comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s iam corpꝰ mortis inqͦ lex in menbris re¬
pugnarz legi m̃tis. n .n. clausis oculiᷤtã
erant ⁊ in paradiso deliciaꝵ ceci palpantes¬
que oberrabant uͭ uetitũ lignũ ĩ nesciẽ¬
tes attingerent palpantes q fructus pro¬
hĩtos ignoranto decͥperẽt. Quõ aũ aĩalia
⁊ uolatilia ad ducta sũt atã ut uideret quid
ea uocaret si nõ indebat. Et qũo ip̃a mulier
ad iurũ ad ducta ẽ qñ fcã est ut de illa qmͣ ñ
uitebat diceret. ħ nũc os exossib meis ⁊ cais
de carne mea ⁊ cec̾a pꝰtremo quõ uidit mul¬
er qr bonũ est lignũ ĩ estam ⁊ qui plates¬

Expanded text:
 in quo lex in membris repugnaret legi mentis ? Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorando decerperent. Quomodo autem animalia et volatilia adducta sunt ad Adam, ut videret quid ea vocaret, si non videbat? et quomodo ipsa mulier ad virum adducta est, quando facta est, ut de illa quam non videbat diceret, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea, etc. ? Postremo, quomodo vidit mulier quia bonum est lignu
Abbreviated transcription (Latin):
nudi erant. ita sqͥptũ ẽ ꝙͣ ad modũ oĩa que
gesta narrant᷑ nec tñ itõ mallegoriãcam
narracõnẽ nos debẽt ducere. N .n. ⁊ euãglĩc¬
ta uarrator dicta cuiꝰ ꝙͣ figr᷑ata exeiꝰ ꝑsona
inserebat ac nõ ex ꝑ sona sua que filant ges¬
ta narrabat. cũ dicͥet deillis duob quorũ¬

Expanded text:
e gesta narrantur; nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. Neque enim et evangelista narrator dicta cujusquam figurata ex ejus persona inserebat, ac non ex persona sua quae fuerant gesta narrabat, cum diceret de illis duobus, quoru
Abbreviated transcription (Latin):
aña nõ patebant qmͣuis a ad alia pãce¬
rent. ħ mors eadie accidit qua fcm̃ ẽ ꝙ deꝰ
ueruit amisso qͥpe statu nirabili corpus
ri etate potuissent ut ħ ĩ eorũ carne qmuis
ad huc aĩali ⁊ ĩ meliꝰ pꝰta ꝯmutanda ĩa tam̃
significaretur ꝑ escã ligni uite ꝙ ex ip̃o spũ¬
ali alim̃to sapĩe cuiꝰ saicm̃tũ ilud lignũ

Expanded text:
antea non patebant, quamuis ad alia pateantea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec mors ea die accidit, qua factum est quod deus uetuit. amisso quippe statu mirabili corpus ri aetate potuissent, ut hoc in eorum carne quamuis adhuc animali et in melius postea commutanda iam tamen significaretur per escam ligni uitae, quod ex ipso spiritali alim
Abbreviated transcription (Latin):
iuã ñ cognou̾at. Nõ utiz clansis ocuł am¬
bulantes s eũ cognost̾e nõ ualentib sicut
gͦ ibi sic nec isto loco narracõ figurata ẽ
qmͣuis translato u̾bo scͥpt᷑a usa uideat᷑ nͭ a¬
ꝑtos dic̾et oculos qui i antea patebãt aptos
endũ p̾ceptũ audax curriositas mota est
auita exꝑiri latencia quid nã tactu uetitu
seãret᷑ i noxia lib̾tate habenas ꝓhĩcionis
rumꝑe delectata ꝓbabilius existimans
nõ ẽẽ mortẽ ꝙͣtumuerãt secuturã. tale
qͥppe pomũ credendũ est fuisse ĩ illa arbo¬
re cuiꝰ gen̾is poma iã ĩ alus arboribꝰ in¬
noxia senserant. uñ magis credid̾unt dĩu
posse p̾cantib facile ignosc̾e ꝙͣ paciẽter
tułunt nõ cognosc̾e quid nã eẽt uł cur
eos m̃ cibũ sum̾e uetuiss. mox ut gͦ pre¬
ceptũ transgressi sũt intͥnssecus grã de se¬
rente oĩno nudati qmͣ cypo quotã ⁊ suꝑ¬
bo amore sue pocestatis offẽd̃ant ĩ sua
cõcupinerunt. Ad ħ gͦ aꝑtisũt oculi ad ꝙ

Expanded text:
iam non cognoverant ; non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non valentibus. Sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamvis translato verbo Scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos endum praeceptum audax curiositas mota est, avida experiri latentia, quidnam tacto vetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam: tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cujus generis poma jam in aliis arboribus innoxia senserant; unde magis crediderunt Deum posse peccantibus facile ignoscere, quam patienter tulerunt non cognoscere quidnam esset, vel cur eos inde cibum sumere vetuisset: mox ut ergo praeceptum transgressi sunt, intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
medio ꝑadysy dixit deꝰ ñ edetis exeo neque
ꝯtingetis illud ne morianũ. Idõ pͥus ĩtro¬
gauit ẜpens ⁊ respondit ħ mulier. ut pre
rii ad maximam culpam dampnabil ne¬
gligencie ꝑtin̾et. Uerũtam̃ udencior eius
tranig̾ssio ẽ cũ memoria recinet᷑ i tanqmͣ
ĩ illodens assistens p̾sens q cõtempint᷑. uñ
netessariũ fuit cũ ĩ psalmo dic̾et᷑ ⁊ memoria
retinentib mantata enis. ad dere ut faciañt
nant ea p̾uaricacõnis maiore pcr̃o uͥ oblim¬
ons nulla ẽ extusacõ. dixit gͦ serpens muli¬
eri. Non morte moriemini. Sciebat .ii. deus¬
qm̃ quo die mandutau̾itiᷤᷤ de eo ad aꝑient᷑
nob̾ oculi ⁊ eritis sicut du cognos centes bo
m̃ti amor ille ꝓpͥe potestatis ⁊ quedã de se siꝙꝑ¬
ba pͥsũpcõ que ꝑ illam temptacõnẽ fu̾at ꝯ¬
uincẽta ⁊ humilianda demq uͥb̾ ñ ꝯtenta

Expanded text:
xit deus: non edetis ex eo neque tangetis illud, ne moriamini. ideo prius interrogauit serpens et respondit hoc mulier, ut praerii, ad maximam culpam damnabilis neglegentiae pertineret. uerum tamen euidentior eius transgressio est, cum memoria retinetur et tamquam in illo deus adsistens praesensque contemnitur. unde necessarium fuit, cum in psalmo diceretur: et memoria retinentibus mandata eius, addere: ut faciant nant ea praeuaricationis maiore peccato, ubi obliuionis nulla est excusatio. Dixit ergo serpens mulieri: non morte moriemini. sciebat eniquoniam quo die manducaveritis de eo, adaperientur vobis oculi, et eritis sicut dii, cognoscentes bonumenti amor ille propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumptio, quae per illam tentationem fuerat convincenda et humi
Abbreviated transcription (Latin):
mõtes qui sũt ad aqͥlonẽ. ascẽtã sr̃ nubes
ero sułis altissimo. Nũt ã ad ĩ feros descẽtes
⁊ cet̾a que ĩ figura regis uełt babilonis ĩsydy¬
abolũ dicta ĩ telligũt᷑ plura ĩ eiꝰ corpꝰ ꝯueni¬
dictꝰ est incursus ĩ euãgelio ĩ mutꝰ hõ ħ fecit
itaqͥ hõ erat diabol ꝰ dictꝰ est ĩ enãgelio. sõ¬

Expanded text:
os, qui sunt ad aquilonem, ascendam super nubes, ero similis altissimo. nunc autem ad inferos descendes et cetera, quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus conuenidictus est, ut in Evangelio, inimicus homo hoc fecit; ita qui homo erat, diabolus dictus est, ut rursus in
Abbreviated transcription (Latin):
figm̃ti dñi ꝙ fecit ut illutat᷑ abaugeł eius
s uł corpꝰ aereũ ꝙ tali uoluntati congru¬
ent᷑ aptauit uł ip̃am ordinacõnem in
qua eũ fecit ĩ noluntatẽ utilem bonis L
ꝙ p̾sciẽs eũ ꝓpͥa uolũtate malũ fut᷑ũ. fecit
eũ tñ nõ abstinẽs bonitatẽ suã inp̾benta

Expanded text:
figmenti Domini, quod fecit, ut illudatur ab angelis ejus, sed vel corpus aereum, quod tali voluntati congruenter aptavit, vel ipsam ordinationem, in qua eum fecit etiam nolentem utilem bonis, vel quod praesciens eum propria voluntate malum futurum, fecit eum tamen, non abstinens bonitatem suam in praebenda
Abbreviated transcription (Latin):
feruẽtiũ lapidũ iuoꝵ. ãbulasti sñ incõ tu
ĩ dieb tius ex quodie cͤatꝰ es tu itonet ĩuẽta
sũt delicta tua ĩ te. postt̃ diligẽtiꝰ ista tracta¬
ri ut fortassis oñtat᷑ nõ solũ ⁊ hũc ĩtellatũ
ẽẽ ĩ hiis u̾b̾ posse s om̃o aliũ cẽ nõ posse reꝵ
cõdicioĩs sue diabolũ abĩtuoine ꝙͣ siuolu

Expanded text:
ferventium, lapidum vivorum: ambulasti sine vitio tu in diebus tuis, ex quo die creatus es tu donec inventa sunt delicta tua in te . Possunt diligentius ista tractari, ut fortassis ostendatur non solum et hunc intellectum esse in his verbis posse, sed omnino alium esse non posse. conditionis suae diabolum a beatitudine, quam si volu
Abbreviated transcription (Latin):
ut̃ legi ab hõib oꝑteret. ⁊ si apautis hoc in¬
telligerentur sicut oporteret. lib̾ duo dti
H exordio scͥpt᷑e sc̃e que in¬
scribit᷑ genesis donec homo
pͥmꝰ teparadiso diussus est

Expanded text:
ut legi ab omnibus oporteret, etsi a paucis haec intellegerentur, sicut oporteret. LIBER DUODECIMUS. Ab exordio scripturae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ ẽ eĩ. auita nõ solũ qm fu̾at sip̾ceptũ
euass cũ angeł accepturꝰ s ab illa ĩ ꝯmͣdu¬
cebat ĩ paradyso felici quodã corꝑis statu
seperari uti debuit aligno uite sine ꝙ ex
illo illi subsist̾et felix ip̃e ille statꝰ corꝑis
ex re insibili uirtute nisibili sine ꝙ ĩ eo eẽt¬

Expanded text:
 uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, si
Abbreviated transcription (Latin):
geł alt̾ inbonis alt̾ in mał ⁊ dixtixunt
conditas ĩgen̾e humano ciuitates duas
sub admirabili ⁊ ĩesfabnli ꝓuitencia dei
cuncta que creata sunt mĩstrantis iordinan¬
tis altam iustoꝵ alt̾am iquoꝵ quaꝵ ĩ qͣdẽ¬

Expanded text:
 alter in bonis, alter in malis, et distinxerunt conditas in genere humano ciuitates duas sub admirabili et ineffabili prouidentia dei cuncta, quae creat, administrantis et ordinantis, alteram iustorum, alteram iniquorum. q
Abbreviated transcription (Latin):
n̾a bonoꝵ angsoꝵ qui potueruit unũ suꝑ¬
celestiũ in auib nũꝙͣ fuit quicatento diaᷤ
stũs est alt̾m autẽ mũtanoꝵ in quibus
asseram nõ int̾im occurrit. S cohaitat᷑
auestione illa qua q̃rit᷑ utr̃ su casus pͥscine
añqmͣ cadaret fuerit ne sue bĩtudinis in¬
c̾tos ẽt̃ uł aliqñ fuisse angelos dicere nõ
sine cã purari posse dixi abolum ab ip̃o cre¬
ate ħ ẽ ab ip̃o uł temporis uł sue cõdicioĩs

Expanded text:
potuerint, unum supercoelestium, in quibus nunquam fuit qui cadendo diabolus factus est; alterum autem mundanorum, in quibus asseram, non interim occurrit; sed coarctatus quaestione illa, qua quaeritur utrum sui casus praescius, antequam caderet, fuerit, ne suae beatitudinis incertos esse vel aliquando fuisse Angelos dicerem, non sine causa putari posse dixi, diabolum ab ipso creaturae, hoc est ab ipso vel temporis vel suae conditionis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ elucet. Omins eñi pͥuacõ minuit. uñ
itaz uult emin̾e suꝑbia inde maugustias
tampnoso sui amore redigit᷑. Specialiᷤ aũ
auaricia que nsitacus appellatur amorpe
societate turgioũ sp̃m eũz coartat miseria
iam ꝑ micͥtatẽ saciari cupientẽ. Hincalio
loco cũ dixiss erĩt em̃ homines se ip̃os a¬
mantes cõtinuo subiecit. amatores pecũie
ab illa gen̾ali auaricia cuiꝰ suꝑbia caput
est. ad hanc spãłe descendẽs que ꝓpͥa hõmũ¬
ẽ. N eñi eeũt ĩ homines amacores pecũie
nͥ eo se putarent excellenciores quodiciores.
ciu morbo ꝯt̾ria caritas nõ querit aue sua
ĩ flat᷑ hu duo amores quoꝵ alt̾ sc̃s ẽ. alt̾
ĩm̃dus alt̾ sociał alt̾ pͥuat᷑. altͥ ꝯmuni uti¬
ꝯnunẽ in potestatẽ ꝓpͥam redigẽs pp̃ ar¬
rogantẽ dñacõnẽ. ait̾ subditus alt̾ emuł
teo alt̾ tranquillus. alt trubulentus. alt̾
pacificus. alt̾ sediciosus. alt̾ u̾itatẽ laudib

Expanded text:
tum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, quae usitatius appellatur amor pesocietate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria homessent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiores. cui morbo contraria caritas non quaerit, quae sua inflatur. Hi duo amores — quorum alter sanctus est, alter inmundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi uticommunem in potestatem propriam redigens propter arrogantem dominationem; alter subditus; alter aemulus Deo; alter tran quillus, alter turbulentus; alter pacificus, alter seditiosus; alter veritatem laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ exc̾citacõ ad tołandos malos ⁊ pbõ addi¬
ligrẽgos inimicos. S ille ẽ ĩ itiũ sigm̃iti ꝙ
facit illo oꝑe ꝓurtẽtie quo catas nat᷑as ad¬
nũstrat sb̾dens uidel angłos malos angeł
bonis ut maloꝵ impbitas nõ qnͣtũ uitit᷑ s

