comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bendo in gandium dñi puram assectionem. me¬
moria materiam fidelem. intellectus exꝑientie
suauitatem. Si ergo uoluntas neglecta facit
cogitationes ociosas et indignas deo: corrupta
ꝑuersas que seꝑant a deo: recta necessarias ad
usum uite huius. pia efficaces ad fructus sꝑc.
et ad fruendum deo. Fructus autem sꝑc sunt.
sicut apłs dicit. caritas. gaudium. pax patien¬
sla. longanimitas bonitas. benignitas. mansue¬
tudo. fides. modestia. castitas: continentia. Et in
omni genere cogitationis omnia quecumꝙ
cogitanti occurrunt: conformantur intentio¬
ni uoluntatis: agente in eis miscd̾ia et iudicio
dei: ut iustus iustificetur adhuc. et qui in sor¬
dib est. sordescat adhuc. Ideo homini deo uolen
examinandõ conscientia. quid sit qd in dotum
uult: et ꝓpcer qd̃ uult. quicquid aliud uult.
uł sꝑ̃c odit. quicquid contra illud caro concu¬
piscit. Incidentes enim quasi extrinsecns et

Expanded text:
bendo in gaudium Domini puram affectionem; mebendo in gaudium Domini puram affectionem; memoria, materiam fidelem; intellectus, experientiae suavitatem. 15. Sic ergo voluntas neglecta facit cogitationes otiosas, et indignas Deo: corrupta, perversas, quae separant a Deo: recta, necessarias ad usum vitae hujus: pia, efficaces ad fructum Spiritus, et ad fruendum Deo. Fructus autem Spiritus sunt, sicut Apostolus dicit, charitas, pax, gaudium, patientia, longanimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, castitas . Et in omni genere cogitationis, omnia quaecumque cogitanti occurrunt, conformantur intentioni voluntatis, agente in eis misericordia et judicio Dei, ut justus justificetur adhuc, et qui in sordibus est sordescat adhuc . Ideo homini Deum amareexaminanda conscientia, quid sit quod in totum vult, et propter quod vult: quidquid aliud vult spiritus vel odit, quidquid contra illud caro concupiscit. Incidentes enim quasi extrinsecus et
Abbreviated transcription (Latin):
de deo bene cogitatur. scd̃m humanum modul.
si tamen cogitatio dicenda est. ubi n il colligit n
colligitur: s tantummodo in memoria abundel¬
tie suauitatis dei exultatur. iubilatur: et uere
sentitur de dño in bonitate: ab eo qui in simpli¬
eitate cordis quesuut illum. S modus hic eogila¬
di de deo non est in arbitrio cogitantis. s in
qatia donantis: scilicet cum sꝑc sc̃s qui ubi .u
t spirat. quando uult et quomodo uult. et
quib uult in hoc spiat. S hoc hominis est ui¬
giter prepare om. uoluntatem expiando ab af¬
fectionib alienis: rationem uł intellectum a sel¬
licitudinib. memoriam ab ociosis uł negotio¬
sis. nunntunquam et a necessariis occupationi¬
ħ ut in die bona dñi. et in hora beneplaciti eiꝰ.
cum audierit uocem sꝑc spirantis: ea que cogi¬
tationem faciunt. continuo concurrant sibiꝰ
et coopentur in bonum. et quasi symbolum
faciant in gaudium cogitantis: uoluntas exhi¬

Expanded text:
de Deo bene cogitatur secundum humanum modum; de Deo bene cogitatur secundum humanum modum; si tamen cogitatio dicenda est, ubi nil cogit nec cogitur, sed tantummodo in memoriam abundantiae suavitatis Dei exsultatur, jubilatur, et vere sentitur de eo in bonitate, ab eo, qui in simplicitate 228 cordis quaesivit illum. Sed modus hic cogitadi de Deo non est in arbitrio cogitantis, sed in gratia donantis: scilicet cum Spiritus sanctus, qui ubi vult spirat, quando vult, et quomodo vult, et quibus vult, in hoc aspirat. Sed hominis est jugiter praeparare cor, voluntatem expediendo ab affectionibus alienis, rationem vel intellectum a sollicitudinibus, memoriam ab otiosis et negotiosis, nonnumquam et a necessariis occupationibus; ut in die bona Domini, et in hora beneplaciti ejus, cum audierit vocem spiritus spirantis, ea quae cogitationem faciunt, continuo libere concurrant sibi, et cooperentur in bonum, et quasi symbolum faciant in gaudium cogitantis: voluntas exhi
Abbreviated transcription (Latin):
unt ꝑ uim quandam occultam rationis: non tn
fiunt᷑ ex ratione: ut attrahitur in eas intellectũ.
eum nullus sit in eis intelligentis assensus. Ubi¬
lli. uero serie de reb seriis bene cogitatur. uolun¬
t̃as liberõ arbitrio de memoria euocat quocũq
opus habet: et intellectum formantem memor
adhibet. formatum q quicquid illud est. intellec¬
tus adhibet aciei cogitantis: et sic ꝑagitur negor¬
amor fiat: continuo ꝑ uiam amoris infundit se
in oratione. seu in meditatione: seu in tractatu
infirmitatem cogitantis. Et continuo memoria
efficitur sapientia. cum suauiter ei sapuint bi¬
na dñi: et qd̾ ex eis cogitandum est formandum
in affectum. adhibet intellectui: intellectus uͦ
cogitantis efficitur contemplatio amantis: et for¬
mans illud in quasdam sꝑualis uł diuine sirau¬
latis exꝑientias: afficit ex eis aciem cogitantis:
illa nero efficitur gaudium fruentis. Ex tuno

Expanded text:
ant per vim quamdam occultam rationis, non tamen ant per vim quamdam occultam rationis, non tamen fiunt ex ratione, ut attrahatur in eas intellectus, cum nullus sit in eis intelligentis assensus. Ubi vero serio de rebus seriis bene cogitatur, voluntas libero arbitrio de memoria evocat quodcunque opus habet, et intellectum formantem memoriae adhibet, formatumque quidquid illud est intellectus adhibet aciei cogitantis, et sic peragitur negotamor fiat, continuo per viam amoris infundit se , adjuvans seu in oratione, seu in meditatione, seu in tractatu infirmitatem cogitantis. Et continuo memoria efficitur sapientia, cum suaviter ei sapiunt bona Dei, et quod ex eis cogitatum est formandum in affectu, adhibet intellectui. Intellectus vero cogitantis, efficitur contemplatio amantis, et formans illud in quasdam spiritualis, vel divinae suavitatis experientias afficit ex eis aciem cogitantis; illa vero efficitur gaudium fruentis. Et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
co ponuntur. cogitationes sine intellectu. ipse st̃
uane᷑ ille et ociose: neutro intellectui ꝑ cogitantiᷤ
intentionem se applicantes: non repente ꝑunen¬
tes: s sensim et paulatun corrumpentes. occupan¬
tes tempus: necessaria impedientes. et animum
inficientes: non tam cogitationes. quam ex ueriꝰ
uł imaginariis recordationib simulacra quedã
cogitationum. seu ipse recordationes ultro et mł¬
tipliciter de memoria scaturientes. In quib passio
quedam uoluntatis potius esse uidetur quam ac¬
lio: cum nulla sit in eis cogitantis intentio: cum
qd sponte ebullit de memoria. formandum se offert
intellectui non curanti: et quicquid agitur. uii¬
detur potius agi in sompnio dormientis: quam
in acie cogitantis. Ubi tamet si repellere a se sꝑm
sc̃m. non est in uoto cogitantis: fit tamen ex cul¬
pa negligentis: ut sꝑc discipline merito se auferat
a cogitationib indisciplinatis. Quẽ quamuis fi¬

Expanded text:
co ponuntur cogitationes sine intellectu, ipsae sunt co ponuntur cogitationes sine intellectu, ipsae sunt vanae illae et otiosae, neutro intellectui per cogitantis intentionem se applicantes, non repente perimentes, sed sensim et paulatim corrumpentes, occupantes tempus, necessaria impedientes, et animum inficientes: non tam cogitationes, quam ex veris vel imaginariis recordationibus simulacra quaedam cogitationum, seu ipsae recordationes ultro et multipliciter de memoria scaturientes. In quibus passio quaedam voluntatis potius videtur esse quam actio, cum nulla sit in eis cogitantis intentio: cum quod sponte ebullit de memoria, formandum se offert intellectui non curanti, et quidquid agitur, videtur potius agi in somnio dormientis, quam in acie cogitantis. Ubi tametsi a se repellere Spiritum sanctum non est in voto cogitantis, fit tamen ex culpa negligentis, ut spiritus disciplinae merito auferat se a cogitationibus indisciplinatis. Quae quamvis fi
Abbreviated transcription (Latin):
se a cogitationib que sunt sine intellectu. In quib
aduertendum est. quia sine omni intellectu nulla¬
tenus cogitari potest: et nulla omnino cogitatio
sine omni intellectu est. S alius est intellectus ex
ui naturali rationis: alius ex uirtute mentis rati¬
onał. Intellectus quidem idem ipse est: qui qͦc̾q
seu in bonum. seu in malum. applicitus fuerit na¬
turaliter iuget: s alius iuenitur sibi relictus
aliis a gratia illuminatus. Ille scli reb. et seriis. et
iugatoriis se non negat: hic autem non nisi dig¬
iuis se reb et similib sibi seipsum accominodał..
lle sepe oꝑatur sicut sibi relictus. et uicio in iu¬
fectus. ex ui rationis. et uicio corrupte uoluntali.
texens ꝑuersas cogitationes: quib semetipsum qͥ
cogitat sponte seꝑat a deo: hic autem semꝑ sicut il¬
luminatus. et uirtuti affectus oꝑatur pietatem.
que cogitantem coniungit deo. Que uero scd̃o lo¬

Expanded text:
se a cogitationibus quae sunt sine intellectu . In quibus verbis se a cogitationibus quae sunt sine intellectu . In quibus verbis advertendum est, quia sine omni intellectu nullatenus cogitari potest, et nulla omnino cogitatio sine omni intellectu est. Sed alius est intellectus ex vi naturalis rationis, alius ex virtute mentis rationalis. Intellectus quidem idem ipse est, qui quocunque seu in bonum, seu in malum applicitus fuerit, naturaliter viget: sed alius invenitur sibi relictus, alius a gratia illuminatus. Ille saeculi rebus et seriis et nugatoriis se non negat: hic autem nonnisi dignis se rebus, et similibus sibi se ipsum accommodat. Ille saepe operatur sicut sibi relictus, et vitio infectus ex vitio rationis, et vitio corruptae voluntatis, texens perversas cogitationes, quibus semetipsum qui cogitat, sponte separat a Deo: hic autem semper sicut illuminatus, et virtuti affectus, operatur pietatem, quae cogitantem conjungit Deo. 13. Quae vero secundo lo
Abbreviated transcription (Latin):
pena Ergo in homine sursum eor habente. ꝓpt̃¬
exteriora sua regenda. moderanda. componenda.
palam omnib est. quam uecessaria sit uolunta¬
ti custodia sua: amplius autem ꝓpter interiora
sua. Animo namq sepe seipsum uł dm̃ cogitan
ti. uoluntas in omni cogitatione princeps est s
necessario principium uoluntatis. sequitur om¬
nis tenor cogitationis. Tria enim sunt que cogi¬
tationem faciunt: uoluntas ipsa. memoria. et u¬
tellectus. Uoluntas cogit memoriam. ut ꝓferat
materiam: cogit intellectum ad formandum qd
ꝓfertur. adhibens intellectum memorie. ut inde
formetur: intellectui uero aciem cogitantis. ut in¬
de cogitetur: que quia in unum cogit uoluntas
et facili quodam nutu cum copulat: a cogendo
cogitatio nom̃ accepisse uidetur. Hinc fiunt cogi¬
tationes omnes. alie bone et sc̃e et digne deo: alie
male et ꝑuerse que seꝑant a deo: alie ociose et ua¬
ne. a quib anfert se deus. Hinc et enim dicitur.q

Expanded text:
poena. Ergo in homine sursum cor habente ppoena. Ergo in homine sursum cor habente pexteriora sua regenda, moderanda, componenda, palam omnibus est quam necessaria sit voluntati custodia sua, amplius autem propter interiora sua. Animo enim saepe se ipsum vel Deum cogitanti, ipsa voluntas in omni cogitatione princeps est; et 227 necessario principium voluntatis sequitur omnis tenor cogitationis. 12. Tria enim sunt quae cogitationem faciunt; voluntas, memoria, et intellectus. Voluntas cogit memoriam ut proferat materiam, cogit etiam intellectum ad formandum quod profertur, adhibens intellectum memoriae ut inde formetur; intellectui vero, aciem cogitantis, ut inde cogitetur. Quae quia in unum cogit voluntas, et facili quodam nutu copulat, a cogendo cogitatio nomen accepisse videtur. Hinc fiunt cogitationes omnes, aliae bonae et sanctae, et dignae Deo: aliae malae et perversae, quae separant a Deo: aliae otiosae et vanae, a quibus aufert se Deus. Hinc enim dicitur quod
Abbreviated transcription (Latin):
snon potest et plusquam potest regenda ẽ
cum non uult qd potest exeitanda et ꝓuocan¬
aaesti ⁊epe enim si non frenatur inpetum
facit. et agitur inpreceps: sepe si non excuadͦ
dormit et tardat. et obliuiseitur quo tende¬
bat  et sacile declinat qͣsi si a latere. in obliga
tiones oblate delectationis. Ideo sieut in corꝑe
etiam solet fieri. melius enim corpus homiuĩ
uore eiusdem uoluntatis: rectior sepe uidex ẽ
actionis: quia sepe uł negligentia. uł priuat.
amore nr̃i.erramus in nobis. Bona ergo custos
uoluntatis est obedientia: siue imꝑii illa siue
consilu. siue subiectionis. siue solius caritatis.
ad pax es. seu etiam ad minores suos. filii obe¬
edientie castificant corda sua in obedientia ca¬
ritatis: quam ad maiores suos subigant pobe¬
dientiam necessitatis. In illae num sola uł p̾¬
cipit uł consulit. et obedit caritas. hic aueem
ista uero iobedienti maior semꝑ intentatur

