comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
calecta sit. Calleo saporis auiũdis¬
cerno ꝓuincias et ciboꝵ me ra¬
ritas ac nouissime dãpna ipsade¬
lectant. Audio p̃terea insenes et an¬
nus absq liberis quorundã turpe
seruiciũ. Ipsi apponunt mappula
obsident lectũ et purulentia sto¬
machi et flegata prilmonis
manu ꝓpͥa suscipiunt. Pauent
ad introitũ medici trem̃tib ꝙ
labiis ancõmoclius habeant seis¬
citantur. Et si paululũ senex ue¬
gecior fuerit ꝑiclitant᷑. ac simu¬
lata leticra mens intͥnsecus aua¬
ra torquetur. Timet eñi ne per¬
dat ministeriũ et uiuaces seus
matusale annis cõparant. Qqͥnl
nõ sꝑare. Quantis sudorib hereditaᷤᷤ
cassa expetitur minori ꝓmissa la¬
bore. Margaritã xp̃i emi poterat.
diuinaᷤ scͥpturas sepuis lege. Immo
nũqͣm de manib tuis sacra lectio
deponatur. Disce qd̵ doceas. Obti¬
ne eũ qui secundũ doctͥnam ẽ
fidelẽ sermonẽ ut possis exhortari
indoctna sana et contͣ dicentes

Expanded text:
ca lecta sit, calleo, saporibus auium disca lecta sit, calleo, saporibus auium discerno prouincias et ciborum me raritas ac nouissime damna ipsa delectant. audio praeterea in senes et anus absque liberis quorundam turpe seruitiuIDipsi apponunt mattulam, obsident lectum et purulentias stomachi et phlegmata pulmonis manu propria suscipiunt. pauent ad introitum medici trementibusque labiis, an commodius habeant, sciscitantur et, si paululum senex uegetior fuerit, periclitantur ac simulata laetitia mens intrinsecus auara torquetur. timent enim, ne perdant ministerium, et uiuacem senem Mathusalae annis conparant. o quanta non speraret! quantis sudoribus hereditas cassa expetitur! minori labore margaritum Christi emi poterat. Diuinas scripturas saepius lege, immo numquam de manibus tuis sacra lectio deponatur. disce, quod doceas; obtine eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut possis exhortari in doctrina sana et contradicentes
Abbreviated transcription (Latin):
litt̾as sc̃s amor nõ habet. Mel me
nas urbanitates et cet̾as ineptias¬
inscłi hominib de testamur. Quan¬
positũ ornatu sacerdocio. Nec hoc
dico qd̾ inte aut inscĩs uiris ista
graclu et sexu et boni et mali re¬
periantur. Maloꝵq condẽpna¬
tio laus bonoꝵ sit pudet dicere
sacerdotes ydoloꝵ muni aurige
et scorte hereditates capiunt. So¬
lis clericis et monachis hoc lege
de lege conqueror. s doleo. Cur me¬
riumus hãc legẽ. Cauteriũ bonũ
ẽ. s quo mͥ uulus ut indigeam
cauterio. ꝓuida seuera ẽ legis cau¬
tio. & tam̃ nec sic refrenatur aua¬
ritia ꝑfidei cõmissa legib in ludi¬
mus. et quasi maiora sũt imꝑa¬
torum seita qͣm xp̃i leges time¬
triuit et pauit. Quid nos iseri
diuitiis. Natus in pauꝑe domo
et intugurio rusticano. qui iux
milio et cibario pane rugientẽ
saciare uentrem. Poteram nẽ simi¬
la et mella fastidio noru et gen̾a
et noĩa pisciũ in quo lutore con¬

Expanded text:
litterulas sanctus amor non habet. Mel meulitterulas sanctus amor non habet. Mel meunas urbanitates in cin saeculi hominibus detestamur: quanpositum ornatur sacerdotio! nec hoc dico, quod aut in te aut in sanctis uiris ista gradu et sexu et boni et mali repperiantur malorumque condemnatio laus bonorum sit. Pudet dicere: sacerdotes idolorum, mimi et aurigae et scorta hereditates capiunt; solis clericis et monachis hoc lege de lege conqueror, sed doleo, cur meruerimus hanc legem. cauterium bonum est, sed quo mihi uulnus, ut indigeam cauterio? prouida seueraque legis cautio, et tamen nec sic refrenatur auaritia. per fideicommissa legibus inludimus et, quasi maiora sint imperatorum scita quam Christi, leges timetriuit et pauit. quid nos inserimdiuitiis. natus in paupere domo et in tugurio rusticano, qui uix milio et cibario pane rugientem saturare uentrem poteram, nunc similam et mella fastidio, noui et genera et nomina piscium, in quo litore con
Abbreviated transcription (Latin):
mitas quoq tua fructũ habeat
helemosine. Scio quosdã conua¬
luisse corꝑe et animo egrotare.
cepisse ꝑiculose tͥ ministrat cuiꝰ
uultũ frequent̾ adtendis. Si ꝓpt̾
officiũ clericatꝰ. aut uidua uisita.¬
tur aut uirgo nũqͣm domũ sol
introeas. Talesq habeto socio ᷤᷤ qͦꝵ¬
contub̾nio ñ infameris. si lector.
si acolitꝰ.si saltes sequit᷑ nõ ornen¬
tur ueste sed morib. Nec calamiᷤᷤ¬
tro crispent comas. s pudicitiã
habitu polliceantur. Solus cum
sola secreto et absq arbitro uł teste
nõ sedeas. Si familiariꝰ ẽ aliqͥd lo¬
quendũ habet uitricẽ maiorem
domus uirginẽ uiduã maritatam.
Nõ est tam in humana ut nullũ
ꝓpter te habeat cui se debeat ere¬
dere. Caue om̃s suspitiones et qͥe¬
qͥd ꝓbahilit̾ fingi potest ne finga¬
tur ante deuita. Crebra munus¬
cula et sudariola et faciolas et ue¬
tes ori adplicitas et oblatas ac de¬
gustatos cibos blandasq et dulces

Expanded text:
mitas quoque tua fructum habeat mitas quoque tua fructum habeat elemosynae. scio quosdam conualuisse corpore et animo aegrotare coepisse. periculose tibi ministrat, cuius uultum frequenter adtendis. si propter officium clericatus aut uidua tibi uisitatur aut uirgo, numquam domum solus introeas talesqcontubernio non infameris. Si lector, si acolytus, si psaltes te sequitur, non ornentur veste, sed moribus; nec calamistro crispent comas, sed pudicitiam habitu polliceantur. Solus cum sola secrete et absque arbitro vel teste non sedeas. Si familiarius est aliquid loquendum, habet nutricem majorem domus, virginem, viduam, maritatam: non est tam inhumana, ut nullum praeter te habeat cui se audeat credere. Caveto omnes suspiciones: et quidquid probabiliter fingi potest, ne fingatur, ante devita. Crebra munuscula, et sudariola, et fasciolas, et vestes ori applicitas, et oblatos ac degusta
Abbreviated transcription (Latin):
dam pestã suge. Corrũpunt moreᷤ
bonos confabulationes pessime.
Tu aurũ contẽpnis. alius diligit.
Tu calcas opes. ille sectatur tͥ cordi
ẽ mansuetudo silentiũ secretum
illi loquacitas. Ad trita frons fora
placent. et platee et medicoꝵ tab̾¬
ne intanta moꝵ discordia que
potest ẽẽ concordia. Hospitiolum
tuũ aut raro. aut nũqͣm mulie¬
rum pedes terant. Om̃s puellas
et uirgines xp̃i aut equalit̾ igno¬
ra. aut equalit̾ dilige. Ne sub eodẽ
tecto manseris in p̃terita castitate
confidas. Nec daiud sanctior. nec
salomone potes ẽẽ sapientior. Me¬
mento semꝑ qd̃ paradisi colonum
depossessione sua mulier eiecerit.
Egrotanti tͥ scĩ quilibet fr̃t ad sis¬
tat. et germana uł mater. aut ꝓ¬
bata quelibet apud om̃s fidei. Qd̃
si huiꝰcemodi nõ fuerint cũ san¬
giunitatis castimonie que ꝑsone
multas anus nutrit eccłia. que
et officiũ p̃beant et beneficium
accipiant ministrando. Ut infir

Expanded text:
mdam pestem fuge. Corrumpunt mores mdam pestem fuge. Corrumpunt mores bonos confabulationes pessimae . Tu aurum contemnis, alius diligit. Tu calcas opes, ille sectatur. Tibi cordi est mansuetudo, silentium, secretum: illi loquacitas, attrita frons, fora placent, et plateae, et medicorum tabernae. In tanta morum discordia quae potest esse concordia? Hospitiolum tuum aut raro, aut nunquam mulierum pedes terant. Omnes puellas et virgines Christi, aut aequaliter ignora, aut aequaliter dilige. Ne sub eodem tecto manseris, nec in praeterita castitate confidas. Nec David sanctior, nec Salomone potes esse sapientior. Memento semper quod paradisi colonum de possessione sua mulier ejecerit . AEgrotanti tibi sanctus quilibet frater assistat, et germana, vel mater, aut probatae quaelibet apud omnes fidei. Quod si hujusmodi non fuerint consanguinitatis castimoniaeque personae, multas anus nutrit ecclesia, quae et officium praebeant, et beneficium accipiant ministrando, ut infi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nicħ extra dñm habere po¬
test. Quod si quippiã aliud halu¬
erit p̃ter dñm. par eius nõ erit dñs.
uerbi gr̃a si aurũ si argentũ. si pos¬
sessiones siuariũ subpellectilẽ. Cũ
istis partib dñs pars eius fieri nõ
dignatur. Si ego aũt pars dñi sum
et funiculus hereditatis eiꝰ nec acci¬
piã partẽ int̾ cet̾as tͥbus. S quasi
leuita et sacerdos uiuo de decimis
et altare seruiens. altari oblatiõe
sustentor. habens uictũ et uestitũ
his contẽptus ero. et nudã crucem
nudus sequar. Obsecro itaq te re
petens iterũ. iterũq monebo. Ne
officiũ clericatꝰ. genꝰ antiqͤ militie
putes: id ẽ ne lucra scłi in xp̃i qͦ
ras militia ne plus habeas qͣm
q̃n clericus ẽe. cepisti. et dicatur
tͥ. Cleri eoꝵ nõ ꝓderunt eis. men¬
sulã tuã pauꝑes et ꝑegͥni et cũ
illis xp̃m conuiuã noueris. Ne¬
gociatorẽ clericũ et exinope diui¬
tem ex ignobili głosum quasi qͣn¬

Expanded text:
Dominus , nihil extra Dominum habere poDominus , nihil extra Dominum habere potest. Quod si quippiam aliud habuerit praeter dominum, 20 pars eius non erit dominus. uerbi gratia, si aurum, si argentum, si possessiones, si uariam supellectilem, cum his partibus dominus pars eius fieri non dignatur. si autem ego pars domini sum et funiculus hereditatis eius nec accipio partem inter ceteras tribus, sed quasi leuita et sacerdos uiuo de deet altari serviens, altaris oblatione sustentor; habens victum et vestitum, his contentus ero, et nudam crucem nudus sequar. Obsecro itaque te, et repetens iterum iterumque monebo, ne officium clericatus, genus antiquae militiae putes: id est, ne lucra saeculi in Christi quaeras militia; nec plus habeas quam quando clericus esse coepisti, et dicatur tibi: Cleri eorum non proderunt eis . Mensulam tuam pauperes et peregrini, et cum illis Christus conviva noverit. Negotiatorem clericum, et ex inope divitem, ex ignobili gloriosum, quasi qua
Abbreviated transcription (Latin):
Audi gͥ ut beatus cypͥanus ait.
Nõ deserta s fortia. Audi fr̃em col¬
legio patrẽ senio qui te abineu¬
nabulis fidei usq ad ꝑfectũ du¬
cat etatẽ. et ꝑsingulos graduui¬
uendi p̃cepta constituens int̾re¬
teros erudiat. Scio quidẽ ab auũ¬
culo tuo beato eliodoro qui nẽ
pontifex xp̃i ẽ. te et didicisse qͥ
scã sunt et cotidie dicere. Norm̃¬
q te eiꝰ exemplũ hab̾e uͥtutum.
s et nr̃a qualiacũq sunt suscipe
et libellũ hũc. libello illuis copu¬
lato. Ut cũ ille te monachũ eru
dierit in clericũ doceat ẽẽ ꝑfrclũ
Igitur clericus qui xp̃i seruit ae¬
clesie interp̾tetur. Primo uoca¬
bulũ suũ et nominis diffinitio¬
Propt̾ea uocantur clerici. quiade
sorte sunt dñi. uł quia dñs ipse
sors idẽ pars clericoꝵ ẽ. et quia
tem habet. talem se exhib̾e debet
ut ipse possideat dñm. et ipse
possideatur a dño. qui possides
dñm. Et cũ ꝓpħa dicat. Pars ma

Expanded text:
Audi igitur, ut beatus Cyprianus ait, Audi igitur, ut beatus Cyprianus ait, non diserta, sed fortia. Audi fratrem collegio, patrem senio, qui te ab incunabulis fidei usque ad perfectam ducat aetatem et per singulos gradus vivendi praecepta constituens in te ceteros erudiat. Scio quidem ab avunculo tuo, beato Heliodoro, qui nunc pontifex Christi est, te et didicisse, quae sancta sunt, et cotidie discere normamque vitae eius exemplum habere virtutum; sed et nostra, qualiacumque sunt, suscipe et libellum hunc libello illius copulato, ut, cum dierit, hic clericum doceat esse perfectum. Igitur clericus qui Christi servit Ecclesiae, interpretetur primo vocabulum suum, et nominis definitiopropterea uocantur clerici, uel quia de sorte sunt domini uel quia dominus ipse sors, id tem habet, talem se exhibere debet, ut ipse possideat Dominum, et ipse possideatur a Domino. Qui possidet Dominum, et cum Propheta dicit, Pars mea
Abbreviated transcription (Latin):
lore domus rachab. Et dñs nr̃ in¬
euangłio Ignẽ inqͥt ueni mitt̾e
suꝑt̾ram. et quã uolo ut ardeat.
qui indiscipuloꝵ cordib succensꝰ
cogebat eos dicere. Nonne cor nr̃m
erat ardens in nob̾ dũ loqueretur
inuia et aꝑiret nob̾ scͥpturas. Cor¬
sũ hec tã longe repetita pͥncipio.
ne ame queras pueriles de clama¬
tiones sententiarũ flosculus uer¬
borũ lenocinia et ꝑfines capitu¬
loꝵ singuloꝵ accuta quedã bre¬
uiterq conclusa que plausus et
clamores excitent audientium
Amplectatur me modo sapien¬
tia. et abisac nr̃a que nũqͣm se¬
nescit in meo requiescet sinu. In¬
polluta est uirginitatisq per¬
petuã. Et quo insimilitudinẽ
marie cũ cottidie generet sem¬
ꝑq parturiet incorrupta est.
hinc reor dixisse et apłm sp̃c fer¬
uentes. et in euangłio dñm pre¬
dicasse. qd̾ infinẽ mundi quan¬
do uixta ꝓpħam. zachariã stultꝰ
cente refrigescat caritas multoꝵ

