comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isse qm nc̃ habent: aut apłm ut añ
lam dixi. sensũ script᷑arũ posuisse ñ
uerba: aut qđ magis ẽ estimandũ
pꝰpassionẽ xp̃i et in hebreis & in nr̃is
codicib ab aliquo di nom̃ appositũ.
ut infamiã nob̾ in ureret. qͥ in xp̃m
mledictũ qo credimꝰ. Audaci itaq¬
pede in hoc ꝓcedo certam̃: ut ad li¬
bros ꝓuocẽ nullo loco scriptũ. a deo
quẽpiam ẽẽ maledictũ. et ubicumq
maledictio ponit᷑. nunqmͣ nom̃ dei
ad iunctũ. Maledictꝰ tu ab oĩbꝰ bestii.
d̾r̃ ad serpentẽ: et ad adam. maledic¬
ta terra in oꝑib tuis: et ad cai ma¬
ledictus tu. suꝑ t̾ram. Et alibi. la¬
ledictus tuchanaan puer: famulus
erit fr̃ib suis. Nec non in alio loco.
Maledictus furor eoꝵ qr audax et
ira eoꝵ qr dura. Longũ ẽ si uniu̾sas
maledictiones ꝗ̃ in leuitico. et inde¬
ut᷑onomio. et in iħu naue scribunt᷑
enumerẽ. et tam̃ innulla earũ. dei

Expanded text:
isse, quam nunc habent: aut Apostolum ut ante isse, quam nunc habent: aut Apostolum ut ante jam dixi sensum Scripturarum posuisse, non verba: aut quod magis est aestimandum, post passionem Christi, et in Hebraeis, et in ncodicibus ab aliquo Dei nomen appositum, ut infamiam nobis inureret, qui in Christum maledictum a Deo credimus. Audaci itaqpede ad hoc procedo certamen, ut ad libros provocem, nullo loco scriptum, a Deo quemquam esse maledictum, et ubicumque maledictio ponitur, numquam Dei nomen adjunctum. Maledictus tu ab omnibus bestiis , dicitur ad serpentem. Et ad Adam: Maledicta terra in operibus tuis . Et ad Cain: Maledictus tu super terram . Et alibi: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis . Necnon et in alio loco: Maledictus furor eorum, quia audax, et ira eorum, quia dura . Longum est si universas maledictiones, quae in Levitico, et in Deuteronomio, et in Jesu Nave scribuntur, enumerem; et tamen in nulla earum, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
His et cet̾is similib cõꝓbat᷑ illũ ẽẽ
maledictũ. qui dignũ facinꝰ patibulo
ꝑpetrarit: noneũ qui iniquitate iudi¬
cis. et inimicoꝵ potentia. uł clamore
uulgi. uł uirtutũ inuidia aut regiᷤ
ira fuerit crucifixus: ut uabutban
ierrahel ciuitas morte dampnauit.
sed sanguis eiꝰ in typo xp̃i inulta pꝰ
scła uindicat᷑ dicente dño ad oseẽ.
uoca nom̃ eiꝰ ierrahel. quia ad huc
modicũ. et ulciscar sanguine̾ ierra¬
hel: suꝑ domũ iheu. Hȩc adu̾sũ uide¬
os: cetũ ut ad nos redeat disputatioꝵ
scire n possũ quare apłs in eo quod
scriptũ ẽ. inaledictꝰ a deo om̃is qui
pendet in ligno. uł subtraxerit ali¬
quid uł addid̾it. Si enĩ semel aucto¬
ritatẽ septuaginta int̾pretũ seq̃¬
batur : debuit᷑ sic̃ ab illis editũ ẽ
et dei nom̃ adiungere. Si uͦ ut he¬
breus ex hebreis. it qđ in sua lingua
legerat putabat ẽẽ uerissimũ: nec

Expanded text:
His et caeteris similibus comprobantur illum esse His et caeteris similibus comprobantur illum esse maledictum, qui dignum facinus patibulo perpetrarit: non cum qui iniquitate judicum, et inimicorum potentia, vel clamore vulgi, aut virtutum invidia, aut regis 437 ira fuerit crucifixus. Et Naboth  Jezrael civitas morte damnavit ; sed sanguis ejus in typo Christi, multa post saecula vindicatur, dicente Domino ad Osec: Voca nomen ejus Jezrael, quia adhuc modicum, et ulciscar sanguinem Jezrael super domum Jeu. . Haec adversum Judaeos. Caeterum ut ad nos redeat disputatio, scire non possum quare Apostolus in eo quod scriptum est: Maledictus a Deo omnis qui pendet in ligno , vel subtraxerit aliquid vel addiderit. Si enim semel auctoritatem Septuaginta interpretum sequebatur, debuit, sicut ab illis editum est, et Dei nomen adjungere. Sin vero ut Hebraeus ex Hebraeis, id quod in sua lingua legerat, putabat esse verissimum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓpt̾ scelus morti fuerit ad iudicat.¬
 sublatꝰq in crucẽ: ñ ideo maledictꝰ.
qr crucifixus est: s qr intalem inci¬
derit reatũ. ut meruerit crucifigi.
Deinde opponendũ illud qdđ inferiꝰ
causa patibuli plemiꝰ exponat᷑: scrip¬
tura referente ob maledictũ et blas¬
phemiã dĩ. eũ ẽẽ crucifixũ. Qd aꝑtiꝰ
symacus tͣnstulit dicens. qr ꝓpt̾ blas¬
phemiã dei suspensus est. A a extre¬
mũ int̾rogemꝰ eos. si ananias et atari.¬
as et misael nolentes adorare ẏdolĩ
nabuehodonosor fuissent in ligno.
suspensi: eleararꝰ quoq nonagenariꝰ.
sub antiocho rege syrie et cũ septẽ flsꝰ
głosa mater. utrũ maledictos eos
estimaturi fuerint: an omi bene¬
dictione dignissimos. Certe si cru¬
cẽ ꝙͣ a man parauerat mardoched.
non ipse ꝓ suo merito conscendise
puto mardocheus in eam. non ut
maledictꝰ. sed ut uir sc̃s ascenderet.¬

Expanded text:
et propter scelus morti fuerit adjudicatuet propter scelus morti fuerit adjudicatus sublatusque in crucem: non ideo maledictus quia crucifixus est, sed quia in talem inciderit reatum, ut meruerit crucifigi. Deinde illud opponendum, quod inferius causa patibuli plenius exponatur, Scriptura referente, ob maledictum et blasphemiam Dei eum esse crucifixum. Quod apertius Symmachus transtulit, dicens: quia propter blasphemiam Dei suspensus est. Ad extremum interrogemus eos, si Ananias et Azarias et Misael, nolentes adorare idolum Nabuchodonosor, fuissent in ligno suspensi ; Eleazarus quoque nonagenarius sub Antiocho rege Syriae, et cum septem filiis gloriosa mater, utrum maledictos eos aestimaturi fuerint , an omni benedictione dignissimos? Certe si crucem quam Aman paraverat Mardochaeo , non ipse pro suo merito conscendisset, puto Mardochaeus in eam, non ut maledictus, sed ut vir sanctus ascenderet
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ iudiciũ mortis. et moriet᷑. et
suspendes eũ in ligno. ñ dormiet morti¬
cinũ eiꝰ suꝑ lignũ. qi sepult᷑a sepelies
eũ in die ipsa. qr maledictio dei ẽ sus
brea appellat᷑. In eo aũt loco ubi aqͥla
et teodocion similit̾ tͣnstulerunt dicen¬
tes. qr maledictio dĩ ẽ. suspensus. in
hebreo ita ponit᷑. chichalalat. heloym.
tͣhalui. Hȩc u̾ba hebion ille heresiar¬
ches semi xp̃ianus. et semi uideus ita
mini me i alt̾catione iasonis et papis¬
ci quȩ greco sermone conscripta ẽ
mamenoe id est maledictio dĩ qui ad¬
pensus ẽ. Dicebat mͥ hebreus qui me
in script᷑is aliqua ex parte instituit.
qđ posset et ita legi: qr contumeli¬
ose as suspensus est. Hec iccirco
congessunꝰ. quia famosissima questio
est: et nob̾ solet a iudeis ꝓ infamia
obici. qdđ saluator nr et dñs. sub dĩ
fuerit maledicto. Primũ gͥ intuen¬
duͦ ẽ qd ñ quicũq in ligno pepenđit.
maledictꝰ sit apud dm̃: s qͥ peccauert

Expanded text:
et in judicium mortis, et morietur, et suspendes eum in ligno, non dormiet morticinium ejus super lignum, quia sepultura sepelies eum in die ipsa, quia maledictio Dei est suspbraea appellatur. In eo autem loco ubi Aquila et Theodotio similiter transtulerunt, dicentes: quia maledictio Dei est suspensus, in Hebraeo ita ponitur CHI CALALATH ELOIM THALUI. Haec verba Ebion ille haeresiarches Semichristianus, et Semijudaeus 436 mini me in Altercatione Jasonis et Papisci, quae Graeco sermone conscripta est, άμενος, id est, maledictio Dei qui appensus est. Dicebat mihi Hebraeus qui me in Scripturis aliqua ex parte instituit, quod possit et ita legi: quia contumeliose Deus suspensus est. Haec idcirco congessimus, quia famosissima quaestio est, et nobis soleat a Judaeis pro infamia objici, quod Salvator noster et Dominus sub Dei fuerit maledicto. Primum igitur intuendum est, quod non quicumque in ligno pependerit maledictus sit apud Deum, sed qui peccaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
Atq ita fiet. ut nec sub patre nec
sub pedagogo uiuat. dũ et lex im¬
pleri non potest pꝰ successionẽ fid̾i:
et fides dũ pedagoga lex appetit᷑ ñ
tenetur. uicumq enĩ in xp̃o
babtirati estis: xp̃m industis. Non
Sẽ iudeus neq grecus. ñ ẽ seruus¬

Expanded text:
Atque ita fiet, ut nec sub patre nec Atque ita fiet, ut nec sub patre nec sub paedagogo vivant: dum et Lex impleri non potest post successionem fidei, et fides dum paedagoga Lex appetitur, non tenetur. Quicumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Non est Judaeus, neque Graecus. N
Abbreviated transcription (Latin):
gi hoc ipsũ sonat: et ẽ. compositũ
ab eo qđ pueros agat. id÷ ductet.
Itaq et inoisy lex. ppło lasciuienti.
ad instar pedagogi se nerioris appo¬
sita est: ut custodiret eos ⁊ futurȩ fidi
in.xp̃m.iam ñ sumꝰ sub pedagogo. tu¬
tor a nob̾ curatorq discedit : et legi¬
timũ ȩtatis tẽpꝰ ĩeũtẽ uͤ dĩ filii nomi¬
nam᷑. Cui nos generat ñ lex abolita: s
matũ etatis suȩ tẽpus. quando iam
heres et liber. et filius appellatur.
uoluerit e̾ẽ sub pedagogo: sciat se
eniꝰ uc̾ compleri potest illud. ter in
anno apparebit om̃e masculinũ tuũ
in conspectu dñi dĩ tui. subu̾sa ierłm
et templo usq ad cineres dissipato:
ubi salutares et ꝓpeccato hostiȩ. ubi
ad simulachrũ celestiũ syderum
holocaustoꝵ et̃nus ignis. altari des
structo:. Noxiis uero quȩ poterit
pena deccrni. script᷑a dicente: aufe¬
retis malũ de medio ur̃m seruien¬
tib iudeis. et romanis regnantib :

Expanded text:
gi hoc ipsum sonat, et est compositum gi hoc ipsum sonat, et est compositum ab eo quod pueros agat, id est, ductet. Itaque et Moysi lex, populo lascivienti, ad instar paedagogi severioris apposita est, ut custodiret eos, et futurae fidei istum, jam non sumus sub paedagogo. Tutor a nobis curatorque discedunt, et legitimum aetatis tempus ineuntes vere Dei filii nominamur: cui nos generat, non lex abolita, sed matum aetatis suae tempus, quando jam haeres et liber et filius appellatur, voluerit esse sub paedagogo, sciat se i enim nunc compleri potest illud: Ter in anno apparebit omne masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui , subversa Jerusalem, et templo usque ad cineres dissipato? Ubi salutares et pro peccato hostiae? Ubi ad simulacrum coelestium siderum, holocaustorum aeternus ignis, altari omnino destructo? Noxiis vero quae poterit poena decerni, Scriptura dicente: Aufere is malum de medio vestrum , servientibus Judaeis, et Romanis regnantibus?
Abbreviated transcription (Latin):
cũ mandatũ qđ ex iure p̾cipit᷑. osten¬
dat pociꝰ. arguat peccatũ. quã sit
causa peccati: quomͦ et uidex non ẽ
auctor sceleris neꝙͣ homines uinci¬
endo. s concludit eos. et nocentes sen¬
tentiȩ suȩ auctoritate ꝓnuntiat. ut
debitos penȩ indulgentia pꝰea si uo¬
luerit principalis absoluat. Itaq¬
lex pedagogus nr̃ fuit ui xp̃o iħir.
ut ex fide iustificem᷑. At ubi uenit
fides: non sub pedagogo sumꝰ. Om̃s
enĩ filii dei estis: ꝑ fidẽ que est in yꝑo¬
it̃iur. Pedagogus paruulis assignat᷑.
inuicia corda teneant᷑: dũ tenera
studiis erudit᷑ infantia. et ad maio¬
res phẏlosophye ac regendȩ rei pu¬
blicȩ disciplinas. metu penȩ coher¬
cita p̃paret᷑. Non tam̃ pedagogus
magist̾ et pat̾ ẽ. uec hereditatẽ et
scientiã pegagogi is qui erudit᷑ ex¬
pectat. s alienũ custodit filiũ peda¬
gogus. ab eo pꝰ quã ille ad legitimũ
capiende hereditatis tẽpꝰ aduenerit
recessurus. Deniq et nom̃ pedago¬

