comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& res illic obscurissima quaeritur : quod exempligratia
satis dictum sit .: Nam colligere om̃a nimis longũ &ni¬
mis opero sumest : quaeita obscura sunt inscripturis cano¬
nicis ut mhilistorũ septem ibi requirendum sit .: Iste autẽ
cumhas uelut regolas cõmendar & : tantum eis tribuit:
quasi omnia quae inlege Id est indiuinis libris obscure
posita inuenerimus his bene cognitis atq adhibitis in¬
tellegere ualeamus : Ita quippe exorsus est eunde librũ:
ut dicer & : Duxianteomnia quae mihi uidentur libellũ
regularẽ scribere : & secr&orũ legis uelutidaues & lumi¬
naria fabricare : suntenim quaeđa regulȩ mysticae
quae uniuersȩ legis retessus obtinent & ueritatis thesau¬
ros aliquibus in uisibiles faciunt: quarum sit ratio regula¬
rum sine inuidia ut cõmunicamus accepta fuerit : clausa
quȩque patefient & obscura dilucidabuntur.: Vt quis ꝓ¬
ph&iȩ in mensam siluã ꝑambulans. his regulis quodam¬

Expanded text:
 res illic obscurissima quaeritur; quod exempli gratia  res illic obscurissima quaeritur; quod exempli gratia satis dictum sit: nam colligere omnia, nimis longum et nimis operosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, tantum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut diceret: Necessarium duxi ante omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum scribere, et secretorum Legis veluti claves et luminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae Legis recessus obtinent, et veritatis thesauros aliquibus invisibiles visibiles faciunt. Quarum si ratio regularum sine invidia, ut communicamus, accepta fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur; ut quis prophetiae immensam silvam perambulans, his regulis quodam
Abbreviated transcription (Latin):
testiam deꝓmissis & lege : quastam despecie & genere
quintam de temporibus : sextam deretapitulatione
septimam dediabolo & eius corpore : Quae quidẽ conside¬
rata sicut ab illo aperiuntur : non parum adiuuant adpe¬
n& randa quȩtecta sunt diuinorũ eloquiorum. Nec tamen
omnia quaenta sunt ut non facile intellegantur pos sunt his
regulis inueniri : sed aliis modo pluribus : Quos hoc numero
septenario usq adeo non est iste conplexus : ut idem ipse
multa exponat obscura in quibus harum regularũ adhi¬
b& nullam qm̃ nec opus est: Neque enim aliquio illictale
uersatur aut quȩritur sicut ina pocalipsi iohannes quȩrit.
quẽ ad modũ intellegendisint angeli ecdess arũ septẽ quib
scribere iub&ur &rationatur multipliciter & ad hoc ꝑ¬
uenit ut ipsos angelos intellegamus ecdesias : In qua copio¬
sissima disputatione : nihil istarum est rogularũ utique¬

Expanded text:
tertiam, De promissis et Lege; quartam, De specie et genere; tertiam, De promissis et Lege; quartam, De specie et genere; quintam, De temporibus; sextam, De recapitulatione; septimam, De diabolo et ejus corpore. Quae quidem consideratae, sicut ab illo aperiuntur, non parum adjuvant ad penetranda quae tecta sunt divinorum eloquiorum: nec tamen omnia quae ita scripta sunt ut non facile intelligantur, possunt his regulis inveniri, sed aliis modis pluribus, quos hoc numero septenario usque adeo non est iste complexus, ut idem ipse multa exponat obscura, in quibus harum regularum adhibet nullam, quoniam nec opus est. Neque enim aliquid illic tale versatur aut quaeritur, sicut in Apocalypsi Joannis quaerit, quemadmodum intelligendi sint angeli Ecclesiarum septem, quibus scribere jubetur, et ratiocinatur multipliciter, et ad hoc pervenit ut ipsos angelos intelligamus Ecclesias . In qua copiosissima disputatione nihil istarum est regularum, et utique
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid itadici quãuis dicatur &iã non e contrario: uelut
cũ quaerimus accipere quod ibi non est : & respond&ur¬
nobis abundat : aut ad iunctis uerbis facimus ut a con¬
trario intellegatur qđ loquimur : uelut sidicamus
caueillũ qui abonus homo est : & quistalia non dicit
indoctus ne comnino sciens quisinT uel quid uocentur hi
tropi : Quorum cognitio propterea scripturarũ ambi¬
guitatib: dissoluendis est necessaria : quia cum sensus
ad ꝓpri&atẽ uerborũ si accipiatur absurdus est. quae¬
rendumest utiq nefoste illo uelillo tropo dictumsit quod
sit cum fuerit donatista: illic inuenitur absurdissimi
cordis ubi eos no nomni ex paste relinquere uoluit
łecit librũ quẽ regularũ uocauit : quia in eo quas dam
septẽ regulas ex secutus est quibus quasi clauibus diuinaRũ
scripturarũ aperientur occulta: Quarũ primã ponit
dedño &eius corpore : secunđã dedñi corpore bipestito:

