comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simortuus fuero maximũ luchr̃ũ ꝑcep¬
turussũ iđ ẽ. uitã ȩt̃nã: Uiuere
in carne hicmꝰ fructus . ẽ. oꝑis: quia
quo ãplius iuxero mercedẽ meam
augebo:: st qui deligã ignoro: id est¬
ignoro utrũ mortẽ appetã anadhuc
in carnemanere optẽ: Est autẽ dis
tinguendũ :: Ecquid eligã ignoro m
Cũ xp̃o. eẽ multo magis melius: Cũdicit
Etbonũ quidẽ eẽ manerehic: sed melius
⁊optimũ regnare cũ xp̃o: Ethoc confi¬
densscio r manebo ⁊ ꝑmanebo: idẽ confido
& credoqr manebo ⁊ quã diudnõ placu¬
erit: ⁊ ꝑmanebo id .ẽ. usq ad ꝑfec

Expanded text:
us fuero, maximum lucrum percepturus sum, id est vitam aeternam. Vivere in carne, hic mihi fructus est operis, quia quo amplius vixero, mercedem meam augebo. Et quid eligam ignoro, id est, utrum mortem appetam, an adhuc in carne manere optem. Est autem sic distinguendum. Et quid eligam ignoro, cum Christo esse, multo magis melius. Cum dixit et bonum quidem esse manere hic, sed melius et optimum manere cum Christo. Et hoc confidens scio, quia manebo, id est, confido et credo, quia manebo quandiu Domino placuerit, et permanebo
Abbreviated transcription (Latin):
tũ iterũ ad uos: Gratulari.ẽ: congau¬
dere ⁊ grãs referre : Et .ẽ. sensus:
U tuos inquit gaudeatis demeo aduentu
⁊ grãs referatis dõ qui uobis me in cõ¬
lomen reddidit liberatũ auiculis
Tantũ id .ẽ. tantũ modo Digne in eugłio
xp̃i conuersamini id ẽ uiuite ⁊ ꝑ¬
dere docere : scđm eiꝰ p̃cepta uiuere :¬
⁊ que ꝓmittit sperare. ⁊ exmandatis
Quia statis. ꝑ seueratis. solidi estis. In uno
spũ. inuna uoluntate: Unde in actibus
apłoꝵ luchas diẽ: Multitudinis inquid

Expanded text:
tum iterum, ad vos. Gratulari est congaudere et gratias referre, et est sensus: Ut vos, inquit, gaudeatis de meo adventu et gratias referatis Deo, qui vobis me incolumem reddidit liberatum a vinculis. Tantum, id est tantummodo, digne in Evangelio Christi conversamini, id est, vivite et pdere, docere, secundum ejus praecepta vivere et quae promittit sperare, et ex mandatis Quia statis, perseveratis, solidi estis, in uno Spiritu, in una voluntate. Unde in Actibus apostolorum Lucas dicit, Multitudinis cred
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s insidias & omia machinam̃ta diaboli:
appetendo illa scriptura sacra docet.
⁊ uitando q̃ phibet: ⁊ non solum dȩ mones
ꝑ eiꝰ cognicionẽ ⁊ adiutoriũ dĩ possumus
superare: sed etiã auctoritate illius
hereticos conuincere ⁊ errorẽ illoꝵ destru
cũ om̃ib: quidiligunt dnm̃ iħm xp̃m: Uł¬
alit̃: Grã id ẽ. fides & remissio peccatorũ.
societas ã nasit uob cũ om̃ib: sc̃is. in incorrup¬
tione hoc ẽ in resurrectione generali:
ubi accipient om̃s electi incorruptionẽ
in anima. fulgentes sicut sol in regno
patris cũ quo felices in scła scłoꝵ mane

Expanded text:
omnes insidias et omnia machinamenta diaboli, appetendo quae Scriptura sacra docet, et vitando quae prohibet. Et non solum daemones per ejus cognitionem et adjutorium possumus superare, sed etiam auctoritate illius haereticos convincere, et errorem illorum destruecum omnibus qui diligunt Dominum aliter: Gratia, id est fides, remissio peccatorum, societas aeterna, sint cum omnibus sanctis in incorruptione, hoc est in resurrectione generali, ubi omnes accipient electi incorruptionem tabilitatem in anima , fulgentes sicut sol in regno patris sui : cum quo felices in saecula sae
Abbreviated transcription (Latin):
lari : ꝑpriaȩ tam̃ illud: qđ in longũ ꝓtendit᷑
repellit ĩtafides hominẽ munitꝰ. ⁊ adiaboli
iaculis ⁊ infestationib defendit. illa tam̃
quȩ fueritbonis oꝑibus adornata: Tela
autẽ diaiboli ignea appellat suggescionẽ
prauã: quanos incendit admala oꝑa
agenda ⁊ q̃ extinguit᷑ ꝑuirtutẽ fidȩi:
Etgaleã salutis assũmitte: Gale incapete
ponit᷑ om̃sq corporis sensus munit ⁊ꝓtegit.
uisũ i delicet in occulis. auditũ in aurib.
gustũ in ore : olfatũ innarrib: tactũ in toto
capite: Quid debemꝰ ergo intellegere
ꝑgaleã q̃ ut diximus om̃s sensus corporis
ꝑcapud uero m̃tẽ : qx sicut capite regunt᷑
m̃bra : itai cogitationes ĩ te disponuntur:
Ponamus igit̾ galeã in capite : id ẽ ꝓtectio
nẽ xp̃i rec̃damꝰ insecreto m̃tis nrãe. ha¬
bentes in illo fiduciã non in nob ipsis
⁊ ipse tuebit᷑ om̃s sensus nr̃os. uei diabo¬
lo hoste antiquo possint uulnerari:

Expanded text:
lari, proprie tamen illud quod in longum protenditur, repellit, ita fides hominem munit, et a diabolo jaculis et infestationibus defendit, illa tamen quae fuerit bonis operibudenique diaboli ignea appellat suggestionem pravam, quae nos incendit ad mala opera agenda, et quae exstinguitur per virtutem fidei. Et galeam salutis assumite. Galea in capite ponitur, omnesque corporis sensus munit et protegit, visum videlicet in oculis; auditum in auribus, gustum in ore, olfactum in naribus, tactum in toto corpore. Quid debemus ergo intelligere per galeam, quae, ut diximus, omnes sensus corporis Per caput vero mentem, quia sicut capite reguntur membra, ita cogitationes mente disponuntur. Ponamus igitur inem Christi recondamus in secreto mentis nostrae, habentes in illo fiduciam, non in nobismetipsis, et ipse tuebitur omnes sensus nostros, ne a diabolo hoste antiquo possint vulnerari;
Abbreviated transcription (Latin):
tos habet pedes. serpentes sꝑnit. spi¬
nas omnẽq asperitatẽ uia ꝓnihilo
ducit : ita & uos diabolũ serpentem
antiquum s pinas quoq: id ẽ. pugnationes
pcssionũ omnẽq asperitatẽ huius uite
contẽpnitȩ ⁊ liberi ad p̃dicationẽ eugłii
incedite: Aliter: ł calciamenta que
ex mortuis animantib: fiunt: debemus
intellegere dicta.⁊ exẽpla scõr patrũ:
uel p̃cedentiũ: Calciatos ergo pedes
habemꝰ cũ dictis ⁊ exẽplis p̃cedencium
patrũ muniti securi ad p̃dicandũ eugłm
pacis accedimꝰ: Eugłm autẽ pacis dicit᷑
quia ibi continetur paxquã xp̃s apłis cõ¬

