comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃r Ideo secundum matheum cum compracliensus ciset
adillum ductur est. Sed prius adannam secundum iohan¬
iem uenerunt cum illo. non quia collega sedquia socer
ius erat. Et credendum est secundũ uoluntatẽ caiphȩ
desse factum. uel &iam domos eorum ita suisse positas
t non deberet annas a transeuntibus praeteriri. Sed
um dixisset euargelista quodeum ligatum miserit annas
id caiphan. reuersus est ad locum narrationis ubireli¬
querat petrum ut &plica set quod indomo anne de tri¬
na eius negatione contgerat. Erat autẽ inquit sy mon
petrus stans & calefaciensse. hoc recapitulat quod
ante iam dixerat. deinde quae secuta sunt iurgit. Di¬
cerunt ergo el numquid & tu & discipulis eius es. ne¬
auit ille &dixit nonsum. Iam semel negauerat. ecce
terum. Deinde ut tertio nezatio conpleatur. Dicit
unus & seruis pontisicis. Cognatur eius cuius abscidit
petrur auriculam. nonne ego te uidi inhorto cum

Expanded text:
Christus. Ideo secundum Matthaeum cum comprehensus esset, Christus. Ideo secundum Matthaeum cum comprehensus esset, ad illum ductus est, sed prius ad Annam secundum Joannem venerunt cum illo, non quia collega, sed quia socer ejus erat. Et credendum est secundum voluntatem Caiphae id esse factum, vel etiam domos eorum ita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. Sed cum dixisset evangelista, quod eum ligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est ad locum narrationis ubi reliquerat Petrum, ut explicaret quod in domo Annae de trina ejus negatione contigerat. Erat autem, inquit, Simon Petrus stans, et calefaciens se. Hoc recapitulat quod ante jam dixerat; deinde quae secuta sunt, jungit. Dixerunt ergo ei: Numquid et tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Jam semel negaverat; ecce iterum. Deinde ut tertia negatio compleatur, Dicit unus ex servis pontificis, cognatus ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Nonne ego te vidi in horto cum
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Beatus est enim qui in omnibus quae in iusta pro
meum hincsit quippe quod sequitur cantabo apil¬
ani Quod paulus &ebarnabar &iam in uinculis dor¬
saruise facere potuerunt Sed ad narrationir euatiꝰ¬
cae sequentia redeamur et mistt eũ annas lt eua no
caiplian pontificem. Ad illumenim sicut matheus dĩ
aburtio ducebatur qm̃ ipseerat iliur anni prin ap
sacerdotum alterns quippe intellegendi sunt arest
solere annos ambopontificer id est principes sacer¬
dotumi quierant illo tempore annar & caiplas quosa
lucas euangelista commemorat. narrans quo temps¬
re coeperit dñs praecursore iohanne praedicase sgi
caelorum & congigare discipulos Sic eninidicit
Sub principibur tacer dotum. anna && caipha factũ ef
uerbum dñi super iohannem ⁊ achariae silium indeiet¬
to & cetera. pro inde isti ambo pontifices uicissim suos
annos gebant. et erat annus caiphȩ quando passur est

Expanded text:
tus? Beatus est enim qui omnibus quae in justa pro tus? Beatus est enim qui omnibus quae in justa pro meum . Hinc fit quippe quod sequitur: Cantabo et psallam ; quod Paulus et Barnabas etiam in vinculis durissimis facere potuerunt . Sed ad narrationis evangelicae sequentia redeamus Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Ad illum enim, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse erat illius anni princeps sacerdotum . Alterius quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est, principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans quo tempore coeperit Dominus praecursore Joanne praedicare regnum coelorum, et congregare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto , etc. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos agebant, et erat annus Caiphae quando passus est
Abbreviated transcription (Latin):
alapam nonne uellenus eum quiꝑcusit aut caeler¬
tigne consumi. aut terra de ircente sorberi aut
correptum daemonio uolutari. aut aliqua huius¬
modiqualibet paena uel &iam grauiori puniri
quidenim horum perpotentiam iubese non potu¬
isset perquẽ factus est mundur. nisi patientiã nor
docere maluisset qua uincitur mundus. Hic dicet
aliquis . cur non fecit quod ipse praecepit. Percu¬
tientienim non sicres pondere. sed maxillam debuit
alteram praeparare. quid quod & ueraciter
mansuete iusteque respandit & non solum alterã
maxillam iterum percussuro sed totum corpus f¬
gendum praepar auit in lgno & hinc potiur denes¬
elautt quod demonstrandum fuit. Sua scilicet ituegis
lla pr aecepta patientiae. ñ ostentatione corporiro
cordir praeparatione facienda ꝑieri enim potr is
alteram maxillam uisibiliter homo praebeat &ira
tus. quanto ergo melius & respondet uera placatir
& adpersesenda grauiora tranquillo animo sit pari¬

Expanded text:
alapam, nonne vellemus eum qui percussit, aut coelesalapam, nonne vellemus eum qui percussit, aut coelesti igne consumi, aut terra dehiscente sorberi, aut correptum daemonio volutari, aut aliqua hujusmodi qualibet poena, venetiam graviore puniri? Quid enim horum per potentiam jubere non potuisset per quem factus est mundus, nisi patientiam nos docere maluisset qua vincitur mundus? Hic dicet aliquis: Cur non fecit quod ipse praecepit ? percutienti enim non sic respondere, sed maxillam debuit alteram praebere. Quid quod et veraciter, mansuete, justeque respondit, et non solum alteram maxillam iterum percussuro, sed totum corpus figendum praeparavit in ligno? Et hinc potius demonstravit, quod demonstrandum fuit, sua scilicet magna illa praecepta patientiae non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facienda. Fieri enim potest ut alteram maxillamtus. Quanto ergo melius et respondit vera placatus, et ad perferenda graviora tranquillo animo fuit para
Abbreviated transcription (Latin):
culto. Quomodo dictum est ut uidentes uideant
& non uideant: quomodo enim uideant. nisi
quia palam non inocculto: & quomodorur¬
sus idem ipsi non uideant. nisi quia non palam
sed in occulto : ea tamen ipsa quae audierant & non
intellexerant. talia erant ut non possent iuste ac
ueraciter criminari. & quotiens cumque in terro¬
gando temptarant. ut inuenirent unde accusa¬
rent eum. Siceis respondit. ut omnes eorum retun¬
derentur doli & calumniae frustrasentur. Ideodice¬
bat. Quid me in terrogas. Interroga eos qui me audie
runt quid locutus sum ipsis. eccehisciunt quae dixesim
go. Haec autem cum dixisset. unus ad sistens ministro¬
Respondit ei ihr̃. Simale locutus sum testimonium ꝑ
hibe demalo Siautembene quid mecedis. Quid ista
responsione uerius. mansuetius. iustius. eius est enim
dequo prophetica uox praecesserat. Intende & pros¬
pere procede & regna propter ueritatem & man¬
suetudinẽ & iustitiam. Si cogitemur quis acceperit

