comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & ille cui dictum est. quia uidisti credidisti. ñ hoe
credidit. qđ uidit: s aliud udit. alud credidit. Nidit
enĩ hominẽ: credidit dm̃. Cernebat qͥppe atq tange¬
bat carnem uiuentem. quã uidebat morientẽ: & ere¬
debat dm̃ in carne ipsa latentẽ. Credebat gͦmente qd̾
non uidebat: ꝑ hoc qđ sensib corporeis apparebat.
S & si dicunt᷑ credi que uident᷑. sic̃ dicit unꝰquisq ocu
lis suis se credidisse. ñ tam̃ ipsa est que in nobis edifica¬
tur fides s ex reb que iuidentur. agit᷑ in nobis. ut
ea credantur que ñ uident᷑. Quo circa dilec̾tissimi un¬
de nͣc sermo ẽ qđ dñs ait. & nc̃ dixi uobis priusquã
fiat. ut cũ factum fuerit credatis: illudutiq dicit¬
uiuentẽ. & ad patrẽ ascendentẽ. Quo uiso illud fue
hoc &. facere cũ predixiss. & p̃dicere antequã faceret. fent¬
Credituri autem hoc ñ fide noua sed auc̃ta: aut certe
cũ mortiuis esset defecta. cũ resurrexisset ꝑfec̾ta lle¬

Expanded text:
credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credilis suis se credidisse, non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides, sed ex rebus quae videntur, agitur nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis prius quam fiat, ut cum factum fuerit, credatis, illud, utiqviventem, et ad Patrem ascendentem: quo viso illud fuerhoc facere cum praedixisset, et praedicere ante quam faceret: credituri autem hoc non fide nova, sed aucta; aut certe cum mortuus esset defecta, cum resurrexisset refecta Ne
Abbreviated transcription (Latin):
me gaudetis utiq. qͥa uado ad patrẽ: qͥa pater
maior me est. Qđ ex forma serui eum
dixisse
non¬
a calumpniosis & dementib fic̾ta.
Deinde
sub iunxit. Et nunc dixi uobis pͥus¬
quam
fiat: ut cũ factũ fuerit credatis. Quid
est hoc.
cum magis credẽ homo debeat. anteq uã fiat id qͦd
credendũ est Hec ẽ enim laus fidei: si qđ creditur
non uidet᷑. Nam qͥd magnũ est. si id creditur qđ uide
tur: Scđ̾m illam eiꝰdem dñi sententiam. quando dis¬
cipłm arguit dicens: qͥa uidisti credidisti. beati qͥñ¬
uidert̃ & credent. E nescio utrũ crede dicendus
ẽ quisq. qđ uidet. Nam ipsa fides in epła que scribit᷑
ad hebreos: ita ẽ definita. Est autẽ fides sꝑantium
substantia: coniunc̃tio rerum que ñ uident᷑. Quaꝓp¬
ter si fides est rerũ que credunt᷑. eademq fides earũ
rerũ est q̃ non uident᷑. quid sibi uult qđ dñs ait. &

Expanded text:
gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia Pater major me est. Quod ex forma servi eum dixisse, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Quid est hoc, cum magis homo credere debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam quid magnum tur? secundum illam Domini sententiam, quando discipulum arguit dicens: Quia vidisti, credidisti; beati qvident, et credunt . Et nescio utrum credere dicendus est quisquam quod videt. Nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita, Est autem fides, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum rerum est quae non videntur, quid sibi vult quod Dominus ait: Et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit ad omĩa que sꝑat: S ad quecũq
ꝑuenerit: continuo hoc uiles cit ei quo
puenit. Incipiunt alia desiderari. cara
ulescit: qͥa illo pulchrius nichil ẽ. ꝓpte¬
rea enĩ iulescunt ista. qͥa ista ñ possent
stare. qͥa non sunt qd̃ ipse. Tibi enĩ omĩa
ñ sufficiunt. nisi quite creauit. Qͥcqͥd ali¬
ud adp̃hendis. miserũ est: quia tibi solus
potest sufficere. qui ad similitudinẽ suã
te fecit. Ex ipsa uoce dictum est. Dñe osten¬
de nobis patrem: & sufficit nobis. Ibi tantũ
potest ẽẽ securitas. Nam neq satiaberis ut¬
uelis discere. neq aliquid de erit. ut quasi
inopiam patiaris

Expanded text:
pervenit ad omnia quae sperat? Sed ad quaecumque pervenit ad omnia quae sperat? Sed ad quaecumque pervenerit, continuo hoc vilescit ei quo pervenit. Incipiunt alia desiderari, alia cara vilescit, quia pulchrius nihil est. Proptera enim vilescunt ista, quia non possunt stare, quia non sunt quod ipse. Tibi enim, o anima, non sufficit, nisi qui te creavit. Quidquid aliud apprehendis, miserum est: quia tibi solus ille potest sufficere qui ad similitudinem suam te fecit. Ex ipsa voce dictum est, Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . Ibi tantum potest esse scuritas: et velis discedere; neque aliquid deerit, ut quasi inopiam patiaris
Abbreviated transcription (Latin):
cdimitcere animo amorem: Cum adhuc te¬
cum ẽ qd̃ amissurus es. Aut uiuus aut
tene te ad illũ. quẽ non amittis inuitus.
ut si contigerit ut amittas ista tẽporalia di¬
cas. Dñs dedit dñs abstulit. sic̃ dño placu¬
it ita factum ẽ: sit nom̃ dñi benedictum.
Si autẽ contigerit & hoc uult ds̃. ut illa
quȩ habes tecum sint usq infinẽ: solutꝰ
abhac uita accipies denariũ post quadra¬
genariũ. et fit inte ꝑfectio beatitudinis.
cũ cantas alleluia. Hȩc habentes inmemo¬
ria: quȩ cõmemoraui ualeant ut ñdiliga¬
tis scłm. Mala ẽ amicitia ipsius. fallaxe:
inimicũ facit deo. Cito inuna tẽptatione
offendit dm̃i homo: et fit inimicus. Inmo¬
ñ tunc fit inimicus. s tunc ꝓditur inimi¬
cus. furisse. Nam quando diligebat. et lau¬
dabat: inimicus erat. s nec ipse sciebat
nec alii. accedit temptatio. tangitur ue¬
promittit. mendax est fallit. Ideo homi¬
nes non cessant sꝑare iisto scło. & quis

