comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sermone iam diximꝰ: de fecunditate se¬
minũ. non de turpitudine uicioꝵ : tta ĩ
scͥpturis ꝓpħicis. non tantũ hominũ bo¬
aliquid de malis oꝑib hominũ. etiã futu¬
roꝵ bonoꝵ: non pectantis oꝑe s scribẽ¬
tis. Neq eñi uidas cum ad thanar con¬
cupiscentia uictus intraret. hanc sue li¬
bidinis intentionẽ gerebat. ut inde ali¬
qͥd significaretur qd̾ ad salutẽ hominũ
ꝑtin̾et. sicut nec uidas ille qui dñm tradi¬
dit hoc intendit. ut aliqͥd inde g̾eretiur
qd̃ ad eandẽ salutẽ hominũ ꝑtiñet. Por¬
ro si de tam malo oꝑe iuide illius. tam bo¬
nũ opus dñs fecit. ut eiusdẽ sue passionis
sanguine nos redimeret: qͥd mirũ si ꝓpħa
eius de quo ip̃e ait. de me eni ille scͥpsit
ex malo fc̃o uide istius boni aliqͥd signi¬
ficauit: ut suo minist̾io nos docerer :
Ea quippe hominũ facta scõ spũ dispo¬
nente atq inspirante collegit ꝓpħ̾a nar¬

Expanded text:
sermone iam diximus de fecunditate sesermone iam diximus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum — ita in scripturis propheticis non tantum bona hoaliquid de malis operibus hominum etiam futurorum bonorum non peccantis opere, sed scribentis. neque enim ludas, cum ad Thamar concupiscentia uictus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur, quod ad salutem hominum pertineret, sicut nec ludas ille, qui dominum tradidit, hoc intendit, ut aliquid inde gereretur, quod ad eandem salutem hominum pertineret. porro si de tam malo opere Iudae illius tam bonum opus dominus fecit, ut eiusdem suae passionis sanguine nos redimeret, quid mirum, si propheta eius, de quo ipse ait: de me enim ille scripsit, ex malo facto Iudae istius boni aliquid significauit, ut suo ministerio nos doceret? ea quippe hominum facta sancto spiritu disponente atque inspirante collegit propheta nar
Abbreviated transcription (Latin):
tur. uerũ etrã in laudabilẽ lib̾tatem qͥ¬
b dicitur. que dicunt facite. que aut̃ fa¬
ciunt fac̾e nolite. Hoc magnũ sacram̃¬
tum quisqͥs in d̾i ppło prudenter agno¬
i̾it. unitatẽ sp̃c in uincło pacis. usq ĩ
finem quibdam coherendo. quosdã tole¬
rando custodit. fecimus hoc et deloth qͥd
eius laudandũ. quid culpandũ scͥptura m¬
narrau̾it. qͥd intelligendũ de tota illa re
gesta significauerit demonstrantes. Se.¬
quitur ut iude factum considertmꝰ. qd cũ
sua nuru concubuit qͥd significau̾it futu¬
roꝵ. S prius preloq̃ndũ est. ne quẽqͣm
ꝑue consid̾atõnis offendat: qd̾ de quib¬
dam malis oꝑib hominũ in scͥpturis
scĩs. quedam nõ mala s bona futura sig¬
nificantur. Seruat eñi ubiq diuina pro¬
uidentia uirtutẽ bonitatis sue ut quẽ¬
admodũ ex adulteroꝵ concubitu forma¬
tur et nascitur homo de hominũ opere
nialo bonum opus d̾i. sicut in p̾cedenti

Expanded text:
tur, uerum etiam in laudabilem libertatem, quibus dicitur: quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite. hoc magnum sacramentum quisquis in dei populo prudenter agnouerit, unitatem spiritus in uinculo pacis usque in finem quibusdam cohaerendo, quosdam tolerando custodit. fecimus hoc et de Loth, quid eius laudandum, quid culpandum scriptura narrauerit, quid intellegendum de tota illa re gesta significauerit, demonstrantes. Sequitur. ut Iudae factum consideremus, quod cum sua nuru concubuit, quid significauerit futurorum. sed priusnsiderationis offendat, quod de quibusdam malis operibus hominum in scripturis sanctis quaedam non mala, sed bona futura significantur. seruat enim ubique diuina prouidentia uirtutem bonitatis suae, ut. quemadmodum ex adulterorum concubitu formatur et nascitur homo, de hominum opere malo bonum opus dei — sicut in praecedenti
Abbreviated transcription (Latin):
tiam que est in illis ꝓpter cecit᷑atẽ cor¬
dis eoꝵ. nisi in apłicĩ litt̾is qd̾ uolumꝰ
uerum est. et qd̾ nolumus falsum est:
Sa delirent manichei resipiscant: et
nõ sint manichei. A quib si queritur.
qm̃ int̾iorem hominẽ renouari ad ima¬
ginem di fatentur et hoc testimoniũ
ultro etiã ꝓferunt. tunc aut̃ dicit fau¬
stui qd̾ d̾s faciat hominẽ. qñ int̾ior in
agnitone dei renouatur: utrum eum ip¬
se fecerit. Qui reficit. ip̃e condiderit qui
renolad: respondebunt. Ip̃e. Cui respõ¬
sioni eoꝵ si adiciamꝰ querentes qñ eũ
formauerit. quẽ nunc reformat. que¬
rent ubi se abscondant. ne fabule sue dede¬
cus aꝑire cogantur. Neq eñi dicunt a do
formatum. uel conditũ uel institutũ. s

Expanded text:
am, quae est in illis propter caecitatem cordis eorum, nisi: in apostolicis litteris quod uolumus, uerum est, quod nolumus, falsum est? sic delirent Manichaei; et resipiscant et non sint Manichaei. a quibus si quaeritur — quoniam interiorem hominem renouari ad imaginem dei fatentur et hoc testimonium ultro etiam proferunt: tunc autem dicit Faustus quod deus faciat hominem, quando interior in dei agnitione renouatur — utrum eum ipse fecerit, qui reficit, ipse condiderit, qui renouat, respondebunt "ipse." cui responsioni eorum si adiciamus quaerentes, quando eum formauerit, quem nunc reformat, quaerent, ubi se abscondant, ne fabulae suae dedecus aperire cogantur. neque enim dicunt a deo formatum uel conditum uel institutum, s
Abbreviated transcription (Latin):
inserit dicens. Uos aut̃ genus electũ. re¬
gale sacͥdotium gens scã. ppłs aicqͥsitõis:
quo uirtutes eius adnũtietis qͥ de tenebͥs
uos uocauit. in illud ammirabile lum̃
suum. Qui aliqͣndo nõ ppłs nũo aũ ppłs¬

Expanded text:
inserit dicens: uos autem genus electum, reinserit dicens: uos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus adquisitionis, quo uirtutes eius adnuntietis, qui de tenebris uos uocauit in illud admirabile lumen suum: qui aliquando non populus, nunc au
Abbreviated transcription (Latin):
Et erit numerꝰ filioꝵ isrł quasi harena
maris que sine mensura est: et nõ nu¬
merabitur. Et erit in loco ubi dictum ẽ.
eis nõ ppłs m̃s uos: dicetur eis filii dei
uiui. Et congregabunt᷑ filii uida ⁊̃ filii
isrł. et ponent sibimet caput unũ. et
ascendent de terra. qr magnus dies iez¬
et facti huiꝰ figuram. ip̃e ds ꝑ eandem
scͥpturam euident̾ aꝑiat: cumq apłice
audeat dicere nõ ꝓpt̾ea uuissum & factũ.
ꝓpt̾ qd̃ se ussisse et ꝓpħham feciłłe. ip̃e in
scĩs littis qui iussit exponit:Aut enim
apłs paulus. Ut notas faceret diuitias
uideis s etiam ex gentib sicut ⁊ osee di¬
cit. uocabo nõ plebem meã. plebem meã.
⁊ nõ dilectam dilectam: et erit in loco
ubi distũ est. nõ ppls meus uos. ibi i loca¬
buntur filii dei uiui. Hoc gͦ de gentib
ꝓphatum paulus ostendit. U̾nde ⁊ petr
scribens ad gentes. ꝓph̾a quidem ip̃o non
nominato: ꝓpħiam tamen eius ubis suiᷤ

Expanded text:
et erit numerus filiorum Israhel quasi arena et erit numerus filiorum Israhel quasi arena maris, quae sine mensura est et non numerabitur; et erit in loco, ubi dictum est eis: non populus meus uos, dicetur eis, filii dei uiui. et congregabuntur filii Iuda et filii Israhel et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra, quia magnus dies Iezet facti huius figuram ipse dominus per eandem scripturam euidenter aperiat cumque apostolicae audeat dicere non propterea iussum et factum, propter quod se iussisse et prophetam fecisse ipse in sanctis litteris qui iussit exponit? ait enim apostolus Paulus: ut notas faceret diuitias Iudaeis, uerum etiam ex gentibcit, Vocabo non plebem meam, plebem meam, et non dilectam, dilectam: et erit in loco ubi dictum est eis: non populus meus uos, ibi uocabuntur filii dei uiui. hoc ergo de gentibus prophetatum Paulus ostendit. unde et Petrus scribens ad gentes propheta quidem ipso non nominato prophetiam tamen eius uerbis suis
Abbreviated transcription (Latin):
dici quid illa uissio factũue significet
qd̃ dixit dñs ad osee. uade ⁊ accipe tibi
uxorem formeatõnis ⁊ fac filios forni¬
cationis: cum satis hoc ip̃a scͥptura de¬
monstret unde q quare sit dictũ. Se¬
quit᷑ tñi. Qm̃ fornicans fornicabitur
t̾ra a dño. Et abiit et accepit gomer fi¬
liam debeleim: et concepit et peꝑit ei
filium. Et dixit dñs ad eum. uoca nom̃
eius iezrahel: qm̃ adhuc modicũ. ⁊ ui¬
sitabo sangumẽ isrł suꝑ domũ uida.
et quiescere faciam et auertani regnũ
isrł in ualle iez rahel. Et concep it adhuc
et peꝑit filiam: et dixit ei dñs. uoca nom̃
euis absq miscdĩa: qr nõ addam ultͣ mi¬
et domui iuda miserebor. et saluabo eos
in dño deo suo. Et nõ saluabo eos in arcu
et in gladio. et in bello. et in eqͥs et in eqͥ¬
tib. Et ablactauit eam que erat absq mi¬
sid̾ia. Et concepit et peꝑit filiũ: et dixit.¬
ei dñs. uoca nom̃ euis nõ ppłs meus. qr
uos nõ ppłs meus: et ego nõ ero uest̾ d̾s.¬

Expanded text:
nificet, quod dixit dominus ad Osee: uade et accipe tibi uxorem fornicationis et fac filios de fornicatione, cum satis hoc ipsa scriptura demonstret, unde et quare sit dictum. sequitur enim: quoniam fornicans fornicabitur terra a domino. et abiit et accepit Gomer filiam Debeleim; et concepit et peperit ei filium. et dixit dominus ad eum: uoca nomen eius Iezrahel, quoniam adhuc modicum, et uisitabo sanguinem Iezrahel super domum Iuda et quiescere faciam et auertam regnum dm arcum Israhel in ualle Iezrahel. et concepit adhuc et peperit filiam. et dixit ei dominus: uoca nomen eius "absque misericordia," quia non addam ultra miEt domui Juda miserebor, et salvabo eos in Domino Deo suo: Et non salvabo eos in arcu, et gladio, et in bello, et in equis, et in equitibus. Et ablactavit eam, quae erat absque misericordia, Et concepit et peperit filium. Et dixit: Voca nomen ejus: Non populus meus: quia vos non populus meus, et ego non ero vest
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ ꝓmissionem heredes. S qm̃ ⁊̃ de
illa tribu uide multi crediderunt ⁊ credi¬
turi sunt. nam inde erant apłi. inde tot
in de eccłie de quib ad galathas dicit. eram
aut̃ ignotus facie eccłiis uidee que sunc
in xp̃o. unde et lapidem angularẽ ĩ ꝑsal¬
mis appellatum dñs sic int̾pretat᷑ qd̾ du¬
os parietes in seip̃o coniunicerit. c̾cũcisio¬
nis uidelicet et p̃putii ⁊ ut duos conde¬
ret in se in unũ nouũ hominẽ faciens
pacem. et cõmutaret utrosq in unocor¬
ꝑe deo. ꝑ crucem int̾ficiens in imicitias
in semet ip̃o. et ueniens eungłizarer pa¬
cem his qui longe. ⁊ his qui ꝓpe. idest

Expanded text:
cundum promissionem heredes. sed quoniam et de illa Iudaea multi crediderunt et credituri sunt — nam inde erant et apostoli, inde tot inde ecclesiae, de quibus ad Galatas dicit: eram autem ignotus facie ecclesiis Iudaeae. quae sunt in Christo, unde et lapidem angularem in psalmis appellatum dominum sic interpretatur. quod duos parietes in se ipso coniunxerit, circumcisionis uidelicet et praeputii, ut duos conderet in se unum nouum hominem, faciens pacem, et conmutaret utrosque in uno corpore deo, per crucem interficiens inimicitias in semet ipso, et ueniens euangelizaret pacem
Abbreviated transcription (Latin):
sumendas: et ꝓpt̾ aliud appetit res. ꝓpter
se ip̃as diligendas. Sic eñi qͣntum in ip̃o
est. ꝑturbat in se ordinem naturalẽ. ꝙ
lex et̾na conseruari iubet. Eit aut̃ homo
iustus. cum ob aluid nõ appetit reb uti
nisi ꝓpter qd̃ diuinit᷑ institute sũt. ipso
aut᷑ deo frui ꝓpter ip̃m: seq et amico ĩ
ip̃o deo. ꝓpter eundem ip̃m dm̃. Propter
d̾m eñĩ amat amicũ. qui d̃i amorẽm a¬
mat in amico. Siue aut̃ iniquitas siue
iusticia nisi eẽt in uoluntate: nõ eẽt in
potestate. Porro si in potestate non ess.
nullũ p̃mium. nulla pena iusta eẽt Qd̃
nemo sapit nisi qui desipit. Ignorantia
u̾o et infirmitas. ut uel nesciat hõ. quid
uellet debeat. uel om̃e qd̾ nõ uolu̾it pos¬
sit . ex occulto penarũ ordine uenit. et
illis inscrutabilib iudiciis di apud quẽ
non est iniquitas. Proditum est eñi nob̾
pcc̃m adam: fideli eloquio d̾i. Et quia ĩ

Expanded text:
sumendas, et propter aliud appetit res propter sumendas, et propter aliud appetit res propter se ipsas diligendas. Sic enim, quantum in ipso est, perturbat in se ordinem naturalem, quem lex aeterna conservari jubet. Fit autem homo justus, cum ob aliud non appetit rebus uti, nisi propter quod diuinitus institutae sunt, ipso autem deo frui propter ipsum seque et amico in ipso deo propter eundem ipsum deum. propter deum enim amat amicum, qui dei amorem amat in amico. siue autem iniquitas siue iustitia, nisi esset in uoluntate, non esset in potestate. porro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uoluerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit et illis inscrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in
Abbreviated transcription (Latin):
sponte gereret. qͣm si deo iubente nõ ge¬
reret. Ip̃m gͦ d̾m qd̾ talia iusserit audere
rephendere uel d̾m iustũ et bonũ talia
iubere potius senõ credere: hominis est
ut mitius loquar cogitare nõ ualentis
diuine ꝓuidentie ꝑ cuncta sũma atꝙ
ima tendenti nec nouũ eẽ qd̃ oritur: ñ
ꝑire qd̾ moritur: s in sua singula queꝙ
ordine siue naturaꝵ siue m̾itoꝵ uel cȩ¬
dere uel succedere. uel manere: homiñ
aut̃ rectam uoluntatẽ diuine legi con¬
iungi. inordinatã uo cupiditatẽ diuine
legis ordine coherceri: ut nec bonus ali¬
ud qͣm p̃cipitur uelit. nec malus ampl
qͣm ꝑmittitur possit: ita sane ut nõ i¬
pune possit qd̾ iniuste uoluerit. Ac ꝑħ
in om̃ib que humana infirmitas hore
aut timet. sola miquitas uire dampna¬
tur. cetera sunt uel tͥbuta naturarum.¬
uel merita culpaꝵ. fit aut̃ homo iniquꝰ.
cum ꝓpter seip̃as diligit res. ꝓpt̾ aliud as¬

Expanded text:
sponte gereret, quam si deo iubente non gesponte gereret, quam si deo iubente non gereret; ipsum uero deum, quod talia iusserit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia iubere potuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod moritur, sed in suo singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatam uero cupiditatem diuinae legis ordine coherceri, ut nec bonus aliud quam praecipitur uelit, nec malus amplius quam permittitur possit, ita sane, ut non inpune possit, quod iniuste uoluerit. ac per hoc in omnibus, quae humana infirmitas horret aut timet, sola iniquitas iure damnatur; cetera sunt uel tvel merita culparum. Fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud as
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph̾as gorere. bella uississe. nũc apłos ꝓ¬
hibuisse: Neq eñĩ in eo qd̃ ex eũngłio cõ¬
memorauimꝰ. uba tantũ dñi fuerũt. s
et obtemꝑãtiũ qͦ discipłoꝵ facta secuta st̃.
Nam et tunc sine saculo it pera ierunt.
et nicħ eis defuit. sicut eius int̾rogatio ⁊
eoꝵ responsio declarauit: et nc̃ diicerunt
ei cum de gladio emendo iussisset. ecte st̃
hic duo gladii: et ille respondit sufficit.
Hinc et petr armatus inuentus est: cũ
aurem ꝑsecutoris abscidit. Ubi spontanea
eius cohercetur audatia. quia nõ ut iussus
fuerat ferrum tollere. ita iussus fuerat
et ferire. latebar certe dñi uoluntas cur
arma portari p̃cepiss quib eos uti no
liuss. Uerũptam̃ ad illum cũ ratõne p̃¬
cipere: ad istos aut̃ sine retractatõne pre¬
cepta facere ꝑtinebat. Calũpniosa gͦ ĩ¬
ꝑitia moyses rephenditur. qd̃ bella ges¬
Ferit: qui minus rep̾hendi debuit si sua

Expanded text:
prophetas gerere bella iussisse, nunc aposprophetas gerere bella iussisse, nunc aposim in eo, quod ex euangelio commemorauimus, uerba tantum domini fuerunt, sed et obtemperantium quoque discipulorum facta secuta sunt. nam et tunc sine sacculo et pera ierunt et nihil eis defuit, sicut eius interrogatio et eorum responsio declarauit. et nunc dixerunt ei, cum de gladio emendo iussisset: ecce sunt hic duo gladii. et ille respondit: sufficit. hinc et Petrus armatus inuentus est, cum aurem persecutoris abscidit: ubi spontanea eius cohercetur audacia, quia non ut iussus fuerat ferrum tollere, ita iussus fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua
Abbreviated transcription (Latin):
Qnͣdo misi uos inquit sine sacculo ⁊ pera.
⁊ calciamentis: nunqͥd aliqͥd defuit uo¬
bis. At illi dixerunt. Nichil. Dixit eis gͦ.
liter et peram. Et qui nõ habet: uendat
tunicam suã et emat gladiũ. Isti certe
si ista diu̾sa in testamentis singulis inue¬
nirent uetere ⁊ uouo. etiam ex hoc cla¬
marent duo sibi testamenta ẽẽ contͣria.
Quid gͦ nunc respondebunt. cum idem ip̃e
dicit. Antra misi uos sine sacculo ⁊ pera
et calciamentis ⁊ nichil uobis defuit: nc̃
aut̃ qui habet sacculũ tollat similit̾ ⁊
peram: et qui nõ ht̃ tunicam uendat
et emat gladium: Iamne intelligunt.
quẽ admodũ nulla inconstantia p̃cipiẽ¬
tis. s ratõne dispensantis. ꝓ tempoꝵ di¬
u̾sitate. p̾cepta uel consilia uel ꝓ missa
mutentur: Nam si dicunt certi mysterii
gr̃a hoc de tollendo sacculo et pera. et emẽ¬
do gladio locutum fuisse. cur nõ adm̾tãt:
certi mysterii gr̃a eundem unũ d̾m tunc

Expanded text:
quando misi uos, inquit, sine sacculo et pera quando misi uos, inquit, sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? at illi dixerunt: nihil. dixit ergo liter et peram; et qui non habet, uendat tunicam . suam et emat gladium. isti certe, si ista diuersa in testamentis singulis inuenirent, uetere et nouo, etiam hoc clamarent duo sibi testamenta esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo et pera et calciamentis, et nihil uobis defuit; nunc autem qui habet sacculum, tollat similiter et peram, et qui habet tunicam, uendat et emat gladium? iamne intellegunt, quemadmodum nulla inconstantia praecipientis, sed ratione dispensantis pro temporum diuersitate praecepta uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt certi mysterii gratia eundum unum deum tunc
Abbreviated transcription (Latin):
martyres ut regnum celoꝵ desiderandum
potiorem eẽ docerent uictorians ꝓsadit ui¬
tatis occidt tencm et illi ꝓphe noi terant
gor ꝙ au̾itate sicut ipe dñs didot er san¬
giine ꝓbel usq ad sangnem ⁊cachaiue
Et ideo postea qm̃ cept impleri adere
gura salomonis qui latine int̾pretatur pa¬
in psalmo ꝓphatum est. et adorabunt eũ
om̃s reges terre. om̃s gentes seruient illi:
xp̃iani quoq imꝑatores plenam gerenteᷤᷤ
fiduciam pietatis in xp̃o de inimicis sac̾¬
legis. qui spem suam in sacramentis ydo¬
loꝵ demoniũq posuerant. głosissimam
uictoriam ꝑceꝑunt: cum aꝑtissimis no¬
tissimisq documentis. de quib nõnulli
iam scͥptum memorie cõmendarunt.
illos fallerent uaticinia demonioꝵ: hoc
firmarent p̾dicta scoꝵ. Si aut̃ hoc mirũ
istis uanis iudetur. qd̾ aliud tunc d̾s p̃¬
cepit dispensatorib uet̾is testamenti. uͥ
noui gr̃a uelabatur. aliud p̾dicatorib
noui testamenti ubi uet̾is obscuritas

Expanded text:
martyres, ut regnum caelorum desiderandum potiorem esse docerent uictoriam pro fide ueritatis occidi. quamquam et illic prophetae nouerant mori pro ueritate, sicut ipse dominus dicit: a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, et id posteaquam coepit inpleri. quod sub figura Salomonis — qui latine interpretatur "pain psalmo prophetatum est: et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, christiani quoque imperatores plenam gerentes fiduciam pietatis in Christo de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramentis idolorum daemonumque posuerant, gloriosissimam uictoriam perceperunt. cum apertissimis notissimisque documentis, de quibus nonnulli iam scriptum memoriae commendarunt, illos fallerent uaticinia daemoniorum, hos firmarent praedicta sanctorum. Si autem hoc mirum istis uanis uidetur, quod aliud tunc deus praecepit dispensatoribus ueteris testamenti, ubi noui gratia uelabatur, aliud praedicatoribus noui testamenti. ubi ueteris obscuritas
Abbreviated transcription (Latin):
hempalem in hac iuta. s ꝓpt̾ et nam pot
hanc uutam selicitatẽ. deo ec̃ seruaen best
ea que uulgo ifelicitas dicitur pula rẽl¬
ait qde sitbeunda fuerat. et ꝑferendaq feli
mpleniudine tempoꝵ siliũ oi enetii sex
muliere. factus sub lege. ut eos quiis se¬
De erant iedimeret. f astus ex senuescele
sed̾m earnem. mittit discipłos sicut oues
us medio lupoꝵ. et monet ne tinier oue
eos qui corpus ocadunt. anima anẽ non
cappio renouandam integritatr.: insq a
ea pali repationẽ. Petri ghadui e uoscate
rar ad ꝓstinam foernam. Dicit pelegio nib
angloꝵ empare potuisse ad delendos onuni¬
uoluntas dediset. Sibit p̃cedene. paterns¬

Expanded text:
alem in hac uita, sed propter aeternam post hanc uitam felicitatem deo esse seruiendum, ea quae uulgo infelicitas dicitur pro illa felicitate subeunda fuerat et ferenda. itaque in plenitudine temporum filius dei factus ex muliere, factus sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, factus ex semine Dauid secundum carnem mittit discipulos uelut oues in medio luporum et monet, ne timeant eos, qui corpus occidunt, animam autem non corporis renouandam integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium reuocat arat ad pristinam formam, dicit se legionibus angelorum imperare potuisse ad delendos inimiuoluntas dedisset, bibit praecedens, pr
Abbreviated transcription (Latin):
opor tet omnẽ t̾renoꝵ regnoꝵ adusita¬
tem patientissime sustineri. Pioindeꝑ qͦꝵ
confossiones. passiones et mortes hoc peo
placuio attestari. martyres appellantur:
querlatine testes int̾pretant᷑. Quoꝵ nũ¬
merus tantus estloruit: ut si eos xp̃c qͣ
de celo saulũ uocauto. et ex supo factum
ouiem in medio Iupoꝵ mista congregttos
uelles armare atq adiuuare certantes
sicit hebreos petres adiuust. quegentes

Expanded text:
oportet omnium terrenorum regnorum aduersitatem patientissime sustineri. proinde per quorum confessiones, passiones et mortes hoc deo placuit adtestari, martyres appellantur, qui latine testes interpretantur: quorum numerus tantus effloruit, ut, si eos Christus, qui de caelo Saulum uocauit et ex lupo factum ouem in medio luporum misit. congregatos uellet armare atque adiuuare pugnantes, sicut Hebraeos patres ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut eñi corpus unum est. et membra
h̃t̃ multa: omĩa aut̃ membra corporis
cum sint multa unum est corpꝰ: ita ⁊¬
xp̃c. Et eñi in uno spũ nos om̃s in unũ
corpꝰ baptizati sumus. siue uider. siue gͤ¬
ci. siue serui. siue liberi: ꝙ om̃s unum
spm̃ potauimus. Etem̃ corpꝰ nõ ẽ unũ
membrũ: s multa. Si dixcerit pes qr
non sum manus. non sum de corpore:
nõ ideo nõ est de corpore: Uel si dix̾it auri¬
cula quia nõ sum ocłs: nõ sum de corpore.
nõ ideo non est de corꝑe. Si totum corpꝰ
oculus : ubi auditus: Si totum auditꝰ.
luit. Si aut̃ fuissent. om̃ia membra¬
unũ membrũ: ubi corpus: Nuno aũ¬
membra multa: unũ aut̃ corpꝰ. Non po

Expanded text:
sicut enim corpus unum est et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa unum est corpus, ita Christus. etenim in uno spiritu nos omnes in unum corpus baptizati sumus, siue Iudaei siue Graeci siue serui siue liberi; et omnes unum spiritum potauimus. etenim corpus non est unum membrum, sed multa. si dixerit pes: quia non sum manus, non sum de corpore, num ideo non est de corpore? uel si dixerit auricula: quia non sum oculus, non sum de corpore. num ideo non est de corpore? et si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum auditus, luit. si autem fuissent omnia unum membrum, ubi corpus? nunc autem multa membra, unum autem corpus. no
Abbreviated transcription (Latin):
ait ẽẽ ut iudiciũ incipiat de domo dñi
ubi parebunt: Hinc eñi intellig̾ituꝵ
qͦmͦ nõ ꝑcatur impus tanqͣm sarmen¬
tis precisis ad combustionẽ: qͣndo iustis
nõ ꝑcitur ꝓpter ꝑficiendam purgatio¬
nẽ. Nam et ip̃e petrus testatur illiꝰ hec
uoluntate fieri: qui in libris uet̾ib ait
nõ ꝑoam nec iusto nec peccatori. Sicit .N.
et ip̃e. Melius est bene facientes si uelit
spc̃ d̾i pati: qͣm malefacientes. Cum gͦ
ex uoluntate spc d̾i patiunt᷑ benefaciẽ¬
tes: non ꝑtitur iustis. Cum aut̃ male

Expanded text:
esse, ut iudicium incipiat a domo domini. esse, ut iudicium incipiat a domo domini.  inpius ubi parebunt? hinc enim intellegitur, quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad conbustionem, quando iustis non parcitur propter perficiendam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitur i
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine reuelationũ extolleret᷑¬
paulus. et uirtus eius ꝑfic̾etur. Quis
hoc dixerit: Ab illo gͥ traditus erat iustꝰ
colaphizandus angło sathane: qui ꝑ
eum tradebat iniustos ip̃i sathane de
quib idem dicit. Quos tradidi sathane
ut discant nõ blasphemare. Ianmne in¬
telligitis quomodo ille desuꝑ nõ parcat
nec iusto nec peccatori: An qͣr illis gladiꝰ
nomĩatus est. ampliꝰ exhorrescitis : Ali¬
ud est enĩ colaphitari: aliud occidi. Qiͣ
u̾o nõ diu̾sis moctium genib ꝓstrata
suit martyrum milia. aut reuera hoc ꝑ¬
secutores in potestate hab̾ent. nisi eis de¬
suꝑ data eẽt ab illo qui dixit. nõ ꝑcam
nͨ iusto nec peccatori: cũ ip̃e dñs marty.¬
rũ. qr filio ꝓprio nõ peꝑcit pater. aꝑtissi¬
me pilato dicat. Non hab̾es in me po¬
testatem nͥ data tͥ eẽt desuꝑ. Has pres¬
suras ꝑsecutionesq iustoꝵ: idem dicit
paulus exemplũ ẽẽ iusti uidicũ di. Q sen

Expanded text:
magnitudine reuelationum Paulus extolleretmagnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pepercit, apertissime Pilato dicat: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. has pressuras persecutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus eñi hominũ est tanta iusticia
p̃dit̾ꝰ tui ñ sit necessaria tͥbulationis tẽp¬
tatio: uel ad ꝑficiendã. uel ad confirmã¬
dam uel ad probandã uirtutẽ. Nisi forte
nec paulũ isti apłm int̾ ustos num̾ãt.
qui qͣmuis humilit̾ et ueracit sua pre¬
t̾ita peccata fateatur tamen se ex fide
ihũ xp̃i iustificatũ gr̃as agit. An uero
illi ꝑcebat illẽ. quẽ uani isti nõ intelli¬
gunt dicentem. Non parcam nec iusto
nec peccatori: Audiant gͦ ip̃m. Et ne ma¬
gnitudo inqͥt reuelationũ extollat: da¬
tus est mͥ stimulus carnis. angłs sacha¬
ne qui me colaphiz et. Propt̾ qd̃ ter d̾m
rogaui ut auferret sum a me: ꝙ diicro
mͥ. Sufficit tͥ gr̃a mea. Nam uirtus in
infirmitate ꝑficitur. Ecce nec iusto ꝑ¬
cebat. ut eius uirtutẽ in infirmitade
ꝑficeret: qui ei dederat tolaphizantem.
angłm sathane: nisi dicitis qd̾ eum di¬
abolus dederit. Diabolus gͦ agebat ne

Expanded text:
nullus enim hominum est tanta iustitia nullus enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam uirtutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus satanae, qui me colaphizrogaui, ut auferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. ecce nec iusto parcebat, ut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
inueniret᷑: aut qd̾ ante ocłos regis int̾¬
ficiunt᷑ qui eum regnare sibi noluert:
nõ longo forte sermone nr̃o appareret:
nõ quẽadomodũ nulla culpa est hom̃ĩs
si nolit sibi regnare q̃mqͣm hõiem. ita
nullã uel ꝑuam eẽ culpã eum sibi nol¬
le regnare: in cuiꝰ soluis regno reste be¬
ate semꝑq uuritur. Iam illud ultimũ
qd̃ faustus posuit ĩsi dians uet̾ib libͥs
tanqͣm uituꝑantibus d̾m. qd minet᷑
gladiũ quo nemini ꝑcat nͦ iusto nͦ pcc̃o¬
ri: cum pagano expon̾etur qͦmͦ accipien¬
dũ sit. fortasse nec nouo nec uet̾i testam̃¬
to resist̾et. eiq placeret simitudo euͣnge̾¬
lica. que istis qui se xpianos hab̾i uolt̃.
aut nõ apparet ut cecis: aut displicet ut
ꝑu̾sis. Sũmus qͥppe ille uitis agricola. ałr̾
parat falcem sarmentis fructuosis : aliter
infructuosis. Tamen nõ ꝑcit nec ꝓbis n᷑
repbis: illis purgandis. illis amputandis.

Expanded text:
inueniretur; aut quod ante oculos regis inteinueniretur; aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt, non in longo forte sermone nostro adpareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nullam uel paruam esse culpam eum sibi nolle regnare, in cuius solius regno recte, beate semperque uiuitur. Iam illud ultimum quod Faustus posuit insidians ueteribus libris tamquam uituperantibus deum, quod minetur gladium. quo nemini parcat, nec iusto nec peccatori, cum pagano exponeretur, quomodo accipiendum sit, fortassis nec nouo nec ueteri testamento resisteret, eique placeret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis.
Abbreviated transcription (Latin):
cum infert iram.s ira ꝓ uindicta ponit᷑.
siue abusione. siue aliqͣ ꝓcedentis lingne
ꝓprietate. De int̾fectis aut̾ hominũ mi¬
lib nõ miraret᷑. si d̾i iudiciũ non negar.
qd̾ nec pagani negant. qui d̃i ꝓuidentiã
istam uniu̾sitatẽ regi et ãministrari. a
sũmis usq ad una concedunt. Qd̃ si ⁊ h
negaret. uel suoꝵ auctoritate faciliꝰ. uel
aliqͣndo diuitius certaꝵ rationũ dispu¬
tatione conuinc̾etur: uel tanqͣm nimi¬
um durus et stolidus. ip̃i qd̾ ẽẽ nõ cre¬
deret diumo iudicio relinqueret᷑. Leuia
porro uel nulla cõmissa. ꝓpt̾ que deus ĩ¬
terfet̾it homines. si exp̃sse cõmemorars
ostend̾emus nec nulla ẽẽ nec leuia: ue¬
lud qd̃ exempli gr̃a possumꝰ de ueste nu¬
ptiali demonst̾remus qͣntũ eẽt nefas
sacras nuptias adire. q̃rendũ ibi głam
nõ sponsi s suam. uel si qͥd forte aliud il¬
la uestis meliorẽ intellectu significare

Expanded text:
cum infert iram, sed ira pro uindicta ponitur cum infert iram, sed ira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui dei prouidentia istam uniuersitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. quodsi et hoc negaret, uel suorum auctoritate facilius uel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio relinqueretur. leuia porro uel nulla commissa, propter quae deus interfecerit homines, si expresse commemoraret, ostenderemus nec nulla esse nec leuia. uelut quod exempli gratia posuimus de ueste nuptiali, demonstraremus, quantum esset nefas sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam non sponsi, sed suam, uel si quid forte aliud illa uestis meliore intellectu significare
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Greci duas res uicinas quidẽ. s tñ
distinctas uno nomĩe appellant laborẽ
et dolorem. nos ea singłis nõib enũtia¬
mus. sicut a nobis uno noĩe appellatur
uita. siue scd̾m qͣm dicimus uiuit qd̃
exanime nõ est. siue scd̾m qͣm dicimus
bone uite homo est: greci aut̃ ista duo.
duob quoq uocabulis signant. Unde fi¬
eri potest. ut excepta u̾boꝵ abusione
q̃ in om̃ib linguis late patet: aliqua
etiã hebree lingue ꝓprietate zelus in utͦq
ponatur. siue cum coniugis adult̾io tur¬
batus animus contabescit. qd̃ in d̾m ca¬
Dere nõ potest: siue cum seruande pudici¬
cie conugalis custodia diligens adhibet᷑.
qd̃ d̾m facere cũ plebem suam tanqͣm cõ¬
uigem alloquitur. qͣm ꝑ multos falsos
dõs fornicari nõ uult: non solum sine
dubitatõne. uerũ etiã cum gr̃arum acti¬
one nobis utile est conficeri. Hoc et de
ira cłi dicerim. Neꝙ eñi ꝑturbat᷑ deus

Expanded text:
dat. Graeci duas res uicinas quidem, sed tamen dat. Graeci duas res uicinas quidem, sed tamen distinctas uno nomine appellant, laborem et dolorem, nos eas singulis nominibus enuntiamus: sicut a nobis uno nomine appellatur uita, siue secundum quam dicimus " uiuit," quod exanime non est, siue secundum quam dicimus "bonae uitae homo est;" Graeci autem ista duo duobus quoque uocabulis significant. unde fieri potest, ut excepta uerborum abusiene, quae in omnibus linguis late patet, aliqua etiam hebraeae linguae proprietate zelus in utroque ponatur, siue cum coniugis adulterio turbatus animus contabescit, quod in deum cadere non potest, siue cum seruandae pudicitiae coniugalis custodia diligens adhibetur, quod deum facere, cum plebem suam tamquam coniugem adloquitur, quam per multos falsos deos fornicari non uult. non solum sine dubitatione, uerum etiam cum gratiarum actione nobis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; neque enim perturbatur deus,
Abbreviated transcription (Latin):
docti eoꝵ discernant int̾ uol intatẽ ⁊ cu¬
pitatem gaudiũ et leticiam. sautionẽ o
metum. clementiã ꝙ miscdiam. pruden¬
tiam et astutiam. fiduciã iẜ audaciam
et multa in hunc modũ: ita ut in his bi¬
nis u̾bis ea que pͥora posu uirtutib q̃
aut̃ post̾iora uicus apponanto: pleni sũt
tam̃ libri eoꝵ abusione istoꝵ nominũ cũ
que ꝓprie uicia significant. etiã urtutes
sic appellantur. cum uel cupiditas ꝑ uo¬
luntate. uel leticia ꝓ gaudio: uel metus
ꝓ cautione. uel miscd̃ia. ꝓ clementia. uel
astutia ꝓ ꝓuidentia. uel audatia ꝓ fiducia.
ponit̃. Et qͥs omĩa cõmemorare ualeat.
que ad similem licentiã mos locutõnis u¬
surpat: Huc accedit. etiã singłaꝵ qͣrũ¬
q linguaꝵ sua quedã ꝓprietas. Nam in
etccl̃iasticis litt̾is nusquam miscd̃tam in
iutuꝑatõne positam recolo. Cui rei ser¬
monis etiã cotidian consuetudo concor¬

Expanded text:
docti eorum discernant inter uoluntatem et cudocti eorum discernant inter uoluntatem et cupiditatem, gaudium et laetitiam, cautionem et metum clementiam et misericordiam, prudentiam et astutiam, fiduciam et audaciam et multa in hunc modum, ita ut in his binis uerbis ea, quae priora posui, uirtutibus, quae autem posteriora, uitiis adponant: pleni sunt tamen libri eorum, cum abusione istorum nominum, quae proprie uitia significant, etiam uirtutes sic appellantur, cum uel cupiditas pro uoluntate uel laetitia pro gaudio uel metus pro cautione uel misericordia pro clementia uel astutia pro prudentia uel audacia pro fiducia ponitur. et quis omnia commemorare ualeat, quae ad similem licentiam mos locutionis usurpat? huc accedit etiam singularum quarumque linguarum sua quaedam proprietas. nam in ecclesiasticis litteris nusquam misericordiam in uituperatione positam recolo. cui rei sermonis etiam cotidiani consuetudo concor
Abbreviated transcription (Latin):
erentur imagines. unde simulachroꝵ usꝰ
exorsꝰ est: et maiore adulatione duumi ho¬
nores deferrentur. tanqͣm in celũ receptis.
ꝓ quib se in t̾ris demonia colenda suꝑpo¬
n̾ent: et sibi sacͥficari a deceptis et ꝑditis fla¬
gitarent. Sacͥficiũ gͦ non solum cũ iuste
imꝑat uerus d̾s. s etiã cum suꝑbe exigit
falsus d̾s. satis ostendit cui debeatur. Hec
illi pagano si eẽt difficilior ad credendum
etiam ip̃a ꝓphetia ꝑsuaderem: in qua tam
longe ante consc̾pta sunt: que nunc ĩple¬
ta monstrarẽ. Qd̃ si et hanc contẽpneret
hoc quoq agnosc̾em potius qͣm mirarer:
cinidoquidem nõ om̃s fuisse creditores ĩ eius¬
dem ꝓpħie u̾itate recolerem. Si aut̃e ⁊e¬
lantem xp̃m uel d̾m exutroq testamẽ¬
to mͥ obiceret. atq ip̃m u̾bum exagitar:
nichil aliud qͣm se om̃ium litt̾aꝵ uel ex¬
ꝑtem uel negligentẽ ostend̾et. Cum eñi

Expanded text:
erentur imagines, unde simulacrorum usus erentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est, et maiore adulatione diuini honores deferrentur tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemonia colenda subponerent et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. sacrificium ergo non solum cum iuste imperat uerus deus, sed etiam cum superbe exigit falsus deus, satis ostendit, cui debeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credendum, etiam ipsa prophetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc inpleta monstrarem. quodsi et hanc contemneret, hoc quoque agnoscerem potius quam mirarer, quandoquidem non omnes fuisse credituros in eiusdem prophetiae ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum uerbum exagitaret, nihil aliud quam se omnium litterarum uel expertem uel neglegentem ostenderet. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ignis in sacͥficio significabat. uelut
ab sorbens mortem in iuctoriã. In eo aut̃
ppło hec rite celebrata sunt. cuiꝰ ⁊ regnũ
ꝙͣ sac̃dotium. ꝓphetia erat uenturi regis
ꝙ sacdotis ad regendos ꝙ consecrandos
fideles in om̃ib gentib. Et int̾lucendos in
hebrei celebrauerũt. tta saclega imitam̃ta
pagani: qm̃ que ĩmolant gentes ait apls.
demoniis ĩmolant ꝙ nõ deo. Antiqua eñi
res est p̃nuntiatiua ĩmolatio sanguinis
futurã passionẽ mediatoris ab initio ge¬
n̾is humani testificaus. Hanc eñi pͥmꝰ
abel obtulisse in sacͥs littis ĩuenit᷑. Nõ gͥ
mirũ est si p̾uaricatores angłi quoꝵ duo
maxima sunt uitia. suꝑbia atq fallatia
ꝑ hunc aerem uolitantes. qd̾ uni u̾o deo
deberi nouerant. hoc sibi a suis cultoribus
exegerunt: a quib dii putari uoluerunt.
dante sibi locum uanitate cordis humani.
maxime cũ ex desiderio mortuoꝵ constitu¬

Expanded text:
quod ignis in sacrificio significabat uelut quod ignis in sacrificio significabat uelut absorbens mortem in uictoriam. in eo autem populo haec rite celebrata sunt, cuius et regnum et sacerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et consecrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in Hebraei celebrauerunt, ita sacrilega imitamenta pagani, quoniam quae immolant gentes, ait apostolus, daemoniis immolant, et non deo. antiqua enim res est praenuntiatiua immolatio sanguinis futuram passionem mediatoris ab initio generis humani testificans; hanc enim primus Abel obtulisse in sacris litteris inuenitur. non igitur mirum est, si praeuaricatores angeli, quorum duo maxima uitia sunt superbia atque fallacia, per hunc aerem uolitantes, quod uni uero deo deberi nouerant, hoc sibi a suis cultoribus exegerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante sibi locum uanitate cordis humani, maxime cum ex desiderio mortuorum constitu
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogat non solum sciat qd̾ sibi uult
ab altero responderi. S etiã illum hoc
responsũrum. Inuidentẽ aut̃ cuiqͣm de¬
um qd̾ malos beatos fieri ñ sin̾et. si uel¬
lec dicere: plenos inueniret suoꝵ libroᷤᷤ
de hac re ad diuinã ꝓuidentiã ꝑtinẽ¬
tes. De sacrificiis u̾o nicħ aliud mͥ paga¬
nus obic̾ẽt: nisi cur apud eos illa rep̃¬
hendamꝰ. cum in nr̃is uet̾ib libris tali¬
a sibi d̾s nr̃ iussisse leg̾etur offerri. Hic
ego de u̾o sacrificio latuis fortasse disse¬
rens: demonstrarẽ id nõ debi nisi uni
u̾o d̾o qd̾ ei unus uerꝰ sac̾dos obtulit
mediator d̾i ⁊ hominũ : cuiꝰ sacͥficiĩ ꝓmis¬
siuas figuras inuctimis animaliũ ce¬
lebrari oportebat ꝓpt̾ cõmendationẽ fu¬
ture carnis ꝙ sanguinis : ꝑ qͣm unam
uictimã fieret remissio peceatoꝵ de car¬
ne et sangͥne contractoꝵ: que regnum
d̾i nõ possidebunt. qr eadẽ substantia cor¬
poris in celestem cõmutabit᷑ qualitatem.

Expanded text:
interrogat. non solum sciat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueniret suorum libros de hac re ad diuinam prouidentiam pertinentes. De sacrificiis uero nihil aliud mihi paganus obiceret., nisi cur apud eos illa reprehendamus, cum in nostris ueteribus libris talia sibi deus noster iussisse legeretur offerri. hic ego de uero sacrificio latius fortasse disserens demonstrarem id non deberi nisi uni uero deo, quod ei unus uerus sacerdos obtulit, mediator dei et hominum: cuius sacrificii promissiuas figuras in uictimis animalium celebrari oportebat propter commendationem futurae carnis et sanguinis, per quam unam uictimam fieret remissio peccatorum de carne et sanguine contractorum, quae regnum dei non possidebunt, quia eadem substantia corporis in caelestem conmutabitur qualitatem:
Abbreviated transcription (Latin):
litt̾is eoꝵ d̾m mundi fabͥcatorem ac cre¬
atorem. et lucis huiꝰ institutorẽ: qͥ tñ
anteqͣm eam conderet. nõ iacebat in te¬
nebris. et ex oꝑe suo ꝑfecto elatũ ẽẽ gau¬
dio. qd̾ certe amplius est qͣm uidit quia
bonũ est: et legislatorem. qͣm si hõ seq̃re¬
tur suo bono faceret. si aut̃ sꝑneret suo
malo: quẽ nõ ideo dic̾e̾nt ignarũ futĩ.
qr ⁊ futuris contẽptorib legem declro.
Iam u̾o ideo impuidũ qd̾ aliqͥd int̾rog.
nec hominẽ dicerẽt. ĩ qͦ  libͥs młta ñ ob ali¬

Expanded text:
litteris eorum deum mundi creatorem ac fabriclitteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui tamen antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe amplius est quam: uidit quia bonum est - et legis latorem. quam si homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum lib
Abbreviated transcription (Latin):
ex isdem codicib adu̾sus eos sonuerit ĩ¬
missum ab infalsatorib ore impudenti
ac sacͥlego non dubitent dicere: Cui fu¬
rori eoꝵ auctoritatẽ om̃ium libroꝵ extĩ¬
guere atq abolere conanti. iam supra
qnͣtum suscepti oꝑis ratio sinere uide¬
batur: nõ pauca respondi. Nunc illud
ãmoneo. ut cum insanas et sacͥlegas
fabulas suas xp̃iani nõis pallio uelare
contendunt: iudeant tam̃ qͣndo ista cont᷑
scͥpturas xp̃ianas disputant. nõ a nobis
contͣ paganos tantũ. s etiã contͣ mani¬
cheos u̾tatem codicũ diunoꝵ testamẽ¬
ti utriusq defendi. Et ista quidẽ q̃ mo¬
do faustus uełt indigna deo de nr̃is ue¬
t̾ib litt̾is ĩ ser mone suo posuit cõtͣ
paganum. et in eungłio. uel apłico ser¬
mone talia rep̾hendentẽ ita fortasse de¬
fend̾em ut paria de auctorib eoꝵ sicut
paulus nr̃ apud athenienses fecit com¬
memorarẽ. Inuenirẽ eñi fortasse. et in

Expanded text:
ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum ab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantum suscepti operis ratio sinere uidebatur, non pauca respondi. Nunc illud admoneo, ut cum insanas et sacrilegas fabulas suas christiani nominis pallio uelare contendant, uideant tamen, quando ista contra scripturas Christianas disputant, non a nobis contra paganos tantum, sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum diuinorum testamenti utriusque defendi. et ista quidem, quae modo Faustus uelut indigna deo de nostris ueteribus litteris in sermone suo posuit, contra paganum et in euangelico uel apostolico sermone talia reprehendentem ita fortasse defenderem, ut paria de auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim fortasse et in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcepimus bona demanu dñi. mala qͣre
nõ sustinemꝰ: S etiã in nouo. ego quem
amo argno et castigo. et illud si eñi nos
mur. dum uidicam̃ aut̃ a dño corripi¬
mur. nec cum mundo dãpnem᷑. S tam̃
si paganus in nouo testamento talia re¬
p̾henderet. qualia isti repͥhendũt ⁊̃ uet̾i:
nõne et ip̃i ea defendenda susciꝑent: Qd̃
si fac̾e possent: qua tandem necordia hic
talia rep̾hendunt. qualia ibi defundũt:
Si aut̃ nõ possent: cur in uno tantũ ac
nõ potius in utroq testamento qd̃ nõ in¬
telligentib impiis prauũ udetur idem ñ
intelligentib piis rectum s tectũ. credi o¬
portere concedunt: Anforte que de nouo
testamento similia ꝓtulimꝰ. ip̃a quoq au¬
dent dicere falsa eẽ atq ꝑu̾sa: p̾uilegio
illo suo diabolico. ut quicqͥd est in euͣnge¬
lio. uel epłis canonicis. quo adiuuari h̾e¬
sim suam putent. id ẽẽ a xp̃o. et apłis di¬
ctum teneant atq suadeant: qͥcquid ã

Expanded text:
cepimus de manu domini, mala quare non sustinemus? sed etiam in nouo: ego quem amo, arguo et castigo et illud: si enim nos mur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. sed tamen si paganus in nouo testamento talia reprehenderet, qualia isti reprehendunt in uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum ac non potius in utroque testamento, quod non intellegentibus inpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio illo suo diabolico, ut quicquid est in euangelio uel epistulis canonicis, quo adiuuari haeresim suam putent, id esse a Christo et apostolis dictum teneant atque suadeant, quicquid autem
Abbreviated transcription (Latin):
et impuis uͥ ꝑebunt: Qͥd eñi iustius u¬
nio: cui tam̃ pat̾ nõ peꝑcit: Et qͥd euidẽ¬
tus qd̃ nͨ iustis ꝑcat. emendans eos ua¬
rietate tͥbulationũ: cum de hac re aꝑ¬
te sit dictum. et si iustus uix saluus er
Non solum eñi in uet̾i testamẽto scrip¬
tum est. quẽ eñi diligit d̃s corripit. fla

Expanded text:
i parebunt? quid enim iustius uno, cui tamen pater non pepercit? et quid euidentius, quod nec iustis parcat emendans eos uarietate tribulationum, cum de hac aperte sit dictum: et si iustus uix saluus erit? non solum enim in uetere testamento scriptum est: quem enim diligit deus, corripit
Abbreviated transcription (Latin):
notat: qd̃ ꝑ iniudtã et contentionẽ non
caste xp̃m annũtiarent. Quib tam̃ p̃¬
dicantib gaudet apłs. sciens fieri posse
ut dum illi sectantur humane głie cu¬
piditatẽ: tamen his auditis fideles nas¬
terent᷑. nõ ex eoꝵ inuida cupiditate. qͣ se
uolebant uel equari. uel anteponi apłi
d̾s oꝑaretur bonum: sicut fieri potest
ut homo ad concubitum nõ ingrediat᷑
uoluntate gen̾andi s luxuriandi libi¬
dine rapiatur: et tamẽ nascatur hõ
bonũ d̾i opus de fecundidate seminũ. ñ
de turpitudine uitioꝵ. Sicut gͦ fanc¬
ti apłi auditorib ãmirantib doctͥnã

Expanded text:
notat, quod per inuidiam et contentionem non notat, quod per inuidiam et contentionem non caste Christum adnuntiarent; quibus tamen praedicantibus gaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari uel anteponi apostdeus operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur homo. bonum dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum. sicut ergo sancti