comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr simulauit seitidaeum ut iudacos iucrifacer& : Curñ &iã sacrificauit cũ gentib qr¬
&his quisine legeerant tã ꝙ sine lege factꝰ .e.. Vt eos qq iucri facer&. Nisi qr eillod
tnatura iudaeus & htotũ dix̃  Non ut paulus sefinx
c& m̃tientis astu sicon patientẽs affectu. Beno defendis paulũ qđ nsimula¬
se tẽ idicer& : Nouaclem̃tia apłi: dũ uda eos xp̃ianos uult facere ipse
iuda eus factꝰ est : Non enĩ poterat luxorios os ad frugalitatẽ reducere
nisi se luxorosũ ꝓbas s& &miseri cordit̃utipse dicis sub uenire miseris
nisi semiserũ ipsesentir& :Ve reem̃ miselli & misericordit̃ deplorndi
quictentione sua & amore legis abolitae apłm xp̃i fecere iuda eum :
Nec multũ int̃ .e. int̃ meã & tuã sententiã : quia ego dico & p&rum
& paulũ timore fidelium iudaeorum leges exercuisse immosimulasse

Expanded text:
qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut iqu\'ia simulauit se Iudaeum, ut inon potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum est. tu dicis bot natura Judaeus; et hoc totum dixit, non ut Paulus se fingcet mentientis astu, sed compatientis affectu. » Bene defendis Paulum, quod non simulaesse se diceret. nouam clementiam apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxuriosos ad frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditer deplorandi, qui contentione sua et amore legis abolitae apostolum Christi fecere Iudaeum. nec multum interest inter meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse
Abbreviated transcription (Latin):
narib purcam̃ta picere : sputis reumata iacere : hoc nec bonũ necmalũ ẽ. : Siueenim
feceris siueñ feceris : neciustitiã habeb̵ neciniustitiam : Obseruare aut̃ legis çȩrimonias
ñ potes ł ce in dfferens : baut bonũ ẽ. aut malũ ẽ. : Iudics bonu : Ego assero malum:¬
alut uitas: ad aliud deuolueris : Dũ enim m&uis porplirriũ blas phemantem in hebionis incur¬
ris liqueo fĩis qͥ credunt ex uidaeis obseruandam legem esse decernens : & qͥu pericu¬
bsum intellegis ee qđ dics : Rursum illud suꝑflilis uerbis temperare cone᷑rissi neula
silutis necessitate Sic̃ iudaei colebranda putabant. aut fallaci simulationẽ qđ inpeiro
repbenderat : Pecrus iit᷑ simulauit legis custodam : steaut̃ rephensor p&ri audact
bseruabit degitima : Sẽq enim in epistola tua : Nũ si ꝓpteret illa sacram̃ ta celebrauit

Expanded text:
naribus purgamenta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim naribus purgamenta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum est. tu dicis m te docente discamus, quae bona eorum tealiud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit,
Abbreviated transcription (Latin):
ate saluas eẽ caelebranda: q̃tam̃ sinũ ꝗ fussent necessi¬
ria infructuose atq inanit ꝓeis machabei martyres fierenti
pꝰtremo illud qđ p̃dicatores gratiae xp̃ia nos iudaeitã ꝙ hoscess
ꝑ seque rent᷑ : hos atq: huius modi errores & uicia dic̃ seda nare u
st̃ cora arlitrat᷑ ut xp̃m iucri facer& : didicimus ꝑteq̃ apłs pauls¬
mala reliqrit iudacorum : Nur scm tedocente dis camꝰ quae boha eorumte¬
nuerit: obseruationes Inquies leges moe patrio caelebrant : sicut abipsopaulo caele¬
bratesunt sineulla salutis neces sitate: idquo uelis dicere : neulla salutis neces sitate ñ satis
intellego : sienĩ salutẽ ñ adfercur obseruant᷑ : Si aut̃ obseruanda sunt : utiq salutem
adfer maxime q̃ seruata martrres facunt :Nonenĩ obseruarent᷑ nsi ad ferent salutẽ
Neq eni in differentias int̃ bonũ e maluisi c̃plido sophy disputant : Bonum .ẽ c̃tinentia:
nalum luxoria : In tutrumq: indifferens ambulare digerere aluis łcora : Gaps

Expanded text:
ate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tamquam hostes legis persequerentur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratmala reliquerit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla salutis necessitate. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: \'bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis
Abbreviated transcription (Latin):
tum dr̃ hui sententiae medearis uulneri qd lancea & utita dicã phalarica
molȩ ꝑcus sũ .e. : Neq em̃ eiꝰ de ẽ. criminis in explanatione scripturarũ diuer¬
sas maiorũ sententias ponere : & heresi sceleratissimã rursum in eccł amintro¬
ducere : Sin aut̃ haec nob̵ incũbit necessitas ut iudaeos cũ legitmis suis suscipiam̃
& licebit eos obseruare in eccłeiis xp̃i qd exercuer insinagogis satanae: dicaqo sen¬
cio Non illixpiani fient si nos udaeos facient : quis enĩ ho cxp̃ianorũ patient auduct

