comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siue quodad caelestem mundiꝑtin& pastem siue quod nullũ hab& uisibilem
habitatorem dequalib nunc sermo narraentis ẽ neq: prac&ermis sus
ẽ caelo nominato neq adnumeractus increandis animalib: Iste uero lr¬
ferior quiexcipit exalatione s umidas maris ac terrae &ad sustinendas
aues quodammodocras sator nonnisi exaquis accipit animala . Quoc
enĩ eius umidum ẽ hoc postat alitũ corpora quaeltanituntur pinnis
uolaontes quemad modum pisces quib dam suis alis natantes :¬
Pro indescienter tamquã sp̃sdĩ quiscribenti aderat exaquis dicit pro¬
dusta uolatiba quarũ naturar bipestitũ locũ sostita ẽ inferiorẽ scilic&
inunda labib superioremuero in aune flabili. illum deputatũ natan¬
tibus istum uolantib: UT. Sicut huicelemento congruos
duos &u ã sensus anima libidatosuidemus olfactum explorandis uaporib:

Expanded text:
sive quod ad coelestem mundi pertinet partem, sive quod nullum habet visibilem sive quod ad coelestem mundi pertinet partem, sive quod nullum habet visibilem habitatorem, de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est coelo nominato, neque annumeratus in creandis animalibus: iste vero inferior qui excipit exhalationes humidas maris ac terrae, et ad sustinendas aves quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. Quod enim ejus humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis volantes, quemadmodum pisces quibProinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ierem purum & ꝑuenit adumidã ex halationem unde crassior
haec aura subsistit : Ingustatu & hanc traensit & ꝑuenit usque
adumorem corpulentiorem quo &iam pen& racto atq: trriecto
cum ad terrenã grauitatem ꝑuenit tangendiultimũ sensum agit:¬
Nonigitur ignoraebat naturaes elementorũ eorũq: ordinem qui
cumuisibilsum que in tracmundũ in elementis natun mouentur condi¬
tionem introducer& prius caelestia luminaria deinde aquarũ
animantia ternarũ autem postrema naruruit : Non quod aerem
possedicuntur siqua sunt spatia cielo superiori conunguntur. &caelinun¬
cupatione in scribturis ad sũperiorem mundi pastem pestinere intellgus ur
It ternae nomine uniuersalit̃ hoctotũ signific&ur exquo incipit deorsũ uersus
ignis gnendonix glaties sp̃s tempestatis &omnes abrssi. Done ꝑueniatur
ad aridã quae ꝓpria e nomine terradicitur: Aeritaq: ille superior

Expanded text:
aer purus, et pervenit ad humidam exhalationem, unde crassior aer purus, et pervenit ad humidam exhalationem, unde crassior haec aura subsistit; in gustatu et hanc transit, et pervenit usque ad humorem corpulentiorem, quo etiam penetrato atque transjecto cum ad terrenam gravitatem pervenit, tangendi ultimum sensum agitNon igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luanimantia, terrarum autem postrema narravit, non quod aerem posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad aridam, quae proprio no
Abbreviated transcription (Latin):
nimie frigescit optundi sensum : quia motus pigrescit qui ex calore in¬
est corpori dumignis aerem & aer umida &umor terrenaquaeq:
afficit. subtiliorib scilic& crassior penrantibus quanto autem
quidq subtilus ẽ innaturx corporeli tanto ẽ uicinius naturae spirita¬
V quamuis longe distante genere : quando quidem illud corpus est
illud non. ẽ
cꝑ hoc quoniã sentire non ẽ corporis
sed animae ꝑ corpis lic& acute dissenatur secundum diuersi tatem
corporeorum elementorũ sensus eẽ corporis distributos anima
tamen cui sentiendiuis in est cum corporea non sit ꝑ subtilius corpus
agitat uigorem sentiendi Inchoat itaq motum in omnib: sensibus¬
a subtilitatelgnis sed non i n omnibus ad idem ꝑuenit. In uisuenim
ꝑuenit represso calore usq ad eius lucem: In audituusq aliquidio¬
rem aerem calor inignis pen&rat : In ol factu autem traensit

Expanded text:
nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore innimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem et aer humida et humor terrena quaeque adficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natura corporali, tanto est uicinius naturae spiritali quamuis longe distante genere, quandoquidem illud corpus est, illud non est. Ac per hoc, quoniam sentire non est corporis, sed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaqad subtilitatem ignis, sed non in omnibus ad idem pertinet, in visu enim venit represso calore, usque ad ejus lucem; in auditu, usque ad ejus liquidiorem aerem calor ignis penetrat; in olfactu autem transit
Abbreviated transcription (Latin):
aues uolitant  gustatum uero istis fluxibilibus & corpolentis umorib:
amquaecũq: in oresapiunT ipsiusoris umori conmiscentur ut sapiant : &iã¬
si aridacum acciperentur fuisse uideantur : N.¬
gnis tame n omnia pen&iat ut motum in eis faciat. Nam &umor priuatio¬
ne caloris congelascit. Et cumpos sint feruescere elementa. ignis friges¬
cere non potest facilius quippe extinguitur utignis non sit quã frigidus
man& aut fit alicuius frigidi contactu tepidior: Tastus uitem qui ẽ quinus
insensib: terreno elemento magis congruit. ꝑinde ꝑ totũ corpus animan¬
tis quod maximae ex terix .ẽ. quaeq: tasta sentiuntur. Dicuntur &ia
nec uideris ineigne possealiqud nes tangisi neterux. Ac ꝑ hoc elementa
omnia i n omnib: in esse sed unum quidq: eorũ ex eoquodamplius hab&
accepisse uocabulum Ideo autem caloris priuationem cumcorpus

Expanded text:
aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra, ac per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
sima spatia uel ad terraẽ ꝓpter hunc turbulentum &caligino sum
locum quiumida exalatione pinguescit. Quamuis &ipse saepius
caeli nomine nuncup&ur : Ac ꝑ hoc non scribtum ẽ. ꝓducant a qua e
reptila animarum uiuarum & producat aer uolatilia uolantia suꝑ
terrã sedutrum que hoc animantiũ genus ex aquis ꝓductũ. ẽẽ. nar
ictur.: Quid qui dergo aquarum siue labiliterundo sum & fluidum
est siueuaporeliter tenuatumatq: suspensum. ut illu dreptilibus
animarum uiuarũ hocuolatilibus appareat distributum utrumq
tamen umida e natunte deputatur :¬
deoqu esunt &iam qui suptilissima consideitetione quinque istos mani¬
festis simos corporissensus setundum quat tuor usitata elementa
ita destinguant ut oculos adignem : Aures ad a eremdicant pestinere :
Olfaciendi autem gustan dique sensum natunreumidae at tribuant. Et ol fac¬
tum qui demistis exalationibus umidis quib: crassatur hocspatium inquo

Expanded text:
sima spatia, uel ad terram propter hunc turbulentum et caliginosum sima spatia, uel ad terram propter hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pincoeli nomine nuncupetur: ac per hoc non scriptum est, Producant aquae reptilia animarum vivarum, et producat aer volatilia volantia super terram; sed utrumque hoc animantium ratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum uiuarum, hoc uolatilibus adpareat distributum, utrumque tamen humidae naturae deputetur. Ideoque sunt etiam, qui subtilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quattuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
est. Aluenĩ dicunt omnia in omnia possemutari atq: conuesti. Au
uero eẽ aliquidomnino ꝓpriũ singulis ꝑhibent elementis qđ in alterius
elementi qualita tem nullo modo uestatur. Vnde suo lo co fostasse sidñ s uolue¬
rit diligentius disputabimus : Nunc autem quod ad precesentem sermo¬
nem attin& hȩc conmemoranda existimau ut intellegamus seruatũ
eẽ ordinem rerũ quo prius oportuit aquarum anim alia quam terrrũ
creata naruere: Nec ullomodo arbitrandum ẽ prac &ermis sũ
eẽ. in hac scribtura ullum mundi huius elementum cum quattuor noti¬
simis eum constare ꝑsua sumpsit qui a uid&ur inccaelũ & aqua & terra
commemontri. Deaere autem taceri. Consu&udo quippenit̃rum
scribtunerum .ẽ. aut caeli & teriae nomine mundũ appellare autin¬
terdum addere &mare. Aer itaq uel ad ca elum ꝑtinere intellegi¬
tur siqua suntineius superiorib: pastibus traenquillissima & pacatis¬

Expanded text:
est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii uero esse aliquid omnino proprium singulis perhibent elementis, quod in alterius elementi qualitatem nullo modo uertatur. unde suo loco fortasse, si dominus uoluerit, diligentius disputabimus; nunc autem, quod ad praesentem sermonem adtinet, haec commemoranda existimaui, ut intellegamus seruatum esse ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum creata narrare. Et nullo modo arbitrandum est praetermissum esse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor notissimis eum constare persuasum sit, quia uidetur hic caelum et aqua et terra commemorari, de aere autem taceri. consuetudo quippe nostrarum scripturarum est aut caeli et terrae nomine mundum appellare aut interdum addere et mare. aer itaque uel ad caelum pertinere intellegitur, si qua sunt in eius superioribus partibus tranquillissima et pacatis
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ut increandis habitatoribus inferioris huius mundipastis
quae saepe terracenomine tota commomoratur. prius produceren¬
tur exaquis animalia. poste a uero d&erra. Qđita sit aeria quasimilis¬
quidã saeculariũ po&arũ nubes excidit ol rmpus & pacem agnãten& : Quia
ohib&ur in olimpii uesticeaer eẽ tamtenuis ut neq nebulis obumbr&ur
Nec terb&uruento nec sustentare alites possit : Nec ipsos quifoste a scen¬
derint homines crassioris aurae spũ alere sicut inisto aere consuerun:
Tamen &ipseaer est undea qui suicina qualitate diffunditur & ꝓpterea ipsequoq
inumidamnaturt̃ conuersus diluuii tempore creditur : neq arbi trandum i
aliquid despatiiꝰ sidere caeliusurpasse cũ omnes &iã altis simos montes aquatirens¬
cendenxt :IΠI ¶ Iuamquã de conuersione elementorũ &iam
interipsos quih aec otiosacun suptilissime ꝑscrutati sunt non parua qua estio

Expanded text:
itaque, ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi partis, itaque, ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi partis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea uero de terra, quod ita sit aeri aqua similissaecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus diluuii tempore creditur. neque enim arbitrandum est aliquid de spatiis siderei caeli usurpasse, cum omnes etiam altissimos montes aqua transcenderat. Quamquam de conuersione elementorum etiam inter ipsos, qui haec otiosa cura subtilissime perscrutati sunt, non parua quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
quando dicimus orbem terarum &orbem terrxe:
os &iam aerios caelos quondã perisse diluuio inquadã carũ quae canoni¬
Icae appellantur epistola legimus Neq eñĩ humida illanatura quae
Ita concreuerat ut cubitis quin decim altissimorũ montiũ traen scender&
uertices potuit ad siderax ꝑuenire. sed quia huius aeris umidioris in
quo aues uolitant uel cota uel ꝓpe tota spatia conpleuerart. perisse
qui fuenent caelos in illa epistola scribitur. Quod nescioque mam mo¬
dum possit intellegi nisi in aquarũ natura pinguioris huius aeris
qualitate conuersa. Alio quin non perierunt tuncisticaeli sed
sublimius eresti sunt cum locumeorũ aqua occupar&. Itaq: fac¬
lius eos secundum illius epistolae auctoritatem perissecredimus
& alos sicut ibi scribitur repositos extentis uidelic& exalationib:
quã sic eresto s ut eis superioris caelinatura loco suoceder&. Opostebat

Expanded text:
a dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae. a dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluuio in quadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos secundum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut ibi scribitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicamini &impl&ea quasmaris &ua latilia multiplicentur super¬
temem: & facta ẽ uespera & factã ẽ mane dies quintus
unc inferiore pastemundi ea quae spũ uitae mouentur fiunt. Et primũ
aquarũ qđ aeris qualitati pximũ elementũ ẽ quia huic cado inquo sunt
luminaria itauicinus ẽ aer ut &ipsecaeli nomen acceperit. sed nesco
utrum &iam firmamentũ possit uocari :I
Sicuntur autem caelplurtliter inuna eadem quere quaedicitur unum
caelum: Namcum in hoc libro singularinumero dicatꝰ caelũ quod
diuidit interaquas quae supux &eas quae i nfrasunt. in illo tamen psalmo
& aqua einquit quae suꝑ caelos sunt laudent nomendrũ : &caeloscȩlerĩ
sibene intellegimus sidereosaeriorũ tamquã superiores inferiaũ
thosi neo dempsalmo accipimus ubi dictum ẽ. laudate eũ caelicaolozũ
satis appari huncaerem non solũ caelũ sed &ã caelos dici sicut dicurlur
& terrice. Nec aliud significatur quã illa quae singularterdiiur

Expanded text:
tilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aeriorum, tamquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est: laudate eum, caeli oaelorum, satis adparet hunc aerem non solum caelum, sed etiam caelos dici, sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur quam illa quae singulariter terr
Abbreviated transcription (Latin):
Quã tamendeitati s unitatem intellegendã statimammon& dicens. Etfecit
ds̃ hominem a dimaginemdĩ. Non quasi pat̃ adimaginem filii : autfilius a
imaginempatris. Alio quin non ueredistum ẽ adimaginem nraem si ad patris
solius aut ad filnsolius imaginem factus ẽ homo sedita dictũ fic̃ds a dimagi¬
nemdĩ Tam quã dicer&ur fecit ds̃ adimaginem suã. Cumaut̃ nuncdicitur
idimaginem dĩ cũ superius dictum sit adimaginem nitem significitur qd̃
nonldagat illa plurelitas ꝑsonarũ ut plures deos uel dicamus uel credamus
uelintellegamus sed patrem & filium & spmscm ꝓpterqua trinitatem

Expanded text:
 spiritum sanctum. quam tamen deitatis unitatem intellegendam statim admonet dicens: et fecit  spiritum sanctum. quam tamen deitatis unitatem intellegendam statim admonet dicens: et fecit deus hominem ad imaginem dei, non quasi pater ad imaginem filii aut filius ad imaginem patris — alioquin non uere dictum est: ad imaginem nostram, si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tamquam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum autem nunc dicitur: ad imaginem dei, cum superius dictum sit: ad imaginem nostram, significatur, quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos uel dicamus uel credamus uel intellegamus, sed patrem et filium et spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
satanae ut ẽum colafitar&  rogatũ que a sed nm testio ut discede¬
r& abeo respondissesibi sufficit tibi gratiamea namuistus in in¬
firmitate ꝑficitur: Tamen & sc̃sdanhel : interleones saluus
atq: intrepidus uixit : Qui non utiq dõmentiens in oratione non
tantũ peccata populisui sed &iam sua fat&ur. &inipsius a postoli¬
Ui
bulũ uiride inescam & fastum ẽ sic. Et uiditds̃ omnia que fec̃ & ectebo¬
naualde & facta ẽ uespera : & factũ ẽ mane dies sextus : Etiamatq
&iã denaturahominis posterit uberior considerendi &diligentius¬
o dis seren dilocus Nunc tamen opere sexdierũ nit̃ inquis itioper¬
dirstatio que concludat. Hoc primũ breuiter dicimus non in differen¬
ter accipiendũ quodin aliis operib: dicitur. dix̃ ds̃ fiat. Hic aut̃ dixds̃
faciamus hominẽ adimaginem & similitudinemnram. Ad insinuan

Expanded text:
satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discedesatanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatetur, et in ipsius apostoli  factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio pertractatioque concludat, hoc primum breuiter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur: dixit deus: fiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insinuand
Abbreviated transcription (Latin):
futurorũ animabũ quae decorruptionibus taliũ corporũ ꝓsuo quaeq
genere ac differentiis eraent exosturt ꝑ amministrxtionem in effabilẽ
omniamouente in commutabiliter creatore :AU.
Segenerib: quoq: animaliũ uenenosis & ꝑniciosis quaeri sol& : utrũ post
peccatũ hominis aduindistã creata sunt: An potius cumiã creata essent
innoxia : Nonnisi postea peccatorib nocere coeperunt : Neq: hoc mi¬
rum ẽ quando quidem &iã temporib: huius uitae laboriosae atq: erũ¬
nosae cum sit nemo itaiustus ut perfectũ seaudeat dicere. fideliter
at testante a postolo & dicente : Non quiaiamacceperim aut lamꝑfec¬
tussim : Cumqi adhuc exercende atq: in in firmitate ꝑficiendae
uistuti: necessariae sint temptationes & molestiae corporacles:
Codem rursus a postolo manifestante qui ait : In magnitu dine reue¬
lationum neex toller&ur datũ sibi ẽẽ stimulũ carnis angelum

Expanded text:
futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque genere ac differentiis erant exortura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum primi hominis ad vindictam creata sunt, an potius cum jam creata essent innoxia, non nisi postea peccatoribrum est, quandoquidem etiam temporibus huius uitae laboriosae atque aerumnosae, cum sit nemo ita iustus, ut perfectum se audeat dicere fideliter adtestante apostolo et dicente: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum
Abbreviated transcription (Latin):
qua eisto sexedierum ordinecreata narraentur haec quoq minima instrtuta
eradamus : ani postea consequentibus corruptibibum corporũ solutionib hoc
quieritur : Et potest quidem dici eaminutissima qua e exaquis uelterris
oriuntur : tuncereata inquib &iã illa non absurde intelleguntur quae nas¬
cuntur : exhisquae terurgerminante osta sunt & quia prrecessenrnt condi¬
tionem non solum animalũ sed &i amluminariũ : & quiateritre continuant᷑
perrrdicum conexionem : unde illo die quo apparuit arida exosta sunt:
it potius a dũpplementũ habitationis quama dnumerũ habitatorũ pestinȩ¬
reintellegerentur: E&ent uero quae deanimaliũ gignuntur corporib
& maxima emostuorũ ab surdis simũ ẽ dicere tuncereata cumanimala
ipsa creata sunt : nisi quia in enaxt lamomnib: animatis corporibus uis quae¬
dam natunalis & quasi prre seminata : & quodam modo liciata primor dicc

Expanded text:
quae isto sex dierum ordine creata narrantur, haec quoque minima instituta quae isto sex dierum ordine creata narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis uel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa non absurde intelleguntur, quae nascuntur ex his, quae terra germinante orta sunt, et quia praecesserant conditionem non solum animalium, sed etiam luminarium, et quia terrae continuantur per radicum conexionem, unde illo die, quo adparuit arida, exorta sunt, ut potius ad subplementum habitationis quam ad numerum habitatorum pertinere intellegerentur. cetera uero, quae de animalium gignuntur corporibus, et maxime mortuorum, absurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipsa creata sunt: nisi quia inerat iam omnibus animatis corporibus uis quaedam naturalis et quasi praeseminata et quodammodo liciata primordia
Abbreviated transcription (Latin):
tionib: Nampleritq: eorum aut deuiuorum corporum uitiis
uel purgamentis : uel ex halationibus : aut cadauerũ tabegignunto
Quȩdam &iam decorruptione lignorum & herbarum : quaedam
de corruptionibus frustuum : quorũ omniũ nom possumus redte
dicere dm̃non eẽ creatorem : In ẽ enimominib: quoddam
naturae suigeneris decus: Itautin his maiorsit ammiratio bene
considerantis : & laus uberioromini potentis astificis : quionina
in sapientia fecit: Quae a fine usq ad finem ꝑtendens & suau¬
uiter cunda disponens neceaipsarerum nouissima quaep sui
generi sordine dissoluuntur : Et quarum dissolutionẽ expoena nir̃e mosta¬
litatis horremus relinquit in formia sed creat minima corpore acuta sen su
amimantiã utmnaioreat tentione stupeamus agiltatem muscae uolantis quã
magnitudinem lumenti gnrdientis . amplus que miremur opeite formicu¬
larũ quamonenccamelorũ sed utrũ in primis utdixirerũ conditionbus

Expanded text:
tionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, tionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumus recte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his maior sit admiratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque miremur opera formicularum quam onera camelorum. Sed utrum, ut dixi, in primis rerum conditionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
plicamini : &impl&eaquas maris : &uolatilia multiplicentur super
temem Aninuno creaturȩ generedicendum fuit : ut inc&eris con¬
sequenter intelle ger&ur : quae generationib: crescunt  Prius
ergo dicer&ur in eo quod primum talecreatum ẽ : in herba scilic&¬
atq ligno : anfoste quae nullũ haberent propagande prolis affestũ
acsine ullo sensu generaerent in digna iudicauit : Illis benedictionis
uerbis crescite &multiplicamimꝰ : Vbiautẽ talis iness& affestus
ibi primum hocdix̃ : ut interrenis animalib: &iam nondictum intel¬
leger&ur : Necessarium aut̃ fuit hoc in hominem rep&ere : ne
quis quam dicer& in officio gignendi filios ullum e& peccatum
sicut ẽ in libidine : siue fornicandi siue ipso coniugio mode ratius
Vonnulla &iam de quibus dam minu¬
tissimis animalibus Questio ẽ utrum in primis rerum condi¬
tionibus creata sint : anex cons equentibus rerum mostaliũ corrup¬

Expanded text:
plicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super plicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super tesequenter intelligeretur, quae generationibus crescunt? Prius ergo diceratque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius iam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corrup
Abbreviated transcription (Latin):
generent & generentur : Qui possit mostalium genus seruata
sueces sione sulsistere. Quid sibi ergouult post hominẽ factũ
illabenedistio : Crescite & multi plicamini &impl&e ternem: quodutiq
generando fieri poss& : Annihil hinc temeredicendum : donec adeun
scriptunae locum peruemiamus : ubidiligentius istare quirenda atq trac¬
tanda sunt : Potestenim nunc fostasse sufficere : propterea delo¬
mine nondictum eẽ secundum genus : quia unus fiebat dequo&iam fe¬
mina fata ẽ. Non enim multa genere hominum : sicutherbarum
lignorum : piscium : uolatilium serpentium pecorum : bestiarum
ut sicdistum accipiamus secundumgenus: acsidicer&ur genenrtm
Vtinter sesimila. atq ad unam originem seminis pertinentia difan¬
guerentur a c&ceris a .XIII. Item queritur quid tantũ
a quarum animalia decreatoremerue Irint : Vt sola benedicerenur
sicut homines Nam& ipsa benedix̃ ds̃ dicens. Crescite & multi¬

Expanded text:
generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata successione subsistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crescite et multiplicamini et inplete terram, quod utique generando fieri posset? an nihil hinc temere dicendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc fortasse sufficere propterea de homine non dictum esse: secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, bestiarum, ut sic dictum accipiamus: secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum animalia de creatore meruerint, ut sola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite et multi
Abbreviated transcription (Latin):
uerum &iam secundum similitudinem. Cumo animalia siuea qua¬
rũ siue terrarum secundũ similitudinẽ suam generent: Anquia genꝰ
sequitur similitudo : noluit eaubiq: rep&ere : nam& semen ubiq re¬
p&iuit cũ tamherbis & lignis insit quã animalib & sino n omnibus
Obseruatũ ẽ enĩ quaedam itanasciex aquis uel terra ut sexus eis
nullus sit : & ideo semeneorum non sit in eis sed in elementis ex quib:
oriuntur Hoc ẽ ergo secundũ genus ubi & seminum uis &simili¬
cudo intellegiur succedentiũ decedentib:: Quianihil eorumita cre¬
tum ẽ ut semelexister& uel permansurum : uel nullo succedene
propago manifesta sit: Anquia non ita dr̃ fecerat hominẽ ut more¬
r&ur : si preceptum seruare uoluiss&. &id eononerat neces¬
sarius decessori successor sed post peccatũ conpanatus ẽ peco¬
rib insensatis : & similis factus ẽ -eis Vtiam filii saeculihuius

Expanded text:
uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquauerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente propago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius
Abbreviated transcription (Latin):
& ante acum primo creata narrentur : Angenus eorum in superiob: ratio
decaelo hocdeaquis &terris hoc decaeli lumin aribus dicer&ur
Quid enimeorum ẽ cuius non a&erna in cõmutabilis nrtio in ipsadĩ
sapientia uigeat quae attingita fine usq ad finem fostuer & disponit
omnia suauiter Incipitaut̃ hocdici deherbis & lignis usq: ad haec
terrena animalia.¬
terrena animalia. Nam & ineis quae exaquis creata sunt : quãuis
in prima cõmemoratione dictum non sit. in illatameniteratioñ dictũ ẽ:
Et fec̃ ds̃ c&os magnos : & omnẽ animam animalium reptilium quae e¬
duxerunt aquae secundum genus eorum: &omne uolatile pinnatum
secundum genus Anquia haec ita exosta sunt ut exeis alianasce¬
rentur &originis formam successione seruarent: Ideo dicuntur
secundũ genus : propt̃ propagationem prolis : qua perman sunicreo¬
bantur sed qͦuur delignis & herbis : non solumdicitur secundũ genꝰ:

Expanded text:
 antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rat antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus ratde caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit deus cetos magnos et omnem animam animalium reptilium, quae eduxerunt aquae secundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secundum genus. An quia haec ita exorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione seruarent, ideo dicuntur secundum genus propter propagationem prolis, qua permansura creabantur? sed cur de lignis et herbis non solum dicitur: secundum genus,
Abbreviated transcription (Latin):
Quaequat tuor &iam pedibus intuntur quae superius qua drupedur
nomine ꝓprie significata sunt. Bestias autem de quib litemait secđt
genus quid quidore aut&iã unguib saeuit exceptis serpentib pro¬
Sruero dequib: teftio ait secundumgenus quae neutur ui lacenem
sed aut cornibus a ut ne hocqui dem. prtedixiem̃ & qua drupedum
nomenquam latepateat ipsopedum numero facileagnosci & nomi¬
ne pecorum uelbestiarum omne mratione animal aliquando compre¬
hendi sed ouĩ amferarum uocabulum sola in latina lingua tantunden
ualere Nonideo tamen ne glegenda fuit consideratio: Quomo lo
pos sint haec nomina quae non frustra in hoc seriptuntrũ loco ps¬
ta sunt &iamspecia li distintione discernt: quod imusuloquendi perco¬
tidiano facile animaduesti potest
onfustra&iam lectoremmou& : utrumne passim & quasi fostuito
Sanaliqua prtione dicatur secundumgenus : Tam quã fuerint:¬

Expanded text:
quae quattuor etiam pedibus nituntur, quae superius quadrupedum quae quattuor etiam pedibus nituntur, quae superius quadrupedum nomine significata proprie sunt. bestias autem, de quibus item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uero, de quibus tertio ait: secundum genus, quae neutra ui lacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne inrationale animal aliquando conprehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum loco pt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Non frustra etiam lectorem mouet, utrumne passim et quasi fortuito an aliqua ratione dicatur: secundum genus, tamquam fuerint et
Abbreviated transcription (Latin):
&onagri & apri quianeq: illis bestiis ubileones sunt coniungipossu
similes eñi sunt illis pecorib: Neq tamen sub curhumana sunt ꝓpriequa¬
drupedia nuncupata sunt quasi reliqua essent haec animalia quib ista
appellatio genendis quidem cum multis : ꝓpternumerũ pedum setanie
speciali significatione tribuer&ur: Anquiater dix̃secundũ genus
tria quaedam geneur nosinuitat adtendere. primo secundum genus
qua drupedia & reptilia ubi arbitror significatũ quae quad rupedia
dixerit scilic& qua e ingenere sunt reptilium sicut sunt la cefa stelo¬
nes & siquidhuius modi ẽ : Ideoq in rep&itione qua drupedũ nomen
non itenruit. quiareptilium uocabulo fostasse complexus ẽ. unde
ibi non simplciter ait reptilia sed ad didit omnia reptiliater nre
deoterricequia sunt & aquarum. Qi deo omna utillicintellegantur

Expanded text:
et onagri et apri — quia neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; et onagri et apri — quia neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; similes enim sunt illis pecoribus neque tamen sub cura humana sunt — proprie quadrupedia nuncupata sunt, quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali significatione tribueretur? an, quia ter dixit: secundum genus, tria quaedam genera nos inuitat adtendere? primo secundum genus quadrupedia et reptilia: ubi arbitror significatum, quae quadrupedia dixerit, scilicet quae in genere sunt reptilium, sicut sunt lacerti, steliones et si quid huiusmodi est. ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iterauit, quia reptilium uocabulo fortasse conplexus est: unde ibi non simpliciter ait: reptilia, sed addidit: omnia reptilia terrae; ideo terrae, quia sunt et aquarum, et ideo omnia, ut illic intellegantur,
Abbreviated transcription (Latin):
rectionisexpestia solentintellegi merito queritur quas nunc ꝓpriebestias
&iquae peconedicat & epentia quidem siuereptiba terrena non ẽ dubiton¬
dum quo domnes serpentes intellegiuoluit quam quã ab estiae dicipossũ
Docorũ autem nomennonusitate serpentib conuenit rursum legrenis
&e pardis de tigribus elupis & uulpibus canib &uiã &simus atqrie euus
c&eris ustate conuenit uocabulum bestiarũ. Pecorũ autem nomen luusan¬
malibus ac commodatius aptari sol& quae sunt in u su hominũ : siue a diuuan¬
ds laborib deboues &equi &siquatalia. siue adlanitiũ uel aduescendũ
utoues &sues: Quidergosunt quad rupedia quã quamenim haee pania
pracoter qua edã serpentia quat tuor pedib: graediantur Nuisitame bocno¬
mine ꝓpriae quaedam uell& intellegi non utiq hic &iã quad rupedia nomi¬
nar & quã uis dehis inrep&itione tacuerit. Ancerui &dam mae

Expanded text:
rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecorum autem nomen non usitate serpentibus conuenit. rursum leonibus et pardis et tigridibus et lupis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem nomen his animalibus adcommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia praeter quaedam serpentia quattuor pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intellegi, non utique hic etiam quadrupedia nominaret, quamuis de his in repetitione tacuerit. an cerui et damae
Abbreviated transcription (Latin):
infimae & terrene pasti deputato uaporaediter inseruntur &auras
intexunt quae nocturnis rigorib: aggraruate sere no&iã rore destil¬
lant siaut̃ uehementius frigus ẽ &iã gelucandidius in albescunt :
Et dĩxe ds̃ educat teruix anmã uiuã secđmgenus quadrupedia &reptilia
& bestias terrre secundũ genus : & peccone secđm genus & factum ẽ sic¬
Et fecitd s̃ bestias ternre secundumgenus & pecora secundũ genus & om̃a
reptilia teriice secundũ genus & uiditds̃ qui abona sunt: Iam nunc
consequens eraet ut alteram pastem qua ȩ ꝓpriae terrx dicitur. infi¬
mihuius lociquem totũ cumomnib: abrssis &nebulo soaere uni uer¬
saliter uocabulo terrȩ alibi scribtura complestitur ornar& anima¬
libussuis. Et manifesta quidem sunt animaliũ genera quae in uerbo
diteriix ꝓduxit seqͥuia sepe nomine pecorũ uel nominebestiarũ anmalu omã

Expanded text:
infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus: educat terra animam uiuam secundum genus: quadrupedia et reptilia et bestias terrae secundum genus et pecora secterrae secundum genus et pecora secundum genus et omnia reptilia terrae secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. iam nunc consequens erat, ut alteram partem, quae proprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in uerbo dei terra produxit. sed quia saepe nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s tempestatis N& alia sine diuina ꝓuidentia fieri moueri quepu¬
tarentur. continuo subi ecit quae faciunt uerbumeius si autem
tirons gressores illi antequã trtens grederentur caelestia corpora
gerebant neq hoc mirũ ẽ si conuersa sunt expoena in aeriã qualitatẽ
utiam possint abigne id ẽ ab elemento natunce superioris aliquid
pati nec aeris saltem spatia superiora atq: puriorx sedista caligino¬
sa tenere ꝑmis sasunt qui eis prosuogenere quidã quasi carcer est
usq: ad tempus iudicii. Et si quid dehis traens gressorib: angelis diligen¬
tius requirendum ẽ Aliuserit accommodatior scribturae locus
Proinde nunc qđ satis ẽ si haecspatia turbida & procellosa ꝓpt̃ aeris
naturaẽ usq adundas ternsq porresta possuntaeria corpora sustine¬
re possunt & auium qua e ꝓdustae sunt exaquis ꝓpt̃ aquarũ tenuesab:¬
tus quiscilic& eidem aeri iux taundas & terr scircũ fuso atq: obhoc

Expanded text:
s tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
corporis conpageomnia pulchriora. quia oculum uerbi grittia placitũ
atq: laudatũ . Tamensise pauctũ a corporeuideremus non diceremus
tam pulchrũ quamin illa conexione membrorũ cum loco suo positus
inuniuerso corpore cerner&ur. Eauero quae peccando amittunt decus
ꝓpriũ. Nullo modo tamen efficiunt &non &iã ipsa recteor dinata cũ toto
atq: in uniuersobona sint. homolgitꝰ ante peccatũ &insuogenere utique
bonuserat. sed scribturao pra&ermisit hocdicere . ut illud potius dicer&
qđ futurũ aliquid pracenuntiar&. Non enĩ falsum deillo dictũ est quieñ
singillatim bonus ẽ magis utiq: cũ omnib: bonus ẽ. Non autem quan¬
documomnibibonus ẽ. : sequitꝰ ut &iã singillatim bonussit. modera¬
tũ ẽ itaq: utid dicer &ur quod & in pracesenti uerũ e&̃: & prcescun¬
tiã significar& futuri ds̃ enĩ natunrũ optimus conditoꝵ. peccantiũ

Expanded text:
corporis conpage omnia pulchriora; quia oculum, uerbi gratia, placitum corporis conpage omnia pulchriora; quia oculum, uerbi gratia, placitum atque laudatum, tamen, si separatum a corpore uideremus, non diceremus tam pulchrum quam in illa conexione membrorum, cum loco suo positus in uniuerso corpore cerneretur. ea uero, quae peccando amittunt decus proprium, nullo modo tamen efficiunt, ut non etiam ipsa recte ordinata cum toto atque uniuerso bona sint. homo igitur ante peccatum et in suo genere utique bonus erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de illo dictum est. qui enim singillatim bonus est, magis utique cum omnibus bonus est. non autem, quando cum omnibus bonus est, sequitur, ut etiam singillatim bonus sit. moderatum est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et praescientiam significaret futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium
Abbreviated transcription (Latin):
diem sextũ pestinent nisi forte illa & singillatim in suo genere . Etcum
c&eris uniuer salit̃ dicibona meruerunt. Et homo factus adimaginemdĩ
nonnisicum c&eris hocdicimeruit : Anquia ꝑfectus non dumerxt. quia
nondũ eraxt in paradiso constitutus. Quasi uero postea quã ibi constitu¬
tus ẽ dictumsit. quod hic pra&ermissum ẽ.: Quidergo dicemus an
quia prcesciebat dr̃ hominem peccaturũ. Nec insua eimaginis perfeltio¬
nemansurũ non singillatim sed cuic&eris eũ dicere uoluit bonum
uelut intimans quid eã fucturũ quia cumea quae factasunt. in eo qđ fasta
sunt quantũ acceper̃ manent sicut uelilla quae non peccauerunt.
uelilla quaepeccare non possunt & singulabona . &inuniuorso
omnia ualdebona sunt Noneñ frusera ẽ ad ditum ualde quia &cor¬
poris membre si&iã singula pulchra suri multa . sunt tameni nuni uersi

Expanded text:
diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, quia nondum erat in paradiso constitutus? quasi uero, posteaquam ibi constitutus est, dictum sit, quod hic praetermissum est. Quid ergo dicemus ? an, quia praesciebat deus hominem peccaturum nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singillatim, sed cum ceteris eum dicere uoluit bonum, uelut intimans, quid esset futurum ? quia, cum ea, quae facta sunt, in eo, quod facta sunt, quantum acceperunt, manent, sicut uel illa, quae non peccauerunt, uel illa, quae peccare non possunt, et singula bona et in uniuerso omnia ualde bona sunt. non enim frustra est additum: ualde, quia et corporis membra, si etiam singula pulchra sunt, multo sunt tamen in uniuersi
Abbreviated transcription (Latin):
tur& sic ẽ factũ. acdeinde non dicitur & fecitds̃ sed tamen ltare pocituno
& congregata ẽ aqua in congregationes suas. &e &eroe: Quod autem non
singulla tim utinc&eris &iã dehumanacreatu re dixit. Et iuditeds quiabo¬
num ẽ : sed posthominem factũ datãq illipatestatem uel dominandi
uel edendi subintulit deomnib: Etuidit ds̃ omnia quȩ fec̃. Et eccebona
ualde merito quaeri potest. Potuit enĩ primoreddihomini singillatim
quod singillatim c&eris quae ante facta sunt redditum ẽ. tumdemum
deomnib: dici quaefecitds̃. Eccebon a ualde anfoste quia s extodie
ꝑficiuntur omnia. propterea d eomnib: dicendũ fuit uiditds̃ emnia quae
fec̃ Et eccebona ualde Non singillatim de his quaeipso diefacta sunt
Quurergo depecorib &bestis & reptilib terne distum ẽ . quaeu deundem

Expanded text:
tur: et sic est factum, ac deinde non dicitur: et fecit deus, sed tamen ita repetitur: tur: et sic est factum, ac deinde non dicitur: et fecit deus, sed tamen ita repetitur: et congregata est aqua in congregationem suam et cetera. Quod autem non singillatim ut in ceteris etiam de humana creatura dixit: et uidit deus, quia bonum est, sed post hominem factum datamque illi potestatem uel dominandi uel edendi subintulit de omnibus: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, merito quaeri potest. potuit enim primo reddi homini singillatim, quod singillatim ceteris, quae antea facta sunt, redditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem