comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li lucis. ambulate fructus eñi liamĩs
est in om̃i iusticia et uitate. ꝓbantes
quid sit beneplacitũ dño. Nam ui
ip̃o eunglis capitulo si nõ studio ina¬
liuolentie fug̾e̾t adimantus posset adu̾¬
tere: quomͦ dicatur d̾s malum facere.
Ibi eñi ait dñs. qd̃ etiã iste cõmemora

Expanded text:
lii lucis ambulate — fructus enim luminis lii lucis ambulate — fructus enim luminis estquid sit beneplacitum Domino . Nam et in ipso Evangelii capitulo, si non studevolentiae fugeret Adimantus, posset advertere quomodo dicatur Deus malum facere. Ibi enim ait Dominus, quod etiam iste commemora
Abbreviated transcription (Latin):
due iste arbores manifestissime in siłi¬
tudinẽ duoꝵ hominũ posite suit idest
iusti et inusti: quia nisi quisq uolun¬
tatem mutaiu̾t. bonum oꝑari nõ porest
qd̾ in nr̃a potestate cẽ positum alio loco
docet ubi ait. Aut facite arborẽ bonam.
et frustum eius bonum: aut facite ar¬
borem malam. et sructum eiꝰ malũ. Illis
eñi hoc dicit. qui putabant se bona loqͥ
posse cum eẽnt mali: hoc est bonos fri¬
ctus facere. cum eẽnt arbores male. sic
eñi et subiungit. Hypocrite. qͦuͦͦ pote¬
stis bona loq̃ui. cum sctis mali: Mala
gͣ arbor fructus bonos facere nõ potest
S ex mala fieri bona potest: ut bonos
frictus ferat fustis eñi aliqn tenebreᷤᷤ
inqͥt: nunc aut̃ lux in dño. Tanqͣm si
diceret. fusstis aliquando arbores ma¬
le ⁊ ideo non poceratis tunc nisi ma¬
los fructus facere. nunc aut̃ lux ĩ dño
idest etiam facti arbores bone. date fru¬
stus bonos. qd̃ sequitur dicens. sicut fi¬

Expanded text:
duae istae arbores manifestissime in simiduae istae arbores manifestissime in similitudine duorum hominum positae sint, id est iusti et iniusti, quia nisi quisque uoluntatem mutauerit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum: aut facite arborem malam et fructum eius malum. illis enim hoc dicit. qui putabant se bona loqui posse. cum essent mali, hoc est bonos fructus facere, cum essent arbores malae. sic enim et subiungit: hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? mala ergo arbor fructus bonos facere non potest: sed ex mala fieri bona potest, ut bonos fructus ferat. fuistis enim aliquando tenebrae, inquit, nunc autem lux in domino. tamquam si diceret: fuistis aliquando arbores malae et ideo tunc non poteratis nisi malos fructus facere; nunc autum lux in domino, id est iam facti arbores bonae date fructus bonos; quod sequitur dicens: sicut fi
Abbreviated transcription (Latin):
lum hoc loco nõ peccatil: s pena incel¬
ligenda est. Suplicit̾ eñi appellatur ma¬
lum. Unum qd̾ homo facit: alt̾m qd̃ pa¬
cum hoc diceret. Diuina eñi ꝓuidentia
tuneta mod̾ante & gub̾nante. ita homo
malefacit qd̾ uult. ut male patiat᷑ qd̾
nõ uult. Si aut̃ isti accusant ꝓpham
ista dicentem. quasi in eungłio non le¬
g̾int. Nonne duo passeres asse ueneũt:
Et unus ex his non cadet in t̾ram sine
iuindicat. Itaq ip̃e qͣntum ad se ꝑtinet
bonum facit. qr om̃e iustum bonũ est
et iusta est illa uindicta: et ideo nõ est
contrarium qd̾ adimantus obicit dixis¬
se dñm. arborbona fructus bonos facit:
mala aut̃ arbor. malos fructus facit.
Qmius eñi malum sit gehenna dapp¬
nato. iisticia tam̃ d̾ĩ bona est. et ip̃e fruc¬
tus est ex arbore bona. Ille aut̃ malis
peccatoꝵ suoꝵ thesauriat siburam u
die ire. et reuelationis usti uitlitu dĩ. qͥ
reddet uniciuq scd̾m oꝑa sua. Qmqm

Expanded text:
lum hoc loco non peccatum, sed poena intellum hoc loco non peccatum, sed poena intellegenda est. dupliciter enim appellatur malum: unum quod homo facit. alterum quod pacum hoc diceret. diuina enim prouidentia cuncta moderante et gubernante ita homo male facit. quod uult. ut male patiatur, quod non uult. sic autem isti accusant prophetam ista dicentem, quasi in euangelio non legerint: nonne duo passeres asse ueneunt et unus ex his non cadit in terram sineuindicat. itaque ipse, quantum ad se pertinet, bonum facit. quia omne iustum bonum est, et iusta est illa uindicta. et ideo non est contrarium, quod Adimantus obicit dixisse dominum: arbor bona fructus bonos facit; mala autem arbor malos fructus facit. quamuis enim malum sit gehenna damnato. iustitia tamen dei bona est et ipse fructus est ex arbore bona. ille autem malis peccatorum suorum thesaurizauit sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
stis. uentremq uacuum. et u̾bera ari¬
da. et mortificatũ semen ne ꝑiant ĩtel¬
ligant de his eẽ dictum: de quib dicit
apłs. Sicut eñi iamnes et mambres resti¬
terund moysi: sic et isti resistunt iu̾ta¬
ti. Homines mente corrupti. repbi cͥca
fidem. s ultra nõ ꝓficient. dementia . n
eoꝵ manifesta erit om̃ib sicut et illoꝵ
fuit. Cum gͥ ultra nõ ꝓficient. tunc ha¬
bebunt uentrem uacuum. et ubera ari¬
da. ⁊ mortificatũ semen. in qua sentẽtia
se isti tanqͣm in speculo dignentur inspi¬
cere.
E eo qd̾ scͥptum est in amos ꝓphia se¬
fieri potest ut ambule̾ntes d̾uo ĩiua
minime agnoscant se. et leo sine preda
A catulũ suum rei̾tatur. si decidet auis
sine aucupe in terram. si tendunt mus¬
cipilam sine causa ut nichil capiant e
srdabit sonum tuba in cuutate ut pleb
nõ t̾reatur. ita etiam malũ aliqd in ci¬
iutare ꝑpetratur. qd̾ dñs nõ faciet. Ma¬

Expanded text:
ctis uentremque uacuum et ubera arictis uentremque uacuum et ubera arida et mortificatum semen ne pariant, intellegant de his esse dictum. de quibus dicit apostolus: sicut enim Iamnes et Mambres restiterunt Moysi. sic et isti resistunt ueritati, homines mente corrupti. reprobi circa fidem, sed ultra non proficient; dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit. cum ergo ultra non proficient, tunc habebunt uentrem uacuum et ubera arida et mortificatum semen. in qua sententia se isti tamquam in speculo dignentur inspicere. De eo, quod scriptum est in Amos propheta: sfieri potest, ut ambulantes duo in uia minime se agnoscant, et leo sine praeda ad catulum suum reuertatur; si decidet auis sine aucupe in terram, si tendunt muscipulam sine causa, ut nihil capiant; si dabit sonum tuba in ciuitate, ut plebs non terratur: ita etiam malum aliquod in ciuitate non perpetratur, quod dominus non faciet. ma
Abbreviated transcription (Latin):
e eo qd scͥptum est in osee: da illis
uentrem uacuũ et ubera arida. mor¬
tifioa semen uentris ip̃oꝵ ne pariant.
Et hec ꝓphica locutio est utiq figurata.
Nam et uentrẽ non carneum intelli¬
gunt in esingłio cum legunt. flumina
aque uiue fluent de uentre eius: et u¬
bera quedam habebat apłs cum dic̾et.
lac uobis potum dedi non escam. Et ite¬
rum. factus sum ꝑuulus in medio ue¬
strum: tanqͣm si nutrix fouens filios su¬
os. Et galathas ad carnalia declinantes
it̾m ꝑturit: donec xp̃c in eis formet᷑.
Et idẽo huic ꝓpħice sententie nõ repug¬
nat qd̾ adimantus posuit ex eungłio qd̾
in resurrestione a mortius. neq nubent
neq uxores ducent. neq morientir.s
sunt ut angłi d̾i. Nã hoc est utiq qd as¬
cipiunt etam spadones. de quib ysaras
loquitur. locum noniinatũ meliorẽ nal¬
to filioꝵ et filiarum: nomen etnum da¬
bo eis inquit. Non gͦ isti arbitrentur
in solo eungłio tale premiũ ꝓmuti sã¬

Expanded text:
e eo, quod scriptum est in Osee: da illis uentrem uacuum et ubera arida; mortifica semen uentris ipsorum, ne pariant. et haec prophetica locutio est utique figurata. nam et uentrem non carneum intellegunt in euangelio, cum legunt: flumina aquae uiuae fluent de uentre eius. et ubera quaedam habebat apostolus, cum diceret: lac uobis potum dedi, non escam et iterum: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix fouens filios suos. et Galatas ad earn alia declinantes iterum parturit, donec Christus in eis formetur. et ideo huic propheticae sententiae non repugnat, quod Adimantus posuit ex euangelio, quod in resurrectione a mortuis neque nubent neque uxores ducent neque morientur, sed sunt ut angeli dei. nam hoc est utique quod accipiunt etiam spadones, de quibus Esaias loquitur: locum nominatum meliorem multo filiorum et filiarum, nomen aeternum dabo eis. inquit. non ergo isti arbitrentur in solo euangelio tale praemium promitti san
Abbreviated transcription (Latin):
iħm  Matheus. Nbi dixisse:
In monte: Quib presentib.:
Petio. andrea. iacobo ⁊ iohanne.
quatuor his tantũ. Cetͥos eñi nundũ.
clegerat. nec ip̃m machm. Exhiecns
qͣstuor unus idest ioħes euͣngłm scͥpsit
¶ta. Alicubi hoc ip̃e cõmemorat. ¶iusꝙͣ
Inmonte: maths hoc scripsit qͥlongo
int̾uallo postqͣm iħc de monte descendit
secutius est eum: Ac ꝑ hoc de hoc ipso pͥ¬
mo ambigitur. utrum iħc tale aliq̃d̾
dixerit: qr testis ydoneꝰ tacet. loquitior
dut minus idoneus ut intm ꝑmise¬
pii nobns iniuriam fecisse matheũ don
et ip̃m ꝓbemus hec nõ sc̃psisse. S aliũ
nescio qͣuẽ sub nomine eiꝰ: qd̾ ꝙ docet
et ipa lectionis ciusdẽ matħi obliqua¬
narratio. Quid eñi dicit: Et cum tuͣ¬
siret iħc: udit hoĩem sedentẽ ad the¬
loneũ nomũie matħm. et uocauit eũ
At ille confestim surgens secitus est
eum. Et quis gͦ de seip̃o sc̃bens dicdo.
uidit hominẽ ⁊ uocauit eũ. et secutꝰ ẽ eũ.

Expanded text:
Jesum? Matthaeus. Ubi dixisse? Jesum? Matthaeus. Ubi dixisse? In monte. Quibus praesentibus? Petro, Andrea, Jacobo et Joanne, quatuor his tantum: caeteros enim necdum elegerat, nec ipsum Matthaeum. Ex his ergo quatuor unus, id est Joannes, Evangelium scripsit? Ita. Alicubi hoc ipse commemorat? Nusquamqui fuit in monte, Matthaeus hoc scripsit qui longo intervallo, postquam Jesus de monte descendit, secutus est eum? Ac per hoc de hoc ipso primo ambigitur, utrum Jesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus tacet, loquitur autem minus idoneus: ut interim permiserimus nobis injuriam fecisse Matthaeum, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine ejus: quod docet et ipcum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad telonium nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille confestim surgens secutus est eum. et quis ergo de se scribens dicat uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum,"
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis sui cpeatrices ostendit. Hec u̾ba
sunt tua. Bene. qd̾ sic te doceri exigis.
Quã eñi uerebar. ne hoc ꝙͦ qd̃ in eunge¬
lio falsum eẽ contenderes. Crede gͦ cicat᷑
uera eciã illa uuln̾a fuerant. Nec u̾a
nulna nisi uera caro hab̾e potiuiss. Hoc
D qr falli nemo est qui uelit. fallere ã
multi et uolunt magis te uelle intelli¬
go quasi exemplo fallacit᷑ docere. q̃m ex¬
emplo thome fallacit̾ discere. Proinde si
credis qd̃ falsis cicatricib xp̃c fefellerit
dubitantẽ ÷ tequis uelit credere docentẽ
Ac nõ potius cauere fallentẽ: At si ille
Discipłs ueras cicatrices tetigit xp̃i: uam
confiti cogeris et carnem xp̃i. Ita mani¬
cheus nõ ꝑmanebis si sic credisut tho
mas. infidelis aut̃ remanebis. si nec sic
credid̾is ut thomas. Explicit liber A¬
dixit Cur legem nõ accipitis
et pphas. cum xp̃c eos non se
uenisse soluere dixerit. s adĩ¬
plere: Quis hoc testatur dixisse

Expanded text:
corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar, ne hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! crede ergo cicatuera etiam illa uulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hocsed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius cauere fallentem? at si ille discipulus ueras cicatrices tetigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem Christi. ita Manichaeus non permanebis, si sic credimas: infidelis autem remanebis, si nec sic credis ut Thomas . LIBER Ddixit: Cur Legem non accipitis et Prophetas, cum Christus eos non se venisse solvere dixerit, sed adimplere ? Quis hoc testatur dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat facere. illa aut̃ nõ omntere.
Unde est ⁊ illud qd̾ traditionib suis do¬
cebant. quomͣ infirmaret᷑ p̾ceptum di
ruerunt. ut tet̾a nõ intelligerẽt ⁊ qͥa
ea que intelligebant impie contẽꝑne¬
bant᷑ uides neqͣm tͥ nõ dicam si xp̃ianꝰ
es. crede dicenti xp̃o. qr de se scͥpsit moy¬
ses : qd si no credis xp̃ianus nõ es: Ipẽ
qͥppe uideris qͥd de te sentias: qui te ito
gentilem uel uideum doceri de xp̃o expe¬
tis. Ego tam̃ neq hoc defugi. et om̃s tͥ
aditus erroris qntum potui clausi: nes
illud siui pat̾e p̃cipitiũ qua uos cecim¬
titis. dicentes falsa eẽ in eungłio sicubi
ur̃a heresis exitum nõ inuen̾it. ut uo¬
bis nichil remaneat quo redire possitis.
unde xp̃o credatis: ubi nobis hec uox pe¬
stilentie nõ possit opponi. Qum etiam
sic te doceri cupis ut xp̃ianũ thomã
quẽ xp̃c de se dubitantẽ nõ est asꝑ natꝰ.
es quo animi euis uuln̾ib mederetur

Expanded text:
oportebat facere, illa autem non omittere. oportebat facere, illa autem non omittere. unde est et illud. quod traditionibus docebant, quomodo infirmaretur praeceptum dei, ruerunt, ut cetera non intellegerent, quia ea, quae intellegebant, inpie contemnebant. Uidesne, quam tibi non dicam: si christianus es. crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis. christianus non es. ipse quippe uideris. quid de te sentias, qui te ut gentilem uel Iudaeum doceri de Christo expetis; ego tamen neque hoc defugi et omnes tibi aditus erroris, quantum potui, clausi. nec illud siui patere praecipitium, qua uos caeci mittitis dicentes falsa esse in euangelio, sicubi uestra haeresis exitum non inuenerit, ut uobis nihil remaneat, quo redire possitis. unde Christo credatis, ubi uobis haec uox pestilentiae non possit obponi. quin etiam sic te doceri cupis ut christianum Thomam, quem Christus de se dubitantem non est aspernatus. sed quo animi eius uulneribus mederetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ces atq fallaces: nõ moysen. nõ xp̃m
nõ testamenti utriusq doctrinã. ibi fi.¬
guratã. hic reuelatam: ibi ꝓph̾atam
hic p̾sentatã. Quomͦ gͦ nich̾ eoꝵ catho¬
licos seruare putant que moyses scͥpsit
cum omĩa prorsꝰ obseruent. nõ iam in
figuris. S in eis reb quas ille figure si¬
gnificando p̃nuntiarunt: neq eñi si a¬
liud tempꝰ eẽt scbendi. aliud legendi re¬
cte diceremꝰ scͥpturã illam nõ obserua¬
re lectorem: quia et ip̃e caracteres illos
nõ faceret. cum ip̃e fuissent figure so¬
noꝵ: ille aut̃ iam sonos ip̃os exꝓmet.
illarũ tam̃ figuraꝵ non formatõe oc¬
cupatus. s inspectione cõmonitꝰ. Ideo aũ
uidei xp̃o no credebant. quia nec illa q̃
moyses nõ figurate. s aꝑte p̃ceꝑat ob¬
seruabant. Unde illis dicit. Decimatis
mentam ⁊ cyminũ. et relinquitis gra¬
uiora legis. miscd̾iam ⁊ iudiciũ: liquan¬
tes culicem. camelũ aut̃ glutientes. hec

Expanded text:
ces atque fallaces, non Moysen, non Christum. ces atque fallaces, non Moysen, non Christum. non testamenti utriusque doctrinam ibi figuratam. hic reuelatam. ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo nihil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iam in figuris, sed in eis rebus, quas illae figurae significando praenuntiarunt? neque enim, si aliud tempus esset scribendi, aliud legendi, recte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent figurae sonorum, ille autem iam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figurate, sed aperte praeceperat, obseruabant. unde illis dicit: decimatis mentam et cyminum et relinquitis grauiora legis. misericordiam et iudicium liquantes culicem, camelum autem gluttientes: haec
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis int̾rogantib hoc dicat. qd̾ mã¬
chei uolunt ĩmundas cẽ om̃s carnes: ñ
eos aliqͥd earum debere contingͥe. Quid qd̾
exꝓbrat qd̃ aꝑtam suam locutionẽ mũ¬
dum intellexerint: et ꝑprie dictũ ꝑabo¬
lam putent : Sic enim sequit᷑. At ille di¬
xit. Adhuc et uos insipientes estis: et nõ
intelligitis qr om̃e qd̃ in os intrat ĩuẽ¬
trem uadit. et in latrinã enuttit᷑: Que
aut̃ ꝓcedunt exore de corde exeunt: it¬
la cõmunicant hoĩem. siam de corde exe¬
unt cogitationes male: homicida. ad¬
ult̾ia. fornicationes. furta. falsa testime¬
nia. blasphemie. Hec sunt que ꝯmu¬
nicant hoĩem: nõ lotis aut̃ manibus
manducare. nõ cõmunicat hoiem. Cer¬
te iam manifestata fallacia. conuicta di¬
scelit. derte iam clarum est. nõ alud de
hac re turbas. Aliud secreto discipłos do¬
minũ docusse. Certe sine dubitatione
ꝑspicitur manicheos potuis ẽẽ menda¬

Expanded text:
discipulis interrogantibus.hoc dicat. quod Mandiscipulis interrogantibus.hoc dicat. quod Manichaei uolunt, inmundas esse omnes carnes nec eos aliquid earum debere contingere. quid ? quod exprobrat. quod apertam suam locutionem nondum intellexerint et proprie dictum parabolam putent. sic enim sequitur: at ille dixit: adhuc et uos insipientes estis et non intellegitis, quia omne, quod in os intrat, in uentrem uadit et in latrinam emittitur; quae autem procedunt ex ore, de corde exeunt, illa communicant hominem? nam de corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta. falsa testimonia, blasphemiae; haec sunt. quae communicant hominem; non lotis autem manibus manducare non communicat hominem. Certe iam manifestata fallacia connicta discedit; certe iam clarum est non aliud de hac re turbas, aliud secreto discipulos dominum docuisse; certe sine dubitatione perspicitur Manichaeos potius esse menda
Abbreviated transcription (Latin):
nicat hominẽ. s qd̾ ꝓcedit de ore turbis
dixisse uid̾etur. Seqͥuatur gͦ eungłista
et dicat. qͥd iam nõ turbis. s discipłis
responderit dñs. At ille respondens ait.
Om̃is plantatio qm nõ plantauit pat̃
meus celestis. eradicabitur. Sinite illos:
ceti sunt duces cecoꝵ. Cecus aut̃ si cecum
ducat: ambo cadunt in foueam. Hoc uti¬
ꝙ ideo: qr traditiones suas uolentes fta¬
tuere. mandata d̾i nõ intelligebant. S
nondũ quesierant discipłi a magr̃o: qͦm̾
ip̃i qd̃ turbis dixerat acciꝑe deb̾ent. ł cce
docet. Nam contexit eũngłista ⁊ dicit.
Respondens aut̃ petrus ait illi. Narra
nobis ꝑ abolam istam. Hic intelligimꝰ
Petrum putasse. nõ ꝓprie nec aꝑte dñm
locutum fuisse cum dic̾et: nõ qd̾ inirat ⁊̃
os cõmunicat hoĩen. S qd̃ ꝓcedit de ore. s
ut solet obscuritate ꝑabole aliqͥo significare
uoluisse. Uideamus gͦ utrum iam secretius

Expanded text:
nicat hominem. sed quod procedit de ore. turbis nicat hominem. sed quod procedit de ore. turbis dixisse uideretur. sequatur ergo euangelista et dicat. quid iam non turbis, sed discipulis responderit dominus. at ille respondens ait: omnis plantatio, quam non plantauit pater meus caelestis. e.radicabitur. sinite illos, caeci sunt duces caecorum. caecus autem si caecum ducat. ambo cadent in foueam. hoc utique ideo, quia traditiones suas uolentes statuere mandata dei non intellegebant. sed nondum quaesierant discipuli a magistro. quomodo ipsi, quod turbis dixerat, accipere deberent. ecce et hoc fit; nam contexit euangelista et dicit: respondens autem Petrus ait illi: narra nobis parabolam istam. hinc intellegimus Petrum putasse non proprie. nec aperte dominum locutum fuisse, cum diceret: non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore, sed. ut solet, obscuritate parabolae aliquid significare uoluisse. uideamus ergo. utrum iam secretius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentia ita cecati. ut etiã cõmone¬
atis nos unde cõuincam̃i. Nam uim
patior ab animo meo. nͥ totum ip̃m
eungłii capccłm qd̾ iste adu̾sus moy¬
sen oppon̾e uoluit. inspiciendũ inseru¬
ero: ut ibi udeamus qm falsũ sit.
qd̃ pͥor adimantus et mͦ faustus di¬
xid. dñm iħm a discipłis suis carnes
uescendas remouisse: easꝙ uulgo sclaribus
concessisse. Nempe cum respondiss calũp¬
niantib qd̃ nõ lotis manib manduca¬
rent. ita sequit᷑ euͣngłm. Et conuocatis
turbis ait illis. Audite et intelligite. s
qd̃ intrat inos cõmunicat hominẽ: S̾
qd̃ ꝓcedit de ore cõmunioat hominẽ. Tc̃
accedentes discipłi dyxu̾nt ad eum. Scis
qd̾ pharisei audito hoc u̾bo scandalixati
sunt: Hic certe a discipulis compellatꝰ.
debuit eos sicut isti uolunt ꝓprie docere.
ab om̃ib carnib abstinentiam: ut illd̃
qd̃ sup̃dixit. non qd̾ intrat in os cõmu¬

Expanded text:
providentia ita caecati, ut etiam commoneprovidentia ita caecati, ut etiam commoneatis nos unde convincamini. Nam vim patior ab animo meo, nisi totum ipsum Evangelii capitulum, quod iste adversum Moysen opponere voluit, inspiciendum inseruero: ut ibi videamus quam falsum sit, quod prior Adimantus, et modo Faustus dixit, Dominum Jesum a discipulis suis carnes vescendas removisse, easque vulgo saecularibus concessisse. Nempe cum respondisset calumniantibus quod non lotis manibus manducarent, ita sequitur Evangelium: Et convocatis turbis, ait illis, Audite et intelligite. Non quod intrat in os, communicat hominem; sed quod procedit de ore, communicat hominem. Tunc accedentes discipuli, dixerunt ad eum: Scis quod Pharisaei audito hoc verbo scandalizati sunt? Hic certe a discipulis compellatus, debuit eos, sicut isti volunt, proprie docere ab omnibus carnibus abstinendum, ut illud quod supra dixit: non quod intrat in os, commu
Abbreviated transcription (Latin):
utebantur. ille nõ utebatur: Hoc gͦ
dñs nisi uteretur. nõ in eius comꝑatõ¬
ne manducans bibensq dic̾etur. An
forte ideo qr pane et holerib dñs uesce¬
batur: quib ibħs nõ uescebat᷑: Mir
si nõ manducans dicitur. qui locustas
et mel comedit: et manducans dicitur
qui pane atq holere contentus est S
de cibis suspicamini qd̃ uultis: certẽ
bibens & uinarius nõ diceretur nisi ui¬
num biberet. Our gͦ et hoc uos ĩmũ¬
dum putatis: Neq eñi hec ꝓpt̃ con¬
tinentiã disciplinamq domandi cor¬
ꝑis tangere ꝓhibetis. S qd̾ inimũda¬
sint. Nam ea sordes et fel gentis tene¬
brarũ ẽẽ ꝑhibetis. contͣ apłm dicentẽ
om̃ia munda mundis. Ecce qui audẽt
dicere xp̃m in differentie cyboꝵ magi¬
strum. discipłos tamen suos ab his ꝓ¬
hibuisse que ĩmunda ip̃i putant. Oͥstẽ¬
dite ubi ista a discipłis suis remou̾it
fallaces imꝓbi: u̾mptñ d̾i uindicis

Expanded text:
utebantur. ille non utebatur? hoc ergo utebantur. ille non utebatur? hoc ergo dominus nisi uteretur, non in eius conparatione "manducans bibensque" diceretur. an forte ideo, quia pane et oleribus dominus uescebatur, quibus Iohannes non uescebatur? mirum si non manducans dicitur, qui locustas et mel comedit, et manducans dicitur. qui pane atque olere contentus est. sed de cibis suspicamini, quicquid uultis: certe bibens et uinaria non diceretur, nisi uinum biberet. cur ergo et hoc uos inmundum putatis ? neque enim haec propter continentiam disciplinamque domandi corporis tangere prohibetis, sed quod inmusint: nam ea sordes et fel gentis tenebrarum esse perhibetis, contra Apostolum dicentem, Omnia munda mundis . Ecce qui audent dicere Christum indifferentiae ciborum magistrum, discipulos tamen suos ab iis prohibuisse, quae immunda ipsi putant. Ostendite, ubi ista a discipulis suis removerit, fallaces, improbi; verumtamen Dei vindicis
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ ab ĩmundis oarnib eẽt ncc̃e pro¬
hiberi. An scłares homines nõ polluũ¬
tur his que mos intrand: s his que
ex ore exeunt. Ergo munitiores st̃ adu¬
sus ĩmundiciam qͣm sc̃ĩ. si scõs et ea que in¬
trant et ea que exeunt possunt comqͥna¬
re. uellem aut̃ isti mͥ dicerent. qͥd mandu¬
cabat et bibebat xp̃s: qui in comꝑatõne
ioħĩs nõ manducantis neq bibentis. se di¬
x it manducantẽ ⁊ bibentẽ. Cum enim
argueret ꝑu̾sitatem hominũ utrobiq
calũpnias inqͥrentiũ. uenit inqͥt ioħs¬
nõ manducans neq bibens et dicunt de¬
moniũ ht̃. uenit filius hominis mandu¬
cans et bibens & dicunt. Etce homo uo¬
nouinius. Non enĩ dictum est. qd̾ oĩo
nõ biberet. s qd̾ uinũ ⁊ syceram nõ bibe¬
ret. Bibebat gͦ aqͣm. Cybus aut̃ eius nõ
om̃ino nullus erat: s locuste et melsil¬
uestre. Unde gͦ dictus est nõ manducãs
neꝙ bibens. nisi quia illo iustu qͦ iud̾

Expanded text:
quam ab immundis carnibus esset necesse proquam ab immundis carnibus esset necesse prohiberi? An saeculares homines non polluuntur his quae in os intrant, sed his quae ex ore exeunt? Ergo munitiores sunt adversus immunditiam quam sancti, si sanctos et ea quae intrant, et ea quae exeunt possunt inquinare. Vellem autem isti mihi dicerent, quid manducabat et bibebat Christus, qui in comparatione Joannis non manducantis neque bibentis, se dixit manducantem et bibentem? Cum enim argueret perversitatem hominum, utrobique calumnias inquirentium, Venit enim, icans neque bibens, et dicunt: daemonium habet; uenit filius hominis manducans et bibens, et dicunt: ecce homo uonouimus; non enim dictum est, quod omnino non biberet, sed quod uinum et siceram non biberet: bibebat ergo aquam. cibus autem eius non omnino nullus erat, sed locustae et mel siluestre. unde ergo dictus est "non manducans neque bibens," nisi quia illo uictu. quo Iudaei
Abbreviated transcription (Latin):
psit. in animaliũ carnub significans
munda figurauit: qui ꝓpt̾ea fidei catho¬
lice nõ conuenitis. qr nec ruminatis u̾¬
bum sapientie. et duo testamenta. uet̾
ac nouũ non coricordit᷑ distinguentes. tã¬
qͣm geminã ungulam nõ habetis. Quis
aut̃ ferat. te quoq adimanti ur̃i. falla¬
ciam nõ puduisse sectari: Sicis enim
et tu xp̃m sic docuisse cyboꝵ indifferẽ¬
tiam ut a suis discipulis om̃s quidẽ crͣ¬
nes penitus remou̾et. scłarib u̾o iuil¬
go concederer omĩa que possunt edi.at¬
q asseneraret qd̾ eos nicħ in eos intͣns¬
poslueret: qr que de ore imprudent̾ ꝓce¬
dunt. ea sola sunt que polluant homi¬
nẽ. Hec u̾ba tua sunt. tanto impuden¬
tiore qͣnto aꝑtiore mendatio de ꝓmpta
et expressa. Primo. quia scd̾m xp̃i sen¬
tentiam si ea sola polluunt hominẽ que
mala ex ore ꝓcedunt: cur et discipłos
xp̃i. non ea sola polluerunt. ut eos tan¬

Expanded text:
psit in animalium carnibus significans psit in animalium carnibus significans munda figurauit, qui proptera fidei catholicae non conuenitis, quia nec ruminatis uerbum sapientiae et duo testamenta, uetus et nouum, non concorditer distinguentes tamquam geminam ungulam non habetis. quis autem ferat te quoque Adimanti uestri fallaciam non puduisse sectari? Dicis enim et tu "Christum sic docuisse ciborum indifferentiam, ut a suis quidem discipulis omnes carnes penitus remoueret, saecularibus uero uulgo concederet omnia, quae possent edi, atque adseueraret, quod eos nipollueret, quia quae de ore impudenter procedunt, ea sola sunt quae polluant hominem. Haec verba tua sunt, tanto impudentiore, quanto apertiore mendacio deprompta et expressa. Primo quia secundum Christi sententiam, si ea sola polluunt hominem, quae mala ex ore procedunt; cur et discipulos Christi non ea sola polluerunt, ut non eos tan
Abbreviated transcription (Latin):
audiendo. sed eoꝵ fasta sectando. Hoc gͦ
diti posset tunc ꝓselito cͥcumciso: qd̾ paulꝰ
dicit. Circumcisio quidẽ ꝓdest: si legẽ cus¬
todias. Quia u̾o ille in nõ custodiendo le¬
gem phariseos imitabat᷑. fiebat filius
gehenne ꝓpt̾ea qͣntum arbitror duplo
qͣm illi: qr hoc negligebat implere qd̃
ꝓpria uoluntate susceꝑat nõ ex uideis
natus: S sponte iudeus factus. Quid
aut̃ dicere uoliusti sine respectu inuirio¬
se qd̾ moyses helluonis in modũ discep¬
tator sedet. iubetq alia quidem abligͣ¬
riri ꝓ mundis. alia u̾o ꝓ ĩmundis. nec
contingi quidem. cum ad helluonẽ hoc
magis ꝑtineat. ut nulla discernat. aut
si discernit suauiora eligat. An hoc ideo
dicis ut imꝑitis continentia tua uelut
abineunte etate miranda uideatur. qͣi
nescientis uel iam obliti qͣnto iocundius
sapiat porcina qͣm uerueçina: S quia
et ista moyses figuris ꝓpħicis de xp̃o scͥ¬

Expanded text:
audiendo, sed eorum facta sectando. hoc ergo audiendo, sed eorum facta sectando. hoc ergo dici posset tunc proselyto circumciso, quod Paulus dicit: circumcisio quidem prodest, si legem custodias. quia uero ille in non custodienda lege pharisaeos imitabatur, fiebat filius gehennae; propterea, quantum arbitror, duplo quam illi, quia hoc neglegebat inplere, quod propria uoluntate susceperat, non ex Iudaeis natus, sed sponte Iudaeus factus. Quid autem dicere uoluisti, sine respectu iniuriose, quod Moyses helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurrii;i pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem? cum ad helluonem hoc magis pertineat, ut nulla discernat, aut, si discernit, suauiora eligat. an hoc ideo dicis, ut inperitis continentia tua uelut ab ineunte aetate miranda uideatur quasi nescientis uel iam obliti, quanto iucundius sapiat porcina quam ueruecina? sed quia et ista Moyses figuris propheticis de Christo scri
Abbreviated transcription (Latin):
delicta nr̃a: et resurrexit ꝓpt̾ iustificatõ
nr̃am. Et qr ista resurrectio que credita
nos iustificat. illa octaui diei cͥcumcisiõe
figurata est: ꝓpt̾ea de ip̃o abraham cui
pͥmũ tradita est dicit apłs. et signũ ac¬
cepit tͥcũcisionis signacłm usticie fidei
Ergo et istam cͥcũcisionẽ int̾ alias figu¬
uas ꝓpħicas de xp̃o sc̃psit moyses : de qͦ
ip̃e dicit. De me eñi ille sqͥpsit. Qd̃ autẽ
dicit dñs. ue uobis scribe ⁊ pharisti ypo¬
chrite qui circuitis mare ot t̾ram. facere
unum ꝓselitũ. et cum fec̾itis eum. facitis
eum filiũ gehenne duplo qm uos estis:
ñ quia cͥcũciditur dixit. S qd̾ eoꝵ mo¬
res imitatur a quib uitandis cohib
utrũq debetis adi̾cere: et qͣntus honor
delatus sit doctrine moysi. in cuiꝰ cathe¬
dra etiam mali sedentes bona docere &¬
gebant᷑. et unde fieret ꝓselitus filiuis
gehenne nũc scil a phariseis u̾ba legis

Expanded text:
delicta nostra et resurrexit propter iustificationem delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. et quia ista resurrectio, quae credita nos iustificat, illa octaui diei circumcisione figurata est, propterea de ipso Abraham, cui primum tradita est, dicit apostolus: et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei. ergo et istam circumcisionem inter alias figuras propheticas de Christo scripsit Moyses. de quo ipse dicit: de me enim ille scripsit. quod autem dicit dominus: uae uobis, scribae et pharisaei' hypocritae, qui circuitis mare et aridam facere unum proselytum; et cum feceritis eum, facitis eum filium gehennae duplo quam uos estis, non quia circumciditur, dixit. sed quod eorum mores imitatur, a quibus imitandis cohibetutrumque debetis aduertere, et quantus honor delatus sit doctrinae Moysi, in cuius cathedra etiam mali sedentes bona docere cogebantur, et unde fieret proselytus filius gehennae, non scilicet a pharisaeis uerba legis
Abbreviated transcription (Latin):
surgẽt ĩcorrupti et noꝰ ĩmutabimur. Opor¬
tet eñi corruptibile hoc induere ĩcorrup¬
tionẽ: et mortale hoc induere ĩmortali¬
tatẽ. Ut gͦ induatur ĩmortalitatẽ exui¬
tur mortalitate. Hoc est circũcisionis
myst̾ium. que octauo die fieri iussa est:
et .uiii. die idest dñico post sabb̃m. i am ĩ
lu̾tate a dño impleta. Unde dicit᷑. Exuẽs
se carne pͥncipatus et potestates exẽpla¬
uit. ꝑ hanc . N. ĩmortalitatẽ nob̾ inuide
diabolice potestates dñabant᷑ qͣs exemplaᷤᷤ¬
se dictus est: quia in seip̃o capite nr̃o pre¬
buit exemplũ. qd̃ in toto eius corꝑe. idest
eccłia ex diaboli potestate liberanda. ĩ ulti¬
ma resurrectione complebitur. Hec ẽ fi¬
des nr̃a. et qm̃ sicur testimoniũ ꝓpħicũ
Paulus cõmemorat. iustus ex fide uiuit.
hec est iustificatio nr̃a. Mortuũ quippe xͣ
et pagani credunt: resurrexisse aũ xpm̃.
surrestionis fide iustificamur. id̾o ⁊ illd̃
de xp̃o apłicum est. qr mortuus est ꝓpter

Expanded text:
ortet enim co rruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem. ut ergo induatur immortalitate, exuitur mortalitate. hoc est circumcisionis mysterium, quae octauo die fieri iussa est, et octauo die, id est dominica post sabbatum, iam in ueritate a domino impleta. unde dicitur: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit. per hanc enim mortalitatem nobis inuidiabolicae potestates dominabantur; quas exemplasse dictus est, quia in se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto eius corpore, id est ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione conplebitur. haec est fides nostra. et quoniam, sicut testimonium propheticum Paulus conmemorat, iustus ex fide uiuit, haec est iustificatio nostra. mortuum quippe Christum et pagani credunt; resurrexisse autem Chrisurrectionis fide iustificamur, ideo et illud de Christo apostolicum est, quia mortuus est propter
Abbreviated transcription (Latin):
tendam de xp̃o ẽẽ conscͥpta. Quin etiã pe
hoc ad conuincendũ gentilem uł iudeũ
et ego fateor: S adu̾sus uos. qui qͦ quomͦ
nomine xp̃iano głamini. satis eẽ idoneũ
ac p̃ualidũ. tu quoq et si diu tergiu̾sat᷑.
tam̃ coactus es confiteri dicens. Nolo .N.
nũc ad me respicias. quẽ ad credendum
ꝓfessio mea fecit obnoxiũ. ut ñ possim

Expanded text:
tendam de Christo esse conscripta. quin etiam pettendam de Christo esse conscripta. quin etiam pethoc ad conuincendum gentilem uel Iudaeum et ego fateor; sed aduersus uos, qui quoquo modo nomine christiano gloriamini, satis esse idoneum ac praeualidum, tu quoque et si diu tergiuersatus tameJ;lJ coactus es confiteri dicens: nolo enim nunc ad me respicias, quem ad credendum professio mea fecit obnoxium, ut non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ faustus. atq intentõnẽ suam ĩ illud
potiꝰ confert eoq seplus teneri dicit. qͥa
omnẽ moyseos sc̃pturam scrutatꝰ. nlłas
ibi de xp̃o ꝓpħias inuenit. Cui cito res¬
pondeo. qr non intelligit. Et sicut non
intelligat quisꝙͣ quesierit: respondebo
Quia mimico. quia adĩiso animo legit.
qr nõ ideo scrutatur ut sciat. sed qd̃ nescrõ
scire se putat. Hec p̾sumptio tumide arro¬
gantie oculũ cordis uł claudit ut omĩno
nõ uideat. uel distorquet ut ꝑu̾se uideat.
et aliud ꝓ alio ꝓbet aut improbet. Tu me
inquit doce. qͥd est qd̃ me forte legentem
p̃terierit. de deo ac dño nr̃o memoratũ
in scͥptura moysi. Et hic cito respondeã.
Totum te p̾terico : qr totum ille de xp̃o
scͥpsit. Q quia totum discutere et ꝑtra¬
ctare nõ possumꝰ. hoc ł in isto oꝑe si pot̾o
dño adiuuante seruabo qd̃ suꝑius dixi
ut ea ip̃a que ad rep̾hendendũ eligis os¬

Expanded text:
et Faustus atque intentionem suam in illud et Faustus atque intentionem suam in illud potius confert eoque se plus teneri dicit, quia omnem Moyseos scripturam scrutatus nullas ibi de Christo prophetias inuenit. cui cito respondeo: quia non intellegit; et si, cur non intellegat, quisquam quaesierit, respondebo "quia inimico, quia aduerso animo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat, sed quod nescit, scire se putat." haec praesumptio tumidae adrogantiae oculum cordis uel claudit, ut omnino non uideat, uel distorquet, ut peruerse uideat, et aliud pro alio probet aut inprobet. tu me, inquit, doce, quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac domino nostro memoratum in scriptura Moysi. et hic cito respondeam: totum te praeteriit, quia totum ille de Christo scripsit. sed quia totum discutere et pertractare non possumus, hoc tibi in isto opere, si potero, domino adiuuante seraabo, quod superius dixi. ut ea ipsa, quae ad reprehendendum eligis, os
Abbreviated transcription (Latin):
lutem gen̾is humani que om̃ib gen̾ib
eungłica auctoritate confertur. etiam
in ur̃am ꝑnitiem argumentam̃i cum
dicitis. ꝓptẽa nõ est credendũ qd̃ dixerit
xp̃c de se scͥpsisse moysen. qr si hoc ille
dixisset. nec uidei tacere potuissent. quĩ
statim ut pote maligni et astun quere¬
rent. quidnam illud eẽt. qd̾ de se a moy¬
se scͥptum putaret: sic et ille uanus et
ꝑditus dicat. si de celo uox illa sonuiss
om̃s uidei qui audierant credidissent.
Cur nõ gͦ consideratis insani. sicut fie¬
ri potuit. ut et post illam celestem uo¬
cem duya uideoꝵ infidelitas ꝑmaner:
ita fieri potuisse. ut cum xp̃c dic̾e̾t de se
scͣpsisse moysen. hoc magis maligna astu¬
tia timentes. unde coniuinc̾entur quere¬
quererent. qͥd de illo scͥpserit moyses :
S hanc nõ solum sacrilegam adu̾sus
eungłicam sc̃ĩtatem. uerum etiã eneruẽ
ac debilem eẽ argumentatõem sentit

Expanded text:
lutem generis humani, quae omnibus gentibus lutem generis humani, quae omnibus gentibus euangelica auctoritate confertur, etiam in uestram perniciem argumentamini, cum dicitis propterea non esse credendum, quod dixerit Christus de se scripsisse Moysen. quia si hoc ille dixisset. nec Iudaei tacere potuissent. quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret: sic et ille uanus et perditus dicat: si de caelo uox illa sonuisset, omnes Iudaei, qui audierant, credidissent ? cur ergo non consideratis, insani, sicut fieri potuit, ut et post illam caelestem uocem dura Iudaeorum infidelitas permaneret, ita fieri potuisse, ut cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, hoc magis maligna astutia timentes, unde conuincerentur, audiquid de illo scripserit Moyses ? Sed hanc non solum sacrilegam aduersus euangelicam sanctitatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem sentit
Abbreviated transcription (Latin):
Nongͥ frustra qͦdammꝰ consecratus ẽ iste
numerꝰ testium. Et cum hoc dñs respon¬
dit: eo quoq ip̃o intelligi ualuit de se ꝓphas¬
se moysen. An forte inde calũpniam̃i. qr
nõ ait in lege dei s in lege ur̃a scptũ est
uͥ usitatam Iocutionẽ scͥpturar̃ qͥs nõ ag¬
noscat. In lege enĩ ur̃a dixit uobis data
sicut dicit apłs euͣngłium suũ. qd̾ setũ
accepisse testatur nõ ab hoĩe. s ꝑ reuetã¬
tionẽ ihũ xp̃i. An et xp̃m dicetĩs negasse
memorasti celo delatam. hic est filius in eꝰ
dilestus credite illi: quia uos nõ audistis
nolite il li credere. Si autẽ ideo creditis. qꝑ
eam in scͥpturis scĩs inuenistis: ibi ⁊̃ ista
cui credere nõ uultis. de xp̃o scͥpsisse mo¬
ysen. ibi alie multe quib ꝑiter fidẽ de¬
uogatis. Nec timetis miseri. ne ita ꝓfa¬
nus aliquis dicat istam uocem om̃ino
nõ sonuisse de celo: et sicut uos contra sa¬

Expanded text:
non igitur frustra quodam modo consecratus est iste non igitur frustra quodam modo consecratus est iste numerus testium, et cum hoc dominus respondit, eo quoque ipso intellegi uoluit de se prophetasse Moysen. an forte inde calumniamini, quia non ait, in lege dei, sed in lege uestra scriptum est?'" ubi usitatam locutionem scripturarum quis non agnoscat? in lege uestra enim, dixit, uobis data, sicut dicit apostolus euangelium suum, quod se tamen accepisse testatur, non ab homine, sed per reuelationem Iesu Christi. an et Christum dicitis negasse memorasti caelo delatam: hic est filius meus dilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, nolite illi credere. si autem ideo creditis, quia eam in scripturis sanctis inuenistis, ibi est et ista. cui credere non uultis de Christo scripsisse Moysen; ibi aliae multae, quibus pariter fidem derogatis nec timetis, miseri, ne ita profanus aliquis dicat istam uocem omnino non sonuisse de caelo. et sicut uos contra sa
Abbreviated transcription (Latin):
retis añ eum uenire uoluistis. ut ur̃am fal¬
laciam iactaretis Illic autẽ ubi ei dictum est
A iudeis. tu de ce testificaris cestimoniũ tuiĩ
nõ est uerum: nõ mirũ est te nõ udere ꝓsecu¬
tum eum. ut diceret de se ꝓph̾asse moysen: nõ
eñi habes pium oculũ quo id possis nid̾e. Nã
stra scͥptum est. qr duoꝵ hominũ testimoni¬
ũ uerunrest. ego sum qui cestificor deme¬
et testificat᷑ de me qui me misit ꝑat̾: qͥd
testium numerũ in lege. ꝓpħico ppũ conse¬
cratum et cõmendatũ: ut etiã sic p̃nuntia¬
retur futura reuelatio patͥs et filii. quoꝵ
sp̃c est. in illa inseꝑabili tͥnitate sp̃c scĩis
Ideo scͥptum est in ore duoꝵ ułtriũ testiũ
stare omne u̾bum. Alioqͥn et unꝰ testis
plerumq uerum dicit. et plures plerũq
mentiunt᷑. potiusq creditũ est in exordio
fidi gentiũ uni apło eungłizanti. qm ppłis
errantib. A quib ꝑsecutionẽ patiebatur

Expanded text:
retis, eum anteuenire uoluistis, ut uestram falretis, eum anteuenire uoluistis, ut uestram fallaciam iactaretis. Illic autem, ubi ei dictum est a ludaeis: tu de te testificaris; testimonium tuum non est uerum, non mirum est non te uidere prosecutum eum, ut diceret de se prophetasse Moysen; non enim habes pium oculum, quo id possis uidere. nam stra scriptum est quia duorum testimonium uerum est; ego de me testificor et testificatus est de me qui me misit Pater? testium numerum in lege prophetico spiritu consecratum et commendatum, ut etiam sic praenuntiaretur futura reuelatio patris et filii, quorum spiritus est in illa inseparabili trinitate spiritus sanctus? ideo scriptum est: in ore duorum uel trium testium stabit omne uerbum. alioquin et unus testis plerumque uerum dicit et plures plerumque mentiuntur, potiusque creditum est in exordio fidei gentium uni apostolo euangelizanti quam populis errantibus, a quibus persecutionem patiebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ suꝑbiam preced̾e̾ uoluerunt. s eum ꝑ
ip̃os loq̃ntem humilit̾ portauerunt. posͭ
aut̃ qui hec u̾ba dñi sic indelligitis scdm ue¬
strum intellectum satis confitem̃i. nullos
uerint: et ideo uobis eum sicut uoliustis
ita finxistis. Nam si aliqui ur̃i quib quidẽ
te passurum. falsas ꝙy catrices dubitanti disci¬
pulo oblaturũ. nõ dico ex hoc ip̃o qͣm sint de¬
testandi atꝙ fugiendi qͣmq nõ possint eẽ
ueraces qͥbꝰ dem̃datio xp̃c placet. ut hoc non
dicam. certe ut dicere ceꝑam scd̃m istum in¬
tellestũ urm fuert̃ fures ⁊ latͦnes qm̃ añ xͣ¬
dicauerunt. Porro si ille intellectus est uerꝰ
ut ip̃i ante xp̃m uenisse dicantur. qui cum
xp̃o idest cum u̾bo d̾i uenire noluerũt.s
cum eos non miserit d̾s. mendatia su a hõi¬
b sittulerunt: uos quoq ip̃i qͣminis post ⁊p̃i
passionem et resurrectionẽ in hoc mundo
nati fueritis. fures et latrones estis: qr pͥusqm
uosip̃e illuminaret. ut u̾tatem ip̃us p̃dica¬

Expanded text:
nt, sed eum per ipsos loquentem humiliter portauerunt. uos autem, qui haec uerba domini sic intellegitis, secundum uestrum intellectum satis confitemini nullos tum prophetauerunt, et ideo uobis eum sicut uoluistis, ita finxistis. nam si aliqui sunt uestri. quibute passurum, falsas cicatrices dubitantibus discipulis oblaturum, non dico ex hoc ipso, quam sint detestandi atque fugiendi, quamque non possint esse ueraces, quibus de mendacio Christus placet: ut hoc non dicam, certe ut dicere coeperam, secundum istum intellectum uestrum fures fuerunt et latrones, quondicauerunt. porro si ille intellectus est uerus, ut ipsi ante Christum uenisse dicantur, qui cum Christo, id est cum uerbo dei uenire noluerunt, sed cum eos non miserit deus, mendacia sua hominibus adtulerunt: uos quoque ipsi. quamuis post Christi passionem et resurrectionem in hoc mundo nati fueritis, fures et latrones estis, quia, priusquam uos ipse inluminaret. ut ueritatem ipsius praedica
Abbreviated transcription (Latin):
missionis t̾ram mitis effectus. audiet etiã
ip̃m cuiꝰ nomen ille habebat. uerius in¬
troducentẽ et dicentẽ. Sĩ mites. qm̃ ip̃i
heditate possidebunt t̾ram. Hic iam ẽ
ille gentilis si nõ nimis lapideũ habe¬
cor. aut si ex illis eẽt lapidib de quib
suscitat d̾s filios abrahã. nõne miraretur.
in libris antiqͥs eusdẽ gentis. ex quana¬
tus ꝑhib̾etur ihc. tam euidente de illo sẽp¬

Expanded text:
missionis terram, mitis effectus audiet iam missionis terram, mitis effectus audiet iam ipsum, cuius nomen ille habebat, uerius introducentem et dicentem: beati mites, quoniam ipsi hereditate possidebunt terram. hic iam etiam ille gentilis, si non nimis lapideum cor haberet, aut si ex illis esset lapidibus, de quibus suscitat deus filios Abrahae. nonne miraretur in libris antiquis eiusdem gentis, ex qua natus perhiberetur Iesus, tam euidentem de illo conscrip
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo angło d̾s dyc̾it nomen meũ ẽ inillo.
nisi de hoc quẽ introductorẽ in ꝓmissionis
t̾ram pollicetur. Deinde querat in hõib qͥs
moysi successor introduxit ppłm et uiue¬
niet ih̾m. nõ hoc abmicio uite sue. s nõ¬
mĩe mutato appellatũ. Qui gͦ dicit no¬
men meũ est in illo iħu. ip̃e uer᷑ est iħc.
restor et ductor ppłi in h̾editatem uitẽ et.¬
ne. scd̾m testamentũ nouũ. cuiꝰ figura
erat testamentũ uetus. Ita qͣntũ qttim
Ad ꝓpħicum appararum. nec geri nͣ dici
aliquid poiset insignus: qndoquidẽ res
ꝑducta est usq ad noĩs exp̃ssionẽ. Sup
lit udens ille si uulr et inabscondeto pi¬
deus eẽ nõ litt̾a s spũ. si uult reputari re¬
rus ifrłita in quo dolus nõ est: recordetur
in figura illum mortuũ ihm. qiui atar¬
duxit in t̾ram morientiũ: ꝙ agnoscat
in u̾itate uiuum iħm. quo ducx mafcet ĩ
t̾ram iuuentiũ. Talis eni iamnacerbus

Expanded text:
aliquo angelo deus dixerit: nomen meum est in illo, aliquo angelo deus dixerit: nomen meum est in illo, nisi de hoc, quem introductorem in promissionis terram pollicetur. deinde quaerat in hominibus. quis Moysi successor introduxerit populum, et inueniet Iesum. non hoc ab initio uitae suae, sed nomine mutato appellatum. qui ergo dixit: nomen meum est in illo Iesu. ipse est uerus Iesus. rector et ductor populi in hereditatem uitae aeternae secundum testamentum nouum. cuius figura erat testamentum uetus. ita quantum adtinet ad propheticum adparatum nec geri nec dici aliquid possit insignius, quandoquidem res perducta est usque ad nominis expressionem. Superest, ut Iudaeus ille, si uult et in abscondito Iudaeus esse non littera, sed spiritu, si uult reputari uerus Israhelita, in quo dolus non est, recordetur in figura illum mortuum Iesum, qui introduxit in terram morientium, et agnoscat in ueritate uiuum Iesum, quo duce intret in terram uiuentium. talis enim iam non acerbus
Abbreviated transcription (Latin):
uo uobis locum. iterũ ueniã ⁊ assumam
uos ad me. Querã eniã utrum ñ huic fi¬
gure attestetur ꝓpha dicens. D̾s ab affri¬
co ueniet: & sc̃s de pharan. Tanꝙͣ dic̾et.
Euis nomĩs ueniet d̾s sc̃s. cuiꝰ nominis
erat ille qui uenit ab affrico de pharan
idest iħc. Huc accedit qd̾ idem ip̃m d̾i u̾¬
bum intelligitur loqui. uͥ ꝓmtitit eund̾e
ip̃m moyseos successorem. ꝑ quẽ ppłs in
t̾ram ꝓmissionis nitt̾etur: noĩe angłi
eum appellans. sicut etiã homines aliꝙͥ
nuntiantes in scͥptura diuina solent ap¬
pellari: et ita dicit. Ecce ego dñs d̾s mit¬
to angłm meũ ante faciem tuam : ut ser¬
uet te in uia. et inducat te in t̾ram qͣm
p̃ꝑaui tͥ. Atcende tͥ et obaudi eum ne nõ
credas illi. Nichil eñi subtrahet tͥ nom̃
eñi meũ est in eo. Quid est hoc: ꝑscru¬
tetur scͥpturas illas ñ iam manĩcheus:
S ip̃e etiam uidẽ. & iudeat uteum de

Expanded text:
uero uobis locum. iterum ueniam et adsumam uero uobis locum. iterum ueniam et adsumam uos ad me. quaeram etiam, utrum non huic figurae adtestetur propheta dicens: deus ab Africo ueniet et sanctus de Pharan, tamquam diceret: eius nominis ueniet deus sanctus. cuius nominis erat ille, qui uenit ab Africo de Pharan, id est Iesus. huc accedit, quod idem ipsum dei uerbum intellegitur loqui, ubi promittit eundem ipsum Moyseos . successorem, per quem populus in terram promissionis mitteretur, nomine angeli eum appellans — sicut etiam homines aliquid nuntiantes in scriptura diuina solent appellari — et ita dicit: ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, ut seruet, te in uia, ut inducat te in terram quam iuraui tibi. adtende tibi et obaudi eum. ne non credas illi; nihil enim subtrahet tibi. nomen enim meum est in eo. quid est hoc? perscrutetur scripturas illas non iam Manichaeus, sed ipse etiam Iudaeus et uideat, utrum de
Abbreviated transcription (Latin):
in eodẽ mune ppłi illius regendi. fitq ducẽ¬
Di. moysi defuncto successit. Qui cũ me ue¬
lut imꝑitũ riserit. talis eͥ ⁊ a fauto descri¬
bitur. nõ desinã hoĩem adhuc etiã cõpel¬
lare. ꝙ a securo risu ad curã respondendi
reuocape: querendo atq flagitando cur ei¬
dem ip̃i futuro suo successori in cuiꝰ comꝑa
tione imꝓbatus est ut ñ ip̃e introdueeret
ppłm in t̾ram promissionis. ne uidelicet
ex ꝑ moysen nõ ad saluandũ. s ad cõiun¬
cendũ peccatorem data. in regnũ celorũ
intiodut̾e putaret᷑: S gr̃a ⁊ u̾itas ꝑ ih̾m¬
xp̃m facta querã gͦ auideo cur eidẽ ip̃i
futuro suo successori moyses nomẽ mu¬
tau̾it: uocabatur eñi auses. & appellau
eum iħm : cur deniq tunc appellauerit
qñ ex conualie pharan p̾misit ad eandẽ
fram quo erat ppłs ip̃o ducente uenturꝰ.
Dicit eñi uerus ipe iħ̾c. Et si iero ⁊ p̃para¬

Expanded text:
in eodem munere populi. illius regendi atque ducenin eodem munere populi. illius regendi atque ducendi Moysi defuncto successerit. qui cum me uelut inperitum riserit ■— talis enim et a Fausto describitur —, non desinam hominem adhuc etiam conpellere et a securo risu ad curam respondendi reuocare quaerendo atque flagitando. cur eidem ipsi futuro suo successori, in cuius cuius inprobatus est, ut non ipse introduceret populum in terram promissionis, ne uidelicet lex per Moysen non ad saluandum, sed ad conuincendum peccatorem data in regnum caelorum introducere putaretur. sed gratia et ueritas m facta: quaeram ergo a Iudaeo, cur eidem ipsi futuro suo successori Moyses nomen mutauerit. uocabatur enim Ause et appellauit eum Iesum. cur denique tunc appellauerit. quando ex conualle Pharan praemisit ad eandem terram, quo erat populus ipso ducente uenturus? dicit enim uerus ipse Iesus: et si iero et praepara