comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥolt uos in galileam. Ibi eumui¬
debiis: ecce p̾dixi uobis. Item ẜm
matum. siue ip̃e sit angelus. siue
alius. nolite inquit expauescere.
bm̃ queritis nazarenum crucifixũ.
Gurrexit: Non est hic. ecce locꝰ. ubi
posuerunt eum. S ite dicite disci¬
pulis eius et petro quia p̾cedet uos
in galileam. ibi emuidebitis fit̾
dixit dixit uobis. Hec u̾ba uident᷑¬
lta sonare quod ilx non erat se demõ¬
straturus post resurrectionem disci¬
pulis nisi ꝑ ingalilea. quam demon¬
strationem nec ip̃e marcus ꝯmenio¬
tauit qui eum dixit mane pͥma ap
paruisse pͥmo marie magdalene ⁊
illam nunciasse discipulis hiis qui
cum eo fuerant lugentib ⁊ flentib.
illos autem non credidisse. Post hec
inde duob ex hiis aꝑꝑuisse euntĩb ĩ
uillam. et illos ceteris minciasse. qd̾
fc̃m est sicut lutas et ioħs coattestã¬
tur in ierłm eodem ip̃o die resurrecti¬
onis ininitio iam noctis. Deinde ue¬
nit ad illam manifestationẽ qͣm no¬

Expanded text:
t uos in Galilaeam; ibi eum uidebitis. ecce dixi uobis, item secundum Marcum: siue ipse sit angelus siue alius: nolite, inquit, expauescere. Iesum quaeritis Nazarenum crucifixum; surrexit, non est hic: eccelocus, ubi posuerunt eum. sed ite, dicite discipulis eius et Petro, quia praecedit uos in Galilaeam; ibi eum uidebitis, sicut dixit uobis? haec uerba ita uidentur sonare, quod Iesus non erat se demonstraturus post resun-ectionem discipulis nisi in Galilaea. quam demonstrationem nec ipse Marcus commemorauit, qui eum dixit mane prima sabbati apparuisse primo Mariae Magdalenae et illam nuntiasse discipulis his qui cum eo fuerant lugentibus et flentibus, illos autem non credidisse, post haec deinde duobus ex his apparuisse euntibus in uillam et illos ceteris nuntiasse, quod factum est, sicut Lucas et Iohannes coattestantur, in Hierusalem eodem ipso die resurrectionis iam noctis initio: deinde uenit ad illam eius manifestationem, quam no
Abbreviated transcription (Latin):
in galilea. non ẜmid quod dicit
iohes ad mare tẏb̾iadis. Tumnc .N.
un. fuerunt. et piscantes inuenti
ita nartare apparet ꝙ illic eum
apparuisse dñm ubi enm pͥmo ui¬
dit thomas. qui oum non uidat
die resurrectionis eius. Namu¬
tiq si intra eosdem octo dies enm
in monte galilee. iam illi.xi. uide¬
rant. quomodo post octo dies eum
onsoli erant discipuli. Potest gͦ
suint. alii uo discipuli cum eis
aut .xi. complerentur. at sic nõ
bi fuisse thomani qui post illos
durocto pͥmo dñm uidit. Martꝰ

Expanded text:
in Galilaea? non secundum id quod dicit in Galilaea? non secundum id quod dicit Iohannes ad mare Tiberiadis — tunc enim septem fuerunt et piscantes inuenti ita narrare apparet, quod illic eum apparuisse dominum, ubi eum primo uidit Thomas, qui eum non uiderat die resurrectionis eius. nam utique si intra eosdem octo dies eum in monte Galilaeae iam illi undecim uiderant, quomodo post octo dies eum  undecim, sed non soli erant discipuli. potest ergo fuerint, alii uero discipuli cum eis ita, ut undecim conplerentur, ac sic non ibi fuisse Thomam. qui post illos dies octo primo dominum uidit. Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
eum alicubi ⁊̃ pt̾ galileam iudissẽt
idq ip̃m quod discipulos matħs dit̃
isse ingalileam in montem non ex¬
primit diem. nec naitandi ordinem
ita contexit ut ncc̃itatẽ ingetat
nicħ aluid intelligendi qͣmhes
mitus fc̃m non adu̾satur quidom
narrationib cet̾oꝵ. S dat esn¬
telligendis atq accipiendis
cum u̾mptamen quod domnus
non ubi pͥmum se demonstraue¬
erat. S in galiłeam. ubi ncc̃io pt¬
ea uisus est se uidendum mans¬
uit. et ꝑ angelum dicentem. le
p̃cedit uos in galileam. ibieim
uidebitis. Et ꝑ soip̃m dicens. I
nuciate frĩb meis ut eant in
galileam ibi me uidebunt. qua
fidelem facit intentum ad queñ
te matheo. Undecim autẽ discpł
orauerunt. eum Qiidam autẽ
dubitau̾unt. quia enim non ipõ
die quo resurrexit manifecum
est. Nam in irłm uisumeẽ co
die imitio noctis lucas ⁊ ioles aper¬
tissime consonant. Marcus autẽ
non aꝑte. qñ ergo iud̾unt dñm

Expanded text:
eum alicubi etiam praeter Galilaeam uidissent, eum alicubi etiam praeter Galilaeam uidissent, idque ipsum, quod discipulos Mattheus dicit isse in Galilaeam in montem, non exprimit diem nec narrandi ordinem ita contexit, ut necessitatem ingerat nihil aliud intellegendi quam hoc primitus factum, non aduersatur quidem narrationibus cetintelligendis atque accipiendis locum; verumtamen quod Dominus non ubi perat, sed in Galilaea, ubi necessario postea uisus est, se uidendum mandauit et per angelum dicentem: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, et per se ipsum dicens: ite, nuntiate fratribus meis, ut eant in Galilaeam, ibi me uidebunt, quemuis fidelem facit intentum ad quaerendute Mattheo: undecim autem discipuli orauerunt. quidam autem dubitauerunt. quia enim non ipso die. quo resurrexit, manifestum est; nam in Hierusalem uisum esse eo die initio noctis Lucas et Iohannes apertissime consonant, Marcus autem non aperte. quando ergo uiderunt dominum
Abbreviated transcription (Latin):
nusqͣm ꝯmenorans uehement᷑ co¬
gunt querere q̃mad̾m dt̾m sit. ecce
p̾cedit uos in galileam. ibi eum ui¬
debitis. Nam et ip̃e matheꝰs. si oĩo
ñ diceret undecim discipulos abisse
in montem in gałileam ubi consti¬
tuerat eis ilx̃. et illic eum uidisse at
adorasse: nichil exhac p̾dicatione
completum ad literam putaremus.
S totum sigurata significatioe dic¬
tum. sicut illud ẜm lucam. Ecte ho¬
die ⁊ cras eicio demonia. et sanita¬
tes ꝑficio et tercia die ꝯsũmor. qd̾
ad literam cercum est non eẽ com¬
pletum. Item si angelus dixisset
p̾cedit uos ingalileam ibi pͥmũ eũ
uidebitis. aut ibi tm̃ eum uidebitis.
Aut non nisi ibi eum uidebitis: ce¬
teris eungelistis matheus sine du¬
bio repugnaret. Cum u̾o dcm est.
Ecce precedit uos ingalileam. ibi
eum uidebitis. nec expͥssum est qñ
id futurum ẽẽt. utrum pͥmũ anteqm
alibi ab eis uisus ẽẽt. anpostea qͣm

Expanded text:
nusquam commemorans uehementer conusquam commemorans uehementer cogunt quaerere, quemadmodum dictum sit: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis. nam et ipse Mattheus si omnino non diceret undecim discipulos abisse in montem in Galilaeam, ubi constituerat eis Iesus, et illic eum uidisse adque adorasse, nihil ex hac praedictione conpletum ad litteram putaremus, sed totum figurata significatione praedictum, sicut illud secundum Lucam: ecce hodie et eras eicio demonia et sanitates perficio et tertia die consummabor, quod ad litteram certum est non esse conpletum. item si angelus dixisset: praecedit uos in Galilaeam, ibi primum eum uidebitis\' aut \'ibi tantum eum uidebitis\' aut \'nonnisi ibi eum uidebitis, ceteris euangelistis Mattheus sine dubio repugnaret; cum uero dictum est: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, nec expressum est, quando id futurum esset, utrum quam primum, antequam alibi ab eis uisus esset, an, posteaquam
Abbreviated transcription (Latin):
cumq mandam uob̃. et ecce ego uo¬
biscum sum omnib dieb us ad cõ¬
sũmationem scłi. Ita matħs clausit
euͣigelium sip suum. Ac ꝑhe si
alioꝵ consid̾ate narrationes ad diłi¬
gentiorem inquisitionem non com¬
pellerent. nicħ aliud arbitremur nͥ
dñm post resurrectionem nusqͣm p̾t
in galileam pͥmum ẽẽ adiscipuł
uisum. Item si marcus de illa pre¬
muinciatione angeli tacuiss poss
cuidam putari matħeus ideo dix¬
isse discipulos abisse in galileam ĩ
montem. atq ibiadorasse dominũ
ut implecum uideretur quod ip̃e per
augelum mandatum ac pͥnũcia¬
tum eẽ narrauerat. Nunc autem
et lucas et ioh̾es satis delucide moĩ¬
festantes ip̃e ip̃o die resirectionis
eius uisum esse dominũ in ierłi
a discipulis suis. Unde ita longe est
galilea. ut uno die abeis utro loco
uideri non poss. et marcus illam qͥ¬
dem p̾dicationem angeli similiter
narrans. in galilea u̾o nisum a disci¬
pulis dominũ post resurrectionem

Expanded text:
cumque mandaui uobis. et ecce ego uobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. ita Mattheus clausit euangelium suum. Ac per hoc, si aliorum consideratae narrationes ad diligentiorem inquisitionem non conpellerent, nihil aliud arbitraremur nisi dominum post resurrectionem nusquam praeter in Galilaea primum esse a discipulis uisum. item, si Marcus de illa praenuntiatione angeli tacuisset, posset cuiquam putari Mattheus ideo dixisse discipulos abisse in Galilaeam in montem adque ibi adorasse dominum, ut impletum uideretur quod ipse per angelum mandatum ac praenuntiatum esse narrauerat. nunc autem et Lucas ac Iohannes satis dilucide manifestantes ipso die resurrectionis eius uisum esse dominum in Hierusalem a discipulis suis, unde ita longe est Galilaea, ut uno die ab eis utroque loco uideri non posset, et Marcus illam quidem praedictionem angeli similiter narrans, in Galilaea uero uisum a discipulis dominum post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
Illuc nos p̾cessit. Unde ⁊ ad nos
ueniens non recessit. et qͦ nos
p̾cedens non deseruit. Illa enim
reuelatio tamqmͣ uera galilea
cunsiles ei etimus ibieum uide¬
bius sicuti est. Ipa eciam erit
beatior tnͣsmigtatio ex isto scło̾ ĩ
illam et̾nitatem. si eius pcepta fic
amplectamur. ut ad eius dextͣm
segregari mereamnur. Tunc enim
ibunt sinistri in combustionẽ et¬
nam. Iusti autem in uitam eter¬
nam. Hinc illuc tnͣsiigrabũt.
et ibi eum uidebunt quo nõ ui¬
dent impis. Tolletur enim impiꝰ
ne uideat claritatem dñi. ⁊ impii
lumen non indebunt. Hec est aũt
inquit uita eterna. ut cognoscant

Expanded text:
illuc nos praecessit, unde ad nos illuc nos praecessit, unde ad nos ueniens non recessit et quo nos praecedens non deseruit. illa erit reuelatio tamquam uera Galilaea, cum similes ei erimus; ibi eum uidebimus sicuti est. ipsa erit etiam beatior transmigratio ex isto saeculo in illam aeternitatem, si eius praecepta sic amplectamur, ut ad eius dextram segregari mereamur. tunc enim ibunt sinistri in combustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. hinc illuc transmigrabunt et ibi eum uidebunt, quomodo non uident impii. tolletur enim impius, ut non uideat claritatem domini; et impii lumen non uidebunt. haec est autem, inquit, uita aeterna, ut cogno
Abbreviated transcription (Latin):
raq ẜm tñsinigͣtionis significa¬
nonem quid aliud occurrit intel¬
iocndum. p̃cedit uos in galileã
bieum uidebitis. insĩquia xp̃i
ugrã de populo isrł ad gentes
pdicantes eugelium nllõ modo
crederentur. nsi eis ip̃e dñs uiam
incordib lominum ꝑꝑaret. et ħ
intelligitur. p̾cedit uos ingali¬
leam. Quod autem gaudentes
miratentur disruptis ⁊ cinctis
auctis difficultatib a ꝑiri sibi
lostium in domino ꝑ illumina¬
nonem fidelium: hoc intelligitꝰ
ibi cum uidebitis .i. ibi menbra
eius inuenietis. ibi uiuũ corpꝰ
ion iam in forma ẜui intelligẽdͤ
i. o in illa in qua equał est pa¬
in qͣm ꝓmisit apud ioħem detrac¬
torib suns cum diceret. et ego
diligam eum. et oñdam meip̃m
illi non utiq ẜm id quod iam
uide̾bant. et ꝙ etiam resurgens
amt acatricib non solum uidend̃
h aam tangendum postmodũ
licem qua illuminat. Deindẽ ho¬
minem uenientem in hunc mũ¬
dum. ẜm qͣm lucet intenebris.
et tenebre eum non ꝯpͥhp̃d̾unt.

Expanded text:
ransmigrationis significationem, quid aliud occurrit intelligendum, Praecedit vos in Galilaeam; ibi eum videbitis; nisi quia Christi gratia de populo Israel edicantes euangelium nullo modo crederentur, nisi eis ipse dominus uiam in cordibus hominum praepararet; et hoc intellegitur: praecedit uos in Galilaeam. quod autem gaudentes mirarentur dirruptis et euictis difficultatibus aperiri sibi ostium in domino per inluminationem fidelium, hoc intellegitur: ibi eum uidebitis, id est: "ibi membra eius inuenietis, ibi uiuum corpus latio, non iam in forma serui intellegendum est, sed in illa in qua aequalis est patri, quam promisit apud Iohannem dilectoribus suis, cum diceret: et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi; non utique secundum id quod iam uidebant et quod etiam resurgens cum cicatricibus non solum uidendum sed etiam tangendum postmodum lucem, qua inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, secundum quam lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. S lucas in sua narratione
dat locum quo quo possint intelligi
dum hec loquerent᷑ prius inde exisse
thomam et post dominum intras¬
se. Martus autem qui dicit nouissi¬
me recumbentib illis undecim apꝑa¬
ruit. eciam thomam illic fuisse co¬
git fateri nisi forte qͣmuis absente
umo .xi. cum uoluit appellare. quia
eadem tunc apłicã societas ħ nunio
muncupãbatur anteqm mathias
in locum iude sb̃rogaretur. aut si ħ
durum est sic acciꝑe. illud gͦ accipi¬
anius post multas demonstratio¬

Expanded text:
nitur. sed Lucas in sua narratione nitur. sed Lucas in sua narratione dat locum, quo possit intellegi, dum haec loquerentur, prius inde exisse Thomam et postea dominum intrasse. Marcus autem, qui dicit: nouissime recumbentibus illis undecim apparuit, etiam Thomam illic fuisse cogit fateri. nisi forte quamuis uno absente undecim tamen uoluit appellare, quia eadem tunc apostolica societas hoc numero nuncupabatur, antequam Matthias in locum Iudae subrogaretur. aut si hoc durum est sic accipere, illud ergo accipiamus, post multas demonstratio
Abbreviated transcription (Latin):
cum cognouerint infractione pa¬
nis. S erant utiq ibi non credentes
unde uerum est quod dicit marc᷑.
nec ilłis credid̾unt. Hiis ergo iam sic̃
marcus dicit discumbentib ⁊ ad huc
inde sieut lutas dicit loquentib: ste¬
tit in medio eoꝵ dominus. et ait
illis. Pax uob̾eum sicut lucas ⁊ iohes.
fores autem clause erant cum ad eos
intrauit quod solus iohes ꝯmemo¬
rat. u̾bis itaq dñi que tunc eum lo¬
cutum ẽẽ discipulis lucas ioħesq
dix̾unt int̾ponit᷑. et ilła exꝓbatio
de qua marcus dicit ꝙ non credide¬
rint eis qui eum resurrexisse uid̾ant.
S hec rursus mouet quomodo discũ¬
bentib .xi. ait apparuisse marcus. si
illud tempus est diei dominiciiam
noctis initio quod lucas iolp̃s qr me¬
min̾unt. aꝑte quippe iohrs dicit ^ cũ
eis tunc fuisse apłm thomam quem
cos intraret. postqm illi duo redeũtes
in castelło cum ip̃is undecim collo¬
cuti sunt. sicut apud aꝑ lucam ĩue¬

Expanded text:
eum agnouerunt in fractione paeum agnouerunt in fractione panis. sed erant ibi utique non credentes, unde uerum est quod Mareus dicit: nec illis crediderunt. his ergo iam, sicut Marcus dicit, discumbentibus et adhuc inde, sicut Lucas dicit, loquentibus stetit in medio eorum dominus et ait illis: pax uobiscum, sicut Lucas et Iohannes. fores autem clausae erant, cum ad eos intrauit, quod solus Iohannes commemorat. uerbis itaque domini, quae tunc eum locutum esse discipulis Lucas Iohannesque dixerunt, interponitur et illa exprobratio, de qua Marcus dicit, quod non crediderint eis qui eum resurrexisse uiderant. Sed hoc rursus mouet, quomodo discumbentibus undecim dicit apparuisse Marcus, si illud tempus est diei dominici iam noctis initio, quod Lucas Iohannesque meminerunt. aperte quippe Iohannes dicit non cum eis tunc fuisse apostolum Thomam, quem minus ad eos intraret, posteaquam illi duo redeuntes de castello cum ipsis undecim conlocuti sunt, sicut aput Lucam inue
Abbreviated transcription (Latin):
non uiderint: Nouissim̃ a̾
quippe illud est quo dñm apli in
tunc exꝓbaturus erat. quia nõ
credidissent eis qui eum uid̾at
resurrexisse. quando iam ⁊ ip̃i post
tesiuectionem tociens eum inde¬
rant. et maxime ip̃o die resurrec
diem resurrectionis eius .i. unam
salbb̃i qñ eum post diluculum idit
maria et alie cum illa mulieres.
qnͣdo eciam petrus. qnͣdo et illi duo
quoꝵ erat umus deopħas quos un¬
detur etiam idem martus ꝯmemo¬
rare qñ iam cuta noctem illi unde¬
cim p̃ter thomam. et quicum eis e¬
rant. qñdo eis ⁊ isti quod ind̾ant nar¬
rauerunt. Nunc ⁊̃ marcur more
suo brenit̾ ꝯmemorare uoluisse. et
ideo dpxisse nouissime. quia ip̃o die
hoc nouissimum fuit. iam incipien¬
te nocturno tempe. postea qmͣ illi de
castello ubi eum in fractione ponis
qui cum illis erant iam colłoq̃ntos
de resurrectione dñi. et quod unsus
fuerit petro. quib ⁊ ip̃i narrauerũt
quod in miagestum erat. et quomõ

Expanded text:
non uiderint nouissimum non uiderint nouissimum quippe illud est, quo dominum apostoli in tunc . exprobraturus erat, quod non credidissent eis qui eum uiderant resurrexisse, quando iam et ipsi post resurrectionem totiens eum uiderant et maxime ipso die resurrectdiem resurrectionis eius, id est unam sabbati, quando eum post diluculum uidit Maria et aliae cum illa mulieres, quando etiam Petrus, quando et illi duo, quorum erat unus Cleopas. quos uidetur etiam idem Marcus commemorare, quando iam circa noctem illi undecim praeter Thomam et qui cum eis erant, quando eis et isti quod uiderant narrauerunt, nunc etiam Marcum more suo breuiter commemorare uoluisse et ideo dixisse nouissime, quia ipso die hoc nouissimum fuit iam incipiente nocturno tempore, posteaquam illi de castello, ubi eum in fractione panis qui cum illis erant iam conloquentes de resurrectione domini et quod uisus fuerit Petro, quibus et ipsi narrauerunt quod in uia gestum erat et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
disti. Beati qui non uid̾unt et a¬
did̾unt. hanc ẜam dñi uisione
olet ꝑstringentem. nisi mouen¬
sie quasi ułtͣ iam non eis appa¬
menit cum ad huc iohes t̾tiam sit
eius narraturus demr̃ationẽ ad
mare tyb̾iad̾. Deinde ꝙ dicit idẽ
martus explicans illis incredulita¬
tem illoꝵ ⁊ duriciam cordis. qr
his qui uid̾ant eum surrexisse a¬
Ais duob quib in uillam eim¬
ih apparuit. Post ea qmͣ surrexit
peno cui p̾mitus eum aꝓpuisse a¬
pud lucam inuestigatum est.
fortassis et marie magdalene et
cum illa erant qnͣdo eis ad monu¬
mentum appuit. et in de redeun¬
tib in itinere occurrit. Nam
in contexit narrationem idẽ inar¬
tus cum ꝯmemorasset breuiter
deduob illis quib apꝑuit in uil¬
lam euntĩb ꝙ nunciassent ce
inquit recubentib illis .xi. ap¬
patuit exꝓbrauit incredulitatẽ
illoꝵ ⁊ duriciam cordis. quia huͤ
quiuid̾ant eum resurrexisse a¬
mortuis non credid̾unt. Qũo gͦ
nouissime quasi iam ultra eum

Expanded text:
disti; beati qui non uiderunt et crediderunt. hanc secundam domini uisionem olet, perstringentem, nisi mosime, quasi ultra iam non eis apparuerit, cum adhuc Iohannes tertiam sit eius narraturus demonstrationem ad mare Tiberiadis; deinde, quod dicit idem Marcus, exprobrans illis incredulitatem illorum et duritiam cordis, quia his qui uiderant\' eum resurrexisse  duobus, quibus in uillam euntibus apparuit, posteaquam resurrexit, et Petro, cui primitus eum apparuisse aput Lucam inuestigatum est, fortasse et Mariae Magdalenae et cum illa erant, quando eis et ad monumentum apparuit et\' inde redeuntibus in itinere occurrit. nam ita contexit narrationem idem Marcus, cum commemorasset breuiter de duobus illis, quibus apparuit in uillam euntibus, quod nuntiassent cetinquit, recumbentibus illis undecim apparuit et exprobrauit incredulitatem illorum et duritiam cordis, quia his qu-l uiderant eum resurrexisse non crediderant. quomodo ergo n\'ouissime, quasi iam ultra eum
Abbreviated transcription (Latin):
ao inquit manifestat᷑ est ilx̃
dscpuł suis cum surrexiss a mor¬
tus. Si autem acceꝑimus intra
llos .uiii. anteqm̃ thomas eum
uidiss ab .xi. quibꝙ discipuł do¬
minũ uisum nonerit lxe ad ma¬
te tyb̾iadis. tercio manifestatũ
eẽ. S quarto. quod auid̾ cauẽd̾
est ne quis existimet tercõ iohem
dixisse tamqͣm tres sole fcẽ fu̾int
manifestationes eiuis. S hoc intel¬
ligendum est ad numerũ dierũ
retulisse. non ad mimerum ip̃aꝵ
manifestationũ. nec continuorũ
dierum. s ꝑ int̾uallo sicut idẽ ip̃e¬
testatur. Nam p̾mo ip̃o die re¬
surrectionis sue excepto quod a muli¬
erib uisus est quod in euangłio cla¬
ret.ter se manifestauit. Semł petro.
Iterum duob illis quoꝵ uiuis erat
cleophas. Tertio plurib iam inde
collequentib noctis exordio. S hec
totum ioħes ad unũ diem referens.¬

Expanded text:
anifestatus est Iesus discipulis, cum resurrexisset a mortuis. si autem acceperimus intra illos octo dies, antequam Thomas eum uidisset, ab undecim quibusque discipulis dominum uisum, non erit hoc ad mare Tiberiadis tertio manifestatum esse, sed quarto. quod quidem cauendum est, ne quis existimet tertio Iohannem dixisse, tamquam tres solae factae fuerint manifestationes eius; sed hoc intellegendus est ad numerum dierum rettulisse, non ad numerum ipsarum manifestationum nec continuorum dierum, sed per interualla, sicut idem ipsetestatur. nam primo ipso die resurrectionis suae, excepto quod a mulieribus uisus est, id est quod in euangelio claret, ter se manifestauit, semel Petro, iterum duobus illis, quorum erat unus Cleopas, tertio plurimis iam inde conloquentibus noctis exordio, sed hoc totum Iohannes ad unum diem referens
Abbreviated transcription (Latin):
tionis eius. Iohes autem qͣmus
fateatur multa se p̃termisisseque
fecit ilx. uoluit tamen ⁊̃ terciam
discipulis post resurrectionẽ aãm
ꝯmemorare ad mare tybiadis ll
naheli . filis ebedes. et alis duob
nos nominatim non ex pressit.
aui piscarentur qnͣdo iussu eius
eria unttentes in dextram ꝑtemex¬
ceerunt magnos pisces .c.bii.
t utrum ab ilło amaretur. et ei
uscendas ꝯmendanit oues suas
e de eius ip̃ius passione p̾dixit. et
dip̃ ioħe ait sic eum uolo man̾e
dnee ueniam. ad hoc iohẽs eu̾nge¬
lua sium terminauit. Iam nũt
querendum est qnͣdo pͥmum insus
srt adiscipulis ingalileo quia et he
nod cercio narrat iohes in galilea
Mest ad mare tyb̾iadis. quod faci
hudet qui recolit illud miraculũ
adis. Ubi autem putari potest pͥmũ
adiscipulis post tesurrectionem in¬
den debuisse insi ingalilea si recolãt᷑
ĩba illius angeli quiẜm mathiu¬

Expanded text:
rectionis ejus. 78. Joannes autem, quamvis rectionis ejus. 78. Joannes autem, quamvis fateatur multa se praetermisisse quae fecit Jesus, voluit tamen etiam tertiam discipulis post resurrectionem factam commemorare ad mare Tiberiadis, naeli, filiis Zebedaei, et aliis duobus quos nominatim non expressit, cum piscarentur; quando jussu ejus retia mittentes in dextram partem, extraxerunt magnos pisces centum qt utrum ab illo amaretur, et ei pascendas commendavit oves suas, et de ejus ipsius passione praedixit, et de ipso Joanne ait, Sic eum volo manere donec veniam. Ad hoc Joannes Evangelium suum terminavit. 79. Jam nunc quaerendum est quando primum visus sit a discipulis in Galilaea; quia et hoc quod tertio narrat Joannes, in Galilaea factum est ad mare Tiberiadis: quod facile videt qui recolit illud miraculum adis . Ubi autem putari potest primum a discipulis post resurrectionem videri debuisse, nisi in Galilaea? si recolantur verba illius angeli qui secu
Abbreviated transcription (Latin):
a dextris dei. Illi autem ꝓfcĩp̾dio¬
uerunt ubiq domino cooꝑante.
et ẜmonem confirmante: sequi¬
tib signis. Cum ergo dicit et
assumptus est in celum. Satis
uidetur ostendere nouissimũ cum
illis int̾ra hunc eum habuissesc¬
monem. qmͣuis uon onmino ad
id coartare udeatur. Non enĩ
ait postqm hec locutus est eis. Si
post qm̃ locutus est eis. unde ad¬
mitti ncc̃itas cogeret non istã fu¬
isse nouissimam locutionem.nes
istum fuisse nouissimum diem qͦ
eis in terra p̾sens fuit. S ad omĩa
que cum eis omnib illis dieb lo¬
cutus est posse ꝑtinere quod dc̃mõ
post qm locutus est eis assumptꝰ ẽ
in celum. S quia ea que supͣdixi¬
mus magis suadent hunc nouissi¬
mum diem fuisse qm ut intelli¬
gantur undecim. qui choma absẽ¬
te .x. fuerunt. Ideo post hanc locl¬
tionem qm̃ marcus ꝯmemorat
adiunctis eciam conseq̃nt̾ illis
uerbis uł discipuloꝵ uł ip̃ius que
ꝯmemorant᷑ in actib apłoꝵ cu¬
dendum est assumptum dñni

Expanded text:
dextris dei. illi autem profecti praedicauerunt ubique domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. cum ergo dicit: et adsumtus est in caelum, satis uidetur ostendere nouissimum cum illis in terra hunc eum habuisse sermonem, quamuis non omni modo ad id coartare uideatur. non enim ait \'postquam haec locutus est eis\\ sed: postquam locutus est eis, unde admittit, si necessitas cogeret, non istam fuisse nouissimam locutionem nec istum fuisse nouissimum diem, quo eis in terra praesens fuit, sed ad omnia quae cum eis omnibus illis diebus locutus est posse pertinere quod dictum est: postquam locutus est eis, adsumtus est in caelum. sed quia ea quae supra diximus magis suadent hunc nouissimum diem fuisse, quam ut intellegantur undecim, qui Thoma absente decem fuerunt, ideo post hanc locutionem, quam Marcus commemorat, adiunctis etiam consequenter illis uerbis uel discipulorum uel ipsius, quae commemorantur in actibus apodendum est assumptum Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
erat ascensurus ab eis in celum.
hec eis illo die maxue exꝓbrare
uoluisse. quia hus qui inderant eũ
surrexisse non credid̾a̾nt auteqͣm
ip̃i eum uiderent. cum utiq post
ascensionem suam p̾dicantib illis
eungelium etiam gentes quod ñ
uiderunt fuerant crediture. Post
illam quippe exꝓbrationem secut᷑
ait idem marcus. et dixit eis. Cun¬
tes in mundum uniu̾sum p̾dicate
eungelium omnicreature. Qui
credid̾it ⁊ baptizatus fuerit saluꝰ
erit. Qui u̾o non credid̾it: ꝯdemp¬
nabitur. Hoc ergo p̾dicaturi qm̃
qui non credid̾it condempnabit᷑.
cum id utiq non credid̾it quod nõ
uidit. Nonne ip̃i p̾mitus fuerãt
obiurgandi. ꝙ anteqm dñm ui
dissent non credid̾unt eis. quib
pus apꝑuiss:: Hanc autem nouis¬
simam fuisse corꝑalit᷑ in terra repͥ¬
sentationem dñi aplus eciam illud
admonet ut credamus. quod ita
sequitur idem marcus. Signa aũt
eos qui cred̾int: hec seq̃ntur. In no¬
guis locuntur nouis. ẜpentes tol

Expanded text:
eis ascensurus in coelum, hoc eis illo die maxime exprobrare voluisse, quia his qui viderant eum resurrexisse non crediderant antequam eum ipsi viderent, cum utique post ascensionem suam praedicantibus illis Evangelium, gentes, quae non viderunt, fuerant crediturae. Post illam quippe exprobrationem secutus, ait idem Marcus: Et dixit eis: Euntes in mundum universum praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit et baptizatus fuerit saluus erit; qui uero non crediderit condemnabitur. hoc ergo praedicaturi. quoniam qui non crediderit condemnabitur, cum id utique non crediderit quod non uidit. nonne ipsi primitus fuerant obiurgandi, quod, antequam dominum uidissent, non crediderunt eis quibus prius apparuisset? Hanc autem nouissimam fuisse corporaliter in terra praesentationem domini apostolis etiam illud admonet, ut credamus. quod ita sequitur idem Marcus: signa autem eos qui crediderint haec sequentur: in nogui
Abbreviated transcription (Latin):
sicut me uidetis hre. et cum ħ dpx¬
isset: oftendit eic manus ⁊ pedes.
Nauc oftensionem dm̃ post resu¬
rectionem intelligitur et iohẽs cõ¬
memorasse sic loquens. Cum eẽt
ergo sero die illo una salborz et
fores cẽnt clause ubi erant disci¬
puli congregati pp̃ metum iudeoꝵ
uenit iłx et stecit in medio. ⁊ dyx
eis. pax nobis. Et cum hoc dixisset
oñdit eis manus ⁊ latus. Ac ꝑ hoc
hus u̾bis iohis possunt coniungi
ea que lucas dicit. Idem autẽ iobes
p̾cermittit. ita enim lucas sequit᷑
Idhuc autem illis non credentib
et mirantib pͥgaudio. dixit. hetis
hic aliquid quod manducetur: at¬
illi optulerunt ei ꝑtem pascis assi.⁊
fauum melłis. et cum manducass
coram eis sumens reliquias dedit eis.
Niis item uerbis possunt adiungi
que lucas tacet. Dicit autem iohes
Gauisi sunt ergo discipuliuiso do¬
mino. Dicit ergo eis iterum. pax
uobis. Sicut misit me pater. et¬

Expanded text:
re. et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et pedes. hanc ostensionem domini post resurrectionem intellegitur et Iohannes commemorasse sic loquens: cum esset ergo sero die illo una sabbatorum et fores essent clausae, ubi erant discipuli propter metum Iudaeorum, uenit Ieeis: pax uobis. et hoc cum dixisset, ostendit eis manus et latus. ac per hoc his uerbis Iohannis possunt coniungi ea quae Lucas dicit, idem autem Iohannes praetermittit. ita enim Lucas sequitur: adhuc autem illis non credentibus et mirantibus prae gaudio dixit: habetis hic aliquid quod manduceturerunt ei partem piscis assi et fauum mellis. et cum manducasset coram eis, sumens reliquias dedit eis. his item uerbis possunt adiungi quae Lucas tacet, dicit autem Iohannes: gauisi sunt ergo discipuli uiso domino. dixit ergo eis iterum: pax uobiscum; sicut misit me pater
Abbreviated transcription (Latin):
a dño fc̃am nisi in euangelio io¬
hannis. quod non pret̾ent᷑ adiei¬
uisi qnͣdo ilx ascendit in celum.
id tamen ita coniungit qĩ hae se¬
quatur hec u̾ba que dixit. cumbe
gestum sit una sałboꝵ quo die
domimis resurrexit. Illd̾ auten
quadragesimo die sicut idemip̃
lucas in appłoꝵ actib nartat.
Quod autem dicit iolꝑe non cũ
cłeophas regressi ierłm inuen̾ũt
congregatos .xi. ⁊ eos quicũ ip̃s
erant. Proculdubio intelligend
est ꝙ inde thomas exierat. ante¬
qm̃i eis dominus hec loq̃ntib app¬
reret. Hinc iam iohxs ałiam ꝯme¬
morat sui demonstrationem a
domino discipulis fcãm post did

Expanded text:
a domino factam nisi in euangelio Iohannis. quod non praetereunter aduernisi quando Iesus. ascendit in caelum, adque id tamen ita coniungit, quasi hoc sequatur haec uerba, quae dixit, cum hoc gestum sit una sabbatorum, quo die dominus resurrexit, illud autem quadragensimo die, sicut idem ipse Lucas in apostolorum actibus narrat. quod autem dicit Iohannes non cCleopas, regressi Hierusalem inuenerint congregatos undecim et eos qui cum ipsis. erant, procul dubio intellegendum est, quod inde Thomas exierit, antequam eis dominus haec loquentibus appareret. Hinc iam Iohannes aliam commemorat sui demonstrationem a domino discipulis factam post dies
Abbreviated transcription (Latin):
niquit ierł̃ et inuenerunt cõ¬
rintos .xi. et eos qui cumi ip̃is
tant. et iste oñdit illos .xi. lxc
ot apłos fuisse fuisse. Nam cũ
aduneit. et eos qui cum ip̃is erãt
sanis utiq declarauit emmencius
ilos .xi. appłłatos cum quib erãt
ceten. ac ꝑ hoc illi intelligunt᷑ qui
iam uocabantur apłi. lec ꝓinde fĩ
puit ut ex nũo apłoꝵ et alioꝵ¬

Expanded text:
nuenerunt congregatos undecim et eos qui cum ipsis erant. et iste ostendit illos undecim, hoc est apostolos fuisse. nam cum adiunxit: et eos qui cum ipsis erant, satis utique declarauit eminentius illos undecim appellatos, cum quibus erant ceteri, ac per hoc illi intelleguntur qui iam uocabantur apostoli. hoc proinde fieri potuit, ut ex numero apostolo
Abbreviated transcription (Latin):
mare uolu̾it mundũ face̾
causam quare uoluntatis dei.s
oñis causa esficiens est. om̃e asi
efficiens maniss est qm id qd̾ effici¬
dei non gͦ eiꝰ causa querenda est.
motus fieri indeatur: qui rectꝰ de᷑
post̾iora det̾iora ⁊ sinst̾iora ĩ suꝑi¬
ora ⁊ inferiora: nulla omĩo rõ E
cur uniu̾̾io corꝑa ante hac. nichi
possit ⁊ dextera ac leua. Sic autꝰ
sursũ ⁊ deorsum. S eo ꝯsid̾ante
decpiuntur quod sensib ⁊ corb¬
etudim difficile obsinctur. Non
.n. tam fatile ẽ nob̾ comu̾sio corᷤ

Expanded text:
us voluit mundum facere, causam quaerit voluntatis Dei. Sed omnis causa efficiens est; omne autem efficiens majus est, quam quod efficiDei; non ergo ejus caumotus fieri videatur, qui rectus dicposteriora, in dexteriora et sinisteriora, in superiora et inferiora; nulla omnino ratio est cur universo corpori ante ac post nihil sit, et dextera ac laeva, sit autem sursum ac deorsum. Sed eo considerantes decipiuntur, quod sensibus et consuetudini difficile obsistitur. Non enim tam facilis est nobis conversio cor
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩe ⁊ sc̃e ĩ sacͣm̃to natiutucis ⁊ pã¬
sionis ⁊ resiurexionis xͥ ẽẽ abstondi¬
tos. Manente g ͦ fide dm mecũ ꝯtisli
uͥscirem cur dñs nr̃ de sacͥs ⁊ celestib
sedib ad t̾ram ĩcamatus ueniss ⁊̃
nõ alius ex hns quos ip̃e dũs scõ ange

Expanded text:
scientiae in sacramento natiuitatis et passionis et resurrectionis Christi esse absconditos. Manente ergo fide diu mecum contuli, ut scirem cur dominus noster de sacris et caelestibus sedibus ad terram incarnandus uenisset et non alius ex his, quos ipse d
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ht̃ gaudiũ credulitatis sue si ꝙ cre¬
dit ĩtelligat ħ ẽ .n. fid̾i rob̾. ħ ĩ mobi¬
le fũdam̃tsi credulitatis ad disc̾e sacͣm̃¬
⁊ pt̃ aditũ hẽre surreptõ. uñ uas ełc¬
tõnis iõ iaborat ut credentes fid̾i sue
rõm ediscant. Cũ .ii. cõgnou̾it̃ qͣtus sit

Expanded text:
audium credulitatis suae, si quod credit intellegat. hoc est enim fidei robur, hoc inmobile fundamentum, credulitatis addiscere sacrameet potest aditum habere subreptio. Unde uas electionis ideo laborat, ut credentes fidei suae rationem ediscant. cum enim cognouerint, quantus sit
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o non sacius sit uł sapidi qui quoqͦ mͦ
est aram ꝯstitũe. et uictimam offerre.
qm̃ id qd̃ oĩo non est indelirauito fan¬
tasmatis adorare. u̾m tu qui rõnabłe
dei templum te eẽ dixisti. qũo ħ explica¬
b̃. plac netibi ut templũ deus hãt. cuius
aliqmͣ ꝑtem dẏabłus fab̾cau̾it. an uos
non estis qui dicitis omĩa menbͣ ur̃a. to¬
tum ꝙ corpus a maligna mente que
hylen dicitis fab̾catum. eius q ip̃iꝰ fab̾¬
catricis ꝑtem illis h̃ĩtare simł cum parte
dei ur̃i. que cum iͥ ceneat᷑. ut ꝑhibens
contha concathenata ⁊ inclusa. uitñdi
templum au dei cart̾em te dr̃e debuisi
nisi forte aĩam tuam templũ di dias
qm̃ ex t̾ra luminis hẽs. at illã ꝑtemoͥ
uł menbrũ dei soletis dr̃e non tempi
dei. Nestat gͦ ut templũ dei nõte bre¬

Expanded text:
uero non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo uero non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis ? placetne tibi, ut templum deus habeat, cuius aliquam partem diabolus fabricauerit ? an uos non estis, qui dicitis omnia membra uestra totumque corpus a maligna mente, quam hylen dicitis, fabricatum eiusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte uestri? quae cum ibi teneatutis, concatenata et inclusa, utrum dei templum, an dei carcerem te dicere. debuisti? nisi forte animam tuam templum dei dicis, quam ex terra luminis habes. at illam partem dei uel membrum dei soletis dicere, non templum dei. restat ergo, ut templum dei non te dix
Abbreviated transcription (Latin):
ui poꝰ demencius ip̃am mag̃ mentem
dicitis hẏlen qm nou fopmari. s forͣre
ꝑhibetis. Napisieẽt ibi meus quedam
formans. ⁊ eseͣcta corꝑea que foͣrrent᷑ illa
elementa dñda ẽẽt hyleu .i. mat̾ies qmͣ
formar eadem mens qm̃ mentẽ p̾nci¬
pium mali ẽẽ nułtis. ħ sidr̃ẽtis nõ qͥdẽ
multũ ecraretis in eo qd̾ est hyle. nͥ ꝙ
ip̃a quo elementa qmiuis in alias forͣs
illa ꝓrsus informis. U̾mptũ tolłabilił.
nescientes omnẽ modumi naturaꝵ mi
merum ꝙ formaꝵ. ⁊ ordinem pond̾um
non ẽẽ posse nisi a prẽ ⁊ filio. ⁊ spũ scõ p̾n¬
cipiũ mali tñ bonũ tribũetis. Nũc u̾o
cum ⁊ auid sit hyle. ⁊ quid sit malũ ig¬
uoretis. o sipossem uob̾ ꝑsuad̾e̾. ut a
seducendis imꝑiciorib uos compesc̾ers.
Iam u̾o qd̾ ã inde uos paganis uultis
eẽ meliores. ꝙ ilłi aris delubris siłatris
uictimis. atq incenso dñi colend̾ putãt.
Nos & ñl hoꝵ facitis. quis nonrideat. q.

Expanded text:
us dementius — ipsam magis mentem dicitis hylen,.quam non formari, sed formare perhibetis. nam si esset ibi mens quaedam formans et elementa corporea, quae formarentur, illa elementa dicenda esset hyle. id est materies, quam formaret eadem mens, quam mentem principium mali esse uultis. hoc si diceretis, non quidem multum erraretis in eo, quod est hyle, nisi quod ipsa quoque elementa quamuis in alias formasilla est prorsus informis . uerumtamen tolerabilis nescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle et quid sit malum ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpesceretis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse meliores, quod illi aris, delubris. simulacris, uictimis atque incenso deum colendum putant, uos autem nihil horum facitis, quis non inrideat? quasi
Abbreviated transcription (Latin):
mus smo contorẽ soletis talib opimonib
assentes aĩas mortuoꝵ malas mimus ue
purgatas aut in reuolutiones ire. aut
ingrauiores aliquas penas. bonasad̾ ĩ na¬
ues impomi. ⁊ incelo na ingantes tnͣsite.
gando ꝑierant. ita nullas aĩas ccͣ suoꝵ

Expanded text:
mus; immo contradicere soletis talibus opinionibus, adserentes animas mortuorum malas minusue purgatas aut in reuolutiones ire aut in grauiores aliquas poenas, bonas autem in naues inponi et in caelo nauigantes transire gn
Abbreviated transcription (Latin):
stustis hostib ip̃ius. ut pax regno eius
ongretur. nec saltem sicut obsides dari
blnt cumi honore eustodiendi. net sicut
ptor ad capiendam bestiam tendit ĩa¬
das petus .n. suũ solet pon̾e in illa capto
arir. uos autem menbͣ dei estis dati fp¬
ib non ualeutes eoꝵ a deo nr̃o compes¬
c̾e feritatẽ. uissi eoꝵ contaminata fedi¬

Expanded text:
stis hostibus ipsius, ut pax regno ejus compararetur? Nec saltem sicut obsides dari solent, cum honore custodiendi: nec sicut pastor ad capiendam bestiam tendit insidias: pecus enim suum solet ponere in illa captordatur. Vos autem membra dei dati estis hostibus, non valentes eorum a deo vestro compescere feritatem, nisi eorum contaminati foedi
Abbreviated transcription (Latin):
senciendo ⁊ credoedo. ⁊ ad aliũ finẽ ista
omia refe̾ndo. finem .s. ur̃i ertoris. atq ua
nitatis. Ita uos ⁊hu hiis ⁊ in aliis q̃ siłit᷑
simminꝰ non siłit᷑ cum gentib uiuimꝰ.
easdem tes non ad euudem finem refe̾n¬
do. s ad finem legitimi d̾mi ꝙ p̾cepti. cari¬
tatem de corde puro. ⁊ ꝯscĩa bona ⁊ fide nõ
ficta. aquib quidam aberrantes ꝯu̾si at̾
in uansloquiũ. in quo sane principatum¬
tenetis. non iutuentes non consid̾anteᷤ
in eisdꝰ hñdis agendisq teb tñi ad
diusam uitam uałe. Si diu̾sa si fidꝰ
ut cum auditores ur̃i ⁊ uxores ħauti
silios qmͣuis inuiti suscipiant eis ꝙ mñ¬
monia cong̾gant uł custodiant carne
uescant᷑. unũ bibant. lauent. met̃t
uindennant. negociantur. Iꝑnoresoi¬
licos ad ministrent. uob̾cum eostũ pͥ
cum gentib computetis. cum fc̃ã eor
gentib uideantur siłiora qmͣ uob̾. ⁊ẜ

Expanded text:
sentiendo et credendo et ad alium finem ista sentiendo et credendo et ad alium finem ista omnia referendo, finem scilicet uestri erroris atqu ita nos et in his et in aliis, quae similiter sumimus, non similiter cum gentibus uiuimus easdem res non ad eundem finem referendo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo sane principatumtenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam uitam ualere, si diuersa sit fides. ut cum auditores uestri et uxores habeant et filios quamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. nam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ in panlo anatħa sit. Manicheus in
fausto qui ĩ dicit nich uos mutasse de
morib gentiũ. nesciens quid si loqͣt.
¶um .ni. iustus ex fide uiuat. fĩnis ꝙ p̃¬
cepti eit caritas de corde puro ⁊ ꝯscĩa bõ
⁊ fine uon ficta. maneant q ad forñdã
uitũ fideliũ tria ħ. fides. spes: caritas. uñ
fĩ pot̃ ut pares cum aliquo mores ħat. qͥ
ħ cria cum illo paria non ħt̃. Qui .n. aᵈ
uidetut nob̾ eẽ cum gentib. sicut cibi et
potus tectoꝵ uestim̃toꝵ lauacroꝵ. ⁊ qui ex
ut̃is coniugalẽ uitam gerunt uxoꝵ ducẽ¬
endarum. hẽditandarum. longe tñ alt̾
hiis reb utitur qui ad aliũ finẽ usũ eoꝵ
refert. ⁊ alit̾ qui ex hiis deo gr̃as agit.
de quo p̃ua ⁊ fła non credit. Sicut .n. ĩ ip̃o
errore ur̃o cum eo pane uestamini. quo
ceti homĩes ⁊ fructib uiuatis ⁊ fontib.
lana ⁊ liuo. Siłr tecto amictiamini. nec
inhiis tñ ꝑem ducitis uitã. nõ aᵈ edẽdo
aut bibendo. aut induendo. S aliud

Expanded text:
 in Paulo, anathema sit Manichaeus in Fausto. Qui etiam dicit nihil nos mutasse de moribus gentium nesciens, quid loquatur. cum enim iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum duceniendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credit. sicut enim in ipso errore uestro cum eo pane uescamini, quo ceteri homines, et fructibus uiuatis et fontibus. lana et lino similiter texto amiciamini. nec in his tamen parem ducitis uitam, non aliud edendo aut bibendo aut induendo, sed aliud
Abbreviated transcription (Latin):
cris suis. ⁊ auino ⁊ acarnib ⁊ a cicubi
temꝑant pocius auditor es ut̃os hus oĩb
utentes. ⁊ in eo uob̾ dissimiles in mans¬
chei grece nũatis qmͣ istos eadẽ ꝙr fati
fatientes pociusq feminã que ĩ maĩcͥol
lam. nec saltem nubentem. At .n. młt
raptor es. auari. ebriosi. ⁊ quicꝙͥ aᵈ sane
docttine ad u̾satur. Ꝙx &̃ int̾ uos ĩ cam exi
mãtestũ est nõ ideo derogari sane doe¬
ttine que soła catholica est. qr musti
eius nomine censeri uolunt. ⁊ ꝑcllã sans¬
ri noliuit. Agnoscenda est .n. paucitis
ilła qm dñs p̃cipue cõmendat. in ing̃

Expanded text:
 a uino et a carnibus et a concubitu temperant — potius auditores uestros his omnibus utentes et in eo uobis dissimiles in Manichaei grege numeratis. quam istos eadem, quae facitis, facientes, potiusque feminam. quae in Manichaeum Sibyllam nec saltem nubentem. at enim mulraptores, auari, ebriosi et quicquid aliud sanae doctrinae aduersatur. quid autem inter uos in tam exigmanifestum est non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi eius nomine censeri uolunt et per illam sanari uolunt. agnoscenda est enim paucitas illa, quam dominus praecipue commendat in ing
Abbreviated transcription (Latin):
sisltare martyrib dixi. non dixi sacti¬
leat deos ia memoins martyrũ qr feq¬
tissime facimus de illo diuntaxat ritu
quo sibisacrificarei noui testĩ maĩfestati¬
onc p̾cepit qd̾ ꝑtim ad illum cultũ. quo

Expanded text:
crificare martyribus dixi: non dixi, Sacrificare Deo in memoriis martyrum; quod frequentissime facimus, illo duntaxat ritu quo sibi sacrificari Novi Testamenti manifestatione praecepit: quod pertinet ad illum cultum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
genciũ. qr sicut nt̾ illas uͥginitates ruł¬
tum multũ distat qmͣuis nͣl aᵈ distet nͥ
que cui uoueatur atq reddat᷑. sit uit̾ sa¬
monioꝵ id ip̃m sibi ob hc arrogancum
qd̾ herentur dii quia dimnus snor est satͣ¬
ficiũ. Illa u̾o um deo ut ei offerret᷑ ałłtudo
ꝓmttens u̾itarẽ sacrificii cui erat offe̾nda
ip̃a reddita u̾itas in passione corꝑis ⁊ sant¬
guiuis yp̃i. Neq .n. sicut faustus dixit.
priores nr̃i idei seg̃gati agentib. cum
templum hĩent ⁊ ĩmolationes. ⁊ aras. et
malo impie suꝑsticionis errantib aloꝰ de
et impii sp̃t̃ non nidore aut fumo. sic̃ nõ¬
nlłi uam opiuaut᷑. s lp̃m pascunt᷑ erro¬
tib. non sui corꝑis refectione. ẜ maliuo¬
la delectatione. cum quoquo modo deci¬
piunt uł artoganti faustu simłate maies¬
tatis cum d̾iuos sibi ħpnores exhibi głiant.

Expanded text:
gentium. . quia, sicut inter illas uirginitates multum distat, quamuis nihil aliud distet, nisi quae cui uoueatur atque reddatur, sic inter samoniorum id ipsum sibi ob hoc adrogantium, quo haberentur dii, quia diuinus honor est sacrificium; illa uero uni deo, ut ei offerretur similitudo promittens ueritatem sacrificii, cui erat offerenda ipsa reddita ueritas in passione corporis et sanguinis Christi. Neque enim, sicut Faustus dixit, priores nostri Iudaei segregati a gentibus, cum templum haberent et immolationes et aras et malo inpiae superstitionis errantibus nihilomet inpii spiritus non nidore ac fumo, sicut nonnulli uani opinantur, sed hominum pascuntur erroribus: non sui corporis refectione, sed maliuola delectatione, cum quoquo modo decipiunt, uel adroganti fastu simulatae maiestatis cum diuinos sibi honores exhiberi gloriantur.
Abbreviated transcription (Latin):
di cupiditate faustus quid ꝓfit̾etur obli¬
tus est. aut forte dormitans umbͣs sõpa
tis eoꝵ consocietur atq or̃onib adimit¬
tur. ita tñ ut nłłi martirũ. Si ip̃i deo
martyrum qmͣ̃uis in memoꝵa mariͥtũ
constituamus altaria. Quis .n. antisti¬
tum in socis scõꝵ corꝑmi assisttos altai
qũdo dicit. offero tibi pecreant ꝑaule
aut cypͥane. s qd̾ offectur: offertu ͤ
qui martytes coronauit. ut apd̾ mous¬
rias eoꝵ quos coronauit. ut ex ip̃oꝵ lo¬
coꝵ admonitione maior affẽs exurģas
ad acuendam caritatem. ⁊ in illos quas
imitari possimiꝰ.⁊ in illũ quo ad iuuãs
possimis. cołinis gͦ martires. eo cula

Expanded text:
ndi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est; aut forte dormitans umbras somnitis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulli martyrum, sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cypriane, sed quod offertur, offertur deo, qui martyres coronauit, apud memorias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo
Abbreviated transcription (Latin):
umis que ꝑ eos fcã sẽ lycaomii tamꝙͣ
Asmolare uoluerunt. Concissis enm
ueam̃tis suis confitentes i ꝑsuadentes
sdos uon cẽ. ista sibi fĩ uetuerũt. Appa¬
tult ⁊ nn angłis. sicut in apotalipsi legiꝰ
anglmse adorari ꝓħibentem. ac dũtem
Matori suo. Conseruus tuus sũ. ⁊ fr̃m tu
o ssta sibi plane suꝑbi sp̃t appetũt exi¬

Expanded text:
 Lycaonii tamquam diis immolare uoluerunt — conscissis enim uestimentis suis confitentes et persuadentes se deos non esse ista sibi fieri uetuerunt —: adparuit et in angelis sicut in apocalypsi legimus angelum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: conseruus tuus sum et fratrum tuorum. ista sibi plane superbi spiritus exi
Abbreviated transcription (Latin):
non poss. ꝓm̃ corde non hũit non est
crucifixus. Si& hũit. quero unde hũit.
corꝑeam nusqm̃ ualu̾itis. Unde cognm̃
aut sñ corꝑe dr̃e trucifixum quo abi¬
dius aut demencius nicħ dicipõt. aut
in fantasmate potius qmͣi in u̾itaten
sum fuisse crucifigi. Qua rursus q¬
etate quid peius est. aut nonoĩas
affigi. ⁊ occidi. qd̾ nͥloꝰ plenũ est dem̃¬
cie. aut ex gente tenebrarũ mortale
corpus hũisse xp̃m. atq ita qui eius
corꝑis mr̃em mariam uͥginem cdł
timens. gentem demonũ non time
dec̾ptam. ꝯtr̃ta potuit breuitate ꝑtͥes
tibilem ihm qui est uita ⁊ salus hõmi
om̃ suspensus ex ligno. cur ille salua¬
cor pendenti pendendo congruit. ⁊ nascẽti
noscendo non congruit. Si a pp̃ ea i h̾m
daiis ẽẽ in arborib. ⁊ ih̾m crucifixum

Expanded text:
nde si corpus non habuit, non est crucifixus: si autem habuit, quaero unde habuerit, corpoream nunquam valueritis. Unde cogimini aut sine corpore dicere crucifixum, quo absurdius et dementius dici nihil potest: aut in phantasmate potius quam in veritate visum fuisse crucifigi; qua rursus impietate quid pejus est? aut non omniaaffigi et occidi; quod nihilominus plenum est dementiae: aut ex gente tenebrarum mortale corpus habuisse Christum atque ita qui eius corporis matrem Mariam uirginem credere timetis, gentem daemonum non timetdecerptam quanta potuit breuitate perstrtibilem Iesum, qui est uita et salus hominum omni suspensus ex ligno, cur ille saluator pendenti pendendo congruit et nascenti nascendo non congruit? si autem propterea Iesum dicitis esse in arboribus et Iesum crucifixum
Abbreviated transcription (Latin):
pacem. que quidem in corꝑmi mutabili ͭ ͤ
ut utrumq cognoscitur. Nam ꝑscip̃ã¬
nec sentiri nec iutelligi p̃t. u̾m in ħ errãt
qiuidam gentilium ꝙ eam tamꝙͣ coet̾nã
deo comungunt. ut ħ ab illo nonsit qmͣ¬
iiis ab ilło formetur. qd̾ alienũ ẽẽ au̾ita¬
te ip̃a u̾itas doc. Ecce tñ quib paganis
de hac ip̃a hy le inuenimm ẽẽ consimiles
ꝑhibens ⁊ ĩ ħuos dispares cẽ dicebatis nes¬
cientes quid dicatis. In illo u̾o qd̾ m̃a ẽ
huit hyle forma ꝓpria nec nͥ adeo forti
pot̃ nr̃e ille u̾itati ꝙsenciunt. De nesci¬
gentem tenebraꝵ eam dicitis. ubi nõ
solum distinctas quq gn̾ib ĩnu̾abiles

Expanded text:
pacem, quae quidem in corporum mutabilitate pacem, quae quidem in corporum mutabilitate utcumque cognoscitur; nam tiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uesgentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus innumerabiles