comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in uidebat: colubrũ in para dr̃so corporali ubi
cũ luob illis hominib masculo & femina ani¬
malia etiã t̃restria & cetera subdita & in no¬
xia uersabant᷑. animal scilicet lubricũ & cortu¬
osis anfractib mobile oꝑi suo congruũ ꝑquẽ
stantiorẽq naturã spuali neqͥtia sibi subiecto
& tanquã instrum̃to abuters fallatiã sermo¬
cinatꝰ ẽ. fȩminȩ : a parte scilicet in feriori illiꝰ
humanȩ copulȩ incipietᷤ. ut gradatim ꝑue¬
niret ad totũ ñ estimats uirũ facile credulũ.
nec errando posse decipi. S dũ alieno cȩdĩ er¬
rori sic̃ a aron erranti popło ad idolũ fabrican¬
dũ ñ consensit inductꝰ. s cessit obstrictũ. lec
salomonẽ credibile . ẽ. errore putasse idolis. eẽ
seruiendũ : s blandiciis feminens ad illa sa¬
crilega fuisse cõpulsũ. ita credẽ̾cdũ. ẽ. illum
uirũ suȩ feminȩ uni unũ hominẽ homini con¬

Expanded text:
invidebat, coluter in paradiso corporali, ubi invidebat, coluter in paradiso corporali, ubi cum duobus illis hominibus masculo et femina animalia etiam terrestria cetera subdita et innoxia versabantur, animal scilicet lubricum et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congruum, per quem stantioremque naturam spiritali nequitia sibi subiecto et tamquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, con
Abbreviated transcription (Latin):
catisq ñ seruit: tale datũ . ẽ. a dño qͦd amis sũ
ꝓpͥouitio nisi a qͦ dari potuit reddi ñ potest:
Unde ueritas dic̃ Siuos filius lib̾auerit: uere
Uiuebat itaq homo scđm dm̃ in paradrso & cor¬
porali & spuali. Neq enĩ erat para drsus corpo¬
ralis ꝓpt̃ corporis bona & ꝓpt̃ m̃tis ñ erat
spũalis. Aut uͦ erat spu alis qͦ ꝑ interiores & ñ
erat corporalis qͦ ꝑ exteriores sensus homo fru¬
eretur: Erat plane utrũq ꝓpt̾ utrũq lost ea
ui quã suꝑb ille angłs ac ꝑ hoc inuidus ꝑ eandẽ
suꝑbiã ad eo ad semet ipsũ conuersꝰ qͦdã quasi
trrannico fastu gaude subditis quã ẽẽ. subditꝰ
eligens de sp̃uali para dr̃so cecidit. de cuiꝰ lap¬
su socioꝵq eiꝰ qͥ ex angłis dĩ angłieiꝰ effectis̃ in
putaui. male suadenda uersutia in hominis
sensũ affectans. cui utiq stanti qm̃ ipse cecidat

Expanded text:
catisque non seruit. Tale datum est a Deo; quod amissum catisque non seruit. Tale datum est a Deo; quod amissum proprio uitio, nisi a quo dari potuit, reddi non potest. Unde Veritas dicit: Si uos Filius liberauerit, tunc uere Viuebat itaque homo secundum Deum in paradiso et corporali et spiritali. Neque enim erat paradisus corporalis propter corporis bona et propter mentis non erat spiritalis; aut uero erat spiritalis quo per interiores, et non erat corporalis quo per exteriores sensus homo frueretur. Erat plane utrumque propter utrumque. Postea uero quam superbus ille angelus ac per hoc inuidus per eandem superbiam a Deo ad semet ipsum conuersus et quodam quasi tyrannico fastu gaudere subditis quam esse subditus eligens de spiritali paradiso cecidit de cuius lapsu sociorumque eius, qui ex angelis Dei angeli eius effecti sunt, in t, malesuada versutia in hominis, sensum serpere affectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat,
Abbreviated transcription (Latin):
Porro mala uo¬
luntas quã uis ñ sit scđmnaturã s cont᷑ naturã
qx uitiũ.ẽ. tam̃ eiꝰ naturȩ . ẽ. cuius. ẽ. uitiũ: qđ nisi
innatura ñ potest. ẽẽ. s in ea quã creauit ex nichi¬
lo non qͦã genuit creator de semet ipso sic̃ genu
dedit corpori cũ factꝰ ÷ homo. Usq ad eo aut̃ mala
uincunt᷑ abonis: ut quã uis sinant᷑. eẽ. ad demors¬
trandũ quã possit & ipsis bene uti iustitia ꝓui¬
dentissima creatoris : bona tam̃ sine malis. eẽ.
possint. sic̃ ds̃ ipse uerꝰ & sũmꝰ sic̃ om̃is suꝑ istũ
caligmosũ aerem cęlestis inuisibilis uisibilisq
creatura. Mala uͦ sine honis. eẽ. ñ possint. qm̃
naturȩ in quib sunt inqͣntũ naturȩ utiq bonȩ st̃.¬
Detrahit᷑ porromalũ ñ aliqͥ natura quȩ accesserat
uel ulla eiꝰ parte sublata: sed ea quȩ uitiata ac
de pͥͣuata fuerat sanata atq correcta. Arbitriũ
gͥ uoluntatis tunc ẽ. uere liberũ cũ uitis pec¬

Expanded text:
Porro mala uoPorro mala uoluntas quamuis non sit secundum naturam, sed contra naturam, quia uitium est, tamen eius naturae est, cuius est uitium, quod nisi in natura non potest esse; sed in ea, quam creauit ex nihilo, non quam genuit Creator de semet ipso, sicut gendedit corpori, cum factus est homo. Usque adeo autem mala uincuntur a bonis, ut, quamuis sinantur esse ad demonstrandum quam possit et ipsis bene uti iustitia prouidentissima Creatoris, bona tamen sine malis esse possint, sicut Deus ipse uerus et summus, sicut omnis super istum caliginosum aerem caelestis inuisibilis uisibilisque creatura; mala uero sine bonis esse non possint, quoniam naturae, in quibus sunt, in quantum naturae sunt, utique bonae suDetrahitur porro malum non aliqua natura, quae accesserat, uel ulla eius parte sublata, sed ea, quae uitiata ac deprauata fuerat, sanata adque correcta. Arbitrium igitur uoluntatis tunc est uere liberum, cum uitiis pec
Abbreviated transcription (Latin):
asserere. ñ scđm illud qđ in nr̃a cognitione ꝑuenire ñ
potuit. quia indĩ dispensatione ñ fuit. Neq enĩ homo
ꝓpeccato suo diuinũ potuit ꝑ turbare consiliũ: qͣsi dm̃
qđ statuerat mutare cõpulerit. cũ ds̃ p̃sciendo utrũq
p̃uenerit. id ÷ & homo quẽ bonũ ipse creauit qͣm ma¬
lus. eẽt futurus. & qͥdboni etiã sic de illo. eẽt facturꝰ
one inscripturis scĩs etiã pęnituis se legit᷑ dm̃: iuxta
id dr̃ qđ homo sꝑauerat uel naturaliũ causarũ or¬
rat̃. ł ecit itaq ds̃ sic̃ scriptũ . ẽ. hominẽ rectũ: ac ꝑ h
uoluntatis bonȩ. Nonenĩ rectꝰ. ẽẽt. bonã ñ haberSuo¬
luntatẽ. Bona gͥ uoluntas: opus. ẽ. dĩ. Cũ eaqͥppe ab
eo factꝰ .ẽ. homo. Mala uͦ uoluntas pͥma qm̃ omia o¬
ꝑa mala p̃cessit in homine : defectꝰ potius fuit qͥdã
ab oꝑe dĩ ad sua oꝑa quã opus illud & idõ mala
tũ maloꝵ uoluntas ipsa. ec̃e uelut arbor mala: ut
ipse homo inquantũ malȩ uoluntatis

Expanded text:
illud, quod in nostram cognitionem peruenire non potuit, quia in Dei dispositione non fuit. Neque enim homo peccato suo diuinum potuit perturbare consilium, quasi Deum quod statuerat mutare conpulerit; cum Deus praesciendo utrumque praeuenerit, id est, et homo, quem bonum ipse creauit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de illo esset ipse facone in scripturis etiam paenituisse legitur Deum, iuxta id dicitur, quod homo sperauerat uel naturalium causarum orhominem rectum , ac per hoc voluntatis bonae. Non enim rectus esset, bonam non habens voluntatem. Bona igitur voluntas opus est Dei, cum ea quippe ab illo factus est homo. Mala vero voluntas, quoniam omnia opera mala praecessit in homine, defectus potius fuit quidam ab opere Dei ad sua opera, quam opus illius. Et ideo malatuum malorum uoluntas ipsa esset uelut arbor mala aut ipse homo in quantum malae uoluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi suꝑbiã : In itiũ om̃is peccati suꝑbia ẽ. Quid ÷ aut̃
suꝑbia nisi ꝑuersȩ celsitudinis appeatꝰ : Fuesa ẽ.
enĩ celsitudo deserto eo cui debet animꝰ in herere
principio sibi quodã mͦ fieri atq esse principiũ.
Hoc fit cũ sibi nimis placet sibi uero ita placet

Expanded text:
 omnis peccati superbia est. Quid est autem superbia nisi peruersae celsitudinis adpetitus? Peruersa enim est celsitudo deserto eo, cui debet animus inhaerere, principio sibi quodam modo fieri adque esse principium. Hoc fit, cum sibi nimis placet. Sibi uero ita placet
Abbreviated transcription (Latin):
met ipsos seducimꝰ: & ueritas in nob ñ ẽ. Ut gau¬
deant in oꝑib bonis : audiunt. Hilarẽ datos dili¬
git ds̃. Itẽ sic̃ se infirmitas eoꝵ firmitasq habu¬
erit metuunt tẽptari. cupiunt tẽptari. dolent in
tẽptationib. gaudent intẽptationib. Ut enĩ me¬
tuant tẽptari : audiunt. Siqͥs p̃occupatꝰ fuerit
in aliqͦ delicto: uos qͥ spũales estis instruite huiꝰ¬
modi in sp̃u mansuetudinis. intendens te ipsũ

Expanded text:
 ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Ut gau ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Ut gaudeant in operibus bonis, audiunt, Hilarem datorem diligit Deus . Item sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt tentari, cupiunt tentari: dolent in tentationibus, gaudent in tentationibus. Ut enim metuant tentari, audiunt, Si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu mansuetud
Abbreviated transcription (Latin):
rebus quã de uerb̾ cupidiores. eẽ. contentionis qͦm
ueritatis Apud nos aut̃ iuxta scripturas scãs sa¬
nãq doccrinã ciues scȩ̃ ciuitatis dĩ in huiꝰ uitȩ pe¬
regrinationẽ scđm dm uiuentes metuunt. cupuꝗ
dolent gaudentq & qͥa rectꝰ .e. amoreoꝵ: istasonĩs
affectiones rectas habent. Metuunt penã et̾nã.
cupiunt uitã et̃nã: dolent in se quia ipsi insemet¬
ipsis ad huc ingemiscunt ad optionẽ expectan¬
tes redẽptionẽ corporis sui. Gaudent spe. qͥa fiet
sermo qͥ scriptꝰ .ẽ. absorta .ẽ mors inuictoriã ltẽ
metuunt peccare. cupiunt ꝑseuerare. dolent
in peccatis. gaudent in oꝑib bonis. Ut enĩ metu¬
ant peccare : audiunt qm̃ abundauit iniqͥtas
refrigescet caritas multoꝵ. Ut cupiant ꝑseuera¬
re : audiunt qͦd scriptũ ẽ. Qui ꝑseuerauerit usq
in finẽ : hic saluus erit. Ut doleant inpeccatis:
audiunt. Si dixerimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ: nos¬

Expanded text:
rebus quam de verbis, cupidiores esse contentionis quam rebus quam de verbis, cupidiores esse contentionis quam veritatis. Apud nos autem, juxta Scripturas sanctas sanamque doctrinam, cives sanctae civitatis Dei in hujus vitae peregrinatione secundum Deum viventes, metuunt cupiuntque, dolent gaudentque. Et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent. Metuunt poenam aeternam, cupiunt vitam aeternam: dolent in re, quia ipsi in semetipsis adhuc ingemiscunt, adoptionem exspectantes redemptionem corporis sui ; gaudent in spe, quia fiet sermo, qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam . Item metuunt peccare, cupiunt perseverare: dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. Ut enim metuant peccare, audiunt, Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Ut cupiant perseverare, audiunt quod scriptum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Ut doleant in peccatis, audiunt, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. ẽ. tristitia : pęnitentiã in salutẽ in peniten¬
do oꝑat᷑. Mundi aut̃ tristitia mortẽ oꝑat᷑. Ecce
enĩ id ipsũ scđm dm̃ contristari quantã ꝑficit
in uob̵ industriã. Ac ꝑ hoc possunt storci ꝓsuis
partib responde ad hoc uidi utilẽ. eẽ tristitiã
ut peccasse peniteat. In animo aut̃ sapientis idõ
eẽ. ñ posse. quia nec peccatũ in eũ cadit cuius
penitentia contristet᷑. nec ullũ aliud malũ quod
ꝑpetiendo & sentiendo sit tristis. Nã & alciadẽ
fer̾ sime de nominȩ hominis memoria ñ fallit
cũ sibibeatꝰ uidẽt᷑ socrate disputante. & ei qͣm
hiue autẽ stultitiȩ fuit causa etiã huiꝰ utilis obtan¬
deq iustitiȩ : qͥa homo eẽ. sedolet. qͦd. eẽ ñ debet.
Storci autẽ ñ scultũ sed sapientẽ auint tristẽ. eẽ.
ñ posse. Uerũ his philosophis qđ ad istã questio¬
nẽ de animi ꝑ turbationib attinet ĩã respondi¬
mꝰ in nono huꝰ oꝑis libro ostendentes eos ñ tã de

Expanded text:
in salutem impoenitendam operatur: mundi autem tristitia mortem operatur. Ecce enim idipsum secundum Deum contristari, quantum perficit in vobis industriam . Ac per hoc possunt Stoici pro suis partibus respondere, ad hoc videri utilem esse tristitiam, ut peccasse poeniteat; in animo autem sapientis ideo esse non posse, quia nec peccatum in eum cadit, cujus poenitentia contristetur, nec ullum aliud malum, quod perpetiendo et sentiendo sit tristis. Nam et Alcibiadem ferunt si me de nomine hominis memoria non fallit, cum sibi beatus videretur, Socrate disputante, et ei quaHuic ergo stultitia fuit causa etiam hujus utilis optandaeque tristitiae, qua homo esse se dolet quod esse non debet. Stoici autem non stuphilosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus attinet, jam respondimus in nono hujus operis libro, ostendentes eos non tam de
Abbreviated transcription (Latin):
primens nomine. S enĩ dĩ flatꝰ inquiunt dei
ore exisse in telligit᷑. quẽ si animã crediđimꝰ.
consequens erit ut eiꝰdẽ fateam᷑. eẽ substantiȩ
partẽq illiꝰ sapientiȩ qͦȩ dic̃ ego exore altis¬
simi ꝓdii. Nonqͥdẽ dix̃ sapientiã ore dĩ efflatã¬
cũ fuso quẽ inspirando ac respirando ducimꝰ
tuit facere flatũ quẽ corpori hominis in
it᷑a serendo inspiras se uel in sufflasse conue¬
nientissime dictũ ÷ in corporeus in corpo¬
reũ. s immutabilis mutabilẽ. qͥ a ñ creatꝰ
creatũ. Uerũ tam̃ ut sciant isti qͥ de scripturis
loqui uolunt & scripturarũ locutiones ñ ad uertuN.
turȩ: audiant uel legant qͦd dõ dicente serip¬
es. & neq calidus neq frigidus. incipiã te euomere
ex ore meo. Nulla itaq causa. ẽ. cur aꝑtissime lo¬
animale discernens. id ÷ ab illo in qͦ futuri sumꝰ hoc
in qͦ nunc sumꝰ. ait. Seminat᷑ corpus animale : surget

Expanded text:
primens nomine. Sed enim Dei flatus, inquiunt, Dei ore exisse intellegitur, quem si animam crediderimus, consequens erit, ut eiusdem fateamur esse substantiae paremque illius sapientiae, quae dicit: Ego ex ore Altissimi prodii. Noncumfuso, quem spirando ac respirando ducimustuit facere flatum, quem corpori hominis inserendo inspirasse uel insufflasse conuenientissime dictus est, incorporeus incorporeum, sed inmutabilis mutabilem, quia non creatus creatum. Verum tamen ut sciant isti, qui de scripturis loqui uolunt et scripturarum locutiones non aduertunt, demque naturae, audiant uel legant quod Deo dicente scripes et neque calidus neque frigidus, incipiam te reicere ex ore meo. Nulla itaque causa est, quur apertissime loanimale discernens, id est ab illo in quo futuri sumus hoc in quo nunc sumus, ait: Seminatur corpus animale, surget
Abbreviated transcription (Latin):
loco dilectio & ibono & inmalo. Amorẽ aut̃
in malo qͥa iã in bono iã ostendimꝰ ne qͥsquã
flagitet. legat qđ scriptũ. ẽ er̃ homines se ip
tas ẽ. bonꝰ amor: & uoluntas ꝑuersa malus a¬
mor. Amor ergo inhians hab̃e qđ amatur :¬
cupiditas .ẽ. Id aut̃ habens eoq fruens : lȩti¬
tia .ẽ. Eugiens qđ ei auersat᷑ : timor ẽ. Idq si
accidit sentiens : tristitia. ẽ. Proinde mala
sunt ista si malus amor. ẽ: bona sibonꝰ Qͦd
dicimꝰ de scripturis ꝓbemꝰ. Concupiscit apłs
anima mea desidare iudicia tuaꝰ. Uel si accõ¬
modatius dr̃ desiderauit anima mea concu¬
piscere iudicia tua. E concupiscentia sapientiȩ
ꝑducit ad regnũ. Hoc tam̃ loquendi obtinuit
con suetudo : ut si cupitas uel concupiscentia di¬
cat᷑. nec addat᷑ cuiꝰ rei sit. ñ nisi inmalo possit in¬
telligi. Lȩtitia in bono. ẽ: lȩtamini in dño & ex¬
ultate iusti. & dedisti lȩtitiã in cor meũ. & ad¬

Expanded text:
loco dilectio et in bono et in malo. Amorem autem loco dilectio et in bono et in malo. Amorem autem in malo quia in bono jam ostendimus ne quisquam flagitet, legat quod scriptum est: Erunt enim tas est bonus amor et uoluntas peruersa malus amor. amor ergo inhians habere quod amatur cupiditas est; id autem habens atque fruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur timor est; idque si acciderit sentiens, tristitia est. Proinde mala sunt ista, si malus est amor; bona, si bonus. Quod dicimus, de Scripturis probemus. Concupiscit Apostolus anima mea desiderare iudicia tua, uel si adcommodatius dicitur: Desiderauit anima mea concupiscere iudicia tua; et: Concupiscentia sapientiae perducit ad regnum. Hoc tamen loquendi obtinuit consuetudo, ut, si cupi- ■ ditas uel concupiscentia dicatur nec addatur cuius rei sit, non nisi in malo possit intellegi. Laetitia in bono est: Laetamini in Domino et exultate iusti; et: Dedisti laetitiam in cor meum; et: Ad
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt tu om̃ia scis. tu scis qͥa amote. Hoo ꝓpterea
cõmemorandũ putaui: quia ñ nulli arbitrantur
aliud. ẽẽ dilectionẽ siue caritatẽ: aliud amorẽ.
Dicunt enĩ dilectionẽ accipiendã. eẽ in bono:
amorẽ in malo. Sic aut̃ nec ipsos auctores scła¬
riũ lit terarũ locutos. eẽ. certissimũ . ẽ. Sed uide¬
rint phylosophi utrũ uel qͣ ratione ista discer¬
nant : amorẽ tam̃ eos inbonis reb & erga ipsũ
dm̃ magnipende libri eoꝵ satis loquntur. Sed
scripturas religionis nr̃ȩ quarũ auctoritatẽ ce¬
teris om̃ib lit teris ante ponimꝰ ñ aliud dicere
amorẽ aliud dilectionẽ uel caritatẽ insinuandũ
aut̃ ñ nisi in bono. eẽ. dicendã: illud at tendat qͦt
in psalmo scriptũ. ẽ. Qͦđ aut̃ diligit iniqͥtatẽ
odit animã suã Et illud apłi ioħis. Siquis dile¬
xerit mundũ : ñ . ẽ. dilectio patris in eo. Ecce uno

