comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
criminis. cauere deb& caritas coniugalis.
nedũ sibi querit unde amplius houoret᷑.
coniugi faciat unde dãpnet᷑. Qui enĩ di¬
mittit uocorẽ suã exccepta causa fornica¬
tionis. facit eã mechari. Usq adeo fedus
illud initũ nuptiarũ cuiuslã sacram̃ti
res. ẽ. ut nec ipsa separatione irritũ fiat.
quandoquidẽ uiuente uiro & a qͦ relicta ẽ.
mechatur si alteri nupserit. & ille huiꝰ
mali causa. ẽ. qͥ reliquit. Miror autẽ si quẽ¬
admodũ lic& uiro dimittere adulteram
uxorẽ. ita lico̾e ea dimissa alterã ducere. facu
enĩ de hac re scã scriptura difficilẽ modũ
dicente apłõ. ex precepto dñi mulierẽ a
uiro ñ debere discedere. qđ si discesserit
manere innuptã aut uiro suo reconciliari.
cũ recedere uero & manere innupta nisi a
adultero uiro ñ debeat. ne recedendo ab
eo qui adulter ñ.ẽ. faciat eũ mechari.
Reconciliari autẽ uiro uł tolerando si se

Expanded text:
criminis, cauere debet caritas coniugalis, criminis, cauere debet caritas coniugalis, ne, dum sibi quaerit, unde amplius honoretur, coniugi faciat, unde damnetur. qui enim dimittit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. usque adeillud initum nuptiale cujusdam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione irritum fiat: quandoquidem vivente viro, et a quo relicta est, moechatur, si alteri nupserit; et ille hujus mali causa est qui reliquit. 7. Miror autem si quemadmodum licet dimittere adulteram uxorem, ita liceat ea dimissa alteram ducere. Facit enim de hac re sancta Scriptura difficilem nodum, dicente Apostolo, ex praecepto Domini mulierem a viro non debere discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari : cum recedere utique et manere innupta, nisi ab adultero viro non debeat, ne recedendo ab eo qui adulter non est, faciat eum moechari. Reconciliari autem viro vel tolerando, si se
Abbreviated transcription (Latin):
piendȩ ad illicitos concubitꝰ euitandos mutuã
quodãmͦ seruitutẽ. ut & si alteri eoꝵ ꝑpe
tua continentia placeat nͥ ex alterius con¬
sensu ñ possit. & ad hoc eñ uoxor ñ habo
uir ñ hab&e potestatẽ corporis sui sed mulier.
de matrimoni uł illa de marito. non sibi
alteruitrũ igent. ne ꝑ hoc incidant in
clãpnabiles corruptelas tẽptante satana
Coniugalis corrubitꝰ generandi gr̃a ñ hab&
culpã. Concurscentiȩ uero satiandȩ sed
tam̃ cũ coniuge ꝓpt̾ thori fidẽ ueni alem
hab& culpã. Adulteriũ uͦ siue fornicatio
letalẽ hab&e culpã. Ac ꝑ hoc melior. ẽ.
quidẽ ab om̃i concubitu continentia. quãt
ipse matrimonialis concubitꝰ qui fit gig¬
nendi causa. Secd quia illa continentiaᷤ
meriti aplioris. ẽ. reddere uͦ debitũ con¬
iugale nullius . ẽ. criminis. eocigere autẽ
ultra generandi necessitatẽ culpȩ uenia¬
lis. fornicari porro uł mechari puniendi

Expanded text:
piendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam piendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitrum continentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit. Ad hoc enim neuter habet r non habet potestatem corporis sui, sed mulier: de matrimonio, vel illa de marito, non sibi alterutrum negent; ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas, tentante Satana, coniugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam; concupiscentiae uero satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem uenialem habet culpam; adulterium uero siue fornicatio letalem habet culpam. ac per hoc melior est quidem ab omni concubitu continentia quam uel ipse matrimonialis concubitus, qui fit causa gignendi. Sed quia illa continentia meriti amplioris est, reddere uero debitum coniugale nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi
Abbreviated transcription (Latin):
libidinose uti uelle marito. honestũ ẽ. tam̃
nolle misceri nͥ marito. & ñ parere nͥ de ma¬
rito. Sunt itẽ uiri usq ad eo incontinentes.
ut coniugib nec grauidis partant. Quicquid
gͦ intra se coniugati immodestũ. inueretundũ.
sordidũ gerunt: uitiũ ẽ hominũ ñ culpa nup¬
tiarũ. Iã in ipsa quoq immoderata excacti¬
one debiti carnalis quã eis ñ scdm imꝑiũm
p̾cepit. sed scdm̃ ueniã concedit apłs. ut etiã
pret̾ causã ꝓcreandi sibi misceant᷑ : & si eos
praui mores ad talẽ concubitũ impellunt.
nuptiȩ tam̃ ab adulterio seu fornicatione
defendunt. Heq enĩ illud ꝓpt̾ nuptias ad¬
mittit᷑. sed ꝓpt̃ nuptias ignoscit᷑. debent
gͦ sibi coͣniugati non solũ ipsius secus sui com¬
miscendi fidẽ liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa. qͤa
pͥma ẽ humani generis in ista mortalitate
societas. uerũ etiã infirmitatis inuicẽ exxci¬

Expanded text:
libidinose uti uel marito, honestum est tamen libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle misceri nisi marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum ueniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. debent ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmiscendi fidem liberorum procreandorum causa, quae prima eat humani generis in ista mortalitate societas, uerum etiam infirmitatis inuicem exci
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ñ cogita&. atq a tali ꝓrsus opere
continere se prepar&. adulterã quidẽ
fortassis facile appellare ñ audeã. ñ pecca¬
re tam̃ quis dixerit cũ eã uiro cuius
uacor ñ .ẽ. misceri sciat. Iã uero si ex illo
concubitu quantũ ad ipsã attine ñ nisi
filios uelit. & quicqͥd ultra causã ꝓcreandi
patit᷑ inuita patiatur. multis qͥdẽ ista
matronis anteponenda ẽ. Quȩ tã & si non
sunt adulterȩ. iuiros tam̃ ipsos suos plerũꝙ
etiã continere cupientes ad reddendũ car¬
nale debitũ cogunt. ñ desiderio ꝓlis sed ardo¬
re concupiscentiȩ. ipso suo iure intẽperant᷑̃
redacta ad legitimũ uinculũ ñ deformis
sed dissoluta fluitar&. habens de seipsa
in refrenabilẽ carnis infirmitatẽ. cde nup¬
tis autẽ indissolubilẽ fidei societatẽ. de
serpsa ꝓgressũ immoderate coeundi. de nup¬
tus modũ caste ꝓcreandi. & si enĩ turpe ẽ

Expanded text:
ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter redacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est
Abbreviated transcription (Latin):
ille maritꝰ nec illa uoxor alterius sibim&
dia ut nec ille cũ altera nec illa cũ altero id
faciat: utrũ nuptiȩ sint uocandȩ. & potest
qͥdẽ fortasse ñ absurde hoc appellari co-¬
nubiũ. si usq ad mortẽ alicuiꝰ eoꝵ id int̾ eos
placuerit. & plis generationẽ quãuisñ ea¬
causa coniuncti sunt. ñ tam̃ intrauerint.
ut uł nolint sibi nasci filios uł etiã opere aliqͦ¬
uł unũ hoꝵ desit: ñ inuenio quẽ ad modũ
has nuptias appellare possimꝰ. &enĩ si ali¬
quã sibi ad tẽpus adhibuerit. donec aliam
dignã uł honorib uł facultatib suis inue¬
niat quã cõparẽ ducat. ipso animo adulter
ẽ: nec cũ illa quã cupit inuenire. sed cũ
ista cũ qua sic cubat. ut cũ ea ñ habeat ma-¬
ritale consortiũ. Unde & ipsa hoc sciens ac
uolens impudice utiq miscet᷑ ei. cũ qͦ ñ hab&
fedus uxoriũ. Uerũtam̃ si eius thori fidẽ
seru&. & cũ ille uxorẽ duxcerit. nubere

Expanded text:
ille maritus nec illa uxor alterius, sibimeille maritus nec illa uxor alterius, sibimedia, ut nec ille cum altera nec illa cum altero id faciat, utrum nuptiae sint uocandae. et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari conubium, si usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa, quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit, nubere
Abbreviated transcription (Latin):
partiantur. quo facinore comisso totũ
solus auferat. Dol& quidẽ ille. & fidẽ sibi
seruatã ñ se  conquerit᷑. Uerũ in ipsa sua
querela cogitare deb& potius in bona.
uita ipsi humanȩ societati fidẽ fuisse
seruandã. ne preda iniqua exx homine fi¬
er&. si sentit quã inique sibi in peccati so¬
cietate seruata ñ fuerit. Ille qͥppe utͦ¬
biq ꝑfidus. ꝓfecto sceleratior iudicand. ẽ.
At si id qđ male fecerant ei displicuiss&.
& ꝓpterea cũ participe facinoris p̾dã di.¬
uidere noluiss&: ut homini cui ablata
fuerat redderet᷑: eũ ꝑfidũ nec ꝑfid dicer&e.
Ita mulier si fide coniugali uiolata fidem
seruee adultero. utiq mala ẽ. sinet adul.¬
tero peior. ẽ. Porro si eã flagitii peniteat.
&e ad castitatẽ rediens coniugalẽ. pactã ac
placidã adulterinã rẽ scindat: miror si
eã fidei uiolatricẽ uł ipse adulter putabit.
Sola etiã queri cũ masculus & femina nec

Expanded text:
partiantur, quo facinore commisso totum partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. ille quippe utrubique perfidus profecto sceleratior iudicandus est. at si id, quod male fecerant, ei displicuisset et propterea cum participe facinoris praedam diuidere noluisset, ut homini, cui ablata fuerat, redderetur, eum perfidum nec perfidus diceret. ita mulier, si fide coniugali uiolata fidem semet adultero, utique mala est; sed si nec adultero, peior est. porro si eam flagitii paeniteat et ad castitatem rediens coniugalem pacta ac placita adulterina rescindat, miror, si eam fidei uiolatricem uel ipse adulter putabit. Solet etiam quaeri, cum masculus et femina, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Huius autẽ fidei uiolatio Ẽ adulterium.
cũ uł ꝓpriȩ libidinis instictu uł alienȩ
consensu. cũ alteroͥ altera ontra pactum
coniugale cõcũbitur. Atq ta frangitur
sides quȩ in reb etiã corporeis & abiec¬
tis magnũ animi bonũ sͥ. & ideo eã salu¬
ti quoq corporali qua eniã uita ista con-¬
tinetur certũ ẽ debere ꝓreponi. & si enĩ
exigua palea prȩ multo auro pene res nul¬
la eꝰ: fides tam̃ cũ in negotio paleȩ sicut
in auri sincera seruat᷑: non ideo minor . ẽ.
quia inre minori seruat᷑. Cũ uͦ ad pecca¬
tũ admittendũ adhibet᷑ fides. mirũ si
fides appellanda ẽ. Uerũtam̃ qualiscũq
sit si &e contra ipsã fit. peius fit. nisi cum
ypterea deserit̾᷑ ut ad uerã fidẽ ac legi¬
timã redeatur id .ẽ. ut peccatũ emende¬
tur. uoluntatis prauitate correpta: Tan¬
quaᷤ quisq cũ hominẽ solus excpoliare ñ
possit. inueniat sociũ iniquitatis. & cũ
eo paciscatur ut simul id faciant spoliaꝙ

Expanded text:
uiolatio dicitur adulterium, cum uel propriae libidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi. etsi enim exigua palea prae multo auro paene res nulla est, fides tamen, cum in negotio paleae sicut in auri sincera seruatur, non ideo minor est, quia in re minore seruatur. cum uero ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides appellanda est; uerumtamen qualiscumque sit, si et contra ipsam fit, peius fit, nisi cum propterea deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque
Abbreviated transcription (Latin):
& ebrietas. sicut obedientia & contumacia.
Illa bona sunt. hȩc mala. Melius ẽ autẽ ha¬
bere omĩa bona uł minora. quã magnũ bonũ
cũ magno malo: qͥa & in corporis bonis meluis
ẽ habere ⁊ achri staturã cũ sanitate. quã goliȩ
cũ febre. Recte plane querit̾ utrũ ñ om̃i mo¬
dis in obediens uirgo coniugatȩ obedienti. sed
minꝰ obediens obedientiori cõparanda sit. qͥa
& illa nuptialis castitas ẽ & ideo honũ ẽ. sed
minor quã uirginalis. Tanto gͦ minor in bono
obedientiȩ quanto maior in bono castitatis.
si altera alteri cõparet᷑ quȩ p̃ponenda sit uidi¬
cat. qͥ pͥmo ipsam castitatẽ & obedientiam
cõparans. uid& om̃iũ uirtutũ quodãmͦ ma-¬
trẽ eẽ obedientiã. ac ꝑideo potest hoc eẽ¬

Expanded text:
et ebriositas, sicut oboedientia et contumacia, et ebriositas, sicut oboedientia et contumacia, illa bona sunt, haec mala. melius est autem habere omnia bona uel minora quam magnum bonum cum magno malo, quia et in corporis bonis melius est habere Zachaei staturam cum sanitate quam Goliae cum febre. Recte plane quaeritur, non utrum omnimodis inoboediens uirgo coniugatae oboedienti, sed minus oboediens oboedientiori conparanda sit, quia et illa nuptialis castitas est et ideo bonum est, sed minor quam uirginalis. tanto ergo minor in bono oboedientiae, quanto maior in bono castitatis, si altera alteri conparetur, quae praeponenda sit iudicat qui primo ipsam castitatem et oboedientiam conparans uidet omnium uirtutum quodam modo matrem esse oboedientiam. ac per
Abbreviated transcription (Latin):
aplius utiq hab&. In sexaginta enĩ soe tͥginta.
ñ in triginta sunt & seaaginta. Non oꝑari
autẽ ex eo qđ hab&. in distributione offi¬
qͥb possit misericordit̾ subuenire. Huc acce¬
dit. qͥa ñ recte cõparant᷑ homines hominib
ex uno aliqͦ bono. fieri enĩ potest ut alius
ñ habeat aliqͥd qd alius hab&. sed aliud
habeat qđ pluris estimandũ ẽ. Maius enin
bonũ ẽ obedientiȩ quã continentiȩ. Hã conu¬
biũ nusquã nr̃arũ scripurarũ auctoritate
dãpnat᷑. inobedientia uͦ nũquã absoluitur.
Sig̾ ꝓponat̾ uirgo ꝑmansura secd tam̃ inobȩ¬
diens. & maritata quȩ uirgo ꝑmane non
possit. sed tam̃ obediens. quã meliorẽ dicaniꝰ
minꝰ laudabilẽ quã si uirgo ẽẽt. an dãpnabilẽ
sicut uirgo ẽ: Itaq si conferas ebriosã uirginẽ
sobriȩ cõniugatȩ. qͥs dubitae & eandem fore
sententiã : Huptiȩ quippe & uirginitas duo
bona sunt. quoꝵ alterũ maius. Sobrietas autẽ

Expanded text:
amplius non utique habet. in sexaginta enim sunt et triginta, non in triginta sunt et sexaginta. non operari autem ex eo, quod habet, in distributione offiquibus possit misericorditer subuenire. Huc accedit, quia non recte conparantur homines hominibus ex uno aliquo bono. fieri enim potest, ut alius non habeat aliquid quod alius habet, sed aliud habeat quod pluris aestimandum est. maius enim bonum est oboedientiae quam continentiae. nam conubium nusquam ndamnatur, inoboedientia uero nusquam absoluitur. si ergo proponatur uirgo permansura, sed tamen inoboediens, et maritata, quae uirgo permanere non posset, sed tamen oboediens, quam meliorem dicamus? minus laudabilem quam si uirgo esset, an damnabilem, sicut uirgo est? ita si conferas ebriosam uirginem sobriae coniugatae, quis dubitet eandem ferre sententiam? nuptiae quippe et uirginitas duo bona sunt, quorum alterum maius; sobrietas autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsȩ quidẽ nuptiȩ in om̃ib gentib eadẽ st̃
filioꝵ ꝓcreandoꝵ causa. qͥ quales lib& postea
fuerint. ad hoc tam̃ iustitutȩ st̃ nuptiȩ.
ut ordinate honesteq nascant᷑. Sed homi neᷤᷤ
qͥ se ñ continent. tãꝗͦ ascendunt in nuptias
gradũ honestatis. Aautẽ se sinedubio conti¬
nerent si hoc illius tẽporis ratio ꝑmisiss& :
qͥdãmͦ descenderent in nuptias gradu pie¬
tatis. Ac ꝑ hoc quãuis utroꝵq nup̾tiȩ. inqͣn¬
tũ nuptiȩ st̃. qͥa ꝓcreandi causa sunt equalit᷑
bonȩ sunt: hi tam̃ homines coniugati ñ st̃¬

Expanded text:
ipsae quidem nuptiae in omnibus gentibus eadem sunt filiorum procreandorum causa, qui qualeslibet postea fuerint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascantur. sed homines, qui se non continent, tamquam ascendunt in nuptias gradu honestatis; qui autem se sine dubio continerent, si hoc illius temporis ratio permisisset, quodam modo descenderunt in nuptias gradu pietatis. ac per hoc quamuis utrorumque nuptiae, in quantum nuptiae sunt, quia procreandi causa sunt, aequaliter bonae sint, hi tamen homines coniugati
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Cũ uͦ uir m̃bro mulieris ñ ad hoc con¬
cesso uti uoluerit: turpior. ẽ. uxor si in se
quã si in alia fieri ꝑmiserit. Decus gͦ coniuga¬
le ẽ. castitas ꝓcreandi. & reddendi carna¬
lis debiti fides. Hoc ẽ opus nuptiarũ. hoc ab
om̃i crimine defendit apłs dicendo. Ꝙ si ac¬
ceperis uxorẽ ñ peccasti. & sinupserit uirgo
ñ peccat. Ꝙ qđ uult faciat. ñ peccat si nubat.

Expanded text:
tionem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc contionem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides: hoc est opus nuptiarum, hoc ab omni crimine defendit apostolus dicendo: et acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat, et: quod uult faci
Abbreviated transcription (Latin):
tant. s uł ñ abstinendo qͥb dã dieb ut orati¬
onib uacent. & ꝑhanc abstinentiã sicut ꝑ
ieiunia cõmendent p̃ces suas. uł immutando
naturalẽ usũ in eũ usũ qui ẽ contra naturã.
qđ dãpnabilius fit in coniuge. Nã cũ ille na¬
turalis usus quando ꝓgredit᷑ ultra pacta
nuptialia id . ẽ. ultra ꝓpagandi necessitatẽ
uenialis sit in uxore. in meretrice dãpna.¬
bilis: iste qui ẽ contra naturã execrabilit̾
fit in meretrice. sed eocetrabilius in uxore.
Tantũ ual& ordinatio creatoris & ordo
creaturȩ. ut in reb ad utendũ concessis etiã
cũ mocł eoccedit̾᷑ longe sit tolerabilius. quã
in eaꝰ quȩ concessa ñ sunt uł unꝰ uł rarꝰ exccessus.
& ideo in re concessa ĩmoderatio coniugis. ne
irẽ ñ concessã libido ꝓrũpat toleranda ẽ.
Hinc ẽ. etiã qđ longe minꝰ pectat quãlib& as¬
siduus ad uxorẽ. quã uł rarissimꝰ ad fornica¬

Expanded text:
tant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut oratitant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornica
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcreandi. Quẽ nuptiȩ ñ fieri cogunt. sed
ignosci ĩpetrant : si tam̃ ñ ita sit nimuis ut
impediat. Quȩ seposita e̾e debent tẽpore ora¬
tionis. Nec iminutet᷑ in eũ nisũ qͥ ẽ contra
naturã. de qͦ apłs tacere ñ potuit. cũ de cor¬
ruptelis nimus immundoꝵ & impioꝵ lo
causa generandi. inculpabilis & solus ipse
nuptialis ẽ. Ille autẽ qͥ ultra istã necessita.¬
tẽ ꝓgredit᷑. iã non rationi secd libidini obse¬
quitur. & hunc tam̃ ñ exigere sed redde-¬
re coniugi ne fornicando dãpnabilit̾ pect&e.
ad ꝑsonã ꝑtince coniugalẽ. Si autẽ ãbo tali
concupiscentiȩ subiungunt᷑. rẽ faciunt ñ
plane nuptiarũ. Uerũtam̃ si magis insuꝰ coniuncꝰ¬
tione diligunt qd honestũ quã qđ ẽ inhonestũ.
id ẽ. qđ nuptiarũ quã id qđ non. ẽ. nuptiarũ.
hoc eis auctore a pło secdm ueniã conceditur.
Cauis delictꝰi. ñ habent hortatrices nuptias.

Expanded text:
procreandi; quem nuptiae non fieri cogunt, sed procreandi; quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci impetrant: si tamen non ita sit nimius, ut impediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec inmutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorucausa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias,
Abbreviated transcription (Latin):
sit sc̃a & corpore & sp̃u. Quȩ autẽ nupta. ẽ.
sollicita ẽ quȩ sunt mundi. quomͦ placeat
uiro. Vnde mͥ uidet᷑ hoc tẽpore solos eos
qͥ se ñ continent coniugari oportere. secdm
illã eiusdẽ apłi sententiã. Qđ si se ñ conti-¬
nent. nubant. Melius ẽ nubere. quã uri.
Nec ipsis tam̃ peccatũ sunt nuptiȩ. Quȩ si
in cõparatione fornicationis eligerentur.
minꝰ peccatũ e̾e̾nt quã fornicatio. sed tam̃
peccatũ e̾e̾nt. Nunc autẽ qͥd dicturi sumus
aduersus euidentissimã uocẽ apłi dicen¬
tis. qđ uult faciat. ñ peccat sinubat. & si
acceperis uxxorẽ ñ peccasti. & si nupserit
uirgo ñ peccat. Hinc certe iã dubitare fas
ñ ẽ nuptias ñ ẽẽ peccatũ. Non itaq nuptias
scd̃m ueniã concedit apłs. Nã quis abigat
absurdissime dici ñ eos peccasse qͥb uenia da¬
t᷑: Sed illũ concubitũ secdm ueniã conce¬
dit qͥfit ꝑ incontinentiã. non solã causa
ꝓcreandi. sed etiã aliquando nulla causa

Expanded text:
u; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicationis eligerentur, minus peccatum essent quam fornicatio, sed tamen peccatum essent. nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccastubitare fas non est nuptias non esse peccatum. Non itaque nuptias secundum veniam concedit Apostolus: nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse quibus venia datur? Sed illum concubitum secundum veniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi, et aliquando nulla causa
Abbreviated transcription (Latin):
ficta. Multo ciuius dĩ ciuitas cõpleret᷑. &
acceleraret᷑ terminꝰ secłi. Quid enĩ aliuo
hortari appar& apłm ubi ait cũ inde loque¬
ret̾. uellẽ om̃s eẽ sicut me ipsũ : Aut alio
loco. Hoc autẽ dico fr̃s. tẽpus breue est.
reliquũ. ẽ. ut & hi qui habent uocores tanꝗͣ
ñ habentes sint. & qui flent tanquã ñ flen¬

Expanded text:
ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et adceleraretur terminus saeculi. quid enim aliud hortari apparet apostolum, ubi ait, cum inde loqueretur: uellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est, ut et hi, qui habent uxores, tamquam non habentes sint;
Abbreviated transcription (Latin):
A
melius ẽ ad ipsam humanã societatẽ hoc op
non egere. Ita enĩ iã sese hab& humanum
genus. ut aliis qui se ñ continent ñ solũ ꝑ nu¬
tias occupatis. sed multis etiã ꝑ illicitos con¬
cubitꝰ luocuriantib: bono creatore de ma¬
lis eoꝵ faciente qđ bonũ ẽ. non desit ꝓlis nu¬
merositas. & abundantia successionis. unde
sc̃ȩ amicitiȩ conquirant᷑. E&r quo colligitur
pͥmis tẽporib generis humani maxime
& nasceret᷑ princeps & saluator om̃iũ płoꝵ
uti debuisse scõs istos. non ꝓpt̃ se exxpeten¬
do sed ꝓpter aliud necessario bono nupti¬
arũ. Nunc uͦͭ ad ineundã scãm & sincerã
societatẽ undiq exc om̃ib gentib copia spũ¬
solos conubia copulantes. cupientes. ut am¬
pliore continentiȩ bono potius utant᷑ ã mo¬
nendi sunt. Sed noui qͥd murmurent. ad
re. unde subsister& genꝰ humanũ: Utinã
om̃s hoc uellent. dũtaxat in caritate. de
corde puro & conscientia bona & fide non

Expanded text:
a melius est ad ipsam humanam societatem hoc opere non egere. ita enim iam sese habet humanum genus, ut aliis, qui se non continent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per inlicitos concubitus luxuriantibus bono creatore de malis eorum faciente, quod bonum est, non desit numerositas prolis et abundantia successionis, unde sanctae amicitiae conquirantur. ex quo colligitur primis temporibus generis humani maxime  nasceretur princeps et saluator omnium populorum, uti debuisse sanctos isto non propter se expetendo, sed propter aliud necessario bono nuptiarum; nunc uero, cum ad ineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spfilios conubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur, admonendi sunt. Sed noui, quid murmurent. quire, unde subsisteret genus humanum? utinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non
Abbreviated transcription (Latin):
certi status. donec in melius conuerterent᷑
ñ morte hominis qua corpus ab anima de¬
serit᷑. sed beata cõmutatione a mor talitate
ad ĩmortalitatẽ. ab animali ad sp̃ualem
qualitatẽ. Harũ sententiarũ quȩ uera sit.
uel si alia uel aliȩ possunt ad huc ex illis
uerbis exculpi : querere ac disserere longũ
ẽ. Illud nc̃ dicimꝰ scdm istã conditionẽ na¬
scendi & moriendi quã nouimꝰ & in qua cre-¬
ati sumꝰ. aliqͥd boni e̾ẽ coniugiũ masculi &
feminȩ. quoꝵ federationẽ ita diuina scrip¬
tura cõmendat. ut nec dimissȩ a uiro nu¬
bere liceat alteri quãdii uir eiꝰ uiuit. nec
dimisso ab uxore liceat alterã ducere nisi
mortua fuerit quȩ recessit. Bonũ gͦ conui-¬
gii qd̃ etiã dñs in euangłio confirmauit.
nͦ solũ qͥa ꝓhibuit dinittere uoxorẽ nͥ ex cau¬

Expanded text:
certi status, donec in melius conuerterentur certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum sententiarum quae uera sit, uel si alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam condicionem nascendi et moriendi, quam nouimus et in qua creati sumus, aliquid boni esse coniugium masculi et feminae: cuius confoederationem ita diuina scriptura commendat, ut nec dimissae a uiro nubere liceat alteri, quamdiu uir eius uiuit, nec dimisso ab uxore liceat alteram ducere, nisi mortua fuerit, quae recessit. bonum ergo coniugii, quod etiam dominus in euangelio confirmauit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem n
Abbreviated transcription (Latin):
terrarũ & facta ẽ pęna peccatis. sed ꝑ illã
cõmutationẽ quã significat apłs ubi ait.
deinde nos uiuentes qͥ reliqͥ sumus. simulcũ
corpora pͥmi coniugii & mortalia fuisse in¬
telligamꝰ pͥma conformatione. & tam̃ ñ mo¬
ritura nͥ peccassent sicut minatꝰ erat ds̃.
tanquã si uulnꝰ minaret᷑ qͥa uulnerabile corpꝰ
erat. qđ tam̃ ñ accidiss&e nͥ fier& qđ ille ue¬
tuiss&. ita gͦ possent etiã ꝑ concubitũ taliũ
corpoꝵ generationes subsistere. quȩ usq ad
certũ modũ haberent incrementũ. nec uer¬
gerent tam̃ in seniũ aut usq in seniũ. nec
tam̃ in mortẽ. donec illa benedictionis mul¬
tiplicatione terra repleret᷑. Si enĩ uestib
isrłitarũ prestitit ds̃ ꝑ annos quadragin¬
ta sine ullo detrimento ꝓpriũ statũ. quan¬
tomagis prestar& corporib obedientium.
p̃cepto suo felicissimũ qđdã temperamentũ

Expanded text:
terrarum et facta est poena peccati, sed per illam terrarum et facta est poena peccati, sed per illam commutationem, quam significat apostolus, ubi ait: deinde nos uiuentes qui reliqui sumus simul cum corpora primi coniugii et mortalia fuisse intellegamus prima conformatione et tamen non moritura, nisi peccassent, sicut minatus erat deus — tamquam si uulnus minaretur, quia uulnerabile corpus erat, quod tamen non accidisset, nisi fieret quod ille uetuissetit-a ergo possent etiam per concubitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum haberent incrementum nec uergerent tamen in senium aut usque in senium, nec tamen in mortem, donec illa benedictionis multiplicatione terra inplereter. si enim uestibus lsrahelitarum praestitit deus per annos quadraginta sine ullo detrimento proprium statum, quanto magis praestaret corporibus oboedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum
Abbreviated transcription (Latin):
toris. qͥ potuit etiã ipso sine parentib conde.¬
re. qͥ potuit carnẽ ap̃i in utero uirginali for¬
mare. ut iã ipsis infidelib loquar qͥ potuit
apib ꝓlẽ sine concubitu dare. siue ibi
multa mistice ac figurate dicta sint. alit̃q
sit intelligendũ qđ scriptũ ẽ. implete terrã
& dominamini eiꝰ .id. ẽ. ut plenitudine &
ꝑfectione uitȩ ac potestatis id fier&. ut
ipsũ qͦq incrementũ & multiplicatio qua
dictũ. ẽ. crescite & multiplicamini. ꝓuectꝰ
mentis & copia uirtutis intelligat᷑. sicut in
psalmo positũ ẽ. multiplicabis mȩ in anima mea
muirtutẽ. Hec data sit homini ꝓlis ista
successionis. nisi postea quã causa peccati futu¬
ra erat in morte. decessio. Ncorpus ñ spũale
illis hominib sed pͥmo animale factũ erat.
ut obedientiȩ merito postea fier& sp̃uale
ad immortalitatẽ capessendã. non post
mortẽ quȩ inuidia diaboli intrauit in orbẽ

Expanded text:
toris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condetoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero uirginali formare et, ut iam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare; sine ibi multa mystice ac figurate dicta sint aliterque sit intellegendum, quod scriptum est: inplete terram et dominamini eius, id est, ut plenitudine et perfectione uitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea in uirtutem, nec data sit homini prolis ista successio, nisi posteaquam causa peccati futura erat in morte decessio; siue corpus non spiritale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut oboedientiae merito postea fieret spiritale ad inmortalitatem capessendam non post mortem, quae inuidia diaboli intrauit in orbem
Abbreviated transcription (Latin):
tuentur. Consequens ẽ conexio societatis in
filiis. qͥa unꝰ honestꝰ fructꝰ ẽ. ñ coniunctionis
maris & feminȩ sed concubitꝰ. Poterat᷑ eẽ in
utroq sexu etiã sine tali cõmixtione alterius
regentis alterius obsequentis. amicalis que.¬
dã & germana coniunctio. Nec nc̃ opus ẽ ut
scrutem᷑. & in ea questione definitã senten¬
tiã ꝓferamꝰ. unde pͥmoꝵ hominũ ꝓles possoe
existere. qͦs benediaxerat ds̃ dicens. crescite
& multiplicamini & implete terrã. siñ pec¬
cassent. cũ mortis conditionẽ corporeã pec¬
cando meruerint: nec ẽe concubitꝰ nͥ morta¬
liũ corpoꝵ possit. Plures enĩ de hac re sen¬
tentiȩ diuersȩq eacstiterunt. & si exxami¬
mandũ sit ueritati diuinarũ scripturarũ
quenã earũ potissimũ congruat. ꝓlixȩ dis¬
putationis negotiũ. ẽ. Siue gͦ sine coeundi
cõplexu alio aliqͦmͦ siñ peccassent. habituri
e̾ent filios e munere om̃ipotentissimi crea¬

Expanded text:
tuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, sed concubitus. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scrutemur et in ea quaestione definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos benedixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliquo modo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi crea
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ uerecundius estuat concupiscentia car¬
nis. quã tẽperat parentalis affectꝰ. Inter-¬
cedit enĩ quedã grauitas feruidȩ uolup¬
tatis cũ eo. qđ sibi uir & mulier adhere¬
scunt: pat̾ & mat̾ e̾e̾ meditant᷑. Huc acce¬
dit quia in eoipso qđ sibi inuicẽ coniuges
debitũ soluunt. etiã sud aliquant᷑o intẽpe¬
rantius & in continentius expeitant: fi¬
dẽ tam̃ sibi parit̾ debent. Cui fidei tantũ
iuris tribuit apłs. ut eã potestatẽ appel¬
larce dicens. Mulier ñ haba potestatẽ sui¬
corporis. sed uir. Similit̾ autẽ & uir ñ

Expanded text:
modo uerecundius aestuat concupiscentia carmodo uerecundius aestuat concupiscentia carnis, quam temperat parentalis affectus. intercedit enim quaedam grauitas feruidae uoluptatis, cum in eo, quod sibi uir et mulier adhaerescunt, pater et mater esse meditantur. Huc accedit, quia in eo ipso, quod sibi inuicem, coniuges . debitum soluunt, etiamsi id aliquanto intemperantius et incontinentius expetant, fidem tamen sibi pariter debent. cui fidei tantum iuris tribuit apostolus, ut eam potestatem appellaret dicens: mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; similit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã etiã in diuerso seocu societatẽ. Alioqͥn
ñ iã diceret᷑ coniugiũ in senib. p̾sertĩ. si uł
amisissent filios uł minime genuissent.
Nunc uͦ licoe in bono annoso coniugio. &¬
si emarcuit arcdor ȩtatis int̾ masculũ &
feminã. uig& tam̃ ordo caritatis int̾ ma¬
ritũ & uxorẽ. Qui quanto meliores sunt.
tanto maturius a cõmixtione caritatis
suȩ pari consensu se continere ceperunt.
non necessitatis e̾e̾t postea non posse qđ
uellent. sed ut laudis eẽt. pͥmũ noluisse qd
possent. Si gͦ seruat᷑ fides honoris & obse¬
quioꝵ inuicẽ debitoꝵ ab alterutro sexu
etiãsi languescentib & ꝓpe cadauerinis
tanto sincerior quanto ꝓbatior. & tanto
securior quanto placit᷑ior castitas ꝑseuerat
Habent etiã iꝗ bonũ coniugia. qđ carna¬
lis uł iuuenilis  continentia etiã siusti¬
osa ẽ ad ꝓpagande ꝓlis redigit᷑ honestatem.
ut ex malo libidinis aliqͥd boni faciat᷑ copu¬
latio coniuigalis: Deinde qͥa repͥmit᷑. & qͦdã

Expanded text:
alem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quanto meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent. si ergo seruatur fides honoris et obsequiorum inuicem debitorum ab alterutro sexu, etiamsi languescentibus et prope cadauerinis tanto sincerior, quanto probatior, et tanto securior, quanto placidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honestatem, ut ex malo libidinis aliquid boni faciat copulatio coniugalis, deinde quia reprimitur et quodam
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. ẽ. His itaq bonis quȩ ꝓpt̾ aliud neces¬
saria sunt. qͥ ñ ad hoc utitur ꝓpt̾ qđ insti¬
tuta sunt peccat. alias uenialit̾. alias dãp
sinon eis utitur melius facit. Proinde ista
bona cũ opus habemus bene uolumꝰ. sed melius
ea nolumus quã uolumꝰ. quia tunc melius ha
bemꝰ cũ ea necessaria ñ habemꝰ. Ac ꝑ hoc bo¬
nũ ẽ nubere. quia bonũ ẽ filios ꝓcreare. ma¬
trẽfamilias ẽẽ. sed .ẽ. melius ñ nubere. quia

Expanded text:
bonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necesbonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias uenialiter, alias damnsi non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc melius nos habemus, cum ea necessaria non habemus. ac per hoc bonum est nubere, quia bonum est filios procreare, matrem familias esse; sed melius est non nubere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ binis bonis siue quȩ istȩ. siue quȩ martha
& maria faciebant. fieri ñ poss& qđ melius. ẽ:
ẽ. non ideo malũ putandũ e̾e̾ nuptias. quia
nisi ab eis abstineatur. ñ potest haberi uidu¬
alis castitas. aut uirginalis integritas. Heq
enĩ ideo malũ erat qđ martha faciebat. qͥa
nͥ inde abstiner& soror eiꝰ. ñ faceroe qđ meli¬
us erat. Aut icleo malũ ẽ suscipere iustum
aut ꝓpħam in domũ suã. quia cnec domumi
habere deb& ut qđ melius ẽ faciat. qͥ uult
ad ꝑfectionẽ xp̃m sequi : Sane uidendũ. ẽ
alia bona nobis dm̃ dare quȩ ꝓpt̾ se ipsa
expetenda sunt. sicut ẽ sapientia. salus.
amicitia. aliaꝰ quȩ ꝓpter aliud sunt neces¬
saria. sicut doctrina. cibus & potus & sõnꝰ.¬
quedã ꝓpt̾ amicitiã sicut nuptiȩ & concu¬
bitus. Hinc enĩ subsistit ꝓpagatio generis
humani. in quo societas amicalis magnum

Expanded text:
autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest haberi uidualis castitas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustum aut prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uidendum est alia bona nobis deum dare, quae propter se ipsa expetenda sunt, sicut est sapientia, salus, amicitia, alia, quae propter aliquid sunt necessaria, sicut doctrina, cibus, potus, somnquaedam propter amicitiam, sicut nuptiae uel concubitus; hinc enim subsistit propagatio generis humani, in quo societas amicalis magnum
Abbreviated transcription (Latin):
prandiũ ieiunio. sed iustitia sacrilegio. neq
hic nuptiȩ uirginitati. sed fides impietati p̃fer¬
tur. Ad hoc enĩ iusti cũ opus ẽ prandent. ut t̾a¬
quã boni dñi qđ iustũ & equũ ẽ seruis corpo¬
rib p̾beant. Ad hoc autẽ sacrilegi ieiunant.
ut demonib seruiant. Sic adhoc nubunt fi¬
deles ut maritis pudice copulent᷑. ad hoc autẽ
sunt uirgines impiȩ ut a uero dõ fornicent᷑.
Sicut gͦ bonũ erat qd̃ martha faciebat occupata
cirta ministeriũ scoꝵ. sed melius qđ maria
soror eius sedens ad pedes dñi ⁊ audiens ũbũ¬
soror eius. ita bonũ susannȩ in coniugali castita¬
te laudamus. sed tam̃ ei bonũ uiduȩ annȩ. ac
multomagis mariȩ uirginis anteponimꝰ. Bonũ
erat qd faciebant quȩ de substantia sua xp̃o
ac discipulis eius necessaria ministrabant. sed
melius qui omnẽ substantiã suã dimiserunt
ut expeditiores eundẽ dñm sequerent᷑. In his

Expanded text:
prandium ieiunio, sed iustitia sacrilegio neque prandium ieiunio, sed iustitia sacrilegio neque hic nuptiae uirginitati, sed fides inpietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut tamquam boni domini quod iustum et aequum est seruis corporibus praebeant; ad hoc autem sacrilegi ieiunant, ut daemonibus seruiant. sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et audiens uerbum eius: ita bonum Susannae in coniugali castitate laudamus, sed tamen ei bonum uiduae Annae ac multo magis Mariae uirginis anteponimus. bonum erat, quod faciebant, quae de substantia sua Christo ac discipulis eius necessaria ministrabant; sed melius, qui omnem suam substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem dominum sequerentur. in his
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ cũ matre quã cũ aliena uoxore concũbere.
& donec ad ea ꝑueniat᷑ quȩ sicut ait apł̃s turpe¬
ẽ enĩ etiã dicere. omĩa bona erunt in cõpara¬
tione peioꝵ. Hoc autẽ falsũ ẽẽ quis dubit&.
Non gͦ duo mala sunt conubiũ & fornicatio.
quor alterũ peius. sed duo bona sunt conubiũ
& continentia. quoꝵ alterũ melius ẽ. sicut ista
tẽporalis sanitas & imbecillitas ñ st̃ duo mala
quoꝵ alterũ peuis. sed ista sanitas & immorta.¬
litas duo bona sunt. quoꝵ alterũ melius. Item
scientia & uanitas ñ duo mala sunt quoꝵ ua¬
nitas peius. sed scientia & caritas duo bona st̃.
Caritas autẽ nũquã cad&. Sic & mortalis ista
generatio ꝓpt̾ quã fuint nuptiȩ destruet᷑.
Ab om̃i autẽ concubitu immunitas & hic
angłica meditatio ẽ. & ꝑman& in eternum
Sicut autẽ ieiuniis sacrilegoꝵ meliora sunt
prandia iustoꝵ. ita nuptię fideliũ uirginitati
anteponunt᷑ impioꝵ. Ulerũ tamen neq ibi

Expanded text:
aliena uxore concumbere — et donec ad ea perueniatur, quae, sicut ait apostolus, turpe est etiam dicere, omnia bona erunt in conparatione peiorum. hoc autem falsum esse quis dubitet? non ergo duo mala sunt conubium et fornicatio, quorum alterum peius, sed duo bona sunt conubium et continentia, quorum alterum est melius, sicut ista temporalis sanitas et inbecillitas non sunt duo mala, quorum alterum peius, sed ista sanitas et inmortalitas duo bona sunt, quorum alterum melius. item scientia et uanitas non duo mala sunt, quorum uanitas peius, sed scientia et caritas duo bona sunt, caritas autem numquam cadet. sic et mortalis ista generatio, propter quam fiunt nuptiae, destruetur; ab omni autem concubitu inmunitas et hic angelica meditatio est et permanet in aeternum. sicut autem ieiuniis sacrilegorum meliora sunt prandia iustorum, ita nuptiae fidelium uirginitati anteponuntur inpiarum. uerumtamen neque ibi
Abbreviated transcription (Latin):
leuatũ de ꝓfundo in ea m̃sa quã parasti in
conspectu credentiũ. Ideo enĩ de ꝓfundo
leuatꝰ ẽ. ut alat aridã : & aues marina pge¬
nies sed tam̃ suꝑ terrã multiplicant᷑. Prima¬
rũ enĩ uocũ euangłizantiũ infidelitas homi¬
nũ causa eatitit. sed & fideles exhortantur
& benedicunt eis multiplicit᷑ de die in diem.

Expanded text:
levatum de profundo in ea mense quam parasti in levatum de profundo in ea mense quam parasti in conspectu credentium ; ideo enim de profundo levatus est ut alat aridam. Et aves, marina progenies, sed tamen super terram multiplicantur. Primarum enim vocum evangelizantium infidelitas hominum causa exstitit; sed et fideles exhortantur, et benedicuntur ab eis multipliciter de die in diem.
Abbreviated transcription (Latin):
respicer&. ac ꝑ hoc in uerbo n maris ꝓfundi¬
tas sed ab aquarũ amaritudine terra discre¬
ta eicit. ñ reptilia animarũ uiuarũ & uola¬
tilia. sed animã uiuã. Heq enĩ iã opꝰ haboe
baptismo qͦ gentib opus ẽ : sicut opꝰ habebat
cũ aquis tegeret᷑. Non enĩ intrat᷑ aliter in
regnũ celoꝵ ex illo quo institusti ut sic in¬
tret᷑. nec magnalia mirabiliũ querit quib
fiat fides. neq enĩ nͥ signa & ꝓdigia uiderit
non credit. cũ iã distincta sit terra fidelis
ab aquis maris infidelitate amaris. & linguȩ
in signũ sunt ñ fidelib sed infidelib. Elec
isto gͦ genere uolatili qđ u̾bo tuo ꝓduaert̃
aquȩ opꝰ hab& terra. quã fundasti suꝑ aqͣs.
Inmitte in ea uerbũ tuũ ꝑ nuntios tuos. ope¬
ra enĩ eoꝵ narramꝰ. sed tues qui operaris in¬
uiuarũ & uolatilia sub firmam̃to celi. quib
iã terra ñ indiga quãuis piscẽ manducoe.

Expanded text:
respiceret. Ac per hoc in uerbo tuo non maris profundirespiceret. Ac per hoc in uerbo tuo non maris profunditas, sed ab aquarum amaritudine terra discreta eicit non reptilia animarum uiuarum et uolatilia, sed animam uiuam. neque enim iam opus habet baptismo, quo gentibus opus est, sicut opus habebat, cum aquis tegeretur: non enim intratur aliter in regno caelorum ex illo. quo instituisti, ut sic intretur; nec magnalia mirabilium quaerit, quibus fiat fides: neque enim nisi signa et prodigia uiderit, non credit, cum iam distincta sit terra fidelis ab aquis maris infidelitate amaris, et linguae in signo sunt non fidelibus, sed infidelibus. nec isto igitur genere uolatili, quod uerbo tuo produxerunt aquae, opus habet terra, quam fundasti super aquas. immitte in eam uerbum tuum per nuntios tuos. opera enim eorum narramvivarum, et volatilia sub firmamento coeli, quibus jam terra non indiget; quamvis piscem manducet
Abbreviated transcription (Latin):
motiones figuretur atq dicat᷑. Aquȩ ꝑdu¬
xerunt hec. sed in uerbo tuo. necessitates
alienatoꝵ ab ȩternitate ueritatis tuȩ po¬
puloꝵ ꝓduxerunt hȩc. sed in euangelio tuo
qm̃ ipse aquȩ ista eiecerunt. quarũ amarꝰ
languor fuit causa. ut in tuo uerbo ista
ꝓͣducerent. Ꝙ pulcra sunt omĩa faciente
te : & ecce tu menarrabilit̾ pulcrior qui
fecisti omĩa: a quo si non essce lapsus adã.
non diffunderet᷑ ex utero eiꝰ salsugo maris.
genus humanũ ꝓfunde curiosũ. & ꝓcellose tu-¬
midũ & instabilit᷑ fluidũ. atq ita ñ opus ẽẽt
ut in aquis multis corporalit̃ & sensibiliter
operarent᷑ dispensatores tui mistica facta
& dicta sic enĩ mͥ nc̃ occurrerunt reptilia
& uolatilia. quib imbuti & mnitiati hom ineᷤᷤ
corporalib sacramentis subditi ñ ultra ꝓfi¬
cerent. nͥ spũalit̾ uiuiscera anima gradu
alio: & post iitii uerbũ in consũmationẽ

Expanded text:
motiones figuretur atque dicatur. aquae produmotiones figuretur atque dicatur. aquae produxerunt haec, sed in uerbo tuo: necessitates alienatorum ab aeternitate ueritatis tuae populorum produxerunt haec, sed in euangelio tuo, quoniam ipsae aquae ista eiecerunt, quarum amarus languor fuit causa, ut in tuo uerbo ista procederent. Et pulchra sunt omnia faciente te, et ecce tu inenarrabiliter pulchrior, qui fecisti omnia. a quo si non esset lapsus Adam, non diffunderetur ex utero eius salsugo maris, genus humanum profunde curiosum et procellose tumidum et instabiliter fluuidum, atque ita non opus esset, ut in aquis multis corporaliter et sensibiliter operarentur dispensatores tui mystica facta et dicta. sic enim mihi nunc occurrerunt reptilia et uolatilia, quibus imbuti et initiati homines corporalibus sacramentis subditi non ultra proficerent, nisi spiritaliter uiuesceret anima gradu alio et post initii uerbum in consummationem