comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo inuito: qui eũ semꝑ in potesta¬
tẽ habere desiderat. Quod autẽ¬
ait. nam expectatio creaturȩ reuela-¬
tionem filioꝵ di expectat. uanitati
enim creatura subiecta est non spon¬
te. ꝙ cȩtera usq ad id quod ait. et
ipsi in nobismet ipsis in gemiscimꝰ
adoptionem expectantes redemptio¬
nem corporis nr̃i. sic intelligendũ
est. ut neq sensum dolendi & gemen¬
di opinemur esse in arborib & ole¬
ribus. & lapidibus. ꝙ cȩteris huius¬
cemodi creaturis. Hic emmerror ma¬
nicheoꝵ est. Neq angłos scõs uani¬
tati subiectos esse arbitremur. & de
his existimemus quod liberabun¬
tur ã seruitute interitus. cũ interi¬
turi utiq non sint. sed omnẽ crea¬
turam in ipso homine sine ulla ca-¬
lũnia cogitemus. Non enim creatu¬
ra ulla esse potest. nisi aut spualis
quȩ excellit in angłis: aut animalis
quȩ etiã in uita bestiarũ satis appa¬
ret. aut corporalis quȩ uideri aut

Expanded text:
diabolo invito, qui eum semper in potestadiabolo invito, qui eum semper in potestate habere desiderat. ait, Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Vanitati enim creatura subjecta est non sponte, etc., usque ad id quod ait, Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, sic intelligendum est, ut neque sensum dolendi et gemendi opinemur esse in arboribus et oleribus et lapidibus, et caeteris hujuscemodi creaturis; hic enim error Manichaeorum est: neque Angelos sanctos vanitati subjectos esse arbitremur; et de his existimemus quod liberabuntur a servitute interitus, cum interituri utique non sint: sed omnem creaturam in ipso homine sine ulla calumnia cogitemus. Non enim creatura ulla esse potest, nisi aut spiritualis, quae excellit in Angelis; aut animalis, quae etiam in vita bestiarum satis apparet; aut corporalis, quae videri aut
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicit de quibusda: quos tradi¬
di satanȩ ut discant ñ blasphemare.
Et iterum de alio. locs iam uidicaui
inquit tradere huiusmodi satanȩ
in interitum carnis. ut anima salua
sit. Qui gͦ nondum sub gr̃a sunt. &
sub lege constituti uincunt᷑ peccatis
ad obaudiendum desideriis carna-¬
libus ꝙ p̾uaricatione augent rea¬
seruitutis. id est sp̃m eiꝰ qui potestatẽ
mortis habet. Nam si sp̃m seruitu¬
tis ipsum sp̃m hominis intellexerimꝰ:
incipit & sp̃s adoptionis ipse intelligi
tamꝙͣ. in melius cõmutatꝰ. S qͥa sp̃m ado¬
ptionis sp̃m sc̃m accipimꝰ. quẽ ma¬
nifeste ostendit cũ dicit. ipse sp̃s testi¬
monium reddit sp̃ui nr̃o: restat ut
sp̃m seruitutis illũ intelligamꝰ cui
seruiunt peccatores. ut qũ eadmodũ
sp̃s sc̃s a timore mortis uindicat. sic
spiritꝰ seruitutis qui potestatẽ ha¬
bet mortis. eiusdem mortis derrore
reos teneat. ut se ad liberatoris au¬
xilium quisq conuertat. etiam ipso

Expanded text:
cum dicit de quibusdam: Quos tradicum dicit de quibusdam: Quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare ; et iterum de alio: Jam judicavi, inquit, tradere hujusmodi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Qui ergo nondum sub gratia sunt, sed sub lege constituti vincuntur peccatis ad obediendum desideriis carnalibus, et praevaricatione augent reaerunt servitutis, id est, spiritum ejus qui potestatem mortis habet. Nam si spiritum servitutis ipsum spiritum hominis intellexerimus, incipit et spiritus adoptionis ipse intelligi, tanquam in melius commutatus. Sed quia spiritum adoptionis Spiritum sanctum accipimus, quem manifeste ostendit cum dicit, Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro; restat ut spiritum servitutis illum intelligamus, cui serviunt peccatores: ut quemadmodum Spiritus sanctus a timore mortis vindicat, sic spiritus servitutis qui potestatem habet mortis, ejusdem mortis terrore reos teneat; ut se ad Liberatoris auxilium quisque convertat, etiam ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tutis in timore. sed accepistis sp̃m adop¬
tionis filioꝵ in quo clamamꝰ abba pa¬
ter. euidentissime duoꝵ testam̃toꝵ di¬
stincta sunt tempora. Illud enĩ ad timo¬
rem ꝑtinet: nouum autẽ ad caritatẽ.
Sed querit᷑ quis sit sp̃s seruitutis. Nã
Sp̃s ergo seruitutis in timore ille est qͥ
potestatẽ habet mortis. quia ipso ti¬
more ꝑ totam uitam rei erant serui¬
tutis. qui sub lege agebant. non sub
grã. Nec mirandum est quod eum
acceperunt ꝑ diuinã ꝓuidentiã qui
bona temporalia sectabant᷑: ñ quia
ipsius lex ꝙ mandatũ. nam lex sc̃a.
ille autẽ sp̃s seruitutis non utiq
bonus. quem accipiunt qui p̾cepta
datȩ legis implere non possunt.dũ
seruiunt desideriis carnalib. ñdũ
grã liberatoris assumpti in filioꝵ ad
optionẽ. quia & ipse sp̃s seruitutis ñ
habet quẽquam in potestatẽ. nisi qui
ei ꝑordinem diuinȩ ꝓuidentiȩ tra¬
ditus fuerit: d̃i iustitia sua cuiq tri¬
buente. Qũa potestatẽ acceꝑat apłs

Expanded text:
um in timore: sed accepistis spiritum adoptionis filiorum in quo clamamus, Abba Pater. Evidentissime duorum Testamentorum distincta sunt tempora: Illud enim ad timorem pertinet; novum autem ad charitatem. Sed quaeritur quis sit spiritus servitutis? Nam s ergo servitutis in timore, ille est qui potestatem habet mortis; quia ipso timore per totam vitam rei erant servitutis qui sub Lege agebant, non sub gratia. Nec mirum est quod eum acceperunt per divinam providentiam qui bona temporalia sectabantur, non quia ipsius est Lex et mandatum. Nam Lex sancta, ille autem spiritus servitutis non utique bonus, quem accipiunt qui praecepta datae Legis implere non possunt, dum serviunt desideriis carnalibus, nondum gratia Liberaoptionem: quia et ipse spiritus servitutis non habet quemquam in potestate, nisi qui ei per ordinem divinae providentiae traditus fuerit, Dei justitia sua cuique tribuente. Quam potestatem acceperat Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ passiones peccatoꝵ. quȩ oꝑantur
in membris ut fructum ferant mor¬
ti. id est ut tali coniugio ꝓles digna
nascatur: & lȩx quȩ data est non ad
auferendum peccatũ uł ad liberationẽ
a peccato. sed ad ostendendũ peccatũ
ante grãm. ꝑ quod factum est ut sub
lege positi uehementiore desiderio
peccandi rapent᷑. ut amplius etiã pre¬
uaricatione peccarent. Cum ergo & ibi
tria sint. anima tãquam mulier. pas¬
siones peccatoꝵ tanqũa uir. q lex tã¬
qũa lex uiri: non ibi peccatis mortius
tamꝗͣ. uiro mortuo liberari animã
dicit. sed ipsam animã mori peccato.
& liberari a lege. ut sit alteriꝰ uiri idẽ
xp̃i. cum mortua fuerit peccato. qͣuis¬
adhuc quasi uiuente ipso peccato.
quod fit cum adhuc manentib in
nobis desideriis & incitamentis qͥ¬
busdã ad peccandum. ñ obȩduniis
tamen neq consentimtꝰ mente serui-¬
entes legi cłi. quia mortui sumꝰ pecca¬

Expanded text:
quasi passiones peccatorum, quae operantur quasi passiones peccatorum, quae operantur in membris, ut fructum ferant morti, id est, ut tali conjugio proles digna nascatur; et Lex quae data est non ad auferendum peccatum, vel ad liberationem a peccato, sed ad ostendendum peccatum ante gratiam; per quod factum est ut sub Lege positi vehementiori desiderio peccandi raperentur, et amplius etiam praevaricatione peccarent: cum ergo et ibi tria sint, anima tanquam mulier, passiones peccatorum tanquam vir, et Lex tanquam lex viri, non ibi tamen peccatis mortuis, tanquam viro mortuo, liberari animam dicit; sed ipsam animam mori peccato, et liberari a Lege, ut sit alterius viri, id est Christi, cum mortua fuerit peccato, quadhuc quasi vivente ipso peccato; quod fit, cum adhuc manentibus in nobis desideriis, et incitamentis quibusdam ad peccandum, non obedimus tamen, neque consentimus, mente servientes legi Dei, quia mortui sumus pecca
Abbreviated transcription (Latin):
enim in uobis non dñabit᷑ non enĩ
estis sub lege. s sub grã: utiq ad tertiũ
illum gradum iam ꝑtinet. ubi homo
iam mente seruit legi dĩ. qu̾auis car-¬
ne seruiar legi peccati. Non enĩ obau¬
dit desiderio peccati: qũauis adhũc
sollicitent concupiscentiȩ. & ꝓuocent
ad consensionẽ. donec uiuificetur etiã
corpus: & absorbeatur mors in uictoriã.
Quia ergo ñ consentimꝰ desideriis pra-¬
us: in gr̃ã sumꝰ. & ñ regnat peccatum
in nr̃o mortali corpore. Et om̃ino ex
illo loco ubi ait. qui mortui sumus
peccato quomͦ uiuemus in eo: eum de¬
scribit qui est sub grã constitutꝰ. Cui
autẽ dñatur peccatum: quauis uelre
peccato resistere. adhuc sub lege ẽ non¬
euacuata ẽ a lege uiri. & cętera: animad¬
uertendũ est istam similitudinẽ in
hoc differre ab ea reꝓpter qũa adhi¬
bita est: quod hic dicit uirum mori
ut mulier nubar cui uolex liberata
utiq a lege uiri. ibi autẽ cũ constitu¬
at animã quasi mulierem. uirum au-

Expanded text:
em in vobis non dominabitur: non enim estis sub lege, sed sub gratia, utique ad tertium illum gradum pertinet, ubi homo jam mente servit legi Dei, quamvis carne serviat legi peccati. Non enim obaudit desiderio peccati, quamvis ad hoc sollicitent concupiscentiae, et provocent ad consensionem, donec vivificetur etiam corpus, et absorbeatur mors in victoria . Quia ergo non consentimus desideriis pravis, in gratia sumus, et non regnat peccatum in nostro mortali corpore: et omnino ex illo loco ubi ait, Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo ? eum describit, qui est sub gratia constitutus. Cui autem dominatur peccatum, quamvis velit peccato resistere, adhuc sub Lege est, nonevacuata est a lege viri, et caetera. Animadvertendum est istam similitudinem in hoc differre ab ea re propter quam adhibita est, quod hic virum dicit mori, et mulier nubat cui volet, liberata utique a lege at animam quasi mulierem, virum autem
Abbreviated transcription (Latin):
illud occidit: ideo dictum ẽ. quia
desiderati ꝓhibitio fructus dulcior
est. Vnde etiam quȩcumq peccata
occulte fiunt dulciora sunt: qu̾auis
mortifera ista dulcedo sit. Inde est
quod apud salomonẽ fallacis doctͥ¬
nȩ imagine sedens mulier. & inui¬
tans. ut ad seueniant insipientes:
te. Ista dulcedo est occasio ꝑ manda¬
tum inuenta peccati:. quȩ cũ appetit᷑
utiq fallit. & in maiores amaritudi¬

Expanded text:
illud occidit, ideo dictum est, quia illud occidit, ideo dictum est, quia desiderii prohibiti fructus dulcior est. Unde etiam quaecumque peccata occulte fiunt, dulciora sunt: quamvis mortifera ista dulcedo sit. Inde esquod apud Salomonem fallacis doctrinae imagine sedens mulier, et invitans ut ad se veniant insipientes, . Ista dulcedo est occasio per mandatum inventa peccati, quae cum appetitur, utique fallit, in majores enim amaritudi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mandatũ operatũ est in me omnẽ con¬
cupiscentiã: intelligendũ ẽ ñ omem fuisse
concupiscentiã. anteqͣm ꝓhibitione aucta
eẽt. Auget᷑ enĩ ꝓhibitione concupiscen¬
tia qͣndo deẽ grã liberantis. idõ ñdũ ẽ
om̃is anteqͣ ꝓhibeat᷑. sũ aut̃ ꝓhibita fuerit desi¬
stente ut diximus grã tantũ crescit
concupiscentia. ut ita in suo genere
om̃is id est consũmata fiat. ut etiã
contra legẽ fiat. & p̃uaricatione cri-¬
men accumulet. Quod autẽ dicit.
sine lege enim peccatum mortuum est.
non quia non est dixit mortuũ est.
sed quia latet. Quod inconsequentib
manifestat cum dicit. Sed peccatum
ut appareat peccatum: ꝑ bonum mͥ
oꝑatum est mortẽ. Bona est enim lex:
intelligendum est. uiuere michi ui-¬
debar. quia ante mandatũ latebat
peccatum. Et quod ait adueniente
mandato peccatũ reuixit. ego au¬
tẽ mortuus sum. intelligendum ẽ.
peccatum apparere cȩpit. ego autẽ
mortuum me esse cognoui. Qd

Expanded text:
ratum est in me omnem concupiscentiam, intelligendum est non omnem fuisse concupiscentiam, antequam prohibitione aucta esset. Augetur enim prohibitione concupiscentia, quando deest gratia liberantis: ideo nondum est omnis antequam prohibeatur; cum autem prohibita fuerit, desistente, ut diximus, gratia, tantum crescit concupiscentia, ut ita in suo genere omnis, id est consummata fiat, ut etiam contra Legem fiat, et praevaricatione crimen accumulet. Quod autem dicit, Sine Lege enim peccatum mortuum est, non quia non est, dixit mortuum est, sed quia latet: quod in consequentibus manifestat, cum dicit, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Bona est enim Lex; intelligendum est, vivere mihi videbar; quia ante mandatum latebat peccatum. Et quod ait, Adveniente autem mandato, peccatum revixit; ego autem mortuus suum, intelligendum est, peccatum apparere coepit; ego autem mortuum me esse cognovi. XXX
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ mortuũ dicit᷑ mortale. E& ipsius enĩ mor¬
talitate indigentia rerum terrenarũ
sollicitat animã: & quȩdam desideria
excitat. quib ad peccandũ non obtẽ¬
perat qui iam mente seruit legi dei.

Expanded text:
Corpus mortuum dicitur, mortale. Ex ipsius enim morCorpus mortuum dicitur, mortale. Ex ipsius enim mortalitate indigentia rerum terrenarum sollicitat animam, et quaedam desideria excitat, quibus ad peccandum non obtemperat qui jam mente servit Legi Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
solet. Quaꝓpter recte appellat apłs
carnis prudentiã. qua hȩc appetun¬
tur ꝓ magnis bonis quȩ non ꝑseue¬
rant cũ homine & ne hȩc amittan¬
tur timetur. quȩ quandoq amitten-¬
da sunt. Non pot̃ autẽ talis pruden¬
tia legi dĩ obtemperare. Sed tunc obtẽ¬
peratur legi cum hȩc prudentia ex¬
tincta fuerit: ut ei succedat prudentia
namq animȩ natura. & prudentiaor
carnis habet cum inferiora sectat᷑ et
prudentiã sp̃s cũ suꝑiora eligit. qũead¬
modũ aquȩ natura ꝙ frigore conge¬
lascit. ꝙ calore soluit᷑. Sic ergo dictum ẽ.
legi di non ẽ subiecta prudentia car¬
nis nec enĩ potest. quomͦ recte dicere¬
tur niuẽ non posse calefacere neq
enim potest. sed cum adhibito calore
soluit᷑. ꝙ calescit aqua: lam ñ potest¬
quis eã niuem dicere. Qi¬
corpus quidẽ mortuum ẽꝓpter pecca-¬
tum. sp̃s autẽ uita ẽ ꝓpter iustitiam.

Expanded text:
solet. Quapropter recte appellat Apostolus solet. Quapropter recte appellat Apostolus carnis prudentiam, qua haec appetuntur pro magnis bonis, quae non perseverant cum homine; et ne haec amittantur timetur, quae quandoque amittenda sunt. Non potest autem talis prudentia Legi Dei obtemperare. Sed tunc obtemperatur Legi, cum haec prudentia exstincta fuerit, ut ei succedat prudentia namque animae natura et prudentiam carnis habet, cum inferiora sectatur; et prudentiam spiritus, cum superiora eligit: quemadmodum eadem aquae natura et frigore congelascit, et calore resolvitur. Sic ergo dictum est, Legi Dei non est subjecta prudentia carnis; nec enim potest; quomodo recte diceretur, nivem non posse calefieri; neque enim potest: sed cum adhibito calore solvitur, et calescit aqua, jam ne eam nivem dicere. Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam;
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ne mors timeret᷑: ꝙ ex eo ĩa non
appeterent᷑ temꝑalia bona. ne metue¬
rent᷑ temporalia mala. in quibus car¬
nalis erat prudentia illa: in qua im¬
pleri legis p̃cepta non poterant.Hac
autẽ prudentia in homine dñico
destructa & ablata. iustitia legis
implet᷑: cũ scđ̾m carnẽ non ambu¬
lat᷑ sed scdm sp̃m. Unde uerissime
dictum ẽ non ueni legẽ soluere sed¬
Quando enim non erat caritas iusti¬
tiȩ sed timor: lex non implebatur.
nis inimica ẽ in dm̃. legi enĩ d̾i non ẽ
subiecta nec enĩ potest: ostendit quid
dixerit. in iica. nequis putaret tam¬
qũa ex diuerso principio aliquam
naturã quam non condidit ds ini¬
micitias se aduersum dm̃ exercere. Ini¬
micus ergo d̃i dicit᷑ qui legi ipsiꝰ non
obtemperat: & hoc ꝑ carnis pruden¬
tiam. id est cum appetit temporalia
bona. & timer temporalia mala. Defi¬
nitio enim prudentiȩ in appetendis
bonis & uitandis malis explicari

Expanded text:
Domini, ne mors timeretur, et ex eo jam non Domini, ne mors timeretur, et ex eo jam non appeterentur temporalia bona, nec metuerentur temporalia mala, in quibus carnalis erat illa prudentia, in qua impleri Legis praecepta non poterant. Hac autem prudentia in homine Dominico destructa et ablata, justitia Legis impletur, cum secundum carnem non ambulatur, sed secundum spiritum. Unde verissime dictum est, Non veni Legem solvere, se sancti. Quando enim non erat charitas justitiae, sed timor, Lex non implebatur. nis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest, ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret tanquam ex adverso principio aliquam naturam, quam non condidit Deus, inimicitias adversus Deum exercere. Inimicus ergo Dei dicitur, qui Legi ipsius non obtemperat, et hoc per carnis prudentiam, id est, cum appetit temporalia bona, et timet temporalia mala. Definitio enim prudentiae in appetendis bonis et vitandis malis explicari
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m: manifestissime docet eade ipsa
prȩcepta legis ꝓpterea non impleta
quȩ abeis essent implenda. qm̃ quibꝰ
data erat lex. ante grãm dediti erant
carnalib bonis. ꝙ ex his beatitudi¬
nem adquirere cupiebant: neq me-¬
tuebant nisi cum talib bonis in¬
minebat aduersitas. Et ideo cũ illa¬
bona temporalia turbarent᷑: facile re¬
cedebant a p̃ceptis legis. Infirmaba¬
tur ergo lex non implendo quȩ p̾ci-¬
piebat. non sua culpa sed carnis: idẽ
eoꝵ hominum qui carnalia bona
appetendo non amabant legis iu-¬
stitiam. sed ei tẽporalia cõmoda pre¬
ponebant. Ideo liberator nr̃ dñs uaĩc
in similitudine carnis peccati. Carni
enim peccati mors debita ẽ. At uͦ illa
mors dñi dignationis fuit ñ debiti. Et tam̃
hoc quoq apłs peccatũ uocat susceptionẽ
mortalis carnis qͣnuis ñ peccatricis. id̾o qͥa
ĩmortalis tanꝙͣ peccatũ fecit cũ moritur.
Sed de peccato inquit damnauit pec¬
catum in carne. Id enim egre mors

Expanded text:
 manifestissime docet, eadem ipsa praecepta Legis propterea non impleta, quamvis essent implenda, quoniam quibus data erat Lex ante gratiam, dediti erant carnalibus bonis, et ex his beatitudinem acquirere cupiebant, neque metuebant, nisi cum talibus bonis imminebat adversitas; et ideo cum illa temporalia bona turbarentur, facile recedebant a praeceptis Legis. Infirmabatur ergo Lex non implendo quod praecipiebat; non sua culpa, sed per carnem, id est, eos homines qui carnalia bona appetendo non amabant Legis justitiam, sed ei temporalia commoda praeponebant. Ideo Liberator noster Dominus in similitudine carnis peccati. Carni enim peccati debita mors est. At vero illa mors Domini, dignationis fuit, non debiti: et tamen hoc quoque Apostolus peccatum vocat susceptionem mortalis carnis, quamvis non peccatricis, ideo quia immortalis tanquam peccatum facit cum moritur. Sed de peccato, inquit, damnavit peccatum in carne. Id enim egit mors
Abbreviated transcription (Latin):
est damnatio. qd̾ obtemperamus
& seruimus desideriis prauis carna-¬
libus. Si autẽ existant ꝙ non desint
alia desideria. non tam̃ his obȩdia¬
mꝰ: non captiuamur. & sub gr̃ã iam
sumus de qua loquit᷑ cum exclama¬
uerit & implorauerit liberatoris au¬
xilium. ut possit ꝑ grãm caritas qd̃
ꝑ legem timor non poterat. Dixit enĩ.
Infelix ego homo. quis me liberabit
de corpore mortis huius: Et subiecit.
de incipit describere hominẽ sub
grã constitutũ: qui tertius gradꝰ est
illoꝵ quatuor quos suꝑiꝰ distinximꝰ.
Ad hunc gradũ iam ꝑtiner quod
statim subiungit. igitur ego ipse
mente seruio legi di. carne autẽ legi
peccati: quia licet existentib deside¬
riis carnalib. non iam seruit con-¬
sentiendo ad faciendũ peccatũ. qui
sub gr̃a constitutus mente seruit legi
di: carne autẽ legi peccati. Legem autẽ
peccati dicit. ex trans gressione a de
conditionẽ mortalem. qua morta-¬

Expanded text:
est damnatio, quod obtemperamus est damnatio, quod obtemperamus et servimus desideriis pravis carnalibus. Si autem existant, et non desint talia desideria, non tamen his obediamus; non captivamur, et sub gratia jam sumus, de qua loquetur cum exclamaverit et imploraverit Liberatoris auxilium, ut possit per gratiam charitas, quod per Legem timor non poterat. Dixit enim, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et subjecit, de incipit describere hominem sub gratia constitutum: qui tertius gradus est illorum quatuor quos distinximus. Ad hunc gradum jam pertinet quod statim subjungit: Igitur ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati: quia licet existentibus desideriis carnalibus, jam non servit consentiendo ad faciendum peccatum, qui sub gratia constitutus mente servit legi Dei, carne autem legi peccati. Legem autem peccati dicit ex transgressione Adae conditionem mortalem, qua morta
Abbreviated transcription (Latin):
sed cauendum nequis arbitretur
his uerbis auferri nobis liberum
est. Nunc enĩ homo describit᷑ sub
lege positus ante gr̃am. Tunc enim
peccatis uincitur: dum uirib suis
iuste uiuere conatur sine ad iutorio
liberantis gr̃e dĩ. Liberum autẽ arbi¬
trium habet. ut credat liberatori &
accipiat grãm. ut iam illo qui eam
donat liberante & aduiuante non
peccet. atq ita desinat sub lege esse
sed cum lege uł in lege: implens eam
caritate di. qd̃ timore non poterat.
Quod autẽ ait. uideo aliam legem
in membris meis repugnantẽ legi
mentis meȩ. & captiuantẽ me sub lege
peccati quȩ ẽ in membris meis: legem
peccati dicit. qua quisq carnali con-¬
suetudine implicatꝰ astringit᷑. Hanc
repugnare ait legi mentis suȩ. & se
captiuare sub lege peccati. Unde in¬
telligit᷑ ille homo describi: qui ñdũ
ẽ sub gr̃a. Si enĩ repugnaret tantum
consuetudo carnalis. & non capti-¬
uaret: non esset damnatio. In eo enĩ

Expanded text:
sed cavendum, ne quis arbitretur sed cavendum, ne quis arbitretur his verbis auferri nobis liberum est. Nunc enim homo describitur sub Lege positus ante gratiam. Tunc enim peccatis vincitur, dum viribus suis juste vivere conatur sine adjutorio liberantis gratiae Dei. In libero autem arbitrio habet ut credat Liberatori, et accipiat gratiam, ut jam illo qui eam donat liberante et adjuvante non peccet; atque ita desinat esse sub Lege, sed cum Lege vel in Lege, implens eam charitate Dei, quod timore non poterat.Quod autem ait, Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me sub lege peccati, quae est in membris meis, legem peccati dicit, qua quisque carnali consuetudine implicatus astringitur. Hanc repugnare ait legi mentis suae, et se captivare sub lege peccati: unde intelligitur ille homo describi, qui nondum est sub gratia. Si enim repugnaret tantum consuetudo carnalis, et non captivaret, non esset damnatio. In eo enim
Abbreviated transcription (Latin):
peccando animã suã diabolo uen¬
dit accepta tamꝗͣ. p̃cio dulcedine
temporalis uoluptatis. Unde ꝙ
dñs nr̃ redemptor dictus ẽ: quia
hoc modo quo dictũ ẽ uenditi era
ror ignoro: potest uideri minꝰ intelli-¬
gentib contrarium ẽẽ illi sententię
qua dicit. peccatũ ut apparear pecca¬
tum ꝑ bonũ mͥ operatũ est mortẽ. Quo-¬
modo enĩ apparet. si ignorat᷑ Sed igno¬
ro sic dictum est hoc loco: ut intelli¬
gat᷑non approbo. Quomͦ enĩ tenebrȩ
ñ uident᷑. sed lucis comꝑatione senti¬
unt᷑ hoc ẽ autẽ sentire tenebras qd̃ ẽ
non uidere. sic & peccatũ q ñ illustra-¬
tur luce iustitiȩ. non intelligendo di¬
noscitur. sicut tenebras dictum ẽ non
uidendo sentiri. Et adhoc ꝑtiner qd̃
in psalmo dicitur: delicta quis intel¬
uolo hoc ago sed quod odi illud fa-¬
cio. si autẽ quod nolo hoc facio con¬
sentio legi qm̃ bona est: satis quid̃e
lex ab om̃i criminatione defendit᷑.

Expanded text:
peccando animam suam diabolo venpeccando animam suam diabolo vendit, accepta tanquam pretio dulcedine temporalis voluptatis. Unde et Dominus Redemptor noster dictus est, quia hoc modo quo dictum est, venditi eramror, ignoro, potest videri minus intelligentibus, contrarium esse illi sententiae qua dixit, Peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Quomodo enim apparet, si ignoratur? Sed ignoro, sic dictum est hoc loco, ut intelligatur, non approbo. Quomodo enim tenebrae non videntur, sed lucis comparatione sentiuntur; hoc est autem sentire tenebras, quod est non videre: sic et peccatum, quia non illustratur luce justitiae, non intelligendo dignoscitur, siuti tenebras dictum est non videndo sentiri. Et ad hoc pertinet quod in Psalmo dicitur, Delicta quis intelvolo, hoc ago; sed quod nolo, hoc facio. Si autem quod nolo, hoc facio, consentio Legi, quoniam bona est, satis quidem Lex ab omni criminatione defenditur:
Abbreviated transcription (Latin):
sit. sed peccatũ ut appareat peccatũ
ꝑ bonum michi oꝑatum ẽ morteor:
hic eudent̃ ostendit quod suꝑius
dixerat. sine lege enim peccatum
mortuum ẽ. id eo dixisse quia latet.
quandoquid̾ẽ nunc dicit. non illud
bonum id est legis factum sibi esse
mortẽ sed peccatũ oꝑatum esse mor-¬
tem ꝑ bonum legis. id est ut appare¬
at peccatũ quod latebat. Sine lege
enim tunc mortuum quisq cogno¬
scit. cum illud quod recꝰte p̾ceptum
eẽ confitet᷑ implere non potest: ꝙ p̃¬
uaricationis crimine ampliꝰ peccat
qu̾a si non ꝓhiberet᷑ Hoc ẽ quod in
consequentib dicit ut fiat supͣ mo-¬
dum peccator aut peccatum ꝑ man¬
datum: quod ante mandatũ minus
ostendit non posse impleri legẽ nͥ a
sp̃ualib quales faciat grã dĩ. Similis qͥsq
factus ipsi legi. facile implet qd̃ p̃cepit¬
illa. nec erit sub illa: s cum illa. Is ẽ autẽ
qui ĩa nec capit᷑ temporalib bonis.
to: intelligendũ est quod unꝰquisq

Expanded text:
d peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, hic evidenter ostendit, quod superius dixerat, Sine Lege enim peccatum mortuum est , ideo dixisse, quia latet: quandoquidem nunc dicit, non illud bonum, id est, Legem factam sibi esse mortem, sed peccatum operatum esse mortem per bonum Legis, id est, ut appareret peccatum quod latebat sine Lege. Tunc enim se mortuum quisque cognoscit, cum illud quod recte praeceptum esse confitetur, implere non potest; et praevaricationis crimine amplius peccat, quam si non prohiberetur. Hoc est quod in consequentibus dicit, Ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum: quod ante mandatum minus ostendit non posse impleri Legem, nisi ab spiritualibus, quales facit gratia Dei. Similis enim quisque factus ipsi Legi, facile implet quod praecipit; nec erit sub illa, sed cum illa: is est autem qui jam non capitur temporalibus bonis, to, intelligendum est quod unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
bit ꝙ mortalia corpora ur̃a ꝑ inhabi¬
tantẽ spm̃ eius in uobis: iã quartũ gra¬
dum demonstrat ex illis quatuor qͦs
suꝑiꝰ distinximꝰ. Sed gradꝰ iste in hanc
uitã non inuenitur. ꝑtinet enim ad
spem qua expectamus redemptionẽ
corporis nr̃i: quando corruptibile hoc
induet in corruptionẽ. ꝙ mortale hoc
induet immortalitatẽ. Ibi pax ꝑfecta
est: quia nichil molestiarum anima
de corpore patit᷑ iam uiuificato. & in
cȩlestem qualitatẽ mutato. Quod¬

Expanded text:
bit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis, jam quartum gradum demonstrat ex illis quatuor quos superius distinximus . Sed gradus iste in hac vita non invenitur. Pertinet enim ad spem qua exspectamus redemptionem corporis nostri, quando corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem . Ibi pax perfecta est, de corpore patietur, jam vivificato et in coelestem qualitatem immutato.
Abbreviated transcription (Latin):
multa donata sunt. Quod ergo seqͥ¬
tur ambas istas differentias tenet:
ue explicetur sic. Si enĩ obunius deli¬
ctum mors regnauit ꝑ unum:. multo
magis regnauit: ad uitam ȩternã
ꝑtinet. Quod autẽ dixit. abundan-¬
tiam gr̃ȩ accipiunt. ad donationẽ
has differentias redit ad formã unde
cȩperat. cuius ordinẽ suspenderat cũ
diceret. sicut enim ꝑ unum hominẽ
peccatum intrauit in hunc mundũ.
ꝙ ꝑ peccatum mors. Ad quod nunc
redit cum dicit. Itaq sicut ꝑ unius
delictum in om̃s homines ad con-¬
demnationẽ ita  ꝑ unius iustifica-¬
tionẽ in om̃s hoiẽs ad iustificationẽ uitȩ.

Expanded text:
multa donata sunt. Quod ergo sequimulta donata sunt. Quod ergo sequitur, ambas istas differentias tenet, ut explicetur sic: Si enim ob unius delictum mors regnavit per unum, multo magis regnabunt, ad vitam aeternam pertinet: quod autem dixit, Abundantiam gratiae accipiunt, ad donationem has differentias, redit ad formam unde coeperat, cujus ordinem suspenderat, cum diceret: Sicut enim per unum hominem peccatum intravit in hunc mundum, et per peccatum mors . Ad quod nunc redit, cum dicit: Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem; ita et per unius justificatione
Abbreviated transcription (Latin):
legem peccauerunt. ut illi peccasse
intelligant᷑ in similitudinẽ p̃uari¬
cationis adȩ qui legẽ acceperunt:
quia & adam accepta precepti lege
peccauit. sane etiã id qd̃ dictũ est usq
ad moysen: totum tempus legis
intelligendum ẽ. forma autẽ futu¬
ri dictus est adam: sed a contrario.
ut quomͦ ꝑ illum mors: sic ꝑ dñm
sicut delictum ita est & donatio:
duob modis donatio p̃cellit. uł
quod multomagis abundat gr̃a.
quia utiq in ȩternũ ꝑ illã uiuit᷑ tem¬
poralit̾ autẽ ꝑ mortẽ ade mors regna¬
uit. uel qd̃ unius delicti condẽnatione
sic explicar dicens. Et non sicut ꝑ unũ
peccatum: ita est & donum. Nam iu-¬
dicium quidem ex uno in condemna-¬
tionem: grã autẽ in multis delictis ad
iustificationẽ. Ex uno ergo quod dictũ
est. sub auditur delicto. quia sequitur.
gr̃a autẽ ex multis delictis. Ergo hȩc
differentia est: quod in adam unum
delictum damnatum est. a dño autẽ

Expanded text:
Legem peccaverunt: ut illi peccasse Legem peccaverunt: ut illi peccasse intelligantur in similitudinem praevaricationis Adae, qui Legem acceperunt; quia et Adam accepta praecepti lege peccavit. Sane etiam id quod dictum est, usque ad Moysen, totum tempus Legis intelligendum est. Forma autem futuri dictus est Adam, sed a contrario: ut quomodo per illum mors, sic per Domsicut delictum, ita est et donatio, duobus modis donatio praecellit: vel quod multo magis abundat gratia, quia utique in aeternum per illam vivitur; temporaliter autem per mortem Adae mors regnavit: vel quod unius delicti condemnatione sic explicat dicens: Et non sicut per unum peccantem ita est et donum. Nam judicium quidem ex uno in condemnationem: gratia autem ex multis delictis, ad justificationem. Ex uno ergo quod dictum est, subauditur, delicto; quia sequitur, gratia autem ex multis delictis. Ergo haec differentia est, quod in Adam unum delictum damnatum est, a Domino autem
Abbreviated transcription (Latin):
mundo fuit: intelligendum est. qͦ¬
usq ueniret grã. Contra eos enim
dictum est qui arbitrant᷑ ꝑ legeor
auferri potuisse peccata. Dicit enĩ
apłs manifesta esse peccata ꝑ le¬
gem non autẽ ablata. cum dicit.
Peccatum autẽ non deputabat᷑: cum
lex non esset. Non enim ait. ñ erat:
sed non deputabatur. Neq cum lex
data est ablatum est. sed deputari
cȩpit. id est apparere. Non ergo pu¬
temus usq ad legẽ ita dictum esse.
quasi iam sub lege non esset peccatũ:
sed dictum sic. usq ad legem. ut totũ
legis tempus annumeres usq ad finẽ
sed regnauit mors ab adam usq ad
moysen & in his qͥ non peccauerunt
in similitudinẽ p̃uaritationis ade.
duobus modis distinguit᷑. Aur in
similitudinẽ p̃uaricationis ade regna¬
uit mors: qͥa & qͥ ñ peccauert̃ ex origine
mortalitatis adam mortui sunt:
aut certe regnauit mors. sed in
his qui non in similitudinẽ p̃uari¬
cationis adȩ peccauerunt. sed ante

Expanded text:
mundo fuit, intelligendum est qumundo fuit, intelligendum est quousque veniret gratia. Contra eos enim dictum est, qui arbitrantur per Legem auferri potuisse peccata. Dicit autem Apostolus manifestata esse peccata per Legem, non autem ablata, cum dicit, Peccatum autem non deputabatur, cum Lex non esset. Non enim ait, non erat; sed, non deputabatur. Neque cum Lex data est, ablatum est; sed deputari coepit, id est, apparere. Non ergo putemus, usque ad Legem, ita dictum esse, quasi jam sub Lege non esset peccatum: sed sic dictum est, usque ad Legem, ut totum Legis tempus annumeres usque ad finem Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, et in iis qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, duobus modis distinguitur: aut, In similitudinem praevaricationis Adae regnavit mors; quia et qui non peccaverunt, ex origine mortalitatis Adam, mortui sunt. Aut certe, Regnavit mors et in his qui non in similitudinem praevaricationis Adae peccaverunt, sed ante
Abbreviated transcription (Latin):
scđm grãm sed scđm debitũ.
dixit quead modũ homines
hominib reddant mercedẽ. Nam
ds ꝑ grãm dedit: quia peccatoribus
dedit ut ꝑfidem iuste iuuerent. idest
bene oparent᷑. Quod ergo bene oꝑam᷑¬
iam accepta grã: non nobis sed illi
tribuendum est: qui ꝑ gr̃am nos iusti¬
ficauit. Nam si debitã merced̃e uel¬
cit pium. ut de cętero in ipsa pietate
ꝑmanear atq iustitia. quia ideo iu¬
stificatus ẽ ut iustus sit: non ut pec¬
care sibi licere arbitret᷑. Id̃ autẽ
significat. & ad illum gradum ꝑtinet
uit fidem in interiorem hominem
esse in conspectu d̃i non in ostenta¬
dans głam dõ: aduersus illos posi¬
tum est. qui głam suã de oꝑib le-¬
gis coram hominib quȩxebant.
Qyod autẽ ait. non solum autẽ sed
& głamur in tribulationib. & cȩt̾a.
gradatim ꝑducit usq ad caritatẽ dĩ.
qu̾a caritatẽ dicit nos habere ꝑ do¬
num sp̃s. monstratq illa omĩa quȩ
possumus nobis tribuente dõ esse

Expanded text:
m gratiam, sed secundum debitum, dixitque quemadmodum homines hominibus reddant mercedem; nam Deus per gratiam dedit, quia peccatoribus dedit, ut per fidem juste viverent, id est, bene operarentjam accepta gratia, non nobis, sed illi tribuendum est, qui per gratiam nos justificavit. Nam si debitam mercedem velum facit, ut de caetero in ipsa pietate permaneat atque justitia; quia ideo justificatus est ut justus sit, non ut peccare sibi licere arbitretur. XXIII. Isignificat, et ad illum gradum pertinet, vit fidem in interiore homine esse in conspectu Dei; non in ostentaDans gloriam Deo, adversus illos positum est, qui gloriam suam de operibus Legis coram hominibus quaerebant.tem, sed et gloriamur in tribulationibus, et caetera gradatim perducit usque ad charitatem Dei; quam charitatem dum dicit nos habere per donum Spiritus, monstrat illa omnia quae possemus nobis tribuere, Deo esse
Abbreviated transcription (Latin):
satis ostendit condẽnationẽ ñ eẽ si existãt
desideria carnalia. s si eis ad peccandũ
obȩdiat᷑. Qͦd contingit his qͥ sub lege
constituti st̃. ñdũ sub gr̃a. Nã sub lege
constituti. non solũ repugnantẽ
habent concupiscentiã: sed etiã ca-¬
ptiui ducunt᷑. cum obtemperant
ei. Non hoc autẽ contingit his
qui mente seruiunt legidi. Qd

Expanded text:
satis ostendit condemnationem non esse, si existant desideria carnalia, sed si eis ad peccandum non obediatur. Quod contingit his qui sub Lege constituti sunt, nondum sub gratia. Nam sub Lege constituti non solum repugnantem habent concupiscentiam, sed etiam captivi ducuntur, cum obtemperant ei. Non autem contingit his qui mente serviunt Legi D
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit ĩm xp̃m a mortus. ui¬
uificabit & mortalia corpora ur̃a
ꝑ inhabitantẽ sp̃m eius in uobis. Li¬
berum ergo arbitrium efficit nonut
nolimus. Orã uero efficit ut ñ tantũ
uelimus recte facere. sed etiã possimus:
non uirib nrĩs sed liberatoris auxi¬
lio. qui nobis etiam ꝑfectã pacẽ in
resurrectione tribuet. quȩ pax ꝑfecta
bonam uoluntatẽ consequit᷑. Gła enĩ
in excelsis do: & in terra pax hominibꝰ
legẽ gͦ euacuamꝰ ꝑ fidẽ. absit. sed legẽ
statiumus: id est firmamꝰ. Sed qũead
modum firmanda erat lex. nͥ ꝑ iusti-¬
tiam: iustitiam autẽ quȩ est ꝑ fidẽ.
quia ea ipsa quȩ non poterant imple¬
ri ꝑ legem. ꝑ fidem impleta sunt:
Quod autẽ ait. si enĩ abraham ex oꝑib
iustificatꝰ est habet głam sed non ad
dm̃: hoc est. quia abraham sine lege
dum ñ sine oꝑib legis głam conqui-¬
rit. quasi suis uiribus legẽ impleat.
cum adhuc lex ista data non esser. dei
illa gła non sua ẽ. Non enĩ merito sui

Expanded text:
suscitavit Christum Jesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis . Liberum ergo arbitrium perfecte fuit nolimus. Gratia vero efficit ut non tantum velimus recte facere, sed etiam possimus; non viribus nostris, sed Liberatoris auxilio, qui nobis etiam perfectam pacem in resurrectione tribuet, quae pax perfecta bonam voluntatem consequitur. Gloria enim in excelsis Deo, et in terra pax hominibus legem evacuamus per fidem? absit, sed legem justificamus, id est, firmamus. Sed quem ad modum firmanda fuerat lex nisi per justitiam? Justitia autem quae est ex fide, quia ea ipsa quae non poterant impleri, per fidem impleta sunt. Quod autem ait, Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum; hoc est, quia Abraham sine Lege dum non ex operibus Legis gloriam conquirit, quasi suis viribus Legem impleat, cum adhuc Lex ista data non esset, Dei illa gloria, non sua est. Non enim merito sui
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Opus enĩ gr̃ȩ est: ut moriamur
cati. refert᷑ ad illud quod ꝑ moysen
dictum ẽ maledictus om̃is qui in li¬
gno pependerit. Ueteris enĩ homi-¬
nis crucifixio significata ẽ in cruce
dñi. sicut noui hominis instauratio
in resurrectione significata est. Mani¬
festũ ẽ autẽ. scdm eum nos agere ue¬
terem hominem qui maledictꝰ ẽ. ꝓpt̃
quẽ peccatum. & de dño dictum esse
nemo ambigit. quod peccata nr̃a por-¬
tauit. & peccatum ꝓ nobis fecit. ꝙ
de peccato condemnauit peccatum.
Quid est autẽ euacuare corpus pecca¬
ti ipse exposuit: ut ultra non seruia¬
mus peceato. Et illud quod ait. si mor¬
tui sumus cum xp̃o. Hoc est si cruci-¬
fixi sumus cum xp̃o. Dicit enim alio
loco. Qui enĩ xp̃i ĩu sunt: carnẽ suã
crucifixerunt cum uicũs ꝙ concupi¬
scentiis. Non gͦ dño maledixit moy¬
ses: sed quid ostenderet eius crucifixio

Expanded text:
retur. Opus enim gratiae est ut moriamur retur. Opus enim gratiae est ut moriamur cati, refertur ad illud quod per Moysen dictum est, Maledictus omnis qui in ligno pependerit . Veteris enim hominis crucifixio significata est in cruce Domini, sicut novi hominis instauratio in resurrectione significata est. Manifestum est autem secundum eum nos agere veterem hominem, qui maledictus est: propter quem peccatum et de Domino dictum esse nemo ambigit, quod peccata nostra portavit , et peccatum pro nobis fecit , et de peccato condemnavit peccatum . Quid est autem evacuare corpus peccati? Ipse exposuit: Ut ultra non serviamus peccato. Et illud quod ait, Si mortui sumus cum Christo, hoc est, si crucifixi sumus cum Christo. Dicit enim alio loco: Qui enim Christi Jesu sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis . Non ergo Domino maledixit Moyses, sed quid ostenderet ejus crucifixio
Abbreviated transcription (Latin):
differentias disponens. distulerat or¬
din̾ẽ. ad quẽ nc̃ redeundo conclusit di-
daret delictũi:. ipso uerbo satis signi-¬
ficauit nescisse uidȩos: qͣ dispensatio¬
ne lex data sit. Non enim data est quȩ
posset uiuificare: quia grã uiuificat
ꝑ fidem. Sed data est lex. ad ostenden-¬
dum quantis quãq artis uinculis
peccatoꝵ constringerent᷑. qui de suis
iuribus ad implendam iustitiam
cum & concupiscentia exphibitio.¬
ne ardentior facta est. & peccantib
contra legem p̃uaricationis crimen
accessit. Quod intelligit: qͥ secundũ
gradum in illis quatuor gradibus
considerar. Quod autẽ ait. quid gͦ
dicemus. ꝑmanebimus in peccato
ut grã abundet. absit. qui enĩ mor¬
tui sumus peccato quomͦ uiuemꝰ
in eo: hinc ostendit de prȩteritis pec¬
catis factum esse ut donarent᷑. ut
cata peccata dimitterent᷑. Ergo qͥsqͥs
adhuc queritaugm̃ta peccati ut
augmentum gr̃ȩ sentiat: ñ intelligit
scđm id agere. ut nichil in eo grã ope-¬

Expanded text:
differentias interponens distulerat ordinem, ad quem nunc redeundo conclusit, dicdaret delictum, ipso verbo satis significavit nescisse Judaeos qua dispensatione Lex data sit. Non enim data est quae posset vivificare; quia gratia vivificat per fidem: sed data est Lex ad ostendendum quantis quamque arctis vinculis peccatorum constringerentur, qui de suis viribus ad implendam justitiam cum et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Quod intelligit qui secundum gradum in illis quatuor gradibus 2. Quod autem ait, Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? hinc ostendit de praeteritis peccatis factum esse ut donarentur, et rita peccata dimitterentur. Ergo quisquis adhuc quaerit augmenta peccati, ut augmentum gratiae sentiat, non intelligit se id agere, ut nihil in eo gratia ope
Abbreviated transcription (Latin):
factus est filio. Alioquin non om̃ia
ꝑ ipsum facta sunt. Sed numquid ut
cibus opus erit: quibus filius patris¬
iam nouerir uoluntatẽ: Absit hoc
credere. Quicquid ergo illud erit
quod fieri oportebit ad filium. non
faciet pateR nisi ꝑ eundẽ filium. ad
ipsum scilicet quia filius hominis
est & factus ẽ inter om̃ia. ꝑ ipsum au¬
tẽ. quia filius di est: & ꝑ illum fiunt

Expanded text:
factus est Filio: alioquin non omnia factus est Filio: alioquin non omnia per ipsum facta sunt. Sed numquid, cucibus opus erit, quibus Filius paternam noverit voluntatem? Absit hoc credere. Quidquid ergo illud erit quod fieri oportebit ad Filium, non faciet Pater nisi per eumdem Filium. Ad ipsum scilicet, quia Filius hominis est et factus est inter omnia. Per ipsum autem, quia Filius Dei est et per illu
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ: quia in uissu descensurus
est dictus. Sed querendum ẽ ab eis.
iussu cuius. Si patris: interrogandi st̃
iterum. quibus temporib iubeat uer-
bis pater ȩterno suo uerbo. ut descen¬
dat de cęlo. Siquidem ipsa dĩ iussio q̃
fier in tempore suo: iam erat ante oĩa
tempora. in ipso dĩ uerbo. Quod si filiꝰ
dĩ ꝑ hoc quod filius hominis ẽ. de¬
scendit de cęlo: ergo ꝑ hoc quod uer¬
bum est ꝑ ipsum iubet᷑ ut descendat
de cȩlo. Nam si non ꝑ ipsum pater iu¬
bet: non ergo pater ꝑ suum uerbum
iubet. aut aliud erit uerbũ ꝑ quod
iubetur unico uerbo: &. miror si iam
illud unicum erit si & aliud erit. fa¬
ctȩ sunt quidem patris ad filiũ qued̾ã
etiam temporalit̃ uoces. sicut de nube
sonuit tues filius meus dilectus. non
tam̃ ut filius unigenitꝰ ꝑ illas aliquid
disceret. sed hi potius quos ita oporte¬
bat audire. Ac ꝑ hoc ille etiam transeun¬
tium uerborum sonus. non sine filio

Expanded text:
potestatem, quia in jussu dictus potestatem, quia in jussu dictus est descensurus. Sed quaerendum est ab eis, jussu cujus. Si Patris, interrogandi sunt iterum, quibus temporalibus verbis jubeat Pater aeterno suo Verbo ut descendat de coelo. Siquidem ipsa Dei jussio quae fiet in tempore suo, jam erat ante omnia tempora in ipso Dei Verbo. Quod si Filius Dei per hoc quod filius hominis est, descendit de coelo; ergo per hoc quod Verbum est, per ipsum jubetur ut descendat de coelo. Nam si non per ipsum Pater jubet, non ergo Pater per suum Verbum jubet: aut aliud erit Verbum per quod jubeatur unico Verbo. Et miror si jam illud unicum erit, si et aliud erit. Factae sunt quidem Patris ad Filium quaedam etiam temporaliter voces, sicut de nube sonuit, Tu es Filius meus dilectus : non tamen ut Filius unigenitus per illas aliquid disceret; sed hi potius quos ita oportebat audire. Ac per hoc etiam ille transeuntium verborum sonus non sine Filio
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia: Dequo etiamꝓpħa dixit. Et bra-¬
chium dñi cui reuelatum est. Quomͦ
autẽ audit filius patrẽ: Quomͦ dicunt᷑
a patre multa uerba unico filio:. Quom
transeunt̾ loquitur ei. quẽ stabiliter lo¬
quitur: Quomodo aliquid tempora¬
liter ei dicit. in quo sibi coȩterno iam
erant omĩa quȩ congrius quibusq
tẽporibus dicit. Quis hȩc audear quȩ¬
rere: quis ualear inuenire: Et tamen
dixit dñs dño meo: sede ad dexteram
meam. Et quia dictum est. ideo factũ
est. Hoc ergo iam eratꝰ uerbo. quod uer¬
bum caro factum est. Et quia in uerbo
ante carnẽ lam erat ueracit̾: ideo in
carne completum est efficacit̾. Quia
in uerbo iam erat sine tempore. ⁊deo
in carne completũ ẽ suo tempore. In
qua carne ascendit in cę̧lũ qui ecęlo
non recessit. etiam cum in de descendit.¬
& in qua sedet ad dexteram patris bra¬
chium patris. & in qua descensurꝰ ẽ ad iu
Ubi illi minorem uolunt uideri filii

Expanded text:
omnia? De quo etiam propheta dixit: Et braomnia? De quo etiam propheta dixit: Et brachium Domini cui revelatum est ? Quomodo autem Filius audit Patrem? quomodo dicuntur a Patre multa verba unico Verbo? quomodo transeunter loquitur ei quem stabiliter loquitur? quomodo aliquid temporaliter ei dicit in quo sibi coaeterno jam erant omnia quae congruis quibusque temporibus dicit? Quis haec audeat quaerere? quis valeat invenire? Et tamen, Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam : et quia dictum est, ideo factum est. Hoc ergo jam erat in Verbo quod Verbum caro factum est . Et quia in Verbo ante carnem jam erat veraciter, ideo in carne completum est efficaciter: quia in Verbo jam erat sine tempore, ideo in carne completum est suo tempore. In qua carne ascendit in coelum, qui de coelo non recessit etiam cum inde descendit; et in qua sedet ad dexteram Patris brachium Patris; et in qua descensurus est ad jUbi illi minorem volunt videri Filii
Abbreviated transcription (Latin):
na est. Absit hoc credere. Quomͦ enĩ
aliquid faceret pater. nisi ꝑ unigeni¬
tum filium: Nec sine spũ scõ: quia in¬
separabilia sunt oꝑa trinitatis. Ac ꝑ hoc
quod potestatẽ filio dedit qm̃ filius
Sed honorifice & competent̃ tribuit pa¬
tri quod etiam ipse facit ut d̃s. quia de
patre ẽ ds̃. Ipse namq d̾s est de d̾s:. pat̃
autẽ ds̃ sed non de dõ.
ram meã: & ideo sedit ad dexteram patris:
tamꝗͣ paterna iussione. non etiã sua
id faceret potestate. Hoc quid̃e nisi
sp̃ualit̃ acceptum fuerit. filio pat̾ ad
sinistram erit. Quid ẽ autet̃ patris dexte¬
ra nisi ȩterna illa in effabilisq felicitas:
quo ꝑuenit filius hominis. etiam car¬
nis immortalitate ꝑcepta: Nam si ita
manum dĩ patris non scd̃m linlamen.¬
ta corporis quȩ in dõ non sunt. sed se¬
cundum effectiuam uirtutẽ sapientea
&. fideliter cogitemus: quid intelligimꝰ.
nisi ipsum unigenitum ꝑ quẽ facta st̃

Expanded text:
na est: absit hoc credere. Quomodo enim na est: absit hoc credere. Quomodo enim aliquid faceret Pater, nisi per unigenitum Filium? Nec sine Spiritu sancto, quia inseparabilia sunt opera Trinitatis. Ac per hoc quod potestatem Filio dedit quoniam FilSed honorifice et competenter tribuit Patri quod etiam ipse facit ut Deus; quia de Patre est Deus. Ipse namque Deus est de Deo: Pater autem Deus, sed non de Deo. ram meam, » et ideo sedit ad dexteram Patris: tanquam paterna jussione, non etiam sua id fecerit potestate. Hoc quidem nisi spiritualiter acceptum fuerit, Filio Pater ad sinistram erit. Quid est autem Patris dextera, nisi aeterna illa ineffabilisque felicitas, quo pervenit Filius hominis etiam carnis immortalitate percepta? Nam si ita ut manum Dei Patris, non secundum lineamenta corporis quae in Deo non sunt, sed secundum effectivam virtutem sapienter et fideliter cogitemus, quid intelligemus, nisi ipsum Unigenitum per quem facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uiuos & mortuos uidicabit. Ideo dictũ
ẽ de patre quod non iudicabit quẽqua:
sed omne iudicium dedit filio. formã
namq in xp̃o filii hominis tunc abeo
iudicandi uidebunt impii. de quibus
dictum ẽ. uid ebunt in quẽ consixert̃.
dĩ uero formã in eodem ipso xp̃o. qua
ȩqualis est patri:utiq non uidebunt.
Un de ꝓphetia prȩcessit. tollat᷑ impiꝰ
ut non uideat el aritatem dñi: quia
& ad hoc ꝑtinet. beati mundo corde
quia ipsi dm̃ uidebunt. Deniq hoc
apertissime testatur. ubi dicit. Potesta¬
tem dedit ei iudicium facere: quia filiꝰ
hominis est. Non gͦ qm̃ filius dĩ est.
nam scd̃m hoc coȩterna illi cum pa-¬
tre & una eademq potestas est: sed qr
filius hominis est. quod esse cȩpit ex
tempore. ut potestas ei daret᷑ in tempo¬
re. Quod non ita dicitur tamquaor
eam sibi & ipse non dederit. id est na-¬
ture in se humanȩ non dederit po-¬
testatem. illa quȩ in eo natura diui¬

Expanded text:
vivos et mortuos judicabit. Ideo dictum vivos et mortuos judicabit. Ideo dictum est de Patre, quod non judicabit quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Formam namque in Christo Filii hominis tunc ab eo judicandi videbunt impii, de quibus dictum est, Videbunt in quem confixerunt . Dei vero formam in eodem ipso Christo, qua aequalis est Patri, utique non videbunt. Unde prophetia praecessit, Tollatur impius, ut non videat claritatem Domini . Quia et ad hoc pertinet, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Denique hoc apertissime testatur, ubi dicit, Potestatem dedit ei judicium facere, quoniam Filius hominis est . Non ergo quoniam Filius Dei est; nam secundum hoc coaeterna illi cum Patre et una eademque potestas est: sed quoniam Filius hominis est, quod esse coepit ex tempore, ut potestas ei daretur in tempore. Quod non ita dicitur, tanquam eam sibi et ipse non dederit, id est, naturae in se humanae non dederit potestatem illa quae in eo natura divi