comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certum quid dedarat ut fumur ignem
in locis. intemporibus. infactis. ĩ euentis
interum ip̃arum negotiorumq naturis
Inpersonis nature primu spectant᷑ uali¬
tudinic figuit uirium etatis marium
femmnarum. atq Haec quidem ĩ corpore
Animi autem aut quemadinodum af¬
fectisunt. uirtutibus. utiis artibus me¬
ritis. aut quemadmodu cõmoni cupidi¬
tate metu. uoluptate molestia Atq hec
quidem in natura spectant᷑. Enfortuna
genus. amititie. liberi propni qui affies
opes. honores potestates diuitie. lib̾tac
et ea que sunt hiis contraria. In locis
autem et ea naturalia maritimi an re¬
moti. amari. plani an mõtuosi. lenes. an
asperi. salubres an pestilentes.opaci an apͥ¬
culti an inculti. celebres. an deserti. edifi¬
cati. an uasti obscuri an terum gestarum
uestigiis nobilitati consecrati an propha¬
ni. Entemporibus auterti presentia. ꝓre¬
terita et futura cernunt᷑ In his ipĩs ue¬
tusta recentia instantia paulo post ma

Expanded text:
certumque declaret, ut fumus ignem. certumque declaret, ut fumus ignem. in locis, in temporibus, in factis, in eventis, in rerum ipsarum negotiorumque naturis. In personis naturae primum spectantur valetudinis figurae virium aetatis marium feminarum; atque haec quidem in corpore; animi autem aut quem ad modum adfecti sint, virtutibus vitiis, artibus inertiis, aut quem ad modum commoti, cupiditate metu, voluptate molestia. Atque haec quidem in natura spectantur; in fortuna genus amicitiae liberi propinqui adfines opes honores potestates divitiae libertas et ea quae sunt his contraria. in locis autem et illa naturalia, maritimi an remoti a mari, plani an montuosi, leves an asperi, salubres an pestilentes, opaci an apriculti an inculti, celebres an deserti, coaedificati an vasti, obscuri an rerum gestarum vestigiis nobilitati, consecrati an profani. in temporibus autem praesentia praeterita futura cernuntur; in his ipsis vetusta recentia instantia paulo post aut
Abbreviated transcription (Latin):
gione con uincta. Si probitas narrantis
probabit᷑. Si antiquitas. Si in cõria. Si ora¬
tionis ueritas et uitefides. Suauis autẽ
narratio est que hec adiniratioẽs expeti¬
tiones exitus in opinatos interpositos mo¬
tuc animoru colloquia personaru. dolo¬
res iracundias. metus. letitias. cupidita¬
tes. sed iam ad reliqua pergamus. Cicero
Nempe ea securit que ad facienda fidez
ptinent. .M. Eta est que quidem infconͤ¬
firmatioẽm et in reprehensioem duud¬
intur. Nam ut inconfirmando nrã pro¬
bare uolumus sic in xeprehendendo te¬
darguere contraria. Quoma igit incõ
secundo definitio. intertio oratio. Citero
Teneo istam distributionem nunc ꝯiecte
locos quero. Mar. In uerisimilibus et inꝑꝑ¬
priis rerum notis posita tota est. sed appel¬
lemuc dicendi gratia uerisimile. quod
plerũq ita fit ut adolescentiam ꝓliio¬
rem eẽ Adlubidinem. Proprie Autem no¬
ta cum argumẽtum quod nũꝙͣ aliter fit

Expanded text:
gione coniuncta; si probitas narrantis gione coniuncta; si probitas narrantis significabitur, si antiquitas, si memoria, si orationis veritas et vitae fides. Suavis autem narratio est quae habet admirationes exspectationes exitus inopinatos, interpositos motus animorum, conloquia personarum, dolores iracundias metus laetitias cupiditates. Sed iam ad reliqua pergamus. C. Nempe ea sequuntur, quae ad faciendam fidem pertinent. P. Ita est: quae quidem in confirmationem et in reprehensionem dividuntur. Nam in confirmando nostra probare volumus, in reprehendendo redarguere contraria. Quoniam igitur omnaltero definitio, in tertio ratio. C. Teneo istam distributionem. Nunc coniecturae locos quaero. P. In veri similibus et in propriis rerum notis posita tota est. Sed appellemus docendi gratia veri simile quod plerumque ita fiat, ut adulescentiam procliviorem esse ad libidinem, proprie autem notatum argumentum quod numquam aliter sit
Abbreviated transcription (Latin):
ad tempus apte ne relinquamꝰ. Et que suo
loco de amplificatione dicemus. multa ex
iis ad principioru precepta tranfferri. Cice
quid in uarratione que tandem conẜuãda
sunt. Mar. Quonia narratio est uerum
explicatio et quedam quasi sedes et fundam̃¬
tum constituende fidei easunt in ea seruã¬
da maxime que etiam in xeliquis fere di¬
cendi partibus. que partim sunt necessa¬
na partim sunita adornandum. Nam
ut dilucide probabiliterq narremus ne¬
cessarium est si assumimus etiam suauita¬
tem. Ergo ad dilucide nerrandum eadem
illa superiora explicandi et illustrandi pre¬
cepta repetemuis. inquibus est breuitas.
eaq sepissime moratione laudat de qua
supradictum est. Probabilis autem erit
si personis si temporibus si locis ea que
narrabunt᷑ consentient si cuiꝰq facti et
euentus causa ponetur si testara dici ui¬
debuntur sicum hominu opinione au¬
ctoritate. si cum lege cu more. cum reli¬

Expanded text:
ad tempus apte, ne relinquamus; et, quae suo ad tempus apte, ne relinquamus; et, quae suo loco de amplificatione dicemus, multa ex eis poterunt ad principiorum praecepta transferri. C. Quid, in narratione quae tandem observanda sunt? P. Quoniam narratio est rerum explicatio et quaedam quasi sedes et fundamentum constituendae fidei, ea sunt in ea servanda maxime, quae etiam in reliquis fere dicendi partibus; quae partim sunt necessaria, partim adsumpta ad ornandum. Nam ut dilucide probabiliterque narremus necessarium est, sed adsumimus etiam suavitatem. ergo ad dilucide narrandum eadem illa superiora explanandi et inlustrandi praecepta repetemus, in quibus sit brevitas ea quae saepissime in narratione laudatur, de qua supra dictum est. Probabilis autem erit, si personis, si temporibus, si locis ea quae narrabuntur consentient; si cuiusque facti et eventi causa ponetur; si testata dici videbuntur, si cum hominum opinione auctoritate, si cum lege, cum more, cum reli
Abbreviated transcription (Latin):
et cu iis qui disceptant aliqua cõuira¬
tionis. aut causa. aut spes significanda
et si nos aliqd̾ odiu offerisione sit colla
ta ca tollenda minuenda uie. aut diluẽ¬
do. aut extenuando. aut compendo ail
deprecando. Intelligent᷑ autem utau¬
diamur etiam attente a rebus ipĩs ot¬
diendu ẽ. Set facillime auditor discit
et quid agatur intelligit. si complectat
aprincipio genus namq cause. Sidu¬
finias si duu̾dar si neq prudentia cuis
impedias confusioẽ partiu neq meo¬
riam multitudine. Queq mox denar¬
ratione dilucida dicentur cadem etũ
audiamur trium rerum aliꝙͣ ⁊ seq̃ mur
Nam aut magna quedam ꝓponemus aut ne¬
cessaria aut comiuncta cum iis apud quos
tes agetire. Sit autem Hoc inp̃ceptis ut si
quidem tempus ip̃m aut res aut interuẽtus
alicuiꝰ aut interpellatio aut ab aduersario
dictu aliquod et maxime imperorandode¬
derit occasione nobis ut dicamus aliquid

Expanded text:
et cum eis qui disceptant aliqua coniuncet cum eis qui disceptant aliqua coniunctionis aut causa aut spe significanda; et si in nos aliquod odium offensiove conlata sit, ea tollenda minuendave aut diluendo aut extenuando aut compensando aut deprecando. intellegenter autem ut audiamur et item attente, ab ipsis rebus ordiendum est. Sed facillime discit auditor et quid agatur intellegit, si complectare in principio genus naturamque causae, si definias, si dividas, si neque prudentiam eius impedias confusione partium nec memoriam multitudine; quaeque mox de narratione dilucida dicentur, eadem etiaente autem audiamur, trium rerum aliqua consequemur; nam aut magna quaedam proponemus aut necessaria aut coniuncta cum ipsis apud quos res agetur. Sit autem hoc etiam in praeceptis, ut, si quando tempus ipsum aut res aut locus aut interventus alicuius aut interpellatio aut ab adversario dictum aliquod et maxime in perorando dederit occasionem nobis, ut dicamus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
narratio et tertia confirmatio fidẽfacit
orõni. Sed amplificatio ꝙͣꝙͣ habet ꝓpͥu
locu. sepe etiam primu postremu fete
semper tñ et teliquo ĩorsu otõnis adhibẽ¬
da est iarime cum aliquid aut confir¬
matu est aut reprchensu. Etaq ad fidẽ
uł plurimu ualet. Est em amplifica¬
tio uehemẽs quedam argumẽtatio ut
illa docendi causa sit haec cõmouendi¬
Cicero. Perge igitur ordine quatuor istas
michi partes explicare: Fatiam et apͥn¬
cipiis primu ordiar que quidem ducũ¬
tur aut ex persome aut ex rebus ipĩs. Su¬
mũtur autem terum genera tria ut
amice. ut intelligñter. ut attente audi¬
amur. Quoru primus locus ẽ ĩꝑsonis
ntĩs disceptatoru aduersarioru equib
mitia beniuolentie conciliande comp¬
antur. aut meritic nrĩs. aut dignitate
aut aliquo genere uirtutis et maxime
generalitatis offitii. iustitie fidei contra¬
riisq rebus in aduersarios confetẽdos

Expanded text:
narratio et tertia confirmatio fidem facit narratio et tertia confirmatio fidem facit orationi. Sed amplificatio quamquam habet proprium locum, saepe etiam primum, postremum quidem fere semper, tamen reliquo in cursu orationis adhibenda est maximeque cum aliquid aut confirmatum est aut reprehensum. Itaque ad fidem quoque vel plurimum valet; est enim amplificatio vehemens quaedam argumentatio; ut illa docendi causa, sic haec. commovendi. C. Perge igitur ordine quattuor mihi istas partis explicare. P. Faciam et a principiis primum ordiar, quae quidem ducuntur aut ex personis aut ex rebus ipsis. Sumuntur autem trium rerum gratia: ut amice, ut intellegenter, ut attente audiamur. Quorum primus locus est in personis nostris disceptatorum adversariorum; e quibus initia benevolentiae conciliandae comparantur aut meritis nostris aut dignitate aut aliquo genere virtutis et maxime liberalitatis offici iustitiae fidei; contrariisque rebus in adversarios conferendis
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc toto conuertendi genere uersatͦ¬
Cice. Actio igitur sequitur ut opinor M.
uerboru momentis comitata marime
est. Eacit igitur et dilucidam oratione
et illustitm et probabilem et suauem nõ
uerbis set uarietate uotum motu corpis
uultuq plurimũq ualebit si tum oroĩs
genere consentiet et cius uim ac uarie¬
tatem subsequetur. Cicero Nũ quidnã
de oratore ipo testat. Alax. Nichil sane
preter memoria que est gemina hrãtu¬
ra quodam mõ et indissimili genere ꝑ¬
similic. Nam ut illa constat ex notis lit¬
teraru et ex eo in quo inprimũt ille no¬
te sic confectio meõrie tanꝙͣ cere locis
utitur et in his ymagines ut brãs collocat
Citero. Quonia igitur uis omĩs orato¬
ris exposita est quid habes de orõnis p̃¬
ceptis dicere. Martus. Quatuor ẽẽ cius
partes quaru prima et postrema adm¬
otum animi ualer. Es est em ⁊ uitiis
et perorationib concitandis. Scd̃a orõ

Expanded text:
in hoc toto convertendi genere versatuin hoc toto convertendi genere versatur. C. Actio igitur sequitur, ut opinor. P. verborum momentis commutanda maxime est. Facit enim et dilucidam orationem et inlustrem et probabilem et suavem non verbis, sed varietate vocis motu corporis vultu, quae plurimum valebunt, si cum orationis genere consentient et eius vim ac varietatem subsequentur. C. Num quidnam tibi de oratore ipso restat aliud? P. Nihil sane praeter memoriam, quae est gemina litteraturae quodam modo et in dissimili genere persimilis. Nam ut illa constat ex notis litterarum et ex eo in quo imprimuntur ipsae notae, sic confectio memoriae tamquam cera locis utitur et in his imagines ut litteras conlocat. C. Quoniam igitur vis oratoris omnis exposita est, quid habes de orationis praeceptis dicere? P. Quattuor eius partis esse, quarum prima et postrema ad motum animi valet—is enim est initiis et perorationibus concitandus—secunda
Abbreviated transcription (Latin):
mino hurtiano. ac liberali aut inflexi¬
one sermonis aut augendi alteruis. aut
mimuendi sui causa. Aut quom alia
diciab oratore alia ertimari uidentur
idq comitate fieri magis ꝙͣ uanitate ui¬
deatur. S sunt multa suautatis p̃cep¬
ta que oroẽ. aur magis obscuram. aut
minus probabilem faciunt. Itaq hoc
etiata loco est nobis ipĩs. etiam quid cã
postulet iudicandu. Cicero. Reliquu
est igitur ut dicas de conuersa oratione
uerbo dilatetur. aut in uerbu cõtraha¬
tur orõ. Ex uerbo quom aut ꝓprium
aut idem significanis. aut factu uerbũ
implura uerba deducit Ex oratione
quom aut definitio ad unu uerbuz
reuocatur aut assunita uerba remouent
aut circiutus dirigunt: aut coniuntioẽ
fit unum uerbum ex duobus. En cõiũc¬
tic autem uerbis triplex adhiberi potest¬
ordims ut quom semel dictu sit direc¬
te. sicut natura ipã tulerit in uertatur
ordo et idem quasi sursum uersus retq

Expanded text:
nimo humano ac liberali aut inflexinimo humano ac liberali aut inflexione sermonis si aut augendi alterius aut minuendi sui causa alia dici ab oratore alia existimari videntur idque comitate fieri magis quam vanitate. Sed sunt multa suavitatis praecepta, quae orationem aut magis obscuram aut minus probabilem faciunt. Itaque hoc etiam loco nobis est ipsis quid causa postulet iudicandum. C. Reliquum est igitur ut dicas de conversa oratione ut ex verbo dilatetur aut in verbum contrahatur oratio; ex verbo, cum aut proprium aut idem significans aut factum verbum in plura verba diducitur; ex oratione, cum aut definitio ad unum verbum revocatur aut adsumpta verba removentur aut circuitus diriguntur aut coniunctione fit unum verbum ex duobus. in coniunctis autem verbis triplex adhiberi commutordinis, ut cum semel dictum sit directe, sicut natura ipsa tulerit, invertatur ordo et idem quasi sursum versum retroque
Abbreviated transcription (Latin):
Altero fit ut intelligarius. alteto uero ut
uidere iideamur. Suaue autem genꝰ
erit ddi. Priniu elegantia et iocundita¬
te uerboru sonantiu. et leniũ. Demd̃
coniunctione. que neq asperos habet
concursus neq distinctos atq hyantes
et sit circunscripta non longo anfractu
sed ad spũm uocis apto. Hẽatq similitu¬
dinem equalitatemq uerboru.tũ ex cõ¬
trariis sumpta uerbis crebra crebris. pa¬
ria paribus respondeant telataq ad
idem uerbum et geminata atq dnpli¬
cata uł sepius iterata ponantur. Constͤ¬
tioq uerboru cu comunctionib copu¬
letur ni disiunctionib relaxetur. Fit
etiam suauic orõ tu aliquid aut maꝵ
aut mauditu aut nouum dicas. De¬
lectat emn quicquid est admirabile.
Maximeq inouet ea que motu aliquẽ
animi miscet orõ. Queq significat ora¬
toris ip̃ĩus amabiles mores qui expͥmũ¬
tur aut significando uiditio ip̃ius exa¬

Expanded text:
Altero fit ut intellegamus, altero ut Altero fit ut intellegamus, altero ut videre videamur. suave autem genus erit dicendi primum elegantia et iucunditate verborum sonantium et levium: deinde coniunctione, quae neque asperos habeat concursus neque diiunctos atque hiantis et sit circumscripta non longo anfractu sed ad spiritum vocis apto habeatque similitudinem aequalitatemque verborum, cum ex contrariis sumpta verbis verba paribus paria respondeant relataque ad idem verbum et geminata ac duplicata vel etiam saepius iterata ponantur constructioque verborum tum coniunctionibus copuletur tum dissolutionibus quasi relaxetur. fiet etiam suavis oratio, cum aliquid aut inusitatum aut inauditum aut novum dicas. Delectat etiam quicquid est admirabile maximeque movet ea quae motum aliquem animis ciet oratio quaeque significat oratoris ipsius amabilis mores; qui exprimuntur aut signando iudicio ipsius et a
Abbreviated transcription (Latin):
boru. Obscuru autem aut longitudine aͭ
contractione orationis. aut ambigiutate
aut inflexione atq ĩmutatione uerborũ
Breuitas autem conficit simplicib u̾bis
semel in unaquaq redicenda nisi rei n
ut dilucide dicas seruiendo. Probabileat
genus ẽ orationis si nõ nimis est cõptu
Atq expolitu. si est autoritas et põdus in
uerbis. si sentẽtie uł graues uł apte opini
ombus hominu et morib. Fllustris at̃
est orõ si et uerba dignitate delecta ponũ¬
tur et translata et suplata et ad nottien
adiuncta et duplicata et idem significã¬
tia et ab ipã actione. et atq imitatione tͥꝵ
non abhorrẽtia Est eni hec pars orõnic
que rem constituat pene ante ocłos. His
enim maxime sensus attingit᷑. Sed ce
teri tñ et maxime mens ip̃a moueri põt
Sed que dicta sunt de oratione diluçida
cadunt in hanc illustitm omiã. Est gͥ
plus aliquanto illustre ꝙ̃ illud dilucidu

Expanded text:
borum; obscurum autem aut longitudine aut borum; obscurum autem aut longitudine aut contractione orationis aut ambiguitate aut inflexione atque immutatione verborum. Brevitas autem conficitur simplicibus verbis, semel una quaque re dicenda, nulli rei nisi ut dilucide dicas serviendo. Probabile autem genus est orationis, si non nimis est comptum atque expolitum, si est auctoritas ac pondus in verbis, si sententiae vel graves vel aptae opinio— nibus hominum ac moribus. inlustris est autem oratio, si et verba gravitate delecta ponuntur et translata et supralata et ad nomen adiuncta et duplicata et idem significantia atque ab ipsa actione atque imitatione rerum non abhorrentia. Est enim haec pars orationis, quae rem constituat paene ante oculos; is enim maxime sensus attingitur, sed et ceteri tamen et maxime mens ipsa moveri potest. Sed quae dicta sunt de oratione dilucida, cadunt in hanc inlustrem omnia. Est enim plus aliquanto inlustre quam illud dilucidum.
Abbreviated transcription (Latin):
diora alia contra Tractatioẽ quom aut ꝓ
pria sumũtur reru uocabula aut addita
adnomen. aut noua. aut prisca. Aut abo¬
tur. aut ea quib tanꝙͣ abutimut aut ea q̃
obscuramus. aut que incredibilit tollimtꝰ
queq mirabilius ꝙ sermonis consuetudo
patitur. oramus. Citero. Fabeo de sim¬
plicib uerbis. nunc deconiunctis quero¬
Har. Numeri quidem sunt ĩ cõiunctioẽ
seruandi consequutioq uerboꝵ. Nume¬
tos aures ipẽ meti untur neaut nõ cõ¬
pleas uerbis quod proposueris aut redũ¬
des. Consecutio aute ne generib nume¬
ris. temporib. personis casib pturbetut
otõ. Nam ut simplicib uerbic quod nõ
est latinu. sic incõiunctis qd̾ nõ est conse¬
quens uituperandu est. Cõmunia aute
simplitiaum. conumctorũq sunt Hec:
quinq quasi lumina. Dilucidum. breue
probabile. illustre. suaue Dilucidu fit usi¬
tatis uerbis propriis dispositis. aut circũ

Expanded text:
diora, alia contra; tractatione autem, cum aut diora, alia contra; tractatione autem, cum aut prppria sumuntur rerum vocabula aut addita ad nomen aut nova aut prisca aut ab oantur, aut ea quibus tamquam abutimur, aut ea quae obscuramus, quae incredibiliter tollimus, quaeque admirabilius quam sermonis consuetudo patitur ornamus. C. Habeo de simplicibus verbis, nunc de coniunctione quaero. P. Numeri quidam sunt in coniunctione servandi consecutioque verborum. Numeros aures ipsae metiuntur, ne aut non compleas verbis quod proposueris aut redundes. Consecutio autem, ne generibus numeris temporibus personis casibus perturbetur oratio. Nam ut in simplicibus verbis quod non est Latinum, sic in coniunctis quod non est consequens vituperandum est. communia autem simplicium coniunctorumque haec sunt quinque quasi lumina, dilucidum breve probabile inlustre suave. Dilucidum fiet usitatis verbis propriis dispositis, aut circums
Abbreviated transcription (Latin):
proposita. aut perse diluenda aut obscurã¬
da aut digressionib obruenda. peroratio¬
nes aute ad misericordia conferẽde. Cice
Semper ne igit ordinẽ collocandi quẽ uo¬
lumus tenere possumus. Har. Non sane
nam auditoris autes moderant᷑ oratori pru
est. Cice. Expone demnceps que ipĩuc orõnis
uerborũq p̃cepta sunt.. Har. Unu igit᷑ genꝰ
est eloquendi sua sponte fusu alteru uersu
atq mutatu. Prima uis est insimplicib ue̾¬
bis inconiunctis secunda simplitia ĩueniẽ¬
da sunt coniunctio collocanda ẽ. Et simpli¬
tia uerba. partim natiua sũt. partim r̾pta
Natiua ea sunt. que significata sunt sensu.
Reperta que ex his facta sũt et nouata. aut
similitudine.aut mutatioẽ. aut inflexione
aut adiunctione uerboru Atq etia ẽ hec
distinctio inuerbis. altera natura tractatioc
altera. Natura ut sint alia sonantiora grã¬
diora grauiora leuiora et quodãmo niti¬

Expanded text:
posita aut per se diluenda aut obscuranposita aut per se diluenda aut obscuranda aut digressionibus obruenda; perorationes autem ad miscricordiam conferendae. C. Semperne igitur ordinem conlocandi quem volumus tenere possumus? P. Non sane; nam auditoris aures moderantur oratori pruest. C. Expone deinceps quae ipsius orationis verborumque praecepta sint. P. Vnum genus est eloquendi sua sponte fusum; alterum versum atque mutatum. Prima vis est in simplicibus verbis, in coniunctis secunda. Simplicia invenienda sunt, coniunctio conlocanda est. Et simplicia verba partim nativa sunt partim reperta. Nativa ea, quae significata sunt sensu; reperta, quae ex eis facta sunt et novata aut similitudine aut imitatione aut inflexione aut adiunctione verborum. atque etiam est haec distinctio in verbis; altera natura, tractatione altera. Natura, ut sint alia sonantiora grandiora leviora et quodam modo niti
Abbreviated transcription (Latin):
emi ad audiendu qui deliberatit sua causa
parati. Nec multu sane narrandũ sepe ẽ fĩt
narratio p̃teritaru teru aut p̃sentiu sua¬
sio autẽ futuroru. Quare ad fidem etad mo¬
tuz adhibenda est omĩs orõ. Cicero. Quid ĩ
iuditiis que est collocatio.. Mar. Non eadẽ¬
et accusatoris et rei. Cice. Quid accusator.¬
.Har. Rerum ordine prosequit et singła
argumẽta quasi hasta in maniu collocata
uehemẽter proponit concludit acriter cõ¬
firmat tabulis dectetis testimoniis actura¬
tiusq insingulis cõmorat᷑ peroratioinsq
preceptis que adincitandos animos ualẽt
et in reliqua oroẽ paululu digrediens de
cursu ddi uritur et uehemẽtius ĩperorãdo
Est eni propositu ut iratu effitiat iudite¬
Ciceto. Quid fauendu est contra ueo. Har
niuolẽtiam conçilianda. Nartatioẽs autẽ
amputande que ledunt. aut telinquende
si tote sunt moleste. Eirmamẽta ad fidem

Expanded text:
enim ad audiendum qui deliberant sua causa enim ad audiendum qui deliberant sua causa parati. Nec multum sane saepe narrandum est . Est enim narratio praeteritarum rerum aut praesentium; suasio autem futurarum. Qua re ad fidem et ad motum adhibenda est omnis oratio. C. Quid, in iudiciis quae est conlocatio? P. Non eadem accusatoris et rei, quod accusator rerum ordinem persequitur et singula argumenta quasi hastas in manu conlocat, vehementer proponit, concludit acriter, confirmat tabulis decretis testimoniis accuratiusque in singulis commoratur, eis orationis praeceptis, quae ad incitandos animos valent, et in reliqua oratione paulum digrediens de cursu dicendi utitur et vehementius in perorando. Est enim propositum, ut iratum efficiat iudicem. C. Quid nevolentiam conciliandam; narrationes aut amputandae, quae laedunt, aut relinquendae, si totae sunt molestae; firmamenta ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
aut de futuris ut senatus. Sic tria sũt gna¬
Hoc est uiditii. deliberationis exornatioĩ
que quia in laudatioẽs maxiẽ confert᷑: ꝓpͥũ
crornatione. ĩ iuditio aut seuitiam aut
clemẽtia iudicis in suasioẽ aut spem aut
reformnidationẽ deliberantis. Cice. Cur gͥ
Hoc loco exponis genera controuersiaru¬
Mar. ut rationẽ collocandi ad fine cuiꝰꝙ¬
accõmodem. Cice. Quonã tandem nõ. Mar.
Oiua quib morõib delectatio fitus est. uarii
sunt ordines collocandi. Nam aut tempis
seruant᷑ gradus. aut distributioẽs generum
aut a minorib ad maiora ascendimus aut
amaiorib ad minora delabimur aut Hec
inequabili uarietate distinguimꝰ quora ꝑ¬
ua magnis simplitia coninctis obscura
dilucidis. leta tristibus. incredibilia proba¬
bilib inteximus que in exornatioẽ cadunt
omiã. Cicero. Quid in deliberatioẽ quid spec¬
tas .principia uł nõ longa uł sepe nulla. Sũt

Expanded text:
aut de futuris, ut senator; sic tria haec gaut de futuris, ut senator; sic tria haec genera iudici deliberationis exornationis; quae quia in laudationes maxime conferatur, proptionem in exornatione, in iudicio aut saevitiam aut clementiam iudicis, in suasione aut spem aut reformidationem deliberantis. C. Cur igitur hoc loco exponis genera causarum? P. Vt rationem conlocandi ad finem cuiaccommodem. C. Quonam tandem modo? P. Quia quibus in orationibus delectatio finis est, varii sunt ordines conlocandi. Nam aut temporum servantur gradus aut generum distributiones; aut a minoribus ad maiora ascendimus aut a maioribus ad minora delabimur; aut haec inaequabili varietate distinguimus, cum parva magnis simplicia coniunctis obscura dilucidis laeta tristibus incredibilia probabilibus inteximus, quae in exornationem cadunt omnia. C. Quid, in deliberatione quid spectas? P. Principia vel non longa vel saepe nulla. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nis ip̃ius questionũq rationẽ uenero. Cice
Quid sequitur igitur.Mar. quomi uinu̾s
collocate cuius infinita questioẽ ordo ẽ idẽ
fere quẽ exposui locoꝵ indefinita autẽ sũt¬
adhibenda illa etiaz que ad motus animo¬
tu ptinent. Cice. quõ igit᷑ ista explicas.
Mar. Nabeo omiã ꝑrecepta fidem fatiẽdi
et cõmouendi quonia fides est firma opio
motus aute animi mcitatio auit ad uo¬
luptate aut ad molestia aut ad metu aͭ
ad cupiditate. tot sunt em motus genera
Partes plures generu singuloru omne
tollocatione ad fidem actomo damius qoĩ
nis fides. In causa et finis et motus. Quate
cu de causa dixero in qua est ꝓpositu. de
utroq dixero. Cicero. Quid habes de cauã
dicete. Mar. Iuditoꝵ eam genẽ distingui
Nam aut auscultator mõ est quiaudit
aut disceptator id est xer sentẽtieq mode¬
rator ita ut delectetur aut ita ut statuat a¬
liquid. Statuit aute de p̃teritis ut Iudex

Expanded text:
C. Quid sequitur igitur? P. Cum inveneris, conlocare; cuius in infinita quaestione ordo idem fere quem exposui locorum; in definita autem adhibenda sunt illa etiam quae ad motus animorum pertinent. C. Quo modo igitur ista explicas? P. Habeo communia praecepta fidem faciendi et commovendi. Quoniam fides est firma opinio, motus autem animi incitatio aut ad voluptatem aut ad molestiam aut ad cupiditatem aut ad metum—tot sunt enim motus genera, partes plures generum singulorum—omnem conlocationem ad finem accommodo quaestionis. nis fides, in causa et fides et motus. Qua re cum de causa dixero, in quo inest propositum, de utroque dixero. C. Quid habes igitur de causa dicere? P. Auditorum eam genere distingui. Nam aut auscultator modo est qui audit aut disceptator, id est rei sententiaeque moderator; ita aut ut delectetur qui audit aut ut statuat aliquid. Statuit autem aut de praeteritis, ut iudex,
Abbreviated transcription (Latin):
citandos Atq hec fere partitio consultati¬
onum. Citero. Cognomi sed que uõ ẽ ĩ his
ĩueniendis et disponendi requiro. Alar
Quid ta ne aliam censes et non eandem q̃
exposita est ut ex iisdem locis et ad fidem et
ad ĩuemiendum ducant᷑ omiã. Collocandi
altera delectationẽ sectatur aurium. Alteriꝰ
ne obtineat probet et efficiat quod agit oĩs
est suscepta contentio. Etaq illud superius
etornatio dicitur quod cum latum genus
esse potest saneq uarium. Unum ex co de¬
legimus quod ad laudandos claros iuros
suscepimus et improbos uituperandos.
Cenus autem nullum ẽ orõis quodaut
uberius ad dicendum aut utilius tiuita¬
tibus eẽ possit aut in quo magis orator
ĩtognitione uirtutu uitiorumq uerset
Reliquu autem genus causatum aut in
prouisione posteri temporis aut ĩ p̃teriti
disceptatione uersatur quoꝵ alterum d̾¬
liberationis est alterum uiditii. qua par¬
titioñ tria genera cansarũ extiterunt

Expanded text:
citandos. atque haec fere est partitio consultaticitandos. atque haec fere est partitio consultationum. C. Cognovi, sed quae sit ratio in his inveniendi et disponendi requiro. P. Quid, tu aliamne censes ac non eandem quae est exposita, ut ex eisdem locis ad fidem et ad inveniendum ducantur omnia? Conlocandi altera delectationem sectatur aurium, altera, ius ut obtineat probet efficiat quod agit, unde omnis est suscepta contentio. Itaque illud superius exornatio dicitur: quod cum latum genus esse potest saneque varium, unum ex eo deligimus, quod ad laudandos claros viros suscipimus et ad improbos vituperandos. Genus enim nullum est orationis quod aut uberius ad dicendum aut utilius civitatibus esse possit aut in quo magis orator in cognitione virtutum vitiorumque versetur. Reliquum autem genus causarum aut in provisione posteri temporis aut in praeteriti disceptatione versatur; quorum alterum deliberationis est alterum iudici. ex qua partitione tria genera causarum exstiterunt:
Abbreviated transcription (Latin):
le inre .p. ad mĩstranda uersari. De equitate
autem sic ut sit ne equum amicos cognat
anteferre. Atq in hoc eodem genere ĩ quo
quale quid sit queritur. exoritur aliud qd̾¬
dam disputandi genus Non em solum
simpliciter queritur quid honestum sit
quid utile quid equum. Sed ex compatioẽ¬
etiam.quid honestius. quid utilius. quid
equius. Atq etiam quid honestissimum
quid utilissimum quid equissimum Ciiꝰ
gñs illa sunt que p̃stantissima sit dignitas
uite. Atq ea quidem que dixi cognitiom
sunt onniã. Restant actioinc cuiꝰ alterum
ẽ precipiendum genus quod ad rationẽ ꝑti
zentes. Alterum autem ad sedandos aiõs
et oratione sanandos ut in consolandic
doloribus. Ut in iracundia comprimẽda
Aut in timore tollendo. Aut incupiditate
minuenda Cui quidem generi contrariu
est disputandi gemic ad cosdera illos am¬
mi motus. quod in amplicanda oratione
semper fatiendum est uł gignendos uł cõ¬

Expanded text:
le in re publica administranda versari. De aequitate le in re publica administranda versari. De aequitate autem sic, ut sitne aequum amicos cognatis anteferre. Atque in hoc eodem genere, in quo quale sit quaeritur, exoritur aliud quoddam disputandi genus. Non enim simpliciter solum quaeritur quid honestum sit, quid utile, quid aequum, sed etiam ex comparatione quid honestius, quid utilius, quid aequius, atque etiam quid honestissimum, quid utilissimum, quid aequissimum; cuius generis illa sunt, quae praestantissima sit dignitas vitae. Atque ea quidem quae dixi cognitionis sunt omnia. restant actionis: cuius alterum est praecipiendi genus, quod ad rationem offiarentes; alterum autem ad sedandos animos et oratione sanandos, ut in consolandis maeroribus, ut in iracundia comprimenda aut in timore deleniendo aut in cupiditate minuenda. Cui quidem generi contrarium est disputandi genus ad eosdem illos animi motus, quod in amplificanda oratione saepe faciendum est, vel gignendos vel con
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. Sit nec nesit. aut fuerit futurum¬
uesit queritur Unum genus ẽ q̃stiomi
possit ne aliquid effici ut quom queritur
et quisuam perfecte sapiens esse possit Alteꝵ
quemad modum quidq sit. Ut quonam
pacto uirtus periatur natura ne an roẽ an
usu. Cuius generis sunt omẽs in quibus
aut in obscuris nãlibusq questionib cauẽ
rationesq terum explicantire. Ellius aute
generis in quo quid sit id de quo agitur q̃¬
ritur duo sunt genera quorum in altero
disputandum est aliuid. in idem sit ut ꝑti¬
natia et per seuerantia. In altero autem de¬
scriptio generis alicuius et quasi ymago est
exprimẽda ut aut qualis sit auarus aut
quid sit superbia. Tertio autem ingenere
in quo quale quid sit queritur aut deho¬
nestate aut de utilitate aut de equitate di¬
cendum est. De honestate sic ut honestu¬
nesit pro amico periculu aut ĩuidiam
subire De utilitate autemsic Ut sit ne uti¬

Expanded text:
ne, ubi sit necne sit aut fuerit futurumne, ubi sit necne sit aut fuerit futurumve sit quaeritur, unum genus est quaestionis, possitne aliquid effici, ut cum quaeritur ecquisnam perfecte sapiens esse possit; alterum, quem ad modum quidque fiat, ut quonam pacto virtus pariatur, naturane an ratione an usu ? Cuius generis omnes sunt in quibus, ut in obscuris naturalibusque quaestionibus, causae rationesque rerum explicantur. illius autem generis, in quo quid sit id de quo agitur quaeritur, duo sunt genera : quorum in altero disputandum est aliud an idem sit, ut pertinacia et perseverantia; in altero autem descriptio generis alicuius et quasi imago est exprimenda, ut qualis sit avarus aut qui sit superbus. tertio autem in genere, in quo quale sit quaeritur, aut de honestate aut de utilitate aut de aequitate dicendum est. De honestate sic, ut honestumne sit pro amico periculum aut invidiam subire. De utilitate autem sic, ut sitne uti
Abbreviated transcription (Latin):
causam appello.Alterum infinitu in illic neq
personis neq temporibus notatum ꝓpositu
uoco. Sed est consultatio pars cause q̃dam¬
et controuersie. En est eni infinitum inde¬
finito et ad illud tamen referũtur omĩa
Ouamobrem prius de ꝓposito dicamus cuiꝰ
genera sunt duo. Cognitionis alterum cuiꝰ
scientia finis est ut ueri nec nesut sensus
alterum actionie quod refertur ad effitien¬
dum quid. Ut si queratur quibus offitiis
amicitia colendasit. Rursus superioris ge¬
inatura nesit an ĩ more. Quid autem
sit. Sic sit ne ius id quod maiori parti sit
utile. Quale autem sit sic iuste uiuere sit¬
ne utile. Actionic autem duo sunt genea
Unum ad persequendu aliquid aut dedi¬
nandum ut quibuc rebuc adipisci gloria
possit aut quo mõ ĩuidia uitetur ut quẽ¬
admodum sit respu. administranda. A
quẽadmodu in paupertate uiuendum
Rursus autem excognitiomis consultatio¬

Expanded text:
causam appello, alterum infinitum nullis neque causam appello, alterum infinitum nullis neque personis neque temporibus notatum propositum voco. Sed est propositum quasi pars causae controversiae ; inest enim infinitum in definito et ad illud tamen referuntur omnia. quam ob rem prius de proposito dicamus: cuius genera sunt duo, cognitionis alterum; eius scientia est finis, ut verine sint sensus: alterum actionis; quod refertur ad faciendum quid, ut si quaeratur quibus officiis amicitia colenda sit. Rursus superioris gein natura sit an in more; quid autem sit, sic: sitne ius id quod maiori parti sit utile; quale autem sit, sic: iuste vivere sitne utile. actionis autem duo sunt genera: unum ad persequendum aliquid aut declinandum, ut quibus rebus adipisci gloriam possis aut quo modo invidia vitetur; aquem ad modum in paupertate vivendum. rursus autem ex cognitionis consultatio
Abbreviated transcription (Latin):
iracundiam deo plerumq que ad miẜicor¬
diam ꝑtinent. Non nũꝙͣ aute accusator
miẜicordiam mouere debet et defensor ir¬
acundiam. Enimeratio reliqua est nõ nũꝙͣ
laudatori suasori non sepe accusatori sepius
ꝙͣ teo neccͣĩa. Euius ip̃ius tempora duo
sunt. Si aut memorie diffidas eoru apd̃
quos agas uł intͣuallo temporis uł longi¬
tudine orõis. Aut frequẽtatis firmamẽtis
grationis et breuiter expoĩtis. uim ẽ habi¬
tura causa maiorem et eo rarius utendũ
S erit ĩ enumeratione uitandum ne ostẽ¬
tatio memorie suscepta esse uideat puerił
Ed effugiet qui nõ omiã minima repetet
sed breinter singula attingens pondera r̃¬
rum ipã comp̃hendet. Cicero. Quoniam
et de ipõ oratore et oratione dixisti expone
cum michi quem extribus extremu po¬
siusti questionis locum. A lar. Duo sunt
ut mitio dixi questionũ genera. quoꝵ alter
finitu temporib et personic controuersiam

Expanded text:
iracundiam, reo plerumque quae ad misericoriracundiam, reo plerumque quae ad misericordiam pertinent: non numquam tamen et accusator misericordiam movere debet et defensor iracundiam. enumeratio reliqua est, laudatori numquam, suasori non saepe, accusatori saepius quam reo necessaria. Huius tempora duo sunt, si aut memoriae diffidas eorum apud quos agas, vel intervallo temporis vel longitudine orationis aut frequentatis firmamentis orationis et breviter expositis vim est habitura causa maiorem. reo rarius utendum Sed erit in enumeratione vitandum, ne ostentatio memoriae suscepta videatur esse puerilis. Id effugiet qui non omnia minima repetet, sed brevi singula attingens pondera rerum ipsa comprehendet. C. Quoniam et de ipso oratore et de oratione dixisti, expone eum mihi nunc quem ex tribus extremum proposuisti quaestionis locum. P. Duo sunt ut in initio dixi quaestionum genera, quorum alterum finitum temporibus et personis
Abbreviated transcription (Latin):
et cohortationes sumunt ad ea retinenda et
meos aquibus ea uiolata sunt odia incitãt᷑
et miseratio nascitur. Proprius locus est
augendi in hiis rebus amissis aut amittẽ¬
di periculo. Ilichil est enim tam miẜabile
ꝙͣ exbeato miser et hoc totum quod mouet
si bona ex fortuna quis cadat et aquorum
caritate diuellatur qui amittit aut qui ami¬
serit inquibus malis sit futurus uesit. expͥ¬
matur breuiter. Cito enu arescit lacrima
p̃sertim malienis malis. Nec quicꝙͣ ĩ am¬
plificatione nimis enucleandu est.Alinu¬
ta est enim omnis diligentia. hic autẽ loc
grandia requirit. Illud autem est iuditii
quo quaq in causa genere utamire augẽdi
In illic etum causis que ad delectationẽ exor¬
nantur hii loci tractandi sunt qui mouere
possunt expectationẽ. admirationẽ. uolupta¬
tem In cohortationib antem bonoru et
malorum enumeratioẽs et exempla ualent
olurimu in Iudiciis accusatori fere que ad

Expanded text:
et cohortationes sumuntur ad ea retinenda et et cohortationes sumuntur ad ea retinenda et in eos a quibus ea violata sunt odia incitantur, et miseratio nascitur. proprius locus est augendi in his rebus aut amissis aut amittendi periculo. Nihil est enim tam miserabile quam ex beato miser. Et hoc totum est quod moveat, si qua ex fortuna quis cadat et a quorum caritate divellatur, quae amittat aut amiserit, in quibus malis sit futurusve sit exprimitur breviter. Cito enim exarescit lacrima, praesertim in alienis malis. Nec quicquam in amplificatione nimis enucleandum est, minuta est enim omnis diligentia; hic autem locus grandia requirit. illud iam sit iudici, quo quaque in causa genere utamur augendi. In illis enim causis quae ad delectationem exornantur ei loci tractandi sunt qui movere possunt exspectationem admirationem voluptatem; in cohortationibus autem bonorum et malorum enumerationes et exempla valent plurimum. In iudiciis accusatori fere quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt ad fidem. Alatimeq et diffim¬
tiones ualent conglobate et consequẽtium
frequẽtatio et contrarioru et dissimiliu
et nter se pugnantiu rerum conflictio
Et cause et eaque sunt de causis orta ma¬
ximeq similitudines et exempla ficte et
persone muta deniq loquantur omiõq
sunt ea adhibenda sicausa patitur que
habent᷑ magna. Quorum duplex ẽgen
Alia eni magna natura uiderit. alia nsu
Hatuti ut celestia ut diumna ut ea quorũ
obscure sunt cause ut interris mrndau
admirabilia que surt et his similibus que
siattendas ad augendum per multa sup¬
petunt usu que uident homĩbus aue
prodesse aut obẽẽ uehemẽtius. Quotum
sunt genera ad amplificandum t̾ria ln
aut caritate mouẽtur homines utdeot
ut patric. ut parentum. Aut amore ut
fratrum ut conugum ut liberotu tn
fanuliaruim. Aut honestate ut urtami
maximeq earum que ad cõmumionem̃
Hominum et liberalitatem ualent Ex hiis

Expanded text:
dicta sunt ad fidem: maximeque dicta sunt ad fidem: maximeque es conglobatae et consequentium frequentatio et contrariarum et dissimilium et inter se pugnantium rerum conflictio et causae eaque quae sunt orta de causis, maximeque similitudines et exempla; fictae etiam personae, muta denique loquantur, omninoque ea sunt adhibenda, si causa patitur, quae habentur magna, quorum est duplex genus. alia enim natura magna videntur, alia usu; natura, ut caelestia, ut divina, ut ea quorum obscurae causae, ut in terris mundoque admirabilia quae sunt, ex quibus similibusque, si attendas, ad augendum permulta suppetunt; usu, quae videntur hominibus aut prodesse aut obesse vehementius, quorum sunt genera ad amplificandum tria. Nam aut caritate moventur homines, ut deorum, ut patriae, ut parentum; aut amore, ut fratrum, ut coniugum, ut liberorum, ut familiarium; aut honestate, ut virtutum maximeque earum quae ad communionem hominum et liberalitatem valent. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
firmata re aliqua aut reprehensa. Est igit
amplificatio grauior quedam affirmatio
que motu animoru conciliet indicendo
fidem. Ea et uerboru genere confitit᷑ et uͥ
Uerba ponenda sunt que uim habeant il¬
lustrandi nec ab usu sint abhorrentia gra¬
uia plena sonantia iuncta. facta cognomi¬
nata nõ uulgata superlata imprimisq tñ¬
slata. nec insingulis uerbis. sed incontinẽ¬
tibus soluta que dicuntur sine conunctio¬
duplicata et ea que ascendunt gradatum ab
humilioribus uerbis ad superiora. omni
sed grauibus referta uerbis ad augendui
accomodatior. Fec igit in uerbis quibus
actio in uocis et gestus tongruens ẽ et apti
adanimos permouẽdos accomodata ẽ. ded
et in uerbis et in actione causa etit tenenda
et pro te augenda. nam hec quia uident
perabsurda quom graniora sunt ꝙ̃ causa
postulet diligenter fere quid quemiq dece¬
at udicandum est rerum amplificatiosu¬
mitur iisdem locis omĩbus quib illa que

Expanded text:
firmata re aliqua aut reprehensa. est igitur firmata re aliqua aut reprehensa. est igitur amplificatio gravior quaedam adfirmatio, quae motu animorum conciliet in dicendo fidem. Ea et verborum genere conficitur et rerum. Verba ponenda sunt, quae vim habeant inlustrandi nec ab usu sint abhorrentia, gravia plena sonantia, iuncta facta cognominata, non vulgaria supralata in primisque translata. Haec in singulis verbis; sed in continentibus soluta, quae dicuntur sine coniunctioduplicata et ea quae ascendunt gradatim ab humilioribus verbis ad superiora, omninsed gravibus referta verbis, ad augendum accommodatior. Haec igitur in verbis, quibus actio vocis et gestus congruens et apta ad animos permovendos accommodata est. Sed et in verbis et in actione causa erit ponderanda et pro re agendum. Nam haec quia videntur perabsurda, cum graviora sunt quam causa fert, diligenter quid quamque deceat iudicandum est. rerum autem amplificatio sumitur eisdem ex locis omnibus, e quibus illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui his cariores ꝙͣ ip̃i sibi essent liberarẽt
Alii autem aut natura corporis aut consu¬
ctudine dolendi aut metu supplicii.aut mõ¬
tis uim tormẽtorum ꝑtulerunt. Alii emẽ¬
titi sunt in cos quos gdetant.atq hec exem¬
plis firmanda sunt. Neq est obscurum qu
quoniam in utramq partem sunt exemp̃la
et item ad comectura fatiendam loci ĩ cont᷑
lia quedam et intestibus et in questionibus
tõ. Sepe enim ea que dicta sunt. siant .am¬
bigue aut inconstanter aut incredibilt̃ dcã
sunt aut etiam aliter ab alio dicta subtiliter
reprehendunt᷑ Cicero. Extrema tibi xstat
pars oratiomis que posita iperorando ẽ de
qua sane uelim audire Marcus fatilior
est explicatio perorationis. Nam est diuisa
in duas partes. implificatione et enumea¬
tione Augendi autem et hic ẽ ꝓprius locꝰ
in perorando incursu etiam ip̃o orõnis d̾¬
clinationes ad amplificandum dant con¬

Expanded text:
eos qui eis cariores quam ipsi sibi essent liberarent; eos qui eis cariores quam ipsi sibi essent liberarent; alii autem aut natura corporis aut consuetudine dolendi aut metu supplici ac mortis vim tormentorum pertulerint; alii ementiti sint in eos quos oderant. Atque haec exemplis firmanda sunt. neque est obscurum quin, quoniam in utramque partem sunt exempla et item ad coniecturam faciendam loci, in contrlia quaedam in testibus et in quaestionibus ratio. Saepe enim ea quae dicta sunt, si aut ambigue aut inconstanter aut incredibiliter dicta sunt aut etiam aliter ab alio dicta, subtiliter reprehenduntur. C. Extrema tibi restat pars orationis quae posita in perorando est, de qua sane velim audire. P. Facilior est explicatio perorationis. Nam est divisa in duas partis, amplificationem et enumerationem. Augendi autem et hic est proprius locus in perorando, et in cursu ipso orationis declinationes ad amplificandum dantur, con
Abbreviated transcription (Latin):
illa que sine arte appellant que iam dudũ
assumta dixisti et quonia modo et quo¬
nam loco artie indicent. Mar Ella ueto
indigent et nec eo dicunt᷑ sine arte quod
ita sint sed qui ea nõ parit oratoris ars
sed foris ad se delata arte tamen tractat
et marime intestibus. Ilam et de totoge¬
nere testium et quam id sit infirmũ sẽpe
dicendũ est. et argumẽta rerũ eẽ propria
testiõma uolũtatum. Utendũq exẽplic
quibus testibus creditu nõ sit. Et de sin¬
gulis testibus. si natura uani. si leue si cuma
ignominia. si spe si metu si iratundia. si
misericordia impulsu. si premio. si grã
adducti comparandiq cum superiote a¬
uctoritate testiu quibus tñ creditum nõ
sit. Sepe etram questionib resistendu
e quod et dolotem fugientes multi ĩtor¬
mentis emẽtiti per sepe sunt. moriq malu¬
erunt falsum fatendo ꝙͣ inficiando dolore
Multi etiam uitam suam neglexerũt ut

Expanded text:
illa quae sine arte appellantur, quae iam dudum illa quae sine arte appellantur, quae iam dudum adsumpta dixisti, ecquonam modo ecquonam loco artis indigent? P. Illa vero indigent nec eo dicuntur sine arte, quod ita sint, sed quod ea non parit oratoris ars, sed foris ad se delata tamen arte tractat, et maxime in testibus. nam et de toto genere testium quam id sit infirmum saepe dicendum est et argumenta rerum esse propria, testimonia autem voluntatum; utendumque exemplis, si quis testibus creditum non sit; et de singulis testibus, si natura vani, si leves, si cum ignominia, si spe, si metu, si iracundia, si misericordia impulsi, si praemio, si gratia adducti; comparandique cum superiore auctoritate testium, quibus tamen creditum non sit. saepe etiam quaestionibus resistendum est, quod et dolorem fugientes multi in tormentis ementiti persaepe sint morique maluerint falsum fatendo quam verum infitiando dolere; multi etiam suam vitam neglexerint, ut
Abbreviated transcription (Latin):
menti erplicatio. Sed ea conficitur quor
sumseris. aur non dubia. aut probabilia
ex quibus id effitias quid aut dubiut a
minus probabile per se uideretur. Argu¬
mentandi autem duo sunt genera quoꝵ
alterum ad fidem directo spectat alterum
se inflectit ad motum. Ditigitur autem
ppositum se tetulit atq conclusit. Ella aũt
altera argumẽtatio quasi retro et contra
priuc sumit que uult eaq confiririat. De¬
inde id quod preponendu fuit per motis
animic iacit ad extremum. Est autẽ illa
uarietas margumẽtando et nõ econtra
ĩ iocunda distinctio ut quom intertoga
nos metipõs aut percontamur aut imipe¬
ramus. aut optamus que sunt cum aliis
compluridus smnarum argumẽta. Uitare
autem similitudinẽ poterimus nõ semp
a proposito ordientes et si nõ omiã confir¬
mando disputabimus. breiterq interdũ
que erunt satis aperta ponemus. quodq
ex hiis effitietur si id apertum nõ habebi
nectẽ est semper concludere. Cicero. Quid

Expanded text:
mentatio, sed ea conficitur, cum sumpseris aut non dubia aut probabilia, ex quibus id efficias quod aut dubium aut minus probabile per se videtur. Argumentandi autem duo sunt genera, quorum alterum ad fidem derecto spectat, alterum se inflectit ad motum. Derecto igitur, propositum sese rettulit atque conclusit. Illa autem altera argumentatio quasi retro et contra prius sumit quae vult eaque confirmat, deinde id quod proponendum fruit permotis animis iacit ad extremum. est etiam illa varietas in argumentando et non iniucunda distinctio, ut cum interrogamus nosmet ipsos aut percontamur aut imperamus aut optamus, quae sunt cum aliis compluribus sententiarum ornamenta. Vitare autem similitudinem poterimus, non semper a proposito ordientes; et si non omnia disputando confirmabimus breviterque interdum quae erunt satis aperta ponemus; quodque ex eis efficietur, si id apertum, non habebimus necesse semper concludere. C. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
Et quoma semper is qui defendit nõ solũ
tessstat oportet aliquo statu aut infitiẽdo
aut deficiendo aut equitate opponenda sed
etiam toem̃ subitiat recusationis sue pͥm
ille status rationẽ hec iniqui triminis ue
gationẽ infitiationẽq facit. Secundu
quod nõ sitin te quod ab aduersatio pcãt
in uerbo Tertius id quod tecte factu eẽ
defendat quod sine ulla noĩs controuersia
factum fateatur. Bemde unituiq tatioĩ
opponendu ẽ ab accusatote id quod si nõ eẽt

Expanded text:
Et quoniam semper is qui defendit non solum Et quoniam semper is qui defendit non solum resistat oportet aliquo certo statu aut infitiando aut definiendo aut aequitate opponenda, sed etiam rationem subiciat recusationis suae, primus ille status rationem habet iniqui criminis ipsam negationem infitiationemque facti; secundus, quod non sit in re quod ab adversario ponatur in verbo; tertius, quod id rectum esse defendat quod sine ulla nominis controversia factum esse fateatur. deinde uni cuique rationi opponendum est ab accusatore id quod, si