comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõpositũ. ꝙͦ est in cõp̾hensibilis. inuisibi¬
lisq nat᷑a: qͥ ne hoc qͥd̾e ꝑspic̾e potuert̃.
qr cuiꝰ singła m̃bra solutioni corrupteleꝙ
subiecta st̃ eiꝰ etiã uniu̾sũ corpꝰ hisdẽ casibꝰ
int̾ire necẽẽ ẽ: sedusq adeo cogitationib
euanuert̃. & excecatũ est irracionabile
cor eoꝵ. dicentesq se sapientes stultiprsꝰ
effecti st̃. ut etiã qͥdã eoꝵ sempit̾nũ eẽ cũ
d̾o polũ ⁊ sine pͥncipio acfine habi. rerũq
ꝑ partes institutarũ auctorẽ dispensato¬
rẽq eẽ audeant affirmare: Quib ubi uel
qͣndo sapientia scłaris. formidinẽ fut᷑e
condẽpnationis iniciet. qͥ sic acute resua¬
nissimas intuentes ad ꝯcupiscendã u̾ita¬
tis prudentiã sponte cecati st̃: Alii stel¬
larũ int̾ualla dinum̾ãt. earũq arctoas
sẽꝑ lucentes descͥbũt. ⁊ qͣnte illarũ qͦ sub
axe mouent᷑ australi cet̾is qͥd̾e suspiciunt᷑
hõĩb nobis autẽ habent᷑ ignotȩ. Uel borea¬

Expanded text:
 est incomprehensibilis invisibilisque natura? Qui ne hoc quidem perspicere potuerunt: quia cui singula membra solutioni corruptelaeque subjecta sunt, ejus etiam universum corpus iisdem casibus interire necesse est. Sed usque adeo cogitationibus evanuerunt, et excaecatum est irrationabile cor eorum, dicentesque se esse sapientes, stulti prorsus effecti sunt , ut etiam quidam eorum sempiternum esse cum Deo polum, et sine principio ac fine haberi, rerumque per partes institutarum auctorem, dispensatoremque esse audeant affirmare. 4. Quibus, ubi, vel quando sapientia saecularis, formidinem futurae condemnationis initiet, qui sic acute res vanissimas intuentes, ad concipiendam veritatis prudentiam, sponte caecati sunt. Alii stellarum intervalla dinumerant, earumque arctoas semper lucentes describunt, et quantae illarum quae sub axe moventur australi, a certis quidem suspiciuntur hominibus, nobis autem habentur ignotae. Vel borea
Abbreviated transcription (Latin):
tione uͥtutũ finis ille habet᷑ qͥ inꝑmis¬
sonib est locatus. Tociens gͥ nomina¬
to pͥncipio ꝯsid̾a si ñ presens uox omĩb
significatis accõmoda ẽ. E enĩ ex eo tẽ¬
pore qͦ mundi cepit institutio. possi¬
bile tͥ est dic̾e. si de p̃sentib ad p̾terita
repedando pͥncipalẽ diẽ mundanȩ crea¬
cionis inqͥras unde tempori motus pͥmꝰ
accesserit. Deinde qr uelut sedes ⁊ repa¬
gula quedã celũ terraq fundata st̃:
&e qͥa est artifex u̾bũ qͦd decorationẽ om¬
niũ quȩ uidẽt᷑ effecit. sic̃ uox relati
monstrat inicii. ⁊ qr ñ sine ratione
uel frustͣ formatꝰ est mundꝰ. qͥppe qͥ
utilẽ necessariũq reb ee̾t exitũ pre

Expanded text:
tione virtutum, finis ille habetur, qui in promissionibus est locatus. 6. Toties igitur nominato principio, considera si non praesens vox omnibus significatis accommoda est. Etenim ex eo tempore quo mundi coepit institutio, possibile tibi est dicere, si de praesentibus ad praeterita repedando, principalem diem mundanae creationis inquiras: unde tempori motus primus accesserit. Deinde quia velut sedes et repagula quaedam, coelum terraque fundata sunt; et quia est artifex Verbum, quod decorationem omnium quae videntur effecit, sicut vox relati monstrat initii: et quia non sine ratione, vel frustra formatus est mundus. Quippe qui utilem necessariumque rebus e
Abbreviated transcription (Latin):
Quãtus ĩnulli eoꝵ qͥuana opinione
p̃uenti sunt: sempit̾nũ mundũ cũ deo
eẽ dicentes. nullom̃ ab tpso factũ conces¬
serunt. s tanꝗͣ obumbrationẽ qͣndã
u̾ͥtutis eẽ diuinȩ. fert̾ enĩ eũ sponte
cõpositũ. ⁊ qͣnus d̃m eiꝰ haberi fateant᷑
auctorẽ: ita tam̃ fatent᷑ ut sine uolun¬
tate tpsiꝰ pcessisse ꝯfirment. sic̃ ex corꝑe
umbrã. uel ex luce fulgorẽ. Uolensitaq
huiꝰmodi errorẽ ꝓpħa corrig̾e̾: hac u̾boꝵ
subtilitate potius usus est dicens. In
pͥncipio fecit ds. Id÷ ñ causã p̾stitit
ut ẽet solũ: s fecit ut bonꝰ utilẽ. ut
sapiens optimũ. ut potens maximũ.
Cum enĩ dic̃ qr fecit. qͣndã sine dubio
declarat artificẽ. qͥ singłoꝵ cõpositione
menbroꝵ. ꝑ omĩa ꝯuenientẽ sibimet
& ꝯgruũ formauit mundũ. Inpͥnci

Expanded text:
Quamvis nonnulli eorum qui vana opinione Quamvis nonnulli eorum qui vana opinione praeventi sunt, sempiternum mundum cum Deo esse dicentes, nullo modo ab ipso factum concesserunt, sed tanquam obumbrationem quamdam virtutis esse divinae. Ferunt enim eum sponte compositum, et quamvis Deum ejus haberi fateantur auctorem; ita tamen fatentur, ut sine voluntate ipsius processisse confirment, sicut ex corpore umbram, vel ex luce fulgorem. Volens itaque hujusmodi errorem propheta corrigere, hac verborum subtilitate potius usus est dicens: In principio fecit Deus, id est non causam praestitit ut esset solum, sed fecit ut bonus utilem, ut sapiens optimum, ut potens maximum. Cum enim dicit: Quia fecit, quemdam sine dubio declarat artificem, qui singulorum compositione membrorum, per omnia convenientem sibimet et congruum formavit mundum. In princi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tes planiꝰ exponentes dixerunt sũma¬
tim fecit łs. id est breui subitoq Igit᷑
suꝑ pͥnetpio. pauca de multis hactenꝰ
appellant᷑. alie ꝯtẽplatoriȩ. ⁊ ꝯtẽplato¬
riarũ qͥd̾em finis est sola m̃tis intentio.
negocialiũ autẽ motꝰ ipse corporis. qͥ
cum desierit. nichil reliqͥ est nec ult᷑
uisentib demonstrant᷑. Nlã saltationiᷤᷤ
⁊ cantuũ nullus exitꝰ est: s insemet¬
tpsã oꝑatio tota consumit᷑. Inartib
uero factricib etiãsi labor. actusq ces¬
sauerit. manifestũ tamen ẽ opꝰ earũ.
rit. ratio tam̃ artis ipsiꝰ apparet. Possu¬
mꝰq dde oꝑe ꝯspecto ꝑiciã cuꝰq artificis
admuari. E rgout certũ fieret qͣ mundꝰ
arte ꝑfectus ẽ qͥ cunctoꝵ uisib habet᷑
expofitus qͣtinus ꝑ eũ fabricatoris sui
sapientia nosceret᷑: non alia uoce moy¬
sesusus est: s dix̃. In pͥncipio fecit ds.
slon construxit aut cõposuit. s fecit.