Expanded text:
culto, quomodo dictum est ut videntes videant, culto, quomodo dictum est ut videntes videant, et non videant ? Quomodo enim videant, nisi quia palam, non in occulto? et quomodo rursus iidem ipsi non videant, nisi quia non palam, sed in occulto? Ea tamen ipsa quae audierant, sed non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter criminari; et quotiescunque interrogando tentaverunt, ut invenirent unde accusarent eum, sic eis respondit, ut omnes eorum retunderentur doli, et calumniae fustrarentur. Ideo dicebat: Quid me interrogas? interrrunt. quid illis sum locutus. ecce hi sciunt quae dixerim ego. Haec autem cum dixisset. unus de adstantibus ministreerhibe de malo. Si autem bene, quid me caedis? Quid ista responsione verius, mansuetius, justius? Ejus enim est de quo prophetica vox praecesserat: Intende prospere, procede et regna, propter veritatem et mansuetudinem, et justitiam . Si cogitemus quis ac
Abbreviated transcription (Latin):
Multime audiesunt: ipsum autem palam modo
quodamerat palam modo autem quodam non
erat palam: pa lam quippe erat quia multi au¬
diebant . et rursur nonerat palam : quia non
intellegebant. Et quod seor sum discipulis loqueba¬
tur. non in occulto utique loquebatur quis nano
inoccultoloquitur. qui coram tot hominibus
loquitur. Cum scriptũ sit Inore duorum uel triun
testium stabit omne uerbum: praesertim si hoc
loquitur paucir quod per eos uellit in notercese
multis. sicut ipse dñs ait illis quor ad huc paucos
habebat. quod dico uobis intenebris dicite in lum¬
ne. & quad in aure auditir praedicate super tecui
ergo & hoc ipsum quod ab eo dici uidebatur occi¬
te quodam modo non dicebatur. in occulto: qui
non ita dicebatur. ut abeis quibur dictum fuera
taceretur : Sed ita potius ut usque quaq prat¬
dicasetur. Siergo dicipotest aliquid & palam simu
& non palam uel inocculto simul & non inoc¬

Expanded text:
Multi me audierunt. Ipsum autem palam, modo Multi me audierunt. Ipsum autem palam, modo quodam erat palam, modo autem quodam non erat palam. Palam quippe erat, quia multi audiebant; et rursum non erat palam, quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulis loquebatur, non in occulto utique loquebatur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominibus loquitur? cum scriptum sit: In ore duorum vel trium testium, stabit omne verbum , praesertim si hoc loquitur paucis, quod per eos velit innotescere multis, sicut ipse Dominus ait illis quod adhuc paucos habebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in ore auditis, praedicate super tecta . Ergo et hoc ipsum quod ab eo dici videbatur occulte, quodammodo non dicebatur in occulto, quia non ita dicebatur eis quibus dictum fuerat, ut taceretur, sed ita potius, ut usquequaque praedicaretur. Si ergo dici potest aliquid et palam simul et non palam, vel in occulto simul et non in oc
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt . & in occulto locutus sumnihil. Quid me in terro¬
gar: interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis
eoce hisciunt quae dixemim go :non prae tereunda
nascitur quaestio quomodo dixerit dñr ihs̃. Ego palã
lo cutussum mundo & maximeallud quodait. in occul¬
to locutus sum nihil : Nonne in hoc ipso recentiose
sermone quem post cenam discipulis est locutus ait illis.
haee in prouerbus locutus sum uobis. uenit hora
cũ iam non in pro. merbur loquar uobis sed palã
depatre meo adnuntiabo uobir : Siergo ipsis coniun¬
tioribur discipulis suis non loquebatur palam
Sedhoram promittebat quando palam
fuerat locuturus : Quomodo palam locu
tus est mundo: De inde illis ipsis suir sicut
non erant multo utique manifestius
lo quebatur : quando cumsolis erat remotus a turbir
tunc enimeir & parabolas aperiebat quas clausar
proferebat ad alios. Quid est ergo in occulto
locutus sum nihil : sed intellegendum est ita eum
dixisse palam locutus sum mundo : ac sidixis set.

Expanded text:
eniunt, et in occulto locutus sum nihil: quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego. » Non praetereunda nascitur quaestio, quomodo dixerit Dominus Jesus, Ego palam locutus sum mundo; et maxime illud quod ait, In occulto locutus sum nihil. Nonne in hoc ipso recentiore sermone, quem post coenam discipulis est locutus, ait illis: Haec in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis ? Si ergo ipsis conjunctioribus discipulis suis non loq, sed horam promittebat quando palam fuerat locuturus, quomodo palam locuttus est mundo? Deinde illis ipsis suis, sicutnon erant, multo utique manifestius loquebatur quando cum eis remotus erat a turbis. Tunc enim eis et parabolas aperiebat, quas clausas proferebat ad alios. Quid est ergo: In occulto locutus sum nihil? Sed intelligendum est ita eum dixisse: Palam locutus sum mundo, ac si dixisset:
Abbreviated transcription (Latin):
tdatoris sicut illud quod apłus ait . Vlos xp̃i xp̃r ue¬
endit eõperducere conciliationem quae fit per
ediatosem : ut perfecta beatitudine cuinihil iam¬
ossit adiciper fruamur : unde id quod sequitur
łt cognoscat mundur quia tume misisti: non sic
ccipiendũ puto tamquã iterũ dpcerit ut credat
nindur: aliquando enĩ & cornoscere proeo quod
s credere ponitur : ut est quod ait aliquanto
nperius. & cognouerunt uere quia ate ꝙir&cre
plderunt quia tu me misisti: Hoc dyeit posterius
crediderunt. quod prius dixerat cognouerunt :
Sed hic quando quidem de consummatione loqui¬
tur: talis est intellegenda cognitio. qualiserit per
speciem. non qualis nunc estper fidem: Nã uidetur
dretdio eue di uatus ineo quod paulo antedoeitas

Expanded text:
Mediatoris, sicut illud quod Apostolus ait, Vos Christi, ChMediatoris, sicut illud quod Apostolus ait, Vos Christi, Chostendit eo perduci reconciliationem, quae fit per Mediatorem, ut perfecta beatitudine, cui jam nihil possit adjici, perfruamur. Unde id quod sequitur, Ut cognoscat mundus quia tu me misisti, non sic accipiendum puto, tanquam iterum dixerit, Ut credat mundus: aliquando enim et cognoscere pro eo quod est credere ponitur, ut est quod ait aliquanto superius, Et cognoverunt vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti . Hoc dixit posterius crediderunt, quod prius dixerat cognoverunt. Sed hic quandoquidem de consummatione loquitur, talis est intelligenda cognitio, qualis erit per speciem, non qualis nunc est per fidem Nam videtur ordo esse servatus in eo quod paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
mihi quia & ipsededit eamsibi: nec patren feat
aliere abopere suo quamuit dixerit dediein quias
pater illam dedit eis : Inseparabilia namque sunt
opera non solum patris & filii. uerum &iam sp̃r scĩ
Sicut autem eo quod patrem prosuir omnibur
rogauit. hoc sieri uoluit ut omner unum sint
ehoc&iam suo benesicio quodait. clarita tẽ quã
srmihi dedieir idfierinihilominus uoluit: nam
anuo subiunxit ut sint unum sicut nos unũ sumus
nde ad didit: ego ineir & tu inme. ut sint consũ ma
nunũ: Vbise mediatosem interdm̃ & homines
nuter intimauit. Neque enim hoc itadictum est
nquam pater non sit in nobir. aut nos in patre
nsimurcum & alio locodixerit uieniemus adeum.
mansionem apudeũ faciemus. & hic paulo ante ñ
prit. ego ineis & tuinme. quod dixit modo aut
nc ait ego ineir & tu inme. Itadictũ est &per sona

Expanded text:
mihi, quia et ipse dedit eam sibi. Nec Patrem fecit mihi, quia et ipse dedit eam sibi. Nec Patrem fecit alienum ab opere suo, quamvis dixerit dedi eis, quia et Pater illam dedit eis. Inseparabilia namque sunt opera non solum Patris et Filii, verum etiam Spiritus sancti. Sicut autem ex eo quod Patrem pro suis omnibus rogavit, hoc fieri voluit, ut omnes unum sintex hoc etiam suo beneficio quod ait, Claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, id fieri nihilominus voluit; nam continuo subjunxit, Ut sint unum, sicut et nos unum sumus. 4. Deinde addidit: Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Ubi se mediatorem inter Deum et homines breviter intimavit. Neque enim hoc ita dictum est, tanquam Pater non sit in nobis, aut nos in Patre non simus; cum et alio loco dixerit, Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus : et hic paulo ante non dixerit, Ego in eis et tu in me, quod dixit modo; autnunc ait, Ego in eis et tu in me, ita dictum est ex persona
Abbreviated transcription (Latin):
ipie. Mamiunde est soluite templũ hoc inquit a¬
duo resuscitabo illud: proinde immortadttrtisas¬
ritedem quam sibi apatredatamdicit & iamse sib
disse intellegendur est &sinandicit.: Ideo quppos
us solum patrem faceredicit quod & ipse facit it
cumpatre quic quid est ei tribuat de quo est: Seda¬
quando etiam tacito patre sedicit facere quod fig
cumpatre. ut intellgamus ita filiũ nonesse apt
opere separandum quando se tacito patrem dicit
aliquid operari : quem ad modũ nec pater abiors
filii separatur quando ipso tacito silius operari do¬
tur qͥuod nihilominus pariter operantur : Cun
endo tacet silius in opere patrir. operationem sua lu
muilitatem commendat. ut sit nobir salubriona
Sũ uero uicissim in opere suo tacet operationem pes
parilitatem suam commendat necredatur in feres
isto modo titur & hoc loco nec sefecit alienum ara¬
trsopere quamur dicerit claritatẽ quam deds

Expanded text:
ipse. Nam unde est: Solvite templum hoc, et in tipse. Nam unde est: Solvite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud? Proinde immortalitatis claritatem quam sibi a Patre datam dicit, etiam sibi ipse dedisse intelligendus est, etsi non dicit. Ideo quippe saepius solum Patrem facere dicit quod et ipse facit, ut cum Patre quidquid est, ei tribuat de quo est. Sed aliquando etiam tacito Patre se dicit facere, quod facit cum Patre, ut intelligamus ita Filium non esse a Patris opere separandum quando se tacito Patrem dicit aliquid operari, quemadmodum nec Pater ab opere Filii separatur quando ipso tacito Filius operari dicitur quod nihilominus Pater operatur. Cum ergo tacet Filius in opere Patris operationem suam, humilitatem suam commendat, ut sit nobis salubrior. Cum vero vicissim in opere suo tacet operationem Patris, parilitatem suam commendat, ne credatur inferior. Isto modo igitur et hoc loco nec se fecit alienum a Patris opere, quamvis dixerit: Claritatem quam dedisti
Abbreviated transcription (Latin):
płus cum dixisset. ꝑuistii  aliquando tenebsȩ nunc
utem lux inquit. & ne sibi hoc tribuerent. ad ie¬
it indño Deinde saluator noster rogando patrẽ
c hominem demonstrabat : Nunc de monstrans &
tipsum qm̃ cum patre ds̃ est facere quod rogat:
et eo inquit claritatem quam dedistimihi dedi
llis. Quam claritatem nisi inmor talitatem quã
natura humana in illo fuerat acceptura : nam nec
ipse adhuc acceperat eam. sed more suo propter
in mobilitatem praedestinationis. praeteriti tem¬
poris uerbis futura significat : quod nunc elarifi¬
candus. hoc est suscitandus a patre & ipse sit nos
ad eam claritatem suscitaturur insine : Simile
est hoc ei quod alibidicit : Sicut pater suscitat
mor tuor & uiuisicat . sic & silius quos uult
uiuificat: & quornisi eordem quospater : Quaecũo
erumipater facit ñ alia sedhaec & filius. nec altern
peds militer facit: ac perhoc suscitet & seipsuma

Expanded text:
Apostolus cum dixisset: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc Apostolus cum dixisset: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux, inquit ; et ne sibi hoc tribuerent, adjecit in Domino . Deinde Salvator noster rogando Patrem, se hominem demonstrabat. Nunc demonstrans et seipsum, quoniam cum Patre Deus est, facere quod rogat: Et ego, inquit, claritatem quam dedisti mihi, dedi eis. Quam claritatem, nisi immortalitatem, quam natura humana in illo fuerat acceptura? Nam nec ipse adhuc acceperat eam, sed more suo propter immobilitatem praedestinationis, praeteriti temporis verbis futurum significat, quod nunc clarificandus, hoc est suscitandus a Patre, et ipse sit nos ad eam claritatem suscitaturus in finem. Simile est hoc ei quod alibi dicit: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat . Et quos, nisi eosdem quos Pater? Quaecunque enim Pater facit, non alia, sed haec et Filius, nec aliter, sed similiter facit; ac per hoc suscitavit et seipsum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
epis q ua est missus adõ. Quomodo ergo intellecturi su¬
mus quod ait ⁊it &ipsi in nobis unum sint ut eredet
moundus quia tume misist: Nisiquia non ineo causam
posutt dut eredat mundur quia illi unã sunt tamquõ
deo enedat quod eos esse unum uidet: cuimipse mundis
sint omnes quicredendo unumfiunt : Sedoramdo ddi
ut mundus eredat sicut orando dixit ut omnerinũ
orando dixit ut & ipsi in nobir unum sint: hoc est
in omnes unũ sint. quod est mundus credat : Qm̃
dendo unumfiurt per fecte unum: Quicum na¬
raessent unũ. dissentiendo ab uno non erant unũ
enique si uerbum quod ait rogo tertio sub audiamus
dpotius quo planius siat ubi que ponamus erit huius
apositio sententiae manifestior. Rogo ut omnes unũ
t sicut tupater in me & go inte . Rogo ut &ipsi
nobis unũ sint . Nogo ut mundus credat quia tu
hemisisti. Ideo quipƿe addidit quod dixit
mobis: ut quod unũ efficimur fidelissima caritate
ratae dĩ nouerimus tribuendũ esse non nobir: Sic̃

Expanded text:
rgo intellecturi sumus quod ait, Ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti: nisi quia non in eo causam posuit ut credat mundus, quia illi unum sunt, tanquam ideo credat quod eos esse unum videt; cum ipse mundus sint omnes, qui credendo unum fiunt: sed orando dixit, Ut mundus credat; sicut orando dixit, Ut omnes unum sint; orando dixit, Ut et ipsi in nobis unum sint? Hoc est enim omnes unum sint, quod est mundus credat: quoniam credendo unum fiunt; perfecte unum, qui cum natura essent unum, dissentiendo ab uno non erant unum. Denique si verbum quod ait, rogo, tertio subaudiamus, vel potius quo plenius fiat, ubique ponamus; erit hujus expositio sententiae manifestior: Rogo ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te: rogo ut et ipsi in nobis unum sint: rogo ut mundus credat quia tu me misisti. Ideo quippe addidit, quod dixit, in nobis, ut quod unum efficimur fidelissima charitate, gratiae Dei noverimus tribuendum
Abbreviated transcription (Latin):
ñr ilir iamsua propinquante passione cum
orasset prodiscipulir suis quos & apostolos nomi¬
nauit cum quibus cenauerat ultimam cenam
dequa traditor eiur per bucellam manifestatus gi¬
erat & cum quibus post eius gsessum ante quampro
eis oraset multa suerat iamlocutur. adiunxit & ce¬
teror qui in eum fuerant credituri & ait ad patrem:
Non prohis autem rogo tantum id est prodiscipulis qu¬
icum illo tunc erant sed & pro eis inquit qui csedituri
sunt per uerbum eosum in me .: ubi omner nor intelli¬
gi uoluit: non solu quituncerant in carne sed
&iam qui fiturierant : Quot quot enim postea csedide¬
runt in cũ peruerbum apostolorũ sine dubio csedi¬
derunt. & donec ueniat credituri sunt : Ipsis enim
dixerat: & uos testimonium perhbetis qui ab ind¬
o mecumestir. &per hos euargeliũ ministratumest
&e ante quam seribesttur : & utique quisquis i ep̃m
csedit eu angelio csedit : Non itaque lui tantumin¬
tellgendi surt quos ait inse credituror per uerbu

Expanded text:
nus Jesus jam sua propinquante passione, cum orasset pro discipulis suis, quos et Apostolos nominavit, cum quibus coenaverat ultimam coenam, de qua traditor ejus per buccellam manifestatus exierat, et cum quibus post ejus egressum antequam pro eis oraret, multa jam fuerat locutus; adjunxit et caeteros qui in eum fuerant credituri, et ait ad Patrem, Non pro his autem rogo tantum, id est pro discipulis qui cum illo tunc erant: sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotquot enim postea crediderunt in eum, per verbum Apostolorum sine dubio crediderunt, et donec veniat, credituri sunt: ipsis enim dixerat, Et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis ; et per hos Evangelium ministratum est, et antequam scriberetur, et utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros per verbum
Abbreviated transcription (Latin):
erminato magno prolixo que sermone
quempost cenam dñs fundendo pronobis¬
Q proximus sarguini ad discipulos habuit qui
imillo tunc erant. adiuncta oratione quam di¬
xit ad patreni . ðe inceps eius passionẽ iohannes euarge¬
ta sic ossus est̃. Hdec cũ dixisset ihĩ esessus est cumdir

Expanded text:
erminato magno prolixoque sermone quem post coenam Dominus, fundendo pro nobis proximus sanguini, ad discipulos habuit qui cum illo tunc erant, adjuncta oratione quam direxit ad Patrem, deinceps ejus passionem Joannes evangelista sic orsus est: « Haec cum d
Abbreviated transcription (Latin):
& in illo dilgimur cũ ipse dilgitur totus. id. est
it &corpus : Ideo sub iunxit & go in ipsis : Tan
indiceset : qm̃ egosum & in ipsis: aliter enimest in
tamquã intemiplo suo : alit̃ quia & nos ipse sumus
n secundum id quod ut caput nr̃messet. homo fac¬
est corpus eius sumus: Finita est saluatoris oratio:
ipit passio: ergo &iste sermo siniatur: ut depassio
quod ipse donauerit aliis sermonibur disputetur.
eo quod dicit. haec cumdixis set ihs.¬

Expanded text:
et in illo diligimur, cum ipse diligitur totus, id est, caput et corpus? Ideo subjunxit: Et ego in ipso, tanquam diceret: Quoniam ego sum et in ipsis. Aliter enim est in nobis tanquam in templo suo, aliter autem quia et nos ipse sumus, cum, secundum id quod, ut caput nest, corpus ejus sumus. Finita est Salvatoris oratio, incipit passio: ergo et iste sermo finiatur, ut de passione quod ipse donaverit, aliis sermonibus disputetur. equitur, Haec cum dixisset Jes
Abbreviated transcription (Latin):
sutius sieduidese ergo omner unum sint ut mundur ras¬
dit up fti quio pe derner mundur est credens ⁊ egures
alusuonr quiunũ erunt. & alius est mundus proqte
erediturus quia illi unumerunt proculdubio dedu
dlis t ee omnes unum sint de quibus doxeraetiln lo iore
uer bum eorum inme: Continuo subiunens tonres
poruir stt: Istiautem omner quid est nisi mundur nos
hostilis utique sed fidelis: nam ecce quid ierat non res
edus dequo seriptũ est. ne cummundo damnemur pros
iEto mundo non regat neque enim quo sit psedestin¬
filiut uora tuet est mundur dequo scriptũ est : non uoit
siliut hiominis ut iudicet mundũ sedut saluetiro nusi¬
dos peuipsum uinde & apostolus St inquit erniun

Expanded text:
unum sint, ut mundus credat? Ipsi quippe omnes mundus est credens. Neque enim alii sunt qui unum erunt, et alius est mundus propterea crediturus, quia illi unum erunt; cum procul dubio de his dicat, Ut omnes unum sint, de quibus dixerat, Non pro verbum eorum in me, continuo subjungens, Ut omnes unum sint. Isti autem omnes quid est, nisi mundus, non hostilis utique, sed fidelis? Nam ecce qui dixerat, Non pro ndus de quo scriptum est: « Ne cum mundo damnemus . » Pro isto mundo non rogat: neque enim quo sit praedestinatus, ignorat. Et est mundus de quo scriptum est: « Non venit filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ sidei qđ praedi cauer in mundo hiẽ sgnifca¬
tũ esse credanius : Dictũ autem esse uerbũ eorũ
qm̃ ab ipsis est primitur ac praecipue praedicatũ
Iamenim ab ipsis praedicabatur in terra quandi
ꝑreuelationẽ ihũ xp̃i ipsum uerbum eorũ pau¬
lus accepit : unde & cantulit cum eir eu argediũ
ne forte inuacuum cu curriset aut curreret &
dexteras ei dederunt quia & in illo quam uir non
per eos illidatum tamen uerbum suum quodiam
praedicabant & in quo fundati fuerant
inuener᷑: de quo uerbo resurrectionis xp̃i idem
dicit apostolus: Siueeo siue illi sic psȩdicamus
a sic credidistis: & iterum : hoc est inquit uer

Expanded text:
verbum fidei quod praedicaverunverbum fidei quod praedicaveruntum esse credamus: dictum autem esse verbum eorum, quoniam ab ipsis est primitus ac praecipue praedicatum. Jam enim ab ipsis praedicabatur in terra, quando per revelationem Jesu Christi ipsum verbum eorum Paulus accepit; unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset, aut curreret ; et dextras ei dederunt, quia et in illo quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fundati fuerant, invenerunt; de quo verbo resurrectionis Christi idem dicit Apostolus: Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis . Et iterum: H
Abbreviated transcription (Latin):
tinuisse ꝑro quilus orauit dicens: Non pro his autẽ
rogo tantum. fed & pro eis qui credituri sunt per
uerbum eonam inme: Sedrestat nobis adistam
quaestionẽ adhuc soluendã beatur apłus ꝓaulus.
Paulus quippe apostolus non ab hominibus neq
ego abhonie accepi illud neq didici sed perrius¬
lationẽ ihũ xp̃i. Quomodo gitur erit ineirdequi¬
bui dictum est credituri sunt per uerbum eo
inie. atro uero ille tunc credidit quando
iu ipiis doctoribus fides quae fuerat qualis cĩ
defecit: nec ipse itaque ꝑ eorũ uerbum credi
iudebat crucifixum consiteretur non solum
resurrecturum uerum &iam renaturũ di¬
cendo meniento mei cum ueneris in rgnum
tuum: pro inde relinquitur ue sid ñr ilir hac
oratione prosuis omnibus quicumque in hac
uita quae temptatio est super terram uel tune
erduit uel futurierant orasse credendurest. Sic
intellga niur qđ dictũ est ꝑ uerbum eorũ. ut isi

Expanded text:
tinuisse pro quibus oravit, dicens, Non pro his autem tinuisse pro quibus oravit, dicens, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt perverbum eorum in me. Sed restat nobis ad istam quaestionem adhuc solvendam beatus apostolus PaulPaulus quippe Apostolus non ab hominibus, nequego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi . Quomodo igitur erit in eis, de quibus dictum est: Credituri sunt per verbum eorum in me? Latro vero ille tunc credidit, quando in ipsis doctoribus fides quae fuerat qualiscunque defecit. Nec ipse itaque per eorum verbum credidvidebat crucifixum, confiteretur non solum resurrecturum, verum etiam regnaturum, dicendo: Memento mei cum veneris in regnum tuum oratione pro suis omnibus quicumque in hac vita, quae tentatio est super terram , vel tunc erant, vel futuri erant, orasse credendus est, sic intelligamus quod dictum est, per verbum eorum, ut ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
meum sic crediderant. quomodo in seipse crediuo¬
lebat. quando quidem & ipse petrus cui consiten¬
ti &dicenti tuer xp̃r filius dĩuiui. tam magnum
testinconiũ per hibuerat: magis eum mori nole¬
bat quam mortuum resurrecturum esse credebat:
Vnde mox ab eo appellatus est satanas : Fideliorer
itaque repperiuntur qui de suncti iã fuesient & resur¬
secturum xp̃m reuelante sp̃u ñ utiq dubitabant
quã illi qui cũ credidissent ipsum redemptusũ isrł
uisa eiꝰ morte spẽ totã quã deillo habuerant ꝑdider̃
nihil itaq: melius credinius quã post eius resurrec¬
tionẽ in pertito spũscõ & doctis & consirmatis
apłr eisq: in ecclesia primitur doctoribus consti¬
tutis ꝑ eorũ uerbũ sic alios credidisse quem admodũ
inxp̃m crediopor tebat. Id est ut sidẽ resurrectionis
eis tenerent. acper hoc & illos omnes quiiam in
eum credidisse uidebantur. adeorum numerum per¬

Expanded text:
in eum sic crediderant, quomodo in se ipse credi voin eum sic crediderant, quomodo in se ipse credi volebat, quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi , tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est Satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum Christum, revelante Spiritu, non utique dubitabant, quam illi qui cum credidissent ipsum redempturum Israel, visa ejus morte, spem totam quam de illo habuerant perdiderunt. Nihil itaque melius credimus quam post ejus resurrectionem impertito Spiritu sancto, et doctis et confirmatis Apostolis, eisque in Ecclesia primitus doctoribus constitutis, per eorum verbum sic alios credidisse quemadmodum in Christum credi oportebat, id est, ut fidem resurrectionis ejus tenerent. Ac per hoc et illos omnes qui jam in eum credidisse videbantur, ad eorum numerum per
Abbreviated transcription (Latin):
erant. & in eum iam ante crediderant: Omitto
dicere desy meone sene qui in in fantulum credidit
De anna prophetissa dezacharia & elisabeth qui
eum proplietauerunt ante quam deuirgine nar¬
ceretur. Desilio eorum ioh anne praecursore ei
sentem praedicauit : et aliis egnoscendum cum
praesens esset ostendit : Hos omitto qm̃ responde¬
ripotest orandum protalibur mortuir non fuise
Quicum magnis meritis suir hinc abierant &re¬
cepti qui escebant: Hoc enim &de antiquis iustir
similiter respondetur : quis enim ebrum adams¬
natione totius masse perditionis quae per unũ
hominem facta est saluus esse potuisset. nisi in u¬
num mediatorem dĩ & hominum in carne uentu¬
rum seuelante spũ credidisset : Sed num quidei
pro a postolis orandum suit & protam multis
qui in hac uita adhucerant nec cum illo tuncerant
x ante iamcrediderant orandum ñ suit quis hoc
dixerit. In tellegendum est gitur quod nondum

Expanded text:
erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto dicere de Simeone sene, qui in infantulum credidit; de Anna prophetissa ; de Zacharia, et Elizabeth , qui eum prophetaverunt antequam de Virgine nasceretur; de filio eorum Joanne, praecursore ejus, sentem praedicavit, et aliis agnoscendum, cum praesens esset, ostendit . Hos omitto, quoniam responderi potest orandum pro talibus mortuis non fuisse, qui cum magnis suis meritis hinc abierant, et recepti quiescebant, hoc enim de antiquis justis similiter respondetur. Quis enim eorum a damnatione totius massae perditionis, quae per unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hominum in carne venturum, revelante Spiritu, credidisset? Sed nunquid ei pro apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac vita adhuc erant, nec cum illo tunc erant, et ante jam crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? Intelligendum est igitur quod nondum
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ quas eiur discipular in euangelio iam tunc fuisse
didicimus Num quidcum illo tuncerant dequib
sepe dicit idem iohanner eu argelista. multi credi¬
derunt ineum: nam unde erat multitudo illa
eosum qui cumramis partim praecedebant par¬
tim seque bantur insidentem iumento dicenter
Denedictus qui uenit in nomine dnĩ. &cum eis pue¬
ride quibus ipse ait fuisse praedictum. &ore infan¬
tium &lactantium per fecisti laudem:
Vnde quingenti sratres quibussimul post resurreo¬
tionem non apparuisset nisi in eum ante credidis¬
sent: Vnde illicentum & nouem quicum istir undecim
centum & ugintierant : quando simul conigaqi
post eius ascensum &pectauerunt & acceperunt
& illir dequibus dictum est multicrediderunt in
eum : Nonergo pro eir tunc saluator orauit. qm̃¬
pro eis orauit quicum illo tunc erant. & pro alus
quiper uerbum eorum in eum non iam credideran
sed suerant credituri : isti autem nec cum illo tine

Expanded text:
nae, quas ejus discipulas in Evangelio jam tunc fuisse nae, quas ejus discipulas in Evangelio jam tunc fuisse didicimus? Numquid cum illo tunc erant de quibus saepe dicit idem Joannes evangelista, Multi crediderunt in eum ? Nam unde erat multitudo illa eorum qui cum ramis partim praecedebant, partim sequebantur insidentem jumento, dicentes, Benedictus qui venit in nomine Domini; et cum eis pueri, de quibus ipse ait fuisse praedictum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ? Unde quingenti fratres, quibus simul post resurrectionem non apparuisset I Cor. XV, 6, nisi in eum ante credidissent? Unde illi centum et novem, qui cum istis undecim centum et viginti erant, quando simul congregati post ejus ascensum exspectaverunt, et acceperunt ex illis de quibus dictum est, Multi crediderunt in eum? Non ergo pro eis tunc oravit ravit qui cum illo tunc erant, et pro aliis qui per verbum eorum in eum jam non crediderant, sed fuerant credituri? Isti autem nec cum illo tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi quicum illo tuic suerunt quo d abillo audier
ceterir praedicauerunt : at que ita uerbum corum
ut̃ & iam nos crederemur ad nos usq peruenit ubi¬
cumque est eiur ecclesia & peruenturum est adpor¬
teror. quicumque ubi cumq ineum postea creditu¬
risunt : potest itaq: uideri ihr in hacoratione non
orasse proquibusdam suis: nisi dilgenter scrutemur
in eadem oratione uerba eiur: Sienimpro eispriur
orauit sicut iam ostendimus quicũ illo tuncerant
postea uero &iam proeis quiper uerbum eosum ar
illum fuerant credituri : potest dici nonorasse
pro illis quineque tunc erant cum illo. quando ista
dicebat. neque per uerbum eosum postea sed ineum
siue per ipsum siue quomodo libet. tamen antecre¬
diderant: Num quid enim cum illo tuncerat na¬
thanahel: num quid ioseph ille ab arimathia
qui corpus eius apilato petiuit quem iam discipu¬
lum eius fuisse. iste ipse iohanner eu angelista testa¬
tur : Num quid maria mater cius & aliae femi¬

Expanded text:
ipsi qui cum illo tunc fuerunt quod ab illo audierunt caeteris praedicaverunt; atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos usque pervenit, ubicunque est ejus Ecclesia, et perventurum est ad posteros, quicunque ubicunque in eum postea credituri sunt. Potest itaque videri Jesus in hac oratione, non orasse pro quibusdam suis, nisi diligenter scrutemur in eadem oratione verba ejus. Si enim pro eis prius oravit, sicuti jam ostendimus, qui cum illo tunc erant, postea vero etiam pro eis, qui per verbum eorum in illum fuerant credituri, potest dici non orasse pro illis, qui neque tunc erant cum illo, quando ista dicebat, neque per verbum eorum postea, sed in eum sive per ipsos, sive quomodolibet, tamen ante crediderant. Numquid enim cum illo tunc erat Nathanael? Numquid Joseph ille ab Arimathia, qui corpus ejus a Pilato petiit, quem jam discipulum ejus fuisse iste ipse Joannes evangelista testatur ? Numquid Maria mater ejus, et aliae femi
Abbreviated transcription (Latin):
idem ipse silius accepit eos qui nonerant ipsur qoui
uso setuar serui accepit dr̃ idem quae nonerati¬
sui segurtur acdictt: Et sermonem tuumi sertu¬
uerunt. nunc cognouesunt quia ominia quae dadi
tumilui abste sunt.: Id est cognouesunt quia abia
suire: Simulenim pater dedit ominia cumgenuit qus
uiaber etominia: Quia uerba inquit quae deantimu¬
ii dedieis &ipsi accipesunt idest intelleesunt in

Expanded text:
idem ipse Filius accepit eos qui non erant ipsius, quia idem ipse Filius accepit eos qui non erant ipsius, quia et formam servi accepit Deus idem quae non erat ipsius. 6. Sequitur ac dicit, Et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedsti mihi abs te sunt, id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit, qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis; et ipsi acceperunt, id est, intellexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
se accepisse hanc potestatem ut eor habes et ostendit :
qm̃ qui semꝑ omnipotens fuit. non semꝑ homo fuit :
quam obrem cumpatripotius tribuisse uideatur
ut ab illo eos acceperit. qm̃ & ipso est quicquid est de
quo est. &iam ipse sibi eosdedit: hoc est cum patredr̃
dit. Denique quihoc loco dicit. tui erant & mihieor
dedisti Iam superiur eisdem discipulis dixerat: egouor
demundo elegi : Conteratur hic cogitatio carnalis
atque dispereat : Demundo sibi apatre dicit filius da¬
tor hominer. Quibus alio lo codicit. Ego uos demundo
elei : Quor dr̃ siliur demundo eleit cum patre. Idem
ipse homo siliur demundo eos accepit a patre : Non enĩ
pater illos filio dediss &. nisi elegisset : acperhoc filiur
sicut non inde separauit patrem quando dixit. ego
uos demiundo elgi. qm̃ simul eor elgit & pater¬
Su nonindle separ auit & se quando dyxit. Tuierait
uia ore sius sili pariter erant   Iunc auten hon

Expanded text:
se accepisse hanc potestatem ut eos haberet, ostendit; se accepisse hanc potestatem ut eos haberet, ostendit; quoniam qui semper omnipotens fuit, non semper homo fuit. Quamobrem, cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit quoniam ex ipso est quidquid est de quo est; etiam ipse sibi eos dedit, hoc est, cum Patre Dedit. Denique qui hoc loco dicit, Tui erant, et mihi eos dedisti, jam superius eisdem discipulis dixerat, Ego vos de mundo elegi . Conteratur hic cogitatio carnalis, atque dispereat. De mundo sibi a Patre dicit Filius datos homines quibus alio loco dicit, Ego vos elegi de mundo. Quos Deus Filius de mundo elegit cum Patre, idem ipse homo Filius de mundo eos accepit a Patre: non enim Pater illos Filio dedisset, nisi elegisset. Ac per hoc Filius sicut non inde separavit Patrem, quando dixit, Ego vos de mundo elegi, quoniam simul eos elegit et Patersic non inde separavit et se, quando dixit, Tui erant, quia et ipsius Filii pariter erant. Nunc autem homo
Abbreviated transcription (Latin):
ralier ant. Monse inde separauit dr̃ filiur. sine quo
inihil umiquam pater habuit: Sed solet ei Tibuere
onine quod potest a quo est ipse qui potest : a quo rnim
habet ut sit abillo habet ut possit: & simul a ramnq
semper habuit. quianumquam fuit & nonpotut
Q uocir caquicquid potuit pater semper cumillo
silius potuit. Qm̃ ille qui numquam fuit r non
potuit. num quam sine patrefuit : numquam sine illo
ater suit : Ac ꝑ hoc sicut pater aeternus omnipotens :¬
tasilius coaeternus omnipotens: & si omnipotens uti¬
que omni tenens : Id enim potiur uerbum e uerbo inter¬
setamur : si proprie uolumus dicere quod a grecis dici¬
tur ΠaΝroRpatop: quod nortri nonsic interpraeta¬
entur ut omnipotens dicerent. cumsit ΠΑNTΟΚpa¬
top. omni tenens. nisi tantundem ualere sentirent :
quid ergo habese umquam potuit aeternus omni¬
tenens quod non simul habuerit coaeternur omni¬
tenens : Quod itaque ait. & mihi eos dedisti. Hominẽ

Expanded text:
Tui erant, non inde se separavit Deus Filius, sine quo Tui erant, non inde se separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuere omne quod potest, a quo est ipse qui potest. A quo enim habet ut sit, ab illo habet ut possit; et simul utrumque semper habuit, quia nunquam fuit et non potuit. Quocirca quidquid potuit Pater, semper cum illo Filius potuit; quoniam ille qui nunquam fuit et non potuit, nunquam sine Patre fuit, nunquam sine illo Pater fuit. Ac per hoc sicut Pater aeternus omnipotens, ita Filius coaeternus omnipotens; et si omnipotens, utique omnitenens. Id enim potius verbum e verbo interpretamur, si proprie volumus dicere, quod a Graecis dicitur παντοκράτωρ: quod nostri non sic interpretarentur, ut omnipotens dicerent, cum sit παντοκράτωρ omnitenens, nisi tantumdem valere sentirent. Quid ergo unquam habere potuit aeternus omnitenens, quod non simul habuerit coaeternus omnitenens? Quod itaque ait, Et mihi eos dedisti, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
uero quod pater esthuius xp̃i. per quem tollit peccatũ
mundi Hoc nom̃ eius prius occultum omnibur. nunc
manifestauit eis quos dedit ei pater ipse demundo: Se&
quomodo manifestauit. sinondum uenit hora de
qua superius dixerat. quod ueniet hora Cumiam non
in prouerbiii: loquar uobir. sed palam depatre meo
tubitiabo ipio nerbim cureigo ditum erttiseimag
autiabo nsgua ipro uerbur non est pa pens guo
autteni nor prouenbur oecultatur seduerbinnu¬
sestadur pro euldubio palan dicitinri ngnomioo
seiitoliee ndũ est pnorempore situro praeter frr us¬
Sialnos es ⁊eceneratio piestiit norgeneratioi quudi
li qua ndo erant patrir quando nonerant uen gnat
filieius et labut aliquan do pa non ehqui luit flo
aibut. que quontamen habuit aliquando alique slo
fbnos quod nondum habuit idem ipiehon io siuios hr
nonluut enu homo factur ꝙmatre. quands tamen
labebat uniuersa cumpatre: qua proyter quodien

Expanded text:
vero quod Pater est hujus Christi, per quem tollit peccatum vero quod Pater est hujus Christi, per quem tollit peccatum mundi, hoc nomen ejus prius occultum omnibus, nunc manifestavit eis quos dedit ei Pater ipse de mundo. Sed quomodo manifestavit, si nondum venit hora de qua superius dixerat, quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo  Cur ergo dictum est, palam annuntiabo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo sic intelligendum est pro tempore futuro praeteritum posSed hoc regeneratio praestitit, non generatio. Quid aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus; et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit. Verumtamen habuit aliquid aliquando Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius; quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa cum Patre. Quapropter quod dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
leitur. notus in iuda ea ds̃ in isrł magnũ nomen eius
ergo manifestaui nomentuum hominibur istis quos de¬
disti mihidemundo quime audiunt haec dicentẽ : Non
illud nomentuum quo uocaris dr̃. sed illud quo uocaris
pater meus : Quod nomen manifestari sine ipsiur filii
manifestatione non posset : Nam quod dẽ dicitur uni¬
uersae cseaturae & iam omnibus gentibur. antequã
ixp̃m crederent non omnimodo essepotuit hoc nom̃¬
in cognitum: Haec est enimuis uerae diuinitatis. ut
cseaturae rationali iamratione utenti non omnino
ac paenitur possit abscondi: &ceptis enim paucis in qui¬
bus natura nimium de prauata est uniuersum genus
humanum dm̃ mundi huius fatetur auctosem : In hoc
ergo quod fecit hunc mundum caelũ terrãque conspi¬
cuum & ante quam imbuerentur inside xp̃i notus om¬
nibus gentibus dĩ. In hoc autem quod non est iniuriis
suis & cumdiis falsis colendus: notus in iude a dr̃ : In hoc

Expanded text:
legitur: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus legitur: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem, non illud nomen tuum, quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus, quod nomen manifestari sine ipsius manifestatione non posset. Nam quod Deus dicitur universae creaturae, etiam omnibus gentibus antequam in Christum crederent, non omni modo esse potuit hoc nomen ignotum. Haec est enim vis verae divinitatis, ut creaturae rationali jam ratione utenti, non omnino ac penitus possit abscondi. Exceptis enim paucis in quibus natura nimium depravata est, universum genus humanum Deum mundi hujus fatetur auctorem. In hoc ergo quod fecit hunc mundum coelo terraque conspicuum, et antequam imbuerentur in fide Christi, notus omnibus gentibus Deus. In hoc autem quod non est injuriis suis cum diis falsis colendus, notus in Judaea Deus. In hoc
Abbreviated transcription (Latin):
intellei quibur notum faciendo patrem clarificat
eumi cum enimdoxisset: ut filius tuur clarificette
Mox queni ad modũ id fieret de monstrauit dicens. Sic̃
detisi cipotestatemominis carnis ut omne quo dde¬
distieidec eis uitam aecernam. Haec est auteniuttas
Clarisicari pater nisi & ille cognascatur per quem
Clarisicatur. id est perquem populir in notescit: haet
est  lorificatio patris quae noncirca solos illos aposto¬
los facta est sed cir ca omner hominerst. quibur sur¬
ro e mbreis caput est xp̃r. neque enim de solis apłis po¬
test intelleg dicut dedisti ei potestatem ominis carnis
ut onine quod dedistiei det eis uitam aeternam : sed
utique deomnibus quibus ineum credentibur uita
acerna donatur : Iamnunc ergo uide amur quid deillir
aquibus tunc audiebatur discipulis suis dieat: mani¬
estaui inquit nom̃ tuũ hominibus quos dedistimihi : non
ogo nouerant dĩ nomen cum essent iudaei: & ubi est qđ

Expanded text:
intelligi, quibus notum faciendo Patrem, clarificat intelligi, quibus notum faciendo Patrem, clarificat eum. Cum enim dixisset, ut Filius tuus clarificet te; mox quemadmodum id fieret, demonstravit dicens, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternum: haec est autem vita aclarificari Pater, nisi et ille cognoscatur per quem clarificatur, id est, per quem populis innotescit. Haec est glorificatio Patris, quae non circa solos illos Apostolos facta est, sed circa omnes homines fit, quibus suis membris caput est Christus. Neque enim de solis Apostolis potest intelligi, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis viutique de omnibus quibus in eum credentibus vita aeterna donatur. Jam nunc ergo videamus quid de illis a quibus tunc audiebatur discipulis suis dicat: Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? et ubi est, quod