comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
querer cuius operis iamduos absolueram libros
antequam scripta uestraprolixiora supsis sem
Cumadhunc librum reractandum in primo uolu¬
mine peruenissem: sic inde locu tussum: Item¬
qđ dis putans In quam quid elegerit dĩ in nondũ
nato cuidixit s eruiturũ esse maiorem. &quid
ineodem inaiore similiter non dũnato reproba¬
uerit. Dequibus propter hoc cominemor tur
quamuis longe postea prolatũ sit proph&icum
testimoniũ: Iacobdilexi es auautem odio habui
dhocper duxi ractionationem: ut dicerem: Noner¬
goclegitds̃ opera cuius quã in praescientia quae
ipsedaturus est: sed fidem elegit in praes cientia
ut quemsibi crediturum esse praesciuit: Ipsum
& namuitam consequer& ur: Non dumdiligen¬
cius quae s iueram. Necadhuc inueneroẽ qualis sit
electiogratias dequaidem dicit a postolus. Reliqui¬
ic perelectionem gratiae sciluȩfac tȩsunt: quae
utique nouest gnetia si cammerita ulla p̃cedunt

Expanded text:
querer, cujus operis jam duos absolveram libros, querer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propter hoc commemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticum testimonium, Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia, ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum vitam aeternam consequeretur . Nondum diligentius quaesiveram, nec adhuc inveneram qualis sit electio gratiae; de qua idem dicit Apostolus, Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt : quae utique non est gratia si eam merita ulla praecedant,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ non accepisti: si autem accepisti quid gloriaris
quas inon acceperis: Quo prȩcipuo testimonio &ia
ipse conuctussum. cum similiter errarem: Putans
fidem qua in diñ credimus non essedonumdi sed
a nobis esse in nobis &per illam nos in p&ra redidoria
quibus temperenter cͥius te &pi euiuamus in hoc sello
Nequeenim fidem putabam dĩgractia p̃ueniri ut p
illam nobis dar&ur quodutiliter posceremus : nis
quia credere non possemus sinon praeceder& prue¬
conium ueritatis : Vt autem pruedicato nobis euar.¬
glio consentiremus: irmesse proprium & nob
ex nobis esse arbitrabar: quemineun er rorem
noniulla opusculamea satis indicant ante epis¬
copatummeum scripta: inquibus est illud quod
commorastis inlitteris uestris. ubi est expositio
quarundam propositionum exepistolaquueest ad
romanos. Denique cum mea cuncta opusculare¬
tractare meam qu erarxctationem stilo prose¬

Expanded text:
quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut per illam nobis daretur quod posceremus utiliter; nisi quia credere non possemus, si non praecederet praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus est illud quod commemorastis in litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prose
Abbreviated transcription (Latin):
eius augeatur & sit merces fidei ceptȩfides aucta
nec adtenditur cum hocdicitur. Non secundum
gracciam: sed secundum debitum istam mer cedẽ
credentibus imputari: Cur autem nontotum
tribuatur homini ut qui sibi potuit insertuere
quod non habebat ipse quod instituit. augeat: omni¬
nononuideo nisi quia resisti non potes: Diuinis
manifestis simis testimoniis. Quibus & fides unde
pielatis exor dium sumitur. donum dĩ essemons¬
Nolensergo istam cluris cestimonus repugnare : &ta¬
menuolens a seipso sibiesse quod credit : quasi conpo¬
nit homocumdo ut par tem fidei sibi uindic& atque
illi pastem relinquat: & quod estelatius : primam
tollit ipsesequentem datilli: & in eo quod dicit es se
amborum priorem sefacit. posteriorem dm̃: N
beatissimum loquor. quidixit innullo gloriandũ
quando nr̃m nihilsit. quod ut ostender& adhibu¬
it apostolum testẽ dicentem: Quid autem h ubes

Expanded text:
ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; nec attenditur, cum hoc dicitur, non secundum gratiam, sed secundum debitum istam mercedem credentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monsNolens ergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen volens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse amborum, priorem se facit, posteriorem Deum. Cbeatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes
Abbreviated transcription (Latin):
fides sinon cogit&ur nulla est & non sumus idone
cogitare aliquid quas ĩ ex nobis m& ipsis sed suffici¬
entianra exdõest: Cauendum est fr̃s dilecti adõ
nehomo scextollat aduersus dm̃cum sedicit face¬
requod promisit ds̃ : Nonnefides gentium pro¬
mis saest abrachae : &illedans gloriam dõplenis¬
simecredidit qnmque promisit potens est & fa¬
cere. Ipseigitur fidem gentium facit: qui potens
est facere quod promisit: Porro sids̃ operatur
sidem nostram miro modo agens in nr̃is cor¬
dibus ut credamus : Num quid m&uendum ẽ
neotum facere non possit. &ideo sibihomopi¬
mas eius umdicat partes ut nouissimas abillo
accipere mereatur : uid&e si aliudagitur isto
modo nisiut gractiadĩ secundum merita nr̃aed&
quolib& modo ac sic graetia iamnonsit gratia
Ped diturnamque hoc pacto debita: nondo natur
grtetis. Deb& urenim creden łi. ut adnõ ipsa fides

