comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lum retributionis. que dicebat.
oꝑe exercebant᷑. & nunc eu̾so
re debuerit. ecce die ac nocte
tendere posse. nec ad eo quẽquã
detrimentum mercedis audire
uelle. Accesserant istis in augm̃¬
rum pollicentium. circũquaq
furorem concitatã esse. & ob hoc
quisq malus beatũ se fore cre¬
debat. si qd̃ illum exasperaret.
ullo ingenio facere posset.Mul¬
tis itaq ac diuersis imuriarũ
procellis fatigabatur. et nulla
terreni honoris. uel commodi
suauitate. unde consolationetn
haberet fouebatur. Uerum sal¬
ua in om̃ib et ad om̃s in nocen¬
tie sue puritate. modicũ respi¬
rabat ab his. & magnoꝑe conso¬
labatur. si quando se monacho¬
rum claustro inferre. et que in¬
stitutio uite ipsoꝵ expetebat.
coram eis effari ualebat. Quod
ipse quadam uice. capitulo eo¬
rum presidens. et ex more de
huiꝰmodi liberiꝰ agens. dicendi
fine completo. iocunda hilari¬
tate alludens. iocosa cõparatio¬
ne innotuit dicens. Sicut bu¬

Expanded text:
lum retributionis, quae dicebat, lum retributionis, quae dicebat, opere exercebantur: et nunc e converso  proficere debuerit, ecce die ac nocte tendere posse, nec adeo  al., a Ddetrimentum mercedis, audire velle. Accesserant istis in augmenrum pollicentium circumquaque furorem concitatam esse; et ob hoc quisque malus beatum se fore credebat, si quod illum exasperaret ullo ingenio facere posset. Multis itaque ac diversis injuriarum procellis fatigabatur, et nulla terreni honoris vel commodi suavitate, unde consolationem haberet, fovebatur. 8. Verum, salva in omnibus et ad omnes innocentia suae rabat ab his, et magnopere consolabatur, si quando se monachorum claustro inferre, et quae institutio vitae ipsorum expetebat, coram eis effari valebat. Quod ipse quadam vice capitulo eorum praesidens, et ex more de hujusmodi liberius agens, dicendi fine completo, jucunda hilaritate alludens, jocosa comparatione innotuit, dicens: « Sicut bu
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec paucis diebus inter¬
positis. mandat᷑ ad curiã
ire anselmꝰ. regem mare tran¬
siturũ. sua benedictione prose¬
cuturus. Qui transitus dum uen¬
to obstante differt᷑. anselmꝰ opor¬
tunũ tẽpus. se nactum existi¬
mans. regem ꝓ eccłiarũ. que de
die in diem destruebant᷑ releua
corrunpebant᷑ correctione. cepit
interpellare. Que omĩa ipse. mag¬
na cum indignatione suscipi¬
ens. nec se causa illius quicꝗͣ
de omĩb acturũ fore ꝓtestans.
hominẽ discedere. nec se trans¬
fretaturũ diutius. ibi expectare
iratus precepit. Considerans an¬
selmꝰ post hec quid quietis ꝑdi¬
derit. quid laboris inuenerit. an¬
xiatus est sp̃u. et uehementi do¬
lore attritus. Ducebat enĩ ante
oculos mentis sue. qualem in pͥ¬
oratu et abbatia positus uitam
agere solebat. quã scilicet io¬
cunde in dei et proximi carita¬
te quiescebat ac delectabatur.
quã deuote uerba uite loquen᷑
ab om̃ib audiebat᷑. quã deuo¬
tius ad sue. ut sperabat cumu¬

Expanded text:
ost haec, paucis diebus interpositis, mandatur ad curiam ire Anselmus, regem mare transiturum sua benedictione prosecuturus. Qui transitus dum vento obstante differtur, Anselmus opportunum se tempus nactum existimans, regem pro ecclesiarum quae de die in diem destruebantur relevacorrumpebantur, correctione coepit interpellare, quae omnia cum magna indignatione suscipiens, nec se causa illius quidquam de omnibus acturum fore protestans hominem discedere, nec se transfretaturum diutius ibi exspectare iratus praecepit. 7. Considerans Anselmus post haec quid quietis perdiderit, quid laboris invenerit, anxiatus est spiritu, et vehementi dolore attritus. Ducebat enim ante oculos suae mentis qualem in prioratu et abbatia positus vitam agere solebat, quam scilicet jucunde in Dei et proximi charitate quiescebat ac delectabatur, quam devote verba vitae loquens ab omnibus audiebatur, quam devotius ad suae, ut sperabat, cumu
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta bona ꝑ unũ. aliqͥd sunt bo¬
na. qd̃ est bonũ ꝑ se ipsum: sic ex
necessitate colligit᷑ aliqͥd ese sũme
magnũ. qm̃ quecunq magna sunt
ꝑ uñ aliqͥd magna sunt. qd̾ magñ
est ꝑ se ipsum. Dico aut̃e nͣ magnũ
spatio. ut est corpꝰ aliqd̃. s qd̃ qͣnto
maiꝰ. tanto meliꝰ est aut dignius
mum & obcimũ. id: sũmũ om̃iu

Expanded text:
cuncta bona per unum aliquid sunt bona, quod est bonum per seipsum; sic ex necessitate colligitur aliquid esse summe magnum, quoniam quaecunque magna sunt, per unum aliquid magna sunt, quod magnum est per seipsum. Dico autem non magnum spatio, ut est corpus aliquod; sed quod quanto majus, tanto melius est aut dignius, sum
Abbreviated transcription (Latin):
que cuncta sunt: necesse est unum
illud ẽẽ. ꝙ qd̃ sunt cuncꝰta que sunt
Qm̃ gͦ cuncta que sunt: sunt ꝑ ipsũ
unũ: ꝓculdubio et t̃m unũ est ꝑ
se ipsum: Quecunq gͥ alia sunt. suñ
ꝑ alud. & ip̃m solum ꝑ se ipsum. At
quicqͥd est ꝑ aliud: minꝰ est ꝙͣ. illud.
ꝑ qd̃ cuncta sunt alia. & qd̃ solum
est ꝑ se. Quare illud qd̃ ẽ ꝑ se: maxͨ
om̃ium ẽ. Est gͥ unũ aliqd̃. quod so¬
lum max̾ & summe om̃iũ est. Quod
aut̃ẽ maxͤ om̃ũ ẽ. & ꝑ qͦd ẽ qͥcqͥd est. bo.

Expanded text:
quae cuncta sunt, necesse est unum quae cuncta sunt, necesse est unum illud esse, per quod sunt cuncta quae sunt. Quoniam ergo cuncta quae sunt, sunt per ipsum unum; procul dubio et ipsum unum est per seipsum. Quaecunque igitur alia sunt, sunt per aliud et ipsum solum per seipsum. At quidquid est per aliud, minus est quam illud per quod cuncta sunt alia, et quod solum est per se. Quare illud quod est per se, maxime omnium est. Est igitur unum aliquid, quod solum maxime et summe omnium est: quod autem m
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ eẽ. Om̃e namq qd̃ ẽ. aut est
ꝑ aliqͥd. aut est ꝑ nichil. S nichil
est ꝑ nichil. Non em̃ uł cogitari
ꝑ que sunt cuncta que sunt. S si
sunt plura: aut ip̃a referunt᷑ ad
unum aliqͥd ꝑ qͦd st̃: aut eadem
plura singła sunt ꝑ se. aut ip̃a
ꝑ se inuicem sunt. At si plura ip̃a
sunt ꝑ unu: ĩa ñ sunt om̃ia ꝑ plu¬
ra. s potiꝰ ꝑ illud unũ. ꝑ qͦd hec plu¬
ra sunt. Si uͦ ip̃a plura singła sc̃
ꝑ se: utiq ẽ una aliqͣ us uł nat᷑a
existendi ꝑ se. qua habent. ut ꝑ
se sint. Non est autẽ dubium. qd̃
ẽẽ non possunt. Ut uͦ plura ꝑ se inui¬
cem sint nulla patit᷑ ratio: qm̃ irra¬
tionabilis cogitatio est. ut aliqͣ res
sit ꝑ illud cui cdat ẽẽ. Nam nec ip̃a
relatiua sic sunt ꝑ inuicẽ: Cum enĩ
sunt ꝑ inuc̃e. & ip̃e relationes qͥb
referunt᷑ non om̃imͦ sunt ꝑ inuic̃e.
quia ȩxdẽ sunt ꝑ subiecta. Cum itaq
u̾itas om̃i mͦ excludat plura ẽẽ ꝑ

