comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& eo mͦ ad feminas quas uolueratꝰ ꝑ uenisset.
Aliquo enĩ fortasse uire belli. iniuste negatas.
uste uictor auferret. Nullo aũ uire pacis. Ñ
datas rapuit: & iniustũ bellũ cũ earũ pare.¬
ntib iuste succensentib gessit. Hoc sane utiliꝰ
felieiusq successit: qđ & si ad memoriã frau¬
dis illius circensiũ spectaculũ mansit: faci¬
noris tam̃ in illa ciuitate & imꝑio ñ placuit
exemplũ: faciliusq romani in hoc errauer̃
ut pꝰ illã miquitatẽ dm̃ ĩ romulũ c̃secrarent:
quã ut infeminis rapiendis factũ eiꝰ imitan.¬
dum lege ulla ł more ꝑmitterent. Ex hoc
ure ac bono pꝰ expulsum cũ libis sius regem
tarquiniũ cuiꝰ filius luer&iã stupro iuolen.¬
ter oppresserat uinius brutꝰ consul ͥ earqui
abdicare: nec uiuere in ciuitate ꝑmisit. Qđ
scelus fauente ł paciente popło feẽ. aqͦ popło
consulatũ idẽ collatinꝰ sic̃ & iã ipse brutꝰ acce¬

Expanded text:
et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis non datas rapuit et iniustum bellum cum earum parentibus iuste suscensentibus gessit. Hoc sane utilius feliciusque successit, quod, etsi ad memoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa ciuitate et imperio non placuit exemplum, faciliusque Romani in hoc errauerunt, ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis factum eius imitandum lege ulla uel more permitterent. Ex hoc iure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, cuius filius Lucretiam stupro uiolenter obpresserat. Iunius Brutus consabdicare nec uiuere in ciuitate permisit. Quod scelus fauente uel patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus sicut etiam ipse Brutus acce
Abbreviated transcription (Latin):
ut his doctissimi eori uiri & iã instantib ur¬
bib res publicas ꝑire confirment. dii eorum
Ne suis cultorib aecident minime curarunt:
immo uͦ ut augerent᷑ sic̃ supͣ disputatũ ẽ. om̃i
leges ñ sunt animinib institutȩ. quia sieut
salustius ait uis bonũq apud eos ñ legib ma.¬
gis quã Natura ualebat: Ex hoc iure ac bono
credo raptas sabinas. Quid enĩ iustius & melius
quã filias alienas fraude spectacrli in ductas
ñ aparentib accipi. sedui ut quisq poterat
auferri: Nã si iniq facerent sabini negare
postulatas: quanto fuit iniquius raꝑe ñ datas.
lustuis aũ bellũ cũ eagente geri potuit quę
filias ad matrimoniũ conregionalib & con¬
finalib suis negasset petitas: quã cũ ea qua
repetebat ablatas. lllud gͦ potius fieret. Ibi
mars filiũ suum pugnantẽ uiuaret: ut con¬
iugiorũ negatorũ armis ulcisceret᷑ inuiriã.

Expanded text:
ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime curarunt immo uero ut augerentur, sicut supra disputatum est, omni sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus accipi, sed ui, ut quisque poterat, auferri? Nam si inique facerent Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea, quae repetebat ablatas. Illud ergo potius fieret; ibi Mars filium suum pugnantem iuuaret, ut coniugiorum negatorum armis ulcisceretur iniuriam,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuiũ uelut receptꝰ incȩlũ: quirinꝰ ẽ. postea
nominatꝰ. Ac ꝑ hoc neptuno & pludoni fr̃ĩb
iouis. & ipsi saturno patri eoꝵ. iste romulus
honore p̾latus ẽ : ut ꝓmagno sacerdotiũ qͥ ioui
tribuer̃. hoc &iã huic tribuerent. & marti
adus suis romani uiuendi leges acciꝑe potu¬
issent: ñ aliquot annos pꝰ romã conditam
ab achemensib mutuarent᷑ leges solonis. Quaᷤ
facere conati sunt. Quã uis ligurgus. lace de¬
monis leges ex apolliins auctoritate se infti-¬
tusse confinxerit. Qđ prudent̃ romani cre¬
dere noluerunt: ꝓpt̾ea ñ inde acceperunt.
N uma pompilius qui romulo successit in reg¬
num. quasdã leges qua quidẽ regendȩ cuuta¬
ti Nequaquã sufficerent condidisse fertͥ⁊ qui
eis multa & iã sacra constituit: ñ tam̃ ꝑhibet̾
eas leges anuminib accepisse. Mlala gͥ ani¬
ini. mala uitę. mala morũ. quȩ ita magna s̃

Expanded text:
ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Iouis, et ipsi Saturno, patri eorum, isto Romulus honore praelatus est, ut pro magno sacerdotium, quod Ioui tribuerant, hoc etiam huic tribuerent, et Marti a dis suis Romani uiuendi leges accipere potuissent, non aliquot annos post Romam conditam ab Atheniensibus mutuarentur leges Solonis, quas facere conati sunt, quamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen perhibetur easdem leges a numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala uitae, mala morum, quae ita magna sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tur humana: frustra hoc ȩxelamante cicero¬
ne : Quicũ depoctis ageret: ad quos cum
accessit inquit clamor & apꝓbatio populi.
quasi magni euiꝰdã & sapientis magistri÷ qͦs
illi obducunt tenebras. quos inuehunt metꝰ.
quas inflãmant cupiditates. Qua aũ illie¬
eligendoꝵ dõꝵ & iã ipsorũ faliorum ratio ac
ñ potius ad ulatio ẽ. quando istũ platonem
quẽ semidm̃ uolunt. tantis disputationib la¬
borantẽ ne animi malis quȩ p̃cipue cauenda
sunt mores corrumꝑent᷑ humani. nulla saera
xdicula dignum putar̃. & romulũ suũ diis
multis p̃tuler̃. quãuis & ipsũ semidm̃ potiꝰ
quã dm̃. uelut secretior eori doctrina cõm̃d&:
Nam &iã flaminẽ illi instituer̃: qđ sac̃dotu
genus ad eo in romanis sacris testante apice
excelluit. ut tres solos flamines habent trib
numinib institutos dialẽ ioui. martialem
marai. qͥrinalẽ romulo. Nã beniuolentia

Expanded text:
retur humana, frustra hoc exclamante Ciceroretur humana, frustra hoc exclamante Cicerone, qui cum de poetis ageret: Ad quos cum accessit, inquit, clamor et adprobatio populi cuiusdam magni et sapientis magistri, quas a illi obducunt tenebras, quos inuehunt metus, quas inflammant cupiditates!\' CAPUT eligendorum deorum etiam ipsorum falsorum ratio ac non potius adulatio est? quando istum Platonem, quem semideum uolunt, tantis disputationibus laborantem, ne animi malis, quae praecipue cauenda sunt, mores corrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt, et Romulum suum dis multis praetulerunt, quamuis et ipsum semideum potius quam deum uelut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo - in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos, Dialem Ioui, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam beneuolentia
Abbreviated transcription (Latin):
seris quasi deorũ facta pessima imitanda
ꝓponentes. om̃ino incutate bene institu.¬
ta uiuere noluit. Nos quidẽ platonẽ nec
dm̃ Nec semidm̃ ꝑhibemꝰ. ⁊ nec ulli sc̃o
angło summi dĩ. nec ueridico ꝓpħę. Nec
apło alicui. nec cuilibet xͥ martrri. Neo
cuiquã xp̃iano homini cõparamꝰ. ⁊ cuiꝰ
nr̃ȩ sententię ratio dõ ꝓsꝑante suo loco ex¬
plicabitur: s eũ tam̃ quando quidẽ ipsi
uolunt fuisse semidm̃. p̃ferendũ eẽ cen¬
semus si ñ romulo & herculi quãias istũ
Nec frẽm occidisse Nec aliquod ꝑpetrasse
flagitiũ quisquã historicoꝵ uł poetarum
dix̃ aut funxit. ⁊ certe uł pͥapo ł alicri cy¬
noce falo. pꝰtremo ł fibri. qua romani nu
rarent dii tales. qui & iam seminanda &
augenda flagitia eurauer̃. talia uł sua uł
quasi sua facta ꝑ theatricas celebritates pꝰplis
innotescere cupientes. ut tanquã auctoritate
diuina sua sponte Nequissima libido accende¬

Expanded text:
seris quasi deorum facta pessima imitanda seris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes omnino in ciuitate bene instituta uiuere noluit. Nos quidem Platonem nec deum nec semideum perhibemus, nec ulli sancto angelo summi Dei nec ueridico prophetae nec apostolo alicui nec cuilibet Christi martyri nec cuiquam Christiano homini conparamus; cuius nostrae sententiae ratio Deo prosperante suo loco explicabitur. Sed eum tamen, quando quidem ipsi uolunt fuisse semideum, praeferendum esse censemus, si non Romulo et Herculi quamuis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse flagitium quisquam historicorum uel poetarum dixit aut finxit, certe uel Priapo uel alicui Cynocephalo, postremo uel Febri, quae Romani numrarent di tales, qui etiam seminanda et augenda flagitia curauerunt, talia uel sua uel quasi sua facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes, ut tamquam auctoritate diuina sua sponte nequissima libido accende
Abbreviated transcription (Latin):
disputationib platonis: quando ille cuncta
poetica figmenta condempnat.⁊ isti aũ poetis
adimunt saltĩ in homines maledicendi lice¬
nttam. Ille poetas ab urb ipsius habitatiõẽ.
isti saltẽ actores poeticarũ fabularũ remo¬
uent a societate eiuitatis: & si contradeos
ludoꝵ scęnicoꝵ expetitores aliquid andent.
forte undeq remouerent. Hequa ꝗ gͥ leges
ad instituendos bonos aut corrigendos ma¬
los mores adus suis possent accips seu
sꝑare romani : quos legib sius uincunt atq
conuineunt. Ill enĩ honori suo de poscunt
ludos scȩnicos: isti ab honorib om̃ib repel
lunt homines scȩnicos. Illi celebrari sibi
uibent figm̃tis poeticis obꝓbria deoꝵ: isti
ab ob ꝓbrus hominũ det̾rent impudentiã
poetarum. Semids̃ aũ ille plato & taltũ
deoꝵ libidim restitit. & ab indole romanoꝵ
quid ꝑficiendũ eẽt ostendit: qui poetas ipsos
uł ꝑ arbitrio mentientes. ł hominib mi¬

Expanded text:
disputationibus Platonis, quando ille cuncta disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum removent a societate civitatis, et, si contra deos ludorum scenicorum expetitores aliquid auderent, forte undique removerent. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos aut corrigendos malos mores, a diis suis possent accipere seu sperare Romani, quos legibus suis vincunt atque convincunt. Illi enim honori suo deposcunt ludos scenicos, isti ab honoribus omnibus rlunt homines scaenicos; illi celebrari sibi iubent figmentis poeticis obprobria deorum, isti ab obprobriis hominum deterrent inpudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole Romanorum quid perficiendum esset ostendit, qui poetas ipsos uel pro arbitrio mentientes uel hominibus mi
Abbreviated transcription (Latin):
pellendos: Iste uͦ & deoꝵ in uirtas indigne
tulit: & fuciri corrumpiq figmentis animõ
ciuium noluit. Confer muno platonis hu¬
manitatẽ. acuub decipiendis poetas urbe
pellentẽ: cũ deoꝵ diuinitate. honori suo
ludos seȩnicos expecente. Ille ne talia ut
seribentur. & si ñ ꝑ sua sit disputando. tam̃
sua sit leuitati lascuueq grȩcoꝵ: isti ut
calia & iam agerent᷑ iubendo excorserunt
grauitati & modestiȩ romanor. Nec tan¬
diumos honores decerneret ciutas. utrũ
platoni hac turpia & nefanda ꝓhibenti
an dȩmonib hac hominũ decep̾tione ga¬
udentib quib ille uera ꝑsuade ñ p̾tuit.:
hunc placonem labeo int̃ semidõs comme¬
morandũ putauit: sicut hereulẽ. sicut
romulũ. Semidõs aũ horoib anto ponit:
sutrosq inter numina collocat. Uerũtam̃
istum quẽ appellat semidm̃: ñ heroibus
tantum s &iam dus ipsis preferendũ ẽẽ
ñ dubito. ꝓpinquant aũ romanoꝵ leges

Expanded text:
pellendos? Iste uero et deorum iniurias indigne pellendos? Iste uero et deorum iniurias indigne tulit et fucari corrumpique figmentis animos ciuium noluit. Confer nunc Platonis humanitatem a ciuibus decipiendis poetas urbe pellentem cum deorum diuinitate honori suo ludos scaenicos expetente. Ille, ne talia uel scriberentur, etsi non persuasit disputando, tamen suasit leuitati lasciuiaeque Graecorum; isti, ut talia etiam agerentur, iubendo extorserunt grauitati et modestiae Romanorum. Nec tandiuinos honores decerneret ciuitas? utrum Platoni haec turpia et nefanda prohibenti, an daemonibus hac hominum deceptione gaudentibus, quibus ille uera persuadere non potuit? Hunc Plamorandum putauit, sicut Herculem, sicut Romulum. Semideos autem heroibus anteponit, sed utrosque inter numina conlocat. Cum istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum, sed etiam diis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant autem Romanorum leges
Abbreviated transcription (Latin):
flagitatores deos: romami il bominib scemicłꝰ
Nec plebeiam tribum. quantominus senator¬
iam curiã de honestari sinunt. In hac discep¬
tatione. huiꝰ cemodi ratioematio sũma questio¬
tus ab soluit. Roponunt grȩci. Si du tales cole.¬
ndi suit: ꝓfecto & iã tales homines honor¬
andi. Assumtt romani. S nullo mͦ tales
homines honorandi s̃. Coneludunt. xp̃iam.
Nullo mͦ gͥ du tales colendi sunt. Deinde
querimus: ipsi poetȩ taliũ fabularũ cõposi¬
tores. qui xii tabularũ lege ꝑhibent᷑ famã
ledere cuuũ. tã ꝓbrosa in deos conutia ia¬
culantes cur ñ ut seȩnici habeant᷑ in hone¬
sti. Qua ratione lectũ ẽ. ut poeticoꝵ figm̃toꝵ
& ignomiiosoꝵ deoꝵ infam̃t actores:
honorarent᷑ auctores : Anforte greco plato¬
ni potius palma danda ẽ. qui cũ ratione
formaret qualis ẽẽ enitas debeat. tanquã
ad uersarios ueritatis poetas censint urbe

Expanded text:
flagitatores deos: Romani vero hominibus scenicis flagitatores deos: Romani vero hominibus scenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt? In hac disceptatione hujuscemodi ratiocinatio summam quaestionis absolvit. Proponunt Graeci: Si dii tales colendi sunt, profecto etiam tales homines honorandi. Assumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt Christiani: Nullo modo igitur dii tales colenpsi poetae talium fabularum conpositores, qui duodecim tabularum lege prohibentur famam laedere ciuium, tam probrosa in deos conuicia iaculantes quur non ut scaenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur actores, honorentur auctores? An forte Graeco Platoni potius palma danda est, qui cum ratione formaret, qualis esse ciuitas debeat, tamquam aduersarios ueritatis poetas censuit urbe
Abbreviated transcription (Latin):
Sed uellẽ se ipsa sequeret᷑: se imnitaret᷑. Ecce
enĩ recte quisqͥs ciuiũ romanoꝵ eẽ scȩnicꝰ
elegisset: ñ solũ ei nullus ad honorẽ dabat᷑
locus. uerũ & iã censoris nota tribuum
tenere ꝓpͥam minime sinebat᷑. Oanimũ
cuitatis. laudis auidũ: germaneq roma¬
num. S respondeat᷑ mͥ. qͣ consentanea ra¬
tione homines soȩnici ab om̃i honore pel¬
luntur: & ludi sçenici deoꝵ honorib ad¬
miscent᷑. Illas heatricas artes. du urtus
romana ñ nouerat. Iuȩsi ad oblectam̃tũ
uoluptatis humanę quęrerent᷑: uitio moꝵ
irrepent humanoꝵ. Dii eas s exhiberi peci¬
uerunt. Quomꝰ gͦ ab icit᷑ scȩnicꝰ ꝑ quẽ colit᷑¬
ds̃ & cheatricȩ illius turpitudinis qua
fronce nocatur actor. si adoratur ex actor.
In hac controucersia grȩci romaniq con¬
tendunt. Greci pritant recte se honorare
homines soenicos. eũ colant ludoꝵ scȩnicoꝵ¬

Expanded text:
sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo abicitur scDeus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor? In hac controversia Graeci Romanique concertant. Graeci putant recte se honorare homines scenicos, quia colunt ludorum scenico
Abbreviated transcription (Latin):
& sius honorib dicari exhiberiq uisser̃.:
cur ñ g̾ buic magis ipsi intellecti s̃ ñ eẽ du
ueri. nec om̃ino digni quib diuinos honoreᷤ
de ferret illa res publica: Quos enĩ coli
minime deceret minimeq oporteret. si lu¬
dos expecerent agendos conuiciis romanoꝵ:
quomꝰ queso colendi putatiĩ. quomͦ ñ detes
suos honores sua celebrandi crimina po¬
poscerunt : Itẽq romani quã uis iã suꝑ xii¬
stitiane noxia p̃merent᷑. ut illos deos cole¬
rent quos uidebant s uoluisse scȩnicas tup¬
pitudines consecrari. suȩ tam̃ dignitatis
memoresq ac pudoris. auctores caliũ fabu¬
larum nequaquã bonorauer̃ more grx̧coꝵ
s sic̃ apud ciceronẽ idẽ scipio loquit᷑. eũ
artẽ ludierã scȩnãq totam ꝓbro ducerent.
genus id hominũ ñ mͦ honore euuũ reli¬
quoꝵ carere s & iã tribu moueri notatio¬
ne censoria uoluer̃. Rȩclara sane: & ro¬
manis laudib annumeranda prudentia.

Expanded text:
 suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse di ueri nec omnino digni, quibus diuinos honores deferret illa res publica? Quos enim coli minime deceret minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos conuiciis Romanorum, quo modo quaeso colendi putati sunt, quo modo non detestsuos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamuis iam superstitione noxia premerentur, ut illos deos colerent, quos uidebant sibi uoluisse scaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia;
Abbreviated transcription (Latin):
facebat᷑. longe quidẽ pꝰ mortẽ. affricani quẽ
insius libris fec̃ de re .p. disputare: Ad huc
cam̃ ance aduentũ. xͥ. Qua sĩ diffimata &
preualescente religione. xp̃iana sentirentur
atq dicerentur. quis ñ istoꝵ ea xp̃ians im¬
putanda eẽ censeret: Quã obrem eur ñ cur¬
ar̃ du eoꝵ ne cunc ꝑiret atq amiterẽt᷑ illa
res publica. quã cicero longe anteꝗͣ. xp̃c in
carne uenisset tã lugubrit᷑ deplorat amissã:
Uiderunt laudatores eius &iã illis antiqͥs uiris
& morib qualis fuerit: utrũ in ea uguerit
uera iusticia. anforte nec tunc fuerit uiua
morib s pieta colorib. qđ & ipsẽ cicero
nesciens eũ eã p̃ferret expressit. S alias
si dĩ uoluerit ħ uidebimꝰ. Enitar enĩ suo
loco ut ostendã seđm diffinitiones ipsius
ciceronis quib quid sit res .p. & quid sit po¬
płs loquente scipione breuit̾ posuit. actes¬
tantib &iã multis. siue ipsius siue eoꝵ

Expanded text:
fatebatur, longe quidem post mortem Africani, quem fatebatur, longe quidem post mortem Africani, quem in suis libris fecit de re publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae si diffamata et praeualescente religione Christiana sentirentur adque dicerentur, quis non istorum ea Christianis inputanda esse censeret? Quam ob rem quur non curarunt di eorum, ne tunc periret adque amitteretur illa res publica, quam Cicero longe, antequam Christus in carne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ. in uri p̃fussent: aut fundare aut tam
dui tenere potussent. tantam & tam iuste la.
& mos ipse patrius prestantes uiros adhibebat:
& uet̾em morẽ ac maioꝵ instituta retinebant
excellentes uiri. Nr̃a uͦ atas cũ rem publicam
sic̃ picturã accepisset egregiam. s euanescentẽ
uetustate: ñ mͦ eam colorib isdem quib fuerat
renouare neglex̃. s ne id quidẽ curauit. ut for.¬
mã saltẽ eius & extrema tanꝗͣ luuam̃ta ser¬
uaret. Quid enĩ manet ex antiquis morib qͥb
ille dix̃ remstare romanã. qͦs ita obliuione
obsoletos uidemus. ut ñ mͦ ñ colatur. s iã gno¬
rentur: Nam de uiris quid dicã mores enĩ ipsi
interier̃ uroꝵ penuria. Cuiꝰ tanti mali r̃
mͦ reddenda ratio nob: s &iam tanquam reis
capitis quodã mͦ dicenda causa ẽ. Nr̃is enim
uitus ti casu aliquo. rẽ pablicã uerbo recine¬
mus: reipsa uͦ iã pͥdẽ amisimꝰ. Haec cieero

Expanded text:
nisi hi viri praefuissent, aut fundare, aut tam nisi hi viri praefuissent, aut fundare, aut tam diu tenere potuissent tantam et tam juste latememoriam et mos ipse patrius praestantes viros adhibebat, et veterem morem ac majorum instituta retinebant excellsicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam coloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, quos ita obliuione obsoletos uidemus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris quid dicam? Mores enim ipsi interierunt uirorum penuria, cuius tanti mali non modo reddenda ratio nobis, sed etiam tamquam reis capitis quodam modo dicenda causa est. Nostris enim uitiis, non casu aliquo, rem publicam uerbo retinemus, re ipsa uero iam pridem amisimus.\' Haec Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
ñ repperit. nͥ & iã ipsũ ꝙyrannũ uocaret: ñ
iam uitiosã sic̃ pͥdie fuerat disputatũ. s sic̃ ratio
ex illis diffinitionib conȩra docusset. om̃ino
ẽẽt si eẽt iniustus. qm̃ ñ eẽt multitudo uiris
consensu. & utilitatis cõmunione sociata. sicut
popłs fuerat diffinitus. Quando gͦ res.p. roma.¬
Na tał erat qualẽ illã deseribit salustiuis: dẽ
iam pessima ac flagitiosissima siẽ ipse ait. sed
om̃mo nulla erat. scđm istã rationẽ. quã dis.¬
putatio de re .p. int̾ magnos & iustos pͥncipes
habita pate fecit: Sicut & iã ipse tullius.
loquens. in pͥncipio quinti libri cõmemorato pͥcis
enii poetȩ uersu quo dixerat. morib antiquis
resstat romana uirisq quẽ quidẽ ille uersũ
inquit ł breuitate ł ueritate. tanquã ex ora.¬
culo mͥ quodã ẽẽ effatus uidetur. Nam neq
uri nͥ ita morata eiuitas fuisset. neq mores

Expanded text:
non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset, omnino esset, si esset iniustus, quoniam non esset multitudo iuris consensu et utilitatis communione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius loquens, in principio quinti libri, commemorato prius Ennii poetae versu, quo dixerat, Moribus antiquis res stat Romana virisque. Quem quidem ille versum, inquit, vel brevitate vel veritate tanquam ex oraculo mihi quodam esse effatus videtur. Nam neque viri, nisi ita morata civitas fuisset, neque mores,
Abbreviated transcription (Latin):
de. Tum lelius rogantib om̃ib iusticiã defen¬
de ageressus ẽ: asseruitq quantũ potuit nu.¬
chil tã mimicũ quã iniusticiã ciuitati. Nec
om̃mno nͥ magna iustitia gere aut stare possẽ
rem .p. Qua questione quantũ satis uisũ ẽ. ꝑ¬
tractata. scipio ad int̾missa reũtit᷑. recolitq suã
atq cõmendat breuẽ rei .p. diffinitionẽ. qua
dixerat eã ẽẽ rem popłi. Popłm aũ ñ om̃em
coetũ multitudinis. s cętũ uiris c̃sensu & uti¬
litatis cõmunione sõciatũ ẽẽ deãminat. Docet
deinde quanta sit indisputando diffinitionis
utilitas. atq ex illis suis diffintionib colligit
tunc eẽ. rẽ .p. id ẽ. rẽ popłi cũ bene ac iuste
gerit᷑. siue ab uno rege siue a paucis optima¬
til siue ab uniuersõ poplo. Cũ uͦ miustus ẽ.
rer. quẽ tyrannũ more greco appellauit. aut
iniuisti optimates. quoꝵ c̃sensum dix̃ ẽẽ factio¬
nem. aut inuistus ipsẽ popłs. eui nom̃ usitatũ

Expanded text:
iustitiam defendere adgressus est adseruitque, quantum potuit, nihil tam inimicum quam iniustitiam ciuitati nec omnino nisi magna iustitia geri aut stare posse rem publicam., Qua quaestione, quantum satis uisum est, pertractata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam esse coetum multitudinis, sed coetum iuris consensu et utilitatis communione sociatum esse determinat. Docet deinde quanta sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritur siue ab uno rege siue a paucis optimatibus siue ab uniuerso populo. Cum uero iniustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum
Abbreviated transcription (Latin):
tate s̃ etiã tamquã uillȩ quadã Nobiles ciutatꝰ.
Una uͦ uelut unus reus duci uibet᷑ sic tota iussaẽ.
trucidari. Hac facta sunt in pace pꝰ bellũ: ñ ut
acceleraret᷑ obtinenda uiccoria. s ne c̃tẽnere tur
obtenta. Pax cũ bello decrudelitate certauit:
& uicit. lllud enĩ ꝓstrauit armatos: ista nuda.¬
tos. Bellũ erat ut qui feriebat᷑ si posset feriret:
par aũ ñ ut qui euaserat uiueret s ut moriers
ñ repugnaret. Qu& rabies exterarũ gentiũ. que
seuitia barbaroꝵ. hiuc de ciuib uictoriȩ cunũ
cõparari potest: Quid roma funestius cetruis
amariusq uidit ⁊ utrũ olim galloꝵ. & paulo
ante exgochorũ irruptione. an marii & syllę
alioꝵq in coꝵi partib uroꝵ clarissimoꝵ taq̃
suoꝵ lumiiũ insua mẽbra ferocitatẽ: Galli
quidẽ trueidauer̃ senatũ. qͥeꝗͥd eiꝰ inurbe tota
p̾t᷑ arcẽ capitolinã quȩ sola ut cũq defensa ĩ.

Expanded text:
tatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; tatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnaret. saeuitia barbarorum huic de ciuibus uictoriae ciuium conparari potest? Quid Roma funestius taetrius amariusque uidit, utrum olim Gallorum et paulo ante Gothorum inruptionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est,
Abbreviated transcription (Latin):
testate sunt regna om̃a: quãq nichil eosad¬
inuerint hi quos deos putant & potius qͣntũ
decipiendo & fallendo nocuerint. Unde nunc
mͥ uideo ẽẽ dicendum: & magis de inerem̃tis
imꝑi romani. Nã de noxia fallacia daemo¬
nũ quos uelut deos colelunt quantũ malorũ
in uexerit morib eoꝵ: in seđo maxime libro
ubi oportunũ uisũ ẽ. cõm̃dauimꝰ etiã in ipsis
bellicis malis quantũ sõlatioꝵ dĩ ꝑ xͥ nom̃¬

Expanded text:
regna omnia; quamque nihil eos adjuverint hi quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc mihi video esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos velut deos colebant, quantum malorum invexerit moribus eorum, in secundo maxime libro ubi opportunum visum est, commendavimus etiam in ipsis bellicis malis quantum solatiorum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sios da mones: usq ad eo ut aut ueris aut
fictis etiã siuis tam̃ crimiib delectent᷑. qua
ũbi eelebrari ꝑ sua festa uoluer̃. ut aꝑ peran¬
dis damnabilib factis humana reuocari r̾
posset in firmitas dũ adhaec imitanda ueluc
duuna p̃bet̾ auetoritas. Hac ñ ex nr̃a con¬
iectura ꝓbaiumꝰ s partĩ exrecenti memoria
quia & ipsi uidimꝰ talia ac talib numinib
exhiberi. partim ex litteris eor qui ñ tãquĩ
in contumeliã s tãquã in honorẽ deoꝵ suoꝵ
ista c̃seripta posteris reliquer̃: Ita ut iur
doetissimꝰ apud eos uarro & grauissumş aue¬
toritatis. eũ rerũ humanarũ atq diuinarũ

Expanded text:
simos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut simos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum
Abbreviated transcription (Latin):
CCIUITATE DEI
dicere exorsiis. pͥus
respondendũ putaui
gaudia consectantes
reb q fugacib inhi¬
antes. quiqquid in eis triste misccłia pocuis
ad monentis dĩ quã pumentis seueritate pati¬
untur religiom i erepitant. xp̃ianȩ quȩ una
ẽ. salubris & uena religo. Et qm̃ cũ sit in eis
etiã uulgus in doctũ uelut doctoꝵ auetoritate
m odiũ nr̃m grauius irritant᷑. ex istimantib
impitis ea quę siuis tẽ porib in solite aceidint
ꝑalia retro tempora accide ñ solere. eoꝵq
opimonẽ etiã his qui eã faliam eẽ nouer̾ ut
ad uersus nos uista murmura habe uideant᷑
sus scientiȩ dissimulatione firmantib deli¬
bris quos auetores eoꝵ ad cognoscendã p̃teri¬
torum tẽporũ historiã memoriȩ mandauer̃.
longe alit̾ eõ quã putant demonstrandũ sunt.¬
& simul docendũ deos falsos quos uł palam
colebant uł occulte adhue colunt eos ẽẽ im¬
mundissimos sp̃s & malignissimos ac fallacis¬

Expanded text:
ciuitate Dei dicere exorsus prius respondendum putaui gaudia consectantes rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste misericordia potius admonentis Dei quam punientis seueritate patiuntur, religioni increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. Et quoniam, cum sitdoctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite acciderint, per alia retro tempora accidere non solere, eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae mandauerunt, longe aliter esse quam putant demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos spiritus et malignissimos ac fallacis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi hab̾e possent res familiares. neq alios
pati. Dic̃ deinde plura salustius de sillȩ uitus:
pari. Cernis cam̃ ut opinor & quisqͥs ad¬
uerterit facillie ꝑ spicit: colluiuie moꝵ
pessimorũ quo illa ciuitas ꝓ lapsa fuerit.
ante nr̃i suꝑni regis ad uentũ. Haec enum
gesta sunt. ñ solũ anteꝗͣ xp̃s incarne pre¬
sens docere coepisset: uerũ & iã antequã
de uirgine natꝰ eẽt. Cũ gͥ tot & tanta mala
tẽpoꝵ illoꝵ. uł tolerabiliora suꝑuis. ł post
euersã carthaginem inteleranda & horre¬
nda. diis suis imputare ñ audeant. opiii¬
ones humanis mentib unde talia uitia
siluescerent astutia maligna inserentib:
cur mala p̃sentia xͦ imputant. qͥ doctrina
salubrima & falsos ac fallaces deos coli ue¬
tat. & istas hominũ noxias flagitiosasq
cupiditates duma auctoritate de cestans atq
condempnans. his malis tabescentis ac labe¬
ntis mundi ubiq familiã suã sensim sub¬

Expanded text:
ipsi habere possent res familiares neque alios ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de Syllae uitiis pari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate detestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim sub
Abbreviated transcription (Latin):
auentinũ in sedit. Tumq tribinos plebis.
Cernis ex quo tẽpore idẽ. paruo int̃uallo pꝰ
reges ex actos quales romani fuerint. deqͥb
ait. us bonũq apd eos ñ legib magis quã
natura ualebat. Porro si illa tempora talia
repuntur quib pulcherrima atq obtima
fuissẽ p̃dicat᷑ romana res.p: qͥd iã de corise¬
quenti &tate dicendũ aut cogitandũ ar¬
bitram̾. cũ paulatĩ mutata ut eiꝰdẽ histori¬
ei ũb utar. expulcherrima atq obtima.
pessima atq flagitiosissima facta ẽ. pꝰ car¬
thaginis uidelicet ut cõmemorauit exeidi¬
um: Quȩ cp̃ra ipse salustiuus quẽ ad modũ
breuit̃ recolat && de seribat. in eiꝰ hnstorta legi
potest: quantis malis mori quȩ sedis reb
ex orta sunt usq ad bella ciulia demonstr&
et̃ ꝑuentũ. Ex quo tp̃re ut ait maioꝵ mo¬
res ñ paulatĩ ut antea s torrentis mͦ p̃cipi¬
tari. ⁊ ad eo uiuentꝰ lixii atq auaricia cor¬
rupta: ut merito dicat᷑ genitos eẽ qui neq

Expanded text:
s plebis ebellum. Cernis ex quo tempore, id est paruo interuallo post reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem historici uerbis utar, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur genitos esse, qui neque
Abbreviated transcription (Latin):
& multo amplius int̾ris litorib ꝓ ximis. Tẽ
ferimiis eiq responde cõpellim̾. quid horum
ñ xp̃iane religioni tribueret si temporib xp̃i¬
anis iuderet: & tam̃ diis suis ista ñ tribuunt.
quoꝵ cultũ ideo requirunt ne ista ł minora
patiant᷑: cũ ea maiora ꝑtuleruit aqͥb ancea

Expanded text:
et multo amplius in terris litoribus proximis. Tuet multo amplius in terris litoribus proximis. Tuferimus eique respondere conpellimur, quid horum non Christianae religioni tribueret, si temporibus Christianis uideret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum cultum ideo requirunt, ne ista uel minora patiantur, cum ea maiora pertulerint a quibus antea
Abbreviated transcription (Latin):
hae ꝑfecto etiã grauit̾ lȩde potuer̃. Legimus
apud eos. & lineis ignib ab ipso montis uertice
usq ad litꝰ ꝑrimũ decurrentib ita inare fer¬
biusẽ. ⁊ ut rupes erurerent᷑ & pices nauiũ
soluerent̾. H utq ñ leuit̃ noxiũ fuit: qͣuis
in eredibilit̾ mnirũ. Eodẽ rursus aestu igniũ.
tanta ui fauislȩ seripser̃ oppletã ẽẽ si ciliam:
ut catinensis urb tecta obruta & oppressa
diruer&e. Qua calamitate ꝑ moti: misedit̃
eiꝰdẽ anni tributũ ei relaxauere romani.
ocustarũ etiã in africa multitudinẽ. ꝓdign
simlẽ fuissẽ. cũ iã ẽet popłi romaniꝰ ꝓͥuineia:
litteris mandauer̃. Consumptis eiũ fruetib
folusq lignoꝵ: ingenti atq in aestimabili nu¬
be inmare dicunt ẽẽ de iectã. Qua mortua
redditaq litorib atq hinc aere corrupto
tantã ortã pestilentiã: ut in solo regno masi¬
nisse octingenta hominũ milia ꝑisse referant᷑:

Expanded text:
haec profecto etiam grauiter laedere potuerunt. Legimus haec profecto etiam grauiter laedere potuerunt. Legimus aput eos Aetnaeis ignibus ab ipso montis uertice usque ad litus proximum decurrentibus ita mare ferbuisse, ut rupes urerentur, ut pices nauium soluerentur. Hoc utique non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; qua calamitate permoti misericorditer eiusdem anni tributum ei relaxauere Romani. Lucustarum etiam in Africa multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, litteris mandauerunt; consumtis enim fructibus foliisque lignorum ingenti adque inaestimabili nube in mare dicunt esse deiectam; qua mortua redditaque litoribus adque hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiam, ut in solo regno Masinissae octingenta hominum milia perisse referantur
Abbreviated transcription (Latin):
ad romanos: si xp̃ianȩ religionis receptionẽ
& diffamationẽ. ł irruptio illa galloꝵ ł tberi¬
Ni fluminis igniũq illa de popłatio ł̃ qͥ cuncta
mala p̃cedit bella ila cuulia sequerentur.¬
Mala etiã alia que usq adeo mere¬
dibilic̃ accider ait int̾ ꝓligia numerarent᷑.
si xp̃iams tẽporib accidissent. quib & nisi
xp̃ianis hominib tã ꝗͣ crimina obicerent :
Oicto quippe illa quę magis fuer inirtaa
quã noria : boues locutos. infances ñ dũ na¬
tos de uteris matrũ quȩdã uerba elamasse.
uolasse sẽrpentes. feminas & gallinas & ho¬
mines in masculinũ sexũ fusse conuersas.
& cet̃a huiꝰmodi quȩ in eoꝵ libris ñ fabulo¬
sis s historieis. seu uerã seu falsa sint ñ in fer
hominib ꝑniciem s stuporẽ. S cũ pluit t̾ra.
eũ psut creta. cũ pluit lapidib ñ ut grando
appellari solet ł nomine s om̃ino lapidib:

Expanded text:
ad Romanos, si Christianae religionis rad Romanos, si Christianae religionis ret diffamationem, vel irruptio illa Gallorum, vel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio, vel quod cuncta mala pMala etiam alia, quae usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia numerarentur, si Christianis temporibus accidissent, quibus ea nisi Christianis hominibus tamquam crimina obicerent? Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae in eorum libris non fabulosis, sed historicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appellari solet hoc nomine, sed omnino lapidibus,
Abbreviated transcription (Latin):
illa mala fiebant. calebant arae numinũ sabeo
ture. sertisq recentib alabant. clarebant saẽdotia.
fana. renidelunt. sacrificabat᷑. ludebat̾. furebat̾
intẽplis: quando passim tantꝰ cuutũ saneius a
altaria fundebat᷑. Non elegit cẽplũ quo ẽsuge¬
ret tulluis: quia frustra elegerat mutius. hi
uͦ qui multo indignius insultant tẽporib xp̃i¬
anis. aut ad loca xp̃o dicatisłima confuger̃:
aut illuc eos ut iuuerent etiã ipsĩ barbare de¬
duxer̃. Illud scio. & ħ mecũ quisquis sine
studio partiũ uidicat facillime agnoseit: ut
omutã cȩtera quȩ multa cõmemoraui. & alia
multo plura quȩ cõmemorare longũ pataui.¬
ciꝑet diseiplinã. & consequeret᷑ rerũ tanta
uastatio quanta illis bellis europã africamq
contriuit: nullus taliũ quales ninc patumir
nͥ xp̃ianȩ religioni mala illa tribrusset. alulto
aũ minus eoꝵ uoces colerarent᷑ quantũ attmn&

Expanded text:
illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo thure sertisque recentibus halabant, clarebant sacerdotia, fana renidebant, sacrificabatur ludebatur furebatur in templis, quando passim tantus ciuium sanguis a altaria fundebatur. Non elegit templum, quo confugeret Tullius, quia frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo indignius insultant temporibus Christianis, aut ad loca Christo dicatissima confugerunt, aut illuc eos ut uiuerent etiam ipsi barbari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, quisquis sine studio partium iudicat; facillime agnoscit ut omittam cetera quae multa commemoraui et alia multo plura quae commemorare longum putauiet disciplinam et consequeretur rerum tanta uastatio, quanta illis bellis Europam Africamque contriuit, nullus talium, quales nunc patimur, nisi Christianae religioni mala illa tribuisset. Multo autem minus eorum uoces tolerarentur, quantum adtinet
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ uelut ꝓrei publice libtate impsa curia
teueidauit. Huiꝰ demde potentiã. multũ morib
dspar uitus om̃b inquinat᷑ acqi coruptis
affectare uidebat̾ antomus. Cui
uehement̃ ꝓ eade̾ ilła uelut patria libtate
eicero resistebat. Iunc emerserat mirabilis ita¬
dolis ad olescens ille alius cȩsar. illiꝰ gal cȩsaris
ad optuuis: qui ut dixi postea ẽ. appellatꝰ au¬
gustus. Huic adolescena cȩsari ut etꝰ potentia
contra anconiũ nutriret᷑ cicero fadelut: spans
eũ depulsa & opp̃ssa antonu dominatione
instauraturũ rei publice lib̾tatẽ: usq adeo cȩoꝰ
atq impuidus futuroꝵ. ut ille ipse uiuenis euiꝰ
dignitatẽ ac pocestatẽ fouebat & eundẽ eiceronẽ
occidendũ antonio quadã quasi concordie pas¬
tione ꝑmuteret: & ipsam lib̾tatẽ rei publicȩ
ꝓqua multũ ille clamauerat ditioni ꝓpria
subiugiret. Deos suos accussent de tantis mat.¬
qͥurp̃o nr̃o in grati s̃ de tantis bonis. Certe qđo

Expanded text:
curia trucidauit. Huius deinde potentiam multum moribus dispar uitiisque omnibus inquinatus adque corruptus adfectare uidebatur Antonius, cui uehementer pro eadem illa uelut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis adulescens ille alius Caesar, illius Gai Caesaris filius adoptiuus, qui, ut dixi, postea est appellatus Augustus. Huic adulescenti Caesari, ut eius potentia contra Antonium nutriretur, Cicero fauebat, sperans eum depulsa instauraturum reipublicae libertatem, usque adeo caecus atque improvidus futurorum, ut ille ipse juvenis, cujus dignitatem ac potestatem fovebat, et eumdem Ciceronem occidendum Antonio quadam quasi concordiae pactione permitteret, et ipsam libertatem reipublicae, pro qua multum ille clamaverat, ditioni propriae int. Deos suos accusent de tantis maliChristo nostro ingrati sunt de tantis bonis. Certe quando
Abbreviated transcription (Latin):
tutas uiquinat᷑. Quo gͥ pacto dõs qͥ talib
delectant᷑ obsequiis habi putas iniumero
scãrũ cȩlestiũ pocestatũ. cũ homines ꝑquos
eadẽ agunt᷑ obseqͥa ñ putasti habendos innu¬
mero qualiũ cunq ciuiũ romanoꝵ : In com¬
parabilit̾ suꝑna ẽ. ciuitas clarior: ubi uictor¬
ia ueritas. ubi dignitas scĩtas. ubi pax felici¬
tas. ubi uita aem̾utas. Multominꝰ habet in
sua sõcietate tales deos: si cu intua tales ho¬
mines hab̾e erubiusti inde si ad beatam
societatẽ. In digne ab honestis colunt᷑: qͥ ꝑ
turpes placant᷑. Sic isti a tua pietate remo
dignitate remotiĩ notatione censoria. De
bonis aũ carnalib qͥb solis mali ꝑfrui uolt̃.¬
& demalis carnalib quȩ sola ꝑpeti nolunt.
qđ neq in his habeaut quã putant᷑ habe
isti demones potestatẽ. quã quã si haberent
debemꝰ potuis & iã ista contempnere. quam

Expanded text:
nitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus nitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur obsequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate remoudignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod neque in his habeant quam putantur habere isti daemones potestatem quamquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
se pugnas se finrerunt. quid aliud ͤger̃ nͥ ut s
romani bellando cuilit̃ tanꝗͣ dõꝵ ȩxemplo
nullũ nefas ad mittere uident᷑ : lam enĩ oꝑant
bella cuulia: & aliqͦt nefandoꝵ p̾lioꝵ strages
execranda p̃cesserat. Lam multos mouerat.
qđ miles quidã dũ occiso spolia detraheret.
frẽm nudato cadauere agnouit: ac decestatꝰ
bella ciuilia seipsũ ibi ꝑimens fratno corpori
s armori scelestor magis magisq ardor incre¬
sceret: noxii damones quos illi deos putante̾
colendos & uenerandos arbitrabant᷑ int̾ se
pugnantes hominib apparere uoluer̃. Ne
imitari tales pugnas eiuica trepidaret affec¬
tio. s potius humanũ scelus diuino ex eusaret᷑
exemplo. Hac astucia maligni sp̃s & iã ludos
unde multa iã dixi scęnicos s̃ dicari saerariq
uisserunt. ubitanta deoꝵ flagitia theatricis
canticisatq fabularũ actionib celebrata st̃:
ut quisqͥs eos talia fecisse eredet. & quisquis

Expanded text:
se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesserat. quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadavere agnovit, ac detestatus bella civilia, se ipsum ibi perimens fraterno corpori sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deos putantes colendos et venerandos arbitrabantur, inter se pugnantes hominibus apparere voluerunt; ne imitari tales pugnas civica trepidaret affectio, sed potius humanum scelus divino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa jam dixi, scenicos sibi dicari sacrarique jusserunt: ubi deorum tanta flagitia theatricis canticis atque fabularum actionibus celebrata, et quisquis eos talia fecisse crederet, et quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ. ut se uri fortes & iã si falsũ sit diis genttos
eẽ credant: ut eo mͦ animꝰ humanꝰ uelut diui¬
nȩ stirpis fiduciã gerens. res magnas aggyedi¬
endas p̃sumat aucdacuis. agat uehementuis. &
obħ impleat ipsa securitate felicius. Qua uar.¬
ronis sententia. exp̃ssa ut potui meis uerbis
cernis quã latũ locũ aꝑiat falsitati: ubi iti
telligamus plura iã sacra & quasi religiosa po.¬
tusse confingi. ubi pucata s̃ cuub & iã de ipsis
ex concubitu anchisȩ eneã parere. uł mars
exc̃cubitu filiȩ ninnitoris romulũ gignere:
inmedio relinquamꝰ. Nã pene tał questio &¬
iã descripturis nr̃is aborit᷑: quaquęrit᷑ utrũ
p̾uaricatores angł̃i cũ filiab hominũ c̃eubue.
rint. unde natis gigantib id ẽ. nimiũ grandib
ac fortib uiris. tunc t̾ra cõpleta ẽ. ⁊ inde adu¬
trũq uiterim mͦ nr̃a disputatio referat᷑. Si

Expanded text:
dicit, ut se viri fortes, etiamsi falsum sit, diis genitos dicit, ut se viri fortes, etiamsi falsum sit, diis genitos esse credant: ut eo modo animus humanus velut divinae stirpis fiduciam gerens, res magnas aggrediendas praesumat audacius, agat vehementius, et ob hoc impleat ipsa securitate felicius. Quae Varronis sententia expressa, ut potui, meis verbis, cernis quam latum locum aperiat falsitati; ut ibi intelligamus plura jam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt civibus etiam de ipsis ex concubitu Anchisae Aenean parere uel Mars ex concubitu filiae Numitoris Romulum gignere, in medio relinquamus. Nam paene talis quaestio etiam de scripturis nostris oboritur, qua quaeritur, utrum praeuaricatorrint; unde natis gigantibus, id est nimium grandibus ac fortibus viris, tunc terra completa est . V. Proinde ad utrumque interim modo nostra disputatio referatur. Si