comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tasse. Cum quib ille iuuenib sr̃
eosdẽ sclauos tercio irruit: eosq
magna clade ꝓstrair Nec ampliͦ
ibi aliquis aparte la obardoꝵ
cecidit: ni sicoaldul ui erat
iametate grandeuus. Iste namq
insuꝑiori pugna que sub ferdulfo
facta ẽ : duos filios amiserat. Qui
cũ pͥma ⁊ scd̃a uice uixta uolunta¬
tẽ suã se de sclauis ultus ẽẽt: t̾cia
uice ꝓhibente duce ⁊ aliis lango¬
bardis non potuit inhiberi: sed
ita eis respondit. Iam sacis inquit fili¬
orũ meorũ mortẽ iundicaui: etiã si
aduen̾it letus suscipiã mortẽ. factũꝙ
E: et ip̃e solus ineadẽ pugna ꝑemptꝰ ẽ.
Pemino uͦ cũ multos inimicoꝵ ꝓstra¬
uisset metuens ne aliquẽ suoꝵ ĩbel
dẽ loco pacis concordiã inunt. atq
ex illo tp̃a magis ac magis cepert᷑
sclaui forouilauoꝵ arma formida
re. Eo tp̃r gens sarracenorũ in lo¬
co qui septen dr̃ ex affrica tͦusfre¬
tantes: uniu̾sam hispaniã inuase¬

Expanded text:
tasse. Cum quibus ille juvenibus super tasse. Cum quibus ille juvenibus super eosdem Sclavos tertio irruens, magna eos clade prostravit, nec amplius ibi cecidit quam Sicualdus, qui erat iam aetate grandaevus. Iste namque in superiori pugna, quae sub Ferdulfo facta est, duos filios amiserat. Qui cum prima et secunda vice iuxta voluntatem suam se de Sclavis ultus esset, tercia vice, prohibente duce et aliis Langobardis, non potuit inhiberi, sed ita eis respondit: "Iam satis", inquit, "meorum filiorum mortem vindicavi, et iam, si advenerit, laetus suscipiam mortem". Factumque est, et ipse solus in eadem pugna peremptus est. Pemmo vero cum multos inimicorum prostravisset, metuens ne aliquem suorum amplin eodem loco pacis concordiam iniit; atque ex illo iam tempore magis ac magis coeperunt Sclavi Foroiulanorum arma formidare. 46. Eo tempore gens Sarracenorum in loco qui Septem dicitur ex Africa transfretantes, universam Spaniam invase
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Eo tp̃r liutprañdus rex do¬
nationẽ patrimonii alpiũ coc¬
ciaꝵ ronane eccłie confirmauit
hec multopost idem regnator gim¬
tradã filiã tendeb̾ti baioariorũ du¬
cis apũd quẽ exularat in matͥmo¬
niũ duxit. de qua unã solũmͣ filiã
genuit. Per hec tp̃ra faroaldus
spolitanoꝵ ductor classẽ ciuitatẽ
rauennaciũ inuasit: s uissii re¬
gis lintprandi hisdem romanis
reddita ẽ. Contͣ hunc faro aldũ¬
dũ ducem filiꝰ suus stranamund
eiuis inuasit. His dieb theudeb̾t᷑ dur¬
manis patͥarcha sereno.calutus
iur egregus qui erat tausisiane
eccłie archidiaconꝰ annitente luit¬
prando rege: aquileiensẽ eccłiam
regendã suscepit. Quo ut diximꝰ
intp̃r: penimo foroulanis p̃erat
langobardis. Is cũ iam nobilium
quos cũ sius natis nuberat filios¬
eos iam ad iuuenilẽ ꝑduxiss eta¬
tẽ: repente ei nuncius uenit: im¬
mensam sclauorũ multitudinem
in locũ qui lauariana dr̃ ad uen¬

Expanded text:
Eo tempore Liutprand rex donationem patrimonii Alpium Cottiarum Romanae ecclesiae confirmavit. Nec multum post idem regnator Guntrut, filiam Teutperti Baioariorum ducis, aput quem exularat, in matrimonium duxit; de qua unam solummodo filiam genuit. 44. Per haec tempora Faroaldus Spolitanorum ductor Classem civitatem Ravennantium invasit; sed iussu regis Liutprandi hisdem Romanis reddita est. Contra hunc Faroaldum ducem filius suus Transamundus eius invasit. His diebus Teudmanis patriarcha Sereno, Calistus vir egregius, qui erat Tarvisianae Ecclesiae archidiaconus, annitente Liutprando principe, Aquileiensem Ecclesiam regendam suscepit. Quo, ut diximus, in tempore, Pemmo Forojulianis praeerat Langobardis. Is cum jam nobilium, quos cum suis natis nutrierat, filios ad juvenilem perduxisset aetatem, repente ei nuntius venit, immensam Slavorum multitudinem, in locum qui Lauriana dicitur adven
Abbreviated transcription (Latin):
tura p̾dixit. absentia quoqr qͣi
p̃sentia nunciauit. Deniq dum
rex liucpͣndus in urbẽ siluã uena¬
tũ isset: unus ex eiꝰ comitib cer¬
uũ sagitta ꝑcutere nisus: eiusdẽ
regis nẽpotẽ hoc ẽ sororis eiꝰ fili¬
ũ aufusã noĩe nolens saucia

Expanded text:
tura praedixit, absentia quoque quasi tura praedixit, absentia quoque quasi praesentia nuntiavit. Denique cum rex Liutprand in Urbem silvam venatum isset, unus ex eius comitibus cervum sagitta percutere nisus, eiusdem regis nepotem, hoc est sororis eius filium, Auf
Abbreviated transcription (Latin):
nepotẽ it̾m in loco ꝓpͥo. ducẽ
cõpositis: ad suũ palaciũ remea¬
uit. Hicgłosissimꝰ eex multas in xp̃i
honore ꝑ singła loca ubi degere so¬
lebat basilicas construxit. hic mona¬
st̾iũ bĩ petͥ qd̾ foras muros ticinen¬
sis cuutatis fitũ ẽ. ⁊ celũ aureũ ap¬
pellat᷑ instituit. Infũma quoq bar¬
donis alpe monast̾iũ qd bercetian
dr̃ edificatut. In ollanna nichilo¬
minꝰ suo ꝓastio. miro oꝑe in hono¬
re sc̃i anastasii mr̃is xp̃o domicili¬
ũ statuit: in quo ⁊ monast̾iũ fecit.
uina templa instituit. Int suũ
quoq palaciũ oraculũ dñi salua¬
toris edificauit: et qd̾ nulli alii
reges habuerant sacerdotes ⁊ cłi¬
cos iustituit. qui ei cotidie diui¬
na officia decantarent. Huiꝰ re¬
gis tp̃rib fuit in loco cui forũ no¬
men est uixta fluuiũ tanarũ
iuir mire scĩtatis baodolinus
noĩe qui multis miracłis xp̃i gr̃a
suffragante refulsit. qui sepe fu¬

Expanded text:
nepotem, iterum in loco proprio ducem nepotem, iterum in loco proprio ducem conpositis, ad suum palatium remeavit. Hic gloriosissimus rex multas in Christi honore per singula loca ubi degere solebat basilicas construxit. Hic monasterium beati Petri, quod foras muros Ticinensis civitatis situm est et Coelum Aureum appellatur, instituit. In summa quoque Bardonis Alpe monasterium quod Bercetum dicitur aedificavit. In Olonna nihilominus suo proastio miro opere in honore sancti Anastasii martyris Christo domicilium statuit, in quo et monasterium fecit. vina templa instituit. Intra suum quoque palatium oraculum domini Salvatoris aedificavit, et quod nulli alii reges habuerant, sacerdotes et clericos instituit, qui ei cotidie divina officia decantarent. Huius regis temporibus fuit in loco cui Forum nomen est, iuxta fluvium Tanarum, vir mirae sanctitatis Baodolinus nomine, qui multis miraculis, Christi gratia suffragante, refulsit. Qui saepe fu
Abbreviated transcription (Latin):
equo deiecit. Cũq eiꝰ socii eũ ꝑi¬
mere uellent: eũ pietate solita
fugere ꝑmisit. Q manib pedib¬
q reptans: siluã ingressus euasit.
Suꝑ aistulfũ uͦ in quodã ponte
duo fortissimi spoletani a tergo
auersa cuspide feriens de eodẽm
ponte deiecit: alt̾m uͦ subito ad eũ
ꝯu̾sus uita pͥuatũ post sociũ m̾sit.
ens trasemundũ ducatu expulit:
eũq cłicũ fecit. Cuiꝰ in loco: agipͣn¬
dũ suũ nepotẽ constituit. Cumuͦ
beneuentũ ꝓperaret : gõdescaleꝰ au¬
dito eiꝰ aduentu nauẽ conscende.
atq ingreciã fugere molitus est.
Qui postqͣm uxorẽ ⁊ cunctã supel¬
lectilẽ suã naui ĩposuisset. ⁊ no¬
uissime ip̃e ascend̾e uellet: irru¬
entib beneuentanis gisulfi fi¬
delib extinctus ẽ. Uxor sane il¬
liꝰ cũ om̃ib que habebat. con¬
stantinopolĩ ꝑlata est.
N unc rex liit prand̾ bene¬
uentũ ꝑueniens gisulfũ suñ

Expanded text:
equo dejecit. Cumque ejus socii eum periequo dejecit. Cumque ejus socii eum perimere vellent, eum pietate solita fugere permisit. Qui manibus pedibusque reptans silvam ingressus evasit. Super Ahistulfum vero in quodam ponte duo fortissimi Spoletani a tergo adversa cuspide feriens, de eodem ponte dejecit; alterum vero subito ad eum conversus, vita privatum post socium mersit.ens, Trasemundum ducatu expulit, eumque clericum fecit. Cujus in loco Agibrandum suum nepotem constituit. Cum vero Beneventum properaret, Godeschalcus, audito ejus adventu, navem conscendere atque in Graeciam fugere molitus eQui postquam uxorem et cuncta supellectilem suam in navi inposuisset et novissime ipse ascendere vellet, inruentibus Beneventanis, Gisulfi fidelibus, extinctus est. Uxor sane illius cum omnibus quae habebat Constantinopolim perlata est. 58. Tunc rex Liutprandum Beneventum perveniens, Gisulfum, suum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ annis .uii. ducatũ gessisset: iu¬
ta exẽptꝰ ẽ. Post cuiꝰ obitũ godes¬
calcꝰ dux effectꝰ ẽ: annisq trib
beneuentanis p̃fuit. Cui in contu¬
gio uxor sociata noĩe anna fuit.
Rer gͥ luit prand talia de spoleto
siue beneuento audiens: rursum
cũ exercitu spoletũ petiit. Qͥ pen¬
tapolĩ ueniens. dũ astino ciuita¬
tẽ forũ simphronii ꝑgẽt: in silua
que in medio ẽ. spoletini se cũ ro¬
manis sociantes magna incom¬
moda regis exercitiu intulerũt.
Qui rex in nouissimo loco rachis
dueẽ ⁊ eiꝰ frẽm aistulfũ cũ foroni¬
lanis constituit. Suꝑ qͦs spoletini
et romani irruentes: aliqͦs ex eis
uuln̾auert᷑. S tam̃ rachis cũ suo
germano ⁊ aliqͥb uiris fortissi¬
mis om̃e illud pugne pondus su¬
stinentes. uirilit᷑q certantes: ml¬
Ibi quidã spolitanoꝵ fortissimus
berto noĩe. noĩatiue rachis accla¬
mans: armis instructꝰ suꝑ eũ ue¬
uit. Quẽ rachis subito ꝑcutiens:

Expanded text:
sisset, vita exemptus est. Post cujus obitum Godeschalcus dux effectus, annis tribus Beneventanis praefuit; cui in conjugio uxor sociata nomine Anna fuit. Rex ergo Liutprandus talia de Spoleto, sive Benevento, audiens, rursum cum exercitu Spoletum petiit. Qui Pentapolim veniens, dum a Fano civitate forum Sempronii pergeret, in silvam quae in medio est, Spoletani se cum Romanis sociantes, magna incommoda regis exercitui intulerunt. Qui rex in novissimo loco Ratchis ducem et ejus fratrem Ahistulfum, cum Forojulianis constituit. Supra quos Spoletani et Romani irruentes, aliquos ex eis vulneraverunt. Sed tamen Ratchis cum suo germano et aliquibus viris fortissimis omne illud pugnae pondus sustinentes, viriliterque certantes, mulIbi quidam Spoletanorum fortissimus, Berto nomine, nominative Ratchis acclamans, armis instructus super eum venit. Quem Ratchis subito percutiens,
Abbreviated transcription (Latin):
dicens ꝓripuit se. ⁊ statĩ ad cunib̾¬
tũ confugit: ⁊ hec ip̃a ei nunciauit.
Conuenerunt itaq ut diximꝰ utreq
acies incampo coronate.Cũq iam
ꝓpe eẽt ut se conuingere deberent:
seno diaconꝰ ticinensis eccłie qui
custos erat basilice bĩ ioħis bapti¬
ste que utra eandẽ sita ẽ ciuitatẽ
quã qͦndã gundiberga regina ꝯ¬
strux̃at. cũ nimiũ dilig̾ẽt regem
⁊ metueret ne rex in bello ꝑiret: a¬
it ad regẽ. Dñe mi rex om̃is uita
nr̃a uni tua salute consistit. Si tu ĩ
bello ꝑ ieris: om̃s nos iste tyrannꝰ
alais ꝑ diu̾sa supplicia extiuguet.
placeat itaq tͥ consiliũ meũ. Ba
dã ⁊ pugnabo cũ isto tyramio.
Si ego obiero: tu recuꝑabis cau¬
sã tuã. Si uͦ uicero: maior tͥ qͥa
ꝑ seruũ uiceris gła ascribet᷑. Cũq
rer hoc se facturũ negaret: cepert̃.¬

Expanded text:
dicens, proripuit se et statim ad Cunincdicens, proripuit se et statim ad Cunincpertum confugiit et haec ipsa illi nuntiavit. Convenerunt itaque, ut diximus, utraeque acies in campo Coronate. Cumque iam prope essent, ut se coniungere deberent, Seno diaconus Ticinensis ecclesiae, qui custus erat basilicae beati Iohannis baptistae, quae intra eadem sita est civitatem, quam quondam Gundiperga regina construxerat, cum nimium diligeret regem et metueret, ne rex in bello periret, ait ad regem: 'Domine rex, omnis vita nostra in tua salute consistit; si tu in bello perieris, omnes nos iste tyrannus Alahis per diversa supplicia extinguet. Placeat itaque tibi consilium meum. Da dam et pugnabo cum isto tyranno. Si ego obiero, tu recuperabis causam tuam; si vero vicero, maior tibi, quia per servum viceris, gloria adscribetur'. Cumque rex hoc se facturum esse dene
Abbreviated transcription (Latin):
stria. econtra cumb̾t᷑ cum suis ue¬
uientes: in campo cui coronate no¬
in ẽ castra posuert̾. Ad quẽ cumb̾tꝰ᷑.
nunciũ misit: mandans ei ut cũ eo
singulare certam̃ iniret: nec opus
eẽt utroꝵ q exercitus fatigare. Ad
que uerba alais minime consensit.
Cui cũ unus de suis gen̾e tuscus ei ꝑ¬
suaderet uirũ bellicosũ fortẽq eũ
appellans ut contͣ cumbertũ auda¬
cter eriret: alais ad hec uerba res¬
pondic. Cumibertꝰ qͣmuis ebriosus
sit ⁊ stupidi cordis: tam̃ satis ẽ au¬
dar ⁊ mire fortitudinis. Nã tp̃r
patͥs eiꝰ qñ nos eramꝰ uiuencłi: ha¬
bebant᷑ in palacio berbices mire
magnitudinis. Quas ille supͣ dor
sũ unã app̃ hendens extenso eobra¬
chio a t̾ra leuabat. Qd̃ quid ego
facere ñ pot̾am. Hec ille tuscus
aisdiens: dixit ad eũ. Si tu cũ cu¬
nib̾to pugnã inire singulari cer¬
tamine ñ audesme iam in tuo
adiutorio sociũ ñ habebis. Et hec

Expanded text:
stria, econtra Cunincpert cum suis vestria, econtra Cunincpert cum suis venientes, in campo cui Coronate nomen est castra posuere. 40. Ad quem Cunincpert nuntium misit, mandans ei, ut cum eo singulare certamen iniret, nec opus esset utrorumque exercitum fatigare. Ad quae verba Alahis minime consensit. Cui cum unus e suis, genere Tuscus, ei persuaderet, virum bellicosum fortemque eum appellans, ut contra Cunincpertum audenter exiret, Alahis ad haec verba respondit: 'Cunincpert, quamvis ebriosus sit et stupidi cordis, tamen satis est audax et mirae fortitudinis. Nam tempore patris eius quando nos erabamus iuvenculi, habebantur in palatio berbices mirae magnitudinis, quos ille supra dorsum eorum lanam adprehendens, extenso eos brachio a terra levabat; quod quidem ego facere non poteram'. Haec ille Tuscus audiens, dixit ad eum: 'Si tu cum Cunincperto pugnam inire singulari certamine non audes, me iam in tuo adiutorio socium non habebis'. Et haec
Abbreviated transcription (Latin):
affirmans in palacio conse: dere.
Qd̾ ille audiens animo const̾natꝰ est.
Multa q contͣ audonẽ ⁊ grasonem
furibundus ⁊ fresidens cõminans exin¬
de egressus ꝑ placenciã ad histriã re¬
diit: singłasq ciuitates partĩ blandi¬
ciis partĩ uirib sibi socios adscit. Nã
uincentiã ueniens contͣ eũ ciues eiꝰ
egressi. bellũ parauert̾: s mox tucti
eius socii effecti sunt. Inde exiens ta¬
rusiũ ꝑuasit: parimͦ etiã ⁊ reliquasci¬
uitates. Cunq contͣ eũ cunibertꝰ contͣ¬
eũ exercitũ collig̾et. ⁊ foroiulam in
eiꝰ auxiliũ uixta fidelitatẽ sitã uel¬
ticinũ ꝑgentib insiluã que capu¬
lanꝰ dr̃ lacens. cũ forouilanoꝵ exerci¬
tus sparsĩ ueniret. om̃s eos sic̃ ueni¬
ebant iurare cõpulit sibi. diligent̾
cauens ne aliquis extͣ uersus ueni
entib hoc aliis ninciaret. Sicq õs
a foronuli uenientes: eiꝰ st̃ sacram̃tiᷤ
astricti. Qd plura: Cũ om̃i alais au¬

Expanded text:
adfirmans in palatio consedere. adfirmans in palatio consedere. Quod ille audiens, animo consternatus est, multaque contra Aldonem et Grausonem furibundus et frendens comminans, exinde egressus, per Placentiam ad Austriam rediit singulasque civitates partim blanditiis partim viribus sibi socios adscivit. Nam Vincentiam veniens, contra eum eius cives egressi, bellum paraverunt; sed mox victi, eius socii effecti sunt. Inde exiens, Tarvisium pervasit, pari modo etiam et reliquas civitates. Cumque contra eum Cunincpert exercitum coejus auxilium juxta fidelitatem suam velTicinum pergentibus, in silva quae Capulanus dicitur latens, cum Forojulianorum exercitus sparsim veniret, omnes eos sicut veniebant jurare sibi compulit, diligenter cavens ne aliquis ex iis aliis nuntiaret; sicque omnes a Foroiuli venientes eius sunt sacramentis adstricti. Quid plura? Cum omni Alahis Au
Abbreviated transcription (Latin):
ad urbẽ uastissimã siluã ꝓfectus ẽ:
ibiq se iocis et uenationib exerce¬
re cepit. Audo uͦ ⁊ graso euntes ad
lacũ comacinũ. ingressiq nauẽ
ad cumbertũ ꝓfecti st̃. Ad quẽ ue¬
mientes eiꝰ pedib ꝓuoluti se. cont᷑
eũ nequit̾ egisse ꝓfessi sunt: eiq
quid alais maliciose contͣ eos locu¬
tus fuerit. uł quale ip̃i ad eiꝰ ꝑni¬
arunt. Quid plura : fleuert̾ parit̾.
et int̾ se sacram̃ta dedertͥ. diem sta¬
tuentes in quo cunibertꝰ ueniret
bertꝰ ticinũ adueniens. ab eis li¬
bentissime susceptꝰ: palaciũ suũ
ingressus est. Tunc om̃s ciues ⁊ p̃
tes ad eũ. om̃sq cũ lacͥmis ample¬
aantes. deo gr̃as de eiꝰ reu̾sione
mestimabili gaudio repleti conclama
bant. Qͦs ille om̃s ꝓut potuit oscłatꝰ ẽ.
Nunciꝰ subito ad alais ꝑuenit. ad in¬
plesse audonẽ et grasonẽ q̃d̾ ei
ꝓmiserant. ⁊ caput cumb̾ti attulisse:
⁊ non solũ caput s et totũ corpꝰ eũq

Expanded text:
ad Urbem vastissimam silvam profectus est, ibique sejocis et venationibus exercere coepit. Aldo vero et Grauso euntes ad lacum Commacinum, ingressique navem, ad Cunibertum profecti sunt. Ad quem venientes, ejus pedibus provoluti, se contra eum nequiter egisse professi sunt, eique quid Alachis malitiose contra eos locutus fuerat, vel quale ipsi ad ejus peraverunt. Quid plura? Fleverunt pariter et inter se sacramenta dederunt, diem statuentes in quo Cunibertus veniret,bertus Ticinum adveniens ab eis libentissime susceptus, palatium suum ingressus est. Tunc omnes cives, et tes, omnesque cum lacrymis amplexantes, Deo gratias de ejus reversione inaestimabili gaudbant; quos ille omnes prout potuit osculatus est. Nuntius subito ad Alahis pervenit, adimplesse Aldonem et Grausonem quod ei promiserant: et caput Cunincperti attulisse, et non solum caput, sed et totum corpus, eumque
Abbreviated transcription (Latin):
ni fluminis fontẽ sitũ ẽ. ⁊ nc̃ ma¬
gna congregatione refulget. a
trib nobilib fr̃ib. hocẽ. iam tc̃¬
edificauit: sicut uiri eruditissi¬
nui autberti eiusdẽ monasterii
abb̃is inuolumine qd̾ de hac re
cõposuit scͥpta significant. Suꝑ¬
stite sane adhuc beato papa grego
rio romane sedis: camanũ eastrũ
a langobardis beneuentanis ꝑuasũ
ẽ: s aduce neapolitano noctu suꝑ¬
ueniente quidã ex langobatdis cap¬
ti quidã ꝑemꝑti sunt: castrũq ip¬
sũ a romanis receptũ ẽ. Pcuiꝰ castͥ
redemptione pontifex .lxx. libras
anno: eiꝰ in locũ leo augustus sub¬
rogatꝰ ẽ. Apud francoꝵ quoq gũ¬
tẽ pipino uita exempto: eiꝰ filius
karolus de quo p̃misimꝰ. licet ꝑ
multa bella et certamina de ma¬
nu raginfredi pͥncipatũ sustulit.
Nam cũ in custodia teneret᷑ di¬
uino nutu ereptus au fugit: ac

Expanded text:
ni Fluminis fontem situm est, et nunc mani Fluminis fontem situm est, et nunc magna congregatione refulget, a tribus nobilibus fratribus, hoc estedificatum, sicut viri eruditissimi Autberti ejusdem monasterii abbatis, in volumine quod de hac re composuit, scripta significant. Superstite sane adhuc beato paprio Romanae sedis, Cumanum castrum a Langobardis Beneventanis pervasum est; sed a duce Neapolitano noctu superveniente quidam ex Langobardis capti, quidam perempti sunt. Castrum quoque ipsum a Romanis est receptum. Pro cuius castri redemptionem pontifex septuaginta libras anno, eius in loco Leo augustus subrogatur. 42. Aput Francorum quoque gentem Pipino vita exempto, eius filius Carolus, de quo praemiseramus, licet per multa bella et certamina, de manu Raginfridi principatum sustulit. Nam cum in custodia teneretur, divino nutu ereptus aufugit, ac
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. Hic hortatu tunc gregoriĩ
apłice sedis pape cassinũ castrũ
petiit: atq ad sacrũ corpus bea
ti b̾enedicti patris ꝑueniens. ibi
cũ aliquib simplicib uiris iam
ante residentib habitare cepit.
Qui eundẽ uenerabilẽ uirũ petro¬
nacẽ sibi seniorẽ statuerunt. hic
non post multũ tempus cooꝑan
euolutis fere centũ ⁊ decẽ annis
ex quo locus ille habitatione ho¬
minũ destitutus erat: multorum
ibi monachoꝵ nobiliũ ⁊ medioc̾¬
um ad se concurrentiũ pat̾ effectꝰ.
sub sc̃e regłe ugo ⁊ bĩ b̾enedict
institutione. reparatis babitacłis
uiu̾e cepit: atq hoc scm̃ cenobiũ
instatũ quo nunc cernit᷑ erexit.
huic uenerabili uiro petro naci
in seqñti tp̃r sacerdotũ p̃cipuus
et dõ dilectꝰ pontifex racharias
plura adiutoria contulit. Libros
ad utilitatẽ monast̾ii ꝑtiuent. In¬
sius sc̃is manib consc̾psit ⁊ pat̾na
pietate concessit. Monast̾iũ aũbĩ
uincentii mr̃is qd̾ urta uultur¬

Expanded text:
egorii apostolicae sedis papae, Cassinum castrum petiit, atque ad sacrum corpus beati Patris Benedicti perveniens, ibi cum aliquibus simplicibus viris, jam ante residentibus, habitare coepit, qui eumdem venerabilem virum Petronacem sibi seniorem statuerunt. Hic non post multum tempus, cooperamque evolutis fere centum et decem annis, ex quo locus ille habitatione hominum destitutus erat, multorum ibi monachorum, nobilium et mediocrium, ad se concurrentium, Pater effectus, sub sancto regulae jugo, et beati Benedicti institutione, reparatis habitaculis, vivere coepit, atque hoc sanctum coenobium in statum quo nunc cernitur erexit. Huic venerabili viro Petronaci in sequenti tempore sacerdotum praecipuus, et Deo dilectus pontifex Zacharias plura adjutoria contulit, libros ad utilitatem monasterii pertinent; insuis sanctis manibus conscripsit, paterna pietate concessit. Monasterium vero beati Vincentii martyris, quod juxta Vultur
Abbreviated transcription (Latin):
conceptã iniqͥtatẽ parturiens
annitentib audone ⁊ grasone
bresianis ciuib. s ⁊ aliis multis
ex langobardis. oblitꝰ tantoꝵ bñ¬
ficioꝵ que in eũ rex cumbͥt᷑ impen¬
b̾at. oblitꝰ etiã iusiurandũ quo ei
se fide lissimcĩ fore spopond̾at. cã
intͣ ticinũ positũ inuasit. Qd cu¬
nib̾tꝰ ubi erat audiens: statim ad
infulã que intͣ lacũ lariũ ñ longe
acomo ẽ fugit. ibiq se fortit̾ cõ¬
muniuit. facta e aũ magna tͥbu¬
latio om̃ib qui eũ diligebant:
et marime sacerdotib ⁊ cłicis. qͦ
om̃s alais exosos habebat. Erat
au eo tp̃r ticinensis eccłie ep̃s

Expanded text:
conceptam iniquitatem parturiens, annitentibus Aldone et Grausone Brexianis civibus, sed et aliis multis ex Langobardis, oblitus tantorum beneficiorum quae in eum rex Cunibertus impenderat, oblitus etiam jusjurandi quo ei se fidelissimum esse spoponderat, cum intra Ticinum positum invasit. Quod Cunincpert ubi erat audiens, statim ad insulam, quae intra lacum Larium non longe a Como est, confugit ibique se fortiter communivit. Facta est autem magna tribulatio Omnibus qui eum diligebant, et maxime sacerdotibus et clericis, quos omnes Alahis exosos habebat. Erat autem eo tempore Ticinensis ecclesiae epis
Abbreviated transcription (Latin):
crimis eiꝰ tñcõmodũ lam̃ta¬
re depit. Statimq unũ e su¬
is equidẽ misit. qui ad ui¬
rũ dĩ baodolinũ curreret.
eũq pet̾et ut ꝓ uita eiꝰdẽ pueri
xp̃m supplicaret. Qͥ cũ ad seruũ
famulꝰ ad se ꝑuenienti ita dix̃. Soe
qͣm ob causã uen̾is: s illud qd̾ po¬
stulas fieri ñ pot̾. quia ꝑuet ile
defunctꝰ ẽ. Qd̾ cũ is qui missus¬

Expanded text:
incommodum lamentari coepit, statimque unum e suis equitem misit, qui ad virum Dei Baodolinum curreret, eumque peteret, ut pro vita ejusdem pueri Christum supplicaret. Qui cum ad servum famulus ad se pervenienti, ita dixit: Scio quam ob causam veneris, sed illud quod postulas jam fieri non potest, quia puer ille defunctus est. Q
Abbreviated transcription (Latin):
bertꝰ cunctis amabilissimꝰ princeps
postqm̃ .xii. annos langobardorũ¬
regnũ post patrẽ solus obtiuuit tan¬
dẽ ab hac luce subtractꝰ ẽ. Hic in cã¬
po coronate ubi bellũ contͣ alais ges¬
sit. in honore bĩ georgii martyris
monast̾iũ construxit. fuic au̾ uir
elegans ⁊ om̃i bonitate conspicuis
audaxq bellator. Hic cũ multis lan¬
gobardoꝵ lacͥmis iurta basilicã dñi
saluatoris qͣm quondã auus eiꝰ arib̾tꝰ
construx̾at sepultꝰ ẽ. Regnũq lan¬
gobardoꝵ luiꝑto filio adhuc pueri¬
lis etatis reliquit. Cui tutorẽ aspͣndũ
itirũ sapientẽ ⁊ illustrẽ contͥbuit. De¬
hinc elapsis .uiii. m̃sib raginbertus
dux turinenstũ. quẽ quondã rex go¬
dutus cũ extingueret᷑ agͥmoaldo

Expanded text:
ncpert cunctis amabillimus princeps, ncpert cunctis amabillimus princeps, postquam duodecim annos Langobardoruregnum post patrem solus obtenuit, tandem ab hac luce subtractus est. Hic in capo Coronate, ubi bellum contra Alahis gessit, in honore beati Georgii martyris monasterium construxit. Fuit autem vir elegans et omni bonitate conspicuus audaxque bellator. Hic cum multis Langobardorum lacrimis iuxta basilicam domini Salvatoris, quam quondam avus eiusdem Aripert construxerat, sepultus est. Regnumque Langobardorum Liutperto filio adhuc puerilis aetatis reliquit, cui tutorem Ansprandum, virum sapientem et inlustrem, contribuit, 18. Dehinc elapsis octo mensibus, Raginpertus dux Taurinensium, quem quondam rex Godipertus, cum extingueretur a Grimualdo,
Abbreviated transcription (Latin):
gis sceptroꝵ insignia credas. Quẽ regũ¬
gallias francoꝵ regib asolita fortici¬
dine ⁊ scientia degenerantib: hi qu
maiores domus regalis ẽẽ idebantur
adiunistrare regiã potentiã.⁊ quiard
regib agere mos e cepert̾. Quipe cũ ce¬
litus ẽẽt dispositũ ad horũ ꝓgeniẽ fran¬
corũ trausuehi regnũ. fuitq eo tp̃i ma¬
ior domꝰ in regio palatio arnulfus iur
ut postmodũ claruit d̾o amabilis ⁊ mi¬
re sc̃itatis. Qui post głam scłi rp̃i e
seruicio subdens. mirabilis in ep̃atie
gens. lepsis uniu̾sa p̃beus obsequia con¬
tiuentissime uixit. De cuiꝰ mirabi lin
ap̃d metensẽ eccłiã ubi ep̃atũ gessit.
liber gristit: eiꝰdẽ miracła ⁊ uite con¬
tinentiã continens. S et ego in libs
quẽ de ep̃is eiꝰdẽ ciuitatis conscͥpsi
flagitante engelranno uiro mitissi
quedã eiꝰ miracła cõposui: que mͦ suꝑ¬
fluũ duxi replicare.Inter hec cuni¬

Expanded text:
gis sceptrogis sceptroGallias Francorum regibus a solita fortitudine et scientia degenerantibus, hi qui maiores domui regalis esse videbantur administrare regi potentiam et quicquid regibus agere mos est coeperunt; quippe cum caelitus esset dispositum, ad horum corum transvehi regnum. Fuitque eo tempore major domus in regio palatio Arnulfus, vir, ut postmodum claruit, Deo amabilis, et mirae sanctitatis. Qui post gloriam saeculi Christi servitio se subdens, mirabilis in episcopatu gens, leprosis universa praebens obsequia, continentissime vixit. De cuius mirabilibus apud Metensem ecclesiam, ubi episcopatum gessit, liber existit, eiusdem miracula et vitae abstinentiam continens. Sed et ego in libro quem de episcopis eiusdem civitatis conscripsi flagitante Angelramno, viro mitissimquaedam eius miranda conposui, quae modo superfluum duxi replicare. 17. Inter haec Cuni
Abbreviated transcription (Latin):
pus inbafilica bĩ petͥ sepultũ est.
lmen. opes. sobolẽ. pollentia regna.
triũphos. Excubias ꝓceres. menia
castra. lares. Queq patrũ uittus
et que congesserat ip̃e: Cedoal
armipotens liquit amore dei.
⁊petrũ sedẽq petͥ rex cͥ̾neret hospẽ.
Cuius fente meras sum̃et almiꝰ aquas.
Splendificũq iubar radianti carpet
haustu. E x qͦniuificꝰ fulgor uͥq flu¬
it. Perspiciensq alacer recidine
p̃mia uite. G arbaricã rabiẽ. nom̃
⁊ inde suũ. Conu̾sus conu̾tit ouanꝰ
petrũq uocari. Sergiꝰ antistes ius¬
uerit in arce poli. Magna fides regis
clementia maxina xp̃i. Cuiꝰ consiliũ
nullꝰ adire pot̾. Hospes euĩ ueniens iu¬
p̃mã ex uͦrbe britanni. P er uariai gũ¬
tes. ꝑ freta. ꝑq uias. Urbẽ romuleã
uidit templũq uerendũ. A spexit petꝰ
mistica dona gerens. C andidꝰ int̾ oues
xp̃i sociabilis ibit. C orpore nã tumi¬
lũ mente suꝑna tenet. C õmutasse ma¬

Expanded text:
pus in basilica beati Petri sepultum est, pus in basilica beati Petri sepultum est, 'Culmen, opes, sobolem, pollentia regna, triumphos, Exubias, proceres, moenia, castra, lares, Quaeque patrum virtus et quae congesserat ipse, Cedoal armipotens liquit amore Dei, Ut Petrum sedemque Petri rex cerneret hospes, Cuius fonte meras sumeret almus Splendificumque jubar radianti carperet haustu, Ex quo vivificus splendor ubique fuit, Perspiciensque alacer recidivae praemia vitae, Barbaricam rabiem nomen et inde suum. Conversus convertit ovans, Petrumque vocari Sergius antistes jusvexit in arce poli. Mira fides regis, clementia maxima Christi, Cujus consilium nullus adire potest. Sospes enim veniens supremo ex orbe Britanni, Per varias gentes, per freta, perque vias, Urbem Romuleam vidit, templumque verendum Aspexit Petri, mystica dona gerens. Candidus inter oves Christi sociabilis ibit, Corpore nam tumulum, mente superna tenet. Commutasse ma
Abbreviated transcription (Latin):
toto quo ip̃e regnauit tp̃r in eãdẽ
ciuitate in custodia tenuit. Hoc
tp̃r siuod aquileie facta ob im¬
peritiã fidei. quintũ unui̾sale ꝯciliũ
susciꝑe diffidit: donec salutarib
bĩ pape sergii monitis instructa.:
ip̃a huic cũ cet̾is xp̃i eccłiss annũ¬
ere consensit. Facta aũ ẽ hec sinod̾
constantinopolĩ tp̃rib iuigilii page
sub iustiniano pͥncipe contͣ theodo¬
rã ⁊ om̃s ħeticos. qui beatã mariã
solũ hoĩem ñ dm ⁊ hoĩem genussẽ
affirmabant. In qua sinodo eatho¬
lice ẽ institutũ ut beata maria sẽꝑ
uirgo theotochos diceret᷑. qa sicut
catholica fides hc̃ ñ hoĩem solũ ses
uere dm̃ ⁊ hoĩem genuit. Iis
dieb cedoaldus rex angloꝵ sa¬
xonũ qui multa in sua patria
bellagesserat ad xp̃m conu̾sus ro¬
gẽ ueniens. ab eo mirifice suscep¬
tus ẽ. Is cũ romã ꝑuenisset a fer¬
gio papa baptratus petrusq appel¬
latus. ⁊ ad huc in albis consticutus
ad celestia regna migrauit. Cuiꝰcor¬

Expanded text:
toto quo ipse regnavit tempore in eadem civitatem in custodia tenuit. 14. Hoc tempore sinodus Aquileiae facta ob imperitiam fidei quintum universalem concilium suscipere diffidit, donec salutaribus beati papae Sergii monitis instructa et ipsa huic cum ceteris Christi ecclesiis annuere consentit. Facta autem est haec sinodus Constantinopolim temporibus Vigilii papae sub Iustiniano principe contra Theodorum et omnes hereticos, qui, beatam Mariam solum hominem, non Deum et hominem genuisse, adfirmabant. In qua sinodo catholice est institutum, ut beata Maria semper virgo theotocos diceretur, quia, sicut catholica fides habet, non hominem solum, sed vere Deum et hominem genuit. 15. His diebus Cedoal rex Anglorum Saxonum, qui multa in sua patria bella gesserat, ad Christum conversus Rogem veniens, ab eo mirifice susceptus est. Is cum Romam pervenisset, a Sergio papa baptizatus Petrusque appellatus et adhuc in albis constitutus, ad regna caelestia migravit. Cuius cor
Abbreviated transcription (Latin):
rie uirginis ⁊ mr̃is asiathi constru¬
xit: in quo multas uirgines aggre¬
cũ ornam̃tis ditauit. Regina uͦ eiꝰ ro¬
deluida basilicã sc̃e dĩ gencbͥcis extia
muros eiꝰdẽ ciuitatis ticinensis que ad
ꝑticas appellat᷑ mirabili oꝑe ꝯdidit.
ornamentisq mirificis decorauit. Ad
ꝑtical aũ locꝰ ip̃e ido dr̃: qͥa ibi olim
ꝑtice id ẽ trabes erecte steterant. Qe
ob hanc causã iuꝑxta morẽ langobar¬
doruĩ poni solebant. Siquis in aliqͣm
partẽ aut in bello aut quocũq mͦ ex¬
tinctus fuisset: consanguinei eiꝰ int᷑
sepulcbra sua ꝑticã figebant. in cuiꝰ
sũmitate colũbã ex ligno factã po¬
nebant: que illuc u̾sa erat uͥ illoꝵ
dilectꝰ obierat: icił ut sciri posset in
quã partẽ is qui defunctꝰ fu̾at qui

Expanded text:
e virginis et martyris Agathae, construe virginis et martyris Agathae, construxit. In quo multas virgines aggrecum ornamentis ditavit. Regina vero eius Rodelinda basilicam sanctae Dei genitricis extra muros eiusdem civitatis Ticinensis, quae Ad perticas appellatur, opere mirabili condidit ornamentisque mirificis decoravit. Ad perticas autem locus ipse ideo dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, quae ob hanc causam iuxta morem Langobardorum poni solebant: si quis enim in aliquam partem aut in bello aut quomodocumque extinctus fuisset, consanguinei eius intra sepulchra sua perticam figebant, in cuius summitate columbam ex ligno factam ponebant, quae illuc versa esset, ubi illorum dilectus obisset, scilicet ut sciri possit, in quam partem his qui defunctus fuerat qui
Abbreviated transcription (Latin):
Dicite illi ut reu̾tat᷑ in patriã. qͣuiã
t̾cia dies ẽ hodie qd̾ gͥmoaldus ab
hac subtractus ẽ luce. Quo audito
bertariꝰ statim post se reu̾sus ẽ: ue
nunciauit. Unde arbitratꝰ ẽ. ñ hẽ
hoĩem s diuinũ nunciũ fuisse. Ex¬
indeꝙ ad patriã tendens. cum ad
claustra italie uenisset: iam ibidẽ
om̃ia ob sequia palatina oninẽq re¬
giam dignitatẽ cũ magna lango¬
bardoꝵ multitudine p̃paratã se re
sus exturbaldo garibaldo puero a
regno. ab uniu̾sis langobardis men¬
se t̾cio pꝰ mortẽ gͥmoaldi in regnum
leuatꝰ ẽ. Erat aũ uir piꝰ. fide catholi¬
cus iusticie tenax: pauꝑmq largis¬
simꝰ nutritor. Qui statim beneuen¬
tũ misit: exuideꝙ rode lui¬
dã suã coniugem ⁊ cumibertũ
iura suscepit. in loco illo qui aparte
fluminis ticim ẽ unde ip̃e oltmn
fug̾at. monast̾iũ qd nouũ appellatur
dño ⁊ lib̾atori suo in horore sc̃e ma¬

Expanded text:
Dicite illi revertatur in patriam suam, quia Dicite illi revertatur in patriam suam, quia tertia dies est hodie quod Grimoaldus ab hac subtractus est luce. Quo audito, Bertaridus statim post se reversus est, vnuntiavit. Unde arbitratus est non hunc hominem, sed divinum nuntium fuisse. Exindeque ad patriam rediens, cum ad claustra Italiae venisset, jam ibi omnia obsequia palatina omnemque regiam dignitatem, cum magna Langobardorum multitudine praeparatam esse rep reversus, exturbato Garibaldo puerulo a regno, ab universis Langobardis mense tertio post mortem Grimoaldi in regnum levatus est. Erat autem vir pius, fide catholicus, justitiae tenax, pauperumque largissimus nutritor. Qui statim Beneventum misit, exindeque Rodelindam suam conjugem et Cunibertum jura suscepit, in loco illo qui a parte fluminis Ticini est, unde ipse olim fugerat, monasterium quod Novum appellatur Domino et liberatori suo, in honorem sancta
Abbreviated transcription (Latin):
etiã capitula legis que ei utilia ui¬
sa sunt adiecit. Fuit aũ corpore p̃¬
ualidꝰ. uiuacia pͥmꝰ. caluo capite.
barba ꝓminenti: non minꝰ ꝯsilio
qͣm uirib decoratꝰ. Sepultũ ẽ au̾
corpus eiꝰ inbasilica bĩ am¬
brosii confessoris : quã ipse
dudũ extra ticinensẽ construre¬
rat ciuitatẽ. Hic post mortẽ ari¬
berti regis expleto anno uno meu¬
sib trib langobardoꝵ regnũ in¬
uasit. Regnauitq ip̃e annis .xx.
relicto garibaldo filio suo quem
ei arib̾ti regis filia genuerat. rege
adhuc puerilis etatis. Igi᷑ ut dicere
ceꝑamꝰ bertariꝰ egressus de gallia na¬
uẽ̾ ascendit: ut ãd britanmã insu¬
lã ad regnũ saxonũ transmearet.
Cũq iã aliqͣntulũ pelagꝰ ꝑ nauigas¬
set: uox alictore audita est inqͥrentĩ
utrũ bertariꝰ in eadẽ naue ꝯsisteret.
Cui cũ responsũ eẽt qd̾ bertarnus
ibi ẽet: ille qui clamabat subiunxic

Expanded text:
quoque capitula legis, quae ei utilia viquoque capitula legis, quae ei utilia visa sunt, adjecit. Fuit autem corpore praevalidus, audacia primus, calvo capite, barba prominenti, non minus consilio quam viribus decoratus. Sepultum est autem ejus corpus in basilica beati Ambrosii confessoris, quam dudum ipse intra Ticinensem construxerat civitatem. Hic post mortem Ariperti regis, expleto jam anno uno et mensibus tribus, Langobardorum regnum invasit, regnavitque ipse annis novem, relicto Garibaldo filio suo, quem ei Ariperti regis filia genuerat, rege adhuc puerilis aetatis. Igitur, ut dicere coeperamus, Bertaridus egressus de Gallia navem ascendit, ut ad Britanniam insulam ad regnum Saxonum transmearet. Cumque jam aliquantum per pelagus navigasset, vox a littore audita est inquirentis utrum Bertaridus in eadem nave consisteret? Cui cum responsum esset quod Bertaridus ibi esset, ille qui clamabat subjunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
doctissimꝰ a uitaliano papa missi
in britanniã plurimas eccłias an¬
gloꝵ doctrine eccłiastice fruge fe¬
penitere debeat mirabili ⁊ discre¬
ta consid̾atione descripsit.
N seqñti post tp̃r mense augusto
a parte orientis stella cometis
apparuit. nimis fulgentib
radiis: que post semet ipsã reu̾sa
disparuit. Nec mora grauis pesti¬
lencia ab eadẽ parte orientis secu¬
ta romanũ popłm deuastauit. his
dieb donnus papa romane eccłie
locũ qui paradysus dr̃ ante ba¬
silicã bĩ apłi petri candidis ⁊ mag¬
nis marmorib mirifice strauit.¬
hac tempestate francoꝵ regnũ
apud gallias dagobertus rege¬
bat. Cũ quo rex grimoaldus pacis
firmissime fẽdus inierat. Cuius
patriã metuens: egressus e gallia
ad britanniã insulã saxorũq re¬
gẽ ꝓperare disponebat. At uͦ gri-¬
moasdus nono die post flebotomiã
in suo palacio constitutꝰ. cũ accep¬
qd̾ rochari rex cõposuerat aliqua

Expanded text:
doctissimus, a Vitaliano papa missi doctissimus, a Vitaliano papa missi in Brittaniam, plurimas ecclesias Anglorum doctrinae ecclesiasticae fruge foepoenitere debeat, mirabili et discreta consideratione descripsit. 31. Insequenti post tempore mense Augusto a parte orientis stella cometis apparuit nimis fulgentibus radiis, quae post semet ipsam reversa disparuit. Nec mora, gravis pestilentia ab eadem parte orientis secuta, Romanum populum devastavit. His diebus Domnus papa Romanae ecclesiae locum qui Paradisus dicitur ante basilicam beati apostoli Petri candidis et magnis marmoribHac tempestate Francorum regnum apud Gallias Dagobertus regebat, cum quo rex Grimoaldus firmissimae foedus inierat. Cuius metuens, egressus e Gallia, ad Brittaniam insulam Saxonumque regem properare disponit. 33. At vero Grimuald nono die post flevotomum in suo palatio constitutuquod Rothari rex composuerat, aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
tarusianisq ⁊ cenetensib diuisit.
er hec tp̃ea uulgarũ dur
alceco noĩe incertũ qm ob causã
a sua gente digressus italiã pacifi¬
ce intͦiens cũ om̃i sui ducatus ex̾citu¬
ad regẽ gͥmoaldũ uenit: eiq se ser¬
uiturũ atq in eiꝰ patͥa habitaturũ
ꝓmifit. Quẽ ille ad romoaldũ filiũ
suũ beneuentanũ ducẽ dirigens. ut
ei cũ suo ppđo locũ ad habitand ũ
conced̾e deberer p̃cepit. Quos romo
aldus dux gratant̃ excipiens : eis¬
dẽ spaciosa ad habitandũ loca que
usq ad illũd tempꝰ deserta erant
contribuit. scilicet sepinũ. bouia¬
nũ ⁊ iserniã. ⁊ alias multas cũ suis
t̾ritoriis ciuitates. ip̃mq alzeconẽ
mutato dignitatis noie gastaldi¬
ũ uocitari p̃cepit. Quiusq hodie
in his ut diximꝰ locis habitantes
quãquã ⁊ latine loquant᷑. lingue
stante augusto. punitoq qui ei
successerat merocio tyranno ro
stantis sane tp̃rib theodorus ar¬
chiep̃s ⁊ adrianus abbas uir eque

Expanded text:
Tarvisianisque et Cenetensibus divisit. 29. Per haec tempora Vulgarum dux Alzeco nomine, incertum quam ob causam, a sua gente digressus, Italiam pacifice ihtroiens, cum omad regem Grimoaldum venit, ei se serviturum atque in ejus patria habitaturum promittens. Quem ille ad Romoaldum filium suum Beneventum dirigens, ut ei cum suo populo loca ad habitandum concedere deberet praecepit. Quos Romoaldus dux gratanter excipiens, eisdem spatiosa ad habitandum loca, quae usque ad illud tempus deserta erant, contribuit, scilicet Sepinum , Bovianum et Iserniam et alias cum suis territoriis civitates, ipsumque Alzeconem, mutato dignitatis nomine, de duce gastaldium vocitari praecepit. Qui usque hodie in his ut diximus locis habitantes, quamquam et Latine loquantur, linguastante augusto, punitoque qui ei successerat Mezetio tyranno, Rostanti sane temporibus Theodorus archiepiscopus et Adrianus abbas, vir aeque
Abbreviated transcription (Latin):
cubicło. Scelestã patͥs impietatẽ
pit celare: s in pauimento ciuicta
uident᷑. Cũq puella quid faceret¬
anxia cogitaret: nutrix illiꝰ subito¬
ad eã intrdiit. Quã ut uidit flebi¬
li uultu asꝑsũq sangume paui¬
mentũ: horruit ⁊ait. Quid sibi
ella respondit. Cara nutrix mͦ
runt. Nutrix ait. Dña quare hoc
dicis: Puella ait. Qͥa ante legiti¬
mã nuptiarũ mearũ diẽ: seuo
scełe uiolata sũ. Nutrix ait. Et qͥs
tante audacie. ut uirginis regie
thorũ ausus sit iuolare. ⁊ ũ tumu¬
erit regẽ: Puella ait. Impietas
hoc ñ indicas patͥ: Puella ait. Ee
ubi ẽ pat̾ : Nam si intelligis: nom̃
patris ꝑiit inme. Itaq ne hoc gñ¬
patris mei macła curib innotes¬
cat: moitis mͥ remediũ placet. Iu¬

Expanded text:
cubiculum. Scelesti patris impietatem cubiculum. Scelesti patris impietatem pit celare: sed in pauimento certa uidentur. Cumque puella quid faceret cogitaret, nutrix subito introiit. Quam ut uidit flebili uultu, aspersoque sanguine pauimento, horruit et ait: «Quid sibi ella ait: «Cara nutrix, morunt». Nutrix ait: «Domina, quare hoc dicis?» Puella ait: «Ante legitimum nuptiarum mearum diem saeuo scelere uiolata sutanta audacia uirginis reginae torum ausus est uiolare, nec timuit regem?» Puella ait: «Impietas hoc non indicas patri?» Puella ait: «Et ubi est pater? Si intellegis nomen patris periit in me. Itaque ne hoc genpatris macula ciuibus innotescat, mortis remedium mihi placet». Nu
Abbreviated transcription (Latin):
uit quidã rex antiochꝰ
noĩe: a quo ⁊ ip̃a ciui¬
tas nom̃ accepit anti¬
ochia. Hic habuit ex
amissa coniuige filiã uirginem
speciosissimã: in qua mat̃ uat᷑a
statuerat. Qͤ cũ ad nubilẽ etatẽ ue¬
nisset eiq sp̃es pulchritudinis cres¬
c̃et: multi eam in matͥmonio postu¬
labant: et cũ magna dotis pollicita¬
tione currebant. S cũ pat̾ delibͥa¬
ret cui potissimũ filiã suã in ma¬
tͥmoniũ daret: cogente inique cu¬
piditatis flãma incidit in filie sue
amorẽ: et cepit eã dilig̾e secus qͣm
patrẽ oportebat. Qui cũ luctatur
cũ furore. pugnat cũ dolore. ui¬
cit᷑ ab amore. Excidit illi pietas¬
⁊ oblitꝰ ẽẽ se parentẽ . induit comugẽ¬
Sed cũ seui pectoris uulnꝰ iã ferre
ñ posset. quãdã die pͥmaluce em¬
gilans irrũpit cubicłm filie: fa¬
mulosq longe a se recẽdere rubet.
qͣi cũ filia secretũ colloquiũ habr¬
nante filia: nodũ illi uirginitatis
rupit. Ppetratoq scelere: euasit

Expanded text:
uit quidam rex Antiochus nomine, a quo ipsa ciuitas nomen accepit Antiochia. Hic habuit ex amissa coniuge filiam, uirginem speciosissimam, in qua nihil natura statuerat. Quae cum ad nubilem uenisset aetatem et specie pulchritudinis cresceret, multi eam in matrimonio postulabant et cum magna dotis pollicitatione currebant. Sed cum pater deliberaret, cui potissimum filiam suam in matrimonio daret, cogente iniquae cupidinis flamma incidit in filiae suae amorem et coepit eam plus diligere quam patrem oportebat. Qui cum luctatur cum furore, pugnat cum dolore, uincitur ab amore; excidit illi pietast oblitus se esse patrem induit coniugem.Sed cum saeui pectoris uulnus ferre non posset, quadam die prima luce uigilans irrupit cubiculum filiae, famulos longius secedere iussit, quasi cum filia secretum colloquium habinante filia nodum uirginitatis eripuit, perpetratoque scelere euasit
Abbreviated transcription (Latin):
giseberga noĩe fuit. Itaꝙ luitpͣn¬
dus rex reb cõpositis. ad suũ solũ
remeauit: gisulfũq suũ nepotẽ
pat̾na pietate erudiens. comber¬
gã nobili ortã ꝓgerne ei in matͥmo¬
uũ uinxit. Ip̃e rex eo tp̃e in lau¬
guorẽ decidens: morti approxima¬
uit. Quẽ langobardi uita exced̾e̾
existimantes: eiꝰ nepotẽ hildepͣn¬
dũ foras muros ciuitatis ad sc̃e di
moris ẽ trãd̾ent: in eiusdẽ conti
sũmitate cuculus auis uolitando
ueniens insedit. Tc̾ aliquib pru¬
dentib hoc portento uisũ ẽ. eiꝰ pͥn
cipatũ inutilẽ fore. Rex aũ liutpͣn¬
dus cũ hoc cognouisser: non equo
aĩo tulłt. Tam̃ de infirmitate con¬
ualescens: eũ regni sui consortẽ
habuit. Euolutis de hine aliquot
annis: trasemundus qui romam
fugerat spoletũ rediens hisdericũ
excinxit. Rursũq contͣ regẽ re¬
bellionis audaciã sumpsit.

Expanded text:
e fuit. Ita rex Liutprand rebus conpositis ad suum solium remeavit; Gisulfumque suum nepotem paterna pietate erudiens, ei Scaunipergam nobili ortam progenie in matrimonium iunxit. Ipse rex eo tempore in langorem decidens, morti adproximavit. Quem Langobardi vita excedere existimantes, eius nepotem Hildeprandum fmoris est, traderent, in ejus conti summitate, cuculus avis volitando veniens, insedit. Tunc aliquibus prudentibus hoc portento visum est signutilem fore. Rex autem Liutprandus cum hoc cognovisset, non aequo animo accepit; tamen de infirmitate convalescens, eum regni sui consortem habuit. Evolutis dehinc aliquot annis, Trasemundus, qui Romam fugerat, Spoletum rediens, Hildericum exstinxit, rursumque contra regem rebellionis audaciam sumpsit.
Abbreviated transcription (Latin):
ei tremissis de eadẽ meusa cetidit:
quẽ filiꝰ audonis adhuc puerutꝰ
de t̾ra colligens. eidẽ alais reddi¬
dit. Ad quẽ alais sꝑans puerulũ
parũ intelligere. ita locutꝰ ẽ. Mul¬
tos ex his genitor tuus ht̃: qͦsm̾in¬
ꝓrimo si ds̃ uolu̾it daturꝰ ẽ. Qui
puer cũ uesꝑe domũ ad patrẽ re¬
gressus eẽt: eũ suus genitor reqͥfi¬
uit. siquid ei illo die rex locutꝰ fu¬
isset. Ille pat̾ oĩa ut facta fuerant.¬
⁊ quid sibi rex dix̾at nunciauit.
Audiens hec audo uehem̃t̾ ꝑtimuit:
frẽmq suũ grasonẽ accitũ ei om̃ia
que rex maligne locutꝰ fu̾iat minꝰ

Expanded text:
us tremissis de eadem mensa cecidit, us tremissis de eadem mensa cecidit, quem filius Aldonis adhuc puerulus de terra colligens, eidem Alachis reddidit. Ad quem Alachis sperans puerulum parum intelligere, ita locutus est: Multos ex iis genitor tuus habet, quos miimo, si Deus voluerit, daturus est". Qui puer cum vespere domum ad patrem regressus esset, cum suus genitor requisivit, si quid ei illo die rex locutus fuisset, ille patri omnia ut facta fuerant et quid sibi rex dixerat nuntiavit. Audiens haec Aldo vehementer pertimuit, fratremque suum Grausonem adscitum, ei omnia quae rex m
Abbreviated transcription (Latin):
misit. Nunciatũ gͦ ẽ alais thomã
diaconẽ ante fores astare: bñdic¬
tionẽq ab ep̃o detulisse. Tc̃ alais
qui ut diximꝰ om̃s cłicos õdio ha¬
bebat: ita inquit ad suos. Ite dici¬
te illi. Si munda famularia ht̃.
intret. Sinaũ alit̾ ẽ. foris contineat
pedẽ. Thomas uͦ cũ hos sermones
audisset: ita respondit. Nunciate
ei quia munda famularia habeo:
quippe qͥ ea hodie indutꝰ sũ. Cui
alais ita it̾ato mandauit. łgo ñ
dico de fomoralib s de his q̃ int̾
femoralia continent᷑. Ad hec tho¬
mas ita respondit. Ite dicite ille̾
Ds̃ solus pot̃ in me in his cauisre¬
p̃hensionẽ inuenire: nam illenul¬
latenꝰ pot̾. Cũq eundẽ diaconem
alais ingredi fecisset: asꝑe satis:
obuirgando cũ eo locutꝰ ẽ. To̾ om̃s
cłicos ⁊ sacerdotes pauor inuasit.:
ampliꝰ cunibertũ desiderare⁊ qͣn¬
to ꝑuasorẽ regni suꝑbũ execrati¬
oni haberent. S ñ diutius feritaᷤᷤ
et cruda barbaries ꝑuasũ regnũ

Expanded text:
misit. Nuntiatum est Alachis Thomam diaconum ante fores astare, benedictionemque ab episcopo detulisse. Tunc Alachis, qui, ut diximus, omnes clericos odio habebat, ita inquit ad suos: Ite, dicite illi: Si munda femoralia habet, intret; sin autem aliter, foris contineat pedem. Thomas vero cum hos sermones audisset, ita respondit: Nuntiate ei quia munda femoralia habeo, quippe qui ea hodie lota indutus sum. Cui Alahis ita iterato mandavit: 'Ego non dico de femoralibus, sed de his quae intra femoralia habentur'. Ad haec Thomas ita respondit: 'Ite, dicite illi: Deus solus potest in me in his causis reprehensionem invenire; nam ille nullatenus potest'. Cumque eundem diaconem Alahis ad se ingredi fecisset, aspere satis et obiurgando cum eo locutus est. Tunc omnes clericos et sacerdotes pavor et odium amplius Cunibertum desiderare, quoniam pervasorem regni superbum exsecrationi haberent, sed non diu ejus feritas et cruda barbaries pervasum regnum
Abbreviated transcription (Latin):
gilias celo sereno int̾ dñi natale:
theophaniã apparuit om̃im obum¬
brata ueluti cũ luna sub nube est
constituta. Post hec mense februa¬
rio die media stella ab occasu exiit
que cũ magno fulgore in partes ori¬
entis declinauit. Dehine mense
martio bebius eructuauit ꝑ dies a¬
liqͦt. ⁊ om̃ia uirentia circũquaq
p̃ pulu̾e ⁊ cinere illiꝰ ext̾minata st̃.¬

Expanded text:
lo sereno inter Domini natalem et theophaniam apparuit, omnimodo obumbrata, veluti cum luna sub nube est constituta. Post haec mense Februario die media stella ab occasu exiit, quae cum magno fulgore in partes orientis declinavit. Dehinc mense Martio Bebius eructuavit per dies aliquod, et omnia virentia circumquaque prae pulvere et cinere illius exterminata s
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ alais tirannũ regno pͥuarent. prꝰ¬
qͣm ip̃e eis aliquã lesionẽ facẽ pos¬
set. Qͥ maturiꝰ ad palaciũ ꝓfecti:
ita alais dixerunt. Cuid dignaris
inciuitate residere. et ecce om̃is ci¬
uitas ⁊ uniu̾sus popłs tͥ fidelis existe
o ebriosus ille cunibertꝰ ita disso¬
lutꝰ ẽ: ut iam ultra nullas possit ha¬
bere uires. Egred̾e gͦ ⁊ uade inuena¬
tionẽ: ⁊ exerce te cũ iuuenib cuis.
Nos au̾ cũ reliquis fidelib tuis de¬
fendimꝰ tͥ hanc cuntatẽ: s ⁊ita tͥ¬

Expanded text:
s tyrannum regno privarent, priusquam ipse eis aliquam laesionem facere posset. Qui maturius ad palatium profecti, ita Alachis dixerunt: Quid dignaris in civitate residere, ecce omnis civitas et universus populus tibi fidelis existit, et ebriosus ille Cunibertus ita dissolutus est, ut jam ultra nullas possit habere vires. Egredere, et vade in venationem, et exerce te cum juvenibus tuis, nos autem cum reliquis fidelibus tuis defendemus tibi hanc civitatem. Sed et ita t
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinis largus. Litt̃aꝵ qͥdẽ
ignarꝰ. s philosophis equandus.
sutritor gentis. legũ augmen¬
tator. Hic in inicio regni sui
baioarroꝵ plurima castra ce¬
pit: plus semꝑ or̃onib qͣm ar¬
mis fidens. maxima semꝑ cura
francoꝵ auaorũq pacẽ custodi¬
ensz¬

Expanded text:
elemosinis largus, litterarum quidem elemosinis largus, litterarum quidem ignarus, sed philosophis aequandus, nutritor gentis, legum augmentator. Hic initio regni sui Baioariorum plurima castra cepit, plus semper orationibus quam armis fidens, maxima semper cura Francorum Avarumque pacem custodiens