Expanded text:
ad tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod facit illo opere prouidentiae, quo creatas naturas administrat, subdens uidelicet angelos malos angelis bonis, ut malorum inprobitas non quantum nititur sed
Abbreviated transcription (Latin):
aliono loco si dñs uolu̾it diͤseremꝰ. Qñ gͦdeie¬
c̾it suꝑbia diabolũ uͭnat᷑am sũa bonã pra¬
ua uoluntate ꝑu̾teret scriptura nõdicit añ
tñ fcm suisse. ⁊ ex hac eũ hõi ĩ uidisse rõ mãi¬
festa declarat in ꝓmptu ẽ eĩ oĩb ħ intuẽti¬

Expanded text:
alio loco, si dominus uoluerit, disseremus. Quando ergo deiecerit superbia diabolum, ut naturam suam bonam praua uoluntate peruerteret, scriptura non dicit; ante tamen factum fuisse et ex hac eum homini inuidisse ratio manifesta declarat. in promtu e
Abbreviated transcription (Latin):
uita utrũ eã quisꝙͣ iã hẽre dñdus sit cuiꝰ
suctetat. pot̾ ⁊ te ipõ primo homine oriri.
Nã si futi su ꝑcc̃i p̃scius erat diuine que
uindicte beatꝰ eẽ nñ pot̾at. Ergo erat iꝑ
adio nõ beatꝰ. S .n. n̾erat fut᷑ sui pc̃ti p̃scꝰ¬

Expanded text:
vita, utrum eam quisquam jam habere dicendus sit, cui succedat, potest et de ipso primo homine oriri. Nam si futuri sui peccati praescius erat divinaeque vindictae, beatus esse unde poterat? Ergo erat in paradiso non beatus. Sed enim non erat futuri peccati s
Abbreviated transcription (Latin):
sa creata hñs in se aĩam uniã irrõalem nas¬
sũmale uolu̾̃tatis lege diuini ordus es̃¬
boli scrupulosus queri iol qmͣ totã quitã
hetici offensi molestia male noluntatis
ualent intelligͥ̾e omne ꝙ ẽ ĩ qnͣtũ aliqiba

Expanded text:
abens in se animam uiuam inrationalem usiue malae uoluntatis lege diuini ordinis subboli scrupulosius quaeri solet, quam totam quidam haeretici, offensi molestia malae uoluntatis ualent intellegere omne, quod est, in quantum aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
cõsulit qͥb ħ mͦ cõsulendũ ẽẽ cõstituit nõ
ciret nõ eos tam̃ creare destitit utilitati de¬
essent nulli rei utiz ꝓdessent parũ neboni ẽ¬
auctũ ut sint qui c̾te illi gem̾ utiles sunt. ꝙ
genꝰ quisqͥs ñ uult ut sit nichil alud agit nͥ
ut ip̃e ĩ eo nõ sit: Magna oꝑa dñ ex quisita
iomnes uoluntates eius pͥuitet bonos¬
nis multa mu̾ũ suoꝵ largiens ⁊ malis
ch̾ sͥ consulẽs nͨ de oꝑib bonoꝵ ⁊ bonis ĩ cõ¬
sulẽs de penis maloꝵ. Cur gͦ nõ ꝑmitteret

Expanded text:
consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non ciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deessent, nulli rei utique prodeessent. parumne boni actum est ut sint, qui certe illi generi utiles sunt? quod genus quisquis non uult ut sit, nihil aliud agit, nisi ut ipse in eo non sit. Magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius! pnis, multa munerum suorum largiens et malis, hil sibi consulens nec de operibus bonorum et bonis consulens etiam de poenis malorum. cur ergo n
Abbreviated transcription (Latin):
or poss inquit ⁊̃ ip̃orũ noluntatẽ in bomĩ
gͦ nõ fecit quia noluit. Cur nolu̾it penes
ature utiz nõ ess si omniũ malas uolutas¬
tes in bonũ deus ꝯu̾tiss ⁊ nilli miqͥtati ꝑ
nã debitã in flig̾et. ac si nõ eet nͥ solũ ilid
genus ꝙ nulla uł pcc̃i uł supplicii maleꝵ
aliquit inoꝑib dei ꝙ alt̾uis malo indigeat
quoꝓficiat ad boñ. ita ue obsurduerunt¬
⁊ extetati sũt homines nescio quo studio cõ¬
tencionis it nõ autiant uł uideant quib¬
tã punitis qmͣ plurimi corrigant᷑. Quis .n.
ĩ tomo sua cotidie ꝓb. u̾m cũuenit᷑ ad dis¬
putacõnẽ inqͥsicionẽ q u̾itatis nolunt a¬
ut̾e sensus suos hõines exquo oꝑediuine
ꝓ uidencie ĩ eos ueniat ĩ ponẽde ꝯmocõ disci¬
pline ut si nõ corrigunt᷑ qͥ pumũt᷑ eoꝵ tñ¬
ex emplo ceti metuant. ualeat q ad corũ
salutẽ iusta ꝑuicies alioꝵ. Nũ .n. malicie i¬
ioꝵ uł nequicie deus auctor est de quoꝵ stapeã

Expanded text:
posset, inquit, etiam ipsorum uoluntatem in bonum go non fecit? quia noluit, cur noluerit penesaturae utique non esset, si omnium malas uoluntates in bonum deus conuertisset et nullioenam debitam infligeret, ac sic non esset nisi solum illud genus quod nullo vel peccati vel supplicii malorum liquid in operibus Dei quod alterius malo indigeat quoet excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena
Abbreviated transcription (Latin):
sobria ẽ cõsid̾acõne dicat ineluis nõ crearet
ꝙ̃ p̾stiebat exalt̾uis ĩiqͥtate posse corrigi quã
crearet ĩ ꝙ p̾sciebat ꝓ sua u̾aͥtate debere dãp¬
nari. ħ ẽ eĩ drẽ melius nõ esse qui alt̾ius ma
rõ cͥca demõstrat duo quedã nõ equalia bo¬
na. s unũ sr̃iꝰ att̾m ĩ ferus nõ intelligunt
tardi corte cũ dicũt utĩq tale eẽ nicħ se ali¬
te augento unũ genꝰ alt̾m tollũt. Quis a̾
essẽt. ita si excellencior ẽ creat᷑a illa rõnał
q̃. sñ ulliuis pene cõparacõne sui ulla sr̃¬

Expanded text:
sobria consideratione dicat: Melius non crearet quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam quem praesciebat pro sua iniquitate debere damnari? Hoc est enim dicere, melius non esse qui alterius maratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius; non intelligunt tardi corde, cum dicunt, Utrumque tale esset; nihil se alite augendo unum genus, alterum tollunt. Quis autem essent? Ita si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae comparatione, sine ulla sup
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ut ñ nͥ ab illobñ sibi sit a quo hab ut sit
eẽ nõ possẽt nͥ ẽẽt ⁊ hii inqͥb m̃dicte iusticiã
demonstraret. Cur em̃ nõ utriz pociꝰessent
qũ in utris q ⁊ bonitas dei ⁊ eqͥtas inte pͥdi¬
meliꝰ ħ deus uoluit ut quellent eeri̾t. s boni
ĩ fructuose mali ã impunc nõ eeũt. ⁊ ĩ eo ip̃
alus utiles eent. o p̾sciebat quid eoꝵ facc᷑a
ess uolũtas mala. p̾sciebat sane ⁊ qma call
mala. Cur gͦ eos cͤauit quos tales sutios
factut᷑. Eic .n. cos fecit ut eis relinq̃ret mite
⁊ ip̃i aliquid fac̾ent quo quic quid ⁊̃ culpa¬
biłr elig̾ent illũ de se laudabiłr oꝑantẽ in

Expanded text:
ut non nisi ab illo bene sibi sit, a quo habet ut sit?esse non possent nisi essent et hi in quibus vindictae justitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas Dei et aequitas jure praedimelius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia famala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros facturus. sic enim eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam culpabiliter eligerent illum de se laudabilite
Abbreviated transcription (Latin):
aiẽ i niniiũ tanquͣi de ꝓpͥa nirtute p̾fitenti
ĩ expim̃to pene fu̾at demonstrandũ amͣ
nõ bñ sehabeat scã nat᷑a si afaciente rates¬
serit huic .n. ĩ maxime ꝯm̃tatur auale bo¬
nũ sit deꝰ qñ nulli abeo recedenti bñ est qr
⁊ aui gantent in mortiferis uoluptatib eẽ
sm̃ dolorũ timore nõ possũt ⁊ qui oĩno ma¬
lũ desertionis sue srbie maiore stupore nõ
senciunt aliis qui ħ dic̾en̾e nouert̃ mi¬
senores prorsus apparẽt ut si uolunt reci¬
ꝑe medicnã talia deuitandi sit̃ eĩ aposto

Expanded text:
amquam de propria uirtute praefidenti etiam experimento poenae fuerat demonstrandum, quam non bene se habeat facta natura, si a faciente recesserit. hinc enim etiam maxime conmendatur, quale bonum sit deus, quando nulli ab eo recedenti bene est, quia et qui gaudent in mortiferis uoluptatibus esse sine dolorum timore non possunt et qui omnino malum desertionis suae maiore superbiae stupore non sentiunt aliis, qui haec discernere nouerunt, miseriores prorsus adparent, ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi
Abbreviated transcription (Latin):
dcm̃ tñ eẽ dibitare sas nõ est ħ .n. a fide¬
lam iegẽ sc̃ẜant inm̃bris snis repug¬
nantẽ legi mentis sue que illoᷤ pena pͤ
nudi erat̃ ut ocm̃ ẽ ⁊ nõ cõfũdebantur.
Nullus erat motus incorꝑe cuiu̾e cõ¬
dia terẽtur. Nicħ putabant uelandum
quia nicħ senẜant refrenandũ ꝙͣ ad moti
ꝓpagati᷑ filios. iã aña disputatũ ẽ. Nõ tam̃
eo mͦ credendũ ẽ qͦ ꝓpagauũt pꝰea ꝙͣ crime¬
ad missũ ultio cõsetuta ẽ cũ pͥusꝙͥ morerẽ¬
tur iã ĩ corꝑe inobedĩeañ hõm̃ iustissimore¬
ciptata in obedĩtiũ m̃broꝵ tumultũ mors
cõncepta u̾saret. Andũ erant tales adam
⁊ eua cũ ambo iuidi ẽẽt ⁊ nõ cõfunteuant᷑
s̾pẽs ã erat iͥ prudentissimꝰ aud̾ oĩũ besti
aꝵ que erãt suꝑ ciã quas fer̾at doꝰ deus. Trãs¬
lato .ii. u̾bo dc̃m dcm̃ est prutentissimꝰ uł sic̃
plures latini codices hũc sapientissimꝰ nõ
ꝓpͥo quoanbonũ accipi solet sap̃ia uł dił

Expanded text:
dictum tamen esse dubitare fas non est: hoc enim a fidnullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae ? quae illos poena nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur; nullus erat motus in corpore, cui uerecundia deberetur; nihil putabant uelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemadmodum propagaturi filios, iam antea disputatum est; non tamen eo mdicta ultio consecuta est, cum, priusquam morerentur, iam in corpore inoboedientium hominum iustissimo reciprocatu inoboedientium membrorum tumultum mors concepta uersaret. nondum erant tales Adam et Eua, cum ambo nudi essent et non confunderentur. Serpens autem erat ibi prudentissimus qui quae erant super terram, quas fecerat Dominus Deus. Translato enim verbo dictum est, prudentissimus, vel sicut plures latini codices habent, sapientissimus, non proprio quo in bonum accipi solet sapientia vel
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ q̃rit᷑ curdens tep̃tari ꝑmisit hoĩnem
ꝙ tẽptatori cõsensur̃ eẽ psciebat. altitudi¬
nẽ quid cõsilii eiꝰ penetrare nõ possũ et
longe supͣ uires meas ħ eẽ confiteor. Est
gͦ aliqua cans a fortassis occultior que meli¬
uit dicerẽ nõ mͥ ur̃ magne laudis futͣum
finsse hominẽ si pp̃ ea poss bñ uniere quia
nemo male iiuere sua deret. cũ ⁊ in nat᷑a
posse ⁊ inpocestate habeat uelle nõ con¬
sẽtire suadenti ad iuuante tam̃ illo qui sc̃b̃
reastit humilib aut̃ dat gr̃am. Cũr ita
tep̾tari nõ sin̾it ꝙ̃ ꝯsensur̃ eẽp̾sciebat. cũ¬

Expanded text:
ergo quaeritur cur Deus tentari permiserit hominem, quem tentatori consensurum esse praesciebat, altitudinem quidem consilii ejus penetrare non possum, et longe supra vires meas hoc esse confiteor. Est ergo aliqua causa fortassis occultior, quae melinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere, quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti, adiuuante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret quem consensurum e
Abbreviated transcription (Latin):
ciorẽ oĩb bestus istũ ẜpentẽ am sapiencio¬
rem dict maluerũt. Quid añ habeat hebxe
a ꝓpͥetas utrũ illic inmalo nõ abusure scc
ꝓpͥe pꝰsunt dici ⁊ intelligi sapientes uiderĩt
qͥ eã ꝑbene nouerũt nos tam̃ aꝑte legimꝰ
alio scripturaꝵ scãꝵ loco sapientes ad ma

Expanded text:
ibus bestiis istum serpentem, quam sapientiorem dicere maluerunt. Quid autem habeat hebraea proprietas, utrum illic in malo, non abusive, sed proprie possint dici et intelligi sapientes, viderint qui eam probe noverunt. Nos tamen aperte legimus alio Scripturarum sanctarum loco sapientes ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
⁊postea plantato ꝑadyso repssisse uiũ
pleuisse tͥram. deparadisi aũ uno fõte
⁊natuor ĩ gẽtia flumina diuississe. ut
it̾ra cet̾a creat᷑aꝵ suaꝵ plena gen̾ib cõ¬
geuos nu̾os suoꝵ tẽꝑũ agẽtib tontes
t̃ suos hẽret ac fluuios. ⁊ ꝑadysus loco
eleitore piantatus quatuor uia elumi¬
na excapite sui fontis emnteret. aud
ex ip̃o uno fõte paradysi iułto largiꝰ exiuidãte
pͥus totã rigasse t̾rã at ad parienda ꝑtẽꝑũ
se ac postea repssisse in eo loco aquaꝵ erup¬
cõnẽ uastissimã ut dedulsis ꝑoem̃ t̾rã capiti¬
b fluminũ ac conciũ ia manarẽt. ac dem̃ ĩ
regione illius fontis nõ iã inuu̾sã t̾rã rigan¬
tis. s memoriabiles solos ilios flmuos qͣtuo
emittẽtis plautasse ꝑadisũ uͥhõĩue ꝙ fecͥat

Expanded text:
postea plantato paradiso repressisse illum pleuisse terram, de paradisi autem uno fonte quattuor ingentia flumina diuisisse, ut et terra cetera creaturarum suarum plena generibus congruos numeros suorum temporum agentibus fontes etiam suos haberet ac fluuios et paradisus loco electiore plantatus quattuor illa flumina ex capite sui fontis emitteret? aut ex ipso uno fonte paradisi multo largius exundante prius totam rigasse terram atque ad parienda per tempse ac postea repressisse in eo loco aquarum eruptionem uastissimam, ut de diuersis per omnem terram capitibus fluminum ac fontium iam manarent, ac deregione illius fontis, non jam universam terram rigantis, sed memorabiles solos illos quatuor fluvios emittentis, plantasse paradisum, ubi hominem quem fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
tes ꝓmodulo nr̃o inͣtũ ad uuamͣ effic̾e ne
aliqͣ ab surditas uł repugnãcia pucet᷑ cẽ in
scͥpt᷑is scĩs q̃ opinionẽ lectoris offẽtat ⁊ dũ existi¬
mat fĩ nõ potuisse q̃ fc̃a eẽ sqͥpt᷑a ꝯmemorat
uł resiliat a fide uł nõ accedat ad fitẽ /ꝓiñ cũ
bile uitet᷑ si ea q̃ diximꝰ impossibilia cinꝙͣ
uitẽt᷑ q̃rat ipẽ aliud quo tñ uerax ista scͥpta
mõstret᷑ que ꝓcul dubio uerax est ⁊̃ si nõ mõs¬
tret᷑. Nã si arguũtarinolu̾it qͦ eã falsam eẽ
ꝯuintat. a ud ip̃e nulla uera decͤat᷑aꝵ cõdicõe
dict᷑us ẽ aud si u̾a dixit istã nõ ĩ telligẽdo fal¬
sam putabit ueld si cõtẽdat itõ nõ potuisse
sagenie s diluiii mũdac̃o. Ꝙ si t̾ra tũc sic
erat cotũ mare erat i nũdñ discreta erat arita
ad ripas suas redit. aut si iste nescio cuꝰg
note ac lõgĩq̃ ꝑtis mũdi aqͥs ⁊ pruinis hye¬
malib anmu̾saria cͦdit᷑ ĩ cͤm̃ta colligͥ̾e. quid

Expanded text:
um adjuvamur, efficere, ne aliqua absurditas vel repugnantia putetur esse in Scripturis sanctis, quae opinionem lectoris offendat, et dum existimat fieri non potuisse quae facta esse Scriptura commemorat, vel resiliat a fide, vel non accedat ad fidem. CAPUT IX.bile uideatur, si ea, quae diximus, inpossibilia cuiquam uidentur, quaerat ipse aliud, quo tamen uerax ista scriptura monstretur, quae procul dubio uerax est, etiamsi non monstretur. nam si argumentari uoluerit, quo eam falsam esse conuincat, aut ipse nulla uera de creaturarum conditionedicturus est; aut si vera dixerit, istam non intelligendo falsam putabit: velut si contendat ideo non potuisse saginae, sed diluuii inundatio: quod si terra tunc sic erat, totum mare erat, et nondum discreta erat arida.ad ripas suas redit. aut si iste nescio cuius ignotae ac longinquae partis mundi aquis et pruinis hiemalibus anniuersaria creditur incrementa conligere, qu
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝙ deus ħ oĩa fec̾it. Nõ opior eũ esse ex¬
cordem ut dm̃ qͥ no noũat fetise ã pitretur
porro si nou̾at ea pͥusꝙͣ caceret ea ꝓfccto pͥ¬
usꝙͣ fierẽt apud illũ eomͦ erant nota quo
sẽpit̾ne at ĩ cõmutabiłr in nũt ⁊ uita sũt
ctã aũ eo mͦ quo ⁊ una q̃ q crrat᷑a ĩ gen̾esuo
est. Qmͣius gͦ illa et̾na ĩ cõmutabił q na¬
t᷑a ꝙ deus est hũs ĩ se ut sit. sicut moysi

Expanded text:
 haec omnia fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, priusquam faceret ea, profecto, priusquam fierent, apud illum erant eo modo nota, quo sempiterne atque unaquaeque creatura in genere suo est. Quamuis ergo illa aeterna incommutabilisque natura, quod deus est, habens in se, ut sit, sicut Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
lulũ mittẽdũ ĩ clibanũ ip̃ẽ tñ uestiat nõ ne
cõfirmat nõ solũ totã: istã mũidi ꝑtẽ reb
mortalib ⁊ corruptibilib deputatã i̾un ĩ
ulissimas eiꝰ abiectissimas q parciculas
diuina ꝓiudẽtia regi. Et c̾ce isti qͥ ẜ negãt is
sanctis eloqͥis cãte auctãtis ad qͥescãt simbac
nũdi ꝑte qmͣ putat̃ formitis motib ꝑtͦbari

Expanded text:
ne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, uerum etiam uilissimas eius abiectissimasque particulas diuina prouidentia regi? Et certe isti, qui hoc negant nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt, si in hac mundi parte, quam putant fortuitis motibus perturbari
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo fit ut maior ad illa ĩuẽĩẽda sit labor
qmͣ ad illũ a quo fc̃a sũt cũ cit ĩcõꝑabili fe¬
licitate p̃stãciꝰ illũ ex qłitula cũz ꝑticula pia
mẽte sentire ꝙͣilla uniuͥ̾sa cõphend̾e. Unde
recte culpantꝰ nillo libro sap̃ie ĩ qͥsitores huiꝰ
scl̃i. si .ii. tm̃ ĩquid pocuer̃t uale̾ ut possẽt

Expanded text:
ex quo fit, ut maior ad illa inuenienda sit labor quam ad illum, a quo facta sunt, cum sit inconparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque particula pia mente sentire quam illa uniuersa conprehendere. unde recte culpantur in libro sapientiae inquisitores huius saeculi: si enim tantum, inquit, potuerunt ualere, ut possent
Abbreviated transcription (Latin):
maris aut stagni s sic̃ uidemꝰ ire aquas ꝑ
alucos fluminũ flexꝰ q riuoꝵ ⁊ eoꝵ excessu
uicina ꝓfũdẽ qͥs nõ accipiat nͥ q̃ ꝯtẽtioso
spũ laborat. Potẽ qͥpe ĩ ita dicta ĩ telligi
tis facies colorata ⁊ si nõ ꝯtinuatĩ si macła¬
tĩ fiat pͥ ẜtim qr tũc ĩ nouitate t̾raꝑ ⁊ si nõ¬
oĩa płatñ plana fuisse cͤoibile ẽ qͣ latius
possẽt erũpẽtia fluẽta disꝑgi at distẽdi
sẽ t̾rã statẽt om̃iũ fonciũ magnoꝵ at ꝑuoꝵ¬

Expanded text:
maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per alueos fluminum flexusque riuorum et eorum excessu uicina perfundere, quis non accipiat, nisi qui contentioso spiritu laborat? potest quippe etiam ita dicta intellegi tis facies colorata. etiamsi non continuatim, sed maculatim fiat, praesertim quia tunc in nouitate terrarum etsi noa tamen plana fuisse credibile est, qua latius possent erumpentia fluenta dispergi atque distendi. super terram scatent omnium fontium magnorum atqu
Abbreviated transcription (Latin):
admĩstͣtõnẽ qua us nc̃ oꝑat᷑ .i. tũt oĩa simł
siũ ullis cẽꝑaliũ morarũ ĩ tͥualł̾. Nũt autẽ
ꝑ tẽꝑũ moras qͥb uitemꝰ siõa mou̾i abortu
ad occasũ. celũ mutari ab estate ad hyemo
gͥmĩa cͥcis dieꝵ mouentis pullul are gran¬
tescͥe iresce. aresce. aĩalia qͦ statutis tẽꝑũ

Expanded text:
ia simul sine ullis temporalium morarum interuallis, nunc autem per temporum moras. quibus uidemus sidera moueri ab ortu ad occasum, caelum mutari ab aestate ad hiemem, germina certis dierum momentis pullulare, grandescere, uirescere, arescere, animalia quoque statutis temporum
Abbreviated transcription (Latin):
iucissitudine ꝑ hibet᷑ cto annoꝵ int̾uallo sic
cos iũtare ut tocã uia regionẽ riget᷑ ciuialio
tẽꝑe exaltis puteis ad potãdũ sufficiẽtẽ pͥbẽt
aꝙͣ cur gͦ sic ĩ cͤdibile. si exnno ab yssi capite
alt̾na mũdacõc fluẽte atz recluẽte tũc unnu̾¬
sa tͥra rigata ẽ ꝙ si ip̃iꝰ ab yssiea magnitudi¬
nẽ ꝓte excepta ꝙ mare dr̃ ieuidẽ ãplitudĩe
atz amaris fluctib t̾eas. ambit. ĩ ea sola
q distͥbuũt ⁊ suis qͥr locis erũpũt fontẽ

Expanded text:
cissitudine perhibetur, certo annorum interuallo sic eos inundare, ut totam illam regionem rigent, cui alio tempore ex altis puteis ad potandum sufficientem praebent aquam. cur sit ergo incredibile, si ex uno abyssi capite alterna inundatione fluente atque refluente tunc uniuersa terra rigata est? quodsi ipsius abyssi magnitudineatque amaris fluctibus terras ambit in ea sola que distribuunt, et suis quique locis erumpunt, fontem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ sfititra cũ ĩpͥncipio fecit deus celũ ⁊ t̾rã añ ꝙͣ uͥbo
sacͥet diem s nũc diei septimi cõsid̾acõne cõ¬
moniti faciluis est ut nes ignorare fateam᷑.
ꝙ remotũ est asensib nr̃is quo nam mͦ iux
illa que dies appellata ẽ uł circuitu suo uł ꝯ
õib p̃sentate sit sua que psencia diẽ noctẽ¬
u̾o abiencia uesꝑã micõ absencie mane ii¬
ture u̾ba coneniͣ dñdo aliud esse diẽ septimũ
qmͣ illiꝰ diei amͣ fec̃ deus septimã repeticõnem
alio quin aut nõ cͤauit deus septimãx d ie¬
aut aliquid creauit post illos sex dies .i. ipll
diẽ septimũ cł̃m q erit ꝙ sͥtũ est. in iextoꝰ¬

Expanded text:
instituta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est, uel circuitu suo uel comnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, nocteio absentiae, mane iniipturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit post illos sex dies, id et ipsum diem septimum
Abbreviated transcription (Latin):
omñs utoneꝰ mͥito q̃rit᷑. Si .ni. fuit ⁊ oostrus¬
us ẽ uł siccatꝰ causa ã renda ẽ. Nũc em̃ ude¬
mꝰ nullũ cẽ fontẽ quo irriget᷑ oĩs faciet̾re.
meruit ut tanta illꝰ fõrtis repressa largi¬
tas facillimã t̾ris auferizfecũditatẽ ut ĩ¬
cosecium augeret᷑ laboꝵ. poss ħ qmͣ ius uł¬
la id scͥpt᷑a narrau̾it affĩnare humana sus¬
picio nͥ illud occurreret ꝙ pccm̃ hõinum
cui pena laboris impoĩa ẽ post paradisi
delicias extitit. paradisus añ hẽbat p̾grã¬
tẽ fõtẽ suũ dequo post diligẽtiꝰ suolocolo¬
qñdũ ẽ. excuiꝰ uno capite quatuor fluũa
magna ⁊ nota gẽtib manare narrãt᷑. uͥ
s ͦ erat fõs iste. aut ista flumĩa qñ illeu¬

Expanded text:
ritur. Si enim fuit, et obstrusus est vel siccatus, causa quaerenda est. Nunc enim videmus nullum esse fontem, quo irrigetur omnis facies terrae. meruit, ut tanta illius fontis repressa largitas facillimam terris auferret fecunditatem, ut incolentium augeretur labor. Posset hoc, quamvis nulla id Scriptura narraverit affirmare humana suspicio, nisi illud occurreret, quod peccatum hominum, cui poena laboris imposita est, post paradisi delicias extitit; paradisus autem habebat praegrandem fontem suum, de quo post diligentius suo loco loquendum est, ex cuius uno capite quattuor magna flumina et nota gentibus manare narrantur. ubi ergo erat iste fons aut ista flumina, quando ille u
Abbreviated transcription (Latin):
iũhõ nõ erat. qui oꝑaret᷑ t̾ram s nͨ ip̃m fenũ
erat sr t̾ram. ꝙ uti añ dicit fcm̃ ꝙͣ exortum
an itõ die tͥcio tet̃ deꝰ ista qͥa nũdũ erat hõ qͥ
oꝑanto tͥrã fac̾et ea. Quasi u̾o tã multa lig¬
na ⁊ tã multa gen̾a ħbaꝵ nõ sñ uila oꝑa ho¬
minũ naicũt᷑ ext̾ra. an ob ħ uitrũ positũ¬

Expanded text:
lum homo non erat. qui operaretur terram, sed nec ipsum fenum erat super terram, quod utique ante dicit factum quam exortum. an ideo die tertio deus fecit ista, quia nondum erat homo, qui operando terram faceret ea? quasi uero tam multa ligna et tam multa genera herbarum non sine ulla opera hominum nascuntur ex terra. An ob
Abbreviated transcription (Latin):
irẽt at cranscͣrerẽt u opꝰ erat ut septim ñ
diẽ cͤaret quia illiꝰ ꝙͣ creau̾. a septima repe¬
ticõ hunc utiq faciebat lucẽ aͥppe qua scͥ¬
tũ est ⁊ dixit deus fiat lux ⁊ stã ẽ lux discreũ ate¬
nebris eam q uocauit diẽ ⁊ tenebras uocauit¬

Expanded text:
rirent atque transcurrerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia illius, quem creauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocauit die
Abbreviated transcription (Latin):
fõs est dies fetit deꝰ celũ i trã ꝓcul dubio cogit
eo mͦ seĩtelligi celũ it̾rã ꝯ memorasse quõ
st̃a sũt cũ scũs est dies. De iñ cũ dcm̃ ess ferit
deus celũ ⁊ tͥrã additũ est ẽ ⁊ oĩe uirite agri
q̃ cͥte manifestũ est t̾cio die fc̃a. Dñ liqͥdius
apparet eũdẽ illũ eẽ uñ diẽ ꝙ̾ fecit teus quo
niũ diemcũ ã noĩe celi ⁊ t̾re usitatao more
scripturaꝵ ñ unu̾sã creat᷑ã uolu̾it accipiq̃¬
ri põt cur addiderit ⁊ oĩe uirite agͥ ꝙ mͥ ui¬
detͤ itõ posuisse ut s significantius ĩ timaꝵ¬

Expanded text:
s est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omne uiride agri, quae certe manifestum esapparet eumdem illum esse unum diem quem fecit Deus, quo mum diem. Cum autem nomine caeli et terrae usitato more scripturarum nunc uniuersam creaturam uoluerit accipi, quaeri potest cur addiderit: et omne uiride agri. quod mihi uidetur ideo posuisse, ut significantius intima
Abbreviated transcription (Latin):
appellatũ qũo appellatũ est ĩ pͥncipis celũ ⁊t̾
ram añ cõditũ diem. ac deiũ subuĩctũ fcũs
est dies sicut ĩ postea narratũ est ꝙ deꝰ fec̾it
diem ĩ de continuo rursus dc̃m fet deꝰ celũ
post cõditũ diem. Si quia ita ĩ tpõitũ est

Expanded text:
ppellatum est in principio coelum et terra, ante conditum diem; ac deinde subjunctum, factus est dies, sicut ibi postea narratum est, quod Deus fecerit diem: inde continuo rursus dictum, Fecit Deus coelum post conditum diem. Sed quia ita
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tͥtium quo speties t̾re maris qr digeste sũt
⁊ lignũ at ħbã tͥra ꝓ dux̃ an forte ħ illud ẽ
ꝙ ĩ libro sr̃iore moliebam᷑ ostend̾e simł deũ
fetisse oĩa qñ qͥtẽ narracõnis illa cõtexio c̃ sex
dieꝵ ordine cũta cͤata ⁊ cõsũmata memorass
ut si fortassis ex hac nr̃a cõsuetudiue ĩ tel¬
ligͥet᷑ dies corrigͥet᷑ lector. cũ recoleret uiride
agͥ añ istũ solarẽ diẽ deũ dixisse ut t̾ra ꝓducͥci

Expanded text:
 species terrae marisque digestae sunt et lignum atque herbam terra produxit. an forte hoc illud est, quod in libro superiore moliebamur ostendere deum simul fecisse omnia, quandoquidem narrationis illa contextio, cum sex dierum ordine creata cuncta et consummata memorassetut. si fortassis ex hac nostra consuetudine intellegeretur dies, corrigeretur lector, cum recoleret uiride agri ante istum solarem diem deum dixisse, ut terra produceret.
Abbreviated transcription (Latin):
cisse deu̾illa gignẽtia cũ qnͣtũ poss ad iuuare
pluiia tãtũ fonos irrigãs t̾rã. Uin ⁊ sialiqͥd
minus minora illa ꝑfortasse nõ cam̃ nulla
masceret᷑. An hut ⁊̃ more suo sqͥtura tanꝙͣ
infirnus ĩ firmit̾ lodt᷑ ⁊ tñ ĩ nuit aliquid

Expanded text:
cisse deum illa gignentia, cum tantum posset adiuuare pluuia, quantum fons inrigans terram? uerum et si aliquid minus, minora illa fortasse, non tamen nulla nascerentur. an hinc etiam more suo scriptura tamquam infirmis infirmiter loquit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtẽꝑales sui cuiꝰ q gen̾is moras orui ⁊ ꝑfici
possẽt. De qͦ .n. cͤatore scͥpt᷑a ista uarraũ ꝙ sex
dieb ꝯsũmaiit oĩa oꝑa sua te illo alibi nõ
t istos dies sex uł sept̾e uł poꝰ unũ sexcies seꝓcieᷤ¬
ue repecitũ suuł fet̃ aͥ fet̾ oia simł. Quid ergo
opꝰ erat sex dies tã distĩcte disposite q narrari
uenire nõ possiur quo gͦ dicimꝰ sexies repe¬
titã lncis illiꝰ p̃senciã ꝑ angłicã cognicõnẽ auesꝑe¬

Expanded text:
as oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non hoc et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari?eruenire non possunt. Quomodo ergo dicimus septies repetitam lucis illius praesentiam per angelica
Abbreviated transcription (Latin):
ł illos dies qui eꝰ repeticõne uu̾ati sũt ĩ hac
nr̃a Mortalitate trena exꝑiri ac sentire nõ
possumꝰ. ⁊ siqͥd ad eos ĩ telligendos conau pos
babilius que nõ possit istos septẽ dies qui
ꝓ ilł agunt ebdomatã cuiꝰ eursu ẽꝑa rapi ⁊̃¬

Expanded text:
 illos dies, qui eius repetitione numerati sunt, in hac nostra mortalitate terrena experiri ac sentire non possumus et, si quid ad eos intellegendos conari posrobabiliusque non possit, istos septem dies, qui pro illis agunt hebdomada, cuius cursu et r
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ terre ꝙ̃ ad modum dcm̃ est ĩ pͥncipio fecit ds̃
celũ ⁊ t̾ram pͥusꝙ̃ cõdẽt diem. quia pͥus ⁊hic
ꝯmemorati sũt celũ ⁊ t̾ram̃. ⁊ postea stũs est
dies corrigat᷑ sub seqñtib uer.s. quia ⁊ post
ꝯmemoratũ fc̃mdiẽ rursus celi ⁊ terre nom̃
ad iunctũs est. Qnͣꝙͣ ⁊ ĩ s ꝙ positũ est cum

Expanded text:
et terrae, quemadmodum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, priusquam conderet diem, quia prius et hic commemorata sunt caelum et terra et postea factus est dies, corrigatur consequentibus uerbis, quia et post commemoratum factum diem rursus caeli et terrae nomen adiunctum e
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃s dies ilłã seuariã uł septenariã repecicõ¬
fc̃am sipossis appͥhentas diaũ nõ possis ħ
tardius ambulante ꝑficias. Que sit loqͥtur
ut altitudine sr̃bos irriteat ꝓfũdi attẽtos
t̾reat u̾itate agnos pascat. affabilitate par¬
nulos nutͥat. Quid sͥ gͦ uult ĩ qd̾ seqͥt᷑ sa¬

Expanded text:
 dies, illam senariam uel septenariam repetitiofactam, si possis, adprehendas, si autem nondum possis, haec u tecum tardius ambulante proficias, quae sic loquitur, ut altitudine superbos inrideat, profunditate adtentos terreat, ueritate magnos pascat, affabilitate paruulos nutriat. Quid sibi ergo uult etiam quod s
Abbreviated transcription (Latin):
racõne .n. lucis illius aue ĩ u̾bo dei cõspicit᷑ oĩs
cognicõ qua cͤat᷑am qmͣlib ĩ se ipãm nouimꝰ
nõ ĩ m̾ito nõ nox dici potest. Qũe rursus tm̃
differt ab erore uł ignorancia eoꝵ qͥ nec cͤat᷑am
ip̃am sciunt ut ĩ eiꝰ cõꝑacõne nõ ĩ congrue di¬
cat᷑ dies sic̃ ip̃a uita fideliũ at impie nõ irr̃o¬
alñ tenebre nũc aũ lux ĩ dño. Et illud abiciam᷑
oꝑa tenebraꝵ ⁊ ĩ duamꝰ nos arma lutis sic ĩ die
honeste ãbulemꝰ. Quitũ dies nͨ rursus ĩ cõꝑa

Expanded text:
llius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab errore uel ignorantia eorum, qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in eius conparatione non incongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fidelium, quae ialiquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ; et illud, Abjiciamus opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis; sicut in die honeste ambulemus : qui tamen dies nisi rurs
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ dies. ĩ pͥncipio sec̃ deꝰ celũ ⁊t̾rã. illud eĩ sieo
mͦ ĩ telligat᷑ ut aliqͥd deꝰ cecͥit sñ die pͥus quam
facet diẽ qua rõne id possit acipit suo  dixi
quod dĩtoũ putaui nulli ĩ t̾cludẽs melius
ostendẽs nõ hħ seita cõmemorasse celũ ⁊ tram
sĩt ĩ pͥncipio añꝙͣ cieret dies cũtenebre eeñt sr̃
iã formatis at distinctis ꝑtib ⁊ genib rer̃
quib iuniisa cͤat᷑a dispõita at cõpõita reodit
hanc speciẽ q̃mũdꝰ uocat᷑. Ilud ħ gͦ celũ cõme¬
cũ oĩb que ĩ illo sũt ⁊ eã t̾rã q̃ cũ abysso uñ

Expanded text:
et terram . Illud enim si eo modo intelligitur, ut aliquid Deus fecerit sine die, priusquam faceret diem, qua ratione id possit accipi, suo loco dixi, quod dicendum putavi, nulli intercludens melius ostendens, non hic se ita commemorasse coelum et terram, sicut in principio antequam feret dies, cum tenebrae essent super iam formatis atque distinctis partibus et generibus rerum, quibus uniuersa creatura disposita atque conposita reddit hanc speciem, quae mundus uocatur. Illud hic ergo caelum commecum o
Abbreviated transcription (Latin):
regͥnacõne liberata. ut ⁊ nos exultemꝰ n ocũ
repeticione cõsũmata est uniu̾sa cͤat᷑a scm¬
q est mane quoti nifre᷑ sextꝰ dies ⁊ unde inciꝑet
septimꝰ uesꝑam nõ hĩturꝰ qr tei redͥes nõ est¬

Expanded text:
regrinatione liberata, ut et nos exultemus et iucregrinatione liberata, ut et nos exultemus et iucrepetitione consummata est uniuersa creatura factumque est mane, quo finiretur sextus dies, et unde inciperet septimus uesperam non habiturus,
Abbreviated transcription (Latin):
to dies est. Nã si uł ad seip̃am nat᷑a angłica
cõu̾tet᷑ se ꝙ ampliꝰ delectaret᷑ qmͣ ilo ciuͦ ꝑtici¬
pacõne beata est ĩ tumescẽs sr̃bia cad̾et sicut
diabolus dequo suo loco loqñdũ est cũ de ẜ¬
pente hoĩs seductors ẜmo debitus flagitab᷑
ei scĩe clc̃ione ac deletõne p̾ponãt ꝙ eam scĩt¬
omnes sexdiei nõ nõmat᷑ nox s post uesꝑam
⁊ mane dies unꝰ. item post uesꝑamt ⁊ manedies
scd̃s dem̃ post uesꝑã ⁊ mane dies t̾ͥcius. ac s us
ĩ mane sexti diei unte ĩcipit septimꝰ quietis dei
qmauis cũ suis noccib dies tam̃ non noctes nar¬
rantur. bũc .n. nox ad diem ꝑtin nõ dies ad
uoctẽ cũ sublimes ⁊ scĩ angłi id ꝙ cͤat᷑am ĩ ip̃a
creat᷑a nou̾ut referũt ad illius honorẽ i amo¬
reui ĩ quo etͥnas rõnes qͥb cͤata est cõtẽplan¬
tur eas q cõcordissima cõtempło̾ne sũt uuꝰ
dies q̃m fecit dñs. cui ꝯũget᷑ eccła de hac pe¬

Expanded text:
ica conuerteretur seque amplius delectaretur quam illo, cuius participatione beata est, intumescens superbia caderet, sicut diabolus : de quo suo loco loquendum est, cum de serpente hominis seductore sermo debitus flagitabitur. ei scientiae electione ac dilectione praeponant, omnes sex dies non nominatur nox, sed post uesperam et mane dies unus, item post uesperam et mane dies secundus, deinde post uesperam et mane dies tertius ac sic usque in mane sexti diei, unde incipit septimus quietis dei, quamuis cum suis noctibus dies tamen non noctes narrantur. tunc enim nox ad diem pertinet, non dies ad noctem, cum sublimes et sancti angeli id, quod creaturam in creatura noverunt, referunt ad illius honorem et amorem, in quo aeternas rationes quibus creata est contemplantur; eaque concordissima contemplatione sunt unus dies, quem fecit Dominus, cui conjungetur Ecclesia de hac pe
Abbreviated transcription (Latin):
Siem̃ dausis ocuł faciẽ contͣ uitendũ sole pons¬
mꝰ nõ ne moxut eos apiumꝰ ibi pociꝰ aciẽ mati
nos ĩ uenisse qmͣ illuc ꝑduxisse putabimꝰ itail
ñ ip̃i ociai p̾us apti ciuise inteant᷑ qmͣ ilo cuis
intendant ꝑ uenisse. Et cͥte iste corxe lucis est¬
radius emitãs exocuł nrĩs ⁊ tã longe posita tãta
scełitate cõstũgẽs ut existimari coĩꝑari ꝙ nõ
possit. Nẽpe hic ⁊ illa oĩa tam ampla ĩ mẽsaq
spacia uno ictu transui manfestũ est ⁊ quid

Expanded text:
im clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste corradius, emicans ex oculis nostris, et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari compararique non possit. Nempe hic et illa omnia tam ampla immensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
illis quatuor irrigabat egyptũ qñ fõs
ille ascendebat te t̾ra ⁊ nõ egyptũ tm̃ s
ominẽ faciẽ tͥre saciabat. An primo deũ
uoluisse credendñ es uno fonte maximo
irrigare omñe t̾rã ut illa q̃ mea pͥnci¬
palitͥ cõdid̾at accepto humoris ad uito¬

Expanded text:
rigabat Aegyptum, quando fons ascendebat de terra, et non Aegyptum tantum, sed omnem faciem terrae satiabat. 22. An primo Deum voluisse credendum est uno fonte maximo irrigare omnem terram, ut illa quae in ea principaliter condiderat, accepto humoris adjuto