comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus restat extremũ. ⁊ propt̾ ipsã in¬
anẽ głam. non ꝓpt̾ conscientiã suã. ubi
illis testis ẽ deus. bona operantib. sed
sit inuirginib sapientib ubi dicat qͦd
apl̃s ait. Nam gła nr̃a hȩc ẽ testimoni¬
um conscientiȩ nr̃e. Hoc est enĩ oleum
ferre secũ. non a uendentib emere.
hoc ẽ adulantib. Adulatores nãq lau¬
dẽ suam tanꝗͣ oleum uendunt stultis
De hoc oleo dicit᷑ in ꝓsalmo. ł mendauit
me iustꝰ immiscd̃ia ⁊ arguit me: oleũ
aũ peccatoris non impinguauit ca¬
put meũ. Elegit a iusto miscdĩter re¬
p̃hendi ⁊ quodãmͦ colaphirari. quã
ut ei caput in suꝑbiã crescat peccato¬
ris adulatione laudari. Irridentium
quippe responsio mͥ uidet᷑ cũ eis a sa-¬
pientib uirginib dicit᷑. ite potuis
ad uendentes ⁊ emite uobis. sicut in
quođa libro sapientię scriptũ ũidiẽ.

Expanded text:
tuis restat extremum — et propter ipsam intuis restat extremum — et propter ipsam inanem laudem, non propter conscientiam suam, ubi illis testis est deus, bona operantibus, sed sit in uirginibus sapientibus, ubi dicat, quod apostolus ait: Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. hoc est enim oleum ferre secum, non a uendentibus emere, hoc est adulantibus; adulatores namque laudem suam tamquam i oleum uenditant stultis. de hoc oleo dicitur in psalmo: Emendabit me iustus in misericordia et arguet me, oleum autem peccatoris non inpinguabit caput meum.\', elegit a iusto misericorditer reprehendi et quodam modo colaphizari, quam, ut ei caput in superbiam crescat, peccatoris adulatione laudari.\' Inridentium quippe responsio mihi uidetur, cum eis a sapientibus uirginibus dicitur: Ite potius ad uendentes et emite uobis, sicut in quodam libro sapientiae scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
facta ⁊ creata natura: S ita intelli¬
gendũ ẽ quẽ fecit dñs ut non sołu
qđ homines st̃. uerũ etiã qđ iustist̾.
ab illo facti intelligant᷑. sccłm̃ illud
qđ iam semel cõmemoraui ab apłõ
dict̾ũ. ipsius sumꝰ figm̃tum. creati in
ut in illis ambulemꝰ. Animȩ gͥ rationa¬
lis mutabilitas ammonet᷑ quo nouerit
nͥ participatione in cõmutabilis boni.
iustã. saluã. sapientẽ. beatã se e̾e̾ non
posse. nec sibi eã bonũ ẽẽ posse ꝓpria
uoluntate. sed mału. Propria quippe
uoluntate uertit᷑ a bono in cõmutalu¬
li. eaq auersione uiciat᷑. nec sanari
in spe constituit salutis ȩt̾nȩ. i ñ non
altũ sapiat s timeat. eoq timore casto
inhereat: qui eã a propͥa immundicia
qua in ordinate bona inferiora dilexit.
uelut a quadã spiritali fornicatio mun¬
dauit. ne humanis laudib extollat᷑
ne sit inuirginib stultis aliena lau¬
de laetantib. hoc enĩ de questionib

Expanded text:
a? sed ita intellegendum est quem fecit dominus\', ut non solum quod homines sunt, uerum etiam quod iusti sunt, ab illo facti intellegantur secundum illud, quod iam non semel commemoraui ab apostolo dictum: Ipsius sumus figmentum creati in ut in illis ambulemus. Animae igitur rationalis mutabilitas admonetur, quo nouerit nisi participatione incommutabilis boni iustam, saluam, sapientem, beatam se esse non posse nec sibi eam bonum esse posse propria uoluntate sed malum. propria quippe uoluntate auertitur a bono incommutabili eaque auersione uitiatur; nec sanari in spe constituit salutis aeternae. unde non altum sapiat, sed timeat eoque timore casto inhaereat deo, qui eam a propria inmunditia, qua inordinate bona inferiora dilexit, uelut a quadam spiritali fornicatione mundauit; nec humanis laudibus extollatur, ne sit in uirginibus stultis aliena laude laetantibus — hoc enim de quaestionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Inde ⁊ in hoc psalmo cum dixiss an¬
nuntiabt̃ cęli iustitiã eiꝰ. sequit᷑ ⁊ ad¬
iungit. Popło qͥ nascet᷑ quẽ fecit
dñs. Quis ẽ enĩ popłs quẽ ñ fecit dñs.
scđm id qd̃ homines sunt. qͥ etiã pe

Expanded text:
inde et in hoc psalmo, cum dixisset: Adinde et in hoc psalmo, cum dixisset: Adnuntiabunt iustitiam eius, sequitur et adiungit: Populo, qui nascetur, quem fecit dominus. quis est enim populus, quem non fecit dominus secundum id, quod homines sunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
n inlumine tue uidebimꝰ lum̃. pre¬
tende miscđiã tuã scientib te: et
iustitiã tuã his qui recto st̃ corde.
huic gͦ iustitie di. contraria suꝑbia
est. qua fidit᷑ tanꝗͣ de oꝑib ꝓpͥis.
idoq ibi sequit᷑. Non ueniat᷑ michi
pes supbiȩ. Hȩc iustitia cłi est qua
eius fideles iusti sunt interim uiuentes
ex fide. donec ꝑfecta iustitia ꝑducant᷑
ad speciẽ: sic̃ salute ꝑfecta etiã ad ipsi¬
us corporis immortalitatẽ gr̃a noui tes¬
tam̃ti. Uñ alio loco dicit apłs. Pro xp̃o
legatione fungim᷑. tanquã do ex hor¬
tante ꝑ nos: obsecramꝰ ꝓ xp̃o reconcilia¬
ri do. Ac deinde subiungit. Eum qͥ ñ
in lege peccata appellabant᷑ quȩ pro
peccatis offerebantur. ut nos simꝰ iusti¬
tia dĩ in ipso id ẽ in eiꝰ corpore qđ est
ȩccła cui caput ẽ: nos simꝰ iustitia dei
quã ignoranteᷤ illi . ⁊ suã uolentes con¬
stituere. id ẽ tanquã de suis operib
głiantes. iusticie dĩ non st̃ subiec̾ti

Expanded text:
in lumine tuo videbimus lumen. Praetende misericordiam tuam scientibus te, et justitiam tuam iis qui recto sunt corde. Huic igitur justitiae Dei contraria superbia est, qua fiditur tanquam de operibus propriis; ideoque ibi sequitur: Non ueniat mihi pes superbiae. Haec iustitia, qua eius fideles iusti sunt interim uiuentes ex fide, donec perfecta iustitia perducantur ad speciem sicut salute perfecta etiam ad ipsius corporis inmortalitatem, gratia testamenti noui. unde alio loco dicit apostolus: Prolegationem fungimur tamquam deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo reconciliari deo; ac deinde subiungit: Eum, qui nin lege peccata appellabantur, quae pro peccatis offerebantur —, ut nos simus iustitia dei in ipso, id est in eius corpore, quod est ecclesia, cui caput est, nos simus iustitia dei, quam ignorantes illi et suam uolentes constituere, id est tamquam de suis operibus gloriantes iustitiae dei non sunt subiecti.
Abbreviated transcription (Latin):
nã. ⁊ immortalẽ de qua dicit aplłs
spe enĩ salui facti sumꝰ. similit̾ ut istã
quȩ hominib ium̾tisq cõmunis ẽ. gra¬
tis nos acciꝑe. ñ exoꝑib ne forte qͥs ex¬
collat᷑. quia oꝑa bona ex ipsius iusti¬
ficatione oꝑamur. Ipsius enĩ sumꝰ fig¬
mentũ creatĩ in xpo iħu in oꝑib bo¬
nis. quȩ p̃parauit ds̃ ut in illis ambu¬
lemꝰ. & illa gͦ salus gratuita ẽ: de
cut gͦ qđ legit᷑. dñi est salus. ñ ea
salus intelligit᷑. qua dñs saluus est:
s qua hi salui st̃ quos ipse saluos facit.
sic cũ legit᷑ dei iustitia in eo qd̃ scͥ¬
tũ est. ignorantes dĩ iustitiã ⁊ suã
uolentes constituere. ñ est illa intel¬
ligenda qua ds iustus ẽ. s qua iusti
st̃ homines quos grã sua iustificat.
Inde enĩ salui unde iusti: qm qđ ait
non ẽ opus sanis medicꝰ s male haben¬
tib exposuit consequent̾ dicens.
Non ueni uocare iustos s peccatores.
in qua gra spe salui facti sumꝰ. W ñ

Expanded text:
e qua dicit apostolus: Spe enim salui facti sumus, similiter ut istam, quae hominibus iumentisque communis est, gratis nos accipere non ex operibus, ne forte quis extollatur, quia opera bona ex ipsius iustificatione operamur. ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis. quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. et illa ergo salus gratuita est, de cnt ergo, quod legitur: Domini est salus, non ea salus intellegitur. qua dominus saluus est. sed qua hi salui sunt. quos ipse saluos facit, sic, cum legitur dei iustitia in eo, quod scriptum est: Ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere, non est illa intellegenda. qua deus iustus est, sed qua iusti sunt homines, quos gratia sua iustificat. inde enim salui, unde iusti, quoniam, quod ait: Non est opus sanis medicus sed male habentibus, exposuit consequenter dicens: Non ueni uocare iustos sed peccatores. in qua gratia spe salui facti sumus. unde
Abbreviated transcription (Latin):
etiã patient̾ sustinet mala. Tales fuert̃
piscatores & publicani. qr abiect̾a huiꝰ
mundi elegit ut confunderet fortia.
De his dict̾ũ ẽ: edent pauꝑes & satura¬
bunt᷑. S quia istã saturitatẽ non apud
semet ipsos tenuert̃ quodamͦ enĩ ructan-¬
tes dm̃ laudauert̾ hoc ẽ predicauert᷑ que¬
rentes eũ hoc ẽ non sua querentes s
in eum caritate flagrantes: eoꝵ p̃di¬
catione cõmotꝰ est mundus. ut cõme¬
morent᷑ ⁊ conu̾tant᷑ ad dñm uniuer-¬
si fines t̾rę. & adorent in conspectu
eiꝰ uniuerse patriȩ gentiũ: qmͣ dñi
est regnũ n ipse dn̾abitur gentium.
hac ęccłe dilatione etiã suꝑbi. hoc est
diuites terrȩ adducti st̃ ⁊ manducaue¬
runt. ⁊ quauis inon saturati.tam̃ ad-¬
orant. Hẽ qͥppe orctinẽ ꝓpħia psalmi hoc
loco tenuit: quẽ uidemꝰ impleri. Adiun-¬
git aũ. In conspectu eiꝰ procedent om̃s
qui descendunt interrã. id ẽ bona a¬

Expanded text:
etiam patienter sustinet mala. Tales fuerunt etiam patienter sustinet mala. Tales fuerunt piscatores et publicani, quia abiecta huius mundi elegit, ut confunderet fortia. de his dictum est: Edent pauperes et saturabuntur. sed quia istam saturitatem non apud se ipsos tenuerunt, quodam modo enim ructantes dominum laudauerunt. hoc est praedicauerunt quaerentes eum, hoc est non sua quaerentes sed in eum caritate flagrantes. eorum praedicatione commotus est mundus. ut commemorentur et conuertantur ad dominum uniuersi fines terrae et adorent in conspectu eius uniuersae patriae gentium, quoniam domini est regnum et ipse dominabitur gentium. hac ecclesiae dilatatione etiam superbi. hoc est diuites terrae adducti sunt. ut manducarent, et quamuis non saturati tamen adorant. hunc quippe ordinem prophetia psalmi hoc loco tenuit, quem uidemus impleri. adiungit autem: In conspectu eius procident omnes, qui descendunt in terram, id est omnes bona a
Abbreviated transcription (Latin):
liauit semet ipsũ factꝰ obediens usq
at mortẽ. mortẽ aũ crucis. aspnantus
diuites. & similia ꝑpeti respuunt ti more
non magnitudine. infirmitate gͦ non
sanitate. S quia ds excitauit eũ a mor¬
tuis & donauit ei nom̃ qđ est suꝑ omẽ
nomen. ut in nomine ihũ flectat᷑ ome
genu. cȩlestiũ terrestriũ ⁊ infernoꝵ.:
fama celsitudinis eiꝰ & głã nominis etꝰ
in eccła usqueqͣq diffusa ꝑ moti: ⁊ ipsi
ueniunt ad mensã. manducant ⁊ ado¬
rant. ñ tam̃ saturant᷑. quia ñ esuriunt
& sitiunt iustitiã. Taleseni̾ saturabun¬
cur. quãꝗͣ ꝑfecta saturitas in illa uita
ȩt̾na erit. cũ ex ista ꝑegrinatione ue¬
nerimꝰ ex fide ad speciẽ. ab speculo ad
faciem. ab enigmate ad ꝑspicuã ueri-¬
tatẽ. Non tam̃ in conuenient̾ saturatꝰ¬
dr̾ pauꝑtate xp̃i qui ꝓ iustitia eiꝰ. hoc
est pro participatione uerbi ȩt̾ni qͣua
inchoauit in terĩ fide omĩa temporalia
non solũ temꝑant̾ contẽpnit bona: uerũ

Expanded text:
liavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, aspernantur divites, et similia perpeti respuunt, tumore, non magnitudine; infirmitate ergo, non sanitate. Sed quia Deus excitavit eum a mortuis, et donavit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu flectatur omne genu caelestium, terrestrium et infernorum, fama celsitudinis eius et gloria nominis eius in ecclesia usquequaque diffusa permoti et ipsi ueniunt ad mensam, manducant et adorant, non tamen saturantur, quia non esuriunt et sitiunt iustitiam; tales enim saturabuntur. quamquam perfecta saturitas in illa uita aeterna erit, cum ex ista peregrinatione uenerimus ex fide ad speciem, ab speculo ad faciem, ab aenigmate ad perspicuam ueritatem. non tamen inconuenienter saturatr paupertate Christi. qui pro iustitia eius, hoc est pro participatione uerbi aeterni, quam inchoauit interim fide, omnia temporalia non solum temperanter contemnit bona, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
patiunt᷑. nec peccata sua puniri confi¬
tent᷑. s merita coronari głant᷑. Eos sane
cũ fure cucurrisse dico. quia fure pͭor ẽ
raptor. qͥ e̾e undiq clamabat᷑ donatꝰ An¬
ñ cũ mechis particłam suã ponunt. qui
greges ebrios scĩmonialiũ suarũ. cũ gre¬
gib ebriis circũcellionũ die noct᷑uq per¬
mixtos uagari turpit̾ sinunt: An non
sedentes ad u̾sus frs suos detrahunt. qͥ
hereditate. xp̃i. toto t̾rarũ orbe diffusa
uersus filium matͥs suȩ .i. paruułu ad huc
in fide. & sacͣmentoꝵ lact̾ȩ nutͥenctũ. ꝓm¬
tiosissimũ scandalũ ponunt. du nesciens
adhuc seqͥ dm̃ patrẽ : infirmꝰ seqͥt᷑ homi¬
nẽ. ⁊ simulata atq adumbrata specie ue¬
ueritatis. intellectꝰ ab unitatis cõpage

Expanded text:
patiuntur, non peccata sua puniri confipatiuntur, non peccata sua puniri confitentur, sed merita coronari gloriantur? Eos sane cum fure concurrisse non dico: quia fure pejor est raptor, quod esse undique conclamabatur Optatus. Annon cum moechis particulam suam ponunt, qui greges ebrios sanctimonialium suarum cum gregibus ebriis Circumcellionum die noctuque permixtos, vagari turpiter sinunt? Annon sedentes adversus fratres suos detrahunt, qui haereditate Christi toto terrarum orbe diffusa  parvulum adhuc in fide et Sacramentorum lacte nutriendum, perniciosissimum scandalum ponunt, dura nesciens adhuc sequi Deum patrem, infirmus sequitur hominem, et simulata atque adumbrata specie veritatis illectus, ab unitatis compage
Abbreviated transcription (Latin):
S apiant aliq̃n aures cordis: & desinant
eẽ ñ intelligentes. neq q̃ loquunt᷑. neq
de qͥb affirmant. Attendunt enĩ dict̾um.
Peccator ut qͥd exponis iustificationes me¬
as. n assumis testam̃tũ meũ ꝑ os tuũ. ⁊ non
intelligunt ad hoc dictũ. ut sͥ sciat nichil
ꝓdesse uerba q̃ ore pronuntiat: si qđ dicat
ipse ñ faciat. uerũtam̃ aliis ꝓdesse. qͥ etiam
ꝑ malos audiunt ⁊ faciunt qd ipse dĩ dococ
in eugłio: dicens de phariseis. In cathedr̃a
morsi sedent. quȩ dicunt facite: q̃ au̾
faciunt facere nolite. dicunt enĩ ⁊ non
faciunt. Atq utinã uellent in his uerb̾
q̃ de psalmo meminert̾ se tanꝗͣ. in specłõ
intueri. Quomͦ ñ ꝓicrunt sermones di
retrorsũ. qui popłis ꝓnuntiant pace̾.⁊
ñ amant pacẽ: Quomͦ ñ odiunt disci¬
plinã. qͥ dãpnare audent orb̾e in aucti-
tũ. ⁊ ꝓ merito ĩmo longe minꝰ merito
ꝓ tanti furoris audacia. scd̾m diuine
miscdẽ disciplinã tẽporales molestias

Expanded text:
Sed aperiant aliquando aures cordis, et desinant esse non intelligentes neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . Attendunt enim dictum peccatori, Utquid exponis justificationes meas, et assumis testamentum meum per os tuum? et non intelligunt ad hoc dictum, ut sciat sibi nihil prodesse verba quae ore pronuntiat, si quod dicit ipse non faciat; verumtamen aliis prodesse quae etiam per malos audiunt, et faciunt. Quod ipse Dominus docet in Evangelio, dicens de Pharisaeis: Super cathedram Moysi sedent; quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . 19. Atque utinam vellent in his verbis quae de psalmo meminerunt, se tanquam in speculo intueri. Quomodo non projiciunt sermones Dei retro, qui populis pronuntiant pacem et non amant pacem? Quomodo non oderunt disciplinam, qui damnare audent orbem inauditum, et quia pro merito, imo longe minus merito, pro tanti furoris audacia, secundum divinae misericordiae disciplinam temporales molestias
Abbreviated transcription (Latin):
corporis xp̃i nouerat. ñ ꝑ figurã in int̾iora
nariã. s et̾nã ꝓ nobis intrasse marimũ
orent inuic̾e omĩa menbra corporis xp̃i: qͣm¬
ꝓ inuicẽ sollicita st̃ menbra. nsi patitur
unũ m̾brũ compatiunt᷑ om̃ia mͥbra.
n si głificat᷑ unũ menbrũ congaudent om̃ĩa
m̾bra: ac sic orationib ꝓ inuicẽ menbroꝵ
ti mediatores essent. nec sic ipsi paulo conᷤͤ¬
taret ratio qͦ. dtxerat unꝰ ds. unus media¬
unũ sumꝰ si seruemꝰ unitatẽ sp̃c inuincło
pacis: nec ꝓpt̾ malos bonos deseramꝰ. s ꝓp¬
ter bonos malos sufferamꝰ: ne cũ defendere
uolumꝰ qͦs temeraria p̾sumptione relinqui¬
mus in cognitos. cogam᷑ maiori scelere dap¬
nare inau¬

Expanded text:
Christi et nouerat non per figuram in interiora nariam sed aeternam pro nobis intrasse maximum orent inuicem omnia membra corporis Chribra, et si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; et si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra : ac sic oratio pro invicem membrorum ti mediatores essent; nec ipsi Paulo constaret ratio qua dixerat, Unus eniunum sumus, si servemus unitatem spiritus in vinculo pacis: nec propter malos bonos deseramus, sed propter bonos malos sufferamus; ne cum defendere volumus, quod temeraria praesumptione reliquimus incognitos, cogamur majori scelere damnare inau
Abbreviated transcription (Latin):
uocatũ habemꝰ ap̃ patrẽ iħ̃m xpͣm iustum
& ipse e̾ ꝓpitiatio ꝓpeccatis nr̃is. si ipsũ a pec¬
cantib quasi segregasse uideret᷑. ut ia non
ei opꝰ e̾e̾t ꝓpitiatione quȩ fit ꝑ mediatorem
sedentẽ ad dexterã patris. ⁊ int̾pellantẽ ꝓ nob̾
qͥs peccauerit. mediatorẽ me habetis apud pa¬
trẽ. ego exoro ꝓ peccatis ur̃is: sic̃ parmema¬
nus quodã loco mediatorẽ posuit epͣm int̃

Expanded text:
atum habetis ad patrem legum Christum iustum, et ipse est propitiatio pro peccatis uestris\', se ipsum a peccantibus quasi segregasse uideretur, ut iam non ei opus esset propitiatio quae fit per mediatorem sedentem ad dexteram patris et interpellantem pro nobis. quis peccaverit, mediatorem me habetis ad Patrem, et ego exoro pro peccatis vestris sicut Parmenianus quodam loco mediatorem posuit episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
amittitur:  Neutri sacram̃to iniuria fa¬
cienda ẽ Si scã inalos fugiunt: utrũq
fugiat Si sc̃a in malis in uiolabilit̾ ma¬
nent. utrũq maneat. Si dixerint. baptis¬
Cur ñ potest dari ubi recte datur: ᷤ Curpos¬
sit haberi ubi ñ rect̾e habet᷑.  Anquia ñ
hab̾e aliud ẽ. aliud non rect̾e habere:Sic
⁊ ñ dare aliud ẽ: aliud ñ recte dare. Sicut
non recte habent qui abunitate discedũt.
s tam̃ habent. n ido redeunti ñ redditur.
sic etiã non recte dat qͥ ab unitate discedit.
s tam̃ dat. & ido qui ab eo accepit uenien¬
ti achunitatẽ non iterat᷑. Illi aut̾ qđ rec

Expanded text:
amittitur et illud amittitur? neutri sacramento iniuria faamittitur et illud amittitur? neutri sacramento iniuria facienda est. si sancta malos fugiunt, utrumque fugiat; si sancta in malis inuiolabiliter manent, utrumque maneat. si dixerint: \'baptiscur non potest dari ubi non recte datur, cum possit haberi ubi non recte habetur? an quia non habere aliud est, aliud non recte habere? sic et non dare aliud est, aliud non recte dare. sicut non recte habet qui ab unitate discedit, sed tamen habet et ideo redeunti non redditur, sic etiam non recte dat qui ab unitate discedit, sed tamen dat, et ideo quod ab eo accepit uenienti ad unitatem non iteratur. il
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc nota. cũ uideamꝰ nec apostatas carere
baptismate. quib utiq ꝑ penitentiã rede¬
untib ñ restituit᷑. & iło amitti ñ posse ui¬
dicat᷑. s An ducenda de militia similitudo
ñ fuit. cũ ⁊ apłs de agonisticis certamini¬
bus clamet ⁊ aꝑte dicat. nemo militans
dõ implicat se negotiis scłarib. ut place¬
at ei cui se ꝓbauit. Et hȩc qͥdẽ alia ques¬
tio e: utrũ & ab his quinu̾quã fuerunt xꝑi-¬
ani posfit baptismꝰ dari: nec aliqͥd temere¬
inde affirmandũ est : sine auct̾oritate can¬
ti concilii. qͣnti tante rei sufficit. Le his uͦ
eaxtͣ uincłm pacis. Hoc enĩ iam in ipsa totiꝰ
orbis unitate discussũ. consideratũ. ꝑfec¬
tũ atq firmatũ est. S si nos malefacimus
ipsi explicent. quomͦ sacram̃tũ baptisint
ñ possit amitti. ⁊ sacram̃tu̾ ordinati possit
amitti: qm̃ dicunt recedens ab eccłã bap-
tit. Si enĩ utrũq sacram̃tũ est qđ nemo

Expanded text:
haec nohaec noBaptismate, quibus utique per poenitentiam redeuntibus non restituitur, et ideo amitti non posse judicatur? An ducenda de militia similitudo non fuit, cum et Apostolus de agonisticis certaminibus clamet et aperte dicat: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus, ut ei placeat cui se probauit? Et haec quidem alia quaestio est, utrum et ab his, qui numquam fuerunt christiani, possit baptismus dari, nec aliquid hinc temere adfirmandum est sine auctoritate tanti concilii, quantum tantae rei sufficit. de his uerextra uinculum pacis. hoc enim iam in ipsa totius orbis unitate discussum consideratum perspectum atque firmatum est. sed si nos male facimus, ipsi explicent, quomodo sacramentum baptizati non possit amitti et sacramentum ordinati possit amitti, quoniam dicunt: recedens ab ecclesia baptit. si enim utrumque sacramentum est, quod nemo
Abbreviated transcription (Latin):
uotũ militẽ qđ a pͥuatis usurpatũ est. sig¬
nũ regale iolabit᷑. Si enĩ aliqͥd furtĩ nert᷑¬
orctinarie ñ in monetis publicis aurũ uel
argentũ s es ꝑcutiendo signauerint. cum
fuerit dep̃hensũ. nonne illis punitis aut in¬
indulgentia lib̾atis. cognitũ regale signũ
thesauris regalib cogetur.  Nut si qͥsqͣ est.
militari priuatũ alique̾ signet. ñne ubi
fuerit dep̾hensus ille signatꝰ ꝓ desertore pu¬
nietur:s U eo grauiꝰ quis ꝓbari potuerit.
nũquã omĩno se militasse simul cũ puni¬
to. si eũ ꝓdiderit audacissimo signatori:
ꝯlc si forte illũ militiȩ caracterẽ in corpore
suo ñ militans pauidus exorruerit nad
clem̾tiã imꝑatoris confugerit. ac p̾ce fusa
& impetrata iã uenia militare ceꝑit. nũqͥs
homine liberato atq correcto. car acter
ille repetit᷑ ac ñ potiꝰ agnit̾ approbat᷑. Aufor¬
te minꝰ herent sacram̾ta xꝑiana: quã corpal

Expanded text:
uotum militem quod a priuatis usurpatum est siguotum militem quod a priuatis usurpatum est signum regale uiolabitur. si enim aliqui furtim et extraordinarie non in monetis publicis aurum uel argentum uel aes percutiendo signauerint, cum fuerit deprehensum, nonne illis punitis aut indulgentia liberatis cognitum regale signum thesauris regalibus congeretur? aut si quisque militari priuatum aliquem signet, nonne ubi fuerit deprehensus ille signatus pro desertore punitur et eo grauius, quo probare potuerit numquam se omnino militasse, simul secum punito, si eum prodiderit, audacissimo signatore? at si forte illum militiae characterem in corpore suo non militans pauidus exhorruerit et ad clementiam imperatoris confugerit ac prece fusa et impetrata uenia militare iam coeperit, numquid homine liberato atque correcto character ille repetitur ac non potius agnitus adprobatur? an forte minus haerent sacramenta christiana quam corporalis
Abbreviated transcription (Latin):
bere: aliud salubrit᷑ habere. Muicqͥd ñ habe¬
tur dandũ ẽ cum opus e̾dari. cũ uͦ ꝑnitio¬
se habet᷑. ꝑ correctionẽ depulsa ꝑnitie agen¬
di est. ut salubrit̾ habeat᷑: quanqͣ. ⁊ silaiꝰ
aliquis pereunti dederit necessitate c̃pul¬
nescio anpie quisꝗͣ. dixerit cͥẽ repetend̾u.
Nulla em̃ cogente necessitate sifiat. alie¬
ni muneris usurpatio ẽ. Si aũ necessitas ur¬
geat: aut nulłii aut ueniale delictũ est.
S nulla necessitate usurpet᷑. ⁊ ã quolibet
cuilibet detur.: qđ datũ fuerit non potest
dici ñ datũ. quamius recte dici possit illicite
datũ. rect̾e dicipossit illicite datũ Illicitã
aũ usurpationẽ corrigit reminiscentis & pe¬
nitentis affectꝰ. Qd si non correcxerit mane¬
bit. ad penã usurpatoris qd datũ est. uel
eiꝰ qͥ illicite dedit. uł eiꝰ qui illicite accepit.
ñ tam̃ ꝓ non dato habit᷑. neq ullo mͦ perde¬

Expanded text:
bere, aliud salubriter habere. Quidquid non habebere, aliud salubriter habere. Quidquid non habetur, dandum est cum opus est dari: quod vero perniciose habetur, per correctionem depulsa pernicie agendum est ut salubriter habeatur. 29. Quanquam etsi laicus aliquis pereunti dederit necessitate compulnescio an pie quisquam dixerit esse repetendum. Nulla enim cogente necessitate si fiat, alieni muneris usurpatio est: si autem necessitas urgeat, aut nullum, aut veniale delictum est. Sed et si nulla necessitate usurpetur, et a quolibet cuilibet detur, quod datum fuerit non potest dici non datum, quamvis recte dici possit illicite uamuis recte dici possit inlicite datum. inlicitam ergo usurpationem corrigit reminiscentis et paenitentis affectus. quodsi non correxerit, manebit ad poenam usurpatoris quod datum est, uel eius qui inlicite dedit uel eius qui inlicite accepit, non tamen pro non dato habebitur. neque ullo modo per de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃positi ꝓ bono pacis. correct̾o scismatiser¬
rore suscepti st̃: & si uisum ẽ opus e̾e. ut
eadẽ officia gererent quȩ gerebant. nͥ
sunt rursus ordinati: s sic̾ baptismꝰ in
eis ita ordinatio mansit integra. qͥa in
p̃cisione fuerat uitiũ. qđ unitatis pace cor¬
rectũ est : nͥ in sacram̃tis quȩ ubic̾q st̃.
ipsa st̃. Et cũ expedire hoc iudicat᷑ ȩccłę.
ut p̾positi eoꝵ uenientes ad catholicamso¬
rietatẽ. honores suos ibi ñ amministrent :
non eis tam̾ ipsa ordinationis sacram̾ta
detrahunt᷑. s manent suꝑ eos. ido non eis
manꝰ impositio imponit᷑. ne ñ homini s ipsi
sacram̃to fiat inuiria. & si quando igno¬
rant̾ fit. nec animose defendit᷑ factũ. s
corrigit᷑ cognitũ. uenia facilis impetͣt᷑ur.
eiꝰ sacram̃ta in eis qui ab eccłã recessert̃. s
tionẽ ius dandi utrũq quidẽ ad ꝑnitiẽ
suã. quandii caritatẽ ñ habent unitatis
S tam̃ aliud ẽ non habere. aliud ꝑnitiose ha¬

Expanded text:
positi, pro bono pacis correcto schismatis errore suscepti sunt, et si visum est opus esse ut eadem officia gererent quae gerebant, non sunt rursum ordinati; sed sicut Baptismus in eis, ita Ordinatio mansit integra: quia in praecisione fuerat vitium, quod unitatis pace correctum est; non in Sacramentis, quae ubicumque sunt, ipsa sunt. Et cum expedire hoc judicatur Ecclesiae, ut praepositi eorum venientes ad catholicam societatem honores suos ibi non administrent; non eis tamen ipsa Ordinationis sacramenta detrahuntur, sed manent super eos. Ideoque non eis in populo manus imponitur, ne non homini, sed ipsi Sacramento fiat injuria. Et si quando ignoranter fit, nec animose defenditur factum, sed pie corrigitur cognitum, venia facilis impetratur. ejus Sacramenta in eis qui ab Ecclesia recesserunt, sed tione jus dandi; utrumque quidem ad perniciem suam, quamdiu charitatem non habent unitatis. Sed tamen aliud est non habere, aliud perniciose ha
Abbreviated transcription (Latin):
oleũ aũ peccatoris ñ impingu&. caput meũ
Unde manifestũ ẽ. oleo peccatoris blandicauas.
idiilatoris eẽ significatas. qͥb repudiatis & de¬
testatis. eligit a iusto em̃dari & argui. qi hec
iustꝰ ñ fallaci lenitate adulationis. s ueraci
aspitate obiurgationis faciens: multomagis
miscdi̾ter facit. Gñ ẽ illud in apocalipsi. fgo
qͣs amo. arguo ⁊ castigo. E illud apđ salo¬
monẽ. Meliora st̃ u̾bera amici. ꝗͣ uolunta¬
ria oscula inimici. E multa reꝑiunt᷑ huiꝰ
modi. Oleũ uͦ suauitatis scilic&. bonũ odo¬
qͥ male uicturi. ⁊ ad mortẽ suarũ iniqͥta¬
tũ redituri. magna multitudine iruunt.
ut eis ꝑ baptismũ peccata donent᷑: ⁊ ad ea
denuo reu̾tunt᷑. Na ꝓpt̾ numerositatẽ mu¬
scis. e̾e̾ arbitror cõꝑatos. s hi ext̾minant
oleũ suauitatis: q̃o ñ ipsã dĩ gr̃am. s ho
paleas ñ uident᷑. ita pie uiuentes int̾ ini¬
quoꝵ. turbas ñ facile apparent. carnaliter

Expanded text:
oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . Unde manifestum est, oleo peccatoris blanditias adulatoris esse significatas, quibus repudiatis et detestatis eligit a justo emendari et argui; quia hoc justus non fallaci lenitate adulationis, sed veraci asperitate objurgationis faciens, multo magis misericorditer facit. Unde est et illud in Apocalypsi, Ego quos amo, arguo et castigo : et illud apud Salomonem, Meliora sunt vulnera amici, quam voluntarsmodi. oleum uero suauitatis, odorem scilicet bonum pequi male uicturi et ad mortem suarum iniquitatium redituri magna multitudine inruunt, ut eis per baptismum peccata donentur et ad ea denuo reuertantur. nam propter numerositatem muscis esse arbitror comparatos. sed eis exterminant oleum suauitatis, paleam non uidentur, ita pie uiuentes inter iniquorum turbas non facile apparent, carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
qm uerissime scriptũ est. sp̾c eñĩ scs dis-¬
ciplinȩ effugiet ficeũ. deẽ quidẽ salutieiꝰ.
ut auferat se a cogitationib quȩ st̃ sine
intellectu: ministeriũ tam̃ eiꝰ non dese¬
rit. qͦ ꝑ eum salutẽ oꝑat̾ alioꝵ Propt̾ qđ¬
apłs ait Si enĩ uolens hoc facio mercedẽ
acipio. si au̾ inuitꝰ. dispensatio mͥ credita
est: id e̾ illis prodest qͥb hoc dispenso. non
mͥ qͥ fict̾us sũ. Qui enĩ inuitꝰ facit. ꝓpt̾
cõmoda gaudiaq carnalia: quȩ si aliter
habere posset illud desereret: ipse utiq
nat. ñ etiã illos probat: quib cibaria do¬
minica etiã malus seruus impendit. Quia
uͦ ñ erat talis apłs. s talis potiꝰ ut uolens
facer&. id ẽ gratuitã gram pietate casti
cordis erogaret. etiã mercedẽ alioꝵ. per
reddet ei dñs in ilłu diem iustꝰ uidex.
inquit hos annuntiare. & gaudet non
utiq illis. s eis qͥ per eos salui fiebant:
tenentes p̃ceptũ rp̃i dicentis. quȩ dieuit

Expanded text:
m verissime scriptum est, Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum; deest quidem saluti ejus, ut auferat se a cogitationibus quae sunt sine intellectu: ministerium tamen ejus non deserit, quo per eum salutem operatur aliorum. Propter qs ait: si enim uolens hoc facio, mercedem habeo, si autem inuitus, dispensatio mihi credita est, id est illis prodest quibus hoc dispenso, non mihi qui fictus sum. qui enim inuitus facit propter commoda gaudiaque carnalia, quae si aliter habere posset illud desereret, ipse utiquenat, non etiam illos quibus cibaria dominica etiam malus seruus impendit. quia uero non erat talis apostolus, sed talis potius ut uolens faceret, id est gratuitam gratiam pietate casti cordis erogaret, etiam mercedem eius per eureddet ei dominus in illo die iustus iudex. inquit, hos annuntiare: et gaudet non utique illis, sed eis qui per eos salvi fiebant, tenentes praeceptum dicentis, Quae dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& die. ⁊ noc tẽ dñicã cũ eodẽ cdie illuee¬
scente. Ac ꝑ hoc accipiendo partẽ ꝓ toto
habes triduũ ⁊ tres noctes. Quod emĩ di¬
cunt᷑ decẽ menses pregnantis. nouẽ sunt
pleni: s initiũ decimi ꝓ toto accipitur.
& qͦd se dñs ostendit in monte. post sex
dies factũ dicit unus eũgłista: alt̾ uͭ post
diei in qͦ cõpletũ ẽ quod ꝓmisit. ꝓ totis
atq atq integris dieb adnumerans:
ut intelligas eũ qͥ dix̃ post sex dies. solos
incipit dies ⁊ finit ad tenebras. ad sig¬
nificandũ lapsũ hominis: nc̃ aut̃ a tene¬
bris ad lucẽ sic̃ dictũ ẽ. de tenebris ad¬

Expanded text:
 diem et noctem dominicam cum eodem die inlucescente: ac per hoc accipiendo partem pro toto habes triduum et tres noctes. quod enim dicuntur decem menses praegnantis, nouem sunt pleni; sed initium decimi pro toto accipitur. et quod se dominus ostendit in monte, post sex dies factum dicit unus euangelista, alter uero postdiei, in quo completum est quod promisit, pro totis atque integris diebus annumerans: ut intellegas eum qui dixit: post sex dies solos mincipit dies et finit ad tenebras ad significandum lap sum hominis; mune autem a tenebris ad lucem, sicut dictum est de tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
Senĩ fuit ionas in uentre ceti trib
dieb ⁊ trib noctib: sic erit & filius
hominis in corde terrȩ tribꝰ diebꝰ et
tribꝰ noctibus. Sextȩ feriȩ diei parrẽ¬
qua sepultus est cũ preterita noc te & che
accipies. hoc ẽ ꝓ toto die: sabbatũ noc te¬

Expanded text:
e ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit et filius hominis in corda terrae tribus diebus et tribus noctibus. sextae. feriae diei partequa sepultus est, cum praeterita nocte pro nocte et die accipies, hoc est pro toto die, sabbati nocte
Abbreviated transcription (Latin):
ium̃toꝵ. ferarũ: ⁊ om̃is serpens qͥ mouet᷑ super
terrã. ⁊ om̃is homo: ⁊ om̃ia quȩc̾q habent
sꝑm uitȩ. Ubi remotis om̃ib dubitationis am¬
bagib: gen̾ale animȩ nom̃ eẽ intelligimꝰ sꝑm.

Expanded text:
um, et ferarum, et omnis serpens qui movetur super um, et ferarum, et omnis serpens qui movetur super terram: et omnis homo, et omnia quaecunque habent spiritum vitae. Ubi remotis omnibus dubitationis ambagibus, generale nomen animae esse intelligimus
Abbreviated transcription (Latin):
one p̃ponim᷑: eo qͦd sint illa rationis exꝑtia.
Non habent itaq sꝑm pecora. idẽ intellectũ.
⁊ rationis ac sapientiȩ sensũ: s animã tantum.
Nã & de illis dictũ ẽ. Producant aquȩ re¬
pentia animarũ uiuentiũ: ⁊ ꝓlucat t̾ra ani¬
mã uiuentẽ. Ut gͦ plenissime ac planissime
noueriseã qͣ anima ẽ more diumnoꝵ eloquiꝙ
etiã sꝑm dici. appellat᷑ pecoris sꝑc: ⁊ utiq non
habent pecora illũ sꝑm. qũe tua dilectio discer¬
nens ab anima. diffiniuit. Unde manifestũ est.
qͦd generali uocabulo anima pecoris recte potu¬
it sic uocari: sic̃ legit᷑ in libro ȩcclesiasten. Quis
scit sꝑc filioꝵ hominis si ascendat ipse sursũ: &
sp̃c pecoris si descendat ipse deorsũ in terrã. Itẽq
in diluuii uastitate ita scͥptũ ẽ. Ꝙ mortua ẽ
om̃is caro q̃ mouebat᷑ suꝑ t̾rã. uolatiliũ. pecoꝵ.¬

Expanded text:
one praeponimur, eo quod sunt illa rationis expertia. one praeponimur, eo quod sunt illa rationis expertia. Non habent itaque spiritum pecora, id est, intellectum et rationis ac sapientiae sensum, sed animam tantum. Nam et de illis dictum est: Producant aquae repentia animarum viventium; et, Producat terra animam viventem . Ut ergo plenissime ac planissime noveris, eam quae anima est, more divinorum eloquiorum etiam spiritum dici, appellatur pecoris spiritus. Et utique non habent pecora illum spiritum, quem tua Dilectio discernens ab anima definivit. Unde manifestum est quod generali vocabulo anima pecoris recte potuit sic vocari, sicut legitur in libro Ecclesiastae: Quis scit, spiritus filiorum hominis si ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram ? Itemque in diluvii vastitate ita scriptum est: Et mortua est omnis caro, quae movebatur super terram, volatilium, peco
Abbreviated transcription (Latin):
cõpotẽ rationis. atq intelligentiȩ capacẽ: qͦd
utiq ñ st̃ animalia rationis exꝑtia. Unde et
testimonio diuino eos qͥ ñ intelligunt pecorib
cõparasti: ñ utiq habentib intellectũ. Quod
⁊ alio loco scriptũ ẽ. Nolite ẽẽ sic̃ equus &
mulus: qͥb ñ ẽ intellectꝰ. Quȩ cũ ita sint:
attende etiã qͥb uerbis sꝑm diffinieris atq
descripseris: cũ illũ ab anima distinguere ni¬
qu̾auis anima inqͥs animet corpꝰ: tam̃ qͦd sentit.
qͦd sapit. qͦd uiget. sꝑc sit necesse ẽ. Itẽ paulo
post. Aliud erit inqͥs anima. ⁊ aliud sꝑc. sapi¬
entia ͤ sensus animȩ. Hłis uerbis satis indicas. quid
eẽ sꝑm hominis sentias: id ẽ rationale nr̃m. quo
sentit atq intelligit anima: ñ sic̃ sentit᷑ corpo¬
ris sensib. s sic̃ ẽ ille intimꝰ sensus ex qͦ ẽ appel¬
lata sententia. Hinc aut̃ pecorib sine dubitati¬

Expanded text:
compotem rationis atque intellegentiae capacem, quod compotem rationis atque intellegentiae capacem, quod utique non sunt animalia rationis expertia. unde et testimonio diuino eos, qui non intellegunt, pecoribus comparasti non utique habentibus intellectum. quod et alio loco scriptum est: nolite esse sicut equus mulus, quibus non est intellectus . Quae cum ita sint, attende etiam quibus verbis spiritum definieris atque descripseris, cum illum ab anima distinguere niquamvis anima, » inquis, « animet corpus; tamen quod sentit, quod sapit, quod viget, spiritus sit necesse est. » Item paulo post: « Aliud erit, » inquis, « anima, et aliud spiritus, sapientia et sensus animae. » His verbis satis indicas quid esse spiritum hominis sentias, id est, rationale nostrum, quo sentit atque intelligit anima; non sicut sentitur corporis sensibus, sed sicut est ille intimus sensus, ex quo est appellata sententia. Hinc autem pecoribus sine dubitati
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sꝑm ẽẽ si ꝓpt̾ea negas qͥa eiꝰ.⁊ intelligen¬
tia distincte dicit᷑ sꝑe: poteris. negare uni¬
uersũ sem̃ iacob appellari isrł: qm̃ excepto
uida etiã distinc te appellatꝰ ẽ isł in tribub
decẽ. q̃ in samaria tc̃ fuert̃. S qͥd opꝰ ẽ hic
diutiꝰ immorari:  Iã nẽ unde facilꝰ ostendamꝰ
attende eã q̃ anima ẽ etiã sꝑm dici. sũ audis
uł legis dño moriente qͦd scͥptũ ẽ. ⁊ inelinas
capite tradidit sp̃m. ita uis intelligi taqũs
a parte significauerit totũ. ñ qͦd ea q̃ aulla
⁊ cõmodiꝰ acłhibebo. Sic enĩ sꝑm diffinisti: ut
pecora appareant ñ sp̃m s animã habere.¬
es. Nã cũ ds̃ bonꝰ nichil ñ ratione condiderit.
ipsũq hominẽ animal rationale intellectus
capacẽ. rationis cõpotẽ. sensuq uiuacẽ: qui
om̃ia rationis ex ꝑͥtia prudenti ordinatione
distribuat. ꝓcreauerit. His tuis uerbis satis
asseristi quod om̃ino uerissimũ ẽ. hominẽ ẽẽ

Expanded text:
ritum esse si propterea negas, quia eius intellegentia distincte dicitur spiritus, poteris negare uniuersum semen Iacob appellari Israhel, quoniam excepto Iuda etiam distincte appellatus est Israhel in tribubus decem, quae in Samaria fuerunt. sed quid opus est hic diutius immorari? Iam nunc unde facilius ostendamus attende eam quae anima est etiam spiritum dici, quam audis uel legis. domino moriente quid scriptum est? et inclinato capite tradidit spiritum. ita uis intellegi, tamquam a parte significauerit totum, non quod ea quae anima et commodius adhibeo. sic enim spiritum definisti, ut pecora appareant non spiritum haberees: "nam cum deus bonum nihil non ratione condiderit ipsumque hominem, animal rationale, intellectus capacem, rationis compotem sensuque uiuacem, qui omnia rationis expertia prudenti ordinatione distribuat, procreauerit." his tuis uerbis satis asseruisti, quod omnino uerissimum est, hominem esse
Abbreviated transcription (Latin):
hoc intelligat᷑ hic sꝑm dic̾e. ñ sic̃ existimas uin¬
uersã mentẽ uocari q̃ constat ex anima ⁊ spũ.
Qͦd ubi legeris nescio. Mentẽ qͥppe nr̃am nisi
rationale ⁊ intellectuale nr̃m. dic̃e ñ solemus.
Ac ꝑ hoc qͦd ait idẽ apłs. renouamini autẽ
sp̃u mentis ur̃ȩ. qͥd aliud dixit. nͥ renouamini
ꝗͣ caro. Nã ⁊ hoc scriptũ ẽ in expoliatione cor¬
poris carnis: ubi carnẽ corpꝰ carnis appellat.
Dicit sane ⁊ alio modo sꝑm hominis: qu̾e prsus
a mente secernit. Si enĩ orauero lingua inqͥt
sp̃c m̃s orat: mens aut̃ mea infruc tuosa est.
Uerũ non nc̃ de isto sp̃u loqͥm᷑ qͥ ẽ a mente di¬
stinctꝰ. Habet iste suã eandẽq difficisẽ questi¬
onẽ. Multis enĩ modis atq in diu̾sis significa

Expanded text:
hoc intelligatur hic spiritum dicere. Non sicut tu existimas universam mentem vocari, quae constat ex anima et spiritu, quod ubi legeris nescio. Mentem quippe nrationale et intellectuale nostrum dicere non solemus. ac per hoc quod ait idem apostolus: renouam i n i spiritu mentis uestrae, quid aliud dixit quam \'renouamini quam caro. nam et hoc scriptum est: in expoliatione corporis carnis, ubi carnem corpus carnis appellat. dicit sane et alio modo spiritum hominis, quem prorsus a mente discernit: si enim orauero lingua, inquit, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa. est. uerum nunc non de isto spiritu loquimur, qui est a mente distinctus – habet iste suam eandemque difficilem quaestionem; multis enim modis atque in diuersis significa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie sꝑc nominet᷑. qͦ excepto ꝓprie nominat᷑
⁊ anima: ia de reb ipsis nulla contentio est.
p̃sertĩ qͥa illud etiã ego dico ꝓprie uocari sp̃m
qͦd & tu dicis. id est qͦd ratiocinam᷑ ⁊ inteligiͥ
qͣndo ita distincte ista dicunt᷑: que adimodũ

Expanded text:
ritus nominetur, quo excepto, proprie nominatur et anima, jam de rebus ipsis nulla contentio est; praesertim quia illud etiam dico ego, proprie vocari spiritum, quod et tu dicis, id est quo ratiocinamur et intelligimus quando ita distincte ista dicuntur, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
adam usq ad noe: ⁊ inde usq ad ab rahã
aliȩ decẽ. Quas duas ętates. infantiã et
pueritiã generis humani ẽẽ diximꝰ. Ado¬
lescentia uero & iuuentꝰ ⁊ grauitas. id ẽ
ab abrah̃a usq ad dauid. ⁊ inde usq ad
transmigrationẽ in babiloniã. ⁊ inde usq
ad aduentũ dñi. quatuor denis gen̾atio¬
nib figurant᷑. septenario geminato ad
eandem rationẽ utriusq sexus: cum
quinario qͥ est in sensib corꝑis actio ⁊ cog¬
nitio addita fuerit. Senectus aut̃ solet
etiã tantũ tenere tẽporis: quantũ reliquȩ
om̃s ȩtates. Nã cũ sexagesimo anno senec¬
tus dicat᷑ inciꝑe.⁊ possit humana uita
usq ad centũ uiginti annos ꝑuenire: ma

Expanded text:
Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham aliae decem; quas duas aetates infantiam et pueritiam generis humani esse diximus. Adolescentia vero et juventus et gravitas, id est, ab transmigrationem in Babyloniam, et inde usque ad adventum Domini, quatuor denis generationibus figurantur; septenario geminato ad eamdem generationem utriusque sexus, cum quinario qui est in sensibus corporis, actio et cognitio addita fuerit. Senectus autem solet etiam tantum tenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a sexagesimo anno senectus dicatur incipere, et possit humana vita usque ad centum viginti annos pervenire, ma
Abbreviated transcription (Latin):
oatheus partit᷑. Quarta a clauid usq ad
transmigrationẽ in babiloniã. qͥnta a trans¬
migratione in babiloniã usq ad aduentũ
dñi. sexta ab aduentu dñi usq ad finem
scłi speranda ẽ : qua exterior homo tãquã
senec tute corrũpit᷑. qui etiã uetus dicitur.
⁊ interior renouat᷑ de die in diẽ. Inde
requies sempiterna ẽ: quȩ significatur
sabbato. Huic rei congruit qͦd homo sex¬
ta die factus ẽ ad imaginẽ & similitudi¬
nem di. Nemo aut̃ ignorat hominũ uitã
ĩã aliqͥd acdministrante cognitione & actio¬
ne fulciri. Nã & actio temeraria ẽ sine
cognitione ⁊ sine actione ignaua cognitio
S prima uita hominis eui nulla admini¬
stratio recte credit᷑. quinq sensib corꝑis
dedita ẽ: qui st̃ uisus. auditus. olfactus.
gustus. tactus. & idõ duȩ primȩ etates
generis humani denis generationib de¬
finunt᷑. tãqũa infantia ⁊ pueritia qui

Expanded text:
 partitur . Quarta. a David usque ad  partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo autem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem, cognitione et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine cognitione, et sine actione ignava cognitio. Sed prima vita hominis, cui nulla administratio recte creditur, quinque sensibus corporis dedita est; qui sunt visus, auditus, olfactus, gustus, tactus. Et ideo duae primae aetates generis humani denis generationibus definiuntur, tanquam infantia et pueritia; qui
Abbreviated transcription (Latin):
sine re colligit᷑. ab eis qͥ pie querunt. et
ad hȩc inuestiganda diuinitꝰ adiuuant᷑
Maxime tam̃ illis euidentiorib rerũ figu¬
ris apparet. qͦd abel iustus a fr̃e int̾ficitur
& dñs a iudeis : qͦd arca noe tãquã in di¬
luuio scłi ȩccła gubernat᷑: qͦd ysaac ĩmo¬
landus ducit᷑. ⁊ aries ꝓ illo in sentib tãqu̾a
crucifixus agnoscit᷑: qͦd in duob abrahȩ
filiis. uno de ancilla. altero de libera duo
testam̃ta intelligunt᷑: qͦd duo popłi in
gentes clarificatus est. Longũ est singła¬
cõmemorare: cũ ita concludat apłs & cͥi
cat. Hȩc aut̃ in figura contingebant illis.
in quos finis scłoꝵ aduenit. finis autem
dñs uenit. Sunt enĩ ȩtates sex etiã in uno
homine: infantia. pueritia. adolescentia
iuuentus. grauitas ⁊ senectus. Prima itaꝙ
generis humani ȩtas ẽ ab adam usq ad
noe: scda a noe usq ad abrahã. Quiarti¬
culi euidentissimi st̃ & notissimi. Tercia¬

Expanded text:
is qui pie quaerunt, et ad haec investiganda divinitus adjuvantur. Maxime tamen illis evidentioribus rerum figuris apparet: quod Abel justus a fratre interficitur , et Dominus a Judaeis: quod arca Noe, tanquam in diluvio saeculi Ecclesia gubernatur : quod Isaac immolandus Deo ducitur, et aries pro illo in sentibus tanquam crucifixus agnoscitur : quod in duobus Abrahae filiis, uno de ancilla, altero de libera, duo Testamenta intelliguntur : quod duo populi in Gentes clarificatus est. Longum est commemorare singula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; in qDominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. illũ inqͥt oportet crescere: me aute
minui. Qd & dieb qͥb nati st̃.⁊ mortib
qͥb passi st̃ figuratũ est. Nascit᷑ nãq ioħes
ex quo dies incipit minui: nascit᷑ dñs ex
quo dies incipit crescere. Capite ille mi¬
nuit᷑ dũ occidit᷑: hic uͦ attollit᷑ in cruce.
Postꝗͣ gͦ ꝓphetia ipsa in ioħe constituta.
digito ostendit p̃sentẽ. quẽ uenturũ ab
exordio generis humani cecinerat. incipit
minui: atq inde crescere p̃dicatio regni
dĩ. E idõ baptizauit iohes in pęnitentia.
finit᷑ enĩ uetus uita usq ad pęnitentiã:¬

Expanded text:
e, me autem minui . Quod et diebus quibus nati sunt, et mortibus quibus passi sunt, figuratum est. Nascitur namque Joannes ex quo dies incipiunt minui: nascitur Dominus ex quo dies incipiunt crescere. Capite ille minuitur, dum occiditur: hic vero attollitur in cruce. Postquam ergo prophetia ipsa in Joanne constituta digito ostendit praesentem, quem venturum ab exordio generis humani cecinerat, incipit minui, atque inde crescere praedicatio regni Dei. Et ideo baptizavit Joannes in poenitentiam : finitur enim vetus vita usque ad poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonarũ: hinc uolens ꝓbare abrahȩ animã
fuisse corporeã. qͥa dici potuit pat̾ abrahã.
Iam diximꝰ etiã ubi corpꝰ nullũ ẽ ẽẽ formam.
Si aut̃ appellationẽ nominũ nichil putas
ag̾e ubi ñ st̃ corpora: numera ista nomina
queso te. fructus aut̃ sp̃c ẽ caritas. gaudiũ.
pax. longanimitas. benignitas. bonitas. fides.
mansuetudo. continentia: ⁊ dic mͥ utrũ res
ipsas ñ agnoscas quarũ ista st̃ nomina. uel
sic agnoscas. uelut aliqͦ liniam̃ta corpoꝵ ui¬
deas. Ecce ut alia taceã. dic mͥ ꝗͣ figurã quȩ
mẽbra. qũe colorẽ caritas habeat: quȩ cer

Expanded text:
personarum\', hinc uolens probare Abrahae animam personarum\', hinc uolens probare Abrahae animam fuisse corpoream, quia dici potuit: pater Abraham. iam diximus etiam ubi corpus nullum est esse formam. si autem appellationem nominum nihil putas agere, ubi non sunt corpora, numera ista nomina, quaeso te: fructus autem spiritus est caritas, gaudium, p a x, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia et dic mihi utrum res ipsas non agnoscas, quarum ista sunt nomina, uel sic agnoscas, ut aliqua liniamenta corporum uideas. ecce, ut alia taceam, dic mihi quam figuram, quae membra, quem colorem caritas habeat, quae cer
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ potest cognoscere dm̃. qũe tu qͦq incor¬
poreũ ẽẽ ñ dubitas. si p̃ter corporis formã
sic̃ putas ñ potest cognitio ꝓuenire. idẽ si cor¬
pora posst̃ sola cognosci: Quis aut̃ xpianꝰ de
tã magnis difficillimmisq reb disputans ani¬
mũ in uerba diuina tã negligent̃ intendat.
ut dicat. si incorꝑorea ẽ anima. necesse ẽ ut
careat forma: Oblitꝰ te formã legisse doctri¬
nȩ.s Ergo corporea ẽ forma doc trinȩ. s Oblitꝰ
es scͥptũ eẽ de xꝑo iħu anteꝗͣ. hominẽ fuisset
induitꝰ. qͦd in forma dĩ erat. Quomͦ gͦ dicis.
si incorporea ẽ anima. necesse ẽ careat forma.
cũ audias formã dĩ. qũe ñ eẽ corporeũ confi¬
teris. ⁊ ita loqueris tãꝗͣ forma nͥ in corporibꝰ
eẽ ñ possit.  Dicis etiã cessare illic nomina
ubi ñ distinguit᷑ forma. ⁊ nichil illic agere
appellationẽ nominũ ubi nulla ẽ designatio

Expanded text:
autem potest cognoscere deum, quem tu quoque incorautem potest cognoscere deum, quem tu quoque incorporeum esse non dubitas, si praeter corporis formam, sicut putas, non potest cognitio prouenire, id est si corpora possunt sola cognosci? quis autem Christianus de tam magnis difficillimisque rebus disputans animum in uerba diuina tam neglegenter intendat, ut dicat: si incorporea est anima, necesse est careat forma\'? oblitus es te formam legisse doctrinae? ergo corporea est forma doctrinae. oblitus es scriptum esse de Christo Iesu, antequam hominem fuisset indutus, quod in forma dei erat? quomodo ergo dicis: si incorporea est anima, necesse est careat forma, cum audias formam dei, quem non esse corporeum confiteris et ita loqueris, tamquam forma nisi in corporibus esse non possit? Dicis etiam \'cessare illic nomina, ubi non distinguitur forma, et nihil illic agere appellationem nominum, ubi nulla est designatio