comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quererent᷑ cũ primũ ad urbẽ contͣ mariũ
castra mouisset: ad eo lȩta exta im molanti
fuisse scribit liuius. ut custodiri se postumiꝰ
arus pex uoluerit capitis suppliciũ subiturꝰ.
nisi ea quae in animo silla hab̾et dus iuuan¬
tib implesset. Ecce ñ discesser̃ aditis arisq
relictis dii quando de rerũ euentu p̃dicebaÑ:
nichilq de ipsius sillȩ correctione curabaNs.
Promit tebant p̃sagendo felicitatẽ magnã :¬
nec malã cupiditatẽ minando frangebant.
Deinde cũ. eẽt masia bellũ mitridaticũ ge¬
rens: ꝑ luciũ titiũ ei mandatũ ÷ a ioue quod
.eẽt mitridatẽ suꝑaturꝰ. & factũ. ẽ : ac post¬
ea molienti redire in urbẽ. & suas amicoꝵq¬
iniurias sibi ortas ciuili sanguine ulcisci
iterũ mandatũ ÷ ab eodẽ ioue ꝑ militẽ qͥendã
legionis sexte. prius se de mitridate p̃nun¬
tiasse uictoriã : & tunc ꝓmittere. daturũ se

Expanded text:
quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et factum est. Ac postea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere daturum se
Abbreviated transcription (Latin):
marii sanguineã felicitatẽ : sed occulte
potius ꝓuidentiae dĩ ad istorsora clau¬
denda eosq aberrore liberandos. qui non
studiis agunt. sed haec prudent̃ aduertuN:
qr & si aliqͥd in his reb dȩmones possunt.
tantũ possunt quantũ secreto om̃i potentis
arbitrio ꝑmittunt᷑. Nec magni pendamꝰ
t̃renã felicitatẽ : quae sic̃ mario malis etiã
plerũq conceditur. Nec eã rursus qͣsi malã
arbitrem᷑: cũ ea multos etiã pios ac bonos
unius ueridĩ cultores inuitis dȩmonib
p̃polluisse uideamꝰ. Nec eosdẽ immundis¬
simos sp̃s uel ꝓpt̃ haec ipsa bona malaue
t̃rena ꝓpitiandos aut timendos existime¬
mus: quia sic̃ ipsi mali homines in t̾ra. sic
etiã illi ñ om̃ia quae uolunt facere posst̃.
nisi quantũ illius ordinatione sinitur
cuiꝰ plene iudicia nemo cõprehendit. iuste
tempora talia fuerint ut suꝑiora quoꝵs
uindex. eẽ. uidebat᷑. illius cõparatione

Expanded text:
Marii sanguineam felicitatem, sed occultae Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae sicut Mario malis etiam plerumque conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios ac bonos unius ueri Dei cultores inuitis daemonibus praepolluisse uideamus, nec eosdem inmundissimos spiritus uel propter haec ipsa bona malaue terrena propitiandos aut timendos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinitur, cuius plene iudicia nemo conprehendit, iuste tempora talia fuerunt, ut superiora, quorum uindex esse uidebatur, illorum conparatione
Abbreviated transcription (Latin):
pessimꝰ opp̃ssus in opia. & in bello  sceleris
ꝓstratꝰ in felix. & uerissima atq certissi¬
ma felitate p̃pollent boni. dm̃ colentes: a
quo solo conferri potest. Illa igit᷑ respublic
malis morib cũ periret. nichil dii eoꝵs
ꝓdiligendis uel ꝓcorrigendis eger̃ morib
ne ꝑiret : immo de prauandis &e corrũ pen¬
dis addider̃ morib ut periret. Nec sebonos
fingant qđ uelut offensi ciuiũ iniquitate
discesserint: ꝓrsus ibi erant : ꝓdunt᷑. con¬
uincunt᷑. Nec sub uenire p̃cipiendo: nec
latere tacendo potuerunt. Omitto qđ ma¬
rius a miserantib mint̾nensib maricae
deȩ in luco eiꝰ cõm̃datꝰ ÷ ut ei om̃ia ꝓsꝑa¬
ibe : & ex sũma desꝑatione reuersus in
columis. in urbẽ dux̃ crudelẽ crudeł ex¬
ercitũ. Ubi quã cruenta quã in ciuilis
hostiliq immanior eiꝰ uictoria fuerit: eos
qui scripser̃ legant qui uolunt. Sed hoc ut
dixi omitto. nec maricȩ nescio cui tribuo

Expanded text:
pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret; immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omnia prosperaret, et ex summa desperationcolumis, in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum: ubi quam cruenta, quam incivilis, hostilique immanior ejus victoria fuerit; eos qui scripserunt, legant qui dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ mortẽ sꝑanda st̃ magis contraria ut po¬
płs disceret instit᷑er̃. si nichil etiã in his tem
oder̃ nocent. uel eis quos diligunt ꝓsunt:
ut quid colunt᷑. ut quid tanto studio colendi
requirunt᷑ : cur᷑ laboriosis tristib:q tẽporib:
tanꝗ offensi abscesserint murmurat᷑. & ꝓp¬
t̃ eos xp̃iana religio conuitiis in dignissimis
ledit᷑: Si aut̃ habent inr̾eb uel beneficu
uel maleficii potestatẽ: cur in eis affueruNs
pessimo uiro mario : & optimo regulo de fue¬
runt : an ex hoc ipsi intelliguntur in iustis¬
simi & pessimi : quod si ꝓpt̾ ea magis tim̃di
& colendi putantur : nęq hoc putet᷑. Neq
enĩ eos minus inuenit̾ regulus coluisse quã
marius. Nec idõ uita pessima eligenda ui¬
det᷑ : quia magis mario quã regulo dii fa¬
uisse existimant. Metellus enĩ romanoꝵ
laudatissimꝰ. qui habuit .u. filios consulares
etiã rerũ temporaliũ felix fuit : & catilina

Expanded text:
post mortem speranda sunt, magis contraria ut popost mortem speranda sunt, magis contraria ut populus disceret institerunt; si nihil etiam in his tranoderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laboriosis tristibusque temporibus, tamquam offensi abscesserint, murmuratur et propter eos Christiana religio conuiciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus uel beneficii uel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina
Abbreviated transcription (Latin):
implendis. & ostendunt᷑ ñ prefuisse refrenan¬
dis : quid enĩ mariũ nouũ hominẽ & igno¬
bilẽ cruentissimũ auctorẽ belloꝵ ciuiliũ
atq gestorẽ ut septies consul fieret ad iuuer̃.
atq in septimo suo consulatu moreret᷑ senex
ne minanꝰ sillae futuri mox uictoris irrue¬
ibe iuuer : Si enĩ ad haec eũ dii eors ñ iuuer̃ :
ñ parũ ÷ qͦd fatent᷑ etiã ñ ꝓpitiis diis suis
posse accide homini istam tẽporalẽ quam
nimis diligunt tantã felicitatẽ. & posse ho¬
mines sic̃ fuit marius. salute. uirib. opib
honorib dignitate. longeuitate cumulari
& ꝑfrui diis iratis: posse etiã homines sic̃
fuit regulus captiuitate. seruitute. iopia.
uigiliis. dolorib ex cruciari & emoridus
amicis. Quod si ita. eẽ. concedunt: cõpendio
nichil eos ꝓd. eẽ. & coli suꝑfluo confitentur.
Nã si uircutib animi & ꝓbitati uitȩ cuiꝰ p̾mia

Expanded text:
inplendis, et ostenduntur non praefuisse refrenaninplendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis, qui enim Marium nouum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum ciuilium adque geatque ut in septimo suo consulatu moreretur senex, nec in manus Syllae futuri mox victoris irrueret? Si enim ad haec eum dii eorum non juverunt, non parum est quod fatentur etiam non propitiis diis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem et posse homines, sicut fuit Marius, salute uiribus, opibus honoribus, dignitate longaeuitate cumulari et perfrui dis iratis; posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captiuitate seruitute inopia, uigiliis doloribus excruciari et emori dis amicis. Quod si ita esse concedunt, conpendio nihil eos prodesse et coli superfluo confitentur. Nam si uirtutibus animi et probitati uitae, cuius praemia
Abbreviated transcription (Latin):
nisi saltẽ anseres diis dormientib ugilaren
Unde bene in suꝑstitionẽ egyptiordbestias
auesq colentiũ romani deciderant : cũ anseri
solemnia celebrabant. Uerũ de his ad uenti¬
cuis & corporis potius quã animimał. quae
uel ab hostib uel alia clade accidunt ñ dũ¬
inde in terim disputo. Nunc ago de labe moꝵ:
quib primũ paulatim de coloratis. deinde
dorrentis mͦ p̃cipitatis. tanta quã uis in¬
tegris tectis menibq facta . ẽ. ruina rei pu¬
blicȩ. ut magni auctores eoꝵ eã tunc amissa
ñ dubitent dicere. Recte autẽ abscesserant᷑
ut amit terent᷑ om̃s aditis arisq relicts dii :¬
si eoꝵ de bona uita atq ustitia ciuitas p̃cepta
contẽpserat. Nunc uero quales quasodii fuer̃.
si noluer̃ cũ popłocultore suo uiuere. quem
male uiuentẽ ñ docuerant bene uiuere :¬
qͥd qͦd etiã uident᷑ eors affuis se cupiditatib

Expanded text:
nisi saltem anseres dis dormientibus uigilarent. nisi saltem anseres dis dormientibus uigilarent. Unde paene in superstitionem Aegyptiorum bestias auesque colentium Roma deciderat, cum anseri sollemnia celebrabant. Verum de his aduenticiis et corporis potius quam animi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quaeso, di fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo uiuere, quem male uiuentem non docuerant bene uiuered quod etiam uidentur eorum adfuisse cupiditatibus
Abbreviated transcription (Latin):
finita : quas deniq silla ipse. cuius uitã & mo¬
res & facta describente salustio aliisq scripto¬
rib historiae quis ñ exhorreat. quis illã rem
publicã ñ tunc perisse fateat᷑: An forte ꝓp̃t
huius cemodi ciuiũ mores. uirgilianã illam
sententiã sic̃ solent ꝓdefensione dõꝵ suorũ
opponere audebunt. discessere om̃s aditis
arisq relictis dii quib imꝑiũ hoc steterat :
Primũ si ita .ẽ. ñ habent curquęrantꝰ de re¬
ligione xp̃iana qđ hac offensieoe dii sui
deseruerint: qm̃ quidẽ maiores eorũ iam
pridẽ morib: suis ab urb altarib: tã multos
acminutos dõs tanquã muscas abegeruN.
Sed tam̃ haec numinũ turba ubi erat. cũ longe
antequã mores eors corrũ ꝑent᷑ antiqui a
gallis roma capta & incensa. ẽ : an p̃sentes
forte dormiebant: Tunc enĩ tota urbe in
hostiũ potestate redacta solus collis capi
tolinus remanserat : qui etiã ipse capetur.

Expanded text:
finita, quas denique Sylla ipse, cuius uitam mofinita, quas denique Sylla ipse, cuius uitam mores facta describente Sallustio aliisque scriptoribus historiae quis non exhorreat? quis illam rem publicam non tunc perisse fateatur? An forte propter huiusce modi ciuium mores Yergilianam illam sententiam, sicut solent, pro defensione deorum suorum obponere audebunt:. Discessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent quur querantur de religione Christiana, quod hac offensi eos di sui deseruerint, quoniam quidem maiores eorum iam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos tamquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Catolinus remanserat, qui etiam ipse caperetur,
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilẽ dicant istam fuisse uel. eẽ. rem
publicã scđ̾m eors auctores doctissimos
iã longe ante aduentũ xp̃i pessima ac fla¬
gitiosissima facta erat : immo uero nulla e¬
rat. atq om̃ino perierat ꝑditissimis morib.
Ut gͦ ñ periret. dii custodes eiꝰ popłocultori
suo dare p̃cipue uitȩ ac morũ p̃cepta debuer̃:
a quo tot templis. tot sacerdotib & sacrificior
generib tam multiplicib: uarusq sacris. tot
festis solemnitatib. tot tantorũq ludorum
uiuerent. immocurantes ut etiã ꝑdite uiue¬
rent. dũ tam̃ honori sũo illa om̃ia metu sub¬
diti ministrarent. Aut si deder̃: ꝓferat᷑. osten¬
datꝰ. legat᷑ quas deoꝵs leges illi ciuitati datas
contempserint gracci ut seditionib cuncta
turbarent. quas maruis. & cinna & carbo.
ut in bella etiã ꝓgrederent᷑ ciuilia causis in i¬
quissimis suscepta & crudelit̃ gesta. crudeliꝰq

Expanded text:
laudabilem dicant istam fuisse uel esse rem laudabilem dicant istam fuisse uel esse rem publicam, secundum eorum auctores doctissimos iam longe ante Christi aduentum pessima ac flagitiosissima facta erat: imo vero nulla erat, atque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, dii custodes ejus populo cultori suo dare praecipuae vitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus variisque sacris, tot festis solemnitatibus, tot tantorumque ludorum uiuerent, immo curantes ut etiam perdite uiuerent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederunt, proferatur ostendatur legatur, quas deorum leges illi ciuitati datas contemserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent, quas Marius et Cinna et Carbo, ut in bella etiam progrederentur ciuilia causis iniquissimis suscepta et crudeliter gesta crudeliusque
Abbreviated transcription (Latin):
colorib : qđ & ipse cr̃cero nesciens cũ eam
finitiones ipsius cr̃ceronis quib qͥd sit res pu¬
blica. & quid sit popłs loquente scipione bre¬
uit̃ posuit at testantib etiã multis siue ipsiꝰ
siue eoꝵ quos loqui fecit in eadẽ disputati¬
one sententiis nũquã illã fuisse rem publi¬
cã: qr nũquã mea fuit uera iustitia. Scđm
ꝓbabiliores autẽ definitiones ꝓsuomͦ qͦdã
res publica fuit: & melius antiqui oribus
eomanis quã a posteriorib: administrata
est. Uera aut̃ iustitia ñ ÷ nisi in ea re publica
cuius conditor rectorq xp̃c est: si & ipsam
rem publicã placet dicere. q̃m̃ eã rem popłi
.eẽ. negare possumus. Si aut̃ hoc nom̃ quod
alibi alit̃q uulgatũ. ẽ. ab usu nr̃ȩ locutio¬
nis . ẽ. forte remotius : in ea certe ciuitate ẽ
uera iistitia De qua scriptura sc̃ã dicit: glo¬
quod ꝑtinet ad p̃sentẽ quȩstionẽ quã libet

Expanded text:
coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam finitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum quos loqui fecit in eadem disputatione sententiis, numquam illam fuisse rem publicam, quia numquam in ea fuerit uera iustitia. Secundum probabiliores autem definitiones pro suo modo quodam res publica fuit, et melius ab antiquioribus Romanis quam a posterioribus administrata est; uera autem iustitia non est nisi in ea re publica, cuius conditor rectorque Christus est, si et ipsam rem publicam placet dicere, quoniam eam rem populi esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod alibi aliterque uulgatum est, ab usu nostrae locutionis est forte remotius, in ea certe ciuitate est uera iustitia, de qua scriptura sancta dicit: Gloquod pertinet ad praesentem quaestionem, quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ ut ñ modo colant᷑. sed iã ignorentur :
Nã de uiris quid dicã : mores enĩ ipsi in teri¬
erunt uirorũ penuria : cuiꝰ tantimali ñ mͦ
reddenda ratio nob̃. sed etiã tanquã reis
capitis quodã mͦ dicenda. ẽ causa. Nr̃is enĩ
uitus ñ casu aliquo rem publicã uerbo reti¬
cicero fatebat᷑. longe quidẽ post mortẽ af¬
fricani. quẽ in suis libris fecit de re publica
disputare : adhuc tam̃ ante ad uentũ xp̃i.
Quae si diffamata & p̃ualescente religione
xp̃iana sentirent᷑ atq dicerent᷑ : qͥs ñ istors
ea xp̃ianis imputanda. eẽ. censeret : Quã
obrem cur ñ curar̃ dii eor ne tunc perirae
atq amit teret᷑ illa res publica quã cr̃cero
longe antequã xp̃c in carne uenisset tam
lugubrit̃ deplorat amissã : uiderint lau¬
datores eiꝰ etiã antiquis uiris & morib qͥt
fuerit. utrũ in ea uiguerit uera iustitia. an
forte ne tunc fuerit uiua morib. sed pieta

Expanded text:
uidemus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? uidemus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris quid dicam? Mores enim ipsi interierunt uirorum reddenda ratio nobis, sed etiam tamquam reis capitis quodam modo dicenda causa est. Nostris enim vitiis, non casu aliquo, rem publicam verbo retiCicero fatebatur, longe quidem post mortem Africani, quem in suis libris fecit de re publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae si diffamata et praeualescente religione Christiana sentirentur adque dicerentur, quis non istorum ea Christianis inputanda esse censeret? Quam ob rem quur non curarunt di eorum, ne tunc periret adque amitteretur illa res publica, quam Cicero longe, antequam Christus in carne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ magnos & iustos principes pate fecit:
Sic̃ etiã ipse tullius ñ scipionis nec cuiꝰquã
alterius sed suo sermone loquens in princi¬
pio quinti libri cõmemorato prius ennii
poetȩ uersu quo dixerat. morib antiquis
res stat romana uirisq. Quẽ quidẽ ille uer¬
sũ inquit uel breuitate uel ueritate tanꝗ
ex oraculomͥ quodã. eẽ. effatus uidet᷑. Nã
neq uiri nisi ita morata ciuitas fuis set.
neq mores nisi hi uiri p̃fuissent aut fun¬
dare aut tam diu tenere potuissent tantã
morẽ ac maiorũ instituta retinebant ex¬
cellentes uiri. Nra uͦ aetas cũ rempublicã
sic̃ picturã accepisset egregiã sed euanes¬
centẽ uetustate.ñ modo eã colorib hisdẽ
quib fuerat renouare neglexit : sed ne id
quidẽ curauit ut formã saltẽ eiꝰ & ex trema
tanquã liniam̃ta seruaret. Quid enĩ ma¬
net ex antiquis morib quib ille dix̃ rẽ
romanã stare. quos ita obliuione obsoletos

Expanded text:
inter magnos eius tum principes habita patefecit. inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermone loquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus antiquis res stat Romana uirisque, \'quem quidem ille uersum, inquit, uel breuitate uel ueritate tamquam ex oraculo quodam mihi  esse effatus uidetur. Nam neque uiri, nisi ita morata ciuitas fuisset, neque mores. nisi hi uiri praefuissent, aut fundare aut tam diu tenere potuissent tantam morem ac maiorum instituta retinebant excellentes uiri. Nostra uero aetas cum rem publicam sicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam coloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, quos ita obliuione obsoletos
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitionis utilitas: atq ex illis suis dif¬
finitionib colligit tunc. eẽ.rem publicã
id ÷ rem popłi cũ bene ac iuste gerit᷑. siue
ab uno rege. siue a paucis optimatib: si ue
ab uniuerso popło. Cũ uero in iustus. ẽ. rex
quẽ trrannũ more greco appellauit. aut
in iusti optimates. quoꝵ consensũ dix̃ esse
factionẽ. aut in iustus ipse popłs. cui nom̃
usitatũ ñ reꝑit nisi etiã ipsũ trrannũ uo¬
caret: ñ iã uitiosa sicut pridie fuerat dis¬
putatũ. sed sic̃ ratio ex illis diffinitionib
connexa docuisset om̃ino nullã. eẽ. rem pu¬
factione capesseret. Nec ipse popłs iã popłs
iuris consensu & utilitatis cõmunione sociata
sic̃ popłs fuerat diffinitꝰ. Quando gͦ res
publica romana talis erat qualẽ illã de¬
scribit salustius : ñ iã pessima ac flagitio¬
sissima sic̃ ait sed om̃ino nulla erat scđm
istam rationẽ quã disputatiode re publica

Expanded text:
definitionis utilitas, adque ex illis suis dedefinitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritur siue ab uno rege siue a paucis optimatibus siue ab uniuerso populo. Cum uero iniustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset, omnino nullam esse rem pufactioue capesseret, nec ipse populus iam populus iuris consensu et utilitatis communione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica
Abbreviated transcription (Latin):
conflctatione res acta. ẽ. Suscepit enim
pilus ipsã disputationẽ eoꝵ qui sentirent
sine in iustitia geri ñ posse rẽ publicã.
purgans precipue ne hoc ipse sentire
crederet᷑ : egitq sedulo ꝓiiustitia contͣ
iustitiã. ut hanc. eẽ. utilẽ rei publicae.
illã uͦ in utilẽ ueri similib rationib & ex¬
emplis uelut conaret᷑ ostenđe . Tum lelius
rogantib om̃ib iustitiã defenđe aggress
.ẽ: asseruitq quantũ potuit nichil tam
inimicũ quã in iustitiã ciuitati. nec om̃ino
nisi magna iustitia geri aut stare posse
rem publicã. Qua quaestione quantũ sacis
uisũ . ẽ. ꝑtractata. scipio ad int̾missa re¬
uertitur: recolitq suã atq cõm̃dat breuẽ
rei publicę diffinitionẽ. qua dixerat eã
.ẽẽ. rem popłi. Popłm autẽ ñ omnẽ cȩtum
multitudinis: sed coetũ iuris con sensu
& utilitatis cõmunione sociatũ. eẽ. de t̃mi¬
nat. Docet deinde quanta sit in disputando

Expanded text:
conflictione res acta est. Suscepit enim conflictione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum, qui sentirent sine iniustitia geri non posse rem publicam, purgans praecipue, ne hoc ipse sentire crederetur, egitque sedulo pro iniustitia contra iustitiam, ut hanc esse utilem rei publicae, illam uero inutilem, ueri similibus rationibus et exemplis uelut conaretur ostendere. Tum Laelius rogantibus omnibus iustitiam defendere adgressus est adseruitque, quantum potuit, nihil tam inimicum quam iniustitiam ciuitati nec omnino nisi magna iustitia geri aut stare posse rem publicam., Qua quaestione, quantum satis uisum est, pertractata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam esse rem populi. Populum autem non omnem coetum multitudinis, sed coetum iuris consensu et utilitatis communione sociatum esse determinat. Docet deinde quanta sit in disputando
Abbreviated transcription (Latin):
publica uinculũ incolumitatis. eãq sine
iustitia nullo pacto. eẽ. posse. Ac deinde
cũ aliquanto latius atq uberius disseru¬
isset quantũ ꝓdesset iustitia ciuitati. qͣn¬
tũq ob. e& si ab fuis set : suscepit deinde
pilus unus eoꝵ qui disputationi ad erant.¬
& poposcit ut haec ipsa qua estio diligentiꝰ
tractaret᷑. ac de iustitia plura dicerent᷑
ꝓpt̃ illud quod iã uulgo ferebat᷑. rẽ pu¬
blicã regi sine iniuria ñ posse. Hanc pro¬
inde questionẽ discutiendã & encdandã
.ẽẽ. assensus . ẽ. scipio: responditq nichil
.eẽ. quod adhuc de re publica dictũ puta¬
ret. & quo posset longiis ꝓgredi nisi. ẽ&
con firmatũ ñ mͦ falsũ. eẽ. illud sine in¬
iuria ñ posse. sed hoc uerissimũ. eẽ. sine
sũma iustitia rem publicã geri ñ posse.
Cuiꝰ quȩstionis ex plicatio cũ indiẽ conse¬
quentẽ dilata. ẽ& : in .iiͦi. libro magna

Expanded text:
publica uinculum incolumitatis, eamque sine publica uinculum incolumitatis, eamque sine iustitia nullo pacto esse posse,\' ac deinde cum aliquanto latius et uberius disseruisset, quantum prodesset iustitia ciuitati quantumque obesset, si afuisset, suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit, ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur ac de iustitia plura dicerentur, propter illud, quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse adsensus est Scipio responditque nihil esse, quod adhuc de re publica dictum putaret, quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum non modo falsum esse illud, sine iniuria non posse, sed hoc uerissimum esse, sine summa iustitia rem publicam regi non posse. Cuius quaestionis explicatio cum in diem consequentem dilata esset, in tertio libro magna
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ eũ ipsũ qui chartaginẽ ex tinxerat
de re publica disputantẽ : quando p̃sen¬
tiebatur ea corruptione quã describit sa¬
lustius. iamiãq periturã. Eo quippe tem¬
pore disputatur quoiam unꝰ graccorum
occisus fuit. Aquoscribit sectitiones gra¬
ues cȩpisse salustius: nam mortis eiꝰ fit in
eisdem libris cõmemoratio. Cũ aut̃ scipio
in scđi libri fine dixisset. ut infidib aut¬
in tibis atq cantu ipso ac uocib concentꝰ
÷ quidã tenendus ex distinctis sonis. quẽ
immutatũ aut discrepantẽ aures eruditȩ
ferre non possunt. isq concentus ex dissi¬
millimarũ uocũ moderatione concorsᷤ tam̃
efficitur & congruens: sic ex summis & in¬
fimis & mediis int̃iectis ordinib ut sonis
moderatã ratione ciuitatẽ consensu dissi¬
millimoꝵ concinere: & quae armonia a
musicis dr̃ in cantu. eã. eẽ. in ciuitate con¬
cordiã artissimũ atq optimũ om̃i in re

Expanded text:
nem, eum ipsum qui Carthaginem extinxerat, nem, eum ipsum qui Carthaginem extinxerat, de re publica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippe tempore disputatur, quo iam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit seditiones graues coepisse Sallustius. Nam mortis eius fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, ut in fidibus aut tibiis adque cantu ipso ac uocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem inmutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt. isque concentus ex dissimillimarum uocum moderatione concors tamen efficitur et congruens: sic ex summis et infimis et mediis interiectis ordinibus, ut sonis, moderata ratione ciuitatem consensu dissimillimorum concinere, et quae harmonia a musicis dicitur in cantu, eam esse in ciuitate concordiam, artissimum adque optimum omni in re
Abbreviated transcription (Latin):
utati nichil ab hoste nichil a peste nichil¬
abulla clade timeat᷑. Quis hanc rẽ publi¬
cam sanus ñ dicã romano imꝑio. sed domiu
sarcdana palli cõparauerit: Qui quondã
rex ita fuit uoluptatib deditꝰ. ut in sepulchro
suo scribi fecerit. ea sola sẽ hab̾e mortuum
quae libido eius etiã cũ uiueret hauriendo
consũpserat. Quẽ regẽ isti si haberent sibi
in talib indulgentẽ. nec in eis ulla seueritate
ad uersantẽ: huic libentius quã romani
ueteres romulo tẽplũ & flaminẽ con secra¬
rent. Sed si contẽpnit᷑ qui romanã rẽ publi¬
cã pessimã & flagitiosissimã dix̃. nec cu¬
rant isti quanta morũ pessimoꝵ ac flagi¬
tiosorũ labe ac dedecore impleatur. sed
tantũ mͦ ut consistat & maneat: audiant
eã ñ ut salustius narrat pessimã & flagi¬
osissimã factã. sed sicut cicero disputat
iam tunc ꝓrsus perisse. & nullã om̃ino
remansis se rem publicã. Inducit enĩ scipio¬

Expanded text:
licitati nihil ab hoste, nihil a peste, nilicitati nihil ab hoste, nihil a peste, niab ulla clade timeatur. Quis hanc rempublicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali comparaverit? qui quondam rex ita fuit voluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit, ea sola se habere mortuum, quae libido ejus etiam cum viveret, hauriendo, consumpserat. Quem regem isti si haberent sibi in talibus indulgentem, nec in eis cuiquam ulla severitate adversantem; huic libentius, quam Romani veteres Romulo, templum et flaminem consecra. Sed si contemnitur qui Romanam rem publicam pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti quanta morum pessimorum ac flagitiosissimorum labe ac dedecore inpleatur, sed tantummodo ut consistat et maneat: audiant eam non, ut Sallustius narrat, pessimam ac flagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero disputat, iam tunc prorsus perisse et nullam omnino remansisse rem publicam. Inducit enim Scipio
Abbreviated transcription (Latin):
uolentib faciat qͥsq qđ libet : abundent
plublica scorta uel ꝓpt̃̾ om̃s quib fru
placuerit. uel ꝓpt̾ eos maximȩ qͥ habe
priuata ñ possunt. extruant᷑ amplis¬
simȩ atq ornatissimȩ domus. opipara
conuiuia frequentent᷑: ubi cuiq libu¬
erit & potuerit die noctuq ludat᷑. bibat᷑
uomat᷑ diffiuat᷑. saltationes undiq concre¬
pent. theatra in honestȩ letitiae uocib atq
om̃i genere siue crudelissimȩ siue turpis¬
simȩ uoluptatis exestuent: Ille sit publicꝰ
in imicus cui haec felicitas dispͥicet: Qis¬
quis eã mutare uel auferre tẽptauerit.
eũ liba multitudo auertat ab aurib euer¬
tat a sedib auferat a uiuentib. Illi ha¬
beant᷑ diiueri qui hanc ad ipiscendã po¬
płis ꝓcurauerint. ad eptãq seruauerint.:
colant᷑ ut uoluerint. ludos exposcant qͣles
uoluerint quos cũ suis uel de suis possiN
hab̾e cultorib. Tantũ efficiant ut tali fe¬

Expanded text:
nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuata non possunt. Exstruantur amplissimae adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multitudo auertat ab auribus, euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adipiscendam populis procurauerint adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos cum suis uel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant, ut tali fe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquas sibi etiã infirmiores subdat qͥisq
potentior. obsequant᷑ diuitib pauꝑes cau¬
sa saturitatis atq ut eoꝵ patrociniis
quieta mnertia ꝑfruant᷑ diuites pauꝑib
ad clientelas & ad ministeriũ sui fastus
abutant᷑: popłi plaudant ñ consultorib
utilitatũ suarũ. sed largitorib uoluptatũ
ñ dura iubeant᷑. non ꝓhibeant᷑ impuiue.
reges ñ curent quã bonis sed quã subditis
regnent. ꝓuntiae regib ñ tanquã recto¬
rib morũ. sed tanquã rerũ dominatorib
& delitiarũ suarũ ꝓuisorib seruiant. eosq
non sincerit̃ honorent. sed nequit̃ ac ser¬
uilit̃ timeant. quid alienȩ uineae potiꝰ
quã quid suae uitȩ quisq noceat legib
ad uertatur ÷ nullus ducat᷑ ad iudices
nisi qui alienȩ rei. domui. saluti. uel ciu¬
quã inuito fuerit importunꝰ aut noxͥius:
cȩterũ de suis uel cũ suis uel cũ quib q

Expanded text:
per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque
Abbreviated transcription (Latin):
utili uirtutũ asꝑitati st̃ amiti ores: tolerare
xp̃i famuli iubent᷑ siue sint reges. siue prin¬
cipes siue iudices siue milites: siue ꝓiunci¬
ales. siue diuites. siue pauꝑes. siue libi. siue
serui. utriꝰ libet sexus etiã pessimã si ita
necesse .ẽ. flagitiosissimãq rem publicã
& in illa angłoꝵ quadã scĩssima atq au
gustissima curia cęlestiq re publica. ubi
dĩ uoluntas lex .ẽ. hcarissimũ sibi locum
etiã ista tolerantia cõparare. Uerũ tam̃¬
tales cultores & dilectores dõrũ istoꝵ qͥor
etiã imitatores in scelerib & flagitus se
.eẽ. letant᷑. nullo mͦ curantes pessimã &
flagitiosissimã. eẽ. rem publicã. tantum
stet in quiunt. tantũ floreat copiis refer¬
ta. uictoriis głosa. uel qͦd ÷ felicius pace
secura sit & quid ad nos: immo id ad nos
magis ptinet. si diuitias quisq semꝑ auge¬
at quãe quotidianis effusionib suppetant

Expanded text:
utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam sanctissima agustissima curia caelestique re publica, ubi Dei voluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista tolerantia comparare. Qutales cultores et dilectores deorum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetantur, nullo modo curant pessimam ac flagitiosissimam non esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus subpetant,
Abbreviated transcription (Latin):
tam multa contͣ auaritiã atq luxuriã.
ubiq popłis ad hoc congregatis quã ex¬
cellent̃ quã diuin e non tanꝗ ex philo¬
sophor concertationib streꝑe : sed tanꝗͣ¬
ex oracuł & dĩ nubib intonare. Ꝙ tam̃
luxu atq auaritia sęnisq ac turpibus
morib antẽ aduentũ xp̃i rem publicã
pessimã & Nagitiosissimã factã ñ imi¬
putant diis sius: afflctionẽ uero eiꝰ qͥã¬
cunq isto tẽpore suꝑbia delitiaeq ꝓpes¬
sȩ fuerint religionĩ imputant xp̃ianȩ
cuius p̃cepta de uistis ꝓbisq morib si
simul audirent atq curarent reges t̾rȩ
orib xtas om̃is cãpax & ut̃q sexus. &
quos baptista ions alloquit᷑ ex actores
ipsi & milites: & t̾ras uitȩ p̃sentis ornaret
sua felicitate res publica. &. uitȩ ȩt̃nȩ
culmen beatissimȩ regnatura conscen¬
det. Sed quia iste audit ille contẽpnit.
pluresq uitiis male blandientib qũa¬

Expanded text:
tam multa contra auaritiam adque luxuriam tam multa contra auaritiam adque luxuriam ubique populis ad hoc congregatis quam excellenter, quam diuine non tamquam ex philosophorum concertationibus strepere, sed taex oraculis et Dei nubibus intonare. Et tamen luxu atque avaritia saevisque ac turpibus moribus ante adventum Christi rempublicam pessimam ac flagitiosissimam factam, non imputant diis suis: afflictionem vero ejus, quamcumque isto tempore superbia deliciaequee fuerint, religioni increpitant Christianae. Cuius praecepta de iustis probisque moribus si simul audirent adque curarent reges terraeoribus, aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret sua felicitate res publica, et uitae aeternae culmen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus qua
Abbreviated transcription (Latin):
de testans atq condẽpnats. his mał tabes¬
centi ac labenti mundo ubiq familiã suã
sensim subtrahit. qͥa condat aet̾nã & ñ
plausu uanitatis sed iudicio ueritatis glo¬
riosissimã ciuitatẽ : Ecce romana res p̃u
blica qđ ñ ego prius dico sed auctores eoꝵ
unde haec mercede didicimꝰ tanto ante
dixer̃ ante xp̃i ad uentũ paulatim mutata
ex pulcherrima atq optima pessima atq
flagitiosissima facta. ẽ: ecce ante xp̃i ad¬
uentũ post deletã chartaginẽ maiorũ
mores ñ paulatim ut antea sed torrentis
mͦ p̃cipitati: ad eo iuuentꝰ luxu atq aua¬
ritia corrupta. ẽ. Legant nob contra luxu¬
riã & auaritiã p̃cepta deoꝵ suoꝵ popło
Romanodata : cui utinã tantũ casta et
modesta reticerent. ac ñ ab illo etiã pro¬
brosa & ignominiosa de poscerent: quib
ꝑ falsã diuitatẽ ꝑnitiosã conciliarent
auctoritatẽ. Legant nr̃a & ꝑ ꝓphas &

Expanded text:
detestans adque condemnans his malis tabesdetestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim subtrahit, qua condat aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitatem? blica quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi aduentum \'paulatim mutata ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est.\' Ecce ante Christi aduentum, post deletam Carthaginem \'maiorum mores non paulatim, ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta est.3 Legant nobis contra luxum et auaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data; cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam diuinitatem perniciosam conciliarent auctoritatem. Legant nostra et per pro
Abbreviated transcription (Latin):
alios pati. Dicit deinde plura salustius de
sillȩ uitiis. cȩteraq feditate rei puplicae :¬
& alii scriptores in haec consentiunt. quã¬
iuis eloquio multũ impari. Cernis tamen
ut opinor. & quis qͥs aduerterit facillime
ꝑspicit colluuiẽ morũ pessimors: quo
illa ciuitas ꝓ lapsa fuerit ante nr̃i suꝑni
regis aduentũ. Haec enĩ gesta st̃ ñ solũ
antequã xp̃c in carne p̃sens docere cepis¬
set : uerũ etiã antequã de uirgine natꝰ. ẽẽt.
Cũ igit᷑ tot & tanta mala tempoꝵ illoꝵs.
uel tolerabiliora suꝑiꝰ. uel post euersam
chartaginẽ in toleranda & horrenda dus
suis imputare ñ audeant opiniones
humanis mentib unde talia uitia silues¬
cerent astutia maligna in serentib:
cur mala p̾sentia xp̃o imputant. qui doc¬
trina salubrima & falsos & falla ces dõs
coli uetat. & istas hominũ noxias flagi¬
tiosasq cupiditates diuina auctoritãte

Expanded text:
alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
pore id ÷ paruo in t̃uallo post reges ex¬
actos quales romani fuerint: de qͥb ait.
ius bonũq apud eos ñ legib magis quã
natura ualebat. Porrosi illa tẽpora talia
reperiunt᷑. quib pulcherrima atq optima
fuisse p̃dicatꝰ romana respublica. qͥd iã
de consequenti aetate dicendũ aut cogi¬
tandũ arbitramꝰ. cũ paulatim mutata:
ut eiusdẽ hystorici uerbutar ex pulcher¬
rima atq optima pessima atq flagitiosis¬
sima facta ÷ post chartaginis udelicet
ut cõmemorauit excidiũ : Quae tẽpora
ipse salustius quẽ ad modũ breuit̃ recolat
& describat in eius hrstoria legi potest :
quantis malis morũ quȩ scđis reb exorta
sunt usq ad bella ciuilia demonstret. eẽ.
ꝑuentũ. Ex quo tẽpore ut ait maioꝵ mores
ñ paulatim ut antea. sed torrentis modo
p̃cipitati. ad eo uiuentꝰ luxu atq auaritia
corrupta: ut merito dicat᷑ genitos. eẽ. qui
neq ipsi hab̾e possent res familiares: neq

Expanded text:
pore, id est paruo interuallo post reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem historici uerbis utar, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiae. sed stante chartagine metũ pacis
in fidę fuisse dixisset : unde & nasica ille
ad reprim̃dã nequitiã seruandosq istos
optimos mores. ut metu uitia cohib̾ent᷑. char¬
taginẽ nolebat euerti: continuo subiecit
idem salustius. & ait. At discordia & auari
cia atq ambitio & cętera scđis reb oriri
assueta mala post chartaginis excidiũ
maxime aucta sunt : ut intelligeremꝰ etiã
antea & oriri solere & auger. Unde sub¬
principio.neq amplius quã regib: ex ac¬
tis . dũ metus a tarquinio & bellũ graue
cũ elruria positũ. ẽ. & quo & modesto iure
agitatũ. Uides quẽ ad modũ etiã illobreui
tempore ut regib ex actis id ÷ eiectis ali¬
quantͣu ae quo & modesto iure ageret᷑ smetũ
dix̃ fuisse causa: qm̃ metuebatur bellũ
qđ rex tarquinus regnoatq urbe pulsus
etruscis sociatꝰ contͣ romanos gerebat.
Attende itaq quid deinde contexat.
De in inquit seruili imꝑio patres plebẽ

Expanded text:
iustitiae, sed stante Carthagine metum pacis iustitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset unde et Nasica ille ad reprimendam nequitiam seruandosque istos mores optimos, ut metu uitia cohiberentur, Carthaginem nolebat euerti: continuo subiecit idem Sallustius tia, atque ambitio, et caetera secundis rebus oriri sueta mala, post Carthaginis excidium maxime aucta sunt. » Ut intelligeremus etiam antea et oriri solere, et augeri. Unde subprincipio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum grave cum Etruria positum est, aequo et modesto iure agitatum.\' Vides quem ad modum etiam illo breui tempore, ut regibus exactis, id est eiectis, aliquantum aequo et modesto iure ageretur, metum dixit fuisse causam, quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno adque Urbe pulsus Etruscis sociatus contra Romanos gerebat. Adtende itaque quid deinde contexat: \'Dein, inquit, seruili imperio patres plebem
Abbreviated transcription (Latin):
de sua dãpnatione certissimꝰ in exiliũ sponte
discedet. & decẽ milib ęris absens etiã dã¬
naret᷑ : Mox iterũ agallis uindex patriae
futurus ingratȩ. Multa cõmemorare iã
piget feda & iniusta: quib agitabat᷑ illa
ciuitas: cũ potentes plebẽ sibi subdere
conarent᷑: plebsq illiꝰ subdi recusaret: & utriꝰ¬
q partis defensores magis studi is agerent
amore uincendi: quã ęquũ & bonũ quicquã
cogitarent. Itaq habebo modũ. & ipsũ salus
tiũ testẽ potus ad hibebo: qui cũ in laude
eiꝰ exordio fatet᷑. etiã tunc cũ ad consules
a regib. eẽt trans lata res publica. post par¬
uũ int̾ uallũ in uirias ualidors & ob eas
discessionẽ pleb̾a patrib aliasq in urbe
dissensiones fuisse. Nã cũ optimis morib
& maxima concordia popłm romanũ int̃
scđm & postremũ bellũ chargͣ mense cõme¬
moras set egisse. causãq huius boni ñ amorẽ

Expanded text:
de sua damnatione certissimus in exilium sponte de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utriusque partis defensores magis studiis agerent amore uincendi, quam aequum et bonum quidquam cogitarent. CAPUT tium testem potius adhibebo, qui cum in laude eius exordio fatetur etiam tunc, cum ad consules a regibus esset translata res publica, post paruum interuallum iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque in Urbe dissensiones fuisse. Nam cum optimis moribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginiense commemorasset egisse causamque huius boni non amorem
Abbreviated transcription (Latin):
factũ eiꝰ imitandũ lege ulla uel more ꝑmit¬
terent. Ex hoc iure ac bono post ex pulsũ cũ
liberis suis regẽ tarquiniũ. cuius filius lu¬
cretiã stupro uiolent̃ opp̃sserat. Iuniꝰ brutꝰ
consul. luciũ tarquiniũ collatinũ maritũ eiꝰ¬
coegit magistratu se abdicare : nec uiuere
in ciuitate ꝑmisit. Quod scelus fauente uel
patiente popło fecit : a quo popło consulatũ
idem collatinus sic̃ etiã ipse brutꝰ acceꝑat.
E x hoc iure acbono aiarcus marcellus illius
temporis uir egregius qui uenientes grauis¬
simos hostes popłi romani post decennale
bellũ quoromanꝰ exercitꝰ totiẽs male pug¬
nando grauit̃ afflictꝰ ẽ. iã ipsa roma de sa¬
lute dubitante atq trepidante facillime
suꝑauit. eorũq urbẽ opulentissimã cȩpit :
inuidia obtrectatoꝵ uirtutis suae. & in so¬
lentia tribunoꝵs plebis reus factus. ẽ. Iamq
ingratã sensit quã liberauerat ciuitatẽ. ut

Expanded text:
factum eius imitandum lege ulla uel more permitfactum eius imitandum lege ulla uel more permitterent. Ex hoc iliberis suis regem Tarquinium, cujus filius Lucretiam stupro violenter oppresserat, Junius Brutus consul Lucium Tarquinium Collatinum, maritum ejuTarquiniorum coegit magistratu se abdicare, nec vivere in civitate permisit. Quod scelus favente vel patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Collatinus, sicut etiam ipse Brutus, acceperat. Ex hoc jure ac bono Marcus Camillus, illius temporis vir egregius, qui veientes, gravissimos hostes populi romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus toties male pugnando graviter afflictus est, jam ipsa Roma de salute dubitante atque trepidante, facillime superavit, eorumque urbem opulentissimam cepit, invidia obtrectatorum virtutis suae et inlentia tribunorum plebis reus factus est tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut