comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ullis ꝑiuilis eiꝰdem regni celestis aditꝰ a parentib claudit᷑ si male-
nutͥunt᷑. slam quidã uir cũctis ⁊̃ hac urbe notissimꝰ ante tͥenniũ filiũ habuit annoꝵ sicut
arbitror qͥnq quẽ nimis carnalit̃ diligens remisse nutͥebat. Atq idẽ ꝑuulus qd̾ dcetu gra¬
ue est eũ mox eiꝰ aĩo aliqͥd obstitisset maiestatẽ d̾i blasphemare ꝯsueuerat. Qͥ ĩ hac antetͥ¬
ĩ mortalitate ꝑcussus uenit ad mortẽ. Cũq eum siuis pat̃¬
tati sũt qͥ p̃sentes fuer̃t malignos ad se uenire sp̾s tiem̃tib ocułis puer aspicĩẽs. cepit ela-¬
mare. Obsta pat̃. obsta pat̃. Qͥ clamãs declinabat faciẽ ut se ab eis ĩ sinui prĩs abscond̾et.
Quẽ eñ ille trem̃tem reqͥrente qͥd uideret: puer adiũxit dicñs. Mauri homines uener̃t qͥ me
tollere uolũt. Qͥ cũ hoc dixisset: maiestatis nom̃ ꝓtinꝰ blasphemauit ⁊ aĩam reddidit. Ut

Expanded text:
lis ejusdem regni coelestis aditus a parentibus clauditur, si male nutriantur. Nam quidam in hac urbe notissimus ante triennium filium habuit, annorum, sicut arbitror, quinque, quem nimis carnaliter diligens remisse nutriebat, atque idem parvulus, quod dictu grave est, mox ejus animo ut aliquid obstitisset, majestatem Dei blasphemare consueverat. Qui in hac ante triennium mortalitate percussus venit ad mortem. Cumqtati sunt qui praesentes fuerunt, malignos ad se venisse spiritus trementibus oculis puer aspiciens, coepit clamare: Obsta, pater, obsta, pater. Qui clamans declinabat faciem, ut se ab eis in sinu patris absconderet. Quem cum ille trementem requireret quid videret, puer adjunxit, dicens: Mauri homines venerunt, qui me tollere volunt. Qui cum hoc dixisset, majestatis nomen protinus blasphemavit, et animam reddidit. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
a płib fuisset astructũ desperit ⁊ irrisit dieñs. Ego grandẽ hoĩem credidi iste aũ de ħomine
nicħ ħt̃. Quod ut uir dĩ ꝯstantiꝰ audiuit lãpades quas reficiebat ꝓtinꝰ lecis relĩqñs concitꝰ
descendit. atq ĩ eiꝰdem rustiei amplexũ ruit. eũq examore nimio ꝯstͥngere cepit birichiis ⁊ os¬
cłari magnas q grãs agere qd̾ de se talia iudicasset dieñs. Tu solus ĩ me ocłos aꝑtos habuisti.
Ex qua re pensand̾ est cuiꝰ apd̾ se humilitatis fuit qͥ despicientẽ se rusticũ ampliꝰ amauit. Qua¬
sua despectione gratulant᷑. Cũ q se ⁊ ĩ alienis ocłis uiles aspieuĩt idcirco gaudñt qi ħ iudiciũ cõ¬
firmari ĩtlłigunt qd̾ de se ⁊ ip̃i apd̾ sem ip̃os habuer̃t.ꝑ¬

Expanded text:
it et coepit irridere, dicens: Ego grandem hominem credidi, iste autem de homine nihil habet. Quod ut vir Dei Constantius audivit, lampades quas reficiebat protinus laetus relinquens, concitus descendit, atque in ejusdem rustici amplexum ruit, eumque ex amore nimio constringere coepit brachiis, et osculari, magnasque gratias agere quod is de se talia judicasset, dicens: Tu solus in me apertos oculos habuisti. Qua ex re pensandum est cujus apud se humilitatis fuerit, qui despicientem se rusticum amplius amavit. Quaumiles sua despectione gratulantur. Cumque se et in alienis oculis viles aspiciunt, idcirco gaudent, quia hoc iudicium confirmare intelligunt, quod de se et ipsi apud semet ipsos habuer
Abbreviated transcription (Latin):
namq uirũ hunc qͥ dũ qͣsi hospitalitatẽ exiberet orbatꝰ est nõ pietatis oꝑe delectatũ estimo:
s ep̃i derogat̃one. Nam pena subseqñs ĩnotuit. qr p̃cedñs illa susceptto sine cułpa nõ fuit. S̾t
iq ñnulli qͥ idcuro bona facere student: ut gr̃ãm aliene oꝑatõnis obnubiłe̾t. slec pas-¬
cunt᷑ bono qd̾ faciũt. s laude boni qua ceteros premũt. Qua de re estimo hũc urũ qͥ malig¬
nũ spm̃ ĩ hospitalitate suscepit ostentatõni pociꝰ intendisse ꝗͣ oꝑi. ut mełiora ꝗͣ ep̃s fecisse ui¬
deret᷑. quatenꝰ ip̃e susciꝑet eum quẽ uir dñi fortunatꝰ expulisset. Petr¬

Expanded text:
 est, non pietatis opere delectatum aestimo, sed episcopi derogatione; nam poena subsequens innotuit, quia praecedens illa susceptio sine culpa non fuit. Sunt namque nonnulli, qui idcirco bona facere student, ut gratiam alienae operationis obnubilent; nec pascuntur bono quod faciunt, sed laude boni qua caeteros premunt. Qua de re existimo hunc virum qui malignum spiritum in hospitalitatem suscepit, ostentationi potius intendisse quam operi, ut meliora quam episcopus fecisse videretur; quatenus ipse susciperet eum, que
Abbreviated transcription (Latin):
stepħm optionẽ a dño meo missus sum. Atq ile ꝓtinꝰ dix̃. Ab eo uenio. s ante me hac hora
defu̾ctꝰ est. Reũsus uͦ est puer ad eumorphiũ dñm suũ. s eũ iã mortuũ ĩuenit. Sic q fcm̃
est ut dũ alt̾ alt̾i obuiã uenit. ⁊ ex medio itiñe puer reũsus est ex m̃sura spacii potusset
colligi qd̾ uno moñito utͥq fua̾nt uocati. peTRUS. Serribile est ualde qd̾ dicit᷑. s¬

Expanded text:
Stephanum Optionem a domino meo missus sum. Atque ille protinus dixit: Ab eo venio, sed ante me hac hora Stephanum Optionem a domino meo missus sum. Atque ille protinus dixit: Ab eo venio, sed ante me hac hora defunctus est. Reversus vero est puer ad Eumorphium dominum suum, sed jam eum mortuum invenit. Sicque factum est, ut dum alter obviam venit, et ex medio itinere puer reversus est, ex mensura spatii potuisset colligi, quia uno momento utrique fuerant vocati. PETR. Terribile est valde, quod dicitur: s
Abbreviated transcription (Latin):
fuãt uocat᷑. Qua ex re colligit᷑ qr utroꝵq par fuit meritũ. eis q datũ est ut ĩ una man¬
sione socialit̃ uiu̾̃ent quib e corꝑe ꝯtigit socialit̃ exire.
uicinis meis me ꝯtigit agnouisse. Quedã namq uirta me iudua galla diceb̾at᷑ ħ eumor¬
phiũ noie iuuenẽ filiũ habebat. a qͦ nõ longe quidã stepħs qͥ alio nõie optio dc̃s fuit ha¬
bitabat. S idẽ eumorphiꝰ ad excrema uite ueniẽs uocauit puerũ suũ eiq p̃cepit diẽns.
uade ciciꝰ ⁊ dic stepħo optioni ut ꝯcitꝰ ueniat qr ecce iã nauis ꝑata est ut ad siciłiã duei
debeamꝰ. Cũ q hẽ puer ĩ sanire cred̾et ⁊ obedire recusaret : cepit ille uehement̃ ĩminere
dicũs. uade ⁊ nũcia illi qd̾ dico qr nõ insanio. Eg̾ssus est puer ut ad stepħm ꝑgeret. Cũ q
ĩ mediũ it̃ uenisset ei aliꝰ quidã obuiꝰ factꝰ est. qͥ hũc reqͥsiuit dicñs. Qͦ ua¬

Expanded text:
at vocatus. Qua ex re colligitur, quia utrorumque par fuerat meritum, eisque datum est, ut in una mansione socialiter viverent, quibus e corpore contigit socialiter exire.vicinis meis me contigit agnovisse. Quaedam namque juxta me vidua, Galla dicebatur. Haec Eumorphium nomine juvenem filium habebat, a quo non longe quidam Stephanus, qui in numero Optio fuit, habitabat. Sed idem Eumorphius ad extrema vitae veniens, vocavit puerum suum, eique praecepit, dicens: Vade citius, et dic Stephano Optioni, ut concitus veniat, quia ecce navis parata est ut ad Siciliam duci debeamus. Cumque hunc puer insanire crederet, et obedire recusaret, coepit ille vehementer imminere, dicens: Vade et nuntia illi quod dico, quia non insanio. Egressus est itaque puer ut ad Stephanum pergeret. Cumque in medium iter venisset, ei alius quidam obvius factus est, qui hunc requisivit, dicens: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ mox ut dixit eductꝰ de corꝑe mortalẽ uitã fuiuit. Mirati st̃ fre̾s qr hoc qd̾ enoriẽs fr̾ esama¬
abãt. Q ͦ defu̾cto: ⁊̃ monast̾io fcã est magna tͥsticia. Quarto aut̃ die quibꝰdam frĩbus
uecẽm fuit ut ad monast̾ium aliud longe positũ tͣnsintt̃ent. Iluc igit᷑ euntes fre̾s om̃s eidem¬
monast̾ii monachos tͥstes uehem̃t̾ inuener̃. Quibꝰ cũ dic̃ent qͥd habetis qd̾ uos ĩ tanto
hoc monastio uita ꝯtinebat hodie quartꝰ est dies quo ex hac luce subtractꝰ est. Cumq¬

Expanded text:
Quod mox ut dixit, eductus e corpore mortalem vitam finivit. Mirati sunt fratres: quia hoc quod moriens fraabant. Quo defuncto, in monasterio facta est magna tristitia. Quarto autem die quiddam fratribus necessarium fuit, ut ad monasterium aliud longe positum transmitterent. Illuc ergo euntes 428 fratres vehementer invenerunt. Quibus cum dicerent: Quid habetis, quod vos in tanto  nos vita in hoc monasterio continebat, hodie quartus est dies quod ex hac luce subtractus est. Cumq
Abbreviated transcription (Latin):
nabilib carnis sue motib anima p̃sidet. Que suspirãs. a patre termã
cepert̃ libere ꝓ iusticia ioqͥ. oppressos tueri. ĩdigentiħ possessa tͥbuere. ardorẽ fidei hr̃e. set
adhuc lac̾maꝵ grãm nõ hñt. hii nimirũ terrã australe̾ ⁊ arentẽ ħñt. s adhuc irrigua ĩ degẽt.
aut amoie regni cesestis mala ⁊ que antea ꝑpetrauer̃t depłorẽt. S qr ut diri duo st̾ ꝯpũc¬
tõnis gña dedit ei pat̃ suus irriguũ suꝑiꝰ. ⁊ irriguũ inferiꝰ. Irriguũ quippe suꝑiꝰ accipit aĩa¬
cũ sese in lacͥmis celestis regni desid̾io asfligit. Irriguũ uͦ inferiꝰ accipit: cum ĩfernt

Expanded text:
nabilibus carnis suae motibus anima praesidet, quae suspirans a patre terram ierceperunt libere pro justitia loqui, oppressos tueri, indigentibus possessa tribuere, ardorem fidei habere, sed am lacrymarum non habent. Hi nimirum terram Australem et arentem habent, sed adhuc irrigua indigent, qaut amore regni coelestis mala etiam quae antea perpetraverunt deplorent. Sed quia, ut dixi, duo suum inferius. Irriguum quippe superius accipit acum sese lacrymis coelestis desiderio regni affligit; irriguum vero inferius accipit, cum inferni
Abbreviated transcription (Latin):
puer ⁊ ꝓt̃uo spũ pratũ uelocit̃ ing̾ssus om̃s q illie ĩtuens fenũ secantes
reosunt ãsna eẽ t equitꝰ. Morq ut audunt qͥs eẽt eum adhuc lõge posit aspexit ⁊ ũniso timore cor¬
tept tos euit ti mere. Iossescere. se q ip̃m nutãtt gressu uix posse portare. Q tremes ad di hoĩem ꝑie¬
nit ani ulris humilr̾ eiꝰ genua deosełans st̾hrit. suũ ꝙ dñm ei occurrisse m̃ciaut. C ui resasutato
Si famsa ⁊cepit diẽns leua fenũ uride. porta pabłm uim̃tis ⁊̃ quib nemisti. e carg qu posai iuuro¬
ope erpleco te subsetꝰ.  saũ qͥ missus fuãt uiłianꝰ defẽsor mimbat᷑ ualde qͥd nã eẽt qd rrdire morapxt᷑
puer.Su aare ueũtentẽ puerũ ꝯspicit. atq ĩ collo ꝑ ȩ fenũ ex prato deferentẽ. Qͣ uehem̃t iitus:
ads ec e sibsecunit. Sum ecce uir d̾i clauatis calciatꝰ caligis fales fenariã ĩ colio deferes ueniebat q ͣ

Expanded text:
otervo spiritu pratum velociter ingressus, omnesque illic intuens fenum secantes, requisivit quisnam esset Equitius. Moxque ut audivit quis esset, eum adhuc longe positus aspexit, et immenso timore correptus, coepit tremere, lassescere, seque ipsum nutanti gressu vix posse portare. Qui tremens ad Dei hominem pervenit, atque ulnis humiliter ejus genua deosculans, strinxit, suumque dominum ei occurrisse nuntiavit. Cui resalutato Dei famulus praecepit, dicens: Leva fenum viride, porta pabulum jumentis in quibus venistis: ecce ego, qude quidnam esset quod redire moraretur puer: cum ecce revertentem puerum conspicit, atque in collo fenum ex prato deferentem; qui vehementer iraris, ecce subsequitur. Tum ecce vir Dei, cla
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ałia stͥ que ĩ libro eodẽ ꝑ ĩquisicõnẽ mouent᷑. atq alia que ꝑ rõnẽ satisfaciũt. Alia que ex
tẽptati ꝓfert aĩo atq adhue huiꝰ mũdi delectõnib dediti. alia uͦ ĩ quibꝰ ea que rõnis st̃̾ disse¬
rat atq animũ a delectõne ꝯpescat. Ibi namq ait. hoc itaq mͥ uisũ est bonũ ut comedat
qͥs ⁊ bibat ⁊ frnat᷑ leticia ex labore suo. Et longe inferiꝰ subiũgit. Meliꝰ est ire ad domũ luc¬
tus ꝗͣ ad domũ ꝯuiuii. sii bonũ est mãducare ⁊ bibere ineliꝰ fuisse uidebat᷑ ad domũ ꝯuiuii

Expanded text:
alia quae per rationem satisfaciunt; alia quae ex tentati profert animo, atque adhuc hujus mundi delectationibus dediti; alia vero, in quibus ea quae rationis sunt, disserat, atque animum a delectatione compescat. Ibi namque ait: Hoc itaque mihi visum est bonum, ut comedat quis et bibat, et fruatur laetitia ex labore suo . Et longe inferius subjungit. Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii . Si enim bonum est manducare et bi
Abbreviated transcription (Latin):
tuiser Tu ale qͥ dixisti. Pͥonã sedẽ meã ad aqͥlonẽ ⁊ ero similis ałtissimo: ecce ꝑ suꝑbiã tuã poreis ⁊
soricib similis factꝰ es. Et qͥ imitari dm̃ ĩdigne uoluisti: ecce ut dignꝰ es be
mõstra que ꝯsueũat ułt̾us nõ iutrauit  Sic q pꝰmodũ fideliũ ħ abitacłm fea̾ est qr dũ eã unꝰ ueniei¬
t̃ fidelis ĩgressus est: ab ea ꝓtinꝰ m̃dax sp̾s atq ĩfidelis abscessit. S oꝑcet iã ut pͥom taceamus
Ad e que dieb nr̃is gesta sunt ueuiendũ est.¬

Expanded text:
lis Altissimo ; ecce per superbiam tuam porcis et lis Altissimo ; ecce per superbiam tuam porcis et soricibus similis factus es; et qui imitari Deum indigne voluisti, ecce, ut dignus es, monstra quae consueverat ulterius non intravit? Sicque postmodum fidelium habitaculum facta est, quia dum eam unus veraciter fidelis ingressus est, ab ea protinus mendax spiritus atque infidelis abscessit. Sed oportet jam ut priora taceamus, ad ea quae diebus nostris sunt gesta veniendum est
Abbreviated transcription (Latin):
thii deuenit. Qͥ dũ largã domũ ad hospitandũ ꝑgeret que comitatũ illiꝰ totũ ferre potiusset ⁊
uix ĩeniret aspexit eminꝰ domũ ꝯgruẽtis magnitudinis eãq sibi p̃paniri ad hospitandũ iussit.
Cũ q eiꝰdem loci incole dicerẽt ĩ ea hũc manere ñ posse qr multis iã annis hãc diabłs ĩ habitaret
mꝰ si eã małignꝰ sps ĩuasit ⁊ ab ea hominũ ĩ habitatõnẽ reppulit. In ea igit᷑ sibi parari p̃cepit se¬
euiꝰ q illã antiqͥ hostis certamina tołaturꝰ intrauit. Itaq ĩtempeste noctis silentio eũ uir dĩ qui¬
esceret antiqꝰ hostis ĩ mensis uocib magnis q cl̃amorib cepit imitari rugitꝰ leonũ. Balatꝰ peccoꝵ.
rnditꝰ asioꝵ. sibilos serpentiũ. porcoꝵ stridores ⁊ soricũ. cũ repente datiꝰ tot b̾estiaꝵ uocib ercitatꝰ.
surrerit tieħement̃ irat᷑. ⁊ contra antiquũ hostẽ magnis cepit uocib clamare diẽns. Sene tͥ ꝯtigit

Expanded text:
evenit. Qui dum largam domum ad hospitandum quaereret, quae comitatum illius totum ferre potuisset, et vix inveniret, aspexit eminus domum congruentis magnitudinis, eamque sibi praeparari ad hospitandum jussit. Cumque ejusdem loci incolae dicerent, in ea hunc manere non posse, quia multis jam annis ha, et ab ea hominum inhabitationem repulit. In ea igitur sibi parari praecepit, securusque illam, antiqui hostis certamina toleraturus, intravit. Itaque intempestae noctis silentio, cum vir Dei quiesceret, antiquus hostis immensis vocibus magnisque clamoribus coepit imitari rugitus leonum, balatus pecorum, ruditus asinorum, sibilos serpentium, porcorum stridores et soricum. Tunc repente Datius tot bestiarum vocibus excitatus surrexit, vehementer iratus, et contra antiquum hostem magnis coepit vo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuĩciã que sum nominat᷑ quidã monast̾ii pat̃ uite ueñabilis soranꝰ noĩe fu̾it qui captiuis
aduenientibꝰ atq a lãgobardoꝵ dep̃datõne sugientibꝰ cũcta q̃ ĩ monast̾io uidebat᷑ hr̃e largi¬
tus est. Cũ q ĩ elemosinus uestim̃ta sua ac frm om̃ĩa ⁊ cellariũ ꝯsu̾psisset: quidqͥd hr̃e ĩ orco po
xpendit. Expẽsis uͦ rebꝰ om̃ib lãgobardi ad eũ subito uene
ĩmense magnitudinis stabat. Ibi quidã captiuus fugiẽs ĩ caua arbore latebat. U̾ unꝰ ex lan¬
gobardis educto gl̾adio p̃dictũ ueñabilẽ occidit uirũ. Cuiꝰ corꝑe ĩ terrã cadñte mõs om̃is ꝓ¬
tinꝰ ⁊ silua ꝯcussa est ac si ferre nõ posse pondꝰ sci̾tatis eiꝰ diceret terra que tremuissẽt. De¬

Expanded text:
ui captivis advenientibus, atque a Langobardorum depraedatione fugientibus, cuncta quae in monasterio videbatur habere, largitus est. Cumque in eleemosynis vestimenta sua ac fratrum omnia, et cellarium consumpsisset, quidquid habere in horto potuit, expendit. Expensis vero rebus omnibus, Langobardi ad eum subito venerimmensae magnitudinis stabat. Ibi captivus quidam fugiens in cava arbore latebat, ubi unus ex Langobardis educto gladio praedictum venerabilem occidit virum. Cujus corpore in terram cadente, mons omnis protinus et silva concussa est, ac si se ferre non posse pondus sanctitatis ejus diceret terra, quae tremuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
nũc eccłe p̃rbit meminit. Cum uͦ puer ꝑgeret narrauit idem reꝑatꝰ qͥ ad se reu̾¬
sus fuãt qͥd de illo uͥ ductꝰ suãt agnouit dicñs. Paratꝰ fuãt rogus ingens. Deductꝰ
aũ tiburciꝰ p̃sbr̃ in eo est suꝑpositꝰ atq supposito igne ꝯcremat᷑. Alius aũ ꝑabatur
rogus cuiꝰ a terra ĩ celũ cacumẽ tendi uideb̾at᷑. Cui emissa uoce clamatũ est cuiꝰ esset.
his igit᷑ dc̃is statĩ reꝑatꝰ defunctꝰ est. Puer uͦ qͥ tͣnsmissus ad tiburciũ fuãt: iam eũ¬
ũ ĩuenit. Qͥ uidłicet reꝑatꝰ ductꝰ ad loca penaꝵ dũ ui
⁊ obiit: aꝑte monstrat᷑ qr nobis illa nõ sibi uid̾it quib dũ ad ħuc ꝯcessũ est uiuere:
licet ⁊̃ a malis oꝑib emendare. Rogum uͦ ꝯstrui reꝑatus uidit ñ qd̾ apud infernũ
ligna ardeãt ut ignis fiat: s narraturꝰ ħ uiuentibꝰ illa de ĩcendio penaꝵ uidit ex qͥ¬
bꝰ nutriri apud iuirẽtes corꝑeus ignis solet. ut ꝑ ħ assueta audiẽtes di̾cent: quid de

Expanded text:
et, narravit idem Reparatus, qui ad se reversus fuerat, quid de illo ubi ductus fuerat agnovit, dicens: Paratus fuerat rogus ingens, deductus autem Tiburtius presbyter in eo est superpositus, atque supposito igne 421 concrematus. Alius autem parabatur rogus, cujus a terra in coelum cacumen tendi videbatur. Cui emissa voce clamatum est cujus esset. His igitur dictis statim Reparatus defunctus est: puer vero qui transmissus fuerat ad Tiburtium, jam eum mortuum invenit. obiit, aperte monstratur quia nobis illa, non sibi viderit, quibus dum adhuc concessum est vivere, licet etiam a malis operibus emendare. Rogum vero construi Reparatus vidit, non quod apud infernum ligna ardeant ut ignis fiat; sed narraturus haec viventibus, illa de incendio pravorum vidit, ex quibus nutriri apud viventes corporeus ignis solet, ut per haec assueta audientes discerent quid de
Abbreviated transcription (Latin):
O qͦ tm̃ꝑe quo pͥmũ remote uite desid̾iis anhelabã quidã honestꝰ senex d̾s dedit
diens. G othoꝵ tm̃ꝑe quidã uir expectabiłis reparatꝰ noĩe uenit ad mortẽ. Qͥ dũ diu iam
ꝯclamatꝰ ac rigidꝰ iaceret. uisũ est qd̾ ab eo funditꝰ flatꝰ uitalis erisset. atq exauime re-¬
mansisset corpꝰ. Cum q ⁊ multi qͥ ꝯueñant ⁊ eũ iam mortuũ familia sugeret subi¬
to redut. ⁊ cũctoꝵ plangñtium ĩ stuporem ũse sunt lacrime. Qͥ reũsus ait. Cicius

Expanded text:
oque tempore quo primum remotae vitae desideriis anhelabam, quidam honestus senex, Deusdedit dicens: Gothorum tempore quidam spectabilis vir, Reparatus nomine, venit ad mortem. Qui dum diu jam mutus ac rigidus jaceret, visum est quod ab eo funditus flatus vitalis exisset, atque exanime remansisset corpus. Cumque et multi qui convenerant, et eum jam mortuum familia lugeret, subito rediit, et cunctorum plangentiu
Abbreviated transcription (Latin):
lãgobardi tenuisset̾ more suo ĩmolauer̃t capud capre diabolo hoc ei currẽtes ꝑ circuitũ ⁊ car¬
mine nefando dedicantes. Cũ q illud ip̃i priꝰ summissis ceruicib adorarẽt. eos qͦ qͦs ceꝑãt
hoc adomre parit̃ ꝯpellebant. S er eisclem captiius marima multitudo magis eligens mori¬
endo ad uitã ĩmortalem tendere. qͣm adorando uitã mortale tenere: optemꝑare uissis sacͥle-¬
gis noluit. ⁊ ceruicẽ quã semꝑ creatori flererat: creature ĩclinare ꝯtempsit. Unde fẽm est ut
hostes qͥ eos ceꝑant graui imcũdia accensi cũctos gładiis int̃ficerent: quos ĩ errore suo ꝑtici¬
articło huĩ ⁊̃ meruer̃t̃ martirii palmas acciꝑe qͥ ĩ pace eccłe latas huiꝰ scłi uias sequi uide

Expanded text:
Langobardi tenuissent, more suo inmolaverunt caput caprae diabolo, hoc ei currentes per circuitum et carmine nefando dedicantes. Cumque illud ipsi prius summissis cervicibus adorarent, eos quoque quos ceperant hoc adorare pariter compellebant. Sed ex eisdem captivis maxima multitudo magis eligens moriendo ad vitam inmortalem tendere quam adorando vitam mortalem tenere, obtemperare iussis sacrilegis noluit et cervicem, quam semper Creatori flexerat, creaturae inclinare contempsit. Unde factum est, ut hostes qui eos ceperant gravi iracundia accensi cunctos gladiis interficerent, quos in errore suo particiarticulo, hi etiam meruerunt martyrii palmas accipere, qui in pace Ecclesiae latas hujus saeculi vias sequi videbantur?
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe accense lampades apparebant. Unde fcm̃ est quatenꝰ corpꝰ illiꝰ ut iudłicet martirs
doluit. nͨ cam̃ usq ad optinẽdã salutẽ. Nam qr uera ẽẽt catholica fides agnouit. s gñtis sue¬

Expanded text:
tempore accensae lampades apparebant; unde et factum est quatenus corpus illius, ut videlicet martyris, tempore accensae lampades apparebant; unde et factum est quatenus corpus illius, ut videlicet martyris, doluit, nec tamen usque ad obtinendam salutem. Nam quia vera esset catholica fides agnovit, sed gentis su
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnseuntis mũdi despicere qͣnto ⁊ ligatus agnoũat: nichil fuisse quod potuit auferri.
Suꝑueniente aut̃ paschalis festiuitatis die ĩtempeste noctis silentio ad eũ ꝑfidus pater
arrianũ ep̃m misit. ut ex eiꝰ manu sacͥlege ꝯsecratõnis ꝯmunionẽ ꝑciꝑet. atq ꝑ hoc ad
q a se ꝑlĩdiam dignis ĩcrepatõnib reppulit. qr ⁊ si ext̾uis iaceb̾at ligatꝰ: apuo se tam̃ in
magno m̃tis culmine stabat securꝰ. ao se itaq reũso ep̃o arrianꝰ pat infremuit. statim¬
q suos apparitores misit qͥ ꝯstantissimũ dĩ ꝯfessorẽ illic nͥ iaceb̾at occid̾ent. Qd̾ fem̃ est. Nlam
mox ut ĩgressi st̾ securĩ cerebro illiꝰ infigentes uitã corꝑis abstulert. Hoc itaq ĩ eo ualu¬
ꝑna qͦ nõ defuere miracula. siam cepit ĩ noct᷑no silentio psalmodie cantꝰ ad corpus eiꝰdẽ
regis ⁊ martiris audiri. Atq ideo ueracit̃ regis qr maretris. Quidã ⁊̃ ferũt qd̾ illie noct᷑no

Expanded text:
nseuntis mundi dispicere, quanto et religatus agnoverat, nihil fuisse quod potuit auferri. Superveniente autem paschalis festivitatis die, intempestae noctis silentio ad eum perfidus pater Arrianum episcopum misit, ut ex eius manu sacrilegae consecrationis communionem perciperet atque per hoc ad  debuit eiusque a se perfidiam dignis increpationibus reppulit, quia, etsi exterius iacebat ligatus, apud se tamen in magno mentis culmine stabat securus. Ad se itaque reverso episcopo, Arrianus pater infremuit statimque suos apparitores misit, qui constantissimum confessoreni Dei illic ubi iacebat occiderent. Quod factum est. Nam mox ut ingressi sunt, securem cerebro illius infigentes, vitam corporis abstulerunt. Hocque in eo valuria, superna quoque non defuere miracula. Nam coepit in nocturno silentio psalmodiae cantus ad corpus ejusdem regis et martyris audiri; atque ideo veraciter regis, quia et martyris. Quidam etiam ferunt quod illic nocturno
Abbreviated transcription (Latin):
locutone ꝯsolatꝰ ait i uade ⁊ pꝰ biduũ reuertere qr deest hodie qd̾ ccbi debeam dare. sp̃ ip̃o aut
biduo more suo ĩ or̃õne fuit oecupatꝰ. Cum die t̾cio is qͥ necc̃itate debiti astugebat᷑ reduerSuꝑar

Expanded text:
locutione consolatus, ait: Vade, et post biduum revertere, quia deest hodie quod tibi debeam dare. In ipso autem biduo more suo in oratione fuit occupatus. Cumque die tertio is qui necessitate debiti affligebatur, r
Abbreviated transcription (Latin):
sentes ex signo qd̾ eis p̃dc̃m fuerat agnouer̃ẽ. Sepultꝰ uͦ est ĩ ortorio bi baptiste ioħis. ⁊d̾ des¬

Expanded text:
sentes ex signo quod eis praedictum fuerat, agnoverunt. Sepultus vero est in oratorio beati Joannis Bapsentes ex signo quod eis praedictum fuerat, agnoverunt. Sepultus vero est in oratorio beati Joannis Bap
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdicans qd̾ uel quale eis signũ fieret qͣndo eiꝰ aĩa de corꝑe exiret. Aute sextum uͦ sui exitus dĩe
ꝑiri sibi sepulturã iubet. Qui mox correptꝰ febrib acri ce
suũ dñici corꝑis ⁊ sanguinis ꝑceptõne municut. Atq int̃ discipłoꝵ manꝰ ĩbecillia m̃bra sustẽ
de codẽ monast̾io frĩbus uni ĩ cella ꝯmom̃ti. alteri aut̃ longiꝰ posito reuelat̃o uniꝰ atq ĩdissimi¬
lis uisionis apparuit. Uidert̃ nãq qr strata palliis atq ĩnumeris corusca lampadib uia. recto
orientis tramite ab eiꝰ cella ĩ celum usq tendebat᷑. Cui ueñando habitu iur desuꝑ clarꝰ assiste̾s
cuiꝰ esset uia qͣm cernerẽt inqͥsiuit. Illi aut̃ se nescire ꝓfessi st̃. Quib ip̃e ait. ħ est uia qua di¬
lectꝰ dño celum bñdõs ascendit. Tunc itaq scĩ uiri obitum sicut p̃sentes discipułi uideñt: ita ab¬

Expanded text:
signum fieret quando ejus anima de corpore exiret. Ante sextum vero sui exitus diem aperiri sibi sepulturam jubet. Qui mox correptus febribus, acri suum dominici corporis et sanguinis perceptione munivit, atque inter discipulorum manus imbecillia de eo fratribus, uni in cella commoranti, alteri autem longius posito, revelatio unius atque indissimilis visionis apparuit. Viderunt namque quia strata palliis atque innumeris corusca lampadibus via recto orientis tramite ab ejus cella in coelum usque tendebatur. Cui venerando habitu vir desuper clarus assistensit. Illi autem se nescire professi sunt. Quibus ipse ait: Haec est via qua dilectus Domino coelum Benedictus ascendit. Tunc itaque sancti viri obitum sicut praesentes discipuli viderunt, ita ab
Abbreviated transcription (Latin):
credẽde sunt. Gregorius Si esse scoꝵ aĩas in ceło sacͥ eloquii satisfactõne cre¬
didisti: oꝑtet ut ꝑ om̃ia ẽẽ credas ⁊ iniquoꝵ aĩas ĩ inferno. qr ex retͥbutõne et̃ne ius-¬
ticie ex qua iã uisti głant᷑ necõe est ꝑ om̃ĩa ut ⁊ ĩuisti crucient᷑. slam sic̃ electos bea-¬
titudo lecisicat: ita crodi necc̃e est qd̾ a die exitꝰ sui ignis reꝓbos exurat. p¬
Petrus.

Expanded text:
e judicium cruciari.--Si esse sanctorum animas in coelo sacri eloquii satisfactione credidisti, oportet ut per omnia esse credas iniquorum animas in inferno: quia ex retributione aeternae justitiae, ex qua jam justi gloriantur, necesse est per omnia ut et injusti crucientur. Nam sicut electos beatitudo laetificat, ita credi necesse est quod a die exitus sui ignis reprobos exurat.--PETRUS.
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ et̃na querere qͣnto a nobis cognoscimꝰ uelocĩt tẽꝑalia fugisse. Despiciendꝰ a nob̾ hic munduis
fuerat ⁊̃ si blandiret᷑. si red̃ ꝓsꝑis demulceret animũ. At postꝗͣ tot flagellis p̃mit. tanta ad¬
ũsitate fatigat. tot nob̾ cotidie dolores ĩgeminat. qͥd nob̾ aliud ꝗͣ ne diligat᷑ clamat. Mul¬
ta aut̃ fũant que adħuc de electoꝵ fc̾is narrari debuissẽt. s ħ silentio supprimo qr ad ałia
festino.
detrꝰ.

Expanded text:
tius aeterna quaerere, quanto a nobis cognoscimus velociter temporalia fugisse. Despiciendus a nobis hic mundus fuerat, etiam si blandiretur, si rebus prosperis demulceret animum; at postquam tot flagellis premitur, tanta adversitate fatigatur, tot nobis quotidie dolores ingeminat, quid nobis aliud quam ne diligatur clamat? Multa autem fuerant quae adhuc de electorum factis narrari debuissent, sed haec silentio supprimo, quia ad alia festino. PETR.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtraxit: indicauit. cũ ĩ medio populi polluta labia hñtis se habitare ꝑhibuit. Ualde il
disficile est ut lingua scłariũ mentẽ nõ inqͥnet quã tangit qr dũ plerũq eis ad que¬
dã loqñda ꝯdescendimꝰ paulisꝑ assuett ħanc ip̃ãm locutõnem que nob̾is indigna est etiã
delectabłr tenemꝰ ut ex eaͥ eͥdire nõ libeat. ad quã uelut ex ꝯdescẽsione ducti nenimꝰ ĩuiti.
Sic q fit ut ab ociosis ad noxia. a leub ad grauiora ũba ueniamꝰ. ⁊ os nr̃m iã ab oĩpotẽ¬
te dño tanto minꝰ exaudit᷑ ĩ prece: quãto ampłiꝰ inqͥnat᷑ stulta locutõne.q sicut scͥptum
ẽ. Qͥ aũtit aurem suã ne audiat legem or̃o eiꝰ erit execrabilis. Qͥd gͦ mirũ si postułantes
tarde audim᷑ a dño. qͥ p̃cipientẽ oñm aut tarde. aut nullo modo audimꝰ  Et qͥd mirũ si flo¬

Expanded text:
contraxerit, indicavit, 313 cum in medio populi polluta labia habentis se habitare perhibuit. Valde enim contraxerit, indicavit, 313 cum in medio populi polluta labia habentis se habitare perhibuit. Valde enim difficile est ut lingua saecularium mentem non inquinet quam tangit, quia dum plerumque eis ad quaedam loquenda condescendimus, paulisper assueti, hanc ipsam locutionem quae nobis indigna est etiam delectabiliter tenemus, ut ex ea jam redire non libeat, ad quam velut ex condescensione ducti venimus inviti. Sicque fit ut ab otiosis ad noxia, a levibus ad graviora verba veniamus; et os nostrum ab omnipotenti Domino tanto jam minus exaudiatur in prece, quest: Qui avertit aurem suam ne audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis . Quid ergo mirum si postulantes tarde a Domino audimur, qui praecipientem Dominum aut tarde aut nullo modo audimus? Et quid mirum si Flo
Abbreviated transcription (Latin):
pud oipotñtis dĩ singłarẽ mũdiciã
atq eꝰ simplicẽ natum̃ multũ petre humani cordis mũdicia atq simplicitas ualet. hoc ip̃o nãq
qd̾ euis famuli a terrenis actibꝰ segregati ociosa łoqͥ nesciũt ⁊ mentẽ ꝑ ũba spargere
atq ĩquinare derutãt auctoris sui pre cet̾is exauditõnẽ impetrãt. Cui ĩ qͣntũ est pos¬
sibile ip̃a puritate ac simplicitate cogitõnis qͣi ex quadã iam siłitudine ꝯcordant.
oł nr̃m om̃ipotñti deo tanto longinquũ fit: quanto huie mundo ꝓximũ. Mi
pe deorsum ducim᷑ dũ locutõne ꝯtinua scłarib admiscem᷑. Quod bene y̾saias postquã
regem dñm er̃cituũ uidit ĩ semet ip̃o rep̃hendit ⁊ penituit diẽns. Ue mͥ qr tacui qr iur
pollutꝰ labiis ego sum. qͥ cur polluta labia hr̃et aꝑuit: cũ subiũxit. Et ĩ medio populi
polluta labia habñtis ego habito. Pollutõnem namq labioꝵ ħrẽ se doluit. s unde hãc

Expanded text:
pud omnipotentis Dei singularem munditiam, atque ejus simplicem naturam multum, Petre, humani cordis munditia atque simplicitas valet. Hoc ipsum namque quod ejus famuli a terrenis actionibus segregati, otiosa loqui nesciunt, et mentem per verba spargere atque inquinare devitant, auctoris sui prae caeteris exauditionem impetrant. Cui in quantum est possibile, ios nostrum omnipotenti Deo tanto longinquum fit, quanto huic mundo proximum. Multum quippe deorsum ducimur, dum locutione continua saecularibus admiscemur. Quod bene Isaias postquam regem Dominum exercituum vidit, in semetipso reprehendit, et poenituit, dicens: Vae mihi, quia tacui, quia vir pollutus labiis ego sum . Qui cur polluta labia haberet, aperuit, cum subjunxit: In medio populi polluta labia habentis ego habito . Pollutionem namque labiorum habere se doluit; sed unde hanc
Abbreviated transcription (Latin):
eq hoc petre siłeã
qd̾ multi nũc qui hic de narniẽsi ciuitate adsũt mͥ sedulo testificant᷑.
gotħoꝵ temꝑe cũ p̃fatus rex totila narniis uenisset ei uir uite ueñabilis cassuis eiꝰ urbis
ep̃s occurrit. Cui qr ex ꝯsparsione semꝑ facies rubere ꝯsueũat hoc rex totila nõ ꝯsparsi¬
adductꝰ fuisset hũc ab eo uir dñi or̃one fc̃a signo crucisexpulit. Qͥ in eũ ingredi ult̾uis nõ
p̃sumpsit. Sic q fcm̃ est ut rex barbarꝰ seruũ d̾i iam ab illo die ueñaret᷑ ex corde quẽ des¬
pectũ ualde uidicabat ex facie. Nam qr uirũ tante uircutis uidit: erga illũ illa mens esfe-¬

Expanded text:
e hoc, Petre, sileam, quod multi nunc, qui hic de Nar- niensi ciuitate adsunt, mihi sedulo testificantur. que tempore, cum impius rex Totila Narniam uenisset, ei uir uitae uenerabilis Cassius eiusdem urbis episcopus occurrit. Cui quia ex conspersione semper eius facies rubere consueuerat, hoc rex Totila non conspersifuisset adductus, hunc ab eo uir Do- mini, oratione facta, signo crucis expulit, qui in eum ingredi ulterius non presumpsit. Sicque factum est, ut rex barbarus seruum Dei ab illo iam die ueneraretur ex corde, quem despectum ualde iudicabat ex facie. Nam quia uirum tantae uirtutis uidit, erga illum illa mens effer
Abbreviated transcription (Latin):
credimꝰ graue si fortasse culib exigitati iracũdia maledicamꝰ Gregoriꝰ.¬
tre peccato cur me ꝑcũctaris an graue sit. cũ paulus dicat. Neq maledici regnũ dei possidebũt.⁊
Pensa itaq qͣ giuis cułpa est que sẽꝑat a regno uite. Petrꝰ.
Quid si hõ nõ fortasse
ex malicia. s ex lingue ĩcuria malediẽtõnis ĩ ꝓximũ iaculat᷑ ũbun

Expanded text:
credimus, si fortasse cuilibet exagitanti iracundia maledicamus? GREGOR.hoc peccato cur me percunctaris an grave sit, cum Paulus dicat: Neque maledici regnum Dei possidebunt ? Pensa itaque quam gravis culpa est, quae separat a regno vitae. PETR. Quid si homo non fortasse ex malitia, sed ex linguae incuria, maledictionis verbum jaculatur in
Abbreviated transcription (Latin):
on quidẽ simiłr s nec dissimiłr dico qr sicut uis aĩe iuuifi¬
cat ⁊ mouet corpꝰ: sic ius diuĩna implet q̃ creauit om̃ia. Et alia inspirãdo uiuificat. aliis
t̾buit ut uuiãt. aliis uͦ hoc folum mͦ p̃stat ut sint. Qͥa uͦ ẽẽ nõ dubitas creantẽ ⁊ regẽtẽ
implentẽ ⁊ circũplectentẽ. tͥ nscẽdñtẽ ⁊ sustinentẽ. ĩcircũscͥptũ at
bitare nõ debes hũc ĩuisibilia obseqͥa hr̃e. Debent qͥppe ea q̃ ministrãt: ad eiꝰ similitudinẽ
tend̾e cui ministrãt. ut q̃ ĩuisibili seruiũt: eẽ ĩuisibilia nõ dubitent᷑. ħ aut̃ que ẽẽ credimꝰ¬
nͥ scõs angłos ⁊ sp̃s iustoꝵ: Sicut gͦ motũ ꝯsid̾ans corꝑis uitã aĩe ĩ corꝑe manẽtii ꝑpendis

Expanded text:
on quidem similiter, sed dissimiliter dico, quia sicut vis animae vivificat et movet corpus, sic vis divina implet quae creavit omnia; et alia inspirando vivificat, aliis tribuit ut vivant, aliis vero hoc solummodo praestat ut sint. Quia vero esse non dubitas creantem et regentem, implentem et circumplectentem, transcendentem et sustinentem, incircumscriptum atbitare non debes, hunc invisibilia obsequia habere. Debent quippe ea quae ministrant ad ejus similitudinem tendere cui ministrant, ut quae invisibili serviunt, esse invisibilia non dubitentur. Haec autem quae esse credimjustorum? Sicut ergo motum considerans corporis, vitam animae in corpore manentis perpendis
Abbreviated transcription (Latin):
osanp are noret ͦ ꝑsumit: Mutat᷑ gͥ si placet qͥ huc eũ exhibeat ut qͥs sit ecclasticꝰ uigor agnoscat.
Siout aũ mosis est iot dcei poto ĩ multis uio adulatõ ualde sũbrepat si ad ipo ostio moecq⁊ sigerst ei cĩ

Expanded text:
usurpare praesumit? Mittatur ergo, si placet, qui huc eum exhibeat, ut quis sit ecclesiasticus vigor agnoscat. Sicut autem moris est ut occupato in multis animo adulatio valde subrepat, si ab ipso cordis osti
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑ scd̾m ꝓpriã uoluntatẽ id ip̃m faciũt. Similit̃ ⁊ qͥ ĩ heremo se relegãt. arbitͥo suo
de scło recessert̃. Hic aut̃ ordo qͥ se ad obediendũ dedit. om̃s uolũtates suas abiciens
O filiĩ bona est obedientia q̃ ꝓpt̃ dm̃ fit. Intẽdite gͦ filii uirtutis huiꝰ aliqd̾ ex parce ues¬
tigiũ. Obediẽtia salus e̾ om̃ium fideliũ. Obedĩa genitͥx ẽ oĩum uirtutũ. Obedĩa regni
celoꝵ inuẽtrix est. Obedĩa ẽ celos aꝑiens.⁊ hominẽ de t̾rra eleuans. Obedĩa cohabita

Expanded text:
t, arbitrio suo de saeculo recesserunt; hic autem ordo, qui se ad obediendum dedit, omnes voluntates suas abjiciens,o filii, bona est obedientia, quae propter Deum fit. Intendite ergo, filii, virtutis hujus aliqua ex parte vestigium. Obedientia salus est omnium fidelium. Obedientia genitrix est omnium virtutum. Obedientia regni coelorum inventrix est. Obedientia coelum aperiens, et hominem de terra elevans. Obedientia cohabitat
Abbreviated transcription (Latin):
sipet modũ. ¶Dixit abbas nilus. Inꝑforabilis manet a sagittis inimici: qui amat quietẽ.¬
Qͥ aut̃ miscet᷑ multitudini: crebra suscipit uulnera. ¶ frãt quidã int̾rrogauit ab batẽ¬
ãmonẽ dic̃ns. Dic mͥ aliqd̾ ũbum. Dicit ei senex. Uade tale̾ fac cogitationẽ tuã sicut faciũt
iniqͥ qui st̾ in carc̾e. Illi otũ int̾rrogant homines. ubi est uidex ⁊ quãdo ueniet:⁊ ip̃a ex¬
pectatõe penaꝵ suaꝵ plorãt. Ita ⁊ monachꝰ debet semꝑ suspectꝰ ẽẽ ⁊ obuirgare animã¬

Expanded text:
sipet modum. sipet modum. qui autem miscetur multitudini, crebra suscipiet vulnera. CAPUT XXII. De electis omniaAmmonem, dicens: Dic mihi aliquod verbum. Dixit ei senex: Vade, et talem fac cogitationem tuam, sicut faciunt iniqui qui sunt in carcere. Illi enim interrogant homines: Ubi est judex, et quando veniet? et in ipsa exspectatione poenarum suarum plorant. Ita et monachus debet semper suspect
Abbreviated transcription (Latin):
anima m̃a de corꝑe. Aliam quãdo occursurꝰ sum deo. Terciã quando adu̾sum me est ꝓ-¬
rẽ in sciti. rogãtes ut ueniret ad eos. Alioquĩ sciret omẽm multitudinẽ si ip̃e ad eos¬
uenisset ĩ montẽ ꝯgregata est om̃is multitudo fr̃m ad eũ. Rogabant aut̃ eum senes ut
ita monachi tardantes extra cellam. aut cũ uiris scłaribꝰ in morãtes a quietis ꝓposi¬
to resoluunt᷑. Oꝑtet gͦ sicut piscem ĩ mare: ita nos ad cellã recurrere. ne forte foris
dñm dieñs. Uñe dirige me ad salutẽ. Et uenit ei uox dicñs.Arseni fuge homĩes ⁊ salua¬
b̾is. Idẽ ip̃e accedñs ad monachalẽ uitã. rursum orauit eũdem sermonẽ diẽns. Audiuit¬
q uocẽ dicentẽ sibi. arseni fuge.tace. quiesce. hee st̃ eñ radices ñ peccandi. ¶ Dixit
abbas euagriꝰ. Abscide a te affectiones multoꝵ ne mẽs tua ĩ ꝑturbatione fiat ⁊ quietis dis-¬

Expanded text:
anima mea de corpore; aliam quando occursurus sum Deo; tertiam, quando adversum me proanima mea de corpore; aliam quando occursurus sum Deo; tertiam, quando adversum me prorem in Scithi, rogantes ut veniret ad eos: alioquin sciret omnem multitudinem ad svenisset ad montem, congregata est omnis multitudo fratrum ad eum. Rogabant autem eum senes, ut ita et monachi tardantes extra cellulam, aut cum viris saecularibus immorantes, a quietis proposito resolvuntur. » Oportet ergo, sicut piscem in mari ita et nos ad cellam recurrere, ne forte foris num, dicens: Domine, dirige me ad salutem. Et venit ei vox, dicens: Arseni, fuge homines, et salvaberis. Idem ipse discedens ad monachilem vitam, rursum oravit, eumdem sermonem dicens. Audivitque vocem dicentem sibi: Arseni, fuge, tace, quiesce; haec enim sunt radices non peccandi. 4. Venitabbas Evagrius: Abscinde a te affectiones multorum, ne mens tua in perturbatione fiat, et quietis dis
Abbreviated transcription (Latin):
bulantiũ. Damel: disc̾nentiũ. Si gͦ st̃ hee tres actiones ĩ homine ds habitat in eo.
¶Dirit it̃m abbas pastor qr si duas res od̾it monachꝰ pot̾it ẽẽ liber ab hoc mũdo. Et
dixit ei fit̾. Que sunt iste. Et dix̃ ei sener. Carnalem repausationẽ. ⁊ uanã głam.
frãt int̾rrogauit senẽ dicens. Quomodo uenit timor di̾ in animã. Et dixit senex.
Si habet homo humilitatẽ ⁊ pauꝑtatẽ ⁊ nõ uidieat alt̾m: sic uenit ĩ eum timor dei.
Dicebat quidã senũ. Qͥdquid odio habes: alii ne facias. Si odis qui tͥ male loquit᷑: n
tũ male loquaris de aliqͦ. Si odio habes qui tͥ calũpniã facit: neq tu alieui calũpni¬
eris. Si odio habes qui te ĩ ꝯtemptũ ducit aut iniuriis appetit: aut aufert qd̾ tuum
est. aut aliqͥd tale facit: tu nicħ hoꝵ facias ciuiꝗͣ. Qͥ gͦ hoc ũbum custodire potest: suf¬
ñcit ei ad salutẽ. ¶Dixit abbas helyas. Ego tres res timeo. Unam quãdo egressura erit¬

Expanded text:
bulantium, Daniel vero discernentium. Si ergo sunt hae tres actiones in homine, Deus habitat in eo. 15. Dixit abbas Pastor: Quia si duas res oderit monachus, potest liber esse ab hoc mundo. Et dixit frater: Quae sunt istae? Et dixit senex: Caam interrogavit senem dicens: Quomodo venit timor Domini in animam? Et dixit senex: Si habet homo humilitatem, et paupertatem, et non judicet alterum; sic venit in eum timor Dei. Dicebant ergo quidam senum: Quidquid odio habes, alii ne facias . Si odis qui tibi male loquitur, neque tu male loquaris de aliquo; si odio habes qui tibi calumniam facit, neque tu facias alicui calumniam; si odio habes qui te in calumniam ducit, aut injuriis appetit, aut aufert quod tuum est, aut aliquid tale facit, tu nihil horum facias cuiquam Qui ergo hoc verbum custodire potest, sufficit ei ad salutem. 22. Dixit se
Abbreviated transcription (Latin):
hostis teterrimus ⁊ succensus apparebat. qui in eum ore. oeułisq flammantib seiure
uir dei minime responderet: ad ħ mox ĩ ꝯtumelias erũpebat. Nlam cũ clamaret dicens
bñdicte bñdicte ⁊ eum sibi nullo modo respondere ꝯspieeret: ꝓtinꝰ adiungebit. Maledc̃e¬
⁊ ñ bñdicte quid mecũ habes: quid me ꝑsequeris: S iam nũc spectanda st̃ contͣ d̾i fa
torie mitustrauit inuitꝰ.¬

Expanded text:
hostis teterrimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevirhostis teterrimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevirabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei ftoriae ministravit invit
Abbreviated transcription (Latin):
Castrũ namq qd̾ cassinũ dicit᷑ in excelsi mõtis latere situm est. Qͥ uidłicet mous distẽso sinu
hoc idem castrum recipit s ꝑ tͥa milia ⁊̃ altũ se subrigẽs uelut ad aera cacum̃ tendit. uͥ uetustis¬
simũ fanũ fuit ĩ qͦ ex antiquoꝵ more gñtiliũ a stusto rusticoꝵ popło apollo coleb̾at᷑. Circũqͥq
⁊ in cultũ demonũ luci succreu̾ant ĩ quibꝰ adhuc eodẽ temꝑe ĩ fĩdeliũ insana multitudo sacͥfici¬
is sacͥlegis insudabat. Ibi itaq uird̾i ꝑueniẽs ꝯtriuit idolũ. subũtit arã. suceidit lucos atq
qꝰ hostis tacite nõ ferens nõ occulte. uł ꝑ so̾pniũ. s aꝑta uisione eiꝰdẽ pr̃is se ocłis ingerebat.
⁊ magnis clamorib uim sibi ꝑpeti ꝯq̃rebat᷑. ita ut uoces illiꝰ fre̾s auoirẽt qͣuis imagniẽ mini
me cernerẽt. Ut it discipulis suis ueñ abilis pat̃ diceb̾at corꝑalib eiꝰ oclis idem ãtiqͦ

Expanded text:
Castrum namque quod Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm est, qui videlicet mons distenso sinu hoc idem castrum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, succendit lucos, atque quus hostis tacite non ferens, non occulte vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clame cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus
Abbreviated transcription (Latin):
liditatẽ parietatis fuissect ĩmutatũ. Cum q eẽnt multi int̾ius m̃uenti. s aqͦꝵ
magnitudine eccła om̃i circũdata qua possent egredi nõ hrẽnt ibiq se siti ac fame deficere for¬
midarẽt : ad cecłe ianuã ueniebãt. ad bibendaĩ ħ auriebãt aquã que ut p̃dixi usq ad fenestiuᷤᷤ¬
ereren̾at. tam̃ intͣ eccłam nullo modo deflueb̾at. ħauriri itaq ut aqua pot̾at. s defluere ut aqua
nõ pot̾at. Stans aut̃ ante ianuã ad ostũdñdũ cunctis meritũ martiris ⁊ aqua erat ad adiutoriũ
⁊ qͣsi aqua ñ erat ad ĩ adiendũ iocũ. Qd̾ ego antiqͦ ancedicti ignis miracło uere p̃dixi nõ fuisse dissimi¬
le qͥ triũ pueroꝵ ⁊ uestim̃ta nõ ꝯtigit: ⁊ uncula ĩcendit.
ta que narras: p̃senti ĩfirmitati hominũ uehement̃ stupenda. S qr tãtos nuꝑ ĩ italia fuisse au¬
dio admirĩte iurtiitis uiros nosse uelim nullas eos ꝯtigit ãtiqui hostis t̃sidias ꝑtulisse anex t̃sidi¬
is ꝓfecisse.

Expanded text:
etis fuisset inmutatum. Cumque essent multi interius inventi, sed, aquarum magnitudine ecclesia omni circumdata, qua possent egredi non haberent ibique ses siti ac fame deficere formidarent, ad ecclesiae ianuam veniebant, ad bibendum auriebant aquam; quae, ut praedixi, usque ad fenestexcreverat, et tamen intra ecclesiam nullo modo diffluebat. Hauriri itaque ut aqua poterat, sed diffluere ut aqua non poterat. Stans autem ante januam ad ostendendum cunctis meritum martyris ut aqua erat ad adjutorium, et quasi aqua non erat ad invadendum locum. Quod ego antiquo antedicti ignis miraculo vere praedixi non fuisse dissimile, qui trium puerorum et vestimenta non contigit, et vincula incendit. ta quae narras, et praesenti infirmitati hominum vehementer stupenda. Sed quia tantos nuper in Italia fuisse audio admirandae virtutis viros, nosse velim si nullas eos contigit antiqui hostis insidias pertulisse, an ex insidiis profecisse.
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib signis q succresceret. multi ab eo ĩ loco eodem adoĩpotẽtis
dĩ stͥ seruiciũ ꝯgregati. ita ut illic xii. monast̾ia cũ oĩpotentis iħu xp̃i dñi opitulatõne ꝯstru¬
eret.In quib statutis prĩb duodenos monachos deputauit. paucos uͦ secũ retinuit. qͦs adhuc¬
ꝯcurrere. suosq ei filios om̃ĩpotenti dõ nutͥendos dare. Tunc qͦ spei bone suas soboles eurtiꝰ mau-¬
rũ. tercullus uͦ patͥciꝰ placidũ tradidit. E quib maurꝰ uinior cũ bonis polleret moribꝰ mag̃ri
aouitor cepit existere. placidꝰ uͦ pũilis ad huc ĩdolis annos gerebat.¬

Expanded text:
irtutibus signisque succresceret, multi ab eo in eodem loco ad omnipotentis Dei sunt servitium congregati: ita ut illic duodecim monasteria cum omnipotentis Jesu Christi Domini opitulatione construeret, in quibus statutis Patribus duodenos monachos deputavit; paucos vero secum retinuit, quos adhucet religiosi concurrere suosque ei filios omnipotenti Deo nutriendos dare. Tunc quoque bonae spei suas soboles, Equitius Maurus, Tertullus vero patricius Placidum tradidit; e quibus Maurus junior cum bonis polleret moribus, magistri adjutor coepit existere; Placidus vero puerilis adhuc indolis gerebat
Abbreviated transcription (Latin):
et int̾ ħ sciendũ est qr sepe animab exeũtib electo¬
setitire minime ꝑmittant᷑. Unde ĩ omelis qͦ euangłii iã narrasse me menuni qd̾ ĩ ea per¬
ticu que euntib ad eccłam b̃i clem̃tis est ꝑuia. fuit quidã seruulus nõie. cuiꝰ te qͦ ñ ambi¬
go meminisse. Qͥ quidẽ pauꝑ reb̾ s m̃ĩtis diues erat. Quem longua egͥtudo dissobuerat.
Nlamer qͦ illũ scire potiumꝰ usq ad finẽ uite ꝑaliticꝰ uceb̾at. Qͥo dicã qr stare nõ potenit
qͥ numꝗͣ ĩ secto suo surgere ad sedñdũ ualeb̾at. nũquã manũ suã ad os ducere. nũquã se po-¬
tuit ĩ latus ałiud decłmare.: huic ad seruiendũ mat̾ cũ fr̃ẽ aderat ⁊ qͥdqͥd ex elemosina potu¬
iset acciꝑe: hoc eoꝵ matũb pauꝑib erogabat. leqͣqͣm lit̾as noũat s scͥpture sacre sibimet co

Expanded text:
er haec sciendum est quia saepe animabus exeuntibus electom carnis ab anima sentire minime permittantur. Unde in Homiliis quoque Evangelii jam narrasse me memini quod in ea porticu quae euntibus ad ecclesiam beati Clementis est pervia, fuit quidam, Servulus nomine, cujus te quoque non ambigo meminisse, qui quidem pauper rebus, sed meritis dives erat, quem longa aegritudo dissolverat. Nam ex quo illum scire potuimus, usque ad finem vitae paralyticus jacebat. Quid diQui nunquam in lecto suo surgere vel ad sedendum valebat, nunquam manum suam ad os ducere, nunquam se potuit in latus aliud declinare. Huic ad serviendum mater cum fratre aderat, et quidquid ex eleemosyna potuisset accipere, hoc eorum manibus paupe
Abbreviated transcription (Latin):
Q̃ ĩ ꝯp̃hensibilia st̃ udicia eiꝰ ⁊ ĩ uestigabiles iue eiꝰ  S rursum mͥ ħ dicẽti alia suborit᷑ qͣstio
solũ nosse s ⁊̃ in labus ꝓnũciasse testatur ͤ sbirgoriꝰ. ¶o utraque ħ tͥ suꝑiꝰ sub bre¬
ti cũ deo nõ sunt. Occulta itaq dei iudicia ĩ qͣntum dõ ꝯiuncti st̾ seuint. ĩ qͣncũ dõ disũe¬
ti st̃: nescuut. Qͥa it secreta eiꝰ adħuc ꝑfecte nõ penetrãt ĩ ꝯp̃hñsibilia eiꝰ iudicia ẽẽ tes
unt. ⁊ que d̾s loquit᷑ sciunt. Unde ⁊ dauid ꝓpħa cũ dixisset. In labiis meis ꝓnũciaui om̃ia iu¬
dicia: ꝓtinꝰ addidit. oris tui. Aesi aꝑte dicat. Illa ego iudicia ⁊ nosse ⁊ ꝓnunciasse potui.
e dixisse cognoui. Nam ea que ip̃e non loqueris: nr̃is ꝓc¬

Expanded text:
 incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Sed rursum mihi haec dicenti alia suboritur quaestsolum nosse, sed etiam in labiis pronuntiasse testatur? Gregor. Ad utraque haec tibi supere, cum Deo non sunt. Occulta itaque Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt; inquantum disjuncti sunt, nesciunt. Quia enim secretunt, quae Deus loquitur sciunt. Unde et David propheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: Illa ego judicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris, nos
Abbreviated transcription (Latin):
donse uo mortno os̃is alli quos p̾dĩrat ex hac ꝓtinꝰ luce subtracti st̃. Nullusq ĩ illa

Expanded text:
Quo mortuo, omnes illi quos praedixerat ex hac protinus luce subtQuo mortuo, omnes illi quos praedixerat ex hac protinus luce subt