comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ filios nr̃os cõponere. Quȩro utrũp
pares copulandi. an impares sintͤ
ad aratrũ. equos ad currũ. pares elit
ut ȩtas conueniat & forma. nec natad
pet. nec decoloret diu̾sitas. Iucopular
ras filiũ tuũ & neptẽ exfilia. hoc ÷ utas¬
at sororis sue filiã. diuersa licet matra
socrus editus. In t̾roga nominũ religio
Nempe auuncłs iste illiꝰ. illa huiꝰ neyt
cat᷑. Nec ipse te reuocat sonus nominũ
hic auum resonet. illa hoc nom̃ ad au¬
culũ quod auũ referat. Quanta deinde
reliquoꝵ confusio uocabuloꝵ. ⁊d ÷ auuss
socer uocabere. ea qͦq tibi neptis & nur
diuerso nomine nuncupabit᷑. Mutuabi
etiã fr̃s diu̾sa uocabula. ut illa socrus fĩ
iste gener sorori. nubat auuncło suone
& immaculatoꝵ pignoꝵ caritas illecebre
ep̃o ur̃o expectari dicis sententiã. Non
nor. neq arbitror. Na si ita eẽt. & ipse
bendũ putasset. N onscribendo aut̃. sig

Expanded text:
inter filios nostros componere. Quaero utrum pares copulandi, an impares sint? ad aratrum, equos ad currum, pares eligit, et ut aetas conveniat et forma, nec natura discrepet, nec decoloret diversitas. Tu copulare paras filium tuum, et neptem ex filia, hoc est, ut accipiat sororis suae filiam, diversa licet matre quam socrus editus. Interroga nominum religionem: nempe avunculus iste illius, illa hujus neptis vocatur. Nec ipse te revocat sonus nominum; cum hic avum resonet, illa hoc nomen ad avunculum, quod ad avum referat? Quanta deinde etiam reliquorum confusio vocabulorum? Idem avus et socer vocabere, ea quoque tibi neptis et nurus diverso nomine nuncupabitur. Mutuabuntur etiam fratres diversa vocabula, ut illa socrus fratris sit, iste gener sororis. Nubat avunculo suo neptis, et immaculatorum pignorum charitas illecebroso vestro exspectari sententiam dicis. Non opinor, neque arbitror. Nam si ita esset, et ipse scribendum putasset: non scribendo autem sign
Abbreviated transcription (Latin):
ricari bestiȩ: Quid aut̃ pulchriꝰ absti¬
tia. quȩ facit etiã iuuentutis annoss¬
cere. ut fiat moꝵ senectus: Nanq u
dundantia ciboꝵ ac temulentia etiã
turior ȩtas calescat: ita mitigat᷑ iuu¬
tis ferocitas epularũ parsimonia iris¬
q fontis. Excerior ignis aquȩ infulie
tinguit᷑. ñ mirũ si etiã interior esto
e Similit̃ gͦ eciã uapor corporis cito soluit᷑.¬

Expanded text:
praevaricari bestiae? 26. Quid autem pulchrius abstipraevaricari bestiae? 26. Quid autem pulchrius abstinentia, quae facit etiam juventutis annos senescere; ut fiat morum senectus? Namque ut redundantia ciborum ac temulentia etiam maturior aetas calescit; ita mitigatur juventutis ferocitas epularum parcimonia, irriguoque fontis. Exterior ignis aquae infusione extinguitur, non mirum si etiam interior aestus sopitur. Similiter ergo vapor corporis cibo alit
Abbreviated transcription (Latin):
damale uxore sua. aliisq multis credi
q illi doctissimoꝵ & eloquentiũ cȩtus.s
disputatione uictos seẽẽ. credentiũ ero
manifestarunt. Quid gͥ sibi isti uoli
temptant eos ꝑuertere qͦs ad quisu¬
redemit xp̃c sanguine suo. quod asse
zatos intende ñ deb̾e uirtutũ discipsin
chil illis obesse comes ationes. nichiluqi¬
tũ affluentiã. insipientes ẽẽ eos quhi
rili amissione ex ꝑtȩ sint. etiã si se c̃u
possint. errare eas quȩ noluit iterarei
luinos usus humano infundamꝰ pecd
& rationabili m̃te in scribamꝰ irracios¬
sint animantiũ quȩ amisso pari. cons¬
tui indulgere nesciant. & tanquã sole
uitȩ euũ exigant. plurima qͦq berb
cant᷑ simplicibꝰ. nec alias nisi puro fu
deas frequent̃ int̾dicto cibo tẽꝑare si
ut ieiuna fame ora suspendant. siu
abstinentia. Ab hoc gͥ reuocant᷑ hos
quod didicert̃ ꝑ hominẽ etiã mutȩ ñ

Expanded text:
Damari uxore sua, aliisque multis credidit. Itaque illi doctissimorum et eloquentium coetus simplici disputatione victos se esse credentium exemplo manifestarunt. Quid igitur sibi isti volunt, qui tentant eos pervertere, quos acquisredemit Christus sanguine suo? Quod asserunt baptizatos intendere non debere virtutum disciplinis, nihil illis obesse comessationes, nihil voluptatum affluentiam, insipientes esse eos qui iis virili admixtione expertae sint; etiamsi se continere possint, errare eas quae nolint iterare cbelluinos usus humano infundamus pectori, et rationabili menti inscribamus irrationabisint animantium, 1029 quae amisso pari, concubitu indulgere nesciant, et tamquam solitariae vitae aevum exigant: plurima quoque herbis vescantur simplicibus, nec alias nisi fonte puvideas frequenter interdicto cibo temperare solitos; ut jejuna fame ora suspendant, si imperetur abstinentia. Ab hoc igitur revocantur homines, quod didicerunt per hominem etiam mutae non
Abbreviated transcription (Latin):
udas necessitudine & fr̃nȩ societatis
ligant᷑ uinculo: pietati eos uoluit debere qđ
nati st̃. S dicis alicui relaxatũ. Uerũ hoc legi
ñ preuidicat. Quod enĩ in cõmune statuit᷑: eitan¬
tum ꝓfecit cui relaxatũ uidet᷑. longe diuersa
inuidia. Illud tam̃ licet in ueteri testam̃to legi.¬
mus. ut aliquis uxorẽ suã sororẽ duceret. istud
inauditũ. ut quisquã neptẽ suã in uxorẽ acci
quod negasti neptẽ tuã auuncło suo tuo filio
ꝓpinqui semini conuenire. qr ñ agnationis co
sint diu̾so sexu int̾ se coniugio conuenire. cũ &
ipsi agnationis ius hab̾e ñ queant. s cognatio¬
nis tantũ sibi titulo conexi stͣ. Unde oportet
ab ea intentione discedas. quȩ etiã si liceret.
tam̃ tuã familiã non ꝓpagaret. Debet enĩt᷑
filia filiꝰ nr̃ nepotes. debet etiã neptis karissi¬
ma ꝓnepotes. Uale cũm tuis omnibus : eccłam.

Expanded text:
s necessitudine et fraternae societatis ligantur vinculo, pietati eos voluit debere, quod nati sunt. 9. Sed dicis alicui relaxatum. Verum hoc legi non praejudicat; quod enim in commune statuitur, ei tantum proficit, cui relaxatum videtur, longe diversa invidia. Illud tamen licet in veteri Testamento legimus, ut aliquis uxorem suam sororem diceret; istud inauditum, ut quisquam neptem suam in uxorem accipquod negasti neptem tuam avunculo suo tuo filio propinquo semini convenire; quia non agnationis copsint diverso sexu inter se in conjugium convenire; cum et ipsi agnationis jus habere non queant, sed cognationis tantum sibi titulo connexi sint. 11. Unde oportet ab ea discedas intentione, quae etiamsi liceret, tamen tuam familiam non propagaret: debet enim tibi filius noster nepotes, debet etiam neptis charissima pronepotes. Vale cum tuis omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
debebat᷑ s Ex pers licet sensus infantia: dm̃ tam̃
ꝓ quo interimit᷑ confitet᷑. Hȩc de matheo pauca
libauimꝰ: ut clareret infantiȩ tẽpora adiuini.¬
tatis oꝑib minime uacasse. Quod s etas igna¬
ua oꝑis fuit : profecto as erat. qui diuinitatis
oꝑib exercebat carnis ȩtatem.

Expanded text:
debebatur? expers licet sensus infantia deum tamen, debebatur? expers licet sensus infantia deum tamen, pro quo interimitur, confitetur. haec de Matthaeo pauca libauimus, ut clareret infantiae tempora a diuinitatis operibus minime uacasse. quodsi aetas carnis ignaua operis fuit, profecto deus erat qui diuinitatis operibus exercebat carnis aetatem
Abbreviated transcription (Latin):
si partiulũ tantũmͦ credidissent. Magꝰ gͦ intel¬
lexit suas cessare artes. tuñ intelligis tua dona
uenisse: Ille fatet᷑ alienũ. tu ñ agnoscis ꝓmis¬
sume Ille contra se credit. tu ꝓte ñ putas ẽẽ
credendũ : Natũ gͦ magi nuntiant regem:
ꝑturbat᷑ herodes. Congregat scribas & p̾nci¬
pes sacerdotũ: & int̾rogat᷑ ubi xp̃coriat᷑. Ma¬
gi tantũ modo regẽ nuntiant: herodes. xp̃m
requirit. Ipsũ gͥ regẽ de quo int̾rogat: con¬
fitet᷑. Deniq cũ ubi nasci hab̾et inquirit᷑.
utiq p̃nuntiatꝰ ostendit᷑. Neq enĩ quȩxt¬
quęri poterat: qui ñerat nuntiatꝰ. Oam̃tes uidĩ.
uenisse non creditis quẽ uidetis. uenisse ñ credi¬
tis quẽ dicitis ẽẽ uenturũ: Nuntiate in qͥt mͥ:
ut ueniã & adoremeum. Insidiat᷑ quidẽ herodes:
s dm̃ ñ negat quẽ memorat adorandũ. Deinde
infantes occidi iubet. Cui alii nisi dõ talis uictima

Expanded text:
si paruulum tantummodo credidissent. magus ergo intelsi paruulum tantummodo credidissent. magus ergo intellegit suas cessare artes, tu non intellegis tua dona uenisse? ille fatetur alienum, tu non agnoscis promissum? ille contra se credit, tu pro te non putas esse credendum? Natum ergo magi nuntiant regem: perturbatur Herodes, congregat scribas et principes sacerdotum et interrogat ubi Christus oriatur. magi tantummodo regem nuntiant, Herodes Christum requirit; ipsum igitur regem de quo interrogat confitetur. deinde cum ubi nasci haberet inquiritur, utique praenuntiatus ostenditur; neque enim queri poterat qui non erat nuntiatus. o amentes Iudaei, uenisse non creditis quem uidetis, uenisse non creditis quem dicitis esse uenturum! nuntiate inquit mihi, ut ueniam et adorem eum. insidiatur quidem Herodes, sed deum non negat, quem memorat adorandum. deinde infantes occidi iubet. cui alii nisi deo talis uictima
Abbreviated transcription (Latin):
num  isequam̃ hal itacłm. Nonelectis tantũ
credidit. uł magi. qui licet magicis artib c̃cilian¬
dȩ sib studiũ diuinitatis impendunt: tamen¬
ortũ int̾ris dñi credidert̃. Non inquã ociose: s
ut ex aduersariis gentib sc̃ȩ religionis testimo¬
num sumeret᷑. & diuini timoris exẽplũ. Sed
tam̃ qui st̃ isti magi. nisi qui ut historia quȩdã
docet. abalaam genꝰ ducunt. a quo ꝓpħatũẽ.
oriet᷑ stella ex iacob Isti gͦ st̃ ñ minus fidĩ: quã
successionis beredes. Ille stellã uidit in sp̃u:
isti uidert̃ oculis & credidert̃. Uiderant nouã
stellam: quȩ ñerat uisa acreat᷑a mundi. Uide¬
rant nouã creaturã: & ñ solũ int̾ra. s etiã in
cȩlis. Gr̃am noui hominis requirebant: scłm
quod moyses ꝓphetice posuit. Quia oriet᷑ stel¬
la ex iacob: & exurget homo ex isrł. O cogno¬
uert̃ hanc ẽẽ stellã: quȩ hominẽ dm̃q signifi¬
caret adorandũ. Paruulũ utiq ñ ad orassent:

Expanded text:
rnum consequamur habitaculum. 47. Non electis tantum credidit: vel Magi qui licet magicis artibus, ce sibi studium diuinitatis inpendunt, ortum in terris domini crediderunt, non inquam otiose, sed ut ex aduersariis gentibus sanctae religionis testimonium sumeretur et diuini timoris exemplum. sed tamen qui sunt isti magi nisi qui, ut historia quaedam docet, a Balaam genus ducunt, a quo prophetatum est: orietur stella ex Iacob. isti ergo sunt non minus fidei quam successionis heredes. ille stellam uidit in spiritu, isti uiderunt oculis et crediderunt. uiderant nouam stellam quae non erat uisa a creatura mundi, uiderant nouam creaturam et non solum in terra, sed etiam in caelo gratiam noui hominis requirebant secundum quod Moyses prophetice posuit quia orietur stella ex Iacob et exsurget homo ex Israhel. et cognouerunt hanc esse stellam, quae hominem deumque significat. adorauerunt paruulum. utique non adorassent,
Abbreviated transcription (Latin):
qua uenit aduertimꝰ. ut ꝑeuntis mundi ous¬
ta suscipiens. peccati labẽ & omĩũ morte̾u
qui uinci ñ posset aboleret: consequens: u
nunc qͦq sc̃s lucas euangłista nos ddoceat. e
uias dñi scđm carnẽ crescentis ostendat. Na
quẽquã mouere debet. qđ altiori consiliou
infantiã diximꝰ p̃termissã: xp̃i uͦ infanta

Expanded text:
qua uenit aduertimus, ut pereuntis mundi peccata suscipiens peccati labem et omnium mortem in se, qui uinci non posset, aboleret, consequens est ut nunc quoque sanctus Lucas euangelista nos doceat et uias domini secundum carnem crescentis ostendat. nec quemquam monere debet quod altiore consilio Iohannis infantiam diximus praetermissam, Christi uero infant
Abbreviated transcription (Latin):
nortui. s reseruet. Nos qͦq qui hȩc audiuimꝰ
ylegimꝰ : de thesauris nr̃is talia fr̃s munera
feramꝰ. Habemꝰ enĩ thesaurũ inuasis fictilib.
nare s xp̃is Ergo magi de chesauris sitis of¬
ert munera. Uultis scire. quã bonũ meritũ
babeant: Stella abhis uidet᷑. & ubi herodes
ponstrat. Ergo stella hȩc uia ẽ. & iua xp̃c:
Oriet᷑ enĩ stella ex iacob: & exurget homo exisrł.
Deniq ubi xp̃c ẽ: stella est. Ipse enĩ st lla splendi¬
da: & matutina. Sua gͥ ipseltice se signat. Accipe
aliud docum̃tũ Alia uenert̾ uia magi: aia rde¬
unt. Qui enĩ. xp̃m uiderant. xp̃m intellexerant:
meliores utiq quã ienerant reu̾tunt᷑ Nuȩ qppe
sunt uiȩ una quȩ ducit a interitũ: alia quȩd¬
cit ad regnũ. Illa peccatoꝵ est qid icit adbero¬

Expanded text:
mortui, sed reseruet. nos quoque, qui haec audimus et mortui, sed reseruet. nos quoque, qui haec audimus et legimus, de thesauris nostris talia, fratres, munera proferamus; habemus enim thesaurum in uasis fictilibus. mare, sed Christi! ergo magi de thesauris suis offerunt munera. uultis scire quam bonum meritum habeant? stella ab his uidetur et ubi Herodes monstrat. ergo stella haec uia est et uia Chrisorietur enim stella ex Iacob et exsurget homo ex Israhel. denique ubi Christus et stella est; ipse enim est stella splendida et matutina. sua igitur ipse luce se signat. Accipe aliud documentum. alia uenerunt uia magi, alia redeunt; qui enim Christum uiderant, Christum intellexerant meliores utique quam uenerant reuertuntur. duae quippe sunt uiae, una quae ducit ad interitum, alia quae ducit ad regnu
Abbreviated transcription (Latin):
pediocrib signis ds̃ ꝓbat᷑: Quod angłi ministrant.
ł magi adorant. qđ marty res confitent᷑. ex
ter fundit᷑: s choruscatẽ celo. Terreno in di¬
uersorio iacet: s cȩlesti lumme uiget. Nupta
epit: s uirgo c̃cepit. Nupta c̃cepit: s uir¬
ꝑ generauit.
ocuit nos sc̃s matheus ñ mediocre my¬
steriũ. quod sc̃s lucas quia plene iã erat
tpositũ silendũ putauit : satis se diuitẽ fore
redens. si p̃sepe sibi dñi ex om̃ib uindicasset.
stũgͥ paruulũ. quẽ tu quasi uilẽ qui infide¬
sesarbitraris: magi ex oriente uenientes
tm longo spacio sequebant᷑. & ꝓcidentes ado¬
ant& regẽ appellant. & refurrecturũ faten¬
ur. offerentes de chesauris suis aurũ thus
emyrrã. Quȩ st̃ ista uerȩ fidei muneras Aurũ
igi. thus dõ. mirra defuncto. Aliud enĩregis
nsigne. aliud diuine sacrificiũ potestatis: ali¬
id honor est sepulturȩ. quȩ ñ corrũpat corpus

Expanded text:
mediocribus signis deus probatur, quod angeli ministrant, mediocribus signis deus probatur, quod angeli ministrant, quod magi adorant, quod martyres confitentur? ex utero funditur, sed coruscat e caelo; terreno in deuersorio iacet, sed caelesti lumine uiget. nupta peperit, sed uirgo concepit; nupta concepit, sed uirgo generauit. docuit enim nos sanctus Matthaeus non mediocre mysterium, quod sanctus Lucas, quia plene iam erat expositum, silendum putauit, satis se diuitem fore credens, si praesaepe sibi domini ex omnibus uindicasset. istum igitur paruulum, quem tu quasi uilem, qui infidelis es, arbitraris, magi ex oriente uenientes tam longo spatio sequebantur et procidentes adorant et regem adpellant et resurrecturum fatentur offerentes de thesauris suis aurum, tus et murram. quae sunt ista uerae fidei munera? aurum regi, tus deo, murra defuncto; aliud enim regis insigne, aliud diuinae sacrificium potestatis, aliud honor est sepulturae, quae non corrumpat corpus
Abbreviated transcription (Latin):
tis audis uagitꝰ: ñ audis bouis dñm agno¬
centis mugitꝰ : Agnouit eni᷑ bos possessorẽ
suũ: & asina p̾sepe dñi sui. Immo p̃se piuis
dixerĩ sic̃ scripsit qͥ tnͣstulit. Nichilenim
apud me distat in u̾bo: qd ñ distat in sens
Namsi orator illoꝵ qui faleras sermonun
llo uerbo usus sit. s rem spectandã putat: si ipsi
los ophieoꝵ qui totos dies indisputationẽ con-¬
unt. minus latinis & receptis usi sermonib
lĩ debemꝰ. spectare myst̾ia. quib uincit sermo¬
sutilitas: Quot oꝑum miracła diuinoꝵ nullis
nistata sermonibꝰ. ueritatis fuȩ lumine reful¬
uit: Deniq asinã illã rationabilẽ non fuco
liciarũ s suci naturalis alimoniȩ presepia sc̃a
u mysteriũ reuelatũ ẽ. irrationabiles gentes
iudũ intra presepia more uiuentes: alimo¬
ne sacrȩ ubertate pascendas. Agnouitgͦ asma
dedies scilicet & forma gentiliũ: p̃sepe dñisin.¬

Expanded text:
tis audis uagitus, non audis bouis dominum agnostis audis uagitus, non audis bouis dominum agnoscentis mugitus; agnouit enim bos possessorem suum et asinus praesaepe domini sui, immo praesaepium dixerim, sicut scripsit qui transtulit; nihil enim aput me distat in uerbo, quod non distat in sensNam si orator illorum qui phaleras sermonum , hoc an illo verbo usus sit; sed rem spectandam putat: si ipsi philosophi eorum qui totos dies in disputatione consumunt, minus Latinis et receptis usi sermonibusverba debemus, spectare mysteria, quibus vincit sermonis vilitas, quod operum miracula divinorum nullis venustata sermonibus, veritatis suae lumine refulserunt? Denique asinam illam irrationabilem non fuco deliciarum, sed succo naturalis alimoniae praesepia sancnum mysterium revelatum est: irrationabiles gentes, pecudum intra praesepia more viventes, alimoniae sacrae ubertate pascendas. Agnovit ergo asina, species scilicet, et forma gentilium, praesepe Domin
Abbreviated transcription (Latin):
factus sũ infirmꝰ infirmis. ut infirmos lia¬
faciam. Om̃ib om̃ia factꝰ sũ. Neq de quoda
uir possis cẽ ꝑfectꝰ. Ille in uolutus pannis:
tu mortis laqueis absolutꝰ. Ille in p̃sepiꝰ.
ut tu in altarib. Ille int̾ris: ut tu in celis.
Ille aliũlocũ in eo diuersorio ñ habebat is
tu plures haberes in celestib sedib mansio
Qui cũ diues inquit ẽẽt. ꝓpt̃ uos pauꝑ fad
ẽ: ut illiꝰ inopia uos ditaremini. Meug̾ pa¬
ꝑtas illa patrimoniũ est: & infirmitasa
mea uirtꝰ ẽ. Maluit sibi egere: ut omnis
abundaret. Me illiꝰ infantiȩ uagientis abl¬
ptus sum: quã oꝑib qđ creatꝰ sum. Nonpi¬
desset nasci: nisi redimi ꝑfuisset:S nemoui
usũ corporis: formã omẽm diuinitatis inqi¬
dat. Alia natura carnis: alia diuuinitatise
gła. Propt̃ te infirmitas: inse potentia. Prop
te inopia: in seopulentia. Noli hoc estiman
quod cernis: s qd redimeris agnosce. Qui
in pannis ÷ uides. qͥa inçelis ÷ ñ uides: In¬

Expanded text:
factus sum infirmibus infirmus, ut infirmos lucrifaciam; omnibus omnia factus sum, neque de quoquam uir possis esse perfectus: ille inuolutus in pannis ut tu mortis laqueis absolutus: ille in praesaepibus, ut tu in altaribus: ille in terris, ut tu in stellis: ille alium locum in eo deuersorio non habebat, ut tu plures haberes in caelestibus mansiones. qui cum diues inquit esset, propter uos pauper factus est, ut illius inopia uos ditaremini. meum ergo paupertas illa patrimonium est et infirmitas domini mea uirtus est. maluit sibi egere, ut omnibus abundaret. me illi infantiae uagientis ablumtus sum quam operibus quod creatus sum. non prodesset nasci, nisi redimi profuisset. Sed nemo intra usum corporis formam omnem diuinitatis includat. alia natura carnis, alia diuinitatis est gloria. propter infirmitas, in se potentia; propter te inopia, in se opulentia. 15 noli hoc aestimare quod cernis, sed quod redimeris agnosce. quia in pannis est uides, quia in caelis est non uides. infan
Abbreviated transcription (Latin):
qui totiꝰ habebat orbis imꝑiũ : Non enĩ au¬
gusti. s dñi ẽ. t̾ra & plenitudo eiꝰ. orb̾ t̃rarũ
& uniu̾si qui habitant in eo. Gothis ñ imꝑa¬
bat augustus. nec imꝑabat armenũs: imꝑabat
tyres edidert̃. & idõ fortasse nos uincunt ut
p̃sentia docent: qm̃ quẽ illi oblatione sangui-¬
nis fatebant᷑. huic arriani quęstionẽ gn̾is
inferebant. Hȩc inquit ꝑfessio pͥma facta ẽ. Eqͥdem
plerasq iampartes t̾rarũ sepe fuisse descriptas
locunt᷑ historiȩ. Hec ÷ gͦ ꝓfessio pͥma: s m̃tium.
Cuiom̃s ꝓficent᷑: quia nullus excipit᷑. Nonp̃co¬
nis euocatione: s uatis quimulto ante p̃dixit.
Oris g̃s plaudite manib. iubilate dõ inuoce ex¬
ultationis: qm̃ dñs sũmꝰ. t̾rib.lis. rex magnꝰ suꝑ

Expanded text:
t orbis imperium? Non enim Augusti, sed Domini est terra, et plenitudo ejus, orbis terrarum, et universi qui habitant in eo . Gothis non imperabat Augustus, non imperabat Armenis: imperabat tyres ediderunt. Et ideo fortasse nos vincunt, ut praesentia docent, quoniam quem illi oblatione sanguinis fatebantur, huic Ariani quaestionem generis inferebant. Haec, inquit, professio prima facta est. . 38. Atqui plerasque jam partes terrarum saepe fuisse descriptas loquuntur historiae. Haec est ergo professio prima, sed mentium: cui omnes profitentur, quia nullus excipitur, non praeconis evocatione, sed vatis qui multo ante praedixit: Omnes gentes plaudite manibus: jubilate Deo in voce exsultationis, quoniam Deus summus, terribilis,
Abbreviated transcription (Latin):
qndo erat. & quomꝰ erat. & qͥd erat. & qͥd egerat.¬
quid agebat. & ubi erat. & quo uenerit. qͣmͦ
uenerit. qͦ tẽpore uenerit: qua causa uenerit.
In pͥncipio inqͥt erat u̾bũ: habes qͣndo erat. &
u̾bũ erat apud dm: habes quomͦ erat. Habes
etiã quid erat: & ds̃ inqͥt erat u̾bũ. Qͥd ege¬
rat: Omĩa ꝑ ipsũ facta st̃. Quidagebat: Erat
lux uera: quȩ illuminat om̃em hominẽ ueni¬
entẽ in hc̃ mundũ. Et ubi erat: In hoc mun
do erat. Quouenerit: In sua ꝓpͥa uenit. Qm
uenerit: Uerbũ caro factũ ẽ. Quando uenenr:
Ioħs testimoniũ ꝑbibet deipso dicens. Hicesae
me erat. Qua causa uenerit: ioħsipse testaue¬
Ecce agnꝰ dĩ: qui tollit peccata mundi. Siui

Expanded text:
quando erat et quomodo erat et quid erat, qquando erat et quomodo erat et quid erat, qquid agebat, ubi erat, quo venerit, quomodo venerit, quo tempore venerit, qua causa venerit. In principio, inquit, erat verbum , habes quando erat. Et Verbum erat apud Deum, habes quomodo erat; habes etiam quid erat, et Deus, inquit, erat Verbum. Quid egerat: Omnia per ipsum facta sunt; quid agebat: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat, in hoc mdo erat, quo uenerit: in sua propria uenit, quomodo uenerit: uerbum caro factum est. quando uenerit Iohannes testimonium perhibet de ipso dicens: hic est st, quia prior me erat. qua causa uenerit Iohannes ipse testatur:ecce agnus dei, ecce qui tollit peccatum mundi. si i
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c.i incorde & inpectore tuos Prope
ẽ.enĩ t ⁊ĩ more tuo: & in iorde tuo. Pulchre
aut᷑. q od & p̃sidis nom̃ addidit: ut seriem tẽ¬
por is designaret. Preside inꝗtͥ syriȩ cyrino fa¬
cta ẽ. hȩc pma ꝑfessio: ut quasi consulẽ quendã¬
sigi. orai huic libro euangłista asscripsisse
uice it᷑ Nam si co isules asscribunt᷑ tabulis em¬
ptionis: quantom igis redẽptioni om̃iũ debuit
tempꝰ asscribi: Habes gͦ omĩa: quȩ in c̃tractib
ẽẽ consuert̃. Uocabulũ sũmã illic potestatẽ
gerentis: diẽ. locũ. causã: testes qͦq adhib̾i
głiumdicens. Uos eritis mͥ testes in ierłm. factũ
ẽ. aut̃ cũ essent ibi: impleti st̃ dies ut pare¬
ret. Ꝙ peꝑit filiũ suũ pͥmogenitũ: & pannis
eũ inuoluit. & posuit in p̃sepio: qͥa ñ erat lo¬
tus sit: explicauit. At uͦ de cȩlesti gen̾atione
si queris: lege euangłiũ scĩ ioħis. qͥ acęlestib
exorsus ad t̾rena descendit. illic inuenies &

Expanded text:
i in corde tuo et in pectore tuo? prope est enim uerbum, in ore tuo et in corde tuo. pulchre autem quod et praesidis nomen addidit, ut senem temporis designaret. praeside inquit Syriae Cyrino facta est haec prima signi gratia, huic libro Evangelista ascripsisse videatur. Nam si consules ascribuntur tabulis emptionis, quanto magis redemptioni omnium debuit tempus asesse consuerunt, uocabulum summam illic potestatem gerentis, diem, locum, causam. testes quoque adhiberi gelium, dicens: uos eritis mihi testes in Hierusalem. Factum est autem, cum essent ibi, inpleti sunt dies ut pareret. et peperit filium primogenitum et pannis eum inuoluit et posuit in praesaepio, quia non erat loChristus natus sit explicauit. at uero de caelesti generatione si quaeris, lege euangelium sancti Iohannis, qui a caelestibus exorsus ad terrena descendit. illic inuenies et
Abbreviated transcription (Latin):
domũ suã. Bene inducit᷑ sc̃a maria exhibuisse
officiũ: & mysticũ numerũ custo disse. Nenim
sola familiaritatis ẽ. causa quã du mansit:
s etiã tanti uatis ꝓfectꝰ. Nam si pͥmo ingressu
tantꝰ ꝓcessus extitit. ut ad salutationẽ mariȩ
exultaret infans in ut̾o. repleret᷑ sp̃u scõ mat̾ in¬
fantis: quantũ putamꝰ usus tanti tẽporis sc̃ȩ
mariȩ addidisse p̾sentiã: Mansit aut̃ maria cũ
illa mensib tribꝰ. Unguebat᷑ itaq & quasi bonus
athleta exercebat᷑ in ut̾o matris ꝓpħa : amplis¬
simo enĩ nirtꝰ eiꝰ certamini parabat᷑. Deniq tã¬
diu mansit maria : quãdiu elisabeth pariendi
tempꝰ impleret. Quod si diligent̾ aduertas :
inuenies hoc nusquãpositũ. nisi in gn̾atione
iustoꝵ. Deniq impleti st̃ dies: ut pareret oaria.
Impletũ ẽ. tempus: ut pareret elisabecu i
tum est uitȩ tẽpꝰ: cũ sc̃i uiri ex hoc uide c

Expanded text:
domum suam. domum suam. officium, et mysticum numerum custodisse. Non enim sola familiaritatis est causa quod diu mansit, sed etiam tanti vatis profectus. Nam si primo ingressu tantus processus extitit; ut ad salutationem Mariae exsultaret infans in utero, repleretur Spiritu sancto mater infantis: quantum putamus usu tanti temporis sanctae Mariae addidisse praesentiam? Mansit autem Maria cum illa mensibus tribus. Ungebatur itaque, et quasi bonus athleta exercebatur in utero matris propheta; amplissimo enim virtus ejus certamini parabatur. Denique tamdiu mansit Maria, quamdiu Elizabeth pariendi tempus impleret. Quod si diligenter advertas, invenies hoc nusquam positum, nisi in generatione justorum. Denique impleti sunt dies, ut pareret Maria: impletum est npletum est uitae tempus, cum sancti uiri ex hoc uitae curriculo
Abbreviated transcription (Latin):
dam participatione sublimior fit: ut illã ima¬
ginẽ splendido bonoꝵ colore factoꝵ. & quadam
emulatione uirtutis in se uideat᷑ exprimere.
Magnificat aut̃ anima mariȩ dñm. & exultat
sp̃s eiꝰ in dõ: eoqđ & anima & sp̃u patri filioq
deuota. unũ dm̃ ex quo omĩa. & unũ dñm ꝑ
quem om̃ia. pio ueneret᷑ affectu. Seqͥt᷑ enim.¬
ut Mariȩ quo ꝑsona melior: eo ꝓpħia plenior.
Nec ociosũ uidet᷑. qđ & ante ioħem helisabeth
ꝓpħat : & maria ante dñi gen̾ationẽ. Serpunt
enĩ iam tẽptam̃ta salutis humanȩ. Nam sic̃
peccatũ amulierib cepit. ita etiã bona amu-¬
lierib in choant᷑: ut feminȩ qͦq muliebria oꝑa
deponentes. infirmitati renuntient: & anima
quȩ ñ habet sexũ. ut maria quȩ nescit uirgo¬
errorẽ: religioso imitet᷑ studio castitatẽ. Man¬
S sit aut̃ maria cũ illa m̃sib tribꝰ: & reu̾sa ẽ. in

Expanded text:
dam participatione sublimior fit, ut illam imadam participatione sublimior fit, ut illam imaginem splendido bonorum colore factorum et quadam aemulatione uirtutis in se uideatur exprimere. magnificat autem anima Mariae dominum, et exsultat spiritus eius in deo, eo quod et anima et spiritu patri filioque deuota unum deum, ex quo omnia, et unum dominum, per quem omnia, pio ueneretur adfectu. sequitur Mariae, quo persona melior, eo prophetia plenior. nec otiosum uidetur quod et ante Iohannem Elisabet prophetat et Maria ante domini generationem; serpunt enim iam temtamenta salutis humanae. nam sicut peccatum a mulieribus coepit, ita etiam bona a mulieribus inchoantur, ut feminae quoque muliebria opera deponentes infirmitati renuntient et anima, quae non habet sexum, ut Maria, quae nescit errorem, religioso imitetur studio castitatem. Mansit autem Maria cum illa mensibus tribus et reuersa est in
Abbreviated transcription (Latin):
uos beati. qui auditis & creditis. Quȩcunq enĩ
credid̾it anima : & concipit & generat dĩ u̾bũ.
& oꝑ a eiꝰ agnoscit. Sit in singłis mariȩ anima:
ut magnificet dñm. Sit in singłis sp̃s mariȩ: ut
exultet in dõ. Si scđm carnẽ una mat̾ est xp̃i: scd̾mn
fidẽ tam̃ om̃ium fructꝰ ẽ. xp̃c. Om̃is enĩ anima ac.¬
cipit dĩ uerbũ: si tam̃ immaculata & immunis ã ui¬
cũs intemerato castimoniã pudore custodiat.
Quȩtunq gͥ talis ẽt̾ potuerit anima magnificat
dñm. si c̃ anima mariȩ magnificauit dñm : & ex.¬
ultauit sp̃s eiꝰ indeo salutari. Magnificat᷑ enĩ dñs:
sic̃ & alibi legisti. Magn ificate dñm mecũ: non qdđ
dño aliqͥd humana uoce possit adiungi. s quia
magnificat᷑ in nobis. Imago enĩ dei. xp̃c ẽ. Et idõ
siquid iustũ religiosũq fecerit anima: illã una¬
ginẽ dĩ ad cuiꝰ est similitudinẽ creata. magnificat.
& idõ dũ magnificat eam: magnitudinis eiꝰ qua¬

Expanded text:
i audistis, et credidistis; quaecumque enim crediderit anima et concipit et generat Dei Verbum, et opera ejus agnoscit. Sit in singulis Mariae anima, ut magnificet Dominum: sit in singulis spiritus Mariae, ut exsultet in Deo. Si secundum carnem una mater est Christi; secundum fidem tamen omnium fructus est Christus; omnis enim anima accipit dei uerbum, si tamen inmaculata et inmunis a uitiis intemerato castimoniam pudore custodiat. quaecumque igitur talis esse potuerit anima magnificat dominum, sicut anima Mariae magnificauit dominum et exsultauit spiritus eius in deo salutari. magnificatur enim dominus, sicut et alibi legisti: magnificate dominum mecum, non quod domino aliquid humana uoce possit adiungi, sed quia magnificatur in nobis: imago enim dei Christus est et ideo si quid iustum religiosumque fecerit anima illam imaginem dei. ad cuius est similitudinem creata, magnificat et ideo, dum magnificat eam, magnitudi nis eius qua
Abbreviated transcription (Latin):
nomeiꝰ. & hic nom̃non imponit᷑: s astruit᷑.
eritoq continuo resoluta ẽ. lingua eiꝰ: quia
uẽ uinxerat incredulitas. fides soluit. Creda
luat᷑. Scribamꝰ sp̃u mysteria: si uolumꝰ loqͥ.
cribamꝰ p̃nuntiũ xp̃i. ñ intabulis lapideis:
incabulis cordis carnalibꝰ. Et enĩ qui ioħm
ia nutantis fidei cohercebant.
t zacharias pat̾ eiꝰ impletus ẽ. sp̃usc̃õ:¬

Expanded text:
n eius. et hic nomen non inponitur, sed adstruitur meritoque continuo resoluta est lingua eius, quia quam uinxerat incredulitas fides soluit. credamsoluatur. Scribamus spiritu mysteria, si uolumus loqui, scribamus praenuntium Christi non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. etenim qui Iofrena nutantis fidei cohercebant. Et Zaccharias pater eius inpletus est sp
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ uirtutis. exultatione uicinoꝵ p̃figit¬
te signat᷑. Pulchre aut̃ tempꝰ quo fuit in us
ꝓph̃a describit᷑. ne mariȩ p̾sentia taceat᷑ s
ciuit. & idõ in euangłio nichil suꝑ eolegi
nisi ortũ eiꝰ & oracłm. exultationẽ inut
uocẽ in deserto. Neq enĩullã infantiȩst¬
sit ȩtatẽ: qui supͣ naturã. supͣ ȩtatẽ in uter
situs matris. a mensura ꝑfectȩ cȩpitȩtat
plenitudinis xpisti.
T respondit mat̾ eiꝰ: & dixit. Non.s
uocabit᷑ ioħs. Ꝙ respondert̃ ad illa.
Nem̃o est in cognatione tua: qui uocet᷑ha¬

Expanded text:
turae virtutis exsultatione vicinorum praefigurante signatur. Pulchre autem tempus quo fuit in utero Propheta, describitur; ne Mariae praesentia taceatur: civit. Et ideo in Evangelio nihil super eo legimus, nisi ortum ejus, et oraculum, exsultationem in utero, vocem in deserto. Neque enim ullam infantiae sensit aetatem, qui supra naturam, supra aetatem in utero situs matris, a mensura perfectae coepit aetatis plenitudinis Christi. Et respondit mater ejus, et dixit: Non, sed vocabitur Joannes. Et responderunt ad illam: Nemo est in cognatione tua qui vocet
Abbreviated transcription (Latin):
& sola sine comite. sola sine teste. Ne quo
generi deprauaret᷑ affatu: ab angło sali
Disce uirgo uerboꝵ uitare lascuuiã Ma
etiã salutationem angłi uerebat᷑. frai
ndencia: quia benedictionis nouã formulam
rabat᷑. Quȩ nusquã lecta ẽ. nusquã ante reꝑ
soli casiȩ hȩc salutatio seruabat᷑. Bene enĩ
a gra plena dicit᷑. quȩ sola gr̃am quã nulla
ia meruerat consecuta est: ut gr̃ę repleret᷑¬
toris. & ait illi angłs dñi. Ne timeas maria:
uenisti enĩ gr̃am apud d̃m. Et ecce concipies
uto &e paries filiũ: & uocabis nom̃ eiꝰiħm. Hic

Expanded text:
eriret: sola sine comite, sola sine teste, ne quo eriret: sola sine comite, sola sine teste, ne quo degeneri deprauaretur adfatu, ab angelo salutatur. disce, uirgo, uerborum uitare lasciuiam; Maria etiam salutationem angeli uerebatur. erat tamen cum prudentia, quia benedictionis nouam formulam mirabatur, quae nusquam lecta est, nusquam ante conperta. soli Mariae haec salutatio seruabatur; bene enim sola gratia plena dicitur, quae sola gratiam quam nulla alia meruerat consecuta est, ut gratiae replerettia. Et ait ei angelus domini: ne timeas, Maria; inuenisti enim gratiam aput deum. et ecce concipies in utero et paries filium et uocabis nomen eius Iesum. hic
Abbreviated transcription (Latin):
mo. Dixit dñs dño meo. sede ad extris ma
donec ponã inimicos tuos scabellũ pedute
Nunqͥd postea non sedebit: Uł quia qͥ cans
agit. satis putat qđ causȩ est dicere. redu¬
dantia ñ requirit: satis enĩ est ei ut causãs¬
ceptã astruat. incidentẽ differat. Ꝙ id̃oqͥ
carnationis incorruptũ susce ꝑat ꝓbare m¬
rium: ñ putauit uberiꝰ ꝑsequendũ uirgi¬
tatis mariȩ testimoniũ: ne defensorm
uirginis. quã assertor mysterii credet᷑. Ce
qͣndo iustũ docuit ioseph: satis declara
dicimꝰ consiliũ. discamꝰ & myst̾ium. Benet
ponsata s uirgo: quia est eccłiȩ typusq
est iminaculata: s nupta. Concepit noss
go de sp̃u: parit nos uirgo sine gemitus
idõ fortasse scã maria alii nupta. ab alios
dotis. Et ingressus ad eã angłs: ait. Aueg
uere. om̃s uiri asfatꝰ uereri. Discant mul
ꝓpositũ pudoris imitari. Sola in penetra
quã nemo uiroꝵ uideret solus angłs rep¬

Expanded text:
mo: dixit dominus domino meo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabillum pedum tuorum. numquid postea non sedebit? uel quia qui causam agit satis putat quod causae est dicere, redundantia non requirit; satis enim est ei ut causam susceptam adstruat, incidentem differat. et ideo qui incarnationis incorruptum susceperat probare mysterium non putauit uberius persequendum uirginitatis Mariae testimonium, ne defensor magis uirginis quam adsertor mysterii crederetur. certe quando iustum docuit Ioseph, satis declaraudidicimus consilium: discamus et mysterium. bene desponsata, sed uirgo, quia est ecclesiae typus, quae est inmaculata, sed nupta. concepit nos uirgo de spiritu, parit nos uirgo sine gemitu. et ideo fortasse sancta Maria alii nupta, ab alio rdotis. Et ingressus ad eam angelus dixit: hapauere, omnes uiri adfatus uereri. discant mulieres propositum pudoris imitari. sola in penetralibus, quam nemo uirorum uideret, solus angelus repp
Abbreviated transcription (Latin):
um. Unde hoc mͥ: Qua iusticia: Quib factis&
Pro quib meritis: Non usitata hȩc officia femina¬
rum st̃: ut ueniat mat̾ dñi mei adme. Mira¬
culũ sentio: cognosco mysteriũ. Mat̾ dñi. ũbo
fȩta. dõ plena ẽ. Ecce enĩ ut facta eͣ. uox saluta¬
tionis tuȩ in aurib meis: exultauit in gaudio

Expanded text:
um. unde hoc mihi? qua iustitia, quibus factis, um. unde hoc mihi? qua iustitia, quibus factis, pro quibus meritis? non usitata haec officia feminarum sunt, ut ueniat mater domini mei ad me. miraculum sentio. cognosco mysterium: mater domini uerbo feta, deo plena est. Ecce enim ut facta est uox salutationis tuae in auribus mei
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s: nec unquã obliuiscit᷑. E ꝓpbetia ñ solũ rerũ
cõplet᷑ miraci lis: s etiã ꝓpͥetate ũboꝵ. Quis ẽ. uen¬
tris iste fructus. nisi ille de quo dictũ ẽ. ecce here¬
ditas dñi. filũ merces fructꝰ uentris: Hoc ÷ here¬
ditas dñi. filũ st̃: qui merces st̃ fructꝰ illiꝰ. qͥ de
Mariȩ uentre ꝓcessit. Ipse fructꝰ uentris ẽ: flos ra¬
dicis. de quo bene ꝓphetauit isaias dicens. Exiet
uirga de racice iesse: & flos de radice eiꝰ ascendet.
Radix enĩ est familia iudeoꝵ. uirga maria.
flos mariȩ xp̃c. Qui ueluti bonȩ arboris fruct̾.
ꝓ nr̃ȩ uirtutis ꝓcessu nunc floret. nc̃ fructificat
in nobis. nc̃ rediuiua corporis resurrectione re¬
parat᷑. & unde hoc mͥ. ut ueniat mat̾ dñi mei
ad me: Non quasi ignorans dicit: sut enim esse
ni hoc meriti. s diuinȩ gr̃ȩ munꝰ ẽẽ. cognoscat ⁊ ita
dicit. Unde hoc mͥ. hoc ẽ. qͣntũ bonũ mͥ accidit.
ut mat̾ dñi mei ueniat ad mes Non cognosco me¬

Expanded text:
iscitur, et prophetia non solum rerum conpletur miraculis, sed etiam proprietate uerborum. quis est iste fructus nisi ille de quo dictum est: ecce hereditas domini fili, mercis fructus uentris? hoc est: hereditas domini fili sunt, qui mercis sunt fructus illius, qui de Mariae uentre processit. ipse fructus uentris est, flos radicis, de quo bene prophetauit Esaias dicens: exiet uirga ex radice Iessae et flos ex radice ascendet; radix enim est familia Iudaeorum, uirga Maria, flos Mariae Christus, qui ueluti bonae arboris fructus pro nostrae uirtutis processu nunc floret, nunc fructificat in nobis, nunc rediuiua corporis resurrectione reparatur. et unde hoc mihi, ut ueniat mater domini mei ad me? non quasi ignorans dicit — scit enim esse ni hoc meriti, sed diuinae gratiae munus esse cognoscat, ita dicit: unde hoc mihi? hoc est: quantum bonum mihi accidit, ut mater domini mei ueniat ad me? non cognosco me
Abbreviated transcription (Latin):
tur. cũ rogaret᷑. cũ dĩ filiꝰ diceret᷑: ut nusquam
diuinitatẽ ꝓpͥam fateret᷑. S tam̃ magis fefel¬
lit pͥncipẽ scłi. Oiabolus enĩ. & si aliqͣndo dubi¬
tauit cũ diceret. si filiꝰ dei es mitte te deorsũ:
tam̃ uł sero cognouit. & discessit ab eo. Cogno¬
uert & demones: qui dicebant. Nouimꝰ quisis
iħi filius dei. Quid uenisti ante tẽpꝰ torquere

Expanded text:
tur, cum rogaretur, cum dei filius diceretur, ut nusquam tur, cum rogaretur, cum dei filius diceretur, ut nusquam diuinitatem propriam fateretur. sed tamen magis fefellit principem saeculi; diabolus enim etsi aliquando dubitauit, cum diceret: si filius dei es, mitte te deorsum, tamen uel sero cognouit et discessit ab eo. cognouerunt et daemones, qui dicebant: \'nouimus qui sis, Iesus, filius dei. quid uenisti ante tempus torquere
Abbreviated transcription (Latin):
di in desponsata habuit. desponsata ñ habuit: cũ c̃iugui p̃miũ
& gr̃a nuptiarũ : partꝰ sit feminarũ. Non me¬
diocris calisa ẽ : ut uirginitas maniȩ falleret
pͥncipẽ mundi. qui cũ desponsatã uiro cerne¬
ret : partũ ñ potuit hab̾e suspectũ. fallendi
aut̃ principis mundi fuisse consiliũ: ipsius
dñi uerba declarant. cũ apłi iubent᷑ tacere
de xp̃o: cũ sanati ꝓhibent᷑ głari de remedio.
cũ demones p̃cipiunt᷑ silere de dĩ filio. fallen¬
di ut dixi pͥncipis mundi fuisse consilium:
etiã apłs declarauit dicens. S loquim: ei
sapientiã in mysterio absconditã: quã nemo pͥn-¬
cipũ huiꝰ scłi cognouit. Si enĩ cognouissent: nun¬
quã dm maiestatis crucifixissent. Hoc est. ñꝗͣ
me redimi dñi morte fecissent. fefellit gͦ ꝓ nob̾:
fefellit ut uinceret. fefellit di abolũ cũ tẽptare¬

Expanded text:
di indesponsata habuit, desponsata non habuit, cum coniugii praemium di indesponsata habuit, desponsata non habuit, cum coniugii praemium et gratia nuptiarum partus sit feminarum. non mediocris quoque causa est, ut uirginitas Mariae falleret principem mundi, qui cum desponsatam uiro cerneret, partum non potuit habere suspectum. fallendi autem principis mundi fuisse consilium ipsius domini uerba declarant, cum apostoli iubentur tacere de Christo, cum sanati prohibentur gloriari de remedio, cum daemones praecipiuntur silere de dei filio. fallendi, ut dixi, principis mundi fuisse consilium etiam apostolus declarauit dicens: sed loquimur dei sapientiam in mysterio absconditam, quam nemo principium istius saeculi cognouit. si enim cognouissent, numquam dominum maiestatis crucifixissent, hoc est: numquam me redimi domini morte fecissent. fefellit ergo pro nobis, fefellit ut uinceret, fefellit diabolum, cum temtare
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ matris iniuruis astruendã. Seruat᷑ itaq
scẽ marie sic̃ pudore integra: ita inuiolabilis
opinione uirginitas. Oportet enĩ sc̃os & ab his
testimoniũ habere qui foris st̃. Nec decuit sini¬
stra uirginib opinione uiuentib uelam̃ excu¬
sationis relinqui : quo infamata mat̾ qͦq dñ
uideret᷑. Quid aut̃ iudeis. qͥd herodi posset ascri-¬
bi. si natũ uiderent᷑ ex adulterio ꝑsecuti᷑ Quẽ ad¬
modũ aut̃ ipse diceret. ñ ueni legẽ soluere sed
adimplere. si uideret᷑ cepisse alegis iniuria. cũ
partus innuptȩ lege dãpnet᷑: Quin etiã locu¬
pletior testis pudoris maritꝰ adhibet᷑: qͥ posset¬
& dolere iniuriã. & uindicare olꝓbriũ: si non
agnosceret sacram̃tũ. Quid qđ etiã fides maniȩ
uerbis maior asciscit᷑. & m̃dacũ causa remoue¬
tur: Uideret᷑ enĩ culpã obumbrare uoluisse
m̃dacio: innupta pregnans. Causã aut̃ m̃tien¬

Expanded text:
fidem matris iniuriis adstruendam. seruatur itaque fidem matris iniuriis adstruendam. seruatur itaque sanctae Mariae sicut pudore integra ita inuiolabilis opinione uirginitas; oportet enim sanctos et ab his testimonium habere qui foris sunt, nec decuit sinistra uirginibus opinione uiuentibus uelamen excusationis relinqui, quod infamata mater quoque domini uideretur. quid autem Iudaeis, quid Herodi posset adscribi, si natum uiderentur ex adulterio persecuti? quemadmodum autem ipse diceret: non ueni legem soluere, sed inplere, si uideretur coepisse a legis iniuria, cum partus innuptae lege damnetur? quin etiam locupletior testis pudoris maritus adhibetur, qui posset et dolere iniuriam et uindicare obprobrium, si non agnosceret sacramentum. quid quod etiam fides Mariae uerbis maior adsciscitur et mendacii causa remouetur? uideretur enim culpam obumbrare uoluisse mendacio innupta praegnas. causam autem mentien
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ galilex cui nomen
nazareth. ad uirginẽ despon¬
satam uiro cui nom̃ erat ioseph de domo dauid: &
nomen uirginis maria. Latent qͥdẽ diuina mist̾ia.
nec facile iuxta ꝓpheticũ dictũ qͥsquã hominũ
potest scire consiliũ dei: s tam̃ ex ceteris factis
atq p̃ceptis dñi salutaris. possumꝰ intelligere &
hoc ꝓpensioris fuisse consilũ. qđ ea potissimum
lecta est. ut dñm pareret. quȩ erat desponsata
uiro. Cur aut̃ ñ antequã desponsaret᷑ impleta ẽ:
fortasse ne diceret᷑ qđ conciꝑet ex adult̾io. Ꝙ be¬
ne utrunq posuit scriptura: ut & desponsata
ẽẽt & uirgo. Uirgo. ut exꝑs uirilis comlrtũ uide¬
ret᷑: desponsata. ne tẽnerȩ uirginitatis adorire¬
tur infamia. cin grauis aluus corruptelȩ ui-¬
deret᷑ insigne ꝓferre. Maluit aut̃ dñs aliq. ios
de suo ortui: quã de matris pudore dubitare.
Sciebat enĩ tenerã ẽẽ. uirginis uerecundiã. &
lubricã famã pudoris: nec putauit ortus sui

Expanded text:
 cui nomen Nazareth, ad uirginem desponsatam uiro, cui nomen erat Ioseph, de domo Dauid, et nomen uirginis Maria. latent quidem diuina mysteria nec facile iuxta propheticum dictum quisquam hominum potest scire consilium dei, sed tamen ex ceteris factis atque praeceptis domini salutaris possumus intellegere et hoc perpensioris fuisse consilii, quod ea potissimum lecta est, ut dominum pareret, quae erat desponsata uiro. cur autem non antequam desponsaretur inpleta est? fortasse ne diceretur quod conceperat ex adulterio. et bene utruesset, et virgo: virgo, ut expers virilis consortii videretur: desponsata, ne temeratae virginitatis adureretur infamia, cui gravis alvus corruptelae videretur insigne praeferre. Maluit autem Dominus aliquos de suo ortu quam de matris pudore dubitare; sciebat enim teneram esse uirginis uerecundiam et lubricam famam pudoris — nec putauit ortus sui
Abbreviated transcription (Latin):
louerit deferre honorẽ senioribꝰ. sit magistr.
humilitatis: in qua est ꝓfessio castitatis.
t& causa pietatis: est etiã norma doctrine.
Contuendũ ẽ. enĩ: quia suꝑior uenit ad in¬
triorẽ. ut inferior adiuuet᷑. Maria ad heli
iuuit salutationẽ mariȩ helisabeth: exul¬
tauit infans intitero eiꝰ. & repleta ẽ. sp̃u scõ.
de distinctionẽ singłoꝵ : quȩ u̾boꝵ ꝓpͥeta.¬
uor gr̃am sensit. Illa naturȩ ordine audiuit :¬
ste exultauit ratione misterũ. Illa mariȩ:
bedñi sensit aduentũ. femina mulieri: &
pignꝰ pignori. Iste gr̃am locunt᷑: illi intꝰ oꝑ ant᷑ pie¬
Exultauit infans. repleta mat̾ ẽ: ñ prius mat̾¬
pleuit & matrẽ. Exultauit ioħes: exultauit &
mariȩ sp̃s. Exultante ioħe: replet᷑ elisabeth.
gnouimꝰ. Incõp̃hensibilis enĩ: incõp̃bensibiliter
oꝑabat᷑ in matre. Ꝙ illa post c̃ceptũ replet᷑¬

Expanded text:
nouerit deferre senioribus, sit magistra nouerit deferre senioribus, sit magistra humilitatis, in qua est professio castitatis. est et causa pietatis, est etiam norma doctrinae. contuendum est enim quia superior uenit ad inferiorem, ut inferior adiuuetur, Maria ad Elisdiuit salutationem Mariae Elisabet, exsultauit infans in utero eius, et repleta est spiritu sancto. uide distinctionem singulorumque uerborum proprietatnes prior gratiam sensit: illa naturae ordine audiuit, iste exsultauit ratione mysterii, illa Mariae iste domini sensit aduentum, femina mulieris et pignus pignoris, istae gratiam loquuntur, illi intus operantExsultavit infans, et repleta est mater. Non prius matplevit et matrem. Exsultavit Joannes, exsultavit et Mariae spiritus. Exsultante Joanne, repletur Elizabeth: gnovimus; incomprehensibilis enim incomprehensibiliter operabatur in matre. Et illa post conceptum replet
Abbreviated transcription (Latin):
pgnatis. Mariã quȩ ante sola in intimis pene¬
falib u̾sabat᷑: non apublico uirginitatis pudor.
on abstudio asꝑitas montiũ: ñ ab officio ꝓ¬
rritas itineris retardauit. In montana uirgo
ũ festinatione. uirgo officii memor. inuriȩ
mmemor: affectu uigente ñ sexu relicta ꝑ¬
eidomo. Discite uirgines ñ circ̃ cursare ꝑ
lienas edes. ñ demorari in plateis. ñ aliqͦs
npublico miscere sermones. Maria in domo
ra. festina in publico: mansit apud cogna-¬
tamsuã etiã trib m̃sibꝰ. Et enĩ que ꝓpt̃ officiũ
ienerat: inherebat officio. Mansit trib m̃sibꝰ.
ionqͦdomꝰ eã delectaret aliena: s qͥa freq ien¬
qus uideri in publico difplicebat. Didicistis
urgines pudorẽ mariȩ: discite humilitatẽ.
senit ꝓpinqua ad ꝓximã: iunior ad seniorẽ.
et solũuenit: s etiã pͥor salutauit. Decet enĩ
utqͥnto castior uirgo : tanto humilior sit.

Expanded text:
cognatis. Mariam, quae ante sola in intimis penecognatis. Mariam, quae ante sola in intimis penetralibus uersabatur, non a publico uirginitatis pudor, non ab studio asperitas montium, non ab officio prolixitas itineris retardauit in montana uirgo cum festinatione, uirgo officii memor, iniuriae inmemor, adfectu uigente, non sexu relicta perrexit domo. discite, uirgines, non circumcursare per alienas aedes, non demorari in plateis, non aliquos in publico miscere sermones. Maria in domo sera, festina in publico mansit aput cognatam suam tribus mensibus; etenim quae propter officium uenerat inhaerebat officio. mansit tribus mensibus, non quod domus eam delectaret aliena, sed quia frequentius uideri in publico displicebat. didicistis, uirgines, pudorem Mariae: discite humilitatem. uenit propinqua ad proximam, iunior ad seniorem nec solum uenit, sed etiam prior salutauit; decet enim ut quanto castior uirgo tanto humilior sit.
Abbreviated transcription (Latin):
modũ uirgo gen̾aret. Legerat ut dixi. ecceis¬
go inut̾o accipiet: quomͦ aut̃ acciꝑet. in eus¬
gelio pͥmũ angłs est locutus.
Ixurgens aut̃ maria indieb illis: ab
in montana. cũ festinatione in ciui
tem iudeȩ. & intrauit in domũ ⁊achariȩ.
salutauit helisabeth. Morale ẽ. om̃ib ut q
fidẽ exigunt : fidẽ astruant. E ideo angel
abscondita nuntiaret. ut fides astrueret᷑: exẽ
senioris feminȩ sterilisq conceptũ uirgini ma-¬
enuntiauit: ut possibile dõ om̃e qđ ei placue¬
⁊ assereret. Ubi audiuit hoc maria: non qͣsi in¬
redula de oraculo. nec quasi incerta de nuntio.
et quasi dubitans de exẽplo: s quasi leta ꝓ
pto religiosa ꝓ officio. festina ꝓgaudio: in mon¬
tina prexit. Quo enĩ iã dõ plena. nisi ad suꝑiora
i festinatione conscendet: Nescit tarda mo
mina: scĩ sp̃s gr̃a. Discite & uos sc̃ȩ mulieres se¬
ulitatẽ: quã pregnantib debeatis exhibere

Expanded text:
modum uirgo generaret; legerat, ut dixi: ecce uirmodum uirgo generaret; legerat, ut dixi: ecce uirgo in utero accipiet, quomodo autem acciperet in euangelio primum angelus est locutus. Exsurgens autem Maria in diebus illis abiit in montatem Iudae et intrauit in domum Zacchariae et salutauit Elisabet. morale est omnibus, ut qui fidem exigunt fidem adstruant. et ideo angelus cum abscondita nuntiaret, ut fides adstrueretur exemplo, senioris feminae sterilisque conceptum uirgini Mariae nuntiauit, ut possibile deo omne quod ei placuerit adsereret. ubi audiuit hoc Maria, non quasi incredula de oraculo nec quasi incerta de nuntio nec quasi dubitans de exemplo, sed quasi laeta pro uoto, religiosa pro officio, festina pro gaudio in montana perrexit. quo enim iam deo plena nisi ad superiora cum festinatione contenderet? nescit tarda moi spiritus gratia. discite et uos, sanctae mulieres, sedulitatem quam praegnatibus debeatis exhibere