comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dix̃quime misit mecũ. ẽ. & ñ reliquit me
solum: quia ego quȩ placita sunt ei. facio sẽꝑ
Et item. Pat̾ in qͥt m̃s usq mͦ oꝑatur. & ego
oꝑor. Et psalmista ex ꝑsona in carnationis eꝰ
loquens: ait. Ec̃ce ds̃ adiuuat me: & dñs suscep¬
tor. ẽ. animȩ meȩ. Sadoch namq iustificatꝰ
dñs. & iusticiã dilexit: equrtatẽ udit uultus
eius. Y saias uͦ ex ꝑsona dĩ patris: talit᷑ loqͥt᷑
de xp̃o. Iustificabit ipse iustus. seruos meos
multos: & iniquitates eorum ipse portabit.
Achim id.ẽ. fr̃ m̃s iste: illũ significat. qui nr̃ȩ
infirmitatis uoluit. eẽ. particeps⁊ ut haberec fĩs
de quib ad patrẽ dicere posset. Nuntiabo no¬
men tuum fr̃ib meis: in medio ȩccłiȩ lauda¬
bo te. Et in ȩuangłio: de fidelib suis ipse ait.
Quicũq fecerit uoluntatẽ patris mei quim
cęlis. ẽ: ipse m̃s fr̃. soror & mat᷑. ẽ. Eliud uero
ds̃ meus iste int̾pretatus: sine dubio eum

Expanded text:
e solum, quia ego quae placita sunt ei facio semper . Et item: Pater, inquit, meus usque modo operatur, et ego operor . Et Psalmista ex persona incarnationis ejus loquens, ait: Ecce Deus adjuvat me, et Dominus susceptor est animae meae. Sadoch quoque justificatus Dominus, et justitiam dilexit, aequitatem vidit vultus ejus . Isaias vero ex persona Dei Patris taliter loquitur de Christo: Justificabit ipse justus servos meos multos, et iniquitates eorum ipse portabit . Achim, id est, frater meus iste, illum significat qui nostrae infirmitatis voluit esse particeps, ut haberet fratres, de quibus ad Patrem dicere posset: Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te . Et in Evangelio de fidelibus suis ipse ait: Quicunque fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse meus frater, soror, et mater est . Eliud vero Deus meus iste interpretatur; sine dubio eum
Abbreviated transcription (Latin):
mus dñi. inuertice montiũ:. & eleuabitur
suꝑ om̃s colles: & confluent ad eũ om̃s gentes.
Et ipse m euangelio discipłis suis ait. Si abiero
& preparauero uob̃ locuu: iterum ueniam & acter-¬
siam uos ad me ipsum⁊ut ubi ego sum. & uossitis.
Notandum autẽ. quod si ioachim & ioachim dis-¬
tinguantur. id.ẽ. pat̾ & filius: prior dñi resurrec¬
tio. sequens dñi p̃paratio dicit᷑. Quȩ utraq dño
cxp̃o bene conueniunt: quia ipse. ẽ. qui scđm ꝓ-¬
die a mortuis resurrexit᷑ nosq ã peccatorum
morte resurgere fecit. Et in die iudicii om̃s elec¬
tos suos generalit̾ resuscitans ad regnũ inuitat
ȩternũ. dicens. Henite benedicti patris mer. ꝑci¬
pite irgnũ quod uob̃ paratũ. ẽ. ab origine mun-¬
di. Salathiel: in latinũ tranffertur petitio mea
ds. Et nulli hoc congruentiꝰ quã redẽptori nr̃o
conuenit: qͥ patrẽ ꝓdiscipłis suis petens. taliter
locutus. ẽ. Pat᷑ sc̃ȩ. serua eos in nomine tuo quos

Expanded text:
montium, et elevabitur super colles, et confluent ad eum omnes gentes . Et ipse in Evangelio discipulis suis ait: Si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum veniam, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum, et vos sitis . Notandum autem, quod si Joakim et Joachin distinguantur, id est, pater et filius, prior Domini resurrectio, sequens Domini praeparatio dicitur, quae utraque Domino Christo bene conveniunt, quia ipse est, qui sedie a mortuis resurrexit, nos a peccatorum morte resurgere fecit, et in die judicii omnes electos suos generaliter resuscitans, ad regnum invitat aeternum, dicens: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Salathiel, in Latinum transfertur petitio mea Deus, et nulli hoc congruentius quam Redemptori nostro convenit, qui Patrem pro discipulis suis petens, taliter locutus est: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos
Abbreviated transcription (Latin):
est. inexcelso & in scõ habitans. & cũ contrito &
humili spu ut uiuificet spm̃ humiliũ. & cor con¬
terra: Et ipse dñs: in euangłioait. Nemo ascen¬
dit in clum. nͥ qui descendit de cȩlo: filius hois
qui. ẽ. in celo. Orias id. ẽ. robustus dñi. uł fortitu

Expanded text:
 in excelso, et in sancto habitans, et cum contrito et humili spiritu, ut vivificet spiritum humilium et cor conterra? Et ipse Dominus in Evangelio ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, filius hominis qui est in coelo . Ozias, id est, robustus
Abbreviated transcription (Latin):
Conficeor tibi pat᷑: dñe cęli & terix. Et psalmista
bris suis. Phares diuisio. siue diuisit: demons¬
trat eũ qui in euanglio dicit. Cũ uenerre filius
hominis in maiestate sua. & om̃s angłi cum eo:¬

Expanded text:
Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae . Et Psalmista Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae . Et Psalmista bris suis. Phares, divisio, sive divisit, demonstrat eum qui in Evangelico dicit: Cum venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes angeli cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
cor ur̃m: & gaudiũ ur̃m nemo tollet ã uob̃. Et
itẽ. Petite inqͥt & accipietis: ut gaudiũ ur̃m sit
plenũ. Quomͦ uͦ actib suis ysãac significet xp̃m
longũ. ẽ. ꝑ totũ enumerare: cũ peneomñs actus eiꝰ
qͦs scͥptura narrat. c̃ueniant misterio ad xp̃m. Ut
ẽ. illud qͦd mactandus ipse ad aram portau̾ it lig
Et qͦd in typo ȩccłe. rebeccã duxit uxorem. quȩ gemel¬
uł supplantans: significat eũ de qͦ dicit psalmista.
Supplantasti om̃s in surgentes in me: subtus me.
hic quidẽ merectione & unctione lapidis & in sõp¬
no suo. significat passionem .xͥ. & resurrectionem
thel quippe ubi iacob uisionẽ uidit: significat
eccłiam. quȩ uere. ẽ. domꝰ dĩ. quia domꝰ. ẽ. panis
qͥ de cȩlo descendit. Et porta cęli: quia ibi filius dĩ
interram descendit. & homines scĩ ad celũ ascen¬
dunt. Iudas confitens. uł glorificans. interpre¬
tatur: & significat illũ. qui in euangłio dixit.

Expanded text:
llet a vobis . Et item: Petite, inquit, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum . Quomodo vero actibus suis Isaac significet Christum, longum est per totum enumerare, cum pene omnes actus ejus, quos Scriptura narrat, conveniant mysterio ad Christum, ut est illud, quo mactandus ipse ad aram portaverit lign corpore. Et quod in typo Ecclesiae Rebeccam duxit uxorem, quae gemelerplantator, vel supplantans, significat eum de quo dicit Psalmista: Supplantasti omnes insurgentes in me, subtus me . Hic quidem in erectione et unctione lapidis, et in somnio suo significat passionem Christi et resurrectionem b visionem vidit, significat Ecclesiam, quae vere est domus Dei, quia domus est panis, qui de coelo descendit , et porta coeli, quia ibi Filius Dei in terram descendit, et homines sancti ad coelum ascendunt. Judas confitens, vel glorificans, interpretatur, et significat illum qui in Evangelio dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
nrͣ. redẽptor nr̃: ã scło nom̃ tuũ. Abrahã nesciuit
nos: & isrł ignorauit nos. Quomͦ aut̃ abraham
actu significauerit saluatorẽ: testat᷑ illud qͦd dñi
p̃cepto exiuit de t̾ra sua. & de cognatione sua: ut
apud exteros locupletaret᷑. & eẽt in gentẽ magnã.
Qđ nc̃ cernimꝰ ueracit᷑ impletũ: cũ xp̃c relicta t̾ra
& cognatione iudeoꝵ. p̃poslec ut uidemꝰ in popłis

Expanded text:
 Redemptor noster, a saeculo nomen tuum. Abraham nescivit nos, et Israel ignoravit nos . Quomodo autem Abraham actu significaverit Salvatorem, testatur illud quod Domini praecepto exivit de terra sua et de cognatione sua , ut apud exteros locupletaretur, et esset in gentem magnam, quod nunc cernimus veraciter impletum, cum Christus, relicta terra et cognatio
Abbreviated transcription (Latin):
tica conuenert distingueret᷑ ã ceteris. qͥ infigura eiꝰ.
isdem nominib. s diuisũ nuncupati p̃cessert᷑. uerũ¬
ad solã ueri xp̃i imaginẽ conseruandã: qͣm uis
cõpositione qͣdã mistica consecrati. olei tam̃ huiꝰ
qͥ int̾ nos haberi solet materiȩ liquore ꝑungeban
om̃ia quȩ prȩcedebant gesta fuerant. xp̃c. ñ huma¬
nis opib quesita assumit unguenta. s nouo ac
singulari dono. paterno spũ in fusus. & unctus
cep̃c efficitur: sic̃ multis ante scłis de eo uates ysai¬

Expanded text:
tica convenerunt, distingueretur a caeteris, qui in figura ejus tica convenerunt, distingueretur a caeteris, qui in figura ejus iisdem nominibus sed divisim nuncupati praead solam veri Christi imaginem conservandam, quamvis compositione quadam mystica consecrati olei, tamen hujus quae inter nos haberi solet materiae liquore ac liquoomnia quae praecedebant gesta fuerunt, Christus non humanis opibus quaesita sumit unguenta, sed novo ac singulari modo paterno Spiritu infusus, et unctus Christus efficitur, sicut multis ante s
Abbreviated transcription (Latin):
di. scu docendi quȩ scd̾m ueritatẽ gesta sunt tradide¬
runt. Hȩc affricanus his ipsis syllabis ꝓfert excepto
qͦd ꝓ mathat posuit melchi: qͥa fortasse uł codex
ipsius sic habuit. uł in historia in qͦ hȩc didicerat.
eundẽ repperit binomiũ. Uirũ oꝯarie. Cum uirũ
audieris. suspicio tͥ ñ subeat nuptiarũ: s recordare
consuetudinis scripturarũ. qͦd sponse uocentur ux¬
ores. De qua natꝰ. ẽ. iñc: qͥ uocatur xp̃c. Pulchie
ñ de quib s de qua posurd: ut de sola uirgine sine
semine maritali natũ demonstraret. Qd autẽ pͥmũ
dicit. de qͦ natus. ẽ. uãc. ac deinde sequit᷑ qͥ uocat᷑¬
cep̃e: ꝓpͥum nom̃ id. ẽ. iũc pͥus ponit. qͦd ante concep¬
tũ eiꝰ ab angło nominatũ. ẽ. Deinde conuenienter
aptat᷑. qͦd in pontificib & regib pͥus in imagine p̃te¬
debat. hoc. ẽ. xp̃c: ut ille in qͦ hec duo nomina mys.¬

Expanded text:
di, sive edocendi, quae secundum veritatem gesta sunt, tradidedi, sive edocendi, quae secundum veritatem gesta sunt, tradiderunt. » Haec Africanus his ipsis syllabis profert, excepto quod pro Matthat posuit Melchi, quia fortasse vel codex illius sic habuit, vel historia in qua haec didicerat eumdem Matthat reperit binominem. Virum Mariae. Cum virum audieris, suspicio tibi non subeat nuptiarum, sed recordare consuetudinis Scripturarum, quod sponsae vocentur uxores. De qua natus est Jesus, qui vocatur Christus. Pulchre non de quibus, sed de qua, posuit, ut de sola virgine, sine semine maritali, natum demonstraret. Quod autem primum dicit: De qua natus est Jesus, etc., ac deinde sequitur: Qui vocatesus, prius ponit, quod ante conceptum ejus ab angelo nominatum est . Deinde convenienter aptatur, quod in pontificibus et regibus prius in imagine procedebat, hoc est, Christus, ut ille, in quo haec duo nomina mys
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃i sem̃ acceꝑat. Et ꝑ hoc rata inuenit᷑ atq integra
generatio. & ea quam matheus enumerat dicens.
iacob autẽ genuit ioseph: & ea quã lucas cõpeten-¬
ti obseruatione designat dicens. Qui putabatur
eẽ. filiꝰ ioseph: qui fuit heli. Q& ipse subsonante
eadẽ distinctione. hely. eẽ. filius putabat᷑: qui
fuerat mathat. Qa legalẽ hanc successionẽ. quȩ
uelut adoptione quadã erga defunctos constat.
magisꝙͣ germinis ueritatẽ. cõpetenti satis ꝑ hoc
designauit indicia obseruans euanglista ne om¬
nino in huiuscemodi sutessionib genuisse aliquẽ no¬
minaret: ꝑ quod digna distinctione ñ descendens.
s ascendens usq ad adam. & ad ipsum usq ꝑuenit
dm̃. hȩc autẽ non nob̃ ad subitũ reꝑta. aut absq ul¬
lis auctorib cõmencdata sunt: s ipsi hȩc saluatoris nr̃i
scd̾m carnẽ ꝓpinqͥ. seu studio tanti seminis demostran¬

Expanded text:
fratri semen acceperat. Et per hoc rata invenitur atque integra fratri semen acceperat. Et per hoc rata invenitur atque integra generatio, et ea quam Matthaeus enumerat dicens: Jacob autem genuit Joseph: et ea quam Lucas competenti observatione designat, dicens: Qui putabatur esse filius Joseph, qui fuit Heli. Qui et ipse subsannante eadem distinctione, Heli esse filius putabatur, qui fuerat Matthat, quia legalem hanc successionem, quae velut adoptione quadam erga defunctos constat, magis quam germinis veritatem competenti satis per hoc designavit indicio, observans Evangelista, ne omnino in hujuscemodi successionibus genuisse aliquem nominaret, sed ascendens, usque ad Adam, et ad ipsum usque pervenit Deum. Haec autem nobis non ad subitum reperta, aut absque ullis auctoribus commentata sunt, sed ipsi haec Salvatoris nostri secundum carnem propinqui, seu studio tanti seminis demonstran
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ mathan alius uͦ mathat patrẽ: ex diuerso
genere uenientes: etiã isti ipsi ioseph aui. eẽ. uident᷑
Est gͦ modꝰ iste. Mathan & mathat diu̾sis temporibꝰ
de una eademq uxore estha nomine: singulos fili¬
os ꝓcrearunt. Qa mathan qͥ ꝑsalomonẽ descendit.
uxorẽ eã pͥmus acceꝑat: & relicto uno filio iacob no¬
mine. defunctus. ẽ. Post cuiꝰ obitũ. qm̃ lex uiduã alii
uiro non uetat nubere: mathar qͥ ꝑ nathan genus
ducit. cũ. eẽt. ex eadc̃ tribu s ñ ex eodẽ genere. re¬
lictam mathe accepit uxorẽ: ex qua & ipse accepit
filiũ nomine hely. ꝑ quod ex diuerso patrũ genere:
efficiunt᷑ iacob & heli uterim fr̃s. Quoꝵ alter ul. ẽ.
iacob frĩs hely sine liberis defuncti uxorẽ ex man¬
dato legis accipiens. genuit ioseph: natura qͥdem
germinis suũ filiũ ꝓpt̾ quod & scribit᷑. Iacobaũt:
genuit ioseph. Scd̃m uͦ legis p̃ceptum. hely efficit᷑
filiꝰ. Cuiꝰ iacob qͥa frat᷑ erat: uxorẽ ad suscitandũ

Expanded text:
hi patrem, ex diverso genere venientes, etiam isti Joseph avi esse videantur. Est ergo modus iste: Mathan et Matthat diversis temporibus de una eademque uxore, Cestha nomine, singulos filios procrearunt, quia Mathan, qui per Salomonem descendit, uxorem eam primus acceperat, et relicto uno filio, Jacob nomine, defunctus est. Post cujus obitum, quoniam lex viduam alii viro non vetat nubere, Matthat, qui per Nathan genus ducit, cum esset ex eadem tribu, sed non ex eodem genere, relictam Mathae accepit uxorem, ex qua et ipse suscepit filium nomine Heli: per quod ex diverso patrum genere efficiuntur Jacob et Heli uterini fratres, quorum alter, id est, Jacob, fratris Heli sine liberis defuncti, uxorem ex mandato legis accipiens, genuit Joseph, natura quidem germinis, suum filium: propter quod et scribitur: Jacob autem genuit Joseph; secundum vero legis praeceptum, Heli efficitur fil
Abbreviated transcription (Latin):
naculis suis. qͥnq reges debellauit: ac loth libera
ã dominatu carnał sensus qͥ nos antea uariis ui¬
tiis captiuatos exsuꝑauerat. liberauite Ysãac qͦq
qͥ int̾pretatur risus uł gaudiũ:. significat illũ.
de qͦ dix̃ ad pastores angłs. Annuntio uob̃ gaudi-¬
um magnũ: qͦd erit om̃i popło. Et ipsa ueritas

Expanded text:
naculis suis quatuor reges debellavit, ac Lot liberavia dominatu carnalis sensus, qui nos antea variis vitiis captivatos exsuperaverat, liberavit? Isaac quoque, qui interpretatur risus, vel gaudium, significat illum de quo dixit ad pastores angelus: Annuntio vobis gaudium magnum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sterio ab ȩuangelista assumunt᷑: maxime cum
apłs dicat. oĩa in sigura contingebant illis. S sic̃
humanã natiuitatẽ xp̃i p̃cesserant tempore: ita
quoq testimoniũ illi dabant ex pͣfiguratione.
Nam nullus eoꝵ.ẽ: qui ñ aut nomine. aut actu
incarnationem xp̃i significtt: & ipsum. ẽẽ. demon-¬
sir tt. qui in patriarchis p̃figuratꝰ. & in ꝓpħis pro¬
missus. atq in apłis pradicatꝰ.ẽ. Igit᷑ abrahã qui
interpretatur pat̃ multarum. uł pat̾ uidens po¬
pulũ quẽ significat hoc noĩe. nͥ illũ de qͦ sibi ita

Expanded text:
sterio ab evangelista assumuntur, maxime cum sterio ab evangelista assumuntur, maxime cum Apostolus dicat: Omnia in figura contingebant illis , sed sicut humanam nativitatem Christi praecesserant tempore, ita quoque testimonium illi dabant ex praefiguratione. Nam nullus eorum est, qui non aut nomine, aut actu incarnationem Christi significet, et ipsum esse demonstret, qui in patriarchis praefiguratus, et in prophetis promissus, atque in apostolis praedicatus est. Igitur Abraham, qui interpretatur pater multorum, vel pater videns populum, q
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiantis. Deuentre inquit: ante luciferũ geau
te. Iitrauit dñs. & non penitebit eũ: tu es sacerdos
dech. in diuinis uoluminib sacerdos fuisse dei
sumini refertur: s qui ñ oleo cõmuni ꝑ unctus
sit. neq qui ex successione generis susciꝑet sacer¬
dotium: sic̃ apud hebreos fieri mos erat. Et icleo
scd̃m ordinem ipsius. sacerdos futurꝰ dicit᷑ xp̃t.
qui ñ olei liquore. s uirtute celesti xp̃c consecret᷑
Id circo deniq cum multi apud hebreos oleo in hoc
tuti: nullus tam̃ ipsoꝵ uł genti uł discipłł aut so¬
tatorib ex suo uocabulo nom̃ dare potuit. & appel¬
lare discipłos xp̃ianos: nͥ hic solus qui uerus. ẽ.
hic sectatorũ suorũ popłos & uniuersã ꝑ totum
mundũ sui nominis gentẽ: ex ueri&ͥ uocabulo¬
aunꝰ appellari fecit ꝑhenni nomine xp̃ianos. N otan¬
dum aut̃ quod ipsi pro genitores xp̃i. qui inge¬
nealogia eiꝰ annumerati sunt. ñ sine grandi my¬

Expanded text:
onuntiantis: De ventre, inquit, ante Luciferum genui onuntiantis: De ventre, inquit, ante Luciferum genui te. Juravit Dominus, et non poenitebit eum, tu es sacerdos dech in divinis voluminibus sacerdos fuisse Dei summi refertur , sed qui non oleo communi perunctus sit, neque qui ex successione generis susceperit sacerdotium, sicut apud Hebraeos fieri mos erat; et ideo secundum ordinem ipsius sacerdos futurus dicitur Christus, qui non olei liquore, sed virtute coelestis Spiritus consecretur. Idcirco denique cum multi ante, apud Hebraeos oleo in hoc tuti, nullus tamen ipsorum vel genti, vel discipulis aut sectatoribus ex suo vocabulo nomen dare potuit, et appellare discipulos Christianos, nisi hic solus, qui verus est Hic sectatorum suorum populos, et universam per totum mundum sui nominis gentem, ex veri Christi vocabulo appellari fecit perenni nomine Christianos . Notandum autem quod ipsi progenitores Christi, qui in genealogia ejus adnumerati sunt, non sine grandi my
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ me ꝓpt̾ quod unxit me. ȩuangłizare pauꝑi¬
bus misit me: p̃dicare captiuis remissionẽ. & ce¬
cis uisum. Nec solus ysaias diuinis hȩc p̃drxit
oraculis: s & dauid similit̾ inspiratꝰ. testatur de
cxp̃o. dicens ad ipsum xp̃m. Sedes tua ds̃ in scłm¬
scłir: uirga equitanis. uirga regni tui. Dilexisti iistictiã
&e odisti iniquitatẽ. ꝓpt̾e̾a unxit te ds ds tuuis. deole¬
tieiȩ p̃participib tuis. In quib uerbis pͥmo quidem
sceptrum in eo regale cõmemorat: post uero etiamqͥ¬
liter xp̃c effeceus sit indicat: dicens qͥd unctus sit ãs
ãdeo. ñ oleo cõmuni. s oleo leticiȩ: nec sic̃ parcicipes
sui. id.ẽ. illi qui in imagine p̃cesierunt. s p̃partici¬
pib suis. Oleo uͦ leticiȩ: in sacris uoluminib intel¬
lestu mystico sp̃c sc̃s cde signat᷑. S & de pontificat
eiꝰ. idem dł alio in locatale aliquid archanis lig¬
nat eloquiis: tanquã ex ꝑsona patris de filio pr¬

Expanded text:
 propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me, praedicare captivis remissionem et caecis visum . Nec solus Isaias haec divinis praedixit oraculis, sed et David similiter inspiratus, testatur de Christo, dicens ad ipsum Christum: Sedes tua, Deus, in sculi, virga aequitatis, virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem; propterea te unxit Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae participibus tuis . In quibus verbis primo quidem s virgam, sceptrum in eo regale commemorat; post vero etiam qualiter Christus effectus sit indicat dicens quod unctus sit Deus a Deo, non oleo communi, sed oleo laetitiae, nec sicut participes sui, id est, illi qui in imagine praecesserunt, sed prae participibus suis. Oleo vero laetitiae in sacris voluminibus intellectu mystico Spiritus sanctus designatur. Sed et de pontificatu ejus idem David alio in loco tale aliquid arcanis signat eloquiis, tanquam ex persona Patris de Filio pr
Abbreviated transcription (Latin):
regis ioram soror ochorie tulit iohas filiũ frĩs sur
& eũ internitioni quȩ exercebat᷑ ab athalia subtã.
Cui successit in regnũ: filiꝰ eius amasias. Post que
hystoriȩ. tres reges in medio fuert̃: quos hic euar¬
głium p̃termistt. Ioram quippe ñ genuit oriam
s ochoriam: & reliqͦs quos enumerauimꝰ. Uerum
qͥa ȩuangłistȩ ꝓpositũ erat. tre ᷤ tesserescedecadas
indiu̾so tempoꝵ statu ponere: & iorã generi se
miscuerat impiissim ierabel: idcirco usq adt̾uiã
generationẽ eiꝰ memoria tollit᷑: ne in scẽ natiuita¬
oumꝰ tis ordine poneret᷑. Dictũ quoq ita erat ꝑ propła
ñ nisi qͣrta generatione in throno regni isrł qũeqͥn
de domo achab. eẽ. sessurum. Purgata gͥ labe fa¬
miliȩ gentilis. tribq p̃teritis: iam regalis in qͦra
generationũ consequentiũ origo numerat᷑. Et pͦ
trans inigrationẽ babilonis: iechonias gena it sa¬

Expanded text:
regis Joram, soror Ochoziae, tulit Joas filium fratris sui, regis Joram, soror Ochoziae, tulit Joas filium fratris sui, et eum internecioni, quae exercebatur ab Athalia, subtraxit: Cui successit in regnum filius ejus Amasias, post quem historiae tres reges in medio fuerunt, quos hic evangelium praetermisit, Joram autem non genuit Oziam, sed Ochoziam, et reliquos quos enquia evangelistae propositum erat, tres tessaradecades in diverso temporum statu ponere, et Joram generi se miscuerat impiissime Jezabel, idcirco usque ad tertiam generationem ejus memoria tollitur, ne in sanctae nativitatis ordine poneretur. Dictum quoque ita erat per prophetam, non nisi quarta generatione in throno regni Israel quemquam de domo Achab esse sessurum. Purgata igitur labe familiae gentilis, tribusque praeteritis, jam regalis in quarta generationum consequentium origo numeratur. Et post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit Sa
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ id. ẽ. urie. quasi iusti hominis ponit᷑. ut ex hoc
etiã sceleris immanitas memoretur: dũ uxoris cau¬
sa occisus in memoriã reuocat᷑. Alystice autẽ d
xpm significat: qui int̾pixtat᷑ manu fortis. & de¬
siderabilis. Et quid fortius leonẽ qͥ uicit de tri¬
bu uuda radix dd̃e Quomͦ uero sit desiderabilit
scriptura ostendit dicens. Ecce ueniet desideratᷤ
cunctis gentib. Et petrus ait. In quẽ & deude¬
rant angłi ꝓspicere. Urias uͦ qui interp̃tatur lux
mea di. significat diabolũ. qui transfigirat le
i angłm lucisaudens deo dicere. liix mea cł̃i. &e
ero similis altissimo. Huꝰ erant pessimo c̃uigo
delegati om̃s quos grã dĩ liberat: ut ȩccł̃ia sine ma¬
cula & ruga saluatori suo sponsa copulet᷑. loram
autẽ: genuit oriam. Or iasautẽ: genuit ioatha¬
ien:. In quarto regum uolumine: de ioram ochoriam
fiusse legimꝰ generatũ. Quo mortuo iosabech filia

Expanded text:
ejus, id est Uriae, quasi justi hominis ponitur, ut ex hoc ejus, id est Uriae, quasi justi hominis ponitur, ut ex hoc etiam sceleris immanitas memoretur, dum uxoris causa occisus in memoriam revocatur. Mystice autem Dm significat, qui interpretatur manu fortis, et desiderabilis. Et quid fortius leone, qui vicit de tribu Juda, radix David? Quomodo vero sit desiderabilis, Scriptura ostendit, dicens: Ecce veniet desideratus cunctis gentibus . Et Petrus ait: In quem et desiderant angeli prospicere . Urias vero, qui interpretatur lux mea Dei, significat diabolum, qui transfigurat se in angelum lucis, audens Deo dicere: Lux mea Dei, et Ero similis Altissimo . Hujus erant pessimo conjugio delegati omnes, quos gratia Dei liberat, ut Ecclesia sine macula et ruga Salvatori proprio sponsa copuletur. Joram autem genuit Oziam, Ozias autem genuit Jonathan. In quarto Regum volumine legimus de Joram Ochoziam fuisse generatum, quo mortuo, Josabeth filia
Abbreviated transcription (Latin):
signat. Dono itaq spiritali. hoc. ẽ. septenario. fac¬
ta. ẽ. eccłia puteus satietatis: quia factus. ẽ. in ea
fons aquȩ salientis in uitã ȩcernam. Naason aũt
genuit salmon. Ipse. ẽ. nãason princeps tribus
iuda: sicut in numeris logimꝰ. lesse autẽ genuit
dauid regem. H egem dicit dauid. ñ qͦd ipse so¬
lus in ista genealogia regũ fuerit positus cũ ab
ipso usq ad transmigrationẽ babilonis. qui scribun-
rex fuit. ꝑ quam ordo decurrit genealogiȩ. Daud
autẽ rer: genuit salomonẽ exea quȩ fuit uriȩ.
mauiꝰ Querit᷑ cum tres relique extranee mulieres nomi¬
Igt᷑ hoc ideo putat᷑ factum. qͥa tres aliȩ supra
scriptȩ licet criminose fuerrat: in part̾ib tamen
filioiũ ꝑ quos currit genealogia. ñ solũ ñ culpari.
s etiã laudari meruerint. Hec uͦ adulterio simul¬
& homicidio ꝑpetrato. dauid regi genuit filiũ:
in tantũ eulpabili coniugio. ut merito insaluato¬
ris gencalogia uideat᷑ ñ nominata. Nom̃ uͦ uiri

Expanded text:
signat. Dono denique spirituali, hoc est, septenario facta est Ecclesia puteus satietatis quia factus est in ea fons aquae salientis in vitam aeternam. Naason autem genuit Salmon. Ipse est Naason princeps tribus Juda, sicut legimus in Numeris. Jesse autem genuit David regem. Regem dicit David, non quod ipse solus in ista genealogia regum fuerit positus, cum ab ipso usque ad transmigrationem Babylonis qui scribuntur, rex fuit, per quem ordo decurrit genealogiae. David autem rex genuit Salomonem ex ea quae fuit Uriae. Quaeritur, cum tres reliquae extraneae mulieres nomiIdeo hoc putatur factum, quia tres aliae supra dictae licet criminosae fuerint, in partubus tamen filiorum, per quos currit genealogia, non solum non culpari, sed etiam laudari meruerunt. Haec vero adulterio et homicidio perpetrato, David regi genuit filium, intantum culpabili conjugio, ut merito in Salvatoris genealogia non videatur nominata. Nomen vero viri
Abbreviated transcription (Latin):
ad te uenirẽ. mei sunt effrẽ. & manases: tanꝙͣ ruben
& symcon erunt mͥ. Natos aut̃ si genueris postea:
tͥ erunt. Unde etiã factũ. ẽ. ut .xiiͫ. trib essent
itrł. excepta tribuleui quȩ templo seruiebat. sũ
ea quippe.xi. fuerint: cũ .xii. fuissent filĩ iacob unde
intelligit᷑ lucas patrẽ ioseph. ñ aquo genitꝰ s aquo
fuerat adoptatꝰ. suscepisse in ȩuangłio suo: cuiꝰ pͥmo¬
genitores sursum uersũ cõmemoraret. donec exirec
ad dd. Quomͦ aũt huiꝰ rei constetratio: affricanꝰ histo¬
riogiaphus. scribens ad aristidẽ quendã de euange¬
lioꝵ consonantia ostendit. ita dicens. Nob̾ ergo
imminet ostendere. quomͦ ioseph dicat᷑ scđm ma¬

Expanded text:
ad te venirem mei sunt: Ephraim et Manasse tanquam Ruben ad te venirem mei sunt: Ephraim et Manasse tanquam Ruben et Simeon, erunt mihi. Natos autem si genueris postea, tibi erunt . Unde etiam factum est, ut duodecim tribus essent Israel, excepta tribu Levi, quae templo serviebat, cum ea quippe tredecim fuerint, cum duodecim fuissent filii Jacob. Unde intelligitur Lucas patrem Joseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in Evangelio suo. Cujus progenitores sursum versus commemorat, donec exiret ad David. Quomodo autem hujus rei constet ratio, Africanus historiographus scribens ad Aristidem quemdam de Evangeliorum dissonantia, ostendit, ita dicens: « Nobis ergo imminet ostendere quomodo Joseph dicatur sec
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ temporali atq terrenȩ. tanqͣm numero quad.¬
ragenario regaliter p̃sidet. lacobaut: genuit io¬
seph. Hunc locum nob̾ obicit ulianꝰ augustus
le dissonantia ȩuangelistarũ. cur ȩuangłista
Matheus. ioscph filium dixerit iacoli & lucas fili¬
um eũ appellauerit heli: ñ intelligens consuetu¬
dinẽ scripturarũ: quod alter scdm naturam alt̾
scd̾m legẽ pat̾ sit. Scimꝰ enim hoc ꝑmoysen dño
ubente p̃ceptum: ut si frͣ aut ꝓpinquus. absq libe¬
ris mortuus fuerit: alius eꝰ accipiat uxorẽ. ad susci¬
us. tandũ semen fr̃ĩs. aut ꝓpinqui sui. Antiqua. ẽ. cñi
consuetudo adoptandi etiam in illo popło dir: ut
sibi filios facerent. quos non ipsi genuissent. Nam
excepto qͦd filia pharaonis. moysen adoptauerat.
illa quippe alienigena fuit: ipse iacob nepotes suos
ex ioseph natos. uerbis manifestissimᷤ ad optauit di-¬
cens. Nc̃ itaq filii tui. qui facti sunt tͥ priusquam

Expanded text:
nostrae temporali atque terrenae tanquam numero quadnostrae temporali atque terrenae tanquam numero quadragenario regaliter praesidet. Jacob autem genuit Joseph. Hunc locum objecit nobis Julianus Augustus de dissonantia evangelistarum, cur evangelista Matthaeus Joseph filium dixerit Jacob, et Lucas filium eum appellaverit Heli, non intelligens consuetudinem Scripturarum, quod alter secundum naturam, alter secundum legem ei pater sit. Scimus enim hoc per Moysen Domino jubente praeceptum, ut si frater aut propinquus absque liberis mortuus fuerit, alius ejus accipiat uxorem ad suscitandum semen fratris vel propinqui sui. Antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo Dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. Nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptaverat, illa quippe alienigena fuit ipse Jacob nepotes suos ex Joseph natos, verbis manifestissimis adoptavit dicens: Nunc itaque filii tui duo, qui nati sunt tibi, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
Qd scriptorũ uitio. & longitudine tẽ. porũ apud
grecos latinosq confusũ. ẽ. Hȩc beatꝰ ieronimꝰ histo¬
riam sequens: ita exposuit. Cȩterũ uenerabilis
pat augustinꝰ: in libro de consensu guangłistarũ.¬
ta dicit. Unus quippe in illis ꝓgeneratorib bis nume-¬
tat᷑ id. ẽ. iechonias: ã quo facta ẽ. quedã in extraneas
gentes deflexio: qͥndo in babilomam tͣnsmigratũ
lbi aũt ordo ã rectitudine deflectitur. atq ut
eat in diu̾sum tanquã angulum facitꝰ illud quod
mangulo. ẽ. bis numerat᷑. infine scilicet prioris
ordinis: & in capite ipsius deflexionis. Et hoc
ipsũ iam p̃figurabat. xp̃m ã circũtisiont a prȩ¬
putium. tanqͣm abierłm adbabiloniã. quodã¬
modo migraturũ: & hinc atq utrisq in se cre¬
dentib tanquã lapidẽ angularẽ futurũ. Hȩc ta¬
men in figura p̃parabat ds: reb in ueritate uen¬
turis. Nam & ipse iechonias ubi angulus iste p̃
ipsũ xp̃m annumeremꝰ. qui huic regendȩ uitȩ¬

Expanded text:
iptorum vitio et longitudine temporum apud Graecos Latinosque confusum est. Haec beatus Hieronymus historiam sequens, ita exponit. Caeterum venerabilis Pater Augustinus in lib. de Consensu evangelistaruta dicit: Unus quippe in illis progenitoribus numeratur, id est Jechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babyloniam transmigratum est. Ubi autem ordo a rectitudine deflectitur, atque ut eat in diversum, tanquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratur, in fine scilicet, prioris ordinis, et in capite ipsius deflexionis. Et hoc ipsum jam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeputium, tanquam a Jerusalem ad Babyloniam quodammodo migraturum, et hinc atque hinc utrisque in se credentibus tanquam lapidem angularem futurum. Haec tunc in figura praeparabat Deus rebus in veritate venturis. Nam et ipse Jechonias, ubi angulus iste praipsum Christum annumerem
Abbreviated transcription (Latin):
ae quo dicit psalmista. lurauit. dñs. & ñ penitebit
tiũͣ tues sacerdos in ȩternum scđ̃m ordinẽ melchise¬
dech. fili dd filii abraham.. Ordo p̃posterꝰ: s ne¬
cessario cõmutatꝰ. Si eñ pͥmum posuiss abraham.
e postea dauid: rursus ei repetendus fuerat abrabã
it generationis series texeret᷑. Ideo aut̃e cet̾is preter¬
misis hoꝵ filiũ ñcupauit: qͥa ad hos tantũ facta. ẽ. de

Expanded text:
uo dicit Psalmista: Juravit Dominus, et non poenitebit eum, tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Filii David, filii Abraham. Ordo praeposterus, sed necessario commutatus. Si enim primum posuisset Abraham, et postea David, rursus ei repetendus fuerat Abraham, ut generationis series texeretur. Ideo autem, caeteris praetermissis, horum filium nuncupavit, q
Abbreviated transcription (Latin):
assuescit comedere cibaria. Sciat tam̃ uerũ illud uul¬
gi esse ꝓuerbiũ: qͦd utilior. ẽ. sitienti paruus pure agͥ
haustꝰ. quã nauseanti largissima conditi uini pocu
emplari qͦd tibi transmisi rescribere illud iubeas. &
rescriptum diligentius requirere facias: ne scͥptoris
uitium. dictatoris deputet᷑ errori̾s magis qui semi¬
nat simul gadeat. & qui metit:. fructũq pariter
congregent in uitam ȩternam.
rantem pro nob̾ scãm paternitatẽ urãm. grã suꝑni

Expanded text:
assuescit comedere cibaria: sciat tamen verum esse illud vulassuescit comedere cibaria: sciat tamen verum esse illud vulgo proverbium, quod utilior est sitienti parvus purae aquae haustus, quam nauseanti largissima conditi vini poculemplari, quod tibi transmisi, rescribere illud jubeas, et rescriptum diligentius requirere facias, ne Scriptoris vitium dictatoris dereputetur errori, sed magis qui seminat, simul gaudeat, et qui metit , fructumque pariter congregent in vitam aeternam. Orantem pro nobis sanctam paternitatem vestram gratia superni
Abbreviated transcription (Latin):
gmȩ eidem sententiȩ p̃scriptũ. ẽ: & statim recurreis
adtractatũ reuoluat librũ: & querat ibi ipsum
capłm. qđ ante in ęuangłio annotauit: & sic sine
ulla mora inueniet qͦd desiderauit. Sequens uero
dum inueniendi. diligenti lectori eum singulis caplłs
distincte ordinantes p̃posuimꝰ: ut quȩ prenotata sunt
eoium inditio in libro conscripta repꝑiant. Omĩa uͦ
ad utilitatẽ frm̃ & ad cõmoditatẽ legentiũ parare sa¬
tegimus: optantes ut ad plurimoꝵ ꝑueniant ꝓfectũ.
Siqͥs forte despicit hunc laborẽ nrm quasi supfluũ
cum multi plenus & ꝑfectius de eisdẽ reb tractaueris
legat ea quȩ sibi elegerit: nobiliũq doctorũ amplis¬
simis uescatur cȩnis. dimittat hȩc nr̃a licet pauꝑcula
illis qui ꝑfectorum ñ posst̃ carpere cybũ: quoꝵ ñ uent̾
pinguib repletꝰ hortoꝵ fastidit olera: s leguminum

Expanded text:
inae eidem sententiae praescriptum est, et statim recurrens inae eidem sententiae praescriptum est, et statim recurrens ad tractatum, revolvat librum, et quaerat ibi ipsum capitulum quod ante in Evangelio adnotavi, et sic sine ulla mora inveniet quod desideravit. Sequens vero de inveniendi, diligenter lectori cum singulis capitulis distinctim ordinantes praeposuimus, ut quae illic praenotata sunt, eorum indicio in libro conscripta reperiat. Omnia vero ad utilitatem fratrum et ad commoditatem legentium parare sategimus, optantes ut ad plurimorum perveniant profectum. Si quis forte despicit hunc laborem nostrum quasi superfluum, cum multi plenius et perfectius de iisdem rebus tractaverint, legat ea quae sibi elegerit, nobiliumque doctorum amplissimis reficiatur coenis, et dimittat haec nostra, licet paupercula, illis qui perfectorum non possunt capere cibum, quorum non venter pinguibus repletus hortorum fastidit olera, sed leguminum
Abbreviated transcription (Latin):
asfigere meminerint. Preter hȩc quoq nonnulla ut
sine lesione alioꝵ dicã. quȩ mͥ auctor lucis aperire
dignatus ÷ proprii sudoris indicia ꝑ notas uocabu-¬
li agnominisq mei ubi oportunum indebat᷑ ad¬
nexur: totũq opus in libros octo distinxi: illud maxi¬
me obseruans. ubicũq potui. ut ubi ȩuangłista
sermones dñi consũmatos. eẽ. referebat: ibi libroꝵ
terminos constituert̃. Disposui etiã ꝑ ipsos libros:
duos ord̾nes capituloꝵ. Unũ quẽ in ipso euangelio
sub mathei nomine titulatũ repperi: alterũ quem
hunc oꝑi prȩponendũ nouit̾ condidi. Quos utiq
colorib ne confusionẽ lectori facerent distinguere
curaur: priorẽ atram̃to. alterũ minio conscribens.
Illum nempe ob hoc ponens: ut si quis forte euange¬
lium legens. inuenerit sententiã cuiꝰ allegoriã igno¬
rans scire desideret: notet capłm qͦd in marginȩ pa-¬

Expanded text:
affigere meminerint. Praeter haec quoque nonnulla, ut affigere meminerint. Praeter haec quoque nonnulla, ut sine laesione aliorum dicam, quae mihi auctor lucis aperire dignatus est, proprii sudoris indicia per notas vocabuli agnominisque mei, ubi opportunum videbatur, adnexui, totumque opus in libros octo distinxi, illud maxime observans, ubicunque potui, ut ubi evangelista sermones Domini consummatos esse referebat, ibi librorum terminos constituerem. Disposui etiam per ipsos libros duos ordines capitulorum: unum, quem in ipso Evangelio sub nomine Matthaei titulatum reperi; alterum, quem huic operi praeponendum noviter condidi. Quos utique coloribus, ne confusionem lectori facerent, distinguere curavi, priorem atramento, alterum minio conscribens. Illum nempe ob hoc ponens ut si quis forte Evangelium legens, invenerit sententiam cujus allegoriam ignorans scire desideret, notet capitulum quod in margine pag
Abbreviated transcription (Latin):
in libro uitȩ. Horum gͦ lectioni intentus qͦntũ mͥ
ꝓ mnumeris monastice seruitutis retinaculis licuit.
& ꝓ nucrimento paruulorum quod ñ paruam nobis
ingerit molestiam. & lectionis facit iniuriam: ipse
mͥ dictator simul notariꝰ & librariꝰ existensi msceduliᷤ
ea mandare curaui quȩ ab tis exposita st̃. uł ipsis
eorũ syllabis. uł certe meis breuiandi causa sermo¬
nib. Quoꝵ uidelicet qͥa operosũ erat uocabula int̾¬
serere ꝑsingula⁊ & qͥd ã quo auctore sit dictũ nomi¬
natim ostendere: cõmodũ duxi eminꝰ e latere pͥmas
nominũ litteras in pͥmere: ꝑq has uiritim ubi cuiꝰq
patrũ incipiat. ubi sermo quẽ transtuli desinat in
cõponere dicar. Multũq obsecro. & ꝑdnm̃ legentes
obtestor: ut siqui forte nr̃a hȩc qͣliacũq st̃ opuscula.
transcriptione digna duxerint: memorata quoq
nominũ signa. ut in nr̃o exemplari reppererint:

Expanded text:
in libro vitae . Horum ergo lectioni intentus, quantum min libro vitae . Horum ergo lectioni intentus, quantum mihi prae innumeris monasticae servitutis retinaculis licuit, pro nutrimento parvulorum, quod non parvam nobis ingerit molestiam et lectionis facit injuriam, ipse mihi dictator simul, et notarius, et librarius existens, in schedulis ea mandare curavi quae ab eis exposita sunt, vel ipsis eorum syllabis, vel certe meis breviandi causa sermonibus. Quorum videlicet quia operosum erat vocabula interserere per singula, et quid a quo auctore sit dictum nominatim ostendere, commodum duxi eminus e latere primas nominum litteras imprimere, perque has viritim, ubi cujusque Patrum incipiat, ubi sermo quem transtuli desinat, incomponere dicar. Multumque obsecro et per Dominum legentes obtestor ut si qui forte nostra haec, qualiacunque sint, opuscula transcriptione digna duxerint, memorata quoque nominum signa, ut in nostro exemplari reperiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
loquium: qui magis p̾sumptioni. quã pietati nr̃m
forsitan deputabunt. laborẽ. Et non mirũ: cum
magis parati st̃ aliena lacerare. quã ꝓpria opus¬
cula condere. Quoꝵ quia nemo potest calump¬
niam. & inuidos morsus deuitare. nisi qͥ om̃ino
nichil scribit⁊ magis eligo uanã surda aure per-¬
transire querimoniam: quã otiose torpens xpisti
negligere grãm. Cui soli placere optantes: uanos
hominum rumusculos nichili ducimꝰ. Aggregatis
gͥ hinc inde in signissinis satrȩ letionis atq dig¬
mssimis artificib: qͥd in opusculis sins in beati ma-¬
thei uerb̃ senserint. quid dixerint diligentiꝰ inspi-¬
cere curauiꝰ. Cyprianũ dico atq eusebiũ. hylarium.
ambrosiũ iheronimũ augustinũ: fulgentiũ. uicto¬
rinum. fõrtunatianũ. Orosiũ. leonẽ. Gregorium na-¬
zantenũ: G regraium papam romanũ. Ioħemq criso¬
thomũ: & cȩt̾os patres quorũ nomina st̃ scripta

Expanded text:
loquium, qui magis praesumptioni quam pietati nostrum loquium, qui magis praesumptioni quam pietati nostrum forsitan deputabunt laborem. Et non mirum, cum magis parati sint aliena lacerare, quam propria opuscula condere. Quorum quia nemo potest calumniam et invidos morsus devitare, nisi qui omnino nihil scribit, magis eligo vanam surda aure pertransire querimoniam, quam otiose torpens Christi negligere gratiam, cui soli placere optantes, vanos hominum rumusculos nihili ducimus. Aggregatis igitur hinc inde insignissimis sacrae lectionis atque dignissimis artificibus, quid in opusculis suis in beati Matthaei verbis senserint, quid dixerint, diligentius inspicere curavi: Cyprianum dico atque Eusebium, Hilarium, Ambrosium, Hieronymum, Augustinum, Fulgentium, Victorinum, Fortunatianum, Orosium, Leonem, Gregorium Nazianzenum, Gregorium papam Romanum, Joannemque Chrysostomum, et caeteros Patres, quorum nomina scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
est historicam interprttationem digessit bituiter:. &
interdum spiritalis intelligentiȩ flores mistuit:
ꝑfectum opus reseruans in postrum. Hec quippe
non in eius sugillationem protuli: cuius ingeniũ
& studium. quod in diuinorum libroium inter¬
pix̧tatione & expositione habuit. maxime miro:
s ut ostendam causam quȩ nos compulit prescis
opus aggredi. Cum enim fratres qui euangłium no.¬
biscum legere disponebant. conquererent᷑ quod
in matheum non tam plenam & sufficientem expo-¬
sitionem haberent. sicut in cȩteris ȩuangelistis
laborantib beato ambrosio mediolanensi ep̃o.
& uenerabili pat̾re augustino. bedaq famulo di.
ad legendun habeant: eorum prȩcib coacta. ẽ.
paruitas nr̃a presens opus aggredisꝰ. non tam ꝓpriis
uirib aut ingenio confidens. quam diuino ad-¬
uitorio. & fraterna caritate:. quȩ om̃ia credit. om-¬
nia sperat. om̃ia sustinet. Cui solum modo cessi:
detrahentium atq insultantiũ non curans uani-¬

Expanded text:
est, historicam interpretationem digessit breviter, et interdum spiritualis intelligentiae flores admiscuit, perfectum opus reservans in posterum. Haec quippe non in ejus suggillationem protuli, cujus ingenium et studium quod in divinorum librorum interpretatione et expositione habuit, maxime miror, sed ut ostendam causam quae nos compulit praesens opus aggredi. Cum enim fratres qui nobiscum Evangelium legere disponebant conquererentur quod in Matthaeum non tam plenam et sufficientem expositionem haberent sicut in caeteros evangelistas, laborantibus beato Ambrosio Mediolanensi episcopo, et venerabili Patre Augustino, Bedaque famulo Domini, ad legendum habebant, eorum precibus coacta est parvitas nostra praesens opus aggredi, non tam propriis viribus aut ingenio confidens, quam divino adjutorio et fraternae charitati, quae omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet ; cui solummodo cessi, detrahentium atque insultantium non curans vani
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipiis imponant nomina. ut. ẽ. genesis exodiũ.
& ct̾i libri legales. Qel aut̃ diciti nu xp̃i: regalẽ
& sacerdotalẽ i eo ex primit dignitatẽ. Nam ĩc
quinominis huiꝰ paesagium p̃tulit: ꝑtimꝰ post moy¬
en in popło isrł ducatũ tenuit ⁊& filiol isrł int̾am
repmilionis induxit. Aaron u mystico conserratꝰ
in quento: primꝰ in lege sacendos fuit. Saluator igit̃

Expanded text:
principiis imponant nomina, ut est Genesis, Exodus principiis imponant nomina, ut est Genesis, Exodus et caeteri libri legales. Quod autem dicit, Jesu Christi, regalem et sacerdotalem in eo exprimit dignitatem. Nam Jesus qui nominis hujus praesagium praetulit, primus post Moysen in populo Israel ducatum tenuit, et filios Israel in terram repromissionis induxit, Aaron vero, mystico consecratus unguento, primus in lege sacerdos fuit. Salvator igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uitate. qua uerbũ faro factũ. t̃. & uirgo spu scõ gran¬
da filiũ peꝑit & uirgo ꝑmansit. hȩc prophetita senta¬
tia possit ñ inconuenienter accipi:. ne sacix ȩdificatio¬
uonꝰ. ins discors compago ñ hereat. Igitur matheus corrup¬
to humant generis initio ꝑ p̾uaricationẽ. in prio
noui testam̃ti libro. respondens pͥmo libro ueceris
legis. ubi scriptũ. ẽ. hic. ẽ. liber generationis celi &
t̾ix: & rursũ. hic. ẽ. liber generationis adȩ: ade. undi¬
licet ueteri ꝑ quem totus corruptꝰ. ẽ. mundus ada
opponens nouum in quo restaurata sunt omnia.
& quȩ incelo & quȩ in terra consistunt: dedit ma¬
nifeste intelligi. qđ ipsius scripserit scđm carnem
generationẽ. qui electos suos in filioꝵ dĩ assumeret
adoptionẽ. Quare aut̃ dixerit librũ generationis.
cũ paruã libri ꝑarticulam teneat generatio: hoc
intelligitur. qͦd consuetudinẽ gentis suȩ secutꝰ sit.
Consuendo em̃ hebreoꝵ. ẽ: ut uoluminib ex eou

Expanded text:
erbum caro factum est, et virgo Spiritu sancto gravida filium peperit, et virgo permansit, haec prophetica sententia possit non inconvenienter accipi, ne sacrae aedificationis discors compago non haereat. Igitur Matthaeus, corrupto humani generis initio per praevaricationem, in primo Novi Testamenti libro respondens primo libro veteris legis, ubi scriptum est: Hic est liber generationis coeli et terrae ; et rursum: Hic est liber generationis Adae ; Adae videlicet veteri, per quem totus corruptus est mundus, Adam opponens novum, in quo restaurata sunt omnia, et quae in coelo et quae in terra consistunt; dedit manifeste intelligi quod ipsius scripserit secundum carnem generationem, qui electos suos in filiorum Dei assumeret adoptionem. Quare autem librum dixerit generationis, cum parvam libri particulam teneat generatio, hoc intelligitur quod consuetudinem gentis suae secutus sit. Consuetudo enim Hebraeorum est ut voluminibus ex eorum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦͣ famẽ ista ñ faniẽ panis. neꝙ sitim aquȩ. s audi¬
ẽdi uerbũ dei. & faciendi uoluntatẽ eiꝰ. De hac
qͥdem impetꝰ egredit᷑: qͥa uelocitas prȩdicationis
fiante spũ scõ in totã munddi latitudinẽ dirigit᷑.
Inde bene perechielem dicit᷑: ubi erat im petꝰ sp̃c
iluc gradiebant᷑ net reuertebant᷑ cuĩ ambulares.¬
Deniq ruth. quȩ uł uidens. uł festinans. siue defi-¬
niens int̾pretatur. merito ȩccłiam significat: quȩ
inpuritate cordis dm̃ contẽplat᷑: & scdm psalmistã
festinat manꝰ eius dare dõ. Hȩc definit: id. ẽ. firmi¬
ter infide & dilectione di ꝑsistere decernit. Unde
& paulus ait. Cercꝰ sum eñ quia neq mors. neq ui¬
ta. neq angłi neq principatus. neq instantia.

Expanded text:
sitim aquae, sed audiendi verbum Dei , et faciendi voluntatem ejus. De hac quidem impetus egreditur, quia velocitas praedicationis, flante Spiritu sancto, in totam mundi latitudinem dirigitur. Unde bene per Ezechielem dicitur: Ubi erat impetus Spiritus, illuc gradiebantur, nec revertebantur cum ambulareDenique Ruth, quae vel videns, vel festinans, sive definiens, interpretatur, merito Ecclesiam significat, quae in puritate cordis Dominum contemplatur et secundum Psalmistam, festinat manus ejus dare Deo . Haec definit, id est, firmiter in fide et dilectione Dei persistere decernit. Unde et Paulus ait: Certus sum enim, quia neque mors, neque vita, neque angelus, neque principatus, neque instantia,
Abbreviated transcription (Latin):
drus libani multiplicabitur. Rãab quoq latui¬
do. uł fames. seu impetꝰ interp̃tatur. Et̃ qͥd in hoc.
nisi sce eccłȩ nobilitas p̃dicat᷑: Ci etiam ꝑysaiam
dicit᷑. Dilata locum tentorii tur: & pelles tab̾naculoꝵ

Expanded text:
drus Libani multiplicabitur . Raab quoque latitdrus Libani multiplicabitur . Raab quoque latitudo, vel fames, seu impetus interpretatur. Et quid in hoc nisi sanctae Ecclesiae nobilitas praedicatur? Cui Isaias dicit: Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum
Abbreviated transcription (Latin):
trix. & ruth moabitis ponit᷑ & bechsabee uxor urie.
sinteriorem uͦ intellectum. in om̃ib istil iͦii.
⁊uentura ad dnm̃ ȩcclia de genailitatis errore sigurat̃:
que pͥus aliena ignominis plena. & sttrilis habebat᷑
s ad xp̃m ut legitima coniuncta.ẽ. matrona. Et plu¬
res adoptiuos parit deo filios quã sinagoga: quȩ
pͥus ut ꝓpriũ uidebat᷑ dnm hab̾ere uirũ. Thamat
gͦ interp̃tatur a maritudo: uł cõmitans. siue pal¬
ma. Et merito hȩc om̃ia conueniunt soẽ ecelesiȩ.
quȩ amara prius fuit midolatria & turpi conu̾̃¬
satione: s mͦ dulcis.ẽ. ꝑfletũ compunctionis. & stn¬
dium pn laboris. Hȩc cõmutans rectedicitur: quia
ex pecatrice cõmutata. ẽ. in iustã. & ex odiosa in a¬
matã. Quȩ palme ritȩ assimilat᷑: ꝓpt̾ certam̃ la¬
borũ. & uictoriȩ p̃miũ. De illa quippe: bene ꝑer
psalmistã dicitur. Iustꝰ ut palma florebit: sic̃ ce¬

Expanded text:
trix, et Ruth Moabitis ponitur, et Bethsabee uxor Uriae. trix, et Ruth Moabitis ponitur, et Bethsabee uxor Uriae. Ad interiorem vero intellectum in omnibus istis quatuor, ventura ad Dominum Ecclesia de gentilitatis errore figuratur, quae prius aliena, ignominiis plena et sterilis habebatur, sed ad Christum ut legitima conjuncta est matrona, et plures adoptivos parit filios Deo quam synagoga, quae prius ut proprium videbatur habere Dominum virum. Thamar ergo interpretatur amaritudo, vel commutans, sive palma. Et merito haec omnia conveniunt sanctae Ecclesiae, quae amara prius fuit in idololatria et turbida conversatione, sed modo dulcis est per fletum compunctionis et studium pii laboris. Haec commutans recte dicitur, quia ex peccatrice commutata est in justam, et ex odiosa in amatam. Quae palmae rite assimilatur, propter certamen laborum, et victoriae praemium. De illa quippe bene per psalmistam dicitur: Justus ut palma florebit, et sicut ce