comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lo gͦ mittit᷑ dĩ ũbumn cuius
est uerbum Ab illo mittit᷑
de quo natum est: Mittit qͥ
genuit: mitut᷑ quogenitus ẽ.
& tunc unicuiq iniititur.
cũ aquo quam cognoscitur
atq ꝑcipit᷑ quantũ cognosci
& ꝑcipi potest ꝓ captu ł ꝓ¬

Expanded text:
lo ergo mittitur Dei Verbum, cujus est Verbum; ab illo mittitur de quo natum est: mittit qui genuit, mittitur quod genitum est. Et tunc unicuique mittitur, cum a quoquam cognoscitur atque percipitur, quantum cognosci et percipi potest pro captu
Abbreviated transcription (Latin):
uam obrem : iam &iã dehe
putare hoc sibi maxi mȩ
callidissimũ machinam̃tum
p̃ponere uidentur cũ dit̃
quicquid dedõ dicit᷑ uel in¬
tellegitur non scđ̾m accidens
sed scd̾m substantiam dicit᷑.
Qua ꝓpt̃ ingenitum esse pat̾
seđm sub stantiam ẽ łt geni¬
tum esse filium scđm substan¬
tiam ẽ. Diuersum estaũt in¬
genitũ esse. & genitum esse
Diuersa est gͦ substantia patris
& filii quibus respondimus
iqͥc quid de dõ dicit᷑ scdm̃ sub¬
fantiam dicit᷑. Ergo quod dic̃¬
tum est ego & pat̾ unũ sumꝰ.
scdm substantiam dictũ est
Una ẽ gͥ substantia Aut si ħ¬
non scđm substantiã dictũ
ẽ: dicitur gͦ aliquid de dõ
non scdm substantiam Et idõ
iam non cͦgnouimus scđm sub¬
stantiam intellegere ingeni¬
tum & genitum Item dictũ
est defilio non rapinã arbi¬
tratꝰ est esse se aequalis dõ
uerimus scđm quod ȩqual
ienim non scđm substanciã
dicit᷑ a equalis ad mittunt :¬
ut dicat᷑ aliquid de dõ non

Expanded text:
Quamobrem ut jam etiam de iis putare, hoc sibi maxime callidissimum machinamentum proponere videntur, cum dicunt: Quidquid de Deo dicitur vel intelligitur, non secundum accidens, sed secundum substantiam dicitur. Quapropter ingenitum esse Patri secundum substantiam est, et genitum esse Filio secundum substantiam est. Diversum est autem ingenitum esse, et genitum esse: diversa est ergo substantia Patris et Filii. Quibus respondemus: Si quidquid de Deo dicitur, secundum substantiam dicitur; ergo quod dictum est, Ego et Pater unum sumus , secundum substantiam dictum est. Una est igitur substantia Patrinon secundum substantiam dictum est, dicitur ergo aliquid de Deo non secundum substantiam; et ideo jam non cogimur secundum substantiam intelligere ingenitum et genitum. Item dictum est de Filio, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo : quaerimus secundum quid aequalis. Si enim non secundum substantiam dicitur aequalis, admittunt ut dicatur aliquid de Deo, non
Abbreviated transcription (Latin):
inquarto decimo aut̃ desa¬
pientia hominis uera id est
dei munere in eius ipsius dĩ
abscientientia disticta est
disputatur: Et eo ꝑuenit
disputatio ut trinitas appare¬
at inimaginẽ dĩ qđ est homo
scđm mentẽ qua renouatur
in agnitione dĩ. scđm imagi¬
nẽ eius qui creauit hominẽ
adimaginẽ suã. & sic ꝑcit sa¬
pientiã ubi contemplatio est
ȩternorũ:¬

Expanded text:
In quarto decimo autem de saIn quarto decimo autem de sapientia hominis vera, id est Dei munere in ejus ipsius Dei ab scientia distincta est, disputatur; et eo pervenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam, ubi contemplatio est aeternoru
Abbreviated transcription (Latin):
enodatũ posis agnosci atq
ita exterioris hominis trinitas
primo in his que cernuntur¬
⁊ extinsecus excorpore scilicet
qđ uidetur & forma quȩ in¬
de nacie cernentis in primi¬
tur & utrũq copulantis in¬
tencione uoluntatis apparuit
Sed hȩe tria non iterse
equaliã nec unius substancię
clauer̃: Deinde in ipso ani¬
mo abhisq extininsecus sensa
sunt uel intro ducta inuen¬
ta est altera trinitas ubi¬
apparent eadem tria unius
moria est &inde formatio
cogitantis. & utrũq conuigens
intentio uoluntatis: Sed ideo
&ista trinitas. ad exteriorem
hominẽ reꝑta est ꝑtinere. uu¬
quia decorporib in lata est.
quȩ sentiuntur extrinsecus:
Induodecimo: discernenda
nuncupatur quia inferior ẽ
prius quȩ dã sui generis tri¬
nitas inquerenda: quȩ licet
adinteriore hominẽ iam ꝑti¬
neat nonduĩ tamen imago
dĩ uel appellanda sit uel
putanda. & hoc agitur:
Intercio decimo ꝑ cõmenda¬
cionẽ fidei cristine:

Expanded text:
et non dictum posset agnosci: atque et non dictum posset agnosci: atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas,apparerent eadem tria unius moria est, et inde informatio cogitantis, et utrumque conjungens intentio voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata est, quae sentiuntur extrinsecus. In duodecimo discernenda nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda: quae licet ad interiorem hominem jam pertineat, nondum tamen imago Dei vel appellanda sit, vel putanda. Et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei Christianae.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ quȩ inscripturis osc̃is ds̃
dicta est ꝑ quã cępit ut cũ
&iã trinitas intellegentibus
apparere sicut sunt amans
& quod amatur & amor:
In nono adimaginẽ dei quod
est homo scđm mentẽ ꝑue¬
nit disputatio & inea quedã
trinitas inuenta est. idest
mens & noticia qua se nouit
In decimo hoc idem diligen
tur inmentẽ euidentior
trinitas eius. in memoria sci¬
licet & intellegencia & uo¬
luntate: Sed qm̃ & hoc
compertũ est quod mens
nũ quã ẽẽ ita potuerit ut
non sui meminisset non se
intelligeret & diligeret quã¬
uis non semꝑ se cogitaret.
cum aut̃ se cogitar& nõ se
acorporalibus rebus eadẽ
cogitatione discerneret di¬
lata est detrinitate cuius hȩc
imago est disputatio. ut in ip¬
sis &iã corporalibus uisis in¬
ueniretur trinitas & distinc¬
cius in ea lectoris exerceret᷑
Inundecimo ergo electus est
sensus oculoꝵ inquoid quod
inuentũ ẽẽt &iã inceteris
quat tuor sensibus corporis

Expanded text:
tem, quae in scripturis sanctis deus tem, quae in scripturis sanctis deus dicetiam Trinitas intelligentibus apparere, sicut sunt amans, et quod amatur, et amor. In nono, ad imaginem Dei, quod est homo secundum mentem, pervenit disputatio, et in ea quaedam trinitas invenitur, id est, mens et notitia qua se novit, et e essentiae. In decimo, hoc idem diligenttur in mente evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet, et intelligentia, et voluntate. Sed quoniam et hoc compertum est, quod mens nunquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intelligeret et diligeret, quamvis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerceatur In undecimo ergo electus esensus oculorum, in quo id quod inventum esset, etiam in caeteris quatuor sensibus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ds̃ qui genuit filiũ non so¬
lum sit pat̾ uirtutis & sapien¬
ciȩ suȩ sed &iã ipse uirtus
tutes aut traes sapientię sed
una uirtus & una sapientia
sic unus ds̃ & una es scientia:
Deinde quesitũ est quomodo
dicatur una essentia tres ꝑsone.
uel aquibus dam grecis una
essentia tres substantie. & inuen
tus est elocutionis necessitate
dici ut aliquo uno nõ homine
enunciaretur: Cum queritur
quid tres sint quos tres esse ue¬
ratit̃ confitemur patrẽ scilie&
libet duos in eadem trinitate
maius ẽȩ aliquid quã unũ
aut om̃s simul tres maius
aliquid ẽẽ quã singulos: De¬
inde ꝑueritatẽ que intellec¬
ta conpicitur: & ꝑbonũ sum¬
mũ aquo est omne bonum¬
& propt̃ iusticiã propt quã
diligitur ammus iustus ab ani¬
mo &iã nondũ iusto ut na¬
tura non solũ incorporalis ue¬
rũ &iã inmutabilis quod est
ds̃. quantũ fieri potest intel¬
ligeret᷑ ad monui & ꝑcarita¬

Expanded text:
ut deus, qui genuit filium, non sout deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse uirtus tutes aut tres sapientiae, sed una uirtus et una sapientia, sicut unus deus et una essentia. deinde quaesitum est, quomodo dicatur una essentia tres personae, uel a quibusdam Graecis una essetum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiarentur, cum quaeritur quid tres sint quos tres esse veraciter confitemur, Patrem scilicet, libet duos in eadem trinitate maius esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres maius aliquid esse quam singulos. deinde per ueritatem, quae intellecta conspicitur, et per bonum summum, a quo est omne bonum, et per iustitiam, propter quam diligitur animus iustus ab animo etiam nondum iusto, ut natura non solum incorporalis uerum etiam immutabilis, quod est deus, quantum fieri potest, intellegeretur admonui, et per carita
Abbreviated transcription (Latin):
adse. sed ad aliquid qđ ipse
non est. sĩc pater ad filiũ dici¬
tur uel dñs adcreaturã sibi
seruientẽ Ubi siquid relati¬
ue idest ad aliquid qđ ipse
non est. &iam extẽpore dicit᷑
sicuti est: Dñe refugiũ factus
es nobis nihil ei accidere quo
mutetur sed omnino ipsum
innatura uel essentia sua in¬
mutabilẽ ꝑ manere: Insexto
quomodo dicitus sit xp̃s ore
apostolico dĩ uirtus & dĩ sa¬
pientia sic disputatur ut dif¬
feratur eadem questio diligen¬
cius retractanda: Utrum aqͦ ẽ
genitus xp̃s non sit ipse sapien¬
cia. sed tantum sapienciȩ suȩ
pater An sua sapientiã genu¬
erit Sed qđ libet horũ eẽt
&iã in hoc libro apparuit
trinitatis ȩqualitas. & non ds̃
triplex sed trinitas nec quasi
aliquid sunt. quã unũ orũ:
Disputatũ est &iã quomodo
possit intellegi quod ait hi¬
larius ep̃s ȩternitas in patre
species inimagine uisus in mu¬
nere: In septimo questio quȩ
dilata fuerat explicatur ita

Expanded text:
ad se, sed ad aliquid quod ipse ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut pater ad filium dicitur uel dominus ad creaturam sibi seruientem; ubi si quid relatiue, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutabilem permanere. in sexto, quomodo dictus sit Christus ore apostolico dei uirtus et dei sapientia, sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retrgenitus Christus, non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. Sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit Trinitatis aequalitas, et non Deus triplex, sed Trinitas: nec quasi aliqdisputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
gesint ad preceelentibus conse¬
quentia. ut obliuionẽ p̃ceden¬
ciũ faciat in pectio consequen¬
cium: Aut certe sit fecerit cito
possit quod exciderit relegendo
colligi:
In primo libro: scđm scripturas
sc̃as unitas & ȩ̨qualitas sumȩ illiꝰ
trinitatis ostenditur:
sed defiliĩ missionẽ & sp̃s sc̃i dili¬
genter questio ꝑtracta tres
libros fecit: Demonstratũ quȩ
est non ideo minorẽ mittente
hic missus ẽ cũ cum trinitas
quȩ ꝑ omĩa equalis est pari¬
ter quoq insua natura in mu¬
tabilis & inuisibilis. & ubi quȩ
p̃sens inseparabilit̾ oꝑetur:
In quintor p̃ter eos quibus dõ
uidetur non eandem patris
& filii ẽẽ substantiã quia om¬
ne qđ dedõ dicitur scđm sub¬
stantiam dici putant & ꝓpt̾ea
sas : demonstratur non omne
qđ dedõ dicitur scđm substan¬
ciam dici. sic̃ scđm substantiã
dicitur bonus & magnus. & si
quid aluit adse dicitur sed
dici &iam relatiue idest nõ

Expanded text:
ge sint a praecedentibus consege sint a praecedentibus consequentia, ut obliuionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe, si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo colligi. In primo libro secundum scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius trinitatis ostenditur. Sed de Filii missione et Spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit, demonstratumque est, non ideo minorem mittente hic missus est: cum Trinitas quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis, et invisibilis, et ubique praesens, inseparabiliter operetur. In quinto, propter eos quibus ideo videtur non eamdem Patris et Filii esse substantiam, quia omne quod de Deo dicitur, secundum substantiam dici putant, et proptsas, demonsquod de deo dicitur secundum substantiam dici, sicut secundum substantiam dicitur bonus et magnus et si quid aliud ad se dicitur, sed dici etiam relatiue, id est non
Abbreviated transcription (Latin):
intellegant abhis quanto qui
hec constituit fortior est: Amag¬
nitudine enim spetiei & crea¬
turȩ cognoscibiliter. Poterit
horũ creator uideri: hec de
libro sapientię propt̃ ea posui
neme fideliũ quispiam frustra
& in aniter existim& in creatura
prius ꝑ quasdam sui generis
trinitates qđ amodo gradatim u
donec admentẽ hominis ꝑueni¬
rem quęsisse indicia sũmȩ illius
trinitatis. quẽ quęrimꝰ cũ dm̃
querimus:¬
ui Quid disputatũ quidue sit cõ¬
p̃hensum p̃cedentiũ racio cina¬
tione librorũ:
Sed qm̃ disserendi & ratio¬
nandi necessitas ꝑ quatuor¬
decim libros multa nos cõpulit
dicere. que cuncta simul aspi¬
cere nõ ualemꝰ ut adid quod
adp̃hendere uolumꝰ ea celeri
cogitatione referamus faciam
quantũ dño adiuuante potue¬
ro ut quic quid insingulis uolu¬
minib ad cogitationẽ disputio¬
ne ꝑduxi remota disputatione.
breuiter congerã & tam quã
sub uno mentis aspectu non quẽ

Expanded text:
intelligant ab his quanto qui intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus cum Deum quaerimus Quid disputatum, quidve sit comprehensum praecedentium XIV ratiocinatione librorum; m disserendi et ratiocinandi necessitas per quat- ss tuordecim libros multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non ualemus, ut ad id quod apprehendere uolumus ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum domino adiuuante potuero, ut quidquid in singulis uoluminibus ad cognitionem disputatione perduxi, remota disputatione breuiter congeram et tamquam sub uno mentis aspectu, non quem
Abbreviated transcription (Latin):
us: Secundũ hoc accipi po¬
test quod dictũ est in libro
ecclesiastico dicere sapientiã.
qui me namducant ad huc
esuriunt: Et qui uiuunt me
adhuc siciunt: Handucant
enim & bibunt quia inueni¬
unt. & quia esuriunt acsici¬
unt adhuc querunt fides
quęrit intellectus inuenit:
Propt̃ quod ait propheta:
Nisi credideritis nõ intellegi¬
tis: Et rursus intellẽt᷑ eum
quẽ inuenit adhuc quęrit:
Os̃ enim respexit suꝑ filios ho¬
minũ. sicut insacro psalmo
canitur. ut uideret si est in¬
tellegens requirens dm̃a: Ad
hoc ergo debet ẽẽ homo intel¬
legens ut requirat dm̃: Satis
itaq remorati fuimꝰ inhis quȩ
ds̃ fecit. ut ꝑ ea cognosceretur
non potuer̃ scire eũ qui est:
Neq oꝑibus adtendentes in¬
quit agnouer̃ artificẽ sed
li rectores orbis terrarũ deos
putauer̃: Quorũ quidẽ sispe¬
cie delectati hec deos putauer̃:
sciant quanto dominator eoꝵ
melior est: Speciei enim ge¬
nerator creauit eã: Aut si uir¬

Expanded text:
us. Secundum hoc accipi pous. Secundum hoc accipi potest, quod dictum est in libro Ecclesiastico dicere sapientiam: Qui me manducant, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient . Manducant enim et bibunt, quia inveniunt; et quia esuriunt ac sitiunt, adhuc quaerunt. Fides quaerit, intellectus invenit: propter quod ait propheta, Nisi credideritis, non intelligetis . Et rursus intellectus eum quem invenit adhuc quaerit: Deus enim respexit super filios hominum, sicut in Psalmo sacro canitur, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum . Ad hoc ergo debet homo esse intelligens, ut requirat Deum. 3. Satis itaque remorati fuerimus in iis quae Deus fecit, ut per ea cognosceretur non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed li, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si vir
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri: & quomodo iam
letabitur & non potius trista¬
si non potuerit inuenire qđ
uer̃ : Non enim ait letetur
cor inuenientiũ sed queretiũ
dñm: Et tamen dñm dum
ueniri posse dum queritur
testatur esaias ꝓpheta cum
dicit querite dñm dũ inue¬
neritis eũ inuocate illũ: &
cũ ad propinquauerit uobis
derelinquat impius uias suas
& uir iniquis cogitationes
suas: Si ergo quesitus inue¬
niri potest quur dictum ẽ:
que rite faciem eius semꝑ:
an & inuentus forte queren¬
dus est: Sic enim sunt in¬
conprehensibilia requirenda
nese exstimet nihil inuenisse
qui qua sit in conprehensibile
quod̃ querebat potuerit nn¬
uenire: Quur ergo sic quert
si in conprehen sibile conprehen¬
dit eẽ qđ querit: Nisi quia
cessandũ nõ est qua diu in
ipsa in conp̃hensibiliũ rerum
inquisicione ꝓficitur & meli¬
or meliorq fit querens tam
magnũ bonũ qđ & inuenien¬
dum queritur & quendum
inuenitur: Nam & queritur
ut inueniatur dulcius & in¬
ueniatur ut queratur auidi¬

Expanded text:
inveniri: et quomodo jam bitur, et non potius contristasi non potuerint invenire quod quaerunt? Non enim ait, Laetetur cor invenientium; sed, quaerentium Dominum. Et tamen Dominum Deum inveniri posse dum quaeritur, testatur Isaias propheta, dum dicit: Quaerite Dominuneritis, invocate eum: et cum appropinquaverit vobis, derelinquat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas . Si ergo quaesitus inveniri potest, cur dictum est, Quaerite faciem ejus semper? An et inventus forte quaerendus est? Sic enim sunt incomprehensibilia requirenda, ne se existimet nihil invenisse, qui quam sit incomprehensibile quod quaerebat, potuerit invenire. Cur ergo sic quaerit, si incomprehensible comprehendit esse quod quaerit, nisi quia cessandum non est, quamdiu in ipsa incomprehensibilium rerum inquisitione proficitur, et melior meliorque fit quaerens tam magnum bonum, quod et inveniendum quaeritur, et quaerendum invenitur? Nam et quaeritur ut inveniatur dulcius, et invenitur ut quaeratur avidi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩterna est inquiramꝰ: Neque
enĩ diuinorũ librorũ tantũ¬
modo auctoritas ẽẽ dm̃ p̾di¬
cat : sed & omnis quȩ nos cir¬
cum ĩstat ad quã nos &iã ꝑ¬
tinemus uniuersa ipsa rerũ
natura ꝓclamat. habere Se
prestantissimũ conditore qui
nobis mentẽ rationẽq natu¬
ralẽ dedit qua uiuentiã. nõ

Expanded text:
e Deus est inquiramus. Neque enim divinorum Librorum tantummodo auctoritas esse Deum praedicat, sed omnis quae nos circumstat, ad quam nos etiam pertinemus, universa ipsa rerum natura proclamat, habere se praestantissimum Conditorem, qui nobis mentem rationemque naturalem dedit
Abbreviated transcription (Latin):
sentientib intellegentia nor
intellegentib in mortalia mor¬
talibus. inpotentib potentia
iniustis Aiusta. speciosa
deformibus. bona malis. in cor¬
ruptibila corruptibilibus. in¬
mutabila mutabilibus. in ui¬
sibilia uisibilibus: Incorpora¬
lia. corporalibus Beata mise¬
ris. p̃ferenda uideamꝰ: Ac ꝑ
hoc qm̃ rebus creatis. creato¬
rem sine dubitatione p̃poni¬
mus oportet ut eũ & sũme
uiuere & cuncta sentire atq
intelligere. & mori conrum¬
pi mutariq non posse: Nec
corpus ẽẽ sed sp̃m omniũ po¬
tentis simũ iustissimũ speciosis¬
simũ obtimũ beatissimũ que¬
fateamur:

Expanded text:
ntientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut eum et summe vivere, et cuncta sentire atque intelligere; et mori, corrumpi, mutarique non posse; nec corpus esse, sed spiritum omnium potentissimum, justissimum, speciosissimum, optimum, beatissimum fateam
Abbreviated transcription (Latin):
cutiones aut̃ sunt innumera¬
biles tales inscripturis sedhana
protulisse sufficerit Est inpsal¬
misita dictũ dñi est salus &
suꝑ populũ tuũ benedictio
tua: Quasi alteri dictum
sit non ei dequo dixerat dñ
alteri dixit ate eruar atem¬
tatione &iterũ Populi in¬
fra subte cadent incorde ini¬
micorũ regis acsi diceret in
corde inimicoꝵ tuoꝵ: Ei quis¬
cis inueniuntur Sed tamen
adromanos apostolus defilio
suo inquid qui factus est ei
ex semine dđ scđm carnem
qui p̾destina est filius dĩ
quã dealio supra diceret:
Quid est enim filius dĩ p̃¬
destinatus ex resurrectione

Expanded text:
cutiones autem sunt innumeracutiones autem sunt innumerabiles tales in Scripturis, sed has protulisse suffecerit. Est in Psalmis ita dictum, Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua : quasi alteri dictum sit, non ei de quo dixerat, Domini alteri dixerit, A te eruar a tentatione. Et iterum, Populi sub te cadent in corde inimicorum regis : ac si diceret, In corde inimicorum tuorum. Ei quipris inveniuntur. Sed tamen ad Romanos Apostolus, De Filio suo, inquit, qui factus est ei ex semine David secundum carnem, qui praedestinatus est Filius Dei de alio supra diceret. Quid est enim Filius Dei praedestinatus ex resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ diligenter aduertunt: Ut
putent ita dictũ fecit ds̃ ad
imaginẽ dĩ: quasi diceretur
fecit pater. adimaginẽ filu sic
uolentes ad serere inscripturis
sc̃is dm̃ dictũ &iam filiũ qua¬
si desint alia uerissima & ma¬
festissima documenta ubi nõ
solum: ds̃. sed etiam uerus ds̃
dictusr est filius in hoc &iam
testimonio dũ aliit soluere
intendunt. sic se inplicant. ut
expedire. non possint: Si enim
pater fecit adimaginẽ filu ita
ut non sit homo imago patris
sed filui dissimilis est patri &¬
filius: Si aut̃ pia fides docet
similem patri qđ ad similitu¬
dinem filui factum est necesse
est ut &iam ad similitudinẽ
patris factum sit: Deinde si
hominẽ pat̾ non ad suã sed ad
filu fecit imaginẽ quur non
ait faciã hominẽ adimaginẽ
& similitudinẽ tuã sed ait
nr̃um. nisi quia trinitatis
imago fiebat in homine ut
hoc modo eẽt homo imago
unius ueridei quia ipsa tn¬
nitas unus uerus ds̃ est: Lo¬

Expanded text:
tamen diligenter advertunt, ut tamen diligenter advertunt, ut putent ita dictum, Fecit Deus ad imaginem Dei; quasi diceretur, Fecit Pater ad imaginem Filii: sic volentes asserere in Scripturis sanctis Deum dictum etiam Filium, quasi desint alia verissima et manifestissima documenta, ubi non solum Deus, sed etiam verus Deus dictus est Filius. In hoc enim testimonio dum aliud solvere intendunt, sic se implicant, ut expedire non possint. Si enim Pater fecit ad imaginem Filii, ita ut non sit homo imago Patris, sed Filii, dissimilis est Patri Filius. Si autem pia fides docet,similem Patri, quod ad similitudinem Filii factum est, necesse est etiam ad similitudinem Patris factum sit. Deinde, si hominem Pater non ad suam, sed ad Filii fecit imaginem, cur non ait, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem tuam, sed ait, nostram; nisi quia Trinitatis imago fiebat in homine, ut hoc modo esset homo imago unius veri Dei, quia ipsa Trinitas unus verus Deus est? Lo
Abbreviated transcription (Latin):
on ergo propterea respui¬
mus itam sentenciã quia
timemus scãm & inuiolabilem
atq incomutabilẽ caritatem.
tam quã coniugem dei patris
de illo exsstentẽ sed non sicut
prolem adgignendũ uerbum
ꝑ qd̃ facta sunt omĩa cogitare
sed quia eã falsã diuina scriptu¬
ra eudent̃ ostendit: Dixit enim
ds̃is faciamus hominẽ adimagi¬
nẽ & similitudinẽ: Paulo post
aut̃ dictum est & fecit ds̃ ho¬
minẽ adimaginẽ dĩ Nr̃am cer¬
te quia pluralis ẽ. numerus nõ
recte diceretur. si homo aduni¬
us per sone imaginẽ fieret. siue
patris siue filu siue sp̃us scĩ Sed
quia fiebat adimaginẽ trinita¬
tis: ꝓpterea dictum est adima¬
Rursus aũt ne intrinitate cre¬
dendo arbitraremur tres deos
cum sit eadem trinitas unus
ds̃ & fecit inquid ds̃ hominẽ
adimaginẽ dei: Pro eo acsidice¬
ret adimaginẽ suã: Sunt enĩ
tales usitate in illis litteris lo¬
cuciones : quas non nulli &iã¬
sicatolicã fidẽ aflserunt non

Expanded text:
on ergo propterea respuimus istam sententiam, quia timemus sanctam et inviolabilem atque incommutabilem charitatem, tanquam conjugem Dei Patris, de illo existentem, sed non sicut prolem ad gignendum Verbum per quod facta sunt omnia cogitare: sed quia eam falsam divina Scriptura evidenter ostendit. Dixit enim Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: paulo post autem dictum est, Et fecit Deus hominem ad imaginem Dei . Nostram certe, quia pluralis est numerus, non recte diceretur, si homo ad unius personae imaginem fieret, sive Patris, sive Filii, sive Spiritus sancti: sed quia fiebat ad imaginem Trinitatis, propterea dictum est, ad imaRursus autem ne in Trinitate credendos arbitraremur tres deos, cum sit eadem Trinitas unus Deus, Et fecit, inquit, Deus hominem ad imaginem Dei: pro eo ac si diceret, Ad imaginem suam. 7. Sunt enim tales usitatae in Litteris illis locutiones, quas nonnulli etiamsi catholicam fidem asserunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
et fecit ds̃ hominẽ ut deinde
inferatur adimaginẽ dei fecit
eum. & tercia sub iunctio sit
masculũ & feminã fecit eos:
Quidã enim timuer̃ dicere
fecit eum masculũ & feminã
ne quasi monstruorsum aliquid
intelligeretur uelut sicut sunt u¬
quos erma froditos uocant cũ
etiam sic non mendacit̾ possit
intelligi utrũq innumero sin¬
gulari ꝓpt̃ idquod dictum ẽ
duo incarne una: Cur gͦ ut
dicere ceperã ut innatura homi¬
nis adimaginẽ dĩ facta p̃ter
masculũ & feminã cum con¬
memorat scriptura adimplen¬
dam quippe imaginẽ trini¬
tatis debuit adere & filium
quã uis aduc in lumbis patris
constitutũ sic̃ mulier erat in
latere : An ut forte iã facta
erat et mulier & scriptura bre¬
ii. con plexione constrinxe¬
rat quod post ea quẽ admo¬
dum sit factũ diligenti expli¬
care & propterea filius con¬
memorari non potuit quia
non dũ erat natus quia siex
hoc non poterat ea breuitate cõ

Expanded text:
Et fecit Deus hominem; ut deinde Et fecit Deus hominem; ut deinde inferatur, ad imaginem Dei fecit illum; et tertia subjunctio sit, masculum et feminam fecit eos. Quidam enim timuerunt dicere, Fecit eum masculum et feminam, ne quasi monstruosum aliquid intelligeretur, sicuti sunt quos hermaphroditos vocant: cum etiam sic non mendaciter possit intelligi utrumque in numero singulari, propter id quod dictum est, Duo in carne una. Cur ergo, ut dicere coeperam, in natura hominis ad imaginem Dei facta, praeter masculum et feminam non commemorat Scriptura? Ad implendam quippe imaginem Trinitatis debuit addere et filium, quamvis adhuc in lumbis patris constitutum, sicut mulier erat in latere. An forte jam facta erat et mulier; et Scriptura brevi complexione constrinxerat, quod postea quemadmodum sit factum, diligentius explicaret; et propterea filius commemorari non potuit, quia nondum erat natus? quasi et hoc non poterat ea brevitate co
Abbreviated transcription (Latin):
cationis iħu xp̃i aut filius dĩ
exresurrectione mortuorũ
ħu xp̃i cum dici potuisset
uisitare inuirtute sua aut
cogimur intelligere aliã ꝑfonã
audiuimꝰ fecit ds ominẽ adima¬
ginẽ dei qua uis posset usita¬
tius dici adimaginẽ suã non
tamen cogimur aliã ꝑsonam
intelligere. intrinitate sed ipsã
unã eademq trinitatẽ qui est
unus ad cuius imaginẽ factꝰ ẽ.
homo Que cum ita sint siean¬
dem trinitatis imaginẽ non
inuno sed intribus hominibus
acceperimus patre & matre
et matre & filio non erat ergo
adimaginẽ dei factus homo an¬
it quã uxor ei fieret & ante¬
quã filiũ ꝓpagaret quia nõ¬
dum trinitas An dicit aliquis
iam trinitas erat. quia & si nõ¬
dum forma propia iam tam̃
originali natura & mulier
erat in latere uiri. & filius inlũ¬
bisis patris cum ergo cumi
scriptura dixisset fecit dsho¬
minẽ adimaginẽ dei cõtexuit
dicens fecit eum masculum &
feminã fecit & benedixit eos
Uel suta distinginoidã est

Expanded text:
cationis Jesu Christi, aut Filius Dei ex resurrectione mortuorum Jesu Christi, cum dici potuisset, visitare in virtute sua, autcogimur intelligere aliam personaaudimus: Fecit Deus hominem ad imaginem Dei, quamvis usitatius dici ad imaginem suam possit, non tamen cogimur aliam personam intelligere in Trinitate, sed ipsam unam eamdemque Trinitatem, qui est unus Deus, et ad cujus imaginem factus est homo. 8. Quae cum ita sint, si eamdem Trinitatis imaginem, non in uno, sed in tribus hominibus acceperimus, patre et matre et filio, non erat ergo ad imaginem Dei factus homo antequam uxor ei fieret, et antequam filium propagarent; quia nondum erat trinitas. An dicit aliquis: Jam trinitas erat, quia etsi nondum forma propria, jam tamen originali natura et mulier erat in latere viri et filius in lumbis patris? Cur ergo, cum Scriptura dixisset, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei; contexuit dicens, Fecit Deus eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos ? Vel si ita distinguendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uimus. s qui in hoc errant & aut to¬
ritati grauior. cede detractant. non¬
quid & illud uariũ incodicibꝰ rep¬
sacrilegum est.: quam ut qͥsꝰ dicere
audeat menbra apĩ templũ esse creaturȩ
minoris scđm tpsos quam xp̃s est: alio
quia cui corpus nr̃m templum ex hi¬
bemus Necesse est ut huic eam serui¬
tutem ibi debeamus quia non nͥ dõ ser¬
uiendum est: quȩ grecȩ latria appel
latui: Unde consequent dicit: Glo

Expanded text:
uimus. sed qui in hoc errant et auctouimus. sed qui in hoc errant et auctoritati grauiori cedere detractant, numquid et illud uarium in codicibus resacrilegum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris secundum ipsos, quam Christus est? alio quia cui corpus nostrum templum exhibemus, necesse est, ut huic eam seruitutem debeamus, qua non nisi deo seruiendum est, quae graece appellatur wreeia. unde consequen
Abbreviated transcription (Latin):
uire inuicẽ quod est grece duleuin:
s eo mͦ. quo tantũ dõ seruitur: quod
est grecę latreuin. unde idolatrȩ di¬
cuntur. qui simulacris eam. seruitutẽ
enim seruitutẽ dic tũ est. dñm dm̃ tuũ
ad orabis & illi soli seruies. Nam hoc
distinctus ingreca scriptura inuenit᷑
latreusis enum habet porro sitali ser¬
uitute creaturę seruite ꝓhibentur.
quando quidem dictum est. dñm dm̃
tuum adorabis & illi soli seriues. Ui¬
de & apostolus detestatur: cos qui co¬
luerunt & seruierunt creature pociꝰ
quam creatori. Non est utiq ereatura
sp̾c spꝰc sc̃s. cui ab om̃ibꝰ scĩs talis ser¬
uitꝰ ex hibet᷑. dicente apostolo nos
enim sumius circoncisi spũ dĩ serui¬
entes quod est ingrico latreuontes
plures enim codices uel &iam latini
sic habent qui spũ dĩ seruimus. Greci
aut̃ om̃s aut pene om̃s. In nonnullis
aut̃ exemplaribus latinis inuenimꝰ :
non sp̃ui dĩ seruimus. ẜ spũ dõ ser¬

Expanded text:
uire inuicem, quod est graece dovXeveiv, uire inuicem, quod est graece dovXeveiv, sed eo modo, quo tantum deo seruitur, quod est graece hxvquveiv\\ unde idololatrae dicuntur qui simulacris eam quae deo debenim seruitutem dictum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. nam hoc distinctius in grλατρεύσεις enim habet. Porro si tali servitute creaturae servire prohibemur, quando quidem dictum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies; unde et apostolus detestatur eos qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori—non est utique creatura spiritus sanctus, cui ab omnibus sanctis talis seruitus exhibetur dicente apostolo: nos enim sumus circumcisio, spiritui dei seruientes, quod est in graeco XatQetovreg; plures enim codices etiam latini sic habent: qui spiritui dei seruimus; graeci autem omnes ant paene omnes. in nonnullis autem exemplaribus latinis inuenimus non spiritui dei seruimus, sed spiritu deo ser
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ gͦ ꝑ patrẽ omã sunt: sic̃ hic
dicitur & om̃a ꝑfiliũ sic̃ ad cho¬
rinthios. ubi ait. Et unus dñs nr̃
ta sunt. Si enim alia perpatrem
quia si uel filium fecit pat̾: quẽ ñ
fecit ipse filiꝰ nonom̃a ꝑfilium fac¬
ta sunt. aut si om̃a ꝑfilium factast̃.
ipse gͥ factus non est ut cũ patre fa¬
ceret omã quȩ facta sunt. quã quam
nec abipso u̾bo tacuerit apostolus
s aꝑtissime om̃ino diacerit. quȩ cum
informa dĩ eet non rapinam arbitra¬
tus est. esse se aequalis dõ. Hic dm̃
ꝓpriȩ patrem appellans. sicut alibi.
ante nos quihȩc disputauer̃. ab un¬
dantiꝰ usi sunt. quia & ipse dĩ & ñ
creatura quod siñcreatura non tan¬
tum ds non & homines dictisunt dii
S & iam uerꝰ ds̃. Ergo patri & filio
prorsus equalis: & intriniiatis unita¬
te consustantialis & quo & ternus:
Maxime uͦ in illo loco satisclaret qͦd
non seruire creature: s creatori. Non
eo mͦ quo iubemur ꝑ caritatem. ser¬

Expanded text:
 per patrem sunt, sicut hic dicitur, et omnia per filium, sicut ad Corinthios, ubi ait: et unus dominus Ita sunt? si enim alia per patrem, quia, si uel filium fecit pater, quem non fecit ipse filius, non omnia per filium facta sunt; at omnia per filium facta sunt: ipse igitur factus non est, ut cum patre faceret omnia, quae facta sunt. quamquam nec ab ipso uerbo tacuerit apostolus et apertissime omnino dixerit: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, hic deum proprie patrem appellans, sicut alibi: ante nos qui haec disputauerunt abundantius usi sunt, quia et ipse deus, et non creatura. quod si non creatura, non tantum deus — nam et homines dicti sunt dii — sed etiam uerus deus. ergo patri et filio prorsus aequalis et in trinitatis unitate consubstantialis et coaeternus. maxime uero illo loco satis claret, qunon seruire creaturae, sed creatori, non eo modo, quo iubemur per caritatem ser
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Idõ ꝑmittunt ut
cum illo docere credatur
& filius. Apostolus gͦ sepa¬
rabit filium absciendis
his que dĩ funt ubi ait.
sic & quȩ dĩ sunt. nemo
scit nͥ sp̃c dĩ. ut &iam is¬
Ti ꝑ u̾si possint ex hoc
dicere quod & filius non
doceat quȩ dĩ sunt. nisi
spc̃ sc̃s tanquam maior
minorem Cui filius ipse
tantum tribuit. ut dice¬
ret : quia hȩc locutussum
uobis. tristicia cor ur̃m
implebit: s ego uertiatẽ
dico: expedit uobis ut ego
eam. Nam si non abicro
ad uocatus ñ ueni& ad uos
Hoc aut̃ dixcit. non ꝓꝑter
in equalitatem uerbi dĩ
lii hominis apud cos qui¬
minus ueniret ille qui
minor non est : quia non
sem&ipsũ exinaniuit
sicut filius formam serui

Expanded text:
tem", ideo permittunt, ut tem", ideo permittunt, ut cum illo docere credatur et filius ? apostolus ergo separauit filium ab sciendis his quae sunt dei, ubi ait: sic et quae sunt dei nemo scit nisi spiritus dei, ut iam isti peruersi possent ex hoc dicere, quod et filium non doceat quae dei sunt nisi spiritus sanctus tamquam maior minorem; cui filius ipse tantum tribuit, ut diceret: quia haec locutus sum uobis, tristitia cor uestrum impleuit. sed ego ueritatem dico: expedit uobis, ut ego eam. nam si non abiero, aduocatus non ueniet ad uos. hoc autem dixit non propter inaequalitatem uerbi dei lii hominis apud eos, quominus ueniret ille qui minor non esset, quia non semet ipsum exinaniuit sicut filius, formam serui
Abbreviated transcription (Latin):
quo ampliꝰ non est frui tri¬
nitate dõ. ad cuiꝰ imaginẽ
facti sumus. Propt̃ hoc ali¬
quandoita loquitur de
sp̃ũ sc̃o. tan quam solus
ipe sufficiat adbeatitudinẽ
nram & idõ solus suffictt¬
quia sẽparari apatre & filio
n potest sicut pat̾ solus
sufficit᷑. quia separari a filio
ideo sufficit solus quia sepa
potest : id est dilectores
mundi. Animalis enim
homo : non ꝑcipit. ea quȩ
sunt sp̾c dĩ sed ad huc
ui deri potest idõ dictũ
& ego rogabo patrem me¬
dabit uobis: Quasi non¬
solus sufficiat filius. Illo
aut̃ loco ita de illo dic¬
tum est tonquã solus om¬
nino sufficiat. Cũ uene¬
rit. ille spc̃ ueritatis. uos¬
uos docebit omnem ueritatẽ
Nunquid gͦ separatur hic
filius tanquam ipse non
doceat. omnem ueritatem
aut quas hoc impleat sp̃s
sc̃s quod minus potuit
docere filius Dicant
rem illo solent dicere. an
quia nondictum est ipse
solus. aut nemo. nisi ipse
uos docebit omnẽ uerita¬

Expanded text:
quo amplius non est, frui Triquo amplius non est, frui Trinitate Deo, ad cujus imaginem facti sumus. Propter hoc aliquando ita loquitur de Spiritu sancto, tanquam solus ipse sufficiat ad beatitudinem nostram: et ideo solus sufficit, separari a Patre et Filio non potest; sicut Pater solus sufficit, quia separari a Filio ideo suffere non potest, id est dilectores mundi? animalis autem homo non percipit quae sunt spiritus dei. sed adhuc uideri potest ideo dictum: et ego rogabo patrem, edabit uobis, quasi non sufficiat autem loco ita de illo dictum est, tanquam solus omnino sufficiat: Cum venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Nunquid ergo separatur hinc Filius, tanquam ipse non doceat omnem veritatem? Aut quasi hoc impleat Spiritus sanctus, quod minus potuit docere Filius? Dicantrem illo solent dicere. an quia non dictum est: "ipse solus" aut: "nemo nisi ipse uos docebit omnem uerita
Abbreviated transcription (Latin):
set uidere. & secutus est &
ait. Non ereditis quia ego
in patre. & pat̾ inme est.
Quam dii enim sumꝰ incor¬
pore. peregrinamur ad no.
per fidem enun ambulamꝰ:
non ꝑ speciem: Contempla¬
tio quippe. mercis eit fidĩ:
Cui mercedi ꝑ fidem corda
mundant᷑ : sicut scriptum ẽ:
Mundans fide corda coꝵ:
Probatur aut̃ quod illi con¬
templationi. corda mundan¬
tur. illa maxime sententia
beati mundo corde. qͣm
ipsi dm̃ uidebt̃. Et quia
hec est uita ętͣna. dicit ds̃
in psalmis. Longiudine
dierum replebo eum & os¬
tendam illi salutare meũ
Siue gͦ audiamꝰ ostende no¬
bis patrem. tontũ dẽ ua¬
let. quia neut̃. sine alt̃o
porest ostendi. Unũ quip¬
pe sunt sicut ait. Ego &
pat᷑ unum sumus. Deniq
ad impleturꝰ nos lȩticia cũ
uultu suo Nec inde sepa¬
ratur utriusq spꝰc. id est
patris & filii & sp̃c scĩ qui
tatis: quẽ hic mundus ac¬
ciꝑe non potest. hoc est
enim plenũ gaudiũ nr̃m.

Expanded text:
set uidere, secutus est et set uidere, secutus est et ait: non credis, quia ego in patre et pater in me? quamdiu enim sumus in corpore, peregrinamur a domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem. contemplatio quippe merces est fidei, cui mercedi per fidem corda mundantur, sicut scriptum est: mundans fide corda eorum. probatur autem, quod illi contemplationi corda mundantur, illa maxime sententia: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt. et quia haec est uita aeterna, dicit deus in psalmis: longitudine dierum replebo eum et ostendam illi salutare meum. siue ergo audiamus: "ostende nostende nobis patrem, tantundem ualet, quia neuter sine altero potest ostendi. unum quippe sunt, sicut ait: ego et pater unum sumus. denique adimpleturus nos laetitia cum uultu suo. Nec inde separatur utriusque spiritus, id est patris et filii spiritus, quitatis, quem hic mundus accipere non potest . Hoc est enim plenum gaudium nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
melius sapit : Michi aliud
non uidet᷑. Neq enim quȩ¬
remus aliud cũ adilliꝰ con¬
templacionẽ ꝑuenerim :
quȩ nc̃ non est. quã diu gau¬
dium nr̃m inspe est. Spes
aũt quȩ uidetur non est
spes. quod enim uid& quis.
quid sperat᷑ : si aũt quodu
demus speram᷑. ꝑ pacientiã
ex pectamꝰ. quo adusq rex
in recubitu suo est : tunc e¬
rit quod scriptũ est: ad in¬
plebisme lȩticia cũ uultu
tuo. Illa lȩticia nihil ampli¬
us requiret᷑. quia nec erit
quid amplius requitatur.
Osten deturꝰ enim nobis pat᷑.
& sufficit nobis quod bene
intell exerat philippus ut
diceret. Dñe ostende nobis
patrẽ. & sufficit nobis s non¬
dũ intellexerat: eo quoꝙ modo
id ipsum se potiusse dicere:
Dñe. ostende nobis te & suffic̃
nobis. Ut enim hoc intelligeret
responsum est ei adño. tanto
tempore uobiscum sum. & ñ
cognouistisme: philippe: qͥ
S quia uolebat eum ex fide
u uere antequam illud pos¬

Expanded text:
memenon videtur. Neque enim quaeremus aliud, cum ad illius contemplationem pervenerimus, quae nunc non est, quamdiu gaudium nostrum in spe est. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus, quoad usque rex in recubitu suo est. tunc erit quod scriptum est: adimplebis me laetitia cum uultu tuo. illa laetitia nihil amplius requiretur, quia nec erit quod amplius requiratur. ostendetur enim nobis pater et sufficiet nobis. quod bene intellexerat Philippus, ut diceret: domine, ostende nobis patrem et sufficit nobis; sed nondum intellexerat eo quoque modo id ipsum se potuisse dicere: "domine, ostende nobis te, et sufficit nobis". ut enim hoc intellegeret, responsum est ei a domino: tanto tempore uobiscum sum, et non cognouistis me? Philippe, qui sed quia uolebat eum ex fide uiuere, antequam illud pos
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ꝑspeculũ inenigmate
hoc est insimilitudinibus.
tc̃ aũt facie ad faciem. Hȩc
enim nobis contẽplatio ꝓ¬
mittitur actionum om̃iũ
finis atq et̾̃na ꝑ fectio gau¬
& nondum apparuit qd
erimus : scimus quia cum
apparuerit. similes ei erim̃
qm̃ uidebimꝰ eum sicuti est
Qͦd enim dixit famulo suo
moysi. egosum qui sum. &
dices itaq fili is ifrahel. qui
est misit me aduos Hoc con¬
templabimur. cũ uiuemus
uidebimus in ȩternum. Ita
quipp̾e ait. Hȩc est aut̃
uita ȩt̃na : ut cognoscant te
unum uerũ dm̃: & quẽ mi¬
uenerit dñs & inluminaue¬
rit occulta tenebrarum. cũ
te nebrę mortalitatis huiꝰ
corruptionis quę transierint
tunc erit mane nostrum deqͦ
in psalmo dicit᷑ Mane adsta¬¬
bo tibi & contẽplabor. de hac
contemplacione intellęgo dicꝰ¬
tum. cũ tradiderit dõ regnũ
& patri. id est cũ ꝑduxerit
iustos: quibꝰ nc̃ ex fide uiuen
Si desipio hic corrigat me qͥ

Expanded text:
nunc per speculum in aenigmate nunc per speculum in aenigmate — hoc est in similitudinibus — tunc autem facie ad faciem. Haec enim nobis contemplatio promittitur actionum omnium finis \'atque aeterna perfectio gauet nondum apparuit quod erimus; scimus, quia cum apparuerit similes ei erquoniam videbimus eum sicuti est. Quod enim dixit famulo suo Moysi, Ego sum qui sum; haec dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos: hoc contemplabimur, cum videbimus vivemus in aeternum. Ita quippe ait. Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem miuenerit dominus et inluminauerit occulta tenebrarum, cum tenebrae mortalitatis huius corruptionisque transierint. tunc erit mane nostrum, de quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi et contemplabor. de hac contemplatione intellego dictum: cum tradiderit regnum deo et patri, id est cum perduxerit iustos, quibus nunc ex fide uiuentsi desipio, corrigat me qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad speciem quam ui sionem
dicit idem a postolus. facie
ad faciem. ita dictum est
cũ tradiderit regnum dõ
& patri. ac si diceretur cũ
ꝑduxerit credentes ad con¬
templacionem dĩ & patris:
Si cut enim dicit om̃a mihi
traditasunt apatre meo: &
nemo nouit filium nisi
nisi filius. & cui uoluerit
filius reuelare: lunc reue¬
labitur afilio pat̾. cum e¬
uacuauerit omnem prin¬
cipatum & omẽm potesta¬
tem. & uirtutem Id est ut
necesfaria non sit dispensa¬
tio si militudinum ꝑ ange¬
licos principatus & uirtu¬
tes & potestates. Ex quarũ
ꝑ sona non inconuenien¬
tes intelligitur dici. incan¬
tico canticoꝵ ad sponsam:
Si militudines auri faciemꝰ
t. cũ distincionibus argen¬
ti : quo adusq rex inre¬
cubitu suo est Id est quo¬
adusꝙ xp̃s in secreto suo
est. quia uita nr̃a abscon¬
dita est cũ xp̃o in dõ. Cũ
uita nr̃a : tunc & uos cũip¬
so apparebitis in gła. Qad
ante quam fiat: uidemus

Expanded text:
ad speciem, quam visionem ad speciem, quam visionem dicit idem apostolus, Facie ad faciem ; ita dictum est, Cum tradiderit regnum Deo et Patri, ac si diceretur, Cum perduxerit credentes ad contemplationem Dei et Patris. Sic enim dicit: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo: et nemo nisi filius et cui noluerit filius reuelare, tunc reuelabitur a filio pater, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem, id est ut necessaria non sit dispensatio similitudinum per angelicos principatus et potestates et uirtutes. ex quarum persona non inconuenienter intellegitur dici in cantico canticorum ad sponsam: similitudines auri faciemus tibi cum distinctionibus argenti, quoad usque rex in recubitu suo est, idest quoad usque Christus in secreto suo est, quia uita nostra abscondita est cum Christo in deo; cum uita uestra, tunc et uos cum ipso apparebitis in gloria. quod antequam fiat, uidemus
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt cum tradiderit
inquid regnũ dõ & patri:
Cũ euacua uerit omnem
principatum & om̃em po¬
testatẽ & uirtutẽ. Ipse
enim subicit : qui euacu
at: Ne sic arbitremur
dõ & patri : ut adimat
sibi. Nam & hoc quidã
uani loqui crediderunt:
Cũ enim dicitur tradide¬
rit regnũ dõ & patri ñ
separatur ipse : quia simul
cũ patre. unus ds̃ est. S
diuinarũ scripturarũ in¬
curiosos & contemptionũ
studiosos. fallit uerbum
quod positũ est. donee ita
namq sequitur Oportet
enim illum regnare. do¬
nec ponat. om̃s in imicos
suos sub pedibus suis. tan¬
quam cũ posuerit. nonsit
regnaturus. nec intelle¬
gunt ita dictum. sicut¬
ti est illud. Con firmatũ
est cor eiꝰ non cõmouebitur.
donet uideat suꝑ inimi¬
cos suos Non enim cũ ui¬
derit : iam cõmouebitur:
quid gͦ est cũ tradiderit
regnũ dõ & patri. quasi
m non habeat. regnum
ds & pat̃.so quia om̃s ius¬
tos. quibus nc̃ regnat ex
fide uiuentibus media
toꝵ dĩ & hominũ homo

Expanded text:
erit, inquit, regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum et omnem potestatem et virtutem. Ipse enim subjicit, qui evacuat. 16. Nec sic arbitremur num Deo et Patri, ut adimat sibi. Nam et hoc quidam vaniloqui crediderunt. Cum enim dicitur, tradiderit regnum Deo et Patri, non separatur ipse; quia simul cum Patre unus Deus est. Sed divinarum Scripturarum incuriosos et contentionum studioses fallit verbum quod positum est, donec. Ita namque sequitur, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis : tanquam cum posuerit, non sit regnaturus. Nec intelligunt ita dictum, sicuti est illud: Confirmatum est cor ejus; non commovebitur, donec videat super inimicos suos . Non enim cum viderit, jam commovebitur. Quid ergo est, Cum tradiderit regnum Deo et Patri? quasi modo non habeat regnum Deus et Pater? Sed quia omnes justos, in quibus nunc regnat ex fide viventibus mediator Dei et hominum homo
Abbreviated transcription (Latin):
portebat gͦ ut aufer¬
retur ab oculis coꝵ for¬
ma serui. quam intuen¬
tes hoc solum esse apm
putabant quod uidebant
Inde est & illud quod ait
Si diligeretis me gnudire¬
tis utiꝙ qm̃ co ad patre
quia pat̾ mator onc est
id est ꝓpc̃ia me oportet
ire ad patrẽ. quia dũ me
ita indetis o ex hod quod
uidetis. estimatis. quod minor
sum patre Atq ita circa cre

Expanded text:
portebat ergo, ut auferretur ab oculis eorum forma serui, quam intuentes hoc solum esse Christum putabant quod uidebant. inde est et illud quod ait: si diligeretis me, gauderetis, quoniam eo ad patrem, quia pater maior me est, id est propterea me oportet ire ad patrem; quia, dum me ita uidetis et ex hoc quod uidetis aestimatis, minor sum patre, atque ita circa