comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te. siquis sinit ueniat adme ⁊ bibat. qͥ credit
mme flumina aque uitie fluent deuentie
ret secutus enĩ ait. Hec enim dicebat despũ¬
scõ quem accepniri erant: eredentes ineũ.S.
aliud ẽ aqua sacranienti. aliud aqua que sig¬
nificat spm̃ dĩ. Aqua enim sacramenti uisi¬
bilisẽ. aqua sp̃e inuisibilisẽ. Ista abluit cor¬
pus. ⁊ significat quod fit inamma. ꝑ illum
dere suꝑfertur om̃i liquori: itampͥncipio

Expanded text:
Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre ret. Secutus enim ait: 'Hoc enim dicebat de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum.' Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenti visibilis est: aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit in anima: per ildere superfertur omni liquori, ita in principio
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hẏnnus. sigͦ ⁊ in laudẽ dictt᷑ dĩ ⁊ canta¬
hocẽ laus dĩ. ⁊ ẽ hebrerm. Yaem̃ untim
e de clecem nontinib. quib ap̃ hebreos
deris uocatur. Amen signi ficat uere siie
fideliter. quod ⁊ ipm̃ hebreumẽ. que dtio
uerba ⁊ amen ⁊ aueluna nec grecis nec lati¬
nis nec hebreis nec barbaritͤ licet insuã
linguam traniferre. uł alia lingna enun¬
tiare. Namquaniuis int̃p̃tari possunt:¬

Expanded text:
est hymnus. Si ergo et in laudem, et Dei, et cantahoc est laus Dei, et est Hebraeum. Ia enim unum est de decem nominibus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Amen significat vere, sive fideliter, quod et ipsud Hebraeum est. Quae duo verba amen et alleluia nec Graecis nec Latinis nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre vel alia lingua adnuntiare. Nam qua
Abbreviated transcription (Latin):
ea et uitam tẽ rxcepit eũ passusẽ. suie quod
postea ead̃ hora quaresurretit adiudican¬
dum uentunisẽ. Eo arĩ modo agimꝰ ꝑascha
ut non solum mortẽ ⁊ resurrectonẽ ip̃i
inemoriam reuocenus: seditiam cetera quit
cͥca eum ad testant᷑. ad sacͤmeantoꝵ significan¬
onem inspiciamus. ꝓpter incium eiũ no¬
ere et exuere ueterem. expurgantes uetus
fermentum ut simus noua consꝑsio. qm̃ pa
nouitatẽ pͥmus mensis nouoꝵ in anni men¬
sib celebrationi paschali mistice atrͥbutus.
Quod uͦ t̾cia ebdomada dies pasche celebettͣ
nario dierum numero agitur. Nunc t̾cium
tp̃s hoc sacramenitim apparcut. Pͥmumem̃
tpc ẽ ante legem. Sccd̃m sub lege. Terciũ sub
grã. U̾iam manifesttun ẽ sacͬmenttm pͥusoc

Expanded text:
ea et vitam tunc recepit, cum passus est; sive quod postea eadem hora, qua resurrexit, ad iudicandum venturus est. Eo autem modo agimus pascha, ut non solum mortem et resurrectionem Christi in memoriam revocemus, sed etiam cetera, quae circa eum adtestantur, ad sacramentorum significationem inspiciamus. Propter initium enim noere et exuere ueterem expurgantes uetus fermentum, ut simus noua consparsio, quoniam novitatem primus mensis novorum in anni mensibus celebrationi paschali mystice attributus est. Quod vero tertiae hebdomadae die pascha celebratur, nario dierum numero agitur, nunc tertium tempus hoc sacramentum aperuit. Primum enim tempus est ante legem: secundum sub lege: tertium sub gr
Abbreviated transcription (Latin):
unctio inuisibilis. De eadem tͥnitate .iiii.¬
Rinitas ẽ appellata. quod fiat cotũ
inunum ex quibdam trib qͣsi
trtunitas. ut memoria. intelligentia. et
uoluntas. in quib meus ht̃ inse quandam

Expanded text:
unctio invisibilis. De trinitate . Trinitas appellata quod fiat totum unum ex quibusdam tribus, quasi Triunitas; ut memoria, intellegentia et voluntas, in quibus mens habet in se quandam
Abbreviated transcription (Latin):
celebratione. cum res gesta ita fit ut aliqͥd
significare intelligattir. quod sc̃e accipiend̾
ẽ. sunt aũ sacramenta baptisint̃. Et cris¬
ma. corpus ⁊ sanguis. que ob id sacramenta
dicunt᷑: quia sub tegimento corꝑalium rerũ
uirtus diuina secretius salritẽ corumd sac ͤ¬
mentorũ oꝑatur. unde ⁊ asecretis uͥtutibus
uł asacris sacramenta dicunt᷑. quod ideo
firictuose penes ecclãm firint. quia sc̃s inea
manens sp̃c eund̾ sacinmentoꝵ latenterꝰ
o ꝑattr effectum. Unde seu ꝑ bonos seu
ꝑ malos ministros intͣ dĩ eccłam dispensa¬
titr. tamen quia sc̃s sp̃s mistice illa uiui¬

Expanded text:
t ut aliquid significare intellegatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta baptismum et chrisma, corpus et sanguis Domini. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorundem sacramentorum operatur; unde et a secretis virtutibus vel a sacris sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eundem sacramentorum latenter operatur effectum. Unde, seu per bonos seu per malos ministros intra Dei ecclesiam dispensentur, tamen quia sanctus Spiritus mystice illa
Abbreviated transcription (Latin):
ost euis expletionem ad pͥmu m ex
sc̃i patres mincena sinodo ꝓbauerunt consti¬
cuentes non solulurã paschalem ⁊ mensem
inquirese: secdetiam diem resurrectionis ob
retur. Paschale aũ uocabulũ nong̾cũ sed
ẽ. eo quod itinc ppłs dĩ ex egipto transierit
uñ ⁊ ineuangłio. Cum uidisset inquit iħc ꝙ
uenisset hora ut transirer demundo ad pa¬
trem. cuius nox iõ itigilia dicit᷑ pp̃ aduen¬
tum regis. ac dĩ nr̃i. ut sp̃s resurrxctionis eiꝰ
nos nandormientes seduigilanres inueniat.
Surnus noctis duplexẽ ratio siue quod in

Expanded text:
ost cuius expletionem ad primum exorsancti Patres in Nicaena Synodo prohibuerunt, constituentes non solum Paschalem et mensem inquirere, sed etiam diem Resurrectionis Domretur. Pascha autem vocabulum non Graecum, sed est, eo quod tunc populus Dei ex Aegypto transierit. Unde in Evangelio, cum vidisset, inquit, Jesus, quia venit hora ut transiret de mundo ad Patrem.' Cuius nox ideo pervigilia ducitur, propter adventum regis ac Dei nostri, ut tempus resurrectionis eius nos non dormientes, sed vigilantes inveniat. Cuius noctis duplex ratio est: sive quod in
Abbreviated transcription (Latin):
minattir quia ineo xͥ aduentus. quiẽ sapiencia
patris ⁊ passio euis eitiddent̃ ex pͥmittir. Librtumã
ecłiasticum cercissime iesus filits fuach ierosoli¬
mita nepos iesu sacerclotis magni composuit.¬
eo q. de tocius eccłe disciplina religioseq conũ¬
sationis magna cura ⁊ iatione ilt editus. hic ⁊ ap̃
hebreos reꝑitur. s int̾ apocͥfos habetur. Iudith
uͦ ⁊ tobi sine machabeorum libri quib auctorib
scͥpti sunt minime constant. Habent aũ uocabula
excoꝵ nominib quoium gesta scͥbunt᷑. Qua¬
tuor libros euangelioꝵ . iiii. euangłiste singulari¬
ter conscͥpserant. Pmus matheus conscͥpsit eum¬
abraham. significans descendisse corꝑaliter ex
semine patareharum xpm sicut ꝓmissum erit

Expanded text:
minatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia minatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacereo quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis magna cura et ratione sit editus. Hic apud Hebraeos reperitur, sed nunc apocryphus habetur. Judith vero, et Tobiae, sive Machabaeorum libri, quibus auctoribus scripti sunt minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quatuor autem libros Evangeliorum quatuor evangelistae singulariter conscripserunt. Primus Matthaeus conscripsit EvanAbraham; significans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum Christum, sicut promissum erat
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i manifestissima p̃licatione ad notat. Hii
uolumina condiderunt. Liber .xii. ꝓphetarũ
auctoꝵ suorum nominib p̃notatur. qͥpp̃ea
dicumtir minores. quia sermones eoꝵ breuess̃.
Unde ⁊ conexi sͥ ⁊ iniucẽ inutio uoluminͤ
continent᷑. quorum nomina sunt. Osee. Io¬
hel. Aoꝯos. Abdias. Iorias. Sicheas. Na¬
um. Abacrie. Sosfonias. Aggeus. Lachari¬
as. et Malachias. Cidins liber auetoris fuititu¬
lo p̃noratur. Incuius textum eiusdem esdre nee¬
mieq sermones pariter continent᷑. nec quemꝗͣ
monieat quod unus esdtre dicit᷑ liberꝰ. quia se
a pocͥfos deputant᷑. Hester librum esditis cietli¬
tur conseͬpsisse. in quo ead̾ regina sub figura
eccłẽ dĩ ppłm a seruitute ⁊ morte cripuisse sc¬
bitur. atq int̾fecto aman qͥir᷑p̃tat᷑ inquitas
diei celebritas in posteros mittitur. Liber sapi¬
encie apud hebreos nusquamẽ. unde ⁊ ipse
tittiliis grecam magis eloquentiam reclolet. hũc

Expanded text:
Christi manifestissima praedicatione adnotat. Hi Christi manifestissima praedicatione adnotat. Hi volumina condiderunt. Libri duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia seapocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
hoium autem tͥum libroꝵ carmina exame¬
tris ⁊ pentametris u̾sib apud suos composi¬
ta ꝓhibenturꝰ ut iosephuis ieronimusq scͥbunt.
Esaias euangelista pottus quam ꝓpheta edi¬
dit librtim sium enius omẽ textum eloquen¬
tie ꝓsaincecdit. Canticum uͦ exametro ⁊ pentame¬
tron̾su ctiscurret. Herennas similiter ectidit li¬
brumsuum. cũ trenis eius quos lamenta uoca¬
mus. eo quod mͥtstiorib reb funeribusq adhi¬
bentur. inqͥb quadruplicem diu̾so metro com¬
posuit alfabetum. quorum duo pͥma quasi
safico metro scͥpta sunt. quod tres u̾siculos
qͥ sibinexi sunt. ⁊ abuna tantum littera i¬
cipiunt eroicum coma concludit. Tercium
alfabetum tͥmetro scͥptumẽ. ⁊ ternis litteris
id̾ tm̃ũsus incipiunt ab. &̾. Quarctim alfa¬
betum siłe pͥmo & scd̾o habetur. Etechiel ⁊ da¬
mel auiris quibusdam sapientib seͥpti esse
ꝑbibentur. Quorum erechiel pͥucipia ⁊ fines

Expanded text:
Horum autem trium librorum carmina exameHorum autem trium librorum carmina exametris, et pentametris versibta perhibentur, ut Iosippus Hieronymusque scribunt. Esaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum threnis eius, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur; in quibus quadruplicem diverso metro conposuit alphabetum, quorum duo prima quasi Sapphico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines
Abbreviated transcription (Latin):
inmore romani flacci ⁊ g̾ti pindari nunc alti
iambico currunt. Nunc aleahico ꝑsonant. nme
safico nitent tͥmetro uł tetrametro pede ince¬
denres. Salomon filius dauid regis isrł iuxta¬
uumerum uocabuloꝵ suoꝵ tria tio lumina edi¬
dit. Qnorum pͥmus ẽ maasloth que g̃ci partibolaᷤᷤ
latim ꝓ u̾bitimi nominant. eo ꝙ. in ip̃ osub com¬
paratiua sumlituctine figiras u̾boꝵ ⁊ imagines ue
ntatis ostenderit. ipãm autẽ teritare adintealig̃n¬
dum legentibus rescrciauit. Secłm libram
coeleth uocauit. qͥg̃re ecclesiastes dicitur. lati¬
ne contiorator. eo quod sermo eus non specia¬
liter acdinũ sicut in ꝓu̾biis. sed adimiu̾sos
generaliter dirigatur docens omĩa que inintui¬
do cernimus cacluca cẽ ⁊ breuia ⁊ hoc inmime
appetenda. Tercium libium sirarim p̃notauit
que inscͥpturis sacris hñtur. sicut quedam
inlege dicunt᷑. sc̃ã quib maiora sunt sc̃ã scõꝵ

Expanded text:
in metro Romani Flacci et Graeci Pindari: nunc alii in metro Romani Flacci et Graeci Pindari: nunc alii ambo currunt, nunc alcaico personant, nunc Sapphico nitent, trimetro vel tetrametro pede incedennumerum vocabulorum suorum tria volumina edidit. Quorum primus est Masloth quem Graeci Parabolas, Latini Proverbia nominant: eo quod in ipso sub comparitatis ostenderit; ipsam autem veritatem ad intelligendum legentibus reservavit. Secundum librum Coeleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Concionator, eo quod sermo ejus non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime appetenda. Tertium librum Syrasyrin Isid., qui in Scripturis sacris habentur; sicut quaedam in Lege dicuntur sancta, quibus majora sunt sancta sanctorum.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdam moysem seͥpsisse arbitiant. alii unĩ ex ꝓ¬
pbetis. Nonuulli uͦeundꝰ iob pꝰplagam sue paᷤᷤ¬
sionis scptorẽ fuisse existimant. arbi trantes tit
qͥc̃tamina spiritalis pugne sustirunt. ip̃e nar¬
raret quas uictorias expediuit. pͥncipia autẽ
⁊ fines libruob ap̃ hebreos prose orõe contexta
sunt. Meclia autẽ ipsius abeo loco qtio ait.
Pereat dies inqua natus sunt. usq adeumlo¬
cum idcͥco me rep̾hendo ⁊ ago penitenetam. dĩa¬
dicitur. Uocatus aũ psalmoꝵ liber. quod uno
ꝓ pħa cauente adpsaitium chorus consonando
responderet. Titulus aũ inpsalmis hebraicus
ittiẽ. Is pħia tħa lłim. quod int̃pretatur
uolrimen hinnoꝵ. Auetores aũ psalmoruin
qͥponunt᷑ in tabulis titulis moises scilicet ⁊ dd̾.
ꝯsalomon. a sap. ethan. ⁊ idithin. ⁊ filii chore.
eman et rahelite. ⁊ reliquoꝵ qͦs esdras tno uolu¬
mine comphendit. Om̃s aũ psaimi aptid hebre¬
os metrico carmine constant eẽ composit. Nã

Expanded text:
arbitrantur, alii unum ex prophetis; nonnulli vero eumdem Job post plagam suae passionis scriptorem fuisse aestimant, arbitrantes, ut qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Job apud Hebreos prosa oratione texta sunt; media autem ipsius ab eo loco, qui ait: Pereat dies, in qua natus sum, usque ad eum locum: Idcirco ipse me reprehendo et ago poenitentiam , omndicitur: vocatus autem Psalmorum liber, quia uno propheta canente ad psalterium chorus consonando responderet. Titulus autem in Psalmis Hebraicistatur volumen hymnorum. Auctores autem Psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet, David et Salomon, Asaph, Ethan, et Idithun, et filii Chore, Ezechielites, et reliqui, quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem Psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse compositi. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
liquorem ponat. Unde ⁊ apud nautas calare po-¬
uere dicitur. Penna aũ apendendo uocata. id ẽ
uolando. ẽ enĩ ut diximus anium. folia autem
lib qͥde occisis pecudib detrahi solent. Cuiꝰ
partes pagine dicuntur:. eo quod sibi inuicem
compingantur. Uersus uulgo uocati. quia sic
scribebant. antiqui. sicut aratur terra. Asi¬
nnstrarnim ad dexteram pͥmum dectucebant¬
t rursus ad dexteram uersus. Quos ⁊ hodie iusti¬
ci nersus uocant. Seeda ẽ quod adhuc emendat᷑.¬
&ͦ necdum in libris redactumẽ. ⁊ ẽ nomen g̾eũ
sicut ⁊ tomus.

Expanded text:
liquorem ponat. Unde et apud nautas calare, poliquorem ponat. Unde et apud nautas calare, ponere dicitur. Penna autem a pendendo vocata, id est volando. Est enim, ut diximus, avium. Foliae autem x pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi solent; cuius partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem vulgo vocati quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebantet rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est; et est nomen Graecum, sicut et tomus.
Abbreviated transcription (Latin):
legis uolumina ꝓpħarum. Lib̃ ẽ int̾ior tum¬
sic alta liber heret in ulmo. Unde ⁊ liber dici¬
turꝰ inquo scͥbinus. qui ante usum caite uel
menbranarũ delibris arborum uolumina fi¬
ebant .i. con pagira bantur. Unde ⁊ scͥptores
alibris arborum librarios uocauerunt.
autem biblio polas dictos. libiũ eñ g̃cibiblũ
uocint librarii autem idem et antiquarii uo¬
cantit sed li brarii suiit: qui et uoua scͥbunt¬
et uerera. antiquarii: qui tanttim modo uetera
unde et uomen sumpserunt. Ascͥbendo autẽ
ceriba nomen accepit. offitiũ expͥmens uoca¬
et penna. exhis enim uerba paginis infigu¬
itur: secdcalamis arboris ẽ. penna auis. Cuiis
acumeii indiade diuiditur. in toto corpore
iinitate sciuata. credo p̃pmisterum. ut induo¬
bus apicib uetus ⁊ nouiim cestamentũ signare¬
cur quib expͥmitur uerbi sacramentum sangͥ¬
ne passionis esfusumn. Dicttis aũ ealamꝰ: qõ

Expanded text:
Legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tuniLegis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunilius sic Ecl. 10, 67: Alta liber haeret in ulmo. Unde et liber dicitur in quo scribimus, quia ante usum cartae vel membranarum de libris arborum volumina fiebant, id est conpaginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocaverunt. De ante bibliopolas dictos. Librum enim Graeci βίβλον vocant. Librarii autem idem et antiquarii vocantur; sed 261 librarii sunt qui et nova et vetera scribunt, antiquarii qui tantummodo vetera, unde et nomen sumpserunt. 2. A scribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocaet penna: ex his enim verba paginis infiguntur: sed calamus arboris est: penna avis, cujus cacumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servata credo, propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur: quibus exprimitur verbi Sacramentum sanguine passionis effusum. Dictus autem calamus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aconfectore una tinguitue parte .i. excoriat.
brana capillis. Purpurea uͦ inficiunt᷑ color
purpureo. inquib aurt̃ ⁊ argentum liques¬
cens patescat inlritera. De libroꝵ. uocabłis.iii.
uedam nomina librorum apud gen¬
tiles certis modulis conficiebant᷑ bre-¬
Suiori forma carmina atq
inomentis elefantinis textilibq maluartin
foliis at palmartim cuiris generis ẽma sic
meminit. Hec tibi arteris multũ iniugu¬
lata luc̾mis. cͥmina qͥsignes nouimꝰ aeriosleuᷤ
in aridulo malue descͥpta libello prusiaca ne¬
xi munera naruicula sircuncidi libios sicilie
pͥmum inc̃bruit. Nam iuicio primicabant᷑
Unde ⁊ catullus ait. Cui dono lepidũ no¬
uum libellum arido modo pumice expoli
nis unius. ⁊ dictus codex ꝑtranslationẽ a co¬
dicib arborum seu uicuim. quasi caudes
quod ex se multitudinem librorum qua¬
si ramorum contineat. Uolumen lib̃ ẽ auol¬
uendo dictꝰ. sicut aptid hebreos uolumina

Expanded text:
a confectore una tinguitur parte, id est crocata confectore una tinguitur parte, id est crocatbrana capillis. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteris. De libris conficiendis . Quaedam nomina librorum apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviori forma carmina atquein omentis elephantinis textilibusque malvarum foliis atque palmarum. Cuius generis Cinna smeminit: Haec tibi Arataeis multum invigilata lucernis Carmina, queis ignes novimus aerios, Levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca xi munera navicula. Circumcidi lbros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et Catullus ait 1, 1: Cui dono lepidum novum libellum arido modo pumice expolitvoluminis. Et dictus codex per translationem a codicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod ex se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina
Abbreviated transcription (Latin):
malis anguste . s subcolorata. Quarta teneoti¬
caaloco alexandrie qͥita uocatur tibi fiebat.
quinta saltiea. ab oppido salo. Sextacorneli¬
ana acornelio gallo p̾fecto egipti pͥmum con¬
fecta. Septima emporitica. quod eamerces
prum excoriauert. Unc̃e ⁊ pargamenoꝵ nom̃
hucusq tradente s posteritate seruatumẽ.
Hec & menbrana dicunt᷑. qr ex menbris pe-¬
cudum detrahant᷑. fiebant aũ pͥmum co-¬
loris lttei .i. crocei. Postea uͦ rome candida
inenbrana reꝑta sunt. quod apparut inha¬
bile eẽ quod ⁊ facile sordescunt aciemq legen¬
tium ledant. cum ꝑitiores architecti neqͦ
aurea lacunaria ponenda inbibliorecis putͣat.
Neq pauimenta alia quam eucaristeo marmo¬
discunt denarioꝵs imiitreos pannos subici¬
unt. ⁊ gemmarum scilptores scarabcortim
terga. quib nich ẽ uiridius. stib iñ respicuint
luitea atit purpureas̃. Candida naturaliter
existunt. Luteum menbranttm bicolor ẽ qd̃

Expanded text:
milis Augustaeae, sed subcolorata. 4. Quarta Taeniotimilis Augustaeae, sed subcolorata. 4. Quarta Taeniotica, a loco Alexandriae, qui ita vocatur, ubi fiebat; quinta Saitica ab oppido Sai. 5. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo, praefecto Aegypti, primum confecta; septima emporetica, quod ea mercesprimi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmodiscunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, lutea aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
teries parctulortim mrtͥces ip̃e dant in¬
genium pueris. pͥmordia sensus. qͣrũ
studium pͥmig̾ci tradisse ꝓdunt᷑. Greci autẽ
⁊ tusci pͥmum fers ferro inceris scͥpseruunit. pꝰ¬
ea romani uisserunt. ne grafitm ferreum
quis hrẽt. Unde ⁊ aptid scribas dicebatus
ceraim ferro ne cedito. postea institittũ ẽ. ut
cera ossibus scriberent sicut indicit arta in
satura dicens. Uercamus uomciem inceram
artarum usum pͥmam egipnis mini¬
strauit. Ceptrim apud menphiticam
urbem. menphis enim ciuitas ẽ egyptiorum
tibi carte risus inueutus ẽ pͥmum. sic̃ ait lu¬
canus. Conficitur bibula menphitis. carca
papiro. bibulam aũ papirum dyxit: quiod
humorem bibat. Carta autem dicta: quod
partim papiri tegime decerptum glutinat᷑.
suius gnã quam plura sunt. pͥma ⁊ p̃ci¬
pua. angustea. regia. maioris forme in ho¬
norem octauii augusti appellata. Scd̃a libi¬
ana. ob honorem libie ꝓtuticie. Tercia ihera¬
tica dicta quod ad sacros libros eligebatur si¬

Expanded text:
teries, parvulorum nutrices, ipsae . . . Dant ingenium pueris primordia sensus, quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Thusci primum ferro in ceris scripserunt, postea Romani jusserunt ne graphium ferreum quis haberet. 2. Unde et apud scribas dicebatur: Ceram ferro ne caedito. Postea institutum est ut ceram ossibus scriberent, sicut indicat Atta in satyra dicens: Vertamus vomerem in ceram,tis. 1. Chartarum usum primum Aegyptus ministravit coeptum apud Memphiticam urbem; Memphis enim civitas Aegyptiorum est, ubi chartae usus inventus est primum, sicut ait Lucanus: Conficitur bibula Memphitis charta papyro. Bibulani autem papyrum dixit, quod humorem bibat. 257 2. Charta autem dicta, quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cujus genera quam plura sunt. Prima, et praecipua Augustaea, regia, et majoris formae, in honorem Octavii Augusti appellata. 3. Secunda Liviana ob honorem Liviae; tertia hieratica dicta, eo quod ad sacros libros eligebatur, si
Abbreviated transcription (Latin):
lexandrinus. prosꝑ qͦ natione equitanꝰ. att
uictorius amplificatis euisdem festiuitatis
rationib multiplices cͥculos ecticderunt. cuiꝰ
quid̃ rationẽ beatissimus eyrillus alexand̾
es calculans quoto kł die uł luna debeat
paschalis sollempnitas celebrari summabre¬
uitate. notauit. Ciclum autem uocatũ eo ꝙ
in orbe digestumsit. ⁊ quasi incͥcłõ dispositũ:
ordinẽ complectat annoꝵ inueritate. ⁊ sine
uua arte. Unde factũẽ ut cuiusq materie
carmina simplici formitate facta cidica uo¬
carentur. Hic ⁊ lit̾eulum dictũ quod ordinẽ
habeat stratum annorum.
Ciclus pͥmus decem nor¬

Expanded text:
lexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus, atque lexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus, atque Victorius, amplificatis ejusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. 2. Cujus quidem rationem beatisses calculans, quoto Kal. vel luna debeat paschalis sollemnitas celebrari, summa brevitate notavit. Cyclum autem vocatum eo quod in orbe digestum sit, et quasi in circulo dispositum ordinem conplectat annorum sine varietate et sine ulla arte. Unde factum est ut cuiusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem habeat stratum annorum. Cyclus primus decemno
Abbreviated transcription (Latin):
more theudosio angusto edita que nestoriũ
duas ꝑsonas inxp̃o asserentẽ insto anathema¬
te condempnauit. ostendens manere in duia¬
tum srib martiano pͥncipe habrtaẽ. Inqua euti¬
eem constantinopolitanum abbarem ũbt dei
tem ⁊ euis ddefensorem dioscoꝵ quendam a
reliquis hereticis una patrum sentencia p̃dãp¬
sinodq̃ pͥncipales fidei doctͥnam plenissime p̃di¬
cantes. S ⁊ siqua sunt concilbia que sc̃i patͥs
spũ duĩ pleni sancxertuint: post istoꝵ .iiii. aue¬
toeitatem omui manent stabilitate. uigore qͦꝵ
gesta in hoc oꝑe contracta continentur. Siuod̾
autem exg̃co intͣpretari comitatũ ł cetum. son¬
cilii uͦnomen tractum exmore romano. tpt̃e¬
enim quo canie agebant᷑ comueniebant om̃s
inunum cõmuniq intentione qͣi consiliũ¬
tera transeunte. cetris qͦ conuentꝰ. conuentus
ẽ cong̃gatio. ac deunde .i. conueniendi in unũ.
unde ⁊ conuentumẽ nuncupatũ sic̃ conuentꝰ
⁊cetus. ł concilium a societate multoꝵ inuny.

Expanded text:
niore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo asserentem justo anathemate condemnavit, ostendens manere in duatum sub Marciano principe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei tem, et eius defensorem Dioscorum, quondamreliquis haereticis una Patrum sententia condemsynodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quattuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tenim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tera transeunte. Coetus vero conventus est, vel congregatio a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventus est nuncupatus; sicut conventus coetus, vel concilium a societate multorum in un
Abbreviated transcription (Latin):
tium scͥpturas. s etiam ⁊ adiuinas lireras in
hibliotecam suã contulit. Dam .lxx. uolum
na librorum huius temꝑib alexandrie in¬
uenta sunt. De int̾pretibus.
ic etiam abhelcaroro pontifice petens
scͥpturas ueteris testamenti ingͥcam
nocem ex hebrea lingua ꝑ sepiuaginta int̾¬
pretes ferre curuit. quas malexandrina bi¬
blioteca huit. siquid̃ singli insingłis cellulis
ut nichil in alicurus eoꝵ codice inuientũ
eẽt: quod incereris uł inũboꝵ ordine disc̾¬
paret. Fuerunt ⁊ arii int̃p̃tes qͥ exhebrea
lingua ingeecũ sacra eloqiia transtulert.
sic̃ aqͥla. simacus. ⁊ theodotion. sic̃ triam
uulgaris illam̃ p̃rtõ. cuiuis auctor non appa¬
ret.⁊ obħ sine noĩe int̃p̃tis: quinta eclitio nũ¬
cupatur. p̃tetea sextam. ⁊ septimatu editio¬
nem origines miro labore repꝑit. ⁊ eũ ceteris
eclitionib cõꝑauit. Presbiterꝰ qͦr ieronimus
t̃rim linguarm ꝑittis. ex hebreo inlatinum

Expanded text:
tium scripturas, sed etiam et divinas litteras in tium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inventa sunt. De interpretibus . Hic etiam et ab Eleazaro pontifice petens Scripturas Veteris Testamenti, in Graecam vocem ex Hebraica lingua per septuaginta interpretes transferre curavit, quas in Alexandrina bibliotheca habuit. Siquidem singuli ino singulis cellulis etati sunt, ut nihil in alicuius eorum codice inventum esset quod in ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus etet vulgaris illa interpretatio, cujus auctor non apparet, et ob hoc sine nomine interpretis. Quinta Editio nuncupatur. 4. Praeterea sextam et septimam Editionem Origenes miro labore reperit, et cum caeteris Editionibus comparavit. 5. Presbyter quoque Hieronymus, trium linguarum peritus ex Hebraeo in Latinum
Abbreviated transcription (Latin):
nomen accepit. eo quod ibi recondantir
libri. Nam biblio librortim. teca: repositio ĩ¬
terp̃tatitr Bibliotecam ueteris testamenti es¬
dras scͥba post incensam legem acaideis dum¬
totumq uetus testamentũ in xxii. libros con¬
stituit. ur tot libri ceñt in lege. quot habe¬
bantur ⁊ littere. Apuidgrecos aũ bibliotecam
pͥmts instituisse pisistratus creditur atheni¬
ensilius tirannus. Quamdeinceps ab athen¬
ensib auetam xerses incensis athenis euexit
in ꝑsas. longoq post tpr̃e seleuens meanor
rcirsus ing̾ciam retulit. Hinc studium regi¬
bris urbibq certis natumẽ comꝑandi uolu¬
mina diu̾saram gentum. ⁊ ꝑ int̾p̃tes ing̃cã
linguam uercencti. Dehinc: magnus alexan¬
derꝰ ⁊ successores eoꝵ instruendis omĩm lib̾rũ
bibliotecis animum intendunt. Maxime
ptolomeus cognomento fuadelficiis: omnis
literature sagacissimus cũ studio biblio te¬
carum pisistratũ emularet᷑: non solum gen-¬

Expanded text:
nomen accepit: eo quod ibi recondantur libri. Nam biblion librorum, theca repositio interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras sctotumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege quot habebantur et litterae. 3. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus; quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, avexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam retulit. 4. Hinc studium regibus urbibusque caeteris natum est comparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum bibliothecis animum intenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gen
Abbreviated transcription (Latin):
conuenientes uixta fidem euangłicam ⁊ apli¬
cam secdm pꝰapłos simbolum tradiderint.
int̾ cet̾̃a autem concilia .iiii. ẽẽ uenerabiles si¬
nodos que totam pͥucipalit̾ fidem complec̃¬
tunt᷑. quasi quatuor euangłia. uł totidẽ ꝑa¬
inqua arriane ꝑfidie condempnata blasphe
mia quam deine qualitate sancte tͥnitatis
sd̾ arruis asserebat consub̾alem deo patri
gantem. condẽpnans consub̾alem patͥ ⁊ filo sp̃m̃¬

Expanded text:
convenientes, iuxta fidem evangelicam et apconvenientes, iuxta fidem evangelicam et apderunt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplectunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paIn qua Arianae perfidiae blaspmia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis, idem Arius asserebat, consubstantialem Deo Patri gantem, condemnans, consubstantialem Patri et Filio Sp
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sic ꝑorclinẽ nsq ad decimtim ꝑueniens. si
gͥ aꝑto quo libet euangłio placuerit scire. qͥ
reliquorum euangłistarum similia dixerunt
assumes. adiacentem numerum capituli. et
requires ip̃m numerum insuo canone quẽ indi¬
cat. ibiq inuenies quod ⁊ qui dixerunt. et
ita demum incorpore inqͥsita loca que ex ip¬
sis numeris indicant᷑. ꝑ singula ineuangetio
de hiscdiem dixisse inuenies. De canonibus
gula nuncupatur. Regula aũ dicta.
quod recte ducit. nec aliqͣndo seorsum auor¬
sum trahit. Alt dixeiunt. regłam dictam
eo quod regat. uł quod normam recte uiuen¬
di p̃beat. ia quad distortum pͣuumq qͥd
minime dabatur facultas. Inde xͥanitas in
diuersas hereses seissa ẽ. quia non eiit li¬
centia epis inunum conuenire. nͥ tp̃r supͣ¬
dicti imꝑatoris. Ip̃e enim dedit facultatẽ
xpĩanis ubere congregari. Sedhec etiam sc̃ĩ
patres inconcilio niceno de omni orbe terraꝵ

Expanded text:
et sic per ordinem usque ad decimum perveniens. Si et sic per ordinem usque ad decimum perveniens. Si igitur, aperto quolibet Evangelio, placuerit scire qui reliquorum Evangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. De canonibus egula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
anctrie pͥmus exeogitauit. Qũe pea e¬
usbiris cesariensis secutris. plenuis: compo¬
suiti qͥideo factisunt ut ꝑ eos inuenire ⁊ sci¬
ie possumiss qui reliqtiortat etiangelistartim fi¬
milia aut pͥa cixerunt. Dunt autẽ mimero
.x. Quorun pͥmtis continet mimeros. inqͥbuis
.iiii. eadem dixerunt. Matheus. Marcus.
huicas. Iohannes.II. Sed̾s inquib tres. ma¬
theus. Marchus. lucas. iii. Tercius inqͥb tres
Matheus. lucas. Iohannes .iiii. Quarcus inqͥb
.iii. Matheus. Marcus. Ioħs.U. Quintus inqͥb
.II. Matheus. Lncas. ui. Sextus inquib id uo
Mathens. oarcus. Ull. Septimus inqͥb. duo
Matheus. Iohannes. Uiii. Octtuus in quib .ii.
singuli eoꝵ ꝓͥa quedam dixertint. quorum expo¬
sitio hecẽ. ꝑsingulos enim euangelistas mime¬
rus qͥ insingłis capitulis affixus adiacet. qͥbus
numeriss subditaẽ aera quedam mine̾o nota¬
taque indicat. in quoto canone positussit ni¬
merts cutus subiecta ẽ era. U̾bi grã. siẽ era pͥ¬

Expanded text:
rimus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus, plenius 263 composuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum evangelistarum similia aut propria dixerunt. 2. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quatuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: singuli eorum propria quaedam dixerunt, quorum expositio haec est. Per singulos enim evangelistas numerus quidam capitulis affixus adjacet, quibus numeris subdita est aera quaedam minio notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus cui subjecta est aera. 5. Verbi gratia: si est
Abbreviated transcription (Latin):
brorum. que ante cause narrationem adimsttu¬
endas audientium aures coaptant᷑. cuius no¬
men płiq latintatis ꝑiti sine trans latione po¬
suerunt: hocaũ uocabulum apud nos int̾p̃ta¬
ttim: p̃fatio nuncripatur. quasi p̃locutio. ẜ̃¬
ceptasunt que atit qͥd faciendũ uł uonsit fa¬

Expanded text:
brorum, quae ante causae narrationem ad instrubrorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cujus nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. Praecepta sunt, quae, aut quid faciendum,
Abbreviated transcription (Latin):
ris sune cdisputationis. Dialogus ẽ collatio
Namquos g̾ti diaiogos uocant. nos sermones
uocamꝰ sermoaũ dicttis. qr int̾ utrũq serit᷑
Unde ⁊ ugls̃. inulta int̾ se serebant. tractatꝰ¬
ei ad ppłm. Iominentaria dicta quasi conmen¬
ce. sunt enam int̾p̃tationes ut cõmendata in¬
ris cõmendata euangłii. Apologericũ ẽ excusa¬
tio inquo solent quidam accusantib respon¬
dere. indefensione aũ aut negatione sola posi¬
tiosum ⁊ lauitiosum genus dicendi inlaucdib
regum. in cuius conpositione homines multis
mendaciis adulanitirꝰ. quod malum ag̃cis exor¬
tumẽ. quoꝵ leuitas instructa dicendi facrilta¬
re.⁊ copia incredibili intiltas mendatioram ne¬
bulas suscitauit. Fãstoꝵ. libri sunt: inqͥbus
reges uł consules sͥbunt᷑. aftiscib ddicti .i. po
testatib. unde ⁊ ouidii libri fastoꝵ dicuntur:
quia de regib ⁊ conenlib editisunt. Hemium
ẽ mitirm dicencdi. sunt enim penia pͥncipiali¬

Expanded text:
ris sunt disputationis. Dialogus est collatio Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatcit ad populum. 5. Commentaria dicta quasi cum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta Evangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum: in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est; quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt, in quibus reges ac consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, a potestatibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia li
Abbreviated transcription (Latin):
dendi regulam conscͥpserunt. Pret hec ab̾a
emim eoꝵ occulta origo. nec patet patͥb aqͥbus
usq adnos auctoritas ueracirm scͥprurarim
c̃tissima ⁊ notissima fuccessione ꝑuentti in his
apoͥefis ⁊ si inuenit᷑ aliqͣ u̾nus. tñ p̃p itilra¬

Expanded text:
dendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenit
Abbreviated transcription (Latin):
seͥpsit. reliquas cdiscipulis suis. T imotheo. ti¬
ꝙal barnabar conscͥpsisse. alii acleieirte scͥp
udas: suas scͥpserunt epłas. Actus ⁊ psorum
pͥmordia fidei xͥane ingentib ⁊ nascents eccłẽ¬
infancia texitur. ⁊ apłoꝵ historia rettnetur.
unde ⁊ actus apłoꝵ ticitur. Apocalipsin libtũ¬
iohannes euangłista scͥpsit eo tp̃r. quo p̃p etr̃a¬
gelii p̃cticationẽ in insula pathino traditur re¬
liganis. a pocalipsin autem exg̃co inlatinum
reuelatio int̾pretat᷑. Retielatio enĩ dicit ma.¬
infestatio eoꝵ que abscondita eint. uixtaꝙ
tip̃e iohannes dicit. Apocalipsin iħuxͥ quẽ¬

Expanded text:
psit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tialii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scripIudas suas scripserunt Epistolas. Actus Apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Eccleinfantia texitur, et apostolorum historia retinetur. Unde et Actus apostJoannes evangelista scripsit eo tempore, quo ab Evangelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio autem dicitur manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Je
Abbreviated transcription (Latin):
ome pͥmus libroꝵ copiam aduexit emi¬
luis paulus ꝑse maceclonũ rege deuicto
Deinde lucullus ⁊pontica p̃da pꝰ hos cesar de
publicauit pollio. hincg̃cas simł atꝙ latinas¬
addiris auctoꝵ imaginib inatͥo quod de ma¬
nubiis magnificentusimtim instruxerat. Q¬
pud nos qͦ ap̃ nos bibliotecas instituart᷑ .i.
ce sitidio pͥmus adequare contendit. Hic enim
inbiblioteca sua ꝓpͥe .xxx. uolumutun mi¬
lia hũit. ieromimus qͦ atq gennadius ecclasti¬
cos scͥptores toto orbe querentes ordine ꝑsequ¬
tisunt. Corcimq studia in uno uolumins in¬
diculo conp̃hndert̃. Qͥ multa scͥpsercuit. U.
arcus tercus uarro apudrios latinos
inmumera biles libros scͥpsit. Apud gẽos
qͦ calciteterius miris attollitur laudib quod
latinos oꝑmsuoꝵ numero suꝑanit. Deniq le¬
rommus sex milia libroꝵ euis. se elegisse fa¬
tetus. Horum tamen oim̃ stuctia augastinꝰ
ingenio ł scĩa sui uicit. Nam tanta scͥpsit ut¬

Expanded text:
ome primus librorum copiam advexit Emilius Paulus Persa, Macedonum rege devicto: deinde Lucullus e pontica preda, post hos Cesar dedpublicavit Pollio, grecas simul atadditis auctorum imaginibus in atrio quod de manubiis magnificentissimum instruxerat. CAPUT VI. Qui apud nos bibliothecas instituerunt. 1.cae studio primus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum milia habuit. Hieronymus quoque atque Gennadius ecclesiasticos scriptores toto orbe quaerentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno voluminis indiculo conprehenderunt. Qui multa scripserunt . Marcus Terentius Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta sc
Abbreviated transcription (Latin):
ingentib posuite. Tercius lucas int̾ om̃s euange
in greciam enangu̾m scͥpsit teofilio ep̃o. inicians
asaceitiotali spũ dicens. fuit inctieb herodis re¬
gis iudoe sacerdos nomine ⁊acharias. ut mani¬
festaret is̃m xp̃m pꝰ natiuitatẽ carnis. ⁊ p̃dicatio¬
nem eurangelii hostiam effectum frusse ꝓsaluite
mindi. Ipẽ eñiẽ sacerdos de qͦ dicttm eꝰ inpsalmiꝰ.
ap̃c aduenit. sacd ocium uideoꝵ obmutuit. lex
⁊ ꝓpħia cessatut. Quaritis iohannes scͥpsit ułti¬
mus euang̃m inasia. incipiens auerbo. ut os¬
tenderet eund̾ saluatorem. qͥ ꝓnobis dignatus
ẽ nasei ⁊ pati. ip̃m an scła dĩuerbum eẽ. ip̃m ⁊ ce¬
lo uenisse. Hii sunt .iiii. euangłiste.⁊ post mor¬
tem adcelum iteram remeasse. hiisunt .iiii. e¬
uangłiste. quos ꝑ erechielem spc sc̃s siguifica¬
lia. quia ꝑ .iiii. mundi partes fides xpĩane
religionis torum p̃dicatione disseminnataẽ. atii¬

Expanded text:
in gentibus posui te . Tertius Lucas inter omnes evangelin Graecia Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu dicens: Fuit in diebus Herodis regis Judae sacerdos quidam nomine Zacharias . Ut manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis:  advenit, sacerdotium Iudaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Iohannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eundem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelo venissetem ad coelum iterum remeasse. Hi sunt quatuor evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significa. Quia per quatuor mundi partes fides Christianae religionis eorum praedicatione disseminata est. I
Abbreviated transcription (Latin):
⁊gentiliũ p̃cepta uł iubent. ł negant. Iubiẽt
faciend̃: ut nudus arasere midus. Uetant :
ut neue ut̃ uites corilũ sere. nene fagella
inus p̃cepta conposuit. exqͥb ẽ illd̾ postremus
rabola qͥppe alicuius rei similriri dinẽ p̃se gerit.¬
quod licet sit uocabulũ gc̃um: iam tamen ꝓ¬
latino usurpatur.⁊ notumẽ quod inꝑabolis
que dicunt᷑ rerum similitudines reb de qͥb
lantur ꝑositiones questiones sunt hm̃tes aliqͥd
quod disputatione soluendumsit. Questio aũ¬
ẽ quesitio. cũ querit᷑ ansit anqͥd sit. anquale sit.
Argumentũ uͦ dictũ quasi argutũ. uł quodsit¬
argcite inuentum ad compbandas res. Epłam pͥe
greciuocant. quod int̃p̃tatur latine missa. stila
enim siue stili: missa ł missi. Ante carte ⁊ men-¬
branarum usum inde dolatis ex ligno codiciłłis
epłarum auoquia se̾bebant᷑. unde ⁊ portitores
earum: tabellarios uocauerunt.

Expanded text:
tilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagellaimus praecepta composuit, ex quibus est illud: Postremus rabola qQuod licet sit vocabulum Graecum, iam tamen latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines rebus de quibus llantur propositiones, questiones sunt, habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Questio autem est cum queritur, an sit, quid sit, quale sit. Argumentum, dictum quasi argutum argute inventum ad conprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quod interpretatur Latine missa. Στόλα enim sive στόλοι missa vel missi. Ante cartae et membranarum usum in dedolatis ex ligno codicellis epistolarum alloquia scribebantur, unde et portitores earum tabellarios vocaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
seniores qͥ añ conspectã cdiconsistunt. Quartꝰ
ẽ ap̃nos oitio ueteris testamenti eoꝵ librorũ
qͥunicanone ebraico nonsunt. Quoꝵ pͥmiis sapi¬
encie lib ẽ. Scd̃s ecclesiasticꝰ. ł ereuis tobi. rͣ¬
tus uidith. Quintiis ⁊ sexriis machabeoram.
Quos licet uideri int̾ apocͥfa seꝑant: rcelia
tamen xͥ int̃ diuinos libros ⁊ honoiit ⁊ p̃di¬
cat. Innotio aũ testamento duo sunt ordines.
Pͥntuis euangłictis inquo sunt matheus. Mar¬
cus. Lucas. Iohannes. Sed̃s apłicus. in quo
sunt paulus inquatuoidecim epłis. petitis in
duab. Iohannes in tͥb. Iacobus. ⁊ uidas. Insm¬
inmorib. in allegoria. Rursus istatͥa multi¬

Expanded text:
seniores, qui ante conspectum Dei assistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum librorum, qui in canone Hebraico non sunt: quorum primus Sapientiae liber est, secundus Ecclesiasticus, tertius Tobiae, quartus Judith, quintus et sextus Machabaeorum, quos licet Judaei inter apocrypha separent, Ecclesia tamen Christi inter divinos libros honorat et praedicat. 10. In Novo autem Testamento duo sunt ordines: primus Evangelicus, in quo sunt Matthaeus, Marcus, Lucas et Joannes; secundus apostolicus, in quo sunt Paulus in quatuordecim Epistolis, Petrus in duabus, Joannes in tribus, Jacobus et Judas in siin moribus, in allegoria. Rursus ista tria multi
Abbreviated transcription (Latin):
omia que meo replicantur. Iosue lib̾ nomen
acceit abiesi filio narie. euuis historiam ꝯ¬
tinet. scͥptorẽ uͦ eius: ennd̾ iosue hebrei asse¬
itint. incuius textu post iordanis transitum
igna bostium subũtunt᷑ terra ppło diuiditur
cereri reges existetent. hunc librum edidisse¬
erediturꝰ samuel. ber samuel euiso samueli
natiuitatẽ. ⁊ sac̃dotium. ⁊ gesta desc̾bit. id¬
circo ⁊ abeo nom̃ accepit. Et quamuis hic li¬
ber saul ⁊ dauid historiam contineat: utͥq
tamen ad samtiel refertint᷑. quia ip̃e unxit sa¬
libri pͥmam parcem conscͥpsit id̾ samuel se¬
quentia uͦeiꝰusq ad caicem scribit datud. Ma¬
lichin lib̾ ꝑunde appllãtur. eo quod reges ui¬
De ⁊ istahelitice gentis gesta ⁊ coꝵs porlinẽ
digerat tpr̃m. Malac enĩ hebraice. latine
regum int̾pretatur. hunc libr̾ueremias
pͥmus inunum uolumen cocgit. Dan antea
sparsus erat ꝑsingłoꝵ regũ histcelã. Para¬
li pomenon grece dicttꝰ quod nos p̾t̾inissorem

Expanded text:
. Josue liber nomen accepit ab Jesu, filio Nave, cujus historiam continet: scriptorem vero ejus eumdem Josue Hebrei asserunt, in cujus textu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, caeteri reges existecreditur Samuel. Liber Samuel, eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit, idcirco et ab eo nomen accepit et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse unxit Salibri primam partem conscripsit ipse Samuel; sequentia vero eius usque ad calcem, scripsit ipse David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iude et israelitice gentis, gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum,
Abbreviated transcription (Latin):
quod est ecclesiastes. Quintus sirasirim. qd̾
ẽ eantica canticorum. Sextus daniel. Sepri¬
ius dabreiamim quodẽ u̾ba diertim. hocẽ
parcilipomenom. Octauus tidras. Nlonus he
autẽ iuth. ⁊ cinoth. ꝙ latine. dicitur lamenta¬
tio ieremie. agiogfis aditiunt. ⁊xxiiii. uolu

Expanded text:
quod est Ecclesiastes; quintus Sir hassirim, quod quod est Ecclesiastes; quintus Sir hassirim, quod est Canticum canticorum; sextus Daniel; septimus Dibre haiamim, quod est verba dierum, hoc est Paralipomenon; octavus Esdras; nonus Hesautem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Ieremiae, Hagiographis adiciunt, et viginti qu