Expanded text:
tos habet pedes, serpentes spernit, spitos habet pedes, serpentes spernit, spinas, omnemque asperitatem viae pro nihilo ducit: ita et vos diabolum serpentem antiquum, spinas quoque, id est passiones passionum, omnemque asperitatem vitae hujus contemnite, et liberi ad praedicationem Evangelii incedite. Aliter: per calceamenta quae ex mortuis animalibus fiunt, debemus intelligere dicta et exempla sanctorum patrum praecedentium. Calceatos ergo pedes habemus, cum dictis et exemplis praecedentium patrum muniti, securi ad praedicandum Evangelium pacis accedimus. Evangelium autem pacis dicitur, quia ibi continetur pax quam Chris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecti: Idẽ in õnibpsperis ⁊aduersis
ꝑ seuerate firmi in fide bonisq oꝑibus:
fiant: uł &iã diẽ malũ dic̃ diẽ iudicii
in quo om̃s mali dã pnaibuntur: Sitite
ergo suc cinti lũ bos ur̃os inueritate:
Lũ bos suc cingimus: cũ luxuriã refrenamꝰ :
State inquid infide in bono oꝑȩ &res¬
tringite. lũbos aluxuria ubi maxime
iug&: Ethoc inueritate facite: non in
m̃dationeq ꝑhỹpochrisin. neque
ut laudẽ hominũ capiatis: uł inueri¬
tate dic̃ quasi ꝑ amore nominisxpĩ qͥ est
ueritas: Inditi lori caiusticiae : Becte¬
iusticia loricȩ cõparat᷑ quia sicut lori ca
multis circulis contexitur. Ita iusticia
multis uirtutibus constat Aliter:
lorica pectꝰmunit: uentrẽ stingit. fẽmo¬
ra ptegit. ĩ taiusticia suꝑ fluas cogita¬
tiones quȩ inpectore uersare solent
repellit ingluuiem uentris restringit :
luxuriã quoq cõpͥmit: Etcalciati
pacis: Et ẽ. sensus: Sicutiille qͥcalcia¬

Expanded text:
est: in omnibus prosperis et adversis perseverate firmi in fide bonisque operibus. fiant. Vel etiam diem malum dicit, diem judicii, in quo omnes mali damnabuntur. State ergo succincti lumbos vestros in veritatem. Lumbos succingimus, cum luxuriam refrenamus. State, inquit, in fide, in bono opere, et restringite lumbos a luxuria, ubi maxime viget, et hoc in veritate facite, non in mendacio, neque per hypocrisim, neque ut laudem hominum capiatis; vel in veritate dicit, quasi pro amore nominis Christi, qui est veritas. Induti loricajustitia loricae comparatur, quia sicut lorica multis circulis contexitur, ita justitia multis virtutibus constat. Aliter: quia sicut lorica pectus munit, ventrem stringit, femora protegit, ita justitia superfluas cogitationes, quae in pectore versari solent, repellit, ingluviem ventris restringit, luxuriam quoque comprimit. « Et calceati pacis. » Et est sensus: Sicut ille qui calcea
Abbreviated transcription (Latin):
alii quicredebant illos resur¬
recturos qui baptizati morie¬
bantur : Illos autẽ quisine bap¬
tismo moriebantur: credebant
aut non resurgere aut male
resurgere: Siquis istorum pro¬
pinquus sinebaptis mi gr̃a mi¬
grass& emundo: in uusaliquis
in nomine illius baptizabatur: pu
taintes qđ mortuo. uiui baptismus

Expanded text:
alii qui credebant illos resuralii qui credebant illos resurrecturos qui baptizati moriebantur; illos autem qui sine baptismo moriebantur, credebant aut non resurgere, aut male resurgere. Si quis istorum propinquus sine baptismi gratia migrasset de mundo, vivus aliquis in nomine illius baptizabatur: et putabant quod mortuo baptimus
Abbreviated transcription (Latin):
sub iecit om̃ia: Sunt quidem
modo cuncta subiecta filio: sed
multi non adtendunt adhoc
neq considerant qđ sub eiꝰ potesta¬
te sint p̃ssi quadam ignorantia:
Indie uero iudicii. nullus hoc igno¬
rabit: Tunc & ipse filius sub iectꝰ
erit deo patri: caput uidelicet
nibus.: Id .ẽ. in omnib: electis erit
ds̃ om̃ia ⁊̃ quia erit sacietas illoꝵ
& l&icia. gaudium & ex ulta cio
& uitasicut ipse ꝑ prophetãdicit:
p̃sentia dĩ & implebuntur omnes
electi omnibus bonis omnib: q
uirtutibus. ut in ipso omnia bona
possideant singuli : Erit eñi deus
tunc in uno quoq pacientia: sic̃
fuit in iob: O boedientia: ut in
abra ham : mansu& udo ut in mor¬
se: Uirginitas: ut indanihele:
Sapientia ut insalomone : Et
reliqua dona que modo diuisa st̃
electis tunc possi debunt omnia
singuli : Alioquin ĩdẽ simortui
nonresurgent: quid facient qui
baptitantur promortuis  trant
apud corinthios quidã quiñ cre¬
debant resur rectioñe & erant

Expanded text:
subjecit omnia. Sunt quidem subjecit omnia. Sunt quidem modo cuncta subjecta Filio, sed multi non attendunt ad hoc, neque considerant quod sub ejus potestate pressi sint quadam ignorantia, in die vero judicii nullus hoc ignorabit. Tunc et ipse Filius subjectus erit Deo Patri, caput videlicet nibus, id est in omnibus electis erit Deus omnia, quia erit satietas illorum et laetitia, gaudium et exsultatio et vita, sicut ipse per prophetam ait: praesentia Dei, et ita implebuntur omnes electi omnibus bonis omnibusque virtutibus, ut in ipso omnia bona possideant singuli. Erit enim Deus tunc in unoquoque patientia, sicut fuit in Job; obedientia, ut in Abraham; mansuetudo, in Moyse; virginitas, in Daniele; sapientia, ut in Salomone; et reliqua dona quae modo divisa sunt electis, tunc possidebunt omnia singuli. Alioqui, id est si mortui non resurgent, quid facient qui baptizantur pro mortuis? Erant quidam apud Corinthios qui non credebant resurrectionem, et erant
Abbreviated transcription (Latin):
se conspicient inpoenis supplicio¬
rum.: Nouissima autẽ inimicca
destru&ur mors: Quia postquã
resur rexerint oms. in ipsa resurrec¬
tione destruetur mors inimi ca:
poscuius destructionẽ. nulłã ini¬
miciciã p̃sentis uite pacietur
humanum genus Ubi enĩ uita
erit. & na. nullũ locum obtinebit
mors.: Omĩa autẽ sub iecit ds̃pa¬
ter sub petibus . eiꝰ: id. ẽ subpedib
filii:: Om̃ia sub que fuerunt & er̃.
inimica & amica. terrena & sp̃i¬
talia siue cȩlestia. subici& potes¬
tati illius: Cum autẽ diccit sub
psalmistta đđ Omnia sub iec¬
ta sunt ei : sine dubio p̃ter eũ
qui sub iec̃ ei omĩa: quia non pat̃
filio sed filius deb&. eẽ subditus
patriiscđm qđ homo ẽ: Nãm
scđm diuinitatẽ: unius poten¬
tiae. unius ditatis .ẽ. cũ patre.
senciae ẽ. cum illo: Cum autem
subiecta. illi fuerint om̃ia id . ẽ.
filio: tunc & ipse filius fub iectꝰ
erit illi idẽ deo patri quisibi

Expanded text:
se conspicient in poenis suppliciose conspicient in poenis suppliciorum. Novissime autem inimica destruetur mors, quia postquam resurrexerint omnes, in ipsa resurrectione destruetur mors inimica, post cujus destructionem, nullam inimicitiam praesentis vitae patietur humanum genus. Ubi enim vita erit aeterna, nullum locum obtinebit mors. Omnia autem subjecit Deus Pater sub pedibus ejus, id est sub pedibus Filii. Omnia subjecit quae fuerunt et erunt, inimica et amica, terrena et spiritalia, sive coelestia subjecit potestati illius, Cum autem dicat, subaudis Psalmista David. Omnia subjecta sunt ei, sine dubio, praeter eum qui subjecit ei omnia: quia non Pater Filio, sed Filius debet esse subditus Patri, secundum quod homo est, nam secundum divinitatem, unius potentiae, unius deitatis est cum Patre, sentiae est cum illo. Cum autem subjecta illi fuerint omnia, id est Filio, tunc et ipse Filius subjectus erit ei, id est Deo Patri, qui sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dñm dm̃ nr̃m donec miserea¬
tur nr̃i:.. Id ẽ. ut misereat᷑ nr̃i
Ponitur &im donec ꝓ&: ut in euan¬
gelio demaria & iosephdicitur.
non cognoscebat eam donec pepe¬
rit: Id .ẽ & peperit filiũ suum
primo genitum: Ponitur ꝓsẽꝑ
& continuatione tẽporis. ut isto
in loco: Et ẽ sensus: Oportet autẽ¬
filium regnare: donec ponat deus
pater om̃ s inͥmicos sub pedibus ei:
Qđ .ẽ. dicere: Hilius semꝑ regna¬
bit: quia ds̃ pater semꝑ subici&
in im cos sub pedibus eius. Siꝑ
caput xp̃i diuinitas eiꝰ intelligit᷑
sicut apłs ait capud xp̃i. ds̃ ꝑpe
des non in congruae accipitur hu¬
pedes uisa. ẽ ab iecta Sed ei duob
mo dis in imici siue infideles subici¬
untur: ui delicet dũ aut conuersi
inspirante dõ credunt in xp̃m hu¬
manitus pasum. mortuum: ab iñ¬
feris ꝑresurrectionis głam elapsũ
aut &iam insua duricia ꝑduran¬
tes iudicẽ eũ sencient. saltẽ in
diae iudicii bonorũ malorum¬
qie. aquo iusto iudicio dãpnari

Expanded text:
Deum nostrum, donec misereatur nostri , id est ut misereatur nostri. Ponitur etiam donec, pro et, ut in Evangelio de Maria et Joseph dicitur: Et non cognoscebat eam donec peperit, id est, et peperit filium suum primogenitum . Ponitur pro semper et continuatione temporis, ut in isto loco: et est sensus: Oportet Filium regnare donec ponat Deus Pater omnes inimicos sub pedibus ejus; quod est dicere: Filius semper regnabit, quia Deus Pater semper subjiciet inimicos sub pedibus ejus. Si per caput Christi divinitas ejus intelligitur, sicudes non incongrue intelligitur hupedes visa est abjecta. Sed ei duobus modis inimici sive infideles subjiciuntur, videlicet dum aut conversi inspirante Deo credunt in Christum humanitus passum, mortuum, ab inferis per resurrectionis gloriam elapsum, aut etiam in sua duritia perdurantes, judicem eum discent, saltem in die judicii, bonorum malorumque, a quo justo judicio damnari
Abbreviated transcription (Latin):
nantẽ dm̃ patrem cũ se ipso: & spũ
& omip̃s & quomodo trinitas ẽ
in ꝑsonis & unitas in substancia
diuinitatis: Uel certe trad& fili¬
us regnũ deo patri: om̃s uideli¬
&& electos: quia ipse uidebitur
in forma hominis in iudicio
Dap̃natisq iusta sententia rȩpbis:¬
Om̃s secum electos pater nouultui
exibebit : ut qui hominem iudicẽ
uiderunt munda c̃scientia: diui¬
nitatem patris & filii ac sp̃s scĩ
contẽplentur: Cum euacuaue¬
rit omnẽ principatũ: sub̵ tunc
erit finis: Principantur in di¬
uinis sp̃ib: archangeli angłis.
sicut ipso nomine declaratur
& reliqua pandunt ordinum
nomina : Principantur & homi¬
nes hominibus: Sed tunc unꝰ
princeps erit ds̃ trinitas: quia
cessabit om̃is creaturȩ potestas
in angłis & hominibus: Cessabit
timor: regnabit integra caritas:
Heciam erit inter p̃sidentes & sub¬
ditos ulla dissensio: hac prop¬
terea bonorũ sp̃uũ & iustorum
hominum princeps unus erit

Expanded text:
nantem Deum Patrem cum seipso et Spiritu nantem Deum Patrem cum seipso et Spiritu et omnipotens: et quomodo trinitas est in personis, et unitas in substantia divinitatis. Vel certe tradet Filius regnum Deo et Patri, omnes videlicet electos, quia ipse videbitur in forma hominis in judicio, damnatisque justa sententia repomnes secum electos paterno vultui exhibebit, ut qui hominem judicem viderunt munda conscientia, divinitatem Patris et Filii et Spiritus sancti contemplentur. Cum evacuaverit omnem principatum, subaudis, tunc erit finis. Principantur in divinis spiritibus, archangeli angelis, sicut ipso nomine declarantur, et reliqua pandunt ordinum nomina. Principantur et homines hominibus, sed unus tunc erit princeps, Deus trinitas: quia cessabit omnis creaturae potestas in angelis et hominibus. Cessabit timor, regnabit integra charitas: nec jam erit inter praesidentes et subditos ulla dissensio, ac propterea bonorum spirituum et justorum omnium princeps unus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
gent in aduentu eĩ cũ uenerit
ad uidicium: Xp̃i sunt qui in eũ
credunt: & credider̃ ante aduen¬
tũ eiꝰ: De inde finis sub erit
mundi: H inisnamq mundi
resurrecocrit: Cũn tradide¬
rit regnũ deo & patri. Deus pat̾
omĩa tradidit filio: sicut ipse
ait: om̃ia tradita sunt mihi apa¬
tre meo: & paulus dicit: quod
tunc sit finis mundi uenturus.
cum regnum tradiderit filius
patri suo qui est ds: Sed quia
istud regnum sic filio a patre & pa¬
tri a filio traditur ut cõmuniter
ab utroq pos sideatur: Dicen¬
dum breuiter qđ pater homini
filio a uerbo suscepto om̃ia tradi¬
derit ut sicut infilio diuinitas
& humanitas una. ẽ ꝑ sona. sic sit
una & possessio: Illi enĩ homini
tunc cuncta tradidit: quando
ab unigenito suo suscipr uoluit:
I sdẽ filius infine regnum deo & pa¬
tritrad&: cũ electos suos quossu¬
onsanguine ad quis iuit. lad contẽ¬
plationem cognitionẽq dĩ. patris
ꝑduxerit :  hostendens eis reg¬

Expanded text:
gent in adventu ejus cum venerit gent in adventu ejus cum venerit ad judicium. Christi sunt, qui in eum credunt, et crediderunt ante adventum ejus. Deinde finis, subaudis erit mundi; finis namque mundi, resurrectio erit, cum tradiderit regnum Deo et Patri. Deus Pater omnia tradidit Filio, sicut ipse ait: Omnia tradita sunt mihi a Patre meo . Et Paulus dicit, quod tunc sit finis mundi venturus, cum tradiderit regnum Filius Patri suo, qui est Deus. Sed quia istud regnum sic Filio a Patre, et Patri a Filio traditur, ut communiter ab utroque possideatur, dicendum breviter, quod Pater homini Filio a Verbo sumpto, omnia tradiderit, ut sicut in Filio divinitas et humanitas una est persona, sic una sit et possessio. Illi enim homini tunc cuncta tradidit, quando ab unigenito suo suscipi voluit. Idem Filius in fine regnum Deo et Patri tradet, cum electos suos quos suo sanguine acquisivit, ad contemplationem cognitionperduxerit, ostendens ejus reg
Abbreviated transcription (Latin):
illud possideat in re:: Nuncautẽ
id ẽ. mhac aetate inqua sumus.
xp̃s resurrexit amostuis primi¬
ciae dormientium: Primiciae
dormientium dicit xp̃m: quia
electorũ ipse primꝰ propria
uintute & adhoc ut iam ñmori¬
atur resurrexit amortuis Qm̃
quidem ꝑ unum hominem adans.
mors animȩ & corporis uenit
rectio mortuorũ bonorum ma¬
lorumq: Unus quisq: insuo or¬
dine: Nedicerent illi & forsitan
dicebant. quare iusti qui ante
xp̃m mortuisunt ante eũ non
resurrexer̃ : quia ꝑ cuius uirtu¬
tem quidam illorum sur rexer̃.
& om̃s homines resurrecturis.
primiciae debuit. eẽ dormien¬
tium id ẽ primꝰ debuit resurge¬
re sicut & fec̃: Deinde om̃s insuo
ordine sub aut iã surrexerunt.
aut resurrecturis unt: postxp̃m
uidelicet qui resurrexit primꝰ:
Deinde hii qui sunt xp̃i in aduen¬
tu eiꝰ: Quidam codices habent¬
der̃: sed falso scriptum. ẽ: Dem¬
de in quid qui sunt xp̃i. resur¬

Expanded text:
illud possideant in re. Nunc autem, illud possideant in re. Nunc autem, id est in hac aetate in qua sumus, Christus resurrexit a mortuis, primitiae dormientium. Primitias dormientium dicit Christum quia electorum, ipse primus propria virtute, et ad hoc ut jam non moriatur, resurrexit a mortuis. Quoniam quidem per unum hominem, Adam, mors animae et corporis venit, rectio mortuorum, bonorum malorumque. Unusquisque autem in suo ordine. Ne dicerent illi, et forsitan dicebant: Quare justi qui ante Christum mortui sunt, ante eum non resurrexerunt? Quia per cujus virtutem quidam illorum surrexerunt et omnes homines surrecturi sunt. Primitiae debuit esse dormientium, id est primus debuit resurgere, sicut et fecit: deinde omnes in suo ordine, subaudis, aut jam resurrexerunt aut resurrecturi sunt, post Christum videlicet, qui resurrexit primus. Deinde hi qui sunt Christi, in adventu ejus. Quidam codices habentderunt. Sed falso scriptum est. Deinde, inquit, hi qui sunt Christi, resur
Abbreviated transcription (Latin):
sub simortui non resurgunt:
In his locis syllogis mis dialecticif
utitur apłs. & uidetur denegare
quod con firmat Nons enim falsi
ut quidam ur̃m dicunt. adhuc
suistis: ut remissionem accipere¬
tis peccatorum.: Ergo non creden¬
tes xp̃m resurrexisse inpeccatis
suis manebant: quia baptis mus
non ꝓd.ẽ. nisi in fide xp̃i: Ergo
dicit loquens dialecticȩ Si in
hac uita tantum in xp̃o sperantes
sumus sub & non in alia quȩ erit
post resurrectionem: miserabilio¬
res siue miseriores sumus om̃ib
hominibus infi delibus: quia illi
hac uita fruuntur. luxuriantur.
crapulanturꝰ in ebriantur. lȩtan
contra qui in xp̃m credimus: ieiu¬
namus. uigilamus: ab uxoribus abs¬
tinemꝰ ab illicitis cauemus. multa
aduersa & in cõmoda ꝓxp̃o sufti¬
nemus: Sed sc̃i inhac uita spe¬
rant in xp̃o. credentesse ab ipso
mundatos a peccatissuis. & inalia
sperant resurrectionem. beatitu¬
dinemq ꝑhennem: & sic firmi¬
ter in hac spe quasi iam totum

Expanded text:
si mortui non resurgunt. In his locis, syllogismis dialecticis utitur Apostolus, et videtur negare quod confirmat. Non sunt enim falsi ut quidam vestrum dicunt, adhuc surrectionis fuistis, ut remissionem acciperetis peccatorum. Ergo non credentes Christum resurrexisse, in peccatis suis manebant, quia baptismus non prodest, nisi in fide Christi. Ergo dicit, loquens dialectice Si in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, subaudis et non in alia quae erit post resurrectionem, miserabiliores, sive miseriores, sumus omnibus hominibus, infidelibus: quia illi hac vita fruuntur, luxuriantur, crapulantur, inebriantur, laetantcontra, qui in Christum credimus, jejunamus, vigilamus, ab uxoribus abstinemus, ab illicitis cavemus, multa adversa et incommoda pro Christo sustinemus. Sed sancti in hac vita sperant in Christo, credentes se mundatos ab ipso a peccatis suis, et in alia sperant resurrectionem beatitudinemque perennem: et sic firmantur in hac spe, quasi jam totum
Abbreviated transcription (Latin):
est secto matris utero: Sic&apłs
abortiuus quodã modo extitit.
quia post tepus natus . ẽ. in xp̃o.
quia non abillo uocatus. ẽ
cũ iam indextera patris. e&̃ collo¬
catus: Uel abortiuus. quia sicut
deuita abortiui desperat᷑: sic &
deuita apłi desperabat᷑ afi delib
quando eos ꝑse quebatur: qui
utiq ꝑp&uam incurris set mortẽ:
nisi ei axp̃o fu isset sub uentum:
Uisus. ẽ autẽ ei decęlo post ñ par¬
uum tẽpus ascensionis suae.
quando eaecatus ẽ. in uia dũꝑge¬
r& damascum & post ea oranti
catione quia ultimus ẽ. uocatus
maximus autem labore dignitate
& p̃dicatione. sic̃ ipse in sequentib
manifestat ubidic̃: habundan¬
tius si quidem illis om̃ib laboraui:
Cr̃ac autẽ dĩ sum: id qđ sum: Id .ẽ.¬

Expanded text:
est, secto matris utero: sic et Apostolus est, secto matris utero: sic et Apostolus abortivus quodammodo exstitit, quia post tempus natus est in Christo, quia non ab illo vocatus est cum jam in dextera Patris esset collocatus; vel abortivus est, quia sicut de vita abortivi desperatur, sic et de vita Pauli desperabatur a fidelibus, quando eos persequebatur. Qui utique perpetuam incurrisset mortem, nisi ei a Christo fuisset subventum. Visus est autem ei de coelo post non parvum tempus ascensionis suae, quando caecatus est in via dum pergeret Damascum , et postea oranti re et vocatione, quia ultimus est vocatus. Maximus autem labore, dignitate et praedicatione, sicut ipse in sequentibus manifestat, ubi dicit: Abundantius siquidem omnibus illis laboravi. Gratia autem Dei sum id quod sum, id e
Abbreviated transcription (Latin):
delicet die resurrectionis suae
quando cũ illis erat thomas:
Deinde uisus .ẽ. plusquã quingen¬
tis fratribus simul idẽ creden¬
tibus: Hoc quoq uerũ. ẽ. licet
euangłtae non cõmemorent :
Ex quibus multimanent in corpo¬
re usq adhuc sub: quossi uultis in¬
terrogare potestis:: Quidam autẽ
dor mier̃: id ẽ. mor tui sunt ::
Quod idõ dicit qui a facilius potaer̃
suscitari axp̃o de somino mortis
quã quis asociosuo de somno lec¬
tuli: Deinde uisus. ẽ ia cobo. quis
spoponderat incȩna non se man¬
ducaturum autbibiturum: do¬
nec uider& xp̃m amortuis susci¬
tatum: De inde apłis omnibus :¬
Et in monte ubi constituerat eos
ire: & qando cȩlos peciit: Nouis¬
sime autẽ om̃iũ tanquã abortiuo.
uisus est mͥ: Ab ortiuus est. qui
sine legittimo tẽpr nasctendi
nascitur: extric tẽpus uideli¬
cet congruum. aut antequam
debeat nasci aut post: Iulius
cȩsar fuit abor tiuus: qui post le¬
gitimum tẽpꝰ cum cę̧sariae natꝰ

Expanded text:
delicet die resurrectionis suae, quando cum aliis erat Thomas. Deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul, id est credentibus. Hoc quoque verum est, licet evangelistae non commemorent. Ex quibus multi manent, in corpore, usque adhuc, subaudis quos si vultis interrogare potestis; quidam autem dormierunt, id est mortui sunt, quod ideo dicit, quia facilius poterunt suscitari a Christo de somno mortis, quam quis a socio suo de somno lectuli. Deinde visus est Jacobo, qui spoponderat in coena Domini non se manducaturum aut bibiturum donec videret Christum a mortuis suscitatum. Deinde apostolis omnibus, in monte ubi constituerat eos ire, et quando coelos petiit. Novissime autem omnium, tanquam abortivo visus est et mihi. Abortivus est, qui sine legitimo tempore nascendi nascitur: extra tempus videlicet congruum, aut antequam debeat nasci, aut post. Ut Julius Caesar fuit abortivus qui post legitimum tempus cum caesarie natus
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ epłas suas: Uel &iam in hoc
plus illis laborauit : quia illi
hac potestate : sed labore manuum
suarum uiuebat: Uelplus labora¬
uit  quia ille iudaeis qui habebebant
scripturas quibus incia dãpnabatur
Et factis miraculis. facile doctrina
suscipiebatur illorũ quia illi cogni¬
tionem dĩ habebant: paulus uero
nullam dexp̃o prophetiam haben¬
lis & auditoribus corda eorum
tangendo & illustrando ad creden¬
dum & mihi uerbum p̃dicationis
ministrando: Siue enim ego siue

Expanded text:
tolas suas. Vel etiam in hoc plus illis laboravit, quia illi hac potestate, sed labore manuum suarum vivebat. Vel plus laboravit, quia illi Judaeis qui habebant Scripturas quibus vitia damnabantur, et factis miraculis, facilis doctrina suspiciebatur illorum, quia illi cognitionem unius Dei habebant: Paulus vero nullam de Christo prophetiam habenlis, et in auditoribus corda eorum tangendo et illustrando ad credndum, et mihi verbum praedicationis ministrando. Sive enim ego, sive
Abbreviated transcription (Latin):
habens qđ in futuro ad epturus
erat: Si scđm hominem adbesti¬
homo pugnare potest uelquan¬
tum homo ferre potest. qd̃ mi hi
ꝓd.ẽ. simortu in on resurgent
Bestias in hoc loco appellat homi¬
nes bestiali more uiuentes qui
seditionem populdre aduer¬
sus eum pro uocauerunt. apud
ephesum: ꝓpter diane idolũ cuius
culturã p̃dicabat apłs destruen¬
dam: Om̃is labor scoꝵ ad hoc ten¬
dit: ut resurrectionis głam
mereantur ꝑcipere : Manducemꝰ
& bibanius. cras eñi moriem᷑: Haec
uos des peratorum iudȩorũ fuit
imminente captiuitate sub senna¬
cherib & nabuco donosor: Ethoc
ẽ testimonium abisaia probatum:
positi enim in articulo mortis.
a iebant: man ducemꝰ. & bibamus.
quia crasmoriemur: Qđ apłs
refert ad illos. quide resurrecti¬
one dubita bant: Etsi ita est
inquid ut uos putittis. uideli¬
c& siresurrectio futura non est.
manducemꝰ modo &bibamus quia
cras moriem᷑ : & post modum nil
mali paciem᷑: Et reuera siresur¬

Expanded text:
habens quod in futuro adepturus habens quod in futuro adepturus erat. Si secundum hominem ad besticundum quod homo pugnare potest, vel quantum homo ferre potest, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? Bestias in hoc loco appellat homines bestiali more viventes, qui seditionem popularem adversum eum provocaverunt apud Ephesum propter Dianae idolum, cujus culturam praedicabat Apostolus destruendam . Omnis labor sanctorum ad hoc tendit, ut resurrectionis gloriam mereantur percipere. Manducemus et bibamus, cras enim moriemur. Haec vox desperantium Judaeorum fuit, imminente captivitate sub Sennacherib et Nabuchodonosor, et hoc est testimonium ab Isaia prolatum. Positi enim in articulo mortis aiebant: Manducemus et bibamus: quia cras moriemur . Quod Apostolus refert ad illos, qui de resurrectione dubitabant. Et si ita est, inquit, ut vos putatis: videlicet in resurrectio futura non est, manducemus modo et bibamus, quia cras moriemur: et postmodum nihil mali patiemur. Et revera si resur
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut eĩ exemplo non credentib:
resurrectionẽ suadeat Et osten¬
dat quia si illi resurrectionẽ non
crederent. nequaquam uiuos
ꝓmortuis baptizarent .: & est sen¬
sus: Ocorinthii si resurectio
nec p̃cessit in xp̃o & in quibus dã
qui re surrexerunt cũ illo. nec
futura ẽ. genera later in omnib:
quidemi hoc quod apud uos iuui
baptizantur ꝓmortiuis: qđ facie¬
bant ut diximus obduas causas
uel quia putabant non resurrec¬
turos nisi baptiza tosssicuti ueritas¬
omni hora in fame & siti & reliqͥs
eam quam ego ꝓ labore quo libo¬
raui in uobis habiturus sum:
& si coti diae moriebatur: quo¬
modo uiuebat. Quotidiȩ in¬
quid morior: id .ẽ. periculum
pericula mortis sustinebat. ut
illi in regno & ne beatitu dinis
glorificarentur: Et est sensus:
ad superiora respiciens: &iam¬
siuos ꝑficere non uultis: ego tam̃
mercedem laboris habeo .⁊ Unde
& dicit ꝑ illam głam uiro: quam
habeo in xp̃o iħu: Securus & fixꝰ
inspe. talia loquebatur : quasi im

Expanded text:
sed ut ejus exemplo non credentibus resurrectionem suadeat et ostendat: quia si illi resurrectionem non crederent, nequaquam vivos pro mortuis baptizarent; et est sensus: O Corinthii, si resurrectio non praecessit in Christo et in quibusdam qui resurrexerunt cum illo, nec futura est generaliter in omnibus, quid est hoc quod apud vos vivi baptizantur pro mortuis? Quod faciebant, ut diximus, ob duas causas: vel quia non putabant resurrecturos, nisi baptizatos; omni hora? in fame, et siti, et reliquis eam quam ego labore quo ego laboravi, in vobis habiturus sum, et si quotidie moriebatur, quomodo vivebat? Quotidie, inquit, morior, id est pericula pericula mortis sustinebat, ut illi in regno aeternae beatitudinis glorificarentur, et est sensus ad superiora respiciens: Etiamsi vos proficere non vultis, ego tamen mercedem laboris habeo, unde et dicit: Per illam gloriam juro, quam habeo in Christo Jesu. Securus et fixus in spe, talia loquebatur, quasi jam
Abbreviated transcription (Latin):
operi insistentib sed male facientibus
& seruire nolentibus: Namadhoc sunt
constituti: ut benelaborantes. laudent
& ad iuuent: male uero facientes dap¬
nent: Sedet siquis bonum facit
non timet potestactem : qui uero ma¬
lum timet ab ea dãpnari:: Unde sub¬
dit apłs. Uis autem nontimere
pores eitem: bonum fac et abeb
laudem ex illa: Non dixit laudabit
te illa potestas quicmulte sunt
potestates quȩ in stbditis magis ma¬
lum quãbonum diligunt sedhabe¬
bunt laudem ex illa potestate. id est
ipsaerit occasio ut tulaude dignussis
Quia situo exemplo ad fidem uelius¬
ticiae opera fuerit ꝑducta: lau¬
daberis tam ab illaquam etiam
abaliis: Apud dm̃ quoq laude
dignus eris: ALITER Sipotes¬
tas illausq ad mostem tepoenis

Expanded text:
operi insistentibus, sed malefacientibus operi insistentibus, sed malefacientibus et servire nolentibus. Nam ad hoc sunt constituti, ut bene laborantes laudent et adjuvent, male vero facientes damnent. Sed si quis bonum facit, non timet potestatem: qui vero malum timet, ab ea damnatur; unde subdit Apostolus: Vis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa. Non dicit laudabit te illa potestas, quia multae potestates sunt, quae in subditis magis malum quam bonum diligunt, sed habebis laudem ex illa potestate, id est, ipsa erit occasio ut laude dignus sis, quia si tuo exemplo ad fidem vel justitiae opera fuerit perducta, laudaberis tam ab illa, quam etiam ab aliis, et apud Deum quoque laude dignus eris. Aliter: si potestas illa usque ad mortem poenis
Abbreviated transcription (Latin):
prebere : dĩ ordinationi resistit :¬
Et dispossitioni cuius ordinatine ille
principatur: Quidam male senci¬
entes. haspotes tates int̃prettii fuas
demones de quibus inepła adhephe¬
sios dicitur non est nobis conluctatio
aduersus carnẽ et sanguinem sed ađ¬
uersus principes & pocestates
qui a inlillo debemus subdi demonib:
Quiautem resistunt. potestatibus regib
i delicet principibus ac dominis suis.
ipsi sibi dãpnationem adquirunt::
Proqualitate enim culpe adquirunt
sibi uindictam: quia iratȩ ille potes¬
tatesdum subditieis parere contemp¬
nunt. aut ocidunt eos aut incco¬
cerem mittunt. aut &iam mexilium
dirigunt:: Siquȩ sierit aliquis cur
dñs dãpnauie seruum. aut princeps
subiectum : respondet Resistebat
mihi et id circo uindictam accepi
exillo: Considerandum autem quia
non dedãpnatione & na loquitur
apłs sed decorporali eo modo quodic¬
tum habemꝰ: Nam principes non sunt
timoriboni operis sed mali: Id. est

Expanded text:
praebere, Dei ordinationi resistit praebere, Dei ordinationi resistit et dispositioni, cujus ordinatione illi principantur. Quidam, male sentientes, has potestates interpretati sunt daemones, de quibus in Epistola ad Ephesios dicitur: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates quia in nullo debemus subdi daemonibus. Qui autem resistunt potestatibus, regibus videlicet et principibus, et dominis suis, ipsi sibi damnationem acquirunt. Pro qualitate enim culpae acquirunt sibi vindictam, quia iratae illae potestates dum subditi eis parere contemnunt, aut occidunt eos, aut in carcerem mittunt, aut etiam in exsilium dirigunt. Si quaesierit aliquis, cur Dominus damnaverit servum, aut princeps subjectum? responde, Resistebat mihi, et idcirco vindictam accepi ex illo. Considerandum autem, quia non de damnatione aeterna loquitur Apostolus, sed de corporali, eo modo quo dictum habemus. Nam principes non sunt timori boni operis, sed mali, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
effecti dominis et principibus no¬
lebant reddere. cum dominus
ins non uenerit conditiones muttre.
sedanimas in&ernum uicturas silual¬
re, Dicebant enim romani creden¬
tes: Nosqui diuinis logibus paremꝰ.
& deo senuimus non debemusser¬
uire neq honorem prebere nero
maliis que potescatibus terrenis:
Qua propcer apłs ialia scripsit eis:
Poterat namq soandalum nascido¬
minis & principibus siserui & fub¬
iecti eorum xp̃i ani effecti. a seruitio
illorum efficerentur alieni: Noceret
quoq aeccłae dum non ꝑmitterentur
alii credere : cummagis meliores debae¬
ant domini seruos suosrecipere. fide¬
les xp̃i effectos: Hoc et ipsas ueritas
persemet ipsam precipit dicens:
Red dice que sunt cȩsaris cęsari. et quȩ sunt
dei deo: Itaque qui resifat potestati.
dei ordinationi resistit: Siuebona
sit illa potestas seumala quicumq
ei resistit. sub trahendo: habea seruiti
um. denegaondo tributum. & hono¬
rem non prebendo quam debete

Expanded text:
effecti, dominis et principibus suis noeffecti, dominis et principibus suis nolebant reddere, cum Dominus Jesus non venerit conditiones mutare, sed animas in aeternum victuras salvare. Dicebant enim Romani credentes: Nos qui divinis legibus paremus, et Deo servimus, non debemus servire nec honorem praebere Neroni, aliisque potestatibus terrenis. Quapropter Apostolus talia scripsit eis. Poterat namque scandalum nasci dominis et principibus, si servi et subjecti eorum Christiani effecti, a servitio illorum efficerentur alieni. Noceret quoque Ecclesiae, dum non permitterentur alii credere, cum magis meliores debeant domini servos suos recipere, fideles Christi effectos. Hoc et ipsa Veritas per semetipsam praecipit, dicens: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Sive bona sit illa potestas, seu mala, quicunque ei resistit subtrahendo servitium ab ea, denegando tributum, et honorem non praebendo quem ei debet
Abbreviated transcription (Latin):
hominem &ursum Ursus & lupꝰ.
deuorant homines boues et oues
Acde causa omip̃s deus bestialibus
hominibus principes preposuit
ut eorum terre a cerbitas aninȩ
illorum reprimeretur: Sunti
etiam pisces alios deglucientesn
quos imitabantur homines in alios
seuientes. quorum temeritas prin¬
cipum formi dine sedata est:
Quȩ autẽ sunt. subaudispo testates
superalios. ad eo ordinata sunt:
Siue quȩ sint iura potestatum a dõ
ordinata sunt: P otestcites et esĩ
uel uira potestatum quȩ in muni¬
do principantura deo constitutast.
sicut iamsupra digimus y unde
dñs dicit pilato: Non haberesin
me potestatem nisi tibi datum eẽ.
desuꝑ: quibus urbis indicatur qđ
siue bona potestas ut dauid. siue
mala fuerit ut nero : non ẽ nisi aut
uolente aut ꝑmittente deõ:
hoc autem id circototum prosequit᷑
apłs. ut potestatibus subdicisint:
qui a non nullisicut iam diximus
adfidem uenientes . pristmum obse¬
quium et seruitium quasi liberi

Expanded text:
hominem et ursum, ursus et lupus devorant homines, boves, et oves. Hac de causa omnipotens Deus bestialibus hominibus principes praeposuit, ut eorum terrore acerbitas animorum illorum reprimeretur. Sunt etiam pisces alios deglutientes, quos imitabantur homines in alios saevientes, quorum temeritas principum formidine sedata est. Quae autem sunt, subaudis potestates super alios a Deo ordinatae, sive quae sunt jura potestatum, a Deo ordinatae sunt. Potestates etenim vel jura potestatum quae in mundo principantur, a Deo constitutae sunt, sicut jam supra diximus. Unde Dominus dixit Pilato: Non haberes in me potestatem, nisi tibi datum esset desuper . Quibus verbis indicatur, quod sive bona potestas, ut David, seu mala fuerit, ut Nero, non est nisi aut volente aut permittente Deo. Hoc autem totum idcirco prosequitur Apostolus, ut potestatibus subditi sint, quia nonnulli sicut jam diximus ad fidem venientes, pristinum obsequium et servitium, quasi liberi
Abbreviated transcription (Latin):
possetis Et ego infirmittte sib
corpori sectimore mentis. ette¬
more multo membrorum sui.¬
N apuduos ocorinehi: horsi¬

Expanded text:
possetis. Et ego in infirmitate, subaudis corporis, et timore mentis, et tremore multo membrorum fui apud vos, o Corinthii! Forsi
Abbreviated transcription (Latin):
angelis. nullus eifuit consilia
rius: Aut quis prior dedit il¬
li: sub fidem suam. aut aliquod
bonum opus antequam ab eiꝰ
grã preueniretur . & retribuet᷑.
ei merces a dño ex hoc quod
fidem suam prior dedit ei .
Quidam uoluerunt controchoc
intelligere centurionem cor¬
nelium: bonissuis meritis exigen¬
tibus adõ accepiffe fidem¬
remu nerationis. propter
elemosinas seilucet & oratio¬
nes quibus intabat : quiid¬
circo ignoranter locuti sunt
qm̃ afi de uenitur adbona
opera agenda non abo perib
ad fidem :: Nisienim corne¬
lius primum fidem habuisser
preuentus inspiratione
di ua: nequa quam bona
opera habuisset. Sed sicut beatꝰ
gregorius dixit. p̃uentusẽ adõ ut
dõ fidem &operasua tribuit: quan¬
do eĩ gra preueritus credit ieũ.
& bona opera exercendo studet
uoluntati eius placere: Qm̃
exipso id .ẽ. expatre sunt om̃ia.
quia ab ipso originem sũpseruas:
Etꝑ ipsum. id ẽ ꝑfilium sunt om̃ia.

Expanded text:
angelis nullus ei fuit consiangelis nullus ei fuit consirius. Aut quis prior dedit illi, subaudis fidem suam aut aliquod bonum opus, antequam ab ejus gratia praeveniretur, et retribuetur ei? merces a Domino, ex hoc quod fidem suam prior ei dedit. Quidam voluerunt contra hoc intelligere centurionem Cornelium, bonis suis meritis exigentibus, a Deo accepisse fidemremunerationis, propter eleemosynas scilicet et orationes quibus instabat. Qui idcirco ignoranter locuti sunt, quoniam a fide venitur ad bona opera agenda, non ab operibus ad fidem: nisi enim Cornelius fidem primum habuisset, praeventus ab inspiratione divina, nequaquam bona opera habuisset. Sed, sicut beatus Gregorius dicit, praeventus est a Deo ut Deo fidem et opera sua tribuit, quando ejus gratia praeventus credit in eum, et bona opera exercendo studet voluntati ejus placere. Quoniam ex ipso, id est ex parte sunt omnia, quia ab ipso originem sumpserunt; et per ipsum, id est per Filium, sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiarum sapientiae & scien¬
cicie dĩ: Altitudo & subli¬
mitatem & pro funditatem
significat: Sapientia accipit᷑
indiuinis rebus scientia inhu¬
manis. Sublimis iergo & pro¬
funda est. habun dantia sapi¬
entiae diuinarum humana¬
rum q rerum apud dm̃. qui
solus ficuti sunt omĩa intuet᷑.
& ad cuius noticiam om̃is sen¬
sus nos tretunditur Quam
in conp̃hensibilia sunt iuditia
iudicat seu iudceos atq genti¬
les & quibus nunc istos eligit.
nunc illos abicit Etquam
iNuesti gaibiles uie eĩ quibus
agentibus ad iudceos & a iude¬
is ad gentes transiit & quib
iterum agentibus adiudģos
transiturus ẽ.: Uel uias pos¬
sumus accipere acciones dei.
quibus omĩa operatus ẽ. quȩ
utiq in uesti gabilessunt: Quis
enim cognouit sensum dñi.
id .ẽ. intellectus eĩ profundita¬
tem quis poenetrauit : Aut
quis consiliarius eĩ fuit. Patris
consiliarius. unigenitus filius ẽ.
eĩ qui & angłs magni consilii ap¬
pellatur : sed ex hominibis &

Expanded text:
 scientiae Dei! Altitudo, sublimitatem et profunditatem significat; sapientia accipitur in divinis rebus, scientia in humanis: sublimis ergo et profunda est abundantia sapientiae divinarum humanarumque rerum apud Deum, qui solus sicuti sunt omnia intuetur, et ad cujus notitiam omnis sensus noster retunditur. Quam incomprehensibilia sunt judicia judicat, seu Judaeos atque gentiles, ex quibus nunc istos elegit, nunc illos abjecit: et quam investigabiles viae ejus! quibus a gentibus ad Judaeos, et a Judaeis ad gentes transiit, et quibus iterum a gentibus ad Judaeos transiturus est; vel per vias, possumus accipere actiones Dei quibus omnia operatus est, quae utique investigabiles sunt. Quis enim cognovit sensum Domini? id est intellectus ejus profunditatem quis penetravit? aut quis consiliarius ejus fuit? Patris consiliarius unigenitus Filius ejus est qui et Angelus magni consilii appel
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ inplenitudine uir tutũ. ut mea
p̃dicatione qđ minus habet is infide.
ꝓcipiatis. et uirtute miraculorũ quȩ
apud uos. operabor. roboremini in eadẽ
fide : et maiorẽ gratiã xp̃i in meo aduentu
ꝑcipere mereamini: Sicenĩ fecit:
Q uiaueniens: qđ illis deherat infide.
incaritate. & ceteris rebus spualibus:
suo aduentu supple int. Obsecro igit᷑

Expanded text:
tutum, ut mea praedicatione quod minus habetis, in fide, rcipiatis ex virtute miraculorum, quae apud vos operabor, roboremini in eadem fide, ut majorem gratiam Christi in meo adventu percipere mereamini. Sic etenim fecit, quia veniens quod illis deerat in fide, in charitate, et in caeteris rebus spiritalibus, suo adventu supplevit. Obsecro ergo
Abbreviated transcription (Latin):
annis. cũ in his paniam ꝓficiscicoepero.
spero qđ p̃teriens uid eamuos. et a uobis
deducar illuc si uobis primũ exparte
fruĩtus fuero: Ui detur haec inachaia
positus dicere. apud corinthũ ciuitatẽ
ẽi ꝓuintiae. quaeutiq achaia uicina
& cohȩrensest macedomae. Inquibus
in quibus xp̃s non dũ fuerat p̃dicatus.
xagnitione dĩ uniuersa reples set.
de signatiã ad e&̃ tẽpus qđ desider ium
suum debeat adimplere uidendo scilic&
hos quos non scđm carnẽ uiderat. & ad quos
nondũ incorpore uenerat: presentiam
sui etrecordationẽ moderatius pollicetur.
Desiderabilius enĩ suscipimus bona quae¬
ce
cito metuimus auferenda securius uero
neglegimus qđ nos diutius possidere¬
credimus: Erui est cũ delectione & gau¬
dio aliquid possidere : uł amplecti
et uidere :: Nuncigitur. sub ante quaueniã

Expanded text:
annis, cum in Hispaniam proficisci coepero, spero quod praeteriens videam vos, et a vobis deducar illuc, si vobis primum ex parte fruitus fuero. Videtur hoc in Achaia positus dicere, apud Corinthum civitatem ejusdem provinciae, quae utique Achaia vicina et cohaerens est Macedoniae, in quibin quibus Christus nondum fuerat praedicatus, in agnitione Dei in universa replesset; designat jam adesse tempus quo desiderium suum debeat adimplere, videndo videlicet his quos nondum secundum carnem viderat, et ad quos nondum in corpore advenerat, praesentiam sui et remorationem moderatius pollicetur. Desiderabilius enim suscipimus bona, quae cito metuimus auferenda: securius vero negligimus, credimus. Frui, est cum delectatione et gaudio aliquid possidere, vel amplecti et videre. Nunc igitur, subaudis antequam
Abbreviated transcription (Latin):
eis fructũ hunc. collationẽ uidelicoe
munerũ quã e is mittunt ꝑmefideles:
proficis car ꝑuos in his paniam.
Congrueaut̃ dic̃ proficisci ꝑ romanos
inispaniã : qr euntib:, deachaia
inhis paniã in medio itinere romihabet᷑:
Scio aut̃ qm̃ ueniens aduos: in ha¬
bundantia benedictionis xp̃iueniã :¬
Spũprop h&ico afflatus i talia cum
qđ iexordio huĩ epłȩ dixit.¬

Expanded text:
eis fructum hunc, collationem videlicet eis fructum hunc, collationem videlicet munerum, quam eis mittunt per me fideles, proficiscar per vos in Hispaniam. Congrue autem dicit proficisci per Romam in Hispaniam, quia euntibus de Achaia in Hispaniam, in medio itinere Roma habetur. Scio autem quoniam veniens ad vos, in abundantia benedictionis Evangelii u prophetico afflatus, talia cum quod in exordio hujus Epist
Abbreviated transcription (Latin):
tribus modis erant debito reseoꝵ
uel quia eos infide p̾ces serant
aquorũ apłis et p̃dicatoribus
erudiebantur. uł quia ipsorũ
exemplo & doctrina proficieban.
uł & iã quia unius fideierant ecunũ¬
dm̃ patrẽ habentes.: fr̃serant infide.
Om̃s eñĩ xp̃iani qui fr̃s sunt infide.
debitores sibi sunt utalter alterius
honfrapotent: Pot est & quarto
modo intelligi. In hoc eos existere
debitores eorũ quia illidie ac nocte
prosalute istorũ orationibus
insistebant: ut fides xp̃i in eis
roboraretur: qm̃ sicorum
spitalium bonorũ participes facti sunt
gentiles: debent ee in carnalibus.
ministrare eis: Nisdẽ modis erat
participes eorũ quibus et debitores.:
Et est sensus: lamquȩ inspitalibus
illi prestant istis supp le mentũ et qđ
inse ñ habent. habent in illis: iustũ est
u tẽporalibus beneficus eis subuenian :
Nocigitur opus ministrationis. cũ con-¬
suma uero. ad ÷ cũ ꝑsecero. et ad signaiuero.

Expanded text:
Tribus modis erant debitores eorum: Tribus modis erant debitores eorum: vel quia eos in fide praecesserant qui ab apostolis et praedicatoribus erudiebantur, vel quia ipsorum exemplo et doctrina proficiebant; vel quia etiam unius fidei erant, et unum Patrem Deum habentes, fratres erant in fide. Omnes enim Christiani, qui fratres sunt in fide, debitores sibi sunt, ut alter alterius onera portent. Potest et quarto modo intelligi, in hoc eos existere debitores eorum, quia illi die ac nocte pro salute illorum orationibus insistebant, ut fides Christi in eis roboraretur. Nam si eorum spiritualium bonorum participes facti sunt gentiles, debenisdem modis erant participes eorum, quibus et debitores, et est sensus: Jam quia in spiritalibus rebus illi praestant istis supplementum, et quod in se non habent, habent in illis, justum est ut in temporalibus beneficiis eis subveniant. Hoc igitur opus ministrationis cum consummavero, id est cum perfecero et assignavero