comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utens singłis congruenter ut causa popos¬
cerit. nec oꝑationum differentiis naturȩ suȩ
uim. potentiãq cõmutat. quanto magis in
deo. quia sunt effectus uirtutũ uarii nul¬
lus debet multiplicẽ eius essentiã suspica¬
ri: Qui enĩ plantauit aur̃ẽ ũ audit. aut
qui finxit oculũ ñ considerat: Sicut ꝓpħa
testatus ꝑ hȩc exempla. oꝑationes huius¬
modi ueluti quasdã humanę naturȩ notissi¬
mas inpressiones insinuans. faciamus enĩ
ait deus hominẽ ad imaginẽ. & similitudinẽ
nr̃am. S ubi michi nunc heresis eunomia no¬
dicturi sunt uocẽ: Quomͦ ꝑ hȩc uerba no¬
uitatẽ sui defensuri sunt dogniatis: Putasne
possibile esse dicent ut imago una dissimili¬
um formarũ similitudinẽ referat: Si enĩ uix¬
ta coꝵ sententiã nature patris impar est
filius. quom diuersarũ naturarũ unã ds
condidit imaginẽ: Qui enĩ dixit faciamꝰ
hominẽ ad imaginẽ nr̃am. ꝑ pluralẽ sig¬

Expanded text:
utens singulis congruenter ut causa poposutens singulis congruenter ut causa poposcerit, nec operationum differentiis naturae suae vim potentiamque commutat; quanto magis in Deo, quia sint effectus virtutum varii, nullus debet multiplicem ejus essentiam suspicari? Qui enim plantavit aurem, non audit? aut qui finxit oculum, non considerat? Sicut propheta testatur, per haec exempla operationes hujusmodi veluti quasdam humanae naturae notissimas impressiones insinuans: Faciamus enim, ait Deus, hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Sed ubi mihi nunc haeresis Eunomianodicturi sunt vocem? Quomodo per haec verba novitatem sui defensuri sunt dogmatis? Putasne possibile esse, dicent, ut imago una dissimilium formarum similitudinem referat? Si enim juxta illorum sententiam naturae Patris impar est Filius, quomodo diversarum naturarum unam Deus condidit imaginem? Qui enim dixit: Faciamus hominem ad imaginem nostram, per pluralem sig
Abbreviated transcription (Latin):
militudinem operatiõĩs huma¬
nȩ diuersis effectib diuinã di¬
cere potentiã cuncta cõplecti: ñ enĩ fas est
in illa diuina simplicitate. uariã atq multi¬
plicẽ uitutem oꝑationis aduertere. Nec in
nobis enĩ multȩ quędã sunt efficaces rerum
causarũq potentiȩ: licet ea quȩ ad uitã ꝑ¬
tineãt. multiplici uideamur oꝑatione cõn¬
tingere. Una nãq uis quȩda nobis mentis
inserta est que ꝑ singłos sensus excurrens
ea quȩ sibi offeruntur amplectitus. Hec ꝑ
oculos que uidenda sunt conspicit. hec ꝑau
tes que dicuntur. exaudit. bec in bis que sunt
uotiua letatua. & ab his quȩ insuauia ꝓban¬
tur auertitus. Manib etiã ꝑficit quecũꝙ
uoluerit retinens his. & rursus abiciens: ho¬
rũq instrum̃toꝵ utens. effectib. ut expedi¬
re ꝓbauerit. Si igit᷑ in homint cui diuersa
membroꝵ offitia ab auctore formata sunt.
una eadẽq res est quȩ ꝑ om̃s sensus oꝑatul

Expanded text:
militudinem operationis humanae diversis effectibus divinam dicere potentiam cuncta complecti. Nec enim fas est in illa divina simplicitate variam multiplicemque virtutem operationis advertere, nec in nobis enim multae quaedam sunt efficaces rerum causarumque potentiae, licet ea quae ad vitam pertineant multiplici videantur operatione contingere. Una namque vis quaedam nobis mentis inserta est, quae per singulos sensus excurrens, ea quae sibi offeruntur amplectitur. Haec per oculos quae videnda sunt conspicit; haec per aures quae dicuntur exaudit; haec in his quae sunt votiva laetatur, et ab his quae insuavia probantur, avertitur. Manibus etiam perficit quaecunque voluerit, retinens his et rursus abjiciens horumque instrumentorum effectibus utens ut expedire probaverit. Si ergo in homine, cui diversa membrorum officia ab auctore formata sunt, una eademque res est, quae per omnes sensus operatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ant. matta. sagum. lera. ⁊ capitale. Que tam̃
lecta frequenter ab abbate scuitanda sunt:
ꝓpter opus peculiare ne nnueniatur. Et sicui
inuentum fuerit quod ab abbate non acceꝑit:
gͥrauissime discipline stibiaceat. Et ut hoc uitiũ
pecultare radicitus amputerur: denturab ab¬
bate omtã que sunt necessaria. id est cuculla tu¬
nica. pedules. clige. bracille. cutillus. graisium
acus. n apula. tabule: ut omĩs auferatur neces¬
sitaris excusatio. a quo tamen abbate semper
consideretur illa sententia acduum apłoꝵ: qͥa
dabatur singulis ꝓut cuiq opus erat. Ita crgo
&e abbas consideret infirmitates indigentium :
non malam uoluntatem inuidentium. In
omnib tamen iudiciis suis: dei retributionẽ

Expanded text:
ant, matta, sagum, laena et capitale. Quae tamen ant, matta, sagum, laena et capitale. Quae tamen lecta frequenter ab abbate scrutanda sunt propter opus peculiare, ne inveniatur. Et, si cui inventum fuerit, quod ab abbate non acceperit, gravissimae disciplinae subjaceat. Et ut hoc vitium peculiaris radicitus amputetur, dentur ab abbate omnia quae sunt necessaria, id est, tunica, cuculla, pedules, caligae, bracile, cultellum, graphium, acus, mappula, tabulae, ut omnis auferatur necessitatis excusatio. A quo tamen abbate semper consideretur illa sententia Actuum apostolorum: quia dabatur singulis prout cuique opus erat . Ita ergo et abbas consideret infirmitates indigentium, non malam voluntatem invidentium. In omnibus tamen judiciis suis Dei retributionem
Abbreviated transcription (Latin):
menta pedum: pedules & caligas. De quarũ
terum omnium colore aut grossitudine non
causentur monachi: sed quales inueniri pos¬
sunt in prouincia qua degunt aut que uilius
comparan possunt. Abbas autem de mensu¬
ra prouidead ut non sint curta ip̃a uestimen¬
ta utentib ea s mensurata. Accipientes no¬
ua. uetera semper redeant in presenti: reponẽ¬
da in uestiario ꝓpter pauperes. Sufficere enĩ¬
creclimus monacho duas cunicas ⁊ dias encullas
habere propder noctes ce ꝓpter lauare ipsas res.
Iam quod supra fuerit: suꝑluum est ⁊ ampu¬
tar debet. Es pedules ⁊ quod cumꝙ uetustum est
recłlant. dum accipiunt nouum. femoralia hi
qui in ua diriguntur: de uestiario accipient.
Qui reuertentes de uia: lota ibi resticirant. Et¬
cuculle &e tucice: sint aliquanto solito qm¬
eas quas habent modice meliores. Quas exeun¬
des in ura accipiant de uestiario: ⁊ reuertentes
restituant. S̾cramenta autẽ lectori in suffici¬

Expanded text:
menta pedum, pedules menta pedum, pedules rerum omnium colore et grossitudine non causentur monachi, sed quales inveniri possunt in provincia qua habitant, aut quod vilius comparari potest. Abbas autem de mensura provideat, ut non sint curta ipsa vestimenta utentibus ea, sed mensurata. Accipientes nova, vetera semper reddant in praesenti reponenda in vestiario propter pauperes. Sufficit enim monacho duas tunicas et duas cucullas habere propter noctes et propter lavare ipsas res. Id quod supra fuerit, sutari debet. Et pedules, et quodcunque est vetus reddant, dum accipiunt novum. Femoralia hi qui in via diriguntur de vestiario accipiant; quae revertentes lota ibi resticucullae et tunicae sint aliquanto a solito quas habent modice meliores: quas exeuntes in via accipiant de vestiario, et revertentes restituant. Stramenta autem lectorum suffici
Abbreviated transcription (Latin):
est humiliter ce petita benedictione ꝑtranse¬
at dicens sibi non licere conloqui cum hospite.
ullacenus liceat Si debeat monachꝰ litt̾as
parent̾ib suis. neq a quoqͣm hominũ
nec sibi inuicem licceras aut eulogias uel
quelibec munuscula accipere aut dare: sine
precepto abbatis. Q& si etiam a parentib sui¬
ei quiquam directum fuerit: non p̾sunat sus¬
çipere illud. nisi prius indicatum fuerit abbat
Quod si uisserit suscipi: in abbatis sit potesta¬
te cui illud iubeat dar. Et non contristetur fr̃
cui forte drectum fuerit: ut non detur occasio
diabolo. i autem aliter presũpserit: discipli
locoꝵ qualitatem ubi habitant. uł ae¬
ris temperiem dec̾ur. quia in frigidis regionib
ergo consideratio: penes abbatem est. Nos ta
men mediocrib locis constituti: sufficere credi¬
mus monachis ꝑ singulos cucullam & tunicam.
Cucullam in hyeme uellosam: in estate purã
aut uetustam. & scapulare ꝓpter opera. Indu¬

Expanded text:
ut diximus, et petita benedictione, pertranseut diximus, et petita benedictione, pertranseat dicensat ntibus suis, nec a quoquam hominum, nec sibi invicem litteras, aut eulogias, vel quaelibet munuscula accipere, vel dare sine praecepto abbatis. Qei quidquam directum fuerit, non praesumat suscipere illud nisi prius indicatuQuod si jusserit suscipi, in abbatis sit potestate, cui debeat illud dari. Et non contristetur frater, cui forte directum fuerit: ut non detur occasio diabolo. Qui autem aliter praesumpserit, disciplinae locorum qualitatem ubi habitant, vel aerum temperiem, dentur. Qui in frigidis regionibusergo consimen mediocribus locis sufficere credimus monachis, per singulos cucullam et tunicam: cucullam, in hieme 696 villosam, in aestate puram, aut vetustam; et scapulare propter opera: indu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c suscipitur. Nam diuitũ teraor:. ip̾e sibi
tum ꝑ se sit: ut in certis horis suꝑtienientes
hospites qui numqͣm desunt monasterio.
non inquietent fratres. In quam quoquinã
ad annum ingrediantur duo frc̃s: qui ipsũ
officium bene impleant. Quib ut iudigent so¬
latia administrentur ut absq murmuratione
seruant: & iterum quando occupationem mino¬
rem habent exeant ubi eis imperat᷑ in opera
Et non solum in ipsis: s &e in om̃ib officiis mo¬
nasterii ista sit consideratio ut quando indi¬
gent solatia accõmodentur eis: ⁊ iterum qͣndo
uacant. obediant impanti. Item ⁊ cellam hos¬
pitum habeat ossignatam frater cuiꝰ animã
timor dei possidet: ubi sint lecti strati sufficien¬
ter: ⁊ domus dei a sapientib sapientet admi¬
nistretur. Hospitib autem cui non precipit᷑
nullatenus societur. neq conloquatur. Sed ⁊¬
si obinauent aut uident: salutatis ut dictũ

Expanded text:
Christus suscipitur. Nam divitum terror ipse sibi Christus suscipitur. Nam divitum terror ipse sibi tum super se sit: ut incertis horis supervenientes hospites, qui nunquam desunt monasterio, non inquietent fratres. In quam coquinam ad annum ingrediantur duo fratres, qui ipsum officium bone impleant. Quibus, ut indigent, solatia administrentur; ut absque murmuratione serviant; et iterum, quando occupationem minorem habent, exeant, ubi eis imperatur, in opera. Et non solum ipsis, sed et omnibus officiis monasterii, sit ista consideratio, ut, quando indigent, solatia accommodentur eis; et iterum, quando vacant, obediant imperanti. Item et cellam hospitum habeat assignatam frater, cujus animam timor Dei possideat: ubi sint lecti strati sufficienter; et domus Dei a sapientibus sapienter administretur. Hospitibus autem, cui non praecipitur, nullatenus societur, neque colloquatur. Sed si obviaverit, aut viderit, salutaris humiliter,
Abbreviated transcription (Latin):
tur in pace. Quod pacis oscalum non prius
offeratur. nisi oratione premissa: ꝓpter inlu¬
siones ciaibolicas. In ip̃ei autem salutatione:
om̃s ⁊ibeatur humilitas. Om̃ib uemienti¬
b siuie discedentib hospitib inclinato capi¬
te. uł ꝓstrato om̃i corpore in terra. xp̃c in eis
adoretur qui ce suscipitur. Suscepti autem
hospites aucanturadorationem: ce postea se¬
deatcum eis prior ant cui iusserit ipse. Legat᷑
coram hospite lex diuina ut edificetur: ẽ pꝰ
hec omĩs ei exhibeatur humanitas. Ieuiniũ
a priore frangatur ꝓpter hospitem: nisi for¬
de precipus sit diesieuinĩ qui non possit
uiolari. fratres aut̃ consuetudines ieuinio¬
rum teneant aquam in manib abbas hos¬
pitib dec: pedes nero hospitib omnibus
tam abbas quam cuncta congregatio lauet.
Quib locis: hunc u̾sura dicane. Suscepimꝰ
deus misediam tuam. in medio templi tui.
cura sollicite exhibeatur: quia in ip̃is magis

