comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex nobis. mansissent utiq nobiscũ. Q.ue ẽ. tam̃ ista discretio: Patent li¬
bri di: non auertamꝰ aspect̾ũ: clamat scriptura diuina ad hibeamꝰ au¬
ditum: ñ erant ex eis quia ñ erant scdm̃ ꝓpositũ uocati. ñ erant in xp̃o
elect̾i ante constitutionẽ mundi : non erant in eo sortẽ consecuti. ñ erãt
p̃destinati scđ̾m propositũ eius qui uniuersa oꝑatur. Nã si hoc essent. e
essent. & cũ illis sine dubitatione mansissent. Ut enĩ nondicã quã sit
possibile do auersas & adu̾sas infide̾ suam conuert̾e hominũ uolunta¬
tes .&. in eoꝵ. cordib oꝑari ut nullis ad uersitatib cedant. nec ab illo
aliqua suꝑati tẽptatione discedant. cũ possit ⁊ qͦd ait apls facere. ut
non eos ꝑmittat tẽptari suꝑ id quod possunt: ut gͦ id non dicã. cer¬
te poterat illos ds̃ presciens e̾e̾ lapsuros . ͤantequã id fieret aufer¬

Expanded text:
ex nobis, mansissent utique nobiscum. Quae est tandem ista discretio? Patent Liex nobis, mansissent utique nobiscum. Quae est tandem ista discretio? Patent Libri Dei; non avertamus aspectum: clamat Scriptura divina, adhibeamus auditum. Non erant ex eis, quia non erant secundum propositum vocati: non erant in Christo electi ante constitutionem mundi, non erant in eo sortem consecuti, non erant praedestinati secundum propositum ejus, qui universa operatur. Nam si hoc essent, ex illis essent, et cum illis sine dubitatione mansissent. 22. Ut enim non dicam quam sit possibile Deo, aversas et adversas in fidem suam hominum convertere voluntates, et in eorum cordibus operari, ut nullis adversitatibus cedant, nec ab illo aliqua superati tentatione discedant; cum possit et quod ait Apostolus facere, ut non eos permittat tentari super id quod possunt : ut ergo id non dicam, certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id fieret, aufer
Abbreviated transcription (Latin):
uulis griginali peccato parit̾ obstrictis. cur iste assumat᷑ ille relin-¬
quat᷑ : & ex duob etate iam grandib impiis. cur iste ita uocetur.
uerantia usq infinẽ. illi non donet᷑: in scrutabiliora st̃ iudicia dĩ.
Ilud tam̃ fidelib debet e̾ẽ certissimũ. hunc e̾ẽ ex p̾cdestinatis. ilłũ
non ẽẽ. Nam si fuissent ex nobis ait unus p̃destinatoꝵ qͥ de pectore
dñi beberat hoc secretũ: mansissent utiq nobiscũ. Quid ẽ queso ñ
eraut ex nõbis: nã si fuissent. mansissent utiq nobiscũ : Nonne utriq
a dõ creati. utriq ex ada nati. utriq de t̾ra facti erant. & ab eo qͥ
dixit. omnẽ flatũ ego feci. unius eiusdẽq nature animas acce¬
perant : Nonne postremo utriq uocati fuerant. ⁊ uocantẽ se
qͦd dicebat: respondere
posset & dicere. Uera sunt hȩc. Scđ̃m hec omĩa ex nobis erant: uerũta¬
men scđm aliam quandã discretionẽ non erant ex nob̾. Nansi fuissent

Expanded text:
 originali peccato pariter obstrictis, cur iste adsumatur, ille relinquatur, et ex duobus aetate jam grandibus impiis cur iste ita vocetur, verantia usque in finem, illi non detur, inscrutabiliora sunt judicia Dei. Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex praedestinatis, illum non esse. Nam si fuissent ex nobis, ait unus praedestinatorum, qui de pectore Domini biberat hoc secretum, mansissent utique nobiscum. Quid est, quaeso, Non erant ex nobis; nam si fuissent, mansissent utique nobiscum? Nonne utrique a Deo creati, utrique ex Adam nati, utrique de terra facti erant, et ab eo qui dixit, Omnem flatum ego feci , unius ejusdemque naturae animas acceperant? Nonne postremo utrique vocati fuerant, et vocantem secd dicebat, respondere posset et dicere: Vera sunt haec, secundum haec omnia ex nobis erant; verumtamen secundum aliam quamdam discretionem non erant ex nobis; nam si fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ infra cogitari potest. si donec moreret᷑ fidelit̾ uixit. quã
multoꝵ. annoꝵ. si ex iguumtẽporis ante mortẽ a fidei stabilitate rlefect
ꝑ seuerauerit usq infine̾ hic saluus erit. donũ dĩ sit. Quod si non
sit: qͦmͦ uerũ est quod apls ait. uobis donatũ est ꝓxꝑo.ñ solum ut cre¬
datis in eum. uerũ etiã ut patiamini ꝓ eo: Horũ qͥppe unũ ꝑtinet

Expanded text:
quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem a fidei stabilitate defecit.perseveraverit usque in finem, hic salvus erit , donum sit Dei. Quod si non sit, quomodo verum est quod Apos ut credatis in eum, uerum etiam patiamini pro eo? utrumque enim donat
Abbreviated transcription (Latin):
so pelagio cdamnari fecit eccła. grãm d̾i scd̃m merita nr̃a dari: cũ
uideant paruulos alios non regeneratos. ad et̾nam mortẽ. al ios
regeneratos ad ęt̾nam uitã tolli de hac uita: ipso̾q reco¬
tos alios ꝑseuerantes. usq infine̾ hinc ire. alios quousq decidant hic
retineri. qui utiq ñ decidissent si antequã laberent᷑ hinc exissent.
& rursus quosd̾a lapsos quo usq redeant ñ exire de hac uita. qͥ utiq
perirent si anteqͣ. redirent exirent. Unde satis dilucide ostendit᷑.¬
& in choandi & usq infinẽ ꝑseuerandi gram̃ di. ñ scd̃m merita nr̃a
dari. s cdonari scd̃o ipsius secretissimã eand̾eq iustissimã. sapientis¬

