comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rogat: qͥd si ipse conditor
legis interroget: aut qͥlibet
uidex iniquus ad suppliciũ
querens inunocentẽ. qͥd facies
falsus testis: An ꝓditor eris:
An ille erit ꝓditor. qͥ iusto ui¬
dici latentem homicidã ultͦ
deculerit. & ille ñ erit qui
iudici in iusto ubi lateat
innocens quẽ querit occid̾e.
int̾roganti indicauerit eũ.
qͥ se fidei eiꝰ cõmiserat: An
int̾ crimen falsi testimonii
& ꝓditionis. dubiꝰ incertusq
remanebis: An tacendo uł
ꝓfitendo te ñ e̾ẽ dicturũ.
certꝰ utrũq uitabis: cur gͦ
ñ facias & priusquã ad uidicẽ
uenias. ut caueas etiã m̃daci¬
um: euitato enĩ m̃dacio: om̃e
testimoniũ falsũ effugies.
siue om̃e m̃daciũ sit falsum
testimoniũ. siue ñ om̃e. eui¬
tato autẽ falso testimonio.
qd̾ tu ẽẽ intelligis: ñ effugies
om̃e m̃daciũ. quanto gͦ for¬
tiꝰ qͣnto excellentiꝰ dices: nec
ꝓdam. nec m̃tiar. fecit hoc
ep̃s qͦndã thagasensis eccłie.

Expanded text:
terrogat? quid? si ipse conditor terrogat? quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex iniquus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies? falsus testis an proditor eris? an ille erit proditor, qui iusto iudici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit, qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat? an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturum certus utrumque uitabis? cur ergo non hoc facias, priusquam ad iudicem uenias, ut caueas etiam mendacium? euitato enim mendacio omne testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium siue non omne; euitato autem falso testimonio, quod tu esse intellegis, non effugies omne mendacium. quanto ergo fortius, quanto excellentius dices: nec prodam nec mentiar! Fecit hoc episcopus quondam Thagastensis ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
penitendi aditus int̾cludat᷑.
Qͥd si ad uidicẽ ductꝰ de ip¬
so loco ubi se ille occultet
interrogeris: dicturꝰ es:
aut non ibi ẽ. ubi eũ scis
esse. aut ñ noui. & ñ uidi.
qd̾ ñ nosti. & uidisti: dic¬
turus gͦ es falsum testimo¬
niũ. & occisurus animam
tuã ne occidat᷑ homicida
An usq ad conspectũ udi¬
cis m̃tiris: Iudice autem
querente. au uerũ dicis ne
sis falsus testis: Ipse gͥ ho¬
minẽ ꝓditione occisurꝰ es.
etiã ꝓditorẽ: Qͥ ꝓpe diuna
scripta detestatur. an forte
ꝓditor ñ ẽ. qͥ uidici interro¬
ganti uerũ indicat. ẽet aũ
ꝓditor. si quenquã ultro ad
exitiũ deferret: Qͥd si de
iusto atq innocente ubi la¬
teat sciens. aiuidice interro¬
geris. qͥ tam̃ ad mortẽ a ma¬
iore potestate uissus ẽ rapi.
ut ille qͥ int̾rogat. exsecutor
sit legis. ñ conditor: An id̾o¬
ñ erit falsũ testimoniũ qd̾
ꝓ innocente mentieris. qͥa
nec ille iuidex s executor in¬

Expanded text:
paenitendi aditus intercludatur. paenitendi aditus intercludatur. quid? si ad iudicem ductus de ipso loco, ubi se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est, ubi eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur. an forte proditor non est, qui iudici interroganti uerum indicat, esset autem proditor, si quemquam ultro ad exitium deferret? quid? si de iusto atque innocente ubi lateat sciens a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod pro innocente mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor in
Abbreviated transcription (Latin):
nis fiat: &e ideo falsũ desti¬
moniũ uocat apłs. si quis
de. xp̃o etiã qd̃ ad eiꝰ laudẽ
uidet᷑ ꝑtinere mentiat᷑. Si
autẽ mñdaciũ sit qd̃ neq eu¬
iusqũa peccatũ aut confin¬
gat aut tegat. nec a iudice
querat᷑. & nulli obsit. & ꝓsit
alicui. nec falsũ testimoniũ
ẽẽ. nec rep̃hensibile m̃daciũ.
Qͥd gͦ si ad xp̃ianũ homicida
confugiat. aut uideat qͦ con¬
fugit. & de hac re interroge¬
t᷑ ab eo qͥ ad suppliciũ qͦrit᷑
hominẽ. hominis inrt̾fectori
peccatũ m̃tiendo. cũ ille ꝓqͦ
mentitur peccatũ sceleratũ
ammissȩit: An qͥa ñ de peccato
qͥs interrogatur. sed de loco
ubi lateat: gͦ mentiri ad eu¬
malũ ẽ. m̃tiri autẽ ad te¬
gendũ peccatorẽ ñ ẽ malũ:
Ita sane ait qͥspiam. Non enĩ
tunc peccat quisquã cũ eui¬
tat suppliciũ. s cũ facit ali¬
qͥd dignũ supplicio. ꝑtinet
autẽ ad disciplinã xp̃ianã.
ut neq de cuiꝰquã correpti¬
one desꝑetur. neq cuiquã

Expanded text:
nis fiat. et ideo falsum testimonium uocat apostolus, si quis de Christo, etiam quod ad eius laudem uidetur pertinere, mentiatur. si autem mendacium sit, quod neque cuiusquam peccatum aut confingat aut tegat nec a iudice quaeratur et nulli obsit et prosit alicui, nec falsum testimonium esse nec reprehensibile mendacium? Quid ergo? si ad christianum homicida confugiat aut uideat, quo confugit, et de hac re interrogetur ab eo, qui ad supplicium quaerit hominem hominis interfectorem, peccatum mentiendo, cum ille pro quo mentitur, peccatum sceleratum admiserit? An quia non de peccato ejus interrogatur, sed de loco ubi lateat? Ergo mentiri ad temalum est; mentiri autem ad tegendum peccatorem, non est malum? Ita sane, ait quispiam: non enim tunc peccat quisquam, cum evitat supplicium; sed cum facit aliquid dignum supplicio. Pertinet autem ad disciplinam christianam, ut neque de cuone desperetur neque cuiquam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥo. his om̃ib penitꝰ euitatis.
atq reiectis. sequit᷑ sextũ genꝰ.
qd ce nulli obest. & ꝓdest ali¬
cui uelut si qͥspiã peccuniã
alicuiꝰ iniuste tollendã. sciens
ubi sit. nescire se m̃tiat᷑ qͦcũq
interrogante.Septimũ. qd̃
& nulli obest &e ꝓdest alicui.¬

