comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illa quibus om̃s rerũ mundialiũ possessores adopus
ꝓflue largitatis. spe infinite remunerationis inuitat:
dicens. quod om̃s qui ꝓpter honore atq amorẽ suum
aut domum aut agrum aut quãcũq aliam facul¬
tatem inusus misedie p̾rogarit centuplum acci¬
ssat in futuro. Insuꝑ autẽ inquit & uitam eternam posi¬
lebit. Quid spondete maius credentib sibi potuit: qͥ
magnis feneratorib suis centupłu se redditurum
esse ꝓmisit: Nec solum hoc: s uitã inquit et̾nam
possidebit. Hoc multo plus est quã ipsa centupli retri¬
butio: qͥa id ipsũ qͦd quis in centuplo acciꝑit in ꝑpetuo
possidebit. Non ergo tunc fragilis & caduca possessio:
nec insimilitudinẽ terrenaꝵ diuitiaꝵ umbre p̃tereuntis
aut somnii uanescentis more ꝑitura. Quiquid datũ
ad̾o fuerit immortale erit: quicqͥd acceptũ fuerit sine
termino manebit. Ac ꝑhoc ut dixi plus quã centupłu

Expanded text:
illa, quibus omnes rerum mundialium possessores ad opus illa, quibus omnes rerum mundialium possessores ad opus profluae largitatis spe infinitae remunerationis invitat, dicens, quod omnis, qui propter honorem atque amorem suum aut domum aut agrum aut quamcumque aliam facultatem in usus misericordiae prorogarit, centuplum accipiat in futuro: insuper autem, inquit, et vitam aeternam possidebit. Quid spondere maius credentibus sibi potuit, qui magnis faeneratoribus suis centuplum se redditurum esse promisit? Nec solum hoc, sed vitam, inquit, aeternam possidebit. Hoc multo plus est quam ipsa centupli retributio, quia id ipsum, quod quis in centuplo acceperit, in perpetuo possidebit. Non erit ergo tunc fragilis et caduca possessio, nec in similitudinem terrenarum divitiarum, umbrae praetereuntis aut somnii vanescentis more peritura. Quidquid datum a deo fuerit, inmortale erit, quidquid acceptum fuerit, sine termino permanebit. Ac per hoc, ut dixi, plus quam centuplum
Abbreviated transcription (Latin):
debitum ⁊ s etiam ostendat aliquid quo se faciat debi¬
torem. Nam qui ꝓcalice aque frigide redditurũ se
dixit esse mercedem ⁊ ñ sołu uult soluere que acceꝑte:
s etiã demonstrat aliqua que soluat. Pius scilicet ac
misccłia plemis & consulere uolens ñ sołu diuiti largitati
s etiã pauꝑcule offeciosifati ostendit. quod obnox iũ
sibi mnaliquo dm faceret: etiã qui quod feneraret peni
tus non haberet: S forsitantibi quic̃q diues es indignũ
hoc facultatibus tuis opus pauꝑculorũ esse uideatur:
& uelis aliquam adte peculiariter pertinetem sponsi¬
onem sacre ꝓmissiones audire. Habes primum illud
qͦd adliuitem illum in euangełio ds loquitur. Uade¬
& uende omĩa tua bona: & habebis thesaurũ incelo.
De inde illud quod p̾cento interdictorio generaliter
iubet. nolite thesaurizare uobis thesauros interra:
thesaurizate autem uobis theauros in celo. Postremo

Expanded text:
debitum, sed etiam ostendat aliquid quo se faciat debidebitum, sed etiam ostendat aliquid quo se faciat debitorem. nam qui pro calice aquae frigidae redditurum se dixit esse mercedem non solum uult soluere quae acceperit, sed etiam demonstrat aliqua quae soluat. pius scilicet ac misericordia plenus et consulere uolens non solum diuiti largitati sed etiam pauperculae officiositati ostesibi in aliquo Deum faceret, etiam qui quod ftus non haberet. XVII. Sed forsitan tibi, quicumque dives es, indignum hoc facultatibus tuis opus pauperculorum esse videatur, et velis aliquam ad te peculiariter pertinentem sponsionem sacrae promissionis audire. Habes primum illud, quod ad divitem illum in evangelio deus loquitur: vade, vende omnia bona tua, et habebis thesaurum in caelo. Deinde illud, quod praecepto interdictorio generaliter iubet: nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, thesaurizate autem vobis thesauros in caelo. Postremo
Abbreviated transcription (Latin):
frigide tantũ in nomine discipuli am̃ dico uobis non
ꝑdet mercedem suã: Quid dici euidentius potuit: etĩa
eã rem infuturo habituram p̃miũ esse dixit que ĩ
p̃senti p̃ciũ non haberet: tantũq honoris cultui suo
tribuit: ut aliquid esset illic ꝑfidem. quod hic om̃i¬
no nichil esset ꝑ uilitatẽ. S tam̃ ne in hoc sibi quid̃a
forsitan blandirentur simula habendes exiguis pos¬
sent magna mercari: subtiliter posuit etiam ꝓcali¬
ce aque frigide. non ꝑiturã esse merecde: hoc utiq
euidenter ostendens. non ꝓparuo aliquid magnum
esse reddendum ⁊ s tam̃ qualecũq fiden opus non tt
ꝑiturum. habes itaq indubitabilem. future retributionis
securitatẽ : habes recipiendoꝵ bonoꝵ oꝑũ satis idoneũ
uade: qui quidem tante ñ solum fidĩ s etiã miscdie
atq pietatis est. ut ñ soluat tantũ qͦd ꝓmiserit quasi

Expanded text:
frigidae, tantum in nomine discipuli, amen dico uobis, non frigidae, tantum in nomine discipuli, amen dico uobis, non perdet mercedem suam. quid dici euidentius potuit? etiam eam rem in futuro habituram praemium esse dixit, quae in praesenti pretium non haberet: tantum honoris cultui suo tribuit, ut aliquid esset illic per fidem, quod hic omnino nihil esset per uilitatem. sed tamen ne in hoc sibi quidam forsitan blandirentur, si multa habentes exiguis possent magna mercari, subtiliter posuit etiam pro calice aquae frigidae non perituram esse mercedem, hoc utique euidenter ostendens non pro paruo aliquid magnum esse reddendum, sed tamen qualecumque fidei opus non esse periturum. habes itaque indubitabilem futurae retributionis securitatem habes recipiendorum bonorum operum satis idoneum uadem: qui quidem tantae non solum fidei sed etiam misericordiae atque pietatis est, ut non soluat tantum quod promiserit quasi
Abbreviated transcription (Latin):
tus post mortẽ ipse ñ possis: S quid quod dilectis¬
simũ uas dñi apłs paulus testificatur & clamat quod
quecumq homo in uita hac seminauerit hec post mor¬
tem metat ÷ & qui parce seminat. parce & metat: & qui
seminat inbe si nedictione ex benedictiõe: & metat: Fx
quo aꝑte intel ligi uoluit eos qui seminãt inparcita¬
te: benedictionẽ metere ñ posse. Cum enĩ dicens qui
parce seminat parce & metet. & qui seminat inbene¬
dictione ex benedic̃tione & metet. euidenter utiq be
nenedictionẽ in sola posuerit largitate: ostendit par¬
cos seminatores m̃dicitatem÷ largos benedictionem
esse messuros. S fortasse hec tibi quic̃q es infidelis
aut parum ualida: aut parũ aꝑta esse uideantur.
Qd quod dñs ipse in euangelio nichil quemquã de oꝑib
bẽnis ꝑdere xp̃ianũ manifestissime docet dicens: qui¬
cũq potum dederit umi exminmis istis calicem aque

Expanded text:
tus post mortem ipse non possis. sed quid, quod electistus post mortem ipse non possis. sed quid, quod electissimum uas dei apostolus Paulus testificatur et clamat, quod quaecumque homo in uita hac seminauerit, haec post mortem metat, et qui parce seminat parce et metat, et qui seminat in benedictione ex benedictione et metat. ex quo aperte intellegi uoluit eos, qui seminant in parcitate benedictionem metere non posse. cum enim dicens: qui parce seminat parce et metet, et qui seminat in benedictione ex benedictione et metet, euidenter utique benedictionem in sola posuerit largitate, ostendit parcos seminatores mendicitatem largos benedictionem esse messuros. XVI. Sed fortasse haec tibi, quicumque es infidelis, aut parum ualida aut parum aperta esse uideantur. quid quod dominus ipse in euangelio nihil quemquam de operibus bonis perdere Christianum manifestissime docet dicens: quicumque potum dederit uni ex minimis istis calicem aquae
Abbreviated transcription (Latin):
prouide intestam̃to caues ⁊ cur hec tam sollicite ac pru¬
denter interseris : absq dubio qͥa necessariã tibi dum
uiuis rẽ tuã iudicas : qͥa alienare te facultatibus tuis: &¬
ñ uis: & iniqͥssimũ putas te uiuo & incolumi aliũ tuo di¬
uitem fieri ÷ teautẽ mendicitate consumi. Uerũ ẽ nec ra¬
tionabile curã ab nuo: & qͥcqͥd ate in ħc modu dicitur
ꝓbo: s inuno tam̃ mͥ satiffieri ate cupio. Quid est qͥd
tu qui tibi usum rerũ tuaꝵ tantoꝑe necessariũ putas:
fructus acredditus facultates tue post mortẽ neces¬
sarios esse ñ putas: Dicis absq dubio quia mortuo
nichil opus est nec reseruandum mͥ quicquã intem¬
pus illud est: quia de functus ac nichil sentienfes nec
delectari posum possessione rerum meaꝵ ÷ neq amis¬
sione cruciari. Euidens causa ẽ. Ergo iccirco moriens
substantiam tuã alteri deputas: quia caꝑe ex ea fruc.¬

Expanded text:
provide in testamento caves, cur tam sollicite ac pruprovide in testamento caves, cur tam sollicite ac prudenter interseris? absque dubio, quia necessariam tibi, dum uiuis, rem tuam iudicas, quia alienare te facultatibus tuis non uis et iniquissimum putas uiuo te et incolumi alium tuo diuitem fieri, te autem mendicitate consumi. uerum est nec inrationabilem curam abnuo, et quidquid a te in hunc modum dicitur probo. sed in uno tamen mihi satis fieri a te cupio. quid est quod tu, qui tibi usum rerum tuarum tantopere necessarium putas, fructus ac reditus facultatis tuae post mortem necessarios esse non putas? dicis absque dubio, quia mortuo nihil opus est nec reseruandum mihi quidquam in tempus illud est, quia defunctus ac nihil sentiens nec delectari possum possessione rerum mearum neque amissione cruciari. euidens causa est. ergo idcirco moriens substantiam tuam alteri deputas, quia capere ex ea fruc
Abbreviated transcription (Latin):
ac uegetus heredibus tradidisti: s intestam̃to ipso
ꝓuidentissime caues & sollicite acdiligenter inscribis:
quando ego ex rebus humanis excessero: tunc mͥ tuille
carissime heres esto. Dic mͥ queso cur huic carissimo
ut ipse ais ac deuintissimo tuo tam diunichil detuo
tͥbuis. tam diu nichil de tuo tradis quã diu te pu
tas uicturum: s tum cũ te uides esse morituru̾: s
qͥa dico cũ esse te moriturũ udes: imino ia caues pro.¬
uidentissime ne uel spirante uł moriente te quicquã de
tuo habeat: s iam defuncto om̃ino iam mortuo. Et mirũ
est quod hoc ipsum sinis ut funestato te tua habeat nisi
etiã iã exportatio atq tumulato: atq tumulato: quauis
etia in hoc quod ais quando ego reb humanis excessero
id ipsum cauisse uidearis. Hoc est eñi ex reb humanis peni¬
tus excedere: totũ omnino cũ suo corpore hominẽ inp̃sen¬
tia humanaꝵ rerũ esse desisse. Dic mͥ itaq cur hec tam

Expanded text:
ac uegietus heredibus tradidisti, sed in testamento ipso ac uegietus heredibus tradidisti, sed in testamento ipso prouidentissime canes et sollicite ac diligenter inscribis: \'quando ego ex rebus humanis excessero, tutic mihi tu ille carissime heres esto ? dic mihi, quaeso, cur huic carissimo, ut ipse ais, ac deuinctissimo tuo tamdiu nihil de tuo tribuis tamdiu nihesse victurum, sed tum cum te vides esse moriturum? Et quid dico cum esse te moriturum vides? Immo id caves providentissime ne vel spirante, vel moriente te quidquam de tuo habeat, sed jam defuncto omnino, jam mortuo. Et mirum est quod hoc ipsum sinis ut funestato te tua habeat, nisi etiam jam exportato atque tumulato. Quamvis etiam in hoc quod ais, Quando ego ex rebus humanis excessero, id ipsum cavisse videaris. Hoc est enim ex rebus humanis penitus excedere, totum omnino cum suo corpore hominem in praesentia humanarum rerum esse desisse. Dic mihi itaque cur haec tam
Abbreviated transcription (Latin):
rit: aduocatos requirit ⁊ patronos adhibet ÷ officia¬
liũ grãm fauoremq mercatur: & hec oĩa metu iudi¬
cii futuri agit cũ tam̃ euentũ iudicii comparare non
possit: adeo & siuictoriã emere ipsam ñ ualet: spem
tam̃ uictorie magno emit. Dic mͥ quisquis ille es qui
credere te iudicium dĩ dicis tusi uł supradictorũ ex¬
emplohominũ iudicandu te esse ado crederes: ñ ne
spem ac salutem tuã quolibet p̾cio comparares :S
ñ credis utiq ñ credis. Et licet credulitatẽ tuã uerbis
uelis asseuerare: non credis. Uerbis enĩ ut ait apłs con¬
fiteris: s factis negas. Deniq ut infidelitatẽ tuã tibimet
ex te ipso ꝓbem. Dic mͥ obsecro quisqͥs ille es qui sub¬
stantiã tuã uel ꝓpinquo cuipiã diuiti. uł affim. uel
sihi forte de sunt etiam extraneo derelinquis: cur eã
non sanus a te atq in columis ab dicasti: cur non sospes

Expanded text:
rit, aduocatos requirit patronos adhibet officiarit, aduocatos requirit patronos adhibet officialium gratiam fauoremque mercatur, et haec omnia metu iudicii futuri agit, cum tamen euentum iudicii conparare non possit. adeo etsi uictoriam emere ipsam non ualet, spem tamen uictoriae magno emit. dic mihi, quisquis ille es, qui credere te iudicium dei dicis, tu si uel supradictorum exemplo hominum iudicandum te esse a deo crederes, nonne spem ac salutem tuam quolibet pretio conparares ? sed non credis utique, . non credis, et licet credulitatem tuam uerbis uelis adseuerare, non credis; uerbis enim, ut ait apostolus, confiteris sed factis negas. denique ut infidelitafcem tuam tibimet et te ipso probem, dic mihi, obsecro, quisquis ille es, qui substantiam tuam uel propinquo cuipiam diuiti uel àdfini, uel, si hi forte desunt, etiam extraneo derelinquis, cur eam non sanus a te atque incolumis abdicasti? cur non sospes
Abbreviated transcription (Latin):
sitis: Quanto minore cura minore ambitu id uobis
p̃stare potiustis ut semꝑ beati esse possetis. Cuius qui¬
dem rei causam aliam om̃ino inuenire ñ possum nisi
soła tantũmodo incredulitatem atq ꝑfidiam: idest
quod aut iudicandos se a dõ homines esse ñ putatant :¬
aut resurrecturos oĩno ẽẽ non credunt. Nemo est eũi
qͥ resurrecturũ se & iudicandum ado de oꝑibus bonis
ac malis certus sit qui non uł spei ac beatitudini sue
p̾stet ut ꝓbonis rebus ꝑ hennia bona capiat: uel ti¬
mori. atq discrimini ne pro malis mala eterna pacia
cause est ut si credit quedixit ds non timeat
que minatur ds: si non credit uerbis que dixit deus:
sionibus dei credere: qui ñ sic agit ut possit ad ꝓmis¬
sa a do p̃remia ꝑuenire. Inipsa quippe hac uita ho¬
minum si iudicandum se aliquis ab humana harc potes¬
tate & rapiendum se ad tribunal terrenũ esse cognoue¬

Expanded text:
sitis! quanto minore cura minore ambitu id uobis sitis! quanto minore cura minore ambitu id uobis praestare potuistis, ut semper beati esse possitis! cuius quidem rei causam aliam omnino inuenire non possum nisi solam tantummodo incredulitatem atque perfidiam, id est, quod aut iudicandos se a deo homines esse non putant aut resurrecturos omnino esse non credunt. nemo est enim qui resurrecturum se et iudicandum a deo de operibus bonis ac malis certus sit, qui non uel spei ac beatitudini suae praestet, ut pro bonis rebus perennia bona capiat, uel timori atque discrimini, ne pro malis mala aeterna patiacausae est ut, si credit quae dixit deus, non timeat quae minatur deus? si non credit uerbis quae dixit deus, se probat promissionibus dei credere qui non sic agit, ut possit ad promissa a deo praemia peruenire. in ipsa quippe hac vita hominum, si iudicandum se aliquis ab humana hac potestate et rapiendum ad tribunal terrenum esse cognoue
Abbreviated transcription (Latin):
Ac sic quida quos in oĩ uita quasi extrancos alienosq ha¬
buerant. subito in extremis ꝓpinqͦf
extraneisemꝑ fuere uiuentiũ: pa rentes esse in¬
rentes esse in¬
cipiunt mortuoꝵ. In troducum enim repente intes¬
tamentũ quos nũquã introduxere in affectum ⁊ &
hoc maxime ut dixi aut locupletes aut nobiles aut
honoratos: & qui nisi potentes essent. parentes forsi¬
tan non fuissent. Ridicula miseri testatoris ãbicio:
dans censum ꝓprie facultatis ad cõparandum mendatiũ
ꝓpinquitatis: emens p̾cio hereditatis nom̃ heredis÷ &
totis patrimonii sui uirib hoc elaboratis ne se ille qui
heres scribitur parente neget: & ut testator infelicis¬
simus stultissima ac miserrima uanitate facto herede
nobili. quia in uita sua humilior esse uisus est: hono¬
ratior in morte esse uideatur. Ocetitas o in sama. qͣnto
studio infelicissumi homines id efficitis ut in eternitate

Expanded text:
ac sic quidam quos in omni uita quasi extraneos alienosque haac sic quidam quos in omni uita quasi extraneos alienosque habuerant subito in extremis propinquos extranei semper fuere uiuentium parentes esse incipiunt mortuorum. introducunt enim repente in testamentum quos numquam introduxere in affectum, et hoc maxime, ut dixi, aut locupletes aut nobiles aut honoratos et qui nisi potentes essent, parentes forsitan non fuissent. ridicula miseri testatoris ambitio, dans censum propriae facultatis ad conparandum mendacium propinquitatis, emens pretio hereditatis nomen heredis et totis patrimonii sui uiribus hoc elaborans, ne se ille,. qui heres scribitur, parentem neget, et ut testator infelicissimus stultissima ac miserrima uanitate facto herede nobili, qui in uita sua humilior esse uisus est, honoratior in morte esse uideatur. o caecitas o insania! quanto studio, infelicissimi homines, id efficitis, ut miseri in aeternitate
Abbreviated transcription (Latin):
enim existis de quibus loquimur morte appropinquante fi¬
lios ñ habent : quert̃ infidelissime quos aut ꝓpinquos aut
affines suos dicant: aut si id forte de ẽ querunt saltim ali¬
qua nouaꝵ necessitudinũ ficta noĩa. Nec inter est ut dixi
apud eos quoꝵ meminerint dum mͦ sui obluiscantur÷
non inter est quos amare se dicant du mͦ animas suas
oderint: non int̾ est quos diuites faciant du mͦ se eter
tantũ queso dese miserruni omiũ male ꝓmeruerunt.
ut du alioꝵ uoluptatib seruiunt. seꝑpetuo ꝑsequan¬
tur: Nideas em̃i a quibusdam infelicissima uanitate in¬
uestigari quosdã nouos ac nobiles ꝓpinquos ÷ uideas
incognitaꝵ agiationũ pudenda nomina. & recentiũ
ac p̃potentiũ affinitatum ridicula comm̃ta: cũ dicat
quis de aliquo ad optiuo ac subitaneo ꝓpinquo illum
heredem facio parentẽ meũ ÷ aut quecumq scẽ ꝓfessi¬
onis uidua uł puella. ilłu heredẽ scribo ꝓximũ meu̾

Expanded text:
enim ex istis, de quibus loquimur, morte adpropinquante fienim ex istis, de quibus loquimur, morte adpropinquante filios non habent, quaerunt infidelissime quos aut propinquos aut adfines suos dicant, aut, si id forte deest, quaerunt saltim aliqua nouarum necessitudinum ficta nomina. nec interest, ut dixi, apud eos quorum meminerint, dummodo sui obliuiscantur: non interest quos amare se dicant, dummodo animas suas oderint, nec interest quos diuites faciant, dummodo se aetantum, quaeso, de se miserrimi omnium male promeruerunt, ut dum aliorum uoluptatibus seruiunt, se perpetuo persequantur! uideas enim a quibusdam infelicissima uanitate inuestigari quosdam nouos ac nobiles propinquos, uideas incognitarum agnationum pudenda nomina et recentium ac praepotentium adfinitatum ridicula commenta, cum dicat quis de aliquo adoptiuo ac subitaneo propinquo: illum heredem facio parentem meum: aut quaecumque sanctae professionis uidua uel puella: illum heredem scribo proximum meum.
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑdiscipline iusticiam parẽtibus ꝑ munificentie lar¬
gitatem: Et filiis enĩ hoc disciplina p̾stat ut saludem
caplant ꝑpetuam: & parentib largitas ut mortem
effugiant sempiternam: S cui hec dicimus. aut cur
dicimus: ubi aꝑtas aures aut uidentes oculos inueni¬
re poterimus : Om̃s eñi ut de impiis legimus pene om̃s
declinauerunt simul mutiles facti sunt: non est qui
faciat bonum. ñ est pene usq adunũ. Noua quippe
amentia tam seculares quam etiam quo sd̃a religio¬
nem ꝓfessos: incessit homines: Si quidẽ ut dudum ce
ture necessitudinem fieripotest s etĩa agnatis &
cognatis: neq solum ut aiunt ex directo s etiam ex obli¬
quo & extransuerso. immo potius ex aduerso ꝑuersoq
uenientib resꝓprie facultate̾s id est p̾ciũ sue redemp¬
tionis addic̃t: nec initerest pene iam apud homines qͥ¬
bus consulant dum mͦ sibi om̃ino ñ consulant. Si qui

Expanded text:
per disciplinae institutionem, parentibus per munificentiae larper disciplinae institutionem, parentibus per munificentiae largitatem. Et filiis enim hoc disciplina praestat ut salutem capiant perpetuam, et parentibus largitas ut mortem effugiant sempiternam. XIII. Sed cui haec dicimus, aut cur dicimus? Ubi apertas aures aut videntes oculos invenire poterimus? Omnes enim, ut de impiis legimus, pene omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est pene usque ad unum . Nova quippe amentia tam saeculares quam etiam quosdam religionem professos incessit homines. Siquidem, ut dudum dicturae necessitudinem ferri potest, sed etiam agnatis atque cognatis; neqquo et ex transuerso, immo potius ex auerso peruersoque uenientibus res propriae facultatis, id est pretium suae redemptionis addicunt. nec interest paene iam apud homines quibus consulant, dummodo sibi omnino non consulant. si qui
Abbreviated transcription (Latin):
uita sui fuerit oblitus. Ad eo om̃is ei spes penitus ab¬
sciditur. & om̃is uite aditus obserat᷑: ut cum una sit
biliter orare: etiã hac peccator letifere obluuonis ani¬
maduersione damnetur: ut ei nec memoria quidem dĩ
a quo sꝑare debeat relinquatur. hec gͦ cogitent qui d̃u
filios habere diuites post mortem cupunt: futuroꝵ
suppliciorũ nec in morte meminert̃. Hec cogitent qui
ut in hac caduca & breui uita heredes diuites habeant e¬
terna seipsos morte condẽpnant: in qͦ qͥdẽ non tã illos
amant. qͣm se oderunt ÷ quia ñ tã salubris amor ẽ qui
breui consulit: quã graue odium qͦd mnet̾nitate cruiabit
Et ideo deus nr̃ ut inpͥmo dudu libello diximꝰ disciplinã
parentes thesaurizare iubet filiis ñ pecuniã: ꝑhennia
p̃cipit ñ ꝑitura conferre: scilicet quia res istuis uite at
q: opus scm & filiis pariter & parentibus ꝓsunt. filiis uti

Expanded text:
uita sui fuerit oblitus. adeo omnis ei spes penitus abuita sui fuerit oblitus. adeo omnis ei spes penitus absciditur et omnis uitae aditus obserate, ut, cum una sit biliter orare, etiam hac peccator letiferae obliuionis animaduersione damnetur, ut ei nec memoria quidem dei, a quo sperare debeat. relinquatur. haec ergo cogitent qui, dum filios habere post mortem diuites cupiunt, futurorum suppliciorum nec in morte meminerunt: haec cogitent qui, ut in hac caduca et breui uita heredes diuites habeant, aeterna se ipsos morte condemnant. in quo quidem non tam illos amant quam se oderunt, quia non tam salubris amor est, qui breui consulit, quam graue odium, quod in aeternitate cruciabit. et ideo deus noster, ut in primo dudum libello diximus, disciplinam parentes thesaurizare iubet filiis non pecuniam, perennia praecipit non peritura conferre. scilque opus sanctum et filiis pariter et parentibus prosunt: filiis utique
Abbreviated transcription (Latin):
omñe substantĩa sũa tradere: ut posset sibi in fłamis sitis
uniꝰ saltĩ hore requiẽ comparare. Desiderabat eñi admi¬
tigandas fauciũ flamas: uel tinctũ aquã pauꝑis digitũ.
Quomodo ñ quanto libet p̾cio mercari requĩe p̃optaue¬
rat : qui parua refrigerii guttã tam magno ambitu
postulabat : Sed iam ista quid ꝓderant: aut quid u¬
uabat miserũ quod tunc ꝓ se offerre oĩa uolebat qͥ male
ante noluerat : uł quid tunc ꝓderat qͦd dare cuncta cupi¬
ebat que iam amiserat ⁊ qui nichil tunc ꝓse dederat qͣn¬
do omĩa possidebat : sera quippe ut ait inscripturis sp̃c
sc̃s sera est penitentia mortuoꝵ. Qñ non est inquit ad¬
d̾m patre sermo diuinus non est in morte qui memor
sit tui᷑. in inferno aut̃ quis confitebitur tibi: Exeludi
penitus a confessione peccati peccatorẽ mortuũ ꝓ.testat᷑:
nec posse esse quẽquã postea di memorem. qui in hac

Expanded text:
omnem substantiam suam tradere, ut posset sibi in flammis situs omnem substantiam suam tradere, ut posset sibi in flammis situs unius saltim horae requiem conparare. desiderans enim ad mitigandas faucium flammas uel tinctum aqua pauperis digitum quomodo non quantolibet pretio mercari requiem praeoptauerat, qui paruam refrigerii guttam tam magno ambitu postulabat? sed iam ista quid proderant aut quid iuuabat miserum quod tunc pro se offerre omnia uolebat, qui male ante noluerat? uel quid tunc proderat quod dare cuncta cupiebat, quae iam amiserat, qui nihil tunc pro se dederat, quando omnia possidebat? sera quippe, ut ait in scripturis spiritus sanctus, sera est paenitentia mortuorum. quomodo? non est enideum patrem sermo diuinus, non est in morte qui memor sit tui: in inferno autem quis confitebitur tibi? excludi penitus a confessione peccati peccatorem mortuum protestatur nec posse esse quemquam postea dei memorem, qui in hac
Abbreviated transcription (Latin):
ignibꝰ defluebat: ñ tantũ delectabat q̃d heres suus pascebat parasitos
& helluones copiis suis: ꝗͣ. angebat qͦd ipse pascebat flamas medullis. silis
& puto siquis ei tc̃ optionis copiã p̾stitisset utrum ne mallet di¬
uites heredes suos esse an se inmiseriis torm̃tisq ñ eẽ
uoluerat ꝓfecto illos om̃ib bonis alienari.Dum modo
ille possit malis om̃ib liberari: uoluerat offerre oĩa
que posstdeat dum mͦ euaderet que ꝑferebat : uolu¬
erat cunctam illam substantiam quam habuerat &¬
temporales argenti &e auri thesauros ꝓse dare ut iu¬
ges supplicioꝵ in mortaliũ cruces & ꝑhenne illud in¬
incendiũ sr̃ieeta si quomͦ possit diuitiaꝵ suaꝵ mole
restingueret: & ex undantes ignium globos. oppo¬
sita ingentium facultatũ unmensitate ꝓhiberet.
Et quid dicam hec uoluisse eum ut interminabile illud ma¬
lum redimeret facultatib suis: plus dico aliquid÷ uoluerat

Expanded text:
ignibus defluebat, non tantum delectabat quod heres suus pascebat parasitos ignibus defluebat, non tantum delectabat quod heres suus pascebat parasitos et helluones copiis suis quantum angebat quod ipse pascebat flammas medullis suis. et puto, si quis ei tunc optionis copiam praestitisset, utrumne mallet diuites heredes suos esse an se in miseriis tormentisque non esse, uoluerat profecto illos omnibus bonis alienari, dummodo ille posset malis omnibus liberari, uoluerat offerre omnia quae possederat, dummodo euaderet quae perferebat, uoluerat cunctam illam substantiam quam habuerat temporales argenti et auri thesauros pro se dare, ut iuges suppliciorum inmortalium cruces et perenne illud incendium superiecta, si quo modo posset, diuitiarum suarum mole restingueret et exundantes ignium globos opposita ingentium facultatum inmensitate prohiberet. et quid dicam uoluisse eum, ut interminabile illud malum redimeret facultatibus suis? plus dico aliquid: uoluerat
Abbreviated transcription (Latin):
bat. O quanta rerũ mutatio facͣ fuerat ⁊ tangitunc
abeo desiderabat quem etiã uidere ante despexerat.
hec gͦ diuites cogitent: qui redimere facultatibus siuis
nolunt ne ista paciantur. Diues fuit ille de quo nunc lo¬
quim᷑ ÷ diuites sunt & isti ad quos nunc loquim᷑: unius
om̃es ⁊ caueant ne suit etiã conditionis uniꝰ. Non liberabͣt
enĩ filii diuites parentes reos: nec restringuet fla mas mi.¬
seri testatoris deliciis affluentib opulentiis heres. Durũ
est ab aliquo filiis ac ꝓpinquis parũ relinqui: multo ẽ
durius in eternitate dorqueri. Opinor eñi diuitẽ illum
cũ torqueret᷑ non tantum delectabant opes heredis
sui quantũ angebant dormenta corporis sui : ñ tantũ
delectabat quod heres suus bene epulabatur. quam
angebat quod ipse male cruciabat᷑ : ñ tantũ delectabat qdđ̃
heres fuis ĩexqͥsitis deliciis affluebat. ꝗͣ angebat qͦd ipse ĩ tolerandis

Expanded text:
bat. o quanta rerum mutatio facta fuerat! tangi tunc bat. o quanta rerum mutatio facta fuerat! tangi tunc ab eo desiderabat, quem etiam uidere ante despexerat. .XII. Haec ergo diuites cogitent, qui redimere facultatibus suis nolunt, ne ista patiantur. diues fuit ille, de quo nunc loquimur, diuites sunt et isti, ad quos nunc loquimur. unius sunt nominis: caueant ne sint etiam condicionis unius. non liberabunt enim filii diuites parentes reos, nec restinguet flammas miseri testatoris deliciis afluentibus opulentus heres. durum est ab aliquo filiis ac propinquis parum relinqui: multo est durius in aeternitate torqueri. opinor enim diuitem illum, cum torqueretur, non tantum delectabant opes heredis . sui quantum angebant tormenta corporis sui, non tantum delectabat quod heres suus bene epulabatur quam angebat quod ipse male cruciabatur, non tantum delectabat quod heres suus in exquisitis deliciis afluebat quam angebat quod ipse intolerandis
Abbreviated transcription (Latin):
e computruerat: ꝑillũ cuiꝰ fetorẽ ac squalorẽ longe refugerat:
qͥ m̃broꝵ suoꝵ ulc̾ibꝰ canes pauerat: quẽ scatentes uermiũ globi &̃
intra recessus ꝑesi corꝑis exararant. O grauis nimiũ ⁊ lugenda ꝯdi-¬
cio. Pauꝑ beatitudinem emit mendicitate: diues suppli-¬
cium facultate: pauꝑ cũ penitus nil haberet emit et̾¬
nas diuitias egestate. O quã has facilius tam multa
rerũ possessione diuespotuerat comparare: qui utt̃
tormenta estuans. & inter supplicia ꝓclamans. pater
in quit abrahã miserere mei: & mitte lazarũ ut in¬
tinguat extremũ digiti sui inqua. ut refrigeret lin¬
guam meam ⁊ quia cruior in hac fłama. Non horrebat
tunc scilicet diues ille ad lazari quoncdã pauꝑis manũ:
nec declinabatr auxilium inseri esꝰ digito ori suo:
s& mitigari intollerandas fãcium flaminas illius
pridẽ fetide ac squalentis mamis munere postula-¬

Expanded text:
ie conputruerat, per illum, cuius faetorem ac squalorem longe refugerat, ie conputruerat, per illum, cuius faetorem ac squalorem longe refugerat, qui membrorum suorum ulceribus canes pauerat, quem scatentes uermium globi etiam intra recessus peresi corporis exararant. o grauis nimium et lugenda condicio! pauper beatitudinem emit mendicitate diues supplicium facultate: pauper, cum penitus nil haberet, emit aeternas diuitias egestate. o quanto, has facilius tam multa rerum possessione diues potuerat conparare, qui inter tormenta aestuans et inter supplicia proclamans: pater, inquit, Abraham, miserere mei et mitte Eleazarum, ut intinguat extremum digiti sui in aqua, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. non horrebat tunc scilicet diues ille Eleazari quondam pauperis manum nec dedignabatur auxilium: inseri eius digitos ori suo et mitigari intolerandas faucium flammas illius pridem faetidae ac squalentis manus munere postula
Abbreviated transcription (Latin):
tam refigerii impetrare ñ poterat. Illi erant in ab un-¬
dantia. s ille inegestate ⁊ illi ingratulatione. s ille
indolore: illi indiitiis. s ille intormentis : illi fortas¬
se iugit᷑ inluxuria: s ille semꝑ inflamina. O infelix.
& miseraͥda cõditio: Bonis suis aliis p̃parauit beati¬
tudin̾e. sibi afflictionẽ : aliis gaudia. sibi lacrimas:
aliis uoluptatẽ breuẽ. sibi igñe ꝑhenne. Ubi erant
tunc affinis. ubi ꝓpinqui: ubi uel filii si habuerat.
uł germani quoꝵ meminerat÷ & quos certe tanto amore
Mlexerat ut eoꝵ non insuplicio quidẽ positus obliuisce¬
retur: Quid ei ꝓderant: quid suffragabãnt᷑: Toe qͤbat᷑ infelix:
& opes suas aliis deuorantib. ille refrigerii guttam ar-¬
dens petebat: impetrare ñ poterat: & hoc siquid addi
ad penã potest ꝑillum sibi tribui postulabat: quem
aliquando contempserat ꝑillum quiim pũre ac sam¬

Expanded text:
tam refrigerii inpetrare non poterat. illi erant in abuntam refrigerii inpetrare non poterat. illi erant in abundantia sed ille in egestate, illi in gratulatione sed ille in dolore, illi in diuitiis sed ille in tormentis, illi fortasse iugiter in luxuria sed ille semper in flamma. 0 infelix et miseranda condicio! bonis suis aliis praepararat beatitudinem sibi adflictionem, aliis gaudia sibi lacrimas, aliis uoluptatem breuem sibi ignem perennem. ubi erant tunc adfines ubi propinqui, ubi uel filii, si habuerat, uel germani, quorum meminerat et quos certe tanto amore dilexerat, ut eorum ne in supplicio quidem positus obliuisceretur ? quid ei proderant quid suffragabantur ? torquebatur infelix et opes suas aliis deuorantibus ille refrigerii guttam ardens petebat et inpetrare non poterat. et hoc, si quid addi ad poenam potest, per illum sibi tribui postulabat, quem aliquando contempserat, per illum, qui in pure ac san
Abbreviated transcription (Latin):
ta ĩmoderate filiis facultas: parentũ est sempiterna m̃di¬
cias. Ac ꝑ hoc nulliparentib magis noxii: quã filii
nimis amati: Dum enulli patris bonis affluunt: paren.¬
tes insempiternitate cruiant᷑. Etiã si tã pius sit filius
ut refrigerandi supplicii paterni gr̃a cumunicare cũ
patre postea bona relicta cupiat. ñ ualebit redere
siquidem post mortem patri pietas filii: ñ poterit qͦd
unicuiq indeuotio sua & infidelitas denegarit. Ideoq
uxta apłm unusquisq sarcinas suas cogitet: quia unꝰ
quisq hominũ sua onera portabit. flaminȩ in feliciũ
mortuoꝵ: diuitiis ñ refrigerant᷑ heredii. Diues ille ĩ
euangełio qui purpura induebatur & bysso absq du¬
bio qui locuplex in hoc scło ipse fuerat etiã heredes su¬
os morte ditarat ÷ s nequaquã. hoc ei ꝓderat quod opi¬
bus ac talentis eiꝰ germani duutes incubabant: & ille gut¬

Expanded text:
ta inmoderate filiis facultas parentum est sempiterna mendita inmoderate filiis facultas parentum est sempiterna mendicitas, ac per hoc nulli parentibus magis noxii quam filii nimis amati. dum enim illi patriis bonis afluunt, parentes in sempiternitate cruciantur. etiamsi tam pius sit filius, ut refrigerandi supplicii paterni gratia communicare cum patre postea bona relicta cupiat, non ualebit: reddere siquidem post mortem patri pietas filii non poterit quod unicuique indeuotio sua et infidelitas denegarit. ideoque iuxta apostolum unus quisque sarcinas suas cogitet, quia unus quisque hominum sua onera portabit. flammae infelicium mortuorum diuitiis non refrigerantur heredum. diues ille in euangelio, qui purpura induebatur et bysso, absque dubio qui locuples in hoc saeculo ipse fuerat, etiam heredes suos morte ditarat. sed nequaquam hoc ei proderat, quod opibus ac talentis eius germani diuites incubabant, et ille gut
Abbreviated transcription (Latin):
est particeps fid̃i: participẽ se beati faciat exempli. Si
illi tunc ob dm donantes omĩa sua etiã se ipsos exhereda¬
uere uiuentes: discite uos qͣs bona ur̃a uel ipsi heredita¬
re morientes. Oportet quippe uos mͥ credite. etĩa inter fili¬
os urõs: salutis animaꝵq ur̃aꝵ non obliuisci. Propinqua
eñi ur̃a pignora esse uobis & coniunctissima satis certũ
est: s mͥ credite nemo uobis ꝓpinquior. nemo coniune¬
tior quã uos ipsi Amate itaq non obsistimꝰ. amate
filios urõs: s tam̃ scđo auobis gradu. Ita illos diligite:
ne uos odisse iudeamini. In consultus namq & stultus
amor est: alterius memor. & sui uimemor. Non accipiet
inquit scriptura sacra iniquitatem patris filius: neq
pateraccipiet iniquitatẽ filii sui. Et apłd: linusquisq¬
inquit ꝓprium omis suũ portabit. Relicte itaq filiis diui.¬
tie parentes non liberau t de mendicitate: immo relic¬

Expanded text:
est particeps fidei participem se beati faciat exempli. si est particeps fidei participem se beati faciat exempli. si illi tunc ob deum donantes omnia sua etiam se ipsos exheredauere uiuentes, discite uos, quaesumus, bona uestra uel ipsi hereditare morientes. oportet quippe uos, mihi credite, etiam inter filios uestros salutis animarumque uestrarum non obliuisci. propinqua enim uestra pignora esse uobis et coniunctissima satis certum est: sed, mihi credite, nemo uobis propinquior, nemo coniunctior quam uos ipsi. amate itaque, non obsistimus, amate filios. uestros, sed tamen secundo a uobis gradu: ita illos diligite, ne uos odisse uideamini; inconsultus namque et stultus amor est alterius memor et sui inmemor. non accipiet, inquit scriptura sacra, iniquitatem patris filius, neque pater accipiet iniquitatem filii sui. et apostolus unus quisqinquit, proprium onus suum portabit. XI. Relictae itaque filiis diuitiae parentes non liberant de mendicitate, immo relic
Abbreviated transcription (Latin):
quod inprincipiis statim ipsis octo hominũ milia
biduo eccłie accessisse referuntur: Pateatq estimatio¬
ne que ceteris diebus uniuers generis multitudo credi¬
dĩt: ubi duo tantũmodo dies preter disparem etatem
pariter ac sexũ tantã uiroꝵ copiã ꝓcrearunt. Unde cum
tã innumerabilis iam tunc etĩa ꝑfecta plebs fuerit : que¬
ro a uobis cũ quib locor. cuncti parentes millis tot ac
tantis tunc credentiũ milib tanta fidei ꝑfectione uiuen¬
tib om̃s necũ filiis: an om̃s sine filiis fuerint. Neutrum
opinor. Nulla eñi cecłie plebs est: non de utroq ꝑmix
bent cui relinquere substantias suas debeãt: cũ uideant
cui relinquerint. tunc illi filios non habentes. Sin aut
habent: discant quid etiã ipsos oporteat facere: cũ uide¬
ant tunc parentes amortẽ filii dĩ. filiis p̾tulisse: habet gͥ
om̃is etas: habet om̃is conditio quod sequatur. Quic̃q

Expanded text:
quod in principiis statim ipsis octo hominum milia quod in principiis statim ipsis octo hominum milia biduo ecclesiae accessisse referuntur, pateatque aestimationi, quae ceteris diebus uniuersi generis multitudo concreuerit, ubi duo tantummodo dies praeter disparem aetatem pariter ac sexum tantam uirorum copiam procrearunt. unde cum et tam innumerabilis iam tunc et tam perfecta plebs fuerit, quaero a uobis, cum quibus loquor, cuncti parentes, in illis tot ac tantis tunc credentium milibus, tanta fidei perfectione uiuentibus, omnesne cum filiis an omnes sine filiis fuerint? neutrum, opinor; nulla enim ecclesiae plebs est non de utroque permixtbent, cui relinquere substantias suas debeant, cum uideant cui reliquerint tunc illi filios non habentes. sin autem habent, discant quid etiam ipsos oporteat facere, cum uideant tunc parentes amorem dei filiis praetulisse. habet igitur omms aetas habet omnis condicio quod sequatur: quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
mitas. scilicet quo faciluis etiã ipsa nc̃ faciat que alios
fecisse ante cognoscat : ostendimꝰ pͥmo lilro hec que e¬
tiã nẽ ab aliquantis xp̃i mitatorib fiunt ñ medio cri¬
ter s abundanter: nec a paueississimis s a ppłis: nec ab a¬
qͥssimis. s pene a recentissimis nuꝑ ẽe cõpleta. Qa enĩ nom ⁊ ad huc ꝓpe ĩ ocłis
omĩa cõmuma: Et iterum: Gr̃a quoq magna erat in
illis om̃ib ÷ nec enĩ quisquã egens erat inter illos: qͥc̃q
eñi possessores p̾̃dicoꝵ ac domoꝵ erant. uendentes affere¬
bant p̾cia uenditoꝵ: & ponebant ante pedes apłoꝵ.
Aubi quoq. E nemo exeo qͦd posidebat: suũ ꝓpriũ esse di¬
cebat. Atq hoc ñ paruus credentium numerus. Ne quẽ
forsitan minor scripturaꝵ auctoritas moueat du pu¬
tat exempla esse paucoꝵ. que fuerit quippe tunc mul¬
titudo eccłie principalis uł ex hoc solo agnosei potest.

Expanded text:
mitas, scilicet quo facilius etiam ipsa nunc faciat quae alios mitas, scilicet quo facilius etiam ipsa nunc faciat quae alios fecisse ante cognoscat, ostendimus primo libro haec, quae etiam nunc ab aliquantis Christi imita-toribus fiunt, non mediocriter sed abundanter, nec a paucissimis sed a populis, nec ab antiquissimis sed paene a recentissimis nuper esse conpleta. quid enim noui et adhuc prope in oculis omnia communia. Et iterum: Gratia quoque magna erat in illis omnibus; nec enim quisquam egens erat inter illos. Quicumque enim possessores praediorum ac domonebant ante pedes apostolorum. alibi quoque: et nemo ex eo quod possidebat s.uum proprium esse dicebat. atque hoc non paruus credentium numerus, ne quem forsitan minus scriptorum auctoritas moueat, dum putant exempla esse paucorum. quae fuerit quippe tunc multitudo ecclesiae principalis uel ex hoc solo agnosci potest,
Abbreviated transcription (Latin):
cere conatur: Ac ꝑ hoc quĩcq animas suas negligunt:
etiã infra iudiciũ diaboli se amant. Que cũ ita sint: iu¬
dete uos qui putatis religiosos homines ñ habere quib
relinquant substantiam sua: uidete uel iuxta diaboli
opimonem. uidete sinon habent. qui se ipsos habent.
Sufficere qͥde ad hanc negotii portiꝯnẽ de qua nune a¬
git᷑ hec que iã diximꝰ satis arbitror: s ostendi id uob
forsitan ñ solis uirtutib rerũ. s etiã auctoritibus ex¬
emploꝵ desideretis. Possẽ quidẽ dicere maiora exẽplis
om̃ib dei esse mandata: nec inter esse ad augendam diuinoꝵ
uerboꝵ auctoritatẽ impleant ea hoĩes an non impleant: qͥa
uirtutẽ eoꝵ exdñi certũ est constare ꝑsona ñ ex seruorũ
obedientia ÷ nec addi eis nec decidere aliqͥd ꝑ nos potest:
quoꝵ honor ꝑauctorẽ deĩ sẽꝑ equalis est. S tamen si
adiuuari sectiã hominũ exemplis humana optat infir¬

Expanded text:
cere conatur? ac per hoc quicumque animas suas neglegunt, cere conatur? ac per hoc quicumque animas suas neglegunt, etiam infra iudicium diaboli se amant. quae cum ita sint, uidete uos, qui putatis religiosos homines non habere quibus relinquant substantiam suam, uidete uel iuxta diaboli opinionem, uidete si non habent, qui se ipsos habent. X. Sufficere quidem ad hanc negotii portionem, de qua nunc agitur, haec quae iam diximus satis arbitror: sed ostendi id nobis forsitan non solis uirtutibus rerum sed etiam auctoritatibus exemplorum desideretis. possim quidem dicere maiora exemplis omnibus dei esse mandata nec interesse ad augendam diuinorum uerborum auctoritatem, inpleant ea homines an non inpleant, quia uirtutem eorum ex domini certum est constare persona non ex seruorum oboedientia, nec addi eis nec decedere aliquid per nos potest, quorum honor per auctorem deum semper aequalis est. sed tamen si adiuuari se etiam exemplis hominum humana optat infir
Abbreviated transcription (Latin):
Nũ quidd potest cuilibet qͥcquã se ipso ꝓpius numqͥd carius
inueniri : suã unicuiq ur̃m animã. sũa salutem: sũa
spem cõmendamꝰ. Et piosuos esse dicitis qui filios dili¬
gatis: nil plane duruis uobis. nil inhumanius. nil tã
ferũ. nichil tã impiũ dici potest: a quib impetrari om̃i¬
no non potest ut uos ipsos ametis. Pellem inquit diabo¬
lus inscripturis sacris pelłe ꝓ pelle: & cuncta que haber
homo ddabit ꝓ amma sua. Dilectissimã ẽẽ animã suã ho¬
mini etĩa diabolus ñ negauit: & qui auertere ominino
cunctos ab affectu animaꝵ suaꝵ. nititur: ide tam̃ caris.¬
simas esse debere cunctis animas conficetur. Quis ergo
furor ẽ uiles a uobis animas ur̃as haberi: quas etĩa diabo¬
lus putar esse p̃ciosas: quis furor est uiles auobis habe¬
n ⁊ quas etiã ille caras uobis debere ẽẽ dicit. qui uiles fa¬

Expanded text:
numquid potest cuilibet quidquam se ipso propius numquid carius numquid potest cuilibet quidquam se ipso propius numquid carius inueniri? suam unicuique uestrum animam suam salutem suam spem commendamus. et pios uos esae dicitis, qui filios diligatis? nihil plane durius uobis nihil inhumanius, nihil tam ferum, nihil tam inpium dici potest, a quibus inpetrari omnino non potest ut uos ipsos ametispellem, inquit diabolus in scripturis sacris, pellem pro pelle et cuncta quae habet homo dabit pro anima sua. dilectissimam esse animam suam homini etiam diabolus non negauit, et qui auertere omnino cunctos ab affectu animarum suarum nititur, idem tamen carissimas esse debere cunctis animas confitetur. quis ergo furor est uiles a nobis animas uestras haberi, quas etiam diabolus putat esse pretiosas? quis. furor est uiles a nobis haberi, quas etiam ille caras uobis debere esse dicit, qui uiles fa
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to humalio ante starent ⁊ & hac saltĩ re concorda¬
ret cũ uoluntate xp̃i. parentũ pietas ac uoluntas. ut quos
d̾s p̾posuiss electione: eosdei etĩa parentes anteponerent
dignitate: S ñ solum hoc ñ agitur: s indiuersũ oĩa
mundus deo: & euasuro se huiusmodi parentes uł inhoc
solo iudiciũ dei estimant ÷ qui cultũ dei & dignitatem
iudicii sui indignitate conculcant: S udelicet non
contemptu dei dicunt parentes hec a se fieri: s causa
atq ratione quib enĩ inquiunt relictam substantiã
relicturi sunt filios non habentes: dicã quib: Nec no¬
minabo eos quos supra dixi pauꝑes dei: non alienos
aut longe positos ne durũ aut in humanũ forte uide¬
atur: illos dieo caros &e indiuiduos & quos recte etiã
uos qui multes soboles habetis antefertis: ipsos se inquam
hõies o infidelissimi parentes. ipsos se inquã dicimus.

Expanded text:
testamento humano antistarent, et hac saltim re concordatestamento humano antistarent, et hac saltim re concordaret cram uoluntate Christi parentum pietas ac uoluntas, ut quos deus praeposuisset electione eosdem etiam parentes anteponerent dignitate. sed non solum hoc non agitur, sed in diuersum omnia amundus deo. et euasuros se huiusmodi parentes uel in hoc solo iudicium dei aestimant, qui cultum dei et dignitatem iudicii sui indignitate conculcant? VIIII. Sed uidelicet non contemptu dei dicunt parentes . haec a se fieri sed causa atque ratione. quibus enim, inquiunt, relictam substantiam relicturi sunt filios non habentes? dicam quibus, nec nominabo eos, quos supra dixi, pauperes dei, non alienos aut longe positos, ne durum aut inhumanum forte uideatur. illos dico caros et indiuiduos et quos recte etiam uos, qui multas suboles habetis, filiis antefertis: ipsos se inquam homines o infidelissimi parentes, ipsos se inquam dicimus.
Abbreviated transcription (Latin):
animo hoc agi. Quod unũ est. ac si quispiã dicat malas
res bono animo a se fieri: & impietatis. facinus pia mente
committi. Qd ꝓdest o inhumanissimi parentes qͦd filios
religiosos bono auobis dehonorari animo asseueratis:
res ipsa hoc respuit: res refellit. Parum ẽ quod nudis
assertionibus dicitis: ipsi actibus ur̃is contra uos estes estis.
Indignũ ergo arbitramini ut sc̃a ac placita do pignora:
filiis mundo seruientib comparentur. Uerũ est. & bene ar¬
bitramini sitam̃ arbitrio isto & indiuersũ uteremini: ia
est ut comparandos bonis filiis malos & pecratores scĩs
ñ putaretis: & qui apud đm uita ac meritis ante cellerei
ide apud uos gr̃a atq honore suꝑarent. Quid eñĩ rectius
quid magis iustũ quã ut qui meliores sunt idem etiam
honoratiores essent: qui uincunt iudicio idẽ iuncerent
p̃mio: qui ante stant in euangelio sacro idem quoq in

Expanded text:
animo hoc agi. quod unum est, ac si quispiam dicat malas animo hoc agi. quod unum est, ac si quispiam dicat malas res bono animo a se fieri et inpietatis facinus pia mente committi. quid prodest, o inhumanissimi parentes, quod filios religiosos bono a uobis dehonorari animo adseueratis ? res ipsa hoc respuit res refellit. parum est quod nudis adsertionibus dicitis, ipsi actibus uestris contra uos testes estis. indignum ergo arbitramini, ut sancta ac placita deo pignora filiis mundo seruientibus conparentur? uerum est et bene arbitrabamini, si tamen arbitrio isto iuste et in diuersum uteremini, id est, ut conparandos bonis filiis. malos et peccatores sanctis non putaretis, et qui apud deum uita ac meritis antecellerent, idem apud uos gratia atque honore superarent. quid enim rectius quid magis iustum, quam ut qui meliores sunt idem etiam honoratiores essent, qui uincunt iudicio idem uincerent praemio, qui antistant in euangelio sacro idem quoque in
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate romana indignos iudicant: iugo latine libertatis
addicunt. Quos scilicet iubent quidẽ sub libertoꝵ titulo
agere uiuentes: s nolunt qͥcquã habere morientes: Negato
eni his ultime uoluntatis arbitrio: etiã que suꝑstites habent.
morientes donare ñ possunt. Itagͦ & tu religiosos filios tu¬
os quasi latinos iubes esse libertos. ut uiuant scilicet qͣsi
ingenui & moriantur ut serui: & iuri fr̃m suoꝵ quasi
ꝑuncułu latine libertatis astricti. etĩa si uidentur arbi¬
triisui esse di uiuunt: qͣsi sub illoꝵ tam̃ positi potestate
moriantur. Quid tantum quese sceleris intitulo esse reli¬
gionis putas : ut ideo eos qui religiosi sunt filios tuos
esse ñ credas qͥa filii c̃i ẽe ᷤ ceperunt: In quo tͥ bone uolun¬
tatis qͣsi piaculo rei facti sunt ut iccirco eos putes habendos
esse peiores: qͥa optant ẽẽ meliores. S dicitis non eo a uobis

Expanded text:
ciuitate Romana indignos iudicant, iugo Latinae libertatis ciuitate Romana indignos iudicant, iugo Latinae libertatis addicunt: quos scilicet iubent quidem sub libertorum titulo agere uiuentes, sed nolunt quidquam habere morientes. negato enim his ultimae uoluntatis arbitrio, etiam quae superstites habent morientes donare non possunt. ita ergo et tu religiosos filios tuos quasi Latinos iubes esse libertos, ut uiuant scilicet quasi ingenui et moriantur ut serui, et iuri fratrum suorum quasi per uinculum Latinae libertatis adstricti, etiamsi uidentur arbitrii sui esse, dum uiuunt, quasi sub illorum tamen positi . potestate moriantur. quid tantum, quaeso, sceleris in titulo esse religionis putas, ut ideo eos, qui religiosi sunt, filios tuos esse non credas, quia filii dei esse coeperunt? in quo tibi bonae uoluntatis quasi piaculo rei facti sunt, ut idcirco eos putes habendos esse peiores, quia optant esse meliores? VIII. Sed dicitis non eo a uobis