Expanded text:
inquit, tu omnia scis, tu scis quia amo te. Hoc propterea inquit, tu omnia scis, tu scis quia amo te. Hoc propterea commemorandum putaui, quia nonnulli arbitrantur aliud esse dilectionem siue caritatem, aliud amorem. Dicunt enim dilectionem accipiendam esse in bono, amorem in malo. Sic autrium litterarum locutos esse, certissimum est. Sed viderint philosophi utrum vel qua ratione ista discernant. Amorem tamen eos in bonis rebus et erga ipsum Deum magni pendere, libri eorum satis loquuntur. Sed Scripturas religionis nostrae, quarum auctoritatem caeteris quibusque litteris anteponimus, non aliud dicere amorem, aliud dilectionem vel charitatem, insinuandum autem nonnisi in bono esse dicendam, illud attendat quod in Psalmo scriptum est: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam . Et illud apostoli Joannis: Si quis dilexerit mundum, non est dilectio Patris in eo . Ecce uno
Abbreviated transcription (Latin):
re dm̃. & ñ scđm hominẽ sed scđm dm̃ amare ꝓxi¬
mũ sic̃ etiã se ipsũ: ꝓculdubio ꝓpt̃ hunc amorẽ
dr̃ uoluntatis bonȩ. Qm̃ usitatius in scripturis
scĩs caritas appellat᷑: sed amor quoq scđm eas¬
dẽ sacras lit teras dr̃. Nã & amatorẽ boni apłs
dicit ẽẽ. deb̾e quẽ regendo popło p̃cipit eligen¬
dũ. Et ipse dñs petrũ apłm in t̾rogans cũ dixis¬
set diligis me plus his: ille respondit. Dñe tu
scis. qr̾ amote. Et iterũ dñs quęsiuit ñ utrũ ama¬
ret sed utrũ diligeret eũ petrus. At ille respon¬
dit iterũ. Dñe tu scis quia amote. Tercia uͦ int̾¬
rogatione & ipse ñ ait diligis me s amas me:
ubi secutꝰ euanglista ait contristatꝰ .ẽ. petrus qͥa
dix̃ ei t̃cio amas me: bis aut̃ dixerat diligis me.¬
Unde intelligimꝰ qͦd etiã cũ dicebat dñs diligis
me nichil aliud dicebat quã amas me. Petrus aũ
ñ mutauit huius unius reiuerbũ: s etiã t̃cio dñe

Expanded text:
m Deum amare prmum, sicut etiam seipsum, proculdubio propter hunc amorem dicitur voluntatis bonae, quae usitatius in Scripturis sanctis charitas appellatur; sed amor quoque secundum easdem sacras litteras dicitur. Nam et amatorem boni apostolus dicit esse debere, quem regendo populo praecipit eligendum, et ipse Dominus Petrum apostolum interrogans cum dixisset: Diligis me plus his? ille respondit: Domine, tu scis quia amo te; et iterum Dominus quaesiuit, non utrum amaret, sed utrum diligeret eum Petrus; at ille respondit iterum: Domine, tu scis quia amo te; tertia uero interrogatione et ipse Iesus non ait: Diligis me?\' sed: Amas me? ubi secutus ait euangelista: Contristatus est Petrus, quia dixit ei tertioUnde intellegimus, quod etiam cum dicebat Dominus: Diligis me? nihil aliud dicebat quam: Amas me? Petrus autem non mutauit huius unius rei uerbum, sed etiam tertio: Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
sus. ubi has. iͦiiͬ. ꝑturbationes sũma breuitate com¬
plexus. ẽ. Hinc metuunt cupiuntq dolent gau¬
dentq. Dix̃ etiã idẽ auctor mala m̃tis gaudia. Pro¬
Lȩtant᷑ boni & mali. Sed istibene illi malȩ. sic̃
hominib seu recta. seu ꝑuersa uoluntas. Ipsa
in ueniri possẽ putauer̃ reꝑit᷑ in bono & maxime
apud nr̃os. Nã laudat apłs chorintios qͦd contris¬
tati fuerint scđm dm̃. Sed fortasse qͥs dixerit ilł¬

Expanded text:
sus, ubi has quattuor perturbationes summa breuitate consus, ubi has quattuor perturbationes summa breuitate conplexus est: Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque. Dixit etiam idem auctor: Mala mentis gaudia. Proet boni et mali; sed illi bene, isti male, sicut hominibus seu recta seu peruersa uoluntas est. Ipsa inueniri posse putauerunt, reperitur in bono et maxime aput nostros. Nam laudat apostolus Corinthios, quod contristati fuerint s
Abbreviated transcription (Latin):
uelle mentiri om̃e mendacũrnisi. &̃e. et uoluntas
mala: A cuiꝰ prauitate illa distinguit quã p̃dica¬
uer̃ angłi dicentes: pax int̾ra hominib bonȩ uo¬
luntatis. Nã ex abundantia additũ. ẽ. bonȩ . si. ẽẽ
nisi qͥa ita malignitas gaudet : & apud auctores
scłariũ litterarũ talis istoꝵ uerboꝵ in differen¬
tia reꝑit᷑. Ait enĩ cr̃cero orator amplissimꝰ. Cu¬
pio patres conscripti me. ẽẽ. clem̃tẽ. Q id uerbũ
in bono posuit: qͥs tam ꝑuerse doctꝰ existat. qͥ ñ
eũ cupio sed uolo potius dicere debuis se conten¬
dat : Porro apđ terentiũ flagitiosus ad olescers
in sana flagrans cupidine. nichil uolo aliud in¬
quit nisi phrlomenã. Quã uoluntatẽ fuisse libi¬
dinẽ responsio quȩ ibi serui eiꝰ sanioris inducit᷑
satis indicat. Ait nãq: dño suo. Quanto satius ẽ
te id dare oꝑam qͦ istũ amorẽ ex animo amoueas

Expanded text:
velle mentiri omne mendacium ; nisi esset et voluntas velle mentiri omne mendacium ; nisi esset et voluntas mala, a cujus pravitate illa distinguitur, quam praedicaverunt Angeli dicentes, Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Nam ex abundanti additum est, bonae, si esse nisi quia ita malignitas gaudet? Nam et apud auctores saecularium litterarum, talis istorum verborum indifferentia reperitur. Ait enim Cicero orator amplissimus: « Cupio, Patres coin bono posuit. quis tam peruerse doctus existat, qui non eum \'Cupio\', sed \'Volo potius dicere debuisse contendat? Porro aput Terentium flagitiosus adulescens insana flagrans cupidine:. Nihil nolo aliud, inquit, nisi Philumenam. Quam uoluntatem fuisse libidinem responsio, quae ibi serui eius sanioris inducitur, satis indicat. Ait namque domino suo: Quanto satius est, Te id dare operam, qui istum amorem ex animo amoueas
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a frenanda ẽ. sed int̃dũ his utendũ. Et cũ legi¬
mꝰ eos quorũ auctoritati resultare fas ñ .ẽ. ibi sunt
i telligencdi ubi rectꝰ sensus aliũ exitũ ñ potest
in uenire: sic̃ ista sunt quȩ exempli gr̃a partimex
ꝓpħa partim ex euangłio cõmemorauimꝰ. Quis
eni nescit impios exultare lȩtitia: & tam̃ ñ. ẽ.
gauđe impiis dicit dñs. Unde. nisi qͥa gaude ali¬
ud ẽ. quando ꝓprie signateq hoc uerbũ ponit᷑.
ltẽ quis negauerit ñ recte p̃cipi hominib ut quȩ¬
cũq sibi ab aliis fieri cupiunt hȩc eis & ipsi faci¬
ant. ne se inuicẽ turpitudine illicitȩ uoluptatis
oblectent. & tam̃ salub̾rimũ uerissimũq p̃ceptũ
.ẽ. quȩcũq uultis ut faciant uobis homines eadẽ
ꝓprio uoluntas posita.ẽ. quȩ in malo accipi non
potest : Locutione uͦ usitatiore quã frequentat
maxime consuetudo sermonis ñ utiq diceret᷑ noli

Expanded text:
nostra frenanda est, sed interdum his utendum est: et cum leginostra frenanda est, sed interdum his utendum est: et cum legimus eos quorum auctoritati resultare fas non est, ibi sunt intelligendae, ubi rectus sensus alium exitum non potest inuenire; sicut ista sunt, quae exempli gratia partim ex propheta, partim ex euangelio commemorauimus. Quis enim nescit inpios exultare laetitia? et tamen: Non est gaudere inpiis, dicit Dominus. Unde, nisi quia gaudere aliud est, quando proprie signateque hoc uerbum ponitur? Item quis negauerit non recte praecipi hominibus, ut quaecumque ab aliis sibi fieri cupiunt, haec eis et ipsi faciant; ne se inuicem turpitudine inlicitae uoluptatis oblectent? et tamen saluberl\'imum uerissimumque praeceptum est: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, eadproprio voluntas posita est, quae in malo accipi non potest? Locutione vero usitatiore, quam frequentat maxime consuetudo sermonis, non utique diceretur, Noli
Abbreviated transcription (Latin):
ligent᷑ illud inueni qͦd ait ꝓpħa: Non ÷ gaudẽ
impiis dic̃ dñs: Tanquã impii lȩtari possiq̃ potiꝰ
quã gaude de malis. quia gaudiũ ꝓpriȩ pioꝵ
uultis ut faciant uobis homines hȩc uos facite
illis ita dictũ uidet᷑. tanquã nemo possit aliqͥd
mali uel turpit̃ uelle sed cuꝑe. Deniq ꝓpt̃ con¬
suctudinẽ locutionis ñ nulli int̃p̃tes addider̃
bona & ita int̃p̃tati sunt: quȩcũq uultis ut fa¬
ciant uobis homines bona. Cauendũ enĩ puta¬
uer ne qͥsquã in honesta uelit sibi fieri ab ho¬
minib ut de turpiorib taceã. certe luxuriosa
conuiuia: in qͥb sesi & ipse illis faciat hoc pre¬
ceptũ existimet impleturũ. Sed ingreco euan¬
głio unde in latinũ trans latũ.ẽ. ñ legit᷑ bona.¬
s quȩcũq uultis ut faciant uob̾ homines haec
& uos facite illis: Credo ꝓpterea qͥa in eo qͦd dix̃
uultis iã uoluit in telligi bona. Non eñĩ ait¬
cupitis. Nontam̃ semꝑhis ꝓprietatib locutio

Expanded text:
ueni quod ait propheta: Non est gaudere inpiis, dicit Dominus; tamquam inpii laetari possint potius quam gaudere de malis, quia gaudium proprie bonouultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis, ita dictum uidetur, tamquam nemo possit aliquid male uel turpiter uelle, sed cupere. Denique propter consuetudinem locutionis nonnulli interpretes addiderunt \'bona et ita interpretati sunt: \'Quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona.\' Cauendum enim putauerunt, ne quisquam inhonesta uelit sibi fieri ab hominibus, ut de turpioribus taceam, certe luxuriosa conuiuia, in quibus se, si et ipse illis faciat, hoc praeceptum existimet iupleturum. Sed in Graeco euangelio, unde in Latinum translatum est, non legitur \'bonased, Quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis: credo propterea, quia in eo quod dixit, vultis, jam voluit intelligi bona. Non enim aitCupitis. 2. Non tamen semper his proprietatibus locutio
Abbreviated transcription (Latin):
siti consulendo. & subditi obtẽpando. Illa in sius
potertib diligit uirtutẽ suã : hȩc dicit dõ suo
diligã te dñe uirtꝰ mea. Idõq in illa sapientes
eiꝰ scđm hominẽ uiuentes aut corporis aut animi
sui bona aut utriꝰq sectati st̃ : aut qͥ potuer̃ cognos¬
cere dm̃ ñ ut dm̃ honorauer̃ uel grãs eger̃ . s eua¬
nuer̃ in cogitationib: suis & obscuratũ ÷ in si pie N
cor eoꝵ dicentes se.ẽẽ. sapientes. id÷ dominante
sibi suꝑbia insua sapientia sese extollentes stulti
facti sunt. & immutauer̃ głam incorruptibilis dĩ
in similitudinẽ imaginis corruptibił hominis

Expanded text:
siti consulendo et subditi obtemperando. Illa in suis siti consulendo et subditi obtemperando. Illa in suis potentibus diligit uirtutem suam; haec dicit Deo suo: Diligam te, Domine, uirtus mea. Ideoque in illa sapientes eius secundum hominem uiuentes aut corporis aut animi sui bona aut utriusque sectati sunt, aut qui potuerunt cognoscere Deum, non ut Deum honorauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum; dicentes se esse sapientes id est dominante sibi superbia in sua sapientia sese extollentes stulti facti sunt et inmutauerunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis
Abbreviated transcription (Latin):
ad iuto sua gr̃a idem ipse diabolꝰ fuerat sc̃oꝵ
gła maiore uincendꝰ: ita factũ ÷ ut nec dm̃ aliqͥd
futuroꝵ lateret: nec p̃sciendo quẽquã peccare
nẽ & suã ambitionẽ angłicȩ & humanȩ ratio¬
nali creaturȩ consequenti ex ꝑientia de monstra¬
ret.Quis enĩ audeat dicere aut crede. ut neq an¬
głs neq homo cadet. in dĩ potestate ñ fuisse : sed
hoc eoꝵ potestati maluit auferre : atq: ita & qͣntũ
mali eoꝵ suꝑbia & qͣntũ boni sua gr̃a ualere᷑ osten¬
amor dĩ usq ad contẽptũ sui. Deniq illa inse ipsa :
hȩc in dño głat᷑. Illa enĩ quęrit ab hominib głam :
huic aut̃ ds̃ conscientiae testis maxima ÷ gła . Illa in
gła sua exaltat caput suũ: hȩc dicit dõsuo. gła
mea & exaltans caput meũ. Illiꝰ in pͥncipib eiꝰ uel
meis quas subigit nationib dominandi libido
dñat᷑: in hac seruiunt in uicẽ in caritate & p̃po¬

Expanded text:
adiuto sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum adiuto sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria maiore uincendus. Ita factum est, ut nec Deum aliquid futurorum lateret, nec praesciendo quemquam peccare nem et suam tuitionem, angelicae et humanae rationali creaturae consequenti experientia demonstraret. Quis enim audeat credere aut dicere, ut neque angelus neque homo caderet, in Dei potestate non fuisse? Sed hoc eorum potestati maluit non auferre adque ita, et quantum mali eorum superbia et quantum boni sua gratia ualeret, osteamor Dei usque ad contemtum sui. Denique illa in se ipsa, haec in Domino gloriatur. Illa enim quaerit ab hominibus gloriam; huic autem Deus conscientiae testis maxima est gloria. Illa in gloria sua exaltat caput suum; haec dicit Deo suo: Gloria mea et exaltans caput meum. Illi in principibus eius uel in eis quas subiugat nationibus dominandi libido dominatur; in hac seruiunt inuicem in caritate et praepo
Abbreviated transcription (Latin):
uinceret : si aut̃ creatorẽ atq ad uitorẽ dm̃ su¬
ꝑbe sibi placendo desereret. uinceret᷑. meritũ
bonũ habens in aduita diuinitꝰ uoluntate. qr
& ipsũ fiđe de ad iutorio dĩ ñ qͥdẽ posset sine
adiutorio dĩ : nec tam̃ idõ ab his diuinȩ gr̃ȩ
beneficus sibi placendo recede ñ habebat in
potestate . Nã sic̃ in hac carne uiuere sine ad¬
ium̃tis alim̃toꝵ in potestate ñ ÷ ñ aut̃ in ea ui¬
uere in potestate .ẽ. Quod faciunt qͥ se ipsos necaN:
ita bene in ea uiuere sine ad uitorio dĩ etiã in
para drso ñ erat in potestate : erat aut̃ in potes¬
tate male uiuere. sed beatitudine ñ ꝑmansura:
& pęna iustissima secutura. Cũ gͥ huiꝰ futuri casꝰ
humani ds̃ ñ. eẽt ignarꝰ: cur eũ ñ sineret inuidi
angłi malignitate tẽptari nullomͦ qͥdẽ qđ uin¬
ceret᷑ incertꝰ s nichil ominꝰ p̃scuis qđ ab eiꝰ semine

Expanded text:
uinceret; si autem creatorem adque adiutorem Deum suuinceret; si autem creatorem adque adiutorem Deum superbe sibi placendo de- \' sereret, uinceretur; meritum bonum habens in adiuta diuinitus uoluntate r ipsum fidere de adiutorio Dei non quidem posset sine adiutorio Dei, nec tamen ideo ab his diuinae gratiae beneficiis sibi placendo recedere non habebat in potestate. Nam sicut in hac carne uiuere sine adiumentis alimentorum in potestate non est, non autem in ea uiuere in potestate est, quod faciunt qui se ipsos necant: ita bene uiuere sine adiutorio Dei etiam in paradiso non erat in potestate; erat autem in potestate male uiuere, sed beatitudine non permansura et poena iustissima secutura. Cum igitur huius futuri casus humani Deus non esset ignarus, quur eum non sineret inuidi angeli malignitate tentari? nullo modo quidem quod uinceretur incertus, sed nihilo minus praescius quod ab eius semine
Abbreviated transcription (Latin):
dãnata. ẽ. sed grã discernens. & lib̾atis ñ solũ
de ipsis uerũ etiã de ñ lib̾atis qͥd eis largiat᷑ Y
ostendens ñ enĩ debita sed gratuita bonitate
tunc se qͥsq agnoscit erutũ multis malis. cũ ab
eoꝵ hominũ con sortio fit immunis cũ qͥb illi
iusta. ẽẽt pęna cõmunis. Cur gͦ ñ crearet ds̃
qͦs peccaturos. eẽ. p̃sciuit. quando in eis & ex
posset ostenđe : nec sub illo creatore ac disposi¬
tore ꝑuersa in ordinatio delinquentiũ rectũ ꝑ¬
nis uerũ etiã malis bene uti nouit. Ac ꝑ hoc ꝓpt̃
meritũ pͥmȩ malȩ uoluntatis ita dãnato atq ob¬
durato angło malo ut iã bonã uoluntatẽ ulteriꝰ
ñ hab̾et bene utens ds. cur ñ ꝑmitteret ut ab il¬
lo pͥmꝰ homo qͥ rectꝰ hoc ÷ bonȩ uoluntatis creatꝰ
fuerat tẽptaret᷑ : qͣndo qͥdẽ sic erat institutꝰ ut
side ad uitorio dĩ fidet. bonꝰ homo malũ angłm

Expanded text:
damnata est, sed gratia discernens et liberatis non solum damnata est, sed gratia discernens et liberatis non solum de ipsis, uerum etiam de non liberatis, quid eis largiatur, ostendens. Non enim debita, sed gratuita bonitate tunc se quisque agnoscit erutum malis, cum ab eorum hominum consortio fit inmunis, cum quibus illi iusta esset poena communis. Quur ergo non crearet Deus, quos peccaturos esse praesciuit, quando quidem in eiposset ostendere, nec sub illo creatore ac dispositore peruersa inordinatio delinquentium rectum pnis, uerum etiam malis bene uti nouit. Ac per hoc propter meritum primae malae uoluntatis ita damnato adque obdurato angelo malo, ut iam bonam uoluntatem ulterius non haberet, bene utens Deus quur non permitteret, ut ab illo primus homo, qui rectus, hoc est bonae uoluntatis, creatus fuerat, tentaretur? Quando quidem sic erat institutus, ut, si de adiutorio Dei fideret bonus homo, malum angelum
Abbreviated transcription (Latin):
earũ pudet quales. eẽ. potuissent coniciamus
ut possumꝰ. tam̃ neces se. ẽ. ut nr̃a disputatio
magis frenet᷑. qͥa nos reuocat uerecundia qͥã
elõquentia. quȩ nob̾ parũ suppetit adiuuet᷑.
nis tranqͥllo arbitrio conuenirent : qmͦ nc̃
cũ ista cõmemorant᷑ sensib occurrit humanis.
nisi ex ꝑientia libidinis turbide coniectura
placidȩ uoluntatis : hinc ẽ. qđ impedit loqͦen¬
tẽ pudor: & si ñ defitiat ratio cogitantẽ. Uerũ
tam̃ om̃i potenti dõ sũmo ac sũme bono creatori
om̃iũ naturarũ. uoluntatũ aut̃ bonarũ ad ui¬
tori & remuneratori: malarũ aut̃ relictori &
cdãnatori. utrarũq ordinatori ñ defuit utiq
consiliũ. qͦ certũ numerũ ciuiũ in sua sapien¬
tia p̃destinatũ etiã ex dãnato genere humano
suȩ ciuitatis impleret: ñ eos iã meritis qͣndo
qͥdẽ uniuersa massa tanqã inuiciata radice

Expanded text:
earum puderet, quales esse potuissent coniciamus earum puderet, quales esse potuissent coniciamus ut possumus, tamen necesse est, ut nostra disputatio magis frenetur ea, quae nos reuocat, uerecundia, quam eloquentia, quae nobis parum subpetit, adiuuetur. nis tranquillo arbitrio conuenirent, quo modo nunc, cum ista commemorantur, sensibus occurrit humanis nisi experientia libidinis turbidae, non coniectura placidae uoluntatis? Hinc est quod inpedit loquentem pudor, etsi non deficiat ratio cogitantem. Verum tamen urnnipotenti Deo, summo ac summe bono creatori omnium naturarum, uoluntatum autem bonarum adiutori et remuneratori. malarum autem relictori et damnatori, utrarumque ordinatori, non defuit utique consilium, quo certum numerum ciuium in sua sapientia praedestinatum etiam ex damnato genere humano suae ciuitatis inpleret, non eos iam meritis, quando quidem uniuersa massa tamquam in uitiata radice
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. in tanta felicitate rerũ & felicitate hominũ
absit ut suspicem̃ ñ potuis se ꝓlẽ seri sinȩ libidinis
morbo : sed uoluntatis nutu mouerent᷑ m̃bra illa
qͦ cȩt̾a & sine ardoris illecebroso stimulo cũ tranqͥl¬
litate animi & corporis nulla corruptione inte¬
gritatis in fundet᷑ gremio maritꝰ uxoris. Neq
enĩ qͥa exꝑientia ꝓbari ñ potest idõ credendũ
ñ ÷ qͣndo illas corporis partes ñ ageret mtegri
tate fȩminei genitalis uirile sem̃ inmitti sic̃
nunc potest eadẽ in tegritate salua exutero
uirgiis fluxꝰ menstrui cruoris emita . ł adẽ
qͥppe uia posset illud inici : qͣ hoc potest eici.
Ut enĩ ad pariendũ ñ doloris gemitꝰ s matur.¬
ratis impulsus feminea uiscera laxaret : sic ad
foetandũ & concipiendũ ñ libidinis appeatus.
s uoluntariꝰ usus naturã utrãq conuingerl&.
De reb loqͥm̃ nunc pudendis: & idõ quã uis antaꝵ

Expanded text:
tum. In tanta facilitate rerum et felicitate hominum tum. In tanta facilitate rerum et felicitate hominum absit ut suspicemur non potuisse prolem seri sine libidinis morbo, sed eo uoluntatis nutu mouerentur membra illa quo cetera, et sine ardoris inlecebroso stimulo cum tranquillitate animi et corporis nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus uxoris. Neque enim quia experientia probari non potest, ideo credendum non est, quando illas corporis partes non ageret ttate feminei genitalis virile semen immitti, sicut nunc potest eadem integritate salva ex utero virginis fluxus menstrui cruoris emitti. Eadem quippe via posset illud injici, qua hoc potest ejici. Ut enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis impulsus feminea viscera relaxaret: sic ad fetandum et concipiendum non libidinis appetitus, sed uoluntarius usus naturam utramque coniungeret. De rebus loquimur nunc pudendis et ideo, quamuis, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
uolebat qͦt ds̃ iusserat. Uiuebat fruens dõ: ex qͦ
bono erat bonꝰ. Uiuebat sine ulla egestate: ĩ ta
semꝑ uiuere habens in potestate. Cib ad erat
ne esuriret. potꝰ ne sitiret: lignũ uitȩ ne illũ
pore ullas molestias ullis eiꝰ sensib ingerebat.
Nullus intrinsecꝰ morbꝰ: nullꝰ ictꝰ metuebat᷑ ex¬
trinsecus : Sũma in carne sanitas : in animo tota
tranqͥllitas : Sic̃ in para dr̃so nullꝰ ȩstꝰ aut frigꝰ.
ita in eiꝰ habitatore nulla excupiditate uel
timore accedebat bonȩ uoluntatis offensio . ni¬
chil om̃ino triste. nichil erat in anit̾ lȩtũ. gau¬
diũ uerũ & ꝑpetua beatitudo ex qͦ inqͥẽ flagra¬
bat caritas de corde puro & conscientia bona
& fide ñ ficta᷑ atq int̃ se conuigũ fida & ex ho¬
nesto amore societas: concors m̃tis corporisq
uigilia. & mandati sine labore custodia. non
lassitudo fatigabat otiosũ: ñ somnꝰ p̃mebat inui¬

Expanded text:
uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus; uiuebat sine ulla egestate, ita semper uiuere habens in potestate. Cibus aderat ne esuriret, potus ne sitiret, lignum uitae ne illum pore ullas molestias ullis eius sensibus ingerebat. Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus metuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus, sic in eius habitatore nulla ex cupiditate uel timore accidebat bonae uoluntatis offensio. Nihil omnino triste, nihil erat inaniter laetum. Gaudium uerum perpetuabatur ex Deo, in quem flagrabat caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, adque inter se coniugum fida ex honesto amore societas, concors mentis corporisque uigilia et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat inui
Abbreviated transcription (Latin):
beatꝰ nisi uistꝰ. Sed etiã ipse iustꝰ ñ uiuit ut uult.
nisi eo ꝑuenerit ubi mori. falli. & offendi om̃ino
ñ possit : eiq sit certũ ita semꝑ futurũ. Hoc enĩ
natura ex petit: nec plena atq beata erit nisi ad¬
epta qͦd ex petit. Nunc uͦ qͥs hominũ potest ut uult
uiuere. qͥ ñ uult uiuere : & si idõ moriuelit nc̃¬
cũ nolit uiuere ut pꝰ mortẽ melius uiuat: ñdũ
gͦ ut uult uiuit: sed cũ ad io qđ uult moriendo
ꝑuenerit. Uerũ ecce uiuit ut uult. q̃m sibi extor¬
sit sibiq imꝑauit ñ uelle qͦd ñ potest.atq hoc uel¬
le qͦd potest: sic̃ ait terentiꝰ qm̃ ñ potest io fieri qͦd
uis. id uelis qđ possis. Nũ idõbeatꝰ ÷ qͥa patienter
miser. ẽ : Beata qͥppe uita si ñ amat᷑ ñ habetur.
Porrosi amat᷑ & habet᷑ cȩt̾is om̃ib reb excel¬
itaq homo in para dỹso sic̃ uolebat: quã diuh

Expanded text:
beatus nisi iustus. Sed etiam ipse iustus non uiuet ut uult, beatus nisi iustus. Sed etiam ipse iustus non uiuet ut uult, nisi eo peruenerit, ubi mori falli offendi omnino non possit eique sit certum ita semper futurum. Hoc enim natura expetit, nec plene adque perfecte beata erit nisi adepta quod expetit. Nunc uero quis hominum potest ut uult uiuere, qquo nolit uiuere, sed ut post mortem melius uiuat: nondum ergo ut uult uiuit, sed cum ad id qurvenerit. Verum ecce vivat ut vult, quoniam sibi extorsit sibique imperavit non velle quod non potest, atque hoc velle quod potest; sicut ait Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possit: num ideo beatus est, quia patienter miser est? Beata quippe vita si non amatur, non habetur. Porro si amatur et habetur, caeteris omnibus rebus excelitaque homo in paradiso sicut uolebat, quamdiu hoc
Abbreviated transcription (Latin):
atq pungentes minime sentiret : s aliqͣndo si ig¬
ne ureret᷑ ad moto sine ullo doloris sensu nisi
pꝰmodũ ex uulnere ñ aut̃ obnitendo sed ñ sen¬
tiendo ñ mouere corpꝰ eo ꝓbabat᷑ qđ tanquã in
defuncto nullus in ueniebat᷑ anhelitꝰ: hominũ
tam̃ uoces siclariꝰ loquerentur tanquã de longin¬
qͦ se audire pꝰ ea referebat. Cũ itaq corpꝰ etiã
nunc qͥb dã licet in carne corruptibili hanc erũ¬
nosã ducentib uitã ita in plerisq motionib &
affectionib: extra usitatũ naturȩ modũ mira¬
bilit̃ seruiat: qͥd causȩ ÷ ut ñ credamꝰ ante in¬
obȩdientiȩ peccatũ corruptionis ssuppliciũ ad
ꝓpagandã ꝓlẽ sine ulla libidine seruire uo
homo sibi qͥa deseruit dm̃ placendo sibi: & ino
bȩdiens dõ ñ potuit obȩdire nec sibi. Hinc eui¬
dentior miseria : qͥa homo ñ uiuit ut uult. Nã si
ut uellet uiueret beatũ se putaret : sed nec sic

Expanded text:
atque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam si igatque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam si igne vreretur admoto sine vllo doloris sensu nisi postmodum ex vulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non mouere corpus eo probabatur, quod tanquam in defuncto nullus inueniebatur anhelitus; hominum tamen voces si clarius loquerentur, tanquam de longinquo se audisse postea referebat. Quum itaque corpus etiam nunc quibusdam, licet in carne corruptibili hanc erumnosam ducentibus vitam, ita in plerisque motionibus et affectionibus extra vsitatum nature modum mirabiliter seruiat; quid cause est, vt non credamus ante inobedientie peccatum et corruptionis supplicium ad propagandam prolem sine ulla libidine seruire uolhomo sibi, quia deseruit Deum placendo sibi, et non oboediens Deo non potuit oboedire nec sibi. Hinc euidentior miseria, qua homo non uiuit ut uult. Nam si ut uellet uiueret, beatum se putaret; sed nec sic
Abbreviated transcription (Latin):
tatis tanquã de saculo qđ placuerit in tegerri¬
mũ ꝓfer̃. Quidã uoces auiũ pecorũq & alioꝵ qͦꝵ
libet hominũ sic imitant᷑ atq ex pͥmunt: ut nisi
uideant᷑ om̃ino discerni ñ possint. Non nulli ab
imo sine pudore ullo ita numerosos ꝓ arbitrio
sonitꝰ edunt: ut ex illa etiã parte cantare uide¬
ant᷑. Ipse sũ exꝑtꝰ sud are hominẽ solere cũ uel¬
let. Notũ ÷ qͦsdã flere cũ uolunt: atq ub̃tm la¬
crimas funde. Iam illud multo ÷ in enarrabiliꝰ
qͦd pleriq fr̃s memoria recentissima ex ꝑa suq̃
Presbit̃ fuit qͥdã nomine restitutꝰ in parro chia
calam̃sis ȩccłiȩ. quando ei placebat. rogabat᷑
aut̃ ut hoc faceret ab eis qͥ rem mirabilẽ corã
scire cupiebant: ad imitatas qͦsi lam̃tantis cuiꝰ¬
libet hominis uoces ita se auferebat a sensib &
iacebat simillimꝰ mortuo ut iã ñ solũ uellicantes

Expanded text:
tatis tamquam de sacculo quod placuerit integeritatis tamquam de sacculo quod placuerit integerimum proferunt. Quidam uoces auium rumlibet hominum sic imitantur atque exprimunt, ut nisi videantur, discerni omnino non possint. Nonnulli ab imo sine paedore ullo ita numerosos pro arbitrio sonitus edunt, ut ex illa etiam parte cantare videantur. Ipse sum expertus, sudare hominem solere cum vellet. Notum est, quosdam flere cum volunt, atque ubertim lacrymas fundere. Jam illud multo est incredibilius quod plerique fratres memoria recentissima experti sunt. Presbiter fuit quidam nomine RESTITUTUS in parrochia Calamensis ecclesie. Quando ei placebat rogabatur autem vt hoc faceret ab eis qui rem mirabilem coram scire cupiebant ad imitandas quasi lamentantis cuiuslibet hominis voces, ita se auferebat a sensibus et iacebat simillimus mortuo, vt non solum vellicantes
Abbreviated transcription (Latin):
uel organoꝵ: flantis. respirantis. loquentis. cla¬
mantis cantantis. seruiunt uoluntati. Omitto qͦd
gendũ. ibi tantũ moueant ubi sentiunt: nec solũ
in sidentes muscas. uerũ etiã herentes astas cutis
tremore discutiant. Nũ qͥd qͥa id ñ potest homo: idõ
creator qͥb: uoluit animantib donare ñ potuit :
Sic gͦ & ipse homo potuit obedientiã etiã in ferioꝵ
hab̾e m̃broꝵ: qͣm sua in obȩdientia ꝑdidit. Ileq enĩ
dõ difficile fuit sic illũ conde ut ineiꝰ carne eaiã illud
ñ nisi eiꝰ uoluntate moueret᷑ : qđ nc̃ nisi libidine ñ
mouet᷑. Nã & hominũ qͦrũdã naturas nonimꝰ multũ
cȩt̃is dispares & ipsa raritate mirabiles : ñ nulla ut
uolunt de corpore facientiũ quȩ alii nullo mͦ pos¬
st̃. &x audita uix credunt. Sunt qͥ & aures moueant :¬
uł singulas. uł ambas simul. Sunt qͥ totã cȩsariẽ capi¬
te inmoto qͣntũ capilli oceupant deponunt ad fron

Expanded text:
uel organorum, flantis, respirantis, loquentis, clauel organorum, flantis, respirantis, loquentis, clamantis, cantantis seruiunt uoluntati. Omitto quodgendum, ibi tantum moueant, ubi sentiunt, nec solum insidentes muscas, uerum etiam haerentes hastas cutis tremore discutiant. Numquid quia id non poCreator quibus voluit animantibus donare non potuit? Sic ergo et ipse homo potuit obedientiam etiam inferiorum habere membrorum, quam sua inhobedientia perdidit. Neque enim Deo difficile fuit sic illum condere, vt in eius carne etiam illud non nisi eius voluntate moueretur, quod nunc nisi libidine non mouetur. Nam et hominum quorumdam naturas nouimus multum ceteris dispares et ipsa raritate mirabiles uolunt de corpore facientium, quae alii nullo modo possunt et audita uix credunt. Sunt enim, qui et aures moueant uel singulas uel ambas simul. Sunt qui totam caesariem capite inmoto, quantum capilli occupant, deponunt ad frontem
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ quȩ immutauer̃ naturalẽ usũ in eũ usũ qͥ ÷
contͣ naturã : p̃cipue qͥa nos ñ dãnabilẽ obscenita¬
tẽ nunc sic̃ ille cõmemoramꝰ atq rep̃hendimꝰ : sed
igit᷑ plẽ uir.: susciꝑet femina genitalib: m̃bris
qͣndo io opus. eẽt. & qͣntũ opꝰ. eẽt. uoluntate motis
ñ libidine concitatis. Neq enĩ ea sola m̃bra mouemꝰ
ad nutũ quȩ cõpactis articulata st̃ ossib: sic̃ manꝰ&
pedes & digitos: uerũ etiã illa quȩ mollib remis¬
sa s̃ neruis cũ uolumꝰ mouemꝰ agitando. & porri¬
gendo ꝓducimꝰ & torquendo flectimꝰ. & constrin¬
gendo duramꝰ: sic̃ ea s̃ quȩ in ore ac facie qͣntũ po¬
test uoluntas mouet. sulmones deniq ipsi om̃ũ
nisi medullarũ mollissimi uiscerũ. & obhoc antro
pectoris cõmuniti ad spm ducendũ ac remittendũ
uocẽq mit tendã seu modificandã sic̃ folles fabroꝵ

Expanded text:
dentem, quae inmutauerunt naturalem usum in eum usum, qui est dentem, quae inmutauerunt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, praecipue quia nos non damnabilem obscenitatem nunc, sicut ille, commemoramus adque reprehendimus, sed igitur prolem uir, susciperet femina genitalibus membris, quando id opus esset et quantum opus esset, uoluntate motis, non libidine concitatis. Neque enim ea sola membra mouemus ad nutum, quae conpactis articulata sunt ossibus, sicut manus et pedes et digitos, uerum etiam illa, quae mollibus remissa sunt neruis, cum uolumus, mouemus agitando et porrigendo producimus et torquendo flectimus et constringendo duramus, sicut ea sunt, quae in ore ac facie, quantum potest, uoluntas mouet. Pulmones denique ipsi omnium, nisi medullarum, mollissimi uiscerum et ob hoc antro pectoris communiti, ad spiritum ducendum ac remittendum uocemque emittendam seu modificandam, sicut folles fabrorum