comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ omnimo disignoramus. quorum nec origines possumus nec subreptiones agnos
nitis mi tibi feci quomodo: go potest intelegi quod pec cans cogitur confiteut: sedsiadie¬
cerisom̃a tunchaee ques probatur exdusa ReAugustinus in questionibsus siodicic¬
exepeosuts s idit pequo modo quod est propeccato ita& id quodprodelictor⁊ quuta ertsicu
sis ergo pec catum est ꝑ p&ratiomali delictum aut de sertioboni ut quem admo dum
iolauaoabil untto aliud est declinare a malo aliud facerebonum: quodadmonemur dicet¬
seseriptatam de dinaa malo a facbonum: Itd indam nabili aliud st decdinare nbono dica
suod a imilbnat dediciim delictum hocpecatumsit  Nam &ipsums uoceicbulam sidisciot aliurt
quid adud sonat delietum nisi derelictum : & quid dereliqup̃ qtis selicq uo ctibulum si dis cutia tur¬
eitum. duo o mina usitata huic pesti inposuerunt :  Nam delictunsapud eos. Ao aiaptoma di
patus fuertt bomoln ali quo delicto : paraptomati ģrecus hab& quorum nominum sicrigo dis¬

Expanded text:
quae omnimodis ignoramus, quorum nec origines possumus nec subreptiones agnoscnitum tibi feci , quomodo non potest intelligi, quod peccans cogitur confiteri? Sed si adjeceris, omnia, tunc haec quaestio probatur exclusa. + Augustinus in Quaestionibus Leviticexposuisset, ait: Quomodo quod est pro peccato, ita et id quod pro delicto; lex una est eorum sis ergo peccatum est perpetratio mali, delictum autem desertio boni: ut, quemadmodum in laudabili vita aliud est declinare a malo, aliud facere bonum, quod admonemur dicente Scriptura: Declina a malo, et fac bonum ; ita in damnabili aliud sit declinare a bono, aliud facere malum; et illud delictum, hoc peccatum sit. Nam et ipsum vocabulum si discutiatur, quid aliud sonat delictum, nisi derelictum? et quid dereliquit qui deliquit al., qui delinquit quetiam duo nomina usitata huic pesti inposuerunt. nam delictum apud eos et zapdsxwjxa dipatus fuerit homo in aliquo delicto, KapazttifxaTt graecus habet. quorum nominum si origo dis
Abbreviated transcription (Latin):
bonum eẽtinec corrum per&ur : qm̃ nichiliẽ. aliud corruptio. quam boni extermi¬
ulla mali natura. Nam sieẽt in quantum natura eẽt ꝓfecto bona ẽet. & aut in cor¬
ruptibilis natura magnum essabonum. aut &iam natura corruptibilis. Null
modo eẽtnisi aliquod bonum: quod bonum corrumpendo poss& ei nocere corruptio

Expanded text:
bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni extermibonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni extermiulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
atiae menee de oreentir Nidelic & ꝓpter intentiõnẽ cordis quamaiora ucluerant patra rebonas i possent: Et aliimaiora uirtutui
tum donariis ab interno cordium scrutatore prefertur: ex abundantia enim corlisosloquituro humanum qui demiu dicuiiess
amonus te pidi ininora adño prenia sortiantur Deniq opus uiduae quaeduos nummos detulit adtemplum i
i quidẽ malus homo nisimalum bonum: tamen cum duo ista dis cernimus: inuenin¬
rus nec ideo malum quia homo est. nec ideo bonum quia iniquus.ẽ. Sed bonđ. quia homo.
ut sibonũ non eẽt. in quo eẽt prorsus nec malum eẽ potuisset: quia non modo ubi con¬
ister&. sed unde oriretur corruptio non haber& nisi eẽt qđ corrum per&ur qđ nisi

Expanded text:
atiae mercede operentur, videlicet, propter intentionem cordis qua majora voluerant patrare bona si possent, et alii majora virtutuatiae mercede operentur, videlicet, propter intentionem cordis qua majora voluerant patrare bona si possent, et alii majora virtututum donariis ab interno cordium scrutatore praefertur: Ex abundantia enim cordis os loquitur : humanum quidem judicium tum donariis ab interno cordium scrutatore praefertur: Ex abundantia enim cordis os loquitur : humanum quidem judicium ss tepidi minora a Domino praemia sortiantur. Denique opus viduae, quae duos nummos detulit ad templum, iiud est malus homo, nisi malum bonum? Tamen eum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum, quia homo est; nec ideo bonum, quia iniquus est; sed bonum quia homo, ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tollens ergo membraxp̃i faciam membra meretricis  absit : annescitis qm̃ qui ad her&
meretrici unum corpus efficitur : erunt enim inquit duo in carne una. Et dñs ꝑprophe¬
tam Anima quȩpeccauerit ipsa morietur hac ratione fyllogis mustuus. Non uerissi mũ
s est aut exdõ factum est. Omne qđ exdõ factum est nullum uitium boniefficit: omneigit᷑
bonum nullum uitium boni efficere potest & reflexim nullum uitium igit᷑ boni exbono ẽ¬
ubant  omne peccatum quiamalum est. uitium boniest: omne uitium boni
exbono non est ⁊ omne igitur peccatum quia malum est. exbono ẽe non potest : omniscre¬
atura rationis particeps magnum bonũ ẽ ex nullo bonomalõm ex nulla igaus erus¬
quib: tuus iste syllogismus menda cii doprehendtur dicents: AVE qui dest auit in alus
homo nis mala nacur. ẽ quia homo natura ẽ porro sihomo aliquid bonũ ẽ quia naꝗia ẽ

Expanded text:
cis? Absit. An nescitis quoniam qui adhaeret meretrici, unum corpus efficitur: Erunt enim, inquit, duo in carne una . Et Dominus per Prophetam: Anima quae peccaverit, ipsa morietur . Hac ratione syllogismus tuus non verissimus, Deus est, aut ex Deo factum est; omne quod ex Deo factum est, nullum vitium boni efficit: omne igitur bonum nullum vitium boni efficere potest. Et reflexim: Nullum vitium igitur boni ex bono est. Omne peccatum quia malum est, vitium boni est: omne vitium boni ex bono non est: omne igitur peccatum, quia malum est, ex bono esse non potest. Omnis creatura rationis particeps magnum bonum est: ex nullo bono malum: ex nulla igitur creni posuimus, quibus tuus iste syllogismus mendacii deprehenditur dicentis : Quid est autem malus homo nisi mala natura, quia homo natura e
Abbreviated transcription (Latin):
tam R Hinc ipsedñs loquitur ad mosen Quis fecit surdum & mutum. uidentem
eẽ sanitatem dolendo ieitur non ipsum dolorem sed ipsam sani tatem nouit quamp¬
fecto non noss& sideilla notionem quandam non haber&. recordatio qui ppe sanitat
insensibus reman& ip sauero in illa substantia quam ds̃creauit resid& : Nonemmcrea¬
tor punit quȩ fecit nec abeis naturalia munera tollit. Namsi inipsa natura dolentis
quod ammodo sanitas non e In ẽẽt eampenitus ignorar& neq ab eius occulta scientia
gfe getudes omnem iudiciorum dĩpotendam & ueritatem abrogare quib sepislime
pee eatores merito suȩ impi&atis donis dĩ priuantur. &iam ipsa sanitas corporis creber¬
tme ton folum. apec catoribus uerum &iam aiustis subtrahitur : causis nr̃am infiriit¬
tengiao rentibus dõ ueno indubitanter patentibus : & quotiesquis infirmatur uł quo cũq

