comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certo singła xͥ membra dicere pot̾unt de
se: quod paulus aiebat de capite. Et si
carnẽ: quia caro & sanguis regnumdi
ñ possidebunt. Non qͦd carnis illic sub¬
stantia futura ñ sit: s qͦd carnał omĩs
necessitudo sit de futura. carnisq amor
amore sp̃c absorbendꝰ. & infirme que
nc̃ st̃ humane affectiones. in diuinas
quasdam potentias hãnt cõmutari.
Tunc sagena caritatis que nc̃ tracta
ꝑ ħ mare magnũ & spatiosũ ex omni
gn̾e piscium congregare ñ desinit:
cum ꝑducta ad litꝰ fuit. malos foras
mittens. bonos solũmͦ retinebit. Siqͥdẽ
in hac uita ex om̃ĩ genẽ piscium intͣ
suum sue latitudinis caritatis recte
concludit. uͥ se ꝓ temꝑe omnib confor-¬
mans. omĩumq in se siue ꝓsꝑa siue
aduersa traiciens. suaq quodam mͦ facien.
ñ solum gaudere cum gaudentib. s etiã
flere cum flentib consueuit. S cum ꝑuemĩt
ad litꝰ uelut malos pisces om̃e qđ triste

Expanded text:
certo singula Christi membra dicere poterunt de certo singula Christi membra dicere poterunt de se, quod Paulus aiebat de capite: Etsi ccarnem, quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Non quod carnis substantia illic futura non sit; sed quod carnalis omnis necessitudo sit defutura, carnisque amor amore spiritus absorbendus, et infirmae quae nunc sunt humanae affectiones in divinas quasdam potentias habeant commutari. Tunc sagena charitatis, quae nunc tracta per hoc mare magnum et spatiosum, ex omni genere piscium congregare non desinit, cum perducta ad littus fuerit, malos foras mittens, bonos solummundo retinebit. Siquidem in hac vita ex omni genere piscium, intra sinum suae latitudinis, charitatis rete concludit: ubi se pro tempore omnibus conformans, omniumque in se sive prospera, sive adversa trajiciens, suaque quodammodo faciens, non solum gaudere cum gaudentibus, sed etiam flere cum flentibus consuevit. Sed cum pervenerit ad littus, velut malos pisces omne quod triste
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓp se ñ ꝓpͣ ipsum. at uͦ cum ip̃m ceꝑit
occasione ꝓpͥe necessitatis colere. & freq̃n¬
tare. cogitando. legendo. orando. obedi¬
endo. quadã hꝰ cemodi familiaritate pau¬
latim sensimq d̾s innotescit conseqnter
& dulcescit. & sic gustato qͣm suauis ẽ.
dñs tnsit ad t̾cium gradum: ut diligat
gradu statur: & nescio si aquo ꝗͣ. hõium
quartꝰ in hac uita ꝑfecte app̾henditur:
impossibile uidet᷑. Erit aũ ꝓculdubio
cum introductꝰ fuĩt seruus uonꝰ ae fide¬
lis in gaudium dñi sui & inebriatus ab ub̾¬
tate domus di. Quasi enim ebriꝰ mur qͦdã
mͦ oblit᷑ sui & a se penitꝰ uelut deficiens. to¬
tus ꝑget indiñ: & deuiceps adherens ei
cum dicẽt Intioibo in potentias dñi: dñe
memorabor iꝰticiȩ tuȩ soliꝰ. Sciebat ꝓfecto
cum intioiret in sp̃uales potentias dm̃. exu¬
tum seiri uniu̾sis infirmitatib carnis: ut
iam nil de carne hab̾et cogitare. s totꝰ in
sp̃u memoraret᷑ iusticiȩ dĩ soliꝰ. Tunc pro

Expanded text:
pter ipsum. At vero cum ipsum coeperit occasione propriae necessitatis colere et frequentare, cogitando, legendo, orando, obediendo, quadam hujuscemodi familiaritate paulatim sensimque Deus innotescit, consequenter et dulcescit: et sic gustato quam suavis est Dominus, transit ad tertium gradum, ut diligat gradu diu statur: et nescio si a quoquam hominum quartus in hac vita perfecte apprehenditur, impossibile videtur. Erit autem procul dubio, cum introductus fuerit servus bonus et fidelis in gaudium Domini sui , et inebriatus ab ubertate domus Dei . Quasi enim miro quodam modo oblitus sui, et a se penitus velut deficiens, totus perget in Deum: et deinceps adhaerens eicum diceret: Introibo in potentias Domini; Domine, memorabor justitiae tuae solius . Sciebat profecto cum introiret in spirituales potentias Domini, exutum se iri universis infirmitatibus carnis, ut jam nil de carne haberet cogitare, sed totus in spiritu memoraretur justitiae Dei solius. Tunc pro
Abbreviated transcription (Latin):
his atq hꝰ modi animatꝰ exemplis: p̃cin¬
ge sicut uir lumbos tuos. bonas facito
tua antiqͣ sopiant: & delicta iuuentutiᷤ
tue deleat uesꝑtina correpͤtio. Paulũ
unitari curato: in honorificando minis¬
teriũ tuum. honorificab aũ grauitate
mors. maturitate consilioꝵ: actuum
honestate. hec sunt q̃ officium ep̃ale
maxime nobilitant. & ornant. Omnia
fac cũ consilio. nec tñ oĩum. aut qͦrum¬
cumq: s tantũ bonoꝵ. Bonos in ꝯsilio.
bonos in obsequio. bonos habe as contu¬
b̾nales: qui uite & honestatis tuȩ & cus¬
todes sint sint & testes. In ħ enim te
bonũ ꝓbabis: si testimoniũ a bonis
habueris. Sint pietati ur̃e cõmendati
pauꝑes fr̃s nr̃i qui cͥca uos sunt alpẽ¬
ses illi de bono monte: & illi de alta¬
camba. In hiꝰ exꝑiemur qͣnta uob̃ de

Expanded text:
his atque hujusmodi animatus exemplis, praecinge sicut vir lumbos tuos, bonas facito tua antiqua sopiant, et delicta juventutis tuae deleat vespertina correctio. Paulum imitari curato in honorificando ministerium tuum. Honorificabis autem gravitate morum, maturitate consiliorum, actuum honestate. Haec sunt quae officium episcopale maxime nobilitant et ornant. Omnia fac cum consilio, nec tamen omnium aut quorumcunque, sed tantum bonorum. Bonos in consilio, bonos in obsequio, bonos habeas contubernales, qui vitae et honestatis tuae et custodes sint, et testes. In hoc enim te bonum probabis, si testimonium a bonis habueris. Sint pietati vestrae commendati pauperes fratres nostri, qui circa vos sunt; Alpenses, illi de Bono-Monte, et illi de Altacumba. In his experiemur quanta vobis de
Abbreviated transcription (Latin):
retro sunt obliuisci. & ad ea que añ sunt
apłm sequi. Nonlatet amicos nr̃os qđ me
familiari affectu diligitis. & tante mͥ feli¬
citatis fructum inuident. si solus habere
uoluero. Monachi diuonenses obantiq̃.
si placet qdđ ñ sit amor ociosus. siue u̾r ad noᷤ.

Expanded text:
retro sunt oblivisci, et ad ea quae ante sunt, Apostolum sequi. Non latet amicos nostros quod me familiari affectu diligitis, et tantae mihi felicitatis fructum invident, si solus habere voluero. Monachi Divionenses ob antiquasi placet, quod non sit amor otiosus, sive vester ad nos,
Abbreviated transcription (Latin):
ens sapient̾ agit & ille sapiens qͥ in cunctis
huiꝰ mundi sapientium litteris & studiis
ludens. omnẽ qͦ studuit & potuit diuinã
quodãmͦ reuocare &̃ renouare scͥpturam:
Quid enim: Disꝑsisti. dedisti pauꝑib s
pecuniam. Quid uͦ pecunia ẽ. ad illã quã
ꝓ eo cõmutasti iusticiam: Iusticia inqͥt
eiꝰ manet in scłm scłi. Num ita & pecunia:
Questuosum sane honestumq cõmertiũ:
illam que p̾terit ꝓ illa dare q̃ ꝑmanet.
Sic semꝑ tͥ negotiari detur: bone & omni
laude ꝓseq̃nde magister. Suꝑẽ ut lauda¬
bile pͥncipum condignum consequatur
sinem: & cauda hostie capiti coniungatur.
Benedictionẽ tuam libent̃ accepimꝰ. p̾sertĩ
quod tanta tue huiꝰ ꝑfectionis fuĩt cumu¬
lata iociurditate. Latoremepłe & si ꝓ se¬

Expanded text:
ens sapienter agit, et ille sapiens qui in cunctis ens sapienter agit, et ille sapiens qui in cunctis hujus mundi sapientium litteris et studiis ludens, omnem quoque studuit et potuit divinam quodammodo revocare et renovare Scripturam. Quid enim? Dispersisti, dedisti pauperibus, sed pecuniam. Quid vero pecunia est ad illam quam pro ea commutasti justitiam? Justitia, inquit, ejus manet in saeculum saeculi . Num ita et pecunia? Quaestuosum sane honestumque commercium, illam quae praeterit, pro illa dare quae permanet. Sic semper tibi negotiari detur, bone et omni laude prosequende magister. Superest ut laudabile principium condignum consequatur finem, et cauda hostiae capiti conjungatur. Benedictionem tuam libenter accepimus, praesertim quod tanta tuae hujus perfectionis fuerit cumulata jucunditate. Latorem epis
Abbreviated transcription (Latin):
onge satis exiit sermo ep̃m. xxuii¬
quem fecisti & magnũ dedit suauitatis
odiorem: ad quoscumq potuit ꝑuenus.
Extincta ẽ auaricia. eui ñ suaue redoleat.
saritas regnat. cui dulce ñ sapiat: Qñ hͥ
cognoscunt om̃s quia uͭ sapiens sid. qui
sap̃ie hostem maximũ contͥiusti. h certe
tuo & sac̾dotio dignum & nomine.
sophiam clarescere testimonio: ħ p̃clara
illa cua studia fine compleri. Uera illa
& indubitata sap̃ia ẽ. que turpia lucra
contempnit & indignum sͥ iuidicat.
eodem eum ydoloꝵ seruitute contubꝰ¬
niofrui. Non magnũ fuit magistrũ
ensem pauꝑẽ uiuere. id plane magnisi¬
cum. Nec enim tanto nomini quicq̃m
augere głe potuit sullumitas dignitatis: auxit
autẽ płi̾num humilitas pauꝑtatis. Pauꝑiẽ
qquo a nimo ferre iurtꝰ patientie ẽ. sponte ap¬
ptere sap̃ie laus ẽ. Laudatur deniq & am¬
mrabił p̃dicatur qui pꝰ aurum ñ abiit. qͥ
uͥ & abiecit plus nicħ merebitur: Nisi qđ
uigil ratio mirandũ minime ducit. si sapi¬

Expanded text:
onge satis exiit sermo quem fecisti, et magnum dedit suavitatis odorem, ad quoscunque potuit pervenire. Exstincta est avaritia; cui non suave redoleat? charitas regnat; cui dulce non sapiat? quando hoc cognoscunt omnes quia vere sapiens sis, qui sapientiae hostem maximum contrivisti: hoc certe et tuo sacerdotio dignum et nomine. sophiam clarescere testimonio, hoc praeclara illa tua studia fine compleri. Vera illa et indubitata sapientia est, quae turpia lucra contemnit, et indignum sibi judicat eodem cum idolorum servitute contubernio frui. Non magnum fuit magistrum ensem pauperem vivere, id plane magnificum. Nec enim tanto nomini quidquam augere gloriae potuit sublimitas dignitatis: auxit autem plurimum humilitas paupertatis. Pauperiem aequo animo ferre, virtus sapientiae est; sponte appetere, sapientiae laus est. Laudatur denique et admirabilis praedicatur, qui post aurum non abiit; qui vero et abjecit, plus nihil merebitur? Nisi quod vigil ratio mirandum minime ducit, si sapi
Abbreviated transcription (Latin):
liquido monstrauit in uob adimpletũ
qa in scͥptura sua pollicet᷑ ds. Ego occidã
et ego uiuere faciam. ꝑcutiam & ego sa¬
nabo. & ñ ẽ qͥ de manumea possit erue¬
re. ⁊ cussit carnem ut amma sanaretur.
Occidit auariciã: ut iusticiȩ uiuerstis.
Sic uiuificato & sanato. qͥd sꝑandum
ẽ ñ ut iam ñ sit qui uos de manu di
possit eruere si tñ euangł̃iͥ cum illud
consilium obseruare ñ negligitis. ecce sanꝰ
factus es iam noli peccare: ne deteriꝰ aliqͥd
tͥ contingat: Quod uideł iccirco p̾monet
pͥus pat̾ quia ñ uult ut contingat. qͥppre
ñ uult mortẽ pecc̃oris s magis ut conũ¬
tatur & uiuat. Et mĩto. Que enim utilitaᷤᷤ
in sanguine peccõris: Non enim infernꝰ
confitebitur dõ. neq mors laudabit
eum: s uos qui uiuitis bñdicitis dño &
dicitis. Non moriar s uiuam: &e narrabo
oꝑa dm̃. & illucl. Impulsus &e eu̾sus sum
ut cac̾em & dñs suscepit me: Ad magis¬

Expanded text:
liquido monstravit in vobis adimpletum liquido monstravit in vobis adimpletum quod in Scriptura sua pollicetur Deus: Ego occidam, et ego vivere faciam; percutiam, et ego sanabo, et non est qui de manu mea possit eruerustitiae viveretis. Sic vivificato et sanato, quid sperandum est, nisi ut jam non sit qui vos de manu Dei possit eruere? si tamen evangelicum illud consilium observare non negligitis; Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius aliquid tibi contingat . Quod videlicet idcirco praemonet pius Pattem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat. Et merito. Quae enim utilitas in sanguine peccatoris? non enim infernus confitebitur Deo, neque mors laudabit eum: sed vos qui vivitis, benedictis Domino, et dicitis: Non moriar, sed vivam et narrabo opera Domini; et illud: Impulsus eversus sum ut caderem, et Dominus suscepit me
Abbreviated transcription (Latin):
uel serico. S gr̃as dõ qui iam harum ierum
in uob̃ gł transitoriȩ głosum ẽ. oꝑatus con¬
temptũ. dum de anime ꝑiculo salub̾rimũ
incussit metũ. O mua cͥca uos diuina cle¬
mentia. Morcẽ intentauit ne inferret. For¬
nuidare uos uoluit qͣm uos uoluit exꝑiri.
sum ħ fecit. quid effecit. nͥ ne uĩa uob̾ ẽent
cariora. quã uos: Int̃ medullas artuũ
re cruciatꝰ uehemens in dies ingͣuescebat.
Qumq iam foris membris frigescentib
calor molestissimꝰ introrsum se colligens.
ex hausta longa inedia uiscera depascẽt
pallide int̾un mortis ante ocłos tristis
u̾sabatur. Et ecce tanꝗͣ. de suꝑnis uox
emissa diunitꝰ insonuerit. ego sum ego
sũ qui deleo ñ te s iniquitates tuaᷤ. Mex
uͦ duĩ sac̃dos ut pauꝑ moreret᷑. sua omĩa
pauꝑib erogauit: ceꝑunt subito de
unitimis desꝑati iam sudoris. inopinati
fontes erumꝑe. sicq animȩ pariter &e
corꝑis suo ordine salus utraq ꝓcedens:

Expanded text:
gratias Deo, qui jam harum rerum in vobis gloriae transitoriae gloriosum est operatus contemptum, dum de animae periculo saluberrimum incussit metum. O mira circa vos divina clementia! Mortem intentavit, ne inferret: formidare vos voluit, quam vos noluit experiri. Cum hoc fecit, quid effecit, nisi ne vestra vobis essent chariora quam vos? Inter medullas artuum re, cruciatus vehemens in dies ingravescebat. Cumque jam foris membris frigescentibus calor molestissimus introrsum se colligens, exhausta longa inedia viscera depasceret, pallidae interim mortis ante oculos tristis versabatur imago. Et ecce tanquam de supernis vox emissa divinitus insonuerit: Ego sum, ego sum qui deleo, non te, sed iniquitates tuas ; mox ubi sacerdos Dei, ut pauper moreretur, sua omnia pauperibus erogavit, coeperunt subito de intimis desperati jam sudoris inopinati fontes erumpere; sicque animae pariter et corporis suo ordine salus utraque procedens,
Abbreviated transcription (Latin):
hibet hominẽ laudari in uita sua. Cur
deniq dignꝰ meis laudib ñ erit. quem
sui qͦ nominis d̾s laude dignat᷑. dicente
dauid. pauꝑ & inops laudabunt nom̃
tuum. Laudatur iob qđ sua patienter
amisit: & ñ laudabit᷑ ep̃c qui & libenter
dimisit & lib̾alit᷑ distͥbuit: Hon ex pecta¬
uit mortẽ qñ iam nec dare nec retinere
in sua hr̃et potestate. qđ utiq multi fa¬
ciunt. qͦrum uideł testamentũ. ñ nͥ in
mortuis confirmat᷑. s adhuc int̾ spem¬

Expanded text:
hibet hominem laudari in vita sua. 3. Cur denique dignus meis laudibus non erit, quem sui quoque nominis Deus laude dignatur, dicente David: Pauper et inops laudabunt nomen tuum? Laudatur Job, quod sua patienter amisit: et non laudabitur episcopus qui et libenter dimisit, et liberaliter distribuit? Non exspectavit mortem; quando jam nec dare, nec retinere in sua haberet potestate: quod utique multi faciunt, quorum videlicet testamentum nonnisi in mortuis confirmatur: s
Abbreviated transcription (Latin):
c larum satis insigne tenemꝰ: ip̃am nc̃
pauꝑtatẽ ur̃am. Nobił reuera titulus
pauꝑtatis: ꝙͣ ip̃e ds ore cõmendans pro¬
titulus nobilitat ampliꝰ: & reddit illus¬
trem. Scio me ex scͥptura cõmemorasse
suꝑiꝰ: ñ eẽ laud andũ hoĩem inuita sua.
Uerum qͦmͦ me possum cohib̾e a laude
iliꝰ qui pꝰ aurum abire iã desut: & spe¬
rare contempsit in pecuniȩ thesauris:
Dequali nimirũ uiro scͥptura sic loqͥt᷑.
Quis ẽ hic & laudabimꝰ eume fecit enĩ
mirabilia in uita sua. Anfortasse ñ ẽ qͥdẽ
laudandꝰ hõ in uita sua q̃ temptatio ẽ
suꝑ t̾ram: nec id̃o tñ laudandꝰ non est
cum mortuus peccõ uiuit do: Uana qͥdem
laus & seductoria qua laudat᷑ peccõr. in desi¬
diis animȩ sue. in quo. Quime beatificat
inerrorẽ inducit: s ñ iccirco p̾dicanda &
multũ cõmendanda ñ erit illiꝰ uita qui
dĩe pot̾ Uiuo autẽ iam ñ ego. uiuit uͦ in

Expanded text:
clarum satis insigne tenemus, ipsam nunc clarum satis insigne tenemus, ipsam nunc paupertatem vestram. Nobilis revera titulus paupertatis, quam ipse Deus ore commendans protitulus nobilitat amplius, et reddit illustrem. 2. Scio me ex Scriptura commemorasse superius, non esse laudandum hominem in vita sua. Verum quomodo me possum cohibere a laude illius, qui post aurum abire jam desiit, et sperare contempsit in pecuniae thesauris? De quali nimirum viro Scriptura sic loquitur: Quis est hic, et laudabimus eum? fecit 40 enim mirabilia in vita sua . An fortasse non est quidem laudandus homo in vita sua, quae tentatio est super terram, nec ideo tamen laudandus non est, cum mortuus peccato vivit Deo? Vana quidem laus et seductoria, qua laudatur peccator, in desideriis animae suae, in quo qui me beatificat, in errorem inducit: sed non idcirco praedicanda, et multum commendanda non erit illius vita, qui dicere potest: Vivo aute
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ abbas pauꝑtatis conserui
p̃mium: qͦd ẽ. regnum celoꝵ. Laudant̃
uos & uire laudarẽ: siñ me reuocaret
illa sententia. Heminẽ laudaiis iniuta
sua. Siqͥden rem laude dignã egistis:
s ei laus ascͥbenda ẽ a quo accepistis &
uelle & ꝑficere. qđ mĩto laudaretur.
mus: qͥ tm̃ad h in uob̾ uoluit głificas
ut & uos redd̾et głosum. Q nimiri
cum sit mirabilis in maiestate sua. etiam in
scis suis głosus apparere dignatur: ne solus
louit aũ qͥ sunt eiꝰ s nob̃ ñ facile in notes¬
cunt. nͥ cum ip̃e ieuelare dignabitur. Scimꝰ
sane de qualib scͥptum ẽ. In labore hõium
ñ sunt: & cũ hominib ñ flagellabuntur.
Et qr uob̾ ħ ipsa sententia ñ congruat:
nichilomuiꝰ mͦ cognoscimꝰ. Scͥptum qͦ ẽ.
Quẽ diligit dñs corripit: flagellat autem
omnẽ filium quẽ iecipit. fagellatum
uideo & emendatũ & aliud suspicer qͣm
unum eẽ ex filiis: Porro correctionis ur̃e

