comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terii huiꝰ gradum. maiora p̾sumens:¬
maiora desiderans: Non ita ego sum uł
diuinaꝵ rerum magnitudinis. uł hu¬
manaꝵ humilitatis ignarus: ut nͦ
magnũ arbitrer uniu̾sȩ naturȩ morta¬
lium. quo quolibet modo & in quolibet
ordine appropinquare deo: qui solus
in accessibilem omni creaturȩ habitat luce̾
Quȩ gͥ ratio est in obędientiȩ meȩ: Uisus
sum etenim in illo tempore nichil meu
hab̾e. n ec meis moribꝰ simile: s audaciꝰ
contradicere. impudentiꝰq resistere:
Causas gͦ huiꝰ rei. qd iam diu desideratis:
audite Precipua illa fuit ꝑturbationis
meȩ causa: qđ subito michi suꝑuentũ ẽ:
& sicut cum sonus aliquiᷤ repentinꝰ incre¬
puit. turbant᷑ animi ex imꝓuiso t̾rore
ꝑculsi: ita ego quoq territus. omnẽ re¬
solui uerecundiam: quȩ mͥ semꝑ in om̃i
uita mea comes indissociabilis fuit.Tuͭ
deinde recordatio mei silentii. & quietis
mee. uehementiꝰ ꝑturbabat: cum id mͥ

Expanded text:
terii huius gradum maiora terii huius gradum maiora desiderans. non ita ego sum uel diuinarum rerum magnitudinis uel humanarum humilitatis ignarus, ut non magnum arbitrer uniuersae naturae mortalium quoquolibet modo et in quolibet ordine adpropinquare deo, qui solus in- accessibilem omni creaturae habitat lucem. 6. Quae igitur ratio est inoboedientiae meae? nisus sum etenim in illo tempore nihil meum habere nec meis moribus simile, sed audacius contra dicere inpudentiusque resistere. causas ergo huius rei, quod iam dudum desideratis, audite. praecipua fuit illa perturbationis meae causa, quod subito mihi superuentum est. et sicut, cum sonus aliquis repentinus increpuit, turbantur animi inprouiso terrore perculsi, ita ego quoque territus omnem resolui uerecundiam, quae mihi semper in omni uita mea comes indissociabilis fuit. tum deinde re- cordatio me silentii et quietis meae uehementius perturbauit, cum id mihi
Abbreviated transcription (Latin):
in terris adhuc positi. eelestibꝰ ordinibꝰ
sociamur: Erit sine dubio illud qđͣ
dictum est: ut ñ sit rex. neq princeps:
neq sacerdotium. neq sacrificium᷑ &
omia nob̾ illa quoq accident. quibꝰ
ꝓ immensis sceleribꝰ prior ille populꝰ
condempnatus ẽ Uerum ne hoc qͥdẽ
nouũ aut peregrinum est his. apud
quos diuinȩ phylosophyȩ studia ui¬
gent. ut ex ordine discipuloꝵ. quisin
magistroꝵ assumat᷑ officium: sicut
ne naute quidem ꝓbabili. si res poscat
ad inspectionẽ ꝓrete transferri: uł ex
illo loco si uentoꝵ ꝓbabilit̾ collegerit
disciplinã. ad ipsa nauis gub nacula
ꝑuo cari:ꝰ uł fortissimo militũ curam t᷑¬
mȩ cohortisq cõmitti: uł bene agentẽ
turmã. ad totius exercitus transferri
magisteriũ: Non gͦ ęstimet quiᷤ eoꝵ
qui in aliems negotiis grauissimi cen¬
sores fiunt. & ex suis uitiis aliena ges¬
ta ꝑpendunt: qd̾ ego erubuerĩ minis¬

Expanded text:
in terris adhuc positi caelestibus ordinibus in terris adhuc positi caelestibus ordinibus sociamur? erit sine dubio illud quod dictum est, ut non sit rex neque princeps neque sacerdotium neque sacrificium. et omnia illa nobis quoque accident, quibus pro inmensis sceleribus prior ille populus condemnatus est. 5. Uerum ne hoc quidem nouum aut peregrinum est his, apud quos diuinae philosophiae studia uigent, ut ex ordine discipulorum quis in magistrorum adsumatur officium, sicut ne nautae quidem probabili, si res poscat, ad inspectionem prorae transferri uel ex illo loco, si uentorum probabiliter collegerit disciplinam, ad ipsa nauis gubernacula prouocari. uel fortissimo militi curam turmae cohortisque committi uel bene agentem turmam ad totius exercitus transferri magisterium. non ergo existimet quis eorum, qui in alienis negotiis grauissimi censores fiunt et ex suis uitiis aliena gesta perpendunt, quod ego erubuerim minis
Abbreviated transcription (Latin):
atq aptum ad omnia corpꝰ existat o
gͦ ne aliis quidem ullis animantibus
absq recꝰtoribꝰ e̾e. & gub̾naculis tutũ
sciam: s multomagis hominibꝰ. Idcirco.
qđ amplitis his ⁊ maiꝰ ꝑiculũ impendet
errantibꝰ. A quibꝰ siquidem illud qđ
primũ est seruari ñ ꝑ dt̾. ne delinqͣnt:
hoc certe in eis secłm salutis optinet
locum. si corrigant᷑ ac reuocentur n
delicto: Si gͦ hoc uerũ apparuit. & bo¬
num. iustumq uisum ẽ: certũ ÷̃ malu̾
c̾e̾ econtrario ⁊ inutile. uł om̃s fieri
uelle rectores. ut nullus qui reg debe¬
at iam suꝑ sit: uł rursum regendi of¬
ficium neminẽ uelle susciꝑe: per qđ
utiq claudicare continuo ⁊ labefacta¬
ri poterit omne corpꝰ ȩccłiȩ nemine
scilicet gub̾nante. & ubiiam nob̾. uł
quomͦ. aut a quibꝰ coletur ds Qiro.
pacto sacroscã mẏsteria ad instar cęles¬
tis imaginis celebrabunt᷑ : ꝑ quȩ ittiq

Expanded text:
atque aptum ad omnia corpus existat etatque aptum ad omnia corpus existat etergo ne aliis quidem ullis animantibus absque rectoribus esse et gubernaculis tutum sciam, multo tamen magis hominibus idcirco quod amplius his et maius periculum inpendet errantibus, a quibus siquidem illud quod primum est seruari non potest ne delinquant, hoc certe in eis secun­ dum salutis obtinet locum, si corrigantur ac reuocentur a de- licto. si ergo hoc uerum apparuit et bonum iustumque uisum est, certum est malum esse e contrario et inutile uel omnes fieri uelle rectores, ut nullus qui regi debeat iam supersit, uel rursum regendi officium neminem uelle suscipere, per quod utique claudicare continuo et labefactari poterit omne corpus ecclesiae nemine scilicet gubernante. et ubi iam nobis uel quomodo aut a quibus coletur deus? quo pacto sacrosancta mysteria ad instar caelestis imaginis celebrabuntur, per quae utique
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diuinas leges statutaq despiciens:
Noui etenim quia sicut in corpore nr̃o alia
sunt menbra quȩ regunt corpꝰ atq oĩbꝰ
eiꝰ motibꝰ president: alia sunt quȩ regui᷑.
⁊ obsequium rectoribꝰ p̾bent: ita etiam
n eccłia statuit d̾s. ęquitatis eam lege
dispensans. & ꝑ diuinam ꝓuidentiã suã
qua uniu̾sa componit. meritoꝵ tẽꝑans
priuilegia Alios constituit regi ⁊ gub
nari. quibꝰ hoc utiliꝰ est. ut u̾bo ⁊ oꝑe
recꝰtor ad id qd expedit imbuant᷑÷
alios pastores dedit ⁊ doctores ad ꝑfecᷤ¬
tionẽ eccłiȩ. eos scilicet qui preceteris
uirtute animi prediti familiarius deo
assistant: & id officiiꝰ in ȩccłia gerant
qđ uł anina in corpore. uł mens ⁊ ratio
oꝑatur in animã. ut utraq pariter
compaginata. & sibi inuicem mixta
in quo quid deest. & in quo habundat.
uelut in menbroꝵ diu̾sitate. consonan¬
tia facꝰta ꝑ sp̃m: ꝑfec̾tum ⁊ integrum

Expanded text:
et diuinas leges statutaque despiciens. et diuinas leges statutaque despiciens. noui etenim quia, sicut in corpore nostro alia sunt membra quae regunt corpus atque omnibus eius motibus praesident, alia sunt quae reguntur et obsequium rectoribus praebent, ita etiam in ecclesia statuit deus aequitatis eam lege dispen­ sans et per diuinam prouidentiam suam, qua uniuersa conponit, meritorum temperans priuilegia. alios constituit regi et guber­ nari — quibus hoc utilius est —, ut uerbo et opere rectorum ad id quod expedit inbuantur; alios pastores dedit et doctores ad perfectionem ecclesiae, eos scilicet qui prae ceteris uirtute animi praediti familiarius deo adsistant et id officii in ecclesia gerant, quod uel anima in corpore uel mens et ratio operatur in anima, ut utraque pariter conpaginata et sibi inuicem mixta, in quo quid deest et in quo abundat uelut in membrorum diuersitate consonantia facta per spiritum perfectum et integrum
Abbreviated transcription (Latin):
ego uero absqr omni uerecundia quoa
uerum esł in mediũ ꝓferam. utrisq par¬
tibꝰ satisfaciens ÷ idest tam his qui affectu
in nos. quam etiam his qui octio ꝑmoueg᷑.
In quibꝰdam quidem ipse mei accusator
existens: ꝓ quibꝰdã uero etiam satisfaci¬
ens: Et ut nob̾ scđm ordinem sermo ꝓ¬
cedat : primo de formidine mea ae metu
pristino disseram: Neq enim patiar in
me suspicionis quicꝗͣ. remanere eorum.
qui uł bona nr̃a uł contraria. curiosa
examinatione discutiunt: Est enun &
hoc religionis officiumu̾bi satisfactio¬
ne curare. si qui forte illi sunt qͥ uident᷑
suspicionũ spiculis uulnerati: qm̃quidẽ
ꝑ obtimũ est ut neq peccando qͥs. neq
positus in suspieationẽ peccati. si fieri
potest & res indulget. offendiculũ fr̃ibꝰ
ponat aut scandalum Scimus enĩ scan¬
dalizanti unum ex minimis: quam sit
tus hȩc aut stultꝰ incurri: neq ut & ego
parum aliquid glorier. arrogans quis

Expanded text:
ego uero absque omni uerecundia quod ego uero absque omni uerecundia quod uerum est in medium proferam utrisque partibus satis faciens, id est tam his qui affectu in nos quam, etiam his qui odio permouentur, in quibusdam quidem ipse mei accusator existens, pro quibusdam uero etiam satis faciens. 2. Et ut nobis secundum ordinem sermo procedat, primo de formidine mea ac metu pristino disseram. neque enim patiar in me suspiciones cuiquam remanere eorum qui uel bona nostra uel contraria curiosa examinatione discutiunt. est enim et hoc religionis officium uerbi satisfactione curare, si qui illi forte sunt qui uidentur suspicionum spiculis uulnerati, quoniam quidem peroptimum est, ut neque peccando quis neque positus in suspicione peccati, si fieri potest et res indulget, offendiculum fratribus ponat aut scandalum. scimus enim scandalizanti unum ex minimis quam sit tus haec aut stultus incurri neque — ut et ego parum aliquid glorier — adrogans quis
Abbreviated transcription (Latin):
& fatẽor me e̾ẽ
suꝑatum:
Subiectus sum
ꝗsꝰ: ꝙ obseetaui eum Dignũ etenim ẽ.
it ut  btatus dauid aꝑiat sermonis
exorasium: tmmo uͦ ille qui in dauid lo¬
quebat᷑. deqiti ediam nunc ꝑ eũ loquit᷑.
Obtimus nanq ordo est. ut totius uł
u̾bi uł oꝑis & a deo nob̾ origo sumatur
& in dłm tonsũmatio referatur: Causa
ꝓͥ qtia ln sum uelat tedio quo dam &
indignadone suꝑatus abscessi. & elon¬
gaui fugiens. & habitaui in deserto ñ
paruo tempore: alia fortassis aliis uidetꝰ
his qui uł odio erga me ut fieri solet
uł amore detinent᷑ Et id qđ tunc f eri
quidem uidebamur & ininites: nunc
uͦ mansueuimꝰ. & regressi sumusan hoc
qd antea fugeramus : alitis quidẽ eulpat
inconstantiȩ: alius amplecꝰtit᷑ facꝰtum:
Nichil enim hominibꝰ suauiꝰ quã aliena
loqui ⁊ aliena curare: maxime si eue¬
niat uł oclio aliquos uł amore p̃ueni¬
ri: a quibꝰ p̃cipue semꝑ occultat᷑ ueriaꝰ
⁊ furatur: Alii gͥ ut dixi putent aliu:

Expanded text:
 fateor me esse superatum; subiectus sum domino et obsecraui eum. dignum etenim est, ut mihi beatus Dauid aperiat sermonis ostium, immo uero ille ipse qui in Dauid loquebatur et qui etiam nunc per eum loquitur. optimus namque ordo est, ut totius uel uerbi uel operis et a deo nobis origo sumatur et in deum consummatio referatur. causa, pro qua dudum uelut taedio quodam et indignatione superatus abscessi et elongaui fugiens et habitaui in desejto non paruo tempore, alia fortassis aliis uideatur, his qui uel odio erga me, ut fieri solet, uel amore detinentur. et id quod tunc feri quidam uidebamur et inmites, nunc uero mansueuimus et regressi sumus in hoc quod antea fueramus, alius quidem culpat inconstantiae, alius amplectitur factum. nihil enim hominibus suauius quam aliena loqui et aliena curare, maxime si eueniat uel odio aliquos uel amore praeueniri. a quibus praecipue semper occultatur ueritas et furatur. alii igitur, ut dixi, putent alia,
Abbreviated transcription (Latin):
nobiliꝰ & excelsius Sed quid aiunt nob̾ in
hoc loco calumpnͥosi isti. qui nobͣ uelut
seuerissimi quidã discussores diuinitatis
ꝓcedunt ÷ accusantes ea. quȩ om̃i uenerati¬
one digna sunt & honore÷ tenebrosetiam
in luce. imꝑtti erga sapientiã ⁊ ꝓ quibꝰ xp̃c
gratis mortuus ẽ: creaturȩ ingratȩ adu̾sus
creatorẽ suum : figmenta zabuli. exꝓbran¬
tes deo beneficia sua fropt̾ea minor ẽ quia

Expanded text:
n eodem: « Sed quid aiunt nobis in hoc loco calumniosi isti, qui nobis velut severissimi quidam discussores divinitatis procedunt, accusantes ea quae omni veneratione digna sunt et honore? tenebrosi etiam in luce, imperiti erga sapientiam, pro quibus Christus gratis mortuus est, creaturae ingratae adversus Creatorem suum, figmenta diaboli, exprobrantes Deo beneficia sua. Propterea minor est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uirgine ds̃: in ea quã assumpserat humana
natura. unũ eduobꝰ sibi inuicẽ contrariis
existens. carne ac sp̃u: aliud in dm̃ assumit᷑.
aliud cdĩtatis gr̃am p̾stat: O noua ⁊ inaudita
ꝑmixtio: o mira. & exquisita compago:
Qui erat. fit: & creator creat᷑ ⁊ & qͥ ĩmensus
ẽ capit᷑: mediante anima deo & carni G
ille qui om̃s diuites facit : pauꝑ efficit᷑:¬

Expanded text:
uirgine deus in ea quam adsumpserat humana natura, unum I e duobus sibi inuicem contrariis existens, carne ac spiritu, aliud in deum adsumitur, aliud in deitatis I gratiam praestat. o noua et inaudita permixtio, o mira et inexquisita conpago. qui erat, fit, et creator creatur, et qui inmensus est, capitur, mediante anima deo et carni, et ille qui omnes diuites facit pauper efficit
Abbreviated transcription (Latin):
uidi sub sole: uirũ qui uidet᷑ sapiens e̾ẽ¬
apud se: Hoc aut̃ sine dubio longe nequiꝰ.
si etiã docto r subroget᷑ alioꝵ qͥ semetipsũ
ignorat esse limꝑitũ: Qui languor lacͥ¬
mis ingentibꝰ & luc tu magis quã u̾bis
indiget: Unde & ego frequent᷑ ap̃ memet
ipsũ miseratꝰ sũ huiꝰ modi homines:. sciens
qđ uelle uidĩ sapientẽ. hoc ẽ om̃ino ñ e̾e̾
sapientẽ: Sed grande impedim̃tũ ẽ hõibꝰ
ad uirtutẽ false ⁊ inanis głȩ p̃sũptio Cuiꝰ
tam̃ morbꝰ penitꝰ effugere maculã petri
ruissent᷑ : om̃ibꝰ tamen omĩa facti sunt :
ut om̃s lucri facerent: Nob̾ uͦ satis ẽ si
uł gub̃nari nos recꝰte patiam᷑: & regi ab his
quibꝰ regendi gr̃a gub̾nandiq ẽcessa est:
Uerum qm pauli & cęterorꝑ similiũ feci¬
mus mentionẽ: omittentes si uidet᷑ cęt̾os

Expanded text:
uidi sub sole, uirum qui uidetur apud se suidi sub sole, uirum qui uidetur apud se sapiens esse. hoc autem sine dubio longe ne- quius, si is etiam doctor subrogetur aliorum qui semet ipsum ignorat esse inperitum. 51. Qui languor lacrimis ingentibus et luctu magis quam uerbis indiget. unde et ego frequenter apud memet ipsum miseratus sum huiusmodi homines sciens quod uelle uideri sapientem hoc est omnino non esse sapientem. sed grande inpedimentum est hominibus ad uirtutem falsae et inanis gloriae praesumptio. cuius tamen morbi penitus effugere macu­ lam Petri ruissent, omni- bus tamen omnia facti sunt, ut omnes lucrifacerent. nobis uero satis est, si uel gubernari nos recte patiamur et regi ab his quibus regendi gratia gubernandique concessa est. 52. Uerum quoniam Pauli et ceterorum similium eius fecimus mentionem, omittentes, si ui
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ & mercedes docꝰtoribꝰ p̾stabunt᷑. int̾dũ
etiam si cubi quis ꝑitior magist᷑ auditur.
ad hoc peregrinatio quoq longa suscipit᷑.
⁊ quicqͥd illud est qđ ad elimatã ꝑtineat
eruditionẽ etiam si sit sumptuosũ tolerat᷑
& gerit᷑: sapientiã uͦ quȩ om̃iũ ⁊ princeps ÷
⁊ inuentrix ⁊ in semetipsa ht om̃ia ⁊ con¬
tinet. cuiꝰ nomine etiam ds uocari magis
quã cęt̾is quibꝰ humanũ sermone̾ uti fas ẽ
appellationibꝰ gaudet. ita leue ⁊ ita nulliꝰ
mom̃ti existimabimꝰ ut putemꝰ uoluisse
quẽpiã tantũ. & statim e̾e sapientẽ: Nonne
eis talia uł his similia aut etiam ualidiora
ꝓponamus. apud illos supͣ saxa seminamus
& narramus fabulas auribꝰ surdis: ita ut
ne in hoc quidẽ sint sapientes ut saltẽ
cõmoniti agnoscant imꝑitiã suã Unde
michi uidet᷑ digne & competent᷑ dicꝰtũ
salomonis eis aptari qͦ ait Est malicia ꝗͣ.

Expanded text:
bitur et mercedes doctori­ bus praestabuntur, interdum bitur et mercedes doctori­ bus praestabuntur, interdum etiam, sicubi quis peritior magister auditur, ob hoc peregrinatio quoque longa suscipitur, et quid- quid illud est quod ad elimatam pertineat eruditionem, etiamsi sit sumptuosum, toleratur et geritur, sapientiam uero, quae omnium et princeps est et inuentrix et in semet ipsa habet omnia et continet, cuius nomine etiam deus uocari magis quam ceteris quibus humanum sermonem uti fas est appella- tionibus gaudet, ita leue et ita nullius momenti existimabimus, ut putemus uoluisse quempiam tantum et statim esse sapien- tem? nonne eis talia uel his similia aut etiam ualidiora proponamus, apud illos super saxa seminamus et narramus fabulas auribus surdis, ita ut ne in hoc quidem sint sapientes, ut saltim commoniti agnoscant inperitiam suam. unde mihi uidetur digne eis et conpetenter dictum Salomonis aptari, quo ait: est malitia quam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓ nichilo om̃ino ducentes: si ita libuerit
abscedunt etiã cõmunionẽ nr̃am uelut ĩpiã
recusantes: Qđ si aliquẽ eorũ lenioribus
monitis adire uelimus & assertione ratio¬
nabili conuenire dicentes.  queso te o
uiroꝵ obtime respondeas mͥ. artẽ
aliquã ł disciplinã dicis e̾e tibia cane. re¬
ł cẏtharam ferire: sine dubio discipli. naͣ
ẽe fatebit᷑ Quid deinde de sapientis
atq ipsa sapientia. id est de diuinarũ
humanarũq rerum disciplina ⁊ scientia:
Concedent etiam hoc Et quid meliores e̾e
illas artes quã sapientiã ducimꝰ ⁊ an multo
his om̃ibꝰ pr̃are sapientiam: Scio etiã qđ¬
hoc concedent: & huc usq fidẽ in respon¬
sionũ ueritate seruabunt: Quid gͦ cytharȩ
quidem ⁊ tibiȩ disciplina habebit docꝰtri
nã atq institutiones suas ⁊ tempꝰ ad hoc
discendi dabit᷑ ⁊ labor ac studiũ adhibe¬

Expanded text:
et pro nihilo omnino ducentes, si ita libuerit, et pro nihilo omnino ducentes, si ita libuerit, abscedunt etiam commu­ nionem nostram uelut inpiam recusantes. 50. Quodsi aliquem eorum lenioribus monitis adire uelimus et adsertione rationabili conuenire dicentes: \'quaeso te, o uirorum optime, respondeas mihi: artem aliquam uel disci­ plinam ducis esse tibia canere uel citharam ferire?\', sine dubio disciplinam esse fatebitur. \'quid deinde de sapiente sentis atque ipsa sapientia, id est de diuinarum humanarum­ que rerum disciplina et scientia?\' concedent etiam hoc. \'et quid? meliores esse illas artes quam sapientiam ducimus, an multo his omnibus praestare sapientiam?\' scio quod etiam hoc con­ cedent; et hucusque fidem in responsionum ueritate seruabunt. quid ergo? citharae quidem et tibiae disciplina habebit doctri- nam atque institutiones suas et tempus ad hoc discendi dabitur et labor ac studium adhibe
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse ex auditu magis quã ex lectione:
aut si paucos ex dauid sparsim didicerimꝰ
psalmos. ac deinde ueste rusticoꝵ ac bene
composita utamur: uł si etiam usq ad zona¬
⁊ cingulum phylosophiã ostentemꝰ speciẽ
nob̾ pietatis. ac faciem huiꝰcemodi adinuen¬
tionibꝰ colorantes: continuo iam ãmirationi
ẽe uolumus ⁊ laudi Preesse iam populis
cogitamus: samuhel aliqui nob̃ uidemur
ab ipsis incunabulis ẽsecrati: sapientes qͦ
res. & int̾ scribas ⁊ legisdoctores nosmet
ipsos ordinamus : & uelut cęlestes quidã
incedimus. querentes ab hominibꝰ uocari
rabbi. dicentes: Nusꝗͣ prorsus suscipienda
ẽ littera: s om̃ia sp̃ualit̾ intelligenda Alio¬
quin: deliram̃ta quȩdã uideri & somnia
Insuꝑ ⁊ indignam᷑: nͥ uehement᷑ ⁊ fauorabi¬
lit̾ collaudemꝰ: & hȩc benigniores ac sim¬
pliciores quiq nr̃or: Uerum spuales isti
fastidiosi iudicantes singłos ⁊ c̾dempnantes

Expanded text:
fortasse ex auditu magis quam ex lectione, fortasse ex auditu magis quam ex lectione, aut si paucos ex Dauid sparsim didicerimus psalmos ac deinde ueste fusciori ac bene conposita utamur, uel si etiam usque ad zonae cingulum philosophiam ostentemus speciem nobis pietatis et faciem huiuscemodi adinuentionibus colorantes, continuo iam admirationi esse uolumus et laudi, praeesse iam populis cogitamus, Samuhel aliqui nobis uidemur ab ipsis incunabulis consecrati, sapientes quoque et inter scribas et legis doctores nosmet ipsos ordinamus et uelut caelestes quidam incedimus quaerentes ab hominibus uocari rabbi dicentes: nusquam prorsus susci­ pienda est littera, sed omnia spiritaliter intellegenda\' — alioquin deliramenta quaedam uideri et somnia —, insuper etindignamur, nisi uehementer et fauorabiliter conlaudemur? et haec beni- gniores ac simpliciores quique nostrorum; uerum spiritales isti fastidiosi iudicantes singulos et condemnantes
Abbreviated transcription (Latin):
dere ab inferioribꝰ litterȩ ad suꝑiora sp̃s et
excelsa: Quiꝰgͦ apud nos int̾ docere ⁊ doceri
nulla erit differentia. nulla discretio. nec
int̾ tribũ ⁊ tribũ fiet ulla diuisio. nec illi ult᷑
iordanẽ. & isti intra iordanem. hereditatem
sorte suscipient: Nullus ppłis nr̃is finalis
t᷑minus dabit᷑. Nulla uiuendi regłã figet᷑::
s ita in confuso habebunt᷑ om̃ia.& ita unꝰ qͥsq
qđ uidebit᷑ rectũ in oculis suis faciet. ut
pluruni ex nob̃. utine dicã om̃s. ante pe¬
ne quã plurimos infantiȩ deponant piloᷤ.
dum ad huc puerile balbutiunt uix dum
dominicas ingressi aulas antequã sacroꝵ
uoluminũ nomina saltem ipsa cognoscant.
anteꝗͣ nouȩ uł ueteris scripturȩ. ł auctores
discant ł stilum cognoscant: Nam illud ñ
dico antequã hosor abluant. & animȩ uitia
deponant. sicubi forte duos uł tres sermones
ex antiquis tractatoribꝰ didicerint. & hoc

Expanded text:
dere ab inferioribus litterae ad supe­ riora spiritus et dere ab inferioribus litterae ad supe­ riora spiritus et excelsa. 49. Quid ergo? apud nos inter docere et doceri nulla erit differentia, nulla discretio? nec inter tribum et tribum fiet ulla diuisio? nec illi ultra Iordanem et isti intra Iordanem hereditatem sorte suscipient? nullus populis nostris finalis terminus dabitur? nulla uiuendi regula figetur, sed ita in confuso habebuntur omnia et ita unusquisque quod uidebitur rectum in oculis suis faciet, ut plurimi ex nobis, uti ne dicam omnes, ante paene quam primos infantiae deponant pilos, dum adhuc puerile balbutiunt uixdum dominicas ingressi aulas, antequam sacrorum uoluminum nomina saltim ipsa cognoscant, antequam nouae uel ueteris scripturae uel auctores discant uel stilum cognoscant — nam illud non dico, antequam bosor abluant et animae uitia deponant —, sicubi forte duos uel tres sermones ex antiquis tractatoribus didicerint et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ audent tam̃ adire negotiũ: Hebreoꝵ
seniores tradunt qđ fuerit tał quędã ap̃d
eos antiquitꝰ laudabił obseruatioꝰ. ut non
om̃i ętati om̃is scriptura ł legenda ł discen¬
da cõmitteret᷑. ꝓ eo qd̾ ñ expediret omnes
om̃ia cito discere quia nec caꝑe possunt
om̃s omĩa: & ideirco ledi eos potiꝰ ꝗͣ. iuuari.
si nundũ capaces ea quȩ sunt ꝓfundiora cog¬
nouerint: S cȩt̾a quidẽ om̃ia quoꝵ. etiam
hystorica narratio imꝓbabił ñ ẽ: a puero statĩ
discunt: Eas uͦ scripturas quȩ uili indum̃to
literȩ. p̾ciosa intrinsecꝰ contegunt sacram̃ta.
nullii ante uicesimũ ⁊ quintũ annũ discere
ł etiã scire cõmitat᷑ : qͦ scilicet sit hoc uelut
munꝰ qđdam ꝓpositũ exercitio uirtutis his
in quibꝰ ad illud etatis. ⁊ uita ꝓbabił. & ornatꝰ
morꝑ. & intelligentiȩ capacitas apparebit:
qͥ utiq iam ualeant bene & confident̃ ascen¬

Expanded text:
quidem, audent tamen adire negotium. 48. Hebraeorum quidem, audent tamen adire negotium. 48. Hebraeorum seniores tradunt quod fuerit talis quaedam apud eos antiquitus laudabilis obseruatio, ut non omni aetati omnis scriptura uel legenda uel discenda committeretur pro eo quod non expediret omnes omnia cito discere, quia nec capere possunt omnes omnia, et idcirco laedi eos potius quam iuuari, si nondum capaces ea quae sunt profundiora cognouerint. sed cetera quidem omnia, quorum etiam historica narratio inprobabilis non est, a puero statim discunt, eas uero scripturas, quae uili indumento litterae pretiosa intrin- secus contegunt sacramenta, nulli ante uicesimum et quintum annum discere uel etiam scire committitur, quo scilicet sit hoc uelut munus quoddam propositum exercitio uirtutis his, in quibus ad illud aetatis et uita probabilis et ornatus morum et intellegentiae capacitas apparebit; qui utique iam ualeant bene et confidenter ascen
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ uitã in int̾eritũ damꝰ quȩ utiq de
nr̃is manibꝰ ex quirent᷑. Pro his gͦ om̃ibus
consicdabã multo ẽe̾ meliꝰ ꝑitioribꝰ aliis cedẽ
regendi habenas. quã eurrus precipites ꝑ
imꝑitiã dare: & magis accõmodare aurẽ
ad obȩdientiȩ auditũ. quã linguã imꝑitã
mouere: Hec ego ⁊ mecũ disserens ⁊ c̃siliario
usus memetipso ñ malo ut opinor sur minꝰ.
certe uł sedulo dicta facꝰtaq quȩ ad pietatẽ
ꝑtinent discere potiꝰ igno rans malui.
nulla ȩtas ad ꝑdiscendy sufficere potest:
docere uͦ alios affectare. & qui ñ sufficient᷑
instructꝰ ẽ. res mͥuidet᷑ antiqui ꝓuerbii
in dolio discere artẽ figuli hoc ẽ in ꝑiculo
animaꝵ doctrinã discere pietatis: quiq
aut satis stulti mͥ uident᷑ aut temerarii :
stulti ꝓ eo si in tantum bruti st̃. ut imꝑitos
se e̾e non sentiant᷑: temerarũ si intellig̃t

Expanded text:
 quae utique de  quae utique de nostris manibus exquirentur. 47. Pro his ergo omnibus considerabam multo esse melius peritioribus aliis cedere regendi habenas quam currus praeci­ pites per inperitiam dare, et magis accommodare aurem ad oboedientiae auditum quam linguam inperitam mouere. haec egomet mecum disserens et consiliario usus memet ipso non malo, ut opinor, sin minus, certe uel sedulo, dicta factaque quae ad pietatem pertinent discere potius ignorans malui nulla aetas ad perdi­ scendum sufficere potest, docere uero alios affectare eum, qui non sufficienter instructus est, res mihi uidetur antiqui prouer­ bii in dolio discere artem figuli\', hoc est in periculo animarum doctrinam discere pietatis. quique aut satis stulti mihi uidentur aut temerarii: stulti pro eo, si in tantum bruti sunt ut inperitos se esse non sentiant, temerarii, si intellegunt
Abbreviated transcription (Latin):
Quos utiq neq lacꝰte potari. neq oleribus
pascir id÷ infirmo ac fragili conuenit eybo
Alioquin. nequaꝗͣ roborabunt᷑ in fortitudi¬
ne xp̃i. neq crescent laudabili increm̃to:
qͦ oportet omnẽ ꝑfectum in ipso crescere
enim debemus e̾e̾ sic̃ plurimi adulterantes
u̾bum dĩ. & miscentes aquã uino id est
letificanti cor hominis u̾bo. sermon̾e̾ uilẽ
ad miscere ꝑ t̾ram repentem: qui uł iocũ
moueat. ł temporale aliquid narret: ita ut
carnał lucri ex hoc nob̃ aliqͥd nundinari
uideamur. cum ita singulis loquimur ut
ipsi delectant᷑ audire: & sumꝰ uelut uen¬
triloqui quidã. id ÷ de uentre ⁊ ꝓ uentre
loquentes. & uentri in u̾bis nr̃is om̃ibꝰ ꝓui¬
dentes: qđ est uere de terra loqui ut place¬
re potentibꝰ ⁊ diuitibꝰ uideamur:̃ qͦs magis
ledimus imo qͦs ꝑdimus ⁊ quoꝵ sanguinẽ
innocentẽ effundimus : id ÷ animaꝵ simpli

Expanded text:
quos utique neque lacte potari neque holeribus quos utique neque lacte potari neque holeribus pasci, id est infirmo ac fragili conuenit cibo; alio­ quin nequaquam roborabuntur in fortitudine Christi neque crescent laudabili incremento, quo oportet omnem perfectum in ipso crescere enim debemus esse sicut plurimi adulterantes uerbum dei et miscentes aquam nino, id est laetificanti cor hominis uerbo sermonem uilem admiscere et per terram repentem, qui uel iocum moueat uel temporale aliquid narret, ita ut carnalis lucri ex hoc nobis aliquid nundinari uideamur, cum ita singulis loquimur, ut ipsi delectantur audire, et sumus uelut uentriloqui quidam, id est de uentre et pro uentre loquentes et uentri in uerbis nostris omnibus prouidentes, quod est uere de terra loqui, ut placere potentibus et diuitibus uideamur, quos magis laedimus, immo quos perdimus et quorum sanguinem inno­ centem effun
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccliȩ qui instituendũ suscepit ac regendũ
cum e̾e debeat ipse apud se semꝑ immobilis.
⁊ idem. necesse habet tam̃ singłor ꝑ se ⁊ moribꝰ
& institutionibꝰ conformare. ac sermonẽ suũ
aptare singulis oportunũ : qm̃ quidẽ alir
lacꝰte indigent. hii uidelicet quibꝰ pͥma
adhuc religionis rudimenta traduntur:
⁊ cum sint paͬuuli in fide: uirilis adhuc
ut ita dixerĩ cybi uigorẽ ferre ñ possunt:
Quẽ utiq contra uires siquis ingerat. fortas¬
sis oppressi ⁊ degrauati. dum mens ñ sufficit
ingesta suscipe. sic̃ ne in paruulis quidem
corporał mat̾ia decoquere ualet. maiores ui¬
ribꝰ eybos: etiam prior iacturam ae detri¬
menta ꝑsentient Alii uͦ sunt qͥ sapientia
indigent quȩ ꝓfert᷑ & p̾dicat᷑ int̾ ꝑfecꝰtos:
⁊ cybis excelsioribꝰ ac ualidioribꝰ uti posst̃
ꝓ eo qd̾ exercitatos hñt sensus ad discretio¬
nẽ boni uł mali: ueritatis atq mendacii

Expanded text:
ecclesiae qui instituendum suscepit ac regendum, ecclesiae qui instituendum suscepit ac regendum, cum esse debeat ipse apud se semper inmobilis et idem, necesse- habet tamen singulorum se et moribus et institutionibus conformare ac sermonem suum aptare singulis oportunum.. 45. Quoniam quidem alii lacte indigent, hi uidelicet quibus prima adhuc religionis rudimenta traduntur, et cum sint paruuli in fide, uirilis adhuc, ut ita dixerim, cibi uigorem ferre non possunt; quem utique contra uires si quis ingeratr fortassis oppressi et degrauati, dum mens non sufficit ingesta suscipere — sicut ne in paruulis quidem corporalis materia decoquere ualet maiores uiribus cibos —, etiam priorum iacturam ac detrimenta persentient. alii uero sunt qui sapien- tia indigent, quae profertur et praedicatur inter perfectos, et cibis excelsioribus ac ualidioribus uti possunt pro eo quod exer­ citatos habent sensus ad discretionem boni uel mali, ueritatis atque mendacii.
Abbreviated transcription (Latin):
est om̃ibꝰ. neq eisdem ut ita dicam sibilis
agunt᷑. s neͤcibꝰ quidẽ cunctis unus atq
idem ẽ: nec palpandi ac fouendi mos unꝰ :
bestiis: ita ut int̾dum isdem ipsis quibus
mitigant᷑ aliȩ. ad furorem aliȩ suscitent᷑
Quibꝰ gͦ se modis. singulis quibꝰq bestiȩ huiꝰ
ille eruditor aptabit: quomͦ se ad umiꝰcuiꝰq
naturã atq ingenium cõmodabit. Nonne
necesse erit cum sit apd semetipsũ simplex
& constans. tam fieri uariũ ⁊ tam in diuersa
mutabilẽ quã poscit ipsa diu̾sitas bestiaꝵ.
ut unũqđq animal ꝓ nat᷑ȩ ingenii sui opor¬
tunitate curet᷑: qͦ possit totius bestiȩ corpꝰ
ex tanta diu̾sitate compositũ recte int̾ se
inuicẽ bestiolis modatis in pace ac tͣnquillita¬
te ꝑsistere : Ita ex multis ac diu̾sis ⁊ moribꝰ
⁊ linguis ⁊ institutionibꝰ uelut unuͦ animal
compositũ sibiq dissimile. cõmune hoc corpꝰ

Expanded text:
est omnibus neque eisdem, ut ita dicam, sibilis est omnibus neque eisdem, ut ita dicam, sibilis aguntur. sed ne cibus quidem cunctis unus atque idem est nec palpandi ac fouendi mos unus est bestiis, ita ut interdum hisdem ipsis quibus mitigantur aliae ad furorem aliae susci­ tentur. quibus ergo se modis singulis quibusque bestiae huius ille eruditor aptabit? quomodo se ad uniuscuiusque naturam atque ingenium commodabit? nonne necesse erit eum, cum sit apud semet ipsum simplex et constans, tam fieri uarium et tam in diuersa mutabilem quam poscit ipsa diuersitas bestiarum, ut unumquodque animal pro naturae et ingenii sui oportunitate curetur, quo possit totius bestiae corpus ex tanta diuersitate conpositum recte inter se inuicem bestiolis moderatis in pace ac tranquillitate persistere? ita ex multis ac diuersis et moribus et linguis et institutionibus uelut unum animal conpositum sibique dissimile commune hoc corpus
Abbreviated transcription (Latin):
rata ẽ: nec p̾uentione pessimi seminis
occupata Alioquin duplicabit᷑ nobis
labor dum necesse ẽ priꝰ conceptas ma¬
liciȩ formas corde detrudẽ: tũ deinde
bonitatis imagine̾ uirtutũ ceris uariantibꝰ
reformare: ut quã multȩ ac diu̾sȩ fue¬
rant in anima species deprauationis. tã
multȩ sint ⁊ restitutionis: Quoꝵ om̃iũ
scientia ac disciplina uigere debet apud
eum: cui animaꝵ instituendaꝵ cura cõ¬
mittit᷑ Ex quibꝰ nos quã plurima nunc
ac bestiolis genere ac specie diu̾sis. mag¬
nis ⁊ exiguis. ferotioribꝰ ⁊ mitioribꝰasꝑioribꝰ
⁊ lenioribꝰ. unũ aliqd animal uel bestia
una constaret: Hȩc utiq ad mitigandum
sicui crederet᷑ quantũ ei unmineret oꝑis
ac laboris : quantũ eiꝰ requireret᷑ industriȩ
ut unicuiq bestiaꝵ ł animaliũ ꝓut mos
exigit singłorꝑ.ł ꝓut natura poseit oc¬
curreret: Qm̃quidẽ neq eadem uox apta

Expanded text:
rata est nec praeuentione pessimi seminis rata est nec praeuentione pessimi seminis occupata. alioquin duplicabitur nobis labor, dum necesse est prius conceptas malitiae formas corde detrudere, tum deinde bonita­ tis imaginem uirtutum ceris uariantibus reformare, ut, quam multae ac diuersae fuerant in anima species deprauationis, tam multae sint et restitutionis. quorum omnium scientia ac disciplina uigere debet apud eum, cui animarum instituen- darum cura committitur. ex quibus nos quam plurima nunc tis animalibus ac bestiolis genere ac specie diuersis, magnis et exiguis, ferocioribus et mitioribus, asperioribus et lenioribus, unum aliquod animal uel bestia una constaret, haec utique ad mitigandum si cui crederetur, quantum ei inmineret operis ac laboris, quantum eius requireretur industriae, ut unicuique bestiarum uel animalium, prout mos exigit singulorum uel prout natura poscit, occurreret! quoniam quidem neque eadem uox apta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽtempnere ⁊ irridere nos incipiunt. ue¬
lut nicħ rationabile in fide nr̃a habentes:
⁊ patiunt᷑ qđ accidere solet his qͥ ocłos
dolent. & solis lumen a ccusant: uł qͥ
aures ⁊ uees hominũ minus e̾e honoris
querunt᷑ Propt̾ea gͦ multo utilius est
animȩ simplicit᷑ & p̾ure ueritatis elem̾¬
ta susciꝑe. & uelut ceris ea ñdũ charaxatis
inscrib̾e. quã suꝑ illa quȩ ante male scͥpta
st᷑ suꝑducere: id ÷ suꝑ malã docꝰtrinã &
ꝑu̾sa dogmnata u̾bum fidei ac ueritatis in¬
gerere. & cum primis poftrema c̃fundẽ
Nam uiam quidẽ incedere attritam ⁊ le¬
uigatam assiduitate cõmeantiũ prestat:
quã inusitatã ⁊ rudem. & nullis antea uesti¬
giis ꝓculcatam Campũ quoq serere
exercitio aratri frequentis edomitũ meliꝰ :
quã illum qui ignarꝰ ẽ sulci: & uomeris
nesciꝰ Animã uͦ illam meliꝰ excolam quȩ
nullo adhuc maligni cultoris aratro deme¬

Expanded text:
contemnere et inridere nos incipiunt uecontemnere et inridere nos incipiunt uelut nihil rationabile in fide nostra habentes et patiuntur quod accidere solet his qui oculos dolent et solis lumen accusant uel qui aures, et uoces hominum minus esse sono­ ras queruntur. 43. Propterea ergo multo utilius est animae simpliciter et pure ueritatis elementa suscipere et uelut ceris ea nondum charaxatis inscribere quam super illa quae ante male scripta sunt superducere, id est supra malam doctrinam et peruersa dogmata uerbum fidei ac ueritatis ingerere et cum primis postrema confundere. nam uiam quidem incedere adtritam et leuigatam adsiduitate commeantium praestat quam inusitatam et rudem et nullis antea uestigiis proculcatam, campum quo­ que serere exercitio aratri frequentis edomitum melius est quam illum qui ignarus est sulci et uomeris nescius; animam uero illam melius excolam, quae nullo adhuc maligni cultoris aratro teme
Abbreviated transcription (Latin):
occurrunt a quibꝰ scdm̃ dñi dictũ. porcoꝵ
more ueritatis margaritȩ pedibꝰ c̾culcant᷑.
Alii quoq sunt qui nullam qđ est ex ꝓpͥo
sensu opinionẽ defer̃: neq aliquã formã
de fide dei optinent. uł bonã ł malã: s
om̃ibꝰ se tradunt magistris. atq omnẽ
suscipiunt sermonẽ. uelut qd̾ meliꝰ est
& rectiꝰ. ex om̃ibꝰ electurĩ. ignorantes qͥa
ñ bonos de ueritate iudices elegerunt
semetipsos: uidelicet iudicare se putant
posse de his quȩ se fatent᷑ ignorare Tum
m illud uersi atq mutatĩ᷑ & omni uerbo
nunc adquiescentes: paulopost tt̾um
reluctantes: simul ⁊ magistros ⁊ studia
ꝑmutant: & uelut puluis uento agitatꝰ
facile tranferunt᷑ ⁊ ad ultimũ uͦ stulticiȩ
suȩ ꝓferunt fructũ: Nam uelut fatigati
audiendo diu̾sos ⁊ uicꝰti tedio simułꝰ
om̃ia respuunt᷑: & uelut uacur⁊ in anes
ex om̃ibꝰ quȩ credider᷑ facꝰti. ẽtinuo etiã

Expanded text:
occurrunt. a quibus secundum domini dictum porcorum occurrunt. a quibus secundum domini dictum porcorum more ueritatis margaritae pedibus conculcantur. 42. Alii quoque sunt qui nullam quidem ex proprio sensu opinionem deferunt neque aliquam formam de fide dei obtinent uel bonam uel malam, sed omnibus se tradunt magistris atque omnem suscipiunt sermonem uelut quod melius est et rectius ex omnibus electuri, ignorantes quia non bonos de ueritate iudices elegerunt, semet ipsos uidelicet, et iudicare se putant posse de his quae se fatentur ignorare. tum n hoc, modo in illud uersi atque mutati et omni uerbo nunc adquiescentes, paulo post iterum reluctantes simul et magistros et studia permu- tant et uelut puluis uento agitatus facile transferuntur. ad ultimum uero stultitiae suae proferunt fructum; nam uelut fatigati audiendo diuersos et uicti taedio simul omnia re­ spuunt et uelut uacui et inanes ex omnibus quae crediderunt facti continuo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ut puto: nec multa uapulare tamꝗͣ
ignorantes dm̃ uoluntatẽ : & ideirco
ñ facientes eam: Aut qui fortassis
etiam corrigi aliqͣndo potuer̃ ⁊ em̃dari:
qm̃ religiosa mens quã eito offenditur
tam ꝓmpte ⁊ facile curatur: Siquis
forte ei sermo apte ⁊ competent᷑ adhi¬
bitꝰ corpulsauerit: continuo sic̃ ignifer
lapis pulsatꝰ a simili ex ea quȩ sibi na¬
turalit᷑ in est lucis scintilla lampadas
confestim ueritatis accendit De illis
uͦ quid dicamus qui dum iactantiȩ głam
querunt. & pesse ppłis delecꝰtant᷑: iniqͥ¬
tatẽ in excelsum loquunt᷑ ÷ qui uelut
iamnes quidam ⁊ mambres ñ tam moysi
quã ueritati resistunt: & adu̾sum sanã¬
sanam do cꝰtrinã commouent arma u̾boꝵ:ꝰ
Tertium quoq genus ẽ ex imꝑitia c̃tradi¬
centium. quamutiq imꝑitiã consequent᷑
insolentia comitat᷑ ⁊ omni u̾bo: nͥ siqd
forte ipsi ꝓtulerint hostilit᷑ & in solenter

Expanded text:
utpote nec multa uapulaturi tamquam utpote nec multa uapulaturi tamquam ignorantes domini uoluntatem et idcirco non facien­ tes eam, aut qui fortassis etiam corrigi aliquando poterunt et emendari, quoniam religiosa mens quam cito offenditur tam prompte et facile curatur. si quis forte eis sermo apte et conpetenter adhibitus cor pulsauerit, continuo sicut ignifer lapis pulsatus a simili ex ea quae sibi naturaliter inest lucis scintilla lampadas confestim ueritatis accendit. 41. De illis uero quid dicamus qui, dum iactantiae gloriam quaerunt et praeesse populis delectantur, iniquitatem in ex- celsum loquuntur, qui uelut Iannes quidam et Mambres non tam Moysi quam ueritati resistunt et aduersum sanam doctri- nam commouent arma uerborum? tertium quoque genus est ex inperitia contra dicentium, quam utique inperitiam conse­ quenter insolentia comitatur; et omni uerbo, nisi si quod forte ipsi protulerint, hostiliter et insolenter
Abbreviated transcription (Latin):
nis facile uł ꝓfertur sermo. uł recipit᷑:
In his uͦ nr̃is scolis: ipsa auditoꝵ expecᷤ¬
tatio dicturo ꝑiculum generat Tamꝗͣ.
enim de deo audituri. & de sũma om̃iũ
spe ac salute suscepturi u̾bum. quanto
callidiores erga fidem fuerintacango
attentiores ⁊ scrupulosiores fient  ita
ut sicubi aliquid secus dicentis sermo
sonuerit:: ñ titubationẽ linguȩ putent.
s ꝓditionem fidei : pietateq condẽpnar
⁊̃ iudicant om̃ia. ñ docentis ratione. sed
ꝓpriis sensibꝰN on his quos in eccłia
audiunt.s quos de domo secũ deferuis :¬
conseruantes dogmata. nͨ quȩ rationabi¬
lit̾ didicer̃ ÷ s quȩ ex consuetudine. ñ
ꝓbabili tenuerunt Ꝙ hoc dico adhuc
nͣ ualde malor hominũ uitiũ. qͥ licet
regulam ñ teneant ueritatis:tam᷑ religi¬
ose hec pati uident᷑. & habere selũ di
s ñ sedm scientiã & ideo fortassis ui¬
debunt᷑ ñ debere uehem̃tiꝰ edẽpnari

Expanded text:
nis facile uel profertur sermo uel recipitur, nis facile uel profertur sermo uel recipitur, in his uero nostris scholis ipsa auditorum expectatio dicturo periculum generat. 40. Tamquam enim de deo audituri et de summa om­ nium spe ac salute suscepturi uerbum quanto calidiores erga fidem fuerint, tanto tentiores et scrupulosiores erga audiendum fient, ita ut, sicubi aliquid secus dicentis sermo sonuerit, non titubationem linguae putent, sed proditionem fidei pietatisque condemnent. et iudicant omnia non docentis ratione sed propriis sensibus, non his quos in ecclesia audiunt sed quos de domo secum deferunt conseruantes dogmata non quae rationabiliter didicerunt sed quae ex consuetudine non probabili tenuerunt. et hoc dico adhuc non ualde malorum hominum uitium, qui, licet regulam non teneant ueritatis, tamen religiose haec pati uidentur et habere zelum dei sed non secundum scientiam et ideo fortassis uidebuntur non debere uehementius condemnari
Abbreviated transcription (Latin):
tiamus Hȩc plus fortasse quã tempꝰ
auditur: Mundorꝓ namq est inun¬
dũ contingere : & scoꝵ est sc̃a cognosce¬
re S ciendumq illud in primis est:
qđ ꝑ difficile negotium ẽ in multitu¬
dine ꝑmixta atq diu̾sa. ubi ętas et
institutio uria est. de talibꝰ disꝑutan¬
t̾ẽ. & uelut multarũ cordarũ quandã
citharam ferientem inuenire ⁊ ꝓferre
aptum ad om̃s p̾dicationis u̾bum: & ita
uelut plectrũ singulis ad mouerȩ ut
nusquã sonus offendat auditũ: Triplici
namq modo in eccłia dicentiũ ꝑiculũ
pendet. ex sensu. ex uerbo. ex auditu:
ut ꝑfacile ueniat in uno saltem aliquo
si ñ in om̃ibꝰ labi Aut enim minus il¬
luminatus ẽ sensꝰ: aut ad explanandũ
defuit sermo sufficiens: aut bene ꝓlata.
crassior ñ recipit auditꝰ: Et ex uno qͦlib&
hoꝵ casu: fit in om̃ibꝰ ꝑiculũ ueritatis:
Etquidem in aliis quibꝰq studiis ⁊ docꝰtri¬

Expanded text:
tiamus. 39. Haec plus fortasse quam tempus tiamus. 39. Haec plus fortasse quam tempus auditur. mundorum namque est mundum contingere et sanctorum est sancta cognoscere. sciendumque illud iu primis est quod perdifficile negotium est in multitudine permixta atque diuersa, ubi et aetas et institutio uaria, de talibus disputantem et uelut multarum chordarum quandam citharam ferientem inuenire et proferre aptum ad omnes praedicationis uerbum et ita uelut plectrum singulis admouere, ut nusquam sonus offendat auditum. triplici namque ex modo in ecclesia dicentium periculum pendet, ex sensu ex uerbo ex auditu, ut perfacile eueniat in uno saltim aliquo, si non in omnibus labi. aut enim minus inluminatus est sensus aut ad explanandum defuit sermo sufnciens aut bene prolata crassior non recepit auditus; et ex uno quolibet horum casu fit in omnibus periculum ueritatis. et quidem in aliis quibusque studiis et doctri
Abbreviated transcription (Latin):
sibi inuicẽ contraria ꝓferant & diu̾sa.
ut ꝑ multa pͥncipia. rursũ ad paganor¬
errores unde discessum fuerat. redi¬
re indeant᷑: n eq int̾ substantias ali¬
enas a se inuicem ⁊ diuisas. fas est
dirimi deitatẽ scđm arrium O portet
etenim ñ ita putare se unũquẽq de¬
ferre deo patri: ut ei auferat hoc ip¬
sum qđ pat̾ est: Cuiꝰ enim erit paterꝰ
si ab eo natura filii separat᷑. & creat᷑is
reliquis sociatur Non enim hoc ẽ¬
ẽẽ filiũ uł alienari a patre uł cõmisce¬
uet᷑ e̾e qđ filius est: Cuiꝰ enim erit
filiꝰ si ñ origo sua referat᷑ ad patrẽ ÷̃
itͣ ille qui genuit. & iste sit qͥ ex illo
ꝓgenitꝰ: Origo enim pat᷑ est ñ exigui
alicuiꝰ ⁊ indigni: s deitatis ⁊ bonitatis
⁊ sentitur: In illo uelut filio & uerbo:
in hoc uelut spũ ab ipso ꝓcedente:
& ita necessarium est ut & unũ dm̃
scđm ueritatẽ substantiȩ fateamur:

Expanded text:
sibi inuicem contraria proferant et diuersa, sibi inuicem contraria proferant et diuersa, ut per multa principia rursum ad paganorerrores, unde discessum fuerat, redire uideantur. 38. Neque in tres substantias alienas a se inuicem et diuersas fas est dirimi deitatem secundum Arrium. oportet enim non ita putare se unumquemque deferre deo patri, ut ei auferat hoc ipsum quod pater est — cuius enim erit pater, si ab eo natura filii separatur et creaturis reliquis sociatur? non enim hoc est filium esse uel alienari a patre uel commi­ sceuetur esse quod filius est; cuius enim erit filius, si non origo sua referatur ad patrem, ut sit ille qui genuit et iste sit qui est ex illo progenitus? origo enim pater est non exigui alicuius et indigni, sed deitatis et bonitatis o sentitur, in illo uelut filio et uerbo, in hoc uelut spiritu ab ipso procedente. et ita necessarium est, ut et unum deum secundum ueritatem substantiae fatea­ mur
Abbreviated transcription (Latin):
bonor: supra om̃ia uͦ & qđ primũ ẽ.
de beata ⁊ principiũ om̃iũ tenente tri¬
nitate qualit̾ sentiendum sit : in qͦ &
ꝑiculi summa consistit his qͥ ad illumi¬
nandos cęt̾os presunt. utine uł: in unã
subsistentiã ac ꝑsonam sermone ẽtracto
tamꝗͣ deorꝑ multitudinẽ uitans: qͥ solas
appellationes nominũ putet eum patr̃e
sabellii impietatẽ ex huiꝰ cemodi c̃fusiõe
ac ꝑmixtione declinet. ut dũ unũ oĩa
nominari putat. nicħ e̾e unuquẽq
designet : qm̃quidẽ desi net e̾e qđ est.
cum in alterutrũ id qđ esse dr̃ uniꝰcuiꝰq¬
tͣnsfundit᷑ : uł certe qđ ab surdũ ẽ cõpositꝰ
nob̾ ex diu̾sis introducit᷑ ds̃. scdm illas
uulgi fabulas quibꝰ ex diu̾sis formis unũ
niã & intra iudaicam pauꝑtatẽ. diuinai¬
tatis affluentiam c̃cludentes. ut solo inge¬
nito patri summã deitatis asscribant.
uelut metuentes ne corruptio nob̾ditatis

Expanded text:
bonorum, supra omnia uero et quod primum est, bonorum, supra omnia uero et quod primum est, de beata et principium omnium tenente trinitate qualiter sentiendum sit. in quo et periculi summa consistit his qui ad inluminan- dos ceteros praesunt, uti ne uel in unam subsistentiam ac personam sermone contracto tamquam deorum multitudinem uitans quis solas appellationes nominum putet et eundem pSabellii inpietatem ex huiuscemodi confusione ac permix­ tione declinet, ut, dum unum omnia nominari putat, nihil esse unumquemque designet, quoniam quidem desinet esse quod est, cum in alterutrum id, quod esse dicinsfunditur — uel certe, quod absurdum est, conpo- situs nobis ex diuersis introducitur deus secundum illas uulgi fabulas, quibus ex diuersis formis unum niam et intra Iudaicam paupertatem diuinitatis afluentiam concludentes, ut soli ingenito patri summam deitatis adscribant uelut metuentes ne corruptio nobis deitatis
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ u̾bi dĩ curam ⁊ docꝰtrinȩ rationẽ. qͦmͦ
explicare ualeam & ultimu dicã qđ pͥmũ
est ⁊ magnũ. qm̃quidẽ hodie ut uideo
om̃s magistri sunt. & om̃s phylosophant᷑.
Qđ ego satis miror. si om̃s hii qͦs uideo in
ȩccłia ad faciendum sermonẽ in ppło ꝓce¬
dere. bene & recte norunt dare conser¬
uis suis ntempore tritici mensuram. &
disponere sermones suos in iudicio: ac
ueritatem doginatũ nr̃or consequent᷑
⁊ rationabilit᷑ explanare. quȩcumq de
mundis uł mundo phylosophari oportet:
quȩ de mat̾ia. quȩ de anima. quȩ de
mente. quȩ de intellecꝰtualibꝰ naturis.
siue bomis. siue contrariis: & quod est
maximũ ⁊ qđ constringit ⁊ continet. ac
uissima reformatione: de p̃figuratiõibꝰ
⁊ ueritate᷑: de utroq testam̃to ÷ de aduen¬
tu xp̃i primo ac scđo ⁊ de incarnatione
eius ac passione. & resurrectione. atq
ascensione in eęlos : de fine om̃ium: de¬
iudicio: de tribulatione uł tristium ł

Expanded text:
curam et doctrinae rationem quo­ modo explicare ualeam — ut ultimum dicam quod primum est et magnum —, quoniam quidem hodie, ut uideo, omnes magistri sunt et omnes philosophantur? quod ego satis miror, si omnes hi, quos uideo in ecclesia ad faciendum sermonem in populo procedere, bene et recte norunt dare conseruis suis in tempore tritici mensuram et disponere sermones suos in iudicio ac ueritatem dogmatum nostrorum consequenter et rationabiliter explanare, quaecumque de mundis uel mundo philosophari oportet, quae de materia, quae de anima, quae de mente, quae de intellectualibus naturis siue bonis siue contrariis et, quod est maximum et quod constringit et continet ac cuissima reforma­ tione, de praefigurationibus et ueritate, de utroque testamento, de aduentu Christi primo ac secundo, de incarnatione eius et passione ac resurrectione atque ascensione in o, de retributione uel tristium uel
Abbreviated transcription (Latin):
qua habitabo qm̃ elegi eam: ut ab hac ȩccłia
& ab hac domo ad eccłiam primitiuoꝵ quȩ
in cęlis asscripta est. transferri parit̾ merae
⁊ sermonis nr̃i istud exordium: Os aut̃ pacis
qui facit utraq unũ ⁊ nos inuicẽ reddidit
nob̾. qui sedere fac̃ potentes in sedibꝰ. & qͥ
eleuat de t̾ra inopem. & de stercore erigit
pauꝑem : qui elegit dauid seruũ suum. et
assumpsit eum a gregibꝰ ouium. cũ ultimꝰ
e̾et ⁊ iunior in filiis iesse. quidat u̾bum
eugłizantibꝰ uirtute multa: ad ꝑfectionẽ
p̃dicationis suȩ tenens manũ dexterã nr̃am.
in uoluntate sua dirigat nos. & cum gła
assumat nos Ipse regat regentes. ut possimꝰ
uasis pastoris imꝑiti: Ipse prestet uirtutẽ
⁊ fortitudinẽ ppłosuo. & exhibeat ipse sibi
mundũ ⁊ candidum gregem. atq in om̃ibꝰ
immaculatũ ac suꝑnis ouilibꝰ dignũ ubi
ẽ habitatio lȩtantiũ in splendoribꝰ scoꝵ:¬

Expanded text:
qua habitabo, quoniam elegi eam, ut ab hac ecclesia qua habitabo, quoniam elegi eam, ut ab hac ecclesia et ab hac domo ad ecclesiam primitiuorum, quae in caelis adscripta est, trans­ ferri pariter mereaet ser­ monis nostri istud exodium. deus autem pacis, qui fecit utra­ que unum et nos inuicem reddidit nobis, qui sedere facit potentes in sedibus etqui eleuat de terra inopemetde stercore erigit pauperem; qui elegit Dauid seruum suum et adsumpsit eum de gregibus ouium, cum ulti­ mus esset et iunior in filiis lesse; qui dat uerbum euan­ gelizantibus uirtute multa ad perfectionem praedicationis suae, tenens manum dexteram nostram in uoluntate sua dirigat nos et cum gloria adsumat nos. ipse regat regentes, ipse dirigauasis pastoris inperiti; ipse praestet uirtutem et forti­ tudinem populo suo et exhibeat ipse sibi mundum et candidum gregem atque in omnibus inmaculatum ac supernis ouilibus dignum, ubi est habitatio laetantium in splendoribus