comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titis ꝓpͥũ eẽ nemodenegat. Ordinẽ uatq positio¬
nẽ nat᷑ aliũ partiũ seu mẽ brorũ ad quiditutem
referri. formãq ꝓpͥae uocari. Dicimꝰ formã homi¬
nis sursũ uerserectũ. Cecerorũ uͦ animaliũ de¬
or sũ uersus ꝓnã. Vnde formesdicunt᷑ qͥc̃ grucimẽ¬
brorũ armonia carent. Seu coloris pulcritudine
pͥuant᷑ q̃ ex qͣlitate igneti q̃ ẽ color corporeus inncis¬
cit᷑ Nã colordr̃ ꝗsi culor mutatione uniꝰ litere
⁊ formauocat᷑ a formohocẽ.calido. c̃uersa mũ
syllabainma. Ant qͥsiqͥdẽ formũ dicebant.
cclidũ unde ⁊ fortipes formũ capientes appel¬
lunt᷑ In nor mes qq̃ eos qͥnat᷑ alẽ mẽ broꝵ regu¬
lã excedurs. qsi sine noua idẽ regula so¬
lemꝰ nominare. Nne uides hoc ñ in numero
nec magnitudine mẽbrorũ s inpositione
partiũ corporis luceq coloris c̃sis tere. an
sitã q̃stionẽ tulis attine at differentia nos
subiectũ quantitis sit⁊ quunti. Ipsacuͦquanti¬

Expanded text:
ordinem vero atque positionem naturalium partium seu membrorum ad qualitatem referrri, formamque proprie vocari. Dicimus enim formam hominis sursum versus erectam, ceterorum vero animalium deorsum versus pronam. Unde deformes dicuntur, qui congrua membrorum harmonia carent, seu coloris pulchritudine privantur, quae ex qualitate ignea, quae est calor, corporibus innascitur. Nam color dicitur quasi calor mutatione unius litterae. Et forma vocatur a formo, hoc est calido, conversa mum syllaba in ma. Antiqui siquidem formum dicebant calidum. Unde et forcipes formum capientes appellantur. In normes quoque eos, qui naturalem membrorum regulam excedunt, quasi sine norma, id est regula, solemus nominare. Nonne vides, hoc non in numero, nec magnitudine membrorum, sed in positione partium corporis, luceque coloris consistere? An sitam quaestionem talis attineat differentia, nossubjectum quantitatis sit et quanti, ipsa vero quanti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ : Alia accidentia accidere. ut ẽ colorqͥ
circa quantitatẽ cippar&. ⁊ tẽpora q̃ in
deq dehacrers pꝰ trema considercitione diffini¬
as uellẽ . Trinã rerũ intelligentiã. hoc ẽ eenti¬
cie uirtutis. oꝑcitionis immutabilẽ subsisten¬
tiã firmũq sundam̃tũ rerũ a conditore om¬
niũ constitutũ ponamꝰ siplac&. Ponendũ arbi¬

Expanded text:
est, alia accidentia accidere, ut est color, qui est, alia accidentia accidere, ut est color, qui circa quantitatem apparet, et tempora, quae in deque de hac rerum postrema consideratione definias vellem. MAG. Trinam rerum intelligentiam, hoc est essentiae, virtutis, operationis immutabilem subsistentiam firmumque fundamentum rerum a conditore omnium constitutum ponamus, si place
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑ eẽ pͥmaet apparitiones quando qui¬
ineti consistunt in cõmuttibilit̃ ꝑ man& neo
cuigeri. nec minui. nec corrũpi. nec ꝑtrepo¬
test. Haec uero quae specicilissimȩ in sin¬
gulis considerent᷑. augeri possunt ⁊ minui
multi plicit̃q uariciri. Nonenĩ oms similit̃
participess uniuersclis eẽnticie & iur¬
tutis ⁊ oꝑationis. Aluenĩ plus. Aluminus
nullus ctim̃ participatione ipsi poenitꝰ pri¬
uat᷑ ipsiqq̃ in omĩb: participantib seu
una atq etidẽ ꝑman& nulliq ad partici¬
paindũ seplus aut minꝰ adẽ sic̃ uxocculis
lotti enĩ in singulis ẽ n inseipsciciu gericiut᷑
ł minui quidã effectꝰ siue ꝓfectꝰ ẽ participationis
uariat᷑ : aut ex muitibilittite insccibilis subs¬
ttntiȩ : aut expar ticipaitione accidentium
siue naturaliũ si n onnaturaliũ ꝓcedit. ⁊
nemireris q̃dã accidentia substantias dici.
qm̃ cilii accidentib: subsistunt. dũuides
quantittiti q̃ sine dubio accidens substantiȩ

Expanded text:
cantur esse, primaeque apparitiones; quandoquiin ea existunt, incommutabiliter permanet, nec augeri nec minui, nec corrumpi, nec perire potest. Haec vero, quae specialissime in singulis considerantur, augeri possunt et minui, multipliciterque variari. Non enim omnes similiter participes sunt universalis essentiae et virtutis et operationis. nitus privatur. Ipsa quoque in omnibus participantibus se una atque eadem permanet, nullique ad participandum se plus aut minus adest. Sicut lux oculis. Tota enim in singulis est, et in seipsa. Augeri autem, vel minui, quidam defectus seu profectus est participationis;variatur, aut ex mutabilitate instabilis substantiae, aut ex participatione accidentium, sive naturalium sive non naturalium, procedit. Et ne mireris, quaedam accidentia substantias dici, quoniam aliis accidentibus subsistunt, dum vides, quantitati, quae sine dubio accidens substantiae
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius p̃dictȩ uniuerscilis ⁊ eenticie & uirtu¬
tis Similit̃ deꝓpͥa oꝑatione s̃ peticilissimȩ
⁊ substanticie ⁊ potestatis dicendũ non aliunde
descendere. nisi cbipsci uniuerscli o ꝑatione
eiꝰdẽ uniuersalis tenciȩ ⁊ urtutis. Nec mi¬
rũ siaec cria q̃ insingulis considerant᷑ q̃dam¬

Expanded text:
ntiae et virtutis. Similiter de propria operatione specialissimae et substantiae et potestatis dicendum, non aliunde descendere, nisi ab ipsa universali operatione ejusdem universalis et essentiae et virtutis. Nec mirum, si haec tria, quae in singulis considerantur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
non. Siuero ipsa substantiã ꝑ ipsã potentiã
semouerit. ut aliquid agat. ageredr̃. ac
ꝑhoc triaq̃dam uident᷑ eẽ. Substanti a ui de¬
lic& cui inẽ agereposse. Cui possibilitatis ue¬
luticuĩ dã causcie effectꝰ est. In aliquare agere.
siue ipsci accio recaꝓcas it. idẽ in etidẽ redeat.
seu incilt̾am transect ꝑsonã. Recte discer¬
nis quid tibi uidet᷑ nonne eadẽ discretio ẽ.
obsernanda in eo quipatit᷑. ut aliud sit pa¬
ciens aliud posse pati. aliud ipsũ pati siuea se¬
ipso quis paciat᷑siue ab alio. Eadẽpfecto.
nor. alia si quidẽ natura ẽ substantiarum.
illa in me moriam reuoca. Nam me uitio
que es se
de¬
Recor daris ne collectũ conclusũq a nob fuisse

Expanded text:
non. Si vero ipsa substantia per ipsam potentiam non. Si vero ipsa substantia per ipsam potentiam se moverit, ut aliquid agat, agere dicitur. Ac per hoc tria quaedam videntur esse, substantia videlicet, cui inest agere posse: cujus possibilitatis veluti cujusdam causae effectus est in aliqua re agere, sive ipsa actio reciproca sit, id est, in eandem redeat, seu in alteram transeat personam. MAG. Recte discernis. Quid tibi videtur? Nonne eadem discretio est observanda in eo qui patitur, ut aliud sit patiens, aliud posse pati, aliud ipsum pati, sive a seipso quis patiatur, sive ab alio? DISC. Eadem profecto. nor. Alia siquidem natura est substantiarum, illa, in memoriam revoca. Nam me vitio que esse deRecordarisne, collectum conclusumque a nobis fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ amari ab omĩb: q̃ ab eo factus : Amare enĩ motꝰ
quidũ agentis : amariuꝰ pacientis ⁊ causta
finis motus. Sed hocdico usũ puplicũ sequens
Nã siquis diligentius rerũ inspexerit naturam.
tũ significat. Nã quiã mat uł diligit ipse patit᷑
Qui uero ãmat᷑ uł diligit᷑ agit. acsiam at
ds̃ qͥ fecit ꝓfecto uidet᷑ moueri: suo enĩ amore
mouet᷑ ⁊ siamat᷑ ab his q̃ a mare poss siue scians
qͥd amant siue nesciant. Nonne aꝑtũ est
quia mou&. Amor siquidem pulchritu¬
dinis ipsius eamoua. Quomo doergo dr̃
neq mouere neq moueri uideat᷑ a geretipa¬
ti ꝑmeipsũ considerare nequeo. Ac perhoc
hui questionis nodũ solucis obiixius postulo
Putas ne in his queagunt alud eẽ agentẽ . Aliud
posse agere. aliud agere anunumidemq
rentia. amans enĩ hocẽ quia mat. substuntia
quedã certae ac diffinite ꝑsone. cui accidit
q̃dã potenti ꝑ quã potest agere siue agat siue

Expanded text:
ari ab omnibus, quae ab eo facta sunt? Amare enim motus quidam agentis est, amari vero patientis; et causa et finis est motus. Sed hoc dico usum publicum sequens. Nam si quis diligentius rerum inspexerit naturam, tum significat. Nam qui amat vel diligit, ipse patitur; qui vero amatur vel diligitur, agit. At si amat Deus quae fecit, profecto videtur moveri; suo enim amore movetur. Et si amatur ab his, quae amare possunt, sive sciant, quid amant, sive nesciant, nonne apertum est, quia movet? Amor siquidem pulchritudinis ipsius ea movet. Quomodo ergo dicitur neque movere, neque moveri, ne videatur agere et pati, per meipsum considerare nequeo. Ac per hoc hujus quaestionis nodum solvas, obnixius postulo. MAG. Putasne, in his, qui agunt, aliud esse agentem, aliud posse agere, aliud agere, an unum idemqrentia. Amans enim, hoc est, qui amat, substantia quaedam certae ac definitae est personae, cui accidit quaedam potentia, per quam potest agere, sive agat, sive
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ nunc ame additti sunt. idẽ. substantia cum
accidentib possibi litate uidelicet agenteͥ
ipsiꝰqͦ possibilittitis effectu qđ ẽ. agere. super¬
flucieẽ nullaq racione reꝑta arbi trandũ:
aut ec ontrario. aut etiã qđ rectius dicendũ
mihiuidet᷑ ⁊ haec ⁊ illa . que innatura rerũ
s̃ suis naturalib: differentus discernuntur.¬

Expanded text:
ero nunc a me addita sunt, id est substantia cum accidentibus, possibilitate videlicet agendi, ipsiusque possibilitatis effectu, quod est agere, superflua esse nullaque ratione reperta arbitrandum; aut e contrario; aut etiam, quod rectius dicendum mihi videtur, et haec et illa in natura rerum sunt, suisque naturalibus different
Abbreviated transcription (Latin):
Similit̃ ut opinoramare ⁊ amari. Eade
regula colligunt᷑. Hȩc enim ũba suiq simi¬
iã ꝓpͥe sed trans late dedõ p̃dicant᷑ ⁊ omĩ
aq̃ trans late p̃diaantur. non reuera
sed qđ ã modode eop̃dicuntur. Reuera
neque ds̃ agit neque patitur. neq mouae:
neque mouetir. neque amat neque
clusio non parue indig& considerati¬
onis. Nã huic ut opinor totius seciẽ serip¬
ture scõrumq patrum relucturi uidet᷑ auctoritas
Quocies enĩ ut nostiscã seriptura dm̃ mani festȩ ꝓ¬
nunciat agere⁊ pati: amare ⁊amari. diligere
ibiligi. uidere ⁊ uderi. mouere ⁊ moueri. c& erai¬
q. id genꝰ quorũ exempla qm̃ innunerabilias
passiq querenti occurr̃. ne nc̃ ꝓlixitatẽ gig¬
nerent. placuit p̃terire. Satisq hoc uno euan¬
gelico utendũ est exẽplo. quidiligit me dilige¬
t a patremeo ⁊ ego diligaĩ eũ ⁊ manifestabo ei¬
meipsũ illi. Scs it̃ũ augustinꝰ in examero suode

Expanded text:
er, ut opinor, amare et amari. DISC. Eadem regula colliguntur. Haec enim verba, suique simijam proprie, sed translate de Deo praedicantur, et omnia, quae translate praedicantur, non revera, sed quodammodo de eo dicuntur, revera neque Deus agit, neque patitur, neque movet, neque movetur, neque amat, neque clusio non parvae indiget considerationis. Nam huic, ut opinor, totius sacrae Scripturae sanctorumque Patrum reluctari videtur auctoritas. Quoties enim, ut nosti, sacra Scriptura Deum manifeste pronuntiat agere et pati, amgi, videre et videri, movere et moveri, ceteraque id genus? Quorum exempla quoniam innumerabilia sunt, passimque quaerenti occurrunt, ne nunc prolixitatem gignerent, placuit praeterire. Satisque hoc uno evangelico utendum est exemplo: Qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi. Sanctus item Augustinus in
Abbreviated transcription (Latin):
ex intellectuali ⁊ iminat̃ialieã subsisterȩ ꝓfert:
Omnẽ siquidẽ mcit̃iã exqͥb dcĩ qualitatib c̃sistere
inuenimꝰ qͥb: sinud ata fuerit ꝑseipsã nullã ratione
ẽp̃hendit᷑. At qͥ una q̃ꝗ̃ qualitatis s pecies ratione
subiecto separat᷑: Rcitione aut intellectualisest
q̃dã ⁊ in corporał theouci ut puto ꝓposito quo piam
animali seu ligno intheoria seu aliquo aliomati¬
aliũ c̃sticutionẽ habentiũ : Multacir ca subiectũ
scđm intelli gentiã diuisione intelligimꝰ. quorũ
uniꝰ cuiq ad id qđ c̃siderat᷑ inc̃ fuse ab& ratio⁊
alia si quidẽ coloris ⁊ aliagauitatis ratio. alia
it̃ ũ quantitatis. ⁊ alia intelligentie q̃ ẽ seđmttic¬

