comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hch inqͥt qd animi qͦrlq racionis est ex¬
hoes id generare ex se pot animantẽ ꝯ¬
potemq racionis. Mundus autẽ gn̾at
mͦ. Si ex oliua motlulate canentes tibie
nasc̾entur. ñ dubitares qͥn in ẽet moluia
tibicini q̃dam sc̃ia. Quid si platani fidi¬
culas ferrent numerose sonantes. i
scił censeres in platauis in ẽẽ musicam:
Cur gͥ mũdus ñ ammnans sapiensq iudi¬
cetur cũ ex se ꝓcreet animantis atq sapi¬
entis: S qm̃ cepi secus ag̾e atq in itio dux¬
ram negaram eñi hanc pͥmã partẽ eg̾e
oratione qd̾ eẽt om̃ib ꝑspicuũ. deos eẽ.
tñ id ipsum racionib phisicis. ide natu¬
ralib confirmari uolo. Sic eñi res se ht̃
ut om̃ia q̃ alantur ⁊ q̃ c̾scant contineãt
in se uim caloris sine qua neq possent ali¬
neq c̾sce. Nam om̃e qd̃ ẽ calidũ et igneũ
cictur ⁊ agitur motu suo. qd autem ali¬
tur ⁊ c̾scit motu quodam utitur certo

Expanded text:
 inquit "quod animi quodque rationis est ex inquit "quod animi quodque rationis est expers, id generare ex se potest animantem compotemque rationis; mundus autem generat modo: "Si ex oliva modulate canentes tibiae nascerentur, num dubitares quin inesset in oliva tibicini quaedam scientia? quid si platani fidiculas ferrent numerose sonantes: idem scilicet censeres in platanis inesse musicam. cur igitur mundus non animans sapiensque iudicetur, cum ex se procreet animantis atque sapientis?" Sed quoniam coepi secus agere atque initio dixeram negaram enim hanc primam partem egere oratione, quod esset omnibus perspicuum deos esse, tamen id ipsum rationibus physicis id est naturalibus confirmari volo. Sic enim res se habet, ut omnia quae alantur et quae crescant contineant in se vim caloris, sine qua neque ali possent nec crescere. nam omne quod est calidum et igneum cietur et agitur motu suo; quod autem alitur et crescit motu quodam utitur certo
Abbreviated transcription (Latin):
disputantur et fusiꝰ. ut mͥ est. inaĩo fac̾e
faciliꝰ effugiunt academioꝵ calũnam.
cũ autẽ ut zeno solebat breuiꝰ angustiꝰq
concluditutur. tum aꝑtiora sunt ad re¬
p̾hendendum. Nam ut ꝓfluens aninis
aut uixaut nullo mͦ. conclusa auten
aqua facile corrũpitur. Sic orationis
flumine rep̾hensoris uicia ꝯcluuunt᷑ an¬
gustia autẽ conluse orationis non facile
se ipsa tutatur. ħ eñi q̃ dilatantur a nob̾
reuo sic p̃mebat. Qdꝰ racione utitur id
meliꝰ ẽ quã id qd rõne nonutitur᷑. Hicħ
aũ mũdo meliꝰ Racione gͥmũdus utit᷑
Simiłr effici potẽst sapientem ẽẽ mũdũ.
similit̾ beatum. similte et̾num. Om̃ia em̃
hec meliora sunt. quã ea q̃ sunt his carẽ
ẽẽ. mũdũ dm̃. id̾q hoc mͦ nulliꝰ sensu ca¬
rentis pars aliqͣ pot̾ ẽẽ. senciens. Mundi
autẽ partes sencientes sunt. Nongͥ caret
uusu mundus. ꝑgit iõ et urgit angustiꝰ¬

Expanded text:
disputantur et fusius, ut mihi est in animo facere, disputantur et fusius, ut mihi est in animo facere, facilius effugiunt Academicorum calumniam; cum autem, ut Zeno solebat, brevius angustiusque concluduntur, tum apertiora sunt ad reprendendum. nam ut profluens amnis aut vix aut nullo modo, conclusa autem aqua facile conrumpitur, sic orationis flumine reprensoris convicia diluuntur, angustia autem conclusae rationis non facile se ipsa tutatur. Haec enim quae dilatantur a nobis Zeno sic premebat: "Quod ratione utitur id melius est quam id quod ratione non utitur; nihil autem mundo melius; ratione igitur mundus utitur". similiter effici potest sapientem esse mundum, similiter beatum, similiter aeternum; omnia enim haec meliora sunt quam ea quae sunt his carentesse mundum deum. Idemque hoc modo: "Nullius sensu carentis pars aliqua potest esse sentiens; mundi autem partes sentientes sunt; non igitur caret sensu mundus". Pergit idem et urguet angusti
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis mentẽ. consiliũ. cogitacionẽ. prudẽi¬
ant. uͥ ĩ uenimꝰ. uñ sustulimꝰ : Ancet̾a mĩ¬
dus habebit om̃ia hoc unũ qd̾ płimũ ẽ
ñ habebit: at qui cerce nicħ oĩum rer̃
solum nicħ ẽ. s ne cogitari quid̃ qͥcqͣm
meliꝰ pot. Et si ro̾ne ⁊ sapientia nich est
meliꝰ niche necc̃e est ħ uiesse in eo quod optim̃
ẽe. concedimꝰ. Quid uͦ tanta rerum consenci¬
ens. conspirans contuiuata cognatio. quẽ
non coget ea que dicunt ame ꝯꝓbare: Pos¬
set ne uno temꝑe florere deuiuicissim hor¬
rere t̾ra aut tot rebus ipsis se imnutanti¬
b soł accessesus discessusq solsticio brumis¬
q cognosci aut estus marttum fretoꝵq
angustie ortu aut obitu lune conmou̾l aut
una tociꝰ celi conuersione cursus astroꝵ dis¬
pares conseruari: Hec ita fieri inter se
orũb concumentib mundi partib ꝓfec¬
to non possent. uisi ea uno diuino ⁊ con¬
tuuuiato sp̃u contin̾entur. Atq ħ cũ ub̾ius

Expanded text:
bis, mentem consilium cogitationem prudentiam, ubi invenimus unde sustulimus? An cetera mundus habebit omnia, hoc unum quod plurimi est non habebit? atqui certe nihil omnium rerum sed ne cogitari quidem quicquam melius potest. et si ratione et sapientia nihil est melius, necesse est haec inesse in eo quod optimum esse concedimus. Quid vero tanta rerum consentiens conspirans, continuata cognatio quem non coget ea quae dicuntur a me conprobare? possetne uno tempore florere, dein vicissim horrere terra, aut tot rebus ipsis se inmutantibus solis accessus discessusque solstitiis brumisque cognosci, aut aestus maritimi fretorumque angustiae ortu aut obitu lunae commoveri, aut una totius caeli conversione cursus astrorum dispares conservari? haec ita fieri omnibus inter se concinentibus mundi partibus profecto non possent, nisi ea uno divino et continuato spiritu continerentur. Atque haec cum uberius
Abbreviated transcription (Latin):
suo quodã itin̾e adultimũ ꝑ uenire. atq
ut pictura ⁊ fabrica cet̾eq artes hñt q̃dam
ab soluti oꝑis effectran. sic in om̃i natura
ac multo etiam magis necẽe ẽ. absolui ali¬
quid ac ꝑfici. et eñi cet̾is naturis multa
ext̾na quo minꝰ ꝑficiantur possunt ob siste.
uniu̾sam autẽ naturã nulla respotest im¬
pedire ꝓpt̃ea qd̾ om̃is naturas ipsa cohibet
⁊ continet quo circa eẽ. n ecẽẽ. ÷. ẽẽ qͣrtũ illũ
⁊ altissimũ gradum. qͦ nulla uis possit
acced̾e is autẽ ẽ gradus in qua rerũ õiũ na¬
tura ponitur. q̃ qm̃ talis ẽ. ut ⁊ p̾sit oi¬
b ⁊ eam nulla res possit impedire. necesse
ẽ. intelligentẽ eẽ. iũdum ⁊ qͥd̃ ⁊̃ sapientẽ
quid autẽ est inscius quã eã naturam q̃¬

Expanded text:
suo quodam itinere ad ultimum pervenire, atque suo quodam itinere ad ultimum pervenire, atque ut pictura et fabrica ceteraeque artes habent quendam absoluti operis effectum, sic in omni natura ac multo etiam magis necesse est absolvi aliquid ac perfici. etenim ceteris naturis multa externa quo minus perficiantur possunt obsistere, universam autem naturam nulla res potest impedire propterea quod omnis naturas ipsa cohibet et continet. Quocirca necesse est esse quartum illum et altissimum gradum quo nulla vis possit accedere. is autem est gradus in quo rerum omnium natura ponitur; quae quoniam talis est ut et praesit omnibus et eam nulla res possit inpedire, necesse est intellegentem esse mundum et quidem etiam sapientem. Quid autem est inscitius quam eam naturam q
Abbreviated transcription (Latin):
si apͥmis inchoatisq naturis. ad ultuas
ꝑfectasq uolumꝰ acced̾e addeoꝵ naturani
ꝑueniamꝰ necẽe ẽ. pͥma eñi animadũtimꝰ
anatura sustineri. ea q̃ gignantur at̾ra
d natura nichꝰ tͥbuit ampliꝰ. quam ut
A alendo atq augendo cueretur. bestius
autẽ sensũ et motũ dedit. ⁊ cũ quodam ap¬
petitu accessum ad res salutares apciliferis
recessum. hoc honuni ampliꝰ qd̃ addidit
racionẽ qua reg̾entur animi apperitus qͥ
tum remitt̾entur tum contin̾ent᷑. qͣrͣtuf
ẽ autẽ grad̃ ⁊ altissimꝰ eoꝵ qui natura
boni sapientesq gignũtur. quib apͥncipio
in nascitur racio recta constansq que
supra hominẽ putanda ẽ. deoq tͥbuen¬
da idẽ inũdo inqͦ necesse ÷. ꝑfectam illã
atq absolutã uiẽe racionẽ. neq eiũ dici
potest mulla rerũ institucione ñ ẽẽ. aliqͥd
extremũ atq ꝑfectũ. ut enĩ inuite ut ĩ
pecude nͥ que uis optigit uidemꝰ nat᷑ã

Expanded text:
ultimas perfectasque volumus procedere, ad deorum naturam perveniamus necesse est. Prima enim animadvertimus a natura sustineri ea quae gignantur e terra, quibus natura nihil tribuit amplius quam ut ea alendo atque augendo tueretur. bestiis autem sensum et motum dedit et cum quodam adpetitu accessum ad res salutares a pestiferis recessum. hoc homini amplius, quod addidit rationem, qua regerentur animi adpetitus, qui tum remitterentur tum continerentur. quartus autem est gradus et altissimus eorum qui natura boni sapientesque gignuntur, quibus a principio innascitur ratio recta constansque, quae supra hominem putanda est deoque tribuenda id est mundo, in quo necesse est perfectam illam atque absolutam inesse rationem. Neque enim dici potest in ulla rerum institutione non esse aliquid extpecude, nisi quae vis obstitit, videmus naturam
Abbreviated transcription (Latin):
sit optima ũ pͥmũ animantẽ eẽ. de inde
racionis ⁊ consilii conpotẽ pꝰtremo sa¬
s̃apientẽ. qͥ enĩ põt alit̾ eẽ. optinia. ne¬
q eñi si stirpium similis sit. aut ctiam
a pͥncipio sapiens ũ sit det̾ior mũdi pocd̃
quã humana conditio homo eñi sapieus fieri
potest mũdus autẽ si ĩct̾no p̃teriti tẽꝑis spa

Expanded text:
nde rationis et consilii compotem, postremo sapientem. qui enim potest aliter esse optima? neque enim si stirpium similis sit aut etiam a principio sapiens, non sit deterior mundi potius quam humana condicio. homo enim sapiens fieri po
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia conseruat. alit̾ auget. sustinet sẽsu¬
q afficit. Negat gͦ ẽẽ dubiũ hoꝵ igniũ sol
utri similis sit cũ is qͦ efficiat ut om̃ia
floreant. ⁊ in suo q̃q gen̾e pubescant. Qua¬
re cũ soł ignis simił eoꝵ igniu sit qui st̃

Expanded text:
omnia conservat alit auget sustinet sensuomnia conservat alit auget sustinet sensuque adficit." negat ergo esse dubium horum ignium sol utri similis sit, cum is quoque efficiat ut omnia floreant et in suo quaeque genere pubescant. quare cum solis ignis
Abbreviated transcription (Latin):
hac mũdi diuinitate ꝑspecta. tͥbuenda
ẽ. sid̾ib ead̃ diuinitas q̃ ex mobilissima
purissimaq et̾heris parte gignũtur.
neq ulla p̾terea sunt ad mixta uat᷑a¬
totaq sunt calida atq ꝑ lucida ut ea qͦ
rectissime ⁊ animãtia ẽẽ.⁊ sentire atq ĩ¬
tellig̾e dicantur. Atq ea qͥd tota eẽ iguea
uoꝵ sensuũ testimonio confirmari clean¬
tes putat. tactus. ⁊ ocłoꝵ. Nam soł calor
⁊ candor illustrior ẽ. quã ulliꝰ ignis. Qppe
qui ĩmẽso mundo tam longe lateq cũ¬
luceat ⁊ is eiꝰ tactꝰ ẽ. ñ ut tepefaciat solũ
s etiã sepe conburat. quoꝵ neutr̃ fac̾et.
nisi ẽẽt. igneus. gͦ inqͥt cũ soligneꝰ sit oc¬
ceaniq alat᷑ humorib qr uullus ignis
sine pastu aliquo possit ꝑ man̾e. necẽe ẽ
ut ei simił sit igni quẽ adhibemꝰ ad usũ
atq uictũ. aut ei qui corꝑib animãciũ
continetur. Atis hic nr̃ ignis quẽ usus
sipat. Contra ille corꝑens. uitał ⁊ salutaris.

Expanded text:
hac mundi divinitate perspecta tribuenda est sideribus eadem divinitas; quae ex mobilissima purissimaque aetheris parte gignuntur neque ulla praeterea sunt admixta natutotaque sunt calida atque perlucida, ut ea quoque rectissime et animantia esse et sentire atque intellegere dicantur. Atque ea quidem tota esse ignea duorum sensuum testimonio confirmari Cleanthes putat, tactus et oculorum. nam solis calor et candor inlustrior est quam ullius ignis, quippe qui inmenso mundo tam longe lateque conluceat, et is eius tactus est, non ut tepefaciat solum sed etiam saepe comburat, quorum neutrum faceret nisi esset igneus. "ergo" inquit "cum sol igneus sit Oceanique alatur umoribus" quia nullus ignis sine pastu aliquo possit permanere "necesse est aut ei similis sit igni quem adhibemus ad usum atque victum, aut ei qui corporibus animantium continetur. atqui hic noster ignis, quem usus sipat; contra ille corporeus vitalis et salutaris
Abbreviated transcription (Latin):
qũi ab surdum est: ⁊ sapieus apͥncpio mũdꝰ
et ds̃ habendus ẽ. Neq eñ ẽ. qͥquã aliud
dipei cansa inuolucrũ uaginã aũ gladi
sic p̃ter mũdũ cet̾a om̃ia alioꝵ causa ẽẽ
generata ut eas fruges atq fructꝰ quos
t̾ra gignit animãtiũ cansa animantes
aũ hominũ ut equũ uehendi causa arã¬
di bouẽ. uenandi et custodiendi canẽ.
Ipse autẽ homo ortus ẽ ad mũdũ contẽ¬
plandũ ⁊ imttandũ nullo mͦ ꝑfectus s ẽ.
q̃dam particła ꝑfecti. S mũdus qui om̃nia
lius. Ergo hec mũdo de ẽe non possunt.
Benegͥ idem chrisippꝰ qui similttudi¬
nes ad iũgens omia ĩꝑfectis ⁊ mat᷑is
docet ẽẽ meliora ut in eqͦ quam ine¬
culeo. incane ꝗͣ incatulo in uiro ꝙͣ ĩ pue¬
ro. Itẽ qd in om̃i mũdo optuniũ sit id
ĩ ꝑfecto aliquo atq absoluto ẽẽ oeb̾e:
Est autẽ nicħ mũdo ꝑfectius nicħ uirtu¬

Expanded text:
um est, et sapiens a principio mundus et deus habendus est. Neque enim est quicquam aliud clipei causa involucrum vaginam autem gladii, sic praeter mundum cetera omnia aliorum causa esse generata, ut eas fruges atque fructus quos terra gignit animantium causa, animantes autem hominum, ut ecum vehendi causa arandi bovem venandi et custodiendi canem; ipse autem homo ortus est ad mundum contemplandum et imitandum—nullo modo perfectus sed est quaedam particula perfecti. sed mundus qulius; ergo haec mundo deesse non possunt. Bene igitur idem Chrysippus, qui similitudines adiungens omnia in perfectis et maturis docet esse meliora, ut in equo quam in eculeo in cane quam in catulo in viro quam in puero; item quod in omni mundo optimum sit id in perfecto aliquo atque absoluto esse debere; est autem nihil mundo perfectius nihil virtu
Abbreviated transcription (Latin):
tacłm hominib p̃bent. Hulla ẽ .Nt. in sa¬
ciabilior sp̃es. nulla pulchrior. ⁊ ad racionẽ
sollerciamq p̃stancior. Eoꝵ eñĩ cursus di¬
metati. maturitates temꝑii ⁊ uarietates
mutacionesq cognouimꝰ. q̃ si hoĩb selis uo¬
ta suntt: hõiũ facta ẽẽ. causa iudicandũ ẽ.
Terra ueno feta frugib ⁊ uario leguminũ

Expanded text:
la est enim insatiabilior species, nulla pulchrior et ad rationem sollertiamque praestantior; eorum enim cursus dimetati maturitates temporum et varietates mutationesque cognovimus. quae si hominibus solis nota sunt, hominum facta esse causa iudicandum est. Terra vero feta frugibus et vario leguminum
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ atq urbs ut rorũq soli eñi racione uten¬
tes uire at lege uiuunit. Ut gͥatheuas ⁊⁊ las¬
cedenonẽ a theniensiñ lacedemonioꝵ q cã
putandũ est conoitas ẽe. om̃iaq que suit
inhis urbibus eoꝵ populoꝵ recte ẽẽ. dicũt᷑.
sic q̃cũq sunt inom̃i mũdo deoꝵ atq
hominum putanda sunt. Iam uͦ circumitꝰ¬

Expanded text:
domus aut urbs utrorumque; soli enim ratione utendomus aut urbs utrorumque; soli enim ratione utentes iure ac lege vivunt. ut igitur Athenas et Lacedaemonem Atheniensium Lacedaemoniorumque causa putandum est conditas esse, omniaque quae sint in his urbibus eorum populorum recte esse dicuntur, sic quaecumque sunt in omni mundo deorum atque hominum putanda sunt. Iam vero circumit
Abbreviated transcription (Latin):
iumꝰ. Ab hõũ gn̾e funtꝰ ẽ. dies. m̃sis. annꝰ.
defectiones soł ex lune cogntte p̾dicateq:¬
I om̃e posterum tempꝰ. que. qͣnte. qñ fitture
suit. Que contuens animꝰ accipir ab iis cogui¬
tionẽ deoꝵ. Equa oritur pietas cui coniũc¬
ta iusticia ẽ. reliqueq uirtutes equibus
uita beata existit par ⁊ similis deoꝵ nulla
alia re nisi ĩmortalitate. que nicħ adbeue
uuendum ꝑtinet. cedens celestib.
¶Quib reb expositis satis docuisse uide¬
or hominis natura qnͣto om̃is ante iret
auimantes ex quo debet intelligi nec fi¬
guram situmq menbroꝵ nec ingenii
mentisq uim talem effici potuisse for¬
tuna. Restat ut doceam atq aliqũ ꝑorẽ.
om̃ia que suit in hoc mũdo quib: utant᷑
homines hominũ causa facta eẽ et parata.
¶Ptintipio. ipse mundus deoꝵ hominũq
causa factꝰ est queq in eo sunt. Ea parata
ad fructũ hominum ⁊ muenta sunt. est eñi
mũdus quasi conmunis deoꝵ atq homi nũ

Expanded text:
us, ab hominum genere finitus est dies mensis annus, defectiones solis et lunae cognitae praedictaeqin omne posterum tempus, quae quantae quando futurae sint. Quae contuens animus accedit ad cognitionem deorum, e qua oritur pietas, cui coniuncta iustitia est reliquaeque virtutes, e quibus vita beata existit par et similis deorum, nulla alia re nisi immortalitate, quae nihil ad bene vivendum pertinet, cedens caelestibus. Quibus rebus expositis satis docuisse videor hominis natura quanto omnis anteiret animantes. ex quo debet intellegi nec figuram situmque membrorum nec ingenii mentisque vim talem effici potuisse fortuna. Restat ut doceam atque aliquando perorem, omnia quae sint in hoc mundo, quibus utantur homines, hominum causa facta esse et parata. Principio ipse mundus deorum hominumque causa factus est, quaeque in eo sunt ea parata ad fructum hominum et inventa sunt. Est enim mundus quasi communis deorum atque hominum
Abbreviated transcription (Latin):
res uolentissimas natura genuit. eaꝵ
mod̾ationẽ nos soli habemꝰ. Maris atq
q maritimis reb fruimur atq utimur:
Terrenoꝵ itẽ conmodoꝵ. om̃is ẽ. in hoie
dñatꝰ nos campis. nos mentib fruimur
nr̃i sunt annes. nr̃i lacus. nos fruges seri¬
mus. nos arbores. nos aquaꝵ inductiõi¬
bus tris fecũditatẽ damꝰ. nos flumina
arcemꝰ. dirigimꝰ. au̾timꝰ. nr̃is deniq ma¬
nib inrerũ natura qͣsi alt̾am naturã¬

Expanded text:
res violentissimas natura genuit earum res violentissimas natura genuit earum moderationem nos soli habemus, maris atque que maritimis rebus fruimur atque utimur. Terrenorum item commodorum omnis est in homine dominatus: nos campis nos montibus fruimur, nostri sunt amnes nostri lacus, nos fruges serimus nos arbores; nos aquarum inductionibus terris fecunditatem damus, nos flumina arcemus derigimus avertimus; nostris denique manibus in rerum natura quasi alteram natur
Abbreviated transcription (Latin):
tati. et p̃t̾ra uesti᷑ bestiis ⁊ t̾renis ⁊ aqͣti¬
lib ⁊ uolantib partĩ capiendo. partim
alendo: efficimꝰ etiam domitil nr̃o q̃dri¬
pedum uectiones quoꝵ celeritas atq uis
nob̾ ipsis aufert uim ⁊ celeritatẽ. Nos
onera quib dam bestiis nos iuga impo¬
nimꝰ. nos elefantoꝵ acutissimis sensib
nos sagacitate canum adutilitatẽ nr̃am
abutunur. nos et̾re caueruis ferrũ elici¬
mꝰ. rem ad colendos a gros necessariam.
nos aeris. argenti auri. uenas penitꝰ ab¬
ditas in uenimꝰ. ⁊ ad usum aptas. ⁊ ad or¬
natum decoras. Arboꝵ autem confectio¬
ne om̃iq mat̾ia ⁊ culta ⁊ siluestri. par¬
tun adcaleficiendũ corpꝰ igni adhibito
⁊ ad mitigandũ cibũ utimnur partim. ⁊¬
ad edificandum. ut cectis septifrigora ca¬
loresq pellamꝰ. Magnos uero usus affert
ad nauigia facienda quoꝵ cursib subpe¬
ditantur. om̃s undiq ad uttã copie qͣsq

Expanded text:
tati, et praeterea vescimur bestiis et terrenis et aquatitati, et praeterea vescimur bestiis et terrenis et aquatilibus et volantibus partim capiendo partim alendo. Efficimus etiam domitu nostro quadripedum vectiones, quorum celeritas atque vis nobis ipsis adfert vim et celeritatem. nos onera quibusdam bestiis nos iuga inponimus; nos elephantorum acutissumis sensibus nos sagacitate canum ad utilitatem nostram abutimur; nos e terrae cavernis ferrum elicimus rem ad colendos agros necessariam, nos aeris argenti auri venas penitus abditas invenimus et ad usum aptas et ad ornatum decoras. Arborum autem confectione omnique materia et culta et silvestri partim ad calficiendum corpus igni adhibito et ad mitigandum cibum utimur, partim ad aedificandum, ut tectis saepti frigora caloresque pellamus; magnos vero usus adfert ad navigia facienda, quorum cursibus suppeditantur omnes undique ad vitam copiae; quasque
Abbreviated transcription (Latin):
lem linguasn nri solent dude cordarum
dentes nares. cornib his qui ad ueruos
resonant uicantib. Quam uͦ aptas ꝗͣq
multaꝵ arciũ ministras manꝰ natura
homini dedit. Digitoꝵ enĩ contractio fa¬
cilis. facilisq porrectio. ꝓpt̾ molles cõmis¬
suras ⁊ artus nullo ĩmotu laborat. Itais.
ad pingendum. fingendũ adscalpendũ.
ad ueruoꝵ eliciendos sonos ac tibiaꝵ ap¬
ta manꝰ est ad monitione digitoꝵ. Atq
hec eblectacionis illa necessitatis cultus di¬
co agroꝵ extructionesq tectoꝵ tegum̃¬
ta corꝑm ł cexta ł suta om̃ẽq fabricara
aeris et feri ex qͦ intelligitur ad inuen¬
ta aiumo. ꝑcepta sensib ad hibitis opi¬
ficum manib omĩa nos consecutos. ut
tecti. ut uestiti. ut salui eẽ. possimꝰ. ur¬
bes. muros. domicilia. delubra haberemꝰ.
uaritas inuenitur et copia. Nam et agri
multa efferunt manu q̃ sita.q̃ ł statun
ꝯsũmantur ł mandantur condita uetus¬

Expanded text:
lem linguam nostri solent dicere, chordarum lem linguam nostri solent dicere, chordarum dentes, nares cornibus is quae ad nervos resonant in cantibus. Quam vero aptas quamque multarum artium ministras manus natura homini dedit. Digitorum enim contractio facilis facilisque porrectio propter molles commissuras et artus nullo in motu laborat. itaque ad pingendum fingendum, ad scalpendum, ad nervorum eliciendos sonos ad tibiarum apta manus est admotione digitorum. Atque haec oblectationis, illa necessitatis, cultus dico agrorum extructionesque tectorum, tegumenta corporum vel texta vel suta omnemque fabricam aeris et ferri; ex quo intellegitur ad inventa animo percepta sensibus adhibitis opificum manibus omnia nos consecutos, ut tecti ut vestiti ut salvi esse possemus, urbes muros domicilia delubra haberemus. varietas invenitur et copia. nam et agri multa efferunt manu quaesita, quae vel statim consumantur vel mandentur condita vetus
Abbreviated transcription (Latin):
se ⁊ conꝑaril. arces qͦ efficimꝰ. partum
ad usum uite. ꝑtim adoblectacionẽ
necessarias. Iam uͦ dña rerũ ut uos so¬
letis dic̾e̾ eloqñdi nus. quã ẽ p̃clara
quãq diuitia : Que pͥmũ efficit ut et
ea q̃ ignoramꝰ discere. et
deinde hac coartam᷑ hac ꝑsuademꝰ hac cõ¬
solamur afflictos hac deducimꝰ ꝑt̾ritos
atimore. hac gestientes conpͥmimꝰ hac cu¬
piditates iracundiasq restinguimꝰ. hec
nos uiris legum urbium societate de iunyx
hec auita inmam ⁊ fera seg̾gauit.
Adusum autẽ orationis incredibile est.
uisi diligent̃ attenderis. qnͣta oꝑa ma¬
chinata natura sit. Primũ eñi apul¬
monib arteria usq ados iitimũ ꝑtin ⁊
ꝑquã uox pͥncipiũ amente ducens ꝑci¬
pitur ⁊ funditur. De in de inore sita lin¬
gua ẽ. finita dentib ea nocẽ inmod̾ate ꝓfu¬
sam fingit et t̾minat. que sonos uocis dis¬
tinctos ⁊ pressos efficit. cũ ⁊ addentes ⁊ ad
alias partes pellit oris. Itaq plectri simi¬

Expanded text:
se et conparatis artes quoque efficimus partim ad usum vitae partim ad oblectationem necessarias. Iam vero domina rerum, ut vos soletis dicere, eloquendi vis quam est praeclara quamque divina. quae primum efficit ut et ea quae ignoramus discere et eossimus; deinde hac cohortamur hac persuademus, hac consolamur afflictos hac deducimus perterritos a timore, hac gestientes conprimimus hac cupiditates iracundiasque restinguimus, haec nos iuris legum urbium societate devinxit, haec a vita inmani et fera segregavit. Ad usum autem orationis incredibile est, nisi diligenter attenderis, quanta opera machinata natura sit. primum enim a pulmonibus arteria usque ad os intimum pertinet, per quam vox principium a mente ducens percipitur et funditur. deinde in ore sita lingua est finita dentibus; ea vocem inmoderate profusam fingit et terminat atque sonos vocis distinctos et pressos efficit, cum et dentes et alias partes pellit oris; itaque plectri simi
Abbreviated transcription (Latin):
tu nimii temꝑantur calores. ab iisd̾ ĩ ma¬
ritũ cuisus celeres. ⁊ certi dirignntur. Mul¬
ta p̾tereunda sunt ⁊ tñ multa du̾r. Enu¬
merari eñi ñ possinit fluminũ oportirnita¬
tes. estus maritũ multũ accedentes ⁊ rece¬
dentes montes uestiti.atq siluestres sa¬
liue ab hora marituna remotissime me¬
dicaũtoꝵ salutariũ plenissime t̾reiartes.
Deniq ĩnumerabiles aduictũ ⁊ aduitã
necessarie.Iam diei noctisq uicissitudo
conseruat animãtes tͥ buens aliui agẽ¬
di tẽpus aliud qͥesc nidi. ¶Sic undiq
om̃i racione. ꝯcluditur nt̃te ꝯsilioq diui¬
no oĩa i hoc mp̃do ad salute oĩũ ꝯseruacioniẽq
admirabilit̾ ad muistrari. Sinqueret quispi¬
am cuiꝰ nã causa tantaꝵ rerũ molitio facta
sit. arboꝵ  ne ⁊ herbaꝵ que quãquã
sine sensu st̃ tam̃ anatura sustinentur.
At id quid̃ ab surdum ẽ. anbestiaꝵ nichilo

Expanded text:
tu nimii temperantur calores, ab isdem etiam matu nimii temperantur calores, ab isdem etiam maritimi cursus celeres et certi diriguntur. Multa praetereunda sunt et tamen multa dicuntur. enumerari enim non possunt fluminum oportunitates, aestus maritimi †multum accedentes et recedentes, montes vestiti atque silvestres, salinae ab ora maritima remotissimae, medicamentorum salutarium plenissumae terrae, artes denique innumerabiles ad victum et ad vitam necessariae. Iam diei noctisque vicissitudo conservat animantes tribuens aliud agendi tempus aliud quiescendi. Sic undique omni ratione concluditur mente consilioque divino omnia in hoc mundo ad salutem omnium conservationemque admirabiliter administrari. Sin quaeret quispiam cuiusnam causa tantarum rerum molitio facta sit—arborumne et herbarum, quae quamquam sine sensu sunt tamen a natura sustinentur: at id quidem absurdum est; an bestiarum: nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcuratione hõĩũ salue ẽẽ nor possunt. Mag¬
ne etiam oportuntates ad cultũ hõm̃ atq
habundantiam aliȩ aliis in locis reꝑiuntur
Egyptum nilus irrigat ⁊ cũ tota estare
obrutam oppletamq tenuit : tum recedit.
mollitosq ⁊ oblunatos agros ad serendum
relinqͥ. mesopotamiã fertilem efficit eu¬
frates. inquã qͦt annos qͣsi nouos agros in¬
uehit. Indus uͦ qui ẽ õiũ fluminũ maximꝰ
ñ aqͣ solũ agͦs letificat ⁊ mitigat. s eos ⁊̃
conserit. Magnã eni ium seminũ secũ fru¬
menti simillimũ dr deportare. Multaq
alia in aliis locis cõmemorabilia ꝓ ferre pos¬
sum multos ferciles agros. alios alioꝵ fruc¬
tuum. fructuũ s illa qnͣta benignitas nat᷑e
qd̃ tã multa ad uescend̾ tam uaria ⁊ tã ioc̃da
gignit: Neq ea uno tẽꝑe anni. ut sẽꝑ et
nouitate delectem᷑.⁊ copia. Quam tempes¬
tiuos autẽ dedit quam salutares ñ mͦ

Expanded text:
procuratione hominum salvae esse non possunt. Magprocuratione hominum salvae esse non possunt. Magnae etiam oportunitates ad cultum hominum atque abundantiam aliae aliis in locis reperiuntur. Aegyptum Nilus inrigat, et cum tota aestate obrutam oppletamque tenuit tum recedit mollitosque et oblimatos agros ad serendum relinquit. Mesopotamiam fertilem efficit Euphrates, in quam quotannis quasi novos agros invehit. Indus vero, qui est omnium fluminum maximus, non aqua solum agros laetificat et mitigat, sed eos etiam conserit; magnam enim vim seminum secum frumenti similium dicitur deportare. multaque alia in aliis locis commemorabilia proferre possum, multos fertiles agros alios aliorum fructuum. Sed illa quanta benignitas naturae, quod tam multa ad vescendum tam varie tam iucunda gignit, neque ea uno tempore anni, ut semper et novitate delectemur et copia. Quam tempestivos autem dedit quam salutares non mo
Abbreviated transcription (Latin):
dere ⁊ si pisces ut aiũt oua cũ genuerunt re¬
linquinit : facile eñi u̾ia aqua ⁊ sustinentur.
⁊fetum funount Testitudinies autẽ ⁊ corco¬
dilos dicunt cum int̾ra partũ ediderint eb¬
ruere oua. dem̃ discede. ita ⁊ nascuntur. et
ed utantur ipsa ꝑ sese. Iam galline auesq
relique ⁊ quietũ requirunt ad pariendũ
locum. ⁊ cubilla sibi nidosq censtruunt eosq
quã possunt mollissime substerñt. ut ꝙͣ
facillune oua seruentur. eqͥb pullos cũ ex¬
duserunt ita tuentur. ut et pignis foueãt
ne frigore leclantur ⁊ si ẽ. calor a sole se op¬
ponant. Cum autẽ puiulis iti possunt.
tum uolatus eoꝵ matres ꝓsequutur re¬
liqͣ cura lib̾antur. accedit ⁊̃ ad non nulloꝵ
animãtiũ ⁊ eaꝵ rerũ quas t̾ra gignit ꝯser¬
uationẽ ⁊ salutẽ. hoiũ ⁊̃ sollertia ⁊ diligencia
Nam multe et pecudes ⁊ stirpes sunt q̃ siue

Expanded text:
dere. etsi pisces, ut aiunt, ova cum genuerunt redere. etsi pisces, ut aiunt, ova cum genuerunt relinquunt, facile enim illa aqua et sustinentur et fetum fundunt; testudines autem et crocodilos dicunt, cum in terra partum ediderint, obruere ova, deinde discedere: ita et nascuntur et educantur ipsa per sese. iam gallinae avesque reliquae et quietum requirunt ad pariendum locum et cubilia sibi nidosque construunt eosque quam possunt mollissume substernunt, ut quam facillume ova serventur; e quibus pullos cum excuderunt ita tuentur ut et pinnis foveant ne frigore laedantur et si est calor a sole se opponant; cum autem pulli pinnulis uti possunt, tum volatus eorum matres prosequuntur, reliqua cura liberantur. Accedit etiam ad notium et earum rerum quas terra gignit conservationem et salutem hominum etiam sollertia et diligentia. nam multae et pecudes et stirpes sunt quae sine
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. qd̾ ꝑpetuitatis causa machinata natura ẽ
Deinde partes corꝑis ⁊ ad ꝓc̾andum ⁊ ad conci¬
piendum aptissime. ⁊ ĩmari ⁊ ĩfemina ꝯmis¬
cendoꝵ corꝑm mire libidines. Cum autẽ in lo¬
cis semen insedit rapit omẽm fere cibũ ad sese.
eoq septum fingit animal qd̾ cũ exutero elap¬
sum excidit. iiis animantib q̃ lacte aluntur
om̃is fere cib matrũ lactescere incipit. eaq
que paulo ante nata sunt si ne magistro du¬
ce natum mãmas appetunt. eaꝵq ub̾tate sa¬
turantur. Atq ut intelligamꝰ nicħ hoꝵ eẽ.
fortuitũ ⁊ hec om̃ia eẽ. oꝑa ꝓuide sollertisq
nature q̃ multiplices fetus ꝓcreant. ut sues
ut canes. iis mãmarum data ẽ multitudo.
quas easdem paucas hñt ee bestie q̃ pauca gig¬
uuntur. Qͥd dicam qͣntus amor bestiaꝵ sit ru
eauandis custodiendisq hisq̃ ꝓ creauerunt.
usq ad eum finem dum possint se ipsa defen¬

Expanded text:
sunt, quod perpetuitatis causa machinata natura est, sunt, quod perpetuitatis causa machinata natura est, deinde partes corporis et ad procreandum et ad concipiendum aptissimae, et in mari et in femina commiscendorum corporum mirae libidines, cum autem in locis semen insedit rapit omnem fere cibum ad sese eoque saeptum fingit animal; quod cum ex utero elapsum excidit, in is animantibus quae lacte aluntur omnis fere cibus matrum lactescere incipit, eaque quae paulo ante nata sunt sine magistro duce natura mammas adpetunt earumque ubertate saturantur. atque ut intellegamus nihil horum esse fortuitum et haec omnia esse opera providae sollertisque naturae, quae multiplices fetus procreant, ut sues ut canes, is mammarum data est multitudo, quas easdem paucas habent eae bestiae quae pauca gignunt. Quid dicam quantus amor bestiarum sit in educandis custodiendisque is quae procreaverunt, usque ad eum finem dum possint se ipsa defen
Abbreviated transcription (Latin):
q̃rere use ñ morerentur capras autem
increta feras cũ eẽnt ꝯfixe uenenatis sa¬
gitis herbam quere q̃ dictaninꝰ uocaret᷑.
quã cũ gustanissent sagitas excidere di¬
cunt corꝑe. cerueq paulo ante partum
ꝑ purgant se qͣdã herbula q̃ seclis dr. Iã
illa cernimꝰ ut contra m ⁊ metum suis
se armis q̃q defendat. cornib tauri. apri
dentib morsu leones. alie fuga se alie oc¬
cultassȩcione tutant᷑ atram̃ti effuuone
se pie. torpores torpedines. multe etiam
ĩ sectantis odoris intolerabili feditate
depellunt. ut uero ꝑpetuus mũdi ẽẽt
ornatꝰ magna adhibita cura ẽ. aꝓuidẽ¬
tia deoꝵ. ut semꝑ ẽẽnt ⁊ bestiaꝵ gña ⁊ ar¬
stirpib at̾ra contiu̾entur q̃ qͥd̾ om̃ia iũ
eam seminis hñt inse ut exuno pła ge¬
uerentur idq semen inclusũ ẽ ĩ intuna
ꝑte eaꝵ bacarum que exquaq stirpe fun
bestiis adperpettiam conseruationẽ eaꝵ gene¬
ris appareat: Nam pͥmũ alie mares. alie feminine

Expanded text:
ent usae non morerentur, capras autem in Creta feras, cum essent confixae venenatis sagittis, herbam quaerere quae dictamnus vocaretur, quam cum gustavissent sagittas excidere dicunt e corpore; cervaeque paulo ante partum perpurgant se quadam herbula quae seselis dicitur. Iam illa cernimus, ut contra vim et metum suis se armis quaeque defendat: cornibus tauri, apri dentibus, cursu leones, aliae fuga se aliae occultatione tutantur, atramenti effusione saepiae torpore torpedines, multae etiam insectantes odoris intolerabili foeditate depellunt. Ut vero perpetuus mundi esset ornatus, magna adhibita cura est a providentia deorum, ut semper essent et bestiarum genera et arstirpibus continerentur; quae quidem omnia eam vim seminis habent in se ut ex uno plura generentur. Idque semen inclusum est in intuma parte earum bacarum quae ex quaque stirpe fundbestiis ad perpetuam conservationem earum generis appareat? nam primum aliae mares aliae feminae
Abbreviated transcription (Latin):
nã pulcrãq uideris non psissis adduci ut ⁊̃
si dominũ ñ uideas murib illã et mustelis
edificatam putes: tantũ gͦ ornatũ mũdi.
tantã uarietatẽ pulcritudinẽq ierũ celes¬
tium. tãtã uĩ ⁊ magnitudinẽ maris atq
t̾roꝵ. si tuũ ac non deoꝵ ĩ mortalium
domiciliũ putes. non ue plane desiꝑe ui¬
deare : Anne hoc quid̃ incelligimꝰ om̃ia
suꝑa ẽẽ. meliora. t̾rã aũ ẽe ĩ finiã. quã cras¬
sissimꝰ circufundat aer. ut obeam ipsami cai¬
sam quod̃ eciã qͥb dam regionib atq
urbib contingere uidemus hebetiora
ut sint hominũ iugenia ꝓpt̾ celi pleni¬
orem naturã. hoc id̾ generi humano eue¬
nͥit. qd iut̾ra hoc ẽ ĩ crassissima regione
mũdi collocati suit. Et tñ exipsa hoĩu
sollertia eẽ. ali quã mẽtẽ ⁊ eam quid̃ acri¬
orem ⁊ diuinã existunare debemꝰ. Uñ eñi
hanc homo arripuit ut ait ap̃. renofou¬
tem socͣces. qͥn et humorẽ ⁊ calorẽ qui ẽ

Expanded text:
nam pulchramque videris, non possis adduci ut, etiam si dominum non videas, muribus illam et mustelis aedificatam putes—: tantum ergo ornatum mundi, tantam varietatem pulchritudinemque rerum caelestium, tantam vim et magnitudinem maris atque terrarum si tuum ac non deorum inmortalium domicilium putes, nonne plane desipere videare? An ne hoc quidem intellegimus, omnia supera esse meliora, terram autem esse infimam, quam crassissimus circumfundat aer: ut ob eam ipsam causam, quod etiam quibusdam regionibus atque urbibus contingere videmus, hebetiora ut sint hominum ingenia propter caeli pleniorem naturam, hoc idem generi humano evenerit, quod in terra hoc est in crassissima regione mundi conlocati sint. Et tamen ex ipsa hominum sollertia esse aliquam mentem et eam quidem acriorem et divinam existimare debemus. unde enim hanc homo "arripuit", ut ait apud Xenophontem Socrates. quin et umorem et calorem, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
cedimꝰ ⁊̃ ꝓuidentes ⁊ rerũ qͥd̾ maximarũ
Ergo utrũ ignorant q̃ res maxime suit
qͦ eẽ mͦ tractande ⁊ tuende: Anuimi
ñ hñt qͣ tantas res sustineant ⁊ gerant :at
⁊ ignoratio rerũ aliena uaturł deoꝵ est.
et sussinẽdi mim̾is ꝓpter inbecillitatem
difficultas minime cadit ĩmaiestatẽ de¬
oꝵ. Ex quo efficitur id quod uolumꝰ de¬
oꝵ ꝓuidentia mũdũ ad miuistrari atqui
uecesse ẽ cum sinit dii si mͦ sunt ut ꝓfecto
sunt animantis ẽe. nec solum animantes s etiã
rõnis conpotes inter se quasi ciuili concilia¬
seqͥtur ut eadem sit inhis q̃ humano ingen̾e
racio ead̾ u̾ttas utrobiq sit. ead̾q lex. q̃ est rec¬
ti preceptio prauiq. depulsio exquo intelli¬
gitur prudentiam qͦ et mentẽ adeis ad ho¬
mines ꝑuenisse. obeamq causam maioꝵ ĩsti¬
tutis. mens. fides. uirtus. concordia consetrate
⁊ publice dedicate sunt. Que qͥ conuenit pe¬
nes deos ẽẽ. negare. cũ eoꝵ angusta ⁊ sc̃a simu¬

Expanded text:
 maxumarum. ergo utrum ignorant quae res maxumae sint quoque eae modo tractandae et tuendae, an vim non habent qua tantas res sustineant et gerant? at et ignoratio rerum aliena naturae deorum est, et sustinendi muneris propter inbecillitatem difficultas minime cadit in maiestatem deorum. ex quo efficitur id quod volumus, deorum providentia mundum administrari. Atqui necesse est cum sint di si modo sunt, ut profecto sunt animantis esse, nec solum animantes sed etiam rationis compotes inter seque quasi civili conciliasequitur ut eadem sit in is quae humano in genere ratio, eadem veritas utrobique sit eademque lex, quae est recti praeceptio pravique depulsio. ex quo intellegitur prudentiam quoque et mentem a deis ad homines pervenisse ob eamque causam maiorum institutis Mens Fides Virtus Concordia consecratae et publice dedicatae sunt; quae qui convenit penes deos esse negare, cum eorum augusta et sancta simu
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo uidł quid ex quib reb efficiatur.
idq racionẽ concludimꝰ. singłasq res de¬
finimꝰ cͥconscͥpreq conplectimar. ex qͦ sũa
intelligitur quã nĩ habeat qͣlis sit. qua
ne ĩ deo qͥd̾ ẽ. res ulla p̾stancior. Qͣnta uͦ¬

Expanded text:
et iudicamus quid ex quibusque rebus efficiatur, et iudicamus quid ex quibusque rebus efficiatur, idque ratione concludimus, singulasque res definimus circumscripteque conplectimur; ex quo scientia intellegitur quam vim habeat qualisque sit, qua ne in deo q
Abbreviated transcription (Latin):
admirabile qd̃dã artificiosumq uidiciũ qͦ
iudicatur. ⁊ ĩ uocis ⁊ ĩtibiaꝵ neruoꝵq cãti¬
b uarietas sonoꝵ iut̾ ualla distinctio. ⁊ uo¬
cis genera ꝑmulta. canoꝵ fuscum. leue. as¬
ꝑumi. gue acutũ. Flȩxibile. durum. q̃ hõũi
solum aurib indicantur. Hariũq item ⁊
gustandi etiã parte tangendi magna udi¬
cia st̃. ad qͦs sensus capiendos ⁊ ꝑfruendos. plu¬
res etiam qͣ uellem artes reꝑte sunt. ꝑspi
cuũ ẽ. enĩ quo conpositiones iaguentoꝵ.
qͦ ciboꝵ conditiones. qͦ corꝑi lenocinia ꝓ¬
cesseruit. Iam uͦ animũ ipsũ m̃tẽq homi
qui ñ diuina cura ꝑfecta ẽẽ. ꝑspicit: is ip
sis reb mͥ uidetur carere. Dequo dum dis¬
putarem. tuã mͥ dare uelim cocta eloqñ¬
tiã. quo enĩ tuilla modo dic̾es: Qnͣta ꝑͥ¬
mũ intelligẽtia. De inde ꝯseqñtiũ rerũ
cũ pͥmis coniu̾ctio ⁊ ꝯpͣhensio eẽt in nob̾

Expanded text:
admirabile quoddam artificiosumque iudicium, quo admirabile quoddam artificiosumque iudicium, quo iudicatur et in vocis et in tibiarum nervorumque cantibus varietas sonorum, intervalla, distinctio et vocis genera permulta: canorum, fuscum, lene, asperum, grave, acutum, flexibile, durum, que hominum solum auribus iudicantur. Nariumque item et gustandi arte et tangendi magna iudicia sunt, ad quos sensus capiendos et perfruendos plures etiam qucuum est enim quo conpositiones unguentorum, quo ciborum conditiones, quo corporum lenocinia processerint. Iam vero animum ipsum mentemque hon divina cura perfecta esse perspicit, is his ipsis rebus mihi videtur carere. De quo dum disputarem tuam mihi dari vellem Cotta eloquentiam. quo enim tu illa modo diceres, quanta primum intellegentia deinde consequentium rerum cum primis coniunctio et conprehensio esset in
Abbreviated transcription (Latin):
locis ⁊ inclusis referuntur ampliores. Si mi¬
lit nares que sẽꝑ ppt̾ necessarias itilitates
patent contractiores hũt introitꝰ. neqͥd ĩneas
qd̾ noceat possit ꝑ uadere. humorẽq semꝑ
hñt ad puluerẽ multaq alia oepellenda
non inutilem. Gustatꝰ p̾clare seꝑtus est.
Dre enĩ continetur ⁊ adusum apte ⁊ adin¬
columitatis custodiam. Om̃isq sensus ho¬
minũ multo ante cellit sensib bestiaꝵ.
Orimũ enĩ ocłi inhis artib quaꝵ iudici¬
um ẽ. ocłoꝵ inpictis. fictis. celatisq formis
ĩ corꝑm etiã motione atq gestu. multa cer¬
nunt subtiliꝰ. Coloꝵ etiam ⁊ figuraꝵ. tum
uenustatẽ atii: ordinẽ. ⁊ ut ita dicã decẽciã
ocłi iudicant. atq etiam alia maiora. nã
⁊ uirtutes ⁊ uicia cognoscunt. Iratũ ꝓpiciũ.
letantẽ. dolentẽ. fortem. ignauũ. Audacem.
tiniduitiq cognoscunt. Auriũq item ẽ.

Expanded text:
locis et inclusis referuntur ampliores. Similocis et inclusis referuntur ampliores. Similiter nares, que semper propter necessarias utilitates patent, contractiores habent introitus ne quid in eas quod noceat possit pervadere, humoremque semper habent ad pulverem multaque alia depellenda non inutilem. Gustatus preclare septus est, ore enim continetur et ad usum apte et ad incolumitatis custodiam. Omnisque sensus hominum multo antecellit sensibus bestiarum. Primum enim oculi in his artibus quarum iudicium est oculorum, in pictis fictis celatisque formis, in corporum etiam motione ac gestu multa cernunt subtilius. Colorum etiam et figurarum tum venustatem atque ordinem et, ut ita dicam, decentiam oculi iudicant, atque etiam alia maiora. Nam et virtutes et vitia cognoscunt: iratum, propitium, letantem, dolentem, fortem, ignavum, audacem, timidumque cognoscunt. Aurium item est
Abbreviated transcription (Latin):
ciliis obducta sudorem a capite ⁊ frmite deflu¬
ente rxpellunt. Gene deinde ab inferiore par¬
te tutantur subiecte leuitq eminẽtes. Nasus
itaq locatꝰ est ut qͣsi murꝰ ocłis in ter iectꝰ ẽe.
uideatur: Auditꝰ autẽ semꝑ patet eiꝰ eñi sen¬
su ⁊̃ dormientes egemꝰ a quo cum sonus ẽ.¬
acieptus etiã esomno excitamur. flex uosũ¬
t̃ iter ht̃. neqͥt intrare possit si simplex et di¬
rectum pateret. Puisum etiam ut siqͣ numina
bestiola conaretur irrũꝑe: insordib auriũ
tamquã inuisco inheresceret. Extra autẽ
eminent q̃ appellantur aures ⁊ tegendi cã
facte tutandiq sensus. ⁊ ne adiecte uoces la¬
b̾entur atq errarent pͥusquã sensus abhis
pulsus eẽt. s duros ⁊ qͣsi corneolos hñt it¬
troitus multisq conflexib qdꝰ his naturis
relatꝰ amplificat᷑ sonꝰ. Quo qi ca ñ fidib des¬
tudine resonatur aut cornu ⁊ ex tortueosis

Expanded text:
ciliis obducta sudorem a capite et fronte defluciliis obducta sudorem a capite et fronte defluentem repellunt, gene deinde ab inferiore parte tutantur subiecte leviterque eminentes. Nasus ita locatus est ut quasi murus oculis interiectus esse videatur. “Auditus autem semper patet, eius enim sensu etiam dormientes egemus, a quo, cum sonus acceptus est, ex somno excitamur. Flexuosum iter habet, ne quid intrare possit si simplex et directus pateret; provisum etiam ut siqua minima bestiola conaretur irrumpere, in sordibus aurium tanquam in visco inheresceret. Extra autem eminent que appellantur aures, et tegendi causa facte tutandique sensus et ne abiecte voces laberentur atque errarent priusquam sensus ab his pulsus esset. Sed duros et quasi corneos habent introitus multisque cum flexibus quod his naturis relatus amplificatur sonus. Quocirca et in fidibus testudine resonatur aut cornu, et ex tortuosis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequi potiussec insensib. Que pͥmũ ocłos
meubranis tenuissimis uestiuit ⁊ sepsit. quas
pͥmũ ꝑ lucidas fecit ut ꝑ eas cerni posset. fir¬
mas autem ut contiu̾entur. s lubricos ocłos¬
fecit et mobiles ut et declinarent siqͥd noce¬
ret ⁊ aspectũ quo uellent facile conu̾t̾ent.
Asciesq ipsa qͣ cernimꝰ q̃ pupula uocatur.
ita parua ẽ ut ea q̃ noc̾e possint facile uitet
Palpebreq que sunt tegnenta ocłoꝵ mol¬
lissime tactu ne leisent aciem aptissime
facte ⁊ ad claudendas populas neqͥd incid̾et
⁊ ad aꝑiendas. Idq ꝓuidit ut identidem
fieri posset cũ maxima celeritate munite¬
q sunt palpebre tamquã uallo piloꝵ quibꝰ
et aꝑtis ocłis siqͥd ĩ cidet repelleretur. ⁊ som¬
no conuuientib cumocłis adcernendum nõ
egeremꝰ. ut qui tamquã in uoluti quiesce¬
rent. Latent p̾ter ea utiltter ⁊ excelsis undi¬
q partib sepiuntur. Primũ enĩ suꝑiora suꝑ¬

Expanded text:
persequi potuisset in sensibus? Quae primum oculos persequi potuisset in sensibus? Quae primum oculos membranis tenuissimis vestivit et saepsit; quas primum perlucidas fecit ut per eas cerni posset, firmas autem ut continerentur. sed lubricos ocfecit et mobiles, ut et declinarent siquid noceret et aspectum quo vellent facile converterent. Aciesque ipsa qua cernimus, que pupilla vocatur, ita parva est ut ea que nocere possint facile vitet, palpebreque, que sunt tegmenta oculorum, mollissime tactu ne delerent aciem, aptissime facte et ad claudendas pupillas ne quid incideret et ad aperiendas, idque providit ut identidem fieri posset cum maxima celeritate. Muniteque sunt palpebre tanquam vallo pilorum, quibus et apertis oculis si quid incideret repelleretur, et somno conniventibus, cum oculis ad cernendum non egeremus, ut tanquam involuti quiescerent. Latent preterea utiliter et ex excelsis undique partibus sepiuntur, primum enim superiora super
Abbreviated transcription (Latin):
altissimũ locũ optinent. ex quo płima cons¬
picientes fungantur suo muu̾e. Et aures c̃
sonũ ꝑciꝑe debeant qui nat᷑a ĩ sub lime fer¬
tur. recte uitatris corꝑm ꝑtib collocate sunt.
Itemq nares ⁊ qd̾ om̃is odor ad suꝑa fertur
recte sursum sunt. ⁊ qd̃ cibi ⁊ pocionis indi¬
ciũ magnũ eaꝵ ẽ. ñ sine causa uicuntate¬
moris secute sunt. Iam gustatꝰ qui sentire
eoꝵ qͥb uescim᷑ genera deb̾et. habitat in ea
parte oris qua esculentis ⁊ petulentis uat᷑a
tter patefecit. Tactus autẽ toto corꝑe eqͣbilr̾
fusus ẽ. ut om̃s ictus om̃sq nimios ⁊ frigo¬
ris ⁊ caloris appulsus seittire possimꝰ. Atq
ut in edificiis architecti auertunt abocłis na¬
rib q dñoꝵ ea q̃ ꝓfluentia necessario tetri
ẽẽnt. aliquid habitura. sic natura res simił
ꝓ cul amendauit asensib. Q s u opifex p̃ter
naturã qͣ nicħ pot̾ ẽẽ. callidiꝰ tantã tfollertiã

Expanded text:
altissimum locum obtinent, ex quo plurima consaltissimum locum obtinent, ex quo plurima conspicientes fungantur suo munere, et aures cum sonum percipere debeant qui natura in sublime fertur, recte in altis corporum partibus collocate sunt. Itemque nares eo quod omnis odor ad superiora fertur recte sursum sunt, et quod cibi et potionis iudicium magnum earum est non sine causa vicinitatem oris secute sunt. Iam gustatus, qui sentire eorum quibus vescimur genera deberet, habitat in ea parte oris qua esculentis et poculentis iter natura patefecit. Tactus autem toto corpore equabiliter fusus est ut omnes ictus omnesque nimios et frigoris et caloris appulsus sentire possimus. Atque, ut in edificiis architecti avertunt ab oculis naribusque dominorum ea que fluentia necessario tetri essent aliquid habitura, sic natura res similes procul amandavit a sensibus. “Quis vero opifex preter naturam, qua nihil potest esse callidius, tantam solert
Abbreviated transcription (Latin):
suras hñt ⁊ ad stabilitatẽ aptas ⁊ ad artus fi¬
niendos ad ꝯmodatas. ⁊ ad motũ et ad oẽm
corꝑis actionẽ. huc adde neruos aquib artꝰ
ontinentur eoꝵq ĩplicationem corꝑe toto
ꝑtinentẽ. qui sĩc̃ uene et arterie a corde tͣc¬
te ⁊ ꝓfecte incorpus oẽ ducuntur. Ad hanc
puidentiã nature tã diligentẽ tamq soller¬
tem ad uigi multa possũt. ex qͥb ĩtelligat᷑
qnͣte res hominib adiis quãq eximie
tribute suit. qͥ pͥmũ eos humo excitatos cel¬
sos et rectos constituit ut deoꝵ cognitionẽ
celũ uituentes caꝑe possent. Sunt eñi ex
tra homines ñ ut incole atq habitatores
qͣsi spectatores supaꝵ rerũ atq celestiũ
spectaculum ad nul¬
lũ ali¬
ud genꝰ animantiũ ꝑtinet. sensus autẽ in¬
terpretes ac nũcii rerũ incapite tamꝙͣ ĩar¬
te mirifice ad usus necessarios ⁊ facti et collaͦca¬
ti sunt. Nam ocłi tamquam speculator es

Expanded text:
suras habent et ad stabilitatem aptas et ad artus fisuras habent et ad stabilitatem aptas et ad artus finiendos accomodatas et ad motum et ad omnem corporis actionem? Huc adde nervos, a quibus artus continentur, eorumque implicationem corpore toto pertinentem, qui sicut vene et arterie a corde tracte et profecte in corpus omne ducuntur. Ad hanc providentiam nature tam diligentem tamque solertem adiungi multa possunt, e quibus intelliguntur quante res hominibus a diis quamque eximie tribute sint. Que primum eos humo excitatos celsos et rectos constituit ut deorum cognitionem celum intuentes capere possent. Sunt enim ex terra homines non ut incole atque habitatores sed quasi spectatores supernarum rerum atque celestium, spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. “Sensus autem interpretes ac nuntii rerum in capite tanquam in arce mirifice ad usus necessarios et facti et collocati sunt. Nam oculi tanquam speculatores