Expanded text:
mne namque quod est, aut est per aliquid, aut per nihil; sed nihil est per nihil. Non enim vel cogitari per quae sunt cuncta quae sunt. Sed si sunt plura, aut ipsa referuntur ad unum aliquid, per quod sunt; aut eadem plura singula sunt per se; aut ipsa per se invicem sunt. At si plura ipsa sunt per unum, jam non sunt omnia per plura; sed potius per illud unum, per quod haec plura sunt. Si vero ipsa plura singula sunt per se, utique est una aliqua vis vel natura existendi per se, qua habent ut per se sint. Non est autem dubium quod esse non possunt: ut vero plura per se invicem sint, nulla patitur ratio; quoniam irrationalis cogitatio est ut aliqua res sit per illud cui dat esse: nam nec ipsa relativa sic sunt per se invicem. Nam cum sunt per invicem; et ipsae relationes quibus referuntur, non omnino sunt per se invicem, quia eaedem sunt per subjecta. Cum itaque veritas omnimodo excludat plura esse, per
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium q̃ st̃. Hoc autẽ e̾e̾ non
potest. nͥ ip̃a sit ꝑ se id qd̾ est. &
cuncta q̃ sunt. sint ꝑ ipsam id
qd̃ sunt: Nlam cũ paulo ante ra¬
tio docuerit. id qͦd ꝑ se est. y ꝑ qͦd
alia cuncta sunt. ẽẽ summum
om̃iũ existentiũ: aut e coni̾so
id qͦd ẽ. sũmũ ẽ ꝑ se. e cuncta alia
ꝑ illud. aut er̃t plura sũma. S
plura sũma ñ esse manifestũ est
Quare est quedam natura. uel

Expanded text:
e non potest, nisi ipsa sit per se id quod est; et cuncta quae sunt, sint per ipsam id quod sunt. Nam cum paulo ante ratio docuerit id quod per se est, et per quod alia cuncta sunt, esse summum omnium existentium; aut e converso id quod est summum, est per se, et cuncta alia per illud; aut erunt plura summa. Sed plura summa non esse manifestum est. Quare est quaedam natura, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃sa eẽntia: sicut earũ ẽentie
nͣ sunt plures s una. ita & na¬
ture nͣ sunt plures s unaĩdem ña¬
q naturam hic intelligo qd̃ ẽen¬
tiam. Siuͦ id ꝑ qͦd plures ipse na¬
ture ta magne sunt. aliud est ꝙͣ
qd̵ ip̃e sunt. ꝓ cerco minores sunt.
qũa id ꝑ qd̾ magne sunt. Quicꝗͥd
enĩ ꝑ aliud ẽ magnũ: minꝰ ẽ ꝗͣ
id. ꝑ qd̃ est magnũ. Quare ñ sic
sunt magne. ut illis nichil sit
nec ꝑ aliud possibile est ẽẽ ta¬
les plures naturas. qͥb nichil sit
p̃stantiꝰ. nullo mͦ possunt esse na¬
ture plures hͦmodi. Restat gͥ uña

Expanded text:
essentia, sicut earum essentiae non sunt plures, sed una; ita et naturae non sunt plures, sed una. Idem namque naturam hic intelligo, quod essentiam. Si vero id, per quod plures ipsae naturae tam magnae sunt, aliud est quam quod ipsae sunt, pro certo minores sunt, quam id per quod magnae sunt. Quidquid enim per aliud est magnum, minus est quam id per quod est magnum. Quare non sunt sic magnae, ut illis nihil aliud nec per aliud possibile est tales esse plures naturas, quibus nihil sit praestantius; nullo modo possunt esse naturae plures hujusmodi. Restat igitur unam
Abbreviated transcription (Latin):
uelit. nolit. sentit non eas om̃es con¬
tineri una dignitatis paritate. s qͣs¬
dam earum distingui graduũ ĩpa¬
ritate. Qui .ii. dubitat. qd̃ in nat᷑a
sua. ligno sit melior equus et equo
prestantior homo: is ꝓfecto nͣ
est dicendꝰ homo. Cum igit᷑ na¬
curarũ alie aliis negari non pos¬
sint melioies: nichilominꝰ ꝑsuadet
ratio aliqũa in eis sic suꝑemine¬
re: ut nͣ habeat se suꝑiorẽ. Si
enim huiꝰmodi graduum distinc¬
tio sic est infinita. ut nuillus ibi
sit gradus suꝑior. qͦ suꝑior aliꝰ
nͣ inueniat᷑: ad hoc ratio dedu¬
cit᷑. ut ipsarũ multitudo natu¬
raruͣ nullo fine claudat᷑. Hoc
autẽ nemo nͣ putat absurdũ.
nͥ qͥ nimis est absurdus. Est
gͥ ex necessitate aliqͣ natura
que sic est alicui uł aliqͥb su¬
ꝑior: ut nulla sit cui oidinet᷑
inferior. Hec uero natura que
talis ẽ: aut sola ẽ. aut plures

Expanded text:
velit, nolit, sentit non eas omnes contineri una dignitatis paritate; sed quasdam earum distingui graduum imparitate. Qui enim dubitat quod in natura sua ligno melior sic equus, et equo praestantior homo, is profecto non est dicendus homo. Cum igitur naturarum aliae aliis negari non possint meliores, nihilominus persuadet ratio aliquam in eis sic supereminere, ut non habeat se superiorem. Si enim hujusmodi graduum distinctio sic est infinita, ut nullus sit ibi gradus superior, quo superior alius non inveniatur; ad hoc ratio deducitur, ut ipsarum multitudo naturarum nullo fine claudatur. Hoc autem nemo non putat absurdum, nisi qui nimis est absurdus. Est igitur ex necessitate aliqua natura, quae sic est alicui vel aliquibus superior, ut nulla sit cui ordinetur inferior. Haec vero natura quae talis est, aut sola est, aut plures
Abbreviated transcription (Latin):
tura. Cum gͥ eoꝵ eẽntiã. que
ꝑ alrud sunt constet ñ esse ue¬
lut ex mat̾ia. ex summa ee̾n¬
tia. nec ex se nec ex alio. mani¬
festum est. quia ex nulla ma¬
teria est. Quare qm̃ quicqͥd
est. ꝑ sũmam ẽẽntiam est. nec
ꝑ ipsam aliud aliqͥd ẽẽ potest.
nisi ea aut faciente. aut mat̾ia
existente. conseqͥt᷑ ex necessitate
ut p̃t̃ ipsam nichil sit nͥ ea faci¬
ente. &̾ qm̃ nichil aliud fuit uł
est. nͥ illa et que facta sunt ab il¬
la. nicħ om̃ino fac̾e potuit ꝑ a
liud uł instrumentũ uł adium̃¬
tum. quã ꝑ se ipsam. At om̃e qd̃
fecit sine dubio aut fecit ex ali¬
quo uelut ex mat̾ia. aut ex nichi¬
lo. Qm̃ gͦ certissime patet quia
ẽentia om̃m̃. que p̾ter suminam
ẽentiam sunt. ab ead̾e sũma ee̾n¬
tia facꝰta est. et quia ex nulla
mat̾ia est. ꝓculdubio nichil aꝑ¬
tius: qͣm quia illa sũma eẽntia
tantã rerum molem. tam num̾o¬
sam multitudinem. tam formo¬

Expanded text:
tura. Cum igitur eorum essentiam, quae tura. Cum igitur eorum essentiam, quae per aliud sunt, constet non esse velut ex materia, ex summa essentia, nec ex se, nec ex alio, manifestum est quia ex nulla materia est. Quare, quoniam quidquid est per summam essentiam est, nec per ipsam aliquid aliud esse potest nisi ea aut faciente aut materia existente, consequitur de necessitate, ut praeter eam nihil sit, nisi ea faciente, et quoniam nihil aliud est vel fuit, nisi illa, et quae facta sunt ab illa, nihil omnino facere potuit per aliud, vel instrumentum, vel adjumentum, quam per seipsam. At omne quod fecit, sine dubio aut fecit ex aliquo, velut ex materia; aut ex nihilo. Quoniam igitur certissime patet quia essentia omnium, quae praeter summam essentiam sunt, ab eadem summa essentia facta est, et quia ex nulla materia est; procul dubio nihil apertius quam quia illa summa essentia tamen rerum molem, tam numerosam multitudinem, tam formo
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid est. nulliꝰ rei mat̾ia ẽ.
Ex sua uͦ natura rerũ uniu̾sitas
que ꝑ se ñ est. ẽẽ non potest. qm̃
si hoc esset. aliqͦ mͦ esset ꝑ se. et ꝑ
aliud quã ꝑ id. ꝑ qd̃ sunt cunc¬
ta. & non esset solum id ꝑ qd̃̾
cuncta sunt. que om̃ta falsa st̃.
Item om̃e qd̃ ex mat̾ia est. ex alio
est aliuo a seip̃o u posterius.
seip̃o. consequit᷑ ut nichil sit.
mat̾ialit̾ ex se ipso. At si ex sum¬
me nature materia: pocest esse
aliqͥd minꝰ ipsa. suminũ bonũ
mutari et corrumpi potest. qd̾ ne
esse ex ipsa. Amplius. Dubium
ñ est. qͥa nullatenꝰ est bonũ. ꝑ qd̾
mutat᷑ uł corrumpit᷑ summũ bo¬
num. Quod siqua minor natura
est ex summni boni materia.
cum nichil sit undecunq. nisi
ꝑ summã ẽẽntiam mutatur et
corrimpit᷑ summũi bonum ꝑ
ipsam. Quare summa ẽẽntia
que est ipsum summũ bonũ.
nullatenꝰ est bonũ. qd̃ est in¬
conueniens. Nulla igit᷑ minor
nat᷑a. mat̾ialit̾ est ex sũma na¬

Expanded text:
uid est, nullius rei materia est. Ex sua vero natura rerum universitas, quae per se non est, esse non potest; quoniam si hoc esset, aliquo modo esset per se et per aliud, quam per id per quod sunt cuncta, et non esset solum id per quod cuncta sunt: quae omnia sunt falsa. Item, omne quod ex materia est, ex alio est aliud a seipso, vel posterius seipso, consequitur ut nihil sit materialiter ex seipso. At si ex summae naturae materia potest esse aliquid minus ipsa, summum bonum mutari et corumpi potest: quod ne aliud hoc modo esse ex ipsa. Amplius: Dubium non est quia nullatenus est bonum, per quod mutatur vel corrumpitur summum bonum. Quod si qua minor natura est ex summi boni materia, cum nihil sit undecunque nisi per summam essentiam, mutatur et corrumpitur summum bonum per ipsam: quare summa essentia, 7 quae est ipsum summum bonum, nullatenus est bonum; quod est inconveniens. Nulla igitur minor natura materialiter est ex summa na
Abbreviated transcription (Latin):
estat nc̃ de rerum earum
uniu̾sitate. que ꝑ aliud sũt
discut̾e. qͦmͦ sint ꝑ summã sub¬
stantiam. utrum quia ipsa fecit
unu̾sa. aut quia mat̾ia fuit
uniu̾soꝵ. Non enĩ opꝰ est quer̾e
utru ideo sint uniu̾sa ꝑ ipsam
quia alio faciente. aut alia ma¬
teria existente illa. tm̃ qͦlibet
mͦ. ut res om̃s e̾ẽnt. adiuuerit.
cũ repugnet his. que iã supra
patuerunt. si scdo loco. & ñ pͥn¬
cipalit̾. sint ꝑ ipsam. quecunq
sunt. Primũ itaq mͥ querendũ
ẽẽ puto. utrũ uniu̾sitas rerum.
que ꝑ aliud sunt. sit ex aliqua
materia. Non autẽ dubito. om̃em
hanc mundi molem cũ partib
suis sic̃ uidemꝰ formatam con¬
stare ex terra & aqua:⁊ aere.:⁊
igne. que scilicet quatuor elem̃¬
ta. aliquo m incelligi possunt.
sine his formis. quas conspicimꝰ
in reb formatis. ut eoꝵ informiᷤ
aut etiã confusa natura uideat᷑
ẽẽ mat̾ia om̃ium corpoꝵ. fuis
formis diseretoꝵ. ñ in quã hoc
dubito. s quero unde hec ipsa

Expanded text:
estat nunc de rerum earum universitate, quae per aliud sunt, discutere quomodo sint per summam substantiam, utrum quia ipsa fecit universa, aut quia materia fuit universorum. Non enim opus est quaerere utrum ideo sint universa per ipsam; quia alio faciente, aut alia materia existente, illa tantum quolibet modo, ut res omnes essent, adjuverit cum repugnet his quae jam supra patuerunt, si secundo loco et non principaliter sint per ipsam, quaecunque sunt. Primum itaque mihi quaerendum esse puto utrum universitas rerum, quae per aliud sunt, sit ex aliqua materia. Non autem dubito omnem hanc mundi molem, cum partibus suis, sicut videmus, formatam constare ex terra et aqua, et aere et igne: quae, scilicet, quatuor elementa, aliquo modo intelligi possunt sine his formis quas conspicimus in rebus formatis, ut eorum informis aut etiam confusa natura videatur esse materia omnium corporum suis formis discretorum; non inquam, hoc dubito; sed quaero, unde haec ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
manens. nec loco. nec tẽpore. nec
ẽẽntia diu̾sus sit a patre. ꝙ cũ
unũ idemq sit patri & filio id
filio diqͥs tñ uult dic̾e filiũ
de patre ꝓcedere. magis ꝓpͥe ꝗͣ
uidet᷑ ꝓcedere de fonte. qũa sacꝰ
de riuo. ne concedat sp̃m scm̃
ẽẽ. sic̾ lacus de riuo. nos ñ negamꝰ
nascentẽ aliquo modo ꝓcedere
dere. ita tñ ut nom̃ natiuitatis.
sc̃i ꝓcessio recipiat. Non est gͥ cur
magis dici debeat filiꝰ de patre¬
lacꝰ sit de fonte parit̾ ꝙ de riuo:
nt ꝑ hoc sic᷑ ꝑ temporale & locale
aliquid potest intelligi qͦd et̃
enĩ in hoꝵ consideratione. sic̃
in epła ad uenerabilis memorie
urbanũ pap̾a de incarnatiõe
u̾bi scripsi inueniunt᷑. que uni
deo & trib ꝑsonis. ꝑ quãdem
similitudin̾em aptantur: Con
tres aque. qͣuis tres sint. fons.
riuns. & lacꝰ. Discernamꝰ itaq
int̾ fontẽ ꝙ riuũ & lacũ. ꝙ ii¬
deamꝰ qͥd singła hec. cũ tria

Expanded text:
manens, nec loco, nec tempore, nec manens, nec loco, nec tempore, nec essentia divisus sit a Patre; et cum unum sit idemque Patri et Filio id Filio. Si quis tamen vult dicere Filium de Patre procedere magis proprie videtur procedere de fonte quam lacus de rivo: ne concedat Spiritum sesse, sicut lacus de rivo, nos non negamus nascentem aliquo modo procedere dere; ita tamen ut nomen nativitatis itus sancti processio recipiat. Non est igitur cur magis dici debeat Filius prlacus sit de fonte, pariter et de rivo: ut per hoc, sicut per temporale et locale aliquid potest intelligi quod aetenim in horum consideratione, sicut in epistola ad venerabilis memoriae Urbanum papam de incarnatione Verbi scripsi, inveniuntur quae uni Deo et tribus personis per quamdam similitudinem aptantur. Constres aquae, quamvis tres sint, fons, rivus et lacus. Discernamus itaque inter fontem, rivum et lacum; et videamus quid singula haec, cum tria
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ isti ab illo descendunt. S neq
de adam est filiꝰ uirginis. scdm
hunc sensũ: s de limo de quo
factꝰ est adam. Ac inferent. Bene
ꝓcessionis nãq nerbo. questio ẽ.
inter nos: quam uos afseritisee
defilio. et nos neganiꝰ. Ecee enim
uidetis ruiũ de fonte ꝓcedere. qͣ
de originali pͥncipio. Lacus autẽ
ñ ꝓcedit. s colligit᷑ de riuo: qu̾ã¬
us habeat ẽẽ de illo. Ita igit᷑ etiã
si sp̾c sc̃s habeat esse de filio. ñ tñ
patre quasi de pͥncipio. hoc forsi¬
tan diceret᷑ recte. si filiꝰ nascens
de patre ꝓcedere extra patrẽ. &
medio quodam spacio int̾ueni¬
ente. prius intelligeret᷑ esse sp̃c
sc̃s de patre quã de filio. sic̃ ri¬
uus de fonte fluens extra fontẽ
ꝓcedit. ẜ quodam int̾uallo in
lacum colligit᷑. & priꝰ est lacꝰ de
fonte. quã de riuo. & ideo est de
fonte ꝑriuũ. ñ de riuuo ꝑ fon¬
tem. Uerũ cũ filiꝰ nascens de pa¬
tre. ñ exeat extra patrẽ. s in ip̃o

Expanded text:
m isti ab illo descenderunt. Sed neque de Adam est Filius Virginis, secundum hunc sensum; sed de limo, de quo factus est Adam. At inferent: Bene processionis namque verbo quaestio est inter nos, quam vos asseritis esse de Filio, et nos negamus: ecce enim videtis rivum de fonte procedere, quasi de originali principio; lacus autem non procedit, sed colligitur de rivo, quamvis habeat esse de illo. Ita igitur etsi Spiritus sanctus habeat esse de Filio, non tamlio, sed de Patre quasi de principio. Hoc forsitan diceretur recte, si Filius nascens de Patre procederet extra Patrem, et medio quodam spatio interveniente, prius intelligeretur esse Spiritus sanctus de Patre quam de Filio; sicut rivus de fonte fluens extra fontem procedit, et quodam intervallo in lacum colligitur, et prius est lacus de fonte quam de rivo: et ideo est de fonte per rivum, non de rivo per fontem. Verum cum Filius nascens de Patre non exeat extra Patrem; sed in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
te riuus. dicat se ñ esse de patre
suo s de adam. qm̃ ꝑ patrem su¬
um est de adam. Dicat etiam fi¬
liũ uirginis ñ esse de maria. nec
de cdauid. nec de abraham. q̃m¬
priꝰ isti fuerunt de adam: et di¬
cat falsum ẽẽ. qͦd dictũ est abra¬
he. in semine ttio benedicent᷑ õs
gentes. S ad dauid. de fructu
uentris tui ponam suꝑ sedem

Expanded text:
te rivus: dicat se non esse de Patre te rivus: dicat se non esse de Patre suo, sed de Adam, quoniam per Patrem suum est de Adam. Dicat etiam Filium virginis non esse de Maria, nec de David, nec de Abraham; quoniam isti prius fuerunt de Adam: et dicat falsum esse quod dictum est Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Et ad David: De fructu ventris
Abbreviated transcription (Latin):
enim cũ pat̃ facit ꝑ uerbũ siñ.
ñ facit ꝑ aluid qu̾ã ꝑ hoc qͦd ip̃e
est. hoc est ꝑ ẽẽntialem potestatẽ.
que est eadem u̾bi. et tñ dicit᷑ facẽ
hoc & ꝑ hoc. quod idem est illi cũ
filio. qu̾auis ñ ut creatura. s ut
id ip̃m de eodem ip̃o: Nideamꝰ qͥd
sequat᷑ si hoc dicimꝰ. & pax sit int̾
nos. Nempe que facta sunt a pa¬
tre ꝑ u̾bum: facta sunt a ip̃o u̾bo.
Ip̃m nãq u̾bum dicit. Quecun¬
q enĩ pater fecerit. hec o filius
sunt apatre ꝑ u̾bũ. facta sunt si¬
milit̾ ab ip̃o uerbo. Nisi forte intel
it in riuu̾. et rnus colligit᷑ in lacũ.
dicit᷑ lacꝰ esse de fonte ꝑ riuũ ͦi
ibi non est rinus in fonte. s extͣ
fontem. sic̾ est filiꝰ in patre. & ñ
extra patrem. Quare ñ sic est sp̃c
sc̃s de parre ꝑ filium. sic̾ est lacꝰ
de fonte ꝑ ruiu̾̃. Si t̾n sic est. nega¬
ri neqͥt esse de filio. qu̾auis sit de
patre ꝑ filiũ. sic̃ fatenm̃n est lacũ
esse de riuuo. quauis sit de fon

Expanded text:
enim cum Pater facit per Verbum suum, non facit per aliud quam per hoc quod ipse est, hoc est per essentialem potestatem, quae est eadem Verbi; et tamen dicitur facere hoc et per hoc quod idem est illi cum Filio quamvis non ut creatura, sed ut idipsum de eodem ipso? Videamus quid sequatur, si hoc dicimus; et pax sit inter nos. Nempe quae facta sunt a Patre per Verbum, facta sunt ab ipso Verbo: ipsum namque Verbum dicit: Quaecunque enim Pater fecerit, haec et Filius sunt a Patre per Verbum, facta sunt similiter ab ipso Verbo, nisi forte intellit in rivum, et rivus colligitur in lacum, dicitur lacus esse de fonte per rivum. Sed ibi non est rivus in fonte, sed extra fontem sicut est Filius in Patre, et non extra Patrem. Quare non sic est Spiritus sanctus de Patre per Filium, sicut est lacus de fonte per rivum. Si tamen sic est, negari nequit esse de Filio quamvis sit de Patre per Filium; sicut fatendum est lacum esse de rivo quamvis sit de font
Abbreviated transcription (Latin):
rectionẽ legimꝰ. quia insuffla¬
uit dñs in discipulos suos. & ait
illis. Accipite spm̃ sc̃m. Quid sibi
uult ista insufflatio: Scimꝰ enĩ
quia flatꝰ ille. qͥ de ore eius. tẽ ꝓces¬
sit. non erat sp̃c sc̃s Non ergo cre¬
dimꝰ illam insufflationẽ. sine ali¬
quo misterio factam esse. Quid
igit᷑ hic rectiꝰ intelligi pocest aut
aptiꝰ. quã hoc ideo illũ fecisse. ut
cedere : Acsi diceret. Sic̃ uidetis
hunc flatũ. ꝑ quem uobis spm̃
scm̃. sicut sensibilibus insensibi¬
lia significari queunt. signifi¬
co de intimo cordis mei. et de
persona mea ꝓcedere. ita scito¬
te spm̃ scm. quẽ uobis ꝑ hunc
flatũ significo de secrẽto de¬
itatis mee. et de mea ꝑsona
ꝓcedere.Unam enĩ ꝑsonam u̾¬
bi et hominis. et in ea duas
naturas. diuinã scilicet & hu¬
manã. credimꝰ & confitem᷑. d
dicent forsitan. flatꝰ utiq ille
ñ erat de suba humana. & tñ¬

Expanded text:
rectionem legimus quia insufflavit Dominus in discipulos suos, et ait illis: Accipite Spiritum sanctum . Quid sibi vult ista insufflatio? Scimus enim quia flatus ille, qui de ore ejus tunc processit, non erat Spiritus sanctus. Non ergo credimus illam insufflationem sine aliquo mysterio factam esse. Quid igitur rectius hic intelligi potest, aut aptius, quam hoc ideo illum fecisse ut iillo procedere? Ac si diceret: Sicut videtis hunc flatum per quem vobis Spiritum sanctum, sicut sensibilibus insensibilia significari queunt, significo de intimo corporis mei et de persona mea procedere; ita scitote Spiritum sanctum, quem vobis per hunc flatum significo, de secreto deitatis meae et de mea persona procedere. Unam enim personam Verbi et hominis, et in ea duas naturas, divinam scilicet et humanam, credimus et confitemur. Sed dicent forsitan: Flatus utique ille non erat de substantia humana, et
Abbreviated transcription (Latin):
diet loquet᷑. non determinauit.
a qͦ audiet. cũ uͦ ait de meo acci¬
piet: neqͥs soli patͥ atͥbuat. qͦd
ab alio audit. aꝑte se ẽẽ. a quo
sic̃ a patre. scient̾iã siue ẽentiam
accipias demonstrat. Sic̃ enĩ cũ
dr. non loquet᷑ a semetip̃o. s que¬
cunq andiet loquet᷑ et annun¬
tiabit uobis. significat᷑ ab eo ẽẽ
et ꝓcedere. a quo audit. ita cũ
ꝓfert filius de meo accipiet &
annuntiabit uobis. palam ostñ¬
dit eñ. de suo hoc est de ẽentia
sua. ẽe̾ntiã habere et ꝓcedere. Qd
eñi clinina ẽẽntia ñ est. sub sp̃u

Expanded text:
diet, loquetur, non determinavit diet, loquetur, non determinavit a quo audiet. Cum vero ait: De meo accipiet, ne quis soli Patri attribuat quod ab alio audit; aperte se esse, a quo sicut a Patre, scientiam sive essentiam accipiat, demonstrat. Sicut enim, cum dicitur: Non loquetur a semetipso; sed quaecunque audiet, loquetur et annuntiabit vobis, significatur ab eo esse et procedere, a quo audit. Ita, cum profert Filius: De meo accipiet et annuntiabit vobis, palam ostendit eum de suo, hoc, de essentia sua essentiam habere et procedere. Quod enim divina essentia
Abbreviated transcription (Latin):
sine om̃i sp̃uali significatioe.
S nemin̾e̾ puto ita insensatñ:
cit de sp̃u scõ. Non eni loquiet᷑
a semetip̃o. s quecunq audiet
loquet᷑. Quid est non loquet᷑ a
semetip̃o. nͥ ab alio habebit. qͦd
loquetur: Et qͥd est ab alio ha¬
bebit qͦd loquetur. nͥ ab alio ha¬
bebit seientiam eoꝵ que loque¬
tur:. Uude posꝗͣ dicit. ñ lo¬
quet᷑ a semetip̃o. addit. s que¬
cinq audiet loquet᷑. Quid est
quã essentia eus. ab illo habet es¬
sentiã. a qͦ audit ea que loqͥt᷑ &
que docet: qm̃ idem est illi loq.
qͦd docere. Non autẽ audit. neq
habet ẽẽntiã ab alio. nͥ aut a pa¬
tre aut a filio. Uerũ si habet ẽẽ
a patre sccłm supradictã ration̾e
habet etiã & a filio. Unde et ide
dicit filiꝰ. Ille me clarificabit.
quia de meo accipiet. & annim¬
tiabit uobit: Queppe qͥd aliud ẽ¬
boc dicere. quã a me audiet. hoc
est a me sciet. quod anmintiabit
uobis : Cum dixit quecunq an¬

Expanded text:
sine omni spirituali significatione Dei. sine omni spirituali significatione Dei. Sed neminem puto ita insensatum, cit de Spiritu sancto: Non enim loquetur a semetipso; sed quaecunque audiet, loquetur . Quid est, Non loquetur a semetipso nisi ab alio habebit quod loquetur? Et quid est, ab alio habebit quod loquetur, nisi: ab alio habebit scientiam eorum quae loquetur? Unde postquam dixit: Non loquetur a semetipso, addidit: Sed quaecunque audiet, loquetur. Quid est nisi essentia ejus, ab illo habet essentiam a quo audit ea quae loquitur et quae docet; quoniam idem est illi loqui quod docere. Non audit autem, neque habet essentiam ab alio nisi aut a Patre, aut a Filio. Verum si habet esse a Patre, secundum supradictam rationem, habet etiam a Filio. Unde et idem Filius dicit: Ille me clarificabit, quia de meo accipiet et annuntiabit vobis . Quippe quid est aliud hoc dicere quam a me audiet, hoc est a me sciet quod annuntiabit vobis? Cum dixit: Quaecunque au
Abbreviated transcription (Latin):
tur sp̃c oris dm̃. ciiꝰ u̾bo celi
debeat ꝓcedere. de ors patͥs.
quã de ore filii Et si ꝑ os pa¬
tris intelligimꝰ e̾ẽntiã pͥacris.
ñ enĩ est aluid os eius. quã eẽn¬
essentia patͥs. et ꝓcedit. ita sp̃c
oris et labioꝵ filii. de filii ẽẽn¬
tia sit & ꝓcedat: Puco enim
quia nemo intelliget simpli¬
toria. & spm̃ qͥ de hoc aere as
nere conet᷑. sufficit qͦd in illa u¬
sufflatione dñi in discipłos. cuiꝰ
feci mentionẽ factũ est ad sig¬
nificandũ. quia de eiꝰdẽ ꝑsone
secreto ꝓcedebat ille spĩritus. qͦm
dabat. de ciuꝰ occulto. piritꝰ ille
ꝓcedebat. qu̾e insufflabat. De¬
niq cũ script᷑a diuina signi-¬
ficat. aliqͥd secretũ. ꝑ sensibili¬
um similitudines. non ꝑ oĩa
que significant. & q̃ significan¬
tur similia possunt esse. Non
enĩ hoc esset similitudo. s ide¬
titas. Nisi forte quis dice̾ uolu¬
erit insufflacionẽ ilłã ita sim¬
plicit̾ ẽẽ factã a sapientia dei.

Expanded text:
tus oris Domini, cujus verbo coeli debeat procedere de ore Patris, quam de ore Filii. Et si per os Patris intelligimus essentiam Patris, non enim est aliud os ejus quam essenessentia Patris et procedit, ita 55 spiritus oris et labiorum Filii, de Filii essentia sit et procedat? Puto enim quia nemo intelliget simplitoria, et spiritum qui de hoc aere assnere conetur, sufficit quod in illa insufflatione Domini in discipulos, cujus feci mentionem, factum est ad significandum quia de ejusdem personae secreto procedat ille Spiritus quem dabat, de cujus occulto Spiritus ille procedebat, quem insufflabat. Denique, cum Scriptura divina significat aliquid secretum per sensibilium similitudines; non per omnia quae significant et quae significantur, similia possunt esse: non enim hoc esset similitudo, sed identitas, nisi forte quis dicere voluerit illam insufflationem ita simpliciter esse factam a sapientia Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. ¶ Illud forsitan qͦd dixis
filiꝰ. de meo accipiet & annun¬
tiabit uobis. alit̾ conabunt᷑ in¬
telligere. qũa ego exposuerim.
S quid dicent ubi ait. nemo
nouit filiũ nͥ pat̃. neq patrẽ.
quis nouit nͥ filiꝰ. et cin uolue¬
rit filiꝰ reuelare:. Audimꝰ quia
nemo nouit patrẽ aut filiũ. nͥ
pat̾ aut filiꝰ. et cui reuelat filiꝰ.
Quppe si hoc intelligeret. ñ ad¬
deret nͥpat̃: quia pat̾ ñ est ho¬
mo. Ꝙ cũ ait neq patr̾e quis
nouit. in hac monossillaba dicti¬
one uidelicet quis. ñ magis in¬
telligit᷑ humana. quã quelibet
ꝑsona. Omĩno gͥ nullus habet
hanc nociciam. nisi pat̾ et filiꝰ.
& cui filius idem reuelat. Aut
et filium. quod impiũ est opi¬
nari. aut filius reuelat ei. sin &
patris scientiam. que ñ est aluid
sidicunt. qr licet filiꝰ. qͣntũ ad

Expanded text:
tc. Illud forsitan, quod dixit Filius: De meo accipiet, et annuntiabit vobis , aliter conabuntur intelligere quam ego exposuerim. Sed quid dicent, ubi ait: Nemo novit Fillum nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, aut cui voluerit Filius revelare? Audimus quia nemo novit Patrem, aut Filium, nisi Pater, aut Filius, et cui revelat Filius. Quippe si hoc intelligerit, non adderet nisi Pater; quia Pater non est homo. Et cum ait: Neque Patrem quis novit in hac monosyllaba dictione videlicet, quis, non magis intelligitur humana, quam quaelibet persona. Omnino igitur nullus habet hanc notitiam, nisi Pater et Filius, et cui Filius idem revelat. Aut it Patrem et Filium, quod impium est opinari; aut Filius revelat ei sui et Patris scientiam, quae non est aliud si dicunt quia licet Filius, quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
non est aluid s iclem  ip̃m. qͦd ẽ
pat̾ & filius. Utiq nichil aliud in¬
telligi pot̾: quo ostendere possint
differant inunitate deitatis. nec
tate. si eadem deitas est filii. ne¬
quit intelligi. quomͦ ꝓcedat de
deitate patris ꝑ deitatem filii. &
non de eiusdem filii cłitate. isi
forte qͥs dicat. sp̃m scm̃ non ꝓce¬
dere de deitate patris. s de pat̾¬
nitate. nec ꝑ cleitat̾ẽ filii. s ꝑ fili¬
ationem. que opimo sua se pa-¬
tenti fatuitate suffocat. Quod si
dicit aliquis. quia cũ dico illum
ꝓcedere de deitate patris & filii.
non possum deitatem sp̃c sc̃i. ab
et ido seqͥ si de deitate. patris ꝙ
nulla ꝑsona ex se ip̃a ẽẽ potest:
cũ sicꝰ filiꝰ. cum est de patris. eẽn¬
tia. qu̾auis non sit alia. s eadem
filii essentia que est patris. ñ tñ
est de se ip̃o. s de patre solo. ita
sp̃e sc̃s̃. eũ est de eentia patris s
filii que eadem est illi: non tñ ẽ
de se ip̃o. s tantumͦ de patre & de¬

Expanded text:
non est aliud, sed idem ipsum quod est Pater et Filius. Utique nihil aliud intelligi potest, quo ostendere possint differant in unitate deitatis nec State; si eadem deitas est Filii, nequit intelligi quomodo procedat de deitate Patris per deitatem Filii, et non de ejusdem Filii deitate; nisi forte quis dicat Spiritum sancdere de deitate Patris, sed de paternitate; nec per deitatem Filii, sed per filiationem: quae opinio sua se patenti fatuitate suffocat. Quod si dicit aliquis quia cum dico illum procedere de deitate Patris et Filii, non possum deitatem Spiritus sanctet ideo sequi, si de deitate Patris et nulla persona ex seipsa esse potest: nam, sicut Filius, cum est de Patris essentia, quamvis non sit alia sed eadem Filii essentia quae est Patris, non tamen est de seipso, sed de Patre solo; ita Spiritus sanctus, cum est de essentia Patris et Filii, quae est eadem illi, non tamen est de seipso, sed tantum
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑. ad hoc cdatũ esse sp̃m scm̃ fi¬
lio. ut ipse quoq cũ patre cdaret
eũdem sp̃m scm. par illi cũ pa¬
tre gła imputaret᷑. terrena est
hec opinio. & longe ab intellectu
diuinitatis extranea. ut tanꝗͣ.
homo homini. deus do qͣi indi¬
genti subueniat. Namq si dat
pater sp̃m sc̃m filio. dat deus
dm̃ cło. Pater enĩ deus. & filiꝰ deũ.

Expanded text:
detur ad hoc datum esse Spiritum sanctum Fidetur ad hoc datum esse Spiritum sanctum Filio, ut cum ipse quoque cum Patre daret eumdem Spiritum sanctum, pars illi cum Patre gratia imputaretur: terrena est haec opinio, et longe ab intellectu divinitatis extranea, ut tanquam homo homini, Deus Deo quasi indigenti subveniat. Namque si dat Pater Spiritum sanctum Filio, dat Deus Deum Deo. Pater enim Deus, et Filius Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i una uoluntate & disposiciõe
mundũ redẽpturus in mundo
apparuit. Quero tñ ab his. qui
negãt sp̃m scm̃ esse & procedere
de filio. quomͦ intelligant eum
sic ẽe̾ sp̃m filii. ut filius tanꝗͣ su¬
um spm̃ illum mittat. An pu¬
tant. quia pat̾ dedit filio sp̃m
Accepit igit᷑ a patre. a quo h̾t.
lii. ut pater daret ei sp̃m suũ.
magis quã sp̃ui sc̃o filiũ suum:
Non negamꝰ hoc mͦ. habere filiũ
spm scm̃ a patre. quia a quo ha¬
bet esse. ab eo habet. ut de se sp̃m
eristentẽ habeat. sic̃ pat̾. qm̃ idẽ
esse est patris & filii. Non est e¬
ñ idem apatre accipere ẽẽntiã.
de qua ꝓcedit sp̃c sc̃s. et acciꝑe
a patre sp̃m sc̃m. Cũ enĩ dicit᷑¬
a patre habere eẽntiam. de qua
sp̃e. sc̃s procedit. nulla monstra¬
tur indigentia filii. Cum uͦ dr᷑
quẽ de se non habet sicut pat̾.
iudetur significari filius. qua¬
at pat̃. et uelut ad supplementũ
ei dari sp̃m sc̾m. S non apparet.
cur magis egeat filius spũ scõ.

Expanded text:
ione mundum redempturus in mundo apparuit. Quaero tamen ab his qui negant Spiritum sanctum esse et procedere de Filio, quomodo intelligant eum sic esse Spiritum Filii, ut Filius tanquam suum Spiritum illum mittat? An putant quia Pater dedit Filio SpiriAccepit igitur a Patre, a quo habetlii, ut Pater daret ei Spiritum suum, magis quam Spiritui sancto Filium suum. Non negamus hoc modo habere Filium Spiritum sanctum a Patre; quia a quo habet esse, ab eo habet ut de se Spiritum existentem habeat sicut Pater; quoniam idem esse est Patris et Filii. Non est enim idem a Patre accipere essentiam, de qua procedit Spiritus sanctus, et accipere a Patre Spiritum sanctum. Cum enim dicitur habere a Patre essentiam, de qua Spiritus sanctus procedit, nulla monstratur indigentia Filii. Cum vero diquem de se non habet sicut Pater, videtur significari Filius quaat Pater; et velut ad supplementum ei dari Spiritum sanctum. Sed non apparet cur magis egeat Filius Spiritu san
Abbreviated transcription (Latin):
dationẽ. quia cũ dat filius sp̃m
scm̃. dat et mictis suũ sp̃m.
s non de sue diumitatis ẽẽn¬
tia. Dicant igit᷑ siqui hoc opi¬
nant᷑. quia sic̃ flatus non est
humana nacura cum emitit᷑
ab homine. ita sp̃c sc̃s non est
diuina sub̃a. cũ dat᷑ uel mitti¬
tur a deo filio. quod nullus
conficet᷑ xͥanꝰ. Dicant etiam cũt
audimꝰ. u̾bo dñi celi firmati
st̃. et spũ oris eius om̃is uͥtus
non est de substantia illiꝰ. de
cuꝰ ore ꝓcedit. Quod si ñ are¬
dent dicere spm̃ sellicet dei.
non esse de essentia d̾i. et per
ñba rerũ sensibiliũ. id⁊ ꝑ¬

Expanded text:
dationem, quia cum dat Filius Spiritum sanctum dat et mittit suum spiritum; sed non de suae divinitatis essentia. Dicant igitur, si qui hoc opinantur, quia sicut flatus non est humana natura, cum emittitur ab homine; ita Spiritus sanctus non est divina substantia, cum datur vel mittitur a Deo Filio: quod nullus confitetur Christianus. Dicant etiam cum audimus: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritus oris ejus omnis virtus non est de substantia illius de cujus ore procedit. Quod si non audeat dicere, spiritum scilicet Dei non esse de essentia Dei, et per verba rerum sensibilium, id e
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ficiet impiũ. Aut ergo osten¬
dant diu̾sitat̾e int̾ sp̃m oris. et
spm̃ labioꝵ. quod fieri nequit.
aut parit̾ concedant sp̃m sc̃m.
ꝓcedere de illo cuniꝰ oris. et de
illo cuiꝰ labiorũ sp̃c designat᷑.
At si dicunt. nequamꝙͣ ꝑ sp̃m la¬
bioꝵ. ibi intelligi sp̃m scm̃ de¬
bere. s uerba predicationis eurs.
que ex isto acrio sp̃u humano
more formauit. quia u̾bis siuis
int̾ficit impiũ. cũ docendo ab
homine au̾tit impietatẽ. non
ntiq hoc faciũt uerba sensibi
Auferam cor lapideuin de car¬
ne ur̃a. et dabo uobis cor car¬
neum. & sp̃m meũ ponam in
terficiet impiũ. eũ cor eiꝰ
nconu̾tit de impietate ad pie¬
tatẽ. Qllod si intelligimꝰ. in
allo impio antixp̃m. quem

Expanded text:
interficiet impium . Aut ergo ostendant diversitatem inter spiritum oris et spiritum labiorum, quod fieri nequit; aut pariter concedant Spiritum sanctum procedere de illo cujus oris, et de illo cujus labiorum spiritus designatur. At si dicunt nequaquam per spiritum labiorum ibi intelligi Spiritum sanctum debere, sed verba praedicationis ejus quae ex isto aereo spiritu humano in ore formavit; quia verbis suis interficit impium, cum docendo ab homine avertit impietatem: Non utique hoc faciunt verba sensibilAuferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et Spiritum meum ponam in terficit impium, cum cor ejus convertit ab impietate ad pietatem. Quod si intelligimus in illo impio Antichristum
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m. Nut gͦ ita intelligen¬
dꝰ est iste solus uerus deus. ut
cũ nominamꝰ solũ patrẽ. non sig¬
nificet᷑ ille solus uerus deus. ne¬
q qñ nominamꝰ solũ filiũ. s
tunc solũmꝰ intelligat᷑ iste solꝰ
uerus deus. qñ simul clicimꝰ pa¬
tr̃e & filiũ. aut solus uerus ds
intelligit᷑. cũ nominamꝰ solũ pa¬
tr̃e. aut solũ filiũ. At si solo
patre nominato. aut solo filio
non intelligit᷑ solus uerus deus:
ñ est pat̃ perfectus deus. neq
filius ꝑfectꝰ d̾s. s est deus com¬
positꝰ ex patre & filio. S credi¬
mus patrem esse ꝑfectum et
solũ uerũ dm̃. et filium simili¬
ter ꝑfectũ et solum uerũ dm̃

Expanded text:
m . Aut ergo ita intelligendus est iste solus verus Deus, ut cum nominamus solum Patrem, non significetur ille solus verus Deus, neque quando nominamus solum Filium; sed tunc solummodo intelligatur iste solus verus Deus, quando simul dicimus Patrem et Filium. Aut solus verus Deus intelligitur, cum nominamus solum Patrem, aut solum Filium; at si solo Patre nominato, aut solo Filio, non intelligitur solus verus Deus non est Pater perfectus Deus, neque Filius perfectus Deus; sed est Deus compositus ex Patre et Filio. Sed credimus Patrem esse perfectum, et solum verum Deum et Filium similiter pe
Abbreviated transcription (Latin):
unam esse missionẽ patris et suã.
ut uer pater mittat. nisi cũ filiꝰ
nec magis est uniꝰ quã alti. Qũa¬
obrem nimis difficile. immo im¬
possibile est ostendere. quomͦ non
ꝓcetdat ab utͦq Unde enim ẽ filio.
mul non est de utroq:. Cur enĩ
filius ñ est ita simul de patre. et¬
est de filio. non detur a filio. nec
dicat᷑ esse filii. sic̃ filius non dat᷑

Expanded text:
unam esse missionem Patris et suam; unam esse missionem Patris et suam; ut nec Pater mittat, nisi cum Filius nec magis est unius quam alterius? Quamobrem nimis difficile, imo impossibile est, ostendere quomodo non procedat ab utroque. Unde enim est Filio smul non est de utroque? Cur enim Filius non est ita de Patre est de Filio, non detur a Filio, nec dicatur esse Filii: sicut Filius non datur
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ego mutam uobis a patre. Qͥd
ego mictã uobis a patre. ñ recipit
hunc sensum. quia eũdẽ ipsũ sp̃m.
esse filiũ. Quid itaq est. quem
mutet pat̾ in nomine meo. nisi¬
quia qu̾e pater mittet. filius qͦ
mittet. sicut cũ dicit. qm ego
mittam a patre. non est aliud.¬
nͥ quẽ ego mitta et pat̾. filius
namq est nom̃ illius. qui dice¬
bat. mittet pat̾ in nomine mo.
Non est gͦ alucd. mittet pat̾ in
nomine mõ. nͥ mittet pater in no¬
mine filii. Quid igit᷑ est. mittet
pat̃ in nomine filii. nͥ mictet pa¬
ter. tanꝗͣ. si intitas filius. ut in
missione patͥs. missio intelligat᷑
filii: Quod uͦait. quẽ ego mittã
a patre. quomͦ incelligendũ est:
Utiq a quo eũ mutit filius a eo
mutitur. Mitait auc̾e eũ a patͤ.
Ergo a patre mictit᷑. S ille mit¬
tit a quo mittit᷑. Pater itaq mit¬
tere intelligit᷑. cũ filiꝰ dicit ego
sit missio mea et patris: Cum itaq
filius. tanta diligentia ostendat

Expanded text:
m vobis a Patre . Quiego mittam vobis a Patre non recipit hunc sensum; quia eumdem ipsum Spiritesse Filium. Quid itaque est: Quem mittet Pater in nomine meo, nisi, quem Pater mittet, Filius quoque mittet? Sicut cum dicit: Quem ego mittam a Patre, non est aliud quam ego mittam et Pater. Filius namque est nomen illius qui dicebat: Mittet Pater in nomine meo 54 Non est ergo aliud: Mittet Pater in nomine meo nisi, mittet Pater in nomine Filii. Quid igitur est, mittet Pater in nomine Filii, nisi, mittet Pater, tanquam si mittat Filius, ut in missione Patris, missio intelligatur Filii? Quod vero ait: Quem ego mittam vobis a Patre, quomodo intelligendum est? Utique a quo eum mittit Filius, ab eo mittitur. Mittit autem eum a Patre: ergo a Patre mittitur. Sed ille mittit a quo mittitur: Pater itaque mittere intelligitur, cum Filius dicit: Egona et eadem sit missio mea et Patris? Cum itaque Filius tanta diligentia ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
cedere de filio. qͥa ibi tacet᷑. ne¬
gen eũ similit̾. esse de deo &. ꝓ¬
cedere. qͦd ibid̾e ñ dicit᷑. Aut si
hoc diffiteri nequeunt. ñ time¬
eodem simbolo. ñ inueniunt.
At dicent. Satis ibi significat᷑.
quia est & ꝓcedit dei deo. cũ di¬
cit᷑ qr apatre ꝓcedit. qͥa pat̾ est
d̾s. Et nos similit̾ dicimꝰ. quia
aꝑte monstrat᷑ ꝓcedere de filio.
cum dr ꝓcederẽ de deo. qͥa filiꝰ
ẽ d̾s. Interrogo enĩ. utrũ id̾o in¬
de deo. qͥa est de patre. Licet enĩ
inuicẽ alterũ altero ꝓbet᷑. si enĩ
est de patre est de deo. & si est
de deo est de patre. qm nulla p̃¬
dicta obuiat relatio. ñ tn summi¬
lit. inuicẽ st̃ alcerũ alt̾ius cau¬
sa. Nlam si ip̃e sp̃m scm̃. de pa

Expanded text:
edere de Filio, quia ibi tacetur, negent similiter eum esse de Deo et procedere, quod ibidem non dicitur. Aut si hoc diffiteri nequeunt, non timeeodem symbolo non inveniunt. At dicent: Satis ibi significatur quia est et procedit de Deo, cum dicitur quia a Patre procedit, quoniam Pater est Deus: et nos similiter dicimus quia aperte monstratur procedere de Filio, cum dicitur procedere de Deo, quia Filius est Deus. Interrogo enim utrum ideo inde Deo, quia est de Patre. Licet enim invicem alterum altero probetur si enim est de Patre, est de Deo; et si est de Deo, est de Patre; quoniam nulla supradicta obviat relatio: non tamen similiter invicem sunt alterum alterius causa. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
Quappt̾ si idem solus uerus cło
Quare sic̃ intelligeretur de filio
ꝓcedere. si idem filiꝰ dixisset.
de solo uero deo illũ ꝓcedere.q̃ñ
dixit se & patrẽ. solum dm̃i
uerũ e̾ẽ. ita cũ dicit eũ de patre
ꝓcedere. asq dubio eum signifi¬

Expanded text:
olus verus DeusQuare sicut intelligeretur de Filio procedere, si idem Filius dixisset de solo vero Deo illum procedere, quando dixit se et Patrem solum verum Deum esse; ita cum dicit eum de Patre procedere, absq
Abbreviated transcription (Latin):
ncecdãt. sequit᷑ ut ꝓcedat defi¬
lio. Si enim est ex patre. ders
tit᷑ uel dat᷑. ꝓcedit a filio. a quo
ꝓcedere cognoscit᷑ a filio. Ecce
uidemꝰ sp̃m scm̃. esse deum de
dõ .ꝙ. ꝓcedere de deo. qͦd ñ est
positum. in p̃fato simbolo. Si

Expanded text:
procedat, sequitur ut procedat de Fiprocedat, sequitur ut procedat de Filio. Si enim est de Patre, Deus titur vel datur, procedit a Filio, a quo que modo procedere cognoscitur a Filio. Ecce videmus Spiritum sanctum esse Deum de Deo, et procedere de Deo; quod non est positum in praefato symbolo: si
Abbreviated transcription (Latin):
a patre. sicut᷑ filius non ꝑ ali¬
ud est apatre alius. quã ꝑ hoc.
quia de illo existit. Est ergo
deus de deo. & ꝓcedit de deo.
quia et ipse deus. & pater de¬
us. de quo est & ꝓcedit. At si
ꝓcessiones. unam quando ex istit
de patre. alceram qñ dat᷑ ues
mittit᷑. non puto hoc esse ne¬
gandum.si una queq. in suo
sensu intelligit᷑. De illa quippe
ꝓcessione. qua dat᷑ uel mutit᷑
non incongrue. dñm sic dixisse
intelligimus. Sp̃c ubi uult spi¬
rat. & uocẽ eius audis. & nescis
unde ueniat. aut quo tiadat. Sic
enim hoc potuisse. dici uidet᷑.
Nescis unde ꝓcedas. aut qͦ rece¬
dat. Cum enim dat᷑. qͣi de occus¬
to uenit et ꝓcedit. cũ uͦ subtra¬
hit᷑. uelut ad occultũ uadit &¬
recedit. De hac ꝓcessione pocest
dici. quia id̾e est illi. ꝓcedere qͣs
do de patre. siuie ñ nisi cũ dat᷑
aut mittit᷑. et ꝓcedit ad sc̃ificane¬
dam creaturã. siue utroq modo

Expanded text:
a Patre, sicut Filius non per alia Patre, sicut Filius non per aliud est a Patre alius quam per hoc quia de illo existit. Est igitur Deus de Deo, et procedit de Deo; quia et ipse est Deus, et Pater Deus, de quo est et procedit. At si inari processiones: unam, quando existit de Patre; alteram, quando datur vel mittitur. Non puto hoc esse negandum, si unaquaeque in suo sensu intelligitur. De illa quippe processione, qua datur vel mittitur, non incongrue Dominum sic dixisse intelligimus: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, aut quo vadat . Sic enim hoc potuisse dici videtur: Nescis unde procedit, aut quo recedat. Cum enim datur, quasi de occulto venit et procedit; cum vero subtrahitur, velut ad occultum vadit, et recedit. De hac processione potest dici quia idem illi est procedere, quod cum datur, aut mittitur, et procedit ad sanctificandam creaturam; sive utroque modo
Abbreviated transcription (Latin):
tre. licet non sit ex illo. incelli¬
dari a patre. ut cũ mutit. uel dat
aut hoc esse ꝓcedere. qͦd est eẽ¬
de patre. S si idem est ꝓcedere
qͦd est cdari uel mitti. ꝓcedit pa¬
rit̾ a filio. sicut a patre sp̃c sc̃s
qm̃ ab illo similiter mittit᷑ et
est alius a patre. nec ꝓcedit a pa¬
mo puto incelligit Semꝑ eñi
est aliꝰ a patre sp̃c sc̃s. etiam añ
creaturam. ñ aucẽ dat᷑ uel miti¬
tur. nͥ creature. Nec t̃n dicendũ
est. quod accidat ei. dari uel mit¬
ti. Nam cũ ip̃e sit ubiq. & im¬
mutabilis. accipienti quidem
accidit aliqͥd. quia circa illum
ñ erat. Cũ em̃ cecꝰ in luce. non
sentit lucem. nec magis nec
minꝰ habet lux aliquid̃. & si
depulsa cecitate. sentiat cetꝰ
lucem. circa illũ fit motꝰ. non
circa luc̃e. Patet itaq ñ esse
tellectam processionem. ut ñ
sit alud illi ꝓcedere. quã da¬
ri uel muti. Est ergo patens
eum ꝑ ꝓcessionẽ habere esse
de patre. et ꝑ hoc asium esse

Expanded text:
tre, licet non sit ex illo, intellidari a Patre: ut cum mittit vel dat aut hoc esse procedere, quod est de Patre; sed si idem est procedere, quod est dari vel mitti, procedit pariter a Filio sicut a Patre Spiritus sanctus; quoniam ab illo similiter mittitur et est alius a Patre, nec procedit a Pamo, puto, intelligit. Semper enim est alius a Patre Spiritus sanctus, etiam ante creaturam; non autem datur, vel mittitur, nisi creaturae; nec tamen dicendum est quod accidat ei dari, vel mitti. Nam cum ipse sit ubique et immutabilis, accipienti quidem accidit aliquid, quia circa illum n erat. Cum enim caecus in luce non sentit lucem, non magis nec minus habet aliquid lux; et si depulsa caecitate sentiat caecus lucem, circa illum fit motus, non circa lucem. Patet itaque non esse per sic intellectam processionem, ut non sit aliud illi procedere quam dari vel mitti. Est ergo patens eum per processionem habere esse de Patre; et per hoc alium esse