comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conuiuȩ: alium scissis uestibꝰ in uulnera
aliena pruere: alios elamare. alios dormi¬
tare. Qui plus biberit. fortior computa¬
t᷑. Accusationis occasio ẽ: ad iuratum ꝑ
regem frequentius non bibisse. yomũt
ut bibant: bibunt ut uomant. Dige¬
stio uentris &̃ guttur. uno occupant᷑
officio. Noc nunc dixisse sufficiat. quod
saturitas atq ebrietas fuerint. ibi libido
dñetur. Specta uentrẽ ꝙ genitalia. Pro
qualitate uitioꝵ. ordo mẽbroꝵ. Nũqũã
ebrium castum putabo. Qui & si uino
consopitꝰ dormierit: tamen potuit pec¬
care ꝑ uinum. Miramur autẽ apłm in
cum in ueteri quoq lege p̃ceptum sit.
sacerdotes cum in grediuntur templum
ministrare do. uinum om̃ino non bi¬
bere. & nazareum quadiu scãm comã
nutriat. nichil contaminatum. nichil
mortale respicere ꝙ a uino abstinere.
ꝙ ab uua passa & delicatiori quȩ solet
ex unatiis fieri potione. om̃iq sicera

Expanded text:
convivae: alios scissis vestibus in vulnera convivae: alios scissis vestibus in vulnera aliena proruere: alios clamare: alios dormitare: qui plus biberit, fortior computatur: accusationis occasio est, adjuratum per regem, frequentius non bibisse. Vomunt ut bibant, bibunt ut vomant. Digestio ventris, et guttur, uno occupantur officio. Hoc nunc dixisse sufficiat, quod saturitas atque ebrietas fuerint, ibi libido dominetur. Specta ventrem et genitalia, pro qualitate vitiorum ordo membrorum. Numquam ego ebrium castum putabo, qui et si vino consopitus dormierit, tamen potuit peccare per vinum. Miramur autem Apostolucum in vetere quoque lege praeceptum sit, sacerdotes cum ingrediuntur templum ministrare Deo, vinum omnino non bibere : et Nazaraeum quamdiu sanctam comam nutriat, et nihil contaminatum, nihil mortale conspiciat, et a vino abstinere, et ab uva passa, et a dilutiori quae solet ex vinaceis fieri, potione, omnique sicera,
Abbreviated transcription (Latin):
ediuerso uultu toruo. trementibꝰ labiis.
rugata fronte effrenatis conuitiis. facie
inter pallorem ruboremq uariata cla-¬
more ꝑstrepat. ꝙ errantes non tam ad
bonum retrahat. ꝙ ad malum sua ue-¬
sania p̾cipitet. Inde est quod & salomon
ait. Ira ꝑdit etiam sapientes. Et. Ira uiri.
iustitiã dĩ non oꝑatur. Neq uͦ qui ali¬
quando irascit᷑. iracundus ẽ: sed ille dr
iracundꝰ. qui crebro hac passione suꝑat᷑.
Prohibet quoq eꝑm ẽẽ uinolentum:
de quo ad timotheum scribit᷑: ñ multo
uino deditum. Quale est autẽ. eꝑm ui
deri uinolentum. ut sensu occupato
uł exaltet risum contra grauitatis
decorem. & labiis dissolutis cachinnet:
uel si paululũ tristis cuiusdam rei fuerit
recordatus. inter pocula in singultꝰ ꝓrum¬
pat ꝙ lacrimas: Longum est ire per
singula: & insanias quas ebrietas suge¬
gerit explicarẽ. Uideas alios potulã
in tela uertentes. sciphum in facie iacere

Expanded text:
e diverso torvo vultu, trementibus labiis, e diverso torvo vultu, trementibus labiis, rugata fronte, effrenatis conviciis, facie inter pallorem ruboremque variata, clamore perstrepat: et errantes non tam ad bonum retrahat, quam ad malum sua saevitia praecipitet; inde est quod et Salomon ait: Ira perdit etiam sapientes ; Et: Ira viri justitiam Dei non operatur . Neque vero qui aliquando irascitur, iracundus est: sed ille dicitur iracundus, qui crebro hac passione superatur. Prohibet quoque episcopum esse vinolentum, de quo ad Timotheum scribitur: Non multo vino deditum . Quale est autem episcopum videre vinolentum, ut sensu occupato, vel exaltet risum contra gravitatis decorem, et labiis dissolutis cachinnet: vel si paululum tristis cujusdam 700 rei fuerit recordatus, inter pocula in singultus prorumpat et lacrymas. Longum est ire per singula, et insanias quas ebrietas suggerit, explicare. Videas alios pocula in tela vertentes, scyphum in faciem jacere
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes & oꝑa in sua habeat po¬
destate. & uere credat in xp̃o. & nulla
subrepentium uitioꝵ. labe maculetir.
portet enim eꝑm sine crimine esse: tã¬
quã cl̃i dispensatorem.
⁊ fidelis quis inueniatur: q ñ comedens
& bibens cum ebriosis ꝑcutiat seruos
aut ancillas. sed incertũ dñi expectet
aduentum. & det conseruis in tempo¬
re cybaria. Inter uillicum autẽ & fami¬
liam hȩc sola distantia ẽ: quod conser-¬
uus p̃positus est conserus suis. Sciat
tur. in nobis posita sunt.
on ꝓteruum: id est non tumentẽ aut
placentẽ sibi quod eꝑs sit: sed quasi bo¬
qui semꝑ irascitur: & ad leuem respon¬
sionis auram atq peccati quasi a uen¬
do folium cõmouetur. Et reuera nichil
est fedius prȩceptore furioso: qui cum
debeat ẽẽ mansuetus & scđm illud qͦd
scriptum est. seruum autẽ dñi non opor¬
tet rixari. sed humilem esse ad om̃s.
doctorem. patientẽ. in mansuetudine
erudientẽ eos qui contraueniunt. ille

Expanded text:
et cogitationes, et opera in sua habeat potestate, et vere credat in Christo, et nulla subrepentium vitiorum labe maculetur. Oportet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei dispensatorem:  fidelis quis inveniatur: et non comedens et bibens cum ebriosis, percutiat servos et ancillas; sed incertum Dei exspectet adventum, et det conservis in tempore cibaria. Inter villicum autem et familiam haec sola distantia est quod conservus praepositus est conservis suis. Sciat tur, in nobis posita sunt: Non protervum, id est, non tumentem et placentem sibi quod episcopus sit, sed quasi boqui semper irascitur, et ad levem responsionis auram atque peccati, quasi a vento folium commovetur. Et revera nihil est foedius praeceptore furioso, qui cum debeat esse mansuetus et secundum illud quod scriptum est : Servum autem Domini non oportet rixari; sed humilem esse ad omnes, doctorem, patientem, in mansuetudine erudientem eos qui contra veniunt , ille
Abbreviated transcription (Latin):
ubi eunornius coluber: Magnꝰ ds̃
uo cabula assumpti hominis sint.
uerbum dicimus. ut noua heresis ca-¬
lumniatur: sed eundem & ante scl̃a
& post scła & ante mundũ. & post
mariã immo ex maria magnũ dm̃
ab dm̃i iniquitate. & mundaret sibi
tur in greco. q bonoꝵ oꝑm faceret
ȩmulatorem. Sepe mecum considerars
te alicubi legissent. nũꝗͣ inuaenire po¬
tui qui michi quid significaret expo¬
neret. Quam obrem compulsus sum
ad uetus instrumentũ recurrere.
unde arbitrabar & apłm sumpsisse
legisse se memorat. In deuteronomio
płis qui sunt suꝑ faciẽ terrȩ. Et incen¬
tesimo tricesimo quarto psalmo. ubi
nos habemus psallite nomini eiꝰ qm̃

Expanded text:
ubi Eunomius coluber? Magnus Deuubi Eunomius coluber? Magnus Deuquae vocabula assumpti hominis sunt.  725 alium Verbum dicimus, ut nova haeresis calumniatur: sed eumdem et ante saecula, et post saecula, et ante mundum, et post Mariam: immo ex Maria, magnum Deum ab omni iniquitate, et mundaret sibi tur in Graeco et bonorum operum faceret aemulatorem. Saepe mecum considerans te alicubi legissent, numquam invenire potui qui mihi quid significaret, exponeret. Quamobrem compulsus sum ad vetus instrumentum recurrere, unde arbitrabar et Apostolum sumpsisse legisse se noverat. In Deuteronomio pulis qui sunt super faciem terrae . Et in centesimo tricesimo quarto Psalmo, ubi nos habemus, Psallite nomini ejus, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o merito saluati sumus. scdm illud
quod in alio loco legit᷑. ꝑ nichilo sal¬
uabis eos. Quȩ gr̃ã om̃ibus homi¬
nibus ideo illuxit. ut erudiret nos
ab negantes impietatẽ ꝙ scłaria desi-¬
deria. pudice & iuste ꝙ pie uiuere
in hoc sł̃o. Quid sit autẽ ab nega¬
re impietatẽ & scłaria desideria. ex
eo quod supra exposuimꝰ. dm̃ confiten¬
tur se scire factis autẽ negant. intelli¬
gi posse confido. & ꝑ contraria disser¬
ta contraria. Secularia igit᷑ desideria
sunt. quȩ a mundi istiꝰ principe sugge¬
runtur: & cum sint scłi. cum scłi huiꝰ
nube ꝑtranseunt. Nos autẽ cum
pudice & iuste. nec corpore scilicet nec
mente peccantes uixerimus in xp̃o.
pie quoq uiuemus in hoc scło: quȩ
pietas expectat beatã sp̃em. q aduen¬
tum glȩ magni dĩ & saluatoris nr̃i
itĩu xp̃i. Sicut enim impietas ma¬
gni dĩ reformidat aduentum: ita se¬
cura de oꝑe suo &. de fide illũ pie¬
tas p̾stolatur. Ubi est. serpens arriꝰ

Expanded text:
alvati simus, secundum illud quod in alio loco dicitur: Pro nihilo salvabis eos . Quae gratia omnibus hominibus ideo illuxit, ut erudiret nos abnegantes impietatem et saecularia desideria, pudice, et juste et pie vivere in hoc saeculo. Quid sit autem abnegare impietatem, et saecularia desideria, ex eo quod supra exposuimus, Deum confitentur se nosse, factis autem negant, intelligi posse confido, et per contraria disserta contraria. Saecularia ergo desideria sunt, quae a mundi istius principe suggeruntur: et cum sint saeculi, cum saeculi hujus nube pertranseunt. Nos autem cum pudice et juste, nec corpore scilicet, nec mente peccantes, vixerimus in Christo, pie quoque vivemus in hoc saeculo: quae pietas exspectat beatam spem, et adventum gloriae magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi. Sicut enim impietas magni Dei reformidat adventum, ita secura de opere suo, et de fide illum pietas praestolatur. Ubi est serpens Arius?
Abbreviated transcription (Latin):
expectantes beatã spem q aduentũ
xp̃i: qui dedit semetipsum ꝓ nobis
ut redimeret nos ab om̃i iniquitate.
emulatorem bonorum operum.
ost cathalogum doctrinȩ ad titum.
quid senes. quid anus. quid adole¬
scentulas & uiuenes. quid ad extre¬
mum seruos erudire deberet. recte
nunc intulit. illuxit enĩ grã dĩ sal¬
uatoris om̃ibus hominibꝰ. Non ẽ
enim aliqua differentia liberi & ser-¬
ui. greci & barbari. circũcisi ꝙ haben¬
tis preputium. mulieris ꝙ uiri: s
cuncti in xp̃o unum sumus. uniuer¬
si ad d̃i regnum uocamur. om̃s post
offensam patri nr̃o reconciliandi su-¬
mus: non ꝑ merita nr̃a sed ꝑ grãm
saluatoris: uel quod di patris uiuers
&̃ subsistens grã ipse sit xp̃e. uł qd̃¬

Expanded text:
pectantes beatam spem, et adventum Christi, qui dedit semetipsum pro nobis; ut redimeret nos ab omni iniquitate, aemulatorem bonorum operum.Post catalogum doctrinae ad Titum, quid senes, quid anus, quid adolescentulas et juvenes, quid ad extremum servos erudire deberet, recte nunc intulit. Illuxit enim gratia Dei Salvatoris omnibus hominibus. Non est enim aliqua differentia liberi et servi, Graeci et barbari, circumcisi, et habentis praeputium, mulieris et viri: sed cuncti in Christo unum sumus, universi ad Dei regnum vocamur, omnes post offensam Patri nostro reconciliandi sumus; non per merita nostra, sed per gratiam Salvatoris: vel quod Dei Patris vivens et subsistens gratia ipse sit Christu
Abbreviated transcription (Latin):
scđm illud quod in isaia dicit᷑ popłs la
corde ꝓcul recedit: ita dm̃ sermone quis
confitens oꝑibꝰ negat. Negans autẽ oꝑibꝰ
dm̃ confessione simulata. recte execrabilis
&̃ ꝓfanus ẽ: ꝙ nulla ueritatis ratione psua¬
sus. in obȩdiens &̃ incredulus appellatiur.
Unde euenit ut ad omne opus bonũ
rȩpbꝰ sit: quo scilicet etiam ea quȩ natura¬
li bonitate suꝑatꝰ forte bona fecerit. non
sint bona: dum mentis ꝑu̾sitate sunt re¬
ꝓba. Estimant quidã in eo tantũ dm̃ ne¬
gari. si in ꝑsecutione quis agentibꝰ cõpre¬
rit denegari: Xp̃c sapientia est: iustitia.
ueritas. sc̃itas. fortitudo. Negat᷑ ꝑ insipĩ¬
entiã sapientia. ꝑ iniquitatẽ iustitia. ꝑ
mendacium ueritas. ꝑ turpitudinem
scĩtas. ꝑ imbecillitatẽ animi fortitudo.
&ͥ quotiens cumq uincimur uitiis atq
rio quotiens bene quid agimus dñm
confitemur. Nec arbitrandum ẽ in die
uidicii illos tantum a dĩ filio denegan¬
dos qui in martyrio xꝑm negauerint:

Expanded text:
m illud, quod in Isaia dicit: Populus hcorde procul recedit, ita quis Deum sermone confitens, Deum, confessione simulata recte exsecrabilis et profanus est: et nulla veritatis ratione persuasus, inobediens et incredulus appellatur. Unde evenit ut ad omne opus bonum reprobus sit: quod scilicet, etiam ea quae naturali bonitate superatus forte bona fecerit, non sint bona, dum mentis perversitate sunt reproba. Existimant quidam in eo tantum Deum negari, si in persecutione quis a Gentilibus comprerit denegari. Christus sapientia est, justitia, veritas, sanctitas, fortitudo. Negatur per insipientiam sapie turpitudinem sanctitas, per imbecillitatem animi fortitudo. Et quotiescumque vincimur vitiis atque rio, quoties bene quid agimus, Deum confitemur. Nec arbitrandum est in die judicii illos tantum a Dei Filio denegandos, qui in martyrio Christum denegarunt
Abbreviated transcription (Latin):
uitiis seruientes: Cum autẽ nequ̾a filiꝰ
in una tecum conuiuat domo: tu au¬
des de alterius oculo festucam detra-¬
here. in tuo trabem non uidens:. Non
itaq iustus polluitur ex uitiis filioꝵ.
sed libertas ab apło eccliȩ principi reser
uitia liberoꝵ extraneos rep̃hendere.
Deinde etiam illud est inferendum ad¬
uersum eos qui de episcopatu intu-¬
mescunt. & putant se ñ dispensationẽ
xp̃i sed imꝑium consecutos. quia non
statim om̃ibꝰ his meliores sint quicũq
ep̃i non fuerint ordinati: ut ex eo qd̃
ipsi electi sunt se magis existiment cõ¬
ꝓbatos. Sed intelligant ꝓpterea quos¬
dam a sacerdotio remotos: quia eos li-
beroꝵ uitia impedierint. Si autẽ peccata
filioꝵ ãb episcopatu uistum ꝓhibent:
quantomagis se unusquisq consideranᷤᷤ
ꝙ sciens quia potentes potent̃ torm̃ta
patient᷑. retrahet se ab hoc non tam ho¬
nore quam onere. & alioꝵ locum qui

Expanded text:
vitiis servientes? Cum autem nequam filius vitiis servientes? Cum autem nequam filius in una tecum conveniat domo, tu audes ab alterius oculo festucam detrahere, in tuo trabem non videns ? Non itaque justus polluitur ex filiorum vitiis: sed libertas ab Apostolo Ecclesiae principi reservvitia liberorum extraneos reprehendere. Deinde etiam illud est inferendum adversum eos qui de episcopatu intumescunt, et putant se non dispensationem Christi, sed imperium consecutos: quia nstatim omnibus his meliores sint, quicunque episcopi non fuerint ordinati, et ex eo, quod ipsi electi sunt, se magis existiment comprobatos, sed intelligant propterea quosdam a sacerdotio remotos, quia eos vitia liberorum impedierint; si autem peccata filiorum justum ab episcopatu prohibent, quanto magis unusquisque se considerans, et sciens, quia potentes potenter tormenta patientur, retrahet se ab hoc, non tam honore quam onere, et aliorum locum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
runt post auaritiã & accipiebant mu¬
nera: & tales uidices extiterunt. ut po¬
dinẽ cȩterarũ gentium postularet. Ergo
gni sacerdotio putarent᷑ : Sed & cum pec¬
cata parentũ filiis ñ imputent᷑: & neqͣꝙͣ.
iã illa uigente sententia. parentes uuã
acerbam manducauerunt: & dentes fili¬
orum obstupuerunt. filioꝵ uitia paren¬
tibꝰ p̃uidicabt̃: Primũ itaq dicendũ ẽ
quod tam sc̃m nomen sit sacerdotii. ut
nobis etiam ea quȩ extra nos sunt
posita reputent᷑. non quod ꝓpter uitia
nr̃a ep̃i non fiamus: sed quod ꝓpter
filioꝵ incontinentiã ab hoc gradu ar-¬
cendi simus. Qua enim libertate possu¬
mꝰ alienos filios corripere & docere quȩ
recta sunt: cum nobis statim possit qui
fuit correptus ingerere. ante doce fili¬
os tuos: Aut qua fronte extraneum
corripio fornicante: cum michi con¬
scientia mea ipsa respondeat. ex hereda¬
gͦ filium fornicantẽ. abice filios tuos

Expanded text:
runt 698 post avaritiam, et accipiebant murunt 698 post avaritiam, et accipiebant munera, et tam iniqui judices exstiterunt, ut podinem caeterarum gentium postularet . Ergo gni sacerdotio putarentur. Et cum peccata parentum filiis non imputentur, nequaquam jam illa vigente sententia, parentes uvam acerbam comederunt, et dentes filiorum obstupuerunt , filiorum vitia parentibus praejudicabunt? Primum itaque dicendum est, quod tam sanctum nomen sit sacerdotii, ut nobis etiam ea quae extra nos sunt posita, reputentur, non quo propter vitia nostra episcopi non fiamus: sed quod propter filiorum incontinentiam ab hoc gradu arcendi simus. Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt: cum nobis statim possit qui fuerit correptus ingerere: Ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat: Exhaereda ergo fornicantem filium: abjice filios tuos
Abbreviated transcription (Latin):
monia. sed quo necessitati carnis indul¬
geat. Scribit ꝙ Tertullianꝰ de monoga¬
mia librum hereticum. quẽ apło contrai¬
re nemo qui apłm legerit ignorabit.
Equidem esse sine crimine eꝑm siue p̃sbi¬
terum. unam uxorem habere in nr̃a ẽ po¬
testate: cȩterum illud quod sequitur ha¬
bere filios fideles non in accusatione
luxuriȩ aut non subditos. extra nr̃am
ẽ uoluntatẽ. Esto quippe parentes bene
institusse liberos suos: & a parua ȩtate
semꝑ dñicis erudisse p̃ceptis. Hi si postea
luxuriȩ se dederint. & suꝑati uitiis. libi¬
dini frena ꝑmiserint: nũquid culpa ad
parentes redundabit. & scĩtatẽ patͥs filii
peccata maculabunt: Siquis bene eru-¬
diuit filios suos. In his puto fuisse ysaac:
qui utiq esau filium suum bene institu¬
isse credendus ẽ. erum esau fornicariꝰ
q: ꝓfanus: ꝓ una ȩsca uendidit primogeni¬
ta sua. Samuhel quoq qui talis fuit ut
impetraret. habuit filios qui decdinaue¬

Expanded text:
monia; sed quod necessitati carnis indulmonia; sed quod necessitati carnis indulgeat. Scripsit et Tertullianus de Monogamia librum haereticum: quem Apostolo contraire, nemo qui Apostolum legerit, ignorabit. Et quidem esse sine crimine episcopum, sive presbyterum, et unam uxorem habere, in nostra est potestate. Caeterum illud quod sequitur: Habere filios fideles, non in accusatione luxuriae, ac non subditos, extra nostram est voluntatem. Esto quippe, parentes bene instituisse liberos suos, et a parva aetate semper Dominicis erudisse praeceptis: hi si postea se luxuriae dederint, et superati vitiis, libidini frena permiserint, numquid culpa ad parentes redundabit, et sanctitatem patris filii peccata maculabunt? Si quis bene erudivit filios suos, in his puto fuisse et Isaac, qui utique Esau filium suum bene instituisse credendus est. Verum Esau fornicarius, et profanus, pro una esca vendidit primogenita sua . Samuel quoque qui talis fuit, utimpetraret, habuit filios qui declinave
Abbreviated transcription (Latin):
dinis fuit. uel binas uxores habere uel
plures. quod etiam in ueteri lege de
abraham & iacob legimꝰ. & hoc nunc uo¬
lunt esse p̃ceptum. ne is qui eꝑs eligen¬
dus ẽ. uno tempore duas pariter habeat
uxores. Oulti suꝑstitiosius magis quã
uerius etiam eos qui cum gentiles fue-¬
rint & unam uxorem habuerint qua
amissa post baptismum xp̃i alterã duxe-¬
rint putant in sacerdotium non legen-¬
dos: cum utiq si hoc obseruandum sit.
illi magis ab episcopatu arceri debeant
qui uagantur ꝑ meretrices ante exer-¬
centes libidinẽ unã regenerati uxorem
acceꝑint: ꝙ multo detestabilius sit for¬
nicatum ẽẽ cum pluribꝰ quam digamũ
reppiri: quia in alio infelicitas matri¬
monii ẽ. in alio ad peccandum ꝓna la-¬
sciuia. Montanꝰ & qui nouati scisma se¬
ctantes nomen sibi munditiȩ p̃sumpsere.
putant scda matrimonia ab ȩccłiȩ com¬
laxarit: non quo hortet᷑ ad scdã matri¬

