comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
respectuq quam maxime sp̃alis utilitatis.ꝓͥ
enim equum putabat eccłiarum bona que
patrimonia sunt estimanda pauꝑuni in ali¬
orum expendi p̾sertm malorum usib homi¬
num. Inimo magis semet ipsum camquam er
pauꝑibi unum grauit̾ excusabat. quod sibi ac
socus de reb sibi cõmissis competentem sum̃e
copiam. ac non pociꝰ sustin̾e cum pauꝑibi ⁊ ipse
pauꝑ inopiam. Clemosinam gͥ ut diximus libẽ¬
ter faciebat. sedule suadebat ꝓ satis factione
eciam penitentib imungebat. Hec namq tria
p̃cipue culpas suas emendare cupientib sectan¬
da p̃cipiebat. Orationẽ. ieiuniũ. & helemosiuã.
Non humanã in hoc cemeritatem s enuãgłicã
sequens auetoritatem. dicit enĩ dñs pessinum
demoniorum genꝰ eiei non posse. nisi in oracio¬
ne ⁊ ieiunio. alibi qͦ phariseis loquens. date inqͥd
Uerum si scribere uelimus quanta mod̾atioe

Expanded text:
respectuque quam maximi specialis utilitatis. Non respectuque quam maximi specialis utilitatis. Non enim aequum putabat ecclesiarum bona, quae patrimonia sunt aestimanda pauperum, in aliorum expendi, praesertim malorum, usibus hominum; imo magis semetipsum, tanquam ex pauperibus unum, graviter accusabat, quod sibi ac sociis, de rebus sibi commissis competentem sumeret copiam, ac non potius sustineret cum pauperibus et ipse pauper inopiam. Eleemosynam igitur, ut diximus, libenter faciebat, sedule suadebat, pro satisfactione etiam poenitentibus injungebat. Haec namque tria praecipue culpas suas emendare cupientibus sectanda praecipiebat, orationem, jejunium, et eleemosynam, non humanam in hoc temeritatem, sed evangelicam sequens auctoritatem. Dicit enim Dominus pessimum daemoniorum genus ejici non posse, nisi in oratione et jejunio . Alibi quoque Pharisaeis loquens: « Date, inq vobis . » 20. Verum si scribere velimus quanta moderatione
Abbreviated transcription (Latin):
ugens exceutor.⁊ in aliis etiam feruidus exhor¬
tator. Exceptis enim domis sue dum tarat
necessitatib cuncta pene que consequi poterat
non in thesauros congerebat. posterorũ uł dissi¬
panda licib uł consumenda luxib. s sciens illus
apłi. ylarem datorem diligit ds̃. distribuebat
letus egentib: deniq anulos aureos ⁊ gẽmacos.
et alendis impendit pauꝑib. adiunabant coa
non minime hane in eo gram pe̾tences ⁊ nobils.
qui sc̃ẽ conuersationis eiꝰ longe lateq salubrit
suauit᷑q flagrantis odore ꝑcepto. de remotis cai
regionib quaniuis eum non uidissent. obdiuina
tamen reuerentiam beneficia multa initebat
ꝓcul non amensa tantum eiꝰam s a tocis etiã
atriis histriones. camquam uasa ꝑdicionis et
organa falsitatis. Procul militares chentes tãꝗͥ
rapinarum et cediũ ⁊ tociꝰ instrumenta crude¬
litatis. ꝓcul etiam equites nisi rari ⁊ ipsi raro

Expanded text:
ligens exsecutor, et in aliis etiam fervidus exhorligens exsecutor, et in aliis etiam fervidus exhortator; exceptis enim domus suae duntaxat necessitatibus, cuncta pene, quae consequi poterat, non in thesauros congerebat, posterorum vel dissipanda litibus, vel consumenda luxibus, sed sciens illud Apostoli: « Hilarem datorem diligit Deus , » distribuit laetus egentibus. Denique annulos aureos et gemmatos, et alendis impendit pauperibus. Adjuvantes etiam non minime hanc in eo gratiam potentes et nobiles, qui sanctae conversationis ejus, longe lateque salubriter suaviterque fragrantis, odore percepto, de remotis etiam regionibus, quamvis eum non vidissent, ob divinam tamen reverentiam beneficia multa mittebant. Procul non a mensa tantum ejus, sed a totis etiam atriis, histriones tanquam vasa perditionis et organa falsitatis, procul militares clientes, tanquam rapinarum et caedium et totius instrumenta crudelitatis, procul etiam equites, nisi rari, et ipsi raro,
Abbreviated transcription (Latin):
s et sui habitus ⁊ officii qualem decebat matu¬
ritatem seueritatemq seruaret. et contͣ inuet̾a¬
ti hostis insidias circunspectionis infirimorib
que sequerent᷑ exempla monstraret. Docens ñ
debere queinquam de quantalib puritate i
firmitate p̾sumere eum et homo testante beato¬
iob in codem statu non ꝑseueret. et aduersari
rugiendo sicut leo circum hiens querat siue
cessatione quos deuoret. dauid et salomonẽ
poclis semꝑ ponendos. quorum quia se circa
mulieres exhibuere licentius alter ex summa
umocentia in adulterium decidit et homicidiũ
alter de sapientia quas mortales cunctos erees¬
serat inseruitutẽ usq desipuit ydolorum.
Desideria porro uentris et guturis uir beatus
instancia quanta rep̾sserit. res ipsa taccotib
nob cerciorib ꝓbat indiciis. Capitis namq do¬
lores ⁊ thomachi his maxime creati studus
satis ⁊ suꝑ sacis eum ab huiꝰ cemodi abstinuisse¬

Expanded text:
sed ut sui habitus et officii, qualem decebat, matused ut sui habitus et officii, qualem decebat, maturitatem severitatemque servaret; et contra inveterati hostis insidias, circumspectionis infirmioribus, quae sequerentur, exempla monstraret; docens non debere quemquam de quantalibet puritate vel firmitate praesumere, cum et homo, testante Job, in eodem statu non perseveret ; et adversarius rugiendo sicut leo circumiens, quaerat sine cessatione quem devoret ; David et Salomonem pro oculis ponendo, quorum, quia se circa mulieres exhibuere licentius, alter ex summa innocentia in adulterium decidit et homicidium; alter de sapientia, qua mortales cunctos excesserat, in servitutem usque desipuit idolorum. Desideria porro ventris et gutturis vir beatus instantia quanta represserit, res ipsa, tacentibus nobis, certioribus probat indiciis. Capitis namque dolores et stomachi, his maxime creati studiis, satis et super satis eum ab hujuscemodi
Abbreviated transcription (Latin):
que sequitur. Ut sicis filii patris nr̃i qui
incelis ẽ. qui solem suũ ouri facit super
bonos et malos ⁊ pluit suꝑ iustos et iuiꝰtos.
Qua ꝓfecto mercede nichil beatius. ut p̾cep¬
to nullum sublimiꝰ. accedant itaq qui cor¬
dis non carẽt̾ oelis. et uideant cuiꝰ sit meriti
qui talis exequior p̃cepti tanti compos ẽ p̃¬
mii De cactu uͦ ul odoratu suꝑfluo facimꝰ
mentionẽ. Quor alterum idest odoratum
ad hoc solum curabat ut putores propt̾ pas¬
sionem cerebri non admitteret. alteri uͦ idẽ.
tactui. et antequam ordinaretur in cocum
ualefecerat. Hec ideo se suosq sensus ab in¬
tuitu feminaruni tam disciplinate frenabat.
quod cirea libidinis icium se sentiret infir¬
mum. quippe quem et p̾fate temptacionis
atq infirinitatis angustie. et eccliastiee dis¬
pensationis mulciplices eure. et marime
assiduum legendi ⁊ psallendi. orandi medi¬
tandi. speculandiq diuina studium ad huiꝰ¬
inodi delectaciones pene fecerant insensibilẽ

Expanded text:
qui in coelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . » Qua profecto mercede nihil beatius, ut et praecepto nullum sublimius. Accedant itaque, qui cordis non carent oculis, ut videant cujus sit meriti qui talis exsecutor praecepti, tanti compos est praemii. 18. De tactu vero vel odoratu superflue facimus mentionem; quorum alterum, id est odoratum, ad hoc solum curabat, ut putores propter passiones cerebri non admitteret; alteri vero, id est tactui, et antequam ordinaretur, in totum valefecerat. Nec ideo se suosque sensus ab intuitu feminarum tam disciplinate frenabat, quod circa libidinis vitium se sentiret infirmum quippe quem et praefatae tentationes atque infirmitatis angustiae, et ecclesiasticae dispensationis multiplices curae, et maxime assiduum legendi, psallendi, orandi, meditandi, speculandique divina studium, ad hujusmodi delectationes pene fecerant insensibilem,
Abbreviated transcription (Latin):
de quib historica narratione quedam
tetigimꝰ.cũ sp̃ualiũ multiplex sensuũ
intellectꝰ habet᷑. si de ipso ꝑ singula
disputaremꝰ: plurimos libros. & longi
laborẽ oꝑis legentib preberemꝰ. S hunc
precipue negligentiꝰ a̾mittere idcireo
rati sumꝰ. qm̃ quicũq auctores hec loca
ex planare. curauerant: mistico allegori¬
arx intellectui. hoc est figurali exposi¬
tioni que in his reꝑta est adheserunt.
Hoc aut̃ opꝰ utrum intereat. an maneat:
in telligentie ab eo didici. ꝙ ab alt̾o ut ere¬
do una saliua ous eiꝰ. uicem libroꝵ om
nium suscepi. Ab om̃ib uͦ legentib uel
lectorib gen̾atio nr̃a atq peticio de plorat.
quatinꝰ ea que dicta st̃. anteqͣm decursa
intelligant.⁊ occasione aliqua non fasti¬

Expanded text:
de quibus historica narratione quaedam de quibus historica narratione quaedam tetigimus, multiplex sensuum intellectus habetur; et si de ipso per singula disputaremus, plurimos libros et longioris laborem operis legentibus praeberemus. Sed hoc praecipue negligentius omittere idcirco rati sumus, quoniam quicumque auctores haec loca explanare curaverunt, mystico allegoriarum intellectui, hoc est, figurali expositioni, quae in his reperta est, adhaeserunt. Hoc autem opus utrum intereat, an maneat, intelligentiae addidi, et ab altero, ut credo, saliva oris ejus vicem laborum causam suscepi. Ab omnibus vero legentibus generatim oratio nostra atque petitio deplorat, quatenus ea quae dicta sunt antequam decursa intelligant, occasione aliqua non fasti
Abbreviated transcription (Latin):
roph̃a quoq altaris bethel. qm̃ laborio¬
si itineris famen ꝙ sitim ut sibi ius¬
sum fuerat ñ ꝑpetrauit: in obedientie
uindicta mortẽ ipsam paulo pꝰ in uia
saturatꝰ in uenit. Hieremias uͦ ad hue
puer. nec licceraꝵ doctrinã. nec uirilis
prudentie uigorẽ qͣndo adño iussus est
ꝓpħare habuit. S qd̾ p̃cepto obediuerit.
scientiã qͣm ñ habuerat hr̃e ꝓueruit.
Undeego non mee exigue facultatie
penuriam: si p̃cipientium ꝓuidam aspi¬
cio auctoritatẽ. Qm̃ si in me igniculũ
aliquẽ lucere ñ crederetis: nullo modo
mͥ tam p̃cipui oꝑis. ingeniosũ laborẽ in¬
iungeretis. In his uoluminib talis dispu¬
laboris hoc magnoꝑe in tencio proeurat.
ut in om̃ib reb. inquib extra eotidia¬
nam ad ministrationẽ aliqͥd factũ ui¬
det᷑. non nouam ibi deũ facere naturã:
si ipsam qͣm in pͥncipio condidit gub¬
nare ostendat. Preterea ꝙ̃ in hoc oꝑe

Expanded text:
Propheta quoque altaris Bethel, quoniam laborioPropheta quoque altaris Bethel, quoniam laboriosi itineris famem et sitim, ut sibi jussum fuerat, non perpetravit, inobedientiae vindicta mortem ipsam paulo post in via saturatus invenit . Jeremias vero adhuc puer, nec litterarum doctrinam, nec virilis prudentiae vigorem quando a Domino missus est prophetare habuit: sed quod praecepto obediverat, scientiam quam non habuerat, accipere promeruit . Unde ergo non meae exiguae facultatis penuriam, sed praecipientium providam aspicio auctoritatem. Quoniam si in me igniculum aliquem lucis non crederetis, nullo modo mihi tam praecipui operis ingeniosum laborem injungeretis. In his voluminibus talis dispoCuncti vero laboris hoc magnopere intentio procurat, ut in omnibus rebus, in quibus extra quotidianam administrationem aliquid factum videtur, non novam ibi Deum facere naturam, sed ipsam quam in principio condidit, gubernare ostendat. Praeterea etiam in hoc opere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ monastioꝵ ep̃is & prb̃ris maxime
hartaginenssium augustinꝰ ꝑ omnia
subiectus: obtabilem in axp̃o salutem.
Beatissimi dũ adhuc uiu̾et mei patris
eusebii. ad hoc opꝰ p̾cepto constrictus:
ritate compellente. tres demirabilibus
sc̃e script᷑e noui ac uetis testamenti.
lbros historica expositione. quanta po¬
tui breuitate dño annuente cõposui.
In quib arrepti oꝑis audatia: iubentiũ
auctoritate excusabit᷑. Ne ꝙ eñi quanuis
illis que dicebant᷑. im parem ẽẽ cõspexe¬
ram: p̃cipientium t̾n imꝑiis cede. et
in aliam partẽ declinare ñ audebam.
certissime sciers. qd maior uindicta ius¬
sionũ refugã in obedientẽ conseqͥt᷑. qͣm
p̃cepto obtemperantẽ cuicumq impe¬
rito imparẽ oꝑi. uituꝑantiũ aceusatio
comitat᷑. Plus uamq periculi fugiens
ionas ꝓpħa in marinis fluctib repperit.¬
qͣm accusationis si qd̾ iubebat᷑ impłet.
in sermonib pͦpłi sui pat̾et᷑ qđ metuit.

Expanded text:
 Episcopis et Presbyteris, maxime Carthaginensium, AUGUSTINUS per omnia subjectus, optabilem in Christo salutem. Beatissimi, dum adhuc viveret, Patris mei Eusebii ad hoc opus praecepto constrictus, ritate compellente, tres de Mirabilibus sanctae Scripturae Veteris ac Novi Testamenti libros, historica expositione, quanta potui brevitate, Domino annuente, composui: in quibus arrepti operis audacia jubentium auctoritate excusabitur. Me etenim quamvis illis quae dicebantur imparem esse conspexeram, praecipientium tamen imperiis cedere, et in aliam partem declinare non audebam; certissime sciens quod major vindicta jussionum refugam inobedientem consequitur, quam praecepto obtemperantem cuicumque imperato imparem operi vituperantium accusatio comitatur. Plus namque periculi fugiens Jonas propheta in marinis fluctibus reperitm accusationis, si quod jubebatur impleret, in sermonibus populi sui pateretur, quod metuit.
Abbreviated transcription (Latin):
berent᷑. aderant ex nr̃is : cilesiensib atq ercubi¬
ensib plures conu̾si scisime glebe custodes
a ssidui monachoꝵ qͦq ⁊ clericoꝵ cũ ecclesus¬
ticis apparatibe greges qͣm plurimi. Tantus
aũ concursꝰ undiq fuerat p̾płi. ⁊ tã grata
cunctis &̃ defuncti p̾sentia. ut uix tandẽ
eũ ꝑiniserint sepeliri. Deniq qͥnta defuneti¬
mis die. tercia ut diximꝰ pꝰ palmas. feria. de¬
ceperunt turbas: ꝓmittentes qd ipsũ eat᷑
eccłam efferrent. ut eũ liberiꝰ ⁊ in tuerent᷑
tang̃ent. Hac itaq spe ex euntib ⁊ita eccła
beate semꝑ uirginis orans ubi sepelienduᷤ
erat exparte uacuata: obseratiᷤ protinus
firmissime ranuiᷤ. sc̃i corꝑis uenande re¬
liqͥe. in p̾parato sargophago cũ multa re¬
uerentia ⁊ ingenti lamentantiũ parit̾ q
psallentiũ clamore ponunt᷑. Frequentia
potro turbarũ cirea sepulchrũ eiꝰ mͦ rarior.

Expanded text:
berentur. Aderant ex nostris et Calesiensibus atque Excubiberentur. Aderant ex nostris et Calesiensibus atque Excubiensibus plures conversi, sanctissimae glebae custodes assidui, monachorum quoque et clericorum cum ecclesiasticis apparatibus greges quam plurimi; tantus autem concursus undique fuerat populi, et tam grata cunctis etiam defuncti praesentia, ut vix tandem eum permiserint sepeliri. Denique quinta defunctionis die, tertia, ut diximus, post Palmas feria, deceperunt turbas, promittentes quod ipsum extra ecclesiam efferrent, ut eum liberius et intuerentur et tangerent. Hac itaque spe exeuntibus, et ita ecclesia Beatae semper virginis Mariae, ubi sepeliendus erat, ex parte vacuata; obseratis protinus firmissime januis, sacri corporis venerandae reliquiae, in praeparato sarcophago, cum multa reverentia et ingenti lamentantium pariter et psallentium clamore, ponuntur. Frequentia porro turbarum circa sepulcrum ejus, modo rarior
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ constipate multitudinis estu. nec cereoꝵ
calore tabesẽet. Ad cuiꝰ uen̾andas exeqͥas
tres accurrerint ep̃i Diensis gran uopo
ei mhac sua ultima debilitate uisitationẽ
exhibuerat. uix candem iecesserat: rogans ut si bre¬
ui deficeret post cum quod factũ est ꝓtiruo
mitetiu.Statim uero ut eius obitꝰ fama ꝑ¬
motis qͦ regionib innuinabiles ppłi. cereos ac
diuersi gn̾is oblationes afferentes. Uinis itas se¬
ans atq conditio deuotissime osculabat᷑ pecdes
eiꝰ: uitantum ut saudalia ipsa tanꝗͣ tincta pellis
saliua parit̾ ⁊ lacrimis obscurarent᷑. Nam ⁊ lac¬
tantes afferebant᷑ pariuili: quo tam sc̃i eorꝑis tac¬
tu aduersus omĩa initinrent᷑ aduersa. Lon nulli
etiam sandalia ipsa ardentiori fule osculando
mordebant: aliquid inde obscificationẽ secum
ferre uolentes. Anuli ⁊numini. ac res alie sõo
applicabant᷑ corꝑi: ut eo sepulto ꝓ reliquis ha¬

Expanded text:
 constipatae multitudinis aestu, nec cereorum  constipatae multitudinis aestu, nec cereorum calore tabesceret. Ad cujus venerandas exsequias tres accurrerunt episcopi, Diensis, Gratianopsecundam, quam ei in hac sua ultima debilitate visitationem exhibuerat, vix tandem recesserat; rogans, ut si brevi deficeret, post eum quod et factum est proStatim vero ut ejus obitus fama pmotis quoque regionibus innumerabiles populi, cereos ac diversi generis oblationes afferentes. Omnis aetas, sexus atque conditio devotissime osculabantur pedes ejus, intantum ut sandalia ipsa, tanquam tincta pellis, saliva pariter et lacrymis obscurarentur; nam et lactentes offerebantur parvuli, quo tam sancti corporis tactu adversus omnia munirentur adversa. Nonnulli etiam sandalia ipsa, ardentiori fide osculando, mordebant; aliquid inde ob sanctificationem secum ferre volentes. Annuli ac nummi et res aliae sancto applicabantur corpori, ut eo sepulto pro reliquiis ha
Abbreviated transcription (Latin):
nq crebros ⁊ sublimes habebat. relic
cedinẽ delectabilit̾ gustare solitus
nd agnose̾et: dũ ab eiꝰ in uocatione. nec
oris nec frenesis uis eũ ulla cõpesseẽt.
nũ qd sine lacͥmis non se̾bimꝰ specia¬
i dilectionẽ. eor intantis afflictionib
moria non carendo de monstratis.
mense quarto. consecratiõis aũ itidem
ad minꝰ qͥnqͣgesimo sedo̾. ualendis apͥlis.
sexta añ palmar cdñicam feria. cirea gal¬
licinũ beatus hugo int̾ sui tẽꝑis ep̃os oꝑibus
⁊ fama singłaris. paca domo ⁊ eiuictis referta
bonis. cõmissa &̃ eccła. ac plebe tͣnqͥlla pace
fruente. migͣuit ad dñm. successorẽ subti¬
tutũ iam sͥ cartusiensẽ sicut dui multũq
desid̾au̾at añ relinquens. Seruatũ ÷ aut̃
corpꝰ eiꝰ insepultũ usq ad t̾ciã seqͣntis eb¬
doraade feriã. serenis dieb ⁊ calidis. ita ut
nemo desid̾aret estatẽ. mirantib płimis
qd̃ nec clementia aeris nec cireũstantis¬

Expanded text:
 crebros et sublimes habebat, relictdulcedinem delectabiliter gustare solitus mundus agnosceret, dum ab ejus invocatione nec doloris nec phrenesis vis eum ulla compesceret. Quid dignum quod sine lacrymis non scribimus specialem dilectionem, eorum in tantis afflictionibus memoria non carendo, demonstrans. 3mense quarto, consecrationis autem itidem ad minus quinquagesimo secundo, Kalendis Aprilis, sexta ante Palmarum Dominicam feria, circa gallicinium, B. Hugo, inter sui temporis episcopos operibus et fama singularis, pacata domo et cunctis referta bonis, commissa etiam Ecclesia ac plebe tranquilla pace fruente, migravit ad Dominum, successorem substitutum jam sibi Carthusiensem sicut diu multumque desideraverat ante relinquens. Servatum est autem corpus ejus insepultum, usque ad tertiam sequentis hebdomadae feriam, serenis diebus et calidis, ita ut nemo desideraret aestatem, mirantibus plurimis, quod nec clementia aeris, nec circumstantis
Abbreviated transcription (Latin):
do. anime sue ꝓpetua cormenta lucrari. Atq
ille stupefactiis ait. non hec sibi ab illo qui
iam pene int̾ mortuos deputari poterat s
ado potiꝰ qui ei reuelauerat dici. Asserens
graussimã reuera recent᷑ cre sue multam
imposuisse. nec dumq accepisse. nec pꝰ hec
eiꝰ monita acceptirum deinceps ẽẽ. Carno¬
tinꝰ etiam ep̃e dominꝰ gaufridꝰ. seruo dĩ ex
quo notꝰ singularit̾ etiam carꝰ pꝰ uisitacionẽ

Expanded text:
do, animae suae perpetua tormenta lucrari. Ad quae do, animae suae perpetua tormenta lucrari. Ad quae ille stupefactus ait non haec sibi ab illo qui jam pene inter mortuos deputari poterat, sed a Deo potius, qui ei revelaverat, dici, asserens gravissimam revera recenter terrae suae multam imposuisse, necdumque accepisse, nec post haec ejus monita accepturum deinceps esse. 30. Carnotinus etiam episcopus, dominus Gaufridus, servo Dei ex quo notus singulariter etiam
Abbreviated transcription (Latin):
recur curandũ ẽ. cum bapcismꝰ a quocũq
datiis. sit semꝑ idem. Item disceꝑtanti b
int̾ se qui aderant quis successorem eiꝰ eo
ipso petente iam electum in sacerdotem cõ¬
secraret. similit̾ indignatꝰ respondit. non
eligendum intra eccłiam catholieã ordiuia¬
toreui cum lieet diuersis ⁊ adiuersis datũ
sacerdociũ non possit ẽẽ diuersũ. Indignaba¬
tur aut̃ untalib facilius et uehementiꝰ. quia
⁊ dubitare in his blasfenuam deputabat:
Acurrentib aũ ad insitandum eum elericis
⁊laicis satis multis. uenerabilit̾ ac deuoce
ꝓ ꝑsonis ⁊ officuis monitꝰ salubrinios infim¬
debat. Int̾ quos guigonem desiderii unum
de maiorib pꝰ comitem erga se pͣmultis de¬
uotum. cum fleris genib ita quippe omĩs
faciebant. ante lectum eiꝰ benedictionẽ fla¬
gitaret. se uera increpatione corripuit: dicens
cum iniustas in subditos exactiones facien¬

Expanded text:
zetur curandum est, cum baptismus, a quocunque zetur curandum est, cum baptismus, a quocunque datus, sit semper idem. » Item disceptantibus inter se qui aderant quis successorem ejus, eo ipso petente jam electum, in sacerdotem consecraret, similiter indignatus respondit non eligendum intra Ecclesiam catholicam ordinatorem, cum, licet diversis et a diversis datum sacerdotium, non possit esse diversum. Indignabatur autem in talibus facilius et vehementius, quia vel dubitare in his blasphemiam deputabat. 29. Accurrentibus etiam ad visitandum eum clericis et laicis, satis multum venerabiliter ac devote, pro personis et officiis, monitus saluberrimos infundebat. Inter quos Guigonem Desiderii, unum de majoribus post comitem, erga se prae multis devotum, cum flexis genibus ita quippe omnes faciebant ante lectum ejus benedictionem flagitaret, severa increpatione corripuit, dicens eum, injustas in subditos exactiones facien
Abbreviated transcription (Latin):
laudis ⁊ obsecrationis medullitꝰ imbib erac.
ut eum cetera pene omĩa ꝑ passionem ut
p̃dixiniꝰ capitis de memoria diffugissent.
hec ꝓrsiis de scissima eiꝰ mente. nulla ut
frenesi s ul alteriꝰ in morbi pocuerint abo¬
itri. Imo cantͦ hec instanciꝰ ⁊ delectabiliꝰ reuol¬
uebat quanto cecera obliuione quoq uiuã¬
te ipsiꝰ auimũ rariꝰ incursabant. Et cum
plerumq hac ipsa obliuione cogente. uͥ
ec̃t. uł cum quib eẽt nesciret int̾rogatꝰ
tam̃ de his que ad iusticiam religionemq
ꝑtinebant sine cunclacione ueracissime
sapientissimeq respondebat. Nam eum fal¬
sus rumor exisset quod comiti a medeuo
qui comitis humbti patris uidelic sui
secutꝰ eremplũ. non erignami beato seni re¬
uerentiã exhibebat. filius natꝰ fuisset. que¬
rerentq qui assistebant ei an eum uellet
ipse baptizare. ilico non sine asꝑnacione
respondens. non inquid a quo quis bapti¬

Expanded text:
laudis et obsecrationis medullitus imbiberat, laudis et obsecrationis medullitus imbiberat, ut cum caetera pene omnia per passionem, ut praediximus, capitis de memoria diffugissent, haec prorsus de sanctissima ejus mente nulla vel phrenesis vel alterius morbi vi potuerint aboleri. Imo tanto haec instantius et delectabilius revolvebat, quanto caetera, oblivione quoque juvante, rarius incursabant. Et cum plerumque, hac ipsa oblivione cogente, ubi esset, vel cum quibus esset, nesciret, interrogatus tamen de his quae ad justitiam religionemque pertinebant, sine cunctatione veracissime sapientissimeque respondebat. Nam cum falsus rumor exisset quod comiti Amedeo, qui comitis Umberti, patris videlicet sui, secutus exemplum, non exiguam beato seni reverentiam exhibebat, filius natus fuisset, quaererentque qui assistebant ei an eum vellet ipse baptizare, illico non sine aspernatione respondens: « Non, inquit, a quo quis bapti
Abbreviated transcription (Latin):
tiam in eiꝰ famulatu se ꝑtulisse dirisset ꝓtuiꝰ
pugiuis grauit pectꝰ uerbans. se reũ clamiabs
uirguarũq disciplinã impomi sibi deuooss¬
me flagitabat. Quod q cunctiꝓpter multã
cirea eum reuerentiam recusa bãt. flebat
ubtim. confessionẽq illam quã misteria ce¬
lebraturꝰ uti fuerat solitꝰ innumerabilit̾ repe¬
tebat. psalmos quoq ⁊ diuinarũ scͥptitaru
sentencias. letanias etiam ⁊ orationes ecclid¬
ticas dic noctiq meredibili instantia fre¬
quentabat ita ut nocte una sic̃ nob ueraci
narratione relatum ẽ. anicas oiaciones tre¬
centas eipleuerit. Cumq a serientib sibi
cemperet᷑ quod hec agendo non solum suo
fatigationẽ corꝑi. s eciam augmnenta p̾be¬
ret infirmtati. respondebat ille non solũ
nõ hiue sins icrementa miserus s in suꝑ
magna ꝓuenire remedia. Ita quippe his
issueuerat studiis. ⁊ ita dulcedinẽ quine

Expanded text:
tiam in ejus famulatu se pertulisse dixisset, protinus tiam in ejus famulatu se pertulisse dixisset, protinus pugnis graviter pectus verberans, se reum clamabat, et virgarum disciplinam imponi sibi devotissime flagitabat. Quod quia cuncti propter multam circa eum reverentiam recusabant, flebat ubertim, confessionemque illam, qua mysteria celebraturus uti fuerat solitus, innumerabiliter repetebat. Psalmos quoque et divinarum Scripturarum sententias, litanias etiam et orationes ecclesiasticas die noctuque incredibili instantia frequentabat, ita ut nocte una sicut nobis veraci narratione relatum est Dominicas orationes trecentas expleverit. Cumque a servientibus sibi corriperetur, quod haec agendo non solum suo fatigationem corpori, sed etiam augmenta praeberet infirmitati, respondebat ille, non solum non hinc suis incrementa miseriis, sed insuper magna provenire remedia. 28. Ita quippe his assueverat studiis, et ita dulcedinem divinae
Abbreviated transcription (Latin):
sequiũ. hi uͦ die noctuq corporalib ac spalib
necessitatib ciꝰ deuocissime seruiebant. Cigi
quos seruitores uidelie suos. quantum in
humilitate quam int̾ ceteras urtutes p̃cipue
sectatum sup̃ reculiui ꝓfecerat. quamq¬
ꝓfunde ꝓfunde puri cordis sacris eam un¬
p̾sserat recessib manistis ostendit indicus.
Nam si quid opꝰ habebat. non aquoquani
corũ iubendo tamꝗͣ dñs. s rogando uec
humanã s diumã pociꝰ reminerationem
in p̾cando supphciter exposcebat. Ubi gr̃a
Erhibe ul fac mͥ hoc aut illud ꝓpt̾ dm̃i. ut
ds̃ hoc tͥ recribuat in futo. Mirabant᷑ audiẽ
tes ⁊ uehement̾ stupebant: quod qui subiectos
onĩs et ꝓpͥam p̾seram familiã tanta auetori¬
tate tancaq seueritate regere consueuerat.
in egritudine quando solent alii morbi stimu¬
lante molestia ad irarũ ⁊ ad indignationũ
mocus ẽẽ ꝓcliuiores tantam mansuetudinẽ
tantam induerat humilitatẽ. Nam etiã siqͥs

Expanded text:
orporalibus ac spiritualibus necessitatibus ejus devotissime serviebant. Erga quos, servitores videlicet suos, quantum in humilitate quam inter caeteras virtutes praecipue sectatum supra retulimus profecerat, quamque profunde puri cordis sacris eam impresserat recessibus, manifestis ostendit indiciis. Nam si quid opus habebat, non a quoquam eorum jubendo tanquam dominus, sed rogando; nec humanam, sed divinam potius remunerationem imprecando, suppliciter exposcebat, verbi gratia: « Exhibe vel fac mihi hoc aut illud propter Deum, ut Deus hoc tibi retribuat in futuro. » Mirabantur autem et vehementer stupebant quod qui subjectos omnes, et propriam praesertim familiam tanta auctoritate tantaque severitate regere consuevit, in aegritudine, quando solent alii, morbi stimulante molestia, ad irarum et indignationum motus esse procliviores, tantam mansuetudinem, tantam induerat humilitatem. Nam, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
simili diligentia cohibebat. dures namq
et linguam cum aceteris illicitis cunc quã
marue ab obtrectacionib frenans. aiebat
sufficere unicuiq ꝓpͥa peccata. nec ẽẽ neces¬
se ut alienis suam uł audiendo conscien¬
ciam uł loquendo contaminet linguam.
Rumores nec int̾rogabat. nec facile refere¬
bat. Ueracem autem eun in sius fuisse ser¬
monib quo cercius quam iniici testimo¬
nio ꝓbare poterimus. Guiguo comes ad ea
que mundi sunt homo satis ydoneꝰ cirea
eundem etiam dĩ famulum tranquillita¬
tis tempore ualde deuotus: in uictissime ꝓ
iusticia resistenti molestias non paruas nec
cum inter eos abẽtur in p̾sencia guidonis
iuennensis archiep̃i qui pꝰ ea papa calirtus
effectus ẽ. n uirdĩ uirta illud quod scripcũ
ẽ. iustus ut leo confidens absq terrore erit

Expanded text:
simili diligentia cohibebat. Aures namque simili diligentia cohibebat. Aures namque et linguam cum a caeteris illicitis, tamen quam maxime ab obtrectationibus frenans, aiebat sufficere unicuique propria peccata, nec esse necesse ut alienis, suam vel audiendo conscientiam, vel loquendo, contaminet linguam. Rumores nec interrogabat, nec facile referebat. Veracem autem eum fuisse in suis sermonibus, quo certius quam inimici testimonio probare poterimus? Guigo comes, ad ea quae mundi sunt homo satis idoneus, circa eumdem etiam Dei famulum tranquillitatis tempore valde devotus, invictissime pro justitia resistenti, molestias non parvas nec tum inter eos haberetur, in praesentia Guidonis Viennensis archiepiscopi, qui postea papa Calixtus effectus est, et vir Dei, juxta illud quod scriptum est: « Justus quasi leo confidens absque terrore eri
Abbreviated transcription (Latin):
et innt sutur si possunt: mirentur & uenerent᷑.
si non possunt. S ⁊ qui seĩtatem sine miraelis
nichili ducunt. que nos ideo non magni fa¬
ciꝗuius qm̃ ab electis hec et reꝓbis haberi cõ¬
munit̾ scimus. et in maiorib patriarchis mul¬
nsq aliis qui deo ualde placuere sc̃is. ul nul¬
ia uł pauca reꝑimꝰ: qui tam̃ ut dicere ceꝑa¬
mus miracła querunt. etiam atq etiam con¬
siderent utrum mirabiliꝰ ab bomine morta¬
i carne circumdato quicꝗͣ debeat exigi. et
utrum cuiquã possit non impossibile uidĩ.
ꝑ quinquaginta et amplius annos grandem
ep̾atum a quolibet homine regi. ⁊ preter
consilii eiꝰ satis indiga. & tam̃ ad ipsius p̃sẽ¬
tiam non solum ex suo s etiam ex aliis ep̃a¬
tib seu ꝓ confessione seu aliis causis innu¬
meris. tanto deuocius frequentiꝰq ueniebãt
quanto sc̃iorem cognouerant. Non aut̃ hũc
solum id ẽ ocłorum sensum s ⁊ cet̾os om̃s

Expanded text:
et imitentur, si possunt; mirentur et revereantur, et imitentur, si possunt; mirentur et revereantur, si non possunt. Sed et qui sanctitatem sine miraculis nihili ducunt; quae nos ideo non magni facimus, quoniam ab electis haec et reprobis haberi communiter scimus, et in majoribus patriarchis multisque aliis qui Deo valde placuere sanctis vel nulla vel pauca reperimus: qui tamen, ut dicere coeperamus, miracula quaerunt, etiam atque etiam considerent utrum mirabilius ab homine, mortali carne circumdato, quidquam debeat exigi; et utrum cuiquam possit non impossibile videri, per quinquaginta et amplius annos grandem episcopatum a quolibet homine regi, et praeteconsilii ejus satis indiga. Et tamen ad ipsius praesentiam, non solum ex suo, sed etiam ex aliis episcopatibus, seu pro confessione, seu aliis causis innumeris, tanto devotius frequentiusque veniebant, quanto sanctiorem cognoverant. 16. Non autem hunc solum, id est, oculorum sensum, sed et caeteros omnes
Abbreviated transcription (Latin):
nib aduercisse sapientissimum. Hine fuit
illud quod cum de matre mea que eum eo
que uoluit quam dni uoluit locuta fuerat.
ab eo quesissem utrum eam ualde senecta
fregisset: paululum secum pͣmeditans.
nescio inquid utrum sit uetus annon. hinc
etiam et illud quod mnulierͤ quadam pocen¬
cia nobilitateq p̾clara cuiꝰ nom̃ edicere
nolumus. in eiꝰ conspectu quam morose
placuit imulta loquente. cum ⁊ ipse quod
libuit respondisset illaꝙ receffisset᷑. dicerent¬
q socii eiꝰ quos prudentes ⁊ religiosos sẽꝑ
habe curabat cur non eam corripuisset.
quod se suamq faciem tam facete quam
iasciue poliret. respondit ille non sine ho¬
rore quodam et ereeratione facieni eiꝰ se
penitus non uidisse. & quid mirũ quod
faciem illiꝰ uuius non uiderat. qui nullam
nouerat: Ubi nunc sacerdotum uͥ plurimor
in sacro habitu consticutorum. enriosa lasci¬
uia lasciuaq curiositas: attendant hoc

Expanded text:
nibus advertisse, sapientissimum. Hinc fuit nibus advertisse, sapientissimum. Hinc fuit illud quod cum de matre mea quae cum eo, quae voluit, quandiu voluit, locuta fuerat ab eo quaesissem utrum eam valde senecta fregisset, paululum secum praemeditans, « Nescio, inquit, utrum sit vetus an non. » Hinc et illud, quod muliere quadam, potentia nobilitateque praeclara, cujus nomen edicere nolumus, in ejus conspectu, quam morose placuit, multa loquente; cum et ipse, quod libuit, respondisset, illaque discessisset, dicerentque socii ejus, quos prudentes et religiosos semper habere curabat, cur non eam corripuisset, quod se suamque faciem tam facete tamque lascive poliret, respondit ille, non sine horrore quodam et exsecratione, faciem ejus se penitus non vidisse. Et quidem mirum, quod faciem illius unius non viderat, qui nullam noverat? Ubi nunc sacerdotum, ubi plurimorum in sacro habitu constitutorum curiosa lascivia, lascivaque curiositas? Attendant haec
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres aspicere. nec earum sibi nocere
contuitum: ẽ enini castissimꝰ. Ad quod ille
non amulierum tantũ s auirorũ quoq
uultib religiose mentis a uertendiun respõ¬
dit intuitun: asserens quod erꝑientia sua
potest quisq conicere. ꝑ cõmumone̾ huma¬
ne mutabilitatis atq compassionem fieri.
ut affectiones conspecti frequent̃ ad conspiei¬
entem mestimabili uelocitate ꝑtranseant.
⁊ uerbi grͣa de irato iratus. ⁊ de tristi tristis.
ac de lasciuiente fiat lasciuiens: quas passiones
sacis eẽ habere quemq ꝓpͥas. non in se trans¬
scͥbe taliter alienas. nulliꝰ se cotnus ep̃atus sui
mulieris p̃ter uniꝰ ita faciem aspexisse. ut ex
consideratione uultꝰ si oceurreret que nam
eẽt posset agnoscere. Quid hac responsione
castius: Quid circum spectiꝰ: Quid filopͦhia
uera referciꝰ : Talem utiq se mulierib exhi¬
buisse. castissimuni talia in humanis assectio¬

Expanded text:
mulieres aspicere, nec earum sibi nocere mulieres aspicere, nec earum sibi nocere contuitum; est enim castissimus. Ad quod ille, non a mulierum tantum, sed a virorum quoque vultibus religiosae mentis avertendum respondit intuitum; asserens quod experientia sua potest quisque conjicere, per communionem humanae mutabilitatis atque compassionem, fieri ut affectiones conspecti frequenter ad conspicientem inaestimabili velocitate pertranseant, et, verbi gratia, de irato iratus, et de tristi tristis, et de lasciviente fiat lasciviens; quas passiones satis esse habere quemquam proprias, non in se transcribere taliter alienas: nullius se totius episcopatus sui mulieris, praeter unius, ita faciem aspexisse, ut ex consideratione vultus, si occurreret, quaenam esset, posset agnoscere. Quid hac responsione castius? quid circumspectius? quid philosophia vera refertius? Talem utique se mulieribus exhibuisse, castissimum; talia in humanis affectio
Abbreviated transcription (Latin):
s. pociꝰ nͥ aplurib conspici posset. Et aurẽ
quidem satis familiarit̾ loquentib applica¬
bat: oclorũ aut̃ in partem alteram uertebat
aspectum: audicum solum ꝓpt̾ insidias dia¬
boli huiꝰ modi negoeis afferens applicandũ.
semꝑ ⁊ iiq circum spectione seruabat: ita ut
pocentes ac nobiles mulieres uixta illud
apłi eui honorem honorem ad colloquium
honorifice hylarit᷑q frequenter susciꝑet.
multa coram se diuq tractancium facies
penitus non uideret. Dicebat enim cogitaci¬
ones illicitas diffiçeillime posse uitare. nisi
quis corporis. sensus ugilantia multa com¬
ꝑ has quasi fenestras et ingredi domos nr̃as:
de qua etiam cohibentia sensiuini cum uice
quadam cum religiosis quib dam coloque¬
retur. inter quos erat uit litteris ⁊ puritate
conspiciuis. dñs scilie airaldꝰ archip̾̃sbiter
tunc ipsius. nunc aũ mauriennensis ep̃e:
respondit idem uir dni aualdꝰ. passim se

Expanded text:
sed potius ubi a pluribus conspici posset, et aurem sed potius ubi a pluribus conspici posset, et aurem quidem satis familiariter applicabat, oculorum autem in alteram partem vertebat aspectum, auditum solum, propter insidias diaboli, hujusmodi negotiis asserens applicandum. semper et ubique circumspectione servabat, ita ut cum potentes ac nobiles mulieres juxta illud Apostoli: « cui honorem, honorem , » ad colloquium honorifice hilariterque frequenter susciperet, multa coram se diuque tractantium facies penitus non videret. Dicebat enim cogitationes illicitas difficillime posse vitari, nisi quis corporis sensus vigilantia multa com mortem per has quasi fenestras, et ingredi domos nostras . De qua etiam cohibentia sensuum dum vice quadam cum religiosis quibusdam colloqueretur inter quos erat vir litteris et puritate conspicuus: dominus scilicet Airaldus, archipresbyter tunc ipsius, nunc Mauriennensis episcopus, respondit idem vir Domini Airaldus passim se
Abbreviated transcription (Latin):
et gutturis. ⁊ sibi fundit̾ tolleret et in socus
temꝑaret. Edocti itaq ꝑ exꝑientiam comi¬
tes. cum tales motꝰ cernerent ĩminere.
innuebant lectori cedere &e aliquantis ꝑ
a legendo cessare. ut talit̾ molestiam hanc
possent ad tempꝰ declinare. Hanc aut̃ diuini
muneris grãm: peccatores ob confessionem
ad eũ ueniences uł marime sentiebant.
Clement̾ enĩ hos humilit̾q suscipiens paciẽ¬
tissime audiebat: aliquando flens ipse cum
flentib aliquando uͦ ad lacinas sus eos ex¬
citans fletibus. Qđ hoc uno liquebit suffici¬
enter exemplo. Uir dõ carꝰ galteriꝰ cognom̃co
calnesius. qui apud nos in monachatu diu
sas. erat enim in egclia grãnopolitana literis
ut madefactis capillis deorsum etiam riuuli
ꝑ conficentis ora defluerent. Porro mulierũ
confessiones. non inuꝰ caute quam benig¬
ne suscipiebat. Non enĩ in angulis aut obs¬
curis et seeretis locis cas audire solitus erat.

Expanded text:
et gutturis, et sibi funditus tolleret, et in sociis et gutturis, et sibi funditus tolleret, et in sociis temperaret. Edocti itaque per experientiam comites, cum tales motus cernerent imminere, innuebant lectori cedere et aliquantisper a legendo cessare, ut taliter molestiam hanc possent ad tempus declinare. Hanc autem divini muneris gratiam peccatores, ob confessionem ad eum venientes, vel maxime sentiebant, clementer enim hos humiliterque suscipiens, patientissime audiebat; aliquando flens ipse cum flentibus, aliquando vero ad lacrymas suis eos excitans fletibus: quod uno liquebit sufficienter exemplo. Vir Deo charus Gauterius, cognomento Calnesius, qui apud nos in monachatu diu sas erat enim in Ecclesia Gratianopolitana litteris ut madefactis capillis, deorsum etiam rivuli per confitentis ora defluerent. Porro mulierum confessiones non minus caute quam benigne suscipiebat: non enim in angulis, aut obscuris aut secretis locis eas audire solitus erat;
Abbreviated transcription (Latin):
ad solita. priorib non uacabat angustuĩs.
Utrobiq lacͥme. Ibi ꝓ gaudio: hic ꝓcedio.
Quid plura: Facte sibi fuerant lacͥine sue. paneᷤ
die ac nocte. Non has illi ꝓsꝑa: ñ bas siccabant
aduersa. Uix legere. uix psallere . uix sine his
diuina meditari. Ad eo nanq cantarũ in co
excreuerat gr̃a : ut frequent̾ nec edenti nisi
frenate deessent. Multociens enim ꝑ has sibi
& sociis conunum. marime aliqͦt ante fi¬
nẽ annos uł impediebatur uł fuscabatur.
habebat quippe lectorem aquo scos codices
quorum ñ paucos scribi fecerat. et alibi et
p̃cipue sibi ad mensam legi faciebat. et ut
duplicatis deliciis sese suosq saginaret. Cũq
lectori de diuinis ul seueritatib uł miserati¬
onib aliquid occurrisset insigne: id ipsũ
his aut cer dicere compellebat. Hee mora
spali ꝑ scripturam uoluptate gustata. con¬
cussis ab imo uiscerib tantis lacrimarum
infundebatur irriguis. ut uoluptatẽ uentͥs

Expanded text:
ad solita, prioribus non vacabat angustiis. ad solita, prioribus non vacabat angustiis. Utrobique lacrymae; ibi pro gaudio, hic pro taedio. Quid plura? Factae sibi fuerant lacrymae suae panes die ac nocte; non has illi prospera, non has siccabant adversa; vix legere, vix psallere, vix sine his divina meditari. Adeo namque harum in eo excreverat gratia ut frequenter nec edenti, nisi frenatae, deessent; multoties enim per has sibi et sociis convivium, maxime aliquot ante finem annos, vel impediebatur, vel fuscabatur. 14. Habebat quippe lectorem, a quo sanctos codices, quorum non paucos scribi fecerat, et alibi et praecipue sibi ad mensam legi faciebat, ut duplicatis deliciis sese suosque saginaret. Cumque lectori de divinis vel severitatibus vel miserationibus aliquid occurrisset insigne, idipsum bis aut ter dicere compellebat; nec mora, spiritali per Scripturam voluptate gustata, concussis ab imo visceribus, tantis lacrymarum infundebatur irriguis ut voluptatem ventris
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ additꝰ. Quancum aut̃ his duab afflictionib
temptacione uidelic et egritudine tamquã
aurũ in fornace decoctꝰ atq purgatꝰ in sp̃u¬
aleni erga dm̃ deuotionẽ &e in om̃iũ afflie¬
torum ueram compassionẽ excreuerit. nec
ipse adhuc uiuens ad plenum si uellet etiã
poss exponere. Quo enim ꝑ hec magis afli¬
gebatur. eo uehementiꝰ sp̃cis que mundi s̃.
in dm̃ refugium uerum ⁊ unicum totꝰ effe¬
rebatur: uoluntatẽ uidl̃sic̃ aiebat tanto ple¬
niorem hauriens atq suauiorẽ. quanto fu¬
erat angustiam passus acerbiorẽ: uixca illd̃
psalmuste: scđm multitudinẽ dolorum me¬
orũ in corde meo consolationes tue lecifica¬
uer̃ auimã meã. Huiꝰ modi alt̾itatũ in eo
ad finem usq nõ cessauere iucissitudines.
Nẽ enĩ in suꝑna totis uirib sp̃ualib ereciᷤ
oculis. gustando ⁊ iudeudo quoniam suauis
ẽ dñs ieffabilib recreabatur gaudiis.
nunc infirnutatis humane pondẽ relapsꝰ

Expanded text:
est additus. Quantum autem his duabus afflictionibus, tentatione videlicet et aegritudine, tanquam aurum in fornace, decoctus atque purgatus, in spiritualem erga Deum devotionem, et in omnium afflictorum veram compassionem excreverit, nec ipse adhuc vivens ad plenum, si vellet etiam, posset exponere. Quo enim per haec magis affligebatur, eo vehementius spretis, quae mundi sunt, in Deum, refugium verum et unicum, totus efferebatur, voluptatem inde, sicut aiebat, tanto pleniorem hauriens atque suaviorem, quanto fuerat angustiam passus acerbiorem, juxta illud psalmi: « Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam . » Hujusmodi alteritatum in eo ad finem usque non cessavere vicissitudines; nunc enim in superna totis viribus spiritalibus erectis oculis, gustando et videndo quoniam suavis est Dominus, ineffabilibus recreabatur gaudiis; nunc infirmitatibus humanae pondere relapsus
Abbreviated transcription (Latin):
in illis aqͥs qͦ de cataractis celi defluxer̃:
biua magistroꝵ estimatio ẽ. Eut eñi ut
ñ nulli estimant. ꝑ easdẽ cataractas re¬
uocant᷑. & quẽ adinodũ de mari aride
nubes limphaticos ymbres consueseunt
conthraere: ita ⁊ suꝑui illiꝰ firmaiuenti
spaciũ aquas qͣs emiserat de nubib pos¬
set reuocare. aque eñi inqͥt script᷑a ibant
reu̾tebant᷑. Q.uo gͥ ibant nͥ iu̾̃i uenerant:
Si gͥ de excesso illo firmam̃to. ut iuxia
quoꝵdã estimationẽ diximꝰ. aque de suꝑ
fluxissent.⁊ spaciũ qd̵ oceupabant dimiseñ:
sic illuc reuocate sunt. qͥd miꝵ si eadẽ que
de seruerant. spacia cõplebant. uel certe
si de nubib eadẽ nunboꝵ copia fuisse monͤ¬
trata concedit᷑. qͥd intelligil: ab mentibus
repugnat. si ad nubes it̃m ipsa retroesum
uert̃et᷑. Quẽ admodũ in cotidiana rens
administratiõe fieri cernit᷑: ut pluuia de
nubib in missa resumpta uideat᷑. Ceteres¬

Expanded text:
in illis aquis quae de cataractis coeli defluxerunt, in illis aquis quae de cataractis coeli defluxerunt, bina magistrorum aestimatio est. Aut enim, ut nonnulli aestimant, per easdem cataractas revocantur, et quemadmodum de mari aridae nubes lymphaticos imbres consuescunt attrahere; ita et superni illius firmamenti spatium, aquas quas emiserat de nubibus, posset revocare. Aquae enim, inquit Scriptura, ibant et revertebantur. Quo ergo ibant, nisi unde venerant? Si ergo de excelso illo firmamento, ut juxta quorumdam aestimationem diximus, aquae desuper fluxissent, et spatium quod occupabant, dimiserunt, si illuc revocatae sunt, quid mirum si eadem quae deseruerant spatia complebant? Vel certe si de nubibus eadem nimborum copia fuisse monstrata conceditur, quid intelligentibus mentibus repugnat, si ad nubes iterum ipsa retrorsum verteretur; quemadmodum in quotidiana rerum administratione fieri cernitur, ut pluvia de nubib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinũ rorem ali. ut in ipsa sua fortiudine
sic̃ hoĩes longeuos.⁊ sanitate corpoꝵ ala¬
cres habuerat: ita ⁊ mundꝰ ipse. idhuc nul¬
lis ꝑ turbationib agitatꝰ. aptos uescentib
ferens fruclꝰ consiftet. ⁊ a scd̃a etate sicut
tͣbulentis morib. ita tͣbidis rer tempesta¬
tib iuu̾e ꝙ ugere in ciꝑet. Qñe. idmodũ
in terra egypti etiã nunc neq̃qͣm nubium
imbrib s terre ipsiꝰ sudore.⁊ aeris cõmo¬
ditate.⁊ nili fluminis incrementis fouet᷑:
s hec in uestigatio qualit̃ accipienda sit.
ꝓcerto eruditi ꝙ catholici uiri uideant.
qͥd docti ꝙ ingeniosi magistri sentiunt.
sine ulla nr̃e auctoritatis p̃sumptione
ꝓferamꝰ. Ubi nodosa questio studiosis men¬
tib ostendit᷑. si aliqͤm locũ uacuũ relique¬
rant. cũ terre spatiũ aque diluuis occupa¬
bant.⁊ si nullũ spaciũ tale habuerant. q̃n
recesserant qͥd implebant: De qͣ in qͥsitiõe

Expanded text:
pertinum rorem ali; ut in ipsa fortitudine pertinum rorem ali; ut in ipsa fortitudine sicut homines longaevos et sanitate corporum alacres habuerit, ita et mundus ipse nullis adhuc perturbationibus agitatus aptos vescentibus ferens fructus consisteret: et a secunda aetate sicut turbulentis motibus, ita turbidis rerum tempestatibus vivere et vigere inciperet. Quemadmodum in terra Aegypti etiam nunc nequaquam nubium imbribus, sed terrae ipsius sudore, et aeris commoditate, et Nili fluminis incrementis fovetur. Sed haec investigatio qualiter accipienda sit pro certo, eruditi et catholici viri videant. quid docti et ingeniosi magistri sentiunt, sine ulla nostrae auctoritatis praesumptione proferamus: ubi nodosa quaestio studiosis mentibus ostenditur: Si aliquem locum vacuum reliquerant, cum terrae spatium aquae diluvii occupabant; et si nullum spatium tale habuerant, quando recesserant quid implebant? De qua inquisitione
Abbreviated transcription (Latin):
sumino illo firmam̃to. qd ut diuidet inter
aqͥs ⁊ aqͣs łs in pͥncipio fecerat factas fuis¬
se plus diligunt qͥdm̃ illas aq̃s quas supͣ
firnam̃tũ posuerat. ad tale minisfrum pre¬
parasse dicunt. ⁊ inhac conditione suꝑioris
inferioris aque. sacͥ baptismatis ministe¬
suꝑior ⁊ in ferior pͥme uite mundi pecca
uite pͥoris delicta remittit. Sed dũ in hoc
oꝑe incellectũ pociꝰ rer gestaꝵ qͣm sigu¬
talem expͦsitionẽ assumpsimꝰ: qd̾ ad rem
presentẽ ꝑtinet ꝓsequam᷑. Nn gͥ qui fir¬
mamenti aqͣs ad diluuiũ uenire putant.
etiam ante cdilunũ pluui.is in mundo
um innubib ẽ constitutꝰ dñi arcus. In hac
um pluuia fieret: Mys id÷ arcus ille in
nubib serenis appareret. qͥ ꝑ solem semꝑ
ꝑ humecłas serenasq nubes esfic it᷑. ⁊ non
a sole tm̃ fieri. s etiã ꝑlunã aliqͦtiers in
motationib ⁊ pluuiis. ꝑ matutinũ et ues¬

Expanded text:
summo illo firmamento, quod ut divideret inter summo illo firmamento, quod ut divideret inter aquas et aquas, Deus in principio fecerat, factas prius esse dicunt: qui Deum illas aquas, quas supra firmamentum posuerat, ad tale ministerium praeparasse dicunt: et in hac conditione et superioris et inferioris aquae, sacri Baptismatis ministesuperior et inferior, primae vitae mundi peccam nostrae vitae prioris delicta remittat. Sed dum in hoc opere intellectum potius rerum gestarum, quam figuralem expositionem assumpsimus, quod ad rem praesentem pertinet, prosequamur. Hi ergo qui firmamenti aquas ad diluvium venire ponunt, etiam ante diluvium pluvias in mundo um in nubibus est constitutus, in hanc um pluvia fieret, iris, id est, arcus ille in nubibus serenis appareret; qui per solem semper, et humectas serenasque nubes efficitur: et non a sole tantum fieri, sed etiam per lunam aliquoties in immutationibus et pluviis per matutinum et ves
Abbreviated transcription (Latin):
Pontes it qͥclausi erant. cũ illa in solene.
eruptio ꝓhib̾et᷑: pꝰea aꝑtos fuisse. sequens
iteꝵꝵ aqua reuocaret᷑: etiã sontes qͥ clau¬
si fuerant reserant᷑. Eque eñi que clausis
ianuis uenire ñ pot̾ant. quomͦ retro nisi
non minori diligentia indigens questio. di¬
uersis in qͥsitoꝵ sententiis uentilata dmosest᷑.
Quibdam namq placet. ut iste catha¬
racte in nubib aꝑte fuisse putent᷑. que
sepe celi noĩe ꝑ seript᷑as diuinas nuncu¬
pant᷑: quomͦ est illud. Et celi dabunt
imbrẽ: ꝙ terra daibit fructũ suum. ꝙ
panẽ celi dedit eis. ꝙ possunt aues celi
lubitare.⁊ uolucres celi nidos hñt uͥ requi¬
escunt. Cataractas gͦ in celo in nubib ui¬
delicet factas ut pluuia ueniret. illi pre¬
dicti estimant. que mi admodũ etiã nunc
tale ministeriũ ꝑ nubes fieni. totꝰ mundus
ĩ ambigat. S tunc cataracłas aꝑtas scͥpt᷑a
pluiualis facta erat. Cẽti uͦ istas cataractas. in

Expanded text:
Fontes enim qui clausi erant, cum illa insolens eruptio prohiberetur, postea apertos fuisse sequens iterum aqua revocaretur, etiam fontes, qui clausi fuerant, reserantur. Aquae enim quae clausis januis venire non poterant, quomodo retro, nisi non minori diligentia indigens quaestio, diversis inquisitorum sententiis ventilata dignoscitur. Quibusdam namque placet, ut istae cataractae nubibus apertae fuisse putentur, quae saepe coeli nomine per Scripturas divinas nuncupantur, quomodo est illud, Et coeli dabunt imbrem, et terra dabit fructum suum ; et, Panem coeli dedit eis ; et, Possint aves coeli habitare ; et, Volucres coeli nidos habent ubi requiescunt ? Cataractas ergo in coelo, in nubibus videlicet factas ut pluvia veniret, illi praedicti aestimant, quemadmodum etiam nunc tale ministerium per nubes fieri totus mundus non ambigit. Sed tunc cataractas coeli apertas pluvialis facta erat. Caeteri vero istas cataractas in