Expanded text:
ure praecipitur, ostendat potius arguatque peccatum, quam sit causa peccati. Quomodo et jadex non est auctor sceleris nequam homines vinciendo, sed concludit eos et nocentes sententiae suae auctoritate pronuntiat; ut debitos poenae indulgentia postea, si voluerit, principalis absolvat. EVALex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificaremur. At ubi venit fides, jam non sub paedagogo sumus. Omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu. Paedagogus parvulis assignatur,prona in vitia corda teneantur, dum tenera studiis eruditur infantia, et ad majores philosophiae ac regendae reipublicae disciplinas, metu poenae coercita praeparatur. Non tamen paedagogus magister et pater est, nec haereditatem et scientiam paedagogi is qui eruditur, exspectat; sed alienum custodit filium paedagogus, ab eo postquam ille ad legitimum capiendae haereditatis tempus advenerit, recessurus. Denique et nomen paedago
Abbreviated transcription (Latin):
lecti ab rabȩ ceteris nationib mis¬
ceret᷑. et paulatim familia eiꝰ fie̾t
in certa. gregem isrłiticum quodã
circu̾cisionis cauterio de notauit:
ut uiuentes iuter egytios. iuter
assirios babilouios. atq caldeos.
hoc signacło distinguerentur.
Deuiq ꝑ quaraguita anuos in he¬
remo. uullus ẽ cireu̾cisus: soli qͥp¬
pe sine gentis alteriꝰ admixtione
iuuebant. Statim ut iordanis ripã
crausgressus ẽ popłs: et in palestinȩ
cerrã. iudaieum se exameu effudit:
circuincisionẽ uecessariã. fut᷑o ex cõ¬
mirtione gentiũ ꝓuidit errori. Qđ
aut̃ ab ib̾u duce scd̾o scribit᷑ popłs
cireũcisꝰ. significat et in heremo ces¬
sasse circu̾cisionẽ. quȩ in egypto ratio¬
nabilit̾ exercebat᷑: & a dũo nr̃o iħu xp̃o¬

Expanded text:
lecti Abrahae caeteris nationibus mislecti Abrahae caeteris nationibus miscerentur, et paulatim familia ejus 424 fieret incerta, gregem Israeliticum quodam circumcisionis cauterio denotavit, ut viventes inter Aegyptios, inter Assyrios, Babylonios atque Chaldeos, hoc signaculo distinguerentur. Denique per quadraginta annos in eremo nullus est circumcisus: soli quippe sine Gentis alterius admixtione vivebant: statim ut Jordanis ripam transgressus est populus, et in Palaestinae terram Judaeum se examen infudit, circumcisio necessaria futuro ex commixtione Gentium providit errori. Quod autem a Jesu duce, secundo scribitur populus circumcisus , significat et in eremo cessasse circumcisionem, quae in Aegypto rationabiliter exercebatur; et a Domino Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ alia. illo in tempore cũ hȩc
dicebant᷑ ab eis. oꝑa dñ expetebat:
nisi eredulitatẽ in filiũ d̾i. ꝙ̃ pat̾
miserat loquentẽ qui credit in me.
non eredit in me. s ui euͦ qui misit
me:. Unde et in alio loco de generis
sibi antiquitate. et nobilitate plau¬
dentibrespondet᷑. Et ne dixeritis qr
patrẽ habenius abraham: potens ẽ
enĩ ds. de lapidib istis suscitare fi.¬
lios abraham. Lapides ibi nemo am.¬
bigit dura significare corda genti.¬
lium: que mollita st̃ : postea et fidei
recepere siguacłm. uirtutes abraham
in quib ante circu̾cisionẽ dõ placuit.
Diligeus lector euumera: et qͥuoscũq
in simili oꝑe reppereris: dicito filios
ẽẽ abrabam iustificati in p̾̃putio: qͥ
circumcisiouem. non ob meritu oꝑ¬
um: s in signum fidei prioris accep̃.
benedictio reꝓmissa: et ab abraham
usq ad xpm. in ulta fuerant scła
transit᷑a : ꝓ uidens ds. ne soboles di¬

Expanded text:
autem alia illo in tempore cum haec autem alia illo in tempore cum haec dicebantur ab eis opera Dominus expetebat, nisi credulitatem in Filium Dei, quem Pater miserat loquentem: Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui me misit ? Unde et in alio loco de generis sibi antiquitate, et nobilitate plaudentibus respondetur: Et ne dixeritis, quia patrem habemus Abraham. Potest enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham . Lapides ibi nemo ambigit dura significari corda Gentilium, quae mollita sunt postea, et fidei recepere signaculum. Virtutes Abraham in quibus ante circumcisionem Deo placuit, diligens lector enumera, et quoscumque in simili opere repereris, dicito filios esse Abraham, justificati in praeputio, qui circumcisionem non ob meritum operum, sed in signum fidei prioris accepit.benedictio repromissa, et ab Abraham usque ad Christum multa erant saecula transitura, providens Deus, ne soboles di
Abbreviated transcription (Latin):
abrabam: marcyon de suo apło erasit
S quid ꝓfuit hoc tulisse. cũ cȩtera
que reliquid in saniȩ eiꝰ aduersa sin
Credidit aut̃ abraham deo: exiens de
patria sua interram quam nesciebat:
saram nonageuariã. et sterilem con¬
fidens e̾ẽ pariturã. Et audita reꝓmnis.¬
sione dĩ. qđ in ysaac uocaret᷑ semen
eiꝰ: ipsum ysaac offerens uictimam.
et tam̃ de dui ꝓmissioe non dubitass.
Recte tali reputat᷑ fides ad iusticiam.
citis gͦ quia qui ex fide sunt: hi suis
filii abraham. Plenius de hoc in epła
ad romanos disputat: qđ fides reputata
sit abrahe ad iusticiam. ñ incircũci.¬
sione: s in p̃pucio. Et diligenter ob¬
seruans docet eos filios eẽ abrahȩ.
quicũq hac mente credideruit. qͣ
in circũcisus credidit abraham. qui
exultauit ut uideret dñi diem &
uidit et gauisus ẽ. Unde et ad infi.¬
deles iudeos dr̃. Si filii essetis abra.¬
ham: oꝑa abrahe faceretis. Quȩ

Expanded text:
Abraham, Marcion de suo Apostolo erasitAbraham, Marcion de suo Apostolo erasit quid profuit hoc tulisse, cum caetera quae reliquit, insaniae ejus adversa sint? Credidit autem Abraham Deo, exiens de patria sua in terram quam nesciebat : Sara nonagenariam, et sterilem confidens esse parituram; et audita repromissione Dei, quod in Isaac vocaretur semen ejus, ipsum Isaac offerens victimam, et tamen de Domini repromissione non dubitans. Recte tali reputatur fides ad justitiam, citis ergo, quia qui ex fide sunt, hi filii sunt Abraham. Plenius de hoc in epistola ad Romanos disputat, quod fides reputata sit Abrahae ad justitiam, non in circumcisione, sed in praeputio . Et diligenter observans, docet eos filios esse Abrahae, quicumque hac mente crediderunt, qua incircumcisus credidit Abraham, qui exsultavit ut videret diem Domini, et vidit, et laetatus est . Unde et ad infideles Judaeos dicitur: Si filii essetis Abrahae, opera Abrahae faceretis . Quae
Abbreviated transcription (Latin):
curationes: et cetera quȩ ad corithioᷤ
in donis spualib enumerant᷑. Et
tam̃ pꝰ tanta. qi forsitan gr̃ãm discer.¬
nendoꝵ spũũ non habebant. a falsis
doctorib irretiti st̃. Obseruandum
etiam qd̃ oꝑari uirtutes dicaut᷑. in
his qui ñ tenent euangłii ueritatẽ :
sicut in illis qui dnm ñ sequentes.
in nomine eiꝰ signa faciebant ioħ̾e uł
inarime conquerente. Prȩceptor ui.¬
dimꝰ quendam in noĩe tuo eicientem
demonia: et ꝓhibuimꝰ eũ quia non
sequit᷑ nos. H oc aduersum hereticos.
qui ꝓbationẽ fidei suȩ ex eo si aliqđ
signũ fecerint arbitrant᷑. Qui cũ
manducauerit et biberint in noĩe
dnĩ. habent quippe et ipsi altare sa¬
crilegũ. et signa multa inuocato¬
saluatore fecisse se iactent: in die
iudicii merebunt᷑ audire. Non noui
uos discedite ame qui oꝑamini ini.¬
quitatem. Sicut abrabam credidit
deo: et reputatũ ẽ ei ad iusticiam
Ab hoc loco usq ad eum ubi scribit᷑
qui ex fide st̃ benedicent᷑ cũ fideli

Expanded text:
thios in donis spiritualibus enumerantur . Et tamen post tanta quia forsitan gratiam discernendorum spirituum non habebant a falsis doctoribus irretiti sunt. Observandum etiam, quod operari virtutes dicantur in his, qui non tenent Evangelii veritatem: sicut in illis qui Dominum non sequentes, in nomine ejus signa faciebant, Joanne vel maxime conquerente: Praeceptor, vidimus quemdam in nomine tuo e eum quia non sequitur nobiscum . Hoc adversum haereticos, qui probationem fidei suae ex eo si signum aliquod fecerint, arbitrantur. Qui cum manducaverint et biberint in nomine Domini habent quippe et ipsi altare sacrilegum, et signa multa, invocatSalvatore, fecisse se jactent, in die judicii merebuntur audire: Non novi vos, discedite a me qui operamini iniquitatem . Sicut Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Ab hoc loco usque ad eum ubi scribitur: Qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli
Abbreviated transcription (Latin):
Post offensam enĩ. iu heremo popłi. post
ad oratũ uitulũ. et mͦinur in dm̃: lex
tͦnsgresioẽs ꝓhibit᷑a successit. Iusto qͥp
pe lex ũ est posita. iniquis aut et non
subiectis. impiis et peccatoribꝰ. et ut
altiꝰ repet᷑a. pꝰ ydolatriã cui in egyp¬
to fuerant mancipati. ita ut dm̃ pa
isti sunt dii tui isrł qui eduxerunt
te de terra egyti ritus colendi dm̃.
et deliuquentiũ pena sanctita ẽ in
manu mediatoris xp̃i iħu: quia oĩa
ꝑ ipsũ facta sunt. et sine ipso factũ

Expanded text:
Post offensam enim in cremo populi, post Post offensam enim in cremo populi, post adoratum vitulum, et murmur in Dominum, lex transgressiones prohibitura successit. Supta, iniquis autem et non subjectis, impiis et peccatoribus : et ut altius repetam, post idololatriam, cui in Aegypto fuerant mancipati, ita ut Deum paIsti sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti, ritus colendi Deum et delinquentium poena sancita est in manu mediatoris Christi Jesu, quia omnia per ipsum facta sunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
p̾iudicare: cũ repmissioẽs ad abrahã
ante quadringentos triginta anno
date sint. qđ benedicerent᷑ in illũ
uniuerse natioẽs. Legis aut obser¬
uatio. qđ qui fecisset eam. uiueret
in eam: pꝰ quadringentos tͥginta an¬
nos moysi data sit. in moute sẏnai.
De contrario hic dici poterat. Quid
gͦ necesse fuit. legẽ pꝰ tantũ tẽpus
reꝓmissionis dari. cũ et data lege sus¬
picio destructe sponsionis potuerit
oboriri: et manente reꝓmissiõe. non
ꝓ fut᷑a lex data sit: Qͥ uã pꝰuidens
apłs questionẽ: insequentibꝰ ipse sibi
ꝓponit et explicat dicens Quid gͥ
lex: Propter transgressiones posita
ẽ. donec ueniret sem̃ cui ꝓmissũ erat.
ordinata ꝑ angłos en manu mediatoris.
Mediator aut uniꝰ ñ est: ds aũt unꝰ ẽ.
Quia manente repinisiõẽ q̃ facta fue¬
rat ad abraham lex pꝰea data ꝑ moysen.
frustra uidebat᷑ illata: curdata sit
explicat. Propt̾ tͣnsgressioẽs inquid.

Expanded text:
praejudicare, cum repromissiones ad Abraham praejudicare, cum repromissiones ad Abraham ante quadringentos triginta annos datae sint, quod benedicerentur in illo universae nationes. Legis autem observatio, quod qui fecisset eam, viveret in ea, post quadringentos triginta annos Moysi data sit in monte Sina. Econtrario hic dici poterat: Quid ergo necesse fuit Legem post tantum tempus repromissionis dari, cum et data Lege, suspicio destructae sponsionis potuerit  Al. putaverit oboriri, et manente repromissione non profutura Lex data sit? Quam praevidens Apostolus quaestionem, in sequentibus ipse sibi proponit et explicat, dicens: Quid igitur? Lex propter transgressiones posita est donec veniret semen cui promissum erat: ordinatmediator autem unius non est, Deus autem unus est. Quia manente repromissione quae facta fuerat ad Abraham, lex postea data per Moysen frustra videbatur illata, cur data sit, explicat: propter transgressiones, inquit.
Abbreviated transcription (Latin):
nesi exodo ipsi abrahȩ dñs polliceat᷑.
qđ post quadringentos annos. de
terra seruitutis filii eiꝰ exituri sins.
Non enĩ parua res ẽ. et a multis que¬
sita: nescio au ab aliquo sit inuenta.
Illud etiã qđ in eodem libro de tha¬
mar. et de duobꝰ eiꝰ pariuilis legit᷑.
qđ scilicet primꝰ qui dr̃ zara mise¬
rit manũ suã. & obstetrix ligau̾it
res uocat᷑ porrexit. p̃senti loco con¬
gruit: qđ ostendit isrł in legis oꝑe.
manũ suã. et eã ꝓpħarũ. et ipsiꝰ sal¬
uatoris pollutã cruore contrax̾it:.
il qui int̾ iuoeos & gentiles fuerat¬
dissipatꝰ : ut fieret unꝰ grex et unus
pastor: & eẽt gła et honor. & pax oĩ
oꝑanti bonũ. iudeo primũ et greco.
Simplex aut̃ sensus qui in hoc loco
texit᷑. hanc uim habet. ut doceat
apłs ñ posse ꝑ lege̾. quȩ pꝰea data est:
repinissioẽs quȩ ante facte sunt ad
abraham destrui: et pꝰteriora pͥoribꝰ

Expanded text:
nesi ipsi Abrahae Dominus polliceatur, nesi ipsi Abrahae Dominus polliceatur, quod post quadringentos annos de terra servitutis filii ejus exituri sint. Non enim parva res est, et a multis quaesita, nescio an ab aliquo 440 sit inventa. Illud etiam quod in eodem libro de Thamar et duobus ejus parvulis legitur , quod scilicet primus qui dicitur Zara, miserit manum suam, et obstetrix ligaverit res vocatur, porrexerit, praesenti loco congruit, quod ostenderit Israel in Legis opere manum suam, et eam prophetarum, et ipsius Salvatoris pollutam cruore contraxerit. es qui inter Judaeos et Gentiles fueratdissipatus, ut fieret unus grex et unus pastor, et esset gloria, et honor, et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco. Simplex autem sensus qui in hoc loco texitur, hanc vim habet, ut doceat Apostolus, non posse per Legem, quae postea data est, repromissiones quae ante factae sunt ad Abraham destrui, et posteriora prioribus
Abbreviated transcription (Latin):
bitrant᷑: s maxime ꝓpt̾ illud qđ se¬
quasi in multis: s qͣsi in uno et semis
tuo qui ẽ xp̃c. Om̃s scripturas sensu
ac memoria ꝑagrans. nunqͣm pluran
numero. semina scripta repperi. sed
⁊ singłari. Nec ñ illud qđ infert. hos
autꝰ dico testam̃tũ confirmatũ a dsꝰ
Siquis diligent̾ hebrea uolumina.
et ceteras editiones cũ septuagin¬
ta int̾pretũ translatione contule¬
rit: inueniet ubi testamentũ scri¬
ptum est. non cestam̃tũ sonare. sed
pactum: qđ hebreo sermone dicit᷑
berithun. Unde manifestũ ẽ. id fe
tis ad galatas usum ẽẽ sensibus: s
cotidianis et uilib: et quȩ possent
nisi p̾misisset scđ̃m hominẽ dico: pru¬
dentib displicere. Subputandi in
hoc loco anni ab eo tẽpore. quo dñs
ad abrabam locutꝰ ẽ dicens: in semi¬
ne tuo benedicent᷑ om̃s gentes. usq
ad legis latorẽ moysen. utrũ quadri¬
gentis triginta sint. uł quomͦ in ge¬

Expanded text:
bitrantur, sed maxime propter illud quod sebitrantur, sed maxime propter illud quod sequasi in multis, sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus. Omnes Scripturas sensu ac memoria peragrans, numquam plurali numero semina scripta reperi, sed numero. Necnon et illud quod infert: Hoc autem dico testamentum confirmatum a Deo, si quis diligenter Hebraea volumina, et caeteras editiones cum Septuaginta interpretum translatione contulerit, inveniet ubi testamentum scriptum est, non testamentum sonare, sed pactum, quod Hebraeo sermone dicitur BERITH  . Unde manifestum est, id fectis ad Galatas usum esse sensibus, sed quotidianis, et vilibus, et quae possent nisi praemisisset, secundum hominem dico  prudentibus displicere. Supputandi in hoc loco anni ab eo tempore quo Dominus ad Abraham locutus est, dicens: Et in semine tuo benedicentur omnes gentes , usque ad legislatorem Moysen: utrum quadringenti triginta sint, vel quomodo in Ge
Abbreviated transcription (Latin):
oibꝰ factꝰ est. ut omẽs lueri faceret.
debitor grecis ac barbaris. sapientiꝰ
et insipientibꝰ: galatis quoq quos pau¬
lo ante stultos dixerat: factꝰ ẽ stultꝰ.
Non enĩ ad eos his usus ẽ argum̃tis
quibꝰ ad romanos. s simpliciorib et q̃
stulti possent intelligere et pene de
triuio. Qđ ne uideret᷑ imꝑitia et ũ
arte fecisse. prudentẽ placat ante lecꝰ¬
torẽ. et que dicturus ẽ tẽperat p̃faci¬
one p̃missa. fñs scd̾m homuiẽ dico.
Qã enĩ dicturus sũ: ñ dico scđ̾m dm̃ͥ
nͨ dico sed̾m reconditã sapientiã. eos
qͥ solido possunt uesci cibo. s scd̾m cos
qͥ ob teneritudinẽ stomachi lacteo rore
pascunt᷑. et ne qͣquã ualent audire qͦ
grandia st̃. Unde et ad corinthios in
quibꝰ audiebat᷑ fornicatio et talis for¬
nicatio. quȩ nec inter gentes quid̃ẽ
qũ de testam̃to hoĩs et dexestatoris
morte et ceteris humane similitu¬
dinis disputaturꝰ exemplis: dixeni

Expanded text:
ia factus est, ut omnes lucrifaceret, debitor Graecis ac Barbaris, sapientibus et insipientibus, Galatis quoque quos paulo ante stultos dixerat, factus est stultus. Non enim ad eos his usus est argumentis quibus ad Romanos, sed simplicioribus; et quae stulti possent intelligere, et pene de trivio. Quod ne videretur imperitia et non arte fecisse, prudentem placat ante lectorem, et quae dicturus est, 439 temperat praefatione praemissa: Fratres, secundum hominem dico. Quod enim dicturus sum, non dico secundum Deum: non dico secundum reconditam sapientiam, et eos qui solido possunt vesci cibo, sed secundum eos qui ob teneritudinem stomachi lacteo rore pascuntur, et nequaquam valent audire quae grandia sunt . Unde et ad Corinthios in quibus audiebatur fornicatio, et talis fornicatio quae ne inter gentes quidem, quod de testamento hominis, et de testatoris morte, et caeteris humanae similitudinis disputaturus exemplis, dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
thymotheũ. Unus eiũ ds: unus et
patrẽ in principio as uerbũ: ad õs
scõs ad quos factus ẽ sermo dĩ. eno̾c
uidelicet. noe. abrahã. ysaac. et iacob.
et pꝰea moysen. cunctosq ꝓpħas qͦs
script᷑a comine mnorat. sine addita¬
m̃to hominis quẽ ñ dum assũpse¬
rat: mediator tantumͦ nuncupat᷑
Qa aũt ait lex ordinata ꝑ angłos:.
hoc uult intelligi qđ in oi ueteri
testam̃to ubi angłs primũ uisus
refert᷑. et pꝰea quasi ds loquens in¬
ducit᷑. angłs quidem uͭ ex ministͥs
pluriinis quicũq sit uisus. sed in
illo mediator loquat᷑ qui dicat.
Ego sũ as abrabam. et as ysaae.
et ds iacob. Nec mirũ si ds̃ loqͥtur
in angłis. cũ etiã ꝑ angłos qui in
hominib sunt loquatur dñs in
ꝓphetis: dicente aggeo. Et ait an¬
głs qui loquebat᷑ in me. Ac dem.¬
cepes inferente. Hȩc dicit dñs õp̾s
rat in ꝓpħa ex sua ꝑsona aude bat
loqui: hȩc dicit dñs omp̃s. Manũ
mediatoris potentiã et uirtutẽ eiꝰ

Expanded text:
et Patrem in principio Deus Verbum, ad omnes sanctos ad quos factus est sermo Dei, Enoch videlicet, Noe, Abraham, Isaac, et Jacob, et postea Moysen et cunctos Prophetas, quos Scriptura commemorat, sine additamento hominis, quem necdum assumpserat, mediator tantummodo nuncupatur. Quod autem ait: Lex ordinata per angelos, hoc vult intelligi, quod in omni veteri Testamento, ubi angelus primum visus refertur, et postea quasi Deus loquens inducitur: Angelus quidem vere ex ministris pluribus quicumque sit visus, sed in illo mediator loquatur qui dicat: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, eus Jacob . Nec mirum si Deus loquatur in angelis, cum etiam per angelos qui in hominibus sunt, loquatur Deus in 442 prophetis, dicente Zacharia. Et ait angelus qui loquebatur in me ; ac deinceps inferente: Haec dicit Dominus omnrat in propheta, ex sua persona audebat loqui: Haec dicit Dominus omnipotens. Manum mediatoris, potentiam et virtutem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nec gentilis id̾o deterior. qr p̃putiũ
habet: s ꝓqualitate fidei. uł iudeꝰ
uł grecus melior siue deterior est.
Seruus quoq & liber. non condi¬
tione seꝑant᷑ s fide: quia potest
et seruus lib̾eo ẽẽ melior. et liber
seruũ. in fidei qualitate p̃cellere.
Masculꝰ similit̾ et femina. fortitudi¬
ne et imbecillitate corporũ seꝑant᷑:
ceterũ. fides ꝓ meriti deuotione cen¬
set᷑. Et sepe euenit. ut et mulier
uiro causa salutis fiat: et mulierẽ
uir in religione p̃cedat. Cum aut̃
ita se res habeat. et tota diuersitas
gen̾is conditionis. et corpoꝵ xp̃i bap¬
tismate. et indum̃to illiꝰ auferatur.
om̃s unũ sumꝰ in xp̃o iħu: ut quomͦ
pat̾ et filiꝰ in se unũ sunt. ita & nos
in ipsis uuũ simus. Si aut uos
sionẽ heredes. Quia reꝑmissiones
ad abraham et sem̃ eiꝰ facte sunt.¬

Expanded text:
nec Gentilis ideo deterior, quia praeputium nec Gentilis ideo deterior, quia praeputium habet; sed pro qualitate fidei, vel Judaeus, vel Graecus melior,sive deterior est. Servus quoque et liber, non conditione separantur, sed fide, quia potest et servus libero esse melior, et liber servum in fidei qualitate praevertere. Masculus similiter et femina, fortitudine et imbecillitate corporum separantur. Caeterum fides pro mentis devotione censetur, et saepe evenit ut et mulier viro causa salutis fiat, et mulierem vir in religione praecedat. Cum autem ita se res habeat, et tota diversitas generis, conditionis et corporum, Christi baptismate, et indumento illius auferatur, omnes unum sumus in Christo Jesu: ut quomodo Pater et Filius in se unum sunt, ita et nos in ipsis unum simus. Si autem vos sionem haeredes. Quia repromissiones ad Abraham et ad semen ejus factae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
estis. xp̃m induistis. Qqͣ aut̃ xp̃c sit
indum̃tũ. ñ solum de p̃senti loco.
uerũ etiã de alio cõꝓbat᷑: paulo eo¬
stũ est eos qui ñ st̃ induti xp̃m. non
fuisse baptitatos in xp̃o. Ad eos enĩ
qui fideles et baptisma xp̃i consecuti
ñ erat xp̃m. Et heretici uł ypochri¬
te et hii qui sordide uictitant: uiden¬
tur quidem acciꝑe baptismũ: sed
uescio an xp̃i habeant indiuñtũ. Itaq
consi̾emͦ ne forte et in nob̾ aliqͥd de¬
p̃hendat᷑. qui ex eo qd̾ xp̃i ñ habet in¬
dum̃tũ arguat᷑ ñ baptizat᷑ in xp̃o.
fuerit indut᷑. et missus in flãmam
scĩ sp̃e ardore canduerit: ñ intelligi¬
tur aurũ sit. an argentũ. Qũãdiu
calor massam possidet: unꝰ igneus
calor est. Om̃is diuersitas generis
conditionis. et coͣpoꝵ: aufert᷑ istmͦi
uestim̃to. Non est enĩ iudeus: neq
grecus. Pro greco gentiles acciꝑe
cũ utrũq significat. Nec iudeus
iccirco melior est quia circũcisusẽ:

Expanded text:
m induistis. Quod autem Christus sit indumentum, non solum de praesenti loco, verum etiam de alio comprobatur, Paulo eostum est eos qui non sunt induti Christum, non fuisse baptizatos in Christo. Ad eos enim qui fideles et baptisma Christi consecuti non erat Christum . Et haeretici vel hypocritae, et hi qui sordide victitant, 445 videntur quidem accipere baptismum, sed nescio an Christi habeant indumentum. Itaque consideremus ne forte et in nobis aliquis deprehendatur, qui ex eo quod Christi non habet indumentum, arguatur non baptizatus in Christo. fuerit, et missus in flammam, Spiritus sancti ardore canduerit, non intelligitur aurum sit an argentum. Quamdiu calor massam sic possidet, unus igneus color est, et omnis diversitas generis, conditionis et corporum aufertur istiusmodi vestimento. Non est enim Judaeus, neque Graecus. Pro Graeco Gentilem accipere cum utrumque significat. Nec Judaeus idcirco melior est, quia circumcisus est;
Abbreviated transcription (Latin):
diatoris ꝓpt̾ transgressiones. ordi¬
nata ꝑ angłos: donec ueniret señ
cui repinissũ erat. Sem̃ aut̃ haut
dubiũ quin illũ significet. quie
mathei quoq pͥncipio cõꝓbat᷑ eẽ fi¬
uꝰ abraham: scriptura referente. lis
generationis iħu xp̃i filii dauid:
filii abraham. L ex gͦ aduersũ ꝓnꝰ¬
sa di: aAbsit. Si enĩ data ẽẽt lex q̃
posset uiuificare uere ex lege esset

Expanded text:
s ordinata per angelos, donec veniret semen cui repromissum erat. Semen autem haud dubium quin Christum significet, qui ex Matthaei quoque principio comprobatur esse filius Abraham, Scriptura referente: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham. Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex quae posset vivificare, vere ex Lege esset
Abbreviated transcription (Latin):
tit in faciem. et loquit᷑ coram om̃ĩb.
non tã ut petrum arguat. qm ut hii
quoꝵ causa petrus simulauerat eor
sus quo nec ꝓeccasse. nec paulus ꝓca¬
cit̾ ostendit᷑ arguisse: maiorem debet
erponere.qua consequentia. hoc paulus
in altero rep̾hendat. qd̾ ipse cõmisit.
Si tu cum iudeus sis. gentiliter uiois
et non iudaice: quomodo gentes cogis
iudaizare: In dissolubili argumento
constringit petrũ: immo ꝑ petrũ eos
qui pugnantia illum inter se facere
cogebant. Si inqͥt opetͤ. tu nat᷑a indeus.
cireũcisus a parua etate. & uniuersa
iegis p̃cepta custodiens. nẽ ob grãm

Expanded text:
tit in faciem, et loquitur coram omnibus; tit in faciem, et loquitur coram omnibus; non tam ut Petrum arguat, quam ut hi, quorum causa Petrus simulaverat, corsus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere qua consequentia 411 hoc Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. Si tu, cum Judaeus sis, gentiliter, et non Judaice vivis: quomodo gentes cogis judaizare? Indissolubili argumento constringit Petrum, immo per Petrum, eos qui pugnantia illum inter se facere cogebant: Si, inquit, o Petre, tu natura Judaeus es, circumcisus a parva aetate, et universa Legis praecepta custodiens, nunc ob
Abbreviated transcription (Latin):
cetera qeliquid. Deniq primũ epm̃
antiochene eccłȩ petrũ fuisse accepimꝰ:
romam exinde translatũ: quod sucas
penitꝰ omisit. Ad extremũ si ꝓpt̾ porphy¬
rii blasphemiã alius nob fingendusẽ
cephas. ne petrus putet᷑ errasse: infim¬
ta de scripturis erunt radenda di¬
uinis: quȩ ille quia ñ intelligit cri¬
minat᷑. S ed aduersus porphẏrium. in
alio si xp̃c usserit oꝑe pugnabimꝰ. Nunc
reliqua ꝓsequamur. Sed cum uidissẽ
qd̾ non recto pede inced̾ent ad ueritatẽ
euangłi: dixi petro eoram omĩb dicut
hii qui sanis gressib claudicare se si¬
mulant. non uitium habent in pedibus.
sed ẽ aliqua causa cur claudicent. ita
et petrus sciens circũcisionem et p̃puci¬
um nicħ ẽẽ. s obseruationẽ mandatoꝵ
dei: edebat quidem ante cum gentib:
s ꝓ tempore ab eis se ne iudeos a fide
xp̃i ꝑd̾et subthebat. Unde et paulus
eadem arte qua ille simulabat ei resti.¬

Expanded text:
caetera dereliquit. Denique primum episcopum caetera dereliquit. Denique primum episcopum Antiochenae Ecclesiae Petrum fuisse accepimus, et Romam exinde translatum, quod Lucas penitus omisit. Ad extremum si propter Porphyrii blasphemiam, alius nobis fingendus est Cephas, ne Petrus putetur errasse, infinita de Scripturis erunt radenda divinis, quae ille, quia non intelligit, criminatur. Sed et adversum Porphyrium, in alio, si Christus jusserit, opere pugnabimus: nunc reliqua prosequamur. Sed cum vidissem quod non recto pede incedunt ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus. Sicut hi qui sanis gressibus claudicare se simulant, non vitium habent in pedibus, sed est aliqua causa cur claudicent, ita et Petrus sciens circumcisionem et praeputium nihil esse, sed observationem mandatorum Dei, edebat quidem ante cum gentibus, sed pro tempore ab eis se, ne Judaeos a fide Christi perderet, subtrahebat. Unde et Paulus eadem arte qua ille simulabat, ei resti
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s penitentiã ad uitam dedit: maxime
cũ lucas seriptor hẏstorie. nullam huiꝰ
dissensionis faciat mentionẽ. nec dicat
unquã petrũ autiochie fuisse cũ paulo:
et locũ dari porphyrio blasphe manti.
Quib primũ respondendũ est. alterius
nescio cuiꝰ cephȩ nescire uos nom̃. nisi eiꝰ
qui et in euangłio et in aliis pauli epłis
et in hac quoq ipsa modo cephas. iͦ pe¬
trus scribit᷑. non qd̾ aliud significet pe¬
trus aliud cephas. s quo quam nos lati¬
ne et grece petram uocamꝰ. hanc hebrei
et sẏri. ꝓpter liugue inter se uiciniã.
cepham nuucupent. De uide totũ ar¬
gumentum epłe quo obliq de petro
iacobo et ioħe dicit᷑: huic intelligen¬
tie repugnare. Nec mirũ ẽe si hanc
rem lucas tacuerit. cũ et alia multa
que paulus sustiuuisse se replicat. hy¬
storiographi licencia p̃termiserit. et ñ
statimꝰ ẽẽ contrarium. si qđ alius ob cau¬
sam dignũ putauerit relatu. aliꝰ inter

Expanded text:
Deus poenitentiam ad vitam dedit; maxime Deus poenitentiam ad vitam dedit; maxime cum Lucas scriptor historiae, nullam hujus dissensionis faciat mentionem; nec dicat umquam Petrum Antiochiae fuisse cum Paulo, et locum dari Porphyrio blasphemanti; Quibus primum respondendum, alterius nescio cujus Cephae nescire nos nomen, nisi ejus qui et in Evangelio, et in aliis Pauli Epistolis, et in hac quoque ipsa modo Cephas, modo Petrus, scribitur. Non quod aliud significet Petrus, aliud Cephas: sed quod quam nos Latine et Graece petram vocemus, hanc Hebraei et Syri propter linguae inter se viciniam, Cephan nuncupent. Deinde totum argumentum epistolae quod oblique de Petro, Jacobo, et Joanne dicitur, huic intelligentiae repugnare. Nec mirum esse si Lucas hanc rem tacuerit, cum et alia multa quae 410 Paulus sustinuisse se replicat, historiographi licentia praetermiserit: et non statim esse contrarium, si quod alius ob causam dignum putavit relatu, alius inter
Abbreviated transcription (Latin):
quid putamꝰ tantas eccłiȩ columuas
petrum et paulũ. tanta uasa sapien¬
tie. uiter dissidentes iudeos atq gen¬
tiles facere debuisse: nisi ut eoꝵ simu¬
lata contentio. par credentiũ fieret.
cordaret: Sunt qui cephan eui hic
in facie paulus restitisse se scribit.
non putent apłm petrũ. s aliũ de sep¬
tuaginta discipłis isto uocabulo nun¬
cupatũ: et dicant neqͣquã petrũ a con¬
uictu gentiũ se potuisse subtrahere.
qui et centurionẽ corneliũ baptizarat:
et cũ ascendisset ierosolimã dispu¬
tantib aduersum se qui erant excir¬
cum risione. et dicentib quare introͥsti
ad uiros prepuciũ habentes et mandu¬
casti cũ illis. pꝰ narrationẽ uisionis tali
respousionẽ suã fine concluserit. Sigͦ
eandem grãm dedit illis ds sicut et
nob̾ qui credidimꝰ in dñm iħm xp̃o.¬
ego quis eram qui possem ꝓ hibere dm̃:
Quib auditis tacuerunt: et głificaue¬
runt dm̃ dicentes. Ergo et gentibus

Expanded text:
quid putamus tantas Ecclesiae columnas, quid putamus tantas Ecclesiae columnas, Petrum et Paulum, tanta vasa sapientiae inter dissidentes Judaeos atque gentiles facere debuisse? nisi ut eorum simulata contentio, pax credentium fieret, cordaret. Sunt qui Cephan, cui hic in faciem Paulus restitisse se scribit, non putant apostolum Petrum, sed alium de septuaginta 409 discipulis isto vocabulo nuncupatum. Et dicunt nequaquam Petrum a convictu gentium se potuisse subtrahere, qui et centurionem Cornelium baptizarat. Et cum ascendisset Jerosolymam, disceptantibus adversus se qui erant ex Circumcisione, et dicentibus: Quare introisti ad viros praeputium habentes, et manducasti cum illis ? post narrationem visionis, tali responsionem suam fine concluserit: Si ergo eamdem gratiam dedit illis Deus, sicut et nobis qui credidimus in Dego quis eram qui possem prohibere Deum? Quibus auditis, tacuerunt, et glorificaverunt Deum, dicentes: ergo et gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm tuũ. Et quomͦ cũ etiam dem¬
nimis fr̃ib hoc faciendũ usserit. a¬
sus est apłoꝵ marimũ in publica ti¬
cie tam ꝓcaciter tam constanter¬
guere: nisi et petro sic placuisset a¬
gui. et paulꝰ non ei faceret inui
de quo ante iam direrat. ueni ierose¬
limam uidere petrũ. et mansi apil
eũ diebus quindecĩ : Alium autẽ q
uidi neminem. Et rursum. Q.ui eñ
oꝑatis est petro in apłatũ circumess
Et iufra. Petrus et iacobꝰ et iohesq
uidebant᷑ columne ẽẽ: et cetera quli
in eiꝰ laudes ꝑorat. Aliquotiens cum
ad olescentuluis rome controuersias
clamarẽ. et ad uera certamina fifo
me litib exercerẽ. currebã ad tribu¬
nalia iudicum. et disertissimos oratoꝵ
tanta inter se uidebam acerbitate
contend̾e. ut omissis sepe negotiis. in
ꝓprias contumelias uerterentur: et
ioculari se inuicẽ dente morderent.
Si hoc illi faciunt. ut apud reos nul¬
lam suspicionẽ preuaricationis incur¬
rant. et fallunt popłm circũstantem.

Expanded text:
 cum etiam de minimis fratribus hoc faciendum jusserit, ausus est apostolorum maximum in publica facie tam procaciter, tam constanter arguere; nisi et Petro sic placuisset argui, et Paulus non ei faceret injuriam de quo ante dixerat: Veni Jerosolymam videre Petrum, et mansi apud eum diebus quindecidi neminem. Et rursum: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis. Et infra: Petrus et Jacobus et Joannes, qui videbantur columnae esse, et caetera quae in ejus laudes perorat. Aliquoties cum adolescentulus Romae controversias declamarem, et ad vera certamina fictis me litibus exercerem, currebam ad tribunalia judicum, et disertissimos oratorum tanta inter se videbam acerbitate contendere, ut omissis saepe negotiis, in proprias contumelias verterentur, et joculari se invicem dente morderent. Si hoc illi faciunt, ut apud reos nullam suspicionem praevaricationis incurrant, et fallunt populum circumstantem:
Abbreviated transcription (Latin):
ex gentibꝰ crediderant. correptionis
y pochrisi emendaret᷑. et ut̾q ppłs
saliuis fieret: dũ et qui cireu̾cisionẽ
laudant secuunt᷑ petrũ. et qui cir¬
eũcidi nolunt. pauli p̾dicant lib̾tatẽ.
Qđ autem uit rep̃hensibił erat. ꝓp¬
terea medie temꝑauit. ut intelliga¬
mꝰ non tam paulo fuisse eũ rep̃hen¬
sibilem. quã his fr̃ib eum quibꝰ añ
edens. se ab eis postea separabat. Uti
doceat exemplum: qui non potuis¬
set interficere sacerdotes baal. nisi se
finrisset uelle ydolũ colere dicens
ego seruiam in multis. Et dauid qñ
mutauit faciem suã coram abimela
et dimisit eũ et abiit. Nec mirum
quamuis ĩtos hoĩes tam̃ aliqua sumi¬
lare ꝓ tempore. ob suã et alioꝵ salu¬
tem: cũ et ipse dñs nr̃ non habens
peccatũ nec carnẽ peccati simulati¬
onẽ carnis peccatricis assũpserit. ut
condempuans in carne peccatũ. no
in se faceret iusticiam dĩ. legerat

Expanded text:
ex gentibus crediderant, correptionis ex gentibus crediderant, correptionis hypocrisi emendaretur, et uterque populus salvus fieret, dum et qui circumcisionem laudant, PePauli praedicant libertatem. Quod autem ait, reprehensibilis erat, propterea inediae temperavit; ut intelligamus non tam Paulo eum fuisse reprehensibilem, quam his fratribus cum quibus ante edens, se ab eis postea separabat. Utilemplum, qui non potuisset interficere sacerdotes Baal, nisi se finxisset velle idolum colere, dicensego serviam in multis . Et David quando mutavit faciem suam coram Abimelech, et dimisit eum, et abiit . Nec mirum, quamvis justos homines, tamen aliqua simulare pro tempore, ob suam et aliorum salutem, cum et ipse Dominus noster non habens peccatum, nec carnem peccati, simulationem peccatricis carnis assumpserit, ut condemnans in carne peccatum, nos in se faceret justitiam Dei. Legerat
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse in iuriã precessori: non ei stabit
illud qd̾ et ipse paulus udeis iudeus
factus est ut uideos lucrifaceret: &
eiꝰdem simulationis tenebit᷑ reus qñ
caput cotondit in cenchris. et facto
caluicio. oblationẽ obtulit in ierłm:
& timotheũ circu̾cidit. et nudipeda¬
lia exercuit. quȩ utiq manifestis¬
sime de ceruoniis iudeoꝵ sunt. di
itaq ipse qui ad predicationẽ gen¬
tium missus erat. non putauit᷑ absq
re dicere. sine offendicło estote uideis
om̃ib ꝑ omĩa placeo. ñ querens qd̾ mͥ
utile est. s quod multis. ut saluentur.
et fecit aliqua quȩ contria eẽtit euan¬
gelice libertati. ne scandalizaret iu¬
deos: qua auctoritate qua fronte au¬
det hoc in petro reprehende qui cir¬
cũcisionis apłs erat. qd̾ ipse gentiũ¬
apłs arguit᷑ cominisisse.  Q ut ante
iam diximꝰ. restitit scđ̾m faciẽ publi¬
eã petro et ceteris. ut ẏpochrisis ob¬
seruande legis. que uocebat eis qui

Expanded text:
fecisse injuriam praecessori, non ei stabit fecisse injuriam praecessori, non ei stabit illud quod et ipse Paulus Judaeis Judaeus factus est, ut Judaeos lucrifaceret, et ejusdem simulationis tenebitur reus, quando caput totondit in Ceneris, et facto calvitio, oblationem obtulit in Jerusalem , et Timotheum circumcidit , et nudipedalia exercuit, quae utique manifestissime de caeremoniis Judaeorum sunt. Si itaque ipse qui ad praedicationem gentium missus erat, non putavit abs re dicere: Sine offendiculo estote Judaeis omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salventur; et fecit aliqua quae contraria essent Evangelii libertati, ne scandalizaret Judaeos: qua auctoritate, qua fronte audet hoc in Petro reprehendere, qui circumcisionis apostolus erat, quod ipse itur commisisse? Sed ut ante jam diximus, restitit secundum faciem publicam Petro et caeteris, ut hypocrisis observandae Legis, quae nocebat eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
huc legẽ obseruandã putabant. pau¬
lulum se a conuictu subtraxerat
gentiũ. ita ut etiã ceteri qui ex iude¬
is erant similiter facerent. et bar¬
nabas qui cũ paulo in gentibus euan¬
głium p̃dicarat. hoc facere cogeret᷑.
Hii qui anthiochie credidant ex gen¬
tibus nec fuerant circumcisi: cõpel¬
lebant᷑ ad legis honera tͣnscende: ñ
intelligentes disputationẽ petri qua
iudeos saluari cuꝑet: s putantes ita
uidisset apłs paulus ꝑiclitari. gr̃am
xp̃i. noua bellator eius usus ẽ arte
piugnandi : ut dispensationẽ petri
qui iudeos saluare cupiebat. noua
ipse contradictiõis dispensatione cor¬
rigeret. et resisteret ei in facie: non
arguens ꝓpositũ. s quasi in publico
contͣdicens: ut ex eo qd̾ paulus eum
arguens resistebat. hii qui crediderañ
ex gentibꝰ saluarent᷑. Qđ si putat
aliquis uere paulũ petro apło resti¬
tisse. et ꝓ ueritate euangłii intrepide

Expanded text:
huc Legem observandam putabant, pauhuc Legem observandam putabant, paululum se a convictu subtraxerat gentium ita ut etiam caeteri qui ex Judaeis erant, similiter facerent, et Barnabas qui cum Paulo in gentibus Evangelium praedicabat, hoc facere cogeretur, hi qui Antiochiae crediderant ex gentibus, nec fuerant circumcisi, compellebantur ad Legis onera transcendere: non intelligentes dispensationem Petri, qua Judaeos salvari cuperet: sed putantes ita vidisset apostolus Paulus periclitari gratiam Christi, nova bellator vetus usus est arte pugnandi, ut dispensationem 407 Petri, qua Judaeos salvari cupiebat, nova ipse contradictionis dispensatione corrigeret, et resisteret ei in faciem: non arguens propositum; sed quasi in publico contradicens, ut ex eo quod Paulus eum arguens, resistebat, hi qui crediderant ex gentibus, servarentur. Quod si putat aliquis, vere Paulum Petro apostolo restitisse, et pro veritate Evangelii intrepide