comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
I. principio frcitds̃ c. elu
& terram: Ut caelin imine
imellegatur sp̃italiam
salta: & formata .reatura:
tam quam caelum caeli
huius quod incorporibus
summumest: Secunda
enim die factuns
bilis et in conpositae: ac
tenebrosa abrssomꝑ fectio.
corporalis substantiae sig¬
nificata est: Unde tempo¬
ralia illa fierent: quorũ
prima e& lux: ⁊Qnomodo
autem percreaturam quã
fecit ante tempora dici
potuit temporaliter
fiat lux: inuenire diffici¬
le est ⁊ sono uocis enim: non
intellegimus dictum: Nam
quid quid est tale: corpo¬
reum est: An exilla in ꝑ¬
fectione substantiae cor¬
poralis: fecit aliquam uo¬
cem corpoream: perquã
sonar& fiat lux: Ergo
caliquod uocale corpus
ante lucem creatum :¬
at que formatum est
Sedsuta est: iam erat tem¬
pus: per quod uox curre¬
ra ÷ sonorum que spatia
sibi iccedentium prete¬
rirent: Quod siam erat
tempus antequam fier&
lux : in quo tempore uox
seg&÷ qua sonaret fiat
as quem diem per

Expanded text:
in principio fecit deus caelum in principio fecit deus caelum et terram, ut caeli nomine intellegatur spiritalis iam facta et formata creatura, tamquam caelum caeli huius, quod in corporibus summum est. secundo enim die factum ebilis et inconpositae ac tenebrosa abysso inperfectio corporalis substantiae significata est, unde temporalia illa fierent, quorum prima esset lux. t Quomodo autem per creaturam, quam fecit ante tempora, dici potuit temporaliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus dictum; nam quidquid est tale, corporeum est. an ex illa inperfectione substantiae corporalis fecit aliquam uocem corpoream, per quam sonaret: fiat lux? ergo aliquod uocale corpus ante lucem creatum atque formatum est. sed si ita est, iam erat tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pert
Abbreviated transcription (Latin):
lente potentia : Ita &iam reb
trilla inchoatione persecus
at que formatis : Vidit ds̃ quia
bonum est: ꝓlacuit enim quod fac¬
uinest in ea benignitate qua
placuit in fier&. uiii. Duo quip¬
pesunt propter que amat ds̃
freaturamsuan: ut sit & ut
squia bona est & quoddeluce
ctum est hoc de omnibus
aneut rnim quaedam super¬
ressa cmnem temporalem
uolubilitatem inamplissi¬
ma scĩtatę subdõ.
Quedam uero secundum sui
teriporis modus dumperde¬
cessionẽ successionem que
rerum sȩculorum pulchri¬
tudo contexitur: quoder¬
godixitis fiat lux & fac¬
ta est lux inaliquo sdie
dixit anante omnemdiem:
Sienim uerbo sibi coa&erno
dixit hoc: utique intempo¬
raliur dixit: Siuero tem¬
porali terdixit: non uerbo
sibi coa& erno sed per aliquã
ereaturam dixit tempora¬
lem: Acper hoc nonerit
prima creaturalux :
quia iamerat per quam
cemporaliter dicer &ur
fiat lux: At que illud
ante omnemdiem feciss
intillegitur: quod diciume:

Expanded text:
lente potentia. Ita etiam rebus lente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus, quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit, ut fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut deus, quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc de omnibus. manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum per decessionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. Quod ergo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, in aliquo die dixit an ante omnem diem? si enim uerbo sibi coaeterno dixit, hoc utique intemporaliter dixit; si uero temporaliter dixit, non uerbo sibi coaeterno, sed per aliquam creaturam dixit temporalem. ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter diceretur: fiat lux. atque illud ante omnem diem fecisse intellegitur, quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
quentis uno primoque trans¬
asto: sedsi hoc dixero uereor
nederidear & ab his quicer¬
tissime cognouerunt & ab
his quipossunt fac illime
aduertere quod eotempors
quo nox apudnos est eas
partes mundi presentia lucd
in lustr& perquasol abocca
in ortum redit: acper hoc
omnibus uiginti quattuo
horis non de.ẽẽ. per cir cui¬
tũ grritotius alibidiem
alibi nostem : Num quidn
in quoscã cius beniuolentia dieo¬
tio que intellegitur: superseri
dictus est ne facienda operasua
perindigentiae necessi tatem
potius quam per abundantiam
beneficientiae ds amare putere¬
tur cuius rei memora postolus
dicturus decaritate super emi¬
nentem uiam demonstraturum
seait. Et alio loco super emi¬
nentem inquit scientiae cari¬
ta temxp̃i: Cumergosie opor¬
ter & insinuare spm̃di & super¬
ferri dicer &ur: cõmodius factũ
est ut prius insinuar&ur ali¬
quid inchoatum cui super fer¬
ridicer&ur: non enim loco
s. doninia superante acpređł¬

Expanded text:
quentis uno primoque transquentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne deridear et ab his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui possunt facillime aduertere, quod eo tempore, quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis inlustret, per quas sol ab occasu in ortum redit, ac per hoc omnibus uiginti quattuor horis non deesse per circuitum gyri totius alibi diem, alibi noctem. numquidnin quo sancta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminentem uiam demonstraturum se ait et alio loco, supereminentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuari spiritum dei, ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecel
Abbreviated transcription (Latin):
cuta est: non enim lux ẽẽ po¬
tuit nisi discerneretur ate¬
nebris. quod autem uoca¬
uit ds̃ lucemdiem & tene¬
bras nostem quanta mora
fieri poterat &iam si hoc
llabatim personum uo¬
cisegis s& nisiquanta &
a nobis dicitur lux uoce¬
turdies. & tenebre uocen¬
tur nox nisifor te quisita
desipiat ut quia suꝑ ominia
magnius estds̃ put& ore
di pr latas quamuis
paucissimas syllabas per
totum dici spatium po¬
tuis se diftendi huc acee
auia uerbo sibi coae
non corporali uocis sono
uocauit ds̃ lucem diem
& tenebras noctem: Pursus
enim queritur siuerbis
quibus utimur uocauit:
qualingua uocauerit
& quid opuserat sonis tran¬
seuntibus ubi cuius quam
nonerat corporalis ullus
auditus & non inuenitur
Andicendum est quodcum
cito peractum e& opusdi
tam diu stetit lux non suc re¬
dente noste donec diurnum
spatium perageretur
Ettam diumansit nox luci
suc cedens donecspatium
nosturni temporis prete¬
rir & & mane fier& dieise¬

Expanded text:
cuta est: non enim lux esse pocuta est: non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. 20. Quod autem vocavit Deus lucem diem, et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaetnon corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit, et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei se
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est quia in uerbum¬
patri coa& ernum non ca¬
dit tempus utrum it a &iam
sine tempore factum sit
quis quam forsitan quaerat:
fed quomodo potest hoc in¬
tellegi cumfactaluce
& diuisa atenebris & inditis
diei noctis que uocabulis
dicat scriptura: facta. ẽ.
uespera & factum .ẽ. mane
dies unus XUnde uidetur
illud opusdĩ factum per
spatium diei quoperacto
aduesperam uentum est
quod est nostis initium
Itemque peracto nocturno
spatio conpletus est totus
dies ut mane fier& in alte¬
rumdiem in quodieds̃
aliud consequente
operar&ur : Imm uero
idipsum permirabile est
cumds̃ nullo spatio sylla¬
barum a &erna uerbi sui
ratione dixerit fiatlir
facta est: sedmoradiur ni
temporis in eo consumi po¬
tuit cumdiscerner & ur
a tenebris atque utrumq:
discretum suis uocabulis
signar&ur mirum si&
hoc ueltanta mora fieripo¬
tuit ado quantadicitur ano¬
bisdis cretio quippe lucis
& tenebrarum in ipso utiq:
opere cum lux fier& conse¬

Expanded text:
dictum est. quia in uerbumdictum est. quia in uerbum coaeternum patri non cadit tempus, utrum ita etiam sine tempore factum sit, quisquam forsitan quaerat. sed quomodo potest hoc intellegi, cum facta luce et diuisa a. tenebris et inditis diei noctisque uocabulis dicat scriptura: et facta est uespera, et factum est mane dies unus? unde uidillud opus Dei factum per spatium diei, quo peracto ad vesperam ventum est, quod est noctis initium. Itemque peracto nocturno spatio completus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die Deus aliud consequenter operaretur. 19. Imo vero idipsum permirabile est, cum Deus nullo spatio syllabarum aeterna Verbi sui ratione dixerit, Fiat lux; facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis vocabulis signaretur? Mirum si et hoc vel tanta mora fieri potuit a Deo, quanta dicitur a nobis. Discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, conse
Abbreviated transcription (Latin):
fixa quodammodo a uerbo
patrico aerno: & quodã¬
modo in pressa intellegitur:
Secundum quam mouer&ur
& adspeciem conuertere¬
tur inferior illa tenebro¬
sa inperfectio naturȩ
corporeae & fier& lux:
sed multum est ad difficilli¬
mum capere quomodo
dicatur dõ non temporali¬
ter iubente neque id tempo¬
raliter audiente creatura
quȩ contemplatione ueri¬
tatis omnia tempora exce¬
dit sed intellectualiter
sibimet in pressas ab in cõ¬
mutabili dĩ sapientia ratio¬
nes tamquam intellegibi lis
locutiones inea quae in fra
sasunt trans mittente fieri
temporales motus in rebus
temporalibus uel forman¬
dis uela dministrandis:
siautemlux que primum
die taest ut fiat & facta .e.
&iam primatum creatu¬
re tenere intellegenda .ẽ.
ipsa est intellectualis uita
quȩnisi ad creatorẽ in lu¬
minanda conuerter &ur
fluitar & informiter:
Cum autem conuersa
& inluminata.ẽ. factum .ẽ.
quod in uerbo dĩ dictum . ẽ.
fiat lux : Uerum tamen
quemad modum sine tempore

Expanded text:
fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel adminSi autem lux, quae primum dicta est ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intelligenda est, ipsa est intellectualis vita; quae nisi ad Creatorem illuminanda converteretur, fluitaret informiter. Cum autem conversa t inluminata est, factum est, quod in uerbo dei dictum est: fiat lux. Uerum tamen quemadmodum sine tempore
Abbreviated transcription (Latin):
armenta boum quoniam non sunt eis pascua. Conpellit
nos c̃non debubus & armentis accipere quac dicta sunt
sedde his qui propter simplicitatem boues uocantur & oues
Dequorum pascuis saluator loquitur. Ingredi& ur & egre¬
dietur & pascua inueni& Haeciuit omnia intellege sub
m& aphora erucac locustae bruci& rubiginis quod subla
brugbus at que uastatis fames & pestilentia cuncta
possiderint