Expanded text:
dimittere? Animo non amare. Cum adhuc tedimittere? Animo non amare. Cum adhuc tecum est quod amissurus es, aut vivus, aut Tene te ad illum quem non amittis invitus; ut si contigerit ut amittas ista temporalia, dicas: Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Si autem contigerit, et hoc vult Deus, ut illa quae habes tecum sint usque in finem; solutus ab hac vita, accipis denarium quinquagenerium, et fit in te perfectio beatitudinis, cum cantas Alleluia. Haec habentes in memoria quae commemoravi, valeant ut non diligatis saeculum. Mala est amicitia ipsius, fallax est, inimicum facit Deum. Cito in una tentatione offendit Deum homo, et fit inimicus. Imo non tunc fit inimicus; sed tunc proditur inimicus fuisse. Nam quando diligebat et laudabat, inimicus erat; sed nec ipse sciebat, nec alii. Accedit tentatio, tangitur vepromisit, mendax est, et fallit. Ideo homines non cessant sperare in isto saeculo, et quis
Abbreviated transcription (Latin):
t̃e autẽ ñ habeam: nichil michi ꝓdest.
apłi uerba sunt. Illa gͦ omĩa quȩ dixi.
quasi .xxxuiii. annisunt. s quia caritas
ibi ñ erat. infirmitas erat. Quis gͦ ab ista
infirmitate sanauit. nisi qui uenit dare
implere. Sanauit egrotũ. et dixit illi ut
ferret grabatũ suũ. et iret indomũ suam.
hoc et paralitico quẽ sanauit dixit. Quid
est ferte grabatũ nr̃m: Uoluntatẽ car¬
nis nr̃e. ubi infirmi iacemꝰ. quasi lectus
nr̃ est. S qui sanati fuerint continent
et ferunt eam: non abipsa carne conti¬
nentur. Ergo sanus continrifragilitatẽ
carnis tuȩ insigno quadiagenarii ieuinis
abisto scło: ut impleas quadragenariũ
numerũ. Quis sanauit illũ egrotũ: Qui
dito dirigite cor urm̃ indm̃. nolite uos fal¬
lere. Tunc uos interrogate quando bene
estis in scło. Tunc uos interrogete si amatis
hunc mundũ. aut si ñ amatis. Discite
dimittere antequã dimittamini. Quid ẽ

Expanded text:
tem autem non habeam, nihil mihi prodest . tem autem non habeam, nihil mihi prodest . Apostoli verba sunt. Illa ergo omnia quae dixit, quasi triginta octo anni sunt: sed quia charitas ibi non erat, infirmitas erat. Quis ergo ab ista infirmitate sanabit, nisi qui venit dare implere . Sanavit aegrotum, et dixit illi ut ferret grabatum suum, et iret in domum suam. Hoc et paralytico, quem sanavit, dixit . Quid est ferre grabatum nostrum? Voluptatem carnis nostrae. Ubi infirmi jacemus, quasi lectus noster est. Sed qui sanati fuerint, continent et ferunt eam, non ab ipsa carne continentur. Ergo sanus contine fragilitatem carnis tuae, ut signo quadragenarii jejunii ab isto saeculo, impleas quadragenarium nudito, dirigite cor vestrum in Deum. Nolite vos fallere. Tunc vos interrogate, quando bene est in saeculo; tunc vos interrogate, si amatis hunc mundum, aut si non amatis; discite dimittere, antequam dimittamini. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̃ scriptũ est. Diliges ꝓximũ tiũ tamquã
te ipsum. S p̃ceptum caritatis geminũ est.
ẽ. Alterum huic simile. Diliges ꝓximum
tuũ. tamquã te ipsũ. Dñi uerba sunt in
eugłio. Inhis duob p̃ceptis tota lex pendet
et ꝓpħȩ. Sine dilectione gemina. lex imple¬
ri ñ potest. Quam dui ñ impletur lex. in¬
firmitas est lex. Ideo duo minus habebat
qui .xxx. uiii. annos infirmꝰ erat. Quid ẽ
duo minus habebat: duo p̃cepta illa ñ in¬
plebat. Quid ꝓdest quia cetera implent᷑.
Minus habes duo. sine quib nichil uale¬
ant cȩtera: si non habueris duo p̾cepta. quȩ
ꝑducunt ad salutẽ. Si linguis hominũ lo¬
niens. Et si sciero omĩa sacramenta &omnẽ¬
scientiã. et si habuero omnẽ fidem ita ut
montes tranfferã caritatẽ ñ habeã. iichil
sum. Et si distribuero omnẽ substantiã meã.¬
et si tradidero corpus meũ ut arcdeã carita¬

Expanded text:
eo quod scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam eo quod scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Sed praeceptum charitatis geminum est: est. Alterum huic simile: Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Domini verba sunt in Evangelio: In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Sine dilectione gemina Lex impleri non potest. Quamdiu non impletur Lex, infirmitas est. Ideo duo minus habebat, qui triginta octo annos infirmus erat. Quid est, duo minus habebat? Duo praecepta illa non implebat. Quid prodest quia caetera implentur,Minus habes duo, sine quibus nihil valeant caetera, si non habueris duo praecepta, quae perducunt ad salutem. Si linguis hominum loiam, et si sciero omnia sacramenta, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Et si distribuero omnet si tradidero corpus meum ut ardeam; charita
Abbreviated transcription (Latin):
significantes resurrectionẽ nrãm. Ideo qͥn¬
quaginta dies celebrantur: quia denarii
mertes additur quadragenario. et fit qͥn¬
quagenarius. Quom ẽ merces denarius:
Non legistis qui ad uuneã conducti sunt il¬
li siuie qui pͥma. siue qui sexta. siue quino¬
uissima hora. ñ potuerunt acciꝑe nisi dena¬
riũ iusticie nr̃ȩ : sum addita fuerit merces
eiꝰ. inquinquagenario erimꝰ. Iã non nobis
uacabit. nisi laudare dm̃. Ideo ꝑillos dies:
alleluia dicimꝰ. Alleluia enĩ laus dei ẽ. In is¬
ta fragilitate mortalitatis: in isto quadra¬
genario die. uelud ante resurrectionẽ gema¬
nus morationib ut tunc laudemꝰ. Modo
tempus est desiderandi: tunc tempus am
plectendi et fruendi. Non deficiamus in
tempore quadragenario: ut gaudeamꝰ in
tempore quinquagenario. Quis est autem
Int̾roga apłm. Plenitudo legis caritas. Om¬
nis enim lex. in uno sermone impleta ẽ. in

Expanded text:
significantes resurrectionem nostram. Ideo quinsignificantes resurrectionem nostram. Ideo quinquaginta dies celebrantur: quia denarii merces additur quadragenario, et fit quinquagenarius. Quomodo est merces denarius? Non legistis quia qui ad vineam conducti sunt, sive illi qui prima, sive qui sexta, sive qui novissima hora, non potuerunt accipere nisi denarium . Justitiae nostrae cum addita fuerit merces ejus, in quinquagenario erimus. Jam tunc non nobis vacabit nisi laudare Deum. Ideo per illos dies Alleluia dicimus. Alleluia enim laus Dei est. In ista fragilitate mortalitatis, in isto quadragenario hic, velut ante resurrectionem, gemamus in orationibus, ut tunc laudemus. Modo tempus est desiderandi, tunc tempus erit amplectendi et fruendi. Non deficiamus in tempore quadragenario, ut gaudeamus in tempore quinquagenario. 10. Lex non impInterroga Apostolum: Plenitudo Legis charitas . Omnis enim Lex in uno sermone impleta est, in
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. Ds̃ canticũ nouũ cantabo tibi.
inpsalterio decem cordarũ psallã tibi.
Quid significat: Decem p̃ceptalegis. quã
dñs non uenit soluere s implere. Ipsa au¬
tem lex ꝑorbem terrarũ quatuor angulos
habere constat. Orientẽ. occidentẽ. meridi¬
anũ. & aqͥlonẽ. sic̃ dicit scriptura. Unde
&uas quod portat figurã omniũ anima¬
liũ qd̃ demonstratũ est petro. quando dic¬
tũ est: macta & manduca. ut ostenderent᷑
gentes crediturȩ. et intrature incorpus ec¬
clesiȩ: sic̃ qd̃ manducamꝰ incorpus nr̃m in¬
trat. quatuor lineis dimissũ ẽ de cȩlo. Ipse
sunt quatuor partes orbis terrarum. Totũ
orbem crediturũ ostendit. Ergo inquadra¬
genario numero. continentia a scło est.
hec ẽ legis plenitudo: legis autem plenitu¬
do caritas. Ideo ante pastha .xl. dieb ieui
tinentia implemꝰ legem. Post pascha aut̃e
id est resurrectionẽ dñi. Ita dies celebramꝰ.:

