comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iuastum .ẽ. quod quesisti quomodo iohannis euangelio postresurrectionem dicat᷑
admariam magdalene nolime tangere nondum enim ascendi ad patremmeũ
& rursum in matheo scriptum sit quod aduestigia saluatoris mulieres corruerint
cumutique non sit idipsum tangere postresurrectionem pedes eius & nontangere
maria magdalene: ipsa ẽ aqua septem de monia expulerat utubi ab undauerat
peccatum super abundaret gractia: quae quia dnm hostolanum putauerat &¬
quasi cum homine loquebatur. & querebat uiuentem cum mostuis reste audiuit
nolime tangere: & ẽ. sensus non mereris meis herere uestigiis nec a dorare quasi
dm̃ nec eius tenere pedes quȩ nonestimas surrexisse : Tibi enim necdum ascendi ad patrẽ
meum: c&ere uero mulieres quae pedestangunt dnm confitentur & merentur eius
herere uestigiis quemad patrem ascendissẽ confidunt : Quam quam &iam sieadem mu¬

Expanded text:
Quartum est, quod quaesisti, quomodo in Iohannis euangelio post resurrectionem dicatur Quartum est, quod quaesisti, quomodo in Iohannis euangelio post resurrectionem dicatur ad Mariam Magdalenen: noli me tangere; nondum enim ascendi ad patrem meum, et rursum in Matheo scriptum sit, quod ad uestigia saluatoris mulieres corruerint, cum utique non sit id ipsum tangere post resurrectionem pedes eius et non tangere. Maria Magdalene ipsa est, a qua septem daemonia expulerat, ut, ubi abundauerat peccatum, superabundaret gratia; quae, quia dominum hortulanum putabat et quasi cum homine loquebatur et quaerebat uiuentem cum mortuis, recte audit: noli me tangere, et est sensus: \'non mereris meis haerere uestigiis nec adorare quasi dominum et eius tenere pedes, quem non aestimas surrexisse. tibi enim necdum ascendi ad patrem meum.\' ceterae uero mulieres, quae pedes tangunt, dominum confitentur et merentur eius haerere uestigiis, quem ad patrem ascendisse confidunt. quamquam, etiamsi eadem mu
Abbreviated transcription (Latin):
incorpore fuerint deprocehensi. in hisdem corporib occurrantei. ita tamen ut in¬
glorium &corruptum & mostalem gloria & incorruptione & inmostalitatem¬
utentur utqualia corpore surestura sint. intalem substantiam &iam uiuorum cor¬
porec transformentur. undedicit in alio loco apłs Propter quod nolumus expolia¬
ri sed super uestiri ut obsorbeatur mostalehoc auita. ne scilicet corpus ab anima de¬
senxtur sed anima habitante in corpore fiat inclitum quod ante inglorium fuit:
deenoch autem & helia quosuenturos a poca lypsis refest & eẽ morituros Non ẽ.
istius temporis disputatio cumomnis iłł liber aut spiritaliter intellegendus sit
utnos aestimamus aut si carnalem interprac& ationem sequimur iudaicis fabu¬
lis ad qui escendum sit utrursum aedific&ur hierusalem & hostiae offerantur intẽ¬
plo & spĩtali cultu inminuto carnales obtineant cerimoniae. IIII¬

Expanded text:
in corpore fuerint deprehensi, in isdem corporibus occurrant ei, ita tamen, ut inin corpore fuerint deprehensi, in isdem corporibus occurrant ei, ita tamen, ut inglorium et con-upturn et mortale gloria et incorruptione et inmortalitate mutetur, ut, qualia corpora surrectura sunt, in talem substantiam etiam uiuorum corpora transformentur. unde dicit alio loco apostolus: propter quod nolumus spoliari, sed superuestiri, ut absorbeatur mortale hoc a uita, ne scilicet corpus ab anima deseratur, sed anima habitante in corpore fiat inclitum, quod ante inglorium fuit, de Enoch autem et Helia, quos uenturos Apocalypsis refert et esse morituros, non est istius temporis disputatio, cum omnis ille liber aut spiritaliter intellegendus sit, ut nos aestimamus, aut, si carnalem interpretationem sequimur, Iudaicis. fabulis adquiescendum sit, ut rursum aedificeturHierusalem et hostiae offerantur in templo et spiritali cultu inminuto carnales obtineant caeremoniae.
Abbreviated transcription (Latin):
effabilia quaealiis naare non poterat: autsinamoauit nequaquam in effabilias
Secunda quȩstio fuit in quadicis legisse te pertransitum in opusculis meis quodas¬
ni quistant adextris & aediquia sinistris xp̃iani sint atque gentiles & non potius
boni & mali Non memim hocaliquando dixissẽ. & sidixissem non essem inerrore ꝑt¬
nax: Quantum autem dictanti subito occurrit. in secundo uolumine contra ioui¬
nedictum .ẽ. nunc omittendum uid&ur III. Testium in terrogaueras quod dicit
apłs in aduentum dñi saluatoris rapi quosdam uiuentes obuiam in nubib: ita ution
oraeueniantur ab his qui inxp̃o dormierunt : Visque nosse utrumq sioccurrant in
a pocalrpsin iohannis morituri eẽ dicantur nec scilic& ut ullus sit qui nongustauerit
mostem: hocex ipsius continentia loci sciri potest : quod scĩ qui in aduentu saluatoris

Expanded text:
effabilia, quae aliis narrare non poterat; aut si narrauit, nequaquam ineffabilia sunt. effabilia, quae aliis narrare non poterat; aut si narrauit, nequaquam ineffabilia sunt. Secunda quaestio fuit, in qua dicis legisse te per transitum in opusculis meis, quod agni, qui stent a dextris, et haedi, qui a sinistris, Christiani sint atque gentiles et non potius boni et mali. non memini me hoc aliquando dixisse et, si dixissem, non essem in errore pertinax. quantum autem dictanti subito occurrit, in secundo uolumine contra Iouine dictum est, nunc omittendum uidetur. Tertium interrogaueras, quod dicit apostolus in aduentu domini saluatoris rapi quosdam uiuentes obuiam in nubibus, ita ut non praeueniantur ab his, qui in Christo dormierunt, uisque nosse, utrum sic occurrant in lias secundum Apocalypsin Iohannis morituri esse dicantur, ne scilicet ullus sit, qui non gustauerit mortem. hoc ex ipsius continentia loci sciri potest, quod sancti, qui in aduentu saluatoris
Abbreviated transcription (Latin):
uis responsio ẽ: non debemus nos querere quid sit illud quđ nec oculus uidit necau¬
ris audiuit nec in cor hominis ascendit: sienim ignoratur quomodo sciri potest: qđ
ꝓmittitur infuturo noncernitur in procesenti spes enim quae uid&ur non . ẽ. spes
sediam cesta possessio: quomodo siuelit quispiam dicere õstende mihi quod inuisi¬
bile est loquere quod audiri non potest. expone quod cogitatio non conprocehendit
human& Ergohoc sensu apłs dixisse credendus ẽ: quod carnalib oculis & aure car¬
nali & cogitatione mostali non possint spiritalia conpracehendi  & sienim noue ramꝰ
quondam iħm secundum carnem : sed nunc iam non nouimus eum. &in iohannis epis¬
tola scribitur: carissimi nunc: filiidĩ sumus & necdum manifestum . ẽ. quod futuri
non statim sequitur ut ipse aliis reuelarit: alio quin audiuit & in parocdiso uerba in¬

Expanded text:
uis responsio est: non debere nos quaerere, quid sit illud, quod nec oculus uidit nec auuis responsio est: non debere nos quaerere, quid sit illud, quod nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit. si enim ignoratur, quomodo sciri potest? quod promittitur in futuro, non cernitur in praesenti. spes enim, quae uidetur, non est spes, sed iam certa possessio, quomodo si uelit quispiam dicere: \'ostende mihi, quod inuisibile est; loquere, quod audiri non potest; expone, quod cogitatio non conprehendit humana! ergo hoc sensu apostolus dixisse credendus est, quod carnalibus oculis et aure carnali et cogitatione mortali non possint spiritalia conprehendi. etsi enim noueramus quondam Iesum secundum carnem, sed nunc iam non nouimus eum. et in Iohannis epistula scribitur: carissimi, nunc filii dei sumus ot necdum manifestatum est, quid futuri non statim sequitur, ut ipse aliis reuelarit. alioquin audiuit et in paradiso uerba in
Abbreviated transcription (Latin):
ractorem sedipsam operationem id ẽ. fontem erroris ue credant mendacio. quia men¬
dax ẽ ipse & patereius Et siquidem antichristus deuirgine natusesset & primus
uenis s& in mundum. poterant habere iuda ei excusationem &dicerent. quod putaue¬
rint ueritatem. & idcirco mendacium ꝓueritate susceperint: Nunc autem ideo iudi¬
candisunt. immo ꝓcul dubio condempnandi quia xp̃o ueritate contempta. postea
mendacium. id ẽ antichristum suscepturi sint. EXEE ADALGASIAU QUEST̃¬
agnisnos prouocas quaestionib: & torpensotio ingenium duminterrogas do¬
ces Primatua sciscitatio fuit quae sintilla quaenec oculus uidit nec auris au¬
diuit nec in corhominis ascenderunt: quae praceparauit ds̃ his quidiligunt eum
& quomodo rursum idem apłs inferact. nobis autem reuelauit dĩ per sp̃m suum
Etsireuelatum .ẽ. apło intellegere debemus quod & ille aliis reuel arit: atquȩ bre¬

Expanded text:
ratorem, sed ipsam operationem, id est fontem erroris, ut credant mendacio, quia menratorem, sed ipsam operationem, id est fontem erroris, ut credant mendacio, quia mendax est ipse et pater eius. et siquidem antichristus de uirgine natus esset et primus uenisset in mundum, poterant habere Iudaei excusationem et dicere, quod putauerint ueritatem et idcirco mendacium pro ueritate susceperint; nunc autem ideo iudicandi sunt, immo procul dubio condemnandi, quia Christo ueritate contempta postea mendacium, id est antichristum, suscepturi sunt. CXXII. AD RUSTIMagnis nos prouocas quaestionibus et torpens otio ingenium, dum interrogas, doces. prima tua sciscitatio fuit, quae sint illa, quae.nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascenderunt, quae praeparauit deus his, qui diligunt eum, et quomodo rursum idem apostolus inferat: nobis autem reuelauit deus per spiritum suum et, sireuelatum est apostolo, intellegere debeamus, quomodo et ille aliis reuelant. ad quae bre
Abbreviated transcription (Latin):
rsen magisuis resistere mendaciis &uirga morsi deuoncuit uirgas eorum : ita
mendacium anti christi ueritas deuorabit. Seducuntur autem ei mendacio qui
perditionis p̃pancti. Et quia tacita quaestio potenrt commoueri: curenim con¬
cessit ds̃omnem eum habere uistutem signa atq progia perquae seducuntur si
fieri potest &iam elestidi : quod solutio proceuenit questionem & quod opponipo¬
terat. antequam opponatur absoluit: Faci& inquit omnia non sua uistute. sed
concessionedĩ ꝓpter iuda eos. ut qui noluerunt caritatem recipere ueritatis. hoc ẽ
xp̃m quia caritasdi diffusa est in corda credentium &ipse dicit egosum ueritas:
dequo inpsalmis scriptum ẽ ueritas deerrochosta ẽ: quiergo caritatem &ueri¬
tatem non receperunt utsaluatore suscepto salui fierent : mittit illis dĩ non ope¬

Expanded text:
ysen, magi suis resistebant mendaciis et uirga Moysi deuorauit uirgas eorum, ita ysen, magi suis resistebant mendaciis et uirga Moysi deuorauit uirgas eorum, ita mendacium antichristi Christi ueritas deuorabit; seducentur autem eius mendacio, qui perditioni sunt praeparati. et quia tacita quaestio poterat commoueri: cur enim concessit deus omnem eum habere uirtutem et signa atque prodigia, per quae seducantur, si fieri potest, etiam electi dei?\', solutione praeuenit quaestionem et, quod obponi poterat, antequam obponatur, absoluit. faciet, inquit, haec omnia non sua uirtute, sed concessione dei propter Iudaeos, ut qui noluerunt caritatem recipere ueritatis, hoc est Christum, quia caritas dei diffusa est in corda credentium et ipse dicit: ego sum ueritas, de quo in psalmis scriptum est: ueritas de terra orta est. qui ergo caritatem et ueritatem non receperunt, ut saluatore suscepto salui fierent, mittit illis deus non ope
Abbreviated transcription (Latin):
precemit anti christi pasturitur aduentus & quod ille openctus ẽ. postea isto expar¬
te compl&ur. tantum utromanum imperium quod nunc uniuersas gentes ten&
recedat & demedio fiat. & tunc antichristus ueni& fons iniquitatis: quem dñs ihs in
terfici& spuorissui diuina uidelic& potestate & suae maiestatis imperio cuius
iussisse fecissẽ ẽ. Non in exercitus multitudine non in robore militum. non in an¬
gelorum auxilio sed statim ut ille aduenerit interfici&ur antichristus : Et quo¬
modo tenebrte solis fugantur aduentu : sic illustratione aduentus sui eum dñs des¬
tru& atque delebit: cuius openae satanȩ sunt opera Etsicut in xp̃o plenitudo diui¬
nitatis fuit corponditer: ita & antichristo om̃serunt fostitudines & signaatq
ꝓdigia sed uniuersa mendacia. Quomodo enim signisdi qua e operabatur permo¬

Expanded text:
premit, Antichristi parturitur adventus, et quod ille operaturus est postea, in isto ex parpremit, Antichristi parturitur adventus, et quod ille operaturus est postea, in isto ex parte completur, tantum ut Romanum imperium, quod nunc universas gentes tenet, recedat et de medio fiat. et tunc antichnstus ueniet, fons iniquitatis, quem dominus Iesus interf i c i e t spiritu oris sui, diuina uidelicet potestate et suae maiestatis imperio, cuius iussisse fecisse est, non in exercitus multitudine, non in robore militum, non in angelorum auxilio, sed, statim ut ille aduenerit, interficietur antichristus. et quomodo tenebrae solis fugantur aduentu, sic inlustratione aduentus sui eum dominus destruet atque delebit, cuius opera satanae sunt opera, et, sicut in Christo plenitudo diuinitatis fuit corporaliter, ita et in antichristo omnes erunt fortitudines et signa atque prodigia, sed uniuersa mendacia. quomodo enim signis dei, quae operabatur per Mo
Abbreviated transcription (Latin):
quaenunc scribo ꝑepistolam cum apuduos essem praesenti sermone n arrtebam &d
cebam uobis xpĩti non eẽ. uenturum nisi pracecessis s& antichristus: &nunc quid d&i¬
neat scitis ut reuel&ur in suo tempore. hoc ẽ quaecausa sit ut antichristus in pras¬
sentiarum nonueniat optimenris : Nec uult apeste dicere romanum imperium des¬
truendum. quod ipsi quiimperant a&ernum putant. ut secundum a pocalrpsin ioban¬
nis infronte pr purate mer&ricis scriptum ẽ. nomen blas phemiȩ : id ẽ. romȩ a&er¬
nȩ: Sienim apeste aud acterque dixiss& nonueni& antichristus nisi primus romanũ
deleatur imperium iusta causa ꝑsecutionis in oriente : tunc ecdesia consurgere uide¬
batur. Quodque sequitur Iam enim mysterium iniquitatis operatur. tantum ut
quiten& nuncteneat. donec demedio fiat. & tunc reuelabitur ille iniquus. huncha¬
b& sensum. Multis malis atque peccatis quibus nero impurissimus caesarũ mundũ

Expanded text:
quae nunc scribo per epistulam, cum apud uos essem, praesenti sermone narrabam et quae nunc scribo per epistulam, cum apud uos essem, praesenti sermone narrabam et dicebam uobis Christum non esse uenturum, nisi praecessisset antichristus. et nunc quid detineat, scitis, ut reueletur in suo tempore, hoc est: quae causa sit, ut antichristus in praesentiarum non ueniat, optime nostis. nec uult aperte dicere Romanum imperium destruendum, quod ipsi, qui imperant, aeternum putant. unde secundum Apocalypsin Iohannis in fronte purpuratae meretricis scriptum est nomen blasphemiae, id est \'Romae aeternae\'. si enim aperte audacterque dixisset: \'non ueniet antichristus, nisi prius Romanum deleatur imperium\', iusta causa persecutionis in orientem tunc ecclesiam consurgere uidebatur. Quodque sequitur: iam enim mysterium iniquitatis operatur, tantum ut, qui tenet nunc, teneat, donec de medio fiat, et tunc reuelabitur ille iniquus, hunc habet se
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur ds̃ aut quod colitur & qui intemplodĩ sedeat ẽẽ uenturum: Nisi inquit uene¬
rit discessio primum. quod grecȩ dicitur anoc tacia : ut om̃s gentes quaeromano
imperio subiacent recedant abeis & reuelatus fuerit homo peccati id ẽ. ostensus
que momnium prophetarum uerba ꝓnuntiant homo peccati in quo fonsomnium
peccatorum ẽ & filius ꝑditionis id ẽ diaboli ipse est enim uniuersorum ꝑditioqui
ds̃ &cuntarum deos. siue omnem ꝓbatam & uenam religionem suo calc& pede & in
tem plodĩ uel hiero solimis utquidam putant. uel in ecclesia utuerius arbi traem
sederit. ostendens se. ẽẽ tam quam ipse sit xp̃s & filiusdi: nisi inquit fuerit roma¬
num ante imperium desolatum &antichristus pracecesserit . xp̃s nonueni&: Qui
ideo itauenturus ẽ. ut anti christum destruat Meministis ait. quod haec ipsa

Expanded text:
dicitur deus aut quod colitur, et qui in templo dei sedeat, esse uenturum. n i s i, inquit, uenedicitur deus aut quod colitur, et qui in templo dei sedeat, esse uenturum. n i s i, inquit, uenerit discessio primum — quod Graece dicitur ajzoovaoia, ut omnes gentes, quae Romano imperio subiacent, recedant ab eis — et reuelatus fuerit id est ostensus, quem omnium prophetarum uerba praenuntiant — homo peccati — in quo fons omnium peccatorum est — et filius perditionis — id est diaboli; ipse est enim uniuersorum perditio —, qui itur deus, ut cunctarum gentium deos siue omnem probatam et ueram religionem suo calcet pede et in templo dei — uel Hierosolymis, ut quidam putant, uel in ecclesia, ut uerius arbitramur- sederit ostendens se, tam quam ipse sit Christus et filius dei. nisi, inquit, ante Romanum imperium fuerit desolatum et antichristus praecesserit, Christus non ueniet, qui ideo ita uenturus est, ut antichristum destruat. meministis, ait, quod haec ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
minis incaelo & uidebitis filium hominis uenientem in nubib cumuistute multa
& maiestate & mittet angelos suos cum tuba &uoce magna & congregabunt elec¬
tos eius aquattuor uentis. a summocaelorum usque ad terminos eorum Rursu
deantichristo loquitur adiudaeos: Ego ueni in nomine patrismei & noncre¬
didistis mihi. si alius uenerit in nominesuo. illum suscipi&is. Igitur thesalon¬
censium animos uel occasio non intelleste epistole. uel ficta reuelatio quae ꝑ
somnium decoeperat dormientes. uel aliquorum coniestum. esaiȩ &danihelis
euangeliorumque uerba deantichristo praenuntiantia. in illud tempus interp̃¬
tantium : moueraet atque turba uerat inmagestate sua Tunc xp̃m spenerent eẽ
uenturum cuierrore med&ur apłs & exponit quae ante aduentum antichristide¬
beant procestolari. utcum illa facta uiderint. tunc sciant antichristum id ẽ homi¬
nem peccati & filium perditionis qui aduersatur & extollitur superomnem quod

Expanded text:
i cum uirtute multa et maiestate. et mittet angelos suos cum tuba et uoce magna et congregabunt electos eius a quattuor uentis a summo caelorum usque ad terminos eorum. rursumque de antichristo loquitur ad Iudaeos: ego ueni in nomine patris mei et non credidistis mihi. si alius uenerit in nomine suo, illum suscipietis. igitur Thessalonicensium animos uel occasio non intellectae epistulae uel ficta reuelatio, quae per somnium deceperat dormientes, uel aliquorum coniectura Esaiae et Danihelis euangeliorumque uerba de antichristo praenuntiantia in illud tempus interpretantium mouerat atque turbauerat, ut in maiestate sua tunc Christum sperarent esse uenturum. cui errori medetur apostolus et exponit, quae ante aduentum antichristi debeant praestolari, ut, cum illa facta uiderint, tunc sciant antichristum, id est hominem peccati et filium perditionis, qui aduersatur et extollitur super omne, quod
Abbreviated transcription (Latin):
&iudiciis & non audiuimus seruostuos ꝓph&as qui locuti sunt in nomin&uo adreges
nros & principes & patres & adomnem populum temte. Tibidnẽ iustitia nobis autẽ
confusio Illud quoque quod intricesimo primo psalmo dicitur: peccatum meum
cognitum tibi feci &iniustitiam meam non abscondi Dixi confitebor aduersu
me iniustitiam meam dño. & turemisisti impi&atem peccatimei prohoconbit
oueas auus uerban aprentun sedpec catori congrunt: cumque ius tolsibpet sona poe
gonla oruua mcoruia S ninqut ates meae eleuatesunt super caposimesme satlicor

Expanded text:
et iudiciis et non obaudiuimus seruos tuos prophetas, qui locuti sunt in nomine tuo ad reges et iudiciis et non obaudiuimus seruos tuos prophetas, qui locuti sunt in nomine tuo ad reges nostros et principes et patres et ad omnem populum terrae. tibi, domine, iustitia, nobis autem confusio. illud quoque, quod in tricesimo primo psalmo dicitur: peccatum meum cognitum tibi feci et iniquitatem meam non abscondi. dixi: confitebor aduersum me iniustitiam meam domino, et tu remisisti inpietatem peccati mei. pro hoc oraprophetae, cuius uerba narrantur, sed peccatori congruit. cumque iustus sub persona paenpeccatorum meorum. quoniam iniquitates meae eleuatae sunt super caput meum, quasi onus
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ncex ꝓbremus homini reuestentia peccatis suis & neabomin&ur aegiptiur quia
raibsi quondam in aegrpto fuimus & deluto aclatere phareconis extruaximusciunares
& quia captiui duet sumus inbabrlonem lege peccati quod in membrisn ostresnuom¬
batur aumque uider&cur extrema de spenctio immoapesta confessio omnem bor¬
nem diaboli laquacis in r&uri : conuersus in se apł simmo homo subcuius ꝑsona apłs lo
quebatur agitgractias saluatori. quod redemptus sit sanguine eius & sordes in bab¬
tismo deposuerit & nouum xp̃i ad sumpserit uestimentum & mostuo u&ere homine na¬
non uid&ur subpersona sua hoc apłm dealiis dicere. exponat quomodo danihel que
iustum fuisse nouimus quasi desedicat cum pro aliis depracecatur. Peccauimus inique
fecimus in iuste iessimus impie egimus & recessimus acdeclinauimus amandatistuis

Expanded text:
nobis, ne exprobremus homini reuertenti a peccatis suis et ne abominemur Aegyptium, quia nobis, ne exprobremus homini reuertenti a peccatis suis et ne abominemur Aegyptium, quia et ipsi quondam in Aegypto fuimus et de luto ac lateribus Pharaoni extruximus ciuitates et quia captiui ducti sumus in Babylonem lege peccati, quod in membris nostris morabatur. cumque uideretur extrema desperatio, immo aperta confessio omnem hominem diaboli laqueis inretiri, conuersus in se apostolus, immo homo, sub cuius persona apostolus loquitur, agit gratias saluatori, quod redemptus sit sanguine eius et sordes in baptismate deposuerit et nouum Christi adsumpserit uestimentum et mortuo uetere homine natis liberauit. quodsi cui non uidetur sub persona sua hoc apostolum de aliis dicere, exponat, quomodo Danihel, quem iustum fuisse nouimus, quasi de se dicat, cum pro aliis deprecetur: peccauimus, inique fecimus, iniuste gessimus, inpie egimus et recessimus ac declinauimus a mandatis tuis
Abbreviated transcription (Latin):
lo emendationem signific& deerroribus pueritiae &uitus lasuienta sa elasas echpsitũ
ad conritionem at qde uistutes: Iustitiam quoque quo dinta charia de belisabsli pnre¬
dicatur forisee concupiscentiam uero quaenunc habitare in membris nostris dicutur
uer sari intrinsecus sed & apostolis non pueris pnecipitur. uerum &ciam acadis cobueite
ut ad sumant ꝑfecionem quam & nosconfitemur in acatem. eẽ ꝑfesta nechae dis uie
adulamuruitus sed austoritatem sequimur scriptunerum : quo dnullus homo abi que
peccato & condusitds̃ om̃s subpeccato ut omnibus misereatur absque eosolo qui percatu
nonfecit necdolus inuentus est in ore eius Vnde & ꝑsalomonem dicitur. quod serpen¬
tis uestigia noninueniantur in p&croc &ipse desedñs Icce in quit uenit princepsiun¬
dihuius et nhil inme inuenit id est sui operis suique uestigii Obbane causatiumboluis

Expanded text:
10° emendationem significet et de erroribus pueritiae et uitiis lasciuientis aetatis transitum 10° emendationem significet et de erroribus pueritiae et uitiis lasciuientis aetatis transitum ad correctionem atque uirtutes, iustitiam quoque, quae in Zacharia et Elisabeth praedicatur, foris esse, concupiscentiam uero, quae nunc habitare in membris nostris dicitur, uersari intrinsecus. sed apostolis non pueris praecipitur, uerum iam aetatis robustae, ut adsumant perfectionem, quam et nos confitemur in aetate esse perfecta. nec haec dicentes adulamur uitiis, sed auctoritatem sequimur scripturarum, quod nullus homo absque peccato et conclusit deus omnes sub peccato, ut omnibus misereatur, absque eo solo, qui peccatum non fecit, nec dolus inuentus est in ore eius. unde et per Salomonem dicitur, quod serpentis uestigia non inueniantur in petra. et ipse de se dominus: ecce, inquit, uenit princeps mundi istius et nihil in me inuenit, id est sui operis suique uestigii. ob hanc causam iubetur
Abbreviated transcription (Latin):
cuit cast alessum uenundatus subpeccato: Quodenim operor nescio & non quo duo¬
dobocago sed quod odu Siautem excerior facit quod non uult aeoienaetion quodu
di ostendit bonum essẽ mandatum & non se operteri quod est malum sed habita¬
nsinsua carne peccatum hoc ẽ uitia corporis &desideria uoluptatis quac propt
postecos cesoibulem insi ta ẽbumanis corporibus : Itsi finis fueritegressa uestit᷑
inpeccadmo a ieurusquis que consider& & acusator sui trctes & incentiuauttio
quoti nor uol tio glo dicere faciat nescosuro s uidearadisare equibus scriptũ est
Enet il le bomo uerus in maculatus iustus dicultor recedens ab omn opert pales
inder dbaria &helis ab&h: Eraent iustiambo inconspestudi ambul antes in omnib:
midat s ediustificationibusdĩ absque querella: St pnteceptum c̃ aplis estote
per festi sicut pater uester caelestis ꝑfestus ẽ Numquamn autem hocapłis impena¬

Expanded text:
uit, carnalis sum, uenundatus sub peccato. quod enim operor, nescio et non, quod uolo, hoc ago, sed, q u o d o d i. si autem exterior facit, quod non uult, et operatur, quod odit, ostendit bonum esse mandatum et non se operari, quod est malum, sed habitans in sua carne peccatum, hoc est incentiua corporis et desideria uoluptatis, quae propter posteros et sobolem insita est humanis corporibus et, si fines fuerit egressa, uertitur in peccatum. se unusquisque consideret et, accusator sui, tractet incentiua uitioquod non uult; nolo dicere \'faciat\', ne sanctos uiros uidear accusare, de quibus scriptum est: erat homo ille uerus, inmaculatus, iustus dei cultor, recedens ab omni opere malo, et de Zacharia et Elisabeth: erant autem iusti ambo in conspectu dei, ambulantes in omnibus mandatis et iustificationibus domini absque q u e r e 11 a. et praeceptum est apostolis: estote perfecti, sicut et pater uester caelestis perfectus est. numquam autem hoc apostolis impera
Abbreviated transcription (Latin):
Ia est patientia & infinita dementia sed eorum duritia quibonitatedi in ꝑditione
abuisi sunt: alioqusunus est soliscalor & secund essentias subiacentes. alia lique¬
facit alia indurat alia soluit alia constringit: Liquatur enimcera & indera¬
rtutum & tamen non est caloris diuersa natura. Sic & bonitasdi atq dementi
uasa ire quacapta sumt in interitũ ide populum istal indurat. Uasa autemmise¬
icorili q quaep̃parauit ingloria quae & uocauit hoc est nos qui non solum exudas
sumus sed&iam exgentibus non saluat in racionabiliter & absque iudicu uerita ie
sed causis precedentibis quia alii non suscoeper filiumdi alium autemrexipebe au
pinte uoluer hact autem miseri cordiae non solũ populus gentium .e. sed& ini qui

Expanded text:
da patientia est et infinita clementia, sed eorum duritia, qui bonitatem dei in perditionem da patientia est et infinita clementia, sed eorum duritia, qui bonitatem dei in perditionem suam abusi sunt. alioquin unus est solis calor et secundum essentias subiacentes alia liquefacit, alia indurat, alia soluit, alia constringit; liquatur enim cera et induratur lutum et tamen non est caloris diuersa natura. sic et bonitas dei atque clementia uasa irae, quae apta sunt in interitum, id est populum Israhel, indurat, uasa autem misericordiae, quae praeparauit in gloriam, quae et uocauit, hoc est nos, qui non solum ex Iudaeis sumus, sed etiam ex gentibus, non saluat inrationabiliter et absque iudicii ueritate, sed causis praecedentibus, quia alii non susceperunt filium dei, alii recipere sua sponte uoluerunt. haec autem uasa misericordiae non solum populus gentium est, sed et hi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tum eliam : Ds̃ autem aequales cunctos sorte generauit. & dedit arbitrui libestatem
ut faciat unusquisque quoduult: siuebonum siuemalũ. Intantum autededit omnib
potestatem ut uox impia disput& contracreatorem suum. & causas uoluntatis illius
ꝑscrut&ur sin autem ds̃ uolens ostendere iram & notam facere potentiam suam
sustinuit in multa patientia uasaire apta adinteritũ. ut ostender& diuitias glori aesuae
inuasa miseri cordiae quae praeparauit ingloriã. quos &uo cauitnos non solumexiudaus
sedi&iam exgentibus sicut in oscedicit: aocabonon plebemea plebemmea. & nondilestã dltũ
Eterit in loco ubidictum .e ei nonplebsinea uos ibi uocabuntur filiidiuiui. &c&eraque
secuntur: sunquit patientiadi indurauit pharaone & multo tempore poenas distu¬
li israbelis utiustius condempnar& quostanto tempore sustinuerat: Nondi accusan¬

Expanded text:
tumeliam -, deus autem aequali cunctos sorte generauit et dedit arbitrii libertatem, tumeliam -, deus autem aequali cunctos sorte generauit et dedit arbitrii libertatem, ut faciat unusquisque, quod uult, siue bonum siue malum. in tantum autem dedit omnibus potestatem, ut uperscrutetur. Sin autem Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae, apta ad interitum, ut ostenderet divitias glorin uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam, quos et uocauit nos non solum ex Iudaeis, sed etiam ex gentibus, sicut in Osee dicit: uocaui non plebem me am plebem meam et non dilectam dilectam, et erit in loco, ubi dictum est ei: non plebs mea uos, ibi uocab untur filii dei uiui et cetera, quae sequuntur. si, inquit, patientia dei indurauit Pharaonem et multo tempore poenas distulit Israhelis, ut iustius condemnaret, quos tanto tempore sustinuerat, non dei accusan
Abbreviated transcription (Latin):
ti&ur Nomen meũ in uniuersa terra si bocita ẽ & ꝓuo luntate sua miser&ur israheli
& indurat pharaonem. Ergo frustra queritur atque causatur nos uelbona non fecisse uel
fecissemala : cum in potestate illiussit & uoluntate. absquebonis & malis operib: uel elege¬
realiquem uel abicere: Praesestim cum uoluntate illius humana fragilitas resistere
non potest Ad quam ualidã questionem. scripturarũ ratione contextã & poene in sclu¬
bili : Breui apłs sermone dissoluit dicens. Ohomo tuquis es quires pondeas dõ : & ẽ. sen¬
sus: exeo quod responđdõ & calumpniã facis & descripturis tanta ꝑquiris utloquaris
similitudinem uasis fictilis te ado creatumputas & illius non posseresistere uoluntati
hocconsidera quiauas fistile nondicit figulo quare mesic fecisti : figulus enim hab& po¬
testatem de eodem luto aut eademmassa: aliuduas in honorẽ facere aliud uero in con¬

Expanded text:
tietur nomen meum in uniuersa terra. si hoc ita est et pro uoluntate sua miseretur Israheli tietur nomen meum in uniuersa terra. si hoc ita est et pro uoluntate sua miseretur Israheli et indurat Pharaonem, ergo frustra queritur atque causatur nos uel bona non fecisse uel fecisse mala, cum in potestate illius sit et uoluntate absque bonis et malis operibus uel eligere aliquem uel abicere, praesertim cum uoluntati illius humana fragilitas resistere nequeat. quam ualidam quaestionem scripturarum ratione contextam et paene insolubilem breui apostolus sermone dissoluit dicens: o homo! tuquis es, qui respondeas deo? et est sensus: ex eo, quod respondes deo et calumniam facis et de scripturis tanta perquiris, ut loquaris similitudinem uasis fictilis te a deo creatum putas et illius non posse resistere uoluntati, hoc considera, quia uas fitestatem de eodem luto, aut eadem massa, aliud vas in honorem facere, aliud in con
Abbreviated transcription (Latin):
serui &minori : & in malachia legimus: ia cobdilexi esauautem hodio habuit. uenientẽ
que elatere questionem moresuo ꝓponit & disserit: & hoc soluta reuestitur ad id de
quo loqui coeperat disputare: siesau & ia cobnecdum natierant nec aliquid egerant
boni aut mali uł ꝓmereren turdm̃ uel offenderent &electio eorum atq abiectio nonme¬
rita singulorum seduoluntatẽ elȩgentis & abitientis ostendit. Quidergo dicemus iniquus
est ds̃ secundum illud exemplum quod loquitur admorsen. Miserebor cuimis estus fuero
& miseri cordiã p̃stabo cuimis erebor : si hoc inquit recipimus ut faciatds̃ quod cumq uo¬
luerit & absque merito &operib: ueleligat aliquem uł condempn&. Ergo non ẽ uolen¬
tis neque currentis sed miserentis dĩ: Maxime cumeadem scriptura. hoc est idemds̃ lo¬
quatur ad pharaonem : In hoc ipsum excitauite ut ostendam inte uistutẽ meã. & ad nun¬

Expanded text:
seruiet minori et in Malachia legimus: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, uenientem seruiet minori et in Malachia legimus: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, uenientem e latere quaestionem more suo proponit et disserit et hac soluta reuertitur ad id, de quo coeperat disputare. si Esau et Iacob necdum nati erant nec aliquid egerant boni aut mali, ut uel promererentur deum uel offenderent, et electio eorum atque abiectio non merita singulorum, sed uoluntatem eligentis et abicientis ostendit, quid ergo dicimus ? iniquus est deus ? secundum illud exemplum, quod loquitur ad Moysen: miserebor, cui misertus . fuero, et misericordiam praestabo, cuius miserebor, si hoc, inquit, recipimus, ut faciat deus, quodcumque uoluerit, et absque merito et operibus uel eligat aliquem uel condemnet, ergo non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei, maxime cum eadem scriptura, hoc est idem deus, loquatur ad Pharaonem: in hoc ipsum excitaui te, ut ostendam in te uirtutem meam et adnun
Abbreviated transcription (Latin):
um recoepistis: quam ita soluit. Isra ł inscripturis scĩs dupliciter appellatur & induos
duos habuit filios ismahel &isaac: Ismahel qui secundũ carnemnatus ẽ hereditatẽ pa¬
tum ẽ enim : iisa ac uocabitur tibi semen id ẽ non qui filii carnis hii filiidĩ: sedqui filii sunt
rȩpmissionis isti existimantur insemine & hoc non solum inismahel. & isa ac accidisse
conuincimus sed &iam induobus rebecce filis esau &ia cob. quorum alter elestus alter
abiectus est: & hoc totũ dicit ut in duob: fratribus prioribus ismahel &esau populum
uida eorum abiectum eẽ signific& : In prioribus autẽ hoc ẽ in isa ac &ia cob electũgentiũ
populum uł eos qui exiudaeis in xp̃m crediturierant. & qm̃ hoc uolens ad probare ꝓpo¬
suerat testimoniũ nascentium geminorũ Esau & ia cobdequibus scriptumest. maior

Expanded text:
um recepistis? quam ita solvit, Israel in Scripturis sanctis dupliciter appellatur, et in duos um recepistis? quam ita solvit, Israel in Scripturis sanctis dupliciter appellatur, et in duos duos habuit filios, Ismael et Isaac; Ismael, qui secundum carnem natus est, haereditatem patum est enim: In Isaac vocabitur tibi semen , id est, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed qui filii sunt repromissionis, isti aestimantur in semine. Et hoc non solum in Isaac et Ismael, accidisse convincimus, sed etiam in duobus Rebeccae filiis, Esau et Jacob, quorum alter abjectus, alter electus est. Et hoc totum dicit, ut in prioribus fratribus, Ismael et Esau populum Iudaeorum abiectum esse significet, in posterioribus autem, hoc est in Isaac et Iacob, electum populum gentium uel eos, qui ex Iudaeis in Christum credituri erant. et quoniam hoc uolens adprobare proposuerat testimonium nascentium geminorum Esau et Iacob, de quibus scriptum est: maior
Abbreviated transcription (Latin):
poenas antiquorum iuere peccatorũ. Multoq melius .ẽ simpliciter imperitiã confiter
& interc&era quae nescimus &iam huius loci obscuritatem effugere : quãdum uolumus
dĩ probare iustitiã. basilidis & manichei heresim defendere & hiberas nenias aegrptia que
portenta sectari. Di camus igitur ut possumus. & a postolicae uoluntatis sequentes uesti¬
gia ne unsto quidem ut dicitur at que unguȩ trans uerso ab illius sententus recedamus¬
& testam̃ta & legis latio & cultura & ꝓmissio ex quibus &iam ipsexp̃s secunđ carnem de
maria generatus ẽ uirgine: & tam continuo cordis dolor& orqu&ur. ut ipse obt& anathe¬
mna eẽ axpo idest solus perire neom ne is raheliticum genus pereat. Et quia hoc dixerat:
statim uenientẽ eregione p̃uidit quaestionem: Quidergo dicis omnes qui ex is rał sunt pe¬

Expanded text:
poenas antiquorum luere peccatorum, multoque melius est simpliciter imperitiam confiteri, poenas antiquorum luere peccatorum, multoque melius est simpliciter imperitiam confiteri, et inter caetera quae nescimus etiam hujus loci obscuritatem refugere. Quandiu volumus Dei probare justitiam, Basilidis et Manichaei haeresim defendere, et Iberas naenias Aegyptiorum portenta sectari. Dicamus igitur, ut possumus et Apostolicae voluntatis sequentes vestigia, ne puncto quidem, ut dicitur, atque ungue transverso, ab illius sententiis recedamuset testamentum, et legislatio, et cultura, et promissio, ex quibus etiam ipse Christus secundum carnem de Maria generatus est Virgine, et tam continuo cordis dolore torquetur, ut ipse optet anathema esse a Christo, id est, solus perire, ne omne Israeliticum genus pereat, et quia hoc dixerat statim venientem e regione praevidet quaestionem. Quid ergo dicis? omnes qui ex Israel sunt pe
Abbreviated transcription (Latin):
Necsine spũ scõ ꝓph& auer̃ ꝓph&ae & uerbo dñi caelifirmati sunt & spũoris eius omnis
ne p&rus ananiae & sapphire n arratur q̃uod mentientes spui scõ non sint hominibus
mentiti sed dõ
uid signific& illud qđ apłs paulus disputat ad romanos scribens. Quidergodicimus nũ¬
quidiniquitas apuddm̃ : absit usque ad eum locum ubiait. Nisidñs sabaothreliquiss&
nobis semen sicut sodoma factiessemus & sicut gomorra similes fuissemus: Om̃is quidem
ad romanos epistola interp̃tationẽ indig& & tantis obscuritatibus obuoluta ẽ. ut intelle
quidam uolentes sendĩ seruare iustitiam & pcedentibus causis dicunt. Electum in utero
rebeccae iacob & abiectum esau: sicut & hieremias & iohannes eliguntur in utero &
ipse a płs p̃destinatur in euangelium antequam nascatur: Nob autem nihil plac& ni¬
si quod ecdesiasticum .e. & publicȩ in eccdesia dicere nontimemus. neiuxta phitagoram
& platonem & discipulos eorũ qui sub nomin expiano introducunt dogina gentiliu dica¬

Expanded text:
prophetae et uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis ne Petrus Ananiae et Sapphirae dixisse narratur, quod mentientes spiritui sancto non sint hominibus mentiti, sed deo. Quid significet illud, quod apostolus Paulus disputat ad Romanos scribens: qui d er g o dicimus? numquid iniquinobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus: omnis quidem ad Romanos Epistola interpretatione indiget, et tantis obscuritatibus involuta est, ut in intequidam volentes Dei servare justitiam ex praecedentibus causis, dicunt electum in utero Rebeccae Jacob, et abjectum Esau, sicut Jeremias et Baptista Joannes eliguntur in utero, et ipse Apostolus Paulus praedestinatur in Evangelio antequam nascatur. Nobis autem nihil placet, nisi quod ecclesiasticum est; et publice in Ecclesia dicere non timemus, ne juxta Pythagoram et Platonem et discipulos eorum, qui sub nomine Christiano introducunt dogma gentilium, dica
Abbreviated transcription (Latin):
sic auolles mundo decernitis m&etigeritis corpus hominis mostiecor eeuestoua
orcturi quuisquasia cpennulas non habent:. Quae omnia incorruptione &iin
tee quuosaint ipio uso &stercore digeruntur ł sca enim uentri &uenterescise ttont¬
no quod intore per os noninquinat hominem sedea quae denobis exeunt : Secun¬
busi ssrecepbas iquit & doctrinas hominum secundum illud quo desaias loqt
opedos miel abius mehonora t̃ cor uero cius longee ame frustrac adletem colunt

Expanded text:
si viventes in mundo decernitis, ne tetigeritis corpus hominis mortui, nec vestimensi viventes in mundo decernitis, ne tetigeritis corpus hominis mortui, nec vestimenpiscium, qui squamas, et pennulas non hteritu sunt ipso usu et stercore degeruntur ? esca enim uentri et uenter escis, et omne, quod intrat per os, non communicat hominem, sed ea, quae de nobis exeunt. secundum praecepta, inquit, et doctrinas hom i n u m secundum illud, quod Esaias loquitur: populus hic labiis me honorat, cor uero eius longe est a me. frustra autem colunt
Abbreviated transcription (Latin):
seranda suspitio: dm̃credere hrrcorum atque taurorum sanguine delecta¬
ri &nidore thimiamatis quem sepe homines declinamus: Quod autem sequitur
simostui estis cum xp̃o ab elementis mundi quid adhuctamquam uiuentes in
mundo decernitis. n&etigeritis neque gustaueritis. neque contrectaueritis
quae sunt om̃a in interitu. ipso usu secundum praecepta & doctrinas hominum
quae sunt ractionem quidem habentia sapientiae insuper stitione & humili¬
tate . & non ad parcendum corpori. non inhonorem aliquem ad saturitatem
carnis. hunc nobis habere sensum uid&ur. Curramus persingula. &obscurita¬
tem sensuum atque uerborum . xp̃oreserante pandamus Sibaptizatiestis
eo quod ẽ. elementis curmecum nondicitis mihi autem absit gloriari nisiin
suuniueste & remu d eio uedo non sunt sicut ego non sum demundo sede contiarioqua¬

Expanded text:
seranda suspicio deum credere hircorum atque taurorum sanguine delectaseranda suspicio deum credere hircorum atque taurorum sanguine delectari et nidore thymiamatis, quem saepe homines declinamus. quod autem sequitur: si mortui estis cum Christo ab elementis mundi, quid adhuc tamquam uiuentes in mundo decernitis \'ne tetigeris neque gustaueris neque contrectaueris\', quae sunt omnia in interitum ipso usu secundum praecepta et doctrinas hominum? quae sunt rationein quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate et non ad parcendum corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis, hunc nobis habere sensum uidetur. curramus per singula et obscuritatem sensuum atque uerborum Christo reserante pandamus. si baptizati estpro eo, quod est \'elementis\' —, cur mecum non dicitis: mihi autem absit gloriari nisi in tem ad Patrem: « De mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo ; » sed e contrario qua
Abbreviated transcription (Latin):
id.ẽ. uistutum siue exercituum: Vnde &ineuangelio iuxta lucam legimus
tsubito facta .ẽ. cumangelo. angelorum multitudo militiae. caelestis. lauda¬
ntium dm̃n& dicentium. gloria in altissimisdõ & interra pax hominibus bo¬
nȩ uoluntatis Facit enim ds̃ angelos suossp̃s & ministros suos ignem urentẽ
tut sciamus semper eos qui ex colunt idola. lic& intempore hostias uiderentur
offerre. nondõ eas obtulisse set angelis. per ezechiel plenius discimus. Dedi
eis iustificationes & praecepta nonbona Non enim sanguinem hrrcorũ aut
erunt sidus remfam. dequo & inꝓph&ca amos plenius disseruimus ad oracuer
figuras quas ipsi fecerunt & tradidit eos ut seruirent militiae caeli. quaenunc
ab apło religio dicitur angelorum. Prohumilitate ingreco TanΕΙΝo Φpocr¬
NNlegitur id est humilitas mentis siue sensus: Vere enim humilis sensus & mi¬

Expanded text:
id est \'uirtutum\' siue \'exercituum\'. unde et in euangelio iuxta Lucam legimus: id est \'uirtutum\' siue \'exercituum\'. unde et in euangelio iuxta Lucam legimus: et subito facta est cum angelo multitudo militiae caelestis laudantium deum et dicentium: gloria in altissimis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. facit enim deus angelos suos spiritus et ministros suos ignem mentem. et ut sciamus semper eos, qui colebant idola, licet in templo hostias uiderentur offerre, non deo eas obtulisse, sed angelis, per Hiezechihel plenius discimus: dedi eis iustificationes non bonas et praecepta non bona. non enim sanguinem hircorum et erunt sidus dei Rempham, de quo in propheta Amos plenius disseruimus, adorauerunt figuras, quas ipsi fecerunt, et tradidit eos deus, ut seruirent militiae caeli, quae nunc ab apostolo religio dicitur angelorum. pro \'humilitate\' in Graeco ταπεινοφροσύνη legitur, id est humilitas mentis siue sensus. uere enim humilis sensus et mi
Abbreviated transcription (Latin):
culture destrusta ẽ: & quascumque offerunt uistimas nondõ offerurit sed
angelis refugis &spiritib inmundis: Nec mirum si hoc post passionem dñi faci¬
ant cumpera mos quoque ꝓph&a dicatur ad eos : numquid hostias &uictimas
obtulistisihi quad icginta annis indesesto domus isrł & adsum psistist aberna¬
culum moloch & sidus diremfa figuras quas fecistis ut adorar&iseas quod ple¬
nius incontentione iudaica stephanus mastrr exponens & reuoluens historiã
u&erum siclocutus ẽ: Etuitulum fecerunt indieb illis & obtulerunthostias
idolo & la&abantur in operibus manuum suarum. Conuersus autem ẽ ds̃ &
trardidit eos ut colerent militiam caeli : sicut scriptum .ẽ. in libro ꝓph&arum
Militia autem caeli non tantum sol appellatur & luna & astra rutilantia sed
om̃is angelica multitudo eorumque exercitus qui hebraicȩ appellatur sabaoth

Expanded text:
cultura destructa est et, quascumque offerunt uictimas, non deo offerunt, sed cultura destructa est et, quascumque offerunt uictimas, non deo offerunt, sed angelis refugis et spiritibus inmundis. nec mirum, si hoc post passionem domini faciant, cum per Amos quoque prophetam dicatur ad eos: num qui d hostias et uictimas obtulistis mihi quadraginta annis in deserto, domus Israhel, et adsumpsistis tabernaculum Moloch et sidus dei Rempham, figuras, quas fecistis, ut adoretis eas? quod plenius in contione Iudaica Stephanus martyr exponens et reuoluens historiam ueterem sic locutus est: etuitulum fecerunt in diebus illis et obtulerunt hostias idolo et laetabantur in operibus manuum suarum. conuersus autem est deus et tradidit eos, ut colerent militiam caeli, sicut scriptum est in libro prophetarum. militia autem caeli non tantum sol appellatur et luna et astra rutilantia, sed et omnis angelica multitudo eorumque exercitus, qui Hebraice appellantur sabaoth,
Abbreviated transcription (Latin):
ue non postent: quia nos inxp̃i sumus libestate donati & honent peccatorum
gestare desiuimus : Haec inquit omnia umbra sunt futurorum &imagines
uentunre felicitatis ut inquib iudaei iuxtalit teram hesitant & tenentur in
tente: Nos iuxta sp̃m traenseamus ad xp̃m . qui ad distinctionem umbrarum
nunc corpus appellatur Quomodo enim in corpore ueritas ẽ & in corporis
umbrae mendacium: sic in spiritali intellegentia mundus omnis &cibus & po¬
tus & tota festiuitas. & perp&uae Kalendȩ & a&erna requies expectanda ẽ
Quae primo quid dicere uoluerit in humilitate & religione angelorum: &ut
quem sensum habeat ex quod ñs locutus ẽ ad discipulos surgite nabeamus
hinc & relinqu&ur uobis domusura desesta & locus in quocrucifixus ẽ dñs
spiritaliter aegrptus uocatur & sodoma: &omnis iudaicarum obseruationũ

Expanded text:
ra non portent, quia nos Christi sumus libertate donati et onera peccatorum ra non portent, quia nos Christi sumus libertate donati et onera peccatorum gestare desiuimus. haec, inquit, omnia umbra sunt futurorum et imagines uenturae felicitatis, ut, in quibus Iudaei iuxta litteram haesitant et tenentur in terra, nos iuxta spiritum transeamus ad Christum, qui ad distinctionem umbrarum nunc corpus appellatur. quomodo enim in corpore ueritas est et in corporis umbra mendacium, sic in spiritali intellegentia mundus omnis cibus et potus et tota festiuitas et perpetuae kalendae et aeterna requies expectanda est. quaerimus, quid dicere uoluerit: in humilitate et religione angelorum aut quem sensum habeat. ex quo dominus locutus est ad discipulos: surgite, abeamus hinc et: relinquetur uobis domus uestra deserta, et: locus, in quo crucifiximus est dominus, spiritaliter Aegyptus appelletur et Sodoma, omnis Iudaicarum obseruationum
Abbreviated transcription (Latin):
suram unius cuius que membriaucmentum corporis facit in aedificationem su
incaritate suꝑquo in cõmentariis eiusdem epistolȩ plenius diximus : Loquitur
autem uniuersa controceos quicredentes exiuda eis indnm saluatorem iudaicas
cerimonias obseruare cupiebant: Superqua re & inactib a postolorum non par¬
ua questio concitata ẽ. Vnde & suprac paulus ait: Nemouos iudic& dehis quima¬
gistros eẽ legis seiactant. incibo & potu: quod alia munda sint alia inmunda
aut in paste s diei festi aut alios diesfestos putent alios non festos Nobi senim
qui xpmcredimus resurgentem iugis & a&erna festiuitas ẽ aut in paste neome¬
nie hoc ẽ calendarum & mensis noui. quando decrescens luna finitur & noctis
umbne tegitur : Xp̃ianorum enim lumen a &ernum .ẽ. & sempersolis iustitia e
ediis inlustraetur aut in paste sabbatorum ut non faciant seruilen opus & hone¬

Expanded text:
suram uniuscuiusque membri augmentum corporis facit in aedificationem sui suram uniuscuiusque membri augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate. super quo in commentariis eiusdem epistulae diximus plenius. loquitur autem uniuersa contra eos, qui credentes ex Iudaeis in dominum saluatorem Iudaicas caerimonias obseruare cupiebant. super qua re et in Actibus apostolorum non parua quaestio concitata est. unde et supra Paulus ait:nemo uos iudicet — de his, qui magistros legis esse se iactant — in cibo et potu, quod alia munda sint, alia inmunda, aut in parte diei festi, ut alios dies festos putent, alios non festos — nobis enim, qui in Christum credimus resurgentem, iugis et aeterna festiuitas est — aut in parte neomeniae, hoc est kalendarum et mensis noui, quando decrescens luna finitur et noctis umbris tegitur — Christianorum enim lumen aeternum est et semper solis iustitiae radiis inlustratur — aut in parte sabbatorum, ut non faciant seruile opus et one