comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepisse: et apłm de oꝑe et cibo spiri¬
tali dixisse qui non uult oꝑari non
manducet: nec atcendunt quia si a¬
lius diceret dñm quidem in ꝑaboł
et insimilitudimbꝰ loquentem. de
uictu. et teguinento sꝑitali monius¬
se ut inde sint solliciti serui ei: sic̃
dicit cum uos attraxerint ad iudici
d nolite cogitare qui loquamim: N
quippe sapientie sꝑitalis est. de quo illoᷤ
noluit cogitare: ꝓmittens quod eis ni¬
chil inde solliecas prestaretur: apłm
autemiam more aplico. aꝑtius disserẽ¬
tem magis ꝓprie quam figuraliter lo¬
quentem. sicut multa. ac pene omia
dubia sententia eorum. nisi cetera do¬
minica uerba consicłantes inuenirent
aliquul unde ꝓbarent eum de uictu
et uellitu corporali non curando lo¬
quutum fuisse cum diceret. nolite
solliciti eẽ quii manducetis. et qͥd
bibatis. et quo uestiamini: uelut si
anmaduercerent quod ait: Hec
enim ommia gentes querunt: ibi

Expanded text:
praecepisse et apostolum de opere et cibo spiripraecepisse et apostolum de opere et cibo spiritali dixisse: qui non uult operari, non manducet. Nec adtendunt, quia, si alius diceret dominum quidem in parabolis et in similitudinibus loquentem de uictu et tegumento spiritali monuisse, ut non inde sint solliciti serui eius — sicut dicit: cum uos adtraxerint ad iudicia. nolite cogitare quid loquamini; quippe sapientiae spiritalis est, de quo illos noluit cogitare promittens, quod eis nihil inde sollicitis praestaretur — apostolum autem iam more apostolico apertius disserentem et magis proprie quam figurate loquentem, sicut multa ac paene omnia dubia sententia eorum, nisi cetera dominica uerba considerantes inuenirent aliquid, unde probarent eum de uictu et uestitu corporali non curando locutum fuisse, cum diceret: nolite solliciti esse quid manducetis et quid bibatis, et quo uestiamini, uelut si animo aduerterent quod ait: haec enim omnia gentes quaerunt; ibi
Abbreviated transcription (Latin):
dei enim sumus aduicores: dei agri¬
cultura estis. dei edificatio estis. scd̃m
gram dei que data est michi: ut si¬
piens architectus fundamenum po
rigando. edificando. et fundamentũ
ponendo: ita qui non uult oꝑariñ
mancducet: Quid enun prodest. man¬
ducare sꝑitaliter. idest pasci. uerbo
dei. si non inde oꝑatur ad aliorum
ecdificationem: sieut illi seruo pigio
quid ꝓsuit acciꝑe talentum. et abs¬
conde nec oꝑari lucra dominica s. Io
ut ei auferretur infinem: et ipse i
exteriores tenebras mutteretur: Sl
inquiunt et nos facumꝰ: Legimise
satigati: ut apud nos in uerbo dei. ce
uite pro suo gradu ẽẽ ꝓspicunus:
Taua oꝑa si non facerem: ꝑiculose a
dño alimenta ipsa sꝑitalia sumeremꝰ:
hoc enim dixit apłs: qui non uult
oꝑari non manducet:. Ita se isti ar¬
uitrantur euangłice et aplice obtem¬
ꝑare sententie. eum et euangłium
credunt de non curanda corpor ali.
et temporali. uite huius indigentia

Expanded text:
dei enim sumus cooperarii; dei agridei enim sumus cooperarii; dei agricultura, dei aedificatio estis. secundum gratiam quae data est mihi ut sapiens architectus fundamentum posigando, aedificando et fundamentum ponendo, ita qui non uult operari, non manducet. quid enim prodest manducare spiritaliter, id est pasci uerbo dei, si non inde operatur aliorum aedificationem? sicut illi pigro seruo quid profuit accipere talentum et abscondere nec operari lucra dominica? an ut ei auferretur in fine et ipse in exteriores tenebras mitteretur? sic, inquiunt, et nos facimus: legimus cum i ueniunt fatigati, ut apud nos in uerbo dei et iuitae pro suo gradu esse perspicimus. talia opera si non faceremus, periculose a domino alimenta ipsa spiritalia sumeremus; hoc enim dixit apostolus: qui non uult operari, non manducet. ita se isti arbitrantur apostolicae et euangelicae obtemperare sententiae, cum et euangelium credunt de non curanda corporali et temporali uitae huius indigentia
Abbreviated transcription (Latin):
sicłate lilia agri. quomodo crescunit
non laborant neq nent: dico aułs
uob̃ quia nec salomon in ommi gls
Si autem fenum agri quod hodie ẽ
et eras in clibanum mittitur. deus
sie uestit: quantomagis uos mini
quid mandaicabimꝰ. aut quid bi¬
bemus. aut quo oꝑiemur: hec om¬
nia gentes inquirunt : scit enu
pater urͣ. quia his omnibus indige¬
cis: querite autem primum regnũ¬
nentur uob̾: nolite gͦ sollicite eẽ in
crastinum. crastinus enim dies sol¬
licitus erit sibi ipse: sufficit enim¬
diei malicia sua: E cee inquiunt
ubi nos dominus uibet de uicui
et tegumento: non eẽ sollicitos.
quid bibamus. et unde oꝑiamur
ut nos etiam opificum curis artib
laboribus oneraret: Quaꝓprer
in eo quod ait. qui non uult oꝑi¬
ri non manducet oꝑa sꝑitalu inqͥ¬
unt debemus acciꝑe de quibus a¬
lio loco dicitur. unicuiq sicut dñs
dedit. ego plantaui apollo rigauit:
sed dñs incrementum dedit: Eit pe¬
lo post. Unusquisq suam mercetsi
accipiet secundum suum laborem:

Expanded text:
siderate lilia agri quomodo crescunt; non laborant neque nent: dico autem vobis quia nec Salomon in omni gloria Si autem fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis ergo vos, quid manducabimus aut quid bibemus: aut quo operiemur? Hec omnia gentes inquirunt. Scit enim Pater vester: quia his omnibus indigetis. Querite autem primum regnnentur uobis. nolite ergo solliciti esse in crastinum; crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipse. sufficit diei malitia sua. ecce, inquiunt, ubi nos dominus iubet de uictu et tegumento nostro esse securos. quid bibamus et unde cooperiamur, ut nos etiam opificum artibus, curis, laboribus oneraret? quapropter in eo, quod ait: qui non uult operari, non manducet, opera spiritalia, inquiunt, debemus accipere, de quibus alio loco dicitur: unicuique sicut dominus dedit. ego plantaui, Apollo rigauit, sed deus incrementum dedit, et paulo post: unusquisque suam mercedem accipiet secundum suum laborem.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ contrarius: ubi ait ipse dominꝰ
ideo dico uob̃. ne solliciti sicis anime
ur̃e quid manducetis: neq corpori
uro quid inluamini: non ne anima
plus ẽ quam esca: et corpus quam
uestimentum : Conspicite uolatilia
celi. quoniam non serunt neq metũt
neq congregant in horrea. et pater
uͣr celestis pascit illa÷ nonne uos ma¬
gis pluris estis illis: Quis autem

Expanded text:
esse contrarius, ubi ait ipse dominus: esse contrarius, ubi ait ipse dominus: ideo dico uobis, ne solliciti sitis animae uestrae quid manducetis neque corpori uestro quid induamini. nonne anima plus est quam esca et corpus quam uestimentum? conspicite uolatilia caeli, quoniam non serunt neque metunt neque congregant in horrea, et pater uestercaelestis pascit illa. nonne uos magis pluri
Abbreviated transcription (Latin):
Iussiom tue sancce frater au¬
reli. tanto deuotius obtem¬
perare me oportuit: quan¬
comagis quis ex te michiiuᷤ¬
serit claruit: Dominus
in interiore tuo. ubiq solli
citudinem paterne carita
fratribus nr̃is monachis. qͥ
beato apło paulo obedire ne¬
gligunt dicenti qui non u¬
uult oꝑari. non manducet
pretermittenda sit ista licentia. uo¬
iuntatem ac linguam tuam assu¬
mens in opus suum: imꝑauit mͥ
ex te: ut hic ad te aliquid scribe¬
rem. Assit itaq ipse etiam mͥ quo
ita paream. ut ei me parere. ex eiꝰ
munere ipsa utilitate fructuosi
laboris intelligam: Primum gͦ
uidendum quidicant illius professio¬
nis homines. qui oꝑarmolunt: deinde
si eos non recte sentire inuenerimus. ad
corum correctionem. et. sdimplencdum
nostri episcaopatus officium: contra dis¬
serendum: Non inquiunt de opere¬
hoc corporali in quo uł agricole. uel
opifices laborant precepit apostolus
cum diceret qui non uult oꝑari non
manducet: neq enim euanglio poss

Expanded text:
ussioni tuae, sancte frater Aureli, tanto devotius obtemperare me oportuit, quanto magis mihi quis ex te jusserit, claruit. Dominus in interiore tuo tibique sollicitudinem paternae et frafratribus nostris monachis, qui beato apostolo Paulo oboedire neglegunt dicenti: qui non uult operari, non manducet, permittenda sit ista licentia, uoluntatem ac linguam tuam adsumens in opus suum imperauit mihi ex te, ut hinc ad te aliquid scriberem. adsit itaque ipse etiam mihi, quo ita paream, ut ei me parere ex eius munere ipsa utilitate fructuosi laboris intellegam. Primum ergo uidendum quid dicant illius professionis homines qui operari nolunt, deinde, si eos non recte sentire inuenerimus, ad eorum correctionem et ad inplendum nostri episcopatus officium contra disserendum. non, inquiunt, de hoc opere corporali, in quo uel agricolae uel opifices laborant, praecepit apostolus, cum diceret: qui non uult operari, non manducet. neque enim euangelio posset
Abbreviated transcription (Latin):
neq peram in uia: neq duas tum¬
cas: neq calciamenta. neq uirgam
Dignus est eni oꝑarius mercede
sua. Gece ubi constituit dñs. quod
idem apłi commemorat: Ad hoc
enim dixit illa omnia. ne aliquid¬
portarent et ubi opus eẽt ab eis acci¬
perent: quibus annuntiabant reg¬
num dei: Nequis autem arbitre¬
tur solis duodecim hoc fuisse per¬
missum: uide quid etiam lucas
narret: Post hec inquit designauit
dñs et alios septuaginta duos. et mi¬
sit illos binos ante faciem suam in
omnem eiuitatem et locum quo en

Expanded text:
eram in uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam; dignus enim est operarius cibo suo. ecce ubi constituit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit dominus et alios septuaginta duo et misit illos binos ante faciem suam in omnem ciuitatem et l
Abbreviated transcription (Latin):
ad illud ubi ait. Et reddet unicu¬
iq scd̃m opus eius. Noc et marcꝰ
subiungit. euumdem ordinem
seruans.S ipse non dicit de fi¬
uo hominis uenturo cum ange¬
lis suis: ut reddat umcuiq
scd̃m opus suum. Comiemorat
tamen uuiuo dixisse dominum.
Qui enun me conffessus fuerit.
et mea uerba ingn̾atione ista ao¬
uitera et peccatrice: et filius ho¬
muis conficebitur eum cumue¬
nerit in gła sua cum angłis su¬
is.Quod intelligi potest ad eam¬
dem sententiam ꝑtinere. quia
dirit math̾s ut reddat unicuiq
scõm opus suum. lucas quoq
eadem. eodemq ordine ad nec¬
tit non inuto diuerso uerboꝵ
modo: eadem tamen sententi¬
arum ueritate simuumꝰ.

Expanded text:
tunc reddet unicuique secundum opus ejus . Hoc et Marcus subjungit eumdem ordinem servans: sed ipse non dicit de Filio hominis venturo cum Angelis suis, ut reddat unicuique secundum opus suum. Commemorat tamen etiam illud dixisse Dominum, Qui enim me confusus fuerit, et mea verba, in generatione ista adultera et peccatrice, et Filius hominis confundetur eum cum venerit in gloria sua cum Angelis sanctis . Quod intelligi potest ad eamdem sententiam pertinere, qua dixit Matthaeus, ut reddat unicuique secundum opus suum. Lucas quoque eadem eodemqtit non multum diuerso uerborum modo. eadem tamen sententiarum ueritate sim
Abbreviated transcription (Latin):
chil afferat questionis. Resuriit
inquit tercio die scd̾m scripturas.
et apparuit cephȩ. Hon dixit pͥmo
apparuit cephȩ. Nameẽt contrarũ
quod pͥmo mulieribus appariusse
duodecim. Quibus libet. qua ho¬
ralibet:. ipsotam̃ resurrectionisdie
Ueinde apparuit: plusquam qu̾i¬
gentis fratribus simul. Siue isi
cum illis undecun erant congi¬
gati clausis hostus ppt̾ metumus¬
deorum: unde cum ȩxisset thomis
uenit adeos iħe siue pꝰ octo dies: qñ

Expanded text:
nihil afferat quaestionis: resurrexit, nihil afferat quaestionis: resurrexit, inquit, tertio die secundum scripturas et apparuit Cephae. non. dixit: "primo apparuit Cephae"; nam esset contrarium quod primo mulieribus apparuisse t, duodecim; quibuslibet, qua hora libet, ipso tamen resurrectionis die. deinde apparuit plus quam quingentis fratribus simul, siue isti cum illis xi erant congregati, clausis ostiis propter metum Iudaeorum, unde cum exisset Thomas, uenit ad eos Iesus; siue post octo illos
Abbreviated transcription (Latin):
nat. Et deinde quando uoluit
constituens eis qd̾ et ante p̾di¬
rerat ut eos in galilee montem
p̾cederet. atq omnino ꝑ illos
quadraginta dies quotiens uo¬
luit.quibus uoluit. quemadimo¬
dum uoluit. sicut petrus dicit ꝙ
eum cornelio et his qui cum illoẜ
erant p̾dicabat. Qui simul inqu
manducauimus et bibimus c̃
illo pꝰea quam resurrexit amori¬
is: ꝑ dies quadraginta. Non qua
cotidie ꝑ dies quadraginta cun
illo manducassent et bibissent
erit contrarium ioħi qui octo ils
dies interposuit quibus eis uifis¬
non est. ut tercio manifestaret
ad mare tiberiadis. Inde iam enq̃
sicotidie illis uisus et cum iluis
conuiuatus est nichil repugnat
et fortasse icleo dictum est. p.xi
dies qui quatertden sunt in
ministerio uel tociꝰ mundi uel
totiꝰ temꝑrilis scli. quia et illipͥ¬
mi decem dies in quibus erant
illi octo dies. a parte totum post̃
more scripturarum non dissone.
conputari.Conferatur ergo et

Expanded text:
nat — et deinde, quando uoluit, nat — et deinde, quando uoluit, constituens eis, quod et ante praedixerat, ut eos in Galilaeae montem praecederet, adque omnino per illos quadraginta dies, quotiens uoluit, quibus uoluit. quemadmodum uoluit; sicut Petrus dicit, quando eum Cornelio et his qui cum illo fuerant praedicabat: qui simul, inquit, manducauimus et bibimus cum illo, posteaquam resurrexit a mortuis, per dies quadraginta, non quod cotidie per dies quadraginta cum illo manducassent et bibissent; nam erit contrarium Iohanni, qui octo dies illos interposuit, quibus eis uinon est, ut tertio manifestaretur ad mare Tiberiadis. inde iam etiam si cotidie illis uisus et cum illis conuiuatus est, nihil repugnat. et fortasse ideo dictum est: per XL dies, qui quater deni sunt in mysterio uel totius mundi uel totius temporalis saeculi, quia et illi primi decem dies, in quibus erant illi octo dies, a parte totum possunt more scripturarum non dissone computari. Conferatur ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
ta dies. agi ab illo concliscipulis
potuerunt: illi primo diei resur¬
rectionis eius. qn̾ in ierłm plurib
apparuit. comungit tacite nouis¬
sunum diem quo ascendit in ce¬
lum ita narrans. edurit autem
illos foras in bethaniam et eleua-¬
tis manibus suis bñdiit eis. et
factum est cum benediceret eis
recessit abeis: et ferebatur ince.¬
lum. Uiderunt gͦ eum p̃ter quod
in terra uiderant etiam cum
ferretur in celum. tociens gͦ ine¬
uangelicis libris commoratus ẽ.
uisus ab ominibus antequam
ascendiss incelum. Interra scilicet
nouies. et inaere semel ascendens
S non omnia seripta sunt sieut
ioh̾s fatetur.Crebra enim erat eiꝰ
cum illis conu̾satio ꝑ dies quadra¬
ginta priusquam ascenderet in
celum. non tamen eis ꝑom̃s qua¬
draginta continuos apparuerat
Nam pꝰ diem prunum resurrecti-¬
onis eus. alios octo dies. interue¬
nisse dicit ioħs pꝰquos eis rurftis
apparuit. Tercio autem ad mare
tiberiadis fortassis continuo con¬
sequenti die. nichil enim repug¬

Expanded text:
ta dies agi ah illo cum discipulis potuerunt illi primo diei resurrectionis eius, quando in Hierusalem pluribus apparuit, coniungit tacite nouissimum diem, quo ascendit in caelum, ita narrans: eduxit autem illos foras in Bethaniam et eleuatis manibus suis benedixit eis. et factum est, cum benediceret eis, recessit ab eis et ferebatur in caelum. uiderunt ergo eum praeter quod in terra uiderant, etiam cuferretur in coelum. Totiens ergo in Evangelicis libris commemoratur ab omnibus visus antequam ascendisset in coelum; in terra scilicet novies, et in aere semel ascendens. Sed non omnia scripta sunt, sicut Joannes fatetur. Crebra enim erat ejus cum illis conversatio per dies quadraginta priusquam ascendisset in coelum, non tamen eis per omnes quadraginta dies continuis apparuerat. Nam post diem primum resurrectionis ejus, alios octo dies intervenisse dicit Joannes, post quos eis rursus apparuit, tertio autem ad mare Tiberiadis. fortassis continuo consequenti die — nihil enim repug
Abbreviated transcription (Latin):
equitur math̃s. Tunc obla¬
tifunt ei paruuli: ut ma¬
nus eis imponeret et oraret Dis¬
cipuu au̾t inctepabant eos. et
cetera usq ad illud ubiait. Mui¬
ti enim sunt uocati: pauci au̾t¬
electi. Nunc cum inatho matĩ
ordinem tenuit: s de conuc¬
tis oꝑarus adiuneam solus ma¬
theus int̾ponit. Laucas aũt cĩ
cõmemorasset iluo qdꝰ eisduit
querentibus int̾ se quisnam
maior eẽt: adiuniit de iuoqu̾e
iuderunt eitientem demonia.
cum eum non obsequeretur.
Inde iam digreditut ab istis du¬
obus: ubiatt eum firmasse fa¬
rursum ad cõmemorandum is¬
stum diuitem: cui dicitur ua¬
de uende omina quȩ habes
quem nunc isli cõmemorant.
ex ordine quo pautter eunt.
Nam ibi etiam uicas de ittis par¬
uulis ante quam diuitis faci¬
at mentionem: quemadmnodꝰ
et isti non p̾termitut. Ue ulogͦ
diuite qui querit quid uoni
faciat ut uitam et̾nam conse¬
quatur potest uideri distare

Expanded text:
equitur Matthaeus: Tunc oblati sunt ei parvuli, ut manus eis imponeret, et oraret: discipuli autem increpabant eos, et caetera, usque ad illud ubi ait, Multi enim sunt vocati, pauci auelecti. hunc cum Mattheo Marcus ordinem tenuit, sed de conductis operariis ad uineam solus Mattheus interponit. Lucas autem cum commemorasset illud quod eis dixit quaerentibus inter se, quisnam maior esset, adiunxit de illo quem uiderunt eicientem demonia, cum eum non sequeretur; inde iam digreditur ab istis duobus, ubi ait eum firmasse farursus ad commemorandum istum diuitem, cui dicitur: uende omnia quae habes, quem nunc isti commemorant ex ordine, quo pariter eunt. nam ibi etiam Lucas de istis paruulis, antequam diuitis faciat mentionem, quemadmodum et isti, non praetermittit. de illo ergo diuite, qui quaerit, quid boni faciat, ut uitam aeternam consequatur, potest uideri distare
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc ceperunt ex probrare
ciuitatibus in quibũs facte sint
plurime uirtutes eius: quia nõ
egissent penitentiam. Et ceterau¬
q ad illud ubi ait. Terre sodomo¬
rum remissius erit in die udi¬
cii: quam tibi. Etiam hoc cõme¬
morat lucas. continuato sermo¬
ni cuicdam domini: etiam hec ip¬
sius ore coniungens. Unde magio
uidetur ip̃e hoc ordine illa com¬
memorare quo a domino dicta
sunt: matheus autem suȩ recor¬
dationis ordinem tenuisse. Aut
si illuo quod idem matheus ait
tunc cepit ex ꝓbrare cuirtatibus
sic accipiendum putatur ut
punctum ipsum temporis uo¬
luisse credatur exprimere: ina
quod est tunc. non autem ipsi
tempus aliquanto latius. quo
hec multa gerebantur et dice¬
bantur: quisquis hoc credit: tre¬
dat etiam hoc ẽẽ. bis dictum. Cũ
enim aput unum euangelistã
inueniantur quedam quȩ bis
dixerit cdominus sicut apude
deumdem lucam de non tollen¬
da pera in uia. et similiter cet̾is
duobus locis dictum a domino
quenitur: quid mnirum si et a¬

Expanded text:
epit erprobrare ciuitatibus, in quibus factae sunt plurimae uirtutes eius, quia non egissent paenitentiam, et cetera usque ad illud ubi ait: terrae Sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi. etiam hoc commemorat Lucas continuato cuidam sermoni domini etiam haec ex ipsius ore coniungens. unde magis uidetur ipse hoc ordine illa commemorare, quo a domino dicta sunt, Mattheus autem suae recordationis ordinem tenuisse. aut si illud quod idem Mattheus ait: tunc coepit exprobrare ciuitatibus, sic accipiendum putatur, ut punctum ipsum temporis uoluisse credatur exprimere in eo quod est tunc, non autem ipsum tempus aliquanto latius quo haec multa gerebantur et dicebantur, quisquis hoc credit, credat etiam hoc esse bis dictum. cum enim et aput unum euangelistam inueniantur quaedam quae bis dixerit dominus, sicut aput eundem Lucam de non tollenda pera in uia et similiter ceteris duobus locis dictum a domino inuenitur, quid mirum si et a
Abbreviated transcription (Latin):
ut non timuerit homina mi¬
nas et furias. quando in sangui¬
ne martirum. tanꝙ honore pur¬
pureo uestiebatut. ut p̃ualeret
tam initis tam q uehem̃tibꝰ e
potentiuꝰ ꝑsecittoribꝰ suis. ut nõ
erubesceret qd cletestibilis fuerit
qñ magnitmn erat crim̃ fieri ut
eẽ. xp̃ianum. ut ꝯfussionem in
ppetuum oblifuiscatur. quia¬
Trui habundauerat peceatum
suꝑ habundauit gr̃a. ut ignomi¬
mor. quiꝰ paulum derelicta et &¬
ꝓbrus abiecta tam eminitem
gła reflorescit: Numquio post¬
trem ut diĩs quifecit eam et
a dũatu cliaboli et cdemonũ
eruit eam ip̃e cleus isrł uniu¬

Expanded text:
ut non timuerit hominum miut non timuerit hominum minas et furias, quando in sanguine martyrum tamquam honore purpureo uestiebatur, ut praeualeret tam multis tamque uehementibus et potentibus persecutoribus suis, ut non erubesceret quod detestabilis fuerit, quando magnum erat crimen fieri uel esse Christianum, ut confusionem in perpetuum obliuiscatur, quia, ubi abundauerat peccatum, superabundauit gratia, ut ignomisit, quia paululum derelicta et obprobriis obiecta tam eminenti gloria reflorescit? numquid postremo, ut dominus, qui fecit eam et a dominatu diaboli et demonum eruit eam, ipse deus Israhel uniu
Abbreviated transcription (Latin):
cui teulatim qñ manisꝰ sutis ea
scelcra in ip̃o amĩttbant que
futurt p̃cdiretantaphe quos ha¬
bedant.: Nempe iam heditate
possidet multos. et forcium parti¬
tur spolia. cum eos quos ciabolꝰ
et demones possidebant. per eccłã¬
rum suarum fabricas et quos¬
libet neccessatios uifus tus expui¬
sis ꝓditis ꝙ distubuit. Qmio gͥ
ad hec dicunt ꝑuersi laudatores
huinquid ut ista ꝓ ꝓpħas tanto anͣ
p̃clicerentur. xp̃c magicis artious
inpluribus fius ꝙ. ula sina¬
goga quȩ legem siue regem taꝙ
uirum acceꝑat : Numquit ut
siccdilatet iocum tab̾nacũ sui
om̃s nationes et linguas occu¬
pans ut longiꝰ ꝙ romani imꝑi
iura tentuntur. usq inꝑsas ⁊
indos aliasq barbaras gͣs fumi¬
culos porrigat: ut indertra
pet ueros. rp̃ianos. et in sunstra
ꝑ fictos. xp̃ianos. in tam muatis
pplis nom̃ eiꝰ extendat᷑. ut sem̃ eiꝰ
ħeditet gͣs ut ciuitates que aue¬
ro dei cuitu et auera religione cde¬
serte fuerant iam nunc in habitet

Expanded text:
um est, quando manibus suis ea scelera in Christo admittebant, quae futura praedixerant prophetae quos habebant? nempe iam hereditate possidet multos et fortium partitur spolia, cum ea quae diabolus et demones possidebant per ecclesiarum suarum fabricas et quoslibet necessarios usus illis expulsis proditisque distribuit. Quid ergo ad haec dicunt peruersi laudatores numquid, ut ista per prophetas tanto ante praedicerentur, Christus magicis artibus in pluribus filiis quam illa synagoga, quae legem siue regem tamquam uirum acceperat, numquid, ut sic dilatet locum tabernaculi sui omnes nationes et linguas occupans, ut longius, quam Romani imperii iura tenduntur, usque in Persas et Indos aliasque barbaras gentes funiculos porrigat, ut in dextram per ueros Christianos et in sinistram per fictos Christianos in tam multis populis nomen eius extendatur, ut semen eius herodite gentes, ut ciuitates, quae a uero dei cultu et a uera religione desertae fuerant, iam nunc inhabitet,
Abbreviated transcription (Latin):
fieret p̃cliretunt: huic gͦ intel¬
ligant qd̃ ne tardissimis qiuio
atq obtunsissums etiam obcu¬
rum ctubumue relinquitur
si laudatores et .x p̃iane religi¬
onis erecratores etiam. ip̃i disci¬
płos contra deos eorum. ea didi¬
cisse atq docuisse que doctrina
omnia quȩ isti colere uotunt
nitur: ip̃e deus uinuerse t̃ri
suspicant᷑ deos eoꝵ cotuisse.
acꝑ eos eum tanta potuisse:
nunquit et deus isrł dõs eoꝵ
coluit. qui de se fuꝑ om̃s g̾s co¬
lendo et de ilis ab ommnandis at
diuinationes phitonum: Obi
auguria uel aupitia. uel arus¬
picia uel oracula demonium :
cur non ꝓfert᷑ er istrus mocdi
antiquis lbris admonitum
aliquid et p̃clictum contra. ꝓp̃i¬
bus tam ꝑspicuam ueritatẽ:
offendunus inquiunt dõs

Expanded text:
fieret praedixerunt?- Hinc ergo intellegant, quod ne tardissimis quidem adque obtunsissimis obscurum dubiumue relinquitur, si laudatores et christianae religionis exsecratores etiam Christi discipulos contra deos eorum ea didicisse adque docuisse quae doctrina omnia, quae isti colere uolunt,nitur, ipse deus uniuersae terrae, suspicantur deos eorum coluisse ac per hos eum tanta potuisse, numquid et deus Israhel deos eorum coluit, qui de se per omnes gentes colendo et de illis abominandis adqdiuinationes pythonum? ubi auguria uel auspicia uel haruspicia uel oracula demonum? cur non profertur ex huius modi antiquis libris admonitum aliquid et praedictum contra christibus tam perspicuam ueritatem? offendimus, inquiunt. deos
Abbreviated transcription (Latin):
in carne: xp̃m etiam demonia
coacta sunt confiteri. Sed hec
omitto quȩ cum ꝓferimꝰ a nos¬
tris ficta ẽẽ. contendunt. Ipsi
omnino. ipsi urgendi sunt ut
ꝓferant a uatibus deorum fu¬
orum contra deum hebreo¬
rum aliquid ꝓphetatum sic̃
nos tot et tant᷑a de libris pro¬
pharum nrõrum contra de¬
os eorum et uissa obseruamꝰ
et p̾dicta recitamꝰ. et facta
monstramus. Que cum ita sĩt.:
illum eẽ. uerum deum. qu̾e
sic uident. a suorum deorum
sotietate seiunctum. ut que
deum fateri coguntur: qui
omnes colendos deos eẽ. ꝓfi¬
tentur. cum ceteris colere ñ
sinantur: Cum gͦ simul coli nõ
possit: cur non ille eligitur
qui istos coli uetat. relictis
istis qui ulum coli non ue¬
tant: Aut si uetant: legat᷑
Quid enun magis popułis eoꝵ
in templis debuit recitari:
nuit: et utiq ꝓhibitio tam
multorum contra uintm qͥ

Expanded text:
in carne Christum etiam demonia in carne Christum etiam demonia coacta sunt confiteri. sed haec omitto, quae cum proferimus a nostris ficta esse contendunt: ipsi omnino, ipsi urgendi sunt, ut proferant a uatibus deorum suorum contra deum Hebraeorum aliquid prophetatum, sicut nos tot et tanta de libris prophetarum nostrorum contra deos eorum et iussa obseruamus et praedicta recitamus et facta monstramus. quae illi iam illum esse deum uerum, quem sic uident a suorum deorum societate seiunctum, ut quem deum fateri coguntur, qui omnes deos colendos esse profitentur, cum ceteris colere non sinantur? cum ergo simul coli non possunt, cur non ille eligitur qui istos coli uetat relictis istis qui illum coli non uetant? aut si uetant, legatur. quid enim magis populis eorum in templis eorum debuit recitari, nuit? et utique prohibitio tam multorum contra unum q
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ et uidemꝰ: Si deum dicũt
quo impleta sibilla fata ceciit
romanorum: quomodo non ẽ
deus qui et romanos et om̃s
nationes in se unum deum ꝑ
xxp̃i euangłm credituras. et oĩa
patrum suoꝵ simulachra euer¬
suras sicut p̾nuntiauit exhibu¬
it: postremo si illos deos dicunt
qui numquam ausi funt ꝓ
uates suos contra istum deũ
alliquid dicere: quomͦ non ẽ
deus qui ꝑ uates suos istorũ
sunulachra non solum euer¬
ti iussit uerum etiam in om¬
nib gentib eu̾sum iri p̾dirit
ab eis qui illis desertis se unũ
colere iuberentur: et iussi famu¬
larentur: Aut legant si possunt
uel aliquam sibillarum uel qͣm¬
libet aliorum uatum suorum
p̃dirisse hoc futurum. ut deus
hebreorum ds̃ isrł̃ ab omnibꝰ gen-¬
talibꝰ p̃ceptis obtemperaretur.
legant ista si possunt: ex aliquibꝰ
libris uatum suorum. Omitto
enun dicere.quod ea quȩ milloꝵ
gelis et ab ipsis nr̃is ꝓpħis audi¬
re potuerunt:sicut et p̾sentem

Expanded text:
legimus et uidemus? si deum dicunt, legimus et uidemus? si deum dicunt, quo impleta Sibylla fata cecinit Romanorum, quomodo non est deus, qui et Romanos et omnes nationes in se unum deum per Christi euangelium credituras et omnia patrum suorum simulacra euersuras, sicut praenuntiauit, exhibuit? postremo, si illos deos dicunt, qui numquam ausi sunt per uates suos contra istum deum aliquid dicere, quomodo non est deus, qui per uates suos istorum simulacra non solum euerti iussit, uerum etiam in omnibus gentibus euersuiri praedixit ab eis qui illis desertis se unum deum colere iuberentur et iussi famularentur? Aut legant, si possunt, uel aliquam Sibyllarum uel quemlibet aliorum uatum suorum praedixisse hoc futurum, ut deus Hebraeorum deus Israhel ab omnibus gentalibus praeceptis obtemperaretur: legant ista, si possunt, ex aliquibus libris uatum suorum. omitto enim dicere, quod ea quae in illorum gelis et ab ipsis prophetis nostris audire potuerunt, sicut et praesentem
Abbreviated transcription (Latin):
querumus quio de isto cleo sen¬
tiant homines quibus placet
om̃s deos colendos ẽẽ. Si eni
ite colendus non ẽ quomodo
coluntur õs: cum iste non
colitur Si aũt colendus ẽ.
non om̃s colendi sunt: quia
nisi solus colatur iste non co¬
liti. En forte dicturi sunt is¬
tiem non eẽ. deum cum illos
deos dicant qui sicut nos.
credunꝰ nichil possunt iisi quod
illius iudicio ꝑmittuntur. nõ
ut alicui ꝓsint. s ut ne ledere
ualeant nisi eos quos ita leden¬
dos ẽẽ ille iudicat qui omnia
potest: Sicut aũt ipsi coguntur
fateri. minora certe quam ille
potuerunt. Si enim du sunt qͦ¬
rum uates consulti ab homini¬
bus ut non licam fefellerunt.
ꝓrima tam̃ priuatis negotus
responderunt: quomodo nõ
est deus cuius uates non solũ
ea que ad tempus consulebã.¬
tur congrue responderunt. ue¬
rum etiam unde non consule¬
bantur de uniuerso genere. hu¬
mano. atq omnibꝰ gentib ea tã¬
toante p̃dixerunt. que nunc et

Expanded text:
quaerimus, quid de isto deo senquaerimus, quid de isto deo sentiant homines, quibus placet omnes deos colendos esse. si enim iste colendus non est, quomodo coluntur omnes, cum iste non colitur? si autem colendus est, non omnes colendi sunt, quia, nisi solus colatur, iste non colitur. an forte dicturi sunt istum non esse deum, cum illos deos dicant, qui, sicut nos credimus, nihil possunt nisi quod illius iudicio permittuntur, non ut alicui prosint, sed ut nec laedere ualeant nisi eos, quos ita laedendos esse ille iudicat, qui omnia potest? sicut autem ipsi coguntur fateri, minora certe quam ille potuerunt. si enim di sunt, quorum uates consulti ab hominibus ut non dicam fefellerunt, proxima tamen priuatis negotiis responderunt, quomodo non est deus, cuius uates non solum ea, quae ad tempus consulebantur, congrue responderunt, uerum etiam unde non consulebantur de uniuerso genere humano adque omnibus gentibus ea tanto ante. praedixerunt, quae nunc et
Abbreviated transcription (Latin):
alios. quibꝰ isti templa et simu¬
lachra fecerunt. tantum ꝙ po¬
tuerit. ut plus ualeret eius uo¬
iuntas ad eorum simula chra.
euertenda. quam illorum ad.
eius sacra non recipienda. Certe
sententia illius eorum philoso¬
phi ꝓditur. quem sapientissimũ
omnium hominum etiã oracło
fuisse firmauerunt. Socratis e¬
nim sententia ẽ. unum quemq
deum sic coli oportere: quomo¬
do se ipse colendum p̃ceꝑit eẽ. ꝓ
ta ẽ non colendi deum hebreo
quia si alio mͦ eum colere: uel¬
lent. quo se colendum ipse di¬
xiss non utiq illum colerent:
s quod ipsi fuxissent. Siaũt
alio mͦ uellent quo ipse diceret:
alios sͥ colendos non ẽẽ cernebãt
quos ille coli ꝓhibebat ac ꝑ hoc
respuerunt umus ueri dei cul¬
tum ne multos falsos offende¬
rent. magis arbitrantes sͥ obfutu¬
ram fuisse istorum iracundiam
quam aliꝰ beniuolentiam ꝓfutu¬
ram. S fuerit ista uana neccessi.¬
tas: et ridenda timiditas. Hunc

Expanded text:
alios, quibus isti templa et simualios, quibus isti templa et simulacra fecerunt, tantumque potuerit, ut plus ualeret eius uoluntas ad eorum simulacra euertenda quam illorum ad eius sacra non recipienda. certe sententia illius eorum philosophi proditur, quem sapientissimum omnium hominum etiam oraculo fuisse firmarunt. Socratis enim sententia est unumquemque deum sic coli oportere, quomodo se ipse colendum esse praeceperifacta est non colendi deum Hebraeorum, quia, si alio modo eum colere uellent quam se . colendum ipse dixisset, non utique illum colerent, sed quod ipsi finxissent. si autem illo modo uellent quo ipse diceret, alios sibi colendos non esse cernebant quos ipse coli prohibebat. ac per hoc respuerunt unius ueri dei cultum, ne multos falsos offenderent, magis arbitrantes sibi obfuturam fuisse istorum iracundiam quam illius beniuolentiam profuturam. Sed fuerit ista uana necessitas et ridenda timiditas: nunc
Abbreviated transcription (Latin):
parue. nullius ue. uirtutis. cur
tantum potuit imꝓbatus: Si
bonus ẽ. cur accu̾is bonis solus se¬
patur: Simalus ẽ. cur a tot boni
uinus non suꝑatur: siuerar est
cur eius p̃cepta respuuntur: si
m̃dar est cur eius p̃dicta con¬
plentur: Postremo quod uolũt
de illo sentiant. Numquid roma¬
nn etiam malos deos colendos
non putant. qui pallori et febri
sana fecerunt: qui et agathos
demonas inuitandos. et cacos
demonas placandos monent:
Quodlibet gͦ de ulo existiment:
cur eum sołum sibi nec aduo¬
canctum. nec ꝓpitiandum ẽẽ.
durerunt: Quis est deus iste
uel ita ignotus ut in tam mul¬
tis diis solus adhuc non inue¬
niatur. aut ita notus ut amul¬
tis hominibꝰ iam solus colatur:
nichil gͦ restat ut dicant cur hu¬
iuis dei sacra reciꝑe noluerunt:
nisi quia solum se coli uolue¬
rit: ulos autem deos gentium
quos isti iam colelunt. coli ꝓhi¬
bierit. S hoc ipsum magis ab
cis requirendum ẽ quem nam
uel qualem putant ẽẽ. istum.
deum qui noluerit coli deos

Expanded text:
paruae nulliusue uirtutis est, cur tantum potuit inprobatus? si bonus est, cur a ceteris bonis solus separatur? si malus est, cur a tot bonis unus non superatur? si uerax est, cur eius praecepta respuuntur? si mendax est, cur eius praedicta conplentur? Postremo quod nolunt de illo sentiant. numquid Romani etiam malos deos colendos non putant, qui Pallori et Febri fana fecerunt? qui et agathus demonas inuitandos et cacus demonas placandos monent? quodlibet ergo de illo existiment, cur eum solum sibi nec aduocandum nec propitiandum esse duxerunt? quis est deus iste uel ita ignotus, ut in tam multis dis solus adhuc non inueniatur, uel ita notus, ut a tam multis hominibus iam solus colatur? nihil ergo restat, ut dicant, cur huius dei sacra recipere noluerint, nisi quia solum se coli uoluerit, illos autem deos gentium, quos isti iam colebant, coli prohibuerit. sed hoc ipsum magis ab eis requirendum est, quemnam uel qualem putent. esse istum deum, qui noluerit coli deos
Abbreviated transcription (Latin):
locum quem nunc considamꝰ
ubi ciues eius et potentiam
uirtutis in eo stupebant. etr
nobilitatem generis contẽ¬
nebant. Nam hoc eum dicit
eis cdixisse. utiq dicetis mͥ. mi¬
dice cura te ipsum quanta
audiimus facta in caphar¬
naum fac hic et in patria tu¬
a cum scd̾m eiusdem ipstus
luce narrationem nichil al¬
huc legatur fecisse caphar¬
naum. Quoo quia longum
non ẽ et facillunum ẽ. et pet¬
neccessarium: totum inseranꝰ
unde. ad hoc narranctum et
quomodo uenerit. Post ea qͣm
baptiratum et temptatumd¬
minum indicauit: ita segi¬
tur. Et confuminata omina
tatione diabolus recessit a
illo usq ad tempus. Et regnd̾¬
fusẽ ih̾c in uirtute sꝑtritus
in galileam: et fama exut li¬
ꝑ uniuersam regionem de l¬
lo. et iꝑse docebat in sinagoss
eorum: et magnificabatur a
omnibus. Et uenit tu narareb
ubi erat nutritus. Et intrallł
scd̾m consuetudinem suam.
esurrerit legere: et traditusẽ
mini suꝑ me propter quod

Expanded text:
locum, quem nunc consideramus, locum, quem nunc consideramus, ubi cives ejus et potentiam virtutis in eo stupebant, et ignobilitatem generis contemnebant. Nam hoc eum dicit eis dixisse, Utique dicetis mihi: Medice, cura teipsum: quanta audivimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua; cum secundum ejusdem ipsius Lucae narrationem nihil adhuc legatur fecisse Capharnaum. Quod quia longum non est, et facillimum est et pernecessarium, totum inserimus, unde ad hoc narrandum et quomodo venerit. Posteaquam baptizatum et tentatum Dominum indicavit, ita sequituum et consummata omni temptatione diabolus recessit ab illo usque ad tempus et regressus est Iesus in virtute Spiritus in Galilaeam et fama exiit per universam regionem de illo et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus et venit Nazareth ubi erat nutritus et intravit secundum consuetudinem suasurrexerit legere: et datus sit imini super me, propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
ceceri meminerunt. Et marcus
quidem eadem prope cominemo¬
rat hic omnia quȩ matheris.
nisi qd̾ dominum fabrum ec ma¬
riȩ filium dicit a catibus suis
dictum: non ficut matheus fa¬
bri filtum. Nec mirandum ẽ.
cum utrum q dici potuerit.
Eo enum et frabrum credebant.
quo fabri filium. lucas autem
eamdem rem gestam. latiꝰ inli¬
cat: et plura ibi cominemorat
Nec longe pꝰ baptismum et tẽp¬
tationem eiꝰ hoc inserit. sine
dubio p̃occupans qd̾ multis re¬
biis int̾positis pꝰ ea gestum ẽ: Un¬
de quisq potest aduertere. quos
huictam magne quęstioni qt̾a
de consensu euangelistarum
enodandam deo adiuuante
suscepimus plurimum nec¬
cessatium ẽ: non nescientes a¬
liquid eos p̃termisisse. aut nes¬
cientes quemadmodumse
ordo rerum gestarum haberer
alium potius ordinem. suȩre¬
corclationis tenuisse. Quod hie
euidentissime intelligi potest
quia lucas antequam auqͥo
narraret dominum fecisse ca¬
pharnaum p̃occupauat hũc

Expanded text:
ceteri meminerunt. Et Marcus ceteri meminerunt. Et Marcus quidem eadem prope commemorat hic omnia quae Mattheus, nisi quod dominum fabrum et Mariae filium dicit a ciuibus suis dictum, non, sicut Mattheus, fabri filium. nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit; eo enim et fabrum credebant quo fabri filium. Lucas autem eandem rem gestam latius indicat et plura ibi commemorat; nec longe post baptismum et temtationem eius hoc inserit sine dubio praeoccupans quod multis rebus interpositis postea gestum est. unde quisque possit aduertere, quod huic tam magnae quaestioni, quam de consensu euangelistarum enodandam deo adiuuante suscepimus, plurimum necessarium est, non nescientes aliquid eos pcientes quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, alium potius ordinem suae recordationis tenuisse; quod hinc evidentissime intelligi potest, quia Lucas antequam aliquid narraret Dominum fecisse Capharnaum, praeoccupavit hunc
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ cum consummas¬
set iħc ꝑabolas istas: transut
incle. Et ueniens inpatriam
suam: docebat insinagogis e¬
orum. Et cetera usq ad uiud u¬
bi ait. Et non fecit ibi urtutes
multas: ꝓpt̾ incredulitatem
illorum. A suꝑiore sermone ꝑa¬
bolarum sic transit ut non os¬
tenclat consequentis ordinis
neccesfitatem. Presertim quia
marcus ab istis ꝑabolis non
inquit iste s in aliuo tendens
in qd̃ et lucas ita conteruit nat¬
rationem: ut credibilius osten¬
dat᷑ hoc eẽ: consequenter gestũ¬
potius: qd ipsi duo cont̾inu¬
anter adrungunt. Ne. naui et¬
scilicet in qua dormiebat iħe:
et de illo mmiraculo expulsorũ
demoniorum aput gerasenos
quȩ duos matħs iam suꝑtus
recoleus int̾posuit. Hunc gͦ quȩ
inpatria sua dñs dixetit. uelei
dicta sint: uideamus utrum
cum alus duobus marco et iu¬
ca concordent Nam iohs longe
indiuersis et dissimilibus nar¬
rationis fuȩ locis. uel dicta eẽ:
dño talia. uel eum dixisse com¬
memorat: qualia hoc loco. tres

Expanded text:
 cum consummasset Iesus parabolas istas, transiit inde. et ueniens in patriam suam docebat eos in synagogis eorum, et cetera usque ad illud ubi ait: et non fecit ibi uirtutes multas propter incredulitatem illorum. a superiore sermone parabolarum sic transit, ut non ostendat consequentis ordinis necessitatem, praesertim quia Marcus ab istis parabolis, non in quod iste, sed in aliud tendens, in quod et Lucas ita conexuit narrationem, ut credibilius ostendatur hoc esse potius consequenter gestum, quod ipsi duo continuanter adiungunt, de naui scilicet, in qua dormiebat Iesus, et de illo miraculo expulsorum demoniorum aput Gerasenos. quae duo Mattheus iam superius recolens interposuit. nunc ergo quae in patria sua dominus dixerit uel ei dicta sint uideamus utrum cum aliis duobus Marco et Luca concordent. nam Iohannes longe in diuersis et dissimilibus narrationis suae locis uel dicta esse domino talia uel eum dixisse commemorat, qualia hoc- loco tres
Abbreviated transcription (Latin):
quantum ab illo commemora¬
tum ẽ. etiam hoc fubiecit mil¬
la tamen facta neccessitate. qͣ
hoc etiam consequent᷑ gesturm
eẽ. intelligere cogeremur: si¬
cut nec mnath̾s. Inilo enu tẽ¬
pore dixit. non in illo die uel
illa hora. Hisi quos marcus ñ
qd herodes direrit. sed dicebãt
inquit quia ioh̾s baptista sur¬
rexit a mortuis: matheus ue
rode ipso herode. ait. Inguit
pueris suis: lucas etiam eum
narrandi ordinem quem mar¬
cus tenens nec ipse sane etiã
rerum gestarum eumdem or¬
dinem fuisse credi cogens:i¬
ta hoc idem cominemorat.
dudiuit autem inquit hero¬
des tetrarcha omnia quȩ fiebãt
ab eo: et hesitabat eo quod di¬
ceretur a quibusdam. quia io

Expanded text:
quantum ab illo commemoraquantum ab illo commemoratum est, etiam hoc subjecit, nulla tamen facta necessitate, qua hoc etiam consequenter gestum esse intelligere cogeremur: sicut nec Matthaeus; In illo enim tempore dixit, non, In illo die, vel hora: nisi quod Marcus non quod Herodes dixerit, sed, Dicebant, inquit, quia Joannes Baptista surrexiro de ipso Herode: ait, inquit, pueris suis. Lucas etiam eum narrandi ordinem, quem Marcus, tenens nec ipse sane etiam rerum gestarum eundem ordinem fuisse credi cogens ita hoc idem commemorat: audiuit autem, inquit, Herodes tetrarcha omnia quae fiebant ab eo et haesitabat, eo quod diceretur a quibusdam: quia Io
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ hanc summilitudinem Mecli¬
ce cura te ipsum. Quanta au¬
diuimus facta incapharna¬
um: fac et hic in patria tua.
et cetera donec ꝑagat totum
ipsum narrationis suȩ locũ.
Quio gͦ eiuiclentuis quam ħ
eum scientem p̃occupasse nar¬
ranclum cum utiq iam mag¬
na ab illo incapharnaum fac¬
ta fuisse. et ip̃e: nouerit. et ip̃e
comemoret quȩ se nonclum
narrasse utiq scit: neq enum
tantum ab eius baptismo pro¬
gressus ẽ: ut oblitus putetur
uondum se. aliquia comme¬
morasse de his quȩ incapharna¬
um gesta fuerant. Modicum
enun cepit post baptismum. a¬
liquid narrare de domino
equitur matheus In il¬
lo tempore audutit herodes te¬
thrarcha famam iħu: et ait pu¬
eris suis. hic ioh̾es ẽ daptista:
ipse surregit amortuis. et ide¬
o uirtutes opantur intłls eo
Marcus hoc idem et eodem m
dicit. s non eodem ordine. Nã
post ea quam discipulos domi¬
nus misit dicens eis ne quid ĩ
uia ferrent nisi uirgam tan¬
tum: terminato eo sermone.

Expanded text:
 hanc similitudinem: medice, cura te ipsum; quanta audiuimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua, et cetera, donec peragat totum ipsum narrationis suae locum. quid ergo euidentius quam hoc eum scientem praeoccupasse narrandum, cum utique iam magna ab illo in Capharnaum facta fuisse et ipse nouerit et ipse commemoret quae se nondum narrasse utique scit? neque enim tantum ab eius baptismo progressus est, ut oblitus putetur nondum se aliquid commemorasse de his quae in Capharnaum gesta fuerant; modo enim coepit post baptismum aliquid narrare de domino. Sequitur Mattheus: in illo tempore audiuit Herodes tetrarcha famam Iesu et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur. Marcus hoc idem et eodem modo dicit, sed non eodem ordine . Nam posteaquam discipulos Dominus misit, dicens eis ne quid in via ferrent, nisi virgam tantum, terminato eo sermone,
Abbreviated transcription (Latin):
tri. Laucas autem pꝰ ea quamȩ
eodem ordine cominemorauit.
quȩ de passione. et resurrectio¬
ne: sua duodecun discipulis p̾¬
dixerit: p̾t̾intitit ea quȩ isticõ¬
memorant. Postq urterpositia
occurrunt ei ad iericho. Quod
aut dixerunt macħs et mari
de princiþibus gentium qui
dñantur subiectis non ita fu¬
turum int̾ illos. s eum qui e¬
etit maior etiam seruum alio
futurum: dicit tale. aliquid
et lucas. s non eo loco. et ordoiii
indicat iterum eẽ. eamdem sen¬
tentiam adño dictam.

Expanded text:
t. Lucas autem posteaquam ex eodem ordine commemoravit, quae de passione et de resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occurrunt ei ad Jericho . Quod autem dixerunt Matthaeus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subjectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit major etiam servum aliorum futurum: dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco ; et ordo ipse indicat, iterum esse eamdem sententiam a Domino dictam.
Abbreviated transcription (Latin):
illuo ubi ait. Sic̃ fuiꝰ hoi̾s non
uenit ministrari. s ministrare
et dare anunam suam redep¬
tionem ꝓmultis. Nunc cum
illo ordinem etiam marcus
tenet filios rebedei ꝑhibens cli¬
.risse qd̃ ab eis non ꝑ eos ipsos.
s ꝑ matrem dictum ẽẽ. matħs
expressit. cum illa eorum uolu̾¬
tatem attuliss ad dñm. Unde
magis ip̃os quam iliam diris¬
se qo dictum ẽ: marcꝰ breuit̃
intunauit. Ueuiq et dñs et

Expanded text:
ait, Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis . Hunc cum illo ordinem etiam Marcus tenet, filios Zebedaei perhibens dixisse quod ab eis, non per eos ipsos, sed per matrem dictum esse Matthaeus expressit, cum illa eorum voluntatem attulisset ad Dominum. Unde magis ipsos quam illam dixisse quod dictum est, Marcus breviter intimavit. Denique et Dominus, et
Abbreviated transcription (Latin):
litteram qd̾ et ꝙ angłm et ꝑ se ipsũ
p̾dixerat. Inuenimus itaq apud
quatuor euangelistas decies cõme¬
moratum dñm uisum eẽ ab om̃ib
pꝰ refurrectionem. Semel ad monu¬
mentum mulieribus. Iterum re
gredientibus amonum̃to. initin̾e̾.
tercio petro. Quarto duobus eum¬
tibus in castello. Quinto pluribus
inierłm ubi non erat thomas. Sex¬
toubiuidit eum thomas. Septimo
adinare tiberiadis. Octauo in mon¬
te galilȩe scd̃m matħm. Nono qd̃
dicit marcus nouissime recumbe¬
tibus quia iam non erant interra
cum illo conuiuaturi. Uecimo in
ipso die noniam in t̾ra s eleuatum
innube. cum incelum ascenderet
quod marcus et lucas comine mo¬
rant. Marcus quidem pꝰ illud qd̃
eis discumbentibus apparuit ita
continuans ut diceret Ec dñs quid¬
ihe pꝰquam locutus est eis. assump¬
tus est in celum. lucas autem p̃ter¬
missis omnibus quȩ ꝑ quadragĩ

Expanded text:
litteram quod et per angelum et per se ipsum litteram quod et per angelum et per se ipsum praedixerat. Inuenimus itaque aput quattuor euangelistas deciens commemoratum dominum uisum esse ab hominibus post resurrectionem: semel ad monumentum mulieribus, iterum eisdem regredientibus a monumento in itinere, tertio Petro, quarto duobus euntibus in castellum, quinto pluribus in Hierusalem ubi non erat Thomas, sexto ubi eum uidit Thomas, septimo ad mare Tiberiadis, octauo in monte Galilaeae secundum Mattheum, nono, quod dicit Marcus, nouissime recumbentibus, quia iam non erant in terra cum illo conuiuaturi, decimo in ipso die, non iam in terra, sed eleuatum in nubem, cum in caelum ascenderet, quod Marcus et Lucas commemorant, Marcus quidem post illud, quod eis discumbentibus apparuit, ita continuans, ut diceret: et dominus quidquam locutus est eis, adsumptus est in caelum, Lucas autem praetermissis omnibus quae per quadragi
Abbreviated transcription (Latin):
dun ẽ. ne quis eristimet tercio ioħor
dirisse: tanq tres sole facte fuerint.
manifestationes eius. S hoc intelli¬
gendus est ad numerum dietum
retulisse non ad numerum ipsar̾
manifestationum. nec continuoꝵ
dierum s ꝑ interualla sicut idem
ipse testatur. Nam primo ipso die
resurrectionis suȩ: excepto quod a
mulieribus uisus est. id est quod
ineuanglio claret. ter se manifes¬
tauit. Semel petro. iterum duobus
illis quorum erat unus cleophas
t̾cio plurimis iam inde colloqu̾e¬
tibus noctis exordio. S hoc totum
ioħs ad unum diem referens: se¬
mel conputat. Iterum aũt hoc est
alio die quando eum uidit et tho¬
mas. tercio uͦ ad mare tiberiadis.
hoc ẽ clie manifestationis euis. nõ
tercia manifestatione. Ae ꝑ hoc post
hec omnia cogunur intelligere. fac¬
tum ẽẽ. qd̃ eum in monte galilȩe
scd̃m matħm undecim discipuli
uiderunt: quo eos scdm constitutũ
p̾cesserat: ut impleretur etiam ad

Expanded text:
ndum est, ne quis existimet tertio Iohannem ndum est, ne quis existimet tertio Iohannem dixisse, tamquam tres solae factae fuerint manifestationes eius; sed hoc intellegendus est ad numerum dierum rettulisse, non ad numerum ipsarum manifestationum nec continuorum dierum, sed per interualla, sicut idem ipse testatur. nam primo ipso die resurrectionis suae, excepto quod a mulieribus uisus est, id est quod in euangelio claret, ter se manifestauit, semel Petro, iterum duobus illis, quorum erat unus Cleopas, tertio plurimis iam inde conloquentibus noctis exordio, sed hoc totum Iohannes ad unum diem referens semel conputat; iterum autem, hoc est alio die, quando eum uidit et Thomas; tertio uero ad mare Tiberiadis, hoc est tertio die manifestationis eius, non tertia manifestatione. ac per hoc post haec omnia cogimur intellegere factum esse. quod eum in monte Galilaeae secundum Mattheum undecim discipuli uiderunt, quo eos secundum constitutum praecesserat, ut inpleretur etiam ad