comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ultat qr tale pocõnẽ accepit ꝑ qm ad
piscrinã sanitatẽ redire se sñtit. ⁊ hõie ᷤ
qui ha consiliũ ei ded̾int benedicit. Si¬
mlit̾ uo multotiens accidit ut aliqͥs
qui aĩe sue ĩfirmitatẽ consid̾at. medici¬
nam inde spũalem querat qua ab illa
uicõꝵ suoꝵ infirmitate mũdari uale¬
at Cumq ei aliquis sp̃ualis hõ dicit.
qr ꝑ monachatũ posset saluari: dat
quicquid hab ut in monast̾io aliquo
suscipiat᷑ uł ei gratis auqñ concedit᷑.
suscipit᷑. S cũ ordĩs difficultas cogit
cũ uigilare cũ uellet dormire. esure
cũ uellet edere. sitite cũ uellet bibere.
tat̾e cũ uellet loqui leg̾e̾ uł cantare cũ
uellet quiescere. sed̾e cũ uellet stare. uł
er coto deserere lru me miserã quare
le agebam. s modo peiis ago. qr tot
i tanta que michi iubent᷑ ad implere

Expanded text:
onem accepit per quam ad pristinam sanitatem redire se sentit, et homines qui hoc consilium ei dederunt benedicit. Similiter vero multoties accidit ut aliquis, qui animae suae infirmitatem considerat, medicinam inde spiritalem quaerat, qua ab illa vitiorum suorum infirmitate mundari valeat. Cumque ei aliquis spiritualis homo dicit quod per monachatum posset salvari, dat quidquid habet ut in monasterio aliquo suscipiatur, vel ei gratis aliquando conceditur, et suscipitur. Sed cum ordinis difficultas cogit eum vigilare, dum vellet dormire; esurire, dum vellet edere; sitire, dum vellet bibere; tacere, dum vellet loqui; legere vel cantare, dum vellet quiescere; sedere, cum vellet stare vel ex toto deserere: Me miserum, le agebam, sed modo pejus ago, quia tot et tanta, quae mihi jubentur, adimplere
Abbreviated transcription (Latin):
nct̃ia inueniũt ordinẽ quoq suũ fer¬
uentiꝰ psin q custodiũt. illos u̾o pa¬
rũ in hus ualere consid̾ant: idõ se me¬
liores ilł estimant. Sic qz alu alus se
p̃ferũt. dũ nõ suam set alioꝵ infirmi¬
tatẽ accendũt. S si u̾e monachi ceñt.

Expanded text:
ssaria inveniunt, ordinem quoque suum ferventius plerumque custodiunt, illos vero parum in his valere considerant, ideo se meliores illis aestimant, sicque aliis alii se praeferunt, dum non suam, sed aliorum infirmitatem attendunt. Sed si vere monachi essent,
Abbreviated transcription (Latin):
sustiniusti. Quod om̃io nõ facĩt. s
ita eristũt concordes ac si om̃s essent
angii ui honimes. Sic gͦ suit isti ac si
nutriti fint om̃s ac conu̾si. Simili

Expanded text:
sustinuisti. Quod omnino non faciunt, sed ita existunt concordes ac si omnes essent angeli, vel homines. Sic ergo sunt isti ac si nutriti sint omnes aut conversi.
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑. Quod si ille ꝓ t̾to cognone
qr rectũ. iudicauit. in eo qd̃ scł̃m est
relinquẽdũ censuit. dia bolͦ statim
nõ cẽ rectũ respondet. ut eũ tamcito
uł ita oĩno deser̾et ad huc posse sibi
ip̃i remanendo ĩ sclõ ĩdulg̾e̾ paupe¬
rib uł suis ad eũ respicientib subue¬
uire. S ille qui semel mũdũ ip̃m q
diabolũ recte suꝑau̾it. nec curat ea
que ille fraudilent̾ dicit. s firmũ
tenet qr qd̾ semel iuste est stabilitu¬

Expanded text:
queritur. Quod si ille pro certo cognoverit quia rectum judicavit in eo quod saeculum relinquendum esse censuit, diabolus statim non esse rectum respondet ut eum tam cito vel ita omnino desereret, adhuc posse sibi ipsi, remanendo in saeculo, indulgere, pauperibus vel suis ad eum respicientibus subvenire. Sed ille qui semel mundum ipsumque diabolum recte superavit non curet ea quae fraudulenter ei dicit, sed firmum teneat q
Abbreviated transcription (Latin):
Erũ sciendũ est qr sic placitat dya¬
bolus contͣ hominẽ quomͦ imꝓb
placitator contͣ aliũ aliquẽ. Imꝓbus
enĩ placitator.Aicet nõ hẽat rectũ: tam̃
pp̃ ĩpbitatem suam ueĩens ad placitũ.

Expanded text:
erum sciendum est quia sic placitat diabolus contra hominem quomodo improbus placitator contra alium aliquem. Improbus enim placitator licet non habeat rectum, tamen propter improbitatem suam veniens ad
Abbreviated transcription (Latin):
bit.Malo ũo: nil qd̾ uelit ag̃e quibit.
Qndo pͦ cũ tanto honore. ⁊ cũ cet̾is p̃ta¬
ratis hãc adeptꝰ fũis oĩpotencia: non
uideo qua rõne possis cuꝑe ampliore.
igit᷑ dũ posẜone haꝵ br̃itudinũ quas di¬
gessimo felix fũis. nõ ne tibi sufficiẽs i
debis: Et maxĩe ĩquis. Age gͥ. Si ĩ om̃i¬
bus istis uł una die sic̃ expoi̾ta sũt secͥa¬

Expanded text:
it. Quando ergo cum tanto honore et cum caeteris praetaxatis hanc adeptus fueris omnipotentiam, non video qua ratione possis cupere ampliorem. Igitur, dum possessione harum beatitudinum quas digessimus felix fueris, nonne sufficiens tibi videberis? Et maxime, inquis. Age igitur. Si in omnibus istis
Abbreviated transcription (Latin):
sanari pot̾it: enut eam uł gratis datã¬
mat᷑ membra oĩa currit malos hu¬
mores contͣhit. iures tollit. corpus i¬
iũ maximũ bibendi in eo actendit. uł
tormiendi.uł foras ad uentũ cũ di. ei¬
q medicus hec int̾dicit ꝯminãs quod
moriet᷑ si hoc fec̾it. Heu me infirmꝰ in¬
quid cur pocõnẽ hanc accepi male mͥ
malo uidi qui hoc cõsiliũ michi de¬
derũt. aue̾ michi qr hoc ⁊ hoc me oꝑteret
pati p̾dix̾unt. Si enĩ hic srissem nũ¬
qm pocõm accepissem. Sic ⁊ sic iste cõ¬
querit᷑ dũ pocõne coartat᷑. Cum u̾o

Expanded text:
anari poterit, emit eam, vel gratis matur, membra omnia percurrit, malos humores contrahit, vires tollit, corpus rium maximum bibendi in eo accendit, vel dormiendi, vel foras ad ventum exeundi, eique medicus haec interdicit, comminans quia morietur, si haec fecerit. Heu me, infirmus inquit, cur potionem hanc accepi? Male mimalo illos vidi qui hoc consilium mihi dederunt, nec mihi quia hoc et hoc me oporteret pati praedixerunt. Si enim hoc scivissem, nunquam potionem accepissem. Sic et sic iste conqueritur, dum potione coa
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ iustũ. contempnens q scłm ac¬
cipit monachatũ. Sic q dyabolus cõ¬
uictus a cordis placito recedit cõtris¬
tatur q qr uint̾e nõ potuit. S post¬
qͣm spat dia bolus qr homo oblitus
fuerit ꝙ añ sic iudicau̾it. putans
cũ in aliqua ꝑte ĩuenire ĩmuitũ.

