comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
optari posse/ nec aditam heredita
tum uł hereditas datur. si fidei
commiti patͥs uł dñ potet at
tunc demum ex ꝑsona eorui fid¬
cominissum uires capit cutn ipsis
ꝑ quos commodum hereditatis uł
legati patri domino ue queritur
fid̾i cõmissumꝰ resinquit᷑ demq¬

Expanded text:
optari posse nec ante aditam hereditattum uel hereditas datur, fidei committi patris uel domini potest ac tunc demum ex persona ipsorum fideicommissum uires capit, cum ipsis, per quos commodum hereditatis uel legati patri dominoue quaeritur, fideicommissum relinquitur. de
Abbreviated transcription (Latin):
testatore insula. ĩ qua cenacłm
fuit ꝙ eilegatũ erat exusta sit
⁊ post biennũ eod̾ loco ꝯstituta
noua . ⁊horreũ ꝙ eidem legat̃
erct. a testatore nͣgmerit. iuini
aut̃ uendic̃o dilatasit. nt eo⁊

Expanded text:
testatore insula, in qua caenaculum fuit quod ei legatum erat, exusta sit, et post biennium eodem loco constituta noua, et horreum, quod eidem legatum erat, a testatore uenierit, uini autem uenditio dilata sit, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑciũ hr̃ditarias ꝑtes ex quib in¬
stituti erũt reliquoᷤ ħuturos c̾ẽ
qd̾ si nõ solumticiũ. s ⁊̃ alios ad¬
ieciss h̃rdes hos quidem niriles
ꝑtes hĩturos ueluti si tres puta
cohrdes fuissent sb̾stitti extra¬
nei duo adiecti. hos qmͣus ꝑtesac¬
ticiane ꝑtis. reliquos aut̃ cobr̃¬
des hr̃ditarias ꝑtes ħ̃ituro ᷤ eẽ dix

Expanded text:
 ex quibus instituti erant, reliquos habituros esse. quod si non solum Titium, sed etiam alios adiecisset heredes, hos quidem uiriles partes habituros: ueluti si tres puta coheredes fuissent substituti, extranei duo adiecti, hos quintas partes Attianae partis, reliquos autem coheredes hereditarias partes habituros esse dix
Abbreviated transcription (Latin):
ut augeãt᷑. p̾terea qd̃ filius exͣ¬
neis nõ debu̾it sic ⁊ crest̾e a sb̾sti¬
tuto data legata si ꝑ bonoꝵ pos¬
soẽm plus ad filiũ ꝑuenisset. ꝙͣ¬
ad̾m ⁊ ip̃e filius plus exceptis de¬
beret hiis cõsequens eẽ. existĩo
ut si impubes ex asse hr̃s scriꝑt̾¬

Expanded text:
ut augeantur praeter ea quod filius extraneis non debuerit. sic et crescere a substituto data legata, si per bonorum possessionem plus ad filium peruenisset, quemadmodum et ipse filius plus exceptis deberet. his consequens esse existimo, ut, si impubes ex asse scrip
Abbreviated transcription (Latin):
añ aliꝙͣ. s ⁊̃ is añ quẽ nemo sit
heredes ĩstituit. ticõ meniũ sb̾¬
ex c̾cuinscpͥtis sb̾stituit. ticius o¬
misit ħrditatẽ. meniꝰ adiit mor¬
tuo defuncto filio putat magis
ei soli ex mstitucõe deferri pupil¬

Expanded text:
 is ante quem nemo sit heredes instituit: Titio Maeuium subex supra scriptis, substituit: Titio omisit hereditatem, Maeuius adiit. mortuo deinde filio putat magis ei soli ex substitutione deferri pupil
Abbreviated transcription (Latin):
xiiii. ħrdem instituat eiq ĩpupi¬
llarib tabuł. si sͥ heres nõ erit
aliũ sb̾stituat. ual sb̾stitucio.¬
¶ Si filuiᷤ ⁊ exeo nepos postumꝰ ita
ñ fu̾it excludi respondit. ¶Dem.

Expanded text:
t eique pupillaribus tabulis, si sibi heres non erit, alium substituat, valet substitutio. Si filius et ex eo nepos postumus itanon fuerit, excludi respondit. Idem l
Abbreviated transcription (Latin):
sosia hr̃s e̾ẽt. t̾cio sradu ex ꝑtedi¬
midia ⁊ qiͣtacoloniã leptiano¬
rũ ⁊ ex quarta ur ł ħeredes estitu¬
it ĩplures qmͣ tres uncias qui
tũ. an ad sb̾scitutũ t̾cio gradu ꝑ¬
patͥfa fiusse. ut t̾ciogradu scp̃toᷤᷤ
hrdes itademũ sb̾stituet. si tota
ad qmetũ ꝑtinere.¶Dem.¬

Expanded text:
io gradu ex parte dimidia et quarta coloniam Leptitanorum et ex quarta complures heredes substituit in plures quam tres uncias: Quitum an ad substitutos tertio gradu pfuisse, ut tertio gradu scriptos heredes ita demum substituerit, si tota ad Quietum pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
cõe c̾ditũ ẽ. nõ siłi modo ĩ hac spẽ
dicendũ ẽ. si quiscũduos filios
hr̃et gaiũ pubem. luciũ titium¬
ipub̾em ita filio sbstituisset.
si luciꝰ ticiꝰ filius m̃s impubes
tetesserit. n mͥ gauis filus m̃s¬
ert hr̃s. tũc seius hr̃s esto. nam
ito prudentes hoc int̾pretati st̃
ut ad impub̾is morte̾ ⁊dicõ sb̾¬
stitucõis e̾e̾t referenda. ¶Dero.

Expanded text:
Non simili modo in hac specie dicendum est, si quis, cum filios duos haberet, Gaium puberem, Lucium impuberem, ita filio substituisset: 'si Lucius filius meus impubes decesserit neque mihi Gaius filius heres erit, tunc Seius heres esto': nam ita prudentes hoc interpretati sunt, ut ad impuberis mortem condicio substitutionis esset referenda. 32
Abbreviated transcription (Latin):
nau̾it creditori suo soluere ual
actur̃ ut creditori soluat᷑. ¶li¬
cet̾m si eratũ ẽ. euanescit lega¬
tũ. uñ querit uił. si ab in pub̾is
sb̾stituto sit ub̾acio relicta. dem̃¬
uanescat legatũ. ⁊ cũ ꝯstitĩt pu¬
pillilĩ hus que a sb̾stituto resĩ¬

Expanded text:
soluere, ualet acturum, ut creditori soluatur. Liceterum si exactum est, euanescit legatum. Unde quaerit Iulianus, si ab impuberis substituto sit vanescat legatum. et cum constet pupillum in his, quae a substituto relin
Abbreviated transcription (Latin):
cõmisit. ut post mortem suã hr̃o¬
si quid añ contigiss alumpne ti
ualeriano fratͥs filio restitu̾et e¬
andẽ ħrditatẽ. qĩtum ẽ siẜ eius
uiuus quicꝙͥ ad eũ ex hrditate ꝑ¬
ueniss a lumpne restituiss an sc̃d
uoluntatẽ defũcte id fetisse iuide

Expanded text:
sit, ut post mortem suam heredsi quid ante contigisset alumnae, tunc Ualeriano fratris filio restitueret eandem hereditatem. quaesitum est, si Seius uiuus, quidquid ad eum ex hereditate peruenisset, alumnae restituisset, an secundum uoluntatem defunctae id fecisse uide
Abbreviated transcription (Latin):
ei a se legatum est ad collegatari¬
um ꝓtinebit. ¶ Idem dr̃ si duo hr̃
des sint imus ex untia/ alt̾ ex unde¬
cim unciis ⁊ eis fundus legatus
ꝑtes in fundo hĩtutũ coberedem
unciam. płane si alt ex legatari¬

Expanded text:
ei a se legatum est ad collegatarium pertinebit. Inde dicitur, si duo sint heredes, unus ex uncia, alter ex undecim unciis, et eis fundus legatus partes in fundo habiturum, coheredem unciam. Plane si alter ex legatari
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃ S quis afilio pupilo hr̃de
mstituto cũ is m suam futelam ue¬
niss. pecuniam leganit.⁊ a substitu¬
to hĩde legatum repetierat impu¬
be filio mortuo. sed̾usis hr̃s legatũ
non debebit. ꝙ ita n̾m ẽ. tam setꝰ
qmͣ pop̃. putant. si repeticõ lega¬
torũ ad eum modum concepta sit
uł utiq a filio meo legaui hr̃s m̃s¬
dato queq eum dare uissi si mͥ hr̃s¬

Expanded text:
pillo herede instituto, cum is in tutelam suam uenisset, pecuniam legauerit et a substituto herede legata repetierat, impubere filio mortuo secundus heres legatum non debebit. quod ita uerum esse tam Sextus quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta s‹i›t ueluti: 'quae a filio meo legaui quaeque eum dare iussi, si mih
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ampluis qmͣ ꝑtem hebit is qui ex
test᷑o aget. qd̾ si seꝑarim siquidem
euidentissime appu̾it ad emꝑcõnẽ
a priore legatario factã. ad sedm̃ le¬
gatũ testatorem conuolasse. solũ
post̾iorem ad legatum ꝑuenire pla¬
.cet. ¶ Si aut̃ ħ minime apꝑere
pot̾ ꝓ urili portõne ad legatũ om̃s
alii ip̃a res assignat᷑ eleccõne rei uł p¬
cii. seruanda ei qui pͥor delegato siue
fid̾i commnisso litem contestatus est:
ita tam̃ ut non ħ̾eat licenciam alfo
electo ad alt̾m transire. ¶Lp̃.¬
Nanc ubi tͥusferre uoluit legatum
in nouissimum priori nõ debebr̃. tant¬
⁊ si nouissimus talis sit incuiꝰ ꝑsona
legatum nõ cõsistit ẜ atͣ si comuctũ
disiũctum ue commuti sint ꝯiũcti
umꝰ ꝑsone potestate fungunt᷑. ¶Si
eadem res sepus leget᷑ ĩ eodem test̾o
amplius qmͣ semel peti nõ potest.
ut ex alt̾o test̾o rem consequar ex al
dentissimis ꝓbacõnib oitendattur
testatorem multiplicare legatum

Expanded text:
plus quam partem habebit is qui ex testamento aget: quod si separatim, si quidem euidentissime apparuerit ademptione a priore legatario facta ad secundum legatum testatorem conuolasse, solum posteriorem ad legatum peruenire placet: sin autem hoc minime apparere potest, pro uirili portione ad legatum omnesalii ipsa res adsignatur electione rei uel pretii seruanda ei, qui prior de legato siue fideicommisso litem contestatus est, ita tamen, ut non habeat licentiam altero electo ad alterum transire. ane ubi transferre uoluit legatum in nouissimum, priori non debebitur, tametsi nouissimus talis sit, in cuius persona legatum non constitit. at si coniuncti disiunctiue commixti sint, coniuncti unius personae potestate funguntur. Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius quam semel peti non potest sut ex altero testamento rem consequar, ex aldentissimis probationibus ostendatur testatorem multiplicasse legatum
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tis testatorem ad hr̃dił: xitu.
os .c. dari uoluit. ⁊ sempniam
ꝙͣ hr̃dem ex tͥente i stitu̾at roga¬
uit in ħ u̾ba. sid̾i tue cõmitto sẽp¬
mosoror uti legata que alump¬
młmeis celiqͥ ex medio tp̃r reti¬
pias ⁊ apd̾ te heris quoddusq

Expanded text:
libertis testatorem ad heredis trigesos centum dari uoluit et Semproniam, quam heredem ex triente instituerat, rogauit in haec uerba: 'fidei tuae committo, Sempronia soror, uti legata, quae alumnis meis rel‹i›qui, ex medio recipias et apud te habeas, quoad usque
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tis legauit. eũq allienariue¬
tuit. s ꝑtin̾e uoluit adfilios
lib̾tor. uł exhus natos. dem̃
hec u̾ba adiecit a quib p̾stari
uolohr̃di ex redoitu eius fundi

Expanded text:
libertis legauit eumque alienari uetuit, sed pertinere uoluit et ad filios libertorum uel ex his natos: deinde haec uerba adiecit: 'a quibus praestari uolo heredi ex reditu eius fundi
Abbreviated transcription (Latin):
Upllectili legata ħ ꝯtinent᷑. mẽ¬
sc ⁊ trabes.⁊ amphora delfica sb̃¬
sellia. scanna. lecti ⁊ margenta¬
ti cultitra ⁊ toralia. imꝑialiana
candelabra. lucerna ⁊ nulla. It̃
uasa enea uulgaria .i. q̃ ñ ꝓprie
⁊ armaria .s. libroꝵ. aut uestiũ

Expanded text:
llectili legata haec continentur: mensae, trapezophora, delficae, su‹b›sellia, scamna, lecti etiam inargentati, culcitae, toralia, imperia, candelabra, lucernae, trulla, Item uasa aenea uulgaria, id est quae , armaria
Abbreviated transcription (Latin):
tas patfa. in ꝯnifestissime ñ refig¬
gat. ¶ Siquisita scpͥserit stichꝰ
lis esto. ⁊ postea qmͣ lib̾ ent hr̃s es¬
to. labeo ueratius ⁊ aristo opinã¬
t᷑ decracto medio u̾bo postea simł
ei ⁊ lib̾tatẽ ⁊ ħrditatem compet̾e

Expanded text:
as manifestissime non refragatur. Si quis ita scripserit: "Stichus liber esto et, posteaquam liber erit, heres esto", Labeo, Neratius et Aristo opinantur detracto verbo medio "postea" simul ei et libertatem et hereditatem compete
Abbreviated transcription (Latin):
tͥfa. ĩ mnist̾io ibi eẽnt legato
legate udent᷑ que maliquo or
m̃. que tp̃ris ca̾ illic fu̾it. ac nõ
fundi aut suũ insir̃m faceret.
ĩstructis horreis legatis ⁊̃ uina

Expanded text:
as in ministerio ibi essent, legato legatae videntur, quae in aliquo ornneri, quae temporis causa illic fuerunt ac non fundi aut suum instrumentum faceret. instructis hortis legatis etiam vina,
Abbreviated transcription (Latin):
Celsus scͥbit suis qui ĩ fundis mo¬
rarent᷑ legatis uitarios eor nõ
contim̾ nnsi aꝑpeat. ⁊ de inicaris
uoluit. caucõnes debitor emp¬
cõnes q suor ñ uid̾i legatas.¬
R. inqͥt nͥ ex alia ꝑte. ⁊ de ẜuis
cõnes quos ⁊ ip̃os uoluit ad eã
ꝑtin̾e. ¶ Si quis fundum itaiͭ
est instructꝰ legau̾it ⁊ adiec̾it
cũ supellectili. uł mancipus.ł
una aliqua re. que nominatĩ
exp̃ssa nõ erit. utrum ininuit
legatum aditiendo sp̃em. an u̾o

Expanded text:
elsus scribit seruis qui in fundo morarentur legatis, uicarios eorum non contineri, nisi appareat et de uicariis uoluit, cautiones debitorum emptionesque seruorum non uideri legatas inquit, ex alia parte et de seruis tiones, quos et ipsos uoluit ad eam pertinere. Si quis fundum ita ut instructus est legauerit et adiecerit cum supellectili uel mancipiis uel una aliqua re, quae nominatim expressa non erat, utrum minuit legatum adiciendo speciem an uero
Abbreviated transcription (Latin):
o ͨ qui lib̾tatem acceꝑint qͥ ru¬
re morari solebant. ¶Si ĩstnuic¬
tum fund̾ legass ea pedagogi¬
a que ibi hebat. ut cum ibi ue¬
nissi presto ẽẽnt intͥclimo lega¬
to continent᷑. ꝯtub̾nales quo
seruor .i. uxores ⁊ natos ĩ structo

