comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am. Tanta itaq
dignitas humanȩ c̃ditionis eẽ cognosci̾t᷑. ut ñ
solo iubentis sermone sic̃ alia sex dierũ opera
s. consilio scę trinitatis & opere maiestatis diui¬
nȩ creatus sit homo. ut ex pͥmenȩ c̃ditionis
honore intelligeret quantũ deberet suo ẽdi¬
tori. dũ tantũ in ẽditione mox dignitatis pͥui¬
legiũ p̾stitit ei c̃ditor. ut tanto ardentius ama¬
ret c̃ditorẽ. quanto mirabilius se ab eo ẽẽ in¬
tats sic excellent̃ a conditore c̃ditus ẽ. s etiã qđ
ad imaginẽ & similitudinẽ suã ipse creator
omniũ eũ creauit. qđ nulli alii ex creaturis do
nis nobilitate ẽ consideranda. Primo quidẽ. ut
sicuti ds̃ imus semꝑ ubiq totus ẽ om̃a uiuifi¬
cans mouens & gubernans sic̃ apłs confumat
qđ ini eo uiuimus inouem̾ & sumꝰ sic annna in
suo corpore ubiq tota iuget. iuiuficans eũ. mo¬
ens & gubernans. Nec enĩ in maioribus corpo¬
ris sui membris maior. & i minoribus minor.

Expanded text:
ad imaginem et similitudinem nostram . Tanta itaque dignitas humanae conditionis esse cognoscitur, ut non solo jubentis sermone, sicut alia sex dierum opera, sed consilio sanctae Trinitatis, et opere majestatis divinae creatus sit homo; ut ex primae conditionis honore intelligeret, quantum deberet suo conditori, dum tantum in conditione mox dignitatis privilegium praestitit ei conditor; ut tanto ardentius amaret conditorem, quanto mirabilius se ab eo esse tatis sic excellenter a conditore conditus est, sed etiam quod ad imaginem et similitudinem suam ipse creator omnium eum creavit, quod nulli alii ex creaturis donnis nobilitate est consideranda. Primo quidem quod sicuti Deus unus semper ubique totus est, omnia vivificans, movens et gubernans, sicut Apostolus confirmat quod: In eo vivimus, movemur et sumus ; sic anima in suo corpore ubique tota viget, vivificans illud, movens, et gubernans. Nec enim in majoribus corporis sui membris major, et in minoribus minor:
Abbreviated transcription (Latin):
malũ bonũ. qui dicunt tenebras lucẽ. & lucẽ
tenebras. qͥ dicunt dulce amarũ. & amarũ dul¬
ce. Et tam̃ dñs ait. Malus homo de malo the¬
sauro cordis sui ꝑfert mala. Quid ẽ autẽ ma¬
lus homo nisi mala natura. Quia homo na¬
tura est. Porro si homo aliqđ bonũ ẽ qͥa
natura ẽ. qid ẽ malus homo nisi malum bonũ:
Tamen cũ duo ista discernimus. inuenimꝰ nec ideo
malũ quia homo ẽ. nec ideo bonũ quia inigͦus est.
s bonũ quia homo: malũ quia iniquꝰ. Qiuis quis gͦ
dicit malũ ẽ hominẽ ẽẽ aut bonũ iniquũ cẽ. ipse ĩ¬
cidit in ꝓpheticã illã sententiã. Ue his qui dicunt
bonũ malũ. & malũ bonũ. Opus enĩ dĩ culpat. qđ
e homo. & uiciũ hominis laudat qđ ẽ miquita
Omnisitaq natura etiã si uiciosa ẽ. inquantũ nat᷑a
ẽ. bona est. inquantũ uiciosa ẽ. mala ẽ. Cũ autẽ
bona & mala nullus ambigat eẽ c̃traria. ñ solũ si¬
mul ẽe possunt. s mala omĩno sine bonis. & nisi ĩ

Expanded text:
m est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in od malum est bonum . Opus enim Dei culpat, quod est homo; et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. Quapropter bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
Ite u cur a monemur petere ut accipiamus. nisi
ut ab illo fiat qđ uolumus. a quo factũ ẽ ut ueli¬
mus : Dramus gͦ ꝓ inimicis nr̃is. ut miscđi̾a dñi pre¬
irasci. Cũ autẽ ds̃ irasci dicit᷑. ñ eiꝰ significat᷑ ꝑturba¬
tio qualis ẽ in animo irascentis hominis.s. ex huma¬
nis motibus translato uocabulo. uindicta eiꝰ que
nisi iusta ẽ. irȩ nomen accepit Petis int̾ea ofil¬

Expanded text:
Itemque cur admonemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeipsum . Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. Quod ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ȩternã. Paruo aut̃ malo fallit᷑. qui falsũ ꝓ ue¬
ro aprobando. incidit in aliquas molestiaᷤ tẽ¬
porales. Quibus tñ adhibita sidelis patiennia
conũtit eas in usũ bonũ. uelut si quisquã bo¬
nũ hominẽ putandũ qr malus ẽ. ab eo aliꝗd
patiat᷑ mali. Qui uͦ malũ hominẽ ita bonũ

Expanded text:
aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro veaeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo dicit᷑. aliud tamen clausũ in pectore. aliud
in luigua proptũ ẽ qđ malũ ẽ ꝓpriũ mentientis
In ipsorũ autẽ quȩ dicuntur c̃sideratione rerũ tan¬
tũ inter est qua in re quisq fallat᷑ siue mentiatur
ut cũ falli quã mentiri minus sit malũ quantũ ꝑti¬
net ad hominis uoluntatẽ. tñ longe sit tolerabiliꝰ
in his quȩ a religione sunt seuincta mentiri. quã
in his sine quoꝵ fide uł notitia ds̃ coli nͨ potest fal¬
li. Qd̾ ut illustretur exemplis in tueamur quale
tẽpora moriturũ. nonne illo mͦ mentiri quã isto
mͦ falli incõparabilit p̃stat. multoq minoris ẽ¬
mali. in illũ errore inducere aliquẽ. quã in isto
in quibusdã paruo.in quibusdã nullomͦ. in qui¬
busdã nonnullo etiã bono fallim᷑. Nã magno
malo fallit᷑ homo. cũ hoc non credit. qđ ad ui¬
tã ducit eĩnã. uł hoc credit qđ ad mortẽ ducit

Expanded text:
ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque fallatur sive meut cum falli, quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in iis sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale ibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit
Abbreviated transcription (Latin):
mo sane mentiens iudicandus ẽ. qͥ dicit falsũ qđ
putat uerũ. qm̃ quantũ in ipso ẽ ñ fallit ipses
allit᷑. Non itaq mendacii. sed aliquando ten¬
ritatis arquendus ẽ. qͥ falsa in cautius credita ꝓ
ueris hab̾et. potiusq econtrario quantũ in ipso
ẽ ille mentit᷑. qͥ dicit uerũ qđ putat salsũ. En¬
tũ enĩ ad animũ eiꝰ atimet. qͥa ñ qđ sentit hoc
dicit: ñ uerũ dicit. quãuis uerũ inueniat᷑ ẽẽ
qđ dicit. nec ullomꝰ liber ẽ a mendacio qͥ ore
nesciens uerũ loquit᷑. sciens aut uoluntate
mentit᷑. Non c̃sidereus itaq rebus ipsis de qͥbũ
aliqid dicit᷑. sed sola intentione dicentis. Melior ẽ
qui nesciens falsũ dicit qm̃ id uerũ putat. quã qͥ
m̃tiendo animo sciens gerit. nesciens uerũ eẽ qđ di¬
cit. Ille namq ñ aliud habet in animo. aliud in ũ¬
bo. ħic uͦ mendatio qualecumq per se ipsũ sit. qđ

Expanded text:
mo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod mo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro veris habet. Potiusque e contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
amator: ut uidi inquit. ut peru. ut me malis
abstulit error. qm̃ ẽ ut error bonus. qͥ ñ solum
nihil obsit uerũ etiã ꝓsit aliquid. S diligen¬
tius c̃siderata ueritate cũ aliud nihil sit erra
falsũ. siue sit uerũ. idq tã sit in animo deforme
atq indecens. quã pulcbrũ atq decorũ esse sentimꝰ
uł in loquendo. uł in affentiendo est est. non non.
ritas. uita. ubi neno fallit. falltt nemo. Hic autẽ
homines fallunt. atq fallinitur: miserioresq st̃ cũ
mentiendo fallunt. quã cũ mentientibꝰ fallunt᷑.
& quantũ potest deuitat errorẽ. ut falli nolit. eua
quicũq amat fallere. Non enĩ qui mentit᷑ sibi ui¬
det᷑ errare. s aliũ mittere in errorẽ credentẽ sibi¬
qui nocendi uoluntate mentit᷑. Aut uͦ tantũ no¬
cet. qͥ uiatorẽ mentiendo in diu̾su iter mittit. qͣn¬
tũ is. qͥ uiã uitȩ mendacio fallente deprauat. Ne¬

Expanded text:
amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errarfalsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non ritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo t quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibiqui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
bona malos. & ex mala bonos nasci fructus ñ posse
Cauendũ ẽ errori. non solũ in maioribus uerum
etiã in minoribus rebus. nec nisi rerũ ignorantia
possit errari. Non eͣ tamen c̾sequens ut continuo
erret quisquis si aliquid nescit. s quisquis se exi¬
stimat scire qđ nescit. ꝓ uero quippe aprobat
nescire quã scire sit melius. Itẽ non nullis erra¬
re ꝓfuit aliquando. sed in uia pedũ ñ in uia mo¬
rũ. Nã nobis ipsis accidit. ut in quodã biuo fal¬
lerem̃. ut ñ uenuis ꝑ eũ locũ ubi operiens transi¬
tũ nr̃m donatistarũ manus armata subsederat.
Atq ita factũ ẽ ut eo quo tendebamus ꝑ dubiũ
circuitũ ueniremꝰ. cognitisq insidiis illoꝵ nos
gratularem̃ errasse. atq inde gratias ageremil
dõ. Quis gͦ uiatorẽ sic errante᷑. sic ñ erranti la¬
troni p̃ponere dubitauerit: Et fortasse ideo
aptid illũ sũmũ poctã loquens miser quidã

Expanded text:
bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non possebona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non possecavendum sit, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari, non tamen est consequens, ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit. Pro vero quippe approbat nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser
Abbreviated transcription (Latin):
la orta sunt. ⁊ nisi in aliquibus bonis nͥ est nec
erat unde oriretur ulla mali natura. Nã si esset
inquantũ natura esset ꝓfecto bona esset. aut in¬
corruptibilis natura magnũ esset bonũ. aut etiã
corruptibilis natura nuliomꝰ esset nisi aliqđ bo¬
nũ. qđ bonũ corrũpendo possit ei nocere corrup
hoc dñicȩ sententiȩ refragari qua dixit. Non po¬
test arbor bona fructus malos facere. Non potest
bona terra & uites nasci posse uidemus ⁊ spinas.
Et eodẽ mͦ tamquã arbor mala fructus bonos¬
ñ potest facere. idest opera bona ñ potest fa¬
cere uoluntas mala. S ex bona hominis natura
oriri uoluntas & bona potest & mala. Nec fuit
prors unde pͥmitus oriretur uoluntas mala. nisi
ex angeli et hominis natura bona. Qđ & ipse dñs
codẽ loco ubi de arbore & fructibus loquebatur ap¬
tissime ostendit. Ait enĩ. Aut facite arborẽ bonã
& fructus eius bonos. aut facite arbore malã. &
fructũ eius malũ. satis ammonens ex arbore qͥdẽ

Expanded text:
la orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corrupthoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arbfructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem
Abbreviated transcription (Latin):
currentis.s miserentis ẽ dĩ. taquã dicerẽt᷑. ñ sufficit
sola uoluntas hominis. si ñ sit etiã miscđia dĩ. Non
gͦ sufficit & sola miscła dĩ. si ñ sit etiã uoluntas ho¬
minis. Ac per hoc si recte dictũ ẽ. ñͨ uolentis homi¬
nis. serd miserentis ẽ dĩ. qr uoluntas hominis sola ñ
implet. Porro si nullus dicere xpianus aud ebit. ñ
miserentis ẽ dĩ. sed uolentis ẽ hominis ne apło ẽtra
ñ uolentis neq currentis s miserentis ẽ dĩ ut t̾o¬
tũ dõ qui hominis uoluntatẽ bonã & p̃parat ad¬

Expanded text:
is, tanquam diceretur, Non sufficit hominis voluntas sola, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, nisi sit etiam voluntas hominis. Ac per hoc si recte dictum est: Non volentis hominis, sed miserentis Dei est, quia id voluntas hominis sola implet? Porro si nullus dicere christianus audebit, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo aNon volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo detur, qui hominis
Abbreviated transcription (Latin):
atq ĩmobili. atq firmȩ imponat᷑. ut possit integrũ.
atq illibatũ ẽẽ qđ loquim᷑. Nã multi heretici ñ ha¬
bentes altare id est uerã fidẽ. blasphemias ꝓ laude
dixert. terrenis uidelicet opmionib agrauati. uotũ
suũ tãquã in terrã ꝓicientes. S debet eẽ sana etiã

Expanded text:
anquam imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑspicuȩ ueritatis. Et peccata nob̾ nc̃ dimit¬
tuntur. & nc̃ dimittimꝰ. quȩ harũ quatuor re¬
liquarũ scdã petitio est. Tũ aut̃ nulla uenia erit
peccatorũ. quia nulla peccata. & tẽptationeᷤᷤ quȩ
tus tui A malũ a quo liberari optamus. & ipsa
liberatio a malo. ad hanc utiq uitã ꝑtinet. qͣm
ex iustitia dĩ mortalẽ meriumus. & unde ipsi¬
nario numero. ex quo totus iste sermo mana¬
uit.i. Si enĩ timor dñi ẽ quo beati sunt

Expanded text:
et perspicuae veritatis. Et peccata nunc nobis dimitet perspicuae veritatis. Et peccata nunc nobis dimittuntur, et nunc dimittimus; quae harum quatuor reliquarum secunda petitio est: tunc autem nulla erit venia peccatorum, quia nulla peccata. Et tentationes temportus tui . Et malum, a quo liberari optamus, et ipsa liberatio a malo ad hanc utique vitam pertinet, quam et justitia Dei mortalem meruimus, et unde ipsinario numero, ex quo totus iste sermo manavit. Si enim timor Dei est quo beati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtͣna uita ꝓmutitur. Permanebunt gͦ ista tria
c̃sũmata atq cumulata in illa uita quȩ nobis
pmitut. reliqua uͦ quatuor quȩ petimus ad te¬
porale istã uitã ꝑtinere: mͥ uidetur. uł hoꝵ qđ¬
in sacram̃to aut in uictu isto uisibili. ad hoc
tempꝰ ꝑtinet qđ appellauit hodie. ñ qr spuał
cibus ñ est sempit̾nus.s. quia iste qͥ cotidianꝰ dic¬
tus ẽ in scripturis siue in strepitu sermonis suuie
quibusq temporalibꝰ signis exhibet᷑ animȩ. quȩ
om̃a t̾c utiq ñ erunt cũ om̃s erͣt docibiles dño¬
& ipsã in effabilẽ lucẽ ueritatis ñ motu corporũ
significantes. s puritate mentis haurientes. Nã
fortasse & propterea panis dictus ẽ ñ potus. quia
panis frangendo atq mandendo in alimentũ con¬
uertitur sicut seripturȩ aperiendo & disserendo
animã pascunt. Potus autẽ paratus sicuti est¬
in calicẽ transit uł transit᷑ in corpus. ut isto tẽpo¬
re panis sit ueritas. cũ cotidianis panis dicit̃

Expanded text:
aeterna vita promittitur. Permanebunt ergo ista tria consummata atque cumulata in illa vita quae nobis promittitur; reliqua vero quatuor, quae petimus, ad temporalem istam vitam pertinere mihi videntur, quod in Sacramento aut in victu isto visibilis, ad hoc tempus pertinet, quod appellavit hodie: non qcibus non est sempiternus; sed quia iste qui quotidianus dictus est in Scripturis, sive in strepitu sermonis, sive quibusque temporalibus signis exhibetur animae: quae omnia tunc utique non erunt, cum omet ipsam ineffabilem lucem veritatis non motu corporum significantes, sed puritate mentis haurientes. Nam fortasse et propterea panis dictus est, non potus, quia panis frangendo atque mandendo in alimentum convertitur, sicut Scripturae aperiendo et disserendo animam pascunt. Potus autem paratus, sicuti esticuti est, transit in corpus: ut isto tempore panis sit veritas, cum quotidianus panis dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
eũ excessu uocis explet᷑ etiã ꝑfectione sermonis. Et no¬
tandũ qđ in ira perhibet reũ esse uidicio. in uoce irȩ
qđ ẽ racha reũ concilio. in uerbo uocis qđ ẽ fatue. re¬
um gehennȩ. Per gradus enĩ culpȩ. creuit ordo sen¬
tentiȩ. quia in uidicio adhuc causa discutit᷑. in c̾ci
lio autẽ iã causȩ sententia definit᷑. in gebenna ue¬
ro ignis ea quȩ de c̃cilio egredit᷑ sententia expletur:
Qua igitur humanorũ actuũ dñs subtili examine
gressus enumerat. ira sine uoce iudicio. ira in uoce
c̃cilio. ira uͦ in uoce & sermone gehennȩ ignibꝰ man¬
cipat᷑. Hanc subtilitatẽ considerationis eius. ꝓphe¬
ta aspexerat cũ dicebat. fortissime magne. potenᷤᷤ

Expanded text:
cum excessu vocis expletur, etiam perfectione sermonis. Et nocum excessu vocis expletur, etiam perfectione sermonis. Et notandum quod in ira perhibet reum esse judicio: in voce irae, quod est racha, reum concilio: in verbo vocis, quod est fatue, reum gehennae. Per gradus enim culpae crevit ordo sententiae, quia in judlio autem jam causae sententia definitur, in gehenna vero ignis ea quae de concilio egreditur sententia expletur. Quia igitur humanorum actuum Dominus subtili examine gressus enumerat, ira sine voce, judicio; ira in voce, concilio; ira vero in voce atque sermone, gehennae ignibus mancipatur. Hanc subtilitatem considerationis ejus propheta aspexerat, cum dicebat: Forti
Abbreviated transcription (Latin):
rosolimis adorabitis patrẽ. & paulo post. Ueri ad
oratores adorabunt patrẽ in sp̃ũ & ueritate. Nã &
pater tales quęrit. qui adorent eũ. In corde gͦ ẽẽ gressus
insinuat. quando & ut ueniamꝰ uocat. & tñ motu cor¬
poris nequaquã nos ad alia transire denunciat. Sic
gressus. ut ne minutissimȩ quidẽ cogitationes eiꝰ uidicio
ic uerba tenuissima quȩ apud nos usu uiluert uid¬
scussa remaneant. Hinc enĩ dicit᷑. Qui irascit᷑ frĩ suo
reus erit iudicio. Qui dixerit frĩ suo racha. reus erit ẽ¬
cilio. Qui dixerit. fatue. reus erit gehennȩ ignis. Ra¬
cha quippe in hebreo eloquio uex interfectionis ẽ. quȩ
quidẽ ammũ irascentis ostendit. nec tñ plenũ uerbũ
iracundiȩ expͥmit. Prius gͦ ira rep̾hendit᷑ sine uoce.
postmodũ uͦ ira cum uoce. sed necdũ pleno u̾bo forma¬
ta. Ad extremũ quoq cũ dicit᷑ fatue. ira redarguit᷑. quȩ

Expanded text:
rosolymis adorabitis Patrem . Et paulo porosolymis adorabitis Patrem . Et paulo poorabunt Patrem in spiritu et veritate, nam et Pater tales quaerit qui adorent eum . In corde ergo esse gressus insinuat, quando et ut veniamus vocat et tamen motu corporis nequaquam nos ad alia transire denuntiat. Vetgressus, ac verba tenuissima, quae apud nos usu viluerunt, indiscussa remaneant. Hinc etenim Dominus dicit: Qui irascitur fratri suo, reus erit judicio. Qui dixerit fratri suo, racha, reus erit concilio: qui dixerit, fatue, reus erit gehennae ignis. Racha quippe in Hebraeo eloquio vox interjectionis est quae quidem animum irascentis ostendit, nec tamen plenum verbum iracundiae exprimit. Prius ergo ira reprehenditur sine voce, postmodum vero ira cum voce, sed necdum pleno verbo formata. Ad extremum vero cum dicitur, fatue, ira redarguitur quae
Abbreviated transcription (Latin):
ponamꝰ. Consolatur nos ueritas. quȩ ꝑ psalmistã dicit.
Inꝑfectũ meũ uiderunt oculi tui. & in libro tuo om̃s
scribent᷑. Non omino erit nob̾ noxia nr̃a inperfectio
si in di timere constituti & ad transacta ñ respicimꝰ.
& ea quȩ restant transire festinamus Nã qui ĩꝑfec¬
toꝵ desideria dignant᷑ inflãmat. hȩc quandoq ad
ꝑfectionẽ roborat. Nonne ipse considerat uias ieas¬
& cunctos gressus meos dinumerat.
uid uiarũ nomine nisi actiones denunciat: Hinc
enĩ per hieremiã dicit᷑. Bonas facite uias ur̃as & stu¬
dia itrͣa. Quid uͦ appellatione gressuũ nisi uł motꝰ
mentiũ. uł ꝓuectus accipimꝰ meritorũ: Quibꝰ pfec¬
to gressibus. ad semetipsã ueritas uocat dicens. Ule¬
nite ad me om̃s qui laboratis & onerati estis Ad se
quippe uenire nos dñs p̾cipit. nimrũ non gressi¬
bus corporis. sed puectibus cordis. Ipse namq ait :
Ueniet hora. quando neq in monte hoc neq: in hie¬

Expanded text:
s quae per Psalmistam dicit: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur . Non omnino erit nobis noxia nostra imperfectio, si, in Dei itinere constituti, et ad transacta non respicimus, et ad ea quae restant transire festinamus. Nam qui imperfectorum desideria dignanter inflammat, haec quandoque ad perfectionem roborat, et cunctos gressus meos dinumerat? - Quid viarum nomine, nisi actiones denuntiat? Hinc enim per Jeremiam dicitur: « Bonas facite vias vestras, et studia vestra . » Quid vero appellatione gressuum, nisi motus mentium, vel profectus accipimus meritorum? Quibus profecto gressibus ad semetipsam nos Veritas vocat, dicens: Venite ad me omnes, qui laboratis, et onerati estis . Ad se quippe venire nos Dominus praecipit, nimirum non gressibus corporis, sed profectibus cordis. Ipse namque ait: Veniet hora quando neque in monte hoc, neque in Je
Abbreviated transcription (Latin):
atq obtinendȩ aliquando nc̃ omnis conatꝰ ĩpen
lit᷑ nc̃ agatur atq speret᷑ futura uł et̾na. & cũ
ȩt̃na priora sint dignitate quãuis tẽporalibꝰ pri¬
us actis ad illa transeat᷑. triũ primarũ petitionũ
impetrationes quãquã in hac uita quȩ isto scło agi¬
turꝰ ex ordiũ capiant. nã & scĩficatio nominis dñi ab
ipso humilitatis uł humanitatis dĩ aduentu agi ce¬
pit. et aduentꝰ filii eiꝰ uł regni quo in claritate uen¬
turꝰ est ñ iã sinito scło sed in sine scłi manifestabi¬
tur. et ꝑfectio uoluntatis eiꝰ sic̃ in celo & in terra¬

Expanded text:
atque obtinendae aliquando nunc omnis conatus impenatque obtinendae aliquando nunc omnis conatus impenliter nunc agatur, atque speretur aeterna, et cum aeterna priora sint dignitate, quamvis temporalibus prius actis ad illa transeatur; trium primarum petitionum impetrationes quanquam in hac vita, quae isto saeculo agitur, exordium capiant nam et sanctificatio nominis Dei ab ipso humilitatis Domini adventu agi coepit; et adventus regni ejus, quo in claritate venturus est, non jam finito saeculo, sed in fine saeculi manifestabitur; et perfectio voluntatis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporalibus aut aduersis oriant᷑: nemo frangitur
aduersarũ molestia. qui ꝓsperarũ delectatione ñ
capitur. Ultima petitio. & septima petitio.S E p
lisera to os a
mur. qͦ iã inducti sumus. Qđ cũ factũ fuerit ni¬
chil remanebit formidolosũ. nec omĩno metuen¬
da erit ulla tẽptatio. Qd̾ tam̃ in hac uita quã diu
ista mortalitate circũferim᷑ in quã serpentina
ꝑsuasione inducti sumus ñ desperandũ est pos¬
se fieri. sed tamen aliquando futurũ esse spe¬
randũ est. Et hec ẽ spes quȩ ñ iuidet᷑. de qͣ cũ lo¬
queret᷑ apłs ait. Spes autẽ quȩ uidet᷑ ñ est spẽ.
sima uigilantia sugiamus. & id qđ dño reuelan¬
te appetendũ esse intellexerimꝰ. flagrantissima
cariate appetamus. Ita enĩ reliquo mortalita¬
tis huius onere ipsa morte deposito. ex om̃i ho¬
minis parte oportuno tẽpore ꝑficiet᷑ beatitudo
quȩ in hac uita inchoata est. & cui capessendȩ

Expanded text:
temporalibus, aut adversis oriantur, nemo frangitur temporalibus, aut adversis oriantur, nemo frangitur adversarum molestia, qui prosperarum delectatione non capitur. 35. Ultima et septima petitio est, Sed libera nos a mur, quo jam inducti sumus. Quod cum factum fuerit, nihil remanebit formidolosum, nec omnino metuenda erit ulla tentatio; quod tamen in hac vita quandiu istam mortalitatem circumferimus, in quam serpentina persuasione inducti sumus, non sperandum est posse fieri, sed tamen aliquando futurum sperandum est, et haec est spes quae non videtur: de qua cum loqueretur Apostolus, ait, Spes autem quae videtur, non est spes . sima vigilantia fugiamus; et id quod Domino revelante appetendum esse intellexerimus, flagrantissima charitate appetamus. Ita enim reliquo mortalitatis hujus onere ipsa morte deposito, ex omni hominis parte opportuno tempore perficietur beatitudo, quae in hac vita inchoata est, et cui capessendae
Abbreviated transcription (Latin):
missione dĩ ad homines aut ꝓ sius peccaus pu
dos. It interest plurmiũ in qualẽ quisq tẽpta¬
tionẽ incidat. Non enĩ in talẽ incidit iudas qͥ
uendidit dñm. in qualẽ incidit petrꝰ cũ t̾ri¬
tus dñm negauit. St̃ etiã humanȩ tẽptatio¬
nes credo cũ bono quisq animo scđm tam̃ hu¬
manã. fragilitatẽ in alic c̃silio labitur. aut ir¬
ritat᷑ id est incitatur in frem studio corrigen¬
di paulo tñ amplius quã xp̃iana tranquilli¬
tas p ostulat. De qua apłs dicit. Teniptatio uos
non ap̃hendat nisi humana. cũ idẽ dicat. side¬
lis ds̃ qui non sinat uos tẽptari supra quã po¬
testis ferre. sed faciat cũ temptatione etiã puen¬
tum ut possitis tolerare. In qua sententiã satis
mur enĩ si tales acciderint quas ferre ñ possimus.
Sed cũ temptationes periculose in quas inferri atq ĩ¬
duci periculosũ uł ꝑniciosum ẽ aut ꝓsperis rebus

Expanded text:
missu domini ad homines aut pro suis peccatis pmissu domini ad homines aut pro suis peccatis pexercendos. Et interest plurimum in qualem quisque tentationem incidat; non enim in talem incidit Judas qui vendidit Dominum, in qualem incidit Petrus cum territus Dominum negavit. Sunt etiam humanae tentationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem, in aliquo consilio labitur, aut irlabitur; aut irritatur in fratre studio corrigendi, paulo tamen amplius quam christiana tranquillitas ponon apprehendat, nisi humana; cum idem dicat, Fidelis Deus, qui vos non sinat tentari supra quam potestis ferre; sed faciet cum tentatione etiam proventum, ut possitis tolerare . In qua sententia satis mur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. Sed cum tentationes periculosae in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm locutus est cũ angelica quãquã stulta & cupi¬
da tamquã si loqueretur cũ anima humana stul¬
ta quoq & cupida. Aut ipsi heretici dicant quẽ¬
admodũ locutus ẽ d̃ cũ illo diuite cuiꝰ cupidita¬
tem stultissimã arguere uoluit dicens. Stulte hac
parasti cuius erunt : Certe hec ipse dñs in eugło
dicit. ciu heretici isti uelint nolint colla sũmittunt
Si aut̃ hoc mouent᷑ qđ tẽptandũ iustũ satanaᷤ petiũ
lño ñ ego expono quare sit factum. s ipsos o¬
go exponere quare sit dictum in eugło ab ipso
dño discipłis. ecce satanas expetiuit uos cribra¬
re quasi triticum. & petro ait. ego autẽ postu¬
laui ne deficiat sides tua. Cũ autẽ exponunt
mͥ. simul illud qđ a me quęrunt exponunt si¬
bi. Si autẽ ñ ualuerint hoc exponere. ñ aude¬
ant id qđ in eugło sine offensione ñ intelligt᷑
in aliquo libro cum temeritate culpare fiunt
igit᷑ tẽptationes ꝑ satanan ñ potestate eiꝰ s per¬

Expanded text:
m locutus est cum anima angelica, quamquam stulta et cupida, tamquam si, loqueretur cum anima humana stulta et cupida. aut ipsi dicant, quomodo locutus est cum illo diuite, cuius cupiditatem i stultissimam arguere uoluit dicens: stulte, hacparasti . cuius erunt? certe hoc ipse dominus in euangelio dicit; cui haeretici isti, uelint, nolint, colla submittunt. si autem hoc mouentur, quod temtandum iustum satanas petit a deo, non ego expono, quare sit factum, sed ipsos cogo exponere quare sit dictum in euangelio ab ipso domino discipulis: ecce, satanas expetiuit uexare uos quomodo triticum; et Petro ait: ego autem postulaui, ne deficiat fides tua. cum autem hoc exponunt mihi, simul illud quod a me . quaerunt exponunt sibi. si uero non ualuerint hoc exponere, non audeant id quod in euangelio sine offensione non intellegunt, in aliquo libro cum temeritate culpare. Fiunt igitur temtationes per satanan non potestate eius, sed per
Abbreviated transcription (Latin):
uidebunt. oremꝰ ñ induci in tẽp̃tationẽ ne habeamꝰ
duplex cor. ñ appetendo sip̃lex bonũ qͦ referamꝰ oĩa
que operam᷑. s. simul tẽporalia & trena sectando:
Tẽptationes enĩ ex his rebus quȩ graues & calami¬
tose uident᷑ hominibus ñ in nos ualent idest ñ¬
uincunt nos si ñ ualeant illȩ quȩ blandiciis earũ
rerũ accedunt. quas homines bonas. & letabun
Si aut̃ sapientia ẽ qͣ beati st̃ pacifici usq uocabunt᷑¬
oremꝰ ut liberem᷑ a malo. Ipsa enĩ liberatio libero ᷤᷤ
nos faciet. id est filios dĩ. ut spũ adoptionis cla¬
memꝰ. abba pat̾. Sane ñ negligent̾ p̃tereundũ ẽ

Expanded text:
i deum uidebunt, oremus non induci in temtationem, ne habeamus duplex cor, non appetendo simplex bonum, quo referamus omnia quae operamur, sed simul temporalia et terrena sectando. temtationes enim de his rebus, quae graues et calamitosae uidentur hominibus, non in nos ualent, si non ualeant illae quae blanditiis earum rerum accidunt, quas homines bonas et si sapientia est, qua beati sunt pacifici, quonoremus ut liberemur a malo: ipsa enim liberatio liberos nos faciet, id est filios Dei, ut spiritu adoptionis clamemus, Abba, Pater . 39. Sane non negligenter praetereundum est
Abbreviated transcription (Latin):
unde putari potest ñ esse c̃sequens ut ñ uid eat᷑
res quecũq cũ creditur. Sed melius hanc appel¬
lamus fidẽ quã diuina eloquia docuerint. earũ
scilicet rerũ quȩ ñ uident᷑. De spe quoq apłs ait.¬
rat. Si autẽ qđ ñ uidemꝰ speramus ꝑ patientiã
expectamus. Cũ qͦ bona nob̾ futura esse credunt᷑
nhil aliud quã sperant᷑. Iã de amore qiđ di¬
cã sine qͦ fides nihil ꝓdest. Spes uͦ sine a¬
more xesse non potest. Deniq ut ait apłs ia
cobus & demones credunt & contremiscunt. nec
tamen sperant uł amant. sed potius qđ speramꝰ &
amamꝰ credendo uenturũ esse formidant. ꝓpter
qđ apłs paulus fidẽ quȩ ꝑ dilectionẽ operat᷑ ap¬
bat atq cõmendat. quȩ utiq sine spe ñ potest
esse. Pinde nec amor sine spe ẽ. nec sine amo¬
re spes. nec utrumq sine fide hic pauea de fide¬

Expanded text:
unde putari potest non esse consequens ut non videatur unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earum scilicet rerum quae non videntur. De spe quoque aitrat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus . Cum ergo nobis bona futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Denique, ut ait apostolus Jacobus: Et daemones credunt et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant, sed potius quod speramus et amamus, credendo venturum esse formidant. Praulus, fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide. CAPUT XVI
Abbreviated transcription (Latin):
ad udiciũ. qđ suturũ ẽ. Itẽ fides & suarũ rerũ ẽ
& aliarũ. Nã & se quisq credit aliquando cepisse
nec fuisse utiq sempit̾nũ. & alios & alia. Nec solũ
de hominib multa quȩ ad religionẽ ꝑtinent. ue¬
rũ etiã de angelis credimꝰ. Spes autẽ ñ nisi bona¬
rũ rerũ ẽ. nec nisi futurarũ. & ad eũ ꝑtinentiũ qͥ
earũ spẽ gerere ꝑhibetur. Quȩ cũ ita sint. propt̃
has causas distinguenda. Erat fides abspe. sicut
uocabulo: tta rauonabili differentia. Nã qđ attinet
est. In epła quippe ad hebreos. qua testes sunt ussi¬
ilustres catholicȩ regulȩ defensores. fides dicta est
c̃uictio rerũ quȩ ñ uident᷑. quãuis quando se quisq
ñ uerbis. ñ testibus ñ deniq ullis argum̃tis s p̾sen¬
tiũ rerũ euidentiȩ credidisse hoc ẽ fidẽ accõmodas¬
se dicit. ñ ita uidet᷑ absurdũ ut recte rep̾hendat᷑
in uerbo. ei q dicat᷑. uidisti. ergo ñ credidisti

Expanded text:
quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attineest. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti:
Abbreviated transcription (Latin):
de hȩ quatuor uirtutes uno caritatis diademate
ornant᷑. Quȩ ẽ uera sapientia nisi dm̃ intelligere
habet boni ab eo habet: Qidꝰ tẽperantia. nisi inte¬
grũ se p̃beat in ꝑfectione uitȩ ei quẽ aniat . Qid̃
fortitudo nisi ꝑ amore dĩ fortit̾ om̃a tolerare ad¬

Expanded text:
oinde hae quatuor virtutes uno charitatis diademate oinde hae quatuor virtutes uno charitatis diademate ornantur. Quae est vera sapientia, nisi Deum intelligere quid habet boni, ab eo habet? Quid temperantia, nisi integrum se praebeat in perfectione vitae ei, quem amat? Quid fortitudo, nisi pro amore Dei fortiter 147 omnia tolerare ad
Abbreviated transcription (Latin):
aut sacrilegus uł introducens aliqid̃ alienũ a doctri¬
na dñi. uł certe subrelinquens. & p̃teriens aliqiđ eoꝵ
quȩ dõ placita sut. cũ ipse manifestissime p̃dicatori¬
bus ueritatis de his quos imbuerent p̃cipiat dicens. do
centes eos seruare om̃a quȩcũq mandaui uobis. Et ea
enĩ quȩ ipse mandauit ñ alia. & hȩc ñ ex parte. sed
om̃a suis auditoribus seruanda tradere iubet.De¬
dentiã ꝗͣ agenda uł ñ agenda discernit. & iustitia
qͣ ds̃ colitur᷑ & amnat᷑. & recte uiuit᷑ int̃ c̃socias animaᷤ.
tẽperantia. quȩ c̃c̃upiscentiã uł irã gubnat. ne dif¬
finitos honestatis t̃minos transgrediant᷑. fortitudo
qua aduersa huiꝰ uitȩ quȩcũq c̃tgant. ẽstanti a¬
nimo tolerant᷑. Et hȩ quatuor si caritate ꝑfecta suit̃
in anima. efficiunt eã dõ ꝓximã. quia nihil aliud
est optimũ hominis cui herere beatissimũ sit. nisi
ds. ciu herere certe ñ ualemus nisi dilectione. Pm¬

Expanded text:
aut sacrilegus, vel introducens aliquid alienum a doctrina Domini, vel certe subrelinquens et praeteriens aliquid eorum quae Deo placita sunt, cum ipse manifestissime praedicatoribus veritatis de his quos centes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis. Et ea enim quae ipse mandavit non alia, et haec non ex parte sed omnia suis auditoribus ad servandum contradere jubet. Sae agenda vel non agenda discernit; et justitia, qua Deus colitur, et amatur, et recte vivitur inter consocias animas; temperantia, quae concupiscentiam vel iram gubernat, ne definitos honestatis terminos transgrediantur; fortitudo, qua adversa hujus vitae quaecunque contingant, constanti animo tolerat. IV. Et haec quatuor, si charitate perfecta in anima fiunt, efficiunt eam Deo proximam. Quia nihil aliud est optimum hominis, cui haerere beatissimum sit, nisi Deus: cui haerere certe non valemus, nisi dilectione. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
qui orat in se quoq ipso uelit habitare quẽ inuocat.
& cũ hoc affectat. teneat iustitiã: quo munere intuta¬
tur ad inhabitandũ animũ ds̃ Iã uideamꝰ quȩ st̃
petenda. dictũ est quid sit qui petitur. & ubi habi¬
tat. Primũ autẽ omniũ quȩ petunt᷑. hoc est. Sa iIc¬
TIFIC ET UN NOMEII⁊ USM. Qđ ñ sic peti¬
tur quasi non sit scm nomen dñi. sed ut scm ha¬
beatur ab hominibus idest ita illis innotescat ds̃.
ut ñ existiment aliquid sanctius. qđ magis offen¬
dere timeant. Neq enĩ quia dictũ est. notus in iui¬
dea ds. in ifrahel magnũ nomen eiꝰ. sic intelligen¬
dũ est quasi alibi minor sit ds̃ & alibi maiors
ibi magnũ e̾ nomen eius ubi pro suȩ maiestatis mag¬
nitudine nominatur. Ita ibi dicitur scm nomenꝰ
eius. ubi cũ ueneratione & confessionis timore nomi¬
natur. Et hoc est qđ nunc agitur. dũ euangłm ad¬

Expanded text:
qui orat, in se quoque ipso velit habitare quem invocat: qui orat, in se quoque ipso velit habitare quem invocat: et cum hoc affectat, teneat justitiam; quo munere invitatur ad inhabitandum animum Deus. 19. Jam videamus quae sint petenda. Dictum est enim quis sit qui petitur, et ubi habitet. Primum autem omnium quae petuntur hoc est, Sanctificetur nomen tuum. Quod non sic petitur, quasi non sit sanctum nomen Dei, sed ut sanctum habeatur ab hominibus: id est, ita illis innotescat Deus, ut non existiment aliquid sanctius, quod magis offendere timeant. Neque enim quia dictum est, Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ; sic intelligendum est quasi alibi minor sit Deus, alibi major: sed ibi magnum est nomen ejus, ubi pro suae majestatis magnitudine nominatur. Ita ibi dicitur sanctum nomen ejus, ubi cum veneratione et offensionis timore nominatur. Et hoc est quod nunc agitur, dum Evangelium ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut omniũ sensibus & magnorũ & paruulorũ be¬
ne sentiatur de dõ. Et ideo qui uisibilibꝰ adhuc
pulcrhitudinibus dediti sunt. nec possunt ĩcor¬
poreũ aliqiđ cogitare. qm̃ necesse ẽ cęlũ p̃ferant
terrȩ. tolerabilior ẽ opinio eorũ si dm̃ quẽ ad¬
huc corporaliter cogitant in cęlo potuis creclant
esse quã in terra. ut cũ aliquando cognouerint
dignitatẽ anunȩ cȩleste etiã corpus excedere. magis e¬
um quęrant in anima quã in corpore etiã cęlesti. Et cũ
cognouerit quantũ distat int̾ peccatoꝵ animas & iu¬
stox sic̃ ñ audebant eum dũ adhuc carnaliter iuiuerent¬
uł saperent in terra collocare sed in cęlo. sic postea me¬
liore fide uł intelligentia magis eũ in animis iustoꝵ
quã in peccatorũ requirant Recte gͦ intelligitur qđ
dicitur. Pater nr̃ qui es in cęlis. in cordibus iustorũ
esse dictũ tamquã in templo sco suo. simul etiã ut

Expanded text:
ut omnium sensibus et parvulorum et magnorum beut omnium sensibus et parvulorum et magnorum bene sentiatur de Deo. Et ideo qui visibilibus adhuc pulchritudinibus dediti sunt, nec possunt aliquid incorporeum cogitare, quoniam necesse est coelum praeferant terrae; tolerabilior est opinio eorum, si Deum quem adhuc corporaliter cogitant, in coelo potius credant esse, quam in terra: ut cum aliquando cognoverint dignitatem animae coeleste etiam corpus excedere, magis eum quaerant in anima, quam in corpore etiam coelesti; et cum cognoverint quantum distet inter peccatorum animas et justorum, sicut non audebant, cum adhuc carnaliter saperent, eum in terra collocare, sed in coelo, sic postea meliori fide vel intelligentia magis eum in animis justorum quam in peccatorum requirant. Recte ergo intelligitur quod dictum est, Pater noster qui es in coelis, in cordibus justorum esse dictum, tanquam in templo sancto suo. Simul etiam ut
Abbreviated transcription (Latin):
nulitate̾. Sed queni ad modũ terra appellatꝰ ẽ pec¬
cator cũ ei dictũ ẽ terra es & in t̾ram ibis. sic cęlũ e
contrario iustus dici potest. Iustis enĩ dicit᷑. Templũ
enĩ dĩ scm̃ est. qđ estis uos Quapropt̾ si in tẽplo su¬
o habitat ds̃. & scĩ templũ eius sunt. recte dicit᷑. qͥ es
in cęlis. id est. qui es in sc̃is. Et ac cõmodatissima ista
similitudo ẽ. ut sp̃italit᷑ tantũ intereẽ uideat᷑ int̃
iustos & peccatores. quantũ corporalit̾ inter cęlũ &
terrã. Cuius rei significandȩ gr̃a cũ ad orationẽ sta
deseruerit. qui ubiq p̾sens est. ñ locorũ spaciis sed
maiestatis p̾sentia : sed ut moneat᷑ animꝰ ad na¬
turã excellentiorẽ se conũtere. id est ad dñm. cũ
ipsũ corpus eius qđ terrenũ est ad corpꝰ excellen¬
tius id est ad corpus cȩleste conuertitur. Conue¬
nit etiã gradibus religionis & plurimũ expedit.

Expanded text:
militatem. Sed quemadmodum terra appellatus est pecmilitatem. Sed quemadmodum terra appellatus est peccator, cum ei dictum eio dici potest; justis enim dicitur: Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Quapropter si in templo suo habitat Deus, quia sancti templum ejus sunt, recte dicitur, qui es in coelis, id est, in sanctis; et accommodatissima ista similitudo est, ut spiritaliter tantum interesse videatur inter justos et peccatores, quantum corporaliter inteterram; cujus rei significandae gratia cum ad orationem stamdeseruerit, qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia; sed ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem se convertere, id est ad Deum, cum ipsum corpus ejus quod est terrenum, ad corpus excellentius, id est ad corpus coeleste convertitur. Convenit etiam gradibus religionis, et plurimum expedit,
Abbreviated transcription (Latin):
manarũ rerũ fragilitate deuenire. ds̃ aut̃ in sor¬
didos mores nũquã cadet. Et gr̃as miscđiȩ ipsius
qͥ hoc a nobis exigit ut pater nͣr sit. qđ nullo sũp¬
tu sed sola bona uoluntate cõparari potest. Am¬
monentur etiã diuites hic uł genere nobiles se
aduersus pauperes & ignobiles. qm simul dicunt
dõ paterꝰ nr̃ qđ non possunt uere ac pie dicere
tatẽ uocatus. & dicat. Pater nrͣ. qui es in cęlis.
idest in scĩs & iustis. Non enim in spacio locoꝵ
continet᷑ ds̃. Sunt enĩ cęli excelsa quidẽ mund& corda. si
tamen corpora. quȩ ñ possunt ẽẽ nisi in loco S si in cȩ¬
lis tamquã in suꝑioribus mundi partibꝰ locꝰ dĩ esse cre¬
dat᷑ melioris meriti sunt aues. quarũ uita ẽ dõ uici¬
nior. Non autẽ scriptũ ẽ. prope est dñs excelsis homi¬
nibus. aut eis qui in montibis habitant.s. scriptũ ẽ
prope ẽ dñs contritis corde. qđ in agis ꝑtinet ad hu¬

Expanded text:
humanarum fragilitate devenire: Deus autem in sorhumanarum fragilitate devenire: Deus autem in sordidos mores nunquam cadit. Et gratias misericordiae ipsius, qui hoc a nobis exigit, ut Pater noster sit; quod nullo sumptu, sed sola bona voluntate comparari potest. Admonentur etiam hic divites, vel genere nobiles secadversus pauperes et ignobiles; quoniam simul dicunt Deo, Pater noster: quod non possunt vere ac pie dicere,tatem vocatus, et dicat, Pater noster qui es in coelis: id est, in sanctis et justis. Non enim spatio locorum continetur Deus. Sunt enim coeli excellentia quidem mundi corpora, sed tamen corpora, quae non possunt esse nisi in loco: sed si in coelis tanquam in superioribus mundi partibus locus Dei esse creditur melioris meriti sunt aves, quarum vita est Deo vicinior. Non autem scriptum est, Prope est Dominus excelsis hominibus, aut eis qui in montibus habitant: sed scriptum est, Prope est Dominus obtritis corde ; quod magis pertinet ad hu
Abbreviated transcription (Latin):
nã hereditatẽ. ut simus xp̃i cohereides Et qr¬
ut ad adoptionẽ filiorũ ueniamꝰ. non est
meritorũ nr̃orum sed gr̃ȩ dĩ. eandẽ ipsã grãm ino¬
rationis principio ponimus. cũ dicimꝰ. Pater ñr.
tituri sumiis. cũ prius ut aliqid peteremꝰ tã magnũ
donũ accepimꝰ. ut sinamurꝰ dicere. pater ñr dõ. xđ¬
eni᷑ ñ det iã filuis petentibus. cũ hoc ipsũ ante dede¬
rit. ut filii essent: Postremo quanta cura animum
tangit. ut qui dicit pater nr̃ tanto patre ñ sit ĩdiqnꝰ
Si enĩ quisquã plebeius senatorẽ grandioris ętatis ab
bit. nec facile audebit cogitans humilitatẽ generis
sui. & opũ indigentiã. & plebeiȩ ꝑsonȩ uilitatẽ. En¬
to gͦ trepidandũ ẽ appellare dm̃ patrẽ. si tanta ẽ
labes. tanta q sordes in moribus. ut multo iustiuis
eos a sua c̃iunctione expellat. quã ille senator
cuiusus mendici aegestatẽ: quando quidẽ ille
hoc contempnit in mendico qđ & ipse potest hu

Expanded text:
haereditatem ut simus Christi cohaeredes, et in adoptionem filiorum veniamus, non est meritorum nostrorum sed gratiae Dei, eamdem ipsam gratiam in orationis principio ponimus cum dicimus: Pater nostetituri sumus, cum prius quam aliquid peteremus, tam magnum donum accipimus, ut sinamur dicere: Pater nonon det filiis petentibus, cum hoc ipsum ante dederit, ut filii essent? Postremo quanta cura animum tangit, ut qui dicit, Pater noster, tanto Patre non sit indignus? Si enim quisquam plebeius senatorem grandioris aetatis ab bit, nec facile audebit, cogitans humilitatem generis sui, et opum indigentiam, et plebeiae personae vilitatem: tanta est labes, tantaeque sordes in moribus, ut multo justius eas a sua conjunctione Deus expellat, quam ille senator cujusvis mendici egestatem? Quandoquidem ille hoc contemnit in mendico, quo et ipse potest rerum
Abbreviated transcription (Latin):
in illis utiq sit uoluntas dĩ. non qr ipsi faciunt ut ue¬
lit ds̃. sed quia faciunt qđ ipse uult. idest faciunt se¬
cundũ uoluntatẽ eius. Est etiã ille uitellectus. est se¬
sicut in scĩs & iustis. ita & in peccatoribus. Qđ atlhuc
duobus modis accipi potest. siue ut oremus etiã ꝓ in¬
imicis nr̃is. Quid enĩ aliud st̃ habendi nisi mimici nr̃i¬
hi. contra quoꝵ uoluntatẽ xp̃ĩanũ & catholicũ nom̃¬
augetur. ut ita dictũ sit. fiat uoluntas tua sic̃ in cęlo
& in terra. tamquã si diceret᷑. faciant uolinitatẽ tuã
sic̃ iusti ita & peccatores. ut ad te c̃uertant᷑. Siue ita fiat
uoluntas tua sic̃ in cęlo & in terra. ut sua cuiq retribu¬
anturꝰ. qđ fiet extremo iudicio. ut iustis p̃iniũ. pec¬
catoribꝰ dãnatio retribuat᷑. cũ agni ab hedis separa¬
mo & sidei & spei nr̃ȩ conuenientissimꝰ intellectus est

Expanded text:
in illis utique fit voluntas Dei: non quia ipsi faciunt ut velit Deus; sed quia faciunt quod ille vult, id est, faciunt secundum voluntatem ejus. 22. Est etiam ille intellectus: Fiat vosicut in sanctis et justis, ita etiam in peccatoribus. Quod adhuc duobus modis accipi potest; sive ut oremus etiam pro inimicis nostris; quid enim aliud sunt habendi contra quorum voluntatem chrias tua sicut in coelo et in terra, tanquam si diceretur, Faciant voluntatem tuam sicut justi, ita etiam peccatores, ut ad te convertantur: sive ita, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, ut sua cuique tribuantur; quod fiet extremo judicio, ut justis praemium, peccatoribus damnatio retribuatur, cum agni ab haedis separamo et fidei et spei nostrae convenientissimus intelle