comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etuirgine secundum in carnationis sacramenta generatũ
Ergo ista quae memorauimus ategesta non fecitpater: Sedꝰ
sine exemplari paternioperis adredimen dara tuo sorgtes
ne mundi salutem in maculatus ex aluo uirginis procon¬
sisci ae neforte in carnationistar tum modo putent seques¬
trandum esse mysterium. licet cumdicant non potesfilius
facere ase quicquam nihil excipiant : Itaut & quidam inpius
dixerit. Necculicem facere potest. tam temerario ausu petu¬
lantique sermone maiestatem supernȩ uirtutis ifridens:
dic dnẽ ihũ . quam terram sinete pater fecerit: caelum enim
sinere non fecit. quiascriptum est: uerbo dnĩ caeli firmati
sunt: Sed nec terram sine tefecit. quia scriptum est: Omnia
peripsum factasunt. & sineipso factum est nihil Namsiali¬
bum et omnia perte coeperunt esse quae nonerant. Vtique quae
non uidisti apatre facta ate ipse fecisti : nisi forte filo soficas

Expanded text:
et Virgine secundum incarnationis sacramenta generatum et Virgine secundum incarnationis sacramenta generatum . Ergo ista, quae memoravimus a te gesta, non fecit Pater: sed sine exemplari paterni operis, ad redimendam tuo sanguine salutem mundi, solus immaculatus ex alvo Virginis processisti. 45. Ac ne forte incarnationis tantummodo putent sequestrandum esse mysterium licet cum dicunt: Non potest Filius a se facere quidquam , nihil excipiant, ita ut et quidam impius dixerit: Nec culicem facere potest, tam temerario ausu, petulantique sermone majestatem supernae virtutis irridens, dic, Domine Jesu, quam terram sine te Pater fecerit? Coelum enim sine te non fecit, quia scriptum est: Verbo Domini coeli firmati sunt . 46. Sed nec terram sine te fecit, quia scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Nam si alibum, et omnia per te coeperunt esse, quae non erant, utique quae non vidisti a Patre facta, a te ipse fecisti. Nisi forte philosophicas
Abbreviated transcription (Latin):
cumiuris iurandi adtestatione dicit. Amen amendico uobis. quod
est. fideliter. fideliterdico : fideliter ergo dicis dñeihũ cumsa
cramentũ quadamrepetitione confirmas : nihil facere potes
nisi quod facientem patrem uideris : fecistimundum: Numquid
alterum mundum patertuus fecit . quem quasi adexemplar
acceperis : Er gonecesse est fateantur impii. aut duos. aut cer¬
te multos esse mundos quod filo sofi a. sserunt : ut se&iam in hoc
errore gentilitatis in uoluant: autsiuolunt uerum se quidi¬
cantsine exemplarite fecisse quod feceris: Dic mihidñe
quando in mari patrem in carnatum uideris ambulantem ego
enim nescio. ego hoc depatre credere sacrilegumputo. Quite
solum carnem ad sumpsisse cognoui : quando uideris intiup¬
tus patrem aquam inuina uertentem : sed solum te unigeni¬
tum filium legi expatre natum. Solumte ex sp̃uscõ accepi

Expanded text:
cum jurisjurandi attestatione dicit: Amen, amen dico vobis , quod cum jurisjurandi attestatione dicit: Amen, amen dico vobis , quod est: Fideliter, fideliter dico? Fideliter 529 ergo dicis, Domine Jesu, et cum sacramenti quadam repetitione confirmas quod nihil facere potes, nisi quod facientem Patrem videris. Fecisti mundum, numquid alterum mundum Patrem tuus fecit, quem quasi ad exemplar acceperis? Ergo necesse est fateantur impii aut duos, aut certe multos esse mundos, quod philosophi asserunt; ut se etiam in hoc errore gentilitatis involvant. Aut si velint verum sequi, dicant sine exemplari te fecisse, quod feceris. 44. Dic mihi, Domine, quando in mari Patrem incarnatum videris ambulantem ? Ego enim nescio, ego hoc de Patre credere sacrilegum puto, qui te solum carnem assumpsisse cognovi. Quando videris in nuptiis Patrem aquam in vina vertentem ? Sed solum te unigenitum Filium legi ex Patre natum, solum te ex Spiritu sancto accepi
Abbreviated transcription (Latin):
cit: si facit. desinant omni potentem negare: Quem omnia
possefacere quaepa tremfacientem uiderit confitentus quid
ost autem uiderit : corporalium nealiquisusus oculorum est:
Sed si hoc defilio uelint dicere . corporalis &iam in patre u¬
sum operationis ostendent. ut facientem uideat quod ipse
facturus est: quid est autem non potest filius facere a se quio¬
quam. hoc interrogemus. hoc consideremus: estergo
aliquid in possibile dĩuirtut: auque sapientiae : Hoc est
enim dĩfilius quiutique non alienam accipit fortitudi¬
nem. sed quem ad modum uita est. non aliena uiuifica¬
tione subnixus. Sed alios uiuificans quia ipse uita est : Ita &iam
sapientia est. Non quasi insipiens accipiens sapientiam : Sed qui
desuo alios faciat esse sapientes : Ita &iam uirtus est. Nonquas
per in firmitatem consecutus incrementa uirtutis: sed ipseuir¬
tus quiuir tutem fortibus largiatur : Quomodo ergo uirtus quasi

Expanded text:
cit: si facit, desinant omnipotentem negare, quem omnia cit: si facit, desinant omnipotentem negare, quem omnia posse facere, quae Patrem facientem viderit, confitentur. 41. Quid est autem, viderit? Corporaliumne aliquis usus oculorum est? Sed si hoc de Filio velint dicere, corporalis etiam in Patre usum operationis ostendent; ut facientem videat, quod ipse facturus est. 42. Quid est autem: Non potest Filius facere a se quidquam? Hoc interrogemus, hoc consideremus. Est ergo aliquid impossibile Dei virtuti atque sapientiae? Hoc est enim Dei Filius, qui utique non alienam accepit fortitudinem, sed quemadmodum vita est, non aliena vivificatione subnixus, sed alios vivificans; quia ipse vita est: ita etiam sapientia est, non quasi insipiens accipiens sapientiam, sed qui de suo alios faciat esse sapientes: ita etiam virtus est, non quasi per infirmitatem consecutus incrementa virtutis, sed ipse virtus, qui virtutem fortibus largiatur. 43. Quomodo ergo virtus quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt non hoc filius accepisre pergratiam sed naturaliter ut fili¬
us possidere credatur: Aliudrursus obiciunt adserentes unã¬
adque eadem potestatem fili & patris esse non posse. quia ip¬
sedixit : Amen amendico uobis non potesł filius facere asequic¬
quam nisi quoduiderit patrem facientem : Itaque nihil ex se
fecisse filium dicunt. nec facere posse : nisi quod uiderit fa¬
cientem patrem : O. praescia sapientia infidelium argumento¬
rum. quae subiecit quod solueret quaestionem addendo quod
sequitus: Quia quȩ cumque ille fecerit. eadem & silius facit si¬
militer: Hoc nanpe sequitur: Cur ergo scriptum est. eadem
facit silius & non talia. nisi ut infilio unitatem. Nonimitationẽ
paterni operis aestimares : Sed tamen ut illorum quoque ar¬
gumenta discutiamus: quaero ut respondeant. utrum uide¬
at filius operapatris: uidet itaque annon : Siuidetergo & fa¬

Expanded text:
sunt, non hoc Filius accepisse per gratiam, sed naturaliter ut Filisunt, non hoc Filius accepisse per gratiam, sed naturaliter ut Filius possidere credatur. atque eamdem potestatem Filii et Patris esse non posse, quia ipse dixit: Amen, amen, dico vobis, non potest Filius facere a se quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Itaque nihil ex se fecisse Filium dicunt, nec facere posse, nisi quod viderit facientem Patrem. 39. O praescia sapientia infidelium argumentorum! quae subjecit quod solveret, quaestionem, addendo quod sequitur: Quia quaecumque ille fecerit, eadem et Filius facit similiter ; hoc nempe sequitur. Cur ergo scriptum est: Eadem facit Filius, et non talia; nisi ut in Filio unitatem, non imitationem paterni operis aestimares? 40. Sed tamen ut illorum quoque argumenta discutiamus, quaero ut respondeant, utrum videat Filius opera Patris. Videt itaque, an non? Si videt, ergo et fa
Abbreviated transcription (Latin):
est non ut egentem sanctificans. Nec ut uacuum implens: Quia
sed una uirtus. Nec diuinitas diuini tatem accipit. quia non
duae diuinitates sed una diuinitas: Nos autemper accep tam
& in habitantem in nobis uirtutem. unumerimus in xp̃o: Com¬
munis ergo littera sed dis crepans diuina humanaque substan¬
tia : nos unum erimus pater &filius unum sunt : Nos secundũ
gratiam filius secundum substantiam᷑ : Alia autem perconiunc¬
tionem alia pernaturam unitas :Denique uide quid ante
praemiserit: ut omnes unum sint. Sicut tupater in me &
ego inte : Considera ergo quia nondixit tuin nobis & nos inte
Sed tuinme & ego inte : ut se acreaturis separar& et addidit
et isti in nobis ut &iam hic suanpotentiam patris anobis se
cerneret ut quod nos in patre & filio sumus. Nonnaturae
uideatur esse sed gratiae : quod autem filius & paterunum¬

Expanded text:
est vero non ut egentem sanctificans, nec ut vacuum implens; quia est vero non ut egentem sanctificans, nec ut vacuum implens; quia sed una virtus: nec divinitas divinitatem accipit; quia non duae divinitates, sed una divinitas: nos autem per acceptam et inhabitantem in nobis virtutem unum erimus in Christo. 36. Communis ergo littera, sed discrepans divina, humanaque substantia. Nos unum erimus, Pater et Filius unum sunt: nos secundum gratiam, Filius secundum substantiam. Alia autem per conjunctionem, alia per naturam unitas. Denique vide quid ante praemiserit: Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te . 37. Considera ergo quia non dixit: Tu in nobis, et nos in te: sed tu in me, et ego in te; ut se a creaturis separaret. Et addidit: Et isti in nobis , ut etiam hic suam potentiam et Patris a nobis 528 secerneret, ut quod nos in Patre et Filio unum sumus, non naturae videatur esse, sed gratiae: quod autem Filius et Pater unu
Abbreviated transcription (Latin):
protestimonio enim fidei positum est. licet ab arrianis ad
argumentum persidiae deriuetus: Et enim quoniam cotiens
lectam negare non quae unt unitatem ex tenuare conantur
uitalis uideatur diuinitatis unitas interpatrem & filium qua¬
us est inter hominis unitas deuotionis & fider lic& eciam in¬
teripsos homines insuo unitas nacurae sit ex comuniorienaturȩ
Vnde et illud apertissime soluitur. quod ad extenuationem domi¬
nicae unitatis obicere consuerunt. quia scriptum est: Qui autẽ
plantat & quirigat unum sunt : hoc arrianisisaperent non ob¬
cerent : quomodo enim negare conantur. quia pater & filius
unum sunt Cumpaulus & apollo et natura unum sint & fide
sed tamenperomnia unumense non possunt : QuianequeunT
comparari humana diuinis : inseparabilis ergo ds̃pater uerbo
inseparabilis uircuci inseparabilis sapientiae perdiuinȩ uni¬
tatem substanciae : Et est infilio sicut frequenter est scriptum:

Expanded text:
? Pro testimonio enim fidei positum est, licet ab Arianis ad ? Pro testimonio enim fidei positum est, licet ab Arianis ad argumentum perfidiae derivetur. Etenim quoniam toties lectam negare non queunt unitatem, extenuare conantur; ut talis videatur divinitatis unitas inter Patrem et Filium, qualis est inter homines unitas devotionis et fidei: licet etiam inter ipsos homines unitas naturae sit ex communitate naturae. Unde et illud apertissime solvitur, quod ad extenuationem Dominicae unitatis objicere consuerunt, quia scriptum est: Qui autem plantat, et qui rigat, unum sunt . Hoc Ariani, si saperent, non objicerent. Quomodo enim negare conantur quia Pater et Filius unum sunt, cum Paulus et Apollo et natura unum sint et fide? Sed tamen per omnia unum esse non possunt, quia nequeunt comparari humana divinis. 35. Inseparabilis ergo Deus Pater Verbo, inseparabilis virtute, inseparabilis sapientia per divinae unitatem substantiae; et est in Filio, sicut frequenter est scriptum:
Abbreviated transcription (Latin):
creatrix caput est creaturae : Sed bene dixit caput xpids̃ ut &
in xp̃i nomine Indõ autem unitatem diuinitatis & magnitudinẽ
potestatis seo usque autem capũd xp̃i dr̃ secundum in carnationẽ
dictum sit: Quod alibi a postolus euidenter ex posuit dicens quonĩã
uir caput est mulieris sicut xp̃s caput ecclesiae : Et in consequenti¬
bus ad didit quise tradidit proea : Secundum in carnationemigi¬
tur caput uiri xp̃s : qui setundum in carnationem factatraditi¬
o est: est ergo caput xp̃i ds̃ ubi serui hoc est hominis nondi for¬
ma tractatur: sed nihil praeiudicat dĩfilio si secundum carnis
ueri tatem similis sit hominibus : quidiuinitate cumpatreunũ
est: Non enim potes tas hac inter prae tatione minuitur sed mi¬
sericordia praedicatur ¶ Quis autem unam diuini tatempatris
& filipie abneget cumipsedñs cansummaturus praccepta
discipulissuis dixerit. ut sint unum sicut & nos unum sumus

Expanded text:
creatrix caput est creaturae. Et bene dixit: Caput Christi Deucreatrix caput est creaturae. Et bene dixit: Caput Christi Deuin Christi nomine, in Deo autem unitatem divinitatis et magnitudinem potestatis. Eo usque autem caput Christi Deus secundum incarnationem dictum sit. Quod alibi Apostolus evidenter exposuit dicens: Quoniam vir caput est mulieris, sicut et Christus caput Ecclesiae . Et in consequentibus addidit: Qui se tradidit pro ea . Secundum incarnationem igitur caput viri Christus, quia secundum incarnationem facta traditio est. 32. Est ergo caput Christi Deus; ubi servi, hoc est, hominis, non Dei, forma tractatur. Sed nihil praejudicat Dei Filio, si secundum carnis veritatem similis sit hominibus, qui in divinitate cum Patre unum est ; non enim potestas hac interpretatione minuitur, sed misericordia praedicatur. 33. Quis autem unam divinitatem Patris et Filii pie abneget; cum ipse Dominus consummaturus praecepta, discipulis suis dixerit: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus
Abbreviated transcription (Latin):
est fatebuntur. quod diuersum insexuest denegabunt: placet¬
nenstadiuisio : anmulierem uirum et xp̃m unꝰius uolunt esse
substantiae & patrem separant haecine igitur diuisio placet:
Suita est uidite quid incidant : Aut enim non solum arrianos sad
&iam fotinia cossenecesre est consite antur : quia xp̃m homi¬
nem tantum fatentur quemhumanae tantum modo nati rrae
aestimant copulandum. aut uel in uitos ad qui escere par est nos¬
trae sen tenciae . perquam id quod inpie cogitarunt piereligiose¬
que defendimus ut sit xp̃s quidem secundum generationem di¬
uinam dĩ uirtus secundum ad sumptionem autem carnis uni¬
us cumomnibus hominibus incarne substantiae. Saluatame
in carnationiiiae glorian. Quia ueritatem sus cepit nonima¬
ginem carnis: Siter go iux ta humanam condicionem caput xp̃itie¬
enum dixit caput xp̃ipater sed caput xp̃ids̃ quia diuinitar ut pote

Expanded text:
est, fatebuntur: quod diversum in sexu est, denegabunt. 29. Placetest, fatebuntur: quod diversum in sexu est, denegabunt. 29. Placetne ista divisio? An mulierem, virum et Christum unius volunt esse substantiae, et Patrem separant? Raeccine igitur divisio placet? Si ita est, videte quid incidant. Aut enim non solum Arianos, sed etiam Photinianos se necesse est confiteantur; quia Christum hominem tantum fatentur, quem humanae tantummodo naturae aestimant copulandum: aut vel invitos acquiescere par est nostrae sententiae, per quam id quod impie cogitarunt, pie religioseque defendimus; ut sit Christus quidem secundum generationem divinam Dei virtus, secundum assumptionem autem carnis, unius cum omnibus hominibus in carne substantiae: salva tamen incarnationis suae gloriae; quia veritatem suscepit, non imaginem carnis. 30. Sit ergo juxNon dixit, caput Christi Pater, sed, caput Christi Deus, quia divinitas utpote
Abbreviated transcription (Latin):
mouet: Quiamat. seuerentiam defert Itaque discutiamus¬
eorum alias quaestiones: Scriptum est inquiunt : Omnis uiri
caput xp̃s est : caput autem mulieris uir: Caput autem xp̃i dr̃:
Qua in quaestione dicant uelim utrum coniungere andiuide¬
re haec quattuor uelint: sienim coniungere adque itadicunt
dm̃ caput esrexp̃i sicut est uir mulieris caput : uidetequid in¬
cidant : Namsi haec tam quam ex patribus sumpta est conpara¬
unius adque ex eius demnaturae similitudine conparan¬
tur ergomulier & ds̃ unius incipiemt esse naturae: quodsi
hoc displicet quia sacrilegum est dicere : ut uolunt diuidant :
ltaque si xp̃m apud dm̃ patrem itauolunt esse sicut est mulier
aput uirum unius utique xp̃m & dm̃ dicunt esse substantiae
quoniam mulier &uir unius sunt in carnenaturae. Nam quod
distat insexuest cumuero inter xp̃m & dm̃ patrem sexus non
interueniat : Quodunum interfilium & patrem innatura

Expanded text:
movet; qui amat, reverentiam defertmovet; qui amat, reverentiam deferteorum alias quaestiones. Scriptum est, inquiunt: Omnis viri caput Christus est, caput autem mulieris vir, caput autem Christi Deus . Qua in quaestione dicant mihi, velim, utrum conjungere, an dividere haec quatuor velint. Si enim conjungere, atque ita dicunt Deum caput esse Christi, sicut vir est mulieris caput, videte quid incidant. Nam si haec tamquam ex paribus sumpta est comparaunius atque ejusdem naturae similitudine comparantur, ergo mulier et Deus unius incipient esse naturae. 28. Quod si hoc displicet, quia sacrilegum est dicere, ut volunt dividant. Itaque si Christum apud Deum Patrem ita volunt esse, sicut est mulier apud virum; unius utique Christum et Deum dicunt esse substantiae, quoniam mulier et vir unius sunt in carne naturae : nam quod distat, in sexu est. Cum vero inter Christum et Patrem sexus non interveniat, quod unum inter Filium et Patrem in natura
Abbreviated transcription (Latin):
de ergo ad sratres meos hoc est adillas portas aeternales quae
cumihm̃ uiderint eleuantur: aeternaleͥs porta est petrus
Cuiportae. inferi non prae ualebunt : Aeternales portae iohan¬
nes &ia cobus ut pote filuitonitrui : a &ernales portae sunt ec¬
clesiae ubi laudes xp̃i adnuntiare proph&a desiderans. dicit:
ut adnuntiem omnes laudestuas in portis filiaesion bran¬
deergo mysterium xp̃i quod stupuerunt & angeli : et ideoue¬
nerari debes. Et dñ famulos derogare non debes. ignorare
non lic& propterea enim descendit ut credas: Sin oncredis
non descendit tibi. Nontibi passus est  Si non uenis seminquid
& locutus fuissem his peccatum non haberent: Nunc autem
excusationem non habent depeccato : quime odit & patrem
meum odit: Quis igitur odit xp̃m. nisi qui derogat : Sicut enĩ
amoris est deferre. Ita est odii derogare quiodit quaestiones

Expanded text:
Vade ergo ad fratres meos, hoc est, ad illas portas aeternales, quae Vade ergo ad fratres meos, hoc est, ad illas portas aeternales, quae cum Jesum viderint, elevantur . Aeternalis porta est Petrus, cui portae inferi non praevalebunt . Aeternales portae Joannes et Jacobus, utpote filii tonitrui . Aeternales portae sunt Ecclesiae, ubi laudes Christi annuntiare Propheta desiderans, dicit: Ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae Sion . 26. Grande ergo mysterium Christi, quod stupuerunt et angeli; et ideo venerari debes, et Domino famulus derogare non debes. Ignorare non licet; propterea enim descendit ut credas: si non credis, non descendit tibi, non tibi passus est. Si non venissem, inquit, et locutus non fuissem his, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Qui me odit, et Patrem meum odit . Quis igitur odit Christum, nisi qui derogat? Sicut enim amoris est deferre, ita odii est derogare. Qui odit, quaestiones
Abbreviated transcription (Latin):
aes timabilem sunconpraehensibilem si eum qui & praeteri¬
ta omnia & futura nouerit. filiumdĩ credas: quod si praefini¬
tae potestatis. et scientiae subiectumque opiner esionele¬
uas portas aeternales: eleuentur ergopor taetuae. ut non
arriano sensu paruulus nonpurillus non subditus ad cexp̃s
introeat : Sed intr& indi forma. Initret cumpatre. Intretta¬
lis qualis est & caelum et omnia super gressus. et mit tat
addex teram patris: Namsieum intercreaturas & terrena
inpia cogitatione dec in eas. si non tibi ab eat. Nontibias¬
cendati nee paraclitus ad teueniet sicut ipsedixit: Nam siego non
abiero paracditus nonueni& aduos: Si autem abiero mit tam illũ
ria requirebat : Caue & netibi dicat: Nolime tangere nondum
enim ascendi ad patrem : Portae enim tuae angustaesunt. cape¬
reme nonqueunt. Eleuari non queunt : Intrare non possum: ua

Expanded text:
inaestimabilem, si incomprehensibilem, si eum qui et praeteriinaestimabilem, si incomprehensibilem, si eum qui et praeterita omnia et futura noverit, Filium Dei credas. Quod si praefinitae potestatis et scientiae, subjectumque opinaris, non elevas portas aeternales. 23. Eleventur ergo portae tuae, ut non Ariano sensu parvulus, non pusillus, non subditus ad te Christus introeat; sed intret in Dei forma, intret cum Patre, intret talis, qualis est et coelum et omnia supergressus, emittat tad dexteram Patris. Nam si eum inter creaturas et terrena impia cogitatione detineas, si non tibi abeat, non tibi ascendat, nec Paraclitus ad te veniet, sicut ipse dixit: Nam si ego non abiero, Paraclitus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam illum lene requirebat, cave ne et tibi dicat: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem meum . Portae enim tuae angustae sunt, capere me non queunt: elevari non queunt, intrare non possum. 25.
Abbreviated transcription (Latin):
prae cedunt eum angeli quidicunt : Tolli teportas principis
uestri : Oucesportas illas utique dequibus et alibi dicit : A perite
mihi portas iustitiae : Aperiergo xp̃oportas tuas ut ingredi¬
atur inte : aperiportas iustitiae. a periportas pudititiae a pe¬
riportas fortitudinis adque sapientiae credeangelis dicen¬
tibus. Et eleuamini portae aeternales. ut intro eat inter ex
gloriae dñs saba oth: portatua uocis. fidelis. canora con¬
fessio est : portatua ostium uerbi est quam sibi a postolus op¬
tata periri dicens ut a periatur mihi ostium uerbi adeloquen
dummys terium xp̃i: Aperiatur igitur xp̃o portatua nec so¬
lum aperiatur. sed &iam eleueturł sitamen &ternalis est.
non caduca: scriptum est enim: Et eleuamini portae ae¬
ternales: eleuatum est superlimen eseiae. quando sera sim
labia enis cetigit : &uidit regem dñm saba oth: tuae ergo por¬
tae eleudibuntus. si sempi ternum. Siomnipotentem. Suh

Expanded text:
praecedunt eum angeli, qui dicunt: Tollite portas, principes, praecedunt eum angeli, qui dicunt: Tollite portas, principes, vestri . Quas portas? Illas utique de quibus et alibi dicit: Aperite mihi portas justitiae . Aperi ergo Christo portas tuas, ut ingrediatur in te: aperi portas justitiae, aperi portas 525 pudicitiae, aperi portas fortitudinis atque sapientiae. 20. Crede angelis dicentibus: Et clevamini portae aeternales, et introibit rex gloriae, Dominus sabaoth . Porta tua vocis fidelis canora confessio est: porta tua ostium verbi est, quam sibi Apostolus optat aperiri, dicens: Ut aperiatur mihi ostium verbi ad eloquendum mysterium Christi . 21. Aperiatur igitur Christo porta tua, nec solum aperiatur, sed etiam elevetur; si tamen aeternalis, est, non caduca; scriptum est enim: Et elevamini portae aeternales. Elevatum est super limen Esaiae, quando Seraphim labia ejus tetigit, et vidit regem Dominum sabaoth . 22. Tuae ergo portae elevabuntur, si sempiternum, si omnipotentem, si
Abbreviated transcription (Latin):
indutum nuptiale fidei uestimentum proiciet eum intenebras
exteriores ubi sit flecus & scridor dentium: Sifidem pacer que
non seruet: seruenius igitur nuptiale quod accepimus uesti¬
mentum nexp̃o propria denegemus. que momni pocentem ad¬
nuntiant angeli proph&ȩ significant a poscolitesuificantur
sicut iam supra ostendimus : Et forcasse non deistius tantum¬
modo caeliportis proph&a dixerit quod prae teriuit : Et alios
enim caelos dĩ uerbum penetrat. de quibus dictum esis habe¬
mus enim sacerdocem Magnum principem sacer dotem
quiper transiuit caelos ilim filium dĩ: Quisunt isti caelinis
ahu dequibus dicit proph&a Caeli enarrant gloriam dĩ
Stat enim enum xp̃s adianuam mentis cuae : audicum dicen¬
tem eccesteti adianuam mentis tuae et pulso si quis eihi
a paruerit ingrediar adeum & caenabo cumeo et ipse metum
et ecdesia dõ dicet: uoxfratris merpulsat adianuam : ergo

Expanded text:
indutum nuptiale fidei vestimentum, projiciet eum in tenebras indutum nuptiale fidei vestimentum, projiciet eum in tenebras exteriores, ubi sit fletus et stridor dentium, si fidem pacemque non servet . 16. Servemus igitur nuptiale quod accepimus vestimentum, nec Christo propria denegemus, quem omnipotentem annuntiant angeli, prophetae significant, apostoli testificantur, sicut jam supra ostendimus . 17. Et fortasse non de istius tantummodo coeli portis propheta dixerit quod praeteribit; et alios enim coelos Dei Verbum penetrat, de quibus dictum est: Habemus enim sacerdotem magnum, principem sacerdotum, qui pertransivit coelos, Jesum Filium Dei . Qui sunt isti coeli, nisi et hi de quibus dicit Propheta: Coeli enarrant gloriam Dei ? 18. Stat enim Christus ad januam mentis tuae, audi cum dicentem: Ecce sto ad januam, et pulso; si quis mihi aperuerit, ingrediar ad illum; et coenabo cum eo, et ipse mecum . Et Ecclesia de eo dicit: Vox fratris mei pulsat ad januam . 19.
Abbreviated transcription (Latin):
& patrem credimus : quomodo arriani dis cretionem faciunt
potestatis: cum dñm saba othpatrem. dñin saba othfilium le¬
gerimus : Nam & hic sic positum plerique codices habent. quod
dñs sabaoth Ipsesit rex gloriae : Saba oth autem interprae¬
tes alic ubi dñmuirtutum alic ubi regem. alicubi omnipo¬
tentem interpraetati sunt: Ergo quoniam quias cendit fi¬
lius est quiascendit autem dñs est saba oth omni potens
uti que di filius est Ieuidigitus agenius quo modo astende
mus ad caelum : sunt illic dispositȩ potestates ordinati princi¬
pes qui caeli ianuas seruant qui ascendentem interrogant: quis
me ad mitt& nis iomni potentem adnuntiem xp̃m.cl. ausae
surt portae: Noncuicumque aperiuntur: Nonquicum que uult
nisi quifideliter credat ingreditur. custoditur aula imperialis:
Sed esta in dignus obsederit. latuert principes portarum caelestium
discubuerit incaena dñi: Itgressus est dñs conuiuii. uidens non

Expanded text:
 Patrem, credimus? Quomodo Ariani discretionem faciunt  Patrem, credimus? Quomodo Ariani discretionem faciunt potestatis, cum Dominum sabaoth Patrem, Dominum sabaoth Filium legerimus? 524 Nam et hic sic positum plerique codices habent, quod Dominus sabaoth ipse sit rex gloriae: sabaoth autem interpretes alicubi Dominum virtutum, alicubi regem, alicubi omnipotentem interpretati sunt. Ergo quoniam qui ascendit Filius est: qui ascendit autem, Dominus est sabaoth; omnipotens utique Dei Filius est. CAPUT II. In coelumus ad coelum? Sunt illic dispositae potestates, ordinati principes, qui coeli januas servant, qui ascendentem interrogant: quis me admittet, nisi omnipotentem annuntiem Christum? Clausae sunt portae, non cuicumque aperiuntur: non quicumque vult, nisi qui fideliter credit, ingredietur. Custoditur aula imperialis. 15. Sed esto, indignus obrepserit, latuerit principes portarum coelestium, discubuerit in coena Domini; ingressus Dominus convivii, videns non
Abbreviated transcription (Latin):
nouam gloriam : et ideo requirebant. quis est isterexgloriae :
Sed quia & angeli processus habent scientiae & capacitatem
profectus habent: Habent utique discretionem uirtutis adq
prudentiae : solus enim sine procestu dr̃ : quia in omni perfectio¬
ne semper aeternus est: Dicebant alii illi utique . qui ad suerant
resurgentiilli qui uiderant ueliam cognouerant: Dñs fortis
& potens dñs potens inproelio: Iterum multitudo angelorum
triumphali agmine praecinebant: Tollite portas principis
uestri & ele uamini portae ae ternales. & introcut rex gloriae :
Rursus alii stupentes dicebant: Quis est iste rex gloriae: Uidi¬
mus eum non habebat speciem. neque decorem: si ergo ipse non
est quis est isterex gloriae : responditur abscientibus: Dñsuir¬
tutum ipse est rexgloriae : ergo dñs uirtutum est filius: et
quomodo infirmum arrianidicunt quem dom uirtutum sic ut¬

Expanded text:
novam gloriam; et ideo requirebant: Quis est iste rex gloriae ? novam gloriam; et ideo requirebant: Quis est iste rex gloriae ? Sed quia et angeli processus habent scientiae, et capacitatem profectus, habent utique discretionem virtutis, atque prudentiae: solus enim sine processu Deus; quia in omni perfectione semper aeternus est. 11. Dicebant alii, illi utique qui adfuerant resurgenti, illi qui viderant vel jam cognoverant: Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio. 12. Iterum multitudo Angelorum triumphali agmine praecinebant: Tollite portas, principes, vestri; et elevamini, portae aeternales: et introibit rex gloriae. 13. Rursus alii stupentes dicebant: Quis est iste rex gloriae ? Vidimus eum non habentem speciem neque decorem : si ergo ipse non est, Quis est iste rex gloriae? 14. Respondetur a scientibus: Dominus virtutum, ipse est rex gloriae. Ergo Dominus virtutum ipse est Filius. Et quomodo infirmum Ariani dicunt, quem Dominum virtutum, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
homo sed totus in omnium redemtore mundus intrabat
trans latus erat enoch. raptus elias : sed non est seruus supra
dñm: Nullus enim ascendit incaelum nisi quidescendit ecae¬
lo: Nam & moysen licet corpus eius non apparuerit inter¬
ris nus quam tamen ingloria caelesti legimus Nisi postea¬
quam dñs resurrectionis suae pignore. uincula soluit infer¬
ni & piorum animas eleuauit: trans latus ergo enoth. pa¬
raptus helias. ambo famuli ambo cum corpore. Sed non
postre surrectionem. non cumma nubiis mortis. & trium¬
fo crucisuderant illos angeli: Etideo dñm omnium pri¬
mum acsolum demorte trium fantem uenire cernentes
tolleportas principibus imperabant cum ad miratione di¬
centes: Tolliteportas principis uestri: et eleuaminipor¬
tae aeternalaes. & intro ibiit rex gloriae : Erant tamen adhiuc &
incae lestibus quis tuperent quiadmirarentur nouam pompã

Expanded text:
homo, sed totus in omnium redemptore mundus intrabat. 8. homo, sed totus in omnium redemptore mundus intrabat. 8. Translatus erat Enoch , raptus Elias : sed non est servus supra Dominum. Nullus enim ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo . Nam et Moysen, licet corpus ejus non apparuerit in terris, nusquam tamen in gloria coelesti legimus, nisi posteaquam Dominus resurrectionis suae pignore vincula solvit inferni, et piorum animas elevavit. Translatas ergo Enoch, raptus Elias; ambo famuli, ambo cum corpore: sed non post resurrectionem, non cum manubiis mortis, et triumpho crucis viderant illos angeli. 9. Et ideo Dominum omnium primum ac solum de morte triumphantem venire cernentes, tolli portas principibus imperabant, cum admiratione dicentes: Tollite portas, principes, vestri; et elevamini, portae aeternales: et introibit rex gloriae . 10. Erant tamen adhuc et in coelestibus qui stuperent, qui admirarentur novam pompam,
Abbreviated transcription (Latin):
dudum secundum carnem angustus sepul chrilocus texe¬
rat. Resurgentem ab instris caelialta sustinere non pos¬
sent : Haeserunt &iam caelestia opinionis incerto: Venie¬
bat enim nouis uictor redimitus exuuus: Dñt intemplo
scõsuo praeibant angeli et archangelirurantes spolium
ex morte quaesitum : et quamuis scirent nihil dõ accedere ȩxca¬
ne potuisse quia in fra dm̃ omnia sunt : tamen tropea crucis
cuius principium super umeros eius. & trium fatoris a&erni
manubias intuentes. Quas ieum quãe emiserant caelipor¬
tae capere non possent. licetnum quam eius capiant maies¬
tatem. Maiorem uiam quaerebant aliquam reuertenti: ad¬
eonihil ex inanitus amiserat. debuit tamen nouo uictorin¬
uum iter parari: semper enim uictor. tam quam maior et
praecelsior aestimatur: Sed quia adernae sunt iustitiae
portae eadem qu enoui & ueteris testamenti quibus caelũ
aperitur : Non mutantur utique sed eleuantur : quia non unu

Expanded text:
dudum secundum carnem angustus sepulcri locus texedudum secundum carnem angustus sepulcri locus texerat, resurgentem ab inferis coeli alta sustinere non possent, haeserunt etiam coelestia opinionis incerto. 6. Veniebat enim novis victor redimitus exuviis, Dominus in templo sancto suo; praeibant angeli et archangeli, mirantes spolium ex morte quaesitum: et quamvis scirent nihil Deo accedere ex carne potuisse, quia infra Deum 523 omnia sunt, tamen tropaea crucis, cujus principium super humeros ejus, et triumphatoris aeterni manubias intuentes, quasi eum quem emiserant coeli portae, capere non possent; licet numquam ejus capiant majestatem, majorem viam quaerebant aliquam revertenti: adeo nihil exinanitus amiserat! 7. Debuit tamen novo victori novum iter parari; semper enim victor tamquam major et praecelsior est: sed quia aeternae sunt justitiae portae, eaedemque novi et veteris Testamenti, quibus coelum aperitur, non mutantur utique, sed elevantur; quia non unus
Abbreviated transcription (Latin):
Toxsiderat nonhi iorperator aucusre. qua
tis mirum uidetur quia errauit humana scientia desu¬
pernis. Sed quu scripturis non detulit oboedientian: Quid
enimmiru simysterium dĩpatris dñ i nr̃i ihũ xp̃i in quosurł
omnes theisauri sapientiae & scientiae abs conditi. persa¬
pientiam mundi non potuerunt homines conprae hendera
quod nec angeli cognoscere. nisi exreuelatione potuerunt :
Quis enimpotuit opinionemagis quamside sequi dnm̃ iħm Naun
decaelis altissimis in ferna pene trantem Nunc ab inferis
ad caelestia resurgentem subito exinanitum ut habitar& in no¬
bis uecum quam inminutum cum semper silius i patre & in
filio pater esset : Dubi tauit in eo ipseprae nuntius. licet per sy¬
nagogae typum. Dubicauit ipse ante dñi faciem destinatus
denique missis discipulis. Interrogat: Tues quiuenturus es
an alium expectamus: Obstipuerunt & angeli caeleste
mysterium unde cumresur ger& dñs adque illum quem

Expanded text:
onsideranti mihi, Imperator auguste, qua tis mirum videtur quia erravit humana scientia de supernis, sed quod Scripturis non detulit obedientiam. 2. Quid enim mirum, si mysterium Dei Patris et Domini Jesu Christi, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , per sapientiam mundi non potuerunt homines comprehendere, quod nec angeli cognoscere, nisi ex revelatione, potuerunt? 522 3. Quis enim potuit opinione magis quam fide sequi Dominum Jesum, nunc de coeli altissimis inferna penetrantem, nunc ab inferis ad coelestia resurgentem: subito exinanitum, ut habitaret in nobis; nec umquam imminutum, cum semper Filius in Patre, et in Filio Pater esset? 4. Dubitavit in eo ipse Praenuntius, licet per Synagogae typum, dubitavit ipse ante Domini faciem destinatus. Denique missis discipulis, interrogat: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus ? 5. Obstupuerunt et angeli coeleste mysterium. Unde cum resurgeret Dominus, atque illum quem
Abbreviated transcription (Latin):
enim prodest scire sedm &uere quod futurum ẽ : scriptum ẽ enĩ:
noli alta sapere sedtime : Namsidiem designasset uni a&ate homi¬
num quae proxima erat iudicio uideretur disciplinam praescrip¬
sisse uiuendi superioris temporis aut iustus ess& remissior aut pe¬
cator scurior: Namque adulter nisi quotidicnam poenam
metuat non potest ab adulterandi cupiditate desinere: nec latro
obsessorum saltuum secr&a deserere. nisi sciat sibi momentis om¬
nibus imminere supplicium: plerumq enim quibus incentiuum ẽ

Expanded text:
enim prodest scire, sed metuere quod futurum est; scriptum est enim: enim prodest scire, sed metuere quod futurum est; scriptum est enim: Noli alta sapere, sed time . 216. Nam si diem designasset expresse, uni aetati hominum quae proxima erat judicio, videretur disciplinam praescripsisse vivendi; superioris temporis aut justus esset remissior, aut peccator securior. Namque adulter nisi quotidianam poenam metuat, non potest ab adulterandi cupiditate desinere: nec latro obsessorum saltuum secreta deserere, nisi sciat sibi momentis omnibus imminere supplicium. Plerumque enim quibus incentivum e
Abbreviated transcription (Latin):
dentibus discipulis diceret uid&is hacc omnia Amendico uob¬
non relinqu&ur lupis super lapidem quinon destruatur: designo
quoque interrogatus ab a postolis ostendit: Videte neseducamini:
multienim uenient in nomine meo dicentes. quod ego sum xp̃s: &
infraterrae motus inquid magnierunt persingula loca. & fames
& pestilentia terroresq: decaelo & signa magna erunt: Ita que &
personas ex praessit & signa quo autem modo ułcircumdaturos ex¬
ercitus hieruselem dicat. uel inpendat tempora gentium. et
quo ordine : & euangelicae utiq lectionis ad testatione reser c¬
tur: sciuit ergo omnia: sed quaerimus quaratione designare mo
sed sapientiae: nobis enimscire non proderat. ut dumcerta futur
iudicii momenta nescimus. semper tamquam in ex cubus consti¬
tuti & inquadam uirtutis specula conlocati. peccandi consuetu¬
dinem declinamus: Nenos interuitia dies dnĩ depraehendat : Non

Expanded text:
dentibus discipulis, diceret: Videtis haec omnia? Amen dico vobdentibus discipulis, diceret: Videtis haec omnia? Amen dico vobnon relinquetur lapis super lapidem, qui non destruatur . 207. De signo quoque interrogatus ab Apostolis respondit: Videte ne seducamini. Multi enim venient in nomine meo, dicentes quia ego sum Christus ; et infra: Terrae motus, inquit, magni erunt per loca singula, et fames, et pestilentia, terroresque de coelo, et signa magna erunt . Itaque et personas expressit et signa. 208. Quo autem modo, vel circumdaturos exercitus Jerusalem dicat, vel implenda tempora gentium, et quo ordine, Evangelicae utique lectionis attestatione reseratur. Scivit ergo omnia. sed sapientiae. Nobis enim scire non proderat; ut dum certa futuri judicii momenta nescimus, semper tamquam in excubiis constituti, et in quadam virtutis specula collocati, peccandi consuetudinem declinemus; ne nos inter vitia dies Domini deprehendat. Non
Abbreviated transcription (Latin):
maxima sunt despexisse magis uideatur degeneris ope¬
ris uilitatem : fastidio igitur absolutus ẽ non potest ate
fraudatus : quod simagnum & summum arbi trantur
scire iudicii diem dicant quid dõ patre maius. aut meliu
sit patrem igitur dm̃nouit ut ipseait. quia nemo nouit pa¬
trem nisi filius & cui uoluerit filius reuelare patrem inquã
nouit & diem nescit : sic ergo creditis. quia patrem reuelat¬
& diem non potest reuelare: uerum non solum sacrilega¬
ista sed &iam in epta dubitatiosNiunc consideremus quibus
modis scientia colligatur & ostendamus ipsum filium de¬
monstrasse quia & diem sciret : quod enim scimus aut tempor
aut loco aut signis aut personis declaramus aut ordine: quo¬
riculorum euentus. ut &iam praesidia periditantibus
demonstraret: an poterat diem dñs ignorare qui ipse de
sedixit. quia filius hominis dñs est sabbati Locum quoq
&iam alibi designauit quum sibi structuras templi osten¬

Expanded text:
maxima sunt, despexisse magis videtur degeneris opemaxima sunt, despexisse magis videtur degeneris operis vilitatem. Fastidio igitur absolutus est, non potestate fraudatus. 201. Quod si magnum et summum arbitrantur scire judicii diem, dicant quid Deo Patre majus aut melius sit. Patrem igitur Deum novit, ut ipse ait: Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Patrem, inquam, novit et diem nescit? Sic ergo creditis 588 quia Patrem revelat, et diem non potest revelare? 202. ista, sed etiam inepta dubitatio. 203. Nunc consideremus quibus modis scientia colligatur, et ostendamus ipsum Filium demonstrasse quod et diem sciret. Quod enim scimus, aut tempore, aut loco, aut signis, aut personis declaramus, aut ordine. Quoriculorum eventus, ut etiam praesidia periclitantibus demonstraret. 205. An poterat Dominus diem ignorare, qui ipse de se dixit quia Filius hominis Dominus est sabbati ? 206. Locum quoque etiam alibi designavit, cum sibi structuras templi osten
Abbreviated transcription (Latin):
sunt tamquam quaesint: quia non contigit ut non sint. sed
necessario sunt futura quae esse praecepit: ergo quiffecit quas
futura sunt eo genere quae sunt futura cognouit: si hoc desae¬
culis multomagis deiudicii credendum est die. eoquod cos¬
nitionem eius habeat dĩfilius tamquam aseiam factae quia
scriptum est: dispositione tua permanebit dies: Non solum
permanet dixit. sed &iam permanebit ut eius dispositione
quae uentura sunt gubernentur : quae disposuit: ergo non
nouit: qui plantat aurem non audi &. qui finexit oculumñ
considerat . Vi de amus tamen Nequid forte magnum sit
quod creatorem suum potuerit praeterire. &tameneli¬
gant utrum quasi magnum aliquid & praestantius pucer
esse quam c&era. anquasiminimum atque abiectum : simi¬
nimum atque abiectum. non est iniuria ut nr̃o usuloquo
uilia & exigua nesure: nam quum potentia sit scire quae

Expanded text:
sunt, tamquam quae sint; quia non contingit ut non sint, sed sunt, tamquam quae sint; quia non contingit ut non sint, sed necessario sunt futura, quae esse praecepit. Ergo qui fecit quae futura sunt, eo genere quo sunt futura cognovit. 199. Si hoc de saeculis, multo magis de judicii credendum est die; eo quod cognitionem ejus habeat Dei Filius tamquam a se jam factae; quia scriptum est: Dispositione tua permanebit dies . Nec solum permanet dixit, sed etiam permanebit; ut ejus dispositione quae ventura sunt, gubernentur. Quae disposuit ergo, non novit? Qui plantavit aurem, non audiet? qui finxit oculum, non considerat ? 200. Videamus tamen ne quid forte magnum sit, quod creatorem suum potuerit praeterire; et tamen eligant utrum quasi magnum aliquid et praestantius putent esse quam caetera: an quasi minimum atque abjectum? Si minimum atque abjectum, non est injuria, ut nostro usu loquar, vilia et exigua nescire; nam cum potentiae sit scire quae
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem stellurum & omnibus his Nomina uocans quẽ
utique non fallit operissui uirtus : quomodo enimuultis haec
fecisse dĩ filium : Num quid quasi anulum qui non sentit
quod exprimit : sed omnia in sapientia pater fect: idest
omnia perfilium fecit qui est uirtus diatq sapientia
Sapientiat autem id conuenit. ut suorum operum & uirtutes
norit & causas & ideo non pocuit ereator omnium ignorare qđ
fecit nescire quod ipse donauit: Niouit ergo diem quem fecitsed
dicis quia praesentem nouit. Nescit futurumilic& in epta sit
propositio tamen ut descripturis satis faciam tibii discequia
non solum praeterita fecit sed &iam quae futura sunt sicut
scriptum ẽ: qui fecit quae aduentura sunt  Et alibiait scriptura
perquem & facta sunt scła splendorem gloriae. & cha racte¬
compraehendit numerum omnium sacculorum: sicut enimuo¬
cat quae non sunt tam quam quae sint: sic et fecit quae futura

Expanded text:
titudinem stellarum, et omnibus his nomina vocat : quem titudinem stellarum, et omnibus his nomina vocat : quem utique non fallit operis sui virtus. 197. Quomodo enim vultis haec fecisse Dei Filium? Numquid quasi annulum, qui non sentit quod exprimit? Sed omnia in sapientia Pater fecit , id est, omnia per Filium fecit, qui est virtus Dei et sapientia sapientiae autem id convenit, ut suorum operum et virtutes norit et causas. Et ideo non potuit creator omnium ignorare quod fecit, nescire quod ipse donavit: novit ergo diem quem fecit. 198. Sed dicis, quia praesentem novit, nescit futurum. Licet inepta sit propositio, tamen ut de Scripturis satisfaciam tibi, disce quia non solum praeterita fecit, sed etiam quae futura sunt, sicut scriptum est: Qui fecit quae adventura sunt . Et alibi ait Scriptura: Per quem et facta sunt saecula, splendor est gloriae, et charactecomprehendit numerum omnium saeculorum? Sicut enim vocat quae non sunt, tamquam quae sunt : sic et fecit quae futura
Abbreviated transcription (Latin):
one. ergo non est natus sapientia & ex processu coepit esse
perfectus nec erat semper: quod sinaturalem scientiam
hab& utique perfects in principio erat: perfectus expatre
processit : & ideo praescientiam Non eguit futurorum: non
ergo nesciuit diẽ : Neque enim sapientia dĩ est exparte scire
& ex parte nescire : Nam quomodo potest nescire partem
qui fecit omnia cum minus sit scire quam facere : multa
enim scimus. quae facere non possumus: Nec eodem modo
omne scimus. sed exparte cognoscimus: Nouit enim uen¬
torum uim. stellarumque cursus aliter rusticus. aliter
ciuitatis in colu. alitergubernator : & si non omnes norunt.
omnia tamen nossedicuntur: solus autem plene nouitille
qui fecit omnia: Nouit gubernator. quod auigilia procedat
arcturus. quales ortus exploret orionis. non tamen
colligationes uergiliarum c&erarumque stellurum.
at num erum nouit. aut nomina. sicut ille quinum ẽrat mul¬

Expanded text:
one: ergo non est natus sapientia, et ex processu coepit esse one: ergo non est natus sapientia, et ex processu coepit esse perfectus, nec erat semper. Quod si naturalem scientiam habet, utique perfectus in principio erat, perfectus ex Patre processit; et ideo praescientia non eguit futurorum. 196. Non ergo nescivit diem; neque enim sapientiae Dei est ex parte scire, et ex parte nescire. Nam quomodo potest nescire partem, qui fecit omnia; cum minus sit scire, quam facere? Multa enim scimus, quae facere non possumus: nec eodem modo omnes scimus, sed ex parte cognoscimus. Novit enim ventorum vim, stellarumque cursus aliter rusticus, aliter civitatis incola, aliter gubernator. Etsi non omnes norunt omnia, tamen nosse dicuntur: solus autem plene novit ille, qui fecit omnia. Novit gubernator quota vigilia procedat Arcturus, 587 quales ortus exploret Orionis; non tamen colligationes Vergiliarum, caeterarumque stellarum aut numerum novit, aut nomina, sicut ille, Qui numerat mul
Abbreviated transcription (Latin):
tem sacrilega inter praetatione deriuant Scriptum in qui
unt̃ Sodieautem illa & hora nemoscit neque angelicactorĩ
codices graeci quia noo filiur scit: sed nonmirum s eo hocfat¬
sarunt quiscripturar interpola uere diuinas: quaratione
autem uideatur adieotum proditur dumadinter pratatio¬
nõtantis acri legi deriuaturs ponetamen ab euangelisei scrp¬
tũ mediũ uti que nomenest filii & filius hominis dicitur
ur secundũ in prudentiã ad sumptionir nostrae diom futurnu¬
dicu nesdis seuideatur: quomodo enim nescirer diemdi fil.¬
buerit scientiam : Ombirenim scientia aut exnatura aut
ex disciplina est : ex natura sub petit ut equocurrerepiscina¬
tare hocenĩ faciu aniequã discirt : ex dinciplina rur sur subpe
cum ergo multis animantibus subpetat exnatura facere &
scire quae non didicerint. quid censes de dĩfilio. utrum ex
institutione. An exnatura habeat scientiam : si ex instituti¬

Expanded text:
tem sacrilega interpretatione derivant? 193. Scriptum est, item sacrilega interpretatione derivant? 193. Scriptum est, i die autem illa, & hora nemo scit, neque Angeli caelorum, codices Graeci quia nec Filius scit: sed non mirum si et hoc falsarunt, qui Scripturas interpolavere divinas. Qua ratione autem videatur adjectum, proditur, dum ad interpretationem tanti sacrilegii derivatur. 194. Pone tamen ab evangelistis scriptum. Medium utique nomen est Filii: nam et Filius hominis dicitur; ut secundum imprudentiam assumptionis nostrae diem futuri judicii nescisse videatur. Quomodo enim nesciret diem Dei Filibuerit scientiam; omnis enim scientia aut ex natura, aut ex disciplina est: ex natura suppetit, ut equo currere, pisci natare; haec enim faciunt antequam discant: ex disciplina rursus suppetiCum ergo mutis animantibus suppetat ex natura facere et scire quae non didicerint, quid censes de Dei Filio, utrum ex institutione, an ex natura habeat scientiam? Si ex instituti
Abbreviated transcription (Latin):
britratur: Nam dr̃ nec dis positioni est subiects qecioco¬
dini quando etiam ipra que esunt hi usu homenlem per saeces¬
sionogeneros humani non semper aliqua sollem puis dus¬
positionerationes sed plerum que secretis laterrtbus que
decur samysterus euenire cernamus : cogita uerun uoauũ
& locutisunt in ne quitiam iniquitatem inee colsia doeni¬
tisune : posuerunt in caclumor suum: uedemus ita queqđ
in pura crilegiireor damnet qui exsimilitune humanȩ nature
dispositionem sibi a drogent caelestis arcani: et dixerunt
quomodo sciuit dr̃ : et si est scientia omnis in altirsimo :
xonnohaeo qttidiȩ perstrepunt arriani scientiam om¬
nom inxpo esse non porse. quia ipsein quiunt diei echorȩ¬
essese profersus ignarum : nonnedicunt quomodosciuit qui
eũ nom potuis sescire commemorant -nis qufaudierit autuide¬
rit et eaquȩ spectant. aũ diuina eunitatẽ naturae ad infirmita¬

Expanded text:
bitrantur: nam Deus nec dispositioni est subjectus, nec orbitrantur: nam Deus nec dispositioni est subjectus, nec ordini; quando etiam ipsa quae sunt in usu hominum, et successione generis humani, non semper aliqua solemnis dispositione rationis, sed plerumque secretis latentibusque decursa mysteriis, evenire cernamus. 191. Cogitaverunt, inquit, et locuti sunt nequitiam, iniquitatem in Excelsum locuti sunt, posuerunt in coelum os suum . Videmus itaque quod impii sacrilegii reos damnet, qui ex similitudine 586 humanae naturae, dispositionem sibi arrogent coelestis arcani. 192. Et dixerunt: Quomodo scivit Deus? et si est scientia omnis in Altissimo ? Nonne haec quotidie perstrepunt Ariani, scientiam omnem in Christo esse non posse? Quia ipse, inquiunt, diei et horae se professus est esse ignarum. Nonne dicunt: Quomodo scivit, qui eum non potuisse scire commemorant, nisi quae audierit, et viderit: et ea quae spectant ad divinae unitatem naturae ad infirmita