comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a. s sanqm aliquis homo lauda¬
ti. qui ꝓ prĩa sua uellet mali aliꝙͥ
pati. Q ꝙdam malũ. ad cprs pois
ẽẽ nõ inet̾uũ. Nunc uero et illam
in globo tenebrarũ confixionẽ dic̃t
et̾nam. et ũ ciuꝰq rei. s nature dĩ
⁊ utiq iniquissimũ et execrabile. et
ineffabilit̾ sacrilegiũ gandiura erat.
si di nataͣ gaudebat se tenebras di¬
lecturam. et lucis sc̃ẽ inimicã futam.
Uñ hoc tam immane et scelestum
malũ. añqmͣ ullũ ex gente contͣia
et tam impiam ferat in saniam. sũ¬
mo malo tͥbuere tanta bona. et sũ¬
mo bono qd̾ deus ẽ tanta mala. Iã
uero qd̾ ipãm ꝑtẽ natẽ dĩ dicunt
ubiq ꝑmixtam iti celis in c̾cis sb̾ c̾¬
tis. ĩ omib corꝑib siccis et humi¬
dis. in om̃ib carnib. in om̃ib se¬
minib arborũ. herbarũ. hominũ.
animaliũ. ñ pocencia diuinitatiᷤ
sũ ullo uexu. incoiquinabilit̾. in¬

Expanded text:
natura, sed tamquam aliquis homo laudanatura, sed tamquam aliquis homo laudari, qui pro patria sua uellet mali aliquid pati, quod quidem malum ad tempus posset esse, non in aeternum. nunc uero et illam in globo tenebrarum confixionem dicunt aeternam et non cuiusque rei, sed naturae dei. et utique iniquissimum et execrabile et ineffabiliter sacrilegum gaudium erat, si dei natura gaudebat se tenebras dilecturam et lucis sanctae inimicam futuram. unde hoc tam inmane et scelestum malum, antequam ullum ex gente contraria et tam inpiam ferat insaniam summo malo tribuere tanta bona et summo bono, quod deus est. tanta mala ? Iam uero quod ipsam partem naturae dei dicunt ubique permixtam in caelis, in terris, sub terris, in omnibus corporibus, siccis et humidis, in omnibus carnibus, in . omnibus seminibus arborum, herbarum, hominum, animalium, non potentia diuinitatis sine ullo nexu incoinquinabiliter, in
Abbreviated transcription (Latin):
erant. uñ gͦ hoc in dec. tam magnũ
ignorancĩe malũ. aĩqmͣ ullũ de
gente contͣria misc̾et᷑ malum. Si aͥ
futurũ hoc sciebat. aut sempitua
in illo erat crudelitas si de sue na¬
ture futura contaminatione et dãp¬
natione nicħ dolebat. aut sempit᷑¬
na misi̾a si dolebat. Uñ et hoc tant̃
malũ sũmi boni nr̃i. añ ullã cõnux¬
cionem sũmi mali nt̃ĩ. Ipã cerre ꝑ¬
titula nature ip̃ius que illius globi
et̾no uincło configit᷑ configit᷑. si hoc
sibi ĩmin̾e nesciebat. Et iam sic erat
nature dĩ sempit̾na ignoranciam.
Si aũ sciebat. sempit̾na misena. Uñ
hoc tantũ malũ. anqm iͦ de gente
contraria misc̾e̾tur malũ. An forte
magna caritate gaudebat. Quia ꝑ
eius panã ꝓpetna quies cetis lucis
in colis ꝑabat᷑. hoc qmͣ nephas sit
dic̾e nature dei. a nat᷑a dĩ sic subue¬
niri qui uid auachem. Sed si hoc
saltẽ face̾t ita. ut ipa lirci inimca
ũ fier. poss fortasse ñ tanqmͣ dĩ

Expanded text:
in deo tam magnum ignorantiae malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum? si autem futurum hoc sciebat, aut sempiterna in illo erat crudelitas, si de suae naturae futura contaminatione et damnatione nihil dolebat, aut sempiterna miseria, si dolebat. unde et hoc tantum malum summi boni uestri ante ullam commixtionem summi mali uestri? ipsa certe particula naturae ipsius, quae in illius globi aeterno uinculo configitur, si hoc sibi imminere nesciebat, etiam sic erat in natura dei sempiterna ignorantia; si autem sciebat, sempiterna miseria. unde hoc tantum malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum ? an forte magna caritate gaudebat, quia per eius poenam perpetua quies ceteris lucis incolis parabatur? hoc quam nefas sit dicere naturae dei natura dei sic subueniri qui uidet, anathemet. sed si hoc saltem ita faceret, ut ipsa luci inimica non fieret, posset fortasse non tamquam dei
Abbreviated transcription (Latin):
quid cõmemorat. Si nõ dicũt insipien¬
tem: qͥd docet: Si nõ dicũt ꝑt̾batam.
qͥd reddincegrat: Si ñ uicta et capta.
quid lib̾at: si nõ eget. cui sb̾uenit. si
ũ amisit sensum. qͥd uegetat. Si ñ est
excecata. qͥd illuminat: Siñ indolore.
ta. c̾ modũ legis imponit: Si ñ ÷ defor¬
diẽt. q̃ fc̃a est a d̾o ⁊ arbit̾o ꝓpͥo pcando
depͣuata. S ip̃i nature ip̃i sub̃e dĩ. q̃ ħ¬
est qd̾ deus: quid istis blasphemiis
sͥ ecror ex ꝑte alt̾a de qua ñdũ diximꝰ
cõparer. ad huc ⁊ iam młto peius et
execrabiliꝰ in d̾i natura blasphemare
conuincit. Dicũt .n. ⁊ iã ñ nlłas aĩa ᷤᷤ
quas nolũt ẽẽ de sub̾a d̾i. ex eius oĩuo

Expanded text:
quid commemorat? Si non dicunt insipienquid commemorat? Si non dicunt insipientem, quid docet? Si non dicunt perturbatam, quid redintegrat? Si non victa et capta est, quid liberat? Si non eget, cui subvenit? Si non amisit sensum, quid vegetat? Si non est excaecata, quid illuminat? Si non est in dolore, ta, cui modum legis imponit? Si non est defordicunt, quae facta est a Deo, et arbitrio proprio peccando depravata; sed ipsi naturae; ipsi substantiae est quod deus. Quid istis blasphemiis sibi error ex parte altera, de qua nondum diximus, comparetur, adhuc etiam multo peius et execrabilius in dei naturam blasphemare conuincitur. dicunt enim etiam nonnullas animas, quas uolunt esse de su
Abbreviated transcription (Latin):
et iam lumina nominant᷑. et suani¬
tate sue uoluptatis ẽẽ ꝑfruitos. et di¬
m̾sis m̃bris acq hĩtationib det̾mi¬
natos finsse. Nisi aut̃ et iam qualis¬
cñq pulcͥtudo ibi fuisset nͨ amarẽt
cõiugia sua. nͦ ꝑtium congruentia
corꝑa eorũ constarent. qd̃ uͥ nõ fu̾it.
ñ possũt ea fiꝰ que ibi frã ẽẽ delirant.
et nͥ pax aliqua eẽt ibi pucipi suo
nõ obedirent. isi modꝰ ibi eẽt aꝰ age
rent nicħ qmͣ comed̾ent aut bib̾ent
aut senirent. aut quodlib aͥ sine
aliqua satiecate. Quãꝙͣ nͨ ip̃i qui
hoc agebant formis sius det̾mmati
eent. nͥ mod̾ ibi eẽt. Nunc uͦ talia di¬
cũt eos egisse ut in omib actionib
suis modos sibi congruo hũisse ne-¬
gare ñ possint. Si aut̃ spẽs nõ fuiss¬
ibi: nlła ibi qualitas naturalis subuᷤ¬
m̃bra disposita ut illa om̃ia q̃ nana
ista fabulentur ag̾e possent. Dei aut̃
egram. quid curat : si ñ dicũt oblitã.

Expanded text:
etiam lumina nominantur: et suavietiam lumina nominantur: et suavitate suae voluptatis esse perfruitos, et dimensis membris atque habitationibus determinatos fuisse. Nisi autem etiam qualiscumque pulchritudo ibi fuisset, nec amarent conjugia sua, nec partium congruentia corpora eorum constarent: quod ubi non fuerit, non possunt ea fieri quae ibi facta esse delirant. Et nisi pax aliqua ibi esset, principi suo non obedirent. Nisi modus ibi esserent quam comederent aut biberent aut saeuirent aut quodlibet aliud sine aliqua satietate; quamquam nec ipsi, qui hoc agebant, formis suis determinati essent, nisi modus ibi esset. nunc uero talia dicunt eos egisse, ut in omnibus actionibus suis modos sibi congruos habuisse negare non possint. si autem species ibi non fuisset, nulla ibi qualitas naturalis subsimembra disposita, ut illa omnia quae vana isti fabulantur, agere possent. Dei autemn dicunt aegram, quid curat? Si non dicunt oblitam,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tutem. copiam. sensũ. lum̃. su aui¬
tatem. m̃suras. numeros. pacem.
dicũt sumũ bonũ tanca mala. Mor¬
tem. egritudinẽ. obliuionẽ. insipi¬
enciam. ꝓturbationẽ. impotenciã
egestatẽm. stoliditatim. ceritatem.
dolorẽ. iniquitatẽ. dedecus bellũ.
ĩmod̾atõnẽ. deforunitatẽ. ꝑu̾sitatẽ.
Principes .n. tenebrarũ et uixisse ĩ
sua nat᷑a dicũt. et in suo regno sal¬
uos fuisse et meminisse. et intellex¬
isse. Sic .n. contio uatũ illi dicũt pn¬
cipem tenebrarũ. ut neq ip̃e dic̾e̾. ne¬
q ab eis qͥb dicebat auditi sine me
moria et intellcũ potuiss. et habuis¬
se temꝑiem in animo et corꝑi suo cõ¬
gruam̃. et uͥtute poteneie regnasse.
et copias elem̃torũ suorũ ac fecimdi¬
tates habuisse. et sensisse se inuicem
ac sibi uicinũ lum̃ et oculos habu¬
rent. Qui utiq ocłi sine aliquo lu¬
mĩe lum̃ uid̾e non pot̾ant. Uñ recte

Expanded text:
uirtutem, copiam, sensum, lumen, suauiuirtutem, copiam, sensum, lumen, suauitatem, mensuras, numeros, pacem, dicunt summum bonum, tanta mala: mortem, aegritudinem, obliuionem, insipientiam, perturbationem, inpotentiam, egestatem, stoliditatem, caecitatem, dolorem, iniquitatem, dedecus, bellum, inmoderationem, deformitatem, peruersitatem. principes enim tenebrarum et uixisse in sua natura dicunt et in suo regno saluos fuisse et meminisse et intellexisse. sic enim contionatum illi dicunt prineipem tenebrarum, ut neque ipse talia dicere neque ab emoria et intellectu potuisset: et habuisse temperiem animo et corpori suo congruam, et virtute potentiae regnasse, et copias elementorum suorum ac fecunditates habuisse, et sensisse se invicem ac sibi vicinum lumen, et oculos haburent; qui utique oculi sine aliquo lumine lumen videre non poterant, unde recte
Abbreviated transcription (Latin):
tem. et sicut dicit homo sapiens. ñ
tam̃ sicut deus de quo dcm̃a. soli sa¬
pienti d̾o. Sic dr̃ ignis et̾nus. ñ tam̃
sicut deus cuius soliꝰ ĩmortalitas ip̃a¬
÷ uera et̾nitas. Que cũ ita sint sedm̃
catholicam fidem et sanã doctuã. et
incelligentib ꝑspicuam u̾itatẽ. ne na¬
ture dĩ noc̾e̾ pocest quisqm̃ piã. nͨ na¬
tã d̾i noc̾e iuste cuiqmͣ. uł noc̾e im¬
pune pacitur quẽquͣ. qui .n. noc
ait apłs recipiet id qd̾ nocuit. et nõ
de ꝑsonarũ acceptio apud dm̃. Qd̃
manichei siuellent sine ꝑuicioso
studio defendñd: exrorũ ĩmi et cũ
d̾i timore cogitare. ñ scelestissime blaᷤ¬
phemarent. inducendo duas natas.
Unã bonã quam dicũt dm̃. alt̾am
malã qurã non fec̾it deus. ita errãteᷤᷤ
ita delirances. ĩmo u̾o ita insamien¬
tes. ut nõ uideant. et in eo qd̃ dicũt
nat᷑am sũim mali ponere se tanta
bona. Ubi ponũt nitam. potenciã.
salurẽ. memoriã. intlłcm. temꝑiẽ.

Expanded text:
homo sapiens non tamen sicut deus. de quo dictum est: soli sapienti deo: sic dicitur ignis aeternus non tamen sicut deus, cuius solius inmortalitas est uera aeternitas. Quae cum ita sint secundum catholicam fidem et sanam doctrinam et intellegentibus perspicuam ueritatem, nec naturae dei nocere potest quisquam nec natura dei nocere iniuste cuiquam uel nocere inpune patitur quemquam; qui enim nocet, ait apostolus, recipiet id, quod nocuit et non est personarum acceptio apud deum. Quod Manichaei si uellent sine pernicioso studio defendendi erroris sui et cum dei timore cogitare, non scelestissime blasphemarent inducendo duas naturas, unam bonam, quam dicunt deum, alteram malam, quam non fecerit deus, ita errantes, ita delirantes, immo uero ita insanientes, ut non uideant et in eo, quod dicunt naturam summi mali, ponere se tanta bona, ubi ponunt uitam, potentiam, salutem, memoriam, intellectum, temperiem,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ordinẽ ꝓpͥum ulłm erit malũ. Si
aut̃ huis bonũ qsq male uti uolu̾it.
nec sic uincit uoluncatem di. qui et¬
iam inuistos iuste ordinare nouit.
Ut si ip̃i ꝑ unqͥtatẽ uoluntatis suc
male usi fu̾int bonis illiꝰ. ille ꝑiusti¬
ciam p̾catis sue bene utatur maliᷤ
ip̃orũ. Recte ordinans in penis qͥ se
ꝑu̾se ordinau̾int in pcc̃is. nã nͨ ip̃e
ignis et̾nus qͥ eruciaturꝰ ÷ impios.
lippos cruciat mala natã. Etͥms aut̃
ignis ñ sicut deus et̾nus. ꝙ lic sine fi¬
ne sit. nõ÷ tam̃ sine initio. deus aũ÷
iam sine initio. dem̃ qͥa licet ꝓpetiiꝰ
pcc̃orũ suppliciis adhibeatur. muca¬
błis tam̃ natura. illa÷ aut̃ uera et̾ui¬
tas. q̃ u̾a ĩmortalitas. hoc illa sũma
ĩcõmutabilitas. quam solus d̾s ht̃.
qͥ mucari om̃ino nõ pͭ. Alind .n. nõ¬

Expanded text:
et ordinem proprium, nullum erit malum; si et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei. qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. Nam nec ipse ignis aeternus, qui cruciaturus est impios, lippos cruciat. mala natura est. Aeternus autem ignis non sicut deus aeternus, quod licet sine fine sit, non est tamen sine initio; deus autem etiam sine initio est. deinde quia licet perpetuus peccatorum suppliciis adhibeatur, mutabilis tamen natura est. illa est autem uera aeternitas, quae uera inmortalitas; hoc est illa summa incommutabilitas, quam solus deus habet, qui mutari omnino non potest. aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
c̾et. quid uit̾eẽt int̾ obeditacie bonũ
et in obedieucie malum. Nam qui ᷤ
ita decipiat ut dei craturam maxĩe
in ꝑadyso plantam uicupandam
putet. Qñqͥdem nec ip̃e spine ac tri¬
buli quos pcc̃ore in labore cont̾ea¬
do scd̾m dei indiciariam uoliraca¬
cẽ t̾ra repꝑit recte uicuꝑentur. hñt
enim ⁊ tales h̾be modum. et spẽm
et ordinẽ sim̃. que quisqͥs sobrie
considau̾it landanda reꝑiret. Sed
ei nature uta mala sũt quã pcc̃i
m̾ito sic coherceri oportebat. Ñ÷
fcr̃o ipm̃ malũ÷. ñ illa natura qua
male utit pͦcans. malũ ÷ .n. male uti
bono. Uñ apłs dãpnatos quosdam
diuino iudicio rep̃hũdit. qui colu¬
erunt et seruierunt creature pociꝰ
qmͣ creatori. seq .n. creatutam rep̃¬
hũdit. quod qui fec̾it creatori fac̃
iniutiam. s cos qui male usi sũt bo
meliore deserco. Proinde si custodi¬
ant om̃s nature modum et spẽm.

Expanded text:
ceret, quid interesset inter oboedientiae bonum ceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso plantatam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore conterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uituperentur r habent enim et tales herbae modum et speciem et ordinem suum, quae quisquis sobrie considerauerit, laudanda reperiet; sed ei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oportebat. non factum ipsum malum est, non illa natura. qua male utitur peccans. malum est enim male uti bono. unde apostolus damnatos quosdam diuino iudicio reprehendit, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. neque enim creaturam reprehendit — quod qui fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes naturae modum et speciem
Abbreviated transcription (Latin):
s desercio meliorum. Sic in scͥptis inne¬
nit. scͥptũ÷ om̃is creaeura dĩ bona ẽ.
ac ꝑ hoc et om̃e lignũ qd̾ in ꝑadyso
deus plantanit uriq bonũ÷. non gͥ
malã naturã homo appetiuit cum
arborem nentã tecigit. s id ꝙ meliꝰ
erat desereudo factũ malũ ip̃e cõmi¬
lic. Melior quippe cretor qm creacu
ra ulla qmͣ conõidit. Suiꝰ imꝑiũ nõ
erat dese̾ndũ ut cangłtur ꝓhibitum.
qmͣuis bonũ: quõ deserto meliore
bonũ creature appecebatur. ꝙ contͣ
creatoris unꝑtũ tangebatur. Qõ itaz
deus arborem malam in ꝑadyso
plantauerat. s ip̃e erat melior qͥ
eam tangi ꝓhibebat. ad hoc .ii. et
ꝓhibuerat ut ostende̾t anime rõ¬
nalis naturam. ñ in sua p̾tate. s
d̾o subdicam ẽẽ debere. et ordinem
sue salucis ꝑ obedienciam custodire.
ꝑ inobedienciã corruꝑe. hine et arbo¬
rem qmͣ cangi netuit sic applłauit.
dinoscecie bom et mali. quia cñ eã
contra uetitũ cetigiss exꝑiretur pe¬

Expanded text:
m, sic in scripturis inuenitur scriptum: omnis creatura dei bona est, ac per hoc et omne lignum, quod in paradiso deus plantauit, utique bonum est. non ergo malam naturam homo appetiuit, cum arborem uetitam tetigit, sed id, quod melius erat, deserendo factum malum ipse commisit. melior quippe crra, quam condidit: cuius imperium non erat deserendum, ut tangeretur prohibitum quamuis bonum, quoniam deserto meliore bonum creaturae appetebatur, quod contra creatoris imperium tangebatur. non itaque deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat melior, qui eam tangi prohibebat. Ad hoc enim et prohibuerat, ut ostenderet animae rationalis naturam non in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arborem, quam tangi uetuit, sic appellauit "dinoscentiae boni et mali," quia cum eam contra uetitum tetigisset, experiretur poe
Abbreviated transcription (Latin):
possit ẽẽ nͥ ab ip̃o surarao bono.
Omĩs gͦ sp̃c et iam mutabilis. et
om̃e copus a deo. et ħ õm̃ĩs est fcã
natura. Om̃is quippe natura aut
sp̃e aut corpus est. Sp̃e incõrauta¬
bilis est deus. Sp̃c mutabilis fcã
natura est. sed corꝑe melior. Corpus
aut̃ sp̃e non est. nisi conuentꝰ qui a
nobis inuisibilis est. et tam̃ ius eiꝰ
non ꝑna sencit. alio quodã mͦ sp̃c¬
gere non possunt omnẽ natutam
id omnem sp̃m et om̃e corpus
naturalit̾ bonum ẽe. mouent᷑ sp̃e
iquitate. et corporis mortalita¬
te. Et ob hoc aliam naturam ma¬
ligni sp̃e. et mortalis corporis qmͣ
deus non fec̾it conatur inducere.
Sic arbitramur ad eocũ intlłctũ
quod dicimꝰ posse ꝑduci. Facent᷑
eni om̃e bonũ ñ ẽẽ posse nͥ a sũ¬
mo et uero deo: Quod et uerum.
et ad eos corrigendos si uelint au̾¬
t̾e sufficit. Nos enim catholici
xp̃iani dm̃ colimus a quo omĩa
bona sunt seu magna seu ꝑua. a

Expanded text:
possunt esse nisi ab ipso summo bono. possunt esse nisi ab ipso summo bono. omnis ergo spiritus, etiam mutabilis, et omne corpus a deo: haec est omnis facta natura. omnis quippe natura aut spiritus aut corpus est. spiritus incommutabilis deus est, spiritus mutabilis facta natura est, sed corpore melior; corpus autem spiritus non est, nisi cum uentus, quia nobis inuisibilis est, et tamen uis eius non parua sentitur, alio quodam maturam. id est omnem spiritum et omne corpus naturaliter bonum esse, mouentur spiritus iniquitate et corporis mortalitate et ob hoc aliam naturam maligni spiritus et mortalis corporis, quam deus non fecerit, conantur inducere: sic arbitramur ad eorum intellectum, quod dicimus, posse perduci. fatentur enim omne bonum non esse posse nisi a summo et uero deo, quod et uerum est et ad eos corrigendos, si uelint aduertere, sufficit. Nos enim catholici christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna seu parua; a
Abbreviated transcription (Latin):
uminum bomuim quo
suꝑius non est. deus ẽ.
ac ꝑ hoc incõmutabile
bonum est. Ideo uere eternum. et ue¬
re immortale. Ceca omĩa bona nõ nͥ
ab illo sunt. s non de illo. De illo .ii.
quod est. hoc est qd̃ ip̃e est. Ab illo aũ
que fc̃a sunt. nõ sunt quod ip̃e. ac
ꝑ hoc si solus ip̃e incõmutabilis: om¬
na que fecit quia ex nichilo fecit.
rancabilia fecit sunt. Bam .n. omĩpe
est ut possit. et iam de nicħo .i. ex eo
quid om̃ino nõ est bona fac̾e̾ et mag¬
na et ꝑua. et celestia et t̾rena. et spi¬
calia et corꝑalia. Quia uero et iustꝰ
est. ei qd̃ de se genuit ea que de nichs
fecit non equauit. Quia gͦ bona om¬
nia siue magna siue ꝑua. ꝑ quoslib
rerum gradus nõ possunt ẽẽ rasi
a deo. Omĩs enimnatura in qñtum
natura est. bonum est. om̃is natura
non potest ẽẽ uisi a sũmo et uero d̾o.
Quia omia et eciam non sũma bo¬
na. s ꝓpinqua sũmo bono. Et rur¬
sus omma et iam nonissima bona
que longe sunt a sinimo bons ñ

Expanded text:
ummum bonum quo superius non est, Deus est: ac per hoc incommutabile bonum est; ideo vere aeternum, et vere immortale. Caetera omnia bona non nisi ab illo sunt, sed non de illo. De illo enim quod est, hoc quod ipse est: ab illo autem quae facta sunt, non sunt quod ipse. Ac per hoc si solus ipse incommutabilis, omnia quae fecit, quia ex nihilo fecit, mutabilia sunt. Tam enim omnipotens est, ut possit etiam de nihilo, id est, ex eo quod omnino non est, bona facna et parua, et caelestia et terrena, et spiritalia et corporalia. quia uero et iustus est, ei, quod de se genuit, ea, quae de nihilo fecit, non aequauit. quia ergo bona omnia, siue magna siue parua, per quoslibet rerum gradus non possunt esse nisi a deo; omnis autem natura, in quantum natura est, bonum est: omnis natura non potest esse nisi a summo et uero deo, quia omnia etiam non summa bona, sed propinqua summo bono et rursus omnia etiam nouissima bona, quae longe sunt a summo bono, non
Abbreviated transcription (Latin):
deberi. de qua dñs dicit. Ite in ignẽ
et̾nũ qui ꝑatus : diabols et angłis eiꝰ.¬
i Quãuis ĩam pe̾na huncinferũ. hoc ĩ
florem caliginosum aerem tanqmͣ car¬
om acceꝑint. Qui tñ qũo et celum
dicir. Non rꝰ̾ celũ in quo suc sydera. s
hoc int̾uis cuiꝰ caligine nuibila congło¬
bantur. et nͥ anes uolitant. nam et
cebã nubilũ dicit᷑. et uolatilia celi ap¬
peilant᷑. scd̾m hoc apostoł panlus eo ᷤᷤ¬
dẽ iniquos angłos contra quos nobis
inuidos pie uinendo pugnamꝰ. spiricta¬
ka neqͥcie in celestib nominant̃t  d̾
ne de illis suꝑiorib cebs intelligatur.
aꝑte alibi dicit. scd̾m pn̾cipem p̾ca¬
c̃ aeris huiꝰ. qui muic oꝑatur in fi

Expanded text:
deberi, de qua Dominus dicit: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Quamvis jam poenaliter hunc inferum, hoc est, inferiorem caliginosum aerem tanquam carcerem acceperint: qui tamen quoniam et coelum dicitur, non illud coelum in quo sunt sidera, sed hoc inferius, cuius caligine nubila conglobantur, et ubi aues uolitant — nam et caelum nubilum dicitur et uolatilia caeli appellantur — secundum hoc apostolus Paulus eosdem iniquos angelos, contra quos nobis inuidos pie uiuendo pugnamus, "spiritalia nequitiae in caelestibus" nominat. quod ne de illis superioribus caelis intellegatur, aperte alibi dicit: secundum principem potestatis aeris huius, qui nunc operatur
Abbreviated transcription (Latin):
tis ostendit. Qui ñ in sua patura qͣ
deus. s in nr̃a quã de feru̾a assũpsit
ꝓ nobis mortuus. Quã d̾i uonitatem
c̾ca nos et dilẽcnẽ. lic p̃dicat apłs. Cõ¬
m̃dat inquit suã caritatem deus ĩ no¬
bis. qm̃ cũ adhuc poc̃ores ẽc̃mus. xp̃c

Expanded text:
 in sua natura, qua deus est, sed in nostra, quam de femina adsumpsit. pro nobis mortuus est: quam dei bonitatem circa nos et dilectionem sic praedicat apostolus: commendat, inquit, suam caritatem deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, C
Abbreviated transcription (Latin):
reconsiliati sumꝰ do ꝑ mortem filii eiꝰ
młto mag̃ reconsiliati saui erimꝰ in
uita ip̃iꝰ. Quia u̾o et iam cum pcc̃oril
pena debica reddit. ñ inquitas apd
dm̃. sic dicit. Quid dicimꝰ. ũquid mi¬
quus d̾s qui infert iram. uno aut̃
loco et bonicatẽ es seu̾itaterem ab illõ
ẽẽ b̾uit̾ admcinit dicens. Uides gͦ bo¬
uitatem et senitatem. in ce aũ boni

Expanded text:
reconciliati sumus deo per mortem filii eius, multo magis reconciliati salui erimus in uita ipsius. quia uero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: quid dicemus? numquid iniquus deus, qui infert iram? uno autem loco et bonitatem et seueritatem ab illo esse breuiter admonuit dicens: uides ergo bonitatem et
Abbreviated transcription (Latin):
cħ inquinatũ in eũ incit. Oportet
enĩ ut siẽ dm̃ incorruptibilem et
incõmacabilem. ita conseqñt᷑ er¬
iam inqͥtate inqͥnabilẽ credamꝰ. Qa
uͦ et infima bona hoc est t̾rena acep
mortalia ip̃e fecit. illo apostoli lo¬
co sine dubitatione ialligitur. uͥ
loqñs de m̃bris carnis nr̃e. q si glo¬
rificat uũ m̃brũ congandẽt omĩa
m̃bra. et si pacitur uũ m̃brũ. cõ¬
patiut᷑ omĩa m̃bra. st iã hoc ibi ait
Deus posuit m̃bra singulura qd̾ q
eorũ in corꝑe ꝓut uoluit. et d̾s tẽ¬
ꝑauit corpus. ei cui peerat maiorẽ
honorẽ dans ut nõ eẽnt scisure in
corpore. sid em ipm̃ ut ꝓ innicem
solicisa sut m̃bra. hoc aut̃ qd̾ sic
inmodo et sp̃e et ordine nrororum
camis laulat apłs in om̃iũ animali¬
um carne nuenis. ⁊ maximorũ et mi¬
norum. cñ omĩs caro in bonis c̾renis
ac ꝑ hoc minimis depicet. Item quia
cuiq culpe qualis er quanta pena
debeatur dinini iudicii ẽ. ñ humani.

Expanded text:
hil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra; et si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra" etiam hoc ibi ait: deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit et: deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. hoc autem, quod sic in modo et specie et ordine membrorum carnis laudat apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et minimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani,
Abbreviated transcription (Latin):
est pͣ dici ex ip̃o ñ aut̾ om̃e qd̾ deẽ
ip̃o  tecte dicit de ip̃o. ex ip̃o .n. celũ
et cła. quia ip̃e fecit ea. Nõ aut̃ de
ip̃o filiꝰ. cx ip̃o domus. s filiꝰ de ip̃o.
domꝰ de t̾ra ⁊ de ligno. si hoc quia

Expanded text:
 dici ex ipso: non autem omne quod ex ipso est, recte dicitur de ipso. Ex ipso enim coelum et terra, quia ipse fecit ea; non autem deipso filius, ex ipso domus; sed filius de ipso, domus de terra et ligno; sed hoc quia
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e̾. gꝰ uit̾est aliqrad quia ip̃m ni¬
cħ ẽ aliquid. hii aut̃ qui saũ hñt
cerebrũ rem manifestissimã uident.
hoc id̾ intelligi cum dixi. nicħ int̾
qd̃ intellig̾e̾tur. si dic̾e̾m int̾est nicħ.
ac isti si auicui dicant quid fecisti: et
ille respondeat nicħ se fecisse. conse¬
quens : ut ei calũpinent᷑ dicentes.
Fecisti gͦ ad quia nich fecisti. ip̃m . n.¬
nicħ ad. Hũt aut̃ et ip̃m dñm in
fine suĩe pouencem hoe u̾bũ uͥ ait.
et in occulco locutus sũ nicħ. gͦ le¬
gãt et taceãt. Qͥa gͦ d̾s om̃ia que nõ
de se genuit. s ꝑ u̾bum suũ fecit. ñ
de hus rebz q̃ iam erant. s de hus
que om̃ino ñ erãt. hoc÷ de nicħo fe

Expanded text:
go interest aliquid, quia ipsum nihil aliquid est? Hi autem qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam vident, hoc idem intelligi, cum dixi, nihil interest, quod intelligeretur si dicerem, interest nihil. At isti, si alicui dicant, quid fecisti? et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei calumnientur, dicentes: Fecisti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enid est. Habent autem et ipsum Dominum in fine sententiae ponentem hoc verbum, ubi ait: Et in occulto locutus sum nihil. Ergo legant et taceant. Quia ergo Deus omnia quae non de se genuit, sed per Verbum suum fecit, non de his rebus quae jam erant, sed de his quae omnino non erant, hoc est de nihilo, f
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o aͥd. sleq .n. aud enda sũt delira¬
m̃ta hominũ qui ncħ hoc locs ali¬
quid intlłigendum putant. Et ad
huiꝰmõi uanicatẽ ꝓpt̾ea putãt cogi
posse aliquẽ q ip̃m nicħ in fini sen¬
tentie posicũ est. Ergo inquiunt. tm̃
sum .ii. ꝑdiderũt studio contradicen¬
di. nec intlłigũt nicħ int̾ẽe nttũ di¬
catur sũ illo fcm ÷ nicħ. an sine illo
nich ẽ fc̃m. Quia et si illo ordine di¬

Expanded text:
ipso aliquid. Neque enim audienda sunt deliramenta hominum qui nihil hoc loco aliquid intelligendum putant, et ad hujusmodi vanitatem propterea putant cogi posse aliquem, quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. Ergo, inquiunt, factum sum enim perdiderunt studio contradicendi nec intellegunt nihil interesse, utrum dicatur "sine illo factum est nihil," an sine illo nihil factum est," quia etsi illo ordine di
Abbreviated transcription (Latin):
in illis lib̾s ẽẽ nõ arbitrentur. Icaq
dm̃ ẽẽ incõmuicabilem. sic scͥptum in
psalmis. Mucabis ea et mutabunt᷑ cu
ant̃ id̾ ip̃e es. Et in libro sapiencie de
ip̃a iapĩa. In se ip̃a manens intonat
omĩa. Uñ et apłs panlus. Inuisibłi ĩ

Expanded text:
in illis libris esse non arbitrentur. itaque in illis libris esse non arbitrentur. itaque deum esse incommutabilem sic scriptum est in psalmis: mutabis ea. et mutabuntur; tu autem idem ipse es; et in libro sapientiae de ipsa sapientia: in se ipsa manens innouat omnia. unde et apostolus Paulus: inuisibili,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ ibi seruatꝰ modus. Icem spẽs ma¬
la uł in comꝑatione dicit᷑ formosioriᷤᷤ
atq pulcͥoris. ꝙ sta sit inor spẽs. il¬
la maior ñ mole s decore aut qd nõ
congruit huic rei cu adhibita ÷ ut a¬
liena et inconueniens uideat. Tãqm
si nudus hõ in foro de ambulet. qd̃
ñ offendit si in balneo uideatur. Siłr
et ordo tũc malus dicit᷑. cum minꝰ ip̃e
ordo suat. Uñ nõ ibi ordo s pocuis
ĩordinatõ malaz. cum aut̃ minꝰ mor¬
dinatũ: qmͣ debuit. aut ñ sicut de¬
buit. tam̃ uͥ aliqͥs modus. aliqua sp̃eᷤ
sp̃es. ulłs ordo. nullũ bonũ ulła na¬
cura est. Hec que nr̃a fides ht̃. st us¬
cũq ratio uestigauit diuinarũ scͥpt᷑aꝵ.
cestimoniis muuenda ut qui ea mino¬
re inellcũ assequi non possunt dimi¬
ne auctoritati credant. Et ob hoc intł¬
ug̾e̾ merẽant᷑. Qui aut̃ incesligunt s
eccłiasticis liu̾s uimus insructi sũt.
Magis ea nos ex nr̃o iutllcũ ꝓferre ꝙͣ

Expanded text:
ruatus modus. item species mala uel in comparatione dicitur formosioris atque pulchrioris, quod ista sit minor species, illa maior, non mole, sed decore, aut quia non congruit huic rei, cui adhibita est, ut aliena et inconueniens uideatur: tamquam si nudus homo in foro deambulet, quod non offendit, si in balneo uideatur. similiter et ordo tunc malus dicitur, cum minus ipse ordo seruatur: unde non ibi ordo, sed potius inordinatio mala est, cum aut minus ordinatum est quam debuit, aut non sicut debuit. tamen ubi aliquis modus, aliqua speciespecies, nullus ordo est, nullum bonum, nulla natura est. Haec, quae nostra fides habet et utcumque ratio uestigauit, diuinarum scripturarum testimoniis munienda sunt, ut qui ea minore intellectu adsequi non possunt, diuinae auctoritati credant et ob hoc intellegere mereantur ; qui autem intellegunt, sed ecclesiasticis litteris minus instructi sunt, magis ea nos ex nostro intellectu proferre quam
Abbreviated transcription (Latin):
dum et spc̃m et ordinem in quacũ¬
q extremitate. ad huc aliquod bo¬
mim ẽ. Que si omĩno decrahant᷑
et penitus consũmant. Id̾o nullũ
bonũ erit. quia ulła natura rema
nebit. Om̃s gͥ nature cormptibileꝰ.
uͨͤ om̃ino nature eeñt nͥ a d̾o eeñt.
cũq modo. quacũq sp̃e. quocũ
ordine sunt: quia deus a quo fr̃e

Expanded text:
dum et speciem et ordinem in quacumdum et speciem et ordinem in quacumque extremitate adhuc aliquod bonum est: quae si omnino detrahantur et penitus consumantur, ideo nullum bonum erit, quia nulla natura nebit. Omnes igitur naturae corruptibiles nec omnino naturae essent, nisi a deo essent, cumque modo, quacumque specie. quocumque ordine sunt. quia deus est, a quo factae
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ beata possũt ẽẽ n misera. s quia
ꝓ modo et sp̃esna. et iam ip̃a bo¬
na sũt ulc̃e qmui iniora et mi¬
nima bona nͥ asũmo bono d̾o pu¬
tuer̃t. sic ordinata sũt ut cedant
insirmiora firmiorib. et inualidi¬
ora fortiorib. et impotenciora po¬
tenciorib. atq ita celestib t̾rena
cõcordent. canqm p̃cellentib sub¬
dica. fit aũ decedñtib et succedñti¬
b reb. temporał quedam in suo
gn̾e pulcͥcudo. ut nͨ ip̃a que mori¬
untur. uł qd̾ erãt ẽẽ desimũt. tur¬
pent. ant turbent modũ. et spẽi
et ordinẽ unun̾se creature. Sicut
s̾mo bñ compõitꝰ utiq pulcer est.
quãnis in eo silłe acq om̃s soui tãꝙͣ
nascendo et moriendo tnͣscurrant.
Qͣlis aut et quanta pene cuiqmͣ
culpe debeatur dinimi iudicii est.
non humani. que utiq et conu̾siꝰ
remutit᷑ magna est bonitas apud
tura ut iuste doleat in supplicio. ꝙͣ
ut impune gaudeat in pcc̃o. Que
tamen et iam sic hñs ñ ulłm mo¬

Expanded text:
 beata possunt esse nec misera. sed quia pro modo et specie sua etiam ipsa bona sunt nec esse quamuis minora et minima bona nisi a summo bono deo potuerunt, sic ordinata sunt, ut cedant infirmiora firmioribus et inualidiora fortioribus et inpotentiora potentioribus, atque ita caelestibus terrena concordent tamquam praecellentibus subdita. fit autem decedentibus et succedentibus rebus temporalis quaedam in suo genere pulchritudo. ut nec ipsa, quae moriuntur uel quod erant esse desinunt, turpent ac turbent modum et speciem et ordinem uniuersae creaturae: sicut sermo bene compositus utique pulcher est, quamuis in eo syllabae atque omnes soni tamquam nascendo et moriendo transcurrant. Qualis autem et quanta poena cuique culpae debeatur, diuini iudicii est, non humani: quae utique et cum conuersis remittitur, magna est bonitas apud tura, ut iuste doleat in supplicio quam ut inpune gaudeat in peccato. quae tamen etiam sic habens nonnullum mo
Abbreviated transcription (Latin):
maguã. Omĩs salus et magaa et ꝑ¬
ua. Om̃is memoria et magna et ꝑua.
omĩs intllẽs et magnꝰ et ꝑuis. om̃is
tnͣqͥlitas et mag ia et ꝑua. om̃is u̾cuᷤ
et magna et ꝑua. om̃is copia et mag¬
na et ꝑtia. omĩs sensus et magnus
⁊ ꝑuuis. om̃e lum̃ et magnũ et ꝑuũ
om̃is suauitas et magna et ꝑna. oĩs
uãsura et magna et ꝑua. om̃us pulcͥtu¬
do et magna et ꝑua. om̃is pax et mag¬
na ⁊ ꝑua. et siqua equalia occnit̾e̾ po¬
tuerint. maxime qͥa illa q̃ ꝑ omĩa rep¬
ꝑiunt᷑. sũ spititalia sũ corꝑalia. om̃is

Expanded text:
parua, omnis salus et magna et pparua, omnis salus et magna et parua, omnis memoria et magna et parua, omnis intellectus et magnus et paruus, omnis tranquillitas et magna et parua, omnis uirtus et magna et parua, omnis copia et magna et parua, omnis sensus et magnus et paruus, omne lumen et magnum et paruum, omnis suauitas et magna et parua, omnis mensura et magna et parua, omnis pulchritudo . et magna et parua. omnis pax et magna et parua et si qua similia occurrere potuerint maximeque illa, quae per omnia reperiuntur, siue spiritalia siue corporalia, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
nature sub deo noc̾i ininste potest.
Quia et cũ p̾cando iniuste aliqui
nocent. uoluntas inuista eis im¬
putat᷑. Pocestas aut̃ qua nocere ꝑ¬
nutũt᷑. non est nͥ ad̾o. Qui et ip̃iᷤ
nescientib nouit quid illi pati de¬
beant. quib eos nocere ꝑmͣcit. Hec
omia tam ꝓspicua qm certa si uel¬
ient adu̾t̾e qui aliam natam indu¬
cunt quã ũ fecit deus. ñ tantis blas¬
phemiis implerent᷑ ut et in sũmo
malo tanta bona pon̾ent.⁊ ĩ d̾o tãca
mala. Sufficit .ni. ut supra dixi ad eoꝵ
correctionem siuelĩt accendẽre. ꝙ eo ᷤ
⁊ iã inuitos cogit u̾itas confic̾i. om¬
ma pesus bona ñ eẽ nͥ ad̾o. Non gͦ
ab alio st̃ magna bona. et ab alio ꝑ¬
ua bona. d ⁊ magna et ꝑua bona.
ñ nͥ a sũmo bono qd̾ deus. Cõme¬
moremꝰ ergo bona qnͣca potuerimꝰ.
que dignũ ut d̾s auctori tͥbuamꝰ
et hiis sublatis. indeamꝰ utrũ aliqua
natura remanebit. Om̃is iuta et mag¬
na et ꝑtia. Om̃is pocencia et ꝑua ⁊

Expanded text:
e sub Deo noceri injuste potest: quia et cum peccando injuste aliqui nocent, voluntas injusta eis imputatur; potestas autem qua nocere permittuntur, non est nisi a Deo, qui et ipsis nescientibus novit quid illi pati debeant, quibus eos nocere permittit. Comnia tam perspicua, tam certa si uelint aduertere, qui aliam naturam inducunt, quam non fecit deus, non tantis blasphemiis implerentur, ut et in summo malo tanta bona ponerent et in deo tanta mala. sufficit enim, ut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adtendere, quod eos etiam inuitos cogit ueritas confiteri omnia prorsus bona non esse nisi a deo. non ergo ab alio sunt magna bona et ab alio parua bona, sed et magna et parua bona nonnisi a summo bono, quod deus est. Commemoremus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori tribuamus. et his sublatis uideamus, utrum aliqua natura remanebit. omnis uita et magna et parua, omnis potentia et magna et
Abbreviated transcription (Latin):
irrõnalis incorruptus. et melior
est quilibet sp̃e et iam corruptꝰ
qmͣ corpus quodlibet incorrupt̃.
uita prebetur. Qnͣcum lib aut̃
melior illo ẽ qmͣuũ incortupto
corruptus. Corruptõ aut̃ si ocm
modum. oc̃m sp̃em. om̃em ordinẽ
reb corruptibilib anferat ulła
natura remanebit. Ac ꝑ hoc om̃iᷤᷤ
natura que corrũpi nõ p̾ summũ
bonum. sicut deus est. Omĩs añ
natã que corrũpi p̃ ⁊ iam ip̃a ali¬
quod bonũ÷. Nõ .n. posset eiuo¬
cere corrupcõ. nͥ adim̃do et in in¬
uendo quod bonũ:. Creatutis añ
p̃stantissimis hoc ⁊rõnabilibus spi¬
ritalib hoc p̃sticit deus. ut si no
sic incoruptibili pulc̾tadiui ei ad¬
hesent. Si añ obedienciam consna¬
re noluerĩt. qũo uolentes corrũpñ
ĩ pcc̃ĩs uolentes corrũpant̾ ĩ pemiᷤ
Tale quippe bonũ: deus. ut nemi¬
i eum deserenti bene sic. et inte¬
bus ad̾o fcĩs tam magnũ bonũ

Expanded text:
ionalis incorruptus; et melior est quilibet spiritus etiam corruptus quam corpus quodlibet incorruptum uita praebetur. quantumlibet autem melior illo est quamuis incorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natura, quae corrumpi non potest, summum bonum est, sicut deus est. omnis autem natura, quae corrumpi potest, etiam ipsa aliquod bonum est: non enim posset ei nocere corruptio nisi adimendo et minuendo quod bonum est. Creaturis autem praestantissimis, hoc est rationalibus spiritibus, hoc praestitit deus, ut si nolsic incorruptibili pulchritudini eius adhaeserint; si autem oboedientiam conseruare noluerint. quoniam uolentes corrumpuntur in peccatis, nolentes corrumpantur in poenis. tale quippe bonum est deus, ut nemini eum deserenti bene sit; et in rebus a deo factis tam magnum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
sic malum. pͥus querendum est ꝙ
sit malu: qd̾ nicħ aliud ẽ. qm
corruptio. uł modi. uł sp̃ei. uł ordi¬
nis naturalis. Mala itaq natura
dicit. q̃ corrupta est. Nam incorrup¬
ta utiq bona ẽ. S et iam corrupta.
in qnͣcũ natura÷. bona est. In qͣnt̃
corrupta. mala ẽ. Fieti aũ potest.
ut quedam natura que modo et
sp̃e naturali excellentins ordinaca
est. et iam corrupta melior sic ad¬
huc qmͣ est incorrupta alt̾a que
minore modo et sp̃e naturali infi¬
us ordinata est. Sicut in hominũ
estͥmatione scd̃m qualitatem que
asp̾tib adiacet: melius est utiq
et iam cormuptũ aptum. qmͣ incor¬
mptũ argencũ. Et melins ẽ et iã
corruptum agentum. quã plũ

Expanded text:
sit malum, prius quaerendum est, quid sit malum . quod nihil aliud est quam corruptio uel modi uel speciei uel ordinis naturalis. mala, itaque natura dicitur, quae corrupta est; nam incorrupta utique bona est. sed etiam ipsa corrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala est. Fieri autem potest, ut quaedam natura, quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera. quae minore modo et specie naturali inferius ordinata est . sicut in hominum aestimatione secundum qualitatem, quae aspectibus adiacet, melius est utique etiam corruptum aurum quam incorruptum argentum et melius est etiam corruptum argentum quam pl
Abbreviated transcription (Latin):
et iani nocentiũ potestas ñ ͦ nͥ a deo
sic scͥptũ÷ loqñte sapĩa. ꝑ me̾ rrges reg¬
uãt. et tyranni ꝑ me tẽnent t̾ram.
cit deus. Dedi eis regẽ in ira mea.
niatur. Qam ꝑ pͣcacem diaboli datã.
Et iob ꝓbatꝰ ut iustus appare̾t. et
ret. cũ gͦ ꝑ pocestatẽ qmͣ diab̾o dedic
oĩa iuste ip̃e deus fec̾it. slon tam̃ ꝑ hu̾
iuste frĩs s ꝓ iniqua nocendi uolim¬
cate q̃ ip̃iꝰ diaboli fuit ei reddetur ĩ
fine suppliciũ cũ dicet᷑ impus qui eiꝰ
nequicie consentire ꝑseu̾at̾int. Ite in
ignẽ et̾nũ quẽ ꝑ auit pat̾ mens diabo¬
io et angłis eins. Quia u̾o et ip̃i ma¬
li angłi ñ ads mali sũt condici. s p̾

Expanded text:
potestas non est nisi a deo, sic scriptum est loquente sapientia: per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. niatur. nam per potestatem diabolo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et ret. - cum ergo per potestatem, quam diabolo dedit, omnia iuste ipse deus fecerit, non tamen pro his iuste factis, sed pro iniqua nocendi uoluntate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in fine supplicium, cum dicetur impiis, qui eius nequitiae consentire perseuerauerint: ite in ignem aeternum, quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. Quia uero et ipsi mali angeli non a deo ma
Abbreviated transcription (Latin):
dificata dici sine laude nõ possũt. ꝙͣ¬
ꝙͣ sub alio incelleñ modũ ꝓtine pona¬
mꝰ. ⁊ ulłm modum dicamus uͥ nlłs ẽ
finis. qd̾ aliqñ cũ laude dicit᷑. sic̃ die¬
cum est. et regni eiꝰ ũ erit finis. Poss
enim dici. et iam ñ erit modus ut
modus ꝓ fine dictus intlłig̾et᷑. Nã qͥ
nlło modo reguat. ñ utiq regnat.
Malus gͦ modꝰ. uł mala sp̃es. uł ma¬
lus ordõ. ant id̾o dicunt quia mi¬
nora sunt qmͣ eẽ debuerũt. aut qͥa ñ
huis reb accõmodantur quib accõ¬
modanda sũt. Ut id̾o dicant᷑ mala ꝙ
sũt aliena et incongrua. tãqm si di¬
cat᷑ aliquis nõ bono modo egisse qͥa
minꝰ egit qmͣ debuit. aus qd̃ ita eg̾
sicus in re cali nõ debuit. uł ampliuᷤ
qmͣ oportebat uł non coruemient̾. uͭ¬

Expanded text:
dificata dici sine laude non possunt, qudificata dici sine laude non possunt, quamquam sub alio intellectu modum pro fine ponamus et nullum modum dicamus, ubi nullus est finis: quod aliquando cum laude dicitur, sicut dictum est: et regni eius non erit finis. posset enim dici etiam "non erit modus," ut modus pro fine dictus intellegeretur; nam qui nullo modo regnat, non utique regnat. Malus ergo modus uel mala species uel malus ordo aut ideo dicuntur, quia minora sunt quam esse debuerunt aut quia non his rebus accomodantur, quibus accommodanda sunt: ut ideo dicantur mala, quia sint aliena et incongrua, tamquam si dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit quam debuit, aut quod ita egit, sicut in re tali non debuit, uel amplius quam oportebat u
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a pucredo erit. q uͥ sit om̃ino nõ er̃
Id̾o quippe et ꝑna et exigna. iam com¬
mtui loquendi usu modica dicinit᷑.
quia modus in eis aliquis resfftit. sũ
quo iam nõ modica. s orãmo nulla sũt.
Illa ant̃ que ꝓpt̾ miniũ ꝓgressũ dicũt᷑
in modica ip̃a nimietat̾e culpant. S
cam̃ iam ip̃a sub d̾o qͥ omĩa in mensu¬
ra. et numero et pond̾e disposuit: ne¬
cesse tec modo aliquo cohibeant᷑. Deuᷤ
aut̃ nͨ modꝰ hr̃e dicendus ẽ ne finis eiꝰ
dici pucet᷑. nͨ id̾o tam̃ immod̾atus est.
a quo modus om̃is reb tͥbuit᷑ ut alqͦ
modo ẽẽ possint. nec rursũ mod̾atũ
oportec dici deum. tãqmͣ ab aliquo mo¬
dũ acceꝑit. Si autẽ dicamus eum sũmũ
modũ. forte aͥd dicimꝰ. Si cñ in eo qd̾
dicimꝰ sũmũ modũ. intlłigamus sũmũ
bonũ. om̃is .n. modus in qłͣt modus:
bonꝰ ẽ. uñ omia mod̾ata modesta mo¬

Expanded text:
ipsa putredo erit, quia ubi sit omnino non erit. ipsa putredo erit, quia ubi sit omnino non erit. Ideo quippe et parua atque exigua iam communi loquendi usu modica dicuntur, quia modus in eis aliquis restitit, sine quo iam non modica, sed omnino nulla sunt illa autem, quae propter nimium progressum dlpantur: sed tamen etiam ipsa sub deo, quia omnia in mensura et numero et pondere disposuit, necesse est. ut modo aliquo cohibeantur. Deus autem nec modum habere dicendus est, ne finis eius dici putetur. nec ideo tamen immoderatus est, a quo modus omnibus rebus tribuitur, ut aliquo modo esse possint. nec rursum moderatum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum acceperit. si autem dicamus eum summum modum, forte aliquid dicimus, si tamen in eo, quod dicimus summum modum, intellegamus summum bonum. omnis enim modus, in quantum modus est. bonus est: unde omnia moderata, modesta, mo
Abbreviated transcription (Latin):
dolor aut̃ ꝙ p̃cipue malum non tił¬
li arbitnͣtur siue in animo sit. siue
erat. q bonũ aliquod erat. Sed cũ
ad melius cogit̾. ucilis dolor est.
ẜͣum ad dec̾ius inicilis. In animo.
dolorem facit uoluncas resistens
p̃cati maiori. in corꝑe dolorem fa-¬
cit. sensus resictens corꝑi pocentõri.
Sicut aut̃ mnala sine dolore peiora. Pe¬
ius÷ .n. gand̾e de iniquitate. qmͣ dol̃e¬
re de correctõne. Uerũpcñ et iam ta¬
rum infiorũ. s miquitas÷ desertõ me¬
liorũ. Item in corꝑe meliꝰ  pulmus cũ
dolorẽ qmͣ pucredo sine dolore que
specialit̾ dorupt̃õ dicitur. quã nõ udͤ
id ñ passa ẽ mortua caro dñi. sicut in
corruptionẽ. sam ułneratam ẽẽ con¬
fixione elanorũ. et ꝑcussũ de lancea qͥs
negat: sed et iam ip̃a que ꝓpͥe ab hõib
corrupc̃o corꝑis dicitur .i. ip̃a putredo
tus absũpserit. sicut ulłm bonũ. ita
ulła natura remanebit. Quia iam cor¬
rupcio qd̾ corrũpat ñ erit. et id̾o nec

Expanded text:
Dolor autem, quod praecipue malum nonnulli arbitrantur, siue in animo sit siue ierat, quia bonum aliquod erat. sed cum ad melius cogitur, utilis dolor est, cum ad deterius, inutilis. in animo ergo dolorem facit uoluntas resistens potestati maiori; in corpore dolorem facit sensus resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere de corruptione . uerumtamen etiam tarum inferiorum; sed iniquitas est desertio meliorum. item in corpore melius est uulnus cum dolore quam putredo sine dolore, quae specialiter corruptio dicitur: quam non uidit, id est non passa est mortua caro domini, sicut incorruptionem. nam uulneratum esse confixione clauorum et percussum de lancea quis negat? sed etiam ipsa, quae proprie ab omnibus corruptio corporis dicitur, id est ipsa putredo.tus absumpserit, sicut nullum bonum, ita nulla natura remanebit, quia iam corruptio quod corrumpat non erit. et ideo nec
Abbreviated transcription (Latin):
desursũ descendñs a pr̃e luminũ apd̃
quẽ ñ ẽ cõmutatio. nͨ mouenti obum¬
bratõ. Itẽ qr id quẽ de se genuit hoc
qd̃ ip̃e. ita ab ip̃o filio breuit̾ dicit᷑.
Ego et pat̾ unũ sumꝰ. qͥd ñ ÷ aut̃ factuᷤᷤ

Expanded text:
st descendens a patre luminum, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. item quia id, quod de se genuit, hoc, quod ipse est, ita ab ipso filio breuiter dicitur: ego et pater unum sumus. quia non est autem factus
Abbreviated transcription (Latin):
nitus informera et sine qualitate
matiem. Uñ iste quas sencimꝰ qualita¬
ces formantur ut anciqui dixerũt.
hinc enĩ et silua grece hyle dicit᷑. qd̾
marũ. slam si caꝑe impositã ab artifi¬
ce formã ñ poss. nͨ mat̾ies utiq dic̾e̾t᷑
Porro si bonũ aliqd̃ forma. uñ qui
ea p̃ualẽt formosi applłant sicut ab
sp̃e speciosi. ꝓcaldubio bonũ ad est.
et iam capacitas forme. Sicut quia
bonũ sapĩa. nemo dubitat qd̃ boniũ
sit capacem ẽẽ sapiencie. et quia õe e
bona a dõ neminẽ oporcet dubitare.
⁊ iã istam si qua est mat̾iam non eĩ
nͥ a d̾o. Magnifice igicur et diuine
deus nr̃ famulo dixit suo. ego sũ qui
sñ. Et dices filiis isrł qui est misit
me aduos. uere .ii. ip̃ez quia incõ¬
mucabilis:. Omĩs .n. mutatõ facit
tͣrium nͥ quod non est: ac ꝑ hoc si¬
eut ab illo est om̃e quod bonums
sic ab illo est om̃e quod naturale:¬

Expanded text:
nitus informem et sine qualitate nitus informem et sine qualitate materiem, unde istae quas sentimus qualitates formantur, ut antiqui dixerunt. hinc enim et silua graece λη dicitur, quod marum; nam si capere impositam ab artifice formam non posset, nec materies utique diceretur. porro si bonum aliquod est forma, unde quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie speciosi, procul dubio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat, quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne bonum a deo, neminem oportet dubitare etiam istam, si qua est, materiem non esse nisi a deo. Magnifice igitur et diuine deus noster famulo suo dixit: ego sum qui sum et: dices filiis Israhel, qui est, misit me ad uos. uere enim ipse est, quia incommutabilis est; omnis enim mutatio facit trarium nisi quod non est; ac per hoc sicut ab illo est omne, quod bonum est, sic ab illo est omne, quod naturale
Abbreviated transcription (Latin):
facit. tam decent̾ tãꝙͣ deus. Si .n. noꝰ
cõtinendo uocem decent̾ int̾ponimꝰ
in loqũdo silenciũ. qnͣto magis ille
quarũdã rerum pͥuatõnes decent̾ fa¬
cit sic̃ rerũ om̃iũ ꝑfc̃s artifex. uñ ⁊
ymno tͥũ pũoꝵ. ⁊ iam lux et tenebᷤ
qd̃ si minuendo assim̾etur. sient
nlłm bonũ. ita nulla naͣ relinq̃re¬
tur. Non solũ qualẽ induẽt mani¬
chei. uͥ canta bona inu̾eiunt᷑. ut
nimia eorũ cecitas mira sit. s qua¬
lẽ p᷑ quilib induc̾s. Neq .ñ. uł il¬
la mat̾ies ꝙͣ hylenanet qui dix̾unt
malũ dicenda est. Non eam dico
qmͣ manicheꝰ hylenappellas dem̃¬
tissima uanitate. nescieus quia lo¬
qͣt᷑ formatͥoem corꝑm. Uñ recte illi
euim formare et creaie corꝑa nͥ deus
pͣ. Neq .n. creant᷑ uͥ cum eis modꝰ et
sp̃es et ordo stisistit. que bona ẽẽ nec
cesse posse nͥ a d̾o: puro q iã ⁊ iã ip̃i
conficentur. S hylen dico qnͣdam pe¬

Expanded text:
fecit tam decenter quam dies. Si enim nos fecit tam decenter quam dies. Si enim nos continendo vocem, decenter interponimus in loquendo silentium; quanto magis ille quarumdam rerum privationes decenter facit, sicut rerum omnium perfectus artifex? Unde et in hymno trium puerorum, etiam lux et tenebraabsumeretur, sicut nullum bonum, ita nulla natura relinqueretur, non solum qualem inducunt Manichaei, ubi tanta bona inueniuntur, ut nimia eorum caecitas mira sit, sed qualem potest quilibet inducere. Neque enim uel illa materies, quam hylen antiqui di- xerunt, malum dicenda est. non eam dico, quam Manichaeus hylen appellat dementissima uanitate nesciens, quid loquatur, formatricem corporum — unde recte illi o enim formare et creare corpora nisi deus potest: neque enim creantur, nisi cum eis modus et species et ordo subsistit, quae bona esse nec esse posse nisi a deo, puto quia iam etiam ipsi confitentur — sed hylen dico quandam pe