Expanded text:
quio. his omnibus penitus euitatis quio. his omnibus penitus euitatis atque reiectis sequitur sextum genus, quod et nulli obest et prodest alicui: uelut si quispiam pecuniam alicuius iniuste tollendam sciens, ubi sit, nescire se mentiatur quocumque interrogante. septimum, quod et nulli obest et prodest alicui
Abbreviated transcription (Latin):
ris te scire ubi sit s ñ dicere:
potest fortasse ab illo loco
inqͥsitor auerti. & tͥ iam in¬
cũbere. ut ubi ẽ a te ꝓdat᷑.
ꝓ qua fide atq huinanitate
quicquid fortit̾ tuleris. ñ so¬
lũ ñ culpabile s etiã lau¬
dabile iudicat᷑. exceptis dũ¬
taxat his que si passus fue¬
rit homo: non fortiter s un¬
pudice aut turpit̾ pati dr̃.
hoc est enĩ ultimũ mñdaciũ.
de quo diligentiꝰ tractandũ
ẽ. Ilã primũ ẽ. ad euitandũ
capitale m̃daciũ. longeq
fugiendũ qd̾ fit in doctrina
religionis. Ad qd̾ m̃dacium.
nulla conditione quisquã
debet ad duci. Secundũ aut̃
ut aliquẽ ledat iniuste. qd̾
tale ẽ. ut & nulli ꝓsit. &e obsit
alicui. Terciũ qd̾ ita ꝓdest al¬
teri: ut obsit alteri. quã uis
ñ ad minundiciã corporalẽ.
Quartũ qd̾ fit sola m̃tiendi
fallendiq libidine. qd̃ merũ
m̃daciũ ẽ. Qͥntũ. qd̃ fit pla¬
cendi cupiditate de suaui lo¬

Expanded text:
ris te scire ubi sit, sed non dicere, ris te scire ubi sit, sed non dicere, potest fortasse ab illo loco inquisitor auerti et tibi iam incumbere, ut ubi est a te prodatur. pro qua fide atque humanitate quidquid fortiter tuleris, non solum non culpabile, sed etiam laudabile iudicatur, exceptis dumtaxat his, quae si passus fuerit homo, non fortiter, sed inpudice ac turpiter pati dicitur. hoc est enim ultimum mendacium, de quo diligentius tractandum est. Nam primum est ad euitandum capitale mendacium longeque fugiendum, qreligionis, ad quod mendacium nulla conditione quisquam debet adduci. Secundum autem, ut aliquem laedat injuste, quod et tale est, ut et nulli prosit, et obsit alicui. Tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamvis non ad immunditiam obsit corporalem. Quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod merum mendacium est. quintum, quod fit placendi cupiditate de suauilo
Abbreviated transcription (Latin):
tacendo eũ ꝓdimꝰ. uł &̃ dicen¬
do nequaquã nos esse dictos
utrũ ibi sit anñ sit. Ex hoc
eñ colligit ille qͥ querit ibi
eũ eẽ. ubi si non esset: nichil
ab eo qui m̃tiri nollet nec
hominẽ ꝓdere. nͥ eũ ñ ibi esse
responderet᷑. Ita ꝑ nr̃am uł
tacit᷑nitatẽ uł talia u̾ba homo
ꝓdit᷑. ut iutret qͥ querit si po¬
testatẽ habet & inueniat eũ.
qui tam̃ ab eiꝰ inuentione
m̃dacio nr̃o possit auerti.
Qua ꝓpt̾ si nescis ubi sit: nul¬
la est causa occultande ue¬
ritatis. s te nescire fatendũ.
ẽ Si autẽ scis ubi sit. siue
ibi sit ubi querit᷑ siue albi.
ũ ẽ dicendũ: cũ quesitũ fuerit
utrũ ibi sit an non sit: ñ dico
qd̃ queris. s dicendũ scio ubi
sit. sed nunquã monstrabo.
Nam si de uno loco non respon¬
deas & te ñ ẽẽ ꝓditurũ fatearis.
tale ẽ. ac si eundẽ locũ digito
ostendas. mouetur enĩ certa
suspicio. Si autẽ pͥmo fatea¬

Expanded text:
tacendo eum prodimus uel etiam dicentacendo eum prodimus uel etiam dicendo nequaquam nos esse dicturos, utrum ibi sit, an non sit; ex hoc enim colligit ille, qui quaerit, ibi eum esse; ubi si non esset, nihil aliud ab eo, qui mentiri nollet nec hominem prodere, nisi eum non ibi esse responderetur. ita per nostram uel taciturnitatem uel talia uerba homo proditur, ut intret qui quaerit, si potestatem habet et inuenit eum: qui tamen ab eius inuentione mendacio nostro posset auerti. quapropter si nescis ubi sit, nulla est causa occultandae ueritatis, sed te nescire fatendum est. si autem scis ubi sit, siue ibi sit, ubi quaeritur, siue alibi, non est dicendum, cum quaesitum fuerit, utrum ibi sit an non sit: non dico quod quaeris. sed dicendum: scio, ubi sit, sed numquam monstrabo. nam si de uno loco non respondeas et te non esse proditurum fatearis. tale est, ac si eundem locum digito ostendas; monetur enim certa suspicio. si autem primo fatea
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dices. & ñ timeat qd̾ a deo
dictũ ẽ. ꝑdes om̃s qͥ loquunt᷑
m̃daciũ. Ñ inqͥt scriptũ est
om̃e m̃daciũ. s ita intelligo
ac si sit scriptũ: ꝑdes om̃s qͥ
loquuntur falsũ testimoniũ.
que om̃imodo mala sunt. llu¬
qͥd &e illud qd̾ ibi ẽ ñ occidesꝰ
Qd̾ si om̃i modo malũ ẽ: qͦmͦ
ab hoc crimine excusabunt᷑
iusti. qͥ post legem datam
multos occiderunt: S res¬
pondet᷑ qd̃ ñ ipse occidat. qͥ
iusti alicuiꝰ p̃cepti minist̾ ẽ.
eoꝵ gͦ timorẽ sic accipio. ut
tam̃ illũ laudabilem uirũ qͥ
nec m̃tiri uoluit nec hominẽ
ꝓdẽ. & meliꝰ arbitrer intellexis¬
se qd̃ scriptũ ẽ: & intellectum
fortit̾ impleuisse. S uenit᷑ ali¬
quando ad huiꝰmodi articulũ.
ut ñ int̾rogemͣ ubi sit ille qͥ
querit᷑. neq cogam᷑ ut eũ ꝓ¬
damꝰ si sic occultatus ẽ. ut in¬
ueniri facile nͥ ꝓditus neqͤat.
s querit᷑ a nob̾. utrũ illo loco
sit: an ñ sit. Ubi si eũ eẽ scimꝰ.

Expanded text:
 deo dictum est: perdes omnes, qui loquuntur mendacium? non, inquit, scriptum est: omne mendacium. sed ita intellego, ac si sit scriptum: perdes omnes, qui loquuntur falsum testimonium. quae omni modo mala sunt. numquid et illud quod ibi est: non occides? quod si omni modo malum est, quomodo ab hoc crimine excusabuntur iusti, qui post legem datam multos occiderunt? sed respondetur, quod non ipse occidat, qui iusti alicuius praecepti minister est. horum ergo timorem sic accipio, ut tamen illum laudabilem uirum, qui nec mentiri uoluit nec hominem prodere, et melius arbitrer intellexisse, quod scriptum est, et intellectum fortiter impleuisse. Sed uenitur aliquando ad huius modi articulum, ut non interrogemur, ubi sit ille qui quaeritur, neque cogamur, ut eum prodamus, si sic occultatus est, ut inueniri facile nisi proditus nequeat, sed quaeritur a nobis, utrum illo loco sit an non sit. ubi si eum esse scimus,
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa m̃dacia. que ꝓferunt᷑
de ueterib libͥs. nec rep̃hen¬
sa inueniunt᷑. uel rep̃hendi
ñ possunt: ut aut indole ꝓfi¬
cient̾ii ñ specie aꝓꝓbentur: aut
significationi alicuiꝰ causa.
ñ sint omĩo m̃dacia: & id̾o
de libris noui testam̃ti. ex¬
ceptis figuratis significati¬
onib dñi. si uitam moresq
scõꝵ. & facta. ac dicta. consi¬
deres. nichil tale ꝓferri po¬
test. qd̾ ad imitati onẽ ꝓ¬
uocet m̃tiendi. Simulatio
enĩ petri & barnabe: ñ solũ
cõmemorata. uerum etiam
rep̃hensa ẽ. atq correcta. ñ
eni ut ñnulli prtant ex
eadem simulatione etiã pau¬
lus  & apłs. aut timo

Expanded text:
omnia mendacia, quae proferuntur omnia mendacia, quae proferuntur de ueteribus libris nec reprehensa inueniuntur uel reprehendi non possunt, ut aut indole proficientium et spe adprobentur aut significationis alicuius causa non sint omnino mendacia. Et ideo de libris noui testamenti exceptis figuratis significationibus domini, si uitam moresque sanctorum et facta ac dicta consideres, nihil tale proferri potest, quod ad imitationem prouocet mentiendi. simulatio enim Petri et Barnabae non solum commemorata, uerum etiam reprehensa atque correcta est. non enim, ut nonnulli putant, ex eadem simulatione etiam Paulus \'apostolus aut Timo
Abbreviated transcription (Latin):
ticis temporib digni aue¬
toritate fuisse cõmemorant᷑.
omĩa que scripta sunt de
illis ꝓphetice gessisse atq
dixisse. nec minus ꝓphetice
eis accidisse. quecũq sic ac¬
ciderunt. ut eodem ꝓphetico
sp̃u. memorie. litterisq man¬
danda. iudicarentur. De ob¬
stetricib autem quia ñ eas
possunt dicere ꝓphetico spũ
signifi: candi futuri ueri
grã. aliud ꝓ alio renuntiasse
pharaoni. etiã si aliquid ipĩs
nescientib qd̃ ꝑ eas actum ẽ
significauit: ꝓ gradu suo
dicunt apꝓbatas. & remun̾atas
a do. Qͥ enĩ nocendi causa m̃ti¬
ri solet. si iam consulendi cau¬
sa m̃tiat᷑. multũ ꝓfecit. Sed
aliud est. qd̃ ꝑ se ipsum lau¬
dabile ꝓponitur: aliud qd̃
indeterioris cõꝑatiõe p̃ponit᷑.
Alit̾ enĩ gratulamͦ cũ sanꝰ ẽ
homo: aliter. cũ meliꝰ habet
egrotꝰ. Nam in script᷑is ipsis
iustificata etiã sodoma dicit᷑
in cõꝑatiõe scelerũ ppołi isrł:
& ad hanc regłam dirigunt

Expanded text:
ticis temporibus digni aucticis temporibus digni auctoritate fuisse commemorantur, omnia, quae scripta sunt de illis, prophetice gessisse atque dixisse; nec minus prophetice eis accidisse, quaecumque sic acciderunt, ut eodem prophetico spiritu memoriae litterisque mandanda iudicarentur. de obstetricibus autem, quia non eas possunt dicere prophetico spiritu significandi futuri ueri gratia aliud pro alio renuntiasse Pharaoni, etiamsi aliquid ipsis nescientibus quod per eas actum est significauit, pro gradu suo dicunt adprobatas et remuneratas a deo. qui enim nocendi causa mentiri solet, si iam consulendi causa mentiatur, multum profecit. sed aliud est, quod per se ipsum laudabile proponitur, aliud, quod in deterioris conparatione praeponitur. aliter enim gratulamur, cum sanus est homo, aliter, cum melius habet aegrotus. nam in scripturis ipsis iustificata etiam Sodoma dicitur in conparatione scelerum populi Israhel. et ad hanc regulam dirigunt
Abbreviated transcription (Latin):
est. os qd̃ m̃tit᷑ occidit aĩam:
Qd nequis arbitret᷑ excep¬
tis aliquib m̃tientib pos¬
se intelligi: alio loco legat.
ꝑdes om̃s qui loquuntur
m̃daciũ. Unde ore suo ipse
dñs. sit inquit in ore ur̃o
est. ẽ. non. ñ: qd̾ autẽ ãpliꝰ
ẽ. a malo ẽ. hinc & apłs cũ
eruendũ ueterem hominẽ
p̃ciꝑet. qͦ nomine omĩa pec¬
cata intelligunt᷑. consequen¬
ter ait. in pͥmis ponens. Qua¬
ꝓpt̾ deponentes m̃daciũ. lo¬
quimini ueritatẽ. Nec illis
que de ueterib libris men¬
dadioꝵ exempla ꝓlata sunt.
terreri se dicunt: ubi quic¬
quid gestum est. figurate
accipi potest. quamuis re¬
uera contigerit. Quicquid
autem figurate fit. aut dr̃:
non est m̃daciũ. Omĩs enim
enuntiatio: ad id quod enun¬
tiat referenda ẽ. Om̃e autẽ.
figurate. aut factum. aut
dictum:. hoc enuntiat. qd̾
significat eis. quibꝰ intelli¬
gendũ ꝓlatum ẽ. Uñ creden¬
dũ ẽ illos homines qui ꝓphe¬

Expanded text:
est: os quod mentitur occidit animam? est: os quod mentitur occidit animam? quod ne quis arbitretur exceptis aliquibus mentientibus posse intellegi, alio loco legat: perdes omnes, qui loquuntur mendacium. unde ore suo ipse dominus, sit, inquit, in ore uestro: est est, non non; quod autem amplius est, a malo est. hinc et apostolus, cum exuendum ueterem hominem praeciperet, quo nomine omnia peccata intelleguntur, consequenter ait in primis ponens: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. Nec illis, quae de ueteribus libris mendaciorum exempla prolata sunt, terreri se dicunt: ubi quidquid gestum est, figurate accipi potest, quamuis reuera contigerit; quidquid autem figurate fit aut dicitur, non est mendacium. omnis enim enuntatio ad id, quod enuntiat, referenda est. omne autem figurate aut factum aut dictum hoc enuntiat, quod significat eis, quibus intellegendum prolatum est. unde credendum est illos homines, qui prophe
Abbreviated transcription (Latin):
sensumq cõmunẽ dicen¬
tes. Siquis ad te confugiat.
qui mendatio tuo possit
a morte liberari. ñ es men¬
titurus: Si aliquid egro¬
tus interroget. qd ei scire
ñ expedit. qui etiam possit
te non respondente grauiꝰ
affligi. audebisne aut ue¬
rum dicere imꝑnitiem ho¬
minis. aut silere potius.
quam honesto &e miseri¬
cordi m̃dacio ualitudini
eius opitulari: his atq ta¬
lib copiosissime se arbitͣu¬
t᷑ urgere: ut si consulendi
causa exigit. aliquando m̃¬
tiat᷑. Contra illi quibꝰ pla¬
cet nunquã mentiendum
multo fortius agunt. uten¬
tes primo aue ad toritate
diuina. qm̃ in s. a ipso de¬
calogo scriptũ est. fal¬
sumq testimonium ñ dicas:
quo geuere cõplectit᷑ om̃e
mendacium. Quisquis enĩ
aliqͥd annuntiat: testimo¬
niũ ꝑhibet animo suo. S
ne quis concedat. ñ om̃e m̃¬
datiũ falsum testimoni¬
ũ ẽẽ appellandum: qͥd die¬
turus ẽ ad id qd̾ scriptum

Expanded text:
sensumque communem dicensensumque communem dicentes: si quis ad te confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari, non es mentiturus? si aliquid aegrotus interroget, quod ei scire non expedit, qui etiam possit te non respondente grauius adfligi, audebisne aut uerum dicere in perniciem hominis aut silere potius quam honesto et misericordi mendacio ualitudini eius opitulari? his atque talibus copiosissime se arbitrantur urgere, ut, si consulendi causa exigit, aliquando mentiamur. Contra illi, quibus placet numquam mentiendum, multo fortius agunt, utentes primo auctoritate diuina, quoniam in ipso Decalogo scriptum est: falsum testimonium ne dicas, quo genere complectitur omne mendacium; quisquis enim aliquid enuntiat, testimonium perhibet animo suo. sed ne quis contendat non omne mendacium falsum testimonium esse appellandum, quid dicturus est ad id, quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
bitat mentiri eũ. qui uo¬
lens falsum enuntiat. cau¬
sa fallendi. Qua ꝓpter e¬
nuntiationem cũ uolun¬
tate ad fallendum ꝓlatã:
manifestum est esse menda¬
cium. Sed utrũ hoc solum
sit mendacium: alia que¬
stio est. Interim de hoc ge¬
uere in quo om̃s conseu¬
tiunt inquiramꝰ: utrum
aliquando sit utile. falsũ
aliquid enuntiare. cũ uolun¬
tate fallendi. Nam qͥ hoc sen¬
tiunt. habent testimonia
sententie sue. cõmemoran¬
tes saram cum risisset an¬
gelis negasse quod riserit:.
iacob a patre interrogatũ
respondisse. quod ipse esset
esau maior filius eiꝰ. egyp¬
tias quoq obstetrices ne
infantes hebrei nascentes
interficerentur. etiam deo
approbante & remunerante
mentitas: & multa eiꝰmodi ex¬
empla eligentes. eoꝵ homi¬
num mendacia cõmemoran.
quos culpare non audeas:
atq ita fatearis aliquando
esse posse. non solum rep̃¬
hensione non dignũ. s de
clignum laude mendaciũ:¬
los p̃mant diuinis libris
deditos. s etiam om̃s hoĩes.

Expanded text:
bitat mentiri eum, qui uolens falsum enuntiat causa fallendi. quapropter enuntiationem falsam cum uoluntate ad fallendum prolatam manifestum est esse mendacium. sed utrum hoc solum sit mendacium, alia quaestio est. Interim de hoc genere, in quod omnes consentiunt, inquiramus: utrum aliquando sit utile falsum aliquid enuntiare cum uoluntate fallendi. nam qui hoc sentiunt, adhibent testimonia sententiae suae, commemorantes Sarram, cum risisset, angelis negasse quod riserit; Iacob a patre interrogatum respondisse, quod ipse esset Esau maior filius eius; Aegyptias, quoque obstetrices, ne infantes Hebraei nascentes interficerentur, etiam deo adprobante et remunerante mentitas et multa eius modi exempla eligentes eorum hominum mendacia commemorant, quos culpare non audeas atque ita fatearis aliquando esse posse non solum reprehensione non dignum, sed etiam dignum laude mendaciumlos premant diuinis libris deditos, sed etiam omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
cies uisibilis panis. multa
grana in unum consꝑgunᶜ.
tanquã illud fiat quod de
fidelib ait scriptura sc̃a.
erat illis anima una & cor
unũ in dm̃: sic & de uino
fr̃s. recolite unde sit uinum.
Grana multa pendent ad bo¬
nos significauit. nos ad se ꝑ¬
tinere uoluit. Mysterium pa¬
cis & unitatis nr̃e: in suã men¬
sam consecrauit. Qͥ accipit
mysterium unitatis &e non

Expanded text:
cies visibilis panis, multa cies visibilis panis, multa grana in unum consperguntur, tanquam illud fiat, quod de fidelibus ait Scriptura sancta, Erat illis anima una, et cor unum in Deum : sic et de vino. Fratres, recolite unde fit vinum. Grana multa pendent ad bonos significavit nos ad se pertinere voluit, mysterium pacis et unitatis nostrae in sua mensa consecravit. Qui accipit mysterium unitatis, et non
Abbreviated transcription (Latin):
quia in eis aliud uidetur.
aliud intelligit᷑. Qd uidet᷑.
speciem habet corporalẽ: qd̾
intelligitur fructũ habet
intelligere: apłm audi di
corpus.xp̃i & menbra. Miste¬
ad id quod estis: amen respon¬
detis. & respondendo subscri¬
bitis. Audis enim corpus. rp̃i:
& respondes am̃. Esto mem¬
brũ corporis xp̃i: ut uerũ
sit am̃. Quare gͦ in pane:
Nichil hie de nr̃o afferamus
cram̃to loqueret᷑. ait. Unus
panis. unũ corpus. multi su¬
mus. Intelligite & gaudete.
Unitas. ueritas. pietas. caritas.
unus panis. Quid ẽ iste unus
panis: Qnum corpus multi.
Recolite quia panis non fit
de uno grano: sed demultis.
Quando exorcizabamini: qͣsi
molebamini. Quando bapti¬
rati estis: quasi consꝑsi estis.
Qnͣdo sp̃s scĩ ignem accepistis:
quasi cocti estis. E stote quod
uidetis: & accipite qd̃ estis:
hoc apłs de pane dixit. Iam
de calice quod intelligeremꝰ.
etiam non dictum. satis osten¬
dit. Sicut enim ut sit spe¬

Expanded text:
quia in eis aliud videtur, quia in eis aliud videtur, aliud intelligitur. Quod videtur, speciem habet corporalem, quod intelligitur, fructum habet intelligere, Apostolum audi dcorpus Christi et membra, mysteipitis. Ad id quod estis, Amen respondetis, et respondendo subscribitis. Audis enim, Corpus Christi; et respondes, Amen. Esto membrum corporis Christi, ut verum sit Amen. Quare ergo in pane? Nihil hic de nostro afferamus,cramento loqueretur, ait, Unus panis, unum corpus multi sumus : intelligite et gaudete; unitas, veritas, pietas, charitas. Unus panis: quis est iste unus panis? Unum corpus multi. Recolite quia panis non fit de uno grano, sed de multis. Quando exorcizabamini, quasi molebamini. Quando baptizati estis, quasi conspersi estis. Quando Spiritus sancti ignem accepistis, quasi cocti estis. Estote quod videtis, et accipite quod estis. Hoc Apostolus de pane dixit. Jam de calice quid intelligeremus, etiam non dictum, satis ostendit. Sicut enim ut sit spe
Abbreviated transcription (Latin):
oc quod uidetis in
altari d̃i. etiã trans¬
acta nocte uidistis.
sed quid c̾ẽt. quid sibi uel¬
let. quã magne rei sacram̃¬
tum contineret: ñ dũ audi¬
stis. Quod gͦ uidetis panis
ẽ & calix: quod uob̃ etiam
oculi ur̃i renuntiant. Qd̃
autẽ fides ur̃a postulat in¬
struenda. panis. est corpus
Breuiter quidem hoc dic¬
tum ẽ. qd̃ fidei forte suffi¬
ciat: s fides instructionẽ
desiderat. Dicit enĩ ꝓpħa.
Nisi credideritis: ñ intelli¬
ne ut intelligamꝰ. Potest
enĩ in animo cuiꝰpiam co
perit carnẽ. de uirgine
maria. Infans lactatꝰ ẽ. nu¬
tritus est. creuit. ad iuuenilẽ
ter fectus ẽ. de ligno depositꝰ
est. sepultus ẽ. tercia die resrur¬
exit: die quo uoluit incelũ
ascendit: illuc leuauit corpꝰ
suũ unde ẽ uenturꝰ ut iudi¬
cet uiuos & mortuos: ibi ẽ
modo sedens ad dexteram pa¬
tris. Quomͦ ẽ panis. corpus
eiꝰ. & calix. uel quod habet ca¬
lix. quomͦ ẽ sanguis eiꝰ: Ista
fr̃s ideo dicuntur sacram̃ta:

Expanded text:
oc quod videtis in altari Dei, etiam transacta nocte vidistis: sed quid esset, quid sibi vellet, quam magnae rei sacramentum contineret, nondum audistis. Quod ergo videtis, panis est et calix; quod vobis etiam oculi vestri renuntiant: quod autem fides vestra postulat instruenda, panis est corpus Breviter quidem hoc dictum est, quod fidei forte sufficiat: sed fides instructionem desiderat. Dicit enim propheta: Nisi credideritis, non intelline ut intelligamus. Potest enim in animo cujuspiam cogperit carnem, de Virgine Maria: infans lactatus est, nutritus est, crevit, ad juvenilem terfectus est, de ligno depositus est, sepultus est, tertia die resurrexit, quo die voluit, in coelum ascendit; illuc levavit corpus suum; inde est venturus ut judicet vivos et mortuos; ibi est modo sedens ad dexteram Patris: quomodo est panis corpus ejus? et calix, vel quod habet calix, quomodo est sanguis ejus? Ista, fratres, ideo dicuntur Sacramenta,
Abbreviated transcription (Latin):
ret: que autẽ scribo. ecce coram
do qd̃ ñ m̃tior. S ĩa sit huiꝰ dis¬
putationis modus. in cuiꝰ tutius
gitandũ atq orandũ ẽ: quã il¬
lud qd̃ idem apłs dicit. fidelis d̾s
qͥ ñ uos sinet tẽptari supra quã
potestis ferre: s faciet cũ tẽpta¬
tione etiã exitũ. ut possitis su¬
stinere.ame.Explicit lib̾ sã

Expanded text:
ret: quae autem scribo uobis, ecce coram ret: quae autem scribo uobis, ecce coram deo quia non mentior. sed iam sit huius disputationis modus, in cuius totiusgitandum atque orandum est quam illud, quod idem apostolus dicit: fidelis deus, qui non uos sinet temptari supra quam potestis ferre, sed faciet cum temptatione etiam exitum, ut possitis sustinere.
Abbreviated transcription (Latin):
piet se ipsum turpit̾. cũ hone¬
stũ se deceptorẽ arbitrat᷑ alioꝵ.
Tanta porro cecitas hominũ
animas occupauit. ut eis paꝵ
recusemꝰ. eoqd̃ ꝑdueti st̃ defen¬
dendo m̃daciũ: ut etiã pͥmo
illo gen̾e qd̃ ẽ om̃iũ sceleratis¬
simũ. dicant usũ fuisse apłm
paulũ. Nam in epła ad gala-¬
thas. que utiq sicut cetere ad
doctrinã religionis pietatisq
conscripta ẽ: illo loco dicunt
eũ ẽẽ m̃titũ. ubi ait de petro
& barnaba. cũ uidissem qͥa
ñ recte ingrediuntur ad ue¬
ritatem eu̾głii. Cum eiuĩ uoluñs
petrũ ab errore atq ab illa
in qua inciderat uie praui¬
tate defendere: ipsam reli¬
gionis uiam in qua salus ẽ
om̃ib confracta & cõmuta¬
ta scripturarũ auctoritate
conantur euert̾e. In qͦ non
uident ñ solũ m̃dacii crim̃:
s etiã ꝑuirii se obicere apło
in ipsa doctͥna pietatis. hoc est in
epła in qua p̃dicat᷑ eu̾głm. Ibi
quippe ait priusquã ista narra¬

Expanded text:
piet seipsum turpiter, cum honepiet seipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. Tanta porro caecitas hominum animos occupauit, ut eis parum recusemus, eoque perducti sunt defendendo mendacium, ut etiam primo illo genere, quod est omnium sceleratissimum, dicant usum fuisse apostolum Paulum. nam in epistula ad Galatas, quae utique sicut ceterae ad doctrinam religionis pietatisque conscripta est, illo loco dicunt eum esse mentitum, ubi ait de Petro\' et Barnaba: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii. cum enim uolunt Petrum ab errore atque ab illa, in quam inciderat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus est omnibus, confracta et comminuta scripturarum auctoritate conantur euertere. in quo non uident non solum mendacii crimen, sed etiam periurii se obicere apostolo in ipsa doctrina pietatis, hoc est in epistula, in qua praedicat euangelium; ibi quippe ait, priusquam ista narra
Abbreviated transcription (Latin):
conuertendo. Neq septimo geu̾e
m̃itiendũ ẽ: non enĩ cuiꝰquã cõ¬
moditas. aut salus tẽporalis ꝑfi¬
ciende fidei p̃ferenda ẽ. nec si qͥs¬
quam in recte factis nr̃is tam ma¬
le mouet᷑. ut fiat etiã animo de¬
terior longeq a pietate remotior.
ꝓpterea recte facta deserenda st̃:
cum id nob̃ p̃cipue tenendũ sit
quo uocare atq inuitare de¬
bemus quos sicut nosmet ipsos
diligimꝰ: fortissimoq animo
bibenda ẽ. apłica illa sententia.
aliis quidem sumꝰ odor uite
in uitam: aliis odor mortis in
mortem. & ad hec quis idoneus:
llec octauo genere m̃tiendum
ẽ: quia &e in bonis castitas ani¬
in malis id quod ipsi facimus
eo qd̾ fieri sinimꝰ maiꝰ ẽ. In his
autẽ octo generib: tanto qͥsq
minus peccat cũ m̃tit᷑. quanto
emergit ad octauũ. tanto ampliꝰ
quanto mergit ad pͥmum. Qͥsqͥs
autẽ ẽẽ aliquod genꝰ m̃dacii qd̃
peccatũ ñ sit putauerit: deci¬

Expanded text:
conuertendo. neque septimo genere conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas anin malis id, quod ipsi facimus, eo qautem octo generibus tanto quisque minus peccat, cum mentitur, quanto emergit ad octavum. Tanto amplius, quanto mergitur ad primum. Quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod peccatum non sit, putaverit, deci
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dacii. Nẽ mñtiendũ scdo gen̾e
qͥa nulli facienda ẽ in uiria. n ẽ
m̃tiendũ t̾tio genere. qͥa nulli
cũ alterius iuuiria c̃sulendũ ẽ.
ñ ẽ m̃tiendũ quarto gen̾e. ꝓpt̾
m̃dacii libidinẽ. que ꝑ se ipsã
uitiosa ẽ. N ẽ m̃tiendũ qͥnto ge¬
ne. qͥa nec ipsa ueritas sine libi¬
dine placendi homunb enunti¬
anda est. Quantominꝰ m̃daciũ:
quod ꝑ se ipsum quia m̃daciũ
est: utiq turpe ẽ. Non ẽ m̃tiendũ
serto genere. neq enĩ recte etiã
testimonii ueritas. ꝓcuiꝰquam
temporali cõmͦ ac salute corrũ¬
pitur. Ad sempit̾nã uͦ salutem
nullus ducendus ẽ. opitulante
mendacio. Non enĩ malis con¬
uertentiũ morib. ad bonos mo¬
res conu̾tendus.ẽ. Quia si erga
illũ faciendũ est: debet etiam ip¬
se conuersus facere erga alios. atq
ita non ad bonos s ad malos mores
conu̾titur. cũ hoc ei p̃bet unitan¬
dum conuerso. qd̃ ei prestitum ẽ

Expanded text:
mendacii. Non est mentiendum secundo genere, mendacii. Non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est injuria. Non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius injuria consulendum est. Non est mentiendum quarto genere, propter mendacii libidinem, quae per se ipsam vitiosa est. Non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa veritas fine placendi hominibus enuncianda est; quanto minus mendacium, quod per se ipsum, quia mendacium est, utique turpe est! non est mentiendum sexto genere; neque enim recte etiam testimonii ueritas pro cuiusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum est
Abbreviated transcription (Latin):
tutela ẽ pudicitie corporalis.
Quamobrem quod in nob̾ ẽ
utrũq scĩs morib & conu̾satiõe
muniendũ ẽ: atq sepiendum
ne aliunde uioletur. Cũ autẽ
mo: Animi castitas. pudicitie
corporis. an pudicitia corporis
castitati animiꝰ Et quid ma¬
gis in peccatis cauendum. ꝑ¬
missio facta alieni: an cõmix¬
tio facti tui: E lucet itaq dis¬
cussis omib. nichil aliud illa
testimonia script᷑aꝵ monere:
nisi numquã e̾e̾ omĩo m̃tien¬
dũ. qñquidem nec ulla exem¬
pla mendacioꝵ imitatione
digna. in morib factisq scõꝵ
inueniantur. quod ad eas atti¬
net scripturas. que ad nullã
figuratam significationem
nia in eũgło que imperitiorib
m̃dacia uidentur. figurate sig
se recte intelligit᷑. ut tanta casti¬
tate cũ eis lib̾andis ag̾et: ac si
ipse in eo malo ẽẽt. a qͦ illos sa¬
nare cupiebat. N ẽ gͥ m̃tiendũ
in doctrina pietatis. magnũ enĩ
scelus ẽ: & primũ genꝰ detestabił¬

Expanded text:
tutela est pudicitiae corporalis. tutela est pudicitiae corporalis. quamobrem quod in nobis est, utrumque sanctis moribus et conuersatione muniendum est atque sepiendum, ne aliunde uioletur. cum autem mo, animi castitas pudicitiae corporis, an pudicitia corporis castitati animi, et quid magis in peccatis cauendum, permissio facti alieni. an commissio facti tui. Elucet itaque discussis omnibus nihil aliud illa testimonia scripturarum monere nisi numquam esse omnino mentiendum, quandoquidem nec ulla exempla mendaciorum imitatione digna in moribus factisque sanctorum inueniantur, quod ad eas adtinet scripturas, quae ad nullam figuratam significationem nia in euangelio, quae inperitioribus mendacia uidentur, figuratae sigse recte intellegitur, ut tanta caritate cum eis liberandis ageret, ac si ipse in eo malo esset, a quo illos sanare cupiebat. non est igitur mentiendum in doctrina pietatis; magnum enim scelus est et primum genus detestabi
Abbreviated transcription (Latin):
ac sempit̾nã salutem. cũ qͥsq
misericordit᷑ etiã ꝓ aliciuꝰ quãuis
mortali salute m̃tit᷑. Item qd scͥp¬
ciũ: aliꝰ dicit. nullũ hic excep¬
tũ ẽẽ m̃daciũ. s om̃e dãpnatũ
ita dicit. ita uͦ: s qͥ loquuntur
ex corde m̃daciũ. scdm suꝑiorẽ
disputationẽ. Nam ueritatẽ
loquit᷑ in corde: qui odit m̃ti¬
endi necessitatẽ. quã penã huiꝰ
uite mortalis intelligit. Aliꝰ
dicit. om̃s qͥdem ꝑdet ds qͥ lo¬
quunt᷑ m̃daciũ. s ñ om̃e m̃da¬
in quo nulli parcat᷑. idest si
peccata sua quisq confiteri
detrectans: defendat ea potiꝰ
& nolit agere penitentiã. Utrũ
sit quia oꝑat᷑ iniqͥtatẽ. nisi etiã
iustus uideri uolens. medicine
confessionis ñ succũbat. ut &¬
ipsa uerboꝵ distintio ñ aliud
intimare uideat᷑. odisti om̃s
si penitendo in confessione ue¬
ritatẽ loquant᷑. ut faciendo
istam ueritatẽ. ueniant ad lu¬

Expanded text:
ac sempiternam salutem, cum quisque ac sempiternam salutem, cum quisque misericorditer etiam pro alicuius quamuis mortali salute mentitur. Item quod scripcium, alius dicit nullum hic exceptum esse mendacium, sed omne damnatum. alius dicit: ita uero, sed qui loquuntur ex corde mendacium secundum superiorem disputationem; nam ueritatem loquitur in corde, qui odit mentiendi necessitatem, quam poenam huius uitae mortalis intellegit. alius dicit: omnes quidem perdet deus, qui loquuntur min quo nulli parcatur; id est, si peccata sua quisque confiteri detrectans defendat ea potius et nolit agere paenitentiam, ut parum sit quia operatur iniquitatem, nisi etiam iustus uideri uolens medicinae confessionis non succumbat, ut et ipsa uerborum distinctio non aliud intimare uideatur: odisti omnes, si paenitendo in confessione ueritatem loquantur, ut faciendo istam ueritatem ueniant ad lu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ sequit᷑. assiduitas enĩ eiꝰ ñ
ꝓficiet ad bonũ: nescio utrũ
possit prime harũ triũ sen¬
tentie suffragari. nisi forte
ita ut ꝑfectoꝵ p̃ceptũ sit. oĩo
nũquã non solũ m̃tiri. sed
uel nec uelle m̃tiri. assiduitas
uͦ m̃tiendi. nec ꝓficientibꝰ ꝑmit¬
tat᷑. Tanquã sicũ p̃ciꝑet᷑ nunꝙͣ¬
ꝓrsus ñ solũ m̃tiri. s nec uo¬
luntatẽ habendã m̃tiendi:
contradiceret᷑ exẽplis. qd̃ aliqͣ
sunt etiã magna auetoritate
apꝓbata m̃dacia: respondẽt᷑
autẽ illa quidẽ ẽẽ ꝓficientiũ
que habent scđm hanc uitã
qualecũq officiũ miscđĩe. s¬
usq adeo ẽẽ omne mendaciũ
malũ. & ꝑfectis atq spũalib
animis om̃imͦ fugiendũ: ut
nec ipsis ꝓficientib assiduitas
eiꝰ ꝑmittenda sit. Dictũ ẽ enĩ
iam de obstetricib egyptiis.
qd̃ de indole ad meliꝰ ꝓficiendi
m̃tientes apꝓbate st̃: qͥa ñ nul¬
lus gradꝰ ẽ. ad diligendã uerã

Expanded text:
equitur, Assiduitas enim ejus non proficiet ad bonum, nescio utrum possit primae harum trium sententiae suffragari: nisi forte ita ut perfectorum praeceptum sit, omnino nunquam non solum mentiri, sed vel velle mentiri; assiduitas vero mentiendi nec proficientibus permittatur. Tanquam si cum praeciperetursus non solum mentiendum, sed nec uoluntatem habendam esse mentiendi, contradiceretur exemplis, quod aliqua sunt etiam magna auctoritate adprobata mendacia, responderetur autem illa quidem esse proficientium. quae habent secundum hanc uitam qualecumque officium miseusque adeo esse omne mendacium malum et perfectis atque spiritalibus animis omni modo fugiendum,. ut nec ipsis proficientibus assiduitas eius permittenda sit. dictum est enim iam de obstetricibus Aegyptiis, quod de indole ad melius proficiendi mentientes adprobatae sunt, quia nonnullus gradus est ad diligendam ueram
Abbreviated transcription (Latin):
pientia dicelũ tonat: rane
taceant. Qd̾ dixit ueritas: hoc
est uerum. Quod dixit in ma¬
lo quidem ẽẽ genꝰ humanum
causa peccati: matufestũ ẽ. S
qͥ crediderint in mediatorẽ. qͥ
constitutꝰ ẽ medius int̾ dm̃ &
homines. int̾ dm̃ iustũ & hoĩes
iniustos. medius homo iustus.
humanitatem habens de imo.
iusticiam de sũmo: & ideo me¬
dius. hinc unum. & inde unũ.
qu a si utrũq inde sibi e̾e̾t. si
utrũq hinc. nobiscum iac̾et.
& mediꝰ ñ e̾e̾t qͥ gͦ crediderit
in mediatorem & fidelit̾ ac
bene uixerit: exit quidem
de corpore. & erit in requie.
Postea uͦ recipiet corpus. ñ ad
torm̃tũ. s ad ornam̃tũ: & ui¬
uet cum do in eternũ. Non
ẽ qd̾ eũ delectet ut redeat: qͥ
secũ habet corpus. Ergo kĩni
dicant etiam phylosophi
mundi huiꝰ. quoꝵ d̃s sapien¬
tiam tanquã uerã stulticiã
reꝓbauit: crastino adiuuan

Expanded text:
pientia Dei: coelum tonat: ranae taceant. Quod dixit veritas, hoc est verum. Quod dixit, in malo quidem esse genus humanum causa peccati, manifestum est. Sed qui crediderit in Mediatorem, qui constitutus est medius inter Deum et homines inter Deum justum et homines injustos, medius homo justus, humanitatem habens de imo, justitiam de summo; et ideo medius: hinc unum, et inde unum: quia si utrumque inde, ibi esset; si utrumque hinc, nobiscum jaceret, et medius non esset: qui ergo crediderit in Mediatorem, et fideliter ac bene vixerit, exiet quidem de corpore, et erit in requie; postea vero recipiet corpus non ad tormentum, sed ad ornamentum, et vivet cum Deo in aeternum. Non est quod eum delectet ut redeat: quia secum habet corpus. Ergo, charidicant etiam philosophi mundi hujus, quorum Deus sapientiam tanquam veram stultitiam reprobavit, crastino, adjuvan
Abbreviated transcription (Latin):
celestibꝰ aditisq secretis: obli¬
& rursus delectari redire ad cor¬
pora. & uenire iterũ ad istã pͥa¬
tiendã. Hoc gͦ iuteresse uolue¬
runt inter animas peccatoꝵ et
auimas iustoꝵ: quia peccatoꝵ
animas de ꝓximo statim cum
erierint de corporib. dicunt
reuolui ad altera corpora: iusto¬
rum autem animas dui esse
in requie. non tam̃ semꝑ. sed
rursus delectari corporibꝰ. &
de sũmis celis. post tantam
iusticiam. ad istã malefacere
quib dicit scriptura nr̃a. Stul¬
tam fecit d̾s sapientiã huius
mundi. Si sapientiam: quan¬
tomagis stulticiam:. Si sapien¬
tia mundi stulticia ẽ apud

Expanded text:
coelestibus abditisque secretis, oblicoelestibus abditisque secretis, oblilorum, et rursus delectari redire ad corpora, et venire iterum ad ista patienda. Hoc ergo interesse voluerunt inter animas peccatorum et animas justorum, quia peccatorum animas de proximo statim cum exierint de corporibus, dicunt revolvi ad altera corpora; justorum autem animas diu esse in requie; non tamen semper, sed rursus delectari corporibus, et de summis coelis post tantam justitiam ad ista mala facere quibus dicit Scriptura nostra: Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi. Si sapientiam, quanto magis stultitiam? Si sapientia mundi stultitia est apud
Abbreviated transcription (Latin):
tis a ueritate deuiantes: tam̃
in quo erant istis suꝑiores.
ueritati fuerant ꝓpinquantes.
hi gͦ qui senserunt atq dixe¬
runt animas humanas ĩmor¬
tales: de malis hominũ. de
erũpnis. erroribq mortaliũ.
quesierunt causas quantũ po
tuerunt. & dixerunt sicut po¬
tuerunt. p̃cessisse nescio que
in alia uita peccata : quoꝵ pec¬
catoꝵ merito. ista corpora ue¬
lut carcerem anime mererent᷑.
Deinde quesitũ ab eis: Quid
postea cũ fuerit homo mortũ
qd erit: & hic contriuerunt inge¬
nia sua: & laborauerunt qnͣ¬
tum potuerunt redde hoĩb
rationem. uł sibi uł aliis. Et di¬
xerunt animas homuiũ ma¬
le uiuentiũ. ĩmundas pessi¬
mis moribꝰ. cũ exierint de cor¬
poribꝰ. rursus continuo reuol¬
ui ad alia corpora: & penas hie lu¬
ere quas uidemꝰ: Eas uero que
bene uixerunt. cũ exierint de
corporibꝰ ire ad suꝑna celoꝵ:
requiesc̾e ibi in stellis & lumi¬
nibꝰ istis conspieuis. uł qͥbꝰẽq

Expanded text:
tis a veritate deviantes, tamen tis a veritate deviantes, tamen in quo erant isti superiores, veritati fuerant propinquantes. Hi ergo qui senserunt atque dixerunt animas humanas immortales, de malis hominum, de aerumnis erroribusque mortalium quaesierunt causas, quantum homines potuerunt; et dixerunt, sicut potuerunt, praecessisse nescio quae in alia vita peccata, quorum peccatorum merito ista corpora velut carcerem animae mererentur. Deinde quaesitum est ab eis, quid postea cum fuerit homo mortuus, quid erit. Et hic contriverunt ingenia sua; et laboraverunt, quantum potuerunt, reddere hominibus rationem, vel sibi, vel aliis: et dixerunt, animas hominum male viventium immundas pessimis moribus, cum exierint de corporibus, rursus continuo revolvi ad alia corpora, et poenas hic luere quas videmus; eas vero animas quae bene vixerunt, cum exierint de corporibus, ire ad superna coelorum, requiescere ibi in stellis et luminibus istis conspicuis, vel quibuscumque
Abbreviated transcription (Latin):
si non mererem᷑. S cũ essemꝰ
in penis. ad quas uenimus
peccatis sius. Sustinendo si¬
ne culpa pena: &e culpam
soluit & penam. Culpam sol¬
uit. peccata donando: penã
soluit a mortius resurgen¬
do. Hoc ꝓmisit: & nos in spe
get incorruptibilis: caro re¬
surget sine uicio. sine defor¬
mitate: si ne mortalitate. si ne
onere ac pondere. Que nẽ tͥ
facit torm̃tũ: postea erit tͥ
ornamentum. Ergo si bonũ
ẽ hab̾e corpus incorruptibile᷑:
quare hoc facturũ dm̃ uolu¬
huiꝰ qui magni fuerunt. &
runt: s quantis potuerunt
argum̃tationib defendert̃:¬
& ipsas defensiones suas. con¬
scriptas posteris reliquerũt.
Sunt libri: legunt᷑. Ido istos
pylosophos dixi aliis fuisse
meliores in cõꝑatione peioꝵ:
quia fuerunt phylosophi.
qͥ dicerent homini cũ mor¬
tuus fuerit. nullã uitã post¬
ea remanere. Talib utiq illi
p̃ponendi sunt. Et in quo erañ
illi meliores quãuis in mul¬

Expanded text:
si non mereremur. Sed cum essemus si non mereremur. Sed cum essemus in poenis, ad quas venimus peccatis suis. Sustinendo sine culpa poenam, et culpam solvit et poenam. Culpam solvit, peccata donando: poenam solvit, a mortuis resurgendo. Hoc promisit, et nos in spe get incorruptibilis, caro resurget sine vitio, sine deformitate, sine mortalitate, sine onere, sine pondere. Quae nunc tibi facit tormentum, postea tibi erit ornamentum. Ergo si bonum est habere corpus incorruptibile, quare hoc facturum Deum voluhujus, qui magni fuerunt et runt, sed quantis potuerunt argumentationibus defenderunt, et ipsas defensiones suas conscriptas posteris reliquerunt. Sunt libri, leguntur. Ideo istos philosophos dixi aliis fuisse meliores in comparatione pejorum; quia fuerunt philosophi qui dicerent homini, cum mortuus fuerit, nullam vitam postea remanere. Talibus illi utique praeponendi sunt. Et in quo erant illi meliores, quamvis in mul
Abbreviated transcription (Latin):
infideliter. Qͥ fideliter disputant:
scire uolunt diligentiꝰ quid res¬
pondeant infidelib. Qͥ autem
infideliter disputant: argum̃¬
tantur contͣ animas suas. dis¬
putando contra potentiam om¬
nipotentis. dicentes. Unde fie¬
ri potest. ut mortuus resurgat:
Dico ego. ds̃ ẽ qui facit: & tu
dicis fieri ñ potest: Non dico
s da mͥ paganũ idoloꝵ culto¬
rem. demonũ seruum: qͥñ di¬
cat dm̃ ẽẽ omnipotentem.
slegare .xp̃m potest: negare
omnipotentem dm̃ ñ potest.
Quẽ tu gͦ credis: Quasi pa¬
gano loquor. quem tu credis
dm̃ om̃potentẽ: ipsũ ego dico
mortuoꝵ suscitatorem. Si di¬
xeris non potest fieri: derogas
oĩpotenti. Si autẽ credis illũ
om̃ipotentem: me quare respu
carnẽ resurrecturam. ut esuriat.
nib subiciatur: merito credere
ñ deberes. habet enĩ mͦ caro
ista. has uel necessitates uł cala¬
peccatum ẽ. In uno peccauimꝰ:
& om̃s ad corruptionem nati
sa: peccatum ẽ. Non enĩ sine
causa homines mala ista pa

Expanded text:
infideliter. Qui fideliter disputant, scire volunt diligentius quid respondeant infidelibus: qui autem infideliter disputant, argumentantur contra animas suas, disputando contra potentiam Omnipotentis, dicentes, Unde fieri potest ut mortuus resurgat? Dico ego, Deus est qui facit, et tu dicis, Fieri non potest? Non dico, sed, da mihi Paganum, idolorum cultorem, daemonum servum, qui non dicat Deum esse omnipotentem. Negare Christum potest, negare omnipotentem Deum non potest. Quem tu ergo credis; quasi Pagano loquor; quem tu credis Deum omnipotentem, ipsum ego dico mortuorum suscitatorem. Si dixeris, Non potest fieri, derogas Omnipotenti. Si autem credis illum omnipotentem, me quare respuicarnem resurrecturam, ut esuriat, nibus subjiciatur; merito credere non deberes. Habet enim modo caro ista has vel necessitates vel calapeccatum est. In uno peccavimus, et omnes ad corruptionem nati sa peccatum est. Non enim sine causa homines mala ista pat
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥ hoc sacrilegiũ cõmise¬
rant. uideant &e confundant᷑
Opharisei. impios uos uidemꝰ
&e ꝓuidos. Uni mors data ẽ: ut
ita corruptionẽ ñ sensit: qͦmͦ
quando natus est. integrita¬
dem uirginitas ñ amisit sꝑa¬
te discipłi: & accepta potestate.
ꝑ om̃s gentes excurrite. Renas¬
cantur in sp̃u. qui nascunt᷑ ex car¬
ne: aqua lauachri diluat. qͥcqͥd
p̃uaricatio sordidauit. bapti¬
dentur om̃s gentes in nomine
patris & filii &e spũs sc̃i: ut im¬
pleatur illud qd̃ scriptũ ẽ. Nisi

Expanded text:
ut qui hoc sacrilegium commiserant, videant et confundantur. O Pharisaei, impios vos videmus et perfidos. Uni mors data est, utita corruptionem non sensit, quomodo quando natus est, integritatem virginitas non amisit. Properate, discipuli, et accepta potestate per omnes gentes excurrite. Renascantur in Spiritu, qui nascuntur in carne: aqua lavacri diluat, quidquid praevaricatio sordidavit. Baptizentur omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: ut impleatur illud quod scrip
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bra in se qd̃ p̃cessit in ca¬
pite. Hesterno die insinuauimꝰ¬
uobis sapientes gentiũ. quos
phylosophos dicunt. ipsos qui
in eis excellentissimi fuerunt.

Expanded text:
membra in se, quod praecessit in capite. Hesterno die vobis insinuavimus, sapientes Gentium, quos philosophos dicunt, ipsos qui in eis excellentissimi fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ui fidem eoꝵ. sic ẽẽ certam de
ueritate euangłistarũ. ut ex¬
positione mea ñ indigeant.
Qui nouit qͦmͦ ista defendat.
doctior est. ñ fidelior. Habet
fidem: habet facultatem de
sam fidem. Ille autẽ qui no¬
uit defendẽ fidem: titubanti¬
b ẽ necessariꝰ. ñ credentibus.
Indefeusione enĩ fidei: curan᷑
uulnera dubitationis. uel in¬
fidelitatis. Qͥ gͦ de fendit fi¬
dem: bonus est medicus. S
in te non ẽ infidelitatis morbꝰ.
quando ille nouit. qd̃ tu ñ¬

Expanded text:
vi fidem eorum sic esse certam de vi fidem eorum sic esse certam de veritate Evangelistarum, ut expositione mea non indigeant. Qui novit quomodo ista defendat, doctior est, non fidelior. Habet fidem, habet facultatem defsam fidem. Ille autem qui novit defendere fidem, titubantibus est necessarius, non credentibus. In defensione enim fidei, curantur vulnera dubitationis vel infidelitatis. Qui ergo defendit fidem, bonus est medicus: sed in te non est infidelitatis morbus. Quando ille novit cu