comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ mem inissent eoꝵ. sicut pau¬
lus corinthii illius meminit. Quẽ
cum in priore ȩpła contristasset ad
ne maiore tristicia ab sorberet᷑ reuocat
ad eccłam: petitq cunctos. ut confir¬
ment in eũ caritatem: et donent fr̃i.
sicut ipse unicuiq eoꝵ in facie xp̃i
donauerit. implens pactum qd̃ iero¬
solimis fecerat. ut semꝑ pauꝑum re¬
cordaret᷑. Cuo aut̃ uenisset petrus
antiochiam in faciem ei restiti: quia
rep̃hensibilis erat. Prius eiũ quã ueni¬
pent quidam ab iacobo: cũ gentibus
edebat. Cũ aut uenissent. subtͣhebat
et segregabat se timens eos qui ex
circumcisione erant: et simulatioĩ
eiꝰ consenserant ceteri iudei ita. ut
barnabas duceret᷑ ab eis in illa sumi¬
latione: ex eo qd̃ petrus añquã qui¬
dam de ierosoli mis antiochiam ue¬
nirent edebat cũ gentib: ostendit᷑
non eũ oblitũ fuisse p̃cepti nullũ
hominẽ cominunẽ et immundum
dicere. Sed quia ꝓpter eos qui ad¬

Expanded text:
semper meminissent eorum, sicut Pausemper meminissent eorum, sicut Paulus Corinthii illius meminit, quem cum in priore Epistola contristasset ad ne majori tristitia absorberetur, revocat ad Ecclesiam. Petitque cunctos, ut confirment in eum charitatem, et donent fratri sicut ipse unicuique eorum in facie Christi donaverit, implens pactum quod Jerosolymis fecerat, ut semper pauperum recordaretur. Cum auAntiochiam, in faciem ei restiti, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam uenissent quidam ab Iacobo, cum gentibus edebat. Cum autem uenissent, subtrahebat et segregabat se timens eos qui ex circumcisione erant. Et simulationi eius consenserunt cęteri Iudei, ita ut Barnabas duceretur ab eis in illa simulatione. Ex eo quod Petrus antequam quidam de Jerosolymis Antiochiam venirent, edebat cum gentibus, ostenditur non eum oblitum fuisse praecepti: nullum hominem communem et immundum dicere; sed quia propter eos, qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
hisunt qui ex iudeis credences. p̃cia
possessionum suarum ad pedes aplꝰ
quia contribulibus cognatis et pars¬
tibꝰ suis quasi desertores legis. et in
crucifiyum hominem credentes. d¬
testationi et piaculo ducebant᷑. In
labore sudauerit: epłe eiꝰ testes sunt
seribentis ad corinthios. ad tessaloul¬
censes. ad om̃s gentium ȩccłas ut
p̃pararent iunus hoc ꝑ se uł ꝑ ale
qui eis placuissent ierosolimã di¬
ferendum. Unde nẽ confident̃ dis
quod etiã sollicitꝰ fui facere hoc ip¬
sum. Possunt aut̃ et alio geuere
in memoria ẽẽ apłoꝵ. Nec non et
illi pauꝑes: de quib in salomone
nec comminationẽ. Non enĩ potest
pauꝑ in fide: pauꝑ in gr̃a: non habeis
diuitias sp̃itales. nec scientiam scrip¬
turarũ. que auro et argento et p̾cio¬
sani medico. s hii qui male habent.
ꝓpterea et apłis in dexterarũ commu¬
nicatione conuenit ne sꝑnerent pau¬
pes: ne despicerent peccatores: sed

Expanded text:
ii sunt, qui ex Judaeis credentes pretia ii sunt, qui ex Judaeis credentes pretia possessionum suarum ad pedes apostqui a contribulibus, cognatis, et parentibus suis quasi desertores legis, et in crucifixum hominem credentes, detestationi et piaculo ducebantur. In labore sudaverit, Epistolae ejus testes sunt, scribentis ad Corinthios, et ad Thessalonicenses, ad omnes gentium Ecclesias, ut praepararent munus hoc per se vel per alios qui eis placuissent, Jerosolymam deferendum. Unde nunc confidenter dicit, quod etiam sollicitus fui facere hoc ipsum. Possunt autem et alio genere in memoria esse apostolorum. Necnon et illi pauperes, de quibus in Salomone net comminationem. Non enim potest pauper in fide, pauper in gratia, non habens divitias spirituales, nec scientiam Scripturarum, quae auro et argento, et pretiosani medico, sed hi qui male habent, propterea et apostolis in dexterarum communicatione convenit, ne spernerent pauperes, ne despicerent peccatores; sed
Abbreviated transcription (Latin):
uersarium uicerint. posse colup.¬
nas eccłȩ fieri. Ad timotheum uero
paulus scribens: ait. Ut scias quo¬
modo te oporteat in domo di con¬
uersari que est ȩccła di uiui: co¬
lũpna aut̃ et firmamentũ uerita
tis. His et ceteris. instriuinur. tam
apłos om̃sq credentes. quã ipsã
quoq eccłam. coliunnã in scrip¬
curis apellari: et nicħ interẽẽ de
corpore quid dicatur an de m̃bris
cũ et corpus diuidat᷑ in m̃bra. et
inembra sint corporis. Dederunt
itaq petrus et iacobus et iohes
qui uidebant᷑ colũpne ẽẽ dert̾as
paulo et barnabe societatis: sed
tẏto qui cũ eis erat dexteras non
dederunt. Nec dũ quippe ad eam
mensurã ꝑuenerat. ut possent ei
xp̃i mercimonia ex equo cum ma¬
ioribus credi: et eiuidem tenere
negotiationis locũ quẽ barnabas
tenebat et paulus. Ut nos in gentils
etiã sollicitꝰ fui hoc ipsum facere.
Scĩ pauperes. quoꝵ p̃cipue ab aplis
paulo et barnabe cura mandatur

Expanded text:
versarium vicerint, posse columversarium vicerint, posse columnas Ecclesiae fieri. Ad Timotheum vero Paulus scribens ait: Ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei vivi, columna autem et firmamentueteris instruimur, tam apostolos omnesque credentes, quam ipsam quoque Ecclesiam columnam in Scripturis appellari, et nihil interesse de corpore quid dicatur an membris, cum et corpus dividatur in membra, et membra sint corporis. Dederunt itaque Petrus, Jacobus et Joannes, qui videbantur columnae esse, dextras Paulo et Barnabae societatis. Sed Tito, qui cum eis erat, dextras non dederunt. Necdum quippe ad eam mensuram pervenerat, ut possent ei Christi mercimonia ex aequo cum majoribus credi, et eumdem teneret negotiationis locum, quem Barnabas tenebat, et Paulus. Idcirco igitur etiam sollicitus fui hoc ipsum facere. Sancti pauperes, quorum praecipue ab apostolis Paulo et Barnabae cura mandatur,
Abbreviated transcription (Latin):
singłis in iudeos et gentes fuisse man¬
datũ: ut qui defendebant legem.
haberent quẽ sequerent᷑: qui legi
gram p̃ferebant. non deeẽt eis doc¬
stor et preuiꝰ: in cõmune uero hoc
eos habuisse ꝓpositi. ut xp̃o ex cun¬
ctis gentibus ecołiam congregarẽt.
Legimꝰ enĩ & a sc̃õ petro ⁊ gentilẽ bap¬
tixatũ fuisse corneliũ: ⁊ a paulo in syna¬
ẽẽ. Ter supͣ dictũ de apłis legimꝰ: seor
sũ his qͥ uidebant᷑. et ab hĩ qͥ uidebant᷑
ẽẽ aliquid: et michi enĩ qͥ uidebant᷑
eẽ aliquid nicħ contulert̃. Sollicitꝰ itaq
reqͥrebam: quid nam esset qđ dic̾et.
qui uidebant᷑. Sed nunc me oĩ scru¬
pulo liberauit: aditiens qui uide¬
bantur columpue esse. Columpne
iacobus. et ioħes. equib duo cũ dño
ascende merent᷑ in montem: quoꝵ
unus in apocalipsi. saluatorem in¬
troducit loquentem. Qui uicerit.
faciam eũ columpnã intẽplo dei
mei: docens om̃s credentes qui ad¬

Expanded text:
singulis in Judaeos et gentes fuisse mansingulis in Judaeos et gentes fuisse mandatum, ut qui defendebant Legem, haberent quem sequerentur; qui Legi gratiam praeferebant, non deesset eis doctor et praevius. In commune vero hoc eos habuisse propositi, ut Christo ex cunctis gentibus Ecclesiam congregarent. Legimus enim et a sancto Petro gentilem baptizatum fuisse Cornelium, et a Paulo in synaesse . Ter supradictum de apostolis legimus: Seorsum autem his qui videbantur. Et: Ab his qui videbantur esse aliquid. Et: Mihi enim qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt. Sollicitus itaque requirebam, quidnam esset quod diceret, qui videbantur: sed nunc me omni scrupulo liberavit, adjiciens, qui videbantur columnae esse. Columnae Jacobus, et Joannes, ex quibus duo cum Domino ascendere merentur 405 in montem, quorum unus in Apocalypsi Salvatorem introducit loquentem: Qui vicerit, faciam eum columnam in templo Dei mei , docens omnes credentes qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
habentiũ p̃putiũ ẽẽt una cõmunio.
Pulere aũt p̃struxit dicens. qui enĩ
oꝑatus. ẽ. petro in apłatũ circũcisi¬
onis ne quis eũ putaret detͣhere pe¬
tro: s ut laudib eiꝰ añ p̃missis. in¬
telligeret᷑ petrus ideo circũcisionẽ
aliqua ex parte susciꝑe. ut eos qui sͥ
ex iudeis crediti fuerant lucrifac̾et.
et in xp̃i fide et eu̾głio custodiret.
Sub intelligi etiam. qd ille absq
culpa faceret ad tempiis obseruando
quod non licet. ne sibi credictos ꝑd̾et.
se magis ꝓ euangłii ueritate facere
debere quod sibi creditũ est in p̃pu¬
tio: ue gentes legis honere et diffi¬
cultate deterrite. a xp̃i fide et cre¬
dulitate discederent. Occulta orit᷑
hic questio. Quid gͥ petrus si in¬
uenisset ex gentibus non eos addu¬
cebat ad fidem Aut paulus si ali¬
quos ex circumcisione repperisset:
non eos ad xp̃i baptisina ꝓuocabat:
Quȩ ita soluit᷑. ut dicamꝰ principale

Expanded text:
habentium praeputium esset una communio, habentium praeputium esset una communio, Pulchre autem praestruxit, dicens: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis: ne quis eum putaret detrahere Petro, sed ut laudibus ejus ante praemissis, intelligeretur Petrus ideo circumcisionem aliqua ex parte suscipere, ut eos qui sibi ex Judaeis crediti fuerant lucrifaceret, et in Christi fide et Evangelio custodiret. Subintelligit etiam quod si ille absque culpa faceret, et ad tempus observando, quod non licet, ne sibi creditos perderet, se magis pro Evangelii veritate facere debere quod sibi creditum est in praeputio, ne gentes Legis onere et difficultate deterritae, a Christi fide et credulitate discederent. Occulta hic oritur quaestio: Quid igitur? Petrus si invenisset ex gentibus, non eos adducebat ad fidem? Aut Paulus si ex circumcisione aliquos reperisset, non eos ad Christi baptismum provocabat? Quae ita solvitur, ut dicamus principale
Abbreviated transcription (Latin):
prepucio constitutis qui euangłii
grãm non putaret ẽẽ seruitium
s liberã fidem: ne sub aliqua occa¬
sione. impedimentũ fidi uasc̾e̾tur:
et ꝓpt̾ circũcisionẽ siue p̃putiũ. ñ
crederet᷑ in xp̃o. Nec hoc dicimꝰ
quo petrus qui et ipse in actib
apłoꝵ nullũ hominẽ cõmunem
ẽẽ cestatus ẽ. et in illo uaise quod
quatuor angulis de celo dimissũ
uiderat. ed ocet᷑ nicħ inter e̾ẽ iu¬
deus sit aliquis angentilis. quasi
oblitꝰ prioꝵ. suꝑ euangłii grãm le¬
gem putauerit obseruandam: s ut
ipse quoq legẽ custodire se simula¬
ns. paulatĩ iudeos ab antiquo uiuen¬
di more deduceret. Non enĩ pote¬
rant tantũ obseruationis laborem
et ueteris uite cautissimã conuer¬
sationẽ: quasi purgam̃ta subito &
cimus. ꝓpt̾a dextras datas paulo et
barnabe. a petro iacobo. et ioħe: ne
in obseruatione uaria. diuersũ xp̃i
eu̾głiũ putaret᷑: s et circũcisoꝵ et

Expanded text:
praeputio constitutus, qui Evangelii praeputio constitutus, qui Evangelii gratiam non putaret esse servitium, sed liberam fidem, ne sub aliqua occasione impedimentum fidei nasceretur, et propter circumcisionem sive praeputium, non crederetur in Christum. Nec hoc dicimus quod Petrus, qui et ipse in Actibus apostolorum nullum hominem communem esse testatus est , et in illo vase, quod quatuor angulis de coelo missum viderat, edocetur nihil interesse, Judaeus sit aliquis, an gentilis, quasi oblitus priorum, super Evangelii gratia, Legem putaverit observandam: sed ut ipse quoque Legem custodire se simulans, paulatim Judaeos ab antiquo vivendi more deduceret. Non enim poterant tantum observationis laborem, et veteris vitae cautissimam 404 conversationem, quasi purcimus propterea dextras datas Paulo et Barnabae a Petro, Jacobo, et Joanne, ne in observatione varia diversum Christi Evangelium putaretur: sed et circumcisorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ter legi potest. Michi enĩ qui ub¬
bantur ẽẽ contulert᷑: nicħ s econt᷑
dextras dederunt mͥ et barnabe
societatis. Aut certe ille absq
iactatione sui. occultus ẽ sensus.
Michi enĩ qui uidebant᷑ eẽ aliquid
nicħ contulerunt: s ame ẽ contra
eis collatũ ẽ dũ fiunt in eu̾głii grã
firmiores. Tocũ aũt qd̃ dicit: hoc
est. Unus atq idẽ mͥ euangłiũ p̃pu¬
tii. et petro circũcisioĩs credidit.
M̾e misit ad gentes: illũ posuit in
iudea. Nec gentes poterant iam¬
adulta ȩtate̾ non ꝓfuturo circum¬
cisioĩs dolore cruciari & abstinere
se ab escis quib semꝑ assueuerant.
et quas deus creauerat ad utendũ:
nec hi qui exiudeis crediderant &
circũcisi erant. et ex consuetudine
quasi scđ̾m uaturã putabant se a
ceteris gentib plꝰ habere. facile con¬
tempnere poterant ea ui quib gła¬
bantur. Prouidentia itaq di alius
apłoꝵ circũcisis datꝰ ẽ. qui legis¬
umbris uid̾et᷑ ac quiesc̾e: alius in

Expanded text:
potest: Mihi enim qui videbantur esse nihil contulerunt: sed econtra dexteras dederunt mihi et Barnabae, societatis. Aut certe ille absque jactatione sui, occultus est sensus: Mihi qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt; sed econtra a me eis collatum est, dum fiunt in Evangelii gratia firmiores. Totum autem quod dicit, hoc est: unus atque idem mihi Evangelium praeputii, et Petro circumcisionis credidit. Me misit ad gentes, illum posuit in Judaea. Nec gentes poterant adulta jam aetate non profuturo circumcisionis dolore cruciari, et abstinere se ab escis, quibus semper assueverant, et quas Deus creaverat ad utendum: nec hi qui ex Judaeis crediderant et circumcisi erant, et ex consuetudine quasi secunda natura, putabant se a caeteris gentibus plus habere, facile contemnere poterant ea in quibus gloriabantur. Providentia itaque Dei, alius apostolus circumcisis datus eumbris videretur acquiescere, alius in
Abbreviated transcription (Latin):
accipiamꝰ ꝑ fidem. Anteꝙͣ de sensu et
uerb̾ apłi disputemꝰ. iustũ uidet᷑ de uto¬
nomii testimoniũ. de quo et apłs hȩc
tes: ita hunc locũ tͣnstulerunt. Si aũt
fuerit in aliquo peccatũ iudiciũ mor¬
tis. et mortuus fuerit.& suspenderigs
eũ in ligno: non dormiet corpꝰ illiꝰ suꝑ
lignũ. s sepelientes sepelietis illud in
die illa: qr maledictꝰ omĩs adeo. qui
pendet in ligno. et ñ contaminab̾ t̾rã
tuã. quã dñs ds tuus dat uob̾ in here¬
ditatẽ. & quila. Et cũ fuerit in uiro
peccatũ iudiciũ mortis. et occisus fu¬
erit et suspendis eũ suꝑ lignũ. ñ com¬
morabit᷑ morticinũ ipsius suꝑ lignũ.
s sepeliens sepelies eũ in die illa: quia
maledictio dĩ ẽ. qui suspensus ẽ. et ñ
contaminab̾ humũ tuã qm dñs ds
tuus dabit tibi hereditatẽ. Dymacus.
Si aũt fuerit homini peccatũ ad iu¬
diciũ mortis et occisus fuerit. et sus¬
pendis eũ suꝑ lignũ. non ꝑnoctabit

Expanded text:
accipiamus per fidem. Antequam de sensu et verbis Apostoli disputemus, justum videtur Deuteronomii testimonium, de quo et apostolus tes ita hunc locum transtulere: Si autem fuerit in aliquo peccatum et judicium mortis, et mortuus fuerit, suspenderitis eum in ligno, non dormiet corpus illius super lignum, sed sepelientes sepelietis eum in die illa; quia maledictus a Deo omnis qui pendet in ligno: et non contaminabis terram tuam quam Dominus Deus tuus dabit tibi in haereditatem. Aquila: Et cum fuerit in et judicium mortis, et occisus fuerit, et suspenderis eum super lignum, non commorabitur morticinium ejus super lignum, sed sepeliens sepelies eum in die illa, quia maledictio Dei est, qui suspensus est: et non contaminabis humum tuam quam Dominus Deus tuus dabit tibi haereditatem. Symmachus: Si autem fuerit homini peccatum ad judicium mortis, et occisus fuerit, et suspenderis eum super lignum: non pernoctabit
Abbreviated transcription (Latin):
erroꝵ. Romane plebis laudatur
fides: ubi alibi tanto studio et fre¬
quentia. ad eccłas et ad martirum
sepulera concurrit᷑. ubi sic ad simi.¬
litudinẽ celestis thonitrui ameu re¬
boat: et uacua idoloꝵ templa qua.¬
tiunt᷑. Non qd̾ aliam habeant roma¬
ni fidem. nisi hanc quam om̃s ȩccłe
et simplicitas ad credendũ. Rursũ
facilitatis et suꝑbiȩ arguunt᷑. Faci¬
litatis: ut ibi. Rogo uos fr̃s. ut ob¬
seruetis eos qui dissensiones et offen¬
dicula p̾ter doctriuã quam didicistiᷤᷤ
uentri: et ꝑ dulces sermones et bene¬
dictiones: seducunt corda in nocenti¬
um. Ur̃a enĩ obedientia in omn̾ẽ locũ
ꝑuulgata ẽ. Gaudeo gͥ de uob̾: s uolo
uos sapientes ee̾ in bonũ: et simplices
in malum. Suꝑbie uero. noli altũ saꝑe:
s time. Et nolo uos ignorare fr̃s mi¬
steriũ hoc ut non sitis uob̾ ipsis sapi¬
entes. Et in sequentib. Dico enim ꝑ
gr̃am quȩ data ẽ mͥ omnibꝰ qui suns

Expanded text:
errorum. Romanae plebis laudatur errorum. Romanae plebis laudatur fides . Ubi alibi tanto studio et frequentia, ad Ecclesias et ad Martyrum sepulcra concurritur? ubi sic ad similitudinem coelestis tonitrui Amen reboat, et vacua idolorum templa quatiuntur? Non quod aliam habeant Romani fidem, nisi hanc quam omnes Christet simplicitas ad credendum. Rursum facilitatis et superbiae arguuntur. Facilitatis, ut ibi: Rogo vos, fratres, ut obseruetis eos qui discessiones et offendicula praeter doctrinam, quam uos didicistis, uentri, et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium. uestra enim oboedientia in omneulgata est. Gaudeo igitur in vobis: et volo vos sapientes esse in bono, et simplices in malo . Superbiae vero: Noli altum sapere, sed time . Et: Nolo vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis ipsi vobis sapientes. Et in sequentibus: Dico enim per gratiam quae data est mihi, omnibus qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
maior quondam grecia uocabatur.
Certe quod negari non potest: roma¬
ni de enea asian hominis stirpegene¬
rati sunt. Ex quo euenit. ut & in oc¬
cidente greci sepe acuminis repperi¬
ant᷑ ingenia: et in oriente stolidita¬
tem barbaram redoleant. Nec hoc
dicimꝰ qd̾ non eregione ut robiq di¬
uersa nascant᷑: s quod ex magna
parte. etiã cetera quȩ ñ suut similia
nuncupent᷑. Itaq non ẽ mirũ stultoᷤ
et ad intelligentiam tardiores. gala¬
tas appellatos: cũ et hylarius latine
eloquentie rodanus. gallus ipse et
pictauis genit᷑. in hunnoꝵ carmine
gallos in dociles uocet: et quod nc̃
oratoꝵ fertiles sunt. non tam adre.¬
cum clamorẽ ꝑtinet: maxime cũ
aquitanica greca se iactet origine.
et galate non de illa parte terrarũ
s de ferociorib gallis sin ꝓfecti. Uul¬
tis scire o paula et eustochiũ. quomͦ
etatib deuotarit: Usq hodie eadẽ
uł uirtutũ uestigia ꝑmanent. Mł

Expanded text:
Major quondam Graecia vocabatur. Major quondam Graecia vocabatur. Certe quod negari non potest, Romani de Aeneae Asiani hominis stirpe generati sunt. Ex quo evenit, ut et in Occidente Graeci saepe acuminis reperiantur ingenia, et in Oriente stoliditatem barbaram redoleant. Nec hoc dicimus, quod non e regione utrobique diversa nascantur: sed quod ex magna parte etiam caetera quae non sunt similia, nuncupentur. Itaque non mirum est stultos, et ad intelligentiam tardiores Galatas appellatos; cum et Hilarius Latinae eloquentiae Rhodanus, Gallus ipse et Pictavis genitus, in Hymnorum Carmine Gallos indociles vocet. Et quod nunc oratorum fertiles sunt, non tam ad recum clamorem pertinet: maxime cum Aquitania  Al. Aquitanica Graeca se jactet origine: et Galatae non de illa parte terrarum, sed de ferocioribus Gallis sint profecti. Vultis scire, o Paula et Eustochium, quomodo ietatibus denotarit? Usque hodie eadem vel virtutum vestigia permanent, vel
Abbreviated transcription (Latin):
iu orientis plaga consedisse memora¬
rit: cum constet orientis contra. et
grecie examina. ad occidentis ultima
ꝑuenisse. Massiliam. phocei condi¬
derunt: quos ait uarro trilingues
esse: qd̃ et grece loquant᷑ ꝙ latine.
et gallicȩ. Oppidum roda colonirho¬
dioꝵ locauerunt: unde amnnis. rodanꝰ
nom̃ accepit. Pretermitto kartagi¬
nis conditores tprios: et agenoris urb̃i
Pretereo thebas liberi. quas in affri¬
ca condidit: quȩ ciuitas nẽ thebestes
dr̃. Re linquo eã partem. lẏbiȩ quȩ
grecis urbib plena est: et ad hẏspa¬
nias transgredior. Nonne sauguntũ.
greci ex insula. zachinto ꝓfecꝰti con¬
diderunt: et oppidũ tartisson qđ
nunc uocat᷑ carte ianones. greci ho¬
mines locasse referuntur: Montes
quoq hẏspaniarum calpe hẏdria.
pyrene. Item insule aphrosiades. et
gymnasie quȩ uocant᷑ bariare. n̾ne
greci sermonis indicia demonstran c
Ipsa italia a grecis popłis occupata:

Expanded text:
in Orientis plaga consedisse memorain Orientis plaga consedisse memorarit: cum constet Orientis contra et Graeciae examina, ad Occidentis ultima pervenisse. Massiliam Phocaei condiderunt: quos ait Varro trilingues esse, quod et Graece loquantur, et Latine, et Gallice. Oppidum Rhoda, coloni Rhodiorum locaverunt: unde amnis Rhodanus nomen accepit. Praetermitto Carthaginis conditores Tyrios, et Agenoris urbem; praetereo 427-428 Thebas Liberi, quas in Africa condidit: quae civitas nunc Thebestis dicitur. Relinquo eam partem Libyae, quae Graecis urbibus plena est. Ad Hispanias transgredior: nonne Saguntum Graecis ex insula Zacintho profecti condiderunt: et oppidum Tartesson, quod nunc vocatur Carteia, lones Graeci homines locasse referuntur? Montes quoque Hispaniarum, Calpe, Idrus, Pyrene: item insulae Aphrodisiades, et Gymnesiae, quae vocantur Baleares, nonne Graeci sermonis indicia demonstrant? Ipsa Italia a Graecis populis occupata,
Abbreviated transcription (Latin):
ad uenas. quam nc̃ incolunt terra
susceperit: et utrũ liugua conubio
ꝑdiderint: an et nouam didiceriĩ:
et uon amiserint suam. Marcus
uarro. cuncꝰtarum antiquitatũ dili¬
gentissimꝰ ꝑscrutator. et ceteri qui eũ
imitati st̃: multa suꝑ hac gente et
digna memorie tradiderunt. Sed
quia nob̾ ꝓpositũ est incircumcisos
homines non introducere in templũ
dei: et ut simplicit̾ fatear. multi iam
anni sunt qd̾ hec legere desiiumꝰ:
lactãtii nr̃i quȩ in tercio ad ꝓbum
uolumine de hac gente opinatꝰ sit:
uerba ponimus. Ealli inqͥd antiqͥtꝰ
a candore corꝑis galate nuncupabañ.
Et sybilla sic eos appellat: quod signi¬
ficare uoluit poeta. cum ait. Tum
galatia ꝓuincia. in quam aliquando¬
galli uenientes: cum grecis se mis¬
cuerunt. Unde primũ ea regio gal¬
li gretia. pꝰ galatia est nominata.
Nec mirũ si hoc ille de galatis dix¬
erit. et occidentales popłos tantis
in medio terrarũ spaciis pretermiꝰsis

Expanded text:
advenas quam nunc incolunt, terra advenas quam nunc incolunt, terra susceperit: et utrum linguam connubio perdiderint, an et novam didicerint, et non amiserint suam. Marcus Varro, cunctarum antiquitatum diligentissimus perscrutator, et caeteri qui eum imitati sunt, multa super hac gente, et digna memoria tradiderunt. Sed quia nobis propositum est, incircumcisos homines non introducere in templum Dei et ut simpliciter fatear, multi jam anni sunt quod haec legere desivimus, Lactantii nostri quae in tertio ad Probum volumine de hac gente opinatus sit, verba ponemus: « Galli, inquit, antiquitus a candore corporis Galatae nuncupabantur; et Sibylla sic eos appellat. Quod significare voluit poeta, cum ait: Tum Galatia provincia, in quam Galli aliquando venientes, cum Graecis se miscuerunt. Unde primum ea regio Gallograecia, post Galatia nominata est. » Nec mirum si hoc ille de Galatis dixerit, et Occidentales populos tantis in medio terrarum spatiis praetermissis,
Abbreviated transcription (Latin):
Pocest aut̃ apłs et dealio geneseos loco.
exemplum seminis usurpare ubi seri¬
bit᷑. E duxit aut̃ foras. haut dubiũ
quin abrabam ds̃: et dixit ei. Aspice
in celuͤ. et numera stellas: si poteris
dinumerare eas. Et ait illi. Sic erit
sem̃ tuũ. Et credidit abraham deo:
et reputatũ ẽ ei ad iusticiam. Qrũq¬
gͥ credunt. beuedicent᷑ cũ fideli abra¬
ham: qui ob egregiam in do fidem.
primus in eum credidisse narrat᷑.
Sicut et enos ob principalem in dõ
spem. et inter ceteros emiuente spera̾se.
scribit᷑ inuocare dnm dm̃ꝰ non quo
et abel de quo dñs ait. uox sangui¬
nis frĩs tui clamat ad me. et ceteri
deinceps dm̃ non sꝑauerint: in uo¬
care sed quod ex ea parte unus qͥsq
appelletur : quam uł maxime hab&¬
UoU IN pri-¬
mo cõ men¬
TARIORŨ
ad galatas libͦ
cum de gentium
proprietatib dispu¬
tarem. in tacꝰtũ reliqueram: nunc
in scdo reddendumuidet᷑. Qui sint
galatȩ. uł quo unde transierint:
utrum indigenas eos fuderit: an

Expanded text:
postolus et de alio Geneseos loco exemplum seminis usurpasse, ubi scribitur: Eduxit autem foras 425 haud dubium quin Abraham Deus, et dixit ei: Aspice in coelum et numera stellas, si poteris dinumerare eas. Et ait illi: Sic erit semen tuum; et credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam . Qu credunt, benedicentur cum fideli Abraham, qui ob egregiam in Deum fidem prius in eum credidisse narratur. 426 Sicut Enos ob principalem in Deum spem, et inter caeteros eminentem, sperasse scribitur in vocare Dominum Deum . Non quo et Abel de quo Dominus ait: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me ; et caeteri deinceps, Deum non speraverint invocare; sed quo ex ea parte unusquisque appelletur, quam vel maxime habeuod in primo Commentariorum ad Galatas libro, cum de Gentium proprietatibus disputarem, intactum reliqueram, nunc in secundo reddendum videtur: qui sint Galatae, vel quo, et unde transierint. Utrum indigenas eos fuderit, an
Abbreviated transcription (Latin):
audacter resistat in facie. uerita.¬
te cõpulsus. Michi enĩ qui uide¬
bant᷑ nicħ contulert̃. Ipse suꝑius
cũ illis contulit: et multa ad eos
retulit que in gentib ꝑpetͣrat: illi
nicħ̾ contulert̃ ei : s tantũmͦ quȩ
ab eo dicꝰta sunt cõpbantes dexterꝰ

Expanded text:
audacter ei resistat in faciem, veritaaudacter ei resistat in faciem, veritate compulsus. Mihi enim qui videbantur, nihil contulerunt. Ipse superius cum illis contulit, et multa ad eos retulit, quae in gentibus perpetraret: illi nihil contulerunt ei, sed tantummodo quae ab eo dicta sunt comprobante
Abbreviated transcription (Latin):
erit. et tͣusfiguratũ eũ in montẽ
uiderint. & suꝑ ipsos ȩccłe sit posi¬
quia non aduersũ eos loquor qui
eo tempore dnm̃ sequebant᷑. s ad uer¬
sum eos qui nc̃ legẽ p̃ponunt grẽ:
nec detraho p̃cessorib: nee in aliqͦ
parte accuso maiores: s hoc dico.
quia d̃s ꝑsonã hoĩs ñ accipit. Non
enĩ accipit moysi. ñ accipit dđ:
ñ accipit alioꝵ. Nec eoꝵ gͦ accipiet:
qui ced̾e quibdã uidentur ad tẽ¬
pus. Et si et ipsi mecũ sentiant:
itaq argum̃to ipse sc̃s apłs petruᷤ
aduersũ eos qui in cornelio ex gen¬
tib baptirato. nec circũciso scanda¬
lũ sustinebãt utitur. et placat e¬
os se non potuisse negare aquam.
nc̃ sc̃s apłs aduersũ ipsum petrũ
disputat. qd ꝑsonarũ non sit ac¬
ceptor d̾s: s unũ quẽq ꝓueritate
iudicet. Et ita caute. et pede tem¬
tim int̾ laudem et obiurgationẽ
petri medius incedit: ut et p̃ces¬
sori apło deferat. et nicħominꝰ ei

Expanded text:
onte viderint, et super ipsos Ecclesiae sit posiquia non adversum eos loquor qui eo tempore Dominum sequebantur, sed adversus eos qui nunc legem proponunt gratiae. Nec detraho praecessoribus, nec in aliqua parte accuso majores: sed hoc dico, quia Deus personam hominis enim accepit Moysi, non accepit David, non accepit aliorum: nec eorum ergo accipiet, qui cedere quibusdam videntur ad tempus, tametsi ipsi mecum sentiant, itaque argumento ipse sanctus apostolus Petrus adversum eos qui in Cornelio ex gentibus baptizato, nec circumciso, scandalum sustinebant, utitur, et placat eos se non potuisse negare aquam  Paulus adversum ipsum Petrum disputat, quod personarum non sit acceptor Deus, sed unumquemque pro veritate judicet. Et ita caute et pedetentim inter laudem et objurgationem Petri medius incedit, ut et praecessori apostolo deferat, et nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
archas. de maledicto legis redemit.
Nec hoc ex meo sensu dictũ putetis
script᷑a testis est: quia xp̃e gr̃a dei.¬
cẏrographum uetꝰ. qd̾ aduersũ uos
scriptum erat: et affigere illud cru
nifeste docet. nec moysen. nec illust¬
trem aliquẽ de antiquis uiris. apd̃
dm̃ iustificari potuisse ꝑ lege̾. Seqͥt᷑

Expanded text:
archas, de maledicto Legis redemit. archas, de maledicto Legis redemit. Nec hoc ex meo sensu dictum Scriptura testis est, quia « Chrichirographum vetus, quod adversum nos scriptum erat, et affigere illud crucdictum manifeste docet, nec Moysen, nec illustrem aliquem de antiquis virum, apud Deum justificari potuisse per Legem. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
inabat᷑ ꝑ carne̾: ds filiũ suũ init¬
cens in similitudine̾ carnis peccati:
et de peccato condempnauit pecca¬
tũ in carne̾. Qđ si uerum ẽ: pocest¬
nob̾ obici. Ergo et moyses et ysaias.
et cet̾i ꝓpħe. qui sub oꝑibꝰ legis fu¬
erunt : sub maledicto sunt. Qđ
non tunuerit abuuere: qui dicentẽ¬
apłm legerit. Aꝑe nos redemit de
maledicto legis : factus ꝓ nob̾ in ale¬
dictũ : et responde unũquemq scõꝵ
suo tempore. maledictionẽ fact᷑ũ ẽẽ
ꝓ popło. nec statim hoc tribuens. et
iustis iudeis uidebit᷑ detraħe et sal¬
uatori: quasi nicħ p̾cipuũ et excel¬
lens habuerit factꝰ ꝓ nob̾ maledictũ:
cuͦ et ceteri ꝓ aliis maledictũ facti
sint. Nemo enĩ illoꝵ quãuis factus
fuerit ipse maledictio: de maledicto
quẽ piam liberauit: absq solo dño
nr̃o iħu xꝑo. qui p̾cioso sanguine
suo et nos om̃s & ipsos moysen dico
et aaron. ꝓph̃asq cunctos et patri¬

Expanded text:
mabatur per carnem, deus filium suum mitmabatur per carnem, deus filium suum mittens in similitudine carnis peccati et de peccato condemnauit peccatum in carne et iterum: ex openobis objici: Ergo et Moyses, et Isaias, et caeteri prophetae, qui sub operibus Legis fuerunt, sub maledicto sunt? Quod non timebit annuere, qui dicente nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; 432 et respondere unumquemque sanctorum suo tempore maledictionem factum esse pro populo. Nec statim hoc tribuens et justis viris, videbitur detrahere Salvatori, quasi nihil praecipuum et excellens habuerit, factus pro nobis maledictum, cum et caeteri pro aliis maledictum facti sint. Nemo enim illorum quamvis factus fuerit ipse maledictio, de maledicto quempiam liberavit, absque solo Domino Jesu Christo, qui pretioso sanguine suo, et nos omnes, et ipsos, Moysen dico et Aaron, prophetasque cunctos et patri
Abbreviated transcription (Latin):
septuaginta interp̃tes adid̾int oĩs
homo et in oĩbꝰ. an in ueteri hebra¬
ico ita fuerit : et pꝰea aiudeis dele¬
tũ sit. In hanc me aũt suspicionẽ
illa res stimulat. qd̾ uerbũ omĩs.
et in omĩb. quasi sensui suo neces¬
sarium adꝓbandũ illud. qđ quicũq
ex oꝑib legis sunt. sub maledicto
st᷑: apłs uir hebreȩ pęritiȩ. et in lege
doctissimꝰ nunquam ꝓtulisset. nisi
in hebreis uoluminib baberetur.
Quam ob causam sa maritanor he¬
brea uolumina relegens. inuenichol:
et cũ septuaginta interp̃tibꝰ concor¬
dare. Frustra gͥ illud tulerunt iudi
ne uid̾ent᷑ e̾ẽ sub in aledictoͥ si non
possint oĩa impłẽ quȩ scripta sunt:
cũ antiquiores alteriꝰ quoq gentis
littere id positum fuisse testentur
Qm̃ aut nemo possit expłe legem.
et cuuct᷑a facere quȩ iussa sunt:
et alibi testat᷑ apłs diceus. Qđ eiũ
erat impossibile legis in quo infir¬

Expanded text:
Septuaginta Interpretes addiderint, omnis Septuaginta Interpretes addiderint, omnis homo, et, in omnibus, an in veteri Hebraico ita fuerit, et postea a Judaeis deletum sit. In hanc me autem suspicionem illa res stimulat, quod verbum, omnis, et in omnibus, quasi sensui suo necessarium, ad probandum illud, quod quicumque ex operibus Legis sunt, sub maledicto sint, Apostolus vir Hebraeae peritiae, et in Lege doctissimus, numquam protulisset nisi in Hebraeis voluminibus haberetur. Quam ob causam Samaritanorum Hebraea volumina relegens, inveni CHOL, et cum Septuaginta interpretibus concordare. Frustra igitur illud tulerunt Judaei, ne viderentur esse sub maledicto, si non possent omnia complere quae scripta sunt: cum antiquiores alterius quoque gentis litterae id positam fuisse testentur. Quoniam autem nemo possit implere Legem, et cuncta facere quae jussa sunt, et alibi testatur Apostolus, dicens: Quod enim erat inpossibile legis, in quo infir
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sunt. Scriptũ ẽ enĩ. Maledictꝰ om̃s
qui non ꝑmanserit in om̃ibꝰ q̃ seripa
sunt in libro legis: ut faciat ea.
Hunc morem habeo. ut quotienscũq
ab apłis de ueteri instrumento ali¬
qͥd sumit᷑: recurrã ad origiualem
librum. et diligent̾ in spiciam quo¬
mͦ in suis locis scripta sint. Inue
ni itaq in de ut̾onomio hoc ipsũ
apud septuaginta interp̃tes ita po¬
situm. O aledictꝰ omĩs homo qui
non ꝑmanserit in omib sermonibꝰ
legis huiꝰ. ut faciat illos: et dicit
uero sic. Male dictꝰ qui ũ statuerit
uerba legis huiꝰ ut faciat ea. et dicit
omĩs popłs : uere. S ymacus. Male¬
dic̾t qui non firmauerit sermone̾
popłs amen. P orro teodotion sie tͣn¬
stulit. Maledictus qui non susci¬
tauerit sermones legis huiꝰ facere
eos: et dicit omĩs popłs amen. Ex
quo intelligimꝰ apłm. ut in ceteris
sensũ magis testimonii posuisse ꝗͣ.
uerba: et incertũ habemus. utrũ

Expanded text:
sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat ea. Hunc morem habeo, ut quotiescumque ab Apostolis de veteri Instrumento aliquid sumitur, recurram ad originales libros, et diligenter inspiciam, quomodo in suis locis scripta sint. Inveni 431 itaque in Deuteronomio hoc ipsum apud Septuaginta interpretes ita positum: Maledictus omnis homo qui non permanserit in omnibus sermonibus Legis hujus, ut faciat illos: et dicet vero sic: Maledictus qui non statuerit verba Legis hujus, ut faciat ea: et dicet omnis populus, vere. Symmachus: Maledictus qui non firmaverit sermones populus, amen. Porro Theodotio sic transtulit: Maledictus qui non suscitaverit sermones Legis hujus, facere eos, et dicet omnis populus, Amen. Ex quo intelligimus, Apostolum, ut in caeteris, sensum magis testimonii posuisse quam verba: et incertum habemus, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
tio oꝑantes. suum pane̾ manducent.
Longum ẽ si uelim de apło. et de scͥp¬
turis om̃ib. singłarũ gentium uł
uirtutes obseruare uł uitia. cum
ad hȩc ipsa quȩ diximꝰ. uide deuolu¬
ti simꝰ: qd̾ galatȩ stulti et uecordes
ꝓnuntiati sunt. Scit mecũ qui uidit
quod nc̃ usq cismatib dilacerata sit.
tas. et manicheos: nota enĩ iam hȩe
humane calamitatis uocabula suis.
Quis unqm passalorim. cytas etas. co¬
drubos. et artorritas. et cet̾a magis
te romani orb̃ audiuit : Antique
stulticie usq hodie manent uestigia.
Unum est quod inferimꝰ. et ꝓmissũ
in exordio reddimꝰ: galatas excepto
sermone greco. quo omis oriens loqͥ¬
eͫ ꝓpriam linguam eandẽ pene hab̾e
qm treueros: nec referre si aliqua
exinde corruꝑint cũ et afri fenicũ
lingũa non nulla ex parte comutaue¬
rint: et ipsa latinitas. et regionibꝰ co¬
tidie inutet᷑ et tempore. S iam adꝓ.¬
positũ reuertam᷑. Quicumq̃ enĩ ex

Expanded text:
tio operantes, suum panem manducent . Longum est si velim de Apostolo, et de Scripturis omnibus singularum gentium, vel virtutes observare, vel vitia: cum ad haec ipsa quae diximus, inde devoluti simus quod Galatae stulti et vecordes pronuntiati sint. Scit mecum qui vidit quod nunc usque schismatibus dilacerata sit, tas, et Manichaeos; nota enim jam haec humanae calamitatis vocabula sunt. Quis umquam Passaloryncitas, et Ascodrobos, et Artotyritas, et caetera magis te Romani orbis audivit? Antiquae stultitiae usque hodie manent vestigia. Unum est quod inferimus, et promissum in exordio reddimus, Galatas excepto sermone Graeco, quo omnis Oriens loquitur, propriam linguam eamdem pene habere quam Treviros, nec referre, si aliqua exinde corruperint, cum et Aphri Phoenicum linguam nonnulla ex parte mutaverint, et ipsa Latinitas et regionibus quotidie mutetur et tempore. Sed jam ad propositum revertamur. Quicumque enim ex
Abbreviated transcription (Latin):
tis quã multa casso studio feceritis:
licet non penitus fruct᷑us erroris istiꝰ
desꝑaudus est. dum zelo dĩ ad hoc ip¬
sum estis adducti. Ignorantib enim
concedi uenia potest: si ad meliora con¬
uersi. scientiam in uobis doceatis fluc.¬
tuasse: non studium. Qui gͦ tribuit
uob̾ sp̃m. et opatur uirtutes in uobis
ex oꝑib legis an ex auditu fidei᷑ Tri.¬
buit hoc est amininistrat. p̃sentis cẽ.¬
poris est legendũ: ut ostendat᷑ ꝑ si¬
gulas horas atq momenta. semꝑ dig.¬
nis sp̃m scm̃ ministrari. Et quanto
quisq in oꝑe dei amore ꝓfecerit. tan¬
to magis sc̃i sp̃c in se hab̾e uirtutes:
quas auditꝰ fidi et non legis oꝑa con¬
summent. Non qđ legis oꝑa contẽp¬
nenda sint. et absq eis simplex fides
appetenda: s quo ipsa oꝑa fide xp̃i
ad ornent᷑. Scita est enĩ sapientis uiri
illa sententia. ñ fidelem uiuere ex
iusticia: s iustum ex fide. Simul

Expanded text:
tis quam multa casso studio feceritis: tis quam multa casso studio feceritis: licet non penitus fructus erroris istius desperandus sit, dum zelo Dei ad hoc ipsum estis adducti. Ignorantibus enim concedi venia potest, si ad meliora conversi, scientiam in vobis doceatis fluctuasse, non studium. Qui ergo tribuit vobis spiritum, et operatur virtutes in vobis, ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Tribuit, hoc est, administrat, praesentis temporis est legendum; ut ostendatur per singulas horas atque momenta semper dignis sanctum Spiritum ministrari; et quanto quis in Dei opere et amore profecerit, tanto magis sancti Spiritus in se habere virtutes, quas auditus fidei, et non Legis opera consummant. Non quo Legis opera contemnenda sint, et absque eis simplex fides appetenda; sed quo ipsa opera fide Christi adornentur. Scita est enim sapientis viri illa sententia, « Non fidelem vivere ex justitia, sed justum ex fide. » Simul
Abbreviated transcription (Latin):
tanta ꝑ pessi sunt. Simul et illa spes.
qd̾ quicumq ob xp̃i fidẽ laborauerit.
et pꝰea lapsus fuerit inpeccatũ: sicut
pͥora sine causa dicit᷑ passus fuisse dũ
peccat: sic rursũ ñ ꝑdat ea. si ad pristi.¬
nam fidem et antiquum studiũ reu̾.¬
atat᷑. Aliter. Si circũcisionẽ inquit
putatis sequendam e̾ẽ pꝰ grãm. eo gͦ
usq ad p̾sens tempus sine circũ cisiõe
uiuentes: omĩa que passi estis in irri¬
tum st̃ deducta. Quȩ quidem uide.
mini mͥ non frustra sustuuisse: qui
scio legem pꝰ euangłiũ ñ ualere. Uł
certe sic. Non leue erat dampnũ si
circuincisionẽ sequentes: tantũ pri¬
stinum fidi ꝑdidissetis laborem. Nunc
uero ad hoc detrimentũ p̃uaricationis
pena etiã sociat᷑. ut et p̾terita sine
causa ꝑpessi sitis: et in fut᷑o cruciemini.
Quidam coactiꝰ sic intelligunt. Consi.¬
derate pristiuã gr̃ę libertatem. et p̃sen.¬
tis ouera obseruatiois ulege. & uidebi.¬

Expanded text:
tanta perpessi sunt. Simul et illa spes, tanta perpessi sunt. Simul et illa spes, quod quicumque ob Christi fidem laboraverit, et postea lapsus fuerit in peccatum, sicut priora sine causa dicitur passus fuisse dum peccat, sic rursum non perdat ea, si ad pristinam fidem et ad antiquum studium revertatur. Aliter: Si circumcisionem, inquit, putatis sequendam esse post gratiam: ergo usque ad praesens tempus sine circumcisione viventes, omnia quae passi estis, in irritum sunt deducta. Quae quidem mihi videmini non frustra sustinuisse, qui scio Legem post Evangelium non valere. Vel certe sic: Non leve erat damnum, si circumcisionem sequentes, tantum pristinum fidei perdidissetis laborem: nunc vero ad hoc detrimentum etiam praevaricationis poena sociatur, ut et praeterita sine causa perpessi sitis, et in 422 futuro cruciemini. Quidam coactius ita intelligunt: Considerate pristinam gratiae libertatem et praesentis onera observationis in Lege, et videbi
Abbreviated transcription (Latin):
sabbato de aziiis. de circũcisione. de
uictuis digne d̾o intelligat: et dem¬
ceps pꝰ euangłii lectionẽ. aiudeo aliqͦ.
aut iudeoꝵ socio ꝑsuaderi. ut umbͣs
et allegoriȩ nubila dereliuquens. sic
scripturas iuterỹtet᷑. ut scripte suns:
de hoc potestis dicere sic stultꝰ es ut
cum spũ ceperis nẽ carne consu̾marĩ
Tanta passi estis sine causa: si tam̃
sine causa. Considemꝰ infelices iud̃os
quanta suꝑsticione. et obseruationũ
labore uiuant. int̾ ceteras nationes
dicentes. ne tetigeritis. ue gustaueri.¬
tentia temꝑat᷑ et dubia fit. si tam̃ sine
causa: quia de his dicit᷑ qui posst̃
post legem ad euangłiũ reuerti.
bell aut̾ sic intelligi potest qdđ pͥmũ
credentes galate incrucifixũ:: et aui.¬
deis et a gentib obꝓbria multa ꝑ pessi
sint. et ꝑ secutiones ñ minimas sustinu.¬
eruit. quas frustra arguunt᷑ fuisse
ꝑpessi: si a gr̃a xp̃i recedant. ꝓpt̾ quã

Expanded text:
sabbato, de azymis, de circumcisione, de sabbato, de azymis, de circumcisione, de victimis, digne Deo intelligat, et deinceps post Evangelii lectionem a Judaeo aliquo, aut Judaeorum socio persuaderi, ut umbras et allegoriae nubila derelinquens, sic Scripturas interpretetur, ut scriptae sunt: de hoc potestis dicere: Sic stultus es, ut cum spiritu coeperis, nunc carne consummeris? Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa. Consideremus infelices Judaeos, quanta superstitione et observationis labore vivant inter caeteras nationes, dicentes, ne tetigeris, ne gustavertentia temperatur, et dubia fit, si tamen sine causa: quia de his dicitur, qui possunt post Legem ad Evangelium reverti. Melius autem sic intelligi potest, quod primum credentes Galatae in Crucifixum, et a Judaeis, et a gentibus opprobria multa perpessi sint, persecutiones non minimas sustinuerint. Quas frustra arguuntur fuisse perpessi, si a gratia Christi recedant, propter quam
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. Et in alio loco. Nemo scit ea q̃
statim soluit᷑. cepisse quidẽ eos spũ:
s cũ carne consũmarent᷑. spm̃ ab
eis fuisse sublatũ. Unde sine causa
passi sunt: tanta quȩ passi st̃. Qđ
ne sͥ pꝰ peccatũ eueniret: dđ p̃catur
dicens. Spm scm̃ tuũ ne auferas a
me. Diligent̾ attendite qd̾ qui script᷑a
iuxta litteram sequit᷑. consum mari
carne dicat᷑. Quam ob rem illud qd̃
ad corinthios scriptũ est. in carne
uiuentes non iuxta carnẽ militamꝰ.
meliꝰ sic intelligi potest: ut hi mili¬
tare dicant᷑ in carne: qui uetꝰ testa.¬
mentũ humiliter edisserunt. Qui
uero secunt᷑ intelligentiã sp̃italem.
sint quidem in carne. quia eandem
habeant litteram quam iudei: sed̾
non uirta carnem militant a carne.
ad sp̃m transcendentes. Quando ui¬
deritis eũ qui primũ credit ex gen-¬
tib. et ad xp̃i aratrum mittit ina¬
num p̾uio aliquo doctore prudente.
sic ꝑ legis iter ad euangeliũ ꝑgere.
ut omĩa illa quȩ ibi scripta sunt de

Expanded text:
ro . Et in alio loco: Nemo scit ea quastatim solvitur, coepisse quidem cos Spiritum, sed cum carne consummarentur, Spiritum ab eis fuisse sublatum. Unde sine causa passi sunt tanta quae passi sunt. Quod ne sibi post peccatum eveniret, David precatur, dicens: Spiritum sanctum tuum ne auferas a me . Diligenter attendite quod qui Scripturas juxta litteram sequitur, consummari carne dicatur. Quamobrem illud quod ad Corinthios scriptum est: In carne viventes, non juxta carnem militamus , melius sic intelligi potest, ut hi militare dicantur in carne, qui vetus Testamentum humiliter edisserunt. Qui vero sequuntur intelligentiam spiritualem, sint quidem in carne, quia eamdem habeant litteram 421 quam Judaei, sed non juxta carnem militent, a carne ad spiritum transcendentes. Quando videritis eum qui primum credit ex Gentibus, et ad Christi aratrum mittit manum, praevio aliquo doctore prudente, sic per Legis iter ad Evangelium pergere, ut omnia illa quae ibi scripta sunt, de
Abbreviated transcription (Latin):
id ipsum inuicem sentientes: ñ alta
sapientes: s humilibꝰ consentientes
Nolite prudentes ẽẽ apud uosmet¬
ipsos. Corinthios quoq notat. quod
mulieres eoꝵ. in tecto capite sint .&.
sapientia scłari. resurrectionẽ car¬
nis negent. Hec ex parte usq hodie
ꝑ manere non potest dubitare. qui
achaiam uiderit. Macedones in
caritate laudant᷑: et in hospitali¬
tate ac susceptione fr̃m. Unde ad
eos scribit᷑. De caritate aut fr̾nita¬
tis: ñ necesse habemꝰ scrib̾e uobis.
Ipsi enĩ uos adeo didicistis: ut di¬
ligatis inuicẽ. Et enĩ facitis illud
in om̃s fr̃s: in uniuersa macedo¬
nia. S reỹhendunt᷑. quod ociosi do¬
mos circueant. et alienum expecꝰtan¬
tes cibum. dum singłis placere de¬
sid̾ent. et huc illucq discurrentes:
quid apud singłos agatur. enuntieñ.
Sequitur enĩ. Rogamꝰ aut̃ uos fr̃s
ut habundetis magis. et oꝑam detis
ut quieti sitis. et ut ur̃m negotiũ
agatis: et oꝑemiui manibꝰ ur̃is sicut

Expanded text:
um invicem sentientes. Non alta sapientes; sed humilibus consentientes. Nolite esse prudentes apud vosmetipsos . Corinthios quoque notat quod mulieres eorum intecto capite sint, et sapientia saeculari, resurrectionem carnis negent. Haec ex parte usque hodie permanere, non potest dubitare, qui Achaiam 429-430 viderit . Macedones in charitate laudantur, et hospitalitate ac susceptione fratrum. Unde ad eos scribitur: De charitate autem fraternitatis, non necesse habemus scribere vobis. Ipsi enim vos a Deo didicistis, ut diligatis invicem. Etenim facitis illud in omnes fratres in universa Macedonia . Sed reprehenduntur quod otiosi domos circumeant: et alienum exspectantes cibum, dum singulis placere desiderant, et huc illucque discurrant, quid apud singulos agatur, enuntient. Sequitur enim: Rogamus autem vos, fratres, ut abundetis magis, et operam detis ut quieti sitis: ut et vestrum negotium agatis, et operemini manibus vestris sicut
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i mutare. conũtere. turbare. sed
non ualeut: quia huiꝰ nature est
ut nonpossit aliud eẽ qͣm uerũ est
Om̃is qui eu̾głium alio interp̃tatur
spũ et mente. quã scriptũ ẽ. credentes
turbat. et conu̾tit eũgłiũ xp̃i ÷ ut id
qd̾ infacie est. pꝰtergũ faciat: et ea q̃
postergum sunt uertat in faciem. Gi
quis tantũ litterã. seqͥt᷑ pꝰteriora pouit
in faciem: siquis iudeoꝵ int̾p̃tatiõib
ac quiescit ⁊ pꝰtergũ mittit. ea que ex
natura sua in facie constituta sunt.
Nec non a illud congrue qd̾ tͣuslati¬
oĩs uerbũ galatis coaptatũ est. Gala¬
tia enĩ tͣnslationẽ in lingua nr̃a sonat. Sed
licet nos aut angłs de cęlo eiuangeliret
auathema sit. Sicut p̾diximꝰ: ꝙ nẽ¬
iterũ dico. Siquis uob̾ euanglizaue.¬
rit p̃ter id qd̵ accepistis: anathema sit.
ꝑotest et yperbotice dictũ accipi.
Non quo aut apłs aut angłs. aliter
potuerit p̃dicare qm semel direrant:
s etiã si hoc posset fieri. ut et apłi et

Expanded text:
i mutare, convertere, turbare: sed non valent. Quia hujus naturae est, ut non possit aliud esse, quam verum est. Omnis qui Evangelium alio interpretatur spiritu et mente quam scriptum est, credentes turbat, et convertit Evangelium Christi, ut id quod in facie est, post tergum faciat, et ea quae post tergum sunt, vertat in faciem. Si quis tantum litteram sequitur, posteriora ponit in faciem. Si quis Judaeorum interpretationibus acquiescit, post tergum mittit ea quae ex natura sua in faciem constituta sunt. Necnon et illud congrue, quod translationis verbum Galatis coaptatum est: Galatia enim translationem in nostra lingua sonat. Sed licet nos, aut angelus de coelo evangelizet anathema sit. Sicut pco: si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Potest et hyperbolice dictum accipi, non quo aut apostolus, aut angelus aliter potuerint praedicare quam semel dixerant: sed etiamsi hoc posset fieri, ut et apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
fide iustificat gentes ds: p̾nuntiauit
abrahȩ. quia benedicent᷑ in te om̃s
gentes. Igit᷑ qui ex fide sunt: bene¬
dicent᷑ cũ fideli abraham. Non quo
ipsa script᷑a attramentũ uidelicet et
qui in litteris latet. multis pꝰ scłis
uentura p̃dixerint. Porro exemplum
quod de genesi sumptũ est: ita in ꝓpͥo
uolumine continetur. Et benedicen
in semine tuo om̃s gentes terre. Qd

Expanded text:
nuntiavit Abrahae, Quia benedicentur in te omnes gentes. Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Non quo ipsa scriptura, atramentum videlicet et qui in litteris latet, multis post saeculis ventura praedixerint. Porro exemplum, quod de Genesi sumptum est, ita in proprio volumine continetur. Et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
plicato sepe ordinẽ cõmutauerint. uou¬
nunquã uł detraxerint uerba uł
addididerint. Nulli uͦ dubiũ. quod
in ysaac et in iacob. siue in duod̾cĩ
patriarchis. et ceteris qui de abͣh am
stirpe descendunt. ñ fueruit bene¬
dicte uniuersȩ nationes s in xp̃m iħio:¬

Expanded text:
plicato, saepe ordinem commutaverunt, nonnumquam vel detraxerint verba vel addiderint. Nulli vero dubium quod in Isaac et Jacob, sive in duodecim patriarchis, et caeteris qui de Abraham stirpe descendunt, non fuerint benedictae universae nationes; sed in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
pluralit̾ ponat. Quando uͦ de his
loco. Ergo abrae sem̃ estis: scdm̃
ymissionẽ heredes. Decens quippe
erat. ut qđ in xp̃o uno pluralit᷑ di¬
cebat᷑: in multis hominib singła¬

Expanded text:
pluraliter ponat. Quando vero de hiloco: Ergo Abrahae semen estis secundum promissionem haeredes, decens quippe erat, ut quod in Christo uno pluraliter dicebatur, id in multis hominibus singula