comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentium nondum superocuissent. Nam qđ sequitur & here¬
ditauerunt etm. Uerum . ẽ. quia abieraent ibique consi¬
derant: de inde quod ad iungit & requiem dedit dñs illis
Incircuitu sicut luratuerat dñs patribus eorum. Uerum. ẽ
quia uiuo ad hucnoneis quidem cedebant reliquice illarũ
gentium. sed nulla eccrum eos interris ubi considerat hel¬
Po lacessere audebat. Ideo dictum . ẽ. & quod deinde ad¬
iungitur. non restiat quisquam ante faciem illo ix ab omnib
inimicis eorum: qđ uerosequicur sed omnes in imicos eor
tradidit dñs illis in manus eorx. hos intellegi uoluit inimi¬
cos qui obuiam ire inbellum ausi sunt : deinde quoddicit
illi contrac p̃ceptum dñi fecissent quibus dam parcendo &
illis septem gentib & eos oboedientes faciendo adhuc
tamen intereos saluierant: Ideo cum dixiss& gomnib
uerbis addit bonis quia nondum euenerent maledicta

Expanded text:
gentium nondum superauissent? nam quod sequitur: et heregentium nondum superauissent? nam quod sequitur: et hereditauerunt eam, uerum est, quia ibi erant ibique consederant. deinde quod adiungit: et requiem dedit illis dominus in circuitu, sicut iurauerat patribus eorum, uerum est, quia uiuo adhuc Iesu non eis quidem cedebant reliquiae illarum gentium. sed nulla earum eos in terris ubi consederant bello lacessere audebat. ideo dictum est et quod deinde adiungitur: non restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum. quod uero sequitur: sed omnes inimicos eorum tradidit dominus illis in manus eorum, hos intellegi uoluit inimicos, qui obuiam ire in bellum ausi sunt. deinde quod dicit:illi contra praeceptum Domini fecissent, quibusdam parcendo ex illis septem gentibus, et eos obedientes faciendo, adhuc tamen inter eos salvi erant. Ideo cum dixisset: « Ex omnibus verbis, » addit « bonis, » quia nondum advenerant maledicta
Abbreviated transcription (Latin):
enim in regnorum libris scriptum. ẽ. usque ađ fines  e¬
grpti a flumine cumscripturir aboriente usque ad oc¬
cidentem quantum porestum ess& regnum uell& os¬
tendere. hoc idem ingenesi cumaboccidente usque adori
nis ẽ. disterminans regnum isrł. ab aegypto. non .ẽ uilus
sed edius: ẽ non magnus fluuius qui fluit ꝑrinoconirtem ci¬
uitutem: unde iam ad orientem uersus incipit tera pro¬
missionis sicergo fuerat constitutum filiis Isrł ut septem
gentium tentes &xterminatis & ꝑditis illis gentibus. ipsi
in habitarent. aliis autem regnarent. subditis atque tribu¬
tirus usque ad flumen eufraten & quamuis In hoc dõnon
obtem peroessent quia & ex illis quas ex terminare debeyent
oboedientes aliquos fecerant. ds̃ tamen temporib: salomonis
fidem succe promissionis impleuit: Nunc itaque In libro ibũ
naue quod considerare suscepimus quomodo ert uerum &
ihũ omnem te naem dedit. cum &iam reliquiaas illaqx septẽ

Expanded text:
enim in Regnorum libris scriptum est: usque ad fines Aeenim in Regnorum libris scriptum est: usque ad fines Aegypti a flumine, cum scriptura ab oriente usque ad occidentem quantum porrectum esset regnum uellet ostendere, hoc idem in Genesi, cum ab occidente usque ad orinis est disterminans regnum Israhel ab Aegypto, non est Nilus, sed alius est non magnus fluuius, qui fluit per Rhinocoruram ciuitatem. unde iam ad orientem uersus incipit terra promissionis. sic ergo fuerat constitutum filiis Israhel, ut septem gentium terras exterminatis et perditis illis gentibus ipsi inhabitarent, aliis autem regnarent subditis atque tributariis usque ad flumen Euphraten. et quamuis in hoc deo non obtemperassent, quia et ex illis, quas exterminare deberent, oboedientes aliquas fecerant, deus tamen temporibus Salomonis fidem suae promissionis inpleuit. N Nuce itaque in libro Iesu Naue quod considerare suscepimus quomodo erit uerum: Iesu omnem terram dedit, cum etiam reliquias illarum septem
Abbreviated transcription (Latin):
secundum dĩ p̃ceptum ꝑ dere debuit. sed tamen subiugati
onquam tributai possessisunt: piculo post au
legitur: &eraet dominans in omnibus regibus: a flumi¬
neusque adteram philistim. &usque ad fines aegrpti:
ecce ubi impl&um ẽ quodingenesi ds̃ ad abrocham loquens
promittens que p̃dixerat: aflumine quippe hic intellegitur
ab eu frate:magnum enim flumen In illis locis &iam ꝓ¬
prio nomine nonaddito potest Intellegi Neque enim
deiordane hocaccipi potest. cum & cityoc iordanen &
ultra i ordanen. lamteras isyochelitae obtinueraent.¬
& ante regnum salomonis: Ergo a flumine eufrate ex
pastib orientis usque adfines aegypti quae pacis illis
erat ab occidente salo monis scriptura regnorum di:
fuisse poirestum. Tunc ergo amplius subiugatum. ẽ
quam septemillȩ gentes tenebant. hac ꝑ hoc tunc inserui¬
tutem reda stȩsunt non septem: sed undecim gentes: qđ

Expanded text:
secundum dei praeceptum perdere debuit; sed tamen subiugati secundum dei praeceptum perdere debuit; sed tamen subiugati tamquam tributarii possessi sunt. paulo post autem ita legitur: et erat dominans in omnibus regibus a flumine usque ad terram Philistiim et usque ad fines Aegypti. ecce ubi inpletum est quod in Genesi deus ad Abraham loquens promittensque praedixerat. a flumine quippe hic intellegitur ab Euphrate; magnum enim flumen in illis locis etiam proprio nomine non addito potest intellegi. neque enim de Iordane hoc accipi potest, cum et citra Iordanen et ultra Iordanen iam terras Israhelitae obtinuerant et ante regnum Salomonis. ergo a flmine Euphrate ex partibus orientis usque ad fines Aegypti, quae pars illis erat ab occidente, regnum Salomonis scriptura Regnorum dixit fuisse porrectum. tunc ergo amplius subiugatum est quam septem illae gentes tenebant; ac per hoc tunc in seruitutem redactae sunt non septem sed undecim gentes. quod
Abbreviated transcription (Latin):
illa disposuit dñs ds̃ testamentum ad ab rac hamdicens seminituo
dabotentem hanc a flumine cegyptiusque cad flumen magnum
flumen eufraten: ceneos. & ceneteos. & chelmoneos. & c& heos
seos & iebusseos: Quaelta soluitur quaestio ut intellegamus hanc
p̃cessisse proph&iam quod in eo fines regum fuerat poresturus
& dilataturus salomon: de quo lta scriptum . ẽ: &omnȩ ꝓ¬
positum selomonis quod destinauerat cedificare in merusa¬
lem & libano & inomniterite potestatis succe. omnis populus qui de¬
relictus .ẽ. ac&heo & amoreo & ferezeo & eueo &iebusseo
quinoneraent exisyachel. ex filiis eorum qui residui eitent cum
eis interra quos non consum mauertent filii isrł & subiuga¬
uit eos salomon intributum usque indiem hanc: ecce residua
populorum debellandorum atque omnino & dĩ p̃cepto
ꝑdendorum. subiugeuit salomon intributum: quos utiq

Expanded text:
illa disposuit Dominus Deus testamentum ad Abraham, dicens, Semini tuo illa disposuit Dominus Deus testamentum ad Abraham, dicens, Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Aegypti usque ad flumen magnum, flumen Euphratem, Cenaeos, et Cenesaeos, et Cetmonaeos, et Cetthaeos, aeos, et Jebusaeos . » Quae ita solvitur quaestio, ut intelligamus hanc praecessisse prophetiam, quod in eo fines regum fuerat porrecturus et dilataturus Salomon, de quo ita scriptum est: « Et omne propositum Salomonis quod destinaverat aedificare in Jerusalem et Libano et in omni terra potestatis suae: omnis populus qui derelictus est a Cettaeo et Amorrhaeo et Pherezaeo et Euaeo et Iebusaeo, qui non erant ex Israhel, ex filiis eorum qui residui erant cum eis in terra, quos non consummauerant filii Israhel, et subiugauit eos Salomon in tributum usque in diem hunc. ecce residua populorum debellandorum atque omnino ex dei praecepto perdendorum subiugauit Salomon in tributum, quos utique
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco in deutero nomio itlegitur: &erit cum induxerit tẽ
dñs dr̃tuus interam inquam intransibitis hereditare etm. &
abstulert gentes magnas & multus a conspestutuo. c&heum &
gergesseum & amoieum : & ferexteum : & cananeum : & eueum
& iebus seum. septem gentes magnas & multas & fostiores uob
& trad& eos dñs dr̃tuus inmanustuas & ꝑcuties eos. ex termi¬
no exterminabis eos. Nondis pones ad eos testam̃tum peq
miseretcris eorum neq matrimoniis iungamini cum eis: filicm
tuam non dabis filio eius: & filiam eius nonsumes filiotuo &
c&era: proinde his atq aliis scripturarum locis sȩpe ostenditur
harum septem gentium teryus lta accepisse in hereditatem fili
isrł ut non cumeis quieasdem teryaes tenebant sed proeis illic ha
bitarent: Verum tamen ingenesi. nonistȩ tantum septem gentes
sedundecim promittuntur semini abrochae sicenim legitur: Indie

Expanded text:
alio loco in Deuteronomio ita legitur: et erit cum induxerit te alio loco in Deuteronomio ita legitur: et erit cum induxerit te dominus deus tuus in terram in quam intras ibi hereditare eam et abstulerit gentes magnas et multas a conspectu tuo, Cettaeum et Gergesaeum et Amorrhaeum et Pherezaeum et Chananaeum et Euaeum et Iebusaeum, septem gentes magnas et multas et fortiores uobis, et tradet eos dominus deus tuus in manus tuas et percuties eos, exterminio exterminabis eos. non dispones ad eos testamentum neque miserearis eorum neque matrimoniis iungamini cum eis; filiam tuam non dabis filio eius et filiam eius non sumes filio tuo et cetera. Proinde his atque aliis scripturarum locis saepe ostenditur harum septem gentium terras ita accepisse in hereditatem filios Israhel. ut non cum eis qui easdem terras tenebant, sed pro eis illic hbitarent. Verumtamen in Genesi non istae tantum septem gentes, sed undecim promittuntur semini Abrahae. Sic enim legitur: In die
Abbreviated transcription (Latin):
inciuitate & omnia utensilia p̃dacueris tibi & edes omnem p̃¬
dationem immi cora tuorum quas dñs ds̃tuus debittibi
Sicfacies omnib ciuitatib quae longesunt ate uodde. quae
non sunt aciuitatibus gentium istarum: ecce autem exciuita¬
tibus istis quas dñs ds̃ tuus dabittibi hereditare tentem eor
nonuui ficabis omnem uiuum sed anathematizabis eos c&heum
& amorreum & cananeum & ferezeum: &eueum: & iebus seum :¬
& gergesseum: quem ammodum mandauit tibi dñs ds̃ tuus : &
hic istarum septem gentium teram promissam in hereditate.
quam debellatis usque internetionem eisdem gentib: is pahelite
possiderent manifestum ẽ c&eras enim quaelongius extrtris¬
tas gentes inuenirentur uoluit fieri tributaas eorum. si non resis¬
terent. Si autem resisterent &iamipsas interfici& inꝑditionẽ
dari. Exceptis peconb & quae inp̃dam possent uenire: Item

Expanded text:
in ciuitate et omnia utensilia praedaberis tibi; et edes omnem prin ciuitate et omnia utensilia praedaberis tibi; et edes omnem praedationem inimicorum tuorum, quos dominus deus tuus dat tibi. sic facies omnibus ciuitatibus quae longe sunt a te ualde, quae non sunt a ciuitatibus gentium istarum. ecce autem ex ciuitatibus istis, quas dominus deus tuus dat tibi hereditare terram eorum, non uiuificabis omne uiuum, sed anathemate anathematizabis eos: Cettaeum et Amorrhaeum et Chananaeum et Pherezaeum et Euaeum et Iebusaeum et Gergesaeum, quemadmodum mandauit tibi dominus deus tuus. et hic istarum septem gentium terram promissam in hereditatem, quam debellatis usque ad internecionem eisdem gentibus Israhelitae possiderent, manifestum est. ceteras enim quae longinquius extra istas gentes inuenirentur, uoluit fieri tributarias eorum, si non resisterent; si autem resisterent, etiam ipsas interfici et in perditionem dari exceptis pecoribus et quae in praedam possent uenire. item
Abbreviated transcription (Latin):
dendum quod gentium tera promissa sit israchelitis: septem qui¬
dem gentes assiduaeuidentur commemorari. Sicut in ex odo le¬
gitur : & dixit dñs admoysen: uade ascende hinctũ & populus
tuus quos eduxisti d&enax aegypti interam quam luraui abrachã
& isaac & ia cobdicens seminiur̃o debo ecm. & simulmittam an¬
te faciemtuam angelum meum & eici& amoireum: & c& heum
& fereteum: & gergesseum: & eueum : &iebus seum: & cananeum:
Harumergo septemgentium terramuid &ur ds̃ patrib: promis¬
sisse :scriptum ẽ. &icm indeutero nomio multo ex p̃ssius: siaũt
accessens ad ciuitatem expugnare ea & euocaueris es cum pa¬
ce si quidem pacifica pesponderint tibi & aperuerunt tibi om¬
nis populus qui inuenti fuernt inciuitate erunt tibi tributa¬
rui & oboedientes: si aut̃ n oboedierint tibi & fecerint ad tẽ
mulieres & suppellem & omnia pecort &omnia quae fuerint

Expanded text:
dendum quod gentium terra promissa sit Israelitis. Septem quidendum quod gentium terra promissa sit Israelitis. Septem quidem gentes assidue videntur commemorari, sicut in Exodo legitur: « Et dixit Dominus ad Moysen: Vade, ascende hinc tu et populus tuus, quos eduxisti de terra Aegypti, in terram quam juravi Abraham, et Isaac et Iacob dicens: semini uestro dabo eam. et simul mit-\' tam ante faciam tuam angelum meum et eiciet Amorrhaeum et Cettaeum et Pherezaeum et Gergesaeum et Euaeum et Iebusaeum et Chananaeum. harum ergo septem gentium terram uidetur deus patribus promisisse. scriptum est etiam in Deuteronomio multo expressius: si autem accesseris ad ciuitatem expugnare eam et euocaueris eos cum pace, si quidem pacifica responderint tibi et aperuerint tibi, omnis populus qui inuenti fuerint in ciuitate erunt tibi tributarii et oboedientes; si autem non oboedierint tibi et fecerint ad te mulieres et supellectilem; et omnia pecora et omnia quaecumque fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
illis misericordia p̃ber&ur. &iam contyacdĩ p̃ceptum si remani¬
sissent non ex pugnati & senescente ihũ siue de functo relinque¬
rentur expugnandi filii isrł quieis contra p̃ceptum dñi pos¬
sent parcere quod ille non facer&.
Aerito quaceritur cumisrł non solum usque addiemmor¬
tis ihũ uerum &iam postet nonera dicauerit gentes
qua&eram re promissionis tenebant quamuis ex paste illis de¬
bellatis in eadem promissa hereditate consisterent: quo mo¬
do intellegendum sit quod dictum . ẽ & dedit dñs isrł omnẽ
tenam quam lurauerat dacre patrib eor. & hereditaue
incirtuitu. sicut lurauerat patrib eorum. non pestitit quis
ante faciem illor ab omnib: in imicis eorum: Omnes
micos eo ix tradidit dñs eis & manus eorum nondecidit exom¬
nib: uerbis bonis quae locutus ÷ dñs filus isrł. Omnia aduene¬
runt diligenter ergo uniuersa consideranda sunt : & primum ui¬

Expanded text:
illis misericordia praeberetur etiam contra dei praeceptum, si remanillis misericordia praeberetur etiam contra dei praeceptum, si remansissent non expugnati et senescente Iesu siue defuncto relinquerentur expugnandi a filiis Israhel, qui eis contra praeceptum domini possent parcere, quod ille non faceret. Merito quaeritur, cum Israhel non solum usque ad diem mortis Iesu uerum etiam postea non eradicauerit gentes quae terram promissionis tenebant, quamuis ex parte illis debellatis in eadem promissa hereditate consisterent, quomodo intellegendum sit quod dictum est: et dedit dominus Israheli omnem terram quam iurauerat dare patribin circuitu, sicut juraverat patribus eorum; non restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum: omnes inimicos eorum tradidit Dominus in manus eorum; non decidit ex omnibus verbis bonis quae locutus est Dominus filiis Israel, omnia advenerunt. Diligenter ergo universa consideranda sunt, et primum vi
Abbreviated transcription (Latin):
incurrer& maledictum quod dixerat ihs̃: sic enim scriptum ẽ
& adiurouit ihs̃ in die illa: maledictus homo quire sus citidut &
cedificabit ciuitatem illam: in primo genito suo fundadut ecm
& In nouissimo suo in pon& postas eius: hucusque inuenitur in in¬
ter p̃iatione ex hebreo: Illud aũt quod sequitur & iacfecit ora
quiex b&hel in abiron primogenito fundauit ecm & inse sud¬
uato nouissimo inposuit portits eius hoc illic non legitur unde
ppar& a septuaginta interpositam qui factum. eẽ.
UIIII Et amoreus ꝑ mansit ut habitar& in elom & insadiemin.
& graocuccta : ẽ. manus effrem suꝑ eos & factisunt illis tri¬
butarui: hociam contro dñi p̃ceptum fiebat & ad huc uiuebat
ihs sed dux eorum in illis p̃lus lam p̃senectute noneraet. Prop¬
ter hoc dictum .ẽ. a dño factum ẽ ut confostar&ur corillor&
quisimul conspirauerunt lre inbellum controcihm̃ ne ista

Expanded text:
incurrerit maledictum quod dixerat Iesus. sic enim scriptum est: incurrerit maledictum quod dixerat Iesus. sic enim scriptum est: et adiurauit Iesus in die illa: maledictus homo qui resuscitabit et aedificabit ciuitatem illam: in primogenito suo fundauit eam et in nouissimo suo inponet portas eius. huc usque inuenitur in interpretatione ex hebraeo; illud autem quod sequitur: et ita fecit Hoza qui ex Bethel; in Abiron primogenito fundauit eam et in resaluato nouissimo inposuit portas eius, hoc illic non legitur. unde adparet a Septuaginta interpositum, qui factum esse nouerant. Et Amorrhaeus permansit ut habitaret in Elom et in Salamin; et grauata est manus Ephraem super eos et facti sunt illis tributarii. hoc iam contra domini praeceptum fiebat et adhuc uiuebat Iesus, sed dux eorum in illis proeliis iam prae senectute non erat. propter hoc dictum est a domino factum, ut confortaretur cor illorum, qui simul conspirauerunt ire in bellum contra Iesum, ne ista
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit faroco excegypti & cepit ciuitatem & incendit
etom inigni & canconeos & fereteos & qui habitabant In
gicter trocns punxit & dedit eam sicroco indotem filices uȩ:
quod destcricone rege dictum .ẽ. miror si proph&ice dictũ
intellegere debemus cum haecistoria ills temporibus
conscripta credatur quibus erant gesta illa recentia: quid
autem magnum elegi potuit quod proph&icae dicer&ur
cum pr&erita panentur taceantur que futur maior &
maxime necessaria: pro inde potius existi mandum: ẽ.
septuaginta inter p̃tes qui auctoritate proph&ica ex ipsa
mirabil consessione interp̃itati. eẽ. ꝑhibentur. Haec
addidisse nontoquam futura p̃nuntiantes. sed quia illo
tempore ipsi eraent quo facta. eẽ. meminerant & in li¬
bris regnorum legerante tenim regum temponb: factum ẽ
quodideo credibilius nobis uisum ẽ. quõ inspeximus inter¬
p̃tationem quae. ẽ. ex hebreo. & hocibi non inuenimus. sicut
nec illud quod dictum . ẽ. deiericho quodiħs qui eam seperass&

Expanded text:
endit eam in igni et Chananaeos et Pherezaeos et qui habitabant in Gazer transpunxit; et dedit eam Pharao in dotem filiae suae. quod de Pharaone rege dictum est, miror si prophetice dictum intellegere debemus, cum haec historia illis temporibus conscripta credatur, quibus erant gesta illa recentia. quid autem magnum eligi potuit quod prophetice diceretur, cum praeterita narrentur taceanturque futura maiora et maxime necessaria? proinde potius existimandum est septuaginta interpretes, qui auctoritate prophetica ex ipsa mirabili consensione interpretati esse perhibentur, haec addidisse, non tamquam futura praenuntiantes, sed quia illo tempore ipsi erant, quo facta esse meminerant et in libris Regnorum legerant; etenim regum temporibus factum est. quod ideo credibilius nobis uisum est, quoniam inspeximus interpretationem quae est ex hebraeo et hoc ibi non inuenimus; sicut nec illud quod dictum est de Iericho, quod Hoza, qui eam reparasset.
Abbreviated transcription (Latin):
lem fecit &ĩdeo latina quoque ex¬
emplaria
non multum ab inuicem dissonant quore prius hume¬
rorum nomen .ẽ. posterius a sinor: Ideo .ẽ. autem
deicsinis credibilius quõ se a suagente longinqua missos
esse dixerunt unde coppar& eos fuisse legutos & idemna¬
agis in asinis quam in humeris necessaria postare po¬
tuisse quia nec multa eẽ poterant & non solum saccos
sed &i cm utres eos fostasse scriptura commemoriet.
XII. Q

Expanded text:
lem fecit, et ideo latina quoque exlem fecit, et ideo latina quoque exemplaria non multum ab invicem dissonant, quorum prius humerorum nomen est, posterius asinorum. Ideo est autem de asinis credibilius, quoniam se a sua gente longinqua missos esse dixerunt: unde apparet eos fuisse legatos, et ideo magis in asinis quam in humeris necessaria portare potuisse; quia nec multi esse poterant; et non solum saccos, sed etiam utres eos portasse Scriptura commemorat. XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
antea: uos cutem ex surg&is ex insidus & ibitis inciuitatem
setundum uerbum istum faci&is. eccep̃cipio uobis: quaeren¬
dum .ẽ. utrum omnis uoluntas fadlendi promendatio depu¬
tanda sit & si lta .ẽ utrum possit iustum eẽ. mendaciũ
quo ille fidlitur qui dignus ẽ ftlli & sine hoc quidem m̃¬
dacium iustum repperitur. restat ut secundum aliquam
significationem. hoc quod de insidiis factum ẽ ad uentatẽ
referatur: IXI.
uod gubionitȩ uenerunt adihm̃. cum u&ustis panib:
& saccis ut putitrentur sicut finxeraent d&erax uenis¬
se longinqua quo eis parcer&ur. constitutum enim eraet
adño nealicui teryocs illas in habitanti parcerent quo ln¬
grediebantur: non nulli codices & greci & latimi habent
& accipientes saccos u&eres suꝑ humeros suos. Alii uero
qui ueratiores uidentur non habent suꝑ humeros sed sui
assinos suos: similitudo emm uerbi ingreca lingua mendo¬
sitatem faci¬

Expanded text:
antea. uos autem exsurgetis ex insidiis et ibitis in ciuitatem. antea. uos autem exsurgetis ex insidiis et ibitis in ciuitatem. secundum uerbum istud facietis. ecce praecipio uobis. quaerendum est utrum omnis uoluntas fatanda sit; et si ita est, utrum possit justum esse mendacium, quo ille fallitur, qui dignus est falli: et si ne hoc quidem mendacium justum reperitur, restat ut secundum aliquam significationem hoc, quod de insidiis factum est, ad veritatem referatur. XII. Quod Gabaonitae venerunt ad Jesum cum vetustis panibus et saccis, ut putarentur, sicut finxerant, de terra venisse longinqua, quo eis parceretur constitutum enim erat a Domino, ne alicui terras illas inhabitanti parcerent, quo ingrediebantur: nonnulli codices et graeci et latini habent, Et accipientes saccos veteres super humeros suos; alii vero qui veraciores videntur, non habent, super humeros, sed, super asinos suos. Similitudo enim verbi in graeca lingua mendositatem faci
Abbreviated transcription (Latin):
Aperti pugna utrum insidus uincat nihil adiustitiam int̃÷
iusta autem bellec definiri solentꝰ qua eulciscuntur iniurias
siqͥagens uel ciuittos quae bello peenda ẽ. ueluindicare
neglexerit quodasuis in probe factum ẽ. uel reddere qđ
per iniunaes ablatum ẽ : sed &iam hoc gemis belli sine du¬
bitationẽ iustum . ẽ. quodds̃ imperoet. Apud quem non est
Iniquitis: & nouit quid cuique feri debeat. in quobello duc¬
tor exercitus uel ipse populus. Nontam auctor belli quam
minister iudicandus est.
Ihs̃ mittens adgici debellandum triginta mila bellatore
ut illis: uos in sidiabimmi postciuitatem & non longe entis
aciuitate &eritis omnes parat &ego & omnis populus
quimecum ẽ. accedimus ad ciuitatem & erit cum exierint
qui commortentur ingaa in obuiam nobis sicut antea & fugi¬
emus a facice illorum: & cumexierint postnos adduce¬
mus illos deciuitate . & dicent fugiunt isti a facie pr̃a sicut

Expanded text:
aperta pugna, utrum insidiis uincat, nihil ad iustitiam interest. aperta pugna, utrum insidiis uincat, nihil ad iustitiam interest. iusta autem bella ea definiri solent si qua gens vel civitas, quae bello petenda est, vel vindicare neglexerit quod a suis improbe factum est, vel reddere quod per injurias ablatum est. Sed etiam hoc genus belli sine dubitatione justum est quod Deus imperat, apud quem non est iniquitas, et novit quid cuique fieri debeat; in quo bello ductor exeminister iudicandus est. Iesus mittens ad Gai debellandum triginta milia bellatorum ait illis: uos insidiabimini post ciuitatem et non longe eritis a ciuitate et eritis omnes parati. et ego et omnis populus qui mecum est accedemus ad ciuitatem. et erit cum exierint qui commorantur in Gai in obuiam nobis sicut <et> antea, et fugiemus a facie illorum. et cum exierint post nos, abducemus illos de ciuitate, et dicent: fugiunt isti a facie nostra sicut <et>
Abbreviated transcription (Latin):
roꝗteti siue filis huius siue illis triginta s& uirif umomni
ab eius peccato cdien fuernt. lat& apud eum apud quem non
est inquitas: uerum illud in promptu . ẽ. quod & populum ter¬
ribiliter opostebat quaerere quod ad missum ẽ. & tanto ue¬
hementius timuerunt c&eri factum eius imita. quanto ma¬
gis humana ex horr& infirmitas. & in tam magͥnum tamq
iustum populi odium dar & eis quos adspem propagandi gene¬
ns serelisturum putabat peccato suo secum consumptis suis pos¬
tens emor
uod ds̃ iub& loquens a diħm ut constituat sibi r&rorsus insidias
Nid . ẽ. insidientes bellatores ad insidiandum hostib: hinc
ammonemur. pon iniuste fier ab his quiiustum bellum gert̃
ut ni hil homo iustus p̃cipuae cogittre debeat in his rebus
nisi ut iustum bellum suscipiat cui bellare fas ẽ: non enim
omnib fas: ẽ: Cum autem iustum bellum susceperit utrum

Expanded text:
rogata siue filiis huius siue illis triginta sex uiris, cum omnes rogata siue filiis huius siue illis triginta sex uiris, cum omnes ab eius peccato alieni fuerint, latet apud eum apud quem non est iniquitas. uerum illud in promtu est, quod et populum terribiliter oportebat quaerere quod admissum est et tanto uehementius timuerunt ceteri factum eius imitari, quanto magis humana exhorret infirmitas, et in tam magnum tamque iustum populi odium dari et eis quos ad spem propagandi generis se relicturum putabat peccato suo secum consumtis suis posteris emori. Quod deus iubet loquens ad Iesum, ut constituat sibi retrorsus insidias, id est insidiantes bellatores ad insidiandum hostibus, hinc admonemur non iniuste fieri ab his qui iustum. bellum gerunt, ut nihil homo iustus praecipue cogitare debeat in his rebus, nisi ut iustum bellum suscipiat, cui bellare fas est; non enim omnibus fas est. cum autem iustum bellum susceperit, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ert: si huius peccatum Ita intellegendum ẽ ut &iam aerno
igne punatur filios eius & filias cum pecorib: & omnibus quae
habebat populus quidem cum eum prmir& simullapidib ob¬
ruit . Nontam en hoc iudicio humaeno sed ꝓph&ico spũ fecit
ihs̃: Siue lta intellegens omnia quae sunt ei ut nec filios cense¬
r& excepto lapidationis &icm poenam prorgne ingerens.
Siue opertc eius quae post mostem ds̃ in illo fuerat cyematu¬
rus. Non solum ꝑ c&erax quae illi ertnt : uerum &iam ꝑfi
los eius significans nec ideo sane qedendum .ẽ. eos ꝓpeccato
patyis Aquo innocentes Erant. &iam post mostem supplicio
inferniignis incensos : Mors quippe ista qua eomnes man&
quauis deprimo petcato ueniat tamen quia ita natisumus
ut necessariomoriendum sit accelerata quib: dam ẽ. utilis
unde legitur de quodam yaptus: ẽ. nemalitia mutar& intel¬
lestum eius: quo ergo iudiciodĩ uel miseri cordia fuent lo¬

Expanded text:
erit", si huius peccatum ita intellegendum est, ut etiam aeterno erit", si huius peccatum ita intellegendum est, ut etiam aeterno igne puniatur. filios ergo eius et filias cum pecoribus et omnibus quae habebat populus quidem cum eum puniret, simul lapidibus obruit; non tamen hoc iudicio humano, sed prophetico spiritu fecit Iesus siue ita intellegens "omnia quae sunt ei", ut nec filios censeret exceptos lapidationis etiam poenam pro igne ingerens, siue opera eius quae post mortem deus in illo fuerat crematurus non solum per cetera quae illi erant uerum etiam per filios eius significans. Nec ideo sane credendum est eos pro peccato patris, a quo innocentes erant, etiam post mortem supplicio inferni ignis incensos. mors quippe ista quae omnes manet quamuis de primo peccato ueniat, tamen quia ita nati sumus, ut necessario moriendum sit, accelerata quibusdam est utilis. unde legitur de quodam: raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. quo ergo iudicio dei uel misericordia fuerit in
Abbreviated transcription (Latin):
non quod ab ipsis ess& faciendum : Sienim dixiss& dñs igni eum cre¬
mabitis & omma eius. huic sensui locis pullus &&: Cum uero ltcpo¬
situm . ẽ. ut magis uideatur ds̃ quod ei futurum & p̃dixisse : quã
quodei ab hominib: deber& fier p̃cepisse melius non potuit fa¬
cere ihs quidiuina uerba sicut tantus proph&a intellexit. Qui
&icm hoc ipsum proph &ice fecit. quam ut illum lapidibus potius
quam flammis interimer& pein illis ignib: uerbadñi uiderentꝰ
impl&a qua eobaliud dicta uolebat intellegi: nec mouere deb&
quod non ipsum tantum sed &ĩ am omnia quae sumt eius ds̃ cremar¬
da ignip̃ dixent : sic enim ut : igni cremabitur &omnia quaecũq:
sunt ei : Omnia enim quaecumq sunt ei operaceius possunt intel¬
legi quae cumillo dixit eẽ concremanda : ponsicut dicit apos¬
tolus dequib: dam operib: igne consumptis. Ipse aũt saduus

Expanded text:
non quod ab ipsis esset faciendum. Si enim dixisset Dominus: Igni eum crenon quod ab ipsis esset faciendum. Si enim dixisset Dominus: Igni eum cremabitis et omnia ejus, huic sensui locus nullus esset? Cum vero ita positum est ut magis videatur Deus quod ei futurum esset praedixisse, quam quod ei ab hominibus deberet fieri praecepisse, melius non potuit facere Jesus qui divina verba sicut tantus propheta intellexit, qui etiam hoc ipsum prophetice fecit, quam ut illum lapidibus potius quam flammis interimeret; ne in illis ignibus verba Domini viderentur impleta, quae ob aliud dicta volebat intelligi. Nec movere debet quod non ipsum tantum, sed etiam omnia quae sunt ejus, Deus cremanda igni praedixerit. sic enim ait: igni cremabitur et omnia quaecumque sunt ei. omnia enim quaecumque sunt ei, opera eius possunt intellegi, quae cum illo dixit esse concremanda, non sicut dicit apostolus de quibusdam operibus igne consumptis "ipse autem saluus
Abbreviated transcription (Latin):
duae aut̃ mihi causȩ occurrunt. non ut ambȩ sint. sedutal¬
tera exeis. cur nonille cum suis omnib: euidenti ignecre¬
matus sit: sienim peccatum fit eius dñs tule. eẽ iudicauit
quod supplicio illo expiatum non punir& in a&ernum
Propt̃ ipscm expictionem & purgutionem congruenter
illa poena ignis nomenceccepit. Neque caedhunc intellectum quisquã
tendere Ammon&ur sieum ꝓpriȩ uisibilis ignis exurer&. sed in eo quis¬
que reman& quod a ꝑte uidebat impl&um . Nec aliquid ultra quȩ re¬
r& : Nunc uero cum ꝓpt̃ dĩ uerba & fustum suc quo p̃uan cay illa
uerba non possent. Rectissime dicitur &iam lapidationem ignem
fuis se elegantur agnoscere illa poena hominem ne in posterum pec¬
tum. Propter quod eum &iam post istamuitam gehen
per&. Ideo ihs̃ eum uoluit lapida n ut quod adño dictum est
ignem cremabitur ut illud admoner& intellegi quod dñs facer&

Expanded text:
Duae mihi autem causae occurrunt non ut ambae sint, sed ut alDuae mihi autem causae occurrunt non ut ambae sint, sed ut altera ex eis cur non ille cum suis omnibus evidenti igne crematus sit. Si enim peccatum ejus Dominus tale esse judicavit quod supplicio illo expiatum non puniret in aeternum, propter ipsam expiationem et purgationem congruenter illa poena ignis nomen accepit. Neque ad hunc intellectum quisquam tendere admonetur, si eum proprie visibilis ignis exureret, sed in eo quisque remanere quod aperte videbat impletum, nec aliquid ultra quaereret. Nunc vero cum propter Dei verba, et factum suum, quo praevaricari illa verba non possent, rectissime dicitur etiam lapidationem ignem fuisse, eleganter agnoscere illa poena hominem, ne in posterum peccatum, propter quod eum etiam post istam vitam gehenna susciperet, ideo Jesus voluit eum lapidari, ut quod a Domino dictum est igni cremabitur: ut illud admoneret intelligi, quod Dominus faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
istas uisibiles deb&: hoc enim p̃cepit homini udici ds̃ in his
quȩ adhumanum iudicium ꝑtinent uindicanda quod in suo iu¬
dicio ficcit ipse. quo potestus non aspirat humana:¬
UIII Merito quȩritur cum dñs ꝓpt̃ illum quide a nathemate
fustum facer& p̃ceperit eum qui fuis s& ostensus creman. dreum¬
ostensum Ih̃s lapidan potius apopulo fecerit Aniti eum mon
opostuit quemam modum ihs̃ qui pro pius dnm̃ sequebatur
ba iubientis Intellegere potuit : Vnde magis quȩren
cur lapidationem ignem appella uent dñs quam credendum
ihm̃ aliud fecis se quamius serat dñs: Namque ad intellegiendũ
uerba dñi quisquam potuit eẽ sapientior. Neque ad fucienda
quis quam obedi entior: pro inde ignis nomine. poenam
potuis se significari. Scriptura testis est In deutero nomio
ubi dicitur ad filio s isrł : & eduxit uos defornace ferrea
ex ȩgypto. ubiutiq duram tribulationem intellegit uoluit:

Expanded text:
istas uisibiles debet. hoc enim praecepit homini iudici deus in his istas uisibiles debet. hoc enim praecepit homini iudici deus in his quae ad humanum iudicium pertinent uindicanda. quod in suo iudicio facit ipse, quo potestas non aspirat humana. Merito quaeritur, cum dominus propter illum, qui de anathemate furtum fecerat, praeceperit eum qui fuissostensum Jesus lapidari potius a populo fecerit. An ita eum mori oportuit quemadmodum Jesus, qui propius Dominum sequebatur, verba jubentis intelligere potuit? Unde magis quaerendum est cur lapidationem ignem appellaverit Dominus, quam credendum Jesum aliud fecisse quam jusserat Dominus. Nam neque ad intelligendum verba Domini quisquam potuit esse sapientior, nqeue ad facienda quisquam obedientior. Proinde ignis nomine poenam potuisse significari, Scriptura testis est in Deuteronomio, ubi dicitur ad filios Israel: « Et eduxi vos de fornace ferrea ex Aegypto ; » ubi utique duram tribulationem intelligi voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
atq: comp̃hensus & illius criminis reus ad iudicium
ihũ fuis s& adductus. nequaquam putandus .ẽ. hom¬
nem iudicem uel pillo łcumillo quemquam clium¬
qui soci&ate fuctieius minime teneraur fuisse puniturum: Neque
enim ei mandatum legis licebat excedere quod datum est homini¬
b: neiudiciosuo quod in hominem hominiu sum siue ꝑmissum est
alterum ꝓaltenus peccato arbitr&ur. eẽ plestendum : longe aut̃
secr&iore iustraa iudicat ds̃ qui potens est &iam post mostem
quod homo non potest uelliberare uel ꝑdere: uisibi les igitur
d flictiones hominum. siue mostes quõ his quib: Ingeri
& ob eẽ & prodesse possunt nouit ds̃ in occulto ꝓuidentiȩ suae
quem ammodum iuste quib: quȩ dispend& &i amcum cliorum pec¬
catu in aliis uid&ur ulcisci: p̾ȩnas uero inuisibiles quae non ni¬
si nocent & ꝑdesse non possunt. Ita nullus dõ iudice proadienis
peccatis luit. sicut homine iudice luere nullus nisi ꝓsuaculpa

Expanded text:
atque comprehensus, et illius criminis reus ad judicium atque comprehensus, et illius criminis reus ad judicium Jesu fuisset adductus, nequaquam putandum est, hominem judicem, vel pro illo et cum illo quemquam aliumqui societate facti ejus minime teneretur, fuisse puniturum. Neque enim ei mandatum legis licebat excedere, quod datum est hominibus, ne judicio suo quod in hominem homini jussum sive permissum est, alterum pro alterius peccato arbitretur esse plectendum. Longe autem secretiore justitia judicat Deus, qui potens est etiam post mortem quod homo non padflictiones hominum siue mortes, quoniam his quibus ingeruntur et obesse et prodesse possunt. nouit dominus in occulto prouidentiae suae quemadmodum iuste quibusque dispenset, etiam cum aliorum peccata in aliis uidetur ulcisci. poenas uero inuisibiles, quae nonnisi nocent et prodesse non possunt, ita nullus deo iudice pro alienis peccatis luit, sicut homine iudice luere nullus nisi pro sua culpa
Abbreviated transcription (Latin):
que montun. & tamen apudeos quitalia m&unt disci¬
plina sancitur. ut non se solum quisque cur& inpopulo.
sed inuicem sibi athibeant diligentiam. & tamquam
unius corporis & unius hominis alia proaliis sint
membra sollicita: nec tamen credendum .ẽ. &i ampꝰenis
quȩ post mostem inrogintur. Alium proalio posse
damnan sed in his tantum rebus hanc in rogiꝰ poenã
quȩ finem fuerant habiturȩ Riamsi non eomodo fini¬
rentur: simul&i cm ostenditur quantum conexa sit
inpopulo soci&ate ipsc uniuersitus ut non in se ipsis
singuli sed &ttm quam pastes in toto extimentur:
perunius igitur peccatum mortemq: paucorum
ammonitus est populus uniuersus. tam quam in
corpore uniuersoquerere quod ammis sum . ẽ:
simul &icm significatum .ẽ. quantum madi fier&:
siuni uersa illa congregatio peccass& quando nẽ
unius quidem itapotuit iudicare. ut ub eo possent
c&eri ẽẽ secun: at uero si ac̃har ab aliquođ inuentus

Expanded text:
que morituri. et tamen apud eos qui talia metuunt discique morituri. et tamen apud eos qui talia metuunt disciplina sancitur, ut non se solum quisque curet in populo, sed inuicem sibi adhibeant diligentiam et tamquam unius corporis et unius hominis alia pro aliis sint membra sollicita. nec tamen credendum est etiam poenis quae post mortem inrogantur alium pro alio posse damnari, sed in his tantum rebus hanc inrogari poenam, quae finem fuerant habiturae, etiamsi non eo modo finirentur. simul etiam ostenditur quantum conexa sit in populi societate ipsa uniuersitas, ut non in se ipsis singuli, sed et tamquam partes in toto extimentur. per unius igitur peccatum mortemque paucorum admonitus est populus uniuersus tamquam in corpore uniuerso quaerere quod admissum est. simul etiam significatum est quantum mali fieret, si uniuersa illa congunus quidem ita potuit judicari ut ab eo possent caeteri esse securi. At vero si Achan ab aliquo inventus
Abbreviated transcription (Latin):
eius peccatum tria milia quȩ mis sa fuerant Ingi. Dederunt
terga hostib & occisi sunt ex eis triginta sexuin & populo
grauiter terrto ihs̃ cum senionbus prostrauit ad dnm̃
eiqueres ponsum. ẽ. Id eo fustum ẽe. quod peccauent po¬
pulus: minatus est &iamds̃ non secũ eis futurũ nisi ad stulehnt
Anathema desẽ ipsis: & quod ostensus est qui fecerat nec solus
occisus sed cum omnibus suis. quȩrisol& quomodo iuste
pro alterius peccatis inalios uindic&ur. Maxime quia
in lege dñs dixit. uec patres profiliorum. nec filiospro
patrum peccatis eẽ. puniendos. Anillud iudicantibus
hominib ẽ. p̃ceptum. nequem quam ꝓ altero puniant
dĩ autem iudicic non sint eius modi. quialto & inuisibili
consilio suo nouit quatenus extendat &iam temporalẽ
hominum paenam salubrem que terrorem: Non enim
Aliquid dirum : quantum adtin& caduni uersi mundi codmi¬
nistrationem contingĩmostulib: cummoriuntur quando¬

Expanded text:
eius peccatum tria milia quae missa fuerant in Gai dederunt eius peccatum tria milia quae missa fuerant in Gai dederunt terga hostibus et occisi sunt ex eis triginta sex uiri et populo grauiter territo Iesus cum senioribus se prostrauit ad dominum eique responsum est ideo factum esse, quod peccauerit populus, minatus est etiam deus non se cum eis futurum, nisi abstulerint anathema de se ipsis, et quod ostensus est qui fecerat nec solus occisus, sed cum omnibus suis: quaeri solet quomodo iuste pro alterius peccatis in alios uindicetur, maxime quia in lege dominus dixit nec patres pro filiorum nec filios pro patrum peccatis esse puniendos. an illud iudicantibus hominibus est praeceptum, ne quemquam pro altero puniant, dei autem iudicia non sunt eius modi, qui alto et inuisibili consilio suo nouit quatenus extendat etiam temporalem hominum poenam salubremque terrorem? non enim aliquid dirum, quantum adtinet ad uniuersi mundi administrationem, contingit mortalibus, cum moriuntur quando
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerant circum cisi. Aut ab aliquib hereticis ab israheli¬
turum sociae tate segregitis. cum uero &iam satisappareat
quare sit adõ dictum nullum hic pos sunt homines erroris
sui patro cinium repperire :¬
uando ihs̃ uidit uirum contrase stantem euaginato
gladio & eo respondente dicit quod e& princeps militiȩ
ustutis dñi & postratus interram dixit: quid precepis tuã fa¬
mulo: quȩri potest utrum angelo sẽ prostrauerit eumq dixeru
dnm. An potius intellegens a quo misus fuent ipsum dnm̃dixeyt
ei quese prostrauent: erat aut̃ sicut legitur ihs̃ in hiericho
non utiq: In ipsa ciuitate cuius mun nondum ceciderant. quod
mox futurx erat ut ixieam possent intracre. sed in agro ad
eum ꝑtinentem : nam interp̃titio quȩ ẽ exhebreo. sic hab&:
in eo quod fastum ẽ. ut achar deribu iuda furar&ur deanu¬
themate ciuitatis hiericho contra preceptum dñi : & propt̃

Expanded text:
iis fuerant circumcisi, aut ab aliquibus haereticis ab Israeliiis fuerant circumcisi, aut ab aliquibus haereticis ab Israelitarum societate segregatis? Cum vero etiam satis appareat quare sit a Deo dictum, nullum hic possunt hsui patrocinium reperire. Quando Iesus uidit uirum contra se stantem euaginato gladio et eo respondente dicit, quod esset princeps militiae uirtutis domini, et prostratus in terram dixit: quid praecipis tuo famulo? quaeri potest, utrum angelo se prostrauerit eumque dixerit dominum an potius intellegens a quo missus fuerit ipsum dominum dixerit eique se prostrauerit. erat autem, sicut legitur, Iesus in Iericho, non utique in ipsa ciuitate, cuius muri nondum ceciderant, quod mox futurum erat, ut in eam possent intrare, sed in agro ad eam pertinente; nam interpretatio, quae est ex hebraeo, sic habet. In eo quod factum est, ut Achar de tribu Iuda furaretur de anathemate ciuitatis Iericho contra praeceptum domini, et propter
Abbreviated transcription (Latin):
terram quam iurauerat dñs patrib: eorum dare illis terrã
fluentem lac & mel: Prohis aut̃ substituit filios eorum
quos circumcidit ihs̃ eo quod fuis s& initinere incircumcisi :
manifestem ẽ ergo non omnes fuisse sed quos dcm:
Quidam enim de aegypto ex euntium filii in illo populo incir¬
cumcisi erant quos potuit circumcidere ihs. illorum scilic&
filios qui genuerunt in de serto & contempserunt eos circũ¬
cidere quod in obedientes erant legidĩ : Nulla itaq: caus ẽ¬
cur hĩ qui putant rebaptizandos eos qui habent xp̃i ani
cptis misacra mentum. Hoc testimonio legis ac
seputent. quia nullum bis numero unus homo est circũ¬
cisus. sed populus qui ium fuerat inquibusdam circumcisus
inquib: dacm uero ad hunc incircum cisus erat: & si aliquo
modo id fieri poss& ut bis circumcidi hominem ds̃ iuber&
num quid pos sunt dicere ideo fuisse p̃ceptũ quia illi abegypo¬

Expanded text:
terram quam iurauerat dominus patribus eorum dare illis, terram terram quam iurauerat dominus patribus eorum dare illis, terram fluentem lac et mel. pro his autem substituit filios eorum, quos circumcidit Iesus, eo quod fuissent in itinere incircumcisi. manifestum est ergo non omnes fuisse, sed quosdam. quidam enim de Aegypto exeuntium filii in illo populo incircumcisi erant, quos potuit circumcidere Iesus: illorum scilicet filios, qui genuerunt in deserto et contempserunt eos circumcidere, quod inoboedientes erant legicur hi qui putant rebaptizandos eos qui habent Christiani baptismi sacramentum, hoc testimonio legis adjuvari se putent, quia nullus bis numero unus homo est circumcisus; sed populus qui jam fuerat in quibusdam circumcisus, in quibusdam vero adhuc incircumcisus erat. Et si aliquo modo id fieri posset, ut bis circumcidi hominem Deus juberet, nunquid posset dicere ideo fuisse praeceptum quia illi ab Aegypt
Abbreviated transcription (Latin):
os is rahel iterum: In hoc precepto quȩritur curdixent
lterum: Nonenim unus homo circum cidendus erat: sed quicc
unus populus in quibus dam circumcisus. In quibus domnon
circumcisus. Idedictum est iterum. ut circum cisus iterum
circumcide r&ur non homo sed populus : nam & sequentia
id ostendunt: dicit enim scriptur: & fecit ihs̃ cultrosp&ri¬
nos sibi. sibi ipsi acutos. & circumcidit filios israhel. In loco
qui uocatur collis preputiorum: hoc acutem modo circum¬
purgauit ihs̃ filios israhel. qui aliquando fuerant inuia.
& qui aliquando circum cisierant eorx quiexierant exegypti
omnes istos circumcidit ihs̃: quad raegintaenĩ & duobus
Annis conuersatus est is rahel indeserto mabdarith.
& ideo incircumcisi erant illorum plurimi pugnatorum
qui exierant d&erra ȩgypti. qui in obedientes fuerant
mandatis dĩ. Inquibus & defini erant dñs eis neuiderent illi

Expanded text:
os Israhel iterum. in hoc praecepto quaeritur cur dixerit os Israhel iterum. in hoc praecepto quaeritur cur dixerit "iterum"; non enim unus homo bis circumcidendus erat. sed quia unus populus erat in quibusdam circumcisus, in quibusdam non circumcisus, ideo dictum est "iterum", ut circumcisus iterum circumcideretur non homo, sed populus; nam et sequentia id ostendunt. dicit enim scriptura: et fecit Iesus cultros petrinos sibi ipsi acutos et circumcidit filios Israhel in loco qui uocatur Collis praeputiorum. hoc autem modo circumpurgauit Iesus filios Israhel: qui aliquando fuerant in uia et qui aliquando incircumcisi erant eorum qui exierant ex Aegypto, omnes istos circumcidit Iesus. quadraginta enim et duobus annis conuersatus est Israhel in deserto Mabdaritide et. ideo incircumcisi erant illorum plurimi pugnatorum qui exierant de terra Aegypti, qui inoboedientes fuerant mandatis dei, in quibus et definierat dominus eis, ne uiderent illi
Abbreviated transcription (Latin):
terunt uob lapides isti memori ale filiis israhel usq: lua& ernũ
Quomodo in aernum cuincȩlum & terra trenseant. anquõ &er¬
num aliquid significant hi lapides cum ipsi a&erni ẽẽ non possint
in sȩculum qđ non .ẽ. consequens ut intellegatur a&ernum
t dixit dñs adihm̃ dicens: manda sacerdotibus postantibus
arcamtestamenti testimonii: sol& dici arcatestamenti uelarca
testimonii: nunc dicta est a statestamenti testi monii ut non solũ
arca sed &iam ipsum testimonium appella r&ur testamentum
testimonu: Hinc enimdicit a postolus nunc autem sine legeius¬
ttia dĩ manifestata ẽ testimonium habens ꝑlegem & pro¬
ph&as Incuius dam enim rei altenus uenture. testimonium
dactum fuerat illud quod dicitur testamentum u&us:
ixit dñs adihm ftac tibi ipsicultros dep&ra acutos uel sicut
hab& grecus de pera acuta. & sedens circumcide fili¬

Expanded text:
Et erunt uobis lapides isti memoriale filiis Israhel usque in aeternum. Et erunt uobis lapides isti memoriale filiis Israhel usque in aeternum. quomodo "in aeternum", cum caelum et terra transeant? an quoniam aeternum aliquid significant hi lapides, cum ipsi aeterni esse non possint? in saeculum", quod non est consequens ut intellegatur aeternum. Et dixit dominus ad Iesum dicens: manda sacerdotibus portantibus aream testamenti testimonii. solet dici arca testamenti uel arca testimonii; nunc dicta est arca testamenti testimonii, ut non solum arca sed etiam ipsum testamentum appellaretur testamentum testimonii. hinc enim dicit apostolus: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est testimonium habens per legem et prophetas. in cuiusdam enim rei alterius uenturae testimonium datum fuerat illud. quod dicitur testamentum uetus. Dixit dominus ad Iesum: fac tibi ipsi cultros de petra acutos uel, sicut habet graecus, de petra acuta et sedens circumcide fili
Abbreviated transcription (Latin):
& illam quantum duomilia cubitorum stabitis ne propinqu&is
ei . ut scicus uiam quam ibitis in eam: non enim ab istisuiam ab hesterna
& nudus testianadie: longe ius sum .ẽ. arcamp̃cedere ut poss&
apopulo uidey. tamgrande quippe agmen. si post eam proximũ
ꝑger& non eam uider perir& nec noss& qua sequer&ur ex hoc
aut̃ fusto intellegendum ẽ. quod columna illa nubis quȩ solebat mo¬
uendis castris signum dar& & iter ostendere iam reces serat. nec eis
Ap̃parebat: hinc factũs est ut &i amtriduum illud exhumana dispo¬
sitione p̃dicer&ur: Nunc ergo duce ihũ arcamdñ sequuntur
nubes ub trasta tam quam uelaminae ab lato: iordanes autem
plenus erat ꝑ totam crepideem suam sicut indiebus messis
ttici: hoc in credibile uidetur regionib nr̃is: ibi autem sicut
ꝑͥhibent qui nouerunt initi oueris est messis ti tici: tunc autem
ille fluuius repl&ur amplius quam ꝑhiemem.

Expanded text:
t illam, quantum duo milia cubitorum stabitis; ne propinquetis t illam, quantum duo milia cubitorum stabitis; ne propinquetis ei, ut sciatis uiam quam ibitis in eam. non enim abistis uiam ab hesterna et nudiustertiana die. longe iussum est arcam praecedere, ut posset a populo uideri. tam grande quippe agmen, si post eam proximum pergeret, non eam uideret praeire nec nosset qua sequeretur. ex hoc autem facto intellegendum est, quod columna illa nubis, quae solebat mouendis castris signum dare et iter ostendere, iam recesserat nec eis adparebat; hinc factum est, ut etiam triduum illud ex humana dispositione praediceretur. nunc ergo duce Iesu arcam domini sequuntur nube subtracta tamquam uelamine ablato. Iordanes autem plenus erat per totam crepidinem suam sicut in diebus messis tritici. hoc incredibile uidetur regionibus nostris. ibi autem, sicut perhibent qui nouerunt, initio ueris est messis tritici; tunc autem ille fluuius repletur amplius quam per hiemem.