comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ii p̃dicti : ad comitem ueniebant. Quodam aut dieuenert ad qͥdam castrum
fortissimum. ꝗ dicit᷑ penna m albiensi. Castrum illud x anitati ⁊ comiti re
sistebat semꝑ q ruptarus erat pleñ. Cum gͦ uenissent sepedicti pegni ante
castrũ illud ruptaru qͥ erant in castro. exeuntes adũsus nr̃os. innm de militi
b ur̃is occiderunt. Nr̃i aut̃ uolentes in cnpniõe cast illiꝰ atutꝰ morm ⁊ eoriat¬
comes uecar et eos sub festmatioe. destructis men cuitu cast segxene. ⁊ uineis re¬
cedentes nr̃i ad comitem festinabant. Illi aut̃ de castro post discessum nr̃ne qͥ
ibi fec̾ant aliqͦt dies. uener̃t ad loc̃ uͥ nr̃i militem qͥ occisus fũat fordant sepul¬
te. Extͣhentes q corpꝰ de tumulo. ⁊ ꝑ plareas distrahentes. Gelius ⁊ auib aisex

Expanded text:
t ad comitem. Quodam autem die venerunt ad castrum fortissimum, quod dicitur Penna in Albiensi: castrum illud adhuc Christianitati et comiti resistebat, semperque ruptariis erat plenum. Cum ergo venissent supradicti peregrini ante castrum illud, ruptarii qui erant in castro exeuntes adversus nostros, unum de nostris militibus occiderunt; nostri autem nolentes in captione castri diuter vocaret eos sub festinatione, destructis in circuitu castri segetibus et vineis, recedentes nostri ad comitem festinabant. Illi autem de castro post discessum nostrorum, qui ibi fuerant per aliquot dies, venerunt ad locum ubi nostri militem, qui occisus fuerat, tradiderant sepulturae, extrahentes corpus de tumulo et per plateas distrahentes, bes
Abbreviated transcription (Latin):
debilitabant in modico aut in ulło. Erat aũt ip̃s estiuti ꝑ calidissimũ circa
festum uideł b̾i ioħ̃is uaptiste. Nec silendũ cͥdimꝰ ꝗ comes nr̃ paucos habebat.
milites: licet multos habet pedites ꝑegnos. Unde ꝯtingebat. ꝗ qͦtiens nr̃i cã
impugnatiõis accedebant Admimitioẽm. Adu̾sari q̾a muniti erant. ⁊ docti
ad p̃liũ se uiriłr defendentib : par aut nichil pfic̾e pot̾ant. Quadam etiã die

Expanded text:
tempus aestivum et calidissimum, circa festum videlicet B. Joannis Baptistae. Nec silendum credimus quod comes noster paucos habebat milites, licet multos haberet pedites peregrinos. Unde contingebat quod quoties nostri causa impugnationis accedebant ad munitionem, adversariis quia muniti erant et docti ad praelium se viriliter defendentibus parum aut nihil proficere poterant. Quadam die
Abbreviated transcription (Latin):
siod̾. qͥ ibi postea defu̾ctꝰ est. ⁊ Archidiaconꝰ catalaunensis. uiri magni ⁊
lit̾ati płes etiã milites ⁊ pedites ꝑegͥm. Qui c̃ uenissent uen̾abais archi¬
ep̃c Rothomagensis de uolũtare ⁊ beniuolentia comins recedens ab excitu:
repat̾auit. Illi aut̃ qͥ suꝑuen̾ant. ceꝑunt in expugnano̾e castͥ: strenue la¬
borare. Quodam aut̃ die adu̾saru nr̃i. pauꝑes ⁊ mulieres qͣs sec̃ habebãt
eiecerunt a castro: ⁊ exposuer̾t morti. ne uictualia eoꝵ ꝯsumerent. Co
mes aũt eiectos alos noluit occid̾e : sed redir e ꝯpulit in castrum. Q nobili¬
tas pͥncipis. Dedignatꝰ est occid̾e qͦs ñ ceꝑat. nͨ de aloꝵ morte cͥdidit adept᷑m
diutissine iecissent mt᷑ munitioe̾m. ou̾isq domos ⁊ resuera q̃ in ea erant

Expanded text:
iri magni et litterati, plures et milites et pedites peregrini: qui cum venissent, venerabilis episcopus Rothomagensis, de voluntate et benevolentia comitis recedens ab exercitu repatriavit; illi autem qui supervenerant, coeperunt in expugnatione castri strenue laborare. Quodam die adversarii nostri, pauperes et mulieres quos secum habebant, ejecerunt a castro et exposuerunt morti, ne victualia eorum consumerent. Comes autem noster, ejectos illos noluit occidere, sed redire repulit in castrum. O nobilitas principis! dedignatus est occidere quos non ceperat, nec de illorum morte credidit adepturum diutius jecissen
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ diximꝰ fũat castrum penne. munitioẽm sepedidam fortissime munierat
puteũ q i eo fodi fec̾at qͥa castrum illud erat. qͣi capud ⁊ clauis totiꝰ t̾ritoui a¬
enmensis. Iredictꝰ aũt miles huoo uides cui comes tolose castrũ illud ꝯmiserat
cc̃ts : ꝗ ñ posser qͥs crede munitioem sepedictam ꝑ multa annoꝵ curricła posse ca¬
pi. fegeint demq ficri int̃sepe dictam miitioem officinas fabroꝵ duas. fuim̃
⁊ molendina. Multiplici eͦ munimĩe septꝰ: obsidioe̾m qͣi mirepio expͦrabat
enientes nr̃i añ castrũ fixere rentoria circ̃qͣ. In ip̃a aut̾ fixiõe tabernacłoꝵ

Expanded text:
supradiximus fuerat castrum Pennae, munitionem supradictam fortissime munierat, supradiximus fuerat castrum Pennae, munitionem supradictam fortissime munierat, puteumque in ea fodi fecerat, quia castrum illud erat quasi caput et clavis totius territorii Aginnensis. Praedictus autem comes, Hugo videlicet cui comes Tolosae castrum illud dederat,  non posset quis credere munitionem saepedictam, per multorum annorum curricula posse capi. Fecerat denique intra saepedictam munitionem officinas fabrorum duas, furnum et molendinum. Multiplici ergo munimine septus, obsidionem quasi intrepidus exspectabat. Venientes
Abbreviated transcription (Latin):
tes eum clñm suũ p̃stito sacͣmento fidelitatis: tͣdider̃t ei cuitatem. Qrubus
om̃ib rite ꝑactis. comes ad ex̾ctũ rem eaũ. castrũ de penna obsessu᷑. Dl sid¬
cast de qͦ supͣ tetigimꝰ. uid eus appropinꝗͣtem ȩcͣcitum signatoꝵ: se ⁊ rup¬
rarios suos in castͥ munitiõe recep̃: ꝑ totũ bureñ inferiꝰ iñe mitens. Etat
aut̃ castrum penne nobilissimum in t̃ruorio agmuensi. In c̾dam siqͥł colł a¬
castrum. hinc fertił t̃rar̃. opulentia. allinc pͣtoꝵ plaities gͣtiosa. hiuc deles¬
tabił siluar̃ amenttas. illinc lenficans fertilitas umeor̾. Arridebat insaꝑ
aeris desicdata salubritas. circcurrentiũ opulenta iocdiras flumnoꝵ. Ip̃a aũt
cast̾ muntio suꝑ rupem fundata maximã ⁊ natuan. niuris munitam foi¬
cissimis: qͣi mex pugnabił uidebat᷑: Pichardus sicͥclem rox anclie cuiꝰ sic̃.¬

Expanded text:
tes eum dominum suum, praestito sacramento fidelitatis, tradiderunt ei civitatem. Quibus tes eum dominum suum, praestito sacramento fidelitatis, tradiderunt ei civitatem. Quibus omnibus rite peractis, comes ad exercitum remeavit, castrum de Penna obsessurus. Acastri, de quo supra tetigimus, videns appropinquantem exercitum signatorum, se et ruptarios suos in castri munitione recepit, per totum burgum inferius ignem mittens: erat autem castrum Pennae nobilissimum in tcastrum hinc terrarum opulentia, illinc pratorum planities gratiosa; hinc delectabilis silvarum amoenitas, illinc laetificans fertilitas vinearum; arridebat insuper aeris desiderata salubritas, circumcurrentium opulenta jucunditas fluviorum; ipsa autem castri munitio supra rupem fundata maximam et nativam, muris munita fortissimis, quasi inexpugnabilis videbatur. Richardus siquidem rex Angliae, cu
Abbreviated transcription (Latin):
rat comes tolose cinclam milin seneseillo suo qͥ dicebat᷑ ugo de alfar. ⁊ erit
nauarrꝰ. Insuꝑ ⁊ filiam suam ñ m̃ de leeatimo mat̾moio eiꝰdem. militi de¬
aat in uxorem. Audiens miles ille uenire couutem mõtis fortis. adiauit
ruptarios foites ⁊ munitissimos circĩt qͣ dringentos. Om̃s aut̃ hoĩes castͥ a
muino usq ad maximũ expulit a castro. Ip̃e uͦ ẽ ruptarus suns in nuniti¬
one castͥ se recipieus uictualib q copiosissimis. ⁊ om̃ib q̃ ad defensioem ne¬
oessaria uidebant᷑. munitioem ipãm optime muniens. ꝑauit se ad resistendũ.
Quod audiens comes nr: pposuit obside oastrum allud. Sed habio ẽ suis ꝯfi¬
lio pͥusire uoluit agim̃i : ut in potestate sua reciꝑet cuntatem. Assuntens eͥ
demilitib excitꝰ sec̃ qͦsuolinit: ꝑrex̃ agnũ ex̾citu i loco inq̾ erat. euis rednũ¬
expͨcante. ꝑueniens itaq agnm̃: honoufice est receptꝰ. Insuꝑ ⁊ cues ꝯstituen¬

Expanded text:
llo suo, qui dicebatur Hugo d' Alfar et erat Navarrus: insuper et filiam suam non de legitimo matrimonio eidem militi dederat in uxorem. Audiens miles ille advenire comitem Montis-fortis, adunavit ruptarios suos fortes et munitissimos circiter quadringentos. Omnes autem homines castri a minimo usque ad maximum expulit a castro; ipse vero cum ruptariis suis in munitionem se recipiens, victualibusque copiosissimis, omnibusque quae ad defensionem necessaria videbantur, munitionem ipsam optime muniens, paravit se ad resistendum: quod audiens comes noster, proposuit obsidere illud, sed habito cum suis consilio, prius ire voluit Aginnum, ut in potestate sua reciperet civitatem. Assumens igitur de militibus exercitus secum quos voluit, perrexit Aginnum, exercitu in loco in tuen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsilio: dimisit hoĩes in castro. Uñ uͦ oastͥ qͥ totꝰ huiꝰ mali c̃a fu̾at : tetrudi uissit mn
imo tarris carcassonensis. u̾in custodia ⁊ uicłis: ꝑ multos derentꝰ est cdies. Milites
etiam paucos qͥ erint õ eo fecit comes carc̃i mancipari.
rit tc̃ tp̃is in ex̾citu. Utioensis. ⁊ rolosanꝰ ep̃i. ⁊ etiã ep̃c carcassone Guido qͥ¬
ñ ꝗͣ ab ex̾citu recedebat. Cõmiicato gͥ c̃ istis ꝯsilio. in hoc comes eiꝰq mi¬
lites ꝯsenser̃t ut dirie̾et comes aciem t̾isus t̃ritouũ aciiensem. Ep̃c siqͥđ¬

Expanded text:
consilio, dimisit homines; dominum vero castri, qui totius hujus mali causa fuerat, retrudi jussit in consilio, dimisit homines; dominum vero castri, qui totius hujus mali causa fuerat, retrudi jussit in imo carceris Carcassonensis, ubi in custodia et vinculis per multos detentus est dies: milites etiam paucos qui erant cum eo fecit comes carceri mancipari.tunc temporis in exercitu Uticensis et Tolosanus episcopi et episcopus Carcassonae, qui nunquam ab exercitu recedebat. Communicato igitur cum istis consilio, in hoc comes ejusque milites consenserunt, ut dirigeret comes aciem suam versus territorium Aginnense; epi
Abbreviated transcription (Latin):
tare cepunt. Canta q ⁊ tam mc̃dibili.⁊ penit᷑ mandita pbitate adiu̾s ar ios impe¬
tebant: ꝙ ex ꝯtinuo ⁊ ẽberrimo iactu lapidum in timoiem mitentes eos pari¬
aꝗͣ illam.⁊ qͦcqͦt app̃hende potuer̃t: i ore gladu ꝑemer̃t. C aptis s̾ barbaca¬
nis : ꝑ egͥni nr̃i retͣrer̃t se ab isultu. Iam eñ malmata clie nor imminebat
Circa gͥ mediam noctem. uidens dñs cast̾. ꝗ amissis barbacanis qͣi captũ erat
castrum: misit acl comitem nr̃m : paratus redde castrũ. dũmͦ ip̃e enacłe pos¬
sed. Quem redlitionis modũ c̃ comes renueret: dñs oist misit ad eum: se et
castrũ exponens eiꝰ ꝑ om̃i a uolũtati. Sũmo eͥ diludõ ussit comes om̃s exthi de
castro: habitoq. c̃ snis ꝯsilio. ꝗ fi hoies cast. iupore rudes⁊ aecolas mĩfici facet:
castrum ilbud destructis habutnorib rediext᷑ in solitudiem. S aniori sͥ comesusus

Expanded text:
nare coeperunt, tantaque et tam incredibili et penitus inaudita probitate adversarios impenare coeperunt, tantaque et tam incredibili et penitus inaudita probitate adversarios impetebant, quod ex continuo jactu lapidum timorem mittentes in eos pariemerunt. Captis barbacanis, peregrini nostri retraxerunt se ab insultu; jam enim inclinata die, nox imminebat. Circa mediam igitur noctem, videns dominus castri quod, amissis barbacanis, quasi captum erat castrum, misit ad comitem nostrum, quasi paratus reddere castrum, dummodo ipse posset evadere. Quem redditionis modum cum comes renueret, dominus castri iterum misit ad eum, exponens ejus per omnia voluntati. Summo igitur diluculo, jussit comes omnes extrahi de castro, habitoque cum suis consilio, quod si homines utpote rudes et agricolas interfici faceret, castrum illud, destructis habitatoribus, redigeretur in solitudinem. Saniori igitur comes usus
Abbreviated transcription (Latin):
in ocbabas uideł penthecostes ueuimꝰ ad castrum sc̃i anthonini. illucl obses¬
sessuri. Et siximꝰ centori a ex una parte castri añ portas. Caltrum aut illud
nobillissimũ in uarie qͣdam ad pedes montis in loco amenissimo erat sicum. Int̃
montem ⁊ castrum. iuxta muros ip̃ius cast̾: ꝑ lucicla fluebar aqͣ. Ex alia aut̃ ꝑte
castͥ erat gͣta planines. ꝑtem qi illam nr̃i occupau̾ant obsessores. Exeũtes aũt acd¬
n̾sarii a castro ceꝑunt tota die illa nr̃os sagitis alonge infestare. Aduesꝑasce̾¬
re die egͥssi hostes a oastro ceꝑunt aliꝗͣtulum ꝓgredi. nr̃os qr delonge acgredi.
sagutas suas usq acl ip̃a rentoria dirigentes. Quod uidentes sermentes excit᷑.
suũ repelłe orꝑunt. Quid płas fit clamor in ex̾citu. eͦrũt ꝑegͥni paupes⁊ inher¬
mes. tp̃o q comire nr̃o. ⁊ inilitib ex̾cit᷑ nescientib ⁊ inconsultis. caitrũ impue¬

Expanded text:
in octavis videlicet Pentecostes, venimus ad castrum S. Antonini, illud obin octavis videlicet Pentecostes, venimus ad castrum S. Antonini, illud obsessuri, et fiximus tentoria ex una parte castri ante portas. Castrum autem illud nobilissimum, in valle quadam, ad pedes montis, in loco amoenissimo situm erat. Inter montem et castrum juxta muros ipsius castri, perlucida fluebat aqua; ex alia autem parte castri, erat grata planities, partemque illam nostri occupaverant obsessores. Exeuntes autem adversarii a castro, coeperunt tota die nostros sagittis a longe infestare. Advesperascente die, egressi hostes a castro, coeperunt aliquantulum progredi, nostrosque de longe aggredi, sagittas suas usque ad tentoria dirigentes; quod videntes servientes exercitsuum repellere coeperunt. Quid plura? Fit clamor in exercitu, currunt peregrini pauperes et inermes, ipsoque comite nostro et militibus exercitus nescientibus et inconsultis, castrum impug
Abbreviated transcription (Latin):
actipisci. Quod auctientes dicti hoĩes fugientes cle castro suo: ip̃m uacuũ reli¬
quer̃t. Ad qđ c̃ uenissemꝰ fecit illud comes ꝯburi : turremq eiꝰ ⁊ om̃s muros
t̃re penitꝰ adeqͣri. Iude ꝓ gredientes uenimꝰ ad illud ꝑxiũ castrum. qđ guepia
dicebat᷑. Quod c̃ inuenissemꝰ uacuũ ÷ iussit comes ilud clestrin ⁊ ꝯburi. Unde
ꝓficiscens comes. ⁊ in ult̾iora ꝓcedens. ꝑrex̃ ut obsid̾et castrum ꝗ dicebat᷑ sc̃s
antonmꝰ. Comes aũt tolose decdat castrumillud militi cuidam hõi pessimo ⁊
uen̾at ad castrũ sepelictum. oblaturꝰ pacem. moniturꝰ q dictum militem :
ut ur̃o comiti redaet castrum illud. Ille aut̃ utpote suꝑbissim᷑ c̃ magna idig¬
natiõe respondit. Sciat comes mentis fortis ꝗ burclan aru ñꝗͣ poter̃t caꝑe
castrũ nr̃m. Gurdonarios aut̃ uocabat ꝑegͥnos: eo ꝗ baculos cleferre solent
Quos lingua cõmuni burdones uocamꝰ. Audiens hoc comes festinauit ad¬

Expanded text:
adipisci: quod audientes dicti homines, fugientes de castro suo, ipsum vacuum reliquerunt: ad quod cum venissemus, fecit illud comes comburi, turrimque ejus et omnes muros, terrae penitus adaequari: inde progredientes, venimus ad illud proximum castrum, quod Guespia dicebatur: quod cum invenissemus vacuum, jussit comes illud destrui et comburi; unde proficiscens comes, in ulteriora procedens perrexit ut obsideret S. Antoninum. Comes autem Tolosae devenerat ad castrum saepedictum, oblaturus pacem, moniturusque dictum militem ut nostro comiti redderet castrum illud: ille autem utpote superbissimus, cum magna indignatione respondit: « Sciat comes Montis-fortis quod burdonarii nunquam poterunt capere castrum meum; » burdonarios autem vocabat peregrinos, eo quod baculos deferre solerent, quos lingua communi burdones vocamus. Audiens hoc comes, festinavit
Abbreviated transcription (Latin):
erat legatꝰ sic̃ sepiꝰ est p̃missum. uice fumgens legati. in furore sp̃c.
indefesso labore coiꝑis inc̃dibili. offitiũ p̃dicatiõis. ꝯctaq ad obsidioem ꝑtinẽ¬
tia sedulus ex̾̃cebat. Et ut breuit dicam tanto ⁊ tam inportabili curar̃ sͥ muioẽ
succedentiũ pond̾e p̃mebat᷑: ꝗ uix licebat nob̃ comede. iuxx modic pansare Nec p̃¬
ĩnuttendũ ꝙ dũ eẽt comes i obsidio̾e penne: uener̃t ad eñ nobilestre illtꝰ. facien

Expanded text:
erat legatus, sicut superius est praemissum, vice fungens legati, in fervore spiritus indefesso, in labore corporis incredibili, officium praedicationis, caeteraque ad obsidionem pertinentia sedulus exercebat; ut breviter dicam, tanto et tam importabili curarum sibi invicem succedentium pondere premebamur, quod vix licebat nobis comedere, vix modicum pausare. Nec prtermittendum quod, dum esset comes in obsidione Pennae, venerunt ad e
Abbreviated transcription (Latin):
cessisset ad eos de licencia comitis miles p̃ dictꝰ. loq̃ret᷑q c̃ eis in porta castͥ ÷
quidam de alis de castro sagutam iactu baliste ualide dixigens ip̃m gͣ¬
uussims uuln̾auit. O ꝓddicio erudelissima. Secd nõ multo post scił ip̃o cdie uł
ip̃e a qͥdam cdͥe m̃is ualidissmũ uulnꝰ excerit. Ouista diune ult⁊ ois mon
sura. Inc̃ea petria nr̃a acd turrem castri ꝯtiiue i aciebat. Die aut̃ qͣrta ab tu¬
tio obsictionis post occasum solis orta spississima nebula. illi de castrs dnime
timore conpci nacta occasiõe aꝑti t̃pis exeuntes de castro suc̃e ceꝑunt e Nl
ñri ꝑ cirientes. statim clamore facto. i castrum irruer̾t. ⁊ qͣtqͦt uiuener̃t de
hostib occicler̃t. Ali aut̃ in ip̃a obscissima nocte illos qͥ fueiebant mseqiti:
aliqͥs ex eis ꝯp̃hencłunt. In cͣstino ant̃ fec̃ comes castrũ ulud dirin fimnditꝰ ꝯ¬

Expanded text:
cessisset ad eos de licentia comitis miles praedictus, loquereturque cum eis in porta castri, cessisset ad eos de licentia comitis miles praedictus, loquereturque cum eis in porta castri, quidam de illis de castro sagittam ictu balistae dirigens, ipsum gravissime vulneravit. O proditio crudelissima! Sed non multo post, scilicet ipso dieipse sura! Interea petraria nostra ad turrem castri continue jaciebat. Die autem quarta ab initio obsidionis, post occasum solis, orta est spississima nebula: illi de castro divino timore correpti, nacta occasione apti temporis, exeuntes de castro fugere coeperunt, quod nostri percipientes, statim, clamore facto, in castrum irruerunt, et quotquot invenerunt de hostibus interfecerunt. Alii autem in ipsa obscurissima nocte, illos qui fugiebant insecuti, aliquos ex eis comprehenderunt; in crastino autem fecit comes castrum illud dirui
Abbreviated transcription (Latin):
sent pͥmũ burgum. Ascendentes illi de castro suꝑ muros ⁊ domos: ceꝑunt
ingentes lapides. creberrimosq i ac̃e suꝑ nr̃os. Alii aut̃ in loco ꝑ quem nr̃i
mtnauerant ignem copiosum accender̃t. Uidentes gͥ nr̃i ꝗ nichi ꝓfic̾ent¬
eo ꝗ humanis eressib qͣi maccessibił cẽt locus ille: iactꝰ etiã lapictimi susti¬
ũe non possent: ꝑ mediũ ionem ñ sine gͣui dispendio exierunt.
Uandam au̾t pessimam ⁊ crudelissimam tͤ dicioe̾m ꝗͣ fecer̃t al. de castro:
ñ c̃dimꝰ p̃t̃nuitendam. Erat c̃ comite nr̃o nules indigena cognat᷑ cͦdam
tͣditous qͥ erat in castro. qͥ etiã ex parte dñs fũat cabareti. Mandauert gͥ
ii aẽ castro conuni nr̃o ut mnr̃er ad eos dictum militem ut habent c̃ eo
colloqͥtm de cõpositiõe. ⁊ ꝑ ip̃m ꝗ uellent comiti remancdarent. Dũ gͥ ac¬

Expanded text:
sent primum burgum, ascendentes illi de castro super muros et domos, coeperunt sent primum burgum, ascendentes illi de castro super muros et domos, coeperunt ingentes lapides creberrimosque jacere super nostros. Alii autem in loco per quem nostri intraverant ignem copiosum accenderunt: videntes igitur nostri quod ncessibilis esset locus ille, jactus etiam lapidum sustinere non possent, per medium ignem, non sine gravi dispendio exierunt. Quadam autem die pessimam et crudelissimam traditionem quam fecerant illi de castro, non credimus praetermittendam. Erat autem cum comite nostro miles indigena cognatus cujusdam traditoris, qui erat in castro, qui etiam ex parte dominus fuerat Cabareti. Mandaverunt igitur illi de castro comiti nostro ut mitteret ad eos dictum militem ut haberent cum eo colloquium de compositione, et per ipsum quod vellent comiti remandarent. Dum igitur ac
Abbreviated transcription (Latin):
ie comiti tolosano. Exeuntes eͥ a castͥs. qͣdam die clñica scił inqͥnaena pasche
uenimꝰ añ cascrum p̃dictum. Hostes aut̃ qͥ ad lefendendtũ int̾uerant enstrũ
alud. c̃ suꝑbia magna exeuntes adu̾sus ños ceꝑunt eos ac̾us infestare. Nr̃ĩ
aut̃ mox alos in castrum in retruchentes a parte una cast ficere tentoua.
Erant eñi pauei. Castrum aut̃ altpulli i altissrm ⁊ arduissimi mõtis achi¬
nitare suꝑ rupes maxias : ⁊ qͣi maccessibiles suũ enit. Cante siqͥdem erit foi¬
titudis sic̃ ego ip̃e indi ocłis. ⁊ exꝑientia didici ꝗ etiã si aꝑre eent ianue cast̾¬
⁊ ulłs penitꝰ resisteret : nõ posset qͥs sine gͣui difficultate ip̃m castrũ ꝑ ambu¬
acduentꝰ sui erexerunt ⁊ feoer̃t iace ad turrem cast̾. Eadem etiam die ar¬
mauer̾̃t semilites nr̃i desoendentes q in uallem ad pedes cast. uoluerũt
ascencde in castrũ si foite possent allud caꝑe ꝑ insultũ. factũ est aut̃ dũ intͣs

Expanded text:
se comiti Tolosano. Exeuntes igitur a castris quadam die Dominica, scilicet in quidenna Paschae, venimus ante castrum praedictum; hostes autem qui ad defendendum intraverant castrum illud, cujus suburbia magna, exeuntes adversus nostros, coeperunt eos acrius infestare; nostri vero, mox illos in castrum retrudentes, a parte una castri fixere tentoria; erant enim pauci. Castrum autem Altipulli, in altissimi et arduissimi montis arduitate, super rupes maximas et quasi inaccessibiles situm erat; tantae siquidem erat fortitudinis, sicut ipse vidi oculis et experientia didici, quod si anullus penitus resisteret, non posset quis sine gravi difficultate ipsum castrum perambuadventus sui erexerunt, et fecerunt jacere ad turrem castri. Eadem etiam die armaverunt se nostri milites, descendentesque in vallem ad pedes castri, voluerunt ascendere in castrum, si f
Abbreviated transcription (Latin):
u̾saru cłicos m̃os cantantes: in subsannanoẽm ⁊ derisum ascendentes mu¬
ros ululatum tetrimũ emittebant. O ꝑu̾sa infidelitas: o infidelis ꝑu̾sitas. Si
qͥs aũt diligent̃ ꝯsicłet: amplioiem in ista obsidioẽ honorem ⁊ głam ꝯsequutꝰ
est comes nr̃: ꝗͣ unꝗͣ ante fu̾at in alicꝰ castri licet fortissimi captioẽ. Ab illo siqͥ¬
dem tp̃e ⁊ denceps eiꝰ ꝓbitas magis emicuit: constancia plus refulsit. Nec silen¬
dum qđ c̃ comes m̃ a castro reced̾et sepedicto: adu̾saru licet eẽnt infiniti
ñ sũt ausi exire ut nr̃os recedentes aliqͣcenꝰ impugnarent: Miraculum.
iracłm ꝗdam ꝗ ꝯtingit ip̃o tp̃e in diocesi ruthenensi nolumꝰ p̃tire. p̃ dicabat

Expanded text:
ersarii clericos nostros cantantes, in subsannationem et derisum ascendentes muersarii clericos nostros cantantes, in subsannationem et derisum ascendentes muros ululatum teterrimum emittebant. O perversa infidelitas! O infidelis perversitas! si quis autem diligenter consideret, ampliorem in ista obsidione honorem et gloriam consecutus est comes noster, quam unquam fuerat, in alicujus castri, licet fortissimi, captione: ab illo siquidem tempore et deinceps, ejus probitas magna emicuit, constantia plus refulsit. Nec silendum quod, cum comes noster a castro recederet saepedicto, adversarii, licet infiniti, non sunt ausi exire ut nostros recedentes aliquantulum impugnarent. Miraculum quod contigit ipso tempore in dioecesi Rutenensi nolumus praeterire. Praedicabat
Abbreviated transcription (Latin):
ui anĩis c̃ uirtute maxĩa sũt repulsi. Quodam deniq die comes fuxi exi
ens cde castro c̃ multis: ueniebant ut nr̃am petͣriam debilitarent. Quod ui¬
clentes seruientes nr̃i. ip̃os q solo iactu lapiclum iuriłr repellentes añꝗͣ
milites nr̃i armari potuissent in caltrũ recluserunt.
acta est aũt caristia magna mex̾citu. Non enim port̾ant nr̃i hab̾e uictu¬
alia nisi al. albia. Aduersaru p̃t̾ea nr̃i c̃ maxĩa multitucłie exeiates.
ita stratas publicas obseruabant. qđ illi de albia non audebant. uenire
ad ex̾citum nisi comes dimidiũ gentis sue mitt̾et ꝓ ꝯductu. Iacto gͥ iobsi¬
diõe illa mense uno sciens comes ꝙ si paucos milites qͦs habebat duncłet: cdmio¬
diã ꝑrem sẽẽ retmiens : cdimictiam ꝓ uictualib mittens : exeuntes adũsaruqͥ
papilione suo dũioe passionis officiũ fac̾et sollempiut̃ oelebrari: audientes adͥ¬

Expanded text:
tim a nostris cum virtute maxima sunt repulsi. Quodam denique die comes Fuxi, cum tim a nostris cum virtute maxima sunt repulsi. Quodam denique die comes Fuxi, cum multis exiens de castro, veniebat ut nostram petrariam debilitaret: quod videntes servientes nostri, ipsosque solo jactu lapidum viriliter repellentes, antequam milites nostri armari potuissent, in castrum recluserunt. Facta est autem caristia magna in exercitu; non enim poterant nostri habere victualia, nisi ab Albia: adversarii praeterea nostri cum maxima multitudine exeuntes, ita stratas publicas observabant quod illi de Albia non audebant venire ad exercitum, nisi comes dimidium gentis suae mitteret pro conductu. Peracto igitur in obsidione illa mense uno, sciens comes quod si paucos milites quos habebat divideret, dimidiam partem secum retinens, dimidiam pro victualibus mittens, exeuntes adversarii, qui o mancipatus, in pampilione suo Dominicae passionis officium faceret solemniter celebrari, audientes adv
Abbreviated transcription (Latin):
paucissimi : castrum uͦ maeñ ⁊ foiissimũ. Statim erecta machina nr̃i oeꝑui
fortit̃ impugnare. Post aliqͥt uͦ dies comes tolose ⁊ comes comingensis. ⁊ co¬
mes fuxi c̃ inc̾dibili multitudie aduenientes int᷑uer̾t castrum : ut illud de
fencłent ꝯͣ nr̃os. Quia castrum licet amplũ nõ potuit caꝑe tantam multi¬
tucdiem : fixer̾t tentoria sua płmi hostiũ ex alia parte cast᷑. Quo facto:
nr̃i ab impuenauoẽ castri nõ desistebant : adu̾saru se ꝗͣtũ pot̾ant defen¬
clebant. ¶ res mirabił ⁊ stupenda. Cũ obsicdentes soleant numero ⁊ forti
genti. Habebant p̃tea dicti comites innumerabilem peclitũ multitucłiem:
nr̃i uͦ habebant pedites nlłos aut paucissimos. Qgͣnde factum. o nouitas
inexꝑta. Nec silendũ ꝗ quociensc̾q adu̾saru exire ausi sũt actũsus ur̃os: sta¬

Expanded text:
paucissimi, castrum vero magnum et fortissimum. Statim certa machina nostri coeperunt paucissimi, castrum vero magnum et fortissimum. Statim certa machina nostri coeperunt fortiter impugnare. Post aliquot vero dies comes Tolosae, et comes Comingensis, et comes Fuxi, cum incredibili multitudine venientes, intraverunt castrum ut illud defenderent contra nostros: et quia castrum, licet amplum, non potuit capere tantam multitudinem, fixerunt tentoria sua plurimi hostium ex alia parte castri: quo facto, nostri ab expugnatione castri non desistebant, adversarii se quantum poterant defendebant. O res mirabilis et stupenda! cum obsidentes soleant obsessos numero ti: habebant praeterea dicti comites innumerabilem peditum multitudinem; nostri vero habebant pedites nullos aut paucissimos. O grande factum! o novitas inexperta! nec silendum quod quotiescunque adversarii exire ausi sunt adversus nostros, sta
Abbreviated transcription (Latin):
erant apudqđdam castrum ꝓximum noĩe Galliac̃. Miser̃t q ñcium ad comi¬
tem nr̃m: manclantes ꝗ ue̾nir ent ad impugnanclum eũ. hoc aut̃ dicebant
ut sic possent t̃rere comitem nr̃m: si forte climitt̃et obsiclioẽm. miser̃t semel.
suis ꝓꝑare cepit. Tencdens q u̾sus Galliac̾ : c̃ paucis ibat spirans ⁊ hanelans
bellum. Quocl audiens comes tolose ⁊ qͥ c̃ eo erant exeuntes a Galliaco ꝯfu¬
ger̃t u̾sus qacdam ꝓxinum castrum nõie montem acutum. Comes aut̃ mr
sequutꝰ est eos: usq ad castrum illud. Quod uidentes ali : inde fugirunt.
is rite ꝑactis misit dñs comes ad albem cisterciensem. qͥ erat apucl albiã
qrens ab eo ꝯsiliũ qͥd fcõ opꝰ eẽt. Consiliũ aũt alħis fuit: ut comes obsidet
castrum sẽĩ marcelli ꝗ prope albiã ad tres leugas situm erat. Comes uͦ
tolose cui pessimo tͣditori Gumirdo de pepios ꝯmiserat castrum illuct. Heni¬
entes gͥ nr̃i ad castrum : tm̃ ab una ꝑte obsederunt illud. Erant siqͥdem

Expanded text:
erant apud quoddam castrum proximum nomine Galliacum, miseruntque nuntios ad comitem nostrum, mandantes quod venirent ad impugnandum eum. Hoc autem dicebant, ut si possent terrere comitem nostrum, suam forte dimitteret obsidionem. Miserunt semel, suis, properare coepit tendens versus Galliacum, cum paucis ibat spirans et anhelans bellum. Quod audiens comes Tolosae et qui cum eo erant, exeuntes a Galliaco, fugerunt versus quoddam castrum proximum, nomine Montem-acutum. Comes autem noster secutus est eos usque ad castrum illud: quod videntes illi inde fugerunt; te peractis, misit dominus comes ad abbatem Cisterciensem qui erat apud Albiam, quaerens ab eo quid facto opus esset. Consilium autem abbatis fuit, ut comes obsideret castrum illud S. Marcelli, quod prope Albiam ad tres leugas situm erat. Comes vero Tolosae, cuidam pessimo traditori Geraldo de Pepios, commiserat castrum illud. Venientes igitur nostri ad castrum, tantum ab una parte obsederunt illud; erant siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
domum templarioꝵ irrumꝑe satagebant. Nidens aut̃ puer qđ q̃rebant.
tissime impugnabant. Alii francigenas quos in eiuitate inuemebant app̃¬
heudentes płes occidunt. O rabies miqͦrum. duos enam armigͥos ꝓpͥos co¬
mitis interemenrũt. Guido uͦ fr̃ comitis in domo archiep̃i erat illa hore
⁊ eeredi ñ audebat: Postꝗͣ uͦ dicti cuies diutꝰ impugnau̾ant domum
uqͣ erat amalric̾. tandem asilio e̾dam ciuis narbonensis qͥ euert ab impug
cordeus coues nobilis. A castro altpulli c̃ militib paucissimis. ui̾ut t̃ram co¬
muns tolosani. Post paucos aũt dies ueniũt ad eũ płes. de anmabe gece

Expanded text:
domum Templariorum irrumpere satagebant: videns autem puer, quia quaerebant domum Templariorum irrumpere satagebant: videns autem puer, quia quaerebant tissime impugnabant; alii Francigenas quos in civitate reperiebant apprehendentes, plures occiderunt. O rabies iniquorum! duos etiam armigeros proprios comitis interemerunt. Guido vero frater comitis in domo archiepiscopi erat hora illa, et egredi non audebat. Postquam vero dicti cives diutius impugnaverant domum in qua erat Almaricus, tandem consilio cujusdam civis Narbonensis nobilis a castro Alti-pulli cum militibus paucissimis, intravit terram comitis Tolosani: post paucos autem dies, venerunt ad eum plures de Alemannia pe
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ bona. Quaclam die g̃uido fr̃ comitis nr̃i. ⁊ pͥmogenitꝰ comits amalricꝰ. uar¬
bonam ꝑrexerant. ⁊ ẽ eent in cuntate illa. dictus amalricꝰ utpote puer cã spati¬
atdi miratut palatiũ am̃ici cdm̃ uiarbone. Palatiũ aut illud uetustum erat. ⁊
qͣi in desertũ solitucłis redactũ. Cum gͥ dictꝰ am alricꝰ ꝗͣdam fenestram palacu
mam tane̾et ⁊ uellet eam aꝑire. Fenestra illa minia uetustate ꝯsũpta casu
cecidit. Quo fco amalricꝰ redur ad domum templarioꝵ uͥ tũc hospitabat᷑.
dictꝰ amalricꝰ ꝗͣtam fenestram palatu it anu in domo archiep̃i narbonensi¬
tanõtet: cecidic. Et statim ciues narbonenses q̃rentes occasioe̾m ad faciendũ
in alum: imposuer̾t p̃dicto puero filio uideł comitis ꝗ uoluisset u intͣre pa¬
lanũ am̃ici. O modica scełis ꝑficienti occasio. mimo nulla. Statim arma¬
uer̾t se ciues p̃fati: ⁊ currentes donꝰ uenirent ad loc uͥ puer erat. inipãm

Expanded text:
ona. Quodam die Guido frater comitis nostri, et primogenitus comitis Almaricus Narbonam perrexerunt: et cum esset in civitate illa dictus Almaricus, utpote puer, causa spatiandi intravit palatium Aimerici domini Narbonae; palatium autem illud vetustum erat, et quasi in smanu tangeret, et vellet eam aperire, fenestra illa nimia vetustate consumpta casu cecidit: quo facto, Almaricus rediit ad domum Templariorum ubi tunc hospitabatur. pi Narbonensis, et statim cives Narbonenses quaerentes occasionem ad faciendum malum, imposuerunt praedicto parvo filio videlicet comitis, quod voluisset vi intrare palatium Aimerici. O modica sceleris perficiendi occasio, imo nulla! Statim armaverunt se cives praefati, et currentes donec venirent ad locum ubi erat puer, in ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
sis iudel̃ archiep̃c. Rocb̃tꝰ.⁊ elect lauclun ensis. Rob̾tꝰ. ⁊ Guilłmꝰ uen̾abais
archidiaconꝰ parisiensis. płesq alii nobiles ⁊ ignobiles uemiebant a francia
carcassonam. Uudens aũt comes ꝗ multum ex̾crtum hab̾et sec̃. habito ꝯsi¬
lio Guidonem fr̃em suũ. ⁊ G̃uiclonem mar escallum misit obiuam dictis ꝑe¬
Eͥnis carcassonam. ut aliũ ꝑ se facientes ex̾citum. ad alias ꝑtes se u̾terent:
E negotiũ ꝓmoti. Comes aut̃ mouens castra cep̃ tend̾e apud castrum dera

Expanded text:
unensis Robertus, Guillelmus venerabilis archidiaconus Parisiensis, pluresque alii nobiles et ignobiles veniebant a Francia Carcassonam. Videns autem comes quod multum exercitum haberet secum, habito consilio, Guidonem fratrem suum et Guidonem marescallum misit obviam dictis peregrinis Carcassonam, ut alium facientes exercitum per se, ad alias partes se verterent, Christi negotium promoturi. Comes autem movens coepit
Abbreviated transcription (Latin):
cos albienses: Subito uidentib ꝯctis apparuit crux in aere q̃ u̾sus ꝑtes tolosa¬
ip̃a die soł iniugalia pasche uenit albiã. Acturꝰ ibi festum dñice resurf᷑.¬
tioĩs. Aduen̾at aũt ibi a francia uen̾abił alb̃as ualliũ deqͦ sepiꝰ fecimus
mentioẽm. Erat aũt electꝰ in ep̃m carcassonensem. Quem c̾ comes ⁊ milices
nr̃i in p̃dicta reꝑissent ciuitate : gauisi sũt ualde. Om̃s eñi ip̃m affectu p̃ci

Expanded text:
tra Albigenses, subito videntibus cunctis apparuit crux in aere quae versus partes Tolosaicet in vigilia Paschae, venit Albiam, actum ibi festum Dominicae Resurrectionis. Advenerat autem ibi a Francia venerabilis abbas Vallium, de quo supra fecimus mentionem; erat enim electus in episcopum Carcassonensem: quem cum comes et milites nostri in praedicta reperissent civitate, gavisi sunt valde; omnes enim ipsum affectu
Abbreviated transcription (Latin):
Iili qͥ in eo̾s secdebant ferro cooꝑti icedebant medu. reliqͥ aut eqͥtes ex
una parte. pedites uͦ ex alia. lanocis optime minuti. Habito gͥ nr̃i inter
se ꝯsiio pposuer̃t quod illos qiui habebant eqͦs cohoꝑtos pͥus impet̾ent. Dũ
hoc fieret. aspicientes nr̃i alonee uider̃t comitem ñm exeuntem a ca¬
stro nouo. ⁊ in auxiliũ eoꝵ ꝓperantem. statim qͣsi ctuplicata auclacia ani¬
mosiones effecti. iuocato xp̃o in hostes se medios iimerfer̃t. ip̃os q dicto
citꝰ pener᷑riuit. Illi aut̃ uicti in momento ⁊ ꝯfugi fuge p̃sidiũ arripueñt
Quod uiedentes nr̃i statim ad pecdites qͥ stabant a parte asta se uertentes¬

Expanded text:
illi qui in equis sedebant, ferro coopertis incedebant medii; reliqui autem equites ex illi qui in equis sedebant, ferro coopertis incedebant medii; reliqui autem equites ex una parte, pedites vero ex altera optime muniti: habito igitur nostri inter se consilio, quod illos qui habebant equos coopertos prius impeterent. Dum haec fierent, aspiciebant nostri a longe, viderunt comitem nostrum exeuntem a Castronovo, et in eorum auxilium properantem: statim duplicata audacia, animosiores effecti, invocato Christo in hostes se medios immiserunt, ipsosque dicto citius penetrarunt; illi autem victi in momento et confusi, fugae praesidia arripuerunt: quod videntes nostri, statim ad pedites qui stabant a parte alt
Abbreviated transcription (Latin):
xilium suoꝵ militũ pperar et: uir indeffesse uirturis uir ꝓbitatis inuicte
chxisse ꝑhibet᷑. Paucussimi in castro isto remanssimꝰ. totum q pendet ap̾
negociũ ex hoc bello. Absit ut milites mei morant᷑ m p̃lio głosi. ego uu̾
⁊ is nominiosus euadam. Uolo iunc̾e c̃ meis: uel occ̾bere c̃ meis. Camꝰ ⁊
nos: ⁊ si necesse fu̾̃it mouam᷑ c̃ illis. Quis int̃ ħ se a lacͥmis ꝯtin̾at.:Su
fat᷑ lacmans. statimq suis ꝓperat in succursum. Comes aut̃ fuxi. ut api¬
pinqͣuit Or̃is tres turmas quas fec̾at in imnam redegit. Hic adiciendum
tes hostes uenientes. bellum qr mimiin̾e. ceꝑunt hoitari nr̃os. ut uriłr
se hab̾ent. ꝓmittentes firmissime. ꝗ si uitam gł oso c̾tamnꝰe. ꝓ ficte oectm¬
lites nr̃i certi qͥdem de p̃mio: sed ⁊ bonã de repoitanda iuctoria spem ha¬
bentes. hylares⁊ mirepidi hostib occurrebant. Ini aut̃ ueniebant in
unũ ꝯglobati. Orclinauer̃t aũt ip̃i adu̾sarn suam aciem in hũc modũ.

Expanded text:
xiliandum suis militibus properaret: vir indefessae virtutis, vir probitatis invictae dixisse perhibetur: « Paucissimi in castro isto remansimus, totumque Christi negotium pendet ex hoc bello; absit ut milites nostri moriantur in praelio gloriosi; ego vivus et ignominiosus evadam; volo vincere cum meis vel cum meis mori; eamus et nos, et, si necesse fuerit, moriamur cum illis. » Quis inter haec se a lacrymis contineret! sic fatur lacrymans, statimque suis properat in succursum. Comes autem Fuxi ut appropinquavit nostris, tres turmas quas fecerat in unam redegit. Hic adjiciendumtes hostes venientes bellumque imminere, coeperunt hortari nostros ut viriliter se haberent, promittentes firmissime quod, si tam glorioso certamine pro fide occumlites nostri, certi quidem de praemio, sed et bonam de reportanda victoria spem habentes, hilares et intrepidi hostibus occurrebant; illi autem veniebant in unum conglobati. Ordinaverunt autem ipsi adversarii aciem suam;
Abbreviated transcription (Latin):
is alsis uincom e aa uluic ncine castrum in diocesi albiensi qd̃ dicit᷑
castra. Nbi dum moraret᷑ ⁊ aext festum dñice natiuitats: uenit ad eũ
Giuido fr̃ ip̃iuis ẽmanꝰ rediens apartib tͣtis marmis. Iste s̃ uido fã coraiti
c̃ ip̃o ierat ult᷑ mare scel redeume comite remansit ip̃e g̃uido in ꝑtib tͣnsma¬
rims. qͥa tixat ibi ixoiem nobilissimam deregiosemĩe q̃ erat cdña sylouis
q̃ eti au onebat ⁊ es t̃ siliis sins qͥs ddeip̃o G̃uidone susorꝑat. Nec silentũ ad
dũ ueniret ctictꝰ ouido ad comitem. q̃dam castella in t̃ricorio albiensi. q̃
resiliennt a dͥm̃is comuis. sepememorato G̃uidom se reddidunt. Quanta aut̃
i adduentu fr̃is fu̾it comitis ⁊ nr̃oꝵ exultacio: nõ est qͥ posset explicare.¬

Expanded text:
is, venit comes ad illud nobile castrum in dioecesi Albigensi, quod dicitur Castra: ubi dum moraretur et ageretur festum Dominicae Nativitatis, venit ad ipsum Guido frater ejus germanus, rediens a partibus transmarinis. Iste Guido frater comitis cum ipso ierat ultra mare; sed, redeunte comite, remansit iste Guido in partibus transmarinis, quia duxerat ibi uxorem nobilissimam de regio semine, quae erat domina Sidonis, quae etiam veniebat cum eo, cum filiis suis, quos de ipso Guidone susceperat. Nec silendum quod dum veniret dictus Guido ad comitem, quaedam castella in territorio Albiensi quae resilierant a dominio comitis saepememorati, Guidoni se reddiderunt; quanta autem in adventu fratris fu
Abbreviated transcription (Latin):
strenuissimꝰ uiuenis. eognatꝰ dicti ganfridi. ⁊ aln pauci. Miles uͦ qͥdam
incarc̾atum. C astellanꝰ ant̃ uiuꝰ euadens amissis fr̃e ⁊ cegnato gemebũsᷤ

Expanded text:
strenuissimus juvenis, cognatus dicti Gaufridi et alii pauci; miles quidam vero, strenuissimus juvenis, cognatus dicti Gaufridi et alii pauci; miles quidam vero, incarceratum; ca
Abbreviated transcription (Latin):
lem mtuer̃t: ⁊ qcĩclam castrum cominis destrixert. Post h reu̾sus est comes
nr̃ u̾sus fanũ ioiis. Misitq enstellañ de masta ⁊ Gaufriclũ frẽm eiꝰ mlites
strenuos c̃ aluis paucissimis ad edam castrũ. ut fac̾ent deferriblaclum a cistro¬
illo acd fañiouis. ad minienclũ ip̃m castrũ. Qui c̃ redirent a castro p̃dicto
filius eemitis fuxi. A pat̾s neqͥtia ñ degen̾ans. posuit se minsidus uyxta uiam
ꝑ ꝗͣ dicti milites uenir e debebant. Habebat aũt tͣctori ille seẽ armatoꝵ mul¬
titudiẽm copiosam. Timiseuntib aut̃ nr̃is surgentes hostes cde insidus as¬
gressi sũt eos. Cirẽdantes q dictum G̃aufrictum ip̃m undiq ufestabant.
Ille aut̃ utpore miles optimꝰ se iuiriłr. defendebat. Habebat uͦ pancissimos
aduitores. Cum eͦ equum suũ iam amisisset: ⁊ cõt iam in sup̃ma necc̃i¬
tate. dioebant ei hostes ut se rodd̾et. Uiraut̃ mireꝓbitatis rale fert᷑ cdediss

Expanded text:
st haec reversus est comes noster versus Fanum-Jovis, misitque castellanum de Malfa, et Gaufridum fratrem ejus, milites strenuos cum aliis paucissimis ad quoddam castrum, ut facerent deferri bladum a castro ad Fanum-Jovis, ad muniendum castrum ipsum. Qui cum redirent a castro praedicto, filius comitis Fuxi, a patris nequitia non degenerans, posuit se in insidiis juxta viam per quam dicti milites venire debebant; habebat autem traditor ille secum armatorum multitudinem copiosam. Transeuntibus autem nostris, surgentes hostes de insidiis aggressi sunt eos, circumdantesque dictum Gaufridum, ipsum undique infestabant. Ille autem, utpote miles optimus, se viriliter defendebat; habebat vero paucissimos adjutores. Cum ergo equum suum jam amisisset, et esset jam in suprema necessitate, dicebant ei hostes ut se redderet; vir autem mirae probitatis, tale fertur dedisse
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ reced̾et a castro nouo: qͦscdam milites ⁊ balistarios miserat ap̃ ¶õtẽ¬
ferranctum. ut eustodirent castrum illuct. Iam eñĩ comes tolose. ⁊ oet̾i ad¬
u̾saru fidi resũpserant uires resistendi : uidentes comitem nĩm eẽ qͣsi solũ
⁊ discurrebant ꝑ t̾ram. ut possent castra q̃ amiserant ꝑ proclitioem recuꝑa.¬
re. Dum eẽt comes nr carcassone ñciatũ est ei ꝗ adu̾saru su in gͣui mia

Expanded text:
equam recederet a Castro-novo, quosdam milites et balistarios miserat apud Montemequam recederet a Castro-novo, quosdam milites et balistarios miserat apud Montem-ferrandum, ut custodirent castrum illud, jam enim comes Tolosae et caeteri adversarii fidei vires resumpserant resistendi, videntes comitem nostrum esse quasi solum, et discurrebant per terram ut possent castra quae amiserant per proditionem recuperare. Dum esset comes noster Carcassonae, nuntiatum est ei quod adversarii sui
Abbreviated transcription (Latin):
ea sex milites. ⁊ hoĩes multi. Comes uͦ ip̃a cdie munitionẽ illam non
potuit caꝑe. sed in cͣstino mane insultu facto. porta suecensa saffoso
muro ĩpam muninoem ui cepit ⁊ clestrux̃. tͥbus militib qͥ in ea erãt
seruauit. qͥ a ꝓmiserant ꝙ fac̾ent redli ꝓ se lambertũ cde turre.⁊
Galteriũ de longatone anglic̾. qͦs sic̃ dictum est comes fuxi captos¬
tenebat. Inde apannas comes iñ. ꝑuenit. ⁊ dum eẽt ibi. ñ natũ est ei
ꝗ hõĩes de podic laur entu fcã ꝓdiciõẽ tͣdicłant ullam sicardo qͥ fn̾at
guidonis deluotio qͥ custochiebant castrum in muitioẽ positos im
re cepit. Et c̃ uenisset ad castrum nouu̾. uenit ad eum qͥ dic̾et milires dicli
castri sui. pecimia ut dictum est mediante redidat adu̾sarus tͣrem p̃dic¬
tam. ⁊ ed post aliqͦt dies c̃ de ꝓdicioẽ in curia comitis accusaret᷑ milles

Expanded text:
ea sex milites et homines multi; comes vero ipsa die munitionem illam non ea sex milites et homines multi; comes vero ipsa die munitionem illam non potuit capere, sed in crastino mane insultu facto, porta succensa, suffosso muro, ipsam munitionem vi cepit et destruxit, tribus militibus qui erantservavit, quia promiserant quod facerent reddi Lambertum de Tureyo et Galterum de Langatone Anglicum, quos, sicut dictum est, comes Fuxi tenebat: inde Apamias comes noster pervenit; et dum esset ibi, nuntiatum est ei quod homines de Polio Laurentii, facta proditione, tradiderant villam Sicardo, qui fuerat Guidonis de Luceio qui custodiebant castrum in munitione positos impoepit; et cum venisset ad Castrum-novum, venit ad eum qui diceret milites dicti castri sui, pecunia, ut dictum est, mediante, reddiderat adversariis turrem praedictam; sed post aliquot dies cum de proditione in curia comitis accusaretur miles
Abbreviated transcription (Latin):
man: uo capietiã nos lib̃e. non impugne. Auctiens dicͦꝰ miles ũba lamti¬
herti ꝓmisit omi a q̃ petebat. libentiuis se factur᷑. Neni gͥ hoc̃ lamb̾tusc
⁊ sui hxt in mani mea prestes fidem. Ille aut̃ nõ fuit ausus accecł̃e acͥ
tum: ñ nr̃i eum pͥus securum fecissent. Asse eurauit eum lareb er tu se¬
⁊ ati qͥ nes eecessit iie acł eos: ⁊ tau conclitiõe captos dux̃ sec̃. Qui mox
ꝗ ꝑ romiserat male seruans: tͣdidit eos comin fuxensi. Comes aũt ile
m aximis cathenis ligatos i tet̃rmo loco. ⁊ tam angusto carõe posum
⁊ ħ solũmͦ ctũ comedebans. unum breuissimũ foram̃ in illo erat ens a¬
stulo. ꝑ quocł ei eybaria porrigebant᷑. Ibi ioneissimo tr̃e eos tenuit on¬
bigensem. Rectiens eͥ a caturcio tͣnsiens q ꝑ castella sua. ⁊ uis¬
tans marchias suas: u̾sus apannas reme auit. Uenit gͥ ad qͣdam mu¬
nitioem ppe apannas: ⁊ inuenit eam ꝯͣ se munitam. Erant qͥdem in

Expanded text:
nec capietis nos libere nec impune. Audiens dictus miles verba Lamberti, promisit omnia quae petebat libentius facturum. Veni igitur, dixit Lambertus, et super hoc in manu mea praestes fidem. » Ille autem non fuit ausus accedere ad eum, nisi nostri ipsum prius securum fecissent. Assecuravit eum Lambertus et alii quinque; accessit ille ad eos et tali conditione captos duxit secum: qui mox qui promiserat male servans, tradidit eos comiti Fuxensi. Comes autem ille maximis catenis ligatos in tam deterrimo et tam angusto posuit carcer, et solummodo dum comedebant, unum brevissimum foramen in illo erat ergastulo, per quod cibaria eis porrigebantur. Ibi longissimo tempore eos tenuit cobigensem. Rediens igitur a Caturco, transiensque per castella sua, et visitans marchias suas, versus Apamias remeavit. Venit igitur ad quamdam munitionem prope Apamias, et invenit eam contra se munitam, erant quidem in
Abbreviated transcription (Latin):
putantes ꝗ ip̃e eẽt cõmes colose. eo ꝗ similia arma portaret: uicͦclixerũt
eum in castrum : : Letabundi ⁊ gaudentes crudelitatem ꝗͣ fec̾ant narrauer̃t.
apamas. ut castrum illud muniret. Et c̃ ibi moraꝵ et᷑. manclauit ei comes

Expanded text:
putantes quod ipse esset comes Tolosae, eo quod similia arma portaret, introduxerunt putantes quod ipse esset comes Tolosae, eo quod similia arma portaret, introduxerunt eum in castrum, et laetabundi et gaudentes, crudelitatem quam fecerant narraverunt: Apamias ut castrum illud muniret; et cum ibi moraretur, mandavit ei comes
Abbreviated transcription (Latin):
aũt colosana. iam se recidid̾ant. añ ob sidionem castri noui m ip̃o tp̃e obsidiõis.
podiũ laurentia. ⁊ asser. sẽs felix mons ferrandus. Aumio. Sc̃s michael. Cue.⁊
cau̾dunm. Pret̃ea ꝑdita sũt alia castra minora: q̃ ñ possemꝰ ꝑ smeła num̃are
Sĩ siri fusse amp lĩ ꝙͣ.i. Quancdam aut̃ pessimam ⁊ maulitã tͣdicioẽm q̃
fc̃a est te in castro cͥeqͣuia. q̃ est in diocesi albiensi. nõ c̾dimꝰ p̃t̃mittendã. Nobił
comes nĩ eudam militi francigene decłat castrum illud. Miles aũt ille c̾de
faciebat sepeddictꝰ milos. dolia fua refici. a qͦdam carpentario dicti castri. Et
aũ idem carpentariꝰ unum doliũ refecisset: dixit p̃faro militi. ut respic̾et. ⁊
uide. utrum doliũ eẽt bñ reꝑatum. Qui c̃ capud intͣ cdoliũ submisisset: car¬
pentariꝰ eleuata securi. caput illiꝰ amputauit. O crudelitas maudita. Scati
insurrexerũt hoĩes castͥ. ⁊ paucos francigenas qͥ erant in castro occiderunt.

Expanded text:
m se reddiderant ante obsidionem Castrinovi, in ipso tempore obsidionis Podium Laurentii, Casser, S. Felix, Mons-Ferrandus, Avinio, S. Michael, Cuc et Saverdunum: praeterea perdita sunt alia castra minora, quae non possemus per singula e. Quamdam autem pessimam et inauditam traditionem quae facta est tunc in castro de Gravis, quod est in dioecesi Albiensi, non credimus praetermittendam. Nobilis comes noster, cuidam militi Francigenae castrum illud tradidefaciebat saepedictus miles dolia sua refici a quodam carpentario dicti castri: et dum idem carpentarius unum dolium refecisset, dixit praefato militi ut inspiceret et videret utrum dolium esset bene reparatum: qui cum caput in dolium submisisset, carpentarius elevata securi, caput illius amputavit. O crudelitas inaudita! Statim insurrexerunt homines castri, et paucos Francigenas qui erant in castro occiderunt;
Abbreviated transcription (Latin):
in burgum ceꝑunt. Statim q adu̾saixu seimunitioẽm reoꝑunt. Hi dentes q
quod non põtant resistere. q̃sierunt pacem: parati redd̾e muniticem illam. dũ¬
mͦ euad̾ent ip̃i uiui. Quod comes nullatenꝰ fac̾e uolebat. Ner̃ tñ timens comes
obsed̾at castrum illud ortulit ad u̾sarus. ꝗ si iͣditoiem illum in manꝰ eius tͣd̾ent
ip̃e eos ab mminentis mortis angustia lib̾aret. Quo audito illi auidissime cu¬
currertuit. martinumq arripientes: ip̃m comiti tͣoiderunt. Quem comes arri¬
piens obtiuit ei ꝯfessiotm: sic̃ aliis dampnatis fac̾e consueu̾at uir catholicꝰ. ost
ħ ligatum ad caudam eqͥ ꝑ ex̾citum distrahi fecit: distractumq digne ꝓ m̾itis
ad enm nobilis qͥdam pͥnceps uaschome. Casto de baarno homo pessimꝰ qͥ semꝑ
ad heserat com̃iti tolos ano: facturꝰ colloqͥum de ꝯposinõe. Comes aut᷑ nr qͥa ip̃s
die apon̾e neqͥuer̃t: alĩm diem erassignauit apud agigñ. Sed ille pacis inimĩ

Expanded text:
urgum ceperunt. Statim adversarii se in munitionem receperunt, videntesque quod non poterant resistere, quaesierunt pacem, parati reddere munitionem illam, dummodo evaderent ipsi vivi, quod comes nullatenus facere volebat: verumtamen timens comes obsederat castrum illud, obtulit adversariis quod si traditorem illum in manibus ejus traderent, ipse eos ab imminentis mortis angustia liberaret. Quo audito, illi avidissime currerunt, Martinumque arripientes, ipsum comiti tradiderunt: quem comes arripiens, obtulit ei confessionem, sicut aliis damnatis facere consueverat vir catholicus; post haec ligatum ad caudam equi, per exercitum distrahi fecit, distractumque digne pro meritis dam princeps Vasconiae Gasto de Bearno, homo pessimus, qui semper adhaeserat comiti Tolosano, facturus colloquium de compositione: comes autem noster, quia ipsa die componere nequiverunt, alterum ei diem assignavit apud Aginnum; sed ille pacis inimicus,