Expanded text:
so Pelagio damnari fecit Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum so Pelagio damnari fecit Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eamdemque justissimam, sapientis
Abbreviated transcription (Latin):
non tenuit ut cdaret᷑. Quid etiã qͦd aliquando paruulis infideliũ
filiis potuit ne irent in ꝑditionẽ. & filiis fidelium non potuit bap¬
baptirato subuenit᷑ ne sine baptisinate moriat᷑ .&. baptiato casuro
ñ subuenit᷑. ut ante moriatur. nͥ forte illi ad huc absurditati au¬
scultabimꝰ qua dicit᷑: nichil ꝓdesse cuiquã mori antequã cactat. qͥa
sccłm eos actus uicdicabit᷑. quos eũ presciuit ds acturũ fuisse si uiue¬
ret : hanc peru̾sitatẽ sanitati fid̾i tã uehem̃ter aduersam. qͥs pati¬
ent̾ audiat. quis ferat :  Et tam̃ hoc dicere urgent᷑. qui ñ fatent᷑
grãm d̾ĩ non scd̃m merita nrã dari. Qui aũ nolunt dicere unũquẽq
mortuorũ scđm ea uidicari que ds̃ illum p̾sciuit actͥurũ fuisse si ui¬
ueret. intuentes quã manifesta falsitate & quanta absurditate di¬
cat᷑ : non eis remanet curdicant qͦd in pelagianis danauit. & ab ip¬

Expanded text:
non tenuit ut daretur. Quid etiam, quod aliquando parvulis infidelium non tenuit ut daretur. Quid etiam, quod aliquando parvulis infidelium filiis potuit, ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit Bapbaptizato subvenitur, ne sine Baptismate moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus, qua dicitur nihil prodesse cuiquam mori antequam cadat, quia secundum eos actus judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc perversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc dicere urgentur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita nostra dari. Qui autem nolunt dicere unumquemque mortuorum secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ip
Abbreviated transcription (Latin):
cernamꝰ: Neq enĩ fato cogit᷑ d̃s illis infantib subuenire. illis aũ nͣ
subuenire. cũ sit utͥsq causa cõmunis: aut res humanas in pariui¬
lis ñ diuina ꝓuidentia. s fortuitis agi casib opinabimur. cum ra-¬
cionales uel danande uł liberande sint anime: quandoqͥd̾e nec pas¬
ser cadit in terrã sine uoluntate patͥs nr̃i qui in celis ẽ: aut pa¬
rentũ negligentie sic tribuendu est: qͦd paruulli sine baptismat
moriunt᷑. ut nichil ibi agant suꝑna iudicia. tanquã ipsi qͥ hoc
modo male moriunt᷑. parentes sibi negligentes uoluntate ꝓpͥa
dequib nascerent᷑ elegerint. Quid dicã qͦd paruulus aliquando an¬
tequã illi ꝑ ministeriũ baptirantis succurri possit expirat: Plerũq
enĩ festinantib parentib. n paratis ministris ut paruulo baptis¬
mus detur. dõ tam̃ uolente ñ dat᷑: qͥ eum paululum in hac uita

Expanded text:
cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente non datur, qui eum paululum in hac vita
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ paruulos mortuos sccłm ea uidicari. que p̾sciti st̃ facturi e̾e̾ si uiue¬
rent. In haunc aũ sententiã. quã certe om̃is sensus humanꝰ humanꝰ
quantulac̾q racione subnixus. maximeq xꝑanus ex horret. ire com¬
pulsi st̃: qui sic a pelagianoꝵ. errore alieni e̾e̾ uoluert̾. ut tamen
in quo om̃s cecidimꝰ subuenit᷑. scd̃m merita nr̃a dari. ad huc sibiex¬
istiment ẽẽ credendũ & disputatione insuꝑ ꝓferencłu: qͦd ipse pe¬
lagius ante orientales epͣos iudices. d̾anationis sue timore da̾nauit.
Hoc aũ si non dicat᷑ de mortuoꝵ. scilicet oꝑib quȩ factͥuri fuerant
si uiuerent bonis aut malis. ac ꝑ hoc nullis. & in ipsa drprescientia
non fut᷑is : hoc gͦ si nondicat᷑ quod cernitis quanto errore dicatur.
qͥd restabit nisi ut gr̃a dĩ non scd̃m merita nr̃a dari: qd̃ contͣ here¬
sim pelagianã catholica defendit eccła. remonta contentionis cali¬
gine fateam: atq id marime inparuulis euidentiore ueritate

Expanded text:
m ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerunt, ut tamen in quo omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment epos judices, damnationis suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent, bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate
Abbreviated transcription (Latin):
sime liberant᷑. qͥ cũq liberant᷑. Cet̾i aut̃ ubi nͥ inmassa ꝑditionis:
iusto dnuino ucticis relinquunt᷑. ubi trrii relicti st̃ ⁊ sydonii: qͥ
etiã credere potuerant. si mira illa xꝑi signa uidissent.S qm
ut crederent ñ eis erat datũ. etiam unde cred̾ent est negatũ.
.Ex quo appa¬
ret habere qͦsdam in ipso ingenio diuinũ nat᷑alit̾
munuf intelligen. tie: quo
moueant᷑ ad fide̾. si congrua su¬
is mentib uel aucdiant uerba
uel signa conspiciant: & tamen
si dei altiore iudicio. a ꝑditio¬
nis massa ñ sunt grẽ prȩdesti.¬
natione discreti: nec ipsa eis ad hibentur uel dictͥa diuina uł fac¬
ta: ꝑ quȩ possent credẽ si audirent utiq talia uel uiderent. In ead̾e
ꝑditionis massa relicti st̃ etiã iuidei : qui non potuert̾ cred̾e factis

Expanded text:
 quicumque liberantur. Caeteri autem ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur? Ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam ut crederent, non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Ex quo apparet habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant: et tamen si Dei altiore judicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potuerunt credere factis
Abbreviated transcription (Latin):
it uelimꝰ que dõ placeant: & ut oꝑemur bortatꝰ est:Nut¬
nib p̃cepit ut crederent: atq ait. Credite in dm: &. in me credite. Nec
tam̃ idõ eius falsa sententia ẽ: nec uana definitio. ubi ait. Nemo ue¬
nit ad me: id est nemo credit in me nͥ ei fuerit datũ a patre ineo.
Nec rursus quia uera ẽ hec definitio. id̾o uana ẽ illa p̾ceptio. Curgͦ
p̃dicationi p̃ceptioni. exliortationi. correptioni. quȩ omĩa frequen¬
tat scriptura diuina existimamꝰ inutiłe definitione̾ p̃destinationis.
quã cõmendat eade scriptura diuina: Anqͥsquã cticere audebit dm
non p̃scisse. quib esset daturꝰ ut crederent : Aut qͦs daturus e̾e̾t filio
suo. ut ex eis non ꝑderet quẽqũa : Que utiq si p̾sciuit. ꝓfecto bene¬
a sua quib nos dignat᷑ lib̾are p̾sciuit. Hȩc ẽ p̃destinat

Expanded text:
et ut velimet ut velimnibus praecepit ut crederent, atque ait, Credite in Deum, et in me credite : nec tamen ideo ejus falsa sententia est, nec vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Nec rursus, quia vera est haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praeceptioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina. 35. An quisquam dicere audebit, Deum non praescisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. H
Abbreviated transcription (Latin):
cor habeamꝰ ad dnm. munꝰ est dnĩ : de quo munere. ipsoͥ dn̾o do̾ nr̃o.
grãs agere a sacerdote post hanc uocẽ qͥb hoc dicit᷑ ad monem᷑.&. dig¬
s diuino subleuet᷑ auxilio ut ascendat. & quȩ sursũ st̃ sapiat. ubi
xp̃c est indexterã di̾ sedens. non quȩ suꝑ t̾ram cuide hac tanta re
agende sunt gr̾ę. nisĩ hoc facienti dño do̾ nr̃o. qui nos ꝑ tale bene¬
ficrum liberando. de ꝓfundo huiꝰ nrundi elegit. o p̃destinauit an
te constitutionẽ mundi : Sed aunt p̃destinationis diffinitionẽ
utilitati p̾dicationis aduersam: quasi uero aduersat̾a sit apło p̃cti¬
canti. Nonne ille doctor gentiũ in fide ⁊ ueritate: &. p̃destinationẽ toti¬
ens cõmendaint. ⁊ uerbũ dei p̾dicare non destitit: Numqͥd qͥa dirit.
ds̾ est qui oꝑatur in nob̾ ⁊ uelle & oꝑari ꝓ bona uoluntate: id̾o non ipse

Expanded text:
cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere, a sacerdote post hanc vocem quibus hoc dicitur admonentur; et digsed divino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum sunt sapiat, ubi Christus est in dextra Dei sedens, non quae super terram : cui de hac tanta re agendae sunt gratiae, nisi hoc facienti Domino Deo nostro, qui nos per tale beneficium liberando de profundo hujus mundi, elegit, et praedestinavit a CAPUT XIV. 34. Sed aiunt « praedestinationis definitionem utilitati praedicationis adversam . Quasi vero adversata sit Apostolo praedicanti. Nonne ille doctor Gentium in fide et veritate et praedestinationem toties commendavit, et verbum Dei praedicare non destitit? Numquid quia dixit, Deus est qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; ideo non ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
ex pedit & cred̾e & dicere. hoc ẽ pium hoc uerũ ut sit humilis &
submissa confessio. & detur totũ do. Cogitantes credimꝰ cogitan¬
tes loqͥmur. cogitantes agimꝰ. qͥcqͥd agimũs. Quod aut̃ attin̾et
ad pietatis uiam. & uerũ di cultũ. non sumꝰ idonei cogitare
aliqͥd tanquã ex nobismet ipsis. s sufficientia nr̃a ex do est.
Non enĩ est inpotestate nr̃a cor nr̃m ⁊ nr̃e cogitationes : unde id̾ẽ qͥ hoc
ait. itte dicit ambrosius. Quis aũ tã beatꝰ. qͥ in corde suo semꝑ ascendat.
S hoc sine auxilio drumo qͥ fieripotest: Nullo ꝓfecto modo. Ueniq
inqͥt. Supra eadẽ scriptura dicit. beatꝰ uir cuiꝰ est auxiliũ eiꝰ abstedñe.
ascensus in corde eiꝰ. Hoc itaq ut diceret. non sołu in litteris sacͥs le¬
gebat: s sicut de illo uiro sine dubitatione credendu ÷: etiã in corde
suo sentiebat ambrosius. Quod gͦ insacram̃tis fideliũ dicitur. ut sursũ

Expanded text:
expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . « Non enim est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes: » unde idem qui hoc ait, item dicit Ambrosius , « Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri potest? nullo profecto modo. Denique, » inquit, « supra eadem Scriptura dicit, Beatus vir cujus est auxilium ejus abs te, Domine; ascensus in corde ejus » . Hoc utique ut diceret, non solum in Litteris sacris legebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in corde suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur, ut sursum
Abbreviated transcription (Latin):
riant᷑ paruuli transe ant in et̾nam salutẽ. ñ regenerati aũ transeant
in mortẽ scd̾am. Qͣm qͦd scriptũ ẽ ꝑ unũ hominẽ peccatũ intrauit in
mund̾u. & ꝑ peccatũ mors :ita ⁊ in om̃s homines ꝑtransiit. alit̾ recde
intelligi non potest. nec a morte ppetua quȩ iustissime ẽ retributa pecca¬
to liberat quẽ quã pusilloꝵ atq magnoꝵ. nͥ ille qͥ ꝓpt̾ remittenda
& originalia & ꝓpͥa nr̃a peccata mortuus ẽ sine ullo suo originali pro¬
prio ue peccato. S quare illos pocius quã illos: Iterũ atq iterũ dici¬
mus. nec nos piget. o homo tu qͥs es qͥ repondeas cło: Inscrutabilia st̃
iudicia eiꝰ : &. in uestigabiles uie eius. Et hoc ad iciamꝰ. Altiorate ne¬

Expanded text:
riantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant riantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniam quod scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et intelligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria nostra peccata mortuus est, sine ullo suo originali proprioque peccato. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus . Et hoc ad
Abbreviated transcription (Latin):
causã sic̃ agere debeo paruuloꝵ: & inde grãm dĩ ñ scdm merita hom¬
nũ dari ꝑspicue ueritatis luce conuincã. Si enĩ quando libros de lib̾o
arbitͥo laicus cepi. p̃isbit̾ explicam: ad huc de damnatione infantiũ
ñ renascentiũ. & de renafpaentiũ liberatione dubitarẽ : nemo ut opi¬
nor e̾et tã iniustꝰ atq inuitus. qͥ me proficere ꝓhiberet: atq in hac
tubitatione remanendu mͥ e̾̃ẽ uicticaret. Cum uͦ rectiꝰ possit intelli¬
gi non me ꝓpt̾ea de hac re dubitasse credi oport̾e. quia cont᷑ qͦs mea
dirigebat᷑ intentio. sic mͥ uisi sunt s efellendi : ut siue penae̾e̾t origi¬
nalis peccati in paruulis qd ueritas habet. siue ñ e̾et quod ñ nulli er¬
rantes opinant᷑. nullomͦ tam̃. quã manicheoꝵ error inducit duarũ na¬
turarũ boni scilicet & mali ꝑmistio crede̾tur. absit ut causã paruuloꝵ
sic relinquamꝰ. ut nob̾ e̾ẽ dicamꝰ incertũ. utrũ in xꝑo regeneratisi mo¬

Expanded text:
e parvulorum, et inde gratiam Dei non secundum me rita hominum dari, perspicuae veritatis luce convincam. Si enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascentium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirigebatur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam parvulorum sic relinquamus, ut esse nobis dicamus incertum, utrum in Christo regenerati, si mo
Abbreviated transcription (Latin):
qui originale negant e̾e̾ peccatũ. nec tam̃ ido michi ẽ ambigend̾u ha¬
bere paruulos qͦd eis chimittat. qͥ saluũ facit popłm suum a peccatis eoꝵ
ita in t̾tio libro de lib̾o arbitrio scđm utrũq sensũ restiti manicheis.
siue supplicia siue pͥmordia nature sint ignorantia & difficultas. sine
qͥb nullus hominũ nascit᷑. Et tam̃ unũ horũ teneo. ibi qͦq ã me satis
euident̾ expressũ. qͦd nonsit ista natura instituti hominis: s pen a¬

Expanded text:
ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: q
Abbreviated transcription (Latin):
siquando dixit. da illis dne inte ꝑseuerare usq infinẽ. ñ sołu uoce
ausus÷ s saltẽ cogitatione rep̾hendẽ. ac ñ potius suꝑ eiꝰ talẽ benedicti¬
onẽ ⁊ corde credentȩ. ⁊ ore confitente. respondit aoren: cũ aliud in
ipsa oratione dñica ñ orent fideles dicentes. maxime illud nę nos in¬
feras intẽptationẽ. nͥ ut inscã obedientia ꝑseuerent : Sic̃ gͦ inhis
orationib :÷ita i in hac fide nata est  creuit. & crescit eccłã. qua fide
credit᷑. gr̾am di ñ sedm merita accipientiũ dari: qͣndõ qͥd̾e ñ oret
eccła. ut daret᷑ infidelib fides. nͥ d̾m crederet. ⁊ adu̾sas hominũ ad

Expanded text:
si qusi qusaltem cogitatione reprehendere, ac non potius super ejus talem benedictionem, et corde credente, et ore confitente respondit, « Amen? » cum aliud in ipsa oratione Dominica non orent fideles, dicentes maxime illud: « Ne nos inferas in tentationem, » nisi ut in sancta obedientia perseverent? Sicut ergo in his orationibus, ita et in hac fide nata est et crevit et crescit Ecclesia, qua fide creditur, gratiam Dei non secundum merita accipientium dari. Quandoquidem non oraret Ecclesia ut daretur infidelibus f
Abbreviated transcription (Latin):
poneret. Stq ut mã tardi corde ⁊ infirmi. qͥ ñ posst̃ uł nͥd̾i posst̃ scͥpt᷑as
uł earũ expositiones intelligere. sic audirent uł ñ audirent in hac que¬
stione disputationes nrãs: ut magis intuerent᷑ orationes suas. quas sẽꝑ
habuit ⁊ habebit eccła ab exordiis suis: donec finiat᷑ hoc scł̃m. De
hac enĩ re quã nc̃ ad u̾sus nouos hereticos. nͥ cõmemorare tantũ. s pla¬
ne tueri & defensare c̃pellimͦ. nu̾quã tacuit inp̾cib suis: & si aliqͦn-¬
do in sermonib exerend̾a nullo urgente ad u̾sario ñ putauit. Quar¬
do enĩ ñ oratũ est in eccła ꝓ infidelib atq inimicis eiꝰ ut crecterent:
Quando ficteliꝰ qͥsqũa. amicũ ꝓximũ. coniugẽ habuit infidełȩ. &. ñ ei pe¬
tiuit a dño m̃tẽ obedientẽ inxꝑiana fide : Quis aũ sͥ unꝗͣ. n̾ orauit.
ut in dño ꝑmaneret: slut qͥs sac̾dotẽ suꝑ fideles dñm in uocantẽ.

Expanded text:
tque utinam tardi corde et infirmi, qui non possunt, vel nondum possunt Scripturas vel earum expositiones intelligere, sic audirent vel non audirent in hac quaestione disputationes nostras, ut magis intuerentur orationes suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis, donec finiatur hoc saeculum. De hac enim re, quam nunc adversus novos haereticos, non commemorare tantum, sed plane tueri et defensare compellimur, nunquam tacuit in precibus suis, etsi aliquando in sermonibus exserendam nullo urgente adversario non putavit. Quando enim non oratum est in Ecclesia pro infidelibus atque inimicis ejus ut crederquando fidelis quisquam amicum, proximum, conjugem habuit infidelem, et non ei petivit a Domino mentem obedientem in Christiana fide? Quis autem sibi unquam non oravit, ut in Domino permaneret? aut quis sacerdotem super infideles Dominum invocantem,
Abbreviated transcription (Latin):
quia miscdĩam consequuat᷑. quã poscit cotidie ne inferat᷑ intẽpta¬
tionẽ. Inter initiũ aut̃ fidĩ & ꝑfect̾ionẽ ꝑseuerantie. media st̃ illa qͥb rec¬

Expanded text:
quia misericordiam consequitur, quam poscit quotidie, ne inferatur in tentaquia misericordiam consequitur, quam poscit quotidie, ne inferatur in tentationem. Inter initium autem fidei, et perfectionem perseverantiae, media sunt illa quibus rec
Abbreviated transcription (Latin):
rorẽ. Bone qͥppe sꝑei ẽ homo si eũ sic ꝓficientẽ dies ultimꝰ uitȩ
in uenerit: ut adiciant᷑ ei que ꝓficienti defuert̃: ⁊ ꝑficien¬
dus quam ꝑ uniendꝰ pocius uidicet᷑. Quo circa si hominib qͥ propt̾ea me
me dilexert. quia ꝑuenit ad eos antequã me diligerent aliqua mei
ex ipso ẽ: sicut dixert qͦs fecit magnos. ñ sołu amatores. uerũ ȩtiã p̾dica¬
tores suos: Quiꝰ ẽ autẽ ingratius quã negare ipsã grãm di. dicen¬
do eã scdm̃ merita nr̃a dari  Quod inpelagianis fides catholica erhor¬
ruit : qđ ipsi pelagio capitale crim̃ obiecit. qͦd ipse pelagiꝰ ñ qͥdem
amore ueritatis di. s tam̃ sue d̾anationis timore damnauit᷑. Q uisqͥs
aũ dicere grãm cdĩ sctm merita nr̃a dari. sic̃ catholicus ficdelis exh
fidelis e̾ẽt. Ac ꝑ hoc gr̾e dĩ tribuat ꝑseuerantiã qͦq usq infinem:

Expanded text:
errorem. Bonae quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus errorem. Bonae quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. 56. Quocirca, si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei ex ipso est : sicut dixerunt quos fecit magnos, non solum amatores, verum etiam praedicatores suos. Quid est autem ingratius, quam negare ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhfidelis esset. Ac per hoc gratiae Dei tribuat perseverantiam quoque usque in finem,
Abbreviated transcription (Latin):
mos edidi : Eam qͦq inspiciant: quã dedi ad s ixtuoi romane eccłe p̃s¬
biterũ quando ad uersus pelagianos accerrima conflictͥatione certauimꝰ :
& tale repperient qualis illa ẽ. ad paulinum. Unde recolant ad uersus he-¬
resim pelagianã. ia ante aliqͦt annos ista dict̾a ẽẽ atq conscripta: quȩ
mea ut me sequat᷑. nͥ in his inqͥb me ñ errasse ꝑspexerit. Nã ꝓpt̾ea nc
facio libros in qͥb opuscula mea retract̾anda suscepi. ut nec me ipsũ
in om̃ib me secutum fuisse demonstrẽ : sed ꝓficient̾ me existuno dõ
miserante scripsisse. nͥ tam̃ a ꝑfectione cepissȩ: quandoqͥde arrogantius
loquor quã ueriꝰ. si uel ne̾ dico me ad perfectionẽ sine ullo errore scri¬
bendi iã in ista etate uenisse. S int̾est quantũ & inqͥb reb erret᷑.
& quã facile qͥsq corrigat: uł quanta ꝑtinatia suũ defend̾e conet᷑

Expanded text:
mos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanae Ecclesiae presmos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanae Ecclesiae presbyterum, quando adversus Pelagianos acerrima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc plecti omnia mea, ut me sequatur, nisi in iis in quibus me non errasse perspexerit. Nam propterea nunc facio libros, in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem, sed proficienter me existimo Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: quandoquidem arrogantius loquor quam verius, si vel nunc dico me ad perfectionem sine ullo errore scribendi jam in ista aetate venisse. Sed interest quantum et in quibus rebus erretur; et quam facile quisque co
Abbreviated transcription (Latin):
amantib me ingratꝰ ẽẽ non debeo. qͥ pret̾ hoc qͦd inquestionẽ uiͦnit. omĩa
mea sic̃ scribitis se ꝓfitent᷑ amplecti. uideant in qu̾a utrũ in pͥmi libri
posteriorib partib eorũ duorũ. quos in episcopatꝰ initio antequã pelagia¬
na heresis appareret. ad simplicianym mediolanensẽ eꝑm scripsi. reman¬
serit aliqͥd quo uocet᷑ in dubium. gram di non scd̃m merita nr̃a dari: &
utrũ ibi non satis egerim etiã initium fidĩ e̾ẽ donũ dĩ. & utrũ exhis q̃
ibi dicta st̃ non consequent̾ eluceat ⁊ si non sit exp̃ssum: etiã usq infinẽ
perseuerantiã non nͥ a do̾ dari. qͥ nos p̃destinauit in suum regnũ ⁊ głam
Deinde ipsã epłam quã iam contra pelagianos. ad scm pay lanuoi nola¬
nũ epͥopũ feci. cui epłe contradicere mͦ ceꝑunt. nͦne ante annos pluri-¬

Expanded text:
amantibus me, ingratus esse non debeo, qui praeter hoc quod in quaestionem venit, omnia amantibus me, ingratus esse non debeo, qui praeter hoc quod in quaestionem venit, omnia mea, sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum in primi libri posterioribus partibus, eorum duorum quos mei episcopatus initio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem episcopum scripsi, remanserit aliquid quo vocetur in dubium, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei: et utrum ex iis quae ibi dicta sunt, non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum regnum et gloriam. Deinde ipsam epistolam, quam jam contra Pelagianos ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum feci, cui epistolae contradicere modo coeperunt, nonne ante annos pluri
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinatio p̃dicanda ẽ: ut possit uera di̾ gr̾a. hoc est que ñ scd̃m meri
ta nr̃a dat᷑. insuꝑabili munitione defendi. Et ego qͥdẽ in illo libro
cuiꝰ est titulus de correctionẽ grã: qͥ sufficere nͥ potuit om̃ib dilectori¬
bis nr̃is.puto me ita posuisse. donũ dei e̾ẽ etiã perseuerare usq infin̾e :
ut antea si me non fallit obliuio. tã exp̃sse atq euident̾ uł nusquã uel
pene nusquã scripserim. S ita hoc n̾c dixi. ut non ante me nemo dixerit.
Beatus qͥ ppe cipͥ anys in oratione dñica sic̃ iam ostendimꝰ petitiones nrͣas
ita exposuit: ut in ipsa pͥma petitione. ꝑseuerantiã nos diceret poscere.
id nos orare asserens dicendo scĩficetur nom̃tuum: cũ iam in baptismat
scĩficati fuerimꝰ. ut meo qd̾ ẽẽ cepimꝰ perseueremꝰ. Uideant tam̃ hi qͥb

Expanded text:
potestpotestta nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione et Gratia, qui sufficere non potuit omnibus dilectoribus nostris, puto me ita posuisse donum Dei esse, etiam perseverare usque in finem , ut hoc antea, si me non fallit oblivio, tam expresse atque evidenter, vel nusquam, vel pene nusquam scripserim. Sed ita hoc nunc dixi, ut non ante me nemo dixerit. Beatus quippe Cyprianus in Oratione Dominica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diceret poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus. Videant tamen ii, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
lagiani dicunt gr̃am dĩ dari scdm̃ merita nr̃a: Quod qͥd est aliud.
gratuitis dei beneficiis qͥb liberam᷑ inimica: & initium fidei. ⁊ in ea usq
infinẽ ꝑseuerantiã : scd̾m scripturas unde multa iam diximꝰ: dona dĩ e̾e
defendimꝰ. Qm̃ si a nob̾ e̾e̾ dicimꝰ initrum fidi̾. ut eo cetera di dona
meream acciꝑe. concludunt pelagiami. gr̃aͣm d̾ĩ scd̾m merita nr̃a dari.
Quod ita ex horruit catholica fides: ut danari timens pelagiꝰ hoc ip-¬
se danauerit. Itẽq si dicamꝰ a nob̃ e̾ẽ ꝑ seuerantiã nr̃aͣm non a dño: res¬
pondent illi ita nos a nob̾ habere initium fidi sicut finẽ: sic
gum̃tantes multomagis nos habere a nobis illud initiũ. si a
nob̾
h ab emꝰ ꝑ manere usq infinẽ. cũ ꝑficere quã in choare sit mauis:
ac sic idetidẽ concludt̃ graͣm dĩ scdm̃ merita nr̃a dari. Si aũ utrũq

Expanded text:
lagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid est aliud lagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid est aliud gratuitis Dei beneficiis quibus liberamur inimica, et initium fidei, et in ea usque in finem perseverantiam secundum Scripturasdefendimus. Quoniam si a nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius ipse damnaverit. Itemque si dicimus a nobis esse perseverantiam nostram, non a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Si autem utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ad uersas etiã recte fidei dm̃ sua gr̃a ad eã conuertere hominũ uolunta¬
tes. De ꝓficiente porro ꝑseuerantia quẽ admodũ rogauerim. scitis & potes¬
tis recensere cũ uultis. Omĩa itaq dĩ dona. que in eodem oꝑe siue optaui
siue laudaui : qͥs. non dicã negare sed ctubitare saltẽ audeat dm datu¬
rum se esse p̾scisse. & qͥb daturus fuerat. nũqũa potuisse nescire ᷤ
Hec ẽ p̃destinatio manifesta &. certa scõꝵ: qu̾a postea diligentiꝰ & ope¬
rosius cũ iã contra pelagianos disputaremꝰ. defendẽ necessitas cõpulit.
Didicimus enĩ singulas qͣsq hereses intulisse eccłe propͥas questiones: con¬
tra quas diligentius defenderet᷑ diuna scriptura: quã si nulla talisne¬
cessitas cogeret. Quid aũ coegit loca scripturarũ quib p̃destinatio cõ¬
mendata ẽ: copiosius & enucleatius isto nr̃oͣ labore defendi. nͥ qͦd pe-¬

Expanded text:
adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntaadversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pe
Abbreviated transcription (Latin):
cognori & asserui. Qudd autẽ meoꝵ opusculoꝵ. frequentiꝰ & delectͥa¬
bilius in notescere potuit: quã libri confessionũ mearũ. cum & ipsos
ediderim anteqͣ. pelagiana heresis extitisset: In eis certe dixi do nr̃o:
& sepe dixi. Da qͦd iubes. & iube qd̃ uis. Que mea uerba pelagius rome
it. & contradicens aliquanto cõmotius. pene cũ eo qͥ illa cõmemorauerat
litigauit. Quid uero pͥmitꝰ & maxime ds iub&. nisi ut credamus in eũ.
& hoc gͦ ipsecdat. s illi benedictũ est: da qͦd iubes. & in ensd̾e etiã libris
quod de mea conu̾sione narraui. dõ me conuertente ad eam fidẽ. quã
miserrima & furiosissima loquacitate uastab̾a. nonne ita narratũ ẽe me¬
ministis: ut ostenderẽ me fidelib & cotidians matͥs mee lacrimis ne ꝑirẽ
fuisse concessum: Ubi utiq predicaui. ñ sołu auersas a rect̾a ficte. sed

Expanded text:
cognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opusculorum frequentius et delectacognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opusculorum frequentius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romaeit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed
Abbreviated transcription (Latin):
głetur. Quod aũ dicunt. non opus fuisse huiuscemodi disputatio ĩs
incerto minꝰ intelligentiũ tot corda turbari. qm̃ ñ minus utiliter si¬
ne hac definitione p̃destinationis ꝑ tot annos defensa ẽ catholica fides.
cũ contra alios. tũ maxime contra pelagianos. tot catholicoꝵ. & alioꝵ &
nrͣis p̃cedentib libris: multũ miror eos dicere. nec attendẽ. ut de aliis
taceam. ipsos libros nr̃os & anteqͦ. pelagiam apparere cȩpissi
scriptos & ectitos & uidere quã multis locis eoꝵ futura nescientes. pela¬
gianã heresim cedẽbamꝰ. p̾dicando grãm. qua nos ds liberat a malis
errorib ⁊ morib nrͣis. non p̃cedentib bonis meritis nr̃is. faciens hoc
scd̃m gratuitã miscdiam suã. Quod pleniꝰ sapere cepi in ea disputati¬
one. qu̾a scripsi ad beate memorie simplicianum eꝑm mediolanen¬
sis eccłie in mei episcopatꝰ exordio. quando uinitiũ fidei. donũ dĩ e̾e

Expanded text:
. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praecedentibus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse
Abbreviated transcription (Latin):
tiam a patre luminũ. a qͦ descendit omẽ datũ optimũ. ⁊ om̃e donũ per-¬
fectũ. sꝑare debetis. & cotidianis oratioĩb poscere: atq hoc faciendo con
fidere non uos e̾ẽ a p̾destinatione popłi eiꝰ alienos: qͥ etiã hoc ut facia¬
ipso habere iubemini ñ in uob̾. Maledictꝰ enĩ omĩs qͥ sꝑem habet in homi-
ne. & bonũ est confidere in dn̾o ꝙͣ. confictẽ in homine.qͥa beati om̃s qui¬
confidunt in eũ. Hanc sp̃e tenentes seruite dno intimore. & exultate ei cũtre¬
more: q̃m de uita et̾na quã filiss ꝓmissionis ꝓmisit. nͥ mendax ds antetẽpa

Expanded text:
tiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum pertiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orfidere non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc, ut faciaipso habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine ; et, Bonum est confidere in Dexsultate ei cum tremore . Quoniam de vita aeterna, quam filiis promissionis promisit non mendax Deus ante tempora
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑. non ꝑ sc̾am. Res enĩ n̾ optabilis s ab hominabilis dr̃ ⁊ durissime
atq odiosissime qͣsi in audientiũ frontẽ cõpellendo collidit᷑. qͣndo qͥ eis
qͥt᷑ dicit. & siqͥ estis qͥ obeditis si p̾destinati estis reiciendi. su

Expanded text:
non per secundam? Res enim non optabilis, sed abominabilis dicitur, et durissime non per secundam? Res enim non optabilis, sed abominabilis dicitur, et durissime atque odiosissime quasi in audientium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, su
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am. qua uelint atq efficiant᷑ electi. Us̾ enĩ qͥ omĩa que p̾destinauit
ĩpleuit. ido ⁊ ꝓ inimicis fidei orare nos uoluit ut hinc intelligeremꝰ.
qd̾ ipse etiã fidelib donet ut credant. ⁊ uolentes ex nolentib faciat. Iam
uͦ qͦd illis u̾bis conectit᷑ s miror si ullo mͦ potest in popło xꝑiano qͥsquã
infirmꝰ pacient̾ audire : cũ dicit᷑ eis. Et si qͥ obeditis. si p̾destinati estiᷤ rei-¬
tiendi. subtrahent᷑ obediendi uires. ut obedire cessetis. Hoc enĩ dicere.
qͥd uidet᷑ aliud e̾ẽ. quã maledicere. aut mala qͦdamͦ ꝓphetare : ᷤ Sed si &
de his qͥ n ꝑseuerant aliqͥd ꝓ lacet dicere. uł necesse ẽ: cur nͥ potiꝰ ita saltĩ
dicit᷑. ut ꝑ aulo a me ante dictũ est : Primũ ut ñ de ipsis qui in popłõ
audiunt hoc dicat᷑. s de aliis ad ipsos: id ẽ ut ñ dicat᷑. si qͥ obeditis. si pre¬
destinati estis reiciendi. s si qͥ obediunt. & cet̾a ꝑ uerbi ꝑsonã t̾tiã di

Expanded text:
gratiam, qua velint atque efficiantur electi. Deus enim qui omnia quae praedestinavit implevit, ideo et pro inimicis fidei orare nos voluit; ut hinc intelligeremus, quod ipse etiam infidelibus donet ut credant, et volentes ex nolentibus faciat. 61. Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis: « Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala quodam modo prophetare? Sed si et de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi: » sed, Si qui obediunt; et caetera per verbi personam tertiam,
Abbreviated transcription (Latin):
qua electͥi eẽ uelint & sint : siqͥ aũ obediunt. s in regnũ eiꝰ &s głam p̾¬
destinati ñ st̃ : tẽporales st̃. nec usq infine̾ in eadẽ obedientia ꝑmane

Expanded text:
qua electi esse velint, et sint; si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam prqua electi esse velint, et sint; si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales s
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut apud imꝑitã uel tardioris intelligentię multitudinẽ. redargui
qͦda mͦ ipsa sua p̾dicatione uideat᷑. sic̾ redargui uidet᷑ n p̾scientia di q
certe negare ñ possunt. si dicat᷑ hominib : siue curratiᷤᷤ siue dormiatisᷤ. qͦd
uos p̾sciuit qͥ falli ñ potest. hoc eritis. Dolosi au ⁊ imꝑiti medici ÷: etiã
utile medicam̃tũ sic alligare: ut aut n ꝓsit aut obsit. S dicendũ ÷ sic
currite. ut cõp̾hendatis: atq ut ipso cursii ur̃o. ita uos e̾ẽ p̾cognitos no¬
ueritiᷤᷤ ut legitime cͣreretis. ⁊ si qͦ alio mͦ di p̾scientia p̾dicari potest: ut
hominis segnitia repellat᷑. Quãuis gͦ ita se habeat de p̾destinatiõe defi¬
nita sententia uoluntatiᷤᷤ dĩ: ut alii ex infidelitate accepta uoluntate obe¬
surrexert̃. qͥa non du eos ad uitoriũ gr̃ę miserantis erexit: siqͥ enim
nđũ st̃ uocati. qͦs grã sua p̾destinauit eligendos. accipient eand̾e gr̃aor

Expanded text:
rgui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et praescientia Dei quam certe negare non possunt, si dicatur hominibus, « Sive curratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non potest, hoc eritis. » Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legitime curreretis: et si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. 58. Quamvis ergo ita se habeat de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex infidelitate, accepta voluntate obesurrexerunt, quia nondum eos adjutorium gratiae miserannondum sunt vocati, quos gratia sua praedestinavit eligendos, accipient eamdem gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
one definita sententia uoluntatiᷤᷤ dĩ: ut alii ex uob̾ de infidelitate.
accepta o bediendi uoluntate ueneriti ᷤ ad fidẽ. Quid opꝰ est dici alii
ex uob̾: Si enĩ eccłiȩ dĩ loqͥm᷑ si credentib loqͥmur. cur alios eorumr
entiꝰ dicere. ita se habet de p̾destinatioẽ definita sentia uoluntatis di.
ut ex infidelitate ueneritiꝰ ad fidẽ accepta uoluntate obetiendi. nac¬
cepta ꝑ seuerantia ꝑmaneatis infide s Nec illud qđ seqͥt᷑. est omĩno di¬
xistiᷤ. quia necd̾u uos adiutoriũ gr̾e miserantiᷤᷤ erexit: cũ bene & con
uemient̾ dici possit ac debeat. sĩ qͥ aũ ad huc in peccatoꝵ. dãnabiliu
delectatione remoramini. app̾hendite salub̾rimã disciplinã. Qcd tam̃
cũ feceritis: nolite extolli quasi de oꝑib ur̃is aut głari. qͣsi hoc non
& a dño gressus ur̃i dirigunt᷑: ut eiꝰ uiã uelitiᷤᷤ. De ipso aũ cursu ur̃o
bono rectoq contiscite. uos ad p̾destinationẽ diuinȩ gr̃ȩ ꝑtinere. Itẽ

Expanded text:
 Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem. » Quid opus est dici, « alii ex vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum apossimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut ex infidelitate veneritis ad fidem accepta voluntate obediendi, et accepta perseverantia xistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit: verumtamenvenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestinationem divinae gratiae pertinere. 60. Item
Abbreviated transcription (Latin):
dientes : Certe qͥ non accipit reiciat : du̾ tam̃ qͥ capit sumat .&. bibat.
bibat &. uiuat. Sic̃ enim p̾cdicanda ẽ pietas: ut ab eo qui habet aures
aucdiendi. ds̃ recte colatur.: p̃dicanda pudicitia. ut ab eo qͥ habet aure
audiendinchil genitalib menbris illicitũ perpetret᷑ : p̃dicanda est cari-¬
: ut ab eo qͥ habet aures audiendi. ds̃ & ꝓximꝰ diligat᷑. ita p̾cdi.

Expanded text:
I, 31? Certe qui non accepit, rejiciat: dum tamen qui capit, sumat et bibat, bibat et vivat. Sicut enim praedicanda est pietas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita
Abbreviated transcription (Latin):
defendtimus. Nec tam̃ eis obedientiã p̾dicantib & ad eã sicut qͥsq po¬
t̾at feruent̾ hortantib ullo mͦ rect̾e diceret᷑: si non uultis obedientiã
ad qũã nos accenditis in nr̃o corde frigescere: nolite nob̾ istã d̾ĩ grãm
ebant. id est .&. di gram que ñ scd̾m merita nr̃a datur ueraciter p̃dica¬
bant. & piam obedientiã p̾ceptis salubrib instruebant: qͥd est qͦd inuictͥa
conclusi uiolentia ueritatis. rect̾e se isti nriͣ dicere ex istrm

Expanded text:
ntiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam ebant, id est, et Dei gratiam, quae non secundum merita nostra datur, veraciter praedicabant, et piam obedientiam praeceptis salubribus instruebant: quid est quod invicta conclusi violentia veritatis recte se isti nostri dicere existimant