comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habentur cȩtera. si adsit habentur omĩa: ĩam̃
caritatem laudans beatus paulus apłs copiosis¬
simȩ atq uberrimȩ: minus de illa dixit. quã
quod ait breuiter apłs iohannes: cuiꝰ ẽ hoc ȩuã¬
głium. Neq enim dubitauit dicere. Ds̃ caritas
telligat caritatẽ patris et filii: Quam cũ habe¬
re ceperit: sp̃m scm habebit. Quã si non habu¬
erit: sine spũ scõ erit. Et quomͦ corpus tuũ sine
spũ qd̃ est animatua si fuerit mortuum ẽ: sic
anima tua sine sp̃u scõ id ẽ. sine caritate si fu¬
erit: mortua deputabitur. Ergo metretas bi¬
nas capiebant ydriȩ: quia inom̃iũ tempoꝵ
ꝓphecia. pater et filius p̃dicatur. S ibi ẽ.¬
sp̃s sc̃s: ideoq ad iunctum ẽ uel ternas. Ego
et pater inquit unum sumus. S absit ut
desit sp̃s sc̃s. Ibi audimus: ego & pat̾ unum
sumus. Tamen quia patrem et filiũ noĩauit:
capiebant ydriȩ binas metretas. S audi uel
ternas. Ite baptizate gentes innomine patͥs

Expanded text:
habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa dixit quam quod ait breviter apostolus Joannes, cujus est hoc Evangelium. Neque enim dubitavit dicere, Deus charitas telligat charitatem Patris et Filii? Quam cum habere coeperit, Spiritum sanctum habebit: quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur. Ergo metretas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia Pater et Filius praedicatur: sed ibi es sanctus; ideoque adjunctum est, vel ternas. Ego et Pater, inquit, unum sumus : sed absit ut desit Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed audi, vel ternas: Ite, baptizate gentes in nomine Patris
Abbreviated transcription (Latin):
inungitur. Terra sautiatus erat: et t̾ra illic mitti¬
tur ut sanetur. Omĩa enĩ collyria et medicam̃ta:
non sunt nisi de terra. De puluere cecatus es:
de puluere sanaris.Ergo caro te ex cecauerat. caro
te sanat. Carnalis enim anima facta erat: consenti
excecatus. Uerbum factum est caro: medicus iste
fecit tibi collirium. Et quoniã sic uenit ut de carne¬
uitia carnis extingueret. et ide morte occideret
est: ut possis dicere et uidimus głam eius. Qua¬
lem głam: Qualis factus ẽ filius hoĩs: Illa humili¬
tas ip̃sius est: non gła ipsius. S quo ꝑducta est aci¬
es hominis. curata ꝑcarnem: Uidimus inquit
gloriam eius. głam quasi unigeniti apatre: ple¬
num gr̃ei et ueritate. De gr̃a et ueritate alio loco
uberius in ipso eugłio si dñs dignatus fuerit do¬
nare: tractabimus. hȩc nunc sufficiant. edifica¬
mini in xp̃o & confortamini infide. et tugilate in

Expanded text:
inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittiinungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiencaecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic vitia carnis exstingueret, et de morte occideret est, tu possis dicere, Et vidimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis factus est filius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curata per carnem? Vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt: quasi ne miraremur et exhorreremus
tantam grãm. ut nobis incredibile uideretur
quia homines ex deo nati sunt: quasi securũ te
faciens ait. Et uerbum caro factum est: et habi¬
tauit innobis. Quid gͦ miraris quia homines ex
deo nascunt᷑ : Attende ipsum dm̃: natum ex ho¬
minib. Et uerbum caro factum est: et habitauit
innobis. Quia uͦ uerbum caro factum est. et ha¬
bitauit in nobis: ipsa natiuitate collirium fecit.
unde tergerentur oculi cordis nr̃i: ut possimus
uidere maiestatem eius. ꝑ eius humanitatem.
Ideo factum est uerbum caro et habitauit in
nobis: ut sanaret oculos nrõs. Et quid sequitur:
Et uidimus głam eius. Rłam eius nemo posset
uidere: nisi humilitate carnis sanaretur. Unde
non poteramus uidere: In tendat gͦ caritas ur̃a:
et uidete quod dico. Irruerat homini quasi pul¬
iuis in occłm: irruerat terra. sauciauerat ocłm: u
dere nonpoterat lucem. Oculus iste sauciatus

Expanded text:
ti sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus ti sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 16. Quia vero Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, ipsa nativitate collyrium fecit, unde tergerentur oculi cordis nostri, et possemus videre majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Ille imperare debet: ista seruire. Nam ubi
caro imꝑat. et sp̃s seruit: ꝑuersa domus est.
Quid peius domo. ubi femina habet imꝑium su
ꝑuirum: Recta autem domus illa ubi uir impe¬
rat: femina obtemꝑant. Rectais autem ipse ho¬
mo. ubi spiritus imꝑat: caro seruit. Hic ergo non
ex uoluntate carnis neq ex uoluptate uiri: s ex
deo natisunt. Ut autem homines nascerentur
ex deo: primo ex ipsis natus est ds̃. xp̃c enim ds̃:
et xp̃c natus ex hominib. Nonquesiuit quidem
nisi matrem in terra: quia iam patrem habebat
incelo. Natus ex deo ꝑquem efficeremur: et natꝰ
ex femina. ꝑ quem reficeremur. Noli gͦ mirari
ex deo scdm uerbũ eius. Prius ipsum uerbũ uo¬
luit nasci ex homine. ut tu securus nascereris
ex deo: et diceres tibi. Non sine causa ds̃ nasci ex
homine uoluit: nisi quia alicuius momenti me
ex istimauit. ut in mortalem me faceret: et ꝓme
mortaliter nasceretur. Ideo cum dixiss ex deo na¬

Expanded text:
gitur: ille imperare debet, ista servire. Nam ubi gitur: ille imperare debet, ista servire. Nam ubi caro imperat, et spiritus servit, perversa domus est. Quid pejus domo, ubi femina habet imperium super virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus imperat, caro servit. 15. Hi ergo non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Ut autem homines nascerentur ex Deo, primo ex ipsis natus est Deus. Christus enim Deus, et Christus natus ex hominibus. Non quaesivit quidem nisi matrem in terra, quia jam patrem habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem reficeremur. Noli ergo mirari, ex Deo secundum Verbum ejus. Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo na
Abbreviated transcription (Latin):
S filii nascuntur hominũ ex carne et sanguine.
et ex uoluptate uiri et complexu conuigii. Isti
tamquã maris et femina. Sanguina non est
latinum. S quia grece positum est pluraliter.
maluit ille qui interpretatur sic ponere. et qͣsi
minus latine. loqui secundũ gramaticos.: et ta¬
men explicare ueritatem sccłm auditũ infirmoꝵ.
Si enim diceret sanguinem singulari numero:
non explicaret quod uolebat. Ex sanguinibꝰ eñi.
homines nascuntur maris et femine. Dicamus
gͦ. Nontimeamus ferulas gramaticorũ: dũ tam̃
ad ueritatẽ solidam. et certiorem ꝑueniamus.
Reprehendit qui intelligit: ingratus quia in¬
tellexit. Non ex sanguinib. neq ex uoluntate
carnis: neq ex uoluptate uiri. Carnem ꝓfemi¬
na posuit. quia de costa eua cũ facta eẽt: adam di¬
xit. hoc est nunc os de ossib meis: & caro decar¬
ne mea. Et apłs ait. qui diligit uxorem suam:¬
se ipsum diligit. Nemo enim unquã carnẽ suã

Expanded text:
Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi m maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam,seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam
Abbreviated transcription (Latin):
enim dicit apłs. Si autem filii: et heredes ꝑdm̃n.
Et iterum. heredes quidem dei: coheredes aut̃ẽ
xp̃i. Non timuit ille habere coheredes: quia he¬
reditas euis non fit angusta. si multi possederint.
Illi ipsi certe illo possidente fiunt hereditas ipsiꝰ.
et ille uicissim fit hereditas ipsorũ. Audi quo¬
modo ipsi fiant hereditas ipsius. Dominus dixit
adme filius meus estu: ego hodie genui te. Pos¬
tula ame et dabo tibi gentes hereditatem tuã
Ille quomodo fit hereditas eoꝵ: Dicit inpsalmiᷤ.
Dñs pars hereditatis meȩ et calicis mei. Et nios
illum possideamꝰ: et ipse nos possideat. Ille sicut
dñs. nos illum possideamus sicut salutem: nos
possideamus sicut lucem. Quid gͦ dedit eis qui
receꝑunt illum: Dedit eis potestatem filios dei
fieri: his quicredunt in nomine eius. Ut teneant
tur : Nam si non nascuntur. filii quomͦ ẽẽ possunt :

Expanded text:
enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum : enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum : et iterum, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Non timuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Ille quomodo fit haereditas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipse nos possideat: ille nos possideat, sicut Dominus; nos illum possideamus sicut salutem, nos possideamus sicut lucem. Quid ergo dedit his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: ut teneant tur. Nam si non nascuntur, filii quomodo esse possunt?
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m receꝑit uenientem. S addidit. Quotquot
autem receꝑunt eum. Quid eis p̾stitit: Magna
beniuolentia: magna miscdia. Unicus natus ẽ:
et noluit remanere unus. Multi homines cum
filios non habuerint. ꝑacta etate ad optant sibi:
& ꝑuoluntatem faciunt. quod natura non potue¬
runt. Hoc faciunt homines. Si autem aliqͥs
habeat unicum filium: gaudet ad illum magiᷤᷤ.
quia solus omĩa possessurus est: et non habebit
qui cum eo diuidat hereditatẽ ut pauꝑior rema¬
neat. Non sic ds̃ unicum eundem ipsũ quem
genuerat. et ꝑ quem cuncta creauerat misit in
hunc mundum ut ñ eẽt unus: s fr̾s haberet ad¬
optatos. Non enim nos nati sumꝰ dedeo. quomͦ il¬
le unigenitus. s ad optati ꝑ grãm ipsus. Ille enim
uenit unigenitus. ut solueret peccata: quib nos
implicabamur peccatis. ne ad optaret nos prop¬
ter impedimentum eorum. Quos sibi fratres
facere uolebat. ipse soluit: et fecit coheredes. Sic

Expanded text:
Christum receperit venientem. 13. Sed addidit: Quotquot Christum receperit venientem. 13. Sed addidit: Quotquot autem receperunt eum. Quid eis praestitit? Magna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
domus aut bona ẽ illa domus: non in illa quam
dicimus malam parietes accusamus. aut in illa
quam dicimus bonam. parietes laudamus: sed
malam domum. inhabitantes malos: et bonã
domũ. inhabitantes bonos. Sic et mundum qͥ
in habitant: amando mundum. Qui sunt qui
diligunt mundum: Ipsi enim: corde habitant
inmundo. Nam qui non diligunt mundũ. car¬
ne uersantur inmundo: s corde inhabitant celũ
sicut apłs dicit. Nr̃a autem conuersatio: incelis
est. Ergo mundus ꝑ eum factus est: et mundus
eum non cognouit. Insua ꝓpria uenit: quia omĩa
ista ꝑ ipsum facta sunt. Et sui eum non receꝑunt.
Qui sui: homines quos fecit. uidei quos pͥmitus
fecit suꝑ om̃s gentes ẽẽ: quia alie gentes idola ad¬
orabant. et demoniis seruiebant. Ille autem po¬
pulus erat natus delsemine abraham: et ipsi ma¬
xime sui. quia et ꝑ carnem quam susciꝑe digna¬
saluus factus est. Nemo enim saluus fiet: nisi qui

Expanded text:
domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habitant in mundo. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundo; sed corde inhabitant coelum, sicut Apostolus dicit: Nostra autem conversatio in coelis est . Ergo mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit. 12. In sua propria venit: quia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. Qui sui? Homines quos fecit. Judaei quos primitus fecit super omnes gentes esse. Quia aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere dignasalvus factus est? Nemo enim salvus fiet, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
do fabricat: ubiq positus fabricat et non rece¬
dit inaliquo. non extrinsecus quasi uersat
molẽ quam fabricat: presentia maiestatis facit
quod facii: presentia sua gubernat qd̃ fecit.
Sic gͦ erat inmundo: quomͦ ꝑ qũe mundus
factus est. Pipsum enĩ mundus factus ẽ: et mũ¬
dus eum ñ cognouit. Qͥd est mundus factus est
ꝑ ipsum: Celum. terra. mare. et omĩa quȩ ineis st̃:
mundus dicit᷑. Iterum alia significatione dilec¬
tores mundi mundus dicitur. Mundus ꝑ ipsũ
factus est: et mundus eũ non cognouit. Non enĩ
celi non cognouerunt creatorem suũ. aut angłi
ñ cognouerunt creatorẽ suum. aut ñ cognouer̃t
creatorem suũ sydera. quem confitentur demoni¬
a: Omĩa undiq testimoniũ ꝑhibuerunt. S qui
non cognouert: Qui amando mundũ: dicti st̃
mundus. Amando enim: habitamus corde. A¬
mando enim hoc appellari meruerunt: quod
ille ubi habitabant. Quomͦ dicimus mala ẽ illa

Expanded text:
us fabricat, ubique positus fabricat, et non receus fabricat, ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per ipsum enim mundus factus est, et mundus eum non cognovit. 11. Quid est, mundus factus est per ipsum? Coelum, terra, mare et omnia quae in eis sunt, mundus dicitur. Iterum alia significatione, dilectores mundi mundus dicuntur. Mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Num enim coeli non cognoverunt Creatorem suum, aut Angeli non cognoverunt Creatorem suum, aut non cognoverunt Creatorem suum sidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa
Abbreviated transcription (Latin):
runt: nec ipse illis aꝑuit. quia non pulsauerunt.
Dictum est enim. Pulsate et aperietur uobis.
Non solum autem illi non pulsauerunt ut aꝑi¬
retur: s negando hostium ipsum contra se astrin¬
serunt. Ꝙ ait illis dñs. Nec ego dico uobis: inqua
potestate ista facio. Et confusi sunt ꝑ iohem. imple
tum est in illis est. Paraui lucernã xp̃o meo: ini¬
micos eiꝰ induam confusione. In mundo erat: et
mundus ꝑ ipsum factus est. Ne putes qͥa sic e¬
rat inmundũ. quomodo in mundo est t̾ra: in
mundo est cȩlum. in mundo ẽ sol: luna & stelle.
inmundo arbores. pecora hoĩes. non sic iste in
mundo erat. S quomͦ erat : Quomͦ artifex regens:
qͦd fecit. Non enim sic fecit: quomodo facit faber.
forinsecus ẽ archa quã facit: et illa in alio locopo¬
sita est cum fabricatur. Et quamuis uixta sit.
ipse alio loco. sed qui fabricat excrinsecus est
ad illud: quod fabricat. Ds autẽ infusus mun¬

Expanded text:
verant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. verant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et aperietur vobis . Non solum autem illi non pulsaverunt, ut aperiretur; sed negando, ostium ipsum contra se obstruxerunt. Et ait eis Dominus: Nec ego dico vobis in qua potestate ista facio . Et confuest, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem mundo infus
Abbreviated transcription (Latin):
autem testimoniũ habeo maius ioħe. Ergo ostendit
qͥa ꝓpter homines uoluit ꝑlucernam demonstra¬
ri adfidem credentium: ut ꝑipsam lucernã ini¬
mici eiꝰ confunderentur. Illi enim inimici: qui illũ
temptabant et dicebant. Dic nobis inqua potestate
ista facis. Interrogabo uos et ego inquit unũ sermo¬
nem: dicite michi. Baptismus ioħis unde ẽ. de
celo an exhominib: et turbati st̃: et dixerunt
apud semet ipsos. Si dixerimus decȩlo: dicturus
est nobis. Quare gͦ non credidistis illi:. Quia ille
xp̃o ꝑhibuerat testimonium: et dixa̾t. non sum
ego xp̃c. s ille. Si autem ex hominibus dixeriꝰ
ẽe: timemus popłm ne lapidet nos: quia tanꝗͣ
propħam habent ioħem. uimentes lapidationẽ.
s plus timentes ueritatis confessionem: responde¬
runt mendatium ueritati. et m̃tita est. iniquitaᷤᷤ
sibi. Dixerunt enim. Nescimus. Et dñs. qͥa ipsi
contra se clauserant negando se scire quod no¬

Expanded text:
autem habeo testimonium majus Joanne 9. Ergo ostendit autem habeo testimonium majus Joanne 9. Ergo ostendit quia propter homines voluit per lucernam demonstrari ad fidem credentium, ut per ipsam lucernam inimici ejus confunderentur. Illi enim inimici qui illum tentabant, et dicebant, Dic nobis, In qua potestate ista facis? Interrogabo vos et ego, inquit, unum sermonem: dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? quia ille Christo perhibuerat testimonium, et dixerat, Non sum ego Christus, sed ille . Si autem ex hominibus dixerimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quia tanquam prophetam habebant Joannem. Timentes lapidationem, sed plus timentes veritatis confessionem, responderunt mendacium veritati; et mentita est iniquitas sibi . Dixerunt enim: Nescimus. Et Dominus, quia ipsi contra se clauserant, negando se scire quod no
Abbreviated transcription (Latin):
est ut tunon recedas abeo: qui nunquã recedit.
Opus est ut tu non deseras: et non desereris. Noli
cadere. et non tibi occidet. Si tu feceris casum: ille
tibi facit occasum. Si autẽ tu stas. presenꝰ ẽ tibi
s non stetisti. Recordare und̾ cecideris: unde te
deiecit. qui prior te cecidit. Deiecit enĩ te ñ ui.
non impulsu: s uoluntate tua. Si enim malo
non consentires: stares. illuminatus maneres.
Modo autem quia iam cecidisti. et factus es sau¬
tius corde. unde uideri illa lux potest: uenit
ad te talis. qualem posses uidere: et talem se
hominẽ p̾buit ut ab hoĩe quereret testimoni¬
um ds̃. Ab hõie querit testimoniũ ds̃: & deus
testem habet hominem. Habet ads̃ testem hoĩem:
s ꝓpter hominẽ. Tam infirmi sumꝰ. ut ꝑ lucernã
queramꝰ diem: quia lucerna dictus est ipse ioħes.
dño dicente. Ille erat lucerna ardens et lucens: &
uos uoluistis exultare ad horam inlumine eiꝰ. Ego

Expanded text:
est ut tu non recedas ab eo qui nusquam recedit; est ut tu non recedas ab eo qui nusquam recedit; opus est ut tu non deseras, et non desereris. Noli cadere, et non tibi occidet. Si tu feceris casum, ille tibi facit occasum: si autem tu stas, praesens est tibi. Sed non stetisti: recordare unde cecideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit enim te, non vi, non impulsu, sed voluntate tua. Si enim malo non consentires, stares, illuminatus maneres. Modo autem quia jam cecidisti, et factus es saucius corde, unde videri illa lux potest, venit ad te talis qualem posses videre; et talem se hominem praebuit, ut ab homine quaereret testimonium. Ab homine quaerit testimonium Deus, et Deus testem habet hominem; habet Deus testem hominem, sed propter hominem: tam infirmi sumus! Per lucernam quaerimus diem: quia lucerna dictus est ipse Joannes, Domino dicente: Ille erat lucerna ardens et lucens, et vos voluistis exsultare ad horam in lumine ejus; ego
Abbreviated transcription (Latin):
uidete. Radiauit ioħem: et ꝑ illũ confitentem se
radiatum. se illuminatũ ẽẽ. non qui radiaret
et illuminaret: cognitus ẽ ille qͥ illuminat: cog¬
nitus ẽ qui illustrat: cognitus est qͥ implet. Et.
quis est: Qui illuminat inquit omne hominẽ
uenientem in hunc mundũ. Nam si illine non
recederet: non eẽt illuminandus. S ideo hic
illuminandus. qͥa illi̾c recessit: ubi homo semꝑ
poterat ẽẽ illuminandus. Quid gͦ: Siuenit
huc ubi erat : In hoc mundo erat. Hic erat: et huc
uenit. Hic erat ꝑdiuinetatẽ : huc uenit ꝑ carnẽ.
Quia cum hic eẽt ꝑ diuinitatem: astultis. et ce¬
cis. et iniquis. uideri non poterat. Ipsi iniqui
tenebre sunt: dequib dictũ est. Lux lucet inte¬
nebris: et tenebre eam non comp̃hendert̃. Eece
hic est et modo: et hic erat. et semꝑ hic est: num¬
quã recedit. nunqua secedit. Opus est. ut habeas
unde uideas. quod tibi nunquam recedit: opus

Expanded text:
videre: radiavit Joannem; et per illum confitentem se videre: radiavit Joannem; et per illum confitentem se radiatum ac se illuminatum esse, non qui radiaret et illuminaret, cognitus est ille qui illuminat, cognitus est ille qui illustrat, cognitus est qui implet. Et quis est? Qui illuminat, inquit, omnem hominem venientem in mundum. Nam si illinc non recederet, non esset illuminandus: sed ideo hic illuminandus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse illuminatus. 8. Quid ergo? Si venit huc, ubi erat? In hoc mundo erat. Et hic erat, et huc venit: hic erat per divinitatem; huc venit per carnem: quia cum hic esset per divinitatem, ab stultis et caecis et iniquis videri non poterat. Ipsi iniqui tenebrae sunt de quibus dictum est, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ecce hic est et modo, et hic erat, et semper hic est; et nunquam recedit, nusquam recedit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nunquam recedit; opus
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo tenebre in uobis: lux indño. Sic et ille
non erat lux: s ut testimoniũ ꝑ hiberet delu¬
mine. Ubi autem est ipsa lux : Erat lux uera:
quȩ inluminat omnẽ hominẽ uenientem in-
hunc mundũ. Si omnẽ hominẽ uenientẽ. i te ip¬
sum ioħem. Ipse ergo illuminabat. aquo se de¬
monstrari uolebat. Intellegat caritas ur̃a. Ueni¬
ebat enum admentes infirmas. ad corda sautia.
adaciem anime lipientis: adhoc uenerat. Et
unde posset anima uidere quod ꝑ fectȩ est: Qͦ¬
modo plerũq fit ut inaliquo corꝑe radiato cog¬
noscatur ortus ẽẽ sol. quem oculis uidere non
possumus. Quia & qui sautios habent oculos.
idonei st̃ uidere parietem. inluminatũ ⁊ in¬
lustratũ asole. uel mont̾e. uł arborem. aut ali¬
quid huiꝰmodi idonei st̃ uidere. Et in alio inlus¬
trato demonstratur. illis ortus. ille cui uidendo
adhuc minus idoneam aciem gerunt. Sic gͦ illi
om̃s ad quos uenerat xp̃e: minus idonei erant eũ

Expanded text:
Ergo tenebrae in vobis, lux in Domino. Sic et ille Ergo tenebrae in vobis, lux in Domino. Sic et ille non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. 7. Ubi autem est ipsa lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Si omnem hominem venientem, et ipsum Joannem. Ipse ergo illuminabat, a quo se demonstrari volebat. Intelligat Charitas vestra: veniebat enim ad mentes infirmas, ad corda saucia, ad aciem animae lippientis. Ad hoc venerat. Et unde posset anima videre quod perfecte est? Quomodo plerumque fit ut in aliquo corpore radiato cognoscatur ortus esse sol, quem oculis videre non possumus. Quia et qui saucios habent oculos, idonei sunt videre parietem illuminatum et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut aliquid hujusmodi idonei sunt videre; et in alio illustrato demonstratur illis ortus ille, cui videndo adhuc minus idoneam aciem gerunt. Sic ergo illi omnes ad quos Christus venerat, minus idonei erant eum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ad hoc erectus est: ut prior radiatus excipi¬
at. et oculis tuis nuntiet. Ergo non erat ille lum̃.
Quare igitur uenit : Ut testimoniũ ꝑhiberet
delumine. Ut quid hoc  ut om̃s crederent ꝑillũ.
& de quo lumine testimoniũ ꝑhiberet: Erat lux
uera. Quare additur uera: Quia et homo illumi¬
natus dicitur. lux. S uera lux illa ẽ: quȩ illumi¬
nat. Nlam & oculi nr̃i dicuntur lumina: et tam̃
nisi aut nocte lucerna accendatur. aut ꝑdiem
solexeat: lumina illa sine causa patent. Sic gͦ
et ioħes erat lux. s non uera lux: qui ñ illumi¬
nat tenebras. sed inluminatione factus ẽ lux.
Nisi autem illuminaretur. tenebre erat: sicut
om̃s impii quib iam credentib dixit apłs. fu
istis aliquando tenebre. Modo autem quia
Nisi adderet indño: non intelligeremꝰ. Lux in¬
quid indño: tenebre non indño eratis. Fuistis
enĩ aliquando tenebre: ĩbi non addidit in dño.

Expanded text:
qui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiqui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiat, et oculis tuis nuntiet. Ergo, non erat ille lumen. 6. Quare igitur venit? Sed ut testimonium perhiberet de lumine. Utquid hoc? Ut omnes crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? Erat lux vera. Quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux; sed vera lux illa est quae illuminat. Nam et oculi nostri dicuntur lumina; et tamen nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut per diem sol exeat, lumina ista sine causa patent. Sic ergo et Joannes erat lux, sed non vera lux: quia non illuminatus, tenebrae; sed illuminatione factus est lux. Nisi autem illuminaretur, tenebrae erat, sicut omnes impii, quibus jam credentibus dixit Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae. Modo autem quia Nisi adderet, in Domino, non intelligeremus. Lux, inquit, in Domino: tenebrae non in Domino eratis. Fuistis enim aliquando tenebrae: ibi non addidit, in Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
biq presens. et nullo loco contineatur: sed scđm
quod uenit: Quod apparuit homo. Quia gͦ sic
erat homo ut lateret in illo ds̃: missus est ante
illũ magnus homo. ꝑcuius testimoniũ inue¬
niretur plusquã homo. Et quis ẽ hic  fuit homo.
Et quomͦ posset iste uerũ de deo dicere: Missus
adeo. Quid uocabatur : Cui nomen erat iohes.
Quare uenit: hic uenit incestimoniũ ut testi¬
moniũ ꝑ hiberet delumine: ut om̃s crederent
ꝑ illum. Qualis iste. qui testimoniũ ꝑhiberet
delumine: Magnũ aliquid iste ioħes. ingens
meritũ. magna gr̃a: magna celsitudo. Mirare
plane mirare: s tanquam montẽ. Hons autem
intenebris est: nisi luce uestiatur. Ergo tantum
mirare ioħem: ut audias qͦd sequitur. Non erat
ille lument He cũ montem putas lumen ẽẽ. nau¬
fragium inmontẽ facias: non solatium inueni¬
as sȩd quid debes mirari : Montem tanquam
montẽ. Erige te adillum qui montes illuminat.

Expanded text:
bique praesens, et nullo loco contineatur. Sed secundum bique praesens, et nullo loco contineatur. Sed secundum quid venit? Quod apparuit homo. 5. Quia ergo sic erat homo, ut lateret in illo Deus, missus est ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plus quam homo. Et quis est hic? Fuit homo. Et quomodo posset iste verum de Deo dicere? Missus a Deo. Quid vocabatur? Cui nomen erat Joannes. Quare venit? Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem,
Abbreviated transcription (Latin):
contempnis: Osapientia suꝑba in rides crucifixũ
xp̃m: Ipse est quem longe uidisti: inprincipio
erat uerbũ et uerbum erat apud dm̃. S quare
crucifixus est: Quia lignum tibi humilitatis
eiꝰ necessarium erat. Suꝑbia uero tumueras: et
longe abilla patria ꝓiectus eras. & fluctibꝰ huius
scłi. Inter rupta est uia. et qua transeat᷑ ad patͥam
non est. nisi ligno porteris. Ingrate. in rides eũ
qui ad te uenit ut redeas: Ipse factus est uia: et
hoc ꝑmare. Inde inmari ambulauit: ut ostende¬
ret ẽẽ inmari uiam. S tu quomͦ ipse: ambula¬
re inmare ñ potes. Naui portare. ligno porta¬
re. Crede incrucifixum: et poteru ꝑuenire.
Propter te crucifixus est ut humilitatẽ do¬
doceret. & quia si sic ueniret ut ds̃: non agnosce¬
retur. Si enim sic ueniret ut ds̃: non ueniret eis.
qui dm̃ uidere non poterant. Non enĩ scdm id
quod ds̃ est. aut uenit aut discedit. cum sit u¬

Expanded text:
contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Sed quare crucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire. Propter te crucifixus est, ut humilitatem doet; et quia si sic veniret ut Deus, non agnosceretur. Si enim sic veniret ut Deus, non veniret eis qui videre Deum non poterant. Non enim secundum id quod Deus est, aut venit, aut discedit; cum sit u
Abbreviated transcription (Latin):
obscuratũ est : Seq̃r. et dicit aꝑtius. Dicentes
enĩ se ẽẽ sapientes: stulti facti sunt. Uiderunt
quo ueniendũ eẽt. s ingrati ei qui illis p̾sticit
quod uider̃t. sibi uoluerunt tribuere quod ui¬
debant: et facti suꝑbi amiserunt et quod uide¬
bant et conuersi sunt. inde ad idola et simulacra
et ad culturas demonioꝵ: ad orare. creaturã et
contẽpnere creatorẽ. S iam isti elisi:. ista fecer̃t.
Ut autem eliderentur : suꝑbierunt. Cũ autem
suꝑbirent: sapientes se ẽẽ dixerunt. Hi gͦ deqͥb
cauerunt: uiderunt hoc qͦd dicit. ioħes. quia ꝑ
uerbũ dĩ facta sunt omĩa. Nam inueniunt᷑ ista
in libris philosophoꝵ. et quia unigenitũ filiũ
habet ds̃: ꝑ quem st̃ omĩa. S illud potuerunt ui¬
dere quod est: s uiderunt de longe. noluerunt
tenere humilitatẽ xp̃i: inqua naui securi ꝑi¬
nirent ad id quod longe uidere potuert̃. et sordu¬
it eis crux xp̃i mare transeundũ est. et lignum

Expanded text:
t dicit apertius: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus derunt hoc quod dicit Joannes, quia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. cui debeatur mortis suppliciũ: continuo subiecit.
S ut cognoscat mundꝰ. qͥa diligo patrẽ. & sic̃ mandatũ
dedit mͥ pat̾ sic facio: surgite eamꝰ hinc. Discumbenseni:
discũbentib loquebat᷑. Eamꝰ autẽ dix̃. Quo. nisi ad illũ
locũ unde fuerat tradendꝰ ad mortẽ. qͥ nullũ habebat
meritũ mortis: s habebat ut moreret᷑ mandatũ patris:
Tamquam ille dequo p̃dictum erat. que ñ rapui tunc
ex soluebam: mortem sinedebito soluturꝰ & nos amor¬
te debita redempturus

Expanded text:
catum, qui debeatur mortis supplicium? continuo subjecit: catum, qui debeatur mortis supplicium? continuo subjecit: Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio, surgite, eamus hinc. Discumbens enim discumbentibus loquebatur. Eamus autem dicit. Quo? nisi ad illum locum unde fuerat tradendus ad mortem, qui nullum habebat meritum mortis, sed habebat ut moreretur, mandatum Patris, tanquam ille de quo praedictum erat, Quae non rapui, tunc exsolvebam: mortem sine dubio soluturus, et nos a morte debita redempturus.
Abbreviated transcription (Latin):
iecit atq ait. S aduersus principes & potestates.
& rectores mundi tenebrarũ harũ. Sequenti enĩ
uerbo exposuit. qͥd dixisset mundi eũ subiecitte¬
nebrarũ harum: nequisquã mundi nomine intelliger&
uniuersam creaturam. cuius nullomodo sunt rectores an¬
głi desercores. tenebrarũ inquit harũ: id est mundiistius
amatoꝵ. Ea quib tamen electi sunt. ñ ꝑ suum meritũ sed
ꝑ dei grãm: quib dicit. fuistis enĩ aliquando tenebre: nẽ
autem lux in dño. Om̃s gͦ fuerunt sub rectorib tenebra¬
rũ harum. id est hominum impiorũ: tamquã tenebre
sub tenebris. S gr̃as deo qui eruit nos sicut idem apłs¬
dicit. de potestate tenebrarũ: & transtulit ui regnum fi¬
lii caritatis sue. In quo pͥnceps huius mundi hoc ẽ tenebra
rũ harũ. non habebat qͥcquam: quia neq cũ peccato ds
uenerat. nec eiꝰ carnem de peccati ꝓpagine uirgo peꝑe¬
rat. E tamquam ei diceret᷑ curgͦ moreris si ñ habes pec¬

Expanded text:
jecit atque ait, sed adversus principes et potestates, el rectores mundi tenebrarum harum. . Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset mundi, cum subjecit, tenebrarum harum: ne quisquam mundi nomine intelligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli desertores. Tenebrarum, inquit, harum, iamatorum: ex quibus tamen electi sunt, non per suum meritum, sed per Dei gratiam, quibus dicit, Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Omnes enim fuerunt sub rectoribus tenebrarum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris: sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Irum harum, non habebat quidquam, quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine Virgo pepererat; et tanquam ei diceretur, Cur ergo moreris, si non habes pec
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i non recedere. quam uidere illud m̃te: et
crucem xp̃i contempnere. Bonum est suꝑ hoc
et optimũ si fieri potest. ut & uideatur quo eun¬
dum sit: et teneatur quo portetur qui ꝑgit.
hoc potuer̃t mentes magne montiũ qui montes
dicti sunt: quos maxime illustrat lumen iusti¬
cie. Potuerunt: et uiderunt illud quod est. Nam
uidens iohannes: dicebat. In principio erat uer¬
bum. et uerbũ erat apud dm̃: et ds̃ erat uerbũ.
Uiderunt hoc: et ut ꝑuenirent adid quod uide¬
bant de longe acruce xp̃i ñ recesserunt: et hu¬
militatẽ xp̃i non contẽpserunt. Paruuli uero
qui hoc non possunt intelligere. non receden¬
tes acruce et passione & resurrectione xp̃i: impsa
naui ꝑducunt᷑ ad id qͦd non uident. inqua naui
ꝑueniunt et illi qͥ uident. At uero quidã philo¬
sophi huiꝰ mundi extiterunt: et ex quisiert̃ creato¬
rem ꝑcreaturã. quia potest inueniri ꝑcreaturã:

Expanded text:
cruce non recedere, quam videre illud mente, et cruce non recedere, quam videre illud mente, et crucem Christi contemnere. Bonum est super hoc et optimum, si fieri potest, ut et videatur quo eundum sit, et teneatur quo portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes magnae montium, qui montes dicti sunt, quos maxime illustrat lumen justitiae: potuerunt, et viderunt illud quod est. Nam videns Joannes dicebat, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Viderunt hoc, et ut pervenirent ad id quod videbant de longe, a cruce Christi non recesserunt, et humilitatem Christi non contempserunt. Parvuli vero qui hoc non possunt intelligere, non recedentes a cruce et passione et resurrectione Christi, in ipsa navi perducuntur ad id quod non vident, in qua navi perveniunt et illi qui vident. 4. At vero quidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Creatorem per creatur
Abbreviated transcription (Latin):
int̾iaceat. Uidet quoeat: s ñ habet qua eat. Sic
ad illam stabilitatem nr̃am ubi qͦd est: ẽ. qͥa hoc
solum semꝑ sic ẽ. ut est: uolumus ꝑuenire. Int̾¬
iacet mare huiꝰ scłi. Qua imus et si iam uidemus
quo imus: Nam multi nec quo eant uident.
Ut gͦ eẽt et qua iremus: uenit inde adquẽ ire uo¬
lebamus. Et quid fecit: Instituit lignũ quo mare
transeamus.Nemo enim potest transire mare
huiꝰ scłi: nisi cruce xp̃i portetur. Hanc crucem ali¬
quando amplectitur. Et infirmus oculis: et qui
non uidet longe quo eat. non ab illa recedat: et ip¬
sa illum ꝑ ducit. Itaq fr̾s mei: hoc insinuauerim
atis ad eum. scđm id quod ẽ. Et scdm id quod erat
accessit. ut ꝓ nobis hoc fieret. quia hoc ꝓnobis fac¬
tus ẽ ubi portentur infirmi. et mare scłi transe¬
ant : & ꝑueniant ad patriã ubi iam nauis non
opus erit quia nullum mare transibitur. Meliꝰ
est gͦ non uidere m̃te id quod ẽ: et tam̃ acruce

Expanded text:
interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est, quia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare hujus saeculi qua imus, etsi jam videmus quo imus: nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saeculi, nisi cruce Christi portatus. Hanc crucem aliquando amplectitur et infirmus oculis: et qui non videt longe quo eat, non ab illa recedat, et ipsa illum perducet. 3. Itaque, fratres mei, hoc insinuaverim atis ad eum secundum id quod est, et secundum id quod erat. Accessit, ut pro nobis hoc fieret ; quia hoc pro nobis factus est, ubi portentur infirmi, et mare saeculi transeant, et perveniant ad patriam; ubi jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius est ergo non videre mente id quod est, et tamen a Christi
Abbreviated transcription (Latin):
modo ẽ: sic est semꝑ sic est: mutari non potest.
hoc est. ẽ: quod nomen suũ dixit famulo tuo
moysi. Ego sum qui sum: et misit me qui est.
Quis ergo hoc capiet: cum uideatis omĩa mor¬
talia mutabilia: cum uideatis non solum corpora
uariari ꝑ qualitates. nascendo. C rescendo. defici¬
endo. moriendo. s etiam ipsas animas ꝑ affectum
diuersarũ uoluntatum distendi atq descindi: cũ
uideatis hoiẽs et ꝑciꝑe posse sapientiam si se illi lu¬
ci et calori amouerint. et amittere posse sapientiã
siinde malo affectu recesserunt: cũ uideatis gͦ ista
omĩa ẽẽ. mutabilia. quid ẽ. qͦd est. nͥ qͦd transcendit
omĩa. quȩ sic st̃ ut non sint: Qͥs gͦ hoc capit. aut
quis quomͦcũq intendit uires m̃tis suȩ. ut at¬
tingat quom est id quod est: ut cũ id ut cumq
m̃te attigerit. ad id possit ꝑuenire  Sic enĩ est
tamquã uideat quisq delonge patriã: & mare

Expanded text:
modo est; sicut est, semper sic est; mutari non potest: modo est; sicut est, semper sic est; mutari non potest: hoc est est. Quod nomen suum dixit famulo suo Moysi: Ego sum qui sum; et, Misit me qui est . Quis ergo hoc capiet, cum videatis omnia mortalia mutabilia; cum videatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic sunt ut non sint? Quis ergo hoc capiat? Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae, ut attingat quomodo potest id quod est, ad id quod utcumque mente attigerit, possit pervenire? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare
Abbreviated transcription (Latin):
Et uita erat lux hominũ. et lux intenebris lu¬
cet : et tenebre eam non comp̃hendert̃. Huc usq
tractatũ ẽẽ credo. Recordamini om̃s qui ad fuistiᷤ.
et qͥ non ad fuistis credite nobis: et his qui ad ẽẽ
uoluerunt. Nunc ergo quia ñ possumꝰ semꝑ omĩa
replicare. ꝓpter eos qui hoc uolunt audire qd̃
sequitur: et oneri est illis. Si repetantur pͥora.
cũ defraudatione posteriorum: dignentur. et
qui non ad erant ñ p̃terita exigere s cum his
qͥ ad erant: et ñc audire p̾sentia. Sequit᷑. fuit
homo missus adeo: cui nom̃ erat ioħes. Et enim
enim capiat. inprincipio erat uerbum. et u̾bũ
erat apud dm̃ : Et ne uilescat tibi nom̃ uerbi. ꝑ
consuetudinẽ cotidianoꝵ uerboꝵ: et ds̃ erat uer¬
bum. Hoc uerbum id ipsũ est unde hesterno die
multũ locuti sumus: ⁊ p̃stiterit ds̃. ut uel tantũ
loquendo: aliquid ad corda ur̃a ꝑduxerimus. In
principio erat uerbum. Id ipsum id ipsũ est.eodẽ

Expanded text:
erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Et enim enim capiet, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum? Et ne vilescat tibi nomen Verbi, per consuetudinem quotidianorum verborum, Et Deus erat Verbum. Hoc Verbum idipsum est, unde hesterno die multum locuti sumus: et praestiterit Dominus, ut vel tantum loquendo aliquid ad corda vestra perduxerimus. In principio erat Verbum. Idipsum est, eodem
Abbreviated transcription (Latin):
uinarum. scripturarũ. et maxi¬
me scĩ eugłii. nullũ locum pre¬
termitentes pretrattemꝰ. ut pos¬
sumus: et ꝓnr̃a capatitate pasca¬
mur &e ministremꝰ uobis: unde
& nos pascimur. Capitulũ pri¬
mum preterito die dñico tractandũ ẽẽ memini¬
mus: id est inprincipio erat uerbum. et uerbũ
erat apud dm̃: et ds̃ erat uerbum. Hoc erat inpͥn¬
cipio apud dm̃. Om̃ĩa ꝑ ipsum facta sunt: et sine

Expanded text:
rum, et maxime sancti Evangelii, nullum locum praetermittentes pertractemus, ut possumus; et pro nostra capacitate pascamur, et ministremus vobis unde et nos pascimur. Capitulum primum praeterito die dominico tractatum esse meminimus, id est, « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apu
Abbreviated transcription (Latin):
bo sermo fac̾tus esset: mundꝰ ꝑ eũ fac̾tꝰ ẽ. Iniuersus
itaq mundꝰ a summis celi usq ad infimã t̾ram crea-¬
tori est subditꝰ. ñ desercori. redemptori ñ interẽpto¬
ri. lib̃atori: non captiuatori: doctori. non deceptori
Quẽ ad modũ autem sit intellegendus princeps mũ¬
di diabolus: euidentius aꝑ uit apłs paulꝰ Qui cũ¬

Expanded text:
bo sermo esset, Et mundus per eum factus est . Universus bo sermo esset, Et mundus per eum factus est . Universus itaque mundus a summis coelis usque ad infimam terram creatori est subditus, non desertori; redemptori, non interemptori; liberatori, non captivatori; doctori, non deceptori. Quem admodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
q enĩ eum filium dei non & ante credebant: s cum
in illo factum esset qđ ipse ante p̃dixit. Fidesilla que
tunc quando illis loquebat᷑ fuit parua. & cũ more¬
ret᷑ pene iam nulla: & reuixit & creuit. Deinde qͥd
dicit Iam ñ multa loquar uobiscũ: uenit enĩ priu-
ceps mundihuiꝰ. Quis nͥ diabolus: & in me ñ habet
qͥcquam. Nullũ scilicet omĩno peccatũ. Sic enĩ osten¬
dit non creaturarũ s peccatoꝵ principem. diabolũ:
quos nc̃ nomine mundi huius appellat Et qͦcienꝰ¬
cũq mundi nom̃ in mala significatione ponit᷑. ñ
ostendit nͥ mundi istiꝰ amatores: de qͥb alibi scriptũ
ẽ. Quic̃q uoluerit amicꝰ esse seculi huiꝰ inimicusdĩ
consticuetur. Absit gͦur sic intellegatur diabolus
princeps mundi: tamquam gerat uniuiersi mun-¬
di. idest celi & terre atq omĩum que in eissunt pͥn¬
cipatum. De quali mundo dictum ẽ cũ de crp̃o uer¬

Expanded text:
que enim eum Dei Filium non et ante credebant; sed cum que enim eum Dei Filium non et ante credebant; sed cum in illo factum esset quod ante praedixit, fides illa quae tunc quando illis loquebatur fuit parva, et cum moreretur pene jam nulla, et revixit et crevit. 2. Deinde quid dicit? Jam non multa lmundi hujus. Quis, nisi diabolus? Et in me non habet quidquam. Nullum scilicet omnino peccatum. Sic enim ostendit non creaturarum sed peccatorum principem diabolum, quos nunc nomine mundi hujus appellat. Et quotiescumque mundi nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius amatores; de quibus alibi scriptum est, Quicumque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituetur . Absit ergo ut sic intelligatur diabolus princeps mundi, tanquam gerat universi mundi, id est, coeli et terrae, atque omnium quae in eis sunt principatum: de quali mundo dictum est, cum de Christo Ver