comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que inchoat. et aspirando ad iu¬
uat quos iusitatõnis sue lumi¬
ne illustrat. Cunctis et eñi liq̃t:
quia quos gratis condidit. benig¬
ne disponit. Et cũ spũalia dona
largit᷑: ip̃e perficit qd̃ ip̃e ex mu¬
nere sue henignitatis inchoauit.
Secreta uero sapientie sunt oꝑa:
bona que p̃ueniendo ceꝑat. neqͣ¬
qͣm ꝓsequendo consũmat. cum
cdaritate nos illustratõnis illu¬
minat: et tam̃ ꝑmissis carnis
tẽptationib tenẽbris cecitatis
pulsat. cũ dona que contulit mi¬
nime custodit: cũ et mentis nr̃e
ad se desideria excitat: et tamen
occulto iuditio difficultatẽ nr̃e
in becillitatis angustat. Que ni¬
mirũ angusta secreta eiꝰ sap̃ie pa¬
uci ualent inquirere. s nullus ĩ¬
uenire: quia qd̃ suꝑ nos de nobis
ab ĩmortali sapientia ñ in iuste diᷤ¬
ponit᷑: iustũ ꝓfecto est ut anobis¬
retur. S hec ip̃a sapientie illius
secreta conspicere: ut cumq ĩa
incõprehensibilitatis eiꝰ ẽ. potẽ¬

Expanded text:
quae inchoat, et aspirando adjuvat quos visitationis suae lumine illustrat. Cunctis etenim liquet quia quos gratis condidit benigne disponit. Et cum spiritalia dona largitur, ipse perficit quod ipere suae benignitatis inchoavit. Secreta vero sapientiae supernae bona quae praeveniendo coeperat, nequaquam prosequendo consummat; cum claritate nos suae illustrationis illuminat, et tamen permissis carnis tentationibus, tenebris caecitatis pulsat; cum dona quae contulit minime custodit; cum et mentis nostrae ad se desideria excitat, et tamen occulto judicio difficultatem nostrae imbecillitatis angustat. Quae nimirum secreta ejus sapientiae pauci valent inquirere, sed nullus invenire. Quia quod super nos de nobis ab immortali sapientia non injuste disponitur, justum profecto est ut a nobisretur. Sed haec ipsa sapientiae illius secreta conspicere utcunque, jam incomprehensibilitatis ejus est poten
Abbreviated transcription (Latin):
uiri iccirco se ꝑ innocentie itiña
arta custodiũt: ut abaliis exoient.
S siue heretici seu pũsi quilibet
pro magno pollicentur. Dũq cele¬
stia p̃dicant: in suis repente spõsio¬
nib ostendũt qd̃ amant. S ne diu
terrena pollicendo patescant qd̃ sũt:
ad ũba rectitudinis ciciꝰ recurrunt.

Expanded text:
viri idcirco se per innocentiae itinera arcta custodiunt, ut ab aliis exorentur. Sed sive haeretici, seu perversi quilibet,pro magno pollicentur; dumque coelestia praedicant, in suis repente sponsionibus ostendunt quod amant. Sed ne diu terrena pollicendo patescant quod sunt, ad verba rectitudinis citius recurrunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uere sm̃e ꝑdit᷑: q̃ sub discretõnis
custodia ñ ꝓfert᷑. Certũ itaq
est qd̃ uerbosus iustificari uir̃
titudinẽ impetit: suam ꝑdit. Et
eo retunsa desilit. quo illud ẽ for¬
te qd̃ ferit. Quia autẽ pͣui audi¬
re pacient̾ bona nequeũt. et cum
uite emĩdatõnẽ negligũt. ad uerba
se responsionis accingũt. aꝑte so¬
phar insinuat: qui subĩg̃. Tibi¬

Expanded text:
e perditur, quae sub discretionis custodia non profertur. Certum itaque est quod verbosus justificari vir ntitudinem impetit, suam perdit, et eo retusa resilit, quo illud est forte quod ferit.  bona patienter nequeunt, et cum vitae emendationem negligunt, ad verba se responsionis accingunt, aperte Sophar insinuat, qui subjungi
Abbreviated transcription (Latin):
um sũmis inheret. ip̃e infernus eũ
temptatõnũ suarũ caligine ꝑtur¬
batus minfimis iacet: ip̃e terra
quia in bono opere fixe speiuberta¬
te fructificat: ip̃e mare: quia ĩqͥ¬
buslam trepidꝰ quatitur. et aura
sue mutabilitatis agitatur. S celo
est excelsior: quia potencie eiꝰ mag¬
nitudine uincimur: etiã cũ super
nosmet ip̃os eleuam᷑. Inferno ꝓfũ¬
dior: quia numirũ plus iudicat
qũa ip̃e humanꝰ animꝰ intẽptat̃o¬
nibꝰ inuestigat. Terra longior: qͥa
fructus uite qͦs infine retribuit.
nequaqͣm nunc uel spes nr̃a cõp̃¬
hendit. Mari lacior: quia hũana
mens fluctuans multa de his que
uentura sunt conicit. S cũ iam
cernere que estimauerat ceperit:
angustã se fuisse in sua estimatõ
cum ip̃a in eum nr̃a contẽplatõ
deficit. Uñ et cor maltũ psalmi
sta posuerat: s nec dũ se eũ conti¬
gisse senciebat dicens. Mirabilis
facta est scientia tua ex me: cõfor¬
tata est et ñ potero ad eam. Inferno¬

Expanded text:
um summis inhaereat; ipse infernus, cum, tentationum suarum caligine perturbatus, in infimis jacet; ipse terra, quia in bono opere fixae spei ubertate fructificat; ipse mare, quia in quibusdam trepidus quatitur, et aura suae mutabilitatis agitatur. Sed coelo est excelsior Deus, quia potentiae ejus magnitudine vincimur, etiam os elevamur; inferno profundior, quia nimirum plus judicat quam ipse se humanus animus in tentationibus investigat; terra longior, quia fructus vitae, quos in fine retribuit, nequaquam nunc vel spes nostra comprehendit; mari latior, quia humana mens fluctuans multa de his quae ventura sunt conjicit, sed cum jam cernere quae aestimaverat coeperit, angustam se fuisse in sua aestimatiocum ipsa in eum nostra contemplatio deficit. Unde et cor Psalmista in altum posuerat, sed necdum se eum contigisse sentiebat, dicens: Mirabilis facta est scientia tua ex me, confortata est, nec potero ad eam
Abbreviated transcription (Latin):
ciuis sum: s ñ in hoc iustificatꝰ sum.
Qui aũ iudicat me: dñs ẽ. Longio¬
rẽ t̾ra uiderat: cũ minora eo ẽẽ hũa¬
ne m̃tis uota pensabat dicens. Qui
potens est om̃ia facere suꝑhabun¬
danter qũã petimꝰ: aut intelligimꝰ.
laciorẽ mari conspexat: qui tim̃do
pensabat. qͥa nequaqͣm mens hũa¬
na ĩm̃sitatẽ districtonis eiꝰ agnosc̾ẽt.
qͣntũ libet inquirendo fluctuaret
dicens. Quis nouit potestatẽ ire
tue: et p̃timore irã tuã dinumera¬
re: Cuiꝰ bene potenciã egregiꝰ nob̃
doctor insinuat: cum breuiter nar-

Expanded text:
ficatus sum; qui autem judicat me, Dominus est . Longiorem terra viderat, cum minora ei esse humanae mentis vota pensabat, dicens: Qui potens est omnia facere superabundanter quam petimus aut intelligimus . Latiorem mari conspexerat, qui timendo pensabat quia nequaquam mens humana immensitatem districtionis ejus agnosceret, quantumlibet inquirendo fluctuaret, dicens: Quis novit potestatem irae tuae, aut prae timore iram tuam dinumerare ? Cujus bene potentiam egregius nobis docto
Abbreviated transcription (Latin):
pecẽm solet ut recte dictis semꝑ
ediũso respondeant: ne si ad pro¬
lata consentiant: inferiores ẽẽ
uideant᷑. Quib iustoꝵ ũba qũa
qũa sola et pauca sonuerint int¬
ta sunt: quia quo eoꝵ uicia re¬
secant auditum grauant. uñ et
adcrim̃ trahitur: hoc qd̃ recta
p̃dicatione contra crimina ꝓfer¬
tur. Ip̃m quippe qui ex uerit᷑ate.
fortes sententias dixat. sophar
redarguens uerbosum uocat.qͥ
cum abore iustoꝵ sapientia culpiᷤ
increpat stuloꝵ aurib suꝑflui¬
tas ioquaciratis sonat. Praui nã¬
q nil rectũ nͥ qd̃ ip̃i senserint pu¬
tant. et iustorũ uerba eo ociosa
estimant: qͦ suis hec sensib inue¬
niunt diuersa. Nec fallacẽ quidẽ
sus iustificari nequaqũa possit:
quia dũ quisq ꝑu̾sa diffluit. ꝓdi¬
ta grauitate silentii m̃tis custo¬
diam amittit. Hinc quippescrip¬
tũ est. Cultus iusticie silentiũ.
Hinc salomon ait. Sicut ur̃bs
patens et absq muroꝵ habitu:
ita uir qͥ ñ potest in loquendo co¬

Expanded text:
cium solet ut recte dictis semper e diverso respondeant, ne si ad prolata consentiant, inferiores esse videantur. Quibus justorum verba quamlibet pauca sonuerint multa sunt, quia quo eorum vitia resecant, auditum gravant. Unde et ad crimen trahitur hoc quod recta praedicatione contra crimina profertur. Ipsum quippe qui ex veritate fortes sententias dixerat Sophar redarguens, verbosum vocat, quia cum ab ore justorum sapientia culpas increpat, stultorum auribus superfluitas loquacitatis sonat. Pravi namque nil rectum, nisi quod ipsi senserint, putant; et justorum verba eo otiosa aestimant, quo suis haec sensibus inveniunt diversa. Nec fallacem quidem sus justificari nequaquam possit, quia dum quisque per verba diffluit, perdita gravitate silentii, mentis custodiam amittit. Hinc quippe scriptum est: Cultus justitiae, silentium . Hinc Salomon ait: Sicut urbs patens et absque murorum ambitu, ita vir qui non potest in loquendo co
Abbreviated transcription (Latin):
se dicere potuit qui ait: si iustifi¬
care me uoluero os meum condẽp¬
nabit me : S ht̃ hoc prauorum
malicia. ut cum uera in se flere
mala rennuit: fingat aliena. Nã
quasi solato facinoris utitur : si
falsis uocib et uita corripientis
mala ẽẽ q̃ inp̃sentib habentur ostẽ¬
dant: et quasi fauentes ꝓsꝑa expe¬
tunt: ut benigni uideantur. Uñ
et sophar ꝓtinꝰ subdit dicens. Atq¬

Expanded text:
m dicere potuit, qui ait: « Si justificare me voluero, os meum condemnabit me? » Sic habet hoc pravorum malitia, ut cum vera in se flere mala renquasi solatio facinoris utitur, si falsis vocibus et vita corripientis mala esse quae in praesentibus habentur ostendant; et quasi faventes prospera expetunt, ut benigni videantur. Unde et Sophar protinus subjicit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
legem si sollicita consideratõne
pensamꝰ: auctori nr̃o qͣntũ cotidie
delinquamꝰ agnoscimꝰ. Si aũ culpas
perpendimꝰ: ꝓfecto equanimiter
flagella toleramꝰ. Nec ex dolore ad
impacienciã proruit: cũ suo se iu¬
ditio conscientia addicit. Uñ sophar
qͥd diceret sciens s cui dic̃et nesciens:
postqͣm p̃misit dicens. ut ostend̾et
tibi secreta sapientie et qd̃ multi-¬
plex sit lex eiꝰ: protinꝰ ad iungit.¬
Et intelligeres qd̃ multo minora
flagelli tẽꝑatur. cũ culpa cognosci¬
tur: quia et to tanto quisq pacien¬
tiꝰ ferram̃tũ medici tolerat: qͣnto
putridũ conspicit ẽẽ qd setat. Qͥ
igit᷑ multiplicitatẽ legis intelli¬
git. cuncta q̃ patit᷑ qua sint mi-¬
nora perpendit: quia ꝑ hoc quod
culpe pondus agnoscitur. afflict̃oniᷤ

Expanded text:
legem si sollicita consideratione legem si sollicita consideratione pensamus, auctori nostro quantum quotidie delinquamus agnoscimus. Si autem culpas perpendimus, profecto aequanimiter flagella toleramus; nec ex dolore ad impatientiam proruit, cum suo se judicio conscientia addicit. Unde Sophar, quid diceret sciens, sed cui diceret nesciens, postquam praemisit dicens, Ut ostenderet tibi secreta sapientiae, et quod multiplex sit lex ejus, protinus adEt intelligeres quod multo minora flagelli temperatur cum culpa cognoscitur, quia et tanto quisque patientius ferramentum medici tolerat, quanto putridum conspicit esse quod secat. Qui igitur multiplicitatem legis intelligit, cuncta quae patitur quam sint minora perpendit, quia per hoc quod culpae pondus agnoscitur, afflictionis
Abbreviated transcription (Latin):
sua satagit. foras nullatenꝰ aliena
concupiscit. Non querit q̃ suas̃:
qͥa cuncta que hic transitorie pos¬
sidet uelut aliena negligit: cum
neat agnoscit. Non irritatur: qr
et in iuiriis lacessita ad nullos se
ult̾onis sue motus excitat: dũ
pro magnis laborib. maiora post
p̃mia expectat. Non cogitat ma¬
lum: quia in amore mundicie
mentẽ solidans. dũ om̃e odium
radicitus eruit: uersare mnanimo
comquinato nescit. Non gaudet
suꝑ iniqͥtate: qͥa quo sola dilect̃o¬
ne erga om̃s inhiat. nec de ꝑditone
adũsantium exultat. Congaudet
autẽ ueritati: quia ut se ceteros
diligens. per hoc qd̃ rectũ in aliis
conspicit quasi de augm̃to ꝓprii ꝓ¬
uectus hylarescit. Multiplex er¬
cuiꝰq culpe iaculum. qd̃ ꝑimendã
mentẽ impetit. ĩstructõnis sue mu¬
nimine occurrit. ut quia antiqꝰ
hostis. uaria eri circũfusione nos
obsidet: ip̃a hunc de nobis multi¬
pliciter expugnet. Qũa nimirũ

Expanded text:
sua satagit, foris nullatenus aliena sua satagit, foris nullatenus aliena concupiscit. Non quaerit quae sua sunt, quae hic transitorie possidet, velut aliena negligit, cum neat, agnoscit. Non irritatur, quia et injuriis lacessita, ad nullos se ultionis suae motus excitat, dum pro magnis laboribus majora post praemia exspectat. Non cogitat malum, quia in amore munditiae mentem solidans, dum omne odium radicitus eruit, versare in animo quod inquinat nescit. Non gaudet super iniquitate, quia sola dilectione erga omnes inhiat, nec de perditione adversantium exsultat. Congaudet autem veritati, quia ut se caeteros diligens, per hoc quod rectum in aliis conspicit quasi de augmento proprii profectus hilarescit. Multiplex erscujusque culpae jaculum, quod perimendam mentem impetit, instructionis suae munimine occurrit, ut quia antiquus hostis varia circumfusione nos obsidet, ipsa hunc de nobis multipliciter expugnet. Quam nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ lex dei ẽ que singulis rerũ arti¬
culis ñ ꝑmutata congruit. et cau¬
sis se uariantib ñ uariata cõũg̃.
Cuiꝰ nimirũ legis multiplicitatẽ
paulus enumerauit dicẽs. Rati¬
tas paciens ẽ. benigna ẽ. Non emu¬
latur: ñ inflatur: ñ agit ꝑperam.
non est arabiciosa: ñ q̃rit que sua
sunt: ñ irritatur: ñ cogitat malũ:
ñ gaudet suꝑ iniquitatẽ: congau-¬
det autem ueritati. Paciens quip¬
pe est caritas: quia illata mala
equanimiter tolerat. Benigna uͦ ẽ:
quia pro malis bona largit᷑ mini¬
strat. Non emulat᷑: qͥa per hoc qd̃ ĩ
p̃senti mundo nil appetit inuidere
terrenis successib nescit. Non ĩfla¬
tur qͥa cũ p̃miũ int̾ne retributio¬
nis anxia desiderat. de bonis se ex¬
tĩorib ñ exaltat. Non agit per pe¬
ram: qͥa quo se in soliꝰ dei ac ꝓximi
amore dilatat. quicqͥd arectitudi¬
ne discrepat ignorat. Non ẽ ambi¬
ciosa: quia quo ardenter intꝰ ad

Expanded text:
ergo ista lex Dei est, quae singulis rerum artiergo ista lex Dei est, quae singulis rerum articulis nsis se variantibus non variata conjungit. Cujus nimirum legis multiplicitatPaulus enumerat, dicens: Charitas patiens est, benigna est: non aemulatur, non inflatur, non agit perperam; non est ambitiosa, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati. Patiens quippe est charitas, quia illata mala aequanimiter tolerat. Benigna vero est, quia pro malis bona largiter ministrat. Non aemulatur, quia per hoc quod in praesenti mundo nil appetit, invidere terrenis successibus nescit. Non inflatur, quia cum praemium internae retributionis anxia desiderat, de bonis se exterioribus non exaltat. Non agit perperam, quia quo se in solum Dei ac proximi amorem dilatat, quidquid a rectitudine discrepat, ignorat. Non est ambitiosa, quia quo ardenter intus ad
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ abstraxit. Hec eliseũ quia magi¬
strũ dilig̃e simpliciter instituit ma¬
gistri sp̃u dupplicit̾ impleuit. Pre
hanc iheremias ne in egyptũ ppłs
descenderet restitit: s tam̃ et mobe¬
dientes diligens. quo descendi ꝓhibu¬
it. et ip̃e descendit. hec ihe rechielem
quia priꝰ at̾renis desideriis sustultt:
post per cincinnũ capitis maerem
librauit. Hec indaniele quia a regis
dapib gulam cõpescuit: ei et esuri¬
entium ora leonũ clausit. Hec tribꝰ
pueris quia intranquillitate posi¬
tis incendia uicioꝵ subdidit: tribu¬
lat̃onis tempore et flãmas in fornace
tẽꝑauit. Hec in petro et minis t̃¬
rentiũ pͥncipiũ fortit̃ restitit: et
incircũcisione sub mouenda mino¬
rũ u̾ba humilit̃ audiuit. hec in pau¬
lo et manꝰ ꝑsequentiũ humiliter
ꝑtulit: et tam̃ in circũcisionis ne¬
gotõ longe se imparis pͥoris sen¬
sum audent̃ increpauit. Multiplex

Expanded text:
liter abstraxit . Haec Eliseum, quia magiliter abstraxit . Haec Eliseum, quia magistrum diligere simpliciter instituit, magistri spiritu dupliciter implevit . Per hanc Jeremias ne in Aegyptum populus descenderet restitit, sed tamen et inobedientes diligens quo descendere prohibuit et ipse descendit . Haec Ezechielem, quem prius e terrenis desideriis sustulit post per cincinnum capitis in aere libravit . Haec in Daniele quia a regiis dapibus gulam compescuit, ei et esurientium ora leonum clausit . Haec tribus pueris, quia in tranquillitate positis incendia vitiorum subdidit, tribulationis tempore et flammas in fornace temperavit . Haec in Petro et minis terrentium principum fortiter restitit, et in circumcisione submovenda minorum verba humiliter audivit. Haec in Paulo et manus persequentium humiliter pertulit, et tamen in circumcisionis negotio longe se imparis prioris sensum audenter increpavit . Multiplex
Abbreviated transcription (Latin):
peccantium erexit: ut arepto gladio
coeuntes transfig̃et. et ira dm̃ iratꝰ
placaret. Hic iosue exploratorẽ docuit:
ut et pͥus contra falsiloqͦs ciues u̾ita¬
tem u̾bo defenderet: et hanc postmo¬
dum gladio contra hostes alligaret.
hec samuel et inpͥncipatu humilem
p̃buit: et integrũ in deiectõne serua¬
uit. Qui cũ ꝑ sequentẽ se plebem di¬
ligẽt: ip̃e sibi testimoniũ extitit:
quia culmen ex quo deiectꝰ ẽ ñ ama¬
uit. Hec dauid an iniquũ regẽ et
minũ: et tñ cũ potestatẽ feriendi
repperit ñ agnouit inimicũ. Hec
natan et contͣ peccantẽ regẽ in auc¬
toritate libere increpat̃onis sustu-¬
lit: et cũ regis culpa de ẽẽt. in peti¬
tonẽ humilit̾ strauit. hec ꝑ ysaiam
nuditatẽ carnis inp̃dicat̃one ñ eru¬
buit: et subducto carnali uelamine
misteria suꝑna penetrauit. Hec
heliam qui feruoris ⁊elo uiuere sp̃u¬
alit̾ docuit: a uita quoq et corpora¬

Expanded text:
peccantium erexit, ut arrepto gladio, peccantium erexit, ut arrepto gladio, coeuntes transfigeret, et iram Domini iratus placaret . Haec Jesum exploratorem docuit, ut et prius contra falsiloquos cives veritatem verbo defenderet, et hanc postmodum gladio contra hostes allegaret . Haec Samuel et in principatu humilem praebuit, et integrum in dejectione servavit, qui cum persequentem se plebem diligeret, ipse sibi testimonio exstitit, quia culmen ex quo dejectus est non amavit . Haec David ante iniquum regem et minum, et tamen cum potestatem feriendi reperit non agnovit inimicum . Haec Nathan et contra peccantem regem in auctoritate liberae increpationis sustulit, et cum regis culpa deesset in petitionem humiliter stravit . Haec per Isaiam nuditatem carnis in praedicatione non erubuit, et subducto carnali velamine mysteria superna penetravit. Haec Eliam, qui fervoris zelo vivere spiritaliter docuit ad vitam quoque et corpora
Abbreviated transcription (Latin):
marche fabricã studio longi laboris
exercuit: et mundo suꝑstitẽ pio oꝑe
erubuit: et suꝑiecto dorsi pallio qͦ
ñ uiderent abscondit. hec abrahe
dext̾am quia ad mortẽ filii obedi¬
endo extulit: hunc ꝓlis innumere
gentiũ patr̃e fecit. Hec ysaac m̃tẽ.
quia semꝑ ad mundiciã tenuit: ca¬
ligantib etate oculis aduidenda
longe post uentura dilatauit.
hec iacob compulit. et amissum
bonũ filiũ medullitꝰ gemere: et
prauoꝵ filioꝵ p̃sentiã sub eqͣnimi¬
state
tolerare. Hec ioseph docuit afr̃ibus
uenundatũ. et libertate animi in¬
fracta seruiciũ ꝑpeti: et eisdẽ post
fratrib m̃te ñ elata pͥncipari. Hec
moysen delinquente ppło et usq ad
peticionẽ mortis inp̃cib strauit. et
usq ad int̾fectonẽ ppłi per zelistudi¬
um erexit: ut et ꝓpereunte plebe.
sese morti obiceret: et contra peccã¬
tẽ ppłm ꝓtinꝰ uice dñi irascentis seui¬
ret. Hec finees brachiũ inultõnem

Expanded text:
in arcae fabricam studio longi laboris in arcae fabricam studio longi laboris exercuit, et mundo superstitem pio opere erubuit, et superjecto dorsis pallio, quae non videbat abscondit . Haec Abrahae dextram quia ad mortem filii obediendo extulit, hunc prolis innumerae, gentium patrem fecit . Haec Isaac mentem, quia semper ad munditiam tenuit, caligantibus aetate oculis, ad videnda longe post ventura dilatavit . Haec Jacob compulit et amissum bonum filium medullitus gemere, et pravorum filiorum praesentiam sub aequanimitate tolerare . Haec Joseph docuit a fratribus venundatum, et libertate animi infracta servitium perpeti, et eisdem post fratribus mente non elata principari . Haec Moysen, delinquente populo, et usque ad petitionem mortis in precibus stravit, et usque ad interfectionem populi per zeli studium erexit, ut et pro pereunte plebe sese morti objiceret, et contra peccantem protinus vice Domini irascentis saeviret . Haec Phinees brachium in ultionem
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ꝑ grãm a uire rectitudinis
excedat: ut cuncta ꝓximis que
p̃ualet impendat. sed hec impen¬
dendo ñ tumeat: ut sic in bonis
q̃ exhibet tumoris p̃cipiciũ paue¬
at. ne tam̃ a boni exerricio torpes¬
cat. ut sic que possidet tribuat:
quatinꝰ quanta sit largitas remu¬
nerantis attendat: ne cũ t̃rena lar¬
gitur. suam plusqũa necesse est
inopiam cogitet: et inobationẽ
muneris. hylaritatis lum̃ tristicia
dr̃. quia nimirũ cũ una eademq sit
caritas: simentẽ plene ceꝑit. hanc
ad innumera oꝑa multiformiter
accendit. Cuiꝰ diũsitatẽ breuiter
expͥmimꝰ. si melectis singulis bona
illius ꝑstringendo numeremꝰ. hec
nãq per abel et electa do munera
obtulit: et fr̃is gladiũ ñ reluctãdo
tolerauit. Hec enoch et int̃ hoĩes ui¬
uere sp̃ualiter docuit: et adsublim̃
uitã ab hominib etiã corporaliter
abstraxit. hec noe despectis om̃ibꝰ
solum deo placabilem ostendit: atq

Expanded text:
tamen per gratiam a jure rectitudinis tamen per gratiam a jure rectitudinis excedat; ut cuncta proximis quae praevalet impendat, sed haec impendendo non tumeat; ut sic in bonis quae exhibet tumoris praecipitium paveat, ne tamen a boni exercitio torpescat; ut sic quae possidet tribuat, quatenus quanta sit largitas remunerantis attendat; ne cum terrena largitur, suam plus quam necesse est inopiam cogitet, et in oblatione muneris hilaritatis lumen tristitia dicitur, quia nimirum cum una eademque sit charitas, si mentem plene coeperit, hanc ad innumera opera multiformiter accendit. Cujus diversitatem breviter exprimimus, si in electis singulis bona illius perstringendo numeremus. Haec namque per Abel et electa Deo munera, obtulit, et fratris gladium non reluctando toleravit . Haec Enoch et inter homines vivere spiritaliter docuit, et ad sublimem vitam ab hominibus etiam corporaliter abstraxit . 342 Haec Noe, despectis omnibus solum Deo placabilem ostendit, atque
Abbreviated transcription (Latin):
erga ꝓquaces mansue tudinem
longanimitatis exhibeat: ut ma¬
liciẽ peste languentib gr̃am benis¬
Initatis
impendat: ut discordes pace mu-
niat: ut concordes pace ad concu-¬
piscentiã uere pacis accendat: ut
indigentib necessaria tribuat:
ut errantib uiam rectitudinis
ostendat: ut afflictos ũbo et com¬
passione mulceat: ut accensos in
huiꝰ mundi desideriis increpatõne
restringat: ut minas potencium
raciocinatõne mitiget: ut opp̃s¬
soꝵ angustias quanta p̃ualet ope
leuet: ut foris resistentib opponat
pacientiã: ut intꝰ suꝑbientibus
exhibeat cum pacientia discipli¬
nam: ut erga errata subditorũ
sic mansuetudo zelum temꝑet:
quatenꝰ a iusticie studio ñ ener¬
uet. Sic ad ult̃onẽ ⁊elus ferueat:
ne tam̃ pretatis limitẽ feriendo
transcendat: ut ingratos benefi¬
ciis ad amorẽ ꝓuocet: ut gratos
quosq minift̾iis in amorẽ seruet:
ut ꝓximoꝵ mala cũ corrigẽ noi
munꝰ benignitatis exhibeat: ne

Expanded text:
erga procaces mansuetudinem erga procaces mansuetudinem longanimitatis exhibeat, ut malitiae peste languentibus gratiam benignitatis impendat, ut discniat, ut concordes ad concupiscentiam verae pacis accendat, ut indigentibus necessaria tribuat, ut errantibus viam rectitudinis ostendat, ut afflictos verbo et compasshujus mundi desideriis increpatione restringat, ut minas potentium ratiocinatione mitiget, ut oppressorum angustias quanta praevaleat ope levet, ut foris resistentibus opponat patientiam, ut intus superbientibus exhibeat cum patientia disciplinam, ut erga errata subditorum sic mansuetudo zelum temperet quatenus a justitiae studio non enervet; sic ad ultionem zelus ferveat, ne tamen pietatis limitem fervendo transcendat; ut ingratos beneficiis ad amorem provocet; ut gratos quosque ministeriis in amore servet; ut proximorum mala cum corrigere non munus benignitatis exhibeat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
renda que ñ debet desideris mqͥeta¬
ta mens ferueat: uelerga ex hiben¬
da que debet ocio resoluta touxeset
Nam cu cauet altĩ fac̃e qd nequs̃m
uultꝰ altero ipsa tolerare: sollie
se intentõne circũspicit ne supbia
eleuet et usq ad despectũ ꝓximian¬
mũ deiciens exaltet: ne ambrt̃o co¬
gitatonẽ laniet: cũq hanc ad appe¬
tenda aliena dilatat angustet. ne
cor in luxuria polluat: et subiec¬
tũ desideriis per illicita corrũpat.
ne ira exasꝑet: et usq ad ꝓferen¬
dam contumeliã inflãmet ne in¬
iudicia mordeat. et abalienis feli¬
citatib emula sua se face consu¬
mat: ne ĩmoderate lingũa loqua¬
citas ꝑtrahat: eamq usq ad lasci¬
uiam obtrectatonis extendat:
ne odiũ malicia excitet: et osusq
ad iaculũ maledictõnis irritet. Et
rursum cũ cogitat ut ea alt̾i faci¬
at que ip̃a sibi fieri ab alt̃o ex pe¬
tat: pensat nimirũ ut malis bona.
ut bonis meliora respondeat: ut

Expanded text:
renda quae non debet desideriis inquierenda quae non debet desideriis inquieta mens inferveat, vel erga exhibenda quae debet otio soluta torpescat. Nam cum cavet alteri facere quod nequaquam vult ab altero ipsa tolerare, sollicita se intentione circumspicit, ne superbia elevet, et usque ad despectum proximi animum dejiciens exaltet, ne ambitio cogitationem laniet; cumque hanc ad appetenda aliena dilatat, angustet, ne cor luxuria polluat, et subjectum desideriis per illicita corrumpat; ne ira exasperet, et usque ad proferendam contumeliam inflammet; ne invidia mordeat, et alienis felicitatibus aemula, sua se face consumat; ne immoderate linguam loquacitas pertrahat, eamque usque ad lasciviam obtrectationis extendat; ne odium malitia excitet, et os usque ad jaculum maledictionis irritet. Et rursum, cum cogitat ut ea alteri faciat quae ipsa sibi fieri ex altero exspectat, pensat nimirum ut malis bona, et bonis meliora respondeat; ut
Abbreviated transcription (Latin):
notandũ ẽ qd̃ diuinꝰ sermo. cũ deũ
diligere p̃cipit: ñ solum narrat exqͦ:
s etiam informat exqͣnto cũ subũi¬
git ex toto: ut uidelicet qui ꝑfecte
deo placere desiderat: sibi de se ni¬
chil relinquat. Prox imi aũ dilect̃õ
ad duo p̃cepta diruiat᷑: cũ et ꝑqũe¬
dam iustũ dr̃. Qd̃ ab alio tibi odis
fieri: uide ne tu alteri facias. Et
ꝑsemet ip̃ã ũitas dic̃. Que uultiᷤᷤ
ut faciant uobis hõies: ita et uos
facite illis. Quib duob scilicet. utͥ
usq testam̃ti mandatis per unum
malicia cõpescit᷑. ꝑ aliud benignitaᷤᷤ
p̃rogat᷑: ut malũ qd̾ pati ñ iult qͥs¬
q non faciens: cesset a nocendioꝑe.
Et rursum bonũ qd̾ fieri sibi appe¬
tit impendens: erga utilitatẽ se pri
mi exerceat ex benignitate. S he
nimirũ duo dũ sollicita itentõre
cogitant᷑: cor ad innumera ulirte¬
tũ ministia tendit᷑: ne uel ad infe¬

Expanded text:
notandum est quod divinus sermo, cum Deum notandum est quod divinus sermo, cum Deum diligi praecipit, non solum narrat ex quo, sed etiam informat ex quanto, cum subjungit, ex toto: ut videlicet qui perfecte Deo placere desiderat, sibi de se nihil relinquat. Proximi autem dilectio ad duo praecepta derivatur, cum et per quemdam justum dicitur: Quod ab alio tibi odis fieri, vide ne tu alteri facias . Et per semetipsam Veritas dicit: Quae vultis, ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis ; quibus diusque Testamenti mandatis per unum malitia compescitur, per aliud benignitas praerogatur, ut malum, quod pati non vult quisque non faciens, cesset a nocendi opere, et rursum bonum, quod sibi fieri appetit, impendens, erga utilitatem proximi se exerceat ex benignitate. Sed haec nimirum duo, dum sollicita intentione cogitantur, cor ad innumera virtutum ministeria tenditur, ne vel ad infe
Abbreviated transcription (Latin):
ret labia sua tͥ. ut ostenderet tibi
secreta sapiencie. Qui eam qͦq
que se suꝑ amicũ pollere estimat.
optando sapientiã ostendit: cum
ꝓtinꝰ subdit. Et qd̃ multiplex
sit lex eiꝰ. Quid hoc loco dei lex
accipi. nisi caritas debet: per qͣm
semꝑ inm̃te legr̃. p̃cepta uite qͣli¬
ter mactone teneantur: De hac
et eñi lege: ueritatis uoce dicit᷑.
hoc ẽ p̃ceptũ meũ: ut diligatisin¬
uicem. De hac paulus att. Plenitudo
legis est dileccõ. De hac iterũ dic̃.
xp̃i quid congruentius intelligi
qua caritas potest: Qũa tũc uere
ꝑficimꝰ: cũ fr̃na onera ex amore to¬
dr̃: quia studiosa sollicitudine ca-¬
ritas ad cuncta uirtutũ facta dila¬
tatur. Que a duob quidem p̃ceptiᷤ
incipit: s se ad innumera extẽdit.
huiꝰ namq legis initiũ: dilectio d̃i
ẽ ac dilect̃o ꝓximi. S dei dilectio ꝑ
tria distinguit᷑. qͥa ex toto corde. &¬
ex tota anima. et ex tota fortitudi¬
ne diligi conditor iubet᷑. Quia ĩ re

Expanded text:
ret labia sua tibi, ut ostenderet tibi secreta sapientiae! Qui eam quoque, qua se super amicum pollere aestimat, optando sapientiam ostentat, cum protinus subdit: Et quod multiplex sit lex ejus. Quid hoc loco Dei lex accipi nisi charitas debet, per quam semper in mente legitur praecepta vitae qualiter in actione teneantur? De hac etenim lege Veritatis voce dicitur: Hoc est praeceptum meum ut diligatis invicem . De hac Paulus ait: Plenitudo legis, dilectio . De hac iterum dicit:x etenim Christi quid congruentius intelligi quam charitas potest, quam tunc vere perficimus cum fraterna onera ex amore todicitur, quia studiose per sollicitudinem charitas ad cuncta virtutum facta dilatatur quae a duobus quidem praeceptis incipit, sed se ad innumera extendit. Hujus namque legis initium dilectio Dei est, ac dilectio proximi. Sed Dei dilectio per tria distinguitur; quia ex toto corde, ex tota anima, et ex tota fortitudine diligi Conditor jubetur. Qua in re
Abbreviated transcription (Latin):
et quicqͥd pecierimꝰ ab eo accipiemꝰ.
hinc salomon ait. Qui aũtit au¬
rẽ suam ne audiat legem: orat̃o
ciꝰ erit exsecrabilis. Cor quippe
nos in petit᷑one rep̃hendit: cũ re-¬
sistere se p̃ceptis eiꝰ qũe postulat
meminit. Et orat̃o fit exsecrabił.
cũ acensura aũtit᷑ legis: quia
dignũ ꝓfecto est ut ab eiꝰ bene¬
ficiis sit quisq extraneꝰ cuiꝰ nimi¬
rũ iussionibꝰ non uult ẽẽ subiectꝰ.
Quia inre hoc ẽ salubre remedi¬
um. ut cum se mẽs ex memoria
culpe rep̃hendit: hoc pͥus mora¬
tione defleat qd̃ errauit: qͣtinus
erroris macula cũ fletib tͣgitur:
inpetitõne sua cordis facies ab auc¬
tore munda uideatur. Sed cur̃a¬
qd̃ se mundasse fletib exultat:
ne dũ plorata iterũ culpa cõmittit᷑.
inconspectu iusti iudicis ip̃a etiam
debemꝰ menisse. qd̃ dr̃. Ne iteres ũ¬
bum inoratõne tua. Quo uidelicet
dicto uir sapiens nequaqͣm nos ꝓ¬
hibet sepe ueniam petere. s culpaᷤᷤ

Expanded text:
d petierimus ab eo, accipiemus . Hinc Salomon ait: Qui avertit aurem suam, ne audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis . Cor quippe nos in petitione reprehendit, cum resistere se praeceptis ejus quem postulat meminit, et oratio fit exsecrabilis, cum a censura avertitur legis, quia dignum profecto est, ut ab eius beneticiis sit quisque extraneus, cuius nimirum iussionibus non vult esse subiectus. Qua in re hoc est salubre remedium, ut, cum se mens ex memoria culpe reprehendit, hoc prius in oratione defleat quod erravit; quatinus erroris macula cum fletibus tergitur, in petitione sua cordis facies ab Auctore munda videatur. Curanquod se mundasse fletibus exultat; ne dum plorata iterum culpa committitur, in conspectu iusti Iudicis ipsa etiam debemus meminisse quod dicitur: Ne iteres verbum in oratione tua . Quo videlicet dicto vir sapiens nequaquam nos prohibet saepe veniam petere, sed culpas
Abbreviated transcription (Latin):
uociens in arene spec¬
taculo fortis achleta
descenderit. hii qui
impares uirtutib
existunt uicissim se
eius expugnat̃omi subiciunt:
et uno iueto contra hunc ꝓtinꝰ
alter erigitur: atq hoc subato
alius subrogatur: ut luctantiᷤ
iures qũq molliores inueniant.
quas ip̃a sua crebrescens iuctoria
fatigat: quatinꝰ cũ nouus qͥsq
congreditur his qui iunci uiriũ
qualitate ñ ualet: ꝑsonarũ saltĩ
mutatõne suꝑetur. Sic sic ĩ hoc
hominũ angłoꝵq spectaculo b̃s
iob fortis athleta ꝓdiit: qͣntumq
contra mutatõnẽ adu̾santiũ ua¬
leat continuatõne in defessi robo¬
ris ostendit. Quia pͥmat se ely¬
phar. scd̃s aũ baldath obicit. atq
ad extremũ se sophar meiꝰ expug¬
natione supponit: qui adinferen¬
dos ictus totis se conatib erigunt:
s tam̃ ad feriendam altitudinem
robusti pectoris ñ ꝑtingũt. Ipsa
quippe eoꝵ ũba patent̾ insinuãt:
qd̃ ictus in auras iactant. Quia
cũ sc̃m uirũ ñ recte redarguunt:

Expanded text:
uoties in arenae spectaculum fortis athleta descenderit, ii qui impares viribus existunt vicissim se ejus expugnationi subjiciunt: et uno victo, contra hunc protinus alter erigitur; atque hoc subacto, alius subrogatur; ut luctantis vires quandoque molliores inveniant quas ipsa sua crebrescens victoria fatigat; quatenus cum novus quisque congreditur, is qui vinci virium qualitate non valet, personarum saltem mutatione superetur. Sic sic in hoc hominum angelorumque spectaculo beatus Job fortis athleta prodiit, quantumque contra mutationes adversantium valeat continuatione indefessi roboris ostendit. Cui primus se Eliphaz, secundus autem Baldad objicit, atque ad extremum se Sophar in ejus expugnatione supponit: qui ad inferendos ictus totis se conatibus erigunt, sed tamen ad feriendam altitudinem robusti pectoris non pertingunt. Ipsa quippe eorum verba patenter insinuant quod ictus in auras jactant, quia cum sanctum virum non recte redarguunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uñ et eoꝵ audatiã ueritas iuste redar¬
guit. s benigne ad grãm reducit: qͥa
ap̃ miscdem iudicẽ nequaqͣm sine ue¬
nia culpa relinquitur. cũ ꝑ feruorẽ
zeli ex eiꝰ amore peccatur. Sepe nã¬
q magis hoc doctorib mirandisq
contingit: ut quo alta caritate fer¬
uent modũ correptionis ex aggerẽt:
et lingua aliquid qd̃ ñ debet dicat:
quia m̃tẽ dilectio qͣntũ debet ĩ flam¬
mat. S u̾bo ꝓlate contumelie tã¬
to ciciꝰ parcitur: quanto ex qua ꝓ

Expanded text:
aciam Veritas juste redarguit, sed benigne ad gratiam reducit; quia apud misericordem judicem nequaquam sine venia culpa relinquitur, cum per fervorem zeli ex ejus amore peccatur. Saepe namque magnis hoc doctoribus mirandisque contingit, ut quo alta charitate fervent, 344 modum correptionis exaggerent, et lingua aliquid quod non debet dicat, quia mentem dilectio quantum debet inflammat. Sed verbum prolatae contumeliae tanto citius parcitur, quant
Abbreviated transcription (Latin):
ctu redarguat. seq ip̃m qͣnte sit
benignitatis ostendat: et bona
optat. Que et cũ habentur: igno¬
rat dicens. Atq utinã d̃s loq̃m¬
tur tecũ: et aꝑiret labia sua tibi.
Ac si patent̾ dicat. Imꝑicie tue po¬
cius qũa pene compacior: quia so¬
la carnis prudentia p̃ditũ. aũita¬
tis te sp̃u uacuũ agnosco. Si enim
dei iudicia occulta cognosceres:
tam ꝓquaces contra illum sñias
ñsonares. Et quia om̃ps ds̃ cum
ad consideranda nos sua iudicia
subleuat. ignorantie nr̃e ꝓtinus
cecitatẽ fugat: que aꝑtis eiꝰ labi¬
is ad nos erudicio ꝓdeat: ꝓtinus
adiungendo manifestat dicens.¬

Expanded text:
ctu redarguat, seque ipsum quantae sit ctu redarguat, seque ipsum quantae sit benignitatis ostendat, ei bona optat, quae et cum habentur ignorat, dicens: Atque utinam Deus loqueretur tecum et aperiret labia sua tibi! Ac si patenter dicat: Imperitiae tuae potius quam poenae compatior, quia, sola carnis prudentia praeditum, a veritatis te spiritu vacuum agnosco. Si enim Dei judicia occulta cognosceres, tam procaces contra illum sententias non sonares. Et quia omnipotens Deus cum ad consideranda nos sua judicia sublevat, ignorantiae nostrae protinus caecitatem fugat, quae apertis ejus labiis, ad nos eruditio prodeat, protinus adjungendo manifestat, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
labia sua tibi. Ipse quippe sibi hõ
loquit᷑. cũ ꝑ hoc qd̃ sentit nequa-¬
qũa diuinitatis sp̃u. a carnat pru-¬
dentie intellectu seꝑat᷑: cum caro
sensum exerit. et mentẽ qͣsi ad in¬
telligenciã ꝓuocans foras mittit.
uñ et adhuc petro t̾rena sapienti:
ueritas dicit. Non eñi sapis que
dei sũt : s que hominũ. Cui tam̃
recta confitenti dr̃. Caro et san¬
guis ñ reuelauit tͥ. s pater m̃s
qui incelis est. Quid aũ dĩ labia
nisi iudicia eiꝰ accipimꝰ : Clausis
nãq labiis uox p̃mit᷑: et sensus
tacentis igroratur. Aꝑtis au dum
sermo ꝓmit᷑: animꝰ loquentis in¬
uenitur. Labia itaq sua ds̃ aꝑit:
cũ uoluntatẽ sua hominib ꝑ aꝑ¬
ta iudicia ostendit. Quasi enim
reserato ore loquitur: cum remo¬
ta obscuritate dispositonis intime
renuit occultare qd̃ uult. Nam
uelut clausis sensum nobis sinũi
non indicat: cũ per occulta iu¬
dicia cur quid faciat. celat. Sophar
itaq bm̃ iob ut de carnali intelle¬

Expanded text:
ipse sibi. --Ipse quippe sibi homo loquitur, cum per hoc quod sentit nequaquam Divinitatis spiritu a carnalis prudentiae intellectu separatur; cum caro sensum exerit, et mentem, quasi ad intelligentiam provocans, foras mittit. Unde et adhuc Petro terrena sapienti Veritas dicit: Non enim sapis quae Dei sunt, sed quae hominum . Cui tamen recta confitenti dicitur: Caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . Quid autem Dei labia nisi judicia ejus accipimus? Clausis namque labiis vox premitur, et sensus tacentis ignoratur; apertis autem sermo dum promitur, animus loquentis invenitur. Labia itaque sua Deus aperit cum voluntatem suam hominibus per aperta judicia ostendit. Quasi enim reserato ore loquitur, cum remota obscuritate dispositionis intimae renuit occultare quod vult. Nam velut clausis labiis sensum nobis suum non indicat, cum per occulta judicia cur quid faciat celat. Sophar itaque beatum Job ut de carnali intelle
Abbreviated transcription (Latin):
pa corripit᷑. uenti᷑ iudicis ira tẽꝑat᷑:
isticũ se impeti redargut̃õne cons¬
piciunt: gladiũ ꝑcussionis credũt:
qͥa dũ per correptionis uocẽ culpa
decegitur p̃sentis głte opinio feda¬
tur. Hinc quippe in laude iusti:
per salomonẽ ueritas dicit. Doce
iustũ. et festinabit acciꝑe. Hinc
prauoꝵ contumatiã: despicit di¬
cens. Qui erudit derisorẽ: ipse sibi
facit inuiriã. Nã fit plerumq ut
cũ correpta in se mala defendere
nequeunt: ex uerecundia pͥores
fiant: ac sic in sua defensione su¬
ꝑbiant. ut quedã uicia contͣ ui¬
tam corripientis exquirant: ut eo
se cͥminosos non estiment. si cri¬
mina et aliis imponant. Qui eum
uera inuenire nequeunt: fingũt
ut ip̃i quoq habeant qd̃ ñ impari
iusticia increpare uideant᷑. Uñ et
sophar quia quasi irrideri se ꝑ in¬
crepat̃onẽ doluit: ꝓtinꝰ mentiendo

Expanded text:
pa corripitur, venturi judicis ira temperatur; pa corripitur, venturi judicis ira temperatur; isti cum se impeti redargutione conspiciunt, gladium percussionis credunt, quia dum per correptionis vocem culpa detegitur, praesentis gloriae opinio foedatur. Hinc quippe in laude justi per Salomonem dicit Veritas: Doce justum, et festinabit accipere . Hinc pravorum contumaciam despicit, dicens: Qui erudit derisorem, ipse sibi facit injuriam . Nam fit plerumque ut cum correpta in se mala defendere nequeunt, ex verecundia pejores fiant; ac sic in sua defensione superbiant, ut quaedam vitia contra vitam corripientis exquirant; et eo se criminosos non aestimant, si crimina et aliis imponant. Quae cum vera invenire nequeunt, fingunt, ut ipsi quoque habeant quod non impari justitia increpare videantur. Unde et Sophar, quia quasi irrideri se per increpationem doluit, protinus mentiendo
Abbreviated transcription (Latin):
Imꝑita mens ut diximꝰ u̾itatis sen¬
tencias grauit̃ tolerat. et silentiũ
penã putat. atq om̃e qd̃ rectum
dr̃. de decus sue irrisionis arbit᷑t᷑:
quia cũ uera uox pͣuoꝵ se aurib
ad mouet. memoriã culpa mordet:
et inredargut̃one uitioꝵ quoĩtꝰ
cognitione mens tangit᷑: foriᷤ ad
studiũ contradictõnis excitatur.
ferre uocẽ ñ ualet: qͥa tacta in
peti specialit̾ suspicat᷑. Qd̃ enim
intꝰ egisse se meminit: audire
foraf erubescit. Uñ mox se ad de¬
fensionẽ preꝑat: ut reatꝰ sui ue¬
recundiam ꝑ ũba pͣue refutat̃o¬
nis degat. Sicut eñi recti de qͥ¬
busdam que ab eis ñ recte gesta
sunt correptõnis uocem ministĩ¬
um caritatis estimant: sic ꝑ u̾si cõ¬
tumeliã derisionis putant. Illi se ꝓti¬
nꝰ adobedientiã st̃nunt: isti ad insaniã
sue defensionis erigunt᷑. Illi correp¬
tõnis adiutoriũ uite sue patͦcimũ
deputãt: per qd̃ dũ p̃sentis uicii cul¬

Expanded text:
ita mens, ut diximus, veritatis sententias graviter tolerat, et silentium poenam putat atque omne quod rectum dicitur dedecus suae irrisionis arbitratur, quia cum vera vox pravorum se auribus admovet, memoriam culpa mordet, et in redargutione vitiorum quo intus cognitione mens tangitur, foras ad studium contradictionis excitatur. Ferre vocem non valet, quia tacta in peti specialiter suspicatur. Quod enim intus egisse se meminit, audire foris erubescit. Unde mox se ad defensionem praeparat, ut reatus sui verecundiam per verba pravae refutationis tegat. Sicut enim recti de quibusdam quae ab eis non recte gesta sunt correptionis vocem, ministerium charitatis aestimant, sic perversi cotumeliam derisionis putant. Illi se protinus ad obedientiam sternunt, isti ad insaniam suae defensionis eriguntur. Illi correptionis adjutorium vitae suae patrocinium deputant, per quod dum praesentis vitae cul
Abbreviated transcription (Latin):
barbarismi confusionẽ deuito:
situs motusq etiam preposi-¬
tionum et casus seruare contẽp-¬
no: quia indignũ uehement̃
existimo. ut uerba celestis ora¬
culi restringam sub regulis do-¬
nati. Neq enim hec abullis
interpretibus: inscripture sa
exigit. nunc noua
ut quia sedes apłica cui deo¬
ctore presideo utraq utiti
mei quoq labor studii x atͣ
fulciatur.

Expanded text:
barbarismi confusionem devito, barbarismi confusionem devito, hiatus motusque etiam et praepositionum casus servare contemno: quia indignum vehementer existimo, ut verba coelestis oraculi restringam sub regulis Donati; neque enim haec ab ullis interpretibus in Scripturae saexigit, nunc novam, ut quia sedes apostolica cui, auctore Deo, praesideo utraque utitur; mei quoque labor studii ex utraque fulciatur.
Abbreviated transcription (Latin):
te artem non ualet: nisi adhãs
sibimet mẏnisteria exterior cor¬
cordent: quia nimirum caiticũ
qd̃ docta manus imperat qͣ sata
p. oprie non resultant:
nec artem flatus ex primit. si sis¬
sa rimis fistula stride. Quanto
itaq grauius expositionis mee
qualitas premitur. in qua dicen¬
di grãm sic fractura organi dissi¬
pat: ut hanc pericie ars nulla
componat: Queso autẽ ut huiꝰ
oꝑis dicta percurrens in his uer¬
borum folia non requiras: quia
per sacra eloquia ab eorum trac-¬
tatoribus infructuose loquaci¬
tatis leuitas studiose compesci¬
tur: dum in templo dei nemus
plantari prohibetur. Et cuncti
proculdubio scimus quia quoti-¬
ens in foliis male lete segetis eul-¬
mi ꝓficiunt: minori plenitudi-¬
ne spicarum grana turgescunt.
unde et ipsam loquendi artem
quam magisteria discipline ex¬
terioris insinuant: seruare des¬
pexi. Nam sicut huius quoq
epłe tenor enuntiat: non meta-¬
cisii collisionem fugio: non

Expanded text:
re artem non valet, nisi ad hanc re artem non valet, nisi ad hanc sibi et ministeria exteriora concordent: quia nimirum canticum, quod docta manus imperat, quassata organa proprie non resultant; nec artem flatus exprimit, si scissa rimis fistula stridet. Quanto itaque gravius expositionis meae qualitas premitur, in qua dicendi gratiam sic fractura organi dissipat, ut hanc peritiae ars nulla componat? Quaeso autem ut hujus operis dicta percurrens, in his verborum folia non requiras, quia per sacra eloquia ab eorum tractatoribus infructuosae loquacitatis levitas studiose compescitur, dum in tplantari prohibetur. Et cuncti proculdubio scimus quia, quoties in foliis male laetae segetis culmi proficiunt, minori plenitudine spicarum grana turgescunt. Unde et ipsam loquendi artem quam magisteria disciplinae exterioris insinuant servare despexi. Nam sicut hujus quoque epistolae tenor enuntiat, non metacismi collisionem fugio, non
Abbreviated transcription (Latin):
ai: sed quia te peten
im me promisisse trans¬
gisi. Iaqua outequis ina scĩtas
tanto michi celerrime. indulge¬
at. quanto hot me egrum dieere
nori tgnorat. Nam dum pprolestia
cerum
doloribus erucior horis momen¬
tisq omnibus fracta stomachi uir¬
tute lassesco: lentis quidem set ta¬
men continuis febrib̃ hanelo. Iiq
hec dum sollicitus penso. quia
scriptiua tesit. om̃is filius qui
a deo recipitur flagellat᷑:
quo malis presentibus du¬
rius deprimor: eo de eterna cer¬
cius presurptione respiro. Et for¬
tasse hoc diuine prouidentie coz¬
silium fuit: ut percussum iob
ꝑcussus exponerem: et flagella¬
timentem melius per flagella
sideratibus liquet. quia aduersi¬
tate non modica laboris mei stu¬
diis. in hoc molestia corporalis obsi¬
stit: quod carnis uirtus cum lo¬
cutionis ministeriũ exhibere
ux sufficit. mens digne non po¬
test intimare qd̃ sentit. Quid
namq est officium corporis: nisi
organum cordis: Et quam libet
ꝑitus sit cantandi artifex ex ple¬

Expanded text:
i, sed quia te petente memini promisisse, transmisi. In qua quidquid tua sanctitas tanto mihi celerrime indulgeat, quanto hoc me aegrum dicere non ignorat. Nam dum molestia cdoloribus crucior, horis momentisque omnibus fracta stomachi virtute lassesco, lentis quidem, sed tamen continuis febribus anhelo. Interque haec dum sollicitus penso quia, Scriptura teste, Omnis filius qui a Deo recipitur, flagellatur , quo malis praesentibus durius deprimor, eo de aeterna certius praesumptione respiro. Et fortasse hoc divinae providentiae consilium fuit, ut percussum Job percussus exponerem, et flagellati mentem melius per flagella siderantibus liquet, quia adversitate non modica laboris mei studiis in hoc molestia corporalis obsistit, quod carnis virtus cum locutionis ministerium exhibere vix sufficit, mens digne non potest intimare quod sentit. Quid namque est officium corporis, nisi organum cordis? Et quamlibet peritus sit cantandi artifex, exple
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis necessarie germen ferat.
uñ ꝑquendam sapientẽ de manne
dulcedine dicitur. Panem de celo pͣ
stitisti eis sine labore: omne delec¬
tamentũ inse habentẽ. et omnis sa-¬
poris suauitatẽ. Manna quippe om̃e
delectamentũ. atq om̃is saporis
in se suauitatẽ habuit: quod uide¬
licet more spiritaliũ iuxta uolũ¬
tatem edentiũ saporẽ dedit: quia
diuinus sermo et om̃ib congruẽs.
et asemet ip̃o non discre pans. qͣli¬
tati audientiũ condescendit. Qũe
dum electus quisq utiliter. iux ta
modum suũ in telligit: quasi elec-¬
tum et acceptum manna in uolun-¬
tarium saporẽ uertit. Et quia labo-¬
rum boni oꝑis głia sequitur retri¬
butionis: post aquarũ irrigatõnẽ.
recte subiuntur. subiungitur.¬
limi humiles ponuntur: quia hii
nunc ꝓ dei amore despecti sunt. tunt¬
cune cum deo udices ueniunt sicut
hoc qd̃ paulo ante iam diximꝰ eisdem
humilib ueritas pollicetur dicens.

Expanded text:
virtutis necessariae germen ferat. virtutis necessariae germen ferat. Unde per quemdam sapientem de mannae dulcedine diciaestitisti eis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem . Manna quippe omne delectamentum atque omnis saporis in se suavitatem habuit, quod videlicet in ore spiritalium, juxta voluntatem edentium, saporem dedit, quia divinus sermo et omnibus congruens, et a semetipso non discrepans, qualitati audientium condescendit; quem dum electus quisque utiliter juxta modum suum intelligit, quasi acceptum manna in voluntarium saporem vertit. Et quia laborem boni operis gloria sequitur retributionis, post aquarum rigationem recte subjungitur: Quilimi humiles ponuntur, quia hi qui nunc pro Dei amore despecti sunt, tunc cum Deo judices veniunt, sicut hoc quod paulo ante jam diximus, eisdem humilibus Veritas pollicetur, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersa intelligi et aliter possunt. Sc̃i
peres ñ repellit. Cum fortes humiliat:
uenire ad se debiles ñ recusat. Cum no¬
biles colligit: simul et ignobiles app̃¬
hendit. Cum sapientes suscipit: im¬
ꝑitorũ stulticiam non contẽpuit. uni¬
uersa gͦ ds̃ aquis irrigat: qui dono sq̃i
sp̃s exom̃i genere hominũ ad suam
uiũsoꝵ nomine: ip̃e moꝵ dissimi¬
litudines designari. Alius namq ela-¬
tione erigitur: alius pondere timo¬
ris inclinatur. Aliꝰ libidine estuat:
alius auaritia anhelat. Alius remissi¬
one se deicit: alius ira feruescit. Sed
ꝑdoctrinam sacri eloquii. dũ suꝑbo
humilitas tribuitur: timido confi¬
dencia prebetur: luxuriosus ꝑ casti¬
tatis studium ab ĩmundicia tergitur.
auarus ꝑ continentiam ab ambit̃onis
sue estu temꝑatur: remissus zeli rec¬
titudinẽ erigitur: iracundꝰ a p̃cipita
ium sui sermonis in singulis iux¬
ta morũ diuersitatẽ format: ut hoc
in eiꝰ eloquio quisq inueniat: ꝑ qd̃

Expanded text:
universa intelligi et aliter possunt. Sanctjicit, pauperes non repellit, cum fortes humiliat, venire ad se debiles non recusat; cum nobiles colligit, simul et ignobiles apprehendit; cum sapientes suscipit, imperitorum stultitiam non contemnit. Universa ergo Deus aquis irrigat, qui dono sancti Spiritus ex omni genere hominum universorum nomine ipsae morum dissimilitudines designari. Alius namque elatione erigitur, alius pondere timoris inclinatur, alius libidine aestuat, alius avaritia anhelat, alius remissione se dejicit, alius ira fervescit; sed per doctrinam sacri eloquii dum superbo humilitas tribuitur, timido confidentia praebetur; luxuriosus per castitatis studium ab immunditia tergitur, avarus per continentiam ab ambitionis aestu temperatur, remissus zeli rectitudine erigitur, iracundus a praecipiim sui sermonis Deus in singulis juxta morum diversitatem format, ut hoc in ejus eloquio quisque inveniat, per quod