comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃e. si mͥ ꝑ hec adiecta u̾ba ꝙ legi defint
a xp̃o additum ind̾e̾tur. ac ñ pocuis id qd̾
lex uolebat esfice̾ ne iniste se quisqmͣ ui¬
dicando peccaret. conseruari tutuis si om¬
nino se ñ uindicaret. ficut id ꝙ uolebat
esfic̾e̾. ne quisqmͣ ꝑuirando peccaret cõser¬
nari tucius si ñ iuraret. Nam si contͣrnim¬

Expanded text:
dicere. si mihi per haec adiecta uerba, quod legi defuit, dicere. si mihi per haec adiecta uerba, quod legi defuit, a Christo additum uideretur, ac non potius id, quod lex uolebat efficere. ne iniuste se quisquam uindicando peccaret, conseruari tutius. si omnino se non uindicaret, sicut id quod uolebat efficere, ne quisquam peierando peccaret, conseruari tutius, si n
Abbreviated transcription (Latin):
duttit᷑. ñ tñ miq repetitur. s sicut mi
de longe abest qui ominuo ñ inrat. Et qm¬
uis ñ peccet qui u̾m nirat. uemocior tñ a
pocõ ẽ qui ñ nirat. unde ãmonicio ñ uiran¬
di cõseruacio ẽ a pocõ ꝑmrii. Ita cum peccet
qui ꝑ ĩmod̾acõnem iuusbe uult umdicari.
ñ pecoet autẽ qui modum adhibens iuste
uult uindicari. remociõ ẽ a peccõ ĩ iuste
iundicce. qui ñ uult omnimo uindicari.
Peccat enim qui exigit ultͣ debitum. nõ
peccat autẽ qui exigit debitũ. S tucius
longe ẽ a pocõ iniusti exattoris. qui omin
no ñ egit debitum. Psertim necogatur
⁊ ipe redd̾e̾ debitum. ab eo qui millim ht̃
debitum. Possem gͦ ⁊ ego. sic ista ponere.
Nom̃ ẽ antiquis. ñ imiuste umidicab̾. Ego
antem dico.ne udicetis qͥdem. Adimple¬
cio ẽ. sicut deuirando faustus ait. Niccum
ẽ. ñ ꝑnirab̾. ego autẽ dito ne niretis qͥdem.
Leque adimplecio ẽ. Pot̾am gͦ tego ita

Expanded text:
tamen inique repetitur. sed sicut in tamen inique repetitur. sed sicut in de longe abest, qui omnino non iurat, et quamuis non peccet, qui uerum iurat, remotior tamen a peccato est qui non iurat — unde admonitio non iurandi conseruatio est a peccato peiurii —: ita cum peccet qui per inmoderationem iniuste uult uindicari, non peccet autem, qui modum adhibens iuste uult uindicari, remotior est a peccato iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim, qui exigit ultra debitum; non peccat autem, qui exigit debitum: sed tutius longe est a peccato iniusti exactoris. qui omnino non exigit debitum, praesertim ne cogatur et ipse reddere debitum ab eo, qui nullum habet debitum. possem ergo et ego sic ista ponere: dictum est antiquis: non iniuste uindicabis; ego autem dico, ne uindicetis quidem: adimpletio est sicut de iurando Faustus ait: dictum est "non peierabis; ego autem dico, ne iuretis quidem; aeque adimpletio est." poteram ergo et ego ita
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ t̾. Qñquid illud antiquum ad repͥmẽdas
flãmas odioꝵ seiuenaum que ĩmod̾atos
sitire sangumẽ. uixq inuenire in malis
ĩtimai unde sacient᷑. Quis pugno ꝑcussus.
ñ aut iudicia concitat indampnacõnẽ eiꝰ
qui ꝑcusserit. aut si ip̃e reꝑcutere uelit.
totum hominẽ si ñ ⁊ iam delo aliquo at¬
repto pugnis calcib qr ꝯtundit. Hinc gͥ
ĩmod̾ate ac ꝑ ħ iucte ulcõm lex iistũ
modum sigens. penam delacõnis institu
tale supplicam pendat. Pude ocłm ꝓ
ocło. dentẽ ꝓ dente. ñ fomes s limes fu¬
uoris. Non it id ꝙ sopitum erat hunic
accend̾etur. s ne id ꝙ ardebat ultͣ extẽ¬
d̾etur ẽ positus. Imposita ẽ enim q̃dam
rusta uindicta. nsteq debetur ei qui fu̾it
passus mnuiriam . uude utiq cũ ignoscimꝰ
de nrõ qͦdammꝰ nire larginur. unide ⁊̃ debi¬
ta dñr que in orõne duica humanitus di¬
nintt̾e monemur ut nob̾ ⁊ nr̃a diuiitus
dimittant᷑. Quod autẽ debet᷑ ⁊ si benigne

Expanded text:
t illud antiquum ad reprimendas flammas odiorum saeuientiumque inmoderatos sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde satientur? quis pugno percussus non aut iudicia concitat in damnationem eius, qui percusserit, aut, si ipse repercutere uelit, totum hominem, si non etiam telo aliquo arrepto. pugnis calcibusque contundit? huic igitur inmoderatae ac per hoc iniustae ultioni lex iustum modum figens poenam talionis itale subplicium pendat. proinde oculum pro oculo, dentem pro dente non fomes, sed limes furoris est, non ut id. quod sopitum erat, hinc accenderetur, sed ne id. quod ardebat, ultra extenderetur, inpositus. est enim quaedam iusta uindicta iusteque debetur ei, qui fuerit passude nostro quodam modo iure largimur. unde etiam debita dicuntur, quae in oratione dominica humanitus dimittere monemur, ut nobis et nostra diuinitus dimittantur. quod autem debetur, etsi benigne
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut nec totus libaretur. Audito gͥ ⁊ nõ
intellecco. ꝙ antiquis diccum erat. od̾is ñ¬
micum tuum. ferebant᷑ homĩes in homi¬
ins odium. cum deb̾ent ñ odisse nͥ uicm̃.
Hos corrigit dñs dicendo. diligite ĩui¬
cos urõs. Ut qui iam dix̾at ñ uem legẽ
soluere s adimplere. iõq de odio ĩnm̃¬
ci ꝙ sqͥptum ẽ in lege ñ solu̾et. p̾cipiẽ¬

Expanded text:
est. ut nec totus liberaretur. audito igitur et non est. ut nec totus liberaretur. audito igitur et non intellecto. quod antiquis dictum erat: oderis inimicum tuum, ferebantur homines in hominis odium, cum deberent non odisse nisi uitium. hos corrigit dominus dicendo: diligite inimicos uestros, ut qui iam dixerat: non ueni legem soluere, sed adinplere ideoque de odio inimici quod scriptum est in lege non solueret, p
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ od̾is ĩmucum tuũ. inferre uo¬
luisse ꝙ ominno ñ norant. ut dilig̾e̾nt
ĩmicos suos. Utrumq autẽ quomꝰ ser¬
uandum sit. longum ẽ disputare. S ad
istos int̾m quib gen̾aliter displicet. si
quis od̾it ĩinicui suũ ẽ nob̾ sermo. qui
eoꝵ frontem p̾mat. cum eos int̾cogamus¬
utrum diligat d̾s eorum gentem tene¬
bririmn. Aut si pp̃ea nunt ĩmuici diligen¬
eos ⁊ odisse dñis ꝙ ħeant ꝑtem mali. Ea
qmppe regula ⁊ hoc soluitur docetur que
homo in qnͣtum ĩiquus ẽ odio hndus est.
in qnͣtum autem homo ẽ diligẽdus. ut
illud ꝙ ineo recte odimus arguamusa.
inaum. quo possit illud ꝙ in eo recce dili¬
gninis .i. humana ip̃a natura emendato
suam uł alienã. s ꝑ ꝓpriam u̾oluntatẽ ma¬
lum eẽ ꝯuincinnis. illi autẽ ꝑ nat᷑am gen¬
tis denebraꝵ putant eẽ hominẽ malum.
Qmͣ scd̃m ip̃os d̃s dotus timuit anteqmͣ
in ꝑte uince̾tur. ⁊ in ꝑte ab ea sic ictus

Expanded text:
dictum est "oderis inimicum tuum," inferre uoluisse, quod omnino non norant, ut diligerent inimicos suos. utrumque autem quomodo seruandum sit longum est disputare. sed ad istos interim, quibus generaliter displicet, si quis oderit inimicum suum, est nobis sermo, qui eorum frontem premat, cum eos interrogamusutrum diligat deus eorum gentem tenebrarum. aut si propterea nunc inimici diligeneos et odquippe regula et hoc soluitur doceturque homo, in quantum iniquus est, odio habendus est, in quantum autem homo est. diligendus est. ut illud. quod in eo recte odimus, arguamus, id est uitium. quo possit illud, quod in eo recte diligimus. id est humana ipsa natura emendato suam uel alienam, sed per propriam uoluntatem malum esse conuincimus. illi autem per naturam gentis tenebrarum putant esse hominem malum, quam secundum ipsos deus totus timuit, antequam in parte uinceretur, et in parte ab ea sic uictus
Abbreviated transcription (Latin):
psecio ẽ. Dutum ẽ ñ peierab̾. ego autẽ
dico. ne mretis quid̃. a eque adimplecio ẽ.
In hus enim ⁊ pͥora roborat. ⁊ ꝙ defint
adicit. ubi u̾o nideoꝵ q̃dam iisus ẽ no¬
iinasse. illa quidẽ nec adimpleuit. s ⁊̃ pe
int̾us eradicauit. p̾cepcõne cont̃riorum
Quid exim sequit᷑. Audistis dictum esse
ołm ꝓ ocło. dentem ꝓ dente. Ego autẽ

Expanded text:
erabis; ego autem dico uobis, ne iuretis quidem: aeque adinpletio est. in his enim et priora roborat et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradicauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistis dictum esse: oculum pro oculo, dentem pro dente; ego aut
Abbreviated transcription (Latin):
la sigura ꝓpħabatur. expurgato netis
uite ferm̃to nouam uitam demonstnͣs
xpc̃ implenit. Cum queris cur de carne
ñ celebrat. qr id ꝙ illa figura p̾mĩaabat᷑.
agnus ĩmolatus sua passione xpc̃ implenit.
Cum queris qmͣ obcausam neomiemas in le¬

Expanded text:
la figura prophetabatur. expurgato ueteris uitae fermento nouam uitam demonstrans Christus inpleuit. cum quaeris, cur de carne non celebrat. quia id. quod illa figura praenuntiabatur. agnus inmaculatus sua passione Christus inpleuit. cum quaeris. quam ob causam neomenias in le
Abbreviated transcription (Latin):
adimplecõnẽ. Quia enim ñ intelligebant
honncidiũ nͥ ꝑempcõnem corꝑis huma¬
quum motum ad nocendũ frĩ. in honici¬
dii gen̾e deputari. Unde ⁊ ioħ̾s dicit. Qin
odit fcẽm suum honnada ẽ. Et qm̃ pu¬
tabant tr̃imͦ corꝑalem cum femina illici¬
tam cõmixtionẽ uocari mechiam. de¬
monstrauit magr̃. ⁊̃ talem ꝯsupiscẽciam
nicħ ẽẽ aliud. Item qr peietare graue pͤ¬
tatum ẽ. ñ nirare autem sicut uerum
nirare millum peccatran ẽ. s longnis remo¬
tus ẽ afalsum nirando. qͥr nec nirare ꝯfueint.

Expanded text:
enim non intelligebant homicidium, nisi peremptionem corporis humaquum motum ad nocendum fratri in homicidii genere deputari. Unde et Joannes dicit: Qui odit fratrem suum, homicida est . Et quoniam putabant tantummodo corporalem cum femina illicitam commixtionem vocari moechiam, demonnihil esse aliud. item quia peierare graue peccatum est, non iurare autem sicut uerum iurare nullum peccatum est, sed longius remotus est a falsum iurando, qui nec iurare consueuit.
Abbreviated transcription (Latin):
mam fund̾e sonaret. Sepissime niratis. ⁊
ꝑ paclitum. Nõ sane illum quẽ xp̃t discipu¬
lis ꝓmisit. ⁊ misit. s ꝑ eum ip̃m ut lati¬
ne nom̃ enis intͥpr̃ insame furorem. Cum
gͦ nitare miqmͣ desinatis. uellem scire qͦ¬
modo intelligatis hanc qͦ legis ꝑtem. qmͣ
uultis antiquissimã intelligĩ. ꝙ uob dñs
adimpleu̾it ⁊ magis pp̃ niracõnes apłi.¬

Expanded text:
niam fundere sonaret. saepissime iuratis et niam fundere sonaret. saepissime iuratis et per paracletum, non sane illum, quem Christus discipulis promisit et misit, sed per eum ipsum, ut latine nomen eius interpreter. insanifusorem. cum ergo iurare numquam desinatis, uellem scire, quomodo intellegatis hanc quoque legis partem, quam uultis antiquissimam intellegi. quod uobis dominus adinpleuerit, et magis propter iurationes ap
Abbreviated transcription (Latin):
erat cor eorum templum dĩ. aut mecha
illos iam tunc plena erat mͦ nemens
ti. ñ possum asfirmare antiquos nstos nõ
nirasse. Nam ⁊ paulum apłm nirasse nõ in¬
ocuł penitus alienum ꝙ illummat om¬
nẽ hominẽ uementẽ in hunc mundũ.
nostis aliqua ex ꝑte cogitare. ⁊ ꝑ domnnĩ
ur̃m manicheum. qui manis lingua pa¬
tͥa uocabat᷑. S uos ut apud grecos no¬
men insame intaretis. uelud declinato
⁊ ꝓlongato nomine. qͣi fusionem addidis¬
tis. ubi amplus labemim. Sic enim mͥ
qͥdam ur̃m exposint cur appellatus sit ma¬
incheus. ut scil ingreca lingua tanqmͣ
Ubi quid eg̾itis nescio. nͥ ut expͥssiis uo¬
b̾ sompiaretis in samã. Neq enim addi¬
distis in ꝑte pͥore nominis unam lit̾tam.
ut agnosc̾etur manna. s addidistis in
postiore duas sillabas. ñ appellantes mam¬
cheum. S maracheũ. ut incħ aliud uob̾
tam ꝓlixis ⁊ nanis sermonib siuis nͥ insa¬

Expanded text:
erat cor eorum templum dei, aut moechaerat cor eorum templum dei, aut moechaillos iam tunc plena erat, modo ueniti, non possum adfirmare antiquos iustos non iurasse; nam et Paulum apostolum iurasse inoculis penitus alienum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. nostis aliqua ex parte cogitare - et per dominum uestrum Manichaeum, qui Manis lingua patria uocabatur. sed uos, ut apud Graecos nomen insaniae uitaretis, uelut declinato et prolongato nomine quasi fusionem addidistis, ubi amplius laberemini. sic enim mihi quidam uestrum exposuit, cur appellatus sit Manichaeus, ut scilicet in graeca lingua tamquam ubi quid egeritis nescio, nisi ut expressius uobis somniaremini insaniam. neque enim addidistis in parte priore nominis unam litteram, ut agnosceretur manna, sed addidistis in posteriore duas syllabas, non appellantes Mannicheum, sed Manichaeum, ut nihil aliud uobis tam prolixis et uanis sermonibus suis nisi insa
Abbreviated transcription (Latin):
fratͥ fatue. cum apud antiquos iusbos ñ
fuiss iiustum. nuc ista inuistum ẽẽ.¬
xp̃c̃ uoluit. ut quisqͥs hoc dix̾it. reus sit
gehenne. Pinde ñdum inuenisti cuinam
legi ħ aliqͣn defunt. quib nunc additis
eam xpt̃ impleret. An forte lex nõ me¬
chandi apud illos nistos antiquos seim¬
plena erat. donec a dño adimpłet᷑ adden¬
tͥe. nequis ad ꝯcupiscend̃ uideat imilierẽ
Sic enim ꝯmemorasti ipãm sentenciam.
audistis dictum ẽẽ ñ mechab̾is. Ego au¬
tem dico nob ne concupiscatis quidẽ.
adimplecio ẽ in quis. Eppłica plane ip̃a
u̾ba eunͣgłica. noli tuis extenuare qd̾
dictum ẽ. ⁊ iide quid de illis antiquis¬
frns rastis senseris. audistis inquit qr
dictum ẽ nõ mechab̾is. Ego autem dico nob̾.
siquis ind̾it nulierẽ ad ꝯcupiscendum eam.
iam methatus ẽ eam in corde suo. Ita ne uͥo
illi isti sech us enoch. uł si qui eis similes
su̾nt mechabant᷑. in cordib siuis. ⁊ aut nõ

Expanded text:
fratri "fatue," cum apud antiquos iustos non fratri "fatue," cum apud antiquos iustos non fuisset iniustum, nunc ita iniustum esse Christus uoluit. ut quisquis hoc dixerit, reus sit gehennae. proinde nondum inuenisti, cuinam legi haec aliquando defuerunt, quibus nunc additis eam Christus inpleret. An forte lex non moechandi apud illos iustos antiquos semiplena erat, donec a domino adinpleretur addente, ne quis ad concupiscendum uideat mulierem ? sic enim commemorasti ipsam sententiam: audistis dictum esse: non moechaberis; ego autem dico uobis, ne concupiscatis quidem. adinpletio est, inquis. explica plane ipsa uerba euangelica, noli tuis extenuare, quod dictum est, et uide, quid de illis antiquissimis iustis senseris. audistis, inquit, quia dictum est: non moechaberis; ego autem dico uobis: si quis uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. itane uero illi iusti, Seth uel Enoch uel si qui eis similes fuerunt, moechabantur in cordibus suis et aut non
Abbreviated transcription (Latin):
diam. nec petulanti ꝯuicio fr̃em sacessen¬
dum. Aut nou̾ant quid̾. s ab hiis se
abstin̾e ñ pot̾ant. Erge rei erant gehen¬
itam reꝵ ad suumꝰ osficium ꝑtinenciũ.
nec intemꝑantẽ audes dr̃e eoꝵ fuiss: nis¬
ticiam. in tm̃ ut eos fac̾e̾t reos gehenne.
Cur gͦ illam legem scd̃m qmͣ iuuebant.
antiqui uisti. ħ addendo xp̃c impleret.
cum eoꝵ qͦ nisticia sine istis ẽẽ nõ posset.
An dict᷑us es ꝙ pͥceps iracundia. ⁊ lingna
imꝓbra. ex quo uenit cepit ad iniquitatẽ
ꝑtinore antea u̾o ñ erat inquum uł corde
uł. ore ista cõmittere. Sicut in quibrdã re¬
bus ꝓ temꝑum ꝓprietatib institutis. In¬
ueminus nrnc aliquid ñ lic̾e̾ ꝙ ante licu¬
erit. uł ꝙ aute ñ licu̾nt nunc lice̾. Non
usq adõ desipis. ut ħ dicas. S ⁊̃ sidicas.
xp̃c ñ adimplere uen̾it. ꝙ segi antiq de¬
fuit. s legem institu̾e que nõ fuit. s drẽ

Expanded text:
diam nec petulanti conuicio fratrem lacessendiam nec petulanti conuicio fratrem lacessendum, aut nouerant quidem, sed ab his se abstinere non poterant ? ergo rei erant gehenitam rerum ad suum officium pertinentium nec intemperantem audes dicere eorum fuisse iustitiam in tantum, ut eos faceret reos gehennae. cur ergo illam legem. secundum quam uiuebant antiqui iusti, haec addendo Christus inpleret, cum eorum quoque iustitia sine istis esse non posset? an dicturus es, quod praeceps iracundia et lingua inproba. ex quo uenit Christus, coepit ad iniquitatem pertinere, antea uero non erat iniquum uel corde uel ore ista committere? sicut in quibusdam rebus pro temporum proprietatibus institutis inuenimus nunc aliquid non licere, quod ante licuerit uel quod ante non licuerit, nunc licere. non usque adeo desipis, ut hoc dicas.; sed etiam si dicas, non adinplere uenerit, quod legi antiquae defuit, sed legem instituere. quae non fuit, si dicere
Abbreviated transcription (Latin):
malo. s siquis te ꝑcusserit in maxillam
tuam dext̾am. pͥbe illi ⁊ alt̾am ⁊ cet̾a. Nos
enim duĩs ⁊̃ hec que isti putant. solius
se xp̃m uelud contraria refe̾ndo ⁊ tunc
ꝑ temꝑe bñ fuisse in stituta. ⁊ ninc a
xp̃o ñ soluta. s adimpleta. Pude pri¬
mum ab hiis quero. utrum illi anti¬
qui nisti enoch ⁊ sech. Hos emm potis¬
simnũ faustus ꝯmemorat. ⁊ si qui ali nõ
solum ante moysen. s ⁊ siqui ante abra¬
ham fu̾nt irati fuit frĩ sine causa. aut
dixͥunt frĩ fatue. Si enim ñ dix̾unt. cͣ
ñ ⁊ talia docu̾nt. ꝙ si ⁊ talia dotu̾nt. que¬
ro quẽ admod̾ uł eorum iusticiam doctͥ¬
nam qr xp̃c adimpleu̾it addeudo. ego an¬
tem dico uob̾. siquis irascit᷑ fcĩ sũo. aut
siquis dicit racha. aut siquis dicit fatue.
reus erit. uł iudicii uł consili uł gehẽ¬
ne ignis. Qñquid̃ ⁊ illi eodem mͦ inue¬
bant eodem mͦ inuendũ monebant. In
ignorabant illi iusti frenandam ẽẽ rracũ¬

Expanded text:
 si quis te percusserit in maxillam tuam dextram. praebe illi et alteram et cetera. nos enim dicimus etiam haec. quae isti putant soluisse Christum. uelut contraria referendo et tunc pro tempore bene fuisse instituta et nunc a Christo non soluta, sed adinpleta. Proinde primum ab his quaero, utrum illi antiqui iusti. Enoch et Seth — hos enim potissimum Faustus commemorat — et si qui alii. non solum ante Moysen, sed et si qui ante Abraham fuerunt, irati sint fratri sine causa aut dixerunt fratri: fatue. si enim non dixerunt, cur non et talia docuerunt? quodsi et talia docuerunt, quaero, quemadmodum uel eorum iustitiam doctrinamque Christus adinpleuerit addendo: ego autem dico uobis: si quis irascitur fratri suo aut si quis dicit "racha" aut si quis dicit "fatue." reus erit uel iudicii uel consilii uel gehennae ignis, quandoquidem et illi eodem modo uiuebant, eodem modo uiuendum monebant. an ignorabant illi iusti frenandam esse iracun
Abbreviated transcription (Latin):
que in recte uiuente consc̃ia ꝯseruantur.
fide ꝑ dilectionem oꝑante complentur.
Illa u̾o que in ꝓmntente significacõne
u̾sata sunt. reb addias tnͣsierunt. Ita
⁊ ipã ñ soluta. s adimpleta sunt. qr ea
ñ irrita nec fallacia xpc̃ oñdit. cum id
ꝙ eoꝵ significacõne ꝓmitrebat᷑ exhi bu¬
it. Non itaq sicut faustus opuiatur q̃¬
dam dñs iħc adimpleuit que ab anti¬
quis iustis iam dicta erant añ legem
moyseos secuti ẽ. ñ occides. ꝙ ñ contͣrio
redarguit. s magis firmauit. cum ab
ira ⁊ a comincio ueuocauit. Quedam u̾o
solint que ꝓpria uidebant᷑ segis hebreoꝵ.
sicuti ẽ ocłm ꝓ ocło. dentẽ ꝓ dente. ꝙ ui¬
detur pocius abstulisse. qmͣ cõsir masse.¬

Expanded text:
quae in recte uiuente conscientia conseruantur, fide per dilectionem operante conplentur; illa uero, quae in promittente significatione uersata sunt, rebus redditis transierunt. ita et ipsa non soluta. sed adinpleta sunt, quia ea non inrita nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. Non itaque. sicut Faustus opinatur. quaedam dominus Iesus adinpleuit. quae ab antiquis iustis iam dicta erant ante legem Moyseos, sicuti est: non occides. quod non contrario redarguit, sed magis firmauit. cum et ab ira et a conuicio reuocauit. quaedam uero soluit. quae propria uidebantur legis Hebraeorum, sicuti est: oculum pro oculo. dentem pro dente. quod uidetur potius abstulisse quam confir
Abbreviated transcription (Latin):
di uxorem. nisserit libellum repudii dare.
Aeq enira ait qui uolui̾nt dimittat upo¬
rem suam. cui eẽt ꝯtͣcnim ñ dimittͥe. sed
utiq nolebat dimiiti uxorem a iuro. qui
hanc int̾posuit moram. ut indiscidiũ am¬
uis pͥceps. libelli ꝯscͥpcione refractus ab¬
sist̾et. ⁊ quid mali eẽt uporem dimitte̾ co¬
gitareti Presertim qr ut phibent apud
ħebreos. scͥbere litt̾as hebreas milli fas erat
nͥ scͥbis solis. Cum ⁊ excellenciorẽ ꝓsit̾ent᷑
sap̃iam. ⁊ si qui eorum eẽnt equitate ac
tarentur Ad hos gͥ quos oport̾et ẽẽ pri¬
dentes segis intp̾tes. ⁊ iuistos discidũ dissu¬
asores. lex mite uoluit eum. quẽ iussit
libellum repudii dare si dinuass uxorẽ.
son enim ei pot̾at scͥbi libellus nͥ ab ipĩs¬
ꝑ quem hanc occasionẽ ⁊ ncãtate uemẽ¬
tem qͦdaminꝰ in mamis suas bono confilio
reg̾ent. Atq int̾ ip̃m ⁊ uxorem pacifice
agendo. dilectionẽ ꝯcordiamq snaderent.¬

Expanded text:
ti uxorem jusserit libellum repudii dare. ti uxorem jusserit libellum repudii dare. Neque enim ait, Qui voluerit, dimittat uxorem suam; cui esset contrarium non dimittere: sed utique nolebat dimitti uxorem a viro, qui hanc interposuit moram, ut in discidium animus praeceps, libelli conscriptione refractus absisteret, et quid mali esset uxorem dimittere cogitaret: praesertim quia, ut perhibent, apud Hebraeos scribere litteras Hebraeas nulli fas erat, nisi Scribis solis, cum et excellentiorem profiterentur sapientiam, et si qui eorum essent aequitate ac tarentur. Ad hos igitur, quos oporteret esse prudentes Legis interpretes et justos discidii dissuasores, Lex mittere voluit eum, quem jussit libellum repudii dare, si dimisisset uxorem. Non enim ei poterat scribi libellus, nisi ab ipsis, qui per hanc occasionem ex necessitate venientem quodam modo in manus suas bono consilio regerent, atque inter ipsum et uxorem pacifice agendo dilectionem concridamque
Abbreviated transcription (Latin):
illam. p̾be illi ⁊ alt̾am. Eur ñ sit ꝯtͣrnm.
reddes dño insurrand̃ tuum. ⁊ noli iurare
omuino. Et tñ illam ñ destruttonẽ s
adimplecionẽ faustus arbitͣcur. ꝙ ⁊ hic
debint arbitͣri. Nam si u̾m mra ad imple¬
tur dicendo. Ne uires. cur ñ ⁊ iuste ur¬
dica adimpletur dicendo. ne uindices.
sicut ego in uttoq cõseruacõnem ẽẽ ar¬
bitror apocõ. quo uł falsum nirat᷑ uel
ininste uindicatur. Qmͣqmͣ ħ de donanda¬
omino iundicta ualeat ⁊̃ ad illud ait
dimitendo hunism᷑i debita. ⁊̃ nob̾ dimͬ¬
ti m̾eamur. Q duro ppło modus pͥus
adhibendus fuit. quo discͥai eret ñ egredi
debitum. ut edounta ira que adĩmod̾a¬
tam undc̃am tapit. iam qui uellet. tnͣqͥl
debitum uelaxaret. Nam ⁊ illud de upore di
tum sit. qͥcumq dimiserit uporem suam
d illi libellum repudii. si diligent̾ inatue¬
amur. uidebun᷑ ñ ẽẽ ꝯtͣrium. Epposuit em̃
dñs quid sex uoliit. cum passim dmtten¬

Expanded text:
m: redde's domino iusiurandum tuum et: noli iurare omnino? et tamen illam non destructionem sed adimpletionem Faustus arbitratur, quod et hic debuit arbitrari. nam si "uerum iura" adimpletur dicendo "ne iures cur non et "iuste uindica" adimpletur dicendo "ne uindices?b sic ut ego in utroque conseruationem esse arbitror a peccato. quo uel falsum iuratur uel iniuste uindicatur, quamualeat etiam ad illud, ut dimittendo huiusmodi debita etiam nobis dimitti mereamur. sed duro populo modus prius adhibendus fuit, quo discerneret non egredi debitum, ut edomita ira, quae ad inmoderatam uindictam rapit, iam qui uellet, tranquidebitum relaxaret. Nam et illud de uxore non tum sit, Quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii ; si diligenter intueamur, videbimus non esse contrarium. Exposuit enim Dominus quid Lex voluerit: cum passim dimitten
Abbreviated transcription (Latin):
deferunt. ꝙ ibi p̾ceptum ẽ. Namquid aform¬
cacõnib aut honicidiis. aut furtis. aut
falsis testimoniis. ⁊ cõcupiscenda uxore
in illa lege ꝯscͥpͥta sunt. Hec p̾cepta sunt
moꝵ. illa saccam̃ta sunt ꝓmissoꝵ. ħ im
plentur ꝑ adiuantẽ gr̃am. Illa ꝑ reddi¬
tam u̾itatem. utͣq ꝑ xp̃m. ⁊ illam gr̃am¬

Expanded text:
deferunt, quod ibi praeceptum est ? numquid a fornicationibus aut homicidiis aut furtis aut falsis testimoniis, a concupiscenda uxore in illa lege conscripta sunt. haec praecepta sunt morum, illa sacramenta sunt promissorum; haec inplentur per adiuuantem gratiam, illa per redditam ueritatem: ut
Abbreviated transcription (Latin):
apłi ꝯgregati. ⁊̃ consilio suo sensu̾nt gen¬
tes ad hinusiͦi oꝑa segis ñ eẽ cogendas.
displicit quibdam exariumcisione xͥ¬
anis ñ ualentib ĩte disc̾nere. illos so¬
sos ab himisiͦ obseruacõnib ñ funsse
ꝓhibendos. quos fides que reuelataẽ.
hiis iam imbutos inuenerat. ut in eis
iam consumaret᷑ ipa accio ꝓpħica. quos añ
adimplecionẽ ꝓpħie iam tenu̾at. Ne si ⁊
ab ipĩs remou̾etur. inꝓpbata pocius qm̃¬

Expanded text:
ati etiam concilio suo censuerunt gentes ad huiusmodi opera legis non esse cogendas, displicuit quibusdam ex circumcisione christianis non ualentibus mente discernere illos solos ab huiusmodi obseruationibus non fuisse prohibendos, quos fides, quae reuelata est, his iam inbutos inuenerat, ut in eis iam consummaretur ipsa actio prophetica, quos ante adinpletionem prophetiae iam tenuerat, ne si et ab ipsis remoue
Abbreviated transcription (Latin):
fruant᷑. bom autẽ od̾unt malum ne poł¬
luant᷑. respondete maiichei. quinam eoꝵ
impleant ꝙ dñs ait. Biligite ĩunncos uros.
Ecoe si has singulas repugnantesqr sen¬
tencias ẽẽ uułtis. d̾s ur fecit ꝙ scͥptum ẽ.
in lege moysi. Od̾is inmicũ tuum. ⁊ gẽs
denebraꝵ ꝙ sc̾ptum ẽ in emuͣgłio. diligite
ĩuncos ur̃os. Qmͣqmͣ nec fingendo inue¬
mre potinstis. quo pacco derimatis q̃stionẽ.
int̾ mmuiscas lucipetas ⁊ blattas lucifugas. U¬
tͣmiq enim ꝓlem gentis tenebraꝵ eẽ ꝯtendi¬
tis. Unde gͦ ille amant. a se alienam lucẽ.
ille autẽ hanc adu̾sando. sua pocius origi¬
ne delectant᷑. An mundius nascunt᷑ imuis¬
ce infeditis doatis. qmͣ blatte in obscuris
cubicuł. Iam u̾o illud ꝙ antiquis dictum
ẽ ocłm ꝓ oculo. dentẽ ꝓ dente. quomͦ con

Expanded text:
fruantur, boni autem oderunt malum ne polfruantur, boni autem oderunt malum ne polluantur; respondete, Manichaei, quinam eorum impleant quod Dominus ait, Diligite inimicos vestros. Ecce si has singulas repugnantesque sententias esse vultis, deus vester fecit quod scriptum est in lege Moysi, Oderis inimicum tuum; et gens d scriptum est in euangelio: diligite inimicos uestros. quamquam nec fingendo inuenire potuistis. quo pacto dirimatis quaestionem inter muscas lucipetas et blattas lucifugas; utramque enim prolem gentis tenebrarum esse contenditis. unde ergo illae amant a se alienam lucem, illae autem hanc auersando sua potius origine delectantur? an mundius nascuntur muscae in fetidis cloacis quam blattae in obscuris cubiculis? Iam uero illud, quod antiquis dictum est: oculum pro oculo, dentem pro dente, quomodo con
Abbreviated transcription (Latin):
eund̾q hominẽ ⁊ odisse pp̃ culpam. ⁊ di¬
tẽs intlłigere musltũ ẽ. Urgendi sunt
tm̃ ut scd̃m talumpine sue ꝑditam rõ¬
nem uł pocius amĩciam defendant dm̃
suum. quẽ ñ possunt dre dilectorẽ gen¬
tis tenebraꝵ. Ideoq ad enis exemplum
ñ hñt quẽadmod̃ hortent᷑. ut suum quis¬
q diligat ĩnnicum. pocus enim genti
ip̃i tenebraꝵ dileccionẽ ĩminci tͥbuere
potiint. qmͣ dõ suo. Illa quippe sicut
delirant manam sibi lucem atq cõti¬
guam ꝯcopunt. eaq fru uoluit. atq
ut fru̾etur muad̾e cogitauit. Neq ista
culpa ẽ. cum u̾m ⁊ b̾ificum bonum ap¬
petitur. Unde ⁊ dñs dicit. siegium ce¬
lorum ium patit᷑. ⁊ qui iim fec̾int diripi¬
ent illud. Ecce gens tenebraꝵ scd̃m eoꝵ ua¬
intatẽ inm face̾. ac diriꝑe uoluit bomum
ꝙ amau̾at. enis claritate ⁊ spetie delectata.
nec eam incissim d̃s dilexit. s odio detes¬
tans. frin se uolentẽ fuiditus eradicare
molitus ẽ. Si gͦ mali amant bomun quo

Expanded text:
inem et odisse propter culpam, et dites intelligere multum est. Urgendi sunt tantum, ut secundum calumniae suae perditam rationem, vel potius amentiam, defendant deum suum, quem non possunt dicere dilectorem gentis tenebrarum, ideoque ad eius exemplum non habent, quemadmodum hortentur, ut suum quisque diligat inimicum. potius enim genti ipsi tenebrarum dilectionem inimici tribuere potuerunt quam deo suo. illa quippe. sicut delirant, uicinam sibi lucem atque contiguam concupiuit eaque frui uoluit atque, ut frueretur, inuadere cogitauit. neque ista culpa est, cum uerum et beatificum bonum adpetitur. unde et dominus dicit: regnum caelorum uim patitur, et qui uim fecerint, diripient illud. ecce gens tenebrarum secundum eorum uanitatem uim facere ac diripere uoluit bonum, quod amauerat, eius claritate et specie dnec eam vicissim Deus dilexit, sed odio detestans frui se volentem, funditus eradicare molitus est. Si ergo mali amant bonum quo
Abbreviated transcription (Latin):
Et iam res ip̃as ẽẽ diu̾sas. quas ritus ꝓ¬
pħicus pͥminciauit ꝓmissas. ⁊ quas ritꝰ
euu̾głicus anmitiauit impletas. aut qui
cessent cuni res eedem sint. ñ eas aliis sa¬
cram̃tis ãmunciari debusse cõpletas.qm
hiis quib adhuc cõplende p̾minciabant᷑.
Si enim som u̾borum quib loqͥmut. ꝓ
temꝑe cõmutant᷑. eademq res alit̾ an¬
minciat᷑ facienda. alit̾ facta. Sicut ista
ipa duo u̾ba que dixi facienda ⁊ facta. nec pa¬
rib moraꝵ int̾uallis. nec huco uł totidem
litt̾is. fillabis ue sonu̾nt. Qino mirum fia¬
liis myst̾iorum signacłis passio ⁊ tesurrectio
yp̃i futura ꝓmissa ẽ. aliis iam facca anmmci¬

Expanded text:
etiam res ipsas esse diuersas, quas ritus petiam res ipsas esse diuersas, quas ritus propheticus praenuntiauit promissas, et quas ritus euangelicus adnuntiauit inpletas, aut qui censent, cum res eaedem sint. non eas aliis sacramentis adnuntiari debuisse conpletas quam iis, quibus adhuc conplendae praenuntiabantur. si enim soni uerborum, quibus loquimur, pro tempore conmutantur. eademque res aliter adnuntiatur facienda, aliter facta. sicut ista ipsa duo uerba, quae dixi, facienda et facta, nec paribus morarum interuallis nec isdem uel totidem litteris syllabisue sonuerunt: quid mirum, si aliis mysteriorum signaculis passio et resurrectio Christi futura promissa est, aliis iam facta adnunti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ m epemplo. ꝑ eum qui legem ⁊ ꝓpħas
ñ uenit solu̾e. s adimplere. Quapp̃ que¬
ritur quidem int̾ scrutatores sc̃arum
scpͥturarum. utrum tm̃ ꝓfu̾it antiquis
nistis fides passuri ⁊ resurrecti᷑ xpi. qmͣ
uel reuelacõnib discebant. uł in ꝓphis
intelligebant. Qnͣtum nunc ꝓdest fides
passi ⁊ resuscitati. an ipã esfusio sangi¬
ins agm d̾ĩ que facta ẽ sicut ip̃e dicit᷑ ꝓ
multis in remissionẽ ominũ pocõrum.
Aliquid utilitatis ⁊ purgacõnis uł ded̾it
uł addid̾it. ⁊̃ hiis qui hoc fut᷑um creden¬
tes anteqm fieret. ex hac inta enugra¬
u̾ant. ⁊ utrum mors eius ad lib̾acionẽ
⁊ mortuos uisitau̾t. S nunt istam q̃sti¬
onem uł ꝑtraitando discut̾e. uł aliquid
mea reptum ⁊̃ confirmando definire.
⁊ longum ẽ ⁊ huic oꝑi ñ nccͣium. Int̾m
aduͥsus calumpnosã imꝑiciam fausti
demonstrare susfic̾it. qnͣto errore delirẽt
qui putant sigins sacram̃tisq imitatis.

Expanded text:
i legem et prophetas non uenit soluere, sed adinplere. Quapropter quaeritur quidem inter scrutatores sanctarum scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis iustis fides passuri et resurrecturi Christi quam uel reuelationibus discebant uel in prophetis intellegebant, quantum nunc prodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis agni dei. quae facta est, sicut ipse dicit, pro multis in remissionem peccatorum. aliquid utilitatis et purgationis uel dederit uel addiderit etiam his, qui hoc futurum credentes, antequam fieret, ex hac uita emigrauerant. et utrum mors eius ad liberationem etiam mortuos uisitauerit. sed nunc istam quaestionem uel pertractando discutere uel aliquid in ea repertum etiam confirmando definire et longum est et huic operi non necessarium. Interim aduersus calumniosam inperitiam Fausti demonstrare suffecerit, quanto errore delirent, qui putant signis sacramentisque mutatis
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝑpessi sunt. s tres pueros danyelẽ¬
qr p̾dicannis. qr de mensa regis cõta¬
inmari nolu̾nt ꝙ erat cont᷑ illiis cor¬
tẽꝑis sacram̃tum. si macha beos cum in¬
genti admiracõne ꝓferminis. qr escas
quiib nunc xͥam licite utunt᷑ atting̾e̾
nolu̾nt. qr tunc ꝓ temꝑe ꝓpħico ñ

Expanded text:
que perpessi sunt; si tres pueros Danihelemque perpessi sunt; si tres pueros Danihelemque praedicamus, quia de mensa regis contaminari noluerunt, quod erat contra illius temporis sacramentum; si Machabaeos cum ingenti admiratione praeferimus. quia escas, quibus nunc christiani licite utuntur. adtingere noluerunt, quia tunc pro te
Abbreviated transcription (Latin):
deposicio sordium. s consciẽ bone int̾roga¬
cio indm̃. Pinde pͥma sacram̃ta que obser¬
uabant᷑ ⁊ celebrantur ex lege. pͥminciatua
erant pp̃i uenturi. Que cum suo aduen¬
tu xpc̃ impleuiss. ablata sunt. Et idõ ab¬
lata. qr impleta. Non enim uenit segem
solu̾e. s adimplere. Et alia sunt institu¬
ta u̾ͥtute maiora. utilitate meliora ac¬
tu faciliora. inimero pauciora. tanqmͣ
iusticia fid̾i reuelata. ⁊ in lib̾tate noca¬
tis filiis dĩ. nigo seruitutis ablato qd̾
duro ⁊ carm dedito ppło congruebat.
uerumptũ si antiqui nisti qui sacra¬
m̃tis illis intlłigebant uent᷑um p̾mi¬
ciari. reuelacõnem fid̾i. ex qua licet ad¬
huc oꝑta ⁊ abscondita. munere tũ pie¬
tatis intellecta. ⁊̃ tunc ip̃i inuebant.
qr in hac uita nemo ẽẽ pot̃ nistus nͥ
qui ex fide uunt. Si gͦ antiqui nsti ꝓ
illis p̾mintiatuns sacram̃tis. ⁊ uerum
ñdum impłetaꝵ siguris omina du¬
ra ⁊ horrenda ꝑpeti pati su̾nt. ⁊ pleri¬

Expanded text:
itio sord ium. sed conscientiae bonae interrogatio. Proinde prima sacramenta. quae obseruabantur et celebrabantur ex lege, praenuntiatiua erant Christi uenturi: quae cum suo aduentu Christus inpleuisset. ablata sunt. et ideo ablata, quia inpleta; non enim uenit legem soluere. sed adinplere. et alia sunt instituta uirtute maiora, utilitate meliora. actu faciliora. numero pauciora, tamquam iustitia fidei reuelata et in libertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis ablato. quod duro et carni dedito populo congruebat. Uerumtamen si antiqui iusti, qui sacramentis illis intellegebant uenturam praenuntiari reuelationem fidei, ex qua licet adhuc operta et abscondita.' munere tamen pietatis intellecta etiam tunc ipsi uiuebant, quia in hac uita nemo esse potest iustus, nisi qui ex fide uiuit: si ergo antiqui iusti pro illis praenuntiatiuis sacramentis et rerum nondum inpletarum figuris omnia dura et horrenda perpeti parati fuerunt et pleri
Abbreviated transcription (Latin):
fide. ⁊ ñ ita nati ut talib sacram̃tis mi¬
bu̾ent᷑. sine more pͥstino ꝓseliti fierent.
ut iam ex gentib uenire oportebat. ñ
intlłates qui ex circumcisione uen̾ant.
cur sibi illa ꝑimissa eẽnt. ⁊ cur gentib
imponenda nõ eẽnt. quibdam carnalib
sedicionib ceꝑant eccłiam ꝑtutbare. ꝙ
gentiles ad dĩ ppłm accedentes ñ sollep¬
niter ꝓseliti fuerent in carins cirtum¬
cisione ⁊ cet̾is huniscemi obseruacõnib

Expanded text:
fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis infide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur, si more pristino proselyti fierent, ut iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gentibus inponenda non essent, quibusdam carnalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod gentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obs
Abbreviated transcription (Latin):
natis ⁊ ita institutis. noxia erant ista. qm¬
ius iam ñ eẽnt significandis fut᷑is neces¬
saria. Magis quppe noxium erat ea tan
qmͣ noxia ꝓhibe in hiis omnib usq ad
atos inuenerat. ut iam de cet̾o qui mil¬
la tali ncãtudine ten̾entur. s ex diu̾so
ueluti ꝑiete idẽ expͥpucio ad illum an
ad milla talia coge̾ntu Si autem hiis
qui ex circuncisione uen̾ant talib q
sacram̃tis adhuc dediti erant. ultͦ uel¬
neri. tanqmͣ ac̾ta ꝑuicie uetarent᷑. Unde
ẽ illud apłi. Ette ego parlo dico uobis.
Circũcidamim scil. sicut ip̃i uolebant.
sicut eis aquibdam depͣuatis ꝑsuasum
erat. ꝙ sine hiis legis oꝑsb salm eẽ nõ
possent. Nam cum gentes ad pp̃i fidem
ita uenirent. maxime ꝑ pauli apłi p̾di¬
cacõnem sicut uenire debu̾nt. ut millis
enisim obseruacõnib onerarent. Qina
⁊ insolita ista maxime cirtumcisionẽ
grandes etate reformidantes det̾rerent᷑ a

Expanded text:
natis, et ita institutis noxia erant ista, quamnatis, et ita institutis noxia erant ista, quamvis jam non essent significandis futuris necessaria. Magis ququam noxia prohibere in his hominibus, usque ad atos inuenerat, ut iam de cetero, qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diuerso ueluti pariete, id est ex praeputio, ad illum angnirent, ad nulla talia cogerentur. si autem his, qui ex circumcisione uenerant talibusque sacramentis adhuc dediti erant. ultro uelneri, tamquam a certa pernicie uetarentur. unde est illud apostoli: ecce ego Paulus dico uobis, circumcidamini scilicet, sicut ipsi uolebant, sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a
Abbreviated transcription (Latin):
iam ñ ꝓmtut᷑ nascit᷑us passurus. resur¬
rect᷑us. Quod illa sacram̃ta quõdam ꝑso¬
nabant. s ammĩciatur ꝙ natus sit. passus
ins aguntur iam ꝑsonant. Qu gͦ uenit
adimplecione abstulit ea ꝑ que adhuc
ꝓmitcebat᷑ implend̃. ꝙ iam constat im¬
pletum. Tanqmͣ si u̾ba ista dolleret nas¬
cit᷑us. passurꝰ. resurrect᷑us. que cum ħ futu¬
ra eẽnt. recte dicebant᷑. ⁊ institu̾et dici.
natus ẽ. passus ẽ. resurrexit. que illis com¬
ꝑ eum qui ñ uerat segem ⁊ ꝓpħas solu̾e
s adimplere. iam impleta sunt. ⁊ dõ tol
eos apłi patͥum ritum tradicionem qr ser¬
uare ⁊ eos quib ħ opus erat. ut congru¬
erent. illor tarditati morbrq monu̾nt.
Inde ẽ ꝙ thimotheũ indea mr̃e. ⁊ greco pre
natum. pp̃ illos ad quos tales cum eo uene¬
rat ⁊̃ circuncidit apłs. Atq ip̃e int̾ eos mo¬
rem hinuemi custodiuit. ñ simłacõne fal¬
laci. s consilio prudenti. Neq enim ita

Expanded text:
itur nasciturus. passurus, resurrecturus, quod illa sacramenta quondam personabant, sed adnuntiatur, quod natus sit, passus tianis aguntur, iam personant. qui ergo uenit adinpletione abstulit ea, per quae adhupromittebatur implendum, quod jam constat impletum: tanquam si verba ista tolleret, nasciturus, passurus, resurrecturus, quae cum haec futura essent, recte dicebantur; et institueret dici, Natus est, passus est, resurrexit, quae illis comper eum, qui non uenit legem et prophetas soluere sed adinplere, iam inpleta sunt, ideo tolleos apostoli patrium ritum traditionemque seruare et eos, quibus hoc opus erat, ut congruerent illorum tarditati moribusque. monuerunt. inde est quod Timotheum iudaea matre et graeco patre natum propter illos, ad quos tales cum eo uenerat, etiam circumcidit apostolus atque ipse inter eos morem huiusmodi custodiuit non simlaci, sed consilio prudenti. Neque enim ita
Abbreviated transcription (Latin):
tum ñ implete qr illo ueniente ñ ob¬
seruant᷑. ut nͥ iam ꝑ aduentum xpi
implerent᷑ adhuc ob̾seruarent᷑. In
millum autẽ nom̃ religionis seu ue¬
tum seu falsum coagulari hommes¬
possut. nͥ aliquo signacłorum uł satram̃¬
torum insibłim consorcio colligentur.
płimum. Et iõ ꝯtempta sacͥlegos facit.
Impie quippe ꝯtempint. siue qua ñ pot̃
ꝑfici pietas. uerumptũ qr iuusibilia sacͣ¬
menta pietatis. meẽ possunt ⁊̃ impiis. sic̃
hũisse scm̃ baptismũ ⁊̃ magũ symonẽ le¬

Expanded text:
tum non inpletae, quia illo ueniente non obseruabantur. ut nisi iam per aduentum Christi inplerentur. adhuc obseruarentur. in nullum autem nomen religionis. seu uerum. seu falsum. coagulari hompossunt, nisi aliquo signaculorum uel sacramentorum uisibilium consortio conligentur: plurimum et ideo contempta sacrilegos facit. inpie quippe contemnitur, sine qua non potest perfici pietas. Uerumtamen quia uisibilia sacramenta pietatis inesse possunt etiam inpiis, sicut habuisse sanctum baptismum etia
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ mutabilia ⁊ temꝑalia. Ds enim eter¬
mis ẽ. nec tñ aqua. ⁊ omins illa accio corpa¬
lis que agitur. cum baptizamis ⁊ fit. ⁊ tran¬
sit. etͥna ẽ. Ubi rursus ⁊̃ ille sillabe cełiter
sonantes ⁊ tñseuntes. cum dr̃ d̾s. nͥ dicant᷑
ñ consecratur ħ omina fiunt. ⁊ tñseunt.
sonant ⁊ tnͣseunt. U̾tus tñ que ꝑ ista oꝑat᷑.
igit̾ manet. ⁊ domim spĩtale ꝙ ꝑ ista in¬

Expanded text:
tamen mutabilia et temporalia? deus enim aeternus est, nec tamen aqua et omnis illa actio corporalis, quae agitur cum baptizamus et fit et transit, aeterna est: ubi rursus etiam illae syllabae celeriter sonantes et transeuntes, cum dicitur deus, nisi dicantur, non consecratur. haec. omnia fiunt et transeunt, sonant et transeunt; uirtus tamen, quae per ista operatur, iugiter manet et donum spiritale. quod per ista in
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m facta ẽ. Ex cunis aduentu iam
fac̾et᷑ qui defid̾arent salutẽ. ꝓpħ̾ e ut
ꝓmitt̾ent saliratorẽ. ẽ etͥum ꝓphas ali¬
os extitisse iam in eccłia pꝰ asscensionẽ
xp̃i quis nesciat. De quib paulus di¬
cit. ⁊ qͦsdam constitiit meccłia: Pri¬
mũ apłos. deinde ꝓpħas. tercio docco¬
res ⁊ cͥ. Non itaq de illis dcm̃ ẽ. lex¬
aduentus impletus ñ utiq adhuc
posset ꝓpħari. Pinde cum queris cur

Expanded text:
m facta est. ex cuius aduentu iam faceret, qui desiderarent salutem, prophetae, ut promitterent saluatorem. ceterum prophetas alios extitisse iam in ecclesia post ascensionem Christi quis nesciat ? de quibus Paulus dicit: et quosdam constituit in ecclesia, primum apostolos. deinde prophetas. tertio doctores et caduentus inpletus non utique adhuc posset prophetari. Proinde cum quaeris, cur
Abbreviated transcription (Latin):
moysi ꝙ dictum ẽ antiquis. diliges proxi¬
pulus ñ dixit homniẽs qͦsdam dõ odibiles.
Et utiq in hac admoincione ip̃e dñs ad
ħ nos hortatur ut untem᷑ dm̃. ut sitis in¬
quit filii prĩs ur̃i qui incel ẽ. qui facit
solem suum oriri suꝑ bonos ⁊ malos. ⁊ plu¬
it suꝑ iusbos ⁊ inustos. Querend̾ itaq
ẽ.quomͦ intelligatur exemplo dĩ cui dixit.
quosdam odibiles paulus. o dio hñdos mi¬
icos. Et rursus exemplo d̾i qui facit so¬
sem siuim oriri suꝑ bonos ⁊ malos. ⁊ pluit
suꝑ nisbos ⁊ ninistos. diligendos ñmicos.

Expanded text:
iquis: diliges proxiPaulus non dixit homines quosdam deo odibiles? et utique in hac admonitione ipse dominus ad hoc nos hortatur, ut imitemur deum. ut sitis, inquit, filii patris uestri, qui in caelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustoest quomodo intelligatur, exemplo Dei, cui dixit quosdam odibiles Paulus, odio habendos inimicos; et rursus exemplo Dei, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, diligendos inim
Abbreviated transcription (Latin):
buisse narratur. nnqmͣ nirauit. ne nirã¬
di ꝯsuetudine. aliqñ uł nescius ĩꝑuirium
lab̾etur. In scͥptis autem ubi ẽ consid̾acio
maior atq ꝓpensior. plurib locis urasse
inuenit᷑. Nie quisq putaret ⁊̃ u̾m nirando
peccari. s pocuis intellig̾et. humane fragi¬
litatis corda ñ iirando tucius a ꝑuirio ꝯ¬
sernari. Quib ꝑspettis inuemimus nec il¬
la ẽẽ destructa. sicut faustus purtat. que ue¬
lud ꝓprie uult ad moysen ꝑtin̾e. Nam ⁊¬

Expanded text:
buisse narratur, nunquam juravit, ne jurandi consuetudine aliquando vel nescius in perjurium laberetur. In scriptis autem, ubi est consideratio major atque propensior, pluribus locis jurasse invenitur, ne quisquam putaret etiam verum jurando peccari, sed potius intelligeret, humanae fragilitatis corda non jurando tutius a perjurio conservari. Quibus perspectis, invenimus nec illa esse destructa, sicut Faustus putat, quae velut proprie vult ad Moysen pertinere. CA
Abbreviated transcription (Latin):
xpõ untes ẽẽ atq humiles corde. qui ue
ta disficile ẽ omininꝰ implere ꝙ in lege
scͥptum ẽ ñ ꝯcupisces. ille ꝑ caris sue
sacͥficium sacerdos esfectus impett᷑ no¬
bis indulgenciã ⁊̃ huic adimplens se¬
gem. ut ꝙ pnr̃am infirmitatẽ inius
possuis. ꝑ illius ꝑfeccionẽ recupet᷑.
cinis capitis m̃bra effecti sumris: unde
ioħs dicit. Filioli. ħ scͣbo uob̾ ut ñ pec¬
cetis. Et si quis peccau̾it. ad uocatũ hnis
ꝓmissio d̾i. Hoc paulo ex̾ ante apło
cõmemoram dicente. Quotqt᷑ enm ꝓ¬
missiones dĩ. in illo ⁊ iam. Idẽ rursus
dicit. Dico enm pp̃m mnstrum fuis¬
se tircumcisionis pp̃ u̾itatem di. ad cõ¬
firmandas ꝓmissioneᷤ pr̃um. Quod gͦ
in ꝓpħis fiue apte. siue ꝑfiguras nel
Iocucõnum iss accionum ꝓmicebatur.
in illo adimpletũ ẽ qui ñ uenit solu̾e
legem ⁊ ꝓpħas. s adimplere. Hoc autẽ
uõs ñ intelligcts. qr si q̃dam facta ⁊ cele¬
bracõnes que sigure erant uentura p̾¬

Expanded text:
Christo mites esse atque humiles corde, qui uenta difficile est omni modo inplere. quod in lege scriptum est: non concupisces, ille per carnis suae sacrificium sacerdos effectus inpetrat nobis indulgentiam etiam hinc adinplens legem, ut. possumus, per illius perfectionem recuretur. cuius capitis membra effecti sumus. unde Iohannes dicit: filioli. haec scribo nobis. ut non peccetis; et si quis peccauerit. aduocatum habempromissio dei. hoc paulo ante ex apostolo conmemoraui dicente: quotquot enim promissiones dei, in illo etiam. idem rursus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum. quod ergo in prophetis siue aperte siue per figuras uel locutionum uel actionum promittebatur. in illo adinpletum est, qui non uenit soluere legem et prophetas. sed adinplere. hoc autem uos non intellegitis. quia, si quaedam facta et celebrationes, quae figurae erant uentura pr
Abbreviated transcription (Latin):
i̾ntas ꝓpc̃ ẽ. cuuis sangume redempti ⁊ mun¬
dati sumus. Nam infiguris eloquioꝵ dnn¬
noꝵ.⁊ taurus dictus ẽ pp̃ u̾tutem crucis cu¬
nis cormib impios uentilauit. ⁊ aries ꝓpt̾
unocencie pͥncipatum. ⁊ hircus pp̃ similitu

Expanded text:
istus est, cuius sanguine redemti et mundati sumus. nam in figuris eloquiorum diuinorum et taurus dictus est propter uirtutem crucis, cuius cornibus impios uentilabit, et aries propter innocentiae principatum et hircu
Abbreviated transcription (Latin):
impleu̾it. Ipã quippe talium figurarũ
obseruacio. p̾minciacio xp̃i fint. Unde
quid mirum ẽ. quid absurdum. ammo
quid ñ ꝯgcuum ⁊ ꝯsentaneum. si post
enis cessant aduentũ. quicqͥd iõ fie¬
bat. ut enis pͥminciaret aduentũ. Fige¬

Expanded text:
inpleuerit. ipsa quippe talium figurarum obseruatio praenuntiatio Christi fuit. unde quid mirum est, quid absurdum, immo quid non congruum et consentaneum, si post eius cessauit aduentum, quicquid ideo fiebat, ut eius praenuntiaret aduentum ? fig
Abbreviated transcription (Latin):
gemi solu̾e s adimiplere. respondeo. Inde po¬
cins ħ ñ obsernare xͥanum. qr figure futu¬
roꝵ erant. quas xp̃c impleuit. uenit enm
consepelire nos sibi ꝑ bap̃m in mortem.
ut quẽadmod̾ xp̃t resurrexit amortuns.
sic ⁊ nos in nouitade uite ambłemus. Cum
queris quid cause ẽ. ut scenophegia ñ sit
sollempintas xͥanorum. si lex app̃o admi¬
pleta ẽ. ñ soluta. respondeo. Tabnacolũ
dĩ fideles eius eẽ. in quib caritate socia¬
tis ⁊ qͦdamm᷑ compactis habitare digna¬
tur. Et ideo magis illud ñ obseruaria

Expanded text:
gem soluere, sed adinplere, respondeo inde potius haec non obseruare christianum, quia figurae futurorum erant, quas Christus inpleuit. uenit enim consepelire nos sibi per baptismum in mortem, ut, quemadmodum Christus resurrexit a mortuis, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. cum quaeris, quid causae est, ut scenopegia non sit sollemnitas christianorum, si lex a Christo adinpleta est, non soluta, respondeo tabernaculum dei fideles eius esse, in quibus caritate socialis et quodam modo conpactis habitare dignatur, et ideo magis illud non obseruari a
Abbreviated transcription (Latin):
ret legem ꝓpħasq adimpsere. illa om¬
ma que hunc ꝓmitcebat obseruarem
bẽbatur. Lib̾ meis qui ħ quo ꝑtinerent
intlłigebarit. seruus autem in eis qui ħ
ñ intelligebant. P ost̾ior u̾o ppłs accedẽs
ad fidem. qua iam xp̃c uenisse. passus eẽ.
ac resurrexisse pͥdicabatur. in hiis quidẽ
homĩb quos iam talib sacram̃tis insti¬
tutos. eadem fides inuenerat. nec coge¬
batur ista obseruare. nec ꝓhibebatur.
In hiis autem qui talib uacin. milla ge¬
nͥis. milla consuetuduns uł ꝯgruencie
ncãitudine redenti credid̾ant. ⁊̃ ꝓhibeba

Expanded text:
ret legem prophetasque adinplere, illa omnia, quae hunc promittebant, obseruare iubebatur: liber in eis, qui haec quo pertinerent intellegebant. seruus autem in eis, qui hoc non intellegebant. posterior ergo populus accedens ad fidem, qua iam Christus uenisse, passus esse ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos iam talibus sacramentis institutos eadem fides inuenerat, nec co ebatur ista obseruare nec prohibebatur; in his autem, qui tal bus uacui nulla generis, nulla consuetudinis uel congruentiae necessitudine retenti cr