Expanded text:
tur in pace. Quod pacis osculum non prius tur in pace. Quod pacis osculum non prius offeratur, nisi oratione praemissa, propter illusiones diabolicas. In ipsa autem salutatione omnis exhibeatur humilitas. Omnibus venientibus, sive discedentibus hospitibus inclinato capite vel prostrato omni corpore Christus in eis adoretur, qui et suscipitur. Suscepti autem hospites ducantur ad orationem; et postea sedeat cum eis Prior, aut cui jusserit ipse. Legatur coram hospite lex divina, ut aedificetur; et post haec omnis ei exhibeatur humanitas. Jejunium a Priore frangatur propter hospitem: nisi forte praecipuus sit dies jejunii, qui non possit violari. Fratres autem consuetudinem jejuniorum prosequantur. Aquam in manibus abbas hospitibus det. Pedes hospitibus tam abbas quam cuncta congregatio lavet. Quibus lotis, hunc versum dicant: Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio templi tcura sollicite exhibeatur, quia in ipsis magis
Abbreviated transcription (Latin):
auiguntur or ea die sꝑant reu̾ti ad mona¬
sterum:. non presumant foris mancducare etiã¬
te suoeis ꝑ tetipratur. Q uod si aliter fecerint:
pratorium hoc sit quod dicitur: nec ibi qͥc
quam aliud geraitur aut conidat᷑. Expleto
opere dei omẽs cum summo silentio exeant: ce
agatut teuerentia deo. ut srater qui forte sibi pe¬
culianiter uult orare: non impediatur alterius
imꝑrobitate. Sed & si alter milt sibi forte secre¬
tius orare: simpliciter intret ⁊ oret non in cla¬
mosa uoce. sed in lacrimis ⁊ intencione cordis.
Bot qui simile opus non facit: non ꝑmittat᷑
expleto opere dei temorari in oratorio. sicut dic¬
tum est. ne alius impedimentum paciatur.
suscipiantur: quia ipse dicturus est. Hospes
fui. & suscepistis me. Et omm̃ib congruus honor
eribeatur: maxime domesticis fidei. ⁊ ꝑegrinis.
U̾t ergo nunciatus fuerit hospes: occurratur
ei aprioreuł a fratrib cum om̃i officio kari¬
tatił: & primitus orent pariter: de sic sibi sociẽ¬

Expanded text:
antur reverti ad monasterium, non praesumant foris manducate suo eis praecipiatur. Quod si aliter fecerint, Pquam aliud geratur et contendatur. Expleto opere Dei, omnes cum summo silentio exeant, et habeatur reverentia Deo: ut frater, qui forte sibi peculiariter vult orare, non impediatur alterius improbitate. Sed et si alter vult sibi forte secretius orare, simpliciter intret et oret non in clamosa voce, sed in lacrymis et intentione cordis. Ergo qui simile opus non facit, non permittatur explicito opere Dei remorari in oratorio sicut dictum est ne alius impedimentum patiatur.suscipiantur. Quia ipse dicturus est: Hospes fui, et suscepistis me . Et omnibus congruus honor exhibeatur, maxime domesticis fidei et peregrinis. Ut nuntiatus fuerit hospes, occurratur ei a Priore vel a fratribus cum omni officio charitatis; et primitus orent, et sic sibi socien
Abbreviated transcription (Latin):
tiam malicie. in mansuetudine suscipite in¬
situm u̾bum. Orimo corpos ⁊ animam a ui¬
ciis iubet circuncioi. ut digni existere pos¬
simus: qui uerbum salutis suscipimus. O¬
mnem quippe iramundiciam ⁊ carnis et aĩe
nuncupat. maliciam uͦ tantum ad int̾ioris
hominis pͣnitatem ꝑtinere designat. Ad
hanc nos cirruncisionem uicioꝵ facert petrꝰ
tanquam aduenas ⁊ ꝑegrinos abstincre a
carnalib desideriis. Aꝑte antem nos docet
nr̃am semꝑ militant animam. et dum concu¬
piscentiis blandientib caro eneruit̃ subiugat᷑.
uiciorm exercitus sirmit̃ adu̾sus animaro
armatur. Dixit abbas ammonas. quia qua¬
tuor decim annos fecerit in sciti. de p̃cans
quod in hac uita agimus semen ẽ future
retributionis. Ip̃a autem retributio. fructꝰ

Expanded text:
m malitiae, in mansuetudine suscipite insitum verbum . Primo corpus et mentem a vitiis jubet circumcidi, ut digni existere possimus qui verbum salutis percipiamus. Omnem quippe immunditiam et carnis et animae nuncupat: malitiam vero, tantum ad interioris hominis pravitatem pertinere designat. At hanc nos vitiorum circumcisionem facere, Petrus tanquam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis . Aperte autem nos docet us nostram semper militant animam: et dum concupiscentiis blandientibus caro enerviter subjugatur, vitiorum exercitus firmiter adversus animam armatur. Dixit abbas Ammonas quod quatuordecim annos steterit in Scythi, deprecans quod in hac vita agimus semen est futurae retributionis. Ipsa autem retributio fructus
Abbreviated transcription (Latin):
cibos. a quib impinguata. etiam sine esca¬
rum abundantia. ad luxurie p̃rupta deuol¬
uitur. Nam suꝑbia. uana gła detractio. et
inuidia. et cetera cibus eius sunt. Nichil ergo
nob̾prodest ab escis carnalib abstinere. ⁊ ta¬
lib uiciis pectus replere. Quo circa si uolumꝰ
nob̾ abstinentiam nrãm ieuiniaꝙ proficere.
ab his. ⁊ ab aliis omnib uiciis nob̾ caucamus.
⁊ ad scãrum culmen uirtutum diuina opitu¬
lante gratia nicamur conscendere. Lu Qliter

Expanded text:
cibos, a quibus impinguata etiam sine escacibos, a quibus impinguata etiam sine escarum abundantia ad luxuriae praerupta devolvitur. Nam superbia, vana gloria, detractio, et invidia, et caetera talia cibus ejus sunt. Nihil ergo nobis prodest ab escis carnalibus abstinere, et talibus vitiis pectus replere. Quocirca si volumus nobis abstinentiam jejuniaque proficere, ab his et ab aliis omnibus vitiis nobis caveamus, et ad sanctarum culmen virtutum, divina opitulante gratia
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrauerũt. Nam biduana et triduanaie¬
uinta. uanam głam ostendunt. Alius quidam
fr̃ int̾rogauit dicens. Ieuinia et uigilias quas
facit homo quid proficiunt: Dixit ei senex. Qm̃
ipsa sunt que facuint humiliari animam.
Unde dicebat dauid. humiliabã in ieiunio am¬
mam meam. et oratio mea in sinu meo conuer¬
tetur. Nam uisti et propħe nr̃i. quandoadõ
aliquid impetrare uolebant. ieuinio se afflige¬
bant. et sic quod postulabant impetrare se gau¬
debant. Ita ⁊ nos ieuinando humillemus aĩas
nras. ⁊ tunc quod poposcerimus a deo impetra¬
bimus. Nongͦ nos p̃feramus eis qui ieuinii mĩ
non ualent obtinere mensuram. ne forte
plus humilitatis aliarumq uirtutum
habeant illi. unde nob̾ iure ieuinantibus uł
abstinentib p̃ferantur. Neq enun istuo ieui¬
nium corporale ad ꝑfectionem nob̾ proficit.
nisi fuerit huic anime quoꝙ ieuinium co¬
płatum. Habet namq anima suos noxios

Expanded text:
demonstraverunt. Nam biduana et triduana jedemonstraverunt. Nam biduana et triduana jejunia vanam gloriam ostendunt. Alius quidam frater interrogavit dicens: Jejunia et vigiliae quas facit homo, quid proficiunt? Dixit ei senex: Quoniam ipsa sunt quae faciunt humiliari animam. Unde dicebat David: Humiliabam in jejunio animam meam; oratio mea in sinu meo convertetur . Nam justi et prophetae nostri, quando a Deo aliquid impetrare volebant, jejunio se affligebant; et sic quod postulabant, impetrare se gaudebant. Ita et nos jejunando humiliemus animas nostras, et tunc quod poposcerimus, a Deo impetrabimus. Non ergo nos praeferamus eis qui jejunii nostri non valent obtinere mensuram, ne forte plus humilitatis aliarumque virtutum habeant illi unde jure nobis jejunantibus et abstinentibus praeferantur. Neque enim istud jejunium corporale ad perfectionem nobis proficit, nisi fuerit huic animae quoque jejunium copulatum. Habet namque anima suos noxios
Abbreviated transcription (Latin):
rendum ẽ etiam si brouana ac triduana ieui¬
nia. facere oporteat solitarios. Ad quod beatꝰ
iheronimus respondens ait. Parcus cibus et
uent᷑ esuriens triduanis icuiniis p̃fertur. mł¬
to ꝙ meluis ẽ cotidie parum comedere. quã
raro satis sumere. Pluuia illa optima est.
que sensim descendit in terram. Nam subitus
⁊ iumnus ymber̃. imp̃ceps arua subu̾tit. Qua
de re in collationib patrũ ita legitur. Int̾ro¬
garat inquit abbas ioseph. abbatẽ pastorem
dicens. Quomͦ opus ẽ ieuinare: & respondit.
bonum ẽ ut monachꝰ uel solitarius cotidie co¬
medat. ⁊ paululum substrahat sibi de eibo
ne satietut. & dixit albas ioseph. Ergo qͣndo
iuiuenis eras. non ieuinabas biduanas: Drx̃
senex. Crede michi quia et triduauas. et eb¬
domadam. S hec omnia probauerunt se¬
nes magni. ⁊ inuenerunt quia bonum est.
cotidie manducare ⁊ parum ut sit cotidie esu¬
ries. hanc enuim uiam regiam leuem nob̾ eẽ

Expanded text:
rendum est etiam si biduana ac triduana jejurendum est etiam si biduana ac triduana jejunia facere oporteat solitarios. Ad quod beatus Hieronymus respondens, ait: Parcus cibus et venter semper esuriens triduanis jejuniis praefertur, multoque melius est quotidie parum comedere, quam raro satis sumere. Pluvia illa optima est quae sensim descendit in terram; nam subitus et nimis imber in praeceps arva subvertit. Qua de re in Collationibus Patrum ita legitur: Interrogavit, inquit, abbas Joseph abbatem Pastorem dicens: Quomodo opus est jejunare? Et respondit: Bonum est ut monachus vel solitarius quotidie comedat, et paululum subtrahat sibi de cibo ne satietur. Et dixit abbas Joseph: Ergo quando juvenis eras, non jejunabas biduanas: Dixit senex: Crede mihi, quia et triduanas et hebdomadam; sed haec omnia probaverunt senes magni, et invenerunt quia bonum est quotidie manducare, et parum, ut sit quotidie esuries. Hanc enim viam regiam levem nobis esse
Abbreviated transcription (Latin):
tia alioꝵ sustentet in opiam. ut et illorum habũ¬
dantia ur̃e in opie sit supplementũ. & alias scͥp¬
tum ẽ. Si multũ tibi fuerit. multum tͥbue. Si
aut̃ exiguum fuerit. et iam exiguum da. Tria
sunt enim gen̾a elemosinaꝵ. que indesinent᷑
agere debemus. Una corporalis. egenti dare qͥc¬
quid poterimꝰ. Alta spiritalis: dimittere aquo
lesi fuerimꝰ. Tercia. delinquentes corrigere ẽt
errantes in uiam ueritatis reducere. Ad hec
aut̃ iungatur orõ. et erit ieuinium ꝑfectum. Uñ
dictum ẽ. Gona ẽ orõ cum ieiumo. Per iciunia tnĩ
⁊ osones. occulta mysteriorum celestium reuelan¬
tur. dnumiꝙ sacramenti archana. panduntur.
Non enim quispiã potest uirtutem ꝑfectionis at¬
tingere. nisi prins uentris edomauerit inglu¬
uiem. Ieuinia quippe moderata debent esse:
ne nunis debilitent stomacum. quia modicꝰ
⁊ temꝑatus cib utilisẽ corpori et amme. Que¬

Expanded text:
tia aliorum sustentet inopiam; ut et illorum abuntia aliorum sustentet inopiam; ut et illorum abundantia vestrae inopiae sit supplementum . Et alias scriptum est: Si multum tibi fuerit, multum tribue; si autem exiguum fuerit, etiam exiguum da . Tria sunt enim genera eleemosynarum quae indesinenter agere debemus, unum corporale, egenti dare quidquid poterimus: alterum spiritale, dimittere a quo laesi fuerimus; tertium, delinquentes corrigere, et errantes in viam veritatis reducere. Ad haec autem jungatur oratio, et erit jejunium perfectum. Unde dictum est: Bona est oratio cum jejunio . Per jejunia enim et orationes occulta mysteriorum coelestium revelantur, divinique sacramenti arcana panduntur. Non enim quispiam potest virtutem perfectionis attingere, nisi prius ventris edomaverit ingluviem. Jejunia quippe moderata debent esse, ne nimis debilitent stomachum, quia modicus et temperatus cibus utilis est corpori et animae. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
ic enum necessaria nob̾ sunt ĩara .liiii.¬
ieiuinia. sient uuluerb medicitia. Ita
tam ut duarum rerũ testimonio compben
augustinus ait. Bonum ẽ ieuinare. s melius
ẽ helemosinã dare. Elemosim enĩ sufficit
sine ieuinio. Ieuimum uͦ non sufficit sine
elemosina: Tale ẽ ieiuiniũ sine elemosina:
qualis ẽ sine oleo lucerna. Q sicut lucerna
que sine oleo accenditur. fumigare potest.
lucem habere non potest. ita ieiumum sine
heleanoslina. catuem qͥdtnictutat. sied citititis
lumtne arumã non illustrat. S querendiun no
bis ĩ quomͦ solitarii helemosinam dare iubent᷑.
qui non solum facultates. s etiã se ip̃os domino
fidelit᷑ obtulerunt. Ad hec non ego s dominꝰ ꝑ pro-¬
pħam respondit dicens. frange esurienti panem
tuum. ⁊ ceta. Non enim dixit. da esurienti panẽ
tuum. s ut legitur. frange esurienti panemtuũ.
Unte apłs. Non inquit ut aliis sit restigeriũ. uo¬
bis aut̃ tribulatio. s ex equalitate ur̃a habũdan¬

Expanded text:
ic enim necessaria nobis sunt jejunia sicut vulneribus medicina, ita tamen ut duarum rerum testimonio comprobeeatus Augustinus ait: Bonum est jejunare, sed melius est eleemosynam dare. Eleemosyna enim sufficit sine jejunio, jejunium vero non sufficit sine eleemosyna. Tale est jejunium sine eleemosyna qualis est sine oleo lucerna. Et sicut lucerna quae sine oleo accenditur, fumigare potest, lucem habere non potest; ita jejunium sine eleemosyna, carnem quidem cruciat, sed charitatis lumine animam non ibis est quomodo solitarii eleemosynam dare jubentur, qui non solum facultates, sed etiam seipsos Domino fideliter obtulerunt. Ad haec non ego, sed Dominus per prophetam respondit, dicens: Frange esurienti panem tuum, etc. . Non enim dixit: Da esurienti totum panem tuum, sed ait: Frange esurienti panem tuum. Unde Apostolus: Non, inquit, ut aliis sit refrigerium, vobis autem tribulatio. Sed ex aequalitate vestra abundan
Abbreviated transcription (Latin):
parauit. corda urã ꝑlustret agnitione
ueritatis. & intemeratã custodiat uitã
urãm. prestans uobis honeste ambulare. qua¬
tinus fulgeatis ut sol in claritudine scõrum
suorum. ad exultatioẽm meam in diem dnĩ.
cui gła. & honor. nunc & semꝑ. & in scła

Expanded text:
paravit, corda vestra perlustret agnitione paravit, corda vestra perlustret agnitione veritatis, et intemeratam custodiat vitam vestram, praestans vobis honeste ambulare, quatenus fulgeatis ut sol in claritudine sanctorum suorum, ad exsultationem meam in diem Domini, cui gloria et honor, nunc et semper et in sa
Abbreviated transcription (Latin):
tenebras habet non lucem. Sed tenebras eaᷤᷤ
dixit: que deputate sunt ibi dignis. Nam
in occiduũ. & sempiternũ diem illũ sermo
testatuꝵ quẽ etiã octauũ psalmus appellat:
quippe qui extra tempus habetua. Siue gͦ
diem. siue scłm. siue septimũ dixeris. ex eo¬
dem trabitur intellectu. singulariter & ñ
multipliciter declaratus. Itaq ut ad futu¬
ram uitã nr̃a cogitata dirigeret. diem pͥn¬
cipalem. qui est unago sȩcłorum. unũ ñ
inmerito uocitauit. ut pote lumini ȩquęnũ.
D ico aut̃ scm̃ dñicum: qui resurrectione glo¬
rificatus est saluatoris. Et hoc est qđ dixit.
facta est uesꝑa. & factum est mane dies u¬
nus. Sed uesꝑe quidem illius narratio.
occupata. presenti uespera modũ cursu
nr̃e disputationis imponit: patee aut̃
uere lucis. qui diem celesti lumine decora¬
uit. & noctem ignis radiis clare fecit. qͥ
uenturi sȩculi requiem merentib pre¬

Expanded text:
tenebras habet, non lucem . Sed tenebras eas tenebras habet, non lucem . Sed tenebras eas dixit quae deputatae sunt sibi dignis. Nam inocciduum et sempiternum diem illum sermo testatur, quem etiam octavum psalmus appellat: quippe qui extra tempus habetur. Sive ergo diem, sive saeculum, sive septimum dixeris, ex eodem trahitur intellectu, singulariter et non multipliciter declaratur. Itaque ut ad futuram vitam nostra cogitata dirigeret, diem principalem, qui est imago saeculorum, unum non immerito vocitavit, ut pote lumini aequaevum. Dico autem sanctum Dominicum qui resurrectione glorificatus est Salvatoris. Et hoc est quod dixit: Facta est vespera, et factum est mane dies unus. Sed vesperae quidem illius narratio occupata, praesenti vespera modum cursui nostrae disputationis imponit. Pater autem verae lucis, qui diem coelesti lumine decoravit, et noctem ignis radiis clarefecit, qui venturi saeculi requiem merentibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
flectitur. Hec enĩ ratio est uolubiliũ schema¬
tum. ut a se incipientia semꝑ in semetipsa
ferantur. Quod etiã sȩculoꝵ ꝓprium est. quȩ
ꝑ sua se incessanter uestigia reuoluendo ter¬
minũ nulla ratione ꝑcipiunt. ꝓpterea uet¬
ticem temporis. non primũ. sed unũ nuncu¬
pauit diem: ut ex ipsa uuncupatione. cũ
seculo sibi seruaretur affinitas. Rerum enĩ
simplitiũ. nichilq commune cũ aliis ha¬
bentiũ. spetimen indicans. congrue penitꝰ
& decenter nominatus est unus. Et quã¬
uis multa sȩcula nobis scriptura declaret.
dicens seculoꝵ esse secula : tam̃ nec ibi pri¬
pͥmũ. nee aut scdm. aut tertiũ. seculũ nume¬
ratur. Unde causarũ potius diuersarũ actu¬
umq differentias: & non sȩculoꝵ circuituᷤ.
& successiones. ac fines datur intelligi. Dies
enĩ inquit dni magnus & lucidus. Et ali¬
bi. Quid uobis querere diem dñi: Qui tam̃

Expanded text:
flectitur. Haec enim ratio est volubilium schemaflectitur. Haec enim ratio est volubilium schematum, ut a se incipientia semper in semetipsa ferantur. Quod etiam saeculorum proprium est, quae per sua se incessanter vestigia revolvendo, terminum nulla ratione percipiunt. Propterea verticem temporis non primum, sed unum nuncupavit diem: ut ex ipsa nuncupatione cum saeculo sibi servaretur affinitas. Rerum enim simplicium, nihilque commune cum aliis habentium, specimen indicans, congrue penitus et decenter nominatus est unus. Et quamvis multa saecula nobis Scriptura declaret dicens saeculorum esse saecula, tamen nec ibi primum, aut secundum, aut tertium saeculum numeratur. Unde causarum potius diversarum actuumque differentias, et non saeculorum circuitus et successiones ac fines datur intelligi. Dies enim, inquit, Domini magnus et lucidus . Et alibi: Quid vobis quaerere diem Domini? Qui tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. quia nuncupatione diei. nox qͦq
debet intelligi. Unde etiam si unũ ex his
fieri longiorem. solsticabinmutatione contige¬
rit: prefinicũ tamen dempus horarum utruiꝰq
complectitua interualla. tamquã si dixeris
.xxͣ.iiiiͬ. horas. ad mensurã unius dici ꝑti¬
nere. Uel unũ forsitan dixit ob hoc: quia
in cȩlo de ceitis signis in eadem iterum sub
uno die processio solis. & reuersio celebrat᷑.
Ita quotiens uespera. uel mane scd̃m solis cir¬
cuitum. terrarum orbem complectitur: ñ
ampliore tempore quã unius diei spatio.
ꝓpria solet curricula definire. uel sicut se¬
cretior tradit ratio. deus cũ naturã tem¬
poris ꝓcrearet. & mensurã ei. signaq certa.
ex dierũ constituit interuallis: et ꝑ septi¬
manã numerari uoluit. eamq semꝑ in se¬
mecipsã conuerti precepit. motũ temporiᷤ
metientem. rursusq sepcunanã supplere iussit
unius diei spatia. quȩ septies in semetipsa re¬

Expanded text:
nobis, quia nuncupatione diei, nox quoque nobis, quia nuncupatione diei, nox quoque debet intelligi. Unde, etiamsi unum ex his fieri longiorem, solstitiali immutatione contigerit, praefinitum tamen tempus horarum utriusque complectitur intervalla, tanquam si dixeris viginti quatuor horas ad mensuram unius diei pertineri: vel unum forsitan dixit, ob hoc, quia in coelo de certis signis in eadem iterum sub uno die processio solis et reversio celebratur. Ita quoties vespera vel mane, secundum solis circuitum, terrarum orbem complectitur, non ampliore tempore quam unius diei spatio, propria solet curricula definire. Vel sicut secretior tradit ratio, Deus cum naturam temporis procrearet, et mensuram ei signaque certa ex dierum constituit intervallis: et per septimanam numerari voluit, eamque semper in semetipsam converti praecepit, motum temporis metientem, rursusque septimanam suppleri jussit unius diei spatio, quae septies in semetipsa re
Abbreviated transcription (Latin):
ut uocabuli uidelicet dignitatem. parti me¬
liori tribueret. Nam dies eque uesꝑam.
maneq contigit. & hanc consuetudinem
reppenes ubiq custodire scripturã. in tem¬
porib numerandis. Dicimus enĩ tot dies
elapsos esse. nullam facientes noctiũ men¬
tioniem sicut psalmus docet. Dies annoꝵ
nr̃oꝵ. Et uterũ iacob. Dies uitȩ meȩ breueᷤᷤ
&̾ mali. Et alibi. Om̃s dies uitȩ meȩ. Ergo
quȩ tunc historiȩ causa relata sunt. pro
legibus in posterũ ualitura scriptor institu¬
it. Et fuit uesꝑa. & fuit mane: dies unus.
Quã obrem non dixit primus sed unus:
ẜ certe consequentius fuerat ei. qui dic¬
turus est de scdo & tercio. & quarto. pri¬
mũ diem potius appellare. quã unũ. Sed
hoc dixit. aut mensurã diei. simul noctiq
defimens. & tempus utriusq contingenᷤ.
ut uiginti.uiͦiͬ. horȩ uniuis spatiũ diei. ui¬
derentur efficere. subaudientib uidelicet

Expanded text:
ut vocabuli videlicet dignitatem parti meut vocabuli videlicet dignitatem parti meliori tribueret. Nam dies aeque vesperam maneque contingit, et hanc consuetudinem reperies ubique custodire Scripturam in temporibus numerandis. Dicimus enim tot dies elapsos esse, nullam facientes noctium mentionem, sicut psalmus docet: Dies annorum nostrorum . Et iterum Jacob: Dies vitae meae breves et mali . Et alibi: Omnes dies vitae meae . Ergo quae tunc historiae causa relata sunt, pro legibus in posterum valitura scriptor instituit. Et fuit vespera, et fuit mane dies unus. Quamobrem non dixit, primus, sed unus? Et certe consequentius fuerat ei, qui dicturus erat de secundo et tertio, et quarto, primum diem potius appellare quam unum. Sed hoc dixit, aut mensuram diei simul noctis que definiens, et tempus utriusque conjungens: ut viginti quatuor horae unius spatium diei viderentur efficere, subaudientibus videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
aer sole lustratus. cũ in einisperio quod
supra terram est cõmoraturr. nox aut̃ dici¬
tur terre obumbratio. quȩ sole in occasu
condito generatur. tunc aut̃ non solani
corporis motu. sed diffusione corps prin¬
cipalis luminis. modo se subducentis. mͦ
denuo reducentis. scdđm diuinã precep¬
tionem dies fiebat. noxq sequebatur.
Et facta est uespera. & factum est mane
dies unus. uespere igit᷑ nuncupatio: com¬
muniter intelligenda est. Nam & incipi¬
ente die. & ad occasumuergente.
nox ei sua uicinitate conti¬
gua est. Uerũtam̃ ut natiuitatis diurne
priuilegia reseruaret: dixit primo ues¬
peram dicens. quia nox diem comita¬
tus. Nam ante quã lux crearetua: nox
non habebatur in mundo sed tenebrx.
Obummbratio ergo terrȩ. quam supra dixmus.
intercidens diem. nox appellata est: & id̾o
nouo nomine pꝰ generationem uocitata est.
fãcta est itaq uespera. & factum est mane:
non dixit dies atq nox. sed uespera & mane

Expanded text:
aer sole illustratus, cum in hemisphaerio quod aer sole illustratus, cum in hemisphaerio quod supra terram est commoratur; nox autem dicitur terrae obumbratio, quae sole in occasu condito generatur, tunc autem non solum corporis motu, sed diffusione principalis luminis, modo se subducentis, modo denuo reducentis, secundum divinam praeceptionem dies fiebat, noxque sequebatur. Et facta est vespera, et factum est mane dies unus. Vesperae igitur nuncupatio, communiter intelligenda est. Nam et incipiente die, et ad occasum vergente, nox ei sua vicinitate contigua est: verumtamen ut nativitatis diurnae privilegia reservaret, dixit primo vesperam, dicens quia nox diem comitatur. Nam antequam lux crearetur, nox non habebatur in mundo, sed tenebrae. Obumbratio ergo terrae quam suipra diximus intercidens diem nox appellata est: et deo novo nomine post generationem vocitata est: Facta est itaque vespera, et factum est mane: non dixit dies atque nox, sed vespera et mane,
Abbreviated transcription (Latin):
dicatione qđ bona sit possumus explicare:
Ita enĩ & aurũ bonũ dicimus. non quia bene
operatum est. sed quia coloris sui. magna
nobis obletamenta largitua. Similites etiã
stella. que uocitatue antifer. omniũ syderũ
pulcherrima nominatur. non ꝓpter eximi¬
am compaginationẽ menbroꝵ. quȩ nulla
sunt ei. sed quia lãtũ. alacremq fulgorem noᷤᷤ¬
tris impendit obtutib. Huiusmodi eigo di te ᷤ¬
timoniũ. non ad hoc solũ respicit. qđ ꝑ se lux
bona est. & iocunda cernentib: sed etiam ꝓp¬
ter utilitatem que postmodũ ex ea fuit colla¬
ta mortalib bonam dixit Et seꝑauit d̾s in¬
ter lucem & tenebras: iolest in cõmixtam
naturã illarũ. sibiq ex contrarietate dis¬
parem fabricauit. quippe quas ꝓlixis a se
spatiis. & destituit. & discreuit sicut dic¬
tum est. Et uocauit deus lucem diem:
& tenebras uocauit noctem. Nunc quidẽ
post solis creationem dies appellat᷑. idẽst

Expanded text:
dicatione quod bona sit, possumus explicare? dicatione quod bona sit, possumus explicare? Ita enim et aurum bonum dicimus, non quia bene operatum est, sed quia coloris sui magna nobis oblectamenta largitur. Similiter etiam stella quae vocitatur Antifer, omnium siderum pulcherrima nominatur, non propter eximiam compaginationem membrorum, quae nulla sunt ei, sed quia laetum alacremque fulgorem nostris impendit obtutibus. Hujusmodi ergo Dei testimonium, non ad hoc solum respicit quod per se lux bona est et jucunda cernentibus, sed etiam propter utilitatem quae postmodum ex ea fuit collata mortalibus, bonam dixit. Et separavit Deus inter lucem et tenebras, id est incommixtam naturam illarum, sibique ex contrarietate disparem fabricavit; quippe quas prolixis a se spatiis et destituit et discrevit, sicut dictum est: Et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem. 8. Nunc quidem post solis creationem dies appellatur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
iocunditatẽ lucis. mundo repente constituit.
fiat lux dixit deus: confestunq preceptio fu-¬
it opus. & facta natura est. qua nichil uolup¬
tuosius in fruendo cogitatioẽm poterit subire
mortaliũ. Sed & si quando uocem. sermonẽq
uł preceptionem dĩ dicimus. debes aduertere
non intentione motuq corporis uocem redden¬
tis. sonũ quempiã destinari. nec aerem lingͣ
esse censemus. spetiatim figurare preceptum.
Et uidit deus. quia lux bona. Quib igit᷑ lu¬
cem celebrare nos poterimus. laudib. cũ tale
de sua bonitaie testimoniũ a conditore merie¬
rit. licet diuma uerba mõs paria ocalos de il¬
la iudicare conpellant. nam sermo non sufficit
explicare: quantũ sensus acici preueniens attes¬
tatur. Si enĩ pulchritudo corporea ex menbriᷤᷤ
inter se rite compositis. & ex coloris uenustate
formatur. quomͦ lucem cuius natura sim¬
plex est. sibiq ꝑ omnia similis. plena pre¬

Expanded text:
jucunditatem lucis, mundo repente constituit. jucunditatem lucis, mundo repente constituit. Fiat lux, dixit Deus: confestimque praeceptio fuit opus, et facta natura est, quia nihil voluptuosius in fruendo cogitationem poterit subire mortalium. Sed et si quando vocem sermonemque, vel praeceptionem Dei dicimus, debes advertere non intentione motuque corporis vocem reddentis sonum quempiam destinari, nec aerem linguaesse censemus, speciatim figurare praeceptum. Et vidit Deus quia lux bona. Quibus igitur lucem celebrare nos poterimus laudibus, cum tale de sua bonitate testimonium a Conditore meruerit? Licet divina verba nostros paria oculos de illa judicare compellant, nam sermo non sufficit explicare quantum sensus aciei praeveniens attestatur. Si enim pulchritudo corporea ex membris inter se rite compositis, et ex coloris venustate formatur, quomodo lucem cujus natura simplex est, sibique per omnia similis, plena prae
Abbreviated transcription (Latin):
penetrationẽ. ꝓprii fulgoris. ubiq ꝑ omnes suos
terminos intendebat. Sursum enĩ eteri erat cȩ¬
loq uicinus. latitudine aut̃ boreales simul &e
australes. eoasq partes. nec non & occiduas con¬
tingebat. quippe cuius natura lucida lest atq
ꝑspicua. ꝓpter qd̃ nullas moras. aut tempora.
lux ꝑ eum comineans sustinebat. Sicut enĩ ob¬
tutus nros. sine ullo momento temporis. aer
mox ad ea dirigit quȩ uidentur: ita lucis ac¬
cessũ uelociter. & omni celeritate ꝑceptum. per
omnes fines sue complexionis infudit. Ecca qͦq
uenustius illuminatũ esficitua: & aquȩ splendi¬
diores apparent. non solũ quia lucis candore luᷤ¬
trantur. sed ȩtiam reꝑcussione eius emicantes. cla-¬
riorem reddunt aeris effigiem. Ita omnia uox di¬
uina grata. & honesta constituit. Nam sicut hi qͥ
olei aspargine ꝑspicuũ sibi ꝓfundum maris effi-¬
tiunt. sic rerum conditor deus. sui oris afflatu.

Expanded text:
penetrationem proprii fulgoris, ubique per omnes suos penetrationem proprii fulgoris, ubique per omnes suos terminos intendebat. Sursum enim aetheri erat coeloque vicinus; latitudine autem boreales simul et australes, eoasque partes, necnon et occiduas contingebat, quippe cujus natura lucida est atque perspicua, propter quod nullas moras aut tempora lux per eum commeans sustinebat. Sicut enim obtutus nostros, sine ullo momento temporis, aer mox ad ea dirigit quae videntur; ita lucis accessum velociter, et omni celeritate perceptum, per omnes fines suae complexionis infudit. Aether quoque venustius illuminatum efficitur, et aquae splendidiores apparent, non solum quia lucis candore lustrantur, sed etiam repercussione ejus emicantes, clariorem reddunt aeris effigiem. Ita omnia vox divina, grata et honesta constituit. Nam sicut hi qui olei aspergine perspicuum sibi profundum maris efficiunt, sic rerum conditor Deus sui oris afflatu,
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ uere doctrinȩ ꝓximus habebatur.
D icebat enĩ sirorũ uocẽ facundiorẽ esse. & ꝓpt̾
hebraice linguȩ cognitioẽm. scripturarum
magis sermonib indulsisse. Sensus itaq
dicti illius: hoc modo est. Suꝑferebat᷑ inqͥt
sp̃s. hoc est fouebat. & uiuificabat aquarũ
naturã. ad similitudinẽ galline cubantiᷤ
uitalem uirtutem his quȩ fouebant᷑ ini¬
tiens. Huiusmodi ergo ratio qđ dixit suꝑ¬
ferebatua. sic interpretatur. idest ad uim¬
ficandam aquarũ naturã compellebat. Ex quo suf¬
fitientea etiam illud qđ a quibusdã ualde requi¬
ritur. approbari potest: quia nec genitali poten
dispulit. meroremq dissoluit: & omnẽ subito le¬
tam spetiem. iocundamq ꝓduxit. polus tunc ap¬
paruit. qui erat interim celatus a dño: tantaq
eius pulchritudo ꝑclaruit. quantã nunc etiã
testificatur aspectus. Ner aut̃ illustrabat᷑ ex ea
luct. quȩ sibi erat admixta: acutãq

Expanded text:
quantum verae doctrinae proximus habebatur. quantum verae doctrinae proximus habebatur. Dicebat enim Syrorum vocem facundiorem esse, et propter Hebraicae linguae cognationem, Scripturarum magis sermonibus indulsisse. Sensus itaque dicti illius hoc modo est: Superferebatur, inquit, Spiritus, hoc est fovebat et vivificabat aquarum naturam, ad similitudinem gallinae cubantis: vitalem virtutem his quae fovebantur injiciens. Hujusmodi ergo ratio quod dixit superferebatur, sic interpretatur, id est ad vivificandam aquarum naturam compellebat. Ex quo sufficienter etiam illud quod a quibusdam valde requiritur, approbari potest: quia nec genitali potentdispulit, moeroremque dissolvit, et omnem subito laetam speciem jucundamque produxit. Polus tunc apparuit, qui erat interim celatus a Domino; tantaque ejus pulchritudo perclaruit, quantam nunc etiam testificatur aspectus. Aer autem illustrabatur ex ea luce quae sibi erat admixta, acutamque
Abbreviated transcription (Latin):
has aut̃ tenebras. ferunt abysso suꝑferri. qͥa
extremitas aeris. solita est coniungi corpo¬
rum spetiebus. Sed tunc aqua iam omnib
suꝑiecta. ꝓpcer qđ necessario tenebras suꝑ
abyssum fuisse relatum est: & sp̃s inquit
dei ferebat᷑ suꝑ aquam. Siue diffusionem
aeris istius sp̃m dicit: ꝑcipe scriptorem por¬
tiones tibi mundi singulas enumerantem.
nam fecisse deũ dicit gelũ. & terrã. aquã. &
ere ꝓbatum est. sp̃m di dicit idest scm̃. Re¬
seruauit enĩ scriptura. ut precipuã huius
competenter mentionẽ nominis dedararet:
Nullũq aliũ sp̃m dictũ debemus credere. nisi
scm̃. qui beate ac uenerabilis trinitatis ex¬
pletor est. ꝙ hunc intellectũ capiens: mauiᷤᷤ
tibi subinde commodũ conferri repperieᷤᷤ.
Q uomͦ eigo hic sp̃s. aquis suꝑferebatua dicã
tibi non meũ sermonẽ. sed uiri cuiusdã gene¬
re siri. qui tantũ aberat a sapientia sȩculi.

Expanded text:
Has autem tenebras ferunt abysso superferri: quia Has autem tenebras ferunt abysso superferri: quia extremitas aeris solita est conjungi corporum speciebus. Sed tunc aqua erat omnibus superjecta, propter quod necessario tenebras super abyssum fuisse relatum est. 6. Et spiritus, inquit, Dei ferebatur super aquam. Sive diffusionem aeris istius, spiritum dicit, percipe scriptorem portiones tibi mundi singulas enumerantem; nam fecisse Deum dicit coelum et terram, aquam et ere probatum est, Spiritum Dei dicit, id est sanctum. Reservavit enim Scriptura, ut praecipuam hujus competenter mentionem nominis declararet: nullumque alium spiritum dictum debemus credere, nisi sanctum, qui beatae ac venerabilis Trinitatis expletor est, et hunc intellectum capiens, majus tibi subinde commodum conferri reperies. Quomodo ergo hic spiritus aquis superferebatur? dicam tibi non meum sermonem, sed viri cujusdam genere Syri, qui tantum aberat a sapientia saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. quie tis domitiliũ sortient᷑.
Igitur quia constat factũ esse ge¬
lum. preceptione dei. subitoq distensũ.
ac familiari circum terrã rocunditate con¬
clusum. habens corpus spissum. & ad eo
ualidum. ut possit ea quȩ extrinsecus
habentua. ab interiorib scꝑare: ob hoc necessario.
post se regionem relictam. carentem luce cons¬
tituit. ut pote fulgore qui desuꝑ radiabat ex¬
cluso. Eria enĩ simul oportet in umbra facienda
concurrere. lucem. corpus. & obscuratũ locũ. Er-¬
go mundanas tenebras: ex umbra celestis cor-¬
poris extitisse sciendũ est. T̃u uero ꝑ exemplũ
manifestũ aduerte quȩ dicimus. Si sub meri¬
dianis horis. tabernaculũ tibi quoddã ex ma-¬
teria densa nimis. & opaca. fundaueris. in spon¬
taneis de ibidem tenebris collocabis. Tales eigo
&e illas tenebras esse opinare. non principa¬
lite& substitutas. sed ꝓcessum secutas alitriuᷤᷤ.

Expanded text:
mundum, quietis domicilium sortientur. mundum, quietis domicilium sortientur. Igitur quia constat factum esse coelum praeceptione Dei, subitoque distensum, ac familiari circum terram rotunditate conclusum, habens corpus spissum, et adeo validum, ut possit ea quae extrinsecus habentur ab interioribus separare; ob hoc necessario post se regionem relictam, carentem luce constituit, ut pote fulgore qui desuper radiabat excluso. Tria enim simul oportet in umbra facienda concurrere, lucem, corpus, et obscuratum locum. Ergo mundanas tenebras, ex umbra coelesti corporis exstitisse sciendum est. Tu vero per exemplum manifestum adverte quae dicimus. Si sub meridianis horis tabernaculum tibi quoddam ex materia densa nimis et opaca fundaveris, in spontaneis te ibidem tenebris collocabis. Tales ergo et illas tenebras esse opinare, non principaliter substitutas, sed processum secutas alterius.
Abbreviated transcription (Latin):
in aere. substracta luce confectũ. Et rursus
querendũ est. qua luce locus mundi repen-¬
te priuatus est. Arbitram᷑ enĩ quia si fuit
quippiã. ante institutionẽ sensibilis huuiᷤᷤ
cẽ corruptibilis mundi : ꝓfecto in luce fuit.
sleq enĩ dignitas angelorũ. nec omniũ cȩ¬
lestiũ militiȩ. uel si quid est nominatũ.
aut incompellabile. aut aliqua rationabi¬
lis iurtus. uel ministrator sp̃s. degere pos¬
set in tenebris. sed in luce. & leticia decen¬
dem sibi habitũ possidebat. De qua re ne¬
minẽ puto contradicturũ. Quisqͥs ergolu¬
men illud suꝑ qd celos est in bonorũ ꝓmis¬
sionib opperitur. De quo salomon dicit.
Lux iustis semꝑ. Et apłs. Gratias agentes deo
& patri. qui nos fecit idoneos in portione
sortis scõrum in luce. Si enĩ dampnati in
tenebras ultimas abiguntur. hii qui re¬
munerationẽ ꝓ dignis operib prestolan¬
tur. in ea sine dubio luct. quȩ est extra

Expanded text:
in aere, subtracta luce confectum. Et rursus in aere, subtracta luce confectum. Et rursus quaerendum est qua luce locus mundi repente privatus est. Arbitramur enim quia si fuit quidpiam, ante institutionem sensibilis hujus et corruptibilis mundi; profecto in luce fuit. Neque enim dignitas angelorum, nec omnium coelestium militiae, vel si quid est nominatum, aut incompellabile, aut aliqua rationabilis virtus, vel ministrator spiritus, degere posset in tenebris, sed in luce, et laetitia decentem sibi habitum possidebat. De qua re neminem puto contradicturum. Quisquis ergo lumen illud quod super coelos est in bonorum promissionibus opperitur, de quo Salomon dicit: Lux justis semper . Et Apostolus: Gratias agentes Deo et Patri, qui nos fecit idoneos in portione sortis sanctorum in luce . Si enim damnati in tenebras ultimas abigantur, hi qui remunerationem pro dignis operibus praestolantur, in ea sine dubio luce, quae est extra