comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit eum stola bissina. Stola dr̃ a stoloi
greco qd̃ est longum. ⁊ est uestis longa.
totuni corpus operiens usq ad talos. q̃
⁊ talaris. ⁊ poderis dr̃. Ista stola qua mͦ
utuntur sacerdotes orarium dr̃ ab orã¬
do: qr nulla ꝯmunis oratio fit sñ ea
estis. ⁊ c̃. hic tacent᷑ quedam que in se¬
quentib. q. per iecapitula tõẽm dicent᷑.¬

Expanded text:
vit eum stola byssina. Stola dicitur a stolon Graeco, quod est longum: et est vestis longa, totum corpus operiens usque ad talos: quae et talaris et poderis dicitur. Illa stola qua modo utuntur sacerdotes orarium dicitur ab orando; quia nulla communis oratio fit sine ea, estis, etc. Hic tacentur quaedam quae in sequentibus quasi per recapitulationem dicent
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃o. ⁊ ꝑ ip̃m operans. Abii post eos
ut defenderet cos: ꝑ nubem. suis lum̃.
aliis tenebras. ꝑ eandem simul faciens
sgyptii ingressi sunt post cos. Qr̃ si
ñ uidebant eos p̃codentes. pp̃ nubem
int̾positã. quo sequi potũnt. aũ
si uidebant nuraculũ maris. qͦmodo
podetentim eos sequebant᷑ uescientes
se uł illos mare ingredi. Et ecce respi¬
ciens suꝑ castia ꝑ colũpnã. Qͥd ẽ ꝙ per
egyptiis lucem p̃buit eis. s ad confusi¬
onemi eoꝵ. totum hoc fcm̃ ẽ.s. ut uide
rent se ui arto. Int̾fec̃ ex̾citum. ⁊ c̃. Bre¬
uit̃ totum negocuun ꝯp̾hendit: ⁊ de¬
fugati ⁊ ꝓstrati sunt adũo egẏptii. ad
uitimum aquis obuoluti. abyssi o
co ꝓic̃ puluerem: cam facile tu cos
uiterferisti. Des orauit cos t̾ra. Uno ꝯũ
nomine dus nnferiora elem̃ta uocat.

Expanded text:
in ipso et per ipsum operans. Abiit post eos, ut defenderet eos per nubem: suis lumen, aliis tenebras per eadem simul faciens. Aegypti ingressi sunt post eos. Quaeritur si non videbant eos praecedentes propter nubem interpositam, quomodo sequi potuerunt? Aut si videbant miraculum maris, quomodo pedetentim eos sequebantur nescientes se vel illos mare ingredi. Et ecce respiciens supra castra per columnam. Quid est quod per Aegyptiis, lucem praebuit eis? Sed ad confusionem eorum totum hoc factum est, scilicerent se in arcto. Interfecit exercitum, etc. Breviter totum negotium comprehendit, et defugati, et prostrati sunt a Domino Aegyptii; ad ultimum aquis obvoluti. Abyssi opprojicit pulverem, tam facile tu eos interfecisti. Devoravit eos terra. Uno communi nomine duo inferio
Abbreviated transcription (Latin):
Nũdum pouit benedcõem: si p̾paratio ẽ.
ad benedcõeui q ita int̾rogat. ⁊ c̃ que secũt᷑ꝰ.
enim que redolent maiorem enittunt
odorem qñ frangunt᷑. Sic̃ odor agͥ ple
ni .s. florib recolentib. Qui benedix̃
d̾. Magnam hũndantiam floꝵ taliũ
constat in duob que conuingit .s.
rore celi ⁊ piguedine t̾re. Si enĩ plu¬
at ⁊ t̾ra ñ sit pinguis. uł si sit pingͥs
⁊ ñ pluat: ñ est ꝑfecta hũudantia. Et
notandum qd̃ ñ scd̃m intentionem
illetunc qui ita fraudulent accederet
eẽt reucra ordinatꝰ. ñ ille quẽ ep̃c or¬
diuare putauit. Qr̃ etiam si aliqua
fraude supponit᷑ desponsanda alicui
iuiro putanti se aliam desponsare s:
si firmum debcat cẽ comugiũ. S sci¬
endui ꝙ iõ fumum hr̃i ñ debet.

Expanded text:
Nondum ponit benedictionem, sed praeparatio est Nondum ponit benedictionem, sed praeparatio est ad benedictionem: quod ita interrogat: Tu esenim quae redolent, majorem emittunt odorem, quando franguntur. Sicut odor agri pleni, scilicet floribus redolentibus. Cui benedixit Dominus. Magnam abundantiam florum talium constat in duobus quae conjungit, scilicet rore coeli, et pinguedine terrae. Si enim pluat, et terra non sit pinguis, aut si sit pinguis et non pluat, non est perfecta abundantia. Et notandum quod non secundum intentionem,ille tunc qui ita fraudulenter accederet, esset revera ordinatus, non ille quem episcopus ordinare putavit. Quaeritur etiam si aliqua fraude supponitur desponsanda alicui viro, putanti aliam se desponsare sibi, utrum firmum debeat esse conjugium. Sed scien
Abbreviated transcription (Latin):
firiiꝰ ẽ. respondi. Rebecce ꝓ munere
q in arram Queruꝰ ip̃iꝰ uoluntatẽ.
hinc est orta consuetudo inquirenti
toliuitatem in disponsationib. Incm̃
ret: necluxurie cã bocdc̃m ẽ. s consola¬
tionis Cuncda que possidet. Capitaiẽ
censiim ut domios ⁊ edificia dedit ysuic.
nita aminaliũ que extra patem contin¬
gebant maiori: uł pͥmogeuita dicebat᷑
sac̃dotał. diguitas. Nam de beuedictoẽ
pat̾na ñ possumꝰ horintlłige̾: in seqũtibꝰ
enim dic̃ esau. En aic̾a uice me supplã¬
tauit. ꝑrimogenita mea aũ tulit. m
item benedictionẽ fraude subripur. u
uer scio qũ: quid igit᷑ uaiebunt mͥ pͥmo¬
genita: Tuia cigo mͥ. Non credit ei sũ
uramento. qd̾ pactuni teneat. ⁊ lentis e¬
dulio: Hic ostendit que fuit sup̃ dicta
decoctio. Ad torrentem Gerare fodit pu¬
teos. Quia in torrcute ũ est aqua nͥ ad
oram post pluuam ⁊ statim deficit. Nc̃
no reputabant puteum in t̾ra illa arẽ
B enedictus ergo ait illi. ¶u est⁊ c̃.

Expanded text:
firmius est, respondet. Rebeccae pro munere: quasi in arrham. Quaeramus ipsius voluntatem. Hinc est orta consuetudo inquirendi voluntatem in desponsationibus. In tantum t: nec luxuriae causa hoc dictum est: sed consolationis. Cuncta quae possederant. Capitalem censum ut domos et aedificia dedit Isaac. nita animalium, quae extra partem contingebant majori, vel primogenita dicebantur sacerdotalis dignitas. Nam de benedictione paterna non possumus hoc intelligere. In sequentibus enim dicet Esau: En altera vice me supplantavit, primogenita mea antetulit: modo item benedictionem subripuit. En nec scio quando: quid igitur valebunt mihi primogenita? Jura ergo mihi. Non credit ei sine juramento, quod pactum teneat. Et lentis edulio. Hic ostendit quae supradicta fuerit decoctio. Ad torrentem Gerarae fodit puteos. Quia in torrente non est aqua, nisi ad horam post pluviam, et statim deficit. Nuncno reputabant puteum in terra aliena arenti. Benedicens ergo ait illi: Tu es, etc..
Abbreviated transcription (Latin):
sunt.q.d. Quacũq cã huc ueneris: iu¬
stum est ut te recipiam. ꝑ ac̾e uoluisti.
Quare ad hanc uoluntatem te ielina¬
ille ab stulit Dormiuit cum illa ⁊
eraudiuit dens. In hoo apparet ꝙ nõ
ex luxuria. s cã ꝓlis tm̃ cunt concu
bitum: ñ enim deus de in honestate
praudiret. Nicħ uolo nunc .s. accipere
are de tuo. uł nullum certum p̃miũ.
sad̾ deus inͥ ded̾it scd̃m certã ꝯuenti¬
onem Et omĩa que ñ fuĩnt maou¬
losoi s. Subaudit᷑. si accepero arguas
me de furto Diui sit gregẽ iacob.s. se
piraudo arietes ab ouil usq ad horã
adaquandi: ut tunc tm̃ arictes ab o¬
nib usq ascendere nt oues qũ uͥgas
ncaiualib uiderent utͥq Qdi enĩ
siuitiã que fecit tͥ laban. Ecce ꝑ diui¬
mii responsuni. apparet emn ñ pec¬
esse fraude aliqua: quia iustuni eum
dat accipe aliam m̾cedem qmͣ uxores.
nas dono deb uiss ei dare laban Quasi
lideum uiritum dei. Adulat᷑ ne mor¬

Expanded text:
t: Quacunque causa huc veneris, justum est ut te recipiam. Facere voluisti. Quare ad hanc voluntatem te inclinaille abstulit? Dormivit cum illa, et exaudivit Deus. In hoc apparet quod non ex luxuria, sed causa prolis tantubitum. Non enim Deus inhonesta vota exaudiret. Nihil volo. Nunc scilicet accipere a te de tuo. Vel nullum certum praemium, sed quod Deus mihi dederit secundum certam conventionem. Et omnia quae non fuerint maculosa, etc. Subauditur: si accepero. Argues me de facto. Divisit gregem Jacob. Scilicet separando arietes ab ovibus usque ad horam adaquandi, ut tunc tantum arietes ascenderent oves, quando virgas in canalibus viderent utrique. Vidi enim omnia, quae fecit tibi Laban. Ecce per divinum responsum apparet eum non peccasse fraude aliqua, quia justum erat eum accipere aliam mercedem quam uxores, quas dono debuisset ei dare Laban. Quasi viderim vultum Dei. Adulatur, ne mor
Abbreviated transcription (Latin):
dixisti. q niratuuꝰ etat. frat̾. titus.
abymelech ꝙ eum sauauit ⁊ uxorẽ
⁊ aucillas quas conclitserat ne parerẽo:
totum intelligendum ẽ. de pharaone si¬
manifestat᷑ quo flagello flagellatꝰ sic̃
pharao .i. sterilitate: ⁊ eodem modo sicut
abymelech sanatꝰ fuit ꝑ orationẽ abra¬
he. peruit oculos eiꝰ deus que uidens
puteum. Non subito fc̃s est puceꝰ. s qui
peiꝰ erat fc̃t subito uisus est ab ea Tol
dat carnalem amorem patͥs erga filium:
ut pꝰea p̃ponat amorem dei suo caruali
amori. ⁊ cum uicerit głosior sit iunctoria.
Die aũ t̃cio eleuatis ocłis. Quia ñ st̃
ices diete a bersabee usq irlm: Dicunt
quidam quod ille mous super quẽ sacͥ¬
ficauit abraham ñ sit ille idem ubi
crucifixꝰ est xp̃o: s fallunt᷑ ut credimus
qui hoc dicunt. Dotuit enim abrahã
facere paruas dietas ut hõ qui ualde sol¬
licitꝰ erat. tum demorte friii sui. tũ de
imꝑio. dñi sui. ⁊ muuꝰ cogitabat de festi¬

Expanded text:
dixisti, quod vir tuus erat frater tuus: Abimelech, quod eum sanavit, et uxorem et ancillas quas concluserat ne parerent, totum intelligendum est de Pharaone simanifestatur quo flagello flagellatus sit Pharao, id est sterilitate, et eodem modo sicut Abimelech sanatus fuit per orationem Abrahae. Aperuit oculos ejus Deus, quae videns puteum. Non subito factus est puteus; sed qui prius erat factus, subito visus est ab ea. Toldat carnalem amorem patris erga filium; ut postea praeponat amorem Dei suo carnali amori, et, cum vicerit, gloriosior sit victoria. Die autem tertio elevatis oculis. Quia non sunt tres diaetae a Bersabee usque Jerusalem, dicunt quidam quod ille mons super quem sacrificavit Abraham, non sit ille idem ubi crucifixus est Christus. Sed falluntur ut credimus qui haec dicunt. Potuit enim Abraham facere parvas diaetas: ut homo qui valde sollicitus erat, tum de morte filii sui, tum de imperio Domini; et minus cogitabat de festi
Abbreviated transcription (Latin):
est hoc qnͣtun ad me. ⁊ nunqm̃ protam
panio p̃cio ero uenditor. pociꝰ accipe sĩ
p̃cio. S pelunca duplex. Domꝰ q̃damfũ
mea sepeliri in diu̾sis fonei ⁊ subtus
⁊supra. Non peccauit esron qui uendi¬
dit nec Abraham quiemit. Noc etiant
hodie peccaret. siquis eiueret purũ agͥm
ut faceret ibi ci menteriũ: s qui cini¬
terium nendit: grauiter peccat. ñe
deus dm̃i mei. Scdn oppiniones Geu¬
dum loquit᷑ qui hẽbant singule ꝓpͥor
aos. Igitur puella cui dix̾o. ⁊c̃. au¬
guriuim ẽ. nec tũ peccat: qmia spu stõ
posset bib̃e. Ad lauandũ pedes camo
lꝵ .i. ad uadandum ue inmundiciã
eis uoceret. In conspoctu eiꝰ pauis. No
dr̃ apponi cib nͥ panis: ñ ꝙ solo pane

Expanded text:
est quantum ad me? et nunquam pro tam parvo pretio ero venditor; potius accipe sine pretio. Spelunca duplex. Domus quaedam  sepeliri in ea in diversis foveis ut subtus et supra. Non peccavit Ephron, qui vendidit; nec Abraham, qui emit. Nec etiam hodie peccaret, si quis emeret purum agrum; ut faceret ibi coemeterium; sed qui coemeterium vendit, graviter peccat. Domine Deus Domini mei. Secundum opiniones gentium loquitur, quae habebant singulae proprios Deos. Igitur puella cui dixero, etc. Augurium est: nec tantum peccat, quia Spiritu sancto posset bibere. Ad lavandos pedes camelorum, id est ad lavandum, ne immunditia eis noceret. In conspectu ejus panis. No dicitur apponi cibus, nisi panis: non quod solo pane
Abbreviated transcription (Latin):
face̾. Pluit dñs a dño. Dñs existens mn
t̃ra p̃sens: a dũo existente in celo pluit.
dñs iudicans: a dño imꝑante. brahã
consurgens mane. Nota sollicitudinẽ.
sã uiri : qui pp̃ hoc mane surrgit̃. ut u¬
deat si dũs seruauerat cos ꝓ quibꝰ orau̾at.
Recordatꝰ ẽ. abrahe. son tñauhocu
ꝑro iustis uitustos saluarete s ne ꝓ u
iustis iustum ꝑderet: ꝙ pͥmum. promi¬
serat abrahe Et ille ñ sensit noci qñ
accubuit. Mirum uidet᷑ qd cũ ꝯbuerit
cum filia. nec sensit tale opꝰ se fac̾e: s ita
possumꝰ estimare. q loch consueu̾at u¬
xorẽ su am hr̃e. Et tunc es̾us fc̃s puta

Expanded text:
existens in terra praesens: a Domino existente in coelo pluit. Dominus judicans, a Domino imperante. Abraham consurgens mane. Nota sollicitudinem sancti viri, qui propter hoc mane surgit: videat si Dominus servaverat eos pro quibus oraverat. Recordatus est Abrahae. Non tamen in hoc ut pro justis injustos salvaret; sed ne pro injustis justum perderet, quod primum promiserat Abrahae. At ille non sensit neque quando accubuit, etc. Mirum videtur quod concubuerit cum filia, nec sensit tale opus se facere; sed ita possumus existimare, quod Loth consueverat uxorem suam habere, et tunc ebrius factus puta
Abbreviated transcription (Latin):
uass oculos suos. Non uidit eos ꝓcii
iementes. s er inꝑuiso appareut. qd
signum ẽ potentie. ¶ ita conute. Mo¬
dus loquendi tał e. uꝑ comitante uos.
Q niuetis. ⁊ tunc est boc etiani ꝓmissio.
uare usit uxortua. uirũ increpat:
e eiꝰ est castigare uxorem suam¶ et¬
landam. Tum descendit dens: qã de
inferioribꝰ se intͦmutit Hũquid ꝑdesiu¬
stum cum impiõ: ẽ apte uuit ꝑ uidrc
pro iustis. ⁊ tñ int̾rogat si ꝓ uiustis ue¬
lit int̾fic̾e̾ iustos qd̾ ñ oportet ¶im¬
me. ñ uegant se intraturos inciuitatẽ.
s scd̾m oratoriam qualitatẽ iacfñdi ⁊̃¬
nuunt ciues indignos eẽ ad quos diu̾¬
tant. Ron pot̾o fac̾e quicqm. modure.
humane consuetuduus qd̾ dicit᷑. ꝙ .d.

Expanded text:
oculos suos. Non vidit eos de procul venientes: sed ex improviso apparent, quod signum est potentiae. Vita comite. Modus loquendi talis est: vel comitante vos quia vivetis, et tunc est hoc etiam promissio. Quare risit uxor tua? Virum increpat, quia ejus est castigare uxorem suam. Descendam. Tunc descendit Deus, quando de inferioribus se intromittit. Nunquid perdes justum cum impipro justis, et tamen interrogat, an pro injustis velit interficere justos: quod non oportet. Minime. Non negant se intraturos in civitatem: sed secundum oratoriam qualitatem: loquendi innuunt cives indignos esse ad quos divertant. Non potero facere quidquam. Modus est hum
Abbreviated transcription (Latin):
ũ tñ amisciat pulctudinẽ qmͣ hõbat
magnaui uaturali. Uenit aũ dñs
ad abymelech ꝑ sompniũ. Idem fcm̃
fuisso apd̾ pharaonem intelligen¬
.dii est qnius ibi taceat᷑. Hilia pa¬
emendã ĩte ampliꝰ deteg.as faciẽ tuam.
⁊ ameris ab auquo. ⁊ capiaris sic̃ modo.

Expanded text:
udinem, quam habebat magnam naturaliter. Venit autem Deus ad Abimelech per somnum. Idem fuisse factum apud Pharaonem, intelligendum est; quamvis ibi taceatur. Filia paemenda, ne amplius detegas faciem tuam, et ameris ab aliquo, et capiaris, sicut modo.
Abbreviated transcription (Latin):
ab aĩo loch. ne estimet illum discedere¬
uelle ab eo. Iõ ut meliorẽ parttm t̾re
sibi eligat ⁊ retineat. tͥ dabo ⁊ semini
.i. tͥ in semine tuo ñ in ꝑsona tua.
usq in sempit̾nũ. Non ꝙ sẽꝑ eã ha¬
buerint ex temꝑe illo. s qr uullus
terminus ponit᷑ amittendi eam: uel
auferendi: sic̃ ⁊ melchi sedoch dr̃. ñ hr̃e
patrem ⁊ matreni. solum modo quia non
noĩauit eos scriptum. Codorlaomor Iste
aongregauit oñis remotos in auxiluim
iontia qͥnq roges sadmoꝵ fcõs sibi rebei
Pex gentium. Non dic̃ quaꝵ: quia
plurib dũabat᷑ gentib. contra rogem
lale. Istum ñ nominat: q in uiꝰ poccauerat
nonunatis. At uero melchisedecħ ꝓferens
pinem ⁊ uinum. Quod uit̾ Gentues
signum est pacis: sic̃ ⁊ oliua solebat aẽ. Et
nota ordinẽ. hec ꝓferens benedixit .s.¬

Expanded text:
ab animo Loth, ne existimet ipsum velle disceab animo Loth, ne existimet ipsum velle discedere ab eo, ideo ut meliorem partem terrae sibi eligat, et retineat. Tibi dabo, et semini, id est tibi in semine tuo, non in persona tua. Usque in sempiternum: non, quod semper eam habuerint ex tempore illo, sed quia nullus terminus ponitur amittendi eam, vel auferendi. Sicut, et Melchisedech dicitur non habere patrem et matrem, solummodo quia non nominavit eos Scriptura. Chodorlaomor. Iste congregavit omnes remotos in auxilium contra quinque reges Sodomorum factos sibi rebelles. Rex gentium. Non dicit quarum, quia pluribus dominabatur gentibus. Contraque regem Bale. Istum non nominat, quia minus peccaverat nominatis. At vero Melchisedech proferens panem et vinum. Quod inter gentiles signum est pacis, sicut et oliva solebat esse. Et nota ordinem: haec proferens, benedixit, s
Abbreviated transcription (Latin):
tionem s pp̃ utuitatẽ. uel corratõem
uel increpationem ñ dr̃ mendaciũ:
sic̃ ip̃e dñs cleophe ⁊ alii discpło fin¬
xit se longuis ire. nec tñ abire uolũ
s recineri. ut increparet ⁊ confirmaret
ecos. Item helyseus ligatꝰ q̃rentib eñ
dix̃ se ñ eẽ quem querebant seq ꝑ due¬
turum cos ad eũ promisit. ⁊ dux̃ eos
uit̾ medios hostes. quod ip̃i ueruierant
apud deum. fiutq relator diuine uo¬
luntatis ñ sue. nec accusat᷑ de m̃datio
sicut nec ille qui refert aliena u̾ba. yx¬
si concedamꝰ abraham m̃titũ fuisse sic̃
hominem ñ est mirũ. Non enĩ semper
pecrus timore mortis in passione dñr
ꝓponitur resurgendi. flagellauit dñs
dñs ꝑ idem tempꝰ om̃s uxores phario¬
nis ⁊ familie eiꝰ ut ñ conciꝑent. Precep̃
pharao suꝑ abraham uiris. ut p̾bent
quicquid hẽbat. ne quis noceret ei. Et
uł modo. Si ad sinistram ieris. Cñ con¬
cedit ei potestatem eligendi. amputat

Expanded text:
 utilitatem, vel correctionem vel increpationem, non dicitur mendacium: sicut ipse Dominus Cleophae, et alio discipulo finxit se longius ire ; nec tamen abire voluit, sed retineri, ut increparet, et confirmaret eos. Item Eliseus ligatus quaerentibus eum dixit se non esse quem quaerebant, seque perducturum eos ad eum promisit, et duxit eos inter medios hostes, quod ipsi meruerant apud Deum. Fuitque relator divinae voluntatis, non suae; nec accusatur de mendacio, sicut nec ille qui refert aliena verba. Vel concedamus Abraham mentitum fuisse sicut hominem non est mirum: non enim semper Petrus timore mortis in passione Dominproponitur resurgendi. Flagellavit DominDominus per idem tempus omnes uxores Pharaonis, et familiae ejus, ut nec conciperent. Praecepit Pharao super Abraham viris, ut praeberent quidquid habebat, ne quis noceret. Et invvel modo. Si ad sinistram ieris. Cum concedit ei potestatem eligendi, amputat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯplebunt᷑.lxxii. hee sunt familie noc.
Repetit ꝯmunit̾ de Gen̾atiob noe ut
ueniat ad diuisiones linguaꝵ ꝑ suꝑ¬
biam turris. Nota quod om̃s p̃cedentes
patͥarche. qui ⁊ a tͥb filiis noe descend̾unt.¬
⁊ alios supra noĩatos genuerunt. p̃t̾
eos quoslib̃ noĩat alios quosdam ha¬
buerunt filios ñ nominatos qui re¬
manserunt in ꝓpͥis familiis patr̃ suoꝵ
filii autem qui noĩati sunt ꝑ se dis¬
patrum suoꝵꝰ. Hortuus ẽ.aran aute
thare. uel in conspactu patͥs sui posit̾
in ignem: qd̃ ad orare uolebat. uł an¬
teqmͣi pat̃ suus moreret᷑. Die ergo
obsecro qd̾ soror mea sis. Qũ quare
tam instꝰ homo uoluĩt mñtiendo ui¬
tam corꝑis scruare per mortẽ aĩc
ł uite sue ꝓuidere. ⁊ uxoris pudici¬
cĩam neglig̾e .q. deus ũ potũt eques

Expanded text:
. Hae familiae Noe. Repetit communiter de generationibus Noe, ut veniat ad divisionem linguarum per superbiam turris. Nota quod omnes praecedentes patriarchae, qui et a tribus filiis Noe descenderunt, et alios supra nominatos genuerunt, praeter eos quos liber nominat, alios quosdam habuerunt filios non nominatos, qui remanserunt in propriis familiis patrum suorum. Filii autem, qui nominati sunt, per se dispatrum suorum. Mortuus est Aram ante Thare: vel in conspectu patris sui positus in ignem quem adorare nolebat; vel antequam pater suus moreretur. Dic ergo, obsecro te, quod soror mea sis. Quaeritur, quare tam justus homo voluerit mentiendo vitam corporis servare per mortem animae: vel vitae suae providere, et uxoris suae pudicitiam negligere: quasi Deus non potuerit aeque
Abbreviated transcription (Latin):
uii. eneis ⁊ . uii. lat̾iciis contra uttũq di¬
luuium in utilitatẽ posfoꝵ p̾uidens scͥp¬
sit̃. huiꝰ libros inathematice. ninꝰ adeptꝰ
uictoriam ꝯbussit. Post hoe andatior effec¬
tus. iuuasit nemroth .i. chaldeos. ⁊ acqui¬
siuit babilonem tranfferens illuc oipd̃
imꝑii sui. ⁊ iñ dic̃ seq̃ns litt̾a. Ee tr̃a
illa ogressus ẽ. assur.⁊ c̃. quod aũ diaꝰ
est uenatoe. simle est .q. d.s. ita. coticlu
deus cohortauit homines. quẽ admodum
uenator bestias. Quasi: istud.q in u¬
su dicendi ꝓu̾bium illud construebat᷑
hoc modo. T̃u es crudel̾.q. nempoth rob̾tꝰ.
⁊ c̃. Nec est ciuitas. magna .s. niniue
de quib egressi st̃ philistiim ⁊ captiuati.

Expanded text:
diluvium in utilitatem posterorum praevidens scripsit. Hujus libros mathematicae Ninus adeptus victoriam combussit. Post haec audacior factus invasit Nemroth, id est, Chaldaeos, et acquisivit Babylonem, transferens illuc caput imperii sui: et inde dicit sequens littera: De terra illa egressus est Assur, etc. Quia autem dictus estdens coarctavit homines, quemadmodum venator bestias. Quasi: istud quod in usu dicendi proverbium illud construebatur hoc modo: tu es crudelis quasi Nemroth robustus, etc. Haec est civitas magna. Scilicet Ninive. De quibus egressi sunt Philistiim, et Ca
Abbreviated transcription (Latin):
exuoluntate. Meliorib aũ coactione ut
sem ⁊ heb̃. ⁊ cet̾is bonis uiris. huiꝰ turris
aliquid głõsum. ii memoria posteroꝵ.
Alii dñt iõ fcãm fuisse ab eis ut p̃caue¬
ient sibi a ꝯsimili diluuio. ne eciam deꝰ
per diluuium. Pot̃ etiam dici anem¬
roth fcm̃ cẽ cupiditate reguandi. Unde
Dunisis linguis ip̃e cum fam ilia sua
bi remansit. ceteris recedentib ⁊ affur
expilso: cui pat̾̃uo uire contingebat
illa mansio. qr erat de sem maiore fi¬
liõ. Assur añ rocedens in t̾ram q̃ pꝰea
Aysso ip̃o dicta est assiriã. muitiplica¬
tuis ẽ. uid ad regom niuuni. qui ab
enis progenie est ortꝰ. Hic condidit ciui¬
tatem niniuẽ: ⁊ uic̾ cham in bello. qui
usq ad illud tempꝰ uixerat. fc̃s est rex
tor et actor malefice mathematice. que

Expanded text:
ex voluntate, melioribus autem ex coactione, ut ex voluntate, melioribus autem ex coactione, ut Sem, et Herber, et caeteris bonis viris. Hujus turris aliquid gloriosum in memoriam posterorum. Alii dicunt, ideo factam fuisse ab eis, ut praecaverent sibi a simili diluvio; ut etiam Deusper diluvium. Potest etiam dici a Nemroth factam esse cupidate regnandi. Unde divisis linguis, ipse cum familia sua ibi remansit caeteris recedentibus, et Assur expulso, cui paterno jure contingebat illa mansio, quia erat de Sem majore filio. Assur autem, recedens in terram quae postea ab ipso dicta est Assyria, multiplicatus est usque ad regem Ninum, qui ab ejus progenie ortus est. Hic condidit civitatem, et vicit Cham in bello, qui usque ad illud tempus vixerat: factus rex tor, et auctor
Abbreviated transcription (Latin):
filii siue ppłi. Ab his diuise sunt insu¬
le. Post diuisionem liuguaꝵ hoc modo
t̾ra fuit diuisa: qd̾ filii iaphetht opti¬
nuerunt septemtͥonalem partẽ asiẽ. ⁊
totam europam. Filii chani australẽ
partem asie ⁊ totam affricant. mediũ
aũ asie que maior est qm̃ europa ⁊
affrica fuii somi possederunt. Ep̃e ah̃¬
tute suꝑaus alios hoĩes dñium cepit
exercere suꝑ cet̾os ꝑ uolentiam ⁊ in¬
duxit cos ad ydolatriiͥs ut ignem .q. deũ
colerent quia utilitates maximas bene¬
ficio soł. qui igueꝰ est i t̾ra contig̾e uide¬
lat. Queni errorem chaldei postea secu¬
ti sunt. Multiplicẽ inuiriam ⁊ dõ ⁊ hõifcc̃.
Deus enim solus debebat p̃ẽe homini.
ꝙ ille ei abstulit. cum se illi int̃posuit.
⁊ in ignorantiam redegit. auferendo ei
tultum debituni: homini uͦ in uiria fecit̃.
qi eum dnĩo ĩuisto opp̃ssit. ⁊ in crroram
atpiendo indux̃. Consilio ⁊ imperio hꝰ
sĩ fuit turris consentientib ei malis

Expanded text:
his divisae sunt insulae. Post divisionem linguarum hoc modo terra fuit divisa, quod filii Japhet obtinuerunt septentrionalem partem Asiae, et totam Europam. Filii Cham australem partem Asiae, et totam Africam. Medium autem Asiae, quae major est quam Europa et Africa, frtute superans alios homines, dominium coepit exercere super caeteros per violentiam, et induxit eos ad idololatriam, ut ignem quasi Deum colerent, quia utilitates maximas beneficio solis, qui igneus est, in terra contingere videbat. Quem errorem Chaldaei postea secuti sunt. Multiplicem injuriam et Deo et homini fecit: Deus enim solus debebat praeesse homini, quod ille ei abstulit, cum se illi interposuit, et in ignorantiam redegit, auferendo ei cultum debitum; homini vero injuriam fecit, quia eum dominio injusto oppressit, et in errorem decipiendo induxit. Consilio et imperio hujus facta fuit turris, consentientibus ei malis
Abbreviated transcription (Latin):
scelus pro quo sic debeam tractari: Certe
septuplum ultio sumet᷑ de chaimn .i. de in¬
terfectore chaim magna pena accipietur
s iulto magͣis pena. in uos pro me uroga¬
bit᷑. Iste cepit inuocare dñm. Nouũ cultũ
uł uouas orationes inueniens ad ĩuo¬
candum deum spałr. uł ymagines ad
deuin rep̃sentandum. ⁊ magis diligen¬
dum. hic est lib̾ gen̾atũ. Iõ recapitulit.

Expanded text:
scelus pro quo sic debeam tractari? Certe scelus pro quo sic debeam tractari? Certe septuplum ultio sumetur de Cain, id est, de interfectore Cain magna poena accipietur, sed multo major poena in vos pro me irrogabitur. Iste coepit invocare nomen Domini. Novum cultum vel novas orationes inveniens ad invocandum Deum specialiter, vel imagines ad Deum repraesentandum et magis diligendum. Hic est liber generationis, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
urum in uuluꝰ incũ. Opuno antiqua
tũ uacasse uenationi. ꝑ qd̃dam iustru¬
mentura .i. arcum qui ñ fallit. cuins
tedam exteusam quodcuiq aimal
tangit᷑. retendit arcum ⁊ uulneratur:
Si querit᷑ ad quid uenaret᷑ cuni ũ licet
sarne uesci añ diliuiũ. dñis pp̃ pelles
animaliũ. quib faciebat calciam̃ta
⁊ pellicias. Cum igit᷑ quodam temꝑe
laiech ⁊ puer qui eum ducebat. uaca¬
reut uenationi. ⁊ chami sicuti furibũ¬
dus. current ꝑ illum locum directõne
sni ductoris lamech enm nit̾fecit. Uñ ille
iatꝰ puerum suũ qui cum ducebat
scaidit ⁊ iõ de utͥusq int̾fectione con¬
Quetit᷑ tum uxorib suis. hoc modo. Occi¬
di uirum. ⁊c̃. Sepnicrũ ultio. ⁊ c̃. q. dicat.
quod iste due uxores lamech male
tractabant eum assidue. ⁊ hoc sine causa
Uñ ip̃e iratꝰ aliqñ ꝯuenit eas: ⁊ allocu¬
tus est his u̾bis. Audite uxores lamech
⁊ c̾. Occidi uirum: Aut feci aliquos aliud

Expanded text:
virum in vulnus meum. Opinio antiqua virum in vulnus meum. Opinio antiqua tamen vacasse venationi per quoddam instrumentum, id est arcum qui non fallit; cujus chordam extensam quodcunque animal tangit tetendit arcum et vulneratur. Si quaeratur ad quid venaretur cum non liceret carne vesci ante diluvium, dicimus propter pelles animalium, quibus faciebant calceamenta et pelliceas. Cum igitur quodam tempore Lamech et puer qui eum ducebat vacarent venationi, et Cain sicuti furibundus curreret per illum locum, cum directione sui ductoris Lamech eum interfecit. Unde ille iratus puerum suum qui eum ducebat, occidit; ideo de utriusque interfectione conqueritur cum uxoribus suis hoc modo: Occidi virum, etc. Septuplum ultio, etc. Quasi dicat: quod istae duae uxores Lamech male tractabant eum assidue, et hoc sine causa. Unde ipse iratus aliquando convenit eas et allocutus est his verbis: Audite, uxores Lamech, etc. Occidi virum; aut feci aliquod aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ri occasione peccandi. Ubi est abel fr̃ tuis
Confessionem requirit dñs uͥq nec
possit uoluntas excusari. uox sanguĩs
.⁊c̃. Qͥa indiget uĩdita iõ clamat. Na¬
gus: nuitatione.s. mansionum. Prosu¬
gus timoee. Maior ẽ. iniquitas. scce sc̃ꝑ
augm̃tat᷑ peccm̃. Drimum fec̃ ferricidiũ.
dcinde mendatio uolens latere. fcm̃ ne¬
gauit: modo conuictꝰ de crimine desꝑat.
A facie t̾re. ⁊ a facie tua. Ouinem huma¬
nam consolacionẽ putat sibi aufem:
locutionem. Qui iuit̾ficit chayi malo
suo. quia uolo ut septuplum pumat
etiam qm chaim. pp̃ ꝓ hibitionẽ homi¬
adii fcãn adeo que ñ erat fcã chaym. Iit
ribiuidi. unde indignus apparebat mĩã
epit ⁊ peperit. Post pecc̃m̃ dñr uiri cog¬
noscere uxores. ⁊ uxores conciꝑe ⁊ parere
per qd̾̃ notat᷑ quia ⁊ filii nascebant᷑ poc¬
catores. ⁊ ost om̃s isti de gen̾e chaim ꝑ
opera ꝓpͥa notant᷑ peccõees fuisse. Occidi

Expanded text:
ri occasione peccandi. Ubi est Abel frater tuus? ri occasione peccandi. Ubi est Abel frater tuus? Confessionem requirit Dominus ubique, ne possit voluntas excusari. Vox sanguinis, etc. Quia indiget vindicta, ideo clamat. Vagus, mutatione scilicet mansionum; profugus, timore. Major est iniquitas. Ecce semper augmentatur peccatum: primum fecit fratricidium, deinde mendacio volens latere factum, negavit; modo convictus de crimine, desperat. A facie terrae et a facie tua. Omnem humanam consolationem putat sibi auferrilocutionem. Qui interfecerit Cain. Malo suo, quia volo ut septuplum puniatetiam quam Cain propter prohibitionem homicidii factam a Deo, quae non erat facta Cain. In is, unde dignus apparebat misericepit et peperit. Post peccatum dicuntur viri cognoscere uxores, et uxores concipere et parere; per quod notatur quod et filii nascebantur peccatores, et omnes isti de genere Cain per opera propria notantur peccatores fuisse. Occidi
Abbreviated transcription (Latin):
os suos .i. dare .s. decimas ⁊ pͥmicias.
Respexit dñi ad abel. ⁊c̃. hanc consue
bat ignem de celo ad ꝯburenda satͥ¬
ficia eoꝵ que ei placebant. Quod aũ
muncra ñ ex se s ex merto offerentis
ei placebaut. ꝑ hoc innuit᷑. qr ad abel offe
Decc̃ni inforib ad erit. Duab de causis
dr̃ aliquid in forib adeẽ. ł ut utret
uł ut exeat. Similit̾ ⁊ hic de peccõ pot̃
intelligi. Pecc̃m̃ iforib ẽ. ut iutret
post malam cogitationẽ. occasio patran¬
di pectĩ. qmͣ merito male uoluittatis iõ
meret᷑. ⁊ deus iusto iudicio ei obicit.
hominis aũ bene aut maleagere iõ
bonũ uelle aut malum uocat: ꝙ uo
extͣiori aminicło. Pecc̃m quidem qd̃ ẽ.
in forib ut exeat praua uoluntas est.
que ũ pot̃ celari. qͥn aliqũ exeat ⁊ ap¬
parcat aliguo signo. Sub te erit appeti¬
tꝰ eiꝰ hoc est in tua potestate erit cauẽtͥ.
uł ab int̾iori praua uoluntate uł extͣio¬

Expanded text:
os suos, dare scilicet decimas et primitias. os suos, dare scilicet decimas et primitias. Respexit Dominus ad Abel, etc., hanc consuetbat ignem de coelo ad comburenda sacrificia eorum qui ei placebant. Quod autem munera non ex se, sed ex merito offerentis ei placebant, per hoc innuitur quod ad Abel offerPeccatum in foribus aderit. Duabus de causis dicitur aliquid in foribus adesse, vel ut intret vel ut exeat. Similiter et hic de peccato potest intelligi. Peccatum in foribus est, ut intret post malam cogitationem occasio parata peccandi, quam merito malae voluntatis homo meretur, et Deus justo judicio ei objicit. Hominis autem bene aut male agere, ideo bonum velle aut malum vocat, quia exteriori adminiculo. Peccatum quidem quod in foribus ut exeat, prava voluntas est, quae non potest celari, quin aliquando exeat et appareat aliquo signo. Sub te erit appetitus ejus. Hoc est in tua potestate erit cavere tibi, vel ab interiori prava voluntate, vel ab exterio
Abbreviated transcription (Latin):
ñgeret᷑. emisit eũ. ⁊c̃. ẽherubin ⁊ fł.¬
.i̾.u. Quia ⁊ homo ⁊ diabolꝰ ut̾q in
paradiso peccauerant: ut̾q eiectꝰ est.
Et ne alicui eoꝵ iterum liceret int̾re.
contra utrũq posita est custodiã ⁊
offendiculum. Cherubin ut repellãt
diabolum iguis hominẽ. Et notan¬
dum deum spẽm ignis fac̃e aut fe¬
cisse ut inuita scĩ rcholai legitur
cuiꝰ natura dr̃ eẽ. ut liquis manum
ad hibu̾it. ardorem quidem sentit
s nullam patit᷑ ad ustionem. Et est
ignis ille tał nature qui ꝯburit sp̃m.
uec eget mat̾ia. qmͣ consumat. sicut
uec ille qui est in sꝑa soł. Iste aũ nost
iguis ⁊ eget mat̾ia ⁊ solum corpꝰ urit.
fuit abel pastor ⁊ c̃. Sreuit̾ transcur¬
ritea que ñ est opꝰ narrate. Chaim
de fructib t̾re Credimꝰ diñ docuisse a¬
dam culcum diunm quo recuꝑaret
eiꝰ beniuolentiam qmͣ amiserat per
pecẽni trausgressionis. ⁊ ip̃e docuit fili¬

Expanded text:
jungeretur. Emisit etc. Cherubim et fjungeretur. Emisit etc. Cherubim et filem. Quia et homo et diabolus uterque in paradiso peccaverant, uterque ejectus est. Et ne alterutri illorum iterum liceret intrare, contra utrumque posita est custodia et offendiculum. Cherubim ut repellat diabolum, ignis ut hominem. Et notandum, Deum speciem ignis facere aut fecisse, ut in vita sancti Nicolai legitur, cujus natura dicitur esse ut si quis manum adhibuerit, ardorem quidem sentit, sed nullam patitur adustionem, et est ignis ille talis naturae quod comburit spiritum, nec eget materia quam consumat, sicut nec ille qui est in sphaera solis. Iste autem noster ignis et eget materia, et solum corpus urit. Fuit Abel pastor, etc.. Breviter transcurrit ea quae non est opus narrare. Cain de fructibus terrae. Credimus Deum docuisse Adam cultum divinum, quo recuperaret ejus benevolentiam, quam amiserat per peccatum transgressionis; et ipse docuit fili
Abbreviated transcription (Latin):
rum iescam. S iͥ dedit eis ħbã ad o¬
pus animaliũ sͥ ip̃is uͦ lignũ ponife¬
rum in escam. Hic uͦ maledicendo dat
hominib herbam in escame tibũ .s. iu
uentium. Fecit eis tunicas pelliceas.
Uel de elem̃tis in nusti̾o angloꝵ. ur
docuit cos fac̾e̾ det̾hendo pelles ab aiã
Irrisio ẽ que respit̃ ad stultam ceri¬
delitatem eue. de u̾bis serpentis. Eritis
sic̃ dii scientes bonum ⁊ malũ scqñ¬
uis sola eua ñ adam hoc crederet. tamĩ
illi tanqm̃ p̃lato ⁊ doctori imputat᷑. ẽa¬
lis aũ uisio aliqñ fit m̾̃ito patientis
⁊ iuste ut hic̃. Aliqũ nequitia in sui¬
tantis. ⁊ est sarcasmos fignia. Nluuc
etiam post pectmi si comed̾et hõ de lig¬
no uite fieret ĩmortab: ⁊ est oratiã
defectiua. Qd añ deficiat. sub rngẽ
aꝑit hẏstorrographꝰ ibi. Emisit eũ. ic̃.
In quo innuit᷑ supra defecisse emit¬
tamꝰ eum extra paradisum. ⁊ sic sub¬

Expanded text:
rum in escam. Sed ibi dedit eis herbam ad orum in escam. Sed ibi dedit eis herbam ad opus animalium, eis ipsis vero lignum pomiferum in escam; hic vero maledicendo dat hominibus herbam in escam, cibum sciliceura, cunctorum viventium. Fecit eis tunicas pelliceas vel de elementis ministerio angelorum, vel docuit eos facere detrahendo pelles ab animaIrrisio est, quae respicit ad stultam credulitatem ejus de verbis serpentis. Eritis sicut dii scientes bonum et malum; et quamvis sola Eva, non Adam, hoc crederet, tamen illi quasi praelato et doctori imputatur. Talis autem irrisio aliquando fit merito patientis et juste, ut hic; aliquando nequitia insultantis, et est sarcasmos figura. Nunc etiam post peccatum si comederet homo de ligno vitae fieret immortalis, et est oratio defectiva. Quid autem deficiat, subjungens aperit historiographus ibi, Emisit eum, etc. In quo innuitur supra defecisse. Emittamus eum extra paradisum, et sic sub
Abbreviated transcription (Latin):
monachꝰ appłłaret᷑ pp̃ assumptas
uestes.⁊ uocando eñ atbuit ea illi que
caudebas modo q eam deieceras: s
frustra q uictꝰ eris a muliere. Sem̃
tiusi.: ic̃. Sem̃ diaboli uocat alios de¬
lones. mulieris sem̃ alios homines.
conterent caput .i. suꝑbiã diabolide
lege euĩ maledc̃a erat sterił: s hoc
diceus ad dolorẽ respicit pariendi. uł
tious pariet. uł quia morituri eraut
stiam post puitũ. uł qr ñ onines p̃¬
destinati erant ad et̃nam uitam sic̃
futurũ eẽt si ñ peccass. In dolere parie
Iste dolor superat õs dõlores. Et sub
uiri potestate eris. Non sub regiiẽ
tiũ ut p̾us. s sub uolenta dñatiẽ
ut te uuln̾ib affligat. Maledicta
erit .t. ⁊c̃. Non feret sponte fructum¬
ꝑ se ut uinas. ł ñ respondebit tͥ. aliqñ
scd̾m opꝰ tuũ. Comedes herbas t̾r̃e.
Guperiꝰ dixerat. Ecce dedi uob̾ omnẽ
herbam uirentẽ. ⁊ ome liguũ pomife¬

Expanded text:
monachus appellaretur propter assumptas monachus appellaretur propter assumptas vestes. Et, vocando eum, attribuit ea illi quae gaudebas modo, quia eam dejeceras; sed frustra, quia victus oris a muliere. Semen tuum, etc. Semen diaboli vocat alios daemones. Mulieris semen alios homines, conterent caput, id est superbiam diaboli delege enim maledicta erat sterilis. Sed hoc dicens ad dolorem respicit pariendi, velties pariet, vel quia morituri erant etiam post partum, vel quia non omnes praedestinandi erant ad aeternam vitam, sicut futurum fuit si non peccasset. In dolore paries, etc. Iste dolor superat omnes dolores. Et sub viri potestate eris. Non sub regimine tantum, ut prius, sed sub violenta dominatione, ut te vulneribus affligat. Maledicta erit terra, etc. Non feret per se sponte fructum ut vivas, vel non respondebit tibi aliquando secundum opus tuum. Comedes herbas terrae. Superius dixerat: Ecce dedi vobis omnem herbam virentem et omne lignum pomife
Abbreviated transcription (Latin):
Conuictꝰ de fc̃o remouet crimen ĩ mu
lierem ⁊ mulier in serpontẽ: ⁊ ꝑ hoc nnt
retorquet culpam in autorem deum.
statim dedit sententiam. s ꝓposita qoẽ
sua ⁊ peniteret. Guꝑ diabolũ aũ stati
ponit snĩam: quia ⁊ añ peccauerat ĩse
⁊ modo hominẽ ad peccand̾ impuletat.
Nou magis re fc̃s meruit ut liceretei
temptare om̃s alios futuros.: ⁊ hoc
totum ad detͥmentum sui ip̃iꝰ. Et sic̃
unus lucifer elatꝰ ẽ. ⁊ omnes ei consen¬
tientes cecsd̾unt cum eo: ita ħ ipo solꝰ
in serpente decepit muulierẽ. Et qr om̃s
alii consenserunt ei: omnes cũ eo t̾¬
ceꝑunt maledcõnẽ. Non enim serpens.
s qui ur serpente latebat diabolus
maledicit᷑. Uocat᷑ tũ nomine eiꝰ qui
eum .q. tuuicani uidrrerat. s derso¬
nie: quemadinodum si lat᷑ aliquis as¬
sumeret uestes monachi. ut mag̃
latent̾ poss furari int̃ monachos. ⁊ sic
dep̃hensus de furto derisorie quidẽ

Expanded text:
Convictus de facto, remoConvictus de facto, remolier similiter in serpentem, et per hoc uterque retorquet culpam in auctorem Deum. statim dedit sententiam, sed proposita qusua, et poeniteret. Super diabolum autem statim ponit sententiam, quia et ante peccaverat in se, et modo hominem ad peccandum impulerat. Unde, magis reus factus, meruit ut liceret ei tentare omnes alios futuros. Et hoc totum ad detrimentum sui ipsius. Et sicut unus lucifer elatus est, et omnes ei consentientes ceciderunt cum eo; ita hic iste solus in serpente decepit mulierem, et quia omnes alii consenserunt ei, omnes cum eo susceperunt maledictionem. Non enim serpens, sed qui in serpente latebat diabolus maledicitur. Vocatur tamen nomine ejus, quia eum quasi tunicam induerat, sed derisorie, quemadmodum si latro aliquis assumeret vestes monachi, ut magis latenter posset furari inter monachos, et si, deprehensus de furto, derisorie quidem
Abbreviated transcription (Latin):
mobedĩe parentum in obedĩa infucta
m̃broꝵ. Folia ⁊ ficꝰ. Der hoc quidam
estimnant ficum fuisse lignũ scĩe
boni ⁊ mali: ⁊ qi dñs dic̃ad nathatia¬
elem meuñgłio. pͥusqͣm philippus
uocaret te: cum cẽs sub ficu cognoni
te. Uocem dñi deanibulantis. Ecce
subita conuenire de culpa sua. ne
amissa uerecundia in uerecundi fi¬
⁊ confilii. Uñ deambulat: ut audrant¬
⁊ sic fiant memores ipiꝰ dci. adã iͥ
es: Questio. uł ex increpatione uł ex
ꝯpassione. Co qd̾ nudus eẽm. Nota
quod stulte agit inducens ad se grcu¬
sanduni ꝙ pociꝰ u̾titur in eiꝰ accusat¬
onemi. ut pociꝰ ꝑ hoc ꝯiuncat᷑ poccasle
in pomo qmͣ se excuset. Quis enĩ n¬
dicauit. Ac sic dicat ꝑuuditatemuo¬
lebas excusare: s hoc pociꝰ te acensat
quia sig̾cat nequiciã ⁊ poc̃cm p̃celis¬
se inte. et uero hoc sig̃cat quia quis
nͥ tua nequicia indicauit t̃ qd̾ nu¬
dus eẽs. Mulier qnt qmͣ dedisti mͥ. ic̃

Expanded text:
inobedientiae parentum, inobedientia inflicta inobedientiae parentum, inobedientia inflicta membrorum. Folia ficus. Per hoc quidam existimant ficum fuisse lignum scientiae boni et mali. Et quia Dominus dixit ad Nathanaelem in Evangelio: Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te . Vocem Domini deambulantis. Ecce subito convenire de culpa sua, ne amissa verecundia inverecundi fiet consilii, unde deambulat ut audiant, et sic fiant memores ipsius Dei. Adam ubi es? Quaestio, vel ex increpatione, vel ex compassione. Eo quod nudus essem. Nota quod stulte agit, inducens ad se excusandum quod potius vertitur in ejus accusationem, ut potius per hoc convincatur peccasse in pomo, quam se excuset. Quis enim indicavit? Ac si dicat: Per nuditatem volebas te excusare, sed potius te accusat, quia significat nequitiam, et peccatum praecessisse in te. Et vere hoc significat; quia quis, nisi tua nequitia, indicavit tibi quod nudus esses? Mulier quam dedisti mihi, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
respexit ad lignũ: ⁊ ita capta ẽ gula ut
etiam abses promiissis diaboli. ꝑ solumi
uisum ad esum ligni persuasa eẽt
merito ut qui in sordib est sordes¬
cat adhuc. Dr̃ tũ cõmestio pomi pͥ¬
mum pecẽm: s actuale iutelliger¬
dum ẽ. ꝙ p̃cesserunt suꝑbia ⁊ aua¬
ricia. Aꝑti sunt ocłi amboꝵ ũ qd̾¬
iudle aliqua que ũ añ uide̾nt: s qr
uisu ꝑcipiebant. ⁊ cogitabant tale
quid qd̃ ñ añ. Cumq cognouis¬
sent se eẽ nudos. Idem nuditatẽ dis¬
conuenire ꝓmotu illicito: ⁊ quia
auferre ñ potũnt tegere uolu̾nt par¬
tes illas in quib motum illici¬
tum senserunt. Iuste quidẽ inflic¬
ta est homini hẽc pena adomino: ĩi
qr u uoluit obedire suo suꝑiori .i.
deo. nec ei obediat suũ urferiꝰ .i. ca
num transgressionis .s. pudenda. Iõ
iudelicet. qi tota ꝓpagatio gen̾rs hri¬
mani. ꝑ partem illam erat transitura.
Scͥptium est in ea .q. in porta signin

Expanded text:
respexit ad lignum, et ita capta est gula, ut respexit ad lignum, et ita capta est gula, ut etiam absque promissis diaboli per solum visum ad esum ligni persuasa est merito, ut qui in sordibus est, sordescat adhuc. Dicitur tamen comestio pomi primum peccatum, sed actuale intelligendum est, quia praecesserunt superbia et avaritia. Aperti sunt oculi ambo aliqua quae non ante viderant, sed quia visu percipiebant et cogitabant tale quid quod non ante. Cumque cognovissent se esse nudos, id est nuditatem disconvenire pro motu illicito et quia auferre non potuerunt, tegere voluerunt partes illas in quibus motum illicitum senserunt. Juste quidem inflicta est homini haec poena a Domino, ut quia ratio noluit obedire suo superiori, id est Deo, nec ei obediat suum inferius, id esnum transgressionis, scilicet pudenda. Ideo videlicet, quia tota propagatio generis humani per partem illam erat transitura. Scriptum est in ea, quasi in porta, signum
Abbreviated transcription (Latin):
quia air ñ eẽt głosum tale stare. S no¬
ta quia r̃est temptatꝰ ꝑ aliqͣm ũmplicẽ
.s. excusare transgressionem dicens. Cis
putaret dolum ẽẽ in huiꝰmodi spẽ uł foe¬
ma: Cur p̃cepit uob̾ deus. Caute fing̃
se dubitars de p̃cepto ꝓ hibente: ut ⁊ mu¬
lierem faciat dubitare.⁊ dñi qui tam bo¬
ni ligui fructum ꝓhibuit ostendat nõ
tiũ eos diligere qnͣtum oportebat. Ne
forte moriam᷑. Nota dũs affirmauit di¬
cens. morte moriamini. Mulier dudita¬
uit inquiens. Ne forte moriam᷑. Uñ di
Plane ut adũsariꝰ neganit dicens. Neq̃¬
qͣm moriemini. aꝑiet̃ ocłi ur̃i. Diui¬
nani cognitionem qua deus omnumi na¬
turas perfecte ⁊ uno intuitu ꝯp̃hendit
dantia rerũ: ut unum ꝑsuadcat .i. ꝯmes
sationem ponii. Per duo illa que ꝑmit¬
tit: inducit ui suꝑbiam. ⁊ auariciam.
Uñ ip̃a mulier estuaudo dubitans atq
ponderans ꝓmissa diaboli ⁊ phibitoẽm dĩ.

Expanded text:
quia aliter non esset gloriosum stare. Sed noquia aliter non esset gloriosum stare. Sed nota quod non est tentatus per aliquam simplicem set scilicet excusare transgressionem, dicens: Quis putaret dolum inesse in hujusmodi specie vel forma? Cur praecepit vobis Deus? Caute fingit se dubitare de praecepto prohibente, ut et mulierem faciat dubitare, et Deum, qui tam boni ligni fructum prohibuit, ostendat non tantum eos diligere quantum oportebat. Ne forte moriamur. Nota, Dominus affirmavit, dicens: Morte moriemini. Mulier dubitavit, inquiens: Ne forte moriamur. Unde dplane ut adversarius, negavit, dicens: Nequaquam moriemini. Aperientur oculi vestri. Divinam cognitionem, qua Deus omnium naturas perfecte et uno intuitu comprehendit,dantiam rerum, ut unum persuadeat, id est comestionem pomi. Per duo illa quae promittit, inducit in superbiam et avaritiam, unde ipsa mulier, aestuando dubitans, atque ponderans promissa diaboli, et prohibitionem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
s uacua omĩo aut si os proosse poue̾t᷑.
nullum signum remaneret ablate coste.
per qd̃ constat unum tm̃ pͥncipiũ eẽ to¬
tociꝰ generis humani. ⁊ iõ retentum est.
tum filia. aut filiꝰ cũmatre cocat. Lex
autem decem ꝑsouas: eunͣgłiũ usq ad
uii. gen̾ationem omnes excludit. Obd est
quet habitatione aut omnino driectoẽ.
s pͥulogio diloctõis qd̃ ad uxorem trans¬
ferre debet ⁊ etiam relinquet subiectionẽ.
⁊ tutela pat̾ua aqua emancipatꝰ ẽ. ex quo
sit patfamilias ut curam ꝓpͥe familie im¬
pendere possit. Et erunt duo ui carne
ina .i. tanta erit dilectõ int̾ uirum ⁊ mu¬
lierem quod utriꝰq sp̃c nullam habe¬
bit differentiam: int̾ carnem a se uiurfi¬
eatam. ⁊ carraem aiciꝰ dilectam: ⁊ si possent
muna cadenq carue libeut̾ habitarent
Et quia in re ñ possunt facere hanc uni¬
tatem: qd̃ possunt facuint unionen
dilectione. Uel in carne uua: s. in gt̾ia

Expanded text:
si vacua omnino; aut, si os pro osse regeneretur, si vacua omnino; aut, si os pro osse regeneretur, nullum signum remaneret ablatae costae, per quam constat, unum tantum principium esse totius generis humani; et ideo retentum est scum filia, aut filius cum matre coeat. Lex autem decem personas, Evangelium, usque ad septem generationes omnes excludit. Quid est quat habitatione aut omnino dilectione, sed privilegio dilectionis quod ad uxorem transferre debet, et etiam relinquat subjectione, et tutela paterna a qua emancipatus est; ex quo fit paterfamilias, ut curam propriae familiae impendere possit. Et erunt duo in carne una, id est tanta erit dilectio inter virum et mulierem, quod utriusque spiritus nullam habebit differentiam inter carnem a se vivificatam, et carnem alterius dilectam et, si possent, in una et eadem carne libenter habitarent. Et quia in re non possunt facere hanc unitatem, quod possunt, faciunt unionem dilectione, vel in carne una, scilicet in
Abbreviated transcription (Latin):
si plures costas huĩt. tunc postea diminu
tus fuit. friuolum ẽ. qr noc dentes pũoꝵ
mentum. diminuti iudicant᷑. S pocus
actendendum ẽ. qd̃ noc de capite uͭ de pedi¬
b uiri sumptum est id unde fieret mulier
ne aut dña si de capite aut ancilla si
de pedib putaret᷑: iõ de medio .i. costa su¬
illa fcã sit mulier: au de sola costa. Et di¬
cunt quidam ita eẽ. S si ad perficiendũ
corpus nulieris de costa illa deus extͥnstc
augnentum supsit: cum illud qd̾ addelnt᷑
niaiꝰ qm ip̃a costa fũt. pociꝰ de illo mulie¬
rem fcãni scriptura debuit drẽ. uñ plas
partes subest sue acceperit. Restat ut di¬
camus costam illam in semet ip̃am nul¬
ciplicatam: ⁊ ex ea mulierem formatam.
nullo addim̃to extͥusecꝰ sumpto. Maiꝰ enĩ
fuit de nichilo omĩa face̾: qmͣ paruam
sud̾am in ip̃am nultiplicare. Idem diñs
carnem pro ea. Ne aut turpis ẽẽt fossa.

Expanded text:
rum plures costas hrum plures costas htus fuit, frivolum est; quia nec dentes puerorum, mentum, diminuti judicantur. Sed potius attendendum est quod nec de capite, nec de pedibus viri sumptum est id unde fieret mulier, ne aut domina, si de capite, aut ancilla, si de pedibus putaretur. Ideo de medio, id est costa suilla facta sit mulier, an de sola costa? et dicunt quidam additum esse. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus argumentum sumpsit, cum illud quod addebatur majus, quam ipsa costa fuerit, potius de illo mulierem factam Scriptura debuit dicere, unde plures partes substantiae suae acceperit. Restat igitur ut dicamus costam illam in semetipsam multiplicatam, et ex ea mulierem formatam, nullo additamento extrinsecus sumpto. Majus enim fuit de nihilo omnia facere, quam parvam substantiam in ipsam multiplicare. Idem dicimuEt replevit carnem pro ea. Ne aut turpis esset fossa,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hibuit. qr̃ etiã qd̾ ꝓhibuit ñ p̃cepit co¬
medere. qd̃ homini eẽt faciliꝰ ⁊ equiuaiens
obedientia ad meritũ. Preceptum datum
est: ut per meritum obedientie glõsius
ꝙꝓtinent bonum. Multa concessa st̃.
ut fragilitati humane ꝓriideret᷑. ⁊ ut ũ
posset extusari in obedĩa. Non p̃cepit co¬
medere de ligno scĩe bomi ⁊ mali: ut pu¬
ia cẽt obcdĩa. Cansaret᷑ enim diabolus
dere de illo ligno. qnͣtum ꝓ sua utilitate.
faciamus ei adiutorium simile sai. Qa¬
dissumilia erant. adduxit ca ad adã. ⁊ c. hx
sex die sicut ordo narrationis uidet᷑ contin̾e:
uł longo tempore pꝰ qñ diu̾sa in diu̾sis
locis forte uidit. Quod aũ ad eum adduc¬
nomina. Inmisit gͦ saporẽ iuadã. boc
iõ fim̃ est nesi iugulanti auferret costã
uderet᷑ deus eẽ lesisse: nunc uͦ ita leuiter
cam sumpsit. ꝙ nunc etiam dormuentẽ
euigilauit. Quod quidam querunt si¬

Expanded text:
prohibuit? Quare etiam, quod prohibuit, non praecepit coprohibuit? Quare etiam, quod prohibuit, non praecepit comedere: quod homini esset facilius, et aequivalens obedientia ad meritum? Praeceptum datum est, ut per meritum obedientiae gloriosius obtineret bonum. Multa concessa sunt, ut fragilitati hnmanae provideretur, et ut non posset excusari inobedientia. Non praecepit comedere de ligno scientiae boni, et mali, ut pura esset obedientia. Causaretur enim diabolus, a utilitate. Faciamus ei adjutorium simile sibi. Qudissimilia erant. Adduxit ea ad Adam, etc. Vel sexto, die sicut ordo narrationis videtur continere, vel longo tempore post, quando diversa in diversis locis forte vidit. Quod autem ad eum adducdominideo factum est, ne, si vigilanti auferret costam, videretur Deus eum laesisse; nunc vero ita leniter eam sumpsit, quod nec etiam dormientem excitavit. Quod quidam quaerunt, ut