comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peticionẽ ut licitũ for& eiꝰ corporis mẽbra ad cȩnobiũ referri fonta¬
nellense. ubi dudũ reguleri ordine dño militauerat: Iue iꝰ annuenꝰ
peticioni. ut ita libere fier& ex tẽplo cõcessit Die enĩ qͥnto idu uni
febroariorũ imminente uocationis suȩ hora. cõuocans fr̃m cohor¬
tẽ. cȩlebrare sibi sccra fec̃ missarũ Solẽnia Deinde ꝑceptione corpo¬
ris & sanguinis se muniens. acsc̃ȩ crucis uexillo se cunc tosq circũ¬
astantes signans. Sõno ultimo exceptꝰ. in mortis quicte dor mien
transuit felicit emundo. abangłicis choris anima eiꝰ sc̃a in con¬
dortio Sc̃orũ & felicitatis ꝑpetuę inꝑpetuũ collocanda suscepta ẽ
Cũ aut̃ p̃t lauationẽ sacri corporis ad induendũ illud uentũ esset
inuener̃ inpoplitbꝰ genuũ & brtahoꝵ cubitis ob ꝓlixã p̃cũ instan.¬
tiã obduratã cutẽ. Dicq qđ egerat uiuens. mortificans mẽbra sua
que rentia. caro pandebat functa. Itaq sc̃m corpꝰ illud migna fidi

Expanded text:
petitionem, ut licitum foret eius corporis membra ad coenobium referri Fontanellense, ubi dudum regulari ordine Domino militaverat. Qui eius annuens petitioni, ut ita libere fieret, extimplo concessit. Et licet pauciFebruarium, inminente vocationis suae hora, convocans fratrum cohortem, celebrare sibi sacra fecit missarum sollemnia. Deinde perceptione corporis et sanguinis Domini se muniens ac sanctae crucis vexillo se cunctosque circumadstantes signans, somno ultimo exceptus, in mortis quiete dormiens, transiit feliciter e mundo, et ab angelicis choris anima eius sancsortio sanctorum et felicitatis perpetuae in perpetuum collocanda suscepta est. 25. Cum autem post lavationem corporis ad induendum illud ventum esset, invenerunt in poplitibus genuum et brachiorum cubitis ob prolixam precum instantiam obduratam cutem, sicque, quod egerat vivens, mortificans membra sua querentia, caro pandebat functa. Itaque sanctum illud corpus magna fidei
Abbreviated transcription (Latin):
etiã quidã ueteranus turonensis urbis indigena.
oculort priuatꝰ lumine. ammonitꝰ ꝑuisũ ductu
cuius dã suȩ filię sepulchrũ scĩ patris studint inui¬
sere. Qui ueniens ex aqua quascĩ fueratł mẽ bra
abluta quȩsiuit. accepit.oculis tenebrosis infundi
feci. ut sibi red deretur lum̃ orauit ⁊ quia iã nox
instabat inde recedens. hospiciũ ⁊ subsidia uictꝰ.
erat enĩ pauꝑ. requisiui. ⁊nus quã inuenit. Sine
cibo itaquę ⁊hospicio totã noctẽ ꝑ noctauit. incras¬
tinũ uero ad sepulchrũ festimis rediit: statĩque
uisũ recepit. ⁊ letus deo gras magnis clamoribus
ncla mare cep̃. Erat autẽ eccłaplena hominibus.
prbris ⁊ clericis missã cȩlebrantibus. Ad tale
spectaculũ omẽs cucurrer. rei ueritatẽ agnouor
cuncti in cõmune dm̃ benedixer̃. atque ꝓtã eui¬
denti manifestoq miraculo simuł cũ paupere
gras eger̃.¬

Expanded text:
etiam quidam veteranus Turonensis urbis indigena oculorum privatus lumine, ammonitus per visum, ductu cuiusdam suę filię sepulchrum sancti patris studuit invisere. Qui veniens, ex aqua, qua sancti fuerant membra abluta, quesivit, accepit, oculis tenebrosis infundi fecit, ut sibi redderetur lumen, oravit et, quia iam nox instabat, inde recedens, hospitium et subsidia victus, erat enim pauper, requisivit et nusquam invenit. Sine cibo itaque et hospitio totam noctem pernoctavit, in crastinum vero ad sepulchrum festinus rediit statimque visum recepit et letus deo grinclamare coepit. Erat autem ecclesia plena hominibus, presbyteris et clericis missam celebrantibus. Ad tale spectaculum omnes cucurrerunt, rei veritatem agnoverunt, cuncti in commune Deum benedixerunt, atque pro tam evidenti manifestoque miraculo simul cum paupere gratias eger
Abbreviated transcription (Latin):
thes auri irconditi erant. ipsos sibi iussit p̾sentari
& cliqua describi. plurima reseruans ut clemosine
pialargitio esinu sc̃ę matris eccłe cũ pictatis fructu
benigne susceꝑat. ꝓceder& Namq ouose diu conges¬
ta fuerant. ad ixprimendã ualide famis penuriã
quę tunc ppłos undiq grauit̃ p̃mebat. dignis tim̃
indigentiũ usibꝰ deputauit. Et dudũ de functis
dies auros suos dimisit Alicni tẽporis uota dispen¬
Sationẽ frcit sua Contigit eni tunc pauperum
tur bã p̃foribꝰ clamare. ele mosinã peten do
Quib ille auditis largit̾ eis elemosinã tribuit
cunc tosq gtudentes redire fec̃ ad ꝓpria
Sicq post modũ cũ insede urbis suę missarũ solẽma
rant. uirorũ acmulierũ multitudo maxima
Lecta aut̃s euangłi i lectione. cõuersus ad ppłm multa

Expanded text:
thesauri reconditi erant, ipsos sibi iussit praesentari thesauri reconditi erant, ipsos sibi iussit praesentari et aliqua describi, plurima reservans, ut elemosinae pia largitio e sinu sanctae matris ecclesiae cum pietatis fructu benigne procederet. Nam quae otiose diu congesta fuerant, ad reprimendam validae famis penuriam, quae tunc populos undique graviter premebat, dignis tandem indigentium usibus deputavit et dudum defunctis thesauros suos misit. Alieni temporis vota dispensationem fecit suam. Contigit enim tunc pauperum turbam prae foribus conclamare elemosinam petendo. Quibus ille auditis ac reminiscens divinae cunctosque gaudentes redire fecit ad propria. Sicque postmodum, cum in sede urbis suae missarum sollemnirant, virorum ac mulierum multitudo maxima. Lecta autem sancti euangelii lectione, conversus ad populum, multa
Abbreviated transcription (Latin):
tur suꝑ ordine pontificatꝰ agere se uelle. At ille
ut erat scẽ simplicitatis Sapientia plenꝰ adeundẽ
egẽ ire deliberauit Tunc eligentib cuubꝰ p̃sace¬
urbis me tropoleos cũ unanimo uoto sanctorum
Sacer dotũ regis & principũ eligitur. trahitur.
itq indẽ palatio ascõ lantb̾to archi ep̃o sedis
lugdunensis aliisq scis p̃sulibꝰ qui ad hoc genera:¬
le placitu conuenerant. inponaficẽ consecratur
eccłȩ roto magensis Deinde inpontificatꝰ honor¬
& oneie sublimatꝰ. cępit oꝑe scĩtatis amplius
clarescert. & p̃hicationis luminc ubiq radiare.
ut uelut lucerna accensa non iã sub modio sed suꝑ
candelabrũ posita. errorũ tenebris depulsis. uiã
ueritatis cunctis monstrare. & piȩtatis mi scđi e
oꝑã om̃ibꝰ dare Nloruit enĩ sub illo xp̃i eccła.
Sic̃ monasteriũ floruerat. Ciruit gratis. de creuit
me tallis Aliquando ingredieiis locũ ubi eccłae

