comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duritici posse diligentię studio tẽꝑari: Quib
affert cultus rurcilis exemplũ Nc̃ plerũq cito flo¬
rent malci grecitti. & fructũ afferre ñ possunt.
nisi c̃grius pitorum remediis excolant᷑: Plerũq
sucus ucinescit interior. nforis species eiꝰ pulera
p̃tendit᷑. Quȩ ñ inmerito compcirat᷑ eccle: othabes
iccaticis ad eccłam dictũ. Et cortex incili punici.
genȩ tu& Et infrci Floruit uitis. floruer̃ mala
granatti: Eccła enĩ bonũ fidei fulgorẽ c̃fessionisq
p̃tendit. tot martyrũ sanguine speciosai. & qđ ẽ
ampliꝰ xp̃i cruore dotcitti. simul plurimos intro
se fructus usu istus pomi sub unci municione
Sapiens & enĩ sp̃u celcit negocia: Amygdcilis quoq
hoc genere mediccri ferunt᷑ agricolȩ: ut ex amci¬
ris dulces fructꝰ ficint. ut terebrent eiꝰ redicem
arboris et inmȩdiũ insercint sur culũ eiꝰ arboris
quã greci IFesrcHa. nos piceam dicimꝰ. quo

Expanded text:
duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum! Nam plerumque cito florent mala granata, et fructum afferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis excolantur: plerumque succus vanescit interior, et fortis species ejus pulchra praetenditur. Quae non immerito coin Canticis ad ecclesiam dictum: ut cortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, floruerint mala granata. ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit tot martyrum sanguine speciosa et quod est amplius Christi cruore dotata, simul plurimos intra se fructus usu istius pomi sub. una munitione sapiens enim spiritu celat negotia. amygdalis quoque hoc genere medicari feruntur agricolae, ut ei amaris dulces fructus fiant, ut terebrent eius radicem arboris et in medium inserant surculum eius arboris, quam Graeci πεύκην, nos piceam dicimus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
alligctis adillã feracẽ arborẽ. medent᷑ eiꝰ infirmita¬
ti. ut possit fructꝰ ꝓprios reseruare: ici iãq Si de¬
forent remedici lapsuros. qđ admonem uelut qͦdã¬
enigmate nat᷑ȩ. ñ fugere eos. qͥ añr̃ai fide et con¬
sortio sepcariti sint. eo qđ et gentilis qui fuerit
ad qͥsitꝰ. quo grcuuor fuerit assertor erroris. eo
em̃tior possit fidei defensor ex istere. Et siqͥ
de hereticis conuerttit᷑ uelut c̃firm& eco partem
in quc̃ se commutcitti opinione c̃tulerit. maxone si
ẽẽ sententia. si adminiculet᷑ ei at tentio sobrietcitis. ob¬
serucintia ccistitcitis: Profunde gͦ cirea eũ studium
tuũ. ut similitudine fructiferȩ illiꝰ ficus dep̃sentia
& c̃ iunctione agrestis illiꝰ arboris. tuã possis cor¬
roborcire uirtutem: Itci enĩ tua nec dissoluetur
intentio. ⁊ diligentię fructꝰ. & gr̃ci reserucibit᷑:
Quc̃i multei sunt autẽ quȩ docecint naturcilẽ

Expanded text:
alligatis ad illam feracem arborem medentur eius infirmitaalligatis ad illam feracem arborem medentur eius infirmitati, ut possit fructforent remedia, lapsuros. Quo admonemur velut quodam aenigmate naturae non refugere eos, qui a nostra fide et consortio separati sunt; eo quod et gentilis qui fuerit acquisitus, quo gravior fuerit assertor erroris, eo vehementior possit fidei defensor exsistere; et si quis de haereticis convertatur, velut confirmet eam partem in quam se commutata opinione contulerit, maxime si e ejus sententia, si adminiculetur ei attentio sobrietatis, observantia castitatis. Profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et conjunctione agrestis illius arboris tuam possis corroborare virtutem. Ita enim tua nec dissolvetur intentio, et diligentiae fructus et gratiae reservabitur. Quam multa sunt autem quae doceant naturalem
Abbreviated transcription (Latin):
trlos generat plerũq inclinantẽ romos suos et su¬
bicientẽ. et c̃cupiscentice atq amplexus speciem p̃ten¬
dentẽ ei arbori. quã marẽ palmã appellant pueri rus¬
ticorũ: Illa gͦ palma feminea est : & sexũ suũ sub iec¬
tionis specie c̃fitet᷑: Unde cultores locorũ prȩiciciunt
rcimis eiꝰ dactrlorũ uł palmitũ seminci mcisculorum
quib illi feminecie arbori uelut quidẽ sensus ꝑfunctio¬
nis infundit̾. et expetiti concubitꝰ gr̃a rep̃sentat᷑. quo
munere doncitti rursus erigit᷑. & eleucit ramos suos. et
mueterẽ stcitũ comã sucĩ rursus at tollit Deficii qͦq
ecidem est opinio: Ideoq pleriq scđm domesticci & fruc¬
tiferc̃ĩ ficũ. agrestẽ ficulnecĩ ferunt᷑ inserere. eo qđ
cito fructꝰ fecunde illiꝰ ndomesticę ficis. uł aurci.
tempttiti aliqua. uł aestu defluere fereant᷑ in terrc̃i:
Unde gnatri huiꝰ remedii. grossis arboris agrestis.

Expanded text:
tulos generat, plerumque inclinantem ramos suos et sutulos generat, plerumque inclinantem ramos suos et subicientem et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem ei arbori, quam marem palmam adpellant pueri rusticorum. illa ergo palma feminea est et sexum suum subiectionis specie confitetur. unde cultores lucorum praeiaciunt ramis eius dactulorum uel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori uelut quidam sensus perfunctionis infunditur et expetiti concubitus gratia praesentatur. quo munere donata rursus erigitur et eleuat ramos suos et in ueterem statum comam suam rursus adtollit. de ficu quoque eadem est opinio ideoque plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu defluere ferantur in terram. unde gnari huius remedii grossis arboris agrestis
Abbreviated transcription (Latin):
ornatꝰ : Quã patulȩ frigi. quã ꝓcerȩ abietes. quã coman¬
tes prnus. quc̃ umbrosę ilices. quc̃ populibi colores:
Quã nemorosa & rediuuci ccistanea. quȩ simul ut excisci
fuerit tranquã silucĩ ex se pullulcire c̃ sueuit. quẽ ad¬
modũ marborib ipsis aetais aut senilis aut nouellai
de p̃hendit᷑. Iuniorib enĩ exiliores rci. antiquiorib
ucilidiori & nodosci sunt braichici. Illis folici leuigatoi
diffusa: istis c̃tractiora ⁊asꝑa Sunt etiã ari¬
res quȩ senili atq emortua ridice. suc cessionẽ fui
si forte cędant᷑ : reparare ñ nouerint. Alie quib aut
iuiuenttis iur&. aut natuna fecundior ẽ : quib ex ci¬
sio lucro potius quã detrim̃to sit: ut ꝑplures sui
rediuiuai successione renouent᷑ heredes: Est etiam
qđ mireris : ipsi sexus inpomis. est etiã discretio.
sexus in cirboribus: Nam uidecis palmã quȩ daic¬

Expanded text:
ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comanornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus, quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediuiua castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam siluam ex se pullulare consueuit, quemadmodum in arboribus ipsis aetas aut senilis aut nouella deprehenditur; iunioribus enim exiliores rami, antiquioribus ualidiora et nodosa sunt brachia, illis folia leuigata atque diffusa, istis contractiora et aspera. sunt etiam arbores, quae senili atque emortua radice successionem sui, si forte caedantur, reparare non nouerint, aliae, quibus aut iuuentas uiret aut natura fecundior est, quibus excisio lucro potius quam ullo detrimento sit, ut per plures sui rediuiua successione renouentur heredes. I Est etiam, quod mireris, ipsis sexsus in pomis, est discretio sexus in arboribus. nam uideas palmam, quae dac
Abbreviated transcription (Latin):
Popłs quoq coronis arbor umbrosci uictricibus. nsalix
lentci uitibus habilis uinciendis: quid aliud mistice
declarunt. nisi bona ẽẽ xp̃i uinculci que nocere ñ
soleant: Uinculci gr̃ę. uinculci karitatis. ut unꝰ¬
quisq suis umculis głet᷑. sic̃ głaibat᷑ & paulꝰ dicens:
Paulus uinctꝰ iħu xp̃i: His ligcitꝰ uinculis dicebat
nentiȩ uinculis haritcitis His ligatꝰ uinculis etic̃ đđ
ait: In scilicibus in medio eiꝰ. suspendimꝰ orgemai m̃ti
Buxus quoq elem̃torũ apicib utilis expͥmendis.
leui materia usũ mainꝰ puerilis informat Unde ait
script᷑a Scribe inbuxo. Simul ut admonecit te ipsci
materia quȩ semꝑ iuret nec umquã folus exuit᷑ suis.
neumquã spei tuae dissimulatione nuderis. s semꝑ tibi
ꝑfidẽ germinet spes salutis. Quid gͦ enumerẽ quante
uciriettis arborũ : Quã diuersus insingulis . ⁊pulcher or¬

Expanded text:
populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant nisi bona esse Christi uincula, quae nocere non soleant, uincula gratiae, uuarum caritatis, ut unusquisque suis uinculis glorietur, sicut gloriabatur et Paulus dicens : Paulus uinctus Iesu Christi? his ligatus uinculis dicebat:nentiae, uinculis caritatis. his ligatus uinculis etiam Dauid ait: in salicibus in medio eius suspendimus organa nostra. buxus quoque elementorum apicibus utilis exprimendis leui materia usum manus puerilis informat, unde ait scriptura: scribe in buxo, simul ut admoneat te ipsa materia, quae semper uiret nec umquam foliis exuitur suis, ne umquam spei tuae dissimulatione nuderis, sed semper tibi per fidem germinet spes salutis. quid ego enumerem quanta uarietas arborum, quam diuersus in singulis et pulcher
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciosior ẽ Cedrus suspendendis tectorũ aptti culmi¬
nibus : eo qđ huiꝰ modi materies & procera sit spatiis.
nec onerosci parietibus La cimciribus quoq comen¬
disque festigiis habilis est crp̃ssus Unde ⁊ eccłci
dicit in centicis Trcibes domorũ nr̃crũ cedri:
lacunciria nr̃i cypressi In eẽ de clareins de corci¬
suci uirtute sustineant. & fcstigiũ eiꝰ ex ornent Laurus
& palici ad insigne uictorię Lauro uictorũ capitci
coroncint᷑: palma manꝰ uictricis orncitus ẽ. Vnde et
eccłã dicitͭ: Dixi. ascendã inpalmci : tenebo altitudineᷤ
eiꝰ Quȩ eminentic̃ uidens uerbi & sꝑcins qđ ad eus
altitudinẽ possit ascende. & scientiẽ summitutẽ: dicit.
ascendc̃ mpalmã Ut omĩci relinquat inferiorci. et
ad supiora c̃tendat adbituuiũ xp̃i : ut suciues eiꝰ fruc¬
tus carpat & gustoe Suauis enĩ uirtutis ẽ fructus:

Expanded text:
pretiosior est. Cedrus suspendendis tectorum apta culmipretiosior est. Cedrus suspendendis tectorum apta culminibus, eo quod hujusmodi materies et procera sit spatiis, nec onerosa parietibus. Lacunaribus quoque comendisque fastigiis habilis est cupressus. Unde et Ecclesia dicit in Canticis: Trabes domorum nostrarum cedrinae, lacunaria nsua uirtute sustineant et fastigium eius exornent. laurus et palma insigne uictoriae: lauro uictorum capita coronantur, palma manus uictricis ornatus est. unde et ecclesia ait: dixi, ascendam in palmam, tenebo altitudines eius. quae eminentiam uidens uerbi et sperans quod ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat inferiora et ad superiora contendat, ad brabium Christi, ut suauis eius fructus carpat et gustet; suauis enim uirtutis est fructus.
Abbreviated transcription (Latin):
N ec potest dulce ẽẽ nisi qđ admaturitatẽ ꝑfectionis
adoleuerit. Huic uiro ꝑfecto. nec frigus horridȩ
noctis. nec sol miquitritis nocere c̃sueuit. qͥa obum¬
brcit eũ grã sp̃itcilis: & omĩci mundcinę cupidi¬
tatis ⁊ corporea libidinis restinguit incendici.
defendit ardores Laudent te qͥcũq conspiciunt.
& agminci ecđę uelud quȩdc̃ palmitũ sertai
mirent᷑. Spectent singuli fideliũ pulera animarum.
monilia. delectentur maturitate prudentiȩ. splen¬
dore fidei. confessionis de core. iusticicie pulcritudine.
ubtrite miscđiae : ut diccit᷑ tibi Uxor tuci sic̃ uitis
abundcns in laiterib domꝰ tuae : eo qđ redundenticon
uitis fruetiferȩ & copiosȩ. munere lib̾alitatis imiteris.
Sed quid ego in solci uite immoror: cũ omĩa generai
arborũ utilici sint. alici ad fructũ ncitti. alici adusũ
dectai: Nam & quib non ẽ fructꝰ ubior : tam̃ usus