Expanded text:
tum dicitur, huius sententiae medearis uulneri. quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae tum dicitur, huius sententiae medearis uulneri. quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione scripturarum diuersas maiorum sententias ponere et haeresin sceleratissimam rursus in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus. et licebit eis obseruare in ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae, — dicam, quod sentio — non illi Christiani fient, sed nos Iudaeos facient. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat,
Abbreviated transcription (Latin):
rant putauerit legẽ ẽẽ : seruandã : Sneo a recti linea deuia ritꝗͥgentesos¬
gerat iuda tare : Cogota to i Aut̃ ñ docentis imperio s conuersations
xemplo : & paulus ñ contraria sit locut̃ his quaeipse ges serat : Gquare p&r
eos qui ex gentib erant iuduitare õpeller& : haec ergo sũ mae qua fstion simmo
sententi etue : ut p euangelium xp̃ibene faciant credentes iudaei sileri s mandata
custodiant : hoc est si sacrificia offerant q̃obtulit pauł si filios cri cumcidant
Sisabbatũ seruent : Ve pauł intimotheo &om̃s obseruare iudaei : Si hoc uert
est incerinti& bebeonis heresi dilabim᷑ qͥcredentes in xp̃o ꝓpt̃ hoc solum
a parentib: a nate matizatis qđ tegis caerimonias xp̃i euangelio niscuerun
& sic noua c̃fessisunt ut uetera ñ amitterent : Quid dica dehebionitis qͥx p̃ianos
Vecxpiani : Oroergote ut quinto uulnꝰclo medendũ putas qd acufora tũ immopuc¬

Expanded text:
eis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio, sed conuersationis exemplo, et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat, sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, iudaizare conpelleret. Haec ergo summa est quaestionis, immo sententiae tuae, ut post euangelium Christi bene faciant credentes Iudaei, si legis mandata custodiant, hoc est, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum seruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei. si hoc uerum est, in Cerinthi et Hebionis haeresin delabimur, qui credentes in Christo propter hoc solum a parentibus anathematizati sunt, quod legis caeremonias Christi euangelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera non amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui Christitiani. oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo medendum putas, quod acu foratum. immo punc
Abbreviated transcription (Latin):
cuere prbi : Sed tam̃ euadere ñ potuisti : Ortaeñ seditione cũ occidendus esses raptꝰ
es a tribuno & ab eo missus caesareã subcustodiamilitũ diligenti : Nee iudae i qua sis¬
mulatore acdestructorẽ legis oc aderent : Atq inderoma ꝑueniens in hos pitium qͥ¬
c̃firmataẽ : Didicimꝰ qđ ꝓpt̃ m&cũ iudaeor ũ & p&rus & paulus aeqͣlit̃ finxerine
legis se p̃cepta seruare : Quaiit᷑ fronte qͣ audatia paulus in altero rep̃hendat
demons trarent . & blas phemantis porphrrii in prudentiã coercerent qui pao¬
lũ & p&crũ puerili dicit int̃se pugnas secertamine : immo exarsis se paulũ muo
rtutũ p&ri & ea scripsisse iactant̃ uolq̃ ñ fecerit ł si fec̃ ꝓcati

Expanded text:
cuere Presbyteri: sed tamen evadere non potuisti. Orta enim seditione, cum occidendus esses, raptus es a tribuno, et ab eo missus Caesaream, sub custodia militum diligenti , ne te Judaei quasi simulatorem ac destructorem Legis occiderent. Atque inde Romam perveniens, in hospitio qimus, quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, qua audacia Paulus in altero reprehendat, demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum inuidia uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si feci
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ep̃s es et clesiarum xp̃i magist̃ ut ꝓbes uerũ ea Qđ as serissuscipeal¬
quẽ iudaeorũ qui fact᷑ est xp̃i añ inatũ sibi filium circũcidat qͥ obserue sabli¬
tum: quia bstineat acibis qđ ds creauit adutendũ cumgratiarum accone
qui quarta decima die m̃sis primi agnũ mact& adues perami ecũ hoc facs
immon fȩceris : Scio eñi cexp̃ianum & remsacrilegã ñ ẽẽ facturum
uelis nolis tuã sententiam reꝓbabis : & tunc sqes õpere difficilius ẽc
confirmare sua ꝙ aliena rephendere : acne forsitant ñ crederemus
immo ñ intellegeremꝰ qđ diceres : Frequent̃ em̃ in longũ sermo ꝓtraq
care: in tellegentia : & dũ n sentit᷑ abimperitis minus rep̃ bendĩ
Inculcasar replicas: hoc udaeorũ paulus dimiserat qđ malum babedo
qđ ẽ malum iudaeorum : qđ paulus dimiserat : Vitiq: illud qđ seqr &

Expanded text:
pus es, Ecclesiarum Christi magister, ut probes verum esse quod asseris suscipe aliquem Judaeorum, qui factus Christianus, natum sibi filium circumcidat, qui observet sabbatum, qui abstineat a cibis quos Deus creavit ad utendum cum gratiarum actione; qui quartadecima die mensis primi agnum mactet ad vesperam; et cum hoc feceris, imo non feceris scio enim te Christianum, et rem sacrilegam non esse -, uelis nolis tuam sententiam reprobabis et tunc disces opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. ac ne forsitan tibi non crederemus, immo non intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in longum sermo protractus caret intellegentia et, dum non sentitur, ab inperitis minus reprehenditur —, inculcas et replicas: hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. quod est malum Iudaeorum, quod Paulus dimiserat ? utique il
Abbreviated transcription (Latin):
adc̃parationẽ ei rei q̃ seqͥt᷑ parua s̃ : Refet̃ lucas sacrae scriptoꝵ historiae:
cumuenis semꝰ hiero solimã libent susceper̃ nos fr̃s & sequentidieta cobus&
ds sensione doceas amor seeorũ qꝑgsentes siuidacorũ dicons. Nondebere coscircũ cinbre
filios suos neq secundũ consu&ũ dinẽ in gredi: quid ergo est utiq oport& conuenis
multitudinẽ : Audierunt enimte suꝑ uenisse: hoc ergo facqd tͥ dicimꝰ : Sunt nob̵
uiri quat tuor uotũ habentes suꝑse : his ad suptis: sci ficate cũ ipsis & in pende ineos
utradant capita & sciantom̃s quia q̃d&ce audier̃ falsas : si ambulas & ipsecus¬
todiens legem : Tuno paulus ad suptis uiris posteriori diepurificatꝰ cũ illi sinq
oblatio : Opaule in hoc terursus in t̃rogo : cur caput raseris curnudipedalia exercu¬
eris decuerimoniis iuda eorũ cur obtuleris sacrificia & scđm legis hostiae ꝓtefuen

Expanded text:
ad comparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sad comparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, s Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequenti die Jacobus et dissensionem doceas a Moyse eorfilios suos neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudinem; audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus: Sunt nobis viri quattuor votum habentes super se. His assumptis, sanctifica te cum ipsis et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia, quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens legem'. Tunc quoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursum interrogo, cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de caeremoniis Iudaeorum, cur obtuleris sacrificia et secundum legem hostiae pro te fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
inp&ro rep̃henderas simulationẽ qͣre sesubtrac siss& agentib: ꝓpt̃ m& uiuda eoru
qui aia cobo uenerant : Curti motheũ filu hominis gentilis utiq: & ipsũ gentilem
eq enĩ iudaeuserat quiñ fuerat crcũcisus c̃tra sententiam tuã circũ cidere coge¬
ris. Respon debism Propt̃ iudaeos quierant in illis locis : Quigit᷑ tibi ignoscis inor¬
cũcisione discupli uenientis e gentib: Ignosce & p&ro pcessorituo qđ aliq̃ feceritmeto
fidelium iuda eorũ : Rursum scriptum ẽ : Paulus uͦ cũ ad huc sustinuiss& multos¬
des fratrib: Vale dicens nauigauit srriã & cũ eo pris cilla & aqͥla & to ttindit
sibi incencris caput : Votũ enĩhabuerat esto łibiiuda eorũ timore c̃pulsus sit fa¬
cere qđ nolebat : quare comã nutriuit exuoto & pea incenoris totondit ex lege :
qđ nata reiqdͥsed e uouerint : iuxta p̃ceptum morsi facere c̃suer: Verũ hat

Expanded text:
in Petro reprehenderas simulationem, quare se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo uenerant, cur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? respondebis mihi: Propter Iudaeos, qui erant in illis locis\'. qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli uenientis ex gentibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit meta fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus \'uale\' dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore compulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea eam in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praecepta Moysi facere consuerunt? Verum haec
Abbreviated transcription (Latin):
mimuq carll anclien oneuriu oecosio ꝗ uperdi seruum acminis trum ficdelis sini
mnibo q ea cissomumn meribi afferetur epistola qualis filius nostere fc clis sir
quico sremabe noupo esintenea speroltterastuas ut centius in hocrerum genere
quio⁊ spera e nompossim nã tier studium in petendis tes: nistos me monacro
tibo uostro degriti netgraie imnpromere nds neo dibgesettꝓ incustodends
reculaeusinper forendis necfides in reddenditntum si an quono done¬
near adiuu  dũs & adst cordituo &desideoriomieo ut frateriano dolun

Expanded text:
mihi melior occurrit occasio, quam ut per dei seruum ac ministrum fidelissimum mihique carissimum mea tibi adferretur epistula, qualis est filius noster Cyprianus diaconus., per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quicquam sperare non possim. nam nec studium in petendis rescriptis memorato filio nostro deerit nec gratia in promerendis nec diligentia in custodiendis nec alacritas in perferendis nec fides in reddendis. tantum, si aliquo modo mereor, adiuuet dominus et adsit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam uolu
Abbreviated transcription (Latin):
& praua in probareat que reprebendere : sed illud de prudentia doctra
tua desiderabam & adhue desidero : ut nota nobis facias ea ipsa eius erraa
quibus afideueritatis ille uirtantus recessisse cognoscitur: In libro &ias
quꝰ cunctos quorum meminis sepotiusti scriptores ecdesi asticos & eorun
scripta commemorasti ommodius ut arbitror fieret : sinominatiseis
quos neresiotaso os secesbi Quandlo se p sos quidem pretor miettere uolueres

Expanded text:
et praua inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque et praua inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide ueritatis ille uir tantus recessisse conuincitur. in libro etiam, quo cunctos, quorum meminisse potuisti, scriptores ecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis, quos heresiotas esse nosti — quando ne ipsos quidem praetermittere uolueris
Abbreviated transcription (Latin):
hocdico ut oculos cordis respicias quos absit ut amiseris sed ut auertas:
qua econsequantur aduersa sise mel creditum fuert posse boneste a epiesm¬
tor : indiuinorum librorum in aliqua suioperis parte mentiri : Scripsera mũ
hincali quando adteepistolam quae non perlata est quia nec perrexi
cui preferendam tradideram : Ex qua illud mihi suggestumest cur ista dica¬
nem: quodinhac quoque preter mittere non debui ut siali a est sententia
tua eademq est melior timorimeo libenter ignoscas : Sienim alitersens
uerumq tusonas: Namnisi uerum sit melius ee non potest ut nondia
nulla certe non magna culpa meus error ueritati fau& si rect in quoqũ
uentas potest fauere mendauo : De origene autem quodrescrbere dis¬
natus esi amscebam nontantum in ecclesi asticis lateris: sed in omnibus
recta & uera quae inuenerimus ad probare atque laudare : fals a uero

Expanded text:
ego dico, ut oculos cordis recipias, quos absit ut amiseris, sed ut aduertas, ego dico, ut oculos cordis recipias, quos absit ut amiseris, sed ut aduertas, quae consequantur aduersa, si semel creditum fuerit posse honeste ac pie scriptorem diuinorum librorum in aliqua sui operis parte mentiri. Scripseram iam hinc aliquando ad te epistulam, quae non perlata est, quia nec perrexit, cui perferendam tradideram. ex qua illud mihi suggestum est, cum ista dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, si alia est sententia tua eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam, nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et uera, quae inuenerimus, adprobare atque laudare, falsa uero
Abbreviated transcription (Latin):
niendum es sesentir& : acsupse in eodem errore laborar& non scilic& men¬
tientis astu sed conpatientis affectu: Sicut eo ipso loco generaliter intul
factus sum infirmis infirmus ut infirmos lucri facerem: Ut se que Ponle¬
om̃a omnibus factus sum ut omneslucrifacerem Adhoc rofis¬
renda inte llega ÷ ut cuius que infirmitatitamquam inst ͦpse misera
appareat : Non enim &cum dicer& quis infirmatur & ego non in firmer
Infirmitatem alterius si mulas se potius quameuolusse uolebat intelleo
quare arripe obsecro ingenuam & uerexp̃ianam cum caritate seueritu
alillud opus corrigendũ at que emendandũ EIANΩ MIAM ut diciture
Inconparabiliter enimpulchrior est ueritas xp̃. anorum quã elei
recorum : Proistaenim fortius nr̃i martrres ad uersus hanc sodomam
quam pro illa illihero es aduensuntroiam dimicauerunt : Neque ergo

Expanded text:
eniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret, non scilicet meneniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? sicut eo ipso loco generaliter ihtulit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirmitatem tamquam in se ipso miseratus appareat. non enim et cum diceret: quis infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uolebat intellegi. Quare arripe, obsecro te, ingenuam et uere Christianam cum caritate seueritatem ad illud opus corrigendum atque emendandum et παλίνωδίαν, ut dicitur, cane. incomparabiliter enim pulchrior est ueritas Christianorum quam Helena Graecorum. pro ista enim fortius nostri martyres aduersus hanc Sodomam quam pro illa illi heroes aduersus Troiam dimicauerunt. neque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sesse celebranda quaetamen sinumquã fuissent nec essana infruc¬
uose atq in aniter proeis machabei martrros fieront. Postremo
lid quod predicatores gratia exp̃ianos iuda ertam quam hostes legis per¬
quabantur. Hosatque huiusmodi errores & uitia dici t sedamnare :¬
it stercora arbitratum ut x p̃miucri faceret : non obseruationes legis
norepatriocelebrarentur sicut & ab ipsa. colebrata sunt sineulla
salutis nece sitate non sicut iudaei celebyaendas putabcus aut fallaci simulation
quodin p&rore prehenderat : namsi ꝓptereti illa sacram̃ta celebrtuit qr simu¬
lauit se iudarum ut illos lucrifacer& : Cur&uam nonsa crificauit cumgentib
quia & his quis inelege erant tam quam sinelege factus est ut eos quoque lu¬
crifacer& nisiquia & illud fecit ut natura iudaeus. Et hoctotum dixit non
ut fallaciter sefingerdes se quod nonerat : sed ut misericorditer itã subi¬

Expanded text:
s esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infrucs esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tamquam hostes legis persequebantur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret, non obseruationes legis, si more patrio celebrarentur, sicut ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. nam si propterea illa sacramenta celebrauit, quia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut misericorditer ita subu
Abbreviated transcription (Latin):
bem̃ter ꝑ a posto latum pauli ueritas dis suasit : Nec apłs petrus hoc ignora¬
bat sedid faciebat timens eos qui excircumcisi one erant : ita c ipse uerecer
esit apaulus uera narrauit nemscã scriptura quat ad fidam pos¬
i sedita estadmissa a uetoritate mendatii tota dubia not & & fluctu&
Uonenim potest aut oport& literis explicari quanta & quã in ex¬
plicabila mala consequantur si hoc concesserimus: poss& autem oportu¬
ne minusque periculose demonstrarisi coram internos conloque remia:
ocergo udeorũ paulus dimiserat quod malum habebat & in orimis Vud quod
gnorantes dĩ ustitiã & suã iustiã uolentes constituere iustitiȩ dĩ nonsunt
subietu: Deinde quod post passionẽ & resurrectionẽ xp̃idato ac manifestato
sacramentogratiae secundum ordinem molchi sedech: Ad hucputabant u¬
terasacramenta non ex consuctudinesolem nitatis: sed ex neces sitate salu¬

Expanded text:
hementer per apostolatum Pauli ueritas dissuasit. nec apostolus Petrus hoc ignorahementer per apostolatum Pauli ueritas dissuasit. nec apostolus Petrus hoc ignorabat, sed id faciebat timens eos, qui ex circumcisione erant. ita et ipse uere correctus est et Paulus uera narrauit, ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii tota dubia nutet et fluctuet. non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus; posset autem oportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos conloqueremur. Hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant, et in primis illud, quod ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate saluti
Abbreviated transcription (Latin):
esthanc causammultis uerbis agere. Presertim a pat tecusa piente
prouidenti satis est : Nequaquã uero mihi ad rogauerim ut in genũ tuũ diuino dono
aurtũ meisobolis ditare contendam : Nec est quis quã magiste idoneus quiopus
compassione misericor diae ñ simulatione fallaciȩ : fit enĩ tãq aegrot quimi¬
nistrat aegroto: Noncũ sefebres habere m̃tit᷑ : si cũ animo c̃dolentis cogitat que¬
faitus niudaeorum sacram̃ta reliquerat : Quae c̃uenient illepopuł a leg¬
plegemaccepera ntcustodire : &iã cum in xp̃o credidissent ñ tamen in eis
tis significabat᷑ aduenerat : Ideoq gentib: qđ insu&os a fide reuocarent
nere graui& ñ necessaria nullomͦ inponenda ee censebat : Qua ꝓpt nideo
parum em̃dauit qđ pat̃ nas traditiones obseruar&. Qđsi facere uella nt
mendacit nec in congrue facer& Quãuis enĩ ia suꝑ flua Camen solit a

Expanded text:
est hanc causam multis uerbis agere praesertim apud te, cui sapienter est hanc causam multis uerbis agere praesertim apud te, cui sapienter prouidenti dictum sat est. nequaquam uero mihi adrogauerim, ut ingenium tuum diuino dono aureum meis obolis ditare contendam, nec est quisquam te magis idoneus, qui opus conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, queianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legper legem acceperant, custodire, etiam cum in Christo credidissent, non tamen in eis ntis significabatur, aduenerat. ideoque gentibus, quod insuetos a fide reuocarent onere graui et non necessario, nullo modo inponenda esse censebat. Quapropter non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret — quod si facere uellet, nec mendaciter nec incongrue faceret; quamuis enim iam superflua, tamen solita
Abbreviated transcription (Latin):
datia : quid in eis remanebit auctoritatis quȩ tandẽ descripturis illis ser¬
tentia ꝑferetur Cuius pondere contentiosae falsitatis subruatur in pn¬
bitas : Statim enim ut protuleris sialiter sapit qui contranititur. Dica
illum quod prolatũ erit honesto aliqo officio scriptorem fuis se men¬
titũ Vbienim hoc non poterit si poterit in ea narratione quã ex orsus ap
ait. Quae autem
scribo uobis ec cecoram dõ quia nonmentior. Credia¬
firmari q men¬
titus eo lo co ubi dixit depetro & barnaba cumu¬
iquia non recte in gredi ebantur adueritatem euangeli : Sienin
te illi ingrediebantur istementitus est : sia utem ibi mentitus .e. ubi uerun
dixit anibi uerum dixisse uidebitur ubi hoodixerit quod lectorsapit : Cumus¬
ro contrasensum lectoris aliquid occurrerit: offocioso mendatio deputabito
Non enimdo es se poterunt causae : curex istimetur non solum potuisse
uerum &iam debuissementri : si huic regulae conceditur locus nonopal

Expanded text:
dacia, quid in eis remanebit auctoritatis? quae tandem de scripturis illis sententia proferetur, cuius pondere contentiosae falsitatis obteratur inprobitas? statim enim ut protuleris, si aliter sapit, qui contra nititur, dicet illud, quod prolatum erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. ubi enim hoc non poterit, si potuit in ea narratione quam exorsus apostolus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, credi adfirmarique mentitus eo loco, ubi dixit de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii? si enim recte illi ingrediebantur, iste mentitus est; si autem ibi mentitus? est, ubi uerum dixit? an ibi uerum dixisse uidebitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit, cum uero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? non enim deesse poterunt causae, cur existimetur non solum potuisse, uerum etiam debuisse mentiri, si huic regulae conceditur locus. non opus
Abbreviated transcription (Latin):
est ad parũ dicens : Surge p&re occide & manduca : Id ẽ om̃ia anmalia qua drup edu
& serpencia t̃ rȩ & uola tilium cȩli : Quo aldicto ostendit᷑ nullũ ominẽ scđmnatura

Expanded text:
est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum natura
Abbreviated transcription (Latin):
secuti: Illa uel maxime causa subintroducunt ut porphrlio respondent blas phemun¬
tiqͥ pauli arguit ꝓcacitatem qđ principe a postolorũ p&rũ ausus est rephendere&
arquere in faciem acrationem constringere qđ male fecerit id ÷ in eo errore fuerit
mcuofit ipse quialiũ arguit delinquentem : Quid dica de iohanne quidu duminpontifi
rauit librum inquo origenis & u&erum sententias ẽ secutꝰ : Sugit᷑ merephendis
errantem patere me qͣ soerrare cũtalib: &cũmeerroris mei multossocios habe¬
re pspexeris tuueritatistuae saltiunũ adscipula re ꝓferre debebis: hȩc de planati¬
ne unius capituli epistolȩ adgalathas : s. ne uidear aduersus ratione tuam nitites¬
cium numero : &oc casione uiro in iustrium subt̃ fugere ueritatẽ : nec manũ audere
conserere : Breuiter descripturis exempla ꝓpona : Inactib: apłorum uox facta

Expanded text:
secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemansecuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontirauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta
Abbreviated transcription (Latin):
subiectos : Vt ꝑ utrarũ q: ꝑsonã & paulus recte rep̃hender & eos qͥlege seruarent qͣ si doctor
num : & parus iure rep̃henderet᷑ qui princeps orrcũcisionis idi
creduuꝰ exiudae is debitores sin legis faciendȩ : Tuut ep̃s in toto orbe nbtissimus. debes hanc
pmulgare sententia & inad sensu tuũ om̃s coep̃s trahere : Egomparuo tuguri unculo
cumonachis idẽ cumpeccatorib: meis demagnis sta tuere ñ audeo nisi hoc ingenue cmfiteri
nemaiorũ scripta legere & in comtariis scđm omniũ consu&udinẽ uatias ponere ex plana¬
tiones utemultis se qͥt᷑ umus quisque qđ uelio : Qđ quidẽ teputo & in seculari lit teratura
v indigenis libris legis se & ꝓbasse. Hanc aut ex planationẽꝙ pͥimusorigenes indetimo
spromatu libro ubi epłam pauli ad galathas int̃ p̃tat᷑ & c&eri deinceps interp̃tes sun

Expanded text:
subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id icredunt ex Iudaeis. debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere. ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
notario uel mea uel aliena dictaui : Ne cordinis neo uerborum interdum
neo sensuum memor iamdñi miseri cordiae est i neopor in pertaam
nos tram ab alis benedicta dispertant ⁊ & nom place ant interextrano
quae placent intersuos: Si quidigitur reprehensione dignum put aueras in expla¬
decasse  in finem eiꝰ dẽ capituli qđ rep̃hendis scripser ÷ : sicuiiste ñ placa sensus quona p&rus
peccasse nec paulus ꝓcacit̃ ostendit᷑ arguisse maiorẽ : deb& exponere Qͣcon sequentia paulus
in altero rep̃hendat qđ ipse cõmisit : ex quo ostendis me ñ ex definito id defendere qđ in grecis
legerã sea ex p̃ssisse quae legerã : ut lectoris arbitrio derelinquerẽ. Vtrũ ꝓbanda es¬
seũ aninꝓbanda : Tuigit᷑ ne qđ ego p&ierã faceres nouũ argum̃tum repperistiut ad sereres
gentiles quin xp̃o credidissent legis onge liberos eosaut̃ qͥ exiudae is crederent legiee

Expanded text:
notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam domini misericordiae est, ne per inperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaueras in expladictasse et in fine eiusdem capituli, quod reprehendis, scripserim: Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse nec Paulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit\'. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut . lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse
Abbreviated transcription (Latin):
egostultus aut temerarius quid pollcear qđ ille ñ potuit minime : Qum potiusi neo
uideor cautior atq: timidior qđ inbecillitate uirium mearim
omentarios sum seutꝰ: Scripsit em̃ ille uir inepis tola pauli ad galathas quinq ppe
uolumina: & decimũ stomatum suorũ librũ cõmatico supexplanationees sermone
compleũ Iractatos quoq: uarios & excerpta q̃ uel sola pͥsin sufficore copo¬
suit : Eter mitto didimum uidentẽ meũ & laudicenum deec ła nuꝑegressumae
alexan drũ uetert̃ bereticum : Eu sebium quoq emisenũ & theodorũ eracleotem
qui& ipsi ñ nulles suꝑhacrecõmentarios reliquer̃ : e quibus uel pauca decer¬
perem fiera aliquid quod pͥenitus contemneretur: itaq ut simplicter
fatear legibae comnia : & inmente mea plurima quo aceruans: accito

Expanded text:
ego stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime! quin potius in eo mihi ego stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerpta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper egressum et Alexandrum ueterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito
Abbreviated transcription (Latin):
tuã qđ exopere ipso titulum potueris intellegere : Legistiem̃ & grecos & lat¬
scripserint ẜ deinlustrib uiris : uerbi gratia ducib philosophisoratoriblis
tosias ephicis tragicis comicis : Eprta phiũ aũt ꝓpriȩ scribit᷑ mortuorũ : qđ qͥd
in dormitione sc̃ȩ memoriȩ nepotian prbi Olim fecis se menoui : ergo hicliber ud
de mlustrib uiris uel ꝓpre descriptorib et desiasticis appellandis e Lica aplet¬
in cominentariis epłae adga latas : paulũ idin p&ro ñ potuis se rephendere qđ ipsest¬
cerat : Net inalio arguere simulationem cuiꝰ ipse tenebat᷑ reus : & ad seris rephensi¬
onem a postobcã n fuisse dispensatoriam ẜueram & meñ debere doce rem̃ daciũ sum
uersa qͥ scriptas ita sonare ut scriptas : Adq̃ primum respondeo debereprudentiuã
uam pfatiunculae cõmentariorũ metrum meminis sedicentis ex ꝑ sona mea : sudgitur:

Expanded text:
tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et Lattuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et Latscripserint, sed De inlustribus uiris — uerbi gratia: ducibus, philosophis, oratoribustis, epicis, tragicis, comicis. Epitaphium autem proprie scribitur mortuorunt: quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me novi. Ergo hic liber vel de illustribus viris, vel proprie de scriptoribus ecclesiasticis appellandus est; licet a plerin commentariis Epistolae ad Galatas, Paulum id in Petro non potuisse reprehendere quod ipse fecerat , nec in alio arguere simulationem cujus ipse tenebatur reus; et asseris, reprehensionem apostolicam non fuisse dispuniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: \'Quid igitur?
Abbreviated transcription (Latin):
exero & ectrario me uincente tusuperas : Q ñ filii parentib: s. parentes filiis thes¬
mente pacifica : interipsos quoq: gladios & effusiones sanguinis & cadauere
cia quib meum demulces caput : Iaceo deblandiciis quibire phensi onem meamnite¬
ris c̃solari ad ipsas causas ueniam : Dicis accipis se telibrum meum a quodam fratire
quititulum ñ haber& inquo scriptones et desi asticos tamgrecos quã latinosenums¬
rauerĩ : cũq abeo que reres ut tuis uerb ut arcus liminaris paginan eã scriptu
uel quo censer& nomineris pondisse appellari epithapliu : & argum taris qdđ
ret tesicuocar& sieorũ tantum ł unitas ł scripta ibilegs ses qͥiã de functies sñ:
cuuꝰ multorũ & eo tempore quoscribebã t᷑ & nunc usq uiuentum ibi commoran¬
tur opuscula mirarite curei hunctitulum in posuer̃ ĩ ꝓuto intellegere prudentia

Expanded text:
lexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus sed parentes filiis theslexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus sed parentes filiis thesmente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera cia, quibus meam demulces caput, taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari: ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam -fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim. cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur \'liminaris pagina\' non esset inscripta uel quo censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam
Abbreviated transcription (Latin):
milites subita bella conturbant : & ante cogunt᷑ fugere quã arma corripere : C&erũ
nra armatura xp̃s ẽ : Et apłipau liinstitutio quiscribit adephesios : Ad sumite ar¬
madiut possitis resistere indiemalo : Mrursum : state p̃cinctilumbos ur̃osinueri¬
tate & induti lurica iustitiae & calciati pedes in p̃parationem euangelu pacis suꝑoma
accipientes scitum fide iinquo possitis uniuersa tela malignignita extinguere
itglea salutis accipite & gladium sp̃s q̃d ẽ uerbum di : Hisqn dam telisrex dauidad
ui a. id circo ex altauit caput : & suꝑbissimũ goliam suo potissimo mucronetruncauit:
sircutiens in fronteblas phem umix inea parte corporis uulnerans inqͣ & p̃suptor sacer¬
dbtuotias lepra ꝑcutit᷑ & sc̃s gloriat᷑ in dño dicens : Sibnatume suꝑ nos lumuultus
lam ingloria mea : Ex surge psalterium &cithara ex surgã diluculo ut in nob̵ possit

Expanded text:
mimi. 2. Caeterum nostra armatura Christus est, et apostoli Pauli institutio, qui scribit ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo. » Et rursum: « State succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiae, et calceati pedes in praeparationem Evanguniuersa tela maligni ignita extinguere, et galeam salutis accipite et gladium spiritus, quod est uerbum dei. his quondam telis rex Dauid auia et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliam suo potissimum mucrone truncauit percutiens in fronte blasphemum et in ea-parte corporis uulnerans, in qua et praesumptor sacerdotii Ozias lepra percutitur et sanctus gloriatur in domino dicens: signatum est super nos lumen uultus lam in gloria mea. Exsurge psalterium et cithara; exsurgam diluculo » : ut in nobis possit
Abbreviated transcription (Latin):
Acꝑ hoc plurimum ꝓfueris : sieã scripturam graecam quã . lxx operatis latine ueri¬
tati reddideris . quae in diuersis codicib itauaria :ẽ : ut tolerari uixpos sit &ita suscepta
nein grȩco aliud inueniat᷑ ut inde aliquid ꝓferre aut ꝓbare dubit& : breuem putabam
futuram hancepistolam : snescio quomꝰ istudm dulce factum est in ea ꝓgrediacsitecũ
loquerer : bobsecro teꝑ dñm nete pigeat ad om̃a respondere & pstare nubi qͣntum
ones ũtego sentio rep̃hens ones meorum opusculorũ c̃tinentes : Adquas sires pondere
uoluero librimagnitudine op̾erit : Tam̃ conabor quantum facere possum modum
ñe gredi epistolae longioris: & festinante fratrimorã ñ facere. qui ante triduum
ꝗ ꝓfecturus erat eme epłas flagitauit ut pene in ꝓcinctu. Baec qualia cũq sefful
oellar & tumultua rio respondere sermone: nmaturitate scri

Expanded text:
ac per hoc plurimum ac per hoc plurimum tati reddideris: quae in diversis codicibus ita varia est, ut tolerari vix possit, et ita suspecta, ne in Graeco aliud inveniatur, ut inde aliquid proferri aut probari dubitetur. Brevem putabam futuram hanc epistolam: sed nescio quomodo ita mihi dulce factum est in ea progredi, ac si tecum loquerer. Sed obsecro te per Dominum, ne te pigeat ad omnia respondere, et praestare mihi, quantum ones, ut ego sentio, reprehensiones meorum opusculorum continentes. ad quas si respondere uoluero, libri magnitudine opus erit; tamen conabor, quantum facere possum. modum non egredi epistulae longioris et festinanti fratri moram non facere, qui ante triduum, quam profecturus erat, a me epistulas flagitauit, ut paene in procinctu haec, qualiacumque sunt, effutire compellar et tumultuario respondere sermone non maturitate scrib
Abbreviated transcription (Latin):
riuilum ñ remanere sine plebe : Vnde &iã nob̵ iud &i aliquando tequoq in ñ nul¬
lis falli potuis se : &uide hoc quale sit in eis. litteris : q̃ non possunt conlatis usita¬
tarum lingarum testimoniis em̃dari. Tinde ñ paruas gratia s dõ agimus deo¬
per&uo qđ euangelium ex greto int̃p̃tatus es. Q & pene in omnib: nullaoffea¬
sio ẽ : Cũ scripturam grecam intulerimus : Vndesiquisꝙ ueteri falsitaticon
tentiosus fauerit ꝓlatis c̃latisq: codicib uel doc&᷑ facillime ue refellut᷑ disi
quidam rarissime meritomouent : Quis tãdurus ẽ qui labori tã uriliñ facdẽ
ignoscat : cui uicem laudis referre non sufficit : quid tibi autẽ uidectur. cur inmul¬
tis aliter sehabeat hebrȩorũ codicũ auctoritas : Alit̃ grȩcorum quaedicitur. lxx
uellem dignareris a perire : Neque enim paruũ ponđ hab& illa quae sic meruit dif¬
famari & qua usas apłs : Nsolum resipsa indicat s & ia te adtestatum eẽ memini

Expanded text:
m non remanere sine plebe unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse et uide, hoc quale sit in eis litteris, quae non possunt conlatis usitatarum linguarum testimoniis emendari. Proinde non paruas deo gratias agimus de opere tuo, quod euangelium ex Graeco interpretatus es, quia et paene in omnibus nulla offensio est, cum scripturam Graecam contulerimus. untentiosus fauerit, prolatis conlatisque codicibus uel docetur facillime uel refellitur. et si quaedam rarissime merito mouent, quis tam durus est, qui labori tam utili non facile ignoscat, cui uicem laudis referre non sufficit? quid tibi autem uideatur, cur in multis aliter se habeat Hebraeorum codicum auctoritas, aliter Graecorum, quae dicitur - Septuaginta, uellem dignareris aperire. neque enim paruum pondus habet illa, quae sic meruit diffamari et qua usos apostolos non solum res ipsa indicat, sed etiam te adtestatum esse memini.
Abbreviated transcription (Latin):
eos qexcircũ cisione erant : &c̃senser̃ cũ illo c&eri iudaei itaut barnabas ad duco¬
ret᷑ abhis in illa simulatione : Sed cumuidissem inquit qđ ñ recte ingrediebant᷑
inueritate euangelii : Dixi p&ro corã omnibisitucũsis iudaeus gentilit & ñiuda¬
tiae hui cui nunc p̾uaricator arguit᷑: Frimꝰ auctor extiterit : Causa aut̃ p̃uari cati¬
ones : Timor ẽ iudae orum : Dicitenĩ scriptura : Qđ primũ edebat cũgentib : Ccũ aut
uenissent qͥdã aia cobo subtrahebat se & segregabat : Timens eos quiex circũcisionee
uimitator pastoris boniꝓder& gregem sibi creditum : Sicut igit᷑ ostendimꝰ p&rũ
bene qͥdem sensisse de abolitionelegis mosaicae : Sed adsimulationẽ obseruande eius
timore c̃pulsum : Videamꝰ anipse paulus qͥ aliũ arguit talequid fecerit : Legimus in
todem libro Eambulabat aut̃ paulus syriã &ciliciã confirmans ecłas pueniq inder¬

Expanded text:
eos, qui ex circumcisione erant. et consenserunt cum illo ceteri Iudaei, ita ut et Barnabas duceeos, qui ex circumcisione erant. et consenserunt cum illo ceteri Iudaei, ita ut et Barnabas duceretur ab his in illa simulatione. ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus \'si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter utiae hujus, cujus nunc praevaricator arguitur, primus auctor extiterit. Causa autem praevaricationis, timor est Judaeorum. Dicit enim Scriptura quod primum edebat cum Gentibus; uenissent quidam a Iacobo, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione eet imitator pastoris boni perderet gregem sibi creditum. Sicut igitur ostendimus Petrum bene quidem sensisse de abolitione legis Mosaicae, sed ad simulationem obseruandae eius timore conpulsum, uideamus, an ipse Paulus, qui alium arguit, tale quid fecerit. legimus in eodem libro: perambulabat autem Paulus Syriam et Ciliciam confirmans ecclesias peruenitque in Der