Expanded text:
tur, super ordine pontificatus agere se velle. At ille, tur, super ordine pontificatus agere se velle. At ille, ut erat sanctae simplicitatis sapientia plenus, ad eundem regem ire deliberavit. Tunc, eligentibus civibus praeurbis metropoleos, cum unanimo voto sanctorum sacerdotum, regis et principum eligitur, trahitur atque in eodem palatio a sancto Lantberto archiepiscopo sedis Lugdunensis aliisque sanctis praesulibus, qui ad hoc generale placitum convenerant, in pontificem consecratur ecclesiae Rotomagensiset onere sublimatus, coepit opere sanctitatis amplius clarescere, praedicationis lumine ubique radiare et velut lucerna accensa non iam sub modio, sed super candelabrum posita, errorum tenebris depulsis, viam veritatis cunctis monstrare, pietatis et mise monstrare. Floruit enim sub illo Christi ecclesia, sicut monasterium ante floruerat. Crevit gratiis, decrevit metallis. Aliquando enim ingrediens locum, ubi ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntu uirtutibꝰ constant. Dedhis interĩ omissis.
nunc iuiuante suꝑne pietatis grã. narare aggrediar
qͣlit̃ hisdẽ uene randus uir pontificatꝰ cõscenderit
gradũ His diebꝰ contigit ut ł cuiꝰ audo enꝰ rotomagen.¬
honorauer̃ debite seruitutis obsequiis Post cuiꝰ sacrũ
transitũ. ne ȩccła de pastore amis so iactura patere-¬
tur. cuncti rotomagensis urbis ciues missa petici¬
electione congaudens rex: qm̃ in eodẽ scõ patre
Scpientiã affatĩ redundare. & religionẽ pollere
cognouerat. ilico eoꝵ annuens peticioni electio¬
ni extĩplo legatos dirigit. quie undẽ xp̃i famulũ
regias ꝑducerent ad edes. Nec mora legati adbeatũ
regis respondisse causa eximiȩ humilitatis. indig¬
nũ se fore offitii cure pastoralis. Quifestinant̃ retule¬
runt regi nuntiando. quale responsũ acccperatł
Decundo qͦq adeũ mitens sex. callide intulit nul-¬
lomͦidͦ contra suã uoluntatẽ post quã una loque ren¬¬

Expanded text:
s, nunc, iuvante supernae pietatis gratia, narrare adgredior, qualiter isdem vir venerandus pontificatus conscenderit gradum. His enim diebus contigit, ut beatus Audoenus Rotomagenhonorarunt debitae servitutis obsequiis. Post cuius sacrum transitum, ne ecclesia de pastore amisso iacturam pateretur, cuncti Rotomagensis urbis cives, missa petitielectione congaudens rex, quoniam in eodem sancto patre sapientiam affatim redundare et religionem pollere cognoverat, Uico eorum annuens petitionis electioni, extemplo legatos dirigit, qui eundem Christi famulum regias perducerent ad aedes. Nec mora, legati ad beatumregis respondisse causa eximiae humilitatis, indignum se fore officii curae pastoralis. Qui festinanter retulerunt regi, nuntiando, quale responsum acceperant. Secundo quoque ad eum mittens rex, callide intulit, nullo modo contra suam voluntatem, postquam una loqueren
Abbreviated transcription (Latin):
geueris inimicꝰ emulꝰ sẽꝑ bonorũ. cuiꝰ iudia mors
ꝓpinata ẽ homini. egit callidͥs sima arte. ut uir splendi¬
Sede. essetq detrim̃tũ ppłis ablatio tanti pastori
Nã cũ int̃pͥncipes francoꝵ sc̃ua ec̃t exorta discordia. ob multi:¬
formẽ rgnidiuisionẽ. callid humanigeneris bostis. malignorũ
cõtia dĩftimulũ seuire fec̃ inuidiã. qͥ pipino pͥncipi fraudulenter
Decedente enĩ deor dine pͥncipatꝰ guarathone illustri & eiꝰ filio
ac supplantatore neftudo gislemaro. pipinꝰ p̃fec toria in
ad minishationẽ dño largiente adeptꝰ est Iuotẽpore accur¬
satꝰ apud ipsũ pͥncipẽ p̃fatꝰ pontifex sc̃s. uissu ciꝰdẽ exilio
depor tat᷑. in altũ montẽ monasteriũ. qđ ẽ sitũ int̾ritorio

Expanded text:
generis inimicus, aemulus semper bonorum, cuius invidia mors generis inimicus, aemulus semper bonorum, cuius invidia mors propinata est homini, egit callidissima arte, ut vir splendisede essetque detrimentum plebis ablatio tanti pastoris. Nam cum inter principes Francorum seva exorta esset discordia ob multiformem regni divisionem, callidus humani generis hostis malignorum contra Dei famulum sevire fecit invidiam, qui Pipino principi fraudulenter Decedente enim de ordine principatus Warattone inlustri et eius filio ac supplantatori nefando Gislemaro, Pipinus praefectoriam administrationem, Domino largiente, adeptus est. Quo tempore incusatus apud ipsum principem, praefatus pontifex sanctus iussu eiusdem exilio deportat
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ꝓpitio ineminentiore locũ ȩcdẽ sc̃i poeri que sita e ft
in sub ur bano arb rotomagensis transtulerit nara rragere¬
diar Cũ itaq dediuersis ꝓuintiis plures congregtss& ara:¬
fices condidit suꝑ eiꝰ sepulcrũ repã miit magnitudiins
p̃ciosis metallis auri argentiq decoratã gẽmisq p̃aosis
adornatã sic̃ usq in p̃sens humano iusui appar&e. Conda¬
tuta gͦ insolẽnitate ascensionis dñi. sãc̃ dotũ ae mona chorũ¬
lauari fec̃ cũreuerentia magna & hymnoꝵ laudibꝰ de ro
cedentia tẽpora cõmemoratio beati pontificis audoeni illius
urb̾ ciuibꝰ hȩcdies Solẽnit̃ cȩlebris. Ipse aut̃ egregie cõuersa:¬
tionis pontifex sẽꝑ reminiscens pleb̾ sibi adño cõmisse.
frequent iuxta ministeriũ dibi inditũ. parochias circum:¬
ibat ꝓpͥas. p̃hicationis scȩ rorẽ & pie cõuersationis dulcedi¬
nẽ indesinent̾ coꝵ delibando intibꝰ Sed hostis humani¬

Expanded text:
Christo propitio in eminentiorem locum ecclesiae sancti Petri, quae sita est in suburbano urbis Rotomagensis, transtulerit, narrare adgredimur. Cum itaque de diversis provintiis plures congregasset artifices, condidit super eius sepulchrum repammirae magnitudinis, pretiosis metallis auri argentique decoratam gemmisque pretiosis adornatam, sicut usque in praesens humano visui apparet. Constituta levari fecit cum reverentia magna et hymnorum laudibus, clero cedentia tempora in commemoratione beati pontificis Audoini illius urbis civibus haec dies sollemniter celebris. Ipse autem egregiae conversationis pontifex, semper reminiscens plebis sibi a Domino commissae, frequenter iuxta ministerium sibi inditum parroechias circumibat proprias, praedicationis sanctae rorem et piae conversationis dulcedinem indesinenter eorum delibando mentib
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ uirtutũ humilitatẽ in corde suo studuit
sundam̃tũ iacere. imitans illũ qͥait Discite ame: quia
mitissũ & humilis corde Et ita iugo xp̃i suaui & oneri eiꝰ
leui deuota sũmittens colla. factꝰ ẽ incȩtu monachorũ
cunctis humilior. om̃ibꝰq obȩdiens. Uigiliis frequens.
orationib strenuus dpũ feruens. Spe gaudens. dño sine
int̾missione seruiens Cui ȩtiã data erat excõpunctio-¬
ne cordis ꝑ infusionẽ sc̃i sp̃s. effulio lacrimarũ Et cũ ante
ugiliarũ horas cõsurgens p̃cibꝰ deuotis cũbens lascesser&.
Signo tacto ad excitandos fr̃s qͦlaudes dñi decantarent.
in cõuentu orationis pͥor om̃ib se p̃sentabat. in hoc
&iã sic̃ & incetis actibꝰ imitabilẽ monachis uã demonꝰ

Expanded text:
omnium virtutum humilitatem in corde suo studuit fundamentum iacere, imitans illum qui ait: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Et ita iugo Christi suavi et oneri eius levi devota submittens colla, factus est in coetu monachorum cunctis humilior omnibusque oboediens, vigiliis frequens, orationibus assiduus, spiritu fervens, spe gaudens, Domino sine intermissione serviens; cui etiam data erat ex conpunctione cordis per infusionem Spiritus sancti effusio lacrimarum. Et cum ante vigiliarum horis consurgens, precibus devotis incumbens, lassesceret, signo tacto ad excitandos fratres, quo laudes Domini decantarent, in conventu orationis prior omnibus se praesentabat, in hoc etiam sicut et in caeteris actibus imitabilem monachi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cuncta curiosus lector inspectis. testam̃tis seu
largitionibꝰ eorũdẽ fideliũ facile repperient
Quȩ ȩtiã ut multis liquido pat&: multi modã mille¬
nellensi monasterio. int̾felitia bonitatissuȩ gesta.
&iã exenodochiũ in becilliũ ac decrepitoꝵ pauperũ.
ad instar duodeni apłici numeri constituit. deputatis
eis dẽ reb qui suffitient̃ p̾berent alimoniã Alias qͦq
mansiones qͦs in octogenario ex multis sacrato numero
Singillatĩ octonos abitare fec̃. qͥbꝰ sine indigentia coti.¬
dianũ largiri uictũ ꝑennit̃ censuit O magna & indi-¬

Expanded text:
quae cuncta curiosus lector, inspectis testamentis seu largitionibus eorundem fidelium, facile repperiet. Quae etiam, ut multis liquido patet, multimodam millenarii nellensi monasterio inter felicia bonitatis suae gesta etiam exenodochium inbecillium ac decrepitorum pauperum ad instar duodeni apostolici numeri constituit, deputatis eisdem rebus, qui sufficienter praeberent alimoniam. Alias quoque mansiones, quos in octonario ex multis sacrato numero singillatim octonos habitare fecit, quibus sine indigentia cotidianum largiri victum perhenniter censuit. Horum vacati
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i uiri progatiua meritoꝵ longius clarescer&.
consluebant passim adeũ plurimi saluationis sue.
expetentes salubria consilia. Etqm̃ sac̃ dotii digni¬
tate fulgebat. confluentiũ ad se confessiones susci¬
retinerent Cuius doctrina & exortacionibꝰ plu-¬
rimi corroborati. munitiq ad conuersionis festi¬
nantes gr̃am. plura deserebant dona inspeciebus
Sionũ non nulla indiuersis sita territori is

Expanded text:
i viri praerogativa meritorum longius claresceret, confluebant passim ad eum plurimi, salvationis suae expetentes salubria consilia. Et quoniam sacerdotii dignitate fulgebat, confluentium ad se confessiones susciretinerent. Cuius doctrina et exortationibus plurimi corroborati munitique, ad conversionis festinantes gratiam, plurima deferebant dona in speciebusnum praedia nonnulla, in diversis sita territoriis
Abbreviated transcription (Latin):
nuit Oquã p̃clarũ pontisicẽ quisuȩ familiȩ duplicẽ
dabat alimoniã cotiche. cũ & corpora replebat cibo
t̾reno. animasq refitiebat uerbo diuino. Cũ uero
ꝓsalute animarũ attentissime uigilar&. &iã archidi¬
aconos conuocans. dep̃catione ppłorũ & ȩccłarũ restau¬
ratione & honore. maxie gere ie curã sedule cõmone:¬
bat Census &iã quide uicis publicis canonico bor dine
ad par tẽ ponaficis ꝑsolui consueuerant gratuita bene:¬
dictione in restaurationibꝰ ȩcdarũ benignissime priis

Expanded text:
 quam praeclarum pontificem, qui suae familiae duplicem dabat alimoniam cotidie, cum et corpora replebat cibo terreno animasque reficiebat verbo divino! 17. Cum vero pro salute animarum attentissime vigilaret, etiam archidiaconos convocans, de praedicatione populorum et ecclesiarum restauratione et honore maximam gerere curam sedule commonebat. Census etiam, qui de vicis publicis canonico ordine ad partem pontificis persolvi consueverant, gratuita benignitate in restaurationibus ecclesiarum benignissime presbyteris
Abbreviated transcription (Latin):
Stringit. ut sicuti sub eiꝰ regimonio. ita inantea & ipsi & pos¬
teri eoꝵ scđ̾m regulã Sc̃i patris benedicti. fidelit̃ xp̃o deser ur¬
rent: Ił si aliquando peccatis exigentibꝰ aut neglegentia pasto¬
rali auia rectitudinis & obser uatione regule scĩ benedicti.
futuro deuiare conarent᷑ aut cogerent᷑. tunc c̃ouocatios cõrũ
Sac̃ dotũ reliquoꝵq militũ xp̃i unanimit̃ fier&. eoꝵ que

Expanded text:
stringit, ut, sicuti sub eius regimonio, ita in antea et ipsi et posstringit, ut, sicuti sub eius regimonio, ita in antea et ipsi et posteri eorum secundum regulam sancti patris Benedicti fideliter Christo deservirent. Quod si aliquando peccatis exigentibus aut neglegentia pastorali a via rectitudinis et observatione regulae sancti Benedicti in futuro deviare conarentur aut cogerentur, tunc convocatio sanctorum sacerdotum reliquorumque militum Christi unanimiter fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
duꝑ fontanellensis eȩnobu seã monachorũ congt¬
ga done. quantã sollicitudinẽ & ꝑuigilẽ curã indesinen¬
t̃ habuerit. testatur int̾ reliqua p̃rogatiue eiꝰ gesta
&ic̃ priuilegii sui auctoritas. ꝙ p̃dicti cȩnobii habita¬
toribꝰ ob dĩ amorẽ & Sc̃orũ reuerentiã sũma edictione
edidit. Deniq cũ scõrũ scc̃dotũ & om̃iũ ciuiũ rotoma gensis
electione & głosi regis teoderici consensu. inponaifi¬
cẽ conseeratꝰ suis s&. nimio dilectionis fer uore quẽ eiga
p̃dictũ uenerabile cȩnobiũ sẽꝑ habuerat. pͥuilegii sui
auctoritatẽ eidẽ dedit. ꝑsuccedentia tẽpora scđm sc̃i
patris benehcti regulã. Xut p̃cedentiũ regũ chlodo uei
uidelic& & chlotarii simulq hilderici & theoderici pͥuile¬
giorũ auctoritates docent. ex sem& ipsis sibi ꝑ ennibꝰ tẽpo¬
rib abba tẽ eligerint. Inqua & iã iuste alligationis uerbop̃sen¬
tes futurosq qͥ ibidẽ dño militauerant uł futuri erant corr¬

Expanded text:
enobii sancta monachorum conggatione quantam sollicitudinem et pervigilem curam indesinenter habuerit, testatur inter reliqua praerogativae eius gesta etiam privilegii sui auctoritas, quam praedicti coenobii habitatoribus ob Dei amorem et sanctorum reverentiam summa devotione edidit. Denique cum sanctorum sacerdotum et omnium civium Rotomagensis electione et gloriosi regis Theoderici consensu in pontificem consecratus fuisset, nimio dilectionis fervore, quem erga praedictum venerabile coenobium semper habuerat, privilegii sui auctoritatem eidpatris Benedicti regulam et, ut praecedentium regum, Hlodovii videlicet et Hlotharii simulque Hilderici necnon et Theoderici privilegiorum auctoritates docent, ex semet ipsis sibi perhennis temporibus abbatem eligerent. In qua etiam iustae alligationis verbo praesentes futurosque, qui ibidem Domino militaturi erant, con
Abbreviated transcription (Latin):
Susceptã regiminis curã. assidue meditaba tur
quale susceꝑat onus. iudelico cõmissi ad nõ gregis
regere animas & multoꝵ ser iure moribꝰ. Et qr erat
adprime sc̃arũ scriptus arũ scientia affatĩ imbir¬
tus. cõmisso sibi gregi inde sinent̃ erogabat pabir
la uiriditatis. uerbis & actibꝰ itnera monstranꝰ
solito edicta legis diuine inconuentu om̃i u
recitar&. ita affluentia eloquioꝵ illius iumio
caritatis ardore reddita sunt audientiũ corda flã¬¬
miuoma. ut plurimi ex illis ad lacrimas conpul.¬
si. in mensas omipotenti do redderent gr̃as dicen¬

Expanded text:
susceptam regiminis curam assidue meditabatur, susceptam regiminis curam assidue meditabatur, quale susceperat onus, videlicet commissi a Domino gregis regere animas et multorum servire moribus. Et quia erat adprime sanctarum scripturarum scientia affatim imbutus, commisso sibi gregi indesinenter erogabat pabula aeternae viriditatis, verbis et actibus itinera monstrans solito edicta legis divinae in conventu omnium recitaret, ita ex affluentia eloquiorum illius nimio caritatis ardore reddita sunt audientium corda flammivoma, ut plurimi ex illis, ad lacrimas conpulsi, inmensas cunctipotenti Deo redderent grates, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Quo incȩlestis regni locietate ab angelicis choris
Suscepto omis catua monachoꝵ dñi xp̃igr̃am exorat
pietatẽ. triduanũ celebrans ieuiniu Quo ex pleto.
iubente dõ elegit famulũ dni lantb̾tũ religione
p̃clarũ & genere nobilẽ. ex t̾ritorio tar uernensi
ortũ llurima enĩ de tanto patre nisi ad alia festinas.¬
Semus
dõ digna & loco utiliat ꝑeũ & sub eiꝰ regimine dici pote.¬
rant. quȩ ineiꝰ gestis olĩ plenius memoriȩ tradidimꝰ.
posteris intimandã. Quo uͦ ordine inlugdino celeber:¬
rima urbegalliȩ poyisex sit subrogatꝰ. bre uisermo¬
rexpius theodericus & inclitꝰ princeps pipinus.
ꝓceribꝰ palatii salubre agentes consiliũ. diuina
itaq ꝓuidente iussione. in p̃fata ur be cũ unanimͦ
eiꝰdẽ regionis ppłi uoto. eiꝰdẽ urbis eũ conflituer̃
unanimes eiꝰdẽ congregationis monachi. beatũ
ans Bertũ sibi eleger p̃eẽ rectorẽ Ipse aut̃ post

Expanded text:
. Quo in caelestis regni societate ab angelicis choris . Quo in caelestis regni societate ab angelicis choris suscepto, omnis caterva monachorum, domini Christi exorat pietatem, triduanum celebrans ieiunium. Quo expleto, iubente Deo, eligit famulum Domini Lantbertum, religione praeclarum et gener e nobilem, etum. Plurima enim de tanto patre, nisi ad alia festinassemus, Deo digna et loco utilia, per eum et sub eius regimine gesta dici poterant, quae in eius Gestis olim plenius memoriae tradidimus posteris intimanda. 12. Quo vero ordine in Lugduno, caeleberrima urbe Galliae, pontifex sit subrogatus, brevi sermopius rex Theodericus et inclitus princeps Pipinus, proceribus palatii salubre agentes consilium, divina utique providente iussione, in praefata urbe cum unanimo eiusdem regionis populi voto eiusdem urbis eum constituerunt unanimes eiusdem congregationis monachi beatum Ansbertum sibi elegerunt praeesse rectorem. Ipse autem post
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc dubitans ꝑmaner&. ad iecit uir sactus
nhoc tenoueris mis fidẽ accomodandũ uerb. si hodie¬
hiemali tẽpore locꝰ in qͦ tab̾naculũ istud cosistit qͥ nunc
tritꝰ ob uestigia calcantiũ uidetur uiridẽ ꝓduxerit
herbã. sicq iuxta uestigia eiꝰdẽ tentorii cet̃ is agri par-¬
tibꝰ uridior man& in euũ. Eđ ita scđ̾m ser monẽ homi-¬
nis dĩ euenisse om̃ibꝰ illo aduentantib inhitiũẽ. ita
ut ulq hodie locꝰ ille uiridor reliqͣ agri parte appcreat
in motũ tentorii ibi qͦndã fixi. siue iemali Siue ȩstiuo
tẽ pore Omagna & inclita istius sc̃i gła. cuiꝰ laudabr¬
le meritũ taliuoluit omipoten ¶ Signo de monstrare.
uirtutis manifestaret᷑ inpopulis Ergo oꝑe p̃tiũ est
& cõstitutꝰ sit. Deniq: cũ inclitꝰ dm̃i sac̃dos guanhegisil
ꝑuiginti fere annoꝵ Spatiũ hoc cȩ nobiũ aprimo
edificationis die inregimine tenuiss&.iãq for& inde-¬

Expanded text:
adhuc dubitans permaneret, adiecit vir sanctus: adhuc dubitans permaneret, adiecit vir sanctus: 'In hoc te noveris meis' fidem accomodandum verbis, si hodiehiemali tempore locus, in quo tabernaculum istud consistit, qui nunc tritus ob vestigia calcantium videtur, viridem produxerit herbam, sicque iuxta vestigia eiusdem tentorii ceteris agri partibus viridior maneat in evum'. Quod ita secundum sermonem hominis Dei evenisse, omnibus illo adventantibus in hanc diem locus ille viridior reliqua agri parte appareat in modum tentorii ibi quondam fixi, sive hiemali sive aestivo tempore. O magna et inclita istius sancti gloria, cuius laudabile meritum tali voluit omnipotens signo demonstrari, esagio virtutis manifestaretur in populis. Et cum et constitutus sit. Denique cum inclitus Domini sacerdos Wandregisilus per viginti fere annorum spatia hoc coenobium a primo aedificationis die in regimine tenuisset iamque foret in dec
Abbreviated transcription (Latin):
eũ prudentẽ doc trina. humilẽ cultu. sc̃issimũ imitacione
Na asco poytifice audo eno rotomagensis ȩccłȩ. iã fuerat
p̃sbit̃ cõsecratꝰ Quẽ isdẽ homo xp̃i & sc̃ȩ religionis bene¬
dictione muniuit. & sac̃ dotali auctoritate de plurimis
sc̃ȩ doctrine ortam̃tis instrux̃. insuꝑ & regẽ eũ futuru eẽ
p̃dix̃ Iuonegante minime id futurũ fore. respondit uir
dĩ Dcias qͥa honore regni sublimaberis sed noueris mul-
abꝰ tuis ad epturũ. Qđ postta ri ꝓbauit euentꝰ Ad hȩc
ado lescens intulit theodericꝰ Sipia om̃i potentis dĩ ordi-¬
natio me inculmine dominantẽ constituerit regni.
optote dignũ dõ fieri antistitẽ. ut ꝑtuã sc̃am doctrinã
crescat ȩccła fideliũ. Cũq sac̃dos dñi indignũ se tanto
honere ferendo dicer&. ipsũq: ex successione hereditaria
regni fastigia amplius cõscendẽ deb̾e intimara&e. & ille

Expanded text:
eum prudentem doctrina, humilem cultu, sanctissimum imitatione. eum prudentem doctrina, humilem cultu, sanctissimum imitatione. Nani a sancto pontifice Audoino Rotomagensis ecclesiae iam fuerat praesbiter consecratus. Quem. isdem homo Christi et sanctae religionis benedictione munivit et sacerdotali auctoritate de plurimis sanctae doctrinae hortamentis instruxit, insuper et regem eum futurum esse praedixit. Quo negante minime id futurum fore, respondit vir Dei: 'Scias, quia honore regni sublimaberis; sed noveris multaibus tuis adepturum'. Quod postea rei probavit eventus. Ad haec adolescens intulit Theodericus: 'Si pia omnipotentis Dei ordinatio me in culmine dominantem constituerit regni, opto te dignum Deo fieri antistitem, ut per tuam sanctam doctrinam crescat ecclesia fidelium'. Cumque sacerdos Domini indignum se tanto onere ferendo diceret ipsumque ex successione hereditaria regni fastigia amplius conscendere debere intimaret, et ille
Abbreviated transcription (Latin):
gando corriper&. ꝓpeo qđ p̃fat iuuenis nuꝑ cõuersus
indĩ oꝑe & obseruatione legis eos p̃uenir& Et cȩpit eũ
carius diligere. sic̃ monastica doc& nor ma. nitore legis¬
in oꝑe manuũ cotidiano culicentia patris extra
solitũ frm̃ opꝰ insistere ut sua mortificar& mẽbra
quȩ erant sibi obstantia suꝑ t̾rã hȩc eo imploran¬
te. gr̃as cuncti potentt dõ fr̃s agentes. ad mira¬
bant᷑ suꝑ eiꝰ dõ digna deuotione Cũq apatre sp̃ta
qđ pecierat indultũ sibi gauder&. cepit postulata cũ magna
implere deuotione. Quo tẽpore aclimate meridiano distan¬
tẽ ap̃fato cȩnobio passus fere .t. or tatu eiꝰdẽ uiridĩ. beatꝰ
guandegisilꝰ. uineã plantare & excolere cȩpit Iuo in-
loco p̃fatꝰ uir dñi ansbertꝰ dũ unacũ fr̃ibꝰ oꝑaretur.
te odericꝰ adolescens futurus rex uenatib ut sibi gentili-¬
cũ erat insistens. ad p̃fatũ dĩ homine accessit. qr nouerat

Expanded text:
 pro eo quod praefatus iuvenis nuper conversus in Dei opere et observatione legis eos praeveniret. Et coepit eum carius diligere, sicut monastica docet norma, nitore in opere manuum cotidiano cum licentia patris extra solitum fratrum opus insistere, ut sua mortificaret membra, quae erant sibi obstantia super terram. Haec eo implorante, gratias cunctipotenti Deo fratres agentes, ammirabantur super eius Deo digna devotione. Cumque a patre spiritali quod petierat indultum sibi gauderet, coepit postolata cum magna implere devotione. 7. Quo in tempore a climate meridiano distantem a praefato coenobio passos fere quingentos hortatu eiusdem viri Dei beatus Wandregisilus vineam dum una cum fratribus operaretur, Theodericus adolescens, futurus rex, venatibus, ut sibi gentilicum erat, insistens, ad praefatum Dei hominem accessit, quia noverat
Abbreviated transcription (Latin):
iubetur. habeat quantũ acceꝑit: oꝑis sui pensas
ꝑsoluat. Subitiat᷑ cui nõ uult. lassus ad stratũ ueni¬
at. ambulansq dormit&. necdũ expleto sõno sirge¬
re cõpellatur lassus in iuriã taceat: p̃positum
monasterii timeat ut dñm. diligat ut patrem¬

Expanded text:
jubetur: habeat quantum acceperit: operis sui pensa jubetur: habeat quantum acceperit: operis sui pensa persolvat. Subjiciatur cui non vult. Lassus ad stratum veniat, ambulansque dormitet, necdum expleto somno surgere compellatur. Passus injuriam taceat. Praepositum monasterii timeat, ut Dominum, diligat ut pare
Abbreviated transcription (Latin):
capitis in xp̃i amore ut iub̾& deponi. sũ missẽ flagitabat
Audiens aut̃ uenerandꝰ pat̃ sc̃am & dõ dignã eiꝰ postulati¬¬
onẽ. indutias cõsulendi suꝑ hoc dicebat hab̾e sẽ uelle.
ut sic̃ apłica & monastica doc& regula. scir& ad qđ uene.¬
rat. Quibꝰ expletis. spĩtaliũ sr̃m cõ sulta suscipi ens
inclitꝰ pat̾. piaei uota ueluti postulauerat impleuer̃
cdericatq habitu decorabilẽ reddider Dicq excotẽpo
feruere. assidueq dulcissimos earũ fructꝰ intelli-¬
gendo carpere. Cũq acum̃ ingenii in p̃fato iuue¬¬
ne beatꝰ pat̃ guandregisilꝰ pollere p̃uider&. diuer-¬
soꝵ uoluminũ copiã ei concite tribui ussit. Quȩcũ
sedule legendo ꝑcurer&: cuiꝰdã scĩ patris senten:¬
tiã repꝑit scriptã cõtinentẽ hunc modũ Monac
uiuat in monasterio sub unius disciplina patris
cõsortioq multoꝵ. ut ab uno discat humilitatem

Expanded text:
capitis in Christi amore ut iuberet deponi, summisse flagitabat. capitis in Christi amore ut iuberet deponi, summisse flagitabat. Audiens autem venerandus pater sanctam et Deo dignam eius postolationem, inducias consulendi super hoc dicebat haberi se velle, ut, sicut apostolica et monastica docet regula, sciret, ad quod venerat. Quibus expletis, spiritalium fratrum consulta suscipiens inclitus pater, pia eius vota, veluti postolaverat, impleverunt clericatusque habitu decorabilem reddiderunt. 6. Sicque exfervere assidueque dulcissimos earum fructus intellegendo carpere. Cumque acumen ingenii in praefato iuvene beatus pater Wandregisilus pollere pervideret, diversorum voluminum copiam ei concite tribui iussit. Quae cum sedule legendo percurreret, cuiusdam sancti patris sententiam repperit scriptam. continentem hunc modum: Monachus vivat in monasterio sub unius disciplconsortioque multorum, ut ab alio discat humilitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq inaula regis manens. ętiã euangłii nõ in memor
qͦait. nisi qͥs renuntiauerit om̃ia ñ potest m̃s eẽ discipłs.
dõ ꝓuidente & sibi inspirante. elegit militiã relinquere.
& cȩlesti regimilitare Tunc igne diuini amoris accensꝰ.
ac sc̃ĩ sp̃s lumine ꝑfusus. apalatio egressus. nulliq sod aliũ
ac sibi famulantiũ cõfiteri suã uolens uoluntatẽ. arripu¬
it it̃ qđ ad puntiã ducit rotoma gensẽ. ꝑuenitq ad fa¬
magnũ sẽquane ubi sac̃dos dñi magnꝰ guandregisi us
monasteriũ cõstruxerat. atq cũ magna monachoꝵ
coorte subsc̃ȩ regule iugo laudabilẽ ducebat uitã
monasticu in hospitio fuiss& receptꝰ. cȩpit ministrobumi¬
lit̃ implorare. quatinꝰ scm̃monasterii patẽ merere-¬
tur uidere Et cũpio patri ministri impaerata nunti
tẽ humilit̃ ad orans. postulabat ab eo monachũ sefieri
ã corpore & m̃te scło renunciaturũ a gebat:. comãq sibi

Expanded text:
ngelii non inmemor, quo ait: Nisi quis reliquerit omnia, non potest meus esse discipulus, Deo providente et sibi inspirante, elegit militiam relinquere terrenam et caelesti regi militare. Tunc igne divini amoris accensus ac sancti Spiritus lumine perfusus, a palatio egressus nullique sodalium ac sibi famulantium confiteri suam volens voluntatem, arripuit iter, quod ad provintiam ducit Rotomagensem, pervenitqm Sequanae, ubi sacerdos Domini clarus Wandregisilus monasterium construxerat atque cum magna monachorum cohorte sub sanctae regulae iugo laudabilem ducebat vitam.monasticum in hospitio fuisset receptus, coepit ministro humiliter implorare, quatenus sanctum monasterii patrem mereretur videre. Et cum ministri pio patri imperata nuntiatem humiliter adorans, postolabat ab eo monachum se fieri. Nam corpore et mente saeculo renuntiaturum aiebat, comamque sui
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ aulicꝰ scriba doctꝰ. conchitorq regaliũ priuilegioꝵ
& gerulus anuli regalis : qͦeadẽ signabant᷑ priuilegia
Vm positꝰ piȩ doc trine exemplis atq humilitatis ad dñm
sẽ cõuertens : sđm relinquere atq: ad monasteria destina:¬
re curauit. tq ita in laico adhuc habitu cõstraitꝰ. p̃hica¬
tione scã & sapientiȩ doc trina: plures exortando inuita¬
bat ad p̃mia felicitatis ȩt̾ne Acsic cotidie indño ꝓsiaens
atq suc crescens gram sibi axp̃o collatã augm̃tare cura:¬
bat Cũ uero corã rege & pͥncipibꝰ cõsueto more chuersa
musicȩ artis instrum̃ta in cordis & tibi is auchr& ꝑso.¬
nantia. asebat sibi Obone conditor quale eritte dili-¬
gentib canticũ indefitiens incelestibꝰ audire angłoꝵ
quãq suaue ac delectabile sc̃oꝵ choris cõcinentibꝰ & laudẽ
tibi cratori indesitient̃ ꝑsonantib. sitantĩ mortalibus

Expanded text:
esse aulicus scriba doctus conditorque regalium privilegiorum esse aulicus scriba doctus conditorque regalium privilegiorum et gerulus anuli regalis, quo eadem signabantur privilegia. Ubi positus, piae doctrinae exemplis atque humilitatis ad Dominum se convertens, saeculum relinquere atque ad monasteria destinare curabat, atque ita in laico adhuc habitu constitutus, praedicatione sancta et sapientiae doctrina plures exortando invitabat ad praemia felicitatis aeternae, ac sic cotidie in Domino proficiens atque succrescens, gratiam sibi a Christo collatam augmentare curabat. Cum vero coram rege et principibus consueto more diversa musicae artis instrumenta in cordis et tibiis audiret personantia, aiebat sibi: O bone conditor, quale erit te diligentibus canticum indeficiens in caelestibus audire angelorum, quamque suave ac delectabile, sanctorum choris concinentibus et laudes tibi creatori indeficienter, personantibus, si tantam mortalibus
Abbreviated transcription (Latin):
lic& sint occulta: sẽꝑ tam̃ iusta Uocatꝰ qͦq affuit.
& beatꝰ ANSBENTUS Ubi dissociabilẽ illi condidit
libellũ ut scã uirgo angadris ma. non sua sed xp̃i
uocaretur sponsa Hoc facto ad otomagũ urbẽ
scõ antistiti dirigitur audoeno. ut eiꝰ benedictione
ꝑcepta. & sacro uelaminoꝑta. in uirginitatis ꝓposito
consecrari mereretur. Quo patrato : prisine pulcritu¬
dini& speciei eleganti extimplo ẽ reddita. ita ut cunc
efficitur cȩnobii oratorii qđ ẽ sitũ in pago belloa-¬
censi ꝓpe muros urbis belloacus Uenitor quoque
nis beatibuandregisili originẽ ducentes ex t̾ritorio tar uen-¬
nico Exquibꝰ p̃fatꝰ alb̾tꝰ. sub p̃chcto abbate lantb̾to.
sequenti tẽpore infontanella monasterio monacꝰ efficit᷑
Posthȩc uir dñi aNSBERTUS in aula regis lic&e nolens
a genitore ꝑductꝰ. sic̃ erat acumine in geni clarus. cepit

Expanded text:
licet sint occulta, semper tamen iusta'. Vocatus quoque adfuit licet sint occulta, semper tamen iusta'. Vocatus quoque adfuit et beatus Ansbertus; ubi dissociabilem condit libellum, ut sancta virgo Angadrisma non sua, sed Christi vocaretur sponsa. Hoc facto, ad Rotomagum urbem sancto antistiti dirigitur Audoeno, ut, eius benedictione percepta et sacro velamine operta, in virginitatis proposito consecrari mereretur. Quo patrato, pristinae pulchritudini et speciei eleganti extemplo est reddita, ita ut cunctefficitur coenobii Oratorii, quod est situm in pago Belloacensi prope muros urbis Belloacus. Genitor quoque nis beati Wandregisili, originem ducentes ex territorio Tarvennensi. Ex quibus praefatus Haltbertus sub praedicto abbate Lantberto sequenti tempore in Fontanella monasterio monachus efficitur. 4. Post haec vir Domini Ansbertus in aulam regis, licet nolens, a genitore perductus, sicut erat acumine ingenii clarus, coepit
Abbreviated transcription (Latin):
tus circa suat sobolẽ hoc fieri intelligens. inquiiebat
abea. utrũ in uirginitatis uoto uitã elegiss& defi¬
niri. Opto in quã migenit᷑or & totis nisib exoro
abassimi pietatẽ. ut continentię & pudticiȩ. non
effrenate luxurie effici merear famula Nã xp̃e
quẽ concupiui sponsũ ipłe mihi hanccorporis infert
molestiã. ut animȩ tribuat nitorẽ Quimihi¬
custos erit ꝑ petuus. & in uirginitatis ꝓposito conced&
pseuerare peniniter. Delectat hȩc uita p̾sens pat̾ pię:
sed decipit. Iuia om̃e qđ inmundo ẽ uanitas est.
& cõcupiscentia occłoꝵ. & mundus transibit & concu¬¬
piscentia eius. Quaut̃ fecerit uoluntatẽ dĩ manet
in ȩt̾nũ. sic̃ & dñs man& in ȩt̃nũ Haccaudiens
pat̃. illustrẽ accersiuit siguinũ. & quȩ circa p̃fatam
suã filiã gesta erant lucide pandit Ad hȩc siguinꝰ
respondit. Uoluntatẽ dñi mom̃ib sequi oportet.
neq eiꝰ nutui ullo modo cõtraire uelle. cuiꝰ iuditia

Expanded text:
tus circa suam sobolem hoc fieri intellegens, inquirebat ab ea, utrum in virginitatis voto vitam elegisset definiri. 'Obto, inquam, mi genitor, et totis nisibus exoro altissimi pietatem, ut continentia e et pudicitiae, non effrenata e luxuriae effici merear famula. Nam Christus, quem concupivi sponsum, ipse mihi hanc corporis infert molestiam, ut animae tribuat nitorem; qui mihcustos erit perpetuus et in virginitatis proposito concedet perseverare perhenniter. Delectat haec vita praesens, pater pie, sed decipit, quia omne quod in mundo est vanitas est et concupiscentia oculorum, et mundus transibit et concupimanet in aeternum'. Haec audiens pater, inlustrem accersivit Siwinum, et quae circa praefatam suam filiam gesta erant, lucide pandit. Ad haec Siwinus respondit: Voluntatem Domini in omnibus sequi oportet neque eius nutui ullo modo contraire velle; cuius iudicia
Abbreviated transcription (Latin):
gram. ut uniusi loci abitatores. cernentes eiꝰ in xp̃o imitabi:¬
lẽ deuotionẽ. exẽplo eũ unico diligerent affretu. nulloq
tẽpore int̾ uallo opor tuno eiꝰ ab cẽ uellent colloqͥo Nã& in¬
fra ipsiꝰ abitũ cęnobu. plurima habitatoꝵ utilitati dicta-¬
uit oꝑa. quȩ hodie eoꝵ necessitati manent ualia ded
moliebint᷑̾ suggerere. ut inaiora ei inferr& exilii de¬
trim̃ta. Qua ꝓpt̾ p̃fatũ uenerabilẽ pa trẽ aldul fum
accersiens. idẽ p̃clar pastor. ad p̃dictũ excellentissimũ
pͥncipẽ unacũ aliis uiris uenerandis direxit: saais¬
faciens humilit̾ eiꝰ animi uoluntatiq aditiens &iã se nosua sponte
epatꝰ suscepisse gradũ. sediussionẽ pͥncipũ & electione ciuium
humilit̃ suscepisse ilud ministeriũ. Reminiscens &ia isdẽ pͥncepꝰ
fuerant clemt̃ indulsit. insup & adsedẽ ꝓpͥ e ur b re uertendi

Expanded text:
gratiam, ut universi loci habitatores, cernentes eius in Christo imitabilem devotionem, extimplo eum unico diligerent affectu nulloque temporis intervallo oportuni eius abesse vellent colloquio. Nam et infra ipsius ambitum coenobii plurima habitatorum utilitati dictavit opera, quae hodieque eorum necessitati manent utilia. Sed moliebantur suggerere, ut maiora ei inferret exilii detrimenta. Quapropter praefatum venerabilem patrem Aldulfum arcersiens isdem praeclarus pastor ad praedictum excellentissimum principem una cum aliis viris venerandis direxit, satisfaciens humiliter eius animi voluntati, adiciens etiam se non sua sponte episcopatus suscepisse gradum, sed iussione principum et electione civium humiliter suscepisse illud ministerium. Quapropter pergens fuerant, clementer indulsit, insuper et ad sedem propriae urbis revertendi
Abbreviated transcription (Latin):
cio pollu coegit. Potentissimi c̃dã cunuchi necati. ꝑ qͦs pala¬
clũ: uꝑse. ant̾e c̃stabat. Cõp̃hensi prb̃i ac ministri uĩne ul¬
& ꝯ̾atis homines adexustionẽ rapti. Nec singuli qm̃ tanta erat multitu¬
do. igregatĩ cireũ date igni abiebant᷑ domestici. Alligatis adcollũ mola¬
Nã uidices ꝑom̃a tẽpla dispũ. uni u̾sos ad sacrifitia cogebant. Pleni car¬
ceres erant. Iorm̃toꝵ gñra inaudita excogitabant᷑. In ecui temere

Expanded text:
cio pollui coegit. potentissimi quondam eunuchi necati, per quos palacio pollui coegit. potentissimi quondam eunuchi necati, per quos palatium et ipse ante constabat, comprehensi presbyteri ac ministri et sine ulet aetatis homines ad exustionem rapti: nec singuli, quoniam tanta erat multitudo, sed gregatim circumdato igni amburebantur; domestici, alligatis ad collum molaNam judices per omnia templa dispersi, universos ad sacrificia cogebant. Pleni carceres erant. Tormentorum genera inaudita excogitabantur; et ne cui temere
Abbreviated transcription (Latin):
dis pͥncipib cogitasĩe. cluos ĩꝑatores domi suę pęna nutiet
ligentẽ nihil potuit suspicari. Sos ira inflamatꝰ excarnificari
om̃s suos ꝓtinꝰ cęp̃. Sedebat ipse atq in nocentes igne torrebat.
tẽ iudiceiꝰ uni uers̃ om̃s deniq qͥerant inpalatio magistri. data
potestate torquebant᷑. erant c̃tantes qͥs pͥor aliqͥd inuenir&. Nihil
usq reꝑiebat᷑. quippe cũ familiã cesaris nemo torquer&. aderati
ipse unstabat: nec paciebat᷑ irã inc̃siderati senis de flagrar &.
& quindecĩ dieb int̾iectis. alut rursũ incendiũ molit̾ ẽ. sos ce¬
lererius anĩ adu̾sũ. nec tam̃ auctor apparuit. Tunc eȩsar
medio hiemis ꝓfectione parata ꝓrupit. eodẽ die contestans fu¬
gere sene uiuus arder&. Furebat .xͦ. ĩꝑator iã ñ indomesticos
tantũ. s. in om̃s ⁊pͥmã om̃iũ filiã ualeriã c̾iugẽq pͥscã sacrifi¬

Expanded text:
dis principibus cogitasse, duos imperatores domi suae paene uiuos edis principibus cogitasse, duos imperatores domi suae paene uiuos eet intellegentem, nihil potuit suspicari, sed ira inflammatus excarnificari omnes suos protinus praecepit. sedebat ipse atque innocentes igni torquebat, item iudices uniuersi, omnes denique qui erant in palatio magistri data potestate torquebant. erant certantes quis prior aliquid inueniret: nihil usquam reperiebatur, quippe cum familiam Caesaris nemo torqueret. aderat ipse et instabat nec patiebatur iram inconsiderati senis deflagrare. sed quindecim diebus interieotis aliud rursum incendium molitus est. sed celerius animaduersum, nec tamen auctor apparuit. tunc Caesar medio hiemis profectione parata prorupit eodem die, contestans fugere se, ne uiuus arderet. Furebat ergo imperator iam non in domesticos tantum, sed in omnes. et primam omnium filiam Valeriam coniugemque Priscam sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i honore ac dignitate. Iorm̃tis sub iecti essent exquocũq ordine
aut gradu uenirent. aduersꝰ eos om̃is actio caler&: ipsi ñde ũuria
ñ dealdult̾io. ñ de reb ablatis agere possent libtatẽ. deniq ac
uocẽ ñaberent. Qd ȩdictũ qͥdã. isi nrecte: magno tam̃ animo
diripuit ⁊ c̃scidit. cũ irridens dicer&. uictorias gotoꝵ ⁊sarina¬
taꝵ p̾positas. Statĩq ꝑductꝰ ñ modo ex tortꝰ: s & iã legitime
coctꝰ: cũ admirabili patientia postremo exust̾. ẽ. s cesar ñc̃ tentꝰ
ẽ edicti legib Alit̾ dio clecianũ aggredi parat. Nã ut illũ ad
ꝓpositũ crudelissime ꝑsecutionis impeller&: occultis ministris
palatio sub iec̾ incendiũ. Icũ pars quedã c̾flagrass xp̃iani ar.¬
giiebant᷑ uelut os̃tes publici: Icũ ingenti uidia sim̃l cũ palatio
xp̃ anoꝵ nom̃ arãbat . Illo c̃silio cũ eimuchis habito dex tinguen¬

Expanded text:
omni honore ac dignitate, tormentis subiecti essent, ex quocumque ordine omni honore ac dignitate, tormentis subiecti essent, ex quocumque ordine aut gradu uenirent, aduersus eos omnis actio ualeret, ipsi non de iniuria, non de adulterio, non de rebus ablatis agere possent, libertatem denique ac uocem non haberent. quod edictum quidam etsi non recte, magno tamen animo deripuit et conscidit, cum irridens diceret uictorias Gothorum et Sarmatarum propositas. statimque perductus non modo extortus, sed etiam legitime coctus cum admirabili patientia postremo exustus est. Sed Caesar non contentus est edicti legibus: aliter Diocletianum aggredi parat. nam ut illum ad propositum crudelissimae persecutionis impelleret, occultis ministris palatio subiecit incendium, et cum pars quaedam conflagrasset, Christiani arguebantur uelut hostes publici et cum ingenti inuidia simul cum palatio Christianorum nomen ardebat: illos consilio cum eunuchis habito de extinguen
Abbreviated transcription (Latin):
nassent. Inqͥrit᷑ ꝑ agẽd rei dies aptꝰ. ⁊felix: ac potissimũ t̾minalia delegun
pͥmꝰ loeti pͥmꝰq maloꝵ causa fuit: quę upsis ⁊ orbi t̾raꝵ accider̃. Qui dies
cũ illuxiss agentib c̃sulatũ senib ambob octauũ iseptimũ. repente
ad huc dubia luce: adeccłam ꝓfectꝰ cũ ducib ⁊ tribunis. irationalib
ueñ ureuulsis forib simulacrũ dĩ querit᷑. Scripture reꝑte: ĩcẽdũtur.
dat᷑ om̃ib p̃da. Rapit: trepidat᷑: discurrit᷑. Ipsis uͦ: inspeculis. In abio
nemagno incendio facto: pars aliqͣ ciuitatis ardera&. Nam
multe ac magne domꝰ ab om̃i parte cingebãt. Ueniebant. gͥ
p̃toriani acie structa cũ securib ⁊aliis feram̃tis. lĩmissi un¬
diq tam̃ illut editissimũ paucis horis solo adęqͣr̾. Post tridię
ꝓpositũ ẽ edictũ. qͦ cauebat᷑ ut religionis illius homines carerens

Expanded text:
nassent. Inquiritur peragendae rei dies aptus et felix ac potissimum Terminalia deliguntnassent. Inquiritur peragendae rei dies aptus et felix ac potissimum Terminalia deliguntprimus leti primusque malorum causa fuit: quae et ipsis et orbi terrarum acciderunt. qui dies cum illuxisset agentibus consulatum senibus ambobus octauum et septimum, repente adhuc dubia luce ad ecclesiam praefectus cum ducibus et tribunis et rationalibus uenit et reuulsis foribus simulacrum dei quaeritur: scripturae repertae incenduntur, datur omnibus praeda, rapitur, trepidatur, discurritur. ipsi uero in speculis — in alto ne magno incendio facto pars aliqua ciuitatis arderet. nam multae ac magnae domus ab omni parte cingebant. ueniebant igitur praetoriani acie structa cum securibus et aliis ferramentis et immissi undique fanum illud editissimum paucis horis solo adaequarunt. Postridie propositum est edictum quo cauebatur, ut religionis illius homines carerent
Abbreviated transcription (Latin):
mori solere. Satis e& sipalatinos tantũ ac milites abea religione
ꝓhiber&. Nec tam̃ deflectere potuit p̃cipitis hominis insaniã. Pla¬
cuit ergo amicoꝵ sentenciã experiri. Nõ erat huis malicie cũ
bonũ quid facere decreuiss: sine c̃silio faciebat ut ipse laudar&.. Cũ
aut̃ malũ qm̃ id rep̃hendendũ sciebat: in c̃siliũ multos aduocabat
ut alioꝵ culpe asscriber&. quicquid ipse deliquerat. Admissi . gͦ. iudi¬
tate. uł tim̃tes uł gratificari uolentes ĩeandẽ setẽciã c̃gruer̃. Nec
sic qͥdẽ flexꝰ. ẽ. imꝑator ut acõmodar& assensũ. s dõs potissimũ c̾sulere
statuit: misitq aruspicẽ : ad apollinẽ milesiũ. Respcłt ille ut diuine
apollini pot̾at reluctari. hãc moderationẽ tenere conatꝰ. ẽ: ut eã rẽ sine
sanguine trans igi iuber& cũ cesar uiuos cremari uell& qͥsacrificiũ repi¬

Expanded text:
mori solere, satis esse si palatinos tantum ac milites ab ea religione mori solere, satis esse si palatinos tantum ac milites ab ea religione prohiberet. Nec tamen deflectere potuit praecipitis, hominis insaniam. Placuit ergo amicorum sententiam experiri. Nam erat hujus malitiae, cum bonum quid facere decrevisset, sine consilio faciebat, ut ipse laudaretur. Cum autem malum, quoniam id reprehendendum sciebat, in consilium multos advocabat, ut aliorum culpae adscriberetur quidquid ipse deliquerat. Admissi ergo judi sententiam congruerunt. nec sic quidem flexus est imperator, ut accommodaret assensum, sed deos potissimum consulere statuit misitque aruspicem ad Apollinem Milesium. respondit ille ut diuinaeApollini poterat reluctari, hanc moderationem tenere conatus est, ut eam rem sine sanguine transigi iuberet, cum Caesar uiuos cremari uellet qui sacrificio repug