comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imago eius. Diximus enĩ eã
&eiam si amissa dei participatio¬
ne. obsolettã atq deformẽ. dei
tamen inaginẽ ꝑmanere. Eo
quippe suo imago est. quo euis
capax est.eiusq ẽẽ par¬
ticebs potest. quod tton mag¬
nũ bonũ nisi ꝑ hoe. quod imago
eius est. eẽ non potest. Ecce ergo
mens. meminit sui. intelligit se dli
Hoc si cernimus. cernimus trin¬
tatẽ. nondũ quidẽ dm̃. S& ũ
imaginẽ dei. nõ for insecus acce¬
pit memoria. quod tenera. Nec
foras inuenit. quod aspicer& in¬
tellectus. sic̃ corporis ocł nec ista
duo. uł ut formã corporis. & exon
que inde facta eest. macie contũ¬
entis. uoluntas foris umnexit. Nec
imaginẽ rei. que foris uisa est.
quod ad moclo raptt. & ininemo¬
ria reconditt̃. cogitatio cum
adcã conuerteretur inuenit
& inde informatus est. recordan¬
tis obtutus. uingente utrũq
tercia uolunt aite. Sic m eis
hostendebamus. trinitatibus. fie¬
riq mrebus corpor alibus. reppe¬

Expanded text:
imago ejus. Diximus enim eam imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam atque deformem, Dei tamen imaginem permanere . Eo quippe ipso imago ejus est, quo ejus capax est, ejusque particeps esse potest; quod tam magnum bonum, nisi per hoc quod imago ejus est, non potest. Ecce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis oculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie contuentis, voluntas foris junxit: nec imaginem rei quae foris visa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutus, jungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus repe
Abbreviated transcription (Latin):
superiori eẽ sub ditũ deb&. Ter¬
cio decimo autẽ de munere infe¬
rioris. quo humanarũ rerum
scientia salubriter continetur.
ut in hac temporali uita id
agtous. quod consequamur et̃¬
nam. quantti potui uerittte.
hac breuitate disserui. Quan¬
do quidẽ rem tam multiplicem.
atq copiosã. multorũ atq mag¬
norũ. disputationibꝰ multis. mag¬
nisq celebrattĩ. uno strictĩ uolũ¬
mine inclusi. Hostendens &iã
in ipsã trinitutẽ. s& nõdũ quedĩ
sit imago dicenda : cr̃.uiii.
UNC UeRO adeam iã
ꝑuenimus disputationẽ.
ubi principale mentis humane
considerandũ suscepimus. ut in
eo reperiamus maginẽ dei. Quã¬
uis enĩ mens humana. nõ sit eiꝰ¬
dem nature. euius est imago.
ttonen nature illius. qua natu¬
ra melior nulla est. ibi querenda
& muenienda est in nobis. qͦ
&iam natura nr̃a nichil habest
melius. S& prius mens inse ipsa
consideranda est antequã sit par¬
ticebs dei. & mea reperiendaẽ

Expanded text:
superiori subditum esse debet; tersuperiori subditum esse debet; tertio decimo autem de munere inferioris, quo humanarum rerum scientia salubris continetur, ut in hac temporali vita id agamus quo consequamur aeternam, quanta potui veritate ac brevitate disserui: quandoquidem rem tam multiplicem atque copiosam, multorum atque magnorum disputationibus multis magnisque celebratam, uno strictim volumine inclusi, ostendens etiam in ipsa trinitatem, sed nondum quae Dei sit imago dicenda. CAPUT VIII.vero ad eam jam pervenimus disputationem, ubi principale mentis humanae, considerandum suscepimus, ut in eo reperiamus imaginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae cujus est Deus: imago tamen naturae ejus qua natura melior nulla est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens in se ipsa consideranda est antequam sit particeps Dei, et in ea reperienda est
Abbreviated transcription (Latin):
memoriã ꝑtinere. S& quia ibi.
uerbũ eẽ sine cogitatione nõ po¬
test. cogittinus enĩ ome quod di¬
cimus. &iam illo interiore uerbo.
quod adnullius gentis ꝑtin& lin¬
guã. intribus potius illis image¬
imago istt cognoscitur. Memo¬
ria scilic&. intellegentia uolun¬
tate. Hanc autẽ nunc dico in¬
tellegentiã. qua intelligimus
cogitantes. Id est quando is reꝑ¬
tis que memorie presto fuerant
s& nõ cogittibantur. cogitutio
noã formatur. E eam uoluntutẽ
siue amor ẽ uł dileccionẽ. que istã
prolem parentemq cõ uingit.
& quodã modo utriq comunis est.
Hinc factum ẽ. ut &iam ꝑ exterio
legencium ducere ttirditatem.
in un decono scilic& libro. Atq
inde cum eis ingreder&. ad homi¬
nis orcerioris ea potenciã qua
raciocinatur de tempor alibꝰ
rebus. different illam princi¬
paliter diãntẽ. qua contem¬
platur eternis. atq id duobꝰ
uoluminibus egi. Duodecimo
utrumq discernens. quor ũ unũẽ
superius. alterũ inferus. quod

Expanded text:
tinere: sed quia ibi verbum esse sine cogitatione non potest cogitamus enim omne quod dicimus, etiam illo interiore verbo quod ad nullius gentis pertinet linguam, in tribus potius illis imago ista cognoscitur, memoria scilicet, intelligentia, voluntate. Hanc autem nunc dico intelligentiam, qua intelligimus cogitantes, id est, quando eis repertis quae memoriae praesto fuerant, sed non cogitabantur, cogitatio nostra formatur; et eam voluntatem, sive amorem, vel dilectionem, quae istam prolem parentemque conjungit, et quodam modo utrisque communis est. Hinc factum est ut etiam per exteriorlegentium ducerem tarditatem, in undecimo scilicet libro; atque inde cum eis ingrederer ad hominis interioris eam potentiam qua ratiocinatur de temporalibus rebus, differens illam principaliter dominantem qua contemplatur aeternas: atque id duobus voluminibus egi, duodecimo utrumque discernens, quorum unum est superius, alterum inferius, quod
Abbreviated transcription (Latin):
feccior & maior ẽe nõpossit.
Cortussis & alie ties uirtutes.
prudentia sine ullo iã pericu¬
lo erroris. fortitudo sine mo¬
lestia. tolerandorũ malorum.
temperantia sine repugnatio¬
ne libi dinũ. erunt in illa feli¬
citute. Ut prudentie sit nul¬
lũ bonũ deo p̃ponere uł equare.
ortitudinis ei surmissime. quo¬
herere. Temperantie nullo de¬
fectu noxio delectitri. Nunc
autẽ quod agit iusticia. in sub¬
ueniendo miseris. quod prudentia
inprecauendis insidiis quod forti¬
tudo inꝑferendis molestiis. quod tẽ¬
perantia in quo ercenclis delecta¬
cionibꝰ prauis. nõ ibi erit ubi niehil
om̃ino mali erit. Hac ꝑhoc ista¬
uirtutũ oꝑa que huic mortali ui¬
te sunt necessaria.sic̃ sides ad quã
refferenda sũt. in preteritis habe¬
buntur. & aliã nunc faciunt tri¬
nitutẽ. cum ea presentia tenemꝰ
aspicimꝰ amamus. Aliam tune fu¬
tura sunt. cũ ea nõ suisser̃ s& fu¬
isse. ꝑ quedã eorũ uestigia. que
pietereundo in memoriam derelm¬

Expanded text:
major esse non possit. Fortassis et aliae tres virtutes, prudentia sine jam ullo periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum, erunt in illa felicitate. Ut prudentiae sit nullum bonum Deo praeponere vel aequare; fortitudinis, ei firmissime cohaerere; temperantiae, nullo defectu noxio delectari. Nunc autem quod agit justitia in subveniendo miseris, quod prudentia in praecavendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in coercendis delectationibus pravis, non ibi erit ubi nihil omnino mali erit. Ac uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria dereli
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ unus & solus. id est ipsa trinitas
ꝑ illas creature formas patribus ap¬
paruerit. De pide quod lib& horũ
inuentũ uisũ ue fuerit. utrũ ad
hoc opus tantũ mͦ creatura for¬
matu sit. in qua ds̃ sic̾ tunc opor¬
tuisse uidicauit. humanis osten¬
deretur aspectibus. an angłi qui
ũ erant iei maetebantur ut erp¬
sona dĩ loquerentur. Ad sumentes
corporalem speciem. decreatura
corporea. inhusũ ministerii sui
sic̃ cuique opus eẽt. Aud ipsum
corpus suũ. eui nõ subduntur. s
subditũ regunt. inspecies quas
uellent. ac comodatas atq aptits
accionibus suis. mutantes atq
uertentes. scđm adtributt̃ sibi.
acreatore potenciã. Postremo ui¬
debimus. id qđ querere institur¬
ramus utrũ filius an sp̃s sc̃s. & an¬
tea mittebantur. Et si mitteban¬
tur. quid int̾ illã missionẽ. ustir
quã maeuangelio legimꝰ. dist&. An
missus nõsit aliquis eorũ nisi cũ

Expanded text:
 unus et solus, id est, ipsa Trinitas per illas creaturae formas Patribus apparuerit. Deinde, quodlibet horum inventum visumve fuerit, utrum hoc opus tantum creatura formata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut ex persona Dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea, in usum ministerii sui, sicut cuique opus esset; aut ipsum corpus suum cui non subduntur, sed subditum regunt, in species quas vellent accommodatas atque aptas actionibus suis mutantes atque vertentes secundum attributam sibi a Creatore potentiam. Postremo videbimus id quod quaerere institueramus, utrum Filius et Spiritus sanctus et antea mittebantur; et, si mittebantur, quid inter illam missionem, et eam quam in Evangelio legimus, distet: an missus non sit aliquis eor
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ ꝑillas species corporales. ignẽ ru¬
bi ⁊ colũpnã nubis uł ignis. & fulgu¬
ra inmonte. ⁊ si qua tidia tumne ap¬
tũ. stete seriptura didicimus. si ꝑ
illõ creature modos. ⁊ formas corpo¬
ralit̾ exp̃ssas. ⁊ humanibꝰ aspectibuᷤᷤ
p̃sentitas. ipse demonstrabat ur:
Si aut̃ filius ꝑrascdem demonstraba¬
tur. cur itaito post dr̾ missus. cũ ex
ueñ plenitudo temporis. misit ds̃
filiũ suũ factũ exmultere. Quãdo¬
quidem ⁊ antea mittebatur. cũ ꝑ illaᷤᷤ
creature muttbibes formas. patri¬
bus apparebatur. Aud sinõ recte poᷤᷤ¬
s& dici missus. nisi cũ uerbũ caro
factũ est. cur missus dr̃ sp̃s sc̃s cuiꝰ¬

Expanded text:
per illas species corporales, ignem rubi, et columnam nubis vel ignis, et fulgura in monte, et si qua talia tunc apibus, teste Scriptura didicimus, si per illos creaturae modos et formas corporaliter expressas et humanis aspectibus praesentatas ipse demonstrabatur? Si autem Filius per ea demonstrabatur, cur tanto post dicitur missus, cum ex it Deus Filium suum factum ex muliere : quandoquidem et antea mittebatur, cum per illas creaturae mutabiles formas Patribus apparebat? Aut si non recte posset dici missus, nisi cum Verbum caro factum est; cur missus dicitur Spi
Abbreviated transcription (Latin):
quã obliuiscendo uitã suã. con¬
uerse fuerant inmortem hoc ẽ
in infernũ. Com memor ate uͦ
conuertantur ad dñm. Tam qͣm
reuiuiscentes. reminiscendo uitã
cuius eas habebat obliuio. Itẽ
legitur innona gesimosstilmo
tercio. Intelligite nunc qui
insipientes estis inppło. & stulti
aliquando sapite. Qui plantti¬
uit aurẽ nõ audi&. ⁊ cetera.
is enĩ dictum est qui dm̃ non

Expanded text:
quam obliviscendo vitam suam, conquam obliviscendo vitam suam, conversae fuerant in mortem, hoc est, in infernum. Commemoratae vero convertuntur ad Dominum, tanquam reviviscentes reminiscendo vitam suam, cujus eas habebat oblivio. Item legitur in nonagesimo tertio: Intelligite nunc, qui insipientes estis in populo; et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet ? et caetera. Eis enim
Abbreviated transcription (Latin):
EUISIBLLIBUS Rebusad
hanc rem sumamus exem¬
plum. Dicit tibi quisprã. quem
recognoscis. Nos tie. & ut co¬
moneat dieit ubi quando quo mͦ
tibi innotuerit. Om̃ibꝰq adibitis
signis. quibꝰ inmemoria reuoce¬
ris. si nõ recognoscis itti iam oblitꝰ
es. ut om̃is illa noticia. penitus
deleta sit animo. Hichilq aliud
rest&.nisi ut credas ei. qui tibi
hoc dicit. quod aliquando eũ no¬
ueras. Aud ne hoc quidem. si fide
debitur. Si autẽ reminisceris.
ꝓfecto redis in memoriã tuã & mea
inuenis. quod nõ fuerat penitus
obliuione deletũ. Red eamus ad
illud. ꝓpter qͦd hoc adibuimꝰ. huma¬
ne cõuersationis exemplũ. In t̾
cetera psalmus nonus. cõuertt̃¬
tur inquid peccatores minfernũ
om̃s gentes que obliuscuntur
dm̃. Porro autẽ uicesimus & pri¬
mus. comemorabuntur inquid.
& conuertentur ad dnm. uni¬
uersi fines deire. Non igitur sic
erant oblite iste gentes dm̃. ut
eius nec cõmemorare recordaren¬
tur. Obliuiscendo autẽ dm̃. ttĩ¬

Expanded text:
visibilibus rebus ad hanc rem sumamus exemplum. Dicit tibi quispiam quem non recognoscis, Nosti me: et ut commoneat, dicit ubi, quando, quomodo tibi innotuerit: omnibusque adhibitis signis quibus in memoriam revoceris, si non recognoscis, ita jam oblitus es, ut omnis illa notitia penitus deleta sit animo; nihilque aliud restat, nisi ut credas ei qui tibi hoc dicit, quod aliquando eum noveras; aut ne hoc quidem, si fide detur. Si autem reminisceris, profecto redis in memoriam tuam, et in ea invenis quod non fuerat penitus oblivione deletum. Redeamus ad illud propter quod adhibuimus humanae conversationis exemplum. Inter caetera psalmus nonus: Convertantur, inquit, peccatores in infernum, omnes gentes quae obliviscuntur Deum . Porro autem vigesimus primus: Commemorabuntur, inquit, et convertentur ad Dominum universi fines terrae . Non igitur sic erant oblitae istae gentes Deum, ut ejus nec commemoratae recordarentur. Obliviscendo autem Deum, tan
Abbreviated transcription (Latin):
li. sc intelligibili modo. Nam quid
omĩa. in quo tandẽ possunt uiue¬
re que uiuunt. & moueri que
morentur.nisi in quo sũt : Non
tamen om̃s cũ illo sunt. eo modo qͦ
ei dictum est. ego semꝑ tecum.
Nec ipse cũ om̃ibꝰ. eo modos dicimꝰ.
dñs uobiseum. Magna itaq ho¬
minis miseria est. cũ illo nõ eẽ.
sine quo nõpotest eẽ. Inquo enĩẽ¬
procul dubio. sine illo non est. ͣ
tumen si eius nõmeminit. eumq
nõ intelligit. neq diligit. cũ illo

Expanded text:
li, sed intelligibili modo. Nam quid li, sed intelligibili modo. Nam quid omnia, in quo tandem possunt vivere quae vivunt, et moveri quae moventur, nisi in quo sunt? Non tamen omnes cum illo sunt eo modo quo ei dictum est, Ego semper tecum . Nec ipse cum omnibus eo modo quo dicimus, Dominus vobiscum. Magna itaque hominis msine quo non potest esse. In quo est enim, sine dubio sine illo non est: et tamen si ejus non meminit, eumque non intelligit, neque diligit, cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
mendans apłs. ait de quibus dam.
ignorantes enĩ dei ustierã. &suã
iusticiã uolentes constituere. iusti¬
cie dei nõ funt subiecti. Sic ꝑ di¬
gnorantes dei sapientiã. & suã
uolentes constituere. sapientiedĩ
non sunt subiecti. E st igitur
natura nõ factti. que fecit om̃s
ceteras magnas. paruasq natu¬
ras. Eis quas fecit sine dubitatio¬
ne prestantior. Hac ꝑ hoc hac
iam de qua loquimur rationa¬
li. & intellectuali que homini
mens est. ad eius qui fecit eũ. ia¬
ginẽ facta. Illa aute ceteris
naturas. prestantior ds est. &
quidẽ nõ longe positti. ab uno¬
quoq nr̃m. sicut apłs dicit. Ad¬
iungens. in illo enim uiuimus. &.
mouemur & sumus. Quod si sedm
corpus dicer& . &.iã de isto corpo¬
reo mundo poss& intelligi. Nam
& millo secłm corpus iuuimus. &¬
mouemur & sumus. Unde scđm
mentẽ. ad eius que facta est ima¬
ginẽ. deb& hoc accipi. Excellen¬
ciore quodam. eodemq nõ uisibi¬

Expanded text:
mmendans Apostolus ait de quibusdam, mmendans Apostolus ait de quibusdam, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti : sic etiam dignorantes Dei sapientiam, et suam volentes constituere, sapientiae Dei non sunt subjecti. 16. Est igitur natura non facta, quae fecit omnes caeteras magnas parvasque naturas, eis quas fecit sine dubitatione praestantior, ac per hoc hac etiam de qua loquimur, rationali et intellectuali, quae hominis mens est, ad ejus qui eam fecit imaginem facta. Illa autem caeteris natura praestantior Deus est. Et quidem non longe positus ab unoquoque nostrum, sicut Apostolus dicit; adjungens, In illo enim vivimus, et movemur, et sumus . Quod si secundum corpus diceret, etiam de isto corporeo mundo posset intelligi. Nam et in illo secundum corpus vivimus, movemur, et sumus. Unde secundum mentem quae facta est ad ejus imaginem, debet hoc accipi, excellentiore quodam, eodemque non visibi
Abbreviated transcription (Latin):
imago. quia sui meminit mens.
& intelligit hac diligit se. S& qx
potest &iã meniinisse & intellige¬
re & amare. a quo facte est.Quod
eũ fit sapiens. ipsa sit.Si autẽ
nofticit. & iã cum sui meminit.
seq intelligit. hac diligit stul¬
ta erit. Meminerit ittiq dĩ sui
ad cuius imaginẽ faclt est. eũq
intellegat atq dilignt. Quod
ut bieuius dicã colat dm̃ nõ
factũ. ciius habeo capat᷑ fic¬
ta est. & ciuus eẽ particebs po
test. Propter quod scriptum ẽ.
Ecce dei oultus est sapientia. &
nõ sua luce. s& sũme illius lucis
participatione sapiens erit. Atq
ubi eterna. ibi beatu regna¬
bit. Sic enĩ dicitur. itit homi¬
nis sapientia. ut eciã dei sit.
⁊ unc enĩ uera est. Nam si humana
est. uana est. Uerũ nõita dĩ qͣ
sapiens est ds. Neq enĩ participa¬
tione sui sapiens est. sic̃ mentis par¬
S & quẽ ad modũ dicitur &nã uis¬
ticia dei . nõ solũ illa qua ipse
iustus est. s& quam dat homini.
cum iustificat impium. Quã co¬

Expanded text:
 quia sui meminit mens, et intelligit ac diligit se: sed quia potest etiam meminisse, et intelligere, et amare a quo facta est. Quod cum facit, sapiens ipsa fit. Si autem non facit, etiam cum sui meminit, seseque intelligit ac diligit, stulta est. Meminerit itaque Dei sui, ad cujus imaginem facta est, eumque intelligat atque diligat. Quod ut brevius dicam, cola cujus ab eo capax est facta, et cujus particeps esse potest; propter quod scriptum est, Ecce Dei cultus est sapientia : et non sua luce, sed summae illius lucis participatione sapiens erit, atque ubi aeterna, ibi beata regnabit. Sic enim dicitur ista hominis sapientia, ut etiam Dei sit. Tunc enim vera est: nam si humana est, vana est. Verum non ita Dei qua sapiens est Deus. Neque enim participatione sui sapiens est, sicut mens parSed quemadmodum dicitur etiam justitia Dei, non solum illa qua ipse justus est, sed quam dat homini cum justificat impium, quam co
Abbreviated transcription (Latin):
ma uoluntatis in superioribus.
atq interioribus habitte eaq
ipsa que comodatur. siue foris
corporibus siue iitus imaginibuᷤᷤ
eorũ. nisi quicquid meis capit.
ad meliorem uerioremq uitt̃
referat atq med sine cuuis in¬
tuitu hec agenda iudicat adqͥ¬
escat. quid aliud faciemus nisi
dei. Exultima quippe idẽ corpo¬
rea creatura. qua sup erior ẽ
anima in ipsa anima fit per sen¬
sũ corporis. Necta men est
omĩmodis similis. Quid enĩ ꝓ suo
genere. hac ꝓ suo modulo hab&.
similitudinẽ dei. quando quidẽ

Expanded text:
ma voluntatis in superioribus ma voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, atque in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid aliud facimus, nisi Dei: ex ultima quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro suo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem
Abbreviated transcription (Latin):
A eue noi exci der
augendo minuendo cõ¬
muttando & pro arbitrio conpo¬
nendo sepe imagriatur quasi itti¬
sit aliquid quod audscit nõ itti
eẽ a ud neseit ita eẽ. In quo ge¬
nere ca uendum est. ne aud men¬
tiatur ut decipiad. aud opinet᷑
ut decipia tur. Quibus duobꝰ
malis euitittis. nichil ei obsunt.
imaginata fan tusmatit. Sic̃
nichil obsunt ex pertu sensibilia
& retenta memo riter sineque
cupide appetuntur suubant.
neq turpiter fugiantur. siof¬
fendunt. Cum autẽ in his uoluntaᷤ
relictis melioribus auida uolu¬
tatur inmunda sit. Atq itit&
cum ad sunt ꝑniciose. ⁊ cũ ab¬
sunt ꝑniciosius cogittoitur. Ma¬
le ittiq uiuitur & deformiter
sc dm tranitatẽ. hominis exterio¬
ris. Quia & illã trinitatẽ que
lic& in terius imaginetur ex¬
teriora titmen imaginatur.
sensibi lium corporaliũq au¬
tendorii causa peperit. Nullus
enĩ eis utti poss& &iã bene nisi
sensarũ rerũ imagines memoria
tene rentur. & nisi pars maxi¬

Expanded text:
a quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur quasi ita aliquid sit, quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse. In quo genere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt imaginata phantasmata: sicut nihil obsunt experta sensibilia et retenta memoriter, si neque cupide appetantur si juvant, neque turpiter fugiantur si offendunt. Cum autem in his voluntas relictis melioribus avida volutatur, immunda fit: atque ita et cum adsunt perniciose, et cum absunt perniciosius cogitantur. Male itaque vivitur et deformiter secundum trinitatem hominis exterioris: quia et illam trinitatem, quae licet interius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et nisi pars maxi
Abbreviated transcription (Latin):
ttq uoluntts que utrumq cõ¬
ungit. quasi parentẽ & quasi
prolem. magis sp̃alis est. quam
utrum lib& illorum. Nam cor¬
pus illud quod cernitur. omĩno
sp̃ale nõ est. Uisio uero que sit
insensu. hab& admixtũ aliquid
spã le. quia sine anima fieri nõ
potest. S& non totũ unum itt
est. qm̃ ille quiformatur corporiᷤᷤ
sensus est. Uolunttis ergo que
utrumq coniungit. magis ut
clixi sp̃alis agnoscitur. lideo
titm quã ꝑsonã spẽ insinuare in¬
cipit. milla trinitate. S& magis
ꝑtinae ad sensũ formatũ. quam
ad illud corpus unde formatur.
ensus enĩ animantis. ⁊ uoluntas.
tiime est. Non lapidis audelt¬
cuius orporas quod uidetiꝙ. Hon
irgo nim ab illo. quasi parente
decdit. S& nec abistt quasi
proie hoc est uisio. neh ac forma
que insensu est. Prius enĩ quam
uiio fier&. iam erat uoluntas
ue formandũ sensum corpori.
ammouit. s& nondũ erat pla

Expanded text:
Itaque voluntas quae utrumque conItaque voluntas quae utrumque conjungit quasi parentem et quasi prolem, magis spiritualis est quam utrumlibet illorum. Nam corpus illud quod cernitur, omnino spirituale non est. Visio vero quae fit in sensu habet admixtum aliquid spirituale, quia sine anima fieri non potest. Sed non totum ita est: quoniam ille qui formatur, corporis sensus est. Voluntas ergo quae utrumque conjungit, magis, ut dixi, spiritualis agnoscitur, et ideo tanquam personam Spiritus insinuare incipit in illa trinitate. Sed magis pertinet ad sensum formatum, quam ad illud corpus unde formatur. Sensus enim animantis et voluntas animae est, non lapidis aut alicujus corporis quod videtur. Non ergo ab illo quasi parente procedit; sed nec ab ista quasi prole, hoc est, visione ac forma quae in sensu est. Prius enim quam visio fieret, jam erat voluntas, quae formandum sensum cernendo corpori admovit: sed nondum erat pla
Abbreviated transcription (Latin):
intantum scilie&. quã uis longe
distantẽ. hab& ttonen nõ nul¬
la inse similitudinẽ sum mi boni.
I si naturalem. utiq rectt̃ &
ordinatit̃. Si autẽ uiciosam
utiq turpem. atq ꝑuersam.
Nam & amime in ipsis peccatis suis
nõnisi quandã similitudinẽ dĩ.
superba. ⁊ prepostera.& ut ita
dicã seyuili libertate sectant᷑.
ta nec primis parentibus nr̃is
persuaderi peccatũ poss&e. nisi
diceretur eritis sic̃ dii. Nõ sane
om̃e quod increaturis ali quo
modo simile est dõ. &iã eius ana¬
go. dicenda est. S& illa. sola
qua superior ipse solus est. Ea
quippe de illo pror sus exprimitͥ.
inter quã & ipsũ nullã interiectt
natura est. Uisionis igitur illius
id est forme que fit incensu cer¬
nentis. quasi parens est forma
corporis exqua fit. S& parens
illa non uera. Unde nec istti ue¬
ra. proles est. Neq enĩ om̃ino.
ibidem gignitur. Qm̃ aliquid
aliud adhibetur corpori ut exillo
formetur. id est sensus uidentis.
Q uo errca id amare alienari est.

Expanded text:
um scilicet, quamvis longe distantem, habet tamen nonnullam similitudinem summi boni; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utique turpem atque perversam. Nam et animae in ipsis peccatis suis non nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum nulla interjecta natura est. 9. Visionis igitur illius, id est formae quae fit in sensu cernentis, quasi parens est forma corporis ex qua fit. Sed parens illa non vera; unde nec ista vera proles est: neque enim omnino inde gignitur, quoniam aliquid aliud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus videntis. Quocirca id amare, alienari est.
Abbreviated transcription (Latin):
men fortasse uoluntatis ⁊reqͥ¬
i. possumus recte dicere uisio¬
nem ad hoc dum ttacat unum.
N eque enĩ ꝓpterea. nichil aliud
uole. qura uidit aliquid quod

Expanded text:
m fortasse voluntatis et requiem possumus recte dicere visionem, ad hoc duntaxat unum. Neque enim propterea nihil aliud volet, quia videt aliquid quod
Abbreviated transcription (Latin):
&iam ante quã cogitetur. & illud
quod fit in cogitatione quã cer¬
nitur & uoluntas utrũq cõiungẽs.
& ex utroq hac tertio se ipsa.
unum aliquid complens. Anpo¬
tius itti cognoscitur una quedã
in hoc genere trinuttis. ut unũ
aliquid generaliter dicamus.
quic quid corporaliũ spetierũ
in memoria lat&. Nrursus
unũ ali quid generalẽ uisionẽ
animi ttclia recordantis atq co¬
gitantis. Iuorum duorum co¬
pulationes. tercia cõiungit.
copulatrix uoluntios. ut sit hoc
totum unum quiddam ex quibꝰ¬
cdam tribus: capł. uIIi. Demul

Expanded text:
etiam antequam cogitetur, et illud etiam antequam cogitetur, et illud quod fit in cogitatione cum cernitur, et voluntas utrumque conjungens, et ex utroque ac tertia se ipsa unum aliquid complens. An potius ita cognoscitur una quaedam in hoc genere trinitas, ut unum aliquid generaliter dicamus quidquid corporalium specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem visionem animi talia recordantis atque cogitantis, quorum duorum copulationi tertia conjungitur copulatrix voluntas, ut sit hoc totum unum quiddam ex quibusdam tribus? CAPUT VIII. Varia
Abbreviated transcription (Latin):
recordari uolumus recordati
iam sumus in memoria nr̃a eẽ
uł fuisse. Uerbi gr̃a si recorda¬
ri uolo quid eri cenauerim. aud
recordatus iam sum cenasseme.
aud si & hoc nondum. certe circa
ipsum tempus aliquid recordatꝰ
sum. si nichil aliud ipsum saltim
esternũ diem. & eam eius partẽ
que cenari sol&. & quid sit cena¬
re. Nam si nichil tale recordatꝰ
essem quid eri cenauerim recor¬
clari uelle nõpossem. Unde utdel¬
ligi potest uoluntictẽ reminis¬
cendi. ab his quidem rebus que
memoria continentur procedere.
Ad uinctis simul & eis que inde ꝑre
cordationem cernendo expri¬
muntur. Id est excopulatione.
rei cuius dam quam recordati
sumus & uisionis que inde factii
est macie cogitaitis cum recor¬
q copulat uoluntas requirit &
aliud quod quasi uicinũ est atq
contigłũ recordanti. Tot igitur
huͥiis generis triitates quot
recordationes. Quia nulla ẽ
earum ubi nõ hec tria suit. Il¬
lud quod inmemoria reconditum ẽ

Expanded text:
recordari volumus, recordati recordari volumus, recordati jam sumus in memoria nostra esse vel fuisse. Verbi gratia, si recordari volo quid heri coenaverim, aut recordatus jam sum coenasse me, aut si et hoc nondum, certe circa ipsum tempus aliquid recordatus sum, si nihil aliud, ipsum saltem hesternum diem, et ejus eam partem qua coenari solet, et quid sit coenare. Nam si nihil tale recordatus essem, quid heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi potest, voluntatem reminiscendi ab iis quidem rebus quae memoria continentur procedere, adjunctis simul eis quae inde per recordationem cernendo exprimuntur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis quae inde facta est in acie cogitantis cum recorque copulat voluntas, requirit et aliud quod quasi vicinum est atque contiguum recordanti. Tot igitur hujus generis trinitates, quot recordationes, quia nulla est earum ubi non haec tria sint; illud quod in memoria reconditum est
Abbreviated transcription (Latin):
formatus sensus asensibili corpore
& uoluntts abutroq ppter natu¬
re diuersitatẽ que in est ab in ui¬
cem om̃ibus tribus de qua satis
supra disseruimus. itti & hic
potest. Quã uis enĩ hec trini¬
tas de qua nũe queritur form¬
secus inuecta est anima intus
tamen agitur. & non est quic¬
quã eius preter ipsius animi
naturã. Quo igitur pacto
demonstrari potest uoluntutẽ
nec quasi parentem. nec quasi
prolem eẽ. siue corporer simi¬
litudinisq memoria continet᷑.
siue euus que inde cum recorda¬
mur exprimitur. quando utrũ¬
q in cogitundo itit copulat ut
tom quã unũ singulariter ap¬
pareat. ⁊ discerni nisi ratione
nonpossit. Atq illud primũ
uidendum non eẽ posse uolun¬
tatem reminiscendi. nisi ułto¬
tum uł ali quid rei eius quam
reminiser uolumus inpeneta¬
libus memorie teneamus. Iuad
enim om̃i modo ⁊ omi exparte ob¬
liti fuerimus. nec reminiscendi
uolioittas. ex oritur. Im̃ quicqͥd

Expanded text:
formatus sensus a sensibili corpore, formatus sensus a sensibili corpore, et voluntas ab utroque, propter naturae diversitatem quae inest ab invicem omnibus tribus, de qua satis supra disseruimus, ita et hic potest. Quamvis enim haec trinitas, de qua nunc quaeritur, forinsecus invecta est animo; intus tamen agitur, et non est quidquam ejus praeter ipsius animi naturam. Quo igitur pacto demonstrari potest, voluntatem nec quasi parentem, nec quasi prolem esse, sive corporeae similitudinis quae memoria continetur, sive ejus quae inde cum recordamur exprimitur, quando utrumque in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singulariter appareat, et discerni nisi ratione non possit? Atque illud primum videndum est, non esse posse voluntatem reminiscendi, nisi vel totum, vel aliquid rei ejus quam reminisci volumus, in penetralibus memoriae teneamus. Quod enim omni modo et omni ex parte obliti fuerimus, nec reminiscendi voluntas exoritur: quoniam quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
memoria. cum recordando ali¬
quit cogittimus. nõ ex ea spe¬
cie procedit quã meminimus
uisam. Quando quidem eorũ
meminisse nõpossemus. nisi ui¬
dissemus. Acies autẽ animi
que reminiscendo formatur
cerat & iam prius quã corpus
quod meminimus uideremus
quanto magis prius quã id me¬
morie mandaremus : Quã quam
itaq formã. que sit inacie re¬
cordantis ex ea fiat que in est me¬
morie ipsa itanen acies. nõ inde
existit. s& erat ante istt̃. Cõ¬
sequens est autẽ ut si non est illa
uera parens nec ista uera sit
proles. S& ⁊ illa quasi pares.
& ista quasi ꝓles ali quid insinuit¬
unde interiora atq ueriora exer¬
citatius cerciusq uideantur.
Dificilius iam plane discernitur
utrum uoluntas que memor ie
copulat uisionẽ. nonsit alicuuis
eorum. suie parens siue ꝓles. Ꝙ
hanc disfecionis dificultatem
facit eiusdem nature atq sub¬
strontie parilitts & equalittis. Neq
enĩ sicut foris facile discernebat᷑

Expanded text:
memoria cum recordando alimemoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animi quae reminiscendo formatur, erat etiam priusquam corpus quod meminimus videremus; quanto magis priusquam id memoriae mandaremus? Quanquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies non inde existit, sed erat ante istam. Consequens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed et illa quasi parens, et ista quasi proles aliquid insinuantunde interiora atque veriora exercitatius certiusque videantur. 12. Difficilius jam plane discernitur, utrum voluntas quae memoriae copulat visionem, non sit alicujus eorum sive parens sive proles: et hanc discretionis difficultatem facit ejusdem naturae atque substantiae parilitas et aequalitas. Neque enim, sicut foris facile discernebatur
Abbreviated transcription (Latin):
plac&. ut meo cum ali qua
delectatione uoluntas adqui¬
escat. nondum est tamen illud
quotenditur. s& hoc refert᷑
ad aliuid de putetur. nontã¬
quã patrie ciuis. s& tam quã
refeccio uł giam mansio ura¬
AM UERO INALIA TRMI¬
Zate interrore quidem.
quam est ista insensibilibrs & in
sensibus s& tamen que inde con¬
cepta est. cum iam nõ excorpore
sensus corporis. s& exmemoria fo¬
matta acies animi cum in ips
moria speties i erserit corpori
quod forinsecus sensibus. illã sp̃e¬
ciem que minemoria est quasi pa¬
rentem dicimus eis que fit infanti¬
sia cogttntis. Erat enĩ iumemo¬
ria. ⁊ prius quã cogittretum
a nob̾. Sicut erat corpus in loco
⁊ prus quã sentiretur. ut insio
fier&. S& cum cogitatur exilla
quã memoria ten&. exprimi
matie cogitintis. & reminis¬
cendo formatur ea speties que
quasi ꝓles est eius. quã memoria
ten&. S& neq illa uera parens
neq ista uera proles est. Acies
quippe animi que formatur ex

Expanded text:
placet, ut in eo cum aliqua placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refertur ad aliud, ut deputetur non tanquam patria civis; sed tanquam refectio, vel etiam mansio viaJam vero in alia trinitate, interiore quidem, quam est ista in sensibilibus et sensibus, sed tamen quae inde concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species inhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi parentem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim in memoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi proles est ejus quam memoria tenet. Sed neque illa vera parens, neque ista vera proles est. Acies quippe animi quae formatur ex
Abbreviated transcription (Latin):
exilla relegetur. Cuuis itẽ
finis est ꝓbatio uulneris. Quio¬
lunttis ui dendi senestrã. finẽ
hab&. fenestre uisionẽ. Alte¬
ra est enim que existt nectit᷑
uoliitus ꝑfenestrã uidendi
transeuntes. Cuius itẽ finisẽ
uisio transeun eium. Recte
autem sunt uoluntates om̃s
sibim& relegate sibona est
illa quo cuntit refferuntur
S i autem praua est. pͣuesut oũis.
Q ideo rectttrũ uoluntatum
conexio iter est. quod dam
ascendentium ad bextitu di¬
nem quod certis uel ut passibꝰ
agitur. Prauarũ autẽ atq
distortitrum uoluntatum
implicatio uinculum est
quo alligabitur qui hoc agit
ut proiciatur in tenebras ex¬
teriores. Beati gͦ qui faclis&
moribus cantant canticum
graduum. Que his quitra¬
unt peccatii. sicut restẽ lon¬
gum. Sic est autẽ requies
uoluntictis quẽ dicius finem
si aduc refertur adaliud quẽ¬
admodum possumus dicere
requiem petlis eẽ in ambu¬
lando cumponitur. unde alius
innitatur. quo passibus ꝑgi¬
tur. Si autem aliquid itit

Expanded text:
us item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo cunctae referuntur: si autem prava est, pravae sunt omnes. Et ideo rectarum voluntatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus finem, si adhuc refertur ad aliud, quemadmodum possumus dicere requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita
Abbreviated transcription (Latin):
iudere cicatricalineem. ut
inde doceat. uulnus fuisse.
A ud si uelit fenestrã uidere¬
ut ꝑfenestrẽ uideat transe¬
untes. Om̃s iste adq ilie itdes
uoluntates suos ꝓprios fines
abent. qui referantur ad finẽ
llius uoluntiitis qua uolumꝰ
beate iuiuere. ⁊ ad eam ꝑue¬

Expanded text:
dere cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut si velit videre fenestram, ut per fenestram videat transeuntes; omnes istae atque aliae tales voluntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam
Abbreviated transcription (Latin):
Q itaoue omnino ipsa
uolinretis hominis. cuuis
sinis non est. nisi beatitudo.s&
adhoc unum interim uoluntas
udendi. sinẽ nõ hab& nisi uisio¬
nẽ. Siue id referat ad aliud. si¬
ue nõ referat. Si enĩ nõ refe¬
rat ad aliud uisionẽ. s& traitũ
uoluit ut uider& nõ est dispu¬
tandũ quomodo hostendatur
finem uoluitatis eẽ uisionẽ.
M anifestum est enim. Si autẽ
referat ad alud uult lttiq ali¬
ud̾.ilec ian uuidendi uolunctis
erit . Aud sundendr. nõ oͥc ui

Expanded text:
 itaque omnino ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non refert ad aliud visionem, sed tantum voluit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur finem voluntatis esse visionem: manifestum est enim. Si autem refert ad aliud, vult utique aliud, nec jam videndi voluntas erit: aut si videndi, non hoc vi
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ignẽ s& sicuti est unũ uidemꝰ.
Cur autẽ sinistro clauso illa speci¬
es uideri desinit. que ad dextrũ
erat : Uicissimq dextro claͥso
illa inter moritur que asinistrũ
erat. Ꝙ longum est. ⁊ rei presẽti
nõ necessariũ. modo querere atq
disserere. Quod enĩ ad suscepͥtã
questionẽ satis est. nisi fier & insensu
nrõ que dã imago simillima rei
eius quã cernimus. nõ scdm̃ ocłorũ
numerũ flamme speties gemina¬
retur cum quidã cernendi moduᷤ
adibitus fuerit qui possit cõcursũ
separare radiorũ. Ex uno qrppe
ocło quo lib& modo deducto. audin¬
presso aud intorto. si alter clau¬
sus est. dupliciter uideri aliquid
quod sit unũ nullo pacto potest.
Que cum itti sint tria hec quãuis
diuersa natura. quẽ ad modum
in quandã unitatẽ contẽperentur
memierimus. Id est spetiescor¬
poris que uidetur. & imago eius
inpressa sensui quod est uisio sensus¬
ue formatus. ⁊ uolunttis animi que

Expanded text:
num ignem, sed sicuti est unum videbimus. num ignem, sed sicuti est unum videbimus. Cur autem sinistro clauso illa species desinit videri quae ad dextrum erat, vicissimque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere atque disserere. Quod enim ad susceptam quaestionem satis est; nisi fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei ejus quam cernimus, non secundum oculorum numerum flammae species geminaretur, cum quidam cernendi modus adhibitus fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si alter clausus est, dupliciter videri aliquid quod sit unum nullo pacto potest. 5. Quae cum ita sint, tria haec quamvis diversa natura, quemadmodum in quamdam unitatem contemperentur meminerimus; id est, species corporis quae videtur, et impressa ejus imago sensui quod est visio sensusve formatus, et voluntas animi quae
Abbreviated transcription (Latin):
nec om̃ino de sistant. Quo intelle¬
gendũ est reliquias eẽ forme illuiᷤᷤ
que factai erat insensu. cũ corpus
lucidũ uideretur. paulatimq &
quod amodo gradatun deficiendo
uͣrari. Nam & incertarũ fenestra¬
rũ cancelli. sieos forte intuebant᷑
sepe millis apparuere coloribus. Ut
manifestũ sit hac a feccionẽ nr̃o
sensui exea re que uidebatur in¬
piessam. Erat ergo &iã cũ uidere¬
mus. & illa erat clarior. & expres¬
sior. S&e multũ coniundti cũ spe¬
cie rei eiusq cernebatur ut dis¬
cerni omĩno nõposs&. ⁊ ipsa erat
uisio. Quid &iã cũ lucerne flã¬
mula modo quodã diuaricatis ra¬
diis ocłorũ. quasi geminatur due
iusionis fiunt cũsit res una que
uidetur. Singillatim quippe affi¬
ciuntur idem radii de suo quisq
ocło emicantes. dum nonsinunt᷑
in illud corpus intuendũ pariter
conuineteq cõcuirere. ut unus
fiat exutroq contuitus. A ideo si
unũ oculũ clauserimus. nõ gemi¬

Expanded text:
nec omnino desistant: quos intellinec omnino desistant: quos intelligendum est reliquias esse formae illius quae facta erat in sensu, cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quodam modo gradatim deficiendo variari. Nam et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, saepe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus quae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe afficiuntur idem radii de suo quisque oculo emicantes, dum non sinuntur in illud corpus intuendum pariter conjuncteque concurrere, ut unus fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum clauserimus, non gemi
Abbreviated transcription (Latin):
mori ad uingeretur annulus. eo
de tracto nichil iiaginis appaierꝙ.
Nec ideo tianen discernere ratio nõ
deber&. fuisse nullo humore ante¬
quã de traeretur anuli formã
factti exanulo. que distinguen¬
da est abea forma que manulo ẽ
unde istt facta est. Que detrac¬
to anulo nõ erit quã uis illa manu¬
lo remaneat. unde ista factti est.
Sic sensus ocłorũ nõ ideo nõ hab&
magiẽ corporis quod uidetur
quã du uidetur quia eo de trac¬
to nõreman&. Hac ꝑ hoc ttardio¬
ribus ingeniis difficillime ꝑsuade¬
ri potest. formari insensu nr̃o ima¬
giẽ rei uisibilis cũ eã uidemus
& eandẽ formã eẽ uisionẽ. So qͥ
forte ad uerterit quod comemo¬
rabo nõita inhac in quisitione la¬
borabunt. Plerũq cũ dui solead¬
ten derimus. Uł queq lum inaria
⁊de in de ocłos clauserimus quasi
uersantur in conspectu quidam
lucidi colores uarie sese comuttn¬
tes. & minus minusq fulgentes do¬

Expanded text:
mori adjungeretur annulus, eo mori adjungeretur annulus, eo detracto nihil imaginis appareret: nec ideo tamen discernere ratio non deberet, fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista facta est quae detracto annulo non erit, quamvis illa in annulo maneat unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non habet imaginem corporis quod videtur quamdiu videtur, quia eo detracto non remanet. Ac per hoc tardioribus ingeniis difficillime persuaderi potest, formari in sensu nostro imaginem rei visibilis, cum eam videmus, et eamdem formam esse visionem. 4. Sed qui forte adverterint quod commemorabo, non ita in hac inquisitione laborabunt. Plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, et deinde oculos clauserimus, quasi versantur in conspectu quidam lucidi colores varie sese commutantes, et minus minusque fulgentes, do
Abbreviated transcription (Latin):
donec ipsũ corpus quod inprimit᷑
in est. Quo ablato. nullũ erit.
Cum remaneat aqua que erat.
⁊ ante quã illã formã corporisca¬
.per&. Idedꝙ non possumus quidẽ
dicere quod sensum gignat res
uisibilis. Gignit tatm̃ formã uł¬
uti similitudinẽ suam. que fit
insensu. cum aliquid uidendo sen¬
tonus. See formã corporis quod
uidemus. & formã que ab illa insen¬
su uidentis sit ꝑ eundem sensum
nõ discernimus. Qm̃ ttta cõ¬
iunctio est. ut nõpateat discer¬
nendi locus. se ratione colligimꝰ
nequa quã nospotuisse sentiri nisi
fier& insensu nr̃o aliqua similitu¬
do conspecti corporis. Neq enĩ cũ
anulus cere in primitur. ideo
nulla imago factti est quia nõ
discernitur nisi cũ fuerit separa¬
ta. So& qm̃ post cerã separattĩ
man& quod factum est. ut uideri
possit ꝓpterea facile ꝑsuaderet᷑
quod merat iam certe forma in¬
pressa exanulo. ⁊ antequã ab illa
separaretur. Si autẽ li quidohu¬

Expanded text:
donec ipsum corpus quod imprimitur donec ipsum corpus quod imprimitur inest; quo ablato nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat et antequam illam formam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere quod sensum gignat res visibilis: gignit tamen formam velut similitudinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus. Sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi fieret in sensu nostro aliqua similitudo conspecti corporis. Neque enim cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata. Sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est ut videri possit, propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo et antequam ab illa separaretur. Si autem liquido hu
Abbreviated transcription (Latin):
ad dinoscendũ. Non solum ꝓpt̃
ꝓpria singulorũ. uerũ & iam
ꝓpter differentiã naturam:¬
nõprecedat ex corpore illo
quod uidetur. s& excorpore sen¬
tientis animantis cui anima suo
quodam miro modo contemperat᷑
tam̃ excorpore quod uidetur gig¬
nitur uisio. idest sensus ipse for¬
matur. Ut iam nõ ttaitum sen¬
sus qui &iã intenebris integer¬
eẽ potest. dum est in columittis
ocłorũ. sos &iã sensus informatus
sit. que uisio uocatur. Gignitur
ergo ex re uisibili uisio. s& nõhec
sola nisi adsit & iudens. Quo circa
ex uisibili ⁊ uidente. gignitur
uisio. Ita sane ut ex uidente sit
sensus ocłorũ & aspicientis atq in¬
tuentis intentio. Illa ttmen in¬
in primatur corpore quod uidet᷑.
Id est are aliqua uisibili. Qua
de tracltitt nulla reman& for¬
ma. que merat sensui. dum ad¬
ess& illud quod uidebatur. Sen¬
sus tetm̃ ipse reman& qui erat
⁊ prius quã illo aliquid sentiretͥ
Uelut ina qua uestigium ttm diuẽ

Expanded text:
ad dignoscendum, non solum propter ad dignoscendum, non solum propter propria singulorum, verum etiam propter differentiam naturnon procedat ex corpore illo quod videtur, sed ex corpore sentientis animantis, cui anima suo quodam miro modo contemperatur: tamen ex corpore quod videtur gignitur visio, id est, sensus ipse formatur; ut jam non tantum sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita sane ut ex vidente sit sensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intentio: illa tamen in, a solo imprimatur corpore quod videtur, id est, a re aliqua visibili: qua detracta, nulla remanet forma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur: sensus tamen ipse remanet qui erat et priusquam aliquid sentiretur; velut in aqua vestigium tamdiu est,