comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estam atq porietam luii expͥut tra¬
dtteem. fortasse ꝑ panis tinctõm illius
guificans fictionem. Nd̃ eniꝰ ot̃a que
ngintut abliuintur. s ut infician¬
tit uõ nlła tinginitur. Si aut̃ bourmi
liquid hic significat tinctio: eid̾̃ bo
omgratũ. nõ imm̾ito est sequuta
strasser panis in uentrem. hostis in
m̃tem: adhuc inqͣm canti mali iam
ce de concepti plenus restabat effectꝰ.
onus iam p̾cesserat dampnandus af¬
fectus. Itaq cum dũs panis uiuus pa¬
nem mortuo tradidisset: et panem tra¬
dendo panis traditorem trad ostendiss.
quod facis inquit fac cicius. Nõ prece¬
pit facinus: s p̾dixit iude malum.i
nob̃bonũ Quid enĩ iude peius ⁊ quid
nob̾ melius. qͣm traditus xp̃c ab illo ad¬
u̾sus illum ꝓ nob̃ p̾t̾ illum: Quod fa¬
as fac cicius. O u̾bum libentius ꝑati
qͣm irati. O u̾bum nõ tam penam ex¬
prinens ꝓditoris. qm mcedem signi¬
sios redẽmptoris. Dixit enim quod
hos fac cicius. nõ tam in ꝑuiciem ꝑ¬

Expanded text:
tam atque porrectam suum exprimit traditorem, fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur, abluuntur; sed ut inficiantur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic significat tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta intrasset panis in ventrem, hostis in mentem: adhuc, inquam, tanti mali jam corde concepti plenus restabat effectus, cujus jam praecesserat damnandus affectus. Itaque cum Dominus panis vivus panem mortuo tradidisset, et panem tradendo panis traditorem ostendisset: Quod facis, inquit, fac citius. Non praecepit facinus; sed praedixit Judae malum, nobis bonum. Quid enim Judae pejus, et quid nobis melius quam traditus Christus, ab illo adversus illum, pro nobis praeter illum? Quod facis, fac citius. O verbum libentius parati, quam irati! o verbum non tam poenam exprimens proditoris, quam mercedem significans Redemptoris! Dixit enim, Quod facis, fac citius, non tam in perniciem p
Abbreviated transcription (Latin):
Runc aut̃ post panem intrauit meũ.
nõ ut adhuc alienũ temptaret. s ut
ꝓpͥum possideret. Non aut̃ ut putant
quidam negligent̾ legentes. cunc
uidas xp̃i corpus accepit. Inclłigend
est euim quod iam omnib eis distri¬
buerat dñs sacram̃tũ corporis ⁊ san¬
guinis sui. ubi ⁊ ip̃e iudas erat le
scs̃ lucas euidentissime narrat. ac¬

Expanded text:
Nunc autem post panem intravit in eum, non ad hoc, ut alienum tentaret, sed ut proprium possideret. Non autem, ut putant quidam negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendest enim, quod iam omnibus eis distribuerat Dominus sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Iudas erat, sicut Lucas euidentissime narrat.
Abbreviated transcription (Latin):
cio kiñi mou̾i posse nõ nullos
siue pios ut requirant. siue
impios ut rep̾hendant: quod postea¬
qͣm panem cinctum suo tradicori
soñs dedit: intrau̾it in illũ sathanas.
Sic enim scriptũ est. Et cũ intixis
ruit panis xp̃i. porrectus de mensa
xp̃i. ut post illum intraret in eius
discipłm sachanas: Quib respon¬
demus: hunc nos potius deceri qm
sit cauend̃ male acciꝑe bonũ. Multũ
quippe int̾est. nõ quid accipiat. s qͥs
accipiat. Nec quale sit quod datur.
s qͣlis ip̃e cui datur. Nam ⁊ bona ob¬
sunt. ⁊ mala ꝓsunt: sicus fu̾int qͥb
dantur. Peccatũ inquit apłs ut
appareat pcc̃m. ꝑ bonũ in oꝑatum
est mortem. Ecce ꝑ bonũ factum est
malutm dum male accipitur bontõ
Itemq ip̃e ait. In magnitudine reue¬
lacionũ meaꝵ ne extollar. datus ẽ
mͥ stimulus carius mee angelus
sathane qui me colafizet. Propt̾

Expanded text:
imi, moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. Sic enim scriptum est: Et cum tinxisseruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum factum est malum, dum male accipitur bonum. Itemque ipse ait, « In magnitudine revelationum mearum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae qui me col
Abbreviated transcription (Latin):
bene accipitur malum. Quid ergo nuere
si datus est uide panis xp̃i ꝑ quem na¬
ciparetur dyabolo: cũ uideas econtraro
sit scriptum. Niicũꝙ manducauene
panem. aut biberit calicem dñi idi¬
ne. reus erit corporis ⁊ sangunnis dũ
Et de hus erat sermo cum hoc apłodi
ceret. qui dñi corpus uelut alium
queml cibum indiscrete negligent᷑¬
q sumebant. Hic ergo si corripitur
qui nõ diuidicat. hoc est nõ disceruit
a cet̾is cibis dñicũ corpus. quõ damp¬
natur qui ad eius mensam fingens
amicũ. accedit inimicus: Si repre¬
hensione tangitur negligentia qui¬
uantis. qua pena ꝑcutitur uenditor
inuitantis: Nuid erat aut̃ panis tra¬
ditori datus nisi demonstratio cui
grẽ fuisset ingratus. Intrauit etgo
post hunc sathanas panem in dñi ta¬
ditorem: ut sibi iam traditũ pleniꝰ
possid̾et. in quem pͥus intrau̾at uode¬
ciꝑet. Neq enu nõ in illo erat qñ ad
uideos prexit ⁊ de p̾tio tradendi dñ
pactus est: cum hec aꝑtissime lucas

Expanded text:
e accipitur bonum. Quid ergo miraris, si datus Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo, cum videas e contrario sit scriptum: Quicunque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini. Et de his erat sermo, cum hoc Apostolus diceret, quia Domini corpus velut quemlibet alium cibum indiscrete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis dominicum corpus, quomodo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid erat autem panis venditori datus, nisi demonstratio cui gratiae fuisset ingratus? Intravit ergo post hunc panem Satanas in Domini traditorem, ut sibi jam traditum plenius possideret in quem prius intraverat, ut deciperet. Neque enim non in illo erat quando ad Judaeos perrexit, et de pretio tradendi Domini pactus est, cum hoc apertissime Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
sius gradib honoramus. tunc timend
ritur pat̾ de malo filio. aut q̃ritur fi¬
lius de duro patre. Seruamus honori¬
ficentiam patri que debetur a filio.
Non eqͣmus filiũ patri in honorem
s p̃ponimus sibi bonam cãm. ht̃ filiũ
equemus patri in ũitate. ⁊ sic tribuemꝰ
honorem debitum ut nõ ꝑdat equitas
mitum. Ita ũ̾bis dñi ꝓficimus. et ut
ꝑficiamus grã illius adiuuamur.

Expanded text:
suis gradibus honoramus, tunc timendusuis gradibus honoramus, tunc timenduritur pater de malo filio, aut queritur filius de duro patre: servamus honorificentiam patri, quae debetur a filio; non aequamus filium patri in honore; sed praeponimus, si bonam causam habet: filium aequemus patri in veritate; et sic tribuemus honorem debitum, ut non perdat aequitas meritum. Ita verbis Domini proficimus, et ut proficiamus gratia illius adjuvamur.
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ergo nõ erat quid in illo innoua¬
ret p̾ceptum. qr ulłm hẽbat poc̃m: no¬
uus partus est datus. In illo partus
nouus: in nob̃ homo nouus. Quid est
homo nouus: A netustate innouatus
Ad quã: rem innouatus: Ad desid̾an¬
da cele stia. ad ꝯcupiscenda sempit̾¬
na. ad patriam que sursum est et
hostem nõ timet desid̾andam. Ubi nõ
ꝑdimus amicũ. nõ timemus intmi¬
cum. Ubi uiuemus cum bono affectu
sine ullo defectu. Ubi nemo nascitur.
qr nemo moritur. Ubi nemo iam ꝓfi¬
cit. et nemo deficit. Udi nõ esuritur. ⁊
nõ sititur: s sacietas est immorta¬
litas. cibus u̾itas. Hec hñtes ꝓmissa
et ad nouum testam̃tũ ꝑtinentes.
et noue hereditatis facti heredes. ⁊ ip̃iᷤ
dñi coheredes: aliam spem ualde hẽmꝰ.
son ꝑsonalit̾ iudicemus. s rectũ iu¬
ditium teneamus. Quis est qui nõ iu
diletio eu alis facit no ateytari plo¬
nas. Nõ cum cum hoĩes diciso modo pro

Expanded text:
Quia ergo non erat quid in illo innovaQuia ergo non erat quid in illo innovaret praeceptum, quia nullum habebat peccatum; novus partus est datus. In illo partus novus, in nobis homo novus. Quid est homo novus? A vetustate innovatus. Ad quam rem innovatus? Ad desideranda coelestia, ad concupiscenda sempiterna, ad patriam quae sursum est et hostem non timet, desiderandam, ubi non perdimus amicum, non timemus inimicum; ubi vivimus cum bono affectu, sine ullo defectu; ubi nemo nascitur, quia nemo moritur; ubi nemo jam proficit, et nemo deficit; ubi non esuritur, et non sititur, sed satietas est immortalitas, et cibus veritas. Haec habentes promissa, et ad Novum Testamentum pertinentes, et novae haereditatis facti haeredes, et ipsius Domini cohaeredes, aliam spem valde habemus: non personaliter judicemus, sed rectum judicium teneamus. 8. Quis est qui non juDilectio aequalis facit non acceptari personas. Non cum homines diverso modo pro
Abbreviated transcription (Latin):
s monuit ⁊ nos Illos ꝯuicit. nos instru
xit. Illos redarguit. nos exacuit. Nõ pu¬
temus hoc nob nõ ideo dictum. qr tunc
ibi nõ fuimus. Scriptũ est legitur. cũ
recitaretur audiuimus: s tamqͣm iu¬
deis dictum audiuimus. Nõ nos pona¬
mus post nos. et qͣi intueamur mimi¬
cos rep̾hende: ⁊ nos ip̃i faciamus quod
in nobis u̾itas ip̃a rep̾hendit. Indei
ptinent ad nouũ testamentũ. ĩo nõ
tur scõꝵ societati angłoꝵ. T̃ errena q̃¬
rebant a deo. Terra enĩ ꝓmissionis.
uictoria ab mnunicis. fecunditas partẽ¬
di. młtiplicatio filioꝵ. abundantia fru¬
ctuum: que illis omnia a deo quid̾̃ uero
et bono. tñ ut carnalib sunt ꝓmissa.i
Omnia hec fec̾at illis uetus tesfam̃tum
Quid est uetus testam̃cum: Quasi here¬
ditas ꝑmanens ad hoĩem uet̾em. Ros
innouati sumus. homo nouus factu
sumus:qr ⁊ille homo nouus uenit.
Qitid tam nouũ. qͣm nascide uirgine:

Expanded text:
sed monuit nos; illos convincit, nos inssed monuit nos; illos convincit, nos insxit; illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis non ideo dictum, quia tunc ibi non fuimus. Scriptum est, legitur, cum recitaretur audivimus; sed tanquam Judaeis dictum audivimus: non nos ponamus post nos, et quasi intueamur inimicos reprehendere, et ipsi nos faciamus quod in nobis veritas ipsa reprehendat. Judaeipertinent ad Novum Testamentum, ideo non tur sanctorum societati Angelorum: terrena quaerebant a Domino; terra enim promissionis, victoria ab inimicis, fecunditas pariendi, multiplicatio filiorum, abundantia fructuum, quae illis omnia a Deo quidem vero et bono, tamen ut carnalibus promissa sunt, omnia haec fecerunt illis Vetus Testamentum. Quid est Vetus Testamentum? Quasi haereditas pertinens ad hominem veterem. Nos innovati sumus, homo novus facti sumus; quia et ille homo novus venit. Quid tam novum quam nasci de virgine?
Abbreviated transcription (Latin):
aibbatum occurrerit. ⁊ ego sanitatum fa¬
cendaꝵ beneficientiam nõ uultis ut ex¬
hnbeam ꝑ sabbatum: Quia dñs crrcũci¬
sionis ⁊ dñs sabbati salutis est auctor.
ee seruilia oꝑa ꝓhibiti estis fac̾e̾ sabba¬
tosi ue intlłigatis seruilia oꝑa: nõ
pestatis. Qui enĩ facit pccm: serius est
pcc̃i. Nũquid seruile opus est hoĩem ser¬
uare ꝑ sabbatum: Manducatis ⁊bibi¬
tis ut aliquid dicam ex ammonitõne
qrꝑtinet ad salutem quod facitis: ꝑ
hxc ostenditis oꝑa salutis nõ ẽẽ ullo
modo die sabbato omittenda. Eogo no¬
lite ꝑsonalit̾ iudicare: s rectũ iudi¬
tũ iudicate. Attendite me quõ hoĩcm.
attendite moysen quõ hot̃em. Si scd̾m
uitatem iudicetis: neq moysen. neq
mne ꝯdempnabitis. ⁊ ĩtitate cognita
ne cognoscetis: qr ego sum ueritas
las euce n re seclo migi laboris est
nõ ꝑsonalit̾ iudicare. s rectũ iuditium
retinere. Ammonuit quid dñs iudeos

Expanded text:
sabbatum occurrerit; et ego sanitatum fasabbatum occurrerit; et ego sanitatum faciendarum beneficentiam non vultis ut exhibeam per sabbatum? Quia Dominus circumcisionis et Dominus sabbati, salutis est auctor: et servilia opera prohibiti estis facere sabbato; si vere intelligatis servilia opera, non peccatis. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Numquid servile opus est, hominem sanare per sabbatum? Manducatis et bibitis ut aliquid dicam ex admonitione quia pertinet ad salutem quod facitis? Per hoc ostenditis opera salutis non esse ullo modo die sabbati omittenda. Ergo nolite personaliter judicare, sed rectum judicium judicate. Attendite me quomodo hominem, attendite Moysen quomodo hominem: si secundum veritatem judicetis, neque Moysen, neque me condemnabitis; et veritate cognita me cognoscetis, quia ego sum veritasvadere in hoc saeculo magni laboris est, non personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos,
Abbreviated transcription (Latin):
ob desidia carnalia. abstulit ꝯcupi̾as ma
ulto peus quod male iuuendo addid̾a¬
p sircũcisi ꝑ petram. qͣre adhuc sapitis
fum: Et ad extremũ qr legem dedit moy
ncitũciditis hoĩem sabbato: intelli¬
pe hoc segnificari opus bonũ. quodego
tus est ut sanus ẽet in corpore. ⁊ credi
eut samis ẽẽt in anima. Nolite iudica
r ꝑsonalit̾. s rectũ iudiciũ iudicate.
Qund est hoc. Modo qr ꝑ legem moyse cir
iciditis sabbato noꝰ irascimini moysi
q ego die sabbati saluũ feci hominẽ
rascunini mͥ: ꝑsonalit̾ iuidicatis iu¬
tem atcendite. Ego nõ me p̾fero moy¬
dicit dñs. qui erat ⁊ ip̃ius moysi dñs.
u atcendite quõ hoĩes nos duos: tamꝙͣ
Inbos hoĩes iudicate int̾ nos. s uerã
uditul iudicate. Nolite me honorato
llum dampnare. s illo intellecto me ho¬
icoate. Hox enim eis alio loco dixit. Si cre
tinqͣm se ⁊ moysen añ illos constitutis.
propt̾ legem moysi circũciditis qñ etiã

Expanded text:
vobis desideria carnalia, abstulit concupiscentmulto pejus quod male vivendo addideratis; circumcisi per petram quare adhuc sapitis terram? Et ad extremum quia Legem dedit Moyses, et circumciditis hominem sabbato, intelligite hoc sign; quia et curatus est, ut sanus esset in corpore; et credidit, ut sanus esset in anima. « Nolite judicare personaliter, sed recte judicium judicate. » Quid est hoc modo? Quasi per legem Moysi circumciditis sabbato, non irascimini Moysi; et quia ego die sabbati salvum feci hominem, irascimini mihi. Personaliter judicatis, veritatem attendite. Ego non me praefero Moysi, ait Dominus, qui erat et ipsius Moysi Dominus. Sic attendite quomodo homines nos duos, tanquam ambos homines: judicate inter nos, sed verum judicium judicate; nolite me honorato illum damnare, sed illo intellecto me honorate. Hoc enim eis alio loco dixit: Si credtanquam se et Moyse ante illos constitutis. Propter legem Moysi circumciditis, quando etiam
Abbreviated transcription (Latin):
minũ cũ supͣdicisset hoĩes ⁊ iumenta
saluos facies dñe. Quid enĩ illi hoĩes
nõ erant filii hoĩm: Ut cum dixisset ho¬
mines. seq̃retur ⁊ dice̾t. filiiaut̃ hoĩm:
qͣiͣ aliud erant hoĩes. ⁊ aliuo filii hoĩm.
Non tũ arbitror sine aliqua significatõe
distinctõnis hoc dixisse spm scm̃n. Hoĩes
ad pͥmũ adam. filii hoĩm ad xp̃m. forte
entm boĩes ꝑtinent ad pͥmũ hoĩem. fi¬
lii aut̃ hoĩm ꝑtinent ad filium bõis.¬

Expanded text:
num; cum supra dixisset, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quid enim? illi homines non erant filii hominum, ut cum dixisset, Homines, sequeretur et diceret, Filii autem hominum; quasi aliud erant homines, et aliud filii hominum? Non tamen arbitror sine aliqua significatione distinctionis hoc dixisse Spiritum sanctum. Homines ad primum Adam, filii hominum ad Christum. Forte enim homines pertinent ad primum hominem: filii autem hominum pertinent ad Filium homi
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt pecora ⁊ hoĩes: pp̃ illam salutẽ
quam sꝑare debent hoĩes s bont hoĩes.
sequutus adiunxit. Filii aut̃ hoĩm sb̃
tegnme alaꝵ tuaꝵ sꝑabunt. Inebria¬
buntur ab ub̾tate domus tue.⁊ de tor¬
rente uoluptatis tue potabis eos. Qm̃

Expanded text:
accipiunt pecora et homines; propter illam salutem accipiunt pecora et homines; propter illam salutem quam sperare debent homines, sed boni homines, secutus adjunxit, Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt: inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente volupta
Abbreviated transcription (Latin):
enim oꝑa erant que in mundo uidebãt.
et ip̃m qui fecit omnia nõ uidebant. Fe
cit imnam rem ⁊ turbati sunt qr saluti
egrotum sabbato sanaret. alius illũ sa¬
nu fecisset qͣm ille qui eos scandaliza¬
Quis enĩ alius alios saluos fecit ꝙͣ ip̃a
salus. qui illam salutem quam dedit
huic homint dat ⁊ ium̃tis: Salus enĩ
corporalis erat. salus carnis ⁊ reꝑatur
et moritur. Et cum reꝑatur: mors diff¬
tur nõ aufertur. Tam frẽs etiam ipsa
salus a dño est ꝑ quenilz detur. quocũq
curante ⁊ ministñte imꝑtiatur: ab illo
datur a quo est omis salus. cui dicitur
i psalmo. Hommes ⁊ iumenta saluos
facies dñe. sicut młtiplicasti mĩam tuam
hoĩb iumentisq ꝯmunem. nũquid
nulla salus est quam seruas homĩb:
Est certe alia que nõ solũ ꝯmunis nõ
est hominib ⁊ ium̃tis. s nec ipĩs hõĩb
ꝯmunis est bonis ⁊ malis. Deniq cum
ibi de ista salute dixisset qͣm ꝯmunit̾

Expanded text:
enim opera erant quae in mundo videbant, enim opera erant quae in mundo videbant, et ipsum qui fecit omnia non videbacit unam rem, et turbati sunt, quia salvum aegrotus sabbato sinceraret, alius illum sanum fecisset quam ille, qui eos scandalizaQuis enim alius alios salvos fecit quam ipsa salus; qui illam salutem quam dedit huic homini, dat et jumentis? Salus enim corporalis erat. Salus carnis et reparatur, et moritur; et cum reparatur, mors differtur, non aufertur. Tamen, fratres, etiam ipsa salus a Domino est, per quemlibet detur: quocumque curante et ministrante impertiatur, ab illo datur a quo est omnis salus, cui dicitur in Psalmo, Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicasti misericordiam tuam, hominibus jumentisque communem, numquid nulla salus est quam servas hominibus? Est certe alia quae non solum communis non est hominibus et jumentis, sed nec ipsis hominibus communis est bonis et malis. Denique cum ibi de ista salute dixisset, quam communiter
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Deniq turba turbata. trdete quid
respond̾it. Demoniũ hẽs. Quid te querit
occide̾: Quasi nõ peius fuit dice̾ demoniũ
hẽs. qm eum eccid̾e. Ei quippe dcm̃ est ꝙ
demoniũ hr̃et qui demones expellebat.
Quid posset aliud dic̾e turba turbulẽ¬
ta : Quid posset aliud olere cenũ ꝯmo¬
tum. Turba turbata est Unde/ A ueri¬
tate. Curbam lippitudinis turbauit
claritas lucis. Oculi enĩ nõ hñtes
sanitatem: nõ possunt ferre lumĩs
claritatem. Dñs aut̾ nõ plane turba¬
tus. s in sua u̾itate tnͣquillus: nõ red¬
didit malũ ꝓ malo. uł maledictũ ꝓ
maledicto. siuib si dice̾t. demonium
hẽtis s uos: uerũ utiq dice̾t. Nõ enĩ
talia illi u̾itati dic̾e̾nt: nisi eos dẏabo¬
li falsitas irritaret Nuidergo respon¬
dit audiamus. Tranquillũ respondit¬
dñs: ⁊ tnquillũ bibamus. Unũ opus
feci. ⁊ommes intramini. Tamqͣm dicẽs.
Quid si omnia oꝑa mea uide̾tis. Ip̃iris

Expanded text:
nem. Denique turba turbata, videte quid nem. Denique turba turbata, videte quid responderit? Daemonium habes, quis te quaerit occidere? Quasi non pejus fuerit dicere, Daemonium habes, quam eum occidere. Ei quippe dictum est quod daemonium haberet, qui daemones expellebat. Quid possit aliud dicere turba turbulenta? quid possit aliud olere coenum commotum? Turba turbata est; unde? A veritate. Turbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi enim non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem. 3. Dominus autem non plane turbatus, sed in sua veritate tranquillus, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto . Quibus si diceret, Daemonium habetis vos; verum utique diceret. Non enim talia illi veritati dicerent, nisi eos diaboli falsitas irritaret. Quid ergo respondit? Audiamus tranquille, et tranquillum bibamus: Unum opus feci, et omnes miramini. Tanquam dicens, Quid si omnia opera mea videretis? Ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
delir. Ii llis ens qui tunc etant uselut
in nob̾ qui futuri eramus p̾uidebat. Nos
dm̃. Nec dicamus. O illi felices qui eum
uid̾e̾ potũunt. qr młti in eis qui ud̾unt
et occidunt. Multi aut̃ in nob̃ qui nõ ui¬
derunt ⁊ credid̾unt. Quod enĩ p̾̃tiosum
sonabat de ore dñi. ⁊ pp̃ nos scriptum est
et nob̃ seruatum. ⁊ pp̃ nos recitatũ: et
recitabitur etiam pp̃ postos nr̃os. et do¬
nec scłm fimiatur. Gursum est dñs.
s etiam hic est u̾itas dñs. Corpus enĩ
dñi in quo resurrexit: uno loco ẽẽ p̃t.
Ueritao eius ubiq diffusa est. Dnim gͦ
audiamus.⁊ quod ip̃e donauit de u̾bis
eus ⁊nos dicamus. Nõne moy ses m¬
quit dedit uob̃ legem. Et nemo ex uob̾
facit legem. Quid me q̃ritis int̾fic̾e:
Ideo enĩ q̃ritis int̾fice: qr nemo ex uob̃
facit legem. Nam si legem faceretis:
in ip̃is litt̾is xp̃m agnosce̾tis. ⁊ p̾sentem
nõ occide̾tis. Et illi respond̾unt. Respon¬
dit ei turba. Respondit qͣi turba. non

Expanded text:
debat. In illis enim qui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos raesentem Dominum; nec dicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui viderunt, et occiderunt; multi autem in nobis qui non viderunt, et crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore Domini, et propter nos scriptum est, et nobis servatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, et donec saeculum finiatur. Sursum est Dominus: sed etiam hic est veritas Dominus. Corpus enim Domini in quo resurrexit, uno loco esse potest: veritas ejus ubique diffusa est. Dominum ergo audiamus, et quod ipse donaverit de verbis ejus, et nos dicamus. 2. Nonne Moyses, inquit, dedit vobis Lefacit Legem? Quid me quaeritis interficere? Ideo enim quaeritis me interficere, quia nemo ex vobis facit Legem: nam si Legem faceretis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis. Et illi responderunt: Respondit ei turba. Respondit quasi turba non
Abbreviated transcription (Latin):
a corde cupiditatũ carnaliũ. Non ergi
tura mortaliũ. Et ꝑ unũ hoĩem mors
sicut ꝑ imũ hoĩem resurrectio mortur
nascitur. qr ominis homo cum uitioꝵ
paginis nascitur. Et nõ mundat deu̾s
siue a uitio cum quo nascimur. siue
a uitus que male uiuendo addimus:
cebant. s insuꝑ eum occidẽ cupiebant.
Quare aut̃ octauo die. nisi qr post septi¬
mũ sabbati dñs die dñico resurrexa
Ergo resurrectio xp̃i que fcã est t̾cio ql
die passionis. s octauo die in dieb ebd¬
madis: tp̃ã nos circũcidit. Iudi ciral¬
cisos uera petra apło ammonente si
ergo resurrexistis cum xp̃o: que sut ll
sunt sapite. ubi xp̃c est in dext̾a dei sedde

Expanded text:
a corde cupiditatum carnalium. Non ergo a corde cupiditatum carnalium. Non ergo tura mortalium. Et per unum hominem mors, sicut per unum hominem resurrectio mortuorum nascitur, quia omnis homo cum vitio propaginis nascitur: et non mundat Deus, sive a vitio, cum quo nascimur, sive a vitiis quae male vivendo addimus, nt, sed insuper eum occidere cupiebant. Quare autem octavo die, nisi quia post septimum sabbati Dominus die dominico resurrexit? Ergo resurrectio Christi, quae facta est tertio quidem die passionis, sed octavo die in diebus hebdomadis, ipsa nos circumcidit. Audi circumcisos vera petra, Apostolo admonente: Si ergo resurrexistis cum Christo; quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei se
Abbreviated transcription (Latin):
In lege accepistis ut cirtũcidatis octauo
die. accepistis in lege ut uacetis septi
die. Si octauus dies illus qui natus est
occurrerit ad diem septimũ sabbati que
facietio. Dacabitis ut seruetis sabbatu
In circũcidetis ut impleatis sacramcis
diei ectaui: sz noui inquit quid facics
Circũciditis hoĩem. Quare: Quia cirab¬
lio ꝑtinet ad aliquod signacłm salirs
et nõ debent hoĩes sabbato uacare ⁊ faui¬
te. Ergo nec mͥ irascimini qui saluũtea
totũ hoĩem sabbato. Si curcũ cisionem ri
accipit homo in sabbato ut nõ soluatut
lex moysi. aliquid enim ꝑ moy sen ĩuli
ꝯstitutõne circũcisionis salubrit mstici¬
tum est: mͥ oꝑanti salutem in saltat
qͣre indignamini: Forte enĩ illa ciri¬
cisio ip̃m dnĩn significabat. cui istie
ranti ⁊ sananti indignabatur Iuss
eni adhiberi octauo die circũcisio. ti
est circũcisio nisi carnis expoliatio
nificat ergo ista circũcisio expoliatõm

Expanded text:
In lege accepistis ut circumcidatis octavo die; accepistis in lege, ut vacetis septimo die; si octavus dies illius qui natus est occurrerit ad diem septimum sabbati, quid facietis? Vacabitis ut servetis sabbatum, an circumcidetis ut impleatis sacramentum diei octavi? Sed novi, inquit, quid facietis: Circumcidetis hominem. Quare? Quia circumcisio pertinet ad aliquod signum salutis, et non debent homines sabbato vacare a salute. Ergo nec mihi irascamini, quia salvum feci totum hominem sabbato: si circumcisionem, inquit, accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi aliquid enim per Moysen in illa constitutione circumcisionis salubriter institutum est, mihi operanti salutem in sabbato quare indignamini? 5. Forte enim illa circumcisio ipsum Dominum significabat, cui isti curanti et sananti indignabantur. Jussa est enim adhiberi octavo die circumcisio: et quid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo ista circumcisio exspoliationem
Abbreviated transcription (Latin):
frustra neq sine p̾nuntiatione fu¬
turoꝵ ẽẽ illa iussa fcã conscripta.⁊
Iam porro de bellis que ꝑ moysen
gesta sunt: nimis longũ est om̃ia
ꝑtractare Satis ergo sit ꝙ de illo
ello gesto cum amalech. iam suꝑiꝰ
in hoc ipõ oꝑe quod fausto respondeo.
qnͣtũ satis ꝑ suscepto negotio uide¬
batur: quid ppħie p̾micterot quid
myst̾ii ꝯtin̾et exposui. Nunc illud ui¬
deamus in quo crudelitatis uttiũ
solent obicere moysi: uł munici
Quod quid̃ faustus nõ exp̾sse posuit.
cum dice̾t. crudelia młta ⁊ mandarit
et fec̾it. S qr noui quid maxime et
nuidiose iactare ꝯsueu̾int: iõ ip̃e
hoc ꝯmemoraui suꝑius qr defendi

Expanded text:
frustra neque sine praenuntiatione fufrustra neque sine praenuntiatione futurorum esse illa iussa, facta, conscripta. Iam porro de bellis, quae per Moysen gesta sunt, nimis longum est omnia pertractare. satis ergo sit, quod de illo bello gesto cum Amalech iam superius in hoc ipso opere. quo Fausto respondeo, quantum satis pro suscepto negotio uidebatur, quid prophetiae praemitteret, quid mysterii contineret, exposui. nunc illud uideamus, in quo crudelitatis uitium solent obicere Moysi uel inimici quod quidem Faustus non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et inuidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui superiusque defendi
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. ⁊ eos qui audiunt ubum eurs ⁊
facuint ꝯpat prudenti utro qui edift¬
cas domũ suam sup̃ petram. ne in tẽp¬
tatõnib cedat ⁊ corricat. Illos autem
qui audiunt ⁊ nõ faciunt: comꝑat
stulto edificanti suꝑ harenam. cuiꝰ
temptata domo. ruma fit magna.
Qd̃ uo expoliauit egyptios iussu dñi
sui nicħ nisi iustissime uibentis qͥd
p̾figuraũit: iam in quibrdam libris
quos de doctrina xp̃iana p̾notaui. qn¬
tum mn tunc occurrit me recolo posuis¬
se: quod auro. argento ⁊ ueste egyp¬
tioꝵ significate sint doctrine que in¬
ipa consuetudine gentiũ nõ in utili
studio discantur. S siue hoc signifi¬
cet siie illud quod ex ip̃is gentibus
anime p̃tiose tamq̃m uasa aurea ⁊
sius corporib quod uestes significãt.¬
ut sił de hoc scło qͣi de egypto lib̾en¬
tur. siue ergo hoc siue illud. siue hĩc¬
aliquid aliud fu̾it figuratũ: certũ
est tũ qui has litt̾as pie legunt. nõ

Expanded text:
ficat et eos, qui audiunt uerbum eius et ficat et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum suam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; illos autem, qui audiunt et non faciunt, conparat stulto aedificanti super arenam, cuius temptata domus ruina fit magna. Quod uero expoliauit Aegyptios iussu domini dei sui, nihil nisi iustissime iubentis, quid praefigurauerit, iam in quibusdam libris, quos de doctrina christiana praenotaui, quantum mihi tunc occurrit, me recolo posuisse, quod auro et argento et ueste Aegyptiorum significatae sint quipsa consuetudine Gentium non inutili studio discantur. Sed sive hoc significet, sive illud quod ex ipsis Gentibus animae pretiosae tanquam vasa aurea et ique corporibgypto liberentur: siue hoc ergo siue illud siue aliquid aliud hinc fuerit figuratum, certum est tamen eis, qui has litteras pie legunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħie tam manifeste ip̃o reꝵ effectu¬
declarate. quisquis ꝯtradicit: nõ solũ
ꝓpħicis u̾m etiam aplicis litt̾is. nec
solum quibl litt̾is. u̾m ctiam reb
impletis ⁊ clarissima luce ꝑfusis.
impudentissime ꝯtradicit. Aliquid
ergo fortassis diligentioris require¬
bat intentionis uide fcm̃: ut hec for¬
nicaria que signi ficat eccłam de gẽ¬
tiliũ suꝑstitionũ ꝓstitutõne collec¬
tam in hĩtu mulieris illius que gha¬
mar appellata est posset agnosci. Hic
aut̃ cum ip̃a scriptura se aꝑtat. cũ
tur: quid hic ult̾ius immoramur.
ac nõ tam uidemus quod restat de
faniulo dei moyse. quid etiam ip̃a sig¬
nificent que faustus obiecit: Nuod
enĩ frẽm defendens occidit egyptiũ.
cuiuis facillime occurrit: ĩ iuriosũ
in harena obruit int̾emptũ: maĩmi
est eius iam mortificatam p̾sentiam
in eis lat̾e qui nõ hñt stabile fundam̃¬
tum. Unde eccłam dñs suꝑ petram edi¬

Expanded text:
prophetiae tam mani- . feste ipso reprophetiae tam mani- . feste ipso redeclaratae, quisquis contradicit, non solum propheticis, verum etiam apostolicis Litteris; nec solum quibuslibet litteris, verum etiam rebus impletis et clarissima luce perfusis, impudentissime contradicit. Aliquid ergo fortassis diligentioris requirebat intentionis Judae factum, ut haec fornicaria, quae significat Ecclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam, in habitu mulieris illius quae Thamar appellatautem cum ipsa scriptura se aperiat cumtur, quid hic ulterius inmoramur ac non iam uidemus, quod restat de famulo dei Moyse, quid etiam ipsa significent, quae Faustus obiecit? Quod enim fratrem defendens occidit Aegyptium, cuiuis facillime occurrit iniuriosum noin arena obruit interemptum, manifestum est eius iam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. unde ecclesiam dominus super petram aedi
Abbreviated transcription (Latin):
num̾abitur. ⁊ quod ꝯseq̃nt̾ adiunctũ
est ⁊ erit in loco ubi dcm̃n est eis. nõ ppłs
meus uos. dicetur eis. filii. dei iiui. nõ
oĩo de illo isrł eẽ dcm̃ qui est scd̾ carnẽ
s de illo de quo apłs gentib dicit. uos
ad galathas dicit: eram aut̃ ignotus
facie eccłiis iude que sunt in xp̃o. uñ
⁊ lapidem angularem in psalmis ap¬
pellatũ dum̃ sic int̾p̃tatur. quod duos
parietes m se ip̃õ ꝯuinx̾it. circũcisio¬
nis udel ⁊ p̾putii ut duos conderet ĩ
se in unũ nouũ hoĩem faciens pacẽ
et cõmutaret utrosq in imo corpore
deo. ꝑ crucem int̾ficiens mimicicias
in semz ip̃o. ⁊ ueniens eungłizaret pa¬
cem huis qui longe ⁊ hiis qui prope
id est gentib longe ⁊ ideis ꝓpe. ip̃e est
enĩ pax nr̃a qui fecit utraq inium:
mito ⁊ iste ꝓpha filios iuda ponens
ꝯgregabuntur inquit filii uide et
filii isrł ꝑit̾. ⁊ ponent sibim caput
unũ ⁊ ascendent de t̾ra. Huic itaq

Expanded text:
nctum est: et erit in loco, ubi dictum est eis "non populus meus uos," dicetur eis, filii dei uiui, non omnino de illo Israhel esse dictum, qui est secundum carnem. sed de illo. de quo apostolus gentibus dicit: uos ad Galatas dicit: eram autem ignotus facie ecclesiis Iudaeae. quae sunt in Christo, unde et lapidem angularem in psalmis appellatum dominum sic interpretatur. quod duos parietes in se ipso coniunxerit, circumcisionis uidelicet et praeputii, ut duos conderet in se unum nouum hominem, faciens pacem, et conmutaret utrosque in uno corpore deo, per crucem interficiens inimicitias in semet ipso, et ueniens euangelizaret pacem his, qui longe, et his, qui prope, id est gentibus longe et Iudaeis prope; ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum — merito et iste propheta filios Iuda ponens congregabuntur, inquit. filii Iudae et filii Israhel pariter et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra. huic itaque
Abbreviated transcription (Latin):
fornicatõnis. ⁊ fac filios de form catõẽ¬
cum satis hoc ip̃a scriptura demonstret
unde ⁊ qͣre sit dcm̃. Sequitur enim.
Qm̃ fornicans fornicabitur t̾ra a dño.
Et abiit ⁊ accepit gomer filiam de be¬
laĩ. ⁊ concepit ⁊ peꝑit et filiũ. Et dixit

Expanded text:
fornicationis et fac filios de fornicatfornicationis et fac filios de fornicatcum satis hoc ipsa Scriptura demonstret unde et quare sit dictum. Sequitur enim: Quoniam fornicans fornicavitur terra a Domino. Et abiit, et accepit Gomer filiam Debelaim; et concepit, et peperit ei filiu
Abbreviated transcription (Latin):
deo ur̃o qm̃ ip̃a ua metrix eẽt. ille aut̃
conditõne sute illius ꝯmixtionis imiũ¬
so generi tenebraꝵ in omnib m̾etͥtib
ꝓstitiitur. In omnib demiq maribus
ac feminis late uarie q fornicantib
et sese corrumpentib uolutatur. sol¬
uitur. illigatur: rursus in eoꝵ fetib
uoluptandus. soluendus. ligandus.
donec ad ułltimũ globum pars immũ¬
dissima dei ur̃i tamqͣm mexpiabilis
ietrix ꝑducatur. Hec scil mala has
turpitudines. hec dedecora a m̃bris suis
ds ur̃ amou̾e nõ potuit. ⁊ hostis imina¬
nis ncc̃itate ꝯpulsus ad ista ꝑuenit
seq enim potuit int̾ime iiuriosum
atꝙ molentũ: suis uł ciuib uł ꝑtib
salius. Nnͣto ergo ille melior qui occi¬
so egyptio fr̃em defendit illesũ quẽ
mirabili uanitate faustus arguit
et dñi suum mirabiliore cecitate nõ
respicit: Qnͣto melius ip̃e uasa aurea
et argentea abstulisset de gente egyꝑ¬

Expanded text:
deo uestro, quoniam ipsa una meretrix esset, ille autem deo uestro, quoniam ipsa una meretrix esset, ille autem condicione suae illius commixtionis uniuerso generi tenebrarum in omnibus meretricibus prostituitur, in omnibus denique maribus ac feminis late uarieque fornicantibus et sese corrumpentibus uolutatur, soluitur, inligatur, rursus in eorum fetibus uolutandus, soluendus, ligandus, donec ad ultimum globum pars inmundissima dei uestri tamquam inexpiabilis meretrix perducatur. haec scilicet mala, has turpitudines, haec dedecora a membris suis deus uester amouere non potuit et hostis inmanis necessitate conpulsus ad ista peruenit; neque enim potuit interimere iniuriosum atque uiolentum suis uel ciuibus uel partibus saluis. quanto ergo ille melior, qui occiso Aegyptio fratrem defendit inlaesum, quem mirabili uanitate Faustus arguit et deum suum mirabiliore caecitate non respicit! quanto melius ipse uasa aurea et argentea abstulisset de gente Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
et alus talib quot quot libet qͣm młta
unus homo posset admitt̾e. ille aut̃ in
omuib oĩm talib factis ꝯmixtione
citur. Et osee ꝓpha accusatur a fausto.
suu si metricem turpi concupĩa capti¬
uatus adamasset atꝙ duxisset. animas
certe amboꝵ. ⁊ lasciui amatoris ⁊ obsce¬
ne metricis. partos ⁊ m̃bra naturam ꝙ
dei nr̃i eẽ p̾dicatis: illa m̾etrix quid enĩ
ambram u̾bis: ⁊ uõ plane dicam. illa
metrix eẽt d̾s ur̃. seq eium potestis
dicere ꝙ seruata atq mcorrupta sue
scĩtate nature. illi metritio corpori nõ
ligatus. s p̾sentatus icid̾et. S in qui¬
natissinia ẽẽ ista m̃bra dei urĩ ⁊ obhoc
magna purgatione indig̾e fatemini
Ina ergo metrix de qua hoĩem dei aude¬
in melius casto ꝯiugio ꝯmutata.
lut si nõ uultis: ꝑticłam certe dei ur̃i
licet minimam nõ negatis illam ani¬
mam m̾etricis. Hoc ergo iam melior

Expanded text:
et aliis talibus quotquotlibet quam multa et aliis talibus quotquotlibet quam multa unus homo posset admittere; ille autem in omnibus omnium talibus factis commixtione citur. et Osee propheta accusatur a Fausto: qui si meretricem turpi concupiscentia captiuatus adamasset atque duxisset — animas certe amborum, et lasciui amatoris et obscaenae meretricis, partes et membra naturamque dei uestri esse praedicatis — illa ergo meretrix — quid enim ambiam uerbis et non plane dicam ? — illa meretrix esset deus uester. neque enim potestis dicere, quod seruata atque incorrupta suae sanctitate naturae illi meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus incideret, sed et inquinatissima esse ista membra dei uestri et ob hoc magna purgatione indigere fatemini. illa ergo meretrix, de qua hominem dei aude esset in melius casto coniugio commutata; aut si non uultis, particulam certe dei uestri, licet minimam, non negatis illam animam meretricis. hoc ergo iam melior
Abbreviated transcription (Latin):
cus luxurie pat̾etur omnib eoꝵ corꝑib
motib q concretus. s in ip̃o hyroo queni
uiro illi sordidus comꝑauit. õem illam
genitalem motũ calorem ꝙ ꝑmittitur
et ubiq turpi conditione ꝑmixtus in
capro mnflaminatur. in capra seminat᷑.
in hedo gen̾atur. Ac ꝑ hoc si ⁊ uidas nõ
tm̃ fornicator. s etiam sciens nurus suc
nefarius incestator existeret: nllius qͦ
incesti libidine ds̃ ur̃ hereret. sorderet.
arderet. Dauid aut̃ iniquitatis penitint
ꝙ uroeem adamau̾at alienam: uirũ q
et feminino pͥncipium tenebraꝵ ada¬
matus. eoꝵ libidini sua m̃bra concessit.
nec maritum cuius ꝯiugem adamaue¬
rat. s suos filios in m̃bris demonum a
quib demonib ip̃c fũat ad amatus occi¬
dit: O ⁊ si nõ penituisset dauid nec iusti¬
tic sanitatem tali medicina recepisstt
etiam sio isto deo manicheoꝵ melior ex¬
titisset. Iste quippe uno ip̃o fc̃o putemus

Expanded text:
cus luxuriae pateretur, omnibus eorum corporibus cus luxuriae pateretur, omnibus eorum corporibus motibusque concretus, sed in ipso hirco, quem uiro illi sordidus conparauit, omnem illum genitalem motum caloremque perpetitur et ubique turpi condicione permixtus in capro inflammatur, in capra seminatur, in haedo generatur! ac per hoc etsi ludas non tantum fornicator sed etiam sciens nurus suae nefarius incestator existeret, in illius quoque incesti libidine deus uester haereret, sorderet, arderet. Dauid autem iniquitatis paenituit, quod uxorem adamauerit alienam uirumque ac feminino principum tenebrarum adamatus eorum libidini sua membra concessit nec maritum, cuius coniugem adamauerat, sed suos filios in membris daemonum, a quibus daemonibus ipse fuerat adamatus, occidit? sed etsi non paenituisset Dauid nec iustitiae sanitatem tali medicina recepisset, etiam sic isto deo Manichaeorum melior extitisset. iste quippe uno ipso facto putemus
Abbreviated transcription (Latin):
ri uirum cum femina: qͣm cẽ sincissimã
lucem. ⁊ miscendo se tenebris inquinari.
Ecce homo auaritie ac uentris causa trxo¬
rem suam sororem mentitus in alioꝵ cõ¬
cubitum uendidit: qnͣto ille peior ⁊ exse¬
crabilior est qui naturam suam ad libi¬
dinem desid̾antium simulando coaptatã
gratis eis polluendam corrumpendam¬
q sb̃iecit. Iam cum filiab qui etiam sci¬
ens concubuerit. nõne minus mali ꝑ¬
petrat qͣm qui m̃bra sua oĩm taliũ peioꝵ¬
q turpitudinũ libidinib miscet: suuo
enim tale ab mmnundis flagitiosis ꝙ
ꝯmittitur. ubi nõ ds̃ ũr manichei tur¬
pitudinib omnib polluatur.: Demq
si u̾e iacob ut ait faustus int̾ qͣtuor uxo¬
res feda concupĩa tamqͣm hyrcus erra¬
ret nlłam ꝓpaginis curam gerens.s
lascuie solius uoluptatis: qͣnͣto minus
miser ẽẽt deo ur̃o qui nõ solum in ip̃o
et in cius qͣtuor uxorib omne illud dede¬

Expanded text:
ri uirum cum femina quam esse sincerissimam ri uirum cum femina quam esse sincerissimam lucem et miscendo se tenebris inquinari? ecce homo auaritiae ac uentris causa uxorem suam sororem mentitus in aliorum concubitum uendidit: quanto ille peior et execrabilior est, qui naturam suam ad libidinem desiderantium simulando coaptatam gratis eis polluendam corrumpendamque subiecit! iam cum filiabus qui etiam sciens concubuerit, nonne minus mali perpetrat, quam qui membra sua omnium talium peiorumque turpitudinum libidinibus miscet? quid enim tale ab inmundis flagitiosisque committitur, ubi non deus uester, Manichaei, turpitudinibus omnibus polluatur? denique si uere Iacob, ut ait Faustus, inter quattuor uxores foeda concupiscentia tamquam hircus erraret nullam propaginis curam gerens, sed lasciuae solius uoluptatis: quanto minus miser esset deo uestro, qui non solum in ipso et in eius quattuor uxoribus omne illud dede
Abbreviated transcription (Latin):
scripta est: Quia enĩ hoĩes in pcc̃m lap¬
si uł suꝑbia negligunt pñie medici¬
nam. uł recipiende salutis uenieq
ꝓm̾ende diffidentia penitus pereunt.
de tanto uiro exemplũ ꝓpositũ est quo
sanentur egroti: nõ quo hii qui sani
sunt sautientur. Neq enim medicine
uitium est: si uł insani se ip̃os. uł ma¬
ligni alios ferram̃tis medicinalib
ꝑimunt. S tñ pr̃es nr̃i patriarche
atq ꝓpħe quib tam illustre testimo¬
nium scĩtatis atq pietatis ea scrip¬
tura ꝑhibet. quam saluti gen̾is hu¬
mani diuinitus dispensatam non
negat. nisi quisquis aut otiam nes¬
cit. aut oẽm sensum rõnalis ꝯsidora¬
tionis amisit: etiam si libidinosi ⁊
crude les fuissent. sicut eos maniche¬
oꝵ error uł potius furor accusat: nõ¬
ne etiam sic nõ dico electis eoꝵ ħ ip̃o
tam des ior demonstrarentut e melio¬
ros: Nõne melius est cum pelice uolupta¬

Expanded text:
scripta est? Quia enim homines in peccatum lapscripta est? Quia enim homines in peccatum lapsi, vel superbia negligunt poenitentiae medicinam, vel recipiendae salutis veniaeque promerendae diffidentia penitus pereunt, de tanto viro exemplum propositum sanentur aegroti, non quo hi, qui sani sunt, saucientur. neque enim medicinae uitium est, si uel insani se ipsos uel maligni alios ferramentis medicinalibus perimant. Sed tamen patres nostri patriarchae atque prophetae, quibus tam inlustre testimonium sanctitatis atque pietatis ea scriptura perhibet, quam saluti generis humani diuinitus dispensatam non negat, nisi quisquis aut eam nescit aut omnem sensum rationalis considerationis amisit, etiamsi libidinosi et crudeles fuissent, sicut eos Manichaeorum error uel potius furor accusat: nonne etiam sic non dico electis eorum, sed ipso etiam deo illorum demonstrarentur esse meliores ? nonne melius est cum pelice uoluta
Abbreviated transcription (Latin):
lantur. nec miqui ꝯtra medicinam des
aut ad illam ꝯnexionem posita sunt.
quib occasionib ad res nocĩas ueniat᷑
aut eo ip̃o quo uidentur suꝑflua satis
ammonent in eis queri oport̾e mysti¬
ce alicuius significatõnis oracłm. Neq
enĩ de htis libris loquimur in quibr
reb impletis auctoritatem diuinã
fidelissima ⁊ p̃clarissima u̾itatis luce
testantur: ut oĩo desipiat quisquis eos
suꝑflue uł qͣi fatue loquutos aliquid
putat: quib nõ solum omnia hoĩm
ingenioꝵ q gen̾a subdita uidet: u̾m
etiam hoc ab eis p̾dictum legit. ꝑ foctũ¬
q cognoscit. Nũquidnam ergo si qͥsꝙͣ
legens factum dauid. cuius eum dño
arguente ac minante penituit.inde
sibi ad peccand̾̃ fomitem p̾beat. illai
scriptura culpanda est. ac nõ tanto se¬
uerius ille dampnandus. qnͣto potius
ad se uuln̾and̾ aut occidend̃ abuti uo¬
luit ea re que ad sanand̾ lib̾and̾ q cõ¬

Expanded text:
lantur nec iniqui contra medicinam desplantur nec iniqui contra medicinam despaut ad illam conexionem posita sunt, quibus occasionibus ad res necessarias ueniatur, aut eo ipso, quo uidentur superflua, satis admonent in eis quaeri oportere mysticae alicuius significationis oraculum. neque enim de his libris loquimur, in quiburebus inpletis auctoritatem diuinam fidelissima et praeclarissima ueritatis luce testantur, ut omnino desipiat, quisquis eos superflue uel quasi fatue locutos aliquid putat, quibus non solum omnia hominum ingeniorumque subdita uidet, uerum etiam hoc ab eis praedictum legit perfectumque cognoscit. Numquidnam ergo, si quisquam legens factum Dauid, cuius eum darguente ac minante poenituit, inde sibi ad peccandum fomitem praebeat, illa Scriptura culpanda est; ac non tanto severius ille damnandus, quanto potius ad se vulnerandum aut occidendum abuti voluit ea re, quae ad sanandum liberandumque con
Abbreviated transcription (Latin):
uł rõ. uł opinio. illud sufficiat quod
prẽs nri quib ds̃ ꝑhibet bone iite
atq in sius p̾ceptis obedientie testi¬
moniũ ea uitatis regula defendũ¬
tur: que nisi pitis ⁊ distortis cordib
displice nõ possit. ⁊ quod ea scriptura
cui pu̾sitas erroris illius inimica
est in quib libet frĩs hõmi que uel
laudanit. uł redarguit. uł tm̃ nar¬
rata nob̾ uidicanda ꝓposuit. ip̃a m¬
culpabilis uen̾abilis ꝙ ꝑsistit. Nuud
u̾o utilius atq salubrius pie legen¬
tib uł audientib illas sacras litt̾as
consuli ac ꝓspici potuit. qͣm ut nõ
solum in eis laudabiles hoĩes ad
imutand̾̃. ⁊ rep̾hensibiles ad cauend̾
ꝓpon̾entur: um etiam quedam bo¬
noꝵ declinatõnes ⁊ lapsus in malũ
siue itidem denuo correcti in uiam
redeant siue trrenocabiles maneãt.
et rursus quedam maloꝵ mutatõnes
et ꝓuentus in bonũ. siuie ꝑseu̾aturi
sut ii sstina sint reni relapluri ut
neq iusti in suꝑbiam securitate excol¬

Expanded text:
at, quod patres nostri, quibus deus perhibet bonae uitae atque in suis praeceptis oboedientiae testimonium, ea ueritatis regula defenduntur, quae nisi prauis et distortis cordibus displicere non possit, et quod ea scriptura, cui peruersitas erroris illius inimica est, in quibuslibet hominum factis, quae uel laudauit uel arguit uel tantum narrata nobis iudicanda proposuit. ipsa inculpabilis uenerabilisque persistit. Quid uero utilius atque salubrius pie legentibus uel audientibus illas sacras litteras consuli ac prospici potuit, quam ut non solum in eis laudabiles homines ad imitandum et reprehensibiles ad cauendum proponerentur, uerum etiam quaedam bonorum declinationes et lapsus in malum siue inde idem denuo correcti in uiam redeant siue inreuocabiles maneant, et rursus quaedam malorum mutationes et prouentus in bonum siue perseueraturi siue in pristina iterum relapsuri: ut neque iusti in superbiam securitate extol
Abbreviated transcription (Latin):
mine ioachim. cuius tñ in hac gen̾a¬
tione ulła usqͣm hĩca mentio est. Qũo
ergo ad hanc dauitice agnator̃s ꝓlapiã
maria ꝑtin̾e dicetur: in qua eam nec pa¬
trem here uideas nec maritũ: I ꝑ hoc da
uid filius nec ille erit quisquis ex eadem
nascitur. nisi eius hanc genitͥoem sic ad

Expanded text:
mine Ioachim, cuius tamen in hac generamine Ioachim, cuius tamen in hac generatione nulla usquam habita mentio est. quomodo ergo ad hanc Dauiticae cognationis prosapiem Maria pertinere dicetur, in qua eam nec patrem habere uideas nec maritum? ac per hoc nec ille Dauid filius erit, quisquis ex eadem nascitur, nisi eius hanc genetricem sic ad
Abbreviated transcription (Latin):
prudentie concedamus. ut adigamur
et falsis credere: ex iordane nobis erit
fc̃s ihc dei filius. qͣm natus ex utõ mu¬
lieris. Qmͣqͣm nec ip̃e quid̾ ille quem
maria peꝑit si ullus erat recte dauid
filius appelletur: nisi eum constet ex
pr̃e toseph seminatũ. Quod qr nega¬
tis: illud etiam fateamini noc̃e est. uec
ip̃m quid̃ ẽẽ dauid filium. Qm̃quid
geñatio ab abraham usq ad dauid.
filius erit dauid. Longeq demens ẽ
qui quem sine coitu ioseph de marta
natum dicturus erat. hunc in pͥnci¬
pio posu̾it eẽ filium dauid. Cũ ergo
ne ip̃e quid̃ qui sit ex maria genitus
dauid recte filius appelletur. qr nõ sit
natus ex ioseph: qͣnto magis filius
dei :Pinde nec uirginis ip̃ius origo
ex hac tribu fuisse monstratur: unde
ꝯstat ẽẽ dauid. Dico aut̃ iudam de quo
uider reges: s ex tribu leur: unde sa¬
cerdotes. Quod ip̃m palam est: qr ead̃
prẽm hũit sacerdotem quemdam no¬

Expanded text:
prudentiae concedamus, ut adigamur prudentiae concedamus, ut adigamur et falsis credere, ex Iordane nobis erit factus Iesus dei filius quam natus ex utero mulieris. quamquam nec ipse quidem ille, quem Maria peperit, si ullus erat, recte Dauid filius appelletur, nisi eum constet ex patre Ioseph seminatum. quod quia negatis, illud etiam fateamini necesse est ne ipsum quidem esse Dauid filium, quoniam quidem generatio ab Abraham usque ad Dauid efilius erit Dauid longeque demens est, qui quem sine coitu Ioseph de Maria natum dicturus erat, hunc in principio posuerit esse filium Dauid. cum ergo ne ipse quidem, qui sit - ex Maria genitus, Dauid recte filius appellaretur, quia non sit natus ex Ioseph, quanto magis filius dei! Proinde nec uirginis ipsius origo ex hac tribu fuisse monstratur, unde constat esse Dauid — dico autem ludam, de quo Iudaei reges — sed ex tribu Leui, unde sacerdotes: quod ipsum palam est, quia eadem patrem habuerit sacerdotem quendam no