Expanded text:
quod non potest, et plus quam potest, regenda est: cum non vult quod potest, excitanda est et provocanda. Saepe enim si non frenatur, impetum facit, et agitur in praeceps. Saepe si non excitatur, dormit, et tardat, et obliviscitur quo tendebat, et facile declinat quasi a latere in obligationes  al. obliquationes oblatae delectationis. Ideoque sicut in corpore etiam solet fieri melius enim corpus hominis vore ejusdem voluntatis, rectior saepe judex est actionis: quia saepe vel negligentia, vel privato amore nostri erramus in nobis. Bona ergo custos voluntatis est obedientia, sive imperii illa sit, sive consilii; sive subjectionis, sive solius charitatis. stolum Petrum, ad pares, seu etiam ad minores suos, filii obedientiae castificant corda sua in obedientia charitatis, quam ad majores subigant per obedientiam necessitatis . In illa enim sola vel praecipit, vel consulit, et obedit charitas: hic autem ista vero inobedienti major semper intentatur
Abbreviated transcription (Latin):
est: in sc̃itate et iusticia ueritatis. Ibi enim fit ani¬
mus. ibi fit intellectus bonus omnib facientibus
eum: cum scd̃m regulam ab apło datam. in omnib
ex hibemus nos sicut dei ministros in multa pa¬
tientia. in tribulationib. in necessitatib. in an¬
gustiis. in laborib. in uigiliis. in carcere celle: in
eiunũs. in castitate. in scientia. in longanmitale.

Expanded text:
est in sanctitate et justitia veritatis. Ibi enim fit aniest in sanctitate et justitia veritatis. Ibi enim fit animus, ibi fit intellectus bonus omnibus facientibus eum, cum secundum regulam ab Apostolo datam, in omnibus exhibemus nos sicut Dei ministros in multa patientia, in tribulationibus, in necessitatibus, in angustiis, in laboribus, in vigiliis, in carcere cellae, in jejuniis, in castitate, in scientia, in longanimitate,
Abbreviated transcription (Latin):
renda et capienda diuina: quam ut animet ura
ista mortali et humana. Sicut enim corpus qd̾ a¬
nimat. naturali statu suo erigit in celum. qd̾ na¬
tura et loco. et dignitate. et loca omnia. et corpo¬
ra omnia. suꝑeminet: sic sꝑualis ipse natura. ad
ea que in sꝑualib preminent. hoc est ad dm̃ et di¬
uina erigere semꝑ amat semetipsum: non suꝑbe
sapiendo ẜ pie amando: et sobrie et iuste et pie ui¬
uendo. Qui quanto altius est quo nititur. tanto
fortiorib exercitioꝵ studiis exercendus est: et que
eum non suꝑfundant s intinguant: sic q afficiai
ut ꝑficiant. Studia uero hec et si literis aliquando
adiuuantur et utuntur: non tamen lateratora
sunt. non cauillantia. non disputantia. non gar¬
rula: s sunt sꝑualia. pacifica. humilia. humilib
consentientia: que et si foris exercentur. intus po¬
tius aguntur. in mentis sꝑu: ubi renouatur homo
induens nouum hominem. qui scd̾m dm̃ creatus

Expanded text:
renda et capienda divina, quam ut animet vita renda et capienda divina, quam ut animet vita ista mortali et humana. Sicut enim corpus quod animat, naturali statu suo erigitur in coelum, quod natura et loco, et dignitate, et loca omnia et corpora supereminet: sic spiritualis ipse natura, ad ea quae in spiritualibus praeeminent, hoc est ad Deum, et divina erigere semper amat semetipsum, non superbe sapiendo, sed pie amando, sobrie, et juste, et pie vivendo: qui quanto altius est quo nititur, tanto fortioribus exercitiorum studiis exercendus est, et quae eum non perfundant, sed intingant, sicque afficiant ut perficiant. 6. Studia vero haec etsi litteris aliquando adjuventur et utantur, non tamen litteratoria sunt, non cavillantia, non disputantia, non garrula; sed spiritualia, pacifica, et humilia, humilibus consentientia. Quae etsi foris exercentur, intus potius aguntur in spiritu mentis, ubi renovatur homoinduens novum hominem qui secundum Deum creatus
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit hie sc̃s sicut ille sc̃s est. in futuro futurus be¬
atus. sieut ille beatus est. Deniq hoc solum magnũ
et bonum. magnus et bonus animus suspicit ẽt mi¬
raturꝰ: et affectat qd̾ supra eum est: et adherere festi¬
nat similitudini sue deuota imago. Ipse enim ima¬
go dei est: et ꝑ hoc qd̾ imago eꝰ ÷. intelligibile ei fic.
et posse se. et debere inherere ei cuius imago ẽ.
Ideoq et si m terris regit corpus. sibi commissum.
meliore tamen parte sui: memoria scilicet et iitel¬
ligentia. et amore ibi semꝑ conuersari amat: rn¬
cde quie quuid est. quic quid habet se nouit accepisse.
et ubi in ꝑꝑpetuum se mansurum. et cum plena
dei uisione plenam similitudinem ad epturum.
quantum in hoc homini sꝑandum est.sꝑare ei li¬
cet: si bone spei uitam suam non negligat confor¬
mare. Illuc ergo spectat inde pendet: plus cumh¬
minib commorans. ut uiuificet eos uita dei: ad qͣ¬

Expanded text:
ut sit is sanctus, sicut ille sanctus est; in futuro futurus beut sit is sanctus, sicut ille sanctus est; in futuro futurus beatus, sicut ille beatus est. Denique hoc solum magnum et bonum est, cum magnus et bonus animus suspicit, miratur et affectat quod supra eum est, et adhaerere festinat similitudini suae devota imago. Ipse enim imago Dei est. Et per hoc quod imago Dei est, intelligibile ei fit, et se posse et debere inhaerere ei cujus imago est. Ideo etsi in terris regit corpus sibi commissum, meliore tamen parte sui scilicet memoria, intelligentia, et amore ibi semper conversari amat, unde quidquid est, quidquid habet, se novit accepisse, et ubi in perpetuum se mansurum, et cum plena Dei visione plenam Dei similitudinem adepturum, quantum in hoc homini sperandum est, sperare ei lcet, si bonae spei vitam suam non negligat conformare. Illuc ergo spectat, inde pendet, plus cum hominibus commorans, ut vivificet eos vita Dei ad quae
Abbreviated transcription (Latin):
minis est. Hec est ergo ratio. et instrumentum ꝑ
amat. in eo qd̃ utile et honestum est: exercitio ꝓ¬
ficiens. desidia uero in semetipsa marcescens. Lul¬
lum uero dignius et utilius exercitium est homi¬
ni eam habenti. quam in eo qd̾ melius habet. et
in quo erteris animalib. et ceteris partib suis pre¬
minet: que est ipsa mens uł animus. Menti uel
animo. cui cetera pars hominis regendã ¶na ẽ
ne dignius est aliquid ad querendum. nes duloiis ad
nen eiendum: nec utilius ad habendum: quam eo
onem erpsam mentem snꝑeminet. qui est colus deĩ
Alu ponge est ab unoquoq nĩm: quii re epsoriuumꝰ
ad ipsum conditus est rationalis aminus. cad ad ip̃i
sit conuersio euis: tit ipse sit bonura eiris ihic aree
et illo bono bonus. Ad imaginem et sim ilitudinem
eiuis conditus est: hoc est ut quandu bic iuitur.
quam ꝓpuis. quam ꝓprius potest accedat ad eumsi¬
milituoine: a quo sola receditur dissimilitudine:

Expanded text:
hominis. Haec ergo ratio est, et instrumentum per hominis. Haec ergo ratio est, et instrumentum per amat in eo quod utile est et honestum, exercitio proficiens, desidia vero in semetipsa marcescens. 5. Nullum vero dignius et utilius exercitium est homini eam habenti, quam in eo quod melius habet, et in quo caeteris animalibus, et caeteris partibus suis praeeminet, quae est ipsa mens vel animus. Menti vero vel animo, cui caetera pars hominis regenda subdita est, nec dignius est aliquid ad quaerendum, nec dulcius ad inveniendum, nec utilius ad habendum, quam quod solum ipsam mentem supereminet, qui est solus Deus. Nec longe est ab unoquoque nostrum, quia in ipso vivimus, ad ipsum conditus est rationalis animus, ut ad ipsum sit conversio ejus, ut sit ipse bonum ejus. Hic autem ex illo bono bonus, ad imaginem et similitudinem ejus conditus est: ut quamdiu hic vivitur, quam propius potest, accedat ad eum similitudine, a quo sola receditur dissimilitudine;
Abbreviated transcription (Latin):
bonus antem in quantum amans lam bonum su¬
um quo bonus fit. et sine quo nec bonus nec auus
esse potiuit. Fit autem bonus animus et rationalis
diligens dñm dm̃ suum in toto corde suo. et in tota
anima sua. et in omni mente sua: et in omnib ui¬
b sius: et non nisi in ipso seipsum. et ꝓximum suũ
sicut seipsum. fit autem bonus animus. dm̃ timens
et mandata eius obseruans: hoc est enim omnis ho
Ratio uero sicut diffinitur a diffimentib. uł desc¬
bitur a describentib. aspectus anini est quo ꝑ seip̃n
non ꝑ corpus uerum intuetur: aut ipsa ueri contẽ¬
platio. aut ipsum qd contemplatur. aut uita rati¬
onalis uł rationabile obsequium. in quo contem¬
plate ueritati conformatur. Ratiocinatio uero est
inquisitio rationis. hoc est aspectus eius motio: ꝑ
ea que aspicienda sunt. Ratiocinatio querit: rato
unenit. Aspectus hic in rem aliquam cõiectus: eũ
eam uidet scientia: cum non uidet. ignorantia ho

Expanded text:
Bonus autem, in quantum jam amans bonum suBonus autem, in quantum jam amans bonum suum, quo bonus fit, et sine quo nec bonus, nec animus esse potuit. Fit autem bonus animus et rationalis, diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, et in tota anima sua, et in tota mente sua, et in omnibus viribus suis, et nonnisi in ipso se ipsum, et proximum suum sicut se ipsum. Fit autem bonus animus Deum timens, et mandata ejus observans: hoc est enim omnis homo . Ratio vero sic definitur a definientibus, vel describitur a describentibus: Aspectus animi est, quo per se ipsum, non per corpus, verum intuetur: aut ipsa veri contemplatio, aut ipsum verum quod contemplatur, aut vita rationalis, vel rationale obsequium, in quo conformatur veritati contemplatae. Ratiocinatio vero est rationis inquisitio, hoc est aspectus ejus motio per ea quae aspicienda sunt. Ratiocinatio quaerit, ratio invenit. Aspectus hic in rem aliquam conjectus cum eam videt, scientia est; cum non valet, ignorantia est
Abbreviated transcription (Latin):
oS iinagiiem conditoris et eapacitatem rationis. iier
camen cdrnalis originis implieitus peccat.serir ilem¬
saliis est: et captiuat in lege peccati. que est a men¬
beis. seetamen omnino amisit ar bitetu d est uiol¬
eiui rationis in diuidicando et disoeruendo deianqͥ
libertatem eius amiserit: in uolendo et inagendo.
Iam in penam peceati. et testimonnm amise sign¬
tans naturalis positum est ei in signum. ae bitei¬
um s captiuum: qd etiam ante comiersioneme et
libeiationem uoluntatis minquiam ꝑoere potest
nulla auersione ipsirs uoluntatis In quo etiam cũ
eo abutitur in eligendo malum ꝓ bono sicut ditũ
est melior est et digmior omni corꝑea ereatura: non
nob. et tunc ratio uere est ratio: hoc est habieuo
mentis ꝑ omnia conueniens ueritati. Eum enem
liberata uoluntate ꝑ liberantem gratiam. Eese
qi incipit libera ratione. tunc suus. hoc est seipso
libere utens efficitur: et fit aninius. et bonus ui
dens enal suuim supꝑlemento libere rationis.¬

Expanded text:
ob imaginem conditoris, et capacitatem rationis; vitio tamen carnalis originis implicitus, peccati servus effectus est, et captivus in lege peccati, quae est in membris. Nec tamen omnino amisit arbitrium, id est judicium rationis in judicando et discernendo, quanquam libertatem suam amiserit in volendo et agendo. Nam in poenam peccati, et testimonium amissae dignitatis naturalis, positum est in signum ei arbitrium, sed captivum. Quod etiam ante conversionem et liberationem voluntatisulla aversione ipsius voluntatis. In quo etiam cum eo abutitur in eligendo malum pro bono, sicut dictum est, melior est et dignior omni corporea creatura, etnobis . Et nunc vere est ratio, hoc est habitus mentis per omnia conveniens veritati. Cum enim liberata voluntate per liberantem gratiam, spiritus agi incipit libera ratione, tunc suus est, hoc est se ipso libere utens efficitur, et fit animus, et bonus animciens animal suum supplemento liberae rationis
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia ocłoꝵ est. eum in ambitionem
glorie uł honoris. suꝑbia uite est. Quandu
tamen in huiusmodi utilitati sen necessitatin¬
ture seruit. natura est uł appetitus eius: cum
uero in suꝑflua se exponit: uł noxia: iuciũ
est nature. uł sur ipsius. Quoꝵ primo appecitu
uł accessu: de temetipso tibi hoc caꝑe licet ar¬
gumentum. Cum in eis que ad corpus spectats
in reb necessariis uoluntas. primo appetitu
finem facit: naturalis animi appetitus est: cũ
uero in appetendo semꝑ ad ulteriora ꝓgredit᷑
ipsum se ꝓdit: quia iam non tam uoluntas. qͣ
uicium uoluntatis est. auaricia uł cupiditas

Expanded text:
cupiscentia oculorum est. Cum vero in ambitionem cupiscentia oculorum est. Cum vero in ambitionem gloriae vel honoris, superbia vitae est. Quandiu tamen in hujusmodi utilitati seu necessitati naturae servit, natura est, vel appetitus ejus. Cum vero in superflua se exponit vel noxia, vitium naturae est, vel sui ipsius. Quorum primo appetitu vel accessu, de temetipso tibi hoc capere licet argumentum. Cum in eis quae ad corpus spectant, in rebus necessariis voluntas primo appetitui finem facit, naturalis animi appetitus est. Cum vero in appetendo semper ad ulteriora progreditur, ipsum se prodit, quia jam non tam voluntas quam vitium voluntatis est, avariti
Abbreviated transcription (Latin):
dein ouonee in unum ꝑfeste conseneertint. ouune
aise continent iuetutum pleurtuo inene sine ulls
indec curreiete: omnia possant in homnee labquen¬
utonmnia habent et posident in homine nichol uilie¬
henterd ant mutuant. conferunt a fuuit. ne bonile
euin quiescente blonia et diutie an conseientra
fons uero non ex uno latere sicut seutum beute
ceihy larem eum et iocundum intus semꝑ estieit
sicut de aere illo homines ferunt. qd̾ sitꝑ glad upe
liue est. Uoliuitas naturalis. quuidam anna aee¬
tius est alius ad dĩ et circa interiora sua: alia cir¬
ca corpus et exteriora corporaria. Hec cum sur¬
sum tendit sicut ignis ad locum suum. hoci:
cum sociatur ueritati. et moretur ad altioꝵ
amor est: cum ut ꝓmoueatur. lactatur a gra.
dilectio est: cum apprehendit. cum tene
summauerit homo. trino incipit: quia nu¬
la hoꝵ in hac uita plena ꝑfectio est. Cum uͦ
declinat in ea que carnis sunt. concupiscei¬
tia carnis est: cum in euriositatem scłi. con¬

Expanded text:
 in unum perfecte consenserint, omnem in se continent virtutum plenitudinem sine vitio intercurrente; omnia possunt in homine etiam languente, omnia habent et possident in homine nihil habente: dant, mutuant, conferunt, prosunt in homine secum quiescente. Gloria et divitiae in conscientia Foris vero non ex uno latere, sicut scutum hujus Dei. Hilarem enim eum et jucundum intus semper efficit sicut de aere illo homines ferunt, qui super globum lunae est. 10. Voluntas, naturalis quidam animi appetitus est, alius in Deum, et circa interiora sua: alius circa corpus, et circa exteriora et corporalia. Haec cum sursum tendit, sicut ignis ad locum suum, hoc est, cum sociatur veritati, et movetur ad altiora, amor est. Cum vero promovetur, et lactatur a gratia, dilectio est. Cum apprehendit, cum tenetnsummaverit homo, tunc incipit ; quia nulla horum in hac vita plena perfectio est. Cum vero declinat in ea quae carnis sunt, concupiscentia carnis est. Cum in curiositatem saeculi, con
Abbreviated transcription (Latin):
tatis sue: ut prudenter intelligat et discernat. qͥd
in totum uelit: uł uolendum sibi sit. sicut est aun
dei: quid ꝓpter illud. sicut est amor ꝓpositi. Ut enĩ
in illo tuta sit omnis indiscretio: in hoc semꝑ sed̾m
obedientie regulas. cauta semꝑ et prudens debet
esse discretio. In dilectione quippe dei. non alia ra¬
tio. non alia discretio est: nisi ut sicut ille cum di¬
iasset eos in finem dilexit nos sie si fieri potestr
qet eos diligamus eui nos. sicut beatus ues q¬

Expanded text:
tatis suae, ut prudenter intelligat, et discernat quid tatis suae, ut prudenter intelligat, et discernat quid in totum velit, vel volendum sibi sit, sicut est amor Dei: quid propter illud, sicut est amor proximi. Ut enim in illo tuta sit omnis indiscretio, in hoc semper secundum obedientiae regulas cauta et prudens debet esse dilectio. In dilectione quippe Dei non alia ratio, non alia discretio est, nisi ut sicut ille cum dilexisset nos, in finem dilexit nos: sic, si fieri potest, in infinitum diligamus eum nos, sicut beatus
Abbreviated transcription (Latin):
pulentia necessitatis. S redeamus ad laudem iur¬
tutis. Quid est uirtus: filia rationis est: s magi
gratie. Uis enim quedam est ex natura: ut autem
uirtus sit. habet ex gratia. His est ex iudicio appu¬
bantis rationis: uirtus autem ex appetitu illum¬
nate uoluntatis. Uirtus enim est: uoluntarius
in bonum assensus. Uirtus est: equalitas quedan
uite ꝑ omnia congruens rationi. Uirtus est ad usi¬
cium rationis: usus libere uoluntatis. Hirtus quedã
est humilitas. uirtus quedam patientia: urtutes
li sunt. obedientia. prudentia. temꝑantia. fortitudo.
iusticia et alie quam plures: in quib singulis ñ
est aliud uirtus quam sicut dictum est ad iudiciũ
rationis. usus libere uoluntatis. Bona enim uoluͣ¬
tas. origo est in animo omnium bonoꝵ: et omniũ
mater uirtutum: sicut econtrario mala uoluntas
omnium maloꝵ et iicioꝵ. Ideo custos anime sue.
ualde sollicitus esse debet circa custodiam uolun¬

Expanded text:
pulentia necessitatis. 8. Sed redeamus ad laudem virpulentia necessitatis. 8. Sed redeamus ad laudem virtutis. Quid est virtus? Filia rationis, sed magis gratiae. Vis enim quaedam est ex natura. Ut autem virtus sit, habet ex gratia. Vis est ex judicio approbantis rationis: virtus autem ex appetitu illuminatae voluntatis. Virtus enim est voluntarius in bonum assensus. Virtus est aequalitas quaedam vitae, per omnia congruens rationi. Virtus est ad judicium rationis usus liberae voluntatis. Virtus quaedam est humilitas. Virtu, sunt prudentia, temperantia, fortitudo, justitia, et aliae quamplures: in quibus singulis non est aliud virtus, quam, sicut dictum est, ad judicium rationis usus liberae voluntatis. Bona enim voluntas in animo est origo omnium bonorum, et omnium mater virtutum. Sic e converso mala voluomnium malorum et vitiorum. Ideo custos animae suae, valde sollicitus esse debet circa custodiam volun
Abbreviated transcription (Latin):
maduei omnia genera uicioꝵ. ex aliqpio male u¬
modtaris affesti. uł male consnetudiris un. suam
sungula direunt matricem orgiem: que qͣnto dul¬
cus menti molita est. tanto fortus heret. et fortio¬
eibs remedus eget: et curam requirit diligentiore
huiusmodĩ enim pestes iucioꝵ usq in ultimamn
solitudinem solitarium ꝑsequutur.: et sieut beue
concreta uurtus. et fideliter animo msidens: posses¬
sorem siuum in milla deserit multitudine. sie uier¬
um consuetudinis possessum suum. liberum esse
non patiti in qualibet solitudine. Nam nisi ꝑte¬
naei studio et prudenti oꝑa. expugnata fuerit cõ¬
suetudo. leniri potest: uinci uix potest: et qͣmẽ ꝙ
se componat animus. heret: et in qua iuis solitudi
ne: secretum uł silentium cordis esse non paritur.
Eui quo maiorem contigerit risum consuetudini
et uoluntatis: eo nequior et rebellior in eo inuenit᷑:¬
non tam malicia sꝑuał. quam quasi manib ex¬
pellenda multiplex quedam collectio: et dura cor¬

Expanded text:
omnia genera vitiorum ex aliquo malae voluntatis affectu, vel malae consuetudinis usu, suam singula ducunt matricem originem: quae quanto diutius menti inolita est, tanto fortius haeret, et fortioribus remediis eget, et curam requirit diligentiorem. Hujusmodi enim pestes vitiorum usque in ultimam solitudinem solitarium persequuntur. Et sicut bene concreta virtus, et fideliter animo insidens, possessorem suum in nulla deserit multitudine, sic vitium consuetudinis possessum suum liberum esse non patitur in qualibet solitudine. Nam nisi pertinaci studio, et prudenti opera expugnata fuerit consuetudo, leniri potest, vinci vix potest: et quomodocumque se componat animus, et in quavis solitudine habitet, secretum vel silentium cordis esse non patitur. Cui quo majorem contigerit inesse usum consuetudinis et voluntatis, eo nequior et rebellior in eo invenitnon tam malitia spiritualis, quam quasi manibus expellenda multiplex quaedam collectio et dura cor
Abbreviated transcription (Latin):
euis et enormitas tanta nunnunquam quasi sen¬
titur ut obruat. et opprimat: feditas tanta ut
inquinet et inficiat. adhesio tam ꝑtinax consue¬
tudinis. ut uir eam a se excutiat natura. Omnis
enim uicii frustra siecatur ruus: si fons non fu¬
erit obturatus. Uerbi gratia. remissa uoluntas.
fcit mentis leuitatem: ex qua ꝓ deuer instabilitas iui
asnuornstantia moꝵ uana leti eiaͥ sepe uisq ad laseun¬

Expanded text:
ejus et enormitas tanta nonnunquam quasi senejus et enormitas tanta nonnunquam quasi sentitur, ut obruat et opprimat: foeditas tanta, ut inquinet et inficiat; adhaesio tam pertinax consuetudinis, ut vix a se eam natura excutiat. Omnis enim vitii frustra siccatur rivus, si fons non fuerit obturatus. Verbi gratia, remissa voluntas facit mentis levitatem, ex qua prodeunt instabilitas mentis, inconstantia morum, vana laetitia saepe usque ad lasciv
Abbreviated transcription (Latin):
nitate. transeunt in consꝑsionem. et quasi natu¬
ralia efseciuntur. S nullum uicuim naturale ẽ.¬
omnis uirtus hominis naturał est. Consuetudo tũ
uł uoluntatis corrupte. uł molite negligentie: pli¬
ruma sepe uicia quasi naturalia. in neglecta con¬
scientia efficere solet. Consuetudo quippe sicut phy¬
sici dicere solent: scd̃a natura est. Omnis tamen ma¬
lus animus. priusquam indurescat malicia euis ma¬
est. Hec enim maledictio est ade. et in terra laboris
nr̃i. et in agro uł cordis uł corꝑis nr̃i: ut noxia uł
inutilia gratuito passim ubiq ꝓuemant : ittiliauͦ
uł necessaria et salubria cum labore. Uirtus tam̃
qm nature res est: eum uenit in animum aliqͣnde
non uenit sine labore: s uenit in locum suum et
sedet fideliter. et bene cum ea nature conuenit:
cum nullum potius premium sit ei. quam in deo
conscientia sui. Uicitm uero cum nichil aliud ẽẽ
credatur. quam priuatio uirtutis: tamen uastitã

Expanded text:
nitate transeunt in conspersionem, et quasi natunitate transeunt in conspersionem, et quasi naturalia efficiuntur. Sed nullum vitium naturale eomnis homini naturalis est. Consuetudo tamen vel voluntatis corruptae, vel inolitae negligentiae, plurima saepe vitia quasi naturalia in neglecta conscientia efficere solet. Consuetudo quippe, sicut philosophi dicere solent, est secunda natura. Omnis tamen malus animus priusquam indurescat, molest. Haec enim maledictio est Adae, ut in terra laboris nostri, et in agro cordis vel corporis nostri, noxia vel inutilia gratuito passim ubique proveniant: utilia vero vel necessaria, et salubria, cum labore. Virtus tamen quoniam naturae res est, cum venit in animum aliquando, non venit sine labore, sed venit in locum suum, et sedet fideliter, et bene cum ea naturae convenit, cum nullum praemium potius sit ei, quam in Deo conscientia sui. Vitium vero cum nihil aliud esse credatur, quam privatio virtutis, tamen vastitas
Abbreviated transcription (Latin):
et omnia possidentes: I labore et ex umpna inẜa
sine et sitiꝰ in frigore et miditate. hec et huꝰimnodi
sunt studia sc̃a exereitia apłica : in quib discretas
se animus et ianenit et emendat: mundaris se al
omni inquinamento carnis ae sꝑe. ꝑficiens sc̃ifica¬
tionem in timore dei. Studia hee silentium amant.
artem sꝑe et pacem in exteriorib pressuris onomn
conscientiam in omini puritate cordis et corꝑis. hee
facituit anunumn: quia habent. Uana ergoilla. bla
igerua. uerbosa. contentiosa. euriosa. ambitiosa
etiam sactium aniinum uł iam ꝑfectum dilsipan ł
cornnunpunt. hec studia. sexitantur nututum ñ
tam flores quam radices: non ut luceant s. ut sunit.
non ut sciantur s ut habeantut. uicioꝵ uere. plus
in semetipsis metuunt appetitum. quam ab alus
impetum: plus contagium quam maliciana. Sient
enim magno aliquando labore et studio ꝑseũante.
uirtutes trahuntur in affectum et mentem bonã.
sic uicia leuissuna remissionis et licentie oportu¬

Expanded text:
et omnia possidentes : in labore et aerumna, in fame et siti, in frigore et nuditate . Haec et hujusmodi sunt studia sancta, exercitia apostolica, in quibus discutit se animus, et invenit, et emendat, mundans se ab omni inquinamento carnis ac spiritus, perficiens sanctificationem in timore Dei. Studia haec silentium amant, ertatem spiritus, et pacem in exterioribus pressuris, et bonam conscientiam in omni puritate cordis et corporis. Haec faciunt animum, quia igerula, verbosa, contentiosa, curiosa, ambitiosa, etiam sanctum animum vel jam perfectum dissipant et corrumpunt. Haec studia scrutantur virtutum, non tam flores quam radices, non ut luceant, sed ut sint: non ut sciantur, sed ut habeantur. 7. Vitiorum vero plus in semetipsis metuunt appetitum, quam ab aliis impetum; plus contagium, quam malitiam. Sicut enim aliquando magno labore, et studio perseverante, rtutes trahuntur in affectum et mentem bonam, sic vitia levissima remissioris licentiae opportu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam que data est mͥ. omnib qui sunt inter uos. ñ
plus saꝑe quam oportet saꝑe:. s saꝑe ad sobrietatẽ.
Quia enim omnns uł precipue animalis hominis
institutio. circa corpus est. et exter ioris hominis cõ¬
positionem: docendus est rationabiliter mortificate
et sꝑi que inuicem iugiter aduersum se coneu¬
piscunt. iustum rationis ac discretionis habere iu¬
diciun: nec aliciuus eoꝵ in iudicio acciꝑe ꝑsonã.
Docendus est sic habere corpus suum. sicut egrũ
cominendatum. cui etiam multum uolenti
inutilia sunt neganda: utilia uero etiam no¬
lenti ingerenda: sic de eo agere. sicut de non
suo: s eius a quo precio magno empti sumus:
ut głificemus eium in corpere nr̃o. Rursum q
docendus est cauere. qd̾ peccatori popło ꝑ pro

Expanded text:
tiam Dei quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, non tiam Dei quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . Quia enim omnis vel praecipue animalis hominis institutio circa corpus est et exterioris hominis compositionem, docendus est rationabiliter mortificare ac spiritum, quae invicem jugiter adversum se concupiscunt, justum rationis ac discretionis habere judicium, nec alicujus eorum in judicio 209 accipere personam. Docendus est sic habere corpus suum, sicut aegrotum commendatum, cui etiam multum volenti inutilia sunt neganda, utilia vero etiam nolenti ingerenda. Sic de eo agere, sicut de non suo, sed ejus a quo pretio magno empti sumus, ut glorificemus eum in corpore nostro . Rursumque docendus est cavere, quod peccatori populo Do
Abbreviated transcription (Latin):
toris et formatoris sui uoluntati et arbitrio fub¬
dendus. Nam et si callet ingenio. si iuget arte. si
preminet intellectu: instrumenta sunt hec tam
iucioꝵ quam uirtutum.Non ergo refugiat do¬
deri uti eo bono. quo et in malo u̾ti potest: quia
hoc ꝓprium uirtutis opus est. Ingenium corpus
adaptet: ars naturam informet: intellectus non
elatum faciat animum. s docibilem. Ingenium
quippe. ars uł intellectus. et alia huinsmodi gra¬
tuito habentur: aliter uirtus. Boceri uult cum
re: cum omnib his digna sit. nec aliter uł doceri.
est rudis incola heremi. scd̃m apłicam parili insti¬
tutionem: ut exhibeat corpus suum hostiam uinen¬
tem sc̃am. deo placentem: rationabile obsequium
suum. Qui etiam compescens in uorutio seruore
animalis hominis. qui nondum ꝑcipit ea que dei
sunt: circa sꝑualia ac diuina preꝓperam et curiosã
inquisitionem. subiunxit dicens. Dico enim ꝑ gra¬

Expanded text:
toris et formatoris sui voluntati et arbitrio subtoris et formatoris sui voluntati et arbitrio subdendus. Nam etsi callet ingenio, si viget arte, si praeeminet intellectu, instrumenta sunt haec tam vitiorum quam virtutum. Non ergo refugiat doceri, uti eo in bono, quo et in malo uti potest, quod proprium virtutis opus est. Ingenium corpus adaptet, ars naturam informet, et intellectus non elatum faciat animum, sed docibilem. Ingenium quippe, ars, intellectus, et alia hujusmodi gratuito habentur; aliter virtus. Virtus enim vultNam cum omnibus his digna sit; nec aliter, vel doceri, et rudis incola eremi, secundum apostolicam Pauli institutionem, ut exhibeat corpus suum hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium suum. Qui etiam compescens in novitio fervore animalis hominis, qui nondum percipit ea quae Dei sunt, circa spiritualia ac divina praeproperam et curiosam inquisitionem, subjunxit dicens: Dico enim per gra
Abbreviated transcription (Latin):
sastidium. presumptio nouitatum. que quidem
egrianum pruritum et tediim. quasi confrican¬
do uidentur ad horam lenire: s calefacirint et ac¬
cendunt: et ut post modum nequius ferueat. et am¬
plius pruriat efficiunt. Hinc enim cotidie fiunt no¬
ue occupationes. noue actionum uł laboꝵ admnuen¬
tiones. lectiones diuerse: non adedificandum animũ
s: ad fallendum tardanti diei tedium: ut cum dãp¬
nauerit solitarius ommia uetera. omnia solita.
et defecerint noua: non restet nisi odium celle: et
fuga matura. Propter qd pia simplicitas. et in pro¬
fessione religionis et solitudinis nouus homo: qui
non uł rationem ducentem. uł affectum trahentẽ
uł discretionem mod̾antem: s ui quadam utitur
in semet ipsum. tamquam a figulo figinentum lege
quadam mandatoꝵ: quasi manib alienis faciendꝰ
est et formandus in onini patientia. et in rota ro¬
lubilis obedientie. et in igne ꝓbationis fue: plasma¬

Expanded text:
fastidium, praesumptio novitatum: quae quidem fastidium, praesumptio novitatum: quae quidem aegri animi pruritum et taedium, quasi confricando, videntur ad horam lenire; sed calefaciunt et accendunt, et ut postea nequius ferveat, et amplius pruriat, efficiunt. Hinc quotidie fiunt novae occupationes, novae actionum et laborum adinventiones, lectiones diversae, non ad aedificandum animum, sed ad fallendum tardantis diei taedium: ut cum damnaverit solitarius omnia vetera, omnia solita, et defecerint nova, non restet nisi odium cellae, et fuga matura. 17. Propter quod pia simplicitas, et in professione religionis et solitudinis novus homo, qui non habet vel rationem ducentem, vel affectum trahentem, vel discretionem moderantem, sed vi quadam utitur in semetipsum tanquam a figulo figmentum; lege quadam mandatorum Dei, quasi manibus alienis faciendus est, et formandus in omni patientia, et in rota volubilis obedientiae, et in igne probationis suae, plasma
Abbreviated transcription (Latin):
rorumq exercitioꝵ sꝑualium. in corde serni dei
etiam nolentis et reluctantis imagmationes uol¬
uuntur: et pfantasmata cogitationum uersan¬
tur: a quib uelut auib immnundis insidentib.
circiuuolantib sacrificium deuotionis. uei
oumino rapitur de manu tenentis. uł sepe pol¬
liuitur usq ad lacrimas offerentis. fit q misera¬
bilis et iniqua misere anime duuisio: sꝑu et ra¬
tione uoluntatem cordis et intentionem. et cor¬
poris ꝓnitum obsequium sibi defendente: anina¬
li uero inꝓbitate affectum sibi p̃ripiente et in¬
tellectum: mente sine fructu remanente. Hinc in in¬
sirmiorib animis. et in quib concupiscentie carmsꝰ
et scłi necdum ꝑfecte mortificate sunt. passim ti¬
cia curiositatis ebulliunt: hinc solitudinis et silen¬
tii queruntur mordinate et ꝓposito inimice con¬
solationes: in uia regia cominunium institutioñ
surtiua ꝓprie uoluntatis diuerticula: solitorum

Expanded text:
rorumque exercitiorum spiritualium, in corde servi Dei, rorumque exercitiorum spiritualium, in corde servi Dei, etiam nolentis et reluctantis, imaginationes volvuntur, et phantasmata cogitationum versantur: a quibus, velut ab avibus immundis insidentibus vel circumvolantibus, sacrificium devotionis vel omnino rapitur de manu tenentis, vel saepe polluitur usque ad lacrymas offerentis. Fitque miserabilis et iniqua miserae animae divisio; spiritu et ratione voluntatem cordis et intentionem, et corporis sibi promptum obsequium defendente: animali vero improbitate sibi affectum praeripiente et intellectum, mente saepius sine fructu remanente. Hinc in animis infirmioribus, et in quibus concupiscentiae carnis et saeculi necdum perfecte mortificatae sunt, vitia passim curiositatis ebulliunt. Hinc solitudinis et silentii quaeruntur inordinatae, et proposito inimicae consolationes, in via regia communium institutionum furtiva propriae voluntatis diverticula, solitorum
Abbreviated transcription (Latin):
nis sue. ꝑascit conscientia sua. Nec tamen ab utro¬
q eque ad conscientiam reditur: quia nemo ad
eam redire amat post actionem. qui ad agendũ
am. si nondum uicit con eupiscentiam suani: inue¬
unt ibi de ipsa concupiscentia sua. uł suaues delec¬
tationes: uł graues corrosiones: et inde multiplicat
cogitationes. Qui uero iam concupiscentiam iucit:
quandui tamen ueri boni maior concupiscentia. uł
maior delectatio mentem eius non obtinuerit: cũ
patitur imaginationes. Unde in utroq lumbi
implentur illusionib delectationum. et ad cogi
ipsum non est secum: cum qui pugnat contra cõ¬
cupiscentias. molestas patitur quas uincere. adhuc
non preualet ad ꝑfectum affectiones: qui uero iã
ad libertatem aspirat: excutere a se non potest. af¬
fectionum imaginationes noxias. uł occupatiões.
uł otiosas que exinde passim oriuntur cogitati¬
ones. hinc in temꝑe psalmodie et mrationis. cete¬

Expanded text:
nis suae pascit conscientia sua. Nec tamen ab utronis suae pascit conscientia sua. Nec tamen ab utroque aeque ad conscientiam reditur: quia nemo ad eam redire amat post actionem, qui recta intenam, si nondum vicit concupiscentiam suam, invenit ibi de ipsa concupiscentia sua vel suaves delectationes, vel graves corrosiones; et inde multiplicat cogitationes. Qui vero jam concupiscentiam vicit, quandiu tamen veri boni major concupiscentia, vel major delectatio mentem ejus non obtinuerit, cum uditorum patitur imaginationes: unde in utroque lumbi 208 implentur illusionibus delectationum, et ad cogitlorum, et ipsum non est secum: qui cum pugnat contra concupiscentias, patitur molestias; quia vincere adhuc non praevalet ad perfectum affectiones. Qui vero jam ad libertatem aspirat, excutere a se non potest affectionum imaginationes, et noxias vel occupatorias vel otiosas, quae exinde passim oriuntur, cogitationes. Hinc in tempore psalmodiae vel orationis, caete
Abbreviated transcription (Latin):
mundi: cum his qui sunt simplices filii dei: pari¬
ter utuntur ad necessitatem et utilitatem. S ed
abutuntur illi eis ad curiositatem. et uolupta¬
tem. et suꝑbiaui: hi autem seruiunt in eis ꝓpter
necessitatem: alibi habentes suam suauitatem.
Id eo seruos sensuum suorum. et corporum suoꝵ
secuntur fructus carnis sue: qui sunt fornicatio.
immundicia. ligxuria. inimicitie. contemptiones.
emulationes. ire. rixe. dissenfiones. iniudie. comes¬
sationes ebrietates. et his fimilia : que quicunq
agunt regnum dei non secuntur: hos autem
fructus sꝑc̃. qui sunt caritas. gaudium. pax. pa¬
tientia. benignitas. longanimitas. bonitas. in ansu¬
etudo. fides. modestia. castitas : continentia: et pie¬
hi utriq quandiu simul in actu sunt. homines
iudent similes actiones : deus autem uoluntateᷤ
discernit et intentiones. Eum enim uuusquis¬
q redit in sua: unum quenq ex fructib intentio¬

Expanded text:
mundi, cum eis qui sunt simplices et filii Dei, parimundi, cum eis qui sunt simplices et filii Dei, pariter utuntur ad necessitatem et utilitatem. Sed illi abutuntur eis ad curiositatem et voluptatem, et superbiam: hi autem utuntur eis propter necessitatem, alibi habentes suam suavitatem. Ideo illos servos sensuum suorum et corporum suorum sequuntur fructus carnis suae, qui sunt fornicatio, immunditia, superbia. luxuria, inimicitiae, contentiones, aemulationes, irae, rixae, dissensiones, invidiae, comessationes, ebrietates, et his similia: quae quicunque agunt, regnum Dei non consequentur. Hos autem fructus Spiritus, qui sunt charitas, gaudium, pax, patientia, benignitas, longanimitas, bonitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, casti16. Hi utrique quamdiu simul sunt in actu, homines vident similes actiones, Deus autem voluntates discernit et intentiones. Cum vero unusquisque redit in sua, unumquemque ex fructibus intentio