comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuam: qui p̾parabit inam tuã ante te. uor
clamantis indeserto. parate uiam dm̃. rec¬
tas facite semitas euis. hoc inquit intiũ
saia s exparte in y̾saia ⁊ ex parte in ma lachia
scriptũ ẽ: nisi forte ꝑ equi pollenciã hoç aliquis
in tellig̾e uelit. Angls em̃ qͥ ante faciẽ xp̃i in
malachia mutit᷑: in psaia uor elamantis in de¬
serto uocatur. E de quo ibi d̃r qui p̃parabit inã
tuam ante te : idem ipse hicdicit parate iniam

Expanded text:
ante te. Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Hoc, inquit, initium saia, sed ex parte in Isaia, et ex parte in Malachia scriptum est: nisi forte per aequipollentiam hoc aliquis intelligere velit. Angelus enim, qui ante faciem Christi in Malachia mittitur, in Isaia vox clamantis in deserto vocatur; et de quo ibi dicitur: Qui praeparabit viam tuam ante t
Abbreviated transcription (Latin):
re tibi: E ille si ꝑsenerauerit pulsans. dieo uob̃.
& nͣon dabit ei surgens eo quod anneus euis sit.
ꝓpter imꝓbitatem tamen eius surget ⁊ dabit
ei quot quot hab necessarios. His enim uerbis
ammonem᷑ ut sp̃m sapientie ⁊ intellectuis ab
eo queramus a quo ẽ. om̃is sapientia. ⁊ cum

Expanded text:
ulsans, dico vobis etsi non dabit illi surgens, eo quod amicus ejus sit, propter improbitatem tamen 179 ejus surget, et dabit ei quotquot habet necessarios. His enim verbis admonemur, ut spiritum sapientiae, et intellectus ab eo quaeramus, a quo est omnis sapientia, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
re eius fecunda.⁊ multorum filiorum ꝓienie
głiante. ẜ postea ipsa quoq concepit.:⁊ filios
T factum ẽ¬
eũm eẽt. in loco orans : ut cẽssauit. dixrit
unus ex discipłis eiꝰ ad eum. Dñe. doce nos
orare: sic̃ ioħs docint discipłos suos. Xait illi.
sum oratis dicite. Pater noster nomen tuũ.
ad uemiat regnũ tuui. &e cet̾a. hec autẽ in ma¬
theo erposita sunt. d lucas illam unam de p̾ca¬
tionem p̃ter misit : qua dicitur fiat uoluntas
tua sicut in celo ⁊ int̾ra. Que quidẽ si bene
celis ẽ. ueniat ⁊ fiat. ⁊ construatur int̾ris: utͥ
quia rex unus ẽ : regnũ quoq ⁊ hic ⁊ ibi simile
sit. Quod si fiat : ꝓfecto erit uoluntas eus sic̃
in celo et int̾ra

Expanded text:
re ejus fecunda, et multorum filiorum progenie re ejus fecunda, et multorum filiorum progenie gloriante. Sed postea ipsa quoque concepit, et filios Et factum eesset in loco orans, ut cessavit, dixit unus ex discipulis ejus ad eum: Domine, doce nos orare, sicut Joannes docuit discipulos cite: Pater, sanctificetur nomen tuum, adveniat regnum tuum, et caetera. Haec autem in Matthaeo exposita sunt. Sed Lucas illam unam deprecationem praetermisit, qua dicitur: Fiat voluntas tua sicut in coelo, et in terra. Quae quidem, si bene coelis est, veniat et fiat, et construatur in terris? Ut quia rex unus est, regnum quoque et hic, et ibi simile sit. Quod si fit, profecto erit voluntas ejus sicut in coelo, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuana głia. ⁊ huiero temporali ⁊ huiꝰ scłi digni¬
tatibus sollicitus ẽ. De talibus enim dñs ait.
quia receꝑunt mercedem suam. Bene enim
sollicito quid dicit: Euge serue bone ⁊ fidelis.
quia suꝑ pauea fiusti fidelis. supͣ multa te cos¬
tituam intra ingaudium dm̃ tui. Bona ẽ.
ergo sollicitudo marthe: si tam̾ non mundo.
set adño ministret. Debet aũ maria aliquan¬
do surg̾e: ⁊ sororẽ sollicitam ad uiuare. Sur¬
gens autem uideat ne asuete contemplaciõis
penitus oblunseatur: ne forte dum aliis ꝓd ẽe
desid̾at. si ipsius de trimentum faciat.
lum enim uri religiosi ⁊ solitarii ⁊ quieti
diume contemplaciom dediti. multorum
p̾cibus eccłiastica regimina suscipiunt: tunc
utiq surgit ⁊ sorore sollicitam maria ad iuua¬
re uenit. Sic gͥ fit ut illa que pruis quieta ste¬
rilis. ⁊ in fecunda erat. iam laborare incipiat:
multosq deo filios pariat ⁊ nutriat. Hoc em̾
significauit rachel prius quidem sterilis. soro¬

Expanded text:
ana gloria et lucro temporali, et hujus saeculi dignitatibus sollicitus est. De talibus enim Dominus ait: « Quia receperunt mercedem suam . » Bene vero sollicito quid dicitur: « Euge, serve bone, et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium Domini tui . » Bona est ergo sollicitudo Marthae, si tamen non mundo, sed Domino ministret. Debet autem Maria aliquando surgere, et sororem sollicitam adjuvare. Surgens autem videat, ne assuetae contemplationis penitus obliviscatur; ne forte, dum aliis prodesse desiderat, sui ipsius detrimentum faciat. Cum enim viri religiosi solitarii, et quieti, divinae contemplationi dediti, multorum precibus ecclesiastica regimina suscipiunt, tunc utique surgit, et sororem sollicitam Maria adjuvare venit. Sic igitur fit, ut illa, quae prius quieta, sterilis, et infecunda erat, jam laborare incipiat, multosque Deo filios pariat, et nutriat. Hoc enim significavit Rachel, prius quidem sterilis, soro
Abbreviated transcription (Latin):
excepit illũ in domũ suam.& huic erat soror¬
nomine maria: que etiam sedens secus pedes
dm̃ audiebat uerbum illius. Onn̾a oꝑa sauato¬
ris nr̃i plena sunt sacramentis. Quicqͥd ubiq
poris in quoddã castello corporalit̾ egit: c̃otidie
castellũ. ⁊ non qualecumq s forte ⁊ in suꝑabile:
ut pote suꝑ montẽ positum. muro circum datũ
turribus munitum.⁊ angłorũ exercitu uirtu¬
tumq p̾sidiis armatum. In hoc gͥ eastellum dñs
iħs cotidie in greditur. Hoc assidue insitare nõ
de dignatur. in hoc amartha suscipitur : eiꝰ in
domũ inducit᷑. Uideamus itaq qͥd signifiece mar-¬
tha. uideamꝰ qͥd significae ⁊ maria. utͣq .ti. magñ ali

Expanded text:
domum suam. Et huic erat sororomine Maria, quae etiam sedens secus pedes Domini, audiebat verbumillius Omnia opera Salvatoris nostri plena sunt sacramentis. Quidquid ubique poris in quodam castello corporaliter egit, quotidie castellum est, et non qualecunque, sed forte, et insuperabile, utpote super montem positum, muro circumdatum, turribus munitum, et angelorum exercitu, virtutumque praesidiis armatum. In hoc igitur castellum Dominus Jesus quotidie ingreditur. Hoc assidue visitare non dedignatur. In hoc a Martha suscipitur, ejus in domum inducitur. Videamus itaque, quid significet Martha. Videamus, quid significet Maria.
Abbreviated transcription (Latin):
rios expendit. Qui uero agit quod exponit:
etiam suꝑ denarios aliquid erogat. Ciuus ero¬
gationis mercedem dñs se tunc redditurum
ẽe ꝓmittit: quando ad iudicium reuertetur.
Sequitur. Quis horũ trium uidetur tibi ꝓci¬
mus fuisse illi qui incidit in latrones: At ille
diarit. Qui fecit miscdiam in illum. Eait illi
iħs. Uade ⁊ tu fac similiter. Ille enim ꝓ rimus
ẽ ͭ ei miserendo appropinquas. Qui uero nul¬
li miseretur : nullum ꝓarimũ habet. Magna ẽ.

Expanded text:
rios expendit. Qui vero agit, quod exponit, rios expendit. Qui vero agit, quod exponit, etiam super denarios aliquid erogat. Cujus erogationis mercedem Dominus se tunc redditurum esse promittit, quando ad judicium revertetur. Sequitur: Quis horum trium videtur tibi proximus fuisse illi qui incidit in latrones? At ille dixit: Qui fecit misericordiam in illum. Et ait illi Jesus: Vade, et tu fac similiter. Ille enim proximus est tibi, cui miserendo appropinquas. Qui vero nulli miseretur, nullum proximum habet. Magna est
Abbreviated transcription (Latin):
bulo reficit. Bomis stabularuis beatus pau¬
lus : qui ⁊ duos denarios sibi adn̾o cominissos
fideliter distribuit. ⁊ magnum aliquid de suo
suꝑ erogauit. Ait em̾. De uirginibus autẽ p̾¬
ceptũ dm̃ non habeo : consilium autẽ do. Audia¬
mus g hoc consilium quod suꝑ eragando apłł
dat. Eristimo eñ inquit hoc bonum ẽẽ ꝓpter
in stantem necessitatem: quoniam bonum ẽ.
homim sic eẽ. alligatus es uarori : noli que¬
rere solutionem. Solutus es abuarore: noli
querere uarorem. Si aute acceꝑis uarorem
non peceasti: ⁊ si nupserit uirgo non peceaũ.
Hoc eñi apłs suꝑ erogauit. hoc induobus denariiꝰ
non accepit. Suꝑ erogauit autẽ. ⁊ multa alia.
Cum egi ei de enuangłio uiuere liceret. de euã¬
głio tamen inuere nolebat: ẜ laborem labori
suꝑ erogabat. Possumus aũ ꝑ hanc sr̃ erog̾tionẽ¬
ipsam quoq bom oꝑationem in telligere. Qui
enim testamentorum uerba er ponit: dena¬

Expanded text:
bulo reficit. Bonus stabularius beatus Paubulo reficit. Bonus stabularius beatus Paulus, qui et duos denarios sibi a Domino commissos fideliter distribuit, et magnum aliquid de suo supererogavit. Ait enim: « De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do . » Audiamus igitur hoc consilium, quod supererogando Apostolus dat: « Existimo, inquit, hoc bonum esse propter instantem necessitatem, quoniam bonum est homini sic esse. Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem. Solutus es ab uxore? nolirem. Si autem acceperis uxorem, non peccasti, et si nupserit virgo, non peccabit . » Hoc enim Apostolus supererogavit. Hoc in duobus denariis non accepit. Supererogavit autem et multa alia. Cum enim ei de Evangelio vivere liceret, de Evangelio tamen vivere nolebat, sed laborem labori supererogabat. Possumus autem per hanc supererogationeipsam quoque boni operationem intelligere. Quod enim testamentorum verba exponit, dena
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa. Uere langores nr̃os ipse tulit. ⁊ dolores
nr̃os ipse portauit. A p̃i enim humanitas nos
docint. nos redemit : nos munam fidem ⁊ in
unam eccłiam collegit. Ibi euram nr̃i agit: ibi
nos eotidie sanat ⁊ alit. E altera die ꝓtulit duos
denarios: ⁊ dedit stabulario: ⁊ ait. Curam illiꝰ
habe: ⁊ quod eumq suꝑ ero gaueris cum rediero
reddam tibi. Duo namq dies. duo tempora sunt.
Primus dies ab adam usq ad xp̃m: sed̾s usq¬
ad finem scłi. Hoc gͥ scđo die id ẽ. postꝗ̃ dñs ue
int inmundum. duos denarios ꝓtulit: eosq
stabulario dedit. Duo nãq denarii : duo testam̃¬
ta sunt. P rimo itaq uus tantum denarius da¬
batur: quia alter denarius non dum composi¬
languentibus ad eccłiam uenientibus ad omnẽ
expensam suffic̾e̾ possunt. Stabulum enim
eccłia ẽ. unde ⁊ in stabulo dñs natus ẽ. Stabu¬
larius ep̃s. Ipse enim stabulum eustodit: ec¬
cłiam regit. ⁊ dĩ animalia diuini eloquii pa¬

Expanded text:
 Vere labores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit . » Christi enim humanitas nos docuit, nos redemit, nos in unam fidem, et in unam Ecclesiam collegit. Ibi curam nostri agit, ibi nos quotidie sanat, et alit. Et altera die protulit duos denarios, et dedit stabulario, et ait: Curam illius habe, et quodcunque supererogaveris, ego, cum rediero, reddam tibi. Duo namque dies, duo tempora sunt. Primus dies ab Adam usque ad Christum. Sad finem saeculi. Hoc igitur secundo die, id est, postquam Dominus in mundum venit, duos denarios protulit, eosque stabulario dedit. Duo namque denarii, duo sunt testamenta. Primo utique unus 177 tantum denarius dabatur, quia alter denarius nondum composilanguentibus, et ad Ecclesiam venientibus ad omnem expensam sufficere possunt. Stabulum enim Ecclesia est. Unde et in stabulo Dominus natus est. Stabularius, episcopus. Ipse enim stabulum custodit, Ecclesiam regit, et Dei animalia divini eloquii pa
Abbreviated transcription (Latin):
Qua in re nos dñs doeuit: qͣli ter infirmis ad
penitenciam uementibus medi debeamus. uul¬
nera enim ligamus. quando peccatorem apec¬
eato cessare iubemus. Quanto em̾ tempore in
peccato homo ꝑseuerat. tanto tempore uuln̾a
soluta ⁊ aꝑta habet. Oleum autem in fimdi¬
mus. quando miscdit̾ consolando udulgeneiã
peceatori ꝓmittimus. In fundimus. ⁊ uinum
in suꝑ: quando asꝑe redarguendo ieumare
&e carnem lacerare iubemus. Non sit gͥ sine
ume oleum: neq uinum sine oleo. Unde
apłs. Argue inquit obseera : insta oportune
in portune. Obseerando enim oleum. ⁊ argu¬
endo uulneribus inum infundimus. R im¬
ponens illum inuimentum suum duarit in

Expanded text:
Qua in re nos Dominus docuit qualiter infirmis ad Qua in re nos Dominus docuit qualiter infirmis ad poenitentiam venientibus mederi debeamus. Vulnera enim ligamus, quando a peccato peccatorem cessare jubemus. Quanto enim tempore in peccato homo perseverat, tanto tempore vulnera soluta et aperta habet. Oleum autem infundimus, quando misericorditer consolando indulgentiam peccatori promittimus. Infundimus insuper et vinum, quando aspere redarguendo, jejunare, et carnem macerare jubemus. Non sit igitur sine vino oleum, neque oleum sine vino. Unde Apostolus: « Argue, inquit, obsecra, insta, opportune, importune . » Obsecrando enim oleum, et increpando vulneribus vinum infundimus. Et imponens illum in jumentum suum, duxi
Abbreviated transcription (Latin):
eo p̾terunt : quia eum lib̾are non potuit. Si¬
militer ⁊ leuita cum eẽt secus locum ⁊ inderet.
eum : ꝑ transiit. Leuita enim non solum moỹ¬
ses: s ⁊ tota tribus leuitiea intelligitur. Quãnis
enim soli filii aaron sacerdocio fungerentur:
tamen tota tribus leui orationibus instabat.
qm̃ dedecimis ⁊ elemosinis uiuebat. ꝑ transiit
igitur ⁊ leuita: qui a neq isti genus humanũ
amortis ꝑicło eripere potuerunt. Samaritanuᷤᷤ
aute quidam iter faciens uenit secus eum:
& uidens eum miscdia motus ẽ. Se ipsum em̾
samaritanum dñs dicit : quod nom̃ inimei
sui uidĩ ei imposuerunt dicentes. Nonne be¬
nediennus nos quia samaritamis estu:
⁊ demonium habes : Samaritanꝰ
tamen interp̾tatur custos. Quo nomine ille
faciens ⁊ sicut ceteri hommes ad finem tendẽs:
sua miscd̾ia hominem lib̾auit. ⁊ suo sangine
redemit. Unde ⁊ subditur. & appropians liga¬
unt uuln̾a enis : in fundens oleum ⁊ uinum.

Expanded text:
o, praeterivit, quia eum liberare non potuit. Sio, praeterivit, quia eum liberare non potuit. Similiter et Levita, cum esset secus locum, et videret eum, pertransiit. Levita enim non solum Moyses, sed et tota tribus levitica intelligitur. Quamvis enim soli filii Aaron sacerdotio fungerentur, tota tamen tribus Levi orationibus instabat, quoniam de decimis, et eleemosynis vivebat. Pertransiit igitur et Levita, quia neque isti genus humanum a mortis periculo eripere potuerunt. Samaritanus autem quidam iter faciens venit secus eum, et videns eum, misericordia motus est. Seipsum enim Samaritanum Dominus dicit, quod nomen inimici sui Judaei ei imposuerunt, dicentes: « Nonne bene dicimus nos, quia Samaritanus es tu, et daemonium habes? » Samaritanus tamen interpretatur custos. Quo nomine ille faciens, et sicut caeteri homines ad finem tendens, sua misericordia hominem liberavit, et suo sanguine redemit. Unde et subditur: Et appropinquans alligavit vulnera ejus, infundens oleum et vinum.
Abbreviated transcription (Latin):
furtim ⁊ ꝑ latrocimum aminarũ thesaurũ
eunctis diunciis excellenciorem. uirtutẽ scili¬
cet ⁊ bona oꝑa nob̾ subripiunt. Qui etiam
despoliauerunt eum. Nlimirum illam tum¬
cam inmortalitatis qua primus homo exutꝰ
nudum se intelligens. dño int̾roganti ubi
ẽẽt respondit dicens. Audun dñe uocem tuã
⁊ abscondi me: eo quod nudus eẽm. E plagiꝰ
impositis abierunt semiuno relicto. Tot em̃
plagas unicinq honim diabolus imponit:
quot ineiis eum seriuire compellit:ͣ Alios em̃
ꝑsuꝑbiam. alio ꝑ auariciam. alios ꝑ lucruriã.
atq alios aliis modis uulnerat ⁊ occidit. Aeci¬
dit aũ ut sacerdos quidam descendet eadem
ina: ⁊ inso illo p̾terunt. Quis eñ ẽ iste sacerdos.
nisi aaron eum filiis suis. totusq ille ordo sa¬
cerdotalis. quos p̾cet̾is orare dñs usserat: Iste
autem eadem uia descendebat: quia ⁊ ipse
morti ⁊ corruptiom subditus erat. Unde uiso

Expanded text:
furtim, et per latrocinium, animarum thesaurum furtim, et per latrocinium, animarum thesaurum cunctis divitiis excellentiorem, virtutem scilicet, et bona opera nobis subripiunt. Quin etiam dispoliaverunt eum. Nimirum illa tunica immortalitatis, qua primus homo exutus, nudum se intelligens, Domino interroganti ubi esset, respondit dicens: « Audivi, Domine, vocem tuam, et abscondi me, eo quod nudus essem . » Et plagis impositis, abierunt semivivo relicto. Tot enim plagas unicuique homini diabolus imponit, quot vitiis eum servire compellit. Alios enim per superbiam, alios per avaritiam, alios per luxuriam, atque alios aliis modis vulnerat, et occidit. Accidit autem, ut sacerdos quidam descenderet eadem via, et viso illo, praeterivit. Quis est enim iste sacerdos, nisi Aaron cum filiis suis, totusque ille ordo sacerdotalis, quos pro caeteris orare Dominus jusserat? Iste autem eadem via descendebat, quia et ipse morti et corruptioni subditus erat. Unde, viso
Abbreviated transcription (Latin):
Suspiciens autem iħs dirit. Homo quidã
descendebat ab ierłm in ierico: ⁊ incidit
in latrones. Qui etiam dispoliauerunt eum:
&e plagis impositis abierunt semnnio relicto.
Quid enĩ homo iste. nisi genus humanum
Quid ierłm nisi paradisus : Quid iherico insi
mundus iste intelligitur : Iherico namq in¬
terp̾tatur luna. Que tante mutabilitati sub¬
dita ẽ : ut numꝗͣ in eodem statu nuine cres¬
cendo. nunc minuendo ꝑmaneat. Unde ⁊
non in merito hunc mundum significat: euiꝰ
mutabilitas ꝑ petua ẽ. ⁊ nisi mutaciombus
stare non potest. Ut enim de celo ⁊ tempore.
de diebus ⁊ mensibus ⁊ anno taceamꝰ. que
semꝑ uoluuntur ⁊ in se replicantur. neq aer.
neq mare. neq t̾ra. neq ipsi homines suam.
ꝑ petuo seruant figuram. Quorũ om̃̾ium mu¬
taciones longum ẽ. narrare ꝑsingula. Tunc
gͥ genus humanum simul erat ineo. Totum
igitur descendit cum eo simł: ⁊ meidit in la¬
trones. Latrones isti maligni sp̾s sunt. qui

Expanded text:
Suspiciens autem Jesus dixit Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones. Qui etiam dispoliaverunt eum, et plagis impositis abierunt, semivivo relicto. Quid enim homo iste, nisi genus humanum? Quid Jerusalem, nisi paradisus? Quid Jericho, nisi mundus iste intelligitur? Jericho namque interpretatur luna: quod tantae mutabilitati subdita est, ut nunquam in 176 eodem statu, nunc crescendo, nunc minuendo, permaneat. Unde et non immerito hunc mundum significat. Cujus mutabilitas perpetua est, et sine mutationibus stare non potest. Ut enim de coelo, et tempore, de diebus, mensibus, et anno taceamus, quae semper volvuntur, et in se replicantur, neque aer, neque terra, neque mare, neque ipsi homines suam perpetuo servant figuram. Quorum omnium mutationes longum est narrare per singula. Tunc igitur genus humanum igitur simul descendit cum eo, et incidit in latrones. Latrones isti, maligni spiritus sunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
illi. Recte respondisti hoc fac ⁊ uiues. Ecce
quomodo dñs comp̾hendit sapientes in astucia
eorũ. Ipse legis ꝑitus suam intencionem reue¬
lat. ⁊ ad quid dñm int̾rogauerat manifestat.
Ipse int̾rogat. ipse respondet. ipse su ipsius
quid in lege scriptũ erat. Hoc enim dñs fate¬
ri coegit. Cur gͦ int̾rogabat quod sciebat:
Ião utiq quia dñm rep̃hende uolebat. Dñs
tamen eum nõ rep̾hendit : s recte eum res¬
pondisse ait. Ille autẽ uolens iustificare se¬
ipsum. dixit ad rħm. E quis ẽ. m̾s ꝓrimis :
Quia eni̾ dm ⁊ ꝓrunum dilig̾e ad iusticiam
ce intam et̾nam possidendam sufficere posse
audierat: ilico se ipsum iustum ẽẽ. ostende
uoluit. quasi qui dm̃ ⁊ ꝓarimum dilexiss:
nisi forte aliter quam ipse quis sit eus ꝓxri¬
mus dñs intellig̾et. Unde ⁊ ait. E quis ẽ.
m̃s ꝓ rimus: Rutabat enim fortasse illum
solum sibi eẽ. ꝓximum. qui uel amore uel
carnis conuinetione sibi p̾cet̾is ꝓpinquior

Expanded text:
respondisti; hoc fac et vives. Ecce, quomodo Dominus comprehendit sapientes in astutia eorum. Ipse legisperitus suam intentionem revelat, et ad quid Dominum interrogaverat manifestat. Ipse interrogat, ipse respondet, ipse sui ipsiusenim, quod in lege scriptum erat. Hoc enim Dominus fateri coegit. Cur ergo interrogabat quod sciebat? Ideo utique, quia Dominum reprehendere volebat. Dominus autem eum non reprehendit, sed recte eum respondisse ait. Ille autem, volens justificare seipsum, dixit ad Jesum: Et quis est meus proximus? Quia enim Deum, et proximum diligere ad justitiam, et vitam aeternam possidendam sufficere posse audierat, illico seipsum justum esse ostendere voluit, quasi qui Deum, et proximum dilexisset; nisi forte aliter, quam ipse, quis sit ejus proximus, Dominus intelligeret. Unde ait: Et quis est meus proximus? Putabat enim fortasse, illum solum sibi esse proximum, qui vel amore, vel carnis conjunctione sibi prae caeteris propinquior
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit temptans eum ⁊ dicens. Magist̾
quid faciendo uitam et̾nã possidebo: In hoc
enim quod ait temptans eum : manifeste
ostendit quia nõad hoc ut uitam et̾nam
possid̾et. ẜ ut in aliquo eum rep̾hendẽt si posset
eum int̾rogabat. At ille dicr̾ ad eum. In lege
quid scriptũ ẽ. quomodo legis: Si inquit le¬
gis ꝑitus es.⁊ legem nosti ͥ qͣuid de uita et̾na
ler dicat intelligis. Dic gͦ quid de hoc in lege
scriptum sit. Ille respondens dicrit. Biliges
dñm dm̃ cuũ e& toto corde tuo.⁊ ertota anima
tua .⁊ ex om̾ibus uiribus tins.⁊ er omi men

Expanded text:
surrexit tentans illum, et dicens: Magister, quid faciendo vitam aeternam possidebo? In hoc enim, quod ait, tentans eum, manifeste ostendit quia non ad hoc, ut vitam aeternam possideret; sed ut in aliquo eum reprehenderet, si posset, eum interrogabat. At ille dixit ad eum: In lege quid scriptum est? Quomodo legis? Si, inquit, legisperitus es, et legem nosti, utique quid de vita aeterna lex dicat intelligis. Dic ergo, quid de hoc in lege scriptum sit? Ille respondens dixit: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex omnibus viribus
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Altera em̾ acciuam: alt̾a contemplatiuũ
uitam significat. & actiuam quidem matħa.
marra uero contemplatiuã. Unde non maria
s martha xp̃m indomum suscepisse dr. Ma¬
ria enim non habet domum quia uita contẽ¬
platiua omnẽ huiꝰ scłi sꝑnit habere possessio¬
nem. Suffiert ei ad pedes dm̃ sede. sufficit ei
semꝑ legere ⁊ orare. ⁊ ind̃ĩ contemplacione
uacare. Sufficit ei p̾terea uerbum dĩ semꝑ
audire : ⁊ mentem potius quam uentrẽ nu¬
trire. Tales enim ꝓpħe fuerunt. tales ⁊ apłi:
tales ⁊ multi alii onn̾a relinquentes. mũdũ
sidentes. ha̾c aũ uitã no habet nͥ boĩ: actiuam

Expanded text:
activam, altera contemplativam vitam significat. Et activam quidem Martha: Maria vero contemplativam. Unde non Maria, sed Martha Christum in domum suscepisse dicitur. Maria enim non habet domum, quia vita contemplativa omnem hujus saeculi spernit habere possessionem. Sufficit ei ad pedes Domini sedere; sufficit ei semper legere, et orare, et in Dei contemplatione vacare. Sufficit ei praeterea verbum Dei semper audire, et mentem potius, quam ventrem nutrire. Tales enim, prophetae fuerunt, tales et apostoli, tales et multi alii, omnia relinquentes, mundum sidentes. Hanc autem vitam non habe
Abbreviated transcription (Latin):
uult. ceteros stare faciat. ⁊ opus cuctis ne¬
cessarium impediat. Quains em̃ marie par¬
tem laudat: in eccłiis tamen ⁊ multorũ con¬
gregationibꝰ plus martha quam maria utił
ẽ. Martha om̃ibus : maria ꝓficit sibi. Illa
sollicita. ista quieta. Unde ⁊ dñs respondens
ait. Martha. martha sollicita es ⁊ turbaris
erga plurima porro unum ẽ. necessarium.
S quid unũ: uis audire quid: Maria nob¬
timam partẽ elegit: que non auferetur ab ea.
Illud gͥ necessarium ẽ. quod non auferetur ⁊
et̾num ẽ. uerumtamen neq marthan a sol¬
licitudine cessare dñs iussit: neq mariam

Expanded text:
vult, caeteros stare faciat, et opus cunctis nevult, caeteros stare faciat, et opus cunctis necessarium impediat. Quamvis enim Mariae partem laudat, in Ecclesiis tamen, et multorum congregationibus plus Martha, quam Maria utilis est. Martha omnibus: Maria proficit sibi. Illa sollicita: ista quieta. Unde et Dominus respondens ait: Martha, Martha, sollicita es, et turbaris erga plurima. Porro unum est necessarium. Sed quid unum? Vis audire, quid? Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. Illud igitur necessarium est, quod non auferetur, et aeternum est. Verumtamen neque Martham sollicitudinem ces
Abbreviated transcription (Latin):
merito eirea frequens ministeriũ sathagere
dicamus. Quamuis gͥ contemplatiua melior
sit quam actiua que sine sollicitudine ẽ. &
nuuquam fallit. actiua tamen tam neressa¬
ria ẽ. ut ipsa quoq contemplatiua in hac u¬
ta sine ea eẽ non possit altera gͥ mdiget alt̾a.
hec enim horat. illa laborat: alt̾a mentem ⁊
altera uentrẽ replet. Unde apłs. si nos inquit
uob sp̃u alia seminauimus : non magnũ ẽ.
si carnalia ur̃a metamus. Qui em̃ sic semi¬
nat. ad suꝑne felicitatis contemplacionẽ m̃¬
tes audientium eleuat. Dicatur gͦ. Martha
autẽ satagebat eirea frequens muisterium.
Que stetit ⁊ ait. Dñe non e̾.tibi cure quod so¬
ror mea me reliquit solam ministrare. Dic
gͦ illi ut me ad iuuet. Sepe enim stat actiua:
& si dici potest pie in uidet contempla tiue.
Qui gͥ soli contemplacioni uacare desid̾at.
solitariam uitam eligat: nedum inconuen¬
tu multorum acontemplacione surgere n̾õ

Expanded text:
merito circa frequens ministerium satagere merito circa frequens ministerium satagere dicamus. Quamvis igitur contemplativa melior sit, quam activa, quia sine sollicitudine est, et nunquam fallit, activa tamen tam necessaria est, ut ipsa quoque contemplativa in hac vita sine ea esse non possit. Altera igitur indiget altera. Haec enim orat, illa laborat. Altera mentem, et altera ventrem replet. Unde Apostolus: « Si nos, inquit, vobis spiritualia seminavimus, non magnum est, si carnalia vestra metamus . » Qui enim sic seminat, ad supernae felicitatis contemplationem mentes audientium elevat. Dicatur ergo: Martha autem satagebat circa frequens ministerium. ae stetit, et ait: Domine, non est tibi curae, quod soror mea reliquit me solam ministrare? Dic ergo illi, ut me adjuvet. Saepe enim stat activa, et, si dici potest, invidet contemplativae. Qui igitur soli contemplationi vacare desiderat, solitariam vitam eligat, ne dum in conventu multorum a contemplatione surgere non
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur . quia semꝑ mactu ẽ. semꝑ in fatigacio¬
ne &e labore ẽ. ⁊ inar aliquando in quiete ẽẽ po¬
test s nos de illa actiua non dieinus. que la¬
trones exrercet. tirannos mouet. auaros solli¬
citat. ad ulteros in que̾tat ⁊ om̃s iniquos ad
imquitatis oꝑa meitat. Sieut enim non lo¬
quimur de alia martha nisi de illa que soror
est. marie. ita non loquimur de alia uita ac¬
tiua nisi de illa ein ꝓcrima ẽ. contemplati¬
ua. Illa enim actiua que munda ⁊ sine pecca
to. contemplatiue ꝓcrima ẽ. Quod enim apłs
p̾dicat. quod baptizat. quod manibus ꝓpriis
laborat unde iiuat. quod discurrit ꝑ einita¬
tes. quod ei. sollicitudo ẽ. omnium eccłiarũ.
ad quam uitam nisi ad actiuam ꝑtinet: U̾n
⁊ hic de martha dr. quia satagebat cirea fre¬
quens ministerium. Nidemus em̾̃ usq hodie
eccłiarum p̃̾positos ⁊ ministros sollicite discur¬
rere. laborare. estuare.⁊ multis modis fr̾m
necessitatibus in sudare : ut eos quoq non in¬

Expanded text:
 quia semper in actu est, semper in fatigatione, et labore est, et vix aliquando quiete esse potest. Sed nos de illa activa non dicimus, quae latrones exercet, tyrannos movet, avaros sollicitat, adulteros inquietat, et omnes iniquos ad iniquitatis opera incitat. Sicut enim non loquimur de alia Martha, nisi de illa, quae soror est Mariae, ita non loquimur de alia vita activa, nisi de illa cui proxima est contemplativa. Illa enim activa, quae munda, et sine peccato est, contemplativae proxima est. Quod enim Apostolus praedicat, quod baptizat, quod manibus propriis laborat unde vivat, quod discurrit per civitates, quod ei sollicitudo est omnium Ecclesiarum, ad quam vitam, nisi ad activam, pertinet? Unde et hic de Martha dicitur, quia satagebat circa frequens ministerium. Videmus enim 178 usque hodie Ecclesiarum praepositos, et ministros sollicite discurrere, laborare, aestuare, et multis modis fratrum necessitatibus insudare, ut eos quoque non im
Abbreviated transcription (Latin):
indomimo et cetera. Uos qui nõ gau¬
detis intemporalibꝰ negociis. et terrenis.
Modestia uestra .i. mansuetudo ⁊ humi¬
litas ur̃a : nota sit omnibꝰ hominibus.
fidelibus et infidelibus. hereticis falsisq fr̃ibꝰ.
Fidelibus nota sit ut ur̃o exemplo corrobo¬
rentur in omni bonitate Imitatores uestri
facti: ut uos mercedem recipiatis. Infideli
tes et bonam conuersationẽ. nõ possint in¬
famare fidem urãm et nomen dñi saluato¬
ris: sed potius uestro exemplo reuocent᷑
ab errore. Dominus ꝓpe est omnibus qui
et cor mmaculatum habent. Uel ꝓpe
est dominus: ut uos ab hac uita abstrahat
per mortem carnis. uel ꝓpe est ut ueniat
ad iuditium. Nichil solliciti sitis de munda¬
nis terremsq rebus. Sollicitudo est suꝑflua
cura. S iusti nõ debent assumere super¬
fluam curam derebus transitoriis: sed in do¬
miio omnẽ spẽ habere iuxta quod psal

Expanded text:
in Domino semper. Vos qui non gaudetis in temporalibus rebus, negotiis terrenis, Modestia, id est mansuetudo et humilitas, vestra nota sit omnibus hominibus, fidelibus et infidelibus, haereticis falsisque fratribus. Fidelibus nota sit, ut vestro exemplo coroborentur in omni bonitate, imitatores vestri facti, ut vos mercedem recipiatis. Infidelibnem et bonam conversationem, non possint infamare vestram fidem et nomen Domini salvatoris, sed potius vestro exemplo revocentur ab errore. Dominus, prope est omnibus videet cor immaculatum habent: vel prope est, ut vos ab hac vita abstrahat per mortem carnis: vel prope est, ut ad judicium veniat. Nihil solliciti sitis de mundanis terrenisque rebus. Sollicitudo est superflua cura. Sed justi non debent superfluam curam habere de rebus transitoriis, sed in Domino o
Abbreviated transcription (Latin):
apud deum .i. note fiant ꝑ ministerium
angłorum. Si ergo ommpotens deus.
ominia nõ solum preterita et p̃sentia sed
xtiam futura cognoscit. et nõ solum oꝑa
sed ȩtiam cogitationes discernit. et totus
ubique est. quid necesse est ut ꝑ ministe¬
rium angłorum renuntientur ea que agi¬
mus. Non ergo illi mintiant quod illum
aliquid lateat : iuxta quod salomon dicit.
tu solus nosti cor filiorum hominum: sed
ut officium et minsterium ad impleant.
quia nuncii sunt. Et pax dei que ex su¬
perat omnem sensum. indelicet angłoꝵ
et hominum. et cetera.

Expanded text:
d est notae fiant Deo per ministerium angelorum. Si ergo omnipotens Deus omnia non solum praeterita et praesentia, sed etiam futura cognoscit, et non solum opera, sed etiam cogitationes discernit, et totus ubique est, quid necesse est ut per ministerium angelorum renuntientur ei quae agimus? Non ergo ideo illi nuntiant, quod illum aliquid lateat, juxta quod Salomon ait: Tu solus nosti corda filiorum hominum, sed ut officium et ministerium suum adimpleant, quia nuntii sunt. Et pax Dei quae exsuperat omnem sensum. Exsuperat, id e
Abbreviated transcription (Latin):
Mali uero mala data petentes: amalo patre
mala data suscipiunt. Dim̃a gͦ quec̃q uul¬
tis ũ faciant uob̾ homines: ⁊ uos facite eis.
hec ẽ. em̃ ler ⁊ ꝓpħe. Quia inquid peticiones
ur̃as a do eraudiri uultis: uos quoq aliorũ
libenter petitiones audite. S ne forte putetis
quod malis peticionibus assentire debeatis.
hoc facite aliis. quod uob̾ ab aliis fieri uultis.
Sub uenite aliis innecessitatẽbꝰ suis: si uultis
ut alii subueniant uob̾ in necessitatibus. ur̾is.
& alibi quidẽ dicitur quod tibi non uis fieri
Diliges ꝓxrimum tuum sicut te ipsum: quia
uis ut diligat te ꝓrimus tuus sicut se ipsum
Quod enim ab illo expetis. hoc te illi facere
ce ꝓpħe : non tamen dicit. quod in ħ uno man¬
dato uniuersa lex pendeat &e ꝓpħe. E quasi
aliquis diceret. arta uia ẽ. ista. ualde difsi¬
cilis obseruacionis sunt ista mandata : sub¬
didit dicens. In trate gͦ ꝑ angustam portam.

Expanded text:
Mali vero mala data petentes, a malo patre Mali vero mala data petentes, a malo patre data suscipiunt. Omnia ergo quaecunque vultis ut faciant vobis hoinquit, petitiones vestras a Domino exaudiri vultis, vos quoque aliorum petitiones libenter audite. Sed ne forte putetis quod malis petitionibus assentire debeatis, hoc facite aliis quod vobis ab aliis fieri vultis. Subvenite aliis in necessitatibus suis, si vultis, ut alii subveniant vobis in necessitatibus vestris. Et alibi quidem dicitur: « Quod tibi non vis, « Diliges proximum tuum sicut te ipsum , » quia vis ut te diligat proximus tuus sicut se ipsum: quod enim ab illo expetis, hoc te illi facere et prophetae: non tamen dicit quod in hoc uno mandato universa lex pendeat et prophetae. Et quasi aliquis diceret: Arcta via est ista, valde difficilis observationis sunt ista mandata, subdidit dicens: Intrate ergo per angustam portam,
Abbreviated transcription (Latin):
ce scorpionem posunt. In ouo gͥ resurrectio¬
nem intelligamus: in qua uelut pulli de
ouis. om̃s sc̃i de sepulchris resurgentes.
sursum ad celestia conuolabunt. In scor¬
pione aũ diabolum uł ante xp̃m : qui
dum latenter homines decipiunt. quasi
cauda eos ꝑcutiunt. Scorpio enim non nͥ
cauda ꝑeutit. Bom itaq filii id est xp̃ia¬
ꝙ piscem: quia xp̃i carne saturari desid̾ãt.
Letunt autem similiter ce ouum : quia fir¬
missima spe carnis erpectant resurrectio¬
nem. At uero mali filii idẽ nidi lapidem
petunt: quia in saeris uoluminibꝰ solam lit¬
teram querunt. Petunt aũ ⁊ serpentem: qr
inueneno ⁊ tortitudine diabolum unitant᷑
Petunt similiter ⁊ scorpionem. anti xp̃m
expectantes quem messiam uocant: ut qui
inmundi ex ordio inprimo homine occisi s̃
a dracone. cirea mundi finem ꝑcuciantur.
a scorpione. Sic itaq bonis filiis bona data
petentibus: bonus pater bona data tribuit.

Expanded text:
et scorpionem posuit. In ovo igitur resurrectioet scorpionem posuit. In ovo igitur resurrectionem intelligamus, in qua velut pulli de ovis, omnes sancti de sepulcris resurgentes, sursum ad coelestia convolabunt. In scorpione autem, diabolum vel Antichristum, qui dum latenter homines decipiunt, quasi cauda eos percutiunt; scorpio enim nonnisi cauda percutit. Boni itaque filii, id est Christiat autem et piscem, quia Christi carne saturari desiderant. Petunt similiter et ovum, quia firmissima spe carnis exspectant resurrectionem. At vero mali filii, id est Judaei, lapidem petunt, quia in sacris voluminibus solam litteram quaerunt. Petunt autem et serpentem, quia in veneno et tortitudine diabolum imitantur. Petunt similiter et scorpionem, Antichristum exspectantes, quem Messiam vocant, ut qui in mundi exordio in primo homine occisi sunt a dracone, circa mundi finem percutiantur a scorpione. Sic itaque bonis filiis bona data petentibus, bonus Pater bona data 37 tribuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ne exaudiretur. Non enĩ nisi botiũ apłs que¬
rebat: quãuis illud non bonũ sibi ẽẽ. non in¬
telligebat. Erauditus ẽ. gͥ recipiendo bonum :
ne eraudiretur recipiendo non bonii. Qui .ii.
sibi bonum non querit: dum se sibi bonũ¬
querere putat. si id recipiat qd̾ querit: ñ
tis affectum considerat. bonum ei reddit qͥ
se bonum querere credit: etiam si sibi nͥ
sit bonum quod querit. Uideamus gͥ quid
ꝑpanem. ⁊ piscem. & quid ꝑ lapidem &e ser¬
pentem signi ficetur. Ego quidem in pane
sc̃arũ scripturar̾ sp̃ualem intelligeneiã
significari puto. litteram uͦ in lapide. qm
in tabulis lapideis scripta ẽ. At uͦ inpisce.
xp̃m dñm nr̃m in telligo qui inbaptisim
flumine primꝰ natauit: ⁊ ad piseis simili¬
tudine̾ sine coitu de uirgine natus ẽ. In ser¬
penti uͦ quis alius intelligatur. isi ille qͥ
primum hominẽ inserpente de cepit:
Lucas uero euangłista p̾ter hec ouum qͦq

Expanded text:
ne exaudiretur. Non enim nisi bonum Apostolus quaene exaudiretur. Non enim nisi bonum Apostolus quaerebat, quamvis illud non bonum sibi esse non intelligebat. Exauditus est igitur recipiendo bonum, ne exaudiretur recipiendo non bonum. Qui enim sibi bonum non quaerit, dum se sibi bonuaerere putat, si id recipiat quod quaerit, ntis affectum considerat, bonum ei reddit qui se bonum quaerere credit, etiamsi sibi non sit bonum quod quaerit. Videamus autem quid per panem et piscem, et quid per lapidem et serpentem significetur. Ego quidem in pane sanctarum Scripturarum spiritualem intelligentiam significari puto; litteram vero in lapide, quoniam in tabulism nostrum intelligo, qui in baptismi flumine primus natavit, et, ad piscis similitudinem, sine coitu de Virgine natus est. In serpente vero quis alius intelligitur, nisi ille qui primum hominem in serpente decepit? Lucas vero evangelista post haec ovum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nos eraudit: que nob̾ salutaria ẽẽ cognoseit.
Om̃is gͦ qui petit accipit: si tamen eius pe¬
ticio digna sit que exaudiatur. Aliam autẽ
peticionẽ ds non audit. Unde ⁊ subditur.
aut quis ẽ. ex uob̾ homo quem si petierit
filius suus panem. numquid lapidem porri¬
data dare filiis ur̃is. quanto magis pat̾ u̾r
qui in celis ẽ. dabit bona petentibus se : Ac
si dieat. Uos qui mali estis non mala tantũ
s bona data datis filiis ur̃is .⁊ ds qui natura¬
liter bonus ẽ. bona data nondabit filiis suis:
Babit utiq bona data.⁊ non nisi bona eis
dabit. etiam si inutilia querant: dum se sibi
ꝓ futura querere sꝑant. Aliquando enim scĩ
non recipiendo quod petunt: magis eraudi¬
untur ꝗͣ exraudirentur si illud reciꝑent. E
enim non recipiendo beatus paulus erauditꝰ
est quam si illud recepiss ꝓ quo sicut ipse
dicit ter diim rogauerat. Ecrauditus ẽ gͣ

Expanded text:
nos exaudit, quae nobis salutaria esse cognoscit. nos exaudit, quae nobis salutaria esse cognoscit. Omnis ergo qui petit, accipit; si tamen ejus petitio digna sit, quae exaudiatur: aliam autem petitionem Deus non audit. Unde et subditur: Aut quis est ex vobis homo, quem si petierit filius suus panem, nunquid lapidem porridata dare filiis vestris, quanto magis Pater vester, qui in coelis est, dabit bona petentibus se. Ac si dicat: Vos, qui mali estis, non mala tamen, sed bona data datis filiis vestris; et Deus, qui naturaliter bonus est, bona data non dabit fidelibus suis? Dabit utique bona data, et nonnisi bona eis dabit, etiamsi inutilia quaerant, dum se sibi profutura quaerere sperant. Aliquando enim sancti non recipiendo quod petunt, magis exaudiuntur quam exaudirentur, si illud reciperent. Plus enim non recipiendo beatus Paulus exauditus est, quam si illud recepisset, pro quo, sicut ipse dicit, ter Dominum rogaverat. Exauditus est igitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sui erroris ceno ⁊ fetore non separantur.
maiora eis sacramenta non reuelentur.
ne forte blasphemando ⁊ irridendo ea cõ¬
culcent: ⁊ conuersi in ipsos p̃dicatores.
non solum in uiriarũ s etiam uerberum
dolore eos afficiant ce dirumpant.xuiii.
etite et dabitur uob̃. querite ⁊ inuenie¬
tis : pulsate & aꝑietur uob̾. Om̃is enim
qui petit accipit ⁊ qui querit uiuenit : ⁊
pulsanti aperietur. Hec em̃ scđm lucam supͣ
diete dĩnce oracioni continuant᷑ : ꝗͣ quidẽ
instanter dicẽ debemus. ut nr̃arũ petieio¬
num desideria compleant᷑. S quomͦ uerum
est omĩs em̾ qͥ petit accipit : Multi enim
petunt: & non accipiunt quod petunt. Hoc
gͥ de illa peticione intelligatur. de qua supͣ
diar. querite primũ regnum di ⁊ iusticiam
enis. ⁊ omĩa adicientur uob̾. Non enim in
stultis peticionibus fideles suos deus exaudit.
Ipse enim seit quid nob̾ opus sit. In illis gͥ

Expanded text:
sui erroris coeno et foetore non separantur, sui erroris coeno et foetore non separantur, majora eis sacramenta non revelentur, ne forte blasphemando et irridendo ea conculcent, et conversi in ipsos praedicatores, non solum injuriarum, sed etiam verberum dolore eos afficiant et dirumpant. XXI. Petite, et dabitur vobis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui petit, am Lucam supra dictae Dominicae orationi continuantur : quam quidem instanter dicere debemus, ut nostrarum petitionum desideria compleantur. Sed quomodo verum est, omnis enim qui petit, accipit? multi enim petunt et non accipiunt quod petunt. Hoc igitur de illa petitione intelligatur, de qua supra dixit, Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et omnia adjicientur vobis. Non enim in stultis petitionibus fideles suos exaudit: ipse enim scit quid nobis opus sit. In illis igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uos. Quid enim ꝑ sc̃m. ⁊ margaritas. misi di¬
uina sacramenta intelligamus: Quid uͦ
ꝑcanes. isi infideles.⁊ imquos. qui obla¬
trantes ueritati ad quiescere nolunt:⁊ qua¬
si canis ad uomitum ad mala consueta sepiꝰ
reuertuntur : De canbus enim dñs ait.
Non ẽ bonum sumere panem filiorum ⁊
mittere eambus ad manducandum. cum
de muliere chananea loqueretur. Porei uͦ
sunt: qui quasi in uolutabro luti. infetore
uiciorum delectantur. His gͥ diuina sacra¬
menta dare ꝓhibemur. quia dum inpec¬
catis homo per seuerat. ⁊ ad ea quasi canis
ad uomitum reuertitur. uł quasi poreus ce¬
nosus meis delectatur. xͥ corporis ⁊ sangui¬
nis sacramenta eis dare non debemus. son¬
culcant enim ea pedibus suis: ⁊ quasi ꝓ
nichilo ducentes. non qua debent uenera¬
qui plusquam ipsi de eorum ꝑdicione do¬
lemus. Lotest aũ de infidelibus sic intelli¬
gi: ut quam dui ueritati non ad quieseũt.
⁊ oblatrantes euuangłio interdicunt. ⁊ a

Expanded text:
enim per sanctum et margaritas, nisi divina sacramenta intelligamus? Quid vero per canes nisi infideles et iniquos, qui oblatrantes veritati acquiescere nolunt, et quasi canis ad vomitum, ad mala consueta saepius revertuntur? De canibus enim Dominus ait: « Non est bonum sumere panem filiorum et mittere canibus ad manducandum , » cum de muliere Chananaea loqueretur. Porci vero sunt qui quasi in volutabro luti, in foetore vitiorum delectantur. His igitur divina sacramenta dare prohibemur, quia dum in peccatis homo perseverat, et ad ea, quasi canis ad vomitum, revertitur, vel quasi porcus coenosus in eis delectatur, Christi corporis et sanguinis sacramenta eis dare non debemus. Conculcant enim ea pedibus suis, et quasi pro nihilo ducentes, non quali debent veneraqui plus quam ipsi de eorum perditione dolemus. Potest autem de infidelibus 36 sic intelligi, ut quandiu veritati non acquiescunt, et oblatrantes Evangelio contradicunt, et a
Abbreviated transcription (Latin):
nem fatigationi suꝑ ad dere uelis: Non em̃
ꝓmalo hoc in loco malieia ponitur: s pro
fatigacione ⁊ labore. Sic enim dicere solemꝰ.
Multa mala hodie passi sumus: quando ali¬
quo magno labore fatigamur. Hoc aũ alieui
inconueniens ẽẽ uidebitur: nisi forte de so¬
lis apłis ⁊ similibus intelligatur. Ad quid
enim oues ⁊ boues ce cetera anmalia que
hodie necessaria habunnus completo die
teneamus ⁊ custodiamus. si omino de cras¬
tino sollicitudinẽ non habeamus : ad quid
p̾terea agros.⁊ ineas columis.eorũq fruc¬
tus incellaria recondimus : Latent autẽ
& alia multa: que simili modo contra hec
dicere possimus. De illis gͥ hec intelligant᷑:
quibus p̃ter corporis necessaria nichil in hoc
mundo possidere placet. Tales enim ꝓpħe
legimus. Si enim om̃s homures tales ẽẽ uel¬
lent : non de esset deo unde eos pasceret.
bis iusta iudicia in terdicantur: si tamen ab

Expanded text:
nem fatigationi superaddere velis? Non enim nem fatigationi superaddere velis? Non enim pro malo hoc in loco malitia ponitur, sed pro fatigatione et labore. Sic enim dicere solemus: « Multa mala hodie passi sumus, » quando aliquo magno labore fatigamur. Hoc autem alicui inconveniens esse videbitur, nisi forte de solis apostolis et similibus intelligatur. Ad quid enim oves et boves et caetera animalia quae hodie necessaria habuimus, completo die teneamus et custodiamus, si omnino de crastino sollicitudinem non habeamus? Ad quid praeterea agros et vineas colimus, eorumque fructus in cellaria recondimus? Patent autem et alia multa quae simili modo contra haec dicere possimus. De illis igitur haec intelligantur, quibus praeter corporis necessaria, nihil in hoc mundo possidere placet. Tales enim prophlegimus. Si enim omnes homines tales esse vellent, non deesset Deo unde eos pasceret .bis justa judicia interdicantur, si tamen ab
Abbreviated transcription (Latin):
nos eẽ. sollicitos: qui neq de p̃senti certi ⁊ se¬
euri sumus. E in eo quidẽ quod nos in eras¬
tinum sollicitos eẽ ꝓhibet : p̃sentium quo¬
dammͦ sollicitudinẽ conredere udetur. Uñ
⁊ beatus paulus quasi de p̃senti sollicitus:
manibꝰ suis laborabat quod ei ad uietum co¬
tidianum sufficere posset. hac enim solli¬
citudine ociositas tollitur: nec tamen di¬
ciis seruitur. Cur aũ de crastino solliciti eẽ
non debeamus: ad unxrit. Crastimis enim
dies: sollicitus erit sibi ipsi. Ac si dicat. Siẽ
hodiernã sollicitudinẽ non in terdico: ita
neq erastinam postꝗͣ erastimis dies ad uene¬
rit. Sit gͥ hodiernus dies de se sollicitus:⁊
non de alio. Similiter ⁊ crastinis : & cet̾i
ꝑ ordinem. Suffic̃ enĩ diei malicra sua.
Suffic̃ tibi si hunus p̃sentis diei maliciã
transire ualeas. Cur gͦ maliciam malicie.
laborẽ labori. angustias angustiis. fatigatio¬

Expanded text:
nos esse sollicitos, qui neque de praesenti certi et senos esse sollicitos, qui neque de praesenti certi et securi sumus: et in eo quidem quod nos in crastinum solliciti esse prohibet, praesentium quodammodo sollicitudinem concedere videtur. Unde et beatus Paulus quasi de praesenti sollicitus manibus suis laborabat, quod ei ad victum quotidianum sufficere posset. Hac enim sollicitudine otiositas tollitur, nec tamen divitiis servitur. Cur autem de crastino solliciti esse non debeamus, adjunxit: Crastinus enim dies, sollicitus erit sibi ipsi; ac si dicat: Sicut hodiernam sollicitudinem non interdico, ita neque crastinam, postquam crastinus dies advenerit. Sit igitur hodiernus dies de se sollicitus, et non de alio: similiter et crastinus, et caeteri per ordinem. Sufficit enim diei malitia sua: sufficit tibi si hujus praesentis diei malitiam transire valeas. Cur ergo malitiam malitiae, laborem labori, angustias angustiis, fatigatio
Abbreviated transcription (Latin):
eum hab̾e putatis : Holite solliciti eẽ. di¬
centes quid manducabimus aut quid bi¬
benius. aut quo oꝑiemur: qm̃ ille mehi¬
lo indiget. qui uob̾ si fidem habeatis
sufficienter omĩa ministrabit. hec enĩ
omĩa gentes inquirunt. Uos aũ hec que¬
rere non ẽ.necesse. Querere in quã eum
labore ⁊ sollicitudine. Idoq dñs non ait.
nolite querere: s nolite solliciti ẽẽ. Sit
enim pat̾ u̾r qui a his om̃ibus indigetis.
dicens. Omnem sollicitudinem ur̃am
ꝓhicientes meum : qm ipsi cura ẽ. de uob̾.¬
inquit primum regnum dĩ. querite uitã
et̾nam. querite ut eccłia creseat orate ut
regnum di. ad uemat. suamq nob̃ iusti
ciam tribuat : ut qui ominum iudices
facti estis. om̃s in iusticia ⁊ equitate uidi¬
care possitis. E hec omĩa adicientur uob̾.
hoc ẽ. quod alibi ait. Centuplum accipietis:
& uitam et̾nam possitlebitis. Nolite solli¬
citi ẽẽ. incrastinum. Crastinum enim ꝓ
futuro posint. Non em̃ uult dñs de futuro

Expanded text:
Nolite solliciti esse dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? quoniam ille nihilo indiget, qui vobis, si fidem habeatis, sufficienter omnia ministrabit. Haec enim omnia gentes inquirunt: vos autem haec quaerere non est necesse. Quaerere, inquam, cum labore et sollicitudine: ideoque Dominus non ait: Nolite quaerere, sed nolite solliciti esse; scit enim Pater vester, quia his omnibus indigetis.  loquitur dicens: « Omnem sollicitudinem vestram projicientes in eum, quoniam ipsi cura est de vobinquit, primum regnum Dei; quaerite vitam aeternam; quaerite ut Ecclesia crescat; orate ut regnum Dei adveniat, suamque vobis tiam tribuat; ut, qui omnium judices facti estis, omnes in justitia et aequitate judicare possitis. Et haec omnia adjicientur vobis. Hoc est enim quod alibi ait: « Centuplum accipietis et vitam aeternam possidebitis . » Nolite solliciti esse in crastinum: crastinum enim pro futuro posuit. Non enim vult Dominus de futuro
Abbreviated transcription (Latin):
indearis.⁊ si de te alii dicant ecce homo uis¬
tus. ecce qui nemini parcit. ecce qui om̃iũ
peccata redarguit: ecce qui uult om̃s sanare.
& om̃iuĩ occłos illuminare. Hoc enim pꝰpłs
dieit. s tu tamen aliter in telligis. Seis eñ
quia mentitur: quamuis de illorum menda¬
tio gratuleris.

Expanded text:
videaris, et si de te alii dicant: Ecce homo jusvidearis, et si de te alii dicant: Ecce homo justus, ecce qui nemini parcit, ecce qui omnium peccata redarguit, ecce qui vult omnes sanare, et omnium oculos illuminare. Hoc enim populus dicit, sed tu tamen aliter intelligis. Scis enim quia mentitur, quamvis de illorum mendacio gratuleris.