Expanded text:
lore domus Rechab. et dominus noster inlore domus Rechab. et dominus noster in.euangelio: ignem, inquit, ueni mittere in terram et quam uolo, ut ardeat! qui in discipulorum corde succensus cogebat eos dicere: nonne cor nostrum erat ardens in nobis, dum loqueretur in uia et aperiret nobis scripturas? Quorsum haec tam longo repetita principio? ne a me quaeras pueriles declamationes, sententiarum flosculos, uerborum lenocinia et per fines capitum singulorum acuta quaedam breuiterqu# conclusa, quae plausus et clam ores excitent audien. tum. amplexetur me modo sapientia et Abisag nostra, quae numquam senescit, in meo requiescat sinu. inpolluta est uirgi\'nitatisque perpetuae et in similitudinem Mariae, cum cotidie generet semperque parluriat, . incorrupta est. hinc reor dixisse et apostolum spiritu feruentes et in euangelio dominum praedicasse, quod in fine mundi, quando iuxta prophetam Zacha. riam stultus cente refrigescet caritas multorum.
Abbreviated transcription (Latin):
decrepiti dultior melle oratio¬
pliorẽ. Interp̃tatur eñi pat̾ meus.
suꝑfluus. uł patͥs mei regitus. uer¬
ti loco uirtutẽ sonat. Qd̃ amplior
sit insenib: ⁊ redundans ac lar¬
ga sap̃ie. In alio aũt loco suꝑflu¬
us. quasi ñ necessarius ponitur.
nõ cupatur. Qd̃ maris fluctus
resonat. et ut ita dicã depelago
ueniens. fremitus auditur. Exqͦ
ostenditur habundantissimũ et
ultra humanã uocẽ insenibus
rari. Porro sunamitis in lingua nr̃a
coccinea dr. ut significat calore
sapientiã et diuina lectione ferue¬
re. Qd̃ licet dñici sangͥnis indicet
sacramentũ. tam̃ ⁊ feruorẽ ostendit
sap̃ie. Unde et obstetͥx illa ingene¬
si coccinũ ligat inmanuphares.
phares sortitus est nom̃. Et raaᷤme¬
retrix intypo eccłe. resticula nuste¬
rium sanguinis continentẽ. Ut
iherico ꝑeunte domus eius salua¬
retur appendit. Uñ etiã inalio lo¬
co deiuris scĩs scriptura cõmemo¬
rat. hii sunt qui uenerunt de ca¬

Expanded text:
decrepiti duldecrepiti dulpliorem. interpretatur enim \'pater meus superfluus\' uel \'patris mei rugitus.\' uerti loco uirtutem sonat, quod amplior sit in senibus et redundans ac larga sapientia, in alio autem loco \'superfluus\' quasi \'non necessarius\' ponitur. nuncupatur, cum maris fluctus resonant et, ut ita dicam, de pelago ueniens fremitus auditur. ex quo ostenditur abundantissimum et ultra humanam uocem diuini serrari. porro \'Somanitis1 in lingua nostra \'coccinea\' dicitur, ut significet calere sapientiam et diuina lectione feruere; quod, licet dominici sanguinis indicet sacramentum, tamen et feruorem ostendit sapientiae. unde et obstetrix illa in Genesi coccinum ligat in manu Phares,Phares\', sortitus est nomen. et Raab meretrix in typo eccrium sanguinis continentem, ut, Jericho pereunte, domus ejus salvaretur, appendit . Unde etiam in alio loco de ums sanctis scriptura commemorat: hi sunt Cinaei, qui uenerunt de Ca
Abbreviated transcription (Latin):
annis. se mori cerneret dixisse fer
tur. ⁊ dolore qd̵ tẽ ad gred̾et᷑ euita.
qͣndo sapere cepisset. Plato. lxxxi
diq dolore laboreq conpleuit. Ta¬
ceo cet̾os phylosophos pitagorã de¬
mocretũ. senocratẽ zeñ emetelean¬
tem. qui iã etate longeua insap̃ie
studiis floruerũt. Ad petasuenio. ho¬
merũ. esiodũ simonidẽ. stesicoꝵ qͥ
grandes natu. qui cycneũ. nescio.
quid et solito dulciꝰ uicma morte
cecinerunt. Sophocles cũ ꝓpter
nuiã senectutẽ. et rei familiaris
negligentiã afiliis accusaretur
amentie edippi fabrlã qͣm nuꝑ
scripserat. Recitauit iuidicib et
tantũ sap̃ie inetate iam fracta
petimen dedit. ut seueritatẽ tri¬
bunaliũ infauorẽ teatri conuer¬
teret. Nec mirũ cũ etiã cathocenso¬
rius. et romani generis dissertis¬
simus. iam et senes grecas litt̾as
discere. nec erubuerit. nec desꝑa¬
uerit. Certe omerus refert. qd̾ de
lingua nestoris iã uetuli et pene

Expanded text:
annis, se mori cerneret, dixisannis, se mori cerneret, dixistur dolere, quod tunc egrederetur e uita, quando sapere coepisset; Plato octogesdique labore conpleuit; taceo ceteros philosophos, Pythagoram, Democritum, Xenocratem, Zenonem, Cleanthem, qui iam aetate longaeua in sapientiae studiis floruerunt: ad poetas uenio, Homerum, Hesiodum, Simonidem, Stesichorum, qui grandes natu cygneum nescio quid et solito dulcius uicina morte cecinerunt. Sophocles, cum propter nimiam senectutem et rei familiaris neglegentiam a filiis accusaretur amentiae, Oedipi fabulam, quam nuper scripserat. recitauit iudicibus: et tantum sapientiae in aetate iam fracta spebunalium in favorem theatri converteret. Nec mirum cum etiam Cato censorius et Romani generis disertissimus jam senex graecas litteras discere, nec erubuerit, nec desperaverit. Certe Homerus refert quod de lingua Nestoris jam vetuli et pene
Abbreviated transcription (Latin):
stantia ^ oratione. et ꝑseuerantiã. s¬
sitatio languentiũ. labor manin̾
unde p̾beantur elemosine. Et ne
sermoriẽ longus traham. cuncta
que ꝑcorpus exercent᷑. fracto am̃t
minora fiunt. Nec hoc dico qd m
iuuenib et ad huc solidioris etais
his qui taxat qui labore et ardei¬
tissimo studio uite quoq sc̃moni
et orationis ad dñm frequentia scier¬
tiam consequti sũt frigiat sapia
que inplerisq sensib eratẽ ma
cescit. S qd̃ adolescentia multas
poris sustinet bella: et iit̾ inoen¬
ua uitioꝵ et carnẽ titillations
quasi ignis in lignis uiridib suf¬
focetur u̾suũ nõ possit explere
neo eorũ qui adolescentiã suã
honestis actib instruxerunt. et
in lege dñi meditati sũt die ac
nocte. et a te fit doctior usu tricior
ꝓcessu tẽporis sapientior et uerum
studioꝵ dulcissimos fructus metit.
Uñ et sapiens ille uir. gretie the¬
mosteces. cũ expletis centũ septem

Expanded text:
standi in oratione perseuerantia, uistandi in oratione perseuerantia, uisitatio languentium, labor manuum, unde praebeantur elemosynae, et, ne sermonem longius traham, cuncta, quae per corpus exercentur, fracto corpore minora fiunt. nec hoc dico, quod in iuuenibus et adhuc solidioris aetatis, his dumtaxat, qui labore et ardentissimo studio, uitae quoque sanctimonia et orationis ad deum frequentia scientiam consecuti sunt, frigeat sapientia, quae in plrcescit, sed quod adolescentia multa corporis sustinet bella, et inter incentiva vitiorum et carnis titillationes, quasi ignis in lignis viridibus, suffocetur ut suum non possit explere o eorum, qui adolescentiam suam honestis actibus instruxein lege Domini meditati sunt die ac nocte, aetate fit doctior, usu tritior, processu temporis sapientior, et veterum studiorum dulcissimos fructus metit . Unde et sapiens ille vir Graeciae Themistocles, cum expletis centum et septem
Abbreviated transcription (Latin):
quesiu̾e conplexus. Certe moyses
dux israhelitici ppłi. centũ xͣx. an¬
nos habebat. et sephorã nõ muta¬
uit. que ẽ gͥ ista sunamitis uxor
et uirgo tam feruens ut frigidũ
calefasceret. tã scã ut calexitẽ ali¬
bidiue ñ ꝓuocaret. Ex ponat sapi¬
entissimꝰ salomon patͥs sui delici¬
as. et pacificus bellatoris uiri nar¬
ret amplexus. Posside sapientiam.
posside intelligentiã. Ne obliuiser¬
ris et ne declinaueris au̾bis oris
mei.: Ne dereliqueris eã et ad pre¬
hendet te. ama illam et exaltabit
te. Principiũ sap̃ie posside sap̃ũ
et in om̃i possessione tua posside
uitelligentiã. Circũda illã et exalta¬
bit te. honora illã et amplexabit᷑
te. ut de capiti tuo corona gratiañ
corona quoq deliciarũ ꝓteget te.
Om̃s pene uirtutes corꝑis mitan¬
tur insensib et crescente sola sap̃a
decrescunt Cet̃a ieiunia camenit
huc illucq decursus ꝑ egrinonmm
susceptio. Defensio pauꝑum in

Expanded text:
quaesiere conplexus; certe Moyses, quaesiere conplexus; certe Moyses, dux Israhelitici populi, centum uiginti annos habebat et Sephoram non mutauit. Quae est igitur ista Somanitis uxor et uirgo tam feruens, ut frigidum calefaceret, tam sancta, ut calentem ad libidinem non prouocaret? exponat sapientissimus Salomon patris sui delicias et pacificus bellatoris uiri narret amplexus: posside sapientiam, posside int.ellegentiam. ne obliuiscaris et ne declinaueris a uerbis oris mei et ne dereliqueris eam et adprehendet te; ama illam et seruabit te. principium sapientiae: posside sapientiam et in omni possesintelligentiam. Circumda illam, et exaltabit te. Honora illam, et amplexabitur te, ut det capiti tuo coronam gratiarum, corona quoque deliciarum proteget te . omnes paene uirtutes corporis mutantur in senibus et increscente sola sapientia decrescunt ceterae: ieiunia, chameuniae, huc illucque discursus, peregrinorum susceptio, defensio pauperum,
Abbreviated transcription (Latin):
deamur: diuinoꝵ uoluminum
sacram̃ta cognosce. Dauid annos
senectute frigescente. nõ poterat
calefieri. Queritur itaq puella
de uniu̾sis filii isrł abysac suna¬
mitis. que cũ rege dormiret et se¬
nile corpꝰ calefac̾et. Nõne tibi ui¬
detur. si occidentẽ sequaris lit̾am
uł ficmentũ. ẽẽ de minio. uela¬
tellanarũ lucrida frigidus senes
obuoluitur uestim̃tis. ⁊ nisi com¬
plexii adolescentule nõ tepescit.
Uiuebat ad huc bersabee suꝑerat
abigail et relinque uxores ⁊ con¬
cubine quas scripture cõmemo¬
rãt. Om̃s quasi frigide repudiant᷑.¬
Et inuniꝰ tantũ grandeuus calescit
amplexib. Abrahã multo daiud
senior fuit: ⁊ tam̃ uiuente sara
aliã nõ quesiuit uxorẽ. Isaac du¬
plices: dauid annos habuit et
cũ rebeca iam uetula nũqͣm re¬
frixit. Taceo. depriorib ante dilu¬
uiũ uiris qͥ post annos nõgentos
nõ dico senilib s pene iam cur¬
uosis artub nequaqͣm puellares

Expanded text:
deamur, diuinorum uoluminum deamur, diuinorum uoluminum sacramenta cognosce. Dauid annos senectute frigente non poterat calefieri. quaeritur itaque puella de uniuersis finibus Israhel Abisag -Somanitis, quae cum rege dormiret et senile corpus calefaceret. nonne tibi uidetur, si occidentem sequaris litteram, uel figmentum esse de mimo uel Atellanarum ludicra? frigidus senex obuoluitur uestimentis et nisi conplexu adulescentulae non tepescit. uiuebat adhuc Bersabee, supererat Abigea et reliquae uxores eius et concubinae, quas scriptura commemorat: omnes quasi frigidae repudiantur, in unius tantum grandaeuus calescit amplexibus. Abraham multo Dauid senior fuit et tamen uiuente Sarra aliam non quaesiuit uxorem; Isaac duplices Dauid annos habuit et cum Rebecca iam uetula numquam refrixit; taceo de prioribus ante diluuium uiris, qui post annos nongentos non dico senilibus, sed paene iam cariosis artubus nequaquam puellares
Abbreviated transcription (Latin):
Etis ame nepotiane
hem̃e. litt̾as trans marinis:
et crebro petis ut tͥ breui
uolumine digerã. p̃cepta iuuen¬
di. et qua rationeis qui seculi
militia derelicta uł monachus
mitẽ teneat. ne ad diu̾sa uitioꝵ
diu̾ticula rapiatur. Dũ essẽ ad oles¬
cens. ĩmo pene puer. et pͥmos im¬
petus lasciuentis etatis. heremi
duricia refrenarẽ: scripsi ad auũ¬
culũ tuũ scm̃ helyodoꝵ ex ortato¬
riam epłam plenã lacͥmis. queri¬
moniisq et que deserti sodalis
morstraret effectũ. S in illo oꝑe
ꝓetate tũc lusimus. et calentib
ad huc rethoꝵ studiis atq doctri¬
ins quedã scolastico flore de puixi¬
mus. Nũc iam cano capite et
arata rugis fronte et ad iustar bo¬
um pendentib amento palearib
frugib obsistit circũ p̃cordia san¬
gus. Uñ et inalio loco hic poeta
canit. Omĩa fert. etas: ammum
quoq et post modicũ. nc̃ oblita mͥ
tot carmina muse. Uox quoq ꝑ¬
gentili tantũ litt̾atura ꝓferre u¬

Expanded text:
etis a me, Nepotiane carissime, litteris transmarinis, et crebro petis, ut tibi brevi volumine digeram praecepta vivendi, et qua ratione is, qui saeculi militia derelicta, vel Monachus mitem teneat, ne ad diversa vitiorum diverticula rapiatur. Dum essem adolescens, imo pene puer, et ppetus lascivientis aetatis heremi duritia refrenarem, scripsi ad avunculum tuum, sanctum Heliodorum, exhortatoriam epistulam plenam lacrimis querimoniisque et qumonstraret affectum. Sed in illo opere pro aetate tunc lusimus, et calentibus adhuc Rhetorum studiis atque doctrinis, quaedam scholastico flore depinximus. Nunc jam cano capite, et arata rugis fronte, et ad instar bovum pendentibus a mento palearibus, Frigidus obsistit circum praecordia sanguis . Unde et in alio loco idem Poeta canit: Omnia fert aetas, animum quoque et post modicum: nunc oblita mihi tot carmina, uox quoque Mgentili tantum litteratura proferre ui
Abbreviated transcription (Latin):
abrogatur imꝑiũ: et qd est
grauuis abrogatur atus ab¬
rogatur. a meis. et id abroga¬
tur qd̃ in me etiã mei adu̾sa¬
rii p̃dicarunt. Si uolens ac¬
qui eiusti:dãpnasti fidem
meã. Si inuitus cessisti: ꝓdi
bis etiã patri. qui te maiore do¬
lore conueniet dicens. de me
fili pessime iudicasti. qui pu¬
tasti qd̃ ego gentib coniuen¬
tiã p̃stitissem: Nemo adme
detulit: aram ẽẽ in illa roma¬
na curia. Nũqͣm tam̃ nefas
credidi qd̾ incõmuni illo xͥ¬
anoꝵ gentiliũq concilio sa¬
crificarent gentiles. hoc est
insultarent gentiles p̾sen.
tur. Multa diu̾sa cͥmina:
me impetrante cõmissa sũt.
Ultus sũ quecũq sũt depre¬
hensa. Si quis tũc latuit: de¬
mo de tulerat. De me pessime
iudicasti: simichi suꝑsticio
aliena non fides mea serua¬
uit imꝑiũ. Uñ cũ id aduer¬
tas imꝑator. deo pͥmũ. de ĩn
patri et fr̃i in iurias irroga¬
ri. si quid tale decernas: peto

Expanded text:
abrogatur imperium, et quod est abrogatur imperium, et quod est gravius, abrogatur a tuis, abrogatur a meis: et id abrogatur, quod in me etiam mei adversarii praedicarunt. Si volens acquievisti, damnasti fidem meam: si invitus cessisti, prodidbis etiam patri, qui te majore dolore conveniet, dicens: De me, fili, 828 pessime judicasti, qui putasti quod ego gentilibus conniventiam praestitissem: nemo ad me detulit aram esse in illa Romana curia; numquam tantum nefas credidi, quod in communi illo christianorum gentiliumque concilio sacrificarent gentiles, hoc est, insultarent gentiles praesentur. Multa et diversa crimina, me imperante, commissa sunt, ultus sum quaecumque sunt deprehensa: si quis tunc latuit, demo detulerat? De me pessime judicasti, si mihi superstitio aliena, non fides mea servavit imperium. 17. Unde cum id advertas, Imperator, Deo primum, deinde patri et fratri injurias irrogari, si quid tale decernas; peto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe nõ possumꝰ. Quid respon¬
debis his uerbis: Puerũ ẽe
te lapsũ. Om̃is etas ꝑfecta xͦ
est: om̃is deo plena. Iueritia
fidei nõ ꝓbatur. Paruuli etiã.
xp̃m intrepido aduersus ꝑ¬
secutores ore confessi sũt. Qd
respondebrs germano tuo:
Nonne tibi dicet. uictũ me
ẽẽ nõ credidi. quia te imꝑa¬
torẽ reliqui. mori non dolui
quia te heredẽ habebã. imꝑio
me descetlere non ingenui.
quia imꝑia mea. presertim
de religione diumna om̃ib se¬
culis mansura credebã: Hos
ergo titulos pre uirtutis ere¬
xeram. has de seculo manu¬
bias. hec spolia dediabolo.
has ego de aduersario om̃iũ
exuiuas offerebã: inquib
et̾na uictoria est. Qͥd michi
plus potuit meus hostis au¬
ferre: Abrogasti decreta mea:
qd̾ ad huc ille qui contra me
grauiꝰ telũ corꝑe recipio: qd̃
afr̃e mea statututa dãpnant᷑.
Meliore parte mei: apud te
ꝑiclitatur. Illa. eñi mors cor¬
poris: i̾ta uirtutis ẽ. Nũc mͥ

Expanded text:
pere non possumus. 15. Quid responpere non possumus. 15. Quid respondebis his verbis? Puerum esse te lapsum? Omnis aetas perfecta Christo est; omnis Deo plena. Pueritia fidei non probatur: parvuli etiam Christum intrepido adversus persecutores ore confessi sunt. 16. Quid respondebis germano tuo? Nonne tibi dicet: Victum me esse non credidi, quia te imperatorem reliqui: mori non dolui, quia te haeredem habebam: imperio me decedere non ingemui; quia imperia mea, praesertim de religione divina, omnibus saeculis mansura credebam? Hos ergo titulos piae virtutis erexeram, has de saeculo manubias, haec spolia de diabolo, has ego de adversario omnium exuvias offerebam, in quibus aeterna victoria est. Quid mihi plus potuit meus hostis auferre? Abrogasti decreta mea: quod adhuc ille qui contra me gravius telum corpore recipio, quod a fratre mea statuta damnantur. Meliore parte mei apud te periclitor; illa enim mors corporis, ista virtutis est. Nunc mihi
Abbreviated transcription (Latin):
rib causis consulere con¬
suesti. Nicħ maius ẽ religi¬
orie: nicħ sublimiꝰ fide. Si
cuulis causa ẽẽt: diu̾se par¬
ti responsio seruaretur. Cau¬
sa religionis ẽ. ep̃s conuenio.
detur michi exemplũ mis¬
se relationis. ut ego plenuis
respondeã: et sic de omĩb
consultus. clementie tue pa¬
rens respond̾e dignetur. Cer¬
te si aluid statuitur: ep̃i eqͦ
eccłiam conuenire: s illic
nõ inuenies sacerdotẽ. aut
inuenies resistentẽ. Quid
respondebis sacerdoti dicen¬
ti tibi. munera tua ñ q̃rit
eccłia. quia templa gentili¬
um munerib adornasti. ara
xp̃i dona tua respuit. qm̃
aram simulacͥs fecisti: uox
enĩ tua manus tua. et sub¬
scͥptio tua: opus est tuũ. Ob.¬
sequiũ tuũ dñs iħs recusat
tua sacrate deo uirgines ñ
hñt: et uindicant uirgines
ueste. Cur sacerdotes dei re-¬
quiris. quib peticiones pro¬
phanas gentiliũ pretulisti:
Alieni erroris societatẽ susci¬

Expanded text:
ribus causis consulere conribus causis consulere consuesti. Nihil majus est religione, nihil sublimius fide. 12. Si civilis causa esset, diversae parti responsio servaretur; causa religionis est, episcopus convenio. 827 Detur mihi exemplum missae relationis, ut ego plenius respondeam; et sic de omnibus consultus clementiae tuae parens respondere dignetur. Certe si aliud statuitur, episcopi Ecclesiam convenire: sed illic non invenies sacerdotem, aut invenies resistentem. 14. Quid respondebis sacerdoti dicenti tibi: Munera tua non quaerit Ecclesia, quia templa gentilium muneribus adornasti? Ara Christi dona tua respuit, quoniam aram simulacris fecisti; vox enim tua, manus tua; et subscriptio tua, opus est tuum. Obsequium tuum Dominus Jesus recusat tua sacratae Deo virgines non habent, et vindicant virgines Vestae? Cur sacerdotes Dei requiris, quibus petitiones profanas gentilium praetulisti? Alieni erroris societatem susci
Abbreviated transcription (Latin):
priblice pͥuatuq se nõ conuẽ¬
turos adcuriã. si tale aliquid
de cerneretur. Dignũ ẽ tempo
rogetur. quo gẽglib ꝓphane de¬
feratur uoluntatis effectus. Hũc
Uñ constitit: nõ senatum de
suꝑsticionis impensis mandas¬
se legatis. S fortasse dicatur: Cur
dudũ nõ interfuerint senatui
cum ista peterentur. Satis loqͣn¬
tur quid uelint:nõ inter fuert̃.
Satis locutisũt: qui apud imꝑa¬
torẽ locuti sũt.x miramur tam̃:
si priuatis resistendi rome eripi¬
unt lib̾tatem. qui nolunt ẽe li¬
berũ tibi nõ iubere. qd̃ nõ ꝓbas.
seruare qđ sentis. Et ideo memor
legationis ꝓxme mandate mͥ.
conuenio iterũ fidẽ tuã. conue¬
nio mentẽ tuã: ne uł responden¬
dum secundũ huiꝰ modi peticio¬
nẽ gentiliũ censeas. uł in eius¬
modi responsa sacͥlegrũ subscrip¬
tionis adiungas. Certe re¬
fertur ad parentẽ pietatis
tue principẽ theodosium:
quẽ suꝑ om̃ib fere maro¬

Expanded text:
publice privatimque se non convenpublice privatimque se non conventuros ad curiam, si tale aliquid decerneretur. Dignum est temporogetur; quo gentilibus profanae deferatur voluntatis effectus? Hunc unde constistitionis impensis mandasse legatis. 11. Sed fortasse dicatur: Cur dudum non interfuerint senatui, cum ista peterentur? Satis loquuntur quid velint, qui non interfuerunt: satis locuti sunt, qui apud imperatorem locuti sunt. Et miramur tamen si privatis resistendi Romae eripiunt libertatem, qui nolunt esse liberum tibi non jubere, quod non probas; servare, quod sentis. 12. Et ideo memor legationis proxime mandatae mihi, convenio iterum fidem tuam, convenio mentem tuam; ne vel respondendum secundum hujusmodi petitionem gentilium censeas, vel in ejusmodi responsa sacrilegium subscriptionis adjungas. Certe refer ad parentem pietatis tuae principem Theodosium, quem super omnibus fere majo
Abbreviated transcription (Latin):
nisi eius quẽ testaris fideitu¬
e presulẽ. diuinã potentiã
confiteri. Te imꝑatore hoc
petitur et postulatur: ut arã
iubeas eleuari. sũptum sacri¬
ficiis ꝓphanis dari. S hoc ñ
potest sine sacͥlegio decerni.
Uñ rogo te ne id decernas:
statuas. uł inciꝰ modi decre¬
ta subscribas. Conuenio fidẽ
tuã.: xͥ sacerdos. Om̃s conue¬
niremus ep̃i: nisi incredibi¬
le hoc et repentinũ ad aures
ꝑueniss hominũ. qd̾ tale ali¬
quid ẽẽt uel in consistorio
suggestũ tuo. uł a senatu pe¬
titum. S hoc absit: ut hoc se¬
natus petisse dicatur. Pauci
gentiles cõmuniunt᷑ noĩe.
Nam et ante bienniũ ferme
cum hoc petere temptarent.
misit adme sc̃s damasus roma¬
ne eccłie sacerdos iudicio dei
electus libellum quẽ xͥani sena
tores dedunt et quidẽ in nume¬
ri.postulantes nicħ se tale man¬
dasse. nõ congruere gentiliũ
istius modi peticionib. nõ pre¬
bere consensũ: questi etiam

Expanded text:
nisi ejus quem testaris fidei tunisi ejus quem testaris fidei tuae praesulem, divinam potentiam confiteri? Te imperatore, hoc petitur et postulatur; ut aram jubeas elevari, sumptum sacrificiis profanis dari? 10. Sed hoc non potest sine sacrilegio decerni; unde rogo te ne id decernas, statuas, vel in ejusmodi decreta subscribas. Convenio fidem tuam Christi sacerdos: omnes conveniremus episcopi, nisi incredibile hoc et repentinum ad aures pervenisset hominum, quod tale aliquid esset vel in consistorio suggestum tuo, vel a senatu petitum. Sed absit ut hoc senatus petisse dicatur: pauci gentiles communi utuntur nomine. Nam et ante biennium ferme, cum hoc petere tentarent, misit ad me sanctus Damasus Romanae Ecclesiae sacerdos, judicio Dei electus, libellum quem christias dederunt, et quidem innumeri, postulantes nihil se tale mandasse, non congruere gentilium istiusmodi petitionibus, non praebere consensum: questi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quisq fidele mentis sue et ser¬
uare ꝓpositũ. Qd̃ si aliqui no¬
mine xp̃iani tale aliqͥd de¬
cernendũ putant: mentẽ
tuã uocabrila nuda nõ capi¬
ant. noĩa cassa non fallant.
Quisqͥs hoc suadet sacrificat:
et quisqͥs hoc statuit. Tolera
hodie gentilis aliquis imꝑa¬
tor qd̾ absit aram statueret
simulacͥs. et eo conuenire
cogeret xͥanos ut sacrifican¬
tib int̾ẽẽnt. ut oppleret an¬
helitus et hora fideliũ einis
exara. fauilla de sacͥlegio. fu¬
mus exbrsto. et in ea curia
sententiã diceret. ubi iura¬
ti ad aram simulacͥ insen¬
tentiã cogerentur: ꝓpt̾ea eñi
int̾pretant᷑ arã locatã. ut
eiꝰ sacram̃to ut ipsi putãt
unꝰ qͥsq conuentꝰ consuleret
referta. ꝑsecutionẽ ẽẽ crecłet
xͥanus. qui cogeretur tali op¬
tione ad senatũ uenire. qd̃ fit
plerũq. Nam etiã in iuriis
conuenire coguntur. Te ergo
imꝑatore. xͥani in aram iura¬
re cogentur: Quid ẽ iurare:

Expanded text:
squisque fidele mentis suae et sersquisque fidele mentis suae et servare propositum. 8. Quod si aliqui nomine christiani tale aliquid decernendum putant, mentem tuam vocabula nuda non capiant, nomina cassa non fallant. Quisquis hoc suadet, sacrificat, et quisquis hoc statuit: tolerabhodie gentilis aliquis, Imperator, quod absit, aram statueret simulacris, et eo convenire cogeret christianos; ut sacrificantibus interessent, ut oppleret anhelitus et ora fidelium cinis ex ara, favilla de sacrilegio, fumus ex busto: et in ea curia sententiam diceret, ubi jurati ad aram simulacri in sententiam cogerentur propterea enim interpretantur aram locatam, ut ejus sacramento, ut ipsi putant, unusquisque conventus consuleret referta, persecutionem esse crederet christianus, qui cogeretur tali optione ad senatum venire: 826 quod fit plerumque; nam et injuriis convenire coguntur. Te ergo imperatore, christiani in aram jurare cogentur? Quid est jurare,
Abbreviated transcription (Latin):
et p̾ceptũ de religione calcatur:
Nullus obrepat iuniori eta¬
ti tue. siue ille gentilis ẽ qui
ista deposcit. nõ debet mentẽ
tuã uincuł sue suꝑsticionis
in nectere. s ꝓprio studio do¬
cere et amonere de debet ꝙͣ¬
admodũ uere fidei studere
debeas. quando ille tanto
motu ueri uana defendit.
Deferendũ meritis claroꝵ
uiroꝵ et ego suadeo: s dm̃
certum ẽ om̃ib p̾ferendũ.
Si de re militari ẽ consulen¬
dum: debet exercitati inp̾li¬
is uiri expectari sententia.
consiliũ cõꝓbari. Quando
de religione tractatus ẽ: dm̃
cogita. Nullius iniuria est:
eui ds omp̃s ante fertur. ht̃
ille sententiã tuã. Inuitum
nõ cogitis colere qd̃ nolit. hoc
idem uob̃ liceat imꝑator:
et unusqͥsq paticienter fe¬
rat. si nõ extorqueat imꝑa¬
tori qd̾ moleste ferret si ei
extorquere cuꝑet inꝑator.
Ipsis gentilib displicere con¬
sueuit p̃uaricantis affectus.
lib̾e eñi debet defendere unꝰ¬

Expanded text:
et praeceptum de religione calcatur. et praeceptum de religione calcatur. 6. Nullus obrepat juniori aetati tuae: sive ille gentilis est, qui ista deposcit, non debet mentem tuam vinculis suae superstitionis innectere: sed proprio studio docere et admonere te debet, quemadmodum verae fidei studere debeas; quando ille tanto motu veri vana defendit. Deferendum meritis clarorum virorum et ego suadeo: sed Deum certum est omnibus praeferendum. 7. Si de re militari est consulendum, debet exercitati in praeliis viri exspectari sententia, consilium comprobari: quando de religione tractatus est, Deum cogita. Nullius injuria est, cui Deus omnipotens antefertur. Habet ille sententiam suam. Invitum non cogitis colere, quod nolit; hoc idem vobis liceat, Imperator, et unusquisque patienter ferat, si non extorqueat imperatori, quod moleste ferret, si ei extorquere cuperet imperator. Ipsis gentilibus displicere consuevit praevaricantis affectus; libere enim debet defendere unu
Abbreviated transcription (Latin):
dispendiis q̃runtur qͥ nũqͣm
nr̃o sangͥni ꝑceꝑunt. qui ip¬
sa eccłarũ edificia subruer̃t.
Petunt etiã ut illis pͥulegia
deferas qui loq̃ndi et docen¬
di nr̃is cõrminẽ usũ uilian
lege ꝓrima de negarunt et
pͥuilegia illa quib sepe de-¬
cepti sũt etiã xͥani. nõ nulloᷤᷤ
enĩ illis pͥuilegiis. partim
ꝑ imprudentiã. partĩ ꝓpter
publicarũ necessitatũ mo¬
lestias declinandas int̾ire
uoluerũt. Et quia ñ om̃s
fortes inueniunt᷑: etiã sub
pͥncipib xͥanis pleriq sũt
lapsi.S hec si iam sublata
ñ ẽẽnt: auferenda tuo im¬
fere orbẽ apłib retro pͥnci¬
pib inhibrta interdictaq
sint . rome aũt a fr̃e clem̃tie
tue auguste memorie gr̃ano.
fidei uere ratione sublata sĩt.
et datis antiqͣta rescͥptis: ne q̃¬
so uł fidelit̾ statuta conuellaᷤ.
uł frat̃na p̾cepta rescidas.
De negotiis ciuilib si qͥd statu¬
it. nemo putat ẽẽ temerandũ

Expanded text:
dispendiis queruntur, qui numquam dispendiis queruntur, qui numquam nostro sanguini pepercerunt, qui ipsa Ecclesiarum aedificia subruerunt. Petunt etiam ut illis privilegia deferas, qui loquendi et docendi nostris communem usum Juliani lege proxima denegarunt, et privilegia illa, quibus saepe decepti sunt etiam christiani: nonnullos enim illis privilegiis partim per imprudentiam, partim propter publicarum necessitatum molestias declinandas irretire voluerunt; et quia non omnes fortes inveniuntur, etiam sub principibus christianis plerique sunt lapsi. 3. Sed haec si jam sublata non essent, auferenda tuo imfere orbem a pluribus retro principibus inhibita interdictaque sint, Romae autem a fratre clementiae tuae, augustae memoriae Gratiano, fidei verae ratione sublata sint, et datis antiquata rescriptis; ne quaeso, vel fideliter statuta convellas, vel fraterna praecepta rescindas. De negotiis civilibus, si quid statuit, nemo putat esse temerandum;
Abbreviated transcription (Latin):
Um om̃s hoĩes qui sub
ditione romana sunt.
uobis militent imꝑa¬
torib t̾rarum atq pͥncipib:
tum ip̃i uos om̃i potenti deo
et sacre fidei militatis. Aliter
eñi salus tua ẽẽ non poterit:
nisi unusqͥsq dm̃ uerum hoc
rus ẽ ds. intima mente uene¬
retur. Dii eñi gentiũ demonia:
sicut scͥptura dicit. Huic gͥ uͦ
deo quisq militat: et qui in¬
timo colendũ recepit affectu.
nõ dissimulationẽ. non coni¬
uentiã. s fidei studiũ et deuo¬
tionis impendit. Postremo si
nõ ita: consensũ saltẽ aliquẽ
nõ debet colendis idolis. et ꝓ¬
phanis cerimoniarũ cultib
ex hib̾e. Nemo eñi dm̃ fallit:
cui om̃ia etiã cordis occulta
uero sit exhibenda. cũ ipsiꝰ
fidei studiũ. cautio atq deuo¬
tio: miror quomͦ aliquib
in spem uenerit. qd̃ debeas
aras dii gentiũ tuo instau¬
sumptũ. Qd̾ eñi iam dudũ
uł fisco uł ere ẽ uindicatũ.
de tuo magis conferre uide¬
bere qͣm de suo redłe: et cde

Expanded text:
um omnes homines, qui sub ditione Romana sunt, vobis militent imperatoribus, terrarum atque principibus, tum ipsi vos omnipotenti Deo et sacrae fidei militatis. Aliter enim salus tuta esse non poterit, nisi unusquisque Deum verum, hocrus est Deus, qui intima mente veneretur: Dii enim gentium daemonia, sicut Scriptura dicit . 2. Huic igitur Deo vero quisquis militat, et qui intimo colendum recipit affectu, non dissimulationem, non conniventiam, sed fidei studium et devotionis impendit. Postremo si non ista, consensum saltem aliquem non debet colendis idolis, et profanis ceremoniarum cultibus exhibere. Nemo enim Deum fallit, cui omnia etiam cordis occulta vero sit exhibenda, cum ipsius fidei studium, cautio atque devotio, miror quomodo aliquibus in spem venerit, quod debeas aras diis gentium tuo instausumptum; quod enim jamdudum vel fisco vel arcae est vindicatum, de tuo magis conferre videbere, quam de suo reddere. 4. Et de
Abbreviated transcription (Latin):
Rat Er ambrosius tua¬
michi munuscula ꝑ¬
ferens detulit et sua¬
uissimas litteras que apͥncipio
amiciciarũ fidem ꝓbate fidei
et ueteris amicitie p̾ferebant.
Uera eñi illa necessitudo ẽ et¬

Expanded text:
rater Ambrosius tua munuscula perferens detulit et suauissimas litteras, quae in principio amicitiarum fidem probatae iam et ueteris amicitiae praeferebant. uera enim illa necessitudo est, Ch
Abbreviated transcription (Latin):
festina queso te et herenti insa¬
lo nauicule funẽ magis p̃cide
quã solue. Nemo renunciaturus
seculo. Bene potest uendere que
contẽpsit ut uenderet. Quicqͥd in
sũptus de tuo toleris ꝓlucro con¬
prita. Antiquũ dictũ ẽ auaro tã

Expanded text:
festina, quaeso te, et haerentis in salo nauiculae funem magis praecide, quam solue. nemo renuntiaturus saeculo bene potest uendere, quae contempsit, ut uenderet. quidquid in sumptus de tuo tuleris, pro lucro conputa. antiquum dictum est: auaro tam
Abbreviated transcription (Latin):
sine p̃uio et monstrãte semitã
nõ posse ingredi. Taceo degra¬
maticis. rethorib. phylosophis. geo¬
metricis dialecticis. musicis. as¬
quoꝵ scientia mortalib uł uti¬
lissima ẽ et intres partes scindit᷑¬

Expanded text:
sine praeuio et monstrante semitam sine praeuio et monstrante semitam non posse ingredi. taceo de grammaticis, rhetoribus, philosophis, geometricis, dialecticis, musicis, aquorum scientia mortalibus siel utilissima est et in tres partes scindit
Abbreviated transcription (Latin):
rum sc̃s eunuchus. ymino uir
sic eũ scriptura cognominat cũ
legeret ysaiã int̾rogat᷑ aphilip¬
po putas ne intelligis que legis.
Responditq quomͦ possũ nisi
aliquis mẽ docuerit. Ego ut de
me interĩ loquar. ne sanctior
sum huic eunucho. nec studio¬
sior qui de ethiopia. id ẽ de ex¬
tremis mundi finib uenit ad
templũ. Reliquit aulã regiam
et tantus amator legis diuine
scientie fuit. Ut etiã in uehicło
sacras litt̾as legeret. Tam̃ cum
librũ ten̾et et uerba dñi cogna¬
tione ꝑciꝑet lingua uolueret la¬
biis ꝑsonaret. ignorabat eum
quẽ inlibro nesciens ueneraba¬
tur. Uenit phylippus ostendit ei
iħm qui clausus latebat inlitt̾a.
Omira doctoris uirtus eadẽ hora
credit eunuchus baptizatꝰ fideł
et sc̾s ẽ ac magister de discipulo
plus indeserto fonte eccłie qͣm
in aurato sẏnagoge templo rep
ter neq eñi epłaris angustia e¬
uagari longius paciebatur ut
intelligeres te inscripturis scĩs

Expanded text:
rum sanctus eunuchus, imo vir sic enim eum Scriptura cognominat, cum legeret Isaiam, interrogatus a Philippo: « Putasne intelligis quae legis? » respondit, « Quomodo possum, nisi aliquis me docuerit? » Ego, ut de me interim loquar, nec sanctior sum hoc eunucho, nec studiosior; qui de Aethiopia, id etremis mundi finibus, uenit ad templum, reliquit aulam regiam — et tantus amor diuinae scientiae fuit, ut etiam in uehiculo sacras litteras legeret — et tamen, cum librum teneret et uerba domini cogitatione conciperet, lingua uolueret, labiis personaret, ignorabat eum, quem in libro nesciens uenerabatur. uenit Philippus, ostendit ei Iesum, qui clausus latebat in littera, et — o mira doctoris uirtus! — eadem hora credit, baptizatur, fidelis et sanctus est ac magister de discipulo: plus in deserto fonte ecclesiae quam in aurato templo reppter — neque enim epistularis angustia euagari longius patiebatur —, ut intellegeres te in scripturis sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ. si habes in potestatẽ rem
tuã uende: si nõ habes ꝓice.sol¬
lenti tunicã et palliũ relinqͦn¬
dũ est. scilicet nisi tu semꝑ re¬
crastinans et diem dedie trahẽs
caute et pedetemtim tuas posses¬
siunculas uendideris. Non habet
xp̃c unde alat pauꝑes suos. Tan¬
tum deo dedit qui se ipsũ obtu¬
lit. Apłi nauẽ tantũ et retia re¬
liquerunt. Uidua duo eramit¬
ti ingazophilatiũ. et ꝓfertur
cresi diuiciis. facile contẽpnnt
omĩa qui se semꝑ cogitat ẽẽ mo

Expanded text:
s in potestate rem tuam, uende; si non habes, proice. tollenti tunicam et pallium relinquendum est. scilicet, nisi tu semper recrastinans et diem de die trahens caute et pedetemptim tuas possessiunculas uendideris, non habet Christus, unde alat pauperes suos. totum deo dedit, qui se obtulit. apostoli tantum nauem et retia reliquerunt: uidua duo aera mittit in gazophylacium et praefertur Croesi diuitiis. facile contemnit omnia, qui se semper cogi
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit. Discamꝰ interris quo¬
rũ nob̾ scientia ꝑseueret incelo.
Obuius te manib excipiã et
ut in epte aliquid ac de armago¬
ri. tumiditate effundã quicqͥd
quesieris tecũ scire conabor. Ha¬
bes hic amantissimũ tui fratrẽ
eusebiũ qui litt̾arum tuarum
mͥ grãm duplicabit referens
honestatẽ moꝵ tuoꝵ contẽptũ¬

Expanded text:
inuenit. discamus in terris, quoinuenit. discamus in terris, quorum nobis scientia perseueret in caelo. Obuiis te manibus excipiam et, ut inepte aliquid ac de Hermagorae tumiditate effutiam, quidquid quaesieris, tecum scire conabor. habes hic amantissimum tui fratrem Eusebium, qui litterarum tuarum mihi gratiam duplicauit referens honestatem mo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ medicinã. Iacobꝰ. Petrus. Ioħes.
Iudas. septem epła ediderunt.
tã mysticas tã succinetas et bre-¬
ues pariter et longas. breues
inuerbis longas insententiis.
ut rarus sit qui nõ earum lec¬
tione concutiatur. Apocalipsis
ioħ̃is tot habet sacram̃ta qd̾
uerba. Parũ dixi ꝓmerito uo¬
luminis laus om̃is inferior
est in uerbis singulis multi¬
plices latent intelligentie. Oro
te frat̃ lem̃e inter hec uiuere
ista meditare. nicħ aliud nosse
nicħ querere: Nonne tibi uide¬
tur iam hinc int̾ris regni celes¬
tis habitaculũ. Nolo offendaris
inscripturis scĩs simplicitate
quasi uilitate uerboꝵ que uł
uicio int̃pretũ uł de industa
sic ꝓlata sũt ut rusticam con¬
temptionẽ facilius instruerẽt.
et inuna eadẽq sententia. alit̾
doctus alit̾ audiret indoctus.
Nõ sũ tam petulans et hebes ut
hec me nosse pollicear et eoꝵ
ti me p̃feromagistrũ. Renuens
comittem spondeo petenti da¬
tur. pulsanti aꝑitur querens

Expanded text:
se medicamina. Iacobus, Petrus, Iohannes, ludas septem epistulas ediderunt tam mysticas quam succinctas et breues pariter et longas: breues in uerbis, longas in sententiis, ut rarus non in earum lectione caecutiat. Apocalypsis lohannis tot habet sacramenta, quot uerba. parum dixi et pro merito uoluminis laus omnis inferior est; in uerbis singulis multiplices latent intellegentiae. Oro te, frater carissime, inter haec uiuere, ista meditari, nihil aliud nosse, nihil quaerere, nonne tibi uidetur iam hic in terris regni caelestis habitaculum? nolo offendaris in scripturis sanctis simplicitate et quasi uilitate uerborum, quae uel uitio interpretum uel de industria sic prolatae sunt, ut rusticam contionem facilius instruerent et in una eademque sententia aliter doctus, aliter audiret indoctus. non sum tam petulans et hebes, ut haec me nosse pollicear et eoruiti prae me fero: magistrum rennuens comitem spondeo. petenti datur, pulsanti aperitur, quaerens