comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qnecũ edid̾int paito siquid forte ĩ sidiaꝵ
terorisq p̾sensint circa catulos suos ꝙ̃¬
qmͣ moliri. quo tueantur eos. uel teucre
etatis pauore mat̾no affectu compri¬
ment. aperire ora ⁊ in noxio party suos
tente suspendere. int̾no quo reciꝑe corpe
et genitali ferut᷑ aluo absconders qui
humanus affectus banc pisciuã ꝑietatẽ
possit nuitari. Oscula nob̾ satietatis sũt
ilł nõ satis est aperure iuistem natosqr ue¬
cipere ac reuocare integros atq iterum
fotu quodam cos sui cilloris anmare⁊
spũ adolcre suo. duoq incorpe uno iudẽtꝰ
donec aut securitatẽ deferant. aut cor ͤ
suo obiecto natos suos defendãt apericu¬
lis. Quis bec uidens et si possit obtinere ñ
tante pisciũ pretati cedat. Quis nõ miret᷑¬
et stupeat ut ẜuet natura in piscib qd̾
non̾ calib odus. appetitus suos orcid̾nt̃
filios. Alie ĩfame ut lognuꝰ ꝑtus ꝓpͥos cõ¬
med̾unt. humanis pignorib matͥ se¬

Expanded text:
quae cum ediderint partus, si quid forte insidiarum terrorisque praesenserint circa catulos suos quemquam Ionae, quo tueantur eos uel tenerae aetatis pauorem materno affectu conprimant, aperire ora et innoxio partus suos dente suspendere, interno quoque recipere corpore et genitali feruuturferuntur aluo abscondere. qui humanus adfectus hanc piscium pietatem possit imitari? oscula nobis satietati sunt, illis non satis est aperire uiscera natosque recipere ac reuocare integros atque iterum fotu quodam eos sui caloris animare et spiritu adolere suo duosque in corpore uno uiuere, donec aut securitatem deferant aut corpore suo obiecto natos suos defendant a periculis. quis haec uidens, etsi possit obtinere, non tantae piscium pietati cedat? quis non miratet stupeat ut servet natura in piscibus quod novercalis odii appetitae suos occiderunt filios; aliae in fame, ut legimus, partus proprios comederunt, et humanis pignoribus mater se
Abbreviated transcription (Latin):
mortis sedent. Est sane et illi qua sulutis
umbia non mortis. Dt ostilla. Subnubͣ
indemꝰ quia corpous et umbra quia crucis
q mubra salutis quia niter erat poc̃oꝵ
remissio. et resuscitatio mortuoꝵ. Exen¬
plun gͦpossuma cape qm̃ hyemales di¬
es breues. si imubras maiores babent. E

Expanded text:
tis umbra, non mortis, ut est potius: sub umbra idem, quia corporis est, umbra, quia crucis, sed umbra salutis, quia in ea erat peccatorum remissio et rescuscitatio mortuorum. Exemplum ergo possumus capere, quia hiemales dies breues, sed umbras maiores habent
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa repetentos cogit inꝑtus. ut tera
gͥminiet ac resoluta sultis semina reui¬
uiscant. mrestant arbores ad ppetirta
tem quo conẜnandi generis coꝵq ulł¬
int̾ris sũt. uł maquis gandent auimis
fetib ut successio ꝓpagetur. At ubi
adestinas comu̾siones inseptẽtrio¬
nẽ sestibugit spatia diuina ꝓducit.
Noctes uero artat acstugit᷑. Itaque
quo magi usti assiduo aeri binc copu¬
latur atq miscet do amplins aerem
ip̃m uaporat. et t̾raꝵ et suctat humorẽ
adolesc̾e facit semina. et tanꝙͣ s̃ succos
uiriles maturescere ponia siluarum

Expanded text:
uirtuti locus, nulla salutis cura, nulla iuuentus pro excubiis patriae bello dedita suum exercita, sed omnis sollicitudo de quaestu, omne studium mercaturae. semen inquit mercatorum sicut messis. quae autem merces homini ccessio propagetur. ast ubi ad aestiuas conuersiones in septentrionem se subrigit, spatia diurna producit, noctes uero artat ac stringit. itaque quo magis usu assiduo aeri huic copulatur atque miscetur, eo amplius aerem ipsum uaporat et terrarum exsiccat umorem et adolescere facit semina et tamquam in sucos uiriles maturescere poma silua
Abbreviated transcription (Latin):
uite huiꝰ arcessunt cũ ip̃is celestibus etĩ.
causas motus sin ex qualitatib este mlis
imꝑtiancur. deberalem amnt signo or¬
tũ anetis. eo qd̾ lauam suam aries nõ
ĩuitus teponat. Eiusmodiuirtutem
malunt uulis aminantis natine de¬
putare. quiͣ celo ude nob̾ et serentas
sulget ⁊ pluuia sepe descendit. d̾ sigᷤ cauri¬

Expanded text:
e huius arcessunt, cum ipsis caelestibus signis causas motus sui ea qualitatibus escae uilis inpertiant ? liberalem aiunt signo natum arietis, eo quod lanam suam aries non inuitus deponat, et deligit uirtutem malunt uilis animantis naturae deputare quam caelo, unde nobis et serenitas fulget et pluuia saepe descendit,
Abbreviated transcription (Latin):
der astas. etqi antup̃nus. In istis gͥtompo¬
ribi ant uelocior est tnͣlitus eolus. aut tar¬
dior. Alia erã p̾stu̾gitradus suis. auia
inflãmat calorib. Itaqi cũ solmeridia¬
nis ꝑtib in moratur hyenis nob̃ ẽ. Nã
cum sol longius ab est t̾ua rigescit gelu.
stu̾gitur sigore. et płima noitis ubͣ¬
t̾ras opit ut młto ꝓliciora suit diei sꝑa
cia qmͣ noctis. Inic cunsa onit ut yberns

Expanded text:
uer, aestas atque autumnus ? in istis igitur temporibus aut uelocior est transitus solis aut tardior; alia enim praestringit radiis suis, alia inflammat caloribus. itaque cum sol meridiatali diuitiarum thensaurus inlabi. sed non haec est cum sol longius abest, terra rigescit gelu, stringitur frigorenudus serit, nudus sole feruenti tostas aestu in area terit fruges, et negotiator inpatiens
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ dim̃ti. eoq uiro illi sumiliatia uideãt᷑¬
dia. Sumiłi. et de tanri et depiscrã sig¬
is. angiũtant᷑ ut exnatuta iulium
amimantiũ celi motus et signoꝵ ĩterp̾¬
tantas existiment potestates. Ubus
gͦ nr̃ innendi nob̾ detreta constituit ⁊
piscis moꝵ imprimut disciplinam. de li¬

Expanded text:
dumenti, eoque viro illi familiaria videadia! Similiter et de tauri, et de piscium signis argumentatur; ut ex natura vilium animantium coeli motus, et signorum interpretandas existiment potestates. Cibus ergo noster vivendi nobis decreta constituit, et piscis
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. s et̃ in utile sit querentib. ĩpossibi¬
le poslicentib. q ind ciĩ tam ĩutile ꝙͣ
est: Nemo gͦ debet uitilm suam statu
mores qi mu̾tare euitiquo ut melior
fiat si i esꝑsuasione man̾e noq ꝓbum
potes laut̾are. nec odep̃nare ĩ ꝓbi. qui
n cc̃itati nacĩtatis sue respontere uideat᷑.
Et quomͦ dũs aut bonis pͥmia ꝓposuit
aut ĩ ꝓbis penas si facit ncc̃itus discipli¬
Et quid ẽ aliud ꝙͣ boĩem dehoĩe cruere si

Expanded text:
num, sed etiam inutile sit quaerentibus, impossibinum, sed etiam inutile sit quaerentibus, impossibile pollicentibus. Quid enim tam inutile, quam est? Nemo ergo debet vitam suam, statum moresque mutare et eniti quo melior fiat, sed in ea persuasione manere. Neque probum potes laudare, nec condemnare improbum, qui necessitati natiuitatis suae respondere uideatur. et quomodo dominus aut bonis praemia proposuit aut inprobis poenas, si facit necessitas discipliet quid est aliud quam hominem de homine elu
Abbreviated transcription (Latin):
decidente die eregione luminis eiꝰ
aut solis t̾re obiectus occurrit ob¬
umbratur aer. uñ liquet. qd̾ noctẽ
faciat unibin t̾rarũ. Fecit gͦ solẽ et
lunam ⁊ stellos. ⁊ p̾stituit illis men¬
siurs tempor. Soli diurnas. lune
et stell is nocturnas. ut iste auge
at diei gum̃i. ille umbraui. tene¬
brasqz illuminent et sunt insgna
et in tempora. etin dies et monnos
diuisa tempora habeant paresqr mẽ¬
suras pro mensium incib sol ⁊ luna
cum stellis ⁊ suit in signa. Non possu¬
mus negare qd̾ ex sole et lua si¬
gna aliqua colligant᷑. Nam ⁊ dñs
drxit. Et erũt signa ĩsole et lima ⁊ stel¬
lis Et querentibi apłis signũ adnẽtus
euis. respondit. sol obstino bit ᷑ etlima
nõ dabit lumen suũ. et stelle cadẽt de ce¬
lo. hec dit̾ fore signa fute cõsũmacõnis.
Si ꝯueniens deb cure nr̃e mẽẜa sua¬
rũt expͥm̾e qualitates qͣlis fuiͣt sit muꝰ¬
quis qr qͥ uatꝰ sit. cũ hoc nõ solum ua¬

Expanded text:
decedente die e regione luminis eius decedente die e regione luminis eius aut solis terrae obiectus occurrit, obumbratur aer. unde liquet quod noctem faciat umbra terrarum. fecit ergo solem et lunam et stellas et praestituit illis mensuras temporum, soli diurnas, lunae et stellis nat diei gratiam, illae umbram tenebrasque illuminent. Et sint in signa, et in tempora, et in dies, et in annos . Divisa tempora habent paresque mensuras pro mensium vicibus sol et luna cum stellis, et sunt in signa. Non possumus negare quod ex sole et luna signa aliqua colligantur; nam et Dominus dixit: Et erunt signa in sole, et luna, et stellis . Et quaerentibus Apostolis signum adventus ejus, respondit: Sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae cadent de coelo . Haec dixit fore signa futurae consummationis: sed conveniens debet curae nostrae mensurunt exprimere qualitates, qualis futurus sit unusquisque qui natus sit; cum hoc non solum va
Abbreviated transcription (Latin):
etas ulla cum tenebrs. Siquidem
fecit et discretoẽm fecit int̾ lucem
et tenebras. deniq in ip̃o die iam
sole infuso t̾ris iudimus umbram
ul hominis uł mrgulai alicuiꝰ alumi¬
ne separaruit uiane ad occasum di¬
rigatur uesperi retorquat᷑ in orieu¬
tem. meridianis horis in septẽtbue
inclinet. lununi camen nõ cõfimi¬
ditur atq miscetur sed cedit et re¬
fugit. Similiter et nox tode̾ indet᷑
diei et se abenis lumine declinare.
Est enĩ ut peritiores ꝓbarũt qui no¬
bis uł etate ułuiuuere p̾curre¬
rũt imbra terre. Naturaliter eĩ
umbin corpori adheret atq ad¬
iũgitur. ad eo ut etiam pictor es¬
unbros corpor que puxerint
nitant̾ expͥmere idq artis ẽẽ ad¬
e̾rant. non p̃termitte̾ uim nature
et qiͣ naturalis iuris p̃uaricator
habeatur. cuius pictura nõ etiam
umbrom suomi expͥmat. Ergo sic̃
in die enn erogione solis aliqd̃
corpus occuriit. ex ea ꝑte qualum
repcutitur umbra subsistit: sic cũ

Expanded text:
etas ulla cum tenebris, siquidem etas ulla cum tenebris, siquidem fecit, et discretionem fecit inter lucem et tenebras. denique in ipso die iam sole infuso terris uidemus umbram uel hominis uel uirgulti alicuius a lumine separari, ut mane ad occasum derigatur, uesperi retorqueatur in orientem, meridianis horis in septentrionem inclinet, lumini tamen non confunditur atque miscetur, sed cedit et refugit. similiter et indicabat cedere uidetur diei et se ab eius lumine declinare; est enim, ut peritiores probauerunt, qui nobis uel aetate uel munere praecurrerunt, umbra terrae. naturaliter enim umbra corpori adhaeret atque adiuumbras corporum quae pinxerint, nitantur exprimere, idque artis esse asserant non praetermittere uim naturae, et quasi naturalis iuris iudicium habeatur cuius pictura non etiam umbram suam exprimat. ergo sicut in die cum e regione solis aliquod corpus occurrit, ex ea parte, qua lumen repercutitur, umbra subsistit, sic cum
Abbreviated transcription (Latin):
non exurebat᷑. sed tantũ splendere ig¬
nis specie uidebat᷑. Alteꝵ igitur mimꝰ
igius uacabat. alterũ operabat᷑. Uaca¬
bat exustionis nis. operibat᷑ inlium¬
nationis. Ideo stupebat moyses. quia
contra naturam suam ignis nõ ex¬
urebat rubum qui etiam uehemẽ¬
tiorem materiam cõsueuit exure¬
re. S dñi ignis inluminare solet.
exurere non solet. ac forte dicas q̃mͦ
scͥptum est. Egosur ignis cõsumens
bene admoninsti. Ilon solet cõsume̾
nisi sola ptcͣa. In retributd̾nubꝰ quoq
meritor colligimus duuim ignis na¬
turam ut alios in luminet alios eru¬
ret. Iuluminat uistos. exuuut ĩpios.
Non cosdem quos inluminat exurit.
et quos exurit inluminat. Sed inbu¬
minatio eius inextinguibłis ẽ ad per¬
fectionem bonoꝵ. Foustio uehienens
od supplicia pccͣoꝵ. Sed reu̾tamͣ ad di¬
screnionem dioi ac noctis. Oriente di¬
ei limime. nox fugatur. Decidente
die nor funditar. Non ẽ eñi luci soci¬

Expanded text:
non exurebatur, sed tantum splendere ignon exurebatur, sed tantum splendere ignis specie videbatur. Alterum igitur munus ignis vacabat, alterum operabatur. Vacabat exustionis vis, operabatur illuminationis. Ideo stupebat Moyses, quia contra naturam suam ignis non exurebat rubum, qui etiam vehementiorem materiem consuevit exurere. Sed Domini ignis illuminare solet, exurere non solet. 10. At forte dicas: st: Ego sum ignis consumens ? Bene admonuisti. Non solet consumere, nisi sola peccata. In retributionis quoque meritorum colligimus dividi ignis naturam; ut alios illuminet, alios exurat, illuminet justos, exurat impios. Non eosdem quos illuminat, exurit; et quos exurit, illuminat: sed illuminatio ejus inextinguibilis est ad perfunctionem bonorum, exustio uehemens ad supplicium peccatorum. Sed reuertamur ad discretionem diei ac noctis. oriente diei lumine nox fugatur, decedente die nox funditur. non est enim lociluci soci
Abbreviated transcription (Latin):
tus. et iterum lucis defectus et stel¬
lorũ ortus. et ireꝵ occasum diei di¬
stingat et uoctis erordiũ. Nam uͥ
occiderit sol manet tamen adhuc
aliquid reliquarum diei. donͨ tene¬
bre t̾ram operiant et tũc luna ori¬
tur et stelle. Et denocte quidẽ apte
liquet. quia lune et stellaꝵ ĩ humi¬
uatio roctis spatia testantur. si¬
quidem per diem fulgorem illum
lunarem stellarũq oĩum soleror¬
tus abscondit. De die oũt uł ip̃a
solis flagrantia docere nos potest.
diuersamꝰ diurni luminis ⁊ sons eẽ
naturam. et ipãm ẽẽ speciem discolo¬
reni. Simplex em̃ lucis est spes ut lum̾
p̃beat atq uero sol solũ iurtutẽ̾ illu¬
minandi habet. sed etiam uaporandi.
Igneus est enĩ. Igis aũt ⁊ illumiñt
et exurit. Unde deus uolens Moysi
ostendere sue operatõis miraculum
quo moysen ad obediendi studiũ ꝓuo¬
caret atqr ad fidem inflãmaret etus
affectũ in igne uisus est ĩ rubo. ⁊ rubꝰ

Expanded text:
tus; et iterum lucis defectus, et steltus; et iterum lucis defectus, et stellarum ortus inter occasum diei distinguat, et noctis exordium. Nam ubi occiderit sol, manet tamen adhuc aliquid reliquiarum diei, donec tenebrae terram operiant: et tunc luna oritur, et stellae. Et de nocte quidem aperte liquet, quia lunae et stellarum illuminatio noctis spatia testantur. Siquidem per diem fulgorem illum lunarem, stellarumque omnium sol exortus abscondit. De die autem vel ipsa solis flagrantia docere nos potest diversam diurni luminis et solis esse naturam, et ipsam esse speciem discolorem. Simplex est enim lucis species, ut lumen praebeat. At vero sol non solum virtutem illuminandi habet, sed etiam vaporandi; igneus est enim. Ignis autem et illuminat et exurit. Unde Dominus volens Moysi ostendere suae operationis miraculum, quo Moysen ad obediendi studium provocaret, atque ad fidem inflammaret ejus affectum, in igne visus est in rubo, et rubus
Abbreviated transcription (Latin):
refulgent. quia corpus eiꝰ morbem
diffundit᷑. ⁊ uelut deficiente portõis
luce insinuat᷑. Mouere aũt põt quod
ait. ut fiant luminaria ad inlumina¬
tionem suꝑ tr̾am. Que disc̾nant int̾
diem ac noctem quia et supͣ iamubi
Det teuebras. Et factu est uespere
et fc̃m est mane dies unus. S cõside¬
remus qr aliuid lumen diei. aliud lu¬
men solis. et lune et lumenstellau.
Eo ꝙ sol ip̃e radus sius fulgore diur¬
no limini uideatur adinge̾. qd̾ uel
ortus diei potest prode̾ uroccussis. Nõ
ant̃ solem lucet quidẽ. ses nõ refu l¬
get dies. qui ampluis quonn meridi¬
ano sole resplendet Quod ostendit
pplia dicens. Et oducet sicut luuen
iusticiam tuam et indiciũ tuũ sic̃
meridiem. Non solum em̃i luminis
otiam meridiano lumum scĩ iusticiã
compauit. Beinde non solum unũ
signũ. sed etiam duo uoluit ẽẽ diur¬
ne discretionis atqr nocturne. ut ⁊
lirx discretõnem faciat et solis exor¬

Expanded text:
refulgent, quia corpus eius in orbem refulgent, quia corpus eius in orbem diffundiluce insinuatur. Mouere autem potest quod ait: fiant luminaria ad inluminationem super terram, quae discernant inter diem ac noctem, quia et scriptura, ubi et tenebet factum est mane dies unus. Sed consideremus quia aliud est lumen diei, aliud lumen solis et lunae, et lumen stellarum, eo quod sol ipse radiis suis fulgorem diurno lumini videatur adjungere, quod vel ortus diei potest prodere, vel occasus. Nam ante solem lucet quidem, sed non refulget dies; quia amplius quoque meridiano sole resplendet. Quod ostendit Propheta, dicens: Et educet quasi lucem justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem . Non solum enim lumini, 66 sed etiam meridiano lumini sancti justitiam comparavit. 9. Deinde non solum unum signum, sed etiam duo voluit esse diurnae discretionis atque nocturnae; ut et lux discretionem faciat, et solis exor
Abbreviated transcription (Latin):
agnouit xp̃s ꝓpͥi corporis possionẽ qui
ait. pater uenit hora clarifica filium
ut illo occasu suo om̃ibꝰ uitam douaret
et̾nam. qui ppetue mortis urgebatur
occasu. Eecłia tempora sua hẽat ꝑsocu¬
tionis iidelicet et pacis. Nam uidetur
sicut luna deficere sed nõ deficit. obñ¬
briari põt. defice̾ nõ põt. Que aliquoꝵ
quidem in ꝑsecutõnib discessione mi
nuit᷑. ut martirũ cõfossionibꝰ imple¬
atur. ⁊ effuso pro xp̃o songuius clari¬
ficata uictoriis maius deuotõnis
et fidei sue toto orbe lumen effundat.¬
corporis. qñ per uices menstruas
depon̾e uidetur suũ lumen. ut nu¬
tuetur asole. Quod facile puro aere
atq ꝑspicuo qñ ulła eum obductane¬
bula caligantem facit. colligi potest.
Arbis enĩ integer manet lime. ⁊ si
non similiter totus ut pars eius ef¬
fulgoit. et qualis uideri solet cũ ple¬
nus ẽ lunimis talis ẽ magnitudine.
d umbram quadã lumine suo iu¬
duatus apparet. Et inde cormia eiꝰ

Expanded text:
us proprii corporis passionem, qui ait: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum , ut illo occasu suo omnibus donaret vitam aeternam, qui perpetuae mortis urgebantur occasu: et Ecclesia tempora sua habeat, persecutionis videlicet et pacis. Nam videtur sicut luna deficere, sed non deficit. Obumbrari potest, deficere non potest; quia aliquorum quidem in persecutionibus discessione minuitur, ut martyrum confessionibus impleatur et effusi pro Christo sanguinis clarificata uictoriis maius deuotionis et fidei suae toto orbe lumen effundat.corporis, quando per uices menstruas deponere uidetur suum lumen, ut mutuetur a sole, quod facile puro aere atque perspicuo, quando nulla eam obducta nebula caligantem facit, colligi potest. orbis enim integer manet lunae, etsi non similiter totus ut pars eius effulgeat, et qualis uideri solet, cum plenus est luminis, talis est magnitudine, sed per umbram quandam lumine suo uiduatus adparet. et inde cornua eius
Abbreviated transcription (Latin):
quo natĩtas colligar᷑ atcendit n t
mas. scit anfemina. quot ns uiterhas
moras p̾teure mom̃ta. pone mathe¬
maticũ p̾patum. Nunquid uir põt rñ¬
ter esse pnciperio: Dun maudat obste¬
crre au dit caldeus pout horoscopũ ĩ al¬
terius sortẽ. iamuatifata mi gͣrunt.
De alt̾o querit᷑. et alt̾iis gentura ꝓpoĩt᷑¬

Expanded text:
quo nati uita colligitur, adtendit utrum quo nati uita colligitur, adtendit utrum mas sit an femina. quot uis inter has moras obsessa momenta? pone mathematicum praeparatum. numquid uir potest interesse puerperio ? dum mandat obstetrix, audit Chaldaeus, ponit oroscopum, in alterius sortem iam nati fata migrarunt, de altero quaeritur et alterius genitura p
Abbreviated transcription (Latin):
ad gir̃m ⁊ ꝑtussum ampera. curbatũq
nanfragio non iciucdia uatĩtatis. s
tenocõnis merita reruarit̃ Quid deil¬
lis dicimꝰ qui eoꝵ p̾cib cũ fiussent mor¬
tui ressurree̾nnt utrũ illos sua natĩtas
lebant naũt᷑atis beneficio pot̾ant pote¬
rant ꝑuenure. Qd̾ si nõ credidissent. diuu
ut de eoꝵ aliquid disputatõne sumamꝰ
retarguendi grã nõ ꝓbandi magnam
uun dicut̃ ẽẽ natĩtatis. eamq minu
tis quibidam et certis colligi oportere
moniẽtis. ac insi uerius colligat᷑ꝰ sũ¬
mani cẽ distantia. Grem eiũ a tomo
exigno momẽto distare natĩtatẽ ĩ opis
et potentis. egentis et duuitis ĩ nocen¬
tis et noxii et plcrũq eate hoia geu̾a¬
ri longenitati. debitũ. et pͥma pueri¬
cie etate monturũ. Si reliqua dispatia
sunt ⁊ puueto aliquo discreta hec ꝙ̃ ad¬
modũ possint collig̾e recpondeant. Cõ¬
gitue partum femine. Obstetͥe utiq eũ
pͥmo ꝯgnoscit eum. explorat uagitu

Expanded text:
ussum a uipera turbatumque naufragio non remedia natiuitatis, sed deuotionis merita exurat. quid de illis dicimus qui eorum precibus, cum fuissent mortui, resurrexerunt? utrum illos sua natiuitaslebant natiuitatis beneficio poterant pervenire? Quod si credidissent, dum ut de eorum aliquid disputatione sumamus, redarguendi gratia non probandi, magnam vim dicunt esse nativitatis, eamque mtis quibusdam et certis colligi oportere momentis ac, nisi uerius colligatur, summam esse distantiam; breui enim atomo exiguoque momento distare natiuitatem inopis et potentis, egentis et diuitis, innocentis et noxii et plerumque eadem hora generari longaeuitati debitum et prima pueritiae aetate moriturum, si reliqua disparia sint et puncto aliquo discreta. hoc quemadmodum possint colligere respondeant. constitue partum feminae; uentri utique eum primo cognoscit, explorat uagitum,
Abbreviated transcription (Latin):
ac dixit. Odor iacob. Odor agri ple
ni .i. naturalis odor. Quid eĩ pleno
rure suanius. Quid uitis odore
iocundius. Quid fabe flore gratius.
uñ ꝙͣuis ingeniose gius añt nos di¬
xerit. non uitem aut ficũ pacarcha
olebat. aut frugem. sed uirtutum
spirabat gram̃. ego tam᷑ et odorem
ipm t̾re simplicem. atq sincerum.
pro gr̃a bñdictõis accipio. qu̾e fram
nulla cõposuit. seo ueritas indulg¬
eucie celestis ĩfudit. Deniq inter
bũdictõnes sacratissimas cõputat᷑
ut tͥhuat nob̾dñs a rore celi uini
au est liouor et laus gl̾ia ppetu¬
tas a scłis et nũc ⁊ semꝑ et moi̾a¬

Expanded text:
ac dixit: odor lacob odor agri pleni, ac dixit: odor lacob odor agri pleni, id est naturalis odor. quid enim pleno rure suauius, quid uitis odore iucundius, quid fabae flore gratius? unde quamuis ingeniose quis ante nos dixerit: \'non uitem aut ficum patriarcha olebat aut frugem, sed spatiosum spirabat gratiam\', ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedictionis accipio. quem fraus nulla conposuit, sed ueritas indulgentiae caelestis infudit. denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis dominus a rore caeli uim uini,  est honor laus gloria perpetuitas a saeculis et nunc et semper et i
Abbreviated transcription (Latin):
nussum quia diximus. p̃̾cepto dñ
uitem etiam pululasse. qu̾a pt᷑ea
post dilunum a noe plantatã ẽe co
agricola eint t̾r̾e. et plantauit uitẽ
et bibit de uino eius ⁊ obdorimunt.
Non ergo uoe auctor ẽ uitis si plon
tationis. Neq eni nisi cam repens¬
set arĩt generatam. plantare potu¬
ilset. Sultor ergo nõ auctor uitul.
Deus au̾t qui sciret auod uinũ so¬
brie potatum sanitatem daret. au¬
geret prudentiam ĩmodice sũptũ.
ad uina causas daret croaturoa
dedit Habundantiam humano ar¬
bitrio reseruauit. ut parsimoma
nature eẽt magisteriũ sobrietatis
habundancie noxia. Lapsũq tenu¬
lancie. sibi ascͥberet humia na cõdi
tio. Deniq et ip̃e ĩebriatus ẽ noc
et obdorminit consopitus auino.
qui per diliumũ excreuit ad głi̾am.
Sed dñs et in eo greature sue gram
reseruauit. ut eis fructũ nobis
couerteret ad salutem. ac ꝑ eũ nob̾
pccͣoꝵ remissio proueniret. Uñ ysa¬

Expanded text:
missum, quia diximus praecepto 62 Domini missum, quia diximus praecepto 62 Domini vitem etiam pullulasse, quam postea post diluvium a Noe plantatam esse coagricola erat terrae, et plantavit vitem, et bibit de vino ejus, et obdormivit. Non ergo Noe auctor est vitationis. neque enim nisi eam repperisset ante generatam, plantare potuisset. cultor ergo, non auctor est uitium. deus autem, qui sciret quod uinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reseruauit, ut parsimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascriberetio. Denique et ipse inebriatus est Noe, et obdormivit consopitus a vino.qui per diluuium excreuit ad gloriam. sed dominus et in eo creaturae suae gratiam reseruauit, ut eius fructum nobis conuerteret ad salutem ac per eum nobis peccatorum remissio proueniret. unde pie Isa
Abbreviated transcription (Latin):
ul pinus. sed tamen folia sua se¬
pe cõmutant. noc ea quasi diurna
sed qi succedanea p̾cendũt sue arbo¬
ris pulchritudinis ꝓpetui integ̾ta¬
te uestitus. uicem mimeris obum¬
il ma au̾t uirens semꝑ manet.
cõseruatione ⁊ diuturnitate. nõ
ĩnuitatione folioꝵ. Nam que pͥmo
germmauerit folia ea sine ulla sp̾¬
stitutõnis successione ĩ seruat ¶mi¬
tare ergo eam o homo ut dicat᷑ ⁊ tͥ.
ĩnocentio naturalis. qua a pͥmor¬
dio recepisti. ut plantatus secus de¬
cursus aquarũ fructũ tuũ in tpre tu¬
o habens p̃paratũ et foliũ tuũ non
defluat. hanc uriditatem grͣe sẽp
florentis in xp̃o secuta ecc dicit In
bi. ut eori etiam umibra ciumret e¬
grocos. Obumbrant eĩ infirmitates
corporis fides mentis et florentia
mi̾ta uirtutũ. Mane ergo plantatꝰ
in domo dĩn ut in atrus eus sicut
palma floreas. et ascendat in te gi̾
ect᷑. et sit odor narium tuarũ sit̾ ma¬
it iste uersiculus repetere pene inter¬

Expanded text:
uel pinus, sed tamen folia sua saeuel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini perpetui integritate uestitus uicem muneris obumma autem virens semper manet conservatione et diuturnitate, non immutatione foliorum. Nam quae primo germinaverit folia, ea sine ulla substitutionis successione conservat. Imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: innocentiae naturalis, quam a primordio recepisti, ut plantatus secus decursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum, et folium tuum non defluat. Hanc viriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta Ecclesia dicit: Inbi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos. Obumbrant enim infirmitates corporis fides mentis, et florentia merita virtutum. Mane ergo plantatus in domo Domini, ut in atriis ejus sicut palma floreas, et ascendat in te gratia Ecclesiae, et sit odor narium tuarum sicut mait iste versiculus repetere pene inter
Abbreviated transcription (Latin):
su. Hec uirgulta nascũtur. Uñ ⁊ in
iheremia dubia morũ atq in sin¬
cera miricibꝰ compauit. Germinet
inquit t̾uam. et statum om̃s gur¬
genti germiue t̾ra cõpleta ẽ. Et ho¬
miui dicit᷑. Dilige dnm̾n tuũ. et
nõ ẽ caritas dei oĩum infusa ui¬
sceribus. Surdior cordi hominũ
sunt. qua dinu saroꝵ. Term inde¬
bitos fructus nob̾ mniniistuit. dum
abscundat auetori. nos debitũ mu¬
nus negamus. dum nõ uenenim
auctorem. dide in parius qͥ puiden¬
tia sit dei. Et quia comp̾liende̾ nõ
potes. niuure quomͦ alia semꝑ flo¬
rencia reseruarit. alia mutatones
habere noluerit expoliatõis ⁊ anuit¬
tus. Inter cananiuiũ priunas fri¬
gorum uiriditatem sua arua con¬
seruant. et cum ip̃a tecta gelu. par¬
tus sui tamaut exiguam speciem
uiriditatis obrerunt. In ip̃is quaq
generibꝰ arborũ q̃ diurns frondi¬
bus uestiunt᷑. nõ mediocris distan¬
cruat indumentũ suũ semp olea

Expanded text:
su haec uirgulta nascuntur. unde et su haec uirgulta nascuntur. unde et Hieremias dubia morum atque insincera myricis comparauit. >Germinet inquit terra, et statim omnis surgenti germine terra completa est. et homini dicitur: dilige dominum deum tuum, et non est caritas dei omnium infusa uisceribus. surdiora corda hominum sunt quam dura saxorum. terra indebitos fructus nobis ministrat, dum obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere non potes, mirare quomodo alia semper florentia reseruarit, alia mutationes habere uoluerit expoliationis et amictus. inter cana niuium, pruinas frigorum uiriditatem suam arua conseruant et cum ipsa tecta sint gelu, partus sui tamen haut exiguam speciem uiriditatis obtexunt. in ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus uestiuntur, non mediocris distanruat indumentum suum semper olea
Abbreviated transcription (Latin):
tute magna que focunda sũt ꝑcre¬
uis pineam uidens. nõ stupe¬
ant tantam diuino p̾cepto ar¬
tem molitam. imp̾ssamqi nature
quẽadinodum ab ip̃o centro distan¬
tibus. licet mensuris paris adsur¬
gat glucino. quo ꝓpͥos fonet fructꝰ.
Itaq per curintũ eadem specios et
ordo seruatur. Et quidem in singu¬
lis plagis nucleoꝵ partus exube¬
rat. atq in orbem redit fructus
et gra. Itaq in pinea ista ymagi¬
nem sui natura uidetur expͥmere.
que a pͥmo illo diuino celestiq mã¬
dato pͥuilegio accepta custodit.et
partus suos quadam annoꝵ uice
et ordine refert donec cõsu̾matõ
temporis impleat᷑. S ut in hoc fr¬
uctu grata speciem sin signat
id est humilibꝰ uirgultis fignrã
improbe calliditatis exp̾ssit. Sicut
enĩ duplici corde uiri ubiq presto
sũt et grãm simplicitatẽq apud
bonos p̾tendũt et uiciosissimis
glutinant᷑. Ita etiã et inaquosis
et in desertis contrario quodam u¬

Expanded text:
tute magna, quae fecunda sunt, procretute magna, quae fecunda sunt, procreQuis pineam videns non stupeat tantam divino praecepto artem inolitam, impressamque naturae: quemadmodum ab ipso centro distantibus licet mensuris pari assurgat glutino, quo proprios fovet fructus? Itaque per circuitum eadem species et ordo servatur, et quidam in singulis plagis nucleorum partus exuberat, atque in orbem redit fructus et gratia. Itaque in pinea ista imaginem sui natura videtur exprimere, quae a primo illo divino coelestique mandato privilegia accepta custodit, et partus suos quadam annorum vice et ordine refert, donec consummatio temporis impleatur. 69. Sed ut in hoc fructu gratam speciem sui signat; id est humilibus uirgultis figuram inprobae calliditatis expressit. sicut enim duplici corde uiri ubique praesto sunt et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt et uitiosissimis glutinantur, ita etiam et in aquosis et in desertis contrario quodam u
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute seminũ cõuenire. Idq siqͥs
diligenter intendat monifesta testi¬
hũt tamen in foliis granũ quod¬
mine se exsustitet. Sĩuno itaq
illo radix pͥmo calescat. De indice
pululat non solum salicis sed enã
reliquar̾ ad similitudi̾em huiꝰ mõi
generis arboꝵ silua. ht̃ aũt ⁊ ra¬
dicis generatio uͥtutem seminis.
unde pleriq ea satione increm̾tũ
sui nemoris ppagiuerñt. Magna di
uirtus in singlis. Nec miretur
aliquis si in uirgultis magnam
uirtuteni suam in locustis e̾e dixit
un brucho oo ꝙ diuine maiestatis
offensa magna modenimine steri¬
licatis udaice atq inopie solu̾e̾t᷑.
Magna enum uirtus paciencia. Ma¬
gna u̾tus prudençia. Indigni enim
ernt qui uterent᷑ fecũditate t̾rena
qui t̾rarũ leserant creatorẽ. Et n̾e
magnus qui miserabłi fame ne¬
fas tante impietatis ulciscit᷑. Itaq
si magna uirtute dei sterilem bru¬
chum tr̃a generauit ꝙͣto magis uͥ¬

Expanded text:
uirtute seminum conuenire, idque si quis uirtute seminum conuenire, idque si quis diligenter intendat, manifesta testit tamen in foliis granum quodmine se exsuscitet. Grano itaque illo radix primum coalescit: de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem hujusmodi generis 60 arborum silva. Habet autem et radicis generatio virtutem seminis; unde plerique ea satione incrementum sui memoris propagarunt. 67. Magna Dei virtus in singulis. Nec miretur aliquis si in virgultis magnam virtutem in locustis esse dixit et brucho, eo quod divinae majestatis offensa magno moderamine sterilitatis Judaicae atque inopiae solveretur. Magna enim virtus patientia, magna virtus providentia. Indigni etenim erant, qui uterentur fecunditate terrena, qui terrarum laeserant creatorem. Et vere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. Itaque si magna virtute Dei sterilem bruchum terra generavit, quanto magis vir
Abbreviated transcription (Latin):
tanieu quia p̾scierat ꝓuidencia crxato¬
ris qd̾ fructũ sibi maxime hominum
auditas undicant. reliquis ꝓuidit
auimantibꝰ ut specialem his donaret
alimoniam Itaq esta his nõ medio¬
cris in foluis est. corticibꝰq sluestricibꝰ¬
est Ea quoqique ad usum edondi ꝑfice¬
rent idest suti latrue surculi pant̾
ministrata sunt Itaq illa que post
expimento usu eremplo. utilia co¬
gnominus ea apͥncpio treator cui
nsui apta donaret p̾sciencie sue ma¬
iestote de simi t̾rarum ussit exire
Et quia uissit dñs ut germminaret
tra herbam fom. et liguũ fructife¬
rum faciens fructũ sed̾m ginus ouꝰ
semen eius meo. Ne forte quis di¬
cat nni multis arborib neq fractũ
noq semen uideri. Et putet diunũ
in aliquo uacillare p̃ceptũ. ut aue¬
ritate sit dubaum Illud aduertat qr
nequaqua fieri põt ut nõ aut semi¬
nibus utant᷑ uniu̾sa gignencia
aut hẽant aliqua que iudanit᷑ cum

Expanded text:
tamen quia praescia erat providentia Creatotamen quia praescia erat providentia Creatoris, quod fructum sibi maxime humana aviditas vindicaret, reliquis providit animantibus, ut specialem his donaret alimoniam. Itaque esca his non mediocris in foliis est, corticibusque silvestribus: ea quoque quae ad usum medendi proficerent, id est, succi, lacrymae, surculi pariter ministrata sunt. Itaque illa quae post experimento, usu et exemplo utilia cognovimus, ea a principio Creator cui usui apta donaret, praescientiae suae majestate de sinu terrarum jussit exire. Et quia jussit Dominus, ut germinaret terra herbam feni, et lignum fructiferum, faciens fructum secundum genusemen eius in eo, ne forte quis dicat in multis arboribus neque fructum neque semen uideri et putet diuinum in aliquo uaccillare praeceptum, ut a ueritate sit dubium, illud aduertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur uniuersa gignentia aut habeant aliqua quae uideantur cum
Abbreviated transcription (Latin):
nere duunitus uidet᷑ eẽ collatũ usur¬
patorie uideamur exponere. Uifferen¬
cias arborum. et uirtutes radicum et qͥ¬
cũq sunt abscondita et impisa sicit
scͥptum est que nec ab ip̃o tamon mam¬
festata produntur ut michi indeatur
potusse eum dispurare de uirgultorũ
generibus nõ potuisse tamen ple¬
nius om̃s creature explicare rõnes.
Quod si irrigins aquaꝵ pleꝵq ⁊ se¬
getes loctiores sũt.et iurides fabe. ⁊
hortorũ młnplex suscitat᷑ ⁊ resusci¬
tatur gr̃a. Si iridantibꝰ toris flum¬
ruit. festinarũt campi nũc ꝯmissã
sibi frugem edere. ignorata horti o¬
lerum genera florum miracula
geriminare. Ripe fluminũ senestiri
nurters ꝓpeuinerũt orbores cito sur¬
gere. cito se in florem induere uictũ
hominib. ꝓecorib pabulũ nũstrare
runt. Aliud quo uescim̾. aliud quo
refrigerante umbiti dfende .xii asole.
Cbus infruetuosus amenitans ĩ folus

Expanded text:
nere diuinitus uidetur esse conlatum, usurnere diuinitus uidetur esse conlatum, usurpatorie uideamur exponere differentias arborum et uirtutes radicum et quaecumque sunt abscondita et inprouisa, sicut scriptum est. quae nec ab ipso tamen manifestata produntur, ut mihi uideatur potuisse eum disputare de uirgultorum generibus, non potuisse tamen plenius omnis creaturae explicare rationes. quodsi inriguis aquarum plerumque et segetes laetiores sunt et uirides fabae et hortorum multiplex suscitatur et resuscitatur gratia, si uiridantibus toris fluuiruit! festinarunt campi non commissam sibi frugem edere, ignorata horti holerum genera, florum miracula germinare, ripae fluminum se uestire myrtetis, properauerunt arbores cito surgere, cito se in florem induere, uictum hominibus, pecoribus pabulum ministrare.runt, aliud quo uesceremur, aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole. Cibus in fructu, usus amoenitatis in folio;
Abbreviated transcription (Latin):
singłarum usus. diu̾sa natura ẽ. de lacͥ¬
cerasi arboris lacrima. aliã lensa
disparem quoq balsami gutam. odorata
orientis ligna si dire ꝓdiuitur. Diu̾sũ
quoq lacrimaꝵ genus uirgulta feru¬
larum in egipto ac libia. quadam ui
nature secretioris in lacrimant. Nind
aũt tibi referamclementem licet ẽẽ
sermonem. qd̾ electrum lac̾ma uirgulti
sit et ini tonte mati̾e soliditatem lac̾ma
durescat. uec leuibꝰ id adstruit᷑ testimo¬
niis. Qũ folia aut suculoꝵ mimistissi¬
me portiones aut exigua quedam am¬
mancuun genera inelectro sepe reper¬
iantur. qui iudent᷑ eum adluc guta
eẽt mollior recepisse et solidata tenius
se ed quid ego uili sermone dec̾no
cum alta atqr p̃ciosa rõne nature. sũ
iste sermo humano alatͣ ingenio. Na¬
turam aũt om̃nim puidencia diurã
formanerit. ude uelut habenis qͥ¬
busdam u̾boꝵ cohibenda diffusio ẽ. ne
quod salomoni spocialit̾ sapiencie mu¬

Expanded text:
singularum usus, diuersa natura est. asingularum usus, diuersa natura est. acerasi arboris lacrima, aliam lentisci. disparem quoque balsami guttam odorata orientis ligna sudare produntur, diuersum quoque lacrimarum genus uirgulta ferularum in Aegypto ac Libya quadam ui naturae secretioris inlacrimant. quid autem tibi referam — clementem licet esse sermonem — quod electrum lacrima uirgulti sit et in tantae materiae soliditatem lacnma durescat ? nec leuibus id adstruitur testimoniis, quando folia aut surculorum minutissimae portiones aut exigua quaedam animantium genera in electro saepe reperiantur, quae uidetur cum adhuc gutta esset mollior, recepisse et solidata tenuisse. i Sed quid ego uili sermone decerno cum alta atque pretiosa ratione naturae, cum iste sermo humano alatur ingenio, naturam autem omnium prouidentia diuina formauerit? unde uelut habenis quibusdam uerborum cohibenda diffusio est, ne quod Solomoni specialiter sapientiae mu
Abbreviated transcription (Latin):
ułꝰ uucis int̾ior muisteat᷑. in olei mol¬
lem nacuram fucile transfundit᷑. Cum
sit aũt altrix oĩum uirgultorũ diu̾sos
singłio usus ininstrat. Si radices alat
uł nubibꝰ fusa descendat discretas det
om̃ib uires. Radicem impingat. Cau¬
dicẽ ꝓueliit. Ramos diffiudit. folia
uiresc̾e facit. fructũ alit. somina po¬
morũ augere cõsueuit. Ergo cum ea¬
dem sit oĩum nutrix. alia ardorũgena
tristiores ferunt succos alia dulcio¬
interse discrepant suauitates. Alia
suauitas inuiea. alia i olea. abia i
cerasis. Alia infico. Discreta in malo
dispar in dactilo. Tactus ip̃e aq̃ alibi
asperior. plerũq puignor ẽ. pondere
quoq distat freq̃ ter ut spocie. Nam ple¬
risq locis giuior plerisꝙ leiior esti¬
matur. Non mirũ igit᷑ sic̾ ip̃a in se dis¬
crepat. discrepent etiã int̾ se lac̾me ar¬
borum. que eiusdem aq̃ alluuione gene¬
ranf᷑ et cum una sit oĩum cã diuers

Expanded text:
uel et nucis interior misceatur, in olei moluel et nucis interior misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. cum sit autem altrix omnium uirgultorum, diuersos singulis usus ministrat. si radices alluat uel nubibus fusa descendat, discretas dat omnibus uires, radicem inpinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia dulcio quoque inter se discrepant suauitates. alia suauitas in uinea, alia in olea, alia in cerasis, alia in fico, discreta in malo, dispar in dactulo. tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque pinguior est. pondere quoque distat frequenter ut specie; nam plerisque locis grauior, plerisque leuior extimatur. non mirum igitur si, cum ipsa in se discrepet, discrepent etiam inter se flumine arborum, quae eiusdem aquae adluuione generantur. et cum una sit omnium causa, diuersus
Abbreviated transcription (Latin):
tibus apperire documentis. De scrip¬
est aqua. et diu̾sas plepqr lores.
sese mutat inspẽs. aut int̾ harenas
flaua. aut iit̾ cautes spumea: aut
inter nemora iuridantior. aut mier
florulenta discolor aut int̾ lilia fulgen¬
tor. aut int̾ rosas rutilantior. aut i
gramine liquidior. aut in palude tur¬
bidior. aut in foute ꝑspicatior. aut ra
mari obscurior assũpto colorũ quib
influit colore decussit. Figore quoq
pari ratione cõnuitat ut int̾ naponm¬
cia feruescat int̾ umbrosa frigesdat. so¬
le repcussa estuat. inuibus inrigata gla¬
cialium ore canescat. Qu̾eadinodum
aũt sapor eius ip̃e cõu̾tit᷑. ut nũc aspior
nũc amarior. nũc ueliemĩtior. nunc
austerior. nũc dultior ꝓspecierũ quib̾
infusa finit qualitate uarietur asperat᷑
in maturioribus succis. Dunso cortice
mucis folusq contritis amarior fit ab¬
sincio uino uehiementior aust̾i̾or alli¬
is granescit ueneno. melle dulcestit.
Si u̾o̾ eilentiscus terebinti quoq fructꝰ

Expanded text:
tibus aperire documentis. uest aqua et diuersas plerumque sese mutat in species: aut inter harenas flaua aut inter cautes spumea aut inter nemora uiridantior aut inter florulenta discolor aut inter lilia fulgentior aut inter rosas rutilantior aut in gramine liquidior aut in palude turbidior aut in fonte perspicacior aut in mari obscurior assumpto locorum quibus influit colore decurrit. rigorem quoque pari ratione commutat, ut inter uaporantia ferueat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, niuibus inrigata glaciali umore canescat. quemadmodum autem sapor eius ipse conuertitur, ut nunc asperior, nunc amarior, nunc uehementior, nunc austerior, nunc dulcior pro specierum quibus infusa fuerit qualitate uarietur! asperatur inmaturioribus sucis, tunso cortice nucis foliisque contritis, amara fit absentio, uino uehementior, austerior aliis, grauescit ueneno, melle dulcescit. si uero ei lentiscum, terebinti quoque fructus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmittit᷑ plus debet. Et ideo bene aple¬
risq ornam̃tũ celi ẽ nũcupatũ. eo qd̾
sit stellarũ monile p̾ciosum. atq ut
stiamus quia fertilitas t̾rarũ nõ calo¬
r solis ascribit᷑̾ sed diuine indulgencie
deputat᷑ ait ꝓpłii. om̃ia ate expectant uͭ
des illis abum in tempore. Dante te eis
colligent sibi. apperiente te manũ tuã
uniu̾sa implebunt᷑ bonitate. Et infui
Emtte spm̃ cuũ ⁊ creabũt᷑ et renona¬
bis faciem t̾re. Et in eungłio. Conside¬
rate uolatilia celi. quia neq serũt. neq
metũt et pater u̾r celestis pascit illa.
Non ergo sol aut luna fecunditates auc¬
tores sunt sed deus pater per dn̾m ih̾m
om̃ibus liberalitatem fertilitatis ĩꝑcit.
pulchre aũt exposuut nob̾ ꝓpłia. qͥd sit qd̾
ip̃e ait. Quia fecit deus solem in potestatẽ
diei. et lunã in potestatẽ noctis. Nam
in isto psalmo centesimo t̾cio. de qͦ supͣ
diximus cerpsit. fecit lunã in tẽpora

Expanded text:
committitur plus debet. et ideo bene a plecommittitur plus debet. et ideo bene a plerisque ornamentum caeli est nuncupatum, eo quod sit stellarum monile pretiosum. atque ut sciamus quia fertilitas terrarum non calori solis ascribitur, sed diuinae indulgentiae deputatur, ait propheta: omnia a te expectdes illis cibum in tempore. Dante te his, colligent: aperiente te manum tuam, universa implebuntur bonitate: avertente emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae et in euangelio: considerate uolatilia caeli, quia neque serunt neque metunt, et pater uester caelestis pascit illa. non ergo sol aut luna fecunditatis auctores sunt, sed deus pater per dominum Iesum omnibus liberalitatem fertilitatis inpertit. Pulchre autem exposuit nobis propheta quid sit quod ipse ait quia fecit deus solem in potestatem diei et lunam in potestatem noctis. nam in ipso psalmo centesimo tertio, de quo supra diximus, scripsit: fecit lunam in tempora,
Abbreviated transcription (Latin):
pater dicit. fiat sol. et filius fecit so¬
lem. Dignũ erat eĩ ut solem mundi
faceret sol iusticie Ip̃e ergo eũ ĩ lum̃
adduxit. ip̃e eũ in lumẽ miauie. ip̃e
ei donauit fundendi lumiurs potesta
tem. factus ẽ eigo sol Ideo et ip̃e ser¬
uet. Dispositio tua ꝑmanet dies qͦ¬
mani om̃ia seruiunt tibi. Et eĩ cum
dies seruiat qnomͦ non serint sol.
ami fcũs ẽ in potestate diei. Quomo¬
do nõ seruit lima et stelle q̃ fcẽ sũt
in potestate noctis. St eiũ ꝙͣto maio¬
rem his gnm creator donauit. ut a¬
er subito amplius solis claritate resplẽ¬
deat. dies serenus luceat. uoctis in¬
lumunent᷑ tenebre. per luue stellaꝵ¬
q fulgorem celum uelut quibꝰdam
floribus coronatũ. ita ignitus lumi¬
naribus miscet ut paidiso putes uͥ¬
nante depictũ. spirnitiũ rosarũ in¬
uis monilibꝰ renitere. quanto igitur
amplius his decoris uidet᷑ eẽ collatũ.
tanto amplius debent. Cui eiuĩ plus

Expanded text:
Pater dicit: Fiat sol; et Filius fecit soPater dicit: Fiat sol; et Filius fecit solem. Dignum enim erat, ut solem mundi faceret Sol justitiae. Ipse ergo eum in lumen adduxit, ipse eum illuminavit, ipse ei donavit fundendi luminis potetem. factus est ergo sol; ideo et ipse sernet; dispositione tua permanet dies, quoniam uniuersa seruiunt tibi. etenim cum dies seruiat, quomodo non seruit sol, qui factus est in potestatem diei? quomodo non seruit luna et stellae, quae factae sunt in potestatem noctis ? etenim quanto maiorem his gratiam creator donauit, ut aer solito amplius solis claritate resplendeat, dies serenius luceat, noctis inluminentur tenebrae per lunae stellarumque fulgorem, caelum uelut quibusdam floribus coronatum ita ignitis luminaribus micet, ut paradiso putes uernante depictum spirantium rosarum uiuis monilibus renitere, quanto igitur amplius his decoris uidetur esse conlatum, tanto amplius debent; cui enim plus
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sol sed mĩstĩo nõ imꝑio. Ronꝰ
mec fecunditatis adiutor. sed non
cieator Ronus meor alitor fructuũ
seo nõ auotor Interdum partus me¬
os et ip̃e adurit. frxꝙ̃termͥ et ip̃i dãp¬
no est. plerisq me locis indotatam re¬
linquit. Non sum ingrata conserno.
nichil ẽ in usum datus mecũ labori ẽ
mancipatus mocũ subiectus ẽ uanita¬
ti. metũ corruptõnis subditus sorm¬
tuti congemiscit. mecũ parturit ut
ueniat ad optio filioꝵ et humange¬
neris redẽptis. quo possomus ⁊ nos
a seruitio liberuri. Mecũ hrimũ dicit¬
ligna fructifem. Eñdicũt poconi. be¬
nedicunt uolucres. Mecũ minari po
situs. illũ nauta accusat medesid̾at
in montib. Illil pastor declinat ad mã
germina ad meas fessi arbores qbꝰ
exestuans obumbret᷑ ad meos fon
lestib omołis. Duobꝰ eĩ et t̾bꝰ testibꝰ
stat om̃e uerbñ. audi dicentem. fiat̃
lummaria infirmam̃to celi. ad illu

Expanded text:
quidem sol, sed ministerio, non imperio: bonus quidem sol, sed ministerio, non imperio: bonus meae fecunditatis adjutor, sed non creator: bonus meorum altor fructuum, sed non auctor. Interdum partus meos et ipse adurit: frequenter mihi et ipse damno est, plerisque me locis indotatam relinqmihi est in usum datus, mecum labori est mancipatus, mecum subiectus est uanitati, mecum corruptionis subditus seruituti. mecum congemescit, mecum parturit, ut ueniat adoptio filiorum et humani generis redemptio, quo possimus et nos a seruitio liberari. mecumligna fructifera, benedicunt pecora, benedicunt usitus illum nauta accusat, me desiderat: in montibus illum pastor declinat, ad mea germina, ad meas festinat arbores, quibus exaestuans obumbretur, ad meos fontlestibus oraculis. Duobus enim et tribus testibus stat omne verbum. Audi dicentem: Fiant luminaria in firmamento coeli ad illumi
Abbreviated transcription (Latin):
tum nõ potest sustinẽ uisi uolum¬
tatis eius substancia fulciat᷑. Si
ceco dampnũ est huiꝰ solis gram̃
nou uidere ꝙͣtũ poccatori dãpnũ
ueri luminis mun̾e defraudatũ.
ꝑpetue noctis tenebs sustin̾e̾. Er¬
go cum uides solem. attende ter¬
ram q̃ aut̃ fundata ẽ. attendeh̾¬
bam feni. q̃ p̾stat ordins pͥuiłio.
Attende ligna aue plaudũt. qd̾ pͥom
lununib celi de̾ ceperũt. Nũquid mne¬
rita fenũ maioni quã solis: aut nũqͥd
potior celi p̃regatuia: Ab sit ut ĩsensi¬
bilia tantimum̾s p̃fenimus m̃stro.
Quid ergo p̾udit altitudo sapiencie
et sciencie dei. ut pͥus mciperent lig¬
naeẽ ꝙͣ illa duo mũdi luminaria: Et
quidem celestis oxłi sirmam̃ti insuit
cognosterent om̃s diuine testimoĩo
lectionis t̾ruam sine sole posse eẽ fecu¬
dam. Ramq potuit sine sole pͥmare
solis partus edere. hac ig̾ uoce quadã
suoꝵ muneꝵ clamat natum. Bonus

Expanded text:
tum non potest sustinere, nisi uoluntum non potest sustinere, nisi uoluntatis eius substantia fulciatur. si caeco damnum est huius solis gratiam non uidere, quantum peccatori damnum ueri luminis munere defraudatum perpetuae noctis tenebras sustinere! Ergo cum uides solem, adtende terram, quae ante fundata est, adtende herbam faeni, quae praestat ordinis priuilegio, adtende ligna, quae plaudunt, quod priora luminibus caeli esse coeperunt. numquid merita faeni maiora quam solis aut numquid potior ligni praerogatiua ? absit ut insensibilia tanti muneris praeferamus ministro. Quid igitur praevidit altitudo sapientiae et scientiae Dei, ut prius inciperent ligna esse, quam illa duo mundi luminaria, et quidam coelestis oculi firmamenti; nisi ut cognoscerent omnes divinae testimonio lectionis terram sine sole posse esse fecundam? Nam quae potuit sine sole prima rsolis partus edere. Hac igitur voce quadam suorum munerum clamat natura: Bonus