Expanded text:
fides si non cogitetur, nulla est; et non sumus idonei fides si non cogitetur, nulla est; et non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. 6. Cavendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est facere quod promisit. Porro, si operatur Deus fidem nostram, miro modo agens in cordibus nostris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides
Abbreviated transcription (Latin):
rederg initione credantur quamquam a ipsu
ergelerenibil ese aliud quacum ad sension cogra
cogione orneus qui cogitat credit. Cumi deo
cogitent plerique nec redant : sed cogitat omnis
qui credit: &credendo cogitat. & cogitando credit:
uodergo pertin& adreligionem at quepi &atẽ
dequa loquebatur a postolus. si non sumus idone
cogitare aliquid quasi ex nobis m&ipsis. sed suffici¬
entianostra ex dõest. Profecto non sumus idoneicre¬
dere aliquid quasiex nobis m& ipsis. quod sine co¬
gitatione non possumus: sed sufficientian ostra
quacredere incipiamus ex dõest: Quocirca sicut
nemo sibi sufficit ad incipiendum uel perficien¬
dum quod cumque opus bonum quodiam isti fr¬
tres sicut uestracs cripta indicant uerumes se con¬
sentiunt Unde in omni opere bono & incipiendo
& per ficiendo sufficientia nostrac exdõ est. Ita
nemo sibi sufficit uel ad incipiendam. uel adꝑ
ficiendans s ed sufficientia nostra exdõ est. Qnn

Expanded text:
ente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum ente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum; quod jam isti fratres, sicut vestra scripta indicant , verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perficiendo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem, sed sufficientia nostra ex Deo est: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
quaresucestabat ei qu. euchementer aduersus repen¬
der est adillũ gnaecia potentiore conuersus. con¬
uerucit illo cuihoc ipsum facturo per prophaam
dic auest ⁊uconuertens ui uificabis norortenon
solum ex nolente fier & uolee uerum
qudump ersequebatur defensione pateracur: Do¬
retunc quippe illierat gep̃o non solum utcredo¬
toddeneum : uerum&iam ut pateretur proeo
Etideo com mendas istam gractiã quue nondatur
secundum aliqua merita sed efficit omniabona
tartati  Honqua idonei sumus in quid tog¬
tarealiquid quasi ex nobis maipsis : sed suffico¬
penuant endo est: adtendant hic & uerba ista per¬
pendart quiputant ex nobis esse fidei ceptum
dat do eise side supplimentũ : quisenim nonui¬
pegrepisesse cogitare quam credere : nullus quip¬
perdidi aliquid nisi prius cogita uerit essec¬
dendum Quamuis enim raptim quamuis ce
ext quasi coun etissima comiteur Necerr
estredoaet utne na quuecreduntur pracueni¬

Expanded text:
quam vastabat, eique vehementer adversus, repenquam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credequam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quippe illi erat a Christo, non solum ut crederet in eum, verum etiam ut pateretur pro eo. 5. Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis ceut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveni
Abbreviated transcription (Latin):
c&era : sed exipso &peripsum &inipso suntominna
Quis autemdicat eum quiiam coepit: credere: ab illo in
quem credidit nihil mereri : Undefit utiam me¬
renti c&erao dicantur addireributione diuina¬
cperhoc gractiam dĩ secundum merita nr̃a dari:
quod obiectũ sibi pelagius nedamnar&ur ipsedc̃¬
nauit. Quis quis igitur hanc damnabilem uult
exomnipar te uitare sententiam: ueraeciter intelli¬
gat dictum quod ait apostolus: Vobis donatumest
proxp̃o. Non solum ut credatis in eum : uerum
&iam ut patiamini proeo: Vt rũque ostendit dĩ do¬
num : quia utrumq dixit essedonatum: Nec ait
ut plenus & perfectius credatis in cum: sedutere¬
datis in eum: Nec se ipsum misericordiam con¬
sccutum dixit ut fidelior sed ut fidelis esse
quia sciebat non scinitium fidei suae priorem dedisse
o cren fiibutũ sibi abillocius augmentũ sed ab eose
se lebr ilestione notissima : Quersus quippe afide

