comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
depelli. Namsi & auestit aliquando calores febriũ quib: dã
calaubus medicinalib frangi&iã ignes ignib: fostusse conce¬
d& extingui : quodũ modo inquit supbiũ ipsũ apeccato sepa¬
nauimus : quid eñ hoc urga cũ manifestum sit &iã ipsũ ẽẽ
peccatum : Tam peccare inquit suꝑbire ẽ: quã suꝑbire pec¬
care : Namquȩ requid sir qđ cũq peccatũ : & uidesi in uenies
aliquod sine suꝑbiue appellatione peccatum: Hqͣc uutẽ
sentenuiũ sic ex sequitur & sicꝓbare conatur. Omnean¬
nino ergo peccatũ & suꝑbia ẽt &iũ scriptunt dicente In¬
itium omnis peccati suꝑbia .ẽ. quuerat diligenter. &in¬
ueni& in lege multũ discraũ eẽ acaeris peccatis petca¬
tum suꝑbiae multa em̃ peccata ꝑsuꝑbiã committuncur
sed neq omnia suꝑbe fiunt: quue ꝑperã funt. Ceste anes¬
cientibus ceste ab infirmis cesteplerũq aflentib & gem̃tib::

Expanded text:
pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est quam superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum et uide, si inuenies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare conatur: omne, innino ergo peccatum et superbia est etiam scriptura dicente: initium omnis peccati su p superbia est. quaerat diligenter. et inueniet in lege multum diseretum esse a ceteris peccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. quac perperam fiunt — certe a nescientibus, certe ab infirmis. certe plerumque a flentibus et nescientibus
Abbreviated transcription (Latin):
N amillud &iũ apłi quale ẽ : Nonne itcminebile ut nis quia ipse
dicit cui uena dicenti contradicere nefas ẽ ut sit credibile
Quis enĩ nesciat fideliũ a satana uenisse primã peccati siuss¬
onem & qđ ille primus caustor sit omniũ peccutorum : & qui
dũ ticmen traduntur satanȩ ut discant nonblarphemare:
quomodo igiur opus sutane excluditur opere sarane
Huec atq huius modi intueatur neuideantur ei nimis acuta
quae acut ulesonant. & discussa inueniuntur obtunsa: quid
quod &ium similitudines hab& quib: in agis ammoneat qued
ei debeat responderi: quid amplius dicã inquit. Nisiquia
credipotest quodignes ignib extinguncur : sic redi potest quod
peccatis peccata curentur : quoͥd siignes quisquã extinguere
non potest ignib: sed tamen possunt ut docui dolores cuneri
doloribus : Possunt &iam siquȩrat & discut uenenis uenena

Expanded text:
nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat quid ei debeat responderi? quid amplius dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis peccata curentur? quid si ignes quisquam extinguere non potest ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena
Abbreviated transcription (Latin):
endo seseq extollendo grauius pereant : quã sinihil opera¬
rentur boni : quib: dicitur: cũtimore & tremore. unxm̃ ipso¬
rum salutẽ operamini: ds̃ enĩ .ẽ qui operatur in uobis &
uelle & operari ꝓbona uoluntate : quare ergo cũ timore &
tremore & non potius cũ securitite sids̃ operatur. Nisi quia
ꝓpt̃ uoluntatem nnrm̃ sine quabene non possumus operuri
cito potest subripere animohumano ut qđ bene operatur
suum tantũ modo exestim& & dicat in habundantia sua
non mouebor inaxernum : Ideo qui uolunta tesua prȩstito¬
rat decorieius uistutẽ: Auestit paululũ faciem suã ut qui
hoc dixerat fier& conturbatus. quõ ipse ẽ ille tumor sinar¬
dus dolorib Nonitaq dicitur homini necesse ẽ. pecciere
ne pecces : sed dicitur homini: deserit aliquantũ ds̃ : unde
suꝑbis ut scus nontuũ sed eius ẽẽ & discas suꝑbus non esse

Expanded text:
endo seseque extollendo grauius pereant quam si nihil operaendo seseque extollendo grauius pereant quam si nihil operarentur boni, quibus dicitur: cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operamini; deus enim est qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. quare ergo cum timore et tremore et non potius cum securitate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribus. Xon itaque dicitur homini: \'neecsse est peccare, nc pecces, sed dicitur homini: \'deserit aliquantum deus, unde superbis, ut scias non tuum, sed eius esse et discas superbus non esse\'.
Abbreviated transcription (Latin):
utiq peccatũ ẽ : quasi non &ulcus indolorẽ .ẽ. & sestio dolo¬
rem operatur : ut dolor dolore tollatur. huoc si exꝑti
non essemus & inaliquib: terris ubi ista nũquã contigeria
ccudiremus: sine dubio utiq deridentes fostussis &iam uerb
huius uteremur & diceremus: absurdissimũ .ẽ. dolorem
necessurium fuisse neulceris dolor eã.: sed ds̃ in quiunt por est
omnia sanare : hocutiq agit ut sun& omnia. sed agit iudicio
suo nec ordinẽ sanandi accipit ab egroto Proculdubio quip¬
pe sirmũ a postolum uolebat efficere . cuitumen dicit
uistus in infirmitate ꝑficitur. & non ei totiens oranti aufest
nescio quẽ stimulũ carnis que sibi dicit diũ ne ĩmagnitudi¬
ne reuelationũ extoller&ur. C&enx enĩ uitia tantũ in ma¬
le factis ualent. solu aut̃ suꝑbia &ium in recte factis cauenda
.ẽ. Vnde ammonentur illi nedonadĩ suae potestuti tribu¬

Expanded text:
utique peccatum est\'; quasi non et ulcus in dolore est et sectio doloutique peccatum est\'; quasi non et ulcus in dolore est et sectio dolorem operatur, ut dolor dolore tollatur. hoc si experti non essemus et in aliquibus terris, ubi ista numquam contigerant, audiremus, sine dubio utique deridentes fortassis etiam uerbis huius uteremur et diceremus: \'absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset.\' Sed deus, inquiunt, potest omnia sanare, hoc utique agit, ut sanet omnia, sed agit iudicio sno nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. procul dubio quippe firmissimum apostolum nolebat efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirmitate perficitur et non ei totiens oranti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur. cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem superbia etiam in recte factis cauenda est. unde ammonentur illi, ne dona dei suae potestati tribu
Abbreviated transcription (Latin):
iecessaria sanis atq uitiosis. Ipse aut̃ dr̃ cũ ꝑmediatorem
uificat mortuum : Id .ẽ iustificat impiũ : & cũ ud ꝑfectũ sani
tutem hoc .ẽ. ad ꝑfectũ uitũ iustitiãq ꝑduxerit non deserit
si non deseratur : in pie semꝑ iusteq uiuatur. Sicut enim¬
oculus corporis &iã plenissime sunus nisicandore lucis ad¬
iutus non potest cernere : sic & homo &ium ꝑfectissime
iustificutus: Nisi u& naluce iustitiue diuinitus adiuu&ur
recte non porest uiuere: Sana tergo ds̃ non solũ ut dele¬
a qđ peccauimus: sedi prȩst&iam nepeccemus. Acute
sune tractut &uersit & quantũ sibi uid&ur redurguit
atq conuincit quod eis dicitur. &iũ necessuriũ fuisse homini
aduuferendũ suꝑbiae uel gloriue occasionẽ ut ubsq pec¬
cuto ẽẽ non poss& Absur dissimũ quippe & stultissimum
putat peccatum fuisse nepeccatũ ẽ&: quõ & ipsa suꝑbiu

Expanded text:
necessaria sanis atque uitiosis. ipse autem deus, cum per medianecessaria sanis atque uitiosis. ipse autem deus, cum per mediauifitatem, hoc est ad perfectam vitam justitiamque perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper justeqoculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat quod peccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. Acute sane tractat et uersat et, quantum sibi uidetur, redarguit atque conuineit quod eis dicitur \'etiam necessarium fuisse homini ad auferendam superbiae uel gloriae occasionem, ut absque peccato esse non posset. absurdissimum quippe et stultissimum\' putat \'peccatum fuisse ne peccatum esset, quoniam et ipsa superbia
Abbreviated transcription (Latin):
ad cunindũ ium uulneratũ paratus et deba Nondeba cut̃
ut sanus uul ner&ur optare : gusta similitudo rebus de quib:
ugimus congruit ceste uulnerari nom potest naturahuma¬
nu peccato quõ peccutũ nullia substuntia ẽ Sicutergo
uulnere uerbi gratia claudicans Iideocuratur ut sanato
mulo pra&arito futurus dirigatur incessus sicinula nña
non adhoc solum suꝑnds medicus sanat ut illa iam non sint
sed ut dec&ero recte ambulare possemus : quod quidem
&iã suni nonnisi uillo adiuuante poterimus. Nammi¬
dicus homo cũ suna uerit hominem iam dec&ero susten¬
tundũ elimentis & alimentis corporalib: ut eadẽ sanitus
apto subsidio conualescat atq ꝑsistat dõ dimittit : qui p̃b&
istum carneuiuentib: cuius erant &ic̃illa quaedũ curar&
adhibebat. Non enĩ quẽ quã medicus ex his reb: quas
ipse creauerit sunat: sed ex illius opibus quicreat omnia

Expanded text:
ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ut sanus uulneretur optare. si ista similitudo rebus de quibus agimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana peccato, quoniam peccatum nulla substantia est. sicut ergo uulnere uerbi gratia claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo adiuuante poterimus. nam medicus homo cumsanauerit hominem, iam de cetero sustentandum elementiset alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia
Abbreviated transcription (Latin):
cordia necessuria : sed iniquitatẽ peccati tunto grauiorem
quanto facilius homo non peccar& quẽ nulluadhuctene¬
bat infirmitus poena iustissima subsecuti .ẽ : Vt merce¬
dem mutuã peccati sui in sem&ipso reciper& : amittens
subse positam siu corporis quodũ modo oboedientiam:
quũ pruecipuã subdnõsuo ipse conte łserat : & qđ nuno
cũ eadẽ legepeccatinascimur quae in mẽbris nr̃is repug¬
nat legimentis neq aduersus dm̃ murmurare neq
contierem manifestissimã disputure : sed ꝓpoena nr̃a
illius misericordiũ quȩ rere &orure debemus Attendice
sane uigilanter quomodo dixerit: adhib& quide & iã huic
pusti qͥuando necessuriũ fuerit miseri cordiã suã dr̃ quia
homini post peccutum ita sub uenire necesse ẽ: Nonquiuds̃
cuus uhuiur necessitatis opiauerit ⁊ulid&is neque adiodũ
nondicat necess ariam misericordiãdĩ ut nom peccemu
sed quia peccauimus  Deinde subiungit: sed& medicus

Expanded text:
set misericordia necessaria. Sed iniquitatem peccati tanto graviorem, quanto facilius homo non peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas, poena justissima subsecuta est: ut mercedem mutuam peccati sui in semetipso reciperet, amittens sub se positam sui corporis quodam modo obedientiam, quam praecipuam sub Domino suo ipse contempserat. Et quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quae in membris nostris repugnat legi mentis ; neque adversus Deum murmurare, neque contra rem manifestissimam disputare, sed pro poena nostra illius misericordiam quaerere et orare debemus. Adtendite sane uigilanter quomodo dixerit: adhibet quidem etiam huic parti, si quando necessarium fuerit, misericordiam suam deus, quia homini post peccatum ita subuenire necesse est, non quia deus causam huius necessitatis optauerit. uidetisne quemadmodum non dicat necessariam misericordiam dei ut non peccemus, sed quia peccauimus? deinde subiungit: sed et medicus
Abbreviated transcription (Latin):
mimicos eclamabant : os anna filidiuud benedictus quiuenit in no¬
minedñ : Aud eatergo istedicere si potest neminẽ fuirso intian¬
ta illi multididine iuaillũ haber& omnino peccatũ: qđ s̃ ab¬
surdis simũ ẽ. dicero quur nulla peccatueorum scriptun cõ
me or ceui quu&eantubonũ fide eorũ cõmemorare curcunt
Seadhoc &iã ipse forsiun uidit & ideo subiecit atq ait isedesto
alis tẽporib turbae nume rositate omnium dis simulauertt
pecctata contexero : Imipsostatimmundi primords ubinon
nisi quat tuor homiines enaent : quid inquit dicimus. qulir uon
ounium uoluerit delictu memouure : utrũ noiigentis nul¬
tiudinis causa quue nondumerat : anquia illorum tantũ
que counni se eure meminit ilur uero quin ulla commisera
metunasse nom potutt  adhuc adiungit uerba quibisisera
tetepa riberius aplaniur astruatur ⁊ ceste in quit psino
interora adam &eua ex quib cam & abel nait sunt
qua tucat antũ homines fuis so reseruntur  Dec cauit

Expanded text:
imicos clamabant: osanna, fili Dauid, benedictus qui uenit in nomine domini! audeat ergo iste dicere, si potest, neminem fuisse in tanta illa multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. quod si absurdissimum est dicememorauit, quae tantum bonum fidei eorum commemorare curauit? Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere; in ipso statim mundi primordio, ubi non nisi quattuor homines erant, quid, inquit, dicimus, cur non omnium noluerit delicta memorare? utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat, an quia illorum tantum qui commiserant meminit, illius uero qui nulla commiserat meminisse non potuit ? adhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, exquibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit
Abbreviated transcription (Latin):
tidꝰ unus eius est quae neces seest ut s it in eo. cuica¬
ritas in est. quȩs inedubio exdo est &dat eã pater
filiis suis: Hanc inquiunt non accepimus: Quidita¬
q: corripimur. quas icam nobis darepossimus &

Expanded text:
tia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui chatia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiae occultissima & potentissima. medicinȩ
suae potestate perducere: & sicut non est ab oratio¬
ne cessandũ proeis quos corrigiuolumus. &iã sinullo
hominũ orante prop&ro dñs res pexit eũ & fecit
eum suũ flere peccatũ. It anon est neglegenda correp¬
tio quamuis dĩ quos uoluerit : &iam non correptos fa¬
cit esse correctos Tunc autem correptione proficit
homo cummisereur atq: adiuuat : quifacit quos uo¬
luerit &iã sinecor reptione proficere : sed quare
isti sicilli aliter. at que alii alit̃ diuersis & in numera¬
bilibus modis uocentur ut reformentur: ab sit ut di¬
aic. Quis erimmite dis cernit: quid autem habes quod non
accepisti : si autem & accepisti quid gloriaris quas in
acceperis : Quur ergo corripimur. arguimur. rep¬
bendiriur accus amur: quid facimus qui non accepi¬
mus : Q haecdicunt extraculpam seuideriuolunt
in hoc qđ non obo edienedo. quia utique ipsa oboedien¬

Expanded text:
nitentiae occultissima et potentissima medicinae nitentiae occultissima et potentissima medicinae suae potestate perducere. Et sicut non est ab oratione cessandum pro eis quos corrigi volumus, etiam si nullo hominum orante pro Petro Dominus respexit eum, et fecit eum suum peccatum flere: ita non est negligenda correptio, quamvis Deus quos voluerit, etiam non correptos, faciat esse correctos. Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. Sed quare isti sic, illi aliter, atque alii aliter, diversis et innumerabilibus modis vocentur ut reformentur, absit ut di« ait, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedien
Abbreviated transcription (Latin):
promeuolo: Quisenim hominum ostenditur orces¬
seprop&ro. ut dar& eids̃ paenitentiã qua iisenegas¬
sed nmfleuit : Quis hominum paulum diuinis p̃¬
ceptis ad fidemxp̃ianam per tinentib erudiuit.
Cumergo audir&ur pracedicans euangelium. &dicens:
Notum enim uobis facio fratres euangelium quod euan¬
gelizatũ est ame: quia non est secundum hominem: ne¬
q: enimego ab homine accepi illud neq: didici. sed per
reuelationem xp̃i ihũres ponder&ur ei. Quid nob
molestus es ut absce accipiamus. atq: discamus qđ
tunon ab omine accepisti nequedidi cisti. Potens est¬
enĩ ille qui tibidedit. sic& nobis darequomodotibi:
Porro sihoc nonaudent dicerȩ. sed patiuntur sibieuange¬
liũ. ab homine p̃dicari: Quãuis possit &iã non ꝑ
hominẽ hominidari concedant &iã corripi sed ebere
ap̃positissuis. aquib: xp̃iana gractia p̃dicatur. quac¬
uis nõnegetur ds̃ posse quemuellit & iãnullo homine
corripiente corrigere : & addolorem salubrem pae¬

Expanded text:
pro me volo? Quis enim hominum ostenditur orasse pro Petro, ut daret ei Deus poenitentiam, qua se negasse Dominum flevit? Quis hominum Paulum divinis praeceptis ad fidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedicans Evangelium, et dicens, Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium quod evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem; neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Christi Jesu : responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine praedicari; quamvis etiam possit non per hominem homini dari · concedant etiam corripi se debere a praepositis suis, a quibus christiana gratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, corrigere, et ad dolorem salubrem poe
Abbreviated transcription (Latin):
numndiconsetrtioneoraedestinans nos mnadoptione fibiorĩ
Rox quin peruos sei& inmaculati sutur ertius slo
urida praedestinauit que ut es somus : Fect aute hoc se¬
cundum placitum uoluntatis suac ut nemode sua sed de
illtus erga seuoluntate glori&ur: fecit hoc secundumdi¬
uitaos preniaesuao secundum bonam uoluntatem sdam
quanipro posuit indileccofiliosuo inquosor tem conr¬
ertis uodeis uaedestinati secundum propositumnon

Expanded text:
stinans nos in adoptionem filiorum: non quia per nos sancti et immaculati futuri eramus, sed elegit praedestinavitque ut essemus. Fecit autem hoc secundum placitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de illius erga se voluntate glorietur: fecit hoc secundum divitias gratiae saue, secundum bonam voluntatem suam, quam proposuit in dilecto Filio suo, in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, n
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibil corpare neminem uiuere : Tertiũ est ob¬
gxũ ascihom iẽ peccato primibominis &uineu lodã¬
nacionis obsratũ rusireatus quigeneratione conera¬
nitur : regenes icone se&uatur : horũtriũ hoc quod loco
ultimo nosuisol̃ ñtraetatur insurdicto glorio m
tr ibro: Deduob uero c&eris tanta illic ꝑspicuitate
gomertr Icõrũ quae nulla nisidĩ donasurt &iãperse¬
sed quod p&amus ab eoue nom̃ eiuis sẽ. fusiut utoi

Expanded text:
corruptibili corpore neminem vivere: tertium est, obcorruptibili corpore neminem vivere: tertium est, obnoxium nasci hominem peccato primi hominis, et vinculo damnationis obstrictum, nisi reatus, qui generatione contrahitur, regeneratione solvatur. Horum trium hoc, quod loco ultimo posui, solum non tractatur in supradicto gloriosi martyris libro: de duobus vero caeteris tanta illic perspicuitatgo meritis sanctorum, quae nulla nisi Dei dona sunt, etiam persesed quod petamus ab eo, ut nomen ejus sanctificetur i
Abbreviated transcription (Latin):
Tu to ueuerũeiã cogitationũ testis stds̃ni aliquidatanto
re credde uod poscis. Nuolieõ l do is honone e & supeũ
orde teextollere credens ateipsotibiesse quodibilo
tessi ees ortere: an abillo psẽ uertentia ista forte ñ poscit᷑
om hoc quidic̃ t̃mo is disputationib resellendrsses
icopostetiorib: onepenus est: or ueroquis quac coruẽ
quiñ sibi poscat adõ ut ꝑseuer& in eo cũ ipsa onoetioquuedo¬
minica nuncupatur. quiu eã dñs docuit quundo oratur
ascis nihilp ene aliud quã ꝑseuenantia posci intelligatur :
legite a liquanto intentius eius expositionẽ nbeaticypriani
mastrris libro quẽdeacrecondidit cuius esttitulus ce
dominica ortetione : Quid&e ancequot annos contraea
quae futurx erant pelugianorũ uenea qualesit anthido¬
tũ p̃pasactũ: Namtria sunt ut siras quae maxime adurr¬
sus eos catholica defendat ecclesia. Quor ũ est unũgionã
est inquantacũque iustitia sinequasib: cũqui pecutis ihoc

Expanded text:
tantum, verum etiam cogitationum testis est Deus: si aliquid a tanto re crede quod poscis. Noli eum labiis honorare, et super eum corde te extollere, credens a te ipso tibi esse, quod ab illo te fingis orare. An ab illo perseverantia ista forte non poscitur? Jam hoc qui dicit, non meis disputationibus refellendus, sorationibus onerandus est. An vero quisquam eorum est, qui non sibi poscat a Deo ut perseveret in eo; cum ipsa oratione quae Dominica nuncupatur, quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene aliud quam perseverantia posci intelligatur? 4. Legite aliquanto intentius ejus expositionem in beati Cypriani martyris libro, quem de hac re condidit, cujus est titulus, De Dominica Oratione: et videte ante quot annos, contra ea quae futura erant Pelagianorum venena, quale sit antidotum praeparatum. Nam tria sunt, ut scitis, quae maxime adversus eos catholica defendit Ecclesia: quorum est unum, gratiaest, in quantacumque justitia, sine qualibuscumque peccatis in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
acperhoc siabsit nimis in considesto contentio tota
questio istafinita est Deilloquir aptus est nemalitia
mut ar& intellectum eius : nec ideo liber sapienti ue
quitantanumerositate annorum legimeruit in ecde¬
siaxp̃i in quo & hoclegitur. patideb& in iuriam:
qnm̃resist& eis qui promeritis hominum falluntur
utueniant contradim anifestissimam gractiam quice
maxime appar& in paruulis quorum cumali ibap¬
tizati alii non baptizati uitae huius terminum su¬
munt : satis indicant miseri cordiam & iudicium:
misericordiamqu dem gractuitam iudicium de¬
bitũ . si enimiudi carentur homines promeritis suac
uitae quae non habuerunt morte prȩuentis ed h abi¬
turies sent siuiuerent : Nihil prodes seteiquir aptus
est ne malitia mutar& intellectum eius nibil ꝑdessa
eis quilapsimoriuntur si antemorerentur q̃đ nullus
dicere xp̃ianus audebit: quocir canondebent f ractres

Expanded text:
Ac per hoc, si absit nimis inconsiderata contentio, tota Ac per hoc, si absit nimis inconsiderata contentio, tota quaestio ista finita est de illo qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Nec ideo liber Sapientiae, qui tanta numerositate annorum legi meruit in Ecclesia Christi, in quo et hoc legitur, pati debet injuriam, quoniam resistit eis qui pro meritis hominum falluntur, ut veniant contra Dei manifestissimam gratiam: quae maxime apparet in parvulis; quorum cum alii baptizati, alii non baptizati vitae hujus terminum sumunt, satis indicant misericordiam et judicium; misericordiam quidem gratuitam, judicium debitum. Si enim judicarentur homines pro meritis suae vitae, quae non habuerunt morte praeventi, sed habituri essent, si viverent; nihil prodesset ei qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus; nihil prodesset eis qui lapsi moriuntur, si ante morerentur: quod nullus dicere christianus audebit. Quocirca non debent fratres
Abbreviated transcription (Latin):
corua periculis eripieos quihancuitam siniunt in
onpectaripot est  In codem libro ait inter caenocur
penerus euadurt temque alio quid non inquul
rentemnus eaurrimus & patriã nnein uidere ut pa¬
nutoc salutare possimus: Magnus illicnas carorã
numerus &x pectat parentũ frectrũ filioru freques nos
& copiosatur ba desiderat: Iam desua in colmitate securto:
adhucdenrtõs alute sollicita: His atque huius modidoctor
ille sententiis incatholicȩsi dei luceclarissima satis apeste¬
que testatur usq: ad huius corporis depositionem pec¬
candi pericula temptationisq: m&uendas . De inceps
nullatalia quemquam essepa ssurum: quod & si non
testar&ur : quando de hacrexp̃ianus qualis cumque
dubitar& : Quomodoigitur hominilapso & in eodem
lapsuistamuitam mis ere. finenti at que in poenas
eunti talibus debitas. quomodo inquã huic non pluri¬
mum sum meque prodess&. siex hoc temptationum
loco prius quam laber&ur morterp er&ur:

Expanded text:
torum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in torum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in qua peccari potest. In eodem libro ait inter caetera: aetatis evadunt. Itemque alio Quid non, inquit, ramus et currimus, ut patriam nostram uidere, ut parentes salutare possimus? magnus illic nos carorum numerus expectat, parentum, fratrum, filiorum frequens nos et copiosa turba desiderat iam de sua incolumitate secura, adhuc de nostra salute sille sententiis in catholicae fidei luce clarissima, satis aperteque testatur, usque ad hujus corporis depositionem peccandi pericula tentationesque metuendas; deinceps nulla talia quemquam esse passurum. Quod etsi non testaretur, quando de hac re christianus qualiscumque dubitaret? Quomodo igitur homini lapso, et in eodem lapsu istam vitam misere finienti, atque in poenas eunti talibus debitas; quomodo, inquam, huic non plurimum summeque prodesset, si ex hoc tentationum loco priusquam laberetur, morte raperetur. 29.
Abbreviated transcription (Latin):
ndesar cumest ut degretiadi quid sentire na oreuiter
quibusdeen scriptorum suorum locis &truns¬
aluer ediuntegent In montrentur uero incis quuie
oruerosi burnicos ecclesiae dis putabantaes nex¬
ceto dorabus ad quas que urtutes quibus do uiuo&
uiro proadipis cenda uit a u&na & uer felicitate ser¬
urare sr equentationibus autemoroctionumsim plicit
ipparebo di grctia quidualera. Non enimpos ceret¬
tur dedo qucaep̃cepit fieri nisi abillo donar& posut
Siereite sed quis ententiis tracctatorũ instrui uolunt :
oporst d utistum librum sapientiac ubilegitur rcep¬
tos est nemalitiamutar& intellectum eius omnib
eruntoribus anteponant : Qñm sibieum antepo¬
suerunt &iam temporibus proximia postoloro
udregu sectatores quicum testem ad hibentes ni¬
hbs tad biberonis. diuinum testimoniu eredider
&cer beriissimum erprianum disputasse constat
toralerioris enortis beneficium commendar&. apecca¬

Expanded text:
Unde factum est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter Unde factum est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter quibusdam scriptorum suorum locis et transeunter attingerent: immorarentur vero in eis quae adversus inimicos Ecclesiae disputabant, et in exhortationibus ad quasque virtutes, quibus Deo vivo et vero pro adipiscenda vita aeterna et vera felicitate servitur. Frequentationibus autem orationum simpliciter apparebat Dei gratia quid valeret: non enim poscerentur de Deo quae praecipit fieri, nisi ab illo donaretur ut fierent. 28. Sed qui sententiis tractatorum instrui volunt, oportet ut istum librum Sapientiae, ubi legitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, omnibus tractatoribus anteponant: quoniam sibi eum anteposuerunt etiam temporibus proximi Apostolorum egregii tractatores, qui eum testem adhibentes, nihil se adhibere nisi divinum testimonium crediderunt. Et certe beatissimum Cyprianum disputasse constat, ut celerioris mortis beneficium commendaret, a pecca
Abbreviated transcription (Latin):
tone diuinue auctoritatis uudiri Seste enim
side diumarum scripturarum trocctatoribur
quifuerunt antenos proferrem defensionem huius¬
ce sententiae quamnunc solito diligentius atque copi¬
osius contro nouum pelugianorũ defendere ur¬
gemur errorem : Hoc est gractiam dĩ non secundũ
meritanro duri& gractis duri cuidatur quianeq
uolentis neque currentis sed miserentis est di:
ust oautem iudicio non duri curꝰdactur: qui anon est ini¬
iuitas cipuddm̃ : si huius ergosententiuo defen¬
sionem ex diuinorum eloquiorũ nos p̃cedentibus
catholicis trocc̃to ribus promerem prosecto hi
fratres proquibus nunc agimus ad quioscerent
Hocenim significastis lit teris ur̃is quidiȩtur
opus est uteorum scruto mur opuscula quiprius quã
intabi desis orireeur nonhabuerunt necorpitatem
inlidc diescibi edisoluendum questione uers ari quõ pro¬
cal subio facerent si respondere talibus cogrsentur

Expanded text:
tione divinae auctoritatis audiri. Certe enim tione divinae auctoritatis audiri. Certe enim si de divinarum Scripturarum tractatoribus qui fuerunt ante nos, proferrem defensionem hujusce sententiae, quam nunc solito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianorum defendere urgemur errorem; hoc est, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et gratis dari cui datur; quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; justo autem judicio non dari cui non datur, quia non est iniquitas apud Deum : si hujus ergo sententiae defensionem ex divinorum eloquiorum nos praecedentibus catholicis tractatoribus promerem; profecto hi fratres, pro quibus nunc agimus, acquiescerent: hoc enim significastis litteris vestris. Quid igitur opus est ut eorum scrutemur opuscula, qui priusquam ista haeresis oriretur, non habuerunt necessitatem in hac difficili ad solvendum quaestione versari? quod procul dubio facerent, si respondere talibus cogerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
bas ioer eriumqiuid non temptatio est uita huma¬
xhuius uitue periculis dumiustisunt aufegtuntur
A liiuero iustidoneta iustitia cadent in eis dempericulis uita
productiore teneantur: Quis cognouit sensum dñi :
& tamen hinc intelligi ditur &iamillis iustis quibon os
pios quemores usque ad senectutis maturitatem &
diemuitae huius ultimum seruant: N insuis me¬
ritis sedindño essegloriandum : qm̃qui uitue bre¬
uitate socpuit iustũ nemalitia mutar& intellectũ eiꝰ:
pseinquanta cumq uitae longitudine custodit iustũ
nemalitia mut& intellectum eius : Cur autem hicte¬
nuerit casurum iustum quem prius cader & hinc
pos setauferre. Iustis sima omnino sed anscru¬
tabilia sunt iudicia eius : quae cumita sint non de¬
buit repudiaris ententia libris apientiae quime¬
ruit in ecclesia xp̃i degradulectorum ecdesi &
xp̃i tam longa annositate recitari & ubomnib:
xp̃ianis ab epis copis us que ad extremos luicos
fideles puenitentes caticuminos cum uenena¬

Expanded text:
umquid non tentatio est vita humaex hujus vitae periculis dum justi sunt auferantur; alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem periculis vita productiore teneantur; quis cognovit sensum Domini ? Et tamen hinc intelligi datur, etiam illis justis qui bonos piosque mores usque ad senectutis maturitatem et diem vitae hujus ultimum servant, non in suis meritis, sed in Domino esse gloriandum: quoniam qui vitae brevitate rapuit justum, ne malitia mutaret intellectum ejus, ipse in quantacumque vitae longitudine custodit justum, ne malitia mutet intellectum ejus. Cur autem hic tenuerit casurum justum, quem priusquam caderet hinc posset auferre, justissima omnino, sed inscrutabilia sunt judicia ejus. 27. Quae cum ita sint, non debuit repudiari sententia libri Sapientiae, qui meruit in Ecclesia Christi de gradu lectorum Ecclesiae Christi tam longa annositate recitari, et ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles, poenitentes, catechumenos, cum venera
Abbreviated transcription (Latin):
est noncredituri prȩsciebatur : & quibus noncredituris
tamen adnumerataest : in illorum exemplum demons¬
tentur: quibus creditoris adnuntiatur : in regnocael¬
rum & scorum angelorum soci&ut ip̃parantur¬
causarũ hoc deprȩscienti xp̃idicere uoluis se: quod con¬
uinceridȩ paganorũ infidelitatꝗ̃ qui hac obiecer ant
ineum fuerant eredituri : Sed utrum praedicatosibi
xp̃o aseipsis abituri essent fidem ando don ante sũp¬
turi: Idest utrum tantum modo eos pruescierit
ueneciam praedistina uerit᷑ quȩrere atque disse¬

Expanded text:
est, non credituri praesciebantur et, quibus non credituris est, non credituri praesciebantur et, quibus non credituris tamen adnuntiata est, in illorum exemplo demonstrantur; quibus autem credituris adnuntiatur, hi regno caelorum et sanctorum angelorum societati praeparanturristi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum infidelitati, qui hanc objecerant in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, id est, utrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere atque diss
Abbreviated transcription (Latin):
euidentius sicut congruie temporibus diuinitus ui¬
sum est: nec proph &ari destitit. nec qui in eum crederen
defuerunt: Et abadam usque admorsen & in ipsopopulo
is rchel quues peciali quodã misterio gens proph&ica fuit¬
& in aliis gentibus antequam uenis s& in carnexumenĩ
non nulli comine moraentur in scĩs ebreicis libris iamex
tempore abi hȩ nec destirpecarnis eius nec expopulo isruhel
nec aduenticia soci&ate inpopulo is ruhel quitamenhu¬
s sacramenti par ticipes fuerunt : Cur noncredam
&iam inc&eris ac atque illa gentibus alias alios fuis sẽquã¬
uis eos cominemoratos in eisdem &ecoritatibus non lega¬
mus. Itasalus religionis huius perquam solam uerã
salus ueraueratiter que promittitur: Nulb um quã
defuit quidignus fuit . & cuide fuit dignus non fuit
Cabexor dio propagationis humanȩ usque infinẽ
quibus dam ad p̃mium quibus dam adiudicium proce¬
dicator. Ac perhoc & quibus omnino adnuntiata non

Expanded text:
euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uieuidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per hoc et, quibus omnino adnuntiata non
Abbreviated transcription (Latin):
tidibus eu rigeliu eius non est p̃dicatũ tale somnes inciu
odicaeiore futuros esse prȩsciebat : Qualesn onquidnei
oiins seđ a cienmultiin eius corpondip̃ sentia suer
quuneuro nec suscitat is ab comortuis credere uoluer
Quales & iani nunoiiultos uidemus cumtanta manifes¬
talione deillo conpleantur prȩconia proph&arũ noll
albiuc eredere denalle humana astutia rerisero
Q sublanidar& atqperspicuae tamq sublinii
&u sublimior dissamatae diuinȩcedere auctoritati
qane diuparaus & insirmus est incollestus ho¬
sitanes eliuuno accedere ueritat quȩdergomirũ
prioribus seculis nouemt ut eis appar ere uelpdi¬
carimerito noll&: quos nec uerbis nec mi rocculis suis
credituros esse prȩsciebat. Nequeenim incredibilees
tales fuisse tuncomnes: quales ab eius aduentuusq
udhoc tempus tam multos fuis se atque es semirae mur
& tamen ab in itio generis humani aliãs ocultius aliãs

Expanded text:
quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uoluerunt, quales etiam nunc multos uidemus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et infirmus est intellectus hominis diuinae cedere ueritati. quid ergo mirum, prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias
Abbreviated transcription (Latin):
tabilia sunt iudiciaeius. & inuestigabiles uiceeius
Melius enim & hic audimus. aut dicimus: Gho¬
mo tuquis es qui res pondeas dõ : quamdicere aude¬
temporexp̃ianȩ religionis medixisse recolqis
tadixi ut hanediligentiorem &operosi oremdis¬
sienisicadone quodeam loco illo explicare nolisro
quis possealiãs uelaliis explicari Namitalocu¬
tus sum iiteredera respondens propositae questo
pinaono puco hocrecet obiciposse uelsapientca
pireo roplidrũ uel&iam numin ideorum suorũ
Quires pondebund sie cepta illa al titudim sapi¬
riuon conuburo longescer&ius late sine p iudicio
r iaciadiarũ forecausarũ quac a prudentib: uestiga¬
riqueunt : Hoc solum eis breuitatis gractia in huus
questiones disputatione dicamus : Tunc uoluis se
nominibus apparerexp̃m & apudeos prcedicari doctri¬
uesuao quando sciebat & ubis ciebat es sequi in eũ
fueb urceredituri: His enim temporibus ahus locis

Expanded text:
tabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus tabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus . Melius enim et hic audimus aut dicimus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? quam dicere audeTempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disignificatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestisi nequaquam hoc recte objici posse, vel sapientiae philosophorum, vel etiam numini deorum suorum; quid respondebunt si excepta illa altitudine sapinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis,
Abbreviated transcription (Latin):
quianemo potest uenire ad me. nisi fuerit eidatum
a patremeo . Er got sochi a patre adxp̃m & audire ac
donum accipere a patre quocredat inxp̃m: ne¬
que enim uudientes euangelium. a non audienob:
sed credentes a non credentibus discernebat. quidi¬
cebat. Nemouenit ad me. nisi fuerit eidatum a pa¬
tremeo: Fides igitur & inchoata & per fectadonũ
dĩ est. Et hocdonum quibus dam dari. quibus dã
nondari omnino non dubit& qui non uult mani¬
festissimis sacris litteris repugnare : Cur auti
non omnibus d&ur: fidelemmouere non deb&
quicredit ex uno omnes isse in condem nationem si¬
nedubitatione iustissimam. It aut nulladĩ ess& iusta
rep̃hensio &iam sinullus in deliberar& ur: Vnde
constat magnam esse gractiã quod plurimi liberun¬
tur: &quid sibi deber&ur ineis qui non liberantur
agnoscunt. Vt quigloriatur non in suis meritis quue
paria uid& es sed amnatis. sed in dño glori&ur
Cur autem potius istum quam illum liber&: inscru¬

Expanded text:
Quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Ergo trahi a Patre ad Christum, et audire ac  quam donum accipere a Patre, quo credat in Christum. Neque enim audientes Evangelium a non audientibus, sed credentes a non credentibus discernebat qui dicebat, Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. 16. Fides igitur, et inchoata, et perfecta, donum Dei est: et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, omino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris Litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur, fidelem movere non debet, qui credit ex uno omnes isse in condemnationem, sine dubitatione justissimam: ita ut nulla Dei esset justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam, quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur, in eis qui non liberantur agnoscunt: ut qui gloriatur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur. Cur autem istum potius quam illum liberet, inscru
Abbreviated transcription (Latin):
enriusi de donumdi esse ostenderemus: quode& soietus
ebin is qria for entao uellent hipropt quos fecimus hinc
abers i epi eheudi pantet sumur dũtamem simulto
huntus qramuellent & sicufastidio actedio sntli¬
uã in fatteaitur nos fecisse quod fecimus : dest
odiã initiũ fidei sic̃ continentiã patientia iustitiã

Expanded text:
fidei donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Ia mdeper seuercentia diligentius disputandum est
dresse pers euenentiã quausque in sinem per feue t᷑¬
iefco flnem autem dico quouita ista fintur inqua
quisgũ medo periculũ est uccadatur Itaque inqu
quisci inoeminus acceperit quam diu hancuitam
ducten ncertt̃ ese sienim prius quã moriatur cad&̃
quoiper seuerasse utiquedicit᷑ & uerissi medicitur
quonodo ergop se ueraentiã quinom ꝑseuera uerit acce¬
ponse iel bi abuuisse dicendus est : Et insibabeat aliquis
fut uuedabuisse &e non habere contsides enim
fuit. uelustus fuit. uel patiens uel sidelis fuit quã¬
diu funtꝰscunuero es redesaeait nom est qđ funt: quiue¬
ru nomper seueno uerit quomodoper souer auisut
cumper seuerdendo quisq: ostendet per seuertentem quo d iste
nonfecit : sed nequis quã reluct&ur &dicat. si ex quofide¬
lis quis que factus est urxit uerbi gractia decem annos
& eodẽm mediotempore asi delapsus est : Non nequin que
annos per seuertcu it non contendo de uerbis si& illa.

Expanded text:
 de perseverantia diligentius disputandum est: Dei esse perseverantiam qua usque in finem perseveisto. Finem autem dico, quo vita ista finitur, in qua tantummodo periculum est ne cadatur. Itaque utrum quisque hoc munus acceperit, quamdiu hanc vitam ducit, incertum est. Si enim priusquam moriatur cadat, non perseverasse utique dicitur, et verissime dicitur. Quomodo ergo perseverantiam, qui non perseveravit, accepisse vel habuisse dicendus est? Nam si habeat aliquis dicitur habuisse et non habere: continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis fuit: qui vero non perseveraverit, quomodo perseverans fuit; cum perseverando quisque ostendat se perseverantem, quod iste non fecit? Sed ne quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo fidelis quisque factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis, si et illa
Abbreviated transcription (Latin):
quasichtutiss iiris quod niniũ estmet satis: : eadent
uenia nouaenim quȩ aahiocnos cenpuutꝰ quia ũ in prio¬
ribus ruscalis nr̃i sats uoneis tes mionus egis semus
donũ dĩesse Rams dminuentũ est quod contraedicer &
adhoc ualere illa testiinonia utostendant donũdiesse ineri¬
mentũ fid ei . Iuitiũ uero fide quo inxp̃m primitus crecꝰ
ab homine ipso esse Aecessedo nũdi sed hoc exigere  ñ uu

Expanded text:
ent veniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus, donum Dei esse etiam fidem: inventum est quod contradiceretur, ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei quo in Christum primitus creditur, ab homine ipso esse, nec esse donum Dei, sed hoc exigere Deum, u
Abbreviated transcription (Latin):
antꝰ adño corriguntur gressus uir. mor talis autem quo¬
modo intelligit uiassuas: audiant omnis uir uid&ur
sibim& ipsi iustidirigit autẽ cordadñs: Audiantꝰ credide
quo ÷ quot er ordinati inuitã aenã : Audianthaec & alia
quae cũque non dixi : quib: ostenditur dĩ odregrũ &iã caelo
& aduitã aeenã pastere & conuertere hominur uolunta¬
tes: cogitate autem qualesit uterada  ad constitue ida
regnater renai oninium uoluntates operar dm̃ auli apes¬
sendõregnũ caslorũhominos orerari uo tatis suas

Expanded text:
ant, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quoant, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ? audiant, Omnis vir videtur sibimetipsi justus; dirigit autem corda Dominus : audiant, Crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam . Audiant haec, et alia quaecumque non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam coelorum et ad vitam aeternam parare et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit, ut credamus ad constituenda regna terrena hominum voluntates operari Deum, et ad capessendum regnum coelorum homines operari voluntates suas
Abbreviated transcription (Latin):
liustis. sed queilla essepossit ignoro an forte qui anstendi¬
mus hocdm̃egis se incordib: hominũ & ad hocporduxis¬
se quorũ ei placuit uoluntates ut rex constituer&ur saul
siued auid ideo huecexempla causȩ huic conuenire nompu¬
ant : qm̃ non hocest tempo stcliter regnare in hoc seculo
elest in aenũ regnarecũdo: acper hoc ex ostimant ad
regnaterrena facienda dm̃ inclinare : Ad regnũ uero caeleste
obtinendũ dm̃ non inclinare quorũ uoluerit uoluntates
sed puto propt̃ regnũ caelorũ : Non propt̃ regnũter renum es¬
sedictũ: inclina cormeũ intestimoniatua: uel ad ñogressi
hominis diriguntur. &uiã eius uol uel paratur uo¬
tribus nostris. monderelinquat nos necauertat nos ase.
inclinat corda nostrac adse. ut eamus in omnib: uus eius: uel
s pm̃meũ dabo inuobis. & faciam ut iniustificationibus
meis ambul&is & iudiciamea obseruecis & faciatis : audi¬

Expanded text:
maluistis. Sed quae illa esse possit ignoro. An forte quia ostendimaluistis. Sed quae illa esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum egisse in cordibus hominum, et ad hoc perduxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex constitueretur Saül sive David; ideo haec exempla causae huic convenire non putant, quoniam non hoc est temporaliter regnare in hoc saeculo, quod est in aeternum regnare cum Deo; ac per hoc existimant ad regna terrena facienda Deum inclinare, ad regnum optinendum deum non inclinare quorum uoluerit uoluntates? sed, puto, propter regnum caelorum, non propter regnum terrenum esse dictum: inclina cor meum in testimonia tua, uel: a domino gressus hominis diriguntur, uel: paratur uotribus nostris: non derelinquat nos, nec avertat nos a se; inclinet corda nostra ad se, ut eamus in omnibus viis ejus ; vSpiritum meum dabo in vobis, et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis : audi