Expanded text:
quitur justum, contemnensque saeculum accedit ad monachatum. Sicque diabolus convictus a cordis placito recedit, contristaturque quia vincere non potuit. Sed postquam sperat diabolus quia homo oblitus fuerit quod antea sic judicaverat, putans eum in aliqua parte posse invenire immunitum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdit. ꝙͣ pus recupau̾at sponsione cori¬
cõnis. Quid gͦ amplius faciet: Quid
aliud ꝓmitte̾ põt: Nat᷑ale ius corrupit.
ĩuirandũ uolauit. Est tñ aliud quod
adhuc faciendũ ĩuenit serius. l icentia
ciũ dñi sui aliꝙͣ retinu̾at in ꝓp̾etate. uñ
se põt mantea recõciliare. Postq̃ gͦ se

Expanded text:
dit quam prius recuperaverat sponsione correctionis. Quid ergo amplius faciet? Quid aliud promittere potest? Naturale jus corrupit, jusjurandum violavit. Est tamen aliud quod adhuc faciendum invenit servus. Licentia enim domini sui aliquid retinuerat in proprietate, unde se potest, ut antea, reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
ille solus ũe tristiciã patit᷑ sũmã. qua
p̾dicte onĩs miscrie ꝑtes onũno coarta¬
ut. Uerũ qr nullus ex totohit ens panif
liquet qr nec ĩ sũma tristicia hic sratur.
In sclõ autẽ futoͣ aut letitia aut tristicia
quisq replebit᷑ sũma. Bonꝰ enĩ quisq
õino tunt pot̾it gnud̾e: qr p̃dcãs om̃s

Expanded text:
ille solus vere tristitiam patitur summam quem praedictae omnes miseriae partes omnino coarctant. Verum quia nullus ex toto hic eas patitur, liquet quia nec in summa tristitia hic habeatur. In saeculo autem futuro aut laetitia aut tristitia quisque replebitur summa. Bonus enim quisque omnino tunc poterit gaudere, quia praedictas omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ic hñs letari incipit. deo grãs agit. qr
monachatũ suscipe m̾uit. ⁊ om̃s qui
trile consiliũ sibi dederũt bñdicit. Con¬
Trũ qr te conu̾sis atq nutritis
cõgregnt᷑ monactoꝵ ordo. dicendũ est
qr solet esse contencõ quedã nnit̾ mit̾¬
tos monachos atqr conũsos. Acten¬
dũt enĩ mit̾ti se nulla cͥmina cõmisis¬
se nec se in scli sordibr coĩquinasse. s
qr mũdam. ab infruicia uitam dux̃¬
unt. ⁊ in dei ẜuicõ semꝑ laborau̾nt.

Expanded text:
ns, laetari incipit, Deo gratias agit, quia monachatum suscipere meruerit, et omnes qui tale consilium sibi dederunt benedicit. CVerum quia de conversis et nutritis congregatur ordo monachorum, dicendum est quod solet esse contentio quaedam inter nutritos monachos et conversos. Asserunt enim nutriti se nulla crimina commisisse, nec se in saeculi sordibus coinquinasse, sed quia mundam ab infantia vitam duxerunt, et in Dei servitio semper labora
Abbreviated transcription (Latin):
tende uult iniustũ. S cũ eũ aliquis in¬
ris ꝑitꝯaudit. ⁊ qr nõ rectã hẽat cãm
discedit. dolens ꝙ aluid fac̾e nõ potu¬
it. Set aliqnto tempe tnsacto postꝙͣ
hoc iuditiũ putat obliuioni ẽẽ tradi¬
tũ. rursus suam incipit cãm dicens
sibi fieri iniriã. Quod si aliquis si¬
bi dixit hoc iam esse diffinitũ: dicit nõ
recte iudicatũ. s ille qui semeliam u¬
cit nõ attendat ad ea que dicit s tm̃
dicat. qr ꝙ semł est bñ diffiuitũ: non
est it̾m incipiendũ. Sic enĩ sine labore
semp ab ĩmuco suo se pot̾it liberare.
Similit̾ aũt dyabolꝰ placitat contra
hominẽ. Locus aũt placiti huio est cor
hõis alituio. Ad hũc itaq locũ diabo¬
lus uenit ad placitũ. qui licet sciat.
ꝙ rectũ nõ he̾at. tamẽ ibi asserit u̾m

Expanded text:
. Sed cum eum aliquis jurisperitus audit, et quia non rectam habeat causam discedit dolens, quod aliquid facere non poterit. Sed aliquanto tempore transacto, postquam hoc judicium putat oblivioni esse traditum, suam rursus incipit causam, dicens sibi fieri injuriam. Quod si aliquis sibi dixerit hoc jam esse definitum, dicit non recte esse judicatum. Sed ille qui semel jam vicit, non attendat ad ea quae dicit, sed tantum dicat: Quod semel est bene definitum, non est iterum incipiendum. Sic enim sine labore semper ab inimico suo se poterit liberare. Similiter autem diabolus placitat contra hominem: locus autem placiti hujus est cor hominis ipsius. Ad hunc itaque locum diabolus venit ad placitum. Et licet sciat quod rectum non habeat, tamen ibi asserit verum
Abbreviated transcription (Latin):
mũdi nũqm c̾tam tenent mam. s in¬
itis diũticulis de uno ad aliũ tnͣsuolãt.
Cũqr sub aliciuꝰ subt̾fugerint potãte:
net ibi possũt diu remanere. Hos gͦ
dũ stulti hominos assequi cupuĩt: fes¬
tinant post cos qͥbuscũq modis posscͤ.
⁊ qr nõ cõsid̾ant quo cos mͦ assequant᷑
sut quo quomͦ ad ipiscant᷑. sepius in
graua crimina tecidũt. quib suas
dũt illuc latent᷑ i multũ tallide ut.q.
nullo sciente ualeant cos optinere.
Quodũ appiant. uchement̾ gaudent
⁊ exultant. s cũ ꝓpius accesseruit. cos¬
quos se posse iam app̾hendẽ putaunt
honores de manibr cor se ercutĩt. et a¬
liqua de ca ad alios aliquos se tũsfer̃t
quos si qñ adepti fu̾it gͣtulant᷑ quasi
aliq̃m ym lonorẽ sint secuti. cũ ad uerũ

Expanded text:
mundi nunquam certam tenent viam, sed incertis diverticulis de uno ad alium transvolant. Cumque sub alicujus substiterint potestate, non ibi diu possunt remanere. Hos ergo dum stulti homines assequi cupiunt, festinant post eos quibuscunque modis possunt. Et quia non considerant quo eos modo assequantur, sed ut quoquo modo adipiscantur, saepius in gravia crimina decidunt, quibus suas dunt illuc latenter et multum callide, ut quasi nullo sciente valeant eos obtinere; et quo dum appropriant, vehementer gaudent et exsultant. Sed cum proprius accesserint eosque se posse jam apprehendere putaverint, honores de manibus eorum se excutiunt, et aliqua de causa ad illos aliquos se transferunt. Quos si quandoque adepti fuerint, gratulantur, quasi aliquem verum honorem fuerint assecuti, cum ad veri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ indesinẽt᷑. De cupiditate m̃dani honoris.
papiliones. Papilic̃es cnĩ cũ uolant.
tramitẽ rectũ nũꝙͣ tenent. s huc illuc
qr agitant᷑ Sũq alicubi resid̾e̾ uideãt᷑.
nec ibi diu morant᷑. Hos autẽ cũ pũ
cape uolunt: cito post eos cure sata¬
gunt. ⁊ qr nõ ad suos pedes s ad papi¬
liones intendũt. aliqñ ĩ foueam ca¬
cos utent alitubi resedisse. ĩcedũt sua

Expanded text:
T LXXII. De cupiditate mundani honoris. sequuntur papiliones. Papiliones enim cum volant, tramitem rectum nunquam tenent, sed huc illucque se agitant, cumque alicubi residere videntur, nec ibi diu morantur, Hos autem cum pueri capere volunt, cito post eos currere satagunt, et quia non ad suos pedes, sed ad papiliones intendunt, aliquando in foveam caeos vident alicubi insedisse, inc
Abbreviated transcription (Latin):
equari. qd̾ nõdu forsitã penito ĩ cãduit
igui. lic ig̾ alid̾ alio magis ĩ calore pro¬
fec̃ĩt: singłm tñ ẜ̾uata natã sui usitato
loqucõnis mͦ qr ignitũ ẽ: ꝑ se dicit᷑ ig¬
nis. Sic erit ĩ illa bt̃a suꝑnoꝵ ciuium
societate de qua loqͥmur. Nam ꝙ̃ admnͦd̾
hii qui sũme deitati sũt ꝓpinqͥores. et
ob hoc aliis p̃stançõres dii dicent᷑: ita
i qui illis sũt infi̾ores. qm̃ una ieadẽ
qua ⁊ ip̃i sũme deitati ꝓ sua capacita¬
te pticipãt siłi noĩe deos dicẽdos ncc̃e

Expanded text:
aequari, quod nondum forsan penitus incanduit igne; licet igitur aliud alio magis in calore profecerit, singulum tamen, servata natura sui, usitato locutionis modo, quia ignitum est, per se dicitur ignis. Sic erit in illa beata supernorum civium societate, de qua loquimur. Nam quemadmodum ii qui summae Dei majestati sunt propinquiores, et ob hoc aliis praestantiores, dii dicentur; ita et qui illis sunt inferiores, quoniam una et eadem qua et ipsi deitate pro sua capacitate participant, simili nomine dii
Abbreviated transcription (Latin):
fiteor incam miqͥtatẽ. qr ꝙ tibi natura¬
lit᷑ tebũam. qd̾ cũq postmodũ iuriurã¬
to ꝑmiserã totũ ad mcã tnͣsgressus sũ
pp̾etatis ꝑ tuam licẽtiã luctenꝰ retiumi
Mcaũt ipm̃ ita in tuo ẜuicõ astringa̾s
ꝙ incã extoto uolũtatẽ diuttam. tuã
u̾o in qͣntũ potero faciam. ⁊ ut ego uii¬
icam semp implere. ponam me in illo¬
rũ subiectõne qui me illa insciant i ue¬
lint doc̾e ⁊ ad monendo corripiendo. cas¬
tignudo faciat custodire. Sc quib oĩb
faciam tibi iusurandũ si mͥ indulscris
quic qͥd Iacten ꝯ deliqui. Tunc dñs. Et
ego inquid adhuc indulgeo tibi om¬
nia que petis. si tu om̃ia fec̾is que ꝓm¬
tis. S hoc scias nisi hant conuentionẽ
custodieris. uł si eam cãu in aliquo ui¬
olau̾it nisi ad eandẽ penitendo redieris:
ꝑ aliam ꝯuencõnẽ me placare nõ pote¬
ris. Gotẽ itaq mͦ int̾ deũ ⁊ homines a¬
gitꝰ. Deus enĩ p̾mo hõmi quiddam p̾¬

Expanded text:
quia quod tibi naturaliter debueram, quodque postmodum jurejurando promiseram, totum ad meam transgressus sum proprietatis per tuam licentiam hactenus retinui. Me autem ipsum ita in tuo servitio astringam quod meam ex toto voluntatem dimittam, tuam vero, in quantum potero, faciam. Et, ut eam semper valeam implere, ponam me in illorum subjectione qui me illam sciant et velint docere, et admonendo, corripiendo, castigando faciant custodire. De quibus omnibus faciam tibi jusjurandum, si mihi indulseris quidquid hactenus deliqui. Tunc dominus: Et uc, inquit, indulgeo tibi omnia quae petis, si tu omnia feceris quae promittis. Sed hoc scias quia nisi hanc conventionem custodieris, vel si eam casu in aliquo violaveris, nisi ad eamdem poenitendo redieris, per aliam conventionem me placare non poteris. Eodem itaque modo inter Deum et homines agitur. Deus enim primo homini quiddam prae
Abbreviated transcription (Latin):
dii estis ⁊ filii excelsi om̃s. Siłitudo int̃¬
ceant: ꝯsidera sub exemplo na:
ignis ⁊ natas reꝵ ignitaꝵ. Si forteribi
aliq̃tenꝯ q̃as ymaginari quałr illi sũ¬
me deitati ꝓ modulo tuo possis ꝑticipãdo¬
deificari. Ecce ignis uno ẽ ⁊ ĩ sua nat᷑aca¬
lidus. In hũc ignẽ pone lignũ plũbur¬

Expanded text:
Dii estis, et filii Excelsi omnes. Verum, considera sub exemplo naturam ignis et naturam rerum ignitarum, si forte ibi aliquatenus queas imaginari qualiter illi summae deitati pro modulo tuo possis participanddeificari. Ecce ignis unus est, et in sua natura calidus; in hunc ignem pone lignum aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ aliq̃m ⁊ seruos illiꝰ. qui uulgo
naturales nocant᷑. Si em̃ dñs nat᷑ali
fuo aliquid iusserit. ⁊ ẜuus dño libent
cet. Si aũt dñi sui p̃̾ceptis restit̾it. gr̃am
ip̃iꝯ statim amittit. Qmͣ si uoluit recu¬
pare. ac deĩceps dño suo fidelit̾ ẜuire sicut
ꝓpnius debũat naturalit̾ fecisse. si ei doꝰ

Expanded text:
inum aliquem et servos illius, qui vulgo naturales vocantur. Si enim dominus naturali servo aliquid jusserit et servus domino libenter cet. Si autem domini sui praeceptis restiterit, gratiam ipsius statim amittit. Quam si voluerit recuperare, ac deinceps domino suo fideliter servire, sicut prius debuerat naturaliter fecis
Abbreviated transcription (Latin):
timet. set q̃nq effug̃e põt. nec sũmũ ti¬
more hic ht̃. In futo aũt aut securita¬
tem ꝑst̃a. aut eotra sumũ hẽbit timo¬
rem. Bonꝰ aũt ⁊ qͥdꝙͥ uolũit: hẽbit i ni¬
chil ex eo se amissurũ timebit Ratõꝙ.
Ico crũ qr si ea ꝑditurus est: aut
ip̃e uolet es ꝑdere su a sponte. aut
deus nolet en uolenti es auferre. aut
aliquis alius deo forcõr supueniet.
⁊ tollet ab illo. deo ⁊ ip̃o nõ uolente. s
c̃te uͭ ip̃c abiecto tanto bono ĩ miẜias
quas se euasisse gracõsus exultabitre¬
ced̾e uolet. Nec de ꝰ qui illud tã larga
⁊ dementi bõitate donauit. id ei aliqn
auferre uolet. nec ullus forcõr dõ suy¬
aliquatenꝰ tollet. Malus uo⁊ sc¬

Expanded text:
 effugere potest, nec summum timorem hic habet. In futuro autem, aut securitatem perfectam, aut econtra summum habebit timorem. Bonus autem quidquid voluerit habebit, et nihil ex eo se amissurum timebit. CAPUT LDico enim quod si ea perditurus est, aut ipse volet ea perdere sua sponte, aut Deus volet ei volenti illa auferre, aut aliquis alius Deo fortior superveniens, ea tollet ab illo, Deo et ipso non volente. Sed certe nec ipse, abjecto tanto bono, in miserias quas se evasisse gratiosus exsultabit recidere volet, nec Deus, qui illud tam larga et clementi bonitate donavit, id ei aliquando auferre volet, nec ullus etiam fortior Deo supaliquatenus tollet. Malus ve
Abbreviated transcription (Latin):
gaudio. N dhuc tamẽ ad cumulũ reati¬
tudĩs suc aliud hẽbit uñ mag̾ possits
gaudẽ. qr enĩ quisq sic ut se alterũ auis¬
uit: patet qr sic de illi ꝯ felititate ũde sua
gautebit. ⁊ Uot gͦ quanta gaudia
qͣuisqr optinebit᷑. qui te tot ĩ tantis
leatitudĩb scõꝵ iubilabit: Quod si
cantũ de aliis quos ut se diliget gau¬
debit: qͣntũ de deo q̃m supra se diliget
cxrultabit: Gaudiũ. ñ erit ei intꝰ ⁊ extͣ.
gnudiũ sursũ atq deorsũ. gaudiũ. cir¬
cũ cica. Ubiq gnudiũ plenũ. Malus

Expanded text:
udio. Adhuc tamen ad cumulum beatitudinis suae aliud habebit, unde magis possit gaudere; quia enim quisque, sicut se, alterum amabit, patet quia sic de illius felicitate, ut de sua, gaudebit. Quot igitur et quanta gaudia quisque obtinebit qui de tot et tantis beatitudinibus sanctorum jubilabit? Quod si tantum de aliis, quos ut se diliget, gaudebit, quantum de Deo, quem supra se diliget, exsultabit? Gaudium enim erit ei intus et extra gaudium sursum atque deorsum, gaudium circum circa ubique gaudium plen
Abbreviated transcription (Latin):
cõ iustis om̃ib promissam ẽẽ uitam ꝑ¬
petuam ⁊ set illis tantum qui sunt iusti
sme omi iniusticia. Illi enun ꝓprie ⁊ ab¬
solute dicunt᷑ iusti ⁊ retti cordo. Est en
aliquis scd̾m aliquid iustus. ⁊ scdm ali¬
quid iniustus : ut qui castus ẽ ⁊ inudꝰ.
Talib nõ ꝓmittitur btitudo uistoꝵ.qm

Expanded text:
ssam esse vitam perpetuam, sed illis tantum qui sunt justi sine omni injustitia. Illi enim proprie et absolute dicuntur justi et recti corde. Est enim aliquis secundum aliquid justus, et secundum aliquid injustus, ut qui castus est et invidus. Talibus non promittitur beatitudo justorum
Abbreviated transcription (Latin):
peris: Quom̃o quidem lib̾tas uolim¬
tatis tenentis acceptam rectitudiem
nssa nc̃citate ut ilłam deserat expugne¬
tur. s difficultate inpugnetur. nec eidẽ
fifficultati murta s uosens cedat: in
tͣctatu de lib̾tate arbitrii puto me ostẽ¬
uibus aute mod̾is post rectitudi¬
arbitrium aduinet ut seruet quod acce¬
pit. qmͣuis nõ om̃es uaseam em̾are.
multiphariam eñi boc facit i tamẽ no
erit mutise asiquid̾ inde dicere. Nemo
certe ẜuat rectitudiem hanc accoptam
nisi uolendo. uelle aute illam aliquis
nequit nisi hendo. here uero illam nł¬
satenus uaset nisi ꝑ gr̃ãm. Sicut ergo
ilsam missus accipit nisi gracia p̾uei¬
ente: ita missus eam ẜuat insi cadem
gra subseqnte. Nempe ꝯmͣius seruet᷑¬

Expanded text:
tur. Quomodo quidem libertas voluntatis tenentis acceptam rectitudinem, nulla necessitate ut illam deserat, expugnetur, sed difficultate impugnetur, nec eidem difficultati invita, sed volens cedat: in tractatu de libertate arbitrii puto me ostenuibus autem modis, post eamdem rectitudiarbitrium gratia adjuvet ut servet quod accepit: quamvis non omnes valeam enumerare, multifariam enim hoc facit; tamen non erit inutile aliquid inde dicere. Nemo certe servat rectitudinem hanc acceptam, nisi volendo; velle autem illam aliquis nequit, nisi habendo: habere vero illam nullatenus valet, nisi per gratiam. Sicut ergo illam nullus accipit, nisi gratia praeveniente; ita nullus eam servat, nisi eadem gratia subsequente. Nempe, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ut dolor. S hoc masum cum aliquid
ẽ dm facere nõ negamus: quia ipe ẽ
sicut segitur. faciens pacem ⁊ creans ma¬
lum. Ip̃e namq creat incõmoda qui¬
b exercet ⁊ purgat ustos. ⁊ puuit miꝰ¬

Expanded text:
ut dolor. Sed hoc malum, cum aliquid est, Deum facere non negamus; quia ipse est, sicut legitur, faciens pacem et creans malum . Ipse namque creat incommoda, quibus exercet et purgat justos, et punit inj
Abbreviated transcription (Latin):
Otandum quippe ẽ quia sicut nõ¬
ẽ nc̃ce d̾m uelle quod̾ uult: ita
ncce non ẽ in multis uelle homem qd
uult. Et sicut noce ẽ esse quiequid de¬
us uult: ita ẽe nc̃ce ẽ quod̾ nult homo
in ħus que deus ita subdit humane
uosuntati. ut si uult fiant. si nõ mułt:
nõ fiant. Qm̃ enim qd deus uult nõ
põt nõ ee : cũ uult homis uosutatem.
ussa cogi ues prohiberi ncc̃itate ad uo¬

Expanded text:
m quippe est quia, sicut necesse non est Deum velle quod vult; ita necesse est in multis velle hominem quod vult; et, sicut necesse est esse, quidquid Deus vult; ita necesse est esse, quod vult homo in his, quae Deus ita subdit humanae voluntati, ut si vult fiant, si non vult non fiant. Quoniam enim quod Deus vult, non potest non esse; cum vult hominis voluntatem nulla cogi
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus iusticiam ẽe reccitudiem uolũ¬
solum p̃p aluid illam seruat : no diligit¬
eam. set illud p̃p̃ quod̾ illam seruat. et
ideo nõ ẽ dicentus iustus: nec talis rec¬
emplo quodam mostrauimus ee posse
sumil reccitudiem hanc qmͣ noco iusti¬
ciam ⁊ libum arbitrium. ꝑ quod planu

Expanded text:
dicimus justitiam rectitudinem dicimus justitiam rectitudinem solum propter aliud illam servat, non eam diligit; sed illud propter quod illam servat; et ideo non est dicendus justus, nec talis recemplo quodam monstravimus esse posse simul rectitudinem hanc, quam voco justitiam, et liberum arbitrium: per quod planum
Abbreviated transcription (Latin):
saluari dubium non est. Iustis enim ꝓmit¬
titur uita et̾na. quia uisti inꝑpetuũ uiuet.
⁊ apus dñm ẽ meites coꝵ. Quod̾ aute ius¬
ticia sit rectitudo uosuntatis: sacra sepe
monstrat auctoritas. Qua de resufficit
uinii exempsum ꝓpon̾e. Cum eni dixiss
dauid. nõ relinquet dñs plebem suam.
⁊ heditatem suam no deresinquet. quo¬
adusq usticia conũtat᷑ in iudiciu : ut
doceret nos quid eẽt iusticia. int̾ogando
ait. Et qui uixͣ illam : Ad quot ipe sibi
R̾ndens: omes inquit qui recto sunt cor¬
de. hoc ẽ qui recta sunt uoluntate. Qmͣ¬
ius enim corde ccedamus. ⁊ intelsigamꝰ
fit ueł intessigit ⁊ no recte uult: quia no
utit᷑ rectitudine fidei ⁊ intellectus ad rec¬
te uosendum p̃p̃ quod datum c̃ rõnasi cre¬
ature rette cretere ⁊ intessigere. Nam
rectos corde. rectos uoluntate. S ne
quis existimet auctoritate diuina ri¬
ci iustum issum uel rectum. qui nõ ni¬
si p̃p aluid tenet rectitudĩem uolutatis:

Expanded text:
nim promittitur vita aeterna; quia justi in perpetuum vivent, et apud Dominum est merces eorum . Quod autem justitia sit rectitudo voluntatis, sacra saepe monstrat auctoritas. Qua de re sufficit unum exemplum proponere: cum enim dixisset David : Non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet, quoadusque justitia convertatur in judicium, ut doceret nos quid esset justitia, interrogando ait: Et qui juxta illam? Ad quod ipse sibi respondens ait: Omnes qui recto sunt corde, hoc est, qui recta sunt voluntate. Quamvis enim corde credamus et intelligamusdit et intelligit, et non recte vult; quia non utitur rectitudine fidei et intellectus ad recte volendum, propter quod datum est rationali creaturae recte credere et intelligere. Nam rectos corde, rectos voluntate. Sed, ne quis existimet auctoritate divina dici justum illum vel rectum, qui nonnisi propter aliud tenet rectitudinem voluntatis,
Abbreviated transcription (Latin):
tura ualet cam here ab asia creatura.
Sicut namq creatira nequit creatu¬
ram saluare: ita nõ potest ilsi dare ꝑ
quod debeat saluan. Sequit᷑ itaq q
missa creatura rectitud̾ĩem het qmͣ
dixi uosimtatis : nisi ꝑ dei giam. hac
autẽ rectitud̾iem ꝑ libum ꝯrbitrium
seruare no posse. sicut supͣdixi mons¬
tͣmimis. Deo igitur largiente ie¬
nimnis gr̃ãm eius ad saluandum ho¬
miem cum libero arbituo concorda¬
re. ita ut gra sola possit homĩem sal¬
uare nicħ eius sibo arbitrio agente
sicut fit in ifantib. Et in intelli¬
gentib ip̃a semꝑ adiuuet libum ar¬
bitrium naturale quod sme illa nich
ualet ad̾ sasutem. Dando uolunta¬
ti rectitud̾iem qmͣ seruet ꝑ lib̾um ar¬
bitrium. Et qmͣnus nõ om̃ib det.
qm cui nult miseretur. ⁊ quẽ nult
ind̾uiat. nfłi tame dat pro aliquo
p̾ced̾enti m̾ito. qm quis prior dedit
deo ⁊ retribuetur ei᷑ Si ante uosim
om̃ia fructus sunt pͥme gracie.⁊ graci¬

Expanded text:
tura valet eam habere ab alia creatura. tura valet eam habere ab alia creatura. Sicut namque creatura nequit creaturam salvare; ita non potest illi dare per quod debeat salvari. Sequitur itaque quia nulla creatura rectitudinem habet, quam dixi voluntatis, nisi per gratiam. Hanc autem rectitudinem per liberum arbitrium servari posse, sicut supra dixi, monstravimus. Deo igitur largiente, invenimus gratiam ejus, ad salvandum hominem, cum libero arbitrio concordare; ita ut gratia sola possit hominem salvare, nihil ejus libero arbitrio agente sicut fit in infantibus, et in inintelligentibus ipsa semper adjuvet liberum arbitrium naturale, quod sine illa nihil valet ad salutem, dando voluntati rectitudinem quam servet per liberum arbitrium. Et quamvis non omnibus det, quoniam cui vult miseretur et quem vult indurat ; nulli tamen dat pro aliquo praecedenti merito, quoniam quis prior Deo dedit, et retribuetur ei? Si autem volunomnia fructus sunt primae gratiae, et grati
Abbreviated transcription (Latin):
det acute quia ẽ acutus: ita uosuntas
no ẽ recta quia uust recte. S recte
iust : qm̃ recta ẽ. Cum aute uult
hanc rectitudiem : protus fubio recte
uult. Non ergo uult rectitudiem: n¬
si quia recta ẽ. Idem aute est uosum¬
tati rectam eẽ. ⁊ rectitudiem here. Pa¬
sam igitur est quia nõ uult rectitu¬
diem. nisi quia rectitudiem habet. No
nego uosintate rectam uesse recctitu¬
tinem qmͣ non dum hec. qñ uult ma¬
iore quam heat : s dico ussam ẽẽ pos¬
se uelle rectitudiem si non hẽt rectitu¬
dinem qua illam uelit. Conside̾mꝰ
nuine utrum aliquis hanc reccitudee
no hens eauz aliquo mõ a se here pos¬
sit. Utiq a se illam here nequit : ni¬
si aut uosendo aut non uolendo. Uo¬
lendo quidem millus ualet cam ꝑse
adipisci: quia nequit eam uelle iusi
issam heat. Quod̾ aute aliquis non
hns rectitudiem uosinitatis illam
ualeat ꝑ se nõ uolendo assequi : mẽs
missius accipit. Nusso gͥ mõ potest
eam creatura here a se. S neqr crea¬

Expanded text:
e quia acutus est: ita voluntas non est recta quia vult recte; sed recte vult quoniam est recta. Cum autem vult hanc rectitudinem, procul dubio recte vult; non ergo vult rectitudinem, nisi quia recta est: idem autem 129 est voluntati rectam esse, et rectitudinem habere. Palam igitur est quia non vult rectitudinem, nisi quia rectitudinem habet. Non nego voluntatem rectam velle rectitudinem quam nondum habet, quando vult majorem quam habeat; sed dico nullam eam posse velle rectitudinem, si non habet rectitudinem qua illam velit. Consideremus nunc utrum aliquis hanc rectitudinem non habens, eam aliquo modo a se habere possit. Utique a se illam habere nequit, nisi aut volendo aut non volendo. Volendo quidem nullus valet eam per se adipisci; quia nequit eam velle, nisi illam habeat. Quod autem aliquis non habens rectitudinem voluntatis, illam valeat per se non volendo assequi, mens nullius accipit. Nullo igitur modo potest eam creatura habere a se. Sed neque crea
Abbreviated transcription (Latin):
promittit᷑ erit similitudo angeloꝵ dei :
sicut in angelis bonis nlła ẽ iiusticia.
ita millus illis sociabitur cum aliquu
inusticia. Quomo aute fiat homo sine
om̃i inuisticia. no ẽ huius nr̃i ꝓponti os¬
tendere. Scimus tamẽ hoc ꝑ sancta stu

Expanded text:
promittitur, erit similitudo angelorum Dei: sicut in angelis bonis nulla est injustitia, ita nullus illis sociabatur cum aliqua injustitia. Quomodo autem fiat homo sine omni injustitia, non est hujus nostri propositi ostendere. Scimus tamen hoc per sancta stu
Abbreviated transcription (Latin):
ind̾inare cũ no emossit. ac ind̾ucere in
temptacõnem cu non sibat. Non est
ergo inconueiens si hoc mõ dicimus
sa oꝑa: qñ cos ⁊ eor masa opa non
corrigit. S bona specialius p̃scre ⁊
p̾destmare dicitur quia in illis facit
quot sunt. ⁊ quod bona sunt cit in
masis non nisi qtͤ sut centialiter.
ño quod inala sunt. ut supͣdc̃m est.
Sciend̾um quoq ẽ quia sicut prescia
non i deo dicitur ꝓprie. ita nec pre¬
destmaco. quia issi: nec ante nee post
asiquit ẽ. s omia sunt illi simul p̃¬
sencia..
dant: si sicut p̾sit ita quoq p̃destinat.
in qone de prescia cognouimus apte
asiqua p̾sciri futura ꝑ libum arbitͥ¬
im sine omi repugnancia. Uñ in¬
tas quoqi euidens ⁊ ĩo docet p̾desti¬
nari. smulit̾ ꝑ siberum arbitrium¬

Expanded text:
indurare cum non emollit, ac inducere in indurare cum non emollit, ac inducere in tentationem cum non liberat. Non est ergo inconveniens si hoc modo dicimus la opera, quando eos et eorum mala opera non corrigit. Sed bona specialius praescire, et praedestinare dicitur, quia in illis facit quod sunt, et quod bona sunt; in malis autem nonnisi quod sunt essentialiter, non quod mala sunt; ut supra dictum est . Sciendum quoque est quia sicut praescientia non in Deo dicitur proprie; ita nec praedestinatio, quia illi nec ante, nec post aliquid est, sed omnia sunt illi simul praesentia. dat; sed sicut praescit, ita quoque praedestinat. In quaestione de praescientia cognovimus aperte aliqua praesciri futura per liberum arbitrium, sine omni repugnantia. Unde veritas quoque evidens, et ratio docet praedestinari similit
Abbreviated transcription (Latin):
quid deus p̾t̾estinat : nc̃ce ẽ futurum ee.
Si cigo deus predestmat bona ⁊ masa q̃
fumt: nichil fit ꝑlibum arbitrium. set
oinia ex nccitate. At si tantum bona pͥ¬
destinat: sola bona sunt ex necitate nec ẽ
sibum arbitrium nisi at mala. qd̃ nimis
ẽ absurdum. Non ergo sola bona pdesti¬
nat deus. Si autem que dam bona opa
facit sibum arbitrium ꝑ que funit ius¬
ti absq predestinacone: non p̾destinat
deus omia bona oꝑa que uistos faciunt.
Quare nec illos nistos qui sunt iuisti ꝑ¬
oꝑa siberi arbitiu. Non ergo p̾scuut de¬
opa. ant aliquos uistos. Non igitur q̃¬
tum sosius siben arbitrii oꝑa bona uis¬
tificant. s issa sola que deus pdestinat.
ta sunt ex nc̃citate : cum nicħ ꝑ sibum
arbitriumr nccitate fiat ⁊ sequi uifetur
nicħ eẽ sib̾um arbitrium ianete p̾des¬
tinatone. aut si statums in aliquib
sibum arbitrium: perire in illis predesti¬
admodumm deus mala q̃ non facit dicit
Facere quia ꝑmitit. Nan. dicitur home

Expanded text:
turum esse. Si ergo Deus praedestinat bona et mala quae fiunt, nihil fit per liberum arbitrium; sed omnia ex necessitate. At, si tantum bona praedestinat, sola bona sunt ex necessitate, nec est liberum arbitrium nisi ad mala: quod nimis est absurdum. Non ergo sola bona praedestinat Deus. Si autem bona quaedam opera facit liberum arbitrium, per quae fiunt justi absque praedestinatione, non praedestinat Deus omnia bona opera, quae justos faciunt, quare nec illos justos, qui sunt per opera liberi arbitrii. Non ergo praescivit Deopera, aut aliquos justos. Non igitur quaedam solius liberi arbitrii opera bona justificant, sed illa sola quae Deus praedestinat. ta sunt ex necessitate, cum nihil per liberum arbitrium necessitate fiat, sequi videtur nihil esse liberum arbitrium, manente praedestinatione; aut si statuimus in aliquibus liberum arbitrium, perire in illis praedestimadmodum Deus mala quae non facit, dicitur facere, quia permittit. Nam, dicitur hominem
Abbreviated transcription (Latin):
uł malis pro m̾itis singłoꝵ iuste retri¬
bũet: si ꝑ libum arbitriur millus bo¬
nur uł malum facerei. Qm̃ ergo in
sacra scuiptura quedam muennus q̃ soli
gre fauere uidentur. ⁊ qdam que sosiur
sibum arbitrium statu̾e sine gra putan¬
tur. fucrunt quidam suꝑbi qui totam
uirtutu efficaciam. in sola arbitru sib̾¬
tate consistere sunt arbitrati. Et sunt
mo temꝑe musti qui libum arbitrium
asiquid̾ cẽ penitus fesꝑant. In hac itaq¬

Expanded text:
 malis pro meritis singulorum juste retribueret, si per liberum arbitrium nullus bonum vel malum faceret. Quoniam ergo in sacra Scriptura quaedam invenimus, quae soli gratiae favere videntur; et quaedam, quae solum liberum arbitrium statuere sine gratia putantur, fuerunt quidam superbi, qui totam virtutum efficaciam in sola libertate arbitrii consistere sunt arbitrati: et sunt nostro tempore multi, qui liberum arbitrium esse aliquid penitus desperant. In hac itaq
Abbreviated transcription (Latin):
sibera nra consistat uoluntate. De gra
siquidem dicit dominus. Sine me in¬
cħ potestis facere. Et nemo ueuit ad
me nisi pat̾ meus tͣrerit illum. Et pau¬
sus apłs. Quid autẽ hes quod non ac¬
cepisti: Et de deo. Cuius mlt misere¬
tur. ⁊ qu nult indurat. Et neqr nole¬
tis neqr currentis s miẜentis ẽtei. os¬
ta quoq asia segintur q̃ sosi gre sine
sibo arbitrio bona nra opa ⁊ salutem
nram uidentur attribuere. Psures eti¬
am asserunt expimento se probare qt
Pomo neqͣqmͣ usso sibo fusciatur arbito.
qm multos absqi numo. mienso m̃e¬
tis ⁊ corpis conatu niti sensiunt. qui
qdam difficustate uno in possibilitate
aggͣuati nich proficiunt. ant pꝰ mag¬
nim profectum repente irrcꝑabiliter
deficiunt. sibum qute arbitriũ mons¬
trat eadem scriptura nos here hoc mo.
Dicit deus ꝑ ysaiam. Si uolueritis ⁊
audieritis me: bona terre comedetis.

Expanded text:
libera nostra consistat voluntate. De gratia libera nostra consistat voluntate. De gratia siquidem dicit Dominus: Sine me nihil potestis facere ; et: Et nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum . Et Paulus apostolus: Quid autem habes quod non accepisti? Et de Deo: Cujus vult miseretur, et quem vult indurat ; et: Neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Multa quoque alia leguntur, quae soli gratiae sine libero arbitrio bona nostra opera et salutem nostram videntur attribuere. Plures etiam asserunt experimento se probare quod homo nequaquam ullo libero fulciatur arbitrio; quoniam multos absque numero, immenso mentis et corporis conatu niti sentiunt: qui quadam difficultate, imo impossibilitate aggravati nihi proficiunt, aut post magnum profectum repente irreparabiliter deficiunt. Liberum autem arbitrium monstrat eadem Scriptura nos habere hoc modo. Dicit Deus per Isaiam: Si volueritis, et audieritis me, bona terrae comedetis .
Abbreviated transcription (Latin):
temipe aliqn anqm sit miitari poresi
ita ẽ ꝑ omia de pdestinacone. Patet gͥ
exhus que dea sunt si bene considentur:
quia nec p̾destinaco excludit libum ar¬
bitrium. nec libum arbitrium ad u̾sa¬
tur p̾destinacom. Siquidem oiia illa
quib supͣ monstramimus sibum arbi¬
trium p̾scie nõ repugnare: parit̾ ostẽ
tunt illud̃ p̾destinacomi concordare.
NIon ergo rõnabiliter quociens aliꝙͥ
contingit oꝑante spontanca uolintate.
uelut cum homo homi facit inuniam
uñ ab ilło occiditur. quidam clamat di¬
centes. sic p̾scitum ⁊ p̾destinatum citi
a deo. ⁊ ideo nccitate fcm ẽ. nec asit̾ fi̾
potuit. Quippe nec qui asium ĩuiria
irritauit. nec qui se iindicauit. hoc fecit
nccitate. sola uoluntate. quia si non spo¬
bero arbitrio eadem gracia adiu¬
nuante cõsidemus. Questio ista inde¬
nascitur quia diuina scriptura ita loqͥ¬
tur asiqn ut nicł uideatur sibum ar¬
ditrium prodesse ad salutem set sola gra.
Aliqn utro ita uesut tota nr̃a sasus in

Expanded text:
tempore aliquando antequam sit, mutari potest; ita est per omnia de praedestinatione. Patet igitur ex his quae dicta sunt, si bene considerentur, quia nec praedestinatio excludit liberum arbitrium, nec liberum arbitrium adversatur praedestinationi. Siquidem omnia illa, quibus supra monstravimus liberum arbitriudunt illud praedestinationi concordare. Non ergo rationabiliter, 128 quoties aliquid contingit, operante spontanea voluntate, velut cum homo homini facit injuriam unde ab illo occiditur, quidam clamant dicentes: Sic praescitum et praedestinatum erat a Deo; et ideo necessitate factum est, nec aliter fieri potuit. Quippe nec qui alium injuria irritavit, nec qui se vindicavit, hoc fecit necessitate, sed sola voluntate; quia si non spobero arbitrio, eadem gratia adjuvante, consideremus. nascitur, quia divina Scriptura ita loquitur aliquando ut nihil videatur liberum arbitrium prodesse ad salutem, sed sola gratia; aliquando vero ita, velut tota nostra salus in
Abbreviated transcription (Latin):
Et qualit᷑ homo bona faciat ꝑ libum ar¬
bitrium. p̾sulante gra.⁊ malum sola
sua oꝑante ꝓpria uosuntate. Et quid
sxat deus m malis sine culpa sua. ⁊ ho
m bonis cum sua saude. ut cum bona lo¬
minis indeantur aꝑte inputanda deo
⁊ masa homi: cum de gr̃a ⁊ libero arbit̾o
tractabimus ut puto deo donante aꝑ¬
cus patebit. Nunc aute tm̃ dico quod
malus angesus ideo iusticiam no hõt
quia eam deseruit. nec postea recepit.
homo u̾o idcirco ilła caret. quia in pri¬
mis pentib cam abiecit. ⁊ postea aut
non issam recepit. aut receptam reiecit.
Puto qma gra tei ad̾iuinante monstrai¬

Expanded text:
et qualiter homo bona faciat per liberum aret qualiter homo bona faciat per liberum arbitrium, praesulante gratia, et malum sola sua operante propria voluntate; et quid habeat Deus in malis, sine culpa sua, et bomo in honis, cum laude sua; ut tamen bona hominis videantur aperte imputanda Deo, et mala homini: cum de gratia et libero arbitrio tractabimus, ut puto Deo donante, apertius patebit. Nunc autem tantum dico quod malus angelus ideo justitiam non habet, quia eam deseruit, nec postea recepit; homo vero idcirco illa caret, quia in primis parentibus eam abjecit, postea aut n illam recepit, aut receptam rejecit. Puto quia, gratia Dei adjuvante, monstravi
Abbreviated transcription (Latin):
in qnͣtum c̃ bonum ẽ ⁊ est a deo. Quot
tunc quidem qñ recte ẽ: bonũ ⁊ iuscum
ẽ. qnͣ u̾o non recte: hoc solo quia no rec¬
te ẽ masum ẽ ⁊ uustum. Est aute ali¬
cum asiquis utitur gladio aut lingua.
aut ptate soqndi. no ẽ asuid gladius aut
singua siue potestas cum rectus ẽ eoꝵ
usus. ⁊ aliud cum nõ ẽ rectus : ita uo¬
luntas qua utinuir at uolendum sicut
rone utunur ad racõtinantum : non ẽ
asuid qñ quis illa recte utitur. ⁊ aluid qn
no recte. Nec mag̾ nec mimis e hoc qd
uoluntas. ꝑ qm dicitur aut sub̃a aut
acco iusta uel imusta. Sic itaq facit de
quod ꝑ eẽnciam sunt. Quemadinodũ
nisi ab ipo. Huius u̾o rectitudinis de qͣ
loquor absencia. que ẽ in iusticia : non
c̃ nisi in uoliuitate rõnalis creature q̃
semꝑ debet here iusticiam. Cur autẽ
no heat quanz semꝑ debet here. Et qͦ¬
mo deus bona faciat sola sua bouitate.
⁊ mala sosa cuspa homis uel fiabosi.

Expanded text:
 est, 127 bonum est, et a Deo est. Quod tunc quidem quando recte est, bonum et justum est; quando vero non recte, hoc solo quia non recte est, malum est et injustum. Est autem alicum aliquis utitur gladio, aut lingua, aut potestate loquendi, non est aliud gladius, aut lingua, sive potestas cum rectus est eorum usus, aliud, cum non est rectus; ita voluntas qua utimur ad volendum, sicut ratione utimur ad ratiocinandum, non est aliud quando quis illa recte utitur, et aliud quando non recte; nec magis nec minus est hoc quod voluntas, per quam dicitur aut substantia aut actio justa vel injusta. Sic, itaque facit Deuquod per essentiam sunt. Quemadmodum enisi ab ipso. Hujus vero rectitudinis, de qua loquor, absentia, quae est injustitia, non est nisi in volu tate rationalis creaturae, quae semper debet habere justitiam. Cur autem non habeat, quam semper debet habere: et quomodo Deus bona faciat, sola sua bonitate, et mala sola culpa hominis vel diaboli;
Abbreviated transcription (Latin):
ea contempsemur a siqͣtemis ⁊ breuit᷑
quod dicuiis. Deus nõ ẽ asuid qmͣ
ipa simpsex et̾nitas. E terintates an¬
tem plures intessigi neq̃unt. Nam
si plures sunt. aut funt exͣ se miucem.
tem. Item si exͣ se muice sunt in diu̾¬
sis socis sunt aut tempib. qd aliemi
ẽ ab et̾nitate. Non itaq sunt płres
et̾itates exͣ se inuce. Si u̾o in se in¬
uicem plres ee dicuntur: sciendum e
quia quocienscũq repetatur et̾nitas
i ct̾nitate. nõ c̃ nisi una ⁊ cadem ct̾m¬
tas. Dignior ẽ enum natura. que in
se repetita semꝑ sibi comienit inꝑfcam
unitatem: qmͣ que sui admittit plrali¬
tatem. Ubi enim plrasitas: ibi diuer¬
sitas. At ubi diuersitas ẽ: no ẽ ꝑfec¬
ta concordia. Perfecta naniq concor
dia ẽ: que in unam idemptitatem ⁊ ca¬
dem unitate conuenu. Si ergo meli¬
or ẽ ꝑfecta concordia qmͣ in ꝑfca. ⁊ mi¬
possibile est in sumo bono quod ẽ ipa¬

Expanded text:
mur aliquatenus et breviter quod dicimus. Deus non est aliud quam ipsa simplex aeternitas. Aeternitates autem plures intelligi nequeunt. Nam, si plures sunt, aut sunt extra se invicem, tem. Item, si extra se invicem sunt, in diversis locis sunt aut temporibus: quod alienum est ab aeternitate. Non itaque sunt plures aeternitates extra se invicem. Si vero in se invicem plures esse dicuntur, sciendum est quia quotiescunque repetatur aeternitas in aeternitate, non est nisi una et eadem aeternitas. Dignior est enim natura, quae in se repetita semper sibi convenit in perfectam unitatem, quam quae sui admittit pluralitatem. Ubi enim pluralitas, ibi diversitas; at ubi diversitas est, non est perfecta concordia: perfecta namque est, quae in unam identitatem et eamdem unitatem convenit. Si ergo melior est perfecta concordia, quam imperfecta; et impossibile est in summo bono, quod est ip
Abbreviated transcription (Latin):
Et sciendum ẽ quia sicut no de
Aasio sibo arbitrio fit ẜec ut supͣdixi
non de asia gra quain de illa sme qua nul¬
sus sasuatur homo. Omis enun creatͤa
gracia cristit quia gratis facta e. ⁊ multa
bona dat teus ꝑ gram in hac uitas. sin
quib lomo saluari potest. In ifantibi
quidem qui baptizati moruit᷑ anqmͣ suo
possint uti sibo arbitrio no apparet con¬
cortia qur querimus : qm mislis gra so
sa oꝑatur sasutem. sine ilsoꝵ sibo arbi¬
trio. Nam suc quoq gia ẽ. quia dut
asus uoluntas ut ilłis sua fid̾e subuer¬
ant. In ħntib igitur intelligi blem eta¬
tem monstrantum ẽ qd iuestiganns
q de illis solis u̾satur ł questionsatu

Expanded text:
 Sciendum est quia sicut non de alio libero arbitrio fit haec, ut supra dixi, non de alia gratia quam de illa sine qua nullus salvatur homo. Omnis enim creatura gratia existit, quia gratis facta est; et multa bona dat Deus per gratiam in hac vita, sine quibus homo salvari potest. In infantibus quidem, qui baptizati moriuntur antequam suo possint uti libero arbitrio, non apparet concordia quam quaerimus; quoniam in illis gratia sola operatur salutem, sine illorum libero arbitrio. Nam hoc quoque gratia est quia datur aliis voluntas ut illis sua fide subveniant. In habentibus itaque intelligibilem aetatem monstrandum est quod investigamus; quia de his solu
Abbreviated transcription (Latin):
ee aliquid: inuista ẽẽ. Et sicut deus
no facit imusticia. ita nõ facet aliquis
nuistum cẽ. Qui tame facit ommes
accõnes ⁊ om̃es motus. quia ip̃e facit
res a quib ⁊ ex quib. ⁊ ꝑ quas ⁊ in qui¬
b fuint. Et milla res het potestatem
uolendi aut faciendi nisi illo dante ip̃m¬

Expanded text:
cut Deus non facit injustitiam, ita non facit aliquid injustum esse: qui tamen facit omnes actiones et omnes motus, quia ipse facit res a quibus, et ex quibus, et per quas, et in quibus fiunt; et nulla res habet ullam potestatem volendi aut faciendi, nisi illo dante. Ips
Abbreviated transcription (Latin):
re u̾itatem. hic utiq rectam ia hẽt
uosuntatem. ⁊ rectitudiem uosunta¬
tis. Asud̾ aute ẽ uosunitas. ⁊ aliud rec¬
titudo qua recta ẽ. Acced̾it alius.⁊ nisi
menciatur minat᷑ ilłi mortẽ. Uidemꝰ
nune in enis esse arbitrio an deserat
rectitudinem pro uita. hoc arbitrum
titurie illam ciuisd̾em rectitudinis
amore semꝑ c̃ẽ seruandam. ⁊ quicqͥt
obtendit᷑ ut deseratur: ẽe contempne¬
dum. atq uosutatis ẽ ut ipa quoq n¬
probet ac eligat: ꝯmadmodum ro¬
nis inteslectus monstrat. Ad hoc cm
maxime date sunt ronali creature uo¬
sinitas ⁊ raco. Qua pp̃ idem uoluta¬
tis arbitrium ut eandem rectitudiem
Seserat milsa cogitur nccitate. qmͣius
mortis ipugnetur difficultate. Lis
.ni. ncce sit. aut uita aut rectitudiem re¬
seruet. aut deserat. Nempe sola uolu¬
tas det̾mmat ibi quid teneat. Noc ali¬
quid facit uis nccitatis ubi oꝑatur cłe¬
co sosa uosintatis. At cui no ẽ desere¬

Expanded text:
re veritatem. Hic utique rectam jam habet re veritatem. Hic utique rectam jam habet voluntatem et rectitudinem voluntatis. Aliud autem est voluntas; et aliud rectitudo, qua recta est. Accedit alius; et, nisi mentiatur, minatur illi mortem. Videmus nunc in ejus esse arbitrio an deserat rectitudinem, pro vita. Hoc arbitrium, titudinem illam ejusdem rectitudinis amore semper esse servandam; et quidquid obtenditur ut deseratur esse contemnendum; atque voluntatis est ut ipsa quoque reprobet ac eligat, quemadmodum rationis intellectus monstrat: ad hoc enim maxime datae sunt rationali creaturae voluntas et ratio. Quapropter idem voluntatis arbitrium, ut eamdem rectitudinem deserat, nulla cogitur necestitate, quamvis mortis impugnetur difficultate. Licet enim necesse sit aut vitam aut rectitudinem reservet aut deserat. Nempe sola voluntas determinat ibi quid teneat, nec aliquid facit vis necessitatis, ubi operatur electio sola voluntatis. At cui non est desere
Abbreviated transcription (Latin):
constat cẽ reccitudiem uolutatis qmͣ dixi.
que rectitudo tune tm̃ ẽ in asiquo aim
ipe ilt quot deus nułt eu uesse: patet
quia deus nõ pot eandem iectitudiem
ĩunto auferce. qm no potest hoc uelle. S
neq uesse pot ut eam hens: noses ulsa
ñccitate illam deserat. Quippe uellet illu
no nesse quod uult eum uelle quod ẽẽ ne¬
quit. Sequit᷑ eigo deum uelle hoc modo
rectam uosuntate at uosendum recte. ⁊
scruantim eandem rectitudĩem ee sibam.
que qͣndo potest quotͦ uult libe facit quos
facit. Unde quoq aꝑtissime cognosci
potest aliqmͣ ẽẽ sibam nolintatẽ cu
accone sua: nõ repugnante dei p̾scia
sicut supͣ monstratum ẽ. Ponamus
mĩe exempłũ aliquod in quo appareat
⁊ recta .i. usta uosuntas ⁊ sib̾tas arbi¬
trii. ⁊ ip̃m arbitrium. Et quom̃o rec¬
ta uosintas inpugnet᷑ ut deserat recti¬
tudiem. Et quałr eam libõ seruet ar¬
bitrio. Habet aliquis in corde ut u̾ita¬
tem teneat ꝙ intssigit rectũ cẽ ama¬

Expanded text:
constat esse rectitudinem voluntatis, quam dixi: quae rectitudo tunc tantum est in aliquo, cum ipse vult quod Deus vult cum velle: patet quia Deus eamdem rectitudinem ito auferre; quoniam non potest hoc velle. Sed neque velle potest ut eam habens, nolens ulla necessitate eam deserat, quippe vellet illum non velle, quod vult eum velle: quod esse nequit. Sequitur ergo Deum velle hoc modo rectam voluntatem ad volendum recte et ad servandum eamdem rectitudinem esse liberam; quae quando potest quod vult, libere facit quod facit. Unde quoque apertissime cognosci potest aliquam esse liberam voluntatem cum actione sua, non repugnante Dei praescientia, sicut supra monstratum est. Ponamus nunc exemplum aliquod, in quo appareat et recta, id est justa voluntas et libertas arbitrii, et ipsum arbitrium; et quomodo recta voluntas impugnetur, ut deserat rectitudinem, et qualiter eam libero servet arbitrio. Habet aliquis in corde ut veritatem teneat, quia intelligit rectum esse ama