comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ⁊ lex.xii. tabulaꝵ secuta ẽ
fuit. tordinanũ antedeuidi¬
tus testãtium der̃n ⁊ sic dein¬
de luccessione abĩtestatoloq
Si successionẽ ab ĩtestator
płes ꝑtes diuisit. fecit ẽi gra¬
ĩtestato põt ꝯpetere bõꝵ pꝰo.si¬

Expanded text:
im tabularum secuta est: fuit enim ordinarium ante de iudiciis testantium, dein sic de successione ab intestato loqui. Sed successionem ab intestato in plures partes divisit: fecit enim graintestato potest competere bono
Abbreviated transcription (Latin):
Ceñ.Quidam p̾dia rei .p.
legaiit de quor redoitu a¬
quot ãmis ludos echi uolunit
⁊ adiecit q̃ legata petodecu¬
riones⁊ rogo ne maliã sp̃ez
aut ĩalios usus ou̾tere ueli¬
res publica pccpit. hrdibus
restituẽ debeat uł ꝯpensare
inaliam spẽm legatier codẽ

Expanded text:
Quidam praedia rei publicae legauit, de quorum reditu quotannis ludos edi uoluit, et adiecit: 'quae legata peto, decuriones, et rogo, ne in aliam speciem aut alios usus conuertere uelires publica percepit, heredibus restituere debeat uel compensare in aliam specie‹m› legati ex eodem
Abbreviated transcription (Latin):
cictur. ddsi ignoramt. Te
noultra sdẽpnationẽ nor
mulcrãda erit. ¶Reꝵ imo¬
taꝵ actiodãpnũ represe̾tat.
tonascat᷑. tn rei psecutionẽ
ꝯtinet. ⁊ ĩo non anno fut¬

Expanded text:
si ignoraverit, tunc non ultra condemnationem noxae multanda erit. Rerum amotarum actio damnum repraesentat to nascatur, tamen rei persecutionem continet et ideo non anno f
Abbreviated transcription (Latin):
issẽt legatario solu̾ta.¶ꝙ
auus ex cã tutele nepotid̾¬
buit. cũ auo nepos solus h̃r
extitiss. ratio falcidie sipo¬
neret᷑ mere aliẽo boĩs declu

Expanded text:
issent legatario soluta. Quod avus ex causa tutelae nepoti debuit, cum avo nepos solus heres exstitisset, ratio Falcidiae si poneretur, in aere alieno bonis dedu
Abbreviated transcription (Latin):
re quas ⁊ sue administratioĩt
cogitur. ¶ Sciend̾ est tutorẽ.⁊
post offm̃ finitũ usuras debe m̃
diem quotutelam restituit.i
adminstrata ẽ. dicend̾ est nõ¬
nunqͣ diem credite pecine expec¬
tanda̾. si forte tutor pecuĩas cre¬
diderit pupilli nõie quaꝵ exi¬
gendaꝵdies nõdum ue̾it. Sa¬
ne ꝙ ad peciñas attinet.ita de¬
mũ ueꝵ ẽ. si potuit ⁊ debuit cͥcẽ
ceteꝵ si n̾o debet cred̾e nõ exp̃ecta

Expanded text:
re, quas etiam suae administrationis cogitur. Sciendum est tutorem et post officium finitum usuras debere in diem, quo tutelam restituit. Iadministrata est, dicendum est nonnumquam diem creditae pecuniae exspectandam, si forte tutor pecunias crediderit pupilli nomine, quarum exigendarum dies nondum venit. sane quod ad pecunias attinet, ita demum verum est, si potuit et debuit credere: ceterum si non debet credere, non exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
sit deposito offitio ⁊ alio supto.
Idẽꝙ erit q̃rendũ ⁊ si ꝓponas ali¬
q̃ desisse ẽe tutore ⁊ rursũ cepisse
Ut puta usꝙ ad tp̃s uł ad ꝯdi¬
ctionẽ erat daͣtis. dem̃ e iterũ
uł supuemẽte ꝯdictiõe tẽstam̃¬
taria . uł.⁊̃ apretore postea da

Expanded text:
sit deposito officio et alio sumpto. sit deposito officio et alio sumpto. Idem erit quaerendum et si proponas aliquem desisse esse tutorem et rursum coepisse ut puta usque ad tempus uel ad condicionem erat datus, deinde iterum uel superueniente condicione testamentaria u
Abbreviated transcription (Latin):
pateat. ¶n tm aut ad olescctis
curator. s ⁊̃ furiosi uł ꝓdigiut
suspectus remoueri pot. Si ⁊ si
ꝗs curã uẽtris bõꝵ ue admini¬
ctus repelli.⁊ magis ẽ ut repelli
debeãt si p̾toris liqueat ex.apti¬
ssimis reꝵ argim̃tis eũ suspec
tum ẽẽ. ꝙ fauore pupilloꝵ acci¬
piendũ est. ¶ Huc uidcamus ex
ꝗbꝰoũs suspecti remoueãtur.a
Et sciend̾ est aut obdolũ intute¬
la admissũ suspectũ lice̾ postula¬
re si forde grãssatus sit ĩ tutcla
aut sordide egit. uł pnitiose py¬
pillo uł auqd int̾cep̾ĩt ex rebo
pupillarib iã tutor.Qd̃ siqd
nõ põt suspectus tutor postulaĩ.
qr delictũ tutelã precessit᷑ pm̃ si
pupilli substãtiam expilauit.
si an q̃ tutor eẽt. accusari debet ex¬
pilate hrditatis crume siminꝰ
furti. ¶Queri põt si tutor finĩt p¬
upilli ideͣ sit curator ꝯfirm̃atus
adolesc̾ctis. anpossit ex delictis
tutele. suspectus postulan.⁊ cũ
accusation̾e. ꝗa tutele agi pos¬

Expanded text:
pateat. Non tantum autem adulescentis curator, sed etiam furiosi vel prodigi ut suspectus removeri potest. Sed et si quis curam ventris bonorumve adminictus repelli. et magis est, ut repelli debeat, si praetori liqueat ex apertissimis rerum argumentis suspectum eum esse: quod fauore pupillorum accipiendum est. Nunc uideamus, ex quibus causis suspecti remoueantur. et sciendum est aut ob dolum in tutela admissum suspectum licere postulare, si forte grassatus in tutela est aut sordide egit uel perniciose pupillo uel aliquid intercepit ex rebus pupillaribus iam tutor. quod si quid non potest suspectus tutor postulari, quia delictum tutelam praecessit. proinde si pupilli substantiam expilauit, sed antequam tutor esset, accusari debet expilatae hereditatis crimine, si minus, furti. Quaeri potest, si tutor fuerit pupilli idemque sit curator confirmatus adulescenti, an possit ex delictis tutelae suspectus postulari. et cum accusationem, quia tutelae agi pos
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tus sit nõ impune ferre cũ op¬
teat. S ⁊ si ꝗdẽ moffitiosus patro
castig̾ari eũ sub cominatior̾. iliqͣ

Expanded text:
libertus sit, non impune ferre eum oporteat. sed si quidem inofficiosus patrontummodo castigari eum sub comminatione aliq
Abbreviated transcription (Latin):
solidedere. ueluti silibrarius sit
⁊ alt̾ patronus lib̾oꝵ scribendoꝵ
opas edat. alt̾ uero pegre cũ suis
pficisces opas custodie  domus
ei indixit nich̾eĩ uetat dũ custo¬
dit domũ lib̾os scrib̾e⁊ hoc ita nc̃ã¬
tius libris m̃branoꝵscripsit.
existiãtione odenti.nã dignita¬
ti facultatiboꝯsuctudim arti¬
fitiocius ꝯueniẽtes edendas. ñ
solũ aũt lib̾tum siꝯ̃ q̾libet aliũ¬

Expanded text:
ius sit et alii patrono librorum scribendorum operas edat, alter vero peregre cum suis proficiscens operas custodiae domus ei indixerit: nihil enim vetat, dum custodit domum, libros scribere. hoc ita Neratius libris membranarum scripsit. existimatione edentis: nam dignitati facultatibus consuetudini artificio eius convenientes edendas. Non solum autem libertum, sed etiam aliu
Abbreviated transcription (Latin):
mortis cã acccpisse uidet᷑. Idẽ
ꝙerit ⁊ si nõ accepͥnset pimis¬
sa ci sit peciĩa. nam ⁊ stipulã¬
ob̾rditatem adeũdonichilꝓ
tus sit iussu ꝓcuratoris cesa¬
ris adibit h̃rdi tatem ut ẽ se¬
pe rescriptũ. ¶Siqs planci
gladiñ uł adbestias. ułĩme¬
tallũdãpnatus si fucrit hr̃s
ĩstitutus ꝓno scriptohic ha¬
bebitur. idꝙdiuus pius re¬
scripsit. ¶ Iussu eius ꝗ inpote¬
stateb̾t. no est simile tutoris
autoritati. q̃ int̾ponitur.ꝓ¬
fecto negotio s⁊ preced̾e debet.
ut gaius cassius.l. uii.iuns

Expanded text:
mortis causa accepisse uidetur. idemque ‹e›rit et si non accepit, sed promissa sit ei pecunia: nam et stipulanhereditatem adeundo nihil us sit, iussu procuratoris Caesaris adibit hereditatem, ut est saepe rescriptum. Si quis plane gladium uel ad bestias uel in metallum damnatus, si fuerit heres institutus, pro non scripto hoc habebitur: idque diuus Pius rescripsit. Iussum eius qui in potestate habet non est simile tutoris auctoritati, quae interponitur perfecto negotio, sed praecedere debet, ut Gaius Cassius libro secundo
Abbreviated transcription (Latin):
nateria
litis aduisus alteꝵ curatorẽ m¬
staurãde nõdabit qͣi minore
pecunia ꝯtẽpnatum si nõ sit eiꝰ
etatis actor ci subuẽiri debeat.
utilem actioͣ ei subuẽiri in qͣtu
alt̾ releuatus est optet. ¶Hoid¬
tutele iuditio ꝯdẽpnatum red¬
ditur ĩutilis erit. ꝙ ad olesc̾eti
curatores obeã culpã ꝯdẽpnati
sut. Itaꝙ si no udicatũ acura

Expanded text:
materiam litis aduersus alterum curatorem instaurandae non dabit quasi minore pecunia condemnatum, si non sit eius aetatis actor, cui subueniri debeat: utilem actionem ei subueniri, in quantum alter releuatus est, oportet.Non idtutelae iudicio condemnatum redditur, inutilis erit, quod adulescenti curatores ob eam culpam condemnati sunt: itaque si non iudicatum a cura
Abbreviated transcription (Latin):
tutele actionẽ ꝯtratutore alteꝵ
tutori q̃ uter in solid ꝯdẽpnauit
cessit q̃uis postea iudicatũ fiat.
tñactiodata nõ int̾cidit qr pro
ꝑt̾e ꝯdẽpnati tutoris no tutela
redoita. s nõĩs pretiu solutu¬

Expanded text:
e actione contra tutorem alterum tutori, quem iudex in solidum condemnauit, cessit, quamuis postea iudicatum fiat, tamen actio data non intercidit, quia pro parte condemnati tutoris non tutela reddita, sed nominis pretium solutu
Abbreviated transcription (Latin):
fecta scriptura muenitur i
ita demũ uerbũ legatiuł fi¬
dei ꝯmissi. ꝙ precedit uł se¬
qtur. ad cõionẽ assũmitur.
sidẽo scriptũ ꝯgruat. ¶filiu
matrẽ hrdem scripẜat. ⁊ fid̃i¬
omissa tabułdata. cũ uris¬
iũrãdi religione pr̃ari roga¬
uerat. cũ testm̃ nullo iure
fc̃m eẽt. nichominus ma¬

Expanded text:
scriptura inuenitur, ita demum uerbum legati uel fideicommissi, quod praecedit uel sequitur, ad communionem adsumitur, si dicto scriptum congruat. Filius matrem heredem scripserat et fideicommissa tabulis data cum iurisiurandi religione praestari rogauerat. cum testamentum nullo iure factum esset, nihilo minus ma
Abbreviated transcription (Latin):
teria coĩons solet excitare.
stitutis moriẽs cdlaue̾ ⁊ anu¬
lũ custodie cã. maiori natu
cura sua hũit. assignari ui¬
ssit oc̃e filioꝵ negotiũ. gestũ
intelligit᷑ nec obeã rem̃ ap̃
arbitrum diuisioĩs precipu

Expanded text:
teria communionis solet excitare. stitutis moriens claves et anulum custodiae causa maiori natu cura sua habuit adsignare iussit. commune filiorum negotium gestum intellegebatur nec ob eam rem apud arbitrum divi
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm tecitata fuat locutus
dei omissũ hrditatis reliqsse
non uidebatur. s⁊ estimatio¬
nẽ ut apparẽtib frũgi fieri
solet. patrimonu suĩ fecisse.
mec id curto frẽm iuditio
tutele bõc fidei rationes.qnz
p̃scriptione demõ strate q̃ ti

Expanded text:
dedit, ita fuerat locutus: deicommissum hereditatis reliquisse non videbatur, sed aestimationem ut a parentibus frugi fieri solet patrimonii sui fecisse, nec idcirco fratrem iudicio tutelae bonae fidei rationes quandoque praescriptione demo
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuissi. ¶Miles ĩ suppre¬
mis ordinãdis. ignarusur¬
ore ẽẽ pregnãtem. uentris
nõ huit mitionem post mor¬
te patris filianata.ruptũce
testm̃n apparuit. n legata de

Expanded text:
tus fuisset. Miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegnatem uentris non habuit mentionem. post mortem patris filia nata ruptum esse testamentum apparuit neque legata de
Abbreviated transcription (Latin):
gauit. Quecũq primista¬
buł dedi cate oniia ab hrdi¬
bꝰquoq hadis mei iduplũ
diri uolo. querit anec sub¬
ititutione. inpuhe mortuo
dos quoq iteꝵ debeatur.R. ni
uiceri de dotis legato dupli¬
canto testatore senfisse fst
q̃ro cumcorpuale

Expanded text:
tabulis dedi, eadem omnia ab heredibus quoque heredis mei in duplum dari uolo'. quaeritur, an ex substitutione, impubere mortuo, dos quoque iterum debeatur. respondi non uideri de dotis legato duplicando testatorem sensisse. item quaero, cum corpora le
Abbreviated transcription (Latin):
optetsi ꝓnutiau̾it ali opte.
at tñeam rem preuiditiu
nõ facere iũtati. nec ẽi hoc ꝓ¬
nutiatur. filiũ ẽẽ. fiali debe.
⁊ ita diuus Marchus rescri¬
psit. ¶Siqs exhis alere detẽ¬
tet. ꝓm̃ofacultatũ alim̃ta
ꝯstituẽtur. Qd̾ si nõ prest̾et᷑.
pignoribcaptis ⁊ distracti
cogetur sm̃e satisfacere. ¶d
suos nolit alere. trebatiodẽi¬
ꝙ marino rescriptũ est.me¬
nito patrẽ eum nollealere. q
rescriptis ꝯtinet᷑. ¶ Si ĩpubeᷤᷤ
filius sit emãcipatus. patrẽ
in ope alere cogetur. mi qssi¬
mumeĩ ꝗs merito dixerit
patrẽ egere cũ filius sit in

Expanded text:
etsi pronuntiaverint ali oportere, attamen eam rem praeiudicium non facere veritati: nec enim hoc pronuntiatur filium esse, sed ali debere: et ita divus Marcus rescripsit. Si quis ex his alere detrectet, pro modo facultatium alimenta constituentur: quod si non praestentur, pignoribus captis et distractis cogesuos nolit alere: Trebatio denique Marino rescriptum est merito patrem eum nolle alere, qrescriptis continetur. Si impubes sit filius emancipatus, patrem inopem alere cogetur: iniquissimum enim quis merito dixerit patrem egere, cum filius sit in
Abbreviated transcription (Latin):
tianũ ꝯpet̾etes iudices ali
te apatre tuouibebũt. ꝓm̾o
facultatũ eius si mocũ opi¬
nees. ut oꝑis sufficẽ ño pos¬
sis. ¶ Sił pares neget filiũ.
idcircoꝙales se no debe ꝯ te¬
dat.uł sifilius neget patrẽ.
sumat̾uiudices op̃tet supea
recognosẽe. ⁊ si ꝯstitit filu̾
uł parẽtem ẽẽ. tũc.ali inhebt.

Expanded text:
a te competentes iudices ali a te competentes iudices ali te a patre tuo iubebunt pro modo facultatium eius, si modo, cum opine es, ut operis sufficere non possis". Si vel parens neget filium idcircoque alere se non debere contendat, vel filius neget parentem, summatim iudices oportet super ea re cognoscere. si constiterit filium vel parentem esse, tunc ali iubeb
Abbreviated transcription (Latin):
ex aliã cã. simuris ꝯstituto
indendest. Et magis puto
lendoᷤᷤ a parẽtib. Et uice m¬
mutua alere parẽtes deb̾e.¬
utrũ aũt tm̃ patrẽ auum¬
ue pat̾num. pauu ue pat̾¬
ni aui patre. ceteros q uin¬
lis. sexus paretes alere coga¬
c̃. Et magisẽ. ut utrobiꝙ.
se iuderint̾ponat quoꝵdã
neccessitatib facilius suc¬
cursurus. quoꝵdã egritu¬
dim ⁊ cũ exeꝗtate hec resḋ¬
scendat canitareq sangui¬
nis. singulor desideria ppẽ¬
dere iudĩcẽ oꝑtet¶dẽ in lib̾i
quo exibendisaparẽtibo.
dicenḋ est. ergo ⁊ matre co¬
gemus p̾ẜti uulgo qͥsitos
libos alere.nec nõ ip̃os eam.
It̾ẽ diuus pius significat.
qͣi auus quo mat̾nꝰ. alere
ꝯpellãtur. Id̾ rescripsit. ut fi¬
liam suã pat̾ exibeat.sosti¬
terit ap̾ uidicẽ iiste ẽa ꝓcre¬
atã. ¶ S si filius possit se ex¬
ibere existimare iudices de¬
bent. ne nõdebeat. ei alimẽ¬
ta decerne. ¶Demq idẽdi¬
uus pius ita rescripsit adti

Expanded text:
ris constitutos, uidendum est. et magis puto, lendos a parentibus et uice mutua alere parentes debere.Utrum autem tantum patrem auumue paternum proauumue paterni aui patrem ceterosque uirilis sexus parentes alere cogaum. Et magis est, ut utrubique se iudex interponat, quorundam necessitatibus facilius succursurus, quorundam aegritudini: et cum ex aequitate haec res descendat caritateque sanguinis, singulorum desideria perpendere iudicem oportet. Idem in liberis quoque exhibendis a parentibus dicendum est. Ergo et matrem cogemus praesertim volgo quaesitos liberos alere nec non ipsos eam. Item divus Pius significat, quasi avus quoque maternus alere compellatur. Idem rescripsit, ut filiam suam pater exhibeat, si constiterit apud iudicium iuste eam procreatam. Sed si filius possit se exhibere, aestimare iudices debent, ne non debeant ei alimenta decernere. Denique idem Pius ita rescripsit: "Aditi
Abbreviated transcription (Latin):
Auis. Ei q soluendo ño ẽ
aliquo casu euẽit. ut ⁊ fun
cũ lib̾tate existat  ⁊ preterea
alius hr̃s aditiat᷑. ułuti siẜ
uocũ lib̾tate brde instituto.
ita adiectũ sit si midi stichꝰ

Expanded text:
us.Ei qui soluendo non est aliquo casu euenit, ut et seruus cum libertate heres exsistat et praeterea alius heres adiciatur: ueluti si seruo cum libertate herede instituto ita adiectum sit: 'si mihi Stich
Abbreviated transcription (Latin):
qde repiri poss. c̾te siu̾bis ex¬
primeretur. ĩ epta finit fieret.
hinc ẽi ꝯditioni si uolet hrs
esto q̃ alia uerba ꝯĩa ꝯcipi po
sũt. q̃ hec si nollet h̃rs ẽe ex¬
hrs esto. ꝙ q̃ sit rediculosũ.
nulli nõ pateret. Ho. ibreat᷑
hoc loco uelut excessus. hicsḃ¬
iuĩgetur. Sius ita ꝙ hrdib
ĩstitutis siuoluint h̾rdes ẽẽ
ño piittend̃ amplius ab¬
stinere se brditate. cũ ea ꝯdi¬
tione ĩstitutiiam nõ ut ne¬
terint. S⁊ ꝯceteris ꝯditiõib
que in ipoꝵ sunt pot̾ate si su

Expanded text:
quidem repperiri posset, certe, si uerbis exprimeretur, inepta fieret: huic enim condicioni 'si uolet, heres esto' quae alia uerba contraria cosunt quam haec 'si nolet heres esse, exheres esto'? quod quam sit ridiculum, nulli non patet.Non ab re autem hoc loco uelut excessus hic subiungetur suis ita heredibus institutis 'si uoluerint heredes esse' non permittendum amplius abstinere se hereditate, cum ea condicione instituti iam non ut neterunt. sed et ceteris condicionibus, quae in ipsorum sunt potestate, si
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ꝯmissi pure maũ. is¬
so p̃teriti quor tp̃is alim ta.
recddenda sũt. q̃uis tardius
orã lib̾ta tis fecerit tũc ẽĩ expl¬
orari morã optet cũ deusuri
fideiomissi q̃ritur. nõde ip̃i
fideiomissis ¶ alim̃ti mͣ boĩ
arbitratu filic relicris abh̃¬
de filio ꝓmõlegate dotis q̃z
solũpat exhrdate filie ibe̾ti

Expanded text:
fideicommissi pure manumisso praeteriti quoque temporis alimenta reddenda sunt, quamvis tardius moram libertati fecerit: tunc enim explorari moram oportet, cum de usuris fidefideicommissis.Alimentis uiri boni arbitratu filiae relictis ab herede filio pro modo legatae dotis, quam solam pater exheredatae filiae nubenti
Abbreviated transcription (Latin):
fiirrita fient. quoꝵ mem¬
oria post mort̾e dãpnata
ẽ.Ut puta ex cã maiestati
uł ex alia tali cã. ¶Quati¬
mis tñ diximus abhosti¬
aditiend̃ est post limimo
cipe iure post limimi.aũ
si ibi decedãt lege corneli
a ꝯfirmari. Ergo ⁊ siqsdã¬
lescet. ¶filñ famił.uetam
sui iuris morte patris fc̃i
test̾mn irritũ nõ fieri ꝯstat.
nam q̃ tum adtesta de ca¬
stresi peculio.ꝓpatre fa.i

Expanded text:
sed irrita fient, quorum memoria post mortem damnata est, ut puta ex causa maiestatis, uel ex alia tali causa. Quatenus tamen diximus ab hostiadiciendum est postliminio cipere iure postliminii aut, si ibi deced‹a›t, lege Cornelia confirmari. ergo et si quis dalescet. Filii familias ueterani sui iuris morte patris facti testamentum irritum non fieri constat: nam quantum ad testandum de castrensi peculio pro patre fami
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ m̃ multis rescriptis decdaratũ
est inpupillũ dandã actione
iudicati sẽptutore ꝯdẽpnato
nisi abstineat᷑. tunc eĩ intutorẽ
nec inpupillũ nec pignoratu¬
toris capienda ẽẽ sepe rescriptũ
tutor mox abstimuit. sepupilł
fideuissoribo quoꝙ euis debere
subue̾rri/ s⁊ ⁊ sipupilł nõ absti¬
nuit q̃ admodũ ip̃i ita ⁊ fide

Expanded text:
um est in pupillum dandam actionem iudicati semper tutore condemnato, nisi abstineatur: tunc enim nec in tutorem nec in pupillum. nec pignora tutoris capienda esse saepe rescriptum tutor, mox abstinuit pupillus, fideiussoribus quoque eius debere subveniri: sed et si pupillus non abstinuit, quemadmodum i
Abbreviated transcription (Latin):
instrir̃ti. admitti possit.
licet ta bna ut uoluit testa¬
trix ererecrino possit .R. ad
mitti. ¶ Sẽpnia substitut.
horbi instituto. legata accep̃¬

Expanded text:
instrumenti admitti possit, licet taberna, ut uoluit testatrix, exerceri non possit. respondi admitti. Sempronia substituta heredi instituto legata accep
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ ẜm ea que supra ostendimꝰ.¬
¶Quãuis. uuĩt potissimũ eitu¬
telã ꝯmissuꝵ se p̾tordicat. cu
testator delegauit. at tñnon¬
nun qͣ ab hoc recedẽt ut puta
si pat̾minus ꝯsilio pe̾so hoc fe¬
cepit male ꝯu̾sari ignorãte te
derit tutorẽ non nunq̃ ei adiũ¬
reꝵ ytalicaꝵ aliũ reꝵaffricanar
curatores eis adiũgẽdos nec pa¬
tris secuti sũt uolũtate ¶Ad
ĩtutorib scriptũ est ⁊ ĩcuratori¬
stinauit. ap̃tore ꝯfirmã dos.¶ip¬
paret igit᷑ pretori cure fuisse ne
tutela pplures administretũ.
Quippe ⁊ sipat̾ nõ destinaut ꝙ
gerere debeat.at tñ idagit᷑ ut
pͥunũ admmstret᷑. sanc ẽi fa¬
cilius.unus tutor⁊actiones
ex̾cet ⁊ excipit ne ꝑmultos tu¬
tela spargat᷑. ¶Sindent atest¬
atore electus tutor.aut gerere
nollet. tũc is gͣerat cui maio
ꝑstutoꝵ tutelã decrem̾tꝰ pretor
igit᷑ iubebit cos ꝯuocari aut si
no coibũt. aut coacti decernẽt¬

Expanded text:
secundum ea quae supra ostendimus.Quamuis autem ei potissimum se tutelam commissurum praetor dicat, cui testator delegauit, attamen nonnumquam ab hoc recedet, ut puta si pater minus penso consilio hoc fecoepit male conuersari ignorante tesderit tutorem, nonnumquam ei adiunrerum Italicarum, alium rerum Africanarum, curatores eis adiungendos, nec patris secuti sunt uoluntatem.Quod in tutoribus scriptum est, et in curatoristinauit a praetore confirmandos.Apparet igitur praetori curae fuisse, ne tutela per plures administretur, quippe etsi pater non destinauerit quis gerere debeat, attamen id agit, ut per unum administretur: sane enim facilius unus tutor et actiones exercet et excipit.Ne per multos tutela spargatur, si non erit a testatore electus tutor aut gerere nolet, tum is gerat, cui maior pars tutorum tutelam decreuerit: praetor igitur iubebit eos conuocari aut, si non coibunt aut coacti non decerne
Abbreviated transcription (Latin):
gis ẽ ut si qd̾e om̃ib ferre po¬
tuit. qͣuis qbodã tulerit. suꝑp¬
plitio affitiend. Si uosimł
oĩb ño potuit excusandũ.
lud durũ est dicere si cũ duo¬
b auxiliũ ferre nõ poss. Ele¬
gitalt̾i auxilio ẽc. electione
crim̃ eum ꝯtraxisse. Quare
⁊ si ẜuus mulieris marito
sa est. clausi ita fuerũt sine
dolo. ma. ut ercũ ꝑe. succure̾¬
di cã. aut ꝯprebendendi eos.
ꝗ cedẽ fecerit nõ potuerĩt.i
nec in t̾ est. a quo dausi te¬
nebũtur. sic tñ si non data
opa.uõlũnt se ita includi.
ne opẽ ferre possẽt. ¶Uau¬
sosaccipe debemus. ⁊ si sunt
nĩcti. si tñ ita uincti ut om̃i

Expanded text:
 si quidem omnibus ferre potuit, quamuis quibusdam tulit, supplicio adficiendum: si uero simul omnibus non potuit, excusandum, lud durum est dicere, si, cum duobus auxilium ferre non possit, elegit alteri esse auxilio, electione crimen eum contraxisse. Quare et si seruus mulieris marito sa est clausi ita fuerunt sine dolo malo, ut erumpere succurrendi causa aut comprehendendi eos, qui caedem fecerint, non potuerint: nec interest, a quo clausi continebuntur: sic tamen, si non data opera uoluerint se ita includi, ne opem ferre possint. clusos accipere debemus et si sunt uincti, si tamen ita uincti, ut omni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitutũ ẽ ab ipatore nr̃o.
¶ Sisi inẜuitute ꝯcepit filiu
⁊ maũmissa ediderit adleor¬
timã h̾rditatem eius admi
sa ẽ adlegutimã h̾rditate ei.
admittet᷑. It fi adhuc p̾gnãs
maũmissa ẽ dicend̾̃ ent ꝓdet¬

Expanded text:
stitutum est ab imperatore nostro. Sed si in seruitute concepit filium et manumissa ediderit, ad legitimam eius hereditatem admitsa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur. item si adhuc praegnas manumissa est, dicendum e
Abbreviated transcription (Latin):
cessisse cum omifint subsci¬
tuti b̾roitat̾e eius qͣr si ĩpubes
minm tã naturales q̃ adop
post emãcipationeita admi¬
ttũtur siexlib̾is nat᷑alib fue¬
rit ut puta nepos naturalis

Expanded text:
cessisse, cum omiserint substituti hereditatem eius. quare et si impubes minini, tam naturales quam adoptpost emancipationem ita admittuntur, si ex liberis naturalibus fuerint, ut puta nepos naturalis
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝓprii e̾e̾nt mulieris. si ⁊̃ si
mariti. ESi tn maritusm
adulterio deprehesam occidit
berandos. si iustũ dolorẽ creq̾¬
ti dño nõ restituerũt. ¶ Sicu
om̃s dñi aggressurrã pateren¬
tur uni ẜuus opẽ tulit.ã sit¬

Expanded text:
si proprii essent mulieris, sed etiam si mariti. Si tamen maritus in adulterio deprehensam occidat, berandos, si iustum dolorem exsequenti domino non restiterunt. Si cum omnes domini adgressuram paterentur, uni seruus ope
Abbreviated transcription (Latin):
pisołim̃e iuliũ donatũ. post¬
eaq̃ ꝯtͣitus est adu̾ctu latro
qpfugat. inuillã suam. ami¬
meratum ẽẽ mox test̾o facto
purgasse offitiũ ẜuoꝵ suoꝵ
nec pietas ꝓ fuis. nec sollici¬
tudo br̃dis. obtinẽ debet ut
ad pena uocent᷑ quos ab solũ¬

Expanded text:
Iulium Donatum, posteaquam conterritus aduentu latronum profugerat uillam suam, uulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium seruorum suorum, nec pietas pro seruis nec sollicitudo heredis optinere debet, ut ad poenam uocentur, quos absolu
Abbreviated transcription (Latin):
nom codicillis scripẜo.illemͥ
hr̃s esto.patri ratione dicend̃
ent ĩstitutionem uase nullo
uire ĩpediente. ¶Si q̃ ita m¬
stitutũ ponamus. ille si cum
codicill. h̾rdem scripsi. hrs esto
ualet ĩstitutio. ⁊̃ infilio q in
potate est. cum nulla sit ꝯdi¬
inp̾sens ueluti si rex parthoꝵ
nunt. sinains ĩportu stat.¬
uł. Siꝗs intest̾o hoc moscri¬
fit filius m̃s sititiũ ad optan¬
erit hrs esto. si nõ. ad optamiͣt.
crhrs esto ⁊ filio parato.adop¬
tare. titius nolit se. adarroga¬
dũ dare. erit filius hr̃s qi exple
ħpublius meinus si uolet
hrs esto. in necessano ꝯditiõe
faciũt ut si nolit h̃rs nõ erist¬
at.nã muolũtaria h̃rdis psoã.
frustra addũtur. cũ ⁊ si nofu̾i̾t
addita ĩuitus nõ efficiturhr̃s.

Expanded text:
nomen codicillis scripsero, ille mihi heres esto', pari ratione dicendum erit institutionem ualere nullo iure impediente.Si quem ita institutum ponamus: 'ille, se eum codicillis heredem scripsi, heres esto', ualet institutio etiam in filio qui in potestate est, cum nulla sit condiin praesens, ueluti 'si rex Parthorum uiuit', 'si nauis in portu statento hoc modo scripserit: 'filius meus si Titium adoptauerit, heres esto: si non adoptauerit, exheres esto' et filio parato adoptare Titius nolit se adrogandum dare, erit filius heres quasi exple'Publius Maeuius, si uolet, heres esto', in necessario condicionem faciunt, ut, si nolit, heres non existat: nam in uoluntaria heredis persona frustra adduntur, cum, etsi non fuerint addita, inuitus non efficitur heres.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. S⁊ fint ꝓpõitur ea dẽ
licet ignorãte testatore.i
tri institutionẽ nire frãm
tim apatre aut hr̃s scribi
aut exh̾rdari debet.iã sub
lato edicto diui augusti
quo cautũ fuerat ne pater

Expanded text:
tur: sed si, ut proponitur, eadem licet ignorante testatore, tamen institutionem iure factum tim a patre aut heres scribi aut exheredari debet, iam lato edicto diui Augusti, quo cautum fuerat, ne pater
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃ institui. Inidiosum est
D. acumeuius ãdrothe¬
nes. pacu meuiã magnat
liam pacumeun magmi. er
asse hõrdem instituat. eiꝙ
patrẽ cius substituerat pa¬
cumeinomagno dcciso. et
rumore plato.qi filia quor
quos uolui hr̃i michino po

Expanded text:
edem institui inuidiosum est:drosthenes Pactumeiam Magnam filiam Pactumeii Magni ex asse heredem instituerat, eique patrem eius substituerat.Pactumeio Magno occiso et rumore perlato, quasi filia quoque quos uolui habere mihi co
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Si sotius hrs instit¬
utus sit exasse. ⁊ ẜuo cõi lege¬
tur. pure sine lib̾tate hocle¬
gatum nõ ꝯstitit. Plane ss̾
ꝯditiõe ei utilit̾ ⁊ sine lib̾ta
gatur. Quare ⁊ hr̃s institui
sinc lib̾tate. ut alienus sote
hrde scripto poterit. Quia ⁊p
prius cum dño hrs institi¬

Expanded text:
um.Si socius heres institutus sit ex asse et seruo communi legetur pure sine libertate, hoc legatum non constitit. plane sub condicione ei utiliter et sine libertatgatur. quare etiam heres institui sine libertate ut alienus socio herede scripto poterit, quia et proprius cum domino heres instit
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Sipat᷑ filiũ impub̾e
h̾rdem scripẜit ⁊ ei substitu¬
erit sic siqs sibi post mort̾e
uiuo patrenatus solus hrs¬

Expanded text:
Si pater filium impuberem heredem scripserit et ei substituerit, si quis sibi post mortem vivo patre natus solus h
Abbreviated transcription (Latin):
let ex quoscit tutor̾e datũ. sice¬
ssi tutor suo piculo cessat.¶Ideĩ
adiuo marcho ꝯstitutũ est ut
ꝗscit se tutor̃e datum nec excu¬
sationẽ si q̃ h̃t allegat intra
tẽpora prestituta suopiculo ce¬
ssi. ¶ Sufficit tutoribadple¬
nam defensionẽ siuc ip̃i iuditi¬
um suscipiãt. siuc pupilłꝰ ip̃isi¬

Expanded text:
torem datum si cesset tutor, suo periculo cessat: id enim a diuo Marco constitutum est, ut, qui scit se tutorem datum nec excusationem si quam habet allegat intra tempora praestituta, suo periculo cesset. Sufficit tutoribus ad plenam defensionem, siue ipsi iudicium suscipiant siue pupil
Abbreviated transcription (Latin):
nõ possũt uł absĩt ip̃i tutores
iuditiũ suscipiãt.phis aute
ꝗ supra septimũ annũ etatis
presẽtem in iuditiũ uocareut
ꝯsensu curatoris ꝯueniat᷑. uł
ẽc curatorẽ agere. ut ip̃e litem
suscipiat. In absẽtibaũt adi

Expanded text:
non possunt uel absint, ipsi tutores iudicium suscipiant, pro his autem, qui supra septimum annum aetatispraesentem in iudicium uocare, ut consensu curatoris conueniatur, uel contra curatorem agere, ut ipse litem suscipiat. in absentibus a
Abbreviated transcription (Latin):
de fideiꝙ eius ꝯmisit. ut qe¬
qd adcum ex hrdita te eu
puenissicũ moreret restit¬
uetur filio testatricis. nepo¬
ti suõ. ⁊ hec u̾ba adiecit. Sa¬
tis aseio patri meo exigiue¬
to. Quesitũ est cũ iste seius
substãtiam suã dissipat.
ueret᷑ pat fideiꝯmissarne
inane fideiomissũ ꝯstitua¬
tur. an adsatisdationem
fidei omissi nõie patrẽ defũc¬

Expanded text:
dem fideique eius commisit, ut, quidquid ad eum ex hereditate eius pervenisset, cum moreretur, restitueret filio testatricis nepoti suo, et haec verba adiecit: "satis a Seio patre meo exigi veto". quaesitum est, cum iste Seius substantiam suam dissipat et veretur pater fideicommissarii, ne inane fideicommissum constituatur, an ad satisdationem fideicommissi nomine patrem defunc
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃. siuc hrdit̾as. siue ius
aliꝙ relictum ẽ¶Duius
quor pius rescripsit quo¬
tiẽs euudens res e̾. ut certũ
sit nullo mo fideiomisso¬

Expanded text:
aliqua siue hereditas siue ius aliquod relictum est.Diuus quoque Pius rescripsit, quotiens euidens res e‹s›t, ut certum sit nullo modo fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Sifilius meu bit.
amatre sua h̃rs scriptus fu¬
ent. ⁊ ego testĩ cã omissa bo¬
nor possõnem eiusde nõie
filui petiero actio legatoꝵĩ
me dari debebit. nõ secus. ac
sip̃c hr̃s scriptus. omissacã
d. Simtesto ⁊ accepisse.
ita scriptu fui̾t titius brse
sto. ⁊ sititius br̃s erit memꝰ
brs esto ⁊ titius omissa cã

Expanded text:
um Si filius meus a matre sua heres scriptus fuerit et ego testamenti causa omissa bonorum possessionem eiusdem filii nomine petiero, actio legatorum in me dari debebit non secus ac si ipse heres scriptus omissa causa ab intestato accepiita scriptum fuerit: "Titius heres esto: si Titius heres erit, Maevius heres esto" et Titius omissa caus
Abbreviated transcription (Latin):
D. Duo h̃rdes ĩstituti  no̾¬
si ãbo omissa cã testiabinte¬
stato possideãt hrditatẽ tue
qa ut̾ꝙ pretorio iure piñi
hẽtur. atꝙ si ex testoh̾rdita¬
tem adisset ꝓptibĩ singulo
ꝯpetit actio. ¶Ad monendi
legis falcidie ꝯcedenduma¬

Expanded text:
duo heredes instituti ambo omissa causa testamenti ab intestato possideant hereditatem, tunc, quia uterque praetorio iure perinde habetur atque si ex testamento hereditatem adisset, pro partibus in singulos competit actio. Admonendi legis Falcidiae concedendum
Abbreviated transcription (Latin):
cã testĩ omnino eam b̾rdita¬
tc̃ non poͣssideat. excludunt᷑
omittere. licet eo molegata
lib̾tatesq int̾cidat. Siitid̃i¬
ꝯmissariis b̃rdita tibidpu¬
sum ẽ. ut si scriptus hr̃s nol¬
let a dire hrditatem iussup

Expanded text:
tamenti omnino eam hereditatem non possideat, excluduntur hereditatem omittere, licet eo modo legata libertatesque intercidunt. sed in fideicommissariis hereditatibus id provisum est, ut, si scriptus heres nollet adire
Abbreviated transcription (Latin):
dan no potuerũt h̾rditatis
ueroqueitadata ẽ rationẽ
hre pretor no debet. Sua eĩ
culpatestator sub hac ꝯdicti¬
one hrditatis ꝑt̾e dedit q̃m
potuit puredare.Quare ⁊ si
ita scriptũ fuiss. titius hrs
esto: ꝗsꝗs michi ex supra.
sciptis h̾rs erit. stichuslib̾

Expanded text:
dari non potuerunt: hereditatis uero quae ita data est rationem habere praetor non debet: sua enim culpa testator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dar‹e›. Quare et si ita scriptum fuisset: 'Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Stichus lib
Abbreviated transcription (Latin):
ubimorari uł ubi educari pup¬
illũ opteat cã cognita id preside
statuere optebit. In cause cogni¬
tione eutandi sũt ꝙ pudititie
mĩpͣub̾is possunt insidian.¬
Ripħ. Siabsens sit tutor⁊ a
lim̾ta pupillus desideret. si ꝗd̾e
negligẽtia ⁊ nimia cessatio in
ad mistratiõe tutoris obitia¬
tur. que ⁊̃ ex hoc arguatur. ꝙ pp
absc̃tiam eius deẜta derelictaq
sũt pupilli negotia euocatis af¬
finiboat ꝙ amicis tutoris pre¬
tor edicto ꝓposito cã cognita ⁊̃ ab
sẽte tutore uł remouend eum ꝙ
dignus tali nota uidebit᷑ decei¬
net.uł adiũgendum curatorẽ.
⁊ ita ꝗ datus erit expediet alim̃¬
ta pupillo.¶Si uõ neccĩa absc̃tia
tutoris ⁊ in ꝓuisa acciderit.for¬
te ꝙ subito. adcognitionem pri¬
cipalem ꝓfectus nec rei sue pro¬
uidere. nec ꝯsulere pupillo pot¬
uerit ⁊ spatur. redire.⁊ idoneus
sit tutor. nec expediat aliũ ad¬
uĩgi.⁊ pupillus alim̾ta de re
sua postulet. recte ꝯstituetur.

Expanded text:
ubi morari uel ubi educari pupillum oporteat, causa cognita id praesidem statuere oportebit. in causae cognitione euitandi sunt, qui pudicitiae impuberi possunt insidiai absens sit tutor et alimenta pupillus desideret, si quidem neglegentia et nimia cessatio in administratione tutoris obiciatur, quae etiam ex hoc arguatur, quod per absentiam eius deserta derelictaque sunt pupilli negotia, euocatis adfinibus atque amicis tutoris praetor edicto proposito causa cognita etiam absente tutore uel remouendum eum, qui dignus tali nota uidebitur, decernet uel adiungendum curatorem: et ita qui datus erit, expediet alimenta pupillo. si uero necessaria absentia tutoris et inprouisa acciderit, forte quod subito ad cognitionem principalem profectus nec rei suae prouidere ne‹c› consulere pupillo potuerit et speratur redire et idoneus sit tutor nec expediat alium adiungi et pupillus alimenta de re sua postulet: recte constituetur
Abbreviated transcription (Latin):
adita est hrditas. ⁊ si for̃te
post multos a deaturãnos¬
brditas om̃ium ãnoꝵ lega¬
tariodeb̾i. si⁊ siquot ãnis
sit legatũ michi uidet᷑ ⁊̃ in
hoc mitiũ cuiusq ãm spec¬
tandũ insi forto cui dẽs sit
uolũtas testatoris in ãmi¬
as pẽsiones ideodiuidẽtis.i
hrdi ꝓspectũ uoluit. ne ur¬
geretur ad solutionẽ. ¶Si
sciplinã legetursic ãnuar¬

Expanded text:
adita est hereditas, et si forte post multos annos adeatur hereditas, omnium annorum legatario deberi. Sed et si quotannis sit legatum, mihi uidetur etiam in hoc initium cuiusque anni spectandum, nisi forte euidens sit uoluntas testatoris in annuas pensiones ideo diuidentis, heredi prospectum uoluit, ne urgueretur ad solutionem. Si in sciplina‹m› legetur sic 'annua
Abbreviated transcription (Latin):
rit. filius ĩpubes ap̃ hostes.
si qdẽ mortuo patre filiusm¬
pubes in hostium potatemp¬
atem eius ex ea lege ad subst¬
tutos ꝑtincre. Siuo ninopa¬
tre filius in hostrũ pot̾atem
puemĩt nõ cxistimolegicor¬
nelic locum ẽc. qr nõ efficitũ
ꝑc̃a ut is q nulla bõa incunt¬
te reliqdhrdes hãt. Quare q̃
si pubes filius uino patrecip¬
tus fuit. demñ mortuomcum¬
tate patre ip̃e in hostũ potat
decesẜit patris hrditas exlege

Expanded text:
es apud hostes, si quidem mortuo patre filius in hostium potestatem patem eius ex ea lege ad substitutos pertinere: si vero vivo patre filius in hostium potestatem pervenerit, non existimo legi Corneliae locum esse, quia non efficitur per eam, ut is, qui nulla bona in civitate reliquit, heredes habeat. quare etiam si pubes filius vivo patre captus fuerit, deinde mortuo in civitate patre in hostium potestate decesserit, patris hereditas ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dedat ⁊ res malcadim̃¬
straret ꝓꝯsul remouerit a
boms aliũꝙ loco cius sub¬
stituerit curatorẽ.⁊ hic po¬
sterior cũnec ip̃e satisdedis¬
ssi. egerit cũ remoto negoꝵ
gest̃oꝵ.postea ꝙ hrdes dem̃¬
tis. cũ eodem negõꝵ gestoꝵ

Expanded text:
non dederat et res male administraret, proconsul remouerit a bonis aliumque loco eius substituerit curatorem, et hic posterior, cum nec ipse satisdedisset, egerit cum remoto negotiorum gestorum, posteaque heredes dementis cum eodem negotiorum gesto
Abbreviated transcription (French):
dit. replicati o debet dan. añ
sisatis datione int̾positaf
de cretũ uendiderit. Od si ex̾¬
p̾tio. accepto. curator credito¬
res furiosi dimisit tnĩplica¬
tio toli tutos possõres pr̃abit
¶Cum dem̾tis curatore. ꝗsati

Expanded text:
it", replicatio dari debet "aut si satisdatione interposita secundum decretum vendiderit". quod si pretio accepto curator creditores furiosi dimisit, triplicatio doli tutos possessores praestabit. Cum dementis curatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
rem ne cui temere citra can
se cognitionẽ plenissimur
magis curatore accepto. ho
ris. tueri debet nõ solũ patri¬
moniũ.s⁊ ⁊corpus. ac salus
furiosi. ¶Curator dem̃ti da¬
tus. decreto int̾posito uti sa¬
tisdaret nõ cauit.⁊ tñ quas¬
dã res de boĩs eius. legittĩo
mo.aliẽauit. si hrdes dem̃ti
casde res uendicẽt quas cu

Expanded text:
 ne cui temere citra causae cognitionem plenissimum magis curatore accepto onerris tueri debet non solum patrimonium, sed et corpus ac salus furiosi. Curator dementi datus decreto interposito, uti satisdaret, non cavit et tamen quasdam res de bonis eius legitimo modo alienavit. si heredes dementis easdem res vindice
Abbreviated transcription (Latin):
segata sũt. pendet legis fal.
dem ĩstituitfidei q eius ꝯmi¬
sit ne fundũ alieãret.⁊ ut ĩ
familia eũ relinq̾ret. filius
recedes tres filios scripsit here¬
des querendũ est. an oĩo q̃si
creditores.unus ꝗqsq in rõe
legis falci. aliꝗd possit deduce.
tatice nẽõ infalcidie ratione
qcqͣ. deducet. ꝙ uidendumẽ
ne dure ꝯstituatur. utiꝙ eĩ
maliẽo ere hũit fundũ nec¬
cessitate ꝗꝓpe obstrictus fu¬
Iet filiis eum relinquendi
tͣaͣtilit̾e extimare debeat q̃ ti
uẽnre idlegatũ põt. In incͥto
posito. q̃diu nicturus sit tici

Expanded text:
legata sunt, pendet legis Falciredem instituit fideique eius commisit, ne fundum alienaret et ut in familia eum relinqueret: filius decedens tres filios scribsit heredes. quaerendum est, an omnino quasi creditores unusquisque in ratione legis Falcidiae aliquid possit deducereratione nemo in Falcidiae ratione quicquam deducet. quod videndum, ne dure constituatur: utique enim in alieno aere habuit fundum, necessitate quippe obstrictus fuisset filiis eum relinquendi.tanti litem aestimare debeat, quanti venire id legatum potest, in incerto posito, quamdiu vi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpuroꝙ ĩdiem relictũ est.
medii eĩ tp̃ris ꝯmodũꝯpu¬
¶tatur. In hislegatis q̃ sub
ꝯditione relicta sũt.¶Pro¬
culus putabat. cũ querit᷑
de lege falcidia. tm̃ ẽe in le
Melius res tẽpabitur.

Expanded text:
uod in diem relictum est: medii enim temporis commodum computatur. In his legatis, quae sub condicione relicta sunt, Proculus putabat, cum quaeritur de lege Falcidia, tantum esse in legmelius res temperabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in iuĩsto placiͣt ex post
facto ubiore uideri fuisse
hrditatẽ sicuti. cũ ꝯditioe¬
diti extitit post morte̾.ita ꝯ
peculii increm̃tum plemo¬
rem face̾t h̾rditatẽ.¶Sceña
nõtat. qd ergo si idẽ ẜius
defũcto ⁊ alu deña debuit ⁊
his hr̃ditas .x̃. que defũcto
naturalit debebat᷑ in hrdita¬
te manẽtibo. ¶Is q ĩ boĩs uñ¬
dũ taxat ẜuũ hẽbat. legauit
triẽmũ maumitteret. debet

Expanded text:
cum in isto placuerit ex post facto uberiorem videri fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet hereditatem. Scaevola notat: quid ergo, si idem servus defuncto et alii dena debuit et et his hereditas, decem, quae defuncto naturaliter debebantur, in hereditate mandumtaxat seruum habebat, legauit triennium manumitteret: debet
Abbreviated transcription (Latin):
ptib qr mulla poascripta
est. q̃ res facit ut si forte m
alus facultatib plus sit.
aliem ratio urgueat.dici¬
optebit. diminutionẽ ean¬
de fieri. q̃ supra ostendim.
Pm̃ ⁊ si aliis fuerĩt legata
relicta ꝯtributio. admitt̾ẽ¬
daerit. ¶Rex aũt ytalicaꝵ¬

Expanded text:
ia nulla pars adscripta est. quae res facit, ut, si forte in aliis facultatibus plus sit alieni ratio urguet, debeat dici imminutionem eandem fieri quam supra ostendimus: proinde et si aliis fuerint legata relicta, contributio admittenda erit. Rerum autem Italica
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾e. hoc ẽ ꝓsemisse furos
eĩ. uice p̃ceptiõis accipĩdo
Quare si forte tm̃ sit es alie¬
nũ.ut nich̾ detracto eo iup¬
ẽẽ possit. ꝯseq̃ terdicemus i¬
stitutiones istas ex refcas
millius ẽẽ mom̾iti Et si fo̾te¬
t falcioia m.¬
tione

Expanded text:
 hoc est pro semisse: fundos etenim vice praeceptionis accipiendos. quare si forte tantum sit aes alienum, ut nihil detracto eo superesse possit, consequenter dicemus institutiones istas ex re factas nullius esse momenti: et si forte Falcidia sionem
Abbreviated transcription (Latin):
trastulit in aliũ locum nõ
ut tpetuo ibi h̾ret. siut de¬
nuo adpristinũ locũ reuo¬
caret. n auͣgebit quotrãsto¬
lit. n minuet. uin trãstulit.¬

Expanded text:
quo transtulit in alium locum, non ut ibi haberet, sed ut denuo ad pristinum locum revocaret, neque augebit quo transtulit neque minuet unde transtulit
Abbreviated transcription (Latin):
falcidia int̾uemẽs. recisio¬
nẽ eet legatoꝵ factura. Hic
offitio iudicis recidet p̾cep¬
si legatũ accepissi. uł. qͣsi¬
uduł ⁊̃ preceptiones. Ad
si fuit in certũ. anfalcidia
int̾uentura sit. retissime ꝓ¬
batur offitio iudicis can̾ti¬
or̃s ẽe interponendas. Cu
qua q̃ritur. nõ est repellẽda
si alius reꝵ ꝓũtialiũ aliu
offitioꝙ iudicis. atribuẽ¬
tur sĩgulis. res q̃ ascripte

Expanded text:
Falcidia interveniens recisionem esset legatorum factura, sic officio iudicis recidit praecepsi legatum accepisset vel aliud vel etiam praeceptiones. quod si fuerit incertum, an Falcidia interventura sit, rectissime probatur officio iudicis cautiones esse interponendas. Cum qua quaeritur, non est repellenda, si alius rerum provincialium, alius officioque iudicis adtribuentur singulis res q
Abbreviated transcription (Latin):
Igiturita res accipief᷑. u̾bi
grã pone duos ẽe h̾rdes ĩsti¬
tutos unũ ex fũdo corneli¬
ano. alteꝵ ex fũdoliboma¬
no. ⁊ fu̾doꝵ. alteꝵ qde̾ face̾
dodrãtem boꝵ alteꝵ quadr¬

Expanded text:
igitur res accipietur. verbi gratia pone duos esse heredes institutos, unum ex fundo Corneliano, alterum ex fundo Liviano, et fundorum alterum quidem facere dodrantem bonorum, alterum quadr
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. uł uiuo eouł post mor¬
tẽ. non dũ tñ in italica de¬
uecte. Qũ erebatur.merces
utrũ ad eũ ptineãt. q rex
ytalicaꝵ hrs scriptus erat.
an uo adeum. q puitiali¬
umi Dicebã recep̾tũ ẽc. rex¬
c̾taꝵ h̾rdem in stitui posse.
nec ẽẽ in utilẽ institutioe.

Expanded text:
sunt uel uiuo eo uel post mortem, nondum tamen in Italiam deuectae, quaerebatur, merces utrum ad eum pertineant, qui rerum ‹I›talicarum heres scriptus erat an uero ad eum, qui prouincialium. dicebam receptum esse rerum heredem institui posse nec esse inuti
Abbreviated transcription (Latin):
auerit. ne utrius legato eo¬
ptos eosẽe dequib queritir
uiris ẽ ⁊ sine utrius legaitin
nõie. ꝗcquam eet exceptir.
ꝙ si hoc mo essi ei legatumae¬
xtores om̃s preter uerias a
rursus uernas om̃s preterte¬
tores. qui ⁊ une ⁊ tertores¬
sũt. ne utri fuisse legatos
nichil differt. utru italeget.
titio ⁊ meino. an it .i. titiocu
meuio. utrobiꝙ enĩ ꝯuincti
legatum u detur. ¶si alten
stĩchũ hr̃s dederit. quemdu¬
obus dare dãpnatus fuerat
⁊ ante quam interpellare¬
retur. ib altero.stichus mor¬
tuus est hr̃s non teneturq
nichilpeum fcm̃ intellig

Expanded text:
sit, neutrius legato exceptos esse eos de quibus quaeritur iuris est et si neutrius legati nomine quicquam esset exceptum. Quod si hoc modo esset legatum 'textores omnes praeter uernas' et rursus 'uernas omnes praeter textores', qui et uerna et textor esset, neutri fuisse legatum. Nihil distat, utrum ita legetur 'Titio et Maeuio' an ita 'Titio cum Maeuio': utrubique enim coniunctim legatum uidetur. Si alteri Stichum heres dederit, quem duobus dare damnatus fuerat, et antequam interpellaretur ab altero Stichus mortuus est, heres non tenetur, quia nihil per eum factum intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
põt. heredes eius possũt ut i¬
alt repudi ¶s legatum
nob̃ relictum ꝯstituerimu
quasi nec legritũ quidẽ sit.
tutes. si forte prediũ mi chi
lega tũ predio meo debuent
fuitutes. si ⁊ integra furti
actiomancbit si ẜuus le¬
gatus sit .ci. cuius nõie fu̾¬
ti agere poterit legat᷑arius.

Expanded text:
eredes eius possunt, ut alter repudiet. Si legatum nobis relictum constituerimus quasi nec legatum quidem sit: tutes, si forte praedium mihi legatum praedio meo debuerit servitutes, et integra furti actio manebit, si servus legatus sit ei, cuius nomine furti agere po
Abbreviated transcription (Latin):
neoptimus uł pessimusi
cipiatur que sñi.arescripto
ĩpatoris nñi ⁊ diui seuen.au¬
uatur. ꝗ rescripser᷑. hoĩe lega¬
to.actorẽ nõ posse cligi. ¶io
certo fũdo sen sit testitor. ne
appareat de quocogitauit.:
lectio hr̃lis erit q̃ uent dm
aut si appareat. ip̃e fundus
uendicabit᷑. s ⁊ silãce lega¬
uit nec appireat ꝙͣ eꝙ electo
c̃ heredis qua uelit dare.

Expanded text:
uel pessimus acci piatur: quae sententia rescripto imperatoris nostri et diui Seueri iuuatur, qui rescripserunt homine legato actorem non posse eligi. Si de certo fundo sensit testator nec appareat de quo cogitauit, electio heredis erit, quem uelit dare: aut si appareat, ipse fundus uindicabitur. Sed et si lancem legauerit nec appareat quam, aeque electio est heredis, quam ueli
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ditatis qua testator. ex
eo ꝙ uinu̾sum hr̃dis foret
alicui q̃ collatũ ueli. ¶Brdi
asemet ipolegatũdari nõ
põt a cob̾rde pot.Ita ꝙ si fũ¬
dus legatus sit ei. ꝗ expte

Expanded text:
reditatis, qua testator ex eo, quod uniuersum heredis foret, alicui quid collatum uelit. Heredi a semet ipso legatum dari non potest, a coherede potest. itaque si fundus legatus sit e
Abbreviated transcription (Latin):
atq si adhibitus nonẽet.
Et si ut multi facĩt. ascri¬
ad huc ide dicemus. ¶Sĩ¬
gnũ aũt utrum .anulo.i¬
cm̃ in presso.ad bibemus.
hõies signãt. Et magisc̃
ut tm̃ anulo ꝗs possit sigͣ
mitum. nulla dubitatioẽ.
¶Signatas tabulas acci¬
piop̾tet. ⁊ si lĩteo quo tabłe
ĩuolute sũt. signa ĩpss̾afut.¬
rit testator.iteꝵ sigñatu
fuerit sept̾e testĩ signis.
nõ erit inꝑfẽctũ. si utroq
iire ualebit tã cinli. qͣ pre¬

Expanded text:
atque si adhibitus non esset: et si, ut multi faciunt, adscriadhuc idem dicemus. Signum autem utrum anulo tantum inpressum adhibemus, homines signant. et magis est, ut tantum anulo quis possit signamentum nulla dubitatio est. Signatas tabulas accipi oportet et si linteo, quo tabulae involutae sunt, signa inpressa furit testator, iterum signatum fuerit septem testium signis, non erit inperfectum, sed utroque iure ualebit tam ciuili quam pr
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dib primis nũcupatis.
priusq̃ secũdos expĩmeret
hr̃des obmutussi. magr
cepisse eum testm̃n fa cereq̃
fecisse uarus digestoꝵlib¬
ro primo ẜurũ Rndisse scr¬
sit. Itaꝙ primos brdes ex
eo testõ no futuros labotñ
fuiũ puto. aliud sensisse.

Expanded text:
heredibus primis nuncupatis, priusquam secundos exprimeret heredes, obmutuisset, magis coepisse eum testamentum facere quam fecisse Uarus digestorum libro primo Seruium respondisse scripsit: itaque primos heredes ex eo testamento non futuros.Labeo tuSeruium puto aliud sensisse.
Abbreviated transcription (Latin):
gatoris amicus uł cogna¬
tus.ei aliqd reliqd. ¶Ue¬
mo ĩstitutus. ⁊ sibi substi¬
tutus. sine cause mutatio¬
ne. qcqͣ proficit. s⁊ hoc mu
nogradil. Ceteꝵ siduo sit
gradus. põt dici uase sub¬
stitutione. ut iuł .ł.xxx.di
gͥ. putat. si ꝗdem sic sit sub¬
stitutus sibi. cum bret coi¬
hrdem titium.si stichusi
h̾rs nonerit. lib̾ ⁊ hrs esto.
nõuase substitutione. D̾
si ĩta titius hr̃s nõ erit. tue

Expanded text:
gatoris amicus uel cognatus ei aliquid reliquit. Nemo institutus et sibi substitutus sine causae mutatione quicquam proficit, sed hoc in uno gradu: ceterum si duo sint gradus, potest dici ualere substitutionem, ut Iuli putat: si quidem sic sit substitutus sibi, cum haberet coheredem Titium: 'si Stichus heres non erit, liber et heres esto', non ualere substitutionem: quod si ita: 'si Titius heres non erit, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
quoaliqd fłm est tota ora¬
tionẽ falsã efficit. animad¬
utendũ est igitur qd sit de
quo q̃ritur: nã cumita ꝯci¬
ñ sit illius effectus bic ẽ in
neget hoc exprimit. eoꝵ qd̃
que obitiũtur nõ feci.i. ni
ura in scipulatũ delucat.i

Expanded text:
quid falsum est, totam orationem falsam efficit. animaduertendum igitur est, quid sit, de quo quaeritur. nam cum ita concinon sit: illius effectus hic est, ut neget, hoc exprimat: 'eorum quid, quae obiciuntur, non feci', id est ura in stipulatum deduc