comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beat quib cũ possit familiares : feire sermones. qđ ẽ diffi¬
cie nisi speciem pre te boni uiri feras. Ergo etiã solitario
nomini atq in agro uitã agenti opinio iusticiȩ necessa¬
ria ẽ. eoq etiã magis quiꝰ eã si non habebunt iniustiha¬
bebuntur. Nullis p̃sidiis septi multiᷤᷤ afficient᷑ in iuriis:¬
atq tiã qui uendunt. emunt. conducunt. locant. contͣ¬
hendisq negotiis implicant᷑. Iusticia ad rẽ gerendã ne¬
quippiã qui una latrocinant᷑ furat᷑ aliquid aut eripit:
is sibi ne in latrocinio relinquit locũ. Iue aut̃ qͥ archipira¬
ta dicit᷑ nͥ eqͣbilit̾ p̃dã disꝑtiat. aut int̾ficiat᷑ a sociis aut
relinquat᷑. Quinetiã leges latronũ esse oruntur. qͥb pa¬
reant. qͥs obseruent. Itaq ꝓpt̾ ęquabilẽ prede portio¬
nẽ & bargulus illiris latro. de quo ẽ apud theopompũ
& magnas opes habuit. & multo maiores uinatus lusita¬

Expanded text:
beat, quibuscum possit familiares conferre sermones; quod est diffibeat, quibuscum possit familiares conferre sermones; quod est difficile, nisi speciem prae te boni viri feras. Ergo etiam solitario homini atque in agro vitam agenti opinio iustitiae necessaria est, eoque etiam magis, quod, eam si non habebunt, iniusti habebuntur, nullis pAtque his etiam qui vendunt, emunt, conducunt, locant, contrahendisque negotiis implicantur, iustitia ad rem gerenda necuipiam, qui una latrocinantur, furatur aliquid, aut clam eripit, is sibi ne in latrocinio quidem reliquit locum, ille autem qui archipirata dicitur, nisi aequabiliter praedam dispertiat, aut occidetur a sociis, aut relinquetur, quin etiam leges latronum esse dicuntur, quibus pareant, quas observent. Itaque propter aequabilem praedae partitionem et Bargulus Illyri, magnas opes habuit et multo maiores Viriathus Lusita
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ otos ad seͥ uertit es ragit tũ qͥs ñ admuret᷑ splendorẽ
pulchrat. dinẽq uirtutis: Orgo a hȩc animi despicien¬
tia a ꝯirabilitatẽ magnã facit. & maccune i usticeia
ex qua una uirtute boni uiri appellant᷑ mirifica quędã mul¬
titudini uidet᷑. nec iniuria. Nemo enĩ iustus esse potest. qͥ mor¬
tẽ. qͥ dolorẽ. qui exiliũ. qͥ egestate timet. aut qͥ ea quę sunt
his contraria ęquitati anteponit. maximeq ad mirant᷑ eum
qui pecunia non mouet᷑. qđ in qͦ uiro ꝑspectũ sit. hunc igni
expectatũ arbitrantur. Itaq illa tria quę ꝓposita sunt ad
głam. omĩa iusticia conficit. & boni uolentia qͦd ꝓdesse uuli
plurimis & ob eandẽ causã fidẽ & ad mirationẽ qđ eas res
spernit atq negligit. ad qͥs pleriq inflãmati auiditate
rapiunt᷑: ac mea quidem sencentia omĩs ratio atq institu¬
tio uite adiumenta hominũ desiderat In primisq ut ha¬

Expanded text:
 totos ad se convertit et rapit, tum quis non admiretur splendorem pulchritudinemque virtutis? Ergo et haec animi despicientia admirabilitatem magnam facit et maxime iustitia, ex qua una virtute viri boni appellantur, mirifica quaedam multitudini videtur, nec iniuria; nemo enim iustus esse potest, qui mortem, qui dolorem, qui exsilium, qui egestatem timet, aut qui ea, quae sunt his contrariqui pecunia non movetur, quod in quo viro perspectum sit, hunc dignum spectatu arbitrantur, itaque illa tria, quae proposita sunt, ad gloriam, omnia iustitia conficit, et benevolentiam, quod prodesse vult plurimis, et ob eandem causam fidem et admirationem, quod eas res spernit et neglegit, ad quas plerique inflammati aviditate rapiuntur. Ac mea quidem sententia omnis ratio atque institutio vitae adiumenta hominum desiderat, in primisque ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
cura ẽ. Ad miratione afficiunt᷑ hii qui ante ire cȩteris uir¬
minȩ maiores partes auinu a uirtute dec orquent .& doloꝵ
cũ ad mountur faces p̃t̃ modũ pleriq aterient᷑. uiti.
mors. diuitiȩ. pauꝑtas om̃s nom nes uet eitentissime ꝑmo¬
uent. quȩ qui in utrãq partẽ excelso a tamo magnoq

Expanded text:
c admiratione quadam afficiuntur ii, qui anteire ceteros virminae, saepe maiores partes animi a virtute detorquent: et dolorum cum admoventur faces praeter modum plerique exterrentur: vita, mors, divitiae, paupertas omnes homines vehementissime promovent.
Abbreviated transcription (Latin):
simulatione prudentie satis arbitror dictũ:
ed qm̃ a qͣtuor fontib honestatis pͥmo
officia dixrimꝰ. in eisdẽ uersabim cũ docebimꝰ
ea quȩ uident᷑ esse utilia. neq sint : ꝗͣ sint uirtu¬
tis inimica Ac de prudentia qͥdẽ qͦm uult imitari
anim: eccellentis magnitudine. & p̃stantia cer¬
nit᷑. alt̾a in conformatione continentic & reꝑan¬

Expanded text:
ustitiam simulatione prudentiae, satis arbitror dictum. ustitiam simulatione prudentiae, satis arbitror dictum. ed quoniam a quattuor fontibus honestatis primo libro officia duximus, in eisdem versemur, cum docebimus ea, quae videantur esse utilia tneque sint, quam sint virtutis inimica. Ac de prudentia quidem, quam vult imitari animi excellentis magnitudine et praestantia cernitur, altera in conforrnatione et modera
Abbreviated transcription (Latin):
fulminis de flagrauit. Quanto meliꝰ fuerat in hoc
a neptuno: Cui cũ tres optationes neptunꝰ dedisset
esset de nouerca. Qͦ optato ĩpetrato theseus in marimis
fuit luctib. Qͥ dꝰ Agamennon cũ deuouisset dianȩ
qđ in suo regno pulcherrimũ natũ eẽt illo anno.
ĩmolauit ephygeniã. qͥ nichil qͥdẽ in eo anno natũ¬
erat pulchriꝰ. ꝓmissũ potiꝰ ñ faciendũ: ꝙͣ tetrũ fa¬
cinꝰ admittendũ fuit. Ergo & ꝓmissa ñ facienda
apud te sana m̃te deposuerit. repetat insaniens.
reddere peccatũ sit: officiũ ñ reddere. Qd siis qͥ
apud te pecuniã deposuerit. bellũ inferat patrie
redd asne depositũ: Non credo. facies enĩ contͣ rẽ
publicã. quȩ satis debet ẽt̾ harissima. Sic multa
quȩ a natura uident᷑ ẽẽ honesta. tẽporib fiunt
n honesta. facere ꝓmissa. stare conuentis. redde¬
re deposita cõmutate utilitate fuint ñ honesta.

Expanded text:
fulminis deflagravit. Quanto melius fuerat in hoc fulminis deflagravit. Quanto melius fuerat in hoc a Neptuno? cui cum tres optationes Neptunus dedissetesset de noverca; quo optato impetrato Theseus in maximis fuit luctibus. Quid, quod Agamemnon cum devovisset Dianae, quod in suo regno pulcherrimum natum eimmolavit Iphigeniam qua nihil erat eo anno natum pulchrius? Promissum potius non faciendum quam tam taetrum facinus admittendum fuit. Ergo et promissa non facienda nquis apud te sana mente deposuerit, repetat insaniens, reddere peccatum sit, officium non reddere. Quid? si is, qui apud te pecuniam deposuerit, bellum inferat patriae, reddasne depositum? Non credo; facias enim contra rem publicam, quae debet esse carissima. Sic multa, quae honesta natura videntur esse, temporibus fiunt non honesta; facere promissa, stare conventis, reddere deposita commutata utilitate fiunt non honesta.
Abbreviated transcription (Latin):
Unec dolo malo ut p̃tores solent facta sint. Si qͥs me¬
dicam̃tũ cuipiã dederit ad aqͣm int̾ cutẽ. pepigerit
sit or annos aliqͦt pꝰ inciderit in eundẽ morbũ. nec
ab eo qͥ cũ pepigerit ĩpetrarit. ut itẽ eo liceat uti.
qͣd faciendũ sit. cũ sit is inhumanꝰ qͥñ cedat uec ei
si qͥs sapiens rogatꝰ sit ab eo qͥ eũ heredẽ faciat cũ ei
testamento sext̾ciũ milies relinqͥt᷑ ut anteꝙͣ here¬
ditatẽ ad eat liice palã in foro saltet. idq se factu
tror fuisse gͣuitatis. Qm̃ qͦd ꝓmisit si saltare in foro
turpe ducet. honestiꝰ m̃tiet᷑ si ex hereditate nichil
cȩꝑit ꝙͣ si cȩꝑit. nͥ forte eã pecuniã in re publica
magnũ aliqđ tẽpꝰ contulerit. ut uł saltare cũ pa
trie consulturꝰ sit turpe ñ sit. I sAcne illa qͥdẽ
ꝓmissa seruanda st̃ quȩ ñ st̃ his ipsis utilia qͥb uia
ꝓmissa st̃. Solphetonti filio ut redeamus ad fabulas
ru

Expanded text:
NEC DOLO MALO, ut praetores solent, FACTA SINT. Si quis meNEC DOLO MALO, ut praetores solent, FACTA SINT. Si quis medicamentum cuipiam dederit ad aquam intercutem pepigeritqsit et annis aliquot post incident in eundem morbum nec ab eo, quicumpepigerat, impetret,ut iterum eo liccat uti, quid faciendum sit. Cum sit is inhumanus, qui non concedatum. Quid? si qui sapiens rogatus sit ab eo, qui eum heredem faciat, cum ei testamento sestertium milies relinquatur, ut, ante quam hereditatem adeat, luce palam in foro saltet, idque se factutror fuisse gravitatis; quoniam promisit, si saltare in foro turpe ducet, honestius mentietur, si ex hereditate nihil ceperit, quam si ceperit, nisi forte eam pecuniam in rei publicae magnum aliquod tempus contulerittriae consulturus sit, turpe non sit. Ac ne illa quidem promissa servanda sunt, quae non sunt iis ipsis utilia, quibus illa promiseris. Sol Phaëthonti filio, ut redeamus ad fabulas, rum
Abbreviated transcription (Latin):
ciẽ patriȩ resspet tabit patrię sabuit̃ ante ponet saluti
patris: Quęrit etiã sapiens adulterinos nũmos acceꝑit
imprudens ꝓ bonis: cu id rescierit soluturusne sit eos
sic̃ debeat ꝓbonis: Diogenes ait. antipat̃ negat. Cui
potiꝰ assentior: Qui uenenũ fugiens uendat᷑ sciens.
debeat ne dicere: Non necesse prtat diogenes. antipat̃
uoni uiri estimat. Hȩ st̃ quas controuersiȩ & iura
stoicorũ. in mancipio uendendo. dicendane uitia.
ñ ea quȩ nͥ diaceris redibeat᷑ inancipiũ iure ciuilis
Scilicet. hȩc mendacẽ esse aleatorẽ. furacẽ. ebriosũ.
alteri dicenda uident᷑: alt̾i ñ uident᷑. Si qͥs aurũuen¬
Ndens oricalcũ se putet uendere. indicet ne ei uir
bonus aurũ illud eẽ. an demat denario. qͦd sit mille
int̾cos phylosophos qͦs mͦ numeraui controuersia:
Pacta &e ꝓmissa sẽꝑne seruanda sint. quȩ nec ui

Expanded text:
ciem patriae res spectabit, patriae salutem anteponet saluti ciem patriae res spectabit, patriae salutem anteponet saluti patris. Quaerit etiam, si sapiens adulterinos nummos acceperit imprudens pro bonis, cum id rescierit, soluturusne sit eos, si cui debeat, pro bonis. Diogenes ait, Antipater negat, cui potius assentior. Qui vinum fugiens vendat sciens, debeatne dicere. Non necesse putat Diogenes, Antipater viri boni existimat. Haec sunt quasi controversa iura Stoicorum. In mancipio vendendo dicendane vitia, non ea, quae nisi dixeris, redhibeatur mancipium iure civili, sed haec, mendacem esse, aleatorem, furacem, ebriosum? Alteri dicenda videntur, alteri non videntur. Si quis aurum vendens orichalcum se putet vendere, indicetne ei vir bonus aurum illud esse an emat denario, quod sit mille inter eos philosophos, quos nominavi, controversia. Pacta et promissa semperne servanda sint, QUAE NEC VI
Abbreviated transcription (Latin):
uelit. qͥa sua sit. Quoad enĩ ꝑuentũ sit eo qͦ sũpta nauis
ẽ. ñ dni ẽ nauis: s nauigantiũ. Qͥd si in una tabula
sint duo naufragi. hiq sapientes. ibi ut̃q si ut̃ rapiat.
an alt̃ cedat alteriꝰ Cedat uͦ s ei cuiꝰ magister int̾sit.
uł sua uł rei publicȩ causa uiuere: Ea si hec paria
In utroq nullũ erit certam̃ s qͣsi sorte uictꝰ aut di¬
micando eic tꝰ. alteri cedat alt̃. Qͥd supat̾ fana expilet.
cuniculos agat ad erariũ. indicet ne. id magistratib filiꝰ.
Nefas id qͥdẽ ẽ: qͥn etiã defendat patrẽ si argguatur:
Non gͥ patria p̃stat ont̃ib officiis. Immo uͦ s ipsi pa¬
triȩ conducit pios habereaciues parentes. Q si tyran¬
nidẽ occupare. si patriã ꝓdere. conabit᷑ pat̃. silebitne
filiꝰꝰ Immo uͦ obsecrabit parentẽ ne id faciat. Si nichil
ꝓficiet accusabit. minabit᷑ etiã ad extremũ. si ad ꝑni¬

Expanded text:
velit, quia sua sit. Quoad enim perventum est eo, quo sumpta navis velit, quia sua sit. Quoad enim perventum est eo, quo sumpta navis est, non domini est navis, sed navigantium. Quid? si una tabula sit, duo naufragi, eique sapientes, sibine uterque rapiat, an alter cedat alteri? Cedat vero, sed ei, cuius magis intersit vel sua vel rei publicae causa vivere. Quid, si haec paria in utroque? Nullum erit certamen, sed quasi sorte aut micando victus alteri cedet alter. Quid? si pater fana expilet, cuniculos agat ad aerarium, indicetne id magistratibus filius? Nefas id quidem est, quin etiam defendat patrem, si arguatur. Non igitur patria praestat omnibus officiis? Immo vero, sed ipsi patriae conducit pios habere cives in parentes. Quid? si tyrannidem occupare, si patriam prodere conabitur pater, silebitne filius? Immo vero obsecrabit patrem, ne id faciat. Si nihil proficiet, accusabit, minabitur etiam, ad extremum, si ad perni
Abbreviated transcription (Latin):
tio ad salutẽ rei publice ꝑtinebat. Male etiã curio
cũ causa tͥnspadanoꝵ eqͣm esse dicebat. sẽꝑ autẽ
addebat. Uincat utilitas. potiꝰ diceret ñ ẽẽ eqͣm.
qͥa n ẽẽt utile rei publicȩ. qͣm cu utilẽ ẽẽ diceret¬
ñ ẽẽ ȩqͣm fateret᷑. Plenꝰ ẽ sextꝰ liber de officiis catonis taliũ
quȩstionũ: sit ne uiri boni in maxima caritate annone
familiã ñ alere. in utͣmq partẽ disputat. s tñ ad extre¬
mũ utilitate ut putat officiũ dirigi. magis ꝙͣ huma¬
nitate. Querit si in mari iactura facienda sit. equine
potiꝰ iac turã faciat an seruuli uilis. Hic alio resfamili¬
aris. alio ducit humanitas. Si tabulã de naufragio qͥs
arripuerit. extorqͦbit ne eã sapiens si poterit: Neggat¬
stoicus qͥa sit iniuriũ. Qͥ d: Ddñs nauiis. eripiẽtuẽ suũ:
Minime. ñ plusꝗͣ si nauigantẽ in alto deicere de nauĩ

Expanded text:
tio ad salutem rei publicae pertinebat. Male etiam Curio, tio ad salutem rei publicae pertinebat. Male etiam Curio, cum causam Transpadanorum aequam esse dicebat, semper autem addebat: Vincat utilitas! Potius doceret non esse aequam, quia non esset utilis rei publieae, quam, cum utilem non esse diceret, esse aequam fateretur. Plenusestsextus liber de officiis Hecatonis talium quaestionum: sitne boni viri in maxima caritate annonae familiam non alere. In utramque partem disputat, sed tamen ad extremum utilitate, ut putat, officium dirigit magis quam humanitate. Quaerit, si in mari iactura facienda sit, equine pretiosi potius iacturam faciat an servoli vilis. Hic alio res familiaris, alio ducit humanitas. Si tabulam de naufragio stultus arripuerit, extorquebitne eam sapiens, si potuerit? Negat, quia sit iniurium. Quid? dominus navis eripietne suum? Minime, non plus quam navigantem in alto eicere de navi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nũꝗͣ utilitatẽ a dignitate seiunrit. armis cũ
hoste certare ñ uenenis. Si głȩ causa ĩꝑiũ expeten¬
dũ ẽ scelus absit. in qͦ ñ potest eẽ gła. sin ipse ope
expetunt᷑ qͦ qͦmodo. & ñ potert̃ utiles ẽẽ cũ infa¬
mia. Non gͥ utił illa .l. phylippi .e. fannii senten¬
tia qͦs ciuitates luciꝰ sẏlla pecunia accepta ex se¬
natus consulto liberauisset. & hȩ rursus uectiga¬
les e̾e̾nt. neq his pecuniã qͣm ꝓ lib̾tate dederant
redderemus: ei senatꝰ ẽ assensus. t᷑pe ĩꝑio. pyratarũ
maior fides ꝙͣ senatus. at aucta uec tigalia.
eẽ & beniuolentia socioꝵ utile esse odiũ & infamia
Ego etiã cũ catone meo sepe dissensi. Nimis mͥp̃
fracte uidebat᷑ erariũ uectigaliaq defendere.
Om̃ia publicanis negare. multa sociis cũ in hos be¬
nefici esse deberemus cũ ilł sic agere. ut cũ colonis
nrĩs solemus. Eoq magis. qͦ illa ordinũ coniunc¬

Expanded text:
qui numquam utilitatem a dignitate seiunxit, armis cum qui numquam utilitatem a dignitate seiunxit, armis cum hoste certare an venenis? Si gloriae causa imperium expetendum est, scelus absit, in quo non potest esse gloria; sin ipsae opes expetuntur quoquo modo, non poterunt utiles esse cum infamia. Non igitur utilis illa L. Philippi Q. f. sententia, quas civitates L. Sulla pecunia accepta ex senatus consulto liberavisset, ut eae rursus vectigales essent neque iis pecuniam, quam pro libertate dederant, redderemus. Ei senatus est assensus. Turpe imperio! piratarum enim melior fides quam senatus. At aucta vectigalia, esse et benivolentia sociorum, utile esse odium et infamia? Ego etiam cum Catone meo saepe dissensi; nimis mihi praefracte videbatur aerarium vectigaliaque defendere, omnia publicanis negare, multa sociis, cum in hos benefici esse deberemus, cum illis sic agere, ut cum colonis nostris soleremus, eoque magis, quod illa ordinum coniunc
Abbreviated transcription (Latin):
to a pelope ꝓditũ iure optinebat᷑. Nã qͣndo plu¬
res ei regi putes qͥ exercitũ p̃p̃.r. popłmq ip̃ .R¬
opp̃ssisset. ciuitatẽq ñ mͦ liberã s etiã gentib im¬
perantẽ seruire sibi cõgisset. hunc tu qͣs conscien¬
tiȩ labes in animo censes habuisse Quȩ uulnera.
sit. ut qͥuiã eripuerit in maxrimã grã futurꝰ sit
& gła. Qđ si hec utilia ñ st̃ quȩ maxima uident᷑
qͥa plena st̃ dedecoris ac turpitudinis satis ꝑsuasũ ẽẽ
&e a senatu nr̃o iudicatũ ẽ. Cũ enĩ rex pẏrrus popło
romano bellũ ultro intulisset. cũq de ĩꝑio certam̃
eẽt cũ rege generoso ac potente ꝑfugã ab eo ue¬
nit in castra fabricii eiq ẽ pollicitus si p̃miũ
sibi ꝓposuisset. se ceu clã uenisset. sic clã in pyrri
rediturũ & eũ ueneno necaturũ. Himc fabricius
querimus magnũ illud bellũ ꝑfuga unꝰ & gͣuẽ

Expanded text:
talo et Pelope proditum iure obtinebatur. Nam quanto plutalo et Pelope proditum iure obtinebatur. Nam quanto plures ei Regi putas, qui cum exercitu Pop. Rom. populum ipoppressisset civitatemque non modo liberam, sed etiam gentibus imperantem servire sibi coëgisset? Hunc tu quas conscientiae labes in animo censes habuisse, quae vulnera?sit, ut, qui illam eripuerit, in maxima et gratia futurus sit et gloria? Quodsi haec utilia non sunt, quae maxime videntur, quia plena sunt dedecoris ac turpitudinis, satis persuasum esse et a senatu nostro iudicatum est. Cum enim rex Pyrrhus populo Romano bellum ultro intulisset, cumque de imperio certamen esset cum rege generoso ac potenti, perfuga ab eo venit in castra Fabrici eique est pollicitus, si praemium sibi proposuisset, se, ut clam venisset, sic clam in Pyrrhi castra rediturum et eum veneno necaturum. Hunc Fabricius quaerimus, magnum illud bellum perfuga unus et gravem
Abbreviated transcription (Latin):
in ea ciuitate quȩ libera fuit quȩq eẽ debeat regnia¬
pre
s ei qͥ facere possit eẽ utile. ꝗͣ hẽ obiurgatione acpo
tiꝰ conuitio a tanto errore coner diuelere : Potest
eniꝰ dii ĩmortales cuiꝗͣ esse utile fedissimũ & deter¬
rimũ iudiciũ patriȩ. ꝗͣuis istrui se eo obstrinaerit
ab opp̃ssis ciuib parens nominet᷑ Honestate gͥ¬
e dirigenda utilitas. Et qͥdẽ sic ut hȩc duo u̾bo
int se discrepare. s uñ sonare uideant᷑. Nẽ abeo
a uulgi opinionẽ. Quȩ maior utilitas . ꝙͣ regnan
di ẽt̃ possit: Nichil contͣ inutiliꝰ ei qͥ id iniuste con¬
sequutus sit inuenio. cũ ad ueritatẽ cępi uocare
rationẽ. Posst̃ eẽ utiles angores. sollicitudines.
aiuturni & noc tͣm metusꝰ Nita insidiarũ peri¬
culoꝵ plenissima. Multi iniqͥ atq infideles regno
pauei boni st̃: inqͥt actiꝰ. At cui regno Qđatan¬

Expanded text:
in ea civitate, quae libera fuerit quaeque esse debeat, regnain ea civitate, quae libera fuerit quaeque esse debeat, regnare, sed ei, qui id facere possit, esse utile, qua hunc obiurgatione aut quo potius convicio a tanto errore coner avellere? Potest enim, di immortales! cuiquam esse utile foedissimum et taeterrimum parricidium patriae, quamvis is, qui se eo obstrinxerit, ab oppressis civibus parens nominetur? Honestate igitur dirigenda utilitas est, et quidem sic, ut haec duo verbo inter se discrepare, re unum sonare videantur. Non habeo, ad volgi opindi esse possit? nihil contrainutilius ei, qui id iniuste consecutus sit, invenio, cum ad veritatem coepi revocare rationem. Possunt enim, cuiquam esse utiles angores, sollicitudines, diurni et nocturni metus, vita insidiatum periculorumque plenissima? multi iniqui atque infideles regno, pavei boni sunt, inquit Attius: at cui regno? quod a Tan
Abbreviated transcription (Latin):
nis figura ĩmanitatẽ gerat beluȩ: Qdꝰ Qͥ omĩa
recta & honesta negligunt dũ mͦ potentiã conseqͣn¬
tur. ñne idẽ faciunt qđ is qͥ etiã socerũ habere uo¬
luit eũ cuiꝰ audacia potens eẽt Utile ei uidebat᷑
plurimũ posse alteriꝰ inuidia: Id ꝙͣ iniustũ in pa¬
tria & ꝗͣ turpe & ꝙͣ inutile esset ñ uidebat. Ipse
aut̃ socer in ore sẽꝑ g̃c̃os uersus de phenissis habe¬
bat. qͦs dicã ut potero incredite fortasse. s tam̃ ut
res possit intelligi. Nã si uiolandũ ẽ ius: regnan¬
di grã uiolandũ ẽ. Aliis reb pietatẽ colas. Capitał¬
sceleratissimũ fuerat exceperit. Qͥd gͥ minuta colli¬
gimꝰ. hereditatẽ mercaturas. uenditiones fraudu¬
si honestã qͥs ẽt̃ dicit. amens ẽ. bat enĩ legũ &
liberalitatis interitũ. earũq opp̃ssionẽ tetrã & de¬
test abile: głosã putat. Qͥ aut̃ facet᷑ honestũ n̾esse

Expanded text:
nis figuta immanitatem gerat belluae? Quid? qui omnia nis figuta immanitatem gerat belluae? Quid? qui omnia recta et honestanegligunt, dummodo potentiam consequantur, nonne idem faciunt, quod is, qui etiam socerum habere voluit eum, cuius ipse audacia potens esset? Utile ei videbatur plurimum posse alterius invidia; id quam iniustum in patriam et quam turpe esset, non videbat. Ipse autem socer in ore semper Graecos versus de Phoenissis habebat, quos dicam, ut potero, incondite fortasse, sed tamen, ut res possit intellegi: Nam sí violandum est Iús, regnandi grátia Violándum est; aliis rébus pietatém colas. Capitalsceleratissimum fuerit, exceperit! Quid igitur minuta colligimus, hereditates, mercaturas, venditiones fraudusi honestam quis esse dicit, amens est; probat enim legum et libertatis interitum earumque oppressionem taetram et detestabilem gloriosam putat. Qui autem fatetur honestum non esse
Abbreviated transcription (Latin):
nis plebis popłarẽ grãm. ñ ita turpẽ consulẽ obeã rẽ
fieri. qđ sibi tũ ꝓposuerat ualde utile uidebat᷑. S omĩ¬
ũ una regula ẽ: qͥm cupio esse notissimã. Aut illud
qͦa utile uidet᷑ t᷑pe nescit. aut si t᷑pe ẽ: ne uideat᷑ esse utile
Quid gͥ: Possumusne aut illũ mariũ uirũ bonum
udicare aut hunc Explica atq excute intelligen¬
tiã tuã. ut uideas quȩ sit in ea species. forma & no¬
tio uiri boni. Cadit gͦ in uirũ bonũ mentiri emolu¬
menti sui causa. criminari. p̃riꝑe. fallere : Nichil
ꝓfecto minꝰ. Est gͦ res tanti aut cõmodũ ullũ tam
expetendũ. ut uiri boni & splendorẽ &e nomen
amittas: Qd ẽ qͦd afferre tantũ utilitas ista
quȩ dr̃ possit. qͣntũ aufẽrre. si boni uiri nom̃ eri¬
puerit fidẽq iusticiãq detraxerit: Qͥd enĩ int̾ẽ
utrũ ex homine se conuertat qͥs in beluã. aut homi¬

Expanded text:
nis plebi popularem gratiam non ita turpe, consulem ob eam rem nis plebi popularem gratiam non ita turpe, consulem ob eam rem fieri, quod sibi tum proposuerat, valde utile videbatur. Sed omnium una regula est, quam tibi cupio esse notissimam, aut illud, quod utile videtur, turpe ne sit aut, si turpe est, ne videatur esse utile. Quod igitur? possumusne aut ilium Marium virum bonum iudicare aut hunc? Explica atque excute intellegentiam tuam, ut videas, quae sit in ea species forma et notio viri boni. Cadit ergo in virum bonum mentiri emolumenti sui causa, criminari, praeripere, fallere? Nihil profecto minus. Est ergo ulla res tanti aut commodum ullum tam expetendum, ut viri boni et splendorem et nomen amittas? Quid est, quod afferre tantum utilitas ista, quae dicitur, possit, quantum auferre, si boni viri nompuerit, fidem iustitiamque detraxerit? Nam quid interest, utrum ex homine se convertat quis in belluam, an in homi
Abbreviated transcription (Latin):
uit uiuũ aut mortuũ iugurthã se in potestate
s a fide iusticiaq discessit. qͥ optimũ & grauissimũ
ciuẽ cuiꝰ legatꝰ & a qͦ missus eẽt in inuidiã falso
crimine adduxit. Ne nr̃ qͥdẽ gratidianꝰ officio uiri
boni functus ẽ. tũ cũ p̃tor e̾ẽt. collegiũq plebis tribu¬
ni p̃toriũ adhibuissent. ut res nũmaria de cõmuni sen¬
tentia constitueret᷑. Iac tabat᷑ enĩ illis tẽporib nũmus
sic: ut nemo posset scire qͥd haberet. Conscripsert̃ cõ¬
munit᷑ edictũ cũ pena atq iudicio constituert̃q ut
om̃s similit̾ in rostro pꝰmeridiẽ descenderent. & ceti
qdẽ aliꝰ alio mariꝰ a subsellus in rostra recta. Idq qͦd
cõmumit̃ cõpositũ fuerat solus edixit. & ea ressi quęris
ei magis honori fuit. Om̃ib uicis statue adeas thus.
rit᷑ ꝑ magnũ uidebit᷑. ut mario p̃riꝑe collegis a tribu¬

Expanded text:
aut vivum aut mortuum Iugurtham se in potestatem aut vivum aut mortuum Iugurtham se in potestatem iustitiaque discessit, qui optimum et gravissimum civem, cuius legatus et a quo missus esset, in invidiam falso crimine adduxerit. Ne noster quidem Gratidianus officio viri boni functus est tum, cum praetor esset collegiumque praetorium tribuni plebi adhibuissent, ut res nummaria de communi sententia constitueretur; iactabatur enim temporibus illis nummus sic, ut nemo posset scire, quid haberet. Conscripserunt communiter edictum cum poena atque iudicio constitueruntque, ut omnes simul in rostra post meridiem escenderent. Et ceteri quidem alius alio, Marius ab subselliis in rostra recta idque, quod communiter compositum fuerat, solus edixit. Et ea res, si quaeris, ei magno honori fuit; omnibus vicis statuae, ad eas tus, ritur, permagnum videtur, ut Mario praeripere collegis et tribu
Abbreviated transcription (Latin):
phylosophos que ne rustici qͥdẽ dubitant. a qͥb: na¬
tũ ẽ id qđ iã contritũ ẽ uetustate ꝓuerbiũ. Cũ enĩ
fidẽ alicuiꝰ &e bonitatẽ laudant. dignũ ẽẽ dict̃. qͥcũ
in tenebris mices. Hoc ꝗͣ habet ui. nisi illa nichil
expedire quȩ ñ deceant. & si id possis nullo refel¬
lente optinere. Uidesne hoc ꝓuerbio neq gigulli
posse ueniã dari. neq huic quẽ paulo ante finge¬
bã. digitoꝵ ꝑcussione hereditates om̃iũ posse con¬
utile ut sit effici ñ potest. aduersante & repug¬
nante natura. ¶ At enĩ cũ ꝑ magna pͥmia st est
causa peccandi .G. marius cũ a spe consulatus longe
abesset. etiã septimũ annũ pꝰ p̃turã iaceret. ned¬
umqͣ petiturus consulatũ uideretur. ꝗ metellũ
cuiꝰ legatus erat sũmũ uirũ & ciuẽ. cũ ab eo ĩꝑatore
suo romã missus esset. apud publicã rẽ criminat᷑
ẽ bellũ ducere. si se consulẽ fecissent. breui tẽpore

Expanded text:
philosophos, quae ne rustici quidem dubitant ? a quibus natum est id, quod iam contritum est vetustate, proverbium. Cum enim fidem alicuius bonitatemque laudant, dignum esse dicunt, quicum in tenebris mices. Hoc quam habet vim nisi illam, nihil expedire, quod non deceat, etiamsi id possis nullo refellente optinere? Videsne hoc proverbio neque Gygi illi posse veniam dari neque huic, quem paulo ante fingebam digitorum percussione hereditates omnium posse conutile ut sit, effici non potest adversante et repugnante natura. At enim, cum permagna praemia sunt, est causa peccandi. C. Marius cum a spe consulatus longe abesset et iam septimum annum post praeturam iaceret, neque petiturus umquam consulatum videretur, Q. Metellum, cuius legatus erat, summum virum et civem, cum ab eo, imperatore suo, Romam missus esset, apud populum Romanum criminatus bellum illum ducere; si se consulem fecissent, brevi tempore
Abbreviated transcription (Latin):
id cumulate uidet᷑ esse ꝑfectũ P reterea qͥaẽ uul¬
gus qͥd absit a ꝑfecto non fere intelligit. qͣtinus
aut̃ intelligit nichil putat p̃t̃missũ. Qui dute in
poematib atq picturis usu euenit. in aliisq cõplu¬
rib ut delectent᷑ imperiti. laudentq ea quȩ lau¬
danda non sint. ob eã credo causã qđ insit in his aliqͥd
nequeant iudicare. Itaq docti a peritis desistunt
facile sententia. Hec gͥ officia de qͥb his libris disse¬
rimus qͣsi scđa quędã honesta esse dicunt. ñ sapier¬
tium
modo p pris isicũ onti ĩ honimũ genere cõmunia
itce his omĩs in qͥb ẽ uirtutis indoles cõmonentur
ederm̃. m oł uoderi aut eũ duo seipiones sor tentur
commemorintu aut cũ fabricius att uriseticler
rusti norunantur. aut ab ilis fortitudinis at le
hus iusticie c aneħ sa sapiente peritur areps u t eme
qii cor sisapiens ut sapiente uolunut intelligio

Expanded text:
id cumulate videtur esse perfectum, propterea quod volid cumulate videtur esse perfectum, propterea quod volgus quid absit a perfecto, non fere intellegit; quatenus autem intellegit, nihil putat praetermissum; quod idem in poematis, in picturis usu venit in aliisque compluribus, ut delectentur imperiti laudentque ea, quae laudanda non sint, ob eam, credo, causam, quod insit in iis aliquid e re vitii sit, nequeant iudicare; itaque, cum sunt docti a peritis, desistunt facile sententia. Haec igitur officia, de quibus his libris disserimus, quasi secunda quaedam honesta esse dicunt, non sapientium modo propria, sed cum omni hominum genere communia. Itaque iis omnes, in quibus est virtutis indoles, commoventur. Nec vero, cum duo Decii aut duo Scipiones fortes viri commemorantur, aut cum Fabricius aut Aristides iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamquam a sapiente petitur exemplum; nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem volumus intellegi,
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã cũ uirtute congruere sẽꝑ. Cetera auteon
quȩ scđ̾m naturã eẽnt ita legere si ca uirtuti non
mpugnarent. Qđ cũ ita sit. putanta ued dihune
cõparatione non recte introductam nec ondideo
de eo genere qͥcq p̃cipiendũ fuisse. atq ulud qddemn
honestũ qł ꝓprie uereq dicit᷑. id in sapientib. it
solũ. neq a uirtute diuelli umꝗͣ potest. In his aut in
quib sapientia perfecta non ẽ: ipsũ ulud qđ hones¬
tu p er fectũ milo nodo similitudines houiesti se possa
Hec omia officia de q̃b ins libris disputamus media
stoici appellant. ea cõmunia st̃. &e iate patent que
ingenii bonitate malti assequunt᷑. & ꝓgressione dis¬
cendi Illus autẽ officiũ qđ rectũ ulud appeliant
porfertũ. atq ab solutũ & ut idẽ dicunt om̃s nunte¬
ros habet nec p̃ter sapientẽ in quẽꝗͣ cadere potest:
Cũ aut̃ aliqͥd ac tiĩ ẽ in qͦ media officia cõparant

Expanded text:
sententiam: cum virtute congruere semper, cetera autem, sententiam: cum virtute congruere semper, cetera autem, quae secundum naturam essent, ita legere, si ea virtuti non repugnarent. Quod cum ita sit, putant quidam hanc comparationem non recte introductam, nec omnino de eo genere quicquam praecipiendum fuisse. Atque illud quidem honestum, quod proprie vereque dicitur, id in sapientibus est solis neque a virtute divelli umquam potest; in iis autem, in quibus sapientia perfecta non etum nullo modo, similitudines honesti esse possunt. Haec enim officia, de quibus his libris disputamus, media Stoici appellant; ea communia sunt et late patent; quae et ingenii bonitate multi assequuntur et progressione discendi. Illud autem officium, quod rectum idem appellant, perfectum atque absolutum est et, ut idem dicunt, omnes numeros habet nec praeter sapientem cadere in quemquam potest. Cum autem aliquid actum est, in quo media officia compareant,
Abbreviated transcription (Latin):
instar habeant. dubitandũ non ẽ qͥnnũꝙͣ possit
utilitas cũ honestate contendere. Itaq accepimu:
socratẽ ex secrari solitũ eos qͥ primũ hec natura co¬
herentia opinione disiunxissent. citi qͥdẽ ita st̃
stoici assensi ut & qͥcqͥd honestũ esset id utile esse
consentirent. nec utile qͥcꝗͣ qđ non honestũ. Qđ si
is esset panetiꝰ. qͥ uirtutẽ ꝓpterea concolendam
aiceret. qđ ea efficiens utilitatis essẽt. ut hi qͥ res
expetendas uł uoluptate ul indigentia metiunt᷑
liceret ei dicere utilitatẽ aliqͥndo cũ honestate pug¬
nare. S cũ sit is qͥ id solũ bonũ iudicet qđ hones¬
tũ sit. quę aut̃ huic repugnent qͣdã specie utilita
tis eoꝵ neq accessione meliorẽ uitã. neq decessione
pciorẽ. non uidetur debuisse huiꝰmodi deliberationẽ
miro ducere. in qͥ qđ utile uideret᷑ cũ eo qd honestũ
enter naturȩ uiuere: id habet hanc ut opinor

Expanded text:
instar habeant, dubitandum non est, quin numquam possit instar habeant, dubitandum non est, quin numquam possit utilitas cum honestate contendere. Itaque accepimus Socratem exsecrari solitum eos, qui primum haec natura cohaerentia opinione distraxissent. Cui quidem ita sunt Stoici assensi, ut et, quicquid honestum esset, id utile esse censerent nec utile quicquam, quod non honestum. Quodsi is esset Panaetius, qui virtutem propterea colendam diceret, quod ea efficiens utilitatis esset, ut ii, qui res expetendas vel voluptate vel indolentia metiuntur, liceret ei dicere utilitatem aliquando cum honestate pugnare; sed cum sit is, qui id solum bonum iudicet, quod honestum sit, qutis, eorum neque accessione meliorem vitam fieri nec decessione peiorem, non videtur debuisse eius modi deliberationem introducere, in qua, quod utile videretur, cum eo, quod honestum enter naturae vivere, id habet hanc, ut opinor,
Abbreviated transcription (Latin):
dubitari non potest. qͥn a panetio susceptũ sit &
relictũ. Nã qui e diuisione triꝑtita duas partes absol¬
uerit. huic necesse ẽ restare terciã. Preterea in ea tre¬
mo libri tercii. de hac parte pollicet᷑ se deinceps dic̾
turũ. Accedit eodẽ testis locupleps possidonius qͥ etiã
scribit in qͥdã epła .p. rutiliũ rufũ dicere solere.
qͥ panetiũ audierat. ut nemo pictor esset inuentus.
qͥ inchoatã uenerẽ eã partẽ qͣm appelles inchoatam
reliqͥsset absolueret. Oris enĩ pulchritudo reliqͥ corpo¬
ris imitandi speni auferebat. sic ea quȩ panetius pt̃¬
tii dubitari non potest. Rectene autẽ hanc terciã
partẽ ad exqͥrendũ officiũ adiunxerit. an secus de
eo fortasse dubitari potest. Nã siue honestũ solũ bonũ
est ut stoicis placet. siue qđ honestũ ẽ id ita sũmum
bonũ ẽ quẽ ad modũ peripatheticis nr̃is uidet᷑ ut
omĩa ex altera parte collata uix minimi mom̃ti

Expanded text:
dubitari non potest, quin a Panaetio susceptum sit, sed dubitari non potest, quin a Panaetio susceptum sit, sed relictum. Nam qui e divisione tripertita duas partes absolverit, huic necesse est restare tertiam; praeterea in extremo libro tertio de hac parte pollicetur se deinceps esse dicturum. Accedit eodem testis locuples Posidonius, qui etiam scribit in quadam epistula P. Rutilium Rufum dicere solere, qui Panaetium audierat, ut nemo pictor esset inventus, qui in Coa Venere eam partem, quam Apelles inchoatam reliquisset, absolveret oris enim pulchritudo reliqui corporis imitandi spem auferebat, sic ea, quae Panaetius praeteti dubitari non potest; rectene autem hanc tertiam partem ad exquirendum officium adiunxerit an secus, de eo fortasse disputari potest. Nam, sive honestum solum bonum est, ut Stoicis placet, sive, quod honestum est, id ita summum bonum est, quem ad modum Peripateticis vestris videtur, ut omnia ex altera parte collocata vix minimi momenti
Abbreviated transcription (Latin):
tercio. si id qđ speciẽ haberet honesti pugnaret cũ
eo qđ utile uideretur. qͦmͦ ea discerni oporteret.
de duob generib primis trib libris explicauit.
De tercio aut̃ genere deinceps scripsit se dicturũ.
nec exsoluit id qđ ꝓmiserat. Qđ eo magis ad miror.
qͥa scriptũ a discipło eiꝰ possidonio est. scilicet qđ¬
atxx annis uirisset panetius. postea ꝗͣ illos ubros
edidisset. Quẽ locũ miror a possidomo breuiter
esse tactũ in qͥb dã cõmentariis. p̾sertĩ cũ scribat
nullũ esse locũ in tota phylophia tã necessariũ:
Minime uͦ assentior his qͥ negant esse locũ a pane¬
tio p̃termissũ. s consulto relictũ: nec omĩno scri¬
bendũ fuisse. qͥa nũ ꝗͣ possit utilitas cũ honestate
pugnare. De qͦ alterũ potest habere dubitationem:
admbendũne fuerit hoc genus qđ in diuisione
panetii terciũ: an plane omirtendũ. Alterum

Expanded text:
tertio, si id, quod speciem haberet honesti, pugnaret cum tertio, si id, quod speciem haberet honesti, pugnaret cum eo, quod utile videretur, quo modo ea discerni oporteret, de duobus generibus primis tribus libris explicavit, de tertio autem genere deinceps se scripsit dicturum nec exsolvit id, quod promiserat. Quod eo magis miror, quia scriptum a discipulo eius Posidonio est triginta annis vixisse Panaetium, posteaquam illos libros edidisset. Quen locum miror a Posidonio breviter esse tactum in quibusdam commentariis, praesertim cum scribat nullum esse locum in tota philosophia tam necessarium. Minime vero assentior iis, qui negant eum locum a Panaetio praetermissum, sed consulto relictum, nec omnino scribendum fuisse, quia numquam posset utilitas cum honestate pugnare. De quo alterum potest habere dubitationem, adhibendumne fuerit hoc genus, quod in divisione Panaeti tertium est, an plane omittendum, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
cepisti onus preterea grande. & athenarũ & cratipyi.
id qͦs cũ tanꝗͣ. ad mercuturã bonarũ artiũ sis ꝓfec¬
tus. in anẽ redire turpissimũ ẽ. dedecorantẽ & urbis
auctoritatẽ & magitri. Quare quantũ conici am¬
mo poteris. qͥntũ labore contendere. si discendi labor
ẽ potius ꝙͣ uoluptas. tamen fac ut efficias neue cõ¬
mittas ut ne cũ omĩa suppeditata sint a nobis. tu¬
te tibi defuisse uidearis. S hec hac tenus. Multa
enĩ sepe ad te cohortandi grã scripsimus. Nẽ ad re¬
liqͥm partẽ ꝓpositȩ diuisionis reuertam᷑.
inetius gͥ qͥ sine controuersia de officiis accura¬
tissime disputauit. quẽq nos correptione qͥdam
habita potissimũ sequuti sumus. trib generib ꝓpo¬
sitis in qͥb deliberare homines & consultare de officiis
solent. uno cũ dubitarent honestũne id esset de qͦ
ageretur an turpe. altero. turpene esset an inutile.

Expanded text:
cepisti onus praeterea grave et Athenarum et Cratippi; cepisti onus praeterea grave et Athenarum et Cratippi; ad quos cum tamquam ad mercaturam bonarum artium sis profectus, inanem redire turpissimum est dedecorantem et urbis auctoritatem et magistri. Quare, quantum coniti animo potes, quantum labore contendere, si discendi labor est potius quam voluptas, tantum fac ut efficias neve committas, ut, cum omnia suppeditata sint a nobis, tute tibi defuisse videare. Sed haec hactenus; multa enim saepe ad te cohortandi gratia scripsimus; nune ad reliquam partem propositae divisionis revertamur. Panaetius igitur, qui sine controversia de officiis accuratissime disputavit, quemque nos correctione quadam adhibita potissimum secuti sumus, tribus generibus propositis, in quibus deliberare homines et consultare de officio solerent, uno, cum dubitarent, honestumne id esset, de quo ageretur, an turpe, altero, utilene esset an inutile,
Abbreviated transcription (Latin):
Nos aut̃ qͥntũ roboris habemus. ut cõgitatione sollicitu¬
dine abstraham. ad hanc scribendi oꝑam. omẽ studiũ
ꝙͣ multis annis stante re publica scripsimus.I Sed cũ
tota phẏlosophia mi cicero frigifera & fruc tuosa sit.¬
nec ulla pars eiꝰ inculta ac deserta sit. tũ nullus in ea¬
locus feracior nec uberior ꝗͣ de officiis. a qͥb constant̃
honesteq uiuendi p̃cepta ducunt᷑. Quare ꝙͣꝙͣ a cra¬
tippo nr̃o principe huiꝰ memorię phylosophorum
hec te assidue audire atq concipere confido. tamen
conducere arbitror talib aures tuas. uocib undiq
circũ sonare. nec eas  si fieri posset qͥcꝗͣ aliud audire
Qđ cũ om̃ib sit faciendũ qͥ uitã honestã ingredi cogi¬
tant. tamen haud scio. an nemini potiꝰ ꝙͣ tibi. Susti
nes non paruã expectationẽ imitande industrię
urȩ̃. magnã honoꝵ nonnullã fortasse nominis:. Sus¬

Expanded text:
nos autem, qui non tantum roboris habemus, ut cogitatione tacita a solitunos autem, qui non tantum roboris habemus, ut cogitatione tacita a solitudine abstrahamur, ad hanc scribendi operam omne studiumsa quam multis annis stante re publica scripsimus. Sed cum tota philosophia, mi Cicero, frugifera et fructuosa nec ulla pars eius inculta ac deserta sit, tum nullus feracior in ea locus est nec uberior quam de officiis, a quibus constanter honesteque vivendi praecepta ducuntur. Quare, quamquam a Cratippo nostro, principe huius memoriae philosophorum, haec te assidue audire atque accipere confido, tamen conducere arbitror talibus aures tuas vocibus undique circumsonare, nec eas, si fieri possit, quicquam aliud audire. Quod cum omnibus est faciendum, qui vitam honestam ingredi cogitant, tum haud scio an nemini potius quam tibi; sustines enim non parvam exspectationem imitandae industriae nostrae, magnam honorum, non nullam fortasse nominis. Sus
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ ẽ. Extincto enĩ senatu deletisq iudiciis qͥd est
qđ dignũ nobis aut in curia aut in foro facere possi¬
mus: Itaq qͥ in maxima celebritate atq in oculis¬
ciuiũ quondã uixrimus. nunc fugientes conspectũ¬
sccleratoꝵ quib omĩa rediuidant abdimus qͥntũ licet.
&e sepe soli sumus. S qͥa sic ab hominib doctis accepimas n
solũ er malis eligere mininia oportere. s: etiã excerpere
ex ipsis siqͥd messet botut ꝓpterea & otio fruor non illo qͥdẽ
qͦ debeat is qͥ quondã peperisset otiũ ciuitati. Nec uiã soliu¬
dinẽ languere patior. qͥm mͥ affert necessitas non uoluttas.
nulla tamen eiꝰ ingenii monimenta mandata ltterisnũ¬
lũ opus otii. nullũ solitudinis munus extat. Ex qͦ intelligi
debet illũ menitis agitatione inuestigatione earũ rerum
qͥs cogitando assequebatur: nec otiosũ nec solũ umiqͣ fuisse

Expanded text:
tutum est. Exstincto enim senatu deletisque iudiciis quid est tutum est. Exstincto enim senatu deletisque iudiciis quid est quod dignum nobis aut in curia aut in foro agere possimus? Ita, qui in maxima celebritate atque in oculiscivium quondam vixerimus, nunc fugientes conspectusceleratorum, quibus omnia redundant, abdimus nos, quantum licet, et saepe soli sumus. Sed quia sic ab hominibus doctis accepimus, non solum ex malis eligere minima oportere, sed etiam excerpere ex his ipsis, si quid inesset boni, propterea et otio fruor, non illo quidem, quo debebat is, qui quondam peperisset otium civitati, nec eam solitudinem languere patior, quam mihi affert necessitas, non voluntas.Nulla enim eius ingenii monumenta mandata litteris, nullum opus otii, nullum solitudinis munus exstat; ex quo intellegi debet illum mentis agitatione investigationeque earum rerum, quas cogitando consequebatur, nec otiosum nec solum umquam fuisse;
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qͥ pͥmus affricanus appellatus ẽ dicere solitũ scrip¬
sit cato. qͥ fuit eiꝰ uere equalis. nũꝙͣ se minus otiosũ.
qͦ cũ otiosus. nec minus solũ. ꝙͣ cũ solus esset. Magnifica
uͦ uox. & magno uiro ac sapiente digna. que declarat
illũ & in otio de negotiis cogitare. &e in solitudine secũ
non egeret. Itaq due res que languorẽ afferunt cęt̾is.
illũ acuebant. otiũ &e solitudo. Uellẽ nobis hoc dicere lice et
Nã &e a re publica forensibq negotiis armis impiis
uiq ꝓhibiti. otiũ ꝓsequim᷑ & ob eã causã urbe relicta
rura ꝑagrantes. sepe soli sumus. s nec otiũ cũ affrica¬
ni otio. nec hȩc solitudo cũ illa cõparanda ẽ. Ille enĩ
reqͥescens a re publica pulcherrimis munerib otiũ
sibi sumebat aliquando. & a cetu hominũ freqͤnti int̾¬
dũ tanꝗͣ. in portũ se in solitudinẽ recipiebat. Nrm
aut̃ otiũ negotii in opia. non reqͥescendi studio consti¬

Expanded text:
eum, qui primus Africanus appellatus est, dicere solitum scripsit Cato, qui fuit eius fere aequalis, numquam se minus otiosum esse, quam cum otiosus, nec minus solum, quam cum solus esset. Magnifica vero vox et magno viro ac sapiente digna; quae declarat illum et in otio de negotiis cogitare et in solitudine secum rius non egeret. Ita duae res, quae languorem afferunt ceteris, illum acuebant, otium et solitudo. Vellem nobis hoc idem vere dicernam et a re publica forensibusque negotiis armis impiis vique prohibiti otium persequimur et ob eam causam urbe relicta rura peragrantes saepe soli sumus. Sed nec hoc otium cum Africani otio nec haec solitudo cum illa comparanda est. Ille enim requiescens a rei publicae pulcherrimis muneribus otium sibi sumebat aliquando et e coetu hominum frequentiaque interdum tamquam in portum se in solitudinem recipiebat, nostrum autem otium negotii inopia, non requiescendi studio consti
Abbreviated transcription (Latin):
batũ homine̾ si contͣ iudicauisset. aut statiisse ui¬
deret᷑ uirũ bonũ ẽẽ aliqͤm cũ ea res innumerabili¬
b officiis & laudib contineret᷑. Huic gͦ uiro bono

Expanded text:
robatum hominem, si contra iudicavisset, aut statuisse virobatum hominem, si contra iudicavisset, aut statuisse videretur virum bonum esse aliquem, cum ea res innumerabilibus officiis et laudibus contineretur. Huic igitur viro bono,
Abbreviated transcription (Latin):
isq quẽ sentimus uirũ bonũ nichil cuiqͣ qđ in se
transferat detrabet. Hoc qͥ ad mirat᷑. isse qͥd sit uir
bonus nescire fateat᷑. At uͦ siqͥs uoluerit animi sui
cõplicatã naͦtionẽ euoluere. iã se ipse doceat eũ ui¬
rũ bonũ ẽẽ qͥ ꝓsit qͥb possit. noceat nenuni nͥla
cessitus iniuria. Quid gͦ hic ñ noceat qͥ qͦdã qͥsi ue¬
neno ꝑficiat. ut ueros heredes moueat. & in eoꝵ
locũ ipse succedat: Non gͥ faciat dixerit qͥs qͥd
utile sit: qđ expediat: Immo intelligat nichil
nec expedire nec utile esse qđ sit iniustũ. Hoc qͥ ñ dix¬
erit. bonꝰ uir esse ñ poterit. Fimbriã consularẽ au¬
diebã de patre nr̃o puer iudicẽ .m. lutacio pithie
fuisse equiti.R. sane honesto cũ his sponsionẽ fecis¬
set nͥ uir bonus esset. Itaq se ei dixisse fimbriã
se illã rẽ nũꝙͣ iudicaturũ. ne aut spoliaret fama ꝓ¬

Expanded text:
isque, quem sentimus virum bonum, nihil cuiquam, quod in se isque, quem sentimus virum bonum, nihil cuiquam, quod in se transferat, detrahet. Hoc qui admiratur, is se, quid sit vir bonus, nescire fateatur. At vero, si qui voluerit animi sui complicatam notionem evolvere, iam se ipse doceat cum virum bonum esse, qui prosit, quibus possit, noceat nemini nisi lacessitus iniuria. Quid ergo? hic non noceat, qui quodam quasi veneno perficiat, ut veros heredes moveat, in eorum locum ipse succedat? Non igitur faciat, dixerit quis, quod utile sit, quod expediat? Immo intellegat nihil nec expedire nec utile esse, quod sit iniustum; hoc qui non didicerit, bonus vir esse non poterit. C. Fimbriam consularem audiebam de patre nostro puer iudicem M. Lutatio Pinthiae fuisse, equiti Romano sane honesto, cum is sponsionem fecisset. NI VIR BONUS ESSET. Itaque ei dixisse Fimbriam se illam rem numquam iudicaturum, ne aut spoliaret fama p
Abbreviated transcription (Latin):
triũ sororis filiũ nom̃ suũ ferre uoluisset. eũq
fecisset heredẽ. hc̃ dico patronũ agri picem ar
am neq ꝓpulsat ass cũ potest iniuste facor
modo ñ repellit. s etiã adiuuat iniuriã. Micbi
qdẽ etiã uere hereditates non honeste uident᷑.
si st̃ maliciosis blandiciis officioꝵ ñ ueritate s
simulatione quesitȩ. Atq in talib reb aliud utile
intdĩ aliud honestũ solet uideri falso. Na eadẽ
utilitatis quȩ honestatis ẽ regula. Qui hoc ñ ꝓui¬
derit: ab hoc nulla fraus aberit. nullũ facinubo
Sic enĩ cogitans. ẽ istuc qͥdẽ honestũ ueruhoe
expedit. res a natura copulatas audebit exione
diuellere qͥ fons ẽ fraudiũ. maleficioꝵ scelerum
titestamento nom̃ eiꝰ irrepere. hac ut nutut ta
ne si exploratũ qͥdẽ habeat: id om̃ino ueminẽ ũqͣ
suspicaturã Acsi dares ninc uĩ .m.crasso ut digi¬
cet heres. in foro. rede saltaret. Homo aut̃ iust̃

Expanded text:
trium, sororis filium, nomen suum ferre voluisset eumque trium, sororis filium, nomen suum ferre voluisset eumque fecisset heredem hunc dico patronum agri Piceni et am neque propulsat, cum potest, iniuste facit, modo non repellit, set etiam adiuvat iniuriam? Mihi quidem etiam verae hereditates non honestae videntur, si sunt malitiosis blanditiis, officiorum non veritate, sed simulatione quaesitae. Atqui in talibus rebus aliud utile interdum, aliud honestum videri solet. Falso; nam eadem utilitatis, quae honestatis, est regula. Qui hoc non perviderit, ab hoc nulla fraus aberit, nullum facinus. Sic enim cogitans: Est istuc quidem honestum, verum hoc expedit, res a natura copulatas audebit errore divellere, qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum tium testamenta nomen eius inrepere, hac vi non utatur, ne si exploratum quidem habeat id omnino neminem umquam suspicaturum. At dares hanc vim M. Crasso, ut digi non esset heres, in foro, mihi crede, saltaret. Homo autem iustus