Expanded text:
 abbas, paupertatis consequi praemium, quod est regnum coelorum. 1. Laudarem vos, et jure laudarem, si non me revocaret illa sententia, Neminem laudaveris in vita sua ; siquidem rem laude dignam egistis: sed ei laus adscribenda est, a quo accepistis et velle, et perficere quod merito laudaretur.mus, qui tantum ad hoc in vobis voluit glorificari, ut et vos redderet gloriosum. Qui nimirum cum sit mirabilis in majestate sua, etiam in sanctis suis gloriosus apparere dignatur, ne solus Novit autem qui sunt ejus: sed nobis non facile innotescunt, nisi cum ipse revelare dignabitur. Scimus sane de qualibus scriptum est: In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur . Et quia vobis haec ipsa sententia non congruat, nihilominus modo cognoscimus. Scriptum quoque est: Quem diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit . Flagellatum video et emendatum, et aliud suspicer quam unum esse ex filiis? Porro correctionis vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
candelabrũ: Et ut aꝑtiꝰ loquar tẽptanꝰ
me fac̾e monachũ & uolens abscondẽ
in tab̾nacło tuo in die maloꝵ. hoiem
sarii p̃stiterunt: ut nunc qͦ uidear lo¬
qui tarbatꝰ homini cuiꝰ nunꝙ̃ nͥ serenꝰ
& cum om̃i iocunditate soleo recordari.
Uos tamen uob̾ dico pater noueritis: qr
ꝑatus sum & nonsum turbatꝰ ut custo¬
diam mandata cũa. Uiẽ autẽ iidulgen¬

Expanded text:
candelabrum; et, ut apertius loquar, tentans candelabrum; et, ut apertius loquar, tentans me facere monachum, et volens 39 abscondere in tabernaculo tuo in die malorum, hominem sarii praestiterunt, ut nunc quoque videar loqui turbatus homini, cujus nunquam nisi serenus et cum omni jucunditate soleo recordari. Vos tamen vobis dico, pater noveritis quia paratus sum, et non sum perturbatus, ut custodiam mandata vestra.
Abbreviated transcription (Latin):
silium dm̃i. Quib si ego respondissem. ex ui
tunicam meam. quomͦ induã illã. laui pede ᷤ
meos quomͦ inquinabo illos: ꝓfecto indig¬
narentur: Ne aũt diuino aut suecenseant
aut acquiescant iudicio: qͦ factum ẽ. ut &¬
si uelim ñ ualeam ꝓficisci. S grandis in¬
quiunt fuit causa gͣuisq necessitas. Que¬
rendꝰ gͦ fuerat: qui gͣndib diffimendis fuis¬
set ydoneus. S me talem putant: ego me
talem eẽ nequaꝗͣ. talẽ puto. s scio. Deniq
siuie grandia sunt siue parua ad que me
ita ꝑuigent: ego causam ñ habeo. Quero
siquidẽ. facilia sunt an difficilia. que ad
ꝑturbandũ amicũ silentium tantopere
impon̾e curatis amico: di facilia: absq
me possunt fieri. Si difficilia: ꝑ me ñ
possunt effici. Nisi forte tanti estimor
cui grandia & impossibilia reseruent᷑:
de me solo frustratũ ẽ uidiciũ. ponens
sub modio lucernã que potãt lucẽ suꝑ

Expanded text:
silium Domini. Quibus si ego respondissem, Exui silium Domini. Quibus si ego respondissem, Exui tunicam meam, quomodo induam illam? lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? profecto indignarentur. Nunc autem divino aut succenseant, aut acquiescant judicio, quo factum est ut etsi velim, non valeam proficisci. 2. Sed grandis, inquiunt, fuit causa, gravisque necessitas. Quaerendus ergo fuerat qui grandibus definiendis fuisset idoneus. Si me talem putant, ego me talem non esse nequaquam puto, sed scio. Denique sive grandia sint, sive parva, ad quae me ita perurgent ego causam non habeo. Quaero siquidem: Facilia sunt an difficilia, quae ad perturbandum amicum silentium tantopere imponere curatis amico? Si facilia, absque me possunt fieri; si difficilia, per me non possunt effici, nisi forte tanti aestimor, cui grandia et impossibilia reserventur, de me solo frustratum est judicium, ponens sub modio lucernam, quae poterat lucere super
Abbreviated transcription (Latin):
portunus. s importunꝰ caritatis. s ueri¬
tatis. s iusticiȩ. Nam & si tanti ñ sum.
ut rome habeam ꝓpͥa negotia: nulla tn
que di ẽẽ constitit a me dico aliena. Qua¬
ꝓ̃p̃ si uere id mͥ gĩȩ ap̃ uos manet. qͦd mul¬
torum ht̃ opinio: liceat illud obscͤro le¬
gatis dñi archiep̃i remensis in p̾senti ne¬
gotio exꝑiri. Nil quippe eos nͥ qđ ustum
ẽ ꝑferre uł querere suspicamur: Ad ma¬
corpꝰ meũ. Seuientis siqͥdem acute febris
exusta ardorib. & ex hausta stidorib. ñ
ualuit sufficere sp̃ui ꝓmpto caro iunfir¬
ma. uolui gͦ: s p̃uolanti uoluntati ob¬
stitit ea. quam dixi occasio. Que an iusta
sit ipsi uidicent. amici ur̃i: qui me om̃i
exclusa excusatiõe obedientie retib cir¬
cumclusũ cotidie de claustro ad ciuita¬
tes ꝑtrahere moliunt᷑. Simulq atten¬
dant istam me occasionẽ ñ fallaciter
inuenisse. s grauiter ꝑtulisse: ut uł nẽ
ex ꝑiantus. quia non ẽ consilium contra con¬

Expanded text:
unus, sed importunus charitatis, sed veritatis, sed justitiae. Nam etsi tanti non sum, ut Romae habeam propria negotia, nulla tamen quae Dei esse constiterit, a me duco aliena. Quapropter si verae id mihi gratiae apud vos manet quod multorum habet opinio, liceat illud obsecro legatis domini archiepiscopi Remensis in praesenti negotio experiri. Nil quippe eos, nisi quod justum est, perferre vel quaerere suspicamurcorpus meum. Saevientis siquidem acutae febris exusta ardoribus et exhausta sudoribus, non valuit sufficere spiritui prompto caro infirma. Volui ergo, sed praevolanti voluntati obstitit ea quam dixi occasio. Quae an justa sit, ipsi judicent amici nostri, qui me omni exclusa excusatione, obedientiae retibus circumclusum, quotidie de claustro ad civitates pertrahere moliuntur; simulque attendant istam me occasionem non fallaciter adinvenisse, sed graviter pertulisse: ut vel nunc experiantur, quia non est consilium contra con
Abbreviated transcription (Latin):
tanto humilia te in om̃ĩb. Sapiens ẽ qͥ
ħ consulit: quippe haut secus sentiens
ab ipsa sapientia quȩ ait. Qi maior est
ur̃m fiat sicut uinior. Alioquin iudiciũ
durum his qͥ presunt: timeat potestas.
udex omĩũ nonẽ acceptor ꝑsonarum.
Iste ꝓfecto necessarii timoris funiculus
tͥplex difficile rumpit᷑. Durus ne uideor.
qͥa ñ blandior qͦd metum incucio: quod
amico cupio initium sap̃ie: Sic mͥ con¬
tingat semꝑ beare amicos: idest t̾rendo
salubrit̃ non adulando fallacit᷑. ad illud
me ꝓuocat qui dicit. beatꝰ ẽ homo qͥ sẽꝑ
ẽ pauidꝰ. ad ħ reuocat qͥ ait. sopłe m̃s qͥ te
beatificant. ineritorem inducunt:. Itẽ
nefas & si duplici rõne incõbat
uob̾ tum uidelicet ꝓ debito oficii tum
quia & apłica inungit auctoritas: puto
ci cõmonitio accedit. Hoc aũ ẽ qͥd amieu
& prẽm cupimꝰ ẽẽ ammonitũ: ut ħ ipsa
ultio que faciendaẽ eo qͦ delo qͦ facienda

Expanded text:
tanto humilia te in omnibus . Sapiens est qui tanto humilia te in omnibus . Sapiens est qui hoc consulit, quippe haud secus sentiens ab ipsa Sapientia quae ait: Qui major est vestrum, fiat sicut minor . Alioquin judicium durum his qui praesunt : timeat potestas. judex omnium non est acceptor personarum. Iste profecto necessarii timoris funiculus triplex difficile rumpitur. Durusne videor, quia non blandior, quod metum incutio, quod amico cupio initium sapientiae? Sic mihi contingat semper beare amicos, id est, terrendo salubriter, non adulando fallaciter. Ad illud me provocat qui dicit: Beatus homo qui semper est pavidus . Ab hoc revocat qui ait: Popule meus, qui te beatificant, in errorem inducunefas, etsi duplici ratione incumbat vobis, tum videlicet pro debito officii, tum quia et apostolica injungit auctoritas; puto ci commonitio accedit. Hoc autem est quod amicum et patrem cupimus esse admonitum, ut haec ipsa ultio quae facienda est, eo quoque zelo quo faci
Abbreviated transcription (Latin):
de talib int̾rogare potestis. Nam tanto
uir ille in diuinis aꝑiendo myst̾iis nob̃
ꝓmptior. qͣnto & deo ꝓpior ẽẽ cognoscit᷑:¬
ignationis ur̃e suscepi scͥpta deuotꝰ.
&x adiniuncta sollicitꝰ fur: & si pro¬
sui uos ꝓbabitis. S de ħ satis. Porro in
eadem caritate audeo que secuntur.
Si cunctos qui uocantur ad minist̾ĩũ
constat eligi ad regnum: ꝓfecto securuᷤ
in regno. & uidã in sac̾dotio legitur ele¬
gisse ñ alius qͣm ipse ds. & ñ pot̾ solui
scriptura que hoc asserit. timeat neceẽ ẽ &
colomensis archaep̃e. Siuͦ quod uerumẽ. et¬
illa sententia hodieq uiget. quia ñ młtoᷤᷤ
nobiles. ñ multos potentes. ñ multos sa¬
pientes. elegit ds. nunqͥd ñ t̾plicem qͦ ht̃
timendi causam coloniensis archiep̃s:
mere. s humilib consentire: Principem
inquit te constituerunt: esto in ilł tanq̃.
unꝰ ex illis. Et it̾m. Quanto maior es:

Expanded text:
de talibus interrogare potestis. Nam tanto de talibus interrogare potestis. Nam tanto vir ille in divinis aperiendis mysteriis nobis promptior, quanto et Deo proprior esse cognoscitDignationis vestrae suscepi scripta devotus, et ad injuncta sollicitus fui; et si profui, vos probabitis. Sed de hoc satis. Porro in eadem charitate audeo quae sequuntur. Si cunctos qui vocantur ad ministerium, constat eligi et ad regnum, profecto securus in regno, et Judam in sacerdotio legitur elegisse non alius quam ipse Deus; et non potest solvi Scriptura quae hoc asserit: timeat necesse est et Colouia non multos nobiles, non multos potentes, non multos sapientes elegit Deus , nunquid non triplicem quoque habet timendi causam Coloniensis archiepiscomere, sed humilibus consentire. Principem, inquit, te constituerunt: esto in illis tanquam unus ex illis : et iterum: Quanto major es,
Abbreviated transcription (Latin):
saulo qͦ factꝰ repente paulus. repente
uas electionis. repente doctor gentium
in exemplũ adducitur: ħ exemplieua¬
peccauit. manens in incredulitate:
Quanqͣm si tale quippiam q̃ñq bene
excelsi: ñ tam exemplũ qͣm miraculũ affer¬
re debeat. Hec int̾im a me ad id quod que¬
ritis suspensiue responsa sufficiant. Neq
eium possum unde certꝰ ñ sum: certam ꝓ¬
ferre sententiã. Sic contingere debet
querenti rem uͭ ñ sit. Sermo a ꝓpħa. consi¬
lium a sapiente q̃rendum ẽ. Numquid
de luto limpidũ quippiã haurire potes¬
tis: Unum tñ ẽ qͦd amico absq ꝑiculo.
& nequaꝗͣ. sine fructu impende possumꝰ:
nr̃e uidelicet ꝓ hac re or̃onis addm̃ quale¬
cumq suffragium. Dõ gͦ relinquenteᷤ sui
plici deuotione & deuota supplicatione
p̾camur: ut in uob & de uob̾ oꝑetur. qͦd
& sedeceat & uob̃ expediat. Habetis autẽ
dũm nolb̾tum qͣm meliꝰ p̾sentem p̾sens

Expanded text:
Saulo quoque factus repente Paulus, repente Saulo quoque factus repente Paulus, repente vas electionis, repente Doctor gentium in exemplum adducitur: hoc exempli evapeccavit, manens in incredulitate . Quanquam si tale quidpiam quandoque beExcelsi , non tam exemplum, quam miraculum afferri debeat. 4. Haec interim a me ad id quod quaeritis, suspensive responsa sufficiant. Neque enim possum, unde certus non sum, certam proferre sententiam. Sic contingere debet quaerenti rem ubi non sit sermo a propheta. Consilium a sapiente quaerendum est. Nunquid enim de luto limpidum quidpiam haurire potestis? Unum tamen est quod amico absque periculo, et nequaquam sine fructu impendere possumus, nostrae videlicet pro hac re orationis ad Deum qualecunque suffragium. Deo ergo relinquentes suiplici devotione et devota supplicatione precamur, ut in vobis et de vobis operetur, quod et se deceat, et vobis expediat. Habetis autem dominum Norbertum, quem melius praesentem praesens
Abbreviated transcription (Latin):
tatis acciꝑe latitudinem. que ut scͥptum
ẽ cooꝑit multitudinẽ peccõrum. hoc et
ille paraliticꝰ in euangłio duplex atq celer¬
nium potentissime bonitatis ꝑsensit be¬
neficium: pͥus mente qͣm carne curatus.
S aliud ẽ celerem adipisci ueniam pec¬
catorum: & aliud de ipsis scelerib ad infu¬
las mox ꝓuohi dignitatum. Yideo tam̃
mathm de theloneo ad aplatꝰ culmen
assumptum. S ħ me rursũ conturbat
quod ñ pͥus audierit cum cet̾is coapłis
suis. ite in orbem uniu̾sum p̃dicate euã¬
głm omni creature qͣm eg̾i̾t penitentiã
multo temꝑe ac labore seq̃ndo dñm quo¬
cumq iret: ꝑmanens cum eo intemptõnibꝰ
suis. S & si occurrat de ambrosio quod
de tͥbunalib ad sac̃dotium raptꝰ fuerit:
ñ me ualde confortat. cum apuero mũ¬
dam ĩmundo duxi̾t uitam. & sic etiã
suga & latebris. multisq dissimulatio¬
nũ modis dissimulare conatꝰ sit. Si de

Expanded text:
tatis accipere latitudinem, quae, ut scriptum tatis accipere latitudinem, quae, ut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum . Hoc et ille paralyticus in Evangelio duplex atque celerrimum potentissimae bonitatis persensit beneficium, prius mente quam carne curatus. 3. Sed aliud et celerem adipisci veniam peccatorum, et aliud de ipsis sceleribus ad infulas mox provehi dignitatum. Video tamen Matthaeum de telonio ad apostolatus culmen assumptum ; sed hoc me rursum conturbat, quod non prius audierit cum caeteris coapostolis suis, Ite in orbem universum, praedicate Evangelium omni creaturae ; quam egerit poenitentiam, multo tempore ac labore sequendo Dominum quocunque iret, permanens cum eo in tentationibus suis. Sed et si 27 occurrat de Ambrosio, quod de tribunalibus ad sacerdotium raptus fuerit , non me valde confortat, cum a puero mundam in mundo duxerit vitam, et sic etiam fuga et latebris multisque dissimulationum modis declinare conatus sit. Si de
Abbreviated transcription (Latin):
amaturꝰ es: malo ego qͥdem tͥ ñ comit¬
ti qͣm sic diligi. Si autẽ pͥus te diligere di¬
dicisses: & me forsitan scires amare. S
quid si suam ds̃ acceleret tͥ gr̃am. et
multiplicet mĩam: & sit ad restituendã
innocentiam efficatior uelox clementia
qͣm diutina penitentia: Beatꝰ si quidem
cui ñ imputabit dñs pecc̃m. Nam quis
accusabit adu̾sus electum di: Si d̾s iusti¬
ficat: quis ẽ qui condempnet: Hoc sa¬
lutis compendiũ sc̃s ille latro consecutꝰ
ẽ uno eodẽq die simul & confessus latro¬
cinia. & introductꝰ in głam brxui qͦdam
de regione dissimilitudinis in t̾ram ui¬
uentium: & de luto fecis in ꝑadisum
uoluptatis. hoc subitum pietatis reme¬
dium ꝑcepit felix illa peccatx. cum re¬
pente uͥ suꝑabundauerant delicta:
abundare cepit & gr̃a. Absq multo peni¬
tentiȩ labore diissa sunt ei pecc̃a multa
qm̃ dilexit multũ: & in breui meruit cari¬

Expanded text:
amaturus es, malo ego quidem tibi non commitamaturus es, malo ego quidem tibi non committi, quam sic diligi. Si autem prius te diligere didicisses, et me forsitan scires amare. 2. Sed quid, si suam Deus acceleret tibi gratiam, et multiplicet misericordiam, et sit ad restituendam innocentiam efficacior velox clementia quam diuturna poenitentia? Beatus siquidem, cui non imputabit Dominus peccatum . Nam quis accusabit adversus electum Dei? Si Deus justificat, quis est qui condemnet? Hoc salutis compendium sanctus ille latro consecutus est: uno eodemque die simul et confessus latrocinia, et introductus in gloriam, brevi quodam de regione dissimilitudinis in terram viventium, et de luto faecis in paradisum voluptatis . Hoc subitum pietatis remedium percepit felix illa peccatrix, cum repente ubi superabundaverant delicta, abundare coepit et gratia. Absque multo poenitentiae labore dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum ; et in brevi meruit chari
Abbreviated transcription (Latin):
modi uitamẽẽ indignam tam sacridig¬
nitate myst̾ii. S rursum ñ in merito e
regione times nam & nos id ipsum me¬
tumus. si ob malum conscĩe de cõmis¬
so sciẽ talento ñ facis lucrum: nͥ qͦd alio
forte negotiandi gn̾e. & si minꝰ copiose
minꝰ tam̃ & ꝑiculose fructificare uales.
Horreo fateor. sic enim tͥ ut mͥ loqui
debeo quod sentio. Iorreo unquam
consid̾ans unde quo uocaris: presertu
cum nullum int̾currerit penitentie tempꝰ.
ꝑ quod ut cumq hꝰ cemodi ꝑicłosissimus
transitꝰ fiat. Et quidem rectus ordo reqͥrit.
ut pͥus ꝓpͥam deinde alienas curare studi¬
as conscĩas. Primꝰ quippe pietatis gradus
ẽ de quo scͥptum ẽ. Miserere animȩ tuȩ
placens dõ. Ex h aũ ad miserandũ ꝑximũ
recto iam tramite caritas ordinata ꝓcedit
quippe qͤm ad sui quisq m̾suram aman
precipit᷑. Quod si in hunc modũ quo te
hactenꝰ ipse amasti. & tͥ comittendos

Expanded text:
modi vitam esse indignam tam sacri digmodi vitam esse indignam tam sacri dignitate ministerii. Sed rursum non immerito e regione times nam et nos idipsum metuimus si ob malum conscientiae de commisso scientiae talento non facis lucrum: nisi quod alio forte negotiandi genere, etsi minus copiose, minus tamen periculose fructificare valeres. Horreo, fateor, sic enim tibi, ut mihi loqui debeo quod sentio; horreo, inquam, considerans, unde, quo vocaris: praesertim cum nullum intercurrerit poenitentiae tempus, per quod utcunque hujuscemodi periculosissimus transitus fiat. Et quidem rectus ordo requirit ut prius propriam, deinde alienas curare studeas conscientias. Primus quippe pietatis gradus est, de quo scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo . Ex hoc autem ad miserandum proximum recto jam tramite charitas ordinata procedit; quippe quem ad sui quisque mensuram amare praecipitur. Quod si in hunc modum quo te hactenus ipse amasti, et tibi committendos
Abbreviated transcription (Latin):
familiarissimũ paucis & cum om̃i fidu¬
cia moneo. ne iam duitiꝰ animas desi¬
dantium te in tue quidẽ aĩe horrendũ
picłin tiui expectatione suspendaᷤ. En tua
eorumq in fallor qui tecum sunt: & mors
& uita in manu tua ẽ. Arbitramur enim
quicquid feceris tu aut uolueris: illos eẽ
facturos. Alioquin aꝑte denuntia illis.
quia iuxta omĩum abb̃m nr̃orum ñ con¬
tempnendam sententiã que merito ꝓces¬
sit ui uos: qui redieruit uiuent. qui renue¬
debeas. Quis ħ mortalium desinire presu¬
mat: Ds forsitan uocat. quis audeat
dissuadere : forte ñ uocat. Quis appro¬
pinquare consulat: ytrum uͦ uocatio
di sit an ñ sit: quis scue possit excepto
sp̃u qui scrutatur etiam alta dĩ uł si cui
forte reuelauit ipse: Magis qͦ dubium
reddit consilium illa in litt̾is tius humi¬
lis s t̾ribilis confessio: qua uitam tuam
tam grauiter & ut credo ñ nͥ ueraciter
accusas. Nec enim negandumẽ hꝰce¬

Expanded text:
familiarissimum, paucis et cum omni fidufamiliarissimum, paucis et cum omni fiducia moneo, ne jam diutius animas desiderantium te, in tuae quidem animae horrendum periculum, tui exspectatione suspendas. En tua eorumque ni fallor qui tecum sunt, et mors, et vita in manu tua est. Arbitramur enim quidquid feceris tu aut volueris, illos esse facturos. Alioquin aperte denuntia illis, quia juxta omnium abbatum nostrorum non contemnendam sententiam, quae merito processit in vos: Qui redierint, vivent; qui renuedebeas. Quis hoc mortalium definire praesumat? Deus forsitan vocat: quis audeat dissuadere? Forte non vocat: quis appropinquare consulat? Utrum vero vocatio Dei sit, an non sit; quis scire possit, excepto Spiritu qui scrutatur etiam alta Dei, vel si cui forte revelaverit ipse? Magis quoque dubium reddit consilium illa in litteris tuis humilis, sed terribilis confessio, qua vitam tuam tam graviter, et, ut credo, non nisi veraciter accusas. Nec enim negandum est, hujusce
Abbreviated transcription (Latin):
accuso. Solist̃ inuidi. quos excusare nec uo¬
lonec ualeo. Quib exceptis: si qͥs cet̾orum
ad regłe cupiat tͣnͣsire puritatẽ. s ꝓp̃ scan¬
dalum ñ audeat. aut certe ã ob certam
corꝑis infirmitatẽ puto qr ñ peccat dum
tñ in suo studeat loco sobrie. & iuste. et
pie conu̾sari. Nam si qua ex more monas¬
terii muiꝰ forte distͥcte qͣm regła constitus¬
se uidetur: obseruare compellit᷑: excusa¬
bit ħ forsitan aut illa caritas q̃ cunctat᷑
migͣre ad meliꝰ ꝓp̃ scandalũ uixta illudd.
Caritas cooꝑit. multitudinẽ peccorum.
aut illa humilitas qua ꝓpͥe conscius
infirmitatis se reputat imꝑfectũ. Siqͥdẽ
uigeniũ uelox ad intelligendũ qd̵ dicit᷑.
& uoliuitas agilis adeligendum quod
utilit᷑ suadet᷑ s licet sp̃aliter quidem
ad te: ni tũ tam multa ꝓpt̃ te scbenda
putaui. hec itaq quib d̾s ꝓuidit forte
necessaria: te autẽ ut meu̾ iam olim

Expanded text:
accuso. Soli sunt invidi, quos excusare nec voaccuso. Soli sunt invidi, quos excusare nec volo, nec valeo. Quibus exceptis, si quis caeterorum ad Regulae cupiat transire puritatem, sed propter scandalum non audeat, aut certe etiam ob certam corporis infirmitatem; puto quia non peccat, dum tamen in suo studeat loco sobrie, et juste, et pie conversari. Nam si qua ex more monasterii minus forte districte, quam Regula constituisse videtur, observare compellitur; excusabit hoc forsitan aut illa charitas, qua cunctatur migrare ad melius propter scandalum, juxta illud, Charitas operit multitudinem peccatorum ; aut illa humilitas, qua propriae conscius infirmitatis se reputat imperfectum: siquidingenium velox ad intelligendum quod dicitur, et voluntas agilis ad eligendum quod utiliter suadetur, sed licet specialiter quidem ad te, non tamen tam multa propter te scribenda putavi. Haec itaque, quibus Deus providit fore necessaria. Te autem, ut meum jam olim
Abbreviated transcription (Latin):
tem debitũ redaet uniu̾sum. Quidgͥ me
quod suum ẽ debitore recipiat: Immo
uni inuidens duos tͥ reddis infensos: dũ &
dñm serui obsequio & dñi gr̃a seruum frau¬
lare conaris. Tu quare illum potiꝰ ñ muita¬
ris & ipse uidelice ꝑsoluendo quod debes:
lutas ne & tuum ñ requiret᷑ debitum ÷
an potiꝰ ꝓpt̾ ħ magis irritas impie dm̃.
qr dicis in corde tuo. ñ requiret: Quid
inquis: Om̃s gͦ dampnas. qui similiter ñ
faciunt: Non. S audi quid & de tȩ ipsis
sentiam: & noli frustra calumpniari. Qͥ a
me uis odiosum fac̾e multis milib scorum:
qui sub nr̃a ꝓfessione ñ nr̃o conu̾santes more
tam̃ aut sc̃e uiuunt. aut beate defuncti
sunt: Num ignoro quod reliquerit sͥ ds
septem milia uirorũ qͥ ñ curuauerunt
lumpniator. Dixi cur de aliis monastiis ad
nr̃a uenientes recipiendos censuerum. Nũqͥd
ñ uenientes dampnaui: Excuso illos: ñ istos

Expanded text:
tem debitum redderet universum. Quid igitur mertem debitum redderet universum. Quid igitur merquod suum est, debitore recipiat? Imo uni invidens, duos tibi reddis infensos: dum et dominum servi obsequio, et domini gratia servum fraudare conaris. Tu quare illum potius non imitaris, et ipse videlicet persolvendo quod debes? Putasne et tuum non requiretur debitum? An potius propter hoc magis irritas impie Deum, quia dicis in corde tuo, Non requiret? 19. Quid inquis? omnes ergo damnas qui similiter non faciunt? Non: sed audi quid et de ipsis sentiam; et noli frustra calumniari. Quid me vis odiosum facere multis millibus sanctorum, qui sub nostra professione non nostro conversantes more, tamen aut sancte vivunt, aut beate defuncti sunt? Non ignoro quod reliquerit sibi Deus septem millia virorum, qui non curvaverunt lumniator, ausculta. Dixi cur de aliis monasteriis ad nostra venientes, recipiendos censuerim. Nunquid non venientes damnavi? Excuso illos, non istos
Abbreviated transcription (Latin):
in corde meo: ueritatẽ tuã & salutare
tuum dixi. Hac gͦ illos rõne suscipimus
qm̃ ñ putamꝰ ẽẽ malũ. si uota labiorum
rupte stabilitatis dampna. reliqͦrum
regłarium p̃ceptor ⁊ integra obseruatiõe
compensent. Si cui displicet ħ & mur¬
murat adu̾sus hominẽ qͣrentẽ salucẽ
suam: respondit ꝓ eo salutis auctor. Nõne ocłs
tius nequã ẽ. quia ille bonꝰ: Oquisquis es
qui saluti inuides aliene. parcito uł tuȩ.
An nescis qđ in uidia diaboli intrauit mors
morbem t̾iarum: attende itaq t̾. Si enim
uinuidia ibi mors: ꝓfecto ñ potes simul &e
iiudẽ & uiuere. Quid molestꝰ es fr̃i tuo qm̃
sitagit qͥmadmodũ que ꝓcesserunt de la¬
biis sius ñ faciat irrita: Si querat homo
uͥ &e quomͦ ꝑsoluat qđ pollicitꝰ ẽ deo. quid
tu ꝑdis: Fortassis si aliqͣntȩ pecuniȩ tueũ
debitorẽ teneres: cͥcumire cogeres mare &
aridam donec usq ad nouissimũ quadrã¬

Expanded text:
in corde meo: veritatem tuam et salutare in corde meo: veritatem tuam et salutare tuum dixi . Hac ergo illos ratione suscipimus, quoniam non putamus esse malum, si vota labiorum ruptae stabilitatis damna reliquorum regularium praeceptorum integra observatione compensent. Si cui displicet hoc, et murmurat adversus hominem quaerentem salutem suam; respondebit pro eo salutis Auctor: Nonne oculus tuus nequam est, quia ille bonus? O quisquis es qui saluti invides alienae, parcito vel tuae. An nescis quod invidia diaboli intravit mors in orbem terrarum . Attende itaque tibi. Si enim ubi invidia, ibi mors; profecto non potest simul et invidere, et vivere. Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quae processerunt de labiis suis, non faciat irrita? Si quaerat homo, ubi et quomodo persolvat quod pollicitus est Deo; quid tu perdis? Fortassis si aliquantae pecuniae tu eum debitorem teneres, circuire cogeres mare et aridam, donec usque ad novissimum quadran
Abbreviated transcription (Latin):
in omnib conseruet: & item qđ uniu̾saliter
p̃cipit᷑ & nemo excipitur. ut omnes scił ꝑ
temere deui et᷑ aquoqͣm: ego sic ipsum sequi
decreui semꝑ & uͥq magistrũ. ut nequaqͣm
a regłe qͣm teste ipso uiraui & statui custo¬
dire deuiem magist̾ĩo. Occurramꝰ breuiter
questioni. que a latẽ nob̾ surgere posse uidr.
& sic iam nimis longam finiamꝰ epłam.
Uideor nempe contraria loqui rei ꝙͣ facio.
Queri & enun a me pot̾ si hos dampno qui
abb̃is sui ñ solum consensu s & iussu suũ
monastiũ deseruerunt: quo pacto illos
& recipiam &e retineã qui de aliis monaste¬
riis fracto stabilitatis uoto & contempto
seniorũ inꝑio ad nr̃m ordinẽ uenuint.
Ad qđ qͥdem breuis responsio: s ꝑiculosa.
Uereor namq displicere quibdam quod
dicturꝰ sum. Cet̾m magis mͥ uerendum pu¬
tone tacendo ui̾tatem illum u̾siculum
ñ ueracit̾ cantẽ. Iusticiã tuã ñ abscondi

Expanded text:
in omnibus conservet: » et item, quod universaliter in omnibus conservet: » et item, quod universaliter praecipitur, et nemo excipitur, « Ut omnes » scilitemere devietur a quoquam . » Ego sic ipsum sequi decrevi semper et ubique magistrum, ut nequaquam a Regulae, quam teste ipso juravi et statui custodire, deviem magisterio. 18. Occurramus breviter quaestioni, quae a latere nobis surgere posse videtur, et sic jam nimis longam finiamus epistolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum. Caeterum mihi magis verendum puto, ne tacendo veritatem, illum versiculum non veraciter cantem: Justitiam tuam non abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
sio. Testis ꝓiñ adibetur abbas ñ dictator ꝓ¬
fessionis: aduitor ñ fraudator adĩpletionis.
uindex ñ auctor p̃uaricationis. Quid gͥ:
Ponam in manu abb̃is qđ absq ulla excep
firmaui: audiens ex regła. Si qñ alit̾ fecero
a do me ẽẽ dampnandũ qͦm irrideo: Si
abbas m̃s aut etiã angłs de celo contͣria
usserit: libere recusabo hꝰ modi obedienti¬
am. que me tͣnsg̾ssorem ꝓpͥi uoti & peiera¬
re facieͣt nomen di mei. Scio enim me iux¬
ta scͥpturȩ uitatem ex ore meo uł condemp¬
nandũ uł iustificandũ: & qͥa os qͦd m̃titur
occidit animã. & qđ d̾o ueracit᷑ canitur ꝑ
des ꝑdes om̃s qͥ locunt᷑ m̃dacium. & quia unꝰ¬
quisq onꝰ suum portabit. & qͥa unꝰquisq ꝓ
se rõnem reddet. Auoquin qͣ feonte psallã
mentiens in conspectu d̃i &̃ angłoꝵ illud
de psalmo. reddã tͥ uota mea qͦ distinxe¬
runt labia mea: Uidit deniq abbas m̃s

Expanded text:
sio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator psio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non fraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in manu abbatis quod absque ulla exceptfirmavi, audiens ex Regula , si quando aliter fecero, a Deo me esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo contraria jusserit, libere recusabo hujusmodi obedientiam, quae me transgressorem voti proprii, et pejerare faciat nomen Dei mei. Scio enim me juxta Scripturae veritatem ex ore meo vel condemnandum , vel justificandum; et quia os quod mentitur, occidit animam ; et quod Deo veraciter canitPerdes omnes qui loquuntur mendacium ; et quia unusquisque onus suum portabit , et unusquisque pro se rationem reddet . Alioquin qua fronte psallam mentiens in conspectu Dei et angelorum illud de Psalmo: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea? Viderit denique abbas meus,
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem p̾sentẽ tenet concors deuotio &
in nullo dissimił conu̾satio. Quadie aut̃
qdđ qͥdem ds au̾tat aliis incipiam uiuere
legib. aliis morib conu̾sari diu̾sis deser¬
iure obseruantiis. ad inuenire noua.
extraneas usurpare consuetudines. trans¬
gressor ꝑfessionis. ꝓmissã stabilitatẽ iam
ñ me tenere confido. Dico gͦ abb̃i ꝑ omĩa
obtẽꝑandum: s salua ꝓfessione. uerũ
tu ꝓfessus scđm regłam scĩ bñdieti ubi
ꝓmisisti obedientiam: ꝓmisisti & stabi¬
litatem. Quod si obedieris quidem stabilis
autem ñ fiuis. dum offendis inuno factꝰ es õium
ieus. Si omĩum: & ipsiꝰ obedientiȩ. uides
itaq pondꝰ obedientie tuȩ. Quomͦ nempe
stabilitatiꝰ stransg̾ssionẽ sufficit excusare. qͤ
nec sͥ qͥdem ualet patrocinari. Item. Not᷑
ẽ sollempnit᷑ ac regłarit̾ ꝓfeteri quemq
in p̾sentia abb̃is. In p̃sentias ui gͦ tantũ.
ñ cciam ad nutum ipsiꝰ fitꝰ cuiꝰq ꝓfes¬

Expanded text:
ibidem praesentem tenet concors devotio, et ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissimilis conversatio. Qua die autem quod quidem Deus avertat aliis incipiam vivere legibus, aliis moribus conversari, diversis diservire observantiis, adinvenire nova, extraneas usurpare consuetudines: transgressor professionis, promissam stabilitatem jam non me tenere confido. Dico ergo abbati per omnia obtemperandum, sed salva professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris quidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. Vides itaque pondus tuae obedentiae? Quomodo nempe stabilitatis transgressionem sufficit excusare, quae nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum est solemniter ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque profes
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ ur̃m deserendi locum uel causa exti¬
tit ł occasio: p̃sertun cum in ꝓfessione regu¬
larisic ꝑmittat᷑ stabilitas. ut de subiectio¬
ne abb̃i ex ibenda nulla penit᷑ m̃tio fiat:
S queris forsitan inquiens mͥ. Quid gͦ
tu de stabilitate tua facis. ꝙͣ apird cist̾ciũ
firmasti: & nunc alibi habitas: Ad quod
responde i ai o. Ego qͥdem cist̾ciensis mo¬
nachus.ibidẽ ꝓfessus ab abb̃e meo
ubi nunc habito missus sum: missus sñ
scandalo. sine discordia. missus iuxta con¬
suetudinẽ & cõmunẽ institutionẽ. Qmdiu
gͦ in eadẽ qua missꝰ sum. pace & concordia
ꝑseuero. qͣmdiu inunitate sto. cõmunib
pͥuata ñ p̾fero. quietꝰ & subiectꝰ in qͦ positꝰ
sum ꝑmaneo: secura dico conscĩa qͦd ꝓmisi
firmit̃ teneo. Quomꝰ enim stabilitatis p̾ua¬
ricor uotum qͥ unanimitatis ñ rumpo
iuncłm. pacis firmam̃tũ ñ desero: Et si
corpꝰ absentauit obedientia: s sp̃m semꝑ

Expanded text:
vobis vestrum deserendi locum vel causa exstivobis vestrum deserendi locum vel causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla penitus mentio fiat. 16. Sed quaeris forsitan, inquiens mihi: Quid ergo 24 tu de stabilitate tua facis, quam apud Cistercium firmasti; et nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis monachus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc habito missus sum, sed missus in pace, missus sine scandalo, sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institutionem. Quandiu ergo in eadem qua missus sum, pace et concordia persevero, quandiu in unitate sto, communibus privata non praefero, quietus et subditus in quo positus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo vinculum, pacis firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper