comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd timeat aut caueat. uelint aut cu-¬
piãt. unde lȩtent᷑ aut gadeat. contri¬
stent᷑ aut doleat̃. Metuut̃ hereditatẽ
regni cęlestis amittere. cupiut̃ ad
cȩlestẽ patriã ꝑuenire. Dolent tẽptati.
gaudet de tẽptatione liberati. Ac ꝑ
hoc recta mens rectos hos abet affe¬
ingenio. suauis eloqͥo. scłari littera¬
tura ꝑitꝰ. in ȩccłasticis laboribꝰ oꝑosꝰ
in cotidianis disputationibꝰ clarꝰ ĩ oiꝰ
sua actioẽ conspicuus. in expositiõe
fidei nr̃e catholicꝰ. ĩ questionibꝰ ab sol¬
uendis acutꝰ. in reuincendis hereticiᷤ
circũs pectꝰ. ĩ explanandis scripturiᷤ
canonicis cautꝰ. ipse gͦ quẽ in his li¬
bellis ꝓ possibilitate secutus sũ. haẽ
questionẽ de qͣ agit᷑ hoc mͦ det̃nunat
dicens. Hi motꝰ. hi affectꝰ de amore¬
bono ⁊ de sca̾ caritate uenientes. si
uicia uocandi sunt: sinamꝰ ut ea quȩ¬
uere uicia sũt uirtutes uocemꝰ. S cũ
uerã rationẽ secunt᷑ istę affectiones qͣn¬

Expanded text:
quid timeant aut caveant, velint aut cupiant, unde laetentur aut gaudeant, contristentur aut doleant. Metuunt haereditatem regni coelestis amittere; cupiunt ad coelestem patriam pervenire; dolent tentati, gaudent de tentationibus liberati: ac per hoc, recta mens rectos habet affectus,ingenio, suavis eloquio, saecularis litteraturae peritus, in ecclesiasticis laboribus operosus, in quotidianis disputationibus clarus, in omni sua actione compositus, in expositione fidei nostrae catholicus, in quaestionibus absolvendis acutus, in revincendis haereticis circumspectus, et in explicandis Scripturis canonicis cautus; ipse ergo, quem in his libellis pro possibilitate secutus sum, hanc quaestionem, de qua agitur, hoc modo determinat, dicens: « Hi motus, hi affectboni et de sancta caritate uenientes si uitia uocanda sunt, sinamus, ut ea, quauere uitia sunt, uirtutes uocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae adfectiones, quan
Abbreviated transcription (Latin):
re cupiebant. nichil eis deerit. q ul¬
teriꝰ cõcupiscat᷑. Et ĩ illa regione per¬
petue securitatis ac pacis ꝑfecte beati.
nec timoris stimulos passuri sũt nec
doloris. S timor ille ñ quẽ foras ca-
ritas mittit. s quẽ caritas nutrit. idđo

Expanded text:
re cupiebant, nihil eis deerit quod ulre cupiebant, nihil eis deerit quod ulterius concupiscant, et in illa regione perpetuae securitatis ac pacis perfecte beati, nec timoris stimulos passuri sunt, nec doloris. Sed timor ille, non quem caritas foras mittit, sed quem caritas nutrit, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
sine quib ĩ hac uita recte ñ ui¬
uit᷑. ĩ illa fut᷑a beatitudine ñ sit̃.
q̃ nec timorẽ habit᷑a ẽ nec dolorẽ.
C sic nisi ex conditione nr̃ȩ in¬
firmitatis nob̾ inessent affectus
isti. nũquã plerũq dolendo uł flendo.
eis cederemꝰ inuiti. S iccirco eos hu¬
ic necessarios uitȩ sentimꝰ.qr in bac
mortalitate sine eis omi̾no recꝰte ñ
uiuimꝰ. Quando si ñ timeat qͥsq uł
caueat. aut ipse quãdiu mortalit̃
uiuit᷑. aut aliꝰ quẽ ĩ xp̃o diligit a fi¬
de sua deficiat. si nec de suo nec de
ꝓximi sui peccato cõtristet᷑ ⁊ doleat.
de ꝓfectu lȩtet᷑ & gaudeat. si nichil
boni uelit aut cupiat. nõ solum recte
ñ uiuit. s etiã sensũ ipsiꝰ humanita¬
fletꝰ ullus potest ẽẽ nec gemitꝰ. ha¬
bebut̃ om̃s sci amorẽ ꝑfectũ. timo¬
rẽ nullũ. ga̾diũ sẽpit̾nũ. Ibi erit
uoluntas recta. cupiditas nulla. qm̃
fruendo cȩlestibꝰ bonis ad quȩ ꝑueni-¬

Expanded text:
ac vita recte non vivitur in illa futura beatitudine non sint, quae nec timorem habitura est, nec dolorem. Ac sic nisi ex conditione nostrae infirmitatis nobis inessent affectus isti, nunquam plerumque dolendo, vel flendo eis cederemus inviti. Sed idcirco eos huic necessarios vitae sentimus, quia in hac mortalitate sine eis omnino recte non vivimus. Quando si non timeat quisque vel caveat, ne aut ipse quandiu mortaliter vivit, aut alius quem in Christo diligit, a fide sua deficiat; si nec de suo, nec de proximi sui peccato contristetur, nec doleat, de profectu laetetur aut gaudeat, si nihil boni velit aut cupiat; non solum recte non vivit, sed etiam sensum ipsius humanitafletus ullus potest esse, nec gemitus: habebunt omnes sancti amorem perfectum, timorem nullum, et gaudium sempiternum. Ibi eis erit voluntas recta, cupiditas nulla, quoniam fruendo coelestibus bonis, ad quae perveni
Abbreviated transcription (Latin):
cioni obedientes efficiat. Tercia. auit
his qͥbꝰ congregemꝰ uti uelimꝰ ad eorũ
salutis ⁊ nr̃ȩ plenitudinẽ capiendã.
Quȩ omĩa. ad reliquarũ triũ uirtutũ
tia ⁊ fortitudo plurimũ ualent. in
cohercendis animi ꝑturbationibꝰ
ac frenandis. quas ꝑturbationes. ñ¬
nulli passiones. alii egritudineᷤ uo¬
eant. Quibꝰ modi ficatis.⁊ qͣdã tẽꝑan¬
tiȩ ac fortitudinis lege cõpositis.
om̃s uirtutes ĩ hõe suo creatori
subicto.sine ullis uiciorũ contͣdic¬
tionibꝰ regnant . xxxiii. D̾ sociali¬

Expanded text:
tertia ut his quibus congregamur, uti velimus ad eorum salutis et nostrae plenitudinem capiendam. Quae omnia ad reliquarum trium virtutum tia et fortitudo plurimum valent in coercendis animi perturbationibus ac frenandis, quas perturbationes nonnulli passiones, alii aegritudines vocant. Quibus modificatis, et quadam temperantiae ac fortitudinis lege compositis, omnes virtutes in homine suo creatori subjecto sine ullis vitiorum contradictionibus regnant
Abbreviated transcription (Latin):
merandꝰ. s potiꝰ intelligendꝰ ẽ uici̾is
inimicus. Iã illud qđ dieũt. boni uo¬
lunt. mali cupiunt. uł boni gaudẽt.
mali lȩtant᷑. qͥsigeai sanȩ m̃tis admit.¬
tat. immo quis sanȩ mentis nõ re-¬
darguat. cũ ⁊ script᷑a nr̃a hominẽ
malȩ uoluntatis increpet dicens.
noli uelle m̃tiri omẽ m̃daciũ. ⁊ tulliuᷤ
orator ãplissimꝰ cupiditatẽ ponat ĩ
bono. ubi dic̃. cupio patres conse̾pti
ẽẽ me clem̃tẽ: ⁊ apud illos uirgilius
gaudiũ uituꝑet dicens. hinc metiuit.

Expanded text:
merandus, sed potius intelligendus est vitiis inimicus. 4. Jam illud quod dicunt, Boni volunt, mali cupiunt; vel, Boni gaudent, mali laetantur: quis sanae mentis admittat? imo quis sana mente non redarguat? Cum et Scriptura nostra hominem malae voluntatis increpet dicens; Noli velle mentiri omne mendacium ; et Tullius orator amplissimus cupiditatem ponat in bono, ubi dicit: Cupio, patres conscripti, me esse clementem ; et apud illos Virgilius gaudium vituperet, dicens: Hinc metuunt,
Abbreviated transcription (Latin):
solet ex cõmisso pecc̾o.sapientẽ quẽ
putant nullũ habere peccatũ stimu¬
lare ñ possit aliqͣ recordatione pec¬
fleuit. nec tamen ea tristicia qͣ tristiͦ
fuit ei ex peccatis suis accessit. qͥ sine
peccato conceptus ⁊ natꝰ. non solũ non
peccauit. s etiã peccare ñ potuit. Ut
aũt de suis qͦq litteris istorũ reuincan¬
tur ineptiȩ. qͥ putãt sapientẽ cõtrista¬
ri uł dolere ñ posse. legant illud qd̾ eoꝵ
doctissimꝰ ait. Nã omino ñ dolere ñ sine
magna mercede cõtingit. inmanitas
ĩ aĩo. stupores in corpore. De timore
aũt quẽ illi ponũt ĩ malo. scriptura
t̾ret a malo. ⁊ inuitos tenet in bono.
Iste aũt de qͦ dicit ꝓpħa. qͥ sine timore
ẽ. ñ potest iustificari. magis increm̃to
caritatis auget᷑. Et alit̃ qͥs timet. ne ma¬
lũ qͦ puniat᷑ incui̾rat. alit̾ ne bonũ
qͦ delectat᷑ amittat. Nõ gͥ omis tunor
haberi debet in uicio. s ille tantum
de qͦ scͥptũ ẽ qr timor pęnã habet.

Expanded text:
solet ex commisso peccato, sapientem, quem putant nullum habere peccatum, stimulare non possit aliqua recordatione pecflevit ; nec tamen ea tristitia qua tristis fuit, ei ex peccatis suis accessit, qui sine peccato conceptus et natus, non solum non peccavit, sed etiam peccare non potuit. 3. Ut autem de suis quoque litteris istorum revincantur ineptiae qui putant sapientem contristari, vel dolore non posse, legant illud quod eorum doctissimus ait: « Nam omnino non dolere, non sine magna mercede contingit immanitatis in animo, stuporis in corpore . De timore autem quem illi ponunt in malo, Scriptura terret a malo, et invitos tenet in bono; iste autem de quo dicit propheta, Qui sine timore est, non potest justificari , magis incremento caritatis augetur; et aliter quis timet, ne malum quo puniatur incurrat; aliter, ne bonum quo delectatur amittat. Non igitur omnis timor haberi debet in vitio, sed ille tantum de quo scriptum est: Quia timor poenam habet .
Abbreviated transcription (Latin):
ideamꝰ nuc̃ qͥd diligentia dis¬
putationis inueniat. etiã de
quatuor affectionibꝰ. qͣs uicia eẽ
stulticia sapientiũ mundi huiꝰ exi¬
stimantes. si timere ac dolere. cu¬
catores aut ꝑditi. recte nõ affectꝰ
aliqͥ possent dici. s morbi. At cũ
eos uicia credat.ex qͥbꝰ deo placuer̃
illi qͥ uiciis plus quã cęteri homi̾es
restiter̃. Itaq paulus apłs de timo¬
re sic loqͥt᷑.Timeo aũt ne sic̃ serpẽs
seduxit euã sua astutia. sic ⁊ uri

Expanded text:
1. Videamus nunc quid diligentia dis1. Videamus nunc quid diligentia disputationis inveniat etiam de quatuor affectionibus quas vitia esse stultitia sapientium mundi hujus existimat. Nam si timere, ac dolere, cucatores aut perditi, recte non affectus aliqui possent dici, sed morbi. At cum eos vitia credat, ex quibus Deo placuerunt illi qui vitiis plus quam caeteri homines restiterunt? Itaque Paulus apostolus de timore sic loquitur: Timeo autem ne, sicut serpens seduxit Evam sua astutia, sic et ves
Abbreviated transcription (Latin):
nabit᷑. Et alit̾ salui facti sumꝰ in spe.
alit̃ salui erimꝰ in re. Hic ita salui
sumꝰ. ut ad huc ꝑire possi mꝰ. Ibi qui¬
cũq saluus fuerit. ꝑire ultra ñ po¬
terit. Ae ꝑ hoc ⁊ scientia q̃ cognitio¬
nẽ rerũ nob̾ in huiꝰ scłi nocꝰte uiuen¬
tibꝰ p̃stat. plenitudini fututure col¬
lata pars scientiȩ ẽ credenda ñ to¬
ta. ꝓpt̃ qđ dicit sc̾s apłs. Ex parte
uenerit qd̾ ꝑfectũ ẽ: euacuabitur
q ex parte ẽ. Hic euacuari asserit
consũmari. Qñqͥdẽ pars scientiȩ q̃ ẽ
ꝑficienda ꝑfectis. ñ euacuanda ẽ: s
implenda. Proinde ubi erit omĩũ
fideliũ catholicorũ salus plena. cor¬
ruptibilitas nulla.⁊ inmortalitas
beata. ibi erit prudentiȩ ac sapien¬
tiȩ ꝑfectio uera.rerũ oĩũ cognitio
tota. qͣndo scientia ad ꝑfectũ fue.¬
rit partis euacuatione ꝑducta.
num̾ari ñ debeat. si earũ usus ex
bona uoluntate ꝓcedat.

Expanded text:
nabitur; et aliter salvi facti sumus in spe, nabitur; et aliter salvi facti sumus in spe, aliter salvi erimus in re. Hic ita salvi facti sumus, ut adhuc perire possimus; ibi quicunque salvus fuerit, perire ultra non poterit; ac per hoc, scientia quae cognitionem rerum nobis in hujus saeculi nocte viventibus praestat, plenitudini futurae collata, pars scientiae est credenda, non tota. Propter quod dicit sanctus Apostolus: Ex parte venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . Hic evacuari asserit, consummari: quoniam quidem pars scientiae quae est perficienda, perfectis non evacuanda est, sed implenda. Proinde ubi erit omnium fidelium catholicorum salus plena, corruptibilitas nulla, et immortalitas beata, ibi erit prudentiae ac sapientiae perfectio vera, et rerum omnium cognitio tota, quando scientia ad perfectum fuerit partis evacuatione perducta. si earum usus ex bona voluntate procedat.
Abbreviated transcription (Latin):
aut alieno consentiũt. In hac gͥ uita
ubi aut uoluntate aut ei̾rore aut in¬
firmitate peccat᷑. qͥcũq diuinitꝰ adiu¬
ti uoluntate ñ peccat᷑. utiq in rep̃hen¬
sibilit̾ uiuut̃.S qr potest eos en̾ or
aut infirmitas peccatis in uoluere.
ab illo se illum inari fidelit̾ postu.¬
lant ⁊ sanari. eui exultans ille cla.¬
mabat in sp̃u dicens. Dñs illumina¬
tio mea & salus mea. quẽ timebo.
Ut cũ illuminatio ꝑ donũ pruden.¬
tię ac sapientię collata detraxerit
cęcitatẽ.⁊ sanauerit ꝑ gr̃ã di salũ
refusa languorẽ. tuc̃ mens illumi¬
nata diuinitꝰ & sanata. nec ĩ eiꝰ quȩ
cauenda uł appetenda sũt humano de¬
cipiat᷑ ei̾rore. aut ꝓ ueris falsa defen¬
dat. aut ꝓ falsis uera reiciat. ⁊ sine
ullo infirmitatis obstaculo: bonũ qd
elegerit imple p̃ualeat. S alia ẽ sal
huiꝰ uitȩ qͣ mortalit̃ uiuit᷑. alia illiuᷤ
ubi mortale nr̃m immortalitate do¬

Expanded text:
aut alieno consentiunt. In hac igitur vita, aut alieno consentiunt. In hac igitur vita, ubi aut voluntate, aut errore, aut infirmitate peccatur, quicunque divinitus adjuti voluntate non peccant, utique irreprehensibiliter vivunt. Sed quia potest eos error aut infirmitas peccatis involvere, ab illo se illuminari fideliter postulent et sanari, cui exsultans ille clamabat in Spiritu, dicens: Dominus illuminatio mea, et salus mea, quem timebo ? ut cum illuminatio, per donum prudentiae ac sapientiae collata detraxerit caecitatem, et sanaverit per gratiam Dei salus refusa languorem, tunc mens illuminata divinitus et sanata, nec in eis quae cavenda vel appetenda sunt, humano decipiatur errore, ut aut pro veris falsa defendat, aut pro falsis vera rejiciat; et sine ullo infirmitatis obstaculo bonum quod elegerit implere praevaleat. 3. Sed alia est salus hujus vitae qua mortaliter vivitur, alia illius ubi mortale nostrum immortalitate do
Abbreviated transcription (Latin):
participatione prudentes effee¬
ti. do suo ñ pedibꝰ s scis moribꝰ appro¬
pinquant. ex ea parte qͣ sũt di dono
prudentes. nec suo pire possũt nec
alieno pecc̾o. Ex eo aũt qͥ necdũ ita ẽ
eorũ ꝑfecta prudentia sic̃ in illa uita
erit ubi ꝑfecte uiuentibꝰ nullus ei̾ror
obreꝑe omino poterit. etiã prudẽtes
aliqͣties peccatis fallentibꝰ adqͥescunt
Nõ uoluntate dep̃uati. s humano er¬
rore ut homines lapsi. Nec adhuc
tota prudentiȩ ac sapientię ꝑfectio¬
ne ꝑfecti. sic̃ ibi er̃ ubi nec ignorare
aliqͥd nec peccare iã possũt. Hic uͦ si
potuisset a pece̾o recte factũ ꝑfecte
discerni. nũquã ab occultis suis oraret
ille mundari qͥ ait. Ab occultis meis
munda me dñe. ⁊ ab alienis parce
seruo tuo. Quibꝰ u̾bis satis ostendit.
qd illi qͦ qͥ sce̾ ꝑ donũ sc̃i sp̃s uiuũt.¬
tam̃ ꝓpt̃ reliqͥas infirmitatis huma¬
nȩ qͣs trahut̃. siue scientes siue nesci¬
entes aliqͦties aut suo peccato cedunt.

Expanded text:
articipatione prudentes effecti, Deo suo non pedibus, sed sanctis moribus appropinquant, ex ea parte qua sunt Dei dono prudentes, nec suo perire possunt, nec alieno peccato; ex eo autem quod necdum ita est eorum perfecta prudentia, sicut in illa vita erit, ubi perfecte viventibus ullus error obrepere omnino non poterit; etiam prudentes aliquoties peccatis fallentibus acquiescunt; non voluntate depravati, sed humano errore, ut homines, lapsi; nec adhuc tota prudentiae ac sapientiae perceptione perfecti; sicut ibi erunt, ubi nec ignorare aliquid, nec peccare jam poterunt. 2. Hic vero, si potuisset a peccato recte factum perfecte discerni, nunquam ab occultis suis oraret ille mundari qui ait: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Quibus verbis satis ostendit quod illi quoqtamen propter aliquas infirmitates humanas quas trahunt, sive scientes, sive nescientes, aliquoties aut suo peccato cedunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ disparibꝰ militantes officiis. xͦ
rege omĩũ uocante ꝑueniut. quis
eni nescit qđ sic̃ ociũ studiosum in¬
effabilẽ suauitatẽ sapientiȩ cȩle¬
stis infindit a carnalibus ocioso
affert fructꝰ. humanȩ societati utiliꝰ
occupatio: In ipsis qͦq studiis sp̃alibꝰ
qͣntũ possũt ȩccłastici uiri ꝓficere
quis sufficient̃ enumeret. cũ ⁊ in¬
feriores docendo seipsos exerceãt.
& conferentes cũ equalit̾ eruditis
cautiores in pluribꝰ fiant. ⁊ ab eru¬
ditioribꝰ audiendo mala sibi ꝑsuasa
deponãt. recta firmiꝰ teneant. oc¬
culta cognoseat᷑. & confirm̃t᷑ ĩ eiꝰ
quorũ dubio fluctuabãt : S qͣm
disputationis ordo deposcit. ait etiã
de prudentia quę pͥncipalis uirtuᷤ
quarta ponit᷑ pauca dicamꝰ. de iusti¬
cia sufficiant ista q̃ diximꝰ.XXUiiii.

Expanded text:
num disparibus militantes officiis, Christo num disparibus militantes officiis, Christo Rege omnium vocante, perveniunt. Quis enim nescit quod sicut otium studiosum ineffabilem suavitatem sapientiae coelestis infundit a carnalibus otioso; umanae societatis utilitatibus occupato? In ipsis quoque studiis spiritalibus quantum possint ecclesiastici viri proficere, quis sufficienter enumeret: cum et inferiores docendo, seipsos exerceant, et conferendo cum aequaliter eruditis, cautiores in pluribus fiant; et ab eruditioribus audiendo, male sibi persuasa deponant, recta firmius teneant, occulta cognoscant, et confirmentur in eis quorum dubiis fluctuabant? Sed quoniam disputationis ordo deposcit ut etiam de prudentia, quae principalis virtus quarta ponitur, pauca dicamus, de justitia sufficiant ista quae diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã facuut. hii qͥ merito suȩ cõ¬
u̾sationis uł eruditionis electi. ocio¬
sũ studiũ fructuose utilitati regen.¬
de multitudinis anteponũt. & cũ poꝰ.¬
sent laboranti ȩccłȩ subuenire. ope¬
rose ãministrationis laborẽ fruen¬
dȩ qͥetis contẽplatione refuguit. s¬
qm̃ sut młti qͥ se impares tantȩ sar¬
cine norut̃. tales iuste se etiã quȩsi.¬
ti ñ offer̃. ne uidentur nõ eccłasticos
labores uelle suscipe. s honores ãbi¬
re. eũ dignitas eccłastica nec ambi¬
enda sit nec uitanda. Qui uͦ p̃esse &
ꝓdesse ipłis possũt. si quęsiti ñ fuerĩt.
iuste se ipsos ꝑcipiendȩ sapientiȩ stu.¬
diis tradut᷑. Ueruntam̃ si ⁊ illi qͥ lu¬
eris ꝑ se ꝓficientiũ crescũt. & isti qͥ
in seipsis sub đo suo sapientiȩ sp̃alis
ꝑceptione ꝓficiũt. in ꝓposito suo ꝑ-¬
maneãt. itineribꝰ qͥd ẽ diu̾sis incedũt.
s ad unã patriã tendut᷑.⁊ ad unũ reg¬

Expanded text:
itiam faciunt hi qui merito suae conversationis vel eruditionis electi, otiosum studium fructuosae utilitati regendae multitudinis anteponunt; et cum possint laboranti Ecclesiae subvenire, operosae administrationis laborem, fruendae quietis contemplatione refugiunt. m sunt multi qui se impares tantae sarcinae norunt, tales juste se, etiam quaesiti, non offerunt: ne videantur non ecclesiasticos labores velle suscipere, sed honores ambire, cum dignitas ecclesiastica nec ambienda sit nec vitanda. Qui vero praeesse et prodesse populis possunt, si quaesiti non fuerint, juste seipsos percipiendae sapientiae studiis tradunt. Verumtamen si et illi qui lucris per se proficientium crescunt, et isti qui in se ipsis sub Deo suo sapientiae spiritalis perceptione proficiunt, in proposito suo permaneant; itineribus quidem diversis incedunt, sed ad unam patriam tendunt, et ad unum reg
Abbreviated transcription (Latin):
uideret̃ quẽpiã ad agnitionẽ uerita¬
tis ab ei̾rore conu̾sũ glorificaret dm
&̃ fidẽ correcti confiterent᷑ muneris
ẽẽ diuini: ipse qͦ dñs discipłos suos
magistros omiũ gentiũ sic docebat
dicens. sic luceat lum̃ ur̃m corã ho̾ibꝰ
ut uidentes oꝑa ur̃a bona magnifi.¬
cent patrẽ ur̾m qͥ ĩ celis ẽ: fixa ergo
hac fide ĩ cordibꝰ nr̃is humiliterq
fundata. qͣ salub̾rime credimꝰ oia bona
ac maxime ea q̃ ad uitã et̾̃nã ꝓueh¬
ut̃. dĩ munere hab̾i. di nunere auge.¬
ri. dĩ munere custodiri. puto piꝰ sensꝰ
non debeat ĩ ea questione turbari.
q̃ de oĩũ & ñ de omĩũ hominũ con¬
uersione generat᷑. si ea quȩ clara sũt
ñ de his q̃ occulta sũt obscuremꝰ.⁊ dũ
ꝓcacit᷑ insistimꝰ clausis. excludamur

Expanded text:
viderent quempiam ad agnitionem veritatis ab errore conversum, glorificarent Deum, et fidem correcti confiterentur muneris esse divini. Ipse quoque Dominus discipulos suos magistros omnium gentium sic docebat dicens: Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videntes opera vestra bona magnificent Patrem vestrum qui in coelis est . Fixa ergo hac fide in cordibus nostris, humiliterque fundata, qua saluberrime credimus omnia bona, ac maxime ea quae ad vitam aeternam provehunt, Dei munere haberi, Dei munere augeri, Dei munere custodiri, puto pius sensus non debeat mea quaestione turbari, quae de omnium, et non de omnium hominum conversione generatur, si ea quae clara sunt, non de his quae occulta sunt, obscuremus; et dum procaciter insistimus clausis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ. nõ solũ ñ rep̃hendit. s etiã lau¬
dat sp̃alis cõcupiscentiȩ uł diuini a¬
moris affectũ. Nos gͦ has affectiones
habendo. s eis male utendo delinqͥmꝰ.
qr humanorũ affectuũ ꝓpͥetas. hoiͦs
indicat creatorẽ. qͣlitas bona uł mala
significat uoluntatẽ. Ae sic motꝰ hi
qͥ ĩ hominibꝰ affectiones s̃. idẽ ipsi ĩ
bene utentibꝰ uirtutes.⁊ in male ui¬
uentibꝰ passiones siue ꝑturbationes.
aut ut qͥdã uolũt egritudines fiunt.
nec audiendi sũt stoici. qͥ eas penitꝰ
eradicare posse & debere contendut᷑.
qm̃ oino nullus ẽ sensuᷤᷤ ubi tim̃di uł
dolendi cupiendi siue gaudendi nullꝰ
inuenit᷑ affectꝰ. Deniq qͣsi ⁊ ipsos pe¬
niteat suę sententię excepta tristicia.
quã cadere ĩ sapientis animũ negant.

Expanded text:
reprehendit, sed etiam laudat spiritalis concupiscentiae, et divini timoris affectum. 2. Non ergo has affectiones habendo, sed eis male utendo delinquimus. Quia humanorum affectuum proprietas hominis indicat Creatorem; qualitas, bonam vel malam significat voluntatem; ac sic, motus hi qui in hominibus affectiones sunt, iidem ipsi in bene utentibus virtutes, et in male viventibus passiones, sive perturbationes, aut, ut quidam volunt, aegritudines fiunt. Nec audiendi sunt Stoici, qui eas penitus cradicari posse, et debere contendunt: quoniam omnino nullus est sensus, ubi timendi, vel dolendi, cupiendi, sive gaudendi nullus invenitur affectus. Denique quasi et ipsos poeniteret suae sententiae, excepta tristitia, quam cadere in sapientis animum negant,
Abbreviated transcription (Latin):
infirma ad efficiendũ. facilis ad au-¬
dendũ: in cupiditatibꝰ cȩca an honori¬
bꝰ tumida.curis anxia. suspicionibꝰ
inqͥeta. głȩ quã uirtutũ auidior. fa-¬
mȩ quã scientiȩ diligentior.⁊ ꝑ o̾em
sui exꝑientiã miserior fruendo hisq̃
Qm uoluntas mutabilis quȩ ñ ab incõ¬
mutabili uoluntate regit᷑. tanto citiꝰ
ꝓpinquat iniqͥtati. qͣnto acriꝰ intendi¬
tur actioni. Quã diu gͦ homini ea pla¬
cent quȩ d̾o displicet. uoluntas eius
animalis ẽ.qr etiã si ĩ bonis morib
agat. male adhuc uiuit: si ñ in gła
piorũ ut ĩ dño głent᷑: nec se nͥ ĩ dõ di¬
ligant. B̾ene enĩ se amat: qͥ in se oꝑa
dĩ amãt. Nã & ds hoc amat in nob̾
qđ ipse fec̃.⁊ hoc odit qd ipse nõ fec̃.
Si gͦ opꝰ di amamꝰ in nob̾. bonã uolun-¬
tatẽ recte amamꝰ in nob̾. Quȩ utiq
si opꝰ di ñ ẽẽt. amanda ñ eẽt. quiᷤ aũt
homo nͥ malę uoluntatis bonã in se

Expanded text:
infirma ad efficiendum, facilis ad auinfirma ad efficiendum, facilis ad audendum, in cupiditatibus caeca, in honoribus tumida, curis anxia, suspicionibus inquieta, gloriae quam virtutum avidior, famae quam conscientiae diligentior, et per omnem sui experientquoniam voluntas mutabilis quae non ab incommutabili voluntate regitur, tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni. Quamdiu ergo homini ea placent quae Deo displicent, voluntas ejus animalis est: quia etiamsi in bonis moribus agat, male adhuc vivit, si non in Dei piorum, ut in Domino glorientur, nec se nisi in Deo diligant. Bene enim se amant, qui in se opera Dei amant. Nam et Deus hoc amat in nobis, quod ipse fecit: et hoc odit, quod ipse non fecit . Si ergo opus Dei amamus in nobis, bonam voluntatem recte si opus Dei non esset, amanda non esset. Quis autem homo, nisi malae voluntatis, bonam in se
Abbreviated transcription (Latin):
tem᷑. qđ nũquã uniu̾sitati hominum
diuinę ꝓuidentiȩ cura de fuerit. Quȩ
licet exceptũ sibi ppłm specialibꝰ ad pie¬
tatẽ direxerit institutis. nulli tam̃
nationi hominũ bonitatis suȩ dona
subtraxit: ut ꝓpħicas uoces ⁊ p̃cep¬
ta legalia conuincerent᷑ ĩ elem̃torũ
obsequiis ac testimoniis accepisse. Un
dona fecer̃. & q̃ creata erãt ad uten¬
dũ: uenerati sũt ad colendũ. In quã
impietatẽ etiã illa gens quã sibi ab
oĩbꝰ gentibꝰ dñs segregauit tota tran¬
Nã plene s̃ paginȩ ueteris testam̃ti de
ispłiticȩ defectionis relatu. ut aꝑte
appareat diuine sẽꝑ fuisse gr̃e: qͦd ñ
omĩs ille ppłs discessit a dño. Ita hu¬
mana natura ĩ pͥmi hois p̃uaricatio¬
ne uitiata. etiã int̾ beneficia. int̾ p̃-¬
cepta.⁊ auxilia di. sẽꝑ ĩ det̾iorẽ. est
ꝓcliuior uoluntatẽ. cui cõmitti: nõ
ẽ aliud quã dimitti. Hȩc itaq uolun¬
tas uaga. incerta. instabilis. imꝑita.

Expanded text:
temur, quod numquam universitati hominum divinae providentiae cura defuerit. Quae licet exceptum sibi populum specialibus ad pietatem direxerit institutis, nulli tamen nationi hominum bonitatis suae dona subtraxit, ut propheticas voces et praecepta legalia convincerentur in elementorum obsequiis ac testimoniis accepisse. Unddona fecerunt: et quae creata erant ad utendum, venerati sunt ad colendum. In quam impietatem etiam illa gens quam sibi ab omnibus gentibus Dominus segregavit, tota tranNam plenae sunt paginae Veteris Testamenti de Israeliticae defectionis relatu: ut aperte appareat divinae semper fuisse gratiae, quod non omnis ille populus discessit a Domino. Ita humana natura in primi hominis praevaricatione vitiata, etiam inter beneficia, inter praecepta et auxilia Dei, semper in exteriorem est proclivior voluntatem, cui committi non est aliud quam dimitti. Haec itaque voluntas vaga, incerta, instabilis, imperita,
Abbreviated transcription (Latin):
esurientibꝰ illis ꝓ qͥbꝰ sustentandis
accipiũt. totũ aut ꝓpe totũ qd ac-¬
ceꝑint ĩ suas uoluptates expendũt.
Et qđ ẽ deteriꝰ. int̾ munificos ac mi-¬
pit̃ concupiscut᷑. Ab his omnbꝰ &
horũ similibꝰ longe diuersi sl̃t illi
qui ñ se in oꝑibꝰ suis s đ̾m cupiunt

Expanded text:
esurientibus illis pro quibus sustentandis esurientibus illis pro quibus sustentandis accipiunt, totum, aut prope totum quod acceperint, in suas voluptates expendunt: et, quod est deterius, inter munificos ac mipiter concupiscunt. Ab his omnibus, et horum similibus, longe diversi sunt illi qui non se in operibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera huiꝰmodi. qͥbꝰ multiplicit̃
iuuari homines possũt. Liberalitaᷤᷤ
ẽ q̃ etiã in eos qͥ nichil indige̾ ui¬
dent᷑ exuberat. In qͣ liberalitate rei
familiaris ponit᷑ ãplitudo. Beficien¬
tiȩ multa sũt oꝑa. qͥbꝰ necessitati la¬
borantiũ misericordit̃ subuenit᷑. &
de t̾reno censu. regni cęlestis here¬
ditas cõparat᷑. si modo absq ulla ostẽ¬
tatione opꝰ beneficientię fiat. nec
nos ad miscdiã faciendã t᷑pis amor
głe ppłaris impellat. Inuenti sunt
qͦͥdã qͥ diu̾sis qͥdẽ diu̾sorũ necessita¬
tibꝰ subuenirent. s aut appetitu cõ¬
parande opinionis impulsi. aut car¬
nali pietate cõmoti. aut spe re¬
cipiendi qd̾ darent. aut reddendi qͥ
accepissent necessitare cõstricti s̃.
Alii qͦs ad largiendũ aliqͥd in pauꝑes
sola mouet uersuta cupiditas. qͥ ad
hoc aliqͣ erogat. ut maiora recipi¬
ant. Et qͥcqͥd eis uelut pauꝑũ pa¬
storibꝰ datũ fuerit ad erogandum.

Expanded text:
 multipliciter juvari homines possunt. Liberalitas est quae etiam in eos qui nihil indigere videntur, exuberat; in qua liberalitate rei familiaris ponitur amplitudo. Beneficentiae multa sunt opera, quibus necessitati laborantium misericorditer subvenitur, et de terreno censu regni coelestis haereditas comparatur, si modo absque ulla ostentatione opus beneficentiae fiat, nec nos ad misericordiam faciendam turpis amor gloriae popularis impellat. Inventi sunt quidam qui diversis quidem diversorum necessitatibus subvenirent; sed aut appetitu comparandae opinionis impulsi, aut carnali pietate commoti, aut spe recipiendi quod darent, aut reddendi quod accepissent necessitate constricti. 2. Sunt alii quos ad largiendum aliquid in pauperes sola movet versuta cupiditas; qui ad hoc aliqua erogant, ut hic majora recipiant; et quidquid eis velut pauperum pastoribus datum fuerit erogandum,
Abbreviated transcription (Latin):
mittamꝰ. Dominet᷑ uicĩis racio. subi¬
ciat᷑ corpꝰ animo. animꝰ do. ⁊ imple¬
ta ẽ hominis tota ꝑfectio. Ac ꝑ
hoc & nos iusticiȩ facti participes
sua cuiq tribuimꝰ. si inferiora meli¬
oribꝰ & uirtutibꝰ carnalia oblectam̃ta
subdamꝰ. Ut sic̃ uiuentia uita caren¬
tibꝰ. sensibilia uiuentibꝰ. intellectualia
sensibilibꝰ. immortalia mortalibus
ratiocinando p̃ponimꝰ. ita bene uiuen¬
do uoluptuosis utilia. utilibꝰ honesta.
honestis scã. ⁊ sc̃ĩs ꝑfecta oĩa p̃feramꝰ.
Ueruntam̃ nec corpꝰ spũi. nec appetitꝰ
obtẽperare poterit racioni. nisi ds qͥ
ipsũ sp̃m creauit & corpꝰ. delectatꝰ
cogitationibꝰ nr̃is reqͥescat in nob̾.
ac tãquã uerꝰ agricola. in agro suo
corde nr̃o ꝓficiat. ⁊ qͥcquid ĩ eo fideᷤ
plantat. deuotio rigat. ipse ad inere¬
m̃tũ consũmatę maturitatis adducat:
atq ita nob̾ uoluntarie sibi subditiᷤ
desideria mala subiciat. ut ex ipsis
actibꝰ nr̃is. qͥs sit habitator nr :

Expanded text:
ratio, subjiciatur corpus animo, animus Deo, et impleta est hominis tota perfectio. Ac per hoc, et nos justitiae facti participes, sua cuique tribuimus, si inferiora melioribus, et virtutibus carnalia oblectamenta subdamus; et sicut viventia vita carentibus, sensibilia viventibus, intellectualia sensibilibus, immortalia mortalibus, ratiocinando praeponimus, ita bene vivendo voluptuosis utilia, utilibus honesta, honestis sancta, sanctis perfecta omnia praeferamus. Verumtamen nec corpus spiritui, nec appetitus obtemperare poterit rationi, nisi Deus, qui ipsum spiritum creavit et corpus, delectatus cogitationibus nostris, requiescat in nobis, ac tanquam verus agricola in agro suo, corde nostro proficiat: ut quidquid in eo fides plantat, devotio rigat, ipse ad incrementum consummatae maturitatis adducat; atque ita nobis voluntarie sibi subjectis desideria mala subjiciat, ut ex ipsis actibus nostris, qui sit habitator noster,
Abbreviated transcription (Latin):
t aq iã de caritate unde dilectio.
plura sup̃ disserui. quia locꝰ exigit
hic qͦq pauca ꝑstringam. Taceo de
carnali amore. qui incipiens a con¬
iugio manat in filios. qr talẽ amorẽ
cũ pecoribꝰ habemꝰ bestiisq cõmiẽ.
P ropinqͦrũ quoq p̃tereo. quia ⁊ ipse
adhuc ad carnẽ ꝑtinere uidet᷑ & san¬
guinẽ. nec de illo aliqͥd dico. qͦ et si
amicos amamꝰ. tam̃ etiã ipse refert᷑
ad aliqͦd cõmodũ tẽporale. Hii amoreᷤ
honesti ñ sũt. cũ sint omibꝰ naturale¬
uersitate p̃stantior. qͦ đm gratis di¬
ligimꝰ & amieũ. Ceterũ qͥ amicum
ꝓpt̾ cõmodũ qd̾libet amat. ñ amicũ
conuincit᷑ amare s cõmodũ. Et utiq
qͥ aliquẽ ꝓpt̾ rẽ tẽporalẽ quãlibet
amauerit. cũ res ipsa ut pote tẽpo.¬
ralis eẽ desierit amare cessabit. Qui
Et ideo ds qͦ nichil ẽ maiꝰ aut melius
ꝓpt̃ qđ diligat᷑. ꝓpt̾ se ipsũ ꝑfecte di¬
ligit᷑. Si uͦ saltim ꝓpt̃ illa q̃ p̃stat a

Expanded text:
taque jam de caritate, unde plura in hoc libro supra disserui, quia locus exigit, hic quoque pauca perstringam. Tacco de carnali amore qui incipiens a conjugio manat in filios, quia talem amorem cum pecoribus habemus, bestiisque communem. Propinquorum etiam praetereo, quia et ipse adhuc ad carnem pertinere videtur et sanguinem. Nec de illo aliquid dico, quo etsi amicos amamus, tamen etiam ipse refertur ad aliquod commodum temporale. Non quod hi amores honesti non sint, cum sint omnibversitate praestantior, quo Deum gratis diligimus, et amicum. Caeterum qui amicum propter commodum quodlibet amat, non amicum convincitur amare, sed commodum. Et utique qui aliquem propter rem temporalem quamlibet amaverit, cum res ipsa utpote temporalis desierit esse, amare cessabit. Qui Et ideo Deus, quo nihil est majus aut melius propter quod diligatur, propter seipsum perfecte diligitur. Si vero saltem p
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑati. socialis quędã uirtꝰ accipit᷑. eo
qđ ipsa beneficiis quȩ mͦ aliis p̾stat
adiungit᷑. Quis eñĩ ñ eo ipso ꝓficit.
qͦ ꝓficere aliũ cupit. quis ñ miseri¬
cordẽ đm sibi facit. qͥ misericor ser¬
ga laborantes uł ei̾rantes extiterit:
Aut qͦmͦ ñ augebit in se oĩa bona. qͥ
ea ñ solũ nõ inuidit habentibꝰ. s etiã
ñ habentibꝰ in qͣntũ potest diuinitꝰ
inspiratꝰ imꝑtit : Ex qͦ uidendũ ẽ
utrũ iuste faciat aliqͥ se remouen¬
tes ab occupationibꝰ cunctis. a stu¬
diis sp̃alibꝰ auferentes nichil huma-¬
nȩ societati ꝓficiũt.⁊ desideria sua
cõmodis omiũ p̃ferentes. utilitatẽ
cõmunẽ desidatȩ uacationis electiont
contẽnũt. cũ ꝓfecto laborantibꝰ opẽ
feire nolle cũ possis. ⁊ cõmuni bono
posthabito ociosa qͥete ꝑfrui uelle.
nichil babeat eqͥtatis. Cui eqͥtati qͥ
seruiunt. om̃s omĩũ bono uiuunt.

Expanded text:
 accipitur, eo quod ipsa beneficiis quae aliis praestat augetur. Quis enim non eo ipso proficit, quo proficere alium cupit? Quis non misericordem sibi Deum facit, qui misericors erga laborantes vel errantes exstiterit? Aut quomodo non augebit in se omnia bona sua, qui ea non solum non invidet habentibus, sed etiam non habentibus, in quantum potest divinitus inspiratus impertit? Ex quo videndum est utrum juste faciant illi qui se removentes ab occupationibus cunctis, ac studiis spiritualibus offerentes, nihil humanae societati proficiunt; et desideria sua commodis omnium praeferentes, utilitatem communem desideratae vacationis electione contemnunt. Cum profecto laborantibus opem ferre nolle, cum possis, et communi bono posthabito, otiosa quiete frui velle, nihil habeat aequitatis. Cui aequitati qui serviunt, omnes omnium bono vivunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uiã debet excutere. quã iactantiȩ
contraire.xxi. D iusticia. ł fide q̃
ex ipsa procedit.
actenꝰ de uirtute cui nomen
iusticia nob̾ afferat ĩ hac uita p̃si.¬
dii.⁊ qͣlit̾ ipsa qͦ in eorũ pectoribꝰ
qͥ se illi tradiderint. nullis inciorũ
ualeat impugnationibꝰ suꝑari. fĩdeᷤ
eñi quȩ ẽ iusticiȩ fundam̃tũ. quani
bona ꝓcedũt. ipsa nos a peccatis
om̃bꝰ purgat. Mentes nr̃aꝰ illuminat.
do reconciliat. cunctis participibꝰ na¬
turȩ nr̃e consociat. Spẽ nob futurȩ
remunerationis inspirat. Auget in
nob̾ uirtutes scaͦs. ac nos in eorũ
possessione confirmat. xxii. De¬

Expanded text:
viam debet excutere quam jactantiae viam debet excutere quam jactantiae contraire. CAPUT XXI. De justitia, vel fide, quae ex ipsa procedit. Hactenus de virtute cui nomen justitia nobis afferat in hac vita praesidii, et qualiter ipsa quoque in eorum pectoribus qui se illi tradiderint, nullis vitiorum valeat impugnationibus superari. Fides enim, quae est justitiae fundamentum, quam procedunt. Ipsa nos a peccatis omnibus purgat, mentes nostras illuminat, Deo reconciliat, cunctis participibus ntrae naturae consociat: spem nobis futurae remunerationis inspirat, auget in nobis virtutes sanctas, ac nos in earum professione confirmat. Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
certa. securitas firma. possibilitaᷤᷤ
sana. sanitas incorrupta: ut ei qͥe¬
qͥd carnalibꝰ placet ĩ hoc mundo
displiceat. qͥcquid p̃ciosũ uidet᷑
ẽẽ uilescat. quieqͥd nitidũ. futuroꝵ
contẽplatione sordescat. Nec ab his
que iã ꝑ gr᷑am dĩ elisit se patiatur
elidi. qr & turpiꝰ uidet᷑ animũ ab hi
uens uinci. q̃ uicerat. ⁊ nichil ei
ꝓdest aliqͣ suꝑasse. si alicui ꝗ nõ ne¬
glexerat supare subiaceat. qͣndo nõ
ille fortis haberi solet qͥ adeundis la¬
boribꝰ piculisq claruerit. aut frenã¬
dis uoluptatibꝰ ac dominandis insti.
tens atq dignꝰ fortitudinis appella¬
tione censendꝰ ẽ. qͥ nichil sibi incia
rebellare aut dominari ꝑmiserit.
Absit ignauia. ne nos id desꝑemꝰ poᷤ
tes efficun᷑ desꝑemꝰ. siue nos de nr̃a
possibilitate iactemꝰ. idonei ad resi¬
stendũ uiciis ẽẽ ñ possumꝰ. Et utiq
animi fortitudo tã desꝑandi igna¬

Expanded text:
certa, securitas firma, possibilitas certa, securitas firma, possibilitas sana, sanitas incorrupta: ut ei quidquid carnalibus placet, in hoc mundo displiceat; quidquid pretiosum videtur esse, vilescat; quidquid nitidum, futurorum contemplatione sordescat; nec ab his quae jam per gratiam Dei elisit, se patiatur elidi: quia et turpius videtur animum ab his vitiis vinci quae vicerat: et nihil ei prodest aliqua superasse, si alicui quod neglexerit superare subjaceat: quando non ille fortis haberi soleat qui in adeundis laboribus periculisque claruerit, aut frenandis voluptatibus ac domandis institetens atque dignus fortitudinis appellatione censendus est, qui nihil sibi vitii rebellare, aut dominari permiserit: modo absit ignavia, ne nos id desperemus ptes efficimur, desperemus; sive nos de nostra possibilitate jactemus, idonei ad resistendum vitiis esse non possumus. Et utique animi fortitudo tam desperandi igna
Abbreviated transcription (Latin):
sustinentia tuẽ ẽ uera patientia. si
fuerit iusta. &. in eis iusta ẽ pa-¬
tientia. quorũ nec doloribꝰ nec uo¬
luptatibꝰ cedit mentis in uicte con¬
stantia. S hȩc animi fortitudo ab
illo ẽ nob̾.cui cũ ꝓpħa cantamus
fortitudo mea ⁊ laus mea dñs: et
factꝰ ẽ mͥ ĩ salutẽ. Fortitudo nraẽ.
quę ita nos cont᷑ oiꝰa uicia inuicta
ꝓtectione corroborat . ut animũ
nr̃m nec blanda dissoluãt. nec ad¬
u̾sa deiciant. Et tuc̃ laus nr̃a dñs
fit. si ñ nos de muneribꝰdei. s di¬
uina ĩ nob̾ cupiamꝰ munera p̃dica¬
ri. Nec illi suã possũt iactari uirtu¬
tẽ. qͥbꝰ dñs factꝰ ẽ ĩ salutẽ. Is gͦ cui
ẽ dñs animi fortitudo. nullis carna¬
libꝰ desideriis cedat. nullis uolupta¬
tibꝰ ad qͥescat. ãbitionẽ ac ppłarẽ
głam uincat. Nõ eũ pecuniȩ amor
addicat. ñ acerbitas passionũ dam¬
norũq subiciat. Sit illi ds lauͤ to¬
ta. ꝑfecta gła. Dilectio pura. spes

Expanded text:
sustinentia, tunc est vera patientia, si fuerit justa: et in eis justa est patientia quorum nec doloribus, nec voluptatibus cedit mentis invictae constantia. Sed haec animi fortitudo ab illo est nobis cui cum propheta cantamus: Fortitudo mea, et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem . Fortitudo nostra est, quia ita nos contra omnia vitia invicta protectione corroborat, ut animum nostrum nec blanda dissolvant, nec adversa dejiciant; et tunc laus nostra Dominus fit, si non nos de muneribus Dei, sed divina in nobis cupiamus munera praedicari. Nec illi suam possunt jactare virtutem, quibus Dominus factus est in salutem. 3. Is ergo cuiest animi fortitudo, nullis carnalibus desideriis cedat, nullis voluptatibus acquiescat, ambitionem ac popularem gloriam vincat. Non eum pecuniae amor addicat, non acerbitas passionum damnorumque subjiciat. Sit illi Deus laus tota, perfecta gloria, delectatio pura, spes
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ quę dicenda uisa sũt dđo donã¬
te dixi ꝓficiũt. Siqͥdẽ tẽꝑantia aiͦ.
fortitudo atq iusticia sp̃alis ẽ actio.
sine qͣ nichil omĩno ualet illa quę
ad prudentiã uidet᷑ ꝑtinere agnitio.
Quia nichil nob̾ ꝓderit implenda di¬
dicisse. nͥ ea quȩ didicimꝰ studeamꝰ
implere. Ergo uis q̃ in appetitum
racionẽq diuidit᷑. ad ꝑfectionem
bonȩ actionis implendã cognitio¬
nẽq rerũ latentiũ consequendam.
his quatuor uirtutibꝰ unde ecce diu
iã disseruimꝰ adiuuat᷑. Quibꝰ tribꝰ.
tẽꝑantia scilicet & animi fortitu¬
dine atq iusticia informat᷑ ipse
appetitꝰ. ut actio fiat. Prudentia uͦ
racionẽ q̃ ẽ acies m̃tis illuminat.
Ut ⁊ racio appetitũ gubernet. & ra¬
cioni appetitꝰ obtẽꝑ et. Nã uirtus oiͦs
sic̃ ueteribꝰ placet. tribꝰ in rebꝰ fere
u̾sat᷑. Quarũ una ẽ in ꝑspiciendo
qͥd in quaq re uerũ sincerũq sit.
qđ prudentiȩ munꝰ ẽ ꝓpͥũ. De qͦ suo

Expanded text:
nda jussa sunt, Deo donante, dixi proficiunt. Siquidem temperantia, et animi fortitudo, atque justitia spiritalis est actio, sine qua nihil omnino valet illa quae ad prudentiam videtur pertinere cognitio. Quia nihil nobis proderit implenda didicisse, nisi ea quae didicimus, studeamus implere. Ergo vis animi, quae in appetitum rationemque dividitur, ad perfectionem bonae actionis implendam, cognitionemque rerum latentium consequendam, his quatuor virtutibus, unde etiam jam diu disseruimus, adjuvatur. Quarum tribus, temperantia scilicet, et animi fortitudine, atque justitia informatur ipse appetitus ut actio fiat; prudentia vero rationem, quae est acies mentis, illuminat: ut et ratio appetitum gubernet, et rationi appetitus obtemperet. Nam virtus omnis sicut veteribus placet tribus in rebus fere versatur: quarum una est in perspiciendo, quid in quaque re verum, sincerumque sit, quod pruden
Abbreviated transcription (Latin):
his oibꝰ illi mecũ gr̾as agãt. Cȩterũ de
accuratioe dictionis elucubratȩ ñ sata¬
go. Nec mͥ pudori ẽ.si disputatio iea
quȩ forte ꝓbat᷑ ĩ rebꝰ. aliqͦs u̾borũ in a¬
niũ sectatores horrore incõptȩ ora¬
tionis offendat. quia qd̾ ab hõe docto.¬
re studendo ũ didici. id exhib̾e loquen
do ñ potui. Et tam̃ cũ sententiarũ ui¬
uacitatẽ sermo ex industria cultus
eneruet.⁊ totã uim dictorũ splendor
elaboratꝰ euacuet. qͥs ñ iudicet me af¬
fectionẽ cõpositionis debuisse contẽ¬
nere. etiã si eã potuissẽ uelut dicen-¬
di ꝑitꝰ implere : qua ꝓpt̃ ea mͥ uisa ẽ
cõpositio satis ornata. quȩ conceptio¬
nes animi cũ necessaria quadã ꝑspi-¬
cuitate ꝓfei̾ret. ñ quȩ illecebris au-¬
riũ deseruiret. Ea ẽ enĩ nisi fallor
iudicata latinitas. q̃ breuit̃ & aꝑte
obseruata dũtaxat usitatorũ u̾borũ
ꝓpͥetate res intelligendas enunciat.
ñ quȩ uersuti eloquii uenustate atq

Expanded text:
his omnibus, illi mecum gratias agant. 2. Caeterum de accuratione dictionis elucubratae non satago; nec mihi pudori est si disputatio mea, quae forte probatur in rebus, aliquos verborum inanium sectatores horrore incomptae orationis offendat: quia quod ab homine doctore studendo non didici, id exhibere loquendo non potui. Et tamen cum sententiarum vivacitatem sermo ex industria cultus enervet, et totam vim dictorum splendor elaboratus evacuet, quis non judicet me affectationem compositionis debuisse contemnere, etiam si eam potuissem, velut dicendi peritus, implere? Quapropter ea mihi visa est compositio satis ornata, quae conceptiones animi cum necessaria quadam perspicuitate proferret, non quae illecebris aurium deserviret. Ea est enim, nisi fallor, judicata Latinitas, quae breviter et aperte, observata duntaxat usitatorum verborum proprietate, res intelligendas enuntiat; non quae vernantis eloquii venustate atque
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ur̃is utilitatibꝰ ita omiũ sociorũ
naturȩ nr̃ȩ uiuamꝰ. Deinde si inui.¬
cẽ ꝑseqͥ lacerare uł ꝑdere ferarũ
ẽ ꝓpriũ. qͥs dubitet excellentiȩ hu¬
manę cõpetere. ut se alterutrum
iuuent. instruant. edificent. ⁊ uti.¬
litatẽ cõmunẽ tãquã ꝓpͥã curent:
Unde dat᷑ intelligi qđ ꝗͥ opprim̃diᷤꝰ
ac decipiendis hominibꝰ homines
nati ꝑsistunt. in mores ferinos ñ
naturȩ s uitȩ mutatiõe degenerẽt.
uo sunt iusticiȩ genera.

Expanded text:
ris utilitatibus, ita omnium sociorum naturae nostrae vivamus. Deinde si invicem persequi, lacerare, vel perdere, ferarum est proprium, quis dubitet excellentiae humanae competere, ut se alterutrum juvent, instruant, aedificent, et utilitatem communem tanquam propriam curent? Unde datur intelligi quod qui opprimendis ac decipiendis hominibus homines nati persistunt, in mores ferinos, non naturae, sed vitae mutatione degenerent. uo sint injustitiae gen
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ seuientiũ frangat. si calami¬
tatibꝰ qͥblibet impactis obsistat.
si int̾ in iuriarũ seua. int̾ ꝓcellaᷤᷤ
angentiũ p̃ssurarũ. int̾ inimicitiaᷤᷤ
& dãna p̃sentia. atq multimodaᷤᷤ
ꝑsecutiones infatigata ꝑsistat.
et tam̃ de ipsa se adu̾sariorũ su¬
stinentia iactet. nec de dono di
qͦ illustrat᷑ exultãt. s carnalit̾ se de
uulgi fauore quo p̃dicat᷑ oblectet.
plusq gaudeat ex eo qđ laudat᷑. quã
ex eo qd̾ habet unde laudet᷑. ⁊ ꝑ hoc
humanã laudẽ diuinis oꝑibꝰ antepo¬
nat. qͥs dubitet hanc animi intentio¬
nẽ uirtutẽ dici nõ posse quȩ si
uirtꝰ eẽt. fortit̾ etiã blandim̃tis talibꝰ
repugnaret. nec adquiesceret molli¬
bus : q̃ adiuuante dño dura quęq
uł asꝑa suꝑasset. Quosdã nãq insuꝑa¬
biles asꝑis passionibꝰ facit mundi
cupiditas. in qͥbꝰ ñ patiencia laudan.¬
da ẽ. s miranda duricia. Cos aũt

Expanded text:
lorum saevientium frangat, si calamilorum saevientium frangat, si calamitatibus quibuslibet impactis obsistat, si inter injuriarum saeva, inter procellas angentium pressurarum, inter inimicitias ac damna praesentia, atque multimodas persecutiones infatigata persistat, et tamen de ipsa se adversariorum sustinentia jactet, nec de dono Dei, quo illustratur, exsultet, sed carnaliter se de vulgi favore, quo praedicatur, oblectet; plusque gaudeat ex eo quod laudatur, quam ex eo quod habet unde laudetur; et per hoc humanam laudem divinis muneribus anteponat: quis dubitet hanc animi intentionem virtutem dici non posse? Quae si virtus esset, fortiter etiam blandimentis talibus repugnaret; nec acquiesceret mollibus quae, adjuvante Domino, dura quaeque vel aspera superasset. Quosdam namque insuperabiles asperis passionibus facit mundi cupiditas: in quibus non patientia laudanda est, sed miranda duritia. 2. Eos vero
Abbreviated transcription (Latin):
eqͣnimit᷑ sustinemꝰ. Scientes qͣ tã
illi qͥ detrahunt. quã illi qͥ detrahen¬
tibꝰ ad quiescũt. uanitatis morbo cor¬
rupti s̃. Quia ad hoc alios uileᷤ ui¬
deri uolut. ut se cõmendent eorũ
cõparatiõẽ qͦs carpunt & uideant᷑
ea uicia ñ hab̾e. quę maliciose in
aliis rep̃hendũt. Qđ malũ tẽꝑantia
tollit. Cui qͥ seruire uoluerit. nõ
q rep̃hendat in fr̃ibꝰ. s unde dm
laudet atrendit. Ac ꝑ hoc ipsius
tẽꝑantiȩ ẽ. qd̾ ñ solũ tẽꝑantes in
om̃iũ mẽbrorũ officiis sumꝰ. s etiã
q oia libent̃ quȩ nos moderatos
ac sobrios faciit obseruamꝰ. S
de tẽꝑantia hȩc dicta sufficiant:
ut ⁊ de fortitudine disseramꝰ.
xx. Quales eẽ debeant. qͦs animi
fortitudo nobilitat.
Nimi fortitudo ea debet
Tintelligi. quȩ̨ nõ solũ di¬
uersis pulsata molesti is
inconcussa ꝑmaneat. s etiã nullis
uoluptatũ illecebris resoluta suc¬
cũbat. Alioqͥn.si impetꝰ quidẽ ma-¬

Expanded text:
nimiter sustinemus: scientes, quod tam illi qui detrahunt quam illi qui detrahentibus acquiescunt, vanitatis morbo corrupti sunt; qui ad hoc alios viles videri volunt, ut se commendent eorum comparatione quos carpunt, et videantur ea vitia non habere, quae malitiose in aliis reprehendunt, quod malum temperantia tollit; cui qui servire voluerit, non quod reprehendat in fratribus, sed unde Deum laudet attendit. Ac per hoc ipsius temperantiae est, quod non solum temperantes in omnium membrorum officiis sumus, sed etiam quod omnia libenter, quae nos moderatos ac sobrios faciunt, observamus. Sed de temperantia haec dicta sufficiant, ut et de fortitudine disseramus. CAPUT XX. Quales esse debeant quos animi fortitudo nobilitat. 1. Animi fortitudo ea debet intelligi quae non solum diversis pulsata molestiis inconcussa permaneat, sed etiam nullis voluptatum illecebris resoluta succumbat. Alioquin si impetus quidem ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipimꝰ abstinere. Nec eis uere¬
cundiã faciamꝰ qͥ ea quibꝰ ipsi ab¬
stinemꝰ forte ꝑcipiunt. ⁊ do gr̃aᷤ
agunt. Certi. qd̾ satis miserum
sit aliquos de eybi uł potꝰ ꝑceptiõe
dãnare. aut nob̾ aĩrogare ꝑ abstinẽ¬
tiã senioribꝰ ex hibemꝰ. eqͣles ger¬
manitꝰ honoramꝰ. iunioribꝰ grã
pat̾nę dilectionis impendimus.
Qđ p̃stamus loquenti seniori silen¬
tiũ. qd ipsius ad loquendũ p̃stolam᷑
in collocutionibꝰ sonũ. Quod risu

Expanded text:
percipimus, abstinere; nec eis verepercipimus, abstinere; nec eis verecundiam faciamus qui ea quibus ipsi abstinemus, forte percipiunt, et Deo gratias agunt: certi quod satis miserum sit aliquos de cibi vel potus perceptione damnare, aut nobis arrogare per abstinentiam senioribus exhibemus, aequales germanitus honoramus, junioribus gratiam paternae dilectionis impendimus; quod praestamus loquenti seniori silentium, quod ipsius ad loquendum praestolamur in collocutionibus sonum, quod risu
Abbreviated transcription (Latin):
Ed iã uideamꝰ q̃ sit ꝓpͥetaᷤ sin¬
gularũ. Tẽꝑantia tẽpantem
facit. abstinentẽ. parcũ. sobri¬
ũ. Moderatũ. pudicũ. tacitũ. seriũ.
uerecundũ. Hȩc uirtꝰ si ĩ animo ha¬
bitat. libidines frenat. affectꝰ tẽꝑat.
desideria sc̃a multiplicat. uiciosa ca¬
stigat. Omĩa intra nos cõfusa ordi¬
nat. ordinata corroborat. Cogitatiõ eᷤᷤ
pͣuas remouet. inserit scãs. Ignem
libidinosȩ uoluntatis extinguit. Ani¬
mi teporẽ. desiderio future remune.¬
rationis accendit. Mentẽ. placida tͣn¬
quillitate cõponit. ⁊ totã sẽꝑ ab oĩ
uiciorũ tẽpestate defendit. T̾ ẽꝑantia.
intẽꝑantiã nr̃am ad honestũ modum
redigit. in cibo ipso uł potu. ut con¬
tenti simꝰ ad positis. ne poscamꝰ imn.¬
pudent᷑ qͦd aut ille qͥ poscit᷑ forte
nõ habeat. aut alios qd desiderio
nr̃o placet offendat. aut gulȩ nr̃e
intẽꝑans appetitꝰ appareat. Ne iu¬
dicemꝰ eos. qͥ uolunt cybis qͦs ipsi

Expanded text:
Sed jam videamus quae sit proprietas singularum. Temperantia temperantem facit, abstinentem, parcum, sobrium, moderatum, pudicum, tacitum, serium, verecundum. Haec virtus si in animo habitat, libidines frenat, affectus temperat, desideria sancta multiplicat, vitiosa castigat, omnia intra nos confusa ordinat, ordinata corroborat, cogitationes pravas removet, inserit sanctas, ignem libidinosae voluptatis exstinguit, animi teporem desiderio futurae remunerationis accendit, mentem placida tranquillitate componit, et totam semper ab omni vitiorum tempestate defendit. Temperantia intemperantiam nostram ad honestum modum redigit in cibo ipso vel potu, ut contenti simus appositis: ne poscamus impudenter quod aut ille qui poscitur forte non habeat; aut alios quod desiderio nostro placet offendat, aut gulae nostrae intemperans appetitus appareat; nec judicemus eos qui volunt cibis, quos ipsi