Expanded text:
 libertatem acceperunt, et qui rure morari solebant. Si instructum fundum legasset, ea paedagogia, quae ibi habebat, ut, cum ibi uenisset, praesto essent in triclinio, legato continentur. Contubernales quoque seruorum, id est uxores, et natos, instruct
Abbreviated transcription (Latin):
c̃o arrogatoris accquisunt. ⁊ hoc
sbstitutũ posse hr̃e. ut puta arro¬
tus ei aliqui d reliquit.¶Ne¬
mo ĩstitutꝰ ⁊ sb̾stitutus sibł sine
cause mũtacõe quicaͣm ꝓficit.
s hoc ĩ uno gradu. cet̾m si duo sit̃
gradꝰ pot̾ diti uase sbscitucõem
eẽ. atq io repudiante ticõ stithũ
libͥm ⁊ hrdem fore.duł.¬

Expanded text:
o adrogatoris adquisiit, et haec substitutum posse habere, ut puta adrotus ei aliquid reliquit. Nemo institutus et sibi substitutus sine causae mutatione quicquam proficit, sed hoc in uno gradu: ceterum si duo sint gradus, potest dici valere substitutionem, esse atque ideo repudiante Titio Stichum liberum et heredem fore.
Abbreviated transcription (Latin):
factur̃ existimo si frĩ teꝑacõem bo¬
noꝵ patris cõcesserit. ⁊ enĩ ius dicẽ
tiꝓpositũ ẽ liberos hon̾ib ħrdita¬
riis nõ sponte susceptiꝰ liberare.
nõ muitos ab hereditate remo¬
u̾e. p̃sertim ꝙ remotis cabulis
secundis hr̃s simam hr̃et fratris¬

Expanded text:
stimo, si fratri separationem bonorum patris concesserit. etenim ius dicenti propositum est liberos oneribus hereditariis non sponte susceptis liberare, non invitos ab hereditate removere, praesertim quod remotis tabulis secundis legitimam haberet fratris
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑte ⁊ filiũ ex ꝑte ⁊ ego pat̾s
hr̃ditatem repudiau̾o. nam ni
filii hrditatẽ hr̃e possũ. ¶Ex
asse hr̃s instutus filio ex ħrdato sb̾¬
stitutus repudiau̾it patris here¬
ditatẽ cũ nõ hrẽt sb̾stitutũ nõ
pot̾it filii a dire. nec eĩ ual filis¬

Expanded text:
ium ex parte et ego patris hereditatem repudiavero: nam neque filii hereditatem habere possum. Si ex asse heres institutus, filio exheredato substitutus repudiaverit patris hereditatem, cum non haberet substitutum, non poterit filii adire nec enim valet fili
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ meũ ⁊ fratrem suũ ꝙͣ uis
ĩ reb humanis ñ dũ sit postu¬
sarius. ¶Filio impub̾i hr̃di ex
asse instituto sb̾stitutꝰ quis est.
extitit prĩ filius hr̃s anpossit sb̾¬
stitutus separare hr̃ditatẽ ut fi¬

Expanded text:
eum et fratrem suum, quamvis in rebus humanis nondum sit: postusarius. Filio impuberi heredi ex asse instituto substitutus quis est: exstitit patri filius heres: an possit substitutus separare hereditates, ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
tnͣstułim. ħ tyrographa debitor
ĩ lateralib condidit ⁊ cyrogra¬
phis exactis que penũa erogata
reu̾sus in patͥam post bienmũ a¬
lia tyrograpta p̾dior que postea
comꝑau̾at. ⁊ pccĩam ĩ lateralib

Expanded text:
nstulerim". hic chirographa debitorum in lateralibus condidit et chirographis exactis quam pecunia erogata reversus in patriam post biennium alia chirographa praediorum, quae postea comparaverat, et pecuniam in lateralia
Abbreviated transcription (Latin):
recto s ꝑ successiorm̃ ad filium
hr̃ditas pr̃is ꝑuenit. plus gͦ inf¬
tre qui cũ hr̃s extitiss patͥ ex hr̃¬
datũ frem hr̾dem instituit. accepi
sb̾stitutũ e ͣ legatum nõ deb̾e
ac ne qͥuidẽ si nte. tato fr̃e succes¬
serit. qr nõ principłr. s ꝑ successi¬
õem bona fratͥs ad eum ꝑuene¬
nĩt. ¶ Si filius ex uncia hĩs ra¬
stirutus sit ⁊ ab eo datalegata sit̃
p  aliũ filiũ accepit ꝑtis diundie

Expanded text:
lium hereditas patris pervenit. Plus ego in fratre, qui, cum heres exstitisset patri, exheredatum fratrem heredem instituit, accepi substitutum eius legatum non debere ac ne quidem si intestato fratri successerit, quia non principaliter, sed per successionem bona fratris ad eum pervenerunt. Si filius ex uncia heres institutus sit et ab eo legata data sint, per alium filium
Abbreviated transcription (Latin):
dem maĩfeste apparere. ꝙͥ de p̾dus
sensissi. u̾msi ea mente empc̃õnes
gaunit lances numo duas leues.
quas de sigillanb emidari nolo¬
⁊ is de sĩgilłatib leues quidẽ ñ e¬
inent iances aut̃ emptas ħ̃ebat
⁊ dictau̾at testin̾ añ tͥ duũ qmͣ mo¬
reret᷑. qitum ẽ an hec lances qͣs

Expanded text:
dem manifeste apparere, quid de praediis sensisset, uerum si ea mente emptiones ias ita legauit: 'lances numero duas leues, quas de sigillaribus emi, dari uolo': is de sigillaribus leues quidem non emerat, lances autem emptas habebat, et dictauerat testamentum ante triduum quam moreretur: quaesitum est, an hae lances, quas
Abbreviated transcription (Latin):
At̾dũ ħ ad iecc̃o eq̃ hr̃des sumpto
testatoris uolũtatẽ hanc expͥmit.
ut puta pͥmꝰ ⁊ fc̃is mei filii eque
heredes sunto. nã ħ adieccõ decla¬
rat or̃s ex u̾ilibi ꝑtib ĩstiutos
ut ⁊ labeo scͥpsit. detructa seiiͤ¬
sem fcĩs filii. ⁊ semssem pͥmꝰ br̃et¬
Pat̾fa distͥ bu̾e hr̃ditatẽ ĩ tot
ꝑtes pt̃ quot uolu̾it. set solemp¬
nis assis distribucõ ĩ duodecĩ unci¬
as fit: demq si minꝰ diͥbuit põt᷑a¬
teiuris ĩ hoc reͥ oliut᷑. ut puta
siduos hrdes ex quadrante scͥꝑ¬
serit. nam hrditas ei residua ac¬
cedit. ut ex semissib uideant᷑
scpti. ¶ Sec si alt̾ ex quadrante
alt̾ ex semisse hr̃des scͥpti st̃ ꝙ ex
ced̾it quadrans ꝓ ꝑtib ħrditori¬
riis eis accrescit. ¶ S si acͣcresce¬
rata decrescet. ut puta. me exru.
unciis hr̃dem te ex .ui. scͥpsit. cͣgo
hr̃dͣitatis hebo bessem tu tͥentẽ.¬

Expanded text:
aec adiectio 'aeque heredes sunto' testatoris uoluntatem exprimit, ut puta 'Primus et fratris mei filii ‹ae›que heredes sunto': nam haec adiectio declarat omnes ex uirilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fas distribuere hereditatem in tot partes potest quot uoluerit: sed sollemnis assis distributio in duodecim uncias fit.Denique si minus distribuit, potestate iuris in hoc reuoluitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam hereditas eius residua accedit, ut ex semissibus uideantur scripti.Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quadrans pro partibus hereditariis eis adcrescit.Sed si excesserata decrescet: ut puta me ex duodecim unciis heredem, te ex sex scripsit: ego hereditatis habeo bessem, tu trientem.
Abbreviated transcription (Latin):
ne assem ħiturͦ foret. an idt dum¬
taxat qd̾ ex dispondio deee̾t. ⁊ hãc
ee tolłabilissima̾ sm̃am puto. ut
eatẽ rõ ĩ dispondio om̃iq redem¬
ceps que ĩ asse seruet᷑ pauł. ead̾
x facto ⁊̃ agitatũ. pãp̾. ⁊ arrianus
referũt. si quis uacua ꝑte relicta
ita instit̾uit. si mͥ seuis br̃s nõ ent.
pare possit uacantẽ porcõem ⁊ pega

Expanded text:
 assem habiturus foret an id dumtaxat, quod ex dupundio deesset. et hanc esse tolerabilissimam sententiam puto, ut eadem ratio in dupondio omnique re deinceps quae in asse seruetur.Paulus: eadem x facto etiam agitatum Pomponius et Arrianus referunt, si quis uacua parte relicta ita instituerit: 'si mihi Seius heres non erit', pare possit uacantem portionem. et Pe
Abbreviated transcription (Latin):
tem ꝙ sab̾ ait. si cui ꝑs apposita
nõ eccuciamꝰ duos e̾x quadran¬
assi deest fieret. ħ ⁊ labeo ¶ undei¬
dem tc̃tat si duosex .xi. post duoᷤ
semi uncia anad solũ sñ ꝑte scpͥ

Expanded text:
tem quod Sabinus ait, si cui pars adposita non est, excutiamus. duos ex quadranassi deest, feret: hoc et Labeo. Unde idem tractat, si duos ex undecim, duos semu
Abbreviated transcription (Latin):
quos ⁊ seia ⁊ semꝑnio cau̾unt sũmã
qͣ quisq cõdempnatꝰ erat cũ usuris
hiisdemqͥi ad exibicõem atestatrice
p̾stabant᷑. postea extepta seia filia
cũ cetͥi hĩdes abstinut se ħiditate be¬
neficio pͥncipi ᷑ ⁊ tota hr̃ditas ad seĩ¬
am ꝑtin̾e cepit. q̃ro an ĩ seiã quei
sola hr̃s remansit ⁊ om̃iant sola ħrt¬

Expanded text:
quos et Seia, Sempronio cauerunt summam, qua quisque condemnatus erat usuris isdem, quae ad exhibitionem a testatrice praestabantur: postea excepta Seia filia ceteri heredes abstinuerunt hereditate beneficio principis et tota hereditas ad Seiam pertinere coepit. quaero, an in Seiam, quae sola heres remansit et omnia ut sola he
Abbreviated transcription (Latin):
sit eũtũ ñ fore. ueluti si ticio hr¬
de instituto. postumꝰ aut impu¬
bes ex hrdatꝰ neget᷑ filius. nec
adrem ꝑtin. ꝙ int̾est illiꝰ ĩqui¬
brdam filiꝰ ẽe̾. ueluti pp̾frĩs ex
alia mr̃e nati bona. uł iurelis¬

Expanded text:
 non fore, ueluti si Titio herede instituto postumus aut impubes exheredatus negetur filius. nec ad rem pertinet, quod interest illius in quibusdam filium esse, ueluti propter fratris ex alia matre nati bona uel iura li
Abbreviated transcription (Latin):
tãdo se ĩarogand̾ testator cũ ca¬
pite. fortimas qͦ suas ĩ familiã
⁊dom̃ alicam tͣnsferat. plane si
it. uoluntas q̃ defec̾at iudicõ re¬
qͥs aliudtestiñ fetiss. ac sup̾mas¬

Expanded text:
ando se in adrogandum testator cum capite fortunas quoque suas in familiam et domum alienam transferat. plane si rit, uoluntas, quae defecerat, iudicio requis aliud testame
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ħ ip̃m querat᷑. an aliꝙͥtibi a
tutorib uł curatorib debeat᷑ nõ
bt̃ rõem postuło tua uolentis in
tratis pupillũ p̃rna ħrditate absti¬
neat bonis patris uenditis tͣctan
solet. utrũ utilis accõpupillo re¬
linqui an creditorib ꝯcedi debeat
⁊ ꝓbat᷑ acc̃om int̾ pupillũ ⁊ credi¬
tores patͥs ẽẽ dindendam.s. ut ꝙ¬

Expanded text:
c ipsum quaeratur, an aliquid tibi a tutoribus uel curatoribus debeatur, non habet rationem postulatio tua uolentis in tratis pupillum paterna hereditate abstinet, bonis patris uenditis tractari solet, utilis actio pupillo relinqui an creditoribus concedi debeat. et probatur actionem inter pupillum et creditores patris esse diuidendam,
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ħat᷑. ut uxor ducta suũ pariat
nͨ mir̃ sit ex sua ĩgenuũ nasci. Ẽ
ex captiua Rept̾ sit ĩgenuũ nasti.
e̾ dem sortis fu̾at cuiꝰ ⁊ mr̃ moraᷤ
passa ĩ lib̾tate fid̾imissa ip̃e qͦr
morã passꝰ ẽ. suis ẽ prĩnascĩ exͦ¬

Expanded text:
atur, ut uxor ducta suum pariat? nec mirum sit, ex serua ingenuum nasci, cum et ex captiua rescriptum sit ingenuum nasci. eiusdem sortis fuerit, cuius mater moram passa in libertate fideicommissa, ipseque moram passus est, suum eum patri nasci ex
Abbreviated transcription (Latin):
nicenis aureis intlligend̾ er̃ acho¬
hr̃de pr̃oni dũ tarat legatũdatum
⁊ iõ titiũ nõ ampliꝰ quicũcẽ ĩ sui
uendicare posse. ad iecc̃o aut̃ illa
quo ᷤᷤ estimo sĩgulo ᷤᷤ uicenis aureis
nõ mutat legati ⁊dicõm si. lesis
enĩ u̾m p̾tiũ ẜuor ĩ estimacõm de¬
ducet᷑. ¶Tico fundũ .do. lego. sic
buiss ⁊ eaticuis accepta ei feciss
fundũ uendicaͣnt᷑ pt̃. ¶ S̾i ticiꝰ
cui stichus legatus fu̾at añ qmͣ sa¬
ret ad se legaiũ ꝑtin̾e decest it ⁊
cundem sero legaũit ⁊ hr̃s ticii le¬
gatũ nõ repudiau̾it sachũ seuis
uendicabit. ¶ Si pac̾fa ab impu¬
b̾e filio ticõ fundũ legau̾it ⁊ a ss̾¬
stituto eundẽ eid̃ titõ ⁊ pupillus pa¬
t̾ hr̃s extit̾it su̾uendicau̾it ticiꝰ

Expanded text:
llegendum erit a coherede patroni dumtaxat legatum datum et ideo Titium non amplius quincuncem in seruis uindicare posse. adiectio autem illa 'quos aestimo singulos uicenis aureis' non mutat legati condicionem, si legis m deducetur. 'Titio fundum do lego, si buisset et ea Titius accepta ei fecisset, fundum uindicare potest. Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret ad se legatum pertinere, decesserit et eundem Seio legauerit et heres Titii legatum non repudiauerit, Stichum Seius uindicabit. Si pater familias ab impubere filio Titio fundum legauerit et a substituto eundem eidem Titio et pupillus patri heres exstiterit: siue uindicauerit Titius
Abbreviated transcription (Latin):
fundi mcatus sic p̃p es allienũ hr̃di¬
fariũ p̾sente ⁊ assignante eo cui fi¬
d̾iꝯ. debebat᷑. placet nõ fundũ set
eius p̾ciumrestitui deb̾e. marcels. no¬
tat. si fundũ restitu̾e malit hĩt: an

Expanded text:
fundi, mercatus sit propter aes alienum hereditarium praesente et adsignante eo, cui fideicommissum debebatur, placet non fundum, sed pretium eius restitui deberi. Marcellus notat: si fundum res
Abbreviated transcription (Latin):
e idꝙ sb̃ ⁊ dicõne legatum ẽ. tuc
ꝑtiꝑe d debebit cum condico exti¬
t̾it. int̾imu̾o aut ei aut huis qui¬
b legatum ẽ sat̃ dari oꝑt. ¶Cui
statu lib̾ pecuiã dare inssus est is
rogari pt̃. ut eandem pecumam
alicii restituat. namcium possit
testator codicilł: pure lib̾tatem
dare ⁊ ħ modo ꝯdicom̃ extingu̾e

Expanded text:
d sub condicione legatum est tunc praecipere debebit, cum condicio exstiterit: interim aut ei aut his quibus legatum est satisdari oportet. Cui statuliber pecuniam dare iussus est, is rogari potest, ut eandem pecuniam alicui restituat: nam cum possit testator codicillis pure libertatem dare et hoc modo condicionem exstingue
Abbreviated transcription (Latin):
suo aliquis legau̾it ⁊ inuo eo qui
mͥ ẜinĩ legau̾at dies legati ꝓuo dati
cessit. ⁊festĩ: id legatũ hr̃ditati ac¬
quint᷑. ⁊ iõ qmͣius postea moriat᷑
is qui ẜuũ in legau̾at ad me id ꝙ
suo legatum est nõ ꝑtinebit¶ Cũ
ho ex tesro petitus est cã eiꝰ temꝑis
quo lis cõtestubr̃ rep̾se ntarid ac¬
tori ⁊ sicut ꝑtus an cillarũ. sic fruc¬
tus fundoꝵ. ĩt̾im ꝑcepti ĩ ħ indiciũ
deducunt᷑. ita ꝙ suo legatoꝵ uł hr̃¬
ditatis noĩe int̾im obuem̾t p̾ston¬

Expanded text:
o aliquis legaverit et vivo eo qui mihi servum legaverat dies legati servo dati cesserit, confestim id legatum hereditati adquiritur: et ideo, quamvis postea moritur is qui seruum mihi legauerat, ad me id quod seruo legatum est non pertinebit. Cum homo ex testamento petitus est, causa eius temporis, quo lis contestabatur, repraesentari debet actori et, sicut partus ancillarum, sicut fructus fundorum interim percepti in hoc iudicium deducuntur, ita quod seruo legatorum uel hereditatis nomine interim obuenerit p
Abbreviated transcription (Latin):
hã id ut gͥ hĩtare ĩ iͥilla liceat in
qua ment. ut ⁊ it̾ quo ⁊ actum
ĩ ea ħeat. si u̾osolum quo except̃
fu̾it fundꝰ excepta uilla uõdicari
debebit ⁊ suitus ip̃o iͣre uille de beb̃
nõ secus. ac si duor fundor dñs altin
legau̾it. ita ut alt̾i s uiret s indi¬
nandũ ẽ testatorẽ ⁊̃ sũ dolo cogitaᷤᷤ¬
se. sñ quo ed ificiũ stare non pt̃
Si lib̾tus patromũ. ex .uii. uncus
hr̃dem scͥserit alioᷤ ex cet̾is ⁊ itale

Expanded text:
 uilla liceat: in quo inerit, ut iter quoque et actum in ea habeat. si uero solum quoque exceptum fuerit, fundus excepta uilla uindicari debebit et seruitus ipso iure uillae debebitur, non secus ac si duorum fundorum dominus alterum legauerit ita, ut alteri seruiret. sed inclinandum est testatorem etiam de solo cogitasse, sine quo aedificium stare non potest. Si libertus patronum ex septunce heredem scripserit, alios ex
Abbreviated transcription (Latin):
pecunia fu̾nit depõsita ap̾ aliꝙ̃
pii debebꝰ. qiͣ uideat᷑ hr̃s rogcatus
xemitt̾e id debitori. nam si cõne¬
mat᷑ debitor ab hĩde doli eccepcõe¬
nti pot̃.¶Denĩ. queres utile fid
Id̾iꝯ. q a legatario relinquit᷑
ita de mũ qb eo debetur si ad legã¬

Expanded text:
pecunia fuit deposita apud aliquem Pii debebitur, qu‹a›si uideatur heres rogatus remittere id debitori: nam si conueniatur debitor ab herede, doli exceputi potest: quae res utile fidd a legatario relinquitur, ita demum ab eo debetur, si ad lega
Abbreviated transcription (Latin):
tũ accepiss nam ⁊ eum qui debi¬
litatũ ab hĩde s̾uũ acceꝑit: recte:
sibi legatum ignorans eũ sibi le¬
gatũ. ab hr̃de emit. si cognito le
net iñ se doli mali excepcõm. ¶Q
si p̾cõ soluto ex test̾o ag̾e instituit
hoĩem ⁊ sequi debebit. ⁊ accõe ex
empto p̾ciũ recuꝑabit q̃mad̾m
si iudico exempto actũ fuit ⁊cc̃
actor comꝑu̾it legatum sibi ho¬
excepcõne hr̃s titus ent. set ⁊ si gen̾
ex ꝓmissione ⁊ puella ex testo ag̾e.
institu̾t. cõuenire enĩ int̾ se eos o
ut alt̾utͣ accõne ꝯtenti sunt. ¶ Si
ita ci legatũ ẽe si tabulas crrogra

Expanded text:
tum accepisset: nam et eum, qui debilitatum ab herede servum acceperit, recte sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legnet in se doli mali exceptionem. quod si pretio soluto ex testamento agere instituerit, hominem consequi debebit, actione ex empto pretium reciperabit, quemadmsi iudicio ex empto actum fuerit et tunc actor compererit legatum sibi hoexceptione heres tutus erit, si et gener ex promissione et puella ex testamento agere instituerit: convenire enim inter eos oportet, ut alterutra actione contenti sint. Si ita cui legat
Abbreviated transcription (Latin):
Inus pius ab eo qui amina le¬
gata p̾cipe ad distͥbuend iuissꝰ
erat. uetuit cancionẽ exigices¬
sanciũ ꝑtes reddi nͥ aꝑtẽ cau̾e iꝰ¬
sus ẽet.
titori cauenti euicta ħrditate.

Expanded text:
Diuus Pius ab eo, qui annua legata praecipere ad distribuendum iussus erat, uetuit cautionem exigi cessantium partes reddi, nisi aperte cauere iussus esset.titori cauenti 'euicta hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
eo restituendo ñ hr̃idi siticio ca¬
iuu ceb̾at. int̾dum ⁊ si ab h̾rde le¬
lutisi detragto usufructi ꝓprie¬
tas ei leget᷑. ususfructꝰ seio. qͥ
eĩ attinebit hec ca̾u hrdi cau̾i
ad ꝙ̃ emolum̃tũ int̾cidentisusꝰ
frctꝰ ñ sit spectand̾̃. u̾m si usu
fructu seio legato ꝓpͥetas ticio
ita leget᷑. ut quo ad seiũ ꝑtin̾e
desient hãt ꝓpuietatẽ tũc ur̃di
cam̾ oporteuit ꝯfructuario ab
brde aut̾ ticio. qi non sit c̾cũ
ususructu int̾empto ad ticiũ
aprietatem reuersumin. ¶Ip̃.

Expanded text:
tituendo non heredi, sed Titio caveri debeat. interdum et si ab herede leluti si detracto usu fructu proprietas ei legetur, usus fructus Seio: quid enim attinebit hoc casu heredi caveri, ad quem emolumentum intercidentis usus fructus non sit spectandum? verum si usu fructu Seio legato proprietas Titio ita legetur, ut, cum ad Seium pertinere desierit, habeat proprietatem, tunc heredi caveri oportebit a fructuario, ab herede autem Titio, quia non sit certum usu fructu intercepto ad Titium proprietatem reversuram. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝑsona qui nc̃ extraneus ẽ res¬
pitienda est. s emp̃tor quiscd̾m
uoluntatẽ defũcti ex ilł fu̾nt qui¬
b ꝑ mauserat testatiͥ uenunda¬
ri. nec condicõ exticit. rei .p. dati
fid̾iꝯmissi. ¶ Tustulanus fid̾n
misit eius cui duo milia solidorũ¬
legauit inẜ uerba. a teꝑatrone
peto uti ea duo milia solidor reddas
legatũ ad patronũ ꝑtineat. an
u̾o apd̾ hr̃dem reman̾e debeat.
nõ stet̾t ꝑere defunctiuomntati.
¶ Pat filios ħ̃rdes scripserat. ⁊ ad¬
iẽcit predia que ad eos ex bonis
meis ꝑuenta sũt nlła ex ca allie¬
nent. s conseruent successiom

Expanded text:
espicienda est, sed emptorum, qui secundum uoluntatem defunctae ex illis fuerunt, quibus permiserat testatrix uenundari, nec condicio exstitit dati fideicommissi Tusculanis. Fidei commissit eius, cui duo milia legauit, in haec uerba: 'a te, Petroni, peto, uti ea duo milia solidorum reddas legatum ad Petronium pertineat an uero apud heredem remanere debeat. non stetit parere defuncti uoluntati. Mater filios heredes scripserat et adiecit: 'praedia, quae ad eos ex bonis meis peruentura sunt, nulla ex causa abalienent, sed conseruent successioni
Abbreviated transcription (Latin):
suũ cũ tab̾nalegauat. ⁊̃ adiecerat
ħ u̾ba. fibiq eos hr̃e possidere uolo
ealege ⁊ condicõne ne quis eorum
ꝑtem suam uend̾e donare. ue. aliud¬
nequid fac̾e̾. alii uelit. ꝙ si aduer¬
sus ea qͥd factũ fu̾it. tũc eas porcõ¬
nes p̾ͥdium ue. cũ tab̾na ad rem
ue .p. thusculanoꝵ ꝑtinere nolo.
quidã ex hus lib̾tis uendiderunt
ꝑtes suas duob colib̾tis suis ex eo¬
dem corpore. emptores aut̾ deft̃¬
ti gaiũ seiũ extrancũ hr̃dem re¬
liquerũt. q̃itũ ẽ ꝑtes que uenie¬
rũt. utnũ ad gauim seiũ etͣneũ

Expanded text:
um cum taberna legauerat et adiecerat haec uerba: 'sibique eos habere possidere uolo ea lege et condicione, ne quis eorum partem suam uendere donareue aliudue quid facere alii uelit: quod si aduersus ea quid factum erit, tunc eas portiones praediumue cum taberna ad rem publicam Tusculanorum pertinere uolo'. quidam ex his libertis uendiderunt partes suas duobus conlibertis suis ex eodem corpore, emptores autem defuncti Gaium Seium extraneum heredem reliquerunt: quaesitum est, partes quae uenierunt utrum a
Abbreviated transcription (Latin):
dum ticianũ ad fiscum ꝑtinere̾. ita
oĩ fies ut fundꝰ ticiams denoĩe
filius eum fundꝰ ⁊ uoluntatẽ pr̃is
retimut. an defucto eo nõ ad hr̃de ᷤ
scriptos a filio. s ad eos qui de fami
te defuncti colligi posse filiũ quo
int̃. ne ullo modo reliquios euis
⁊ p̾diũ sb̾urbanũ aut domũ ma¬
iorem hr̃s eiꝰ pionoraret. autͣ llo
modo alie naret filia eiꝰ hr̃s scrip¬
ta hr̃dem reliquid filiam suã nep¬
tem pͥmipilans que eadẽ res diu
possedit. ⁊ decedens mitiuit extra
iuliũ agppam ꝑtinerent .R. cũ¬

Expanded text:
num ad fiscum pertinere: ita enim fiet, ut fundus Titianus de nomine filius eum fundum secundum uoluntatem patris retinuerit, an defuncto eo non ad heredes scriptos a filio, sed ad eos, qui de fami ex uoluntate defuncti colligi posse filium qu‹ouit, ne ullo modo reliquias eius et praedium subur banum aut domum maiorem heres eius pigneraret aut ullo modo alienaret: filia eius heres scripta heredem reliquit filiam suam neptem primipilaris, quae easdem res diu poIulium Agrippam, pertinere‹n›t.
Abbreviated transcription (Latin):
exstipulatu ab h̃r dib patͥs. ⁊ ex
fid̾iꝯ. ab hus quor int̾est qiͣ debi¬
torem conueniri posse. marime
post cõstitu cõem diui pii qui hot
induxit. ¶ Nupͣtura duob fllũã
sius quo ᷤ ex priore matͥmomo ha¬
tem dabat stipularent᷑. ĩ omnem
casũ quo solui possit mat̾moniũ
ut ⁊̃ alterutͥ ex hiis dota do ͨ sol¬
uat᷑ constante m̾tn̾io unoex fili¬
is mortuo uror ꝑ epłam petit a su¬
ꝑstite filio uti qñq ꝑtem dimidi¬
a̾ dũtarat docis eregerit. ⁊ en con¬
eius remanere cõcedͤat᷑ qĩtum est
posteo ĩ mrĩmonio młre defũcta.
an maritus si de dotadote cõueniat᷑
a filio dotili mali exceptõe setu̾i pos¬
sit. ⁊ an ultro exca fid̾i ꝯmissi accõ
ei coͣmpetit. ut de ꝑte obligacõnis
idem q̃rit᷑ an deuliqͣ ꝑte dimidia mã
dati accõ utił sit ħrdib młris ad¬
u̾sus filiũ etꝰ .R. ẜea que ꝓpon̾en
t᷑ marime post lit̾as ad filiũ scͥp¬
Codicilł ita scripsit. uolo oñua q̃¬

Expanded text:
ex stipulatu ab heredibus patris et fideicommisso ab his quorum interest quasi debitorem conveniri posse, maxime post constitutionem divi Pii, quae hoc induxit. Nuptura duobus filiis suis, quos ex priore marito hati dabat, stipularencasum, quo solui posset matrimonium, ut etiam alterutri ex his tota dos soluatur: constante matrimonio uno ex filiis mortuo uxor per epistulam petit a superstite filio, uti quandoque partem dimidiam dumtaxat dotis exigeret et ea coneius remanere concedat. quaesitum est postea in matrimonio muliere defuncta, an maritus, si de tota dote conueniatur a filio, doli mali exceptione se tueri possit et an ultro ex causa fideicommissi actio ei competit, ut de parte obligationis idem quaerit, an de reliqua dimidia parte mandati actio utilis sit heredibus mulieris aduersus filium eius. maxime post litteras ad filium scripCodicillis ita scripsit: 'Βούλομαι
Abbreviated transcription (Latin):
dũ cornelianũ de nomĩe meorum
exire ueto. unus ex ħrdib stichus
ancillam a rethusam testõ lib̾am
ẽe̾ iussit ei q ꝑtem suam fundile¬
gauit. q̃ro an hr̃s ⁊ cet̾i colib̾ti sti
contiñi. ¶ Filiam suã ħrdem scpͥ¬
serat. ⁊ ita cauit. ueto aut̃ edifice¬
tũ de noĩe meo exire. s aducmos

Expanded text:
dum Cornelianum de nomine meorum exire ueto': unus ex heredibus Stichus ancillam Arescusam testamento liberam esse iussit eique partem suam fundi legauit: quaero, an Eros et ceteri conliberti Sticcontineri. Filiam suam heredem scripserat et ita cauerat: 'ueto autem aedificium de nomine
Abbreviated transcription (Latin):
a allienare seu pignori pone ꝓbu
tiis ⁊ ceteris cognatis fidĩ mnse¬
rat. cũfiliis p̾̃dia que pat̾ obligata
reliquerat. dimisso hrditario credi¬
tore mĩmis noui creditoris apͥore
ĩ sequentẽ creditorẽ pignoris ꝯpo¬
tethe. ue. nomĩe transtulit. qĩtũ
ẽ an pignꝰ recte ccͣtum e̾et. R ẜea
q̃ ꝓponerent᷑ recte ccͣrũ. idem que¬
sũt cũ filius p̾dia hr̃ditaria. ut di¬
nuitt̾et hr̃ditanos creditores distrar¬
iss an emptores qui fid̾iꝯ. ignora¬

Expanded text:
a alienare seu pignori ponere prtiis et ceteris cognatis fideicommiserat: filius praedia, quae pater obligata reliquerat, dimisso hereditario creditore nummis noui creditoris, a priore in sequentem creditorem pignoris hypothecaeue nomine transtulit: quaesitum est, an pignus rproponerentur recte contractum. idem quaesiit, cum filius praedia hereditaria, ut dimitteret hereditarios creditores, distraxisset, an emptores, qui fideico
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ .l. postea neuiꝰ uolente testa¬
tore lit̾as emisit ad eas ẜ uolun¬
tatem testatoris restitututũ põt¬
teatestator fecit codicillos quilx
⁊ hec p̾cepit. ut p̾t̾ codicillos hoc
siquid aliud ꝓlatum ee̾t nõ ua¬
lecit. q̃itum e̾ an memꝰ qui. oc

Expanded text:
a: postea Maeuius uolente testatore litteras emisit ad eas secundum uoluntatem testatoris restituturum: postea testator fecit codicillos, quibus et hoc praecepit, ut praeter hos codicillos si quid aliud prolatum esset, non ualeat. quaesitum est, an
Abbreviated transcription (Latin):
mͣauit. quib ita cauit. lũciui ti¬
cius seie hrdi sue qmͣ ꝓ ꝑte dum¬
tatiᷤ ꝑtemuͭo acciꝑe. cuiꝰ ĩ locum
ꝑtem ue eiꝰ publicũ semꝑniũ do¬
o ad quẽ hrditatis porcõem nolu¬
it ꝑuenire cũ hoc elogio fcois. re¬
bis supͣscriptis uałe̾ intlłigatur.
⁊ a quo semꝓniꝰ petere possit. cũ
ad c̾com pc̃ciam ꝑ soͣm codicillos
uio peti. ¶Pat̾ emancipato a¬
lio bona sua uinu̾sa exceptis du¬
latus ẽ a filio in hec uerba que
mancipia ⁊ͥ ⁊ que p̾dia donatõis
pereñ quẽ ea res ꝑtinebit quomi¬
nꝰ eo mancipia que qͥ ex hus
agnata erũt. eaq predia cũ ĩ¬

Expanded text:
mauit, quibus ita cauit: 'Lucius Titius Seiae heredi suae, quam pro parte dimhereditatis ueto accipere, cuius in locum partemue eius Publium Sempronium doo, ad quem hereditatis portionem noluit peruenire, cum hoc elogio fideicommissum rebis supra scriptis ualere intellegatur et a quo Sempronius petere possit, cum ad certam personam codicillos uio peti. Pater emancipato filio bona sua uniuersa exceptis dulatus est a filio in haec uerba: 'quae tibi mancipia quaeque praedia donationis quem ea res pertinebit, quo minus ea mancipia quaeque ex his adgnata erunt eaque praedia cum i
Abbreviated transcription (Latin):
nix quid̃ pot̾it ꝑsuad̾i ñ fuisse ea
hrditatẽ soluendo que emptorẽ
ĩuem̃it. u̾a aut̃ r̾onc nicħ legata¬
rius debebr̃. qr mag̾ ex stultitia ep̃¬
toris hr̃e ur᷑. hr̃s institutus ꝙͣ ex bo¬
ns defuncti. nã ⁊ ccͣrio. si male uẽ¬
did̾it reᷤ hr̃ditarias nõ ent hoc le¬
mod̾ d ẽẽ br̃dis si res uñ adminis¬
trau̾it. ¶ S si is qui soluendo nõ
ẽ legau̾it. ⁊ hr̃s cum creditorib de¬
ciderit. nec ĩ solidum solu̾it. ⁊ si ob
eam decisiõm factum sit. ut alicͥy
temeret. nicħ tñ legatariis debi¬
tinũ. qui ea pcc̃iam nõ ex ħrditate
ĩ annos sigulos legatũ sit. cũ de le¬
ge falcidia querat᷑ marcelł. puta ͭ
tiũ udi̾ legatũ ꝙ̃tũ sufficiat sor¬
ti ad usuras t̾entes eiꝰ sũme que
legata ẽ colligendas. P Ap̃

Expanded text:
uisse eam hereditatem soluendo, quae emptorem inuenerit: uera autem ratione nihil legatariis debebitur, quia magis ex stultitia emptoris habere uidetur heres institutus quam ex bonis defuncti. nam et e contrario si male uendiderit res hereditarias, non erit hoc leredis, si bene res administraverit. Sed et si is qui solvendo non est legaverit et heres cum creditoribus deciderit, ne solidum solveret, et ob eam decisionem factum sit, ut aliquid retineret, nihil tamen legatariis debiturum, quia eam pecuniam non ex hereditate, annos singulos legatum sit, cum de lege Falcidia quaeratur, Marcellus putat tantum videri legatum, quantum sufficiat sorti ad usuras trientes eius summae, quae legata est, colligendas. Papini
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. ¶ Si fino mio dugs sb̾stitu¬
it tractar sol. an ex ꝑsona sua
faltidiam possit rduce̾ sb̾sti¬
tutus. qrã pupillꝰ nõ ht̃ . uł u¬
mis pupilli sb̾stitutus. ⁊ facile

Expanded text:
. Si filio suo duos substituerit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non haberet vel unus pupilli substitutus. et facile
Abbreviated transcription (Latin):
post hanc legẽ rognta testm fa¬
tiet is quͣtam cuiq ro̾mano̾ pe¬
cumã iure publico daxe legare.
hr̃ditatis eo testõ here des capi¬
ant eis qͣuib qͥd itadatũ lega¬
tũ ue erit. oam pocĩam sũ fraude
sua cape liceto. isq hr̃s qui eam
tampnatus esto. ¶Lex falcidia

Expanded text:
post hanc legem rogatam testamentum faciet, is quantam cuique civi Romano pecuniam iure publico dare legare quartam hereditatis eo testamento heredes capiant, eis, quibus quid ita datum legatumve erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui eam damnatus est".
Abbreviated transcription (Latin):
e uatũ eris aliemloco ꝑs diu¬
dia auscederet ut residua sola
litigantis optinendi uotũ hãe
opionẽ admittit. ¶ Si suus
testo manumissus an aditam
hiditatẽ decedat. heredi quidẽ
os qui moriente dño ea ualia¬
dĩe affec̾a fu̾ant. ut ees ñ po sis

Expanded text:
, utrum aeris alieni loco pars dimidia abscederet, ut residua sola litigantis et optinendi uotum hanc opinionem admittit. Si seruus testamento manumissus ante aditam hereditatem decedat, heredi quidem os, qui moriente domino ea ualetudine affecti fuerant, ut eos non posse
Abbreviated transcription (Latin):
sentacõis puta ⁊ mod̾ utile ent lex
quo falcidia ĩ eo ꝯmodo locũ ħe¬
bit. ¶Si legatanus possom̾ nac¬
tus ẽ. ⁊ ñ pot̾ aduocari res ei qr
uoluntate hr̃dis errantis Mactꝰ ẽ
possõm. dabr̃ accõ heredi. ut id ꝙ
supͣ dodnͣtẽ ẽ offerat᷑. ¶ Intdum
om̃imodo nccm ẽ solid̾ solui lega¬
tario int̾poita stipusone quanti¬

Expanded text:
sentationis puta commodum utile erit, lex quoque Falcidia in eo commodo locum habebit. Si legatarius possessionem nanctus est et non potest avocari ei res, quia voluntate heredis errantis nactus est possessionem, dabitur actio heredi, ut id quod supra dodrantem est offeratur. Interdum omnimodo necessarium est solidum solvi legatario interposita stipu
Abbreviated transcription (Latin):
lecũ. ¶Adeos qui omissacã tesfi̾
possident hr̃ditatẽ ñ ꝑun lex fai¬
cidia. s ꝑ edcm̃ p̾toris inducit᷑
potestas legis. idemq ẽ si iuiris¬
irandi ⁊ dicio remissa fit. ¶ S
⁊ si suo suo testator data lib̾tate
legau̾it. qr differutt ĩ id tp̃c quo
lib̾ futurus ẽ. It ei qui ap̃ hostes
ẽ. aut ei qͥ ñ dum natus ẽ datu sit¬
aliꝙͥ ħ lex locũ habebit. ¶Ad
mumcipiũ quoq legata ł etiã¬
s ea q̃ do̾ relinqunt᷑. lex faltidiaꝑ
tinz. ¶ Nõ solũ a ad resꝓprias
erogat᷑ defeit᷑ adhͣnc legẽ. siue
ĩ pond̾e. numꝰo. mensura ue ua

Expanded text:
 qui omissa causa testamenti possident hereditatem, non pertinet lex Falcidia: sed per edictum praetoris inducitur potestas legis. Idemque est, si iurisiurandi condicio remissa sit. Sed et si seruo suo testator data libertate legauerit, quia differtur in id tempus, quo liber futurus est, item ei qui apud hostes est aut ei qui nAd municipum quoque legata vel etiam ea, quae deo relinquuntur, lex Falcidia pertinet. Non solum autem ad res proprias erogatur refertur ad hanc legem, sive  pondere numero mensura va
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ qmͣ ꝑ legem falcidiã cepe¬
rit reddi. uesuti si ea que a pupillo
legata sunt. ñ excedãt mod̾ legis
falcidie. uerem. ne aut̃ in pube
co mortuo alia seͣgata ĩ ueniant
que ꝯtribucõne facta excedant

Expanded text:
am per legem Falcidiam ceperit, reddi': ueluti si quae a pupillo legata sint non excedant modum legis Falcidiae, ueremur autem, ne impubere eo mortuo alia legata inueniantur, quae contributione facta excedant
Abbreviated transcription (Latin):
dons peticom dandebe. ¶No
oĩa que ab om̃ib gradib re¬
licta sunt legata p̾stare cum
o qui cc̃ tabulas pent. si ea so¬
la que ĩ eo gradudata sunt ꝯͣ¬
ꝙ̃ bonor possõnem accepit. si
nõ umꝙͣ ccͣ aliũ quid̃ gradum
petita ẽ. bonor possõ ex alio u̾o
legata p̾standa sunt. ut ecce
ducs gradꝰ hr̃dum feci emã¬
cipatum p̾terit ab utͦ tñ gͣdu
lib̃is ⁊ parentib legata ascrip
ex pͥmo gradu uiuit ealegata
p̾stabit. q̃ lib̾is ⁊ pentib apri¬
mo gradu data sunt. sin uero
nemo uiuit eor eaꝙ a sequẽ
nis cũ testator moritum. t̾c ab
ĩtestato mag̾ bonor possõnẽ
p̾t̾ito filio compet̾e. n legata
cuiꝙ p̾standa sꝙ si post morteᷤ
testatoris añ aditam ħrditateᷤ
istituti decesserint ccͣ ip̃os quid̃
ind̾ipetitam. u̾mptũ ab eis relic¬
talegata nõ eẽ p̾stonda si que
a sb̃ditis relicta st̃. P Auł.¬

Expanded text:
dotis petitionem dari debere. Non omnia, quae ab omnibus gradibus relicta sunt, legata praestare eum oportet qui contra tabulas petit, sed ea sola, quae in eo gradu data sunt bonorum possessionem accepit. sed nonnumquam contra alium quidem gradum petita est bonorum possessio, ex alio vero legata praestanda sunt: ut ecce duos gradus heredum fecit, emancipatum praeteriit, ab utroque tamen gradu liberis et parentibus legata adscripex primo gradu uiuit, ea legata praestabit, quae liberis et parentibus a primo gradu data sunt: sin uero nemo uiuit eorum, ea quae a nis, cum testator moritur, tunc ab in testato magis bonorum possessionem praeterito filio competere nec legata cuiquam praestanda: quod si post mortem testatoris ante aditam hereditatem instituti decesserint, contra ipsos quidem uideri petitam, uerumtamen ab eis relicta legata non esse praestanda, sed quae a substitutis relicta sunt. 11 Pau
Abbreviated transcription (Latin):
mali huic noceat. ⁊ ab surdum
ẽ eũ cogi legata p̾stare. qr b̾oꝵ¬
possõnem pecierit ⁊ cũ sñ hac hr̃¬
ditatẽ ħiturꝰ sit suouire. mnĩ
si duo p̾t̾iti sunt emãcipatꝰ ⁊ is
qͥ ĩpot̾ate ẽ. quid̃ n ͨ emãcipat᷑
p̾stare de b̾elegata existimant.
cũ ⁊ si hic nõ pet̾et ẜuus solus

Expanded text:
mali huic nocet et absurdum est eum cogi legata praestare, quia bosionem petierit, cum et sine hac hereditatem habiturus sit suo iure. unde si duo praeteriti sunt, emancipatus et is qui in potestate est, quidam nec emancipatum praestare debere legata existimant, cum et si hic non peteret, suus solus
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. si te h᷑ dem sdlũ iustituam.
⁊ scͥbam uͣti ionum̃tũ mn̾ ctape¬
cuĩa facias nlłmͣ eĩ obligacõem
dem scpͥsero. nam siue de solum
dampnau̾o monum̃tũ facias co¬
hr̃s tuus agere pot̾it tetũ fami¬
lie ħ ciłcupde uti facias. qm̃ in
tͥest islius qnͥ ⁊̃ si utͥq uissi estis
hec face̾ mincẽ acconem ħebitis
¶Ad auͣctem scͥbentis hoc quoq ꝑ¬
tinet cum quis uissit municipiꝰ
ẏmagines pomi. nam si nõ ho¬
noris gr̃a muncipii id fecisset.
s sũ a accõ eo nom̃e nlłi compe¬
tit. ¶ Itaq hd̃c qͥniti nucii scriꝑ¬
tura lib̾i mei ibi sunto. uͥ mat̾
sua eos e̾e̾ uolet. nlłamq obliga¬
cõem parit. s ad auͣtem defuncti
consciuanda̾ id ꝑtinebit. ut uͥ¬

Expanded text:
e heredem solum instituam et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias: nullam enim obligationem dem scripsero: nam siue te solum damnauero, uti monumentum facias, coheres tuus agere tecum poterit familiae herciscundae, uti facias, quoniam interest illius: quin etiam si utrique iussi estis hoc facere, inuicem actionem habebitis. ad auctoritatem scribentis hoc quoque pertinet, cum quis iussit in municipio imagines poni: nam si non honoris municipii gratia id fecisset, sed sua, actio eo nomine nulli competit. itaque haec Quinti Mucii scriptura: 'liberi mei ibi sunto, ubi eos mater sua esse uolet' nullam obligationem parit, sed ad auctoritatem defuncti conseruandam id
Abbreviated transcription (Latin):
simł totum sicut in hrdis eleccõne
tẽ eñ pensiones deb̾e testator uoluiͭ
qnͣtitates dũ tarat pensionũ ĩ arbi¬
to hr̃dis aut legataru contulit.
Sisiitasit legatũ hr̃s meus dato n
cio .x. tͥma dic dato. utrũ pensiom¬
b an u̾o post tͥemuũ debeant᷑.

Expanded text:
simul, sicut et in heredis electione. fieri enim pensiones debere testator uoluit, quantitates dumtaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit. Sed si ita sit legatum 'heres meus Titio decem trima die dato', utrum pensionibus an uero
Abbreviated transcription (Latin):
cipauit filiũ ex quo nepotẽ he¬
bat denĩ emancipatꝰ filio facto
ꝓcreauit filui ꝙ̃ auus ĩ iccum
tresꝑtes si debent ex quib una
ꝑtin ad filium qͥ ĩ pocestate re¬
mansit. alt̾a ad nepotem qui in
locum filii adoptatꝰ ẽ. t̾cia ad
emancipatũ filiũ ⁊ nepote qui

Expanded text:
cipauit filium, ex quo nepotem habebat: deinde emancipatus factus procreauit filium, quem auus in locum tres partes fieri debent, ex quibus una pertinet ad filium qui in potestate remansit, altera ad nepotem, qui in locum filii adoptatus est, tertia ad emancipatum filium et nepotem, qui