comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd omͦpe non potest mori. Posset enĩ filiꝰ
facere quod non indisset patrẽ facientẽ.
si posset facere qͦd ꝑ illũ non facit pater:
hoc est si posset peccare. neq naturȩ ĩmu¬
tabilit̾ bonȩ que a patre genita est conue¬
nire. Hoc autẽ quia non potest: non defici¬
ent̾ non potest. sed potenter. Cadem namq
qui pater est sed quia nuillũ opus est filis. qͥs
non ꝑ eum pater facit. nec ullũ patris quoꝗ
non ꝑfiliũ simul facientẽ facit. Quȩcũq en
pater facit: hec eadem filiꝰ similit̾ facit Fu
głica est et ista sententia filii ipsius consequa¬
ter ore plata. Non sunt gͦ alia filii et alia
patris oꝑa. sed hȩc eadẽ: nec dissimilit̃ fiunt
a filio. sed similit̾. Cũ autẽ non alia simiba
sed hȩc eadem fiant a filio quȩ fiunt a patir
quid est similit̾ nͥ non dissimili facultate ñ
dissimili potestate. Si enĩ hȩc eadem qͥdem
ambo faciunt. sed alter altero facilius et po¬

Expanded text:
quod omnipotens non potest mori. Posset enim Filius quod omnipotens non potest mori. Posset enim Filius facere quod non vidisset Patrem facientem, si posset facere quod per illum non facit Pater: hoc est, si posset peccare, neque naturae immutabiliter bonae, quae a Patre genita est, convenire. Hoc autem quia non potest, non deficienter non potest, sed potenter. CAPUT XV. Eaqui Pater est; sed quia nullum opus est Filii, quod non per eum Pater facit; nec ullum Patris, quod non per Filium simul facientem facit. Quaecumque enim Pater facit, haec eadem Filius similiter facit . Evangelica est et ista sententia, Filii ipsius consequenter ore prolata. Non sunt ergo alia Filii, et alia Patris opera, sed haec eadem: nec dissimiliter fiunt a Filio, sed similiter. Cum autem non alia similia, sed haec eadem fiant a Filio quae fiunt a Patre; quid est, similiter, nisi non dissimili facilitate, non dissimili potestate? Si enim haec eadem quidem ambo faciunt, sed alter altero facilius et po
Abbreviated transcription (Latin):
cantẽ: quia ille neminẽ iudicat. Quomͦ gͥ
non potest filius a se facere quicquã. nͥ quod
uiderit patrẽ facientẽ. cũ iudicet. nec patrẽ
uideat iudicantẽ: Non enĩ ait non potest
filius a se facere quicquã. nͥ quod audierit
patrẽ iubentẽ: sed qͦd uiderit patrẽ facientẽ.
In ista intendant. ista cogitent. ista confide¬
rent: & eoꝵ quodã modo quantũ fieri po¬
test excarnet᷑ intentio. qui carnalib cogi¬
tationib moliunt᷑ unã trinitatis eandẽq
naturã. & substantiarũ separare distantia.
et potestatũ gradib ordinare. Ideo enĩ di¬
ctũ est qͦd non faciat aliquid filiꝰ a se. quia
non est a se: et ideo quicquid facit patrẽ ui¬
dit facientẽ. quia iidet ex ipso faciendi se
habere potentiã. ex quo se uidet ex istendi
habere naturã. Et qͦd ait se non posse. non
deficientis est: sed in eo quod de patre natꝰ
est ꝑmanentis. tamq laudabile est om̃ipo¬
tentẽ non posse mutari. quã laudabile ẽ

Expanded text:
em judicat. Quomodo igitur non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, cum judicet, nec Patrem videat judicantem? Non enim ait, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod audierit Patrem jubentem; sed, quod viderit Patrem facientem. In ista intendant, ista cogitent, ista considerent; et eorum quodam modo, quantum fieri potest, excarnetur intentio, qui carnalibus cogitationibus moliuntur unam Trinitatis eamdemque naturam et substantiarum separare distantia, et potestatum gradibus ordinare. Ideo enim dictum est, quod non faciat aliquid Filius a se, quia non est a se: et ideo quidquid facit, Patrem videt facientem; quia videt ex ipso faciendi se habere potentiam, ex quo se videt existendi habere naturam. Et quod ait, se non posse, non deficientis est, sed in eo quod de Patre natus est permanentis: tamque laudabile est omnipotentem non posse mutari, quam laudabile est
Abbreviated transcription (Latin):
iste dicit damnari iussit. sed sp̃uales cȩlestẽq
stissime uł non dando uł auferendo: qui noᷤ
ꝓ inimicis orare nissit. Ipse est enĩ et ꝓpħarũ
ds̃. qui filios parentũ manib ĩmolari sibi
ut iste criminat᷑. non solũ numquã uoluit.
uerũ etiã ne id fieret in lege constitint: qui
sine acceptione ꝑsonarũ benefaciendũ oi̾b
intimauit. Ipse est enim et ꝓpħarũ s̾. qui
quando sine discretione ȩtatis aut sexiis.
homines occidi iussit: unde scit iste uel
quisquã quid eis post mortẽ bonȩ compen¬
sationis attribint quoꝵ mortib inuenteᷤᷤ
aut emendaiit aut terrint: Qi nos eqͦ¬

Expanded text:
iste dicit, damnari jussit, sed spirituales coelestesiste dicit, damnari jussit, sed spirituales coelestesstissime vel non dando, vel auferendo. Qui nos pro inimicis orare jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui filios parentum manibus immolari sibi, ut iste criminatur, non solum nunquam voluit, verum etiam ne id fieret, in Lege constituit. Qui sine acceptione personarum benefaciendum omnibus intimavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui quando sine discretione aetatis aut sexus occidi homines jussit, unde scit iste vel quisquam quid eis post mortem bonae compensationis attribuit, quorum mortibus viventes aut emendavit aut terruit? Qui nos aeq
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħarum ds. qui popło infideli ad sig¬
nificanda peccata. quoꝵ ueneno minsibi¬
lit̾ moriebant᷑ uisibiles serpentes. quib
ad monerent᷑ ĩmisit: & plaga eme ndatoria
mortis animarũ. mortib corpoꝵ figurauit.
qui dixit date elemosimas. et ecce om̃ia
munda sunt uobis. Ipse est enim et ꝓpħarũ
ds. qui talia etiam ꝓpħarum uoce mandauit.
nec sibi uoluit pͥmogentos hominũ filios
ĩmolari. sed consecrari: significans pͥmoge¬
nitũ a mortuis. in quo oportebat om̃s a mor¬
te ꝑpetira liberari. qui corruptilib cibis in¬
corruptibiles iste posuit. Ipse est enĩ et ꝓpħa¬
rũ ds̾. qui sacrificia quib idiguit ad sig¬
ificandũ uerũ sac̾ficium in umbris futuᷤ¬
roꝵ p̃cedere uoluit: et disciplinȩ seueritate
mortib corpoꝵ longe mitiorsb quã sunt ȩt̾¬
na supplicia gehennarũ ꝑpetrata sacrilegia
uindicquit: qui terrenas diuicias non sicut

Expanded text:
et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad siget Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qui dixit, Date eleemosynam; et ecce omnia munda sunt vobis . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui talia etiam Prophetarum voce mandavit. Nec sibi voluit primogenitos hominum filios immolari, sed consecrari: significans primogenitum a mortuis, in quo oportebat omnes a morte perpetua liberari. Qui corruptibilibus cibis incorruptibiles anteposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sacrificia quibus non indiguit, ad significandum verum sacrificium, in umbris futurorum praecedere voluit; et disciplinae severitate mortibus corporum, longe mitioribus quam sunt aeterna supplicia gehennarum, perpetrata sacrilegia vindicavit. Qui terrenas divitias, non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
concupisces: nec sicut iste criminat᷑ indixtt.
septenas singłis nuptias. sed ꝓpagandi cau¬
sa. conubia casta ꝑmisit. Patres autẽ filia¬
rum maritos non solũ ipse non fecit. uerũ
etiam ne fieret sicut alia incerta ꝓhibuit:
qui nos scđm int̾iorem renouationẽ in sp̃u
mentis nec masculos in se nec fȩminas ẽẽ do¬
cuit. et sicut angłos in ȩternũ secum futu¬
ros esse ꝓmisit. Ipse est enĩ et ꝓpħarũ ds̾.
qui masculũ et fȩminã ꝓpagandi generis
causa nuptiali castitate coniunxit: et scđas
nuptias quȩ in nouo quoq testamento ꝑ¬
mittunt᷑. licitas esse monstrauit. Uxores
autẽ fr̃m sed sine filiis defunctoꝵ. ad excitan¬
dã defucti posteritatẽ non libidinis sed
p i e tatis affectu in matͥmoniũ sibi copu¬
iari p̃cȩpit. Patres uͦ filioꝵs comugiᷤᷤ misce¬
ri om̃ino ꝓhibuit. qui nos suꝑ om̃e genus
serpentũ calcare sp̾ualit̾ iussit. Ipse est enĩ

Expanded text:
concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, sed propagandi causa connubia casta permisit. Patres autem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fieret, sicut alia incesta, prohibuit. Qui nos secundum interiorem renovationem in spiritu mentis, nec masculos in se, nec feminas esse docuit; et sicut Angelos in aeternum secum futuros esse promisit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui masculum et feminam propagandi generis causa nuptiali castitate conjunxit; et secundas nuptias, quae in Novo quoque Testamento permittuntur, licitas esse monstravit. Uxores autem fratrum, sed sine filiis defunctorum, ad excitandam defuncti posteritatem, non libidinis, sed pietatis affectu, in matrimonium sibi copulare praecepit: patres vero filiarum conjugiis misceri omnino prohibuit. Qui nos super omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim
Abbreviated transcription (Latin):
qui nos uiam ueritatis docuit. Ipse est enĩ
& ds̾ ꝓpħarũ. qui nũquã sicut iste calum¬
n̾at᷑ falsis ꝓmissionib suos decipit: qui noᷤᷤ
irrep̃hensibiles esse mandauit. Ipse ẽ enĩ &
quã pȩnituto sed rerũ futurarũ mutationẽ
quas se mitaturũ sine usla sui mutatione
ab ȩterintate p̃scunt. uelut humana homini¬
b locutione p̃dixit. qui nobis iram dei metu¬
endã & in ȩũglio cõmendauit. Ipse est entin
et ꝓpharum ds̃. qui non sin anmi ꝑturba¬
tionẽ. sed iustã seueramq uindictã irȩ uł
indignationis nomine mncupauit: qui
alterũ ab altero non uteũq ledi. sed iniu¬
ria ledi noluit. Ipse est enĩ et ꝓpħarum ds̃.
qui siue ꝑ homines. siue ꝑangłos scõs etiam
temporalib corpoꝵ mortib quos uoluit uti¬
lit̾ aut multauit aut terruit qui docuit
ad concupiscendũ non udendã ẽẽ mulie¬
rem. Ipse est enim qui et in lege dixit. non

Expanded text:
Qui nos viam veritatis docuit. Ipse est enim Qui nos viam veritatis docuit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste calumniatur, falsis promissionibus suos decipit. Qui nos irreprehensibiles esse mandavit. Ipse est enim edquam poenituit: sed rerum futurarum mutationem, quas se mutaturum sine ulla sui mutatione ab aeternitate praescivit, velut humana hominibus locutione praedixit. Qui nobis iram Dei metuendam et in Evangelio commendavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui non sui animi perturbationem, sed justam severamque vindictam, irae vel indignationis nomine nuncupavit. Qui alterum ab altero non utcumque laedi, sed injuria laedi noluit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sive per homines, sive per Angelos sanctos, etiam temporalibus corporum mortibus, quos voluit, utiliter aut multavit, aut terruit. Qui docuit ad concupiscendum non videndam esse mulierem . Ipse est enim qui et in Lege dixit, Non
Abbreviated transcription (Latin):
b mortib uindicauit. ut conditio mortali¬
um qui fuerant post paululũ morituri. &̃
isto modo seruiret dĩ ꝓuidentiȩ. et in usũ
cederet discipliȩ. Qui nos non in totum
irasci phibiit: quandoqͥdẽ & ipse iratus ẽ
ubi oportuit. sed irasci & non peccare p̃cȩpit
Ipse est autẽ non alius. non qui uindicandi
causas sicut iste affirmat inquirit. sed uin¬
dicandas causas quando ipse nouit ad u̾tit.
qui nos ne quando iuraremꝰ admonuit. ut
q̃m falli possumꝰ longe fieremus a ꝑuirio.
non iurando. Ipse est autem non aliꝰ ut hic
putat. qui suȩ sententiȩ seueritatẽ ad incre¬
dulos increpandos ubi opus e̾ẽ uindicauit.
etiã urando firmauit. Sicut autẽ homo
iurans adhibet testimoniũ: ita se ipsũ ds̃ qui
nos in fide u̾bi ueri stare iussit. Ipse est enim
non aliud ficut hic putat. non qui uolun¬
tatẽ suam sicut iste blasphemat. sed qui res
quas uoluit non multa uoluntate mutauit.

Expanded text:
bus mortibus vindicavit, ut conditio mortalibus mortibus vindicavit, ut conditio mortalium qua fuerant post paululum morituri, etiam isto modo serviret Dei providentiae, et in usum cederet disciplinae. Qui nos non in totum irasci prohibuit, quandoquidem et ipse iratus est ubi oportuit: sed irasci et non peccare praecepit. Ipse est autem, non alius, non qui vindicandi causas, sicut iste affirmat, inquirit; sed vindicandas causas, quando ipse novit, advertit. Qui nos, ne quando juraremus, monuit: ut quoniam falli possumus, longe simus a perjurio non jurando. Ipse est autem, non alius, ut hic putat, qui suae sententiae veritatem ad incredulos increpandos, ubi opus esse judicavit, etiam jurando firmavit. Sicut autem homo jurans adhibet testem Deum, ita se ipsum Deus. Qui nos in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, non qui voluntatem suam, sicut iste blasphemat, sed qui res quas voluit, non mutata voluntate mutavit.
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. Ipse est enĩ non altus sicut hic putat.
qui nos morti non ex quo sapere cȩpimꝰ quod
iste ait. sed ex quo deliquimꝰ destinaint: qui
nos ꝓpͥas facultates hortat᷑ sꝑnere. ĩmo uͦ loco
tutiore recondere. cũ ipse sit non alius ut
hic putat. qui se non tantũ cȩlestiũ. uerũ &̾
terrenoꝵ dñm ostendens. ea quȩ impii pos¬
si debant expoliatione plectendi suos quib
hoc pro tempore congruebat auferre atq ha¬
pere. siue iussit siue ꝑmisit. qui donat deli¬
cta conu̾sis. cũ ipse sit non alius ut hic putat.
qui in terciã et quartã ꝓgeniem retͥbuit dig¬
na ꝑu̾sis. Qui non om̃ium sicut ait. sed eoꝵs
quos ante p̃scrint & p̃destinauit delicta di¬
misit. Ipse est autẽ non alius sicut hic pu¬
tat. qui delicta quoꝵdã ad penalẽ animi
dolorem terrorẽq maiorẽ etiã illorũ qui ea
non admiserant. non sp̃ualib sed corporali¬

Expanded text:
tus est. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, tus est. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos morti, non ex quo sapere coepimus, quod iste ait, sed ex quo deliquimus, destinavit. Qui nos proprias facultates hortatur spernere, imo vero loco tutiore recondere : cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui se non tantum coelestium, verum etiam terrenorum Dominum ostendens, ea quae impii possidebant, exspoliatione plectendi, suos, quibus hoc pro tempore congruebat, auferre atque habere, sive jussit, sive permisit. Qui donat delicta conversis: cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui in tertiam et quartam progeniem retribuit digna perversis. Qui non omnium, sicut iste ait, sed eorum quos ante praescivit et praedestinavit, delicta dimittit. Ipse est autem, non alius, sicut hic putat, qui delicta quorumdam, ad poenalem animi dolorem terroremque majorem, etiam illorum qui ea non admiserant, non spiritualibus, sed corporali
Abbreviated transcription (Latin):
talitate p̃cȩpit. Intendamꝰ inquã illũ mise¬
ricordẽ ac mitẽ: qui nos fr̃s suos fecit gra ñ
natura. Ipse est enĩ non alius ficut hic putat.
qui scđm scͥpturas terrenũ nobis corpus.
anmã uͦ flatu dedit. utrũq faciens non eoꝵ
aliquid gignens. qui nos ingilare ac diuina
saꝑe. iussit et fecit. Ipse est enĩ non aliꝰ sicit
hic putat. qui dinoscentiã bom & mali ne pec¬
cando exꝑirem᷑ admonuit: qui nos ad ĩmor¬
talitatẽ uocans. cȩlestia regna nobis ꝓmisit.
Ipse est enĩ non alius sicut hic putat: qui noᷤᷤ
post peccatũ reos ab ȩt̾nȩ uitȩ fęlicitate secre¬
uit. et terreno labore pumiit. Qui nos ñ
sicut iste dicit nichil ignorare. sed utilia sci¬
re p̃cepit: nec sicut iste sentit atq a ueritate
dissentit. scientiã damnauit nobis quȩ fit
sapiendo iusticiã. sed quȩ sit exꝑiendo pecca¬
tũ. qui nos quod errore moriebamur misera¬

Expanded text:
talitate praecepit. Intendamus, inquam, illum misetalitate praecepit. Intendamus, inquam, illum misericordem ac mitem, qui nos fratres suos fecit gratia, non natura. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui secundum Scripturas terrenum nobis corpus, animam vero flatu dedit, utrumque faciens, non eorum aliquid gignens. Qui nos vigilare ac divina sapere jussit et fecit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui dignoscentiam boni ac mali ne peccando experiremur, admonuit. Qui nos ad immortalitatem vocans, coelestiIpse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos post peccatum reos, ab aeternae vitae felicitate secrevit, et terreno labore punivit. Qui nos, non sicut iste dicit, nihil ignorare, sed utilia scire praecepit: nec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnavit in nobis, quae fit sapiendo justitiam, sed quae fit experiendo peccatum. Qui nos quod errore moriebamur misera
Abbreviated transcription (Latin):
sed sicuti nr̃e disputationis sibimet conexa
posuit ita se habentẽ. discretio sp̾uum ma¬
ligni et bonitatis. &. cȩpit contrariis int̾ se
breusb crebrisq sententiis laudare xp̾m.
et accusare legis dm̃ hoc modo. uelut eum
ad quẽ scͥbebat exhortans. Quare gͥ fr̃ inqͥt
intendamꝰ xp̃m uerũ ac sũmũ dm̃. non huiꝰ
scłi pͥncipẽ & mundi factorẽ. in quo nos ꝑe¬
grinari sepissime declaratũ est. Intendamꝰ
inquã illũ piũ ac mitẽ. qui nos sue cogniti¬
onis ostendens mundi lumen uocauit. ñ
illum qui scđ̃m seripturas uudaicas. terrenĩ
nobis miciũ assignans in t̾ra nobis finẽ iei
respondendũ putaui: ut etiam ego uos ex¬
hortaret. Intendamꝰ xp̃m uerũ ac sumũ
dm̃. ueri ac sũmi dĩ unicũ filium: non hus
scłi malignũ pͥncipem. sed tamen mundi
hoc est cȩli terreq factorẽ. qui nos tamqui
ꝑegrinos uitã temporalẽ in hac agere mor¬

Expanded text:
sed sicut nostrae disputationis sibimet connexa sed sicut nostrae disputationis sibimet connexa go omnia titulum posuit, ita se habentem: Discretio spirituum malignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se brevibus crebrisque sententiis laudare Christum, et accusare Legis Deum, hoc modo, velut eum ad quem scribebat exhortans: Quare igitur, frateintendamus Christum verum ac summum Deum, non hujus saeculi principem et mundi factorem, in quo nos peregrinari saepissime declaratum est. Intendamus, inquam, illum pium ac mitem, qui nos suae cognationis ostendens, mundi lumen vocavit: non illum qui secundum scripturas Judaicas terrenum nobis initium assignans, in terra nobis finem indirespondendum putavi, ut etiam ego vos exhortarer: Intendamus Christum verum et summum Deum, veri et summi Dei unicum Filium, non hujus saeculi malignum principem, sed tamen mundi, hoc est, coeli terraeque factorem, qui nos tanquam peregrinos vitam temporalem in hac agere mor
Abbreviated transcription (Latin):
os genui et exaltain. quib rursus dicit. filii
scelesti. semen pessimũ. et quod ite̾ apud eũ
scͥptũ ẽẽ dixit. ego sum ds faciens bona & cre¬
ans mala. de ꝑditione popli̾ mandatoq mo¬
ysi. de maledicto quod turpe existimat. de
dei quã putat confusa crudelitate. de studio
qͦd putat maliciȩ. uixta dauid regẽ. de eo qͦd
scriptũ est. penitet me quod constituerim
saul in regẽ. de spu moysi. cuiꝰ scͥpturas pu¬
tat dixisse apłm fabulas amles. de qualitate
figurarũ. de abrahã. de filiis hely sacerdo¬
tis. de sacrificiis quȩ putat non nͥ demonib
exhiberi. de ꝓpħis dei. quos putat ante ad¬
uentũ dñi non fuisse. de eo quod in lege po¬
sitũ est. sanguinẽ ẽẽ anmã. de deo cui mo¬
yses seruiuit. quẽ putat dm̃ uerũ non fuis¬
se. de uarietate ꝑsonarũ. in quib putat
apłm locutũ esse fallacit̾ quȩ om̃ia non hec
ordine ꝑsecutis sum qui est in libro eius.

Expanded text:
os genui et exaltavi: quibus rursum dicit, Filii os genui et exaltavi: quibus rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud eum scriptum esse dixit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum est, Poenitet me quod constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles; de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat Deum verum non fuisse; de varietate personarum, in quibus putat Apostolum locutum esse fallaciter. Quae omnia non hoc ordine persecutus sum, qui est in libro ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ȩpłas eiꝰ apparet: nec cogitat tam ꝑu̾so sensu
posse defendi etiam illa quȩ in uet̾ib dei
libris ĩmundus atq impiꝰ. quasi pius et
mundus horrescit. Nam si ei quispiã dicat
similis eius. ea quȩ te offendunt in lege ac
ꝓpħis falsa sunt. sed ꝑpter infirmos & imꝑ¬
suo uano cont᷑ hoc respondeat. non habebit.
Conuincit᷑ enĩ regła falsa: sed sua. Nec sapi¬
entis ac docti: sed stulti sicut ipse ẽ. atq me¬
ruditi manii suo tamen gladio iugulatur.
uaniloquia. quib me respondisse sufficient
existimo. hoc est de imcio geneseos. de luciᷤ
fabrica. de die uł sole. de causa constrtuendi¬
hominem. de peccato ade.de fabrica hominis.
de ꝑsuasu serpentis. de maledicto in homine.
de uitȩ arbore. de pȩnitentia dei. de diluino.
de arcu in nubib. de inturatione cordis pha¬
raonis. de sp̃u mendatii scđm micheam ꝓpħam.
de destimonio isaiȩ ꝓphȩ ꝓpter quod ait. fili¬

Expanded text:
per Epistolas ejus apparet. Nec cogitat tam perverso sensu per Epistolas ejus apparet. Nec cogitat tam perverso sensu posse defendi etiam illa quae in veteribus Dei Libris immundus atque impius quasi pius et mundus horrescit. Nam si ei quispiam dicat similis ejus, Ea quae te offendunt in Lege ac Prophetis falsa sunt, sed propter infirmos et impersuo vano contra hoc respondeat non habebit. Convincitur enim regula falsa, sed sua; nec sapientis ac docti, sed stulti, sicut ipse est, atque ineruditi manu, suo tamen gladio jugulatur. vaniloquia, quibus me respondisse sufficienter existimo: hoc est, de initio Geneseos; de lucis fabrica; de die vel sole; de causa constituendihominem; de peccato Adae; de fabrica hominis; de persuasu serpentis; de maledicto in homine, et de vitae arbore; de poenitentia Dei; de diluvio; de arcu in nubibus; de induratione cordis Pharaonis; de spiritu mendacii secundum Michaeam prophetam; de testimonio Isaiae prophetae, propter quod ait: Fili
Abbreviated transcription (Latin):
sicut mediatorẽ dei et hominũ hominẽ xp̾m
dũq sanguinẽ dantẽ fideli corde atq ore su¬
scipimꝰ. quãuis horribiliꝰ uideat᷑ humanã
carnẽ mandere quã ꝑimere. & humanũ
sanguinẽ potare quã fundere. Atq in oĩb
buslibet reb & u̾bis quȩ sacris paginis conti¬
nent᷑ expositio illa diͣcat᷑ non asꝑnanter sed
sapient̾ audiamꝰ. &. relinquamus istũ mania
garrientẽ & nesciendo quid loquat᷑. quadã
si dici potest imꝑita ꝑitia. de figurarũ qͣli¬
tate tractantem. Qui cũ dicit reb congru¬
is non contrariis aliquid esse significandũ.
potest uanꝰ dicere semꝑ dm̃ lucdo auro nũꝙͣ
nigro atram̃to scribi oportere: qm̃ ds̃ lux
est. & tenebrȩ meo non sunt ullȩ. Nomo est
enĩ qui putat apłm ut congrueret infirmiᷤ.
et imꝑfectis multa falsa & impbanda chixis¬
se. quia testimoniis quȩ de lege ac ꝓphis po¬
nit quã uenerabilit̾ scͥpturas illas accipiat

Expanded text:
sicut mediatorem Dei et hominum hominem Chrissicut mediatorem Dei et hominum hominem Chrisdumque sanguinem dantem, fideli corde atque ore suscipimus; quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare quam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundere: atque in omnibbuslibet rebus et verbis quae sacris paginis continentur, expositio illa ducatur, non aspernanter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo quid loquatur, quadam, si dici potest, imperita peritia de figurarum qualitate tractantem. Qui cum dicit rebus congruis non contrariis aliquid esse significandum, potest vanus dicere, semper Deum lucido auro, nunquam nigro atramento scribi oportere: quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae . Homo est enim, qui putat Apostolum, ut congrueret infirmis et imperfectis, multa falsa et improbanda dixisse, quia testimoniis quae de Lege ac Prophetis ponit, quam venerabiliter Scripturas illas accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
Quãuis nariũ rugas et frontis obducat. et cri¬
spato uultu hanc parabolam exhorreat doctor
pestilentiũ. &̃ multo ampliꝰ & asꝑnabilius.
quando audit eimndẽ gentiũ doctorẽ qͦd scͥp¬
tũ est de masculo & fȩmina. erunt duo in
carne una addere & dicere. sacramentũ hoc
magnũ est. ego autẽ dico in xp̾o et in eccła.
Itane uͦ ubi essent cognoscenda tantȩ rei sac¬
m̃ta. id est saera signa et in re pudenda. atq in
eis u̾bis quib uerecundia debet᷑ cognosci non
debuisse. nec dici homo iste sciebat & beatus
apłs nesciebat: Eat plane iste retͦ cũ suis simi¬
lib sociis. qui dixerunt durus est hic sermo.
quis eum potest audire. Nos autẽ audiamꝰ
et intelligamꝰ duo testam̃ta. in dnob filiis
abrahȩ duabq mulierib eiꝰ cõmixtione fȩ¬
tatis. si cut duos in carne una xpͥm et ecclam
istis nolentib sine ulla obscenitate cognoscimꝰ

Expanded text:
quamvis narium rugas et frontis obducat, et criquamvis narium rugas et frontis obducat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Itane vero ubi essent cognoscenda tantae rei sacramenta, id est, sacra signa, et in re pudenda, atque in eis verbis quibus verecundia debetur, cognosci non debuisse nec dici, homo iste sciebat, et beatus Apostolus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus sociis, qui dixerunt, Durus est hic sermo; quis eum potest audire ? Nos autem audiamus, et intelligamus duo Testamenta in duobus filiis Abrahae, duabusque mulieribus ejus commixtione fetatis: sicut duos in carne una, Christum et Ecclesiam, istis nolentibus, sine ulla obscoenitate cognoscimus:
Abbreviated transcription (Latin):
fallacib placet fallendo iactabat: cureos ab
umbris uet̾ib in quib infirmi quiescebant.
sic ꝑturbabat ut diceret. ecce ego paulus uob̾
dico. quia si circũcidamim. xp̾c uobis nichil
ꝓderit: Si autẽ in illa ꝑsona quinta pfectiᷤ
sapientiam loquebat᷑. quales iste dignos pu¬
tat quos non fallat apls. quare contrario uult
esse ꝑfectus. ut blasphemet abraham. quem
sic ꝑfectus laudat apłs. maxiine in illis duo¬
b filiis eiꝰ umno de ancilla. alio de libera: Si di-¬
spicet illi cũ ismahele testamentũ uetus: cũ
ysaac placeat testamentũ nonũ. An et cont̃
apłm ꝓpositurus est cathedram pestilentiȩ.
.&. disputaturus de qualitate figurarũ: atq
dicturiis non eum debunsse figuras rerũ
honestarũ de reb turpib ducere: Nes enĩ
turpis hinc indet᷑ etiam cũ ipsa sara concu¬
bitus conugalis: quã liberã matrẽ nr̃am ȩtͥ¬
nã hierłm significare testatur doctor gentiũ.

Expanded text:
fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus, in quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret: Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit ? Si autem in illa persona quinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a contrario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat Testamentum Novum. 34. An et contra Apostolum propositurus est cathedram pestilentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducere? Res enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalis, quam liberam matrem nostram aeternam Jerusalem significare testatur Doctor Gentium ,
Abbreviated transcription (Latin):
facite. Ad hoc iste quod blasphemat abrahã
xp̃m ꝓfecto blasphemat: quitale testimom¬
um phibet abrahȩ. S dicat si potest quam
ꝑsonã illarũ quinq gerebat apłs. cũ sic
p̃dicaret abraham. Si enĩ eis qui sine lege
fuerant factus erat quasi e̾e et ipse sine le¬
ge. illi abraham non nouerant. Ergo ali¬
quẽ pͥncipẽ siue romanoꝵ siue arecorũ
siue aliquẽ philosophoꝵ debuit inuemre
quẽ talib p̃dicaret. ut eissicut huic placet
talem se quales ipsi erant fingendo congru¬
eret. nam abrahã nescio quẽ alieigenã
patrẽ gentis hebreȩ longe ab eoꝵ morib
longe ab eoꝵ ritib. longe ab eorũ cognati¬
onib alienũ. Si audẽ iudȩis tamquã iudȩ¬
us factus erat. aut eis qui sub lege tamquã
esset & ipse sub lege: utquid dicebat non eẽ
ricationis gr̃a posita est: A uod ȩqͦ ammo
serre non possent qingłabantur in lege. Csd
siut infirmꝰ loquebat᷑ infirmis. et sic eos ut

Expanded text:
facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam illarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum moribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognationibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, aut eis qui sub Lege erant tanquam esset et ipse sub Lege, utquid dicebat non esse ricationis gratia posita est? quod aequo animo ferre non possent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus loquebatur infirmis, et sic eos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. uolens habere silios de marito suo quã¬
uis ex utero alieno. Ubi nulla om̃ ino lasein¬
endi. sed sola cogitata est causa generanchi
Iite autem abrahȩ usq etum ad decrepitam
se nectutẽ fornicationis obicit cͥmen: ꝓfecto
quia et post mortẽ sare alterã duxit. Vbis
si nullũ intelligeret᷑ rei abditȩ sacramentũ.
ꝓpter hoc solum id facere debuit abraham.
ne putarent heretici adi̾sus apłm quib edã
teptullianus astipulator assistit. post uxo¬
ris mortẽ crimen ẽẽ ducere uxorem. Sedsi¬
cut sibi iste uidet᷑ inuenire in apłicis litt̾s¬
quȩ contͣ legem dicat ꝑ moysendatã. uł cont᷑
testamentũ uetus. inueniat tale aliquid ad¬
u̾sum abrahã quod ex ȩu̾glicis litteris sona-¬
re uideatur. om̃ino non inuenit. Ubicũq
ille nominat᷑ in libris testam̃ti noui. cũ ho¬
nore debito nominat᷑: ita ut uidȩis diceret
ipse dñs. Si filii abrahȩ estis: facta abrahȩ

Expanded text:
voluit, volens habere filios de marito suo, quamvoluit, volens habere filios de marito suo, quamvis ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum, quibus etiam Tertullianus astipulator assistit, post uxoris mortem, crimen esse ducere uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis LittMoysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito nominatur: ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae
Abbreviated transcription (Latin):
inueniant aliquid ex ȩu̾głio uł ex apłicis
lict̾is. quod ita uideat᷑ eidem legi adu̾sum
esse atq contrariũ. quẽ ad modũ hoc uni¬
det᷑. quod ex ꝑmissionib quȩ abrahȩ fac̃¬
tȩ sunt opponit apłs. Si gͦ legem oderunt:
Nam et ipsi patͥ gentiũ ad quẽ ꝓmissio¬
nes factas nunc in om̃ib gentib uidemꝰ
impleri. crimen formcationis obiciunt.
Iste quippe ꝓculdubio cui respondemus.
ex illis se ẽẽ manifestat. de quib p̃dictũ
est apło docente. Spͦc autẽ manifeste dic̃.
quia in nouissimis temporib recedent
quidã a fide. attendentes sp̃ib seducto¬
rib. et doctrins dȩmonioꝵ in ypocri¬
simendaciiloquoꝵ. cauteriatã habenteᷤᷤ
conscientiam suã. ꝓhibentes nubere. Non
enĩ reꝑitur abrabã aliquo se contaminas¬
se adulterio. qm̃ non lubrico libidinis
adamatnit ancillã. sed ab uxore accepit.
quando uxoi eius fecit de fuo iure quod

Expanded text:
inveniant aliquid ex Evangelio vel ex apostolicis inveniant aliquid ex Evangelio vel ex apostolicis Litteris, quod ita videatur eidem Legi adversum esse atque contrarium, quemadmodum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem oderunt, Nam et ipsi patri gentium, ad quem promissiones factas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod
Abbreviated transcription (Latin):
euacuata est ꝓmissio. Lex enĩ iram oꝑatur.
Ubienĩ lex non est: nec p̃uaricatio. Atten-¬
dant quẽ admodũ sic disputant ueluti contͣ
legem ut eam pͥor illa quȩ facta est ad abra-¬
ham ꝓmissio conuincat. quod non sunt
heredes ex lege. quicumq sint hȩredes dei.
sed ex reꝑmissione. Itemq ad galathas. fr̃s
inquit scđm hominẽ dico. tamen homi¬
nis confirmatũ testamentũ. nemo irritũ
facit. aut suꝑordinat. Abrahȩ dictȩ sunt
ꝓmissiones: et semini erus. Non dicit ex
seminib tamquã in multis: sed tamquã
in imo et seminituo quod est xp̃c. Hoc
autẽ dico testamentũ confirmatũ a deo.
Post quadringentos & triginta annos
facta est lex: non infirmat ad euacuan¬
dam ꝓmissionẽ. Si enim ex lege hȩredi¬
tas. iam non ex ꝓmissione. Abrahȩ autẽ
Cransgressionis gr̃a ꝓposita est: donec ue-¬
niret semen ciri ꝓmissum est. Nescio utrũ
isti qui legẽ non intelligentes criminant᷑.

Expanded text:
evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim Lex non est, nec praevaricatio . Attendant quemadmodum sic disputat, veluti contra Legem, ut ex priore illa quae facta est ad Abraham promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes Dei, sed ex promissione. Itemque ad Galatas: Fratres, inquit, secundum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanqin uno, Et semini tuo qui est Christus. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo, post quadringentos et triginta annos facta lex, non infirmat ad evacuandas promissiones. Si enim ex lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est . Nescio utrum isti qui Legem non intelligentes criminantur,
Abbreviated transcription (Latin):
moyses. cȩt̾iq ꝓpħe: quos iustos sine dubio dñs
ipse testat᷑ Hoꝵ quippe iudȩi sepulchra con¬
stituebant. & monumenta ornabant: qͥb
dicit. Aedificatis sepulchra ꝓpħarũ. & or¬
natis monum̃ta iustoꝵ. Sed illi om̃s. etsi
ꝓtemporis dispensatione uet̾is testam̃ti
ministrabant figuris. ad nouũ testam̃tũ
ad quod ꝑtinebat et abraham. Ninc qͥppe
isti ꝑ dei grãm. remoto uelamine legeruts
se non sunt immici abrahã et ipse moy¬
ses. quos utiq et iustos & eundẽ coluis¬
se dm̃ confitent᷑. quãuis eum sic blasphement.
ut ẽẽ dm̃ negent. Et tamen apls̾ ꝓmissioneᷤᷤ
quȩ factȩ sunt abrahȩ. quia nouũ testam̃tũ
significabant. sic opponit legi ꝑ moysen da¬
te. ut hȩc duo int̾ se inimica uideant᷑ Qa
enĩ aliud ad romanos dicit: Non enĩ ꝑ legẽ
ꝓmissio abrahȩ aut semim eiꝰ ut hȩres ẽẽt
mundi: sed ꝑ iusticiam fidei. Si enĩ qui ꝑ
legem hȩredes sunt: ex manita est fides. et

Expanded text:
ophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione Veteris Testamenti ministrabant figuris, ad Novum tamen Testaad quod pertinebat Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legerent,r se non sunt inimici Abraham et ipse Moyses: quos utique et isti eumdem coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement, ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus promissiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum Testamentum significabant, sic opponit Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimica videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per Legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per Legem, haeredes sunt; exinanita est fides, et
Abbreviated transcription (Latin):
imago di. Ubi miser iste dm̃ scłi hinꝰ uult
intelligi malũ tamquã illi seruire t moy¬
ses in ueteri testam̃to: quasi hoc apłs dixe¬
rit. Ubi si necesse e̾et intelligi dm̃ scłi hinꝰ
dm̃ impioꝵ. hoc est diabolũ. qm̃ om̃s dii
gentiũ demonia. &. utiq multo maxime pͥn
cd̾ uenter est: nec ideo ds uenter est. Ita si po¬
test dici ds̃ hiiiꝰ scłi diabolus. non ideo dia¬
bolus ds̾ est. quia nec dȩmoma sunt dii. qͣm¬
ins dii gentiũ demonia sint. Potest quippe
scłm in malo intelligi. Unde dicit apłs petpꝰ
Eripite uos de p̃senti scło maligno. Sed cũ
aliter pateat intellectus: qinid necesse est di
abolũ putare significatũ. ac non potiꝰ dm̃ ue¬
rũ iustũ et bonũ. qui excȩcauit mentes in-¬
fideliũ scłi huiꝰ ut non hic distinguat᷑ in qͥb

Expanded text:
imago Dei . Ubi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime prinquorum deus venter est ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse est enim & ꝓph̾arũ ds̃: qui oculũ pro
oculo. dentẽ ꝓdente. motũ posuit pęnȩ.
ne quisquã sibi ampliꝰ putaret deberiu
dictȩ. quã ꝑtulisset imuriȩ. Et hoc ideo.
quia de sapientia dĩ dictũ est. quod legem
et miscdiam in lingua portet. Nec ꝑ misc¬
dĩam debita debitorb nr̃is scienter dimit¬
teremꝰ: ñ ꝑ legem ipsa debita disceremtis.
¶ ui in tanta potestate se humilians ad con¬
dicens ẽẽ non alium dm̃. qui etiam suĩmates¬
nitas manente ꝑsonarũ ꝓprietate unis est
¶s. qui aplis suis ut gratis darent quȩ g̃cis
accȩpant iussit. ad sustentationẽ tamensiã
nec aliam tumcã secum ferre ideo constiti¬
it. quia secutus adiuxit. diginis est emim
oparius mercede sua. ut qui ȩũgłium ad¬
nuntiant. de eũgłio uiuant. Deo tamen mmi¬
nera offerenda esse monstrauit.¬

Expanded text:
 Prophetarum Deus, qui oculum pro oculo, dentem pro dente, modum posuit poenae, ne quisquam sibi amplius putaret deberi vindictae, quam pertulisset injuriae. Et hoc ideo, quia de sapientia Dei dictum est, quod Legem et misericordiam in lingua portet. Nec per misericordiam debita debitoribus nostris scienter dimitteremus, nisi per Legem ipsa debita discerneremus. Qui in tanta potestate se humilians ad condicens non esse alium Deum, quia etiam summa Trinitas, manente personarum discretione unus est Deus. Qui Apostolis suis ut gratis darent quae gratis acceperant, jussit: ad sustentationem tamen suam nec aliam tunicam secum ferre ideo constituit, quia secutus adjunxit, Dignus est enim operarius mercede sua ; ut qui Evangelium annuntiabant, ex Evangelio viverent : Deo tamen munera offerenda esse monstravit
Abbreviated transcription (Latin):
lex. auget ꝓfecto desideriũ peccanti. quod
non extinguit᷑. nͥ contrario desiderio recti
faciendi. ubi fides ꝑ dilectionem oꝑatur.
Hoc autẽ non p̃stat littera nibens: sed s p̾c
iuuans. Non lex gͦ sed gr̾a. non uetus cesta¬
mentũ in seriitutẽ generans qͦd est agar.
sed nouũ in quo non sunt filii ancillȩ sed libe
qua libertate xp̾c nos liberauit. Et tam̃ lex
scã est. et mandatũ sc̾m & iustũ et bonum.
Per hoc mandatũ scm & iustũ et bonũ. in
in ueteri testam̃to ettã ipse apłs ostendens.
occasione inquit accepta peccatũ ꝑ man¬
datũ oꝑatum est in me om̃em concupiscen-¬
trã. Per quod mandatũ. ñ qͦd ait concupis¬
centiã nesciebã. nͥ lex diceret non concupi¬
sces: Numqͥd malũ est non concupiscere :
Sed ubi non adest inuificans sp̾e. hȩc ip¬
sa lex quȩ bonũ dicit occidit: qinia pecca¬
ti uirtus est. cũ ꝑ illam oꝑat᷑ om̃em concu¬

Expanded text:
Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non Vetus Testamentum in servitutem generans, quod est Agar, sed Novum in quo non sunt ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Et tamen Lex sancta est, et mandatum sanctum et justum et bonum. Per hoc mandatum sanctum et justum et bonum, in in Vetere Testamento etiam ipse Apostolus ostendens, Occasione, inquit, accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere?  hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: quia peccati virtus est, cum per illam operatur omnem concu
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ mortẽ. Ecce quod est ministratio mortiᷤ.
ecce quod est littera occidit. ecce quẽ admo-¬
dũ lex non est peccatũ. Et mandatũ erat
in uita: et lex sc̃ã. & mandatũ scm̃. & iustũ
et bonũ: Et tam̃ quia de ipso bono int̾n-¬
cit᷑ mnobȩdiens anima. ubi dei non ad ru-¬
uat gr̾a. ministratio mortis facta est lex
in ueteri destam̃to ꝓpter occidentẽ litterã.
& ministratio uitȩ facta est gr̃a in nouo
destamento ꝓpt̾ iuificantẽ sp̃m. Quod
est autẽ ministrato mortis. & ministra-¬
tio damnationis. hoc est occasione accep¬
ta peccatũ ꝑ mandatũ oꝑatum est in me
om̃em concupiscentiã: hoc est aduenien¬
te mandato peccatũ reuixit. hoc est in¬
uentũ est mͥ mandatũ qͦd erat in inta
ese in mortem. hoc est occasione accepta peca¬
tũ ꝑ mandatũ fefellit me. et ꝑ illud occidit:
hoc est lex subintrauit. ut abundaret deli¬
ctũ hoc est lex iram oꝑatur. hoc est untus
peccati lex. Prohibitio enĩ peccati quod et

Expanded text:
 mortem . Ecce quid est ministratio mortis; ecce quid est, Littera occidit : ecce quemadmodum Lex non est peccatum; et, mandatum erat in vitam; et, lex sancta, et mandatum sanctum et justum et bonum: et tamen quia de ipso bono interficitur inobediens anima, ubi Dei non adjuvat gratia, ministratio mortis facta est Lex in Veteri Testamento propter occidentem litteram; et ministratio vitae facta est gratia in novo Testamento propter vivificantem spiritum. Quod est autem, ministratio mortis et ministratio damnationis; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam; hoc est, Adveniente mandato peccatum revixit; hoc est, Inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est
Abbreviated transcription (Latin):
at in ur̃am inopiã. ut fiat ȩqualitas. subrim¬
gens et dicens sicut scͥptũ est. qui multũ ñ
abundauit. et qui modicũ non definit illi:
Cur eis importat legis auctoritatẽ quã di¬
cit fuisse ministrationẽ mortis. si eo modo
intellexit. quomͦ ista pestis intelligit:. Atq
ut om̃s auferant᷑ ambages. quonã modo
& lex ministratio moitis sit dicta recꝰte.
et tam̃ iusta & scã et bona sit. illud recola¬
mꝰ. quod in ȩpła positũ est ad romanos.
Cum enim dixisset ita ut seruiamus in noui-¬
tate sp̾c et non in uetustate litterȩ. quȩ seu¬
tentia simillima est illi quã iste non intelli-¬
gens posuit. continuo ꝓspexit istos futuroᷤᷤ
u̾bosos atq blaspemos. qui putaturi ee̾nt
ex hoc legem fuisse rep̃hensam. moxq sub¬
iunxit. Quid gͦ dicemꝰ: Lex peccatũ est :
Absit. Sed peccatũ non noui nͥ ꝑ legem.
Nam concupiscentiã nesciebã: nͥ lex di-

Expanded text:
at in vestram inopiam, ut fiat aequalitas; subjunat in vestram inopiam, ut fiat aequalitas; subjungens et dicens, sicut scriptum est, Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non defuit illi ? Cur eis importat Legis auctoritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae; quae sententia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per Legem. Nam conc
Abbreviated transcription (Latin):
que significat᷑ aduenerit. Quẽ admodũ enĩ
scientia quȩ nunc est euacuabit᷑ sicut idem
dicit apłs. cũ uenerit illa quã dicit facie ad
faciem. sic et ista quȩ in umbris tradita erant
iudȩis in ueteri testam̃to necesse fuit euacua¬
rireuelatione testamenti noui. Nec sane
om̃s in illo popło non intelligebant. xp̃m ꝑ
illas umbras testam̃ti ueteris siguratũ. Neq
enĩ hec ipse moyses et cȩt̾i ꝓpħe non intelli-¬
gebant. qui eũ posteris p̃nuntiabant. Nam
in ipsa epła ad coranthios ubi hȩc dicunt᷑
quȩ iste non intelligens posuit tamꝗͣ adu¬
sa et inimiea ueteri testam̃to. cur dicit ha
scriptũ est. credidi ꝓpter qͦd locutus sũ: u̾tiq
in psalmis ad illa di eloquna ꝑtinentib quȩ
credita sunt iudeis. E undẽ inquit sp̃m fi¬
dei habentes. Quid est eundẽ. nͥ quẽ habe¬
bant etiam illi ꝑ quos hȩc ministrata funt :
ad illoꝵ inopiã. ut & illoꝵs abundantia fi-¬

Expanded text:
ificatur advenerit. Quemadmodum enim ificatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris praenuntiabant. Nam in ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Hascriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos haec ministrata sunt? Cad illorum inopiam, et illorum abundantia fi