Expanded text:
caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraciter intelligat dictum, quod Apostolus ait: Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad hoc dicunt ualere ut nouerimus ex nobis qui¬
dem nos habere ipsam fidem: sed incrementum eius
exdo tamquam fides non ab ipso don&ur nobis:¬
sed ab ipsotamen augeatur in nobis . Eomerito qm̃coe¬
pit a nobis. Nonergo receditur ab ea sententia quã
pelagius ipse in epis copali iudicio palestino sic̃
eadem gesta testantur damnare conpulsus est:
gratiam dĩ secundum merita nỹaedari : sinonꝑ
tine addĩgratiam quoderedere cepimus.:
Sed illud potius quod propter hoc nobis additur ut
plenius perfectius que credamus. ac perhoc init¬
um fidei nr̃ae priores damus dõ: uor&ribuatur
nobis & supplementum eius: & siquid aliud fide¬
liter poscimus: sed contra haec cur non potius
ccudimus : quis prior deditei & recribu&ur illi
qum exipso & peripsum & in ipso sunt omnia:
T ipsum igitur initium fidei nr̃ae. ex quo nisi
ex ipsoest: Nequeenim hoc excepto exipso sunt

Expanded text:
mus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis,sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt
Abbreviated transcription (Latin):
decabistomalo nisi per iustitiã secundi hominis
aliquem liberari Peruenerunt &iam ut prȩ¬
ueniri uoluntates hominum dĩgractia fateantur
at que ad nullũ opus bonum uel incipiendum uel per¬
ficiendũ sibi quemquã sufficere posse consentiant
P&centaergo ista inquȩ peruenerunt : plurimum eos
a pelagianorum erroredis cernunt. Proinde si
ineis ambulent &orent eum quidat intellectum :
siquid depraedestinatione aliter sapiunt ipse illis hoc
quoq: reuelabit. Tamen&iã nos inpendamus eis
dilectionis affectum. ministeriumq: sermonis. sicut
donat ille quemrogamus. ut in his litteris eaquȩ
illis essent aperta &utilia diceremus: Vndoenim
scimus neforte ds̃ noster perhancnram uelit. effi¬
numdĩ esse debemus ostendere: Sitamendiligenti¬
us id facere possumus. quam in uoluminibus tot
tantis que iam fecimus: sed nunc eis respondendũ
es seuideo quidiuina testimania quaedeacre adhibui¬

Expanded text:
nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta et utilia diceremus. Unde enim scimus ne forte Deus noster id per hanc nostram velit effinum Dei esse debemus ostendere: si tamen diligentius id facere possumus, quam in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibui
Abbreviated transcription (Latin):
A go qđ mesatis egisse credebam: Considera¬
tis enim lit teris uestris: uiderimibi uideor eos
fratres proquibus geritis piam caram. nelene¬
ant po&icam sententiã quadic tũ est. spes sibi
quis que: & in illud incurrant quod non pͦ&ric e
sed proph&ice diccũ est. maledictus ominis
quis pem hab& in homine Eomodo essetrac¬
tandos. quotractauit a postolus. quibus ait &
siquidaliter sapitis hoc quoque uobis ds̃ reuela¬
bit: Adhuc quippe inquestione caligant deprae¬
destinatione scõrũ sedhabent unde siquid a liter¬
in ea sapiunt hoc quoque illis reuel& ds̃. siineo ambu¬
lait in quod per uenerunt. Pr opter quod a postolu
cum dixiss& siquidaliter supitis hoc quoque¬
uobis ds̃ reuelabit: Uerum tamen inquiđ in quod
peruenimus. in eo ambulemus : Peruenerunt
autem isti fratres nr̃i proquibus sollicita est pia
caritas uestra: ut credant cumecclesia xp̃i. peccato
primihominis obnoxium nascigenus humanũ.

Expanded text:
ago, quod me satis egisse credebam. 2. Consideraago, quod me satis egisse credebam. 2. Consideratis enim litteris vestris videre mihi videor eos fratres, pro quibus geritis piam curam, ne teneant poeticam sententiam, qua dictum est, « Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine , eo modo esse tractandos, quo tractavit Apostolus, quibus ait, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Adhuc quippe in quaestione caligant de praedestinatione sanctorum: sed habent unde, si quid aliterin ea sapiunt, hoc quoque illis revelet Deus, si in eo ambulent in quod pervenerunt. Propter quod Apostolus cum dixissvobis Deus revelabit: Verumtamen, inquit, in quod pervenimus, in eo ambulemus . Pervenerunt autem isti fratres nostri, pro quibus sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum,
Abbreviated transcription (Latin):
ixis se quidema postolum scimus in epła adphilipensis
eadem scribere uobis mihi quidem non pigrũ
uobis autem tuum est: ideinta mens cribens ad
galatͥas cum sesatis apudeos egis se per spicer&
qđ illis per ministerium sermonis suineces sa¬
rium esse cernebat: Dec&ero inquiđ laborem
mihi nemo praest&: uelsicut inpleris que codici¬
bus legitur: nemomihi molestus sit : Ego autẽ
quamuis memoleste ferre confitear quod diui¬
nis eloquiis quib: dĩ gratia praedicatur quue
omnino nulla est. si s ecundum meritanostro da¬
tur tam multis manifestisq nonceditur: uestrũ
tamen studium fraternamq dilectionem filu
caris simi pros per &lylari quaeos quitalos
sunt non uultis errare ut post totlibros deacre
uel epistolas meas adhuc me desider&is hinc
scribere : tantum amo quantum non possum di¬
cere. & tantumme amare quantum debeo. Non
audeo dicere: qua propter ecceres cribo uobis. &
lic& lam non uobis cum tamen&iã ꝑuos ad huc