Expanded text:
iali eam subsistere profert. Omnem siquidem materiam ex quibusdam qualitatibus consistere invenimus; quibus si nudata fuerit, per seipsam nulla ratione comprehendetur. Atqui unaquaeque qualitatis species ratione subjecto separatur. Ratio autem intellectualis est quaedam et incorporalis theoria; utputa proposito quopiam animali seu ligno in theoria, seu aliquo alio materialium constitutionem habentium, multa circa subjectum secundum intelligentiam divisione intelligimus, quorum uniuscujusque ad id, quod consideratur, inconfuse habetur ratio. Alia siquidem coloris, et alia gravitatis ratio; alia iterum quantitatis, et alia intelligentiae, quae est
Abbreviated transcription (Latin):
uncieadẽq rerũ omĩ ũcretitrice crecita ꝓcedere.
Exforma enĩ omĩum unigenito uidelic& patrisũbo
omis formasiue substantialis siue q̃ ex qualitate
as sũmit᷑. mat̃iȩq adiuncta corpꝰ generat crecita ÷

Expanded text:
una eademque rerum omnium creatrice creatas procedere. una eademque rerum omnium creatrice creatas procedere. 59. Ex forma enim omnium, unigenito videlicet Patris Verbo, omnis forma, sive substantialis, sive quae ex qualitate assumitur, materiaeque adjuncta corpus generat, creata es
Abbreviated transcription (Latin):
brarũ siqͥdẽ causa corpꝰ. lucẽq eẽ ueraratio
ed oc& in qͥb nat᷑ alit̃ silent. dũ in nullã loco
apparere ualeant ꝓpt̃ undiq circa corporacircũ fusam.
luminisclaritatẽ. Erant enĩ qui putant ũbrã ꝑire
dũ sensib: ñ appareat . N enĩ ũbra nihilẽ sed aliquid.
Alio quind̃ dicer& scripturci. ⁊ uocauit Os̃ lucem
diẽ ⁊ tenebras noctẽ. Dsnãq ñ nominat nisi qđ exip¬
so ẽ. neq eo loci altitudotheoriae. aufert ueritatẽ
historix. Ibi si quidẽ scđmrer: sticttirũ c̃sideratio¬
nẽ . Ñ aliud tenebras noctẽq accipimꝰ. nis iũbram
t̃rae solariũ radiorũ circũ fusione ftcit̃. instar
coni sẽꝑq globoluminis oppositã. Eadẽq ratioẽ
inminorib ũbris qualicũq lumine corporib: q ꝓ
iectis seufinitȩ. seu insinitȩ sint. ⁊ qualis cũq. for¬
mȩ sint : Ñmureris itaq ex incorporalib: caius is cor¬
pora creari. Inq easdẽ iteriũ solui ipsa suͦ causas ab

Expanded text:
brarum siquidem causam corpus lucemque esse vera ratio edocet, in quibus naturaliter silent, dum in nullo loco apparere valeant propter undique circa corpora circumfusam luminis claritatem. Errant enim, qui putant, umbram perire, dum sensibus non apparet. Non enim umbra nihil est, sed aliquid. Alioquin non diceret Scriptura: Et vocavit Deus lucem diem, et tenebras noctem. Deus namque non nominat, nisi quod ex ipso est; neque eo loci altitudo theoriae aufert veritatem historiae. Ibi siquidem secundum rerum factarum considerationem non aliud tenebras noctemque accipimus, nisi umbram terrae solarium radiorum circumfusione factam instar coni, semperque globo luminis oppositam. Eademque ratio est in minoribus umbris, qualicunque lumine corporibusque projectis, seu finitae seu infinitae sint, et qualiscunque formae sint. Non mireris itaque, ex incorporalibus causis corpora creari, inque easdem iterum resolvi, ipsas vero causas ab
Abbreviated transcription (Latin):
ut opinor ñ recedit. Quȩ trinittis in omĩb: quib
inẽ: nec augeri nec miniu potest. Seq̃ns uero
trinitos ueluti p̃cedentis trinitatis effectus
qͥdã intelligit᷑ eẽ. Nenĩ uerittiti obstrepat
ut aestimo. sidicamꝰ ex ipscieẽntia q̃ unciiuni¬
uersalis i n omib: erecittiẽ omibq cõmunis ãtq ideo

Expanded text:
it. Quae trinitas in omnibus, quibus inest, nec augeri nec minui potest. Sequens vero trinitas veluti praecedentis trinitatis effectus quidam intelligitur esse. Non enim veritati obstrepat, ut aestimo, si dicamus, ex ipsa essentia, quae una et universalis in omnibus creata est, omnibusque communis, atque ideo,
Abbreviated transcription (Latin):
atq eiꝰdem ñ ut subsitintia eiꝰq accidentiar.
sed q̃dã eẽnticł unictis substantialisq diffe¬
rentia triũ inuno. Recordor acdeincepsnũ¬
quã obliuioni tradã a ꝑtissimã nãq: condi¬
toris imciginẽ obliui tradere stultissimum
ẽ atq mis erimũ Sed quorsũ istic ñ dũ iudeo
nisi forte qr triaq̃dã a se inuicẽ dis crepantici.

Expanded text:
atque ejusdem, non ut substantia ejusque accidentia, sed quaedam essentialis unitas substantialisque differentia trium in uno? DISC. Recordor, ac deinceps nunquam oblivioni tradam. Apertissimam namque conditoris imaginem oblivioni tradere, stultissimum est atque miserrimum. Sed quorsum isthaec, nondum video, nisi forte, quia tria quaedam a se invicem disc
Abbreviated transcription (Latin):
tionib: collectũ opinor. qͣ litatẽ ñ solũ mat̾¬
iae uerũ & ⁊ã formaeccui sa eẽ. Excepto
qđ materiã mixta quantitati efficiat.
formãuꝰ ꝑsesola mat̾ice suꝑfundat. Non
qđ nescierĩ unã causã multos exse effectus
ꝓducere cũ uidetĩ ex uno igne calor ẽ simul
eẽ : Quid dicã quantadiuersa corporauna

Expanded text:
 collectum opinor, qualitatem non solum materiae, verum etiam formae causam esse; excepto, quod materiam mixta quantitati efficiat, formam vero per se sola materiae superfundat. Non quod nescierim, unam causam multos ex se effectus producere, cum videam, ex uno igne calorem simul e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑta. Dic ittiq qͥd tibi uid& deipsa mat̾ia ex qua
formatacorporaa siunt. nũ ꝑ sedũ sit informis sen¬
su anratione c̃siderat᷑. Ratione ꝓfecto ñ enĩ
audeo dicere sensu. nã materia formacarens
nullo sensucorporeo potest attingi. Recte respon¬
disti sed uide nediutius dehis q̃ nc̃ assũ pseris
iterũ nos in t̾roges Nã intalib: nimiũ mołem᷑
cũ altiora adõsiderationẽ sui nos inuittent.
diffinita. ñ ut arbitror ułteriuꝰ sollititum
testiciã . De eo cuit̃ qđ dixisti altiora ad c̃sideran¬
dũ nos inuitant mirariñ desino. quid enĩ al¬
tius sitratione c̃siderandũ postdoĩ quã in¬
formis mat̃ia ñ uideo dũquȩrit᷑ qͥd sit mat̾ia.¬