Expanded text:
dinis fuit, vel binas uxores habere, vel dinis fuit, vel binas uxores habere, vel plures: quod etiam in veteri Lege de Abraham et Jacob legimus: et hoc nunc volunt esse praeceptum, ne is qui episcopus eligendus est, uno tempore duas pariter habeat uxores. Multi superstitiosius magis quam verius, etiam eos qui cum Gentiles fuerint, et unam uxorem habuerint, qua amissa, post baptismum Christi, alteram duxerint, putant in sacerdotio non legendos: cum utique, si hoc observandum sit, illi magis ab episcopatu arceri debeant, qui vagam per meretrices ante exercentes libidinem, unam regenerati uxorem acceperint: et multo detestabilius sit fornicatum esse cum pluribus, quam digamum reperiri; quia in alio infelicitas matrimonii est, in alio ad peccandum prona lascivia. Montanus et qui Novati schisma sectantur, nomen sibi munditiae praesumpsere: putantque secunda matrimonia ab Ecclesiae comlaxarit: non quod hortetur ad secunda matri
Abbreviated transcription (Latin):
uod autem ait. uniꝰ uxoris uir. sic intel¬
ligere debemus. ut non omnem mono¬
gamum digamo putemꝰ esse meliorẽ. sed
quo is possit ad monogamiam & con¬
tinentiam cohortari. qui sui exemplum
prȩferat in docendo. Esto quippe aliquẽ
adolescentulum conuigem ꝑdidisse. & car-¬
nis necessitate suꝑatum accepisse uxorẽ
scdam. quam & ipsam statim amiserit
ꝙ deinceps uixerit continent̃: alium uͦ
usq ad senectam habuisse matrimonium
& uxoris usum. ut pleriq estimant feli¬
citate nũqũa a carnis opere cessasse. Quis
tior. continentior: Utiq ille qui infelix
etiam in scdõ matrimonio fuit. & postea
pudice ꝙ scẽ conuersatus est: ꝙ non is qui
ab uxoris amplexii nec senili ẽ seꝑatus ȩta¬
te. Non sibi ergo applaudat quicũq q̃si
monogamus eligit᷑ quod om̃i digamo
sit melior: cũ in eo magis sit electa felici¬
tas qũa uoluntas. Quidam de hoc loco
ita sentiunt. Iudaicȩ inquiunt consuetu¬

Expanded text:
Quod autem ait, unius uxoris vir, sic intelQuod autem ait, unius uxoris vir, sic intelligere debemus: ut non omnem monogamum digamo putemus esse meliorem; sed quo is possit ad monogamiam et continentiam cohortari, qui sui exemplum praeferat in docendo. Esto quippe aliquem adolescentulum conjugem perdidisse, et carnis necessitate superatum, accepisse uxorem secundam, quam et ipsam statim amiserit, et deinceps vixerit continenter; alium vero usque ad senectam habuisse matrimonium, et uxoris usum, ut plerique existimant felicitatem, numquam a carnis opere cessasse: quis tior, continentior? Utique ille qui infelix etiam in secundo matrimonio fuit, et postea pudice, et sancte conversatus est, et non is qui ab uxoris amplexu nec senili est separatus aetate. Non sibi ergo applaudat, quicumque quasi monogamus eligitur, quod omni digamo sit melior, cum in eo magis sit electa felicitas, quam voluntas. Quidam 697 de hoc loco ita sentiunt: Judaicae, inquiunt, consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
filios habens fideles ñ in accusatione
luxuriȩ. aut non subditos. Oportet enĩ
eꝑm sine crimine ẽẽ tanꝙͣ dĩ dispensato¬
rem. non proteruum. non iracundum.
non uinolentum. ñ ꝑcussorem. non tur¬
pis lucri appetitoreo.
rimum itaq sine crimine sit: quod
puto alio uerbo ad timotheum irrep̃¬
hensibilem nominatum. non quo eo
tantum tempore quo ordinandꝰ ẽ sine
ullo sit crimine p̃teritas maculas no¬
ua conuersatione deleuerit. sed ex eo
tempore quo in xp̃m renatꝰ est: nulla pec¬
cati conscientia mordeatur. Quomͦ enim
potest p̃ses ȩccłiȩ auferre malum de me-¬
dio eius: qui in delictum simile corruerit:
Aut qua lib̾tate corripere peccantem:
cum tacitus sibi ipse respondeat. eadem
admisisse quȩ corripit:
taq qui episcopatum desiderat: bonũ
opus desiderat.
pus inquit non honorẽ non głam.
portet autẽ illũ & testimonium habe¬
re bonum ab his qui foris sunt: ut ñ
in obꝑbrium incidat & in laqueũ diaboli.

Expanded text:
n in accusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enim episcopum sine crimine esse tanquam Dei dispensatorem. Non protervum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri appetitorem . Primum itaque sine crimine sit, quod puto alio verbo ad Timotheum, irreprehensibilem nominatum. Non qui eo tantum tempore, quo ordinandus est, sine ullo sit crimine, et praeteritas maculas nova conversatione deleverit: sed ex eo tempore, quo in Christo renatus est, nulla peccati conscientia mordeatur. Quomodo enim potest praeses Ecclesiae auferre malum de medio ejus, qui in delictum simile corruerit? aut qua libertate corripere peccantem, cum tacitus sibi ipse readmisisse quae corripit? Itaque qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Opus, inquit, non honorem, non gloriam. portet autem illum et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt, ut non in opprobrium incidat, et in laqueum diaboli.
Abbreviated transcription (Latin):
rit fidẽ. an cõmunẽ suam tantũ ꝙ titi.
Quod quidem michi meliꝰ uidet᷑ apłi
pauli & titi fidem fuisse cõmunẽ quam
om̃ium credentium: in quibus pro uarie¬
tate mentium fides quoq cõmunis
esse non poterat sed diuersa. Ad extremũ
p̾fatio ȩpłȩ & salutatio p̃fationis apłi
ad titum. tali fine cõpletur. gr̃a & pax
siue quod ꝙ grã & pax tam a dõ patre
sit. quam a xp̃o uĩu. & utrumq ab utͦq
datum possit intelligi: siue quod grã ad
patrem. ꝙ pax referat᷑ ad filium. Noꝵ
absq scrupulo transeundum ẽ. quod qui
Nos uir iustus & naufrago solus orbe
seruatus. non dicit᷑ plures grãs sed unã
grãm inuenisse in conspectu dĩ. Et moyseᷤᷤ
ad dñm: si inueni inquit grãm apud te.
nisse. sed grãm. Mercator ille de ȩuangłio
qui plures habuit margaritas: ad extre¬
mum unam p̃tiosam repperit. quã de
multis margaritis solam coemit. ꝑfectoꝵ¬

Expanded text:
rit fidem: an communem, suam tantum et Titi? rit fidem: an communem, suam tantum et Titi? Quod quidem mihi melius videtur apostoli Pauli et Titi fidem fuisse communem, quam omnium credentium; in quibus pro varietate mentium, fides quoque communis esse non poterat, sed diversa. Ad extremum praefatio Epistolae, et salutatio praefationis Apostoli ad Titum, tali fine completur: Gratia et pax Sive quod et gratia, et pax, tam a Deo Patre sit quam a Christo Jesu, et utrumque ab utroque datum possit intelligi: sive quod gratia ad Patrem, et pax referatur ad Filium. Non absque scrupulo transeundum est, quod quiNoe vir justus, et naufrago orbe solus servatus non dicitur plures gratias, sed unam gratiam invenisse in conspectu Dei. Et Moyses ad Dominum: Si inveni, inquit, gratiam apud te . nisse, sed gratiam. Mercator ille de Evangelio qui plures habuit margaritas, ad extremum unam pretiosam reperit, quam de multis margaritis solam emit . Perfector
Abbreviated transcription (Latin):
mundo. & hominibꝰ nota fieret iuxta
imꝑium saluatoris dĩ: qui nos saluos
esse uoluit. id quod pollicitꝰ fuerat im¬
plendo. Scribit autem apłs tito km̃o fi¬
& latino sermone non potest explicari.
Tunscĩ enĩ hoc potius sonat: cũ quis
fidelis & ꝓprius & ut ita dicam legi¬
timus sute germanꝰ absq comparatione
alterius appellatur. Ex quo intelligi¬
mus fuisse & in filiis pauli plurimã
differentiam. quod alios haberet
INNE CIMyC̃ id est germanissimos si¬
biq coniunctos. ꝙ de uero matrimo¬
nio ac de libera ꝓcreatos: alios uero
quasi ex ancilla & ex agar. qui non pos-¬
sent hereditatẽ accipere cum libere fi¬
lio ysaac. Sermo quippe & sapientia &
doctrina qua titus xp̃i ęccłias instrue¬
bat. efficiebant eum ꝓprium apłi filiũ.
& ab om̃i aliorum consortio separatũ.
Uideamus post hȩc quod sequit᷑ scd̃m
communem fidem. utrumnã om̃ium
qui in xp̃o credebant communem dixe¬

Expanded text:
mundo, et hominibus nota fieret, juxta mundo, et hominibus nota fieret, juxta imperium Salvatoris Dei, qui nos salvos esse voluit, id quod pollicitus fuerat implendo. Scribit autem Apostolus Tito charissimo fit Latino sermone non potest explicari: γνήσιος enim hoc potius sonat, cum quis fidelis et proprius, et ut ita dicam legitimus sive germanus absque comparatione alterius appellatur. Ex quo intelligimus fuisse et in filiis Pauli plurimam differentiam, quod alios haberet γνησίους, id est, germanissimos, sibique conjunctos, et de vero matrimonio, ac de libera procreatos: alios vero quasi ex ancilla et ex Agar, qui non possunt haereditatem accipere cum liberae filio Isaac. Sermo quippe et sapientia, et doctrina qua Titus Christi Ecclesias instruebat, efficiebant eum proprium Apostoli filium, et ab omni aliorum consortio separatum. Videamus post haec quod sequitur: Secundum communem fidem, utrumnam omnium qui in Christo credebant, communem dixe
Abbreviated transcription (Latin):
tempora quȩ nec sermo loqui nec mens
comprehendere nec cogitatio tacita au-¬
det attingere: ꝓmisit d̾s pater sapien¬
tiȩ suȩ uerbum suum. & ipsam sapien¬
tiam suam & uita eoꝵ qui credituri
erant mundo ẽẽ uenturam. Diligent̃
attendite textum & ordinem lectio¬
nis: qm̃ uita ȩterna quam ñ mendax
ds̃ ante scła ȩterna ꝓmisit. ñ alia sit
absq uerbo. Oanifestauit enĩ inquit
temporibus suis uerbum suum. Ergo
qu̾a promiserat uitam ȩtarnam ipsa ẽ
uerbum suum: quod in principio erat
apud patrem & d̾s erat uerbum .s.
uerbum caro factum est. ꝙ habitauit
in nobis. Quod autẽ uerbum dĩ hoc
est xp̃c ipse sit uita: in alio loco testat᷑
dicens. Ego sum uita. Uita uero non
breuis. non aliquibꝰ circũscripta tẽpori-¬
bus. sed ꝑpetua. sed ȩterna. quȩ mani¬
festata est in nouissimis scłis ꝑ prędica¬
tionẽ quȩ credita est paulo doctori gen¬
tium & magistro ut annuntiaret᷑ in

Expanded text:
tempora, quae nec sermo eloqui, nec mens tempora, quae nec sermo eloqui, nec mens comprehendere, nec cogitatio tacita audet attingere, promisit Deus Pater sapientiae suae verbum suum, et ipsam sapientiam suam, et vitam eorum qui credituri erant, mundo esse venturam. Diligenter attendite textum et ordinem lectionis: quoniam vita aeterna quam non mendax Deus ante saecula aeterna promisit, non alia sit absque verbo Dei. Manifestavit enim, inquit, temporibus suis verbum suum: Ergo quam promiserat vitam aeternam, ipsa est Verbum suum, quod in principio 692 erat apud Patrem: et Deus erat Verbum, et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Quod autem Verbum Dei, hoc est, Christus ipse sit vita, in alio loco testatur dicens: Ego sum vita . Vita vero non brevis, non aliquibus circumscripta temporibus; sed perpetua, sed aeterna: quae manifestata est in novissimis saeculis, in praedicatione quae credita est Paulo doctori gentium, et magistro: ut annuntiaretur in
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt: in hoc curriculo & rota mundi
tempora labuntur & ueniunt. & aut
futura sunt. aut fuerunt. Unde quidã
philosophoꝵ non putant ẽẽ tempꝰ p̃sens.
sed aut prȩteritũ aut futurum: quia
om̃e quod loquimur agimus. cogitamꝰ.
aut dum fit p̃teritũ. aut si nondum fa¬
ctum est expectat᷑. Ante hȩc igit᷑ mun-¬
di tempora ȩternitatẽ quand̾a scłoꝵ fuis¬
se credendum ẽ. quibꝰ semꝑ cũ filio &
spũ scõ fuerit pater. Et ut ita dicam.
unum tempus dĩ ẽ om̃is ȩternitas. im¬
mo innumerabilia tempora sunt: cum
infinitus sit ipse qui ante tempora om̃e
tempus excedit. Sex milia nec dum nr̃i
orbis implentur anni. Et qͣntas priꝰ
ȩternitates quanta tempora. quantas
scłoꝵ origines fuisse arbitrandum estꝰ
in quibus angłi. throni. dñationes. cȩ¬
terȩq uirtutes seruierint do. & absq
tempoꝵ uicibus atq mensuris dõ ui¬
bente substiterint: Ante hȩc itaq omĩa

Expanded text:
ta sunt. In hoc curriculo et rota mundi, ta sunt. In hoc curriculo et rota mundi, tempora labuntur et veniunt, et aut futura sunt, aut fuerunt. Unde quidam philosophorum non putant esse tempus praesens: sed aut praeteritum, aut futurum; quia omne quod loquimur, agimus, cogitamus, aut dum fit, praeterit, aut si nondum factum est, exspectamus. Ante haec igitur mundi tempora, aeternitatem quamdam saeculorum fuisse credendum est, quibus semper cum Filio et Spiritu sancto fuerit Pater: et ut ita dicam, unum tempus Dei, est omnis aeternitas: immo innumerabilia tempora sunt, cum infinitus sit ipse qui ante tempora omne tempus excedit. Sed mille necdum nostri orbis implentur anni: et quantas prius aeternitates, quanta tempora, quantas saeculorum origines fuisse arbitrandum est, in quibus angeli, throni, dominationes, caeteraeque virtutes servierint Deo: et absque temporum vicibus atque mensuris, Deo jubente, substiterint! Ante haec itaque omnia
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt. & totamente credentes ad
consequenda ea quȩ uentura sunt p̃pa-¬
remur. Non absq re uidetur breuiter
ꝑstringere. cur ds solus uerax ꝙ om̃is
homo mendax apłi uoce dicat᷑. Et nisi fal¬
lor. quomodo solus habere dicit᷑ immor¬
talitatẽ. cum & angłos & multas ratio¬
nabiles fecerit creaturas. quibꝰ dederit
immortalitatẽ: ita & solus dicit᷑ et̾ uerax.
non quo & cȩteri non immortales &
ueritatis sint amatores. sed quo ille so¬
lus naturaliter sit ꝙ immortalis & uer.ꝰ
cȩteri uero immortalitatẽ ꝙ̃ ueritatẽ.
ex largitione illius consequant᷑. ꝙ ali-¬
ud sit uerum esse & quid habere ꝑsemet.
aliud in potestate donantis ẽẽ quod ha¬
beas. Sed nec hoc silentio p̾tereundum.
quomodo non mendax d̃s̃ ante ȩterna
scła. ȩternam spoponderit uitam. Ex quo
iuxta hystoriam geneseos factus ẽ mundꝰ.
ꝙ ꝑ uices noctium ac dierum & mensi¬
um pariter & annoꝵ tempora constitu-¬

Expanded text:
praedicta sunt, et tota mente credentes, ad praedicta sunt, et tota mente credentes, ad consequenda ea quae ventura sunt, praeparemur. Non ab re videtur breviter perstringere, cur Deus solus verax, et omnis homo mendax, Apostoli voce dicatur. Et nisi fallor, quomodo solus habere dicitur immortalitatem, cum et angelos et multas rationabiles fecerit creaturas, quibus dederit immortalitatem: ita et solus dicitur esse 691 verax: non quod et caeteri, non immortales, et veritatis sint amatores, sed quod ille solus naturaliter sit, et immortalis, et verus. Caeteri vero immortalitatem et veritatem ex largitione illius consequantur, et aliud sit verum esse, quid habere per semet: aliud in potestate donantis esse quod habeas. Sed nec hoc silentio praetereundum puto, quomodo non mendax Deus, ante aeterna saecula, aeternam spoponderit vitam: ex quo juxta historiam Geneseos factus est mundus, et per vices noctium ac dierum, mensium pariter et annorum, tempora constitu
Abbreviated transcription (Latin):
est. in spe uitȩ ȩdernȩ posita est: quia sta¬
tim eis qui se cognouerint prȩmium tri-¬
buit immortalitatis. Absq pietate uero
notitia ueritatis delectat ad p̃sens. sed
ȩternitatẽ non habet prȩmiorum qũa
ꝓmisit non mendax ds̃. ante scła ȩterna.
ꝙ manifestauit eam temporibꝰ suis in
fecit eẽ ꝑspicuam: nisi sapientiȩ suȩ quȩ
erat semꝑ cum patre. cũ letaretur orbe
ꝑfecto. & guderet suꝑ filiis hominum.
&̃ repmisit eos quicumq in illa creditu-¬
ri essent habituros uitam ȩternam. ante¬
ꝙ̃ orbis iaceret fundamenta. antequam
maria diffunderet. montes statueret. cȩlũ
suspenderet. terram deiecta mole solidaret.
& pmisit d̾s in quo mendacium non est.
non quia possit mentiri. ꝙ nolit in falsi¬
tatis uerba prumpere. sed quia qui pater
sit ueritatis. nullum in se habeat menda¬
cium scđ̾m illud. fiat autẽ ds̃ uerax. om̃is
riores effecti magis fperemꝰ futura eẽ quȩ

Expanded text:
est, in spe vitae aeternae posita est: quia staest, in spe vitae aeternae posita est: quia statim ei qui se cognoverit, praemium tribuit immortalitatis. Absque pietate vero notitia veritatis delectat ad praesens: sed aeternitatem non habet praemiorum, quam promisit non mendax Deus ante saecula aeterna: et manifestavit eam temporibus suis infecit esse perspicuam, nisi sapientiae suae, quae erat semper cum Patre, cum laetaretur orbe perfecto, et gauderet super filiis hominum, et repromisit eos quicumque in illa credituri essent, habituros esse vitam aeternam? Antequam orbis jaceret fundamenta, antequam maria diffunderet, montes statueret, coelum suspenderet, terram dejecta mole solidaret, haec repromisit Deus, in quo mendacium non est. Non quia possit mentiri, et nolit in falsitatis verba prorumpere: sed quia qui pater sit veritatis, nullum in se habet mendacium, secundum illud: Fiat autem Deus verax: omnis riores effecti, magis speremus futura esse quae
Abbreviated transcription (Latin):
consequi possent si in sermone ipsius ꝑ¬
manerent. ꝙ liberi effecti. serui ẽẽ desine¬
rent. Quęrit̾ quare ad id quod ait scd̃m
fidem electorum di. ꝙ cognitionẽ ue¬
ritatis. uinxerit. quȩ iuxta pietatẽ est.
utrũnam sit aliqua ueritas quȩ ñ
in pietate sit posita: ꝙ̃ nc̃ ad distintio¬
nem illius inferatur cognitio ueritatis.
quȩ uixta pietatẽ ẽ. Plane ueritas ẽ quȩ
non habet pietatẽ: siguis grammaticã
artẽ nouerit uel dialecticam. ut rationẽ
recte loquendi habeat. &. inter falsa &
uera diuidicet. Geometrica quoq ꝙ
arithmetica & musica habent in sua
scientia ueritatẽ. sed non est scientia
legem. intelligere ꝓpħas. ȩuangłio cre-¬
dere. apłos non ignorare. Et econtra¬
rio multi sunt. qui habent pietatis
ueram cognitionẽ: sed non statim &
cȩterarum artium & earum de quibꝰ
supra mentionẽ fecimus ueritatẽ. Hȩc
igit᷑ ueritas cuiꝰ cognitio iuxta pietatẽ

Expanded text:
consequi possent, si in sermone ipsius pconsequi possent, si in sermone ipsius permanerent, et liberi effecti, servi esse desinerent. Quaeritur quare ad id quod ait: secundum fidem electorum Dei et cognitionem veritatis, junxerit, quae juxta pietatem est: utrumnam sit aliqua veritas quae non in pietate sit posita, et nunc ad distinctionem illius inferatur cognitio veritatis, quae juxta pietatem est. Est plane veritas, quae non habet pietatem. 690 Si quis Grammaticam artem noverit, vel dialecticam, ut rationem recte loquendi habeat, et inter falsa et vera dijudicet. Geometria quoque et arithmetica et musica habent in sua scientia veritatem; sed non est scientia Legem, intelligere prophetas, Evangelio credere, apostolos non ignorare. Et econtrario multi sunt qui habent pietatis veram cognitionem: sed non statim et caeterarum artium et earum, de quibus supra mentionem fecimus, veritatem. Haec igitur veritas, cujus cognitio juxta pietatem
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus suis uerbum suum in pre¬
dicatione quȩ credita est mͥ scdm imꝑiũ
saluatoris nr̃i di. tito carissimo filio iuixta
mant sed uere dixerat ꝙ si imꝑitus sermo¬
ne non tamen scientia. hebreus ex hebreis.
iuxta legem phariseus: ꝓfundos sensus
greco: sermone non explicat. & quod co¬
gitat in uerba uix ꝓmit. Iuxta ordinem
igitur sensuum & textum rerum potius
quam uerboꝵ. de singulis ut scripta st̃
disseramꝰ. Scd̾m fidem in quit electoꝵ
dĩ. Refert ad suꝑiora quod intulit. Paulꝰ
rũ magna diuersitas ẽ ꝓuarietate operũ.
sensuum atq sermonum. Nec statim qui
electus ẽ di: uel iuxta electionẽ possidet
fidẽ. uel iuxta fidẽ habet scientiam ueri-¬
tatis. Unde & saluator ad iudeos qui
in eum crediderant est locutus. Si per¬
manseritis in uerbo meo: cognoscetis ue¬
ritatẽ. ꝙ ueritas lib̾abit uos. Et ȩuange¬
lista testatur. quod hȩc credentibꝰ quidẽ
dixerit. sed nescientibus ueritatẽ. quam

Expanded text:
m suum in praedicatione, quae credita est mihi secundum imperium Salvatoris nostri Dei. Tito charissimo filio juxta mant, sed vere dixerat: Et si imperitus sermone, non tamen scientia, Hebraeus ex Hebraeis juxta legem Pharisaeus, profundos sensus Graeco sermone non explicat, et quod cogitat, in verba vix promit. Juxta ordinem igitur sensuum, et textum rerum potius, quam verborum, de singulis ut scripta sunt, disseramus. Secundum fidem, inquit, electorum Dei, refer ad superiora, quod intulit: Paulusrum magna diversitas est pro varietate operum, sensuum atque sermonum. Nec statim qui electus Dei est, vel juxta electionem possidet fidem, vel juxta fidem habet scientiam veritatis. Unde et Salvator ad Judaeos qui in eum crediderant, est locutus: Si permanseritis in verbo meo, cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Et evangelista testatur, quod haec credentibus quidem dixerit, sed nescientibus veritatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. Parete principibꝰ ur̃is & subiecti
estote: ipsi enĩ st̃ qui uigilant pro ani¬
mabꝰ ur̃is. quasi rationẽ reddentes. ne
suspirantes hoc faciant. Siquidẽ hoc
utile uobis ẽ. Et petrus qui ex fidei
firmitate nomen accepit. in ȩpła sua
loquit᷑ dicens. Rresuiteros gͦ in uobis¬
⁊ obsecro
comprb̃t & testis xp̃i passionum. qui
& eius głȩ quȩ in futurum reuelanda
est sotius sum. pascite eum qui in uo¬
bis est gregem dñi. non quasi cũ ne¬
cessitate sed uoluntariȩ. Hȩc ꝓpterea.
ut ostenderemus apud ueteres eosdẽ
ro ut dissensionum plantaria euelle-¬
rentur. ad unum omnẽ sollicitudi¬
nem esse delatã. Sicut ergo prb̃ri sci¬
unt se ex ȩccł̃iȩ consuetudine ei qui
sibi p̃positus fuerit esse subiectos. ita
ep̃i nouerint se magis consuetudine
qũa dispositionis dñicȩ ueritate prb̃iᷤᷤ
ẽẽ maiores. ꝙ in commune debere ȩccle¬
siam regere. unitantes moysen: qui cũ

Expanded text:
scribit: Parete principibus vestris, et subjecti scribit: Parete principibus vestris, et subjecti estote: ipsi enim sunt qui vigilant pro animabus vestris, quasi rationem reddentes, ne suspirantes hoc faciant: siquidem hoc utile vobis est . Et Petrus, qui ex fidei firmitate nomen accepit, in Epistola sua loquitur dicens: Presbyteros ergo in vobis obsecro compresbyter, et testis Christi passionum, qui et ejus gloriae quae in futuro revelanda est, socius sum, pascite eum qui in vobis est, gregem Domini, non quasi cum necessitate, sed voluntarie . Haec propterea, ut ostro ut dissensionum plantaria evellerentur, ad unum omnem sollicitudinem esse delatam. Sicut ergo presbyteri sciunt se ex Ecclesiae consuetudine ei qui sibi praepositus fuerit esse subjectos; ita episcopi noverint se magis consuetudine quam dispositionis Dominicae veritate presbyteris esse majores, et in commune debere Ecclesiam regere, imitantes Moysen, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
na tollerentur. Putet aliquis non scͥ¬
aliud esse nomen officii: relegat apłi
ad philipenses uerba dicentis. Paulus
&̃ timotheus serur ⁊ xp̃i uiu om̃ibus
eꝑis & diaconis: gr̃a uobis & pax: ꝙ
reliqua. Philippis una est urbs mace-¬
doniȩ. ꝙ certe in una ciuitate plures
ut nuncupantur eꝑi esse non poterant.
Sed quia eosdem eꝑos illo tempore
quos prb̃os appellabant: ꝓpterea in¬
differenter de eꝑis quasi de prb̃is est
locutus: Aahuc alicui hoc uidetur
ambiguum: nisi altero testimonio
comꝓbetur. In actibꝰ apłoꝵ scriptũ
est: quod cum uenisset apl̃s paulus mi
sit locutus. Atcendite uobis & om̃i
pascere ȩccłiam dñi qũa ad quisiuit
ꝑ sanguinẽ suum. Et hic diligentuiᷤᷤ
obseruate: quomodo unius ciuitatis
ephesi prb̃os uocans: postea eosdem
eꝑos dixerit. Siquis uult recipere eam
epłam quȩ sub nomine pauli ad hebre-¬
os scripta ẽ: & ibi ȩqualiter inter plu

Expanded text:
na tollerentur. Putet  Al. putat aliquis non Scrna tollerentur. Putet  Al. putat aliquis non Scraliud esse nomen officii: relegat Apostoli ad Philippenses verba dicentis: Paulus et Timothaeus servi Jesu Christi, omnibus is et diaconis, gratia vobis et pax , et reliqua. Philippi una est urbs Macedoniae, et certe in una civitate plures, ut nuncupantur, episcopi esse non poterant. Sed quia eosdem episcopos illo tempore quis et presbyteros appellabant: propterea indifferenter de episcopis quasi de presbyteris est locutus. Adhuc hoc alicui videatur ambiguum, nisi altero testimonio comprobetur. In Actibus apostolorum scriptum est, quod cum venisset Apostolus Milsit locutus: Attendite vobis, et omni pascere Ecclesiam Domini, quam acquisivit per sanguinem suum . Et hic diligentius observate, quomodo unius civitatis Ephesi presbyteros vocans, postea eosdem episcopos dixerit. Si quis vult recipere eam Epistolam, quae sub nomine Pauli ad Hebraeos scripta est, et ibi aequaliter inter plur
Abbreviated transcription (Latin):
potuit utiq successores principatꝰ fili¬
os suos facere. & po̾teris propriam re¬
linquere dignitatẽ: sed extraneos de
alia tribu elegit ds̃. ut sciremꝰ prin¬
cipatum in popłos non sanguini defe-¬
rendum esse sed uitȩ. At nunc cernimꝰ
plurimos hanc rem beneficium facere.
ut non quęrant eos qui possunt ȩccliȩ
plus ꝓdesse in eccłiȩ erigere colũnas.
sed quos uel ip̃si amant. uel quorum
sunt obsequiis deliniti. uł ꝓ quibus
maioꝵ quispiam rogauerit: ut dete¬
riora taceam qui ut clerici fierent
muneribus impetrarunt. Diligenter
constituas ꝑ cuutates prb̃os. sicut
ego tͥ disposui. Qui qualis presbiter
debeat ordinari. in consequentibus
tet enĩ eꝑm sine crimine ẽẽ tanꝗͣ. dĩ
in religione fierent. & diceret᷑ in popłis
ego sum pauli. ego apollo. ego autẽ ce¬
gub̃nabant᷑. Postquã uero unusqͥsq
eos quos baptizauerat suos esse pu
est. ut unus de prȩsbiteris electus

Expanded text:
potuit utique successores principatus, filipotuit utique successores principatus, filios suos facere, et posteris propriam relinquere dignitatem; sed extraneus de alia tribu eligitur Jesus, ut sciremus principatum in populos non sanguini deferendum esse, sed vitae. At nunc cernimus plurimos hanc rem beneficium facere, ut non quaerant eos, qui possunt Ecclesiae plus prodesse, in Ecclesiae erigere columnas: sed quos vel ipsi amant, vel quorum sunt obsequiis deliniti: vel pro quibus majorum quispiam rogaverit, et, ut deteriora taceam, qui ut clerici fierent, muneribus impetrarunt. Diligenter constituas per civitates presbyteros, sicut ego tibi disposui. Qui qualis presbyter debeat ordinari, in consequentibus tet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei in religione fierent, et diceretur in populis: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego autem Cegubernabantur. Postquam vero unusquisque eos quos baptizaverat suos putabat est, ut unus de presbyteris 695 electus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in greco p̃positionis adiectio qua
sum sonat quod oꝑ scociÑ id est corri¬
geres. sed ita dictum suꝑ corrigeres:
ut scilicet ea quȩ a me correcta sunt
ꝙ necdum ad plenã ueri lineam st̃
ȩqualitatis accipiant.
ego tibi disposui.
ydiant eꝑi qui habent constituendi
prb̃os ꝑ urbes singulas potestatẽ: sub
quali lege eccłiasticȩ constitutionis or-¬
do teneatur. Nec putent apłi uerba ẽẽ
sed xp̃i: qui ad discipłos ait. Qui uos
sꝑnit me sꝑnit: qui autẽ me sꝑnit.
sꝑnit eum qui me misit. Sic & qui uos
audit me audit: qui autẽ me audit.
audit eum qui me misit. Ex quo ma¬
nifestum est. eos qui apłi lege contẽ¬
pta ȩccli̾asticum gradum non merito
uoluerint alicui deferre sed gr̃a. contra
xp̃m facere. qui qualis in excłia prb̃t
constituendus est. ꝑ apłm suum in se-¬
quentibꝰ exetutus ẽ. Moyses amicus
dĩ cui facie ad faciem ds locutus est.

Expanded text:
et in Graeco praepositionis adjectio, qua et in Graeco praepositionis adjectio, qua sum sonat quod διορθώσῃ, id est, corrigeres: sed ut ita dicam, supercorrigeres: ut scilicet ea quae a me correcta sunt, 694 et necdum ad plenam veri lineam sunt raequalitatis accipiant. ego tibi disposui. Audiant episcopi qui habent constituendi presbyteros per urbes singulas potestatem, sub quali lege ecclesiasticae constitutionis ordo teneatur, nec putent Apostoli verba esse, sed Christi qui ad discipulos ait: Qui vos spernit, me spernit: qui autem me spernit, spernit eum qui me misit . Sic et qui vos audit, me audit: qui autem me audit, audit eum qui me misit. Ex quo manifestum est, eos qui, Apostoli lege contempta, Ecclesiasticum gradum non merito voluerint alicui deferre, sed gratia, contra Christum facere, qui qualis in Ecclesia presbyter constituendus sit, per Apostolum suum in sequentibus exsecutus est. Moyses amicus Dei, cui facie ad faciem Deus locutus est ,
Abbreviated transcription (Latin):
uius rei grã reliqui te cretȩ: ut ea
quȩ deerant corrigere.
płicȩ dignitatis ẽ. eccłiȩ iacere fun-¬
damentum: quod nemo potest po-¬
nere nisi architectus. Fundamentũ
autẽ non est aliud preter xp̃m
ĩm. Qui inferiores artifices sunt:
hi possunt ȩdes suꝑ fundamenta
construere. Paulus itaq ut sapiens
architectus & hoc om̃i labore conten¬
dens ne in p̃paratis głaretur. sed uͥ
necdum xꝑc fuerat annuntiatũs:
post quã dura cretensium ad xp̃i fi-¬
naculum iouem. sed in dm̃ patrem
& in xp̃m credere: reliquit titym
discipłm cretȩ. ut rudimenta nascen-¬
tis ȩccłiȩ confirmaret. & siquid ui¬
debatur deesse corrigeret. ipse per-¬
gens ad alias nationes. ut rursum
in eis xp̃i iaceret fundamentũ. Qͦd
autẽ ait ut ea quȩ deerant corrige¬
res: ostendit necdum eos ad plenã
uenisse scientiã ueritatis. & licet ab
apło correcti fuerint. tamen ad huc
indigere correctione. Omne autẽ
quod corrigitur imꝑfectum ẽ. Nã

Expanded text:
a reliqui te Cretae, ut ea quae deerant corrigeres. Apostolicae dignitatis est Ecclesiae jacere fundamentum, quod nemo potest ponere, nisi architectus. Fundamentum autem non est aliud praeter Christum Jesum . Qui inferiores artifices sunt, hi possunt aedes super fundamenta construere. Paulus itaque ut sapiens architectus, et hoc omni labore contendens, ne in praeparatis gloriaretur, sed ubi necdum Christus fuerat annuntiatus, postquam dura Cretensium ad fidem Chrnaculum Jovem, sed in Deum Patrem et in Christum credere, reliquit Titum discipulum Cretae, ut rudimenta nascentis Ecclesiae confirmaret, et si quid videbatur deesse, corrigeret, ipse pergens ad alias nationes, ut rursum in eis Christi jaceret fundamentum. Quod autem ait: ut ea quae deerant, corrigeres, ostendit necdum eos ad plenam venisse scientiam veritatis: et licet ab Apostolo correcti fuerint, tamen adhuc indigere correctione. Omne autem quod corrigitur, imperfectum est. Nam