Expanded text:
tam . + Hinc ipse Dominus loquitur ad Mosen: Quis fecit surdum, et mutum, videntem tam . + Hinc ipse Dominus loquitur ad Mosen: Quis fecit surdum, et mutum, videntem esse sanitatem? Dolendo igitur non ipsum dolorem, sed ipsam sanitatem novit, quam profecto non nosset, si de illa notionem quamdam non haberet. Recordatio quippe sanitatis in sensibus remanet, ipsa vero in illa substantia quam Deus creavit residet: non enim Creator punit quae fecit, nec ab eis naturalia munera tollit. Nam si in ipsa natura dolentis quodammodo sanitas non inesset, eam penitus ignoraret, neque ab ejus occulta scientia r. CORRECTIO. + Studes omnem judiciorum Deo potentiam et veritatem abrogare, quibus saepissime peccatores merito suae impietatis donis Dei privantur; etiam ipsa sanitas corporis creberrime non solum a peccatoribus, verum etiam a justis subtrahitur, causis nostram infirmitatem latentibus, Deo vero indubitanter patentibus. Et quoties quis infirmatur, vel quocunque
Abbreviated transcription (Latin):
quiin lit tera contin&ur De hocloco apłs paulus scribens ad corinthios. posuit testimo¬
niumPerdam sapientiam sapientium. & in tellectum prudentium reprobabo: Alin
uerbis eundem sensum edisserens. non qđ ds̃ sit in imicus sapientiȩ cuius pater est & per
quam omnis ẽ in hominibus sapientiam. sed cum additarmento posuit ut in ebraico est
sapientiam populi & prudentidm illius id est populi iudȩorum. Et reuera grande miracu¬
lum ds̃ fecit in populo post aduentum dnĩ saluatoris . ut uno atq: eodem tempore arder&
su pradictumest Eccedominator dñs sabaoth aufer& abieru salem &iuda ualidum &u
lidam omnem fortitudinempanis &omne robur aquȩ gigantem & homi nembellacoren
sermo contexuit. Post interfectionem quippe illius om̃s gratiȩ &donationes sublate
sunt iude is & scđm qđ in euangło scriptum est. lex & proph&ȩ usq ad iohannem baptis¬

Expanded text:
qui in littera continetur. De hoc loco apostolus Paulus scribens ad Corinthios posuit testimoqui in littera continetur. De hoc loco apostolus Paulus scribens ad Corinthios posuit testimonium: Perdam sapientiam sapientium et intellectum prudentium reprobabo ; aliis verbis eumdem sensum edisserens. Non quod Deus sit inimicus sapientiae, cujus pater est, et per quam omnis est in hominibus sapientia, sed cum additamento posuit, ut in Hebraico est: Sapientiam populi et prudentiam illius, id est populi Judaeorum. Et revera grande miraculum Deus fecit in populo post adventum Domini Salvatoris, ut uno atque eodem tempore arderet supra dictum est: Ecce dominator Dominus sabaoth auferet ab Jerusalem et a Juda validum et validam, omnem fortitudinem panis, et omne robur aquae; gigantem, et hominem bellatorem,sermo contexuit. + Post interfectionem quippe illius omnes gratiae et donationes sublatae sunt Judaeis, et secundum quod in Evangelio scriptum est: Lex et prophetae usque ad Joannem Baptis
Abbreviated transcription (Latin):
lentibus ignorariꝰ Sids̃ ab his q̃ fecit naturalia munera non tollit . quid est ut de cseris sileã
quod tothomi nes cecos surdos mutos debiles daudos. in fir mos. pigros hebetesqiaude ouasio
aued utmichil omni no sensus habere uidean tur quos uileo morio nes uocant : quid ẽ quadip
in euan gelio dicit ad uersus pecuniȩ suȩ repostorem. tollite ab eo innã & date illi quihabe
decero uenas : &ltem Omni enim habenti dabitur & habundabit ei auter qui no nba¬
ber oe quod habe iauferitur abeo : & pisaiam. Ideo ecceego addam ut ad mirationenfa¬
ampopulo huie mira culo grandi astupendo : peribit enim sapientia lsai pientibus fus
& ln cellec tus prudentium ilius abscond&ur quod sc̃siero nimusite exponit hastus
uinus. Vt perdat in qui ens eorum sapientiam qui non receperunt dĩuirtutem
dĩq sapientiam. & intellectum prudentium abs condat &cȩl& nescilic& eum reperian

Expanded text:
lentibus ignorari. Si Deus ab his quae fecit naturalia munera non tollit, quid est ut de caeteris sileam, lentibus ignorari. Si Deus ab his quae fecit naturalia munera non tollit, quid est ut de caeteris sileam, quod tot homines caecos, surdos, mutos, debiles, claudos, infirmos, pigros hebetesque videmus: adeo ut nihil omnino sensus habere videantur, quos vulgo moriones vocant? Quid est quod ipse in Evangelio dicit adversus pecuniae suae repostorem: Tollite ab ea mnam, et date illi qui habet decem mnas: omni enim habenti dabitur; et abundabit ei autem qui non habet, et quod habet auferetur ab eo . Et per Isaiam: Ideo ecce ego addam, ut admirationem faciam populo huic miraculo grandi et stupendo: peribit enim sapientia a sapientibus ejus, et intellectus prudentium illius abscondetur . Quod sanctus Hieronymus ita exponit : Ut perdat, inquiens, eorum sapientiam qui non receperunt Dei virtutem; Deique sapientiam et intellectum prudentium abscondat et celet, ne scilicet eum reperiant
Abbreviated transcription (Latin):
aincarceromittaris Amendi cotibi non exi es inde donec reddas nouissimum quadrantẽ
Sids nonpunit q̃ fecit quis iudi caturus ẽ uiuos & mor tuos : quis dictu rusẽ. Impuis. Ite ingnẽ
a&ernum qui para tusẽ diabolo & angelis eius : si in quam non punit qͥfecit. euius uox est interim¬
nantis: ignis succen sus est Infuro remeo & ardebit usq ad inferni nouissima: Deuoraibit q
terram cum germine suo & montium fundamenta combur&: & rursum Ego occidama
& ego uiuere ftctiam. ꝑcutiam & ego sanabo. & non est qui dema numea possit eruere dubeueo
adcelum manum meam & dicam uiuo ego in adernum Siacuero ut fulgur gladium meũ
& ar npuerit iudicium manus mea : Reddam ultionem hostibus meis . & his quio derunt me
riribuam In ebri abo sagittas meas sanguine & gladius m̃s deuo rabit carnes. Decraoren
occisorum & decaptiui tate nudati in imicorum capitis Etalia multa quȩ nequeunt nisia no¬