Expanded text:
armenta boum, quoniam non sunt eis pascua, compellit armenta boum, quoniam non sunt eis pascua, compellit nos non de bobus et armentis accipere quae dicta sunt; sed de his, qui propter simplicitatem boves vocantur et oves. De quorum pascuis Salvator loquitur: Ingredietur et egredietur, et pascua inveniet . Haec autem omnia intellige sub metaphora, erucae, locustae, bruchi et rubiginis, quod, sublatis frugibus, atque vastatis, fames et pestilentia cuncta possederint.
Abbreviated transcription (Latin):
dicentem : Caud & eindño semper. iterum dico gaud&ce
lugentes qm̃ ipsi consolabuntur
demolita sunt horrea dissipatae sunt a pothetȩcȩ qm̃ confusum
etriticum quid ingemuit animal. mugierunt greges armen¬
t quia non est pascua eis: sed & greges pecorum dispericrunt
lxx. Sus sultauerunt uituli in presepib suis disspatisunt the¬
sauri suffossa sunt torcularia quia a refactum est triticum: Qud
reponemus Nobis fleuerunt armenta boum quia noneratpas¬
cuaeis & greges ouium disperierunt Post quam alimenta
porerunt & de domodi gaudium la&itia que sublata sunt
sisacurati non fuerint murmurabunt: conputrescit instercoresuo
cuiusds̃ uenter est & quidicit : Manducemus & bibamus cras
enimmorieiur: huic demolita sunt horrca& a pothecas ddis
una non fuerint frustiae horrea & torcolaria pnreparantur
Cunque omnia a rucrint uoce flebili querebuntur & dicent quid
reponemus Nobis quod que sequitur luxta Vxx. fleuerdnnc

Expanded text:
dicentem: Gaudete in Domino sempedicentem: Gaudete in Domino sempequoniam ipsi consolabuntur demolita sunt horrea, dissipatae sunt apothecae, quoniam confusum est triticum; quid ingemuit animal, mugierunt greges armenti? quia non est pascua eis; sed et greges pecorum disperierunt. LXX: Subsaltaverunt vituli in praesepibus suis: dissipati sunt thesauri, suffossa sunt torcularia, quia arefactum est triticum: quid reponemus nobis? fleverunt armenta boum, quia non erant pascua eis, et greges ovium disperierunt. Postquam alimenta perierunt, et de domo Dei gaudium laetitiaque sublata sunt, Si saturati non fuerint, murmurabunt . Computrescit in stercore suo cujus Deus venter est, et qui dicit: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur : huic demolita sunt horrea futurae felicitatvina non fuerint, frustra horrea et torcularia praeparantur. Cumque omnia aruerint, tunc voce flebili querentur et dicent: Quid reponemus nobis? Quodque sequitur juxta LXX: Fleverunt
Abbreviated transcription (Latin):
multo enim posttemporeuenit & decem & dua rum tribu¬
um abassirus chaldeisq captiuitas praedicitur quacuentura
utcũ uenerit non casu accȩdis se uideatur Aut hostium fortitu¬
dine sedira & comminatione dĩ. uelcestragente populo pae¬
nitentiam non ueniat quȩ uentura est sipermanserint
in delictis:
UM QUIO NONCORAM OCULIS UOSTRIS AL¬
menta perierunt dedomodi nostri: la&itia & exultatio
gaudium. Ante oculos pereunt a limenta peccantium quan¬
do iam speratae fruge se manibus auferuntur: Et pracuenit
locusta messorem ut quod spein horreis conditum est brucus
& rubigo consumat: his quoque qui in ecclesia commorantur
proqualitate meritorum frumentum sp̃s & hordeum lictere
sipeccauerit tollitur ut patiantur famem sermonis di: cum¬
que fuerint alimenta sub lata consequenter gaudium &
laexitia tollitur dedomodi ut qui audiebant antea postolum

Expanded text:
multo enim post tempore venit et decem et duarum tribumulto enim post tempore venit et decem et duarum tribuum ab Assyriis Chaldaeisque captivitas: praediciturque ventura, ut cum venerit, non casu accidisse videatur, aut hostium fortitudine; sed ira et comminatione Dei, vel certe, agente populo poenitentiam, non veniat, quae ventura est, si permanserit in delictis. Numquid non coram oculis nostris alimenta perierunt; de domo Dei nostri, laetitia et exsultatio? ei nostri laetitia et gaudium. Ante oculos pereunt alimenta peccantium, quando jam speratae fruges e manibus auferuntur, et praevenit locusta messorem, ut quod spe  Al. saepe in horreis conditum est, bruchus et rubigo consumant. His quoque qui in Ecclesia commorantur, pro qualitate meritorum, frumentum spiritus, et hordeum litterae si peccaverint tollitur, ut patiantur famem sermonis Dei. Cumque fuerint alimenta sublata, consequenter gaudium et laetitia tollitur de domo Dei, ut qui audiebant ante Apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
demuserea ueni & proeo quod nos tnrnstulimus a pocen¬
oen iiae braice dicitur sad da ĩ quodunum cẽde decem d
noimibus aliquotiens diximus : Ixx interpr&atisunt
nuseriani sod n pro sad dai legentes: Voxigitur sacer dotũ
& populi addm̃ clamantis inducitur ut testio dicant hcu
mihi tredo quia propter peccata quac fecerant scam̃ ofen¬
derunt trinitatem. Dies autr&ributionis omnium delic¬
torum illa est dequa un iuersi scribunt propͥh&e & maxi¬
respdat exeo: hic dies recte appellatur insanabilis quia
cum dies iudicii uenerit nonerit locus paenitentiae quia
sequitur & quasi miseria demiseria ueni& Siue uasutas
a potente ueni& hic sensus ẽ quod mala succedant malis. &
mam perdere ingehennam: quod genora liter dedie iudicu
drximus specialiter restramus ad tempus iudaice captiuitatis
quando hierusalem capta templumque destructumẽ : Non

Expanded text:
de miseria veniet. Pro eo quod nos transtulimus, a potende miseria veniet. Pro eo quod nos transtulimus, a potente, et Hebraice dicitur SADDAI  , quod unum 181 esse de decem Dei nominibus, aliquoties diximus, LXX interpretati sunt miseriam, SOD  , pro SADDAI legentes. Vox igitur sacerdotum et populi ad Dominum clamantis inducitur, ut tertio dicant, Heu mihi! credo, quia propter peccata quae fecerunt, sanctam offenderant Trinitatem. Dies autem retributionis omnium delictorum illa est, de qua universi scribunt prophetae, et maxires perdat ex eo . Hic dies recte appellatur insanabilis; quia cum dies judicii venerit, non erit locus poenitentiae, qui sequitur: Et quasi miseria de miseria veniet, sive, vastitas a potente veniet, hic sensus est, quod mala succedant malis, et rpus et animam perdere in gehennam . Quod generaliter de die judicii diximus, specialiter referamus ad tempus Judaicae captivitatis, quando Jerusalem capta, templumque destructum est; non
Abbreviated transcription (Latin):
deantur hominib: ieiunare : & indieb inquit iciuniorum
uestrorum ꝑcutitispugnis & opprimitis pauperim ĩ dei co
nunc dicit. Scĩficate ieiunium. Ieiunat manicheus & multi he¬
retici maximeque encartitȩ quorum princeps tatianus ẽ.
Sed hoc iciunium saturitate & ebriaate d&crius est. Et
cuocate co&um siuecurationem ut ꝓpaenitentiam nostrx
peccata curemus Procoecu & inli braico legitur a cara
congregate senes quorum a&as uicina moste matureq sententiȩ
magstimorem & cultum suscipitdĩ Omnes quo que habitatorester¬
nae dequibus su pra dixerat. Audite hoc senes & aurib ꝑcipte
omnes habitatores tertae ut senes & habitatorest erae
in domodi quae ẽ ecclesia congregent᷑ Cumq fucrint in
ecclessa & dedispari grege sacerdotum & populi senuim
& habitatorum terrae unus grex fucrit esscctus
bo bicumihi indie qm uxta cst dies dñi & qua simiseria

Expanded text:
deantur hominibus jejunare ; et in diebus, inquit, jejuniorum deantur hominibus jejunare ; et in diebus, inquit, jejuniorum vestrorum percutitis pugnis, et opprimitis pauperem. Idcirco nunc dicit: Sanctificate jejunium. Jejunat Manichaeus, et multi haeretici, maximeque Encratitae, quorum princeps Tatianus est, sed hoc jejunium saturitate et ebrietate deterius est. Et vocate coelum, sive curationem, ut per poenitentiam nostra peccata curemus. Pro coetu in Hebraico legitur, ASARA Congregate senes, quorum aetas vicina morti, maturaeque sententiae, magis timorem et cultum suscipit Dei. Omnes quoque habitatores terrae, de quibus supra dixerat: Audite hoc, senes, et auribus percipite, omnes habitatores terrae, ut et senes et habitatores terrae in domum Dei, quae est Ecclesia, congregentur. Cumque fuerint in Ecclesia, et de dispari grege sacerdotum et populi, senum et habitatorum terrae, unus grex fuerit effectus,u mihi in die! quoniam juxta est dies Domini, et quasi miseria
Abbreviated transcription (Latin):
si catr ieiunium prac dicate carationem congregate sẽnes omnes
habitatoresterrac indomumdũ dinostri ex clanate alibuim
uebementer. Quiscs sacerdos est & comedit pascha dni ac¬
cingatur balteo castitatis & audiat cum a postolis Durelum
datur ecclesiam dequa propter pcccata sucrat egresius &s
datur uelidormiat in sacco ut pr&eritas dilicias perquasos¬
fenderai im̃uitae austeritata npansaquie nimino lli¬
b: uestiuntur indomibus regum sunt. Accingatur autem
sacer dotes & plangas & ulululent & dormiant in saçco
proph&aeos ad paenitentiam cohortante quidicit dninis¬
tridĩ mei qm̃ interut dedomodĩ uestri sacrificium & libati
de quib supradictum ẽ. Nec sufficit flercuel planger &
habitum lugentis assumere nisi scificent ieiunium & uocent
co&um: siomneiciunium placer&do. numquam dicor& sci¬
ficate iciunium & nontale ie iuniumelegi. dicit dñs. Et ii
cuangelio condemnantur. qui ex t̃minant facies suas ut ui¬

Expanded text:
 curate; congregate senes, omnes habitatores terrae in domum Dei vestri, et clamate ad Dominum vehementer. Qui sanctus sacerdos est, et comedit pascha Domini, accingatur balteo castitatis, et audiat cum apostolis: Sint lumdiatur 180 Ecclesiam, de qua propter peccata fuerat egressus, et cubet, vel dormiat in sacco, ut praeteritas delicias, per quas offenderat Deum, vitae austeritate compenset. Qui enim mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt . Accingantur autem sacerdotes et plangant et ululent, et dormiant in sacco, propheta eos ad poenitentiam cohortante, qui dicit: Ministri Dei mei, quomodo interiit de domo Dei vestri sacrificium et libatio , de quibus supra dictum est. Nec sufficit flere, vel plangere et habitum lugentis assumere, nisi sanctificent jejunium, et vocent coetum. Si omne jejunium placeret Deo, numquam diceret: Sanctificate jejunium. Et: Non tale jejunium elegi, dicit Dominus . Et in Evangelio condemnantur qui exterminant facies suas, ut vi
Abbreviated transcription (Latin):
siccatisunt fontes a quarum quos scruus desiderat : Et de
quibus dns loquitur perhiere miam: Medereliquaerunt
fontem a quae uiuae: siccatis autem a quarum fontibus quia¬
renta quaeq inrigant & refrigerant c̃onsẽquenter quic¬
quid in nobis pulchrum fuit ignis ardore consumptum ẽ¬

Expanded text:
siccati sunt fontes aquarum, 184 quos cervus desiderat. Et de siccati sunt fontes aquarum, 184 quos cervus desiderat. Et de quibus Dominus loquitur per Jeremiam: Me dereliquerunt fontem aquae vivae . Siccatis autem fontibus aquarum, qui arentia quaeque irrigant atque refrigerant, consequenter quidquid in nobis pulchrum fuit, ignis ardore consumptum e
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ligna regionis ut & fruges & poma pariter intori¬
rent Et quia siccati sunt fontes aquarum & quic quid in
desesto poterat inueniriuorax flamma consumꝑsit. Dimul¬
que considereinus quod nisi propter angustiam & ablatione
diticiarum nec proph&a nec bestiae clamas sent ad dnm
aut addñm suspexissent quod quidem & adiustum quondam ui¬
rum referripotest. Quicum declinauerit & fecerit malum
uequa quam ei uirtutes pristinae proderunt. sed iudicabit cũ
cud̃s in quibus inuenerit: speciosa de sesti appellare possumus:
De quibus scriptum est: plures filii desertimagis quamcius
quac hab& uirum F lamma autem quae succendit omnia
ligna regionis illa esse credenda est. quacinmitt&ur arden¬
tibus dia bolis agittis ut nihil in nobis bonarum frugumri¬
maneat. Se dcuncta incendio consumantur: omne senim
nabocos semine hominum &iumentorum sus pexerunt
ad dnm & rorem illius misericordiae flagitarunt quia ex¬

Expanded text:
omnia ligna regionis, ut fruges et poma pariter interiomnia ligna regionis, ut fruges et poma pariter interirent, et quia siccati sunt fontes aquarum, et quidquid in deserto poterat inveniri, vorax flamma consumpsit. Simulque consideremus, quod nisi propter angustiam, et ablationem deliciarum, nec propheta, nec bestiae clamassent ad Dominum, aut ad Dominum suspexissent, quod quidem et ad justum quondam virum referri potest, qui cum declinaverit et fecerit malum, nequaquam ei virtutes pristinae proderunt; sed judicabit eum Dominus in quibus invenerit. Speciosa deserti appellare possumus, de quibus scriptum est: Plures filii desertae magis quam ejus quae habet virum . Flamma autem quae succendit omnia ligna regionis, illa esse credenda est, quae immittitur ardentibus diaboli sagittis, ut nihil in nobis bonarum frugum remaneat; sed cuncta incendio consumantur. Omnes enim nabo eos semine hominum et jumentorum , suspexerunt ad Dominum, et rorem illius misericordiae flagitarunt; quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ixx Adtedne clamabo qmignis consumsit speciosa desesti
& flamma succendit omnia ligna agri & iumenta campi sus¬
oexerunt adte qm̃ a refactae sunt emissiones aquarum. &g
nis deuorauit speciosa desesti. Proph&aclamante ad dnm
& flamma succenderit omnia ligna regionis bestiae & iumen¬
ta agrisiue campi sus pexerunt ad dnm̃ quasi areo lasitiens
imbrem. hocenim uno uerbo significat aqui la dicens. euipaci¬
uo ii & suspexerunt ad cum quoniam aruerunt fontes uel
emissiones aquarum & ignis deuorauit speciosa desesti
quod scilic& hoc eruca & locusta brucus fecerunt & rubi¬
go quoddignis instipula. flamma inuepribus: Speciosa
aut desestiquae hebraicȩ dicuntur. Nauoth. intellegamus
aut plana camporum aut partorum florentia aut uirentia
herbis locaquae pascua prebuere iumentis : Clamare aut̃
ad dnmper proph&am & iumenta ad eum suspicere fecit
ignis quid euorauit speciosa desesti & flamma quac suc cendit

Expanded text:
 Domine, clamabo, quoniam ignis consumpsit speciosa deserti, et flamma succendit omnia ligna agri, et jumenta campi suspexerunt ad te, quoniam arefactae sunt emissiones aquarum, et ignis devoravit speciosa deserti. Propheta clamante ad Domiet flamma succenderit omnia ligna regionis, bestiae et jumenta agri, sive campi, suspexerunt ad Dominum, quasi areola sitiens imbrem. Hoc enim uno verbo significat Aquila dicens, ἐπρασιώθη; et suspexerunt ad eum, quoniam aruerunt fontes, vel emissiones aquarum, et ignis devoravit speciosa deserti, quod scilicet hoc eruca, et locusta, et bruchus fecerint et rubigo, quod ignis in stipula, flamma in vepribus. Speciosa autem deserti, quae Hebraice dicuntur NAOTH  , intelligamus aut plana camporum, aut pratorum florentia, aut virentia herbis loca, quae pascua praebuere jumentis. Clamare autem ad Dominum per prophetam, jumenta ad eum suspicere fecit ignis, qui devoravit speciosa deserti, et flamma quae succendit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbi ȩstupore non sentiunt alis
qui haec discernere nouerum i¬
seriores prorsus apparent &si
nolunt recipere medicinam tl
deuitandi ualeant ad exemplum
quopossint talia deuitari. Sici
enima postolus ia cobus dicit
unusquisq: temptatur a concus¬
centia sua abstractus & in lecus
Deinde concupiscentia cum cons¬
perit parit peccatum. Peccis
autem cum consummatum fuer
generat mortem. Vndesdie
superbiae tumore resurgiti¬
& fornicationibus diuino iuredamne¬
tur &iam causa procreandi con¬
iugalem concubitum de testantur:
uodquinon faciunt sed tamenfe¬
cunditatem carnis propter suc¬
cessionemmor talitatis diuinitus
da tam sentiunt. Nec ipsiputant
primos illos homines potuisse
concũberenisi ꝓpter peccatum
quod ammis serane snori turigig¬
nendorequirerent suc cessores::
Nec attendunt sirecte potuer̃
suc cessoresquerimorituris mul¬
torectius socios quȩripotuis se
uieturis. In pleta enim terrage¬
nera humano recte proles non¬

Expanded text:
superbiae stupore non sentiunt aliis, superbiae stupore non sentiunt aliis, qui haec discernere nouerunt, miseriores prorsus adparent, ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi, ualeant ad exemplum, quo possint talia deuitari. sicut enim apostolus Iacobus dicit, unusquisque temtatur a concupiscentia sua abstractus et inlectus. deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum co.nsummatum fuerit, generat mortem. unde sanato superbiae tumore resurgit fornicationibus diuino iure damnetur, etiam causam procreandi coniugalem concubitum detestantur. Quod qui non faciunt, sed tamen fecunditatem carnis propter successionem mortalitatis diuinitus datam sentiunt, nec ipsi putant primos illos hoconcumbere, nisi, propter peccatum quod admiserant morituri, gignendo requirerent successores: nec attendunt, si recte potuerunt successores quaeri morituris, multo rectius socios quaeri potuisse victuris. Impleta enim terra genere humano, recte proles non
Abbreviated transcription (Latin):
bit & malum de quo ineodem cantico legimus sicut masum in me¬
dolignorum ita findielis meus mme diofiliorum : quidicir¬
scest omnes arbores percurrere cum uniuersicaruerint &¬
progaudio atq. laexitia filios hominum mcror oppresserit
& confusio
ululateminstri altars in gredimini cubatẽ in siccomi¬

Expanded text:
ut palma florebit. : et malum de quo in eodem Cantico legimus: Sicut malum in medio lignorum: ita fratruelis meus in medio filiorum . Quid necesse est omnes arbores percurrere, cum universa aruerint, et pro gaudio atque laetitia, filios hominum moeror oppresserit et confusio? ululate, ministri altaris; ingredimini, cubate in sacco
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ne exeo manducares abs
edisti. Et dixitadammulier quari
hoc fecisti. Et dixit mulier serpens
seduxitine & manducaui. Et dixit
aledictustu ab omnib: pecoribus
& abomnibus bestiis que sunt super
terram superpectus tuum & uentrẽ
ponam interte &intermulierem¬
& inter sementuum & semeneius

Expanded text:
tantum ne ex eo manducare s ab eo tantum ne ex eo manducare s ab eo edisti? et hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Supponam inter te, et mulierem, et semen tuum, et semen illius,
Abbreviated transcription (Latin):
terant nudi adam & mulier
tius & non pudebat illos
Serpens autem erat pruden¬
tissimus omnium bestiarum
que sunt super terram quas fecit
dñs dr̃. Et dixit serpens mulie¬
ri quid quia dix it dr̃ nonedetis
tu autem ligni quod est in mediopan¬
xit serpens mulieri Non mnorten
riemini sciebatenim ds̃ qm̃ quade
manducaueritis deeo ad aperienui
uobis oculi &eritis taoquamdi
scientes bonum & malum. Et uidi
mulier quia bonum lignum inesca
& quia plac& oculis uidere & decoũ
est cognoscere et sumens defrueti
eius edit &dedit & uiro suosecum
& ederunt & apertisunt oculiambe¬
rum & agnouerunt qui a nudiero
& coͫ suerunt folia fici & fecerin
sibi campestria & audierunt uocem
dnĩdĩ ambulantis inpara disoas
uesperam & absconderunt se adi
& mulier eius a faciedñĩ dĩ in mel
in partidiso & timuiquia nudus
sum & abscondimẽ. Et dixitilli
Quis nuntiauit tibi quia nuduses
nisi aligno quod preceperamtio

Expanded text:
erant nudi ambo Adam et mulier ejus, et non pudebat illos. Serpens autem erat prudentissimus omnium bestiarum quae sunt super terram, quas fecit Dominus Deus. Et dixit serpens mulieri, Quid, quia dixit Deus, Non edetu autem ligni quod est in medio pardixit serpens mulieri: Non morte moriemini; sciebat enim Deus quia qua die manducaueritis de eo aperientur uobis oculi et eritis tamquam dii, scientes bonum et malum. et uidit mulier, quia bonum lignum in escam et quia placet oculis uidere et decorum est cognoscere. et sumens de fructu eius edit et dedit et uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnosuerunt, quia nudi erant; et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. et audierunt uocem domini dei deambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se Adam et mulier eius a facie domini dei in medio in paradiso et timui, quia nudus sum, et abscondi me. et dixit illi: quis nuntiauit tibi, quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ultiplicans multiplicabo tristitias
tuas &gemitum tuum : intristrti¬
uersiotua &i psetui dominabitur
mulieristuȩ. Et edistideligno de
quo preceperamtibi deeo solo non
edere. Maledic ta terra in operib:
uis intristitiis edes illã omnesdi
facieituae Edespanemtuum donec
conuertaris interrã exqua sũptus
ss qui a terraes & interram ibis.
& mulierieius tunicas pellicias
manum & sumat delignouitae
& edat &uiuat in a&ernum.
Et dimisit illum dñs dĩ deparadiso
uoluptatis operari terram ex

Expanded text:
ultiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiuersio tua et ipse tui dominabiturmulieris tuae, et edisti de ligno, de quo praeceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis edes illam omnes difaciei tuae edes panem tuum, donec conuertaris in terram, ex qua sumtus es, quia terra es et in terram ibis. et mulieri eius tunicas pelliceas manum et sumat de ligno uitae et edat et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uoluptatis operari terram, ex
Abbreviated transcription (Latin):
spatia turbida & ꝓcellosa : ꝓpt̃
aeris naturam : usque adundas
terras que porrectampossunt
aeria corpora sustinere: pos¬
sunt & auium que productasunt
exaquis propter aquarum
tenues halitus: quis cilic& eidẽ
aeri iuxtaundas & terras cir¬
cum fuso: atque obhoc infime
ac terrenȩ partideputato: uapo¬
raliter inseruntur: et auras
intexunt: que noctur insrigo¬
ribus ag grauatae: seren o &iã
rore destillant: Siaut̃ uehemen¬
tius frigus ẽ: &iam gelum can¬
didius in albescunt: Etdixit
ds̃: Educat terra animam ui
uam secundum genus: Quadru¬
pedia & reptilia & bestias terrae
secundum genus: Et pecora

Expanded text:
spatia turbida et procellosa propter spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit dvam secundum genus suum, quadrupedia et reptilia bestias terrae secundum suum genus. Et vidit
Abbreviated transcription (Latin):
& turbulentius congelantibus:
densioribus nubilis grandineni
& distentus : serenum facit occul¬
tis imperuis & operedĩ a sũmis
ad infima uniuersa que creauit
adminis trantis: Vndẽ in illo
psalmo: cum conmemorata essent
ignis grando nix. glaties. sp̃s
tempestatis: Ne talia sine diuina
ꝓuidentia fieri motieri que puta¬
rentur : continuo subiecit:
Quae faciunt uerbum eius Si aut̃
trans gressores illi ÷ antequam
trans grederentur: caelestia
corpora gerebant: Neque hoc
mirum est. si conuersisunt ex
poena in aeriam qualitatem
ut iam possint abigne id est abe¬
lemento naturȩ superioris aliquid
pati: Hec aeris saltem spatia
superioraadquepuriora: sedis¬
ta caligmosa tenere permissa sunt
Quieis prosuo genere quidam qua¬
si carcer ẽ : us que ad tempus iu¬
dici: Et siquid dehis transgres¬
soribus angelis diligentius re¬
quirendum est : alius erie ac¬
comodatior scripture locus
Pro indẽ nunc quod satis est. sibȩc

Expanded text:
et turbulentius congelantibus et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem et distentus serenum facit occultis imperiis et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec
Abbreviated transcription (Latin):
halati atque distenti: sed ta¬
men umoris locus uolatilibus
datus est: Aer aut̃ a confi¬
nio luminosi caeli : usque ada¬
quaruim fluuida & nud a terrarũ
peruenit: Nonta mentotum
spatium eius exhalationes umide
infuscant: sedusque ad eum finẽ
unde incipiti amterra nominari:
secundum illum psalmum ubidicitur:
haudatednm de terra: Superior
uero pars aeris proptercuram
tranquillitatem caelo: cuicon¬
limitatur : commum pace con¬
iungitur : & eius uocabulo con¬
nuncupatur: Inqua fortassis
parte si fuerunt ante transgres¬
sionem suam trans gressores
angeli : cum principesuo : nunc
diabolo : tunc archangelo
Nam non nulli nostrinoneos pu¬
tant caelestes: uel super caeles¬
tes angelos fuisse Non mirum
si post peccatum in istam sunt
detrusi caliginem : ubi tamen
& aersit : & umore tenui con¬
texatur qui cõmotos uentos
& uehementius concitatus &iã
ignes: ac tonitrua : & contrac¬
tus nubila & conspissatus pluuiã
& congelantib: nubilis : niuen

Expanded text:
halati atque distenti, sed tahalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium eius exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalmum, ubi dicitur: laudate dominum de terra. superior uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, non mirum, si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et uehementius concitatus etiam ignes ac tonitrua et contractus nubila et conspissatus pluuiam et congelantibus nubilis niuem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊Nam & illę pedes habent: & haec
gener asin eullis pedib: nondico
requiescunt interra. sed ab ea
uix ditnum quam recedunt
Dra chones autem sine pedib
et inspeluncis requiescere:
& inaerem sustolli perhibentur:
quiquã quã non facile notisint.
lit tere tamen non tantum nos¬
trȩ: sed &iam gentilium. ne¬
quaquam deistorum animanti¬
umgenere tacuerunt: Qua¬
propter & sid aemones aerias
animalia: quoniam corporũ
aeriorum naturauigent : &
propterea morte non dissoluun¬
tur : quia preual& in eis elem̃¬
tum: quod ad faciendum est :¬
quam ad patiendum: Aptius
duob: subter positis : aqua sci¬
lic& &c&era : Vno autem su¬
perposito: id est igne sidereo:
distribuuntur enim elementa
ad patiendum duo umor & hu¬
mus: Ad faciendum autẽ alia
duo aer &ignis: Sihaecergo
ita sunt: non impedit ista dis¬
tinctionos tramscripturam
quenon ex aere sed ex aquis pro¬
ducta indicat uolatilia: quia
subtilioris quidem & in auras ex¬

Expanded text:
nam et illae pedes habent et haec nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae tamen non tantum nostrae, sed etiam gentilium nequaquam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et ignis —: si ergo haec ita sunt, non inpedit ista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras ex
Abbreviated transcription (Latin):
dis construendis ȩducandis¬
quefoetibus solertissima:X
Nec ignoro itaquosdam phi¬
losophos suacuiusque elemen¬
tis distribuis se animalia.¬
ut terrena eẽ dicerent: Non
tantum que in terra repunt
at que gradiuntur: sed aues&iã
quod & ipsae interrarequiescin
uolando fatigatae: Aeria uero
animalia demones eẽ caelestia
deos Quorum quidem nos par¬
tim luminaria. partim ange¬
los dicimus: Idem tamen aquis
pisces & sui generis boluas ad¬
tribuunt: ut nullum elemen¬
tum suis animalib: uac&. quasi
uero subaquis terra non sit.
aut probare possint pisces :¬
non in ea requiescere acrepa¬
rare natandi uiressicut uolan¬
di aues: Et si forte rarius pisces
id faciunt: quod ad gestanda
corporasit unda quamaura
ualidior: ita ut terrena quoq:
animalia natantia ferat: Siue
usudocta ut homines: seu natu¬
ra ut qua drupedia uel serpen¬
tes: Aut si propter ea non pu¬
tant : quia non in sunt piscib:
nec colubri cocleae que terrarũ

Expanded text:
dis construendis educandisdis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia,ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse, caelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia non insunt piscibusnec colubri cocleaeque terrarum;
Abbreviated transcription (Latin):
nulla sit nec aliquauita uelut
rationi uicinior: sed fallit
eos experientia minor:
Nam quidam scripserunt. que
animꝰ aduertere potuerunt
inuiuariis piscium multa miran¬
da. Sed &iam si forte falsa
scripserunt: memoriam tam̃
pisces habere certissimum est:
quod ipse sum expertust experi
quidam magnus bullensium re¬
giorum:. fere plenus est pisciũ:
Solent autem homines desuper in¬
tuentes eis aliquid iacere: quod
sibi uel preripiant confluentes:
uel inter se diripiant concer¬
tantes: quõ pastu assue fasti
de ambulantib: super oram fon¬
tis hominib: ipsi quoque cumeis
gregatim natando eunt: etre¬
deunt expectantes : unde aliquid
iacent: quorum presentiam
sentiunt: Nonitaque frustra
mihi uidetur aquarum animalia
sic appellata reptilia : quem am¬
modum aues uolatilia: Namsi
uel nulla memoria: uelsensus
tardior animȩ uiuae nomenrep¬
pulisset: apiscibus uolatilibus
certe athiber&ur: Quorum
uita in oculis nostris est:
& memor : & garrula: & inni¬

Expanded text:
nulla sit nec aliqua uita uelut nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certissimum est. quod ipse sum expertus, et experiaquidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in ni
Abbreviated transcription (Latin):
aues sedisto quod illepsalmus
&iam terrae nomine includit:
Propter quod caelum uocantur
multis locis uolatilia caeli:
non tamen infirmamento : sed
secundum firmamentum:
Non nulliputant propter sensus
tarditatẽ non animam uiuam :
sed reptilia animarum uiuarũ
appellata. Sed si propterea sic
appellarentur auibus darecur
nomen annnae uiuȩ: Cum uero
& ipsec uolatilia dicta sunt: sicut
illa reptilia . ut sub audiatur ani¬
marum uiuarum. fatendum . ẽ.
ut arbitror itadictum. ac sidice¬
r&ur quae sunt inanimabus uiuis:
reptilia uel uolatilia: sicut dici
posset ignobilia hominum: ut
intellegeremus : quicumque sunt
in hominibus ignobiles : Quã quã
enim sint & animalia terrestria:
quaerepunt super terram : tamen
exmulto maiore numero pedib
mouentar: Etam pauca fortas¬
se interris repunt: quampauca
inaquis gradiuntur: Nonnulli
autem putauerunt propterea
non animam uiuam : sed reptilia
animarum uiuarum pisces ee
appellatos: quod eis memoria

Expanded text:
aues, sed in isto, quod ille psalmus aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam terrae nomine includit: propter quod caelum uocantur multis locis uolatilia caeli, non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles. quamquam enim sint et animalia terrestria, quae repunt super terram, tamen ex multo maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria
Abbreviated transcription (Latin):
ad temperandum eius rigorem:
et ad usus terroresq: mortaliũ :
Quia ergo &iam tactu. quiad
terram proprie pertin&:
sentiripossunt & flustus unda¬
rum : & flatus aurarum:
Propter ca ipsa quoque aquatiliũ
animalium corpora : & terrenis
uescuntur : & maxime aues
interra &iam requiescunt :¬
fetus que propagant: Pars
enim umoris que uapor aliter
ex halatur &iam suꝑ terras
extenditur: Ideo que cumdixis¬
s& scriptura. educant aquae
reptilia animarum uiuarum :¬
& uolatilia in quit super terras:
addidit sanedicens. sec undum
firmamentum caeli: Inquo po¬
cest aliquant o manifestius appa¬
rere illud quod antea uidebatur
obscurum: Non enim ait in
firmamento caeli sicut delu¬
minaribus: sed uolantia inquit
superterras: secundum firma
hoc caliginosum &umidum
spatium in quo aues uolant:
illi spatio contiguum est: ubi
uolare non possunt: Quodiã
merito tranquillitatis & qui¬
etis pertin&: ad firmamentũ
caeli: Incaelo ergo uolant

Expanded text:
ad temperandum eius rigorem ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporaliter exhalatur, etiam super terras extenditur. ideoque, cum dixisset scriptura: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia, inquit, super terras, addidit sane dicens: secundum firmamentum caeli, in quo potest aliquanto manifestius adparere illud, quod ante uidebatur obscurum. non enim ait ; in firmamento caeli, sicut de luminaribus, sed, uolatilia, inquit, super terras secundum firmamhoc caliginosum et humidum spatium, in quo aues uolant, illi spatio contiguum est ubi uolare non possunt, quod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo uolant