comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
celligentis sint. muniti. ne aut ignorantiȩ cecitate decepti
impietate ruant. ac certe ignaui ac dissoluti in ẽspectu
stium suorũ hoc ẽ. immundorũ sꝑũum ꝑ qͦdlibet uitiũ
cepti succũbant : & in ꝑpetuũ in mortẽ animȩ irrepara¬
liter cadant. Nolite. annunciare ingeh. & eetera. Gech gͦ
terptatur torcular significat cerrenã ierłm ciuitatem.
quȩ occidit ꝓphetas & lapidauit eos qͥ ad ipsam missi fuerant
Cuius ciuib id÷ iudeis incredulis mors dñi atq scorum
apłorum in derisum fuit. & ob hoc p̾cipitur auero caui
xp̃o uidelicet. dño: ut passio eiꝰ ꝑ euangelicos p̃dicatores ei
minime annunciaret᷑. qui insultatores crucis xp̃i maluer̃t
esse quã ueneratores. Sequitur. Et ait dauid. Montes gelbos
nec ros nec pluiia ueniat suꝑ uos. ⁊ reliqua. Propter cͥasum
fortium & rumnã popłi sui quasi indignans loquit᷑ ad ipsũ
locum int̾fectionis. ab ominans factũ quod in eo fuerit gestie

Expanded text:
intelligentiae sint muniti: ne aut ignorantiae caecitate decepti, in impietate ruant, aut certe ignavi ac dissoluti in conspectu hostium suorum, hoc est immundorum spirituum per quodlibet vitium decepti, succumbant: et in perpetuo in mortem animae irreparabiliter cadant. « Nolite annuntiare in Geth, » etc. Geth, quae interpretatur torcular, significat terrenam Hierusalem civitatem, quae occidit prophetas, et lapidavit eos qui ad ipsam missi fuerant . Cujus civibus, id est Judaeis incredulis, mors Domini atque sanctorum apostolorum in derisum fuit: et ob hoc praecipitur a vero David, Christo videlicet Domino, ut passio ejus per evangelicos praedicatores, eis minime debeat annuntiari: qui insultatores crucis Christi maluerunt esse quam veneratores. Sequitur: « Et ait David: Montes Gelboe, nec ros, nec pluvia veniat super vos, » et reliqua. Propter casum fortium, et ruinam populi sui, quasi indignans loquitur ad ipsum locum interfectionis, abominans factum quod in eo fuerat gestum,
Abbreviated transcription (Latin):
contra cos. Q a cũ endissent uirrsrł se iarto posidos alfli¬
ctrs ÷ enĩ popłs: abscondert se inspeluncis & inabdlitis un
pctris ꝙ & in antris. & in cisternis. et reliꝗͣ Si emĩ se abscon¬
dit ur̃ ł in pfatis locis. animũ pulsat quid õ. qͦulos stot iace
subnngit iebrei autt transiert iordanẽ Qed nosellit intu¬
ligere son possumꝰ. nisi illos sentiamꝰ qune babtraxerante
ad aule timore ꝑtriti. & adphilistum cransierant Declptol
Audientes qͦs philistum fugissent: sociauer̃t se cu̾suis inpli
und em hoc significe qͦd reuersi fugitiui sociauert̃ se eũ sus
in plio: dicemꝰ in posterũ. Cũꝙ ad huc eẽt. saul ingalsaseo

Expanded text:
itos afflictus est enim populus, absconderunt se in speluncis, et in abditis, in petris quoque et in antris, et in eisternis, » et reliqua. Si enim se abscondit Israel in praefatis locis, animum pulsat, quid est quod historia subjungit: « Hebraei autem transierunt Jordanem. » Quod nos aliter intelligere non possumus, nisi illos sentiamus qui se substraxerant a Saule timore perterriti, et ad Philisthiim transierant. Sed postea audientes quod Philisthiim fugissent, sociaverunt se cum suis in praelio. Quid enim hoc significet quod reversi fugitivi sociaverunt se cum suis in praelio, di
Abbreviated transcription (Latin):
uda uͦ eccłam p̾figurauit. quȩ ꝓ uolumina teporũ uelut
in circũitu uoluitur. Dauid gollam infronte ꝑcussũ ꝓstra¬
Meiꝰ societate secernens fidei sue subdidit. Hoc enĩ indicabat.
qͦd isdẽ golias ꝑcussus in faciẽ ruit. Dauid golia ꝑcusso gla¬
dium eius tulit. Hoc fecit nrͣ dauid qui eiectũ diabolũ de suis.
quando credunt magnitudinẽ eius quos ille in potestate ha¬
bebat: & de qͥbus tetras animas trucidabat. conuertunt lin¬
guas suas contra diabolũ. & sic goliȩ de gladio suo caput inci
eos quos de potẽstate diaboli rapuit : ad defendendũ altarẽ fidei
ineccłam suã transtulit. Saul de dauid abner uelut ꝓ in¬
cognito requirit de quastirpe descenderit uł cuiꝰ eẽt. filius
cum iã dudum ipse ei ministrasset: atq in conspectu eiꝰ ad
repellendũ nequã sp̃m asisteret. Sic nimirũ cecitas iu¬

Expanded text:
funda vero Ecclesiam praefiguravit, quae per volumina temporum, velut funda vero Ecclesiam praefiguravit, quae per volumina temporum, velut in circuitu volvitur. David Goliath in fronte percussum prostraab ejus societate secernens, fidei suae subdidit: hoc enim indicabat quod idem Goliath percussus in faciem ruit. David, Goliath percusso, gladium ejus tulit, hoc fecit noster David, qui ejectum diabolum de suis, quando credunt magnitudinem ejus, quos ille in potestate habebat, et de quibus tetras animas trucidabat, convertunt linguas suas contra diabolum, et sic Goliath de gladio suo caput incidChristus eos quos de potestate diaboli rapuit, ad defensionem altaris fidei in Ecclesiam suam transtulit. Saul de David Abner velut pro incognito requirit, de qua stirpe descenderit, vel cujus esset filius, cum jam dudum ipse David ei ministrasset, atque in conspectu ejus ad repellendum nequam spiritum assisteret. Sic nimirum caecitas Ju
Abbreviated transcription (Latin):
rȩcerfliit quicqͥd uenit inmundũ. Erat enim influmine
tinquã in popło illo. & in perã pastoralẽ misit. Nã ipse ÷
deus uerꝰ pastor animarũ. Uasqͦq pastorale. quo lac ut non¬
ulli dicunt mulgere consueuerat. diuina significat grãm
quȩ legi coniungit᷑. quȩ intelligit᷑ in quinq lapidibus
sine qu̾a ñ implẽtur. Dauid rufus & pulcher fuisse narrat᷑
quia de dño iesu xp̃o incanticis canticoꝵ eccła dicit. Dilectꝰ
ms candidus & rubicundꝰ electus ex milibꝰ. decuiꝰ pulchritu¬
dine supiꝰ prȩlibauimus. Solias dauid ad pugnã ꝓuoca¬
uit similit & elatio diaboli xp̃i humilitate parupendens
ipso ꝓstratus ẽ. Baculus dauid adiabolo despectꝰ myste¬
lum gestauit dnĩcȩ crucis. Dauid ex qͥnq lapidib unũ iecit.
quia & xp̃c qui ex lege nunciabatur: singulari potentia
puinitatẽ fidei & gr̃am suam diaboli suꝑbiam ꝓstrauit

Expanded text:
praeterfluit quidquid venit in mundum. Erat enim in flumine praeterfluit quidquid venit in mundum. Erat enim in flumine tanquam in populo illo. « Et in peram pastoralem misit. » Nam ipse est Deus verus pastor animarum. Vas quoque pastorale quo lac, ut nonnulli dicunt, mulgere consueverat, divinam significat gratiam quae legi conjungitur, quae intelligitur in quinque lapidibus, sine qua non impletur. David rufus et pulcher fuisse narratur, quia de Domino Jesu Christo in Canticis canticorum Ecclesia dicit: « Dilectus meus candidus et rubicundus, electus ex millibus . » De cujus pulchritudine superius praelibavimus. Goliath David ad pugnam provocavit, similiter et elatio diaboli Christi humilitatem parvipendens, ab ipso prostratus est. Baculus David a diabolo despectus, mysterium gestavit Dominicae crucis. David ex quinque lapidibus unum jecit, quia et Christus qui ex lege nuntiabatur, singulari potentia, per unitatem fidei et gratiam suam, diaboli superbiam prostravit:
Abbreviated transcription (Latin):
atq mundi quattuor partes. siue .iiii. elementa: e quib
uisibilis creatura constat: figurã habuisse non dubium
cõmendauit. Dauid decẽ formellas casei tribuno deculit
et dñs lesus xp̃c decalogum legis ꝓopło iudeorũ tradidit.
oliath gecheus ꝑsonã diaboli gestabat qͥ de altitudine supu
decursum ẽ. aduersus popłm dei dimicans in ima huius
mundi uelut inualle anullo poterat suꝑari. Eliab frati
cius emulati st̃ ab hẽreditate filiorũ dei degenerauer̃: & prin
hominibus latenter insidiantẽ. & antixp̃m in posterũ ma¬
nifestissime sc̃uientẽ in iudicio puniturus est. Dauid arma
saulis deposuit. quia & xp̃c corporalia sacramenta legis atd
carnalia bella quȩ non sunt imposita gentibus reppulit
Onera nanq legis legimꝰ. sed carnalit̾ non obseruamu
Quinq limpidissimos lapides de corrente elegit. & in pera
de fluuio scłi huiꝰ assũpsit. Labitur enĩ mortale scłmͦ. e

Expanded text:
atque mundi quatuor partes sive quatuor elementa, e quibus atque mundi quatuor partes sive quatuor elementa, e quibus visibilis creatura constat, figuram habuisse non dubium commendavit. David decem formellas casei tribuno detulit, et Dominus Jesus Christus decalogum legis populo Judaeorum tradidit. Goliath Gethaeus personam diaboli gedecursum est, adversus populum Dei dimicans, in imo hujus mundi, velut in valle, a nullo poterat superari. Eliab, frateejus aemulati sunt, ab haereditate filiorum Dei degeneraverhominibus latenter insidiantem, et ante Christum in posterum manifestissime saevientem, in judicio puniturus est. David arma Saulis deposuit, quia et Christus corporalia sacramenta legis, atque carnalia bella, quae non sunt imposita gentibus, repulit. Onera namque legis legimus, sed carnaliter non observamus. Quinque limpidissimos lapides de torrente elegit, et in perade fluvio saeculi hujus assumpsit. Labitur enim mortale saeculum, et
Abbreviated transcription (Latin):
oris a nullo suꝑari poterat. Ged uͦ ciuitas ẽ. ciusdẽ go¬
t quȩ interp̾tatur torcular. p̃sentis mundi seu inferni
endebat similitudinẽ. in qͦ mundo atq inferno diaboł
humanũ genus peccatis obnoxiũ: uelut in torculari con¬
culcabat. Enormitas siue. altitudo ipsiꝰ goliȩ. diaboli designa¬
si suꝑbiã. deptenarius nanq numerꝰ suꝑnȩ quietis obti¬
n sacramentũ. ex qua & isdem ⁊ abulus ob suꝑbiȩ suȩ meritũ
Aelusus: in hunc mundũ qui sex dieb factusesse. narratur
lapsus ẽ. Et quia suꝑ delinquentẽ creaturã ꝓpter pec¬
cati meritũ in hoc mundo pͥncipatum obtinuit. quas
palmã suꝑ ipsius mundi çreaturã suꝑbiendo extulit.
atq nequitiam demonstrabant. ꝑ quȩ humanũ genus de
ginta dies quib golias aduersus popłm isrł stetisse naru¬
tur. om̃e tempꝰ uitȩ p̾sentis ꝓpter denarii numeri ꝑfection

Expanded text:
oris, a nullo superari poterat. Geth vero civitas est ejusdem Gooris, a nullo superari poterat. Geth vero civitas est ejusdem Goliath, quae interpretatur torcular, et praesentis mundi seu inferni praetendebat similitudinem, in quo mundo atque inferno diabolus humanum genus peccatis obnoxium, velut in torculari conculcabat. Enormitas, sive altitudo ipsius Goliath, diaboli designabat superbiam. Septenarius namque numerus supernae quietis obtinet sacramentum, ex qua idem diabolus ob superbiae suae meritum exclusus, in hunc mundum, qui sex diebus factus esse narratur, lapsus est. Et quia super delinquentem creaturam propter peccati meritum, in hoc mundo principatum obtinuit, quasi palmam super ipsius mundi creaturam superbiendo extulit. atque nequitiam demonstrabant, per quae humanum genus debginta dies quibus Goliath adversus populum Israel stetisse narratur, omne tempus vitae praesentis, propter denarii numeri perfectionem,
Abbreviated transcription (Latin):
anima tua rex sinoui. Scdm illud locutionis genꝰ hoc di¬
ctum ẽ. quod alibi legimꝰ. Benedixit naboth deo & regi.
esi diceret. Non uiuat. anima tua rexsinoui. Alit̃. uideam
mortẽ tuam si noui. Seu etiã ut qͥdam uolunt. si positũ
est ꝓ non aduerbio. ut ẽ. illud psalmistȩ. di introibunt
in requie meam. id ẽ. non introibunt. Si noui dicit. acsi
se non nosse unde sit dauid. Hoc etiã modo usus ẽ. loseph
spopondimꝰ sũmatim decigimꝰ. nunc figuras spualium re¬
rum subiungamꝰ. Ait enim sacra descriptio. Congregan¬
disuͦ philistum agmina sua & reliqͣ. Quid ꝑ philisteos nͥ
aduersariȩ potestates. & quid ꝑ gollath getheũ iisi caput
om̃ium malorũ diabolus p̃figuratus estͦ: Quid aduersus
popłm dei cũ satellitib suis ab origine mundĩ dimicauit
ante. aduentũ ueri dauid hoc ÷ humani generis redem¬

Expanded text:
anima tua, rex, si novi. » Secundum illud locutionis genus hoc dianima tua, rex, si novi. » Secundum illud locutionis genus hoc dictum est quod alibi legimus, Benedixit Nabath Deo et regi; acsi diceret: Non vivat anima tua, rex, si novi. Aliter: Videam mortem tuam si novi. Seu etiam, ut quidam volunt, si positum est pro non adverbio, ut est illud Psalmistae: « Si introibunt in requiem meam. » Id est non introibunt. Si novi dicit acsi se non nosse unde sit David. Hoc etiam modo usus est Joseph, spopondimus, summatim tetigimus, nunc figuras spiritalium rerum subjungamus. Ait enim sacra descriptio: « Congregantes vero Philistim agmina, sua, » et reliqua. Quid per Philisthaeos nisi adversarias potestates? Et quid per Goliath Gethaeum, nisi caput omnium malorum diabolus praefiguratus est? qui adversus populum Dei, cum satellitibus suis ab origine mundi dimicavit, sed ante adventum veri David, hoc est humani generis Redempt
Abbreviated transcription (Latin):
tem duci: mulier eiꝰ expectatis trib annis siuir eiꝰ ñ redissẽ.
Qium duxisset uirũ. fligat prudens lector quid sibi pla-¬
erit. nos simplicitat̾e. historiş nr̃ȩ tenere decreuimus.
ectr ei frater siuis. Quare uenisti. & quare dereliquist
uculas oues illas in deserto: Ego noui suꝑbiã cordis
Qi& reliqͣ Nosse dicit illiꝰ suꝑbiam & nequitiã cordis.
quia putabat eũ cumore cordis eleuari: eoqͦd samuel illũ
upxisset in regẽ. Assumens autẽ daiid caput philist ei.
atulit illud in ierłm. Armauͦ posuit in tabernaculo.
dicit atculisse dauid caput ꝓhilistei in ierłm. anticipa
Cẽ. quod postea fecit. Armauͦ eius idẽ. philistei ñ ÷ intel¬
igendum qͦd in suo posuerit dab̾naculo. sed in taber nacło
ii. De quo postea tab̾naculo ab abimelech sacerdote
aecepit. idõq suꝑfluo additũ ÷ suo. Dixitq abner. Uiuit

Expanded text:
tem duci, mulier ejus, exspectatis tribus annis, si vir ejus non rediisset, tem duci, mulier ejus, exspectatis tribus annis, si vir ejus non rediisset, alium duxisset virum. Eligat prudens lector quid sibi placuerit, nos simplicitatem historiae nostrae tenere decrevimus. « Dixitque ei frater suus: Quare venisti et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto; ego novi superbiam tuam, » et reliqua. Nosse se dicit illius superbiam et nequitiam cordis, quia putabat eum tumore cordis elevari, eo quod Samuel illum unxisset in regem. « Assumens autem David caput Philisthaei attulit illud in Jerusalem. Arma vero posuit in tabernaculo. » Quod dicit attulisse David caput Philisthaei in Jerusalem, anticipatio est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, de quo tabernaculo postea ab Abimelech sacerdote accepit, ideoque superfluo additum est, suo. « Dixitque Abner: Vivit
Abbreviated transcription (Latin):
samaa filii sui quẽ in loco filii educauerat & nutrierat. i
filios numerat. Nã & corã samuele septẽ eiꝰ filii legunt᷑ add¬
cti. & octauus ec̃. in pascuis. int̾quos nathan adductũ esse
manifestum ẽ. qui et ionathan uocat᷑. de quo mextrema
parte. samuelis dicit᷑. ꝑcussit autẽ eum ionathan filiu
samaa fr̃is dauid. Et notandũ qͦd ubicunq ꝓpħa uocat᷑.
nathan scribit᷑ non ionathan. Dixitq ad dauid pater
suus. Uade. ad fr̃s cuos & iusitabis si recce agant. & cũ quib
ordinati st̃ disee. In hebreo ita habet᷑. & tr̃s tuos uisitabi
si recte agant. & pignora eoꝵ tolles. Pignora in hoc loco he¬
brei libellũ repudii intelligunt ded̾im usum gentis illur
fecert̃. ut quando ibatur ab eis in pugnã. libellos repudii ur¬
ribus suis: ut si contigisset uirũ in pręlio capi. & incaptiuita¬

Expanded text:
Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, inter Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, inter filios numerat. Nam et coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti, et octavus esse in pascuis: inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrema parte Samuelis dicitur: Percussit autem eum Jonathan filius Samaa, fratris David. Et notandum quod ubicunque propheta vocatur, Nathan scribitur, non Jonathan. « Dixitque ad David pater suus: Vade ad fratres tuos, visitabis si recte agant, et cum quibus ordinati sunt, disce. » In Hebraeo ita habetur: « Et fratres tuos visitabis si recte agant, et pignora eorum tollentes. » Pignora in hoc loco, Hebraei libellum repudii intelligunt. Secundum usum gentis illius fecerunt, ut quando ibatur ab eis in pugnam libellos repudii uxoribus suis darent, ut si contigisset virum in praelio capi et in captivita
Abbreviated transcription (Latin):
la cob idola iuxta neapolim. Hinc refert iosephus quod
palestini castra metati st̃ inter sochot & azecha. Contra
quos denuo saul ꝑduxit exercitũ. & suꝑ quendã montem
castra ponens coegit palestinos priora quidẽ castra relinqͣr
et ex aduerso montis quẽ saul app̃henderat aduerurę
Diu̾isitq eorũ exercitus medius mons. qui erat positus inte
eos. Et egressus ẽ. uir spurius de castris philistinoꝵ nominꝰ
goliath. & reliqua. Igitur quẽ admodũ in erordiopolliet
Sumꝰ. paulatim historiam tangere cupimꝰ: ut postinodum
culmen spũalis intelligendiȩ deꝓmamꝰ. Spurius dicitur
quia ex patre gigante. mat̾re ugethea natus erat. Dauid
autẽ erat filiꝰ uiriꝰ ephratei de bethleem iuda. cui nomen
erad isai: qui habebat octo filios. Queritur cur octo filios¬
hic habere dic tur. cũ in paralipomenon ñ amplius quã
septẽ leguntur. Qͦd ita soluit. Nathan itaq ꝓpħam filiu

Expanded text:
Jacob idola juxta Neapolim. Hinc refert Josephus quod Jacob idola juxta Neapolim. Hinc refert Josephus quod Palaestini castrametati sunt inter Sochoth et Azeca. Contra quos denuo Saul perduxit exercitum, et super quemdam montem castra ponens, coegit Palaestinos priora quidem castra relinquere, et ex adverso montis, quem Saul apprehenderat, advenire. Divisitque eorum exercitus medius mons, qui erat positus inter eos. « Et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum nomine Goliath, » et reliqua. Igitur quemadmodum in exordio polliciti sumus, paulatim historiam tangere cupimus ut postmodum culmen spiritalis intelligentiae deponamus. Spurius dicitur, quia ex patre gigante, matre vero Gethaea, natus erat. David autem erat filius viri Ephrataei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, qui habebat octo filios. Quaeritur cur hic octo filios habere dicatur, cum in Paralipomenon non amplius quam septem leguntur? Quod ita solvitur: Nathan itaque prophetam, filium
Abbreviated transcription (Latin):
gantes uͦ philistum agmina sua in pręliũ. conuenert in do¬
chot. & reliqua. Dochõt ẽ. oppidum in tribu iuda. ut in libris lo¬
corum legitur. Sunt autẽ usq hodie uiculi duo ꝑgentib eliã.
de eleutheropoleis in nono miliario uiȩ publicȩ. unꝰ in monte
Q alter in campo positꝰ qui sochot nuncupant᷑. Interp̃tatur uͦ¬
ramus uel humilitas. Azecha ciuitas chananeorũ in pa¬
de drib iuide. ad quã usq ꝑsecutꝰ ÷ iesus qumnq reges
Ded et usq hodic uocat᷑ uilla azecha int̾ eleutherõpol
et eliam. & int̾pretatur forditudo siue decipula. Dom
siue domin intribu iuida uicus grandis ẽ. in daromã
hoc ÷ ad australẽ plagam in finib eleutheropoleos. cecen
et septẽ ab ea milib distans. & interp̃tatur silentiũ siue
gaudiũ. Porro saul & uiri isrł congregati sunt in ualle
Therebinti. Therebintus ẽ. in sicimis. sub qua abscondit

Expanded text:
gantes vero Philistim agmina sua in praelium convenerunt in Sogantes vero Philistim agmina sua in praelium convenerunt in Sochoth, » et reliqua. Sochoth est oppidum in tribu Juda, ut in libris Locorum legitur. Sunt autem usque hodie viculi duo pergentibus Aeliam de Eleutheropoli in nono milliario viae publicae: unus in monte, et alter in campo situs, qui Sochoth nuncupantur. Interpretatur vramus vel humilitas Azeca, civitas Chananaeorum in parte tribus Judae, ad quam usque persecutus est Jesus quinque reges . Sed et hodie vocatur villa Azecha inter Eleutheropolim et Aeliam. Azecha interpretatur fortitudo sive decipula. Duma sive Dommim in tribu Juda vicus grandis est in Daroma, hoc est ad australem plagam, in finibus Eleutheropoleos, decem et septem ad ea millibus distans. Duma interpretatur silentium sive gaudium. « Porro Saul et viri Israel congregati in valle Terebinthi. » Terebinthus est in S
Abbreviated transcription (Latin):
d interpretat᷑ rubeus siue sanguineus. Cȩcerũ nos moraliter
nos instruit. qͦd cũ saulem sp̃s immundus inuaderet. apphen¬
sa dauideythara eiꝰ uesaniam sedabat. Plerunq suꝑbus diues
e ortationis blandimento placandus ẽ. quia & plerunq du
ꝑa uulnera ꝑ lenia fomenta mollescunt: & furor insanorum
sepe ad salutẽ medico blandiente reducit᷑. Cũq eis in dulcedir
condescendit᷑. languor insaniȩ mitigatur. Neq enĩ negligen¬
ter intuendum ẽ. quod cũ saulẽ sp̃s aduersus inuaderet. app̃¬
ensa dauid cithara eiꝰ uesaniam sedabat. Qͥd enĩ ꝑsaulem
Nisi elatio potentiũ. et quid ꝑdauid innuit᷑. nisi humilis ui¬
ta scõrume Cumgͦ saul ab immundo sp̃u arripitur. dauid
Anente eiꝰ uesaniaꝰ temꝑatur: quia cũ sensus potentiũ ꝑ elatio¬
Nem infurorem uertitur. dignũ ÷ ut ad salutẽ mentis quasi
dulcedine ꝙytharȩ locutionis nĩx̧ tranqͥllitate reuocet᷑. Congre¬

Expanded text:
d interpretatur rubeus, sive sanguineus. Caeterum moraliter nos instruit, quod cum Saulem spiritus immundus invaderet, apprehensa David cithara ejus, vesaniam sedabat. Plerumque superbus, dives, exhortationis blra vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem medico blandiente reducitur; cumque eis in dulcedine condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam sedabat . Quid enim per Saulem, nisi elatio potentum; et quid per David innuitur, nisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur; quia cum sensus potentum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocetur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecuntur: Quicnĩ ad ȩccłam catholicã ueniunt. nonẽ.in
eis nullo modo uiolandũ aut quasi ñ habeant dradendũ.
Ded camen eos ñ ideo debere salutẽ confidere. qͥa ñ impbamꝰ
quod illos acccpisse credimꝰ: sed oportet eos cognoscere uni¬
tatẽ & societatẽ uinculo caritatis. sine qua om̃ino quicquid

Expanded text:
catholicam veniunt, non est ullo modo in eis violandum, aut, quasi non habeant, tradendum. Sed tamen eos non ideo debere saluti confidere, quia non improbamus quod illos accepisse credimus; sed oportet eos cognoscere unitatem, et societatem in vinculo pacis, sine qua omnino quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑopłm. Applicate huc uniuersos pͣopłi angulos. Angu¬
los popłi principes populi uocat. quib idem popłs tanoꝰ
lapidibus hinc inde parietes inherent adherebat. Den¬
de sequitur qualit̾ sortem mittendo dep̾hensus ẽ. ionatha
nde & ait saul. Hȩc mͥ faciat. ds̃ & hȩc addat. quia morte mo¬
rieris ionatha. dixitq popłs ad saul. Ergo ne moriet᷑ iona¬
cha. qui fecit salutẽ hanc magnã in israhel: Hoc nefas ẽ
iberauit gͦ popłs lonathan ut ñ moreretur. Nota qͣnti
ꝓsint transacta bona. contra quȩlibet minima offensa. Nisi
lonathan prȩcerita bona adiuuissent. imminentia malan¬
quaquam euadere potuisset. Non enĩ iniustus ds̃. ut obli¬
iuscatur bonoꝵ cuiꝰpiam operum. Dixitq samuel. ad sai

Expanded text:
ad populum: Applicare huc universos angulos populi. » Anguad populum: Applicare huc universos angulos populi. » Angulos populi, principes populi vocat, quibus idem populus, tanquam lapidibus hinc inde parietes inhaererent, adhaerebat. Deinde sequitur: Qualiter sortem mittendo deprehensus est Jonathas. Unde et ait Saul: « Haec faciat mihi Deus et haec addat, quia morte morieris, Jonatha. Dixitque populus ad Saul: Ergone Jonathas morietur qui fecit salutem hanc magnam in Israel; hoc nefas est. Liberavit ergo populus Jonatham ut non moreretur. » Nota quantum prosint transacta bona contra quaelibet minima offensa. Nisi enim Jonatham praeterita adjuvissent, imminentia mala nequaquam evadere potuisset. Non enim injustus est Deus, ut obliviscatur bonorum cujuspiam operum. CAPUT XV. « Di
Abbreviated transcription (Latin):
ationis insinuat: In quobaptismo uelut qͣdlibet anim̾al
itus homo morit᷑. & nouus resurgit. Illi enĩ eosdẽ credentes
quasi diuersa animalia ut dictum ÷ occidentes suꝑ terram
cum sanguine comedunt. qui in uarias sectas diuidi in uni¬
citł suei sicut opordec nequaq̃m baptirant. Quosutiq quasi
cũ sanguine comedunt. dũ illos absq pfecta purificatione
peccatorum sibi aggregant. Quos uelut comedunt. dĩ
secum illis unũ corpus efficiunt. Sequitur. E dificaus
autẽ saul altare dño. cuncq pͥmum cepit ȩdificare al¬
tare dño. Hebreus ñ habet primũ sicut in quibusdam
codicib legimꝰ. Unde quęrendũ cum ante legit᷑ ȩdificass
alcare. quando a samuele increpatus ẽ. cur hic dicitur
illum altare. sed quia inobȩdienter illud edificauit ñ
dño edificasse intelligitur. Hic autẽ quia obȩdienter. s
recte illud edificauit: dño edificasse ꝑhibetur. Dixitq sau

Expanded text:
erationis insinuat. In quo baptismo, velut quodlibet animal, erationis insinuat. In quo baptismo, velut quodlibet animal, vetus homo moritur, et novus resurgit. Illi enim eosdem credentes quasi diversa animalia, ut dictum est, occidentes, super terram cum sanguine comedunt, qui in varias sectas divisi, in unitate fidei, sicut oportet, nequaquam baptizant. Quos utique quasi cum sanguine comedunt, dum illos absque perfecta purificatione peccatorum sibi aggregant. Quos velut comedunt, dum se cum illis unum corpus efficiunt. Sequitur: « Aedificavit autem Saul altare Domino. Tuncque primum coepit aedificare altare Domino. » Hebraeus non habet, primum, sicut in quibusdam codicibus legimus. Unde quaerendum, cum ante legatur aedificasse altare, quando a Samuele increpatus est, cur hic dicitur,illum altare, sed quia inobedienter illud aedificavit, non Domino aedificasse intelligitur. Hic autem quia obedienter et recte illud aedificavit, Domino aedificasse perhibetur. « Dixitque Saul
Abbreviated transcription (Latin):
oues aut boues ad eccł̃am reducere potuerint̾ baptizando
denuo decernunt: sic quibusdã sacerdotib olim uisũ fuerat
ut de heresi ad eccłam conuersi iterũ baptizarent᷑. sic̃ faciunt
donatistȩ heretici qͦd utiq illicitum ẽ. eos quisemel ablutist̃
denuo baptirare: aut certe conuersis ex gentilitate nequaqͥ
fidei reuocans infide sua cuiꝰ figurã lapis ille grandis p̃ten¬
debat qui om̃s credentes baptitari p̃cepit. Nã Quod ꝓreceptũ
crat ut ouẽ uel bouem uł quodlibet animal qͦd dño offerebat
non in castra ĩmolarent. sed ad ostiũ cabernaculi uniuersa
adducerent : ꝓut suꝑiꝰ ostendimus. & ibi omia occiderentꝰ
ꝯbos adumbrabat futuros. Qd enĩ in lege ostiũ. hoc hic in¬
is saxum. hoc unitas fidei in xp̃o significat. Nam sicut ꝑ
es & boues et uitulos & arietes diuersos homines ad fidẽ ue¬
mentes significat. ita ꝑ occisionẽ animalium lauachrũ regẽ¬

Expanded text:
oves aut boves, ad Ecclesiam reducere potuerint, baptizandos oves aut boves, ad Ecclesiam reducere potuerint, baptizandos denuo decernunt; sic quibusdam sacerdotibus olim visum fuerat, ut de haeresi ad Ecclesiam conversi, iterum baptizarentur, sicut faciunt Donatistae haeretici: quod utique illicitum est, eos qui semel abluti sunt, denuo baptizare, aut certe conversis ex gentilitate, nequaqufidei revocat in fide sua, cujus figuram lapis ille grandis praetendebat, qui omnes credentes baptizari praecepit. Nam quod praeceptum erat, ut ovem vel bovem vel quodlibet animal, quod Domino offerebatur, non in castris immolarent, sed ad ostium tabernaculi universa adducerent, prout superius ostendimus, et ibi omnia occiderent, typos adumbrabat futuros. Quod enim in lege ostium, hoc hic ingens saxum, hoc unitas fidei in Christo significat. Nam sicut per oves et boves et vitulos et arietes, diversos homines ad fidem venientes significat, ita per occisionem animalium, lavacrum regen
Abbreviated transcription (Latin):
are. Mel enĩ distillans inqͥt scriptura labia meretricis. qͦd ẽ.
delectatio uoluptatis carnalis. De qͦ putatur iuixta mysticos iN¬
tellectus hunc gustasse ionathan. & forte dep̃hensum uix precib
opłi liberatum. Illuduͦ quod suꝑiꝰ descripsimus qͥa postquã
dnĩ opitulante auxilio. philistum conturbati dispsiq & in
fugam uersi st̃. q̃uicunq de filuis isrł adheserant. rursus ad
suos israhelitas reuersi sunt & cȩtera: hanc intelligentiã mys¬
Chabere dinoscit᷑. qͦd postqͣm hereticoꝵ conuentꝰ dnõ coope
rante ꝑ eccłasticos uictꝰ uiros atq disꝑsus & infugã uersus ca¬
cholicis cesserit. eos uͦ qui de ȩccła ab ipsis hereticis uiut per¬
uersione subtracti fuerant: rursũ ad ȩccłam aqua discesse¬
rant redeuntes. pleriq sacerdotes adhuc diuersa sentientes
ci in uariis sectis seiuncti. aut illos qͦs de ipsis hereticis quasi

Expanded text:
nare. Mel enim distillans, inquit Scriptura , labia meretricis, quod est nare. Mel enim distillans, inquit Scriptura , labia meretricis, quod est delectatio voluptatis carnalis. De quo putatur, juxta mysticos intellectus, hunc gustasse Jonathan, et sorte deprehensum, vix precibus populi liberatum. Illud vero quod superius descripsimus, quia postquam Domini opitulante auxilio, Philistim conturbati dispersique et in fugam versi sunt, quicunque de filiis Israel adhaeserant, rursum ad suos Israeliticos reversi sunt, etc., hanc intelligentiam mystice habere dignoscitur: quod posr ecclesiasticos viros victus atque dispersus et in fugam versus catholicis cesserit; eos vero qui de Ecclesia ab ipsis haereticis vi vel perversione subtracti fuerant, rursum ad Ecclesiam a qua discesserant redeuntes, plerique sacerdotes, adhuc diversa sentientes et in variis sectis seducti, aut illos quos de ipsis haereticis, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ut annui adradicẽ historiȩ ꝑtinet. Ecce fundamentũ histors
ficet quod ionathas filiꝰ saul ꝑgentis ad prȩliũ & ieiuniũ ma¬
centis uidens suꝑ faciẽ agri mel exdendit sũmitatem uirge o
intinxit in fauũ mellis & gustauit. & illuminati st̃ ocłi eius
ꝓpalabimus: ut postmodum cȩcera c̾iunctim insinuare uale¬
mus. Uerũ quod ad gustũ mellis ocłi ionathȩ illum inati se
sicut diximꝰ non ad uidendũ quia antea uidebat: sed ad disca¬
nendũ quia uetita tetigerat. Tunc enĩ casus ille sicut ad an
fecit illũ actentum reddiditq confusũ. quid aliud ex primitus
nͥ hoc facto admonet᷑ om̃s illecebras uoluptatũ in scło debes
ontẽp̃nere is qui dõ nititur militare: Non enĩ potest. contra
Ilophilos spuales id÷ aduersus pͥncipes tenebrarũ uirib ani
concurrere. qui adhuc huiꝰ modi negligit dulcedinẽ decli

Expanded text:
ut annui, ad radicem historiae pertinet. Ecce fundamentum historiaut annui, ad radicem historiae pertinet. Ecce fundamentum historiaficat quod Jonathas filius Saul pergentis ad praelium, et jejunium indicentis, videns super faciintinxit in favunt mellis, et gustavit, et illuminati sunt oculi ejus, propalabimus, ut postmodum caetera conjunctim insinuare valeamus. Verum quod ad gustum mellis oculi Jonathae illuminati sunt, sicut diximus, non ad videndum, quia antea videbat, sed ad discernendum, quia vetita tetigerat. Tunc enim casus ille, sicut Adam, fecit illum attentum, reddiditque confusum: quid aliud exprimitur, nisi hoc facto admonetur, omnes illecebras voluptatum in saeculo debere contemnere is qui Deo nititur militare? Non enim potest contra allophilos spirituales, id est adversus principes tenebrarum, virilibus animis concurrere, qui adhuc hujus m
Abbreviated transcription (Latin):
Quando uͦ scũarium p̃sens erat. sanguis hostiarũ suꝑ altare dnꝰ
iubetur fundi. sicut ÷ illud in deuteronomi libro. Sanguinen
hostiarũ cuarum fundes in altari. carnib autẽ ipse uesceri
mystice fuerat. ut neqͥs de filiis isrł ouẽ uel bouẽ aut. caprãui
qͦdlibet animal quod dño offerebat᷑ in castris ĩmolaret: sed ad
ostrum tab̾naculi uniusa duceret. & ibi omĩa occideret. Q
quia hoc ñ fecerant. comedisse passim occidendo referunt᷑ cu
sanguine. Licet iste sensus posterior quibusdã placere uideat᷑
suꝑiores uͦ quos posuimꝰ magis ut nob̃ uidet᷑ historiȩ congri¬
unt. Non idõ dicimꝰ ut istum refragemꝰ aut inhibeamus sensi
cũ maxime spũali sensui de quo in sequentib dño dugȩ dic¬
risumus conuenit: sed prudenti lectori derelinquimꝰ sensi
nr̃m insinuando ut si placuerit mͥ consentiendo faueat. quis

Expanded text:
quando vero sanctuarium praesens erat, sanguis hostiarum super altare Domini quando vero sanctuarium praesens erat, sanguis hostiarum super altare Domini jubetur fundi. Sicut est illud in libro Deuteronomii: « Sanguinem hostiarum tuarum fundes in altari, carnibus autem ipse vescericeptum fuerat, ut ne quis de filiis Israel ovem vel bovem aut capram, vel quodlibet animal quod Domino offerebatur, in castris immolarent, sed ad ostium tabernaculi universa ducerent, et ibi omnia occiderent. Quod quia non fecerant, comedisse passim occidendo referuntur cum sanguine. Licet iste sensus posterior quibusdam placere videatur, superiores vero, quos posuimus, magis ut nobis videtur historiae congruunt. Non ideo dicimus, ut istum refragemus, aut inhibeamus sensum, cum maxime spiritali sensui, de quo in sequentibus Domino duce dicturi sumus, convenit; sed prudenti lectori derelinquimus sensum nostrum insinuando, ut si placuerit, mihi consentiendo faveat; quia hic,
Abbreviated transcription (Latin):
endit. Deniq qͦd sequit᷑. & uersus ad predã defatigatꝰ popłs
dilit. oues & boues et utulos & mactauer᷑ in terra. comeditq
populus cũ sanguine: ñ fecit popłs irricum iuramentum.
Quod enĩ saul adiurauerat dicens. maledictꝰ uir qͥ comederit p¬
nem usq ad uesꝑam donec ulciscar de inimicis meis. idõ dir
quia uictoria ia potiti erant. Sed peccasse dño & cũ sanguine
comedisse dicit᷑. quia contra legis prȩceptũ antequã sacrificũ
uesꝑtinũ ꝑageretur comederunt. Sic itaq usus erat. ut qͣndo
homicidiũ ab eis aut in suis aut in exteris fiebat: ñ comederer
antequã sacrificium uesꝑtinũ ꝓ eis fieret̃. Aliter peccasse dño
obtulerunt ad scũarium sacerdotib iurta legis p̾ceptum adip̃ꝰ
et sanquinẽ cum uidelicet scũarium secũ haberent. Quando
locus scũari ꝓcul erat. iubet᷑ sanguis uictimarũ in derrã fun¬
di: de his uidelicet uictimis quas ad suos esus p̃parabaNt

Expanded text:
ique quod sequitur; « Et versus ad praedam defatigatus populus, tulit oves et boves, et vitulos, et mactaverunt in terra. Comeditque populus cum sanguine. » Non fecit populus irritum juramentum. Quod enim Saul adjuraverat, dicens: « Maledictus vir qui comederit panem usque ad vesperam, donec ulciscar de inimicis meis. » Ideo dixit, quia victoria jam potiti erant; sed peccasse Domino, et cum sanguine comedisse dicitur, quia contra legis praeceptum, antequam sacrificium vespertinum perageretur, comederunt. Sic itaque usus erat, ut quando homicidium ab eis, aut in suis, aut in exteris fiebat, non comederent antequam sacrificium vespertinum pro eis fieret. Aliter, peccasse Domiobtulerunt ad sanctuarium sacerdotibus, juxta legis praeceptum, adipem et sanguinem, cum videlicet sanctuarium secum haberent. Quando locus sanctuarii procul erat, jubetur sanguis victimarum in terram fundi de his videlicet victimis, quas ad suos esus praeparabant,
Abbreviated transcription (Latin):
ccum ẽ. uoluntate qua malus erat ñ erat dei. creatura uͦ qͣ
conditꝰ erat & potestate quã non suã sed dñĩ omniũ ȩquitat̃
accepat dñi erat. Hoc scdm historiam dictũ est. T ropolo
gice uͦ ꝑ saul popłs pfigurabat᷑ iudeorum. qui in aduen¬
tu saluatoris obimpietatẽ suam adeo derelictus ẽ. Sp̃i
sc̃m auem olim acceꝑat amisit. atq ab spũ nequam hoc:
diaboli mendacio usq nc̃ agitatur. Igitur quandocuns
ra manu sua & refocilabat᷑ saul: & leuius habebat. Re¬
basebat enĩ ab eo sp̃s malus. Pendet enĩ e suꝑioribus. hic¬
etla ꝓut supra. cypũ cenut saluatoris. Dauid in canticis
sue demones oppressit. atq de corde credentiũ fugauit.
Ineni in cẏthara illiꝰ tanta uirtꝰ erat. sed mysteriũ crucis
p̃s plignum & excensionẽ neruoꝵ mystice gerebat. inqua
tiam p̾assio xp̃i cantabatur. Dauid octauus & minimꝰ frater

Expanded text:
lle voluntate qua malus erat non erat Dei; creatura vero qua lle voluntate qua malus erat non erat Dei; creatura vero qua conditus erat, et potestas quam non sua sed Domini omnium aequitate acceperat, Dgice vero per Saul, populus praefigurabatur Judaeorum qui in adventu Salvatoris, ob impietatem suam a Deo derelictus est. Spiritum sanctum quem olim acceperat, amisit; atque ab spiritu nequam, hoc est, diaboli mendacio, usque nunc agitatur. « Igitur quandocunquat manu sua: refocillabatur Saul, & leuius habebat. Recedebat enim ab eo spetiam prout supra, typum tenuit Salvatoris. David in canticis tem crucis suae daemones oppressit atque de corde credentium fugavit. Non enim in cithara illius tanta virtus erat, sed mysterium crucis Christi, per lignum extensione nervorum, mystice gerebatur: in qua etiam passio Christi cantabatur. David octavus et minimus frater
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃ib etiam spiritib malis benȩ utit᷑ deus. uł ad damna¬
tionem quorundã. uel emendationẽ. uel ad ꝓbatio Nem
t licet afflictionẽ iustorum semꝑ appetat. tamen si ab au¬
ctore nrõ potestatem ñ accipit : idem malignus sp̃s ad den¬
ptationis ardiculũ nullatenꝰ conualescit. Unde & om̃is
uoluntas diaboli iniusta ẽ. & tamen ꝑmittente dõ omĩ¬
dnĩ uidelicet ꝑ licentiã potestatis iuste : malus autẽ ꝑ deli¬
derium uoluntatis in iustȩ. & quanius malignitas a dõ
non sit. potestas nͥ a dõ non ẽ. Sic & alibi dictum ẽ. Etiam
sopor dnĩ qui occupauerat milites eiusdẽ saul. eũ dauid
hatã & sciphum absculisset a capite dormientis. Non
quia sopor tunc in dño erat ut ipse dormiret. sed quia ille
sopor Qͥ tunc hominei app̾henderat. nutu dĩ exat infusus
dñi malus. Hoc c̃. minister dei ad faciendũ insaul. qͦd ẽum
pati iudex om̃ipotentissimꝰ iudicabat. Qm̃ sp̃s ille ut di¬

Expanded text:
spiritalibus malis bene uti dicitur, vel ad damnationem quorumdam, vel emendationem, vel ad probationem. Et licet afflictionem semper appetat, tamen si ab auctore nostro potestatem non accipit, idem malignus spiritus ad tentationis articulum nullatenus convalescit. Unde et omnis voluntas diaboli injusta eDomini, videlicet per licentiam potestatis justae, malus autem, per desiderium voluntatis injustae. Et quamvis malignitas a Domino non sit, potestas nisi a Deo non est. Sic et alibi dictum est etiam  est. Etiam sopor Domini, qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis; non quia sopor tunc in Domino erat, ut ipse dormiret, sed quia ille sopor qui tunc homines apprehenderat nutu Dei erat infusus,go spiritus Domini malus, hoc est, minister Dei ad faciendum in Saul, quod eum pati judex omnipotentissimus judicabat. Quoniam spiritus i
Abbreviated transcription (Latin):
lierit. Dauid enĩ inter p̃tatur manufortis. siue desiderabilis.
Eqͥd fortius leone illo de tribu iuda. qͥ uicit mundũ: & eͥa
batis septẽ filiis isai maiorib. minimꝰ etate electꝰ ÷ ad regnũ
quia spreto iudaicosacerdotio & regno prioris popłi. qͥ sabba
populi sacerdotio ꝑpetuo functꝰ est & in regnũ unctꝰ. cuius re¬
gnum ñ habet finẽ: & cui om̃s gentes tribus & lingus seruient
ddño ait. Unxit te ds d̃s tuus oleo lȩticiȩ p̃ consortibus tur
D auid ab officio pastorali pecorũ ad hominũ regnũ transfert᷑.
nr̃ autẽ dauid ipse lesus ab ouib uidaicȩ plebis ablatꝰ. in regnũ
gentium translatꝰ ẽ. In iudea enĩ ꝑlebe non ÷ modo xp̃c. ablatꝰ
est inde. nc̃ gentiũ greges pascit. durgensq samuel abiit in
malus. cur dñi: Sed duob uerbis cõprehensa ÷ hȩc sententia
t indño potestas iusta. & in diabolo potestas iniusta. Nã idem
sp̃s malus ꝑ nequissimã uoluntatẽ. & idem sp̃s dñi ꝑiustissimĩ¬

Expanded text:
erit. Dauid interpretatur "manu fortis" siue "desiderabilis:" et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid batis septem filiis Isai majoribus, minimus aetate electus est ad regnum; quia spreto Judaico sacerdotio, et regno prioris populi, qui sabbpopuli, sacerdotio perpetuo functus est: et in regem unctus, cujus regnum non habet finem, et cui omnes gentes, tribus et linguae, servient.d Propheta de Domino ait: « Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . » David ab officio panunc autem David ipse Jesus ab ovibus Judaicae plebis ablatus, in regnum gentium translatus est; in Judaica enim plebe non est modo Christus, ablatus est inde; nunc gentium greges pascit. 3. Erat amalus cur Domini? Sed duobus verbis comprehensa est haec sententia. Et in Domino potestas justa, et in diabolo potestas injusta. Nam idem spiritus, malus, per nequissimam voluntatem, et idem spiritus, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
ter uͦ dauid tẏpũ tenuit. dñi. quia uidelicet manu fortis
interpretat᷑. Golias quidẽ hereticorũ supbiam signans.
sed cundem goliã dauid suꝑans: suo gladio occidis. Quod
scĩ quoq agunt. qͥ premissi dauid mẽbra ex eiꝰ fieri dign¬
tione meruert̃. Namcũ suꝑbientes hereticos & sacrȩ scripꝰ
sententias deferentis. cisdẽ uerbis atq sententiis quas ꝓfeñ
luncunt: quasielatũ goliam gladio suo detruncant. Et¬
factũ ÷ cum cõplesset loqui ad saul: anima ionathan ca¬
ligata ẽ animȩ cdauid. & dilexit eũ ionathan quasi anm¬

Expanded text:
 David typum Domini, qui videlicet manu fortis interpretatur, Golias vero haereticorum superbiam signans, Sed eumdem Goliam David superans suo gladio occidit; quod nos quoque agimus, qui promissa David membra ex ejus fieri dignatione meruimus. Nam cum susententias deferentes, eisdem verbis atque sententiis quas proferunt, vincunt, quasi elatum Goliath gladio suo detruncant. factum est cum conplesset loqui ad Saul anima Ionathan conligata est animae David et dilexit eum Ionathan quasi an
Abbreviated transcription (Latin):
ic enĩ non aliud dicere possumꝰ. nisi sententiã sũmi tractati¬
ris papȩ Gregorii. quã in libris moraliũ moraliter exponens
dum de bonõ obȩdientiȩ tractaret: inseruit. Ait enĩ. Obȩdien¬
per obȩdientiam uͦ : uoluntas ꝓpria mactat᷑. Tanto gͥ quisꝙ
deum citius placat. qͣnto ante eiꝰ oculos repressa arbit ru
sui suꝑbia gladio precepti se immolat. Quo contra ariola¬
di peccatũ in oboedientia dicit᷑. ut qͣnta sit uirtꝰ obȩdien¬
dȩ demonstret᷑. Ex aduerso gͦ meliꝰ ostenditur. quid de

Expanded text:
dicere possumus, nisi sententiam summi tractatoris papae Gregorii, quam in libris Moralium moraliter exponens, dum de bono obedientiae tractaretur, inseruit. Ait enim: Obedienper obedientiam uero uoluntas propria mactatur. Tanto igitur quisque Deum citius placat quanto ante eius oculos, repressa arbitrii sua superbia, gladio precepti se immolat. Quo contra ariolandi peccatum inobedientia dicitur ut quanta sit uirtus obedientie demonstretur. Ex aduerso igitur meli
Abbreviated transcription (Latin):
te paruulũ conspiceres. ego te p̃ cęteris magnũ feci.
Ia uͦ dute magnũ conspicis. ame paruulus estimaris.
de cũ a samuele. increparet᷑. quare uocẽ dñi non audi¬
It: ex ipso fastu suꝑbiȩ respondit dicens. immo audiui
uocem dñi. & ambulaui inuia per quã me misit dñs. Ma¬
enim supra malũ adiecit. quia culpã suam ñ solum agnosee¬
re dedignatus ẽ. sed etiam suꝑbiendo defendere studuit. ae
ꝑ hoc defendendo accumulauit. Deniq in hoc qͦd subiungit. d
lit autẽ popłs de preda oues & boues primitias eorũ quȩ cesȩ sc
ut imnmolet dño deo suo ingalgalis: primitiȩ Hic ea quȩ poti¬
ora & meliora erant intelligendȩ st̃. Sequit᷑. Et ait samuel
Nunqͥd uult dñs holo causta & uictimas. & ñ potiꝰ ut obȩdiatus
uoci dñi: Melior ẽ. enĩ obȩdientia quã uictimȩ. & auscultan

Expanded text:
tu te parvulum conspiceres, ego te prae caeteris magnum feci. tu te parvulum conspiceres, ego te prae caeteris magnum feci. Quia vero tu te magnum conspicis, a me parvulus aestimaris. Unde cum a Samuele increparetur, quare vocem Domini non audierit, ex ipso tastu superbiae respondit, dicens: « Imo audivi vocem Domienim supra malum adjecit, quia culpam suam non solum agnoscere dignatus est, sed etiam superbiendo defendere studuit, ac per hoc defendendo accumulavit. Denique in hoc quod subjungit: « Tulit autem populus de praeda oves et boves, primitias eorum quae caesa sunt, ut immolet Domino Deo suo in Galgalis. » Primitiae hic ea quae potiora et meliora erant, intelligendae sunt. Sequitur: « Et ait Samuel: Nunquid vult Dominus holocausta et victimas, et non potius ut obediatur voci Domini? Melior est enim obedienti
Abbreviated transcription (Latin):
icabo tibi quȩ locutꝰ sit dñs ad me nocte. Dixitq ei. Loqͤre.
t samuel. Nonne. cũ paruulus esses in ocłis tuis. caput in
bub isrł factus es: Qͥd ꝑ increpationẽ hanc nisi suꝑbia
ti regis abicitur: Ed ad cͥorrectionẽ suam poterit quisq
i p̃latus ÷ conuertere. Paruulũ se saul in suis pͥus oculis
derat. sed fultꝰ temporali potentia iã se paruulum non
Debat. Cȩterorũ nanq cõparationi se p̾ferens. quia plus
nctis poderat. magnũ se p̃ omnib estimabat. Miro autẽ
odo cũ apud se paruulus. Apud dm̃ magnus: cũ uͦ apud
magnꝰ apparuit. apud dm̃ paruulus fuit. Plerunq gͦ
ĩ ex sublectoꝵ affluentia animꝰ inflatur in luxũ suꝑbiȩ.¬
so potentiȩ fastigio lenocinante corrũpitur. Qͦd & sauli
atigisse dicit᷑. cui & dicitur. Honne cũ paruulus esses in
lis tuis. caput in tribub isrł factꝰ es: Acsi diceret᷑. Cum

Expanded text:
indicabo tibi quae locutus sit Dominus ad me nocte. Dixitque ei: Loquere. indicabo tibi quae locutus sit Dominus ad me nocte. Dixitque ei: Loquere. Et ait Samuel: Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? » Quid per increpationem hanc, nisi superbia elati regis objicitur? Quod ad correctionem suam poterit quisque qui praelatus est convertere. Parvulum se Saul in suis prius oculis viderat, sed fultus temporali potentia, jam se parvulum non videbat. Caeterorum namque comparationi se praeferens, quia plus cunctis poterat, magnum se prae omnibus aestimabat. Miro autem modo, cum apud se parvulus, apud Dominum magnus: cum vero apud se magnus apparuit, apud Deum parvulus fuit. Plerumque ergo dum ex subjectorum affluentia animus inflatur, in luxum superbiae ipso potentiae fastigio lenocinante corrumpitur. Quod Sauli contigisse dicitur, cui et dicitoculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? » Acsi diceretur: Cum
Abbreviated transcription (Latin):
&e reliqua. Cineus ipse .ẽ. iethro cognatꝰ moysi de cuiꝰ genȩ
erant cinei qui descenderant ad amalech: & habitabant
eo qui inique eoꝵ consanguineus erat. & herediatẽ in eiꝰ
si qualit̾ multitudinẽ popłigubernaret. Nunciatum ẽ
ueli eo qͦd uenisset saul in carmelũ. & crexisset sibi forni
triumphalẽ. Consuetudo erat regũ ut qͥuando uictoria
iebant᷑ facerent arcũ hoc ÷ fornicem de myrtetis & palmis.
lius obsignũ uictoriȩ ꝓut quibusdã uidet᷑. Ceterũ siqͥs
tũ ex lapidib intelligere uoluerit: in quo uictoriã suã
e: regũ depinxerat: non inhibemꝰ. sed potissimũ con¬
sentimus quia insalomone legimꝰ. dissipabit impios rer
sapiens & curuabit suꝑ eos fornicẽ: qͦd alia translatio rotã
molarẽ dicit: in quo ad ȩc̃nam memoriã e uictorias suas
es describebant. Dixit autẽ samuel ad saul. Sine me et

Expanded text:
eo, » et reliqua. Cinaeus ipse est Jethro cognatus Moysi, de cujus genere eo, » et reliqua. Cinaeus ipse est Jethro cognatus Moysi, de cujus genere erant Cinaei, qui descenderant ad Amalec, et habitabant cum eo, qui utique eorum consanguineus erat, et haereditatem in ejus Moysi, qualiter multitudinem populi gubernaret . « Nuntiatum est Samueli eo quod venisset Saul in Carmelum, et erexisset sibi fornicem triumphalem. » Consuetudo erat regum, ut quando victoria potiebantur, facerent arcum, hoc est, fornicem de myrtetis et palmis et olivis, ob signum victoriae, prout quibusdam videtur. Caeterum si quis arcum ex lapidibus intelligere voluerit, in quo victoriam suam more regum depinxerat, non inhibemus, sed potissimum consentimus, quia in Salomone legimus: « Dissipabit impios rex sapiens, et curvabit super eos fornicem . » Quod alia translatio « rotam molarem » dicit; in quo ad aeternam memoriam laudes ac victorias suas reges describebant. « Ait autem Samuel ad Saul: Sine me, et