Expanded text:
rpretes planius exponentes, dixerunt: Summarpretes planius exponentes, dixerunt: Summatim fecit Deus, id est brevi subitoque. Igitur super principio pauca de multis hactenusappellantur, aliae contemplatoriae, et contemplatoriarum quidem finis est sola mentis intentio, negotialium autem motus ipse corporis: qui cum desierit, nihil reliqui est, nec ultra videntibus demonstratur. Nam saltationis et cantuum nullus exitus est: sed in semetipsam operatio tota consumitur. In artibus vero factricibus, etiamsi labor actusque cessaverit, manifestum tamen est opus earum, rit, ratio tamen artis ipsius apparet, possumusque de opere conspecto peritiam cujusque artificis admirari. Ergo ut certum fieret quia mundus arte perfectus est, qui cunctorum visibus habetur expositus, quatenus per eum fabricatoris sui sapientia nosceretur: non alia voce Moyses usus est, sed dixit: In principio fecit Deus. Non construxit aut composuit, sed fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
templem᷑. sic̃ dic̃ apłs. qr inuisibilia
eiꝰ amundi cõpositione ꝑ ea quȩ facta
st̃ intellecta ꝯspiciunt᷑. fortassis autẽ
ꝓpter celeritatẽ creaturȩ qͦ sine ullo mo¬
mento tẽporis ẽ ꝯstructa dictũ ẽ: in
pͥncipio fec̃. qm̃ indiuidua quedã res
est. ⁊ indistincta pͥnciptũ Sic̃ enĩ ini¬
ciũ uie necddũ uia est. & iniciũ domus.
nectũ domꝰ est. sic ⁊ temporis inicium
necdũ plenũ tempꝰ est: sed nec exigua
pars temporis. Qd̾ si repugnans forte
qͥspiã pͥnctpiũ dixerit ẽẽ tempꝰ. sciat
hoc eẽ diuisurũ in multiplices portioneᷤ.
iã est in pͥmã mediã ⁊ extremã. Erinci¬
piũ autẽ pͥncipii querere: ridicłm pe¬
nitus ⁊ ineptũ est. & qͥdiuidit pͥnci¬
ptũ. duas necessario faciet ꝓuna par
fuerit. in duas sine dubio scindit᷑ por¬
tiones Ergo ut doc̾em᷑ simul cũ deruo¬
luntate mundũ sine tẽpore substitisse.
ixit. In pͥncipio fecit. Quã rẽ certiint̾¬

Expanded text:
invisibilia ejus, a mundi compositione per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Fortassis autem propter celeritatem creaturae, quae sine ullo momento temporis est constructa, dictum est: In principio fecit; quoniam individua quaedam res est, et indistincta, principium. Sicut enim initium viae necdum via est, et initium domus, necdum domus est: sic et temporis initium, necdum plenum tempus est; sed nec exigua pars temporis. Quod si repugnans forte quispiam principium dixerit esse tempus, sciat hoc esse divisurum in multiplices portiones, id est in primam, mediam et extremam. Principium autem principii quaerere ridiculum penitus et ineptum est. Et qui dividit principium, duas necessario faciet pro una plud quod divisum fuerit, in duas sine dubio scinditur portiones. Ergo ut doceremur simul cum Dei voluntate mundum sine tempore substitisse, dixit: In principio fecit. Quam rem certi inte
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipia celo. terre. mariq consebunt
sleq enĩ sciebant dic̾e. Inpͥncipio fect
d̾s celũ &e t̾rã. Propt̾ea fine moderamin
& gubnatione fortuitoq casu agi &
ferri omĩa. infite sibi impietatis decdͥ¬
tierrore dixert̃. Qd̾ ne nos qͦq paterem̃.
pͥmis statĩ suȩ narrationis elogusme¬
dificationis expositor dei cõmemoratie¬
ne senfus nr̃os illuminans clixit. In
pͥnctpio fecit. Quã bonꝰ ordo. Prmcpuõ
ptino posuit. ut non ingenitũ q da
mundũ arbitrarent᷑. Demde fubdid
qr fecit. ut ostendderet qi creature oyꝰ
pars etigna uirtutis ẽ conditoris. Nans
sic figulꝰ uasis deformatis nec artẽ pot̃
amitt̾e nec utucẽ: sic opifex rerũ don
uni facture sufficientẽ potentiã poslida
s infinitate pociꝰ excedens solomom̃to
ꝓprie uoluntatis magnitudinẽ eoꝵ a
cernunt᷑ exstruxit. Qd̾si & pͥncipiũ mi¬
dus habet & factꝰ est. quere qͥs illi dedi

Expanded text:
nt. Neque enim sciebant dicere: In principio fecit Deus coelum et terram: propterea sine moderamine, et gubernatione, fortuitoque casu, agi et ferri omnia, insito sibi impietatis decepti errore, dixerunt. Quod ne nos quoque pateremur, primis statim suae narrationis elogiis mundi fabricationis expositor, Dei commemoratione sensus nostros illuminans, dixit: In principio fecit Deus. Quam bonus ordo principium primo posundum arbitrarentur. Deinde subdidit, quia fecit: ut ostenderet quia creaturae opus, pars exigua virtutis est conditoris. Nam sicut figulus, vasis deformatis, nec artem potest amittere, nec virtutem: sic opifex rerum Deus, non uni facturae sufficientem potentiam possidens, sed infinitate penitus excedens, solo momento propriae voluntatis, magnitudinem eorum quae cernuntur exstruxit. Quod si et principium mundus habet, et factus est; quaere quis illi dedi
Abbreviated transcription (Latin):
relaegata. ⁊ illi motui fubiecta qͥ ad ortꝰ
obitusq ꝑducit. ⁊ ex nat᷑a temꝑis conti¬
net᷑ cognatã ꝓprietatẽ reb mutabilibꝰ
possid̾ente: hinc. ⁊sequent̾ relator exors
est. manifeste de mundi ꝯstructione
nos edocens. inpͥncipio fecisse d̾m. Erm¬
cipiũ autẽ est qͦd adtempꝰ ꝑtinet. ñ qͦd
ad antiqͥtatẽ respicit quȩ ẽ om̃ib reb
ant̾ior. Ergo ñ scd̃m eã dixit. inpͥncipio
fecit d̾s. s post illa inuisibilia & intel¬
lectibilia. iniciũ gen̾ationis eoꝵ qͦ cer¬
nunt᷑ sensuq cõp̾hendunt᷑ enarrat.
Dicit᷑ qͥd̾e pͥncipiũ ⁊ pͥma motio. sic̃ pͥn¬
cipiũ recti itineris ẽ iusta fac̾e. ex iustis¬

