comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitatorib accomodas attribuũt: et
qd antecellit om̃ib uitam. Hec tanta
bona enumerare⁊ ab auctore om̃ium
bonoꝵ deo aliena dic̾e eẽ: hoc est nec ĩ
reb agnoscere tantũ ordinis bonum
nec in se dantũ trroris maliumm. S ista
inquit gen̾a. qͥnq illas naturas ĩ ha¬
bitantia : seua erant atq pestifera. Qiͣ
ego meis seuitiam. pestemq laudaue¬
rum. Ecce ego tecum uituꝑo que in
illis mała et̃ crimaris: lauda tu me¬
tum que in illis bona ẽẽ cõmemoras.
Ita uidebis bona malis ꝑmixta. te
uelle constituere ꝓ sũmoͬ ⁊ extremo
malo. Uituꝑo ibĩ tecum pestem: Iau¬
daibi mecum salutem. Non eñi ge¬
na ulla uel gingni. uel nutriri uel
inhabitare illam t̾ram sine aliqua
salute ponussent. Uituꝑo ibi tecum
tenebras. lauda ibi mẽcum fecundi¬
tarem enebras eñi dicis ĩestimabłes.
et addis tamen cum ꝓpͥis fecib Quãqͣm
tenebre nõ st̃ corporee totumq hoc no¬

Expanded text:
bitationibus adcommodatas adtribuunt et bitationibus adcommodatas adtribuunt et quod antecellit omnibus, uitam. haec tanta bona enumerare et ab auctore omnium bonorum deo aliena esse dicere, hoc est nec in rebus agnoscere tantum ordinis bonum nec in se tantum erroris malum. Sed ista, inquit, genera quinque illas naturas inhabitantia saeua erant atque pestifera. quasi ego in eis saeuitiam pestemque laudauerim. ecce, ego tecum uitupero, quae in illis mala esse criminaris, lauda tu mecum, quae in illis bona ipse commemoras: ita uidebis bona malis permixta te uelle constituere pro summo et extremo malo. uitupero ibi tecum pestem, lauda ibi mecum salutem; non enim genera illa uel gigni uel nutriri uel inhabitare illam terram sine aliqua salute potuissent. uitupero ibi tecum tenebras, lauda ibi mecum fecunditatem; tenebras enim dicis „inaestimabiles. et addis tamen "cum propriis fetibus," quamquam tenebrae non sunt corporeae totumque hoc no
Abbreviated transcription (Latin):
buit. acq distinxit: qͥs numerũ qua¬
litates.formas. uitamq dedit : Hec
eñi omĩa ꝑ seipã bona sunt. nec ĩue¬
nitur. unde cuiq nature. nisi ab om̃i¬
um bonoꝵ deo auctore tribuant᷑. Nõ
eñi sicut chaos describere. uel quoqͦmͦ
insinuare ettã poete solent. informem
quandam mat̾iem. sine specie. sine qua¬
litate. sine mensuris. numero ⁊ pon¬
dere. sine ordine ac distinctione confu¬
sum nescio quid atq omĩo exꝑs omni
qualitate. unde illud. quidam doctores
grecie. ponton. uocant. nõ gͦ sic isti
hanc qm uocant terram tenebrarũ
insinuare conantur. s om̃ino aliter
longeq diu̾se atq contrarie latus la¬
teri adiungunt atq colliniant. na¬
turasq qͥnq numerant. distingunt
ordinant. qualitatib ppͥis enuntiant.
Nec eas desertas ac m̃fecundas ẽẽ pre¬
mittunt s sus inhabitatorib cõplẽt
eisq ip̃is formas congruas. ⁊ sus ha¬

Expanded text:
ibuit atque distinxit? quis numerum, quaibuit atque distinxit? quis numerum, qualitatem, formas, uitam dedit ? haec enim omnia per se ipsa bona sunt nec inuenitur, unde cuique naturae nisi ab omnium bonorum deo auctore tribuantur. non enim sicut chaos describere, uel quo modo insinuare etiam poetae solent informem quandam materiem sine specie, sine qualitate, sine mensuris, sine numero et pondere, sine ordine ac distinctione confusum nescio quid atque omnino expers omni qualitate, — unde illud quidam doctores graeci iiroiov uocant — non ergo sic isti hanc quam uocant terram tenebrarum insinuare conantur, sed omnino aliter longeque diuerse atque contrarie latus lateri adiungunt atque conliniant: naturas quinque numerant, distingunt, ordinant, qualitatibus propriis enuntiant nec eas desertas infecundasque esse permittunt, sed suis inhabitatoribus conplent eisque ipsis formas congruas et suis ha
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium ip̃e erat mens atq origo. He¬
ꝙ fuerunt nature qͥnq t̾re pestifere
Inimadu̾timꝰ qͥnq naturas quasi ꝑ¬
tes unius nature: qm uocat terram
pestiferam. He sunt auẽ tenebre. aque
uenti. ignis fumus. Quas qͥnq natu¬
ras sic ordinat: ut ext̾ͥiores cet̾is sint
tenebre:. A quib numerare incipit. Int᷑
tenebraᷤ a quas constitut intͣ aquas. uẽ¬
tos. intra uentos. ignem intͣ ignem
fumũ. et habebant iste qͥnq nature
sua queq gen̾a in habitatoꝵ suoꝵ que
nichilominꝰ qͥnq sunt.
uero namq utrum unum gen̾
habitantiũ fu̾it in om̃ib qͥn¬
naturis. an diu̾sa gen̾a. sicut
nature ip̃e diuse sunt. Diu̾sa
fiusse respondent. Et de allis libris ita do¬
cent. qd tenebre serpentes habuerind.
aque natantes. sicut sunt pisces. uẽti
uolantes. sicuti sunt aues. ignes. qua¬
drupedes. sicut sunt equi. leones ⁊ ce¬
t̾a huiꝰmodi. fumus. bipedes. sicuti ho
mines. Quis gͥ ista ordinauit qͥs dist̾¬

Expanded text:
e erat mens atque origo: haeque fuerunt naturae quinque terrae pestiferae. animaduertimus quinque naturas quasi partes unius naturae, quam uocat terram pestiferam. hae sunt autem: tenebrae, aquae,. uenti, ignis. fumus; quas quinque naturas sic ordinat, ut exteriores ceteris sint tenebrae, a quibus numerare incipit. intra tenebras aquas constituit; intra aquas uentos; intra uentos ignem; intra ignem fumum. et habebant istae quinque naturae sua quaeque genera inhabitatorum suorum, quae nihilominus quinque sunt. quaero namque, utrum unum genus habitantium fuerit in omnibus quinqnaturis, an diuersa genera, sicut naturae ipsae diuersae sunt. diuersa fuisse respondent et de aliis libris ita docent, quod tenebrae serpentes habuerunt; aquae natantes, sicut sunt pisces; uenti uolantes, sicut sunt aues; ignis quadrupedes, sicuti sunt equi, leones et cetera huiusmodi; fumus bipedes, sicuti sunt homines. Quis igitur ista ordinauit? quis distr
Abbreviated transcription (Latin):
nosc̾ent. Ip̃i contra se istas calũpnias de¬
fenderent. urbis beati et pacifici ꝙypͥa¬
ni: clamarentq fident̾ ac dic̾ent. Ideo
ꝓpter cecilianũ nõ deserimꝰ unitatẽ. qr
et si uidentur in eccłia tẽ zizania. non¬

Expanded text:
noscerent, ipsi se contra istas calumnias denoscerent, ipsi se contra istas calumnias defenderent uerbis beati et pacifici Cypriani clamarentque fidenter et dicerent: <ideo propter Caecilianum non deserimus unitatem, quia, etsi uidentur in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ximiani: uel potius causa feliciani et
pͥmiani. mͦ coniunctoꝵ. pauloante in¬
iucem dampnatoꝵ. Sufficit certe ut
scd̾m ip̃os loquanur. qd̃ pisces mali sub
fluctib latitantes. ignaros nõ polluunt
piscatores: qͣmuis nõ sit de piscatorib q̃¬
stio. quos fortasse in illa similitudine
dñs angłos intelligi uoluit. Magis eñi
attendendũ est: intͣ ip̃a retia. pisces bo¬
nos. a malis nõ posse maculari. Neq .N.
et ip̃i non uident iniucẽ simul natan¬
tes. sicut a piscatorib intͣ aqͣm positi
nõ iudentur. S ut dixi sufficit oause
nr̃e. qd̾ mali nõ polluũt: quoꝵ mala
facta nesciuntur. fuerũt qͥdam tẽꝑe
cetiliani beati pacifici. qui eum enam¬
si ĩnocens nõ esset. scientes ꝓ catholica u¬
nitate tolerarent. cum eum uiderent
bot ignotis gentib ꝑ quas ip̃a unitas
dilatatur. sacramentoꝵ ꝑticipandorũ
cõmunione coh̾ere: eisq talem non
posse monstrari. qualem ip̃i eum eẽ cog¬

Expanded text:
ximiani uel potius causa Feliciani et ximiani uel potius causa Feliciani et Primiani modo coniunctorum, paulo ante inuicem damnatorum? sufficit certe, ut secundum ipsos loquamur, quod pisces mali sub fluctibus latitantes ignaros non polluunt piscatores, quamuis non sit de piscatoribus quaestio, quos fortasse in illa similitudine dominus angelos intellegi uoluit. magis enim ad- õ tendendum est intra ipsa retia pisces bonos a malis non posse maculari. neque enim et ipsi non uident inuicem simul natantes, sicut a piscatoribus intra aquam positi non uidentur. sed, ut dixi, sufficit causae nostrae, quod mali non polluunt, quorum mala facta nesciuntur. Fuerunt quidam tempore Caeciliani beati pacifici, qui eum, etiamsi innocens non esset, scientes pro catholica unitate tolerarent et, cum eum uiderent tot ignotis gentibus, per quas ipsa unitas dilatatur, sacramentorum participandorum communione cohaerere eisque talem non posse monstrari, qualem ipsi eum esse cog
Abbreviated transcription (Latin):
sum s consensũm timet: ne malis col¬
loquiis accomodent fidem. que corrum¬
punt mores bonos. Morib gͦ eos non
altarib ad monet seꝑari. Postremo an¬
teqͣm eis hec apłs scriberet. in eadẽ eccł̃ia
erant qui resurrectionẽ mortuoꝵ nõ cre¬
debant: in qua erant quib nich deerat
in ulla gr̃a. Et illi istos infidelitate sua
nõ inqͥnabant: quia illis isti ad eandem
infidelitatẽ non consentiebant. Etce qͣ¬
mͦ illo nõ acceditur: ne quisqͥs accessit
inqͥnetur. Ecce quomͦ nulla ꝑticipatõ ẽ
lumini ad tenebras: ecte quomͦ qͣmuis
intͣ eadem retia natent. pisces utriq. nͨ
causa cause p̃iudicat nec ꝑsona ꝑsone.
Qd̃ cum ita sit que tam cruda ffulticia
quis tam ferreꝰ cordis samnus nõ excu¬
tiatur. possitq aliqͣndo sentire ceciliani
causam catholico orbi terrarũ cui nõ
cõmunicat ꝑs donati. p̃iudicare nõ pos¬
se. si nõ p̃iudicat ꝑti donati causa ma¬

Expanded text:
sum, sed consensum timet, ne malis consum, sed consensum timet, ne malis conloquiis adcommodent fidem, quae corrumpunt mores bonos; moribus ergo eos, non altaribus admonet separari. postremo, antequam eis haec apostolus scriberet, in eadem ecclesia erant, qui resurrectionem mortuorum non credebant, in qua erant quibus nihil deerat in ulla gratia, et illi istos infidelitate Sua non inquinabant, quia isti illis ad eandem infidelitatem non consentiebant. ecce quomodo illo non acceditur, ne quisquis accesserit inquinetur; ecce quomodo nulla participatio est lumini ad tenebras; ecce quomodo, quamuis intra eadem retia natent pisces utrique, nec causa causae praeiudicat nec persona personae. Quod cum ita sit, quae tam cruda stultitia, quis tam ferreus cordis somnus non excutiatur possitque aliquando sentire Caeciliani causam catholico orbi terrarum, cui non communicat pars Donati, praeiudicare non posse, si non praeiudicat parti Donati causa Ma
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a: ut in illis eẽnt qui resurrestionẽ
mortuoꝵ adhus usq nõ cred̾ent. Puto
aut̃ qd̃ isti quib nichil deerat ĩ ulla
gr̃a: nõ ducebant iugum cum eis qui
resurresturos mortuos nõ credebant.
Etce quomͦ nõ ducunt iugum cũ in
et sub eisdem sacerdotib eisoem sacra¬
mentis imbuant᷑ Deniq ip̃e apłs ne
huic infidelitati consentiret. quoꝵ iã
fides tenebat resurrectionẽ mortuoꝵ:
nõ eis p̃cepit corꝑalem seꝑationẽ. Mul¬
ti quippe erant. nõ sicut ille unus qͥ
uxorem patris sui habuit. quẽ lib̾io¬
re correptione. et excõicatõne iudicat
dignum. Longe alit̾ iste. Alit̾ uiciosa
turanda ⁊ sananda est multitudo: ne
forte si plebs a plebe seꝑetur ꝑ scisma¬
tis nefas. etiam tͥcicũ eradicetur. Eos
gͦ qui iam credebant resurretionem
mortuoꝵ ab his qui eam in eodẽ ppło
Nolite seduci: corrumpũt mores bo¬
nos colloquia mala. Toneoꝵ cõgres¬

Expanded text:
gratia, ut in illis essent, qui resurrectionem gratia, ut in illis essent, qui resurrectionem mortuorum adhuc usque non crederent. puto autem quod isti, quibus nihil deerat in ulla gratia, non ducebant iugum cum eis, qui resurrecturos mortuos non credebant. ecce quomodo non ducunt iugum cum infet sub eisdem sacerdotibus eisdem sacramentis inbuantur. Denique ipse apostolus, ne huic infidelitati consentirent, quorum iam fides tenebat resurrectionem mortuorum, non eis praecepit corporalem separationem; multi quippe erant, non sicut ille unus qui uxorem patris sui habuit, quem liberiore correptione et excommunicatione iudicat dignum; longe aliter iste, aliter uitiosa curanda et sananda est multitudo, ne forte, si plebs a plebe separetur, per schismatis nefas etiam triticum eradicetur. eos ergo, qui iam credebant resurrectionem mortuorum, ab his, qui eam in eodem populnolite seduci; corrumpunt mores bonos conloquia mala. non eorum congres
Abbreviated transcription (Latin):
cogitabat. ut ei nõ suffic̾e̾t dicere iudiciũ
manducat et bibit. nisi adderet sibiꝰ ne
hoc etiã ad illos ꝑtin̾et qui pariter qui¬
dem. d non iudiciũ manducabant.: In
ip̃is etiam corichiis ibi erant. qui nõ
credebant resurrestionẽ mortuoꝵ: que
uobis quia resurrectio mortuoꝵ nõ est:
Non dicit in hac terra uel in hoc mũdo:
s in uobis inquit. Neq eñi posset de xp̃i
resurrectione prescribere. nisi iam utiq
attendamus uba illa quib corinthioꝵ
eccłiam in epłe pͥncipio sic laudat ut di¬
cat. gr̃as ago deo meo semꝑ ꝓ uobis. in
gr̃a d̃i que data est uobis in xp̃o ihũ:
quia in om̃ib diuites facti estis in illo.
in om̃i u̾bo et in om̃i scientia. sicut testi¬
moniũ xp̃i confirmatũ est in uobis:
ita ut nichil uobis desit in ulla gr̃a. Ecce
sic erand ditati in xp̃o. in om̃i u̾bo et ĩ
om̃i scientia. ita eis nichil deerat ĩ ulla

Expanded text:
cogitabat, ut ei non sufficeret dicere: iudicium cogitabat, ut ei non sufficeret dicere: iudicium manducat et bibit, nisi adderet \'sibi\\ ne hoc etiam ad illos pertineret qui pariter quidem, sed non iudicium manducabant? In ipsis etiam Corinthiis ibi erant, qui non credebant resurrectionem mortuorum, qut quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? non dixit in hac terra\' uel in hoc mundo\', sed <in uobis\' inquit. neque enim posset de Christi resurrectione praescribere nisi iam utiqueadtendamus uerba illa, quibus Corinthiorum ecclesiam in epistulae principio sic laudat, ut dicat: gratias ago deo meo semper pro uobis in gratia dei quae data est uobis in Christo Iesu, quia in omnibus diuitesi scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in uobis, ita ut nihil uobis desit in ulla gratia. ecce sic erant ditati in Christo in omni uerbo et in omni scientia, ita eis nihil deerat in ulla
Abbreviated transcription (Latin):
entia: sicut testimoniũ Ag̃i confirma¬
tum est in nobis. ita ut nichil uobis de¬
sis in ulla gratia. Caus hec audiens cre¬
dat in eccsia corinthioꝵ eẽ aliqͥs repro¬
bos. qndo quidẽ u̾ba ista sic sonano
uelut ad om̃s directa sit ista iau datõ.
Et tam̃ paulo post dicit. Obsecro ant
Ees ut id ip̃m dicatis om̃s. Et nõ sint
in uobis scismata. Rursus tanq̃mre
hoc horrendo uicio uelut om̃s arguẽs
atq increpans dicit. Siuisus est xp̃sc.
Nunqͥd paulus crucifixus est ꝓ uobis
auat in nomine pauli baptiati estirt
Puto aut̃ eos qui in eo ꝑpło dicebant
ego sum xp̃i. non duxisse iugum cũ
eis qui dĩcebant. ego sum pauli. ege
aut̃ apollo. ego u̾o cephe: et tñ om̃is
ad unum altare accedebant iet. ad¬
eadem sacram̃ta cõmunicabãt. qui
eadem iitia nõ cõmunieabant. Eis
enũ corinthiis etiam illud dictiũ est
Qi manducat et bibit indigne :¬
indiciũ sbi manducat ⁊ bibit. Qo
enĩ alius apłs misi istos uamiloquos

Expanded text:
sicut testimonium Christi confirmatum est in uobis, ita ut nihil uobis desit in ulla gratia. quis haec audiens credat in ecclesia Corinthiorum esse aliquos reprobos, quandoquidem uerba ista sic sonant, uelut ad omnes directa sit ista laudatio? et tamen paulo post dicit: obsecro autem, fratres, ut id ipsum dicatis omnes, et non sint in uobis schismata. rursus tamquam in hoc horrendo uitio uelut omnes arguens atque increpans dicit: diuisus est Christus? numquid Paulus crucifixus est pro uobiaut in nomine Pauli baptizati estis? Puto autem eos qui in eo populo dicebant, Ego sum Christi; non duxisse jugum cum eis qui dicebant, Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae : et tamen omnes ad unum altare accedebant, et eadem Sacramenta communicabant, qui eadem vitia non communicabant. His enim Corinthiis etiam illud dictum est, qui manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit. quid enim aliud apostolus nisi istos uaniloquos
Abbreviated transcription (Latin):
et uicesima noni mensis. et sdie qua
fundatum est templũ dñi. Donite rẽ
cordib ur̃is si adhuc cognoscetur ĩ area
aut si uitis. aut malũ aut ficiis. ⁊ ma¬
lum granatũ. et ligna olee. que nõ fe¬
ceruit fructum: a die hoc benedicam dẽ¬
ce ip̃o die etiã benedici meruerũt. Sñdie¬
tio gͦ hec puto qd̾ non ꝑtineat ad illos
Ad quoꝵ ĩmundiciã ꝓħibet accecl  ħ ip
ilos bonos qui ꝓhibent᷑ accederesInuno
ꝯ ᷑ fuerunt ꝙ ꝑmixti. et seꝑati. ꝑmuxti
quidem corꝑali tactu: seꝑati aũt uolũ¬
tatis abscessu. S more suo scͥptura lo¬
quitur. que sic arguit malos. tanqai
om̃s in eo ppło mali sint. et ue consela¬
tus bonos tanqͣm om̃s ibi tales sun
phism posuerunt unde nos. dmemo¬
rarent euidertuis ꝓbare qd dicimies
o en uno ppło. in ilno templo sub er¬
d̾em sacerdotib. int̾ eadem sacramẽ¬

Expanded text:
et uicensima noni mensis, et a die qua et uicensima noni mensis, et a die qua fundatum est templum domini ponite in cordibus uestris, si adhuc cognoscetur in area, aut si uitis aut malum aut ficus et malum granatum et ligna oleae quae non fecerunt fructum. a die hoc benedicam. ecce ipso die etiam benedici meruerunt. benedictio ergo haec puto quod non pertineat ad illos, ad quorum inmunditiam prohibet accedi, sed ad illos bonos, qui prohibentur accedere. in uno ergo fuerunt et permixti et separati, permixti quidem corporali tactu, separati autem uoluntatis abscessu. sed more suo scriptura loquitur, quae sic arguit malos, tamquam omnes in eo populo mali sint, et sic consolatur bonos, tamquam omnes ibi tales sintprophetiam posuerunt, unde nos commemorarent euidentius probare quod dicimus, quia et in uno populo, in uno templo, sub eisdem sacerdotibus, inter eadem sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
g hoc putaret. bonum illum ppłm qmi¬
uis loo ꝑuo temꝑe int̾uallo tam pes¬
simũ effectum. uidete quid seqͥtur. At¬
tendice quid dicatur. eo ip̃o die hoc est
uicesima et qͣrta noni mensis. qͦ die
dictum est sic ppłs iste et gens ista. or̃s
qͥ accesserit illo inqͥnabitur. Cum eñi
hor dixisset. et mala eoꝵ cõmemorass
quoꝵ m̾ito demonstrarent᷑ ĩmundi
aodens etiã et dicens. odio habebatis i
portis arguentes: continuo subiunxit
Et nũo ponite in cordib urĩs: Adie h
et supra. pͥusqͣm pon̾etur lapis supra
lapidem in templo dñi. qui eratis cum
mittebatis in capsella horden iugrntisa¬
ta. et fiebant decem sata: et intraba¬
tis in torcular exhaurire qͥnquaginta
amphoras. et fiebant iuguiti. ꝑcussi
uos  infecunditate. et uenti corruꝑtõe.
et grandine om̃ia oꝑa ur̃a. Et ñ eftis
conu̾si ad me dicit dñs. Constitude s
corda ur̃a a die hoc et deinceps. a cirta

Expanded text:
ergo hoc putaret bonum illum populum quaergo hoc putaret bonum illum populum quamuis hoc paruo temporis interuallo tam pessimum effectum, uidete quid sequitur, adtendite quid dicatur eo ipso die, hoc est uicensima et quarta noni mensis, quo die dictum est: sic populus iste et gens ista, omnis qui accesserit illo inquinabitur. cum enim hoc dixisset et mala eorum commemorasset, quorum merito demonstrarentur inmundi, addens etiam et dicens: odio habebatis in portis arguentes, continuo subiunxit: et nunc ponite in cordibus uestris a die hoc et supra, prius, quam poneretur lapis super lapidem in templo domini, qui eratis cum mittebatis in capsella hordei uiginti sata, et fiebant decem sata, et in tra batis in torcular exhaurire quinquaginta amphoras, et fiebant uiginti. percussi uos infecunditate, et uenti corruptione et grandine omnia opera uestra, et non estis conuersi ad me, dicit dominus. constituite igitur corda uestra a die hoc et deinceps, a quarta
Abbreviated transcription (Latin):
aggeus nouerat in uno ppło duos ppłos
unum templũ intrantes. sub uno sac̾
dote magno uiuentes. Et alt̾m ostende¬
bat ĩmundũ. alterũ ad ĩmundũ acce¬
dere ꝓhibebat. et tñ nec illos. nec seipm̃
ab eodem templo. et abeisdem altarib
seꝑabat. Ergo sp̃italem ꝓhibebat acces¬
sum consensionẽq factoꝵ qd̾ et ip̃a u̾¬
ba clamant. si aures ad sins quas ani¬
mositas furiosa nõ claudat. Aut stre¬
pitus uane contentionis ĩpediat. Ait
eñi ꝓpħa. Om̃is qui accesserit illo inqͥ¬
nabitur. Nicium notauit. quo accecli
ꝓhibuit : nõ homines ab hominibus
corꝑali disiunctione seclusit. Accedit᷑
aut᷑ ad uicium corruptionis : iucio ꝯ¬
sensionis. Ac ne quisquã diceret illũ
iste et gens ista. omĩs qui accesserit
illo inqͥnabit᷑. dies eñi ferme nona¬
ginta computantur int̾ u̾ba illa que bo¬
na in ppłm dicta sunt. et ista quib eiꝰ
ĩmundicia uitanda precipitur ne quis

Expanded text:
Aggaeus nouerat in uno populo duos populos Aggaeus nouerat in uno populo duos populos unum templum intrantes, sub uno magno sacerdote uiuentes, et alterum ostendebat inmundum, alterum ad inmundum accedere prohibebat, et tamen nec illos nec se ipsum ab eodem templo et ab eisdem altaribus separabat. ergo spiritalem prohibebat accessum consensionemque factorum, quod et ipsa uerba clamant, si aures adsint, quas animositas furiosa non claudat aut strepitus uanae contentionis non impediat. ait enim propheta: omnis qui accesserit illo inquinabitur. uitium notauit quo accedi prohibuit, non homines ab hominibus corporali disiunctione seclusit. acceditur autem ad uitium corruptionis uitio consensionis. Ac ne quisquam diceret illum iste et gens ista, omnis qui accesserit illo inquinab : tur — dies enim ferme nonaginta conputantur inter uerba illa, quae bona in populum dicta sunt, et ista, quibus eius inmunditia uitanda praecipitur —, ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
plicuerint deo: s ait. non in om̃ib iłł
bñplacitum est deo. Ergo in quibdam
nõ in om̃ib. et om̃s sub eisdem sacerdo¬
tib erant in uno eodemq tabernacło
in uno eodemq altari hostias offebant
et tamen distinguebant᷑ fastis nõ locis
animo nõ templo: morib nõ altarib
Sic alii ad alios nõ accedebant. ne ab
eis inqͥnarent᷑. hoc est eoꝵ malis factis
nõ consentiebant. ne ꝑiter dampnarẽ¬
tur. Non eñi et illos malos moyses tã¬
tus ꝓpħa nesciebat. quoꝵ impia mu¬
mura. et horrendas a maritudines co¬
tidie sufferebat. S istum nescisse faci¬
Amus. Nunqͥo ⁊samuhel saulem ne¬
sciebat : quẽ ꝑ os eius et̾na sententia
dampnau̾at d̾s: Uerũptam̃ int̾ ip̃m
et scm dauid. unũ d̾i taberuałm intͣn¬
tes. int̾ eadem sacrificia uiuebat: S ed
distincto utiq uiuebat. quia distinctos
iudebat. Et unum eoꝵ in et̾num ama¬
bat: alium ꝓ temꝑe tolerabat. Sic ⁊

Expanded text:
plicuerint deo, sed ait: non in omnibus illis plicuerint deo, sed ait: non in omnibus illis beneplacitum est deo, ergo in quibusdam, non in omnibus. et omnes sub eisdem sacerdotibus erant in uno eodemque tabernaculo, in uno eodemque altari hostias offerebant, et tamen distinguebantur, factis non locis, animo non templo, moribus non altaribus. sic alii ad alios non accedebant, ne ab eis inquinarentur, hoc est eorum malis factis non consentiebant, ne pariter damnarentur. non enim et illos malos Moyses tantus propheta nesciebat, quorum impia murmura et horrendas amaritudines cotidie sufferebat. sed istum nescisse faciamus: numquid et Samuhel Saulem nesciebat, quem per os eius aeterna sententia damnauerat deus? uerumtamen et ipsum et sanctum Dauid unum dei tabernaculum intrantes. inter eadem sacrificia uidebat, sed distincte utique uidebat, quia distinctos uidebat et unum eorum in aeternum amabat, alium pro tempore tolerabat. sic et
Abbreviated transcription (Latin):
accesserit inquinet᷑: Nunquid ille cui
dictum est preualesce. et sp̃c meus ĩme¬
dio ur̃m: Absit ut ille sit. Duo gͥ erãt
unus ĩmundus. et alter qui ad ĩmũ¬
dum ꝓhibetur accedere: qui exhorta¬
batur preualescere. qr sp̃c d̾i erat ĩ me¬
dio eoꝵ. Si gͦ duo erant. ostendant᷑
et duo templa: unum quo iste. alt̾m
quo ille ingrediebant᷑. Ostendantur ⁊
altaria duo: unum quo iste. alterũ
quo ille uictimas offerebat. Ostendan¬
tur et sacerdotes huiꝰ alii. et illius alii
qui ꝓ suo quisq ppło seꝑatim sacrifi¬
cabãnt. Si aut̃ quisqͥs hoc affirma¬
re conatur insanis : sic erant isti duo
ppłi in uno ppło. sub uno sacerdote
magno. unum templũ intrantes: si¬
cut erant etiã sub uno moyse quidã dñi
offendente̾ d̾m nͥdam deo placontes. De qͥ¬
b dicit apłs. Non in om̃ib illis benepla¬
citũ est deo. Neq eñi ait. in om̃ib illis
nõ est benepͥlacitũ deo. tanqͣm omes dis¬

Expanded text:
accesserit inquinetur? numquid ille cui accesserit inquinetur? numquid ille cui dictum est: praeualesce, et spiritus meus in medio uestrum? absit ut ille sit. duo igitur erant, unus inmundus et alter qui ad inmundum prohibetur accedere, qui exhortabatur praeualescere, quia spiritus dei erat in medio eorum. si ergo duo erant, ostendantur et duo templa, unum quo iste, alterum quo ille ingrediebatur; ostendantur et altaria duo, unum in quo iste, alterum in quo ille uictimas offerebat; ostendantur et sacerdotes, huius alii et illius alii, qui pro suo quisque populo separatim sacrificabant. si autem quisquis hoc adfirmare conatur insanit, sic erant isti duo populi in uno populo, sub uno sacerdote magno, unum templum intrantes, sicut erant etiam sub uno Moyse quidam deum offendentes, quidam deo placentes, de quibus dicit apostolus: non in omnibus illis beneplacitum est deo. neque enim ait: \'in omnibus illis non est beneplacitum deo\', tamquam omnes dis
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥnabitur: Nunc gͦ attendite qͥd ptꝰ
illam ꝓpħiam que huic ppło de xp̃i tẽꝑi¬
b annuntata est : conseq̃nt̾ scͥptura ꝯ¬
texat. Quarta et iuicesima noni mẽsis
anno scd̾o sub dario rege. fastũ est uer¬
bum dñi ad aggeum ꝓpħam dicens. E¬
dic̃ doꝰ omp̃c. Int̾roga sacerdotes legem di¬
cens. Si sumpsit homo carnem scifica¬
tam ĩ sũmo uestimenti sui. et attig̾it
suminũ uestimenti eiꝰ panem aut pul¬
mentũ. aut uinũ. aut omnẽ escam:
si sc̃ificabitur: Et responderunt sacerdo¬
tes et dixerunt. Non. Et dixit aggeus.
Si tetigerit inqͥnatus in aĩam aliquid
hoꝵ si inqͥnabitur: Et responderunt sa¬
cerdotes et dixerunt. Inquinabitur. Et
respondit aggeus ⁊ dixio. Sic ppłs hic
et gens hec in conspettu meo dicit dñs
et sic oꝑa manuũ ip̃oꝵ. et quicũq ac¬
cesseritꝰ illo inqͥnabitur. Prept̾ p̃sump¬
tiones eoꝵ matutinas a facie laboꝵ su
est iste ppłs tam ĩmundꝰ. ut qͥsqͥs illo

Expanded text:
attendite quid post illam prophetiam, quae huic populo de Christi temporibus annuntiata est, consequenter Scriptura contexat. Quarta et vicesima noni mensis anno secundo sub Dario rege, factum est verbum Domini ad Aggaeum prophetam, dicens: ipotens, Interroga sacerdotes legem, dicens: Si sumpserit homo carnem sanctificatam in summo vestimenti sui, et attigerit summum vestimenti ejus panem, aut pulmentum, aut vinum, aut omnem escam, si sanctificabitur? Et responderunt sacerdotes et dixerunt, Non. Et dixit Aggaeus: si tetigerit inquinatus in animam aliquid horum, si inquinabitur? et responderunt sacerdotes et dixerunt: inquinabitur. et respondit Aggaeus et dixit: sic populus hic et gens haec in conspectu meo, dicit dominus, et sic opera manuum ipsorum. et quicumque accesserit illo, inquinabitur propter praesumptiones eorum matutinas a facie laborum sest iste populus tam inmundus, ut quisquis illo
Abbreviated transcription (Latin):
inde ncc̃e est aliquid boni sit. quo ca¬
rendo. fit res quecumq det̾ior. Carendo
aut̃ restitudine fieret latus illud de¬
tius. In est gͦ illi boni. aliqͥd rectitudo.
Et nunqͣm michi dicis unde in est. ni¬
si ad eum te contuleris: a quo siue
magna. siue parua. omĩa tñ bona eẽ
fateamur. S etiã lat̾is huiꝰ considera¬
none. tnseamus ad alia. Habitabant
inquit in illa terra ignea corꝑa. scilic
gen̾a pestifera. Cum dicit habitabant
animata utiq atq uiuentia uult in¬
telligi. S ne di u̾bo calumpniari uel¬
le uideamur: atcendamus istos om̃s
habitatores t̾re illius quẽadmodũ in
qͥnq genera uiua distribuat. Hinc ĩ¬
finite inquit tenebre ex eadem manã¬
tes natura mestimabiles cum ꝓpͥis
fetib. ultra quas trant aque cẽnose
et turbide cum suis inhabitatorib

Expanded text:
inde necesse est aliquid boni sit. quo cainde necesse est aliquid boni sit. quo carendo fit res quaecumque deterior; carendo autem rectitudine fieret latus illud deterius: inest ergo illi boni aliquid, rectitudo. et numquam mihi dices, unde inest, nisi ad eum te contuleris. a quo siue magna siue parua, omnia tamen bona esse fateamur. sed iam a lateris huius consideratione transeamus ad alia. Habitabant, inquit, in illa terra ignea corpora, genera scilicet pestifera. cum dicit "habitabant," animata utique atque uiuentia uult intellegi. sed ne de uerbo calumniari uelle uideamur, adtendamus istos omnes habitatores terrae illius, quemadmodum in quinque genera uiua distribuat. hic infinitae, inquit, tenebrae ex eadem manantes natura inaestimabiles cum propriis fetibus; ultra quas erant aquae caenosae ac tur
Abbreviated transcription (Latin):
rum malum ẽẽ qd̾ obscurũ. qd tenebͤ¬
sum. uel si quid aliud dici potest: nõ tñ
in eo qd̃ rectum est. malum est. Si ergo
concedo eẽ in eius colore aliqͥd mali: sic
nõe est et uos concedatis eẽ in eius
rectitudine aliquid boni. Nefas est tra¬
q hoc qͣntuncũq boni est alienare ab
artifice deo. Aquo eẽ om̃e bonum qd̾ in
quacũq natura est: nisi credimus ꝑni¬
tiosissime erramus. Quomͦ gͦ ille ⁊ sũ¬
mũ malum ẽẽ dicit hanc t̾ram in cuiꝰ
lat̾is rectitudine inuenio qͣntum ad
corpus attinet nõ praue pulchritudis
bonum ꝙ ab om̃ipotente atꝙ optuno
deo. eam uult ẽẽ penitus alienam. cũ
id ip̃m bonum qd̾ in illa inuenimꝰ cui
alu tribuendũ sit. nisi auctori õium
ponoꝵ non inueniamꝰ: S malum erat
inqͥt etiam illud latus. Puto malum eẽ
Detius eẽt certe si non rectum. s distor¬
tum ẽẽt. Quom gͥ est summũ malum
quo potest aliquid cogitari det̾uis: De¬

Expanded text:
arum malum esse, quod obscurum, quod tenebroarum malum esse, quod obscurum, quod tenebrosum uel si quid aliud dici potest, non tamen in eo, quod rectum est, malum est. sicut ergo concedo esse in eius colore aliquid mali, sic necesse est et uos concedatis esse in eius rectitudine aliquid boni. nefas est itaque hoc quantumcumque boni est alienare ab artifice deo, a quo esse omne bonum, quod in quacumque natura est, nisi credimus, perniciosissime erramus. quomodo ergo ille et summum malum esse dicit hanc terram, in cuius lateris rectitudine inuenio, quantum ad corpus adtinet, non paruae pulchritudinis bonum, et ab omnipotente atque optimo deo eam uult esse penitus alienam, cum id ipsum bonum, quod in illa inuenimus, cui alii tribuendum sit nisi auctori bonorum omnium. non inueniamus? sed malum erat, inquit, etiam illud latus. puta malum esse: deterius esset certe, si non rectum, sed distortum esset. quomodo est igitur summum malum, quo potest aliquid cogitari deterius ? de
Abbreviated transcription (Latin):
illi pulchritudinẽ adimeret : Necesse ẽ
fateamini si latrare nolitis. nõ solum ⁊
si deprauentur pulch̾tudinẽ auferri: s
eam etiam pulchritudinẽ qͣm cum re¬
cto latere terre luminis potuit habere
cõmunem. Hanc gͦ auferens et deresto
prauum faciens. ut discordaret qd̃ concoe¬
dabat et abhorreret qd̃ congruebat: nũ¬
qͥd aliqͣm inde auferret substantiã : Sic
gͦ discite non substantiã malum ẽẽ. sed
sicut in corꝑe cõmutatione forme inde̾t̾iꝰ.
amitti spẽm uel potius minui. et fedum
dici qd̾ pulchrũ antea dicebatur. et dis¬
plicere corpus qd̃ antea placuerat ⁊ sic
in animo recte uoluntatis decus quo
pie iusteq iuuitur. cõmutata indet̾us
uoluntate deprauari. quo peccato effici
animã miseram. quo honestate resteꝙ
uoluntatis beatitatem optinebat nul¬
la addita decractaue substantia. Dem¬
de etiam illud cogitate. quia et si conce¬
damus aliis causis latus terre tenebͣ¬

Expanded text:
illi pulchritudinem adimeret. necesse est illi pulchritudinem adimeret. necesse est fateamini, si latrare nolitis, non solum ei, si deprauetur, pulchritudinem auferri, sed eam etiam pulchritudinem, quam cum recto latere terrae luminis potuit habere communem. hanc ergo auferens et de recto prauum faciens, ut discordaret, quod concordabat, et abhorreret, quod congruebat, numquid aliquam inde auferret substantiam? sic ergo discite non substantiam malum esse, sed sicut in corpore conmutatione formae in deterius amitti speciem uel potius minui et foedum dici, quod pulchrum antea dicebatur, et displicere corpus, quod ante placuerat: sic in animo rectae uoluntatis decus, quo pie iusteque uiuitur, conmutata in deterius uoluntate deprauari; quo peccato effici animam miseram, quae honestate rectae uoluntatis beatitatem obtinebat, nulla addita detractaue substantia. Deinde etiam illud cogitate, quia etsi concedamus aliis causis latus terrae tenebr
Abbreviated transcription (Latin):
rectoꝵ laterum pulchrius dici aut cogi¬
tari possit: Non inuenio quid faciam
cum errore ꝑuersis: et consuetudine
implicatis miserrimis animis. Nõ
enĩ sciunt isti homines qͥd loquantur
cum hec loquunt᷑  Non eñi atcendũt
Rogo nemo uos urges.nemo in certa¬
men premit. nemo p̃t̾itis insultat er¬
rorib : nisi qui diuinam miscdĩam ex¬
ꝑtus nõ est ut careret errorib. Tantũ
id agamus. ut aliqndo finiantur. qIn¬
tuenuni paululũ. sine animositate et
amaritudine. Om̃s homines sumus. nõ
nos s errores et falsitates od̾imus. Queso
intuenuni paululũ. D̾s miscd̾iarũ ad¬
iuua intuentes: et uerũ q̃rentib intͣs
lumen accende. Quid eñi intelligimꝰ si nõ
intelligimus rectum meluis eẽ qm̃ pra¬
uum: Quero gͦ auobis si placide modeste¬
q accipitis. Rectum latus terre tene¬
braꝵ qd̾ recto lateri terre lucis adiungi¬
tur. si quispiam deprauaret: nullam ne

Expanded text:
rectorum laterum pulchrius dici aut cogirectorum laterum pulchrius dici aut cogitari possit, non inuenio. Quid faciam cum errore peruersis et consuetudine inplicatis miserrimis animis? non enim sciunt isti homines. quid loquantur, cum haec loquuntur; non enim adtendunt. rogo, nemo uos urget, nemo in certamen premit, nemo praeteritis insultat erroribus, nisi qui diuinam misericordiam expertus non est. ut careret erroribus, tantum id agamus, ut aliquando finiantur. intuemini paululum sine animositate et amaritudine — omnes homines sumus, non nos, sed errores et falsitates oderimus — quaeso, intuemini paululum. deus misericordiarum, adiuua intuentes et uerum quaerentibus interius lumen accende. quid enim intellegimus, si non intellegimus rectum melius esse quam prauum? quaero ergo a uobis, si placide modesteque accipitis, rectum latus terrae tenebrarum, quod recto lateri terrae lucis adiungitur, si quispiam deprauaret, nullamne
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. ut et iusto intuallo utramq t̾rã
se iungeret. R temerarios imphos ꝑ in¬
finitum precipites nichil noc̾ere ꝑmit¬
teret. Qd si recto latere latus rectum
attingebat. non uideo quidem aliqua
uel receptacula uel hiatus. S plane u¬
deo tantam pacem. tantamq secum
t̾re utriusq concordiam. ut maior con¬
iunctio ẽẽ non possit. Quid eñi speciosiꝰ
quid conuenientiꝰ. qͣm rectum recto itã
disrum pat aut dirimat naturalem ac
stabilem. ꝑ infinitũ spacium loci. et ab
infinita etͥnitate ũicturam: Que recta
latera utriusq t̾re. etiam si int̾posito
inani seꝑarentur. nõ solum ꝑ se ipsa
pulchra ẽẽnt. quia tam rectã eẽnt. s
int̾iecto quoq int̾uallo ita sibi cõgru¬
erent: ut hinc atq inde ꝑiles rectitu¬
dines etiam sine ulla coniunctione
Cum aut̃ accedit. ita coniunctio. quid
concordius et patatius hac utraq t̾ra:
Quid u̾o etiam ip̃a copulatione duoꝵ

Expanded text:
esset, ut et iusto interuallo utramque terram esset, ut et iusto interuallo utramque terram seiungeret et temerarios inprobos per infinitum praecipites nihil nocere permitteret. quodsi recto latere latus rectum adtingebat, non uideo quidem aliqua uel receptacula uel hiatus, sed plane uideo tantam pacem tantamque secum terrae utriusque concordiam, ut maior coniunctio esse non possit. quid enim speciosius, quid conuenientius quam rectum recto ita s uel flexus disrumpat aut dirimat naturalem ac stabilem per infinitum spatium loci et ab infinita aeternitate iuncturam ? quae recta latera utriusque terrae, etiamsi interposito inani separarentur, non solum per se ipsa pulchra essent, quia tam recta essent, sed interiecto quoque interuallo ita sibi congruerent, ut hinc atque illinc pariles rectitudines etiamsi nulla coniunctione,cum autem accedit ista coniunctio, quid concordius et pacatius hac utraque terra, quid uero etiam ipsa copulatione duorum
Abbreviated transcription (Latin):
posset a tenebraꝵ terra ulia ex parte
contingi. IImmo etiã tantũ spacium
pateret manis ꝓfunditatis ut si qua
gentis illius oriretur imꝓbitas. etiã li
temere tnsilire in illam uellent pͥnci
pes tenebiaꝵ qm̃ nec uolare possut̃
corꝑa. nisi aere corporeo supportentur
ꝑ illud iane p̃cipitati. et qr infinitum
deorsum u̾sus eẽt. ad nullum aliqͣñdo
fundum ꝑuenientes. etiã si semꝑ possẽt
uiu̾e. nunqͣm tamen dum deorsum sem¬
ꝑ feruntur possent noce. Si aut̃ curuo
lat̾e adiungebatur : t̾ra quoq lucis cur¬
uo eam sinu deformit̾ recipiebat. Aut si
introrsus ista quasi specie theatri curua
erat. curuam t̾re luminis ꝑtem sinu
tali receptam: nõ minus deformi copu¬
latõne amplestebat᷑. Aut si ista curuum
habebat latus. et illa rectum. nõ ex to¬
to eam latere attingebat. Et utiq me¬
lius erat sicut supradixi. ut nulla ex
ꝑte contingeret. tantumq mane inter¬

Expanded text:
posset a tenebrarum terra ulla ex parte posset a tenebrarum terra ulla ex parte contingi! immo etiam tantum spatium pateret inanis profunditatis, ut si qua gentis illius oreretur inprobitas, etiamsi temere transilire in illam uellent principes tenebrarum — quoniam nec uolare posunt corpora, \' nisi aere corporeo subportentur —, per illud inane praecipitati et, quia infinitum deorsum uersus esset, ad nullum aliquando fundum peruenientes, etiamsi semper possent uiuere, numquam tamen, dum deorsum semper feruntur, possent nocere. si autem curuo latere adiungebatur, terra quoque lucis curuo eam sinu deformiter recipiebat. aut si introrsus ista quasi specie theatri curua erat, curuam terrae luminis partem tali sinu receptam non minus deformi copulatione amplectebatur. aut si ista curuum habebat latus et illa rectum, non ex toto eam latere adtingebat. et utique melius erat, sicut supra dixi, ut nulla ex parte contingeret tantumque inane inter
Abbreviated transcription (Latin):
D istas ipãs de quib nunc agitur epłe
fundamenti. que fere om̃ib qui Apud
uos illuminati uocantur solet ex̃ no¬
tissima. Hic quippe ita scribit᷑. Iuxta
unam uo ꝑtem ac latus illius illust
ac sc̃ẽ terrẽ trat tenebrarũ terra ꝓfum¬
da et ĩmensa magnitudine. Quid exp¬
tamus amplius: Tenemꝰ eñi qd̃ uyota
latus erat. Quomͦ libet iam fingite fi¬
guras. et qualialib liniamenta descri¬
bite. Moles certe illa ĩmense terre de¬
nebrarũ. aut recto latere adiungebat᷑
terre lucis: aut curuo aut tortuoso.
S si tertuoso ⁊ illa sc̃a t̾ra tortuosũ ht latͦ. nã
sup̃a restũ ht̃ latus et tortuoso huiꝰ lati
tangitur. int̾patent cauerne queda
ꝓfunde ꝑ infinitũ manes nec supra
terram fantũ tenebrarũ manitae
rat : sicut audire solemus. Qid̃ siita
est : qnto melius erat ut se aliqͣnto lõ¬
gius terra luminis remou̾et. Ate il¬
ia mnanitas tanta int̾esset. ne omĩo

Expanded text:
ur istas ipsas, de quibus nunc agitur, epistulae ur istas ipsas, de quibus nunc agitur, epistulae fundamenti, quae fere omnibus, qui apud uos inluminati uocantur, solet esse notissima. hic quippe ita scribitur: iuxta unam uero partem ac latus illius inlustris ac sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitudine. Quid expectamus amplius? tenemus enim, quod iuxta latus erat. quomodo libet iam fingite figuras et qualialibet liniamenta describite, moles certe illa inmensa terrae tenebrarum aut recto latere adiungebatur terrae lucis aut curuo aut tortuoso. sed si tortuoso, et illa sancta terra tortuosum habet latus; nam si ipsa rectum habet latus et tortuoso huius latere tangitur, interpatent cauernae quaedam profundae per infinitum inanes nec iam supra terram tantum tenebrarum inanitas erat, sicut audire solebamus. quod si ita est, quanto melius erat, ut se aliquanto longius terra luminis remoueret atque illa inanitas tanta interesset, ne omnino
Abbreviated transcription (Latin):
nd̃ erit exitus quo tantas turpitudĩes
et tam saclegas opiniones euadatis Aut
uidete certe qm̃ liberũ est carnali cogita¬
tioni phantasmata qualia libuerit opi¬
nari. ne forte possitis aliam qͣnicumꝙ
formã huic coniunctioni duarũ t̾rarũ
inuenire. ne tam detestabilis et aduer¬
sanda rerum facies animo occurrat.
Terram scilicet di siue sit euisdẽ nat̾e
cuiꝰ d̾s est. siue du̾ise in qua tam̃ dei
regna fundata sint. ita ingenti mole
ꝑ inmensũ iacere. ut ꝑ infinitũ porre¬
ctis et aꝑtis membris iaceat: quib
fedissime ati turpissime ab infiore
ꝑte. recipiat etiam ip̃m ĩmense magni¬
tudinis mnartatum illum tuneũ terre
tenebrarum. S quicqͥd aliud inuen̾itiᷤ
figure. qua due iste terre sibi cõiungãt᷑
delere ꝓfecto manichei littͥas nõ potestis
Non dico alias quib expressuus iasa des¬
cripsit. fortassis eñi quis paucioribus
note sunt. minus ꝑiculi hab̾e udeant᷑¬

Expanded text:
non erit exitus. quo tantas turpitudines non erit exitus. quo tantas turpitudines et tam sacrilegas opiniones euadatis. Aut uidete certe, quoniam liberum est carnali cogitationi phantasmata qualia libuerit opinari, ne forte possitis aliam quamcumque formam huic coniunctioni duarum terrarum inuenire. ne tam detestabilis et auersanda rerum facies animo occurrat, terram scilicet dei, siue Sit eiusdem naturae, qua deus est, siue diuersae, in qua tamen dei regna fundata sint, ita ingenti mole per inmensum iacere, ut per infinitum porrectis et apertis membris iaceat. quibus foedissime atque turpissime ab inferiore parte recipiat etiam ipsum inmensae magnitudinis inartatum illum cuneum terrae tenebrarum. sed quicquid aliud inueneritis figurae. quo duae istae terrae sibi coniungantur, delere profecto Manichaei litteras non potestis: non dico alias, quibus expressius ista descripsit — fortassis enim quia paucioribus notae sunt. minus periculi habere uideant
Abbreviated transcription (Latin):
feditas quadre illiuis in arcetur. neq de
illo genitam ne nichominꝰ hoc qd̃ ds est
cogatur intelligi: et ad eandẽ deformi¬
tacem redeat. Nec alienã ab illo ne in
alieno regna eum posuisse ⁊ nõ dicas
s tres naturas dĩcere urgeamini. Necꝑ
ab eodem de aliena factam substantra.
ne ait bonum aliud fu̾it pret̾ d̾mi aut
malum preter gentem tenebarũ. Rema¬
net gͥ uobis. ut de nichilo terram luimi¬
nis d̾m fecisse fateamini: et nõ uultis
tamen illo ip̃o eẽt infi̾us d̾s ex nichilo
facere potuit. potuit eñi quia bonus ẽ
et nusli bono inuidet. fac̾e alterũ bonũ.
qd̃ illo pore ess infius potuit et t̾cium
cui scd̃m p̃poneret᷑. et deinde usꝙ ad ĩfimũ
bonum. naturaꝵ facturaꝵ ordinẽ duc̾e
donec ĩmensitas earum nõ num̃o inde¬
finito incerta diffiueret. s certo tͥmĩata
consisteret. Aut si nec de nichilo istam
luminis t̾ram d̾m fecisse uultis foti.

Expanded text:
foeditas quadrae illius inartetur; neque de foeditas quadrae illius inartetur; neque de illo genitam, ne nihilominus hoc, quod deus est, cogatur intellegi et ad eandem deformitatem redeat; nec alienam ab illo, ne in alieno regna eum posuisse et non duas, sed tres naturas dicere urgeamini; neque ab eodem de aliena factam substantia, ne aut bonum aliud fuerit . praeter deum, aut malum praeter gentem tenebrarum. remanet igitur uobis, ut de nihilo terram luminis deum fecisse fateamini, et non uultis tamen illo ipso esset inferius, deus ex nihilo facere potuit. potuit etiam, quia bonus est et nulli bono inuidet, facere alterum bonum, quod illo priore esset inferius; potuit et tertium, cui secundum praeponeretur, et deinde usque ad infimum bonum naturarum factarum ordinem ducere, donec uniuersitas earum non numero indefinito incerta difflueret. sed certo terminata consisteret. aut si nec de nihilo istam luminis terram deum fecisse uultis fateri,
Abbreviated transcription (Latin):
lucis conu̾teret: et suꝑ illam regna sua
stabiliret: De tota gͥ id fecisset. ut iam
olun mala natura nulla eẽt. Qd̃ si non
de aliena substantia fecit t̾ram lucis: re¬
stat ut eam de nichilo fecerit. Quare
si uobis iam ꝑsuadetur posse aliqͥd bomi
om̃ipotentẽ deum de nichilo facere. ue¬
nite in catholicam et discite om̃s nat᷑as.
quas fecit et condidid d̾s. excellentie gͦ¬
dib ordinatas. a sũmis usq ad infimas
om̃s bonas: es alias aliis eẽ p potiores
easq factas eẽ de nichilo. cum d̾s arcifex
ꝑ sapientiã suam potentialit̾. ut ita di cã
oꝑetur. ut posset eẽ qd̾ nõ erat. et in qͣn¬
tum eẽt bonum eẽt: inqͣntum aut̃ de¬
ficeret se nõ de deo genitum. s ab ip̃o de
nichilo factum ostenderet. Qiuid eñi uos
tenet. si consideretis nõ inuenitis. cum
tram luminis qͣm describitis. neq hoc eẽ
qd̾ d̾s est possitis dicere. ne ip̃a d̾i nature

Expanded text:
lucis conuerteret et super illam sua regna lucis conuerteret et super illam sua regna stabiliret? de tota ergo id fecisset, ut iam olim mala natura nulla esset. quodsi non de aliena substantia fecit terram lucis. restat, ut eam de nihilo fecerit. Quare si uobis iam persuadetur posse aliquid boni omnipotentem deum de nihilo facere, uenite in catholicam et discite omnes naturas, quas fecit et condidit deus, excellentiae gradibus ordinatas a summis usque ad infimas, omnes bonas, sed alias aliis esse potiores, easque factas esse de nihilo, cum deus artifex per sapientiam suam potentialiter, ut ita dicam, operaretur, ut posset esse, quod non erat, et in quantum esset, bonum esset; in quantum autem deficeret, se non de deo genitum, sed ab ipso de nihilo factum ostenderet. quid enim uos teneat, si consideretis, non inuenitis, cum terram luminis, quam describitis, neque hoc esse, quod deus est, possitis dicere, ne in ipsam dei naturam
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ea ꝑtinet quia uicina est. ꝑtineat et ter¬
ra tenebrarũ que terram lucis nõ mͦ uici¬
nitate contingit: s etiã penetratione dis¬
sulcat. Si aut̃ genuit eã ñ eã eͤdi oport
diu̾sam hab̾e naturã. Qd̃ si eam genu¬
it d̾s. hoc oporteret credi ẽẽ qd̃ d̃s est: sic̃
de unigenito filio in catholica creditiur
Itaq ad illam fugiendam et detestandã
turpitudinẽ uos necessitas reuocat. ut ñ
t̾ram qͣi aliam et diu̾sam: s ip̃am dei
naturã niger cuneus ille diffindat. Qd̾¬
si nõ genuit. s fecit tam d̾s: quero un¬
de fecerit. Si de seip̃o quid aliud est ge¬
nuisse: Si de aliena aliqua natura. que¬
ro utrum bona an mala. Si bona erad
gͦ aliqua natura bona que nõ ꝑtinebat
ad d̾m: qd̾ nullom dicere audebitis. Si
Aut̃ mala: nõ gͣͦ gens illa tenebrarum
sola natura mala erat. An forte iam inde
Assũpserat ꝑtem aliqͣm d̾s qͣm in t̾ram

Expanded text:
terea pertinet, quia uicina est, pertineat et terterea pertinet, quia uicina est, pertineat et terra tenebrarum, quae terram lucis non modo uicinitate contingit, sed etiam penetratione dissulcat. si autem genuit eam, non eam credi oportet diuersam habere naturam. quod enim genuit deus, hoc oportet credi esse, quod deus est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque ad illam fugiendam et detestandam turpitudinem uos necessitas reuocat, ut non terram quasi aliam et diuersam, sed ipsam dei naturam niger cuneus ille diffindat. quodsi non genuit, sed fecit eam deus, quaero, unde fecerit. si de se ipso, quid aliud est genuisse? si de aliena aliqua natura, quaero, utrum bona an mala. si bona, erat ergo aliqua natura bona, quae non pertinebat ad deum: quod nullo modo dicere audebitis. si autem mala, non ergo gens illa tenebrarum sola natura mala erat. an forte iam inde adsumpserat partem aliquam deus, quam in terram
Abbreviated transcription (Latin):
d̾i. cuneus illȩ terre tenebrarũ. diffindit
et penetrat. Nogo cogitate ista homines
estis. Rogo cogitate ista. et fugite. taliũ¬
q phantasmatũ sacrilegia dilaniatis si
fieri potest pectorib. de fide ur̃a eradica¬
te atq ꝓpellite. An dicturi estis nõ uniꝰ
euisdemq nature. illa tria eẽ. s alt̾ius
patrem. Alt̾ius regna. alt̾ius terram
ut suas naturas atq substantias habe¬
ant singula diu̾sas excellentie gradib
ordinatas: Qd̃ si u̾m est: nõ duass q̃¬
tuor naturas manicheus p̾dicare debu¬
erat. Si aut̃ unam naturã ht̃ pat̾ ⁊
regna. terra u̾o sola diu̾sam: tres nate
fuerant p̃dicande. Aut si ꝓpt̾ea duas
dic̾e maluit. quia tenebrarũ nõ ꝑtinet ad
d̾m: quero quomͦ ad d̾m lucis t̾ra ꝑtineat.
Si aut̃ et naturã ht̃ diu̾sam. et nõ eam gre¬
nuit. neq fecit. nõ ad eum ꝑtinet. et in
alieno regna eius locata sunt. Aut si ꝓp¬

Expanded text:
dei cuneus ille terrae tenebrarum diffindit dei cuneus ille terrae tenebrarum diffindit et penetrat. rogo, cogitate ista, homines estis, rogo, cogitate ista et fugite taliumque phantasmatum sacrilegia dilaniatis, si fieri potest, pectoribus de fide uestra eradicate atque propellite. an dicturi estis non unius eiusdemque naturae illa tria esse, sed alterius patrem, alterius regna. alterius terram, ut suas naturas atque substantias habeant singula diuersas et excellentiae gradibus ordinatas ? quod si uerum est, non duas, sed quattuor naturas Manichaeus praedicare debuerat. si autem unam naturam habet pater et regna, terra uero sola diuersam, tres naturae fuerant praedicandae. aut si propterea duas dicere maluit, quia terra tenebrarum non pertinet ad deum, quaero, quomodo ad deum lucis terra pertineat. si enim et naturam habet diuersam et non eam genuit neque fecit, non ad eum pertinet et in alieno regna eius locata sunt. aut si prop