comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus indicendo quo uolumus parua pars uite ꝑfecnssime desideretur ⁊ iuam quam sequamur
b geñib causarum inuenire oporteat. Dictũ ẽ qͦ pacto eas adnponere ꝯueniat. Iraditũ ẽ qͣrone¬
et ꝓnnciandum. Preceptũ ẽ qua uia meminise possemꝰ. Demonstratum ẽ qͥb modis ꝑfecta elo-¬
cito cõparet᷑. Que si seꝗmur acute ⁊ cito reperiemus. distincte ⁊ ordinate disponemus. grauit᷑
narte rethorica mehil est. hec omnia a dipiscemur si r̃ones p̃ceptiõis diligentia cõseq̃m̃ ⁊ exercitatiõe¬

Expanded text:
rimus in dicendo quo volumus, parva pars vitae perfectissimae desideretur; et viam quam sequamur,omnibus generibus causarum invenire oporteat; dictum est, quo pacto eas disponere conveniat; traditum evia meminisse possemus; demonstratum est, quibus modis perfecta elocutio conpararetur. Qua si sequimur, acute et cito reperiemus, distincte et ordinate disponemus, graviterin arte rhetorica nihil est. Haec omnia adipiscemur, si rationes praeceptionis diligentia consequemur exercitatio
Abbreviated transcription (Latin):
Uitã militũ neglegerẽ : At eos uidebat ea accepisse c̃dicione ũ eos qͦ ad possc̃t. incolone
patͥe ⁊ parentib c̃seruarẽ hostiũ c̃dicionẽ ri epudiarẽ : At salus antiqdͥor ẽ miłitũ quã
descenditur: quã ad suꝑius c̃scensũ fic ħ modo. Nã q̃ reliꝗͣ spes inanet lib̾tatis. silus ⁊ꝙ¬
ñẽ : Item non sensihoc ⁊ non suasi: Neq suasi ⁊ non ipse statim facere cepi. ⁊ ꝑfeci: h¬
ũ eg̃gtum fuit ap̃atheuienses. Achituensib potiti st̃ sparciate.Sparciatas suꝑauere trõ¬
bani. Thebanos macedones uicert qͥ ad ĩꝑiũ grecie breui temꝑe ad iuuxert̃ asiã bello sub
actã. habet in se quendã leporẽ suꝑioris cuiusq crebra repetieio uerbi que ꝓpͥa ẽ hund
exornacionis. Diffinicio ẽ q̃ rei alicuiꝰ ꝓpͥas cõplectit᷑ potestates. breuit̃ ⁊ absoluteh
iurie sunt. que aut pulsacione corpꝰ. aut c̃uicio aures. aut aliqua turpituame uitas¬

Expanded text:
cione, ut eos, quoad possem, incolumis patriae et parentibus conservarem. Hostium condicionem repudiarem? At salus antiquior est militum quam descenditur, quam ad superius ascensum est, hoc modo: «Nam quae relinon est?» Item: «Non sensi hoc, et non suasi; neque suasi, et non ipse facere coepi; neque Graeciae fuit penes Athenienses, Atheniensium potiti sunt Spartiatae, Spartiatas superavere Thebani, Thebanos Macedones vicerunt, qui ad imperium Graeciae brevi tempore adiuncxerunt Asiam bello subactam.» CAPUT 35 Habet in se quendam leporem superioris cuiusque crebra repetitio verbi, quae propria est huius exornationis. Definitio est, quae rei alicuius proprias amplectiurie sunt que aut pulsione corpus aut convitio aures aut aliqua turpitudine vita
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ oracionẽ. ħ pacto.Cum igitur hec omna faceres. diceres. ad miinstrares. utrũ dãmos socior ab.i.p.
remouebas. ⁊ ab aliȩnabas annon: Et utrũ aliqũe exornarioportui.t. qͥ ista ⁊ ꝓbaret. ac fieri ñ si¬
lierẽ aãpnabãt simplici iutlicio. młtor maleficioꝵ c̃uictã putabãt. Quo pacto: quoniam quam impu¬
fitam nidicarat eã ueneficu qͦ: dãpnatã existimabãt. Aind itaͤ Qua necesse est. eam que suum corpis
asarerit t̃pissime cupiditat. timere ꝑmłtos. Quos: Istos. tnrum. parentes. ceteros ad qͦs uidet sui ae¬
deioris intamiã ꝑtinere. Qnd pͥea : Quos tantope tnneat. cos necẽe ẽ.u qͦq mͦ posit uenescio petat. SUuir¬

Expanded text:
rem orationem, hoc pacto: «Cum igitur haec omnia faceres, diceres, administrares, utrum ‹animos sociorum ab rerem orationem, hoc pacto: «Cum igitur haec omnia faceres, diceres, administrares, utrum ‹animos sociorum ab re publica removebas et abalienabas, an non? Et utrum› aliquem exornarei oportuit, qui istaec prohiberet ac fieri non silierem damnabant, simplici iudicio multorum maleficiorum convictam putabant. Quo pacto? Quam inpudicam iudicarant, ea veneficii quoque damnata exeistimabatur. Quid ita? Quia necesse est eam, quae suum corpus addixerit turpissimae cupiditati, timere multos. Quos istos? Virum, parentes, ceteros, ad quos videt sui dedecoris infamiam pertinere. Quid postea? Quos tantopere timeat, eos necesse est,  ‹Quare necesse est?› Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ociosus. In re frigiansima cales inferuentissima friges. PCito cũ opꝰ ñ ẽ clamas. uͥ loqͥ queñ obmu¬
tescis. Ades. ab eẽ uis. Abes. ret̃ti cupns. ẜ In pace bellũ q̃ritas. inbello pacẽ desidas. Inc̃tiõe de u̾tute lo¬
tuiqͦ: nom̃ splendori. ac decori ẽ eniitati tinclarissimi nepotes suo sangume abluertint inmicor eru¬
delitatẽ Item ꝑfiiose fragelle qͣ facile scelere ur̃o ẽtabuistis. ii cuꝰ itor urbis. naliã miꝑ nlintraũ. eius
ne uix fundam̃ttor reliꝗe maneãt.  Itẽ. Sonori insidutores. latͦcimo uitã in nocentissimi cuꝰq pecistiᷤ.
tantã ne ex imꝗtate iudicioꝵ. ur̃is calũpinis assumitis fauiltatẽ. hac elocucione si loco utem. raro. ⁊ cũ
rei magnitudo postulare iudetur. ad ꝗͣ uolemꝰ indignacionẽ aĩmũ auditoris addueemꝰ. Pht̾̃ga¬
ganio ñ onĩis gͣuis ẽ neq ꝯcinna. s hec q̃ cũ enum̃ita sũt ea que obsunt cause ad u̾sarioꝵ ẽfirmat suꝑio¬

Expanded text:
otiosus; in re frigidissima cales, in ferventissima friges; tacito cum opus est, clamas; ubi loqui convenit, obmutescis; ades, abesse vis; abes, reverti cupis; in pace bellum quaeritas, in bello pacem desideras; in contione de virtute loquoque nomen splendorei ac decori est civitati. Tui clarissimi nepotes suo sanguine aluerunt inimicorum crudelitatem.» Item: «Perfidiosae Fregellae, quam facile scelere vestro contabuistis, imi cuiusque petistis; tantamne ex iniquitate iudiciorum vestris calumniis adsumpsistis facultatem?» Hac exclamatione si loco utemur, raro, et cum rei magnitudo postulare videbitur, ad quam volemus indignationem animum auditoris adducemus. Interrogatio non omnis gravis est neque concinna, sed haec, quae, cum enumerata sunt ea, quae obsunt causae adversariorum, confirmat superio
Abbreviated transcription (Latin):
aeudit. huic in distͥa u̾tutẽ cõꝑaũ. In hoc gñe sepefieri pot̃ u non plane par num̃us sit sillabarũ
s eñ ee indeat᷑ si una aut eciam altera sillaba est altumbreunis aut si cui malters plures sunt
in altero longior aut longiores. plemior. aut pleniores. silla be er̃t. ut longitudo. aut plenitudo
harũ. muttiuainẽ ast̾nis asseqͣtur.⁊ equet. ẜ Simitit̃ cadẽs exornatio appellatur. cũ iea ꝯstructio
tis habundantẽ felicitatis: Itẽ. huic pñs in pecunia spesẽ asapiencia ẽ aĩmꝰ remotꝰ. Diligencia cõꝑat
muidiose. &ainqͥs studiose. loq̃ris odiose. Itẽ audact̃ t̾ritas. humilit̃ placas hec duogenera. quoꝵ atte¬

Expanded text:
em conparavit.» CAPUT 28 In hoc genere saepe fieri potest, ut non plane par numerus sit syllabarum et tamen esse videatur, si una aut etiam altera syllaba est alterum brevius, aut si, cum in altero plures sunt, in altero longior aut longiores, plenior aut pleniores syllabae erunt, ut longitudo aut plenitudo harum multitudinem alterius adsequatur et exaequet. Similiter cadens exornatio appellatur, cum in eadem constructiotis, abundantem felicitatis?» Item: «Huic omnis in pecunia spes est, a sapientia est animus remotus: diligentia conparat invidiose, delinquis studiose, loqueris odiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo genera, quorum alte
Abbreviated transcription (Latin):
ininilitudine aꝑuissem̃lis. Quare nolumus. neq pauca quo minꝰ intelligeret᷑ neq re incellect
pła i̾coere.¶ Yin ago ẽ forme cũ formacũ quadã similitudĩe collacio. hec sumitur. aut lauads. ad
intupacionii crusa.  laudis iausa sic. Ibat inp̃liũ eorꝑe tauriualidissim impetu leonis acerrimi
dinco serpit. dentib aduncis aspectu uenenato ip̃u rebido. cͥcũipectãs huc ⁊ illue si q̃ reppiat. cui
cicatrix. si qͦ mͦ pot̃ uob̾ in memoriã redire. ht̃ hec exornacio cũ utilitatẽ si quẽ uelit demonstrs¬

Expanded text:
geretur, neque re intellecta plura scribere. Imago est formae cum forma cum quadam similitudine conlatio. Haec sumitur aut laudis aut vituperationis causa. Laudis causa, sic: «Inibat in proelium, corpore tauri validissimi, impetu leonis acerrimi draco serpit dentibus aduncis, aspectu venenato, spiritu rabido, circum inspectans huc et illuc, si quem reperiat, cui cicatrix, si quo modo potest vobis in memoriam redire.» Habet haec exornatio cum utilitatem, si quem velis demonstr
Abbreviated transcription (Latin):
sr iñs ueñ exfaerno. Ego ill obuiã ꝑgã. huc uos ad decimã uenitote. hospites diiceat. Iste se raptĩdo¬
muĩ suã comcit. Iui accima q̃ utsserat i tenũt. q̃rt̃ hẽ repiut̃ domꝰ euias sit. In aiuersoriũ dermẽfer̃t
sese. Uideret hõiem posteradie. narrant. expostulant accusant. At nste eos similitudine loci deceptos.
angi portu toto de errasse de ꝯtra ualitidinẽ suã. ad noctẽ młtã expecdasse.Sãpnoni puero negori¬
um dederat ĩt uasa uestim̃ta pueros corrogaret. Seruulus ñ murbanus satis itrenue. ⁊ c̃cinne com¬
te inqͥt. erles commnodaui. familiã dedi argentũ ꝙͦ uult: Iã ⁊ si hospites habeo tñ utat᷑ licet nos samiis
a crectabim̃. Quia ego que aemde efficiat narrẽ : Ciustnoei nominis nat᷑a u q̃ singlis diebi efficiat głe

Expanded text:
frater venit ex Falerno: ego illi obviam pergam; vos huc decuma venitote.» Hospites discedunt. Iste se raptim domum suam conicit; ‹illi› decuma, quo iusserat, veniunt. Quaerunt hunc; reperiunt, domus cuia sit; in diversorium derisi conferunt sese. Vident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusant. Ait iste eos similitudine loci deceptos angiporto toto deerrasse; contra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenue et concinne con‹te»,› inquit, «aedes commodavi, familiam dedi: argentum quoque vult? Tametsi hospites habeo, tamen utatur licet, nos Samis delectabimur.» Quid ego, quae deinde efficiat, narem? Eiusmodi est hominis nat
Abbreviated transcription (Latin):
gitanoẽs oderelictos hoĩes ab humanitate. qͥ id ag̾e ausi st̃. au cogitare potuert̃ : Quo scił pacto hostẽ
ieuuiss maioꝵ sepulcͥs deiectis menib ouantes irrueret̃ ciuitatiẽ. Qũo dm̃ tẽplis spoliatis. optimatib
trucidatis. aliis arreptis inseruitutẽ. Matͥb familias ⁊ ingenins. sub hostilẽ libidinẽ subiectis. Urbs
acerbissnno incendio c̃cidat eͥflagta. Qui se ñ putãt id ꝙ uoluerĩt adexitũ ꝑduxisse nͥ sc̃is sime pate¬
miserandũ scełati uidint cinerẽ. Nequeo uerbis ꝯseqꝗ iuices indigͥtatẽ rei. s neglegentꝰ ia fero. q uõ
rit ꝓise p̃cipitẽ ꝓturbetis ex ea eiuitate ꝗͣ iste hostiũ spurcissimoꝵ dñatu nefario uoluit obruere.
mus ireq tñ adinfimũ descenderimꝰ sic. Quib cum bellum gerimus iudices udetis. cum sociis
ci ꝓ nobis pugnare. ⁊ imꝑiũ nr̃m nob̾cũ simł uͥtute. ⁊ indust̾a c̃seruare soliti st̃. hii cum se ⁊ ope

Expanded text:
Quo pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiectis moenibus, ovantes inruerent in civitatem; quo modo deum templis spoliatis, optimatibus trucidatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi sanctissimae pat scelerati viderint cinerem. Nequeo verbis consequi, iudices, indignitatem rei; sed neglegentius id fero, quia vos rit prodere, praecipitem proturbetis ex ea civitate, quam iste hostium spurcissimorum dominatu nefario voluerit obrueremus neque tamen ad infimum descenderimus, sic: «Quibuscum bellum gerimus, iudices, videtis: cum sociis, qui pro nobis pugnare et imperium nostrum nobiscum simul virtute et industria conse
Abbreviated transcription (Latin):
olescẽs pueritui. me mõ pulsaũrt̃ satis facias oportet. hic ꝗ id etatis ab ignoto preter cum suetudiẽ
appellatꝰ ẽẽt. erubuit. Iste clariꝰ eadẽ ⁊ alia dic̃e cep̃. hic uix tandẽ inqͥt. Sñ me c̃siderare. Tũ uͦ iste cepit clama¬
gogilites ad auritulas uersarentur. imꝑitos huius modicintioꝵ. Ubi iste it uidiss scurrã. exhausto rubo¬
nera figurarum ex ipsis exemplis intelligi poter̃t. Erat it attenuata u̾boꝵ ẽstructio q̃diã ⁊ itẽ alia in gra¬
uitate. alia posita in mediocͥtate. Est autem cauendum. ne dum hec genera c̃sectemur. infinitana ⁊ ꝓ¬
pinqua uicia ueniamꝰ. ¶ Nam grauis figura q̃ laudanda ẽ. ꝓpinꝗͣ ẽ ea q̃ ẽ fugienãa. q̃ recte uidebi¬

Expanded text:
olescens, pueri tui modo me pulsarunt; satis facias oportet.» Hic, qui id aetatis ab ignoto praeter consuetudinem olescens, pueri tui modo me pulsarunt; satis facias oportet.» Hic, qui id aetatis ab ignoto praeter consuetudinem appellatus esset, erubuit. Iste clarius eadem et alia dicere coepit. Hic: «Vix; tamen», inquit, «sine me considerare.» Tum vero iste clamagogi lites ad oriculas versarentur inperito huiusmodi conviciorum. Ubi enim iste vidisset scurram exhausto rubonera figurarum ex ipsis exemplis intellegi poterant. Erat enim et adtenuata verborum constructio quaedam et item alia in gravitate, alia posita in mediocritate. Est autem cavendum, ne, dum haec genera consectemur, in finituma et propinqua vitia veniamus. Nam gravi figurae, quae laudanda e
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb .rͦ. pͥ poss. seire ⁊ existimare potuerãt. hicũ delibassẽt nob̾cũ bellũ gerere. q̃so q̃ reserat. q̃
freti bellũ suscipe conarent᷑ cũ multo maximã partẽ socioꝵ in officio manere intellig̾ent. cũ s̃
ñ multitudinẽ militum. ñ idoneos ĩꝑatores. ñ pecuniã publicã. p̃sto eẽ uid̾ent. ñ deniq ullam¬
rẽ. q̃ res ꝑtineat adbellũ ministͣndũ. Sicum fimimis de finib bellum gererẽt. Si totũ c̾tam̃ in
uno prelio positũ putarẽt. tñ oĩb reb instructiores ⁊ apparatiores uenirẽt. Ne dũ illud ĩꝑiũ
orb̃ t̃re. cui ĩꝑio õs gs̃. reges. nationes. partĩ u. part̃ uoluntate c̃sensert̃. cũ aii armis. aũ lib̾alita¬
imꝑiti ꝗ umuscinꝰq rei. de reb añ gestis exẽpla pet̾e ñ poss. hi ꝑ ĩprudentiã facillime deducunt᷑
genere. ꝙ. ad infimũ ⁊ cotidianũ sermonẽ demissũ ẽ ħ erit exẽplũ. Nam ut forte hͥic ibalneas

Expanded text:
 posset, scire ‹et› existimare poterant. Ii, cum deliberassent nobiscum bellum gerere, quaeso, quae res erat, qua freti bellum suscipere conarentur, cum multo maximam partem sociorum in officio manere intellegerent? Cum sibi non multitudinem militum, non idoneos imperatores, non pecuniam publicam praesto eibus bellum gererent, si totum certamen in uno proelio positum putarent, tamen omnibus rebus instructiores et apparatiores venirent; nedum illi imperium orbis terrae, cui imperio omnes gentes, reges, nationes partim vi, partim voluntate consenserunt, cum aut armis aut liberalitaunius cuiusque rei de rebus ante gestis exempla petere non possunt, ii per inprudentiam facillime deducuntur genere, id quod ad infumum et cottidianum sermonem demissum est, hoc erit exemplum: «Nam ut forte hic in balinea
Abbreviated transcription (Latin):
tificiosũ alio temꝑe ut amun: ea facilitate ñ tẽ cũ parere ⁊ ip̃i gigñe.⁊ ꝑferre debẽt. Postremo¬

Expanded text:
tificiosum, alio tempore utantur ea facultate, non ttificiosum, alio tempore utantur ea facultate, non t
Abbreviated transcription (Latin):
delectat. Nam isto modo eligere rudn quidem nemo poterit. s sine sũmo artificio multi. ꝗsꝗs it de ar
id fac̃e nemo pot̾it. cũ feceris te luteralifsimum putes ineptꝰ sis. ꝓpterea ꝙ. id facile faciat. qͥiiis medio¬
irit̃ litte ratus. Item sicum exorationib aut poematib elegeris exẽpla q̃ certis signis artificũ nota¬
ta sunt. qr rudis ia nemo fac̃c pot̾it. artificiose se fecine putes.: Erraes ꝓpt̃ea ꝙ. nto signo uudemꝰ
te ñ nich̾ huius rei aliis signis multa scire intelligemꝰ. Quod si artificiosum est intelligere que sinc
ex arte scͥpta multo ẽ ortificiosius ip̃m scͥb̾e ex arte ꝗ i ipse scribit. artificiose ab alii comode
scripta facile intellig̾e pot̃it. Qui eliget facile ñ ꝯtinuo ip̃ ec̃ moõe scribet ⁊ siẽ marime ar¬

Expanded text:
delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisqudelectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisquid facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹commode scripta facile intellegere poterit; qui eliget facile, non continuo commode ipse scribet. Et, si est maxime ar
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ serib̾. ⁊ erẽpla ꝓfert̃ ab his plerumq ꝙ artẽ nesciert̃. Tum ꝗs est ꝗ possit iã ꝙ id arte scripserit. cõ¬
ꝓbare. nisi aliꝗa scribat ex arte : Contraq faciunt quam polliceri indetur. Nam cum scrib̾e artẽ in¬
stituũt. uidet᷑ dicere se excogitassc̃ ꝙ alios doterẽt. Cum uero scribt̃ asterat̃ nob̾ qͥd alii excogita¬
rt̃. At hoc ipsum aifficile est inqunt. eligere de multis. Qina dicttis difficile: Utrũlaboriosum
an artificiosum: Silaboriosũ ñ sratĩ clarum. Sunt i multa laboriosa. q̃ si facietis ñ continuo glorie¬
mini. nisi forte ⁊̃ siur̃a manu fabulas aũ oratioẽs iotas tͣnsscripsisseus gloriosũ putaretis.Sin autẽ¬
istua artificiosum egregiũ dicins : uidere ne in suen maior uideamini. Si uos res parua sicuti magna

Expanded text:
tem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, contem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii quid excogitarint. «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ steterit umittat᷑ ĩpudentes dicat illos eẽ. qͥ currere ceꝑut̃ ip̃ intͣ carterẽ stet ⁊ narret. aliis. qũo ladas.
auĩt fate inmodeste. ip̃i aliq̃ antiquũ oratorẽ. au poetã laudãt aut scͥpt᷑am. sicuti instudiũ rethorice ar
tis ꝓdire ñ audeat. Non ausim dicere s tamen uereor ne qua in re laudem modeste uenentur in ea
ĩare sint impuaentes. Quid n tibi uis aliqs in ꝗat: Artemtuam scribis gignis nouas nob p̃ceptiones.
cas ip̃as ꝯfirinare ñ potes. ab aliis exẽpla sumis. Uide ne facias ĩpudent᷑. ꝗtuo nomimi uelis ex alior labo
testimoma ab hõib ꝓbatissimis sumi. Primum omnuum exempla ponuntur. non cumfirmandi
neq testificandi causa. s demonstrandi. Non it cum diñs esse exornationem que uerbi causa ꝯstet.
mus s exem plum. hoc inter estigitur intertestimonium. ⁊ exemplum. Exemplo de monstatur. ia ꝙ

Expanded text:
t mittatur, inpudentis dicat esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carcerem stet et naret aliis, quomodo Ladas aiunt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic uti in stadium rhetoricae prodire non audeant. CAPUT 5 Non ausim dicere, sed tamen vereor, ne, qua in re laudem modestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum labtestimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet emus, sed exemplum. Hoc interest igitur inter testimonium et exemplum: exemplo demonstratur id, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ias neq intellig̃t qͣ re cõmoti ꝓbet ꝙ scire ñposst̃ uͥsit. nec ꝗa sit. nec quomodo factum sit id ꝙ eos ma¬
xime delecret. At is ꝗ ⁊ hec omnia intelligit ⁊ idonea maxima eligit. ⁊ oiã marte maxime scͥbendare¬
digit insinglas rõnũ p̃ceptiones. Necc̃e ẽ enis rei sũmꝰ artifex sit. hoc igitur ipsum maximum arti¬
ficiũ ẽ in parte sua posse. ⁊ alicnis exẽplis uti. hec illi cũ dict̃ mag̃ sua auctoritate commouent quamu
artis fuerit. ⁊ uetustate iã satns omnib ꝓbati sint. Quod si illoꝵ auctoritate remota. res oi uolent cũ re cõꝑ¬
re intelligẽt ñ oĩa ẽẽ c̃cedenaa antiꝗtati. Primum igitur ꝙ ab eis de modestia dicitur. uideamits ne nimuni

Expanded text:
tas neque intellegunt, qua re commoti probent, quod scire non possunt, ubi sit nec quid sit nec quo modo factum sit id, quod eos matas neque intellegunt, qua re commoti probent, quod scire non possunt, ubi sit nec quid sit nec quo modo factum sit id, quod eos maxime delectet; ‹at› is, qui et haec omnia intellegit, et idonea maxime eligit, et omnia in arte maxime scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, necesse est eius rei summus artifex sit. Hoc igitur ipsum maximum artificium est in arte sua posse et alienis exemplis uti. CAPUT 4 Haec illi cum dicunt, magis nos auctoritate ‹sua commovent quam artificii fuerint et vetustate iam satis omnibus probati sint. Quodsi, illorum auctoritate remota, res omnes volent cum re conparare, intellegent non omnia concedenda esse antiquitati. Primum igitur, ab eis quod de modestia dicitur, videamus, ‹ne› nimium
Abbreviated transcription (Latin):
tia st̃. si quos sibi preponant. ⁊ eoꝵ exempla suis exẽplis ñ putent p̃stare. non posst̃ dicere. qr̃ s illos anͥ¬
ponant. ꝗd igitur ipsa austoritas antuͦrũ: Nam cum res ꝓbabilior est. tũ hõiũ studia. adimitandũ
alacriora readit. inmo rrigit cupiditates hõiũ. ⁊ acuit in austriam cum spes iniecta est posse mntan¬
do grachi. anchrassi ꝯseꝗ facultatẽ. Postremo hoc ip̃m sũmũ ẽ artificiũ. resuarias ⁊ atspares. in tot poc¬
matib ⁊ orationib sparsas. ⁊ uage dnsiectas ita diligent̃ elig̾e. ut unũꝗq gñs exẽpłor sub singłos ariꝰ
sinc summo artificio ñ pot̾ficri. Qiuis est it qͥ ñ cũ sũme teneant artẽ possit eaq̃ iubeat ars. de tanta:
tã diffusa scͥpt᷑a notare. ⁊ seꝑare: Cetericum legunt orationes bonas. au poemata. ꝓbãt oratores ⁊ pes¬

Expanded text:
tia sunt; si quos sibi praeponant et eorum exempla suis exemplis non putant praestare, non possunt dicere, quare sibi illos anttia sunt; si quos sibi praeponant et eorum exempla suis exemplis non putant praestare, non possunt dicere, quare sibi illos anteponant.› Quid? Ipsa auctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitando Gracci aut Crassi consequi facultatem. CAPUT 3 Postremo hoc ipsum summum est artificium res varias et dispares in tot poematis et orationibus sparsas et vage disiectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis sine summo artificio non potest fieri. Quis est enim, qui, non summe cum tenet artem, possit ea, quae iubeat ars, de tanta et tam diffusa scriptura notare et separare? Ceteri, cum legunt orationes bonas aut poemata, probant oratores et poe
Abbreviated transcription (Latin):
nos amare. alios c̃tẽptie. ⁊ deridere iudcam᷑. Et it cum possumus ab enino sumere. au agͣcho poñe exẽplũ
uidet᷑ eẽ arrogantie. illa relinq̃re. ⁊ ad sua deuenire Preterea exempla testimonior locumoptinent. ⁊ it ꝙ am
monuerint. ⁊ leuiter fecerit p̾ceptio. exẽplo sic̃ testimorio c̃ꝓbat᷑. Non igitur ridiculus fit. si ꝗs inlite aut
iniudicio ã omestico testimonio pugnet. sin ip̃iꝰ testimonio abutat᷑. Ut i testimoniũ sic exẽplũ uti. confiri¬
manae causa sumitur. Non ergo oportet. ħ nisi aꝓbatissimo sumi. neq aliud ꝯfirmare debeat. egeat ip
sũ ꝯfirmationis. Et it necesse est. aut se omnib añ ponant ⁊ sua maxime p̃bẽt. aut negent optima ess
exẽpla. q̃ aꝓbatissimis oratorib aut poctis sũpta sĩt. Si sc omnib ante ponant intolerabili arrogas¬

Expanded text:
nos amare ‹alios contemnere et deridere› videamur. Etenim cum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemplum, nos amare ‹alios contemnere et deridere› videamur. Etenim cum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemplum, videtur esse adrogantia illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea exempla testimoniorum locum optinent. ‹Id› enim, quod admonuerit et leviter fecerit praeceptio, exemplo sicut testimonio conprobatur. Non igitur ridiculus sit, si quis in lite aut in iudicio domesticis ‹testimoniis› pugnet? Ut enim testimonium, sic exemplum rei confirmandae causa sumitur. Non ergo oportet hoc nisi a probatissimo sumi, ne quod aliud confirmare debeat, egeat ‹id› ipsum confirmationis. Etenim necesse est, aut se omnibus anteponant et sua maxime probent, aut ‹negent optima esse exempla quae a› probatissimis ‹oratoribus aut poetis› sumpta sint. Si se omnibus anteponant, ‹intolerabili adrogan
Abbreviated transcription (Latin):
hac re iscp̃sert. necessario faciendũ c̃. ũ paucis rõnẽ nr̃i ꝯsili isifnꝰ. Atq hoc ex necessitudine nos facere non
stuchio. satis erit signiꝙ insuꝑiorib libris meiħ neq ante rem neq preter rem locun sumus. Nunc si pau¬
ca que res postulat dixerimustibi idꝙ reliquũ ẽ artis. ita ut instituimus ꝑsoluennis. s facile nostram ra¬
tionem intelleges. si pͥus qͥd illidicant cognoueris. Cõ plurib de causis putãt oportere cũ ipsi p̃ce ꝑ̃t qͦ pac¬
to oporteat ornare elocutionẽ uniꝰcuꝰq gñis. ab oratore. aut pocta: ꝓbato. sũptũ poñe exẽplũ. Et primum
se id modestia cominotos facere dicunt. ꝓpterea ꝙ. uideat᷑ eẽ ostentatio q̃dã. non satis habere. p̃ciꝑe de ari¬
ficio. s ⁊̃ ipõs uidi uelle artificiose gigñe exẽpla. hoc ẽ inꝗunt. ostentare se. ñ ostendẽ artẽ. qr si artẽ osten
deret̃ alienis ut̾ent᷑ exẽplis. Quare pudor in primis est adeam rem impedimento ne nos solos ꝓbare.

Expanded text:
pserunt, necessario faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine facere, non studio, satis erit signi, quod in superioribus libris nihil neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. Nunc, si pauca, quae res postulat, dixerimus, tibi id, quod reliquum est artis, ita uti instituimus, persolvemus. Sed facilius nostram rationem intelleges, si prius, quid illi dicant, cognoveris. Compluribus de causis putant oportere, cum ipsi praeceperint, quo pacto oporteat ornare elocutionem, unius cuiusque generis ab oratore aut poeta probato sumptum ponere exemplum. Et primum se id modestia commotos facere dicunt, propterea quod videatur esse ostentatio quaedam non satis habere praecipere de artificio, sed etiam ipsos videri velle artificiose gignere exempla: hoc est, inquiunt, ostentare se, non ostendere artem. CAPUT 2 Quare pudor in primis est ad eam rem inpedimento, ne, ut nos et solos probare,
Abbreviated transcription (Latin):
iocanit. nos demonstrabimꝰ ignauiam. eẽ ⁊ mertiam. ac prauam delibe ralitatem quam prudentiam
ppellarit. in eptã ⁊ garrulã. ⁊ odiosã scientiã dicemꝰ. Quã ille modestiã dicet eẽ. eã nos mertiã. ⁊ dissolu

Expanded text:
vocabit, nos demonstrabimus ignaviam esse et inertiam, ac pravam liberalitatem; quam prudentiam vocabit, nos demonstrabimus ignaviam esse et inertiam, ac pravam liberalitatem; quam prudentiam appellarit, ineptam et garrulam et odiosam scientiam esse dicemus; quam ille modestiam dicet esse, eam nos inertiam et d
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine deduei oportere. Antiꝗorem mortẽ turpitudine haberi. Nullo dolore cogi. ut ab offitio
recedatur. Hullus ꝓ rei ueritate metuere inimicitias ꝙ libet ꝓpatͥa. parentib. hospitib. amicis. his reb
qͣs iustitia colere cogit adire ꝑiculum ⁊ qͣlibet suscipe laborem. ł Modestie partid utem᷑. si ninuas libi¬
lines honoris. petunie similiũq rerũ utu ꝑ abimꝰ. Si unã quaniq rem certo nature termino diffuuemꝰ.
iꝙ auiq satis sit ostendemꝰ. ⁊ nimium ꝓgredi dissuadebimus ⁊ modũ unncuiq rei statuemꝰ.
hec attenuentur. que supra demonstraui. Nam erit nemo qui censeat auirtute recedendũ. Uerum
uit res non eius modi dicatur eẽ ut uirtutem possimus egregiam exꝑiri aut in contrariis potius rebi
quam inhis uirtus ꝯstare ostendatiu: Item si quo pacto poterimus quam his ꝗ contra dicet iustiã

Expanded text:
magnitudine deduci oportere; antiquiorem mortem turpitudine haberei; nullo dolore cogi, ut ab officio magnitudine deduci oportere; antiquiorem mortem turpitudine haberei; nullo dolore cogi, ut ab officio recedatur; nullius pro rei veritate metuere inimicitias; quodlibet pro patria, parentibus, hospitibus, amicis, iis rebus, quas iustitia colere cogit, adire periculum et quemlibet suscipere laborem. Modestiae partibus utemur, si nimias libidines honoris, pecuniae, similium rerum vituperabimus; si unam quamque rem certo naturae termino definiemus; si quoad cuique satis sit, ostendemus, nimium progredi dissuadebimus, modum uni cuique rei statuemus.haec adtenuentur quae supra demonstravi. Nam nemo erit, qui censeat a virtute recedendum; verum aut res non eiusmodi dicatur esse, ut virtutem possimus egregiam experiri, aut in contrariis potius rebus quam in his virtus constare, quae ostendantur. Item, si quo pacto poterimus, quam is, qui contra dicet, iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
seruari.Si socretates atq amititias. studiose dicemꝰ coli conuenire. Si qđ uus in parentes dõs patriã
natã cõꝑauit. ul religiose colendũ demonstrabimꝰ.Si hospitiũ elientelas. cognationes. affinitares caste
colendas ẽẽ dicemꝰ. Si nec p̃cio. nͨ gr̃a. rͤͨ ꝑicło. nrec simultate. aui a recta ostendemꝰ deduci oportere.Si di¬
cemꝰ in omnib equabile ius statui c̃uenire. his atq huiusmodi partib iusticie. si quã rẽ mẽtione aut
mꝯsilio faciendam censebimꝰ iustam esse ostendemꝰ. Contrariis iiustam. Ita fiet ut lusdem locis. ⁊ ad
suadendum ⁊ ad dissuaidendũ simꝰ cõparati. I Sm fortitudinis recinende causa fatiendũ ẽẽ cũcemꝰ. ostẽ¬
tes ꝓpt̃ea cõtẽpnere oportere. n udoneas digͥnitate sua iudicare. Iẽ ab nalla re honesta ꝑicłi aut laborĩs

Expanded text:
servari; si societates atque amicitias studiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, patriam servari; si societates atque amicitias studiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, patriam natura conparavit, id religiose colendum demonstrabimus; si hospitia, clientelas, cognationes, adfinitates caste colenda esse dicemus; si nec pretio nec gratia nec periculo nec simultate a via recta ostendemus deduci oportere; si dicemus in omnibus aequabile ius statui convenire. His atque huiusmodi partibus iustitiae si quam rem in contione aut in consilio faciendam censebimus, iustam esse ostendemus, contrariis iniustam. Ita fiet, ut isdem locis et ad suadendum et ad dissuadendum simus conparati. CAPUT 5 Sin fortitudinis retinendae causa faciendum esse dicemus, ostenros fortes propterea contemnere oportere nec idoneas dignitate sua iudicare. Item ab nulla re honesta periculi aut laboris
Abbreviated transcription (Latin):
ris cum utilitatis ratione ꝑpessio. IModestia ẽ in anino ꝯtinens: moderatio cupiditatum. IPrudẽ¬
tie partib utemur indicendo si commoda cum in commodis cumferemus. cum alterum seq uitare
alterum cohortemur: aut si qua iure eohortabimur aliꝗd. cinus rei aliquam disciplinabilem scien¬
tiam poterimus hab̃e. ⁊ quomodo dũ qͣ ꝗd̃q ratione fieri oporteat ostendemꝰ. Aut si sua debimꝰ ꝙppiã
cuiꝰ reigeste. aut presentem. aut auditam memoriã poterinus habere. Qua inre facile id qđ uelimꝰ ex¬
ẽplo allato ꝑsuadere possumus. Pusticie partib utemur si aut ignocentũ aut supplicũ misereri
dicemus oportere. Si ostendemꝰ merentib gr̃am referi ꝯuenire di demonstiabim̃ ulcisci male merito̾s
oportere. Si fidẽ magnoꝑe censebimꝰ c̃seruandã. Sileges ⁊ mores ciuitatis egeegie dicemus oportere

Expanded text:
ris cum utilitatis ratione perpessio. Modestia est in animo continens moderatio cupiditatem. CAPUT 4 Prudenris cum utilitatis ratione perpessio. Modestia est in animo continens moderatio cupiditatem. CAPUT 4 Prudentiae partibus utemur in dicendo, si commoda cum incommodis conferemus, cum alterum sequi, vitare alterum cohortemur; aut si qua in re cohortabimur aliquid, cuius rei aliquam disciplinam scientiam poterimus habere, quo modo aut qua quidque ratione fieri oporteat; aut si suadebimus quippiam, cuius rei gestae aut praesentem aut auditam memoriam poterimus habere: qua in re facile id, quod velimus, exemplo allato persuadere possumus. Iustitiae partibus utemur, si aut innocentium aut supplicium misereri dicemus oportere; si ostendemus bene merentibus gratiam referre convenire; si demonstrabimus ulcisci male meritos oportere; si fidem magnopere censebimus conservandam; si leges et mores civitatis egregie dicemus oportere
Abbreviated transcription (Latin):
qlibet rõne. hec distͥbuit᷑ in iñ⁊ dolũ quor aũ al̃terũ separaratĩ aut utrumq sumemꝰ ẽu incte¬
s Uiis secernitur ꝑexercitus classes. arma tormenta. reuocationes hõiũ. ⁊ alias huiꝰ mõires. I bo¬
lus consumit᷑ inpecuna. pollicitatione. dissimulatione. maturatione. m̃tione ⁊ ceteris reb de qb
mag̃ idoneo tẽꝑe loq̃m᷑. si qñ de re militari. au̾de ãmiistͣtione. N .p. scribere uelimꝰ. IThonesta
res ãnnditur in rectũ ⁊ laudabile. Rectum est quod cum uirtute ⁊ officio fit. Id diuiditur in pruden¬
tam. iusticiam. fortitudinem modestiã. ꝓ Prudentia est calliditas. que ratione quadam potest delectũ
hubere ⁊ bonor ⁊ malor. Dicitur iten prudentia scientia cuiusdam artificii. ⁊ appellatur prudentia
rerum multarum memoria. ⁊ usus complurium negotioꝵ. Iustical est eqtas. ius unncuiq tribuens.
ꝓddignitate cuuisq I fortitudo ẽ rexũ magnarũ appeticio. ⁊rerum humilium contempto ⁊ labo¬

Expanded text:
uitur in vim et dolum, quorum ‹aut› alterum separatim aut utrumque sumemus coniuncte. Vis decernitur per exercitus, classes, arma, tormenta, evocationes hominum et alias huiusmodi res. Dolus consumitur in pecunia, pollicitatione, dissimulatione, maturatione, mentitione et ceteris rebus de quibus magis idoneo tempore loquemur, si quando de re militari aut de administratione re ‹publica› scribere velimus. Honesta res dividitur in rectum et laudabile. Rectum est, quod cum virtute et officio fit. Id dividitur in prudentiam, iustitiam, fortitudinem, modestiam. Prudentia est calliditas, quae ratione quadam potest dilectum habere bonorum et malorum. Dicitur item prudentia scientia cuiusdam artificii: item appellatur prudentia rerum multarum memoria et usus conplurium negotiorum. Iustitia est aequitas ius uni cuique re tribuens pro dignitate cuiusque. Fortitudo est rerum magnarum adpetitio et rerum humilium contemptio et labo
Abbreviated transcription (Latin):
locos habiere oportet Nam ⁊ preter modũ ãpli uagas ymagines redat̃. ⁊ nimis angusti sepe ñ uident᷑ pos
se caꝑe ymaginũ collocationẽ. Tunc nec niis illustres. nͨ uehem̃ter obscuros locos hab̾e oportet
ne au obcecenttir tenebris ymagines aut splendore p̃fulgeat. Inter ualla locoꝵ mediocͥa ualẽt eẽ fere
paulo piꝰ. au minꝰ pedũ tricenum. Nam ut aspectus. ita cogitatio ininꝰ ualet. siue nimis ꝓcul remoueris. sie

Expanded text:
locos habere oportet: nam et praeter locos habere oportet: nam et praeter se capere ymaginum collocationem. Septimo, nec nimis illustres nec uehementer obscuros locos habere oportet, ne aut obsecentur tenebris ymagines aut splendore prefulgeant. Octauo, interualla locorum mediocria placet esse, fere paulo plus aut minus pedum trinum. Nam ut aspectus, ita cogitatio minus ualet, si aut nimis procul remoueris aut
Abbreviated transcription (Latin):
acertur ubi nichil utim᷑. locitanquam cera remanere solent. Et ne forte innumero locoꝵ falsi poᷤ¬
simus ꝗntum quemꝙ placet notari. Quod gñs siin qͥrito loco manum aur eam collocemus. in de¬
cimo aliquem notum cui p̃nom̃sit decumo. Deinde facile erit. deinceps similes notas ꝗnto quͥoq
loco collocare. Item rommodiꝰ ẽ inderelicta ꝗͣ incelebͥ religiõe locos cõꝑare ꝓpterea ꝙ freq̃ntia ⁊¬
obãbulatio hõmũ ꝯturbat ⁊ infirmat ymaginũ notas. Solitudo ꝯs eruat in regͣs simulaeror fig̾as. p̃terea ans¬
simili forma atq natura. loci eõꝑandi st̃ ut distincte interlut̃e possit̃. Nam si ꝗ multa inter colũna sũp¬
serit. ⁊turbabit᷑. similitudine. ut ignoret q̃ in qͦ: loco collocaũit. Et magnitudine modiea. ⁊ medio tres

Expanded text:
delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero locorum falli posdelentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero locorum falli possimus, quintum quemque placet notari: quod genus, si in quinto loco manum auream conlocemus, ‹si› in decumo aliquem notum, cui praenomen sit Decumo; deinde facile erit inceps similis notas quinto quoquo loco conlocare. Item commodius est in derelicta, quam in celebobambulatio hominum perturbat et infirmat ymaginum notas, solitudo conseruat integras simulacrorum figuras. Quinto, dissimili forma atque natura loci comparandi sunt, ut distincte interlucere possint. Nam siserit, conturbabitur similitudine, ut ignoret, quid in quoquo loco conlocarit. Et magnitudine modica et mediocris
Abbreviated transcription (Latin):
igitur. ꝗ litteras sciunt possunt id ꝙ dictum est scͥb̾e ⁊ retitare qđ scͥpsert̃. ita ꝗinmodica didicert̃
posfp̃ qd audierunt ⁊ in locis collocare ⁊ ex his memorit̃ ꝓnuntiare. Loci. tere. aut rarte simil¬
luni st̃. ymagies. litt̃is. Dispositio ⁊ collocatio ẏmaginũ. seͥpt᷑e. ꝓmintiatiolectiom. Oporcet igit᷑
si uolumus multa ineminisse. multos nobis locos cõꝑare. ut in multis lotis multas ymagines iol
qui. ⁊ uͥ ea qua manaata locis erũt ede ⁊ ꝓferre possimꝰ. Nam ⁊ si mordine stantes. notos ꝗͣ ptes
ordine collocatis erienat. ut in quamlibet partẽ quoquo loco libebit. y maginib cõmoniti. dicere
possimꝰ ia ꝙ locis mandaũumꝰ. Quare placet ⁊ ex orine locos comꝑare. ⁊ locos qͦs sũpserimꝰ.
egregie comoiiter notare oportebit ut ꝑpetuo nobis herere possĩt. Nam ymagines sicut litĩe

Expanded text:
igitur qui litteras sciunt, possunt id, quod dictatur, eis scribere et recitare quod scripserunt, item qui nemonica didicerunt, igitur qui litteras sciunt, possunt id, quod dictatur, eis scribere et recitare quod scripserunt, item qui nemonica didicerunt, possunt, quod audierunt, in locis conlocare ‹et› ex his memoriter pronuntiare. Nam loci cerae aut cartae simillimi sunt, imagines litteris, dispositio et csi uolumus multa meminisse, multos  nos  nobis locos comparare, ut in multis locis multas ymagines collqui et ea, quae mandata locis erunt, edere possimus: nam ut, si in ordine stantes notos quomplureordine conlocatis eveniet, ut in quamlibebit partem quoque loco lubebit imaginibus commoniti dicere possimus id, quod locis mandaverimus: CAPUT 31 quare placet et ex ordine locos conparare. Locos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti litterae
Abbreviated transcription (Latin):
preceptionis. Siq inceteris reb inginubenitas. ⁊ mitatur sepe doctrinari. ars porro nature como¬
mimuis in hac requam inceteris artibfit. ut ingenio. doctrina. p̃ceptioẽ nat᷑a nrcescat. Quare ⁊ llꝰ
ꝗnatura memores s̃. utilis erit ħ institutio. ꝗ tute paulo pꝰ poteris intellig̃e. Et si illifreti ingemo¬
suo. nostro non in digerent. tamen iusta cã daret᷑. quare ins qͥ minꝰ ingenihñt ad nim̃to uelimꝰ
ẽ. Nunc deartificiosa memorialoq̃m̃. I Constat qͥ artificiosa memoria ex iocis ⁊ymaginidis locos
appellamꝰ eos. ꝗ brtuiter ꝑfecte insigniter aut natura. aut manu. sunt ab solutiut eos facilr tiatura¬
II. Ymagines s̃ forine quedam ⁊ note. ⁊ simulacra eiꝰ rei. ꝗͣ meminisse uolumꝰ. Quod genus eqͥleones aqͥle.
I III inuenire. quo pacto reꝑire. ⁊ in locis ymagines ꝯstituere oporteat ostendemus. PQitem admoail

Expanded text:
praeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commopraeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commominus in hac re, quam in ceteris artibus fit, ut ingenio doctrina, praeceptione natura nitescat. Quare et illis, qui natura memores sunt, utilis haec erit institutio, quod tute paulo post poteris intellegere: et si illei, freti ingenio, nostri non indigerent, tamen iusta causa daretur, quare iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc de artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus. Locos appellamus eos, qui breviter, perfecte, insignite aut natura aut manu sunt absoluti, ut eos facile naturant. Ymagines sunt quedam forme et note et simulacra eius <rei> quam meminisse uolumus; quod genus equi, leonis et aquile; et quo pacto reperire et in locis imagines constituere oporteat, ostendemus. Quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥm̃e ũb. ⁊ imitari scͥptã conatꝰ si uoces. Uerum nec ħ cfisus posse sũ fieri. ut de his reb sacis cõmode se̾bi
posset. nec si ia fieri non poss hoc ꝙ feci. fore inutile putabã. ꝓptereaq ꝙ hic ãmoñe uoluimꝰ ꝙ opor¬
tet. Reliqua trademus erertitatiõi. hoc tamen scre opotet. ꝓnuntiationẽ bonã id ꝑficere. ut res erammo
agi insieatur. Nunc ad thesaurum inuentori. atq: aa omniũ partium rechorice custodẽ meioriã tͣnsea¬
mus. Memoriã utrũ hãt ꝗãdam artificii at omnis a natura ꝓficiscatur. aliud dicenditẽsꝰ mag̃ ido¬
neũ dabis. Nunc ꝓm aeattr: ꝯstet in hac remultũ ualere artẽ ⁊ p̃ceptionẽ. ita de eare loq̃mur. Pla¬
cȩi n nobis ẽẽ artificiũ memorie. Quare placeat. alias ostendemꝰ. In p̃sentia cuꝰ mõi sit ea apiemus.

Expanded text:
primere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi primere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi posset, nec, si id fieri non posset, hoc, quod feci, fore inutile putabam, propterea quod hic admonere voluimus, quid oporteret: reliqua trademus exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem bonam id perficere, ut res ex animo agi videatur. CAPUT 28 Nunc ad thesaurum inventorum atque ad omnium partium rhetoricae custodem, memoriam, transeamus. MEMORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum dabitur. Nunc proinde atque constet in hac re multum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, alias ostendemus; in praesentia, cuiusmodi sit ea, aperiemus.
Abbreviated transcription (Latin):
inquas uox distributa ẽ. inotꝰ qͦ: corꝑis ratio uidet᷑ cẽ accõmodanaa.I Nam si erit sermo cum digni¬
tate. st antes in uestigio. leui dextre motuloqͥ oportebit. hilaritate tͥsticia. mediocͥcate uultꝰ ad sermoñs
sementias. accõmodata Sin erit in demonstratione. serino. paululũ corpꝰ ac̃uicib dimittemꝰ. Namħ
ẽ a natura datũ. ũ ꝗͣ maxime tũc uultũ amoueamꝰ ai auditores.si ꝗͣ rẽ docere eos. ⁊ uenem̃t̃ instigare
timiationem brachio celeri. mobili iiultu. acri aspectu utem᷑. Contentio si fiet ꝑ distributionem. porrectioẽ
celeribrachn i abulatioẽ pedis dextͥ. rara supplausione. acri ⁊ de fixo respectu uti oportet din utem̃ ãpli¬
tu. mesto ⁊ c̃turbato uultu. uti oportebit. Non sum nescius quantum susceꝑim negocĩ ꝗ motuis corpis er¬

Expanded text:
in quas uox distributa est, motus quoque corporis ratio uidetur accomod<and>a esse. Nam si erit sermo cum digniin quas uox distributa est, motus quoque corporis ratio uidetur accomod<and>a esse. Nam si erit sermo cum dignitate, stantes in uestigio leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate uultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione sermo, paululum corpus a ceruicibus dimittemus; nam hoc est a natura datum ut quam proxime uultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et uehementer instigare s in continuatione, brachio celeri, mobili uultu, acri aspectu utemur. – Si in contentione fiet per distributionem, porrectione celeris brachii, ambulatione pedis dextri, rara subplausione, acri et defixo aspectu uti oportebit. – Si utemur amplitu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis ex
Abbreviated transcription (Latin):
cumclamore uerba ꝯficere. ut iim uolubilem orationis uociferatio ꝯseꝗ possit.I Indistributione
uocẽ ahirris faucib exclamatioe qͣ clarissimã adhib̾e oportet:⁊ ꝗͣtũ spatii ꝑ singłas extlamatoẽs sũp¬
serimꝰ. tãtũ inter singula it̃ ualla spatii c̃sum̃e iubem̃.I In amplificationib cum cohortatione ute¬
mur uoce attentissima. camore leni. sons equabili. cõmutacionib crebris maxima celeritate. ¶ Incon¬
qͣstioẽ uten᷑i uoce dep̃ssa. inelinato sono. ẽbris int̾uaslis longii spaciis magnis c̃mutationib. Desigã
uoeis satis dictumest. Nc̃ de corpis motu dicendũ udet᷑. ¶ Motus est corpis gestus ⁊ uultus mode
mistate compicienaã nec turpitudinem eẽ. ne aũ istriones aut oꝑarii uideamꝰ eẽ. Ad eas igitur parteᷤ¬

Expanded text:
cum clamore uerba conficere, ut uim nobilem orationis uociferatio consequi possit. In contentionecum clamore uerba conficere, ut uim nobilem orationis uociferatio consequi possit. In contentionessimam adhibere oportet, et quantum spatii in singulas exclamationes sumpserimus, tantum in singula intervalla spatii consumere iubemur. In amplificationibus ‹cum› cohortatione utamur voce attenuatissima, clamore leni, sono aequabili, commutationibus ‹crebris,› maxima celeritate. In conquestione utemur voce depressa, inclinato sono, crebris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus. De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis motu dicendum videtur. CAPUT 26 Motus est corporis gestus et vultus modernustatem conspiciendam nec turpitudinem esse, ne aut histriones aut o
Abbreviated transcription (Latin):
fiũ q̃cuiꝰq idorea ꝓmntiatio sit de montrandũ uidet᷑.  Sermocũ ẽ maignitate plenis fancib ꝙͣ seda¬
insima ⁊ de pͥssissima uoce uti ꝯueniet. Ita tm̃ ne ab oratoria ꝯsuetuame. adtrahicamtranseamꝰ. I sc̃¬
mintiatione cas res qͣs ddemonstrabimꝰ inserere atq int̾secare uideamur maĩmis auditor.I Ci aũ ẽ ser
mom̃ narratione. tũ uoeũ uarietates poni posit̃. ii qͦ qͥdq pacto gestũ sit. ita narrari uideat᷑. Si strenue
dicta rogata. responsa. si que ãnnrationes de qͥb narrabimꝰ ciligent̃ aĩa aũtemꝰ. ulonuĩ psonarũ iensus.
atq ammos uoce expͥmamꝰ. ¶ Sin erit sermo miotacioneieait̃ tremebunaa uote cũ parua signiticatione
rnus. sñ ulla suspicioẽ nimie chachinnationis leniter oportebit asermone serio tor q̃re alb alẽ ioeũ uo
au aucto medio triter sono uotis. ũbis ꝯtimianans. uocẽ qͦ iungere oportebit ⁊ torq̃re sonũ. ⁊ celerit

Expanded text:
tium, quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis faucibus quam sedatissuma et depronunciatione eas res quas demmo in narratione, uocum uarietates exponi possunt, ut, quo quidque pacto gestum sit, ita narrari uideatur; strennue dicta, rogata, responsa, sique admirationes, de quibus narrabimus, diligenter animaduertamus, ut omnes personarum sensus atque animos uoce exprimamus. Si erit sermo in iocatione, leuiter tremebunda uoce cum parua significatione risus sine ulla suspicione nimis cachinationis leuiter oportebit a sermone serie retorquere ad liberalem iocum uel aucto mediocriter sono uocis, uerbis continuandis uocem quoque adiungere oportebit et torquere sonum et celeriter
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cũ lue sei  rencie int̃ se discrepantes. ex transiectione ita efferuntur. ut apriore posteri
ces ñ tñ sitaces. eare itultus es. Non potest dici ꝗn commoile fi at. cimi ꝯtrarie sentencie trans¬
lacione uerba quoq cõu̾tantur. Plura subiecimus exempla. ul et quontam difficile est ħ ge¬
nꝰ exornacionis inuentũ dilucidũ eẽt. ũͥ cũbñ eẽt intellectũ facili us in dicando inuemret᷑ s
missio eit cũ ostendemꝰ indicundo nos aliquã rẽ totã trad̾e. ⁊ c̃ced̾e alicuiꝰ uoluntati sic. Qm̃ oĩb re

Expanded text:
 cum duae sententiae inter se discrepantes ex traiectione ita efferuntur, ut a priore postericeas: non tamen si taceas, ‹ea re› stultus es.» Non potest dici, quin commode fiat, cum contrariae sententiae relatione verba quoque convertantur. Plura subiecimus exempla, ut, quoniam difficile est hoc genus exornationis inventu, dilucidum esset, ut, cum bene esset intellectum, facilius in dicendo inveniretur. Permissio est, cum ostendemus in dicendo nos aliquam rem totam tradere et concedere alicuius voluntati, sic: «Quoniam omn