Expanded text:
aliquid ita dici, quamvis dicatur etiam non e contrario, veluti aliquid ita dici, quamvis dicatur etiam non e contrario, veluti cum quaerimus accipere quod ibi non est, et respondnobis: "abundat"; aut adiunctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino sciens, qui sint uel qui utropi? Quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, quia cum sensus, ad proprietatem verborum si accipiatur, absurdus est, quaerendum est utique ne forte illo vel illo tropo dictum sit quod sit, cum fuerit donatista, et illic invenitur absurdissimi cordis, ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum quem Regularum vocavit, quia in eo quasdam septem regulas exsecutus est, quibus quasi clavibus divinarum Scripturarum aperirentur occulta. Quarum primam ponit, De Domino et ejus corpore; secundam, De Domini corpore bipartito;
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s hitropi quiliberali dicuntur astecognosci: &iã in eoꝵ
repperiantur loquelis quinullos grãmaticos audierunt.
&eo quo uulgus utitur sermone contentisunt.: Quis enim
non dicit sic floreas : Quitropus : m&a forauocatur ⁊
Quis non dicit piscinã &iã quȩ non hab& pisces nec facta est
propterpisces : & tamen a piscib: nomen accepit : Qui tropus
catacresis dicitur : Longumest istomodo ceros ꝑsequi : nã
usq adillos ꝑuenit uulgi locutio. qui propterea mirabilia¬
ressunt quia contraquã dicitur significant : Si cutiest
quae appellatur hyronia uel antifrasis sed hyronia
ꝓnuntiatione indicat : quid ueb dntellegi: Vt cum dicimus
homini mala facienti resbonas facis : Antifrasis uero
ut contraria signific& non uoce pronuntiantis efficitur¬
sed aut uerba hab& sua quorũ origo e contrario est
sicut appellatur lucus qđ minime luceat: aut consueuit

Expanded text:
omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, qquae appellatur εἰρωνεία vel ἀντίφρασις Sed ironia pronuntiatione indicat quid velit intelligi, ut cum dicimus homini mala facienti: Res bonas facis. Antiphrasis vero ut contraria significet, non voce pronuntiantis efficitursed aut verba sua habet quorum origo econtrario est, sicut app
Abbreviated transcription (Latin):
siam aut si hab& exeađẽ scriptura ubicumq eius inuentis
disomnibus locutionss. quos grãmatici graeco nomine
tropos uocant : auctores nr̃os usos fuisse : & multiplicius
atq copiosus quã possunt existimare uel credere qui
nesciunt eos & in aliis ista didicerunt: Quos tamen
tropos qui nouer̃ agnoscunt in litteris sc̃is eorumq
scientia adeas intellegendas aliquantũ adiuuantur: Sed hic
eos ignaris tradere nondec&: near tẽ gramaticã docere uidea¬
mur: Extrasane ut discantur ammnoneo : quãuis iam su¬
perius idamimonuerim id est in secundo libro ubi delingua¬
rũ necessaria cognitione disserui: Nam lit terae a quib:
ipsa grãmatica nomen accepit: Eramata enim graecilitte¬
ras uocant : signa utiq sunt sonorũ: ad asticulã uocẽ qualo¬
quimur ꝑtinentiũ: Istorũ autẽ troporũ non solũ exẽpla
sicut omniũ : sed quorunđa &iam nomina indiuinis libris
leguntur : Sicut allegoria ȩnigma parabola : Quã uispene

Expanded text:
siam; aut, si habet, ex eadem Scriptura ubicumque inventis dis omnitropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione disserui. nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit — VQctfxfiara enim Graeci litteras uocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene
Abbreviated transcription (Latin):
sic uideo posse fieri siquem eorũ qui possunt benignã sine
operã fraterna utilitate delact& impenderes ut quoscũq:
terrarũ locos quȩ uel animalia uel herbas atq: arbores
siue lapides uel metalla incognitas species quaequas lib&
scriptura cõmemorat: ea generatim digerens sola expo¬
sita litteris mand&. Potest &iã denumeris fieri ut eoꝵ
tantũ modo numerorũ exposita ratio conscribatur quos
diuina scriptura meminit : quorũ aliquid aut omnia iam¬
foste facta sunt sicut multa quȩ abonis doctisq xp̃ianis
elaborata & conscripta non arbitrabamur inuenimus
sed siue propter turbas noglegentium. siue propter occul¬
tationes latent : Quod utrum deratione dis putandi fieri
possit : ignoro : & uid &ur mihi non posse : qui a ꝑtotum
textum scripturarũ conligata est neruorũ uice: It id co
magis adambigua soluenda & explicanda dequib: post
loq̃mur legentes adiuuat : quã ad in cognita signa cog¬

Expanded text:
sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed sive propter turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad incognita signa,
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ quȩ ad socieatẽ conuenientiũ ualent : ꝓipsa uitȩ
huius necessitate non neglegant: Incoeris autẽ doctrinis
quae apud gentes inueniuntur p̃ter historiã rerũ ul p̃teriti
temporis uel p̃sentis adsensus corporis ꝑtinentiũ quib &iã
utilium astium corporalium ex perimenta & coniecturȩ annu
merantur & p̃terrationẽ disputationis & numeri: nihil
utile esse arbitror: In quib: omnibus tenendũ nͣ equidnimis :¬
& maxime in his quȩ ad corporis sensus ꝑtinentia uoluunt᷑
omnibus & nominib: hebreis & siriis & egrptiis uel siqua alia
lingua inscripturis sc̃ĩs inueniri potest quȩ in eis sine inter¬
p̃tatione sunt posita fecerunt ut eas separatim int̃pr&arent᷑ qiẽ sẽt̃ qũ blit̃ mc̃¬
& qđ eusebius fecit de tẽporũ historia ꝓpter diuinoꝵ librorũ
questiones quȩ usum eius flagitant: qđ ergo hifeter̃ dehis
reb: ut non sit necesse xp̃i ano inmultis ꝓpt̃ pauca laborare :

Expanded text:
hominum, quae ad societatem conviventium valent, pro ipsa vitae hujus necessitate non negligant: in caeteris autem doctrinis quae apud gentes inveniuntur, praeter historiam rerum, vel praeteriti temporis vel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et conjecturmerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur omnibus et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare;
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur consectentur. & aliquando &iã ꝑuestigeã :¬
cũ tamen inde conantur uel actiones nr̃as uel actionũ
euenta p̃dicere nimis errant᷑ &uendunt imperitis¬
hominib: miserabilem seruitutẽ. Namquisq liber
adhuius modi mathematicũ cumingressus fuerit
dat pecuniam ut seruus in de exeat aut mastis aut ue¬
neris uel potius omnium siderum: quibus illi primi
errauerunt erroremq: posteris propinauerunt
uel bestiarum ꝓpter similitudinẽ uel hominũ adipsos
homines honorandos inposuerunt uocabula: nonenĩ
mirandũ est: cũ &iam proprioribus recentioribus¬
quȩ temporibus sidus quod appellamus luciferũ.
honori & nomini cesaris romanidicare conatisunt :¬
& fostasse factum essecatq iss& inuetustatẽ : nisi
auiȩ eius uenus p̃occupass& hoc nominis p̃dium:
neq: iure ullo adheredes traicer&: quod numquã
uiuam possiderat aut possed endũ p&ierat : nam ubi

Expanded text:
nascitur, consectentur et aliquando etiam pervestigenascitur, consectentur et aliquando etiam pervestigent, tamen quod inde conantur vel actiones nostras, vel actionum eventa praedicere, nimis errant. hominibus miserabilem servitutem. Nam quisque liber ad hujusmodi mathematicum cum ingressus fuerit, dat pecuniam ut servus inde exeat aut Martis, aut Veneris, vel potius omnium siderum; quibus illi qui primi erraverunt, erroremque posteris propinaverunt, vel bestiarum propter similitudinem, vel hominum ad ipsos homines honorandos imposuerunt vocabula. Non enim mirandum est, cum etiam propioribus recentioribusque temporibus, sidus quod appellamus Luciferum, honori et nomini Caesaris Romani dicare conati sunt. Et fortasse factum esset atque isset in vetustatem, nisi avia ejus Venus praeoccupasset hoc nominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
stitiosi sunt quiđa : ut &iã canẽ quimedius inter ue¬
nerit ferire audeantꝰ non inpune namq: auano re¬
medio cito interdũ ille ꝑ cussorẽ suum aduerũ me¬
dicũ mittit: hinc sunt &iam illa limen calcare cum
ante domum suã transit redire ad lectũ siquis dumse
calciat sternutauerit redire domũ si procedens offen¬
derit: cũ uestem a soricibus roditur plus tsmere sus¬
picionẽ futurim aliquã p̃sens damnũ dolere  Vnde
illud eleganter dictum est catonis quicum ess&
consultus a quodam quisibi a soricibus erosas caligas
dicer&. respondit non esse illud monstrũ. sed uere
monstrũ habendũ fuisse si sorices acalegis roderent᷑ ⁊
Neq: illi ab hoc genere ꝑnitiosȩ suꝑstationis segre¬
gandi sunt : qui gen&hliaci ꝓpt̃natalium consideratio
nes dierũ : Nunc autẽ uulgo mathematici uocantur :
Nam & ipsi quãuis ueram stellarũ positionẽs cũquisq

Expanded text:
stitiosi sunt quidam, ut etiam canem, qui medius interuestitiosi sunt quidam, ut etiam canem, qui medius interuenerit, ferire audeant, non impune; namque a uano remedio cito ille interdum percussorem suum ad uerum medicum mittit. hinc sunt etiam illa: limen calcare, cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis, dum se calciat, sternutauerit; redire domum, si procedens offenderit; cum uestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali quam praesens damnum dolere. unde illud eleganter dictum est Catonis; qui cum esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret, respondit non esse illud monstrum, sed uere monstrum habendum fuisse, si sorices a caligis roderentur. Neque illi ab hoc genere perniciosae superstitionis segregannes dierum, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi, quamvis veram stellarum positionem, cum quisque
Abbreviated transcription (Latin):
inquibusq rebus suspendendis atq inligandis uel &iã
saltandis quođã modo non ad temperationẽ corporum:
sed ad quasđã significationes autoccultas xit &iã mani¬
festas quȩ mitiore nomine phisica uocant : ut quasi
non suꝑ stitione implicare sed natura prodesse uideap¬
tur : sicut sunt in aures insũma auriũ singularũ
aut destructionẽ ossibus ansulȩ indigitis. autcũ tibi
dicitur singultieñdi ut dextramanus sin istrũ pollicẽ
teneas : his adiunguntur milia in anissimarũ obser¬
uationum : si membrũ aliquod salierit : siiunctrambu¬
lantib: amicis lapis aut canis aut puermedius inter¬
uenerit : atq illud quod lapidem calcant: tamquã di¬
remstorẽ amiatiȩ minus molestũ est quã cum in nocen¬
tẽ puerũ colapho ꝑcutiunt si parit̃ ambu lantibus
intercurrit : sed bellum est: quod aliquando pueri
uindicantur a canibus : Nam plerumq: tam super¬

Expanded text:
in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandis quodam modo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntur milia inanissimarum obseruationum, si membrum aliquod salierit, si iunctim ambulantibus amicis lapis aut canis aut puer medius interuenerit. atque illud, quod lapidem calcant tamquam diremtorem amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. sed bellum est, quod aliquando pueri uindicantur a canibus. nam plerumque tam super
Abbreviated transcription (Latin):
nam est maxime necessarius diligentius explicemus :
Duo sunt genera doctrinarũ quae ingentilibus &iã morib:
exercenturꝰ unum earũ rerum quas instituer̃ homines :
Alterum earum quas anim aduesterunt iamꝑactas
aut diuinitus institutas. ⁊llud quod est secundũ institu¬
tiones hominũ pastim suꝑstitiosum est pastim non est.:
suꝑstitio sum est : quicquid institutũ est ab hominibus
ad facienda & colenda idola ꝑtinens : uel ad colendam
sicutđm creaturã : pastemue ullam creaturȩ uelad con¬
sobationes & pacta quaedam significationũ cũ demonib:
placita atq foederata : qualia sunt molimina magica¬
rũ astiumꝰ quȩ quidẽ cõmemorare potius quã docere
assolent poeteꝰ ex quo generesunt: sed quasi licentiore
uanitate : harus picum & augurũ librĩ ad hoc genus
ꝑtinent. omnes &iam ligaturȩ atq remedia: quȩ me¬
dicorũ quoq: disciplina cõmendat̃ siue in p̃cantationib: :
siue in quibus dam notis quos caracteres uocant : siue

Expanded text:
nam est maxime necessarius, diligentius explicemus; duo sunt genera doctrinarum, quae in gentilibus etiam moribus exercentur. Unum earum rerum quas instituerunt homines; alterum aut diuinitus institutas. illud quod est secundum institutiones hominum partim superstitiosum est, partim non est superstitiosum. Superstitiosum est quidquid institutum est ab hominibus ad facienda et colenda idola pertinens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine
Abbreviated transcription (Latin):
Hocest qđ exore illorum auditis facite : qđ in opere
uidecis facereno lite. Dicunt enim inquit &nfaciuil
Ergo quamuis ñ faciant dicun tam̃. Sedalio loco
tales arguens hrpoentȩ inquit modo potestis
bona loquicum sitis mali: ac ꝑhoc & eaquaedican

Expanded text:
hoc est, Quod ex ore illorum auditis, facite; quod in opere hoc est, Quod ex ore illorum auditis, facite; quod in opere videtis, facere nolite: dicunt enim, inquit, et non faciunt . Ergo quamvis non faciant, dicunt tamen. Sed alio loco tales arguens: Hypocritae, inquit, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali ? Ac per hoc et ea quae dicun
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt &iam sicenĩ prostcto utile ẽ multi p̃dicatores
ueritatis fiunt. Nec multo magistri: siunius uirima¬
gistri ipsumdicant om̃s & non sindincis scismata
Nt deterrendisunt isti uo cahieremiȩ ꝓpbitae p̃ iemi
ds̃ arguit eos qui fumintur uerba eius. unusquis ⁊ api¬
mosuo. Quienim furantur alienũ auferant: uerbum
autemdi non estabeis alienum quio btẽ penrae Por¬
usq: illedicit aliena qui cum dicat bere uibitmala.
Quaecumq: enĩ dicitbona : eiusexcogitan uidentur
ingenio : sed ab eius morib aliena sunt. Costaq: dine
ds̃ funtri uerba sua quiboniuolun uideri eloquen¬
do quaeđi sunt : cũ mali sint faciendo quȩ sua sunt
Necsane ipsidicunt bona quaedium s diligenter
adtendas. Quomodo en imdicunt uerb quod negaa
factis: Non enimfrustrr detalib: aitapłs. Confiten¬
tor senos seđm facti s autem negint. Mod o ergo quođa
in quit facite . qua eautem faciunt facerenolite.

Expanded text:
faciunt. Sic enim, quod profecto utile est, multi praedicatores veritatis fiunt: nec multi magistri, si unius rei magistri idipsum dicant omnes, et non sint in eis schismata. Nec deterrendi sunt isti voce Jeremiae prophetae, per quem Deus arguit eos, qui furantur verba ejus, unusquisque a proximo suo . Qui enim furantur, alienum rapiunt; verbum autem Dei non est ab eis alienum, qui obtemperant ei: potiusque ille dicit aliena, qui cum dicat bene, vivit male. Quaecumque enim bona dicit, ejus excogitari videntur ingenio, sed ab ejus moribus aliena sunt. Eos itaque dixit Deus furari verba sua, qui boni volunt videri, loquendo quae Dei sunt; cum mali sint, faciendo quae sua sunt. Nec sane ipsi dicunt bona quae dicunt, si diligenter attendas. Quomodo enim dicunt verbis, quod negant factis? Non enim frustra de talibus ait Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Modo ergo quodam inquit, facite; quae autem faciunt, facere nolite;
Abbreviated transcription (Latin):
dit̃ dicit quia ñ contẽptibilit̃dicit quia ñ contẽptibilit̃ uiuit
Sicnamq elegit bonam uitã utetiã bona non neglegat fa¬
mã. Sed prouideatbona coramđo & hominib: quantũ
potest: illũ tim̃ do his consulendo. In ipsoctiã sermonẽ
alitreb plare quã uerb. Nec existimet dicimelius nisi

Expanded text:
quia non contemptibiliter vivit. Sic namque eligit bonam vitam, ut etiam bonam non negligat famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus placere quam verbis; nec aestimet dici melius, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
adnihilenĩ utileest : nisiad subuersioẽ audientium
Neq enĩ hoci deodictum uta dũersanis obpugnantib
uentatem nihil nos proueritite dicamꝰ. & ubient qđ
cumostendit qualis et̃. ep̃s debeat ait int̃cetent utpo¬
tens sit indocirina sana & contre dicentes redarguere
uerbi senim contendere est : ñ cuntre quomodo error
uentate uinatur. sed quomodo tuaditioditioni p̃ferat᷑
ilterius. Porro quinon uerb conaendit siue summis se
siue tempenite si uegnendit̃dicat id agit uerb ut ueritas pa¬
pulchrum corpus & de formis ẽ animꝰ magis dolendusest
quam si de forme haberet & corpus Ita quieloquent̃ ca quae
sil sa suñ dicunt magis mise nẽdi quã sialia de formit̃dicerenł
Quidestergo non solum doquent̃ uerum etiam sapienter
dicere nisi uerba in sũm sio genere sufficientua in tem penito
splendentua in gnaendiuehem̃tit ueris tim̃ reb quas audin
oposteat adhibere : sed qui utrumq nom potest: dicat sipient̃

Expanded text:
ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium . Neque enim hoc ideo dictum est, ut adversariis oppugnantibus veritatem, nihil nos pro veritate dicamus. Et ubi erit quod cum ostenderet qualis esse episcopus debeat, ait inter caetera: Ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Verbis enim contendere, est non curare quomodo error veritate vincatur, sed quomodo tua dictio dictioni praeferatur alterius. Porro qui non verbis contendit, sive submisse, sive temperate, sive granditer dicat, id agit verbis ut veritas papulchrum corpus et deformis est animus, magis dolendus est, quam si deforme haberet et corpus; ita qui eloquenter ea quae falsa sunt dicunt, magis miserandi sunt, quam si talia deformiter dicerent. Quid est ergo non solum eloquenter, verum etiam sapienter dicere, nisi verba in submisso genere sufficientia, in temperato splendentia, in grandi vehementia, veris tamen rebus, quas audiri oporteat, adhibere? Sed qui utrumque non potest, dicat sapienter
Abbreviated transcription (Latin):
a płmn p̃cepta eloquentiae secutum fuisse nondicimis
ita quad eius sapientiã secuta si teloquentia ñ negamꝰ
Scribens ad corintios in scđa epła redarguit quosdam
quienent exiudeis. pseudo a pł ei quede trorhebant.
& qm̃ seipsum p̃dicaret cõpellitur hancsibi uelut
insipientiam tribuens quã sapient̃ dicit quam que
doquent̃ : sed eomes sapientiae duxcloquentiȩ illã
sequens istã p̃cedens & sequentẽ non respuens: iterũ dico
inquit nequis me existimet insipientẽ esse. Alio quin ulut
insipientem suscipiteme utego modicũ quid glorier:
Quodloquor : non loquor scđm dm̃. sed quasi instultitia
in hac substantia gloriae qm̃ quidẽ multigloriantur scđm
carnem & egogloriabor. Libent̃ enĩ sustinctis in sipientes
cũsitis ipsi sapientes. Tolenatis enĩ si quisuos in seruitutem
redigit si quis deuorat siquis accipit siqui sextollitur siquis

Expanded text:
Apostolum praecepta eloquentiae secutum fuisse non dicimus, Apostolum praecepta eloquentiae secutum fuisse non dicimus, ita quod ejus sapientiam secuta sit eloquentia, non negamus. 12. Scribens ad Corinthios, in secunda Epistola redarguit quosdam, qui erant ex Judaeis pseudoapostoli, eique detrahebant: et quoniam seipsum praedicare compellitur, hanc sibi velut insipientiam tribuens, quam sapienter dicit, quamque eloquenter? sed comes sapientiae, dux eloquentiae; illam sequens, istam praecedens et sequentem non respuens. Iterum dico, inquit, ne quis me existimet insipientem esse; alioquin velut insipientem suscipite me, ut et ego modicum quid glorier. Quod loquor, non loquor secundum Deum, sed quasi in stultitia, in hac substantia gloriae. Quoniam quidem multi gloricarnem et ego gloriabor. Libenter enim sustinetis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Toleratis enim, si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si qui
Abbreviated transcription (Latin):
quidatus est nob: Hicsiquis utita dixerim lmpe¬
rite peritus astis eloquentiae p̃cepta apłm secutũ
fuis secontendat. nonne axp̃ĩ anis doctisq ridebi
alterum exaltero sicuthic extribulatione : patientiã
& patientia : probationẽ ex probatione : spem conexã
uidemus Agnoscit᷑ & aliud decus qm̃ postalia qua pronun¬
tiationis uoce singula finita qua e nr̃ mẽbra & cȩsa. greci
autem cola & comata uocan : sequitur ambitus siue cir¬
cuitus quẽ peridonilli appellant : cuius mẽbnt suspendun¬
tur uocedicentis donecultimo finiat᷑. Na eorũ quae p̃ce¬
dunt circuitũ mebr illud est primũ qm̃ tribulatio pa¬
tientiã openitur : scđmpatientia autẽ probationem
testiũ probatio uero spem. Deinde subiungitur ipsecir¬
cuitus qui trib ꝑagitur mebris. quorũ primũ ÷ spes
autem ñ confundit. scđm: qm̃ carita sđi diffusa .ẽ. incor
dib: nr̃is. testium ꝑspm̃ quidatus est nob̵. At hȩc atque
huius modi: inelocutionis astetraduntur. Si cutergo

Expanded text:
qui datus est nobis. Hîc si quis, ut ita dixerim, imperite peritus artis eloquentiae praecepta Apostolum secutum fuisse contendat, nonne a Christianis doctis indoctisqalteruex patientia probationem, ex probatione spem connexam videmus. Agnoscitur et aliud decus, quoniam post aliqua pronuntiationis voce singula finita, quae nostri membra et caesa, Graeci autem κῶλα et κόμματα vocant, sequitur ambitus sive circuitus, quem περίοδον illi appellant, cujus membra suspenduntur voce dicentis, donec ultimo finiatur. Nam eorum quae praecedunt circuitum, membrum illud est primum, quoniam tribulatio patientiam operatur; secundum, patientia autem probationem; tertium, probatio vero spem. Deinde subjungitur ipse circuitus, qui tribus peragitur membris, quorum primum est, spes autem non confundit; secundum, quia charitas Dei diffusa est in cor sanctum qui datus est nobis. At haec atque hujuscemodi in elocutionis arte traduntur. Sicut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptionẽ & mostalẽ hoc induat inmosta¬
litatẽ. Nullamq faciens molestiam : quia nullã pati¬
etur indigentiã ab eata ꝑfectaq: anima cũ summa
huic scło neque incipit configurari ueritati
Ingrauiorẽ mostẽ morte corporis trahitur neq
ad cõmutationẽ caelestis habitudinis sed adluenda
humanũ omnimodo interitum pati. sed impios
resurgere ad poenas in estimabiles. pios autẽ adui
tũ sunt quibus fruendum est quas u&ernas atq
in cõmutabiles cõmemorauimus. Caeteris autẽ
utendum est ut adillarũ ꝑfectionẽ ꝑuenire possim:
Nositaq qui fruimur & utimur aliis rebus res
aliquȩ sumus magnaenim quȩđa res est homo
factus ad imaginẽ & similitudinẽ đi. Non inquan¬
tũ mostali corpore includitur. sed inquantũ besti¬
as rationalis animȩ honore p̃cedit. Itaq: magna
questio est utrum fruise omnibus debeant: an uti

Expanded text:
incorruptionem, et mortale hoc induat immortaincorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , nullamque faciens molestiam, quia nullam patietur indigentiam, a beata perfectaque anima cum summa huic saeculo, neque incipit configurari veritati, in graviorem mortem morte corporis trahitur; neque ad commutationem coelestis habitudinis, sed ad luendahumanum omnimodum interitum pati; sed impios resurgere ad poenas inaestimabiles, pios autem ad vitum sunt quibus fruendum est, quas aeternas atque incommutabiles commemoravimus; caeteris autem utendum est, ut ad illarum perfructionem pervenire possimus. Nos itaque qui fruimur et utimur aliis rebus, res aliquae sumus. Magna enim quaedam res est homo, factus ad imaginem et similitudinem Dei, non in quantum mortali corpore includitur, sed in quantum bestias rationalis animae honore praecedit. Itaque magna quaestio est utrum frui se homines debeant, an uti
Abbreviated transcription (Latin):
nobis quarediremus substernere uoluit. nisi
ut omnia don ar& peccata conuersis. & graunter
ut quȩ soluer& interra soluta essent incaelum.
cata non creder& non ei dimit terentur: Quisquis
creder& sequie abhis correctus auester&: Ine¬
iusdem ecclesiae graemio constitutus eadem fide
atq correctione sanar&ur. Quis quis enim non
credit dimitti sibi posse peccata fit deterior despe¬
rando quasi nihil illimelius quã malum esse rema¬
neat ubi defructusuȩ conuersionis infidus est.
ris morumq relictio quae fit pęnitendo: sic &iã
corporis morsest animationis pristine resolutio
& quomodo animus post penitentiã quapriores
mores ꝑditos interimit. reformatur inmelius
sic &iam corpus postistam mostẽ quã uinculo
peccati om̃s debemus credendũ & speranđũ est
resurrectionis tempore in melius cõmutari.
ut non caro & sanguis regnũ caelorũ possideat
qđ fieri non potest. sed corruptibile hoc induat

Expanded text:
nobis, qua rediremus, substernere voluit, nisi nobis, qua rediremus, substernere voluit, nisi ut omnia donaret peccata conversis, et graviter ut quae solveret in terra, soluta essent in coelo; cata non crederet, non ei dimitterentur; quisquis autem crederet, seque ab his correctus averteret, in ejusdem Ecclesiae gremio constitutus, eadem fide atque correctione sanaretur. Quisquis enim non credit dimitti sibi posse peccata, fit deterior desperando, quasi nihil illi melius quam malum esse remaneat, ubi de fructu suae conversionis infidus est. ris morumque relictio, quae fit poenitendo; sic etiam corporis mors est animationis pristinae resolutio: et quomodo animus post poenitentiam, qua priores mores perditos interemit, reformatur in melius; sic etiam corpus post istam mortem, quam vinculo peccati omnes debemus, credendum et sperandum est resurrectionis tempore in melius commutari, ut non caro et sanguis regnum Dei possideant, quod fieri non potest; sed corruptibile hoc induat
Abbreviated transcription (Latin):
do ad consolationẽ huius itineris despũsuo tan¬
tum dedit. quo in aduersis uitȩ huius fiduciam
caritatẽque tantam eius quẽ nondũ uidemus
habeamus : & donaunicuiq propria ad instruc¬
tionẽ eclesiȩ suae ut id quod ostendit esse faciendũ.
non solum sine murmure sed &iã cũ delectatione
faciamus : Est enim eaclesia corpus eius: sicut apos
tolica doctrina cõmendat. Quae coniux &iam
eius dicitur. corpus ergo suũ multis membris
diuersa officia gerentib: nodo unitatis & carita¬
tis tamquã sanitatis astringit. Exerc& autem
hoctempore & purgat medicinalibus quiusđã
molestiis. ut erutã de hoc scło ia&ernũ sibi co¬
pul& coniugem ecclesiam non habentẽ maculam
Autrugam Aut aliquid huius modi. Porro qm̃¬
inuia sumus nec uia ista locorum est sed affec¬
tuum quã inter cludebant quasi septa quaedam
spinosa p̃teritorũ malitia peccatorũ Quid libera¬
lius & misericordius facere potuit. qui seipsum

Expanded text:
do ad consolationem hujus itineris de Spiritu suo tando ad consolationem hujus itineris de Spiritu suo tantum dedit, quo in adversis vitae hujus fiduciam charitatemque tantam ejus, quem nondum videmus, habeamus, et dona unicuique propria ad instructionem Ecclesiae suae, ut id quod ostendit esse faciendum, non solum sine murmure, sed etiam cum delectatione faciamus? CAPUT XVI.-- Eccletolica doctrina commendat , quae etiam conjux ejus dicitur. Corpus ergo suum multis membris diversa officia gerentibus , nodo unitatis et charitatis tanquam sanitatis astringit. Exercet autem hoc tempore et purgat medicinalibus quibusdam molestiis, ut erutam de hoc saeculo, in aeternum sibi copulet conjugem Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi . in via sumus, nec via ista locorum est, sed affectuum, quam intercludebat, quasi septa quaedam spinosa, praeteritorum malitia peccatorum; quid liberalius et misericordius facere potuit, qui seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
Iamuero similia quasi ligamenta mẽbris & uul¬
neribus nr̃is adhibita : illa sunt quod ꝑfeminam
deceptos ꝑ feminã natus homo homines mostalis
mortales mosteminortuos. liberauit᷑ : Multa
quoq: alia diligentius considerantibus quos insti¬
tuti operis peragendi necessitas non rapit: uela con¬
traruis uelasimilibus medicine xp̃iane appar&
instructio. Iamuero credita domini a mostuis
resurrectio . & in caelum ascensio. magna spe
fulcit nram fidem. Multum enim ostendit quã
uoluntariȩ pronobis animã posuerit . qui eam sic
habuit inpotestate resumere. Quanta ergose
fiducia spescredentiũ consolatur: considerans
quantus quanta prononđũ credentibus passussit.
Cumuero iudex uiuorũ atq mostuorũ expectat᷑
ecaelo magnũtimorẽ incutit neglegentib: ut se
addiligentiam conuestant eũ quae magis bene
agendo desiderent quã maleagendo formidente
Quibus autẽ uerbis dici autqua cogitatione capi
potest pracmium qđ ille in fine daturus est quan¬

Expanded text:
amvero similia quasi ligamenta membris et vulneribus nostris adhibita, illa sunt, quod per feminam deceptos per feminam natus, homo homines, mortalis mortales, morte mortuos liberavit. Multa quoque alia diligentius considerantibus quos instituti operis peragendi necessitas non rapit, vel a contrariis, vel a similibus medicinae christianae apparet instructio. CAPUresurrectio, et in coelum ascensio, magna spe fulcit fidem nostram. Multum enim ostendit quam voluntarie pro nobis animam posuerit, qui eam sic habuit in potestate resumere. Quanta ergo se fiducia spes credentium consolatur, considerans quantus quanta pro nondum credentibus passus sit? Cum vero judex vivorum atque mortuorum exspectatur e coelo, magnum timorem incutit negligentibus, ut se ad diligentiam convertant, eumque magis bene agendo desiderent, quam male agendo formident. Quibus autem verbis dici, aut qua cogitatione capi potest praemium, quod ille in fine daturus est; quan
Abbreviated transcription (Latin):
inlitteris sacris suꝑstitiosa figmenta repudi& doleatq
homines atq caueat qui cognoscentes dm̃ non ut đmglo¬
rificauerunt aut gratias egerunt. sed euan uerunt

Expanded text:
in Litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet; doleatque homines atque caveat, qui cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed evanuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
in pant diso. cũ breuiter utroq cõmemorato. id est qđ plan¬
tauit ds̃ part drsũ. & posuitibi hominẽ quẽ formauit recapi¬
tula ndo redeat & dicat quod p̃termiserat: quomodo scilic&
pant drsus fuentplantatus. quia ꝓdux̃d s̃ adhuc det̃nromne
lignum speciosum & bonum in escam: Deniq: secutus
adiunxit & lignum uitae inmedio pane drso & lignũ scien¬
diboni& mali : deinde flum̃ quo pant drsus in rigaretur
diuisum inquattuor principia fluiorum quattuor
explicatur. quod totũ ꝑtinet ad institutionẽ panedrsi
Quodubi t̃minauit repetiuit illud quodiã dixerat : Etreue
finx̃ : & posuiteum in parrdrso & cetert. Posti staenim fac¬
ta ibiest positus homo sicutnunc ordo ipsedemonstrat.
non post hominem ibi positum factas. si cutprius dictum
putari potest nisire capitulatio illicuigilant̃ intellegat᷑.
dem librocũ cõmemontrentur genenaitiones filiorum
noe dictum est : Hi filiicham in tribub: suis scđm linguas

Expanded text:
in paradiso, cum breuiter utroque commemorato, id est quod plantauit deus paradisum et posuit ibi hominem, quem formauit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. denique secutus adiunxit: et lignum uitae in medio paradiso, et lignum scientiae boni et mali. deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisum in quattuor principia fluuiorum quattuor explicatur; quod totum pertinet ad institutionem paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uerfinxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas
Abbreviated transcription (Latin):
ea possit inter p̃tari. quod non nulli eiusdẽ linguȩ
periti uiri non sane paruum beneficiũ posteris contu¬
lerunt quise parata descripturis eadem omnia uerba
int̃p̃tatisunt. & quid sit adam quid eua quid abraham.
quid morses siue &iam locorũ nomina. quid sit hierusalẽ
uel sion. uel hiericho. uelsina uellibanus. uel iordanis.
& quaecumq alia in illa lingua nobis sunt in cognita
nomina quibus aꝑtis & inter pra&atis multȩ inscrip¬
turis figurate locutiones manifestantur. Rerũ autẽ
ignorantia facit obscuras figuratas locutiones cum
ignoramus uel animantiũ uella piđũ uel herbarum

Expanded text:
ea possit interpretari: quod nonnulli ejusdem linguae ea possit interpretari: quod nonnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium posteris contulerunt, qui separata de Scripturis eadem omnia verba interpretati sunt; et quid sit Adam, quid Eva, quid Abraham, quid Moyses; sive etiam locorum nomina, quid sit Jerusalem, vel Sion, vel Jericho, vel Sina, vel Libanus, vel Jordanis; vel quaecumque alia in illa lingua nobis sunt incognita nomina: quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. 24. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animantium, vel lapidum, vel herbarum
Abbreviated transcription (Latin):
non est inutilis ad explananda sȩpesententiã. latiniergo
ui dicere coeperam codices ueteris testamenti. sin ecesse
fuerit graccorũ auctoritate emendandisunt & corum
potissimũ quicum septuaginta essent ore uno inter p̃¬
tatiesse ꝑhibentur. Libros autẽ nouitestamenti siquid
in latinis uari&atib: titubat graecis caedere opos tere
cogunt herere lectorẽ pastim linguarũ notitia pastim
rerũ inuestiganda sunt : aliquidenim adsimilitudinẽ
ual& et ꝓculdubio secretum quidđã insinuat si loa
piscina ubi faciem lauare iussus est cui oculos dñs luto
desputo facto inunxerat. Quod tamen nomen linguȩ
incognitȩ nisi euangelista interp̃tatus es s& tam mag¬
nus intellectus later&. sic &iã multa quae ab auetori¬
b: eorundẽ librorũ inter p̃tata non sunt nomina he¬
brea non est dubitandũ habere non paruauim atque
xdiutoriũ adsoluenda enigmata scripturarũ siquis

Expanded text:
non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dicere coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum auctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Septuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere oportere ncogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et procul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lavare jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto inunxerat : quod tamen nomen linguae incognitae, nisi Evangelista interpretatus esset, tam magnus intellectus lateret. Sic etiam multa, quae ab auctoribus eorumdem Librorum interpretata non sunt, nomina hebraea, non est dubitandum habere non parvam vim atque adjutorium ad solvenda aenigmata Scripturarum, si quis
Abbreviated transcription (Latin):
cuius eorum codice inuentum est quod non hisđẽ uerbis
eodemq: uerborũ ordine inuenir&ur inc&eris. quis
huic auctoritati conferre aliquio nedũ p̃ferre aud&.
siautẽ contulerunt ut una omnium cõmuni tractatu
iudicioq uox fier&. nesic quidem quem quã unũ homi¬
nẽ quã lib& peritia ademendandũ tot seniorũ doctoꝵq
consensum aspirare opost& aut decet . quam obrem
&iam si aliquid aliter in hȩbreis exemplarib: inuenitur
quã istiposuerunt cedenđũ esse arbitror diuine dispen¬
satione quaeꝑ eos facta est ut libri quogens nidea ceteris
populis uel regione uel inuidia prodere nolebat cre¬
dituris ꝑ dñm gentibus ministra regis ptolomei po¬
testate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest
ut sic illi interp̃tatisint quẽ ad mođu congruere
gentibus ille qui eos agebat & qui unũ os omnibus
quoq interp̃tũ qui uerbis tenacius in heser̃ conlatio

Expanded text:
cujus eorum codice inventum est quod non iisdem verbis cujus eorum codice inventum est quod non iisdem verbis eodemque verborum ordine inveniretur in caeteris; quis huic auctoritati conferre aliquid, nedum praeferre audeat? Si autem contulerunt ut una omnium communi tractatu judicioque vox fieret, nec sic quidem quemquam unum hominem qualibet peritia, ad emendandum tot seniorum doctorumque consensum aspirare oportet aut decet. Quamobrem, etiamsi aliquid aliter in hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cedendum esse arbitror divinae dispensationi quae per eos facta est, ut libri quos gens Judaea caeteris populis, vel religione vel invidia prodere nolebat, credituris per Dominum Gentibus ministra regis Ptolemaei potestate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eos agebat, et qui unum os omnibus quoque interpretum qui verbis tenacius inhaeserunt, collatio
Abbreviated transcription (Latin):
educatiq sunt magis alias locutiones mirentur easq
minus latinas putant quam illas quas inscripturis
didicerunt. Neque inlatinȩ linguȩ auctorib: reperu¬
untur plurimũ hic quoq: adiuuat inter prȩtũ nume¬
rositas conlatis codicibus inspecta atq discussa tantũ
absit falsitas. Nam codicibus emendandis primitus
deb& inuigilare sollestia eorũ quiscripturas diuinas
nos sedesiderant ut emendatis non emendati cȩdant
exuno dumtaxat interp̃tationis genere uenientes¬
& latinis quibus lib& emendandis graeci adhibeantur
in quibus inseptuaginta interp̃tum quoo adu&us testa¬
mentum adtin& excellit auctoritas. quiiam ꝑomnes
peritiores ecdesias tanta p̃sentia sc̃ sp̃s interp̃tati esse
dicuntur.: utos unum tot hominũ fuerit. quisi ut festur
multiq: non in digni fide p̃dicant. singuli cellis &iam
singulis separati &iam cum inter p̃tati essent. nihil in ali¬

Expanded text:
educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoribus reperiuntur. Plurimum hic quoque juvat interpretum numerositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas: nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat interpretationis genere venientesEt latinis quibuslibet emendandis, graeci adhibeantur, in quibus Septuaginta interpretum, quod ad Vetus Testamentum attinet, excellit auctoritas ; qui jam per omnes peritiores Ecclesias tanta praesentia sancti Spiritus interpretati esse dicuntur, ut os unum tot hominum fuerit. Qui si, ut fertur, multique non indigni fide praedicant, singuli cellis etiam singulis separati cum interpretati essent, nihil in ali
Abbreviated transcription (Latin):
sapientius est quã homines & fortius est quã homines
nitis agimus quorũ duȩ formȩsunt quantũ ad uerba
ꝑtin&. Namq autignotũ uerbũ facit herere lec¬
torẽ aut ignota locutio quȩsi ex alienis linguis ue¬
niunt aut quȩrenda sunt ab earũ linguarũ hominib
Aat plurium interptum consulenda consolatio esta
Si autem ipsius linguaenrãe aliqua uerba locutionesq
ignoramus legendi consuetudine audiendiq in notes¬
cunt nulla sane sunt magis mandanda memoriȩ quã
illa uerborũ locutionũq genera quae ignoramus. ut cum
uel peritior occurrerit dequoqueri possint. udtalis lec¬
tio quȩ uel p̃cedentib uel consequentibus uel utrius que
ostendat quamuim habeat quid uesignific& qđ ignora¬
mus facile adiuuante memoria possumus aduestere
& discero quam quã tanta est uis consuetudinis &iam
ad discendũ ut qui inscripturis sc̃is quad x modo nutriti

Expanded text:
Sapientius est quam homines, et fortius est quam homines.Sapientius est quam homines, et fortius est quam homines.nitis agimus, quorum duae formae sunt, quantum ad verba pertinet. Namque aut ignotum verbum facit haerere lectorem, aut ignota locutio. Quae si ex alienis linguis veniunt, aut quaerenda sunt ab earum linguarum hominibusiscendae, aut plurium interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine audiendique innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriae, quam illa verborum locutionumque genera quae ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio quae vel ex praecedentibus vel consequentibus vel utrisque ostendat quam vim habeat, quidve significet quod ignoramus, facile adjuvante memoria possimus advertere et discere. Quanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti