comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dihumilitatẽ redargui posset. atq
sanari. Discit qͦ homo quam longe
recesserit ado: quod illi ualeat ad me¬
dicinalem dolorem: quando ꝑ talem
mediatorem redit: qui hominibus et
deus diunitate subuenit. et homo
infirmitate cõuenit. Quod aũ maiꝰ
obedientie nob̃̾ prebetur exemplũ.
qui ꝑ inobedientiã ꝑieramus: quã
dõ patri deus filius obediens usq ad
carne tanti mediatoris: quȩ ad uitã
resurrexit etnam : ꝑtinebat etian
ad iusticiã honitatem q creatoris:
suꝑretur diabolus. quã se supasse
gaudebat. et de ipso genere ueniente.
quod genus. origine iuiciata ꝑ unum.
tenebat uniu̾sum. xuii¬

Expanded text:
Dei humilitatem redargui posset atque Dei humilitatem redargui posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divinitate subvenit, et homo infirmitate convenit. Quod autem majus obedientiae nobis praeberetur exemplum, qui per inobedientiam perieramus, quam Deo Patri Deus Filius obediens usque adcarne tanti Mediatoris, quae ad vitam resurrexit aeternam? Pertinebat etiam ad justitiam bonitatemque Creatoris, retur diabolus, quam se superasse gaudebat, et de ipso genere venientem, quod genus origine vitiata per iram tenebat universum. » I
Abbreviated transcription (Latin):
unt et alia multa quȩ in xͥ
incarnatione quȩ suꝑbis
displicet. salubrit intuenda atq co¬
gitanda sunt. Quorũ ẽ. unũ. quod
demonstratũ ẽ. homini. quem locũ
hab̾et in reb quas deus cõdidit: qͣn¬
doquidẽ sic dõ cõiungi potuit huma¬
na natura. ut ex duab substantiis
fieret una ꝑsona. Ac ꝑ hoc iam ex
trib.d. anima. et carne: ut supbi
illi maligni sp̃s. qui se ad decipiendũ
quasi ad adiuuandũ medios interpo¬
nunt: n idõ se audeant homini ppo¬
nere. qr ñ habent carnem: maxime
quia et mori in eadem carne dignat᷑ :
ant: quia uidentur ẽe. inmortales.
Deinde ut gr̃a dĩ nob sine ullis p̾ce¬
dentib m̾itis in homine xp̃o cõmen¬
daretur: quia nec ipse ut tanta umni¬
tate do uero cõiunctus una cum illo
ꝑsona filius dĩ fieret. ullis e. meritis
cepit: ex illo ẽ. et deus. Unde dictũ ẽ.
uerbũ caro factũ e. Est etiã illud. ut
suꝑbia hominis q̃ maximo impedi¬
mento e. ne inhȩreatur dõ: ꝑ tantã

Expanded text:
unt et alia multa quae in Christi incarnatione, quae superbis displicet, salubriter intuenda atque cogitanda sunt. Quorum est unum, quod demonstratum est homini, quem locum haberet in rebus quas condidit Deus: quandoquidem sic Deo conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima et carne: ut superbi illi maligni spiritus, qui se ad decipiendum quasi ad adjuvandum medios interponunt, non ideo se audeant homini praeponere, quia non habent carnem; et maxime quia et mori in eadem carne dignatus eant, quia videntur esse immortales. Deinde, ut gratia Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendaretur: quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedesse coepit, ex illo est et Deus: unde dictum est, Verbum caro factum est . Etiam illud est, ut superbia hominis quae maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam
Abbreviated transcription (Latin):
on ẽ. itaq difficile uide dia¬
bolum uictũ: quando qͥ ab
illo occisus ẽ. resurrexit. Illud est.
manis. et ad intelligendũ ꝓfundur:
uidẽ diabolũ uictũ quando sibi ui¬
Tunc enĩ sanguis ille. qm̃ enis erat
qui nullũ habuit om̃ino peccatũ.
ad remissionẽ nr̃orum fusus ẽ. pec¬
catorũ. Ut qr eos diabolus merito
tenebat. quos peccati reos cõditione
mortis obstrinxit: hos ꝑ eũ merico
dimictet. que nullius peccati reũ.
minito pena mortis affecit. Hac
iusticia uictus. et hoc uincło uinc¬
tus ẽ. fortis.⁊ ut uasa ens eripentur
quȩ apud eũ cũ ipso et angłis eus

Expanded text:
on est itaque difficile videre diabolum victum, quando qui ab illo occisus est resurrexit. Illud est majus, et ad intelligendum profundius, videre diabolum victum, quando sibi vitqui nullum habuit omnino peccatum, ad remissionem nostrorum fusus est peccatorum, ut quia eos diabolus merito tenebat, quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis, ut vasa ejus eriperentur , quae apud eum cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
inimici cramus dõ: insi quead modũ
iusticiȩ sunt inimica peccata. Quib
remissis. tales inimiciciȩ finiuntur.
et recõciliantur iusto qͦs ipse iustifi¬
cat. Quos tam̃ etiam inimicos utiq

Expanded text:
inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata. Quibus remissis, tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique
Abbreviated transcription (Latin):
nere debuerit. qui xp̃m morte inde¬
bita uł ad tempus occidit. Cõm̃dat
gͥ caritatẽ suam deus in nob̾: qm̃ cũ
adhuc pecc̃ores eẽmus. xp̃c ꝓ nobis¬
nunc in sanguine ipsius: salui eranꝰ
ab ira ꝑ ipsũ. Iustificati inqͥt in san¬
guine ipslus. Iustificati plane: in eo
filius qui nullũ habebat occisus. Sal¬
ui gͦ crimis ab ira ꝑ ipsũ. Ab ira utiq
dĩ: quȩ nicħ ẽ. aliud quã iusta uin¬
dicta. Non enĩ sicut hominis animi
ꝑturbatio ẽ. ira dĩ: s illius ira ẽ. cui
dicit alio loco scã scͥptura. Tu au dñe
uͥtutum cũ tranquillitate iudicas.
Sigͦ iusta diuina uindicta tale nom̃

Expanded text:
nere debuerit, qui Christum morte indenere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores essemus, Chrisnunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Justificati, inquit, in sanguine ipsius: justificati plane in eo  nobis est Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta t
Abbreviated transcription (Latin):
multis fr̃ib. Quos aũ p̃destinauit: illoᷤ
et uocauit. Et quos uocauit: ipsos et
iustificauit. Quos aũ iustificauit: ipsos
cum diabolo ꝑit: nemo usq ad mortẽ
sub diaboli potestate remanebit. De¬
inde scqr̃: quod iam supra cõmemoraui.
Quid gͦ. diceinus ad hec : Si deus ꝓ nob̾.
quis contra nos: Qui filio ꝓpͥo ñ pepc̃
missis aliis innumerabilib modis. qͥb
ad nos lib̾andos uti posset om̃ps. ipsa
potissimũ digetur ut fieret: ubi nec
de diuinitate eius aliquid ĩminutũ :
aut mutatũ. et de humanitate sus¬
cepta tantũ beneficii collatũ ẽ. hõĩb
ut a di filio sempitno eodẽq hominis
filio. mors tẽporalis indebita bolsetui.
qua eos a sempit̾na morte debita li¬
baret : Peccata nr̃a diabolus tenebat.
et ꝑ illa nos m̾ito figebat in morte.
Diisit ea ille. qui sua ñ habebat:⁊
ab illo inm̾ito ẽ. ꝑductus ad mortẽ.
Tanti ualuit sanguis ille: ut neminẽ
xp̃o indutũ in ętna morte debita deti¬

Expanded text:
auit; quos autem praedestinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, ipsos cum diabolo peribit; nemo usque ad mortem sub diaboli potestate remanebit. Deinde sequitur quod jam supra commemoravi : Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qurmissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita deti
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere. tam̃ et qͥ hoc ñ uult. beate
uult uiu̾e: N imis quid̃ hoc uidetir
absurdũ. Tale ẽ. enim. ac si dicamsꝰ
Et qui ñ uult bãte uiu̾e. beate
uult uiu̾e. Istã repugnantium quis
audiat. quis ferat: & tam̃ ad hane
cõtrudit necessitas: si et om̃s beate
uelle uiu̾e uerũ ẽ. et ñ om̃s sic uo¬
lunt uiu̾e. quomͦ solũ uiuit᷑ beat

Expanded text:
ivere, tamen et qui hoc non vult, beate vult vivere? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat? Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt vivere, quomodo solum beat
Abbreviated transcription (Latin):
loco. ubi debeat quisq uelle uiuere.
qui uult heate iiuere: ae ñ ita q̃rat᷑
ubi sit bãtitudo. sicut queritur q̃ sit.
Nam utiq si in corporis uoluptate ẽ:
ille beatus ẽ. qui fruitur corporis uo¬
luptate. Si in uͥtute animi: ille qui
hac fruitur. Si in utq: ille qͥ fruitur
utiaq. Cũ itaq alius dicit. beate ui¬
uere ẽ. uoluptate corporis frui: aliꝰ
aũ. beate uiu̾e ẽ. uͥtute animi frui:
ñne aut ambo nescunt que sit bãta
uita. aut ambo sciunt: Quomͦ gͦ
ambo amant eã: si nenio potest ama¬
re quod nescit : An forte falsũ ẽ. qđ
dix̾imus. homo iste ñ uult bãte in¬
uiu̾e. quod solũ ẽ. beate uiu̾e: Non
gͥ om̃s beate uiu̾e uolunt: inmo
multi nolunt. Ita ne falsũ erit. unde
nec ipse cũ achademicis om̃ia dubia
sint. achademicus cicero dubitauit:
qui cũ uellet in hortensio dia logo d
aliqua re certa de qua nullus ambigit
sumere suȩ disputationis exordium:

Expanded text:
loco, ubi debeat quisque velle vivere, loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit. Nam utique si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corporis voluptate: si in virtute animi, ille qui hac fruitur: si in utraque, ille qui fruitur utraque. Cum itaque alius dicit, Beate vivere est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute animi frui: nonne aut ambo nesciunt quae sit beata vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo amant eam, si nemo potest amare quod nescit? An forte falsum est quod dixerimus: Homo iste non vult beate vivivere, quod solum est beate vivere? Non igitur omnes beate vivere volunt, imo vere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium,
Abbreviated transcription (Latin):
corrigantur. At si dixisset. om̃s bati
ẽẽ. uultis. miseri e̾ẽ. ñ uultis: dixiss
aliquid qd̃ nullus in sua ñ agnosce̾t
uolũtate. Quicqͥd enĩ aliud quisquã
recedit :¬
capessende atq retinende
beatitudinis uolũtas una sit om̃ium:
unde tanta existat de ipsa rursus
s quod ñ om̃s eam norint. Si enim
om̃s eam nossent: ñ ab aliis putaret᷑
in uͥtute animi: aliis in corporis uo¬
luptate. aliis in utraq: et aliis atq
aliis alibi atq alibi. Ut enĩ eos quȩq
res maxime delectauit: ita in ea con¬
stituerunt uitam beatã. Quomͦ gͥ
feruentissime amant om̃s. qd̾ ñ om̃s
sciunt: Quis potest amare qd̃ nescit:
sicut iam de hac re in libris suꝑiorib
disputaui: Cur gͦ beatitudo amatur
ab om̃ib: nec tam̃ scitur ab om̃ibꝰ:
Anforte sciunt om̃s ipsa quȩ sit. s nõ
om̃s sciunt ubi sit. et inde contentio ẽ :
Quasi uͦ de aliquo mundi huiꝰ agatur

Expanded text:
corrigantur. At si dixisset, Omnes beati corrigantur. At si dixisset, Omnes beati esse vultis, miseri esse non vultis; dixisset aliquid quod nullus in sua non agnosceret voluntate. Quidquid enim aliud quisquam recedit. Ccapessendae atque retinendae beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitused quod non omnes eam norint. Si enim omnes eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amant omnes, quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi . Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo mundi hujus agatur
Abbreviated transcription (Latin):
cõsumant libidines : Non ẽ. ut opi¬
nor incredibilis ista luxuries. Et si
querantur tales: reꝑiant᷑. aut etiam
ñ quesiti fortassis occurrant: qͥ nequi¬
tia maiore quã theatrica ꝓpositione
uł ꝓnuntiatiom theatrice insultent:
magno p̃cio stupra em̃do: paruo aũ
rura uendendo. Largitionis etiã gr̃ã
nouimus quosdã emisse frumenta
carius.: et ulius uendidisse suis cuubꝰ.
Illud etiã quod uetus poeta dixit enniꝰ.
om̃s mortales sese laudari exoptant:
ꝓfecto et de se ipso. et de his qͦs exꝑtus
fuerat cõiecit in aliis: et uidetur pro¬
nuntiasse om̃ium hõtum uolũtates
Deniq si et mimus ille dixisset. lau¬
dan om̃s uultis. nemo ur̃m uult ui¬
tuꝑari : similit̾ quod eet om̃iũ uo¬
luntatis dixisse uidetur. Sunt tam̃
qui uicia sua ołint. et in quib sibi
displicent ipsi: nec ab aliis se laudari
uelint: gr̃asq agant obiirgantium
beniuolentie: cũ ideo argmir ut

Expanded text:
consumant libidines? Non est, ut opiconsumant libidines? Non est, ut opinor, incredibilis ista luxuries: et si quaerantur tales, reperiantur, aut etiam non quaesiti fortassis occurrant, qui nequitia majore quam theatrica, propositioni vel pronuntiationi theatricae insultent, magno pretio stupra emendo, parvo autem rura vendendo. Largitionis etiam gratia novimus quosdam emisse frumenta carius, et vilius vendidisse suis civibus. Illud etiam quod vetus poeta dixit Ennius, Omnes mortales sese laudarier optant; profecto et de se ipso et de iis quos expertus fuerat, conjecit in aliis, et videtur pronuntiasse hominum omnium voluntates. Denique si et mimus ille dixisset, Laudari omnes vultis, nemo vestrum vult vituperari; similiter quod esset omnium voluntatis dixisse videretur. Sunt tamen qui vitia sua oderint, et in quibus sibi displicent ipsi, nec ab aliis se laudari velint, gratiasque agant objurgantium benevolentiae, cum ideo vituperantur ut
Abbreviated transcription (Latin):
uide uoluntatẽ suã: aliud quãuis
certissima cõiectura conicere alienã.
Nam conditã romã tã certũ habeo in
reb humanis. quã cõstantinopolim:
cũ romã uidim ocłis meis: de illa ui
nicħ nou̾im. nͥ qd̾ aliis testibꝰ credidi.
Et mimus quid̃ ille. uł se ipsũ intuen¬
do. uł alios quoq exꝑiendo: uili uel¬
le emere et caro uendẽ. om̃ib id cre¬
didit eẽ cõmune. S qm̃ re uera ui¬
cuim ẽ: potest quisq adipisci ciꝰmodi
iusticiam: uł alicuiꝰ alt̾ius uicii quod
hiuc contrariũ ẽ. incurrere pestilen¬
tiam: qua huic resistat et iuincat. Nã
scio ipse hominẽ. cũ uenalis codex ei
fuisset oblatus. p̃ciiq enis ignarũ
et ideo quiddã exiguũ poscentẽ cer¬
neret uenditoxm: iustũ p̃cium qđ
multo amplius erat nec opinanti de¬
disse. Quid. si etiam sit quisquã cãta
nequitia possessus: ut uili uendat q̃
dimiserunt parentes. et caro emat q̃

Expanded text:
videre voluntatem suam, aliud, quamvis videre voluntatem suam, aliud, quamvis certissima conjectura, conjicere alienam. Nam conditam Romam tam certum habeo in rebus humanis quam Constantinopolim, cum Romam viderim oculis meis, de illa vero nihil noverim, nisi quod aliis testibus credidi. Et mimus quidem ille vel se ipsum intuendo, vel alios quoque experiendo, vili velle emere, et caro vendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera vitium est, potest quisque adipisci ejusmodi justitiam, vel alicujus alterius vitii quod huic contrarium est incurrere pestilentiam, qua huic resistat et vincat. Nam scio ipse hominem, cum venalis codex ei fuisset oblatus, pretiique ejus ignarum et ideo quiddam exiguum poscentem cerneret venditorem, justum pretium quod multo amplius erat, nec opinanti dedisse. Quid, si etiam sit quisquam nequitia tanta possessus, ut vili vendat quae dimiserunt parentes, et caro emat quae
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ lateat altum quid alt̾ uelit.
ñnulle sint tam uolũtates om̃ium
etiam singulis notȩ. Et cũ qͥsq hon
nesciat quidꝰ alius uelit: in quibal
reb possit scure quid om̃s uelint. Un
illa cuiꝰdam mimi facetissima p̃di¬
catur urbanitas: qui cũ se ꝓmisiss
in theatro quid in ammo hab̾es
expectatione maior multitudo cõflu¬
eret: suspensis et silentib om̃ib dixis¬
se phibetur. Uili uultis emere.⁊ caro
uendẽ. In quo dicto leuissimi scenici.
om̃s tam̃ cõscientias inuenerunt sua :
eiq uera ance oculos omiũ cõstituta
et tam̃ inpuisa dicenti. admirabili
fauore plauserunt. Cur aũ tã mag¬
na expectatio facta ẽ. illo ꝓmittẽte
om̃ium uoluntatẽ se eẽ. dicturum :
nͥ qr latent homine aliorũ uolunta¬
des: s nũquid latuit ista istũ: Nũqͥd
quẽquã latet: Qua tandẽ causa. nͥ qr
sunt quedã quȩ ñ incõuenient in ali¬
is de se quisq coniciat. cõpatiente uł
cõspirante uicio seu nat᷑a : S aliud÷

Expanded text:
lit, nonnullae tamen sint voluntates omnium etiam singulis notae: et cum quisque homo nesciat quid homo alius unus velit, in quibusdam rebus possit scire quid omnes velint. Unde illa cujusdam mimi facetissima praedicatur urbanitas, qui cum se promisisset in theatro quid in animo habereexspectatione major multitudo conflueret, suspensis et silentibus omnibus, dixisse perhibetur: Vili vultis emere, et caro vendere. In quo dicto levissimi scenici, omnes tamen conscientias invenerunt suas, eique vera ante oculos omnium constituta, et tamen improvisa dicenti, admirabili favore plauserunt. Cur autem tam magna exspectatio facta est illo promittente omnium voluntatem se esse dicturum, nisi quia latent hominem aliorum hominum voluntates? Sed numquid ista latuit istum? Numquid quemquam latet? Qua tandem causa, nisi quia sunt quaedam quae non inconvenienter in aliis de se quisque conjiciat, compatiente vel conspirante vitio seu natura? Sed aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
ut uob̾cum sit in ȩt̾̃num. Non gͣ dis¬
cedet patre & filio uenientib: sed
in eadem mansione cum ipsis erit
in et̾num. Quia nec ipse sine ipsis
uenit: nec illi sine illo. S ꝑꝑ insi¬
nuationem trinitatis. ꝑsonis etiã
singłis nominatis dicuntur quȩdã:
non tamen aliis separatis intellignr.
ꝓpt̾ eiusdem trinitatis unitatem
unamq sub̾am atq deitatem pat̾s

Expanded text:
ut, vobiscum sit in aeternum . Non ergo disut, vobiscum sit in aeternum . Non ergo discedet Patre et Filio venientibus, sed in eadem mansione cum ipsis erit in aeternum; quia nec ille sine ipsis venit, nec illi sine ipso. Sed propter insinuationem Trinitatis, personis etiam singulis nominatis dicuntur quaedam separatim ; non tamen aliis separatis intelliguntur, propter ejusdem Trinitatis unitatem unamque substantiam atque deitatem Patris
Abbreviated transcription (Latin):
mundo: respondit iħc & dixit illi. Si
quis me diligit. sermonem meum ser¬
uabit. & pater meus diliget illum: ae ad
illum ueniemus. & mansionem apud
illum faciemus. E cce quia non solum
ostendit ei se ipsum a quo diligitur:
quia simul cum patre uenit ad eũ
& mansionem facit apud eum. An
forte putabitur. mansionem in
dilectore suo facientib patre ⁊ filio.
exclusus eẽ ab hac mansione sp̃s
sc̃s : Quid ẽ gͦ. quod suꝑius ait de
spũ scõ quem hic mundus acciꝑe
non potest. qm̃ non uidet illum:¬
a  nostis illum uos. quia uob̾cũ ma¬
net & in uobis ẽ : Non itaq ab hac
mansione separatus ẽ. de qͦ dictũ :
uob̾cum manet & in uobis ẽ: nisi
forte quisquam sic absurdus ẽ. ut
arbitretur cũ pater & filius uene¬
rint ut mansionem faciant apud
dilectorem suum. discessurum inde
tationi occurrit scriptura. Paulo
quippe suꝑuis ait. &e ego rogabo pa¬
trem. & alium aduocatũ dabit uob̾.

Expanded text:
mundo? respondit Jesus, et dixit illi: Si mundo? respondit Jesus, et dixit illi: Si quis diligit me, sermonem meum servabit; et Pater meus diliget illum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Ecce quia non solum se ipsum ostendit ei a quo diligitur, quia simul cum Patre venit ad eum, et mansionem facit apud eum. 19. An forte putabitur mansionem in dilectore suo facientibus Patre et Filio exclusus esse ab hac mansione Spiritus sanctus? Quid est ergo quod superius ait de Spiritu sancto: Quem hic mundus accipere non potest, quoniam non videt illum: nostis illum vos, quia vobiscum manet, et in vobis est? Non itaque ab hac mansione separatus est, de quo dictum est, vobiscum manet, et in vobis est. Nisi forte quisquam sic absurdus est, ut arbitretur, cum Pater et Filius venerint ut mansionem apud dilectorem suum faciant, discessurum inde tationi occurrit Scriptura: paulo quippe superius ait, Et ego rogabo Patrem, et alium advocatum dabit vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ciat: & in eius uisione merces tota pro¬
mittitur delectationis & desid̾ii nr̃i.
Sic enim ait. Qui habet mandata mã
& custodit ea: ille ẽ. qui me diligit. qͥ
aũ me diligit. diligłtur a patre meo.
&̃ ego diligam eum: & ostendam me ip¬
sum illi. Nunquid hic quia non dixit
ostendam illi & patrem: ideo separauit
patrem: S quia uerum ẽ. ego & pat̃
unum sumus: cum pater ostenditur.
&e filius ostenditur qui in illo ẽ. & cũ
filius ostenditur: etiam pater ostendit᷑
qui in illo ẽ. Sicut gͦ cum ait: ostendã¬
illi me ipsum. intelligitur qr ostendit
&e patrem: ita &e in eo quod dicitur. cũ
tradidĩt regnum deo &e patri. intelli¬
gitur quia non adimit sibi. Quia cũ
ꝑducet credentes ad contẽplationem
dei & patris: ꝓfecto ꝑducet ad contem¬
plationem suam. qui dixit. & ostendã
me ipsum illi. & ideo consequent̃ cũ
dixisset illi iudas. dñe quid factum ẽ.
quia ostensurus es te nobis & ñ huic

Expanded text:
ciat, et in ejus visione merces tota prociat, et in ejus visione merces tota promittitur dilectionis et desiderii nostri. Sic enim ait: Qui habet mandata mea et custodit ea, ille est qui diligit me. Qui autem me diligit, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et ostendam me ipsum illi. Numquid hic, quia non dixit, Ostendam illi et Patrem, ideo separavit Patrem? Sed quia verum est, Ego et Pater unum sumus; cum Pater ostenditur, et Filius ostenditur qui in illo est; et cum Filius ostenditur, etiam Pater ostenditur qui in illo est. Sicut ergo cum ait, Et ostendam me ipsum illi, intelligitur quia ostendit et Patrem; ita et in eo quod dicitur, Cum tradiderit regnum Deo et Patri, intelligitur quia non adimit sibi. Quoniam cum perducet credentes ad contemplationem Dei et Patris, profecto perducet ad contemplationem suam, qui dixit, Et ostendam illi me ipsum. Et ideo consequenter, cum dixisset illi Judas, Domine, quid factum est, quia ostensurus es te nobis, et non huic
Abbreviated transcription (Latin):
impediment᷑o e̾et p̾sentia filii hõĩs
apud eos. quo minus ueniret ille qui
minor non e̾ẽt: qr non semetipsum
exinaniuit sicut filius formã serui
ab oculis eorum forma serui: quam
intuentes. hoc solum ẽẽ xp̃m puta¬
bant quod uidebant. Inde ẽ ⁊ illud
quod ait. Si diligeretis me. gaud̾etiᷤ
qm̃ ego ad patrem uado: quia pat̾
maior me ẽ. Id ÷ ꝓptea me oportet
ire ad patrem: quia dum me ita ui¬
detis. & ex hoc quod uidetis estimatiᷤ
minorẽ inx patre: atq ita circa cre¬
aturam susceptumq habitũ occu¬
pati. ȩqualitatem quam cũ patre
habeo non intelligitis. Inde est.⁊ illd
Noli me tangere: nondum enum
ascendi ad patrem: Pactus enim tanquam
finem facit notionis. Ideoq in eo nole¬
bat in eo ẽẽ finem intenti cordis in se. ut
hoc quod uidebatur tantũ modo putaret᷑.
Ascensio aũ ad patrem erat. ita uideri
sicut ẽ ȩqualis patri: ut ibi e̾et finis
uisionis quȩ sufficit nob̾. A liquando
au de filio solo dicitur. quod ipse suffi¬

Expanded text:
impedimento esset praesentia filii hominis apud eos, quominus ueniret ille qui minor non esset, quia non semet ipsum exinaniuit sicut filius, formam serui ab oculis eorum forma serui, quam intuentes hoc solum esse Christum putabant quod uidebant. inde est et illud quod ait: si diligeretis me, gauderetis, quoniam eo ad patrem, quia pater maior me est, id est propterea me oportet ire ad patrem; quia, dum me ita uidetis et ex hoc quod uidetis aestimatis, minor sum patre, atque ita circa creaturam susceptumque habitum occupati aequalitatem, quam cum patre habeo, non intelNoli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem . Tactus enim tanquam finem facit notionis. Ideoque nolebat in eo esse finem intenti cordis in se, ut hoc quod videbatur tantummodo putaretur. Ascensio autem ad Patrem erat ita videri, sicut aequalis est. Patri, ut ibi esset finis visionis, quae sufficit nobis. Aliquando item de Filio solo dicitur, quod ipse suffi
Abbreviated transcription (Latin):
net & gignit aliquid uł oꝑatur. pͥn¬
cipium ẽ. ei rei quam gignit. uł
ei quam oꝑatur : ñ possumus negare
etiam sp̃m scm̃ recte dici pͥncipiũ
quia eum non sepuramus ab appellati¬
one creatoris. & scriptum ẽ. de illo qd̾
ꝙetur. & utiq in semanens oꝑutur.
Non enim in aliquid eorii quȩ oꝑutur.
ipse mutatur aut u̾titur. &: quȩ oꝑutͣ

Expanded text:
net, et gignit aliquid vel operatur, prinnet, et gignit aliquid vel operatur, principium est ei rei quam gignit, vel ei quam operatur, non possumus negare etiam Spiritum sanctum recte dici principium, quia non eum separamus ab appellatione creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur: non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur. Et quae operatur
Abbreviated transcription (Latin):
donum donatoris & donatorem doni.
Quia hic potuit inueniri usitatum
uocabulum. illic non potuit.
pat̃: idemq relatiue dicit᷑
principium. & siquid forte aliud. S
pat̾ ad filium dicitur: pͥncipium uͦ
ad om̃na quę ab ipso sunt. Item dr̃
relatiue filius. relatiue dr̃ & u̾bum
&̾ imago: & in om̃ib his uocabulis
ad patrem refertur. Nicħ autẽ horũ:
pat̾ dicitur: & pͥncipium dr̃ filius.
Cum enim dic̾etur ei. tu quis es: res¬
pondit. Principium. qͥ & loqͦr uob̾.
S nũquid patris pͥncipium: Crea¬
torem quippe se ostende uoluit. cũ
se dixit eẽ. pͥncipium: Sicut &e pater
pͥncipium ẽ. creature. quod ab ipso
sunt om̃ia. Nam &e creator relatiue
dicitur ad creat᷑am : sicut dñs ad
seruum. & ideo cũ dicimus ⁊ patrẽ
pͥncipium. & filium pͥncipium: nõ
duo principia creature dicimus: qr
pat̾ & filius simul. ad creat᷑am unũ
pͥncipium e: sicut unus creator. sic̃
unus deus. Si aũ quicquid in se ma¬

Expanded text:
donum donatoris, et donatorem doni: donum donatoris, et donatorem doni: quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. elative dicitur principium, et si quid forte aliud: sed Pater ad Filium dicitur, principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relative Filius, relative dicitur et Verbum et Imago; et in omnibus his vocabulis ad Patrem refertur: nihil autem horum Pater dicitur. Et principium dicitur Filius: cum enim diceretur ei, Tu quis es? respondit, Principium, qui et loquor vobis . Sed numquid Patris principium? Creatorem se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium; sicut et Pater principium est creaturae, eo quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative dicitur ad creaturam, sicut dominus ad servum. Et ideo cum dicimus, et Patrem principium, et Filium principium, non duo pPater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se ma
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m scm̃: ñ ipsam trinitatem. sed
eum qui ẽ. in trinitate : quia ñ ei
uidetur uicissim respondẽ uocabu¬
lum enis ad quẽ refertur. NoN
enim sicut dicimus seruũ dñi. et
dñm serui. filium patris & patrem
filii. qm ista relatiue dicuntur:
ita etiam hic possumus dicere. Di¬
cimus enim sp̃m scm patris: s non
intelligatur sp̃s sc̃s. Item dicimus
sp̃m sc̃m filii. s ñ dicimus filium
sp̃s scĩ: ne pat̾ eius intelligat᷑ sp̃s
sc̃s. In multis enim relatuus hoc cõ¬
tĩgit. ut ñ inueniatur uocabulum
quo sibi iniucam respondeant: quȩ
ad se inuicem referuntur. Quid enĩ
tam manifeste relatiue dicitur. quã
pignus : Ad id quippe refertur: cuiꝰ
pignus ẽ: & semꝑ pignus alicuiꝰ rei
pignus ẽ. Numgͣ cum dicimꝰ pignꝰ
patris & filii: possumus uicissim di¬
cere. patrem pignoris aut filium
pignoris: At uͦ cum dicimus donũ
patris & filii: ñ quidem possumꝰ dic̃e
patrem doni aut filium doni. S ut
hȩc uicissim respondeant. dicimus

Expanded text:
sanctum, non ipsam Trinitatem, sed eum qui est in Trinitate, quia non ei videtur vicissim respondere vocabulum ejus ad quem refertur. Non enim, sicut dicimus servum domini et dominum servi, filium patris et patrem filii, quoniam ista relative dicuntur, ita etiam hic possumus dicere. Dicimus enim Spiritum sanctum Patris, sed non intelligatur Spiritus sanctus. Item dicimus Spiritum sanctum Filii, sed non dicimus filium Spiritus sancti, ne pater ejus intelligatur Spiritus sanctus. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniaicissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujus est pignus, et semper pignus alicujus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non quidem dicere possumus Patrem doni, aut Filium doni; sed ut haec sibi vicissim respondeant, dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
curationũ in uno sp̃u. Alii oꝑacioes¬
iurtutũ. alii ꝓphetia. alii dnudica¬
tio sp̃ium. alii genera lingarum.
Om̃ia aũ hec. oꝑatur unus atq idẽ
sp̃s: diuidens ꝓpria unicuiq ꝓut
uult. Utiq sicut deus. Quis enĩ tan¬
ta illa potest oꝑari. nisi deus:Idem
aũ deus: qui oꝑatur om̃ia in om̃ib
Nam &e singillatim si int̾rogemꝰ de
sp̃u scõ: uerissime respondemꝰ. quod
deus sit. & cũ patre & filio simul:
uus deus ẽ. U numgͦ pͥncipium ad
creaturam dicitur deus: non duo
uł tria principia.. A

Expanded text:
curationum in uno Spiritu, alii operatio virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum. Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique vult , utique sicut Deus. Quis enim tanta illa potest operari nisi Deus? Idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nam et sigillatim si interrogemur de Spiritu sancto, verissime respondemus quod Deus sit, et cum Patre et Filio simul unus Deus est. Unum ergo principium ad creaturam dicitur Deus, non duo vel tria principia.
Abbreviated transcription (Latin):
habet. hic non ẽ. eius : de ipso utiq
donator doni. cum dicimus: rela¬
tiue utrũq ad inuicem dicimis.
filiiq cõmunio. & idõ fortasse
sic appellatur: quia patri & filio
potest cadem appellatio cõuenire.
Nam hoc ipse ꝓprie dicitur: quad alli
nomine quod utrisq cõuenit. utͥusq
cõmunio significetur: uocatur do¬
num amborũ. sp̃s sc̃s. &. hec trinitas.
om̃ps: ipse sibi unitas. dĩtas. mag¬

Expanded text:
habet, hic non est ejus , de ipso utique donator doni, cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus.Filiique communio est. Et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire. Nam hoc ipse proprie dicitur, quod illi nomine quod utrique convenit, utriusque communio significetur, vocatur donum amborum Spiritus sanctus. Et haec Trinitas us, omnipotens: ipse sibi unitas, deitas, mag
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s deus ẽ. Quod scdm sub̾am di¬
ci: nemo dubitat. Non tamen tres
deos. s unum dm̃ dicimus: eã ipsã
p̃stantissimam trinitatem. Ita mag
Non enim de patre solo sicut illi ꝑ¬
uerse sentiunt: s de patre & de filio
magnus. & bonus pat̾. honus filius.
bonus & sp̃s sc̃s: Nec tres boni: s unus
bonus. De quo dictum ẽ. Nemo bonus
nisi unus deus. Etenim dñs iħc. ne
ab illo qui dix̾at magister hone. tãꝙͣ.
hominem apͦpellans. scđm hominem
tantũmodo intelligeretur : ideo non
ait. nemo bonus nisi solus pat̾. s ne¬
mo honus nisi unus deus. In patris
quia trinitas unus deus. Situs uͦ &
habitus. & loca & tp̃ra. ñ ꝓprie sed
transiate ac ꝑ similitudines. dicunt᷑
in deo. Nam & sede suꝑ cherubin dr̃
quod ad situm dr̃. & abissũ tanqui
uestim̃tum amictus: quod ad habitũ.
& anni tui ñ deficient: qd̃ ad tempꝰ.
& si ascendõ in celum tu ibi es: quod
ad locum. Quod aũ ad faciendum

Expanded text:
sanctus Deus est, quod secundum substantiam dici nemo dubitat: non tamen tres deos, sed unum Deum dicimus eam ipsam praestantissimam Trinitatem. Ita magnus magnus. Non enim de Patre solo, sicut illi perverse sentiunt; sed de Patre et Filio magnus . Et bonus Pater, bonus bonus et Spiritus sanctus: nec tres boni, sed unus bonus; de quo dictum est: Nemo bonus nisi unus Deus . Etenim Dominus Jesus ne ab illo qui dixerat, Magister bone , tanquam hominem compellans, secundum hominem tantummodo intelligeretur, ideo non ait, Nemo bonus, nisi solus Pater; sed, Nemo bonus, nisi unus Deus. In Patris quia Trinitas unus Deus. Situs vero, et habitus, et loca, et tempora, non proprie, sed translate ac per similitudines dicuntur in Deo. Nam et sedere super Cherubim dicitur ; quod ad situm dicitur: et abyssum tanquam vestimentum amictus ; quod ad habitum: et, Anni tui non deficient ; quod ad tempus: et, Si ascendero in coelum, tu ibi es ; quod ad locum. Quod autem ad faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
uaꝑꝑ. illud p̃cipue. teneamꝰ:
sima illa & diuina sublimitas. sub¬
stantialit̃ dici: quod aũ ad aliquid.
ñ sub̾aliter . s relatiue. Tantãq uim
&ẽ. eiusdem subȩ in patre. & filio. &
spu scõ: ut quicquid de singłis ad
se ipsos dicitur. ñ pluralit̃ in sũma

Expanded text:
 illud praecipue teneamus, icitur diuina sublimitas substantialiter dici; quod autem 'ad aliquid', non substantialiter sed relatiue, tantamque uim esse eiusdem substantiae in Patre et Filio et Spiritu Sancto, ut quidquid de singulis ad se ipsos dicat
Abbreviated transcription (Latin):
num ẽẽ. Eadem causa. nec magnos
tres dicimus s unũ magnũ: quia
ñ participatione magnitudinis ds
magnus ẽ: s se ipso magno magnꝰ
ẽ: quia ipse sua ẽ. magnitudo. Hoc
& de bonitate. & de ęt̾nitate. & de
om̃ipotentia dĩ dictũ sit. om̃ibq
om̃ino p̃dicamentis que de dõ pos
sunt ꝓnunciari: quod ad se ipsum
dicitur: ñ transiate ac ꝑ similitudi¬
nem. s ꝓprie : si tam̃ de illo ꝓprie
aliquid ore hominis dici potest.
singła in eadem trinitate
dicuntur : nullomꝰ ad se ipsa. s ad
muicem. aut ad creat᷑am dicunt᷑.¬
& ideo relatiue. ñ sub̾aliter. ea dici:
manifestum ẽ. Sicut enĩ trinitas
umus deus dicitur. magnus. bonus.
et̾̃nus. om̃ps. idemq ipse sua dici
potest dĩtas. ipse sua magnitudo.
ipse sua bonitas. ipse sua et̾nitas.
ipse sua om̃ipotentia : ñ sic dici
potest trinitas pat̾. Nisi forte trãs¬
late ad creaturam ꝑꝑ adoptionem
filiorum. Quod enim scriptum ẽ.

Expanded text:
num esse. Eadem causa nec magnos num esse. Eadem causa nec magnos tres dicimus, sed unum magnum: quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed se ipso magno magnus est; quia ipse sua est magnitudo. Hoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis qusunt pronuntiari; quod ad seipsum dicitur, non translate ac per similitudinem, sed proprie; si tamen de illo proprie aliquid ore hominis dici potest.singula in eadem Trinitate dicuntur, nullo modo ad seipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus dicitur Deus magnus, bonus, aeternus, omnipotens: idemque ipse sic sua dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic dici potest Trinitas Pater. Dicitur erlate ad creaturam propter adoptionem filiorum. Quod enim scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uisionẽ: et huius utusq t̾cia uolun¬
tate cõiunctionẽ : Porro aũ. in m̃te ñ
sic ẽ. Neq enĩ aduenticia sibi ipsa est.
quasi ad se ipsam q̃ iam erat. uenerit
aliunde eadem ipsa quȩ ñ erat: aut ñ
aliunde uen̾it. s in se ipsa quȩ iam
erat. nata sit ea ipsa quȩ ñ erat̾. Sic̃
in m̃te q̃ iam erat. oritur fides q̃ nõ
erat: aut pꝰ cognitionẽ sui recordan¬
do. se ipsam ułut in memoria sua cõ¬
stitutã uidet: quasi ñ ibi fuerit anꝗͣ.
se ipsa cognosc̾et: cũ ꝓfecto ex qͦ ẽẽ.
cepit. nũquã sui meminisse. nũquã
se intelligere. nũquã se amare desti¬
terit. sicut iam ostendimus. Ac ꝑ
hoc. quando ad se ipsam cogitatione
conũtitur: fic tͥnitas in qua iam⁊
u̾bum posset intelligi. Format᷑ qͥpp
ex ipsa cogitatione: uoluntate utrũio
iungente. Ibi gͦ. magis agnoscenda

Expanded text:
 et hujus utriusque tertia voluntate junctionem? Porro autem in mente non sic est: neque enim adventitia sibi ipsa est, quasi ad se ipsam quae jam erat, venerit aliunde eadem ipsa quae non erat; aut non aliunde venerit, sed in se ipsa quae jam erat, nata sit ea ipsa quae non erat; sicut in mente quae jam erat, oritur fides quae non erat: aut post cognitionem sui recordando se ipsam velut in memoria sua constitutam videt, quasi non ibi fuerit antequam se ipsam cognosceret; cum profecto ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intelligere, nunquam se amare destiterit, sicut jam ostendimus. Ac per hoc quando ad se ipsam cogitatione convertitur, fit trinitas, in qua jam et verbum possit intelligi: formatur quippe ex ipsa cogitatione, voluntate utrumque jungente. Ibi ergo magis agnoscenda
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃cauendis insidus. qd̃ fortitudo
inꝑferendis molestiis. qd̃ tẽꝑantia
in cohercendis delectationib pͣuis:
erit. Ac ꝑ hoc ista uͥtutũ oꝑa q̃ hinc
mortali uite sunt necessaria. sicut
fides ad quã referenda sunt: in pre¬
t̃itis habebuntur. & aliã nunc faci¬
unt tͥnitatem. cũ ea p̾sentia tenemꝰ.
aspicimus. amamus : aliam tunc
factura sunt. cũ ea ñ ẽẽ. s fuisse. ꝑ
quedã eorũ uestigia quȩ p̃tiendo in
memoria derelinquent. reꝑiemus.

Expanded text:
in praecauendis insidiis, quod fortitudo in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis erit. ac per hoc ista uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus
Abbreviated transcription (Latin):
taquã uidemus erũpnis & errori¬
bus plenã. om̃s quatuor necessariaᷤ
dirit ẽẽ. uͥtutes.: Nullam uͦ earum
cũ ex hac uita migrabimꝰ. si liceat
animos sola beatos ẽẽ. cognitione
et scientia: hoc ẽ. contẽplatione na¬
ture: In qua nicħ ẽ. melius et ama¬
bilius. ea natura q̃ creauit om̃s
cet̃as instituit q nat̾as. Cui regenti
eẽ subditũ. si iusticiȩ ẽ: inmortalis ẽ.
om̃ino iusticia: nec in illa bãtitudine¬
ẽẽ. desinet: s talis ac tanta erit. ut
ꝑfectior &e maior ẽẽ. ñ possit. Fortas¬
sis et aliȩ tres u̾tutes. prudentia sine
ullo iam ꝑicło erroris: fortitudo sine
molestia lerandoꝵ malorũ : tẽꝑan¬
tia sine repugnantia libidinũ: erũt
in illa felicitate. Ut prudentiȩ sit :¬
nullũ bonũ dõ p̃ponere uł ȩquare.
fortitudinis: ei firmissime coherere.
T ẽꝑantie: nullo defectu noxio delec¬
tari. Nunc aũ quod agit iusticia in
subueniendo miseris. qd̾ prudentia

Expanded text:
ta, quam videmus aerumnis et errorita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam, omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae qua nihil est melius et amabilius: ea est natura, quae creavit omnes caeteras, instituitque naturas. Cui regenti esse subditum, si justitiae est, immortalis est omnino justitia: nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et major esse non possit. Fortassis et aliae tres virtutes, prudentia sine ullo jam periculo erroris, fortmolestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum deo praeponere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
dici uidetur. Iusticia uͦ. ĩ mortalis est.
a magis tunc ꝑficiet᷑ in nob̾: cũ ẽẽ.¬
essabit. De om̃ib tam̃ .iiiͦiͬ. magnꝰ
iuctor eloquentiȩ tullius in horten¬
sĩ dialogo disputans: si nob̾ inqͥt
ã ex hac uita migrau̾imus ĩ bãtoꝵ
insulis inmortale euũ ut fabulȩ fer̃
degere lic̾et. quid opus ẽet eloq̃ntia
cũ iudicia nulla fierent. aut ipsis
etiam uͥtutib : Nec enĩ fortitudine
egͥemus: nullo ꝓposito aut labore
aut ꝑicło. Nec iusticia: cũ ẽet nicħ
q appetetur alien. Nec tẽꝑantia:
quȩ reg̾et eas q̃ nullȩ ee̾nt libidines.
Necprudentia quid eg̾emus: nullo
delectu ꝓposito bonorũ et malorũ.
Unagͥ ẽẽmus beati cognitione nat᷑e
et scientia: qua sola. deorũ etiã uita¬
ẽ. laudanda. Ex quo intelligi pot̃.
ceta necessitatis eẽ: unũ hoc uolun¬
tatis. Ita ille tantus orator cũ phi¬
losophiam p̃dicaret. recolens ea quȩ
aphilosophis acceꝑat. & p̾clare ac
suauit̃ explicans: in hac tantũ iui¬

Expanded text:
dici videtur; justitia vero immortalis est, et magis tunc perficietur in nobis, quam esse cessabit. De omnibus tamen quatuor magnus auctor eloquentiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, cum ex hac vita emigraverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent; aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem egeremus, nullo delectu proposito bonorum et malorum. Una igitur essemus beati cognitione naturae et scientia, qua sola etiam deorum est vita laudanda. Ex quo intelligi potest, caetera necessitatis esse, unum hoc voluntatis. Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis acceperat, et praeclare ac suaviter explicans, in hac tantum vi
Abbreviated transcription (Latin):
ticiũ quiddã uidetur: et in p̃titis
habebitur: quando succedente specie
iam ẽẽ. destit̾it. Aliamq nunc tͥm¬
tatem facit ꝑ suam p̾sentiã. reten¬
ta. conspecta. dilecta : aliam tun
faciet ꝑ quoddã sui uestigiũ qđ in
memoria p̃tiens dereliquerit. sicut
iam supradictum est. X IIII¬

Expanded text:
titium quiddam videtur, et in praeteritis titium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam supra dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ noscibił fuit eciã antequã nos¬
ceretur. eiq adiuncta cognitione
discentis quȩ tunc ẽẽ. incipit qͣndo
discitur: ac t̾̃cia uoluntate quȩ
utrũq cõiungit. & cũ cognita fu¬
erint: alia tͥnitas dũ recoluntur fit
iam int̾ius in ipso animo. ex his ima¬
ginib quȩ cũ disc̾entur sũt imp̃sse
in memoria et ĩformatione cogitõis:
ad ea conu̾so recordantis aspectu: &
ex uoluntate. quȩ t̾cia duo ista con¬
iungit. Fauͦ q̃ oriuntur in animo
uͥ ñ fuerunt. sicut fides. & cet̾a huiꝰ¬
modi: et si aduenticia ident᷑. cũ doc¬
trina inseruntur: ñ tam̃ foris po¬
sita uł foris ꝑacta sunt. sicut illa q̃
creduntur : s intus om̃ino in ipso
animo ẽẽ. ceꝑunt. Fides enim ñ ẽ.
quod creditur: s qua credit᷑. Illudq
creditur: illa conspicit᷑. ⁊̾am̃ quia
cẽ. cepit in animo qͥ iam erat animꝰ.
anteqͣ in illo ista ẽẽ. cepisset: aduen¬

Expanded text:
quae noscibilis fuit etiam antequam nosquae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adven
Abbreviated transcription (Latin):
modi habent in tẽpore ordinc̃ suũ:
in quo nob̾ tͥnitas memorie. uisionis.
& amoris. facilius apparebat. Nam
quȩdã eorũ p̃ueniunt cognꝯtionem
discentiũ. Sunt enĩ cognoscibilia &
anteq. cognoscantur : suiq cognitio¬
nem in discentib gignunt. Sunt aũ
uł ini locis suis. uł quȩ tẽpore p̃tierũt.
quãius q̃ pret̾ierunt ñ ipsa sint: sed
eorũ quȩdã signa p̃c̃itoꝵ: quib uisiꝰ
uł auditis cognoscant᷑ fuisse atq
transisse. Quȩ signa uł in locis ita
sunt ułut monum̃ta mortuorũ. &
quȩcũq similia : uł in litt̾is fide dig¬
nis. sicut ẽ. om̃is grauis & aꝓꝓbande
auccoritatis historia: uł in animis
eorũ qui ea iam nou̾ant. E is quippe
iam nota. et aliis funt noscibilia. qͦ¬
rũ scientiã p̃uenerunt: et qui ea
nosse illis quib nota sunt docentib
possunt. Quȩ om̃ia et qñ discuntur
quãdam faciunt trinitatẽ specie sua.

Expanded text:
smodi habent in tempore ordinem suum, smodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae praeterierunt, non ipsa sint, sed eorum quaedam signa praeteritorum, quibus visis vel auditis cognoscantur fuisse atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua
Abbreviated transcription (Latin):
iusa ẽ. quodãm᷑ raptã. & in memo¬
ria recõditã. cogitatio cũ ad eã re¬
u̾teretur inuenit. ⁊ inde informa¬
tus ẽ. recordantis optutus. iungente
utrũq t̾cia uoluntate : sicut in eis
ostendebamus t̾ͥnitatib fieri. quȩ ĩ
reb corporalib reꝑiebant᷑: uł ex
corporib ꝑ sensuᷤᷤ corporis introrsus
quodãmͦ trahebantur: de qͥb om̃ib
in libro .xͦi. disseruimus. Nec sicut
fiebat uł appurebat. quando de illa
scientia disserebamus. iã in hõis
int̾ioris oꝑib costituta: quȩ distin¬
guenda fuit a sapientia. Unde.quȩ
sciuntur ułut aduenticia sunt in
animo: siue cognitione historica
illata. ut sunt facta & dicta quę
tẽpore ꝑaguntur et tͣnseunt. uel
in natura rerũ suis locis ⁊ regionib
constituta sunt: siue in ipso homine
quȩ ñ erant oriuntur. aut aliis docen
te in illa quȩ diumitus ꝓmittit᷑ in¬
mortalitate uiuatur. hȩc atq huiꝰ¬

Expanded text:
visa est, quodam modo raptam et in memovisa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutus, jungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus reperiebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentte in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque huju