Expanded text:
exies inde donec reddas novissimum quadrantem . Si Deus non punit quae fecit, quis judicaturus est vivos et mortuos? quis dicturus est impiis: Ite in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis ejus? Si, inquam, non punit quae fecit, cujus vox est interminantis? Ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima, devorabitque terram cum germine sugo sanabo, et non est qui de manu mea possit eruere. Levabo ad coelum manum meam. et dicam: Vivo ego in aeternum. Si acuero ut fulgur gladium meum, et arripuerit judicium manus mea: Reddam ultionem hostibus meis: et his qui oderunt me, retribuam: Inebriabo sagittas meas sanguine, et glaoccisorum et de captivitate nudati inimicorum capitis . Et alia multa, quae nequeunt nisi a no
Abbreviated transcription (Latin):
ta imonitionẽq dñi qđ facis faccitius &egres sum illius celebratũ quis quis ad uer¬
uobis patroni interra. unus est enim pat uester qui in calis est: Acsisa pienio inte
napiemtes donũ intellegidia concessum uid&ur dum a poscolis dicitur uobisdatũe¬
docuerreris apo sceum :i Idcirco abre inter positum uid&ur. quia mist eriumiteni
dicu ceteris apostõlis predicas se teste cuangelioreperitur. Nũquamiatiq pterdi curegni
plane qre dendus estelnis eiquantum presentidis pensationi com pe tiatame uilsquaquam
quera donorum suortim enunera in tellegentiam secretorũ earixs tuuis is gende hat int̃
cen ss lero sicuin onei frieto super bonos e malos & pluit super iustos & iniustos qua¬
pon tisicuna a presidis dedictum utait euangelista penitontadcribi nalibus qiuit¬

Expanded text:
mptam, monitionemque Domini, quod facis, fac citius , et egressum illius celebratum, quisquis advermptam, monitionemque Domini, quod facis, fac citius , et egressum illius celebratum, quisquis advervobis patrem in terra, unus est enim Pater vester, qui in coelis est ; ac si sapienti inter sapientes donum intelligentiae concessum videtur, dum apostolis dicitur: Vobis datuORRECTIO. + Idcirco ab re interpositum videtur, quia mysterium regni Dei cum caeteris apostolis praedicasse teste Evangelio reperitur. Nunquam utique praedicaret, plane credendus est Dominus ei, quantum praesenti dispensationi competens praevidebat, inter caetera donorum suorum munera intelligentiam secretorum coelestium denegasse, qui solem suum oriri facit super bonos et malos; et pluit super justos et injustos ; quapontificum, vel praesidis addictum, ut ait evangelista: Poenitent
Abbreviated transcription (Latin):
plocuum nausi toritte rescis sa noscantur. Visenim sicut & in superioribus uomituũ
tuorum nausi e fastidiosius ingerens intimasti. a contrario intellegi quota escũquc
drdicitur prȩ scisse peccatta uł corum pre dertinasie supplocirat. idd est nesettes cuquar¬
piedestinas se omnino contra omniũ catholicorũ sensum uł certtomniũ hominaopi¬
mionem inquib nullũ auctorẽ inuenire poteris cuiuste sequacẽ ualeas ad pbare: Nul¬
lus normie istolo quendi generedĩ prescientiam & prȩdestinationẽ accipiendã us piam
nd notauit. Mullus stientiam & dis positionem eius a peccatis & eorũ poenis ullatenusae¬
ficgauit Dequibiã loqui supersederem nisi com primende gratidiactantate neat¬
fing rati fulsitas inuenir & & nonhaber& uerias qđ res pondere : Ideo que qđ in ttue
diiue dilectionis inter ueros prȩ destinatoselectosami cos abusiue collectus audierat
hunc dii sermonem post buccellam proditori por roctim abẽoq in pudentis sime su¬

Expanded text:
 auctoritate rescisa noscuntur. Vis enim, sicut et in superioribus vomituum tuorum nauseis fastidiosius ingerens intimasti, a contrario intelligi quotiescunque Deus dicitur praescisse peccata, vel eorum praedestinasse suppliciaium catholicorum sensum, vel certe omnium hominum opinionem, in quibus nullum auctorem invenire poteris, cujus te sequacem valeas approbare. Nullus quippe isto loquendi genere praescientiam, et praedestinationem accipiendam uspiam annotavit. Nullus scientiam et dispositionem ejus a peccatis et eorum poenis ullatenus denegavit. De quibus jam loqui supersederem, nisi comprimendae gratia tuae jaingeret falsitas inveniret, et non haberet veritas quod responderet. Ideoque quod inter tuae divinae dilectionis inter veros praedestinatos, electos, amicos, abusive collectus audierat:hunc Domini sermonem post buccellam proditori porrectam, ab eoque impudentissime su
Abbreviated transcription (Latin):
outut eon em lnuno homine quod dixit apłs experimur quia non prinu
qđ spiristle ẽ . se quodaniale postea spiritado unde unus quis qi om iexadar¬
nais prouassne enoritur prmno sit necessee gaanus quus atrar¬
do Aiclmnuer sqe orere pum ano cum pminip duȩcee perunt mascen¬
cruesi sursum: Nam quantum ad ipsum attin& ex eadem mas saortus quȩ
tũdinab ceonbtocadam nata Sed ta menfigulus ds̃ hanc enim simili¬
tudinem non in pudenter sed prudenter intro ducit apł ex eadem ma¬
sa fecit aliud uas in honorem. aliud in contumeb am prius auama
tum est uas in contumeliam postea uero alterum in honorem qui a & inipso
uno sicutiam dixi homine prius est reprobum unde neces se est incipia¬
mus &ubi non est neces se ut rema neamus. posterius uero probum quo pro¬
ficientes ueni amus & quo peruenien tes mane amus  Eddem inlibro

Expanded text:
ut enim in uno homine, quod dixit Apostolus, experimur quia non primum quod spirituale est, sed quod animale, postea spirituale : unde unusquisque, quoniam ex damnata propagine exoritur, primo sit necesse est ex Ada in uniuerso genere humano, cum primum duae istae coeperunt nascencinis sursum. Nam quantum ad ipsum adtinet, ex eadem massa oritur, quae originaliter est tota damnata; sed tamquam figulus Deus hanc enim similitudinem non inpudenter, sed prudenter introducit apostolus ex eadem massa fecit aliud uas in honorem, aliud in contumeliam. Prius autem factum est uas in contumeliam, post uero alterum in honorem, quia et in ipso uno, sicut iam dixi, homine prius est reprobum, unde necesse est incipiamus et ubi non est necesse ut remaneamus, posterius uero probum, quo proficientes ueniamus et quo peruenie
Abbreviated transcription (Latin):
dictumẽ semel locutus est intellegitur immobiliter hoc est inconenin¬
tabili ters est locutus: si cut nouit in commutabiliter om̃a q̃ futurasinti
anue ip sanfacturus est  Haclteq: ratione possemus a fando fatum appel¬
lare nisi hoc nomeniam in alia resoler& intellegi quocorda homiinumi
nolu mus inclinari ÷ Non est consequens ut sidõ certus e omnium ordo causa¬
rum. id eo nichilsit in nr̃e uoluntatis arbitrio et ipsȩ quippe nr̃e uolun¬
qrbes iquiorasrenumtcausas p̃sciuit. profecto in eis causis &iam nr̃ as uolun¬
tuius ienon aree nacepouit  quas nr̃orum operum causas ee psciulito lnia
suillud quo diciet cicero concedit nichil sierisi causa efficiens non pcedatꝰ

Expanded text:
dictum est: Semel locutus est, intellegitur \'inmobiliter\', hoc est incommudictum est: Semel locutus est, intellegitur \'inmobiliter\', hoc est incommutabiliter, \'est locutus, sicut nouit incommutabiliter omnia quae futura sunt et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen iam in alia re soleret intellegi, quo corda hominum nolumus inclinari. Non est autem consequens, ut, si Deo certus est omnium ordo causarum, ideo nihil sit in nostrae uoluntatis arbitrio. Et ipsae quippe nostrae uolunque ita, qui omnes rerum causas praesciuit, profecto in eis causis etiam nostras uoluntates ignorare non potuit, quas nostrorum operum causas esse praesciuit. Nam et illud, quod idem Cicero concedit, nihil fieri si causa efficiens non praecedat,
Abbreviated transcription (Latin):
nisipcedentib: & efficientib: causis ⁊Sirerumordo p̃scientido certus
non est monom̃a sicueniunt : ut eauentura p̃sciuit  Porrosinon
oma sicueni unt ut ab illo uentara p̃scitta sunt Non est in quit indõ prȩsci¬
entea ominium futuro rum Nos aduersus istos sacrilegos ausus atq impi¬
os  & dm̃ dicimusoma scire ante quam fiant ir &uolun tate nos facert
quic quidia nobis non nisi uolentib: fiem sentimus & nouimus:  Om̃a uero
falto fieri nonidicius immo nulla fieri fato dicimus qm̃ fati nomenubi
sol& alo quentib: poni. Idẽ. in constitutione siderum quaquisq conceptus auit
natus est : qm̃ resipsa in anuter asseritur nichil ualere monstra mus
de dipeiuocabiuo nau seupm ubi uoluntas dĩ plurimum potest : neq nega mus
ne q fati uocabulo nuncupa musisi forte ut fatum Ptendo ddc tino sn neu¬
lega muss idi est : aio quendo Nonenim abnueropos famdo dictum intel

Expanded text:
nisi praecedentibus et efficientibus causis; si rerum ordo praescienti Deo certus nisi praecedentibus et efficientibus causis; si rerum ordo praescienti Deo certus non est, non omnia sic ueniunt, ut ea uentura praesciuit; porro si non omnia sic ueniunt, ut ab illo uentura praescita sunt, non est, inquit, in Deo praescientia omnium futurorum. Nos aduersus istos sacrilegos ausus adque inpios et Deum dicimus omnia scire antequam fiant. et uoluntate nos facere, quidquid a nobis non nisi uolentibus fieri sentimus et nouimus. Omnia uero fieri fato non dicimus, immo nulla fieri fato dicimus; qsolet a loquentibus poni, id est in constitutione siderum qua quisque conceptus aut natus est, quoniam res ipsa inaniter asseritur, nihil valere monstramus. Ordinem autem causarum, ubi voluntas Dei plurimum potest, neque negamus, neque fati vocabulo nuncupamus. Nisi forte ut fatum a fando dictum intelligamus, id est, a loquendo: non enim abnuere possumus esse scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
aut eẽ p̃scientiam futurorum qm̃ utrumq arbi tratur eẽ non posse sed si alte¬
rum confirmabitur. alterum tolli  Si elegerimus p̃scientiam futurorũ
magnus & doctus & uitȩ humanȩ plurimum ac peritissime consulens. ex his
duobus eligit liberum uolnta tis arbitrium Quod ut confirmar&ur ne¬
gauit p̃scientiam fu turorum atq: ittidum uult facere liberos. fecit sacri¬
legos Religiosus aut̃ animus utrumq: eligit. utrumq confit&ur. & fide
oĩ &atis utrumq: confirmat Quo modo inquit: nam si est p̃scientia fu¬
tu rorum. sequen turilla oma quȩ conexa sunt. doneo eoper ueniatur.
ut nichilsit in nr̃a uoluntate Porrosi est aliquid in nr̃a uoluntate eisde
recursis gradib: eo ꝑuenitur ut non sit p̃scientia futurorum: Nam per
unt non est omniumcertus ordo causarum : Si certus causarumordo
nosuost inec rerum certus est ordo p̃scienti dõ quȩ fieri non possum

Expanded text:
aut esse praescientiam futurorum, quoniam utrumque arbitratur esse non posse, sed si alteaut esse praescientiam futurorum, quoniam utrumque arbitratur esse non posse, sed si alterum confirmabitur, alterum tolli; si elegerimus praescientiam futurorum, magnus et doctus et uitae humanae plurimum ac peritissime consulens, ex his duobus elegit liberum uoluntatis arbitrium; quod ut COD firmaretur, negauit praescientiam futurorum adque ita, dum uult facere liberos, fecit sacrilegos. Religiosus autem animus utrumque eligit, utrumque confitetur et fide pietatis utrumque confirmat. Quo modo? inquit; nam si est praescientia futurorum, sequentur illa omnia, quae conexa sunt, donec eo perueniatur, ut nihil sit in nostra uoluntate. Porro si est aliquid in nostra uoluntate, eisdem recursis gradibus eo peruenitur, ut non sit praescientia futurorum. Nam per unt, non est omnium certus ordo causarum; si certus ordo causarum non est, nec rerum certus est ordo praescienti Deo, quae fieri non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc ordine uenient. certus ẽ ordo rerum p̃scientidõ & si certus ẽ ordo rerũ
certus ẽ or do causarum : Nonenim fieri ali quid potest quod non aliqua efsi¬
fiens caus a p̃cesserit : si aut̃ certus ẽ. ordo causarum quo fit omne qđ sit fato in¬
quit fiunt om̃a quȩ fiunt. quodsilta .ẽ nichil est in nr̃a potesta te nullumq
est arbi trium uoluntatis quod siconcedimus inquit . om̃is huma nauita subuer¬
titur. frus traloges dantur frustra obiurgationes laudes uituperationes exhor¬
tationes adhibentur : Ne q: ulla iustitia bonis p̃mia & malis supplicia consti¬
tutasunt huec ergo ne conse quantur indigna & absurda & ꝑniciosa rebus
humanis non uult eẽ p̃sci entia mfuturo rum At q in has angusti as coartat
animum religiosum ut unum eligat eduobus. Aut eẽ aliquidin nr̃a uoluntate

Expanded text:
si hoc ordine uenient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et si certus est ordo rerum, si hoc ordine uenient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et si certus est ordo rerum, certus est ordo causarum; non enim fieri aliquid potest, quod non aliqua efficiens causa praecesserit; si autem certus est ordo causarum, quo fit omne quod fit, fato, inquit, fiunt omnia quae fiunt. Quod si ita est, nihil est in nostra potestate nullumque est arbitrium uoluntatis; quod si concedimus, inquit, omnis humana uita subuertitur, frustra leges dantur, frustra obiurgationes laudes, uituperationes exhortationes adhibentur, neque ulla iustitia bonis praemia et. malis supplicia constituta sunt. Haec ergo ne consequantur indigna et absurda et perniciosa rebus humanis, non uult esse praescientiam futurorum; adque in has angustias coartat animum religiosum, ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra uoluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
tissime oppugnat prȩscientiam futurorum Hoc aũt̃ totum facere uid&lur
ne fatum eẽ consentiat. &perdat liberam uolun tatem Putat enim con¬
cessa scienti a futurorum ltee consequens fatum ut negari omnino non pos¬
sit Sed quo quo modo so habeanttor tuo sissimȩ concertationes & disputationes
ꝓhilo sophorum nos ut confitemur summum & uerum dm̃. Ita uoluntatem
sum mamt potes tatem acp̃scientiam eius confice mur nectime musnoida
niiis uoluntate fafiamus quoduoluntate facimus quia id nos facturos ille p̃sciute
cuius pscuentia falli non potest Quod cicero timuit ut oppuenar& p̃scientia mc
&stoici ut non om̃a nec essi tate fieri dicerent quam quam om̃a fato sieri conten¬
derent. Quid ẽ ergo qđ cicerotimuit in p̃scientia futurorum ut eamlabe¬
factare disputatione detes tabili niter&ur : Vi delic& quia si p̃scita sunt &

Expanded text:
tissime oppugnat praescientiam futurorum. Hoc autem totum facere videtur, tissime oppugnat praescientiam futurorum. Hoc autem totum facere videtur, ne fatum esse consentiat, et perdat liberam voluntatem, putat enim, concessa scientia futurorum, ita esse consequens fatum, ut negari omnino non possit. Sed quoquomodo se habeant tortuosissimae concertationes et disputationeshilosophorum, nos ut confitemur summum et verum Deum, ita voluntatem summamque potestatem ac praescientiam ejus confitemur. Nec timemus ne ideo non voluntate faciamus, quod voluntate facimus, quia id nos facturos ille praescivit, cujus praescientia falli non potest. Quod Cicero timuit, ut oppugnaret praescientiam; et Stoici, ut non omnia necessitate fieri dicerent, quamvis omnia fato fieri contenderent. 2. Quid est ergo quod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefactare disputatione detestabili niteretur? Videlicet quia si praescita sun
Abbreviated transcription (Latin):
ueumentationibus &opponendo sibi quȩ damoracula quȩ facile possunt re¬
felli que tamen nec ipsa conuincit In his autem mathe maticorum coniec¬
turis re futandis eius regnat oratio: qui auere tales sunt. ut se ipsȩ destru¬
ant & refillant Multo sunt autem tolera biliores. qui uł sidere a fata
constituunt. quam iste qui tollit p̃scientiam futuro rum : nam & confite ri
eẽ dm̃ & negare p̃scium futurorum . a pertissima insania est. Quod & ipse cũ
uider& &iam illud temptauit adserere quod scriptum est Dixit insi¬
piens incor desuo non est ds̃ sed non ex sua ꝑsona Vidit enim quam ess& in¬
uidiosum & moles tum ideoq: cottam fecit disputantem dehacre aduer¬
sus stoicos in libris dedeorum natura. & pro lucilo balbo cuistoicorum partes
defenden das dedit. maluit ferre sententiam quam pro cotta qui nullam
diuinã naturam eẽ contendit In libris uerode deuinatione. ex ipso aper¬

Expanded text:
argumentationibus et obponendo sibi quaedam oracula, quae facile possunt reargumentationibus et obponendo sibi quaedam oracula, quae facile possunt refelli; quae tamen nec ipsa conuincit. In his autem mathematicorum coniecturis refutandis eius regnat oratio, quia uere tales sunt, ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores, qui uel siderea fata constituunt, quam iste qui tollit praescientiam futurorum. Nam et confiteri esse Deum et negare praescium futurorum apertivideret, etiam illud tentavit asserere quod scriptum est: Dixit insipiens in corde suo non est Deus . Sed non ex sua persona: Vidit enim quam esset invidiosum et molestum. Ideoque Cottam fecit disputantem de hac re adversus Stoicos, in libris De deorum natura, et pro Lucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendendas dedit, maluit ferre sententiam, quam pro Cotta, qui nullam divinam naturam esse contendit. In libris vero De Divinatione, ex se ipso aper
Abbreviated transcription (Latin):
tunc .ẽ uere liberum cumuitiis peccatisq: non seruit. taledatum adõ quod
a mis sum prouitio nisi a quo daripotuit. reddi non potest Vn deueritas dicit
Siuos filius liberauerit. tunc uere liberieritis: Id ipsum est aũt ac sidicer&
Si uos filius saluos fecerit. tunc uere saluieritis Inde quippe liberator unde
saluator  Sed quia cum cicerone asto icis dĩ p̃scientiam conaris euertere
auid÷ quid de eo uł contra eum aduersus mathe maticos a gentem. sc̃s augusti
Hos inquiens cicero itare darguere nititur . ut non ex isti m& aliquid se ad
uer sus eos ualere nisi auferat diuinationem : quam sic conatur auferre
conteedaet suuentiam futurorum eãq omnib: uiribus nullam eẽ omnino
contendat ul inbo mine uł indõ nullamq rerum p̃dictionem : Ita & dĩp̃sci¬
ertimere gato nalom nem profetiam iuce clariorem conatur euertere uanis

Expanded text:
tunc est uere liberum, cum uitiis peccatisque non seruit. Tale datum est a Deo; quod tunc est uere liberum, cum uitiis peccatisque non seruit. Tale datum est a Deo; quod amissum proprio uitio, nisi a quo dari potuit, reddi non potest. Unde Veritas dicit: Si uos Filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. Id ipsum est autem, ac si diceret: Si uos Filius saluos fecerit, tunc uere salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluaudi quid de eo vel contra eum adversus mathematicos agentem sanctus AugustiHos, inquienuersus eos ualere, nisi auferat diuinationem. Quam sic conatur auferre, ut neget esse scientiam futurorum, eamque omnibus uiribus nullam esse omnino contendat, uel in homine uel in deo, nullamque rerum praedictionem. Ita et Dei praescientiam negat et omnem prophetiam luce clariorem conatur euertere uanis
Abbreviated transcription (Latin):
auit exnichilo non quam genuit creator desem &ipso sicut genuit uerbum per
quod facta sunt om̃a : qui a &side terre puluere ds̃ finxit hominem eadem ter¬
ra hominisq: terrena mate ries omnino denichilo ẽ : animamq: denichilo fac¬
tam de dit corpori cum factus ẽ homo usq: adeo aut̃ mala uincuntur abonis
ut quam uis sinantur eẽ. adde mons trandum quam possit & ipsis bene uti iusti¬
tia pro uidentissimacreatoris. bona tamen sine malis ẽẽ possunt. sicut dsip u
rus & summus Sicut om̃is super istum caligino sum aerem caelestis in uisibilis
uisibilisq: creatur&. Mala uero si ne bonis eẽ non possunt. qm̃naturȩ in qui¬
bus sune. in quantum naturȩ sunt. utiq: bonȩ sunt detrahitur porro malũ
non aliqua natura quȩ ac cesserat. uł ulla eius parte sublata: sed eaquȩ uitia¬
ta acde prauata fuerat . sanata atq: correcta. Arbi triumlȩitur uoluntatis

Expanded text:
auit ex nihilo, non quam genuit Creator de semet ipso, sicut genuit Verbum, per auit ex nihilo, non quam genuit Creator de semet ipso, sicut genuit Verbum, per quod facta sunt omnia; quia, etsi de terrae puluere Deus finxit hominem, eadem terra omnisque terrena materies omnino de nihilo est, animamque de nihilo factam dedit corpori, cum factus est homo. Usque adeo autem mala uincuntur a bonis, ut, quamuis sinantur esse ad demonstrandum quam possit et ipsis bene uti iustitia prouidentissima Creatoris, bona tamen sine malis esse possint, sicut Deus ipse uerus et summus, sicut omnis super istum caliginosum aerem caelestis inuisibilis uisibilisque creatura; mala uero sine bonis esse non possint, quoniam naturae, in quibus sunt, in quantum naturae sunt, utique bonae sunt. Detrahitur porro malum non aliqua natura, quae accesserat, uel ulla eius parte sublata, sed eata ac deprauata fuerat, sanata adque correcta. Arbitrium igitur uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
cituis staguta mutare unde tropicalo cutione inscripturis &iam peni¬
tuis sse degntur dñ Iuxta id dicitur qđ homo sperauerat uł natur alium
causarum oridoges tabat non iuxta id quod se omnipotens facturum eẽ
pues ouerat ⁊ fecit itaq đs sicut scrip tum est hemioiem rectum: ac ꝑ
hõc uolunte tisbonȩ Honenim rectus ess&. banam nanh abens uolunta¬
temo Ronalgiur uoluntas opus ẽdĩ : cume a quippe ab illo factus est
hamo M ala uero uoluntas prima quoniam om̃ a operamala prȩces¬
sit luhomine de fectus potius fuit quidam ab operedĩ ad sua opera. quã
opusillud & ideo mala apera quia scđm se non scđm dm̃ ut eorum operũ
trm quam fructum maloxum uoluntas apsa ee uelut arbor mcela aut
ipsehomo in quantum malum uoluntatis porro mala uoluntas quã¬
us nonsit scđm naturam sed contranaturam qui auitium est. tom̃eius

Expanded text:
citur statuta mutare unde tropica locutione in scripturis etiam paenicitur statuta mutare unde tropica locutione in scripturis etiam paenituisse legitur Deum, iuxta id dicitur, quod homo sperauerat uel naturalium causarum ordo gestabat, non iuxta id, quod se Omnipotens facturum esse praesciuerat. Fecit itaque Deus, sicut scriptum est, hominem rectum ac per hoc uoluntatis bonae. Non enim rectus esset bonam non habens uoluntatem. Bona igitur uoluntas opus est Dei; cum ea quippe ab illo factus est homo. Mala uero uoluntas prima, quoniam omnia opera mala praecessit in homine, defectus potius fuit quidam ab opere Dei ad sua opera quam opus ullum, et ideo mala opera, quia secundum se, non secundum Deum; ut eorum operum tamquam fructuum malorum uoluntas ipsa esset uelut arbor mala aut ipse homo in quantum malae uoluntatis. Porro mala uoluntas quamuis non sit secundum naturam, sed contra naturam, quia uitium est, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
hominibꝰ seduo cabulis tantum modo communibus longe alia ratione dim¬
do nam paulo postidem samuel cuidixerat dñs pȩnit& me qđ consti tue
regem saul ipsisauli ait dedõ: ꝗm̃ non est sicut homo ut peniteat eum
ubi ui delic&satis ostendit &iam cum dicit ds peni t& me non hupa nomo¬
re accipiendum eẽ si cutiam quantum ualumus disputa uimus Idem
& ideo quoq hominem peccaturum ignorare non potuit: scđm id quod
pries ciuit  at nidispo suit ciuitatem scãm eam debemus ad serere non scđm
iliud quod innr̃a cognitione ꝑuenire non potuit qui a indĩ dispensatio¬
paio fuit eq: enim homo peccato suo diuinum potuit ꝑturbare consi¬
lium qua sidm̃o qđsta tuerat mutare compulerit : cum ds̃ prȩsciendo
utcumncup̃uenerit Id est & homo quambonu ipse creauit : quam malus
es sui fucurus. & ⁊uidboni &iam sic deillo eẽt ipse facturus: Os enim &sidi¬

Expanded text:
hominibus, sed vocabulis tantummodo communibus, longe alia ratione et mohominibus, sed vocabulis tantummodo communibus, longe alia ratione et modo. Nam paulo post idem Samuel, cui dixerat Dominus: Poenitet me quod constituerim regem Saul, ipsi Sauli ait de Deo, quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ubi videlicet satis ostendit etiam cum dicit Deus poenitet me, non humano more accipiendum esse, sicut jam, quantum valuimus, disputavimus. + et ideo quoque hominem peccaturum ignorare non potuit, secundum id quod praescivit atque disposuit, civitatem sanctam eam debemus asserere, non secundum illud, quod in nostram cognitionem peruenire non potuit, quia in Dei dispositione non fuit. Neque enim homo peccato suo diuinum potuit perturbare consilium, quasi Deum quod statuerat mutare conpulerit; cum Deus praesciendo utrumque praeuenerit, id est, et homo, quem bonum ipse creauit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de illo esset ipse facturus. Deus enim etsi di
Abbreviated transcription (Latin):
la scriptura omnib: consulens prepterea magis &usta ponit ne illa quȩ placont
sic intellegantur indõ. quomodo consueuerunt in homiaribus intellegi . Perhat
enim quȩ displicent cum ea non uide amus. sic intellegere indõ ut inueniuntur
in homine Discimus &iam illa sic quȩ rere quȩ apta ẽẽ atq conuementia puta¬
bamus. Namsi propterea non est illud dedt dicendum quia in homine displic&
nondicamus in commutabilem dm̃ quia dehominibus cumrep̃ hensione dictũ
est Nonenim ẽ illis commutatio Item sunt quȩ dam quȩ in homine laudabiba
sunt. Indõ aut̃. eẽ non possunt Sicut pudor qđ etatum uiridiorum mag¬
num est ornamentum Sicut timor dĩ Non enimtantum inu&eribus
libris laudatur: sed apłs &iam dicit ꝑ fici entes scĩ ficationem intimore di qu
indõ sicꝗue dam culpabiliatominum recte in telleguntur indõ nonlta uddii

Expanded text:
la Scriptura omnibus consulens, propterea magis et ista ponit, ne illa quae placent la Scriptura omnibus consulens, propterea magis et ista ponit, ne illa quae placent sic intelligantur in Deo, quomodo consueverunt in hominibus intelligi. Per haec enim quae displicent, cum ea non audemus sic intelligere in Deo, ut inveniuntur in homine, discimus etiam illa sic quaerere, quae apta esse atque convenientia putabamus. Nam si propterea non est illud de Deo dicendum, quia in homine displicet; non dicamus incommutabilem Deum, quia de hominibus cum reprehensione dictum est, Non enim est illis commutatio . Item sunt quaedam quae in homine laudabilia sunt, in Deo autem esse non possunt: sicut pudor, quod aetatum viridiorum magnum est ornamentum: sicut timor Dei, non enim tantum in veteribus Libris laudatur, sed Apostolus etiam dicit, Perficientes sanctificationem in timore Dei ; qui in Deo, sic quaedam culpabilia hominum recte intelliguntur in Deo, non ita ut in
Abbreviated transcription (Latin):
teduioe seceritauferamusergo iste quȩdehumana in firmitate atq ignoras¬
traueniunt te etremaneat solum uelle ut noi tũsit aliquid quemad modum
quaꝗ ueio potestaliquantum intimare mentinre qua regula intallega tur
quod penit& dm̃ cum enimpȩni teredicitur uult non ẽe aliquid sicut fe¬
serat ut e&̃ sedta menut cumitt ẽ& ita ẽe debeat. &cum ita eẽ iam non
siniturolam non deb& eẽ ita perp&uo quodam & tranquillo aequi tetis iudi¬
fa oi aui & scientiam cum laude solemus in homi nibr appellare  iramq is¬
sam sola humandmgenus in magnis potesto tibus tremere potius quanirtep̃ bendere
congruenter puta mus talia dicide dõ
penita qm̃ ułculpari sol& uł in se culpam corigere at qideo cum rap̃hensione iste
delominibus dici : propterea mou& cum legi onus eẽ aliquid indõ eius modi Sedl¬

Expanded text:
temere fecerat. Auferamus ergo ista, quae de humana infirmitate atque ignorantemere fecerat. Auferamus ergo ista, quae de humana infirmitate atque ignorantia veniunt, et remaneat solum velle ut non ita sit aliquid, quemadmodum erat: sic potest aliquantum intimari menti nostrae, qua regula intelligatur quod poenitet Deum. Cum enim poenitere dicitur, vult non esse aliquid, sicut fecerat ut esset: sed tamen et cum ita esset, ita esse debebat; et cum ita esse jam non sinitur, jam non debet ita esse, perpetuo quodam et tranquillo aequitatis judiquoniam praescientiam et scientiam cum laude solemus in hominibus appellare, iramque ipsam solet humanum genus in magnis potestatibus timere potius quam reprehendere, congruenter putamus talia dici de nitet, quoniam vel culpari solet, vel in se culpam corrigere, atque ideo cum reprehensione ista de hominibus dici; propterea movet, cum legimus esse aliquid in Deo ejusmodi. Sed il
Abbreviated transcription (Latin):
uo reimaneat uindicte uigut atq: ita ut cumq ad surgo in notitiam illius quȩ
appellaturiradĩ Item de misericordia si auferas compassionem cum eo quem
di Nami serpariuecipatus esmiseriȩ ut rema neat tranquilla bonitas subuenien¬
di & amiseri aliberandi insinuatur miseri cordiȩ diuinȩ qualiscum que cogni¬
tioust elum quo que non repudiemus & aspernemur cum scriptum inuenimiis¬
inus sed auferamus dehuma notelo pallidam tabem doloris & morbidam ꝑtur¬
batonem animi. remane atq: illud solum iudicium quocorruptio castitatis in¬
punita eẽ nonsinitur & ad surgimus ut incipiamus aliquo mado capere telum dĩ
quap eopter cum legimus &iam dm̃ dicentem penit&me consideremus quod
mut soleat in homiinib opuspenitendi cum procul dubio reperitur uoluntas
mutandi Sed in homine cum dolore animi est reprehendit enim in seqđ

Expanded text:
ut remaneat vindictae vigor: atque ita utcunque assurgo in notitiam illius quae ut remaneat vindictae vigor: atque ita utcunque assurgo in notitiam illius quae appellatur ira Dei. Item de misermiseraris, participatae miseriae, ut remaneat tranquilla bonitas subveniendi et a miseria liberandi, insinuatur divinae misericordiae qualiscumque cognitio. Zelum quoque Dei non repudiemus et aspernemur, cum scriptum invenimus: sed auferamus de humano zelo pallidam tabem doloris, et morbidam perturbationem animi; remaneatque illud solum judicium, quo corruptio castitatis impunita esse non sinitur, et assurgimus ut incipiamus aliquo modo capere zelum Dei. 4. Quapropter cum legimus etiam Deum dicentem, Poenitet me; consideremus quod esse soleat in hominibus opus poenitendi. Procul dubio reperitur voluntas mutandi: sed in homine cum dolore animi est; reprehendit enim in se quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui demdatur ꝑspm̃ sermosa pientiae: alii sermo scientiae scđm eundem spm̃¬
Indõ aut̃ unimirum non sunt haecduo sed unum & in hominibus quidem ita dis¬
cerni probabi liter  solent ut sapientia ꝑtineat ad intellectum a &ernorũ
Scientia uero ad ea quȩ sensibus corporis experimur. Sed lic& alius aliam dif¬
ferentiam proferat. nisi tumen diuersa essent : non sic ab apło distinguer&ur
quod sane sil taest: ut no menscientiae rebus quas ꝑ sensum corporis experimur
ne & ammo constat sicut homo Sed melius dicitur aliam esse escienti amdi
& noneius dem generis cuius iftaẽ quȩ homipum dicitur Sicut &iam id ipsũ
quod ds dicitur longe aliud est quam quem ad modum est dictum quo dstetit
insinagoga deorum̃ tamen ad non latere quo quomodo pertin& communi¬
catio ipsa uocabuli Sic &iam deira hominis detraho turbulentum motum.

Expanded text:
quidem datur per spiritum sermo sapientiae, alii quidem sermo scientiae, secundum eumdem spquidem datur per spiritum sermo sapientiae, alii quidem sermo scientiae, secundum eumdem spIn Deo autem nimirum non sunt haec duo sed unum, et in hominibus quidem haec ita discerni probabiliter solent ut sapientia pertineat ad intellectum aeternorum, scientia vero ad ea quae sensibus corporis experimur. Sed licet alius aliam differentiam proferat, nisi tamen diversa essent, non sic ab Apostolo distinguerentur. Quod sane si ita est ut nomen scientiae rebus quas per sensum corporis experimur,re et anima constat, sicut homo. Sed melius dicitur aliam esse scientiam Dei, et non ejusdem generis cujus ista est quae hominum dicitur: sicut etiam id ipsum quod Deus dicitur longe aliud est quam quemadmodum est dictum quod stetit in synagoga deorum, tamen ad non latere quoquomodo pertinet communicatio ipsa vocabuli. Sic etiam de ira hominis detraho turbulentum motum,
Abbreviated transcription (Latin):
uer san tur & experimentis usi tatio ribus in no tescunt. non nullam ad intel¬
legenda illa s ublimi a prebent uiam cum enim dempsero dehumanascientia
mutebili tatem & tran situs quosdam a cogitatione in cogitetio nem cum recoli¬
mus ut cernamus animo quod in contui tueius paulo ante nonerat. at q: ita depar¬
te in partem crebris recordationibusitransilimus : unde &iam exparte dicit̃ apłs
nram scientiam: cum ergo haec cuncta detraxero & reliquero solam uiua citatem
certȩ atq: in concus sȩ ueritatis una atq adorna contemplatione conlustran¬
tis immononre liquero. Non enimhab& hocꝰ umana scientia sed pro uiribus cogi¬
tauero : In sinuatur michi ut cumq: scientia dĩ quod tamen nomen ex eo quod
sciendo aliquid non lat& hominem. potuit eẽ rei utriq: commune quanquam
& ln ipsis hominibus sol& discerni a sapientia scientia Ut &iam apłs dicit Alii

Expanded text:
versantur, et experimentis usitatioribus innotescunt, nonnullam ad intelversantur, et experimentis usitatioribus innotescunt, nonnullam ad intelligenda illa sublimia praebent viam: cum eidem dempsero de humana scientia mutabilitatem, et transitus quosdam a cogitatione in cogitationem cum recolimus, ut cernamus animo, quod in contuitu ejus paulo ante non erat, atque ita de parte in partem crebris recordationibus transilimus; unde etiam ex parte dicit esse Apostolus nostram scientiam; cum ergo haec cuncta detraxero, et reliquero solam vivacitatem, certae, atque inconcussae veritatis, una, atque aeterna contemplatione cuncta lustrantis, imo non reliquero: non enim habet hoc humana scientia, sed pro viribus cogitavero, insinuatur mihi utcunque scientia Dei: quod tamen nomen ex eo quod sciendo aliquid, non latet hominem, potuit rei utrique esse commune. Quanquam et in ipsis hominibus solet discerni a sapientia scientia, ut etiam Apostolus dicit: . Alii
Abbreviated transcription (Latin):
& nonsine cruciatu animi Iraue rodi dequa dicitur in euangelio sedira dĩ
illo qnrtan quilli dicte iugitermanente increatura subdita ex erc& ad mirabi
ee cuntate nuo dicgom inMiseri cordiar quoq: hominis non nullam cordismi
quo d non solune edar inlatinalin gua nomen accepitin Nnornde aent coridis
quod nonsolunt gaudero cumȩaudentibus sed &xiam flerecum flentib hort
ubiq scuis cuit sano capite dixerit ulla miseria itingi dm̃: squem ta men
peuoliscmp tnte uo senicordem ee tesitatur Ita telum humanum : non sine
pesteliuonos intellegimus Telantem uero dm̃ non lit sed eo demuerbo oñeo¬
dlerrinodo longum est percurrere c&era  Et sunt innum erabilia. quibus
ostenditur multa diuina is dem nominibus appellari. quibi humanacum
in comparabili diuersitate selunc tasunt : Necta mon frustra eadem sunt reb
utrisq: indita uocabula nisi quiah aec cognita quȩ in cotidi ana consu&udine

Expanded text:
 non sine cruciatu animi; ira vero Dei, de qua dicitur in Evangelio: Sed ira De non sine cruciatu animi; ira vero Dei, de qua dicitur in Evangelio: Sed ira Deilla enim tranquillitate jugiter manente in creatuaequitate vindictam. Misericordia quoque hominis nonnullam habet cordis miseriam: unde etiam in latina lingua nomen accepit. Nam inde est etiam quod non solum: gaudere cum gaudentibus: sed etiam flere cum flentibus hortatur Apostolus. Quis autem sano capite dixerit, ulla miseria tangi Deum, quem tamen ubique scriptura misericordem esse testatur? Ita zelum humanum non sine peste livoris intelligimus: zelantem vero Deum non ita, sed eodem verbo, non eodem modo. « Longum est percurrere caetera, et sunt innumerabilia, quibus ostenditur multa divina iisdem nominibus appellari, quibus humana, cum incomparabili diversitate sejuncta sint. Nec interim frustra eadem sunt rebus utrisque indita vocabula, nisi quia haec cognita, quae in quotidiana consuetudine