comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&i amillaser pens. quae primitas generis
humane malis suasionib: in laquea uerit.
necdesunt quiputent in ordinatũ illum
& tumul tuarium motum platone non
insilua sedinmateriuis & corporib iana¬
cassequaeinitia mundiatq elementa cen¬
seng quippe siest in formis & inordinata
nimirum &iam immobilis natura suec nec
nimobilis modo uerum&iami. cõmutabi¬
lis quippe commutationes non siluas ac ci¬
dent sed corporib: inquib sint qualitater.
codoq: facto &i amganimis quaneo quidem
immobilis : malitiam porro aiunt uirtu¬
tis es secarentiam. ut in formitatem in opia:
incemperintiã propter eaque uirtutib
additaorationis parte neatiua contra
quec uirtuter cognominatar forem pruden¬
tiam. in iustraaem imperitiam: hocatq
huiur modiest dissensio platonicorum
phulo rophorum : nas tamen quã & hirpu
pͣtamurpociorem. &adueritatir examer
ꝓpensiorem maximeq: tantia uctar ir pru¬
dentia dignam & sequeniur : esticitur p̃ro¬

Expanded text:
etiam ille serpens qui primitias generis etiam ille serpens qui primitias generis humani malis suasionibus illaqueauerit. Nec desunt qui putent inordinatum illum et tumultuarium motum Platonem non in silua, sed in materiis et corporibus iam notasse, quae initia mundi atque elementa censentur. Quippe si est informis et inordinata, nimirum etiam immobilis natura sua, nec immobilis modo uerum etiam incommutabilis — quippe commutationes non siluae accident sed corporibus in quibus sint qualitates — eodemque pacto etiam exanimis, quando quidem immobilis. Malitiam porro aiunt uirtutis esse carentiam, ut informitatem, inopiam, intemperantiam, proptereaque uirtutibus addita orationis parte negatiua contra quam uirtutes cognominatas fore imprudentiam, iniustitiam, imperitiam. Haec atque huius modi est dissensio Platonicorum philosophorum. Nos tamen quam ex his putamus potiorem et ad ueritatis examen propensiorem maximeque tanti auctoris prudentia dignam exequemur. Est igitur pro
Abbreviated transcription (Latin):
seinter prȩtati uidentur auditores pla¬
tonir quippe alu generatam diciabeo
preditam. quando ante in lustrationem
moti in stabiliatq mordinato dixeritea
fluctuasse. cum motus intimur genuinusꝓ
sit uiuentium pprius. Quoq idem saepe ali¬
as duas esse mundianimas dixerit unam
mnaligiom & silua. alter ambenefic̃a & dõ:
Xistentib itaq boniracmalis. banaquida
ganima benefica mundo tributae in com¬
moda porro & siluestrimaligna. cũ diui¬
nasapientia intellgentiaq opificirdi: sil¬
uaeseuere ato efficaciter persuader&
praeberecultiu atq & ornatione suaepa¬
tentiam. ꝑ suasio uero nonnisianiman¬
tib uitaq fruentib adhibeat. quib hebrei
concinunt cumdicunt. hominiquis peadeo
datames seanima & in spiratione calesti.
quamrationẽ &anima rationabiłe appellan:
uns uero &agrestib & silua rationis septem
iussudiuiuis &animantib: bestus tertraa
grȩmio profus is. quorum innumero fuerit

Expanded text:
se interpretari uidentur auditores Plase interpretari uidentur auditores Platonis. Quippe alii generatam dici ab epraeditam, quando ante illustrationem quoque motu instabili atque inordinato dixerit eam fluctuasse, cum motus intimus genuinusque sit uiuentium proprius, quoque idem saepe alias duas esse mundi animas dixerit, unam malignam ex silua, alteram beneficam ex deo. Existentibus itaque bonis ac malis, bona quidem ex anima benefica mundo tributa, incommoda porro ex siluestri maligna, cum diuina sapientia intellegentiaque opificis dei siluae seuere atque efficaciter persuaderet praebere cultui atque exornationi suae patientiam, patientia uero non nisi animantibus uitaque fruentibus adhibeatur. Quibus Hebraei concinunt, cum dicunt homini quidem a deo datam esse animam ex inspiratione caelesti, quam rationem et animam rationabilem appellant, mutis uero et agrestibus ex silua rationis expertem, iussu dei uiuis et animantibus bestiis terrae gremio profusis; quorum in numero fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
coniungens. totums tatumeiur in lustrando atq
xonnando conuertit: Deniq nggat inueniri
numenius & rectengat immunem auitus urq
quaq generatorum fontunam non in arti:
hominum. nocinnatura. nonincor porib
animalĩ nec uero in arborib: autsttpib
non in frugibi non inderis seriae. nec ins
quae cractie onipso quidem caala ulq
mis centese prouidentiao derenioris nu¬
rae. quasi quodam piacula idemq. nudem
siluae imaginem demonstrare: Q ueluu inl¬
cem destituere. studens detracusomnib: sincilla¬
tim corporibi q̃ gremioeius formas in iuce muo¬
ancur. & inuicem mutant ipsum illud quod
gestione uacuatum est. animoconsiderar
iub&. somq siluam fineces si tatem cogno¬
mintet : ex qua & de omundi machnam cq¬
stiasse deo ꝑsuadente necessitate obsecun¬
dante: hȩc estpythcgore deoriginib asse¬
ueratio : suꝑ est ipsa nobis ad tractandum
platonir desiluasententia. quandiuer¬

Expanded text:
coniungens totum statum eius illustrando atque coniungens totum statum eius illustrando atque exornando conuertit. Denique negat inueniri Numenius — et recte negat — immunem a uitiis usque quaque generatorum fortunam, non in artibus hominum, non in natura, non in corporibus animalium, nec uero in arboribus aut stirpibus, non in frugibus, non in aeris serie nec in aquae tractu, nec in ipso quidem caelo, ubique miscente se prouidentiae deterioris naturae quasi quodam piaculo. Idemque nudam siluae imaginem demonstrare et uelut in lucem destituere studens, detractis omnibus singillatim corporibus quae gremio eius formas inuicem mutuantur et inuicem mutant, ipsum illud quod ex egestione uacuatum est animo considerari iubet, eamque «siluam» et «necessitatem» cognominat; ex qua et deo mundi machinam constitisse deo persuadente, necessitate obsecundante. Haec est Pythagorae de originibus asseueratio. Superest ipsa nobis ad tractandum Platonis de silua sententia, quam diuer
Abbreviated transcription (Latin):
consultir s alubribi : ergauixtap ha gor
silue anima neq: sine ulla est subsearotia
ut pleriq arbitrantur. & aduersat proi¬
dentiae consultaeiur. inpugnare & gestien
malitiae suae uiribur : sed prouidentia
quidemest dĩopur &officium. caeciuero
fortiuta temerits & prosapia slua t
si ruidenr iuxtarythacorandei siluaa iꝰ
prouidentiao fortunaeq coctucune tero
mole meir econstructam : sed posi qua silu ac
ornatur accerserit. ipsamquidem maro
essefactam corporeorum & natiuonum
deorum. fortunamueno eiur prorperai
essefortunam magna & parte non tame
urq quaq:. quoniamnatur aleuitium lima
omnino nequir& : deusitaq siluam mat¬
nifica uirtutecomebat. uitiaq eius orini¬
fariam corrigebat. non interficiens ner
tura siluertris funditur interina . necu
roꝑmittens norrigid flatari narsin .s
ut manente natura quae & in commodo
bitu ad pror peritatem deuocari cominu¬
tariq: possit. ordinemi nordinate confunonis
modum immo dercctioni. & cultum foeditati

Expanded text:
consultis salubribus. Ergo iuxta Pythagoram siluae anima neque sine ulla est substantia, ut plerique arbitrantur, et aduersatur prouidentiae consulta eius impugnare gestiens malitiae suae uiribus; sed prouidentia quidem est dei opus et officium, caeca uero fortuitaque temeritas ex prosapia siluae, ut sit euidens iuxta Pythagoram dei siluaeque, item prouidentiae fortunaeque coetu cunctae rei molem esse constructam, sed postquam siluae ornatus accesserit, ipsam quidem matrem esse factam corporeorum et natiuorum deorum, fortunam uero eius prosperam esse magna ex parte, non tamen usque quaque, quoniam naturale uitium limari omnino nequiret. Deus itaque siluam magnifica uirtute comebat uitiaque eius omnifariam corrigebat non interficiens, ne natura siluestris funditus interiret, nec uero permittens porrigi dilatarique passim; sed ut manente natura quae ex incommodo habitu ad prosperitatem deuocari commutarique possit, ordinem inordinatae confusioni, modum immoderationi et cultum foeditati
Abbreviated transcription (Latin):
& qua illua opur fierinecers eest : Erit parro mate¬
riaidonea si habeliitoportunitate facilitateq
formabilem. habebitaut̃ sierit plura & qualitate
omnicarens: quippe si babebit propriã qualitate
erit impedi memo ceteris quitita bi emune

Expanded text:
ex qua illud opus fieri necesse est. Erit porro mateex qua illud opus fieri necesse est. Erit porro materia idonea si habebit opportunitatem facilitatemque formabilem. Habebit autem, si erit pura et qualitate omni carens; quippe si habebit propriam qualitatem, erit impedimento ceteris qualitatibus genuina
Abbreviated transcription (Latin):
constantia iugent: erunt igitur tria hec quodsẽꝑ.
est itemquod semꝑnonest. dein daquodnon sepest.
nec uero moueriquequa oporte sieempla &ẽplis
nonusquequaq similic uidebunt : comparatio enĩ
iuxtisimilitudinem instituit. quaosimilitudo
parilitatir dirpbrilitatirq cancretioes : quaren
quid inhuius modi reb ꝑfunctoriam similitudino
habere inuenietur. am platinosoporte intellectus
manifestationirq causa: De inde aitferinon porie
utuna & istat ꝑ acier qua comnesrerum omniur¬
formas uulturq contineat. uariaq uniuersi orpostis
undiq orade monstr& nisi subiecto prius n formi
aliquo corporum grȩmio. pindeut quae inpicturir
substernitur inf&tio decalors ad colorum lumina
subuehenda : Nlunc praestaccausas curnecerre fu
erit siluam esse mopem qualitatis. Estenimsi
erit aliquodopur futurum cuinihil desit adꝑfecta
atq integram pulcliritudinẽ preditumerro deb&

Expanded text:
constantia uigent. Erunt igitur tria haec: quod semper constantia uigent. Erunt igitur tria haec: quod semper est, item quod semper non est, deinde quod non semper est. Nec uero moueri quemquam oportet, si exempla exemplis non usque quaque similia uidebuntur; comparatio enim iuxta similitudinem instituitur, quae similitudo parilitatis disparilitatisque concretio est. Quare si quid in huius modi rebus perfunctoriam similitudinem habere inuenietur, amplecti nos oportet intellectus manifestationisque causa. Deinde ait «fieri non posse ut una existat facies, quaformas uultusque contineat uariaque corporis undique ora demonstret, nisi subiecto prius informi aliquo corporum gremio, perinde ut quae in picturis substernitur infectio decolor ad colorum lumina serit siluam esse inopem qualitatis. Etenim si erit aliquod opus futurum cui nihil desit ad perfectam atque integram pulchritudinem, praebitum esse debet
Abbreviated transcription (Latin):
siluae quasi quada gremiocontinent &emplor
imaziner er sedicunt : deinde euidenci quadam
comparatione atq &emplo quaestioner euelar
comparatenim quod pcipit insespecier matriui.¬
delice siluae. hecenim recipit anatura proditas
species. illud uero & quo similitudo cõmeat patri
hoc est idcae nuius enim similitudinio memorate
speciesmutiant : quod uero & his duobi: p̃roli
generaco scilica speriei. estenun ligeposita
internacuram ueras & istentemiconst antem.
quae est quidem sednoneadem semꝑ idest siluam.
quippehec nacuraruio nahilest eorum quaesunt
cumsit acternu : ergo quodinter harduarnaturar
pasitumest uere &istenr non estcumenim sit
inia gouera & sistentirrei uidetur erre aliqua¬
tenus qui auero non uero ꝑseuerat patitͥ qua e
inmutationem suinonest &istens uere. ut sunt.
&empla illec quippe&cemplaratee & ĩminutabili

Expanded text:
siluae quasi quodam gremio continentur exemplorumque siluae quasi quodam gremio continentur exemplorumque imagines esse dicuntur. Deinde euidenti quadam comparatione atque exemplo quaestionem reuelat. Comparat enim quod percipit in se species matri, uidelicet siluae — haec enim recipit a natura proditas species —, illud uero ex quo similitudo commeat patri, hoc est ideae — huius enim similitudinem memoratae species mutuantur —, quod uero ex his duobus est proli, generatae scilicet speciei — est enim haec posita inter naturam uere existentem, constantem equae est quidem, sed non eadem semper, id est siluam; quippe haec natura sua nihil est eorum quae sunt, cum sit aeterna. Ergo quod inter has duas naturas positum est uere existens non est. Cum enim sit imago uere existentis rei, uidetur esse aliquatenus, quia uero non perseuerat patiturque immutationem sui, non est existens uere, ut sunt exempla; illa quippe exempla rata et immutabili
Abbreviated transcription (Latin):
peremente quatenus & idearum sinceritate n au¬
uis uero rebus similitudo proueniat . utrupinde
ut mollib materus si gacula sicut supradictuest
anutcumdeexemplo lin famenta in materiar
trastabiles trans ferunt᷑ quod in pictoria &ĩ tem
filtori fieriiudemus : quare differt ad prescus
tractatum hunc suo reseruansloco ac tepori. ae dis¬
tinguit imperat intellectum imperat animicon quȩ titia¬
ceptione talcuttria gener a nolur occurrant: genera
nunc in ꝓpmeappellans : neque enim silua
nec uero &emplum generasunt sedutappellatio
generum significa primis substantias. illud quidem
quiein si luci subsistit & ibidem dis soluitͥ : itt maliud
in quorignit in quo est ipra siluco. in hac quippes pecier
dissoluibiler substantiom sortiuntur : tertiumprę.¬
torec & quosimilitudine̾ tralit inutuatq quod.
tignitur ideascilic&: quae &emplumesi rerum
omnium quasnatura ꝓgenuit. hocesteorum quae

Expanded text:
pere mente quatenus ex idearum sinceritate natipere mente quatenus ex idearum sinceritate natiuis uera rebus similitudo proueniat, utrum perinde ut mollibus materiis signacula sicut supra dictum est an ut cum de exemplo liniamenta in materias tractabiles transferuntur, quod in pictoria et item fictoria fieri uidemus. Quare differt ad praesens tractatum hunc suo reseruans loco ac tempori, ac distinguit intellectum imperata animi conceli ut «tria genera» nobis occurrant, «genera» nunc improprie appellans — neque enim silua nec uero exemplum genera sunt — sed ut appellatio generum significet primas substantias. Illud quidem,quae in silua subsistit et ibidem dissoluitur —, item aliud in quo gignitur — in quo est ipsa silua, in hac quippe species dissolubiles substantiam sortiuntur —, tertium praeterea ex quo similitudinem trahit mutuaturque quod gignitur — idea scilicet quae exemplum est rerum omnium quas natura progenuit, hoc est eorum quae
Abbreviated transcription (Latin):
archea porum &emplorum simulacra. quaenl¬
uacobueniunt non ꝑmanent: namq arsiduae
asineni termirsione mutanturmorcis. nar¬
cendiq ꝑpetuae succersione. ob in& cus abilem
naturae cuius dam necessitatem : quamobre
ditaest aplatone siluccposita erse ad recipien
Mrerum signaculu precla reposita quacũ sitna¬
turaim mobilis in gredientium formantiumq
eani pecierũ comineatu mouetur. &eardem in ui¬
ceminou& specier ut progrediens docebit: recte
itaq cumeadem sit semp & inmutabilis. uidet᷑
tamen in quic obspecierum multiformiui coetũ
dispbriles induere formns: atuero quadab ueni¬
unt silua es pecier & in eadis soluunt ac pereunt.
aeternarum atq immortalium specierũ simul¬
acra sunt. earum uidelic& quasidea suocamus. for¬
mantq abisdem miro quodã modo: iuxtamem orati
uid alic& eempliconsignatione: miro aut̾e modo
ꝓpterea quod difficile atq in& plicabile est coñci¬

Expanded text:
archetyporum exemplorum simulacra, quae silarchetyporum exemplorum simulacra, quae siluae obueniunt, non permanent, namque assidue ac sine intermissione mutantur mortis nascendique perpetua successione ob inexcusabilem naturae cuiusdam necessitatem. Quam ob rem dicta est a Platone silua posita esse ad recipienda rerum signacula. Praeclare posita quia, cum sit natura immobilis, ingredientium formantiumque eam specierum commeatu mouetur et easdem inuicem mouet species, ut progrediens docebit. Recte itaque, cum eadem sit semper et immutabilis, uidetur tamen, inquit, ob specierum multiformium coetum dispariles induere formas; at uero quae obueniunt siluae species et in ea dissoluuntur ac pereunt, aeternarum atque immortalium specierum simulacra sunt, earum uidelicet quas ideas uocamus, formanturque ab isdem miro quodam modo, iuxta memorati uidelicet exempli consignationem. Miro autem modo propterea quod difficile atque inexplicabile est conci
Abbreviated transcription (Latin):
nominarrefluxior polatiorqerit. facile
quiddircun sedcito amittunt. obsoletir
obimiam remissionemcere signaculis. con¬
tram genumentisq: duriorcera uixrecipit
sormar quae in primuntur. sed sium quamre¬
ceperitdiu conperuat operose in prersas fi¬
guras ut potestabili inateriae locatas: tertia
diuinae felicitatir oncretio cuncere similitudo
suc solid aosi : utneq r er puat formas. nec reni¬
tat᷑ aduersum in preisionem sigaculorum.
necita fluxarecipiat sedeutincerte minimeq
uisibiler in prersioner suit : Nunc quoniamo
informemerre acsine qualitate siluamani¬
sostiuerat immobilem quoq curatostender.
arserens mouerieam conformariq ab intro¬
cuntibi multimodis. cumipraita ut formao
Sic motur quoque sit &pers. sed ar pecieb: forma
habentib motumuariaediuer saeq forman:
Archetipumquoq &emplurimano in substan¬
tia propric idatarcilic&. cũuisq &istentis re
natesimiliter deusopif & pacuum man& : sed

Expanded text:
nominasse, fluxior solutiorque erit, facile quidem discunt, sed cito amittunt obsoletis ob nimiam remissionem cerae signaculis. Contra ingenii mentisque durior cera uix recipit formas quae imprimuntur, sed si umquam receperit, diu conseruat operose impressas figuras, utpote stabili materia locatas. Tertia diuinae felicitatis concretio, cum cerae similitudo sic solida est ut neque respuat formas nec renitatur aduersum impressionem signaculorum nec ita fluxa recipiat sede ut incertae minimeque uisibiles impressiones sint. Nunc, quoniam informem esse ac sine qualitate siluam manifestauerat, immobilem quoque curat ostendere asserens «moueri» eam «conformarique ab introeuntibus» multimodis, cum ipsa ita ut formae sic motus quoque sit expers, sed a speciebus formam habentibus motam uarie diuerseque formari. archetypum quoque exemplum manet in substantia propria, idea scilicet cuiusque existens rei natae; similiter deus opifex per aeuum manet, sed
Abbreviated transcription (Latin):
reum factũ Factum adeo esso dicit a lunoni ta
sed scientem proplecam duas essespecies reru
omnium. alteram in tellegibilem. alteram sensibile:
easuirtutes quae utramq natur & circum plexe con¬
tineant caelum & terram cognominarse. caelum
quidem incorpoream naturam terra uero quae subi¬
stantia est corporu quãgreci hilenuocant. adstipu¬
lantꝰ lus quae sequunt᷑ : terra autem erat in uisibilis
& informis hoc est siluoc cor porea uetus mundi

Expanded text:
reum factum a deo esse dicit. Alii non ita, reum factum a deo esse dicit. Alii non ita, sed scientem prophetam duas esse species rerum omnium, alteram intellegibilem, alteram sensibilem, eas uirtutes quae utramque naturam circumplexae contineant caelum et terram cognominasse, caelum quidem incorpoream naturam, terram uero quae substantia est corporum quam Graeci ὕλην uocant. Astipulantur his ea quae sequuntur, «terra autem erat inuisibilis et infor
Abbreviated transcription (Latin):
qu mautem caelum quam ueesa seriptur aloquatur
intallgendum. qui tumultuario contentisunt intellectu:
elui hoc quod iudomur & terram qua subuelumur dici
tum sed secundodie: namq ibinitio factu lumenidq diem
erracoz nominatum. hoc ueno caelum postea quoddeurip¬
pellauerat soliditatem. tertio de inceps dere motis aquis.
apparuit sic c&diqueterre nonnim positum ut sit euidens.
neq ho caelum cognitu nobir. neqhanc inquasumus terra
ab&ordio facta: sed ali erre antiquio roc intellectu
potiur quamfensib aunienda : aluider gouerucaelu
& aliud quiddamersesoliditatem scriptur a testatur.
dodem quemodo aliudterram &item aliud sicca:
quodergo illud caelum priur quam cetero deus candi¬
in tellegibiler essentias foreces& ĩdear & &em¬
plecnii tam sic caeistiur terrae quam soliditatis: de¬
iq &uam lominem prius intellegibilem & exemplu
Achety pum generir humani. tunc demũ corpo¬

Expanded text:
Quod autem caelum quamue terram Scriptura loquatur, Quod autem caelum quamue terram Scriptura loquatur, intellegendum. Qui tumultuario contenti sunt intellectu caelum hoc quod uidemus et terram qua subuehimur dici tum, sed secundo die — namque ab initio factum lumen idque diem esse cognominatum, hoc uero caelum postea quod deus appellauerit «soliditatem»; tertio deinceps die, remotis aquis apparuit «sicca» eique terrae nomen impositum, ut sit euidens neque hoc caelum cognitum nobis neque hanc in qua sumus terram ab exordio facta, sed alia esse antiquiora, intellectu potius quam sensibus haurienda. Aliud ergo uerum caelum et aliud quiddam esse soliditatem Scriptura testatur eodemque modo aliud terram et item aliud siccam. Quod ergo illud caelum prius quam cetera deus condiintellegibiles essentias fore censet, ideas et exemplaria tam siccae istius terrae quam soliditatis; denique etiam hominem prius intellegibilem et exemplum archetypum generis humani, tunc demum corpo
Abbreviated transcription (Latin):
initium uitaepanis &aqua & tumca in quitdomus ido¬
neauelandis pudendis : quippaunlus nonuna initused
diuersa & in ult plex habetur significatio: est tamenunu
rerum omnius initium de quo soloman in prouerbus. cre¬
auitine ds̃ inquit progrersionir suae semit unitenr
efricer & operadiuinic: constituitq anteor tumundi
terraeq & profundi fund ton. antetra:us fantiũ
acgistianerq montaner : apperte indicans preeunte
diunce s apientie celuni terramq facta eandeq di¬
uin i sapientam foreuniuensitatis primordiũ.
x quoappar & sapientu factoe quiae ado sed
non Viquo ptempare : neq enim fuerit tempus ullu
quo dr̃ sueritsine sapientia. quodq dm̃ ꝑcipicogitati¬
onib hominucantequã sapientiameius sit necerse.
obeminentiamnaturae : quia prius cuius rer est tunc
daemũneri pra noscitur. &deinicio quidem sichabendu :

Expanded text:
«Initium uitae panis et aqua et tunica, inquit, et domus ido«Initium uitae panis et aqua et tunica, inquit, et domus idonea uelandis pudendis», quippe in his non una initii sed diuersa et multiplex habetur significatio. Est tamen unum rerum omnium initium, de quo Salomon in Prouerbiis: «Creauit me, inquit, deus progressionis suae semitam, cui nitens efficeret opera diuina constituitque ante ortum mundi terraeque et profundi fundationem, ante tractus fontium aggestionesque montanas», aperte indicans praeeunte diuina sapientia caelum terramque facta eandemque diuinam sapientiam fore uniuersitatis primordium. Ex quo apparet sapientiam factam quidem a deo, sed non aliquo in tempore — neque enim fuerit tempus ullum quo deus fuerit sine sapientia — quodque deum percipi cogitationibus hominum ante quam sapientiam eius sit necesse ob eminentiam naturae, quia prius cuius res est, tunc demum ipsa res noscitur. Et de initio quidem sic habendum.
Abbreviated transcription (Latin):
saelumq: terrami terra parro inanis erat &ni¬
ieuehut symmachus. abeordio condidit deos
caelum & terrã terrapor ro fuit atiosum quid
confusumq: &indrdinatum : sedor itener ar¬
seueratita sibi ab haebreis esre ꝑsua sũ quodin
aliquantum sit auera proprietate deriu at a
interpreatio fuis reenim in eremplari. terra
autem stupida quadã erat admiratione. om¬
niatam en hȩc inunum auint concurrereut
& generatositea quae subiata est uni uerro
corprisilua. sermonerq ipros sicuner pritani:
initium minima tempor ariũ diceneq eiumtempus
ullũ fuirse antemundi gornationem diciq Q noctur.¬
naruicer quib temporis spatia dimen sa sunt. tuminitie
multar erre significatione: utinitium sapientiae timo¬
remdi foresolomonan. i trminitum sapientiae
cultur drinhlq minur initium uae opame iustus a.¬
tus: at q &ĩ im in preconio sapientiae caelestis auctor.

Expanded text:
caelum et terram, terra porro inanis erat et nicaelum et terram, terra porro inanis erat et nihil», uel ut Symmachus: «Ab exordio condidit deus caelum et terram, terra porro fuit otiosum quid confusumque et inordinatum». Sed Origenes asseuerat ita sibi ab Hebraeis esse persuasum quod in aliquantum sit a uera proprietate deriuata interpretatio; fuisse enim in exemplari: «Terra autem stupida quadam erat admiratione». Omnia tamen haec in unum aiunt concurrere ut et generata sit ea quae subiecta est uniuerso corpori silua sermonesque ipsos sic interpretantur: initium minime temporarium dici — neque enim tempus ullum fuisse ante mundi exornationem dieique et nocturnas uices quibus temporis spatia dimensa sunt —, tum initii multas esse significationes, ut «initium sapientiae timorem domini» fore Salomon ait, item: «Initium sapientiae cultus dei» nihiloque minus: «Initium uiae optimae iustus actus»; atque etiam in praeconio sapientiae caelestis auctor:
Abbreviated transcription (Latin):
uter um dubitet eẽ utrum tamen facta ancontra
ns ecta sit disceptecur eorumq ipsdrum qui infe¬
uin sine generatione Posuerunt. pleriq cantinu
aiutem alii uero diuir amputent rursuq eorũ
uidiuiduã eẽ censent. partim sine qualitate & in¬
forme partim foriatuee pronuntient : ii uero
quiuzem continu attemq posuerunt disceptent
inters edequalitatib Formaq eorũ quacibado
infirmant . Qõmnium quaeis dem acciduat
utrum ex silua proueniant. an& alio potiorenu¬
mine ac comiodentꝰ quorũ breuiter praestrin¬
entur opiniones : Hae liraei silua generata eẽ
densent. quorũ sapientissimus moser non huma¬
is acundia seeldiuina utferunt inspiratione
ue ratus. in eo libro quigenitura mundicenset
aib&ordio sicest profatus. iuxta inter pretatio¬
nem septuaginte prudentuuinitio deur fecit
Caelum & terra terra auto erat inuisibdir &ui¬
compta ÷ ut uero acylas. caput rerũ condidit deas.

Expanded text:
ueterum dubitet esse, utrum tamen facta an contra ueterum dubitet esse, utrum tamen facta an contra infecta sit disceptetur eorumque ipsorum qui infectam sine generatione posuerunt, plerique continuam et iugem, alii uero diuisam putent rursumque eorum qui diuiduam esse censent, partim sine qualitate et informem, partim formatam esse pronuntient, hi uero qui iugem continuatamque posuerunt disceptent inter se de qualitatibus formaque eorum quae ibidem conformantur et omnium quae isdem accidunt, utrum ex silua proueniant an ex alio potiore numine accommodentur. Quorum breuiter perstringentur opiniones. Hebraei siluam generatam esse censent. Quorum sapientissimus Moyses non humana facundia sed diuina, ut ferunt, inspiratione uegetatus, in eo libro qui De genitura mundi censetur, ab exordio sic est profatus, iuxta interpretationem septuaginta prudentium: «Initio deus fecit caelum et terram, terra autem erat inuisibilis et incompta», ut uero ait Acyles: «Caput rerum condidit deus
Abbreviated transcription (Latin):
adeauram ꝑtinent sumin acuramentis & diligen¬
ciore indagine pigrare : Ratioporro asserit sub¬
ucere carporum diuersitatisiluae capacitatem
r ateracionabiliterq censuit hancipramrati¬
onem trahenda usq ad incellgentie luce diefi¬
nleopur omnino uelas sequi. longecamen difficili¬
as declarare acdocere : Nis quippenatur a est
nitiorũ queneq ecemplis demonser arinondu
usquae ad exemplum comparanent᷑ & istentib
ussit. nec & precedenti ratione aliqua intima
ninihuil quippe origine antiquius. sed obscuraqua¬
sonluminir praesumptiane. nonut quid sit & pli
nsed contra sublatir quae sunt singulis. quad solu
reman& ipsum erre quad querit intellgendum se¬
inquas. hoc est utuniuer siscor porib quae intra
remium siluae uariae uaria formantꝰ mutuce¬
xalio in aliud resolutione. singillatim ademptir
solum ipsum uacuum sinumypeculationem entir
micgineris : Quaratione factũ ut cum nullur eam

Expanded text:
ad causam pertinent summa cura mentis et diligenad causam pertinent summa cura mentis et diligentiore examine peragrare, ratio porro asserit subiacere corporum diuersitati siluae capacitatem, recte rationabiliterque censuit hanc ipsam rationem trahendam usque ad intellegentiae lucem, difficile opus omnino uel assequi, longe tamen difficilius declarare ac docere. Talis quippe natura est initiorum quae neque exemplis demonstrari, nondum his quae ad exemplum comparentur existentibus, possit nec ex praecedenti ratione aliqua intimari — nihil quippe origine antiquius —, sed obscura quadam luminis praesumptione, non ut quid sit explices, sed contra sublatis quae sunt singulis quod solum remanet ipsum esse quod quaeritur intellegendum relinquas, hoc est ut uniuersis corporibus, quae intra gremium siluae uarie uaria formantur mutua ex alio in aliud resolutione, singillatim ademptis solum ipsum uacuum sinum speculatione mentis imagineris. Qua ratione factum ut, cum nullus eam
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑq est corporea specierest quae quidem corpora
cum sola & ꝑse ac sine surpiciente & eadem &ctator¬
ersentia esre non possint: quã modo matre aliar nutn¬
culam interdun totiur generatianis gremiu nõnum¬
quam lacũ appellat : quaq iuniores. hyllon nos sil¬
uamuocamus. ut quad deerat adder&. hunc desilua
tractatum initiorum trastatui iungit. posterioreq
diuisionem ait opero siur erreordinanda tuncquip¬
pereromnir induo fuerat initiadiuisa. quora alte¬
rũ intollegibilirerat specier. qua mundi opis&
der mente cancepit. eamq idean cognominauit
plato : Alterum imazine eiꝰ quaenatur a est cor¬
ponis. porrocorpora si ꝑseipsce spectent ꝑfe¬
tã uidebunt᷑ habere substantia. sedri adorio¬
auicra& eorum scatebr as silua gremio canti¬
nera: Tuncer gocopendio principalib materur
bu aetuor sumptis & aedificauerat sertio nemun¬
̃ sed quia philo sophi proprium cunctaquae

Expanded text:
semperque est corporea species est. Quae quidem corpora semperque est corporea species est. Quae quidem corpora cum sola et per se ac sine suscipiente ex eadem essentia esse non possunt, quam modo «matrem», alias «nutriculam», interdum totius generationis «gremium», non numquam «locum» appellat quamque iuniores ὕλην, nos «siluam» uocamus, ut quod deerat adderet, hunc de silua tractatum initiorum tractatui iungit posterioremque diuisionem ait operosius esse ordinandam. Tunc quippe res omnis in duo fuerat initia diuisa, quorum alterum intellegibilis erat species, quam mundi opifex deus mente concepit, eamque idean cognominauit Plato, alterum imago eius, quae natura est corporis. Porro corpora, si per se ipsa spectentur, perfectam uidebuntur habere substantiam, sed si ad oricuncta et eorum «scatebras» siluae gremio contineri. Tunc ergo compendio principalibus materiis quattuor sumptis exaedificauerat sermone mundum, sed quia erat philosophi proprium cuncta quae
Abbreviated transcription (Latin):
chetypas pecier eorum quaesun communis omcuũ
aninumer abiles. & prererum & sirtentũ numir
quarum coctu&com gregatione coner euerit uniueruu
moler. Anuenoi demunum pariter amulta sintit
docuit in parmenido quacraus adelinandi futt nonli¬
boremuis ed neinstituto sermoni minime conueniens
gractatur admisceatur : hec quippenatu ili epl
aliquatenus . & inuerisimili quadam stabilitam cons¬
heata: Ephopticauero quae& nincerirsi merera seaente¬
tiae fontoman &: deuiner goinquit &iam nunc liber¬
toreminuaco. &e curbida & procellosec sernonis iacra¬
tiane labora comnino. eidagitur in sticuamur atq
piecatem uenerationemq diuinitatis. cuiu s opemgo¬
rat ingrediens procello sumdenatura siluae freium
propter nouum atq insolitũ &iam tunedis pictatio nis
genus  rur sumergo abex ordio dicamur inquit meruo
iamenim deutraq: origine. tamecem plari quaro rp¬
rec trac cauerat concedenr sensilem nundũ an
dem substitis sequippe id quodtignit᷑ e perieneur

Expanded text:
ae sunt communis omnium, an innumerabiles et pro rerum existentium numero, quarum coetu et congregatione concreuerit uniuersa moles, an uero idem unum pariter et multa sint, ut docet in Parmenide. Quae causa declinandi fuit non laborem, sed ne instituto sermoni minime conueniens tractatus admisceatur; haec quippe naturalis, ialiquatenus et in ueri simili quadam stabilitate contenta, epoptica uero quae ex sincerissimae rerum scientiae fonte manat. Deum ergo, inquitsa sermonis iactatione». Laborat omnino et id agit ut instituamur ad pietatem uenerationemque diuinitatis, cuius opem exorat ingrediens procellosum de natura siluae fretum propter nouum atque insolitum etiam tunc disputationis genus. Rursum ergo ab exordio dicamus, inquit. Merito. Iam enim de utraque origine tam exemplari quam corporea tractauerat concedens sensilem mundum ex isdem substitisse; quippe id quod gignitur et perit nec uere
Abbreviated transcription (Latin):
inus sumest. itahis animir quae. hominer in spi¬
rant opus fuitrationo ir acundia& oupidita¬
tib: iunter polata aut cũ quidẽ soadratione tatu
animal conuentirs&icurar&. intuore &ia cat¬
lestia : cuuero adterrena dispicer &ades pectus
aeq neerset otiosur sedecea de inclinatione
curarerum terestriũ narceretur: utigit᷑ bre¬
uimulta complatanistiur redis positio talo¬
iimente conoipienda est onigine quidẽ rerum
exquaceterir omnib: quaerunt substanti a
ministratꝰ esse surimũ & inesfablem deũ :

Expanded text:
ermissum est, ita his animis quae homines inspiermissum est, ita his animis quae homines inspirant opus fuit ratione iracundia et cupiditatibus interpolata ut, cum quidem se ad rationem totum animal conuertisset, curaret, intueretur etiam caelestia, cum uero ad terrena despiceret, despectus aeque ne esset otiosus, sed ex eadem inclinatione cura rerum terrestrium nasceretur. Vt igitur breui multa complectar, istius rei dispositio talis mente concipienda est: originem quidem rerum, ex qua ceteris omnibus quae sunt substantia ministratur, esse summum et ineffabilem
Abbreviated transcription (Latin):
ud quam coniecturarerum earum quaeuelas
corpus pertinenti uel adea quaecor porir propri
suntiuel adaninia ratircor poriseruiente :undsoꝵ¬
nor platone animaru quidõ & adificitionide:
opificem prefius sedicere eoriii uero quac animi
sulitexunt. alurdiuinis potestatib: inferioribus
munus atq officium esremandatũ ta itpuras
quidem animȩ sincereq &ugentes flor ontesq
rationib: ado factae sint uitiorarũ uero partiũ
eius auctorer habeant᷑ eaepotestaces. quib: abor¬
fico deo taliscura mandata sit :uttiore por ro
parter animi quae sul texuntꝰ iraest &cupidi¬
tas satir donea uitao agendae instruont ignuli
quippe sunt quae ꝑ uirilom animicom oqonem
recce inhac uita fiunt iundicantꝰ quotienr uxo
iracundi ã comitese & auxiliatrico racionipr ebo
multacũam& cupiditate hon esta. uelmedi ocri
preier libidum sorder : sicut ergopurae mundi
animaerignũ in ꝑpecua mundi agitatione ꝑ¬

Expanded text:
ud quam coniectura rerum earum quae uel ad ud quam coniectura rerum earum quae uel ad corpus pertinent uel ad ea quae corporis propria sunt uel ad animam satis corpori seruientem. Vnde opinor Platonem animarum quidem exaedificationi deum opificem praefuisse dicere, eorum uero quae animis subtexuntur aliis diuinis potestatibus inferioribus munus atque officium esse mandatum, ita ut purae quidem animae sinceraeque et uigentes florentesque rationibus a deo factae sint, uitiosarum uero partium eius auctores habeantur hae potestates quibus ab opifice deo talis cura mandata sit. Vitiosae porro partes animi quae subtexuntur ira est et cupiditas, satis idonea uitae agendae instrumenta. Multa quippe sunt quae per uirilem animi commotionem recte in hac uita fiunt et uindicantur, quotiens iusta iracundia comitem se et auxiliatricem rationi praebet; multa etiam ex cupiditate honesta uel mediocri praeter libidinum sordes. Sicut ergo purae mundi animae regnum in perpetua mundi agitatione p
Abbreviated transcription (Latin):
an inino talo futuruo si : scd llud por
quo dest dubium quȩ riso l& quã plix autit
spatia sortitoresseuid eat᷑ & unũ duier
an pauper elataq anplobeia atq humilifia¬
tun a futurum: quae cuncta obseruationascien¬
tIa artificiosa quoq sollertia colligunt᷑ : ut
enimalitum uolatu. Au atis. autor aculis.
homines premonent. praedicente aliquo pro¬
pitiodaemono. qui sit eorum omniu quaedom¬
ceps sequunt᷑ scius ꝑinde ut simedicus iuxta
disciplinã med endi predicat. uel& itiũ uelsa¬
uitatem a ut dũ gubernator caelicondicionã
non ignarus &aliqua nubecula prenuntiat
tompestatem futuram. qua ec uncta non fato
sed artificio sisrationib usuq & a perientia
comprehendunt᷑ : aeq cũe motusi derũ prac¬
dictio habetur signa obseruari solent iortus q
aobitus stellarumo& conformationer adrari¬
ane redactae. iuxta quã fertilitas ster ilitasq
prouenit. omnisq huius modi rationibilestali¬

Expanded text:
an immortalis futurus sit? Sed illud potius, an immortalis futurus sit? Sed illud potius, quod est dubium, quaeri solet quam prolixa uitae spatia sortitus esse uideatur et utrum diues an pauper elataque an plebeia sit atque humili fortuna futurus. Quae cuncta obseruatione, scientia, artificiosa quoque sollertia colliguntur: aut enim alitum uolatu aut extis aut oraculis homines praemonentur praedicente aliquo propitio daemone, qui sit eorum omnium quae deinceps sequuntur scius, perinde ut si medicus iuxta disciplinam medendi praedicat uel exitium uel sanitatem aut etiam gubernator caeli condicionum non ignarus ex aliqua nubecula praenuntiet tempestatem futuram; quae cuncta non fato sed artificiosis rationibus usuque et experientia comprehenduntur. Aeque cum ex motu siderum praedictio habetur, signa obseruari solent ortusque et obitus stellarum et conformationes ad rationem redactae iuxta quam fertilitas sterilitasque prouenit; omnisque huius modi ratio nihil est ali
Abbreviated transcription (Latin):
spectum amicȩ ultro acersentis. ut &dusu indigno
reuae& lenocinoblanditurq merecricis: ergo
hȩc dequib intra arcana pecioris dirceptamur.
quaeq: ut rum facienda nec nesuit deliberamur.
& ad pastremũ tãquã latasententia decernimus.
quatenus non sunt propria nostra.nis forte
ideo qui a cõmati uel deprauati libidine discep¬
tatoresi Nonei nonsumus. cu aequã iudicurea¬
rere tã quã gratiae miseri condiasq anticipa¬
tionib: debais ed prediccio inquiunt fecuroi
cuneta iadudũ dirposita atq ordinata er re
testantur : hec porrodir positio atq:ordina¬
tio fatum uocat᷑. immo hec ipra praedictio
fatalem necersitatẽ dominari negatur que
quaq: si quidom predictio natia nabilis sit
aestiinatio sortis fiairae . quae non in rebi cer¬
tis & necersitate constrictis. sed in in certis
atq amlugus preual&: quir enim consulat
praeragum derecens nato ucrum martalis¬

Expanded text:
spectum amicae «ultro accersentis», ut «exclusum» indigne spectum amicae «ultro accersentis», ut «exclusum» indigne «reuocet» lenocinio blanditiisque «meretriciis». Ergo haec de quibus intra arcana pectoris disceptamus quaeque utrum facienda necne sint deliberamus et ad postremum tamquam lata sententia decernimus, quatenus non sunt propria nostra? Nisi forte ideo quia, commoti uel deprauati libidine, disceptatores idonei non sumus, cum aequum iudicium carere tam odii quam gratiae misericordiaeque anticipationibus debeat. «Sed praedictio, inquiunt, futurorum cuncta iam dudum disposita atque ordinata esse testatur; haec porro dispositio atque ordinatio fatum uocatur». Immo haec ipsa praedictio fatalem necessitatem dominari negat usque quaque, siquidem praedictio rationabilis sit aestimatio sortis futurae, quae non in rebus certis et necessitate constrictis, sed in incertis atque in ambiguis praeualet. Quis enim consulat praesagum de recens nato utrum mortalis
Abbreviated transcription (Latin):
autem ꝑ f&tio & intellatur propriade & lio¬
minis tantum. atq ittor ipros hominer non
ꝑaeq conpugnant. quippere in hominu conimo¬
tionib inuicem cupiditas ir acundiaq &ri
natio. optinentq. aduersum se uicissimratio
ut apua homerum cum laertiur iuuenir.
pectore pulrato mentem castigaza cenbe
quintolerar ineamens &onim grauionatulisti
qu ppemillius animoratio tuncira cundinꝰ
subiugabat: Apud euripidenconera in ma¬
draemente saeua iracundiaracionir lumen
enta cogitem. seduncit ir a ranitatem pecto¬
ripusq: ad eo ralubri consilio uiam daurerat
inmoderatus dolor paelicatus: ergo inanimo
continentis uiri semꝑ plur conslium patestante¬
perants in becillitar aduersũ ratione. utiosir ani¬
mipartib suffragat᷑ s acperia hec iprauitia
re inucem inpugnant. ut in adulercento ter enuano
qui ad uersum a cerrimas amoris flamar neris¬
tens honesta iracundia uitit᷑. cungaratur u̾re adeo¬

Expanded text:
autem perfectio et intellectus propria dei et hoautem perfectio et intellectus propria dei et hominis tantum. Atque inter ipsos homines non peraeque, compugnant quippe se in hominum commotionibus inuicem cupiditas iracundiaque et item ratio obtinentque aduersum se uicissim: ratio, ut apud Homerum, cum Laertius iuuenis pectore pulsato mentem castigat acerbe: «Quin toleras, mea mens? Etenim grauiora tulisti», quippe isubiugabat. Apud Euripidem contra in Medeae mente saeua iracundia rationis lumen enta cogitem, sed uincit ira sanitatem pectoris, usque adeo salubri consilio uiam clauserat immoderatus dolor pelicatus. Ergo in animo continentis uiri semper plus consilium potest, intemperantis imbecillitas aduersum rationem uitiosis animi partibus suffragatur. Saepe etiam haec ipsa uitia se inuicem impugnant, ut in adulescente Terentiano qui aduersum acerrimas amoris flammas resistens honesta iracundia nititur, cum negat iturum se ad con
Abbreviated transcription (Latin):
confirmatee iam aetatenoxice. tuncopinor eu&ia
consilu ralubritas confirmatur: cuiauxiliatur
decus studiorum honestiorum . prodest beniuoloꝵ.
repne hensio me detur animad uer sigͥcantra que
aduersirreb: obditur prauitar menti atque
insolescit. ideoq: oliconsortium cnyponis est
inter hominer bestiasque. & ceter auit a
darentia soci& as. communioq corpareorum
prouentuum : siquidem narci nutr ireerer cerexo¬
muno est homiinibur & ceteri sentire uero & aape¬
itere communo denu haminib & mutir tantũ ac
:ratione carentib. animalib: cupiditar par ro
atq iracundia uela grestium. uelmansuecor ũ
appuitus in rationabilir est : Haminis uero cuiesi
proprium racianimentem applicare ⁊ acio¬
nabilis : ratiocinandi tamen atq intellggendi
sciendiq uerum appetitur. propriur osi lami¬
nisaui a cupiditate atq ir acundia pluramũ
distat: illa quippe &iam imnatis aninialib
& multo quideniac riara cernunt ẽrationir

Expanded text:
confirmata iam aetate noxia, tunc opinor, cum etiam confirmata iam aetate noxia, tunc opinor, cum etiam consilii salubritas confirmatur, cui auxiliatur decus studiorum honestiorum, prodest beniuolorum reprehensio, medetur animaduersio; contraque aduersis rebus obtunditur prauitas mentis atque insolescit. Ideoque ob consortium corporis est inter homines bestiasque et cetera uita carentia societas communioque corporeorum prouentuum, siquidem nasci, nutriri, crescere commune est hominibus cum ceteris, sentire uero et appetere commune demum hominibus et mutis tantum ac ratione carentibus animalibus. Cupiditas porro atque iracundia uel agrestium uel mansuetorum appetitus inrationabilis est, hominis uero, cuius est proprium rationi mentem applicare, rationabilis. Ratiocinandi tamen atque intellegendi sciendique uerum appetitus proprius est hominis, qui a cupiditate atque iracundia plurimum distat; illa quippe etiam in mutis animalibus, et multo quidem acriora, cernuntur, rationis
Abbreviated transcription (Latin):
bent in animis hominu quae anima libera est &git.
arx arbitrio suo: optima porro pars animae ea est.
quam descripsit plato duplicem habere urtutem
un amin camprehensiane diuinarum nerũ quae¬
ur sapientiaest. alteram in dirpositionererum
mortalium quae prudentuc nominat᷑: quod si quir
adliumores corporis. natur aleq illa coneretione.
respicienr. plerorq intem perantes alios porro
moder ator homuiner es se non sine fato putat: intẽ¬
peranter quid xhumorum intem perie laborane
maneratos autem e. felicitate conergcionqyle¬
uarre aq: omnia decreto fieri putatꝰ uerasentit
quidem est enimnatura tributum. ut in lecilla liomi¬
numnatio uellabor in prorpera caneretione. uel
aduurtur moderata in optentu honestatis. ideoq
aduer sum huiur modiuitia racionis consiluq
salubritar opposita eses prouidentiae legesi quide
auaritiae. libidocrudelitar. cetersq liuius mod.
pestes. nihil iii pueritia grande dissignent. sedsint

Expanded text:
bent in animis hominum, quae anima libera est et agit bent in animis hominum, quae anima libera est et agit ex arbitrio suo. Optima porro pars animae ea est quam descripsit Plato duplicem habere uirtutem, unam in comprehensione diuinarum rerum, quae sapientia est, alteram in dispositione rerum mortalium, quae prudentia nominatur. Quod si quis ad humores corporis naturalemque illam concretionem respiciens plerosque intemperantes, alios porro moderatos homines esse non sine fato putat, et intemperantes quidem ex humorum intemperie laborare, moderatos autem ex felicitate concretionis leuari eaque omnia decreto fieri putat, uera sentit quidem — est enim natura tributum ut imbecilla hominum natio uel laboret improspera concretione uel adiuuetur moderata in obtentu honestatis — ideoque aduersum huius modi uitia rationis consiliique salubritas opposita est prouidentiae lege, siquidem auaritia, libido, crudelitas ceteraeque huius modi pestes nihil in pueritia grande designent, sed sint
Abbreviated transcription (Latin):
hȩe lex est iub&. non tamenuietorem autiuctoria.
le facit & tamen praemiumn lexdat. propter eaq
lex generaliter iubeominib: quae facienda sint. pro¬
hibetq omner ab in conuenientibi. sehnonom ner tepͥe¬
rant. ne comnes faciunt quaeiubent᷑: quaeres
ost enditaptione̾ quidem esre in liominib ec eande
mominibi : ea ueroquȩ sequunt᷑ id esdenimandest
anim aduersiones uel premice &lgesaneta : talir
est opinor &ũ am l&illa caelestis. quaes atum uocatꝰ
scircens hominib honest & phibens contraria : sequi
porro nostrum est & a fatiiugaliber ũ : laudari
uero liene agentem tamiuxtaleem quã iux ea com¬
mune᷑ udicium: similiter ergoeũam contraria
mentirs quidem & persimeagere uitam: conti¬
net edict o& est in hominis arbitrio ut prdecedens:
inaleporro uitam disponere proprium hominir.
proptereaq puniriplane est & necessitate fatocli.
it pote quod legem sequoct : lec porro omniasede ha¬

Expanded text:
haec lex iubet, non tamen uictorem aut uictoriam haec lex iubet, non tamen uictorem aut uictoriam lex facit, et tamen praemium lex dat. Proptereaque lex generaliter iubet omnibus quae facienda sint prohibetque omnes ab inconuenientibus; sed non omnes obtemperant nec omnes faciunt quae iubentur. Quae res ostendit optionem quidem esse in hominibus nec eandem in omnibus; ea uero quae sequuntur, id a. Talis est, opinor, etiam lex illa caelestis quae fatum uocatur, sciscens hominibus honesta, prohibens contraria. Sequi porro nostrum est et a fati iugo liberum, laudari uero bene agentem tam iuxta legem quam iuxta commune iudicium, similiter ergo etiam contraria: mentiri quidem et pessime agere uitam continetur edicto et est in hominis arbitrio ut praecedens; male porro uitam disponere proprium hominis proptereaque puniri plane est ex necessitate fatali, utpote quod legem sequatur. Haec porro omnia sedem ha
Abbreviated transcription (Latin):
mobilis ex conuersiune mundiman&: uerũ hec
fortarsir etra propositum quam insticuto
ser moni concinat quod fatum si neui acsine
illa necessitate in &cricalilimodo ralubri
atcordine administrecur : ex hoc ordinerer
uemanant illac quaer arieem plisunt. quarũ
pantim fartuna potestatem hab& partim in¬
p rouitap nia sponte proueniunt. quiburom¬
libicasusdicitur imperare quae fatolia quide
sunt : Contunentun enim edictir fatalil. nec
amensunt necersitate uiolenti a ꝑ inde
ut quat a nobis fiunt : contineur quippelgiliur
nostrisi nectamen secuntum lger proueniunt
quibur utinur. ut puta iuba l& interfici patriae
proditorem : quio. ergo quia prodaitor emuacat eum.
uipuenamstatuit. necesseest irelex faciat prodi¬
torem : no nopinor : nam praditor quidem sua
malamente. quinpatius amentia pronum pit
ad facinus. punitur uero iuxtalgemirur sũque
lexest ut qui fortiter bella uerit praemio assaciatt

Expanded text:
mobilis ex conuersione mundi manet. Verum hoc mobilis ex conuersione mundi manet. Verum hoc fortassis extra propositum, quamuis instituto sermoni concinat, quod fatum sine ui ac sine ulla necessitate inextricabili modo salubri atque ordine administretur. Ex hoc ordine rerum demanant illa quae rari exempli sunt, quorum partim fortuna potestatem habet, partim improuisa et sua sponte proueniunt quibus omnibus casus dicitur imperare. Quae fatalia quidem sunt, continentur enim edictis fatalibus, nec tamen sunt necessitate uiolenta, perinde ut quae a nobis fiunt; continentur quippe legibus nostris, nec tamen secundum leges proueniunt quibus utimur. Vt puta, iubet lex interfici patriae proditorem. Quid ergo? Quia proditorem uocat eum cui poenam statuit, necesse est ut lex faciat proditorem? Non, opinor, nam proditor quidem sua mala mente, quin potius amentia, prorumpit ad facinus, punitur uero iuxta legem. Rursumque lex est ut qui fortiter bellauerit praemio afficiatur;