comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N hac igitur dis tribucione
cum incipimus abspecie cor¬
poris. et ꝑ uenimus usq ad
speciẽ que fit incõtuitu cogi¬
tantis. quatuor species reppe¬
riuntur quasi gradatim nate
altera ex altera: Secunda de
prima: Tercia desecunda:
Quarta detercia: Abspecie qͥp¬
pe corporis qđ cernitur. exori¬
tur ea que fit insensu cernentis:
& abhac ea quę fit in memoria:
Et abhac eaquę fit inacie cogi¬
tantis Qua ꝓpt̾. uoluntas qua¬
si parentẽ cum prole ter copu¬
lait: Primo speciẽ corporis cũ
ea qua gignit incorporis sen¬
su & ipsa rursus cum tantiꝰ in¬
tuitu: Sed media copula quȩ
scđa est cum sit uicinior non
tam similis est primȩ quã
tercie Uisiones enuim due
sunt: Una sentientis altera
cogitantis: Ut aut̃ possit esse
uisio cogitantis. ideo fit inme¬
moria deuisione sentientis si¬
mile aliquid quose ita con¬
uertat in cogitando acies ani¬
mi sic̃ se incernendo conuer¬
tit ad corpus acies oculoꝵ.
Propt̃ ea duas in hoc genere

Expanded text:
n hac igitur distributione cum incipimus a specie corporis, et pervenimus usque ad speciem quae fit in contuitu cogitantis, quatuor species reperiuntur quasi gradatim natae altera ex altera: secunda, de prima; tertia, de secunda; quarta, de tertia. A specie quippe corporis quod cernitur, exoritur ea quae fit in sensu cernentis; et ab hac, ea quae fit in memoria; et ab hac, ea quae fit in acie cogitantis. Quapropter voluntas quasi parentem cum prole ter copulat: primo speciem corporis cum ea quam gignit in corporis sensu; et ipsam rursus cum ea tuitu. Sed media copula quae secunda est, cum sit vicinior, non tam similis est primae quam tertia. Visiones enim duae sunt; una, sentientis; altera, cogitantis: ut autem possit esse visio cogitantis, ideo fit in memoria de visione sentientis simile aliquid, quo se ita convertat in cogitando acies animi, sicut se in cernendo convertit ad corpus acies oculorum. Propterea duas in hoc genere
Abbreviated transcription (Latin):
duobus pluralit agit᷑. donec
exeat᷑ a sodomis: De inde seqͥt᷑
seriptura & dicit. Et factũ
est post quam eduxer̃ eos foras¬
& dixer̃ saluans salu& animã
tiam nerespexeris retro neꝙ
stesi in hac uniũsa regione in
montem. uade & ibi salua¬
beris ne forte conp̃hendaris.
Dixcit aũt loth ad eos. Rogo dñe¬

Expanded text:
duobus pluraliter loquitur, donec duobus pluraliter loquitur, donec exeatur a Sodomis. Deinde sequitur Scriptura et dicit: Et factum est postquam eduxerunt eos foras, dixerunt: Salvans salva animam tuam; ne respexeris retro, neque stes in hac universa regione: in montem vade, et ibi salvaberis, ne forte comprehendaris. Dixit autem Loth ad eos; Rogo, d
Abbreviated transcription (Latin):
cessauit loquens ad abraham:
& habraham reuersusest ad
locum suum. Uenerunt gͦ
duo angeli sodomis uespere.
anforte ille unus abscesserat
qui dñs cognoscebat᷑ intribꝰ.
& duos angelos qui cũ illo
erant ad cõsum̃ dam sodomam
miserat: Ergo seqñtia uide¬
amus. Uener̃ inquit duo an¬
geli. sodomis uesꝑe loth aũt
sedebat. ad portam sodomoꝵ:
& cũ uidisset cos loth: sur̃¬
rexit in obuiam illis & ad¬
orauit infaciem suꝑ t̾ram &
dixit. Ecce domini di uerti¬
te indomũ pueri ur̃i. hic
mani festũ est duos angłos
fuisse: & in ospicium d plura¬
lit̃ inuitatos & honorifice ap¬
pellatos dnõs cũ fortasse ho¬
mines putarent᷑ sed rursum
mou& quia nisi angłi dõ cognos¬
cerent᷑. non adoraret loth in
faciem suam suꝑ t̾ram. Cur ͦ
tan quam tali humanitate in¬
digentibus & hospicium ꝓbe¬
retur & uictus: sed quod lib&
hic lateat. illud nc̃ quod susce¬
pimus exequamur. Duo appa¬
rent angeli ambo dicunt᷑: plu¬
ralit̾ inuitant᷑. Tanquam cũ

Expanded text:
cessavit loquens ad Abraham, et Abraham reversus est ad locum suum: venerunt autem duo angeli in Sodomis vespere? An forte ille unus abscesserat, qui Dominus agnoscebatur in tribus, et duos angelos qui cum illo erant ad consumenda miserat Sodoma? Ergo sequentia videamus. Venerunt, inquit, duo angeli in Sodomis vespere. Loth autem sedebat ad portam Sodomorum. Et cum vidisset eos Loth, surrexit in obviam illis, et adoravit in faciem super terram, et dixit: Ecce, domini, divertite in domum pueri vestri. Hic manifestum est, et duos angelos fuisse, et in hospitium pluraliter invitatos, et honorifice appellatos dominos, cum fortasse homines putarentur. 22. Sed rursum movet, quia nisi angeli Dei cognoscerentur, non adoraret Loth in faciem super terram. Cur ergo tanquam tali humanitate indigentibus, et hospitium praebetur et victus? Sed quodlibet hic lateat, illud nunc quod suscepimus exsequamur. Duo apparent, angeli ambo dicuntur, pluraliter invitantur, tanquam cum
Abbreviated transcription (Latin):
sidẽ duo tonquam imus con¬
pellat̾ unius substantię imũ
dnim dm̃ sed quas duas per so¬
nas hic intelligimus patris &
entiꝰ quod utimũ dixi. mis¬
sos enim dixer̃ se quod de
patrem missum. nusquam
scripturam nobis sensus oc

Expanded text:
iidem duo tanquam unus compellantur, unius substantiae unum Dominum Deum? Sed quas duas personas hic intelligimus? Patris eentius quod ultimum dixi. Missos enim se dixerunt, quod de Patrem missum nusquam Scripturarum nobis occurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
les nulle ibi sunt ideo non
uidemus in alio maiorẽ ẽẽ me¬
moria quã intellegentia in
alio: Contrã alio duo hec
amoris magnitudine suꝑari
siue sint ipsa duo int̾ se ęqua.¬
liam siue non sint atq ita
gula. & singulis singula ma¬
ioribus minora uincuntur:
Et quando interse equalia fue¬
rint ab omni langores sanata
nec tunc equabitur ei naturȩ
inmutabili eares quȩ ꝑ gr̃am
sũme inseparabilẽ uereq in¬
mutabilẽ trinitatẽ cũ uenerit
uisio que facie ad faciẽ nobis
ꝓmiteitur: Multo clarius cer¬
tiusq uidebimus quã nunc eꝰ
imaginẽ qđ nos sumus: Per qđ
tamen speculũ & inquo enig¬
mate quiuident sic̃ in hacuita
uidere cõ cessum ẽ nõ illi sunt
qui ea quȩ digissimꝰ & cõm̃¬
damus insua mente conspi¬
cuint. sed illi qui eã tam¬
quã imaginẽ uident ut pos¬
sint ad eum cuius imago est
quomodo cumq refferre qđ
uident & ꝑ imaginẽ quã cõ¬
spiciendo uident. &iã illut

Expanded text:
les nullae ibi sunt, ideo non les nullae ibi sunt, ideo non uidemus in alio maiorem esse memoriam quam intellegentiam, in alio contra, in alio duo haec amoris magnitudine superari, siue sint ipsa duo inter se aequalia siue non sint aequalia,gula et a singulis singula, maioribus minora uincuntur. et quando inter se aequalia fuerint ab omni languore sanata, nec tunc aequabitur rei natura immutabili ea res, quae per gratiam summe inseparabilem uereque immutabilem trinitatem, cum uenerit uisio, quae facie ad faciem nobis promittitur, multo clarius certiusque uidebimus, quam nunc eius imaginem, quod nos sumus; per quod tamen speculum et in quo aenigmate qui uident, sicut in hac uita uidere concessum est, non illi sunt qui ea quae digessimus et commendauimus in sua mente conspiciunt, sed illi qui eam tamquam imaginem uident, ut possint ad eum cuius imago est quomodocumque referre quod uident, et per imaginem, quam conspiciendo uident, etiam illud
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunis: Unde nec parens ẽẽ¬
intelligitur nec ꝓles habeat in
hac imagine aliquã licet ual¬
de inpararẽ similitudinẽ sp̃s
scĩ: Non tamen sĩc inista ima
ginẽ trinitatis. nõ hec tria unꝰ
homo. sed unus hominis sunt:
Ita in ipsa suma trinitatiꝰ cuiꝰ
hee imago ẽ unus dĩ s illa
tria sed unus ds̃ est & tre ille
ñõ una ꝑsona ꝗd sane mirabi
liter in effabile ẽ uł in effabilit̃
mirabile. cũ sit una ꝑsona.
hec imago trinitatis Ipsa ue¬
ro sũma trinitas i. tres ꝑsone
sint inseparabilior est illa tri¬
nitas ꝑsonarũ triũ. quã hec
unius: Illa quippe innatura
diuinitatis siue idmelius dici¬
tur dĩ tatis qđ est hoc est atq
incomutaluliter inter se ac sẽp
equalis est: Nec aliquando fuit.
aut alit̃ fuit. nec aliquando nõ
erit. aut aliter erit: Ista uero
tria que sunt in inpari imagi
pora tamen int̾ se nunc inis¬
ta uita magnitudinibus sepa¬
rantur: Neq enim quia mo¬

Expanded text:
communis — unde nec parens communis — unde nec parens intellegitur esse nec proles — habeat in hac imagine aliquam, licet ualde imparem similitudinem spiritus sancti: non tamen, sicut in isgine Trinitatis non haec tria unus homo, sed unius hominis sunt, ita in ipsa summa Trinitate cujus haec imago est, unius Dei sunt illa tria, sed unus Deus est, et tres sunt illae, non una persona. Quod sane mirabliter ineffabile est uel ineffabiliter mirabile, cum sit una persona haec imago trinitatis, ipsa uero summa trinitas tres personae sint, inseparabilior est illa trinitas personarum trium quam haec unius. illa quippe in natura diuinitatis, siue id melius dicitur deitatis, quod est, hoc est atque incommutabiliter inter se ac semper aequalis est nec aliquando non fuit aut aliter fuit nec aliquando non erit aut aliter erit. ista uero tria, quae sunt in impari imaginpora, tamen inter se nunc in ista uita magnitudinibus separantur. neque enim quia mo
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ in illã sũma trituta¬
te quȩ iconparabilit rebus
omnib ante cellit tanta est
inseparabilitas. ut cum trini.¬
tas hominũ non possit dici
unus homo. illa unus ds̃ eo
dicatur & sit: Nec inuno dõ
sit illa trinitas. sed unus ds:
Nec rursus quẽ admodũ ista
imago qđ est homo habens
illa tria. una ꝑsona est. ita
est illa trinitas. sed tres per
enim memoria hominis &
maxime illa quã peccora
nõ habent. id est quares intel¬
gibiles ita cõtinentur. ut ñ
in ea ꝑ sensus corporis uene¬
rint habeat ꝓmodulo suo
inhac imagine trinitatis in¬
conparabiliter quidẽ in parẽ
sed tamen qualẽ cũq simili¬
tudinẽ patris: Itẽq intelle¬
gentia hominis que ꝑ inten¬
cionẽ cogitacionis indefor¬
matur quando qđ scitur di¬
citur & nullius lingue cor¬
dis uerbũ ẽ habeat insua
magna disparilitatẽ nonnul¬
lam similitudinẽ filii. & amor
hominis. descientia ꝓcedens &
memoriã intellegentiã que cõ¬
iugens tãquã parenti ꝓlique

Expanded text:
Verum in illa summa trinitate, quae incomparabiliter rebus omnibus antecellit, tanta est inseparabilitas, ut cum trinitas hominum non possit dici unus homo, illa unus deus et dicatur et sit, nec in uno deo sit illa trinitas, sed unus deus. nec rursus quemadmodum ista imago, quod est homo, habens illa tria una persona est, ita est illa trinitas, sed tres persenim memoria hominis, et maxime illa quam pecora non habent, id est qua res intellegibiles ita continentur, ut non in eam per sensus corporis uenerint, habeat pro modulo suo in hac imagine trinitatis incomparabiliter quidem imparem, sed tamen qualemcumque similitudinem patris; itemque intellegentia hominis, quae per intentionem cogitationis inde formatur, quando quod scitur dicitur et nullius linguae cordis uerbum est, habeat in sua magna disparilitate nonnullam similitudinem filii; et amor hominis de scientia procedens et memoriam intellegentiamque coniungens tamquam parenti prolique
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest: Ego ꝑ omnia tria
illa memini ego intellego ego
diligo quinec memoria sũ nec
intellegentia nec dilectio sed
hec habeo: Ista ergo dici possuis
abuna ꝑsona: que habet hec
tri&. non ipsa ẽ hec tria: In illius
uero sũme simplicitate naturę
que ds̃ ẽ quã uis unus sit ds̃.
res ipsa : aliut imago trinitatis
inre alia ꝓpter quã imaginẽ
simul & illut. in quo s̃ hec tria.
imago dicitur sic imago dicit᷑
simul & tabula & qđ in ea pic¬
tũ est: sed pictũ picturã que
mea ẽ simul & tabula nomen

Expanded text:
dici potest: ego per omnia illa dici potest: ego per omnia illa tria memini, ego intellego, ego diligo, qui nec memoria sum nec intellegentia nec dilectio, sed haec habeo. ista ergo dici possunt ab una persona, quae habet haec tria, non ipsa est haec tria. in illius uero summae simplicitate naturae, quae deus est, quamuis unus sit deus, tres ipsa, aliud imago trinitatis in re aliqua; propter quam imaginem simul et illud in quo sunt haec tria imago dicitur, sicut imago dicitur simul et tabula et quod in ea pictum est, sed propter picturam, quae in ea est, simul
Abbreviated transcription (Latin):
erũ hec quando inuna
sunt per sona sic̃ ẽ omo.
potest nobis quis piã dicere
tria ista memoria intellectus
& amor mea sunt nõ sua nec
sibi sed michi agunt qđ aguił.
immo ego ꝑ illã: Ego enim
memini ꝑ memoriã intellego
ꝑ intellegentiã amo ꝑ amorẽ
& quando. memoriã meã aciem
cogitationis aduerto ac sic in
corde meo dico qđ scio. Uer¬
bũq uerũ descientia mea gig¬
nitur trumq meũ est & scien¬
cia utiq & uerbũ: Ego enĩ
scio: ego dico in meo cordo
qđ scio & quando in memeria
mea cogitando inuenio iã me
intellegere iã me amare ali¬
quid. qui intellectus & amor
ibi erant. & antequã indecogi¬
tarẽ intellectũ meũ & amorẽ
meũ inuenio in memoria mea
quia ego intellego ego amco
nõ ipsa Iam quando cogitatio
mea memor est & uult redire
adquȩ inmemoria reliquerat
ea quȩ intellecta conpicere ad¬
que intus dicere memoria me¬
morẽ & mea uult uoluntate
non sua: Ipse quoq amor m̃s
cũ meminit atq intelligit qͥd

Expanded text:
erum haec quando in una sunt persona, sicut est homo, potest nobis quispiam dicere: tria ista, memoria, intellectus et amor, mea sunt, non sua, nec sibi, sed mihi agunt quod agunt, immo ego per illa. ego enim memini per memoriam, intellego per intellegentiam, amo per amorem, et quando ad memoriam meam aciem cogitationis aduerto ac sic in corde meo dico quod scio uerbumque uerum de scientia mea gignitur, utrumque meum est, et scientia utique et uerbum. ego enim scio, ego dico in corde meo quod scio. et quando in memoria mea cogitando inuenio iam me intellegere, iam me amare aliquid, qui intellectus et amor ibi erant et antequam inde cogitarem, intellectum meum et amorem meum inuenio in memoria mea, quo ego intellego, ego amo, non ipsa. item quando cogitatio mea memor est et uult redire ad ea quae in memoria reliquerat eaque intellecta conspicere atque intus dicere, mea memoria memor est et mea uult uoluntate, non sua. ipse quoque amor meus cum meminit atque intellegit quid
Abbreviated transcription (Latin):
sine ullius gentis lingua intꝰ
dicimꝰ quando qđ nouimus
dicimꝰ: Nam nisi reminis cen¬
do nõ redit ad aliquid: Et
nisi amando redire nõ curat
nr̃e cogitationis intuitus:
Ita dilectio que uisionẽ inme¬
moria constitutã & uisionem¬
& uisionẽ cogitationis inde
formatã quasi parentẽ ꝓlem¬
que cõ iugit. nisi haber& ad¬
petendi scientiã que sine me¬
moria & intellegentia non
potest ẽẽ quid recte dilige¬
r&. ignorar&e

Expanded text:
sine ullius gentis lingua intus sine ullius gentis lingua intus dicimus, quando cognovimus dicimus; nam nisi reminiscendo non redit ad aliquid, et nisi amando redire non curat nostrae cogitationis intuitus, ita dilectio, quae visionem in memoria constitutam, et visionem cogitationis inde formatam quasi parentem prolemque conjungit, nisi haberet appetendi scientiam, quae sine memoria et intelligentia non potest esse, quid recte diligeret ignorare
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u aut̃ scõ nihil hoc enigmate
quod ei simile uideretur osten¬
dit nisi uoluntatẽ nr̃am uel
amorẽ seudilectionẽ que ua¬
lentiorẽ uoluntas qm̃ uolun¬
tas nr̃a que nobis naturalit̃
inest sicut ei res adiacuerĩt
uel occurrerint quibus allici¬
mur aut offendimur. ita ua
rias affecciones habet Quid
ergo Num quid dicturi su¬
mus uoluntatẽ nr̃am. quando
recta ẽ nescire quid ad petat
qui debit&: Porro siscit ꝑfec¬
audiendus ẽ quis piã dicens
caritatẽ nescire quid agat
que nõ agit ꝑperã Sĩc er¬
go in ẽ intellegentia. in est di¬
leccio illi memorie principali
in qua inuenimus paratũ &
recoditũ ad qđ cogitando
possimus ꝑuenire quia &di
ista inuenimus ibi quando
nos cogitando inuenimꝰ & in¬
telligere aliquid & amare
quȩ ibi erat. & quando inde
nõ cogitabamꝰ Et sicuti in ẽ.
memoria in est dilectio huic
intellegentiȩ quȩ cogitatione
formatur quod uerbũ uerũ

Expanded text:
Spiritu autem sancto nihil in hoc aenigmate Spiritu autem sancto nihil in hoc aenigmate quod ei simile videretur, ostendi, nisi voluntatem nostram, vel amorem seu dilectionem quae valentior est voluntas: quoniam voluntas nostra quae nobis naturaliter inest, sicut ei res adjacuerint vel occurrerint, quibus allicimur aut orias affectiones habet. Quid ergo est? nunquid dicturi sumus voluntatem nostram, quando recta est, nescire quid appetat, quid evitet? Porro si scit, profecaudiendus est quispiam, dicens, Charitatem nescire quid agat, quae non agit perperam? Sicut ergo inest intelligentia, inest dilectio illi memoriae principali, in qua invenimus paratum et reconditum ad quod cogitando possumus pervenire, quia et duo ista invenimus ibi, quando nos cogitando invenimus, et intelligere aliquid, etiam et amare quae ibi erant, et quando inde non cogitabamus: et sicut inest memoria, inest dilectio huic intelligentiae quae cogitatione formatur; quod verbum verum
Abbreviated transcription (Latin):
qui om̃a que substantialit̃
hab&e inco &erno sibi uerbo
suo digxit. qđ ammodo &
ipsũ uerbũ eius dm̃ qui nec
plus nec minus aliquid ha¬
bet &ia ipse substantialit̃
quã qđ estͫ illo qui uerbũ
non mendaciter sed ueracit᷑
genuit quẽ ad modũ potui
nõ ut illũ iã facie ad faciẽ
sed ꝑhanc similitudinẽ in
enignate quantulũ cũq
coniciendo iuderetur. in me
moria & intellegentia men
scimus. &iã sinon inde cogi¬
enim qđ uerũ in uenerimus
hoc maxime intelligere di
moria rursus relinquimus:
Sed illa ẽ abstrusi or ꝓfun¬
ditas nr̃e memorie ubi hoc
&iã primũ cũ cogitaremus
inuenimus. & gignitur inti¬
mũ uerbũ qđ nullius lingue
sit tãquã sciencia. desciencia.
& uisio deuisione & intelle¬
gentia que apparet in cogi¬
tatione. deintellegentia que
inmemoria iam fuerat sed
latebat: Quã quã & ipsa co¬
gitatio quandã suã memoriã
nisi haberet nõ reuerteretur
adea que in memoriã relin¬
querat cũ alia cogitaret: de

Expanded text:
qui omnia quae substantialiter habet in coaeterno sibi Verbo suo dixit quodammodo: et ipsum Verbum ejus Deum, qui nec plus nec minus aliquid habet etiam ipse substantialiter, quam quod est in illo qui verbum non mendaciter sed veraciter genuit: quemadmodum potui, non ut illud jam facie ad faciem, sed per hanc similitudinem in aenigmate, quantulumcunque conjiciendo videretur in memoria, et intelligentia mentscimus, etiamsi non inde cogienim quod verum invenimus, hoc maxime intelligere dicmoria rursus relinquimus. Sed illa est abstrusior profunditas nostrae memoriae, ubi hoc etiam primum cum cogitaremus invenimus, et gignitur intimum verbum, quod nullius linguae sit, tanquam scientia de scientia, et visio de visione, et intelligentia quae apparet in cogitatione, de intelligentia quae in memoria jam fuerat, sed latebat: quanquam et ipsa cogitatio, quamdam suam memoriam nisi haberet, non reverteretur ad ea quae in memoria reliquerat cum alia cogitaret. De
Abbreviated transcription (Latin):
apłica testimonia. quȩ pau¬
lo ante memoraui: Inagni¬
cione iegitur dĩ iusticiaq &
scĩtate ueritatis. qui dedie
indiem ꝓficiendo renouat᷑
trans fert amorẽ ateporali¬
bus adeterna auisibilibu.
ad intelligibilia acarnalibus
ad spiritalia: Atq abistis cu¬
piditatẽ frenare. uel minue¬
re illisq secaritate ad ligare
diligenter insistit: Tantum
aut facit: quantũ diuinitus
adiuuatur: Dei quippe sen¬
tentia ẽ: Sine me nihil po¬
testis facere: In quo profectu
& arcesu tenente mediato¬
ris fidem cum dies uitȩ huꝰ
ultimus quẽq cõperit ꝑdu¬
cendus addm̃ quẽ coluit &
abeo ꝑficiendus excipietur
ab angelis sc̃is incorruptibile
corpus infine scłi. non ad pe¬
nam sed ad głam recepturꝰ.
In hac quippe imagine tunt
ꝑfecta erit dĩ similitudo quan¬
do dĩ ꝑfecta erit uisio de quas
dicit apłs paulus: Uidemus
nunc ꝑspeculũ in ne nigmate

Expanded text:
paulo ante commemoravi. In agnitione igitur Dei, justitiaque et sanctitate veritatis, qui de die in diem proficiendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta erit Dei similitudo, quando Dei perfecta erit visio. De qua dicit apostolus Paulus: Videmus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
corpore fidelis & iustus abs¬
cedit: Quid enim dicimus
scđm corpus mortuũ nisi
corpore uel incorpore non
anima uel in anima mortuũ:
aut sidicamus scđm corpus
est pulcher aut scđm corpus
fortis non scđm animũ quid
est aluit quã corpore. non
animo pulcher aut fortis. &
innumerabiliter ita loquim̃
Non itaq sic intellegamꝰ scđm
imaginẽ eius qui creauit eũ.
quasi alia sit imago scđm
quã renouatur non ipsa quȩ
renouatur :¬

Expanded text:
corpore fidelis et justus abscorpore fidelis et justus abscedit. Quid enim dicimus secundum corpus mortuum, nisi corpore vel in corpore, non anima vel in anima mortuum? Aut si dicamus, Secundum corpus est pulcher; aut, Secundum corpus fortis, non secundum animum: quid est aliud, quam, Corpore, non animo pulcher aut fortis est? Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus, secundum imaginem ejus qui creavit eum, quasi alia sit imago secundum quam renovatur, non ipsa quae renovatur
Abbreviated transcription (Latin):
expoliatione corporis carnis
non duas utiq res intelligi
uoluit. quasi aliut sic caro.
aliut corpus carnis Sed qua
corpus multarũ rerũ nomen
est quarũ nulla caro est : Nã
multa sunt excepta carne cor¬
pora celestia & corpora terras¬
tria: Corpus carnis dixit mn¬
pus quȩ caro est: Sic itaq
sp̃m mentis eum sp̃m qui
mens est alibi quoq aꝑtius
&iã imaginẽ nominauit.
scilicet aliis uerbis idipsũ
legitur induite nouum homi¬
nem qui scđm dm̃ creatus
est: hoc isto loco induite no¬
uum hominẽ qui renouat᷑
scđm imagine eius qui crea¬
uero quod ibi posuit inius¬
ticia & scĩtate ueritatis
hoc posuit hic in agnitione xui¬
dĩ: Fit ergo ista renouatio
ideo dicitur scđm dm̃ ne
scđm aliam creaturã fieri
putetur: Ideo aut scđm
imaginẽ dĩ ut in eare intel¬
legatur fieri hec renouatio.
ubi est imago dĩ. idest in
mente quẽ ad modũ dicimꝰ.
scđm corpus mortuũ esse
non scđm sp̃m eum quide

Expanded text:
exspoliatione corporis carnis exspoliatione corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Sic itaque spiritum mentis eum spiritum quae mens est. Alibi quoque apertius etiam imaginem nominavit, scilicet aliis verbis idipsum legitur, induite novum hominem qui secundum Deum creatus, est; hoc isto loco, Induite novum hominem, qui renovatur secundum imaginem ejus qui creavero quod ibi posuit, in justitia et sanctitate veritatis; hoc posuit hic, in agnitione Dei. Fit ergo ista renovatio ideo dicitur secundum Deum, ne secundum aliam creaturam fieri putetur; ideo autem, secundum imaginem Dei, ut in ea re intelligatur fieri haec renovatio, ubi est imago Dei, id est in mente. Quemadmodum dicimus, secundum corpus mortuum, non secundum spiritum, eum qui de
Abbreviated transcription (Latin):
de quo dicit ad corint̾ios ubi
dicit. Si aut̃ orauero lingua
sp̃s meus orat mens aut̃ mea
infructuosa est: Hoc enim ait
quando id qđ dicitur non
intelligitur quia nec dici
potest nisi corporaliũ uocũ
imagines sonus orisĩsp̃s cogi¬
tatione preueniant: dicitur
Dicitur & hominis anima
sp̃s unde est in euangelio.
& inclinato capite tradidit
sp̃m quo significata est mors
corporis anima exeunte:
Dicitur sp̃s &iam pecoris qd̾
in eclesiastes libro salomonis.
aꝑtissime scriptũ est ubi ait
Quis scit sp̃s filorũ hominis si
ascendet ipse sursum & sp̃s
peccoris sidescend& ipse de¬
orsum iiterra: Scriptũ est
etiam ingenesi ubi dicit di¬
luui mortuã uniuersam car¬
nem quȩ habebat inse sp̃m̃
uite: dicitur sp̃s &iam uentꝰ
res apertissime corporalis un¬
de illut est inpsalmis: Ignis
grando nix glaties. sp̃s tepes
Quia ergo tot modis dicit᷑
eum sp̃m qui mens uocatur
sicut ait &iã idem apłs in

Expanded text:
de quo dicit ad Corinthios, ubi de quo dicit ad Corinthios, ubi dicit, Si autem oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa est . Hoc enim ait, quando id quod dicitur, non intelligitur: quia nec dici potest, nisi corporalium vocum imagines sonum oris spiritus cogitatione praeveniant. Dicitur et hominis anima spiritus: unde est in Evangelio, Et inclinato capite tradidit spiritum ; quo significata est mors corporis, anima exeunte. Dicitur spiritus etiam pecoris, quod in Ecclesiaste libro Salomonis apertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum in terram ? Scriptum est etiam in Genesi, ubi dicit diluvio mortuam universam carnem, quae habebat in se spiritum vitae . Dicitur spiritus etiam ventus, res apertissime corporalis: unde illud in Psalmis, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus Quia ergo tot modis dicitureum spiritum, quae mens vocatur. Sicut ait etiam idem apostolus, In
Abbreviated transcription (Latin):
UI uero conmemoratio
con uertuntur ad
dñm ab ea deformitate qua
ꝑcupiditates seculares con¬
formabantur huic scło: re¬
formatur ab illo audientes
apostolum dicentẽ. Nolite
conformari huic scło. sed re¬
fomanuni innouitatẽ men¬
tis ur̃e ut incipiat illa ima¬
go abillo reformari aquo
formatus est: Non enim re¬
formare seipsam potest sicut
potuit deformare: dicit enĩ
tis. quod ait scđm dm̃ crea¬
tum. hoc alio loco dicitur
adimaginẽ dei sed peccando
iusticia & sc̃itate ueritatis
amisit: Propt̃ qđ hec imago
deformis & decolor facta est
hanc recipit cum reformatur
atq renoliatur: Quod aut̃
ait : sp̃u mentis ur̃e non ibi
duas res intelligi uoluit qua¬
si aliut sit mens alut sp̃s
mentis sed quia om̃s mens
sp̃s ẽ non aut̃ omnis sp̃s mens
est: Et enim sp̃s & ds̃ qui re¬
nouari non potest quia nec
ueterescere potest: Dicitur
&iam sp̃s in homine qui mens
non sit adquẽ pertinent ima¬
ginationes similes corporum

Expanded text:
ui vero commemorati convertuntur ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare. Dicit etiamtis . Quod ait, secundum Deum creatum; hoc alio loco dicitur, ad imaginem Dei . Sed peccando, justitiam et sanctitatem veritatis amisit; propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc recipit, cum reformatur et renovatur. Quod autem ait, spiritu mentis vestrae; non ibi duas res intelligi voluit, quasi aliud sit mens, aliud spiritus mentis: sed quia omnis mens spiritus est, non autem omnis spiritus mens est. Est enim Spiritus et Deus , qui renovari non potest, quia nec veterascere potest. Dicitur etiam spiritus in homine, qui mens non sit, ad quem pertinent imaginationes similes corporum:
Abbreviated transcription (Latin):
Cane ista renouatio: non
momento uno fit ipsius
cõ uersionis sic̃ momento uno
fit illa in bapfismo renouatio
remissione omniũ peccatoꝵ:
Neq enim uel unũ quatulũ¬
cum que remanet quod non
remit tatur: Sed quẽ admo¬
dum aliut est carere febribus
aluit ab infirmitate que fe¬
bribus facta est reualescere:
Itemq aluit infixum telum
decorpore demere aliut uul¬
nus quod eo factum est secun¬
da ratione sanare: Ita prima
curatio ẽ causam remouere
langoris qđ ꝑ omniũ. fit indul¬
gentiã peccatorũ: Secunda
ipsum sanare longorẽ quod
paulatim proficiendo inre¬
nouatione huius imaginis.
que duo demons trantur in
psalmo ubi legitur: Qui ꝓ¬
picius fit homnibus inqui¬
tatibus tius quod fit inbap¬
tismo: Deinde sequitur qui
sanat om̃s langores tuos: qđ
fit cottidianis accessibus Cũ
hȩc imago renouatur: De qͣ
re apłs apetissime locutus
est dicens: Ꝙ si exterior hõ
ñr corrũpitur sed interior

Expanded text:
ane ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo noster corrump
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sumus & non dũ apparust
quid erimus: Scimus quia
cum apparuerit similes ei
erimus qm̃ uidebimꝰ eum
siti est: hinc apparet tunc
inista imagnae dĩ fieri. eius
plenam similitudinẽ quan¬
do eius plenam ꝑ ceperit
uisionẽ¬

Expanded text:
mus, et nondum apparuit, quid erimus: scimus autem quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Hinc apparet tunc in ista imagine Dei fieri ejus plenam similitudinem, quando ejus plenam perceperit visione
Abbreviated transcription (Latin):
aturam susceptumꝙ habitũ
occupati: ȩqualitatẽ quam
cũ patre habeo non intelli¬
gitis Inde est & illud No¬
lime tangere non dũ enun
ascendi ad patrẽ. Lactus enĩ
tan quam finẽ facit nocio¬
nis. Idõq nolebat in eo
esse finem in tenti cordis
inse: ut hoc quod uideba¬
tur tantũ mͦ putaretur.
Ascensio aut̃ ad patrem erat.
tta uideri sicut aqualis
est patri Ut ibi esset sinis
uisionis qua sufficit nobis.
Aliquando item de filio so¬
lo dicitur. quod ipse suffi¬
ciat : & in eiꝰ uisione merces
tota ꝓmittitur delectatio¬
nis & de siderii nr̃i: Sic
enim ait. Qui habet man¬
data mea & custodit ea.
ille est qui me diligit. Qui
aũt me diligit diłi getur
apatre meo. & ego diligã
cum & ostendã me ipsum

Expanded text:
aturam susceptumque habitum occupati, aequalitatem quam cum Patre habeo non intelligitis. Inde est et illud: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem . Tactus enim tanquam finem facit notionis. Ideoque nolebat in eo esse finem intenti cordis in se, ut hoc quod videbatur tantummodo putaretur. Ascensio autem ad Patrem erat ita videri, sicut aequalis est. Patri, ut ibi esset finis visionis, quae sufficit nobis. Aliquando item de Filio solo dicitur, quod ipse sufficiat, et in ejus visione merces tota promittitur dilectionis et desiderii nostri. Sic enim ait: Qui habet mandata mea et custodit ea, ille est qui diligit me. Qui autem me diligit, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et ostendam me ips
Abbreviated transcription (Latin):
trabat᷑. cur tanto post mis¬
sus diceret᷑ cũ plenitudo tẽ¬
poris uenit ut ex femina
nasceret᷑ quando qͥdem & an¬
tea mittebat᷑ cum in illis for¬
mis corporalit̃ apparebat.
ut si non recte missus dice
ta est.Si uero ꝑ illas antiqͣs
de monstrationes. nec pat̾ nec
filius ꝯsed spẽ sc̃s ostendebat᷑
cur &iam ipse nc̃ di ceret᷑
missus cũ illis modis. & antea
mitteret᷑ De inde sub di uisi¬
mus ut hȩc diligentissime trac¬
tarent᷑ & triꝑtitam fecimus ꝯ̃s¬
tionem. Cuiꝰ una pars in scđo
libro explicata est. due sunt
reli que de quibus de inceps
asserere ad gredit᷑. lam enim
quȩ sitũ atꝙ tractatũ est. in
illis antiquis corporalibꝰ for¬
mis: et tusis non tamtũ mͦ pa.¬
isse. sed aut indiferent᷑ &i¬
dñm dm̃ qͥ trinitas ipsa intel¬
ligit᷑ aut quam libet ex tri¬
nitate ꝑsonam : quam lectio¬
nis textꝰ indiciis circonstanti¬
bus significaret. Nc̃ gͦ pͥmũ

Expanded text:
trabatur, cur tanto post missus diceretur, cum plenitudo temporis venit, ut ex femina nasceretur ; quandoquidem et antea mittebatur, cum in illis formis corporaliter apparebat. Aut si non recte missus dicerta est. Si vero per illas antiquas demonstrationes, nec Pater, nec Filius, sed Spiritus sanctus ostendebatur; cur etiam ipse nunc diceretur missus, cum illis modis et antea mitteretur. Deinde subdivisimus, ut haec diligentissime tractarentur, et tripartitam fecimus quaestionem, cujus una pars in secundo libro explicata est, duae sunt reliquae, de quibus deinceps disserere aggrediar. Jam enim quaesitum atque tractatum est, in illis antiquis corporalibus formis et visis, non tantummodo Paisse, sed aut indifferenter Dominum Deum qui Trinitas ipsa intelligitur, aut quamlibet ex Trinitate personam, quam lectionis textus indiciis circumstantibus significaret. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
mat carnes in uteribꝰ matrĩ
ut oriant᷑ morit᷑i. s cũ fiumi
illa continuato quasi quodi
fluuiolabentium manannũ¬
ꝙ rerum & ex occulto in ꝓm¬
tũ. atq ex prõtũ in occultu¬
& usttato itinere transeunt
naturalia dicuntur. Cũ uͦ
amonendis hominibꝰ in usia
mutabilitate ingeruntur
magnalia nominantur: Dł¬

Expanded text:
mat carnes in uteris matrum, mat carnes in uteris matrum, ut oriantur morituri? Sed cum fiunt illa continuato quasi quodam fluvio labentium manantiumque rerum, et ex occulto, in promtum, atque ex prompto in occultum usitato itinere transeuntium, naturalia dicuntur: cum vero admonendis hominibus inusitata mutabilitate ingeruntur, magnalia nominantur.
Abbreviated transcription (Latin):
& uinuinum facit nisi ds̃ qͥ
& hominẽ plantante & ri¬
gante increm̃tũ dat. sedcũ
ad nitum dñi aqua inumnum
in usitata celeritate conuerꝰ¬
sa est. &iam stultis fatentibꝰ
ius di uina de clarata est. Quiꝰ
arbusta fronde ac flore sol
lempnit̃ uestit nisi dĩs uerũ
cũ floruit uirga sacerdotis
aaron con locita est qͦd amo¬
do cũ dubitante humani¬
tatem diuinitas & dignis cer¬
te omĩbus & omĩũ ani mali¬
um carnibꝰ gignendis atq
formandis cõ munis est t̾re¬
na mat̾ies. Et quis eam fac̃
nisi qui dixit uthȩc t̾ra ꝓ¬
duceret : & in codem ũbo
suo quae creauit & regit atq
agit: Sed cũ eandẽ mat̾iem
ex uirga moysi incarnẽ ser¬
pentis ꝓoxime ac uelocit̃ uer¬
tit᷑ miraculũ fuit. rei quide
mutabilis. s tam̃ inusitata
mutatio. Iuis aũt animat
quȩquȩ uiua nascentia nis
qui & illum serpentem ad
horam sicut opus fueratan
ueribꝰ animas suas cũ resin¬
gerent mortui . nisi qui an¬

Expanded text:
 et vinum facit, nisi Deus, qui  et vinum facit, nisi Deus, qui et homine plantante et rigante incrementum dat ? Sed cum ad nutum Domini aqua in vinum inusitata celeritate conversa est, etiam stultis fatentibus vis divina declarata est . Quis arbusta fronde ac flore vestit solemniter, nisi Deus? Verum cum floruit virga sacerdotis Aaron, collocuta est quodam modo cum dubitante humanitate divinitas . Et lignis certe omnibus et omnium animalium carnibus gignendis atque formandis communis est terrena materies: et quis ea facit, nisi qui dixit ut haec terra produceret , et in eodem verbo suo quae creavit, regit atque agit? Sed cum eamdem materiam ex virga Moysi in carnem serpentis proxime ac velociter vertit, miraculum fuit , rei quidem mutabilis, sed tamen inusitata mutatio. Quis autem animat quaeque viva nascentia, nisi qui et illum serpentem ad horam, sicut opus fuerat, aaveribus animas suas, cum resurgerent mortui , nisi qui ani
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ omĩno incõmutabilis est
omnibusꝙ spiritibus quoscre¬
auit interius. se creciꝰꝙ subli¬
t enum di uina totam sp̃alẽ
Ucorporalemq am ministrantẽ
creaturam om̃i uni annoꝵ cer¬
tis diebus aduocant᷑ aquę ma¬
ris & effundunt᷑ suꝑ faciem
t̃rȩ. Sed cũ hoc orante scõhe
lia factũ est quia p̃cesserat
tam continua & tam longa
serenitas. ut fame de ficerent
homines. nec ea hora qua ille
dĩ seruus orauit. aer ipse ali¬
qua humida facie mox fut᷑e
pluuiȩ signa ꝓtulaerat conse¬
cuti esti tantis & tam uelibus
im bribus apparuit uus di¬
uina quibus illud dissabatur
dabatur ꝙ miraculum Itaꝙ
ds̃ oꝑatur sollempnia fulgura
atq tonitrua.S quia in mon¬
te sẏna inusttata more fie¬
bant uoces quȩ ille nonstre¬
pitu. con fuso edebant᷑ S in eis
quȩ dam signa dari certissimiꝰ
indiciis apparebat. miracula
erant: Quis ad trait humorẽ
perradicem uitis abotrum:¬

Expanded text:
quae omnino incommutabilis est, quae omnino incommutabilis est, omnibusque spiritibus, quos creavit, interius secretiusque sublii enim divina totam spiritualem corporalemque administrante creaturam, omnium annorum certis diebus advocantur aquae maris, et effunduntur super faciem terrae. Sed cum hoc orante sancto Elia factum est, quia praecesserat tam continua et tam longa serenitas, ut deficerent fame homines, nec ea hora qua ille Dei servus oravit, aer ipse aliqua humida facie mox futurae pluviae signa praetulerat, consecutis tantis et tam velociter imbribus apparuit vis divina, quibus illud dabatur dispensabaturque miraculum . Ita Deus operatur solemnia fulgura atque tonitrua: sed quia in monte Sina inusitato modo fiebant, vocesque illae non strepitu confuso edebantur, sed eis quaedam signa dari certissimis indiciis apparebat, miracula erant . Quis attrahit humorem per radicem vitis ad botrum,
Abbreviated transcription (Latin):
corporis: & sanguinis eius. Nec
linguam quippe eiꝰ nec m̃bra¬
nas nec atram̃tũ. nec significan¬
is sonos linguȩ editos nec sig¬
nalittãrum conscripta ꝑellicũ¬
lis cor pus xp̃i & sanguinẽ dici¬
mus. sed illud tantũ quod ex
ructibus t̾rȩ acceptum. & p̃¬
& mystica consecratũ: rite su¬
mimus ad salutẽ spiritalem
in memoriam ꝓnobis dominicȩ
passionis. quod cũ ꝑmanus ho¬
minũ ad illam uisibilẽ speci¬
em ꝑducatui: ñ scĩficat᷑ ut sit
iagnũ sacram̃tũ. nisi operan¬
te inuisibilit̃ sp̃ũ dĩ. Cuhec
om̃a quȩ ꝑcorporales motus
in illo oꝑe fiant ds̃ operet᷑
mouens pͥmit᷑ in uisibilia mi¬
nistroꝵ. siue sanimas hominũ
siue occultoꝵ spirituum siue
subditas seruientes. Quid mi¬
rum si&iam in creatura cȩli
& t̾̃rȩ. maris & aeris facit ds̃
quȩ uult sensibilia atq uisibi¬
lia ad se ipsum in eis sicut opor¬
tere ipse nouit significandum
& de monstrandũ non ipsa sua
quȩ est apparente substancia

Expanded text:
corporis et sanguinis ejus nec linguam quippe ejus, nec membranas, nec atramentum, nec significantes sonos lingua editos, nec signa litterarum conscripta pelliculis, corpus Christi et sanguinem dicimus; sed illud tantum quod ex fructibus terrae acceptum et prece mystica consecratum rite sumimus ad salutem spiritualem in memoriam pro nobis Dominicae passionis: quod cum per manus hominum ad illam visibilem speciem perducatur, non sanctificatur ut sit tam magnum Sacramentum, nisi operante invisibiliter Spiritu Dei, cum haec omnia quae per corporales motus in illo opere fiunt, Deus operetur, movens primitus invisibilia ministrorum, sive animas hominum, sive occultorum spirituum sibi subditas servitutes: quid mirum si etiam in creatura coeli et terrae, maris et aeris, facit Deus quae vult sensibilia atque visibilia, ad se ipsum in eis, sicut oportere ipse novit, significandum et demonstrandum, non ipsa sua qua est apparente substantia,
Abbreviated transcription (Latin):
mis cũ om̃i no uidere non pos¬
sent suꝑiorẽ cet̃is om̃ibus cau¬
sam idẽ uoluntãtẽ dĩ uel fal¬
sis & ne ab ipsa quidẽ ꝓuestiga¬
tione corporalium rerum atq
motionum. s ad sua suspicione
eterrore ꝓ latis. dicam si potero
quiddam exempli gr̃a quohȩc
a pertiora sint.

Expanded text:
mis, cum omnino videre non posmis, cum omnino videre non possent superiorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei; vel falsis, et ne ab ipsa quidem pervestigatione corporalium rerum atque motionum, sed a sua suspicione et errore prolatis. 8. Dicam si potero quiddam, exempli gratia, quo haec apertiora sint.
Abbreviated transcription (Latin):
 alius est ordo naturalis in con¬
uersione & mutabilitate corpo¬
rum qui quam uis &iam ipse
adnutum dĩ seruiat. ꝑ seueren¬
tia tam̃ consuetudinis amisit
adinirationẽ sicut sunt que uel
breuissimis uel certe non longis
int̃ uallis tẽporũ cęlo t̾ra t̃ra
mariq mutant᷑. siue nascenti¬
bus siue occidentibꝰ rebus siue
aliis alit̃ atq alit̃ apparentibꝰ
alia uero quãuis ex ipso ordine
uenientia tam̃ propt̃ longiora
nt̃ ualla tẽpoꝵ minus usita¬
a. quȩ licet multi stupeant
ibinqui sitoribꝰ huiꝰ scłi cũp̾hen¬
sasunt & ꝓgressu generationum
quo sepius repeti aut & apluri¬
bus cognita eo minus mira sunt
sicuti sunt de fectus luminariũ
& raro existentes. quędam species
syderum & t̾rȩ motus & mons¬
truosi partus animantium. &
quȩq similia quoꝵ nihil fit
nisi dĩ uoluntate. S plerisꝙ
non apparet. Itaꝙ li cuit uani¬
tati filosophoꝵ &iam causis ali¬
is: ea tribuere ł aeris. s ꝓcci¬

Expanded text:
 alius est ordo naturalis in conversione et mutabilitate corporum, qui quamvis etiam ipse ad nutum Dei serviat, perseverantia tamen consuetudinis amisit admirationem: sicuti sunt quae vel brevissimis, vel certe non longis intervallis temporum, coelo, terra, marique mutantur, sive nascentibus, sive occidentibus rebus, sive alias aliter atque aliter apparentibus: alia vero quamvis ex ipso ordine venientia, tamen propter longiora intervalla temporum minus usitata. Quae licet multi stupeant, ab inquisitoribus hujus saeculi comprehensa sunt, et progressu generationum quo saepius repetita, et a pluribus cognita, eo minus mira sunt. Sicuti sunt defectus luminarium, et raro existentes quaedam species siderum, et terrae motus, et monstruosi partus animantium, et quaecumque similia, quorum nihil fit nisi voluntate Dei, sed plerisque non apparet. Itaque licuit vanitati philosophorum, etiam causis aliis ea tribuere, vel veris, sed proxi
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃ illud uidendum est utrun
angłi tc̃ agebant & illas corpe
species apparentes oculis hom
sonantes cũ ipsa senfibilis cri¬
atura ad nutũ seruiens condia¬
ris in id quod opꝰ erat. ꝓtẽpa
uertebat᷑ sicut in libro sapi¬
entiȩ scriptũ est. Creatura enꝰ
tibi factori deseruiens. ex ten¬
dit᷑ in torm̃tum ad uersus in¬
iustos & lenior fit adbene fa¬
ciendum his qui uite confidunt:
Propt̃ hoc & tunc in om̃a: setat
trans figurans om̃ium nutrici
graciȩ tue de seruiebat. aduo¬
luntatem horum qui te deside¬
rabant. Per uenit enum poten¬
tia uoluntatis dĩ ꝑ creaturam
sp̃alem. usq ad affectos uisibiles

Expanded text:
6. Illud nunc videndum est, utrum 6. Illud nunc videndum est, utrum Angeli tunc agebant et illas corporum species appsonantes auribus, cum ipsa sensibilis creatura ad nutum serviens conditoris, in id quod opus erat pro tempore vertebatur: sicut in libro Sapientiae dictum est: Creatura enim tibi factori deserviens, extenditur in tormentum adversum injustos, et lenior fit ad benefaciendum iis qui in te confidunt. Propter hoc et tunc in omnia se transfigurans, omnium nutrici gratiae tuae deserviebat ad voluntatem horum qui te desiderabant . Pervenit enim potentia voluntatis Dei per creaturam spiritualem usque ad effectus visibiles
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sp̃c sc̃s uisibilis specie siue
incolũba. siue in igneis linguis
apparuit. S fateor. excedere
uires intentionis mee: utrum
angłi manente sp̃ali sui cor¬
poris qualitate ꝑ hanc occultiꝰ
operantes assumant. ex inferiori¬
bus elemtis. corpulentioribus
qd̃ sibi co aptum quasi allquã
uestẽ mutent. et uertant in
quas libet species corporales &iã
ipsas ueras sicut aqua uera in
an ipsa ꝓpria corpora sua trans¬
forment. in quod uoluerint ac¬
cõmoditate ad id quod agt̃ Sed
quod libet horum sit ad p̃sentẽ
questionẽ ñ ꝑtin&. Et quã uis
hȩc qͣ̃m homosum nullo ex pi¬
rim̃to possim cõp̃hende: ficut
angli qui hȩc agunt & magis ea
nor̃ quã ego noui quatinus mi¬
tetur corpus meum in affectis
uoluntatis meȩ siue quod ina
siue quod exaliis ex ꝑtussum
Quid hoꝵ tam̃ ex diuinarũ sere¬
turarum aut toritatibus credar
hinc ñ opꝰ est dicere negogar ꝓ¬
bare & fiat sermo longior der
qua ñ indiget p̃fens quęstio

Expanded text:
us sanctus visibili specie, sive in columba, sive in igneis linguis apparuit . 5. Sed fateor excedere vires intentionis meae, utrum Angeli manente spirituali sui corporis qualitate per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulentioribus, quod sibi coaptatum, quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales, etiam ipsas veras, sicut aqua vera in an ipsa propria corpora sua transforment in quod voluerint, accommodate ad id quod agunt. Sed quodlibet horum sit, ad praesentem quaestionem non pertinet. Et quamvis haec, quoniam homo sum, nullo experimento possim comprehendere, sicut Angeli qui haec agunt, et magis ea norunt quam ego novi, quatenus mutetur corpus meum in affectu voluntatis meae, sive quod in me, sive quod ex aliis expertus sum: quid horum tamen ex divinarum Scripturarum auctoritatibus credam, nunc non opus est dicere, ne cogar probare, et fiat sermo longior de re qua non indiget praesens quaestio.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃aꝵ & retributionũ in ista
portaret sarcinam corporis
quod corrũpit᷑ & ad graua
animam quã uis adhuc expe¬
te atꝙ in enigmate uideret
nificando p̃dicando dnĩn nr̃m

Expanded text:
rum et retributionum, in ista portaret sarcinam corporis, quod corrumpitur et aggravat animam , quamvis adhuc ex parte atque in aenigmate videret nificando praedicare Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
inc itaq t̾cius iste liber su¬
mnat exordi um quo usq
scds ꝑ uenerat Cum enĩ adit
uentum ess& ut uellem osten¬
dere. non idõ minorem patrẽ
fili um quia ille misit. hic ins¬
ab illo missus in euangłio legi
suscepimus hoc querere: cũ
illuc missus sit filius ubi
erat: quia in hunc mundi
uenit & in hoc mundo erat
uit or bem t̾rarũ: & hoc quit
continet omã: scientiam habi
uocis. Utrũ ꝓpterea missus
sit dñs : quia ex occulto incor¬
ne natꝰ est. Et de sinu patris
ad oculos hominũ informa st¬
ui tamquã egressus apparua
corporali speciȩ. qua si colũb
uisus est. & linguis diuisis ul
ignis. Ut hoc eis fuerit mitti
ad aspectum mortalium in ali¬
qua forma corporea de sp̃ali
secreto ꝓcedere. Qͦd pat̾ qm̃
non fecit tantũ modo missus

Expanded text:
inc itaque tertius hic liber sumat exordium, quousque secundus pervenerat. Cum enim ad id ventum esset, ut vellemus ostendere non ideo minorem PaFilium, quia ille misit, hic mis illo et ab illo missus in Evangelio legitur, suscepimus hoc quaerere, cum illuc missus sit Filius ubi erat, quia in hunc mundum venit, et in hoc mundo erat: vit orbem terrarum, et hoc quod continet omnia scientiam habet vocis : utrum propterea missus sit Dominus, quia ex occulto in carne natus est, et de sinu Patris ad oculos hominum in forma servi tanquam egressus apparuitcorporali specie quasi columba visus est , et linguis divisis velut ignis : ut hoc eis fuerit mitti, ad aspectum mortalium in aliqua forma corporea de spirituali secreto procedere; quod Pater quoniam non fecit, tantummodo misis
Abbreviated transcription (Latin):
one positum utrũ ad hoc
corpus tantũ modo creat᷑a
formata sit in qua ds̃ sicut
tunc oportuisse iudicabit.
humanis ostenderet᷑ aspectibꝰ
an angłi qui iam erant ita
mittebantur ut ex ꝑsona dĩ
loquerent᷑ ad sumentes corpo¬
ralem speciem de creatura
corporea in usum ministerũ
sui ut ipsum corpus suum cui
non subdunt᷑ sed subditum regt̃
inutantes atq uertentes in spe¬
cies quas uellent ac cõmodatas
atq aptas accionibus suis scđm
ad tribuitam sibi acreatore po¬

Expanded text:
 visis utrum ad hoc opus tantum creatura formata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut ex persona Dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui aut ipsum corpus suum, cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes atque vertentes in species, quas vellent, accomodatas atque aptas accionibus suis secundum attributam sibi a creatore po