Expanded text:
ixisse quidem Apostolum scimus in Epistola ad Philippenses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit . Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur quae omnino nulla est, si secundum merita nostra datur, tam multis manifestisque non ceditur: vestrum tamen studium fraternamque dilectionem, filii charissimi Prosper et Hilari, qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum non possum dicere; et tantum me amare, quantum debeo, non audeo dicere. Quapropter ecce rescribo vobis, et licet jam non vobiscum, tamen etiam per vos adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
qui onseffecd ut omines udimus saluos fieris Hoc
quippesit cum singulos quos que ut occurreri
eur nribus idigero ualeamus ad hocconamur
addaiceno ut iustificati ex fide pacem habeant
adelm quam predicabat apostolus &iam cũ
dicebat: Proxpoergo legatione fungimur tã¬
quo rido euortante pernos obsecramus pro

Expanded text:
tis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc tis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulcum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur inflectere, ut justificati ex fide pacem habeant ad Deum, quam praedicabat Apostolus etiam cum dicebat: Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos, obsecramus pro
Abbreviated transcription (Latin):
cor repti corde corre tio ut caelesti constituatur
subditifr̃s. cor reptionib: dec aritate uenientibus
proculparũ diuersitate diuersis. uel minorib:
uel ampliorib: quia &ipsa quȩ damnatio nomi¬
natur quã facit episcopale iudiciũ quapoena
inecclesia nulla maior est potest sids̃ uoluerit in
cor reptionem saluberrimam cedere atq: proficere
ieq: enĩ scimus quid contingat sequentidie aut
antefinem uitae huius doaliquo des pestendum est
aut contiudipco dopotest nerecipiat &d& poeniten¬
turroer atepto suerificio spr contribulati cordis¬
iueobueriti areatu quamus iuseeda nateaods
absoluar. daonerumque ipsenondanmciopasto¬
selis damieonne cessitas hab& neperplurer per¬
pada dirte contagia sepantre ab ouib: sanisi nor¬
bidani ab illo cuinihilest in pos cibile ipsa fer¬
quipess epasatione sanandam : Nescientesem
quimertineat udorae descinatorum numerũ
cius inorpentineat : sicaffici debemus carita¬

Expanded text:
correpti corde correctio, ut coelesti constituatur correpti corde correctio, ut coelesti constituatur subditi fratres correptionibus de charitate venientibus, pro culparum diversitate diversis, vel minoribus, vel amplioribus. Quia et ipsa quae damnatio nominatur, quam facit episcopale judicium, qua poena in Ecclesia nulla major est, potest, si Deus voluerit, in correptionem saluberrimam cedere atque proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti die; aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est; aut contradici Deo potest, ne respiciat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nescientes enim quis pertineat ad praedestinatorum numerum, quis non pertineat; sic affici debemus charita
Abbreviated transcription (Latin):
tores dirigentes aciemcor depacifico : Venerunt
in chebron ut constituerent dauid superom nẽ
israbel: suauoluntate utiquei sti constituer
regem dauid: quis non uideat : quis hoc neg& :
Nonenim hoc non exanimo icut non exbo nauolun
tate fecerunt : corde patifico : & tamen hoo ineis
egit : qui incordib: hominum quod uoluerit opo¬
soctur: Propt̃ quod praemisit scriptur &cam¬
bulabat dauid proficiens. & magnisicabatur &
dñs omnips eratcũ illo : acper hoc dñs omni potens
quier atcumillo adduxit istos ut a eum regem
constituer ent: & quomodo adduxit : num quidcor¬
portelib ullis uinculis alligauit : intus egit : corda
tenuit: corda mouit: eosq: uoluntatibus eorũ
quas ipseinillis operoctus est traexit: siergocũuo¬
luerit reges interax ds̃ constituere magis hab&
in potestate uoluntates hominũ quamipsisuas:
quis alius facit ut salubrisit correptio. & fiꝗin

