comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ filioꝵ quẽ ad modũ cere speciẽ liquorẽq mellis.
cur incredibile uideat᷑ pͥmis hominib talia fecisse cor¬
pora. ut si ñ petcassent et morbũ quendã. quo moreren¬
tur continuo cȩpissent. eo nutu imꝑarent membris qͥb
fetꝰ exorit᷑. qͦ pedib cũ ambulatur. ut neq cũ ardore semi¬
naretur. neq cũ dolore pareret᷑. Nunc uͦ tͣnsgrediendo
p̃ceptũ. motũ legis illius quȩ repugnat legi m̃tis. inm̃
bris concepte mortis hab̾e meruerũt. quẽ nuptiȩ ordi¬
nant. continentia cobibet et refrenat. ut quẽ ad modum
peccato factum ẽ. suppliciũ. sic de supplicio fiat meritũ.
usquis carnalem delectationẽ aduersus rectã uo¬
luntatẽ suã rebellare sentit ꝑ consuctudinẽ petca¬
toꝵ cuiꝰ indomite uiolentia tͣhitur in captiuitatẽ it¬
colat qͣntũ potet qͣlem pacẽ peccando amiserit. et ex¬
damet. Infelix ego homo qͥs me libabit de corpore

Expanded text:
rationem filiorum quemadmodum cerae speciem liquoremque mellis, cur incredibile uideatur primis hominibus talia fecisse corpora, ut, si non peccassent et morbum quendam, quo morerentur, continuo concepissent, eo nutu inperarent membris, quibus fetus exoritur, quo pedibus, cum ambulatur. ut neque cum ardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentisbris conceptae mortis habere meruerunt; quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut quemadmodum de peccato factum est supplicium, sic de supplicio fiat meritum. squis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore
Abbreviated transcription (Latin):
captiuantẽ se in lege peccati quȩ ẽ. in membris eiꝰ. ñ quȩ¬
minum corpꝰ animale constitutoꝵ in paradẏso. ñdũ enĩ¬
mortis lege dãnatũ. ut ñ hab̾ent appetitũ carnał uolup¬
tatis. quedem nunc habent ista corpora quȩ iam ex mor¬
tis ꝓpagine ducta sũt. Neq enim nichil ẽ. in eis factum
qđ apłs gemit dicens. Condelector legidĩ scđm int̾iorẽ
hominẽ. uideo aũt aliã legẽ inm̃bris meis repugnantẽ
legi m̃tis meȩ. et captiuantẽ me in lege peccati quȩ ẽ. in

Expanded text:
captivantem se in legem peccati, quae escaptivantem se in legem peccati, quae esminum corpus animale constitutorum in paradiso nondum mortis lege damnatum, ut non haberent adpetitum carnalis uoluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae iam ex mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est in eis factum, quod apostolus gemit dicens: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis me
Abbreviated transcription (Latin):
mortua. s nec mortalia. cũ ammale resurget in sp̃uale.¬
et mortale hoc induet immortalitatẽ. et absorbebitur
mortale auita. Cum enĩ p̃sentis tẽporis gr̃am de t̾mi¬
nans diceret mortuũ quidẽ eẽ. corpꝰ ꝓpt̃ peccatũ qr in eo¬
ñdum ꝑresurrectionẽ renouatio peccati meritũ manet
hoc ẽ. necessitas mortis. sp̃m aũt uitam ẽẽ. ꝓpt̃ usticiã.
qr licet adhuc corpore mortis huius honeremur. iam se¬
cundũ int̃iorẽ hominẽ cepta renouatione in fidei iustici¬
am respiramꝰ. tam̃ ne humana ignorantia de resurrecti¬
one corporis nichil sꝑaret. etiam ipsum qđ ꝓpt̃ meritũ
peccati inp̃senti scło dixerat mortuũ. infuturo ꝓpter
ponendo potius obscuretur. apłicȩ tam̃ sententiȩ lum̃

Expanded text:
mortua, sed nec mortalia, cum animale resurget in spmortua, sed nec mortalia, cum animale resurget in spet mortale hoc induet immortalitatem, et absorbebitur mortale hoc a vita. Cum enim praesentis temporis gratiam determinans diceret, mortuum quidem corpus esse propter penondum per resurrectionem renouato peccati meritum manet, hoc est necessitas mortis, spiritum autem uitam. esse propter iustitiam, quia licet adhuc corpore mortis huius oneremur iam secundum interiorem hominem coepta renouatione in fidei iustitiam respiramus, tamen, ne humana ignorantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat mortuum, in futuro propter ponendo potius obscuretur, apostolicae tamen sententiae lumen
Abbreviated transcription (Latin):
legi m̃tis meę. et captiuantẽ me in lege peccati quȩ ẽ.
inmembris meis. Ex hac parte sentit captiuantẽ. ubi ñ
ẽ. impleta iusticia. Nam ubi condelectat᷑ legi dĩ. non
captiuus. s legis amicus ẽ. et ideo liber qđ amicus.
Quid gͦ exeo qđ restat. qͥd nͥ respiciamꝰ ad illũ qͥ dixit.
si uos filius lib̾auerit. tunc uere lib̾i eritis : deniq et ip

Expanded text:
legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, t
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscit aduersus sp̃m. et sp̃s aduersus carnẽ. ut ñ ea
quȩ uultis faciatis. Ex parte lib̾tas. ex parte seruitꝰ. Non¬
dum tota. nondũ pura. nondũ plena lib̾tas. qr ñdũ ȩc̃ni¬
tas. Habemꝰ enim ex parte infirmitatẽ. ex parte enim¬
accepimꝰ lib̾tatẽ. Quicqͥd peccatum ẽ a nob̾ antea. dele¬
tum ẽ in baptismo. Nũquid qr deleta ẽ tota iniqͥtas. nul¬
la remansit infirmitas : si ñ remansisset. sine peccato hic
quo ueritas ñ ẽ gͦ ex eo qđ remansit aliquid infirmita¬
tis audeo dicere ex qua parte seruimꝰ dõ lib̾i sumꝰ. ex qͣ
de libi. unde delectam᷑ legi dĩ. Lib̾tas enim delectat. Nã¬
iusticiã. Ergo iam ille ex parte suꝑiore libum se ẽe senti¬
ebat. unde dicebat. condelector legi dĩ. scđm int̾iorẽ
hominẽ. Delectat me lex. delectat qđ iubet melex
delectat me ipsa iusticia. Uideo aliam legt̃ in membris
meis. Necẽ. quȩ remansit infirmitas. Nepugnantem

Expanded text:
concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ut non ea quae vultis illa faciatis. » Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audde liberi, unde condelectamur legi Dei? Libjustitiam. 11. Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem
Abbreviated transcription (Latin):
boni ẽ. ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homi¬
ne. Cui quidẽ qͣndo bene uiuit᷑ ñ consentit uoluntas.
ueruntam̃ ñ ꝑficit bonũ. qr inẽ adhuc concupiscentia
cui repugnat uoluntas. ueruntam̃ ñ ꝑfic̃ bonũ. qr inẽ.
adhuc concupiscentia cui repugnat uoluntas. Cuius
concupiscentiȩ reatꝰ in baptismate soluit᷑. s infirmitas
ꝑmanet. cui donec sanetur om̃is fideł quibene ꝓficit
studiosissime reluctat. Peccatũ aũt qđ nusquã ẽ. nͥ in
uoluntate. illud p̃cipue intelligendum ẽ. qđ iusta dãmatio¬

Expanded text:
boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine: cui quidem, quando bene vivitur, non consentit voluntas: verumtamen non perficit bonum, quia inest adhuc concupiscentiit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, q
Abbreviated transcription (Latin):
reatꝰ sacram̃to baptismatis ẽ. solutus. cũ om̃ib quȩ illi
obedientes fecimꝰ. diximꝰ. cogitauimꝰ. Nec nob dein
quã obedientiã p̃bemꝰ. siue oꝑatione. siue locutione.
siue tacita assensione. donec etiam ipse sanaret᷑¬

Expanded text:
reatus sacramento baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi reatus sacramento baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedientes fecimus, diximus, cogitavimus. Nec nobis deincquam obedientiam praeberemus sive operatione, sive locutione, sive tacita assensione, donec etiam ipse sanaret
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo peccatũ qđ habitat in nob̾ oꝑat᷑ in nob̾. tunc nos
ñ id oꝑari. qͣndo nequaꝗͣ ei uoluntas nr̃a consentit.
et tenet etiã corporis membra ne obediant defideriis
eiꝰ. Quid enĩ oꝑat᷑ peccatũ nolentib nob̾. nͥ sola illicita
desidia :: quib si uoluntatis ñ adhibeat᷑ assensus. moue
apłs. ubi dic̃. Non gͦ regnet peccatũ in uro mortali
corport ad obȩdiendũ desidiis eiꝰ neq exhibeatis mẽ¬
obtt̃ꝑantes apło ñ eis obȩdimꝰ. ñ illud nos oꝑam᷑. sed
qđ in nob̾ habitat peccatũ. Si aũt desidia nulla hab̾e.¬
mus illicita. nec nos nec peccatũ mali aliqͥd oꝑaretur
in nob̃. Motũ porro illiciti desidii. cui ñ obediendo
ñ id nos oꝑam᷑. ideo et nos agere dicim᷑. qr ñ ẽ. naturȩ
salui erimꝰ. cum et animo et corpore immortales facti
fuerimꝰ. Langores huiꝰ et infirmitatis unde illicita de¬
sidia cõmouent᷑ qđ peccatũ appellat apłs uniuersus

Expanded text:
o peccatum quod habitat in nobis, operatur in nobis, tunc nos id non operari, quando nequaquam voluntas nostra ei consentit, et tenet etiam corporis membra ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria, quibus si voluntatis non adhibeatur assensus, movetApostolus ubi dicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obeostolo, non eis obedimus, non illud nos operamur, sed quod in nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti desiderii, cui non obediendo non eum nos operamur, ideo et nos agere dicimur, quoniam non est salvi erimus, cum et animo et corpore immortales facti fuerimus. Hujus languoris et infirmitatis, unde illicita desideria commoventur, quod peccatum appellat Apostolus, universus
Abbreviated transcription (Latin):
Quicqͥd enin᷑ peccatoꝵ indictis. in factis. in cogitatio
illicita delectatione. Huic gͦ illicite delectationi si re¬
sistamꝰ. si ñ consentiamꝰ. si ñ uelut arma ministremus.
ñ regnat peccatũ in nr̃o mortali corpore. Peccatũ enĩ
antẽ regnũ ꝑdit. et sic ꝑit. In hac gͦ uita qͣntũ ad scõs
attinet regnũ ꝑdit. in alia ꝑit. Nic enim regnũ ꝑdit.
qͣndo pꝰ concupiscentias nr̃as ñ imꝰ.ibi aũt ꝑit qͣndo di¬

Expanded text:
Quidquid enim est peccatorum in dictis, in factis, in cogitationQuidquid enim est peccatorum in dictis, in factis, in cogitationillicita delectatione. Huic ergo illicitae delectationi si resistamus, si non consentiamus, si membra velut arma non ministremus; non regnat peccatum in nostro mortali corpore. Peccatum enim ante regnum perdit, et sic perit. In hac ergo vita, quantum ad sanctos attinet, regnum perdit, in alia perit. Hic enim regnum perdit, quando post concupiscentias nostras non imus: ibi autem perit, quando di
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c sacrificium ꝓpeccato : Sicut et xp̃c inquit dilexit
uos et tradidit semetipsum ꝓ uob̃ oblationem et hostiã
dõ in odorem suauitatis. Ecce de qͦ peccato. dãnauit
peccatũ. De sacrificio qđ factus ẽ. ꝓ peccatis. inde dã¬
nauit peccatũ. Ipsa ẽ. lex sp̃s uitȩ quȩ libauit te ale¬
ge peccati et mortis. qr lex illa altera lex litterȩ lex iu¬
bens bona ẽ. quidẽ mandatũ scm̃. iustũ. et bonũ. s in¬
firmabat᷑ ꝑ carnẽ. et qđ uidebat in nob impleri ñ pote¬
rat. Alia gͦ lex ut dicere cęꝑam tibi ostendat pecca¬
tũ alia tollat. Ostendat peccatũ lex litterȩ. tollat
dĩ. carne aũt legcͥ pcccati. In qua condusione de¬
monstrauit apłs ad hoc se dixisse quȩ supͣdixerat.
iam ñ ego oꝑor illud s qđ in me habitat peccatum.
qr ñ m̃tẽ oꝑabatur consentiendo. s carne concupiscen¬
do. Hoc enini peccati nomine appellat. unde oriun¬
tur cuncta peccata. idẽ. ex carnali concupiscentia.

Expanded text:
tus, inquit, dilexit vos, et tradidit semetipsum pro vobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Ecce de quo peccato damnavit peccatum: de sacrificio quod factus est pro peccatis, inde damnavit peccatum. Ipsa est Lex spiritus vitae, quae liberavit te a lege peccati et mortis. Quia lex illa altera, lex litterae, lex jubens, bona est quidem; Mandatum, sanctum, et justum, et bonum: sed infirmabatur per carnem; et quod jubebat, in nobis impleri non poterat. Alia ergo lex, ut dicere coeperam, tibi ostendat peccatum, alia tollat: ostendat peccatum lex litterae, tollat Dei, carne autem legi peccati. In qua conclusione demonstravit Apostolus, ad hoc se dixisse quae supra dixerat, Jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum ; quia non mente operabatur consentiendo, sed carne concupiscendo. Hoc enim peccati nomine appellat, unde oriuntur cuncta peccata, id est, ex carnali concupiscentia.
Abbreviated transcription (Latin):
redẽpti sunt. et conuersi a captiuitate. c̾antant istum
mus sic̃ consolati. Hoc uoluit dicere. facti sumꝰ gauden¬
tes. Quando : cũ conuert̾it dñs captiuitatẽ syon. Quȩ

Expanded text:
redempti sunt; et conversi a captivitate, cantant istum redempti sunt; et conversi a captivitate, cantant istum , facti sumus sicut consolati.» Hoc voluit dicere, Facti sumus gaudentes. Quando? «Cum converteret Dominus captivitatem Sion.» Quae
Abbreviated transcription (Latin):
culata conuertit animas. gr̃a donante peccata et infun¬
dente sp̃m caritatis qͦ et ñ sit molesta. et sit etiam iocun¬
da iusticia. Quomͦ aũt facti fuimꝰ captiui. obliti fuimꝰ.
s ꝑscripturã cõmemoram᷑. paulum ipsũ apłm int̾rogemꝰ
qr uenundati sumꝰ sub peccato. Quis nͦuendidit: nos ip¬
si qͥ consensimꝰ seductori. Uende nos potuimꝰ. redimere
nos non possumꝰ. Uendidimꝰ nos consensione peccati. re¬
dimimur infide iusticiȩ. Sanguis enim in nocens datꝰ ẽ.
ꝓnob̾. ut redimerem᷑. Quẽcumq sanguinẽ diabolus fu¬
dit ꝑsequendo iustos. iustoꝵ sanguinẽ quidem fudit.¬
ꝓpħarũ patrũ nr̃oꝵ. iustoꝵ sanguinẽ fudit. et m̃r̃m. ta¬
men om̃ib de ꝓpagine peccati uenientib unum sangui¬
nẽ fudit eiꝰ qͥ ñ iustificatꝰ s uistꝰ natꝰ ẽ. Illo sanguine fuso.
ꝑdidit qͦs tenebat. Pro qͥb enĩ datꝰ ẽ. innocens sanguis

Expanded text:
culata convertens animas ; gratia donante peccata, et infunculata convertens animas ; gratia donante peccata, et infundente spiritum charitatis, quo et non sit molesta, et sit etiam jucunderunt; quomodo autem facti sumus captivi, obliti fuimus, sed per Scripturam commemoramur: Paulum ipsum Apostolum interrogemus; quia venundati sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo justos, qualem sanguinearum, patrum nostrorum, justorum sanguinem fudit et martyrum: tamen omnes de propagine peccati venientes. Unum sanguinem fudit ejus qui non justificatus, sed justus natus est: illo sanguine fuso, perdidit quos tenebat. Pro quibus enim datus est innocens sanguis,
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ ẽ. bona. Sicut sol semꝑ ẽ. bonus. qr om̃is creatura dĩ
bona ẽ. siue dolentib ocłis dolorẽ augeat. siue sanos
mulceat. Proinde qđ ẽ. odis sanitas ad uidendum solẽ.
hoc ẽ. gr̃a mentib ad implendam legem. & sicut oculi
sani ñ solis delectatione moriuntur.s illis ictib asꝑsis ra¬
diorum. quib reuerb̾ati indensiores tenebras pellebant᷑.
ram cum gr̃a defuit faciebat. Itaq de illa utrumq dr̃. Et
bona ẽ. lex siquis ea legitime utatur. et qđ sequitur. scienꝰ
hoc qr iusto lex non ẽ. posita. quia ñ opus habet terrente
littera quem delectat ipsa iusticia. Demde subiungit¬
causam cur ita sit. Scimus enim inqͥt qr lex sp̃uał est
ego aũt carnał sum. In quosatis ostendit ñ posse imple
git affectũ. tantomagis eam implet. qr tantomagis ea de¬
lectatur. Iam ñ sub eiꝰ nomine afflictus. s in eiꝰ l. d̾mine ue¬

Expanded text:
semper est bona, sicut sol semper est bonus, quia omnis creatura dei semper est bona, sicut sol semper est bonus, quia omnis creatura dei bona est, siue dolentibus oculis noceat, siue sanos mulceat. proinde quod est oculis sanitas ad uidendum solem, hoc est gratia mentibus ad inplendam legem. et sisani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reverberati in densiores tenebras pellebantur:ram, cum gratia defuit, faciebat. Itaque de illa utrumque dicitur, et, Bona est lex, si quis ea legitime utatur; et quod sequitur, Sciens hoc, quia justo lex non est posita ; quia littera, quem delectat ipsa iustitia. Haec scausam, cur ita sit: Scimus enim, inquit, quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. In quo satis ostendit non posse implergit affectum, tanto magis eam implet: quia quanto magis ea delectatur jam non sub ejus nomine afflictus, sed ejus lumine ve
Abbreviated transcription (Latin):
appartat peccatũ. ꝑ bonũ oꝑatũ ẽ. mortẽ. Ita multa
quibusdã sunt noxia. qͣmuis nonsint mala. Hȩc igit᷑
sponsa xp̃i iã mortua legi idẽ. peccato qđ legis ꝓhibi¬
tione fit abundantius. cum lex sine gr̃a uibet non iuuat
Tali gͦ legi mortua ut sit alterius qui ex mortuis resur¬
rex̃. discernit ista sine legis inuria. ne sacrilegiũ cõmit.¬
ut inciꝑet impleri iusticia legis. quȩ ñ impletareos etiã
p̃uaricatione faciebat. Neq enim alia lex ẽ. bona et scã
et iusta. et alia ꝑ quã peccatũ mortẽ oꝑatur. cui mori
nos oportet ut simus alteriꝰ qui ex mortuis resurrexit.
s eadem ipsa ẽ. Ecce sequere legem. Sed peccatũ
inquit ut appareat peccatũ. ꝑ bonum mͥ oꝑatum ẽ mor¬
tum. Per bonum inquit mͥ oꝑatum ẽ. mortẽ. Ergo lex
semꝑ bona ẽ. Siue obsit inanib gr̃a. siue ꝓsit plenis gr̃a.

Expanded text:
appareat peccatum, per bonum operatum est mortem. Ita multa appareat peccatum, per bonum operatum est mortem. Ita multa quibusdam sunt noxia; quamvis non sint mala. Haec igitur sponsa Christi jam mortua legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia jubet, non juvat. Tali ergo lege mortua, ut sit alterius qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis injuria, ne sacrilegium commitut inciperet impleri justitia legis, quae non impleta reos etiam praevarisatione faciebat. Neque enim alia lex est sancta et justa et bona, et alia per quam peccatum mortem operatur, cui mori nos oportet, ut simus alterius qui ex mortuis resurrexit: sed eadem ipsa est. Ecce sequere, lege. Sed peccatum, inquit, ut appareat peccatum, per bonum mihi est operatum more. per bonum, inquit. mihi operatum est mortem. ergo lex semper bona est, siue obsit inanibus gratia, siue prosit plenis gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
atq maiores pęnarũ amaritudines sequunt᷑. Quia gͦ¬
ab hominib nondum sp̃ualem gr̃am consequentibus
suauius admittit᷑ qđ uetat᷑. fallit peccatũ falsa dulce¬
dine. Quia uͦ etiam accedit reatus p̃uaricationis occidit
taq lex qͥdem sc̃a. et mandatũ scm et iustum et bonũ.
utente qͥppe uiciũ ẽ. non in mandato ipso qđ bonum ẽ.
qm̃ lex bona ẽ. siquis ea legitime utat᷑. Male aũt utit᷑
lege qͥ ñ se subdit dõ pia humilitate. ut ꝑ gr̃am lex pos
ter litteram et sp̃m. quȩ duo dicunt᷑ alio mͦ lex et
gr̃a. et ñ iam inuetustate littere.s innouitate sp̃s dõ ser¬
uiens. ñ ẽ. iam sub lege. s sub gr̃a. Ita littera cũ sp̃u et¬
ipsam ͤ occidit abundante delicto. Ita enĩ lex et uirtꝰ
peccati dicta ẽ. cũ auget ciꝰ noxiam delectationẽ ꝑseue¬
ram ꝓhibitionẽ. nec tam̃ etiã sic mala ẽ. S peccatũ ut

Expanded text:
atque majores poenarum amaritudines sequuntur. atque majores poenarum amaritudines sequuntur. ab hominibus nondum spiritualem gratiam percipientibus suavius admittitur quod vetatur, fallit peccatum falsa dulcedine. Quia vero etiam accedit reatus praevaricationis, occidit. 6. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. utente quippe vitium est, non in mandato ipso, quod bonum est. Quoniam bona est lex, si quis ea legitime utatur . Male autem utitur lege, qui non se subdit Deo pia humilitate, ut per gratiam lex posr litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub lege, sed sub gripsam, cum occidit abundante delicto. Ita enim lex et virtus peccati dicta est, cum auget ejus noxiam delectationem per severam prohibitionem, nec tamen etiam sic mala est, sed peccatum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum acceꝑat. Non enim potest reuiuiscere nͥ qđ
uix̃ aliq̃ndo. S mortuum fuerat idẽ. occultatũ cũ mor¬
tales sine mandato nati legis homines uiuerent. sequen¬
tes concupiscentias carnis sine ulla cognitione. qr sine
ulla cohibitione. Ergo ego inquit uiuebam aliqͣndo si¬
ne lege. Unde manifestat ñ exꝑsona sua ꝓpriȩ. s ge¬
neraliter exꝑsona hominis se loqͥ. Inuentum ẽ. ꝙͦ in¬
quit mͥ mandatũ qđ erat ad uitam hoc ẽẽ. ad mortẽ
Mandato enim si obediatur. utiq uita ẽ. s inuentũ ẽ.
c̃ẽ. ad mortẽ dũ fit contra mandatũ. ut ñ solum pec¬
catum fiat qđ etiam mandatũ fiebat. s hoc habundan¬
tius et ꝑniciosius. ut iã asciente et p̃uaricante pecce¬
tur. Peccatũ enĩ inqͥt occasione accepta ꝑmandatũ
fefellit me. et ꝑ illud occidit. Peccatum ñ legitme
utens lege. exꝓhibitione aucto desidio. dulcius factũ
ẽ. et ideo fefellit. Fallax enim dulcedo ẽ. quã plures

Expanded text:
mandatum acceperat; non enim potest reviviscere, nisi quod vixit aliquando, sed mortuum fuerat, id est, occultatum cum mortales nati sine mandato legis homines non viverent sequentes concupiscentias carnis sine ulla cognitione, quia sine ulla cohibitione: ergo, ego, inquit, vivebam aliquando sine lege, unde manifestat, non ex persona sua propria, sed generaliter ex persona hominis se loqui. Et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Mandato enim si obediatur, utique vita est. Sed inventum est esse in mortem, dum fit contra mandatum, ut non solum peccatum fiat, quod etiam ante mandatum fiebat, sed hoc abundantius et perniciosius, ut jam a sciente et praevaricante peccetur. 5. Peccatum enim, inquit, occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Peccatum non legitime utens lege, ex prohibitione aucto desiderio, dulcius factum est, et ideo fefellit.
Abbreviated transcription (Latin):
ulla gͦ condẽnatio ẽ. nunc his qͥ funt in xp̃o iħu.
his qui sunt in carne condẽnatio ẽ. his qͥ sũt in
xp̃o iħu nulla condẽnatio ẽ. Ne putares hoc postea fu¬
turũ. ideo addidit nunc. Postea illud expecta. ut nec
concupiscentia sit in te contra quã contendas. qr nec

Expanded text:
Nulla ergo condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Jesu . His qui sunt in carne condemnatio est: his qui sunt in Christo Jesu nulla condemnatio est. Ne putares hoc postea futurum, ideo addidit, nunc. Postea illud exspecta, ut nec concupiscentia sit in te, contra quam contendas, c
Abbreviated transcription (Latin):
mortius. uiuificabit et mortalia corpora ur̃a ꝑ mha
bitantem sp̃m eiꝰ inuobis. Uiuificatis gͥ mortalib corpori¬
b nr̃is non solum ad peccandum consensio nulla erit. s
nec ipsa cui consentiat᷑ carnis concupiscentia remane¬
bit. quã sp̃ui resistentem ñ hab̾e incarne mortali ille tan¬
tum homo potuit qui ñ ꝑ ipsam ad homines uenit. &
ideo apłos qr homines erant. et corpꝰ qđ corrũpitur ag
grauat animam in huius uitȩ mortalitate portabant.
absit ut dicamꝰ sicut iste calumniat᷑. sẽꝑ immod̾ata libi¬
dine fuisse pollutos. s dicimꝰ a consensione pͣuarũ libidi¬
nũ lib̾os. de concupiscentia tam̃ carnis quã mođando
frenabant tanta humilitate et pietate gemuisse. ut op¬
uit itaq hanc pluuiã uoluntariam ds̃ hereditati: suae.
infirmata sic accipi potest. eo qđ ñ impleret᷑. ñ qđ ipsa
infirma sit. s qđ infirmos facit. minando pęnã. nec adiu¬
uando ꝑ gr̃am. Nam et apłs ipso uerbo usus ẽ. ubi ait.

Expanded text:
abit et mortalia corpora uestra eius in uobis. uiuificatis igitur mortalibus corporibus nostris non solum ad peccandum consensio nulla erit, sed nec ipsa cui non consentiatur carnis concupiscentia remanebit. quam spiritui resistentem non habere in carne mortali ille tantum homo potuit, qui non per ipsam ad homines uenit. et ideo apostolos, quia homines erant et corpus, quod corrumpitur et adgrauat animam, in huius uitae mortalitate portabant, absit ut dicamus, sicut iste calumniatur, semper inmoderata libidine fuisse pollutos, sed dicimus a consensione prauarum libidinum liberos, de concupiscentia tamen carnis, quam moderando frenabant, tanta humilitate et pietate gemuisse, ut opvit itaque pluviam hanc voluntariam Deus haereditati suae, infirmata sic accipi potest, eo quod non impleretur: non quod ipsa infirma sit, sed quod infirmos facit minando poenam, nec adjuvando per gratiam. Nam et Apostolus ipso verbo usus est, ubi ait,
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam sp̃ual hominis iamq sub gr̃a constituti meliꝰ
nondum ẽ. eritaũt in resurrectione mortuoꝵ et ꝓpt̃ ip¬
sam carnis concupiscentiã cũ qua ita confligunt scĩ ñ ei
consentientes ad malũ. ut tam̃ eiꝰ motib quib repug¬
nantib resistunt ñ careant in hac uita. Non aũt eos ha¬
bebunt in illa. ubi absorbebit᷑ mors in uictoria. Prop¬
ter hanc itaq concupiscentiã. motusq ipsos quib ita
resistitur. ut tam̃ sint in nob̾. potest qͥsq sc̃s iam sub gr̃a

Expanded text:
etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti meliusnondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ qđ uolo faciobonũ. s qđ nolo malũ hoc ago
i aũt ͣ meliꝰ sensit ambrosius hoc etiã de se ipso dicit
Dapłs. nec iustoꝵ ẽ in hac uita ad ꝑficiendũ bonum
tanta libtas ꝓpͥe uoluntatis. qͣnta erit in illa uita ub
tione ꝓficiens recedit ab om̃i peccato. et tanto inde
longinquior qͣnto plenitudini iusticię ꝑfectioniq ꝓ¬
pinquior. qr et ipsa concupiscentia qđ ẽ. peccatũ habi¬
tans in carne nr̃a. et si manet adhuc inmembris mor¬
talib. mnui tam̃ ñ desinit inꝓficientib. Aliud ẽ rece¬
ic obsecro apłe qͣndo adhuc in carne uiuens. inui¬
is dñi ambulabas babebas peccatũ. an sine peccato
ꝑras : audiamꝰ utrum sẽ ipse seducat. an uerũ qđ beatꝰ¬

Expanded text:
Non enim quod volo ago bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. Si autem sicut melius sensit Ambrosius hoc etiam de seipso dicit Apostolus, nec justorum est in hac vita ad perficiendum bonum tanta libertas propriae voluntatis, quanta erit in illa vita, ubi tione proficiens recedit ab omni peccato et tanto inde fit longinquior, quanto plenitudini iustitiae perfectionique propinquior, quia et ipsa concupiscentia. quod est peccatum habitans in carne nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen non desinit in proficientibus. aliud est ergo receDic, obsecro, Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas, habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, an vero quod beat
Abbreviated transcription (Latin):
UUm dr̃ ñ concupisces. aꝑtissimũ salubrimumq p̃¬
ceptũ ẽ. qđ siquis impleuerit. nullũ habebit om̃ino
petcatũ. Nã hoc ideo degit apłs generale qͥadã qͦ cunc¬
ta complexus ẽ. tanꝗͣ hȩc eẽt uox legis ab om̃i peccato ꝓhi¬
bentis qđ ait ñ concupisces. Neq enĩ ullũ peccatũ nͥ con¬
cupiscendo cõmittitur. Proinde quȩ hoc p̃cipit bona et
laudabił lex ẽ. s ubi sc̃s ñ adiuuat sp̃s inspirans ꝓ concu¬
piscentia mala concupiscentiã bonã. hoc ẽ. caritatẽ dif¬
fundens in cordib nr̃is. ꝓfecto illa lex qͣmuis bona auget
phibendo desid̾ium malũ. sic̃ aquȩ impetꝰ si in eã partem
ñ cesset influere uehem̃tior fit obice oppofito. cuiꝰ molẽ
cũ cuicerit maiori cumulo p̃cipitatꝰ uiolentius ꝑ ꝓna ꝑ¬
uoluit᷑. Nescio quo enĩ mͦ hoc ipsum qđ concupiscitur. fit
iocundius dũ uetat᷑. & hoc ẽ. qđ fallit peccatũ ꝑ manda¬

Expanded text:
ur, Non concupisces: sed apertissimum saluberrimumque praeceptum est, quod si quis impleverit, nullum habebit omnino peccatum. Nam hoc ideo elegit Apostolus generale quiddam, quo cuncta complexus est, tanquam haec esset vox legis ab omni peccato prohibentis, quod ait, Non concupisces; neque enim ullum peccatum nisi concupiscendo committitur: proinde quae hoc praecipit, bona et laudabilis lex est. Sed ubi sanctus non adjuvat Spiritus, inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est, charitatem diffundens in cordibus nostris; profecto illa lex, quamvis bona, auget hibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cumulo praecipitatus uiolentius per prona prouoluitur. nescio quo enim modo hoc ipsum, quod concupiscitur, fit iocundius, dum uetatur. et hoc est quod fallit peccatum per manda
Abbreviated transcription (Latin):
it ubi scriptũ sit et inuenies. Concupiscentia itaq sapi¬
entiȩ. deducit ad regnũ. et multa alia reꝑiunt᷑ bonȩ con¬
cupiscentiȩ testimonia. S hoc sane inter ẽ. qđ ñ tacetur
quid concupiscat᷑. qͣndo bona cõmemorat᷑ concupiscen¬
tia. Cũ aũt ñ additur qͥd concupiscat᷑. s sola ponitur.
ñ nͥ mala intelligitur. sicut in hoc qđ cõmemoraui. Con¬
cupiscentia itaq sapientiȩ. deducit ad regnũ. Si ñ ad¬
deret sapientiȩ. nullomͦ diceret. concupiscentia ꝑducit
tiam. uł qͥd ñ concupisces. Certum ẽ. enim ñ intelligi
facio bonũ. s qđ odi malum hoc ago. Bonum ẽ. enĩ
ñ concupiscere. & hoc bonũ uult iustus qͥ exfide uiuit.
et tam̃ fac̃ qđ odit. qr concupiscit. qͣmuis pꝰ concupiscen¬
tias suas ñ eat. Qđ si fecerit. tunc uere ipse fec̃ ut cedat.
ut consentiat. ut desidio petcati obediat. Cũ uͦ ñ sinit¬

Expanded text:
taque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentia perducitiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, facio bonum, sed quod odi malum hoc ago. bonum est enim non concupiscere, et hoc bonum uult iustus, qui ex fide uiuit; et tamen facit quod odit, quia concupiscit, quamuis post concupiscentias suas non eat: quod si fecerit, tunc uere ipse fecit ut cedat. ut consentiat, ut desiderio peccati oboediat. tunc
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitꝰ. Si enĩ sp̃s eiꝰ qͥ fuscitauit iħm ex mortuis habi¬
tat in uob̾. qͥ suscitauit iħm xp̃m ex mortuis. uiuifica¬
bit et mortalia corpora ur̃a. Quid timetis. qͥd etiã
ꝓ ipsa carne solliciti estis : capillus capitis ur̃i ñ ꝑibit.
Adã peccando dãnauit in mortẽ corpora ur̃a. s iħc¬

Expanded text:
m a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit Christum Jesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, Quid timetis? Quid etiam pro ipsa carne solliciti estis? Capillus capitis vestri non peribit . Adam peccando damnavit in mortem corpora ves
Abbreviated transcription (Latin):
huius: qr xp̃c iħe si sp̃s eiꝰ in uob̾ ẽ. uiuificabit et mortalia
corpora ur̃a. Sic libabis de corpore mortis huiꝰ. ñ corpꝰ
ñ habendo uł alterum habendo. s ñ ulteriꝰ moriendo.
Si enim ñ addet mortis huius et diceret. quis me lib̾a¬
bit de corpore forte suggereretur error cogitationi hu¬
mane. et diceretur. Uides qr non uult nos ds̃ ẽẽ. cum cor¬
pore : de corpore inquit mortis huiꝰ. Mortem tolle. et
bonum ẽ corpꝰ. det̾hatur mors nouissima inimica. et

Expanded text:
ivificabit et mortalia corpora vestra. Sic liberaberis de corpore mortis hujus, non corpus non habendo, vel alterum habendo; sed non ulterius moriendo. Si enim non adderet, mortis hujus, et diceret, Quis me liberabit de corpore? forte suggereretur error cogitationi humanae, et diceretur: Vides quia non vult Deus nos esse cum corpore? De corpore, inquit, mortis hujus. Mortem tolle, et bonum est corpus. Detrahatur mors novissima inimica, et
Abbreviated transcription (Latin):
tra legem fac̃. qͣm si nulla lege ꝓhib̾etur. Consequent̃
itaq subiungit᷑. Dccasione aũt accepta peccatum
ꝑ mandatũ. oꝑatũ ẽ. in me in om̃em concupiscentiam.
Erat enĩ et ante peccatũ s ñ om̃e erat qͣndo crim̃ p̃uari¬
cationis adhuc ñ erat. Unde alio loco dic̃. Ubi enĩ ñ ẽ.
lex. nec p̃uaricatio. Qđ aũt adiungit. sine lege enim
peccatũ mortuũ ẽ. ꝓ co positũ ẽ. ac si diceret. latet. hoc
ẽ. mortuũ putat᷑. Qđ paulo pꝰ dicturus ẽ. cuidentius.¬

Expanded text:
tra legem facit, quam si nulla lege prohiberetur. Consequenter tra legem facit, quam si nulla lege prohiberetur. Consequenter itaque subjungit, Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Erat enim et ante legem, sed non omnis erat, quando crimen praevaricationis adhuc deerat. Unde alio loco dicit: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . 4. Quod autem adjungit, Sine lege enim peccatum mortuum est; pro eo positum est, ac si diceret, Latet, hoc est, mortuum putatur: quod paulo post evidentius
Abbreviated transcription (Latin):
catum ẽ : absit. S peccatũ ñ cognoui. nͥ ꝑ legẽ. Nam
concupiscentiã nescicbã. nͥ lex dĩceret ñ concupisces.
Hic rursus mouet. Silex ñ ẽ. peccatũ s insinuatrix
peccati. nichilominus his uerb̾ rep̃henditur. Quare
intelligit᷑ legẽ adhoc datã eẽ. ñ ut peccatũ insererȩ¬
tur. neq ut exstirparet᷑. s tantũ ut demonstraret᷑. qđ
animã humanã qͣsi de innocentia securã ipsa demon¬
stratione peccati ream faceret. ut qr peccatũ sine gr̃a
dĩ uinci ñ posset. ipsa reatꝰ sollicitudine ad ꝑcipiendã
gr̃am conuerterctur. Itaq ñ ait peccatũ ñ feci nͥ ꝑ legẽ.
s peccatũ ñ cognoui nͥ ꝑlegẽ. Unde apparet concupis
centiã ꝑ legẽ ñ insitã sed demonstratã. Consequens au¬
tẽ erat. ut qm̃ ñdum accepta gr̃a concupiscentię resis¬
ti ñ poterat augeret᷑ etiã qr maiores uires habet concu¬
piscentia crimine p̃uaricationis ad iuncto cũ etiam con¬

Expanded text:
Sed peccatum non cognovi nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. 2. Hic rursus movet, Si lex non est peccatum, sed insinuatrix peccati, nihilominus his verbis reprehenditur. Quare intelligendum est, legem ad hoc datam esse, non ut peccatum insereretur, neque ut exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur, quo animam humanam quasi de innocentia securam ipsa peccati demonstratione ream faceret: ut quia peccatum sine gratia Dei vinci non posset, ipsa reatus sollicitudine ad percipiendam gratiam converteretur. Itaque non ait, Peccatum non feci, nisi per legem; sed, Peccatum non cognovi, nisi per legem. Ncentiam per legem non insitam, sed demonstratam. 3. Consequens autem erat ut quoniam nondum accepta gratia concupiscentiae resisti non poterat, augeretur etiam; quia majores vires habet concupiscentia crimine praevaricationis adjuncto, cum etiam con
Abbreviated transcription (Latin):
nebant s dolores quoq patientissime ꝑferebant : pla¬
cuert̃ .s. ilicarne ñ fuerũt. Portabant carnẽ. ñ portaba¬
ntur a carne. Iam enim paralytico dictum erat. tolle
grabatũ tuũ. Qui gͦ in carne sũt quẽ admodũ dixi. quẽ¬
ad modũ iã exposui. ñ in hoc sło uiuendo s carnis con
audite ipsũ. questionẽ sine ulla dubitatione soluentẽ.
Uiuis utiq in hoc corpore loquebatur. et tam̃ ad iunxit.
dix̃ ñ paleȩ.masse dix̃ latenti. ñ stipule apparenti. Unꝰ¬
tamim legi dĩ. et hoc ẽ. si tam̃ sp̃s dĩ habitat in uob̾.
Nam si de sp̃u uro p̃sumitis. adhuc in carne estis. Sic
g ñ estis in carne. ut in sp̃u dĩ sitis. tũc enim in carne
ñ estis. Nam si recedit sp̃s dĩ. pondere suo sp̃s hominis
reuoluit᷑ in carnẽ. Redit ad facta carnalia. redit ad
concupiscentias sđares. et erunt illius hominis peiora
nouissima quã erant pͥma. Sic gͦ habete lib̾um arbi¬
trium. ut imploretis auxiliũ. Non estis in carne. et

Expanded text:
contemnebant, sed dolores quoque patientissime perferebant? Placuerunt, sed in carne non fuerunt. Portabant carnem, non portabantur a carne. Jam enim paralytico dictum erat, Tolle grabatum tuum . Qui ergo in carne sunt, quemadmodum dixi, quemadmodum jam exposui, non in hoc saeaudite ipsum, quaestionem sine ulla dubitatione solventem. Vivens utique in hoc corpore loquebatur: et tamen adjunxit, dixit, non paleae; massae latenti, non stipulae apparenti. Unutamini legi Dei: et hoc est, Si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Nam si de spiritu vestro praesumitis, adhuc in carne estis. Si ergo non estis in carne, ut in Spiritu Dei sitis; tunc enim in carne non estis. Nam si recedat Spiritus Dei, pondere suo spiritus hominis revolvitur in carnem, redit ad facta carnalia, redit ad concupiscentias saeculares: et erunt illius hominis pejora novissima quam erant prima . Sic ergo habete liberum arbitrium, ut imploretis auxilium. Non estis in carne, et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ apꝓbo. ñ accipio. ñ mͥ placet. ñ consentio. ñ laudo. Nõ
enĩ et xp̃c cos ignorabat quib dicturus ẽ. ñ noui uos.
facio ignoro. Non enim ego oꝑor illud. s id qđ in me
habitat peccatũ. Ideo ignoro. qr ñ ego facio. Sic̃ dic¬
tum ẽ. de dño. cũ qͥ ñ nouerat peccatũ. Quid ẽ. ñ noue¬
rat: gͦ ñ nouerat qđ pumebat. si ñ nouerat qđ punie¬

Expanded text:
on mihi placet, non consentio, non laudo. Non enim et Christus eos ignorabit, quibus dicturus est, Non novi vos . facio, ignoro. Non enim ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Ideo ignoro: quia non ego facio, sicut dictum est de Domino, Eum qui non noverat peccatum . Quid est, non noverat? Ergo n
Abbreviated transcription (Latin):
in dño. Uidete gͦ qđ sequitur. Qui aũt incarne
sunt. idẽ. qui in c̃arne confidunt. qͥ concupiscentia sua
sequuntur. qui in his habitant. qui earum uoluptatibus
oblectant᷑. qͥin earũ delectationib beatã felicẽq uitam
constituunt. ipsi enim in carne sunt. Deo placere
ñ possũt. Non enĩ sic dictũ ẽ. qͥ aũt in carne sunt dõ pla

Expanded text:
n esse. Videte ergo quid sequitur: Qui autem in carne sunt; id est, qui in carne confidunt, qui concupiscentias suas sequuntur, qui in his habitant, qui earum voluptatibus oblectantur, qui in earum delectationibus beatam felicemque vitam constituunt, ipsi sunt in carne; Deo placere non possunt. Non enim sic dictum est, Qui autem in carne sunt, Deo pla
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs eius coapłs sapiat. qm̃ ueritas erat in eis. Hic g respon¬
det. Nonne legitis ubi confiteor dicens. non enĩ qđ uolo
facio bonũ. s qđ nolo malũ hoc ago : et hoc audiuimꝰ. iam
itaq illud int̾rogamꝰ. Quomͦ inuis dñi ambulabas. si
malum qđ nolebas hoc agebas. cũ psalmꝰ sc̃s insonet. di¬
cens. ñ enim qͥ oꝑant᷑ imquitatẽ inuiis eiꝰ ambulauert̃ :¬
audi continuo respondentẽ. ꝓ sententiã consequentẽ.
Si qđ nolo inqͥt ego hoc facio. iam ñ ego oꝑor illud.
peccato. qr iamꝰ ipsi oꝑant᷑ illud. s qđ habitat ineis pec¬
catũ. Hic dic̃ aliquis. Quomͦ agebat qđ nolebat malum.
et qͦmͦ ipse ñ agebat. s qđ habitabat in illo peccatum:¬

Expanded text:
ostolus sapiat, quoniam veritas erat in eis. Hic ergo respondet. Nonne legistis ubi confiteor dicens. Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum hoc ago. Et hoc audivimus. Jam itaque illud interrogamus: quo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas. Cum psalmus sanctus insonet dicens. Non enim qui operantur iniquitatem in viis ejus, ambulaverunt. Audi continuo respondentem per sententiam consequentem. Si quod nolo inquit ego hoc facio, jam ego non operor illud, peccato; quia jam non ipsi operantur illud, sed quod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
lamꝰ. s scđm sp̃m. Quid ẽ. scđm carnẽ ambulare : car¬
nalib concupiscentiis consentire. Quid ẽ. scd̾m sp̃m
ambulare : adiuuari sp̃u inmente. et concupiscentus
carnis ñ obedire. Sic gͦ implet᷑ innob̾ lex. impletur
in nob iusticia dĩ. Modo interim impletur. pꝰ concu¬
piscentias tuas ñ eas. Quicqͥd enim illa concupiscen¬
tia carnis egit in nob p̃teritoꝵ peccatoꝵ. siue in fac¬
tis. siue indictis. siue in cogitationib totũ deletum ẽ.
sacro baptismate. Om̃a debita delcta sunt. una in¬
dulgentia. Restat gͦ cũ carne conflictus. qr deleta
c̃. inĩquitas. s manet᷑ infirmitas. Qui enim scđm¬

Expanded text:
m spiritum. Quid est, secundum carnem ambulare? Carnalibus concupiscentiis consentire. Quid est, secundum spiritum ambulare? Adjuvari spiritu in mente, et concupiscentiis carnis non obedire. Sic ergo impletur in nobis lex, impletur in nobis justitia Dei. Modo interim impletur, Post concupiscentias tuas non eas . tia carnis egit in nobis praeteritorum peccatorum, sive in factis, sive in dictis, sive in cogitationibus; totum deletum est sacro Baptismate: omnia debita delevit una indulgentia. Restat ergo cum carne conflictus: quia deleta est iniquitas, sed manet infirmitas. Ines
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. dicere peccasse. xp̃m. quisferat peccatũ ẽẽ. xp̃m : et
tam̃ ñ possumꝰ apło contradicert. Non ci possumꝰ dicert.
qui e. qđ loqueris : si enim hoc apło dixerimꝰ. ipsi xp̃o
dicimus. Ait enim alio loco. Anuultis exꝑim̃tum eiꝰ ac¬
tas ur̃a magnum altũq misteriũ. Felices eritis si in tel¬
lectũ dilexeritis. addi lectũ ꝑueneritis. Prorsus. ꝓrsus.¬

Expanded text:
ferat peccatum esse Christum? Et tamen non possumus Apostolo contradicere. Non ei possumus dicere: Quid est quod loqueris? Si enim hoc Apostolo dixerimus, ipsi Christo dicimus. Ait enim alio loco: An vultis experimentum ejus actas vestra magnum altumque mysterium. Felices eritis, si intellectum dilexeritis, et ad dilectum perveneritis. Prorsus, prors
Abbreviated transcription (Latin):
ab alia tollat᷑. Qđ enim impossibile erat legiꝰ. inqͦ in¬
firmabut᷑ ꝑ carnẽ. Rebellabat enim caro tua. subiuga¬
bat te caro tua. Audiebat legem. et plus incitabat concu
s non in carne peccati. Cęt̃a gͦ om̃is hominũ caro pet
cati. sola illius ñ caro petcati. qr ñ eũ mat̾ concupiscentia
s gr̃a concepit. Tam̃ habens similitudinẽ carnis peccati.
unde et nutrire. et csurire. et situr. et dormire. et fati¬
gari et mori potuit. Insimilitudinẽ carnis peccati.
misit ds̃ filium suũ. et de peccato dãnauit peccatũ¬

Expanded text:
 litterae. Quod enim impossibile erat Legis, in quo infirmabatur per carnem. Rebellabat enim caro tua, subjugabat te caro tua; audiebat Legem, et plus incitabat concupsed non in carne peccati. Caetera ergo omnium hominum caro, caro peccati: sola illius, non caro peccati; quia non eum mater concupiscentia, sed gratia concepit: tamen habens similitudinem carnis peccati; unde et nutriri, et esurire, et sitire, et dormire, et fatigari, et mori potuit. In similitudinem carnis peccati misit Deus Filium suum. 9. De peccato in Christ
Abbreviated transcription (Latin):
nauit. s de qͦ peccato. ipse ñ habebat peccatũ. De illo¬
peccats dictũ ẽ. qui peccatũ ñ fecit nec inuentus ẽ. do¬
lus in ore eiꝰ. Nullum ꝓrsus. nec trahendo. nec ad den¬
do. Nullum peccatũ habuit. net originis nec ꝓpriȩ̨ mi¬
quitatis originẽ. Uirgo demonstrat. Conuersatio ue¬
ra eiꝰ scã satis ostendit. nichil eũ fecisse unde dignꝰ cẽt.
morte. Ideo ait. Ecce uenit pͥnceps huiꝰ mundi diabo¬
lum significans. et inme nichil inueniet. Non inue¬
met quart me occidat pͥnceps mortis. & quare qͦ mo¬
rieris : s ut sciant om̃s quiꝰ uoluntatẽ patris mei facio.
camꝰ hinc. Ꝙ ꝑrex̃ ad passionẽ mortis. Mortẽ uolun

Expanded text:
catum: de illo dictum est, Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Nullum prorsus, nec trahendo, nec addendo: nullum peccatum habuit, nec originis, nec propriae iniquitatis. Originem virgo demonstrat; conversatio vero ejus sancta satis ostendit nihil eum fecisse unde dignus esset morte. Ideo ait: Ecce venit princeps hujus mundi diabolum significans, et in me nihil inveniet. Non inveniet quare me occidat princeps mortis. Et quare ergo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, eamus hin
Abbreviated transcription (Latin):
ut appareat peccatũ. ꝑbonũ mͥ oꝑatã ẽ. mortẽ. Apłi
uerba funt. Uidete et attendite. Itaq lex quidẽ sc̃ã.
Quid tam sc̃m. quam ñ concupisces : non ẽẽt. mala le¬
gis p̃uaricatio. nisi ipsa ẽẽt. bona. Si enim ñ eẽt. bona.
non ẽẽt. malum p̃uaricari rem malam. Quia uͦ malũ ẽ.
eam p̃uancari. gͦ bona ẽ. Quid tã bonũ. qm ñ concupis¬
ces: lex gͦ scã. et mandatũ scm et iustum et bonũ. Quo¬
mͦ satiat. qͦmͦ inculcat. quasi contͣ calumniatores da¬
mat. Quid dicis manicheȩ: lex quȩ data ẽ. ꝑ moysen
mala ẽ : mala ẽ. dicunt. O portenta. o̾ frontẽ. Tu dici¬
sti semel mala. Audi apłm dicentẽ. Lex quidem sc̃a et
mandatũ sc̃m. et uistũ. et bonũ. Taces aliquando : qđ
gͦ bonum ẽ. inqͥt mͥ factum ẽ. mors : absit. S petcatum
ut apparcat peccatũ. ꝑbonũ mͥ oꝑatũ ẽ.mortẽ. & hic

Expanded text:
 mortem. Apostoli verba sunt; videte et attendite. Itaque lex quidem sancta. Quid tam sanctum, quam Non concupisces? Non esset mala legis praevaricatio, nisi ipsa esset bona. Si enim non esset bona, non esset malum praevaricari rem malam. Quia vero malum est eam praevaricari, ergo bona est. Quid tam bonum, quam Non concupisces? Lex ergo sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quomodo satiat? quomodo inculcat? Quasi contra calumniatores clamat. Quid dicis, Manichaee? Lex quae data est per Moysen mala est? Mala est, dicunt. O portenta! o frontem! Tu dixisti semel, Mala: audi Apostolum dicentem, Lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Taces aliquando? Quod ergo bonum est, inquit, mihi factum est mors? Absit. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum
Abbreviated transcription (Latin):
Per qd bonũ : legẽ. Quomͦ oꝑatum ẽ. mortẽ: ut appa¬
reat peccatũ. et fiat supͣ modũ peccatũ delinquens ꝑ
mandatũ. Idõ suꝑ modũ qr qͣndo delinquebat sine
mandato minꝰ erat. qͣndo delinqͥt ꝑ mandatũ excedit
modũ. Quando enĩ ñ ꝓhibetur quis. putat qr benefac̃.
ꝓhibitꝰ. incipit nolle facere. Uincit᷑. trahit᷑. subiugat᷑.
lib̾auit te alege peccati et mortis. lexẽ. fidĩ. lex ẽ. sp̃s.¬

Expanded text:
em? Ut appareat peccatum; ut fiat supra modum peccatum, delinquens per mandatum. Ideo, supra modum. Quando delinquebat sine mandato, minus erat: quando delinquit per mandatum, excedit modum. Quando enim non prohibetur aliquis, putat quia bene facit. Prohibitus, incipit nolle facere: vincitur, trahitur, subjugatur: liberavit te a lege peccati et mortis, lex est fidei, lex est Sp
Abbreviated transcription (Latin):
a carne. qͣndoq uentura ẽ. Propt̃ breuitatẽ uite non
longe ẽ ꝓpt̃ quotidianos casus quando sit nescis. Ergo
siue festines. siue tardes. om̃is uita humana breuis ẽ. Qd
ꝓ magno gemis et dicis. quis me libabit de corpore mor¬
a corpore mortis huius libabunt᷑ : tu quid ex qđ pro
qr dño adiuuante sine dubio cępimꝰ. Respondet tͥ et
dic̃. Scio quid loqͣr. Paganos dicis. libari a corpore mor¬
tis huius. qr ueniet dies ultimꝰ uitȩ huiꝰ. et soluu̾nt᷑ ad
tempꝰ a corpore mortis huiꝰ. Ueniet dies. qͣndo om̃sqͥ

Expanded text:
a carne quandoque ventura est: propter brevitatem vitae nunquam a carne quandoque ventura est: propter brevitatem vitae nunquam longe est; propter quotidianos casus quando sit, nescis. Ergo sive festines, sive tardes, omnis vita humana brevis est: quid pro magno gemis, et dicis, Quis me liberabit de corpore mora corpore mortis hujus liberabuntur? Tu quid est quod pro quia Domino adjuvante, sine dubio cepimus; respondet tibi Apostolus, et dicit: Scio quid loquar. Paganos dicis liberari a corpore mortis hujus, quia veniet dies ultimus vitae hujus, et solventur ad tempus a corpore mortis hujus. Veniet et dies, quando omnes