comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
b male erit. non ipsum aliquando malũ erit. Sicut
autẽ filii honi adulterorũ nulla defensio ÷ adulteriorũ
sic mali filii conugatorũ nullũ crimen÷ nuptiarũ ł in¬
de sicut patres temporis noui testamenti ex officio consu¬
lendi alimenta sumentes quã uis ea cũ delectatione na¬
turali carnis accipent. nullo modo tamen cõparabantur
delectationi eoiũ qui inmolaticio uescebantur. aut eoꝵ
qui quã uis licitas escas. tamen in moderatius absume.¬
bant sic patres temporis ueteris testamenti consulendi
officio concũbebant. quorũ delectatio illa naturalis
nequaquã. usq adinrationalẽ aut nefariã libidinem re¬
laxata nec stuprorũ turpitudini. nec coniugatorũ intẽꝑ¬
antie conferenda est. Eadẽ quippe uena caritatis nunc
sp̃italiter tunc carnaliter ꝓpt illã matrẽ iherusalẽ ꝓpa¬
gandi erant filii. s diuersa oꝑa patrũ. non faciebat uisi

Expanded text:
bus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut bus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii coniugatorum nullum crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti ex officio consulendi alimenta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patres temporis ueteris testamenti consulendi officio concumbebant, quorum delectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uena caritatis nunc spiritaliter, tunc carnaliter propter illam matrem Hierusalem propagandi erant filii; sed diuersa opera patrum non faciebat nisi
Abbreviated transcription (Latin):
incarne quod necessariũ ÷ ꝓpter alios. sic misceri feminis
iure nuptiarũ officiosum fuit tunc scĩs uiris. non li¬
bidicio sum. Quod etũ ÷ cib ad salutẽ hominis hoc ÷ con
cubitus ad salutẽ generis & utrũq non ÷ sine delectatio¬
ne carnali. Que tamen modificata & temꝑantia re¬
frenante inusum naturalẽ redacta. libido. eẽ. non potest
Quod ÷ aũ insustentando iuctu inlicitus cib hoc ẽ.
inquerentla ꝓle fornicarius. uł adulterinus concu¬
bitus. Q quod ÷ incibo licito non nullus in mod̾atior
appetitus hoc est in conuigib uenialis ille concubitus. Sic̃¬
gͦ sacius est mori fame ꝗ idolotitis uesci. ita sacius est de¬
fungi sine lib̾is ꝗ ex illicito concubitu stirpe querere. Unde¬
cumq uascantur homines si parentũ uicia non sectentur
& dñi recte colant honesti & salui erunt. Semen enĩ homi¬
nis exqualicunq homine dei creatura ÷ & eo male utenti¬

Expanded text:
in carne, quod necessarium est propter alios, sic misceri feminis in carne, quod necessarium est propter alios, sic misceri feminis iure nupti- \' arum officiosum fuit tunc sanctis uiris, non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est cocubitus ad salutem generis; et utrumque non fit sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenata in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod est autem in sustentanda vita illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus. Et quod est in cibo licito nonnullis immoderatior appetitus, hoc est in conjugibergo satius est emori fame quam idolothytis uesci; ita satius est defungi sine liberis quam ex inlicito coitu stirpem quaerere. undecumque autem nascantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utenti
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. ipsi autẽ coniuiges manent. Plane uxoris uoluntate
adhib̾e aliã unde cõmunes filii nascantur unius com¬
mixtione ac semine alterus aũ iure. ac potestate apud
antiquos patres fas erat. utrum & nunc fas sit nonteme¬
re dixerim. Non ÷ enĩ ꝓpagandi necessitas que tunc fu¬
it. quanto & parentib coniuigib alias ꝓpt᷑ copiosiorẽ
potet itatẽ suꝑducere licebat. quod nunc certe non li¬
cet. nam tantũ affert oportunitatis ad aliquid iuste
agendũ seu non agendũ temporũ secreta distinctio
ut nunc melius faciat que nec unũ duxerit. nisi se con¬
tinere non possit. Tunc aut̃ẽ etiã plures inculpabiliter
ducebant. & qui se mutto facilius continere possent.
nisi aliud pietas illo tempore postularet. Sicut em̃ sa¬
piens & iustus qui iã concupiscit dissolui & ẽẽ. cũ xp̃o.
& hoc magis optimo delectatur. non iã uiuendi cupi¬
ditate s consulendi officio sumit alimentũ ut maneat

Expanded text:
tunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate tunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur unius conmixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et esse cum Christo et hoc magis optimo delectatur, non iam hic uiuendi cupiditate, sed consulendi officio sumit alimentum, ut maneat
Abbreviated transcription (Latin):
tis si rex crudelitate tirannica seuiat. aliud ÷ namq in¬
iusta. potestate iuste uelle uti. & aliud ÷ usta potestate uil.
Ita nec concubine adtempꝰ adhibite. si filioiũ causa cũ com¬
bant iustũ faciunt concubinatũ suũ. nec coniugare si
con maritis lascuuant. nuptiali ordini crimen imponut
Posse sane fieri nuptias ex male conuinctis honesto postea
placito consequente manifestũ ÷ Semel autẽ initũ conu¬
biũ inciuitate dei nr̃i. ubi etiã ex prima duorũ hoĩum
copula quod dã sacramentum nuptie gerunt nullo mͦ
potest uisi alicuiꝰ eorũ morte dissolui. Manet enĩ uimculũ
nuptiarũ. etiã si ꝓles cuius causa initũ ÷ manifesta steri¬
litate non subsequatur. ita ut iã scientib coniuigatis non¬
iugatis non se filios habituros. separare se tamen uł ipsa
causa filioiũ atq aliis copulare non liceat. Quod si fece¬
ruit. cum eis quib se copulauerint adulterium cominit¬

Expanded text:
tis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque intis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male coniunctis honesto postea placito consequente manifestum est. Semel autem initum conubium in ciuitate dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum copula quoddam sacramentum nuptiae gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolui. manet enim uinculum nuptiarum, etiamsi proles, cuius causa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium commit
Abbreviated transcription (Latin):
inter familiaria colloquia siue eorũ qui coniugati sunt. siue
qui fuerunt. iudicantẽ nobis numquam se conuigi ẽẽ. cõmix¬
tũ. nisi sꝑando conceptũ: Quodgͦ precipiunt conuigatis apli
hoc est nuptiarũ. Quod autẽ uenialiter concedunt. aut qđ̃
impedit orationes. non cogunt nuptie. s ferunt. Itaq si for¬
te quod utrũ fieri possit ignoro. magisq fieri non posse exi¬
stimo. s tamen si forte adtempus adhibita concubina filios
suos ex eadẽ cõmixtione quesiuerit. nec sic ista coniunctio
uasis quis itaq utatur ut ex eorũ fructib largas elemosinas
faciat. ideo rapinã iustificat. Neq si alius ruri paterno.
uł iuste quesito auarus incũbat. ideo culpanda iuris cuub
regula qua possessor legitimis factus ÷ nec tirannice
factionis ꝑuersitas laudabilis erit. si regia clementia ti¬
rannis subditos tractet. nec uituꝑabilis ordo regie potesta¬

Expanded text:
inter familiaria conloquia, siue eorum, qui coniugati sunt, siue inter familiaria conloquia, siue eorum, qui coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiter concedunt aut quod inpedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte — quod utrum fieri possit ignoro magisque fieri non posse existimo — sed tamen, si forte ad tempus adhibita concubina filios solos ex eadem conmixtione quaesiuerit, nec sic ista coniunctio uasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potesta
Abbreviated transcription (Latin):
libidine s ducti pietate. Quib si optio talis daretur. qua¬
lis reuelato nouo testamento data ÷ dicente dño. qui potest
caꝑe capiat non eos dubitat eciã cũ gaudio suscepturos
fuisse. qui diligenter intelligit. intentus legit. quomodo
coniugib utebantur. cũ & plures uni uiro hab̾e licebat.
quas castus habebat. quã nunc unam qui libet istorũ quib
uidemus. quid scđ̃m ueniam concedat apłs. Habebant enĩ eas
inoꝑe generandi. non in morbo desiderii sicut gentes que ig¬
norant deũ. Quod tã magnũ ÷ ut multi hodie facilus se tota
uita ab om̃i concubitu abstineant quã modũ teneant ton
coeundi. nͥ ꝓlis causa si matrimonio copulentur. Nempe
multos habemꝰ fr̃s. & socios celestis hereditatis utriusq sexꝰ.
continentes. siue exꝑtos nupuas. siue abom̃i tali cõmixtiõe
integros. nempe innumerabiles sunt. quẽ tandẽ audiuimꝰ

Expanded text:
libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualibidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis utriusque sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe innumerabiles sunt. quem tandem audiuimus
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. ꝑspicerent. sicut scriptum ÷ non amplestendi s abstiuendi
ab amplexu. non pocius eligerent uel uirginalẽ. uel uidualẽ
continentiã conseruare. quã tribulationẽ carnis sine qua
conuigia eẽ. non possunt ut alia taceantur a quib parcit
apłs nullo iã cogente humane societatis officio sustinere. S
cũ dñante concupiscentia fuerint copulati si eã postea iun¬
cerint quia non ita licet dissoluere conuigiũ sic̃ licebat
non colligare. fiunt tales quales ꝓfitetur forma nuptia¬
rũ. ita ut uel pari consensu ascendant celsiorẽ scc̾tatis
gradũ. aut si non ambo sunt tales erit qui talis est nonet¬
auctor s reddditor debiti seruans in om̃ib castã. religiosamq
concordiã. Illis uͦ temporib cum adhuc ꝓpħifis sacramen¬
tis salutis nr̃e misteriũ uelabatur etiã qui ante nuptias
tales erant officio ꝓpagandi nuptias copulabant. ñ uicti

Expanded text:
esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetue uite quieti & modesti sp̃s. qui & apud dñm locuples :
Nlam sic quedam scẽ mulieres que in dño sperabant. ornabant
se ob sequentes uiris suis quomodo sarra obediebat abrahe do¬
minum illũ uocans. Cuius facte estis filie benefacientes. & non
timentes ullũ uanũ timorẽ. Uiri simili ratione concordes.
& caste iuuentes cum uxorib ur̃is. & tamquam uasi infirmio
& subiecto tribuite honorẽ quasi coheredib grx̧. & uidete
ne impediantur orationes ur̃e. Ita ne uero coniuigia talia
non cogitant ea que sunt dñi. quomodo placeant dño. s pra¬
ra sunt. quis negat: E inipsa raritate pene om̃s qui tales
sunt. non ut tales. eẽtit. coniuncti sunt s etiã coniuncti tales
facti sunt. Qui etũ nr̃i tẽpori homines xp̃iani nuptiarũ um¬
culo lib̾t. ualentes abom̃i concubitu continere. cũ iam tempꝰ

Expanded text:
perpetuitate quieti et modesti spiritus, qui et apud dominum locuples est. perpetuitate quieti et modesti spiritus, qui et apud dominum locuples est. nam sic quaedam sanctae mulieres, quae in dominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt domini, quomodo placeant domino? sed perrara sunt — quis negat? — et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere, cum iam tempus
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ꝓprietatẽ innuptarũ atq nuptarũ. sicut nimiuin
de testanda est que continens a nuptut id estareconcessa
Non continet a delictis uel luxurie. uel suꝑbie uel curiosi¬
tats &e uerbositatis. ita raro nuptata que in ipso quoq ob se¬
quio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo. Ornan¬
do se non intortis crinib aut auro & margaritis & ueste
preciosa. s quod decet mulieres ꝓmittentes pietatẽ ꝑ bonã
conuersationẽ. Talia quippe conuigia. petrus quoq apłs
precipiendo describit. Similiter inquit mulieres obaudien¬
tes uiris suis ut siqui non credunt uerbo ꝑmulieris conuer¬
sationẽ sine loquela lucrifieri possint. uidentes timorẽ
&& castã conuer sationẽ urãm. ut suit nonque a foris ortian¬
tur capillorũ. incrispationib aut circundate auro aut
ueste decora s ille absconditus cordis urͣi homo iilla

Expanded text:
quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque apostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa
Abbreviated transcription (Latin):
ficatus ẽ enĩ uir infidelis inuxore &e sancdificata ÷ mulier infide¬
lis infrẽ. Proinde illud dictũ est scdm ampliorẽ sanctitate innup¬
tarũ quã nuptarũ. Cui merces etiã debetur amplior scđm
quod isto bono. illud ÷ melius quia & hoc solũ cogitat quomͦ
placeat dño. Neq enĩ femina. fidelis seruans pudiciciã conuiga¬
lẽ non cogit. aut quomodo placeat uiro. Hoc enĩ de illis dicere
uoluit quod possunt habere quomodo de necessitate conubii.
ut cogitent que sunt mundi quomodo placeant uiris suis.
Quod utrum de om̃ib nuptis dixerit. ande talib quales ita
multe sunt ut pene omnes putari possint non inmerito dubi¬
tatur. Neq enĩ illud quod de innuptis aitq que innupta: co¬
gitat ea que sunt dñi ut sit sc̃ã & corpore & sp̃u. ad om̃s innup¬
tas ꝑtinet. cũ sint quȩlã uidue mortue que indeliciis uiuunt.
Uerumtamen quod attinec adquandam distinctionẽ &

Expanded text:
ficatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infideficatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. proinde illud dictum est secundum ampliorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius, quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat domino. neque enim femina fidelis, seruans pudicitiam coniugalem, non cogitat, quomodo pluoluit, quod possunt habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogitent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas pertinet, cum sint quaedam uiduae mortuae, quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quandam distinctionem et
Abbreviated transcription (Latin):
si uise quã si inalia. fieri ꝑmiserit. Decus ergo coniugale
est castitas ꝓcreandi & reddendi carnalis debiti fides hoc :
opus nuptiarũ. Hoc ab onũ crimine defendit apłs dicen¬
do. & si acceꝑis urorẽ non peccasti. Q si nupserit uirgo. non
peccat.  quod uult faciat non peccat sinubat. Exigendo
autẽ debiti ab alterutro sexu inmoderatior ꝓgressio ꝓpt̃
illa que supra dixi conuigib scđm conceditur. Quod gͣ¬
ait que innupta est cogitat ea que sunt dñi. ut sit scã &
corpore & sp̃ũ. non sic accipiendũ est. ut putemꝰ ñ. ẽẽ. scãm
corpore. xp̃ianã coniugẽ castã. Omnib quippe fidelib dic¬
tum: Nescitis quia corpora ur̃a templũ inuobis est sp̃s scĩ.
quẽ habetis adeo. Sca sunt gͦ etiã corpora coniugatorũ. fidem si¬
bi &e dño seruantiũ. Cui sanctitati cuius lib eorũ nec infidelem
coniugem obsistere. s potius sanctitatẽ uxoris ꝓdẽe. infideli uiro

Expanded text:
si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides: hoc est opus nuptiarum, hoc ab omni crimine defendit apostolus dicendo: et acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat, et: quod uult faciat; non peccat, nubat. exigendi autem debiti ab alterutro sexu inmoderatior progressio propter illa, quae supra dixit, coniugibus secundum uait: Quae innupta est cogitat ea quae sunt Domini, ut sit sancta et corpore et spiritu , non sic accipiendum corpore christianam coniugem castam. omnibus quippe fidelibus dictum est: nescitis, quia corpora uestra templum in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? sancta sunt ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse infideli uiro
Abbreviated transcription (Latin):
b uacent. & ꝑhanc abstinentiã sicut pieuinia cõmendaq̃
preces suas uel inmutando naturalem usum inusum qui est̃
contra naturã. quod dampnabilius fit inconiuge. Nam
cũ ipse naturalis usus quando plabitur ultra pacta nup¬
tialia id est ultra ꝓpagandi necessitatẽ uenialis sit inuxo¬
re inmeretrice dampnabilis iste qui est contranaturã exe¬
crabiliter fit in meretrice s execrabilius inuxore Tantũ ua¬
let ordinatio creatoris & ordo creature. ut in rebus ad uten¬
dũ concessis etiam commodus exceditur longe sit tolera¬
bilius quã inea que concessa non sunt uel unus uel rarus
excessus. E ideo inre concessa. inmoderatio coniugis ne in
rẽ non cessam libidõ ꝓrumpat toleranda ÷ Hinc est euã-
quod longe minꝰat peccat. quam. libet assiduus aduxorẽ
quã uel rarissimus ad fornicationẽ. Cum enĩ uir menbro
mulieris non adhoc concesso uti uoluerit. turpior est uxor

Expanded text:
bus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent bus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor,
Abbreviated transcription (Latin):
nonita sit nuniũs ut impediat que se posita ẽẽ. tempora
ordinandi nec inmutatur ineũ qui est contra naturã.
Dequo apłs tacere non potuit cũ de corruptelis nimis
inmundorũ & impiorũ hominũ loqueretur. Concubi¬
tus eñ necessarius causa generandi inculpabilis. &
solus ipse nuptialis est. Ille autẽ qui ultra necessitatẽ ꝓgre¬
ditur iã non rationi s libidini obsequitur. Ꝙ hunc tamen
non exigere s reddere contugi. Ne fornicando dampna
li concupiscentie subiguntur rem faciant non plane.
nuptiarũ. Uerumptamen si magis insua conunctione dili¬
gunt quod honestũ quã quod inhonestũ id est quod nuptia¬
rum quã id quod non est nuptiarũ. Hoc eis auctore aposto¬
lo secundũ ueniã conceditur. Cuius delicti non habeat
hortatrices nuptias s depeccatrices s dei miscdiã non ase
auertant uel non abstinendo quib dam dieb ut orationi¬

Expanded text:
non ita sit nimius, ut inpediat quae seposita esse debent tempora non ita sit nimius, ut inpediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec inmutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabili concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationi
Abbreviated transcription (Latin):
in nupta est sollicita est mundi quomodo placeat uiro.
Unde inichi uidetur hoc ut di tempore solos eos qui se
non continent coniugari idi oportere scđm illã eiusdẽ
apłi sententiã. quod si se non contitient nubant. Meliꝰ ÷
et̃ nubere quã uri. Nec ipsis tamen peccatũ sunt nup¬
tie. Que si incõparatione fornicationis eligerentur.
minus peccatũ essent quã fornicatio s tamen peccatũ
essent. Nunc autẽ quid dicturi sumꝰ aduersus euiden¬
tissimã uocẽ apłi dicentis. quod uult faciat noti peccat¬
si nubat. E si acceꝑis uxorẽ non peccasti. E si nupscrit uir¬
go. non peccat. Hinc certe iam dubitare fas non est nup¬
tias non esse peccatũ. Non itaq nuptias secundũ ueniã
concedit apłs. Nam quis ambigat absurdissime dici non
eos peccasse quib uenia datur s illũ concubitũ scdm
ueniã concedit. qui fit ꝑ incontinentiã non sola causa
ꝓcreandi. & aliquando non sola causa ꝓcreandi. quẽ

Expanded text:
icita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicationis eligerentur, minus peccatum essent quam fornicatio, sed tamen peccatum essent. nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare fas non est nuptias non esse peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam concedit apostolus - nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus uenia datur? — sed illum concubitum secundum ueniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi et aliquando nulla causa procreandi, quem
Abbreviated transcription (Latin):
tes. in bonis oꝑib inorationib inieuiniis. in elemosinis. ꝓpter
minuta peccata. & abstinendo uos abillis magnis peccatis.
cũ cordatis cũ aduersario. & securi dicitis inoratione dimit¬
te nobis debita nr̃a. sicut & nos dimittuus debitorib nr̃is.
habetis enĩ quod cotidie uobis dimittatur. qui habetis quod
cotidie dimittatis. Sic ambulando securi inuia nontimebi¬
mꝰ latrocinia diaboli. quia xp̃s uiã & stratã magnã. se ipsũ
fecit. ꝑducit ad patriã. Om̃is ibi securitas om̃is quies ubi &¬
& ipsa miscdie oꝑa cessabunt. quia nulla ibi erit indigentia mi¬
seroium. Erit gͦ illud sabbatum sabbatorũ. ut quod hic desideramꝰ
ibi inueniamus. A M E LI.. A MFLI..

Expanded text:
tes in bonis operibus, in orationibus, in jejuniis, in eleemosynis propter tes in bonis operibus, in orationibus, in jejuniis, in eleemosynis propter minuta peccata, et abstinendo vos ab illis magnis peccatis, concordatis cum adversario: et securi dicitis in oratione, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Habetis enim quod quotidie vobis dimittatur, qui habetis quod quotidie dimittatis. Sic ambulando securi in via non timebitis latrocinia diaboli: quia Christus viam et stratam magnam se ipsum fecit, per quam ducit ad patriam. Omnis ibi securitas, omnis quies: ubi et ipsa misericordiae opera cessabunt, quia nulla ibi erit indigentia miserorum. Erit ergo illic sabbatum sabbatorum; ut quod hic desideramus, ibi inveniamus. Amen. SERMO X.
Abbreviated transcription (Latin):
dant uomant. in confessione quod portant. Pectus premit᷑
crapula iniquitatis. Euomat eã confessio. s noncanino mo¬
ꝑ sonis. donatis eis qui uos occiderunt. ꝑipsas etĩ exibitiones
uoluptatũ uterficiunt animas ur̃as. & insanitis quis plus
donet. si insaniretis quis plus seruet. insanire ꝓfusionis ÷¬
Nec auarũ te ds̃ nec ꝓfusũ uult. collocare te uult. quȩ ha¬
beas non picere. Certatis quis uincat impeuis. non datis opã
xp̃iani sumus. Ad feruorẽ populi ꝓicitis res ur̃as. Ecce non¬
ubi seminares que dedit. & meteres uitã eternam. Nolite
pigri esse: & male seculi mores emendate peccata redimite.
& cum hec feceritis. deo grãs agie aquo accepistis. bene uiue¬
re. Q sic ei gr̃as agite. ut non insultetis his qui non dũ bene
uiuunt. S eos ipsos morib ur̃is hortemini. hec faciendo. Ha¬
betis ꝑfectã quantũ in hac uita. potest iusticiam conuersan¬

Expanded text:
dant, vomant in confessione quod portant. Pectus premitur dant, vomant in confessione quod portant. Pectus premitur crapula iniquitatis; evomat eam confessio: sed non canino mopersonis? Donatis eis qui vos occidunt. Per ipsas enim exhibitiones voluptatum interficiunt animas vestras: et insanitis quis plus donet. Si insaniretis quis plus servet, non essetis Nec avarum te Deus, nec profusum te vult. Collocare te vult quae habes, non projicere. Certatis quis vincat in pejus, non datis operam : Christiani sumus. Ad favorem populi projicitis res ubi seminares terrena quae dedit, et meteres vitam aeternam. Nolite pigri esse et male securi. Mores emendate, peccata redimite. Et cum haec feceritis, Deo gratias agite, a quo accepistis bene vivere. Et sic ei gratias agite, ut non insultetis his qui nondum bene vivunt; sed eos ipsos moribus vestris hortemini. Haec faciendo, habetis perfectam, quantum in hac vita potest, justitiam. Conversan
Abbreviated transcription (Latin):
Ofides mortua mortuus ÷ enĩ filius tuus. quicquid dicas. mor¬
tuo debes quod uiuoseruabas. Mortuus est filius meus. s ta¬
men partẽ filii mei. seruo fr̃ib ipsius. si credis quia. mortuus
est si ꝓnichilo xp̃s mortuus non÷ mortuus ÷ ipse. Si autẽ ÷
uite fides. uiuit filius tuus. uiuit ꝓrsus non decessit. s preces¬
sit. Qua fonte uenturus es adfiliũ tuũ qui pͣcessit. cui pͣceden¬
dñm dicente. Thesaurizate uobis thesauros incȩlo. Si ergo
ille thesaurus meluis custoditur incelo. nunquid tunc non
mutendus ÷ filio. quando si missus fuerit non ꝑibit. Tenebit᷑
hic ubi potest ꝑire. Non mutitur illuc ubi xp̃s ÷ custos. Cer¬
te ea que hic tenet & nonuis mitere post filiũ tuũ. quib cõ¬
mendas auctorib tuis cõmendas illius partẽ qui p̃cessit.
datiũ: Quari sunt homines. uel si certe erubescunt con¬
fiteri quod nolunt cũ erubescunt tacere quod sunt. Fun¬

Expanded text:
O fides mortua! Mortuus est enim filius tuus? Quidquid dicas, morO fides mortua! Mortuus est enim filius tuus? Quidquid dicas, mortuo debes quod vivo servabas. Mortuus est filius meus, sed tamen partem filii mei servo fratribus ipsius. Sic credis quia mortuus est? Si pro illo Christus mortuus non est, mortuus est ipse: si autem est in te fides, vivit filius tuus. Vivit prorsus; non decessit, sed praecessit. Qua fronte venturus es ad filium tuum qui praecessit, cui praecedenDominum dicentem, Thesaurizate vobis thesauros in coelo . Si ergo ille thesaurus melius custoditur in coelo, numquid tunc non mittendus est filio, quando si missus fuerit, non peribit? Tenebitur hic ubi potest perire, non mittitur illuc ubi Christus est custos? Certe ea quae hic tenes, et non vis mittere post filium tuum, quibus commendas? Actoribus tuis commendas illius partem qui praecessitdacium est: avari sunt homines. Vel sic certe cogantur confiteri quod nolunt, cum erubescunt tacere quod sunt: fun
Abbreviated transcription (Latin):
tuos patrimonio tuo. quam creatori tuo. & mentiuntur qui¬
dẽ homines. Mala ÷ auaricia. Palliare se uolunt nomine
pietatis ce de albare. Ut quasi ꝓpter filios uideantur ser¬
uare homines. quod ꝓpter auaritiã seruant. Nam ut no¬
ueritis quia sic plerumq contingit. dicitur de quoquã. Qr
non facit elemosinam quia seruat filiis suis. Contingit. ut
amittat unũ. Si ꝓpter filios seruabat. mittat post illũ par¬
tẽ suã. quia. illam tenet in scło. & illum relinquin ab aĩo
Reddet illi quod suũ ÷ redde quod illi seruabas. Mortuus :
inquit. s p̃cessit ad deum. Pars ipsius pauꝑib debetur. illi
debetur atquẽ ꝑrexit. xp̃o debet adipsum enĩ ꝑrecit. & ipse
dixit. Qui uni ex minimis istis fecit. michi fecit. & qui uni
ex minimis istis nonfecit. michi nonfecit. s qui dicit seruo.
fr̃ib ipsius. siuiueret ille nonerat cum suis fr̃ib diuisurus:

Expanded text:
tuos patrimonio tuo, quam Creatori tuo. Et mentiuntur quituos patrimonio tuo, quam Creatori tuo. Et mentiuntur quidem homines. Mala est avaritia: palliare se volunt nomine pietatis, et dealbare, ut quasi propter filios videantur servare homines, quod propter avaritiam servant. Nam ut noveritis quia sic plerumque contingit, dicitur de quoquam: Quare non facit eleemosynam? Quia servat filiis suis. Contingit ut amittat unum: si ptem suam. Quare illam tenet in sacculo et illum relinquit ab animo? Redde illi quod suum est, redde quod illi servabas. Mortuus est, inquit. Sed precessit ad Deum, pars ipsius pauperibus detur. Illi debetur ad quem perrexit, Christo debetur, ad eum enim perrexit. Et ipse dixit: Qui uni ex minimis iex minimis istis non fecit, mihi non fecit . Sed quid dicis? Servo fratribus ipsius. Si viveret ille, non erat cum suis fratribus divisurus?
Abbreviated transcription (Latin):
transcenditis uincere uultis ditiores s inelemosinis habet᷑:
modus. hic dicitur. Iam usq quo & illic nondicit quantis di¬
uitib ditior sum. Non adtenduntur egestas innunerabiliũ
mẽdicorũ. non respiciuntur posteriores multitudines pau¬
ꝑes. s paucitas precedentiũ diuitũ ante occulos ponitur. Quur
inope bono non adtenditur ille zacheus. qui dimidiũ rerũ
phariseus qui omniũ que possidebat decimas dabat. Noli
parcere thesauris caducis. thesauris uanis. Noli subima¬
ginie pietatis. augere pecuiuã. filus meis seruo. Magna
ex cusatio filiis siuis seruat. Uid eamus. seruat tibi pater tuus. ser¬
uas tu filiis tuis. filii tui filiis suis & sic ꝑom̃s. & nullus factu¬
rus est p̃cepta dei. Quare notulli potius impendis omĩa.
qui te fecit ex nichilo. quite fecit: ipse te pascit. Ex his que fe¬
cit ipse: pascit & filios tuos. Neq em̃ meluis cõmittis filios

Expanded text:
transcenditis: vincere vultis ditiores. Sed in eleemosynis habetur transcenditis: vincere vultis ditiores. Sed in eleemosynis habetur modus. Hic dicitur, Jam usquequo facio? et illic non dicitur, Quantis divitibus ditior sum? Non attenduntur egestates innumerabilium mendicorum, non respiciuntur posteriores multitudines pauperum: sed paucitas praecedentium divitum ante oculos ponitur. Cur in opere bono non attenditur ille Zacchaeus, qui dimidium rerum Pharisaeus, qui omnium quae possidebat decimas dabat. 20. Noli parcere thesauris caducis, thesauris vanis. Noli sub imagine pietatis augere pecuniam. Filiis meis servo: magna excusatio, Filiis meis servo. Videamus: servat tibi pater tuus, servas tu filiis tuis, filii tui filiis suis, et sic per omnes, et nullus facturus est praecepta Dei. Quare non illi potius impendis omnia, qui te fecit ex nihilo? Qui te fecit, ipse te pascit ex his quae fecit, ipse pascit et filios tuos. Neque enim melius committis filios
Abbreviated transcription (Latin):
bes alio loco apte dicentẽ dñm. Nisi habundauerit iusficia ur̃a.
plusquam scribarũ & phariseorũ uon uitrabitis inregnũ celo¬
rũ. Ergo illi dant decimas. Tu si ceutesimã. dederis. aliquia
magnũ te fecisse gloriaris. Ad tendis enim quid aliud non fa¬
ciat. nunquid te iubeat deus facere. Metiris te de cõparatiõ e
peioris. uon de ussione melioris. Non quia ille nichil facit
udeo tu magnũ aliquid facis. s quia. gaudetur adquedã mini¬
ma oꝑa ur̃a. quia tanta est stabilitas ur̃ã. ut admodica gau¬
deatur. Quasi securi uob̾ blaudimini deminiis granis e¬
lemosinarũ. & aceruos obluuscimim peccatorũ. Protulisti for¬
te uescio quid paruũ. Quod alius aut non habuit aut non ꝑ¬
tulit cũ haberet. Noli adtendere post te quis nonfaciat s: quid
te iubeat deus facere. Postremo quare inistis affectionib secu¬
larib uon uobis sufficiunt quos precessistis s. uultis. ẽẽ. diui¬
tes equales. ditiorib uob̾. Non adtenditis quantos paupiores

Expanded text:
isi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum . Ergo illi dant decimas; tu si centesimam dederis, aliquid magnum te fecisse gloriaris. Attendis enim quid alius non faciat, non quid te jubeat Deus facere. Metiris te de comparatione pejoris, non de jussione melioris. Non quia ille nihil facit, ideo tu magnum aliquid facis: sed quia gaudetur ad quaedam minima opera vestra quia tanta est sterilitas vestra, ut ad modica gaudeatur, quasi securi vobis blandimini de minimis granis eleemosynarum, et acervos obliviscimini peccatorum. Protulisti forte nescio quid parvum, quod alius aut non habuit, aut non protulit cum haberet. Noli attendere post te quis non faciat, sed quid te jubeat Deus facere. Postremo, quare in istis affectionibus saecularibus non vobis sufficiunt quos praecessistis, sed vultis esse divites, aequales ditioribus vobis? Non attenditis quantos pauperiores
Abbreviated transcription (Latin):
bitur lib̾orũ ꝓcreandorũ causa. Quando ri uti uxore am¬
plius quã necessitas ꝓcreandorũ lib̾orũ cogi uolueris. iã
peccatũ ÷ Ꝙ ipsa talia peccata cottidianae mundant. in p¬
sis alimentis que utiq concessa sunt. Siforte excedis modũ
ce amplius accipis quam necesse est. peccas. Cotidiana sunt
ita que dico. s tamen peccata sunt & non suut leuia quia
plura. Quia uͦ cottidiana & plurima: timenda ÷ ruina
multitudinis. & si non magnitudinis. Talia peccata dici¬
mus fr̃s cotidianis elemiosinis posse mundari. s facite de ele¬
mosinas it nolite cessare. Adtendite uitã ur̃am eotidianam
supbe facias. Nec sic ores. quẽ adiodũ ille phariseus si tamen
quid ibi dicit. Ieuinobis insabbato. decimas do om̃iũ que possi¬
deo. Q uondũ fusus erat sanguis dm̃. Tantũ ꝓnobis pretũ ac

Expanded text:
bitur, Liberorum procreandorum causa. Quando tu uti uxore ambitur, Liberorum procreandorum causa. Quando tu uti uxore amplius quam necessitas procreandorum liberorum cogit, volueris, jam peccatum est: et ipsa talia peccata quotidianae eleemosynae mundant. In ipsis alimentis, quae utique concessa sunt, si forte excedis modum, et amplius accipis quam necesse est, peccas. Quotidiana sunt ista quae dico: sed tamen peccata sunt; et non sunt levia, quia plura. Quia vero quotidiana et plurima, timenda est ruina multitudinis, etsi non magnitudinis. Talia peccata dicimus, fratres, quotidianis eleemosynis posse mundari. Sed facite eleemosynas, et nolite cessare. Attendite vitam vestram quotidianam leemosynam, non superbe facias, nec sic ores quemadmodum ille Pharisaeus. Sed tamen quid ibi dixit? Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quaecumque possideo . Et nondum fusus erat sanguis Domini. Ta
Abbreviated transcription (Latin):
rũ dicas. uoratione ꝑfecte unplende sunt elemosine. Que
sunt ꝑfecte elemosine ut ex quo t habundat. desei qui nonha¬
bet. & quod te ledit aliquis. ignoscas illi s ne putetis fr̃s quia
facienda sunt cotidie adulteria. & elemosinis cotidianis mun¬
danda sunt. Ad illa scelera maiora: non sufficiunt cotidiane
noli fornicari. si homicida. noli homicida. Si ibas ad mathe¬
maticũ. & ad ceteras pestes. sacrilegas. iã desine arbitraris hec
nisi fieri desinant cotidianis elemosinis. posse mundari. illa
dico cotidiana. peccata. que aut ꝑ linguã. facile cõmittun¬
tur. ut est uerbũ durũ. aut conlabitur aliquis. in risum
inmoderatũ. aut huius modi nugas cotidianas in ipsis con¬
cessis peccata suit. Cum ipsa uxore si exceditur cum cum¬
bendi modus. ꝓcreandis liberis. debitus iam peccatũ : Ad
hoc enĩ ducitur uxor. Nlam id etiã tabule indicant. ubi scri¬

Expanded text:
rum dicas in oratione, perfectae implendae sunt eleemosynae. Quae rum dicas in oratione, perfectae implendae sunt eleemosynae. Quae sunt perfectae eleemosynae? Ut ex quo tibi abundat, des ei qui non habet; et cum te laedit aliquis, ignoscas illi. 18. Sed ne putetis, fratres, quia facienda sunt quotidie adulteria, et eleemosynis quotidianis mundanda sunt. Ad illa majora scelera non sufficiunt quotidianae noli fornicari: si homicida, noli esse homicida: si ibas ad mathematicum et ad caeteras pestes sacrilegas, jam desine. Arbitraris haec, nisi fieri desinant, quotidianis eleemosynis posse mundari? Illa dico quotidiana peccata, quae aut per linguam facile committuntur, ut est verbum durum, aut cum labitur aliquis in risum immoderatum, aut in hujusmodi nugas quotidianas. In ipsis concessis peccata sunt. Cum ipsa uxore si exceditur concumbendi modus procreandis liberis debitus, jam peccatum est. Ad hoc etenim ducitur uxor: nam id etiam tabulae indicant, ubi scri
Abbreviated transcription (Latin):
nere quia minora. sunt. s time quia plura sunt. Adceti¬
dite fr̃s mei. minuta sunt. non sunt magna. non est bestia
quasi leo. ut uno morsu guitur frangat. s plerumq &
bestie minute. multe necant. Siꝑiciatur quisq in loco
pulicib pleno. nunquid non moritur ibi: Non sunt qui¬
dẽ inaiores. s infirma ÷ natura humana. que etiã mi¬
nutissimis bestus interuni potest. sic & modica peccata.
adtenditis quia modica sunt. cauete qr plura sunt. quã mi¬
nutissima sunt grana harene. Si harene amplius innaui int¬
tatur mergit illam ut pereat. Quam minute sunt guite plu¬
ue. noune flumina implent & domos eiciunt: Ergo ista no¬
lite tempnere s dicturi estis ce quis potest sine istis. Ne hoc
diceres qͣhabere nemo potest: Peus misericors uidens nr̃ãm
fragilitatẽ: posuit contra remedia. Que sunt remedia. ele¬
mosinarũ. ieuiniorum. orationum. ipsa sunt tria. Ut aute ue¬

Expanded text:
nere, quia minora sunt; sed timete quia plura sunt. Attennere, quia minora sunt; sed timete quia plura sunt. Attendite, fratres mei, minuta sunt, non sunt magna. Non est bestia quasi leo, ut uno morsu guttur frangat, sed et plerumque et bestiae minutae multae necant. Si projiciatur quisque in loco pulicibus pleno, nunquid non moritur ibi? Non sunt quidem majores, sed infirma est natura humana, quae etiam a minutissimis bestiis interimi potest. Sic et modica peccata: attenditis quia modica sunt, sed cavete quia plura sunt. Quam minutissima sunt grana arenae: si arena amplius in navi mittatur, mergit illam ut pereat. Quam minutae sunt guttae pluviae; nonne flumina implent, et domos dejiciunt? Ergo ista nolite contemnere. Sed dicturi estis: Ecquis potest esse sine istis? Ne hoc dixeritis, quia vere nemo potest. Deus misericors videns nostram fragilitatem, posuit 128 econtra remedia. Quae sunt remedia? eleemosynarum, jejuniorum, orationum. Ipsa sunt tria; ut autem ve
Abbreviated transcription (Latin):
ille qđ tibi seruit uidigne. digne id. ẽ. quod indigno tibi
bene seruit. & fideliter seruit. & pure te diligit. deo de
&e ille adtendit ut seruiat tͥ. Imple gͦ quod dictum ÷ quod
tibi fieri nonuis. alii ne feceris. s ipsum alii cũ dicis utrumq
adtende. & ꝑximũ & dm̃. Canta inpsalterio decẽ cordarũ.
can ⁊ta canticum nouũ. corda cum sermone dei. Cũ ÷ tecũ
inuia. concorda cum aduersario tuo cito. ne cum discordiã.
uenias ante iudicẽ. Si facis quod audis. concordasti cũ eo.
corruptelis. a detestabilib inquisitionib anathematicis. ab
aruspicib a sortilogis abaugurib a sacris sacrilegiis. ab¬
stinete uos quantũ potestis. anugatoriis spectaculis. sicq
exercete uos inelemosinis. inieuiniis. inorationib His enĩ
purgantur cotidiana peccata. que non possunt nisi subriꝑe
in animã ꝓpter fragilitatẽ humanã. Noli illa contemp¬

Expanded text:
ille quod tibi servit indigno digne, id est, quod indigno tibi ille quod tibi servit indigno digne, id est, quod indigno tibi bene servit, et fideliter servit, et pure te diligit, Deo debet ille attendit, ut serviat tibi. Imple ergo quod dictum est, Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Sed ipsum alii cum dicis, utrumque attende et proximum et Deum. Canta in psalterio decem chordarum, canta canticum novum: concorda cum sermone Dei, cum est tecum in via. Concorda cum adversario tuo cito, ne cum discordia venias ante judicem. Si facis quod audis, concordasti cum eo: corruptelis et a detestabilibus inquisitionibus, a mathematicis, ab aruspicibus, a sortilegis, ab auguribus, a sacrilegiis; abstinete vos, quantum potestis, a nugatoriis spectaculis. Si quae exercete vos in eleemosynis, in jejuniis, in orationibus. His enim purgantur quotidiana peccata, quae non possunt nisi subrepere in animam, propter fragilitatem humanam. Noli illa contem
Abbreviated transcription (Latin):
uo tuo: Quã pulchra est res fides. S tunc pulchra est: qͣn¬
do de seruo exigitur. Tunc uidetur. quando ab altero ex pe¬
titur. quando dete exigitur. non uidetur. Aurum uides
fides nomudes. Sicut lucet aurũ ad occulos corporis. sic lu¬
cet fides adocculos cordis. Aꝑis ad illã occulos cordis. qua¬
do uis ut ex hibeat illã tibi. seruus tuus. Si tibi illã. exhi¬
bueris saudas seruũ. & p̃dicas eum & dicis. Preclarũ seriũ
habeo. magnum seruũ habeo. fidelem seruũ habeo. Qđ
laudas inseruo. non exibes dño & eo sceleratius. quia. uis
ut meliorẽ habeo tu seruũ. quã te deus. Iubet deus seruo
tuo ut bonus sit erga te. quomͦ ubet uxori tue: Ut &e si
tu mȩchaberis. non mechetur. sic iube seruo tuo. ut si tu
non seruis deo tuo. seruiat tibi. S: hoc totũ uide. ut ad
monitionẽ tuã ualeat. non ad ꝑniciem tuã. & enĩ seruꝰ

Expanded text:
vo tuo? Quam pulchra res fides! Sed tunc pulchra est, quanvo tuo? Quam pulchra res fides! Sed tunc pulchra est, quando de servo exigitur; tunc videtur, quando ab altero expetitur: quando de te exigitur, non videtur. Aurum vides, fidem non vides. Sicut lucet aurum ad oculos corporis, sic lucet fides ad oculos cordis. Aperis ad illam oculos cordis, quando vis ut exhibeat illam tibi servus tuus. Si tibi illam exhibuerit, laudas servum, et praedicas eum, et dicis: Praeclarum servum habeo, magnum servum habeo, fidelem servum habeo. Quod laudas in servo, non exhibes Domino: et eo sceleratius, quia vis ut meliorem habeas tu servum, quam te Deus. Jubet Deus servo tuo, ut bonus sit erga te. Quomodo jubet uxori tuae, ut etsi tu moechaberis, non moechetur: sic jubet servo tuo, ut etsi tu non servis Domino tuo, serviat tibi. Sed hoc totum vide ut ad admonitionem tuam valeat, non ad perniciem tuam. Etenim servus
Abbreviated transcription (Latin):
flagitiorũ aut ad facinora. nocendi quia deo noceri non po¬
test infacinorib inflagitus eũ. offendis. incorruptelis eũ. offen¬
si haberes. uellec ut seruiret tͥ seruus tuus. serui tu meliori
dño deo. seruũ tuũ noutu fecisti. & te & seruũ tuũ ille fecit.
Nis ut seruiat tͥ cũ quo factus est & nonuis seruire ei aquo
factus es. Ergo cũ uis ut seruiat tͥ seruus tuus homo. & tu non
uis seruire dũo deo. facis deo. qđ tu pati nonuis. Ergo illud
unũ pͣceptũ. continetduo. Illa duo. continent decem. Illa de¬
cẽ: continent omĩa. Cantate gͦ inpsalterio decẽ cordarũ tan¬
ticũ nouũ. ut autẽ cantetis canticũ nouũ. estote homines
noui. Diligite iusticiã habet pulchritudinẽ suã. Ideo non
uultis illam iuidere quia aliud amatis. Nam si aliud non
amaretis. eã utiq uideretis. Quare illam uidetis qr illã exi¬
gitis: Quare laudas fidem. quando illam exigis de ser¬

Expanded text:
flagitiorum aut ad facinora nocendi quia deo nocere non poflagitiorum aut ad facinora nocendi quia deo nocere non potes in facinoribus, in flagitiis eum offendis, in corruptelis eum offensi haberes, nelles ut seruiret tibi seruus tuus: serui tu meliori domino, deo tuo. seruum tuum non tu fecisti: et te et seruum tuum ille fecit. uis ut seruiat tibi cum quo factufactus es? Ergo cum vis ut serviat tibi servus tuus homo, et tu non vis servire Domino Deo tuo, facis Deo quod tu pati non vis. Ergo illud unum praeceptum continet duo, illa duo continent decem, illa decem continent omnia. Cantate ergo in psalterio decem chordarum canticum novum. Ut autem cantetis canticum novum, estote homines novi. Diligite justitiam: habet pulchritudinem suam. Ideo non vultis illam videre, quia aliud amatis. Nam si aliud non amaretis, eam utique videretis. Quare illam videtis, quando illam exigitis? Quare laudas fidem, quando illam exigis de ser