comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus ẽ ut qui uiunt iam nõn sibi uiuant. s ei qui pro ip̃is
mortuus ẽ ⁊ resurrexit. Om̃s itaq mortui sunt in peccatis. ne¬
mine prorsus excepto siue origmalib.siue etiam uoluntate ad¬
ditis. uel ignorando uel sciendo uel faciendo quod iustum. est.
⁊ pro omn̾ib mortuis uiuus mortuus ẽ unus .i. nullum hens
omnino peccatum Ut qui per remissione: peccatoꝵ uiuunt ia
non sibi uiuant s ei qui pro om̃ib mortiuis ẽ ꝑꝑ peccata nr̃a
⁊ resurrexit ꝑꝑ iustificationem nr̃am. ut credentes in enma
iustificat imp̃ium. eximpietate iustificati.tanq̃ exmorte u¬
uificati ad primam resurrectione que nunc ẽ pertinere possi¬
mus. adrẽ nõ primam pertinent nec qui uti erunt in eternũ
Ad sam uero dequa mox locuturus ẽ ⁊ beatos ꝓtinere docebitõ
miseros ista ẽ m̃ie illa iudicii Propter quod in psalmo scriptũ

Expanded text:
mortuus est, ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est, ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Omnes itaque mortui sunt in peccatis, nemine prorsus excepto, siue originalibus siue etiam uoluntate additis, uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustum est; et pro omnibus mortuis uiuus mortuus est unus, id est nullum habens omnino peccatum; ut, qui per remissionem peccatorum uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro omnibus mortuus est propter peccata nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, ut credentes in eum, qui iustificat inpium, ex inpietate iustificati, tamquam ex morte uiuificati, ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati erunt in aetad secundam uero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit et miseros. ista est misericordiae, ilia iudicii. propter quod in psalmo scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
mortui audient uocem filii dei. ⁊ qui aucdierint uiuent. Sicut eni
pater het uitam in semetip̃o.sic dedit et filio uitam habere in semetipo
Non dum de secunda resurrectione.i. corporu loquitur. que infine fu¬
tura ẽ. s de prima que nunc ẽ. Hanc quippe ut distingueret ait. Uẽit
hora ⁊ nunc est Non autem ista corporum s animãꝵ ẽ. H̾e̾nt eim
.⁊ anime mortem suam. in iniquitate atq peccatis. secundum quã
mortem mortui sunt de quib idem dñs ait Sunte mortuos sepelli¬
re mortuos suos. ut scilicet in anima mortui. in corpore sepelirent
Propter istos ergo in pietate. ⁊ in iniquitate in anima mortuos.
Denit inquit hõra et nunc ẽ. qñ mortui auclient uocem filii dei. et
qui aucdierint iuuent. qui audierint dixit. qui obedierint. qui cre¬
diderint. iusq infinem perseuerauerint. Mec fecit hic ulla dr̃am.
uiuere aduitam pietatis ex impietatis morte transeundo. dequa
morte ait apostolus paulus. Ergo om̃s mortui sut .⁊ pro om̃ib̾

Expanded text:
udierint uiuent. Sicut enim Pater habet uitam in semet ipso, sic dedit et Filio habere uitam in semet ipso. Nondum de secunda resurrectione, id est corporum, loquitur, quae in fine futura est, sed de prima, quae nunc est. Hanc quippe ut distingueret, ait: Venit hora, et nunc est. Non autem ista corporum, sed animarum est. Habent enim et animae mortem suam in inpietate adque peccatis, secundum quam mortem mortui sunt, de quibus idem Dominus ait: Sine mortuos sepelire mortuos suos; ut scilicet in anima mortui in corpore mortuos sepelirent. Propter istos ergo inpietate et iniquitate in anima mortuos: Venit, inquit, hora, et nunc est, quando mortui audient uocem filii Dei; et qui audierint, uiuent. Qui audierint dixit qui oboedierint, qui crediderint et usque in finem perseuerauerint\\ Nec fecit hic ullam differeuiuere ad uitam pietatis ex inpietatis morte transeundo. De qua morte ait apostolus Paulus: Ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
cant ꝙ de iustitie fonte manauerit falsumq ẽẽ quod a quibusclom
non recte sensientib dici solet. id ẽẽ ius qd̾ ei qui plus potest utile ẽ
Que cirea ubi non ẽ uera iustitia. auiris consensu scciatus cetus hoĩ
non pot ẽẽ/ ⁊ ideo nec populus uixͣ illam scipionis uł acerans diftrn
tionem Eet si non ppłus necres ppłi. s qualiscũq multitudini sõ pe
prcurdubio colligitur ubi institia none non ee rem publicam iustia
porro Quurtus e que sua cuiq tribuit. Qneigitr onilti ẽ hodit noe¬
puei pr romine deo uero tollit. ⁊ imundis demonibus iuedit hoe
ene iurtiuor oistribuere. an qui fundum nufert eiuia orio emptns ẽ

Expanded text:
cant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam cant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo netionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit. Quae igitquae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemonibus subdit? Hocine est sua cuique distribuere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus est
Abbreviated transcription (Latin):
Wa ppnunc ẽ locus. ut qͣ potero breuiter ac dilucide expediam. qd in ẜo
huius operis libro me demostraturum ẽẽ promiũ. secundum definiti¬
ones quibus apud ciceronem utitur scipio in libris de re publica nunꝙͣ
rem publicam fuisse romanam. Breuiter aũt rem publicam desinit
ẽẽ rem populi que definitio si uera ẽ nunqͣ fuit romana res.ꝑ. quia
nunqͣ fuit res populi. Quam definitionem uoluit ẽẽ rei publice. P
enim ẽẽ definiuit cetum multitudinis uiris consensu antilitatis cõ¬
munione scciatum. Quid aũt dicat uiris consensum disputando ex¬
lieat perhec ostendens ger sine iustitia non posse rem publicam nͥ uẽg
iustitia uera non ẽ nec ins potest eẽ Quod enim iure fit profecto ⁊ nte
fit qued autem fit minste nec iure fieri põt. INon enim iura sunt uel
putanda iniqua hominum constituta. cum illud etiam ip̃iius ẽe cli¬

Expanded text:
 nunc est locus, ut quam potero breuiter ac dilucide expediam, quod in secundo  nunc est locus, ut quam potero breuiter ac dilucide expediam, quod in secundo huius operis libro me demonstraturum esse promisi, secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud etiam ipsi ius esse di
Abbreviated transcription (Latin):
tur illa suanitas et opprimat illa necessitas. Capitulrern. 2o
pertecta non ꝑ quam mortales transeant nascendo atq moriẽdo
s in qua in mortales maneant. nihil aduersi omnino patiendo. quis
ẽ qui illam uitam uel beatissimam neget. uel in eius comparatione
istam que hic agitur quantislibet anim̃i ⁊ corporis externarumq rerũ
bonis plena sit nom miserimam iudicet: Quam tamẽ quicũq sict
habet ut eius usum referat. ad illius finem quã diligit. ardentissime
ac fidelissime sperat. non absurde dicit etiam nunc beatus põt spe illa
potiuisq reista. Res ista uero sine spe illa. beatitudo falsa ⁊ mag̾ misei̾a
est. Non enim ueris animi bonis utitur qm̃ nõ ẽ uera sapientia que in¬
tentionem suam in his que prudenter discernit gerit fortiter. cohibet
temperanter. iusteq distribuit. non in illum dirigit finem. ubi erit deuᷤᷤ
omnia in omnib eternitate certa et pace perfecta: Capitulu¬

Expanded text:
tur illa suauitas et obprimat ista necessitas. CAPUT XX. Quod ctur illa suauitas et obprimat ista necessitas. CAPUT XX. Quod cperfecta, non per quam mortales transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istam, quae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfecta. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
Suctum uccabulum ꝙ ille qui preficitur eis quib p̃ficitur supintẽdit.
curam scilicet eorum grrens. scopos quippe intentio ẽ. Ergo episcopi si¬
uelimus latine superintendere possumus dicere. ut intelligat nõ ẽẽ
ep̃um qui preesse dilexerit. non prodesse Ep̃ãtus enim ẽ suꝑ suam
Sliorum uitam intentio. Itaq a studio cognoscende ueritatis ne¬
mo phibetur quod ad laudabile pertinet õtium. Pocus uero supior
sine quo regi populus non põt. ⁊ siita teneatur atq ãministretur ut de¬
cet tamen indecenter appetitur. Quam obrem otium sanctum q̃rit
cantas ueritatis. negotium iustum suscipit necessit. is carititis. quã
sarcinam sinullus imponit percipiende atq intuende uacandum ẽ
ueritati. Si autẽ imponitur suscipienda ẽ propt̾ caritatis necessita¬
tem. s neẽ sic omnimodo ueritatis dilectio deserenda ẽ. ne subtraha¬

Expanded text:
ductum uocabulum, quod ille qui praeficitur eis quibus praeficitur superintendit, ductum uocabulum, quod ille qui praeficitur eis quibus praeficitur superintendit, curam scilicet eorum gus Latine superintendens dicitur, ut intelligat se non esse episcopum qui praeesse dilexerit, non prodesse. Episcopatus enim est super suam et aliorum vitam intentio. Itaque a studio cognoscendae veritatis nemo prohibetur quod ad laudabile pertinet otium. Locus vero superior sine quo regi populus non potest, et si ita teneatur et administretur ut decet, tamen indecenter appcaritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus inponit, percipiendae adque intuendae uacandum est ueritati; si autem inponitur, suscipienda est propter caritatis necessitatem: sed nec sic omni modo ueritatis delectatio deserenda est, ne subtraha
Abbreviated transcription (Latin):
illius inte generibus otioso actuoso ex utroq composito qͣrius salua fidẽ
quisquis possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna p̾mia
peruenire. Interest tamen quid amoris teneat ueritatis quid officio
caritatis impenclat. Nec sic eẽ quisq debet otiosus ut ineodem otio. utilita¬
tem non cogitet proximi. nec sic actuosus ut contemplatione nõ requi¬
rat dei Inotio non iners uacatio delectare debet. s aut inquisitio aut ĩue¬
tio uertatis. ut in ea quisq prospiciat.⁊ quod inuenerit nec alteri in uide¬
at In actione uero non amandus honor in hac uita siue potentia. qm̃
omnia uana sub sole s opus ip̃m quod per eundem honorem uel poten¬
nam fit si recte atq utiliter fit .i. ut ualeat ad eam salutem subditoru:
ẽ epatus. quia nomen ẽ operis non honoris. Grecum ẽ enim atq ĩde

Expanded text:
illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque conposito, quamuis salua fide illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque conposito, quamuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam salutem subditorum, sit episcopatus, quia nomen est operis, non honoris. Graecum est enim adque inde
Abbreviated transcription (Latin):
dit etiam scripturis scĩs ⁊ ueterib et nouis quas canonicas appellamus.i
Ande fides ip̃a concepta ẽ. exqua iustus uiuit ꝑ quam sine dubitatioẽ
imbulamus qͣ diu peregrinamur a dño. Qua salua atq certa de quib¬
dam reb quas neq sensu neq ratione ꝓcepimus neq nobis ꝑ scͥptura
canonicam claruert. neq ꝑ testes quib non credere absurdum ẽ. ĩno¬
stram notitiam peruener̾t sine iusta rep̾hensione lubitamus Capitu
di.si non ẽ contra cliuina precepta istam fidem qua puenitur addeu
qͣuisq sectetur. Uñ ip̃os quoq philosophos. qñ xp̃iani fiunt. non ħitum uł
consuetudine uictus que nihil impedit religionem. s falsa dogmata mu¬
tare compellit. uñ illam quam uarro adhibuit ex cinicis differentiam
sinihil turpiter. atq intemperanter agat omnino nõ curat. Eetribus erge

Expanded text:
dit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, dit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sine dubitatione ambulamus, quamdiu peregrinamur a Domino; qua salua adque certa de quibusdam rebus, quas neque sensu neque ratione percepimus neque . nobis per scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine iusta reprehensione dubitamus. CAPUT , si non est contra diuina praecepta, istam fidem, qua peruenitur ad Deum, quisque sectetur; unde ipsos quoque philosophos, quando Christiani fiunt. non habitum uel consuetudinem uictus, quae nihil inpedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit ex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus. uero
Abbreviated transcription (Latin):
tissima scilicet et concordissima societas fruendi deo ⁊ inuicem in deo. q ͦ
cum uentum erit. non erit ita mortalis. s plene certeq uitalis. nec corpus
animale quod dum corrũpitur aggrauat aĩam. sed spirituale sine ulla ĩ¬
digentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem dum peregri¬
nãtur in fide heͥt.atq ex hac fide iuste uiuit cum ad illam pacem Acli¬
piscendam refert. quicquid bonarum actionum gerit erga deum ⁊ pro¬
eimum quoniam uita ciuitatis utiq sccialis est. Cap̾itulum. isͦ¬
Uocl aute actinet adillam differentiam quam de achademicis nobis
uarro adhibuit quib incerta sunt omnia. omnino ciuitas dei tale:
dubitationem. tanqͣ dementia detestatur habens de reb quas mente
scientiam. creditq sensibus in rei cuiusq eiudentia. quib ꝑ corpus aĩus
utitur. qm̃ miserabilius fallitur. qui nũqͣ putat eis ẽẽ credendum. ũre¬

Expanded text:
tissima scilicet et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo; quo tissima scilicet et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo; quo cum uentum erit, non erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, quod, dum corrumpitur, adgrauat animam, sed spiritale sine ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fide, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam refert quidquid bonarum actionum gerit erga Deum et proximum, quoniam uita ciuitatis utique socialis est. CAPUT uod autem adtinet ad illam differentiam, quam de Academicis nouis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente scientiam, creditque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat eis esse credendum: cre
Abbreviated transcription (Latin):
propulsaret. Hec ergo celestis ciuitas dum peregrinatur interra
ex omnibus gentib qies euocat. atq in om̃ibͣ linguis peregͥnã
colligit sccietãtem. Non curat quicquid in morib legio institu¬
tis diuersum est quib pax terrena uel cõquiritur uel tenetur.
nihil eorum rescindens uel destruens immo etiam seruans ac seq̃n
qd̾ licet diuersum indiuersis nationib. ad unum tam̃ eundemq
finem terrene pacis intenditur. si religione qua unus sum mus
et uerus deus colendus docctur non impedit. utitur ergo etiam celesti
ciuitas in hac sua peregrinatione ꝓace terrena. ⁊ de reb ad mortale
hominu naturam pertinentib humanaꝵ uoluntatũ cõpositionẽ
quantum salua pietate ac religione conceditur tuetur atq appetit
camq terrenam pacem refertq ad celestem pacem. que uere ita par ẽ
ut rationalis dum taxat creature sola pax habenda atq dicenda sit. Ordĩa¬

Expanded text:
propulsaret. Haec ergo coelestipropulsaret. Haec ergo coelestiex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisque diuersum est, quibus pax terrena uel conquiritur uel tenetur. nihil eorum rescindens uel destruens, immo etiam seruans ac sequens, quod licet diuersum in diuersis nationibus, ad unum tamen eundemque finem terrenae pacis intenditur, si religionem, qua unus summus et uerus Deus colendus docetur. non inpedit. Utitur ergo etiam caelestis ciuitas in hac sua peregrinatione pace terrena et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus humanarum uoluntatum conpositionem. quantum salua pietate ac religione conceditur, tuetur adque adpetit eamque terrenam pacem refert ad caelestem pacem,: quae uere ita pax est, ut rationalis dumtaxat creaturae sola pax habenda adque dicenda sit, ordina
Abbreviated transcription (Latin):
gulos Similiter in animo ad alium ingenium. ad alium deoctri¬
nam. ad alium iram. ad alium concupiscentiam. Inq ip̃is rebu
uite adiacentib ad alium pecus ad alium triticum. ad alium uinͦ
ad alium oleum. ad Ali siluas. ad alium nũmos ad alium naui¬
gationem. ad alium bella atq uictorias. ad alium conuigia. ad a¬
lium partum ac fecunditatem. ⁊ ad alios alia cetera. Celestis aũt
ciuitas unum deum solum colendum nosset eiq tantũmodo ser¬
uendum seruitute illa que grece latria dicitur. ⁊ non nisi deo de¬
betur. fideli pietate censeret. Factum est ut religionis leges cum
terrena ciuitate non posset habere cõmunes. ꝓq his ab eã disseti¬
re haberet necẽe atq honeri ẽẽ diuersa sensie̾ntib eorumq iras
⁊ olia ⁊ persecutionum impetus substmẽ nisi cum animos aduer¬
santium aliqñ terrore sue multitudinis ⁊ semꝑ diuino adiutorio