Expanded text:
nec potest dulce esse nisi quod ad maturitatem perfectionis nec potest dulce esse nisi quod ad maturitatem perfectionis adoleuerit. huic uiro perfecto nec frigus horrendae mortis nec sol iniquitatis nocere consueuit, quia obumbrat ei gratia spiritalis et omnia mundanae cupiditatis et corporeae libidinis restinguit incendia, defendit ardores. laudent te quicumque conspiciunt et agmina ecclesiae uelut quaedam palmitum serta mirentur, spectent singuli fidelium pulchra animarum monilia, delectentur maturitate prudentiae, splendore fidei, confessionis decore, iustitiae pulchritudine, ubertate misericordiae, ut dicatur tibi: uxor tua sicut uitis abundans in lateribus domus tuae, eo quod redundantiam uitis fructiferae copiosae munere liberalitatis imiteris. Sed quid ego in sola uite immoror, cum omnia genera arborum utilia sint ? alia ad fructum nata, alia ad usum data? Nam et quibus non est fructus uberior, tamen usus
Abbreviated transcription (Latin):
palmites estis E uident̃ igit᷑ exemplũ uitis ad
nr̃ȩ uitę institutionẽ arcessendũ eẽ signaiuit: quȩ
pͥmũ ueris tepe fcicta temperie̾ gemincre per¬
ibet᷑ : de inde ex ipsis scir m̃torũ articulis fr
emitdere. dequib oriens uuci format᷑ Paulcitimq.
augescens imincituri partꝰ retinet a cerbitritem.
nec potest nisi maitura ici & cocłti dulcescere:
Uestit᷑ intereti uiridantib pampinis uinei. quib
⁊ aduersũ frigus omnẽq inuiriã. non exiguo i¬
mimit᷑ subsidio: ⁊ cisolis ardore defendit᷑. Quid
autẽ eo uł spectriculo grcitns uł fructu ẽ dul¬
cius : Uidere sertai pendentici uelud quȩ dcm
mais fulgere existimes. coruscare indicos albarũ
emiccre gr̃am. Nec ad uertis ex his ad moneri te
homo. ne inincituros fructꝰ tuos dies suppremus
inuenicit. aut plene tempꝰ ętcitis oꝑci imperitri
dedececat: Acerb enĩ fructus. amcrior eẽ c̃sueuit:

Expanded text:
palmites estis. euidenter igitur exemplum uitis ad palmites estis. euidenter igitur exemplum uitis ad nostrae uitae institutionem arcessendum esse signauit, quae primum ueris tepefacta temperie gemmare perhibetur, deinde ex ipsis sarmentorum uniuersa fructum emittere, de quibus oriens uua formatur paulatimque augescens inmaturi partus retinet acerbitatem nec potest nisi matura iam et cocta dulcescere. uestitur interea uiridantibus pampinis uinea, quibus et aduersum frigus omnemque iniuriam non exiguo munitur subsidio et a solis ardore defenditur. quid autem eo uel spectaculo gratius uel fructu est dulcius, uidere serta pendentia uelut quaedam mas fulgere existimes, coruscare Indicos, albarum emicare gratiam, nec aduertis ex his admoneri te, homo, ne inmaturos fructus tuos dies supremus inueniat aut plenae tempus aetatis opera parua deducat. acerbus enim fructus amarior esse consueuit
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑticit᷑. insticici cõmunis et gr̃ci: I deo turris in medio
ẽ quȩ exemplũ de illis rusficomis de illis circũferit
pisccitoribus. qui uirtutẽ arcȩ tenere meruer̃: quorũ
exemplis nr̃ erigat᷑ affectus: Neq humi uilis et des¬
piccibilis iciceat : sed uniꝰ cuiꝰq mens ad suꝑiora se
subrigat. ut audecit dicere: Nr̃a autẽ ẽuerscicio
in cęlis est Unde ne aliquib ꝓ cellis scłi possit
reflecti. & tẽpestate deduci. elciuiculis illis et
circulis quasi amplexib kciritcitis ꝓximos qͦsq
cõplectit᷑. et in eorũ c̃uictione requiescit:¬
K ciritcis ẽ igit᷑ quȩ nos suꝑiorib nectit: cęloq inserit:
Qui enĩ manet in kecirittite. ds̃ in eo manet Unde
⁊ dñs ait. Manete inme ego inuobis Siẽ palmes
ñ potest fructũ afferre abse nisi mamserit ĩuite.
sic & uos si inme ñ manseritis E gosũ iutis: & uos

Expanded text:
inpertiatur iustitia communis et gratia. ideo turris in medio inpertiatur iustitia communis et gratia. ideo turris in medio est, quae exemplum de illis rusticanis, de illis circumferat piscatoribus, qui uirtutum arcem tenere meruerunt. quorum exemplis noster erigatur adfectus neque humi uilis et despicabilis iaceat, sed uniuscuiusque mens ad superiora se subrigat, ut audeat dicere: nostra autem conuersatio in caelis est. unde ne quibus procellis saeculi possit reflecti et tempestate deduci, clauiculis illis et circulis quasi amplexibus caritatis proximos quosque conplectitur et in eorum coniunctione requiescit. caritas est igitur, quae nos superioribus nectit caeloque inserit. qui enim manet in caritate, deus in eo manet. unde et dominus ait: manete in me et ego in uobis. sicut palmes non potest fructum adferre ab se, nisi manserit in uite, sic et uos, si in me non manseritis. ego sum uitis, uos
Abbreviated transcription (Latin):
possit: Curuatoi enĩ erat eiꝰ anima quę inelincibat᷑
ad terrenci conpendici & cȩlestẽ gr̃cm ñ uidebat
Hespexit etĩ iħc & uocauit. istritim mulier onerai te¬
rrenci de posuit: His cupiditutib eticĩ illos oneratos
fuisse de monstreit. quib ait Uenite adme om̃s qui lci¬
borcitis & onerati estis: & ego̾ reficici uos. Ergo illa.
anunci mulieris quesi circũ fossci respirciuit. ⁊erecto ẽ.
Sed ecidem uitis ubi circũ fossci fuerit religat᷑ & eri¬
git᷑. ne reflectut᷑ int̾ram: Necidunt᷑ alici scirmento.
alici ꝓpcigrint᷑ . recidunt᷑ quȩ incini effusione luxuriant
ꝓpciguntur eti quȩ bonꝰ agricola iudicciuerit frue¬
tuosci: Quid gͦ adminiculorũ ordines uogacionisq
de scribã gr̃cim: Quȩ uere atq manifeste aequal¬
tatẽ docent in ȩccłci ẽẽ serucndtĩ. ut nemo se diue
aut honorcitꝰ extollat. Nemo pauꝑ deicicit ignobilisq
desperet. omĩb sit in eccłci par atq unci lib̾ttis omĩb

Expanded text:
inclinabatur ad terrena compendia et caelestem gratiam non uidebat. respexit eam Iesus et uocauit, et statim mulier onera terrena deposuit. his cupiditatibus etiam illos oneratos fuisse demonstrat quibus ait: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam.anima mulieris quasi circumfossa respiravit, et erecta est. 51. Sed eadem vitis ubi circumfossa fuerit, religatur et erigitur, ne reflectatur in terram. reciduntur alia sarmenta, alia propagantur: reciduntur quae inani effusione luxuriant, propagantur ea quae bonus agricola iudicauerit fructuosa. quid ego adminiculorum ordines iugationisque disci-ibam gratiam, quae uere atque manifeste aequalitatem docent in ecclesia esse seruandam, ut nemo se diues et honoratus adtollat, nemo pauper deiciat ignobilisque desperet? omnibus sit in ecclesia par atque una libertas, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
toi trim̃ opimis messib redundabat. et aut dubito
an incuore ꝓuentu. Si quidẽ nec cultoris defidia.
t̃̾rarum destituere pot̾at ubtatẽ: Nunc enĩ fȩcũditas
unicuiq ꝓmerito laboris adquirit᷑. ubi cultꝰ spectat᷑
agrorũ. & negligentia uł offensa. aut diluuiis pluui¬
arũ . aut terrarũ ariditoitib aut grandinis icictu.
aut quacũq ex cousci soli ub̃is sterilitate multat᷑.
unc autẽ ꝓuentu spontineo. t̾roi fructꝰ locis omib
tudo. Uerbũ enĩ dĩ fructificcibat int̾ris. nec ullo
adhuc erat t̾ra damnatci mciledicto: Anti quiora¬
enĩ mundi nciscentis ex ordici quc̃i nr̃a pececita sunt
nrecentior culpci. ꝓpt̾ quã condemnati sumꝰ insu¬
nescire: Deniq hodieq fȩcunditas terrȩ ueterem
afluenticĩ spontaeo usu fertilitatis oꝑat᷑ Qucim
multo st enĩ quȩ ad huc sponte genęrant᷑ : Sed
etic̃ inhis ipsis quȩ manu quęrunt᷑. magna ex

Expanded text:
ta tamen opimis messibus redundabat et haut dubito ta tamen opimis messibus redundabat et haut dubito an maiore prouentu, siquidem nec cultoris desidia terrarum destituere poterat ubertatem. nunc enim fecunditas unicuique pro merito laboris adquiritur, ubi cultus spectatur agrorum, et neglegentia uel offensa aut diluuiis pluuiarum aut terrarum ariditatibus aut grandinis iactu aut quacumque ex causa soli uberis sterilitate multatur. tunc autem prouentu spontaneo terra fructus locis omnibus tudo. uerbum enim dei fructificabat in terris, nec ullo adhuc erat terra damnata menim mundi nascentis exordia, quam nostra peccata sunt; et recentior culpa propter quam condemnati sumus in sunescire. Denique hodieque fecunditas terraffluentiam spontaneae usu fertilitatis operatur. quam multa sunt enim quae adhuc sponte generantur. sed etiam in his ipsis quae manu quaeruntur magna ex
Abbreviated transcription (Latin):
nici. Et ait illis Inimicꝰ homo hoc fecit Aliud enim
diuersa naturci utriꝰq sẽminis: ut c̃trariꝰ semincitor
sit Qđ semincit xp̃c regnũ est dĩ: qđ semincit
dicibolus peccatũ ẽ Q uomͦ igit̾ potest uniꝰ gene
ris eẽ regnũ atq pecccitũ: Sic ẽ in qͥt regnũ dĩ.
quẽ ad modũ si homo iact& sem̃ suꝑ t̾rã Est et
homo qui seminat uerbũ : deqͦ seriptũ ẽ Qui se¬
nuncit : uerbũ seminat: Hic homo uerbũ seminauit
suꝑ t̾ram. quando dix̃ Germinet t̾ra herbam.
i subito t̾rarum germina pullulcirunt. diuersȩq
rerũ species refulserunt. Hinc pratorũ iurens gr̃a
habundanntiã pabuli ministraiuit. inde camporum
spicci flauescens imaiginẽ pelcigi fluctucntis. cõ¬
motione segetis uberioris exp̃ssit: Sponte om̃s
fructꝰ t̃roi suggessit : & si arcitoi sine cultore ẽẽ nõ
potercit: Nondũ enĩ ercit formatꝰ agricola. marci¬

Expanded text:
nia? et ait illis: inimicus homo hoc fecit. aliud enim nia? et ait illis: inimicus homo hoc fecit. aliud enim diuersa natura utriusque seminis, ut contrarius seminator sit quod seminat Christus regnum est dei, quod seminat diabolus peccatum est. quois esse regnum atque peccatum? sic est inquit regnum dei, quemadmodum si homo uanum semen super terram. Est et homo, qui seminat uerbum, de quo scriptum est: qui seminat uerbum seminat. hic homo uerbum seminauit super terram, quando dixit: germinet terra herbam: et subito terrarum germina pullularunt et diuersae rerum species refulserunt. hinc pratorum uirens gratia abundantiam pabuli ministrauit, inde camporum spica flauescens imaginem pelagi fluctuantis commotione segetis uberioris expressit. sponte omnis fructus terra suggessit. etsi arata sine cultore esse non poterat — nondum enim erat formatus agricola —, inara
Abbreviated transcription (Latin):
cint᷑: Itciq reparat᷑ ĩ sobole : qđ de generiuerat inpci¬
rente: Unde ñꝑiclitrim̾ ne p̃ceptũ illud dĩ cuiꝰ usus
naiturȩ moleuit mreliquũ succesfionis uitio destitutũ
sit: cũ hodieq in seminibus generis sui sinceritais reser¬
uet᷑ Nam loliũ & reliqͣ adulterina semina quȩ
frugibus sȩpe miscent᷑. tizcinici nũ cupciri euaingłu lec¬
tione cognouimꝰ. s ea ꝓpriũ qđ dã genꝰ habent ñ ex
tritici semine. inciliud genꝰ seminis de colora mutaci¬
one trrinslatti. degenerem traxere naturã Deniq
hoc doc& dñs dicens Simile ẽ regnũ cęlorũ homini
hões. uenit minucꝰ eiꝰ & suꝑ semincauit shizonia int̾
triticũ: Ad uertonꝰ utiq qđ hizcinici & triticum.
ut nominib ita & genere uideant᷑ eẽ discretai:
Deniq nserui dixer̃ ad patrẽ fumilias Dñe nonne
bonũ sem̃ seminasti in cigro tuo. unde gͦ hobet zizo¬

Expanded text:
antur. itaque reparatur in subole quod degenerauerat in paantur. itaque reparatur in subole quod degenerauerat in parente. unde non periclitamur, ne praeceptum illud dei, cuius usus naturae inoleuit, in relicum successionis uitio destitutum sit, cum hodieque in seminibus generis sui sinceritas reseruetur. nam lolium et reliqua adulterina semina, quae frugibus saepe miscentur, zizania nuncupari euangelii lectione cognouimus, sed ea proprium quoddam genus habent, non ex tritici semine in aliud genus seminis decolora mutatione translata degenerem traxere naturam. denique hoc docet dominus dicens: simile est regnum caelhomines, uenit inimicus eius et superseminauit zizania inter triticum. aduertimus utique quod zizania et triticum ut nominibus ita et genere uideantur esse discreta. denique et serui dixerunt ad patrem familias: domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde ergo habet ziza
Abbreviated transcription (Latin):
her bescere cãpos statuit : posteci scđm ꝓpͥetcitẽ sui
generis sem̃ ad olescere. ut nũquam aruorũ uciccir& gr̃eci:
auce greito pͥmum decore uernarent. posteci fructuũ
gẽrerent utilittitẽ S forte quis dicait qͦmͦ sođn
gener&. Et cũ bonũ triticũ fuerit semincitũ. de color
eiꝰ species et inferior formci reddat᷑ Sed hoc siquando
accidit non ad translationẽ generis: s ad ȩgritudinem
quandã ninȩqualitatẽ seminis uidet᷑ eẽ rẽferendũ. Non
enĩ desmnit ẽẽ triticũ si aut austrigine ad urat᷑. aut
ymbre madidet᷑. Sed specie magis quã genere. colore
quoq ⁊ corruptione mutcitũ: Deniq frequent̃ maidi¬
dcitri frum̃tri. in sui generis speciem reuertunt᷑. Si
aut sole aut ignib torreant᷑. aut diligentib cõmissci
culturis. aeris temperiȩ t̾rarũq feraciũ ub̃trite foue¬