Expanded text:
. Dic itaque, quid tibi videtur de ipsa materia, ex qua formata corpora fiunt, num per se, dum sit informis, sensu an ratione consideratur? DISC. Ratione profecto; non enim audeo dicere sensu. Nam materia forma carens nullo sensu corporeo potest attingi. MAG. Recte respondisti. Sed vide, ne diutius de his, quae nunc assumpseris, iterum nos interroges. Nam in talibus nimium moramur, cum altiora ad considerationem sui nos invitent. definita, non, ut arbitror, ulterius sollicitum te faciam. De eo autem quod dixisti, altiora ad considerandum nos invitant, mirari non desino. Quid enim altius sit ratione considerandum post Deum, quam informis materia, non video, dum qu
Abbreviated transcription (Latin):
necessario etĩ incorporeã eẽ sequet᷑ Ne hoc qui
e quidem¬
dẽ negre ausim. Igit᷑ incorporeiẽ.¬
meoq udicio conclusũ meẽe uideo. Vides ne
imundanȩ ⁊ diuinae sophiae ꝑitorũ sed paucorũ
testimonio utisat ẽ. Sc s̃ augustinꝰ in libris cõfessio¬
nũ in formẽ mat̃iã eẽ asserit mut abilitatem
rer᷑ mut abiliũ. omĩ ũ formarũ capacẽ. Cuias¬
sentit plato intimeo. similit̃ informẽ mat̾iã eẽ
dics̃ formarũ captcitatẽ. His ãbob sibima
c̃sencientib: potẽ sic dici⁊ diffiniri. mutabili¬

Expanded text:
necessario eam incorpoream esse sequetur? DISC. Ne necessario eam incorpoream esse sequetur? DISC. Ne hoc quidem negare ausim. meoque judicio conclusum me esse video. MAG. Visne,et mundanae, et divinae sophiae peritorum; sed paucorum testimonio uti sat est. Sanctus Augustinus in libris Confessionum informem materiem esse asserit mutabilitatem rerum mutabilium, omnium formarum capacem. Cui assentit Plato in Timeo, similiter informem materiam esse dicens formarum capacitatem. His ambobus sibimet consentientibus potest sic dici
Abbreviated transcription (Latin):
suma om̃iũ eiuisae pexcellentia omĩ ũ formarũ siniũq
in formis ÷ atq m̃ finita ñ enĩ solũ modo forma omĩ ũẽ pͥn¬
cipał sed plusꝗ forma. omnẽ formã suꝑans omẽq forma¬
bile tuin formabile formans. Nã ⁊ eor qͥ formari possuns
formaẽ.: qm̃eã aut appetunt. aut ad ecĩ conuertunt᷑.
Et eorũ qͥ for marinequeunt. ꝓpt̃ suce ex cellentiã natȩ
ꝓximãq ei uid elic& causle similitudnẽ in formitasẽ:
sensibilẽ intelligibi lẽq suꝑ ascendat atq ipsa omi ũ
causcr ifirmaria negirisol&: Vtide ec sic dicatur.
forma ẽ. formadionẽ. In formitas ẽ. in formitas ñ est.
Quic qͥd enĩ deipsai p̃dicat᷑ ⁊ firmari⁊ negͥri potest.
informis uocat᷑ ꝑ pͥuaricionẽ omĩũ formarũ. abea
siqͥdẽ nihil format᷑ sed diuerscis innumer abilesq
recipit formcis. Nlonge distas auͦ Nũ igit᷑ mat̾ia
in formis qm̃ so lo m̃tis oculo ratione dico ꝑspicit᷑.

Expanded text:
summa omnium causa per excellentiam omnium formarum finiumque informis est atque infinita. Non enim solummodo forma omnium est principalis, sed plusquam forma, omnem formam superans, omneque formabile et informabile formans. Nam et eorum, quae formari possunt, forma est, quoniam eam aut appetunt, aut ad eam convertuntur. Et eorum, quae formari nequeunt, propter suae excellentiam naturae, proximamque ei, videlicet causae, similitudinem informitas est. sensibilem intelligibilemque superascendat. Atque ideo ipsa omnium causa et firmari et negari solet, uti de ea sic dicatur, forma est, forma non est, informitas est, informitas non est. Quicquid enim de ipsa praedicatur, et firmariinformis vocatur per privationem omnium formarum. Ab ea siquidem nihil formatur, sed diversas innumerabilesque recipit formas. MAG. Non longe distas a vero. Num igitur materia informis, quoniam solo mentis oculo, ratione dico, perspicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
bilisq dũsit. etitam̃ elim̃ta ex qͥb c̃ficit᷑ insua sĩ plici¬
taite in solubili ꝑmanent & in omĩb fere corporib:¬
Satis ꝓfecto &iã ad reqͥuar Kategoriarũ theo¬
riã redeundũ eẽ uideo. Nã dehis diutius dubitti¬
remimꝰ considerantiũrerũ nauras eẽ dubiuĩ non ÷
Ac ꝑ hoc meae tarditatis inmultis mepuda ⁊ penica:
haesita : rudib: tum̃ ex inferiorib: ad supiora rationis
ca i patendi. Nũ disputuntes deloco q̃dã de tẽpore
quantũ p̃sentis dispututionis necessitus exigeb at
discussimꝰ. Nil nunc ãplius de tẽpore deq loco
atq querẽ sufficiuntenĩ q̃ dehis dictus : Nũ si de
singulis omã q̃ ratio considerari appa& iiqͥdixe¬
rit autuixaut nullũ finẽ disputatioh abebit:
Consideraituq nũ accio passioq ꝓpͥededõ p̃¬

Expanded text:
bilisque dum sit, ea tamen elementa, ex quibus conficitur, in sua simplicibilisque dum sit, ea tamen elementa, ex quibus conficitur, in sua simplicitate insolubili permanent? Et Satis profecto; et jam ad reliquarum categoriarum theoriam redeundum esse video. Nam de his diutius dubitare, minus considerantium rerum naturas esse, dubium non est. Ac per hoc meae tarditatis in multis me pudet et poenihaesitet, rudibus tamen, et ex inferioribus ad superiora rationis cet et patiendi. Nam disputantes de loco, quaedam de tempore, quantum praesentis disputationis necessitas exigebat, discussimus. DISC. Nil nunc amplius de tempore deque loco a te quaero. Sufficiunt enim, quae de his dicta sunt. Nam si de singulis omnia, quae ratio considerari appetit, quis dixerit, aut vix, aut nullum finem disputatio habebit. MAG. Considera itaque, num actio passioque p
Abbreviated transcription (Latin):
corpͥñeritspatus enĩ mẽ brorũ numeroq contine tur
Similit̃ siqualitatẽ ab eodep̃seris: deforma remanebit
uinibil ecidẽ ratioinc& eris accidentib qͥb corpꝰ c̃tine¬
riuidet᷑ cõtẽplandaẽ. Qđ igit᷑sine accidentib pse nor
tiũ c̃cursũ eẽ: Quid gͦ. mirũ aut rationi c̃ trarium
si similit̃ accipiamꝰ magificũ boetiũ ñ aliud aliqͥd
ipso c̃siderant᷑ mutabilitatẽ quandã patinecesse ẽ.
Nec mirũ sialit̃ resꝑse in mutabilespur om̃tis contuitu
ꝑspicient᷑ insuai siplicitate. alit̃ sensu corporeo in aliqua
mat̾ia exc̃cur suecirũ facta cõpositue. cũ uidecimꝰ
et q̃ ꝑse sĩplicias ⁊ incorruptibilia. Conpositũ qđ¬
dã atq corruptibile int̾se coeuntia ꝑ p&rare. cũ enĩ
incognitũ sit ancmolẽ t̃reniglobi ex quat tuorsim¬
plicib elem̃tis eẽ eõpactã q̃ qͥ dẽ corruptibilis solu¬

Expanded text:
corpus non erit; spatiis enim membrorum numeroque continetur. corpus non erit; spatiis enim membrorum numeroque continetur. Similiter si qualitatem ab eo dempseris, deforme remanebit, et nihil. Eadem ratio in ceteris accidentibus, quibus corpus contineri videtur, contemplanda tium concursum esse. 61. Quid ergo mirum, aut rationi contrarium, si similiter accipiamus, magnificum Boëthium non aliud aliquid ipso considerantur, mutabilitatem quandam pati necesse est. Nec hoc mirum, si aliter res per se immutabiles puro mentis contuitu perspicientur in sua simplicitate, aliter sensu corporeo in aliqua materia ex concursu earum facta compositae, cum videamus ea, quae per se simplicia sunt et incorruptibilia, compositum quoddam atque corruptibile inter se coeuntia perpetrare. Cui enim incognitum sit, hanc molem terreni globi ex quattuor simplicibus elementis esse compactam, quae quidem corruptibilis solu
Abbreviated transcription (Latin):
porali nat᷑a has intellectuales occcisiones ad
corpoꝵ generationẽ substituitas eẽ ab intellec¬
tuali qͥdẽ natura intelligibi les substituente
uirtutes harũ uͦaͦse inuicẽ concurgumat̾ialẽ
natͥa ingenerationẽ adducente .: Nũ itaq
uides miximũ fortis sunũq p̃dicti magistri arguntĩ suffi¬
cere Sieni aliudeet̃ corpos p̃t̃ accidentiũ õr̃ ciãe ẽcursum
subtractis cisdẽ inscipso ꝑseipscũ subsister&. Siqͥdẽ omẽ sub¬
iectũ pse subsistens Accidentiũ ñ indiga ut sit sic̃ipsaor cia
Siue enĩ accidant eisiue ñaccidant. siue ineasnt q̃sine
etieẽ nonposs̃ siue abea recedant q̃ abea segregi ripos¬
s̃ seu sola cogiticione seuactu ⁊oꝑe sus nat᷑ alib subsi¬
dus sẽpmutabi lit̃q̃ subsistic. Corp: aut̃ subtranetis acci¬
dentib: nullomodopse subsistere potẽ. qm̃ nulla subs¬
tantia fulcit᷑ Nc̃ĩ si quantitatẽ acor pore subtraxeris

Expanded text:
porali natura has intellectuales occasiones ad corporum generationem substitutas esse ab intellectuali quidem natura intelligibiles substituente virtutes, harum vero ad se invicem concursu materialem naturam in generationem adducente. 60. Num itaque vides, maximum fortissimumque praedicti magistri argumentum sufficere? Si enim aliud esset corpus praeter accidentium οὐσίας concursum, subtractis eisdem in seipso per seipsum subsisteret. Siquidem omne subjectum per se subsistens accidentium non indiget, ut sit, sicut ipsa οὐσία. Sive enim accidant ei, sive non accidant; sive in ea sint, quae sine ea esse non possunt, sive ab ea recedant, quae ab ea segregari possunt, seu sola cogitatione, seu actu et opere: suis naturalibus subsidiis semper immutabiliterque subsistit. Corpus autem subtractis accidentibus nullo modo per se subsistere potest, quoniam nulla substantia fulcitur. Nam si quantitatem a corpore subtraxeris,
Abbreviated transcription (Latin):
Siue itaq in formis mat̃ia mut abilitassit formar
capax scđm augstinũ atq palatione: Siue in¬
formitas quȩ dã speciei forma ornatꝰ que participa¬
cione carens scđmdionisiũ : ñ negabis ait arbitror
si quod ã modo intelligi potest. ñ nisisolo intellectu
speciẽ formãq ornatũq quorũ participatione
informitas illa p̃dictai seu mutabilitas in mat̾iã
uertit᷑ . Putas ne alit̃ nisim̃tis c̃tuitu considerari.
tnutabi li uidelic& informitatiformarũ quidẽ
ex incorporciliũ coitucorporetiposse fieri. Con
ui. Itaut corpora ñ sint sed penitꝰ soluta. in corporea
uͦꝰ nat᷑ alisuoc̃uersu mirabiliq armonia itacor¬
pora c̃ficiunt. Vt nat᷑alẽ suũ statũ immobilẽ¬
q tugorẽ nullo modo desinant habere qemam¬
modũ ut qͥdã similitudine ut am᷑ ex luce ⁊ cor¬
pore ũbra nascit᷑ neq itim̃ lux neq corpꝰ inum¬

Expanded text:
formis materia mutabilitas sit formarum capax secundum Augustinum atque Platonem, sive informitas quaedam, speciei, formae, ornatusque participatione carens secundum Dionysium, non negabis, ut arbitror, si quodam modo intelligi potest, non nisi solo intellectuspeciem, formamque, ornatumque, quorum participatione informitas illa praedicta seu mutabilitas in materiam vertitur, putasne aliter nisi mentis contuitu considerari? DISC. mutabili videlicet informitate formarum quidem ex incorporalium coitu corpora posse fieri. DISCvi, ita ut corporea non sint, sed penitus soluta. Incorporea vero naturali suo concursu mirabilique harmonia ita corpora conficiunt, ut naturalem suum statum immobilemque vigorem nullo modo desinant habere; quemadmodum, ut quadam similitudine utamur, ex luce et corpore umbra nascitur, neque tamen lux neque corpus in um
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quicquid adunatũ quõ ãd modo corporib
inuenit᷑ q̃ ipsa quidẽ natura in corporeas :
⁊inmut abilis sub stantiae ratio uigentia.
Participatione uͦ corporis ꝑmuttint᷑ ⁊ actu
uari aibilis rei inuertibilẽ in constuntiã transeunt:
aꝑtedat̃ intelligi a liudeẽ mat̃iã corpꝰq exetistictũ:
Aliud quantittitẽ ⁊ qualitatẽ cet̾ciq q̃ sola
c̃tẽplant᷑ sapientia immut abilẽq nat᷑ae suce

Expanded text:
et quidquid adunatum quodammodo corporibus et quidquid adunatum quodammodo corporibus invenitur. Quae ipsa quidem natura incorporea sunt, et immutabilis substantiae participatione uero corporis permutantur et tactu uariabilis rei in uertibilem inconstantiam transeunt. aperte datur intelligi, aliud esse materiam corpusque ex ea factum, aliud quantitatem et qualitatem, ceteraque, quae sola contemplantur sapientia, immutabilemque naturae suae
Abbreviated transcription (Latin):
distribuit. fteculentũ in secessũ discer̃nit. Sed ipsciẽ
icipsũq rigessit frigore uimcaloris suꝑ ante
qualit̃ haec sibima poss conuere. Quomo¬
do in corporales res ꝑse atq insibilessuoscoa¬
cursu int̃se inuicẽ uisibilia corporaefficiunt.
lta ut nihil aluid sit materia. Nullãq aliã
causa constitutionis habeat nisi eorũ q̃ solo
scipientiae contuitu c̃siderant᷑ Int̃seipsa
inseipsis a ñ in aliquo contẽꝑatũ contuitũ.
p̃sertĩ magnifico boetio sũmo utriꝰq lingue
philo sopho in libris suis detirith metti talici
asserente. Sapientia ẽ rerũ q̃s : suiq in mu¬
tabilẽ substantiã sortiunt᷑ cõp̃hencio
ueritatis. Eẽ aut̃ illa dicimꝰ q̃ nec intentio¬
ne crescunt. nec retractione minuuntur.
Haec aut̃ s̃ qualitas. quantitates formae.
ma gnitudines. paruitates aequalitates.
habitudines. actꝰ. dispositiones loca tẽpora

Expanded text:
distribuit, faeculentum in secessum discernit. Sed ipse distribuit, faeculentum in secessum discernit. Sed ipse lapsumque rigescit, frigore vim caloris superante. qualiter haec sibimet possunt convenire, quomodo incorporales res per se atque invisibiles suo concursu inter se invicem visibilia corpora efficiunt, ita ut nihil aliud sit materia, nullamque aliam causam constitutionis habeat, nisi eorum, quae solo sapientiae contuitu considerantur, inter se ipsa, in seipsis, et non in aliquo contemperatum contuitum; praesertim magnifico Boethio, summo utriusque linguae philosopho, in libris suis de Arithmetica talia asserente: Sapientia est rerum quae sunt, suique immutabilem substantiam sortiuntur comprehensio veritatis. Esse autem illa dicimus, quae nec intentione crescunt, nec retractione minuuntur, Haec autem sunt qualitates, quantitates, formae, magnitudines, parvitates, aequalitates, habitudines, actus, dispositiones, loca, tempora,
Abbreviated transcription (Latin):
nob adheret. quanto ⁊ quali ceterisq acciden¬
tib: c̃positũ atq sensibile. mut abile. so lubile
corruptibile. nihilq aliud eẽ uerissimũ est
dicere. quã sensuũ instrum̃ta ł sedes q̃ agrecis
sensuũ custodiae. Dũ enĩ anima incorporeaisit.
suasq oꝑationes ꝑseipsa sine sensib: aꝑ ire ñ pos¬
sit sensq ipsi non nisi insedib quib dc̃ custo di¬
riualetnt : Naturae c̃ditor corpꝰ adusus ani¬
mȩ c̃didit inquosua qs̃i quȩdã uehicula idẽ
sensus custodira. Circinoss omã sensibilia
qͥb: utim̃ ut s̃ quat uor mundi hui ilem̃ tacor¬
poreciq ex eis cõpositt. ñ enĩ mortalia nra
corpora si nehis poss̃ ꝑmanere. Trasiqͥdepas¬
cunt᷑ humoiepottint᷑ Aere inspirant᷑. Igneca
tiunt᷑ in corpꝰ transeuntia t̃ranaqua. Duo oꝑant᷑
efficinã corporis conflantia. aer ⁊ignis lgneci
si quidẽ uirt cuiꝰ sedes in corde ẽ. cibi potꝰq subtilẽ
ꝑoccultos poros indiũ sas corporspartes uaporem

Expanded text:
nobis adhaeret, quanto, et quali, ceterisque accidentibus compositum, atque sensibile, mutabile, solubile, corruptibile; nihilque aliud esse verissimum est dicere, quam sensuum instrumenta vel sedes, quae a Graecis sensuum custodiae. Dum enim anima incorporea sit, suasque operationes per seipsam sine sensibus aperire non possit, sensusque ipsi non nisi in sedibus quibusdam custodiri valeant, naturae conditor corpus ad usus animae condidit, in quo sua quasi quaedam vehicula, id est, sensus custodiret. Circa nos sunt omnia sensibilia, quibus utimur; ut sunt quattuor mundi hujus elementa, corporaque ex eis composita. Non enim mortalia nostra corpora sine his possunt permanere. Terra siquidem pascuntur, humore potantur, aere inspirantur, igne caltiuntur in corpus transeuntia, terra et aqua; duo operantur officinam corporis conflantia, aer et ignis. Ignea siquidem virtus, cujus sedes in corde est, cibi potusque subtilem per occultos poros in diversas corporis partes vaporem
Abbreviated transcription (Latin):
titatẽ uͦ ⁊ quulitatẽ solo intellectu uidemus
Quomͦigit᷑ quantitas ⁊ qualitates mat̾iã longe
abeis distantẽ poss conficere : Acute ãmodum
falso argum̃to falleris aut alios fallere uis.
sed utrũ tu ipse dehis dubittis. an aliorũ dehis
dubitantiũ ꝑsonas arripis adhuc ignoro:
Vtrũq in meipso ꝑspicio Nã & exaliorũ ꝑ¬
sonci qͥ ñ in merito decihb ut hesitant. aut pȩ
ignorant : haec ꝓponere curciui ⁊ meipsũ no
adhuc tante puritatis in his eẽ uideo. utiã
nilã plius de eis in quirã.
Vtendũ igitur ÷
ut opinor ratione ⁊ auctoritate. ut haec ad pu¬
rũ dinoscere ualecis. his enĩ duob: totauirtꝰ¬

Expanded text:
titatem vero et qualitatem solo intellectu videmus. Quomodo igitur quantitas et qualitas materiam longe ab eis distantem possunt conficere? MAG. Acute admodum falso argumento falleris, aut alios fallere vis. Sed utrum tu ipse de his dubitas, an aliorum de his dubitantium personas arripis, adhuc ignoro. DISC. Utrumque in meipso perspicio. Nam et ex aliorum persona, qui non immerito de talibus aut haesitant, aut penitus ignorant, haec proponere curavi; et meipsum non adhuc tantae puritatis in his esse video, ut jam nil amplius de eis inquiram. MAG. Utendum igitur est, ut opinor, ratione et auctoritate, ut haec ad purum dignoscere valeas. His eni
Abbreviated transcription (Latin):
N uuts uniũs a lit̃ omã corpora geo metricc¬
una unaifigura circũ scribunt᷑. Eorũ nãqalicu
extri cingula surgunt figura. Alia exte tro¬
gcrna. alia expentagona. cet̃isq in infinitum
poligonis. alia ex circularicrescunt suꝑ¬
ficie. atq ideo inquantũ numerꝰ linetirũ ext̃¬
nario inchoans ꝓgredit᷑ in qucintũ ⁊ figura¬
rũ i suꝑficierũ multi plex ordouaricit᷑. Nu
merꝰ it aq spcicioru ⁊ linecirũ ingeometricis
corporib quantitati deputat̃. luterũuͦ an¬
gulorũq ordoatq posicio suꝑficierũq habitudines
figura. Dũuͦꝰ innat᷑ alib: corporib: numerꝰ mẽ brorũ
utq distinctiosiue nat̾alib: discretionib: segregent᷑

Expanded text:
Non autem universaliter omnia corpora geometricNon autem universaliter omnia corpora geometrica una figura circumscribuntur. Eorum namque alia ex triangula surgunt figura, alia ex tetragona, alia ex pentagona, ceterisque in infinitum polygonis, alia ex circulari crescunt superficie. Atque ideo, in quantum numerus linearum ex ternario inchoans progreditur, in tantum et figurarumerus itaque spatiorum et linearum in geometricis corporibus quantitati deputatur. Laterum vero angulorumque ordo atque positio, superficierumque habitudines,figura. Dum vero in naturalibus corporibus numerus membrorum, atque distinctio, sive naturalibus discret
Abbreviated transcription (Latin):
subsistit: Scitis dehis dictũ eẽ reor. Satis pla¬
ne s restat sicuti uideo ut deipsa mat̾ia forma¬
q qͥb: incit᷑ ialia cõponiasseris. paucciedisseras.
Nenĩ p̃tereundũ ẽ ut arbitror siqͥdẽ ñ msatiselu¬
Formarũ aliȩ in
orcĩã alie in quuntitate intelligunt᷑. Sed q̃ in
orcĩas substanticiles speties generiss: Nũ de
ipsis genꝰ p̃dicut᷑ ꝗc in ipsis subsistit. Genꝰ nãq
ut sepe dixim totũ in singulis formis ẽ quẽ ã mo¬
dũ is ingule formȩ unũ in suo gener es : ⁊ hec
om̃ã idẽ generci ⁊ formȩ exuno fonte usiae ma¬
nunt inq̃ ecĩncit᷑ ali ãbiti redeunt. Eorme uero
q̃ qͣ litati at tribuunt᷑ ĩ nat᷑alib: corporib ꝓpͥue
forme. In geo metricic aut̃ figure uocunt᷑.: Omẽ
enĩ reometricũ corpꝰspatiis solũ mͦatq figura.
nu ilauͦ substantii c̃tinet᷑. Omnẽ siqͥdẽ corpus¬
phantusticũ uniũ salib: trib spcicus ꝑficitur
longitiidine uidelica : latitudine. altituidineq:

Expanded text:
subsistit. Satis de his dictum esse reor. D. Satis plane: sed restat, sicuti video, ut de ipsa materia formaque, quibus materialia componi asseris, pauca edisseras. Non enim praetereundum est, ut arbitror; siquidem non mihi satis eluFormarum aliae in οὐσία, aliae in qualitate intelliguntur; sed quae in οὐσία sunt, substantiales species generis sunt. Nam de ipsis genus praedicatur, quia in ipsis subsistit. Genus namque, ut saepe diximus, totum in singulis suis formis est, quemadmodum et singulae formae unum in suo genere sunt. Et haec omnia, id est, genera et formae ex uno fonte ousiae manant, inque eam naturali ambitu redeunt. Formae vero, quae qualitati attribuuntur, in naturalibus corporibus proprie formae, in geometricis autem figurae vocantur. Omne enim geometnulla vero substantia continetur. Omne siquidem phantasticum corpus universalibus tribus spatiis perficitur, longitudine videlicet, latitudine, altitudineque.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃iungunt. q̃ duo sibi inuicẽ conuinetti modo
quodã tẽporeq genercitionẽ accipientia.
corpꝰintegrũ ostendunt. C& era enĩ acci¬
dentia his suꝑ ad dita eẽ uident᷑. haec enĩ
quatuor incorporib: nris ceterorũq anima¬
liũ in animaliũq pͥncipalit̃ inquirimus
quantũ sit inqͥb: partib consta nũ spa¬
cus longitudinis ꝓtendit᷑ latitudinisq
altitudinisq qualesit. rectȩ ne forme atq humane.
ꝓneue atq bestialis. quotẽ pore genitũ quoue modo
diffinit᷑. Itaq in se locat᷑ ne in finitũ sit sed unũ aliqð
in suo genere t̃minatũ. Haec enĩ ut diximꝰ in cor porib
nr̃is pͥmordialit̃ inspiciunt᷑. Extrauͦ haec altiori
consideratione õrciamã q̃ ẽ formarũ substanti ali¬

Expanded text:
unt. Quae duo sibi invicem conjuncta, modo quodam temporeque generationem accipientia, corpus integrum ostendunt. Cetera enim accidentia his superaddita esse videntur. Haec enim quattuor in corporibus nostris ceterorumque animalium inanimaliumque principaliter inquirimus, quantum sit, quibus partibus constet, num spatiis longitudinis protenditur, latitudinisque, altitudinisque, quale sit, rectaene formae atque humanae, pronaeve atque bestialis, quo tempore genitum, quove modo definitur. Itaque in se locatur, ne infinitum sit, sed unum aliquid in suo genere terminatum. Haec, ut diximus, in corporibus nostris primordialiter inspiciuntur. Extra vero haec altiori consideratione οὐσίαν, quae est formarum substantiali
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ratione a nob dictũ eẽ ex actidentiũ c̃cursu
concor porci fieri: Auctoritatẽ scĩ gregorii nysei
seq̃ntes cũ uideas alios si uegrecos siue latinos auc¬
tores exincor porib: asserere corpora fieri. Ideoq
p̃dictipatris gregoru sententiã disputaitioninraẽ
placuit inseri. ait enĩ in libro deimagine adũs eos

Expanded text:
ictum esse, ex accidentium concursu corpora fieri, auctoritatem sancti Gregorii Nyssaei sequentibus, cum videas alios, sive graecos, sive latinos auctores, ex incorporalibus asserere corpora fieri? Ideoque praedicti patris Gregorii sententiam disputationi nostrae placuit inseri. Ait enim in libro de Imagine, advers
Abbreviated transcription (Latin):
purũ deductũ sit. duo solũ mͦ eẽ q̃ nullo modo
poss̃ diffiniri dm̃ uidelic& atq mat̾iã. Dc̃si¬
qͥdẽ infinitꝰ in formisq qm̃ anullo format᷑ dũ
sit forma omĩum. Mat̾ iasimilit̃ in formis
infinita. Aliunde enĩ formari indig& fi¬
niriq dũ ꝑse ñ forma sed formalissit & hȩc
similitudo caiuse omĩũ exqua⁊ inqua ⁊ ꝑ¬

Expanded text:
 quae nullo modo possint definiri, Deum videlicet atque materiam. Deus siquidem infinitus informisque, quoniam a nullo formatur, dum sit forma omnium. Materia similiter informis infinita; aliunde enim formari indiget finirique, dum per se non forma, sed formabilis sit. Et haec similitudo causae omnium, ex qua,
Abbreviated transcription (Latin):
qualitatiuarũq uideris mͥ ñ aliud suudere nisi
etĩ formã q̃species qualitatis ẽ. materiȩ suꝑ¬
additã : corpͥciu suꝑ orcia subsistit ꝑficere.
haec ⁊ enĩ tria in om̃ib: nat᷑ alib inspiciuntur.
corporib: õrciã quantittis qualitas. Sed
orcia solo sẽꝑ intellectu cernit᷑. In nullo enĩ
uisibilit̃ appar&. Quantitas uͦꝰ ⁊ qualitas.
ita inui sibilit̃ s̃ inorciã. Vt in quantũ aqͣ le
uisibi lit̃ erũ pant. Dũ corpꝰ sensibile int̃se con

Expanded text:
dere, nisi eam formam, quae species qualitatis est, materiae superadditam corpus, cui οὐσία subsistit, perficere. Haec etenim tria in omnibus naturalibus inspiciuntur corporibus: οὐσία, quantitas, qualitas. Sed οὐσία solo semper intellectu cernitur; in nullo enim visibiliter apparet. Quantitas vero et qualitas ita invisibiliter sunt in οὐσίᾳ, ut in quantum et quale visibiliter erumpant, dum corpus sensibile inter se c
Abbreviated transcription (Latin):
laudabile epis copatum quȩrere quando per
hunc quemq: dubium xonerat adsupplicia gra¬
uiora peruenire. Vnde ipsum quoq epis copat
esicium bonioperis expressione definitur
cumdicitur. Siquis epis copatum desiderat bonũ
opus desiderat. Ipscergo sibi testis ẽ. quia epis¬
copatum non appect qui non perhunc boni
operis ministerium sedhonoris gloriam quaerit

Expanded text:
laudabile fuit episcopatum quaerere, quando per laudabile fuit episcopatum quaerere, quando per hunc quemque dubium non erat ad supplicia graviora pervenire. Unde ipsum quoque episcopatus officium boni operis expressione definitur, cum dicitur: Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat . Ipse ergo sibi testis est quia episcopatum non appetit, qui non per hunc boni operis ministerium, sed honoris gloriam quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
suae libidinis instrumentum a postolici
sermonis arripiunt. Quiait. Siquis epis¬
copatum desiderat. bonum opus desiderat.
Qui tamen laudans desideriũ in pauorem uertit:
protinus quod laudant cum repente subiun¬
git. Oport& autem epm in rep̃ hensibilem eẽ.
Cumq uirtutum neces secria subsequenter enume¬
irat : quaesit in rep̃ hensibilitas ipsa manifestat. :¬
& fau& ergo desiderio & terr& exprecepto
Acsi a pertedicat. Laudo quod queritis. sed pri¬
us discite quid queritis. nedum uos m&ipsos me¬
tiri neglegitis : tanto foediorurã reprehensibi¬
litas pateat. Quanto &acunctis conspici in ho¬
noris arce festinat: Magnus enim regen¬
di artifex fauoribus impellit. terroribus
r&rahit. ut auditores suos & descripto in re¬
prehensibilitatis culmine restringat a suꝑbia.
& officium laudando quod queritur cõponat
aduitam: quamuis notandd quod illo intempo
re dicitur ÷ quoquisq plebibus preerat. primus
admar trriitormenta ducebatur: Tuncergo fuit¬

Expanded text:
instrumentum Apostolici sermonis arripiunt, quo ait: Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat ; qui tamen laudans desiderium, in pavorem vertit protinus quod laudavit, cum repente subjungit: Oportet autem episcopum irreprehensibilem esse . Cumque virtutum necessaria subsequenter enumerat, quae sit irreprehensibilitas ipsa manifestat. Et favet ergo ex desiderio, et terret ex praecepto, ac si aperte dicat: Laudo quod quaeritis, sed prius discite quid quaeratis; ne dum vosmetipsos metiri negligitis, tanto foedior vestra reprehensibilitas appareat, quanto et a cunctis conspici in honoris arce festinat. 9 Magnus enim regendi artifex favoribus impellit, terroribus retrahit, ut auditores suos et descripto irreprehensibilitatis culmine restringat a superbia, et officium laudando quod quaeritur, componat ad vitam. Quamvis notandum quod illo in tempore hoc dicitur, quo quisquis plebibus praeerat, primus ad martyrii tormenta ducebatur. Tunc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
liter interior pateat. sapientiã loquimur interper¬
fectos. Videamus utrum ipsa eademsit porta inte¬
rior & exterior Sapientibus &insipientibus de¬
bitorsum. Quirursum dicit. Siuemente excedi¬
musdõ siue sobrii sumus uobis: In hoc enĩ quod con¬
templando & loquendo sacpientibus mente exce¬
dit. porta in terior ẽ: In hoc uero quod paruulus so¬
briȩ in predicatione setemperat. & quanta ebrie¬
tate sp̃s infundatur inmente. Cum predicat non
ostendit. exteriorem portam seesse manifes tat
Ipsi itaq: & exteriores portȩ nobis sunt &interiores
Quaenos in primo aditufidei spei atq caritatis insti¬
tuunt & cumiam proficientibus caelestis regni
mysteria predicant persubtiliorem sensum nobis
ad interiora perducunt

Expanded text:
liter porta interior pateat: Sapientiam loquimur inter perfectos . Videamus utrum ipsa eadem sit porta interior et exterior: Sapientibus et insipientibus debitor sum . Qui rursum dicit: Sive mente excedimus, Deo; sive sobrii sumus, vobis . In hoc enim quod contemplando et loquendo sapientibus mente excedit, porta interior est; in hoc vero quod parvulis sobrie in praedicatione se temperat, et quanta ebrietate spiritus infundatur in mente cum praedicat non ostendit, exteriorem portam se esse manifestat. Ipsi itaque et exteriores portae nobis sunt et interiores, qui nos et in primo aditu fidei, spei atque charitatis instituunt, et cum jam proficientibus coelestis regni mysteria praedicant, per subtiliorem sensum nos ad interiora perducunt
Abbreviated transcription (Latin):
ipor tarum nomine inquit solos intelligimus
scõs a postolos designari. Qui uidelic& pri¬
mi nobis sunt sçẽ eccłȩ predicatores & fidem nos
spem atq caritatem sũmopere tenere docuerunt
ipsi itaq nobis in his uirtutibus portȩs̃ quinos per
eas dem uirtutes ad interiorem intellectum a et̃¬
nȩ sapientiȩ perducunt. sed supsi exteriores portȩs̃
quos accipimus interiores : Siuero ipsi interiores
sunt quos intellegimus exteriores : Quain re
intellegi utiliter potest. Quia ipsi nobis exterio¬
res simul & interiores portesunt. Cum enim adhuc
inchoantib: non alta & mystica. sed quȩdam quae
capi preualent predicant portȩ exteriores sunt.
Cum uero perfectis profunda &mystica locuntur
porteinteriores: uideamus qualiter porta exte

Expanded text:
portarum nomine solos intelligimus sanctos apostolos designari, qui videlicet primi nobis sunt sanctae Ecclesiae praedicatores, et fidem nos, spem atque charitatem summo opere tenere docuerunt: ipsi itaque nobis in his virtutibus portae sunt, qui nos per easdem virtutes ad interiorem intellectum aeternae sapientiae perducunt: sed si ipsi exteriores sunt portae, quos accepimus interiores? Si vero ipsi interiores sunt, quos intelligimus exteriores? Qua in re intelligi utiliter potest, quia ipsi nobis exteriores simul et interiores portae sunt. Cum enim adhuc inchoantibus non alta et mystica, sed quaedam quae capi praevalent praedicant, portae exteriores sunt. Cum vero perfectis profunda et mystica loquuntur, portae inter
Abbreviated transcription (Latin):
dilexerimus dm̃. sed qm̃ ipse prior dilexnos. Vbi
est quod peroseae dñs dic̃. Diligam eos sponta¬
neȩ : sisi necius munere Nr̃auir tute dm̃ sequimͣ
U bi est quod per euangelium ueritas protestatur
dicens. Sineme nihil potestis facere Vbi est qđait
Nemo potest uenire adme nisi pater quimisitme.
Ubi quodrursumperpaulum tam subtiliter dicit᷑
Utomĩs desehum ane mente fiducia ab ipsa cordis
radice succidatur cumait. Non quia sufficien¬
tessimus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis
sed sufficientia nr̃a exdõ est. Nemo ergo dm̃ meri¬
tis preuenit ut tenereeum quasi debitorem possit
Sed miro modo aequus omnibus conditor & quos

Expanded text:
dilexerimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos ? Ubi est quod per Osee Dominus dicit: Diligam eos spontanee ? Si sine ejus munere nostra virtute Deum sequimur, ubi est quod per Evangelium Veritas protestatur, dicens: Sine me nihil potestis facere ? Ubi est quod ait: Nemo potest venire ad me nisi Pater, qui misit me, ubi est quod rursum per Paulum tam salubriter dicitur, ut omnis de se humanae mentis fiducia ab ipsa cordis radice succidatur, cum ait: Non quia sufficientes simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est ? Nemo ergo Deum meritis praevenit, ut tenere eum quasi deSed miro modo aequus omnibus conditor alios p
Abbreviated transcription (Latin):
emo inquit ut diuina illum gratia sub¬
sequatur prius aliquid contulit dõ Nã
sinosdm̃ bene operando preuenimus. Ubi est
tiã mereamur. Vbi est quod paulus apłsdicit:
gratia salui factiestis perfidem & hocnon exuob

Expanded text:
emo quippe, ut divina illum gratia subsequatur, prius aliquid contulit Deo. Nam si nos Deum bene operando praevenimus, ubi est tiam mereremur, ubi est quod Paulus apostolus dicit: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vob