Expanded text:
tores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt tores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim hoc non ex animo, aut non ex bona voluntate fecerunt, quod fecerunt corde pacifico: et tamen hoc in eis egit, qui in cordibus hominum quod voluerit operatur. Propter quod praemisit Scriptura, Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus omnipotens erat cum illo. Ac per hoc Dominus omnipotens qui erat cum illo, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in
Abbreviated transcription (Latin):
cunes uum: & saul ab iit indomumsuam ingabaa: &
abierunt potentes quorũ tecigitdñs corda cũ suu¬
le & filii pestilentes dixerunt : quis raluabit nos ha
a in honoruerunt eum : & non obtulerunt cimunera
ium quid aliquis dicturus est noniturum fuis secũsau¬
le quemquam eorum quorumt&igit cordadñs ut
irent cum illo aut isse aliquem pestilentium quo¬
rum ut hoc sacerent corda nont&igit᷑ : Item deda uid
nueridñ in regnum successu prosperiore consticur
nalegitur: & ambulabat dauid proficiens &e mag¬
rificabatun & dñs erat cumillo: hoc cumpramisrũ
futur filiues se. pax paxtib & pax adiutoribustu
quia auxiliatus est tibids̃. Numquid iste possee aduer¬
sari uoluntatidi & non potius eius facere uolunta¬
tem qui incius corde operactus est ꝑ̃spm̃ suq̃ quo in¬
dutus est ut hoc uell&. dicer& & facerar. Item pau¬
lo postait eademscripture Omnes hi uiribellã¬

Expanded text:
cum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et cum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dicturus est, non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum futuri, fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset adversari voluntati Dei, et non potius ejus facere voluntatem, qui in ejus corde operatus est per Spiritum suum quo indutus est, ut hoc vellet, diceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bella
Abbreviated transcription (Latin):
multis per secutoribus suis : sed placebat omnigeneri
hominum quo xp̃i congregabat ecclesia: siueiam
intus positis u introdu cendis in eam:
Non estita que dubitandum : uoluntatidĩ qui incaclo &
interyee omnia quȩcumque uoluit fecit & qui&io
illa quȩ future sunt fecithumanas uoluntates ni
pos se resistere : quominus faciatipse quoduult
Quando quidem &iam deipsis hominum uoluntati¬
bus quoduult cum uult focit : nisiforte ut exmul¬
tis raliqiua com memorem : quando ds̃ uoluit sauli regnã
dare. sicerat in potestate is rahelit am subdere
sememonito uiro siue non subdere. quod utiquo ine¬
rum erat ꝓpositum uoluntate : ut &i amdo ualerent
resistere: Quitamen hoc non fecit nisi peripsorum
hominum uoluntates sine dubio habens humanorũ
cordium quo placer & inclinandorum ommpoten¬
tissimam potestatem. Sicenim scriptumest : &edim¬
sit samubel populum & abiit unus quis que inlo¬

Expanded text:
multis persecutoribus suis? Sed placebat omni generi multis persecutoribus suis? Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, sive jam intus positis, sive introducendis in eam. 45. Non est itaque dubitandum, voluntati Dei, qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , et qui etiam illa quae futura sunt fecit , humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult: quandoquidem etiam de ipsis hominum voluntatibus, quod vult, cum vult, facit. Nisi forte ut ex multis aliqua commemorem quando Deus voluit Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquisque in lo
Abbreviated transcription (Latin):
incrementumds̃: Cui uolenti facere saluum nullũ
hominum res istit arbitrium: Sicenim uolle seu
nolle inuolentis aut nolentis est potestate : ut diuinam
uoluntatem non inpediat. nec superat potestatem :&iã
dehiis enim quifaciunt quaenon uult: fucit ipse quaeuult
& quods criptũ est quod omnes homines. uult saluos
fieri : nec tamen omnes suluifiunt: Multis quidẽ
modis intelligi potest: ex quibus in aliis opusculis nr̃is
aliquos cominemoseuimus. sed hic unum dicam : Ita
dictũ est omnes homines. uult saluos fieri: ut intelli gan¬
tur omnes praedestinati: qui a omne genus hominũ
in eis est : Sicut dictum est fariseis. Decimatis omne
holus: ulnnon est intelligendum: nisiomne quod habe¬
bant. Neque enim omneholus. quoder at in totote¬
rarũ orbe decimabant: secundum istum locutionis
modum dictumest. sicut & ego omnibus peromnia pla¬
ceo Numquid enim qui hocdixit. placebat &iamtã

