comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
satis dictum nec assiduerep&endumest : nam & illud quod in prima ex his propositione
prȩdestinationandi substantiȩdi comparat immo substantiũ d esse dicit iamsupruitpo¬
tuimis traccatum est : Et quod affirmat ipsumdi prȩdestinationẽ nullum cagere nullũ
necessitatem inferre sita hoe dicit quod prȩdestinatione suu om̃ps d̃ nemine neogut ad
malum ut malus sit & aliud ese nom possit. rec te omminodicit : Sin aũt propterea
hoc suspense & in explicate posuit ut dicer& ipstam prȩdestinationen nullũ cogere
nullum naces sitatẽ inferre. nec ad didit ad quid agere uelcuius reimet es siciaẽ in ferre
ut mulos insuu malitiausq infineo ꝑseuerantes neg&&iusto udicio prȩdistinationis
diuinȩ &erno iudiciopuniendos sicut magis exomnib que superius dixit uerũ eẽ aꝓpar&
manifeste diuinam prȩdestinationẽ in parte accipit &in partenegat : Vt eudend̃ prpds¬

Expanded text:
satis dictum, nec assidue repetendum est. Nam et illud quod in prima ex his propositione satis dictum, nec assidue repetendum est. Nam et illud quod in prima ex his propositione praedestinationem Dei substantiae Dei comparat, imo substantiam Dei esse dicit, jam supra, ut potuimus, tractatum est. Et quod affirmat ipsam Dei praedestinnecessitatem inferre, si ita hoc dicit quod praedestinatione sua omnipotens Deus neminem cogat ad malum, ut malus sit, et aliud esse non possit, recte omnino dicit: sin autem propterea hoc suspense et inexplicate posuit, ut diceret ipsam praedestinationem nullum cogere, nullam necessitatem inferre, nec addidit, ad quid cogere vel cujus rei necessitatem inferre, ut malos in sua malitia usque in finem perseverantes, neget justo judicio praedestinationis divinae aeterno judicio puniendos sicut magis ex omnibus, quae superius dixit, verum esse apparet manifeste divinam praedestinationem in parte accipit, et in parte negat: ut eadem Deus praedes
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis. tanta est induabus. tuntiu ntribus Id est ꝑfectam singulis ꝑfectu i n omnib:
in nobisesse. & gemina & duplex : Propt̃ duo prȩcepta ipsius caritatis. uidelic& di
& proximi queutiq in nobis duplicemgignit affectum. Vtdiligamus dm̃ ex
toto corde. & proximum sicut nos mn&ipsos: Et quiu ꝑ ipsum donum caritatis mal¬
tipliciu & in nimerabonu operaturds̃ inscĩ suis dicitur in seripturis &iã multipl&x
ipraestenim & gratiadĩ. de quubectis parus apłs dicit : Vnus quis q sicut accepit
gratiam in alterutrum illum adimnstruntes sicutbemi dis pensaateres multi fornis
graoeđi. Qued uut̃ pluraditate careat caritus. nec pluridi numero ne in dõ nec
i nobis in scripturis dicta inueniatur quis nesciut . De eo aũt quoddicit prȩ¬
destinationem nonrecipere pluralem numeruim sicut neccaritatem iam supenus

Expanded text:
 sanctae Trinitatis, tanta est in duabus, tanta in tribus, id est perfecta in singulis, perfecta in omnibus.  sanctae Trinitatis, tanta est in duabus, tanta in tribus, id est perfecta in singulis, perfecta in omnibus. in nobis esse et gemina, et duplex, propter duo praecepta ipsius charitatis, videlicet, Dei et proximi; quae utique in nobis duplicem gignit affectum, ut diligamus Deum ex toto corde, et proximum sicut nosmetipsos . Et quia per ipsum donum charitatis multiplicia et innumera bona operatur Deus in sanctis suis, dicitur in Scripturis etiam multiplex. Ipsa est enim gratia Dei, de qua beatus Petrus apostolus dicit: Unusquisque sicut accepit gratiam in alterutrum, illam administrantes sicut boni dispensatores multiformis gratia Dei . Quod autem pluralitate careat charitas, nec plurali numero nec in Deo nec in nobis in Scripturis dicta inveniatur, quis nesciat? De eo autem quod dicit praedestinationem non recipere pluralem numerum sicut nec charitatem, jam superius
Abbreviated transcription (Latin):
inferre : Et secundum quaait duas prȩdestinationes menesse : Et quartam
quu definiuit. prȩdestinationemut caritatẽ . nonesse geminam uelduplum uelimultiplicẽ
& plura ditatecarere . Excepto quod caritutem superius inter exemplaquȩ de s ubs¬
tantia di intelligiuoluit non nominauit: Et munifeste si cut bactur iohann es apłs doc&.
dẽ carita sest: Itcut scđm regulum uerȩfidei. rectissimedicamus &secaritutemdi.
&essecaritatemindõ. & esse caritatem dm̃ : Quȩ tamen caritas quia undõ substantiuẽ
sicut ueritas iustitia bonitas. cumde dõ intelligitur. non dicitur gemina quia est
inillo substuntiadit̃ una & simplex : Et ideo ibi nec dupla uel triplex dicipotest. quiu
non duplicatur nec triplicatur duin a substintia. idest ipsaditus ipsa ueritus
ipsa caritas dẽ trimtas: Nonenim i inorestibi in uro quam in tribus. nec maior induob.

Expanded text:
inferre. Et secundam qua ait duas praedestinationes non esse. Et quartam inferre. Et secundam qua ait duas praedestinationes non esse. Et quartam aedestinationem, ut charitatem, non esse geminam, vel duplam, vel multiplicem, et pluralitate carere. Excepto quod charitatem superius inter exempla quae de substantia Dei intelligi voluit non nominavit. Et manifeste, sicut beatus Joannes apostolus docet: Deus charitas est ; ita ut secundum regulam fidritatem in Deo, et esse charitatem Deum. Quae tamen charitas quia in Deo substantia est, sicut veritas, justitia, bonitas, cum de Deo intelligitur, non dicitur gemina, quia est in illo substantialiter una et simplex; et ideo ibi nec dupla, nec triplex dici potest, quia non duplicatur, nec triplicatur divina substantia, id est ipsa deitas, ipsa veritas: ipsa charitas, Deus Trinitas. Non enim minor est ibi in uno, quam in tribus; nec major in duobus
Abbreviated transcription (Latin):
aliuduero in contumeliuam: Sed illud bonitate sua. istudiusto iudiciosuo : ut
essent aliiuasaire. aliiua samiscdiȩ : Siituq disputitor iste iuxta ueritutẽ
doctrinȩ aplicȩ & sicut ipsesua argumentatione conclusit . hȩo nobis cũ fidebit̃
& simplicit̃ teneat nulluerit necessitus quȩstionis nullus exig&ur labor sillogis¬
ticȩdis putationis. sed sola in nobis regnabit tranquillitas pacis . .III. Tertio
capitulo. huius modi definitiones posuit. Dĩ prȩdestinationẽ sicut essentium
nullum cogere. nullamnecessitatẽ in ferre : Duas prȩdestinationes nonesse : Mortẽ
peccatum miseriam adõ nonesse : Prȩdestinationem ut caritatem nonessegemi¬
numuelduplam uel multiplicem. & pluraditate carere : Ex his quatuor pro¬
positionibus iam superius prout dñs dedit tractauimnus : Id est primũ qua
dicit dĩ prȩdestinationem sicut essentiã nullum cogere. nullũ necessitatem

Expanded text:
aliud vero in contumeliam . Sed illud bonitate sua, istud justo judicio suo, ut aliud vero in contumeliam . Sed illud bonitate sua, istud justo judicio suo, ut essent alii vasa irae, alii vasa misericordiae . Si itaque disputator iste, juxta veritatem doctrinae apostolicae, et sicut ipse sua argumentatione conclusit, haec nobiscum fideliter et simpliciter teneat, nulla erit necessitas quaestionis, nullus exigetur labor syllogisticae disputationis, sed sola in nobis regnabit tranquillitas pacis. CAPUT III. Tertio capitulo hujusmodi definitiones posuit. 1. Dei praedestinationem sicut essentiam nullum cogere, nullao non esse. 4. Praedestinationem, ut charitatem, non esse geminam vel duplam, vel multiplicem, et pluralitate carere. Ex his quatuor propositionibus jam superius, prout Dominus dedit, tractavimus. Id est primam qua dicit Dei praedestinationem sicut essentiam nullum cogere, nullam necessitatem
Abbreviated transcription (Latin):
quid est enim aliuid prȩdestinatiođi quam &erna & in commutablis uoluntusddi
adeperasiui : Neq en imd̃ necessitiate sed uolunt te prȩdestinauit . quȩcumq¬
predestinauit : Et sicut om̃a quȩcumq uoluit fecit. si comã quȩcumq predestinauit
implebit immoiam fecit. Sicut deeoproph&ladicit : Qui fecit quȩ futun asunt :
saluos fieri &ad agnitionem ueritatis uenire sicut est in prȩdestinationedi. tarec¬
tissime intellegatur esseinuiolunictedi. Idest . ut quos prȩd estinauit ds̃ a&erna
uoluntatesua ex ominigenerehumano electos ipses om̃s uelit saluos fieri &a dag¬
ntionem ueritatis uenire : Videlic& quia prȩdestinatiodi. ipsa est certissime
uolunti sdi : Et sicut deuolunta tedĩ ueracit̃ omnino aba pło dictum est. cuius uult
miser&ur & que muult indurat . iu & deprȩdestinationedi certissime tenaitur:
Scilic& quod a &erna prȩdestinatione sicut &erna uoluntate sua. acobdilex
esauaũt odiohabuit . Et execdemmassa fecit. aliud quidemuus in honorem

Expanded text:
tas Dei ad opera sua. Neque enim Deus necessitate, sed voluntate praedestinavit quaecunqupraedestinavit. Et sicut omnia, quaecunque voluit, fecit , sic omnia quaecunque praedestinavit, implevit, imo jam fecit: sicut de eo propheta dicit: Qui fecit quae futura sunt Isalvos fieri et ad agnitionem veritatis venire . Sicut est in praedestinatione Dei, ita rectissime intelligatur esse in voluntate Dei, id est, ut quos praedestinavit Deus aeterna voluntate sua ex omni genere humano electos, ipsos omnes velit salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire, videlicet quia praedestinatio Dei ipsa est certissime voluntas Dei; et, sicut de voluntate Dei veraciter omnino ab apostolo dictum est, cujus vult miseretur, et quem vult indurat , ita et de praedestinatione Dei certissime teneatur: scilicet quod aeterna praedestinatione, sicut aeterna voluntate sua Jacob dilexit, Esau autem odio habuit: et ex massa eadem fecit, aliud quidem vas in honorem,
Abbreviated transcription (Latin):
dium ꝑ cussione çȩcatus tunto terrore a suoeryore & crudelitate coereitus utiq
ut conuerter&ur addm̃ : Et tumeniam conuersus iam apłs. i ammnugistergentium
effectus ad huc castigatur adbuccola phizatur. nemmugnitudinereueliaionũ
extollatur : Et eusdem diuinȩ prȩdestinationis iudicio & equitatereprobi com¬
pelluntur & sinonadinique & impre uiuendum tumen ad & ermũ proipsis iniqui¬
tatib &impi&atib suis supplicium luendum : Simi lit̃ & bonitate uoluntatis dĩ in
quaestutiq a &erna prȩdestimatiodi & eleti flugellantur temporulit̃ adcerre¬
tionem uel prebationem & eiusdem diumȩ uoluntitis seueritate reprobiflugellunt᷑
iudiciosuo cuius uultmiser&ur & que muult indurat: Vtraq enim sunt in di prȩ¬
destinatiene utraq indĩ uoluntate : Et bomtus scilic& & seueritus : De quib idem

Expanded text:
divina percussione caecatus, tanto terrore a suo errore et crudelitate coercitus, utique divina percussione caecatus, tanto terrore a suo errore et crudelitate coercitus, utique ut converteretur ad Deum. Et tamen jam conversus, jam apostolus, jam magister gentium effectus, adhuc castigatur, adhuc colaphizatur, ne magnitudine revelationum extollatur . Et ejusdem divinae praedestinationis judicio et aequitate reprobi compelluntur; et si non ad inique et impie vivendum, tamen ad aeternum pro ipsis iniquitatibus et impietatibus suis supplicium luendum. Similiter et bonitate voluntatis Dei, in qua est utique aeterna praedestinatio Dei, et electi flagellantur temporaliter ad correctionem vel probationem, et ejusdem divinae voluntatis severitate reprobi flagellantujudicio suo, cujus vult miseretur, et quem vult indurat . Utraque enim sunt in Dei praedestinatione, utraque in Dei voluntate, et bonitas scilicet et severitas, de quibus idem
Abbreviated transcription (Latin):
uero gratiarum sunt ide nuero sp̃s Et diuisiores minis trationũ sunt idem aut̃ dñs
Et diuisiones operationum sunt. idem uero dđs quio peratur om̃a in emnbus : Cum
ergo ipsa operatiodđi tum a ꝑte pluralit̃ dicatur & multiplicit̃ intellegiatur increa¬
turisdi. quidutilitatis hab& istus modiargumentatio. Admhilutilis sicuta płs at
nisi ad subuersione maudientium. Et cumen ille subiungit & dicitꝰ. Et necessitatẽ prȩ¬
destinatienis nihil compelli. sicut nec uoluntatm : quod utrumq id est & prȩ destina¬
tione & uduntateđinihilaompelli. aꝑtis sima ueritate fal sumest: Quia &a bontate
prȩdestinationis dđi. frequent̃ diuersis flagellis & laboribus & tribolationibus
compelluntur electi siue ut conuertuntur addm̃ siueutiuiuant scđmn dm̃ : Sicut
compulsus est apłe paulus cuma dhucess& saulus. caelestis uocis terrore prostritus

Expanded text:
vero gratiarum sunt, idem vero spiritus; et divisiones ministratiovero gratiarum sunt, idem vero spiritus; et divisiones ministratioet divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus . Cum ergo ipsa operatio Dei tam aperte pluraliter dicatur, et multipliciter intelligatur in creaturis Dei, quid utilitatis habet istiusmodi argumentatio? Ad nihil utilis, sicut Apostolus ait nisi ad subversionem audientium . Et tamen ille subjungit, et dicit: Ex necessitate praedestinationis nihil compelli, sicut nec voluntatem. Quod utrumque, id est et praedestinatione et voluntate Dei nihil compelli, apertissima veritate falsum est: quia et bonitate praedestinationis Dei frequenter diversis flagellis, et laboribus, et tribulationibus compelluntur electi, sive ut convertantur ad Deum, sive ut vivant secundum Deum. Sicut compulsus est apostolus Paulus cum adhuc esset Saulus : coelestis vocis terrore prostratus,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a operitur. neciterumaliquidin seo peratur: quiinsuȩ substantiȩ ꝑfectione
& aeternitate nihilefficit mihilaug&. mihilminuit. iinlmnutat : Nertam̃ quiceius
uellefecis se est ideo eius uelle & fecisse unumest : Quic in hoc non creatris & cracurȩ
significaturunitus sed solius creatoris potestas : quomodoigitur operatiomdo
mado dicaturđ cperatio non quodipsum uelimipso aliquis sedipse om̃ coper&ur
Sed quia hoc imnis est imusitatũ. ne descripturȩ scẽ auctorntate sumptum. & uehant᷑
fideipericulo sum. neforte cum de operatio eẽdicitur uxtu impiũ arria noꝵ ennẽ
qui hoc defilio & spũ sc̃õsenerunt ab aliquo factus esse credatur profecto cohbenr
operationem in operib & creaturis eius intelligimus ipsumeius operationem
plura dinumero iscripturis positam legimus : Mami feste a płodicente : Dnisi ones

Expanded text:
omnia operatur. Nec iterum aliquid in se operatur, qui in suae substantiae perfectione omnia operatur. Nec iterum aliquid in se operatur, qui in suae substantiae perfectione et aeternitate nihil efficit, nihil auget, nihil minuit, nihil mutat. Nec tamen, quia ejus velle fecisse est: ideo ejus velle et fecisse unum est. Quia in hoc non Creatoris, et creaturae significatur unitas, sed solius Creatoris potestas. Quomodo igitur operatio inmodo dicatur Deus operatio, non quod ipsum vel in ipso aliquis, sed ipse omnia operetur. Sed quia hoc nimis est inusitatum, nec de Scripturae sanctae auctoritate sumptum, et vehementer fidei periculosum: ne forte, cum Deus operatio esse dicitur, juxta impium Arianorum errorem, qui hoc de Filio et Spiritu sancto senserunt, ab aliquo factus esse credatur: profecto cohibenda pliciter divinam operationem in operibus et creaturis ejus intelligimus, ipsam ejus operationem plurali numero in Scripturis positam legimus, manifeste Apostolo dicente: Divisiones
Abbreviated transcription (Latin):
quidutiq in eius potentia & uirtute s ubsistit : Vndec pł̃s ait quodiam dictum est.
quicinipsos unt om̃a. Et malioloco impso emimuiuimus & mouemur & sumus
Cumergo ds insei psoid est in substantia suan hilo per&ur. sed omnis eius operatio
in creaturis quȩ non eius demcum eonaturȩ uel substantiȩ sunt intellagitur. quemedo
recce dici potest operatiomndõ : Et sinenrectedicitur operatiomdo. quun cominus
r cedici potest pseds operatio : Quanquum idemom̃ps ds̃. sicuta pude & inseomimia
disponit si c apudsȩ & inse om̃ oper&ur : Quiaut hȩc agit non extraseutiq e gredit᷑
ne ase excedit cius uelle fecisse est: Sed ipsapotius quȩ o peratur uocat adse untexeo
quisummeest. accipiunt eẽ singula iuxta modumsuum: Et fiat quodupłs dicit
quiuocatea quȩ non sunt . tmquã quȩ sint. Ergoneq aliquid ex traseo peratur
quisola& a &erna uoluntate absq ullo comatu. absq ullo labore. absq ullo artificio

Expanded text:
s ait, quod jam dictum est, quia in ipso sunt omnia; et in alio loco: In ipso enim vivimus, et movemur, et sumus . Cum ergo Deus in se ipso, id est in substantia sua, nihil operetur, sed omnis ejus operatio in creaturis, quae non ejusdem cum eo naturae vel substantiae sunt, intelligatur, quomodo recte dici potest operatio in Deo? Et si non recte dicitur operatio in Deo, quanto minus recte dici potest ipse Deus operatio? Quanquam idem omnipotens Deus sicut apud se et in se omnia disponit, sic apud se et in se omnia operetur, quia ut haec agat, non extra se utique egreditur nec a se excedit, cujus velle fecisse est: sed ipsa potius quae operatur, vocat ad se, ut ex eo, qui summe est, accipiant esse singula juxta modum suum; et fiat quod Apostolus dicit: Qui vocat ea quae non sunt tanquam quae sint . Ergo neque aliquid extra se operatur, qui sola et aeterna voluntate, absque ullo conatu, absque ullo labore, absque ullo artificio,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinagratia ut bonũ in quo conditus fuerat seruare poss&
adiutum : beatissimipatres. praefati scĩdo etoris sententiũ secuti
uenerandi conciliisui auctoritate ita cõmendarunt: natura
humana. &iã sunilla integritate inquaẽ conditie ꝑ mune r&:
sin edi gratia poterit reparare qđ ꝑdidit ⁊ hisitaq deprima
quȩstione breuiter ad notatis. quis quis sincere &pure et catholice.
deilla primi hominis siue angelica conditione ułbeatitudine sentire
cupit. at tendat fideliter diuinã auctoritatem. uttendut fidelis si¬
mos eccłȩ patres fidelissime disputantes. attendat &liã concilus ag¬
gregatis idipsum firmissime definientes : & non uxtiumpiũ pelugia¬
num errorem. credat primum hominẽ solosuo arbitrio inbono qđ
acceperat ꝑmanere potuisse : sed &iũ ipsum quam diustetit. diui¬
nagratia adiutum fecisse: Nec om̃p̃tem dm̃. utidem homo insc̃ita¬

Expanded text:
divina gratia, ut bonum in quo conditus fuerat servari posset, divina gratia, ut bonum in quo conditus fuerat servari posset, adjutum beatissimi Patres praefati sancti doctoris sententiam secuti venerandi concilii sui auctoritate ita commendarunt : Natura humana, etiamsi in illa integritate in qua est condita permaneret, sine Dei gratia poterit reparare quod perdidit? His itaque de prima quaestione breviter adnotatis, quisquis sincere, et pure, et catholice de illa primi hominis, sive angelica conditione vel beatitudine sentire cupit, attendat fideliter divinam auctoritatem, attendat fidelissimos Ecclesiae Patres fidelissime disputantes, attendat etiam conciliis aggregatis idipsum firmissime definientes; et non juxta impium Pelagianum credat primum hominem solo suo arbitrio in bono quod acceperat permanere potuisse, sed etiam ipsum quandiu stetit divina gratia adjutum fuisse; nec omnipotentem Deum, ut idem homo in sanctita
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ nos descripturis sc̃is nossepotiumus. scõ sangelos iam nullos esse
casuros quuantomagis hoc ipsi reuelata sibi sub limius ueritate nouer̃
Nob̵ quippebeata simefine uita ꝓmis saẽ. &ȩquialitas angelorum
ł xqua pmissione cestisumus cũ adillã uitã post iudiciũ uonerimus
non in denos eẽ lapsuros : Quodsi des eipsis angeli mesciunt: nonȩqua¬
les sedbeatiores erimus : ueritas aũt . nob̵ eorũ ꝓmisit ȩquadi¬
tatem : Cestum ẽ igitur.: hoc eos nosse ꝑspeciem. quad nos ꝑfidem:
Nullã selic& ruinã. cuiusquũ scĩangeli iam futurã. hacdĩgratia
cente simi octaui decimi. itaconfirmat dicens. Aliter eg& miscđia
archangelus. aliterhomo Angelienim natura. nonutiq ita
corruptelȩ obnoxiẽ ut natura generis humani : Qideoille
eg& miscđiadĩ ne possiterrare &c auersa asedigratia labatus
hunc primihominis statũ libero scilic& arbitrio praoditum sed

Expanded text:
Si nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos angelos jam nullos esse Si nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos angelos jam nullos esse casuros, quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas angelorum. Ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros. Quod si de seipsis angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem. Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. XIII. Dei centesimi octavi decimi ita confirmat, dicens : Aliter eget misericordia archangelus, aliter homo; angeli enim natura non utique ita corruptelae obnoxia est ut natura generis humani. Et ideo ille eget misericordia Dei ne possit errare, et aversa a se Dei gratia, labaturHunc primi hominis statum libero scilicet arbitrio praeditum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ uoluntatẽ : In illa quippe eumfecerat. quifeceratrectum :
Dederat adiutorium. sinequo in ec ñ poss& ꝑmunere siuell&. Vt aũt
uell& : in eius libero reliquid arbitrio : Sed quiu noluit ꝑmanere :
ꝓfecto eius ẽ culpa : cuius meritũ fuiss& si ꝑmanere uoluiss&
&egratiac quoq sc̃ĩs angelis diuinitus conluta in quaalii munseruN
et exqua alii corruerune : itic adiungit: Angeliscĩ. quicadentib:
aliis ꝑliberum arbitrium ꝑidem liberum arbitriũ steter̃ ipsi :
huius mansionis debitã mercedem recipere meruer:  Tantam
scilic& beatitudinis plenitudinem. quaeis cestissimum sit. sẽꝑse
in illa ẽe mansuros: Si aũt hoc adiutoriũ uel ungelo uł homini
cũ primũ facti sunt defuiss& qm̃ nontalis nutura factuerat utsine
diuino adiutorio poss& munere siuell&. nonutiq suaculpa cecidis¬
senT  Adiuitoriũ quippe defuiss& sin equo munere non possenł ⁊

Expanded text:
bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat, qui fecerat rectum, bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat, qui fecerat rectum, dederat adjutorium sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit ars est culpa cujus meritum fuisset, si permanere voluisset. De gratia quoque sanctis angelis divinitus collata, in qua alii manserunt, et ex qua alii corruerunt, ita adjungit: Angeli sancti, qui cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, hujus mansionis debitam mercedem recipere meruerunt. Tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent. Adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non possent.
Abbreviated transcription (Latin):
lȩtuto : Caudium uero ꝑpetuabatur exdõ Inquaẽ flagra¬
bat curitas de cordepuro & conscientiuboni & fide non fictie
atq interse coniugum fida ex honesto amore soci&rus: Concors
mentis corporisq uigilia. & mandatis mnelabore custodia
N on lasitudo fatigabat ociosum. nonsomnis praemebat inutũ:
accepti gratia & ꝓpria culpa amissa in libro decorreptiort¬
& gratiaita astruit dicens : Istam gratiã habuit homo primus
In quasi ꝑmanere uell&. numquã malus ess& : Et sine qua&iam
cũ libero arbitrio bonusesse non poss& . sed eã tamen ꝑliberum
arbitrium deserere poss&: Nec ipsumergod s̃ esseuoluit sine sua
admalũ sufficit: Adbonũ autem parum ẽ Nisi adiuuetur ab omni¬
potentibono: Quodudiutoriũ si homoille ꝑliberũ non deseruiss&
arbitrium semꝑe&bonus Sed deseruit & desestus ẽ : et post
aliquanta idem doctor subiungit : Iuncergo dederat hominids̃

Expanded text:
laetum; gaudium vero perpetuabatur ex Deo, in quem flagralaetum; gaudium vero perpetuabatur ex Deo, in quem flagrabat « charitas de corde puro, et conscientia bona et fide non ficta , » atque inter se conjugum fida ex honesto amore societas; concors mentis corporisque vigilia, et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat invitum. accepta gratia, et propria culpa amissa, in libro de Correptione et Gratia, ita astruit, dicens : Istam gratiam habuit homo primus, in qua, si permanere vellet, nunquam malus esset; et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab Omnipotenti bono: quod adjutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus; sed deseruit, et desertus est. Et post aliquanta, idem doctor subjungit: Tunc ergo dederat homini Deus
Abbreviated transcription (Latin):
habut uesperum cumei peccanti. soliustitiue occidiss & : Inqua
nocte cȩca exipso desendente : demoratu in fletugenus humanũ
Cui ad matutinũ l&itia matutina xp̃i resurrectione ꝓmittitur.
ut ꝑeam ex moste aduitã reparetur: hanceus felicem & beatã
inparady so uitã lucidissimo & dulcissimo sermone . beatus au¬
itaq homo in paradyso sicut uolebat. quã diuhocuolebat qđ ds̃ ius¬
serat : Viuebat fruens dõ ex quobono eratbonus: uiuebat sine
ulla egestate. ita semꝑ uiuere habens in potestate : Cibus aderat
neesurir&. potusnesitir& : lignumuitȩ ueillũ senecta dissoluer&:
N ihil corruptionis incorpore. uł ex corpore ulla molestia s ellis
eius sensibus ingerebat : Nullus intrinsecus morbus Nullus
ictus metuebatur extrinsecus. Summa incarne sanitus. in animo
tota tranquillitus : Si cut in paradyso nullus estus aut frigus.¬
ita ineius habitatore. nulla excupiditate ueltimore accidebat:
bon ȩ uoluntatis offensio : Nihil omnino triste . nihilerat in anit̃

Expanded text:
habuit vesperum, cum ei peccanti sol justitiae occidisset. In qua nocte caeca ex ipso descendente demoratur in fletu genus humanum, cui « ad matutinum laetitiae, » matutina Christi resurrectione promittitur, ut per eam ex morte ad vitam reparetur. Hanc ejus felicem et beatam in paradiso vitam lucidissimo et dulcissimo sermone beatus Auitaque homo in paradiso sicut uolebat, quamdiu hoc uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus; uiuebat sine ulla egestate, ita semper uiuere habens in potestate. Cibus aderat ne esuriret, potus ne sitiret, lignum uitae ne illum senecta dissolueret. Nihil corruptionis in corpore uel ex corpore ullas molestias ullis eius sensibus ingerebat. Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus metuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Siita in ejus habitatore nulla ex cupiditate vel timore accidebat bonae voluntatis offensio. Nihil omnino triste, nihil erat inaniter
Abbreviated transcription (Latin):
siscriptor epłue eost antum modo putait orthodox os quundumnatione
reꝓproborum diuma isolum modo prȩientium e non &iamprȩ destinationem
credunt : ergo & beatum acugustinum & beatum fulgentium & ipsam
fidei ecclesiustic ȩ solidissima mueritatem her& icierroris denotatiane in¬
famat .: Etcatantum malum haec perti nacita tontentionis ꝑductuẽ.
ut qđ nano dignedolere pocest luma pud illos qui prauesentiunt ortbodox
& quiorthodoxe sapiunt her &icideputentur : Quod malum uelememer
nohis tauendum : propheadenunti at dicens. Aȩ quidicitis mulumbonum
& bomominalum : Ponentestenebrus lucem & lucem tenebrus : Ponentes a murũ

Expanded text:
si scriptor epistolae eos tantummodo putat orthodoxos, qui in damnatione si scriptor epistolae eos tantummodo putat orthodoxos, qui in damnatione reproborum divinam solummodo praescientiam, et non etiam praedestinationem credunt: ergo et beatum Augustinum, et beatum Fulgentium, et ipsam fidei ecclesiasticae solidissimam veritatem haeretici erroris denotatione infamat; et ad tantum malum haec pertinacia contentionis perducta est, ut quod nemo digne dolere potest jam apud illos, qui prave sentiunt, orthodoxi, et qui orthodoxe sapiunt, haeretici deputentur. Quod malum vehementer nobis cavendum propheta denuntiat, dicens: « Vae qui dicitis malum bonum, et bonum malum, ponentes tenebras lucem, et lucem ten
Abbreviated transcription (Latin):
alicuesse in mulumt uteum malumes se compellat quod ab sit o Sed quod omnibus
& electis & reprobis uel ad donumpertineut gratiue ueluar& ributionem
nistitiue : Ad donum gratiue electis ad relributionemiustitiȩ rerrobis :
Dum& electi gratia saluantur & reprobiiustia a pumuntur.: Iet eenim ple¬
nissimus & uerissimu seliuinaeprȩdistinationis effectiis: Nontuntum modo
electo spruerdmansadu& ernam glorium sed &ium reprobos prȩor¬
dinans ad &ernam poenam : Sicitiqibeatus prosper cumcue erisortho¬
doxis putribussensit.: Et cumbeato scilic& uugustino. cuius depruedestinatione
diuina non fallaciter sed fideliter uerba ponitatq: exponit : & cumaliis :
qui eudemfide atq: eo demsensu. ipsiusdiinae prȩdistinationis immo¬
bilemuerittem& ȩ quitatem in utramq purtem & eleccorum uidelic&
ereproborun ueraciter intellecerunt & firmissimedefimerunt : quod

Expanded text:
alicui esse in malum, ut eum malum esse compellat, quod absit, sed quod omnibus, alicui esse in malum, ut eum malum esse compellat, quod absit, sed quod omnibus, et electis et reprobis vel ad donum pertineat gratiae, vel ad retributionem justitiae: ad donum gratiae electis, et ad retributionem justitiae reprobis; dum et electi gratia salvantur, et reprobi justitia puniuntur. Iste est enim plenissimus et verissimus divinae praedestinationis effectus non tantummodo electos praeordinans ad aeternam gloriam; sed etiam reprobos praeordinans ad aeternam poenam. Sic itaque beatus Prosper cum caeteris orthodoxis Patribus sensit: Et cum beato scilicet Augustino cujus de praedestinatione divina non fallaciter sed fideliter verba ponit atque exponit, et cum aliis, qui de eadem fide atque eodem sensu ipsius divinae praedestinationis immobilem veritatem, et aequitatem in utramque partem, et electorum videlicet, et reproborum veraciter intellexerunt, et firmissime definierunt. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: Prie destinatio di qua einbono esti gratiue est ut dmxiprae papiao
Graticcuero est ipsius praedistinationiseffectus : Atquita luculente
osftendit aliter intellegend amesse prted estinationem di quaeimbono esi
bonsideit electis ubi uere diuinȩ ergi eos gratiȩ est prie paritiu. &
huius prȩdistinationis effectiis est i eiuidem diuiitus pruepa prete
gratiȩ iamipsudonatio : Etaliter intellegendum priued esti aitioner
iamipsadumnatio : Iti ueneribilis doctor lelernam pruedistinationem dꝰ
inutrumq distribuit : Vt e in bone sitbomis e in malomalis: Dum& illis per eũ
a elernugratiu : &istispeream elernodi comilio elernadamnatio pre¬
parictur: Vnde & quo d beatus prosperdicit : non est praedistinatio nisi quod
uadonum pertin& gratiue . aut ad re ributionem iustitiue. Ita ominino
rectissime in tellegendumest . Vt diumna pra edistinutio nonita credutur

Expanded text:
rca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio: rca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio: gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Quostendit, aliter intelligendam esse praedestinationem Dei, quae in bono est bonis, id est electis ubi vere divinae erga eos gratiae est praeparatio, et hujus praedestinationis effectus est ejusdem divinitus praeparatae gratiae jam ipsa donatio: et aliter intelligendam praedestinationem Dei, jam ipsa damnatio. Ita venerabilis doctor aeternam praedestinationem Dei in utrumque distribuit, ut et in bono sit bonis, et in malo malis: dum et illis per eam aeterna gratia, et istis per eam aeterno Dei consilio aeterna damnatio praeparatur. Unde et quod beatus Prosper dicit: Non est praedestinatio, nisi quod ad donum pertinet gratiae, aut ad retributionem justitiae, ita omnino rectissime intelligendum est, ut divina praedestinatio non ita credatur
Abbreviated transcription (Latin):
riturieruntꝰ prueditinationes ua ds̃ idest gratiue prue paratione abilua
dumnationis &perditiamsinassa nequa quameripuit & ex uerbis beati
augustim affirma reconatur : Quo diuid elic& predestinatio non sit
uliud nis gratiue praeparatio ut qua si ex hoc probare uideutur
quod priuedistina nottntum modo in sc̃õrumelectione quibus abu&er no
om̃ps dĩ liam gratiam prae pariuit intelligi deberet indum natione
uero reproborum nulludi prue distinatio accipienda sit : eo quo dinihil
grictȩ suue ex a&er noillis dĩ prȩdistinauerit & prepara uerit
omnin ofia ausimus sensusest & sen subeaticaugustimia perte contrurius
Iueenimiti dixit. Prae distinatio est gratiȩ prȩparictio: Eratia uero
est iimipsa donatio : Et postudiqua ut distinguere interistu m prae¬
distinationem gratiae que proprie electorumest & pru edestinatienen
dcmnationis & uindictue quae pro pricest reproborum: subiunxit

Expanded text:
rituri erant, praedestinatione sua Deus, id est gratiae praeparatione, ab illa damnationis et perditionis massa nequaquam eripuit, » et ex verbis beati Augustini affirmare conatur:  « Quod » videlicet « praedestinatio non sit aliud, nisi gratiae praeparatio, »  ut quasi ex hoc probare videatur, quod praedestinatio tantummodo in sanctorum electione, quibus ab aeterno omnipotens Deus suam gratiam praeparavit, intelligi debeat; in damnatione vero reproborum, nulla Dei praedestinatio accipienda sit, eo quod nihil gratiae suae ex aeterno illis Deus praedestinaverit, et praeparaverit; omnino falsissimus sensus est, et sensui beati Augustini aperte contrarius. Ille enim ita dixit : Praedestinatio est gratiae praeparatio: Gratia vero est jam ipsa donatio. Et post aliqua, ut distingueret inter istam praedestinationem gratiae, quae proprie electorum est, et praedestinationem damnationis et vindictae, quae proprie est reproborum, subjunxit
Abbreviated transcription (Latin):
timus debitorib nr̃is : Nonergo medium sed summum donumerat scđm eum modũ
quotunc homo m parachiso uiuebat: Libera pacato & liberta t̃ non paandi habens
in propria uoluntate quim diu piedõ sesubicer& regendumaq: uiuandum: lic&d
homine peccare poss&. fecit hoc desertiodĩ & prȩsumptiosui : Dumsubdõ ene
neglegens & in sua potestate eẽ uolens amisit donuimdiumȩ gratiȩ amist bonũ
naturȩ &inuenit se subdamnatione mnseriae. UIII. Octuuo capitulo
has definitiones ponit: Interioris hominis substantiudem trinititẽ inessentiu &

Expanded text:
timus devitoribus nostris. Non ergo medium, sed summum donum erat secundum eum modum, timus devitoribus nostris. Non ergo medium, sed summum donum erat secundum eum modum, quo tunc homo in paradiso vivebat, liber a peccato, et libertatem non peccandi habens in propria voluntate quandiu pie Deo se subjiceret regendum atque juvandum, licet homine peccare posset, fecit hoc desertio Dei et praesumptio sui; dum sub Deo esse negligens, et in sua potestate esse volens, amisit donum divinae gratiae, amisit bonum naturae, et invenit se sub damnatione miseriae. CAPUT VIII. Octavo capitulo has definitiones ponit. 1. Interioris hominis substantialem trinitate
Abbreviated transcription (Latin):
gratiu liberutum : Quod aũt dicit iste illud libenum arbitrium bonum & rectum. &
bona uolunticte ad suꝑna & diumu erectum. quale in primo homine conditũ fuit. ita
ut ess& sineullo peccato & poss& nom peccare siuell&. quod in quã tide & tummagnũ
bonum non intersumma sed intermediocriadidona eẽ asserit deputandum. multum
aueritatedis cordat : Quia sicut diximus tantũ actideerat in illo primo homine
liberi arbitribonum qual e in nullo scõꝵ est in prȩsenti uita : In quib lic& sit liberũ
arbitrium ia mxp̃i gratia liberutũ atq sunatũ tamentuntuest illa sanitas ut
quũ diumortalit̃ uiuunt. sine peccato ẽẽ nompossint : Et cum multũ uelint atq de¬
siderent non peccare non possint tamen nonpeccare : Vnde & quotidie indigent
supplicare & ueracit̃ dicere patricȩlesti dimite nobis debita nrã sicut nos dimit¬

Expanded text:
gratia liberatum. Quod autem dicit iste, illud liberum arbitrium, bonum et rectum, et gratia liberatum. Quod autem dicit iste, illud liberum arbitrium, bonum et rectum, et bona voluntate ad superna et divina erectum, quale in primo homine conditum fuit, ita ut esset sine ullo peccato, et posset non peccare si vellet: quod, inquam, tale et tam magnum bonum non inter summa, sed inter mediocria Dei dona esse asserit deputandum, multum a veritate discordat. Quia, sicut diximus, tantum ac tale erat in illo primo homine liberi arbitrii bonum, quale in nullo est sanctorum in praesenti vita: in quibus, licet sit liberum arbitrium jam Christi gratia liberatum atque sanatum, tamen tanta est illa sanitas, ut, quandiu mortaliter vivunt, sine peccato esse non possint; et cum multum velint atque desiderent non peccare, non possint tamen non peccare. Unde et quotidie indigent supplicare et veraciter dicere Patri coelesti: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimit
Abbreviated transcription (Latin):
inseruerit quando eum ereuuit utiq bonum & bona uolunta te prȩditum tamen & tunc in¬
digebut gratia condicoris t bono quo creatum fuerat ꝑ maner& & primillius peccati
menito amissa libertuao infirmatum uitiatum aq corruptum. & uelut quad um ruinad ꝙpres¬
sum. nullatenus ual& assurgere adillud a &ernũ & summũ bonũ ad quod homoconditus est.
nisi dĩ gratiu san&ur redintegr&ur inlumin&ur & liber&ur : Nec potest ominino alit̃
fieri liberum nisi fuerit đi gratia liberiatum. Pereum quidicit siues filius liberiauerit.
tunc uere liberieritis: Vt fiat in nobis quod apłs aut. ubis ps̃ dñ ibilibertas : Etideosicut
diximus in sanus & pelagianus esterror siquis liberum arbitrium quodinadam periat
pecando amisso & dononaturȩ & dono gratiȩ. alit̃ putat ẽẽ liberum nisi fuerit xp̃i

Expanded text:
inseruerit, quando eum creavit utique bonum, et bona voluntate praeditum; tamen et tunc ininseruerit, quando eum creavit utique bonum, et bona voluntate praeditum; tamen et tunc indigebat gratia Conditoris, ut in bono quo creatum fuerat permaneret; et primi illius peccati merito amissa libertate infirmatum, vitiatum atque corruptum, et velut quadam ruina depressum, nullatenus valet assurgere ad illud aeternum et summum bonum, ad quod homo conditus est, nisi Dei gratia sanetur, redintegretur, illuminetur et liberetur: nec potest omnino aliter fieri liberum, nisi fuerit Dei gratia liberum, per eum qui dicit: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis : ut fiat in nobis quod Apostolus ait: Ubi spiritus Domini, ibi libertas : et ideo, sicut diximus, insanus et Pelagianus est error, si quis liberum arbitrium, quod in Adam periit peccando, amisso dono naturae et dono gratiae, aliter putat esse liberum, nisi fuerit Christi
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrium tumen natura le illud tantũ modo usserit more pelagiunoꝵ : Cunfides
eccłȩ. multum distinguat interdonunaturȩ & donagratiȩ: Vt quod deditemp̃s
ds̃ homininatura lit̃ mentemrationiđẽ & intellec tuulem & in eademmente me¬
moriam intellegentium uoluntitẽ. quod dedit &iũ naturalit̃ corporihunu no
subsuntiã formũ spetiem in columitatẽ sensumuidendi audiendi olfaciendigustunditangendi
uiuificante illud anima & sensi ficante man festesint dona & munera naturȩ : Quȩ prima
creationeds̃ hominin seruit & creando naturadit̃ dedit: Quoduĩt̃ diat ds homini fidem.
spem caritatem pi&atem homa m uoluntatẽ. bemioperis facultatẽ & c&era huius modi
dona sint gratiȩ donu sp̃s sc̃i dequib apłs dicit: haec aũt om̃ eperatur unus atquidem sp̃s¬
catholica fidesuera interdonugratiȩ deputat : Quia lic& naturidit̃ illud hominids̃

Expanded text:
arbitrium: tamen naturale illud tantummodo asserit more Pelagianorum; cum fides arbitrium: tamen naturale illud tantummodo asserit more Pelagianorum; cum fides Ecclesiae multum distinguat inter dona naturae et dona gratiae: ut, quod dedit omnipotens Deus homini naturaliter mentem rationalem et intellectualem, et in eadem mente memoriam, intelligentiam, voluntatem; quod dedit etiam naturaliter corpori humano substantiam, formam, speciem, incolumitatem, sensum videndi, audiendi, olfaciendi, gustandi, tangendi, vivificante illud anima et sensificante, manifeste sint dona et munera naturae, quae prima creatione Deus homini inseruit, et creando naturaliter dedit; quod autem dat Deus homini fidem, spem, charitatem, pietatem, bonam voluntatem, boni operis facultatem, et caetera hujusmodi dona suae gratiae, dona Spiritus sancti, de quibus catholica, fides vera inter dona gratiae deputat. Quia, licet naturaliter illud homini Deus
Abbreviated transcription (Latin):
non cogat faciendu quȩ futura sunt.: Et sicut homo quȩdam quȩ fecit memint nec
tumen om̃a quȩ meminit fecit iadđ soma quorum ipse auctor est prȩsciuit : quorũ
aũt non est malus auctor iustus est ultor: Item deimmutabilirationergũ mutabi¬
limindõ & de &erna eius a c generidi prȩdistinatione & prȩscuentiua. alioloroitadiet
Irađi nen ꝑturbatio animieius est sed iudicium quo irogitur poenupetcato : Cogitiauio
uero eius & recogitutio mutundarũ rerum est immutabilis ratio : Nonenimsicist homi¬
nem. itudm̃ cuius quum facti sui penat& : Cuius est deomnibus omninorebus tamfixa
sententia quum certu prȩscientia VII. Septimocapitulo talem definitionem
ponit: Liberum arbitrium intermediu domađi deputundum ideoq eo pet caripotuisse.
Ubi ho cbreuĩt dicendum & distinguen dumest. quo distelic& denumdi dicat ẽẽ liberũ

Expanded text:
non cogit facienda quae futura sunon cogit facienda quae futura sutamen omnia quae meminit fecit; ita Deus omnia quorum ipse auctor est, praescivit; quorum autem non est malus auctor, justus est ultor. Item de immutabili ratione rerum mutabilium in Deo, et de aeterna ejus ac generali praedestinatione, et praescientia alio loco ita dicit: Ira Dei non perturbatio animi ejus est, sed judicium quo irrogatur poena peccato. Cogitatio vero ejus et recogitatio mutandarum rerum est immutabilis ratio. Non enim sicut hominem, ita Deum cujusquam facti sui poenitet, cujus est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia, quam certa praescientia. CAPUT VII. Septimo capitulo talem definitionem ponit. 1. Liberum arbitrium inter media dona Dei deputandum: ideoque eo peccari potuisse. Ubi hoc breviter dicendum, et distinguendum est, quod iste licet donum Dei dicat esse liberum
Abbreviated transcription (Latin):
sumus liberiuel erimus : Iusteituq prȩmiubonis factis. & peccatis sup¬
plicu constitutua sunt : Neq enimid eo peccat homo. quiađ illũ peccaturũ essepresciuit
immoideo nondubitatur ipsum petcare cumpetcat. quiu illecuius prȩscientia falline
potest non fatum non fertunam non aliquid aliud. sed ipsumpeccaturuõ eẽ prȩsciuit:
Quisinolit utiq nonpecat : Sed si pacare noluerit . &ium hoc ille prȩscuuit haetadins¬
tructionan & confirmationẽ nrũm contrahumanȩ prȩsumptionis & argumentitio¬
nis errores. becissimis doctor lucidissime disseruit.: Qui &ium alioloco. dehac ea¬
demre ntuait : Neminem ds̃ ad pacandum cogit. prȩuid & tumeneos qui propre¬
uoluntate pecabunt : Quurergo noniudic& iustus. que fieri non cegit prȩscius :
Sicut enim nemomemoriu suu cogit factuẽẽ quȩ prȩterier sicds prȩscientiu sua

Expanded text:
sumus liberi vel erimus. Juste itaque praemia bonis factis, et peccatis supsumus liberi vel erimus. Juste itaque praemia bonis factis, et peccatis supplicia constituta sunt: neque enim ideo peccat homo, quia Deus illum peccaturum esse praescivit; imo ideo non dubitatur ipsum peccare, cum peccat, quia ille cujus praescientia falli non potest, non fatum, non fortunam, non aliquid aliud, sed ipsum peccaturum esse praescivit, qui si nolit, utique non peccat; sed si peccare noluerit, etiam hoc ille praescivit. Haec ad instructionem et confirmationem nostram contra humanae praesumptionis et argumentationis errores beatissimus doctor lucidissime disseruit, qui etiam alio loco de hac eadem re ita ait: Neminem Deus ad pvoluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet justus quae fieri non cogit praescius? Sicut enim nemo memoria sua cogit facta esse quae praeterierunt, sic Deus praescientia sua
Abbreviated transcription (Latin):
& nonideo ipsum liberum arbitrium necessitati subicimus quȩa dimi libertiatẽ
Suntigitur nrȩ uoluntates & ipsȩ faciunt quicquid uolendo facimus qđ non
fier& sinollemus: Nonergo propterea nihilest in nrũ uoluntate. quiu ds presci¬
uit quid futurũ e& in nr̃ã uoluntate : nonem̃ quihoc prȩsciuit nihil prȩsciut : Porrosille qui presciuit
quid futurũ e& in or̃a uoluntite ñ utiqnehil sed aliquid prȩsciuit ꝓfecto &illo presciente est aliquid
in nra uoluntate Quo crta nullomo docogiur aut r&entua prȩsuienti aditollere uoluntuti arbtriũ aut
dieouoluntutis arbitrio dm̃ quodnefas est negure prȩscium futurorũ : Sedutrũq
amplectimur utrumq fidelit̃ & ueraciter confitemur: Illud ut bene credu¬
mus hoc ut bene uiuumus : Male aũt uiuitur side dõ nonbene c reditur : Vnde
absit unobis eius negure prȩscientium ut libere uelimus quo tudiuuunte¬

Expanded text:
et non ideo ipsum liberum arbitrium necessitati subicimus, quae adimit libertatem. et non ideo ipsum liberum arbitrium necessitati subicimus, quae adimit libertatem. Sunt igitur nostrae uoluntates et ipsae faciunt, quidquid ufieret si nollemus. Non ergo propterea nihil est in nostra voluntate, quia Deus praesciuit quid futurum esset in nostra uoluntate. Non enim, qui hoc praesciuit, nihil praesciuit. Porro si ille, qui praesciuit quid futurum esset in nostra uoluntate, non utique nihil, sed aliquid praesciuit: profecto et illo praesciente est aliquid in nostra uoluntate. Quocirca nullo modo cogimur aut retenta praescientia Dei tollere uoluntatis arbitrium aut retento uoluntatis arbitrio Deum quod nefas est negare praescium futurorum; sed utrumque amplectimur, utrumque fideliter et ueraciter confitemur; illud, ut bene credamus; hoc, ut bene uiuamus. Male autem uiuitur, si de Deo non bene creditur. Unde absit a nobis eius negare praescientiam, ut libere uelimus, quo adiuu
Abbreviated transcription (Latin):
num si uolumus est si nolumus non est : Nonemimuellemus si nollemus. Sicũt illa
definitur ẽẽ necessitus. scđm quam dicimus necesse eẽ ut itusit aliquid uelitu fiat
nescioquur eum timeamus. nenobis libertatem auferut uoluntatis : Net eni &uitũ di
& prȩscientiamdi subnecessitate ponimis sidicamus necesse eẽ dñ semꝑuiuere &
cinctu prȩscire : Sicut nec potesta seiuis minuitur cumdicitur mori falliq non posse :
Sicenim hocnon potest. ut potius si pess& . minoris ess& utiq potestatis. : Rec te quis¬
peomp̃s dicitur quitamen mori & fallinon potest : Dicitur enimom̃ps. faciendo qđ
uult̃ non patiendo quod noniult : Quodei si accider& nequaquũ omp̃serr&¬
Vnde propterea quȩdum non potest. quiaom p̃sest: Sic &iuam cumdicimus neces¬
see sse ut cum uolumus libero uelimus arbitrio &uerum proculdubio dicimus

Expanded text:
nam si volumus, est; si nolumus, non est. Non enim vellemus si nollemus. Si autem illa nam si volumus, est; si nolumus, non est. Non enim vellemus si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas, secundum quam dicimus necesse esse ut ita sit aliquid vel ita fiat, nescio cur etiam timeamus ne nobis libertatem auferat voluntatis. Neque enim et vitam Dei, et praescientiam Dei sub necessitate ponimus, si dicamus necesse esse Deum semper vivere, et cuncta praescire, sicut nec potestas ejus minuitur, cum dicitur mori, fallique non posse; sic enim hoc non potest, ut potius, si posset, minoris esset utique potestatis. Recte quippe Omnipotens dicitur, qui tamen mori et falli non potest. Dicitur enim omnipotens faciendo quod vult, non patiendo quod non vult. Quod ei si accideret, nequaquam omnde propterea quaedam non potest, quia omnipotens est. Sic etiam cum dicimus necesse esse, ut, cum uolumus, libero uelimus arbitrio: et uerum procul dubio dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
uero negat inquit ordine mominiũ causarũ essecertissimũ & di prȩscientiȩ
notissimum plus eumquam stoicidetestamur. aut enimessedm̃ negat. aut
si esse confit&ur dm̃ quem negat prȩscium futurorum. &ium sicnihildicit aliud
quam quod illedixit insipiens incordesuo. non estđs : Quienim non est prȩsciens
omnium futuroꝵ. non est utiq ds̃: Qua prept̃ & uoluntates nrẽ tuntũ uulent
quantũ d s eas ualere uoluit atq prȩsciuit : Et ideo quicquid uulent certissime
facturus ille prȩsciuit. cuius prȩscientia fallinen potest: Sienimnecessi¬
tus nrũ illa dicendaest quȩ nonest imnrũ potestite sed &ium si nolonnus
efficit quod potest. sicut est necessitas mertis. manifestum est. uoluntuces
nrũs quibus recte uelperperamuiuitur subtidi necesituate nonẽẽ : Multuenim
facimus que si nollemus nonutiq faceremus : Quo primitus ꝑtin& ipsum uelle:

Expanded text:
vero negat, inquit, ordinem omnium causarum esse certissimum, et Dei praescientiae vero negat, inquit, ordinem omnium causarum esse certissimum, et Dei praescientiae notissimum, plus eum quam Stoici detestamur: aut enim esse Deum negat, aut si esse confitetur Deum, quem negat praescium futurorum; etiam sic nihil dicit aliuquam quod ille dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Qui enim non est praescius omnium futurorum, non est utique Deus. Quapropter et uoluntates nostrae tantum ualent, quantum Deus eas ualere uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, certissime facturas ille praescivit, cujus praescientia falli non potest. Si enim necessitas nostra illa dicenda est, quae non est in nostra potestate, sed, etiamsi nolumus, efficit quod potest, sicut est necessitas mortis; manifestum est voluntates nostras, quibus recte vel perperam vivitur, sub tali necessitate non esse. Multa enim facimus quae, si nollemus, non utique faceremus, quo primitus pertinet ipsum velle: