comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& quantũ possit ab eis quos consulit amica
disputatione honeste. grauit̃. quod opor¬
tet audire.
SATIS AUCHI ADUERSꝰ
eos uideor disputas se.
qui multos dõs & fal¬
sos quos. eẽ. inutilia si
certe creaturas non creatorẽ
ueritas xp̃iana con uincit ꝓp¬
t̃ uitȩ huius mortalis rerũq: t̃rena¬
rũ utilitatẽ eo ritu ac seruitute
quȩ grece lałRIa dr̃ & uni uerodõ de¬
betur uerandos & colendos putant set
nimiȩ quidẽ stultitiȩ uel pͣn tiȩ. Nec
istos .uͦ. nec ullos alios quanticũq nume¬
rilibros satis. eẽ posse quis nesciat: qͥn¬
do ea gła putat᷑ uanitatis. nullis ceđe
uirib ueritatis. in ꝑnitiẽ utiq eiꝰ cui uiti¬
ũ tam immane dominat᷑ : nã & contra
omnẽ curantis industriã non malo me¬
dici s egroti insanabilis morbus inui¬
tus . ẽ. Huuero qui ea quȩ legunt uel sine
ulla uel non cũ magna ac nimia ueteris
erroris obstinatione intellecta & con¬

Expanded text:
et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica disputatione honeste grauiter libere quod oportet audire. atis mihi aduersus eos uideor disputasse, qui multos deos et falsos, quos esse inutilia. sicerte creaturas, non creatorem ueritas Christiana conuincit, propter uitae huius mortalis rerumque terrenarum utilitatem eo ritu ac seruitute, quae Graece Xatpeca dicitur et uni uero Deo debetur, uenerandos et colendos putant. Et nimiae quidem stultitiae uel pertinaciae nec istos quinque nec ullos alios quanticumque numeri libros satis esse posse quis nesciat? quando ea putatur gloria uanitatis, nullis cedere uiribus ueritatis, in perniciem utique eius, cui uitium tam inmane dominatur. Nam et contra omnem curantis industriam non malo medici, sed aegroti insanabilis morbus inuictus est. Hi uero, qui ea quae legunt uel sine ulla uel non cum erroris obstinatione, intellecta et con
Abbreviated transcription (Latin):
respondisse. qui tacere noluerit. Aut qͥd
.ẽ. loquatius uanitate. quȩ ñ idõ potest qͦd
ueritas. quia si uoluerit etiã plus potest
clamare quã ueritas : Sed considerent
omia diligent̃. Et si forte sine studio par¬
tiũ uidicantes talia. eẽ. ꝑspexerint quȩ
potius exagitari quã conuelli possint.
garrulitate impudentissima & quasi
satrrica uel mimica leuitate. cohibeant
suas nugas: & potius a prudentib em̃ dari ꝗ
laudari ab imprudentib: eligant. Namsi
non ad libertatẽ uera dicendi. s ad licen¬
tiã maledicendi tempus ex pectant: absi
ut eis eueniat qđ ait tullius de quodam
qui percandi licentia felix appellabat᷑
Omiserũ cui pecare licebat: Unde qͥs qͥs ÷
qui maledicendi licentia felicẽ se putat.
multo erit felicior si hoc illi om̃ino non
liceat: cũ possit deposita inanitate iac¬
tantiȩ etiã isto tẽpore tanquã studiocon¬
sulendi quicqͥd uoluerit contradicere.

Expanded text:
respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendari quam laudari ab inpudentibus eligant. Nam si non ad libertatem uera dicendi, sed ad licentiam maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contradicere
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. etiã quae libet imꝑii magnitudo. quã
ꝓtemporũ gubnatione dispensat. Proin¬
de iã etiã illis respondendũ. eẽ. uideo: qͥ
manifestessimis docum̃tis quib ostendit᷑¬
quod ad ista tẽporalia quae sola stulti ha¬
bere concupiscunt nichil dõꝵ falsoꝵ nu¬
merositas ꝓsit confutati atq conuicti
conant᷑ asserere. ñ ꝓpt̾ uitȩ p̃sentis utili
lendos dos. Nam istis qͥ ꝓpt̃ amicitias mun¬
di huius uolunt uana colere. & ñ se ꝑmit a
puerilib sensib conquęrunt᷑ : his .uᵈͫ. libris
satis arbitror. ẽe. responsũ. Quorũ .iiͦi. pri¬
ores cũ edidissẽ & in multorũ manib. eẽ.
cȩpissent . audiui quosdã nescio quã ad uer¬
sus eos responsionẽ scribendo p̃parare : de¬
inde ad me ꝑlatũ. ẽ. qđ iã scripserint. Sed
tempus quęrant quo sine ꝑiculo possint
edere: quos ad moneo non optent quod eis
non ex pedit. Eacile. ẽ. enĩ cuiquã uideri

Expanded text:
est etiam quaelibet imperii magnitudo, quam est etiam quaelibet imperii magnitudo, quam pro temporum gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis respondendum esse uideo, qui manifestissimis documentis, quibus ostenditquod ad ista temporalia, quae sola stulti habere concupiscunt, nihil deorum falsorum numerositas prosit, confutati atque convicti conantur asserere, non propter vitae praesentislendos deos. Nam istis, qui propter amicitias mundi huius uolunt uana colere et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem et in multorum manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri
Abbreviated transcription (Latin):
dȩmoniorũ. s in dei ueri. eẽ. posita po¬
testate. Quid autẽ fuit eiꝰ religiosa hu¬
militate mirabilius. quando in thessa¬
lonicensiũ grauissimũ scelus. cui iam
ep̃is int̾cedentib ꝓmiserat in dulgentiã¬
tumultu quorũdã qui ei coherebant uindi¬
care cõpulsus. ẽ. & ecclesi astica coercitꝰ dis¬
ciplina sic egit penitentiã. ut imꝑatoriã
celsitudinẽ ꝓ illo popłs orans magis fle¬
ret uidendo ꝓstratã. quã peccando time¬
ret iratã : Haec ille secũ & si qua similia
quȩ cõmemorare longũ . ẽ. bona oꝑa tu¬
lit ex isto tẽporali uapore cuius libet cul¬
minis & sublimitatis humanȩ : quorum
oꝑm merces. ẽ. ȩt̃na felicitas. cuius dator
.ẽ. dĩ solus ueracit̃ pius. Cȩtera uero uitȩ
huius uel fastigia uel subsidia sic̃ ipsum
mundũ. lucẽ auras t̃ras aquas fructus
ipsiusq: hominis animã. corpus. sensus.
mentẽ. uitã bonis malisq: largit᷑ : in quib:

Expanded text:
daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita podaemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid autem fuit eius religiosa humilitate mirabilius, quando in Thessalonicensium grauissimum scelus, cui iam episcopis intercedentibus promiserat indulgentiatumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disciplina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret uidendo prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est Deus solis ueraciter piis. Cetera uero uitae huius uel fastigia uel subsidia, sicut ipsum mundum lucem auras, terras aquas fructus ipsiusque hominis animam corpus, sensus mentem uitam, bonis malisque largitur; in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicentib hilarit̃ benigneq donauit: In i¬
micorũ suoꝵ filios quos ñ ipsius iussus s¬
belli abstulerat impetus etiã non dum
xp̃ianos ad ȩccłiã confugientes xp̃ia¬
nos hac occasione fieri uoluit: & xp̃ia¬
na caritate dilexit. Nec priuauit rebus:
sed auxit honorib. In neminẽ post uic¬
toriã priuatas inimicitias ualere ꝑmi¬
sit. bella ciuilia non sic̃ cinna & mariꝰ.
& sylla & alii tales nec finita finire uo¬
luer̃ : sed magis doluit ex orta: quã noce¬
re uoluit t̾minata. Int̾ hȩc om̃ia ex ipso
initio imꝑii sui ñ qui euit iustissimis &
miscdissimis legib ad uersus impios la¬
boranti ȩccłiȩ subuenire quã ualens he¬
reticus fauet arrianis uehem̃t̃ affli¬
xerat: Cuius ȩccłiȩ se menbrũ. eẽ. magis
quã in t̾ris regnare gaudebat. Simula¬
chra gentiliũ ubiq euertenda p̃cepit:
satis intelliget nec t̾rena munera in

Expanded text:
dicentibus hilariter benigneque donauit. Inidicentibus hilariter benigneque donauit. Inimicorum suorum filios, quos, non ipsius iussu, belli abstulerat impetus, etiam nondum Christianos ad ecclesiam confugientes, Christianos hac occasione fieri uoluit et Christiana caritate dilexit, nec priuauit rebus et auxit honoribus. In neminem post uictoriam priuatas inimicitias ualere permisit. Bella ciuilia non sicut Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire uoluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in
Abbreviated transcription (Latin):
rursus ꝓphetico responso fide certꝰ opp̃s¬
sit: contra cuius robustissimũ exercitũ
magis orando quã feriendo pugnauit.
Milites nobis qui ad erant retuler̃ ex¬
torta sibi. ẽẽ. de manib quȩcũq iacu¬
labantur. cũ a theodosii partib in ad¬
uersarios uehemens uentꝰ iret. & ñ solũ
quȩcũq in eos iaciebant᷑ concitatis sime
rapet. uerũ etiã ipsorũ tela in eorũ cor¬
pora retorqueret. Unde & poeta claudi¬
anus quã uis a xp̃i nomine alienus: in
eius tam̃ laudib dix̃. O nimiũ dilecte
dõ. Cui militat &ther: & conurati ueni¬
unt ad classica uenti. Uictor autẽ sicut
credidat & p̃dixerat iouis simula chra
quȩ aduersus eũ fuerant nescio quibus
ritib uelut consecrata in alpib constitu¬
ta de posuit: eoꝵq fulmina qđ aurea fu¬
issent iocantib quod illa lȩtitia ꝑmit ce¬
bat̃ cursorib & se abeis fulminari uelle

Expanded text:
rursus prophetico responso fide certus obpresrursus prophetico responso fide certus obpressit, contra cuius robustissimum exercitum magis orando quam feriendo pugnauit. Milites nobis qui aderant rettulerunt extorta sibi esse de manibus quaecumque iaculabantur, cum a Theodosii partibus in aduersarios uehemens uentus iret et non solum quaecumque in eos iaciebantur concitatissime raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Unde et poeta Claudianus, quamuis a Christi nomine alienus, in eius tamen laudibus dixit: O nimium dilecte Deo, cui — militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Iouis simulacra, quae aduersus eum fuerant nescio quibus ritibus uelut consecrata et in Alpibus constituta, deposuit, eorumque fulmina, quod aurea fuissent, iocantibus quod illa laetitia permittebat cursoribus et se ab eis fulminari uelle
Abbreviated transcription (Latin):
destitutũ om̃ib opib nullo negotio pos¬
set auferre : si latius regn cupiditate
magisquã benefaciendi caritate flagra¬
ret. Unde potius eũ seruata eiꝰ imꝑa¬
toria dignitate susceptũ ipsa humani¬
tate && grã consolatus. ẽ. Deinde cũ ma¬
ximũ terribilẽ faceret ille successus.
hic inangusti is curarũ suarũ non . ẽ.
lapsus ad curiositates sacrilegas atq
illicitas : sed ad iohannẽ in egypti he¬
remo constitutũ. quẽ dĩ seruũ ꝓphetan¬
di spũ p̃ditũ fama crebrescente didice¬
rat misit: atq ab eo nuntiũ uictoriae
certissimũ accepit. Mox trranni maxi¬
mi ex tinctor ualentinianũ puerũ im¬
ꝑi sui partib unde fugatꝰ fuerat mise¬
ricordissima ueneratione restituit: eoq
siue ꝑ insidias siue quo alio pacto uel
casu ꝓxime ex tincto. aliũ tr̃rannum
eugeniũ qui in illius imꝑatoris locũ
non legitime fuerat sub rogat᷑. accepto

Expanded text:
destitutum omnibus opibus nullo negotio posdestitutum omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius regnandi cupiditate magis quam benefaciendi caritate flagraret; unde potius eum seruata eius imperatoria dignitate susceptum ipsa humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum terribilem faceret ille successus, hic in angustiis curarum suarum non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti eremo constitutum, quem Dei seruum prophetandi spiritu praeditum fama crebrescente didicerat, misit adque ab eo nuntium uictoriae certissimum accepit. Mox tyranni Maximi extinctor Valentinianum puerum imperii sui partibus, unde fugatus fuerat, cum misericordissima ueneratione restituit, eoque siue per insidias siue quo alio pacto uel casu proxime extincto alium tyrannum Eugenium, qui in illius imperatoris locum non legitime fuerat subrogatus, accepto
Abbreviated transcription (Latin):
& gerendis bellis uctoriosisimꝰ fuit.
ini trrannis opprim̃dis ꝑ om̃ia ꝓsꝑatꝰ
.e. grandeuus egritudine & senectute
defunctꝰ ÷ filios imꝑantes reliquit. S
rursus ne imꝑator quisquã idõ xp̃ia¬
nꝰ ẽẽt. ut felicitatẽ constantini mereret᷑:
anus: iouianũ multo citius quã iuli¬
anũ abstulit: gratianũ ferro trrannico
ꝑmisit in terimi: longe quidẽ mitius
quã magnũ pompeiũ colentẽ uelut
romanos dõs. Nam ille uindicari a ca¬
tone ñ potuit. quẽ ciuilis belli qͦdã mͦ
heredẽ reliquerat: Iste autẽ quã uis piȩ
animȩ solatia talia ñ requirant a theo¬
fide societatis quã nimiȩ potestatis. Un¬
de & ille non solũ uiuo seruauit quam
debebat fidem: uerũ etiã post eius mor¬
tẽ pulso eius int̾fectore maximo. ualen¬
tuiianũ eius paruulũ frẽm in sui par¬
tes imꝑii tanquã xp̃ianus excepit: pu¬
pillũ pat̾no custodiuit affectu. Quem

Expanded text:
et gerendis bellis victoriosissimus fuit; et gerendis bellis victoriosissimus fuit; in tyrannis opprimendis per omnia prosperatus est; grandaevus aegritudine et senectute defunctus est; filios imperantes reliquit. Sed rursus ne imnus esset, ut felicitatem Constantini mereretur, anus: Iouianum multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum ferro tyrannico permisit interimi, longe quidem mitius quam magnum Pompeium colentem uelut Romanos deos. Nam ille uindicari a Catone non potuit, quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem, quamuis piae animae solacia talia non requirant, a Theofidae societatis quam nimiae potestatis. de et ille non solum uiuo seruauit quam debebat fidem,_ uerum etiam post eius mortem pulsum ab eius interfectore Maximo Valentinianum eius paruulum fratrem in sui partes imperii tamquam Christianus excepit pupillum, paterno custodiuit adfectu, quem
Abbreviated transcription (Latin):
anis głȩ. sed ꝓpt̃ caritatẽ felicitatis ae¬
ternȩ̃: si ꝓsuis peccatis humilitatis &
miserationis ðrationis sacrificiũ dõ suo
uero immolare ñ negligunt. Tales xp̃i¬
anos impatores dicimꝰ. eẽ. felices in terim
spe. post ea re ipsa futuros: cũ id quod
ex pectabamus aduenerit. Nam bonus
ne homines qui eũ credent ꝓpt̃ et̃nã uitã
colendũ has sublimitates & regna t̾rena
existimarent posse neminẽ consequi
nisi dȩmonib supplicet. quod hi sp̃s
intalib multũ ualerent : constantinũ
imꝑatorẽ non supplicantẽ dȩmonib
sed ipsũ uerũ dm̃ colentẽ tantis t̾renis
impleuit munerib quanta optare nullꝰ
auderet: cui etiã conde ciuitatẽ roma¬
no imꝑio sociã uelut ipsius romȩ filia.
sed sine aliquo dȩmonũ templo simula¬
chroq con cessit : diu imꝑauit. uniuier¬
sũ orbẽ ro manũ unus augustus te¬
nuit & de fendit. in ad ministranil

Expanded text:
anis gloriae, sed propter charitatem felicitatis aeanis gloriae, sed propter charitatem felicitatis aeternae: si pro suis peccatis, humilitatis et miserationis et orationis sacrificium Deo suo vero immolare non negligunt. Tales christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id, quod exspectamus, advenerne homines, qui eum crederent propter aeternam vitam colendum, has sublimitates et regna terrena existimarent possse neminem consequi, nisi daemonibus supplicet, quod hi spiritus in talibus multum valerent, Constantinum imperatorem non supplicantem daemonibus, sed ipsum verum Deum colentem, tantis terrenis implevit muneribus, quanta optare nullus auderet: cui etiam condere civitatem Romano imperio sociam, velut ipsius Romae filiam, sed sine aliquo daemonum templo simulacroque concessit. Diu imperavit, universum orbem Romanum unus Augustus tenuit et defendit; in administrandis
Abbreviated transcription (Latin):
Sed felices eos dicimꝰ si iuste imꝑant. si
int̃ linguas sublimit̾ honorantiũ & obse¬
quia mmis humilit̾ salutantiũ ñ extol¬
lunt᷑ sed se homines. eẽ. meminer̃. si suã
potestatẽ ad dĩ cultũ maxime dilatandũ
maiestati eius famulã faciunt. si dm̃ti¬
ment. diligunt. colunt: si plus amant illuo
regnũ ubi ñ timent hab̾e consortes. si tar¬
dius uindicant. facile ignoscunt: si ean¬
dẽ uindictã ꝓnecessitate regendȩ tuen¬
dȩq rei publicȩ. ñ ꝓ satiandis inmici¬
tiarũ odi is exercent : si eandẽ ueniam
ñ ad impunitatẽ iniquitatis sed ad spẽ
correctionis indulgent: si quod asꝑe
cogunt̾ plerũq decernere miscđiȩ le¬
nitate & beneficioꝵ largitate cõpensans:
si luxuria tanto eis . ẽ. castigatior quanto
posset. eẽ. libior : si malunt cupiditatib:
prauis quã quib libet gentib imꝑare.
& si hȩc omia faciunt ñ ꝓpt̾ ardorẽ in¬

Expanded text:
Sed felices eos dicimus, si juste imperant, si Sed felices eos dicimus, si juste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, sed se homines esse meminerunt; si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum majestati ejus famulam faciunt; si Deum timent, diligunt, colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes; si tardius vindicant, facile ignoscunt; si eamdem vindictam pro necessitate regendae tuendaeque reipublicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis exserunt; si eamdem veniam non ad impunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis indulgent; si, quod aspere coguntur plerumque decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate compensant; si luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset esse liberior; si malunt cupiditatibus pravis, quam quibuslibet gentibus imperare: et si haec omnia faciunt, non propter ardorem in
Abbreviated transcription (Latin):
ille p̃sumpserat. sic ad uersarenturꝰ no
mine xp̃iano ut longe atrocius bellũ:
cũ eis quã cũ hominib gerere uident᷑.
ita uerꝰ ds̃ gub̃natorq: rerũ & romanos
cũ miscđia flagellauit. & tam incredi¬
bilit̃ uictis supplicatorib dęmonũ. nec
saluti rerũ p̃sum̃entiũ necessaria. eẽ sa¬
crificia illa monstrauit. ut abhis qͥ non
tendunt nec ꝓpt̃̾ p̃sentes necessitates
uera religio deseratur. & magis &t̃nȩ
uitȩ fidelis sima ex pectatione teneatur.
Neq enĩ nos. xp̃ianos quosdã imꝑatores
idõ felices dicimꝰ quia uel diutius imꝑa¬
uerunt. uel imꝑantes filios morte pla¬
cida reliquer̃. uel hostes rei publicȩ do¬
muer̃. uel inimicos ciues aduersũ se
in surgentes & cauere & oppͥmere potu
demonũ acciꝑe meruer̃. qui ñ ꝑtinent ad
regnũ dĩ quo ꝑtinent isti. & hoc ipsuis
miscđia factũ. ẽ : ne ab illo ista qui in
eũ credent uelut summa bona desidarent

Expanded text:
ille praesumpserat, sic adversarentur pro ille praesumpserat, sic adversarentur pro nomine christiano, ut longe atrocius bellum cum eis quam cum hominibus gerere viderentur: ita uerus dominus gubernatorque rerum et Romanos cum misericordia flagellauit, et tam incredibiliter uictis supplicatoribus daemonum nec saluti rerum praesentium necessaria esse sacrificia illa monstrauit, ut ab his qui notendunt, nec propter praesentes necessitates uera religio deseratur, et magis aeternae uitae fidelissima expectatione teneatur.nunc nos Christianos quosdam imperatores ideo felices dicimus, quia vel diutius imperarunt, vel imperatores filios morte placida reliquerunt, vel hostes reipublicae domuerunt, vel inimicos cives adversus se insurgentes, et cavere, et opprimere potuedaemonum accipere meruerunt, qui non pertinent ad regnum Dei, quo pertinent isti: et hoc ipsius misericordia factum est, ne ab illo ista, qui in eum crederent, velut summa bona desiderarent.
Abbreviated transcription (Latin):
facere xp̃iana religio non sinebat. Nam
ꝓpinquante iam illo his locis ubi nutu
summȩ maiestatis opp̃ssus ẽ. cũ eius fama
ubiq crebresceret. nobis apud cartaginẽ
dicebatur hoc cređe. s pargere. iactare
paganos qđ ille diis amicis ꝓtegentib
ferebatur uinci om̃ino non posset ab eis
qui talia diis romanis sacra ñ facerent.
nec fieri a quoquã ꝑmitteret. & ñ aguNT
miseri gr̃as tante miscđiȩ dĩ. qui cum
statuis sec irruptione barbarica graui
ori dignos mores hominũ castigare.
indignationẽ suã tanta mansuetudine
temꝑauit. ut illũ primo faceret mira¬
bilit̃ uinci ne ad infirmoꝵ animos euer¬
tendos gła daretur dȩmonib: quibus
eũ supplicare constabat s deinde abhis
barbaris roma caꝑetur. qui cont᷑ omnẽ
consuetudinẽ gestoꝵ ante belloꝵ ad lo¬
ca scã confugientes xp̃ianȩ religionis
reuerentia tuerent᷑. ipsisq dȩ monibus
atq impiorũ sacrificioꝵ ritib de qͥbus

Expanded text:
facere christiana religio non sinebat? Nam facere christiana religio non sinebat? Nam propinquante jam illo his locis, ubi nutu summae majestatis oppressus est, cum ejus fama ubique crebresceret, nobis apud Carthaginem dicebatur, hoc credere, spargere, jactare Paganos, quod ille diis amicis protegentibus ferebatur, vinci omnino non posset ab eis, qui talia diis Romanis sacra non facerent, nec fieri a quoquam permitterent. Et non agunt miseri gratias tantae misericordiae Dei, qui, cum statuisset irruptione barbarica graviora pati dignos mores hominum castigare, indignationem suam tanta mansuetudine temperavit, ut illum primo faceret mirabiliter vinci, ne ad infirmorum animos evertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum supplicare constabat; deinde ab his Barbaris Roma caperetur, qui contra omnem consuetudinem bellorum ante gestorum ad loca sancta confugientes christianae religionis reverentia tuerentur, ipsisque daemonibus atque impiorum sacrificiorum ritibus, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ñ cũ gr̃arũ actione cõmemorant. s
quantũ in ipsis. ẽ. om̃iũ si fieri potest ho¬
minũ obliuione sepelire conantur : qđ a
nob si tacebitur. similit̃ erimus in grati.
Cum rada gausus rex gothorũ agmine
ingenti & inmani iam in urb uicinia cors¬
titutꝰ romanis ceruicib immineret : uno
die tanta celeritate uictꝰ . ẽ. ut ne uno qͥdẽ
nondicã ex tincto sed uulnerato romanoꝵ
multo amplius quã .c. miliũ ꝓsterneret᷑
eius exercitus : atq ipse mox captꝰ poena
debita necaretur. Nam si ille tam impius
cũ tantis & tam impiis copiis romã fuis¬
set in gressus cui peꝑcisset: quib honorẽ¬
locis martrrũ detulisset: in qua ꝑsona
dm̃ timeret : cuiꝰ ñ sanguinẽ fusũ. cuius
pudicitiã uellet in tactã: Quas aut̃ pro
diis suis uoces hab̾ent. quanta in sulta¬
tione iactarent. qđ ido uicis set idõ tanta
potuis set. quia cotidianis sacrificiis pla¬
cabat atq inuitabat dõs. quod romanos

Expanded text:
ecit, non cum gratiarum actione commemorant, sed, quantum in ipsis est, omnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire conantur; quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Radagaisus, rex Gothorum, agmine ingenti et inmani iam in Urbis uicinia constitutus Romanis ceruicibus inmineret, uno die tanta celeritate sic uictus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam centum milium prosterneretur eius exercitus adque ipse mox captus poena debita necaretur. Nam si ille tam inpius cum tantis et tam inpiis copiis Romam fuisset ingressus. cui pelocis martyrum detulisset? in qua persona Deum timeret? cujus non sanguinem fusum, cujus pudicitiam vellet intactam? Quas autem isti pro diis suis voces haberent, quanta insultatione jactarent, quod ille ideo vicisset, ideo tanta potuisset, quia quotidianis sacrificiis placabat atque invitabat deos, quod Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
in oculos. aures. nares . os. tactũ. Terciũ gra¬
dũ anime eẽ. summũ. qui uocat᷑ animus.
in quo in telligentia p̃minet: hoc p̃t̃ hominẽ
om̃s carere mortales. Hanc partẽ animȩ
mundi dicit dm̃. in nob autẽ geniũ uocari:
.ẽẽ. autẽ in mundo lapides ac trã quã ui¬
demꝰ quoñ ꝑmanat sensus. ut ossa. ut ungues.
dĩ. solem uero lunã stellasq sentimꝰ: quib qͥe
ipse sentit sensus. eẽ. eius aethera. Porro ani
dõs : & ꝑ eam qđ in t̾rã ꝑmanet deã tellurẽ.
Quod autẽ inde ꝑmanat in mare atq oceanũ.
dm̃. eẽ. neptunũ. Red eat gͦ ad hanc quã theo¬
logiã naturalẽ putant. uelut reqͥescendi
causa: qđ ab his ambagib atq an fractib fati¬
gat᷑. Postq egressus. ẽ: redeat in quã redeat
ad ciuilẽ. Hic enĩ adhuc teneor tantis ꝑ.
De hac ego ñ dũ dico . Si tra & lapides nr̃is st̃
ossib & unguib similes. similit̾ eos intelli

Expanded text:
in oculos, aures, nares, os, tactum: tertium grain oculos, aures, nares, os, tactum: tertium gradum esse animae summum, quod uocatur animus, in quo intellegentia praeminet; hoc praeter hominem omnes carere mortales. Hanc partem animae mundi dicit Deum, in nobis autem genium uocari. Esse autem in mundo lapides ac terram, quam uidemus, quo non permanat sensus, ut ossa, ut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae sentimus quibusque ipse sentit, sensus esse eius; aethera porro animudeos, et per ea quod in terram permanat, deam Tellurem; quod autem inde permanat in mare adque oce esse Neptunum. Redeat ergo ab hac, quam theologian naturalem putat, quo uelut requiescendi causa ab his ambagibus adque anfractibus fatigatus egressus est; redeat, inquam, redeat ad ciuilem; hic eum adhuc teneo, tantisper de hac ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et un
Abbreviated transcription (Latin):
mundi mundiq in fimã partẽ cur eã uolunt
deã : An qr fȩcunda ẽ : Cur gͦ ñ magis homi¬
nes dii sunt qui eã fecundiorẽ faciunt ex colen¬
do. sed cũ arant ñ cũ ad orant : Sed pars ani¬
mȩ mundi in quiunt quae ꝑ illã ꝑmanat deã
fecit: quasi ñ euidentior sit in hominib ani¬
ma quae utrũ sit nulla fit quaestio: & tamen
homines dii ñ habent᷑. & quod. ẽ. grauit̃ do¬
lendũ his qui dii ñ sunt & quib ipsi meliores
sunt colendis & ad orandis mirabili & mise¬
rabili errore subdunt᷑. Et certe idẽ uarro
in eodẽ de diis selectis libro tres. eẽ. affir¬
mat animȩ gradus in om̃i uniuersaq nat᷑a:
unũ qͥ om̃s partes corporis quȩ uiuunt
transit & ñ habet sensũ. sed tantũ ad uiuen¬
dũ ualitudinẽ. Hanc ium in nr̃o corpore
ꝑmanere dic̃. ut ossa. ungͥes. capillos. sic̃
in mundo arbores sine sensu alunt᷑ & cres¬
cunt. & mͦ qͦdã suo uiuunt. Scđm gradum
animȩ m quo sensus. ẽ hanc uim ꝑuenire

Expanded text:
 cur eam volunt deam? An quia fecunda est? Cur ergo non magis homines dii sunt, qui eam fecundiorem faciunt excolendo; sed cum arant, non cum adorant? Sed pars animae mundi, inquiunt, quae per illam permeat, deam facit. Quasi non evidentior sit in hominibus anima, quae utrum sit, nulla fit quaestio; et tamen homines dii non habentur: et quod est graviter dolendum, his, qui dii non sunt, et quibus ipsi meliores sunt, colendis et adorandis mirabili et miserabili errore subduntur. Et certe idem Varro in eodem de diis selectis libro, tres esse affirmat animae gradus in omni universaque natura: unum, qui omnes partes corporis quae vivunt, transit, et non habet sensum, sed tantum ad vivendum ualetudinem; hanc uim in nostro corpore permanare dicit in ossa, ungues, capillos; sicut in mundo arbores sine sensu aluntur et crescunt et modo quodam suo uiuunt: secundum gradum animae, in quo sensus est; hanc uim peruenire
Abbreviated transcription (Latin):
cupamus : nisi forte ut fatũ a fando dictũ in¬
telligamus: id ÷ aloquendo. Non enĩ abnuere
possumꝰ. eẽ. scriptũ in litteris scĩs: semel lo¬
cutꝰ ÷ ds̃. duohȩc audiii. qm̃ potestas dei ÷¬

Expanded text:
cupamus. Nisi forte ut fatum a fando dictum incupamus. Nisi forte ut fatum a fando dictum intelligamus, id est, a loquendo: non enim abnuere possumus esse scriptum in litteris sanctis: Semel locutus est Deus, duo haec audivi quoniam potestas Dei
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ : non om̃ia fato fiunt. Si om̃ia fa¬
tofiunt : non . ẽ. om̃iũ certꝰ ordo causarũ.
Sicertꝰ causarũ ordo. ẽ : nec rerũ certꝰ ÷ or¬
do p̃scienti dõ. Quae fieri ñ possunt : nisi p̃
cedentib & efficientib causis. Si rerũ ordo
p̃scienti dõ certus ñ ÷: non om̃ia sic ueniunt
ut ea uentura p̃sciuit. Porro si ñ om̃ia sic
ueniunt ut ab illo uentura p̾̃scita st̃: ñ ÷
inquit in dõ p̃scientia om̃iũ futurorum.
Nos ad uersus istos sacrilegos ausus atq
impios. & dm̃ dicimꝰ om̃ia scire ante quam
fiant : & uoluntate nos facere quicqͥd a nob
ñ nisi uolertib fieri sentimꝰ & nouimus.
Om̃ia uero fato fieri ñ dicimꝰ: immo nulla
fieri fato dicimꝰ: qm̃ fati nom̃ ubi solet a lo
anit̃ asserit᷑ nichil ualere monstramꝰ. Or¬
dinẽ autẽ causarũ ubi uoluntas dĩ plurimũ
potest neq negamus. neq fati uocabulo nun¬

Expanded text:
arbitrium, non omnia fato fiunt: si non omnia faarbitrium, non omnia fato fiunt: si non omnia fato fiunt, non est omnium certus ordo causarum: si certus causarum ordo non est, nec rerum certus est ordo praescienti Daecedentibus et efficientibus causis. Si rerum ordo praescienti Deo certus non est, non omnia sic veniunt ut ea ventura praescivit. Porro si non omnia sic veniunt ut ab illo ventura praescita sunt, non est, inquit, in Deo praescientia omnium futurorum. Nos adversus istos sacrilegos ausus atque impios, et Deum dicimus omnia scire antequam fiant, et voluntate nos facere quidquid a nobis non nisi volentibus fieri sentimus et novimus. Omnia vero fato fieri non dicimus: imo nulla fieri fato dicimus; quoniam fati nomen ubi solet a loqaniter asseritur, nihil valere monstramus. Ordinem autem causarum, ubi voluntas Dei plurimum potest, neque negamus, neque fati vocabulo nun
Abbreviated transcription (Latin):
nimũ religiosũ ut unũ eligat eduobus.
aut. eẽ. aliquid in nr̃a uoluntate. aut. eẽ.
p̾scientiã futuroꝵ. qm̃ utrũq arbitrat᷑
.ẽe. ñ posse. Sed si alterũ confirmabit᷑. al¬
terũ tolli: si elegerimꝰ p̾scientiã futuroꝵ.
tolli uoluntatis arbitriũ: si elegerimꝰ uolun¬
tatis arbitriũ. tolli p̾scientiã futurorũ. Ip¬
elegit uoluntatis arbitriũ. Quod ut cori
firmaret᷑ : negauit p̃scientiã futuroꝵ. atq
ita dũ uult facere libos. facit sacrilegos. Re
ligiosus autẽ animꝰ utrũq eligit. utrũq
confitetur : & fide pietatis utrũq: confir¬
mat. Quomodo inquit : nã si ẽ. p̃scientia
futuroꝵ : sequunt᷑ illa om̃ia quȩ connexa
sunt. donec eo ꝑueniatur ut nichil sit in
nr̃a uoluntate. Porro si .ẽ. aliquid in nr̃a
uoluntate: eisdẽ recursis gradib eo ꝑue¬
nitur ut non sit p̃scientia futuroꝵ. Nam
pilla om̃ia sic recurrit᷑. Si .ẽ. uoluntatis

Expanded text:
nimum religiosum, ut unum eligat e duobus, nimum religiosum, ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra uoluntate, aut esse praescientiam futurorum, quoniam utrumque arbitratur esse non posse, sed si alterum confirmabitur, alterum tolli; si elegerimus praescientiam futurorum, tolli uoluntatis arbitrium; si elegerimus uoluntatis arbitrium, tolli praescientiam futurorum. Ipelegit liberum uoluntatis arbitrium; quod ut COD firmaretur, negauit praescientiam futurorum adque ita, dum uligiosus autem animus utrumque eligit, utrumque confitetur, et fide pietatis utrumque confirmat. Quomodo, inquit? Nam si est praescientia futurorum, sequentur illa omnia, quae connexa sunt, donec eo perveniatur, ut nihil sit in nostra voluntate. Porro si est aliquid in nostra voluntate, eisdem recursis gradibus eo pervenitur, ut non sit praescientia futurorum. Nam per illa omnia sic recurritur: Si est voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
re disputatione de testabili niteretur :
uidelicet quia si p̃scita sunt om̃ia futura
hoc ordine uenient quouentura. ẽẽ. p̃sci¬
ta sunt. & si hoc ordine uenient: certꝰ
ordo ÷ rerũ p̃scienti dõ. & si certꝰ ÷ ordo
rerũ : certꝰ ÷ ordo causarũ. Non eñi fieri
aliquid potest: quod ñ aliqua efficietᷤ
causa p̃cesserit. Si autẽ certꝰ ÷ ordo cau¬
sarũ quo fit om̃e qđ fit : fato inquit fiuts
om̃ia quȩ fiunt. Quod si ita . ẽ : nichil ẽ
in nr̃a potestate . nullũq: ẽ. arbitrium
uoluntatis. Quod si concedimꝰ inquit:
Om̃is humana uita subuertit᷑. ł rustra le¬
ges dant᷑: frustra obiurgationes. laudes
uituꝑationes. ex hortationes adhibent᷑:
ne ulla iustitia bonis p̃mia. & malis
supplicia constituta sunt. Haec ergone con¬
seguant᷑ indigna & absurda & ꝑnitiosa
rebus humanis. non uult. eẽ. p̃scientiam
futuroꝵ : atq in has angustias coartat a¬

Expanded text:
re disputatione detestabili niteretur? re disputatione detestabili niteretur? Videlicet quia, si praescita sunt omnia futura, hoc ordine uenient, quo uentura esse praescita sunt; et si hoc ordine uenient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et si certus est ordo rerum, certus est ordo causarum; non enim fieri aliquid potest, quod non aliqua efficiens causa praecesserit; si autem certus est ordo causarum, quo fit omne quod fit, fato, inquit, fiunt omnia quae fiunt. Quod si ita est, nihil est in nostra potestate nullumque est arbitrium uoluntatis; quod si concedimus, inquit, omnis humana uita subuertitur, frustra leges dantur, frustra obiurgationes laudes, uituperationes exhortationes adhibentur, neque ulla iustitia bonis praemia et. malis supplicia constituta sunt. Haec ergo ne consequantur indigna et absurda et perniciosa rebus humanis, non uult esse praescientiam futurorum; adque in has angustias coartat a
Abbreviated transcription (Latin):
nullã diuinã naturã. eẽ. contendit. Inli¬
bris uero dediuinatione ex se ipso aꝑtissi¬
me oppugnat p̃scientiã futuroꝵ. Hoc aũ
totũ facere uidet᷑. ne fatũ. eẽ consentiat:
& ꝑdat liberã uoluntatẽ. Putat enĩ conces¬
sa scientia futuroꝵ ita. eẽ. consequers fa¬
tũ : ut negari om̃ino non possit. Sed qͦ qͦmͦ
se habeant tortuosissimȩ concertationes
& disputationes philosophorũ : nos ut con¬
fitemur summũ & uerũ dm̃. ita uoluntatẽ
sũmãq potestatẽ ac p̃scienã eiꝰ confitebimꝰ.
Nec timemꝰ ne idõ ñ uoluntate faciamus
quod uoluntate facimꝰ: quia id nos fac¬
turos ille p̃sciuit cuius p̃scientia falli ñ
potest. Quod cỹcero timuit ut oppugna¬
ret p̾scientiã : & stoiciut non om̃ia neces¬
sitate fieri dicerent. quãquã om̃ia fato
fieri contendant. Quid ÷ gͦ qđ cỹceroti¬
muit in p̾scientia futuroꝵ ut eã labefacta¬

Expanded text:
nullam divinam naturam esse contendit. In linullam divinam naturam esse contendit. In libris vero De Divinatione, ex se ipso apertissime oppugnat praescientiam futurorum. Hoc autem totum facere videtur, ne fatum esse consentiat, et perdat liberam voluntatem. Putat enim, concessa scientia futurorum, ita esse consequens fatum, ut negari omnino non possit. Sed quoquo modo se habeant tortuosissimae concertationes et disputationes philosophorum, nos ut confitemur summum et verum Deum, ita voluntatem summamque potestatem ac praescientiam eius confitemur; nec timemus ne ideo non uoluntate faciamus, quod uoluntate facimus, quia id nos facturos ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest; quod Cicero timuit, ut obpugnaret praescientiam, et Stoici, ut non omnia necessitate fieri dicerent, quamuis omnia fato fieri contenderent. Quid est ergo, quod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefacta
Abbreviated transcription (Latin):
tiã futuroꝵ. eãq om̃ib uirib nullã. eẽ. om¬
nino contendat uel in homine uel in dõ nul¬
lamq rerũ p̃dictionẽ. Ita & dĩ p̃scientiam
negat. & omnẽ ꝓpħiã luce clariorẽ conat᷑
euerte uanis argum̃tationib & opponendo
sibi quȩdã oracula quae facile posst̃ refel¬
li : quȩ tam̃ nec ipsa conuincit. In his autẽ
mathematicoꝵ coniecturis refutandis eiꝰ¬
regnat oratio. Quia uere tales sunt ut se ifs
destruant & refellant. multo autẽ sunt to¬
lerabiliores. qui uel sẏđa fata constituunt.
deret: etiã illud tẽptauit asserere quoo
scriptũ ÷. Dixit in sipiet in corde suomnon
.ẽ. dis̃. Sed non ex sua ꝑsona. Uidit enĩ quã
.eẽt. inuidiosũ & molestũ: idõq cottã fecit
disputantẽ de hac re ad uersus stoicos in
libris de dõꝵ natura. & ꝓluciliobalbo
cui stoicorũ partes defendendas dedit.
maluit ferre sententiã quã ꝓ cotta : qui

Expanded text:
tiam futurorum, eamque omnibus uiribus nullam esse omtiam futurorum, eamque omnibus uiribus nullam esse omnino contendat, uel in homine uel in deo, nullamque rerum praedictionem. Ita et Dei praescientiam negat et omnem prophetiam luce clariorem conatur euertere uanis argumentationibus et obponendo sibi quaedam oracula, quae facile possunt refelli; quae tamen nec ipsa conuincit. In his autem mathematicorum coniecturis refutandis eiuregnat oratio; quia vere tales sunt ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores qui vel sidera fata constituunt, deret, etiam illud tentavit asserere quod scriptum est: Dixit insipiens in corde suo non est Deus . Sed non ex sua persona: Vidit enim quam esset invidiosum et molestum. Ideoque Cottam fecit disputantem de hac re adversus Stoicos, in libris De deorum natura, et pro Lucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendendas dedit, maluit ferre sententiam, quam pro Cotta, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tris uoluntatẽ : cui paratũ se obȩdire dicit.
ut uolens ducat̾ ne nolens trahat᷑ : qm̃ scili¬
cet ducunt uolentẽ fata nolentẽ trahunt.
Illi quoq uersus homerici huic sententiȩ
suffragant᷑ : quos cr̃cero in latinũ uertit.
Tales st̃ hominũ mentes quales pat̾ ipse
luppit̃ auctiferas lustrauit lumine terras.
Nec in hac quȩstione auctoritatẽ habet po¬
eti  sententia : sed qm̃ stoicos dicit uim fati
asserentes. istos ex homero uersus solere
usurpare . ñ de illius poetȩ sed de istorũ
philosophorũ opinione tractat᷑. cũ ꝑ istos
uersus quos disputationi ad hibent quam
de fato habent: quid sentiant. eẽ. fatũ aꝑ¬
tissime declaratur. qm̃ iouem appellant
quẽ summũ dm̃ putant. a quo cõnexionẽ
dicunt penđe fator. Hos cycero ita redar¬
guere nititur. ut non existimet aliquid se ad¬
uersus eos ualere nisi auferat diuinationem :
quã sic conatur auferre ut neget. eẽ. scien¬

Expanded text:
tris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, tris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, ut uolens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt nolentem fata, nolentem trahunt. Illi quoque uersus Homerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in Latinum uertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Iuppiter Iuppiter lustrauit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit uim fati adserentes istos ex Homero uersus solere usurpare, non de illius poetae, sed de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos uersus, quos disputationi adhibent quam de fato habent, quid sentiant esse fatum apertissime declaratur, quoniam Iouem appellant, quem summum deum putant, a quo conexionem dicunt pendere fatorum. Cguere nititur, ut non existimet aliquid se aduersus eos ualere, nisi auferat diuinationem. Quam sic conatur auferre, ut neget esse scien
Abbreviated transcription (Latin):
rũ qua fit om̃e qđ fit fati nomine appel¬
lant: non multũ cũ eis de uerbi controuer¬
sia
laborandũ atq: certandũ. ẽ. quando qͥdem
ipsũ causarũ ordinẽ & quandã connexio¬
nẽ dĩ summi tribuunt uoluntati& potesta¬
ti. qui optime & ueracissime credit᷑ & cunc¬
ta scire antequã fiant. & nichil in ordina¬
tũ relinquere a quo sunt om̃s potestates quã¬
uis ab illo ñ sint om̃iũ uoluntates. Ip̃sã itaq
p̃cipue dĩ summi uoluntatẽ cuius potestas
insuꝑabilit̃ ꝑ cuncta porrigit᷑ eos appellare fatũ. sic
ꝓbatur. Annei senecȩ sunt nisi fallor hi
uersus. Duc summe pat̃ altiq: dominator
poli. Quo qđ cunq placuit nulla parendi
mora .ẽ. Ad sũ impiger. fac nolle comitabo
gemens. malusq patiar facere qđ licuit
bono. ducunt uolentẽ fata : nolentẽ trahuÑ.
Nempe euidentissime hoc ultimo uersu ea
fata appellauit quã supͣ dixerat summi pa¬

Expanded text:
rum, qua fit omne quod fit, fati nomine appelrum, qua fit omne quod fit, fati nomine appellant: non multum cum eis de uerbi controuersia laborandum adque certandum est, quando quidem ipsum causarum ordinem et quandam conexionem Dei summi tribuunt uoluntati et potestati, qui optime et ueracissime creditur et cuncta scire antequam fiant, et nihil inordinatum relinquere; a quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium uoluntates. Ipsam itaque praecipue Dei summi uoluntatem, cuius potestas insuperabiliter per cuncta porrigitur, eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, nisi fallor, hi uersus: Duc, summe pater altique dominator poli, Quocumque placuit, nulla parendi mora est. Adsum inpiger: fac nolle, comitabor gomens Malusque patiar, facere quod licuit bono. Ducunt uolentem fata, nolentem trahunt. Nempe euidentissime hoc ultimo uersu ea fata appellauit, quam supra dixerat summi pa
Abbreviated transcription (Latin):
multa grana int̾ra simul ueniunt. si mul
germinant. & exorta segete simul berbes¬
cunt. pubescunt flauescunt: & tam̃ inde
spicas cȩteris coȩuas. atq ut ita dixerim
congerminales. alias rubigo interimit.
alias aues depopulant᷑. alias homines a¬
uellunt: quo mͦ istis alias constellationes
fuisse dicturi sunt : quas tam̃ diuersos exi¬
tus hab̾e conspiciunt: An eos poenitebit
cȩleste ꝑtinere decretũ. & solos syderib
subdent homines. quib solis int̃ra ds̃ de¬
dit liberas uoluntates : His om̃ib: consi¬
deratis : non immerito credit᷑ cum astro¬
logi mirabilit multa uera respondent.
occulto instinctu fieri sp̃uum non bonoꝵ.
quoꝵ cura . ẽ. has falsas & noxias opini¬
ones de astralib fatis inserere humanis
mentib atq firmare. non horos copi no¬
tati & inspecti aliqua arte quae nulla. ẽ.
cũ quidq concipitur. uel nascitur. uel in cho¬
atur. sed omniũ connexionẽ seriẽq causa¬

Expanded text:
multa grana in terram simul ueniunt, simul multa grana in terram simul ueniunt, simul germinant, exorta segete simul herbescunt pubescunt flauescunt, et tamen inde spicas ceteris coaeuas adque, ut ita dixerim, congerminales alias robigo interimit, alias aues depopulantur, alias homines auellunt. Quo modo istis alias constellationes fuisse dicturi sunt, quas tam diuersos exitus habere conspiciunt? An eos paenitebit negabunt pertinere decretum, et solos sideribus subdent homines, quibus solis in terra Deus dedit liberas uoluntates? His omnibus consideratis non inmerito creditur, cum astrologi mirabiliter multa uera respondent, occulto instinctu fieri spirituum non bonorum, quorum cura est has falsas et noxias opiniones de astralibus fatis inserere humanis mentibus adque firmare, non horoscopi notati et inspecti aliqua arte, quae nulla est. cum quidque concipitur uel nascitur uel inchoatur, sed omnium conexionem seriemque causa
Abbreviated transcription (Latin):
menta nascendi singulatim hab̾e diũsas So¬
lent autẽ homines ad tẽptandã peritiam
mathematicoꝵ afferre ad eos de constella¬
tionib mortuoꝵ animaliũ. quoꝵortꝰ ꝓpt̃
hanc ex plorationẽ suȩ domi diligent᷑ ob¬
seruant: eosq mathematicos p̃fer̃ ceteris
qui constellationib inspectis dicunt non
.ẽẽ. hominẽ natũ sed pecus. audent etiam
dicere quale pecus. utrũ aptũ lanitio. an
uectationi. an aratro. ancustodiȩ domus.
Nam & ad canina fata tẽptant᷑ : & cũ mag¬
nis ad mirantiũ damorib ista respondẽn
sic desipiunt homines ut existiment cũ ho¬
monascit᷑ ceteros rerũ ortꝰ ita in hiberi :
ut cũ illo sub eadem cęli plaga nec musca
nascat᷑. Nam si hanc ad miserint: ꝓcedit
ratiocinatio quae gradatim accessibus
modicis eos amuscis ad camelos elephan¬
tosq ꝑducat. Nec illud uolunt aduertere
qđ electo ad seminandũ agrũ die tam

Expanded text:
menta nascendi singillatim habere diuersa? Somenta nascendi singillatim habere diuersa? Solent tamen homines ad tentandam peritiam mathematicorum adferre ad eos constellationes mutorum animalium, quorum ortus propter hanc explorationem domi suae diligenter obseruant, eosque mathematicos praeferunt ceteris, qui constellationibus inspectis dicunt non esse hominem natum, sed pecus. Audent etiam dicere quale pecus, utrum aptum lanitio, an uectationi, an aratro, an custodiae domus. Nam et ad canina fata tentantur et cum magnis admirantium clamoribus ista respondent. Sic desipiunt homines, ut existiment, cum homo nascitur, ceteros rerum ortus ita inhiberi, ut cum illo sub eadem caeli plaga nec musca nascatur. Nam si hanc admiserint, procedit ratiocinatio, quae gradatim accessibus modicis eos a muscis ad camelos elephantosque perducat. Nec illud uolunt aduertere, quod electo ad seminandum agrum die tam
Abbreviated transcription (Latin):
sidera decreuer̃ : An potest homo qđ ei
iam constitutũ . ẽ. diei electione mutare.
& qđ ipse in eligendo die constituerit ñ
poterit ab alia potestate mutari : De in¬
de si soli homines. noti autẽ omia quae
sub cȩlo sunt constellationib subiacent.
cur alit̃ eligunt dies accõmodatos ponen¬
dis uitib uel arborib uel segetib: alios
dies pecorib uel domandis uel ad mit¬
tendis marib quib equarũ uel boũ fe¬
tent᷑ armenta & cetera huius modi: Si
autẽ ꝓpt̾ ea ualent adhas res dies elet¬
ti. qr t̾renis om̃ib corporib siue animan¬
tib scđm diuersitates temporaliũ mom̃¬
toꝵ syderũ positio dominat̾: consident
quã innumerabilia sub uno tẽporis prnc¬
to uel nascant᷑. uel oriant᷑ uel in choent᷑.
& tam diuersos exitꝰ habeant. ut istas ob¬
seruationes cui uis puero ridendas esse
ꝑsuadeant. Quis enĩ.ẽ. tam ex cors ut
serpentes. aues: pisces. uermiculos mo¬

Expanded text:
sidera decreuerunt? An potest homo, quod ei sidera decreuerunt? An potest homo, quod ei iam constitutum est, diei electione mutare, et quod ipse in eligendo die constituerit, non poterit ab alia potestate mutari? Deinde si soli homines, non autem omnia quae sub caelo sunt, constellationibus subiacent, quur aliter eligunt dies adcommodatos ponendis uitibus uel arboribus uel segetibus, alios dies pecoribus uel domandis uel admittendis maribus, quibus equarum uel boum fetentur armenta, et cetera huius modi? Si autem propterea ualent ad has res dies electi, quia terrenis omnibus corporibus siue animantibus secundum diuersitates temporalium momentorum siderum positio dominatur; considerent quam innumerabilia sub uno temporis puncto uel nascantur uel oriantur uel inchoentur, et tam diuersos exitus habeant. ut istas obseruationes cuiuis puero ridendas esse persuadeant Quis enim est tam excors, ut  omnes bestias serpentes aues pisces uermiculos mo
Abbreviated transcription (Latin):
rũ diuersi sexus gemini concipi potuer̃:
Unde quid in sipientius dici aut credi po¬
test quã syderũ positionẽ quȩ ad horã
conceptionis eadẽ ambob fuit. facere
ñ potuisse ut cũ quo habebat eandẽ cors¬
tellationẽ. sexũ diuersũ a fr̃e ñ hab̾et:
& positionẽ syderũ quȩ fuit adhoram
nascentiũ facere potuis se ut ab eo tam
multũ uirginali scĩtate distaret : Iam
noua quȩdã suis actib fata moliuntur:
non erat uidelicet ille ita natꝰ ut hab̾et
tam mirabilẽ filiũ. sed ita potuis ut con¬
temptibilẽ gigneret : idõ uir doctꝰ ele¬
git horam qua misceret᷑ uxori. Fecit gͦ
fatũ quod ñ habebat: & ex ipsius fato
cepit. ẽẽ. fatale qđ in eius natiuitate ñ
fuerat. Ostultitiã singularẽ. Eligitur
dies : ut ducat᷑ uxor. Credo ꝓpt̃ ea qr
potest in diẽ non bonũ nisi eligat᷑ in cur¬
ri : & infelicit̃ duci. Ubi ÷ qͦd nascenti iã

Expanded text:
rum diuersi sexus gemini concipi potuerunt. rum diuersi sexus gemini concipi potuerunt. Unde quid insipientius dici aut credi potest, quam siderum positionem, quae ad horam conceptionis eadem ambobus fuit, facere non potuisse, ut, cum quo habebat eandem constellationem, sexum diuersum a fratre non haberet; et positionem siderum, quae fuit ad horam nascentium, facere potuisse, ut ab eo tam multum uirginali sanctitate distaret? CAPUTnoua quaedam suis actibus fata moliuntur? Non erat uidelicet ille ita natus, ut haberet admirabilem filium, sed ita potius, ut contemtibilem gigneret, et ideo uir doctus elegit horam qua misceretur uxori. Fecit ergo fatum, quod non habebat, et ex ipsius facto coepit esse fatale, quod in eius natiuitate non fuerat. s o stultitiam singularem! Eligitur dies ut ducatur uxor; credo propterea, quia potest in diem non bonum, nisi eligatur, incurri et infeliciter duci. Ubi est ergo quod nascenti iam