Expanded text:
gulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrigulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruiendum seruitute illa, quae Graece Xocrpeia dicitur et non nisi Deo debetur, fideli pietate censeret: factterrena civitate non posset habere communes, proque his ab ea dissentire haberet necesse, atque oneri esse diversa sentientibus, eorumque iras et odia et persecutionum impetus sustinere, nisi cum animos adversantium aliquando terrore suae multitudinis, et semper divino adjutorio
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatum. Cuutas autem celestis. uel potius pars erus quę ũhac
mortalitate peregrnatur. ⁊ niuit ex fide. etiam ista pace necesse est
utatur donec ip̃a cui talis pax necessaria ẽ mortalitas transeat. Ae
per hoc dum apud terrenam ciuitatem. uelut captinam uicam sue
peregrinationis agit iam promissione redemptionis et dono spu̾ali
banqͦua pingore accepto legib terrene cuntatis quib ħ admĩstrã¬
tur. que substentande mortali uite comoclata sunt obtemperare
non dubitat ut qm̃ cõmunis ẽ ip̃a mortalitas ẜuetur in reb ad
eam pertmentib interciutatem utraq concordia. Uerum quia
terrena cuutas habuit quosdam suos sapientes. quos diuina ĩ pro¬
bat disciplina qui uel suꝑp suspicati uel decepti demonib crederẽt
multos deos considerandos ẽẽ reb humanis. ad quorum diuersa
corpore ad aliũd caput ad alium ceruicem ⁊ cetera singula ad sin¬

Expanded text:
uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, eutatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat. Ac per hoc, dum apud terrenam civitperegrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali uitae adcommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad sin
Abbreviated transcription (Latin):
am sic regat ut sit paci accomeda cuitati: Capitulum. ⁊¬
Ed domus hominum qui non uiuunt ex fide. pacem terrenaz
ex hunis temporalis uite rebus comedisq sectatur. Domus ãt
hominu ex fide uiuentium expectat ea que infuturum eterna
promissa sunt. Terrenisq rebus ac tem poralib tanqͣ peregrmnaᷤ
lititur. Non quib capiatur ⁊ auertatur quo tendit indeum. ẜ
quibus substentetur ad facilius tolleranda minimeq augenda
honera corporis corruptibilis quod aggrauat aĩam. Idcirco reꝵ
uite huic mortali necessarium. utriiq hominib fidelibus ⁊ in¬
fidelibus et utriq domui cominunis est usus. s finis utendi
cuiq suus proprius. multumq diuersus. Ita etiam terrena ci¬
uitas que non uiuit ex fide terrenam pacem appetit. In eoq
defigit impandi. obehiendiq cõncordiam cuii:. ut sit de reb
ad mortalem uitam pertinentib humanaꝵ quedam compositõ

Expanded text:
am sic regat, ut sit paci accommodata civitatis. CAPUT am sic regat, ut sit paci accommodata civitatis. CAPUT ed domus hominum, qui non uiuunt ex fide, pacem terrenam ex huius temporalis uitae rebus commodisque sectatur: domus autem hominum ex fide uiuentium exspectat ea, quae in futurum aeterna promissa sunt, terrenisque rebus ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio
Abbreviated transcription (Latin):
dissiluerat coaptetur. Sicut enim non ẽ beneficientie adiuuando effi¬
cere ut bonum qd̾ manis ẽ amittatur. ita non ẽ ĩnocentie parcendo si¬
nere. ut in malum grauus incidatur. Pertinet ergo ad ĩnocentis of¬
ficium non solum nemini malum granius inferr̾e. uerum etiam
cohibere a peceato nel puire peccatum. ut aut ip̃e qui plectitur eor¬
rigatur experimento. aut alii terreantur exemplo quia igitur hoĩs
domus initium siue particula debet ẽẽ ciuitatis. Omne aut̾em initiᷤ
ad aliquem sui generis finem refertur. et omnis pars ad uniuersi
cuius pars ẽ integritatem refertur. Satĩ apparet eẽ consequens
ut ad pacem cuueam. pax domestica referatur .i. ut ordinata impe¬
randi obediencdiq concordia cohabitantium refertur ad ordinatã
imꝑandi obediendiq concordiam cuuum. Ita fit ut ex lege ciuita¬
tis precepta sumere patremfamilias oporteat quib domum su¬

Expanded text:
dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando effidissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uercohibere a peccato, vel punire peccatum; ut aut ipse qui plectitur, corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus initium sive particula debet esse civitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem, et omnis pars ad universi, cujus pars est, integritatem refertur: satis apparet esse consequens, ut ad pacem civicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi obediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi obediendique concordiam civium. Ita fit, ut ex lege civitatis praecepta sumere patremfamilias oporteat, quibus domum su
Abbreviated transcription (Latin):
domus sue membris pari dilectione consulerent. qued naturalis ordo
ita prescribit. ut nomen patrum familias hinc exortum sit.⁊tam late
uulgatum.ut etiam iniq dominantes. hoc se gaudeat appellari. Qui
autem ueri patresfamilias sunt. omnib infãmilia sua tanq̃ filiis ad co¬
lendum ⁊ ꝓmerendum deum consulunt.desiderantesatq optantes
uenire ad celestem domu. ubi necessa̾ium nõ sit officium impandi
mortalib. quia necessarium non erit officium consulencli.iam ĩ illa
ĩmortalitate felicib. quo donec perueniatur magis debent patres quod
dominantur tollerare.qͣ serui tollerare ꝙ ẜuiunt. Siquis autẽ indo¬
mo per in obedientiam domestice paci aduersatur.corripitur sen uẽ¬
bo seu uerbere.seu quolibet alio genere pene. iusto atq licito quantu so¬
cietas humana concedit pro eius qui corripitur utilitate. ut paci unde

Expanded text:
domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod seruiunt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde
Abbreviated transcription (Latin):
aũt illo pacis ordine quo aliis alii subiecti sunt. sicut predeit hum¬
litas seriuentib. ita nocet superbia dñantib. Nullus autem ña
inqua prius deus hominem condidit. ẜnus ẽ hoĩs aut peceati.
Serum et penalis ẜuitus ea lege ordinatur que naturalem õ di¬
nem conseruari iubet. perturbari uetat quia si contra eam lege:
non ẽẽt fcũm nihil ẽẽt penali serutute cohercendum. Yded̾q
apłs etiam seruos monet subditos eẽ dñis suis. et ex animo eis
cum bona uoluntate seruire ut scilicet si non pñt a dnĩs liberi f¬
eri. suam seruitutem ip̃i quodam olo liberam faciant non timoe̾
subdole s fideli dilectione ẜmendo donec transeat iniquitas ⁊ ena¬
iusti sic ãministrabant domesticam pacem ut secundum hoc
tempo: alia bona filiorum sortem a seruorum conditione distĩguerẽt¬
ad deum autem colendum. in quo eterna bona speranda sunt omnibꝰ

Expanded text:
autem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humautem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem natura, in qua prius Deus hominem condidit, seruus est hominis aut peccati. Verum et poenalis seruitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etiam seruos monet subditos esse dominis suis et ex animo eis cum bona uoluntate serio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euanostri, sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerentad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
stum queritur bellum pro peccato econtrario dimicatur.⁊ om̃is
uictoria cum etiam malis prouenit. diuino iudicio uictos humi¬
liat. uel emendans peccata uelpuniens. Talis homo dei damelẽ
incaptiuitate positus. peccata sua et peccata populi si confitetur
deo ⁊hanc ẽẽ causam illius captinitatis pio dolore testatur. Prima
ergo seruitutis causa peccatum ẽ. ut homo homini conditionis iũ¬
cuso subcleretur quo non fit. nisideo iudicante apud quem nõ est
iniquitas ⁊ nouit diuersas penas meritis distribuere delinquẽtiũ
Sicut aũt supernus dñs dicit. Omnis qui facit peccatum seruus
est peccati. Ac ꝑhoc multi quidem religiosi. dñis iniquis non tam̃
liberis seruiunt. a quo enim quis deuictos ẽ. hinc ⁊ ẜ̃mis addictus ẽ
⁊ utiq felicuus ẜuitur homini. qͣ libidini. cum seuissimo dñatu ua¬
stet corda mortalium Ut alios omittam libido ip̃a dñandi hoĩb

Expanded text:
stum geritur bellum, pro peccato e contrario dimicatur; et omnis stum geritur bellum, pro peccato e contrario dimicatur; et omnis uictoria, cum etiam malis prouenit, diuino iudicio uictos humiliat uel emendans peccata uel puniens. Testis est homo Dei Daniel. cum in captiuitate positus peccata sua et peccata populi sui confitetur Deo et hanc esse causam illius captiuitatis pio dolore testatur. Prima ergo seruitutis causa peccatum est. ut homo homini condicionis uinculo subderetur; quod non fit nisi Deo iudicante, aput quem non est iniquitas et nouit diuersas poenas meritis distribuere delinquentium. Sicut autem supernus Dominus dicit: Omnis, qui facit peccatum, seruus est peccati, ac per hoc multi quidem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
E naturalis ordo prescribit. ita deus homine condidit. Nrem do¬
Iminetur inquit piscium mans ⁊ uolatilium celi. ⁊ õium repẽtiũ
que repunt suꝑ terram rationalem fcũm adxmaginem suam. no¬
luit nis ĩirrationalib dñari. non hominẽ homini. ẜ hominẽ pecõi
Inde primi iusti pastores pecorum. magisqͣ reges hominũ constituti
sunt. ut etiam sic insinuaret deus quid postuset ordo creaturarum
quicd exigat meritum peccator. Conditio quippe seruitutis iure ĩ¬
telligitur imposita peccatori. Proide nũqͣ uel inscriptius legirꝰ
seruum añqͣ hoc uocabulo noc ustus peccatum filii uindicaret nom̃
itaq istud culpa meruit non natura Origo aũt nocaibuli ỹuorir
in latina lingua inde creditur ducta.ꝙ hi qui iure belli possent
cecidi a uictorib consernabantur ẜmi fiebant. a seruando appella¬
ti. Quod etiam ip̃m sine peccati merito non ẽ. Mam ⁊ cum iu¬

Expanded text:
 naturalis ordo praescribit, ita Deus hominem condidit. Nam: Do naturalis ordo praescribit, ita Deus hominem condidit. Nam: Dominetur, inquit, piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. Rationalem factum ad imaginem suam noluit nisi inrationabilibus dominari; non hominem homini. sed hominem pecori. Inde primi iusti pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine peccati merito non est. Nam et cum iu
Abbreviated transcription (Latin):
bus potuerit hominibꝰ ⁊ adhuc sibi a proximo si forte indiget cõsuili
cui potuerit Primitus ergo mest ei suoꝵ cura. adeos quippe habet
oportuniorem facilioremqͦ additum consulendi uel nature ordine
uel ip̃is societatis humane. Uñ apostolus licit. quisquis aut sius
⁊ maxime domesticis non prouidet. fidem negat.⁊ẽ in fideli deterior
Hinc itaq etiam pax domestica oritur .i. ordinata imperandi obeliẽ¬
diq concordia cohabitantium. Imperant enim qui consulunt. sic ui
uxori. parentes filiis. dni ẜuis. Obediunt aũt quib consulitur. sicut
mulieres maritis. filii parentib. serui dominis. s indomo iusti uiue¬
tis ex fide. ⁊ adhuc ab illa celesti ciuitate peregrinantis. etiam qui impe¬
rant seruut eis quibus uidentur imperare. Neq enim domi¬
nandi cupiditate imperant. ẜ officio consulendi. nec principadi
superbia. sed prouidendi misencordia:. Capitulum .doro¬

Expanded text:
uibus potuerit hominibus et ad hoc sibi a proximo si fortem indiget consuli uibus potuerit hominibus et ad hoc sibi a proximo si fortem indiget consuli cui potuerit; primitus ergo inest ei suorum cura, ad eos quippe habet oportuniorem aditum consulendi, vel nature ordine, vel ipsius societatis humane. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non providet, fidem denegat et est infideli deterior. Huic itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi obediendique concordia cohabitantium. Imperant enim qui consulunt, sicut uxori, parentes filiis, domini seruis. Oboediunt autem quibus consulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, serui dominis. Sed in domo iusti uiuentis ex fide et adhuc ab illa caelesti ciuitate peregrinantis etiam qui imperant seruiunt eis, quibus uidentur imperare. Neque enim dominandi cupiditate imperant, sed officio consulendi, nec principandi superbia, sed prouidendi misericordia. CAPUT XV. D
Abbreviated transcription (Latin):
molestari. nec desiderio perturbari nec morte dissolui. ut aliquid uti¬
le cognoscat. ⁊ secundum eam cognitionẽ. uitam moresq componat
u ne ip̃o studio cognitionis. ꝓp̾ humane mortis infirmitatem ĩ pe¬
stem alicuns erroris incurrat. opus habet magisterio diuino. cuicẽ¬
tus obtemperet.⁊ adiutorio ut liber obtem peret. Et qm̃ qͣ diu est
refert ad illam pacem que homini mortalis ẽ. cum in mortali deo
ut ei sit ordinata infide sub eterna lege obedientia. Iam uero quia
duo precipua precepta hoc est dilectionem dei ⁊ dilectionem pximi
docet magister deus inquib tria inuenit homo q̃ diligat deu̾m seip̃
⁊ proximu atq ille in se diligendo non errat qui deu̾m diligit.con¬
sequens ẽ ut etiam proximo ad diligendum deum consulat. que iu¬
betur sicut seip̃m diligere. sic neori sic filiis. sic domesticis. sic ceteris. q¬

Expanded text:
molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utimolestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem alicuius erroris incurrat, opus habet magisterio diuino, cui certus obtemperet, et adiutorio, ut liber obtemperet. Et quoniam, quamdiu est refert ad illam pacem, quae homini mortali est cum inmortali Deo, ut ei sit ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia. Iam uero quia duo praecipua praecepta, hoc est dilectionem Dei et dilectionem proximi, docet magister Deus, in quibus tria inuenit homo quae diligat, Deum, se ipsum et proximum, adque ille in se diligendo non errat, qui Deum diligit: consequens ebetur sicut seipsum diligere; sic uxori, sic filiis, sic domesticis, sic ceteris q
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil ergo preter quietem carnis et copiam uoluptatum. ut ꝑae ed: põrs
predesset paci anime. Si enim desit pax corporis. impedituretiam para¬
tionalis anime par quia requiem appetitionuro sonsequi non potert.
utrumq autem simul ei paci prelest. quam interse habent mĩa ⁊ corpu
i orclinate uite ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se osten
cunt animantia cum fugiunt dolorem et pacem anime cum ꝓpi
explendas incligentias appetitionum uoluptatem assecuntur. ita
mortem fugiendo satis indicant. quantum diligant pacem qua s̾
conciliantũr anima ⁊ corpus. s quia homini rationalis aĩa mesti
totum hoc quod habet comune cum bestiis sub pace anime rationa¬
lis. ut mente aliquid contempletur. ⁊ secundum hoc aliquid agat
ut sit ei orclinata cognitionis actionisq consensio quam pacem̾ ra¬
tionalis anime dixeramus.¶ Ad ho enim uelle debet. nec dolere

Expanded text:
nihil ergo praeter quietem carnis et copiam voluptatum, ut pax corporis nihil ergo praeter quietem carnis et copiam voluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, impeditur etiam irrationalis pax animae; quia requiem appetitionum consequi non potest. Utrumque autem simul ei paci prodest, quam inter se habent anima et corpus, id est, ordinatae vitae ac salutis. Sidunt animantia, cum fugiunt dolorem, et pacem aahnae, cum propter explendas indigentias adpetitionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. gant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc enim uelle debet nec dolore
Abbreviated transcription (Latin):
le genus humanu. decdit hominib quedam bona huic uite cõ¬
grũa .i. pacem temporalem pro modulo mortalis uite in ip̃a salute
⁊incolumitate ac societate sin generis. ⁊ queq hinc paci uel tuẽ¬
de uel recuperande necc̃ia sunt. sicut ea que apte et conuenient
adiacent sensib. lux uox. aure spirabiles. aque potabiles. ⁊ quicꝗd
ad alendum tegendum curandum. ornandumq corpus cõgriut
eo pacto equissimo ut quicũq mortał. talib bonis paci mortaliu
accomodatis. recte usus fuerit. accipit ampliora atq meliora. ip̃a
scilicet ĩmortalitatis pacem. eiq conueniente głiam ⁊ honorem
iniuta eterna ad fruendum deo ⁊ pximo in deo Ꝙ aũt pꝑam. nec¬
te. In celesti aũt cnutate refertur ad fructum pacis eterne. Qua
ꝑp si al animalia inrationalia eẽmus. nihil appeteremis preter
ordinatam temperaturam partium corporis. et requiẽ appetitionꝰ

Expanded text:
le genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae conle genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci uel tuendae uel recuperandae necessaria sunt sicut ea, quae apte et conuenienter adiacent sensibus, lux uox, aurae spirabiles aquae potabiles, et quidquid ad alendum tegendum curandum ornandumque corpus congruit, eo pacto aequissimo, ut, qui mortalis talibus bonis paci mortalium adcommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora adque meliora, ipsam scilicet inmortalitatis pacem eique conuenientem gloriam et honorem in uita aeterna ad fruendum Deo et proximo in Deo; qui autem perate, in caelesti autem civitate refertur apropter si irrationalia essemus animantia, nihil appeteremus praeter ordinatam temperaturam partium corporis et requiem appetitionum:
Abbreviated transcription (Latin):
ciatur si nihil inde acquirat bom. dolet dampnum salutis. ⁊qm̃ eq
tas ac salus. utrũq bonum ẽ. boni amissione dolendum ẽ. potiusqͣ
letandum.si tamen non sit cõpensatio melioris. melior ẽ autem ã
equitas. ꝙͣ corporis sanitas. Profecto cõuenientius in iustus dolet
in supplicio q̃ letatus ẽ in delicto. sicut ergo letitia diserti bomi ĩpe¬
ccato testis ẽ uoluntatis male. ita dolor amissi bom in supplicio. tes¬
tis ẽ nature bone. Qui enim dolet amissam nature sue pacem. Ex
aliquib reliquus pacis dolet id quib fit ut sibi amica natũa sit.
hoc autem in extremo supplicio recte fit ut iniqui ⁊ imꝑu nalium
bonor dampna incruciatib defleant.sentientes eorum ablatorem
iustissimu deum quem contempsert benignissimum largitorem
Deus enim naturaru oĩum sapientissimns conditor ⁊ uistissimus
ordinator qui terrenoꝵ ornamentoꝵ maximu instituit morta¬

Expanded text:
ciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit morta
Abbreviated transcription (Latin):
inqua nullum malum e. uel etiam in qua nullam malum ẽẽ potest.
Qt e autem natura inqua nullum honum sit ẽẽ non põt. Proinde
nec ip̃ius diaboli ñã in quantum a natura ẽ malum ẽ s peruersitas eã
malam facit itaq inueritate non stetit s ueritatis iudicium nõ eua¬
sit. inordinis tranquillitate non mansit. nec ideo tamen a potestate
orclinatoris effugit. bonum dei quod illi ẽ in natura. non eum subtra¬
hit iustitie dei qua ordinatur inpena. nec ibi deus bonum inseꝗt᷑
qued creanit. s malum quod ille cõmisit Neq enim totũ aufert
quod nature dedit. s aliquid adimit aliquid relinquit. ut sit qd
doleat quod ademit.⁊ ip̃e dolor testimonium ẽ boni adẽpti. ⁊ boni relic
ti. Nisi enim bonum relictum ẽẽt. bonum amissum dolere non posset.
Nam qui peccat. peior ẽ si letatur in dap̾no equitatis. Qui uero cru¬

Expanded text:
st natura, in qua nullum malum est uel etiam in qua nullum esse malum potest; st natura, in qua nullum malum est uel etiam in qua nullum esse malum potest; esse autem natnec ipsius diaboli natura, in quantum natura est, malum est: sed perversitas eam malam facit. Itaque in veritate non stetit , sed veritatis judicium non evasit: in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate Ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit justitiae Dei, qua ordinatur in poena: nec ibi Deus bonum insequitur quod creavit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit; sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod adimit. Et ipse dolor testimonium est boni adempti ti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cru
Abbreviated transcription (Latin):
litate quidem ordinis carent. ubi ꝑturbatio nulla ẽ. Uerumtamẽ
quia merito iusteq sunt miseri. ea quaq ip̃a miseria sua. preteri
ordine ẽẽ non pñt. Nam quidem cõuincti beatis. saben tamen
ordinis lege se mncti. qui cum sine perturbatione sunt.rebrea quib
suntrqu antacũq congruentia coaptantur. icꝑhotreit enx̃o dinenit
nonulla tranquillitas. In ẽ ergo non nulla par. Perum ideo misenst
ee ac dolere non debeant. Miseriores aũt si pax eis cum ip̃a legenõ. ẽ
quia naturalis ordo aministratur. Cum añt dolent exqua parte do¬
lent pacis ꝑturbatio fcã ẽ. In illa uero adhucpaxẽ inquanee dolor
unt. nec compago dissoluitur. sicut ergo e quedam uita sine flolo re i
doio. autemiine aliqua uitua ẽe non potest. sic ẽ quedom pax sine ulli
bello belum uero ee sine aniqua paçe nõ põt. Mon secundum id quior

Expanded text:
llitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen llitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coaptantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo nonnulla pax. Verum ideo miseri sunt, ri esse ac dolere non debeant; miseriores autem, si pax eis cum ipsa lege non est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est; in illa uero adhuc pax est, in qua nec dolor urit nec conpago ipsa dissoluitur. Sicut ergo est quaedam uita sine dolore, dolor autem sine aliqua uita esse non potest: sic est quaedam pax sine ullo bello, bellum uero esse sine aliqua pace non potest; non secundum id, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutem generis cuiusq mortalium congrua congrius pacifican¬
tes quãqͣ uersum trabantur.⁊ reb qͥbcũq ĩũgant᷑ ⁊ ĩn res qualibet
conuertantur ⁊ commutentur inueniunt: Capitulam. Qs¬
Qe itaq corporis ẽ ordinata temperatura partium anime irrationa¬
lis ĩordinata requies appetitione. Nax anime rationalis ordinata
conitionis actionisq consensio. Paxco: poris et anime ⁊ orclinata ui¬
tã ⁊ salus animantis. Nax hominis mortalis ⁊ dei. ordinata in fide
subeterna lege obechentia. Pax hominu ordinata concordia. Max
domus ordinata imparandi. obediendiq concordia cohabitantur
ax ciuitatis ordinata imparandi. atq obediendi concordia auiu̾
Pax celestis crutatis. ordinatissima et concordissima secietas. fruendi
Reo ⁊inuicem in deo. Pax oĩum rerum tranquillitas erdinis. Ordo
ẽparium dispariumq rerum. sua cuiq leca tribuens dispositio pro

Expanded text:
ad salutem generis cuiusque mortalium congrua congruis pacificanad salutem generis cuiusque mortalium congrua congruis pacificantes, quaqua uersum trahantur et rebus quibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur et commutentur, inueniunt. CAPUT ax itaque corporis est ordinata temperatura partium, pax animae inrationalis ordinata requies adpetitionum, pax animae rationalis ordinata cognitionis actionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, pax hominum ordinata concordia, pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
atq curatio. que formam cadaueris dissolui dilabiq non sinant. ad¬
huc par queclam. partes partib iungit. totamq molem apolduit tẽ¬
reno ⁊ couenienti. ac phec pacato lces. si aũt nulla adhibetur cum cõ¬
condendi. s naturali cursu relinquatur. tam diu quasi tumultuat̃
dissidentib exalationib. ⁊ nr̃o inconuenientib sensui. id enim eiri
qd̾ imputore sentitur. donec mundi conueniat elementis ⁊ ineorus
pacẽ paulatim particulatimq discedat. nullo modo tamen inde ali¬
qui legibus summi illius treatoris ordinatorisq subtrahitur a quo
par unĩuersitatis amministratur. quia et si de cadauere maioris⁊
animantis. animalia minuta nascuntur. eadem lege creatoris que¬
q corpuscula in salutis pace suis animalib seruiunt ⁊ si mortuoꝵ
carnes ab aliis animalib deuorantur eadem lege per cucta diffusa

Expanded text:
adque curatio, quae formam cadaueris dissolui dilabique non sinat, adadque curatio, quae formam cadaueris dissolui dilabique non sinat, adhuc pax quaedam partes partibus iungit totamque molem adplicat terreno et conuenienti ac per hoc pacato loco. Si autem nulla adhibeatur cucondendi, sed naturali cursui relinquatur, tamdiu quasi tumultuatur dissidentibus exhalationibus et nostro inconuenientibus sensui id enim est quod in putore sentitur, donec mundi conueniat elementis et in eorum pacem paulatim particulatimque discedat. Nullo modo tamen inde aliquid legibus summi illius creatoris ordinatorisque subtrahitur, a quo pax uniuersitatis administratur; quia, etsi de cadauere maioris animantis animalia minuta nascantur, eadem lege creatoris quaeque corpuscula in salutis pace suis animulis seruiunt; etsi mortuorum carnes ab aliis animalibus deuorentur. easdem leges per cuncta diffusas