religiones fingunt. cot¬

Expanded text:
potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Gerpotestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cot
Abbreviated transcription (Latin):
tris continuisset. Ac ne calonẽ quid̃
quemqm̃ extͣ munitõnem egredi passꝰ
eẽt. Septimo die diffidens de numero
dierum. cesarem fidem seruatorẽ. qͦo
longiꝰ progressum audiebat. neq d̾re
ditu eiꝰ ulia fama afferebat᷑ : simul eoꝵ
ꝑ motꝰ uocibꝰ. qͥ illiꝰ patĩam pene ob¬
sessionem appellabant. Si quid̾ e cas¬
tris egredi non liceret. nullã eiꝰmo¬
di cãm expectans. quo nouẽ opposi¬
tis legionib. maximoq eqͥtatu. disꝑ¬
siꝯ ac pene deletis hostibꝰ. in milibus
passuum tribꝰ offendi posset. qͥnq cohor¬
tes frum̃tatum inꝑximas segetes mit¬
tit. Qs inter & castra. unꝰ omnino col¬
lis intererat. Compłẽs erant ex legio¬
nibꝰ egri relicti. ex qribꝰ qui hoc spacio
dierum conualuerant. crrcit̾ trecẽti
sub uexillo una nuitunt᷑. magna p̃¬
t̾ea multitudo cõlonum. magna iułs
uim̃ttoꝵ q̃ incastais sib sederuñt facta

Expanded text:
tris continuisset ac ne calonem quidem tris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta
Abbreviated transcription (Latin):
locũ ubi pons erat ꝑfectus p̃sidiumq
ab cesare relictum. pͥmos eburonũ fine̾
adeunt. multos ex fuga disꝑsos excipi¬
unt. magno pecoris num̃o cuiꝰ sunt
in bello latrocmũs ꝙ natos. non inue
morant᷑. quibꝰ inlocis sit cesar ex capti¬
uis q̃runt. ꝓfectum longiꝰ reperiunt.
omnemq exercitum discessisse cognoᷤ¬
cunt. atq imꝰ ex captiuis. quid uosm
quit hanc miseram ac tenuem secta¬
mini p̃dam. quibꝰ licet iam ẽẽ for¬
tunatissimos : Trib horis aduatu¬
cam uenire potestis. huc or̃as suas
fortunas ex̾citꝰ romanoꝵ contissit. p̃¬
sidii tantũ est: ut numerꝰ qͥd̃ cingi
possit. neq qͥsqmͣ egredi exͤ mirnto¬
nes audeat. Obiecta spe g̾mani. qͣm
nacti erant predam in occulto relinqt.
Ip̃i aduatucam contendunt. usi eodẽ
tuce: cuiꝰ hec indicio cognouerant. Et¬
cero qͥ om̃s suꝑiores dies p̃ceptis cesa¬
ris cũ sumina diligencia milites in cas¬

Expanded text:
locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem cingi possit, neque quisquam egredi extra munitiones audeat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in cas
Abbreviated transcription (Latin):
p̃de addiripiendos ẽburones: ut pocius
inscluis gatioꝵ uita. qm legionariꝰ mi¬
les ꝑicliretur. Simul ut magna mul¬
titudine cirꝯfusa. ꝓtali facinore stirps
ac nom̃ ciuitatis tollat᷑. Magnus un¬
diq numerꝰ celerit̾ conuenit. Nec in
om̃ibꝰ eburonũ partib gerebant᷑. diesq
apparebat septimꝰ. quẽ ad diem cesar
ad impedim̃ta legionẽq reu̾ti cõstitue¬
rat. Hic qͣnͣtum iubello fortuna possit.
& qͣntos afferat casꝰ cognosci potuit.
Dissipatis ac ꝑterritis hostibꝰ ut demõ¬
strauimꝰ. manꝰ erat nulla que paruã
modo causam timoris afferret. Erans
renũ ad germanos ꝑuenit fama. di¬
ripi eburones. atq ultro om̃s ad p̃dã
euocari. cogunt equitũ duo milia sigã¬
bri. qui sunt ꝓximi reno. aqͥbꝰ receptos
ex fuga tenchteros atq usipetes. ut supͣ
docuimꝰ. transeuntes renũ nauibꝰ rati¬
bq. triginta milib passuum. infra eũ

Expanded text:
praedae ad diripiendos Eburones, ut potius praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum
Abbreviated transcription (Latin):
Nullum enim pot̾at uniu̾sis ꝑt̾ritis ac
disꝑsis ꝑicłm acctoere: s insingłis militi¬
bꝰ conseruandis. Qͣ tam̃ ex parte res
as salutem ex̾ citꝰ ꝑtinebat. Ilam & pre¬
de cuptoitas młtos longiꝰ euocabat. et
silue incertis occultisq itineribꝰ cõfer¬
tis adire ꝓhibebant. Si negocium con¬
fici. stirp̾emq hominũ scełatoꝵ intͥfici
di milites.s continere aoligna mani¬
płos uellent. ut instituta racio & consue¬
tudo ex̾citꝰ romani postulabat. Locꝰ ĩp̃e
erat p̃sidio barbaris. neq ex occulto insi¬
diandi & disꝑsos circumueniendi singisł
deerat audacia. Ut in euismodi difficulta¬
tibꝰ. qnͣtum diligencia ꝓuideri potenit.
ꝓuidebat᷑. ut pociꝰ innocendo aliqͥd p̃ter¬
miteret᷑. & si om̃iũ animi adolescenciũ
ardebant : qm cũ aliquo militũ detͥmẽ¬
to noceret᷑. Dimitit ad finitimas ciui¬
tates nuncios cesar. om̃s ad se uocat spe

Expanded text:
nullum enim poterat universis a perterritis ac nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici  milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃e cũ reliqͥs tͥbꝰ ad flumen scaldem quod
influit in mosam. extremasq arduenne
ꝑtes ire constituit : quo cum paucise¬
qͥtibꝰ profectum ambiorigem audiebat.
Discedens. pꝰ diem septimum sese reuer¬
surum confirmat. quam addiem ei
legioni q̃ inp̾sidio relinq̃bat᷑ deberi fru¬
m̃tũ sciebat. Labienũ treboniũq horta¬
t᷑. Si rei . p̃.x̃. cõmodo facere possint. ad
eum diem reu̾tant᷑. ut ruriꝰ comuica¬
to consilio exploratisq hostium racioni¬
bus. aliud inicium belli caꝑe possent.
Erat ut supͣdemonstrauimus manꝰ cer¬
ta nulla. non oppidum. non p̃sidium.
qd̃ se armis defenderet. s mom̃s partes
disꝑsa multitudo. ubicumq aut uallis
abdita aut locꝰ siluestris. aut palꝰ im¬
pedita spem p̃sidii aut salutis aliꝙͣ offe¬
rebat. consederat. Hec loca uicinitatibꝰ
erant nota. magnamq res diligenciã
reqͥrebat. nõ in sumina ex̾citꝰ tuenda.

Expanded text:
ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda
Abbreviated transcription (Latin):
rata re. q̃stione captiuoꝵ. siqͥ ad eos
eburones ex fuga conuenissent. ad se ut
reducerent᷑ imꝑauit. Si ita fecissent:
fines eoꝵ se uislat᷑um negauit. Tum
copiis intres ꝑtes distributis. impedim̃¬
ta oĩm legionũ aduatucam contulit.
Io castelli nom̃ ẽ. hoc fere ẽ in mediis ebs¬
mim finsbꝰ. ubi tituriꝰ atq auruncule¬
ius hiemandi causa consederant. Nũc
cũ reliquis rebꝰ locum ꝓbarat. tum qͦo su¬
ꝑioris anni munitõnes integre manet̾at.
ut inslitum laborem subleuaret. p̾sidio
reliqͥt imnam exhis tͥb qͣs ꝓrime colerip¬
tas ex italia tradux̾at. Ei legioni cast᷑aq
Qͥntum tullium ciceronem prefecit. du¬
centosq equites attͥbuit. Partito ex̾citu
titum labienum cũ legionib tͥbꝰ ad occe¬
anum uerꝰ. meas ꝑtes q̃ menapios attĩ¬
gunt: ꝓficisci iubet. G. treboniũ cũ pari
legionum numi̾o ad eam regionẽ q̃ adua¬
tucos adiacet : depopulandam mittit.

Expanded text:
rata re quaestione captivorum, si qui ad eos rata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit;
Abbreviated transcription (Latin):
certe dimissis ꝑ agros nuncũs. sibi quemq
consulere iussit. Qͦrũ ꝑs marduenam
siluam. pars in continento paluoes profu¬
git. Qͥ ꝑxnni occeano fuerũt. hii in¬
siluis sese occultauerunt. quas estus
efficere consueuerunt. Milti ex suis
finibꝰ egressi. se suaq omĩa alienissimis
crediterunt. Caltu uolcus rex dimidie
partis eb̾uronum. qͥ una cũ ambiori¬
ge consilium mierat. etate iã cõfectus
cũ laborem fuge aut belli ferre nõ pos¬
set. om̃ib p̃cibꝰ detestatus ambiorigẽ.
qui eiꝰ consilii auctor fuisset. taxo cul
magna ingallia g̾maniaq copia ẽ: se
ex animauit. Segni contrusiq ex gen¬
te & numero gͥmanoꝵ qͥ sunt int̾ eb̃o¬
nes treuirosq. legatos ad cesarem mi¬
serunt oratum. ne se inhostiũ num̾o
duceret. neue om̃ium germanoꝵ qui
eẽnt citra renum unam ẽẽ cãm iudi¬
caret. nicħ se debello cogitasse. nulla
ambiorigi auxilia misisse. Cesar explo¬

Expanded text:
certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explo
Abbreviated transcription (Latin):
gris inopinantes dep̃hendit. Eorũ in¬
dicio ad ip̃m ambiorigem contendit.
quo in loco cũ paucis eqͥtibꝰ ẽẽ dicebat᷑.
Multũ cũ in om̃ibꝰ reb. tũ inre mili¬
tari potest fortuna. Nam magno ac¬
cidit casu ut in ip̃m incautũ etiã atꝙ
imꝑatum incideret. pꝰq eiꝰ aduentꝰ ab
hominibꝰ urderet᷑: qm fama ac nunciꝰ
afferret᷑. Sic magne fuit fortune oĩ
militari instrum̃to qt̾ circũ se habebat
cirꝯdato silua. ut sunt fere domicilia
galłoꝵ. qͥ uitandi estꝰ cã. pierumepsi¬
naꝵ atq fluminũ petunt ꝓpinqͥtates.
comites familiaresq esꝰ angusto ĩ loco
ex suis intulit. fugientem silue dexe¬
runt. Sic & ad subeundũ ꝑicłm ⁊ ad
nitandum multũ fortuna ualuit.
Ambiorix copias suas ũdicio nenon
conduperit q p̾io dimicandꝰ ñ ext¬
mauit an tempore. exclusꝰ & repentinõ
equitum aduentu ꝓhibitus. cũ reliqum
ex̾citum subsequi creder ⁊. dubiũ est. S

Expanded text:
gris inopinantes deprehendit: eorum ingris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat,circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco quum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tardaret. reducte ex̾citu. ꝑtem ulti¬
mam pontis que ripã subioꝵ contin¬
oebat. in longitudinẽ pedum ducen¬
toꝵ rescindit. atq inextremo ponte
turrum tabulatoꝵ quatuor constitu¬
tuendi causa pouit. magnisq eum lo¬
cum niunitõnibꝰ firmat. Ei loco pre¬
sidioq gaium uilcaciũ tullum ado¬
⁊ escentem p̃fecit. Ip̃e cũ maturesce̾ fru¬
menta inciperent. ad bellum ambiori¬
gis ꝓfectus. ꝑ arduenam siluam que ẽ.
tocius gallie maxima. atq ab ripis re¬
ni finibꝰq treuiroꝵ adneruios ꝑtinet.
rasubꝙ̾ ampliꝰ qͥngentis in longitudĩem
patet. lucium minucrum basiliũ cũ
om̃i eqͥtatu pͥmittit. Siqͥd celeritate iti¬
ueris atq oportimitate tꝑris ꝓfic̾e pꝰs.
Monet ut ignes si̾ incastris ꝓhibeat.
ue qͣ eiꝰ aduentꝰ ꝓcul sigcatõ fiat. sese
ꝯfestim sub sequidicit. Basilur̾nt mi¬
ꝑatum ẽ facit celerit̾. contͣ om̃iũ opi¬
nionem confecto itinere. multos ina¬

Expanded text:
tardaret, reducto exercitu partem ultitardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constitutuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in a
Abbreviated transcription (Latin):
cidunt. Tercium est genꝰ eoꝵ qui uri
appellant᷑. Nii sunt magnitudine
paulo infra elefantos : sp̃e & colore
& fig᷑a tauri. magna uis eoꝵ ẽ. ⁊ mag¬
na uelocitas. neq homini neq fere
qmͣ conspex̾int parcunt. Hos studio¬
se foueis captos interfiqunt. hoc se
labore dumnt adolescentes. atq hoc
gñe uenatõnis exercent. & qͥ płimos
ex his int̾fecerint. relatis inpublicũ
cornib que sint testimonio magnã
ferunt lautem. Set assuescere ad
homines & mansueti fieri. ne par¬
uuli qͥdem excepti possunt. Ampli¬
tudo cornuũ & fig᷑a & sp̃ẽꝰ multum
nr̃oꝵ coriuum cornib differt. Hec
studiose exqͥsita ab labris argento cir¬
cumcludunt. atq in amplissimis
epulis propoculis utuntur. Cesar
suebos sese insiluas recepisse. ĩ opiam
frum̃ti ueritus. quod ut supͣ demõ¬
strauimꝰ minime om̃s germani ag̾ͥ¬
cult᷑e student. constituit nõ longnuis
barbaris tolleret. atq ut eoꝵ auxilia

Expanded text:
cidunt. Tertium est genus eorum, qui uri cidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. CaesarSuebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi barbaris tolleret atque ut eorum auxilia
Abbreviated transcription (Latin):
tum his que nobis nota sunt cornibꝰ
ab eiꝰ sumimo sicut palme ramiq la¬
te diffundunt᷑. Eadem est femine ma¬
risq nat᷑a. eadem forma. magnitu¬
doq cornitum. Sunt item que ap¬
pellant᷑ altes. Harũ ẽ. consimilis ca¬
pris fig᷑a. & uarietas pellium. s mag¬
nitudine paulo antecedt̃. mutileq
funt cornibꝰ. & crura sine nodis ar¬
ticłisq habent. neq quietis cã pro¬
cunbunt. neq quo afflicte casu con¬
ciderunt. erigere sese aut subleua¬
re possunt. His sunt arbores ꝓ cubi¬
lib. ad eas se applicant. ates ita pau¬
lummͦ reclinate quietẽ capiunt. Qͣ¬
uũ ex uestigũs cũ est aĩad uersũ a ue¬
natoribꝰ quo le receperint colueue¬
rint. om̃s eo loco aut abradictbi
subruunt: ut accidunt arbores.
tm̃ ut sumina sp̃ẽs eaꝵ stancium
relinquatur. Huc cũ se consuetudi¬
ne reclinauerint. infirmas arbores
pondere affligunt. atq una ĩp̃e cõ¬

Expanded text:
tum his, quae nobis nota sunt, cornibus: tum his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae con
Abbreviated transcription (Latin):
Aluefacti supiri. musti sꝙ uieti p luĩs
ne se qͥdem ip̃i cum ip̃is uirtute compa¬
rant. Huiꝰ hercime silue q̃ supͣdemon¬
sta est latitudo. nouem dierum iter
expedito patet. non enim aliter fini¬
ri potest. ti mensuras itinerum noue¬
runt. Oritur abheluetioꝵ & neme¬
cum. & tauriacoꝵ finibꝰ. rectaq flumi¬
nis dub danubii regione ꝑtinet ad fineᷤᷤ
dacoꝵ & anartium. Hinc se flectit sinis¬
trossus diuersis ab flumine regionib
multaꝵ gentium fines ꝓpt̃ magnitudi¬
nem attingit. Neq quisqͣm est huius
germanie. qui se aut audisse aut adi¬
isse ad inicium eiꝰ siluedicat. cũ dierũ
iter .lx. ꝓcesserit. aut quo ex loco ori¬
atur accẽperit. multaq in ea gña fera¬
rum nasci constat. q̃ reliquis in locis¬
uisa non sint. ex qͥbꝰ que maxime dif¬
ferant ab ceteris. & memorie ꝓdenda
uid̾antur. Hec sunt. Est bos cerui fi¬
gã. cꝰ amedia fronte inter aures. unũ
cornu existit. excelsius magisq direc¬

Expanded text:
uefacti superari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaque fluminis Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, qvisa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque direc
Abbreviated transcription (Latin):
uocare ceꝑunt. Qͦ rum progredi augꝰ ẽ.
nemo. Tinc ex omi ꝑte lapidib cõiec¬
tis deturbati. turrisq succensa e̾.Frãt
in ea legione fortissimi uiri centiones
qͣ primis ordinib appropinquarẽt:
Tͥtus putlo. & Luciꝰ uorenꝰ. Hiĩ ꝑpe .¬
tuas inter se controuersias habebãt.
qui nã añferret᷑. omibꝰq amus de lo¬
as sũmis simultatib contendebant.
Ex hiis pullo ciĩ acerrime ad marnitõ¬
nes pugnaret᷑. qͥd dubitas inqͥt uore¬
ne. aut quem locũ tue pro laude uir¬
tctis spectas : Hic dies de nr̃is cõtro¬
ali̾s utdicabit. hec dũ drosset. ꝓro¬
cedit ex caltris. municõne queꝙͥ
ꝑti hostium confertissima est ixrimm
pit. Ne uorenꝰ tͥ̃ sese uallo continet
s om̃ium ueritꝰ existimatõnem fubse¬
qͥtur. Time mediocri spacio relicto.
pullo pilum ushostes inmittit. atiꝑ
uũ ex multitudine ꝓcurrentẽ traicit.
Qd ꝑcusso & exanimato. hc̃ scutis ꝓte¬

Expanded text:
vocare coeperunt; quorum progredi ausus est vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium c quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis prote
Abbreviated transcription (Latin):
mo clamore sicuti ꝑata iam &e explora¬
ta uictoria. turres testudinesq agere. ⁊
scalis uallum ascent̾e ceꝑunt. Ac tanta
mmilitum uirtꝰ atq ea presencia animi
fuit. ut cũ ubiq flama torr̾ent᷑. maxi¬
maq teloꝵ multitudine premerent᷑.
suaq om̃ia impedim̃ta atq om̃is fortu¬
nas conflagrare intelligerent: nõ mͦ
demigrandi causa de uallo deiceret
ne mo. s pene ne respice̾t qͥd̾ qͥsꝙͣ¬
as rimũt om̃s acerrime fortissimeq
pungnarent. Hic dies ł onge grauis¬
sir fuit. S tam̃ hunc habuit euen¬
cũ. ut eo die maximꝰ num̾us hostiũ
uulũaret᷑ atq int̃ficeret᷑. ut se sub
ip̃o uallo constipauerant. recessumq
primis ultimi nõ dabant. Paulum
qͥem int̾missa flãma & quodã locot᷑ri
atacta & contingente uallum. tercie
cohortis cent᷑iones. ex eõ loco q̃uostabãt.
recesserunt. suosq om̃s remouerunt.
nutu uocib ꝙ hostes si introire uellẽt

Expanded text:
mo clamore sicuti parta iam atque exploramo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent,