comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crepans et indignans qđ contẽptis diuinis p̃ceptis
humanas doctrinas sequerent: Populus iste
data &doctrinas hominũ docentes: Quoditẽ
dñs in euangelio repetit: et dicit: Reicitis man¬
datũdi : ut traditionẽuram statuatis: Quae
ante oculos habentes. sollicite a creligiose con
siderantes. inordinationibus sacerdotũ non
nisi inmaculatos & integros antistites eligere
debemus: quidigne & sancte sacrificiado offe¬
rentes audiri in pr ecibus possint. quas faciuNt
proplebis dominicae in columitate: cũ scrip¬
tũ sit : ds peccatorẽ non audit: sed siquisdm̃
coluerit et uoluntatẽ eius fecerit. illũ audit:
Propt̃ qđ plena diligentia. & exploratione sin¬
cera. eosopost& ad sacerdotiũ dĩ delegi quos
adõ const& audiri: Nec sibi plebs blandiat᷑
quasi inmunis ee a contagionedelicti possit:
cũ sacerdote peccatore communicans. & ad in¬
iustũ atq inlicitũ praepositi sui epis copatum

Expanded text:
crepans et indignans quod, contemptis divinis praeceptis, crepans et indignans quod, contemptis divinis praeceptis, humanas doctrinas sequerentur. Populus iste, data et doctrinas hominum docentes . Quod item Dominus in Evangelio repetit et dicit: Rejicitis mandatum Dei ut traditionem vestram statuatis . Quae ante oculos habentes et sollicite ac relisiderantes in ordinationibus sacerdotum non nisi inmaculatos et integros antistites eligere debemus, qui sancte et digne sacrificia Deo offerentes audiri in precibus possint, quas faciunt pro plebis dominicae incolomitate, cum scriptum sit: 'Deus peccatorem non audit, sed si quis Deum coluerit et voluntatem eius fecerit, illum audit'. Propter quod plena diligentia et exploratione sincera eos oportet ad sacerdotium dirigi, quos a Deo constat audiri. Nec sibi plebs blandiatur, quasi inmunis esse a contagione delicti possit, cum sacerdote peccatore communicans et ad iniustum atque illicitum prepositi sui episcopatum
Abbreviated transcription (Latin):
subleuari: Sed enĩ desiderio huic uestro non
tã nr̃a consilia quadiuina praecepta respon¬
dent : quibus iampridem mandat᷑ uocecae¬
lesti. et dilege praescribit᷑: quos et quales
oposteat deseruire altari. et sacrificia diuina
celebrare: In exodonãq: admorsen ds̃loqͥt:¬
et monet dicens : Sacerdotes quiaccedunt
ad dnm dm̃ scĩ ficent᷑: nefostederelinquat
illos dns: Et iterũ : Et cũ accedunt ministra¬
re ad alta resci: non adducent insedelictu
nemoriant᷑: Itẽ in leuitico praecipit dñs: et
dicit: homo inquofuerit macula et uitiu:
Non accedet offerredonadõ: Quaecũ prae¬
dicta et manifestasi nt nobis: praeceptis
diuinis necesseest obsequianrã deseruian:
Nec ꝑsona in eius modi rebus accipi. autali¬
quid cuiquã largiripotest humana indul¬
genua ubi int̃cedit & legẽ tribuit diuina
pscriptio Neq: enĩ in memores eẽ debemus quid
adiudacos ꝑfsaiã proph&ã locutus sit dñs: in¬

Expanded text:
subleuari. sed enim desiderio huic uestro non subleuari. sed enim desiderio huic uestro non tam nostra consilia quam diuina praecepta respondent, quibus iam pridem mandatur uoce caelesti et Dei lege praescribitur quos et quales oporteat deseruire altari et sacrificia diuina celebrare. in Exodo namque ad Moysen Deus loqet monet dicens: ' Sacerdotes, qui accedunt ad dominum Deum, sanctificentur, ne forte derelinquat illos Dominus'. Et iterum: 'Et cum accedunt ministrare ad altare sanctum, non adducent in se delictum, ne moriantur. Item in Levitico precipit Dommus et dicit: 'Homo, in quo fuerit macula et vicium, non accedat offerre dona Deo'. Que cum predicta et manidivinis necesse est obsequia nostra deserviant; nec personam in ejusmodi rebus accipere aut aliquid cuiquam largiri potest humana indulgentia ubi intercedit et legem tribuit divina praescriptio. Neque enim immemores esse debemus quid ad Judaeos per Esaiam prophetam locutus sit Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
YPRIANUS CAECILIUS. PRIM.
policarpus. ni comedes. lucilianus. succes¬
sus sedatus. fostunatus. ienuarius. secun¬
dinus. pomponius. honoratus. uictor. aureli¬
us. sattius. petrus. alius ignuarius. saturninꝰ.
alius aurelius. uenantius. qui&us. rogatianus.
tenax felix faustus quintus. alius saturninꝰ.
lutius. uincentius. libo sus geminus. marcelb
iambus. adelfius uictoricus. et paulus felici
prbro & plebibus consistentibus adlegionẽ
et asturicae. Itẽ lelio diacono. et plebemernȩ
consistentib fribus in dños alutẽ : Cũ in unũ
quas ad nos ꝑfelicem & sabinũ coepõs nr̃os
profideiurae integritate et prodĩtimore
fecistis: significantes basiliden & martialẽ
libellis iđo latriae conmaculatos & nefandor
facinorũ conscientia uinctos epis copatũ ge¬
rere et sacerdotiũ dĩ administrare non opor¬
tere : Et desi derastis rescribi adhaecuobis. et
iustam pariter ac necessariã sollicitudinẽ
uestrã uel solatio uel auxilio nraesententiae

Expanded text:
YPRIANUS, CAECILIUS, PRIMUS, POLYCARPUS, NICOMEDES, LUCILIANUS, SUCCESSUS, SEDATUS, FORTUNATUS, JANUARIUS, SECUNDINUS, POMPONIUS, HONORATUS, VICTOR, AURELIUS, SATIUS, PETRUS, ALIUS JANUARIUS, SATURNINUS, ALIUS AURELIUS, VENANTIUS, QUIETUS, ROGATIANUS, TENAX, FELIX, FAUSTUS, QUINTUS, ALIUS SATURNINUS, LUCIUS, VINCENTIUS, LIBOSUS, GEMINIUS, MARCELLUS, JAMBUS, ADELPHIUS, VICTORICUS, ET PAULUS, FELICI PRESBYTERO ET PLEBIBUS CONSISTENTIBUS AD LEGIONEM, ET ASTURICAE ITEM LAELIO DIACONO ET PLEBI EMERITAE CONSISTENTIBUS FRATRIBUS IN DOMINO SALUTEM. I. Cum in unum quas ad nos per Felicem et Sabinum coepiscopos nostros pro fidei vestrae integritate et pro Dei timore fecistis, signilibellis idololatriae conmaculatos et nefandorum facinorum conscientia uinctos episcopatum gerere et sacerdotium Dei administrare non oportere: et desiderastis rescribi ad haec uobis et iustam pariter ac necessariam sollicitudinem uestram uel solacio uel auxilio nostrae sententiae
Abbreviated transcription (Latin):
bibens. ut longũ uiuas tẽpus. adiciant᷑ etiam
tibi anniuitae : Et in eugło diuina sua uoce
tus non fuerit ex aqua et spũ sc̃õ. Non potest
introire in regnũdĩ. hic est sp̃s qui abinitio fere¬
bat᷑ suꝑaquã Neq: enimsp̃s sine aqua separa
ripotest. nec aquasinespũ. Maleergo sibi
quidã interpr&ant᷑ ut dicant qđ ꝑmanus in¬
positionẽ spm̃ scm accipiant. Et sic recipi int᷑
cũ manifestũ sit utroq sacram̃to debereeos
renasci in ecłacatholica. tunc quippe poter
filiidĩ eẽ . dicente aplo Curantes seruare uni¬
tatem sp̃s in coniunctionepacis. Vnũ corpus
et unus sp̃s sicut uocatiestis inuna speuocationis

Expanded text:
biberis, ut longum uiuas tempus, adiciantur etiam biberis, ut longum uiuas tempus, adiciantur etiam tibi anni uitae. et in euangelio diuina sua uoce tus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei. hic est Spiritus qui ab initio ferebatur super aquam. neque enim Spiritus sine aqua separatim operari potest nec aqua sine Spiritu. male ergo sibi quidam interpretantur ut dicant, quod per manus impositionem Spiritum sanctum accipiant et sic recipiantur, cum manifestum sit utroque sacramento debere eos renasci in ecclesia catholica. tunc poterunt filii Dei esse dicente apostolo: curantes seruare unitatem spiritus in coniunctione pacis, unum corpus et unus spiritus, sicut uocati estis in una spe uocat
Abbreviated transcription (Latin):
et schismaticos ad eccłam uenientes quipseudo¬
baptizati uident᷑ deberecos infonte pennibap¬
tizars : Et ideo secundũ testimoniũ scriptura¬
rũ. et secundũ decretũ collegarũ nr̃orũ sc̃ĩssimȩ
memoriae uirorũ. omnes schis maticoshereti¬
cos qui a deccłam conuersi sunt baptizari. sed
et eos qui ordinati uidebant᷑ laicos recipi:
Uemesianus athubunas dixit. Baptis ma
quoddant heretici et schismatici nonesse uerũ
ubiq inscripturis sc̃ĩs declaratũ est. quõ ipsip̃¬
positicorũ falsi xp̃i sunt et falsi ꝓph&ae dicen¬
tednõ ꝑsalomonẽ: Quifiden sest infalsis. hic
pascit uentos. Idem auteipse sequit̃ auesuo¬
lantes. Deserit enĩ uias uineae suic. et a semitis
agellisui errauit: Ingredit̃ autem ꝑ auia loca
atq: arida et terrã destinatã siti. contrahit
autẽ manib. infructuosa: Et iterũ: ab aqua
autẽ aliena abstin&e. nedefonte extraneo

Expanded text:
et schismaticos ad ecclesiam uenientes qui pseudoet schismaticos ad ecclesiam uenientes qui pseudobaptizati uidentur debere eos in fonte perenni baptizari, et ideo secundum testimonium scripturarum et secundum decretum collegarum nostrorum sanctissimae memoriae uirorum omnes schismaticos et haereticos qui ad ecclesiam conuersi sunt baptizaui, sed et eos qui ordinati uidebantur laicos recepi. Nemesianus a Thubunas dixit: Baptisma quod dant haeretici et schismatici non esse uerum ubique in scripturis sanctis declaratum est, quoniam ipsi praepositi eorum falsi Christi sunt et falsi prophetae dicente Dcmino per Salomonem: qui fidens est falsis hic pascit uentos, idem autem ipse sequitur aues uolantes. deseruit enim uias uineae suae, semitas uero agelli sui errauit. ingreditur autem per auia loca adque arida et terram destinatam in sitim, contrahit autem manibus infructuosa. et iterum: ab aqua autem aliena abstine nec de fonte extraneo
Abbreviated transcription (Latin):
omnia accedit etiã illud malũ ut antistites
diaboli audent eucharistiã facere. aut quiil¬
lis adsistunt: dicant haec omnia falsa cedehe¬
reticis. Eccead qualia cogit᷑ eccłam consenti¬
re. et sinebaptismo et uenia delictorũ cõmu¬
nica re compellit᷑ : Quã remfr̃s fugere acui¬
tare debemus. et atanto scderenos separare
et unũ baptismũ tenere : qđ solieccłae adõ
seo omnẽ hominẽ abheresi uenientẽ baptiran¬
dũ: Frustraenĩ illicputat seeẽbaptitatum
cũ non sit baptisma nisi in eccła unũ etuerũ:
Quia et ds̃ unus et fides una. et eccła una est
inqua stat unũ baptismũ et scĩtas et c&era:
Uãq foris exercent᷑ nullũ habent salutis
effectum: Poli carpus abhadrimeto dixit:
Quihereticorũ baptismũ ꝓbant. Nostrũ
euacuant: Nouatus athõmoga de dixit:
Lic& sciamus omnes scripturas sibi testimo¬
niũ reddere desalutaribaptismo. debeme
tamensidem nram exprimere : uthereti cos

Expanded text:
omnia accedit etiam illud malum ut antistes?, omnia accedit etiam illud malum ut antistes?, diaboli audeat eucharistiam facere. aut qui illis adsistunt dicant haec omnia falsa esse de haereticis. ecce ad qualia. igitur ecclesia consentire et sine baptismo et uenia delictorum communicare conpellitur. quam. rem, fratres, fugere, ac,uitare debemus et a tanto scelere nos separare et unum baptismum tenere quod soli, ecclesiae seo omnem hominem ab haeresi uenientem baptizandum. frustra enim illic putat se esse baptizatum, cum non sit baptisma nisi in ecclesia unum et uerum,: quia et Deus unus e.t fides una et ecclesia una est, in qua stat unum baptisma sanctitas et cetera. nam quae foris exercentur nullum habent salutis effectum. Polycarpus ab Hadrumeto dixit:. Qui haereticorum baptismum probat nostrum euacuat. Nouatus a Thamogade dixit: Licet sciamus omnes scripturas sibi testimonium reddere de salutari baptismo: debemus ergo fidem nostram exprimere ut haereticos
Abbreviated transcription (Latin):
potestatissuae arbitriũ propriũ tã quã iudi¬
cari ab alio non possit. quã necipse possit alte¬
rũ iudicare : Sed ex pectemus uniuersi iudi
bet potestatem. et praeponendinos inecclesi¬
acsuae gubernatione : & deactun rõ iudican¬
di: Caccilius abilthadixit: Ego unũbaptis¬
mũ in ecclasolũ scio. et extra eccłamnullũ:
hicerit unũ ubi spes uera est et fidescestac
Sicenĩscriptũ est. una fides. unaspes. unum
baptismũ. Non apud hereticos. ubi spes nul¬
laest et fides falsa: ubiomnia ꝑmendaciũ
gerunt᷑ Vbi ex orcizat demoniacus. sacram̃¬
tũ interrogat. cuius õs et uerba cancer emit¬
tunt : Fidem dat infidelis. ueniã delictorũ
tribuit sceleratus: et in nominexp̃i tingit
antixp̃s: Benedicit adõ maledictus. uitã
pollic&̾ mostuus. pacemdat in pacificus. dm̃ in¬
uocat blasphemus sacerdotiũ ad ministrat
profanus. ponit altare sacrilegus: Ad haec

Expanded text:
potestatis suae arbitrium proprium tamque iudipotestatis suae arbitrium proprium tamque iudicari ab alio non possit, quam nec ipse possit alterum iudicare. sed expectemus uniuersi iudicbet potestatem et praeponendi nos in ecclesiae suae gubernatione et de actu nostro iudicandi. Caecilius a Biltha dixit: Ego unum baptismum in ecclesia sola scio et extra ecclesiam nullum. hic erit unum, ubi spes uera est et fides certa. sic enim scriptum est: una fides, una spes, unum baptisma, non apud haereticos, ubi spes nulla est et fides falsa, ubi omnia per mendacium geruntur, ubi exorcizat daemoniacus sacramentum interrogat, cuius os et uerba cancerem mittunt, fidem dat infidelis, ueniam delictorum tribuit sceleratus, et in nomine Christi tinguit antichristus, benedicit a Deo maledictus, uitam pollicetur mortuus, pacem dat inpacificus, Deum inuocat blasphemus, sacerdotium administrat profanus, ponit altare sacrilegus, ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
UM INUNŨGARTHAGINE COU¬
uintia a frica. Numidia mauritania cũ prbis
et dia conibus praesente etiã plebi maxima
paste. et lectȩ essent litterae iubianiadcrpri¬
anũ facte. Itẽcypriani adiubianũ rescriptȩ
dehercticis baptizandis : quidq post modũ
crpriano iubianus idẽ rescripserit : cipriane
dixit : Audistis college dilectissimi qui dmihi
tatenram deinlicito et profano hereticorum
baptismo : quidq: ego ei rescripserim censens
scilic& quoo semd atq: iterũ et siepe censui¬
mus: hereticos ad ecclam uenientes ec cłae
baptis mobaptizari et scĩficari o postere : Itẽ
lectae sunt uobis & aliae iubazani litterae
quibus prosua sincera et religiosa de uotione
adepisto lamnram rescribens : Nontantũ con¬
est. ut dehacipsa resinguli quid sertiamus
profcramus. Neminẽ iudicantes. aut aiure
cõmunic onis aliquẽ s diuersũ senserit
sequendi necessitatẽ collegas suos adiit: quan¬
do habeat omnis ep̃s prolicentia libestatis et

Expanded text:
um in unum Cartaginem conuincia Africa Numidia Mauritania cum presbyteris et diaconibus, praesentibus etiam plebis maxima parte, et lectae essent litterae Iubaiani ad Cyprianum factae, item Cypriani ad Iubaianum rescriptae de haereticis baptizandis quidque postmodum Cypriano Iubaianus idem rescripserit, Cyprianus dixit: audistis, collegae dilectissimi, quid mihi tatem nostram de inlicito et profano haereticorum baptismo quidque ego ei rescripserim, censens scilicet quod semel adque iterum et saepe censuimus haereticos ad ecclesiam uenientes ecclesiae baptismo baptizari et sanctificari oportere. item lectae sunt uobis et aliae Iubaiani litterae quibus pro sua sincera et religiosa deuotione ad epistulam nostram rescribens non tantum conest ut de hac ipsa re singuli quid sentiamus proferamus neminem iudicantes aut a iure communicationis aliquem si diuersum senserit sequendi necessitatem collegas suos adigit, quando habeat omnis episcopus pro licentia libertatis et
Abbreviated transcription (Latin):
uobis cũ dño ꝑtegente celebrabimus: Paupe¬
ribus quoq: ut saepe iam scripsi cura acdiligen¬
tiaura non desit̃ his tamen qui infide stantes
et nobiscũ fostiter militante s xp̃i castra non
reliquerunt : Quibus quidẽ nuncmaiora nob
dilectio et cura praestanda est: ꝗđ nec pauptate
ad acti nec ꝑsecutionis tẽpestate prostrati. dum
dno fidelit̃ seruiunt c&eris quoq pauperibus
exemplũ fide prebuerunt Optouos fr̃slemĩ¬

Expanded text:
uobiscum Domino protegente celebrabimus. paupeuobiscum Domino protegente celebrabimus. pauperibus quoque, ut saepe iam scripsi, cura ac diligentia uestra non desit, his tamen qui in fide stantes et nobiscum fortiter militantes Christi castra non reliquerunt: quibus quidem nunc maior a nobis et dilectio et cura praestanda est, quod nec paupertate adacti nec persecutionis tempestate prostrati, dum Domino fideliter seruiunt, ceteris quoque pauperibus exemplum fidei praebuerunt. opto uos, fr
Abbreviated transcription (Latin):
oculis dĩoptulit : passus est quicquid patiuo¬
luit: Non enimipse tormentis. sed torm̃ta
confessus fuerit corã hominibus: et ego inillo
confitchor corãpatremeo quiincaelisest dicit
incorrupta et inmaculatauistutũ suarum
merita ptulerunt: Et iterũ scriptũ est: Esto
fidelis usq: ad mostẽ : et dabotibi coronã uite
usq ad mostẽ fideles et stabiles et in expug
endi terminus. consũmata mastrris gloria est :
Deniq et dieseorũ quib excłdunt að notate :
ut conme morationes eorũ int̃memorias mar¬
trrũ celebrarepossimus: Quã quã testullus
fidelissimus acdeuotissimus frat̃nr̃ in t̃c&e
obsequio operationis in ꝑtit. qui necillic cire
curã corporũ deest. scripserit et scribat acsignifi¬
c& mihi diesquibus incarcerebeati fr̃s nr̃i
ad inmostalitatẽ gloriosae mostis exitutran¬
scunt . etc elebrent᷑ hic a nobis oblationes et
sicrificia ob cõmemorationes corũ quaecito

Expanded text:
oculis Dei obtulit, passus est quicquid pati vooculis Dei obtulit, passus est quicquid pati voluit; non enim ipse tormentis, sed tormenta confessus fuerit coram hominibus, et ego in illo confitebor coram Patre meo qui in coelis est , dicit incorrupta et immaculata virtutum suarum merita pertulerunt. Et iterum scriptum est: Esto fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam vitae . Usque ad mortem fideles et stabiles et inexpugnaendi terminus, consummata martyris gloria est. II. Denique et dies eorum quibus excedunt annotate, ut commemorationes eorum inter memorias martyrum celebrare possimus: quamquam Tertullus, fideobsequio operationis inpertit, qui nec illic circa curam corporum deest, scripserit et scribat ac significet mihi dies quibus in carcere beati fratres nostri ad inmortalitatem gloriosae mortis exitu transeunt, et celebrentur hic a nobis oblationes et sacrificia ob conmemorationes eorum, quae cito
Abbreviated transcription (Latin):
fratribus salutem quã quã sciam uos
fr̃s km̃i litteris meis frequenter ad monitos
eẽ. ut gloriosa uoced nõ confessis et in carce¬
re constitutis omnis diligentia praebeat᷑:
tam̃identidem uob incumbo nequid ad
curã desithis quib adgloriãnihil deest:
Atq utinã loci et gradus mei conditio ꝑmit¬
ter& ut ipse nunc praesens eẽpossem prõp¬
tus et libens solleniministerio cuncta circa
fostissimos fr̃snr̃os dilectionis obsequia
complerem. Sedofficiũ meũ ur̃a diligen¬
tia represent& : et facidt omnia quaefieri
oportet cirtaeos quos intalibus meritis
fidei acuistutis suae in lustrauit diuina dig¬
natio. Corporib etiã omniũ qui & si tosti
non sunt incarcere. tam̃glorioso exitu¬
mostis excedunt. inꝑtiat &uigilantia
et cura propensior: Neq enĩ uistus eorũ
authonor minor est: quominus ipsiquoq:¬
interbeatos mastrras aggregentur: Quod in
illis est : tolerauerunt quicquid tolerare parati
et prompti fuerant: qui setorm̃tis et mosti sub

Expanded text:
FRATRIBVS S. Quamquam sciam uos, fratres carissimi litteris meis frequenter admonitos esse ut gloriosa uoce Dominum confessis et in carcere constitutis omnis dillgentia praebeatur. tamen identidem uobis incumbo, ne quid ad curam desit his quibus ad gloriam nihil deest. adque utinam loci et gradus mei condicio permitteret ut ipse nunc praesens esse possem: promptus et libens sollemni ministerio cuncta circa fortissimos fratres nostris dilectionis obsequia complerem. sed officium meum uestra diligentia repraesentet et faciat omnia quae fieri oportet circa eos quos in talibus meritis fidei ac uirtutis suae inlustrauit diuina dignatio. corporibus etiam omnium. qui etsi torti non sunt, in carcere tammortis excedunt, impertiatur et vigilantia et cura propensior. Neque enim virtus eorum aut honor minor est quo minus ipsi quoqinter beatos martyres aggregentur: quod in illis est, toleraverunt quicquid tolerare parati et prompti fuerunt. Qui se tormentis et morti sub
Abbreviated transcription (Latin):
rint . sp̃u inmundo redeuntequatiunt᷑ : ut
manifestũ sit diabolũ inbaptismofidecre¬
dentis excludi. sisides post modũ defecerit
regredi. Nisisiiustũ quibus dã uid& ut illi
qui extra eccłam apud aduersarios et anti¬
christos profana aqua polluuntꝰbaptizati iu¬
dicent᷑: Hiuero qui in ecclabaptizantur.
minus indulgentiae et gratiac diuinae conse¬
cuti e euideant᷑: Ettantus honor habeat᷑
hereticis. ut indeuenientes non int̃rogent᷑
utrũne lotisint an ꝑfusi. utrũ nelicini an
peripatetici: Apudnos autẽ de integrefidei
uerita te detrahit̃. et baptismo ecclesi astico
maiestassua et sc̃itas derogat᷑: Rescripsifili
Karissime ad litteras tuas quantũ parua ad¬
nr̃a mediocritas ualuit. et ostendi quidnos
quantũ in nobis est sentiamus: Nemini pre¬
scribentes quominus statuat quod putat
unusquisq praepositus actus sui dnoratio
nẽredditurus. scđm qđ beatus apłs paulus

Expanded text:
rint, spiritu inmundo redeunte quatiuntur: ut rint, spiritu inmundo redeunte quatiuntur: ut manifestum sit diabolum in baptismo fide credentis excludi, si fides postmodum defecerit regredi. nisi si iustum quibusdam uidetur ut illi qui extra ecclesiam apud aduersarios et antichristos profana aqua polluuntur baptizati iudicentur, hi uero qui in ecclesia baptizantur minus indulgentiae et gratiae diuinae consecuti esse uideantur, et tantus honor habeatur haereticis ut inde uenientes non interrogentur utrumne loti sint an perfusi, utrumne clinici an peripatetici: apud nos autem de integra fidei ueritate detrahitur et baptismo ecclesiastico maiestas sua et sanctitas derogatur. Rescripsi, fili carissime, ad litteras tuas quantum parua nostra mediocritas ualuit et ostantum in nobis est sentiamus, nemini praescribentes quominus statuat quod putat unusquisque praepositus actus sui rationem Domino redditurus, secundum quod beatus apostolus Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽmendado obstinationis & fraudis ex¬
erceat. cũtam̃ad aquã salutarem atq: ad
baptismisc̃ificationẽ uenit᷑. scire debemus
et fidere quia illicdiabolus opprimit᷑ et
homodicatus dõ diuina indulgentia libe¬
rat᷑: Nã siscorpii et serpentes qui in sicco
praeualent. in aquã praecipitati praeualere
possunt : aut sua uenena retinere possunt.
et sps nequã quis corpii &serpentes appellant.
attam̃ ꝑnosdata ad nõ potestate calcant᷑ ꝑ
manere ultra in hominis corpore in quobap¬
tirato et scificato incipit sp̃s sc̃s habitare: hoc
deniq et rebus ipsis experimꝰ ut necessitate
urgente in aegritudinebaptizati. et gratiã
consecuti. careant inmundo spũ quo antea
mouebant᷑ : etlaudabiles ac probabiles in
ecda uiuant. plus que ꝑ dies singulos in
augmentũ caclestis gratiae ꝑfidei increm̃ta
proficiant: Vt contrasa epe non nulli deillis
qui sanibaptizant᷑. si post modũ peccare coepe¬

Expanded text:
eodem mendacio obstinationis et fraudis exeodem mendacio obstinationis et fraudis exerceat. cum tamen ad aquam salutarem adque ad baptismi sanctificationem uenitur, scire debemus et fidere quia illic diabolus opprimitur et homo dicatus Deo diuina indulgentia liberatur. nam si scorpii et serpentes qui in sicco praeualent, in aquam praecipitati praeualere possunt aut sua uenena retinere, possunt et spiritus nequam, qui scorpii et serpentes appellantur et tamen per nos data a Domino potestate calcantur, permanere ultra in hominis corpore, in quo baptizato et sanctificato incipit spiritus sanctus habitare. Hoc denique et rebus ipsis experimur, ut necessitate urguente in aegritudine baptizati et gratiam consecuti careant inmundo spiritu quo antea mouebantur et laudabiles ac probabiles in ecclesia uiuant plusque per dies singulos in augmentum caelestis gratiae per fidei incrementa proficiant, ut contra saepe nonnulli de illis qui sani baptizantur, si postmodum peccare coepe
Abbreviated transcription (Latin):
mundis tẽptabar ÷ sciat diaboli nequitiã ꝑti¬
nacem usq ad aquã salutare ualere : in baptis¬
mouero omne nequitiae suaeuirus amittere
Quod exemꝑlũ cernimꝰ in regepharione . qui
diu reluctatus et insua ꝑfidia demoratus :¬
tã diuresistere potuit et praeualere. doneo
ad aquã uenir& : Quocũ ueniss& etuictus est
et extinctus: Mare autẽ illud sacram̃to bap¬
tismifuis se declarat beatus apłspaulus di¬
cens: Nolo enĩuos ignorare frs. quia patres
nr̃i omnes sub nube fuerunt. et om̃s ꝑmare
transierunt : et om̃s in morsibaptirati sunt
in nube et in mari: Et ad didit dicens: hacc
aute omnia figurenrae fuerunt. Quod ho¬
die etiã gerit᷑ ut pex orcistas uocehumana
et potestatediuina flagell&᷑ et urat᷑ ettor¬
queat diabolus. et cũ exirese et homines dĩ
dimattere sepedicat: in eotam̃ qd dixerit fal¬
lat: et id quod ꝓpharaonẽprius gestũ est :¬

Expanded text:
mundis temptabantur, sciat diaboli nequitiam pertimundis temptabantur, sciat diaboli nequitiam pertinacem usque ad aquam salutarem ualere, in baptismo uero omne nequitiae suae uirus amittere. quod exemplum cernimus in rege Pharaone, qui diu reluctatus et in sua tamdiu resistere potuit et praevalere, donec ad aquam veniret, quo quum venisset, et victus est et exstinctus. Mare autem illud sacramentum baptismi fuisse declarat B. apostolus Paulus, dicens: Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres tri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt et in nube et in mari. et addidit dicens: haec autem omnia figurae nostrae fuerunt. quod hodie etiam geritur, ut per exorcistas uoce humana et potestate diuina flagelletur et uratur et torqueatur diabolus, et cum exire se et homines Dei dimittere saepe dicat, in eo tamen quod dixerit fallat et id quod per Pharaonem prius gestum est
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sine discrimine. uel sexus uel a&atis gomor
singulis aequaliter colligebat᷑. unde appare¬
bat xp̃i indulgentiã. Et caelestẽ gratiã post¬
modũ secuturã. aequalit̃ omnibus diuidi
sine sexus uarietate .si neannorũ discrimine:
sine acceptio nepsone. supomnẽ dĩpopulum
sp̃italis gratiae munus infundi: Planeeadẽ
gratia spiritalis quaeaequalit̃ inbaptis mo
a credentibus sumit᷑ in conuersatione atq:
atq: actunro post modũ uelminuit uel augo¬
tur : ut in euangeliũ dominicũ sem̃ aequalit᷑
seminat᷑. sed prouari&ate terrae aliud absu¬
mit᷑ : aliud in multi formẽ copiã uel trigesimi
uel sexagesimi uelcentesiminumeri fructu
ex uberante cumulat᷑ : Adhoc uero cũ singuli
ad denariũ uocent. quid est ut qđ adõ aequa¬
liter distribuit. humana interp̃tatione minu¬
atur quodsialiquis in illomou&. quodquid
dehis quia egribaptitabant : sp̃itib adhuc in¬

Expanded text:
enim sine discrimine uel sexus uel aetatis gomor enim sine discrimine uel sexus uel aetatis gomor singulis aequaliter colligebatur. unde apparebat Christi indulgentiam et caelestem gratiam postmodum secuturam aequaliter omnibus diuidi sine sexus uarietate, sine annorum discrimine, sine acceptione personae, super omnem Dei populum spiritalis gratiae munus infundi. plane eadem gratia spiritalis quae aequaliter in baptismo a credentibus sumitur in conuersatione adque actu nostro postmodum uel minuitur uel augetur, ut in euangelio dominicum semen aequaliter seminatur, sed pro uarietate terrae aliud absumitur, aliud in multiformem copiam uel tricesimi uel sexagesimi uel centesimi numeri fructu exuberante cumulatur. adhuc uero . cum singuli ad denarium uocentur, quid est ut quod a Deo aequaliter distribuitur humana interpretatione minuatur ? Quod si aliquis in illo monetor quod quidam de his qui aegri baptizantur spiritibus adhuc in
Abbreviated transcription (Latin):
existimat eos nihil consecutos eo qđ aqua
salutari tantũ ꝑfusi sint : Siin anes &uacui
sunt Non decipiant᷑ ut si in cõmodũ languo¬
ris euaserint & conualuerint baptirentur.
Siautẽ baptitari non possunt qui iãbaptis¬
mo ecclesi astico sc̃ificti sunt : curin fidesua
et dñi indulgentia scandalizent᷑ : Anconse¬
cuti sunt quidẽ gratiã dominicã . sed breuiore
et minore mensura muneris diuini ac sp̃ssc̃ĩ
ut habeant᷑ quidẽ xp̃iani: Non sint tam̃ ceris
sura dat᷑ sed supcredentẽ totus infunditur:
Nã sidies omnib acqualiter nascit᷑. etsi sol
suꝑomnes pari& aequaliluce diffunditur:
quanto magis xp̃s sol & dies uerus in eccła sua
lum̃ uitae aeternae pari a equalitate largit᷑
cuius aequalitatis sac ram̃tũ uidemꝰ in exõdo
essec elebratũ. cũ decaelo manna defluer& :
et futurorũ praefiguratione alim̃tũ panis
caelestis. et cibũ xpi uenientis ostender&: Illic

Expanded text:
existimat eos nihil consecutos eo quod ab aqua existimat eos nihil consecutos eo quod ab aqua salutari tantum perfusi sint, si inanes et uacui sunt, non decipiantur, ut si incommodum languoris euaserint et conualuerint, baptizentur. si autem baptizari non possunt qui iam baptismo ecclesiastico sanctificati sunt, cur in fide sua et Domini indulgentia scandalizentur? an consecuti sunt quidem gratiam dominicam, sed breuiore et minore mensura muneris diuini ac spiritus sancti, ut habeantur quidem christiani, non sint tamen ceteris sura datur sed super credentem totus infunditur. nam si dies omnibus aequaliter nascitur et si sol super omnes pari et aequali luce diffunditur, quanto magis Christus sol et dies uerus in ecclesia sua lumen uitae aeternae pari aequalitate largitur? cuius aequalitatis sacramentum uidemus in Exodo esse celebratum, cum de caelo manna deflueret et futurorum praefiguratione alimentum panis caelestis et cibum Christi uenientis ostenderet. illic
Abbreviated transcription (Latin):
sit et accipientis et dantis fides integra stare
omnia et consũmari ac ꝑficiposse maiesta¬
tedñi etfidei ueritate : Porro autẽ qđ quidã
eossalutari aqua et fidelegitima xp̃igratiã
consecutos. nonxp̃i anos sed clinicos uocan:
Non inuenio unde hoc nom aosumant. pisi
foste quiplura. et secretioralegerunt apuo
hyppocraten uelsoranũ Κae inihucistos
deprehenderunt: Ego enĩ quiclinicũ de
euangelio naui scio paralitico illi et debili
ꝑlongaaetatis curricula in lecto iacentis
nihił infirmitatẽ suã obfuisse quominus
adfirmitatẽcaelestẽ plenissime ꝑ uenir& :
Nectantũ indulgentia dominicae excitatũ
degrabato eẽ seđ ipsũ grabbatũ suũ reparatis
et uegetatis uiribus sustulisse : Et idcirco
tantu fide concipere et senti re nob̵ datur
mea sententia haec est : ut xp̃i anꝰ iudic&ur.
legitimus quisq fuerit in eccła lege et iure
fidei diuinã gratiã consecutus : autsi aliquis

Expanded text:
sit et accipientis et dantis fides integra, stare sit et accipientis et dantis fides integra, stare omnia et consummari ac perfici posse maiestate Domini et fidei ueritate. Porro autem quod quidam eos salutari aqua et fide legitima Christi gratiam consecutos non christianos sed clinicos uocant, non inuenio unde hoc nomen adsumant: nisi forte qui plura et secretiora legerunt, apud Hippocratem uel Soranum clinicos istos deprehenderunt. ego enim qui clinicum de euangelio noui scio paralytico illi et debili per longa aetatis curricula in lecto iacenti nihil infirmitatem suam obfuisse quo minus ad firmitatem caelestem plenissime perueniret, nec tantum indulgentia dominica excitatum de grabato esse, sed ipsum grabatum suum reparatis et uegetatis uiribus sustulisse. et idcirco quantum fide concipere et sentire nobis datur, mea sententia haec est, ut christianus iudicetur legitimus quisque fuerit in ecclesia lege et iure fidei diuinam gratiam consecutus. aut si aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
totũ credentib conferunt diuina compen¬
uel ꝓfundi uidentꝰ egri cũ gratiãdom inica
consequunt᷑: Quando scriptura sca phiere¬
chieł prophetã loquat᷑ etdicat: et as ꝑgam
supuos aquã mundã. et mundamini ab
omnib: inmunditiis urĩs. et ab omnibus
uobiscornouũ : et spm̃ nouũ dabo uobis:
Itẽ innumeris : Et homoqui fuerit inmunđ
usq aduesperi. hic purificabit᷑ die testia
et dieseptimo. et mundus erit : Siautem
non fuerit purificatus dietestio et diesepti¬
mo nonerit mundus. et ex terminabitur
anima illa deisrahel: quo aqua asꝑsionis
non est supeũ aspsa : Et iterũ: Et locutus est
dñs admorsen dicens: Accipe leuitas de
medio filiorũ israhel: et purificabis eos. et
ita facies eis purificationẽ eorum: Circum¬
sꝑgeseos aquã purificationis: Et iterũ: Aqua
a sꝑsionis purificatio est: unde appar&casp¬
sionẽ quoq aquae instarsalutaris lauacri
optinere: et quando haec in eccłafiunt. ubi

Expanded text:
totum credentibus conferunt diuina conpentotum credentibus conferunt diuina conpenuel perfundi uidentur aegri cum gratiam dominicam consequuntur, quando scriptura sancta per Ezechielem prophetam loquatur et dicat: et aspargam super uos aquam mundam, et mundamini ab omnibus inuobis cor nouum, et spiritum nouum dabo in uobis. item in Numeris: et homo qui fuerit inmundus usque ad uesperam, hic purificabitur die tertio et die septimo, et mundus erit. si autem non fuerit purificatus die tertio et die septimo, non erit mundus, et exterminabitur anima illa de Israel, quoniam aqua asparsionis non est super eum sparsa. et iterum: et locutus est Dominus ad Moysen dicens: accipe Leuitas de medio filiorum Israel, et purificabis eos. et ita facies eis purificationem eorum. circumsparges eos aquam purificationis. et iterum: aqua asparsionis purificatio est. unde apparet asparsionem quoque aquae instar salutaris lauacri optinere et quando haec in ecclesia fiunt, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
UAESISTIS ETIAM FILIRARISSI¬
me quid mihi deillis uideat᷑ qui in in¬
firmitate & languore gratiãdĩ consecunt᷑.
anliabendi sint legitim ixp̃iani eo quod
a qua salutari non lotisint : seddpfuisi
Qtia inpaste neminẽ uerecundu et mo¬
destia nr̃a pricudicat quominus quisq
Qiodpunti sentiat: et quod senserit ficia
osquantũ concipit medio etiasnifi
estimuanus innullo mutilari et debilita¬
ripossebeneficia diuina. necminus ali¬
quid illicposse contingere ubi plena etto¬
tiside cedantis et sum̃tis accipit. quodde
diuinismuneribus haurit Ueq enisic
insieram̃to salutari delictorũ contagia.
utinlauaero carnali et saeculari sor de se
cutis risorpore abluunt ut & aphonitess
eti&eris quoq: adiumtis et solio et piscin
opiissit. Quibus ablui et mundari corpus¬
culũ possit: Aditerpectus credentis abluit᷑
aliter mens hominis ꝑfide merita mundã¬
turo ins icrimtis salutaribus neces sirate
corutre erdo indulgentia sua largiente

Expanded text:
uaesisti etiam, fili carissime, quid mihi de illis nideotnr qui in infirmitate et languore gratiam Dei consecuntur, an habendi sint legitimi christiani, eo quod aqua salutari non loti sint sed perfusi. qua in parte nemini uerecundia et modestia nostra praeiudicat quo minus unusquisque quod putat sentiat et quod senserit faciat. nos, quantum concipit mediocritas nostra, aestimamus in nullo mutilari et debilitari posse beneficia diuina nec minus aliquid illic posse contingere, ubi plena et tota fide et dantis et sumentis accipitur quod de diuinis muneribus hauritur. neque enim sic in sacramento salutari delictorum contagia ut in lauacro carnali et saeculari sordes cutis et corporis abluuntur, ut et aphronitris et ceteris quoque adiumentis et solio et piscina opus sit, quibus ablui et mundari corpusculum possit. aliter pectus credentis abluitur, aliter mens hominis per fidei merita mundatur. in sacramentis salutaribus necessitate cogente et Deo indulgentiam suam largiente
Abbreviated transcription (Latin):
bonio peris mercedem : ꝑeto autẽ ut litteras
quas ad quirinũ fecimũs : transmitti pracci¬
pias: Optote frater ł m̃e ac desiderantissime
sepbeneualere et nr̃i meminisse Saluta om̃s
quitecum sunt. ADLUCIŨ IT QUICŨEOSUNT

Expanded text:
boni operis mercedem. peto autem . ut litteras boni operis mercedem. peto autem . ut litteras quas ad Quirinum fecimus transmitti praecipias. opto te, frater carissime ac desiderantissime, semper bene ualere et nostri meminisse. saluta omnes qui tecum sunt. ual
Abbreviated transcription (Latin):
cipies ad nõ indie remunerationis Quite
nobis litteristuis representasti : ut pectus illud
tuũ candidum et beatum. quod semꝑ nouimo
ma nifestares. et secundũ latitudinẽ eius nob̾¬
cũ laudes dõ diceres : Uon quantũ nos merem᷑
audire sed quantũ tu potes dicere : tui senim
uocibus. et quae minus in nobis instructa eraN¬
et ex ornasti et confirmasti: et ad sustentatio¬
nẽ earundẽ passionũ quas patienter secur
de praemio caelesti. et decorona mastrrii et
deregnodĩ ad profetiam quã litteristuis spũ
scõplenus spopondisti: hoctotũ fi& dilectissi¬
mȩ si nos orationibus tuis inmente habueris
qđ teficere confido : sicut & nos utiq: facime:
Accepimus itaq frater desiderintissime
id qđ aquirino & ateipso misisti sacrificiũ
exomnio peremundo : sicut & noe obtulit
do et delectatus est ds̃ in odorem suauitatis :¬
et respexit insacrificiũ eius : Ita& in uestrũ
respiciat : et delect& redderẽ uob huius tam

Expanded text:
cipies a Domino in die remunerationis, qui et te cipies a Domino in die remunerationis, qui et te nobis litteris tuis repraesentasti, ut pectus illud tuum candidum et beatum quod semper nouimus manifestares et secundum latitudinem eius nobiscum laudes Deo diceres, non quantum nos meremur audire, sed quantum tu potes dicere. tuis enim uocibus et quae minus in nobis instructa erant exornasti et confirmasti ad sustentationem earundem passionum quas patimur securi de praemio caelesti et de corona martyrii et de regno Dei ad prophetiam quam litteris tuis spiritu sancto plenus spopondisti. hoc totum fiet, dilectissime, si nos orationibus tuis in mente habueris, quod te facere confido, sicut et nos utique facimus. Accipimus itaque, frater desiderantissime, id quod a Quirino et a te ipso misisti sacrificium ex omni opere mundo. sicut et Noe optulit Deo et delectatus est Deus. in odorem suauitatis et respexit in sacrificium eius, ita et in uestrum respicit et delectatur reddere uobis huius tam
Abbreviated transcription (Latin):
YPRIANUS FRARI EICOLLEGE
lucio et quicũ eosunt fratres omnes in
dosalutem. Ex ultantibis nobis & lactan¬
tibus indõ quod nos et congressione armaue¬
rit. et in prodio uictores sua dignatione fece¬
Quibus lectis. recepimus inuinculis laxim̃¬
tũ inpressura solatiũ et in necessitite pre¬
sidiũ Et excitati sumus et robustius anima¬
ti: acsiquid amplius fuerit poenarũ: Nã
ante passionẽ a tesumus adgloriã ꝑuocati:
qui prior nobis ducatũ ad confessionẽ no¬
minis xp̃i praebuisti: Nosuero secuti uesti¬
gia confessionis tuae : Parem gratiã tecum
speramus : Nam qui prior est incursu: prior
est et ad praemiũ : Et quiprior occupasti.
dequocoepisti: indehoc nob cõmunicasti:
Demonstrationẽ scilic& et inuidiã carita¬
tẽquasi ꝓnos dilexisti: Vt quibus unus fuit
sp̃s. in coniunctione pacise& precũtuarũ
gratia et unacorona confessionis: Accessit
autẽ tibi fraterlime ad confessionis coronã
retributio operũ abundans mensura: quã ac¬

Expanded text:
PRIANO FRATRI ET COLLEGAE LVCIVS ET QVI CVM EO SVNT FRATRES OMNES IN DEO S. Exultantibus nobis et laetantibus in Deo quod nos et in congressionem armauerit et in proelio uictores sua dignatione fecequibus lectis recepimus in uinculis laxamentum, in pressura solacium et in necessitate praesidium et excitati sumus et robustius animati ac si quid amplius fuerit poenarum. nam ante passionem a te sumus ad gloriam prouocati, qui prior nobis ducatum ad confessionem nominis Christi praebuisti. nos uero secuti uestigia confessionis tuae parem gratiam tecum speramus. nam qui prior est in cursu prior est et ad praemium, et qui prior occupasti de quo cepisti inde hoc nobis communicasti, demonstrans t scilicet indiuiduam caritatem qua semper nos dilexisti: ut quibus unus fuit spiritus in coniunctionem pacis esset precum tuarum gratia et una corona confessionis. Accessit autem tibi, frater carissime, ad confessionis coronam retributio operum, abundans mensura quam ac
Abbreviated transcription (Latin):
ut quõ prouidentia dñi monentis instruimꝰ
et diuinae misericordiae consiliis salubribus
admonem᷑ Appropinquare iã cestaminis
&agonis nr̃idiem: leiuniis. uigiliis. orationib
insistere cũ omni plebe non desinamꝰ: in cũba¬
mus gemitibus adsiduis: et de p̃cationibus
crebris haec sunt enĩ nobis armacuelestia
quaestare & ꝑ seuerare fostiter faciunt.
haec sunt munim̃ta spĩtalii & telidiuin.
quae protegunt. Memores nr̃i inuicẽ
simiis. concordes atq unanimes . ut robiq
pronobis semꝑ oremus . pr essuras et angu¬
stias mutua caritate releuemus : Et siquis
istincnrm̃ prior diuinaedignationis celeri¬
tate praecesserit : ꝑseuer& apud dm̃ Nrã di¬
lectio profratrih & sororibus nr̃is apud
misericordi ĩ patris noncess& oratio: Opto

Expanded text:
ut, quoniam prouidentia Domini monentis instmimur ut, quoniam prouidentia Domini monentis instmimur et diuinae misericordiae consiliis salubribus admonemur adpropinquare iam certaminis et agonis nostri diem, . ieiuniis uigiliis orationibus insistere cum omni plebe non desinamus. incumbamus gemitibus adsiduis et deprecationibus crebris. haec sunt enim nobis arma caelestia quae stare et perseuerare fortiter faciunt. haec sunt munimenta spiritalia et tela diuina quae protegunt. memores nostri inuicem simus, concordes adque unanimes, utrubique pro nobis semper oremus, pressuras et angustias mutua caritate releuemus, et si \\ quia istinc nostrum prior diuinae dignationis celeritate praecesserit, perseueret apud Dominum nostra dilectio, pro fratribus et sororibus nostris apud misericordiam patris non cesset oratio. opto
Abbreviated transcription (Latin):
phiae prauitatequã philosophiae domini¬
cae lenitate pacificus. Desestor ecclae mi¬
sericordiae hostis. int̃fector paenitentiae
doctor suphiae. ueritatiscorruptor. ꝑdicor
caritatis Agnoscit neiã quisit sacereosdĩ.
illos quosi im sub git ut gefur cuest re
quosiam suos fecit Inimicus & hosti sedȩ
quos alienauit ab eccła. & foris duxit ca
ptiuos et uictoscontẽ nit et praeterit Cos
pgit lacessere : inquibus xp̃mcernit habi¬
tare. Quanquaetsiali quis extalib fuerii
app̃hensus nonest qđ sibi quasi in confes¬
sione nominis blandiitꝰ : Cũ const& siacci¬
hieiusmodiextriecclesiã fuerint fidei coro¬
nã nonẽe sed poenã potius eẽ pfidiac. Nec
indomodi interumianimes hibitaturos
esse. quos uidemus depacifica et diuina do¬
mo furore discordiae recessisse: hostamur
plan equantũ possumus fraterkm e. pro¬
caritate mutua qua nobis inuicem coheremꝰ:

Expanded text:
phiae pravitate, quam philosophiae Dominiphiae pravitate, quam philosophiae Dominicae, lenitate pacificus; desertor Ecclesiae, misericordiae hostis, interfector poenitentiae, doctor superbiae, veritatis corruptor, perditor charitatis? Agnoscitne jam qui sit sacerdos Dei, qillos quos jam subegit, aut gestit evertere quos jam suos fecit. Inimicus et hostis Ecclesiae quos alienavit ab Ecclesia et foras duxit, ut captivos et vinctos p contemnit, et praeterit eos, et pergit lacessere, in quibus Christum cernit habitare. IV. Quamquam et si aliquis ex talibus fuerit apprehensus, non est quod sibi quasi in confessione nominis blandiatur: cum constet, si occisi ejusmodi extra Ecclesiam fuerint, fidei coronam non esse, sed poenam potius esse perfidiae; nec in domo Dei inter unanimes habitaturos esse, quos videmus de pacifica et divina domo furore discordiae recessisse. V. Hortamur plane, quantum possumus, fratertate mutua qua nobis inuicem cohaeremus
Abbreviated transcription (Latin):
accurrerit. ꝓperanter : uenerit quisquis
audiuit: Quidillic lapsigloriosa confessi¬
onesunt restituti. steterunt fostes. Et ipso
dolore poenitentiae factiad proeliũ fostio¬
res: ut appareat nuꝑ subitatos ẽẽ & nouae
atq insuetȩ reipauore trepidasse . redisse
ad scpost modũ fidẽ ueram: et uires suas
dedĩtimore collectas ad omnẽ patientiã
constanter et firmiterroborasse : Neciã
stare ad criminis ueniã. sed ad passionis
coronã. Quid ad haec nouatianus frater
lime : utrũ neiam deponit errorẽ. Anue¬
ooquidementiũ mosest. ipsisbonis & pro¬
spens nr̃is plus ad actus e ad furorẽ. et quo
mags ac magis dilectionis acfidei crescit
hicglo.a. Illic dissensionis et zeli recru¬
descit insinia: Necuulnus suũ miser
curit. sed adhuc grauius & se& suos uulne¬
rat. In ꝑniciem fratrũ inlinguasu a ꝑstre¬
pens. et ficundie uenenatae iacula con¬
torquens magisdurus saecularisphiloso¬

Expanded text:
adcucurrerit properanter et uenerit quisquis adcucurrerit properanter et uenerit quisquis audiuit. quot illic lapsi gloriosa confessione sunt restituti steterunt fortes et ipso dolore paenitentiae facti ad proelium fortiores: ut appareat nuper subitatos esse et nonas adque insuetae rei pauore trepidasse, redisse ad se postmodum fidem ueram et uires suas de Dei timore collectas ad omnem patientiam constanter et firmiter roborasse nec iam stare ad criminis veniam, sed ad passionis coronam. III. Quid ad haec Novatianus, frater charissime? Utrumne jam deponit errorem? an vero, qui dementium mos est, ipsis bonis et prosperis nostris plus adactus est ad furorem; et quo magis ac magis dilectionis ac fidei crescit hic gloria, illic dissensionis et zeli recrudescit insania; nec vulnus suum miser curat, sed adhuc gravius et se et suos vulnerat; in perniciem fratrum lingua sua perstrepens, et facundiae venenatae jacula contorquens; magis durus saecularis philoso
Abbreviated transcription (Latin):
nes et rudes quasiminus paratos et minus cau
tos solito suomore concutere. Vnũ primo agres¬
sus ut lupus ouem secernere a grege. ut accep¬
tor colũbã ab agmine uolantiũ seperare tẽp¬
ptauerat. Nãcũ i non est ad uersus om̃ssatis urum
circũuenire quȩrit solitudinẽ singulorũ
Sed retissus adunati exercitus fide pariter
et iugore. intellex milites xp̃i uigilare iã
sobnos et armatos ad procliũ stare : uinci
nonposse moriposse . Et hocipso inuictos ẽ
quia mori nontiment : Nec repugnare cor¬
tra inpugnantes cũ occidere in nocentibis
si nocentẽliceat. sed prompte et ansnas.
et sanguinẽ tradere: Vt cũtanta in aeculo
malit̾ia & sa cuitia grass&e. amalis & sacuis
uelocius recedat᷑. Qualeillud fuit suboculis
dĩ spectaculũ gloriosũ. quale in conspectuxp̃i.
hostis inferre: Non singulos milites. sed tota
simul castra prodisse: omnes enĩ constat uen¬
turos fuisse. si audire potuissent: quando

Expanded text:
nes et rudes, quasi minus paratos et minus caunes et rudes, quasi minus paratos et minus cautos solito suo more concutere. unum primo adgressus ut lupus ouem secernere a grege, ut acceptor columbam ab agmine uolantium separare temptauerat nam cui non est aduersus omnes satis uirium, circumuenire quaerit solitudinem singulorum. sed retusus adunati exercitus fide pariter et uigore intellexit milites Christi uigilare iam sobrios et armatos ad proelium stare, uinci non posse, mori posse et hoc ipso inuictos esse quia mori non timent, nec repugnare contra inpugnantes, cum occidere innocentibus nec nocentem liceat, sed prompte et animas et sanguinem tradere, ut cum tanta in saeculo malitia et saeuitia grassetur, a malis et saeuis uelocius recedatur. quale illud fuit sub oculis Dei spectaculum gloriosum, quale in conspectu Chrishostis inferre non singulos milites sed tota simul castra prodisse. omnes enim constat uenturos fuisse, si audire potuissent, quando
Abbreviated transcription (Latin):
comprobataest: ad unatio sequentis frat̃ni¬
tatis ostensa est: Dũ apuduos unus animus
et unauox ẽ: eccla omnis romana confessa
uistutis et roboris firmitatẽ. iã tunc inspũ
prouidebat : et praeconio futurorũ merita
ur̃a contestans. dũ parentes laudat. filios
prouocabat. Dũ sicunanimes. dũ sic fostes
estis: magna & cȩteris fratrib unanimitatis
& fostitudinis exempla tribuistis: Docuistis
granditerdm̃timere . xp̃o firmiter adhȩre¬
re plebẽ sacerdotibus inpericulo iungi
In ꝑsecutione fr̃s afratribus non separari.
concordiã simul iniunctã uinciomnino non
posse: Quic quid simul petit᷑ a cunctis dm̃ pacis
pacificis exhibere: Prosiluerit aduersarius
terrore uiolentoxp̃i castra turbare : sed quo
impetuuenerat: eodẽ imp&u pulsus est : Et
quantũ formidinis et terroris attulit . tantũ
fostitudinis inuenit & roboris Supplantare
seiterũ posse crediderat dĩ seruos: et uelut tiro¬

Expanded text:
comprobata est, adunatio sequentis fraternicomprobata est, adunatio sequentis fraternitatis ostensa est. Dum apud vos unus animus et una vox est, Ecclesia omnis Romana confessa virtutis et roboris firmitatem jam tunc in spiritu praevidebat, et praeconio futurorum merita vestra contestans, dum parentes laudat, filios provocabat. Dum sic unanimes, dum sic fortes estis, magna et caeteris fratribus unanimitatis et fortitudinis exempla tribuistis. Docuistis granditer Deum timere, Christo firmiter adhaerere, plebem sacerdotibus in periculo jungi, in persecutione fratres a fratribus non separari; concordiam simul junctam vinci omnino non posse; quidquid simul petitur a cunctis, Deum pacis pacificis exhibere. Prosilierat adversarius terrore violento Christi castra turbare; sed quo impetu venerat, eodem impetu pulsus est; et quantum formidinis et terroris attulit, tantum fortitudinis invenit et roboris. Supplantare se iterum posse crediderat Dei servos, et velut tyro