comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rustra igitur
affertur nobile
illud comitien¬
tum de figuli rota: quod relpõ¬
disse ferunt Nigidium hac
questione turbatum: unde et
figulus appellatus est. Dum eni
rotam figuli ui quanti potuit
intorsisset currente illa bis nu¬
mero de atramento tanquam
uno cius loco summa celeritaite
percussit: deinde iuenti sunt
signa que fixerat desistente mo¬
tu: non paruo niteruallo in rote
illius extremitate distantia.
dic inquit in tanta rapacitate celi
etiam si alter post alterum tanta
celeritate nascatur quanta rotam
bis ipse percussi in celi spatio plu¬
rimum est. Hinc sunt inquit
quecunque dissimilia perhiben¬
tur in motibus casibusq gemiõa
Noc figmentũ fragilius est. quã
uasa que illa rotatione fingũtur
Nam si tam multum in celo ĩter¬
est quod constellationibus cõ¬
prehendi non potest: ut alteri geiõ¬
dent ceteris qui gemini nõ sunt
cum inspẽserint eorum constel¬
lationes talia pronuntiare que
ad illud secretum pertinent quod
nemo potest comprehendere: et

Expanded text:
rustra itaque affertur nobile illud commentum de figuli rota, quod respondisse ferunt Nigidium hac quaestione turbatum, unde et Figulus appellatus est. Dum enim rotam figuli vi quanta potuit intorsisset, currente illa bis numero de atramento tanquam uno ejus loco summa celeritate percussit; deinde inventa sunt signa, quae fixerat, desistente motu, non parvo intervallo in rotae illius extremitate distantia. Sic, inquit, in tanta rapacitate coeli, etiamsi alter post alterum tanta celeritate nascatur, quanta rotam bis ipse percussi, in coeli spatio plurimum est: hinc sunt, inquit, quaecumque dissimillima perhibentur in moribus casibusque geminorum.\' Hoc figmentum fragilius est quam uasa, quae illa rotatione finguntur. Nam si tam multum in caelo interest, quod constellationibus conprehendi non potest, ut alteri geminodent ceteris, qui gemini non sunt, cum inspexerint eorum constellationes, talia pronuntiare, quae ad illud secretum pertinent, quod nemo potest conprehendere et
Abbreviated transcription (Latin):
¶Oe Regulo in quo captiui¬
tatis ob religionem enã Põte
tolerande extat exemplũ
quod tamen illi deos colẽti
prodes se non potuit
i Nupris que etiam
sanctarum forte uirginum
eIłpassa captiuitas conta¬
mitiari potuerit uirtus ani¬
ini sine uoluntatis assensu.

Expanded text:
De Regulo, in quo captiuitatis ob religionem etiam sponte tolerandae extat exemplum, quod tamen illi deos colenti prodesse non potuitAn stupris, quae etiam sacrarum forte uirginum est passa captiuitas, contaminari potuerit uirtus animi sine uoluntatis adsensu.
Abbreviated transcription (Latin):
Quia fanrilia christi re¬
Ipondere debeat infidelibus
cum e probrant quod eã
a furore hos tium non libera¬
uerit Christus
uam pudendis prospe¬
ritatibus afluere uel int
qui de christianis tempori¬
bus conqueruniur

Expanded text:
Quid familia Christi respondere debeat infidelibus, cum exprobrant quod eam a furore hostium non liberaverit ChristusQuam pudendis prosperitatibus affluere uelint qui de Christianis temporibus conqueruntur
Abbreviated transcription (Latin):
antimiprudenter ro¬
marti deo petiates qui troiã
cul todire non poterant
sibi crediderunt profutuoͬs.
e alylo Iunonis in Tro¬
ia quod nemitiẽ liberauit a
grecis: et basilicis apololo¬
rum que omnes ad se confu¬
gierites a harbaris defende¬
hol Riumn uictas cittitates
euertenitum quid Cato sẽ¬
uodne romani quidẽ
ita ulla. ceperunt ciuitates
ut iutemplis earum parceret̃
UICTIS
od in euersione urbis
que aspere gestasunt de
consuetudine acciderint
belli que uero clementer de
potentia prouenerurit no¬
minis chrilti exet¬

Expanded text:
am imprudenter Romani deos penates, qui Trojam custodire non potuerant, sibi crediderunt profuturos.De asylo Iunonis in Troia, quod neminem liberauit a Graecis, et basilicis apostolorum, quae omnes ad se confugientes a barbaris defendehostium uictas ciuitates euertentium quid Cato senuod ne Romani quidem ita ullas ceperint ciui- tates, ut in templis earum parcerent uictis. od in euersione Urbis, quae aspere gesta sunt. de consuetudine acciderint belli; quae uero cle- menter, de potentia prouenerint nominis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
rum ediderint: utrum prius
ut uincerent. an postea quia
uicissent. Cum primum uic¬
toria mariana: quando de e¬
lio se ipẽ restituit: exceptiopis¬
sim quaquauersum cedibus fac¬
m.tis: caput oc tauii consulis pone¬
retur in rostris: cesar et fimbria
in domibus trucidarentur suis
duo crassi pater et filtus in cons¬
pectu mutuo mactarentur: De¬
biuo etNup̃torius unco tracti
barsis trisceribus mterirent.
aatulus hausto ueneno se mani¬
lis mimicorum subtraheret:
nerula flamendialis precisis ue¬
iis loui etiam suo sanguine lita¬
xt. In ipĩus autem Marii oculis
ontinuo feriebantur. quibus
Plutantibus dexteram porrigẽ
cudelitatis. Capitulum

Expanded text:
rum ediderint, utrum prius rum ediderint, utrum prius ut vincerent, an postea quia vicissent: cum primum victoria Mariana, quando de exsilio se ipse restituit, exceptis passim quaquaversum caedibus factis, caput Octavii consulis poneretur in rostris, Caesar et Fimbria in domibus trucidarentur suis, duo Crassi, pater et filius, in conspectu mutuo mactarentur, Bebius et Numitorius unco tracti parsis visceribus interirent, Catulus hausto veneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula, flamen Dialis, praecisis venis Jovi etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigerecrudelitatis. Syl
Abbreviated transcription (Latin):
Umuero Marius
cuuli sanguines¬
iam cruentus mł ꝓliri¬
tis aduersarum sibi partium perdai¬
emptis: et uictus urbe profugis¬
set: uix paululum respirante
ciuititerut uerbis tulianis utaR
superauit postea Cnma cũ Mario
Tumuero clarissimis uitis inter¬
fecris lumina ciuitatis extincta
sunt. Ultus est huius uictorie
crudelitatem postea sylla: nec
dici quidem opus est quanta
diminutione ciuium et qͣta cala¬
mitate rcipub De hac enim ui¬
dicta que perniciosior fuit: quã
si scelera que pumebantur impu¬
nita relinquerentur: ait et luca¬
nus. Exces sit medicina modũ.
nimiumq secuta est: qua mor
ũbi duxere manus:. periere nocẽ¬
tes. Sed cum iam soli possent
superesse nocentes: tunc data
libertas odiis resolutaq leguin
frenis ira ruit. Illo bello Maria¬
no atq syllano exceptis his:
qui foris i acie ceciderunt : m̃
ipã quoq urbe cad aueribus uici.
platee: fora. theatra templa com¬
pleta sunt: ut difficile iudicare¬
tur quando uictores plus fune¬

Expanded text:
um uero Marius ciuili sanguiniam cruentus multis aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac enim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur inpunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum; periere nocentes. Sed cum jam soli possent superesse nocentes, Tunc data libertas odiis, resolutaque legum Frenis ira ruit. Illo bello Mariano atque Syllano, exceptis his qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaveribus vici, plateae, fora, theatra, templa completa sunt; ut difficile judicaretur quando victores plus fune
Abbreviated transcription (Latin):
Nultis malisq dominatur: a sapiẽ¬
tibus uero et bonis ita regitur Ut
malint eãm non habere quã uin¬
cere: Nam si non corporum
sed animorũ eternitatẽ cumdiis
habere demones uellet intelligi:
non utiq honiies ab hictus reĩ
consortio separaret: quia et hoĩ¬
nibus eternos esse animos procul
dubio sicur platouicus sentit.
Ideo ctuil hoe gents anunaritium
descraberet: iminortilibus aniꝗ
moribuudis inembris dixit esse
homines¬

Expanded text:
stultis malisque dominatur, a sapienstultis malisque dominatur, a sapientibus uero et bonis ita regitur, ut malint eam non habere quam uincere. Nam si non corporum, sed animorum aeternitatem cum dis habere daemones uellet intellegi, non utique homines ab huius rei consortio separaret, quia et hominibus aeternos esse animos procul dubio sicut Platonicus sentit. Ideo cum hoc genus animantum describeret, inmortalibus animis, moribundis membris dixit esse homines
Abbreviated transcription (Latin):
ipsambeatitudinẽ quo uolunt
homines per sapiẽtiam peruennie
in cis affirmauit excellere.
Proinde si aliquos deinones boõs
uellet intelligi: aliquideuã in ipõrũ
descriptione poneret. Unde uel
cum diis aliquam bentitudis ꝑten:
uelcum hominibus qualẽcunq
sapientiam putarenter habere cõ¬
munẽ. Nunc uero nullum bo¬
num eorum cõmemorauit: quo
boni discernerentur a inalis: quã¬
ius et corum malicie liberius ex¬
primende pepercerit: non tam ne
ipõs: quam ne cultores eorũ apud
quos loquebatur ofseuderet. Sig¬
inficauit tainẽ pitdentibus quid
de illis sentire deberent: quando
ꝗdem deos quos omnes bonos bea¬
tosq credi uoluit: ab eorum passio¬
mbus atq ut ait ipẽ. turbelis omĩ
modo se parauit: sola illos corporũ
cternitate coniungens: anmo au¬
tem nondiis sed hominibus similes
demones apertissime inculcans.
et hoc non sapientie bono: citius et
hoitiines possunt esse participes:
sed perturbatione passionum: que

Expanded text:
ipsam beatitudinem, quo uolunt ipsam beatitudinem, quo uolunt homines per sapientiam peruenire, in eis adfirmauit excellere. Proinde si aliquos daemones bonos uellet intellegi, aliquid etiam in ipsorum descriptione poneret, unde uel cum dis aliquam beatitudinis partem, uel cum hominibus qualemcumque sapientiam putarentur habere communem. Nunc uero nullum bonum eorum commemorauit, quo boni discernuntur a malis. Quamuis et eorum malitiae liberius exprimendae pepercerit, non tam ne ipsos, quam ne cultores eorum, aput quos loquebatur, offenderet: significauit tamen prudentibus, quid de illis sentire deberent, quando quidem deos, quos omnes bonos beatosque credi uoluit, ab eonim passionibus adque, ut ait ipse, turbelis omni modo separauit, sola illos corporum aeternitate coniungens. animo autem non dis, sed hominibus similes daemones apertissime inculcans; et hoc non sapientiae bono, cuius et homines possunt esse participes, sed perturbatione passionum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
res et cdia non proius ticia sed
sicut populus similis corũ in uena¬
toribus et aurigis: secundũ suarũ
Nudia parttum pro aliis aduer¬
sus alios exercere. Id enim uide¬
tur phylosophus curasse platoĩ
xatione gaudentes: oratione pol¬
lentes inimortalibus aniuiis: mo¬
ribundis inembris: leuibus et
anIis mentibus: brutis et ob¬
noꝵiis corporibus. dissimilib
moribus: similibus erroribus.
ꝓuicaci audacia: perimaci lpe:
casso labore: foriuna caduca: si¬
gillatim mortales: cunci tamẽ¬
Im unuerso genere perpetui. uicis¬
sim sufficienda prole mutabiles.
uolucri tempore: tarda sapientia:
cita morte: querula uita: terras
incolunt. Cumhinc tam multa
diceret que ad plurimos homies
pertinent: nunquid etiã illud ta¬
cuit quodi iouerat esse paucorũ.
Quod si preterinisisset: nullomõ
recte genus humanum descrip¬
tiõnis huius tam intenta diligẽ¬
tia terminasset. Cum uero deo¬
rum excellentiam cõmẽdarer

Expanded text:
res et odia non pro iustitia, sed res et odia non pro iustitia, sed sicut populus similis eorum in uenatoribus et aurigis secundum suarum studia partium pro aliis aduersus alios exercere. Id enim uidetur philosophus curasse Platoratione gaudentes, oratione pollentes, inmortalibus animis, moribundis membris, leuibus et anxiis mentibus, brutis et obnoxiis corporibus, dissimillimis moribus, similibus erroribus, peruicaci audacia, pertinaci spe, casso labore, fortuna caduca, singillatim mortales, cunctim tamen uniuerso genere perpetui, uicissim sufficienda prole mutabiles, uolucri tempore, tarda sapiencita morte, querula uita terras incolunt.\' Cum hic tam multa diceret, quae ad plurimos homines pertinent, numquid etiam illud tacuit, quod nouerat esse paucorum, Quod si praetermisisset, nullo modo recte genus humanum descriptionis huius tam intenta diligentia terminasset. Cum uero deorum excellentiam commendaret,
Abbreviated transcription (Latin):
lis ꝗtu dii non sunt. tales tam̃
describuntur demones quales
sunt. Denique hinc esse dicit
Homerus: iniquam illam Mi¬
neruam: que diis celestibus
grauem cohibendo Achillem
interuenit. Quod ero Mmer¬
ua illa fuerit: poeticumꝰ wlt eẽ
figmentum cõ quod Mmeruã
deam putat. eamq inter deos
quos otnnes bonos beatosq cre¬
dit in alta etherea sede collocat.
procul a conuersatioẽ mortaliũ.
Quod autem aliquis demõ fueĩt
grecis fauens: troianisq cõira¬
xitis sicut alius aduersus greco
troianorũ opitulator: quem
Ueneris seu Martis nomine
idem poeta cõmemorat: quos
deos il te talia non agentes in
celestibus habitationibus po¬
nit: et hi demones pro his qͦs
amabant cõtra cos qs cderãt
inter se decertaueruit: hoc non
procul axeritate poctas dixisse
consessus est. De his quippe ista
dixerunt: quos hominibus simili
inota cordis et salo mentis per
omines cogitationum el tus Nla¬
Quare iestatar. Ut possent amo¬

Expanded text:
lis qui dii non sunt, tales tamen lis qui dii non sunt, tales tamen describuntur daemones, quales sunt. Denique hinc esse dicit Homericam illam Minervam, quae mediis coetibus Graiûm cohibendo Achilli intervenit . Quod ergo Minerva illa fuerit, poeticum vult esse figmentum; eo quod Minervam deam putat, eamque inter deos, quos omnes bonos beatosque credit, in alta aetheria sede collocat, procul a conversatione mortalium. Quod autem aliquis daemon fuerit Graecis favens Trojanisque contrarius, sicut alius adversus Graecos Trojanorum opitulator, quem Veneris seu Martis nomine idem poeta commemorat, quos deos iste talia non agentes in coelestibus habitationibus ponit; et hi daemones pro eis quos amabant, contra eos quos oderant, inter se decertaverint, hoc non procul a veritate poetas dixisse confessus est. De his quippe ista dixerunt, quos hominibus simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare testatur, ut possint amo
Abbreviated transcription (Latin):
Uod si quisquã dicit
non ex omnium
sed ex malorum demonum
numero esse: quos poete quorũ¬
dam hominũ osores et amato¬
res deos: non procul axeritate
fingunt. Hos enim dicit Apa¬
leuis salo mentis per omnes co¬
gitationũ estus fluctuare.
Quomodo il tud intelligere pote¬
rimus: quando cum hoc diceret
non quoruindã: id est maloꝵ
sed ominiũ demonũ medietatẽ:
propter aerea corpora inter deos
et homines describebat. Lode
enim ait fingere poetas: quod
ex istorum demonũ numero
deos faciunt: et cis deorũ nonũ¬
na imponunt: et quibus uolu¬
exint honintibus exhis amicos
inimicosq dis tribuũt fictio
carmimbus impunita licentia.
cum deos ab his demonũ mori¬
bus. et celesti loco et beatitudis̃
opulentia remotos esse perhibe
rum deos dicere qui dii nõ sũt
cosq sub deorum nominibus
inter se decertare propter hoiẽs
quos pro Ctudio pariuũ diligũt
uel oderunt. Non procul auiẽ
aueritate dicit hanc esse fictionẽ
quoniã deorũ appellati uoc abu¬

Expanded text:
uod si quisquam dicit, non ex omnium, sed ex malorum daemonum numero esse, quos poetae quorundam hominum os ores et amatores deos non procul a ueritate confingunt hos enim dixit Apuleius salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare: quo modo istud intellegere poterimus, quando, cum hoc diceret, non quorundam, id est malorum, sed omnium daemonum medietatem propter aeria corpora inter deos et homines describebat? Hoc enim ait fingere poetas, quod ex istorum daemonum deos faciunt, et eis deorum nomina imponunt, et quibus voluerint hominibus ex his amicos inimicosque distribuunt ficti carminis impunita licentia; cum deos ab his daemonum moribus, et coelesti loco et beatitudinis opulentia remotos esse perhibearum, deos dicere qui dii non sunt, eosque sub deorum nominibus inter se decertare propter homines, quos pro studio partium diligunt vel oderunt. Non procul autem a veritate dicit hanc esse fictionem; quoniam deorum appellati vocabu
Abbreviated transcription (Latin):
Ec his sacris ⁊ amẽ
roma dignata est
esse contenta: que
tam multa illic̃ Pompilius consti¬
tuerat. Nam ipius summum
templum nondum habebat louis
Rex qppe Tarquinius ibi capito¬
lium fabricauit. Esculapius au¬
tem ab Epidauro abiuit romam:
ut peritissimus medicus in urbe
nobilis simam artem gloriosius
exerceret. Mater autem deorũ
nescio unde penestrinum montẽ

Expanded text:
ec his sacris tamen Roma dignata est esse contenta, quae tam multa illic Pompilius constituerat: nam ipsius summum templum nondum habebat Jovis. Rex quippe Tarquinius ibi Capitlium fabricavit. Aesculapius autem ab Epidauro ambivit Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret. Mater etiam deûm nescio unde, a Pessinunte
Abbreviated transcription (Latin):
minus ante quã hoc fiat ne admi¬
Et atur homicidiũ certum cum ip¬
sum flagitiũ quãuis alienũ adhuc
perspicue rationi qua dicimus
corpore oppresso: nequaqͣ propo¬
sito castitatis ulla in malum cõse¬
tione mutato illius tantũ esse
flagiciũ qui opprimẽs concubuerit
non illius que oppressa concubẽti
nulla uoluntate consenserit: cõ¬
tradicere audebunt: hi contra
quos feminarum christianarũ
in captiuitate oppressarum: nõ
tantum mentes: uerũ ẽtiã corꝑa
sancta defendimus.

Expanded text:
minus ante quam hoc fiat; ne admittatur homicidium certum, cum ipsum flagitium, quamvis alienum, adhuc perspicuae rationi, qua dicimus corpore oppresso, nequaquam proposito castitatis ulla in malum consensione mutato, illius tantum esse flagitium qui opprimens concubuerit, non illius quae oppressa concumbenti nulla voluntate consenserit, contradicere audebunt hi, contra quos feminarum christianarum in captivitate oppressarum non tantum mentes, verum etiam corpora sancta defendimus?
Abbreviated transcription (Latin):
de istacuuli theologia respuenda atq
xitanda parum uideor disputasse.
in aliud uolumen qued huic opitulã¬
te deo: coniungendum est: animũ
intendat. ¶A men.
elselcons titerit: in selectis diis eam
inueniri posse credendum sil¬
Exi sint dii selecti: et iũ ab ꝯssitii
uiliorumdeorum habx antur exepii.
yod niulla sit ratio que de selectõe
quorim idam deorum pos sit ostẽdi
curmultis inserioribus excellẽtior
adminis tranio de putetur

Expanded text:
de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulante Deo coniungendum est, animum intendat. LIBER esse constiterit, in selectis dis eam inueniri posse creden- dum siQui sint dii selecti, et an ab officiis viliorum deorum habeantur excepti. nulla sit ratio, quae de selectione quorumdam deorum possit ostendi, cum multis inferioribus excellentior administratio deputetur
Abbreviated transcription (Latin):
t terra quam uaro dean esse con¬
firinat eo quod ille animus mundi
quen opinatur deum etiam hanc cor¬
poris sui insiniam partem permeet eiq
Sii diuinam imparciatur.NN3.¬
De telluris cognominibus: corumo
sigmficationibus que etiam sinonerãt
multirum rexum indices: nõ mul¬
torum deorum debuerunt firmare

Expanded text:
 Terra, quam Varro deam esse confirmat, eo quod ille animus mundi, quem opinatur deum, etiam hanc corporis sui infimam partem permeet eique uim diuinam inpertiat. NDe Telluris cognominibus eorumque significationibus, quae etiamsi erant multarum rerum indices, non debuerunt multorum deorum firmare
Abbreviated transcription (Latin):
per id quodimortalis ereata est sine
qualicunque uita esse non potest.
Sumima mors eius estalienatio
axita dei m̾eternitate supplicii.
uit. inugitur eternam si ne ullosine
felicem solus ille dat. quidat ueram
felicitatem. Quam quoniam illi qs
colit theologia ista ceuilis date non
posse contucti sunt: nou solũ prort
Ista temporalia atq tertena: quoi
superioribus quinq libris osten

Expanded text:
per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam, id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adque terrena, quod superiorib
Abbreviated transcription (Latin):
dato ad tuitionẽ congregauerat: ꝗb
templa. altaria sacrificia. sacerdotes
instituendo atq prebendo sũmũ
uero deum: cui uni hec rite gesta
debentur offenderet. Et felicior
quidem cum paucioribus uixit
Sedquanto maior fac ta est: sicut
nauinautas: tanto plures adhibẽ¬
dos putauit. credo desperans pau¬
ciores illos sub quibus m compara¬
tione peioris uite melius uixerat.
non sufficere ad opitulandum grã¬
ditati sue. Primo enim sub ipis regi¬
bus excepto Numa Pompilio: de
quo iam supra locutus sum: quan¬
tum malum discordiosi certami s̃ fuit.
quod fratrẽ Ronuli corgit occidi:¬
¶ Quo iure quo tedere ro¬
mani obtinuerȩ prima con

Expanded text:
dato, ad tuitionem congregaverat; quibus dato, ad tuitionem congregaverat; quibus templa, altaria, sacrificia, sacerdotes instituendo atque praebendo, summum verum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offquidem cum paucioribus uixit, sed quanto maior facta est, sicut nauis nautas, tanto plures adhibendos putauit; credo, desperans pauciores illos, sub quibus in conparationem peioris uitae melius uixerat, non sufficere ad opitulandum granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa Pompilio, de quo iam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, quod fratrem Romuli coegit occidi! CAPUT XIII. Quo iure, quo foedere Romani obtinuerint prima con
Abbreviated transcription (Latin):
insedit. Indignum enim erat ut
cum eitis filius iam colli capitolio
presideret: adhuc ipã i loco igno¬
bili latitaret. Que tamen si omĩ¬
um deorum mater est. non secu
ta est soluni romam quoldam
filios suos: uerum et alios preces¬
sit etiam secuturos. Miror sane
si ipsa peperit CYnocephalum qui
longe postea uenit ex Egipto.
Utrum etiam dea febris ex illa
nata sit uiderit. Esculapius pro¬
nepos eius. Sed undecunq nati
sitanon opinor. audebunt eam
ignobilem dicere dii peregrini dea
ciuem romanam. Sub hoc tot
deorum presidio: quos numera¬
re quis potest indigenas et alie¬
nigenas celestes: terrestres: in¬
fernos: marinos: fontanos: fluui¬
ales: et ut dicit Uarro certos atq
incertos: in omnibusq generibus
deorum: sicut ianmalibus ma¬
res et feminas. Sub hoc ergo tot
deorum presidio constituta roã.
non tam magnis et horrendis cla¬
dibus: quales ex multis paucas
commemorabo: agitari affligisde¬
buit. Nimis enim multos deos
grandi fumo suo tanquam signo

Expanded text:
nte. Indignum enim erat, ut, cum eius filius iam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omniusecuta est Romam quosdam filios suos, verum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit Cynocephalum, qui longe postea venit ex Aegypto. Utrum etiam dea Febris ex illa nata sit, viderit Aesculapius pronepos ejus. sed undecumque nata sit, non opinor audebunt eam ignobilem dicere dii peregrini deam civem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio, quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, coelites, terrestres, infernos, marinos, fontanos, fluviales; et, ut Varro dicit, certos atque incertos, in omnibusque generibus deorum, sicut in animalibus, mares et feminas? sub hoc ergo tot deorum praesidio constituta Roma, non tam magnis et horrendis cladibus, quales ex multis paucas commemorabo, agitari affligique debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo, tanquam signo
Abbreviated transcription (Latin):
autem tota quem uellet Syllaus
quisq feriebat. Unde tot funca
numerari omnitio non poterant
donec Sylle suggereretur smẽos
esse aliquos uuiere: ut essent ib
possent imperare qui uiceran.
Tunc iam cohibita que hac ate
hac passim furibunda ferebaur
licentia uigilandi: tabula illa ũ
magna gratulatione propositast.
que hominum ex utroq ordne
splendido equestri scilicet aq
senatorio &cidendorum ato ꝑs¬
cribendorum duo milia conine¬
bat: contris tabat numerus.
sed consolabatur modus. Mec
quia tot cadebant tantũ erat
meroris: quantum letitie quia
ceteri non timebant. Sed in ꝗh̃¬
dam eorum qui moriiussierãt.
etiam licet ipã crudelis ceterorũ
securitas genera mortium exꝗ¬
sita congẽmuit. Quendam enĩ
sine ferro laniantĩm̃ marius
diripuerunt: immanius homiẽs
hominẽ uiuũ: quam bestie
solent discerpere cadauer abiec¬
tum. Alius occulis effossis: et
particulatiuum membris am¬
putatis in tantis cruciatibus

Expanded text:
autem tota quem uellet Syllanus autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita est, quae hominum ex utroque ordine splendido, equestri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia continebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laetitiae quia ceteri non timebant. Sed in quibusdam eorum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum securitas genera mortium exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ullana uero uic¬
toria secuta huius
ui delicet uide
cudelitatis: post tantum sanguĩ¬
nen cuium quo fuso compata
fierat: finito iam bello mimicitiis
uuentibus crudelius in pace
cussata est. Iam etiam post Ma¬
rimaioris pristinas ac recẽtis¬
sinas edes: addite fuerant alie
gruiores aMario iuuene atq
catbone earundem partium mari¬
anirum. Qui sylla imminente
noi solum uictoriam: ueruetiã
ipsm desperantes salutem: cũcta
sui aliisq cedibus impleuerunt.
Nam preter stragem late per diũ¬
sa oiffusam: obscesso etiam senatu.
de ipã curia tanquã de carcere pro¬
ducebantur ad gladium. Mutus
sceuola pontife: quoniam nihil
aprid Romanos templo uel te
sanct ius habebatur: aram i pañ
amplexus occisus est: ignemq
illum qui perpetua cura uirgin
semper ardebat suo pene sanore
extinxit. Urbem demdesili
uictor intrauit: qui muilla pͥ¬
blica non imbello: sed ipã paci
seuiente. septem milia peditun
undecunq inermia non pugnão.
sediubendo prostrauerat. In ube

Expanded text:
llana uero uictoria secuta, huius uidelicet uindex crudelitatis, post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes salutem cuncta suis aliis caedibus inpleuerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente septem milia deditorum unde utique inermia non pugnando, sed iubendo prostrauerat. In Urbe
Abbreviated transcription (Latin):
nicorum tolerabiliora ludorum.
commedie scilicet et tragedie:
ho est fabule portarum agende in
spectaculis multa rerũ turpi tudiẽ.
sed nulla saltem sicut alia multa
uerborum obscenitate composite.
quas etiam inter studia que hone¬
sta ac liberalia uocantur: pueri
legere et discere coguntur a senibus
QUid romani ueteres de
cohibenda poetica licẽtia senserĩt
quã grecideorũ secuti iudiciũ

Expanded text:
nicorum tolerabiliora ludorum, nicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibusQuid Romani ueteres de cohibenda poetica licentia senserint, quam Graeci deorum secuti iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
Te nĩ non tradũtur
ista sacris deorum:
sed fabulis poctarum.
Nolo dicere ista mystica: quã ista
theatrica esse turpiora. hoc dico ꝙ¬
negantes conuincit hystoria eosdẽ
illos ludos in quibus regnãt sigmẽ¬
ta poctarũ: non per impium obseqũ
sacris deorum suorum intulisse ro¬
manos: sed ipõs deos ut sibi solenii¬
ter ederentur: et honori suo conse¬
crarentur acerbe imperando: et quo¬
dammodo extorquendo fecisse:
quod in primo libro breui compara¬
tione perstrinxi. Nam ingraues¬
cente pestilentia: ludi scenici aui¬
toritate pontificum rome prmitus
instituti sunt. Quis igitur in agẽda
uita non ea sibi potius sectanda ar¬
bitretur que actitantur ludis aue¬
toritate diuina institutis: quã ca
que scriptitantur legibus humano
consilio promulgatis. Adulterũ
louem si poete fallaciter prodidert̃
diiutiq casti: quia tantũ nephas
per humanos ludos conflictumẽ:
non quia neglec ⁊um irasci ac uin¬
dicare odebuerunt. Et hec sunt sce¬

Expanded text:
enim non traduntur ista sacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, qnegantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scae
Abbreviated transcription (Latin):
ritate alhibet patrocinium turpitu¬
dini sue cum mea se iactat imifari
deum. At quem deum inquit: ꝗ
templa celi summo sonitu cõcutit.
Ego homuncio id non facerẽ: Ego
dii nõ offenduntur edictione
suarũ turpitudinũ. sed placã¬

Expanded text:
ritate adhibet patrocinum turpituritate adhibet patrocinum turpitudini suae, cum in ea se jactat imitari deum. At quem deum? inquit Qui templa coeli summo sonitu concutit. Ego homuncio hoc non facerem? Ego dii non offenduntur editione suarum turpitudinum, sed placan
Abbreviated transcription (Latin):
tis esse possit. quanto iustius ta¬
libus oliuini honores decerneren¬
tur: quanto melius et honestius
in Ulatonis templo libri eius le¬
gerentur: quã in templis demo¬
num galli abscinderentur: mol¬
les consecrarentur: insani secarẽ¬
tur: et quiequid aluid. uelcrudle
uel turpe uel tur piter crudele
uel crudeliter turpe: in sacris taliũ
deorum celebrari solet. Quanto
satius erat ad erudiendam adiu¬
sticiã utuentutẽ: publice recita¬
ri leges dcorum: quã laudari ĩ ani¬
ter leges atq instituta maiorum.
Omnes enim cultores taliũ deorũ
mox ut eos libido pertulerit. feruẽ¬
ti. ut ait̃ Persius tincta ueneno.
magis intuentur quid luppiter
fecerit: quã quid olocuerit Plato
uel censuerit Cato. Hinc apuo
Terentiũ flagitiosus adolescens
spectat tabulam quandam pictã
in pariete ubi merat pictura hec
louem quo pacto Dãnae misisse
aiunt in gremium quondam imbrẽ
aureum: atq ab hac tanta aucto¬

Expanded text:
tis esse possit: quanto iustius tatis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celesatius erat, ad erudiendum justitiam juventutem, publice recitari leges deorum, quam laudari inaniter leges atque instituta majorum? Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit, « ferventi » ut ait Persius, « tincta veneno, » magis intuentur quid Jupiter fecerit, quam quid docuerit Plato, vel censuerit Cato. Hinc apud Terentium flagitiosus adolescens spectat Tabulam quamdam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Jovem Quo pacto Danaae misisse aiunt in gremium quondam imbrem aurem: atque ab hac tanta aucto
Abbreviated transcription (Latin):
losophorum scholas
disputationes que
memorabunt. Primo hec nõ roãni
sed greca sunt. Aut si propterea
iam romana: quia et grecia facti
est romanaprouĩtia: non deorũ
precepta sunt: sed hominũ inuẽta
qui utcunq conati sunt mgenii:
acutissimis prediti ratiocinando
inuestigare: quid in rerum natura
latitaret: quid in moribus appetẽ¬
dum esset atq fugiendum: quid
in ipĩs ratiocinandi regulis certa
connexione traheretur: aut quid
non esset consequẽs uel etiã repu¬
gnaret: et quidam corum quedã
magna quantum diuinitus adiuti
sunt inuenerunt: Quantũ autem
humanitus impediti sunt erraue¬
runt: maxine cum eorũ suꝑbie
iuste prouidentia diuina resisteret.
ut uiam piet itis ab humilitate in
superna surgentẽ etiã istorum com
paratione monstraret: unde pos¬
tea nobis erit in odei ueri domini¬
uoluntate disquirendi ac disserc¬
di locus. Uerũtamẽ si philosophi
aliquid iuenerunt quod agende
bone uite beateq acdipiscende sa¬

Expanded text:
losophorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam paratione monstraret: unde postea nobis erit in uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae sa
Abbreviated transcription (Latin):
penes celum semen esse diuinũ
Noc propterei quantum intel¬
ligi datur: quua nhil in celo de
seminibus nascitur. Sedecce
Satuirnus si celi est filius Iouis
est filius. Celum enim esse Iouẽ
innumerabiliter et diligenter af¬
firmant. Ita ista que aueritate
non uemiunt. plerunor et nullo
impellente seipã subuertunt.
Chrondni appellatum oicit
quod greco uocabulo signat tẽpo¬
ris spacium: sinc quo semen ĩqꝗl
non potest esse fecundum. Iedo
et alia de Saturno multa dicun¬
tur: et ad semen omnia referũ¬
tur. Sed saltem Saturnus semi¬
nbus cimi tanta ista potestate
sufficeret. Quid ad hec dii alii
requiruntur. maxine liber et¬
liberaque est Ceres: De ꝗbus
rursus quod ad semen attinet¬
attiuet tanta dicit: quasi de Sa¬
turno nibil dixerit

Expanded text:
penes Caelum semen esse diuinum\'. penes Caelum semen esse diuinum\'. Hoc propterea, quantum intellegi datur, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Sed ecce, Saturnus si Caeli est filius, Iouis est filius. Caelum enim esse Iouem innumerabiliter et diligenter adfirmant. Ita ista, quae a ueritate non ueniunt, plerumque et nullo inpellente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dicit, quod Graeco uocabulo significat temporis spatium, sine quo semen, inquit, non potest esse fecundum. Haec et alia de Saturno multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem Saturnus seminibus cum tanta ista potestate sufficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxiLibera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen attinet, tanta dicit, quasi de Saturno nihil dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
propter agriculturam. Certe illo
regnante nondum erat agricultu¬
ra: et ideo priora eits tempa per¬
hibentur: sicut idem ipẽ fabellas
interpretatur: quia primi hoiẽs
ex his uitebant seminibus que
terra lponte gignebat. An falcem
sceptroperdito accepit:ut qui pri¬
mis ipribus rex fuerat ociosus:
filio regnante fieret operarius labo¬
riosus. Deinde ideo dicit a ꝗbusdã
pueros ei solitos inmolari. sicut a
penis: et aquibusdam etiam maio¬
res: sicut agallis: quia oumium semi¬
num optimum est genus humanũ
De bac crudelis sima uanitate ꝗd
optis est plura dicere: Rioc po¬
tius aduertanius atq teneamus:
has interpretationes non referri
ad uerum deum: Uiuam incorporeã
incominutabilemq naturam: a quo
uita meternum beata poscenda
est. sed earum esse fines in reb
corporalibus temporalibus mu¬
tabilibus atq mor̾talibus. ꝗd
celum inquit patrem Saturnus
castrasse i fabulis dicitur: hoc
siginficat penes Saturnum non

Expanded text:
propter agriculturam. Certe illo propter agriculturam. Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora ejus tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his vivebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam maiores, sicut a Gallis, quia omnium seminum optimum est genua humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius aduertamus adque teneamus, has interpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, temporalibus, mutabilibus adque mortalibus. \'Quod Caelum, inquit, patrem Saturnus castrasse in fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, non
Abbreviated transcription (Latin):
Aturnum inquit di¬
Rerunt: que nati
excoessent solium deuorare co
quod semina unde nascerentur
redirent: et quod illi pro Ioue gleba
obiecla est deuoranda. significat
inquit manibus humatuis obrui
ceptas serendofruges: antequam
Utilitas arandi essẽt iuenti. Sa¬
turnus ergo dici debuit ipsa terra
non semina. Ipsa enim qual amodo
deuorat que genuerit cum eꝵ ea
nata semina incaurursus recipien¬
da redierint. Et quod pro Ioue ac¬
id ualer quod manibus hominum
semengleba cooperiumest: Nunꝗͥ
ideononesłUt cetera deuoratum
quod quasi gleba coopertum est:
Iti enim hoc dic tuinest quasi qui
glebam opposuit semen abstulit.
sicut Saturnoperhibent omnia ob¬
latagleba ablatum Iouem: ac non
potius gleba semenoperiendo fece¬
xit illud diligentius deuorari:
Demde isto inodo semen est Iuppiter
non seminis causa quod pauloante
dicebatur. Sed quid faciant ho¬
mines: qui cum res staltas interp̃¬
tantur non inueniunt quid sapi¬
enter dicant: Talcem habet inꝗt¬

Expanded text:
aturnum, inquit, dixerunt, quae nata ex eo essent, solitum devorare; quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et qobiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Ioue acid ualet, quod manibus hominum semen gleba coopertum est? Numquid ideo non est, ut cetera, deuoratum, quod gleba coopertum est? Ita enim hoc dictum est, quasi qui glebam obposuit semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui, cum res stultas interpretantur, non inueniunt quid sapienter dicat
Abbreviated transcription (Latin):
dispositione et cupiditate compes¬
cuit: persuasitq oratione grauis¬
sima: ne grecã luxuriam uirilibus
patrie moribus paterentur obreꝑe.
et aduirtutẽ labefactanolam ener¬
uandamq romanam peregrine cõ¬
sentire neꝗtie: tantumq auct orita¬
te ualuit: ut uerbis eius comniot
senatoria prouidentia: etiã sub sellia
quibus ad horam congestis in ludo¬
rum spectaculo iam uti ciuitas cepo¬
rat: oleinceps prohiberet apponi.
Quanto studio iste ab uibe Roma
ludos ipõs scenicos abstulisset: si
auc toritati corum quos deos puta¬
bat resistere auderet: quos esse
noxios demones non intelligebat:
aut si intelligebat: placandos etiã
ipẽ potius quam contennenodos oleos¬
existimabat. Nondumem̃ fuerat
declarata gentibus supernadoctriã
que fiode cor mundans ad celestia
uel supercelestia capescenola humili
pietate humanum mut aret affec¬
tum: et a dominatu superborũ demo
num liberaret:

Expanded text:
dispositione et cupiditate conpesdispositione et cupiditate conpescuit persuasitque oratione grauissima, ne Graecam luxuriam uirilibus patriae moribus paterentur obrepere et ad uirtutem labefactandam eneruandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae, tantumque auctoritate ualuit, ut uerbis eius commota senatoria prouidentia etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas coeperat, deinceps prohiberet adponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scaenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere auderet, quos esse noxios daemones non intellegebat aut, si intellegebat, placandos etiam ipse potius quam contemnendos existimabat. Nondum enim fuerat declarata gentibquae fide cor mundans, ad coelestia vel supercoelestia capessenda, humili pietate humanum mutaret affectum, et a dominatu superborum daemonum liberaret.
Abbreviated transcription (Latin):
Amquando illa
quiesceret in superbis¬
simis meritibus:
odonec continuatis honoribus ad
potestatẽ regiam perueniret abitio:
Donorũ porro continuanlorum
facultas non esset młi ambitio
preualeret: minime autẽ preuale¬
ret amibitio: nisi in populo auaritia:
Iuxuriaq corrupto. Auarus uero
luxuriosusq populus secundis re¬
bus effectus est. quas Nazica
ille prudentissime cauendas esse
censebat: quanolo ciuitatẽ hostuĩ
maximã fortissimã opulentissiãs¬
q nolebat aufferri. Ut timore
libido premeretur: libido pressi
non luxuriaretur: Iuxuriaq co¬
hibita nec auaricia crassaretur.
quibus uiciis obseratis ciuitati
utilis uirtus floreret et cresceret.
ciq uirtuti libertas congrua per¬
maneret. Hinc etiã erat: et ex
hac prouidentissnna patrie caritate
Uemebat: quod idem ipẽ uester
pontifex maximus a senatu tpris
illius quod sepe dictum est elee¬
tus: sine ulla sententiarũ discre¬
tione uir optimus caueam theatri
senatum construere molientẽ ab hac

Expanded text:
am quando illa quiesceret in superbissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus uero luxuriosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem ipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe dicendum est electus sine ulla sententiarum discrepantia uir optimus, caueam theatri senatum construere molientem ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
igitur in inimis terio taber¬
Naculi siue templi multis
modis de sacrificiis legũtur
diuinitus esse precepta: ad
dilec tionem dei et proꝵi ĩ
significando referuntur
In his enim duohus precep

Expanded text:
igitur in ministerio tabernaculi siue templi multis modis de sacrificiis leguntur diuinitus esse praecepta, ad dilectionem Dei et proximi significando referuntur. In his enim duobus praecept
Abbreviated transcription (Latin):
Remotis obstaculis insane opinionis:
facinora nuda cernantur: nuda pensẽ¬
tur. nuda iudicentur. Causa dicatur.
albe: sicut troie adulterium dicebatur.
nulla talis: nulla dissimilis inuenitur.
Tantum ut desides moueret. Tullus roãno¬
in arma uiros: et iam desueta triũ¬

Expanded text:
Remotis obstaculis insanae opinionis Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triu
Abbreviated transcription (Latin):
fratre conspexit. ab codem fratre qm̃
fleuit occisa est. Humanior huius
unius femine: quã uniuersi populi roã¬
ni mihi uidetur fuisse affectus. Illa
quem uirum iam fide media retinebat.
aut forte etuam ipm̃ fratrẽ dolens qui eũ
occiderat: cui sororem promiserat.
puto quod non culpabiliter fleuerit.
Unde enim apud uirgilium: pius
Eneas laudabiliter dolet hostem etiã
sua peremptum manu. Unde Marcel¬
lus Syracusanam ciuitatem recolens
eits paulo ante culmẽ et gloriam sub
manus suas subito concidisse. cõmu¬
nemcogitans conditionem flendo
miseratus est. Queso ab humano ĩpe¬
tremus affectu: ut femina sponsum
suum a fratre suo peremptum sine cri¬
mine fleuerit: si uiri hostes a se uictos
etiam cum laude fleuerunt. Ergo spõso
a fratre illatam mortẽ quando femiã
illa flebat: tunc se contra matrẽ ciuita¬
tẽ tanta strage bellasse: et tanta hinc et
mde cognaticruoris effusione uicisse
gaudebat roma. Quid mihi obtenr̃
nomen lauolis: nomenq uictorie.

Expanded text:
fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae?
Abbreviated transcription (Latin):
istis ista distribuantur obsequia.
Competentissime greci utrosq hono¬
re ducunt: et sacerdotes per quos
uictime ministrantur: et scenicos
per quos ludi perhibentur. Ne uel
omnibus diis suis: si et ludi ortini¬
bus grati sunt: uel quod est ĩdigius.
his quos bonos putant: si ludi ab cis
solum amantur. facere coneũcantur
iniuriam
¶Qod roman aieferendo
libertatem poetis in hoĩnibu
quã dederũt m̃n deos: melius
de se quã de diis suis sẽserũt

Expanded text:
istis ista distribuantur obsequia, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. Quod Romani auferendo libertatem poetis in homines, quam dederunt in deos, melius de se quam de dis suis senserint