comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit engo. ut aque enormitas exuberaret in
terris: qm̃ necessaria ẽ. reb ignis natura
non solum erga dispensationẽ terrestriũ
s c̃ ad ꝑfectionem cuncꝰtorum. Et enĩ bre¬
ussima semiplenaq forent omnia: si
maximis ac pͥncipalib elementis aliqͥd
minus eẽt que qͥdem contraria sibimet
atq alternȩ substantie deuoratoria scimꝰ
eẽ. Ignis enĩ consumit aquã qñ uirtute p̃¬
cellit. aqua uͦ cũ habundauerit: extinguit
ignem. Erat gͦ necessarium neq concorda¬
re int̾ se firmit᷑ hec elementa. nec integͦ
penitꝰ defectione alteriꝰ p̾bere causam so¬
lutionis terum omniũ : ideoq sufficien¬
tem gub̾nator mundi reposuit humoris
copiam. ut p̃seriptos sibi t̾minos non ex¬
cedens. ignee posset edacitati resistere.
D̾s enĩ qui oĩa sub ponderationis & mensu¬
re ordinatione constituit. Cui a̾gute im¬
quanto tempore aqua in orbe terrarum
ꝑmanere deberet. uel quantam igni ali¬

Expanded text:
fuit ergo ut aquae enormitas exuberaret in fuit ergo ut aquae enormitas exuberaret in terris? Quoniam necessaria erat rebus ignis natura, non solum erga dispensationem terrestrium, sed etiam ad perfectionem cunctorum. Etenim brevissima semiplenaque forent omnia, si maximis ac principalibus elementis aliquid minus esset, quae quidem contraria sibimet, atque alternae substantiae devoratoria scimus esse. Ignis enim consumit aquam, quando virtute praecellit, aqua vero cum abundaverit exstinguit ignem. Erat ergo necessarium, neque concordare inter se firmiter haec elementa, nec integra penitus defectione alterius, praebere causam solutionis rerum omnium, ideoque sufficientem gubernator mundi reposuit humoris copiam, ut praescriptos sibi terminos non excedens, igneae posset edacitati resistere. Deus enim, qui omnia sub ponderationis et mensurae ordinatione constituit, cui etiam guttae imquanto tempore aqua in orbe terrarum permanere deberet, et vel quantam igni ali
Abbreviated transcription (Latin):
aquaꝵ causam paulo inferius exponemus.
ueriunamen nullus nostrum. s nec eorũ qͥ
ualde sunt eruditi & acutissime intuertes
ad corruptibilem hanc fluxãq naturam o¬
pinando ualebit reprehendere uł inpossibi¬
lia figmentisq quibdã narrationi conglu¬
tinatis nos uerba proferre. nec exiget ꝓbati¬
ones ꝑ qͣs possimꝰ astruere suꝑ quid aquaꝵ
fuerit natura fundata. Ea enĩ ratione qua
terram aquis grauiorem firmantes in me¬
dio omniũ hanc libratam ẽẽ pronuntiant.
illam qͦ celestem aquã ꝓpt̾ naturalem im¬
petum eius semꝑ ad imia tendentẽ. & propt̃
equalitatem ex om̃i sibi parte collocatam
necesse ẽ. suꝑ orbem terrarum stabilit̾ ꝑma¬
nere. Erggo ampla nimis erat aquarum na¬
tura ac non pro t̾rȩ dimensione diffusa: s
multo larguis illius ambitum suꝑabat:
ta ex initio magnificentissimus artifex fu¬
fura prospitiens: sequentium utilitatem ex
porum dispositione constituit. Que causa

Expanded text:
aquarum causam paulo inferius exponemus. aquarum causam paulo inferius exponemus. Verumtamen nullus nostrum, sed nec eorum qui valde sunt eruditi et acutissime intuentes ad corruptibilem hanc fluxamque naturam, opinando valebit reprehendere, vel impossibilia vel figmentis quibusdam narrationi conglutinata nos verba proferre; nec exiget probationes per quas possumus astruere super quid aquarum fuerit natura fundata. Ea enim ratione qua terram aquis graviorem firmantes, in media omnium hanc libratam esse pronuntiant, illam quoque coelestem aquam, propter naturalem impetum ejus, semper ad ima tendentem, et propter aequalitatem ex omni parte collocatam, necesse est super orbem terrarum stabiliter permanere. Ergo ampla nimis erat aquarum natura, ac non pro terrae dimensione diffusa, sed multo largius illius ambitum superabat. Ita ex initio magnificentissimus artifex futura prospiciens, sequentium utilitatem ex priorum dispositione constituit. Quae causa
Abbreviated transcription (Latin):
aut unum ex simplicib eẽ. aut qd̵ ex eis pro¬
cessit ẽẽ promiscuum. cũ manifeste nob̾ scri¬
ptura p̃cipiat. nicħ sensui nr̃o licere ampliꝰ
quã concessum ẽ. opinari. Nec illud nos ques
diuisit deus. Auscultent gͥ surdi. & illuminẽ¬
tur ad uidendum ceci. Quis aut̃ tam surdus
ẽ. quã qui non audit. ita palam uociferantem
scripturam. Uel qͥs tã cecus nisi qui eiuidenti¬
b documentis instructꝰ gloriam unigeniti ñ
respecꝰtat : Et dixit ds̃. fiat firmamentum.
ħ uox destinationis indicat causam. Qd̃ aut̃
dixit qr fecit ds firmam̃tum ꝑfectionis ẽ. de¬
monstratio. Nunc in reliqͣ sermo uertatur.
et sit diuidens int᷑ aquã & aquã. Infinita
erat quantum datur intelligi aquaꝵ diffusie
undiq alluentium terram ita ut alioꝵ
elementorum statutos t̾minos uideret᷑ exce¬
dere. propt̾ea in subscibilis dicit᷑ abyssus circ¬
dedisse tellurem. S multitudinis quidem¬

Expanded text:
aut unum ex simplicibus esse, aut quod ex eis proaut unum ex simplicibus esse, aut quod ex eis processit esse promiscuum, cum manifeste nobis Scriptura praecipiat nihil sensui nostro licere amplius quam concessum est opinari. Nec illud nos, quaeso, Divisit Deus. Auscultent igitur surdi, et illuminentur ad videndum caeci. Quis autem tam surdus est, quam qui non audit ita palam vociferantem Scripturam? vel quis tam caecus, nisi qui evidentibus documentis instructus, gloriam Unigeniti non respectat? Et dixit Deus: Fiat firmamentum. Haec vox destinationis indicat causam. Quod autem dixit: Quia fecit Deus firmamentum, perfectionis est demonstratio. 5. Nunc in reliqua sermo vertatur. Et sit dividens inter aquam et aquam. Infinita erat, quantum datur intelligi, aquarum diffusio, undique alluentium terram, ita ut aliorum etiam elementorum statutos terminos videretur excedere; propterea in sequentibus dicitur abyssus circumdedisse tellurem. Sed multitudinis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuniũ editione natiuitatem. creditur
bũisse. Nel certe humori coagulato similẽ
eẽ conuenit estimare. aut eiꝰ alicuiꝰ modi¬
materie que ex diffusione liquoris sumpsit
originem. quał ÷ lapidis natura cristallini
quem ferunt ex aquarum concretione ge¬
nerari. Lapis uͦ qui ꝓͥe lucidam possidet ꝑ¬
spicuitatem. & qui scđm suã naturam fu¬
erit sincerꝰ inuentꝰ. nec alicuiꝰ putredinis ad¬
mixtione sȩdatur. nec fundus eiꝰ rimis
aliquib fixus ẽ. aeris similis habetur in
colore s nulli eorum conferre nos fas ẽ. fir¬
mamentum. Puerił enĩ reuera & insipien¬
tis ẽ. mentis talem capere de celestib opini¬
onem.S neq om̃ia in om̃ib st̃. id⁊ ignis
interra. aer in aqua. in aliis alia. nec quia
eorũ elementorum que nrõ sensui subitiũ¬
tur. nicħ sociale habetur. uel mediarum.
uel contrariarum cõmunione causarum:
obhoe ̃ arbitrari debemus firmamentum

Expanded text:
communium editione nativitatem creditur communium editione nativitatem creditur habuisse, vel certe humori coagulato similem esse convenit aestimare: aut ejusmodi alicui materiae, quae ex diffusione liquoris sumpsit originem, qualis est lapidis natura crystallini, quem ferun ex aquarum concretione generari. Lapis vero qui proprie lucidam possidet perspicuitatem, et qui secundum suam naturam fuerit sincerus inventus, nec alicujus putredinis admixtione foedatus, nec fundus rimis aliquibus fixus est, aeri similis habetur in colore; sed nulli eorum conferre nos fas est firmamentum. Puerilis enim revera et insipientis est mentis, talem capere de coelestibus opinionem. Sed neque si omnia in omnibus sunt, id est, ignis in terra, aer in aqua, in aliis alia, nec quia eorum elementorum quae nostris sensibus subjiciuntur, nihil sociale habetur, vel mediarum, vel contrariarum communione causarum: ob hoc etiam arbitrari debemus, firmamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
si dicatui. Dñs firmamentũ meũ & refugi¬
um meũ. & alibi: Ego confirmaui colũnas
eiꝰ. Et laudate eum in firmamento poten¬
ciȩ suȩ. & seculares quidẽ firmum corpus
dicunt quasi condensatum. & refertiim qͥ
ad distinctionẽ mathematici corporis indi¬
catur. Aluid ÷ enĩ mathematicũ. & aliud
qd̾ int̾uallorum prolixitate subsistit. idt in
altitudine ac latitudine distensum. Quod
aut̃ firmũ ẽ. cum sit distinctum spaciis. &̾
duritiam possidet. S scriptura consueuit
illud corpus qd̵ ẽ. ualidum nimis. & soli¬
dum uocare firmamentũ. sicut & aerem
crassum & concretum eodem scił sepiꝰ ap¬
pellare uocabulo cũ dicit. Qui firmauit
tonitruum. Spissitudinis enĩ duritiem
qͣ sp̃s conceptus in nubib uolent᷑q ꝓrup¬
tus efficit sonum tonitrualem. firmatiõem
tonationis appellat. Unde nunc qͦ arbitra¬
mur in aliqua firmissima natura meatũ
aquaꝵ lubricationẽq consistere contentã
uocis huiꝰ repagulo sustineri. qm̃ de aquaꝵ

Expanded text:
inus firmamentum meum et refugium meum . Et alibi: Ego firmavi columnas ejus . Et: Laudate eum in firmamento potentiae suae . Et saeculares quidem firmum corpus dicunt, quasi condensatum; et referunt quod ad distinctionem mathematici corporis indicatur; aliud est enim mathematicum, et aliud quod intervallorum prolixitate subsistit, id est, in altitudine et latitudine distensum. Quod autem firmum est, cum sit disjunctum spatiis, etiam duritiam possidet. Sed Scriptura consuevit illud corpus quod est validum nimis et solidum vocare firmamentum, sicut et aerem crassum et concretum eodem. solet saepius appellare vocabulo, cum dicit: Qui firmavit tonitruum . Spissitudinis enim duritiem, quia spiritus conceptus in nubibus violenterque proruptus efficit sonum tonitrualem, firmationem tonationis appellat. Unde nunc quoque arbitramur in aliqua firmissima natura, meatum aquarum lubricationemque consistere, et contentam vocis hujus repagulo sustineri, quoniam de aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
luce fulgorem. Uolens itaq huiꝰ modi eriorem
ꝓpła corrigere. hac uerboꝵ subtilitate pocius u¬
sus est dicens. In pͥncipio fecit de᷑. Idt ñ cau¬
sam p̾stitit. ut eẽt solum: s fecit ut bonus. uti¬
lem. ut sapiens. optimũ. ut potens maximum.
Cum enĩ dicit qr fecit: quendã sine dubio de¬
clanit artificem. qui singłoꝵ compositione
menbiorum. ꝑ omina conuenientẽ sibimet &
congruum formauit mundũ. In pͥncipio fecit
do incieaturarũ loco constituens. & siquid aliud
ẽ medium cũ pncipalib istis una ꝑfectum ẽ.

Expanded text:
luce fulgorem. Volens itaque hujusmodi errorem luce fulgorem. Volens itaque hujusmodi errorem propheta corrigere, hac verborum subtilitate potius usus est dicens: In principio fecit Deus, id est non causam praestitit ut esset solum, sed fecit ut bonus utilem, ut sapiens optimum, ut potens maximum. Cum enim dicit: Quia fecit, quemdam sine dubio declarat artificem, qui singulorum compositione membrorum, per omnia convenientem sibimet et congruum formavit mundum. In principio fecitdo creaturarum loco constituens; et si quid alius est medium, cum principalibus isti
Abbreviated transcription (Latin):
bus &̃ si labor auctꝰq cessauerit: manife¬
stum tam̃ opus earum. sicut fabrilitatiᷤᷤ
artifex presto non fuerit : ratio tam̃ artiꝰ
ipsius apparet. Possumusq de opere con¬
specto peritiam cuiꝰq artificis admirari.
Ergo ut certum esse fieret quia mund̾
arte ꝑfectus est. qui cunctorum uisibꝰ habe¬
tur expositꝰ. quatinus ꝑ eum fabricatoris
sui sapientia nosceretur. non alia uoce mo¬
yses usus est: s aixit. In pͥncipio fecit ds̃.
Non construxit aut composuit: s fecit.
Quãuis non nulli eorũ qui uana opinio¬
ne preuenti sunt. sempit̾ñum mundum
cum deo eẽ dicentes. nullo modo ab ipso fa¬
cꝰtum concesserunt. s tanquã obumbrati¬
onem quandã uirtutis eẽ. diuine. ferunt
enim eum sponte compositum. & quauis
dm̃ eiꝰ haberi fateant᷑ auctorem: Ita tam̃
fatent᷑ ut sine uoluntate ipsuis ꝓcessisse
confirment. sicut ex corpore umbram. uel ex

Expanded text:
bus, etiamsi labor actusque cessaverit, manifebus, etiamsi labor actusque cessaverit, manifestum tamen est opus earum, sicut fabrilitatis, artifex praesto non fuerit, ratio tamen artis ipsius apparet, possumusque de opere conspecto peritiam cujusque artificis admirari. Ergo ut certum fieret quia mundus arte perfectus est, qui cunctorum visibus habetur expositus, quatenus per eum fabricatoris sui sapientia nosceretur: non alia voce Moyses usus est, sed dixit: In principio fecit Deus. Non construxit aut composuit, sed fecit. Quamvis nonnulli eorum qui vana opinione praeventi sunt, sempiternum mundum cum Deo esse dicentes, nullo modo ab ipso factum concesserunt, sed tanquam obumbrationem quamdam virtutis esse divinae. Ferunt enim eum sponte compositum, et quamvis Deum ejus haberi fateantur auctorem; ita tamen fatentur, ut sine voluntate ipsius processisse confirment, sicut ex corpore umbram, vel ex
Abbreviated transcription (Latin):
necdũ tempꝰ ẽ. s nec exigua pars temporis. od̾
si repugnans forte quispiam pͥncipiũ dix̾it
ẽẽ tempus: sciat hoc ẽẽ dunisurum in mul¬
tiplices portiones. idł in pͥmã. mediã. & extre¬
mam. Encipiũ aut̃ pͥncipii querete: ridicłm
penitꝰ & ineptũ ẽ. Et quiꝰ iudit pͥncipium :
duas necessario faciet pro una partes. uel
in duas sine dubio scinditur portiones. gͦ
ut docereniur simul cũ dei uoluntate mũ¬
dum sine tempore substitisse: dixit. In pͥn¬
cipio fecit. Quam rem cert̾i interp̃tes pla¬
tis hactenus disseruisse sufficiat. Sane
qm̃ artium omniũ alie factrices. alie
negotiales appellant᷑. aliȩ contemplatorie
s contemplatoriaꝵ quidem finis sola men¬
tis intentio. negocialiũ aut̃ motꝰ ipse cor¬
poris. qui cũ desierit nichil reliqͥ ẽ nͨ ultͣ i¬
sentib demonstratur. Nam saltationis et
cantuum nullus exitus est. s in semetipsã
operatio tota consumit᷑. In artib uͦ factͥci¬

Expanded text:
num tempus est; sed nec exigua pars temporis. Quod si repugnans forte quispiam principium dixerit esse tempus, sciat hoc esse divisurum in multiplices portiones, id est in primam, mediam et extremam. Principium autem principii quaerere ridiculum penitus et ineptum est. Et qui dividit principium, duas necessario faciet pro una partes, vel in duas sine dubio scinditur portiones. Ergo ut doceremur simul cum Dei voluntate mundum sine tempore substitisse, dixit: In principio fecit. Quam rem certi interpretes platis hactenus disseruisse sufficiat. 7. Sane sciendum quoniam artium omnium, aliae factrices, aliae negotiales appellantur, aliae contemplatoriae, et contemplatoriarum quidem finis est sola mentis intentio, negotialium autem motus ipse corporis: qui cum desierit, nihil reliqui est, nec ultra videntibus demonstratur. Nam saltationis et cantuum nullus exitus est: sed in semetipsam operatio tota consumitur. In artibus vero factrici
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionem ⁊ consecuta iõis & intellectꝰ grãm oĩno
Ni capiens idcuro uerã atq ꝑfectã hõĩs animã eẽ. de¬
finimus. q̃ uigere ꝑ om̃s effectꝰ agnoscit᷑. Si qͥd ii
alius uite participat. ꝑ abusionẽ qͣndã consuetu¬
dinis animatũ eẽ. profitemur. Ñ qd ꝑfecta in hoc
sit dĩa s qd̾ partes in eo quedã aiãlis oꝑationis
eristant. Queã nob̾ iuxta mysticã legis latoris
moysi relationẽ qͣm de hõis generatione ꝓtulit:
apt̃ ominionẽ passibilitatis accessisse ꝯꝑimꝰ. Ideoq
consilium prebens beatꝰ paulꝰ his qui se audire po¬
terasit ad ꝑfectionẽ suad& arripere. modũq qͦ
ꝓpositum possint assequi supponit & dicit. Exu¬
entes uos ueterem hominẽ cũ actib eiꝰ. & indu¬
entes nouũ qͥ renouat᷑ in agnitione scđm imagi¬
nẽ eiꝰ qͥ creauit eũ. S reuertamur rursus ad uͦ

Expanded text:
perfectionem est consecuta rationis, et intellectus gratiam omnino perfectionem est consecuta rationis, et intellectus gratiam omnino non capiens: idcirco veram atque perfectam hominis animam esse definimus, quae vigere per omnes effectus agnoscitur. Si quid vero aliud vitae participat, per abusionem quamdam consuetudinis animatum esse profitemur, non quod perfecta in hoc sit anima, sed quod partes in ea quaedam animalis operationis existant, quae etiam nobis juxta mysticam legislatoris Moysi relationem, quam de hominis generatione protulit, propter communionem passibilitatis accessisse cognoscimus. Ideoque consilium praebens beatus Paulus his qui se audire poterant, perfectionem suadet arripere, modumque quo propositum possit assequi supponit et dicit: Exuentes vos veterem hominem cum actibus suis, et induentes novum qui renovatur in agnitionem secundum imaginem e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionẽ ꝯsummationẽq producit᷑. huiꝰcemõi
uͦ dogina: & beatꝰ apłs in epistola ad corinthios in¬
sinuat dicens. Cũ eẽm paruulus ut paruulus
loquebar. ut parius sipiebam. ut paruul: cogi
alia in uiro subintret aĩa. p̃ter illa quȩ intellege¬
bat᷑ in paruulo: ut puerilis euacuet᷑ animꝰ. & ui¬
rilis nichilominꝰ inseratur. s idẽ ipse in illo qͥdẽ
inꝑfectus ẽ: in hoc aut̃ ꝑfectionis suȩ demonstrat
effectus. Sic̃ enĩ quec̃q nascunt᷑ & crescunt uiue¬
re fatemur. oĩa uͦ que uitȩ participant & natura¬
li motu uegetant᷑: millatenꝰ ex aniia ẽẽ. qͥs dixe¬
rit: nec tamen hanc talem uitã ꝑfectȩ anime
dicimus eẽ. participem. Deniq in uirgultis ui¬
talis quedã oꝑatio declarata usq ad motũ sensi¬
bilem ꝑuenire ñ potuit. Itẽq ꝑ agmentũ au̾lis
quedã potentia inrationabilib ueniens. nec ipsa

Expanded text:
perfectionem consummationemque perducitur. Hujuscemodi perfectionem consummationemque perducitur. Hujuscemodi vero dogma et beatus Apostolus in Epistola ad Corinthios insinuat, dicens: Cum essem parvulus, ut parvulus loquebar, ut parvulus sapiebam, ut parvulus cogitalia in viro perfecto subintret praeter illam quae intelligebatur in parvulo, ut puerilis evacuetur animus, et virilis nihilominus inseratur, sed idem ipse in illo quidem imperfectus est, in hoc autem perfectionis suae demonstrat effectum; sicut enim quaecunque nascuntur et crescunt, vivere fatemur, omnia vero quae vitae participant et naturali motu vegetantur, nullatenus exanima esse quis dixerit, nec tamen hanc talem vitam perfectae animae dicimus esse participem, denique in virgultis vitalis quaedam operatio delata usque ad motum sensibilem pervenire non potuit; itemque per augmentum animalis quaedam potentia irrationabilibus veniens, nec ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
fice fuerit qui ante paululum lapis erat infor¬
mis. Hon qd̾ materia sit oblitterata ꝑspeciẽ: s qd̾
& de aĩa cogitans: nullarenꝰ orationis tramite de¬
niabit naturã. que cuncta artificiosius operans
eiusdẽq gñis materiã sibi sumens. uiuã statuã de
hõis portione formauit. Sic̃ enĩ lapidis operatio¬
nem subsecuta ÷ spẽs. in pͥmis qͥdẽ obscurior. post
aut̃ ꝑfectior. cũ ipsum opus ÷ t̾minatũ. sic in
scultura huiꝰ instrumenti sp̃es declarat᷑ animi
pportione subiecti inꝑfecta inimꝑfecto. & in ꝑfe¬
cto integra ꝑfectaq subsistens. S in exordio ꝑfe¬
cła erat. nͥ ꝑmalitiã fuisset nata uitiata. Ideoq
cõmunio que ad hanc animalẽ passibilemq gene¬
rationẽ nob̾ accessit: in conformatione nr̃i nͦ ꝓti¬
mis elucere diuinã imaginẽ. s uia qͣdã & conse¬
quentia ꝑ materiales anime ꝓpͥ̾etates. homo ad

Expanded text:
fice fuerit, qui ante paululum lapis erat inforfice fuerit, qui ante paululum lapis erat informis, non quod materia sit oblitterata per speciem, sed et de anima cogitans, nullatenus a rationis tramite deviabit, naturamque cunctam artificiosius operans, ejusdemque generis materiam sibi sumens, vivam statuam de hominis portione formavit. Sicut enim lapidis operationem subsecuta est species, in primis quidem obscurior, post autem perfectior cum ipsum opus est terminatum: sic et in sculptura hujus instrumenti species declaratur animae proportione subjecti imperfecta in imperfecto, et in perfecto integra perfectaque subsistens. Sed in exordio perfecta erat, nisi per malitiam fuisset natura vitiata. Ideoque communio, quae ad passibilem animalemque generationem nobis accessit, in confirmatione nostra non protinus elucere divinam facit imaginem, sed via quadam consequentia per materiales animae proprietates homo ad
Abbreviated transcription (Latin):
tineat. Id aut̃ uixta utrãq partẽ congruenter
educet᷑ & incrementa rei utriusq ꝑcipiat. Mex
enĩ ꝑ hanc artifitiosam atq disciplinabilẽ forma¬
tionẽ consertũ anime demonstrat effectum: in
pͥmis qͥdẽ apparentẽ obscurius proinde cũ instru¬
menti ꝑfectione relucentẽ. sicuti in scultoribus
lapidũ puidemus. Dispositũ nãq ÷ artifici speciẽ¬
formare animalis alicuiꝰ in lapide. hoc aut̃ dͥ ꝓposuit.
binũ ddẽ lapidẽ amateria cognata ꝓscindit. deia
eiꝰ suꝑflua curũcidens ꝑ imitacionẽ pͥme figura¬
tionis id ꝗd proposuit adumbrat: ita ut exptus q̃
ꝑ id qd apparet intentionẽ artificis sine difficulta¬
te conitiat. Rursus explicans amplius : adsimi¬
litudinẽ eiꝰ cuiꝰ gerit studium prorsus accedit.
Tum deinde in ipsa materia speciem diligent᷑
integre demonstrans artẽ deducit ad fine̾: & est
leo. uel homo uel aliquid aliud qd̾ fac̾tum ab arti¬

Expanded text:
tineat. Id autem juxta utramque partem congruenter tineat. Id autem juxta utramque partem congruenter reducetur, et incrementa rei utriusque percipiat. Mox per hanc artificiosam atque disciplinabilem formationem consertum animae demonstrat effectum, in primis quidem apparentem obscurius, proinde cum instrumenti perfectione relucentem, sicut in sculptoribus lapidum pervidemus, dispositumque est artifici speciem praeformare animalis alicujus in lapide. Hoc autem qui proposuit, primum quidem lapidem a materia cognata proscindit, deinde ejus superflua circumcidens, per mutationem primae figurationis id quod proposuit adumbrat, ita ut expertus etiam per id quod apparet, intentionem artificis sine difficultate conjiciat. Rursus explicans amplius ad similitudinem ejus cujus gerit studium prorsus accedit, tum deinde in ipsa materia speciem diligenter integreque demonstrans, artem deducit ad finem, et est leo vel homo, vet aliquid aliud, quod factum ab arti
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑficie cutis extendit᷑. & transit ad ungues
& capilloꝵ exortum tenuissimũ ꝑ exalationes
congruentissimas ꝑficit. Que siquidẽ ꝑ tortuoso
emergunt aditus crispantes capillos reflexosq
ꝓgenerant: si uͭ ꝑ rectos tramites uaporũ fuerit
facta progressio producti capilli directiq nascunt᷑.
S multũ a proposito sermo nr᷑ abductꝰ ẽ. dũ altiꝰ
opera naturȩ ꝑsequimur. conati descͥbere qͣliter
nob & ex quib constant singula que ad uitã. si¬
ue que ad bonã uitã. seu & quec̃q cũ his alia iuxta
pͥmã seriem nr̃e diuisionis eẽ. ꝑspeximus. Proposi¬
tũ nob̾ nãq erat ostendere sementiuã hanc con¬
stitutionis nr̃e materiã. neq incorporeã eẽ. aĩam
neq corpꝰ exanime: s ex uiius animatisq corꝑibꝰ
uiuum atq aĩatum in pͥma formatione deponi:
qd̾ excipiens humana natura ueluti alimentũ
quoddã fom̃tis illud propͥis nutrimentisq con¬

Expanded text:
superficie cutis extenditur, et transit ad ungues, superficie cutis extenditur, et transit ad ungues, et capillorum exortum tenuissimum per exhalationes congruentissimas perficit, quae siquidem per tortuosos emergunt aditus, crispantes capillos reflexosque generant; si vero per rectos tramites vaporum fuerit facta progressio, producti capilli directique nascuntur. Sed multum a proposito sermo noster abductus est, dum altius opera naturae prosequimur, conati describere qualiter nobis et ex quibus constant singula, sive quae ad bonam vitam, seu etiam quaecunque cum his alia juxta primam seriem nostrae divisionis esse perspeximus. Propositum namque nobis erat ostendere sementinam hanc constitutionis nostrae materiam, neque incorpoream esse animam, neque corpus exanime, sed ex vivis animatisque corporibus vivum atque animatum in prima formatione deponi, quod excipiens humana natura, veluti alimentum quoddam fomentis illud propriis nutrimentisque con
Abbreviated transcription (Latin):
fits asit̃ oparis dulcedinem refert. Nec ñ ꝑuitẽ
botrusi & ex eo uinũ defluit. & mali suce̾. & pose ru¬
tor. candorq lilii & uiolȩ ceruleum. & iacinthine
huistoreꝵ. purpureũ & uniuersa quecq ex uno edẽq
hrumose de terra oriri conspicimus. in tantas diffẽ¬
tentias. uxta formã & speciem qͣlitatẽq uertunt᷑.
tulleqͥd & in nr̃o hoc amimato agro mirabilit᷑ anat¬
tura ꝑfectum ẽ. ĩmo potiꝰ adño a formatore nature.¬
di uniuersa. milies suꝑ hȩc alia diuersis ꝓprieta¬
tibi ab iniucem sepata una species alimenti iu¬
reel natuie suȩ similitudinẽ nutrit. ita ut sub¬
lorum loca puenerit: eorum ui sui temꝑit᷑. et
enta pupillaꝵ cunicas palpebrasq diuidit᷑: Si¬
ad partes auditꝰ inflexerit : aurium naturȩ
pmo sua quatate miscetur. & ad labra ueniens
efficit᷑ labrum & in osse compingit᷑ & in me¬
iulla mollescit. & infirmat᷑ in neruis. & in

Expanded text:
cis autem et piris dulcedinem refert, nec non per vitem cis autem et piris dulcedinem refert, nec non per vitem botrus, et ex eo vinum defluit, et mali succus, et rosae rubor, candorque lilii, et violae caeruleum, et hyacinthinae tincturaeque purpureum, et universa quaecunque ex uno eodemque humore de terra oriri conspicimus, in tantas differentias juxta formam et speciem qualitatemque vertuntur. Tale quid et in nostro hoc animato agro mirabiliter a natura perfectum est, imo potius a Domino formatore naturet universa mille per haec alia diversis proprietatibus ab invicem separata, una species alimenti, juxta naturae suae similitudi nem nutrimenta, ita ut sublorum loca pervenerit, eorum usui temperatur, et erga pupilla rum tunicas palpebrasque dividitur. Si auditus influxerit, aurium naturae pro sua qualitate miscetur, et ad labra veniens efficitur labrum, et in osse compingitur, et in medulla mollescit, et firmatur in nervis, et in
Abbreviated transcription (Latin):
am. & sicut in agͥcultura ꝑspicimus. cũ uel imbres
ex nubib uł fluenta riuulorum madefactant
id qd̾ subiectũ ÷. ortꝰ aut̃ qͥdã relationi nr̃ȩ uerbi
gratia supponat᷑. qͥ mille aiuersitates arborum
multiplicesq species eaꝵ rerũ qͣs t̾ra ꝓducit
multã distantiã que ÷ in singłis approbet᷑. cũ
sint gͥ tanta quȩ in uno agro humor unus emui¬
triat. ut puta uis ista que singula queq madefa¬
ciens alit : una ut dixi quedã simplexq in sua
natura ẽ: eaꝵ uͦ rerum quȩ nutriunt᷑ ex illa pro¬
pͥetas in diuersas species qͣlitatesq conu̾titur.
hocipsũ nãq amarescit in absinthio: & in sucũ
comutat᷑ cicutȩ mortiferũ. & in alio qͦ aliud ef¬
ficit᷑ in balsamo: in croco. in papauere. Nam
horum aliud ÷ calidũ. aliud frigidũ. aliud uero
mediã quandã qualitatẽ possidet. In lauro &̃
& in lentisco atq similib leti odoriferũ ẽ. in

Expanded text:
am. Et sicut in agricultura perspicimus, cum vel imbres am. Et sicut in agricultura perspicimus, cum vel imbres ex nubibus, vel fluenta rivulorum madefaciant id quod subjectum est, ortus autem quidam relationi nostrae, verbi gratia, supponatur, qui mille diversitates arborum multiplicesque species earum rerum quas terra producit multam distantiam quae est in singulis approbetur: cum sint igitur quae in uno agro humor unus enutriat, ut puta vis ista quae singula quaeque madefaciens alit, una, ut dixi, quaedam simplexque in sua natura est, earum vero rerum quae nutriuntur ex illa proprietas in diversas species qualitatesque convertitur, hoc ipsum amarescit in absinthio, et in succum commutatur cicutae mortiferum, et in alio quoque aliud facit, in balsamo, in croco, in papavere. Nam horum aliud est calidum, aliud frigidum, aliud vero mediam quamdam qualitatem possidet. In lauro etiam, et in lentisco, atque similibus odoriferum est. In
Abbreviated transcription (Latin):
riga p̾residens. singuli adstationem uel motũ
uirtutẽ impetũq largitur. idcuro mͥ uidet᷑. & cer¬
tius accepisse munimen. Nã in capite qͥdẽ dupli¬
cib ossib probat᷑ eẽ. curcũdata. in nodis aut̃. uł
in eminentiis costaꝵ atq multiplicib iuxta for¬
mã complexionib in sua ꝑ om̃ĩa stabilitate serua¬
tur. ꝑ eandẽ custodiã qua continet᷑ id qd̾ certũ :
obtinens. Similit̾ aut̃ qͥs hoc &̾ de corde conitiet.
qd̾ sicuti quedã domus certa more solidata. ita
cor os suum munit᷑ circũ caq presidiis. In poste¬
riore nãq sui parte spina dorsi & scapulis u¬
triq uallat᷑. ꝑ utraq uͦ latera costaꝵ unculo
nectit᷑. qd mediũ eiꝰ ambiens. ab om̃i passione de¬
fendit. In anteriora uͦ eiꝰ pectus & iugatio colli
dimissa mollit̾ ei ꝑ om̃ia munimen imꝑtit. ad¬
uersus ea que possunt extrinsecꝰ inferrę molesti¬

Expanded text:
riga praesidens, singulis ad stationem vel motum riga praesidens, singulis ad stationem vel motum virtutem impetumque largitur. Idcirco mihi videtur et certius accepisse munimen. Nam in capite quidem duplicibus ossibus probatur esse circumdata, in nodis autem vel in eminentiis costarum atque multiplicibus vix forma complexionibus insuper omni stabilitate servatur per eamdem custodiam qua continetur id quod tertium est obtinens. Similiter autem quis hoc etiam de corde conjiciet, quod sicut quaedam domus certa mole solidata, ita cor ossium munitur circumquaque praesidiis. In posteriore namque sui parte spina dorsi et scapulis utrinque vallatur; per utraque vero latera costarum vinculo nectitur, quod medium ejus ambiens ab omni passione defendit; in anteriore vero ejus pectus et jugatio colli demissa molliter ei per omnia munimen impertit adversus ea quae possunt extrinsecus inferre molesti
Abbreviated transcription (Latin):
corpus ubiq diffundit uelut aliqͦd uectigal de
suis necessarium ei quȩ pͥncipalit᷑ in uitali ui¬
gore p̾minet administrant. hȩc aut̃ uis in men¬
branis cerebri eẽ. conspicit᷑. Ex quo om̃iũ motꝰ
articuloꝵ & conglobatio tociusq ultronei sp̃s
uigor singulis menbris in sꝑsus efficacẽ simul
ac sese mouentẽ terrenã nostrã statuam: ueluti¬
ex aliqua machinatione demonstrat. Nã caloris
qd̾ ÷ mundissimũ & humoris qd̾ cenussimũ ẽ: ꝑ
utrãq um admixtione quadã ac temꝑitione co¬
adusiata: cerebrum nutriunt ac refouent ꝑ ua¬
pores ex quo rursus ad id qd̾ ÷ purius exhalatio
tenuata ꝑungit menbra. nã illa cerebrũ conti¬
net᷑ que &̾ de suꝑiorib in ꝓfundũ in modũ fis
medullã ꝓrsus excendens. in finẽ tocnus d̾pinȩ
dorsi desinit. ac deinde ossib atq neruis nec
compagã ac medullaꝵ pͥncipiis. ueluti qͥdã au¬

Expanded text:
corpus ubique diffundunt, velut aliquod vectigal de corpus ubique diffundunt, velut aliquod vectigal de suis necessarium, eique principaliter in vitali jugo praeminet, administrant. Haec autem vis in membranis cerebri esse conspicitur, ex qua omnium motus articulorum conglobatio totiusque ultronei spiritus vigor singulis membris inspersus efficacem ac sese moventem terrenam nostram statuam ex aliqua machinatione demonstrat. Nam caloris od est mundissimum, et humoris quod tenuissimum est, per utramque vim admixtione quadam ac temperatione coadunata cerebrum nutriunt ac reforvent per vapores, ex quo rursus ad id quod est purius exhalitio tenuata perunget membra; nam illa cerebro continentur, quae etiam de superioribus in medullam prorsus extendens, in finem totius spinae dorsi desinit, ac deinde ossibus atque nervis nec non compagum ac medullarum principiis veluti quidam au
Abbreviated transcription (Latin):
paret᷑. Nec enĩ reor fuisse possibile: ut pͥncipium
quoddã atq radix uitalis potentię alterius angꝰ¬
caretur uicinitate principii neqͥt tñ in dispen¬
satione corꝑis ꝑ distantiã calidȩ substantie peccaret᷑.
trames neruos usq in arteriã hi qui circa ista st̃
prudentes appellant excipiens a corde feruentem
sp̃m ꝑducit ad iecur. Illicq uxta aditum qͦ hu¬
mida recipiunt᷑ an nexus & calefaciens eandẽ su
bstantiã : aliquid ei continuata calore igniti uigoris
interserit. hinc speties sanguinis rubro colore re¬
sꝑgit᷑. Ex in uͦ conexi gemini quidã riuuli in mo¬
dum fistulaꝵ propͥum singłi receptant. ille qͥdẽ
spm hic aut sanguinẽ. qͦ lapsu facili humida su¬
bstantia motu coloris excuͬrat. & recreato ꝑto
tũ corpore multiplicit᷑ disseminet᷑ ꝑ omne corpꝰ¬
inscissa. ꝑmixta uͦ simul uitaliũ potentiaꝵ duo
pͥncipia siue quod calorem seu quod humorẽ ꝑ

Expanded text:
paratur nec etenim reor fuisse possibile ut principium paratur nec etenim reor fuisse possibile ut principium quoddam atque radix vitalis potentiae alterius angustaretur vicinitate principii, ne quid tamen in dispensatione corporis per distantiam calidae substantiae peccaretur, trames nervosus quem arteriam hi qui circa istam sunt prudentes appellant, excipiens a corde ferventem spiritum perducit ad jecur, illicque juxta aditum quo humida recipiuntur adnexus, et calefaciens eamdem humidam substantiam, aliquid ei continuato calore igniti vigoris interserit. Hinc species sanguinis rubro calore respergitur, exinde vero connexi gemini quidem rivuli in modum fistularum proprium singuli receptant, ille quidem spiritum, hic autem sanguinem, quo lapsu facili humida substantia motu caloris excurrat. Et recreato per totum corpore, multipliciter disseminetur in pinscissa, permixta vero simul vitalium potentiarum duo principia, sive quod calorem, seu quod humorem per
Abbreviated transcription (Latin):
uent᷑ acceperit: nec sic quidẽ ignis oꝑatio conqͥescit.
Nã quẽ admodũ in conflatorio coadunationẽ qͣndã
tociꝰ materie ꝑficit : resoluensq uniu̾sa atq ꝑmis¬
cens ueluti ex colatorio quodã. ad subsequentes re¬
fundit aditus. dehinc grossiorem partẽ a sinceriore
discernens: tenuiorẽ quidẽ substantiã ꝑ quosdam
tramites ad iecoris deducit ingres sꝰ: limosã uͦ ei¬
borum fetulentiã ad latiores intestinorum adit̾
trudit. quã multiplicib eo uoluminib uersans
ñ paruo tempore cibum in uiscerib retinet uti
neç recto cursu faciliꝰ pulso mox animal appetitũ
edendi cõmoueat. & iuxta naturã in rationabiliũ
nũquã homo ab hac occupatione desistat. & qm̃ ie¬
cori maxime coloris cooꝑatio necessaria eẽ. ꝓbatur.
ut humor uertat᷑ in sanguinẽ: hoc aut̃ menbrũ
a corde iuxta positionem int̾uallo ñ minimo dese¬

Expanded text:
venter acceperit, nec sic quidem ignis operatio conquiescit. venter acceperit, nec sic quidem ignis operatio conquiescit. Nam quemadmodum in conflatorio coadunationem quamdam totius materiae perficit, resolvensque universa atque permiscens, veluti excolatorio quodam ad subsequentes refundit aditus, dein grossiorem partem a sinceriore discernens, tenuiorem quidem substantiam per quosdam tramites ad jecoris deducit ingressus, limosam vero faeculentiam ad latiores intestinorum aditus tradit, quam multiplicibus voluminibus versans non parvo tempore cibum in visceribus retinet, uti ne recto cursu facilius pulsum mox animal appetitum edendi commoveat, et juxta naturam irrationabilium, nunquam homo ab hac occupatione desistat. Et quoniam jecori maxime caloris cooperatio esse necessaria probatur, ut humor verteretur in sanguinem, hoc autem membrum a corde juxta positionem intervallo non minimo dis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parat. In interiora uͦ sui uentri penitus ĩminens
calefacit illud: & ad oꝑationes ꝓprias habilem reddit.
ñ ad resũtionẽ sp̃s excitans: s ad exceptionẽ cibi
sibimet ꝯpetentis impellens. Proxime uͦ iungunt᷑
introitꝰ escȩ ac sp̃s. in longũ poͣtenti alt̾ ad alterũ.
ȩquaque mensura suꝑiori t̾mino dirimunt᷑. Ita
tñ: ut copulent᷑ inuicem & uno aditus ore cladan
tionis aditus consertꝰ ꝑ om̃ia ꝑseueret. Nã in me¬
dio utriusq fine cor positum : ille quidẽ ad flatũ:
huic aut̃ ad recipiendũ cibũ tribuit facultatem.
Suapte uͦ natura ignea materiã quã consumat
inquirit. Qd̃ &̃ circa ciborum susceptorẽ uentrẽ
necessario prouenit. In quantũ nãq igneus per¬
uicinitatẽ caloris efficit᷑: in tm̃ mag̃ cibos qͥ calorẽ
nutriant semꝑ exposcit. huiꝰmõi aut̃ desideriũ: con¬
gruentiꝰ appetitum uocamꝰ. Si uͦ sufficientẽ materiã

Expanded text:
praeparat, in anteriora vero sua ventri penitus imminens praeparat, in anteriora vero sua ventri penitus imminens calefacit illum, et ad operationes proprias habilem reddit, non ad resumptionem spiritus excitans, sed ad exceptionem cibi sibimet competentis impellens. Proxime vero junguntur introitus escae ac spiritus, in longum protenduntur alter ad alterum, aequaque mensura superiori termino dirimuntur, ita tamen ut copulentur invicem, et uno aditus ore claudantionis aditus consertus per omnia perseverat, nam in medio utriusque fine cor positum, ille quidem afflatum hinc alter ad recipiendum cibum tribuit, facultatem sui, apte vero natura ignea materiam quam consumat inquirit, quod etiam circa ciborum susceptorem ventrem necessario producit. In quantum namque igneus vicinitate caloris efficitur, in tantum magis cibos qui calorem nutriant semper exposcit. Hujus autem desiderium congruentius appetitum vocamus. Si vero sufficientem materiam
Abbreviated transcription (Latin):
num: ad animalis ꝯuersationẽ iugit᷑ extrinsecꝰ
infiuit. ẜetiã alimentoꝵ subsidia quȩ corporis
pondus alleuant. exteriꝰ sibi prouident᷑ accõmodat.
Iocuro cibis & potib indigentiã suã supplere con¬
tendit. appetitoriã quandã iĩ eius que deẽ. & ex¬
pulsoriam eiꝰ que suꝑfluit corporib inserens. nec
minimã ꝑ hoc nature cooꝑationẽ ad fouendũ cor¬
dis incendium prestans. Nam qr uitalium men¬
broꝵ mag̃ ꝓprium cor eẽ. retulimus. iuxta red¬
ditã suꝑiꝰ rationem: qd̵ singłas partes sp̃s sui calore
confoueat. ideo ꝑ omina illud efficacissimũ formator
nr̃ instituit: ut nulla pars eius otiosa uel uaccans.
ad dispensationẽ tociꝰ corporis approbet᷑. Et post ter¬
gum quidẽ suũ pulmonẽ ꝑ continuũ motũ ad
se ꝑthens. aditus eius expandit ad susceptionem
aeris. rursũq deprimens. efflari qd̃ receptum ẽ.

Expanded text:
num, ad animalis conservationem jugiter extrinsecus num, ad animalis conservationem jugiter extrinsecus influit, sed etiam alimentorum subsidia quae corporis pondus allevent, exterius sibi providenter accommodat, idcirco cibis et potibus indigentiam suam supplere contendit, appetitoriam quamdam vim ejus rei quae deest, et expulsoriam ejus quae superfluit corporibus inserens, nec minimam per hoc naturae cooperationem ad fovendum cordis incendium praestans. Nam quia talium membrorum magis proprium cor esse retulimus, juxta redditam superius rationem, quod singula spiritus sui calore confoveat, ideo per omnia illud efficacissimum formator noster instituit, ut nulla pars otiosa vel vacans ad dispensationem totius corporis approbetur, et post tergum quidem suum pulmonem per continuum motum ad se pertrahens, aditus ejus expandit ad susceptionem aeris, rursumque deprimens efflari quod receptum est
Abbreviated transcription (Latin):
parte respirationib atq compressionib suis menbrũ
moueat. & adtractionẽ aeris emissionẽq ipsi pulmo¬
ni machinet᷑: qui rarissimꝰ atq multicauus omĩa
sua ueluti foramina ad fundũ atq sumitatẽ arte¬
rie patefacta retinet. & qͦ artatus qͥdẽ necessario.
sp̃m qui in suis residet sinib elicit cedens aut̃ ac
rarescens rursus attrabit aerem ꝑ distantiã dum
mouet᷑. Et huiꝰ ñ uoluntariȩ respirationis hȩc
causã ẽ. quodid qd in nob̾ igneũ ẽ. atq feruidũ
quietũ eẽ. ñ possit. Nam qr pͥum caloris ẽ oꝑatio
motus. huiꝰ aut̃ pͥncipium in corde eẽ. ꝑspeximꝰ:
id qd̾ iuge in hoc agitationis ÷ indesinentem aeri
attractionẽ emissionẽq ꝑ officium pulmonis o¬
perat᷑. ꝓpterea si qñ contra naturam color exentꝰ¬
cit: flatus eoꝵ qui febrib exurunt᷑. creber efficit᷑.
penuriã patit᷑. nã fiatꝰ qui calorem fouet inter¬

Expanded text:
parte respirationibus et compressionibus suis membrum parte respirationibus et compressionibus suis membrum moveat, et attractionem aeris emissionemque ipsi pulmoni machinetur, qui rarissimus atque multicavus omnia sua veluti foramina ad fundum atque summitatem arteriae patefacta retinet, et coarctatus quidem necessario spiritum qui in suis residet finibus elicit, cedens autem atque rarescens, rursusque attrahens aerem per distantiam movetur; et hujus non voluntariae respirationis haec causa est, quod id quod in nobis igneum est atque fervidum quietum esse non possit. Nam quia proprium caloris est operatio motus, hujus autem principium in corde esse perspeximus, ut quod juge in hoc agitationis est, indesinentem aeris attractionem emissionemque per officium pulmonis operatur, propterea si quando contra naturam calor excrescit, flatus eorum qui febribus creber efficitur, penuriam patitur nam flatus qui calorem fovet inter
Abbreviated transcription (Latin):
ceptoriũ ꝑinsitam arteriam. que ad om̃s usq attingit.
flatum extrinsecus ducens in medioq cor compositum
instar ignis qui in motu uersat᷑. & operatione ꝯtinua
s ipsum sine cessatione mouet᷑.atq oꝑat᷑. & sicuti fa¬
broꝵ folles effitiunt: ꝑtrahit ad semet ex adiacente sp̃u.
copressiones extensionibꝰ replens. & qd in se ẽ. igneũ arte¬
riis adiacentib refouens: & hoc facere non quiescit. Id
qͥdẽ qd̾ extrinsecꝰ ẽ: ꝑ resumotionẽ ac respirationẽ ad sese
trahens. Qd̾ aut̃ cucũ se ẽ. ꝑ compressionẽ ipsis arteriis
nob̾ causã sine cessatione subsistere. Sepe deniq m̃tis
in aliis occupat᷑. aut oĩmͦ conquiescit in somno corꝑe
resoluto. flatꝰ cñ qui ducit᷑ ex aere quiescere ñ potest.
nec aliquantulũ quidẽ cooꝑante in hoc ipsum spon¬
taneȩ uoluntatis arbitrio. Opinor enĩ qͥa cor pul¬
mone conuolutum atq circũdatũ exposteriore sui

Expanded text:
ceptorium per insitam arteriam quae ad os usque pertingit, ceptorium per insitam arteriam quae ad os usque pertingit, flatum extrinsecus ducens, in medioque cor positum instar ignis, qui in motu versatur et operatione continua, et ipsum sine cessatione movetur atque operatur, et sicuti fabrorum folles efficiunt, pertrahit ad semet ex adjacente spiritu compressiones, extensionibus replens, et quod in se est igneum arteriis adjacentibus refovens, et haec facere non quiescit, id quidem quod extrinsecus est per resurrectionem ac respirationem ad sese trahens, quod autem circum se est, per compressionem ipsis arteriis nobis causam sine cessatione subsistere. Saepe denique mens in aliis occupatur et omnimodo conquiescit, in somnum corpore resoluto, flatus tamen qui ducitur ex aere quiescere non potest, nec aliquantulum quidem, cooperante in hoc ipsum spontaneae voluntatis arbitrio. Opinor enim quia cor pulmone convolutum atque circumdatum ex posteriori sui
Abbreviated transcription (Latin):
& iiq simul ꝑ omne corpꝰ excurrunt. ne alterum
desolet᷑ ab altero. & tali uitio natura depͣuet᷑. hoc
ipsum uͦ doceat abstinentes nature ipsius eqͣlitate
formatos. qd̾ auaritia quedã corruptiua sit passio.
& qr sine ulla indigentia ẽ. sola diuinitas. Nã pau¬
ꝑtas humana indiget hismanis: que suã uidentur
substantiã continere. Idcuco his tͥb potentiis qͥbus
materiã natura dispensat. diuersis tramitib id qd̾
singłis congruit administrans. Nã fonti sanguinĩ
q÷ iecur: escaꝵ distributionẽ contulit. Quiquid
aut̃ tali prouisione sua semꝑ ingerit ad iecoris fon¬
tem: itẽq p̃ꝑat ex iecore diriuari. quẽ ad modũ si
nix in montibꝰ humore suo subiectos augeat fon¬
tes & ꝑ altũ ad inferiores uenas liquorẽ ꝓpͥum dep¬
mat. Cordis aut̃ ꝓ̃flatio uicini menbri sũministrat᷑
effectu: quod appellat᷑ quidẽ pulmo.Ẽ. aut̃ aeris ex¬

Expanded text:
et ubique simul per omne corpus excurrunt, ne alterum et ubique simul per omne corpus excurrunt, ne alterum desoletur ab altero, et tali initio natura depravetur. Hoc ipsum vero doceat abstinentes materiae ipsius aequalitate formatos, quod avaritia quaedam corruptiva sit passio, et quia sine ulla indigentia est sola Divinitas; nam paupertas humana indiget his quae suam videntur substantiam continere. Idcirco tribus his potentiis quibusmateriam natura dispensat diversis tramitibus, id quod singulis congruit administrans. Nam fonti sanguinis qui est jecur escarum distributionem contulit. Quidquid autem tali provisione sua semper ingerit ad jecoris fontes, item praeparat ex jecore derivari. Quemadmodum si nix in montibus humore suo subjectos augeat fontes, et per altum ad inferiores venas liquorem proprium deprimit, cordis autem perflatio vicini membri subministratur effectu, quod appellatur quidem pulmo, est autem aeris ex
Abbreviated transcription (Latin):
na ipsa ꝑtulerit ilico mors insequit᷑ passionẽ. qͥppe
cũ in lato uulneri: nec ad punctum temporis nat᷑a
posset obsistere. s ueluti fundamento qͦdã subruto
totum simul edificium cũ parte deicit᷑. Cuiꝰ ergo
uͦ & eorum qͥ desinunt iuuere restinguit᷑ naturȩ
insitꝰ calor. & ita qd mortuũ ÷ frigescit. neeẽ. ẽ. uitalẽ
causã nob̾ &̾ in calore subsistere. qͥ cũ desit: mors ꝓ¬
fecto consequit᷑. & ioͦ caloris p̾sentia animal iuuere
confitendũ ẽ. huiꝰ aut᷑ uis atq potentie tanquam
fontẽ quandã atq pͥncipium cor eẽ. ꝑ rospeximus:
ex quo in modũ fistulaꝵ multiplices uene ꝑom̃e
corpꝰ. calidũ spiritũ feruentẽq diffundunt. & qm̃
oportebut cibum qͦ quendã calori semꝑ anatura
largiri: quia fas non ẽ. ignẽ in sese durare. nisi
congrius pascat᷑ alimentis. idcuro riui sanguinis
tanqͣ de fonte quodã iecoris calore spiritꝰ excitat᷑.

Expanded text:
ana ipsa pertulerit, illico mors insequitur. Passioni quippe ana ipsa pertulerit, illico mors insequitur. Passioni quippe cum illato vulneri nec ad punctum temporis natura possit obsistere, sed veluti fundamento quodam subrupto totum simul aedificium cum parte dejicitur, ejus ergo vero et eorum quae desinunt vivere, restringitur naturae insitus calor, et ita quod mortuum est frigescit, necesse est talem causam nobis etiam in calore subsistere, qui cum desit profecto mors sequitur, et ideo caloris praesentia animal vivere confitendum est. Hujus autem vis atque potentiae, tanquam fontem quemdam atque principium cor esse perspeximus, ex quo in modum fistularum multiplices venae per omne corpus calidum spiritum ferventemque diffundunt. Et quoniam oportebat cibum quoque quemdam calori semper a natura largiri, quia fas non est ignem ad sese durare, nisi congruis pascatur alimentis, idcirco rivi sanguinis tanquam de fonte quodam jecoris calore spiritus excitantur,
Abbreviated transcription (Latin):
xio & capitis inclinatio atq erectio. & cuxa mentũ
efficientia quedam: palpebraꝵ qͦ collectio simulcũ
intellectu ꝓueniens ceterorum. Quin&̃ motũs ipse
menbroꝵ nerus extendentib ac relaxantib uelu¬
ti quibdã machinis operat᷑ impulsus. potestas autt̾
ꝑ hec i sua nitens. spontaneũ gerit impetũ: ac
uoluntario spũ uixta quandã nature dispensatio¬
nem. in singłis ꝓprium demonstrat effectũ. radicẽ
uͦ atq pͥncipium ouũm motuũ qͥ ꝑneruos effici cre¬
dunt᷑. menbrana illã que cerebio continet᷑ compactã
neruis eẽ. ꝑclaruit. Non gͥ arbitramur iã curiosius
nos debere ꝑ quuere de effectu menbroꝵ animalis:
cũ huiꝰcemodi mutus sit in cerebri formatione de¬
claratꝰ. Qd aut᷑ maximus uigor ad tuendã uitam
nob̾ acerebro conferat᷑ : ex contͣrio acidentis euident᷑
agnoscit᷑. Nam si uulnꝰ aliquod uel scissuram menbͤ¬

Expanded text:
xio, et capitis inclinatio atque erectio, et circa mentum xio, et capitis inclinatio atque erectio, et circa mentum efficientia quaedam, palpebrarum quoque collectio, simul cum intellectu proveniens caeterorum. Quoniam etiam motus ipse membrorum nervis extendentibus ac relaxantibus, veluti quibusdam machinis operatur impulsus, potestas autem per haec vi sua nitens spontaneum gerit imperium, ac voluntario spiritu juxta quamdam naturae dispensationem in singulis proprium demonstrat effectum. Radicem igitur atque principium omnium motuum qui per nervos effici creduntur, membranam illam qua cerebrum continetur compactum nervis esse perclaruit. Non igitur arbitramur jam curiosius nos debere perquirere de effectu membrorum animalis, cum hujuscemodi motus sit in cerebri formatione declaratus. Quod autem maximus vigor ad tuendam vitam nobis a cerebro conferatur, ex contrario accidenti evidenter agnoscitur. Nam si vulnus aliquod vel scissuram membr
Abbreviated transcription (Latin):
corpori natura ꝑmiscuit. que inuicẽ ꝑ concordẽ mo¬
dulationẽ penitꝰ copulans neruorum nexib copages
eoꝵ iuncturasq constringit. Et ita eis modũ sensibił
uigoris ĩmiseuit : carne paulo duriore que suꝑficiẽ
passionis ferret inuoluens. Huic gͥ ossum nature so¬
lidissime. ueluti quibdĩ colũnis molem sustinentib
tocuis corporis onꝰ imposuit: nec indiuisa aut indis¬
creta ubiq eadẽ ossa compegit. Alioqͥn ĩmobił & sine
opatione mansisset: si ita fuisset hõ formatꝰ ueluti
quedã arbor uno in loco consistent. cũ nec altña cru¬
rũ motione in anteriora procederet : nec manuũ
ministerio uite. commodatas appareret. Nũc aut̃
gressuũ atq actuum hac prouisione formatũ ẽ. in¬
trumentũ: ut spontaneo spũ qͥ neruis insertꝰ ẽ. ultro¬
ne in motꝰ corporis conferant᷑. hinc administratio ma¬
nuum. uaria atq multiplex & acõmodatissima ad
om̃e ꝓrs excogitantis officium. hinc ceruicis infle¬

Expanded text:
invicem per concordem modulationem copulans, penitus nervorum nexibus compages eorum juncturasque constrinxit, et ita eis modum sensibili vigore immiscuit, carne paulo duriore superficiem quae passiones ferret involvens. Huic igitur ossium naturae solidissimae, veluti quibusdam columnis molem sustinentibus totius corporis onus imposuit. Nec indivisa aut indiscreta abique eadem ossa compegit, alioquin immobilis et sine operatione mansisset, et si ita fuisset homo formatus, veluti quaedam arbor in uno loco consistens, cum nec alterna crurum motione in anteriora procederet, nec manuum ministerio vitae ejus commoditas appareret. Nunc autem gressuum et actuum hac provisione formatum est instrumentum, ut spontaneo spiritu qui nervis insertus est, ultronei motus corporei conferantur. Hinc administratio manuum varia atque multiplex et accommodatissima ad omne prorsus excogitantis officium, hinc cervicis infle