Expanded text:
incrementum Deus; cui volenti salvum facere nullum incrementum Deus; cui volenti salvum facere nullum hominum resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his enim qui faciunt quae non vult, facit ipse quae vult. 44. Et quod scriptum est, quod vult omnes homines salvos fieri , nec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus : sed hic unum dicam. Ita dictum est, Omnes homines vult salvos fieri, ut intelligantur omnes praedestinati; quia omne genus hominum in eis est. Sicut dictum est Pharisaeis, Decimatis omne olus : ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque enim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo . Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam
Abbreviated transcription (Latin):
uoluuntur perdiuersas noxias cupiditates: alti
magis aliiminus sed omnes mali &e pro ips adiuer¬
sitate diuersis supplicus iudicandi : euit maduo
de suscipiunt : sed temporales sunt nec perseuer ant
deserunt & descruntur: dimis sienim sunt ubdo
tentur contrgratiã nec degratia contite correptio¬
nem quia& peccatis iusta poena debaur: adipsam
pertin& iustacor reptio . quae medicinaliter adhib&ur
&iã sisalus aegrotantis incerta est : ut siiss corripitur
ad prue lestinatorũ numerũ pertin& siteicor reptio
solubr e madicamentum: Si autem non pertin&. sitei
correptio poenale tormentum: Subisto ergo incesto:
excaritate adhibenda est. cuius exitus ignoratur : &
proillo cui adhib&ur. oraendum est ut san&ur : cũ au¬
tem homines percorreptionem inuiam iustitiae seu
ueniunt . seureuer tuntur : quis operatur in cordib
eorũ salutem : nisulle qui quolib& plantante & rigan¬
te & quolib& inagris. uelarbus culis operaentedat

Expanded text:
volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. Dimissi enim sunt libero tentur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccati justa poena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eorum salutem, nisi ille qui quolibet plantante atque rigante, et quolibet in agris vel arbustulis operante dat
Abbreviated transcription (Latin):
non operibus reddatur sedenatis dicur sinculla
dubitatione confidendum est socogretiã uitã sin dia
uocani quiahis meritis reditur quȩ eraeti a contulitho¬
minurec tequippe ipsa intelligitur.: quȩ grtetia in euan¬
geliolegitur gnetia progratia idest probis meries
quuecontulit gnetia : Hiuero qui non pertinent adhur
psedestinatorũ numerũ quosdĩ gnatia siue nondũ
habentes ullum liberums̃ uȩ uoluntatis arbitrium
siuecum arbitrio uoluntatis Ideo uero libero quia
perips amgncm libertcto perducit a drognum  Hi
ergo qui non pertinent adistum certissimum & fe¬
licissimum numerum promeritis iustissime iu¬
dicantur: Autenim iacent subpeccato quod origina¬
liter generactione tre xerunt : & cũ illo hereditario
debito hi ne exeunt quod nonest regeneratione dimuis¬
sum: autper liberum arbitrium alia insuper
ad diderunt: arbitrium inquam liberum sed non
lbenxcũ uberum iustitiae: peccatiautem seruum quo

Expanded text:
non operibus reddatur, sed gratis detur; sine ulla non operibus reddatur, sed gratis detur; sine ulla dubitatione confitendum est, ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini. Recte quippe ipsa intelligitur quae in Evangelio legitur, Gratia pro gratia , id est, pro his meritis quae contulit gratia. 42. Hi vero qui non pertinent ad hunc praedestinatorum numerum, quos Dei gratia sive nondum habentes ullum liberum suae voluntatis arbitrium, sive cum arbitrio voluntatis, ideo vere libero, quia per ipsam gratiam liberato, perducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicissimum numerum, pro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato, quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum; aut per liberum arbitrium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, sed non liberatum; liberum justitiae, peccati autem servum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ibi dimisericordia necessariaest: qua fi&beatus cui
non inputabit dñs peccatũ: Sed tunc probonorum
perũ merits. iusto iudicio &iã ips amisericordia
tribu&ur : Cumenim dicitur iudicium sinemise¬
ricordia illiqui non fecit inisericor diam. manifesta¬
tur in his inquibus inueniuntur bonaopera mi¬
sericordiae: iudicium cummisericordia fieri:
Acperhoc & iamipsam misericor diam meritisbo¬
norum operum reddi: Non sicest nuncquando
non solum nullisbonis sed &iam multis. malis
operibus praecedentibus: misericordiacius prue¬
uenit hominem. ut liber&ur amalis. & quae fecit
& quue fatturus fuerit nisidĩ gratia regor& ur
& quaepassurus fuerat in a&ernum nisieruer& ur
a potestate tenebiterũ & trans ferr&ur in reg¬
num filii caritatisdi. Verum tamen quia & ipsauita
iderna quam tertum est boni soperibus debita
eddi atantos postolo grecia dĩ dicitur : Cumgrtecia

Expanded text:
ibi Dei misericordia necessaria est, qua fit beatus, cui ibi Dei misericordia necessaria est, qua fit beatus, cui non imputavit Dominus peccatum . Sed tunc pro bonorum operum meritis justo judicio etiam ipsa misericordia tribuetur. Cum enim dicitur, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam; manifestatur in his in quibus inveniuntur bona opera misericordiae, judicium cum misericordia fieri; ac per hoc etiam ipsam misericordiam meritis bonorum operum reddi. Non sic est nunc, quando non solum nullis bonis, sed etiam multis malis operibus praecedentibus, misericordia ejus praevenit hominem, ut liberetur a malis, et quae fecit, et quae facturus fuerat nisi Dei gratia regeretur, et quae passurus fuerat in aeternum nisi erueretur a potestate tenebrarum, et transferretur in regnum Filii charitatis Dei . Verumtamen quia et ipsa vita aeterna, quam certum est bonis operibus debitam reddi, a tanto Apostolo gratia Dei dicitur , cum gratia
Abbreviated transcription (Latin):
inque nntas ut scperbiam posnt genenr dua itassi
Deniquo erlam hocerit sedtune quodiam est i nangrlia
noupo rohiornibus erit : quando illa superbaa es to
sanobantia illuc integer perduc&ur &illic integerrimu
misericordia saluatoris sui siue cum conuertuntur.
siue cum proeliantur. siue cum coronantur Nã
suae : Qui coronatte inmiseratione & misericor¬
dia: Dicit &ciã iacobus apostolus: iudicium sinem¬
sericordia illi qui non fecit misericor diam: ubiosten¬
dit &iaminillo iudicio in quo iusti coronantur
in iusti qued amnantur: alios cummi sericordia
alios sine mis cricordia iudicandos: Propt̃ quod
&iam mater machabeorũ filiosuodicit in illami¬
seractione cumfroc tribus te recipiam. Cumenim
rexiustus sicut scriptum est sederit inthrono non
aduer sabitur ante eum omne malum. quisglo¬
riabitur . castumse habere cor: autquis gloriabi¬
tur mundum seesse a peccato : Acperhoc &iam

Expanded text:
infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. Denique etiam hoc erit; sed tunc, quod jam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla superbia esse perseverantia, illuc integer perducetur, et illic integerrimusmisericordia Salvatoris sui, sive cum convertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur. 41. Nam suae, Qui coronat te in miseratione et misericordia . Dicit etiam Jacobus apostolus, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam : ubi ostendit etiam in illo judicio, in quo justi coronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam . Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, non adversabitur ante eum omne malum. Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Ac per hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pecosondas Quad occultari opus est in hoclo cos ubi
sie ca uendaese elatio ut &iam pertatanaaranellco nb
mee ecolseplurtantus colasitar&ur apostolur
Iio oposto lis di cebatuir simansere a posmandicente
illo quieos utique sciebat ereo mansunor clieoet
dbicunt duis Nam propter huius utilitatm slrdine
fonto quis excolacur sed omnes uoda quibenecur ru
huneant dumoccultum est quiper uenianidi pecupt
huus por eo toilitatem scerei credendumes quorda
defilios perditionis non accepto dono peseuderoendi ude
naerosnem infide quaeperdileccionem opentdim
incipers uiuero & aliquandio fidelitor ac iufero uiue¬
condeposteacadere nequedõac uita priusquas hoaius
condintaa sonfertioꝰ quorum sino mini conagi roceis
perdias biaberent hominer istum alibeg rimum timo¬
tiam quo untiũ elationis opprimitur done acghefigno
fecur quut peiua unutur peruemrent : Deinceps pam
ns uinistotemptationum loco non expesit udor an dest

Expanded text:
sse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cavenda est elatio, ut etiam per satanae angelum, ne extolleretur, tantus colaphizaretur apostolus . Hinc Apostolis dicebatur, Si manseritis in me : dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros. Et per dicuntur. propter huius utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes, etiam qui bene currunt, timeant, dum occultum est qui perueniant — propter huius ergo utilitatem secreti credendum\' est quosdam de filiis perditionis nin finem, in fide quae per dilectionem operatur incipere vivere, et aliquandiu fideliter ac juste vivere, et postea cadere, neque de hac vita priusquam hoc eis contingat auferri. Quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo vitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam qua pie vivitur pervenirent, deinceps jam tio in isto tentationum loco non expedit, ubi tanta est
Abbreviated transcription (Latin):
quicum adnuntiass& & locatus ess&multiplicatis unt
super numerum: Ipsi autẽ uocati dicͥpos sunt non au¬
tem electi. qui a non secundum propositum uocati:
cer tum uero esse numerum electorũ neque augen¬
lum nequeminuendum: Quamuis & iohannes bap¬
tista signific&. ubidicit faciteergo fructum dignũ
paenitentiae : & nolitedicere apuduos m& ipsos. patrẽ
habemus abracham: potens est enim dr̃ delapidibus
istis suscitare filios abrachȩ. ut ostendat sicesse istos
amputandos si non fecerint fructũ ut nondesit nume
us qui promissus est abrahȩ : Tamena pertius in
a pocalipsi dicicur : tenequod habes: nealius accipiat
coronamtuam: si enimalius non est accepturus nisi
iste perdiderit : Cercus est numerus : quod autem &iã
per seueraturis scis sicistadicuntur. quasi eos perse¬
ueneturos habeatur incertum : Non aliter haec audire
deseni quibus & pedit non alcum sapere sedtimere
Quiserum cnculti tudine fidelium quamdio inhacmor¬

Expanded text:
qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum vocati. Certum vero esse numerum electorum, neque augendum neque minuendum, quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit, Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et nolhabemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae , ut ostendat sic esse istos arus qui promissus est Abrahae: tamen apertius in Apocalypsi dicitur, Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est numerus. 40. Quod autem etiam perseveraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseveraturos habeatur incertum: non aliter haec audire debent, quibus expedit non altum sapere, sed timere . Quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mor
Abbreviated transcription (Latin):
aduersitate aliqua uincer&ur : Ita factum est ut
uoluntas hominis inualida &inbecilla in bono ad¬
huc paruoperseueror& peruir tutemdi cũ uoluntas¬
primihominis fortis & sana in bono ampliore non per¬
s euereuerit. habens uir tutem liberi arbitru: quamuis
non defuturo adiutorio dg̃ sine quo non poss& perse¬
uerare si uell& : non tamen taliquo in illo dr̃ operaer&ur
ut uella For cissimo quippe dimisit atque permisit
facere quod uell&: infirmis seruauit ut ipso donan¬
te. inuictsꝰme quod bonumest uellent. ut hoc desere
N uictissime noulent: Dicente er goxp̃o rogaut prote
nedeficiat fidestua. Intelli gamus ei dictũquȩ̃ aedificatur
superpartem: atq: ita homodĩ non solum quia mise¬
ricordiam consec utus est ut fidelis ess& : uerum &iã
quia fides: ipsa nondeficit : quigloriatur indnoglori
i umdĩ. quorumita certus est numerus: ut nec ad da¬
tur eis quis quam necminuatur exeis: Nonde his

Expanded text:
adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntaprimi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut vellet. Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non deficit, qui gloriatur, in Domino num Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his
Abbreviated transcription (Latin):
&e quin nonper seue soebunt nisiet possint &uelint :
per seueraendi eis & possibilitas & uoluntas diuinac
gnatiae largitate don&ur: Tantum quippe spũscõ
accenditur uoluntas eorum : ut ideo possint. quiasic
uolunt. Ideo sic ucilint: qui ads̃ operactur ut ui lint
Nanis iintanta infirmitate uitehuius: inquatamen
infirmitate propter elationem reprimendam
perficiuir tutẽ opor tebat. ipsis relinquer&ur uolun¬
tassua ut in adiutorio dĩ sine quo perseuerare non
possent manerent siuellent: Necds̃ in eis operare¬
tur ut uellent: intertot. & tantas temptationes in¬
firmitatesua uoluntas ipsa suc cum ber&: &ideo
perseuerare non possent: qui adeficientes infirmi¬
tate necuellent. aut non ita uellent infir mitate
uolunt atis ut possent: Subuentum est igitur
infirmitati uoluntatis humanȩ: &diuinagratia
indeclinabiliter & insuperabiliter ager&ur : &
ideo quamuis infirma non tamen deficer& neq

Expanded text:
ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque
Abbreviated transcription (Latin):
& exaltans capũ meum : Acperhoc adomnem
hominem pertin& quod scriptũ est : ut gloria&
omnis caro contimipso: Adiustos autemillud
qui gloriatur in dño glori&ur: Hocẽnim̃ apos¬
tolus apertissime ostendit: quicum dixis s&
ut nonglori&ur omnis caro coramipso : Ne
putarent scĩ si negloria seremansisse : Mox
addidit: exipsoautem uos estis in xp̃o ilũ.
qui factus nobissapientia ado & iustitia & scĩficatio & re¬
demptio ut quem ad modum scriptum est. quigloria¬
tur in dño glorietur. Hinc est quod in hoc loco miseriarũ
ubi temptatio est uita bumana superternx̃ : uir tus
in infirmitate. perficitur: Quaeuir tus nisi ut quiglo¬
rid ur in dño glori&ur: Ac per hoc nec deipsa perse¬
uerantia boniuoluit ds̃ scõs suos inuiribus suis. sec
in ipso gloriari qui eis non solum dat udiutoriũ
quale primo homini dedit sine quo non pos sint per¬
seuestore siue lit: Sedineis &iam operatur & uelle .⁊

Expanded text:
et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad justos autem illud, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Hinc est quod in hoc loco miseriarum, ubi tentatio est vita humana super terram , virtus in infirmitate perficitur : quae virtus, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? 38. Ac per hoc nec de ipsa perseverantia boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjutorium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiam, operatur et velle: