comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fu ĩ bonũ finẽ in ꝙͣ ĩclinãt u̾tute
morales. Est eĩ prudẽtis ꝓuide̾
bona sͥ ⁊ aliis. ⁊ dirig̾e se ⁊ ali¬
os in optimũ finẽ. Si gͦ aliqͥ pͥ¬
dẽcia careat ꝑ ꝙͣ dirigit ĩ opti¬
ma bona. ẜma u̾itatẽ de facili e¬
ficiet᷑ tyrãnꝰ. qr dicias ⁊ bona
ext̾iora q̃ sũt bona optima si
appenciã. cred ẽẽ optuna supͥ¬

Expanded text:
mur in bonum finem, in quem inclinat virtutes morales Est enim prudentis, providere bona sibi et aliis, et dirigere se et alios in optimum finem. Si ergo aliquis prudentia careat, per quam dirigimur in optima bona secundum veritatem, de facili efficietur tyrannus: quia divitias et bona exteriora, quae sunt bona optima secundum apparentiam, credet esse optima s
Abbreviated transcription (Latin):
recta rac̃õ. ꝑ ꝙͣ de ip̃is agibi¬
lb rectas rõnes faciamus.
bibib sic ẽ dare u̾tittẽ per
ꝙͣ dirigimi ĩ oꝑando ip̃a agibi¬
lia. Anpliꝰ qr ꝯtingit nos
passionari recte ⁊ nõ recte
o dare ĩgutes aliq̃s ꝑ quas
modifitem᷑ ĩ ip̃is passionib.
Cũ gͦ passiones q̃dã ĩpellant
nos ad malũ ut passionesi
ꝯcupistibiles qr ꝓmi sumꝰ ad
agẽdũ illa. q̃dã uero retͣhant
nos a bono ut passiones iras¬
cibilis cͣcͣ passiones o dare uͥ¬
tutes aliquas ne passiones
nos ĩpellãt ad illud ꝙ rõ ue¬

Expanded text:
recta ratio, per quam de ipsis agibilibus rectas rationes faciamus. bilibus: sic est dare virtutem, per quam dirigimur in operanda ipsa agibilia. Amplius quia contingit nos passionari recte et non recte, oportet dare virtutes aliquas, per quas modificentur in ipsis passionibus. Cum ergo passiones quaedam impellant nos ad malum, ut passiones concupiscibiles, quia proni sumus ad agendum illa: quaedam vero retrahunt nos a bono, ut passiones irascibiles: circa passiones oportet dare virtutem aliquam, ne passiones nos impellant ad id quo
Abbreviated transcription (Latin):
t̾a. ꝯseqͥ nõ possẽt. Expedit gͦ e¬
is ⁊ naturale ẽ ip̃is subiti ho¬
mini eo qd̃ ꝑ hom̃ũ prudẽtiami
dirigantur ⁊ saluantur. Qͣre
cũ insipientes ꝯꝑent᷑ ad ĩclus¬
tres. sicut bestie ad hõmes. eo
qd̾ carẽtes prudẽcia nesciant se ip¬
sos dirig̾e. sic̃ naturale ẽ bestĩ
as ẜuire hõmib sic naturale ẽ
igͦrantes obiti prudẽtib. Expe¬
dit eĩ eis sic ẽẽ subiectos. ut ꝑ

Expanded text:
tria consequi non possent. Expedit ergo eis, et naturale est ipsis subiici homini; eo quod per hominum prudentiam diriguntur et salvantur. Quare cum insipientes comparentur ad indutres sicut bestiae ad homines, eo quod carentes prudentia nesciant seipsos dirigere: sicut naturale est bestias servire hominibus, sic naturale est ignorantes subiici prudentibus expedit e
Abbreviated transcription (Latin):
pultͥora ⁊ sut utilia ⁊ honorabi¬
lia. Ex eis eĩ pꝰsũt fi̾uasa q̃ sũt
hoĩb utilia quib fcĩs indetur
utẽs illis eẽ ĩ honore ⁊ głia ¶ P¬
mitꝰ gͦ ĩuẽte fuerũt ꝯmutatõ.¬
nes reꝵ ad metalla solũ ẜm pon¬
tebat dare tm̃ põd̾is argẽti uel
auri. uł ⁊̃ alt̾iꝰ metalli ut flacebt᷑
tũt tẽꝑis ppłis uł regib ĩstitũe.
S q ẽ difficile erat ĩ omni ẽ pcõ.
la ut emẽtes ⁊ uẽdẽtes absolu̾t̃¬

Expanded text:
pulchriora, et sunt utilia, et honorabilia: ex eis enim possunt fieri vasa, quae sunt hominibus utilia, quibus factis videtur utens illis esse in honore et gloria. Primitus ergo inventae fuerunt commutationes ad metalla solum secundum pontebat dare tantum ponderis argenti, vel auri, etiam alterius metalli, ut placebat tunc temporis populis et regibus instituere. Sed quia difficile erat in omni emptione la, ut ementes et vendentes absolvere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯꝑent᷑ ad alios qͣi corpꝰ ⁊ aminam
s eqͥt᷑ eos eẽ nat᷑aliter ẜuos ¶Sũt
eĩ aliqͥ carentes prudẽtia ⁊ ĩtesłctu
nõ ualentes se dirig̾e ĩ oꝑac̃ones
debitas. Expedit gͦ eis ut dirigã¬
tur ab aliis. ⁊ ut alii sint subiec¬
ti Sic̃ gͥ in homine ũtuoso ⁊ bñ
dispõito aĩa dñat᷑ ⁊ corpꝰ obedit
sic ĩ policicia bñ ordinata sapien¬
tes debẽt dũari ⁊ ĩsipientes obe¬
dire. qr hii ꝯꝑant᷑ ad alios qͣicor¬
pꝰ ad animam ⁊ qͣrͣ organũ ad ar¬
tificẽ. ꝯtĩgit tñ aliqñ mag̃ dñari¬

Expanded text:
corpus ad animam, sequitur eos esse naturaliter servos. Sunt enim aliqui carentes prudentia et intellectu, non valentes se dirigere ad operationes debitas. expedit ergo eis, ut dirigantur ab aliis, et ut alii sint subiecti. Sicut ergo in homine virtuoso, et bene dispositio, anima dominatur, et corpus obedit: sic in politia bene ordinata sapientes debent dominari, et insipientes obedire: quia hi comparatur ad alios quasi corpus ad animam, et quasi organum ad artificem. Contingit tamen aliquando mag
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. ⁊ ꝙ naturalit̾ expedit aliqͥbus
aliis ẽẽ oubiectos. quod probat
ta ex qͣdrupliti siłi ¶Prima ui¬
a sumitur ex siłitudĩe reꝑta mnre¬
b maninatis. Scd̾a ex ꝑtib eiꝰde̾
Eouarta ex diu̾sitate sexuũ in
spẽ hũana ¶Prima uia sic p. Nã
nũqmͣ aliqͣ multa ẜm debitum or¬
dinem efficiũt aliꝙͥ unũ. uͥ sit ibi
aliquid p̾dñans respettu alioꝵ ut
si plures uoces effitĩt aliqͣui armo

Expanded text:
esse, et quod naturaliter expedit aliquibus aliis esse subiectos. quod probat ta ex quadruplici similituerta in rebus inanimatis. Secunda ex partibus eiusdem Quarta ex diversitate sexuum in specie humana. Prima via sic patet. nam numquam aliqua multa secundum debitum ordinem efficiunt aliquid unum, nisi sit ibi aliquid praedominans respectu aliorum: ut si plures voces efficiunt aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
gesta ꝑ q̃ aliqͥ peciũam sũt luttĩ
hr̃e ĩ memoria. ut si octurret opor¬
timitas ꝑ siłia gesta. dũ tãm illa
fint licita petumã lucͣret᷑ ¶ En¬
crat᷑. Nam licet finmis artis mili¬
taris sit inctoria ⁊ medicinalis sit
sanitas. Singule tñ artes qiͣ ad
petunã ordmãtͣ cũ ex oꝑe ex arte
fc̃o petiñam ĩ tẽdũt. mediti eĩ fa¬
bri domificatores ⁊ ⁊̃ ip̃i milites
cũ stipendiarii fiũt pecumã ĩ tẽ¬

Expanded text:
gesta, per quae aliqui pecuniam sunt lucrari, habere in memoria: ut si occurreret opportunitas, per similia gesta, dum tamen illa sint licita, pecuniam lucraretur. Quincratur. nam licet finis artis militaris sit victoria, medicinalis sit sanitas: singulae tamen artes quasi ad pecuniam ordinantur, cum ex opere vel ex arte facto pecuniam intendunt. Medici enim, fabri, domificatores, et etiam ipsi milites, cum stipendiarii fiunt, pecuniam inten
Abbreviated transcription (Latin):
ri oi ccͣ talia curam g̾erent uidit ꝑ
illiꝰ emit totũ oleũ ꝙ recollecturi
erant ĩ anno futuro. mutuata gͦ
peciña ⁊ dato arabone ꝓ futuro
oleo tũ qr nlłs pot̾at uẽd̾e oleũ
nͥ ip̃e. tũ ⁊̃ qr ei erat magna copi¬
dit ꝙ facile erat pħis ditari¶ Se¬
cũdũ gͦ ꝑtitłare gestũ ꝙ recitat ĩ¬
dẽ pħ̾s est de qͦdaᷤᷤ sicło qui emit to¬
tũ ferrũ nũdinaꝵ. ⁊ qr ip̃e solus¬
ferrũ uẽdebat lucͣbatur pecũam
ut uolebat. Int̾ cet̾a eĩ augẽtia di

Expanded text:
ri, si circa talia curam gererent; vidit per illius emit tantum oleum, quod recollecturi erant in anno futuro. Mutuata ergo pecunia, et data arra bona pro futuro oleo: tum quia nullus poterat vendere oleum, nisi ipse: tum quia etiam erat magna copiendit quod facile erat Philosophis ditari. Secundum particulare gestum quod recitat idem Phil. est de quodam Siculo, qui emit totum ferrum nundinarum: et quia ipse solus vendebat, lucrabatur pecuniam ut volebat. Inter caetera a
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ usura. qr ibi uendit᷑ usus qͥ nõ
spͤtat ad creditorẽ ꝯͣ naturam est.
xii. Ꝙ diu̾si sunt modi lucrandi
pecuniam ⁊ ꝙ aliqui illoꝵ mo¬
torum sunt regibus et i¬
C

Expanded text:
go usura, quia ibi venditur usus, qui non spectat ad creditorem, contra naturam est. Quod diversi sunt modi lucrandi pecuniam, et quod aliqui illorum modorum sunt regibus ec
Abbreviated transcription (Latin):
Scdã m̾catiua. Tercia m̾cẽmiria uł
ꝯdrcta. Qͣrta exꝑim̃tał. Quinta
artifica ¶Dia ã possessoria ad¬
quirit᷑ pecuĩa qñ quis pꝰsõnibus
hũndans ex fructib eaꝵ peciũam

Expanded text:
Secunda mercativa. Tertia mercenaria vel conducta. Quarta experimentalis. Quinta artificia. Via autem possessoria acquiritur pecunia, quando quis possessionibus abundans, ex fructibus earum pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
expẽdẽdũ. s ad apparẽdũ ꝙ for¬
te mbtociẽs m̾catores faciũt. qui
ut apꝑeant dĩtes : ut alii cicius
apd̃ eos deponant pecinam hñt
corã se młtitudinẽ petine. Cũ gͦ
qͥs poss ꝯced̾e denarios ad talẽ
denariis pẽsionẽ actiꝑet forte a¬
U

Expanded text:
um, sed ad apparendum: quod forte multotiens mercatores faciunt, qui ut appareant divites, et ut alii citius apud eos deponant pecuniam, habent coram se multitudinem pecuniae cum ergo quis possit concedere denarios ad talem denariis pensionem acciperet, forte au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ defẽsione regni ⁊ ꝓ aliis nccͣiis pꝰ¬
ufura ẽ fr̃plicit᷑ detestabile ⁊
ꝙ eam decet reges ⁊ prin¬
mine noĩat. sic duppliti uia ĩuestigat ͤ¬
re possumꝰ eã detestabilẽ ẽẽ ¶ Uocat᷑

Expanded text:
egni et aliis necessariis pousura est simpliciter detestabilis, et quod eam decet reges, et prinmine nominatur, sic duplici via investigare possumus eam detestabilem esse. Vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
rapit nicħ usurpat. siretinens
usũ eiꝰ. In denariis a̾ nõ sic. Nã
bsus ꝓpͥus denarioꝵ ẽ expẽd̾e et
alienare denarios. nũ ꝙͣ gͦ pot ꝯce
eiꝰ sb̾a. cũ ad talẽ usũ oꝑteat ip̃mi

Expanded text:
usurpat, si retinens usum eius. In denariis autem non sic. nam usus proprius denariorum, est expendere et alienare denarios. Nunquam ergo poteseius substantia: cum ad talem ususm oporteat ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m bsus etꝰ. qr̃ si de usu pensionẽ ac¬
cipiat uendit ꝙ ñ ẽ suũ uł accipit
pensionẽ de eo ꝙ ñ spectat ad ip̃m
cũ ñ ult̾iꝰ spectet ad eũ. bsus dena¬
rii ex quo eiꝰ sb̾am iam ꝯcessit.¬

Expanded text:
ipsum usus eius. quare si de usu pensionem accipiat, vendit quod non est suum, vel accipit pensionem de eo quod non spectat ad ipsum, cum non ulterius spectet ad eum usum denarii, ex quo eius substantiam i
Abbreviated transcription (Latin):
cipiũ ⁊ finis. Incipit eĩ ħ aꝑs ai
denario quẽ dat ⁊ t̾mmnat᷑ ad de¬
nariũ ꝙͣ recipit. q̃r ibi denarius
cia spẽs petiñatiua ẽ obolãstati¬
ta uł põd̾is excessiua q̃ forte sͤ¬

Expanded text:
cipium et finis. Incipit enim haec ars a denario, quem dat; et terminatur ad denarium, quem recipit. quare ibi denarius, tia species pecuniativae est obolostatica, vel ponderis excessiva: q
Abbreviated transcription (Latin):
p̾t̾ ꝯmutacõnẽ reꝵ ad res. et
reꝵ ad nĩmisinata. oportuit in¬
uemire ꝯmutacõnẽ nũmisma¬
tũ ad nũmismata ¶Patet gͦ
quot sũt ꝯmutacõnes ⁊ qũo sũt
ĩuẽte ⁊ que fuit ucãtas ĩuenire
denarios. Etet gͦ prudẽtẽ pr̃em¬

Expanded text:
mutationem rerum ad res, et rerum ad numismata, oportuit invenire commutationem numismatum ad numismata. Patet ergo quot sunt commutationem, et quomodo sunt inventae, et quae fuit necessitas invenire denarios. Decet ergo prude
Abbreviated transcription (Latin):
denariis ĩcipit ⁊ ad denarios t̾mina¬
t᷑ qiͣ uidet ᷑ ĩ denariis fiuẽ pon̾e cãp¬
soria gͥ obolostotica ⁊ usura qr qiͣ
totalit̾ ĩ pecũis existũt qr a pecip¬
nia ĩcipiũt ⁊ ad petiũam t̾minant᷑.
a denariis ĩ cipiũt. ⁊ ĩ deuarios t̾mi¬
nantur. ¶ Quicꝙͥ tñ sit de cãp¬
soria ⁊ obolostatica usuratñ ẽ sim¬
plicit̾ ⁊ ĩ oĩb detestanda ut ĩ seq̃n¬
ti capło apꝑebit. Usuras eĩ neminẽ ꝙ¬
t̾e decet. Cambsoria ã ⁊ obolosta¬
tita ⁊ si m̾catorib uł aliq̾b aliis ꝑ

Expanded text:
denariis incipit, et ad denarios terminatur, quasi videtur in denariis finem ponere. campsoria igitur, obolostatica, et usura, quia quasi totaliter in pecuniis existunt, quia a pecunia inca denariis incipiunt, et in denarios terminantur. Quicquid tamen sit de campsoria, et obolostatica: usura tamen est simpliciter et in omnibus detestanda, ut in sequenti capitulo apparebit. Usuras enim nemo exercere debet: campsoria autem, et obolostatica et si mercato
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝑ alios eẽ exꝑtos. Sciendo
pecuniam ad qͥrebant. Debent eĩ
ꝯẜuare laudabiles ꝯsuetudines
regni ẜm qͣs capiant licitos red¬
ditꝰ nõ usinꝑando alioꝵ bona.
Consid̾tõ gͦ gestoꝵ ꝑticulariũ
⁊ ꝯsuetudiuũ aꝓprobatarũ ⁊ ui¬
a exꝑim̃talis. utilis ẽ regib ⁊

Expanded text:
 alios esse expertos, sciendo pecuniam acquirebant. Debet enim conservare laudabiles consuetudines regni, secundum quas capiant licitos redditus, non usurpando aliorum bona. Consideratio ergo gestorum particularium, et consuetudinum approbatarum, et via ex
Abbreviated transcription (Latin):
unicia. si ꝓuinciã ilia ẽẽt magne
latitudims. cõmode obẜuari ñ põt
digemꝰ ad uit̃ã sint magni põde¬
ris cõmode ad ꝑtes lõgĩqͣs porta¬
ri ñ possũt. oportuit gͦ ĩuenir̃e
aliꝙͥ ꝙ eẽt portabile ⁊ ꝙ eẽt ł¬

Expanded text:
esset magnae latitudinis, commode observari non potest. digemus ad vitam, cum sint magni ponderis, commode ad partes longiquitas portari non possunt. Oportuit ergo invenire aliquid quod esset portabile, et
Abbreviated transcription (Latin):
deinte ꝑ exꝑiẽtiã iã ẽ artificiał ef¬
fecta. ꝙ lib eĩ nĩinsma ꝑ se loq̾n¬
do płus ualet ĩ ꝓpͥa regione. acti¬
dit gͦ forte aliqs hr̃e aliꝙͣ nũmis¬
mata q̃ nõ młtũ appciabãt ĩ re-¬
ppͥa. ⁊ portantib mĩmsmata illai
actidit eos plus reciꝑe ꝓ nĩmis
casu campsoria usi sũt. q ex ħ
casu ars sũꝑsit originẽ ut postea
hoĩes artificialit̾ ꝯsid̾arẽt q̃ nũ¬
ismata ĩ quib ꝑtib expendũt᷑
ut postea cãpsoria artifitialit̾ ef¬

Expanded text:
deinde per experientiam iam est artificialis effecta. quodlibet enim numisma per se loquendo plus valet in propria regione. accidit ergo forte aliquos habere aliqua nimismata, quae multum appretiabantur in repropria, et portantibus numismata illa, accidit eos plus recipere pro numcasu campsoria usi sunt. Sed ex hoc casu ars sumpsit originem, ut postea homines artificialiter considerarent quae numismata in quibus partibus expenduntur, ut postea campsoria artificialiter ef
Abbreviated transcription (Latin):
summꝰ suppẽcia ĩdigẽtiã uite. In to¬
to gͦ uno regno ne nimis gͣuarẽ¬
t᷑ hoĩes ꝯmorantes ĩ ip̃o cũ ex u¬
na ꝑte regni oportebat eos acte¬
t̾e ad aliam portãdo secũ uittua¬
lia honorosa. ĩuẽtꝰ fuĩt denariꝰ qui
ẽ de facili portabił. ꝑ cuiꝰ ꝯmuta¬
cõnẽ uictualia ĩuemũtur. qr̃ ꝯmu¬
tatõ reꝵ ad denariõs ⁊ ehͦ. for¬

Expanded text:
ssumus supplentia indigentiam vitae. In toto ergo uno regno ne nimis gravarentur homines commorantes in ipso, cum ex una parte regni oportebat eos accedere ad aliam, portando secum victualia onerosa, inventus fuit denarius, qui est de facili portatilis: per cuius commutationem victualia inveniuntur. quare commutatio rerum ad denarios, et
Abbreviated transcription (Latin):
da uł pp̃ aliqd̃ aliud denarii resoi¬
uũt᷑ ĩ massã accidit gͦ forte ex totĩ¬
dẽ denariis ño ꝯficimassam maio¬
ris pod̾is ex qͦ casu ars sũpsit originẽ
ut õs denarii põd̾arẽt ⁊ qͥ eẽnt ma¬
ioris pond̾is resolu̾ent᷑ ĩ massã. ut
ex ħ lutrũ hr̃i poss. ars gͦ ista obolos.¬
tatica si põd̃is excessiua ex exsessu
põd̾is qͥ inuenit᷑ in denariis sũpsit
originẽ. ¶ Qrta spẽs petiũatũi a¬

Expanded text:
 propter aliquid aliud, denarii resolvuntur in massam. Accidit ergo forte ex totidem denariis numero, confici massam maioris ponderis: ex quo casu ars sumpsit originem, ut omnes denarii ponderarentur, et qui essent maioris ponderis resolverentur in massam, ut ex hoc lucrum haberi posset. ars ergo ista obolostatica, sive ponderis excessiva, ex excessu ponderis, qui invenitur in denariis sumpsit originem. Quarta species pe
Abbreviated transcription (French):
saluatiuũ politite est regiã maies¬
tatẽ ꝯsid̾are diligẽt᷑ quos p̾fecł
ĩ aliqͥb magisttib. c si bñ s hũe¬
rint aug̾e eoꝵ dm̃a. si male mi
¶Sertũ est nlłi ualte magnũ

Expanded text:
 politiae est, regiam maiestatem considerare diligenter quos praeficit in aliquibus magistratibus: et si bene habuerint, augere eorum dominia: si male, miSextum est, nulli valde magnum
Abbreviated transcription (Latin):
auiat sollicitat᷑. ⁊ tinet ue aliqd̃
ĩ ꝯuẽiẽs accidit cͥcͣ amatũ. Trmqr
ã ꝯsiliatĩos facit ut dr .ii. retħ.
lia qr̃ or rex bonũ regni diligat
młta ꝯsilũ qͣlit̾ pꝰ sit bona regni
are. ¶ Octauũ daluãs regnũ ⁊

Expanded text:
amat, solicitatur, et timet, ne aliquod inconveniens accidat circa amatum. timor autem consiliativos facit, ut dicitur 2. Rhet. lia. quare si rex bonum regni diligat,multa consilia qualiter possit bona regni are. Octavum salvans regnum et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣ talẽ pͥncipatũ faciliꝰ ĩ surgit᷑ ne
ciues ĩsurgãt ĩ pͥncipẽ. ⁊ ut ma¬
gis imanimit̾ obeqiant illi. Incu¬
ciendi sũt eis timores de exfuce¬
cis ꝑicłis immẽtib. S siregnũ
diu instatu ꝑstit̾it. ⁊ dñs ille sit
magnaᷤᷤ utilitatẽ hr̃e iidetͫ Qr

Expanded text:
 insurgitur; ne cives insurgant in principem, et ut magis unanimiter obediant, incutiendi sunt illis timores de extrinsecis periculis imminentibus: sed si regnum diu in statu perstiterit, et dominus ille sit magnam utilitatem habere videtur
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ncipri debeat ⁊ q̃ corrĩrpũt e
saluant regnũ ⁊ gub̾nacõn ẽ
regni. qr hiis ignoratis recte reg¬
suit ꝯ siliabilia ⁊ ccͣ que opor¬
tet ꝯfilia adhibere coco oco

Expanded text:
principari debeat, et quae corrumpunt et salvant regnum et gubernationem regni: quia his ignoratis recte regsunt considerabilia, et circa quae oportet consilia adhibere. Cap. XVI.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtͥnfecas ⁊ reddit ciues mag̾ una¬
nimes ⁊ ꝯcordes. ¶ Exẽplũ hꝰ hẽ¬
mꝰ ĩ romanis qͥb postꝙͣ defet̾ũt
ext̾iora besla ĩtͣ se ip̃os bellare ce
lũ duob pͥncipatꝰ ut pͥncipatui
ꝯstituto ex hõib assutis ad bel¬
cepit. hoĩes eĩ bellatores ⁊ assueti

Expanded text:
nanimes et concordes. Exemplum huius habemus in Romanis, qui postquam defecerunt exteriora bella, intra seipsos bellare coelum duobus principatibus: ut principatui constituto ex hominibus assuetis ad belcoepit. Homines enim bellatores et assueti
Abbreviated transcription (Latin):
uia ut corrũpat᷑ pͥncipatꝰ ille. po¬
liticia gͦ qnͣto de se mag̾ aiꝰtĩa
recedit tãto ex se h ut faciliꝰ
corrũpat᷑. Reges gͦ ⁊ p̾ucipes si
uolũt suũ durare dñiũ sũme
cau̾e debent ue aiꝰticia deuian¬
tes ĩ tyrãuidẽ ꝯu̾tãtur. ⁊ si eos a¬
siqͦ mͦ tyra̾niare ꝯtingat suam
tyrãndẽ ꝓ uirib mod̾are debent
qr qͣnͣto remissiꝰ tyrãmabũt. tã¬
to durabiliꝰ p̾ncipabũtur ¶ Se¬
cũdo tyrãndes coꝵpit᷑ ab alia ty¬
bono eo ꝙ bonũsit unomͦi. ma¬

Expanded text:
ia ut corrumpatur principatus ille. Politia ergo quanto de se magis a iustitia recedit, tanto ex se habet ut facilius corrumpatur. reges ergo et principes si volunt suum durare dominium, summe cavere debent ne a iustitia deviantes in tyrannidem convertantur: et si eos aliquo modo tyrannizare contingat, suam tyrannidem pro viribus moderare debent, quia quanto remissus tyrannizabunt, tanto durabilius principabuntur. Secundo tyrannis corrumpitur ab alia tybono, eo quod sit uno m
Abbreviated transcription (Latin):
młta capła p̾cedẽtia ni¬
duxͥimꝰ reges ⁊ pͥncipes
Ut nõ tyrãniz ent s ut recte re¬
gant ppłm s̾ͥ ꝯmissũ. adhuc ĩ
adduc̾e oñdẽtes ꝙ sireges cu¬
piant suũ durare dm̃ũ sũmo
oꝑe stud̾e debẽt ue efficiant᷑ tỹ¬
ranni. eo ꝙ tyrãnides ⁊ pͥncipa¬

Expanded text:
lta capitula praecedentia induxerimus reges et principes ut non tyrannizent, sed ut recte regant populum sibi comissum: adhuc in adducere, ostendentes quod si reges cupiant suum durare dominium, summo opere studere debent ne efficiantur tyranni, eo quod tyrannis et principa
Abbreviated transcription (Latin):
erudicõnẽ regũ ⁊ pͥi¬
cpũ ut recte ⁊ debite guber¬
are a recto regimine sit tyrã¬
nizare ⁊ ĩiuriari ob̃̾ditis ⁊ nõ
sũ ẽẽ regie maiestati tyrãuiz are
⁊ nõ recte gub̾nare ppłm nõ pi¬
get adhuc nouas uias ad du¬

Expanded text:
eruditionem regum et principum, ut recte et debite guberare a recto regimine sit tyrannizare, et iniuriari subditis, et non sum esse regiae maiestati tyrannizare, et non recte gubernare populum: non piget adhuc novas vias addu
Abbreviated transcription (Latin):
ille uolẽs redce cãm q̃siti eũ eipo¬
liau fecit ⁊ ligari ⁊ ouꝑ capd eiꝰ a¬
cucissimũ gładiũ pendẽtẽ tenius¬
simo filo apponifecit. ccͣ ip̃m qͥdẽ
hoĩes cũ balistis sagittis appositis
stare fatiebat ⁊ cũ frat̾re eiꝰ ti¬
more horibłi iuad̾etur timẽs ab
atuto gładio uulnerari ⁊ abalis¬
tis ꝑfedi ait tyrãnꝰ. gaude frat̃¬

Expanded text:
s reddere causam quaesiti, eum expoliari fecit, et ligari: et supra caput eius acuitissimum gladium pendentem tenuissimo filo apponi fecit: circa ipsum quosdam homines cum ballistis, sagittis appositis, stare faciebat. Et cum frater eius timore horribili invaderetur, timens ab acuto gladio vulnerari, et a ballistis
Abbreviated transcription (Latin):
rs. Et sũt illa ad que reducũt᷑
cautele tyra̾nice ⁊ ꝙ reges ca¬
uere debeant ne efficiant᷑ tyrã
b qr opera regia fu̾t optima
tyrãnita uero pessima. ocoo
Mues cautelas tyrãm¬
cas qͣs ĩ p̃̾cedẽti capło mi

Expanded text:
illa, ad quae reducuntur cautelae tyrannicae: et quod reges cavere debent ne efficiantur tyranni, quia opera regia sunt optima, tyrannica vero pessima. Cap. XI. Omnes cautelas tyranncas, quas in praecedenti capi
Abbreviated transcription (Latin):
c̾e regẽ ad ħ ut se ĩ suo pͥn¬
fe ĩ suo regno tͣnsg̾ssiones modicas
Iam mułte modite tasg̾ssiones ut
uni magno sũptui. ꝑue eĩ tnͣs gͥssi¬
oues si młte oint disponũt a di
tͣnͣsgͥssiones magnas. AIã qͥtuis
minima uegligit paulati defluit
ĩ maiora. pͥncipiis gͦ ẽ obstandũ. ⁊
¶ Scd̾m p̾seruãs polititiã ⁊ regi¬
mẽ regiũ ẽ bñ uti hiis q̃ sut ĩ rogͦ
ĩtͦꝯucẽdo eos ad aliqͦs pͥncipatꝰ ho¬
norando eos ⁊ ñ nuriando eis. Msa

Expanded text:
e regem ad hoc ut se in suo printere in suo regno transgressiones modicas. nam multae modicae transgressiones ut uni magno sumptui: parvae enim transgressiones si multae sint, disponunt ad transgressiones magnas. Nam qui minima negligit, palulatim defluit in maiora. principiis ecundum praeservans politiam et regnum regium, est bene uti iis qui sunt in regno, introducendo eos ad alioquos principatus, honorando eos, et non iniuriando eis. Na
Abbreviated transcription (Latin):
corrupcõnis tyra̾uidio ditẽs ty¬
ra̾mdẽ corrũpia se a tyrãnde a¬
lia ⁊ a regno. corrũpit᷑ eĩ tẏrã¬
nides a se ip̃a. Sam ut dicehi¬
t᷑ supͣ malũ se ip̃m corrũpit ⁊
si ĩtegrũ sit ĩportabłe fit tyrã

Expanded text:
corruptionis tyrannidis, dicens, Tyrannidem corrumpi a se, a tyrannide alia, et a regno. Corrumpitur enim tyrannis a seipsa. nam ut dicebatur supra malum seipsum corrumpit, et si integrum sit
Abbreviated transcription (Latin):
uitẽtes lucͣ magͣ ⁊ honores mag¬
nos existẽtes ĩ illis ipis ¶En¬
to fiũt ĩsidie tyra̾i̾is ab aliqͥb¬
ñ ut possideant mouarchiam
s ut uideant ᷑ fac̾e actõnes a¬
liqͣs singłares. bolũt eĩ anqui
ẽẽ ĩ aliquo nõie uł ĩ aliqͣ fama.¬

Expanded text:
videntes lucra magna, et honores magnos existentes in ipsis. Quinto fiunt insidiae tyrannis ab aliquin ut possideant monarchiam, sed ut videantur facere actiones aliquas singulares.Volunt enim aliqui esse in aliquo nomine
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑune excellẽtes ne oui sub¬
diti sint mag̃nimi. Destru̾esa¬
pientes ⁊ ĩpedire stolas ⁊ stuctiũ
bt existẽtes ĩ regno sint ignorãtes
⁊ ĩscii nõ ꝑmitfe sedalitates t̾bare
ciues ĩt̾ se. ut de se ĩuicẽ nõ ꝯfr̾¬
bello ⁊ ĩ aliis ex̾ciciis. ut ut nõ

Expanded text:
imere excellentes, ne sui subditi sunt magnanimi: destruere sapientes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint ignorantes et inscii: non permittere sodalitates; turbare cives inter se ut de se invicem non confbello, et in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ applicare pot̾ut ad naua¬
lẽ pugnam. Cirta ħ ã pug¬
fabriandudsit nauis. Nã na¬
ius male fabritata ex modica
ĩpugnacõne hostiũ de facili pe¬

Expanded text:
ad navalem pugnam. Circa hoc autem pugfabricanda sit navis: nam navis male fabricata, ex modica impugnatione hostium de facili pe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfũde fouee aquis replete ĩ¬
pediũt᷑ obsidẽtes ne obsessos
impugͣre possint ꝑ cumłos ⁊
uias sb̾traneas. Dato tñ ꝙ fos
se eẽuł aquis repleti nõ pos¬
sĩnt si sint ualde profũde ꝑam
ple sufficiẽt̾ ĩpediũt sb̾francas

Expanded text:
fundae foveae aquis repletae, impediuntur obsidentes; ne obsessos impugnare possint per cuniculos, et vias subterraneas. Dato tamen quod fessae aquis repleri non possint, si sint valde profundae, per ample, sufficienter impediunt subterraneas
Abbreviated transcription (Latin):
qr ex oĩꝑte bellãtes in tali ba¬
lo indẽt sͥ mmm̾e mortẽ. qͣre
oi ocł̾i bellaciũ ĩ talipug̃ ẽ pł¬
u̾e calcis sic offẽdũtur ut ui¬
de̾ nõ possint. de facili uł peri¬
ĩaquis. Nona cautela ẽ hr̃e
młta uasa plena ex molb sa¬
pone. q̃ cũ ĩpetuꝑiciẽda sũt ad
naues hostrũ ⁊ hoc suꝑ locaalla
ĩqͥb ꝯtingit hostes exist̾ead
defẽtẽdũ naues. Nam nasĩs
illis ꝯfractis ĩ hiꝰ locis. locau
la ꝑ saponẽ liquidũ reddũtͫ.
adeo lubrica ꝙ hostes ibi ponẽ¬
tes pedes statim labũt᷑ ĩ aquis
marinarii qui diu sb̾ aqͥs du¬
rare possunt. Naute gͥ debẽt
se serio ordinare ꝯͣ nauẽ hosti¬
ũ ⁊ dam postͥgũ debẽt aliquẽ
enutt̾e diuualẽtẽ durare ꝯb̾
aquis. qui accepto penetͣli ob̾
aquis d accedere ad hostilẽ
aqͣ quahim̃dante ⁊ hostes et
nauẽ ꝑit̾ ꝑiditabit. ¶Sunt
ã ĩ bello uouali alia obẜuã¬
di nt sit ibi copu lapidũ ⁊¬

Expanded text:
parte bellantes in tali bello vident sibi imminere mortem. quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offenduntur, ut videre non possint; de facili vel periin aquis. Nona cautela est habere multa vasa plena ex molli sapone, quae cum impetu proiicienda sunt ad naves hostium; et hoc super loca illa, in quibus contingit hostes exdifendendum naves. Nam vasis illis non fractis in huiusmodi locis, loca illa per saponem lividum reduntur adeo lubrica, quod hostes ibi ponentes pedes statim labuntur in aquismarinarii, qui diu sub aquis durare possunt: nautae igitur debent se serio ordinare contra navem hostium, et clam post tergum debent aliquem emittere diu valentem durare sub aquis; qui accepto penetrali sub aquis debet accedere ad hostilem aqua, qua abundante, et hostes, et navem periclitabit. Sunt autem in bello navali alia observanda, ut sit ibi copia lapidu
Abbreviated transcription (Latin):
muri ex t̾ra facti. Nã ĩmuni¬
cõne fienda nõ solu ẽ q̾renda
bonitas situs ⁊ angłarttas m¬
murort̃ S ccͣ municõnẽ illã e¬
dificandi sũt duo muri aliqͣlit̾
distantes ⁊ ĩtͣ spaciũ ꝙ ĩt̾ illos
duos muros ĩclicoit᷑ pouẽda ẽ
t̾ra q̃ fodiẽda ẽ de fossis que fi¬
ẽde sũt ccͣ municõnẽ illã. uł ẽ
aliunde t̾ra apportanda ⁊ ponen
⁊ tͣres ex t̾ra fac̾e si bñ ꝯdẽset᷑¬

Expanded text:
muri ex terra facti. Nam in munitione fienda non solum est quaerenda bonitas situs, et angularitas murorum, sed circa munitionem illam aedificandi sunt duo muri aliqualiter distantes: et intra spatium, quod inter illos duos muros includitur, ponenda est terra, quae fodienda est de fossis, quae fiendae sunt circa munitionem illam, vel est aliunde terra apportanda, et poneiam turres ex terra fac
Abbreviated transcription (Latin):
cidit ip̃a. Uelis ã sic ĩcisis ⁊ cidẽ¬
tib ab arbore sb̾thitꝰ ab bostĩb
nesic pugͣre possint qr ꝑtilẽ
ĩcisionẽ ueloꝵ redditur nars
pigͥor ⁊ quodãm ĩntilior ad pug
ut cũ indise eẽ płes hostib cũ
illis uncis capnunt eoꝵ naus
ut ñ ꝑunttãtieos discede Et
tauo inauali bello ẽ hec cau¬
tela attẽdẽda. ut de calce alba
psimata heant młta uasa pleã
que ex alto sũt ꝓicienda ĩ nauas
hostiũ qͥb ex ĩpetu ꝓioctis ⁊ frao¬

Expanded text:
incisis, et cadentibus ab arbore, subtrahitur ab hostibus, ne sic pugnare possint: ovia per talem incisionem velorum redditur navis pigrior,et quodammodo inutilior ad pugnut cum vident se esse plures hostibus, cum illis uncis capiunt eorum naves, ut non permittant eos discedere. Octavo in navali bello est haec cautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena, quae ex alto sunt proiicienda in naves hostium, quibus ex impetu proiectis,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ꝙ alñ obsidẽtes fingunt
se fug̾e. ⁊ sic ꝑ ĩsidias ⁊ u̾su¬
cias i̾adũt municõnẽ obser¬
sam. Id̾o nõ statim post recessũ
hostiu sũt municõnes dimi¬
tẽde. ⁊ ẽ custodia negligẽda.
Immo ĩuestigande sũt ꝯlicõ¬

Expanded text:
uando obsidentes fingunt se fugere, et sic per insidias, et versutias invadunt munitionem obsessam. Ideo non statim post recessum hostium sunt munitiones dimittendae, et est custodia negligenda. Immo investigandae sunt co
Abbreviated transcription (Latin):
fr̾atũ ꝙ ad ꝑcuciendũ tã nauem
ꝙͣ nautas se hẽat qͣi aries cũ quo
ꝯt̾unt᷑ muri ciuitatis obscsse.
Debet ã sic ordinari lignũ illõ.
ut ligam̃tũ retinẽs ip̃m possit de¬
primi ⁊ eleuari. qr ħ fc̃o maior
hẽbit᷑ ꝯmoditas ut cũ ip̃o pcutĩ

Expanded text:
cutiendum tam navem, quam nautas se habeat quasi aries, cum quo teruntur muri civitatis obsessae. Debet autem sic ordinari lignum illud, ut ligamentum retinens ipsum possit deprimi, et elevari: qua hoc facto maior habetur commoditati, ut cum ipso percuti
Abbreviated transcription (Latin):
gũt ã ⁊ młte alie ꝑticłares cau¬
tele ualẽtes ad defensionẽ ꝯtͣ
lapidatias machinas. s qr tali
prudẽtis iudicõ relinqͣnt᷑ ¶ Os¬
tenso quo resistẽdũ sit cuniłis
⁊ lapidariis machinis. reliqũ ẽ de¬
cdarare quo obiuari debeat edisi¬
ciis aliis ĩplsis ad menia mum¬
cõms obsesse. Ad lix aut ua¬
lent quecũq diximꝰ ccͣ resisten¬
ciã machinaꝵ. Nã sicut destrin
possũt lapidarie machine ⁊ ꝑ ĩ¬
nes de nocte latẽt̾ emissos ⁊ ꝑ
sagittas defe̾ntes ignẽ fortẽ ⁊
ꝑ machinas alias emuttẽtes la¬
pides. uł ꝑ fũdas ex fr̾o tertas
iaciẽtes ignita fra. sic oĩb hiis
modis possũt huiꝰ edificia ligne¬
a ĩpuga. Immo exꝑtũ ẽ ꝯͣ sm¬
ꝑ alias machinas us aliquo alio
m fra ignita iaceantur ĩ ip̃a por
dificia assigͣre ut ꝯͣ arietẽ con¬
stituat᷑᷑ lupus. Hicebut  eĩ tͣbẽ
fr̾atã ꝑcuciẽtẽ muros muncio¬
nis obsesse pp̃ duxitiẽ capitis

Expanded text:
ultae aliae particulares cautelae, valentes ad defensionem contra lepidarias machinas: sed quia talia prudentis iudicio relinquantur. Ostensio quomodo resistendum sit cuniculis, et lapidariis machinis: reliquum est declarare, quomodo obviari debeat aedificiis aliis impulsis ad moenia munitionis obsessae. Ad hoc autem valeret quaecumque dix mus contra resistentiam machinarum. Nam sicut destrui possunt lapidariae machinae per imnes de nocte latenter emissos, et per sagittam deferentem ignem fortem, et per machinas alias emittentes lapides, vel perfundas ex ferro textas iacientes ignita ferra: sic omnibus his modis possunt huiusmodi aedificia lignea impugnari. Immo expertum esper alias machinas, vel aliquo alio modo, ferra ignita iaciantur in ipsa. Posdificia assignare, ut contra Arietem constituatur Lupus. Dicebatur enim, trabem ferratam percutientem muros munitionis obses
Abbreviated transcription (Latin):
Ham tẽꝑe marai ⁊ apͥlis ĩ qͤ
humor ĩcipit ĩ arborib hũnda¬
re nõ ẽ bonũ incid̾e arbores &
qͥb fabricanda ẽ nauis. S tẽ¬
ꝑe iulii ⁊ aug̾ti uł ⁊̃ aliqͦ alio
tẽpe ĩ quo humor arboꝵ desute¬
tur. ad hiꝰ fabrica ĩcidẽda sunt
ligna ¶ Rursꝰ nõ statimĩci¬
sis lignis ẽ ex eis fabricãda
sint. Nam oi ex ligͥs uiridib

Expanded text:
e Martii et Aprilis, in quo humor incipit in arboribus abundare non est bonum incidere arbores, ex quibus fabricanda est navis. Sed tempore Iulii et Augusti vel aliquo alio tempore, in quo humor arborum desiccatur, ad huiusmodi fabricam incidenda sunt ligna. Rursus, non statim incisis lignis est ex eis fabricanda ssint. Nam si ex lignis viridibus
Abbreviated transcription (Latin):
Expedit enĩ eis hr̃e młta uasar
plena pice. sulphure resraa ole¬
o. q̃ oĩa sũt cũ stupa quoluẽda.
hec eĩ uasa sic repleta sũt suctẽ¬
dẽda ⁊ ꝓiaẽda ad nauẽ hostiũ ex
ĩcẽdariũ ꝯburit᷑. ⁊ suctẽdit na

Expanded text:
Expedit enim eis habere multa vasa plena pice, sulphure, rasina, oleo; quae omnia sunt cum stupa convolvenda. Haec enim vasa sic repleta sunt succedenda, et proiicienda ad navem hostium. Ex incendiarium comburi
Abbreviated transcription (Latin):
cauerũt lupũ eo ꝙ acutis dẽtibꝰ
arietẽ caꝑẽt. ꝯͣ castͣ u̾o mstum
ualẽt ferra igͥta. adhibet᷑ tñi
trũ qͣ ob̾fossa ⁊ castro dem̾so.
ĩ ip̃am pp̃ magͥtudinẽ pondis.

Expanded text:
unt Lupum, eo quod acutis dentibus arietem caperet. Contra castra vero multum valent ferra ignita: adhibetur tamen trum; qua suffossa, et castro demerso in ipsam propter magnitudinem ponderis,
Abbreviated transcription (Latin):
alii ꝑcipiant machinã incẽdũt. qͦ
ꝑacto trahũtur suꝑiꝰ ꝑ funes ad
modus destruendimachinas fa¬
ciendo sagittas qͣs appellãt colos
Est ã sagitta illa ĩ medio qiͣ hñs
qnͣdũ cauenã ĩ qͣ pont᷑ ignis foꝵ¬
tis fr̃s ex oleo sulphure pice⁊
resina quẽ ignẽ cũ scupa ꝯuobui¬
tũ bellatores ãtiqͥ ĩcẽdiariũ uoca¬
uerũt. hinꝰ modi sagitta ꝑ balistã
fortẽ enussa us ad mãchinam
faciẽdo alias machinas ĩt̾iꝰ ꝑcuai¬
ẽdo eas ⁊ destruẽdo ip̃as. Int̾ ce¬
t̾a ã sũmũ remediũ ẽ. postꝙͣ ꝯ

Expanded text:
lii percipiant, machinam incedunt: quo peracto trahuntur superius perfunes ad modus destruendi machinas faciendo sagittas quas appellant telos. Est autem sagitta illa in medio quasi quaedam cavea, in qua ponitur ignis fortis factus ex oleo, sulphure, et pice, et resina: quem ignem cum stupa convolutum, bellatores antiqui incendiarium vocaverunt. Huiusmodi autem sagitta per ballistam fortem emissa usque ad machinam, faciendo alias machinas interius, percutiendo eas, et destruendo ipsas. Inter caetera autem summum remedium est, pos
Abbreviated transcription (Latin):
municõni obsesse eo ꝙ ad mł¬
ta sit utilis ¶ Scd̾o ĩmunien¬
do castrũ uł aiuitatẽ aliꝙͣ obsi¬
dendã qͣntũ ad uictũ ñ solum
attẽdẽdũ ẽ ut magͣ copiauit¬
tualiũ defat᷑ ad miunconẽ ob¬
sessã. s ⁊̃ ut uittualia delata
ꝑ tẽꝑatos elongatores ꝑ fami¬
lias dispenset᷑. Unde si fi p̾s
duci deb̾ent ad horrea publica.
sa modici eẽt ambitꝰ ħ effic̾e

Expanded text:
munitioni obsessae eo quod ad mumunitioni obsessae eo quod ad multa sit utilis. Secundo in muniendo castrum vel civitatem aliquam obsidendam, quantum ad victum non solum attendendum est, ut magna copia victualium deferatur ad munitionem obsessam, sed etiam ut victualia delata per temperatos erogatores per familias dispensetur. Unde si fieri posset duci debent ad horrea publica, sa modici esset ambitus, hoc efficere
Abbreviated transcription (Latin):
fame deuincant᷑ tͥa sũt attẽdẽ¬
da indel ut frĩta auena or¬
deũ ⁊ cibaria singła ⁊ uniu̾sapa¬
bula que possũt deẜuire ad uic¬
tũ deportanda sũt ad municõnẽ
obsessã pͥꝰͣ obsideatur ab exͣne¬
is. ⁊ si timet᷑ de obsessione añ
recollectõnẽ frugũ ex aliss ło¬
cis ꝓpĩqͥs sũt tałia ad qͥrẽsui ne
municõ obsessa ob carẽciã uictꝰ
possit pati dc̃m. quicꝙͥ autẽ nõ
potest ad mimiconẽ defti uł si
II
defretur nõ młtũ eẽt utile cas¬
tro uł ciuitati obsesse totũ
ẽ igni ꝯburendũ. ne obsiden¬
tes suꝑuẽientes inde capiant
elumuntũ ⁊ ex bonis ꝓpriis ꝰ¬
municõnis obsesse ĩpugnent
ip̃am. oi ã timeatur de diut᷑ni¬
debeat obsessio ꝑdurare maxĩe
mumẽda ẽ ciuitas uł castͣ ob¬
sessũ milio. Nã miliũ int̾ ce¬
t̾a minꝰ putrescit. ⁊ płs dura¬
re ꝑhibet᷑. copia eĩ carniũ sali¬
taꝵ nõ ẽ p̾t̾mittẽda. salis esti
młtitudo multũ ẽ expediens

Expanded text:
fame devincantur, tria sunt attendenda, videlicet ut frumenta, avena, ordeum, et cibaria singula, et universa pabula, quae possunt deservire ad victum, deportanda sint ad munitionem obsessam, prius quam obsideatur ad extraneis: et si timetur de obsessione ante recollationem frugum, ex aliis locis propinquis sunt talia acquirenda, ne munitio obsessa ob carentiam victus possit pati defectum. Quicquid autem non potest ad munitionem deferri vel si ferretur non multum esset utile castro vel civitati obsessae totum est ignis comburendum; ne obsidentes supervenientes inde capiant emolumentum, et ex bonis propriis munitionis obsessae in pugnent ipsam. Si autem timeatur de diuturnidebeat obsessio perdurare, maxime munienda est civitas vel castrum obsessum milio: nam milium inter cetera minus putrefit, et plus durare perhibetur. Copiaetiam carnium salitarum non est praetermittenda. Salis etiam multitudo multum est expediens
Abbreviated transcription (Latin):
get ꝑhiꝰ edificia ꝑforari muros
munic̃onis obsesse. cũ de hoc
dubitat᷑ añꝙͣ ħ fiat iurͣ illos
muros erigũtur edificia lig¬
ner. uł si sit possibłe edifican¬
t᷑ muri lapider ut si ꝯtĩg̾et i¬
possidẽtes ĩtͣre municõne̾ reti¬
nẽtꝰ  clausi int̾ muros illos ⁊
nõ ualẽtes se defende̾ pp̃ iruro

Expanded text:
 aedificia perforari muros munitionis obsessae: cum de hoc dubitatur, antequam hoc fiat, iuxta illos muros erigantur aedificia lignea,vel si sit possibile aedificentur muri lapidei: ut si continget obsidentes intrare munitionem, retineantur clausi inter muros illos; et non valentes
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ꝙ die ⁊ ngcte ꝑ lapidariͦs
machinas ĩpugri possuat. m̾u¬
nicones obsesse. faut uideat᷑
qͣlit̾ in nocte ꝑcucũt lapidesemis¬
si a machinis. sẽꝑ cũ lapide alli¬
gandꝰ ẽ ih̾s. uł ticio ignitꝰ.
Nã ꝑ ticõnẽ igͥtũ lapidi allĩ¬
gatum. apꝑere pot̾it qͣlit̾ ma¬
china ꝓicit ⁊ qͣlis siue ꝙͣ pon¬
derosus ẽ ĩ fũda machine ĩpo¬
nendus. Capłm xix. Qũo ꝑ e¬

Expanded text:
lapidarias machinas impugnari possunt munitiones obsessae. Tamen, ut videatur qualiter in nocte percutiunt lapides emissi a machinis, semper cum lapide alligandus est ignis, vel ticio ignitus. Nam per ticionem ignitum lapidi alligatum apparere poterit qualiter machina proiicit, et qualis sive quam ponderosus lapis est in funda machinae imponendus.
Abbreviated transcription (Latin):
castrũ aut cuiitatẽ aliꝙͣ siuult eã
ĩpugͣre ꝑ machinas lapidarias
diligẽt̾ ꝯsid̾are d utrũ magis
possit muicõnẽ illã ĩ pugre
ꝓitiendo rectiꝰ uł longius. uel
endo spissiꝰ ⁊ freq̃naꝰ. Nã ꝓut

Expanded text:
castrum aut civitatem aliquam, si vult eam impugnare per machinas lapidarias, diligenter considerare debet, utrum magis possit munitionem illam impugnare proiiciendo rectius vel longius, vel endo spissius et frequentius. Nam prout
Abbreviated transcription (Latin):
abs eo ꝙsẽsiat᷑ ab obsessis li
tate tẽꝑis possint hec oĩafini de¬
bito mancipari ¶ Hiis ita sic
mł cadant muri ⁊ municõnes:
subfosse ⁊ ꝑ uias sb̾t̾raneas fi¬
at ingressus ad castrũ uł ad ciũt¬
tatẽ ⁊ ꝑ aditũ fc̃m ex muris reli¬

Expanded text:
 sentiantur ab obsessis: licet tate temporis, possint haec omnia fini debito mancipari. His itaque sic simul cadant muri et munitiones suffossae: et per vias subterraneas fiat ingressus ad castrum, vel ad civitatem: et per aditum factum ex muris
Abbreviated transcription (Latin):
tur musculi sb̾ qͥb sũt hõmes
thentes uł ĩpellẽtes castrũ. sũ
buit ad muros municõnis ob¬
sesse illi qͥ sũt ĩꝑte suꝑiori de¬
bẽt ꝓic̾e̾ lapides ⁊ fugare eos
qͥ sũt ĩ muris. qͥ ilo sũt ĩ ꝑte
ĩt̾media debet pontes dimitt̾e
⁊ ĩuad̾e muros s qui sũt ĩ ꝑ¬
te ĩfima ⁊ sb̾ muscłis si psint

Expanded text:
musculi, a quibus sunt homines trahentes, vel impellentes castrum. Cum buit ad muros munitionis obsesae, illi qui sunt in parte superiori debent proiicere lapides, et fugare eos, qui sunt in muris. Qui vero sunt in parto intermedia, debent pontes dimittere, et invadere muros. Sed qui sunt in parte infima et sub musculis, si possunt
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ eẽt fabricatꝰ exꝑtũ ẽ eĩ muros
ex t̾ra densata ꝯstitutos niꝰ le¬
di a machims lapidariis. ꝙͣ mu¬
ri alii. ebet quidẽ talis murus
ex t̾ra fc̃s ẽẽ grosus qr tũc qͣiabs
lesione suscipiat lapides emissos

Expanded text:
 enim muros ex terra densata constitutos minus laedi a machinis lapidariis, quam muri alii. debet quidem talis murus ex terra factus esse grossus, quia tunc quasi absque laesione suscipiet lapides emissos
Abbreviated transcription (Latin):
mutẽdũ in arimĩ bellũ młtũna¬
lẽt ĩsidie. Nam sicut ĩ t̾ra po¬
nũtur ĩsidie malitũ qui ex ĩpro¬
inso u̾iadẽtes hostes eos ter¬
rẽt ⁊ de facili ucũt. Sic ĩma¬
ri post aliq̃s ĩsulas fiũt ĩsidie
ut marim pugͣtores ex ĩpro¬
iso uruẽteo ĩ hostes eos faci¬
nũ beslũ attẽtẽdũ ut sẽꝑ pug¬
rantes nauẽ ouu eacont pe¬

Expanded text:
bellum multum valent insidiae. Nam sicut in terra ponuntur insidiae militum, qui ex improviso invadentes hostes, eos terrent, et defacili vincunt: sic in mari post aliquas insulas siunt insidiae, ut marini pugnatores ex improviso irruentes in hostes, eos facinum bellum attendendum, ut semper pugnantes navem suam faciant
Abbreviated transcription (Latin):
debeat en obside ⁊ debellare. In
ꝑte ista det̾mĩnare uolumꝰ de
bello defensiuo. ut postꝙͣ dauĩ¬
mꝰ obsidẽtes qͣlit̾ debeant m̃¬
uad̾e obsessos. uolumꝰ doc̾e ip̃¬
tas dem̃cat᷑ ab obsidẽtib. ⁊ ꝙ
maxĩe facit ut obsessi faciłi.
possint defend̾e municõnẽ
aliꝙͣ ẽ scire qͣlit̾ edific̃ãta st̃.
castra ⁊ cĩuitates ⁊ municõnes

Expanded text:
debeant ea obsidere, et debellare. In rte ista determinare volumus de bello defensivo: ut postquam docuiumus obsidentes qualiter debeant invadere obsessos,volumus docere ipitasdevincatur: ab obsidentibus, et maxime facit ut obsessi faciliter possint defendere munitionem aliquam, est scire, qualiter aedificanda sunt castra, et civitates, et mu
Abbreviated transcription (Latin):
cibiores ad debellãdũ ex nataͣ
loci. Scdo ex angłaritate mu¬
roꝵ. Txrcõ ext̾ratis. Qrto
ex ꝓpugͣculis. Ento ex fos¬
satis ¶ Ex nat᷑a quidẽ loci
urbes ⁊ municõnes forcõres
existũt si edite siñt ĩ p̾rup¬
tis rupib uł ĩ locis emmẽ¬
tib ⁊ ĩ accessibilib. aut sima¬
re sit ccͣ eas uł paludes aut
flumina cͥcũdant ip̃as a pͥnã¬
pio. Igit  qũ edificande sũt
munscõnes defẽdẽde ab exfi

Expanded text:
ellandum ex natura loci. Secundo ex angularitate murorum. Tertio ex terratis. Quarto ex propugnaculis. Quinto ex fessatis. Ex natura quidem loci, urbs et munitiones fortiores existunt si editae sint in praeruptis rupibus,vel in locis eminentibus et inaccesibilibus: aut si mare sit circassas, vel paludes, aut flumma circumdant ipsas. A principio igitur quando aedificandae sunt munitiones, d
Abbreviated transcription (Latin):
stituende sũt ligne tres ulcas¬
tͣ q̃ tegẽdist̾ crudis coriis ne
suctẽdant᷑ ab igne. Cũ hiis qͣ¬
dẽ ligneis castris dũplicit̾ in¬
pugͣnt᷑ municõnes obsesse. p
iaciẽdo lapides. Nã si altitu¬
to castͦr excedĩt altitudinẽ

Expanded text:
struendae sunt lignae turres vel castra, quae tegenda sunt crudis coriis, ne succedantur ab igne. Cum his quidem ligneis castris dupliciter impugnantur munitiones obsessae. Primo iaciendo lapides. Nam si altitudo castrorum excedit altitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
obsessas ꝙ uocant uineã. qͥdã¬
tes optime colligat᷑ ⁊ duppli¬
cant᷑. siue fit duplex tabula¬
tũ ne lapides emissi pꝰsĩt ta¬
le edificiũ frãg̾e. cooꝑit᷑ ⁊̃ cu¬
dis coriĩs ne ab igne pꝰsit of¬
fendi. ꝯsueuit ã tale edifici¬
um fi̾ ĩ latitudine octo pedũ ⁊
ĩ lõgitudĩe .xui. In altitudĩe
u̾o tot pedũ ꝙ hoĩes ibi ꝯpetẽ¬
t possi̾t exisf̾e. hiꝰ ei edificiũ
tante qͣntitatis uł ⁊̃ maioris ẽ
optime undiq mumiẽdũ ⁊ ĩpeł¬
lẽdũ us ad muros municõnis
obsesse ob̃ quo hoĩes existen¬
tes fodiũt muros illos. Est
autẽ ħ edificiũ utile cũ tał est
murico obsessa ꝙ us ad mu¬
ros eiꝰ pot̾ tale edificiũ ĩpelli¬
¶ Tertiũ genꝰ edificõꝵ sunt
turres uł castͣ. Nã si ꝑ arietes
nec ꝑ uineas capi possũt mu¬
nicõnes õbsesse acapiẽda est
mẽsura muroꝵ municõnis illiꝰ¬

Expanded text:
obsessas, quod vocant Vineam. tes optime confligantur, et duplicantur, sive sit duplex tabulatum, ne lapides emissi possint tale aedificium frangere. Cooperitur etiam crudis coriis, ne ab igne possint offendi. Consuevit autem tale aedificium fieri in latitudine octo pedum, et in longitudine sexdecim: in altitudine vero tot pedum, quot homines ibi competenter possunt existere. Huitantae quantitatis, vel etiam maioris, est optime undique muniendum, et impellendum usque ad muros munitionis obsessae; sub quo homines existentes fodiunt muros illos. Est autem hoc aedificium utile, cum talis est munitio obsessa, quod usque ad muros eius potest tale aedificium impelli. Tertium genus aedificiorum sunt turres velcastra. Nam si nec per arietes, nec per vineas capi possunt munitiones obsessae, accipienda est mensura murorum munitionis illi
Abbreviated transcription (Latin):
reducũt᷑ indel ad arietes uine¬
as fres ⁊ muscłos. uocat᷑ ã aries
testudo q̃dã lignoꝵ. que ne ig¬
ne ꝯburat᷑ crudis coriis cooꝑ¬
it. sb̾ hac eĩ testudine sit coo¬
ꝑta coriis ⁊ fortif ꝯtesta ne la¬
pidib obruat᷑ ĩtͥnsetus ponit᷑
teuis ferreis alligat. ad testudĩ.¬
nẽ fc̃am ex lignis ⁊ ad modũ a¬
uetis oe ob̾trahit ⁊ postea for¬
tit̾ muros municõnis obsesseꝑ
hiꝰ tͣbẽ sic fratã młtis ictib ꝑcus¬
sus ẽ murus. tta ꝙ iam lapides
existẽtes ĩ ip̃o ĩcipiũt ꝯmoueri
Incapite eiꝰ infigit᷑ quoddã frũ
retortũ ad modũ falcis ꝑ qd̾
Lapides ꝯmoti ⁊ ꝯqͣssati euellũ¬
t᷑ a muro ut ciciꝰ ꝑforet᷑ ¶ Uil

Expanded text:
reducuntur. videlicet ad arietes, vineas, turres, et musculos. Vocatur enim Aries, testudo quaedam lignorum, quae, ne igne comburatur, crudis coriis cooperitur. Sub hac enim testudine sic cooperta coriis, et fortiter contexta, ne lapidibus obruatur intrinsecus ponitur thenis ferreis alligatur ad testudinem factam ex lignis, et ad modum arietis se subtrahit: et postea fortiter muros munitionis obsessae i trabem sic ferratam multis ictibus percussus est murus ita, quod iam lapides existentes in ipso incipiant commoveri: in capite eius infligitur quoddam ferrem retortum ad modum falcis, per quod lapides commoti et conquassati evelluntur a mu
Abbreviated transcription (Latin):
iacẽs ĩt̾ra elong se ab edifico
p̾dc̃o donͤ ꝑ sumitatẽ tabłe pũc¬
talit̾ uidẽat sũmitatẽ eiꝰ. Sam
ut ꝓbari potest geomefce qnͣ¬
ta erat distançia a capite hoĩs
sic iacẽtis us ad edificiũ illõ.
tanta erit edificii altitudo. p¬
sẽt ⁊̃ mẽsure talũ altitudinũ
accipi ꝑ regłas tͣditas ĩ astͦlogo
re. sufficiat ã te talib ad p̾s¬
ens tãta dẽe qnͣta suffĩciũt ad
ꝓpositũ ¶ Qrͣtũ genꝰ edificõ¬
ꝵ uocant musculos. sũt enĩ
musculi q̃dã edificia pua ob̾ qͥbꝰ
tegũtur hoĩes tͣhẽtes uł ĩpel¬
lẽtes castra us ad mema mu¬

Expanded text:
ra, elonget se ab aedificio praedicto, donec per summitatem tabulae punctualiter viduat summitatem eius. Nam, ut probari potest geometrice, quanta erit distantia a capite hominis sic iacentis usque ad aedificium illud, tanta erit aedificii altitudo. Possent etiam mensurae talium altitudinum accipi per regulas traditas in Astrolabio, ufficiat autem de talibus ad praesens tanta dicere, quanta suffciunt ad propositum. Quartum genus aedificiorum vocant Musculos. Sunt enim musculi quaedam aedificia parva, sub quibus teguntur homines trahentes, vel impelentes castra usque ad moenia mu
Abbreviated transcription (Latin):
municone obsessa exit magna
młtitudo armatoꝵ ⁊ ĩuadunt
machinã ⁊ pͥus ꝙͣ ex̾citꝰ pꝰsit
sucturre ad defendẽdũ eã suc¬
cendũt ip̃am ¶ S simucõ¬
nẽ ip̃am obsessi exire nõ aude

Expanded text:
munitione obsessa exivit magna multitudo armatorum, et invadunt machinam; et prius quam exercitus possit succurrere ad defendendum eam, succedunt ipsam. Sed si munitionem ipsam obs
Abbreviated transcription (Latin):
ant stare pugͣnãtes si uelint
c̾cũtare. Restat mũc t̾co declara¬
re qͣłx sit declinãdũ a pugͣ si
ñ hẽat᷑ ꝯsiliũ nec ideat ͦ bonũ
pugͣm ꝯmitt̾e eo ꝙ hostes sint
quo qͣntũ ad p̾sens spectat. deb
dux belli duplitẽ hr̃e cautelã.¬

Expanded text:
ant stare pugnantes, si velint eos circumstare. Restat nunc tertio declarare, qualiter sit declinandum a pugna, si non habeatur consilium, nec videatur bonam pugnam committere, eo quod hostes sint quo quantum ad praesens spectat debet dux belli duplicem cautela
Abbreviated transcription (Latin):
Id̾o sꝑ eodẽ modo ĩpellit. cũ hac
eĩ machina qͣi acus ꝑcuti poss
Nã cũ aliꝙ signũ ꝑcuciẽdũ est
ꝑ ip̃am si nimis ꝓicit ad dextͣm
uł ad simstͣm. uertẽdũ ẽ ad
locũ ergaquẽ iaciẽdꝰ ẽ lapis.
siu̾o nimis alte ꝓiitit uł e¬
longata ẽ machina a signo uł
ĩ fũda eiꝰ apponẽdꝰ ẽ lapis gͣ¬
uior quẽ ñ tantũ eleuare pote¬
rit. si u̾o miinis yme uł maris

Expanded text:
llit, cum hac enim machina quasi acus percuti posset. Nam cum aliquod signum percutiendum est per ipsam, si nimis proiicit ad dextram, vel ad sinistram vertenda est ad locum erga quod iaciendus est lapis. Si vero nimis alte proiicit, vel elonganda est machina a signo, vel in funda eius apponendus est lapis gravior, quem non tantum elevare poterit. Si vero nimis ime