comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scã sic loquitur quia sps dñ repleuit orbẽ terrarũ Trinitas itaq
quae ẽ ds̃ unus uerus & bonus &̃nus in cõmutabilis ubiq: tota ẽ
stđm inm̃ sitate atq: omni potentiã naturalem quam uis
s̃ ergo hionis natura ꝓpinquat & gratia. Natura que eos fac̃
hominer Gratia qua eosdẽ peccatores iustificat . Natura
qua eos facit & hominib: nasci. Gratia quadat eis potestatem
filios dĩ fieri Natura qua ficcit utuiuant gratia quafeccit ut
sabriȩ iustȩ & piȩ uiuant Natura quatos facit in hocmundo
paruo tẽpore manere. Cratia quaeos facit incelosine fine
regncore. In malis uero solaẽ dĩ inm̃sitas atq: omnipotentia
N aturalis quaeos facit ẽẽ uiuere adq: sentire rationales ẽẽ:
Hiberũ quoq habiere uoluntatis arbitrium sedliberũ p̃liberatũ¬
H iberũ enĩ arbitriũ man& &iã nunc in hominib ꝑ naturum
beant uoluntatẽ. Ex quo enĩ primus homo libero arbitrio ue¬
nundatus ẽ subpeccato. Ideomala caepitẽẽ lib̵ tas hominis quia

Expanded text:
ritus Domini replevit orbem terrarum . Trinitas itaque, quae est Deus unus, verus, et bonus, aeternus, incommutabilis, ubique tota est secundum immensitatem atque omnipotentiam naturalem, quamvis Deus ergo bonis natura propinquat, et gratia: natura, qua eos facit homines; gratia, qua eosdem peccatores justificat. Natura, qua eos ex hominibus nasci; gratia, qua dat eis potestatem filios Dei fieri. Natura, qua facit ut vivant; gratia, qua facit ut sobrie juste et pie vivant. Natura, qua eos facit in hoc mundo parvo tempore manere; gratia, qua eos facit in coelo sine fine regnare. In malis vero sola est Dei immensitas atque omnipotentia naturalis, qua eos facit esse, vivere, atque sentire, rationales esse, liberum quoque habere voluntatis arbitrium; sed liberum, non liberatum. Liberum enim arbitrium manet, etiam nunc in hominibus  Al., ombeant voluntatem. Ex quo enim primus homo libero arbitrio venundatus est sub peccato, ideo mala coepit esse libertas hominis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
famadĩ non rapinam arbitratus ẽ eẽ se ȩqualemdo ꝓinde melius
uid&ur ȩqualitatẽ dediuinis dicere ꝑsonis quã similitudinẽ quã quã
utrũq inueniatur quia una quelib& substantia scđm qđ substantia ẽ
& spr̃ sci Nec sunt tres substantiȩ similes sed unatriũ ȩqualit̃ Nec pa¬
ter filio ꝓprior Nec filius patre pasteriorsic̃ arriani uoluer̃ Nã abra¬
ham &isa ac lic& uniur sint substantiȩ scđm humanitatẽ . Tam̃ ab raã
priorẽ tẽpore &isa acposteriar quã uis sint similes substantiȩ. Tamen
illa similitudo substantiȩ in filio posterior ẽ tẽpore. Qđ impium est
indõ credere aliquid prius ẽt̃ uł posterius quia non & tẽpore ds̃ cȩpit
tantie dissimiles tam̃ possunt eẽ morib: Ideo nom possunt recteꝑ om̃a
equales dici & sunt duȩ substantiȩ in eis diuisȩ. Vnus quisq: in sua subs

Expanded text:
nde melius esse videtur aequalitatem de divinis dicere personis quam similitudinem, quanquam utrumque inveniatur: quia una quaelibet substantia, secundum quod substantia est, ii, et Spiritus sancti. Nec sunt tres substantiae similes, sed una trium aequaliter. Nec Pater Filio prior, nec Filius Patre posterior, sicut Ariani voluerunt. Nam Abraham et Isaac, licet unius sint substantiae secundum humanitatem, tamen Abraham prior est tempore, et Isaac posterior. Quamvis hi sint similis substantiae, tamen illa similitudo substantiae in filio Isaac posterior est tempore: quod impium est in Deo credere aliquid prius esse vel posterius, quia non ex tempore Deus coepit tantia, dissimiles tamen possunt esse moribus: ideo non possunt recte per omnia aequales dici; et sunt duae substantiae in eis divis
Abbreviated transcription (Latin):
ubique p̃sens ẽ & om̃a illi p̃sentia . quã uis quidã hoc intellegant qui¬
damuero ñ intellegant. Nũ ceco solabsens ẽ quã uissit in sole & soli
p̃sens sed de talb: dedõ dictis nihil humana mens localis uł tẽporalis
mutabilitatis fingere uł cogitare deb&.U. RA
quane ds̃ dicatur macis incuelo habitare quam inten
Iuoduero in dominica oratione dicitur. Pat̾nr quies inclis uł qđ
nsunloco sedsin cols taqut̃ in sipeoi ouib mnindi piaetibus

Expanded text:
esens est, et omnia illi praesentia; quamvis quidam hoc intelligant, quidam vero non intelligant; nam caeco sol absens est, quamvis sit in sole, et soli praesens. Sed de talibus de Deo dictis nihil humana mens, localis vel temporalis mutabilitatis, fingere vel cogitare debet. CAPUT V. Quare Deus dicatur magis in coelo habitare quam in terra. Quod vero in Dominica oratione dicitur, Pater noster, qui es in conisi in loco: sed si in coelis, tanquam in superioribus mundi partibus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui inspeciȩ colũbȩ suꝑ eundẽ baptitatũ ascendentẽ dec qua
descendit & quinqua gesimodie post resur rectiontm xp̃i fide¬
les inuno loco positos in linguarũ ignearũ iusionẽ adueniens
repleuit. Illa tam̃ uerissime uocem quã solus locutus ẽ ds̃ pater
inquarũ uisione si deles unoloco constitutos repleuit opera ẽẽ
totius scȩ trinitatis idẽ unius dĩ qui fec̃ incȩlis & interra uisiba¬

Expanded text:
qui in specie columbae super Christum baptizatum et ascendentem ab aqua descendit , et quinquagesimo die post resurrectionem Christi fideles in uno loco positos in linguarum ignearum divisione adveniens replevit . Illam vero vocem qua solus locutus est Deus Pater, in quarum divisione fideles in uno loco constitutos replevit, opera esse totius sanctae Trinitatis, id est, unius Dei, qui fecit omnia in coe
Abbreviated transcription (Latin):
adq altoritrũ ista dicuntur Neq: scđm accidens quia & qđ dici¬
tur pat̃ & qđ dicitur filius &ẽnũ adq: in cõmutabile est eis
patris & slii quia hoc ñ scđm sulistantiã dicuntur sed scđm rela¬
cendus ẽ ds̃ quia ñ ẽ quocrescat illa ꝑfectio sũme trinitatis ꝑ¬
fectus aũt siue pat̃ siue filius siue sps sc̃ & ꝑseltus dr̃ pat̃ & filius¬

Expanded text:
 ista dicuntur; neque secundum accidens, quia et quod dicitur Pater, et quod dicitur Filius, aeternum atque incommutabile est eis.Patris, et Filii. Quia hoc non secundum substantiam dicuntur, sed secundum relacendus est Deus, quia non est quo crescat illa perfectio summae Trinitatis. Perfectus autem sive Pater, sive Filius. sive Spiritus sanctus; et
Abbreviated transcription (Latin):
u elpat̃ uelfilius uel spr̃ sc̃s quia eadem magnitudo ẽ inuna quat quȩ
ꝑ sana semel dicta quae ẽ in trib: ꝑsons simul nominatis. Ñitadici¬
mus in hominib: fieri posse. abraham plenus homo Isaacplenus ho
dis homines & aliquid maius intrib: cognorcitur quã in quolib&
uno eoꝵ Itẽ abraham unus homo Ntam̃ tresꝑsone in eosic̃ in uno

Expanded text:
t, vel Pater, vel Filius, vel Spiritus sanctus; quia eadem magnitudo est in unaquaque persona semel dicta, quae est in tribus personis simul nominatis. Non ita dicimus in hominibus fieri posse; Abraham plenus homo, Isaac plenus hodo homines; et aliquid majus in tribus cognoscitur, quam in quolibet uno eorum. Item Abraham unus homo, non tamen tres personae in eo, sicut in uno
Abbreviated transcription (Latin):
aians itague sc̃õ nũ aue tonitas hi prorum:
hoc nobiscũ agit ut reste dedõ credamus eũq tota animi intenti¬
one amemus sedm̃tis humane uisio in ualida ẽ ad aspiciendã diuine
maiestatis & cellentissimã lucem. Nisi iustitia fidei & dilectionis di¬
uina donante gratia in lustr&ur splendore . Quaꝓpt̃ diuina uotis
omnib postulanda ẽ gratia ut mund&ur oculus cordis ad uidendũ
intellegatur. ad huc sacratissime beatitudinis uisionẽ ne monisi ꝑ
sidem mundato corde attingere poterit dicente ipsa ueritate. beati
mundo corde qm̃ ipsidm̃ uidebunt. Haec uero uisia ñ carnalib: estiman¬
ature partẽ suȩ substantiȩ dedit &cũ ipse sit immutabilis mutabilia
sine sui mutabilitate ceauit. Ideo in illo hymno laudabili quẽ ꝑacta
caena mistioa corã discipulis suis in laudem patris ds̃filius de cantauit
N ondix̃ defidelib: suis ut unũ sint nobiscum. sed ut unũ sint in nobis quia

Expanded text:
is itaque sanctorum auctoritas librorum hoc nobiscum agit, ut recte de Deo credamus, eumque tota animi intentione amemus. Sed mentis humanae visio invalida est ad aspiciendam divinae majestatis excellentissimam lucem, nisi justitia fidei et dilectionis, divina donante gratia, illustretur splendore. Quapropter divina votis omnibus postulanda est gratia, ut mundetur oculus cordis ad videndum, intelligatur. Ad hujus sacratissimae beatitudinis visionem nemo, nisi per fidem mundato corde, attingere poterit: dicente ipsa Veritate, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Haec vero visio non carnalibus aestimanaturae partem suae substantiae dedit, et cum ipse sit immutabilis, mutabilia sine sui mutabilitate creavit. Ideo in illo hymno laudabili, quem peracta coena mystica coram discipulis suis in laudem Patris, Dei  Al., Deus Filius decantavit, non dixit de fidelibus suis, ut unum sint nobiscum, sed ut unum sint in nobis , quia
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ et pibiũ sednoꝵ eo modo quoiter se pater etpilius:
quodã modo relatiue dicitur quia patris & filii sps̃ ẽ Sedipsa
relatio sps sci ñ itareciproca ratione conuerti poterit Sicut
pat̃ & filius Nãpat̃ filii pat̃ dicitur & filius patris filius dicitur
patrẽ spr̃ sci nefilius ñ intellegatur sps̃ sc̃ Itẽ dicimus spm̃ scm̃¬
Dicitur & idẽ sp̃s donũ dĩ quia dr̃ donator donisuiẽ In quib nomi¬
nib: circũ ferri potest uicissim relationis regulam ut sidicamus do¬
nator doni & donũ donatoris quia in his uocabulis potuit in ue¬
niri usitata huic categoriȩ quedicitur adaliquid circũ latio
÷effalilis quaedam patris siluq cõmunio ẽ & ideo fortasse sic
appellatur quia patri & filio potest eadem appellatio conueni¬
ri Nã hoc ipse ꝓbrie dicitur qđ illi cõmuniter dicuntur quia
nominib: iunltis quaes eparatim utriusq ꝑsone conueniunt utri¬
usq: cõmunio ꝓpriȩ signific&ur uocatur sps̃ scr quiẽ tertia in

Expanded text:
e Pater et Filius quodammodo relative dicitur, quia Patris et Filii Spiritus est: sed ipsa relatio Spiritus sancti non ita reciprocatione converti poterit, sicut Pater et Filius. Nam Pater Filii pater dicitur, et Filius Patris filius dicitur. Patrem Spiritus sancti, ne filius ejus intelligatur Spiritus sanciritus sanctus donum Dei, quia Deus donator doni sui est. In quibus nominibus circumferri potest vicissim relationis regula, ut si dicamus: donator doni et donum donatoris. Quia in his vocabulis potuit inveniri usitata huic categoriae, quae dicitur, ad aliquid, circumlatio.effabilis quaedam Patris Filiique communio est. Et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire; nam hoc ipse proprie dicitur, quod illi communiter dicuntur, quianominibus junctis, quae separatim utrique personae conveniunt, utriusque communio proprie significetur, vocatur Spiritus san
Abbreviated transcription (Latin):
quies incelis idẽ in scĩs & accomodatissima ista similitado ẽ. ut
sp̃italiter tantum inter ẽẽ uideatur inter iustos & peccatores quan¬
tũ corporalit̃ int̃cȩlũ &int̃ terrã. Cuius ei signisi cande gratiacũ
ad orationem stamus ad orientẽ conuertimur. Vnde caelum surgit
& lum̃ oritur. Nontã quã ibi habit& ds̃ quacsi c&eras mundipartes
de seruerit qui ubiq: p̃sens ẽ Nonlocoꝵ spaciis sed maiestatis po¬
tentia sedit admoneatur animus ad naturã &x cellentiorẽ se
uenientẽ in huno mundum. Cũ homo ipsũ suũ corpus qđ terrenũ
est ad corpus & cellentius idẽ ad copus caeleste conuertimur:
Nã sicelũ istud corporeũ qđ oculis uidemus intellexerimus ẽẽ ha¬
bitatianẽ dĩ. Transitura ẽ habitatio dĩ quia caelũ & cerra tran¬
cui respondendum ẽ in sehabitabat apud se habitabat & apud
se ẽ ds̃ &in seman&. Sedideo dicitur incaelis habitare quia
maior cognitio ẽ in caelis illius sum me maiestatis & essentiae

Expanded text:
qui es in sanctis: et accommodatissima ista similitudo est, ut spiritaliter tantum interesse videatur inter justos et peccatores, quantum corporaliter inter coelum et terram; cujus rei significandae gratia cum ad orationem stamus, ad orientem convertimur, unde coelum surgit, et lumen oritur: non tanquam ibi sit et Deus, quasi caeteras mundi partes deseruerit, qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia, sed ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem se venientem in hunc mundum ; cum homo ipsum corpus suum, quod terrenum est, ad corpus excellentius, id est, ad corpus coeleste convertit. Nam si coelum istud corporeum, quod oculis videmus, intellexerimus esse habitationem Dei, transitura est habitatio Dei: Quia coelum et terra tranCui respondendum est, in se habitabat, apud se habitabat, et apud se est Deus, et in se manet. Sed ideo dicitur in coelis habmajor cognitio est in coelis illius summae majestatis et essentiae
Abbreviated transcription (Latin):
unũ sunt innatura omni patentia &&̃nitate. Sed hoc &iam
ad quo au firmit̃ tenendũ ẽ nulilinscã trinitate asedictu
plurali nomero tẽdicendum qui a simple illa sũme dun¬
nitatis natura singulari numero designcori dobi& nom plu rali
Acideo nec tresdeos nec tres omnipotentes Nec trerbonos peo
tres magnus. Neo tresessentias indõ dicere fas est. Cumenim
ꝑ sonalit̃ alius sit pat̃ alius filius alius sp̃s scs his tam̃ unũ est
natura nom̃ qđ dicitur ds̃ uł substantia uł essentia uł omni poten¬
dam personis propriae conueni unt: Xiii¬
ndubitant̃ si quidẽ credere debemus ipsa scã trinitate ẽe in sea¬
rabilis substantiȩ adq: essentiȩ in separabiliter q: operari quic¬
quid a singulis ꝑsonis legimus operatum ẽẽ quã uircertissimũ
sit patrẽ eẽ solũ qui dix̃. hicẽ filius m̃s dilestus in quomiha bene¬
conplacui. & siliũ eẽ solũ suꝑquẽ illauox solius patris sonuit

Expanded text:
 « Hoc etiam atque etiam firmiter tenendum est, nihil in sancta Trinitate ad se dictum plurali numero esse dicendum, quia simplex illa summae divinitatis natura singulari numero designari debet, 540 non plurali. Ac ideo nec tres deos, nec tres omnipotentes, nec tres bonos, nec tres magnos, nec tres essentias in Deo dicere fas est. Cum enim personaliter alius sit Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus, his tamen unum est naturae nomen, quod dicitur Deus, vel substantia, vel essentia, vel omnipotendam personis proprie conveniunt. Indubitanter siquidem credere debemus ipsam sanctam Trinitatem esse inseparabilis substantiae atque essentiae, inseparabiliterque operari quidquid a singulis personis legimus operatum esse. Quamvis certissimum sit Patrem esse solum qui dixit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi c
Abbreviated transcription (Latin):
teo pparpatio In nomine scãe trinitatis:
Quamuis enima in huius exilii eruonos amcecitatẽ pro ouicuma¬
Nlis peccati iustis sima poena agaudio beate selicitatis deiestisimus. Non
tam̃ ita inde p̃cisi adq cliupti sumus ut ñ &iã in istis mutabi libus
& tẽporalib & nitatẽ ueritate heatitu dinẽ quȩ rere uł desiderare ignore¬
mus Qđ eeo ꝑspicuũ ẽ qđ necmori Nec falli nec miseri cẽ uoluntatem
habemus Vinde ehoc raturali instinstu beatus eẽ uelle ominib: cõmune
est hominib: Lic& diuorso modo inammis singuloꝵ beatitudinis app&a¬
uitiis abundare alii honorib: galturi. ꝗundã uero laudib: celebres
ẽẽ gaudent alii uoluptatib hiniant carnalib: Sednequa quã in huius
uite uolubilitate uera inueniri poterit beatitudo. Quo circatota
scã rũ serier scrinturarũ nos at̃renis ad celestia erii adhortatur
Vbiuera & sempit̃ naẽ beatitudo ad quã nsi ꝑsidẽ catholice pacis coope¬

Expanded text:
ine sanctae Trinitatis. Quamvis enim in hujus exsilii aerumnosam caecitatem pro originalis peccati justissima poena, gaudio  Al., a gaudio beatae felicitatis dejecti simus, non tamen ita inde praecisi atque abrupti sumus, ut etiam in istis mutabilibus et temporalibus aeternitatem, veritatem, beatitudinem quaerere vel desiderare ignoremus. Quod ex eo perspicuum est, quod nec mori, nec falli, nec miseri esse voluntatem habemus. Unde ex hoc naturali instinctu beatos esse velle omnibus commune est hominibus; licet diverso modo in animis singulorum beatitudinis appetivitiis abundare; alii honoribus exaltari; quidam vero laudibus celebres esse gaudent; alii voluptatibus inhiant carnalibus; sed nequaquam in hujus vitae volubilitate vera inveniri poterit beatitudo. Quocirca tota sanctarum series Scripturarum nos a terrenis ad coelestia erigi adhortatur, ubi vera et sempiterna est beatitudo; ad quam nisi per fidem catholicae pacis, coope
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s potui qui om̃s nosse non potui qđ ideo & istimo qui&
nullus eorũ quorũ dehac rescripta legi om̃s posui quan¬
doquidem inueni aput aliũ quas aput aliũ ñ inueni &rur¬
sus aput istũ quasi ille ñ posuit. Ego aut̃ ꝓpterea plures
quã ipsi posui quia collegi & omnib: quas om̃s aput singulos
ñ inueni. Ad ditis &iã his quasipse recolens apudillũ eoꝵ
inuenire non potui. Vnde merito credo nec me posuisse
om̃s quia nec om̃s quidehacre scripser̃ legere potui
neq: hoc quẽ quã eoꝵ uideo fecisse quoslegi. Post tremo
&iam si om̃s sorsitam posui qđ non puto utrũ omnes sint
utique nescio &ideo qđ uis meloquentur finiri ñ saltim
udiuiscripsisse deheresib: scm hieronimũ sed ipsũ ẽ opusculũ
nec in nr̃a bibliot heca inuenire potuimus nec unde pussit

Expanded text:
omnes potui, qui omnes nosse non potui? Quod ideo existimo, quia omnes potui, qui omnes nosse non potui? Quod ideo existimo, quia nullus eorum quorum de hac re scripta legi, omnes posuit: quandoquidem inveni apud alium, quas apud alium non inveni; et rursus apud istum, quas ille non posuit. Ego autem propterea plures quam ipsi posui, quia collegi ex omnibus, quas omnes apud singulos non inveni, additis etiam quas ipse recolens apud ullum illorum invenire non potui. Unde merito credo nec me posuisse omnes; quia nec omnes qui de hac re scripserunt, legere potui, neque hoc quemquam eorum video fecisse quos legi. Postremo etiamsi omnes forsitan posui, quod non puto, utrum omnes sint utique nescio. Et ideo quod vis me loquente finiri, non saltem udivi scripsisse de haeresibus sanctum Hieronymum, sed ipsum ejus opusculum nec in nostra bibliotheca invenire potuimus, nec unde possit
Abbreviated transcription (Latin):
rũ in hoc sđo nullũ omnino habere peccatũ. &ghis ecła dĩ in
non sitxp̃ĩ eccła haȩc qu&oto terrarũ arbeclamat ad dm̃. di¬
mate nob̵ debita nra paruulor &iã negant & scđm adam
carnalit̃ natos contagium mortis antiqui prima natiuita¬
te contrahere sic enĩ eos sine ullo peccato originalis uinculi:
adser̃ nascuit prorsus non sit qđ eis oporteat᷑ scđa natiuita¬
te dimitti sed eos propterea baptitari ut regeneratione
ad obtati admittantur ad remnũ dĩ. Debono in melius trans¬
lati ñ ista regeneratione ab aliquo malo obligationis
u&eris ab soluti nã &iã siñ bantitent᷑ ꝓmittunt eis &tra
riturũ Neq: ita moriuũ merito culpe sed conditione naturȩ
bimus hereses nestam̃ modũ tuae postulationis impleiumur &
quo enĩ xp̃iana religio ut uerbiscuis utar hereditatis ꝓmisset
nom̃ accepit quae hereses horte sint quomodo cõmemorare

Expanded text:
rum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum et ex his ecclesiamrum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum et ex his ecclesiamnon sit Christi ecclesia, quae toto terrarum orbe clamat ad deum: dimitte nobis debita nostra. paruulos etiam negant secundum Adam carnalitte contrahere. Sic enim eos sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti: sed eos propterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur ad regnum Dei, de bono in melius translati, non ista renovatione ab aliquo malo obligationis veteris absoluti. Nam etiamsi non baptizentur, promittunt eis extra riturum, neque ita mortuum merito culpae, sed conditione naturae. vimus haereses, nec tamen modum tuae postulationis implevimus. Ex quo enim christiana religio, ut verbis tuis utar, haereditatis promissae nomen accepit, quae haereses ortae sint, quomodo commemorare
Abbreviated transcription (Latin):
mus q facese &quȩ sperare debeamus ñ aũt ad hoc donũ sp̃r scĩ¬
utiq didicerimur ẽẽ facienda faciamus hao ꝑ hoc diuinitus
nob̵ dari scientiã confitentur qua ignorantia pollitur carita¬
tẽ aũt darinegant quapiae uiuitur ut scilic& cũ sit dĩ donum
scientia quasine caritate inflat ñ sitdĩdonũ ipsa caritas
que ut scientia non inflat aedificat. destruunt &iã oratia¬
nes quas facit ecđa siue proinsi delibur & doctrina edi re¬
sistentibus ut conuertantur ad dñm. Siue ꝓsidelib: ut augeatur
essides & ꝑ seuerent in eo hec quippe non abipso accipere sed
a sitipsis homines habere contendunt gratia dĩ quoc liberamur
ab impi&atȩ Dicentes scđmmerita nr̃a dceri quad quidem
pelagius in epis copali iudicio palestino dumpnari m&uens
dampnare conpulsusẽ. Sed in pasteriorib: suis scriptis
hoc inuenitur docere inid &iã ꝓgrediunt᷑ ut dicant uitã iustõ¬

Expanded text:
mus quae facere et quae sperare debeamus, non autem ad hoc, per donum spirimus quae facere et quae sperare debeamus, non autem ad hoc, per donum spiriuae didicerimus esse facienda, faciamus: ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur, charitatem autem dari negant, qua pie vivitur; ut scilicet, cum sit Dei donum scientia quae sine charitate inflat, non sit Dei donum ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat. Destruunt etiam orationes quas facit Ecsistentibus, ut conuertantur ad eum, sine pro fidelibus, ut augeatur in eis fides et perseuerent in eo. haec quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis homines habere contendunt, gratiam dei, qua libera- I mur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. quod quidem Pelagius, in episcopali iudicio Palaestino damnari metuens, damnare conpulsus est, sed in posterioribus suis scriptis hoc inuenitur docere. in id etiam progrediuntur, ut dicant uitam iusto
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ oper&ur intantũ in imicis̃ ut sine hac posse hominẽ cre¬
dant facere om̃a diuina mandata qđ si hoc uerũ eã frustra dñr
dix̃ seuider&ur sine me nilul potestis facere : Deniq: pelagiur
a sratrib: increpatus qđ nihil tribuorit adiutorio grae dĩ ad eius
mandata facienda correptioni eoꝵ astonus cessit ut non eã libe¬
ro arbitrio p̃poner& sed infideli calliditate supponer&. dicens
adhoc eã dari hominib: utiq facere ꝑliberũ iubent᷑ arbitrium
facilius possint inplere ꝑ grãm dicendo utiq: ut facilius possint
uoluit credi &iã si difficilius tam̃ posse homines sine ad iutorio¬
grae diuinae facere iussa diuina illã uero grãn dĩ sine quanihil
bonipossumur facert Ñ ee dicunt nisinbbero arbitrio qđ nul¬
lissus p̃cedentib meritis ab illo accepit nr̃a natura ad hoc tan
tũ & istimantes ipso adiuuanto ꝑsuã legẽ atq dostrinã ut disca¬

Expanded text:
tionem operetur , in tantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem cretionem operetur , in tantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem credant facere omnia divina mandata: cum si hoc verum esset, frustra Dominus dixisse videretur, Sine me nihil potestis facere . Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei ad ejus mandata facienda, correptioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret; sed infideli calliditate supponeret, dicens, ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum jubentur arbitrium, facilius possint implere per gratiam. Dicendo utique, Ut facilius possint; voluit credi, etiamsi difficilius, tamen posse homines sine gratia divina facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit ntum existimantes ipso adiuuante per suam legem atque doctrinam, ut disca
Abbreviated transcription (Latin):
suturos morte p̃bentis. quib que singulis alii sub rogaliantur dũ
tam̃ duob: disparis seus in illis domus soci&ate succederent
utro lib& quippoparente dofuncto unoremanente usq ad eius
quoq obitũ silu seriuebant posttuius mortẽ &iã ipsi puerũ & pu¬
ellam similit̃ ad obtabant: necum quã eis desuit unde al obtarent
generantib: circũ quaq: uicinis & filios suos inopes ad spem here¬
ditatis aliene libertȩ dantibur: depelagianustis:¬
xCI Pelaga norũ heresis hoc tẽpore omniũ recentissima apelagio
Imonaciho &hocta quẽ magistrũ caelestius sic secutus ẽ ut sestatores
eoꝵ caelestiani &iã nuncupentur. Hidĩ gr̃ae quap̃ destinati sumus
testate tenebrarum utin eum credamus atq: in regnũ ipsins trans¬
feramur ꝓpt̃ qđ ait. Nemo uenit adme nisi suerit ei datũ a pa¬
tremeo & quia diffunditur caritas incordib: nr̃is ut fides ꝑdilec¬

Expanded text:
futuros. Morte praeventis quibusque singulis alii subrogabantur: dum futuros. Morte praeventis quibusque singulis alii subrogabantur: dum tamen duo duobus disparis sexus in illius domus societate succederent. Utrolibet quippe parente defuncto, uno remanenti, usque ad ejus quoque obitum filii serviebant. Post cujus mortem etiam ipsi puerum et puellam similiter adoptabant. Nec unquam eis defuit unde adoptarent, generantibus circumquaque vicinis, et filios suos inopes ad spem haereditatis alienae libenter dantibus. LXXXVIII. PELAGIANORUM est haeresis, hoc tempore omnium recentissima a Pelagio monacho exorta. Quem magistrum Coelestius sic secutus est, ut sectatores eorum Coelestiani etiam nuncupentur. Hi Dei gratiae, qua praedestinati sumus testate tenebrarum, ut in eum credamus atque in regnum ipsius transferamur , propter quod ait, Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo ,
Abbreviated transcription (Latin):
ta srigas quas ante ipse destruxerat. Coepit &uã seđas iptias
contra apłicã dostrinã tãquã stupra dã pmure & postmodũ &iã
abipsis diuisus sua conuenticula ꝓpugnauit. Dicit sane &am
animas hominum possimas postmcrtem in demones uerti
XC Est quaedam heresis rusticana in cãponr̃o i đt oppo Iteoralia:¬
nenso uł pocius fuit. Paulatim enimn deminuta in una & igua
uilla remanserat inquaquidem paucissini sed om̃s hoc fuerunt
Qui om̃s modo corrosti & catholici facti sunt nec aliquis illius suꝑ¬
sedit errores ab heloite uocabantur punica declinatione no¬
minis hos ñ nulli dicunt & filio ade fuisse nominatos qui est
uocatus aliel unde abela neos uł ab elo itas possumus eor di¬
cere hu ergo non inis cobantur uxorib: &eis tam̃ sine uxorib:
uiuere seste ipsius dagmate ñ licebat. mares erga & femine
sub continentiae ꝓ fessione simulhabitantes putrũ & puellã fibi
adoptabant in ciusdem coniunstionis palto successores suos

Expanded text:
pit etiam secundas nuptias contra apostolicam doctrinam tanquam stupra damnare, et postmodum etiam ab ipsis divisus, sua conventicula propagavit. Dicit sane etiam ipse animas hominum pessimas post mortem in daemones verti. LXXXVII. Est quaedam haeresis rusticana in campo nostro, id est, Hipponensi, vel potius fuit: paulatim enim diminuta, in una exigua villa remanserat, in qua quidem paucissimi, sed omnes hoc fuerunt, qui omnes modo correcti et catholici facti sunt, nec aliquis illius supersedit erroris. Abelonii vocabantur, punica declinatione nominis. Hos nonnulli dicunt ex filio Adae fuisse nominatos, qui est vocatus Abel: unde Abelianos vel Abeloitas eos nos possumus dicere. Non miscebantur uxoribus, et eis tamen sine uxoribus vivere sectae ipsius dogmate non licebat. Mas ergo et femina sub continentiae professione simul habitantes, puerum et puellam sibi adoptabant in ejusdem conjunctionis pacto successores suos
Abbreviated transcription (Latin):
Irex aucus to chanis siait dicnus honone. et dux.
Itdoctor et decus inprnii. Tepater ad que prolis
patais Te ep̃o alaius puotecat. exaltet saluet ho¬
uonet aoet queo tua perpopulos tennas pea rec¬
ua perunpes Menspia per mandet seorꝑ aoare dõ:¬

Expanded text:
Rex augusto clarissime dignus honore, Et dux, et doctor, et decus imperii. Te Pater atque Patris Proles, te Spiritus almus Protegat, exaltet, salvet, honoret, amet. Quem tua per populos, terras, per regna, per urbes, Mens pia permandet semper amare D
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrgour̃ȩ digntatis dȩctora dinte adegendum. pono iuste meudista
sp ner epcrenit. quia gbantis austoritas pluris stimetur quã senbints
deuctio : Multat̃ omnibus fidelibus inura puecate gloriandisa cul¬
tis. dũ denentiȩ unȩ sollictudo sa urdotalem utdece haba in p̃dic¬
tione uerbidi uigorem &ꝑsectam in eeholica side scientiã &scã¬

Expanded text:
vestrae dignitatis dextera dante ad legendum, nemo juste mea dicta spernere poterit, quia probantis auctoritas pluris aestimatur quam scribentis devotio. Multa est omnibus fidelibus in vestra pietate gloriandi facultas, dum clementiae vestrae sollicitudo sacerdotalem, ut decet, habet in praedicatione verbi Dei vigorem, et perfectam in catholica fide scientia
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorate ñ r̃ uł eẽ uł sieri quarũ aliquã quisquis tenuerit
xp̃ianus catholicus ñ ẽ ruidergo faciat her&icũ deinceps requi¬
rendũ ẽ ut cũ hoc dño adiuuante uitamus ñ solũ int̾se eaque
oriri potuerint her&ica uenena uitamus huius aut iamsit
uoluminis finis quẽ ꝓpterea uoł antequã totũ hocopus ꝑsice¬
rim credidiẽẽ mittendũ ut eũ quicũq legeritis ad id qđ restat

Expanded text:
on sunt, vel esse vel fieri, quarum aliquam quisquis tenuerit, christianus catholicus non erit. Quid ergo faciat haereticum, deinceps requirendum est: ut, cum hoc Domino adjuvante vitamus, non solum ea quae oriri poterunt, haeretica venena vitemus. Hujus autem sit jam voluminis finis, quod propterea vobis, antequam totum hoc opus perficerem, credidi esse mittendum, ut illud quicumque legeritis
Abbreviated transcription (Latin):
puorade iatin adõ ilectis potistas et capi tatia
potitis utsuꝑbos oberimat & defendat ab im ꝑbis humiles Sapi¬
entia itregat adoceat piasollicitudie subiestos. hisduobus
& altauit & honorauit. Terrorẽ potentiȩ urȩ suꝑ om̃s undique
genter inmittens. Ut uoluntaria subiestionẽ aduos ueniant
Quos priorib bellicus łabor temporib sibisubdere ñ potuit
Quidigdur quidacendũ ẽ ur̃ȩ do deuotissime sallicitudimi. Tem¬
pore serenitatis & pacis quomilitars laboris cingulo soluto.To¬
tus pacisica qui&e populus concurrere festinat adur̃e iussionis

Expanded text:
proinde detur a Deo electis potestas et sapientia: potestas, ut superbos opprimat, et defendat ab improbis humiles; sapientia, ut regat et doceat pia sollicitudine subjectos. His duobus, exaltavit et honoravit, terrorem potentiae vestrae super omnes undique gentes immittens, ut voluntaria subjectione ad vos veniant, quos prioribus bellicus labor temporibus sibi subdere non potuit. Quid igitur? Quid agendum est vestrae Deo devotissimae sollicitudini tempore serenitatis et pacis, quo militaris laboris cingulo soluto totus pacifica quiete populus concurrere festinat ad vestrae jussionis
Abbreviated transcription (Latin):
pondecur quia patrẽ hali & abraham. Om̃s uero relatio ad aliud
aliquid refertur & hec regula relationis in ꝑsonis scaẽ trinitatis
intellegenda ẽ. Siergo interrogatus fueris dedõ. Curdicat᷑ pat̃
relatiue respondo quia filiũ hab&. Ita &iã & defilio Relatiue sey¬
ponde Ideo ẽẽ filiũ quia hab& patrẽ. Siergodictum dedõ tibi sue¬
rit quomoda pater hocest qđ filius aut silius hocẽ qđ pat̃ Res¬
ponde scđm substantiã hoc ẽ filius qđ pat̃ & pat̃ qđ filius quia
unus ẽ dr̃ & una substantia pat̃ & filius Ad seenĩ ds̃ substanti alit̃
dicitur ad patrẽ filius uł filius ad patrẽ relatiue dicitur. Iuxte

Expanded text:
pondetur, quia patrem habet Abraham. Omnis vero relatio ad aliud pondetur, quia patrem habet Abraham. Omnis vero relatio ad aliud aliquid refertur. Et haec regula relationis in personis sanctae Trinitatis intelligenda est. Si ergo interrogatus fueris de Deo, cur dicatur Pater, relative responde, quia Filium habet. Ita etiam et de Filio relative responde, ideo esse Filium quia habeat Patrem. Si ergo dictum de Deo tibi fuerit, quomodo Pater hoc est quod Filius, aut Filius hoc est quod Pater: responde, secundum substantiam hoc est Filius quod Pater; et Pater quod Filius, quia unus est Deus, et una substantia Pater et Filius. Ad se enim Deus substantialiter dicitur: Pater ad Filium, vel Filius ad Patrem relative dicitur. Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ambo uerbũ sed solus filius Nec imago deimagine qui a ñ simul
amba imago sedsolus filius imago Netfilius defilio qui ñ simulam¬
bo filius. Nec pat̃ depate quia non simul ambo pat̃ &ideo qđ
euuangelista ait & uerbum erat apuq đm̃. Multũ ẽ utsic intelle¬
genitor illud qđ genuit & qđ ipse in euuangelio ait Ego & pater
unũ sumus . Vnũ sumus enĩ idẽ qđ ille hoo &ego scđm essentiã¬
p̃ scđm relatiuũ qđ dicimus lum̃ de lumine Ñ duo lumina
intellegenda sunt uel separatio luminis sed ita in tellegendum ẽ
qđ filius effulgentia &na. huminis ẽ a&mi. Sic̃ imago sempit᷑̃nȩ
nendumsit quia dedõ suos tantia hiter uel
quid relatiue dicatur: u¬
xempligratia siqueris quid sit habraham uxta substantiã respon¬
decurhomo Siqueris de abrahamcurpat̃ sitrelatiue respond&
quia silium hab& isaao Siqueris deisaac cursit silius relatiue res¬

Expanded text:
ambo Verbum, sed solus Filius; nec imago de imagine, quia non simul ambo Verbum, sed solus Filius; nec imago de imagine, quia non simul ambo imago, sed solus Filius imago; nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filius; nec Pater de Patre, quia non simul ambo Pater et ideo quod Evangelista ait: Et verbum erat apud Deum; multum est, ut sic intelligenitor illud quod genuit; et quod ipse in Evangelio ait: Ego et Pater unum sumus . Unum sumus, ait, id est, quod ille, hoc e Al., relationem. Quod dicimus lumen de lumine, non duo lumina intelligenda sunt, vel separatio luminis; sed ita intelligendum est, quod Filius effulgentia aeterna luminis est aeterni, sicut imago sempiternae nendum sit, quid de Deo substantialiter vel quid relative dicatur. Exempli gratia, si quaeris quid sit Abraham juxta substantiam, respondetur, homo. Si quaeris de Abraham, cur pater sit, relative respondetur, quia filium habet Isaac. Si quaeris de Isaac, cur sit filius, relative 710 res
Abbreviated transcription (Latin):
tentia & quicquid adse substantialito dicitur. Nita in relatiuis
uacabulis intellegendum ẽ uł dicendum quia dici ñ potest pater
gd depatue et pilio secunduor suꝑs tantiam
uel cecunduo rehationem dici deseat:
Iuic quid ergo ad sedicuntur pt̃ & filius ñ dicitur alter
sine altero idẽ quic quid dicuntur qđ suibstantia erꝵ istondi ambo
simuldicuntur Sihac itas̃ iamergo necpat̃ ẽ ds̃ sinefilit pec fli¬
us ẽ ds̃ sinopatre. Idẽ ñ itadicitur patdr̃ qua si filius non sit dr̃
Nec silius itadictur dr̃ quasipat̃ non sit dr̃ sed ambosimulds̃ &iã
& unus ds̃ quocir caquid quid scđm substantiã uł a&̃ nitatẽ de eis
dici potest ambosimular̃ quã uisdefilio dicatur ds̃ dedõ. Luim̃ delu¬
mine ambosimulds̃ ambosimullum̃: Sed non pat̃ ds̃ dedõ Neclu¬
mendelumine. Sedfilius dr̃ dedõ & lum̃ delumine ambo tam̃
dicuntur qđ siita ẽ hoc solũ deeis dici non potest quia ñsimul

Expanded text:
tentia, et quidquid ad se substantialiter dicitur. Et non ita in relativis vocabulis intelligendum est vel dicendum: quia dici non potest Pater d de Patre et Filio secundum substantiam, vel secundum relationem dici debeat? Quidquid ergo ad se dicuntur Pater et Filius, non dicitur alter sine altero, id est, quidquid dicuntur quod substantiam eorum ostendat, ambo simul dicuntur. Si haec ita sunt, jam ergo nec Pater est Deus sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, id est, non ita dicitur Pater Deus, quasi Filius non sit Deus; nec Filius ita dicitur Deus, quasi Pater non sit Deus; sed ambo simul Deus, etiam et unus Deus. Quocirca quidquid secundum substantiam, vel aeternitatem de eis dici potest, ambo simul sunt; quamvis de Filio dicatur Deus de Deo, lumen de lumine, ambo simul Deus, ambo simul lumen: sed non Pater Deus de Deo, nec lumen de lumine, sed Filius Deus de Deo, et lumen de lumine. Ambo tamedicuntur. Quod si ita est, hoc solum de eis dici non potest: il
Abbreviated transcription (Latin):
quo quomodo putari ipsã naturã substantie diuinȩ corpus uoca¬
re nontale corpus cuius partes aliȩ maiores aliemin ores utcle¬
ant uł debeant cogitari quabar̃ om̃a qua p̃pri acłdmus corpora
quã ius de anima tale aliquid sentiat socd potirit ut dx : ꝓpterea
punteri ccapus dñ dicere qu i a nonẽ uilil nouẽ inanitas rounẽ cor

Expanded text:
quoquo modo putari ipsam naturam substantiamque divinam corpus vocaquoquo modo putari ipsam naturam substantiamque divinam corpus vocare; non tale corpus cujus partes aliae majores, aliae minores valeant vel debeant cogitari, qualia sunt omnia quae proprie dicimus corpora; quamvis de anima tale aliquid sentiat: sed potuit, ut dixi, propterea putari corpus Deum dicere, quia non est nihil, non est inanit
Abbreviated transcription (Latin):
cunt uteã post xp̃m alias &iã filios deuiro suo ioseph peperisse
contendant sed nimirũ istos p̃termisso heluidu nomine anti¬
dicos mariae aephiphanius appellauit: Depaternuanustis:
licentiã tribuentes inpurissime uiuunt hos&iam ueniusti¬
anos quidamuocant: detertullianugtis: lxxxuiii¬
ertulianiste atertuliano cuius multa leguntur opuscula elo¬
quentissimȩ scripta usq: adnr̃m tẽpuspaulatim defitientes in
& tremis reliquiis durare potuer̃ Inurbe cartaginense meaũt
ibi posito ante aliquod annos qđ &iã tememinisse arbitror om¬
ni & parte consũpti sunt paucissime enĩ quire manserant in
catholicã transierit suãq basilicã quae nunc&iã nontissima ẽ
catholicȩ tradider̃ Tertullianus ergo sic̃ scripta eĩ indicant dicit.
martalẽ quidẽ sedeã corpus ẽẽ contend&. Neq hanc tantũ sed
&iã ipsumdm̃ nestam̃ hinc her&icus dicitur factur poss& enim

Expanded text:
cunt, ut eam post Christum alios etiam filios de viro suo Joseph peperisse cunt, ut eam post Christum alios etiam filios de viro suo Joseph peperisse contendant. Sed mirum ni istos, praetermisso Helvidii nomine, Antidicomaritas Epiphanius appellavit. LXXXV. PATERNIANI licentiam tribuentes impurissime vivunt. Hos etiam Venustianos quidam vocant. LXXXVI. TERTULLIANISTAE a Tertulliano, cujus multa leguntur opuscula eloquentissime scripta, usque ad nostrum tempus paulatim deficientes, in extremis reliquiis durare potuerunt in urbe Carthaginensi: me autem ibi posito ante aliquot annos, quod etiam te meminisse arbitror, omni ex parte consumpti sunt. Paucissimi enim qui remanserant, in Catholicam transierunt, suamque basilicam, quae nunc etiam notissima est, Catholicae tradiderunt. Tertullianus ercorpus esse contendit: neque hanc tantum, sed ipsum etiam Deum. Nec tamen hinc haereticus dicitur factus. Posset enim
Abbreviated transcription (Latin):
inurberoma ubi haec docebat eo audito nubsisse dicant᷑ ñ sane ip¬
cito tam̃ istaherefis obpressa & &tinsta ẽ necusq ad deceptionẽ
aliquoꝵ facerdotũ potuit ꝑuenire : dearapicis: Lxxxiiii.
ũ eusebii historiã scrutatus essem cuirusinus ase in latina lingua
tranflate sub sequentiũ &iã tẽpoꝵ duos libros addidit. Ñ inueni
aliquã heresem quã ñ legerim aput histus nisiquã insecto libro po¬
n& eusebius nanrans tã &titisse in arabiã itaq hos her&icos qm̃
nullũ eoꝵ pon& austorẽ arabicos possumus nuncupare quidi¬
xer̃ animas hominũ cũ coaporib: moriat quaedissolui & insine
scłoꝵ utrũq resurgere sed hos disputatione origenis p̃sentis
& eos adloquentis calerime dic& fuisse correstos iãnunc ille
cõmemorande p̃ hereses quae a nob̵ non apud istos repperte sunt
eliuidiani &hoati abheluidia itauirginitate mariae contradi¬

Expanded text:
in urbe Roma, ubi haec docebat, eo audito nupsisse dicantur. Non sane ipin urbe Roma, ubi haec docebat, eo audito nupsisse dicantur. Non sane ipCito tamen ista haeresis oppressa et exstincta est, nec usque ad deceptionem aliquorum sacerdotum potuit pervenire. LXXXIII. Cum Eusebii historiam scrutatus essem, cui Rufinus a se in latinam linguam translatae subsequentium etiam temporum duos libros addidit, non inveni aliquam haeresim, quam non legerim apud istos, nisi quam in sexto libro ponit Eusebius, narrans eam exstitisse in Arabia. Itaque hos haereticos, quoniam nullum eorum ponit auctorem, Arabicos possumus nuncupare: qui dixerunt animas cum corporibus mori atque dissolvi, et in fine saeculi utrumque resurgere. Sed hos disputatione Origenis praesentis et eos alloquentis, celerrime dicit fuisse correctos . Jam nunc illae commemorandELVIDIANI exorti ab Helvidio, ita virginitati Mariae contradi
Abbreviated transcription (Latin):
eandẽq dicunt & detarne & carnis ẽẽ substantiã utrũ ergo iste ꝓpt̃
resteqerediderit an&iã sud ñ sentirent siue nonsentiunt. ideo tarõ
sunt her&aciquia dissentionẽ suã ꝑtinaci animositate firmar̃ alia
quaestio ẽ neq hoc loco mihidehacre uid&᷑ eẽ trastandũ : Deigue
Iouinianstas quoq auput ist repperiquasiam noueram tuanus¬
Laioiumano quodã monacho istaheresis horta ẽ a&ate nr̃a oũ ad¬
huc iuuenes essomus. hic ommapeccata sic̃ ẽsthoici philosop hi
pariaẽ dicebat nec posse peccare hominẽ lauacro aque regene¬
rationis accepto nec aliquid ꝓdesse ieiunia uł acibis aliquibius
abstinentiã Uirgini tatẽ mariae destruebatdicens eã pariendo fu¬
isse corruptã uirginitatẽ &iã sci monialiũ & continentiũ secus
uirilis in scĩs eligentib: caȩlibem uitã coniugioꝵ castoꝵ atq sideliũ
meritis ad aquabat ita ut quedã uirgines sacre ꝓueste iã &atis

Expanded text:
eademque dicunt et de carne et de carnis esse substantia. Utrum ergo iste propter recteque crediderit; an etiam si id non sentirent, sive non sentiunt, ideo tamen sint haeretici, quia dissensionem suam pertinaci animositate firmarunt, alia quaestio est, neque hoc loco mihi videtur esse tractanda. LXXXII. JOVINIANISTAS quoque apud istum reperi, quos jam noveram. A Joviniano quodam monacho ista haeresis orta est aetate nostra, cum adhuc juvenes essemus. Hic omnia peccata, sicut stoici philosophi, paria esse dicebat, nec posse peccare hominem lavacro regenerationis accepto, nec aliquid prodesse jejunia, vel a cibis aliquibus abstinentiam. Virginitatem Mariae destruebat, dicens eam pariendo fuisse corruptam. Virginitatem etiam sanctimonialium, et continentiam sexus virilis in sanctis eligentibus caelibem vitam, conjugiorum castorum atque fidelium meritis adaequabat: ita ut quaedam virgines sacrae provectae jam aetatis
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiat eã contra istas sentire nec aliquidharũ insidem quẽ¬
quam debere recipere. quomodo aũt qui contrahȩc ueri¬
tas hab& ad serenda hac defendenda sint modulũ aperis
huius &cedit sed multum adiuuat dorsidele nosse quid cre¬
dendum nonsit &iam sidis putandi facultate id refutare non
posse ominis itaq: xp̃ianus tatholicus ista ñ deb& qedere sed non
omnis quiista ñ creder& cansequerit̃ deb& secithalicũ xp̃ianum

Expanded text:
sufficiat eam contra ista sentire, nec aliquid horum in fidem quemsufficiat eam contra ista sentire, nec aliquid horum in fidem quemquam debere recipere. Quomodo autem quae contra haec veritas habet, asserenda ac defendenda sint, modulum operis hujus excedit. Sed multum adjuvat cor fidele, nosse quid credendum non sit, etiamsi disputandi facultate id refutare non possit. Omnis itaque christianus catholicus ista non debet credere: sed non omnis qui ista non credit, consequenter debet se christianum
Abbreviated transcription (Latin):
tate disentiunt &iã sioma scrẽ facere ñ possẽ quanto minus
possum qui om̃a scire nom possum Sunt eñiher&ici qđ faten¬
dum ẽ qui singulis uł nom multo amplius dogmatib: opignant
regulã ueritatis sic̃ mache doniani uł fotiniani atq alii cũq
ouea sȩ habeant illiaũt ut itadexerim fabulanes iđr quifahulas
uanas eusdẽq langas ꝓlix asq contexunt tã multis cdogniatib:¬
ftilsis pleni sunt ut ipsi quaq: illa numerare nompossint ia disficib¬
line possint numquã alli alieno ullaberesis facile sic innotese&
utsuis unde nec earũ quas cõmemoraui omnia dogiata me
dixisse uel didicisse ꝓsiteor quis enĩ nonuideat quanta
resist& opera & quã multas litteras flagit& nec ideo tamen
parum prodest errores istos quos hiuo operi intexilectos cog¬
nitosq: uitare quid enĩ contraista sentiat catholica eccła
qđ ame dicen dumputasti suꝑ fluo quaeritur cum ꝓpt̃ hoc scise

Expanded text:
tate dissentiunt, etiamsi omnia scirem, facere non possem; quanto minus possum, qui omnia scire non possum? Sunt enim haeretici, quod fatendum est, qui singulis, vel non multo amplius, dogmatibus oppugnant regulam veritatis: sicut Macedoniani vel Photiniani, atque alii quicumque ita se habent. Illi autem, ut ita dixerim, fabulones, id est, qui fabulas vanas easdemque longas perplexasque contexunt, tam multis falsis dogmatibus pleni sunt, ut ipsi quoque illa numerare non possint, aut difficillime possint. Nec ulli alieno ulla haeresis facile sic innotescit, ut suis: unde nec earum quas commemoravi, omnia dogmata me dixisse vel didicisse profiteor. Quis enim non videat quantam res ista operam, et quam multas litteras flagitet? Nec ideo tamen parum prodest errores istos, quos huic operi intexui, lectos cognitosque vitare. Quid enim contra ista sentiat catholica Ecclesia, quod a me dicendum putasti, superfluo quaeritur: cum propter hoc scire
Abbreviated transcription (Latin):
Etquicquid sir̃ ses ẽ. Eo quods ẽ quosubfianiae quo aenitar ẽ hoc
pat ist &e slius. Una intrib diuinitas. Vna essenua Una omnipo¬
tentia & quicquid substanti alauer dedõ dici porest. Si fiait dosolo
patre interrogatus fueris quid sit pat̃ respondeds̃ Interrogatus
defilio pespondeds̃ Interrogatus despũ scõ responde dr̃ Si interro¬
de Vnum amnipotentẽ in cõmutabilẽ. dicuntur
quod quedao dedõ subs tantialiter guedam nebatiue

Expanded text:
tus est, eo quo Deus est, quo substantia est, quo aeternitas est, hoc Pater est et Filius, una in tribus divinitas, una essentia, una omnipotentia, et quidquid substantialiter de Deo dici potest. Si forte de solo Patre interrogatus fueris, quid sit Pater? responde, Deus. Interrogatus de Filio, responde, Deus. Interrogatus de Spiritu sancto, responde, Deus. Si interrode, unum, omnipotentem, incommutabilem. CAPUT III . Quod quaedam de Deo substantialiter, quaeda
Abbreviated transcription (Latin):
adfiliorũ d potest consortũ ꝑuenre Quia sinc ipa nec in haqtła quis¬
quã iustifsconens on sequitur grãm. necin fituro iitã possidebit aet nã
fidem catholita. Maximȩ ppłi p̃dicatorer ꝓpĩani &ec clesurum
dĩ ductores. u tpossiut ueritati conradicentib resistre & catholea
amantib: pacem prodesse. Quomodo dor& quis qđ non didicit Tielaa¬
N ec erubes cat nesciens disuere qđ ignorat ⁊ cercienr tardus sit docere¬
T uncdesiderabilẽ fdedis seruur audi& uocemdñ dicentis Eugȩ serue

Expanded text:
enire; quia sine ipsa nec in hoc saeculo quisquam justificationis consequitur gratiam, nec in futuro vitam possidebit aeternamfidem catholicam, maxime populi praedicatores Christiani, et ecclesiarum Dei doctores, ut possint veritati contradicentibus resistere, et catholicam amantibus pacem prodesse. Quomodo docebit quis quod non didicit? VelNec erubescat nesciens discere quod ignorat, nec sciens tardus sit docerTunc desiderabilem fidelis servus audiet vocem Domini dicentis: Euge serve
Abbreviated transcription (Latin):
forte habebis aliquid melius quã hoc nr̃m quãuis nec ipsũ lic&
hominẽ dostis simũ om̃s hereses arbitrer indagarepotuisse
&certe abeloitas nr̃ae regionis her&icos quantũ &x istimo ille
nes ciuit sic forte & alibi alios in obscurissimis locis reconditos
ei ipsalo corũ suorũ obscuritate fugientes. iam uero illud qđ
habent tue littere utom̃ a omnino dicamus quib ber&ici a ueri

Expanded text:
forte habebis melius aliquid quam hoc nostrum: quamvis nec ipsum, licet hominem doctissimum, omnes haereses arbitrer indagare potuisse. Et certe Abeloitas nostrae regionis haereticos, quantum existimo, ille nescivit: sic forte et alibi alios in obscurissimis locis reconditos, ejus notitiam ipsa locorum suorum obscuritate fugientes. Jamvero illud quod habent tuae litterae, ut omnia omnino dicamus, quibus haeretici a veri
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ quȩ non sunt scripta in libro hoc: Sedquod
deomnib: elegerit unde facer& sermonem quȩ
indicauit apta & congrua sufficere offitio dispen¬
sationis suȩ : Theo phylus interp̃tatur dĩ amator
uł adõ amatus : quicumq: ergo dĩ amator .ẽ ad se
scriptum teneatsuȩ qbic animȩ quã lucas medicus
scripsit : Inueni& salutem : & notandum qđ ait : quȩ
cȩpit ihs̃ pacene et docene : Primo facere . postea
docere : quia ihs̃ bones doctoꝵ es instituens Nulla
nisi quȩ fecit docuitꝰ: us eue iudieo qua precipi

Expanded text:
suorum, quae non sunt scripta in libro hoc , sed quod suorum, quae non sunt scripta in libro hoc , sed quod de omnibus elegerit, unde faceret sermonem, quae judicavit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. Theophilus interpretatur Dei amator, vel a Deo amatus. Quicunque ergo Dei amator est, ad se scriptum tenet suae hic animae, quia Lucas medicus scripsit, inveniet salutem. Et notandum, quod ait: Quae coepit Jesus facere et docere. Primo facere et postea docere, quia Jesus bonus doctor est instituens, nulla nisi quae fecit docuit. Usque in diem, qua praecipi