Expanded text:
ecta, qui ad ortus obitusque perducit, et ex natura temporis continetur, cognatam proprietatem rebus mutabilibus possidente. Hinc consequenter relator exorsus est, manifeste de mundi constructione nos edocens, in principio fecisse Deum. Principium autem est quod ad tempus pertinet, non quod ad antiquitatem respicit, quae est omnibus rebus anterior. Ergo non secundum eam dixit In principio fecit Deus, sed post illa invisibilia et intellectibilia initium generationis eorum quae cernuntur, sensuque comprehenduntur, enarrat. Dicitur quidem principium, et prima motio: sicut principium recti itineris est justa facere
Abbreviated transcription (Latin):
mantib qͣ in eo st̃ ꝯgenerata dinoscit᷑.
ea qͥ sẽꝑ urget᷑ & effiuit. finẽq neqͣqͣ ꝑci¬
cimus. cuiꝰ pars qͦ emensa ẽ non uidetur.
qͣ autẽ uent᷑a est necdũ affuit. quȩ uero
p̃sto est anteꝗͣ. sensui nr̃o notescat elabit᷑
T̃alis etiã nat᷑a gignentiũ ẽ: aut crescns
uidelicet aut decrescens. cuiꝰ stabilitas
⁊ fundatio nichil ht̃ certi. Par fitit gͦ
animantiũ arbustoꝵq corꝑa tanqͣm¬

Expanded text:
mantibus quae in eo sunt, congenerata dignoscitur: mantibus quae in eo sunt, congenerata dignoscitur: eaque semper urgetur, et effluit, finemqcimus, cujus pars quae emensa est non videtur, quae autem ventura est necdum adfuit, quae vero praesto est, antequam sensui nostro notescat, elabitur? Talis etiam natura gignentium est, aut crescens videlicet, aut decrescens: cujus stabilitas et fundatio nihil habet certi. Paria fuerunt ergo animantium arbustorumque corpora, tanq
Abbreviated transcription (Latin):
s inaudita relicta ẽ. ꝓpt̾ea qͦd abhis qͥ im¬
buebant᷑ ꝓpt̾ sensꝰ paruitatẽ facile. ꝯpre¬
hendi ñ pot̾at. erat antiqͥssima creat᷑e
ordinatio illis quȩ extͣ mundũ sunt
apta uirtutib. orta sine tẽpore sẽpiter
rationabiles inuisibilesq dico naturas.
&& onintũ intellectibiliũ decorationẽ.
quȩ capacitatẽ nĩȩ m̃tis excedunt. quoꝵ
nec uocabula reꝑire possibile ẽ. Hec sub¬
stantiã iiuisibilis mundi repleuisse sci¬
endũ est: sic̃ docet nos paulꝰ dicens.
Quia intpso creata sunt omĩa. siue uisi¬
bilia siue inuisibilia. siue throni. siue
dñationes. siue pͥncipatꝰ siue potestates.
siue uͥtutes siue angłoꝵ miliciȩ seu ar¬
changłoꝵ ꝯuentꝰ Cũ uero necẽẽ erat suꝑ¬
duci reb hc̃ mundũ qͥ est p̾cipue casti¬
gatio & doctrina humanoꝵ animoꝵ.
deinde cunctis quȩ oriunt᷑ ⁊ occidunt
oportunũ domiciliũ. tẽ etiã decursio
temporis simul cũ ipso mundo & ani¬

Expanded text:
naudita relicta est: propterea quod ab his qui imbuebantur propter sensus parvitatem, facile comprehendi non poterat. Erat antiquissima creaturae ordinatio; illis quae extra mundum sunt, apta virtutibus, orta sine tempore, sempiternRationabiles, invisibilesque dico naturas, et omnium intellectibilium decorationem, quae capacitatem nostrae mentis excedunt, quorum nec vocabula reperire possibile est. Haec substantiam invisibilis mundi replevisse sciendum est, sicut docet nos Paulus dicens: Quia in ipso creata sunt omnia, sive visibilia, sive invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, seu virtutes , seu angelorum militiae, seu archangelorum conventus. Cum vero necesse erat superduci rebus hunc mundum, qui est praecipue castigatio, et doctrina humanorum animorum, deinde cunctis quae oriuntur et occidunt, opportunum domicilium: tunc etiam decursio temporis, simul cum ipso mundo, et ani
Abbreviated transcription (Latin):
sapientie timor dni. & enĩ tanꝗͣ. muni¬
mentũ ⁊ fulcim̃tũ qͦddã ad fidei firm¬
tatẽ. p̃fert᷑ sẽꝑ cũ timore religio. S &
structibiliũ oꝑũ pͥma pars pͥncipiũ
nuncupat᷑: sic̃ sapientia beseleel erga
tab̾nacłi decꝰ. Actitũ qͦq fit plerũq

Expanded text:
sapientiae timor Domini . Etenim tanquam munimentum et fulcimentum quoddam ad fidei firmitatem, praefertur semper cum timore religio. Sed et structibilium operum prima pars principium nuncupatur: sicut sapientia Beselehel erga tabernaculi decus. Actuum quoque fit
Abbreviated transcription (Latin):
culũ ciu̾dã custodie figens uen̾abile m
di nom̃ inseruit dicens. In pͥncipio fe
d̾s. Igit beata nat᷑a & opulenta boni
ailectissimaq cunctis rationẽ habentibꝰ
acnimtũ carissima pulcͥtudo. pͥnceps om¬
nũ quȩ st̃. fons uite. intellectibile nom̃.
inaccessibilis sapientia: ipse fec̃ inpͥncipio
celũ & t̾rã. Non gͦ infecta eẽ uel inꝓuida
qͥuident᷑ opineris ohõ: nec qi cutũtedis¬
currunt ea quȩ mouent᷑ in cȩlo. nec qͦd
ipsiꝰ circuli micrũ nr̃o sensui cõphensi¬
bile ñ habet᷑. iccuco sine pͥncipio eẽ uer¬
tibiliũ corpoꝵ nat᷑a credenda ẽ. Neq enĩ
obis iste idest planũ hoc rotundũq sche¬
ma qͦd sub uno puncto itinet᷑. qr nr̃m
diffugit intellectũ. nec unde cepit aut
quo recid̾it possumꝰ inuenire. obhoc etiã
non eẽ cõpositũ debemꝰ asserere. aut qr
sensus omĩo nros elabit᷑. i deo reu̾a minꝰ
aliunde cepisse putabit᷑: sic & tu ñq in
semetipsa ferunt᷑ ea quȩ uoluenda cir¬

Expanded text:
usdam custodiae figens, venerabile mox Dei nomen inseruit dicens: In principio fecit Deus. Igitur beata natura, et opulenta bonitas, dilectissimaque cunctis rationem habentibus, ac nimium carissima pulchritudo, princeps omnium quae sunt, fons vitae, intelligibile lumen, inaccessibilis sapientia, Ipse fecit in principio coelum et terram. 3. Non ergo infecta esse vel improvida quae videntur opineris, o homo; nec quia circum te discurrunt ea quae moventur in coelo, nec quod ipsius circuli initium, nostro sensui cobile non habetur, idcirco sine principio esse vertibilium corporum natura credenda est. Neque enim orbis iste, id est, planum hoc rotundumque schema, quod sub uno puncto continetur, quia nostrum diffugit intellectum, nec unde coeperit, aut quo reciderit possumus invenire: ob hoc etiam non esse compositum debemus asserere, aut quia sensus omnino nostros elabitur, ideo revera minus aliunde coepisse putabitur. Sic et tu non quia in semetipsa feruntur ea quae volvenda cir
Abbreviated transcription (Latin):
eos qͥ docent᷑ utiliꝰ eẽ censemꝰ speciatim
figurare p̃ceptũ. Euidit d̾s qr lux bo
nũ aconditore m̃uerit: licet diuma
ũba nr̃os paria ocłos de illa iudicare
cõpellant Nlã sermo ñ sufficit expli¬
care. qͣntũ sensus aciei p̾ueniens at¬
testat᷑. Si enĩ pulchritudo corporea
ex menbris int̾ se rite cõposicis ⁊ exeo¬
loris uenustate format᷑. quomͦ lucẽ cu¬
ius nat᷑a simplex ẽ sibiq ꝑ omĩa si¬
milis plena p̃dicatione qͦd bona sit
possumꝰ explicare: Ita enĩ ⁊ aurũ bo¬
nũ ddicimꝰ. non qr bene oꝑatu ẽ. sec
qr coloris sui magna nobis oblectam¬
ta largit᷑. Similit᷑ etiã stella quȩ uo¬
citat᷑ antifer omniũ syderũ pulcher
dit obtutib. huimodi gͦ deitestimo¬
nrũ non adhoc solũ respicit qͦd ꝑ se bo
na est ⁊ iocunda c̾nentib s etiã ꝓpt̃
utititatẽ qͥ post modũ exea fuit colla¬
ta mortalib bonã dixit. E separauit
as int̾ lucẽ ⁊ tenebras: id est incõiix¬

Expanded text:
eos qui docentur utilius esse censemus, speciatim figurare praeceptum. Et vidit Deus quia lux bonnium a Conditore meruerit? Licet divina verba nostros paria oculos de illa judicare compellant, nam sermo non sufficit explicare quantum sensus aciei praeveniens attestatur. Si enim pulchritudo corporea ex membris inter se rite compositis, et ex coloris venustate formatur, quomodo lucem cujus natura simplex est, sibique per omnia similis, plena praedicatione quod bona sit, possumus explicare? Ita enim et aurum bonum dicimus, non quia bene operatum est, sed quia coloris sui magna nobis oblectamenta largitur. Similiter etiam stella quae vocitatur Antifer, omnium siderum pulcherrdit obtutibus. Hujusmodi ergo Dei testimonium, non ad hoc solum respicit quod per se lux bona est et jucunda cernentibus, sed etiam propter utilitatem quae postmodum ex ea fuit collata mortalibus, bonam dixit. Et separavit Deus inter lucem et tenebras, id est incommix
Abbreviated transcription (Latin):
potĩ leuit alii. scdłm testimoniũ ipsiꝰ
ani. q si fuerit ꝓpħa qͥ ur̃m dño xͥe.¬
ꝑuisũ ei cognoscar. & ꝑsominti loqͣe
sed nonita ut famulus meus moy ses
qmomĩ domo mea fidelis est. Ore ados
colloqͣr ei inspecie & non ꝑfiguram.
hicitaq qͥ inpoctundis presentibus
dei spestib angelis fuerat coequatꝰ.
quȩ auscultauit adeo disserit nobis.
asione humanȩ sapientiȩ. s mnꝓba¬
tissimis spntalis doctrine sermonib.
quoꝵ finis non audientiũ laus est.
sed̃ discentiũ salus. Inpͥncipio fecit
as celũ & terrã. Retardat gͥ sermonẽ
meũ mentis admiratio. cogitans qͥd
pͥmũ dicam uel unde capiã narratio¬
nis exordiũ. Arguam ne uanitatem
scłariũ. aut nr̃oꝵ potiꝰ predicẽ ueri¬
tatẽ. Nlurima suꝑ rerũ natura gre

Expanded text:
potius licuit alii, secundum testimonium ipsius potius licuit alii, secundum testimonium ipsius Dei: Quia si fuerit pisum ei cognoscar, et per somnium loquar: sed non ita famulus meus Moyses, qui in omni domo mea fidelis est. Ore ad os colloquar ei: in specie, et non per figuram . Hic itaque qui in potiendis praesentibus Dei conspectibus, angelis fuerat coaequatus: quae auscultavit a Deo disserit nobis. asione humanae sapientiae, sed in probatissimis spiritalis doctrinae sermonibus, quorum finis non audientium laus est, sed discentium salus. 2. In principio fecit Deus coelum et terram . Retardat igitur sermonem meum mentis admiratio: cogitans quid primum dicam, vel unde capiam narrationis exordium, arguamne vanitatem saecularium, aut nostrorum potius praedicem veritatem? Pluri
Abbreviated transcription (Latin):
his quȩ dicta st̃ adducem᷑. Moysesitaq
est editor. huiꝰce scripturȩ. Moyses ille.
qͥ ꝑhibet᷑ uenustꝰ apud d̾m fuisse cu̾
adhuc mat̾nis ubib inhiaret. quẽ
ad optauit filia pharaonis. ẽ regio
cultu lib̾aliter educauit. philosophis
egyptioꝵ eruditioni eiꝰ magistͥs adhi¬
bitis. qͥ fastũ tyrannidis exharuit. &
ad humilitatẽ suoꝵ ciuiũ se conu̾tit.
contentꝰ afflictari potiꝰ cũ ppło dei qͣm
fructũ peccati caꝑe temꝑalẽ: qui amo¬
rẽ iusticie de ipsa natura sortitꝰ est. qͥp¬
pe qͥ priusꝙͣ plebis acciꝑet pͥncipatũ.
ꝓpt̾ odtũ neqͥtie naturale. usq ad necẽ
uidet᷑ imꝓbos ꝑsecutꝰ. Qui abhis effuga¬
tus est quib ipse fuarat opitulatꝰ. qui
libentissime tumultib egypti derelic¬
tis ad ethiopiã ꝓfectus est. ibiq cet̾oꝵ
ȩtatis agens annũ. uidit dđ̃m ut erat
homini tud̾e possibile ⁊inmo ut uenitui

Expanded text:
his quae dicta sunt adducemur. Moyses itaque his quae dicta sunt adducemur. Moyses itaque est editor hujusce scripturae, Moyses ille qui perhibetur venustus apud Deum fuisse, cum adhuc maternis uberibus inhiaret, quem adoptavit filia Pharaonis, et regio cultu liberaliter educavit, philosophis Aegyptiorum eruditioni ejus magistris adhibitis , qui fastum tyrannidis exhorruit, et ad humilitatem suorum civium se convertit, contentus afflictari potius cum populo Dei, quam fructum peccati capere temporalem. Qui amorem justitiae de ipsa natura sortitus est, quippe qui priusquam plebis acciperet principatum, propter odium nequitiae naturale, usque ad necem videtur improbos persecutus. Qui ab his effugatus est, quibus ipse fuerat opitulatus: qui libentissime tumultibus Aegypti derelictis, ad Aethiopiam profectus est, ibique caeterorum aetatis agens annum, vidit Deum, ut erat homini videre possibile, imo ut nemini
Abbreviated transcription (Latin):
pilogos deemni causa rapies & raxime quae nuiso¬
Tricor dim mouere posse conspexeris. Quitamen ero
abrouos dediu prose quendi Nam lacrimis conpra¬
ti sunt quibus naibilcitius arescit. Scire autẽ debes haor inb
fere ofieno caput esee artis decere ques sercer. Nmedioca¬
substantie. Qualis gͥ auditus dignus
sit magnitudine relatoꝵ. uel quẽad¬
modũ instructus cẽ debeat animus
ad rerũ eiusmodi ꝑceptionẽ: Nmirũ
qͥ uicus carnalib est ininiinis. & erum¬
nis minime scłarib offtiscatꝰ. qͥnetiã
laboriosꝰ & sollers. & omĩa circũspectanᷤᷤ.
ut meritã dei notionẽ posfit attrahere.
Sed anteqꝙͣ de u̾boꝵ subtilitate disceptemꝰ
& ꝑscrutem᷑ qͣnta sit harũ uocũ signifi¬
catio: cogitemꝰ qͥs est qͥ nos affatur. Nã
licet altitudinẽ cordis historici ñ ualea¬
mus atting̾e. ꝓpt̾ inbetillitatẽ nr̃i ui¬
delicet intellectꝰ: at tam̃ prerogatrua
loquentis inspecta. ultro ad sentiendũ

Expanded text:
pilogos de omni causa rapies, et maxime quae misericordiam movere posse conspexeris: qui tamen erunt breves nec diu prosequendi: nam lacrimis comparati sunt, quibus nihil citius arescit. Scire autem debes in omnibus fere officiis caput esse artis, decere quod facias. Hosubstantiae. Qualis igitur auditus dignus sit magnitudine relatorum, vel quemadmodum instructus esse debeat animus, ad rerum ejusmodi perceptionem! nimirum qui vitiis carnalibus est immunis, et aerumnis minime saecularibus obfuscatus, quin etiam laboriosus et solers, et omnia circumspectans, ut meritam Dei notionem possit attrahere. Sed antequam de verborum subtilitate disceptemus, et perscrutemur quanta sit harum vocum significatio, cogitemus quis est qui nos affatur. Nam licet altitudinem cordis historici non valeamus attingere propter imbecillitatem nostri videlicet intellectus: attamen praerogativa loquentis inspecta, ultro ad consentiendum
Abbreviated transcription (Latin):
tradita st̃ declarat᷑. In pͥncipio fecit
ds crlũ & t̾rã. Omĩa qͦ ex tẽpore ceꝑunt.
necẽe ẽ tp̃re t̾minari. Si est iniciũ tem¬
porale. de fine ñ dubites. Geometrica
⁊ arithmetica disciplina. cõmenticieq
scͥpturȩ. ⁊ fabulosa astrologia. id est oc¬
cupatissima uanitas. ad qualẽ termi
nũ ꝯcludenda est: cũ hi qͥ circa memo¬
ratarũ rerũ indaginẽ uacauerunt.
coct̃nũ creatori omntũ deo uisibilẽ hẽ
mundũ ẽẽ ꝓnunciãt. ad illiꝰ głam referen¬

Expanded text:
ta sunt declaratur. In principio fecit Deus coelum et terram. Omnia quae ex tempore coeperunt, necesse est tempore terminari. Si est initium temporale, de fine non dubites. Geometrica et arithmetica disciplina, commentitiaeque scripturae, et fabulosa astrologia, id est occupatissima vanitas. Ad qualem igitur terminum concludenda est, cum ii qui circa memoratarum rerum indaginem vacaverunt, coaeternum creatori omnium Deo, visibilem hunc mundum esse pronuntiant
Abbreviated transcription (Latin):
quantitatem : Abs tracta en ĩ quantitas dicitur : quã in¬
tellectu amateria separantes. uel ab aliis accidentibus
ut .ẽ par : in par : uel alia huiuscemodi insola ratiocina¬
tione tractamus:
Diuinalis dicitur: quando. aut ineffabilem naturã dĩ
aut spiritales creaturas ex ali qua parte. profundissima qua¬
litate disserimus:
rithmetica ẽ disciplina quantitatis. ñumerabilis secundũ se:
Musica .ẽ. disciplina quae denumeris loquitur : quia aliquid
sunt his qui inueniuntur insonis:
figuras contemplatur omnes : & habitudines stillarum:
circase. & circa terrã inda gabiliratione per currit:
Ac tualis dicitur quae res. prae positas operationibus suiss
explicare contendit :
Moralis dicitur . Perquam mos uiuendi honestus appe¬
titus : Et instituta ad uir tutem tendentia praeparantur
Dis pensatiua dicitur domesticarũ rerũ sapienter
ordo dis positus:
Ciuile dicitur . per quod totius ciuitatis amministratur

Expanded text:
quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam inquantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus, ut est par, impar, vel ab aliis hujuscemodi quae in sola ratiocinatione tractamus. Diuinalis dicitur, quando aut ineffabilem naturam Dei aut spiritales creaturas ex aliqua parte profundissima qualitate disserimus. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Musisunt his, qui inveniuntur in sonis.figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione pActualis dicitur, quae res praepositas operationibus suis explicare contendit. Moralis dicitur, per quam mos uiuendi honestus appetitur, et instituta ad uirtutem tendentia praeparantur. Dispensatiua dicitur domesticarum rerum sapienter ordo dispositus. Ciuilis dicitur, per quam totius ciuitatis amministratur
Abbreviated transcription (Latin):
hilo sophia est diuinarum huma narũ que rerũ inquan¬
tum homini possibileest probabilis scientia. Aliter philo¬
sophia est : ar sartium & disciplina disciplinarũ
Rursus phylosophia ẽ. meditatio mortis quod magis con¬
uenit chriscianis qui saeculi ambitione calcata conuersa¬
tione disciplinabilis similitudine futurae patrae uiunt:
sicut dicit a postolus : in carne en ĩ ambulantes : Non secundũ
carnem militamus : et alibi conuersatio nr̃a incaelis est :
Inspectiua dicitur : qua super gressi uisibiliã dediuinis ai¬
quid & caelestibus contemplamur ea quae mente solũ mo¬
do contuemur: q̃nm̃ corporeũ super grediuntur as pectũ:
Naturalis dicitur ubiunius cuiusque rei natura discuti¬
tur : quia nihil contranaturã generatur inuitã sed unũ¬
quod que his usibus deputatur : inquib: acreatore pro¬
ductum est:
Nisi forte cumuoluntate dĩ aliqđ miraculũ ꝓuenire monstret
Doc trinalis dicitur scientia quae abstractã considerat¬

Expanded text:
hilosophia est diuinarum humanarumque rerum, in quantum homini possibile est, probabilis scientia. Aliter, philosophia est ars artium et disciplina disciplinarum. Rursus, philosophia est meditatio mortis: quod magis conuenit Christianis qui, saeculi ambitione calcata, conuersatione disciplinabili similitudine futurae patriae uiuunt, sicut dicit Apostolus: In carne enim ambulantes, non secundum carnem militamus, et alibi Conuersatio nostra in caelis est. Inspectiua dicitur, qua supergressi uisibilia de diuinis aliquid et caelestibus contemplamur, eaque mente soludo contuemur, quantum corporeum supergrediuntur aspectum. Naturalis dicitur, ubi uniuscujusque rei natura discutitur: quia nihil contra naturam generatur in vita, sed unumquodque his usibus deputatur in quibus a Creatore productum est, nisi forte cum voluntate divina aliquod miraculum provenire monstretur. Doctrinalis dicitur scientia
Abbreviated transcription (Latin):
Ista iugiter procedit inforũ: illa requirit rarissi mos
studiosos haec fraequentes. Et populos: sed prius quã
de syllogismis dicamus . Vbi totius dialecticae uti¬
litas &uirtus ostenditur. Oport& de eius initus
quasi quibus dã elementis. pauca disserere : ut sicut
ẽ. ama ioribus distinctus ordo Ita & nostrae dispo¬
sitionis currat intentio
Consuetudo itaque. est doctorib: phylosophiae. ante¬
quã ad isa gogenueniant ex ponendã diuisionem
phylo sophiae paucis attingere: quam nos quoque seruan¬
tes : prae senti tempore non inmerqto credimus intimandã :
PHIIO SO PHIA DIUID TR¬

Expanded text:
ista iugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos ista iugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos studiosos, haec frequenter et populos. Sed priusquam de syllogismis dicamus, ubi totius dialecticae utilitas et uirtus ostenditur, oportet de eius initiis quasi quibusdam elementis pauca disserere, ut sicut est a maioribus distinctus ordo, ita et nostrae dispositionis currat intentio. Consuetudo itaque est doctoribus philosophiae, antequam ad Isagogen ueniant exponendam, diuisionem philosophiae paucis attingere; quam nos quoque seruantes praesenti tempore non immerito credimus intimandam. Philosophia diuidit
Abbreviated transcription (Latin):
IAIETICANPRIPBILOSOPHIIN
dictionum suarum quidem argumentationi¬
bus habuerunt Nontamen Adartis redixere
peritiam: postquos aristo telis ut fuit doctrinarũ
omnium diligens inquisitor ad regulas quasdã huius
doctrinae argumenta ꝑduxit : quae prius subcestis
praeceptionibus non fuerunt: hic libros faciens ex qui¬
sitos : grecorum scholam multi plici laude decorauit :
quem nostrinon ꝑ ferentes diutius alienum trans¬
latum expositum quaero manae eloquentiae contuler̃:
Dia lecticam uero & rethoricam: uarro. innouem
disciplinarum libris: talisimilitudine definiuit: Dia¬
lectica & rethorica est quod in manuhominis pug¬
nus astrictus : & palma ditensa: illa breui oratione
argumenta concludens :¬
sta facundiae campor. copiososer mone discurrens:
Illa uerba contrahens ista distendenr: Dia lectica si¬
quidem ad disserendas res acutior rethorica adilla
quaenititur docenda facundior: illa ad scholas non¬
num quam uenit:

Expanded text:
ialecticam primi philosophi in dictionum suarum quidem argumentationibus habuerunt, non tamen ad artis redegere peritiam. Post quos Aristoteles, ut fuit disciplinarum  ed., doctrinarum omnium diligens inquisitor, ad regulas quasdam hujus doctrinae argumenta perduxit, quae prius sub certis praeceptionibus non fuerunt. Hic libros faciens exquisitos, Graecorum scholam multiplici laude decoravit; quem nostri non perferentes diutius alienum, translatum expositumque Romanae eloquentiae contulerunt. Dialecticam uero et rethoricam Varro in nouem Disciplinarum libris tali similitudine definiuit: 'Dialectica et rethorica est quod in manu hominis pugnus astrictus et palma distensa,' illa breui oratione argumenta concludens, ista facundiae campos copioso sermone discurrens, illi uerba contrahens, ista distendens. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior, rethorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnunquam uenit,
Abbreviated transcription (Latin):
omNe
IusTum
ecundus modus primae figurae conficitur. Exun uensli
Cabmegatiua &uniuersali affir matiua. habens conclu¬
sionem uniuer saliter hoc modo
Nu¬

Expanded text:
Omne justum Secundus modus figurae primae conficitur ex universali abnegativa et universali affirmativa, habens conclusionem universaliter, hoc modo: Nu
Abbreviated transcription (Latin):
ritis. communiter quidem argumenta praestare. Sed
quando aliquid specialiter probant ad rethores poetas
iuris peritosque pertinent. Quando uero generaliter dispu¬
tant addialecticos ad tenere manifestumest. mirabile
plane genus operis. Inunum potuisse collegi. quid quid mno¬
bilitas acuarietas humanae mexitis in sensibus ex quiren¬
dis perdiuersas causas poterat inueniri. Conclusit liberũ
acuoluntarium intellectum . Nam quocumque se uerterit
quas cumque cogitationes intrauerit In aliquid eorum quae prae¬
dicta sunt neces se est. Ut humanum cadat ingetuum. Prima figu¬
ra modus hab& quattuor quiuniuer saliter uel particulari¬
ter ad firmatiua. ut ab negatiua concludent. Secunda idem
quattuor modus qui ab negatiua concludent : Siue uniuersali¬
ter siue pasticulariter Tertia figura modus hab& sex qui
ad firmatiuae Uel adinegatiuae sed pasticulares faciunt conclu¬
sones er go primnue figurae medus primis est. qlui ofentur ex

Expanded text:
ritis communiter quidem argumenta praestare; sed ritis communiter quidem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad rethores, poetas iurisperitosque pertinent, quando uero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile plane genus operis, – in unum potuisse colligi quicquid mobilitas ac uarietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diuersas causas poterat inuenire, – conclusit liberum ac uoluntarium intellectum; nam quocumque se uerterit, quascumque cogitationes intrauerit, in aliquid eorum, quae praedicta sunt, necesse est ut humanum cadat ingenium. ra modos habet quatuor, qui universaliter vel particulariter affirmativam vel negativam concludent. Secunda item quatuor modos, qui ab negativa concludent, sive universaliter sive particulariter. Tertia figura habet sex modos, qui affirmative vel negative, sed particulares facient conclusiones. Er
Abbreviated transcription (Latin):
ter fecit a parium comparatione siccicero itipsorenihil
inter esse utrum ipse consul in probis contionibus perniti¬
osis legibus. rempublicam uixit analius uixa repatiatur
Extrinsecus uero ad sumentur argumenta hae quas grȩci¬
a tec nos uocant. Id est in artificiales quod pertestimoniũ
ab aliqua externa resumitur ad faciendam fidem & pri¬
us aper sona Vt non qua liscumque sit sed illa quae testimo¬
nii pondus hab& ad faciendam fidem Sed & morum probi¬
tate deb& esse laudabilis anatura auctoritas. ẽ quae
maxima uistute consistit. et atem pore sint quae afferant. auc¬
toritatem Id est ingenium, Opis, Aetas, Furtuna -ars
usus Necessitas concursio rerum fortuitarum & adictis fac¬
tis que maiorum petitur fidis. Cum priscorumdieta facta¬
que morantur & ator mentis fidis praebitur. post quȩ
nemo creditur uelle mentiri. memoriae quoque condendũ
ẽ topicam o ratoribus dialecticis poetis. & iuris. pe¬

Expanded text:
terfecit. A parium comparatione; sic Cicero, in Pisone nihil terfecit. A parium comparatione; sic Cicero, in Pisone nihil interesse, utrum ipse consul improbis concionibus, perniciosis legibus rempublicam vexet, an alios vexare patiatur. Extrinsecus vero assumentur argumenta haec quae Graeci ἄτεχνα vocant, id est inartificialia, quod testimonium ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem; et prius. A persona, ut non qualiscunque sit, sed illa quae testimonii pondus habet ad faciendam fidem, sed et morum probitate debet esse laudabilis. A natura auctoritas est, quae maxima virtute consistit; et a tempore sunt, quae afferant auctoritatem, id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas, concursio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum priscorum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur uelle mentiri. Eest, topica oratoribus, dialecticis, poetis et iurispe
Abbreviated transcription (Latin):
riculo liberatus sed &iam honore am plissimoditatus
Arguitur domisuae. Teinter ficere uoluisse a causis
argumentum est quando ex consuetudine communires
quae tractatur fieri potuisse conuincitur. ut interentio ego non¬
nibnl ueritus sumdudum absteda bene faceris quod uulgus seruo¬
rum sol & dolis. ut me deluderis: Ab effectis ducitur argumen¬
tum. cum ex his quae facta sunt aliquid ad probatur. ut inuergilio
degeneris animostimor arguit. Namtimor est causa. Aut di¬
gener sit animus quod timoris effectum .ẽ. A conparatione
ar gumentum ducitur . quando per conlatione ꝑsonarum
siue causarum sententiae ratio confirmatur. et ama iori
aratione hoc modo Vt in uergilio tu potes unianimus ar¬
mare in proelia fratres. ergo qui hoc in fratribus potest
quanto magis in aliis aminorum comparatione sicut publius
scipio pontificem maximum Tiberium grachum medio¬
criter laue factantem statum reipublice priuatos in¬

Expanded text:
riculo liberatus, sed etiam honore amplissimo ditatus, riculo liberatus, sed etiam honore amplissimo ditatus, arguitur domui suae te interficere voluisse. A causis argumentum est, quando ex consuetudine communi res quae tractatur, fieri potuisse convincitur; ut in Terentio: Ego nonnihil veritus sum dudum abs te, Dave, ne faceres Quod vulgus servorum solet, dolis ut me deluderes. Ab effectibus ducitur argumentum, Degeneres animos timor arguit. . . . . Nam timor est causa, ut dgener sit animus, quod timoris effectum est. A comparatione argumentum ducitur, quando per collationem personarum sive causarum, sententiae ratio confirmatur, et a majori ratione hoc modo, ut in Virgilio: Tu potest unanimes armare in praelia fratres. Ergo qui hoc in fratribus potest, quanto magis in aliis? A minorum comparatione; sicut Publius Scipio pontificem maximum Tiberium Gracchum non mediocriter labefactantem statum reipublicae privatus in
Abbreviated transcription (Latin):
illi quidederit damnum aut malum. A coniunctis autem fider
petitar argumenti. Cumque singula in firma sunt si coniu¬
gantur uimueritatis adsumunt. Ut qui accidit ut tenuis
ante fueris. Quid sicut auarus quid sicut audax. quid sicut
eius quioccisus est inimicus. Singula haecquia non suffici¬
unt . Idcirco congregataponuntur. ut ex multis iunctis
res aliqua confirmetur. Ab ante cedentibus argumen¬
tumest quando aliqua ex his. quae prius gesta sunt conpro¬
bantur. Ut cicero promelone cum non dubitauerit a peri¬
re quid cogitauerit uos potestis dubitare . quid fecerit. Prae¬
cessit enim praedictio ubi est argumentum. & secutũ est
factum A consequentibus uero argumentum est quando
positam remꝰ aliquid in eui tabilter consequitur. Ut si muli¬
er peperit cum uiro concubuit. Arepugnantibus argumen¬
tum est quando illud quod obicitur aliqua contrarietate
dis truitur. Ut cicero dicit . his igitur non modo ate pe¬

Expanded text:
illi qui dederit damnum aut malum? A conjunctis autem fides illi qui dederit damnum aut malum? A conjunctis autem fides petitur argumenti; cum quae singula infirma sunt, si conjungantur, vim veritatis assumunt; ut, quid accedit ut tenuis ante fuerit, quid si ut avarus, quid si ut audax, quid si ut ejus qui occisus est inimicus? Singula haec quia non sufficiunt, idcirco congregata ponuntur, ut ex multis junctis res aliqua confirmetur. Ab antecedentibus argumentum est, quando aliqua ex his quae prius gesta sunt comprobantur; ut Cicero pro Milone: Cum non dubitaverit aperire quid cogitaverit, vos potestis dubitare quid fecerit? Praecessit enim praedictio, ubi est argumentum, et secutum est factum. A consequentibus vero argumentum est, quando positam rem aliquid inevitabiliter consequitur; ut si mulier peperit, cum viro concubuit. A repugnantibus argumentum est, quando illud quod objicitur, aliqua contrarietate destruitur; ut Cicero dicit: Is igitur non modo a te pe
Abbreviated transcription (Latin):
udcieronis. Quod fecit ar gumeritum descendens agemene
adsoeciem N amcum omnium prouineiarum sotio t unigus
rationem diligenter habere debeatur Tum practupuas
si cibae iudices Abspecio argumenitum ducitus cumgenesio¬
ui quaestioni fidem species facit. Vt illud uergili auroro sio
os uaegus  de netrat lacede mona pastor quia plirous
pastor species est & si studille unus fecit. et ali hoc ereiun
peneraliter facere possint Asimili argumeretum est qiuen
dorebus aliquibus similia proferuntur Ut uer gilius sugee¬
rarelasihis Norinullum dextera frustra tor sert Icenduis¬
tulo steterunt que incorpore gra iumilia cis campis adif¬
serentia ar gu nuretunducitur quando per disfferentians
aliquae res separtortur Uergilius tiondio midis aequus
neccurrum cernis achylis a contrariis argumentum sumitur
Quando res discrepantes sibi m& opponuntur. Vt terentius
Nam siillum ob iurgis uitae qui auxilium tulit quid facies

Expanded text:
illud Ciceronis, quod fecit argumentum, descendens a genere illud Ciceronis, quod fecit argumentum, descendens a genere ad speciem: nam cum omnium provinciarum sociorumque rationem diligenter habere debeatis, tum praecipue Siciliae, judices. A specie argumentum ducitur, cum generali quaestioni fidem species facit; ut illud Virgilii: An non sic Phrygius penetrat Lacedaemona pastor? quia Phrygius pastor species est; et si istud ille unus fecit, et alii hoc Trojani generaliter facere possunt. A simili argumentum est, quando de rebus aliquibus similia proferuntur; ut Virgilius: Suggere tela mihi, nam nullum dextera frustra Torserit in Rutulos, steterintque in corpore Grajum Iliacis campis. A differentia argumentum ducitur, quando per differentiam aliquae res separantur; Virgilius: Non Diomedis equos, nec currum cernis Achillis. A contrariis argumentum sumitur, quando res discrepantes sibimet opponuntur; ut Terentius: Nam si illum objurges, vitae qui auxilium tulit, Quid facies
Abbreviated transcription (Latin):
iuratus N unc ducuntur argumenta. et ex his rebus
que quodam modum affectae sunt dequo quaeritur & ex
rebus aliis tracta noscuntur. Et sunt loca tredecim
Idest alia coniugata alia genere Alia forma generis
Idest speciae. Alia a similitudine alia adiferentia Alia
excontrario Alia a coniunctis Alia ab untecedentibus
Alia a consequentibus Alia are pugnantibus Alia a causis
Alia ab effectis Alia a conparatione minorum maionum ait
pariumn primoergo a coniugatis argumenotun ducaturi con¬
uefaita dicuntur cumndeclinatur a nominȩ & ftt uorbemute
ero uerrem dieo e uerris se prouinciam. uel nomeri auento
am laetrocin aridicitur latro. Aut nomer a pomine amere¬
uontius Iuceptio est a meretium Aut amantium. Agenere
argumento ese:. quando a regene rali aospeciem aliquondes¬
cendit Vt illud uer gili uarium & mutabile semper faemun
pntun & dido quodest species uaria & mutabilis esso. uel

Expanded text:
juratos? Nunc ducuntur argumenta et ex his rebus juratos? Nunc ducuntur argumenta et ex his rebus quae quodammodo affectae sunt ad id de quo quaeritur, et ex rebus aliis tractae noscuntur: et sunt loca tredecim, id est, alia a conjugatis, alia a genere, alia a forma generis, id est specie, alia a similitudine, alia a differentia, alia ex contrario, alia a conjunctis, alia ab antecedentibus, alia a consequentibus, alia a repugnantibus, alia a causis, alia ab effectibus, alia a comparatione minorum, majorum aut parium. Primo ergo a conjugatis argumentum ducatur. Conjugata dicuntur, cum declinatur a nomine, et fit verbum; ut Cicero Verrem dicit everrisse provinciam; vel nomen a verbo, cum latrocinari dicitur latro: aut nomen a nomine; ut Terentius: Inceptio est amentium, haud amantium. A genere argumentum est, quando a re generali ad speciem aliquam descendit: ut illud Virgilii, Varium et mutabile semper femina: potuit et Dido, quod est species, varia et mutabilis esse. Vel
Abbreviated transcription (Latin):
DE TO PICIS
opica sunt argumen orum sedis fontes senscumt originis
dictionum Ita que lic& definire locum esse argumenti sedem. ar¬
gumextum autem rationem quae reiduibiae faciat fidem & sunt
argumenta ut in ipso negotio de quo agitur Aut ducuntur ex
his rebus quae quodamiodo affectae sunt adid dequo quaeri¬
tur & ex rebus aliis tracta noscuntur. aut certe ad sumun¬
tur ex trinsecus Ergo haerent loca argimentorum ineo ip¬
sonegotio trea id ẽ a toto A pastibus, A nota A toto ẽ ar¬
gumentum & iam cum definitio adhibetur adid quod quaeritur
Sicut ait cicero gloria est laus recte factorum magnorũ¬
quȩ inrepublica fama meritorum eccequia gloria totũ est
perdefinitionem ostendit quid sit gloria. A rgumentũ
a partibus sic. Vt puta Si oculus uid&. Non ideo totũ corpus
uid& A nota autem sic ducitur argumentum quod glo¬
riaece etr mologia dicitur. Si consul est qui consul & rei¬
publice. Quid aliud tullius fecit cum ad fecit supplicatio con¬

Expanded text:
De topicis. Topica sunt argumentorum sedes, fontes sensuum, origines dictionum. Itaque licet definire locum esse argumenti sedem, argumentum autem rationem quae rei dubiae faciat fidem. Et sunt argumenta aut in ipso negotio de quo agitur, aut ducuntur ex his rebus quae quodammodo affectae sunt ad id de quo quaeritur, et ex rebus aliis tractae noscuntur: aut certe assumuntur extrinsecus. Ergo haerentia loca argumentorum in eo ipso negotio sunt tria, id est, a toto, a partibus, a nota. A toto est argumentum etiam, cum definitio adhibetur ad id quod quaeritur; sicut ait Cicero, Gloria est laus recte factorum, magnorumque in rempublicam fama meritorum: ecce  ed., ex se quia gloria totum est, per definitionem ostendit quid sit gloria. 578 Argumentum a partibus sic; ut puta, si oculus videt, non ideo totum corpus videt. A nota autem sic ducitur argumentum, quod Graece etymologia dicitur: Si consul est qui consulit reipublicae, quid aliud Tullius fecit cum affecit supplicio con
Abbreviated transcription (Latin):
ars numerus qui induabus partibus aequalibus diuidipotest ut .ii.
Ix parnumerus est qui induabus partibus ae qualibus diuidi nullate¬
nus potest.
Pariter par numerus est cuius diuisio induabus ae qualibus
partibus fieri potest usque ad monada ut uerbi gratia. LxIIII.
diuiditur iX .XXxXIΙ XXXΙΙ IXXUΙ & XUΙ Ix vII VII. Ix .uii
IIII. Induo I÷. uero In .I. & .i.
Pariter inpar numerus est qui similiter solum modo induab:
partibus diuidi potest aequalibus. Vt .x. In .v. xiiii. IX .UII
xuiii. ix .uiiii. & hissimilia
In pariter parnumerus est qui plures diuisiones secundum
equalitatem partium diuidere potest Non tamen usquae adas¬
semperueniat. Vt uerbi gratia xxiiii. Inbis .xii. .xii. irbis
VI Sex uero ixbis .iii. & amplius Νon procedit
Primus & simplex numerus est qui mona dicam mex suram
solam recipere potest. Vt uerbi gratia III.U.UII.X.UII.XI.
non solum mona dicam mensuram sed & arithmeticam reci¬
pere potest. Vt uerbi gratia .vIIII.XU.xxi. & hissimilia

Expanded text:
idi potest, ut 2, Impar numerus est qui in duas partes aequales dividi nullatenus potest, Pariter par npartibus fieri potest usque ad monada, ut uerbi gratia LXIIII diuiduntur in XXXII, XXXII in XVI, XVI in VIII, VIII in IIII, IIII in II, II uero in I et I. Pariter impar numerus est qui similiter solummodo in duabus partibus diuidi potest aequalibus, ut X in V, XIIII in VII, XVIII in VIIII et his similia. Impariter par numerus est qui plures diuisiones secundum aequalitatem partium recipere potest, non tamen ut usque ad assem perueniat; ut uerbi gratia XXIIII in bis XII, XII in bis VI, VI uero in bis III, et amplius non procedit. Primus de imparibus et simplex numerus est qui monadicam mensuram solam recipere potest, ut uerbi gratia III • V • VII • XI •non solum monadicam mensuram, sed et arithmeticam recipere potest, ut uerbi gratia VIIII • XV • XXI et his similia.
Abbreviated transcription (Latin):
ne quoq: dr̃ i xp̃i tribus horis soltene brosus effectus est
& his similia. Ideo enim & miracula dicuntur quoniam con¬
tra rerum consuetudines ammiranda contingunt.: F. e¬
runtur enim sicut dicunt astro nomi quae caelo fixa sunt
mouentur uero planetae . Id .ẽ. erraticae quaecursus
suos cesta men definitione conficiunt. Astro nomia est
itaque sicut iam dictum est. Disciplina. Quae cursus¬
cidlestum siderum & figuras com tem platir omner & habitapi¬
anes stillarum circase & circaterram ituda gabili
RATIONE PERCR

Expanded text:
ne quoque Domini Christi tribus horis sol tenebrosus effectus est, ne quoque Domini Christi tribus horis sol tenebrosus effectus est, et his similia. Ideo enim et miracula dicuntur, quoniam contra rerum consuetudinem ammiranda contingunt. Feruntur enim, sicut dicunt astronomi, quae caelo fixa sunt; mouentur uero planetae, id est erraticae, quae cursus suos certa tamen definitione coitaque, sicut jam dictum est, disciplina quae cursusestium siderum et figuras contemplatur, omnes et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione perc