comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suauitateni obtinebat. Neq me arbitra¬
bar sine sũmo scelere posse quod male¬
fitiu in his uindicassem idem in illoꝵ
sotio cum scirem defenderem Atq ide
ego neq publiu Sillam supplicem fer¬
re neq eosdem Marcellos tieq huius
ces ferre potii. Neq enim est causa a¬
uersata nature nec homo nec res mi¬
sericordie mee repugnant nusꝙͣ nomẽ
nusꝙͣ uestigiu filerat nullum erimen
suscepi et feci libenter ut me quembbĩ
constantem ut spero semper existimasset
cundem ne improbi quidem crudelẽ
dicerent. Hic ait se ille iudices regnũ
meum ferre non posse quod tandem
torquate regnum consulatus çredo
mei in quo ego impani nhil s& contͣ
patribus constriptis et bonis om̃ibus par¬
ui. Quo in magistratu non institutu
dicis fuisse regem nunc priuatu reg¬
nare dicis Sido tandem nomĩe. quod
in quos testimonia dixisti inquit dam¬
nati sunt quem defendis sperat se ab¬

Expanded text:
suavitatem obtinebat; neque me arbitrasuavitatem obtinebat; neque me arbitrabar sine summo scelere posse, quod maleficium in aliis vindicassem, idem in illorum socio, cum scirem, defendere. atque idem ego neque P. Sullam supplicem ferre, neque eosdem Marcellos pro huius peces sustinere potui; neque enim est causa adversata naturae, nec homo nec res misericordiae meae repugnavit. nusquam nomen, nusquam vestigium fuerat, nullum crimen,suscepi, et feci libenter ut me, quem boni constantem, ut spero, semper existimassent, eundem ne improbi quidem crudelem dicerent. hic ait se ille, iudices, regnum meum ferre non posse. quod tandem, Torquate, regnum? consulatus, credo, mei; in quo ego imperavi nihil et contra patribus conscriptis et bonis omnibus parui; quo in magistratu non institutum dicis me fuisse regem, nunc privatum regnare dicis? quo tandem nomine? 'quod, in quos testimonia dixisti,' inquit, 'damnati sunt; quem defendis, sperat se ab
Abbreviated transcription (Latin):
flectebar animo atq frangebar ut etiam
ex mernioria quas ipse ntibi fecerat in¬
sidias deponerem itiam ĩmissum esse
ab eo Caium cornelium qui me insedibꝰ
meis in conspectu uxorisice ac liberor
meoꝵ trucidaret obliuiscerer Queside
uno me cogitasset qua mollitia sum
animi ac lemtate nlnꝙͣ me hercule il¬
lius lacrimis ac precibus restitissem. S
cum mihi patrle cum uestroꝵ periculo¬
rum cum hiiiis urbis cum illoꝵ delu¬
broꝵ ac temploꝵ cum pueroꝵ infantiu
cum matroniaru ac uirginu uemeꝰ¬
bat inmentem et cum ille infeste ac
funeste faces uniuersumq totuus urbis
incendiu cum tela cum cedes cu ciui¬
um cruor cum cinis patrie uersaĩ ante
oculos atq aĩum memoria refricare cepe¬
rat tum demq ei resistebam neq solu
illi hostiac paticide sed iis ętiam propin¬
quis illis Marcellis patri et filio qhoꝵ altꝰ
apud me parentis grauitatem alter filii

Expanded text:
flectebar animo atque frangebar ut iam flectebar animo atque frangebar ut iam ex memoria quas mihi ipsi fecerat insidias deponerem, ut iam immissum esse ab eo C. Cornelium qui me in meis sedibus, in conspectu uxoris ac liberorum meorum trucidaret obliviscerer. quae si de uno me cogitasset, qua mollitia sum animi ac lenitate, numquam me hercule illius lacrimis ac precibus restitissem; sed cum mihi patriae, cum vestrorum periculorum, cum huius urbis, cum illorum delubrorum atque templorum, cum puerorum infantium, cum matronarum ac virginum veniebat in mentem, et cum illae infestae ac funestae faces universumque totius urbis incendium, cum tela, cum caedes, cum civium cruor, cum cinis patriae versari ante oculos atque animum memoria refricare coeperat, tum denique ei resistebam, neque solum illi hosti ac parricidae sed his etiam propinquis illius, Marcellis, patri et filio, quorum alter apud me parentis gravitatem, alter fili
Abbreviated transcription (Latin):
ne et congressu conumgeretur illu Allo¬
broges maximaꝵ reruiti uerissimi Iudi¬
cesꝰ illum multoꝵ litere ac nuntii coar¬
tremo eiecto siue emisso iam ex urbe Ea¬
tiliua illa arma misit corriua tubas fas
tatus foris lenruli pena cõpressis cõuer¬
tit. se aliquando ad timorem uunꝙͣ ad
salutem. Hic contra ata quieuit ut eotẽ¬
pore. omni noapoli fuit ⁊ibi neq hoiẽs
fuisse putantur haius affiries suspitiois
et locus est apse nonram adanflãmã dos
calamitosoꝵ aĩos ꝙ ad consolatiore ac¬
cõmodatus ꝑreter hangigitur tantam
dissimilitudinera horu atq causarum
dissimilem grie natroq prebui Uenie¬
bat enim ad me et sepe nemebat Antromiꝰ
multis cum lacrimis supplex ut se defende¬
rem et se meum condiscipulum in pue¬
ritia familiarem in adoles centia collegã
in questura cõmemorabat fuisse multa
mea inise non nulla et sua itime profe¬
rat offitia. Quibus rebus ego iudices ita

Expanded text:
ne et congressu coniungeretur. illum Allone et congressu coniungeretur. illum Allobroges, maximarum rerum verissimi indices, illum multorum litterae ac nuntii coartremo eiecto sive emisso iam ex urbe Catilina ille arma misit, cornua, tubas, fascis, tatus foris, Lentuli poena compressus convertit se aliquando ad timorem, numquam ad sanitatem; hic contra ita quievit ut eo tempore omni Neapoli fuerit, ubi neque homines fuisse putantur huius adfines suspicionis et locus est ipse non tam ad inflammandos calamitosorum animos quam ad consolandos accommodatus. propter hanc igitur tantam dissimilitudinem hominum atque causarum dissimilem me in utroque praebui. veniebat enim ad me et saepe veniebat Autronius multis cum lacrimis supplex ut se defenderem, et se meum condiscipulum in pueritia, familiarem in adulescentia, conlegam in quaestura commemorabat fuisse; multa mea in se, non nulla etiam sua in me proferebat officia. quibus ego rebus, iudices, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ac disturbare primu conflato uoluit gla¬
diatoꝵ ac fugitiuoꝵ tumultu. Demde id
quod uidinnis omẽs lapidatione ac con¬
cdrsu Silla si sibi suus pudor ac dignitas
non prodesset nullum auxiliu requisi¬
uit Ille damnatus se gexebat non solu
consiliis & sermonibus ueꝵ etiam aspcũ
ac uultu ut inimicus esse amplissimis or¬
dinibus infestus bonis omĩbus hostis patͥe
uideretur. Hic se ita factum illa calarni¬
tate atq afflictum putauit ut inhil sibi
ex pristina dignitate superesse arbitraret᷑
nisi quod moelestia refinusset. Hac uõ
in coniuratione quid tam coniunctum
cum Catilina Cum Lentulo que tanta so¬
tietas ullis interse uerum optimaꝵ quãta
ei cum illis sceleris libidinis audatie. Quod
flagitiu Lentulus non cum Antronio cõ¬
cepit quod sine illo catilina facinus admi¬
sit Cum interim Silla cum iisdem illis
non modo noctem solitud inemq non
quereret set ne mediocri quidem sermo¬

Expanded text:
ac disturbare primum conflato voluit glaac disturbare primum conflato voluit gladiatorum ac fugitivorum tumultu, deinde, id quod vidimus omnes, lapidatione atque concursu; Sulla, si sibi suus pudor ac dignitas non prodesset, nullum auxilium requisivit. ille damnatus ita se gerebat non solum consiliis et sermonibus verum etiam aspectu atque voltu ut inimicus esse amplissimis ordinibus, infestus bonis omnibus, hostis patriae videretur; hic se ita fractum illa calamitate atque adflictum putavit ut nihil sibi ex pristina dignitate superesse arbitraretur, nisi quod modestia retinuisset. hac vero in coniuratione quid tam coniunctum quam ille cum Catilina, cum Lentulo? quae tanta societas ullis inter se rerum optimarum quanta ei cum illis sceleris, libidinis, audaciae? quod flagitium Lentulus non cum Autronio concepit? quod sine eodem illo Catilina facinus admisit? cum interim Sulla cum isdem illis non modo noctem solitudinemque non quaereret sed ne mediocri quidem sermo
Abbreviated transcription (Latin):
hoium malefitio deterritos eẽ Mei consula¬
tus autem tempus et crimen maxime con¬
iurationis a me defendetur Atq inter nos
facta. Sed cum iuderemꝰ eoꝵ criminum
nos patronos adhiberi quoꝵ testes esse posse¬
mus uterq nrum id sibi suscipiendum pr¬
tauit de quo aliquid scire ipse atq existi¬
mare potlusset. Et quoniam de criminibꝰ
superibris coniurationis hortensiu diligẽ¬
ter audistis. de hac coniuratione que me
consule facta est hoc primu attendite Ø
Multa cum essem consul de sũmis reipnͣ.
cius hom̃is qui consul insidias rei prblice
consilio inuestigasset ueritate aperuiss&
magnitudine atami uindicasset cu ipẽ
nibil audisse de publio silla uel suspicatũ
esse diceret Set ego nondum utor hac uoce
ad hunc defendendum ad purgandum
me potius utor ut mirari torquatus de¬
sinat me qui Antronio abfuerim Silla
defendere Que enim Antronii fuit caula
que Sille est. Ille ambinis iuditiu tollere

Expanded text:
hominum maleficio deterritos esse. mei consulahominum maleficio deterritos esse. mei consulatus autem tempus et crimen maximae coniurationis a me defendetur. atque haec inter nos facta; sed cum videremus eorum criminum nos patronos adhiberi quorum testes esse possemus, uterque nostrum id sibi suscipiendum putavit de quo aliquid scire ipse atque existimare potuisset. et quoniam de criminibus superioris coniurationis Hortensium diligenter audistis, de hac coniuratione quae me consule facta est hoc primum attendite. multa, cum essem consul, de summis rei publicae et eius hominis qui consul insidias rei publicae consilio investigasset, veritate aperuisset, magnitudine animi vindicasset, cum is se nihil audisse de P. Sulla, nihil suspicatum esse diceret. sed ego nondum utor hac voce ad hunc defendendum; ad purgandum me potius utar, ut mirari Torquatus desinat me qui Autronio non adfuerim Sullam defendere. quae enim Autroni fuit causa, quae Sullae est? ille ambitus iudicium tollere
Abbreviated transcription (Latin):
mium in rem publicam tum propter sũ¬
mami familiaritatem sũmumq amorem
in patrem tuum tum cõibus tu p̃cipius
patris tui periculis cõmotiebatur Ergo isti
coniuratibtus erimen defensum ab eo est
qui interfunit qui cognonuit qui particeps
et consilii aiestri fint et rimoris cuuis ĩ hoc
crimine propiusando cum esset copiosis¬
sima atq ornatissanta gratio tagaeh non
minus inerat autoritatis mea ꝙ facultatis
Illuis igitur coritaratiotus que facta contra uos
delata ad uos a uobis prolata esse dicitur. Ego
testis ẽẽ non porui non modo enim nihil cõ¬
peri set uixiad aures meas istius suspitionis
fama peruent. Quuiniobis in consilio fuerũt
qui uobis cum silla cognonerunt quibus ip̃is
periculum tam conflam pritabatur qui An¬
Frono non affuerurit qui millum testimoiã
grauia digerunt. Hsunc defendunt hinc
assunt in huiꝰ periculo declarant se non
crimine cõiurationis ne adessent ceteris s&

Expanded text:
mium in rem publicam, tum propter summium in rem publicam, tum propter summam familiaritatem summumque amorem in patrem tuum cum communibus tum praecipuis patris tui periculis commovebatur. ergo istius coniurationis crimen defensum ab eo est qui interfuit, qui cognovit, qui particeps et consili vestri fuit et timoris; cuius in hoc crimine propulsando cum esset copiosissima atque ornatissima oratio, tamen non minus inerat auctoritatis in ea quam facultatis. illius igitur coniurationis quae facta contra vos, delata ad vos, a vobis prolata esse dicitur, ego testis esse non potui; non modo animo nihil comperi, sed vix ad auris meas istius suspicionis fama pervenit. qui vobis in consilio fuerunt, qui vobiscum illa cognorunt, quibus ipsis periculum tum conflari putabatur, qui Autronio non adfuerunt, qui in illum testimonia gravia dixerunt, hunc defendunt, huic adsunt, in huius periculo declarant se non crimine coniurationis, ne adessent ceteris, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicere ꝗͣ a me deferdi Sillam testimomo
lesum esse Antroniu Uideor emm nõ solũ
studiu ad deferidendas causas nerum op
pinionis aliquid et autoritatis afferre qua
& moderate ego utar Iudices et oĩo nõ utę¬
rer si ille me fion coegisset. Due comiurati¬
ones abste sorquate constituũtur. Una de
Repido et uolcatio consulibus designatis fac
inutraq Sillam dicis fuisse Patris tui for¬
tissimi uiri atq optimm consulis scis inęo
consiliis non inter fuisse scis me cũ tecum
sũ mus mihi usus ẽẽt tamen illoꝵ exptem
tempoꝵ et sermonu fuisse Credo ꝙ hon¬
dum penitus inre publiça uersabar ꝙ nõ¬
dum ad propositum trhi finem honoris
perueneram ꝙ mea ambitio et forensis la¬
bor ab omni illa cogitatione abstrahebat᷑
Qui ergo iniererant uestris consiliis omes
ĩ quos iudetis hinc adesse et inprimis
Quintus hortensius qui cum propter ho¬
norem & dignitatem atq animim exi¬

Expanded text:
dicere quam a me defendi Sullam, testimonio dicere quam a me defendi Sullam, testimonio laesum esse Autronium. videor enim iam non solum studium ad defendendas causas verum etiam opinionis aliquid et auctoritatis adferre; qua ego et moderate utar, iudices, et omnino non uterer, si ille me non coegisset. duae coniurationes abs te, Torquate, constituuntur, una quae Lepido et Volcatio consulibus patre tuo consuin utraque Sullam dicis fuisse. Patris tui, fortissimi viri atque optimi consulis, scis me consiliis non interfuisse; scis me, cum mihi summus tecum usus esset, tamen illorum expertem temporum et sermonum fuisse, credo quod nondum penitus in re publica versabar, quod nondum ad propositum mihi finem honoris perveneram, quod me ambitio et forensis labor ab omni illa cogitatione abstrahebat. quis ergo intererat vestris consiliis? omnes hi quos vides huic adesse et in primis Q. Hortensius; qui cum propter honorem ac dignitatem atque animum exi
Abbreviated transcription (Latin):
omni uita misericordiam lenitatemq de¬
siderat. Quare nil est quod ex tanto comi¬
tatu uroꝵ amplissimor me unum dis
hac sim ea parte in quas hos aiaduerteris
me uidebis. Nulla est eram mnre publica
causa mea propria tempuis agendi fuit
magis mibi propriu ꝙͣ ceteris dolorii
uerd et timoris et periclili fuit illa cansa
esse potussem si esse alii comites noluissẽt
Quare necesse est quod mihi consuli pre¬
cipuu fuit preter alios id iam priuato
cum ceteris ẽẽ cõmune. Neq ego hoc par¬
tiende inuidie set cõmumcande lautlis
causa loquor oneris mei partem nemini
impertibr glorie bonis oranibus In antro¬
nium testimoniu dixisti inquit Sillam de¬
fendis. Hoc torum huiꝰ mõi est Iudices ut si
ego sim inconstans ac leuis nec testimorio
fidem tribui conuenerit nec defensiomi au¬
toritatem sin est in me ratio rci priblice re¬
ligio priuati offitii studium retinende uo¬
luntatis bonoꝵ nihil minus accusator deb&

Expanded text:
omni vita misericordiam lenitatemque deomni vita misericordiam lenitatemque desiderat. qua re nihil est quod ex tanto comitatu virorum amplissimorum me unum absthac, si in ea parte in qua hos animum adverteris me videbis. nulla est enim in re publica mea causa propria; tempus agendi fuit mihi magis proprium quam ceteris, doloris vero et timoris et periculi fuit illa causa esse potuissem, si esse alii comites noluissent. qua re necesse est, quod mihi consuli praecipuum fuit praeter alios, id iam privato cum ceteris esse commune. neque ego hoc partiendae invidiae, sed communicandae laudis causa loquor; oneris mei partem nemini impertio, gloriae bonis omnibus. 'in Autronium testimonium dixisti,' inquit; 'Sullam defendis.' hoc totum eius modi est, iudices, ut, si ego sum inconstans ac levis, nec testimonio fidem tribui convenerit nec defensioni auctoritatem; sin est in me ratio rei publicae, religio privati offici, studium retinendae voluntatis bonorum, nihil minus accusator debet
Abbreviated transcription (Latin):
trie suspicere. Quid antromo nõ ne soda¬
les non he college sui non ueteres amici
quoꝵ ille copia quondam abiindarat nõ
hi omnes qui sunt in re publica pͥncipes
defuerunt imo etiam testimonio pleriq
eserunt Statuerant tanitum illud ẽẽ ma¬
lefitium quod non modo non occultari
per se set etiam aperiri illustrariq deber&
Quam obrem quid est quod mirere sicũ
iisdem memhac causa luides adesse cum
quibus in ceteris intelligis ab fuisse. Nisi
uero me unum ius ferita preter ceteros
me asperum me mhumanu existimari
me singulari in manitate et crudelitate
preditum. Hanc tu gihi si propter rec
meas gestas in penis in omni uita mea
Me natura misericordem patria seuerũ
crudelem nec patria nec natura ẽe uohuit
Demq istam ipsam personam uehemen¬
tem et acrem quam mihi tum tempus
et res publica ⁊mposuit iam uoluritas et
natira ipsa detraxit. Illa enim ad breue
tempus seueritatem postulauit. Hec in

Expanded text:
triae parricidio suspicere. quid? Autronio nonne sodatriae parricidio suspicere. quid? Autronio nonne sodales, non conlegae sui, non veteres amici, quorum ille copia quondam abundarat, non hi omnes qui sunt in re publica principes defuerunt? immo etiam testimonio plerique laeserunt. statuerant tantum illud esse maleficium quod non modo non occultari per se sed etiam aperiri inlustrarique deberet. quam ob rem quid est quod mirere, si cum isdem me in hac causa vides adesse cum quibus in ceteris intellegis afuisse? Nisi vero me unum vis ferum praeter ceteros, me asperum, me inhumanum existimari, me singulari immanitate et crudelitate praeditum. hanc mihi tu si propter meas res gestas imponis in omni vita mea, me natura misericordem, patria severum, crudelem nec patria nec natura esse voluit; denique istam ipsam personam vehementem et acrem quam mihi tum tempus et res publica imposuit iam voluntas et natura ipsa detraxit. illa enim ad breve tempus severitatem postulavit, haec in
Abbreviated transcription (Latin):
ac magnis laboribus et periculis ascendis¬
sem Atq ut in telligas Torquate quem accu¬
ses site id offendit quod ego qui hoc genẽ
questionis defenderim nefninem non de¬
sim publii sille recordare de ceteris quos
adesse huic indes. Intelliges et de hoc et
horum pat atq unum fuisse. Quis nr̃u
affuit uarganteie nemo ne hic̃ quidem
Quintus hortensius presertim qui illum
solus antea de ambitli defendisset. Nor
emi iam se ullo offitio eimi illo coniuctũ
arbitrabatur cum ille tanto scelere cõmis¬
so oium offitioꝵ societatem diremisset.
Quis nostrum Seriuum Sillam quis pub¬
liu quis Mlarcum Leccam quis corneliu
defendendum putauit quis his horum
affuit nemo quid ita quia ceteris ĩ causis
etiam nocentes unbom si necessarii sut¬
non defendendos esse non putant ĩ hoc
crimine non solum leratatis est culꝑa ue¬
rum etiam quedam contagio est sccleris
si defendas eum quem obstrictm ẽẽ pa

Expanded text:
ac magnis laboribus et periculis ascendisac magnis laboribus et periculis ascendissem? atque ut intellegas, Torquate, quem accuses, si te forte id offendit quod ego, qui in hoc genere quaestionis defenderim neminem, non desim P. Sullae, recordare de ceteris quos adesse huic vides; intelleges et de hoc et horum par atque unum fuisse. quis nostrum adfuit Vargunteio? nemo, ne hic quidem Q. Hortensius, praesertim qui illum solus antea de ambitu defendisset. non enim iam se ullo officio cum illo coniunctum arbitrabatur, cum ille tanto scelere commisso omnium officiorum societatem diremisset. quis nostrum Serv. Sullam, quis Publium, quis M. Laecam, quis C. Cornelium defendendum putavit, quis eis horum adfuit? nemo. quid ita? quia ceteris in causis etiam nocentis viri boni, si necessarii sunt, deserendos esse non putant; in hoc crimine non solum levitatis est culpa verum etiam quaedam contagio sceleris, si defendas eum quem obstrictum esse pa
Abbreviated transcription (Latin):
uideas honore hoc curasse ut ied om̃es ui¬
derent quod antea fuisset occultu Quate
ista coniliratio si patefacta per me ẽ. ta
patet hortensio ꝙ mihi quem cum inde
as honore hoc antoritate uirtute consi¬
lio preditum non dubitasse quin ĩ nocen¬
tem publiu Sillam defenderet Querocur
aditus ad causam hortensio patuerit
mihi interclusus esse debuerit. Quero il¬
lud etiam sime qui defendo deprchen¬
dendum putas esse quid tandem dehis
existimes summis uiris et clarissimis ci¬
uibus quoꝵ studio & dignitate celebraĩ
hoc iuditiu ornari causam defendend¬
uiꝰ ĩnocentis uides. Non em una ẽ¬
ratio defensions ea quę posita ẽ ĩ or̃one
omẽs qui assunt qui laborant qui saluũ
uolunl prosua parte atq antoritate de¬
fendunt An uero in quibus subselliis hec
ornamenta et luina rei publice iuderem
inhisme apparere nollem. Quor ego aux¬
lio illum in locum atq inhanc cefsissimã
fidem dignitatis achonoris multis mcis

Expanded text:
id omnes viderent quod antea fuisset occultum. qua re ista coniuratio, si patefacta per me est, tam patet Hortensio quam mihi. quem cum videas hoc honore, auctoritate, virtute, consilio praeditum non dubitasse quin innocentiam P. Sullae defenderet, quaero cur qui aditus ad causam Hortensio patuerit mihi interclusus esse debuerit; quaero illud etiam, si me, qui defendo, reprehendendum putas esse, quid tandem de his existimes summis viris et clarissimis civibus, quorum studio et dignitate celebrari hoc iudicium, ornari causam, defendi huius innocentiam vides. non enim una ratio est defensionis ea quae posita est in oratione; omnes qui adsunt, qui laborant, qui salvum volunt, pro sua parte atque auctoritate defendunt. an vero, in quibus subselliis haec ornamenta ac lumina rei publicae viderem, in his me apparere nollem, cum ego illum in locum atque in hanc excelsissimam sedem dignitatis atque honoris multis meis
Abbreviated transcription (Latin):
Prodidit
Retulit
N arrauit¬
N untiauit
Indicauit
Locutus est
Uerba fecit
Disseruit
Disput auit
T ractauit
Sermonẽ hũĩ
Crationem

Expanded text:
prodidit,retulit, narravitnuntiavit, indicavit, locutus est, verbum fecit, disseruit, disputavit, tractavit, sermonem habuit, orationem
Abbreviated transcription (Latin):
mihi uidetur quidem Aristotelel
fuit Stoici autem maltera elabo¬
mecunt Iudicandi enim uas diligenter per¬
ecuti sunt eam scientiam quam dtaleticam
ippellant Inuemiendi artem que topiee dici¬
tur queq ad usum potior erat & orbinc na¬
ture certe priortotam reliquerunt Nos autẽ
quomam in utraq sũma utilitas est et utrãq
Nerit otium persequi cogitamis ab ea que pri¬
o est ordicidur. U igitur caru rerum que¬

Expanded text:
mihi quidem videtur Aristoteles mihi quidem videtur Aristoteles fuit. Stoici autem in altera elaboraverunt, judicandi enim viam diligenter persecuti sunt, eam scientiam quam dialecticen appellant: inveniendi vero artem quae topice dicitur, quaeque ad usum potior erat, et ordine naturae certe prior totam reliquerunt. Nos autem quoniam in utraque summa utilitas est, et utramque si erit otium persequi cogitamus, ab ea quae prior est, ordiemur. Cum igitur tantus hu
Abbreviated transcription (Latin):
Sa dicendi quoq ineredibili quadam cum
copia tum etiam suauitate non potui tibi gͣ
sepius hoc rganti & tamen uercati ne mihi
grauis esses Facile enim id cernebam debere
diutius nę ipsi uitis interpreti fieri iuderetꝰ᷑
miunia Et enim cum tu mihi meisq sepe
aut ingratum id aut superbum ifideretur
Sed difm fuimus ina tu optimus estestis qͣ
fucrim occupatus. Ut autem ate discessi ĩgre¬
tiam proficiscens cum opera mea nec res.p.
nec amici uterentur nec honeste inter arma
uersari possem nesi tuto quidem id mihilico¬
ret ut ueni ueliam tuaq & tuos iudi ad mo¬
nitus hiuus eris alieni nolui dicere decerne
tacite quidem flagitaniom tue. Itaq hec cu
mecum libros non haberem memoria repeti¬
ta in ipsa nauigatione conscripsi tibiq ex itinẽ
terum excitarem S& iam tempus estad idqd
iustituimus accedere
UM OMNIS RATIOdI¬
ligens disserendi duas habeat p¬
ges unam mueniendi alterarrs¬
iudicandi Utriusq princeps ut

Expanded text:
sed dicendi quoque incredi- bili quadam cum sed dicendi quoque incredi- bili quadam cum copia tum etiam suavitate. non potui igitur tibi saepius hoc roganti et tamen verenti ne mihi gravis esses—facile enim id cernebam—debere diutius, ne ipsi iuris interpreti fieri videretur iniuria. Etenim cum tu mihi meisque multaut ingratum id aut superbum videretur. Sed dum fuimus una, tu optimus es testis quam fuerim occupa- tus; ut autem a te discessi in Graeciam proficiscens, cum opera mea nec res publica nec amici uterentur nec honeste inter arma versari possem, ne si tuto quidem mihi id liceret, ut veni Veliam tuaque et tuos vidi, admonitus huius aeris alieni nolui deesse ne tacitae quidem flagitationi tuae. Itaque haec, cum mecum libros non haberem, memoria repetita in ipsa navigatione conscripsi tibique ex itinerrerum excitarem. Sed iam tempus est ad id quod instituimus accedereum omnis ratio diligens disserendi duas habeat partes, unam inveniendi, alterajudicandi, utriusque princeps ut
Abbreviated transcription (Latin):
AIORES NOSRESCRBEE
ingressos V Trebati & his libris qͦs
bremi tempore satis multos edidit
digniores e cursu ipso reuocauit
uolimtas tua Cund enim mecum
i Iusculano esses & in bibliotecha sepatim u¬
terq nostrum ad suum studium libellos quos
pelllt euolueret incidisti m aristolilis topica
rationem uia perueniremus ab Aristotile in¬
uenta in illis sibris contineri Uerecunde tu
quidem ut omnia s& tamen facile ut cerne¬
remte ardere studio mecum ut tibi illa tra¬
derem egisti. Cum auttm ego non tam ui¬
tam rationem a doctissimo quodam rhetho¬
de acciperes hortatus essem utrmmq ut ex te
andiebam es expertus. s& alibris te obscuritas
reiecit Rhethor autem ille magniis hec ut
opinor aristotelica se ignorare̾ respondit
Quod quidem mininde miratus sum eum
philosophum thetori non esse cognitum
qui ab aristotile ipsis philosophis preter ad¬
mhodum paucos ignoretur. Quibus eo minꝰ
gnoscendum est ꝙ non modo rebus his que
ab illo dicte & inuente suat allici debuerũt

Expanded text:
aiores nos res scribere ingressos, C. Trebati, et his libris, quos brevi tempore satis multos edidimus, digniores e cursu ipso revocavit voluntas tua. Cum enim mecum in Tusculano esses et in bibliotheca separatim uterque nostrum ad suum studium libellos quos vellet evolveret, incidisti in Aristotelis Topica ratione et via perveni- remus, ab Aristotele inventam illis libris contineri, verecunde tu quidem ut omnia, sed tamen facile ut cernerem te ardere studio, mecum ut tibi illa traderem egisti. Cum autem ego te non tam vitam rationem a doctissimo quodam rhetore acciperes, hortatus essem, utrumque, ut ex te audiebam, es expertus. Sed a libris te obscuritas reiecit; rhetor autem ille magnus haec, ut opinor, Aristotelia se ignorare respondit. Quod quidem minime sum admiratus eum philosophum rhetori non esse cognitum, qui ab ipsis philosophis praeter admodum paucos ignoretur; quibus eo minus ignoscendum est, quod non modo rebus eis quae ab illo dictae et in- ventae sunt adlici debuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ne positum sit argentum an in tabulis debe¬
atur Acontrario autem sic non debet ca mu¬
lier cui uir bonoꝵ suoꝵ usum fructum legau
cellis uiuariis et oleariis plenis relictis pritare
id ad se ptincre usus enim non abusiis lega¬
tus est ea sunt mttr se contraria Ab a diũtii
si ca mulier testamentu fecit que se capite riũ¬
ꝗͣ diminuit non indetur ex edicto pretoris
sccundum eas tabulas possessio dari ad iũgit
etum ut scđm seruor sccundum exulumꝰ sed
pueruloꝵ tabulas possessio iudeatur ex edicto

Expanded text:
ne positum sit argentum an in tabulis debene positum sit argentum an in tabulis debeatur . ex contrario autem sic: Non debet ea mulier cui vir bonorum suorum usum fructum legavit cellis vinariis et oleariis plenis relictis, putare id ad se pertinere. Vsus enim, non abusus, legatus est. Ea sunt inter se contraria. ab adiunctis: Si ea mulier testamentum fecit quae se capite numquam deminuit, non videtur ex edicto praetoris secundum eas tabulas possessio dari. Adiungitur enim, ut secundum servorum, secundum exsulum, secundum puerorum tabulas possessio videatur ex edicto
Abbreviated transcription (Latin):
legata forma enm agenere quo ad siuu no¬
nien retinet nunꝗͣ feiũgitur Numerata ant
pecuna nomen argenti retinet. Legata igit᷑
uidctur. A forina gencris quam interdum
quo planius accipiatur partem licet noiare
Hoc modo Si ita fabie pecuna legata est auiro
siei uiro matrifamilias esset sica in manum nõ
conuenerat nihil debetur genus ẽemin tocor
cius duc forme sunt una matrũ familias he
sunt que in manu conuenerant. Altera caru
que tantum mõ uxores habentur qua ĩ parto
cum fuerit fibia legatum ci nõ uidetur Asi¬
militudinc hoc modo si edes hec exese corru¬
crint uitiu ue fatiut Quarum ususfruct
legatus est heres restituere nõ debet nec x̃fice̾
non magis q̃ sernum restituere siscui us
fructus legattis est deperisset A differentia nõ
si uxori uir legauit argentu omne quod su¬
um esset idcirto quod in nomĩbis debetur
legatum est multum enim differt in archa¬

Expanded text:
legata; forma enim a genere, quoad suum nolegata; forma enim a genere, quoad suum nomen retinet, numquam seiungitur, numerata autem pecunia nomen argenti retinet; legata igitur videtur. a forma generis, quam interdum, quo planius accipiatur, partem licet nominare hoc modo: Si ita Fabiae pecunia legata est a viro, si ei viro materfamilias esset; si ea in manum non convenerat, nihil debetur. Genus enim est uxor; eius duae formae: una matrumfamilias, eae sunt, quae in manum convenerunt; altera earum, quae tantum modo uxores habentur. Qua in parte cum fuerit Fabia, legatum ei non videtur. a similitudine hoc modo: Si aedes eae corruerunt vitiumve faciunt quarum usus fructus legatus est, heres restituere non debet nec reficere, non magis quam servum restituere, si is cuius usus fructus legatus esset deperisset. A differentia: non, si uxori vir legavit argentum omne quod suum esset, idcirco quae in nominibus fuerunt legata sunt. Multum enim differt in arca
Abbreviated transcription (Latin):
ex Elia sẽtia assiduo uindicem assidim c̾e iu¬
bent locupletem iubet locupleti locuplex est
assidinis lit ait Elius appellatus ab ere dando
Ducuntur etiam arglimenta exhis rebus que
quodammodo affecte sunt ad id de quo q̃rit
Se hoc genus in plures partes distributum est
nam alia coniugata appellamus alia ex genẽ
alia ex forma alia ex similitudine alia et dif¬
ferentia alia ex contrario alia ex coniũctis alia
ex antecedentibus alia ex consequentib alia
& repugnantibis alia ex causis alia ex affectis
alia Ex comparatione maior aut pariu aut
minoꝵ Conlugata dicuntur que sunt ex uer¬
bis generis eiusdem eiusdem autem generis
uerba sunt que orta ab uno uarie cõmutant
ut sapicns sapienter sapientia huerbor conu
argumentum Si cõpascius agtr est is cst cõ¬
pascere Agenere sic ducitur quonia argc̃tu
omne mulieri legatum est non potẽ ea pecu¬
nia quę numerata domi relicta est non esso

Expanded text:
m lex assiduo vindicem assiduum esse ium lex assiduo vindicem assiduum esse iubeat, locupletem iubet locupleti; is est enim assiduus, ut ait L. Aelius, appellatus ab aere dando. ducuntur etiam argumenta ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Sed hoc genus in pluris partis distri- butum est. Nam alia coniugata appellamus, alia ex genere, alia ex forma, alia ex similitudine, alia ex differentia, alia ex contrario, alia ex adiunctis, alia ex antecedentibus, alia ex consequentibus, alia ex repugnantibus, alia ex causis, alia ex effectis, alia ex comparatione maiorum aut parium aut minorum. coniugata dicuntur quae sunt ex verbis generis eiusdem. Eiusdem autem generis verba sunt quae orta ab uno varie commutantur, ut sapiens sapienter sapien- tia. Haec verboargumentum: Si compascuus ager est, ius est compascere. A genere sic ducitur: quoniam argentum omne mulieri legatum est, non potest ea pecunia quae numerata domi relicta est non esse
Abbreviated transcription (Latin):
qued imi que sunt ab illo pluribus libris exp¬
lleata Qua inscriptione cõmotus continuo
a me librorum cor sententiam requisisti Qua
cum tibi exposuissem disciplinam ĩuemen¬
dor argumentoꝵ ut sine ullo etrore ad eam
extrinsecus. In ipso tum extoto tum ex partibus
eius tum ex nota tum exhis rebus que quodam
modo affecte sunt ad id dequo queritur Etrm¬
secus autem ea dicuntur que absumt longeq dis¬
iuncta sunt S& ad id totum de quo disscritur
tum desinitio adhibetur qua quasi inuolutu
euoluitur id dequo queritur Eius argumẽti
talis est formula sus ciule est equitas constituta
hiis qui eiusdem ciuitatis sunt ad ressuas obti¬
nencdas Eius autem equitatis utilis cognitio est
Utilis est ergo iuris ciilis sçientia Tuan partiũ
enumeratlo quȩ tractatur hoc modo Sineq
censu neq uindicta nec testamento liber factꝰ
est non est liber neq ulla enim est carum rerũ
non est igitur liber Tum notatio cum ex uerbi
ui argumentu aliquod elicitur hoc modo Cu¬

Expanded text:
quaedam, quae sunt ab illo pluribus libris explicata. Qua inscriptione commotus continuo a me librorum eorum sententiam requisisti; quam cum tibi exposuissem, disciplinam inveniendorum argu- mentorum, ut sine ullo errore ad ea extrinsecus. In ipso tum ex toto, tum ex partibus eius, tum ex nota, tum ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Extrinsecus autem ea ducuntur quae absunt longeque disiuncta sunt. sed ad id totum de quo disseritur tum definitio adhibetur, quae quasi involutum evolvit id de quo quaeritur; eius argumenti talis est formula: Ius civile est aequitas constituta eis qui eiusdem civitatis sunt ad res suas obtinendas; eius autem aequitatis utilis cognitio est; utilis ergo est iuris civilis scientia;— tum partium enumeratio, quae tractatur hoc modo: Si neque censu nec vindicta nec testamento liber factus est, non est liber; neque ulla est earum rerum; non est igitur liber;—tum notatio, cum ex verbi vi argumentum aliquod elicitur hoc modo: Cu
Abbreviated transcription (Latin):
uestris sententiis afflixeritis quose mser
uertet Domu ne ut eam imaginem ela¬
uissimi uiti parentis sui quam paucis añ
diebiis laureatam in sua gratulatioẽ con¬
spexit candem deformatam ignominia lu¬
gentemq iudeat An ad matt̾em que mi¬
sera modo consulem obsculata filiu suum
nunc cruciat᷑ et solicita est ne eundẽpaulo

Expanded text:
itis, quo se miser vertet? domumne? ut eam imaginem clarissimi viri, parentis sui, quam paucis ante diebus laureatam in sua gratulatione conspexit, eandem deformatam ignominia lugentemque videat? an ad matrem quae misera modo consulem osculata filium suum nunc cruciatur et sollicita est ne eundem paulo
Abbreviated transcription (Latin):
nemo hostis est. Dii faxint ut nieus collega
uir fortissimus hoc Catilię nefariu lat̾ro¬
ciniu armatus opprimat. Ego togatus uob̾
bomisq omĩbus ad lutoribus hoc conceptur
res publica periculu parturit consilio discutia
et cbmprinlam. Sec quid tandem fiet sihec
delapsa de mamibus nr̃is in cum animu qui
consequitꝰ redundarint unus erit consul et is
non in ad mministrando bello s& insufficiẽdo
collega occupatus. Hunc iam qui impeditu

Expanded text:
nemo hostis est. di faxint ut meus conlega, nemo hostis est. di faxint ut meus conlega, vir fortissimus, hoc Catilinae nefarium latrocinium armatus opprimat! ego togatus vobis bonisque omnibus adiutoribus hoc quod conceptum res publica periculum parturit consilio discutiam et comprimam. sed quid tandem fiet, si haec elapsa de manibus nostris in eum annum qui consequitur redundarint? Vnus erit consul, et is non in administrando bello sed in sufficiendo conlega occupatus. hunc iam qu
Abbreviated transcription (Latin):
si interficcre posset occideret petũt eni roes
illius ut orbetut auxilio res publica ut minua¬
tur contra suu fucorem imperatoꝵ copia ut
maior facultas tribum plebis detut depulio
aducrsatio seditioriis atq discordie concitã de
Idem ne igitur delecti ex amplissimis ordinib
honestislimm atq sapientissimi uiti indicabũt
quod ille importunissimus gladiator hostis
tci publice uidicarit Mihi credut Iudices in
hac causa non solum de Lucii Murene uerũ
etiam de uestra salute sententiam feretis in
discrimen extremu uenimus mhil est iati
unde nos refitiamus aut ubi lapsi resistam
Non solum nõ minuenda sunt auxilia que
habemus sed etiam nouia si fieri possit compa¬
randa. Hostis est enim nõ apud Amoncit
quod bello piumcogeauissimu uisũ est s& in
urbe in foro dii ĩmortales sine gemitu hoc
dici non potest. Non incrno etiam in illosa¬
cranio rel publice in ipã in quam curia non

Expanded text:
si interficere posset, occideret. petunt enim rationes si interficere posset, occideret. petunt enim rationes illius ut orbetur auxilio res publica, ut minuatur contra suum furorem imperatorum copia, ut maior facultas tribunis plebis detur depulso adversario seditionis ac discordiae concitandae. idemne igitur delecti ex amplissimis ordinibus honestissimi atque sapientissimi viri iudicabunt quod ille importunissimus gladiator, hostis rei publicae iudicaret? mihi credite, iudices, in hac causa non solum de L.Lucii Murenae verum etiam de vestra salute sententiam feretis. in discrimen extremum venimus; nihil est iam unde nos reficiamus aut ubi lapsi resistamus. non solum minuenda non sunt auxilia quae habemus sed etiam nova, si fieri possit, comparanda. Hostis est enim non apud Anienem, quod bello Punico gravissimum visum est, sed in urbe, in foro — di immortales! sine gemitu hoc dici non potest — non nemo etiam in illo sacrario rei publicae, in ipsa, inquam, curia non
Abbreviated transcription (Latin):
sidii setcum consulari autoritate et autilio spo¬
liatam uim tribrnitiam uiderũt tum sẽ facili
mermera et debilitatum te oppressuros arbitr¬
initur. Nam ne suffitiatur consul nõ timent ii¬
dent in tuoꝵ potestate collegariu fore sperait si¬
bi dillanur Clarum uitum sine collega te sine
consule rem publicam sine consilio obiici pos¬
sc His tantis irrebus tantisq in periculis elt
tuu Marcus Cato qui mihi non tibi sed pa¬
trie natus esse iudere quid agatur retinere ad¬
uitorem defensorem sotui In re publica con¬
sulem non cupidum consulem quod maxie¬
hoc tempiis postulat foctuna constitutus ad
implexandum otium scientia ad bellu gere¬
dum aiõ et usu ad quod uelis negoti &qͣ
totam rem publicam uos in hac causa tenctis
uos gubernatis Silutius Catilina cum suo cõsilio
nefarior hoiũ quos secum eduxit hac de re
posset iudicate condemnaret Lutiu trurena

Expanded text:
sidi; sed, cum consulari auctoritate et auxilio sposidi; sed, cum consulari auctoritate et auxilio spoliatam vim tribuniciam viderint, tum se facilius inermem et debilitatum te oppressuros arbitrantur. nam ne sufficiatur consul non timent. vident in tuorum potestate conlegarum fore; sperant sibi D. Silanum, clarum virum, sine conlega, te sine consule, rem publicam sine praesidio obici posse. his tantis in rebus tantisque in periculis est tuum, M.Marce Cato, qui mihi non tibi, sed patriae natus esse videris, videre quid agatur, retinere adiutorem, defensorem, socium in re publica, consulem non cupidum, consulem, quod maxime tempus hoc postulat, fortuna constitutum ad amplexandum otium, scientia ad bellum gerendum, animo et usu ad quod velis negotium sutotam rem publicam vos in hac causa tenetis, vos gubernatis. si L.Lucius Catilina cum suo consilio nefariorum hominum quos secum eduxit hac de re posset iudicare, condemnaret L.Lucium Murenam,
Abbreviated transcription (Latin):
tempestatem muntui.Iam enim externa con¬
tione intonuit uox perntiosa designati tribu¬
ni college tui contra queni multu tua mens
multu omes bom promderũt qui te ad tri¬
bunatus petitio uocauerũt. Omiã que propt
hoc triennim agitata sunt iam ab eo tẽpore
quo a lutio Catilina et Enco pisone initi
consilim senatus interficiendi scitis esse ĩ hos
dies in hos menses in hoc tempus erũpũt Qui
locus est iudices quod tempiis qui dies que
nox cum ego nõ existor insiduis ac inuero¬
nbus nõ solam meo set multo etiam magis
diuino consilio eripiat atq cuolem. neq
isti me meo noie interfici s& iugnlanit cõsule
de rei publice presidio remouere uolũt nec mi¬
nus uellent Cato te quoq aliqua ratione sipos¬
sent tollere id quod mih crede et agũt et mo¬
liunt uident quantu inte sit amtni qͣ tũ inge¬
nii quantu autoritatis quantu rei publice pre¬

Expanded text:
tempestatem anni tui? iam enim in hesterna contempestatem anni tui? iam enim in hesterna contione intonuit vox perniciosa designati tribuni, conlegae tui; contra quem multum tua mens, multum omnes boni providerunt qui te ad tribunatus petitionem vocaverunt. omnia quae per hoc triennium agitata sunt, iam ab eo tempore quo a L.Lucio Catilina et Cn.Gnaeo Pisone initum consilium senatus interficiendi scitis esse, in hos dies, in hos mensis, in hoc tempus erumpunt. qui locus est, iudices, quod tempus, qui dies, quae nox cum ego non ex istorum insidiis ac mucronibus non solum meo sed multo etiam magis divino consilio eripiar atque evolem? neque isti me meo nomine interfici sed vigilantem consulem de rei publicae praesidio demoveri volunt. nec minus vellent, Cato, te quoque aliqua ratione, si possent, tollere; id quod, mihi crede, et agunt et moliuntur. vident quantum in te sit animi, quantum ingeni, quantum auctoritatis, quantum rei publicae prae
Abbreviated transcription (Latin):
to erunt uestris sentetitiis ꝙͣ suis gladiis conse¬
cun Magmi interest iudices id quod ego mul¬
in te publica duos consules holite nolite arbi¬
trari mediocribus consiliis aut usitatis intis
ant non lex improba non pernitiosa largiti¬
onu auditu aliquando aliquod malu re
publice quęritur Inita sunt in hac ciuitate
consilia uidices urbis delende ciuiu trucidã¬
doꝵ nõis romam extinguendi atq hec que¬
si tiues in quam si cos hoc noĩẽ appellari fas
est de patria sua et cogitant et cogitanerunt
Hor ego quotidie consilis occurto audatiã
debilito sceleri resisto Sed moneo Iudices mn
ccitia iami est meus consulatus. Nolite mibi¬
subtrahere uicariu mec diligentie nolite adi¬
mere eum cui rem publicam cupio trader in¬
columem ab iis tantis periculis defendenda
Atq ad hec mala indices quid accidat aluid
non iudetis Te te appello Cato Non ne ꝓspicis

Expanded text:
to erunt vestris sententiis quam suis gladiis conseto erunt vestris sententiis quam suis gladiis consecuti. Magni interest, iudices, id quod ego muldis Ianuariis in re publica duo consules. nolite arbitrari, mediocribus consiliis aut usitatis viis eos uti. non lex improba, non perniciosa largitio, non auditum aliquando aliquod malum rei publicae quaeritur. inita sunt in hac civitate consilia, iudices, urbis delendae, civium trucidandorum, nominis Romani exstinguendi. atque haec cives, cives, inquam, si eos hoc nomine appellari fas est, de patria sua et cogitant et cogitaverunt. Horum ego cotidie consiliis occurro, audaciam debilito, sceleri resisto. sed moneo, iudices. in exitu iam est meus consulatus; nolite mihisubtrahere vicarium meae diligentiae, nolite adimere eum cui rem publicam cupio tradere incolumem ab his tantis periculis defendendam. atque ad haec mala, iudices, quid accedat aliud non videtis? te, te appello, Cato; nonne prospicis
Abbreviated transcription (Latin):
colutius Catilina rem publicam despexit atq
contempsit ut ea copia quam sccum eduxit le
hanc cruitatem oppressuru arbitraret᷑. Latius
patet illiuis sceleris contagio ꝗͣ quisq putat ad
memini. Queris ame quid ego Catilina me¬
tuam. inhil et curaui nęquis metueret sed
copias illius quas hic indeo dico esse metuen¬
das nectam timendus est nũc exercitus lutii
Catilinc ꝙ isti qui illum exercitu deseruisse
dicuntꝰ non enim descruerũt sed ab illo inspc¬
luncis ato insidiis telicti in capite atq ĩ cerui¬
cibus nostris restiterũt. Hi et integru cõsulẽ
et bonu imperatorem et natirra et fortuna
cum rei publice salute coniunctam deiici de
urbis presidio et de custodia ciuitatis uestri
sententiis deturbari uolũt. Quori ego serrui
et audatia reicci in campo clebilitam ĩ foro
compressi etiam domi mee sepe iudices. His
uos si alterum consulem tradideritis plus mul¬

Expanded text:
usque eo L.Lucius Catilina rem publicam despexit atque usque eo L.Lucius Catilina rem publicam despexit atque contempsit ut ea copia quam secum eduxit se hanc civitatem oppressurum arbitraretur. Latius patet illius sceleris contagio quam quisquam putat, ad memini. quaeris a me ecquid ego Catilinam metuam. nihil, et curavi ne quis metueret, sed copias illius quas hic video dico esse metuendas; nec tam timendus est nunc exercitus L.Lucii Catilinae quam isti qui illum exercitum deseruisse dicuntur. non enim deseruerunt sed ab illo in speculis atque insidiis relicti in capite atque in cervicibus nostris restiterunt. hi et integrum consulem et bonum imperatorem et natura et fortuna cum rei publicae salute coniunctum deici de urbis praesidio et de custodia civitatis vestris sententiis deturbari volunt. quorum ego ferrum et audaciam reieci in campo, debilitavi in foro, compressi etiam domi meae saepe, iudices, his vos si alterum consulem tradideritis, plus mul
Abbreviated transcription (Latin):
petis quam ĩcerauit aliquid cum admoretis
tamen quasi tute noris ita salutas quidem po
stꝙ es designatus multo salutas negligentius
Hec omiã ad ratignem ciuitatis si ditigas rec¬
ta sunt sin perpendere ad discipline p̃cepta ue¬
lis reperiantut prauissima Quarę ne plebi Ro¬
mane cripiendi fructus isti sut ludor gladia
rauerũt nec candidatis ista bemgnitas ad ime¬
da cst que liberalitatem magis signaficat qͣ lat¬
gitionem at enm ad accus andui res publica ad¬
duxit Credo Cito te isto aiõ atq opimone ueni¬
se sectua inprudentia laberis Ego quod facio u¬
dices cum amicitie dignitatisq lucii Mureno
gratie fatio tum me pa̾tis otiĩ concordic liberta¬
tis salutis uite demq oiũ nostrum causa facẽ
clamo atq teltor audite audite consulem iudi¬
ces nihil dicam arrogantius tantum dienai. To¬
tos dies ac noctes de republica cogitantem usq

Expanded text:
petis, quasi incertus sis? quid quod, cum admoneris, petis, quasi incertus sis? quid quod, cum admoneris, tamen, quasi tute noris, ita salutas? quid, postea quam es designatus, multo salutas neglegentius? haec omnia ad rationem civitatis si derigas, recta sunt; sin perpendere ad disciplinae praecepta velis, reperiantur pravissima. qua re nec plebi Romanae eripiendi fructus isti sunt ludorum, glaraverunt, nec candidatis ista benignitas adimenda est quae liberalitatem magis significat quam largitionem. at enim te ad accusandum res publica adduxit. credo, Cato, te isto animo atque ea opinione venisse; sed tu imprudentia laberis. ego quod facio, iudices, cum amicitiae dignitatisque L.Lucio Murenae gratia facio, tum me pacis, oti, concordiae, libertatis, salutis, vitae denique omnium nostrum causa facere clamo atque testor. audite, audite consulem, iudices, nihil dicam adrogantius, tantum dicam totos dies atque noctes de re publica cogitantem! non
Abbreviated transcription (Latin):
grauiter tulit pplus toman hanc peruersata
sapientiam Tuberonis Itaq homo integertim
culis optimus cum esset Luti fauli nepos fub¬
lii afcicani ut dixi sororis filius iis edinis pellic¬
lis pretura deiectus est Odit populus xbmat
prluatam luxutiam puiblicis magnificentia
diligit non tinat profusas epnlas sordes et inhuma¬
ntatem multo minus Distiguit rationem offitio¬
um ac tempor icissitudinem laboris ac uolup¬
tatis. Nam quod ais nulla re allici honũ mentes
oportere ad magisttatum mand andui insi dig¬
nitatt hoc tu ipse in quo sũma cit dignitas non
scruas. Cur eram quenꝙͣ ut studeat tibi ut te adui¬
uet rogas Rogas tume uit mili presis ut cõmitta
mc tibi quid tandem is turic me rogiri oport&
ibste ante potius ame ut pro mea salute labo¬
mine appellari abste ciuis tuos honestu c̃turpe
est cos notiores esse seruotuo qͣ tibi sinctiam mo¬
ris tã per memtorem appellandi sunt curam

Expanded text:
graviter tulit populus Romanus hanc perversam graviter tulit populus Romanus hanc perversam sapientiam Tuberonis, itaque homo integerrimus, civis optimus, cum esset L.Lucii Pauli nepos, P.Publii Africani, ut dixi, sororis filius, his haedinis pelliculis praetura deiectus est. odit populus Romanus privatam luxuriam, publicam magnificentiam diligit; non amat profusas epulas, sordis et inhumanitatem multo minus; distinguit rationem officiorum ac temporum, vicissitudinem laboris ac voluptatis. nam quod ais nulla re adlici hominum mentis oportere ad magistratum mandandum nisi dignitate, hoc tu ipse in quo summa est dignitas non servas. cur enim quemquam ut studeat tibi, ut te adiuvet rogas? rogas tu me ut mihi praesis, ut committam ego me tibi. quid tandem? istuc me rogari oportet abs te, an te potius a me ut pro mea salute labomine appellari abs te civis tuos honestum est, turpe est eos notiores esse servo tuo quam tibi. sin iam noris, tamenne per monitorem appellandi sunt cum