comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eusum manet. quia interueniente diuor¬
duo sute diu̾sa coniugiuqd constat legi¬
cima sotietate. et coniugi ĩ offittum. qd
constat in carnis cõmixtione. & in astod
dem ide inconiugio sac̾mentũ ẽ. ad alte¬
rum uͭ id est ad officiura conuigir fides.
& spes. ꝓlis ꝑtinere uidetur. unum io est
fides. ut ꝑeam ilui̾ta carnis cõntixtio caueat᷑
atterum id ẽ. spesꝓlis. ut ꝓpt̃ eam licita ean

Expanded text:
enam, siquidem interueniente diuorduo sunt diversa, conjugium quod constat in legitima societate, et conjugii officium quod constat in carnis commistione; et in altero quidem, id est conjugio sacramentum est; ad alterum vero, id est ad officium conjugii, fides et spes prolis pertinere videtur. Unum, id est fides ut per eam illicita carnis commistio caveatur; alterum, id est spes prolis, ut propter eam licit
Abbreviated transcription (Latin):
ita ẽ ipsum coniugium sint hisque. cest
officium carnał comercũ pertinet eẽ potest
quamuis: ut dictu ẽ. si fide careat minꝰ¬
sincerũ. si aut spe ꝓlis careat. minus fruc¬
tuosum inueniatur. fides enĩ fructũ ht
in castitate pudicitie coniugalis. spesꝓ
lis fructũ habet inusu fecunditatis. Con¬
iugium aũt in ipsa societate maritali sa¬
cram̃tuni ẽ. et idõ sicut ipsa sotietas utroq
uiuente ñdiuiditur. ita & sacͣmentũ soci¬
etatis coniugał quam diu coniugium
constat. ab ipso non separat᷑. In qͦ uideł con¬
iugio sacram̃tum foris ẽ. indiuisa sottetas.
res sac̾m̃ti intꝰ. ad inuice flagrans ꝑseue¬
rantur aĩoꝵ caritas. Sac̾m̃tũ foris ad xp̃m
et ȩccłam res sacmti int̾ addm̃ et animã.
tum diximꝰ. ita ũ in fedẽ sotietatis eiꝰdem
sacram̃tũ ostendamꝰ. Hoc gͦ dictũ ẽ ut ostẽ¬
datur quia aliquando coniugium sine fi

Expanded text:
psum conjugium sine iis quae ad officium carnalis commercii pertinent esse potest, quamvis, ut dictum est, si fide careat, minsincerum; si autem spe prolis careat, minus fructuosum inveniatur. Fides enim fructum habet in castitate pudicitiae conjugalis. Spes prolis fructum habet in usu fecunditatis. Conjugium autem in ipsa societate maritali sacramentum est; et ideo sicut ipsa societas utroque vivente non dividitur, ita et sacramentum societatis conjugalis quandiu conjugium constat, ab ipso non separatur. In quo videlicet conjugio sacramentum foris est indivisa societas; res sacramenti intus adinvicem flagrans perseveranter animorum charitas. Sacramentum foris ad Christum et Ecclesiam, res sacramenti intus ad Deum et animam. tum diximus, ita etiam in foedere societatis ejusdem sacramentum ostendamus. Hoc ergo dictum est, ut ostendatur quod al
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potuert̃ non accipiunt remissionem.
nͥ habuerint correctionẽ. in huiꝰ modi gͦ
occultis in quib tẽꝑał institutionis ñ na¬
turalis p̾ceptionis p̃uaricatio ẽ. uidet᷑ mn
nũꝗͣ ea que latent manifestis & maxime
his que sine graui scandalo mutari ñ pos¬
sunt. p̾iudicare deb̾e. s magis expedire.
ut in manifestis scandalũ caueatur. et de
uitando ex necessitate cont᷑ institutionẽ
agitur. quia occultum ẽ. et ꝓbari ac ꝑhoc
corporis sui ñ ht̃ s uir. Potest gͦ uir siue
mulier peccando facere. ut potestatem ĩ
corpore altiꝰ ꝑdat. s facere ñ põt. ut alt̾i
potestatẽ sui corporis quantum inse ẽ tollat.
Qd sui iuris ẽ. ꝑd̾e põt. qd̾ suũ ñ ẽ tolle nõ
pot̃. Sic gͦ & si aliquando faciat. ut debi¬
tum suum in corpore alt̾iꝰ iure exig̾e ñ pos¬
sit. ñ tam̃ facit ut debitũ alt̾iꝰ in corpore suo¬
iure negare possit. Querit᷑ aũ dehis qͥ se

Expanded text:
fieri potuerunt, non accipiunt remissionem fieri potuerunt, non accipiunt remissionem nisi habuerint correctionem. In hujusmodi ergo occultis in quibus temporalis institutionis, non naturalis praeceptionis praevaricatio est, videtur mihi nunquam ea quae latent manifestis, et maxime iis quae sine gravi scandalo mutari non possunt, praejudicare debere; sed magis expedire ut in manifestis scandalum caveatur, et de ndo pro scandalo vitando ex necessitate contra institutionem agitur, quia occultum est et probari ac percorporis sui non habet, sed vir . Potest ergo vir sive mulier peccando facere ut potestatem in corpore alterius perdat; sed facere non potest ut alteri potestatem sui corporis quantum in se est tollat. Quod sui juris est perdere potest: quod suum non est tollere non potest. Sic ergo et si aliquando faciat ut debitum suum in corpore alterius jure exigere non possit, non tamen facit ut debitum alterius in suo corpore jure negare possit. Quaeritur autem et de iis qui se
Abbreviated transcription (Latin):
puilł tuis. et ȩccłȩ tuȩ auctoritate ꝓpter¬
catis meis in uiditiotuo sũ. s tam̃ scio quiia
beniguius eͥ misericos es et potes si uolueris
non imputare necessitatẽ. si acceptam habu.¬
eris uoluntatem. Magis gͦ uolo incidere
& non de est piecas. Homo immutare legẽ
non pot̾. tͥ lex non dñat᷑ qui conditor et
dñs legis eĩ. homo facta uclicat ñ uolũ¬
tatẽ. tu factis parcis ꝓpter uoluntatẽ. Con¬
fidens gͦ in miscđia tua. occulta necessita¬
tis meȩ tͥ comitio. ii p̃sumens ꝓpt timorẽ
tuũ ȩccłȩ scandalum facere: quia sꝑo qd̾ of¬
fensam tuã ih pie ignoscere debeas. cum
iccirco ñ p̃sumo offende ꝓximũ. ne in ꝓ¬
ximo offendam et dñ meum. Sic mͥ uide¬
tur quotiens occulta aliqua innecessitate
conscientiam remordẽt. maxime si talia
fuerint. in quibus dispensatio institutio¬
nis indulgentiam admittat. qua ea que
contra uaturam sunt. & si ne peccato nũqͣ

Expanded text:
pusillis tuis, aut Ecclesiae tuae auctoritpusillis tuis, aut Ecclesiae tuae auctoritpeccatis meis in judicio tuo sum. Sed tamen scio quod benignus et misericors es, et potes si volueris non imputare necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. Magis ergo volo incidere et non deest pietas. Homo immutare legem non potest. Tibi lex non dominatur, quia conditor et dominus legis es. Homo facta judicat, non voluntatem: tu factis parcis propter voluntatem. Confidens ergo in misericordia tua occulta necessitatis meae tibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendere proximum, ne in proximo offendam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occulta aliqua in necessitate conscientiam remordent, et maxime si talia fuerint in quibus dispensatio institutionis indulgentiam admittat, quia ea quae contra naturam sunt et sine peccato nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
cata mea incontradictionem ueni. laqueũ
incidi necessitatis. ut exire sine peccato ñ
possim. Si maneo accusat me conscientia
mea adusum te de occultis meis. quibus
cont tuam dispositionẽ facio. Si recedo in¬
obediens ero ȩccłȩ tuȩ & scandaliro ñ solu
pusillos s. e magnos seruos tuos. qs unlisti
parte qd occultum ẽ nescuunt. tom̃ ad nistũ
est uolunt & accusat me conscientia mea
es uanisestis meis quib contͣ preceptionẽ
tuam ago. Ego gͥ inarto posit᷑. Ocinetus
undi q ꝑicuł tuam miscd̃iam imiplor de
patituis pocomie qd uibes si illuo sris ma¬
deris di dixis discede ñ maneo si edpeis ma¬
Uaui induiges ñ imputatur. cui imputos
gistror meois quos mͥ dedisti et quibus
me obedire precepisti ego magis ce auidio
qua hominẽ. qũe audire ñ ddebes nͥꝙe
pti de nec uolo contrate. Si gͦ tu iubes añe.
as homine ñ attendo. Si aut parcere uis

Expanded text:
cata mea in contradictionem veni, laqueum cata mea in contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis meis, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens ero Ecclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos servos tuos, qui in hac parte quod occultum est nesciunt, tamen quod justum est volunt, et accusat me conscientia mea de manifestis meis, quibus contra praeceptionem tuam ago. Ego igitur, in arcto positus et cinctus undique periculis, tuam misericordiam imploro: paratus ad omne quod jubes, si illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris maCui indulges non imputatur, cui imputas gistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad hominem non attendo. Si autem parcere vis
Abbreviated transcription (Latin):
t ins ꝓ libito aut uiri uxores suas.
mulieres maritos suos & ꝓunolio
n ili dicam. Querit ame qͥd s faciendũ
⁊ ostndit ꝑiculum suũ. necessicatem
un demonstrat. se paratum ẽe testat᷑ ad
pulibet qdẽq iussus fu̾it. Ego minꝰ de
uonfido: dico illi ut ꝑgat ad dm̃. Dñe tu
rim dedisti ꝑseruos tuos. qualem uolu
i & ꝑquos uolusti. Ecce nos serui tui
iblige sumus. tu dñs lator legis sub le-¬
ꝑ non es. Qd instituisti quando uoluisti.
e quam ciu uoluisti: potes cũ uolueris et
uib uolueris sine p̃uaricationis reatu
indulge. Neq enĩ iam culpa erit. qd indul¬
gentis est remissio. non agentis p̾suptio.
te ueore sua alti ñ adhereat. Ego uxorẽ
habui. & illa uiuente alt̾i adhesi. Ecce iã
ego facere non possum. ut hoc factunsit.
 cu facere poces. ut hoc dãpnabilit̾ factũ
ñ sit. Item tu mancdasti dñe ut eccle tue
uicem tuam intirra agenti obediremꝰ ficui

Expanded text:
tent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro unut hoc illi dicam. Quaerit a me quid sibi faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod instituisti quando voluisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod indulgentis est remissio, non agentis praesumptite uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter factum non sit. Item tu mandasti, Domine, ut Ecclesiae tuae vicem tuam in terra agenti obediremus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. a cuiꝰ uoluptate qui se in pspntitti
centẽ: ñ deserat mͦ de iniquitate penites
Uł si forte conditionẽ carius festiuieñus
legi carnis se ñ subitiat. neq suscipuat enqͥ¬
lectationẽ. qd pati ñ uult ad afflictionte.
Et hec quidem de occulto consensu cont
siue de cet̾is que in eo occulta sunt uł otꝰ¬
da et reuerenda ẽẽ possunt.: nobis dicia
erunt. Fateam᷑ gͦ sicut dictũ est in constrsn
ritali coniugium sanciri. & quia post psot
legititime factum quid qͥd aliud fit contu
ipsum stare ñ põt. si hic solus legiamo testa¬
nio ꝓbari pot. Post quam gͦ demonstaum
quid sit coniugiũ. et ex quo coniugiunst
dicendum. ut ratum e̾e debeat: nc̃ consaqnꝰ

Expanded text:
carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda fuerunt. Fatemur ergo, sicut dictum est, in consensu maritali conjugium sanciri et quod post ipsum legitime factum quidquid aliud fit contra ipsum stare non potest, si hic solus legitimo testimonio probari potest. Postquam ergo demonstravimus, quid sit conjugium, et ex quo conjugium sit dicendu
Abbreviated transcription (Latin):
mune ee põt. scĩtas aũt sacramti ñ nͥ inci¬
uitate di nr̃i ẽ. & in monte scõ eiꝰ: qd̾ quem¬
ad modum uerum sit facile uidere potest
qui suꝑi dicta considerat. Diximꝰ eñĩ sup̃
qd̾ in coniugio sacram̃tũ duplex constaret
unum in cõmixtione carnali. sacͣm̃tũ illiꝰ
societatis que ẽ. int̾ xp̃m et ȩccłam. aliud in¬

Expanded text:
e potest; sanctitas autem sacramenti non nisi in civitate Dei nostri est, et in monte sancto ejus. Quod quemadmodum verum sit facile videre potest, qui superius dicta considerat. Diximus enim supra quod in conjugio duplex sacramentum constaret. Unum in commistione carnali, sacramentum illius societatis quae est inter Christum et Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
time duxisse cognoscitur. S dicis Si fic
E iudicium eccłȩ stare debet. qm̃ occul¬
ta manifestis p̾iudicare ñ possunt. qͥo
illi homini ꝓ anima sua faciendũ est
qui uuuente uxore sua alti ad herere
cogitur quam nec dimitte põt. ne pre¬
ceptioni & iudicio ȩccłȩ contͣire uideat᷑.
nec sine scrupulo conscientie tenere.
quã uiuente adhuc priore conera di¬
uinam iusticiam ⁊ institutionẽ illi¬
cite sibi sotiasse cognoscit: Si gͦ iste
tał ad eccłam confugiat querens con¬
silium salutis. quid illi diceret eccła
Audi ⁊ intellige: quid illi dicere pot̃
ȩccłã. Si dix̾it ei ȩccła ut scd̃am quam
pliblice duxit dimictat. et ad pͥorẽ re¬
uertatur quã mͦ se contra pͥmã testati¬
onẽ suã uxorẽ duxisse confitetur. ⁊ in
hoc receꝑit testimonium eiꝰ onĩs de incepᷤᷤ
qui odio habebunt uxores suas. fingẽt
et m̃tientur se pͥus alias duxisse: ut ab

Expanded text:
time duxisse cognoscitur. Sed dicis: Si sic time duxisse cognoscitur. Sed dicis: Si sic ergo judici Ecclesiae stare debet, quoniam occulta manifestis praejudicare non possunt, quid illi homini pro anima sua faciendum est, qui vivente uxore sua alteri adhaerere cogitur, quam nec dimittere potest, ne praeceptioni et judicio Ecclesiae contraire videatur, nec sine scrupulo conscientiae tenere quam vivente adhuc priore contra divinam justitiam et institutionem illicite sibi sociasse cognoscit? Si ergo iste talis ad Ecclesiam confugiat quaerens consilium salutis, quid illi dicet Ecclesia? Audi et intellige quid illi dicere potest Ecclesia. Si dixerit ei Ecclesia ut secundam quam publice duxit dimittat, et ad priorem revertatur, quam modo se contra primam testationem suam uxorem duxisse confitetur, et in hoc receperit testimonium ejus, omnes deinceps qui odio habebunt uxores suas fingent et mentientur se prius alias duxisse, ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
contine: caueant in occulto nubere Ibi
nubant ii testes hab̾e posst. si maritus.
coimsentientes habͥe ñ posst. N si culpa
uitare nolunt: sustineant penã. Qui gͦ cõ¬
itgium susciꝑe uult: cogitet pͥmum q
cum illud susceꝑit. legem eiꝰ portare debet.
Qui appetit qd̾ delectat: portet necesse ẽ
ro nupsisse confitetur. illo uiuente ad ali¬
as transire nuptias. Etiam si post modũ
contingat ut idem ipse uir post celebracio¬
nẽ sed̾arũ nuptiarũ ad se reu̾sus. & de
faceo penitens peccasse se confiteatur. et
ad pͥorẽ urorem redire uolu̾it eiq de ue¬
ritate pͥmi pacti contestetur: ñ recipit
eccła testimonium eiꝰ quia uariauit u̾bũ
suũ & cont᷑ semet ipsum testimonium tu¬
lit & abstulit s fidem inutroq. Tam̃ eccłã
id qd̾ ipsa fecit sine catisa legitima rescin¬
de ii potest. s ratũ eẽ debere censet. ne
occulta manifestis p̃iudicent. Itaq hõi
iudicat: quam scd̾m iudicrũ ȩccłe legi¬

Expanded text:
continere, caveant in occulto nubere. Ibi nubant ubi testes habere possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult, cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. Qui appetit quod delectat, portet necesse estro nupsisse confitetur, illo vivente ad alias transire nuptias; etiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebrationem secundarum nuptiarum ad se reversus et de facto poenitens peccasse se confiteatur, et ad priorem uxorem redire voluerit, eique de veritate primi pacti contestetur, non recipit Ecclesia testimonium ejus, quia variavit verbum suum; et contra se testimonium tulit, et abstulit sibi fidem in utroque. Tamen Ecclesia id quod ipsa fecit, sine causa legitima rescindere non potest. sed ratum esse debere censet, ne occulta manifestis praejudicent. Itaque illajudicat, quam secundum judicium Ecclesiae legi
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Hec gͦ societas coniugiumẽ. que fede
sponsionis nutue consecrat᷑. quando ut̃q
uoluntaria ꝓmissione debitorẽ se facit alt̾i.
ut de incepsneq ad alienam alt̾o uiuente
sotietatẽ transeat neq se ab illa que ad inui¬
cem constat sotietate disiungat. Ad cuius
quidem sotietatẽis consensum. si etiã carna-¬
ł commixtionis consensus in pͥma fedatiõe
coniungitur. eiꝰdem commixtionis debito
coniugati post modum adinuicẽ constrin¬
guntur. Qd̾ si forte in fed̾atione coniugii
utrinq pari uoto consensus carnał remitti¬
tur: ꝓ eodem deinceps coniugati debitores
ad inuicẽ ñtenentur. Qd enĩ ab utrisq pa¬
ri consensut.i dimissum. & uota firmatũ
ẽ: iuste post modũ ab alt̾o exigi ñ pot̃. Et
tam̃ firmum stat etiã srconiugii sacͣm̃tũ.
cuiꝰ uirtutẽ copula carnis sicut ñ efficit cũ
ad est. ita etiam si defu̾it tollere non pot̾. Tał
itaq consensus indiuidualẽ uite consuetu¬

Expanded text:
raret. Haec ergo societas conjugium est, quae foedere raret. Haec ergo societas conjugium est, quae foedere sponsionis mutuae consecratur, quando uterque voluntaria promissione debitorem se facit alteri, ut deinceps neque ad alienam altero vivente societatem transeat, neque se ab illa quae adinvicem constat societate disjungat. Ad cujus quidem societatis consensum, si etiam carnalis commistionis consensus in prima foederatione conjungitur, ejusdem commistionis debito conjugati, postmodum ad invicem constringuntur. Quod si forte in foederatione conjugii utrinque pari voto consensus carnis remittitur, pro eodem deinceps conjugati debitores adinvicem non tenentur. Quod enim ab utriusque pari consensu dimissum et voto firmatum est, juste postmodum ab altero exigi non potest; et tamen firmum stat etiam sic conjugii sacramentum cujus virtutem copula carnis sicut non efficit cum adest, ita si defuerit tollere non potest. Talis itaque consensus individualem vitae consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
consensu coniuges adhuc dici ñ possunt.
Hoc enim co fornicantis et ad ulterantes faci¬
unt: aquib ioniugaltastimonie nom̃ ꝓcul
ab eẽ cognositur. Eigo aliud illud ẽ: cuiꝰ¬
consensus int̃ masculum & feminam con-¬
iugium sacrat. Hoc aũt quid ẽe. dicendũ ẽ.
nͥ societas illꝗquam dĩ creator apͥncipio int̾
inascłm et siminam instituit. quando mu¬
lierem de lapre uir formatam eidẽ sotiauit᷑.
Quia enim spcia data ẽ. ñ ancilla aut dña:
dio fu̾at ꝓcucenda. Si enim de capite fie¬
ret. de summo fieret & uicłetur ad dñatio¬
nẽ creata. Siaut de pedibus fieret. de imo
fieret: ut ułetur ad seruitutẽ subitienda.
Propt̾ea de medio facta ẽ. ut ad eqͣlitatẽ soci¬
etatis facta ꝓbaretur. in hoc tam̃ quodamͦ
inferior ipsoqd̃ facta ẽ de ipso: ut adipsum
semꝑ quasi ad pͥncipium suum respiceret.
et ei indiuidue adherendo ab ea se que
ad inuicẽ constare debeat. sotietate ñ seꝑa¬

Expanded text:
consensu conjuges adhuc dici non possunt. consensu conjuges adhuc dici non possunt. Hoc enim et fornicantes et adulterantes faciunt, a quibus conjugalis castimoniae nomen procul abesse cognoscitur. Ergo aliud illud est, cujus-consensus inter masculum et feminam conjugium sacrat. « Hoc autem quid esse dicendum est, nisi societas illa quam Deus Creator a principio inter masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia enim socia data est, non ancilla, aut domina; dio fuerat producenda. Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur ad dominationem creata. Si autem de pedibus fieret, de imo fieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea de medio facta est, ut ad aequalitatem societatis facta probaretur. In hoc tamen quodammodo inferior ipso quod facta est de ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat societate non sepa
Abbreviated transcription (Latin):
terroget quomodo scd̾m iudicium ȩcclȩ le
gititium eẽ possit. qd̵ scdm udicium diui¬
num legitimum non ẽ: ego qudem scd̾m
utrũq legitimum ẽe puto. idcirco tam̃ sed̾m
iudicium ȩccłȩ spetialit̾ legitmum dici.
quia scd̾m iudicium ȩccłe nicħ in eo est
ꝓ quo legitimũ dici ñ debeat. S sedm di¬
uinum iudicium aliquid in eo e̾: qd̾ si iu¬
dicio ȩccłȩ manifestum eẽt coniugium le¬
gitimum non ẽẽt. Hoc e. quia aliquid in
eo ẽ ȩccłȩ quidem occultum. sed dõ notũl.
excusatur: ut ex eo ipso tam apud dm̃ quã
apud homines legitimum sit. quam diu
ignoratur. quia apud homines quidem
nich in eo reprehendit᷑. apud dm̃ autẽ qd̃¬
in reprehensibile ẽ. & si culpam habet ad
confusionẽ tanĩ reꝓbationis ñ imputatur.
aut̃ legitimum illum ẽẽ. putamꝰ. qui ab
hoc fit qd fieri debet. Ham quid ad solam
carnis cominixtionẽ onsentiunt. ꝓ tali

Expanded text:
 autem interroget quomodo secundum judicium Ecclesiae  autem interroget quomodo secundum judicium Ecclesiae legitimum esse possit quod secundum judicium divinum legitimum non est; ego quidem utrumque legitimum esse puto. Idcirco tamen secundum judicium Ecclesiae specialiter legitimum dici; quia secundum judicium Ecclesiae nihil in eo est pro quo legitimum dici non debeat, sed secundum divinum judicium aliquid in eo est, quod Ecclesiae judicio manifestum esset, conjugium legitimum non esset. Hoc est quia aliquid in eo est; Ecclesiae quidem occultum, sed Deo notum. per ignorantiam excusatur, ut ex eo ipso tam apud Deum quam apud homines legitimum sit, quandiu ignoratur, quia apud homines quidem nihil eo reprehenditur; apud Deum autem quod reprehensibile est et si culpam habeat, ad confusionem tamen reprobationis non imputatur. autem legitimum illum esse putamus qui ad hoc fit ad quod fieri debet. Nam qui ad solam carnis commistionem consentiunt, pro tali
Abbreviated transcription (Latin):
pus iurcs filiũ illegitimi dicantur.
a meo qd sic fit male fieri recte di
stutur. illicite aut̃ fieri nesciatur:
ul et copula ex qua sunt. Qd si copu
morantiam offendit᷑. quãdiu qͥdẽ
.latet. matrimonio scłm iudicium ȩcele legi¬
ren opponat. aut ceti ħ eiꝰ modi: in quibus
ratio ignorantie excusationẽ non admitit.
ħ ꝑmittuntur in eimodi osffeioere. quosi
es qb̃ faciunt ignorantia debet excusare.
horroris sunt fac̾ta eiꝰmodi non rationis. in
quib et si ignorantia filit. uerec india tamen
& puditicia confusionẽ non euadit. Aliud
est de illis loqui: de quib dicit apl̃s. Tempta¬
tio uos non apprehendat. nͥ hiiana. Inqͥb
enim humanum ẽ errare: in ilł pot̾ ignoran¬
tia erroris culpam ȩxcusare. Sugͦ legitimas
ꝑsonas scdłm i udicium ȩccłȩ appellandas
putamus in quibus nulla causa extat. ꝓqͣ
aut iuste ꝓhib̾i possit qd faciendum est aut
cũ factum fu̾it infirmari: et quam diu qͥdẽ

Expanded text:
idcirco filii illegitimi dicantur;  quamvis in eo quod sic fit male fieri recte dicsciatur, illicite autem fieri nesciatur, est et copula ex qua sunt. Quod copulaignorantiam offenditur, quandiu quidem latet matrimonio secundum judicium Ecclesiae legirem et sororem opponat aut caetera hujusmodi, in quibus ratio ignorantiae excusationem non admittit. Non permittuntur in ejusmodi offendere, quod in eo quod faciunt ignorantia debet excusare. Horroris sunt hujusmodi facta non rationis, in quibus et si ignorantia fuerit, verecundia tamen et pudicitia confusionem non evadit. Aliud est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum est errare in illis potest ignorantia erroris culpam excusare; sic ergo legitimas personas secundum judicium Ecclesiae appellandas putamus in quibus nulla causa exstat pro qua aut juste prohiberi possit, quod faciendum est, aut cum factum fuerit infirmari. Sed quandiu quidem
Abbreviated transcription (Latin):
qua sustentari possem et uiuere. Sed for¬
te timeo uiolentiam pͥncipum. aut frau¬
dem familiariũ: siue aliud qd̃c̃q. forte
etiam defectũ etatis. aut in becillitatem
uiriũ mearum consicđo. Uideo quia ñ
possum ipse sicut expedit res meas dispo¬

Expanded text:
qua sustentari possem, et vivere; sed forqua sustentari possem, et vivere; sed forte timeo violentiam principum, aut fraudem familiarium sive aliud quodcunque. Forte etiam defectum aetatis aut imbecillitatem virium mearum considero. Video quia non possum ipse sicut expedit res meas dispo
Abbreviated transcription (Latin):
tatis accipitur. Ubi ꝓfecto quisquis alte¬
rum uendere aut emere cognoscit᷑. neu¬
trum inuenditum aut in emptum reli
emi: spũale nicħ aut emi. aut emere uo¬
lui. Dic gͦ mͥ: quis nom̃ tuum int̾ nomi¬
na frũm asscͥpsit.ͦ Quis ł in choro. in ca¬
pło. locum assignaui ͦ Si hec ñ emisti: un¬
de hec habes: Quis tͥ hec deditꝰ Si hec ĩqͥs
gratis accepi. Cetͥa emi. hec gratis data st̃.
Bene dicis. Quem emisti. et lanam non
emisti: s gratis accepisti. Tam̃ si ouem ñ
emisses: lanam ñ habuisses. ꝑ arbore pre¬
tium dedisti: ut fructũ eiꝰ gratis mandu¬
cares. Satis astute ingredi existimasti: cõ¬
mento ridiculoso. Uide gͦ quomͦ ñ eme¬
ris: quod ñ habuisses. si precium ñ dedisses.
Aut te hoc parit emisse confitere: aut si
ñ emisti. noli tollere qd̾ tuum ñ eͥ. S dicis
mͥ iterum. Quid gͦ Npossum ab ȩccła sti¬
pem emere: et corporał sustentationis ĩ¬
Ecce habeo p̃dia mea. aut pecuniam meã:

Expanded text:
tatis accipitur. Ubi profecto quisquis alterum vendere aut emere cognoscitur, neutrum invenditum aut inemptum reliqemi, spiritualia nihil emi, aut emere volui. Dic ergo mihi: Quis nomen tuum inter nomina fratrum ascripsit? Quis tibi in choro, in capitulo locum assignavit? Si haec non emisti inde haec habes? Quis tibi haec dedit? Sed haec, inquis, gratis accepi, caetera emi. Haec gratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, et lanam non emisti, sed gratis accepisti. Tamen si ovem non emisses, lanam non habuisses. Pro arbore pretium dedisti, ut ejus fructum gratis manducares. Satis astute ingredi existimasti commento ridiculo. Vide ergo quomodo non emeris quod non habuisses, si pretium non dedisses. Aut te hoc pariter emisse confitere, aut si non emisti, noli tollere quod tuum non est. Sed dicis mihi iterum: Quid ergo? Non possum ab Ecclesia stipem emere, et corporalis sustentationis imEcce habeo praedia mea aut pecuniam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
mari copencdiosi mala multa declinat.
s plurium aꝑpbatio hoc recipit: ut siue
nmunifesto siue in occulto tał consensus
nt lagtimas ꝑs omas factus fu̾it. ꝑfectũ
cnugii sacmentum iudicet᷑. Qd si ita ue¬
rum ee constare debebit. conuclandi ed
quon sup memorate questiom relpondi

Expanded text:
firmari compendiosius mala multa declinat, sed plurium approbatio hoc recipit ut sive in manifesto sive in occulto talis consensus inter legitimas personas factus fuerit, perfectum conjugii sacramentum judicetur. Quod si ita verum esse constare debebit, considerandum est quomodo supra memoratae quaestioni responderi
Abbreviated transcription (Latin):
tienerbars meanfesum ẽ anfirmari. a¬
ꝓpt opotet. ut sedam eopula piet eniu¬
udicet ratam ee debe.S dicis. Quid g fa¬
cuendum e huic mulieri que uirui su i
abecela requirit s habe n pot. quia ssi
ad cocla sti fuit ꝓbare npotest: fortusis
cum uidit qdͥ maritũ suũ hab̾e n potest.

Expanded text:
festum est infirmari. Quapropter oportet ut secundam copulam quae jujudicet ratam esse debere. Sed dicis: Quid ergo faciendum est huic mulieri quae virum suum ab Ecclesia requirit, sed habere non potest, quia id quod occultum fuit probare non potest? Fortassis cu
Abbreviated transcription (Latin):
teri mappares quaratione ybare posse
quia hor aduirut sacmenti coniugał
ꝑtinet: ut indiuidua aberrisq sociecteas
conugium non fuisse. quod aliquando po¬
tiuit dissolui. Si em̃ iccireo hoc coniugi
non eẽ dicunt. quia hic ea que ad conugiũ

Expanded text:
 apparet qua ratione possint probare, quod hoc ad virtutem sacramenti conjugalis pertinet, ut individua ab utrisque societas, conjugium non fuisse quod aliquando dissolvi potuit. Si enim idcirco hoc conjugium non esse dicunt, quia hoc ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
pit. um enĩ initiat᷑ coniugiũ. tẽ coniu¬
gii nom̃ assumitur. In quib ubis sicut
supdictum ẽ si desponsationẽ accipim
in eo quando consensu maritali coniugi¬
um sancitur. recte tunc ipsum coniugi¬
um inchoari. et nom coniugis assumi dr.
Si aut̃ desponsatione intelligimus in eo
qd̾ futurꝰ ad coniugium faciendum con¬
sensus ꝓmittitur: c̃ quide coniugiũ in
his que coniugium anteced̃t inchoarior¬
coniugis censetur. S ut libet de his ⁊de
hui modi sentiat᷑ tantũ ut coniugium
nec ante legitimi consensus atestationẽ
inquo ut̃q alt̾i ad coniugał federis sotie¬
ratẽ se tuidit. uerũ eẽ credatur nec p̾ea ĩ¬
ꝑfectũ. Sis scire quid dico: Cumilledicit.
ego te accipio in meam. ut de inceps e& tu

Expanded text:
pit. Cum enim initiatur conjugium tunc conjupit. Cum enim initiatur conjugium tunc conjugii nomen assumitur, in quibus verbis, sicut supra dictum est si desponsationem accipimus in eo quando consensu maritali conjugium sancitur, recte tunc ipsum conjugium inchoari et nomen conjugis assumi dicitur. Si autem desponsationem intelligimus in eo quod futurus ad conjugium faciendum consensus promittitur, tunc quidem conjugium in iis quae conjugium antecedunt inchoariconjugis censetur. Sed ut libet de his et de hujusmodi sentiatur, tantum ut conjugium nec ante legitimi consensus attestationem, in quo uterque alteri ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum esse credatur, nec postea imperfectum. Vis scire quid dico? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu
Abbreviated transcription (Latin):
tionem de ui sibem defponlationis ĩple¬
coneoi pinissioi us & pactionis exhibitionẽ p¬
conuenient̃ accipimus. Aqua iiiniru
quia inp̃dicto conseusu constat. merito
coniugium exordium sumit: quia in eo
qd̾ fides pactionis & sponsionis q̃ de fu¬
turo coniugio utrinq facta fũat adĩ¬
pletur. in consensu maritali coniugii
sacmentum ꝑficit᷑. Nom̃ aũt desponsatio¬
nis ñ ipsum coniugii consensum quo
matͥmonium firmat᷑. s pactione & ꝓnus¬
sionẽ futuri consensus significare in ipsa
uocis expͥssione conicimꝰ. quia ⁊ sponde
ñ dare eͥ. aut facere s ꝓmitt̾e. Unde & a¬
intelligere debenius.: tẽ fidem despons¬
tionis consensum mutue sociecatis que
coniugium dr. conuenient̃ accipimꝰ. Unde
et de matre dñi augustinus dicit quia a
pͥma desponsationis fide coniunr uoca¬
rae ẽ tosepl. quam concubitu nec cognouat .ii.
nec fuerat cogniturꝰ. Et ambrosius simi¬
Nt. Desponsata uiro. coniugis nom acce¬

Expanded text:
ionis impletionem promissionis et pactionis exhibitioneconvenienter accipimus. A qua nimirum quia in praedicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio utrinque facta fuerat adimpletur, in consensu maritali conjugii sacramentum perficitur. Nomen autem desponsationis non ipsum conjugii consensum quo matrimonium firmatur, sed pactionem et promissionem futuri consensus significare in ipsa vocis expressione conjicimus, quia et spondere non dare est aut facere, sed promittere. Unde et Aintelligere debemus, tunc fidem desponsationis consensum mutuae societatis quae conjugium dicitur, convenienter accipimus. Unde et de matre Domini Augustinus dicit, quod a prima desponsationis fide conjux vocata est Joseph, quam concubitu non cognoverat, nec fuerat cogniturus. Et Ambrosius similiter; Desponsata viro conjugis nomen acce
Abbreviated transcription (Latin):
a contractu matrimonii excepit. llm
ut adherere possit uxoris sue patñ ls
relinquec homo patrem & matri suar
ñ requiruntur ad hoc: qui relinqus
ꝓpt̾ hoc. Has gͦ duas ꝑsonas solas pͥne
tio excepit: incetis omĩb nullam t¬

Expanded text:
a contractu matrimonii excepit, ubi hominem ut adhaerere possit uxori suae patrem etrelinquet homo patrem suum n requiruntur ad hoc, qui relinquuntur propter hoc. Ilas ergo duas personas solas prima institutio excepit. In caeteris omnibus nullam
Abbreviated transcription (Latin):
et legitunt factũ masculi os femims
diuidualem uite consuetudine ah¬
dam. In quo quidem consensu copus
nalis commercium pari uoto aut f
ñ contradicitur: aut ñ fucurum las¬
eẽ incipiat. dicimꝰ. quia io
ẽ: quẽ & si pꝰea copula carnis sequitn

Expanded text:
et legitime factum masculi et feminae ad individualem vitae consuetudinem observandam. » In quo quidem consensu copulae carnalis commercium pari voto aut futurum non contradicitur, aut non futurum laesse incipiat, dicimus quod ex est, quem etsi postea copula carnis sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
osiꝰ ꝓbetur. et tam̃ coniugium eẽ. ñ desistat.
Satram̃tum aut̃ ita inseꝑabile eẽ uidet̃s
ut sine illo omnino comugium ẽẽ ñ pos¬
sit. Unde augustinꝰ. Usq adeo fecdꝰ nupti¬
ale cuidam sacͣm̃ti res ẽ. ut nec separatice
irritum fiat. quia uiuente uiro aquo re¬

Expanded text:
osius probetur, et tamen conjugium esse non desistat. osius probetur, et tamen conjugium esse non desistat. Sacramentum autem ita inseparabile esse videtur, ut sine illo omnino conjugium esse non possit. Unde Augustinus: Usque adeo foedus nuptiale cujusdam sacramenti res est, ut nec separatione irritum fiat; quia, vi
Abbreviated transcription (Latin):
dotuꝰ uinculũ fides ẽ. s etiã sac̃m̃tum
euarum conmendat᷑. fidelib coniugatis.
uisuramenti res ẽ: ut legitime copulati qͦ
i fides coniugii ẽ. pret maritale copu¬
Nlam aliam nescire. & uiolatio fidi
uis. adutt̾ium cõmitt̾e patet quod hoc bo¬
um ita coniugto adheret. ut si quidẽ assit
irañ coniugii sac̃m̃tum ad nuehiletur. Que
eni adultera e. n idõ coniunx non est quia
adultera ẽ immo si coniunx ñ eẽt. adulta eẽ
ñ possec Ñ enim adultium e nͥ confides cho¬
ri legitimi uiolat᷑: qd̾ utiq cũ fit eulpa cõ¬
mittitur. sacram̃tum ñ cassat᷑. Si milit̾ si spes.
plis est in eo qd̃ deuote ex pectatur amanter
suscipitur. religiose nutrit᷑. ñ dubium est
et hoc quoq bonum omni coniugio siue
amplius generare ñ possunt: Itaq auo
hec id e fides. ⁊ spes. pł ita coniugium comi¬
tantur: ut uͥ quidem assunt. coniugium
in alto sinceriꝰ in alt̾o fructuossꝰ appareat.
uͥ aut ñ assunt. aut culpabiliꝰ aut infructu¬

Expanded text:
fides est, sed etiam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus conjugatis. Hujus sacramenti res est, ut legitime copulati, quSi fides conjugii est praeter maritalem copulam aliam nescire, et violatio fidei hujus adulterium committere, patet quod hoc bonum ita conjugio adhaeret, ut si quidem adsit non tamen conjugii sacramentum annihiletur. Quae enim adultera est non ideo conjux non est, quia adultera est; imo si conjux non esset, adultera esse non posset. Non enim adulterium est, nisi cum fides tori legitimi violatur; quod utique cum fit, culpa committitur, sacramentum non cassatur. Similiter si spes prolis est in eo quod devote exspectatur, amanter suscipitur, religiose nutritur, non dubium est et hoc quoque bonum omni conjugio, sive amplius generare non possunt? Itaque duo haec, id est fides et spes prolis, ita conjugium comitantur ut, ubi quidem adsunt, conjugium in altero sincerius, in altero fructuosius appareat; ubi autem non adsunt, aut culpabilius, aut infructu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ legem enĩ: ñ iustificabitur in conspt
eiꝰ om̃is caro. Sicire olim maledictũ ligĩ
om̃s qui sub lege erant p̃mebat. neci
qui euadere potuisset maledictionẽ s
ñ erat qui cauere posset p̾uaricationi
nec ipse legis lator ueniens. maleds¬
ipsam etiam legeni mutauit. ita  mͦ ñns¬
quã cũ homo pecco suo & malitia urgnt
in necessitatẽ peccandi uenit. nec potꝰ s

Expanded text:
 legem enim non justificabitur in conspectu ejus omnis caro. Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, malediipsam etiam legem mutavit: ita et modo nunquam homo cum peccato suo et malitia urgente in necessitatem peccandi venit, nec potes
Abbreviated transcription (Latin):
sluibet excusari. & tur sum nͥ remedium
et debeitt impcitari. Si aut coniugium
ulnise boni haberet. remedium contra ma
tar ñ posset. Nc̃ aut ipsa que ei in sunt bo
unlum qo habeo ñ querit᷑. s in eo tolera
ptrtisnt. ut non imputet᷑ ad dampnatio
ns necessitas imponit non uoluntas ex
Ee augustinus ad ualerium. Nontĩn

Expanded text:
et excusari. Et rursum nisi remedium haberet, deberet imputari. Si autem conjugium nihil boni in se haberet, remedium contra malum esse non posset. Nunc autem ipsa quae ei insunt bona, malum quod ab eo non quaeritur, sed in eo toleratur, excusant, ut non imputetur ad damnationem, quod necessitas imponit, non voluntas exigit. Item Augustinus ad Valerium: Non tan
Abbreviated transcription (Latin):
coniungitur. Copula gͥ carnis que ante pe¬
ccatum in coniugio. officium fuit. et post
peccatum in eodem ꝓremedio concessa ẽ.
sic utrobiq coniugio adiungitur. ut con
iugio ipsa sit. ñ diugium ex ipsa. Nam
et ante ipsam coniugium uerũ ẽ. et sine
ipsa scm̃ ȩẽ. pot̃. tc̃ quidem si illa ñ ad esset
infructuosius. nc̃ aut̃ si illa ñ fu̾it sinceriꝰ.
Quod eium post peccatum copila cari
humana carne post peccatum palc on
licite excipi potuisset. Qont e¬
Uidem hoc modo coniugnind
coniugium ẽẽ. consensum masculi a
tet: quia si consensus masculi & feta
factus ñ fu̾it. coniugium in eo consets¬

Expanded text:
conjungitur. Copula igitur carnis quae ante peconjungitur. Copula igitur carnis quae ante peccatum in conjugio officium fuit, et post peccatum in eodem pro remedio concessa est, sic utrobique conjugio adjungitur, ut cum conjugio ipsa sit, non conjugium ex ipsa. Nam et ante ipsam conjugium verum est, et sine ipsa sanctum esse potest: tunc quidem si illa non adesset infructuosius, nunc autem si illa non affuerit sincerius. Quod enim post peccatum copula carniin humana carne post peccatum radicavi nusquam licite excipi potuisset. DOuidam hoc modo conjugium conjugium esse consensum masculi etoportet; quia si consensus masculi et femifactus, non fuerit, conjugium in eo conse
Abbreviated transcription (Latin):
cũ qua noscitur ñ fuisse carnale commer¬
tium. Potest tamen ꝑtin̾e ad aliud sacram̃¬
tum ñ magnum in xp̃o et ȩccła. s maiꝰ. in
dõ et anima. Quid eñi: Si magnum ẽ. qd̃
in carne ẽ: magnum ñ ẽ. immo multo maiꝰ.
qui uiuificat. Sigͦ magnum eͥ.qd in carne
est: maiꝰ utiq e qd in spũ ẽ. Si recte ꝑ scͥpt᷑ã
scãm ds̃ sponsus dr̃. et anima rationalis
sponsa uocatur: aliquid ꝓfecto int̾ dm̃ et
animam ẽ. cuiꝰ id qd̾ in coniugio int̾ mascłm
et feminam constat. sacramentum & imago
est. Et forte ut expressiꝰ dicatur. ipsa sotietas
que exteriꝰ in coniugio pacto federis serua¬
tur. sacmentum ẽ:et ipsiꝰ sacͬmenti res ipsa
dilectio mutua animoꝵ que ad inuicem
insocietatis & federis coniugał uinculo cus¬
toditur. ec hec ipsa rursum dilectio qua ma-¬
sculus et femina in scitate coniugĩi animis
uniuntur. sac̃mentum .ẽ. ec signũ illiꝰ dile¬
ctionis qua ds̃ rationali anime intꝰ ꝑ infu-¬

Expanded text:
ale commercium. Potest tamen pertinere ad aliud sacramentum non magnum in Christo et Ecclesia, sed majus in Deo et anima. Quid enim? Si magnum est quod in carne, magnum non est: imo multo majus qui vivificat . Si ergo magnum est quod in carne est, majus utique est quod in spiritu est. Si recte per Scripturam sanctam Deus sponsus dicitur, et anima rationalis sponsa vocatur, aliquid profecto inter Deum et animam est, cujus id quod in conjugio inter masculum et feminam constat, sacramentum et imago est. Et forte ut expressius dicatur ipsa societas et quae exterius in conjugio pacto foederis servatur sacramentum est, et ipsius sacramenti res est dilectio mutua animorum, quae ad invicem in societatis et foederis conjugalis vinculo custoditur. Et haec ipsa rursus dilectio, qua masculus et femina in sanctitate conjugii animis uniuntur, sacramentum est; et signum illius dilectionis uqa Deus rationali animae intus per infu
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃ et eccłam ꝑ carnis susceptionẽ facta e̾.
le ñ fu̾it. Coniugium tamen uerũ. et ue¬
rum coniugiĩ sacramentũ ẽẽ. etiã si carna¬
le commercium ñ fu̾it sub secutum: im
mo potiꝰ tanto ueriꝰ et sanctiꝰ ȩẽ. quanto ni¬
chil inse habec unde castitas erubestat.
sed unde carias głetur. Nam & ipsum cõ¬
iugium sacramentum ẽ: sicut et ipsũ
officium coniugii sacramentum ẽẽ.cog¬
noscitir. S coniugium ut dictum est sacrã¬
mentum ẽ. illiꝰ societatis que in spũ ẽ inter
dm̃ et animam. officium uͦ coniugii sacͣm̃
duo incarne una. Et si duo in carne una:
iam non duo se l una caro. Hoc est sacram̃¬

Expanded text:
m et Ecclesiam per carnis susceptionem facta est le non fuerit. Conjugium tamen verum, et verum conjugii sacramentum esse, etiam si carnale commercium non fuerit smo potius tanto verius et sanctius esse, quanto nihil in se habet unde castitas erubescat, sed unde castitas glorietur. Nam et ipsum conjugium sacramentum est, sicut et ipsum officium conjugii sacramentum esse cognoscitur. Sed conjugium, ut dictum est, sacramentum et illius societatis quae in spiritu est inter Deum et animam. Officium vero conjugiiduo in carne una . » Et si duo in carne una, jam non duo, sed una caro. Hoc est sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ad remedium infirmitatis. s ad multipli
cationẽ ꝓlis institutũ ẽẽ. pꝰ peccatũ autem
idem ipsum ad remedium infirmitatis
concessum. beatꝰ augustinus testatur his
ulbis dicens. Utriꝰq sexus infirmitas pro¬
pendens in ruinam turpitudinis. recte
honestate nuptiarum excipit᷑. ut qd̾ sanis
eẽt. officium. sit egrotis remedium. Item
in coniugio aliud ẽe. et alt̾iꝰ rei sacͣmentum
ẽẽ ipsum coniugium. et aliud eẽ. et alteriꝰ
rei sacram̃tum eẽ. ipsũ coniugii officiũ:
idẽ ipse in libro de bono coniugii testatur
dicens. In coniugio aliquid boni eẽ uidet᷑.
ñ solum ꝓpter ꝓpagationem filioꝵ. s etiã
ꝓpt̃ natuł alem in diu̾so sȩxu societatem.
Auoqiun iam ñ diceretur coniugiũ in senib
si uł amissent filios uł ñ genuissent: inqͥbꝰ
et si emarcuerit ardor carnis. uiget tamen
ordo caritatis. Item. In nuptiis plꝰ ualet
sc̃itas sacͣm̃ti. quam fecunditas uentris.

Expanded text:
non ad remedium infirmitatis, sed ad munon ad remedium infirmitatis, sed ad mucationem prolis institutum esse, post peccatum aut idem ipsum ad remedium infirmitatis concessum beatus Augustinus testatur his verbis, dicens: Utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte honestate nuptiarum excipitur, ut quod sanis esset officium, sit aegrotis remedium. Item in conjugio aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugium, et aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugii officium; idem ipse in libro De bono conjugali testatur, dicens: In conjugio aliquid boni esse videtur; non solum propter propagationem filiorum, sed etiam propter naturalem in diverso sexu societatem. Alioquin jam non diceretur conjugium in senibus, si vel amisissent filios vel non genuissent; in quibus, etsi emarcuerit ardor carnis, viget tamen ordo charitatis. Item: In nuptiis plus valet sanctitas sacramenti, quam fecunditas ventris.
Abbreviated transcription (Latin):
ttio coniugii du plex ẽ Una dupliei.¬
⁊ peccatum ad officutin: alia pꝰ peccatũ
tmedium. Prima ut natura multipli
ras que in spũ constat. int̾ dm̃ et aĩam.
suinautẽ coniugii in comixtione cariuᷤ
dut: ut in eo sacram̃tum eẽc sotietatis
icarne futura erat int̃ dm̃ et ȩccłam.¬
ainstitutio. coniugium infełe dilecti
slnciuit: ut ꝑ eiꝰ bona. id qd̾ incarnis cõ¬
dione infirmitatis erat. & delicti. excu¬
tur. Officium aũt coniugii cõmirti
ternis concessit: ut in eo pret̾ gen̾is mul¬
luattonẽ. generantium infirmitas exci¬
dir. Quare aũt institutũ sit coniugiĩ
fcamentum apłs innuit: ubi uirum
imaginem dĩ eẽ. ac ꝑ hoc quodãmͦ mulie¬
rem anime rationalis typum portare ostõ¬
dit. Quare item institutum sit pͥmo coniu¬
gii officium. ipse ds̃ institutor et ordinator
ostendit dicens. Crescite et multiplicami¬
ni: et replete t̾ram. Officium aut̃ coniu¬
gii. hoc ẽ. carnis cõmixtionẽ ante peccatũ.

Expanded text:
utio conjugii duplex est: una ante peccatum ad officium; altera post peccatum ad remedium. Prima ut natura multiplic quae in spiritu constat inter Deum et animam. Officium autem conjugii in commistione carnis proposuit, ut in eo sacramentum esset societatis quod in carne futura erat inter Cinstitutio conjugium in foedere dilectionis sancivit, ut per ejus bona id quod in carnis commistione infirmitatis erat et delicti excusaretur; officium autem conjugii in commistionem carnis concessit, ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetur . Quare autem institutum sit conjugii sacramentum apostolis innuit, ubi virum imaginem Dei esse, ac per hoc quodammodo mulierem animae rationalis typum portare ostendit. Quare iterum institutum sit primo conjugii officium, ipse Deus institutor et ordinator ostendit, dicens: « Crescite et multiplicamini, et replete terram . » Officium conjugii, hoc est carnis commistionem, ante peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
on &e titus uariatio. De origine coniu
Aenugi auc̾tor dõ e̾. Ipse eñĩ con¬
iugum eẽ decreuit quando mulie
oꝑpigationẽ gen̾is humani. hõi inad¬
pamfecit. Adam quoq inspũ cognoscẽs
h uslimmulier facta ȩẽt cum adduc
fist ad eum dixit. Hoc nc̃ os ex ossibus
Us iaro de cartie mea. Propt̾ hoc relin
hemo pattem suum & matrẽ suã. et ad

Expanded text:
rigine conjugii. Conjugii auctor Deus est. Ipse enim conjugium esse decrevit, quando mulierem ad propagationem generis humani homini in adjutorium fecit. Adam quoque in spiritum cognoscens ad quem usum mulier facta esset, cum adducta fuisset ad eum dixit: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam et ad
Abbreviated transcription (Latin):
tenebatur liberauit. Iuditium gͦ dia¬
boli aduersus dm̃: factum ẽ statim ab
initio scłi. Iuditium. hominis aduersis
diabolum: inpassione. xp̃i. Iuditium
hominis aduersus dm̃: differtur usq
inconsummationẽ scli. Et id̃o homo
si prius ꝑ xp̃m des reconciliari uoluerte:
uoluerit: post uditiũ suum sine timore dãp¬

Expanded text:
tenebatur liberavit. Judicium ergo diatenebatur liberavit. Judicium ergo diaboli adversus Deum factum est statim ab initio saeculi. Judicium hominis adversus diabolum, in passione Christi. Judicium hominis adversus Deum differtur usque in finem saeculi. Et ideo homo, si prius per Christum Deo reconciliari voluerit, potest judicium suum sine timore dam
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. Hanc autẽ penam homo peccator
soluere ñ poterat: qui quãcũq penam sus¬
ciperet. non nͥ digne ⁊ uiste ꝓpter contẽ¬
ptus primi reatum sustiueret᷑. Ut gͦ hõ
iste debitam penam euaderet: necesse fuit
ut talis homo ꝓ homine penam susciꝑet.
qui nichil pene debuisset. S talis nullus
do debitum hominis patri soluit. ⁊ mo¬
riendo reatum hominis erpiauit: ut cũ
ipse ꝑ homine mortem qͣm ñ debebat su¬
stineret. iuste homo ꝓpter ipsum mortẽ
quã debebat euaderet.: ⁊ iam locum ca¬
lumpniandi diabolus ñ inueniret: qͥa
⁊ ipse homini dñari ñ debuit. et homo
liberari dignus fuit. Idem itaq ⁊ iudi¬
tium nr̃m. i causam nrãm fecit: sicut
scriptũ ẽ. Qm̃ fecisti uditium meum
et causam meã: Causam nrãm fecit:
quia debitum patri ꝓ nobis soluit. ⁊ mo¬
riendo reatũ expiauit. Iuditium uero:
quia descendens adinferos. et portas mor¬
tis frangens. captiuitatem que ibillem

Expanded text:
fieret. Hanc autem poenam homo peccator fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat, qui quamcunque poenam susciperet non nisi digne et juste propter contemptus primi reatum sustineret. Ut ergo homo juste debitam poenam evaderet, necesse fuit ut talis homo pro homine poenam susciperet qui nihil poenae debuisset. Sed talis nullus do debitum hominis patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine mortem quam non debebat sustineret, juste homo propter ipsum mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam fecit, sicut scriptum est: Quoniam fecisti judicium meum et causam meam . Causam nostram fecit, quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero quia descendens ad inferos et portas mortis frangens captivitatem quae ibidem