comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiro suo lege uȩteri nupsit legi sp̃uali.
ut fructificaret dõ. Unde q in osee ad eam
dicitur. Ex me fructus tuus inuentus
est. Cui pulchre misticum illud infert᷑:
Quis sapiens ꝙ intelliget ista: aut in-¬
telligens & cognoscet ea: Qui ꝑ legẽ
igitur sp̃ualem legi litterȩ moritur
dõ uiuit cum non sit in lege dĩ. sed in
lege sit xp̃i. Qui uero legi morit᷑ ob
peccata: mortuus quid̃e ẽ: sed ñ potest
de eo dici quod sequit᷑. ut uiuat dõ.
Esse autẽ legem aliam sp̃ualẽ extra le¬
gẽ litterȩ. ꝙ alibi apłs docet dicens.¬
Itaq lex quidem sc̃a. & mandatum
scm̃ & iustum & bonum. Et ierechiel
ex ꝑsona dĩ eduxi inquit eos idẽ po¬
pulum iudȩorum de terra ȩgypti. et ad¬
duxi eos indesertum: & dedi eis prȩce¬
pta mea & iustificationes meas ostendi
illis. quas faciet homo & uiuet in eis.
De ea ueto lege quȩ iram oꝑat᷑ cui et

Expanded text:
viro suo, id est, lege veteri, nupsit Legi Spirituali, viro suo, id est, lege veteri, nupsit Legi Spirituali, ut fructificaret Deo. Unde et in Osce ad eam dicitur: Ex me fructus tuus inventus est Osee XIV, 9. Cui pulchre mysticum illud infertur: Quis sapiens, et intelliget ista: intelligens, et cognoscet ea? Qui per legem igitur spiritualem, Legi litterae moritur, Deo vivit, cum non sit sine lege Dei, sed in lege sit Christi. Qui vero legi moritur ob peccata, mortuus quidem est; sed non potest de eo dici quod sequitur, ut vivat Deo. Esse autem legem aliam spiritualem extra Legem litterae, et alibi Apostolus docet, dicensItaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum . Et Ezechiel ex persona Dei: Eduxi, inquit, eos, id est, populum Judaeorum, de terra Aegypti: et adduxi eos in desertum: et dedi eis praecepta mea, et justificationes meas ostendi illis: quas faciet homo, et vivet in eis . De ea vero lege quae iram operatur, cui et
Abbreviated transcription (Latin):
illa de qua scribitur om̃ĩs caro fęnum.
& om̃is gła eius quasi flos feni. Iustifi¬
catur autẽ ꝑ fidem inũ xp̃i caro illa
de qua in resurrectionis sacramento di
cit᷑. Om̃is caro uidebit salutare d̃i. Sed
& iuxta humiliorem intellectum iusti-¬
ficabatur quondam ex lege non omnis
caro sed tantum homines qui in palesti¬
na erant. nunc autẽ ex fide uãu xp̃i-
iustificatur om̃is caro. dum ȩccłia eius
in toto orbe fundatur.uiui
Go enim ꝑ legem legi mortuus suͭ ut d̃o binã
Iluid ẽ ꝑ legem mori. & aliud legi mori.
IQui enim legi moritur uiuebat ei ante¬
qũa moreretur: obseruans sabbata &
neomȩnias & dies festos: & uictimarũ
tẏpicam curiositatẽ. & fabulas iudai¬
cas & genealogias. Post quam autẽ
uenit xp̃s ꝙ lex de qua scriptum est.
scimus autẽ quia lex sp̃ualis ẽ. per
euangłicam legem legi pristinȩ mor-¬
tuus ẽ et anima quȩ scđm id quod scri¬
bitur ad Romanos uiro uiuente si
nupsisset ad ultera uocabat᷑ : mortuo

Expanded text:
scribitur: Omnis caro fenum; et omnis gloria ejus, quasi flos agri . Justificatur autem ex fide Jesu Christi caro illa, de qua in resurrectionis dicitur sacramento: Omnis caro videbit salutare Dei . Sed et juxta humiliorem intellectum, justificabatur quondam ex Lege non omnis caro, sed tantum hi homines qui in Palaestina erant. Nunc autem ex fide Jesu Christi justificatur omnis caro, dum Ecclesia ejus in toto orbe fundatur. go enim per Legem Legi mortuus sum, 414 ut Deo vivam. Aliud est per Legem mori, aliud Legi mori. Qui Legi moritur, vivebat ei antequam moreretur, observans sabbata et neomenias, et dies festos, et victimarum typicam curiositatem, et fabulas Judaicas, et genealogias. Postquam autem venit Christus et Lex, de qua scriptum est: Scimus autem quia Lex spiritualis est , per Evangelicam legem, Legi pristinae mortuus est: et anima, quae secundum id quod scribitur ad Romanos: Viro vivente, si nupsisset, adultera vocabatur: mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
simplicius dicta & absq altiori dissertio¬
ne possunt ut cumq placare lectorem.
cȩterum qui iniustum dm̃ nitunt᷑ assere-¬
re. post illud quod dudum posiumus.
ab alienati sunt peccatores a uulua: infe¬
runt etiã cȩtera quȩ sequuntur. erraue-¬
runt ab utero. locuti sunt falsa. & dicunt.
Quomͦ statim ab utero errauerunt & fal¬
sa locuti sunt: qui nec sermonẽ potuert̃
habere nec sensum: Aut quȩ ẽ ista iusticia
prȩscientiȩ dĩ alium amare & custodire.
prius qũa nascatur: alium detestari : Et
causas huius rei ad priorem uitã refert̃.
quod unusquisq pro merito suo a pͥmo
statim ortu aut bonis aut malis angłis
assignetur. Totũq illum locum de iacob
& esau cuius nunc fecimꝰ mentionẽ ita
ad romanos scriptũm uentilant. ut non
absq sudore & chrisippi eis possit elle-¬
boro responderi. Non est autẽ ipsum. re
uelaret filiũ suũ in me: qͦd si diceret. reuelaret¬

Expanded text:
simplicius dicta sunt: et absque altiori dissertiosimplicius dicta sunt: et absque altiori dissertione possunt utcumque placere lectori. Caeterum qui injustum Deum nituntur asserere, post illud quod dudum posuimus, abalienati sunt peccatores a vulva, inferunt etiam caetera quae sequuntur: Erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Et dicunt, quomodo statim ab utero erraverunt peccatores, et falsa locuti sunt, qui nec sermonem potuerunt habere, nec sensum? Aut quae est ista justitia praescientiae Dei, alium amare et custodire prius quam nascatur, alium detestari? Et causas hujus rei ad priorem vitam referunt, quod unusquisque pro merito suo, a primo statim ortu bonis aut malis angelis assignetur. Totumque illum locum de Jacob et Esau, cujus nunc fecimus mentionem, ita ad Romanos scriptum 391 ventilant , ut non absque sudore et Chrysippi eis possit helleboro responderi. Non est autem ipsum, ut revelaret Filium suum in me, quod si  Al. qua
Abbreviated transcription (Latin):
& in delictis concepit me mater mea.
Et in alio loco. Ab alienati sunt peccato¬
res a uulua & in utramq partem anteꝗͣ
pariuili nascerent᷑. ds iacob dilexit. esau
autẽ odio habuit. Inueniunt locum he¬
retici qui diuersas naturas esse pretendt.
aliam saluari. aliam perire aliã int̾ utr̃ãq
consistere. quod nũqu̾a aut iustus eligeret᷑
anteꝙͣ aliquid boni faceret. aut peccator
odiretur ante delictum. nͥ esset pereuntiũ
& saluandoꝵ natura diuersa. Ad quod
potest simpliciter responderi hoc. ex lĩ
p̃scientia euenire. ut quem scit iustum
futurum prius diligat qũa exoriatur
ex utero. & quem peccatorem oderit an¬
tequam peccet. non quo & in amore &
in odio iniquitas dĩ sit: sed qͦd ñ aliter eos
habere debeat quos scit uel peccatores fu¬
turos esse uel ustos. nos ut homines tan¬
tum de prȩsentibꝰ uidicare. illum cui fu-¬
tura iam facta funt de fine rerum non
de exordiis ferre sententiã. Et bȩc quidem

Expanded text:
et in delictis concepit me mater mea . et in delictis concepit me mater mea . Et in alio loco: Abalienati sunt peccatores a vulva . Et in utramque partem antequam parvuli nascerentur: Deus Jacob dilexit, Esau autem odio habuit . Inveniunt locum haeretici, qui diversas naturas esse praetendunt, aliam salvari, aliam perire, aliam inter utramque consistere, quod numquam aut justus eligeretur, antequam aliquid boni faceret, aut peccator odiretur ante delictum, nisi esset pereuntium et salvandorum natura diversa. Ad quod potest simpliciter responderi, hoc ex Dei praescientia evenire, ut quem scit justum futurum, prius diligat quam oriatur ex utero: et quem peccatorem, oderit antequam peccet: non quo et in amore et in odio iniquitas Dei sit; sed quo non aliter eos habere debeat, quid scit vel peccatores futuros esse, vel justos: nos ut homines tantum de praesentibus judicare, illum cui futura jam facta sunt, de fine rerum, non de exordiis ferre sententiam. Et haec quidem
Abbreviated transcription (Latin):
coetaneos. ut & studium suum referret
in lege. & iactantiam declinaret. Pater¬
nas autem traditiones non dñi manda¬
ta cominemorans: & se phariseum ex pha-¬
riseis indicauit. & habuisse quidem relũ
dĩ. sed non scđm scientiam. Usq hodie
autem qui uidaico sensu scripturas intel¬
lantur illam. non studio legis di. sed
traditionibus hominum deprauati.
Um autẽ placuit ei qui me segregauit de
utero matris meȩ & uocauit ꝑ grãm suã
ut reuelaret filium suum in me: ut
ȩuangelizarem illum in gentibus.
on solum in hoc loco. sed & ad romanoᷤᷤ
paulus segregatum in ȩuangelium dĩ
esse se scribit. Et ieremias anteqͣ forma¬
retur in utero & conciperetur in uulua
matris suȩ. notus dõ scĩficatꝰq ꝑhibetur.
Et ex iusti siue ut quidam putant ex
saluatoris ꝑsona dicit᷑. in te ꝓiectus sum ex
uulua. ex utero matris meȩ ds meus
estu. Contra de peccatoribus dauid canit.
Ecce enim in iniquitatibꝰ conceptꝰ sum:

Expanded text:
coaetaneos, ut et studium suum referret coaetaneos, ut et studium suum referret in lege, et jactantiam declinaret. Paternas autem traditiones, non Domini mandata commemorans, et Pharisaeum ex Pharisaeis indicavit, et habuisse quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam. Usque hodie autem, qui Judaico sensu Scripturas intellantur illam, non studio legis Dei, sed traditionibus hominum depravati. Cum autem placuit ei, qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit per graut revelaret Filium suum in me, ut evangelizem illum ingentibus. Non solum in hoc loco, sed ad Romanos Paulus segregatum in Evangelium Dei esse se scribit. Et Jeremias antequam formaretur in utero, et conciperetur in vulva matris suae, notus Deo sanctificatusque perhibetur . Et ex justi, sive, ut quidam putant, ex Salvatoris persona dicitur : In te projectus sum ex vulva: ex utero matris meae, 390 Deus meus es tu. Contra de peccatoribus David canit: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum:
Abbreviated transcription (Latin):
paternis id est phariseoꝵ traditionibus.
qui docent doctrinas & mandata homi-¬
num. & reiciunt legem di. ut statuant
traditiones suas. Quam elegans autem
obseruatio pondusq uerboꝵ. Audistis
inquit conuersationem meam aliquando
in iudaismo. Conuersationẽ. non gram.
aliquando. non modo. in iudaismo. non
lege di. Quoniam supramodum ꝑseque-¬
bar ȩccłiam di. & deuastabam illam. Non
ꝑsequebatur ut cȩteri. sed supra modum:
nec sufficiebat qũauis uehemens ꝑsecutio.
sed quasi quidam grassator ȩccłiam ꝙ prę¬
ꝑsequebatur. sed ut nunc credit ȩccł̃iam
dĩ. uel ipsum xp̃m dm̃ eẽ significans.
uel eiusdem dĩ ẽẽ ȩccłiam qui quondam
legis dator fuit. Et ꝓficiebam inquit in
iudaismo supra multos coetaneos me¬
os in genere meo. abundantius emula¬
tor existens paternarum mearum tradi
tionum. Rursum profectum non legis
dĩ sed iudaismi uocat. nec suꝑ om̃s sed
super plurimos. nec suꝑ senes sed suꝑ

Expanded text:
paternis, id est, Pharisaeorum traditionibus, paternis, id est, Pharisaeorum traditionibus, qui docent doctrinas, mandata hominum, et rejiciunt legem Dei, ut statuant traditiones suas. Quam elegans autem observatio pondusque verborum: Auditis, inquit, conversationem meam aliquando in Judaismo, conversationem, non gratiam: aliquando, non modo: in Judaismo, non in lege Dei. Quoniam supra modum persequebar Ecclesiam Dei; et devastabam illam. Non persequebatur ut caeteri, sed supra modum. Nec sufficiebat quamvis vehemens persecutio: sed quasi quidam grassator Ecclesiam et praepersequebatur: sed ut nunc credit, Ecclesiam Dei: vel ipsum Christum Deum esse significans, vel ejusdem Dei esse Ecclesiam, qui quondam Legis dator fuit. Et proficiebam, inquit, in Judaismo supra multos coaetaneos in genere meo: abundantius aemulator existens paternartionum. Rursum profectum, non legis Dei, sed Judaismi vocat: nec super omnes, sed super plurimos; nec super senes, sed super
Abbreviated transcription (Latin):
rimum prodest galathis ista narra¬
tio. quomodo paulus uastator quon¬
dam eccł̃iȩ. & iudaismi acerrimus de¬
fensator. ad xp̃i fidem repente conu̾¬
sus sit: & hoc eo tempore quo crucifrxꝰ
primum annuntiabatur in mundo.
qͦ nouũ dogina & a gentilib & a iudeis
dotius orbis finibꝰ pellebatur. Dicere
enim poterant. Si ille qui a parua ȩtate
phariseoꝵ institutus est disciplinis. qͥ
om̃s coȩtaneos suos in iudaica traditio¬
ne superabat. nunc defendit ȩccłiam ꝙͣ
cum inuidia om̃ium. quam uetustatẽ le-¬
gis cum laude multoꝵ. quid nos facere
oportet. qui ex gentilitate ẽẽ cȩpimus
xp̃iani: Pulchre uero adiunxit. sup̃ mo¬
dum ꝑsequebar ȩccł̃iam di. ut hinc quoq
ammiratio nasceretur. quod non unus
quicumq de his qui leuiter ꝑsequeban-¬
tur ȩccłiam di. sed ille qui cȩteros in ꝑse¬
cutione uincebat. conuersus ad fidem
sit. Et prudenter dum aliud narrat.
interserit non tam di se seruisse legi qu̾a

Expanded text:
rimum prodest Galatis ista narratio, quomodo Paulus vastator quondam Ecclesiae et Judaismi acerrimus defensor, ad Christi fidem repente conversus sit. Et hoc eo tempore, quo crucifixus primum annuntiabatur in mundo, quo novum dogma, et a gentibus, et a Judaeis, totius orbis finibus pellebatur. Dicere enim poterant, Si ille, qui a parva aetate Pharisaeorum institutus est disciplinis, qui omnes coaetaneos suos in Judaica traditione superabat, nunc defendit Ecclesiam, qcum invidia omnium quam venustatem legis cum laude multorum, quid nos facere oportet, qui ex gentilitate esse coepimus Christiani? Pulchre vero adjunxit: Supra modum persequebar Ecclesiam Dei, ut hinc quoque admiratio nasceretur, quod non unus quicunque de his qui leviter persequebantur Ecclesiam, sed ille qui caeteros in persecutione vincebat, conversus ad fidem sit: et prudenter dum aliud narrat, interserit, non tam Dei se servisse legi quam
Abbreviated transcription (Latin):
de alio geneseos loco exemplum semi¬
nis usurpasse. ubi scribitur: Eduxit
autẽ foras. haud dubium quin abra¬
ham łs. ꝙ dixit ei. Aspice in cęlum.
ꝙ numera stellas si poteris dinumerare
eas. Et ait illi. Sic erit semen tuum. Et
credidit abraham dõ. ꝙ reputatum est
ei ad iustitiam. Quicũq igitur credunt
benedicent᷑ cum fideli abraham: qui
ob egregiam in dñi fidem primus in eũ
credidisse narratur: sicut enos ob prin-¬
cipalem in dm̃ spem & inter cȩteros emi¬
nentẽ sperasse scribitur inuocare dñm
dm̃. non quo & abel de quo dñs ait.
uox sanguinis frĩs tui clamat ad me
et cȩteri deinceps dm̃ non sperauerint
inuocare: sed quo exea parte unusqͥsq
appelletur quam uel maxime habet.

Expanded text:
de alio Geneseos loco exemplum seminis usurpasse, ubi scribitur: Eduxit autem foras 425 haud dubium quin Abraham Deus, et dixit ei: Aspice in coelum et numera stellas, si poteris dinumerare eas. Et ait illi: Sic erit semen tuum; et credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam . Quicumque igitur credunt, benedicentur cum fideli Abraham, qui ob egregiam in Deum fidem prius in eum credidisse narratur. 426 Sicut Enos ob principalem in Deum spem, et inter caeteros eminentem, sperasse scribitur in vocare Dominum Deum . Non quo et Abel de quo Dominus ait: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me ; et caeteri deinceps, Deum non speraverint invocare; sed quo ex ea parte unusquisque appelletur, quam vel maxime habet.
Abbreviated transcription (Latin):
scientes semel omĩa. qm̃ uĩc populũ
de terra egẏpti saluans. scdo eos qui
non crediderunt ꝑdidit. Unde non tã
legis opera damnantur qũa hi qui tan-¬
tum ex oꝑibꝰ iustificari se posse confi-¬
dunt. saluatore quoq ad discipulos
loquente:. Nisi suꝑ abundauerit iusti
in lege p̃cepta sint quȩ explere nullus
queat. & econtrario dicendum quedã
legis etiam abhis fieri qui ignorent eã:
sed ideo non iustificari operatores eius
quia absq fide xp̃i fiant: uerbi grã ñ̃
dormire cum uiro dormitione mulieris:
non adulterare: non rapere: sed magis
honorare patrẽ & matrem. & cȩtera quȩ
imperata sunt facere. Quod si de scĩs ui¬
ris nobis exempla ꝓtulerint. quod in
lege uersati ea quȩ legis fuerant ꝑpetra¬
rint: dicemꝰ quia iusto non ẽ lex posita
sed iniquis & non subditis. impiis &
peccatoribus. contaminatis & immun-¬
dis. Qui autẽ a dõ doctus sit: non ha-¬
bere eum necesse ut saltim de caritate
doceatur: paulo dicente. De caritate

Expanded text:
scientes semel omnia: quoniam Jesus populum de terra Aegypti salvans: secundo eos qui non crediderunt, perdidit . Unde non tam Legis opera damnantur, quam hi qui tantum ex operibus justificari se posse confidunt, Salvatore quoque ad discipulos loquente, Nisi superabundaverit justitin Lege praecepta sint, quae explere nullus queat. Et econtrario dicendum, quaedam Legis etiam ab his fieri qui ignorent eam. Sed ideo non justificari operatores ejus, quia absque fide Christi fiant: verbi gratia, non dormire cum viro dormitatione mulieris, non adulterari, non rapere, sed magis honorare patrem et matrem, et caetera, quae imperata sunt, facere. Quod si de sanctis viris nobis exempla protulerint: quod in Lege versati, ea quae Legis fuerant, perpetrarint, dicemus: Quia justo Lex non est posita, sed iniquis et non subditis, impiis et peccatoribus, contaminatis et immundis . Qui autem a Deo doctus sit, non habere eum necesse, ut vel de charitate doceatur, Paulo dicente: De charitate
Abbreviated transcription (Latin):
breis difficultatib proprietates ex pri¬
mere conantur: Et tamen multo paucio¬
ra sunt intantis uoluminibus scriptu¬
rarum quȩ nouitatem sonent. quam ea
quȩ ille in paruo opere congessit. Potest
autẽ sicut in principio diximus. cum
exponeremus. paulus apłs non abhomi¬
nibus neq ꝑ hominem. ita ꝙ̃ in presenti
loco oblique in petrum accipi & in cȩteroᷤ
p̃cessores eius. quod nullius ꝓ lege aucto¬
ritate moueat᷑. qui xp̃m solum euangłii
habeat p̃ceptorem. Porro reuelationem
illam significat. cum damascum uadens
in itinere xp̃i uocem meruit audire. &
cecatis oculis mundi lumen intuitus ẽ.
udistis enim conuersationem meã aliqͣn¬
do in iudaismo. qm̃ supra modum ꝑse¬
quebar eccłiam dĩ & expugnabam illã.

Expanded text:
braeis difficultatibus proprietates expribraeis difficultatibus proprietates exprimere conantur? et tamen multo pauciora sunt in tantis voluminibus Scripturarum quae novitatem sonent, quam ea quae ille in parvo opere congessit. Potest autem, 388 sicut in princexponeremus, Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem, ita et in praesenti loco oblique in Petrum accipi, et in caeteros praecessores ejus, quod nullius pro lege auctoritate moveatur, qui Christum solum Evangelii habeat praeceptorem. Porro revelationem illam signiin itinere Christi vocem meruit audire: et caecatis oculis, verum mundi lumen intuitus est. Audistis enim conversationem meam aliquando in Judaismo: quoniam supra modum persequebar Ecclesiam Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
uis rebus uerba fingentes: & sonare cũ
quid tectum & uelatum ablato desuꝑ
oꝑimento ostenditur & ꝓfertur in lu¬
cem. Hoc ut manifestius fiat. accipite
exemplum. Moyses cum dõ reuelata
& apta facie loquebatur. id est abso ue¬
lamine. ad popłm autẽ loquens quia
u uultu eius attendere non ualebant:
uelamen ponebat in facie. Ante archam
quoq testamenti uelum oppansum erat.
quod cum fuisset reductum ea quȩ an¬
te abscondita fuerant prodebantur.
& ut ipso uerbo utar reuelabant᷑. Si
itaq hi qui disertos scłi legere consuer̃t
ceperint nobis de nouitate & uilitate
sermonis illudere. inittamus eos ad cice¬
romis libros qui de quȩstionibꝰ philoso-¬
phiȩ p̃notantur. et uideant quanta ibi
necessitate compulsus sit tanta uerboꝵ
portenta proferre quȩ nũquam latini ho¬
minis auris audiuit. ꝙ hoc cum de gre¬
co quȩ lingua uicina ẽ transferret in no¬
stram. Quid patiuntur illi. qui de he¬

Expanded text:
vis rebus verba fingentes: et sonare, cum vis rebus verba fingentes: et sonare, cum quid tectum et velatum, ablato desuper operimento, ostenditur et profertur in lucem. Hoc ut manifestius fiat, accipite exemplum. Moyses cum Deo revelata et aperta facie loquebatur , id est, absque velamine: ad populum autem loquens, quia in vultum ejus attendere non valebant, velamen ponebat in facie . Ante Arcam quoque Testamenti velum oppansum erat: quod cum fuisset reductum, ea quae ante abscondita fuerant, prodebantur: et ut ipso verbo utar, revelabantur. Si itaque hi qui disertos saeculi legere consueverunt, coeperint nobis de novitate et vilitate sermonis illudere, mittamus eos ad Ciceronis libros, qui de quaestionibus philosophiae praenotantur; et videant, quanta ibi necessitate compulsus sit, tanta verborum portenta proferre, quae numquam Latini hominis auris audivit: et hoc cum de Graeco, quae lingua vicina est, transferret in nostram. Quid patiuntur illi, qui de He
Abbreviated transcription (Latin):
um: Tu autẽ odisti disciplinam. & ꝓieci-¬
sti uerba mea post te: & cȩtera quȩ sequun¬
tur. Grande periculum ẽ in eccłia loqui.
ne forte interpretatione ꝑuersa de ȩuan¬
głio xp̃i. hominis fiat ȩuangłm. aut qͦd
peius est. diaboli. Inter accipere autẽ
discere hoc inter ẽ. quod accipit ȩuan¬
głm cui primum insinuatur. & ad fidẽ
eius adducitur. ut credat uera eẽ quȩ
scripta sunt: discit autẽ is qui ea quȩ
in illo ꝑ enigmata & parabolas figurata
sunt. explanata & disserta cognoscit. ꝙ
cognoscit non homine reuelante sed xp̃o
qui reuelauit paulo. aut paulo in quo
loquitur xp̃s. Uerbum quoq ipsum
scripturarum est: & a nullo sapientium
scłi apud grecos usurpatum. Unde mi¬
chi uidentur. qũead modum in aliis uer¬
bis quȩ de hebreo in grecum septuagin¬
ta interpretes transtulerunt. ita & in hoc
magnopere esse conati. ut ꝓprietatẽ pere¬
grini sermonis exprimerent. noua no¬

Expanded text:
um? Tu autem odisti disciplinam, et projecium? Tu autem odisti disciplinam, et projecisti verba mea post te , et caetera quae sequuntur. Grande periculum est in Ecclesia loqui, ne forte interpretatione perversa, de Evangelio Christi, hominis 387 fiat Evangelium: aut quod pejus est, diaboli. Inter accipere autem, et discere, hoc interest, quod ille accipit Evangelium, cui primum insinuatur, et ad fidem ejus adducitur, ut credat vestra esse quae scripta sunt. Discit autem is, qui ea quae in illo per aenigmata et parabolas figurata sunt, explanata et disserta cognoscit: et cognoscit, non homine revelante sed Christo, qui revelavit Paulo, aut per Paulum, in quo loquitur Christus. Verbum quoque ipsum Scripturarum est, et a nullo sapientum saeculi apud Graecos usurpatum. Unde mihi videntur quemadmodum in aliis verbis, quae de Hebraeo in Graecum Septuaginta interpretes transtulerunt, ita et in hoc magnopere esse conatos, ut proprietatem peregrini sermonis exprimerent, nova no
Abbreviated transcription (Latin):
Martion & basilides &̃ cȩterȩ heretico¬
rum pestes non habent dĩ ȩuangłm.
quia non habent sp̃m scm̃. sine quo hu¬
manum fit ȩuangłm quod docetur.
Nec putemus in uerbis scripturarum
esse ęuangelium. sed in sensu. non insuꝑ¬
ficie sed in medulla. non in sermonum
foliis. sed in radice rationis. Dicitur in
ꝓpheta de dõ. Sermones eius boni sunt
cum eo. Tunc scriptura utilis ẽ audienti¬
bus cum absq xp̃o non dicitur. cum absq
patre non ꝓfertur. cum sine sp̃u non eã
insinuat ille qui prȩdicat. Alio quin
& diabolus loquitur de scripturis. &
om̃s hereses scđm erechiel inde sibi con¬
siunt ceruicalia. quȩ ponant sub cubi¬
to uniuersȩ ȩtatis. Ego quoq ipse qui
loquor. si xp̃m in me habeo: non habeo
ȩuangelium hominis. Sin autẽ peccator
sum: dicitur michi. Peccatori autẽ dixit
d̾s: quare tu enarras iustitias meas. &
assumis in labiis tuis testamentum me-¬

Expanded text:
Marcion et Basilides et caeterae haereticoMarcion et Basilides et caeterae haereticorum pestes, non habent Dei Evangelium; quia non habent Spiritum sanctum, sine quo humanum fit Evangelium, quod docetur. Nec putemus in verbis Scripturarum esse Evangelium, sed in sensu: non in superficie, sed in medulla; non in sermonum foliis, sed in radice rationis. Dicitur in propheta de Deo: Sermones ejus boni sunt cum eo . Tunc Scriptura utilis est audientibus, cum absque Christo non dicitur, cum absque patre non profertur, cum sine Spiritu non eam insinuat ille qui praedicat. Alioquin et diabolus qui loquitur de Scripturis, et omnes haereses secundum Ezechielem inde sibi consuunt cervicalia, quae ponant sub cubito universae aetatis. Ego quoque ipse qui loquor, si Christum in me habeo, non habeo Evangelium hominis; si autem peccator sum, dicitur mihi: Peccatori dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas: et assumis in labiis tuis Testamentum me
Abbreviated transcription (Latin):
homine accepi illud neq didici: sed ꝑ
reuelationem mesu xp̃i.¬
t ex hoc loco ebionis & fotini dogma
conteritur. quod d̾s sit xp̃s & non tan¬
tum homo: si enim ȩuangelium pauli
non ẽ scdm hominem. neq ab homi¬
ne accepit illud aut didicit sed ꝑ reue
ẽ. non quo hominem negemus assũptũ.
sed quod tantum hominem renuamus.
Queritur utrum totius orbis ȩccłiȩ dĩ
acceperint ȩuangłm an hominis. Quotꝰ
enim quisq nr̃m ꝑ reuelationẽ xp̃i di
dicit. & non homine prȩdicante cogno¬
uit: Ad quod respondebimꝰ eos qui pos¬
xp̃s: non tam ipsos docere qũa in ipsis
dm̃ qui ad scõs loquatur. ego dixi dii
estis. ꝙ filii excelsi om̃s. Et statim de pec¬
catoribus. Uos autẽ inquit sicut¬
homines moriemini. & tanqũa unꝰ
de principibus cadetis. Cum igitur
paulus loquitur et petrus. qui non
moriuntur ut homines. neq ut unus
de principibus corruunt: deos esse

Expanded text:
homine accepi illud, neque didici; sed per homine accepi illud, neque didici; sed per revelationem Jesu Christi. Ex hoc loco Ebionis et Photini dogma conteritur: quod Deus sit Christus, et non tantum homo. Si enim Evangelium Pauli non est secundum hominem, neque ab homine accepit illud, aut didicit, sed per reest. Non quo hominem negemus assumptum; sed quo tantum hominem renuamus. Quaeritur utrum totius orbis Ecclesiae Dei acceperint Evangelium, an hominis: quotus enim quisque nostrum per revelationem Christi didicit, et non homine praedicante cognovit? Ad quod respondebimus, eos qui posm in me Christus , non tam ipsos docere, quam in ipsis Deum, qui ad sanctos loquatur: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes ; et statim de peccatoribus: Vos autem ut homines moriemini, et tamquam unus de principibus cadetis. Cum igitur Paulus loquitur et Petrus, qui non moriuntur ut homines neque ut unus de principibus corruunt, deos eos esse,
Abbreviated transcription (Latin):
non essem. Assererem quippe legẽ. euan¬
gelii grãm destruerem. Nunc audem
ꝓpterea ne in simulationem quidem
obseruandȩ legis ad ducor. quia non
quero & dõ placere pariter ꝙ̃ iudeis.
quibus quicũq placet. d̾o displicet.
Ipsum quoq uerbum suadere de hu¬
mano usu sumptum ẽ: cum quis id qͦd
ipse habet & semel inbibit etiam cęte¬
ris conatur inserere. & in plurimis scri¬
pturarum locis legit᷑: ex quibꝰ illud ẽ.
suasio non est ex eo qui uocauit uos.
Nec non & inactibus apłoꝵ. uene¬
runt ergo ad eum uidȩi in hospitium
multi. quibus exponebat contestans
eos regnum di. suadensq eis de iñi ex
lege moysi & ꝓpħis usq ad uesperum.
Hoc autẽ totum ideo. quia dissemina¬
tum de eo fuerat occulte illum custo¬
dire legem: & ierosolimis cum his qui
uidarabant consortium miscuisst.
otum enim uobis facio fr̃s ȩuangłm
quod ȩuangelizatum est a me:. quia ñ
est scd̾m hominẽ. Neq enim ego ab

Expanded text:
non essem. Assererem quippe legem, et Evannon essem. Assererem quippe legem, et Evangelii gratiam destruerem: nunc autem propterea ne in simulationem quidem observandae legis adducor, quia non queo et Deo placere pariter et Judaeis, quibus quicunque placet, Deo displicet. icumque verbum, suadere, de humano usu sumptum est, cum quis id quod ipse habet, et semel imbibit, etiam caeteris conatur inserere: et in plurimis Scripturarum locis legitur, ex quibus illud est: Suasio non est ex eo qui vocavit vos . Necnon et in Actibus apostolorum: Venerunt ergo ad eum Judaei in hospitium multi: quibus exponebat, contestans eis regnum Dei, suadensque eis de Jesu, ex Lege Moysi et Prophetis usque ad vesperum. Hoc autem totum ideo, quia disseminatum  Al. diffamatum de eo fuerat, occulte illum custodire Legem, et in Jerosolymis cum his qui judaizabant, consortium miscuisse. Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium quod evangelizatum est a me: quia non est secundum hominem, neque enim ego ab
Abbreviated transcription (Latin):
tate quȩ non querit quȩ sua sunt sed
quȩ aliena. placet om̃ibus ut saluent᷑.:
utiq dõ primum placet. cui salus ho¬
minum cara est. Habet autem & uer¬
bum quod hic specialiter additum est.
modo. uel placendum eẽ ꝓ tempore
hominibus uel displicendum. ut qui
modo non placet ꝓpter ȩuangħi ueri¬
tatem. placuerit quondam obsalutẽ
plurimoꝵ. Placuerat paulus aliquan¬
do iudȩis. cum emulator existens pater¬
narum traditionum sine querela in
lege uersatus est. & tantum habuit
in maiorum cerimoniis ardoris &
fidei ut in stephani nece particeps
fuerit. & damascum ꝑrexerit ad eos
qui a lege descuierant uinciendos.
Sed postquam in uas electionis de
ꝑsecutore transiatus ẽ. & cȩpit p̾dica¬
re fidem quam quondam expugna-¬
uerat. cȩpit pariter displicere uidȩis.
quibus ante placuerat. Hoc ẽ ergo
quod ait. Numquid quęro iudeis pla¬
cere. quibꝰ displicendo do placui: Si
enim illis placerem adhuc. xp̃i seruus

Expanded text:
tate quae non quaerit quae sua sunt, sed tate quae non quaerit quae sua sunt, sed quae aliena, placet hominibus, ut salventur, utique Deo primum placet, cui salus hominum chara est. Habet autem et verbum, quod hic specialiter additum est, modo, vel placendum esse pro tempore hominibus, vel displicendum, ut qui modo non placet propter Evangelii veritatem, placuerit quondam ob salutem plurimorum. Placuerat Paulus aliquando Judaeis, cum, aemulator existens paternarum traditionum, sine querela in lege versatus est, et tantum habuit in majorum caeremoniis ardoris et fidei, ut in Stephani nece particeps fuerit, et Damascum perrexerit ad eos, qui a lege desciverant, vinciendos . Sed postquam in vas electionis de persecutore translatus est, et coepit praedicare fidem, quam quondam expugnaverat, coepit pariter displicere Judaeis, quibus ante placuerat. Hoc est ergo quod ait.: Nunquid quaero Judaeis placere, quibus displicendo, Deo placui? Si enim illis placerem, adhuc Christi servus
Abbreviated transcription (Latin):
nec p̃cessoribus faceret in uiriam. ꝯ
tamen nomina eoꝵ latent̾ ostenderet.
odo enim hominibꝰ suadeo an do: Aut
quęro hominibus placere: Si adhuc
hominibus placerem. xp̃i seruus non
on putemus ab apło nos doceri essem.
ut exemplo suo hominum iudicia con-¬
temnamus. qui in alio loco dixerit sci¬
entes ergo timorem dñi hominibꝰ sua¬
demus. dõ autem manifesti sumꝰ: et
illud. sine offensione estote uideis et
gentibus & ęccłiȩ dĩ. sicut ego om̃ibꝰ
ꝑ om̃ia placeo. non quȩrens quod mͥ
utile est. sed quod multis ut saluent᷑.
Sed si fieri potest ut pariter ꝙ dõ &
hominibus placeamus. placendum ẽ
et hominibus. Sin autẽ alit̾ non placea¬
mꝰ hominibus nisi dõ displiceamꝰ. dõ ma-¬
gis quam hominibꝰ placere debemꝰ.
Alioquin & ipse infert cur om̃ibꝰ per
omĩa placeat. non quȩrens inquiens
quod michi utile ẽ sed quod mul¬
tis. ut saluentur. Qui autẽ ex ea cari¬

Expanded text:
nec praecessoribus faceret injuriam; et nec praecessoribus faceret injuriam; et tamen nomina eorum latenter ostenderet. Modo enim hominibus suadeo an Deo: aut quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non on putemus ab Apostolo nos doceri, ut exemplo suo hominum judicia contemnamus, qui in alio loco dixit: Scientes ergo timorem Domini hominibus suademus, Deo autem manifesti sumus. Et illud: Sine offensione estote, Judaeis et gentibus, et Ecclesiae Dei, sicut ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant . Si enim fieri potest ut pariter et Deo et hominibus placeamus, placendum est et hominibus. Sin autem aliter non placemus hominibus, nisi Deo displiceamus, Deo magis quam hominibus placere debemus. Alioqui et ipse infert cur omnibus per omnia placeat, Non quaerens, inquiens, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salventur. Qui autem ex ea chari
Abbreviated transcription (Latin):
da dñs imperauit. Interrogemꝰ eos qui xp̃m¬
& apłm paulum bomi d̃ĩ & usq ad illud
tempꝰ ignorati uel filium asserunt esse
uel seruum. qui maledicere nesciat nec
nouerit aliquem condemnare. quomͦ
Quod autẽ addidit. sicut p̃diximus
& nunc iterum dico: ostendit se & in
principio hoc ipsum cauentẽ denuntias¬
se anathema eis qui aliter prȩdicaturi
erant. & nunc postquam p̃dicatum est.
id anathema decernere quod ante prȩ¬
dixerat. Propterea autẽ & sibi quem
aluid in uidea facere. aliud docere in¬
gentibus criminabantur. & angło qũe
maiorem etiam precessoribus suis apłis
ẽẽ constabat. anathema denuntiauit:
ut non magna petri & ioħis putaret᷑
auctoritas. cum nec sibi liceret. qui eos
ante docuerat. nec angło aliter p̃dica¬
re quam semel didicerat. Se itaq et
angłm nominatim posuit. alios uero
absꝙ nomine. Siquis inquit uobis ȩuan-¬
gelirauerit. ut in generali uocabulo

Expanded text:
da Dominus imperavit. Interrogemus eos, qui da Dominus imperavit. Interrogemus eos, qui m Paulum, boni Dei et usque ad illud tempus ignorati, vel filium asserunt esse, vel servum, qui maledicere nesciat, nec noverit aliquem condemnare: quomodQuod autem addidit, sicut praediximus, et nunc iterum dico, ostendit se et in principio hoc ipsum caventem, denuntiasse anathema eis qui aliter praedicaturi erant, et nunc postquam praedicatum est, id anathema decernere quod ante praedixerat. Propterea autem et sibi, quem aliud in Judaea facere, aliud docere ingentibus criminabantur, et angelo quem majorem etiam praecessoribus suis apostolis esse constabat, anathema denuntiavit: ut non magna Petri et Joannis putaretur auctoritas, cum nec sibi liceret qui eos ante docuerat, nec angelo aliter praedicare, quam semel didicerant. Se itaque et angelum nominatim posuit; alios vero absque nomine. Si quis, inquit, vobis evangelizaverit, ut in generali vocabulo,
Abbreviated transcription (Latin):
ctione aliquando discedere. Qui autẽ
nolunt Ratypothesin hoc dictum esse
sed uere. quo scilicet possint & apłi &
angłi ad peiora conuerti: illud opponuis
quod & ipse paulus scierit posse se labi
si segnius ageret dicens. subicio autẽ cor¬
pus meum ꝙ̃ in seruitutẽ redigo ne aliis
p̃dicans ipse reprobus inueniar. angłos
quoq esse mutabiles qui non seruaue¬
rint principatum suum. sed relinqͦn¬
tes ꝓprium domicilium in iudicio ma
mutabilem de quo scribitur. tu uero ipse
es. ꝙ ipse de se. ego ds ur̃ & non mutor:
cecidisse luciferum qui mane oriebatur.
& eum qui mittebat quondam ad om̃s
gentes in terra ẽẽ contritum. Eleganter
in hoc loco uir doctissimꝰ tertullianus
aduersus appellen ꝙ eius uirginem phi¬
lumenen quam angłs quidam diaboli¬
ci sp̃s & ꝑuersus impleuerat. hunc esse
scribit angłm cui multo antequam appel¬
les nasceretur sp̃s scĩ uaticinio sit anathe
om̃ia quȩ erant in ierico ꝙ madianita¬
rum detestationi & anathemati haben¬

Expanded text:
tem nolunt καθ' ὑπόθεσιν hoc dictum esse, sed vere: quod scilicet possint et apostoli et angeli ad pejora converti, illud opponunt, quod et ipse Paulus scierit posse se labi, si segnius ageret, dicens: Subjicio autem corpus meum, et in servitutem redigo, ne aliis praedicans, ipse reprobus inveniar . Angelos quoque esse mutabiles, qui non servaverint principatum suum; sed relinquentes proprium domicilium, in judicio magmutabilem, de quo scribitur: Tu vero ipse es . Et ipse de se: Ego Deus vester, et non mutor . Cecidisse luciferum, qui mane oriebatur; et eum qui mittebat quondam ad omnes gentes, in terra esse contritum. Eleganter in hoc loco vir doctissimus Tertullianus, adversus Apellem, et ejus virginem Philumenem, quam angelus quidam diabolici spiritus et perversus impleverat, hunc esse scribit angelum, cui multo antequam Apelles nasceretur, Spiritus sancti vaticinio sit anathemomnia quae erant in Jericho et Madianitarum detestationi et anathemati haben
Abbreviated transcription (Latin):
galathis coaptatum est. Galathia enim.
translationem in nr̃a lingua sonat:.
ed licet nos aut angłs de cȩlo ȩuangłiret
uobis p̃ter quam quod ȩuangłirauimus.
anathema sit: sicut prȩdiximus. Et nunc
iterum dico. Siquis uobis ęuangłizaue¬
rit prȩter id quod accepistis anathema sit.
otest & hyꝑbolice dicꝰtum accipi. non
quo aut apłs aut angłs aliter potue¬
rint prȩdicare quam semel dixerant.
sed etiam si hoc potest fieri ut & apłs
& angłi mutarentur: tamen non esset
ab eo quod semel acceptum fuerat rece¬
dendum. maxime cum ipse apłs in
alio loco firmitatẽ fidei suȩ ostendat
dicens. Scio quia neq mors neq uita
neq angłi neq principatus neq prȩsen¬
tia neq futura. neq fortitudo neq alti

Expanded text:
Galatis coaptatum est: Galatia enim Galatis coaptatum est: Galatia enim translationem in nostra lingua sonat. Sed licet nos, aut angelus de coelo evangelizet vobis, praeter quam quod evangelizavimus vobis, andatum: sicut praediximus. et nunc iterum dico: si quis nobis euangelizauerit praeter id quod accepistis, anathema sit.Potest et hyperbolice dictum accipi, non quo aut apostolus, aut angelus aliter potuerint praedicare quam semel dixerant: sed etiamsi hoc posset fieri, ut et apostoli et angeli mutarentur: tamen non esse  Al. esset ab eo quod semel acceptum fuerat, recedendum: maxime cum ipse apostolus in 383 alio loco firmitatem fidei suae ostendat dicens: Scio quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque praesentia, neque futura, neque fortitudo, neque alt
Abbreviated transcription (Latin):
non erat. Si autẽ hoc de his qui in
eundem credebant dm̃ &̃ easdem scri-¬
pturas habebant dicitur quod trans¬
lati sint in aliud ȩuangłm quod ñ ẽ
ȩuangelium. quid de martione ꝙ cȩte¬
ris hereticis qui conditorem respuunt
& alterius dĩ xp̃m simulant. estimare
debemus. qui non in interpretatione
& corruunt. sed de toto eccłiȩ iure
discordant: Pulchre autẽ ait. nisi st̃
bare. sed non ualent: quia huius naturȩ
ẽ. ut non possit aliud esse. quam uerũ
ẽ. Om̃is qui ȩuangłm alio interprȩta¬
tur sp̃u & mente quam scriptum ẽ cre¬
dentes turbat & conuertit ȩuangłm
xp̃i. ut id quod in faciem ẽ. post tergum
faciat. & ea quȩ post tergum sunt uertat
infaciem. Siquis tantum litteram segui¬
tur: posteriora ponit in faciem. Siquis
iudeoꝵ interpretationibꝰ ad quiescit. post
tergum mittit ea quȩ ex natura sua in
facie constituta sunt. Necnon & illud
congrue. quod transiationis uerbum

Expanded text:
non erat. Si autem hoc de his qui in non erat. Si autem hoc de his qui in eumdem credebant Deum, et easdem Scripturas habebant, dicitur, quod translati sint in aliud Evangelium, quod non est Evangelium, quid de Marcione et caeteris haereticis, qui Conditorem respuunt, et alterius Dei Christum simulant, aestimare debemus? Qui non interpretatione  corruunt, sed de toto Ecclesiae jure discordant. Pulchre autem ait: Nisi suntbare: sed non valent. Quia hujus naturae est, ut non possit aliud esse, quam verum est. Omnis qui Evangelium alio interpretatur spiritu et mente quam scriptum est, credentes turbat, et convertit Evangelium Christi, ut id quod in facie est, post tergum faciat, et ea quae post tergum sunt, vertat in faciem. Si quis tantum litteram sequitur, posteriora ponit in faciem. Si quis Judaeorum interpretationibus acquiescit, post tergum mittit ea quae ex natura sua in faciem constituta sunt. Necnon et illud congrue, quod translationis verbum
Abbreviated transcription (Latin):
lati: quia non eiusdem reatus ẽ trans¬
ferri ab aliquo difficulter & cito trans¬
ferri. ut in martyrio non eadem pena
plectitur qui absq colluctatione & tor¬
mentis statim ꝓsiluit ad negandum.
& ille qui inter eculeos. fidiculas. igneᷤ¬
q distortus. compulsus est quod cre-¬
debat negare. Recens adhuc erat
ȩuangelii prȩdicatio. non grande tẽpꝰ
in medio quod galathas apłs ab ido¬
lis ad xp̃m transduxerat. M iratur itaq
quomodo tam cito recesserint abeo. ad
cuius nomen dudum facti fuerant xp̃i-¬
ani. Habet autẽ & locus ipse hyꝑbaton:
quod ita suo ordine legi potest. Miror
tentiam. Gr̃a quippe salui factisumꝰ. ꝙ.
non ꝑ legem. Eransiati autẽ inquit estiᷤ
in aliud ȩuangłm quod non ẽ aliud.
quia om̃e quod falsum ẽ. non subsistit.
& quod ueritati contrarium ẽ. non est.¬
ut illud. ne tradas dñe sceptrum tu¬
um his qui non sunt: & ea quȩ non
erant uocauit ds̃ ut faceret esse quod

Expanded text:
lati: quia non ejusdem reatus est translati: quia non ejusdem reatus est transferri ab aliquo difficulter, et cito transferri; ut in Martyrio non eadem poena plectitur, qui absque colluctatione et tormentis statim prosiluit ad negandum, et ille qui inter equuleos, fidiculas, ignesque distortus, compulsus est quod credebat, negare. Recens adhuc erat Evangelii praedicatio, non grande tempus in medio, quo Galatas Apostolus ab idolis ad Christum traduxerat. Miratur itaque quomodo tam cito recesserint ab eo, ad cujus nomen dudum facti fuerant Christiani. Habet autem et locus ipse ὐπέρβατον, quod ita suo ordine legi potest. Miror quippe salvi facti sumus, et non per legem . Translati autem, inquit, estis in aliud Evangelium, quod non est aliud: quia omne quod falsum est, non subsistit, et quod veritati contrarium est, 382 non est,ut illud: Ne tradas, Domine, sceptrum tuum his qui non sunt . Et ea quae non erant, vocavit Deus, ut faceret esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
ut faceret iuixta om̃ia quȩ fecit amorre¬
us. qũe dispdidit dñs a facie filioꝵ isrł.
Sed cum sit utraq transiatio: illa d̾iẽ.
hȩc diaboli. Qui transfertur a dõ non
inuenitur ab amicis suis: nec ei potest
insidiator obrepere. hoc quippe signifi¬
care estimo. & non inueniebatur. Qui
uero transfertur a diabolo: in id transfer¬
tur quod uidetur ẽẽ & non est Sapien¬
tes quoq scłi eos qui de dogmate trans¬
feruntur ad dogma transiatos uocant.
ut dionisius ille cuius fuit ante senten¬
tia dolorem non esse malum. post qũã
oppressus calamitatibus & dolore cru¬
ciatus cȩpit affirmare quod dolor ẽẽt
summum om̃ium maloꝵ. ab his appella¬
tus est trans positus siue transiatus. qͦd
scilicet a priori decreto recedens. in con¬
trarium recidisset. Miratur itaq paulꝰ
primum quod transiati sint ab ȩuan-¬
głii libertate in legalium operum ser¬
uitutem: deinde quod tam cito trans¬

Expanded text:
ut faceret juxta omnia quae fecit Amorrhaeut faceret juxta omnia quae fecit Amorrhaeus, quem disperdidit Dominus a facie filiorum Israel. Sed cum sit utraque translatio, illa Dei est, haec diaboli. Qui transfertur a Deo, non invenitur ab inimicis suis: nec ei potest insidiator obrepere. Hoc quippe significare aestimo, et non inveniebatur. Qui vero transfertur a diabolo, in hoc transfertur quod videtur esse, sed non est. Sapientes quoque saeculi eos qui de dogmate transferuntur ad dogma, translatos vocant, ut Dionysius ille cujus fuit ante sententia, dolorem non esse malum: postquam oppressus calamitatibus et dolore cruciatus, coepit affirmare quod dolor esset summum omnium malorum ab his appellatus est Transpositus, sive Translatus, quod scilicet a priori decreto recedens, in contrarium recidisset. Miratur itaque Paulus: primum quod translati sunt ab Evangelii libertate, in legalium operum servitutem. Deinde quod tam cito trans
Abbreviated transcription (Latin):
quo xp̃s iudicaturus ẽ om̃ia. Reuocañ
quoq ultra & in priora promouent gra¬
dum. de prȩteritis ꝙ futuris scłis dispu¬
tantes bona an mala fueruit seu futu¬
ra suir: ꝙ in tam ꝓfundas incidunt que¬
stiones ut libros quoq & infinita uo¬
lumina suꝑ hac dissertione condide¬
rint. Quod autẽ prologus pauli. amen.
hebreo sermone concluditur: amen. septu¬
aginta transtulerunt genytõ idẽ fiat.
aquila: p̃epistomos. uere siue fideliter.
quod etiam in ȩuangłio a saluatore sẽꝑ
assumitur. sua ꝑ am̃ uerba firmante.
iror quod sic tam cito transferimini abeo
qui uos uocaute in grãm xp̃o iñu in ali¬
ud euangłm quod non est aliud. nisi
sunt aliqui qui uos conturbant & uo¬
lunt conuertere euangelium xp̃i.¬
erbum transiationis in genesi primum
legimus ubi enoc transtulit ds̃ ꝙ non
inueniebatur. & in regnoꝵ postea libris
quando achab acultu dĩ ad idoloꝵ ue¬
nerationem transtulit uxor sua ierabel.

Expanded text:
quo Christus judicaturus est omnia. Revocant quo Christus judicaturus est omnia. Revocant quoque ultra, et in 380 priora promovent gradum, de praeteritis et futuris saeculis disputantes, bona an mala fuerint, seu futura sint: et in tam profundas incidunt quaestiones, ut libros quoque et infinita volumina super hac dissertione condiderint. Quod autem prologus Pauli, AMEN, Hebraeo sermone concluditur: AMEN  , Septuaginta transtulerunt, γένοιτο, id est, fiat: Aquila πεπιστωμένος, vere, sive fideliter. Quod etiam in Evangelio a Salvatore semper assumitur, sua per AMEN verba firmante. Miror, quod tam cito tranferimini ab eo qui uos uocauit in gratia, in aliud euangelium quod non est aliud, nisi sunt aliqui qui uos conturbant et uolunt conuertere euangelium ChriVerbum translationis in Genesi primum legimus , ubi Enoch transtulit Deus, et non inveniebatur. Et in Regnorum postea libris , quando Achab a cultu Dei 381 ad idolorum venerationem transtulit uxor sua Jezabel,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum. quod scilicet fortis &
prudens. pius & castus. iustus & tem¬
perans. interdum plene. interdum
abusiue accipiantur. m̃u xp̃o.¬
rã uobis & pax a dõ patre ꝙ dño nr̃o
quas absq operum merito ꝙ peccata
nobis concessa sunt pristina. & pax
indulta post ueniam: sed prudenter
causam agit aduersum eos qui fuerañ
a lege preuenti. & putabant se posse ex
oꝑibus iustificari. ut scirent se saluos
ut eriperet nos de presenti scło malo.¬
scd̾m uoluntatẽ cdi & patris nr̃i. cui ẽ
gloria in secula in seculorum amen.
luntate patris. neq pater tradidit fi¬
lium sine filii uoluntate: sed hȩc est
uoluntas filii uoluntatẽ patris imple¬
re. ut ipse loquitur in psalmo. ut face¬
rem uoluntatẽ tuam ds̃ m̃s uolui. De¬
dit autẽ se filius. ut in ustitiam quȩ
erat in nobis iustitia ipse subuerteret.
Tradidit se sapientia. ut insipientiam
expugnaret. Scĩtas ꝙ fortitudo se obtu¬

Expanded text:
intelligendum: quod scilicet fortis et intelligendum: quod scilicet fortis et prudens, pius, castus, justus, et temperans, interdum plene, interdum abusive accipiantur. Gratia vobis, et pax a Deo Patre, et Doquas absque operum merito et peccata nobis concessa sunt pristina, et pax indulta post veniam: sed prudenter jam causam agit adversum eos qui fuerant a lege praeventi, et putabant se posse ex operibus justificari, ut scirent se salvos ut nos eriperet de praesenti saeculo malsecundum voluntatem Dei et Patris nostri, cui est gloria in saecula saeculorum. Amen.  absque voluntate Patris, neque Pater tradidit Filium sine Filii voluntate; sed haec est voluntas Filii, voluntatem Patris implere ut ipse loquitur in psalmo: Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui . Dedit se autem Filius, ut injustitiam quae erat in nobis, justitia ipse subverteret. 377 Tradidit se sapientia, ut insipientiam expugnaret. Sanctitas et fortitudo se obtu
Abbreviated transcription (Latin):
legis audire. qui ꝙ absente paulo iero¬
solimȩ iactitauerant frustra eum curre¬
re aut cucurrisse. qui putaret legem
ueterem non sequendam. non quo pau¬
lus tunuerit ne ꝑ decem ꝙ septem an-¬
nos falsum eẽ in gentibus ȩuangłm
p̃dicasset. sed ut ostenderet prȩcessorib
siuis non se inuacuum currere aut cu¬
currisse sicut putauerant ignorantes.
ed neq titus qui mecum erat cum eẽt
ex gentibus compulsus ẽ circumcidi

Expanded text:
legis audire, qui et absente Paulo Hierolegis audire, qui et absente Paulo Hierosolymae jactaverant, frustra eum currere, aut cucurrisse, qui putaret legem veterem non sequendam. Non quo Paulus timuerit, ne per decem et septem annos falsum in gentibus Evangelium praedicasset; sed ut ostenderet praecessoribus suis, non se in vacuum currere, aut cucurrisse, sicut putaverant ignorantes. Sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset ex gentibus; compulsus est circumcidi:
Abbreviated transcription (Latin):
cipale singulis in iudȩos & gentes fuis-¬
se mandatum: ut qui defendebant le-¬
gem. haberent quẽ sequerent᷑. qui le-¬
gi grãm p̃ferebant: non deesset eis doctor
& prȩuius. in commune uero hoc eos
habuisse propositi. ut xp̃o ecunctis
gentibus eccłiam congregarent. Legi¬
mus enim & a scõ petro gentilem ba-¬
ptizatũ fuisse cornelium: & ã scõ pau¬

Expanded text:
cipale singulis in Judaeos et gentes fuiscipale singulis in Judaeos et gentes fuisse mandatum, ut qui defendebant Legem, haberent quem sequerentur; qui Legi gratiam praeferebant, non deesset eis doctor et praevius. In commune vero hoc eos habuisse propositi, ut Christo ex cunctis gentibus Ecclesiam congregarent. Legimus enim et a sancto Petro gentilem baptizatum fuisse Cornelium, et a Pau