Expanded text:
dictum est: Deus, canticum novum cantabo tibi; dictum est: Deus, canticum novum cantabo tibi; in psalterio decem chordarum psallam tibi . Quod significat decem praecepta Legis, quam Dominus non venit solvere, sed adimplere. Ipsa autem Lex per orbem terrarum, quatuor angulos habere constat, orientem, occidentem, meridianum, et aquilonem, sicut dicit Scriptura. Unde et vas, quod portabat figurata omnia animalia, quod demonstratum est Petro, quando dictum est, Macta, et manduca , ut ostenderentur Gentes crediturae et intraturae in corpus Ecclesiae, sicut quod manducamus in corpus nostrum intrat, quatuor lineis dimissum est de coelo ipsae sunt quatuor partes orbis terrarum, totum orbem crediturum ostendit. Ergo in quadragenario numero continentia a saeculo est. Haec est Legis plenitudo: Legis autem plenitudo charitas. Ideo ante Pascha quadraginta diebtinentia implemus Legem. Post Pascha autem, id est, resurrectionis Domini dies celebramus,
Abbreviated transcription (Latin):
guta dieb ieuinauit. & moyses: et helẏas.
Qiuid gͦ dedit seruis ieiunare posse quadra¬
ginta dieb. ñ potuit dñs uel centũ ieiuna¬
re: Quare noluit amplus quã dederat ser¬
ius. nisi quia inipso quadragenario nume¬
ro ẽ misteriũ ieuinii continere ab isto scło:
Quid ẽ hoc dicere : quod ait apłs. Mundus
michi crucifixus est. et ego mundo. Ipse gͦ
implet numerũ quadragenariũ. Et quid
ostendit dñs. quia hoc moyses fecit. hoc
alud inꝓpħis. aliud in eugłio. Om̃s scrip¬
turȩ nichil te aliud docẽt. nisi continenti¬
am ab amore scłi. ut amor tuus currat in
deo. Figuratur quia hoc docet lex. Qua¬
draginta dieb ieuinauit moyses. figura¬
& in monte ipsi tres apparuerunt. Dñs in
medio moyses. & helyas alaterib. Quare:
Quia ipsum eugłm testimoniũ habet. ale¬
ge & ꝓpħis. Quãre aut̾ẽ inquadragenario
numero ẽ ꝑ fectio iusticie: In psalterio

Expanded text:
ginta diebus jejunavit , et Moyses , et Elias . ginta diebus jejunavit , et Moyses , et Elias . Qui ergo dedit servis jejunare posse quadraginta diebus, non potuit octoginta vel centum jejunare? Quare noluit amplius quam dederat servis, nisi quia in ipso quadragenario numero est mysterium jejunii, continere ab isto saeculo? Quid est hoc dicere? Quod ait Apostolus: Mundus mihi crucifixus est, et ego mundo . Ipse ergo implet numerum quadragenarium. Et quid ostendit Dominus? Quia hoc Moyses fecit, hoc aliud in Prophetis, aliud in Evangelio. Omnes Scripturae nihil te aliud docent, nisi continentiam ab amore saeculi, ut amor tuus currat in Deum. Figuratur quia hoc docet Lex, quadraginta diebus jejunavit Moyses. Figuranus. Ideo et in monte ipsi tres apparuerunt, Dominus in medio, Moyses et Elias a lateribus. Quare? Quia ipsum Evangelium testimonium habet a Lege et Prophetis . Quare autem in quadragenario numero est perfectio justitiae? In Psalterio
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus. Dñs enĩ int̾rogat iustũ et impium.
Et quid sequitur: Qui autem diligit iniqͥta¬
tẽ odit animã suã. Et alio loco incogitatio¬
nib impii interrogatio erit. Non ubi ego
te int̾rogo: ibi interrogat ds̃. Ego int̾rogo
unguã tuã. ds̃ int̾rogat cogitacionẽ tuam.
Nouit autẽ quomͦ audias. & nouet quomͦ
exigat. qui iubet ut dem. Erogatores nos
ẽẽ uoluit. et accionẽ sibi seruabit. Monere.
docere. corriꝑe. nr̃m est: saluare uero et co¬
ronare. aut dampnare. & ingehennã mit¬
tere non ẽ nr̃m. Iudex autẽ tradet ministro.
minister incarcerẽ. Am̃ dico tibi ñ exies in¬
de. donec soluas nouissimũ quadrantem.¬
Redeamus gͦ ad rem. Perfectio iusticiȩ: qua¬
dragenario numero demonstratur. Quid
ẽ quadragenariũ numerũ implere: son¬
tinere se abamore huiꝰ scłi: continentia are¬
b temporalib. ne ꝑnitiose amentur: qua¬
si ieumare ẽ abisto scło. Ideo dñs quadra¬

Expanded text:
tempus. Dominus enim interrogat justum etempus. Dominus enim interrogat justum eEt quid sequitur? Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam . Et alio loco: In cogitationibus impii interrogatio erit . Non ubi ego te interrogo, ibi interrogat Deus. Ego interrogo linguam tuam, Deus interrogat cogitationem tuam. Novit autem quomodo audias, et novit quomodo exigat, qui jubet ut dem. Erogatorem me esse voluit, exactionem sibi servavit. Monere, docere, corripere nostrum est: salvare vero et coronare, aut damnare et in gehennas mittere, non est nostrum. Judex autem tradet ministro, minister in carcerem. Amen dico tibi, non exies inde, donec solvas novissimum quadrantemRedeamus ergo ad rem. Perfectio justitiae quadragenario numero demonstratur. Quid est quadragenarium numerum implere? Continere se ab amore hujus saeculi. Continentia a rebus temporalibus, ne perniciose amentur, quasi jejunare est ab isto saeculo. Ideo Dominus quadra
Abbreviated transcription (Latin):
chil ꝑclidi exeo qd̾ accepi: Paraum ẽ dño me¬
o. auarus ẽ: s auaricia dei salus nr̃a ẽ. aua¬
rus. nũmos suos querit. imaginẽ suã col¬
ligit. Dares inquit pecuniã nũmulariis.
& ego ueniens cũ usuris exigerim. Et si
forte obliuio faceret. ut ñ uos ammone¬
rẽ: uel tẽptationes & tribulationes patimͦ¬
ut ammoneamꝰ uos. Certe audistis uer¬
bũ dei. Benedictus añs ce gła ipsius: con¬
gregati enim estis. et suspendiminim
uerbo dispensatoris dei. Non ad carnẽ nos¬
trã adtendatis ꝑ quã uobis exibetur: quia
esurientes non ad tendunt. ad utilitatẽ uas¬
culi: s ad caritatẽ cibi. ꝓbat uos ds̃: congre¬
gati estis. Laudatis uerbũ dei: temptacio
ꝓbabit quomͦ audiatis. Habebitis negotia
in quib ostendatur quales estis. Nam et
qui hodie conuiciose clamabat. heri liben¬
ter aucdiebat. Ideo p̃moneo ideo dico. Ideo
non taceo fr̃s mei quia ueniet int̾rogandi

Expanded text:
hil perdidi ex eo quod accepi? Parum est Domino mehil perdidi ex eo quod accepi? Parum est Domino meo, avarus est: sed avaritia Dei salus nostra est. Avarus est, nummos suos quaerit, imaginem suam colligit. Dares, inquit, pecuniam nummulariis, et ego veniens cum usuris exigerem. Et si forte oblivio faceret, ut non vos commonerem; vel tentationes et tribulationes quas patimur, admonerent vos. Certe audistis verbum Dei. Benedictus Dominus et gloria ipsius. Congregati enim estis, et suspendimini in verbo dispensatoris Dei. Non ad carnem nostram attendatis, per quam vobis exhibetur: quia esurientes non attendunt ad vilitatem vasculi, sed ad charitatem cibi. Probat vos Deus. Congregati estis, laudatis verbum Dei; tentatio probabit quomodo audiatis: habebitis negotia, in quibus ostendatur quales estis. Nam et qui hodie conviciose clamat, heri libenter audiebat. Ideo praemoneo, ideo dico, ideo non taceo, fratres mei, quia veniet interrogandi
Abbreviated transcription (Latin):
noli amare qd̃ possides in hoc scło. ñ teneat
manũ tuã. unde tenendus ẽ dẽ. Non oc¬
eupetur amor tius quo potes dm̃ tenere.
poncdes michi. et ds̃ seit qͥa in nocaiter pos¬
sideo. Temptacio probat. Turbatur tibi qd
possides et blasphemas. Modo talia patie¬
bamur. turbatur qd possides. et ñ inue¬
neris qui eras: et ostendis aliud ẽe nunc
inuoce tua & aliuid pridẽ inuoce tua. Atq
utinã tuũ uel cũ clamore defendas. & ñ
alienũ cũ audatia usurpare coneris. et
qd̃ peiꝰ est ne rep̃hendaris. Qd̃ alienũ est.
tuum ẽẽ dicis. s qd̾ opus ẽ. illud moneo. Il¬
lud dico fr̃s: & ego fraterne moneo. Ds̃ iu¬
bet et ego cõmoneo. qͥa cõmoneor. Ille t̃ret
me: qui tacere ñ sunt. Deme exigit.: qd̾ de¬
dit. Dedit enĩ erogandũ: ñ seruandũ. Si
autem seruauero & abscondero. dr̃ michi.
Serue nequã & piger quare ñ dedisti pe¬
cumã nũmulariis & ego ueniens cũ risu

Expanded text:
Noli amare quod possides in hoc saeculo? Non teneat Noli amare quod possides in hoc saeculo? Non teneat manum tuam, unde tenendus est Deus. Non occupetur amor tuus, quo potes ad Deum tendere, pondes mihi: Et Deus scit quia innocenter possideo. Tentatio probat. Turbatur tibi quod possides, et blasphemas. Modo talia patiebamur. Turbatur quod possides, et non inveniris qui eras, et ostendis aliud esse in voce tua nunc, et aliud pridie in voce tua. Atque utinam tuum vel cum clamore defendas, et non alienum cum audacia usurpare coneris: et quod pejus est, ne reprehendaris, quod alienum est tuum esse dicis. Sed quid opus est? Illud moneo, illud dico, fratres, et ego fraterne moneo; Deus jubet, et ego commoneo, quia commoneor. Ille terret me. qui tacere non sinit. De me exigit quod dedit. Dedit enim erogandum, non servandum. Si autem servavero, et abscondero, dicit mihi: Serve nequam et piger, quare non dedisti pecuniam nummulariis, et ego veniens cum usuris
Abbreviated transcription (Latin):
facere debemꝰ. Ille gͦ implet legẽ: qui se ab¬
stinet ab isto scło. Non enim pocest ama¬
re qd̃ eternũ est nisi destiterit amare qd̃
tẽꝑale est. Intendite. amorẽ hominis sic
putate: quasi manũ animȩ. Si aliqͥd te¬
te: qͥa aꝑte dico. Qui amat scłm: amare
dm̃ non potest. Occupatã habet manũ:
dicit illi ds̃. T̃ene quod do. Non uult di¬
mittere qd tenebat: non potest acciꝑe qd̾
offertur. Numqͥd dixit non possideat. nes¬
cio quis. si potest. si hoc de illo exigit. ꝑfectio
ñ possideat. si non potest aliqua necessita¬
te impeditus: possideat ñ possideatur: de¬
neat ñ teneatur. Dñs sit reisuȩ ñ seruus¬
pus breue ẽ suꝑ est ut qui habent uxores
tamquã non habentes sint. et qui emunt
tamquã non ementes. Et qui gaudent tã¬
quam ñ gaudentes. Et qui flent tamquã
non flentes. Et quiutuntur hoc scło. tamqͣ
di: uolo uos. sine sollicitudine eẽ. Quod ẽ

Expanded text:
facere debemus. Ille ergo implet legem, qui se abfacere debemus. Ille ergo implet legem, qui se abstinet ab isto saeculo. Non enim potest amare quod aeternum est, nisi destiterit amare quod temporale est. Intendite amorem hominis: sic putate quasi manum animae. Si aliquid tete quia aperte dico: Qui amat saeculum, amare Deum non potest; occupatam habet manum. Dicit illi Deus: Tene quod do. Non vult dimittere quod tenebat: non potest accipere quod offertur. Numquid dixi, Non possideat nescio quis? Si potest, si hoc de illo exigit perfectio, non possideat. Si non potest, aliqua necessitate impeditus, possideat, non possideatur; teneat, non teneatur: dominus sit rei suae, non servuspus breve est: reliquum est ut qui habent uxores, tanquam non habentes sint; et qui emunt, tanquam non ementes; et qui gaudent, tanquam non gaudentes; et qui flent, tanquam non flentes: et qui utuntur hoc mundo, tanquam di. Volo vos sine sollicitudine esse . Quid est,
Abbreviated transcription (Latin):
tur ñ quo ascenderetur. Possent enĩ ẽẽ. et
tales piscinȩ sic instructȩ ut ascenderet᷑
ad illas. Quare autẽ talis facta quo descen¬
deret᷑: Quia passio dñi humilẽ querit. Des¬
cendat humilis. ñ sit suꝑbus si uult sana¬
ri. Quare autẽ unus: Quia unica ẽ ȩccłia.
ꝑtotũ orbem terrarũ unitas saluatur.
Ubi gͦ saluatur unus:. unitas significat᷑.
Punum: unitatẽ intellige. Ab unitate gͦ
noli recedere. suus immunis ẽẽ abista salu
infirmus erat : Scio fratres mei ista iam
dixisse. s et qui legunt obliuiscuntur: qnͣto
magis quiraro audiunt: Intendat gͦ pau¬
ltlum caritas ur̃a. Inquadragenario nu¬
mero completio iusticiȩ. quia hic uiuimꝰ¬
inlabore. mnerũpnis. incontinentia. in ie¬
iuniis. inuigiliis. Tribulatio ista: ẽ exerci¬
tatio iusticiȩ. ferre tempus hoc. et ad hoc
seculo quodamm ieuinare. ñ acibo carnis
qd̃ raro facimus. s ab amore scłi. qd̾ semꝑ

Expanded text:
tur, non quo ascenderetur. Possent enim esse et tur, non quo ascenderetur. Possent enim esse et tales piscinae, sic instructae, ut ascenderetur ad illas. Quare autem illa talis facta est, quo descenderetur? Quia passio Domini humilem quaerit. Descendat humilis, non sit superbus, si vult sanari. Quare autem unus? Quia unica est Ecclesia per totum orbem terrarum, unitas salvatur. Ubi ergo salvatur unus, unitas significatur. Per unum unitatem intellige. Ab unitate ergo noli recedere, si non vis immunis esse ab ista saluinfirmus erat? Scio, fratres, me ista jam dixisse: sed et qui legunt obliviscuntur, quanto magis qui raro audiunt? Intendat ergo paululum Charitas vestra. In quadragenario numero completio justitiae figuratur. Comabore, in aerumnis, in continentia, in jejuniis, in vigiliis, in tribulationibus; ipsa est exercitatio justitiae, ferre tempus hoc, et ab hoc saeculo quodam modo jejunare; non a cibo carnis, quod raro facimus; sed ab amore saeculi, quod semper
Abbreviated transcription (Latin):
sed passus ẽ quod noluit. In eo qd̃ fecit quod
uoluit: peccatum eiꝰ dep̃henditur. In eo qd̃
passus est quod optime dictũ sit adño iħu
rit creaturã quã fecit. Et dixit quomodo
operatur et ego operor. Iam ibi se signifi¬
cauit ȩqualem dõi Pater meus ait. usq mͦ
oꝑatur & ego operor. Iilis carnalis sensus
desabbato turbatus ẽ. Putabant enĩ faci¬
gatũ dnm̃ requieuisse ut nichil oꝑaret᷑:
audiant. pater m̃s usq modo oꝑatur. Tur¬
bantur: & ego oꝑor. fecit se ȩqualem deo.
Turbantur: s nolite iam ex pauescere. Tur¬
batur aqua: sanare habet egrotos. Qd est
hoc ͦ Ideo turbantur illi. ut patiatur dñs.
Patitur dñs. funditur p̃ciosus sangius.
redimitur peccator. donatar gr̃a peccanti
& dicenti. Miser egohomo. quis me liberauit
decorꝑe mortis huius: sir̃a dei ꝑdnm nr̃m¬
iħm xp̃m. S quomͦ curatur: Si descendat.
Sic enim erat illa piscina quo descendere¬

Expanded text:
sed passus est quod noluit. In eo quod fecit quod sed passus est quod noluit. In eo quod fecit quod voluit, peccatum ejus deprehenditur: in eo quod passus est qrit creaturam, quam fecit. Et dixit, Quomodo operatur, et ego operor. Jam ibi se significavit aequalem Deo. Pater meus, ait, usque modo operatur, et ego operor. Ille carnalis sensus de sabbato turbatus est. Putabant enim fatigatum Dominum requievisse, ut nihil operaretur. Audiunt, Pater meus usque modo operatur: turbantur. Et ego operor: fecit se aequalem Deo, turbantur. Sed nolite jam expavescere. Turbatur aqua, sanari habet aegrotus. Quid est hoc? Ideo turbantur illi, ut patiatur Dominus. Patitur Dominus, funditur pretiosus sanguis, redimitur peccator, donatur gratia peccanti,  testari: miser ego homo; quis me liberabit de corpore mortis huius? si fortitudo m . Sed quomodo curatur? Si descendat. Sic enim erat illa piscina, quo descendere
Abbreviated transcription (Latin):
illum uarii colores & nouit ubi ponat que¬
q colorẽ. Certe. peccator niger color ẽẽ uo¬
luit. Ideo nescis ordo artificis ubi eum
facit inde capillos. facit barbam. facit
suꝑciliei. ñ facit fronte nisi de albo. Tu
uide quid uelis ẽẽ. ñ cures ubite ordinet
mundi uidemus hoc fieri. effractor ẽẽ uo¬
luit nescio quis. Nouit lex uidicis qͥa con¬
tra legẽ fecit. Nouit lex iudicis ubi illum
ponat. ordinat illum optime. Ille quidẽ
male uixit: s ñ male ordinauit lex. Et ef¬
fractor erit metallicus. De oꝑe metallici.
qͣnta oꝑa construunt᷑: Iulus pena damnati.
ornamenta sunt ciitati. Sic gͦ nouit ubi
te ponat. noli putare qͥa turbas consiliũ dĩ:
si ꝑuersus eẽ uolueris. Qui creare te noue¬
rat. ordinare te non nouit: Bonũ est tͥ
ut illuc coneris: ut bono loco ponaris.
autẽ ds̃ malũ ordinandũ fecit: s qͥa ipse
malus peccator ẽẽ uoluit : fecit qd uoluit:

Expanded text:
illum varii colores, et novit ubi ponat queillum varii colores, et novit ubi ponat quemque colorem. Certe peccator niger color esse voluit: ideo nescit ordo artificis ubi eum Facit inde capillos, facit barbam, facit supercilia: non facit frontem, nisi de albo. Tu vide quid velis esse: non cures ubi te ordinet mundi videmus hoc fieri. Effractor esse voluit nescio quis: novit lex judicis quia contra legem fecit; novit lex judicis ubi illum ponat: ordinat illum optime. Ille quidem male vixit: sed non male ordinavit lex. Ex effractore erit metallicus: de opere metallici quanta opera construuntur? Illius poena damnati ornamenta sunt civitatis. Sic ergo Deus novit ubi te ponat. Noli putare quia turbas consilium Dei, si perversus esse volueris. Qui creare te noverat, ordinare te non novit? Bonum est ibi ut illuc coneris, ut bono loco ponaris. autem Deus malum ordinando fecit. Sed quia ipse malus peccator esse voluit, fecit quod voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
abom̃ib oꝑib suis. Qͥa uero qd̃ fecit guber¬
nare ñ cessat: rectȩ dixit dñs. pater m̃s
usq modo oꝑatur. Intendat caritas ur̃a.
ꝑfecit: requ̾ieuisse dictꝰ ẽ. ꝑfecit enim
opera: & nichil addidit. Eiubernat quod
fecit: ergo ñcessat. S quanta facilitate fe¬
cit. tanta facilitate gubernat. Nolite enim
putare fr̃s. quia non laboraret cum conde¬
ret. & laborat cũ regit: quomͦ in naui. La¬
borant qui fabricant nauẽ. laborant qui
gubernant:homines enim sunt. Ille enĩ
quanta facilitate dixit & facta sunt. tanta
facilitate & uidicio ꝑuerbũ gubernat oĩa.
Non qͥa uidentur ꝑuerse res humanȩ. iu¬
deatur uobis ñ eẽ gubernationẽ rerum
humanarũ. Om̃s eium homines inlocis su¬
is ordinantur: s unicuiq uidetur qͥa ordi¬
nẽ ñ habent. Tu tantũ uide qd uelis eẽ.
nã quomͦ eẽ uolueris nouit artifex ubite
ponat. Pictorẽ adtende. ponuntur ante

Expanded text:
ab omnibus operibus suis: quia vero quod fecit guberab omnibus operibus suis: quia vero quod fecit gubernare non cessat, recte dixit Dominus, Pater meus usque nunc operatur. Intendat Charitas vestra. Perfecit, requievisse dictus est: perfecit enim opera, et nihil addidit. Gubernat quod fecit: ergo non cessat. Sed quanta facilitate fecit, tanta facilitate gubernat. Nolite enim putare, fratres, quia non laborabat cum conderet, et laborat quia regit; quomodo in navi laborant qui fabricant navem, laborant qui gubernant; homines enim sunt. Ille enim quanta facilitate dixit, et facta sunt, tanta facilitate et judicio per Verbum gubernat omnia.n quia videntur perversae res humanae, videatur nobis non esse gubernationem rerum humanarum. Omnes enim homines in locis suis ordinantur: sed unicuique videtur quia ordinem non habent. Tu tantum vide quid velis esse: nam quomodo volueris esse, novit artifex ubi te ponat. Pictorem attende. Ponuntur ante
Abbreviated transcription (Latin):
Quartus adatud usq ad transmigrationẽ
babiloniȩ transiit. Quintꝰ atransmigratio¬
ne babilonie. usq ad aduentũ dñi nostri
iħu xp̃i. Modo sextus dies agitur. Insexta¬
etate. insexto die sumus. Ergo reformemur
ad imaginẽ dei. qͥa sexto die factus ẽ homo
adimaginẽ dei. Qd̃ ibi fecit formatio: hoc
in nobis reformatio. Et qd̾ ibi fecit creatio:
hoc in nobis recreatio. Post istum diẽ inqͦ
modo sumꝰ post istam ȩtatẽ uentura ẽ re¬
quies quȩ ꝓmutit᷑ scĩs. quȩ p̃figurabatur
in illis dieb. Qͥa et reuera post omnia quȩ
fecit inmundũ: nichil fecit postea nouum
increatura. Ipse creaturȩ conuertent᷑. et cõ¬
mutabuntur. Nam ex quo institute sunt
ereaturȩ. nichil amplius addictum ẽ: s ta¬
men nisi ille qui fecit mundũ regeret.
caderet qd̾ factũ est. Non potest: nisi ad¬
ministrare illud quod fecit. Quia gͦ nichil
additũ est creaturȩ requieuisse dictꝰ est

Expanded text:
transiit; quartus a David usque ad transmigrationem transiit; quartus a David usque ad transmigrationem Babyloniae transiit; quintus a transmigratione Babyloniae usque ad adventum Domini nostri Jesu Christi. Modo sextus dies agitur. In sexta aetate, in sexto die sumus. Ergo reformemur ad imaginem Dei, quia sexto die factus est homo ad imaginem Dei . Quod ibi fecit formatio, hoc in nobis reformatio: et quod ibi fecit creatio, hoc in nobis recreatio. Post istum diem in quo modo sumus, post istam aetatem, ventura est requies quae promittitur sanctis, quae praefigurabatur in illis diebus. Quia et revera post omnia quae fecit in mundo, nihil fecit postea novum in creatura. Ipsae creaturae convertentur et commutabuntur. Nam ex quo institutae sunt creaturae, nihil amplius additum est. Sed tamen, nisi ille qui fecit, mundum regeret, caderet quod factum est; non potest nisi administrare illud quod fecit. Quia ergo nihil additum est creaturae, requievisse dictus est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Illi autẽ putantes quasi dm̃ fatigatũ.
post omĩa requieuisse septimo die. & ideo
bene dixisse eũ quia meo alassitudine re¬
fectus ẽ: non intelligebant stulti qͥa qui
uerbo fecit omĩa. fatigari ñ potuit. Legant
& dicant mͥ quomͦ posset fatigari ds dicens.
fiat. & factum ẽ. hodie si sic faciat homo.
quomodo facit ds. qͥs fatigatur : Dixit fiat
lux: et facta ẽ lux. Item fiat firmam̃tũ &
factũ est. Et si dixit et factũ non ẽ: fatigatꝰ
ẽ. alio loco breuiter. Ipse dixit & facta st̃ ipse
mandauit & creata sunt. Quigͦ sic facit quo¬
mͦ laborat: Si autẽ non laborat quomͦ requi¬
estit: S in illo salb̃o ubi reqͥescere dictũ ẽ
dm̃ ab om̃ib oꝑib suis: in requie dei reqͥes
nr̃a significata ẽ. qͥa erit sabbatũ huiꝰ scłi.
Cum transierint sex ȩtates quasi sex dies
scłi transeunt. Unus dies abadã usq ad noe
transiit. Alius adiluuio. usq ad abraham
transiit. Tercius ab abrahã usq ad dauid.

Expanded text:
est. Illi autem putantes quasi Deum fatigatum post omnia requievisse septimo die, et ideo benedixisse eum, quia in eo a lassitudine refectus est, non intelligebant stulti, quia qui verbo fecit omnia, fatigari non potuit. Legant, et dicant mihi quomodo posset fatigari Deus dicens: Fiat; et factum est. Hodie si sic faciat homo, quomodo fecit Deus, quis fatigatur? Dixit: Fiat lux; et facta est lux. Item, Fiat firmamentum; et factum est : aut si dixit, et factum non est, fatigatus est. Alio loco breviter: Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt . Qui ergo sic facit, quomodo laborat? Si autem non laborat, quomodo requiescit? Sed in illo sabbato, ubi requiescere dictum est Deum ab omnibus operibus suis, in requie Dei requies nostra significata est: quia erit sabbatum hujus saeculi, cum transierint sex aetates. Quasi sex dies saeculi transeunt. Unus dies ab Adam usque ad Noe transiit; alius a diluvio usque ad Abraham transiit; tertius ab Abraham usque ad David
Abbreviated transcription (Latin):
noncurabatur: Consideremus uerba ip¬
sius: hominẽ inquit ñ habeo. ut cũ mota
fuerit aqua deponat me inpiscinam.
Cũ enĩ uenio descendit alius. Ergo tunon
potes postea descendere. si alter ante te
descendat: Significatũ est hic. quia non
curabatur nisi unus admotũ aquȩ. Qs¬
quis prior descendisset. ipse solus curaba¬
tur. Quicũq aut̃e pꝰea descendiss ad illũ mo¬
tũ aquȩ ñ sanabatur: s expectabat donec
iterũ moueretur. Quid sibi uult gͦ hoc sa¬
cramentũ: Nlon enĩ sine causa. Intendat
caritas ur̃a. Aquȩ posite sunt in apocalip¬

Expanded text:
non curabatur? Consideremus verba ipnon curabatur? Consideremus verba ipsius: Hominem, inquit, non habeo, ut cum mota fuerit aqua, deponat me in piscinam: cum enim venio, descendit alius. Ergo tu non potes postea descendere, si alter ante te descendat? Significatum est hic, quia non curabatur nisi unus ad motum aquae. Quisquis prior descendisset, ipse solus curabatur: quicumque autem postea descendisset, ad illum motum aquae non sanabatur; sed exspectabat donec iterum moveretur. Quid sibi vult ergo hoc sacramentum? Non enim sine causa est. Intendat Charitas
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m interiorẽ hominẽ. uideo aliã legem
inmenbris meis repugnantẽ legi m̃tis
meȩ. et captiuantẽ me sublege peccati.
hoc ẽ pęna peccati extraduce mortis. exdã¬
natione adam repugnat legimentis.et
captiuat legem peccati quȩ ẽ in mebris.
Conuictus est istȩ. accepit legem ut con¬
iunceretur. Uide quid ei ꝓfuit qd̾ comuc¬
tus ẽ. Audi uerba sequentia. Miser ego
homo quis me liberauit decorpore mor¬
te gͦ. Erant ille porticus. legem significan¬
tes. portantes egrotos. ñ sanantes: ꝓdentes ñ cu¬
rantes. S qͥd curabat egrotos : Qd̾ descendebant inpis¬
cinã. Quando autẽ descendebat eger inpiscinã:
sũ angłs signũ dabat deaquȩ motu. Sic
enĩ erat sc̃ificata illa piscina. ut angłs
ueniret ut moueret aquã. homines aꝗͣ¬
ñ uidebant. s exmotu aquȩ turbate in¬
telligebant p̃sentiã angłi. Si qͥs tunc des¬
cendisset curabatur. Quare gͦ ille egrotus

Expanded text:
secundum interiorem hominem. Video aliam legem secundum interiorem hominem. Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me sub lege peccati. Hoc ex poena peccati, ex traduce mortis, ex damnatione Adam, repugnat legi mentis, et captivat legi peccati, quae est in membris. Convictus est iste; accepit legem ut convinceretur; vide quid ei profuit quod convictus est. Audi verba sequentia: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore morte ergo. Erant illae porticus Legem significantes, portantes aegrotos, non sanantes; prodentes, non curantes. Sed quis curabat aegrotos? Qui descendebat in piscinam. Quando autem descendebat aeger in piscinam? Cum angelus signum dabat de aquae motu. Sic enim erat sanctificata illa piscina, ut angelus veniret, et moveret aquam. Homines aquam videbant: sed ex motu aquae turbatae intelligebant praesentiam angeli. Si quis tunc descendisset, curabatur. Quare ergo ille aegrotus
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autẽ accepta lege peccauit. ñ solum
peccator s etiam p̾uaricator inuenit᷑. sũ gͦ p̃ua¬
ricatio ad uincta sit peccato. ideo abundauit de¬
lictũ. abundante aut̃e delicto. discit humana suꝑ¬
biatandẽ subici & confiteri deo: & dicere
infirmus sũ. Dicere etiam uerba illa psal¬
mi. quȩ ñ dicit nisi anima humiliata.
Ego dixi dñe miserere mei: sana animã
meã quia peccaui tibi. Dicat gͦ hoc anima
infirma. saltim conuicta ꝑ preuaricatio¬
nẽ & ñ sanata. s de monstrata ꝑlegẽ. Au¬
diet ipsum paulũ ostendentẽ sibi. quia
rat apeccato. Lex enĩ iubere potest. et ui¬
bet afferre medicinã: ut sanetur illud
qd̃ non ꝓmitit. Homo enĩ implere le¬
gem ñ potest. gr̃a autẽ illud facit. Ait
enim apłs. Condelector enĩ legi dei scd̃m
interiorẽ hominẽ idẽ iam uideo qͥa qd̾
reprehendit lex malũ est. et quod uibet
lex bonum est. Condelector enim legi dei

Expanded text:
Cum autem accepta lege peccaverit, non solum Cum autem accepta lege peccaverit, non solum peccator, sed etiam praevaricator invenitur. Cum ergo praevaricatio adjuncta sit peccato, ideo abundavit delictum. Abundante autem delicto, discit humana superbia tandem subjici, et confiteri Deo, et dicere, Infirmus sum . Dicere etiam verba illa Psalmi, quae non dicit nisi anima humiliata: Ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccavi tibi . Dicat ergo hoc anima infirma, saltem convicta per praevaricationem; et non sanata, sed demonstrata per Legem. Audi et ipsum Paulum ostendentem tibi quia rat a peccato. Lex enim prohibere potest, et jubere: afferre medicinam, ut sanetur illud quod non permittit hominem implere Legem, non potest, sed gratia illud facit. Ait enim Apostolus, Condelector enim Legi Dei secundum interiorem hominem. Id est, jam video quia quod reprehendit Lex, malum est; et quod jubet Lex, bonum est. Condelector enim Legi Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sa suꝑbia innocentiȩ false insanior fiebat.
ad domandã gͦ suꝑbiam & ad desuadendã.
data ẽ lex non adliberandos egrotos: s ad
comuncendos suꝑbos. Ergo adtendat cari¬
tas ur̃a. ad hoc data ẽ lex que proderet mor¬
bos. non quȩ tolleret. Ideo ergo egroti illi
qui indomib suis secretius egrotare pos¬
sent. si ille quinq porticus non eeñt: ꝑde¬
bantur oculis omniũ in illis porticib. s
aporticib ñ sanabantur. Utilis gͦ erat lex
ad ꝓponenda peccata: quia reus homo
abundantius factus exp̃uaricatione le¬
gis. posset edomita suꝑbia implorare au¬
xilium miserantis. Ad tendite apłm. lex
sub intrauit ut abundaret delictũ. Ubi
autẽ abundauit delictũ. suꝑ abundauit
& gr̃a. Quid ẽ lex sub intrauit ut abunda¬
ret᷑ delictũ: Sic̃ alio loco dicit. Ubi enim
ñ est lex nec p̃uaricatio. Peccator homo
potest dici ante legem p̃uaricator ñ potest.

Expanded text:
sa superbia innocentiae falsae insanior fiebat. sa superbia innocentiae falsae insanior fiebat. Ad domandam ergo superbiam, et ad denudandam, data est Lex; non ad liberandos aegrotos, sed ad convincendos superbos. Ergo attendat Charitas vestra: ad hoc data est Lex, quae proderet morbos, non quae tolleret. Ideo ergo aegroti illi, qui in domibus suis secretius aegrotare possent, si illae quinque porticus non essent, prodebantur oculis omnium in illis porticibus, sed a porticibus non sanabantur. Utilis ergo erat Lex ad prodenda peccata, quia reus homo abundantius factus ex praevaricatione Legis, posset edomata superbia implorare auxilium miserantis. Attendite Apostolum: Lex subintravit, ut abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit et gratia . Quid est, Lex subintravit, ut abundaret delictum? Sicut alio loco dicit, Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Peccator homo potest dici ante legem, praevaricator non potest
Abbreviated transcription (Latin):
ñdata ẽ que sanaret infirmos: sed quȩ
pcleret. & ostenderet. sic enm dicit apłs.
Si enim data eẽt lex quȩ posset uiuifica¬
re. omnino ex lege eẽt iusticia. sed conclu¬
sit scriptura omnia sub peccato. ut ꝓmissi¬
o exfide ihħu xp̃i daretur credentib. ꝓpt̾ea
in illis porticib iacebant egroti. non sana¬
bantur. Quid enĩ ait: Si data eẽt lex quȩ
posset uiuficare. Non gͦ ille porticus quȩ
figurabant legẽ sanare poterant egrotos.
Dicit michi aliquis. Quare gͦ data ẽ: Ipse
exposuit apłs paulus. Con clusit inquit scͥp¬
tura omĩa sub peccato ut ꝓmissio exfide
ihu xp̃i cdaretur credentib. Qui enĩ egro¬
tabant. sanos se putabant. Acceꝑunt legẽ
quam implere non poterant. Didicerunt
inquo morbo eeñt. et implorauerunt ma¬
nus medici. Uoluerunt sanari quia cog¬
nouert̃ se laborare: quod non cognoscerent.
nisi datã legem implere non possent. In¬
nocens enĩ homo sibi uidebatur. & ex ip¬

Expanded text:
non data est quae sanaret infirmos, sed quae non data est quae sanaret infirmos, sed quae proderet et ostenderet: sic enim dicit Apostolus, Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia; sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus : propterea in illis porticibus jacebant aegroti, non sanabantur. Quid enim ait? Si data esset Lex quae posset vivificare. Non ergo illae porticus, quae figurabant Legem, sanare poterant aegrotos. Dicit mihi aliquis: Quare ergo data est? Ipse exposuit apostolus Paulus: Conclusit, inquit, Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Qui enim aegrotabant, sanos se esse putabant. Acceperunt Legem, quam implere non poterant; didicerunt in quo morbo essent, et imploraverunt manus medici: voluerunt sanari, quia cognoverunt se laborare; quod non cognoscerent, nisi datam Legem implere non possent. Innocens enim homo sibi videbatur, et ex ip
Abbreviated transcription (Latin):
urĩs reꝑant tantũ audien¬
tis effectum. et quodãmodo
commemorata innouant
nec pigent ea quȩ nota sunt
audire: quia semꝑ dulcia st̃
que dñi sunt. Sic ẽ ex positio diuinarũ
scripturarũ sic sunt ipse diuinȩ scripturȩ
& nocte sunt. leguntur tamen ad cõme¬
morationẽ. Sic expositio earũ & si nota ẽ.:
repetenda est tamen. ut qui obliti sunt cõ¬
memorentur. uel qui forte non audier̃t
audiant. & qui tenent quod audire con¬
sueuerunt. repetendo fiat. ut obliuisci
ñ possint. Meminimis enĩ de hoc capitu¬
lo eugłii iam nos locutos caritati ur̃e. Nec
piger tamen eadem uobis cõmemorare.
tere. Apostolus paulus dicit quodã mode¬
inepła. Eadem scribere uobis: mͥ quidem
inquib iacebant infirmi: legẽ significant.
quȩ primo data ẽ uideis et popło urł ꝑfa
mulum cdei moysen. Et enĩ moyses ipse mi¬
nister legis quinq libros fecit. Propter nu¬
merũ gͦ ubrorũ quos ille scripsit: quinq
porticus legem figurabant. Quia uero lex

Expanded text:
ur: reparant tamen audientis affectum, et quodam modo commemorata innovant nos: nec piget ea quae nota sunt audire, quia semper dulcia sunt, quae Domini sunt. Sic est expositio divinarum Scripturarum, sicut sunt ipsae divinae Scripturae: etsi notae sunt, leguntur tamen ad commemorationem. Sic et expositio earum, etsi nota est, repetenda est tamen, ut qui obliti sunt commemorentur, vel qui forte non audierunt, audiant; et qui tenent quod audire consueverunt, repetendo fiat ut oblivisci non possint. Meminimus enim de hoc capitulo Evangelii jam nos locutos Charitati vestrae. Nec piget tamen eadem vobis commemorare, tere. Apostolus Paulus dicit quadam in Epistola: Eadem scribere vobis, mihi quidem in quibus jacebant infirmi, Legem significant, quae primo data est Judaeis et populo Israel per famulum Dei Moysen. Etenim Moyses ipse, minister Legis, quinque libros fecit. Propter numerum ergo librorum, quos ille scripsit, quinque porticus Legem figurabant. Quia vero Lex
Abbreviated transcription (Latin):
qͣa equalem se cleo faciebat. Iile autẽ noue¬
rat se ȩqualẽ: s ubi illi ñ uidebant. Qd̾ eñi
illi uidebant: crucifigere uolebant. Quod
ñ uidebant: ab eo udicabant᷑. Q iuid iude¬
bant udei: Quod uidebant & apłi. quan¬
do ayxit philippus. ostende nobis Datr̃e et
sufficit nobis. Quid aute ñ uidebant uidei:
qd nec ipsi apłi. quando respondit dñs.
tanto tempore uobiscũ sum & ñ cognoiuis¬
tis me ÷ Qui me iuidit uidit & patreͦm. Hoc
g imillo udei qͥa uidere ñ poterant: tanquã
hominẽ suꝑbũ & impiũ habebant. ȩqualẽ
se faciente deo. ĩurbatio erat. turbabatur
aqua. angłs uenerat. Dictus ẽ enim et dñs
magni consilii angłs. qͥa nuntiꝰ est uolunta¬
tis patris. Angłs en̾im grece. latine ñcius
ẽ et habes dnm dicentẽ ad ñtiare se nobis
regnũ cȩloꝵ. Uenerat gͦ ille magni consilii

Expanded text:
equalem se Deo faciebat. Ille autem noverat se aequalem, sed ubi illi non videbant. Quod enim illi videbant, crucifigere volebant: quod non videbant, ab eo judicabantur. Quid videbant Judaei? Quod videbant et Apostoli, quando dixit Philippus: Ostende nobis Parem, et sufficit nobis. Quid autem non videbant Judaei? Quod nec ipsi Apostoli, quando respondit biscum sum, et non cognovistis me? Qui me videt, videt et Patrem . Hoc ergo in illo Judaei quia videre non poterant, tanquam hominem superbum et impium habebant, aequalem se facientem Deo. Turbatio erat, turbabatur aqua, Angelus venerat. Dictus est enim et Dominus magni consilii Angelus , quia nuntius voluntatis Patris. Angelus enim graece, latine nuntius est. Et habes Dominum dicentem annuntiare se nobis regnum coelorum. Venerat ergo ille magni consilii
Abbreviated transcription (Latin):
iudisset. quȩ sunt ioħs in apocalipsi quid
eẽt & dictũ est ei: popłõs eẽ. aquagͦ illa
popłm significabat uideorũ. Sicut enim
popłs ille tenebatur quinq libris moy¬
si inlege. sic & aqua illa quinq porticib
eingebatur. Quando turbata ẽ aqua:
Quando turbatus ẽ popłs udeoꝵ. nisi
turbatio. Turbati sunt enĩ uidei: quando
passus ẽ dñs. Ecce ad ipsam ꝓturbationẽ
ꝑtinet: quod modo legebatur. Uoleban
eum iuidei occidere: non solum qͥa faciebat
sabbatis. s qͥa filiũ dei se dicebat. equalem
se faciens deo. auter enim se dicebat filiũ
aeiepe aliter dictum ẽ hominib Ego dixi
dis estis: & filii altissimi om̃s. Damsi se face¬
ret filiũ ddei. quomodo qͥcũꝙ homo potest
dici filius dei ꝑgrãm enĩ dei dicuntur
homines filii dei: non irascerentur udei.
s: quia alio modo illum intelligebãt cuice¬

Expanded text:
s in Apocalypsi quid esset, et dictum est ei populos esse . Aqua ergo illa populum significabat Judaeorum. Sicut enim populus ille tenebatur quinque libris Moysi in Lege, sic et aqua illa quinque porticibus cingebatur. Quando turbata est aqua? Quando turbatus est populus Judaeorum. Et turbatio. Turbati sunt enim Judaei, quando passus est Dominus. Ecce ad ipsam perturbationem pertinet, quod modo legebatur. Volebant illum Judaei occidere, non solum quia ista faciebat sabbatis, sed quia Filium Dei se dicebat, aequalem se faciens Deo. Aliter enim se dicebat Filium Dei Christus, aliter dictum est hominibus, Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes . Nam si sic se faceret Filium Dei, quomodo quicumque homo potest dici filius Dei per gratiam enim Dei dicuntur homines filii Dei, non irascerentur Judaei. Sed quia alio modo illum intelligebant dice