Expanded text:
herbescere campos statuit, postea secundum proprietatem sui herbescere campos statuit, postea secundum proprietatem sui generis semen adolescere, ut numquam arvorum vacaret gratia, quae grato primum decore vernarent, postea fructuum gererent utilitatem. Sed forte quis dicat: quomodo segenerent et, cum bonum triticum fuerit seminatum, et decolor eius species et inferior forma reddatur? sed hoc si quando accidit, non ad translationem generis, sed aegritudinem quandam et inaequalitatem seminis uidetur esse referendum. non enim desinit esse triticum, si aut frigore aduratur aut imbre uacabat, sed specie magis quam genere, colore quoque et corruptione mutatum. denique frequenter madidata frumenta in sui generis speciem reuertuntur, si aut sole aut ignibus torreantur aut diligentibus commissa cultoribus aeris temperie terrarumque feracium ubertate foue
Abbreviated transcription (Latin):
homo nescit cui rationcibilis sensus innoscitur.
aut tum alienꝰ auero ẽ. ut quȩ cuiq aptri sint usui
minime de p̃hendcit. aut itti naturȩ ingratꝰ bonis.
ut qm̃ toiurini hcustꝰ sanguiis lȩtcilis ẽ iomini.
ꝓpt̃ eci putoe laboriosũ animcil aut naisci ñdebuisse
aut sine scinguine debuisse generari: Cuiꝰ uirt
ad cultũ agrorũ utilis : ad usum plciustrorũ habilis.
ad cilimonicim suciuuis: Di uerso munere fulcit agricolcis.
quib ds si bonci suci norint. uniuersci donciuit dicens:
Germinet t̾rci herbã feni. spircinis sem̃ scđm genus
Non solũ enĩ spontainecĩ alimonicĩ comp̃hendit quȩ est
in herbis & radicib atq arborũ. reliquisq fructibus.
sed eticm eã quȩ industrici cõparit̾. & cultu rusticcini
lciboris adquirit᷑ Quã decorum autẽ. qđ ñ stcitĩ funđe
t̃itis sem̃ uissit & fruct. Sed pͥmo germincire deinde

Expanded text:
homo nescit, cui rationabilis sensus innascitur, homo nescit, cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a uero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat, aut ita naturae ingratus bonis, ut quoniam taurini haustus sanguinis letalis est homini, propterea putet laboriosum animal aut nasci non debuisse, aut sine sanguine debuisse generari, cujus 49 virtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suavis, diverso munere fulcit agricolas, quibus Deus, si bona sua norint, universa donavit, dicens: Germinet terra herbam feni, spirans semen secundum genus. Non solum enim spontaneam alimoniam comprehendit quae est in herbis et radicibus, atque in arborum, reliquisque fructibus: sed etiam eam quae industria comparatur, et cultu rusticani laboris acquiritur. Quam decorum autem quod non statim fundere terras semen jussit et fructus: sed primum germinare, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑ qđ dc̃ naturȩ mysteriũ cũ sint rationis ex¬
ꝑtes. rcitionẽ tcm̃ euadendi ꝑiculi uł tuende
salutis agnoscunt: noxiciq pariter ac ꝓfuturti
distingunt: Et aut plerũq cũ armaita uenenis
delci senserunt : notes petere herbas atq his reme¬
diũ uulneri dicaint̾ adhibere Eyb illis gͦ medi¬
cinci ẽ: ut resilire scigittts uidecis euulnere: ⁊ fugere
uenenci. ñ serpere Deniq ceruis erb uenenum est
Colub ceruũ fugit : leonẽ int̾ficit Draco elefcintũ
ligat .: cuiꝰ riunci mors uictoris ẽ Et ideo summe
utronq certat᷑. ut ille pedẽ allig&. qͦ ccisus iun¬
ti sibi nocere ñpossit. iste neposteriore extremꝰ
pede aut calle capicit̾ angusto ubi uł ipse se
ñ queat redorquere. & draconẽ graui ꝓterere
uestigio. uel sequentis elefanti auxiliũ ñ habere
Ergo si irracioncibilici animcilici norunt qͥb sibi
aut medicent herbis aut sub sidiis opẽ afferant.

Expanded text:
dam naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen euadendi periculi uel tuendae salutis agnoscunt noxiaque pariter ac profutura distinguunt, ita ut plerumque, cum armata uenenis tela senserint, notas petere herbas atque his remedium uulneri dicantur adhibere? cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas uideas ex uulnere, fugere uenena, non serpere. denique ceruis cibus uenenum est: coluber ceruum fugit, leonem interficit: draco helefantum ligat, cuius ruina mors uictoris est. et ideo summa ui utrimque certatur, ille ut pedem alliget, in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne posteriore extremus pede aut calle capiatur angusto, ubi uel ipse se non queat retorquere et draconem graui proterere uestigio uel sequentis elefanti auxilium non habere. ergo si inrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis aut subsidiis opem adferant,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptorũ & angłorum custodici Inmittit enim
angłs dñi incircuitu tim̃ciũ eũ : Posuit mȩccła
qui solent ꝓ ȩcctȩ pace p̃tendere: Circũ fodit eã.
qucindo exonertuit terrenarũ mole curcrũ Nichil
enĩ icigis m̃tẽ onercit quẽi istius mundi sollicitudo
& cupiditris uł pecuniȩ uł potentiȩ. qđ tibi de¬
monstrat᷑ in eugłio cũ legis. Quici illa mulier quȩ

Expanded text:
praeceptorum et angelorum custodia. inmittet enim praeceptorum et angelorum custodia. inmittet enim angelus domini in circuitu timentium eum. posuit in ecclesia qui solent pro ecclesiae pace praetendere. circumfodit eam, quando exonerauit terrenarum mole curarum; nihil enim magis mentem onerat quam istius mundi sollicitudo et cupiditas uel pecuniae uel potentiae. quod tibi demonstratur in euangelio, cum legis quia il
Abbreviated transcription (Latin):
uelut quodc̃i amplexii fouet. ⁊ quibus dcĩ braichiis min¬
ligrit & circundat lcicertis. pampinis uestit. sertis coro¬
nait uucirũ. ad imitticionẽ uitȩ nr̃ȩ Trimũ uiuã de¬
figit rtidicẽ: deinde qͥci nat᷑a flexibilis & cciducci est.
si brcichiis quib dc̃i. itti elcunculis quic quid cõp̃¬
dit stringit. hisq se erigit et at tollit Huiꝰ ẽ similis
plebs ȩccłȩ. quȩ uelud quadc̃ fidei radice plcinta¬
tur . ⁊ reprimit᷑ humilitatis ꝓpagine: De qua pulere
ait ꝓpħci. Uinecĩ ex aegipto trinstulisti & plcintristi
radices eiꝰ : & replesti t̾rã: Oꝑuit montes umbii enis.
& ar bustoi eiꝰ cedros dĩ Extendit palmites eiꝰ usq ad
dñs locutus ẽ dicens Uineci facto ẽ dilecto in
cornu in loco uberi. ⁊ macerici circum dedi ncircum¬
fodi uinecĩ sorec. et aedificciui turrĩ inmedio eius:
Circum dedit enĩ ecĩ uelut uallo quodc̃i cęlestium

Expanded text:
uelut quodam amplexu fouet et quibusdam brachiis uelut quodam amplexu fouet et quibusdam brachiis ligat et circumdat lacertis, pampinis uestit, sertis coronat uuarum? quae ad imitationem uitae nostrae primum uiuam defigitdeligit radicem, deinde, quia natura flexibquasi brachiis quibusdam, ita et claviculis quidquid apprehenderit, stringit, hisque se erigit et attollit. Hujus est similis plebs Ecclesiae, quae velut quadam fidei radice plantatur, et reprimitur humilitatis propagine, de qua pulchre ait Propheta: Vineam ex Aegypto transtuliradices eius, et repleta est terra. operuit montis umbra eius et arbusta eius caedros dei. extendit palmites eius usque ad dominus locutus est dicens: uinea facta est dilecto in cornu in loco uberi. et maceriam circumdedi et circumfodi uineam Sorech et aedificaui turrem in medio eius. circumdedit enim uelut uallo quodam caelestium
Abbreviated transcription (Latin):
nobilittitis. aut fastigio potestatis: aut fulgore uirtu¬
respice. Suꝑ spincis germincis. nec̃ ꝓlixci gr̃a manet.
breui imꝰ quisq decurso ȩtatis flore marcescit Sane
ut caduca tibi noueris commimia ẽẽ cũ floribus.
itti etiã lȩcti cũ uitibus quib generat̾ uinũ. quo eor omi¬
nis lȩtificcit᷑: Atq utincĩ homo huiꝰ generis imiteris
exemplũ : ⁊ ipse tibi lȩticic̃ iocunditatẽq fructifices
inte ipso sucautas tuȩ gr̃ę est Exte pullulcit. in de
mcin&. intus tibi id ẽ inte ipso querenda iocũditois
tuci ẽ conscientici. Et ideo ait bibe aquã de tuis
uasis. ndeputeorum tuoꝵ fontibꝰ: Primũ om̃iũ
nichil gratius florentis odore uitis. Si quidẽ de flore
etirũ sucus exp̃ssus poculi genꝰ c̃ficit : qđ et uoluptoi¬
ti & saluti sit: Deide quis ñ miret᷑. ex cicini uincitio
uitẽ usq incirboris summũ ccicum̃ ꝓrumꝑe : Quam

Expanded text:
nobilitatis aut fastigio potestatis aut fulgore uirtunobilitatis aut fastigio potestatis aut fulgore uirturespice. super spinam germinas, nec prolixa gratia manet. breui unusquisque decurso aetatis flore marcescit. Sane ut caduca tibi noueris communia esse cum floribus ita etiam laeta cum uitibus, quibus generatur uinum, quo cor hominis laetificatur. atque utinam, o homo, huius generis imiteris exemplum, ut ipse tibi laetitiam iocunditatemque fructifices. in te ipso suauitas tuae gratiae est, ex te pullulat, in te manet, intus tibi inest, in te ipso quaerenda iocunditas tuae est conscientiae. ideo ait: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus. primum omnium nihil gratius florentis odore uitis, siquidem de flore earum sucus expressus poculi genus conficit, quod et uoluptati et saluti sit. deinde quis non miretur ex acini uinacio uitem usque in arboris summum cacumen prorumpere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
in singulis priuilegiũ natura tenuit mreliquum.
qđ subictu mundi surgentis accepit. Et inde ma¬
net sua ilicibus p̃rogatiua : man& cyp̃ssibuis. ut
nulli uenti ecs crinis sui honore despolient. Surre¬
xercit ante florib immixto terrenis sine spinis rosci.¬
& pulcherrimꝰ flos sine ulla fraude uernaibat. pos¬
teci spinci sępsit gr̃am floris. tamquãi humcinę spi¬
culũ p̃ferens uitȩ̃. quȩ̨ suciuitcitẽ ꝑ functionis suȩ.
finitimis curarũ stimulis sȩpe compungat Ualla¬
to ẽ enĩ elegemtia uitȩ nr̃ȩ. & quibusdã sollici-¬
tudinib ob sẽptci. ut tristicici ad uinetoi sit gr̃ę
Unde cũ unꝰ quisq aut suciuitate retionis aut pros¬
oris cursus successib gratulcit᷑. meminisse culp
cũ c̃uenit : ꝑ quc̃ nobis inp̃arcidisi a mȩnitaite floren¬
tib spinȩ m̃tis. animiq sentes. uire c̃ dẽpnationis as
cripti sunt: Irrutiles igit᷑ lic& o homo aut splendore

Expanded text:
in singulis uincula natura tenuit in reliquum, in singulis uincula natura tenuit in reliquum, quod sub ictu mundi surgentis accepit. et inde manet sua ilicibus praerogatiua, manet uirescant, ut nulli uenti eas crinis sui ueste dispolient. \' surrexerat ante floribus inmixta terrenis sine spinis rosa et pulcerrimus flos sine ulla fraude uernabat, postea spina saepsit gratiam floris tamquam humanae speculum praeferens uitae, quae suauitatem perfunctionis suae finitimis curarum stimulis saepe conpungat. uallata est enim elegantia uitae nostrae et quibusdam sollicitudinibus obsepta, ut tristitia adjuncta sit gratiae. Unde cum unusquisque aut suavitate rationis, aut prosperioris cursus successibus gratulatur, meminisse culpae eum convenit, per quam nobis in paradisi amoenitate florentibus spinae mentis, animaeque sentes jurcripti sunt. inrutiles igitur licet, o homo, aut splendore
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra fructificcit. pͥmo herbã. de inde spicã: deinde
plenũ triticũ inspicci Et cũ ꝓduxerit fructũ. stci¬
tim mittit falcẽ qm̃ ad est messis: Dormienti igit᷑
tibi o homo & nescienti. fructus suos ultro terrci
de ligno fructuoso faciente fructũ scđm genus
cuiꝰ sem̃ eiꝰ inipso sit: Dixẽ & fcicta sunt. & subito
ut suprci florib herbarũq. uiriditcitibus: itai hic
nemoribus t̾ra uestita ẽ Concurrerunt arbores. c̃ furre¬
xere siluȩ. uertices repente montiũ fronduer̃ Hinc-
prnus. hic crp̃ssus. inalto se extuler̃ cacuminq cedri
ipiceȩ c̃uenerunt:. Abres quoq ñ contenta derrenis¬
radicib atq aerio uertice etiã ccisus marmos tuto
subiturti remagio. nec solũ uentis sed etiã fluctibus
certatura ꝓcessit. Nec non & laurus assurgens.
odorẽ suũ dedit. num quc̃ĩ suo exuendai uelamine:
Umbrosae quoq ilices uerticẽ ꝓtuler̃ inhorrentem
comã. yb̃nis quoq temporib seruature. Hoc enĩ

Expanded text:
de spicam, deinde plenum triticum in spica. Et cum produxerit fructum, statim mittit falcem, quoniam adest messis. Dormienti igitur tibi, o homo, et nescienti fructus suos ultro terra de ligno fructuoso faciente fructum secundum genus, cujus semen ejus in ipso sit. Dixit et facta sunt, et subito, ut supra floribus, herbarumque viriditatibus, ita hic nemoribus terra vestita est. Concurrerunt arbores, consurrexere silvae, vertices repente montium fronduerunt. Hinc pinus, hinc cupressus in alta se extulerunt cacumina, cedri et piceae convenerunt. Abradicibus atque aerio uertice etiam casoscasus marinos tuto subitura remigio nec solum uentis, sed etiam fluctibus certatura processit. nec non et laurus adsurgens odorem suum dedit numquam suo exuenda uelamine. umbrosae quoque ilices uerticem protulerunt inhorrentem comam hibernis quoque temporibus seruaturae. hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enumerẽ sucos herberũ salubres: Quid uirgultor
ac foliorũ remedici: Ceruus ȩger rimuscolos olecie man¬
dit & scuꝰ fit. Lo custtis quoq folici oleae arrosai: lib̾ant
ab egritudine Nubi folic suꝑ iacta serpenti: in terimũt
eũ. Culices ñ tangent te Si absintii herbã cũ oleo
& nisi prȩuisũ fuerit. confueuit sciluti nocere. Inter
alia quoq nutrim̃ta uitȩ. elleborũ dep̃hendit. aconitci
quoe fcillun fiequent̃ ⁊ decipiunt colligentẽ: S. hoc
itociestluscsi repbendas t̾ram qͥa ñ om̃s homines boni:
Sol pmmio calore spicas torret : ad urit autẽ gignen¬
tiũ pͥma exordici. lunci quoq uiantib it monstrat
latronũ ꝓdit insidicis. Nũ igit᷑ dignũ est. ut in his
quȩ utilia sunt post habentes c̃ditoris gr̃am c̃ fiteri.
ꝓpt̃ aliqͣ alim̃torum noxici crecitoris ꝓspicientię de¬
rogemꝰ : Quasi uͦ om̃ia yle caiusci debuerint pro

Expanded text:
Quid enumerem sucos herbarum salubres? quid virgultorum Quid enumerem sucos herbarum salubres? quid virgultorum ac foliorum remedia? Cervus aeger ramusculos oleae mandit, et sanus fit. Locustas quoque folia oleae arrosa liberant ab aegritudine. Rubi folia superjacta serpenti, interimunt eum. Culices non tangent te, si absinthii herbam cum oleo et nisi praevisum fuerit, consuevit saluti nocere. Inter alia quoque nutrimenta vitae helleborum deprehenditur. Aconita quoque fallunt frequenter, et decipiunt colligentem. Sed hoc ita est, ac si reprehendas terram, quia non omnes homines boni.  coelo. Sol ipse prae nimio calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. Luna quoque viantibus iter demonstrat, latronum prodit insidias. Num igitur dignum est ut in his quae utilia sunt, posthabentes conditoris gratiam confiteri, propter aliqua alimentorum noxia creatoris prospicientiae derogemus, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
spargit᷑. cuiꝰ sucnutate cõplem̃. Unde diuine dĩs
ait Q species agri mecũ est Cũ ipso ẽ enĩ quc̃i ipse
formauit. Quis enĩ aliꝰ artifex posset taintc̃ĩ rerum
singulcirũ exprimere uenustatẽ: Considercite lilici
agri quantus sit ccindor infoli is: quẽ admodũ stipa¬
tai ipsci folici abimo ad sũmum uideant᷑ as surgere :
ut scyphỹ exprimant formã. ut auri quȩdc̃i fpecies
intꝰ effulgecit. quȩ tam̃ uallo in circuitu floris
obseptri. nulli patecit in iuriȩ: siquis hunc florem
decerpcit. & suci solucit ĩfolia Quȩ tuinti est arti¬
ficis manꝰ qua possit lilu speciẽ reformare: Quis
taint imutcitor naturȩ. ut florẽ hunc red indegrare
p̃sumcit : Cui dñs tomntũ testimonrũ dedit ut di¬
cer&. Nec scilomon in om̃a gło sic uestiebatur
sic̃ unũ existis Rex opulentissimꝰ isapientissimus
inferior uidiccit᷑: quã huiꝰ floris pulcritudo est

Expanded text:
spargitur, cuius suauitate complemur. unde digne dominus spargitur, cuius suauitate complemur. unde digne dominus ait: et species agri mecum est. cum ipso est enim quam ipse formauit; quis enim alius artifex posset . tantam rerum singularum exprimere uenustatem? considerate lilia agri: quantus sit candor in foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum videantur assurgere, ut scyphi exprimant formam, ut auri quaedam species intus effulgeat: quae tamen vallo in circuitu floris obsepta nulli pateat injuriae. Si quis hunc florem decerpat, et sua solvat in folia, quae tanti est artificis manus quae possit lilii speciem reformare? Quis tantus imitator naturae, ut florem hunc redintegrare praesumat, cui Dominus tantum testimonium dedit, ut diceret: « Nec Salomon in omnia gloria sua sic vestiebatur, sicut unus ex istis . Rex opulentissimus et sapientissimus inferior judicatur; quamque hujus floris pulchritudo est.
Abbreviated transcription (Latin):
quod acceꝑit : & usurarũ cumulo multiplicatũ:
Homines sȩpe decipiunt: & ipsa fęnenitorẽ suũ sorte¬
de frciudant. t̾ra autẽ fidelis man& Et si quando
ñ soluerit. si forte auerscita fuerit frigoris inelemen¬
tici aut nimici siccitos. aut imm̃sci iuis ymbrium.
alio anno supioris anni damnci cõpenscit: Quę uia
species pleni agri: Qui odor. quȩ sucauttis. quȩ uolup¬
tcis agricolarum  qͥd digne explicare possum si
nr̃o utcim alloqͥo: Sed ͭ abemꝰ scripturę testimonia
quib agri suciuittitẽ benedictioni & gr̃ę sc̃orum ad
uertimꝰ cõparaitã: dicente scõ isacie O dor filii mei odor
agri pleni Quid igit᷑ de scribã purpurescentes uioles.
candida lilici. rutilcmtes roscis. depictti rura. nime
aureis nunc uarus. nunc luteis floribus. in quib nescies¬
utrũ species ampliꝰ florũ an uis odorci delete
ascunt᷑ oculi grato spectaculo: longe ladeom ed qr̃

Expanded text:
quod acceperit et usurarum cumulo multiplicatum. quod acceperit et usurarum cumulo multiplicatum. homines saepe decipiunt et ipsa faeneratorem suum sorte sinuatos, terra fidelis manet et si quando non soluerit, si forte aduersata fuerit frigoris inclementia aut nimia siccitas aut inmensa uis imbrium, alio anno superioris anni damna conpensat. ita species pleni agri! Qui odor! Quae suavitas! Quae voluptas agricolarum! Quid digne explicare possumus, si nostro utamur alloquio? Sed habemus Scripturae testimonia, quibus agri suavitatem beneuertimus comparatam dicente sancto Isaac: odor fili mei odor agri pleni. quid igitur describam purpurescentes uiolas, candida lilia, rutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc uariis. nunc luteis floribus, in quibus nesciasutrum species amplius florum an uis odora delectant ? pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor
Abbreviated transcription (Latin):
adolescit ut fenũ. culmoq puhescens erigit᷑
asfurgit. Atubi se geniculata iã spica sus¬
mulerit uagmȩ quȩdã futurȩ frugi parant᷑
inꝗb granũ format᷑ interiꝰ ne tęnera eius
primordia aut frigꝰ ledat. aut solis estus exc¬
urat. aut uentoꝵ inclementia uel ymbriũ uis sȩ¬
ua decutiat. Succedunt qͥdam ordines spicȩ mi¬
rabili arte formati. uł ad specie̾ grati. uieliad
tutamen nexcu qͦdam int̾se naturalis colluga¬
tionis astricti. qua ꝓuidentia diumna formcu
& ne frugis numerosioris pondere quȩdã cȩdant ful¬
tura culmoꝵ. uaginis quibusdã ipse culmꝰ inclu¬
dit᷑ : ut geminatis uirib frugẽ posfit multiplicem
suftinere. ne impar oneri curuet̾ in terrã. Ium
supͣ ipsam spicã uallũ struit᷑ aristarũ: ut qͣfi
quadã in arce p̃tendat. ne auiũ minoꝵ morsib
Quid dicã. quẽadmodũ clementia dĩ humanȩ
ꝓspecerit utilitati. Feneratũ terra restitint

Expanded text:
adolescit ut fenum, culmoque pubescens erigitur et adolescit ut fenum, culmoque pubescens erigitur et assurgit. Ast ubi se geniculata jam spica sustulerit, vaginae quaedam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius; ne tenera ejus primordia aut frigus laedat, aut solis aestus exurat, aut ventorum inclementia, vel imbrium vis saeva decutiat. Succedunt quidam ordines spicae, mirabili arte formati, vel ad speciem grati, vel ad tutamen nexu quodam inter se naturalis colligationis adstricti, quos providentia divina formavit. Et ne frugis numerosioris pondere velut quaedam cedat fultura culmoditur, ut geminatis uiribus frugem possit multiplicem sustinere, ne mpar oneri curuetur m terram. tum supra ipsam spicam uallum struitur aristarum, ut quasi quadam in arce praetendat, ne auium minorum morsibquid dicam quemadmodum clementia dei humanae prospexerit utilitati? faeneratum terra restituit
Abbreviated transcription (Latin):
feni scđm genꝰ. & continuo parturiens t̾ra nouos se
fudit in partus. undiut se cimictũ uiriditatis. grãm
fecunditutis cissũpsit. diuersisq cõpta germinib pro¬
prios suscepit ornatꝰ Miram᷑ qͦd tã cito ger¬
minauerit. Quanto maiora st̃ miracula. si spec¬
tes singula quẽad modũ uel iacta in terrã semi¬
na resoluantur. ac nisi mortua fuerint. nullũ
fructũ afferant Si uͦ fuerint qͣdã sui morte
resoluta . inuberiores fructꝰ resurgant Dusci¬
pit sͥ granũ tritici putris gleba & sparsũ
cohib&᷑ occasio. ac uelut matno terra gremio
foriae et cõprimit. Inde cũ se granũ illud reso¬
uerit Berbã germinat gracti Ipsa iã speci¬
es erbescentis uiriditatis. quȩ statĩ Genꝰ sati¬
ui similitudinẽ sui ꝓdit. ut in ipso suȩ stir¬
pis exordio. cuiꝰ generis herba sit recognos¬
cas . atq inerbis fructꝰ appareant. paulatĩq

Expanded text:
faeni secundum genus. et continuo parturiens terra nouos se faeni secundum genus. et continuo parturiens terra nouos se fudit in partus et induit se amictu uiriditatis, gratiam fecunditatis adsumpsit diuersisque coprios suscepit ornatus. Miramur quod tam cito germinaverit; quanto majora miracula sunt, si spectes singula, quemadmodum vel jacta in terram semina resolvantur, ac nisi mortua fuerint, nullum fructum afferant: si vero fuerint quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. Suscipit igitur granum tritici putris gleba, et sparsum cohibet occatio, ac velut materno terra gremio fovet et comprimit. Inde cum se granum illud resolverit, herbam germinat, grata ipsa jam species herbescentis viriditatis, quae statim genus sativi similitudine sui prodit; ut in ipso suae stirpis exordio cujus generis herba sit recognoscas, atque in herbis fructus appareat; paulatimque
Abbreviated transcription (Latin):
negais in qͦ cõplcicint pat̃.  Germinet inqͥt t̃ra erbã
feni scđm genꝰ: In om̃ib quȩ dicurt᷑ nascenciaterrȩ.
primũ germ̃ est ubi se paudlulũ sustulerit. fit erba:
posteci fẽnũ. inde fit fructꝰ: Sunt nascencia quȩ de
radice germinant ut arbores quȩ ñ sunt satȩ. ex alia¬
rũ arborũ nidice nascunt᷑: Infirundine uidemꝰ quomͦ
in extremo eiꝰ uelut qͥdã fit nodus alatere. et inde alia
arundo germinat: E st gͦ mradice us quadã semina¬
ru. insitiua qͦq in suꝑiorib germinant: Aliis gͦ ara¬
dice. aliis diuerso munere series successionis adqͥrit᷑. In ẽ
erã nascentib singulis. aut sem̃ aut uirtꝰ aliqͣ seminaria :¬
et et scđm genꝰ. ut qđ nascit᷑ execi. simile eorũ quȩ scita sunt
uł qͦũ denidice sit germinet De tritico triticũ: demilio
miliũ. de prro pyrus albo flore ꝓrũpit. castanea quoq
surgit denidice casttineȩ Germinet inqͥt t̾ra erbam

Expanded text:
. 5 Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. in omnibus quae dicuntur nascentia terrae primum germen est. ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea faenum, inde fit fructus. sunt nascentia quae de radice germinant ut arbores quae non sunt satae ex aliarum arborum radice nascuntur. in harundine uidemus quomodo in extremo eius uelut quidam fit nodus e latere et inde alia harundo germinat. est ergo in radice uis quaedam seminarii. insitiua quoque in superioribus germinant. aliis ergo a radice, aliis diuerso munere series successionis adquiritur. inest enim nascentibus singulis aut semen aut uirtus aliqua seminaria et ea secundum genus, ut quod nascitur ex ea simile eorum quae sata sunt uel quorum de radice sit germinet, de tritico triticum, de milio milium; de sepias pyrus albo flore prorumpit, castanea quoque surgit de radice castaneae. Germinet inquit terra herbam
Abbreviated transcription (Latin):
xcit. dĩ indulgentia ꝓrũꝑẽ facit fructꝰ. Quo¬
sol uiuendi usũ minifirat oriundis.
quando illci pͥus diuinȩ oꝑtti¬
onis uuificatione sunt edita.
quã sol mhos iuuendi usus ueniret:
uuenior ÷ erbis. iunior fęno & forte miret᷑¬
aliqͥs curpͥus pecori pabulũ. qũci
cib homini sit crecitꝰ. In qͦ primũ
ꝓfundũ dĩ debemꝰ aduertere qͦd
etiã minima quȩq ñ negligat
sic̃ inuanglio sapientia dĩ dicit :
Respicite uolati Lia celi qm̃ ñser̃ neq ma¬

Expanded text:
xat, dei indulgentia prorumpere facit fructus. quoxat, dei indulgentia prorumpere facit fructus. quosol uiuendi usum ministrat oriundis, quando illa prius diuinae operationis uiuificatione sunt edita quam sol in hos uiuendi usus ueniret? iunior est herbis, iunior faeno. aliquis quod prius pecori pabulum, quam cibus homini sit creatus. In quo primum profundum Dei debemus advertere, quod etiam minima quaeque non negligat, sicut in Evangelio Sapientia Dei dicit: Respicite volatilia coeli, quoniam non se