comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
susceptũ hominẽ: eundẽq natũ ẽẽ de uirgine: cetera
huiꝰ historie miracula irrident: sic contẽpnemꝰ. tãqnͣ
eos pueros. qui cũ pictorẽ in ꝓpositis tabulis qͣs intu¬
eatur pingentẽ uiderint: non putent posse homi¬
nẽ pingi: nisi aliã picturã qͥ pingit aspexerit. Tan¬
ta autẽ in contẽplandã ueritatẽ uoluntas ẽ: qͣnta¬
cũq ex parte etĩ quisq contẽplari potest. Tanta au¬
tẽ puritts. tanta sinceritas. tã indubitanda rerũ
fides: ut neq qͥcqͣm preter ea scisse se aliqͣndo aliqͥs
putet. cũ sibi scire uidebat᷑. & qͦ minus impediatur
anima tota inherere ueritati: mors quȩ antea me¬
tuebatur: id ẽ ab hoc corpore om̃imoda fuga ⁊ elap¬
animȩ uis. ac potencia. Qđ ut breuit̾ colligã: quẽ¬
ad modũ fatendũ ẽ. animã humanã non ẽẽ qđ ds̃
ẽ: ita p̾sumendũ. nichil int̾ omia quȩ crecuit: dõ

Expanded text:
susceptum hominem, eumdemque natum esse de virgine, caeteraque susceptum hominem, eumdemque natum esse de virgine, caeteraque hujus historiae miracula irrident, sic contemnemus, tanquam eos pueros, qui cum pictorem propositis tabulis, quas intueatur, pingentem viderint; non putent posse hominem pingi, nisi aliam picturam, qui pingit aspexerit. Tanta autem in contemplanda veritate voluptas est, quantacumque ex parte eam quisque contemplari potest, tanta puritas, tanta sinceritas, tam indubitanda rerum fides, ut neque quidquam praeterea scisse se aliquando aliquis putet, cum sibi scire videbatur; et quo minus impediatur anima toti tota inhaerere veritati, mors quae antea metuebatur, id est ab hoc corpore omnimoda fuga et elapanimae ac potentia: quod ut breviter colligam, quemadmodum fatendum est, animam humanam non esse quod Deus est; ita praesumendum, nihil inter omnia quae creavit, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
pulchra. Tunc agnoscemus qmͣ uera nob̵ credenda
imperata sint. qͣmq obtime ac saluberrime apud
matrẽ accłam nutriti fuerimꝰ. quȩ uęsit utilitus
lactis illius. qđ apłs paulus paruulis se potũ de¬
disse p̃dicauit. Qđ alim̃tũ accipere cũ qͥs matri iã¬
grandis est: pudendũ: respuere cũ opus ẽ.: miserandũ
rep̃hendere aliqͣndo aut odisse: sceleris ⁊ impietttis
tractare autẽ ac dispensare cõmodȩ. laudis. ⁊ carita¬
tis plenissimũ ẽ. Uidebimꝰ &iã naturȩ huiꝰ corporeȩ
tantas cõmutationes ⁊ uicissitudines dũhumanis le¬
gib seruit: ut ipsã & iã resurrectionẽ carnis quȩ
partĩ tardius. partĩ omin non credit᷑: ita certam
teneam : ut cercnis nobis non sit solem cũ occiderit oris¬
turũ. Lã uͦ eos qui ad exemplũ salutis nr̃ȩ ac primi¬
cias: a filio dĩ potentissimo. x terno. in cõmuttibili :¬

Expanded text:
pulchra. Tunc agnoscemus quam vera nobis credenda pulchra. Tunc agnoscemus quam vera nobis credenda imperata sint, quamque optime ac saluberrime apud matrem Ecclesiam nutriti fuerimus, quaeve sit utilitas lactis illius quod apostolus Paulus parvulis se potum dedisse praedicavit : quod alimentum accipere cum quis matre grandis est, pudendum: respuere cum opus est, miserandum; reprehendere aliquando aut odisse, sceleris et impietatis: tractare autem ac dispensare commode, laudis et charitatis plenissimum est. Videbimus etiam naturae hujus corporeae tantas commutationes et vicissitudines, dum divinis legibus servit, ut etiam ipsam resurrectionem carnis, quae partim tardius, partim omnino non creditur, ita certam teneamus, ut certius nobis non sit, solem, cum occiderit, oriturum. Jam vero eos qui ad exemplum salutis nostrae ac primitias, a Filio Dei potentissimo, aeterno, incommutabili
Abbreviated transcription (Latin):
dicã : dixerunt hȩc qͣntũ dicenda eẽ iudicaiuerunT
magnȩ quedã & in cõpartibiles animȩ : quas &iam
uidisse ac uidere istt credidimꝰ. Illud plane nunc
audeo tibi ego dicere. Nos si cursũ quẽ nobis ds̃ i¬
perat. ⁊ quẽ tenendũ suscepim constantissime tenu¬
erimus. ꝑuenturos ꝑ uirtutẽ dmĩ atq sapienciam
ad sũmã illã causã. ł sũmũ auctorẽ ł sũmũ princi¬
piũ. rerũ om̃ium. ł si ꝗͦ alio mͦ res tanta congruen¬
cius appellari põtest: quo intellectũ uere uidebim
quã sint omĩa sub sole uanitas uanitanciũ. Uanitas ptis
enĩ fallacia: uanitantes autẽ ł falsi ł fallentes ł utriq
intelligunt᷑. Licet tunc dinoscere qͣntũ int̾ haec &
ea quȩ uera sunt distet: & quẽ ad modũ tam̃ & iam
ista om̃ia dõ auctore creata sint. ⁊ in illorũ cõpa¬
ratione nulla sint : ꝑ se autẽ considerata. mira atq

Expanded text:
dicam? Dixerundicam? Dixerunmagnae quaedam et incomparabiles animae, quas etiam vidisse ac videre ista credimus. Illud plane ego nunc audeo tibi dicere, nos si cursum quem nobis Deus imperat, et quem tenendum suscepimus, constantissime tenuerimus, perventuros per Virtutem Dei atque Sapientiam ad summam illam causam, vel summum auctorem, vel summum principium rerum omnium, vel si quo alio modo res tanta congruentius appellari potest: quo intellecto, vere videbimus quam sint omnia sub sole vanitas vanitantium . Vanitas enim est fallacia, vanitantes autem vel falsi, vel fallentes, vel utrique intelliguntur. Licet tamen dignoscere quantum inter haec, et ea quae vere sunt, distet; et quemadmodum tamen etiam ista omnia Deo auctore creata sint, et in illorum comparatione nulla sint; per se autem considerata, mira atque
Abbreviated transcription (Latin):
re quã mundati fuerint. itti illa luce reuerberan¬
tur uerititis: ut non solũ nichil boni. s &iã mali
plurimũ. in eti putant ẽẽ atq ab ea nom̃ ueritittis
abudicent: & cũ quadã libidine ⁊ uoluptate misera¬
bili: in suas tenebras qͣs eorũ morb pati potest: medici¬
nȩ maledicentes refugiant. Unde diuino afflatu.
& ꝓrsus ordinatissime: illud aꝓphȩta dr̃ cor mundũ
crea in me ds̃. ⁊ spin rectũ in noua inuiscerib meis
p̃s enĩ rectus ẽ credo. quo fit ut anima inueritate
querenda : deuiare atq errare ñ possit. qͥ profecto
in ea non instturat᷑: nisi prius cor mundũ fuerit.
hoc ẽ nisi prius ipsa cogititio ab omi cupiditate
ac fece rerũ mortaliũ. sese cohibuerit ⁊ eliqͣuerit
neq iã gradus sed quedã mansio quo illis gradibus
ꝑuenit᷑: quȩ sint gaudia. quȩ ꝑfruitio sũmi ⁊ueri
boni. cuiꝰ serenitatis atq x t̾nitcitis afflatꝰ qͥd ego

Expanded text:
anati fuerint, ita illa luce reverberananati fuerint, ita illa luce reverberantur veritatis, ut non solum nihil boni, sed etiam mali plurimum in ea putent esse, atque ab ea nomen veritatis abjudicent: et cum quadam libidine et voluptate miserabili in suas tenebras, quas eorum morbus pati potest, medicinae maledicentes, refugiant. Unde divino afflatu et prorsus ordinatissime illud a Propheta dicitur. « crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis . Spiritus enim rectus est, credo, quo fit ut anima in veritate quaerenda deviare atque errare non possit. Qui profecto in ea non instauratur, nisi prius cor mundum fuerit, hoc est, nisi prius ipsa cogitatio ab omni cupiditate ac faece rerum mortalium sese cohibuerit et eliquaverineque jam gradus, sed quaedam mansio, quo illis gradibus pervenitur; quae sint gaudia, quae perfructio summi et veri boni, cujus serenitatis atque aeternitatis afflatus, quid ego
Abbreviated transcription (Latin):
Est gͦ iste quintus gradus. Aliud est enĩ
efficere: aliud tenere puritatẽ & alia ꝓrsus ac¬
tio qͣ se inquinatt̃ redintegrat: alia qͣ non patit᷑
se rursus inquinari. In hoc gradui: om̃iftiriam
concipit quanta sit. Qđcũ conceperit: tunc uͦ in¬
genti quadã & incredibili fiducia ꝑit in dm̃
id ẽ in ipsã contẽplationẽ ueritatis: s illud ꝓpt̃ qđ
ttntũ laboratũ ẽ altissimũ ⁊ secretissimũ premiũ.
ed haec actio id ẽ appeticio intelligendi ea. qua
uere sũmȩq sunt: sũmꝰ aspectus ẽ animȩ: qͦ ꝑfecti¬
orẽ. meliorẽ. rectiorẽq non habet.
Sextꝰ gͦ erit iste actionis gradus. aliud ẽ enĩ mun¬
dari ipsũ oculũ animȩ. ne frustra ⁊ temere aspici¬
at. ⁊ preuidecit : aliud ipsã custodire atq firmare
sanitatẽ. Aliud iã serenũ atq rectũ aspectũ in
id qđ uidendũ ẽ dirigere Qđ qͥ prius uolunt ftice

Expanded text:
Est ergo iste quintus gradus: aliud est enim Est ergo iste quintus gradus: aliud est enim efficere, aliud tenere puritatem; et alia prorsus actio qua se inquinatam redintegrat, alia qua non patitur se rursus inquinari. In hoc gradu omnifariam concipit quanta sit: quod cum conceperit, tunc vero ingenti quadam et incredibili fiducia pergit in Deum, id est, in ipsam contemplationem veritatis, et illud, propter quod tantum laboratum est, altissimued haec actio, id est, appetitio intelligendi ea quae vere summeque sunt, summus aspectus est animae, quo perfectiorem, meliorem rectioremque non habet. Sextus ergo erit iste gradus actionis: aliud est enim mundari oculum ipsum animae, ne frustra et temere aspiciat, et prave videat; aliud ipsam custodire atque firmare sanitatem; aliud jam serenum atque rectum aspectum in id quod videndum est, dirigere. Quod qui prius volunt face
Abbreviated transcription (Latin):
altum. ubi hões ñloquerent᷑: s nutib m̃brorũq
motu cogitationes sucis sibi m& e&x ꝓm̃das signa¬
rent Nonne censes cum talia eẽ. fact᷑um. neq locu¬
turũ. qͥloquentẽ neminẽ audierit: p. nolome
hoc int̾roges: qͥ fieri non potest. Quis enĩ tales
hões. int̾ quos quẽ quã natũ cogitare possit : M
tane tu non uidisti mediolanii ad olescentẽ hone¬
tissimi corporis & elegantissimȩ urbanitatis. mu¬
tũ tñ ita atq surdũ. ut neq. alios nͥ motu corporis

Expanded text:
altum ubi homines non loquerentur, sed nutibus membrorumque motu cogitationes suas sibimet expromendas signarent; nonne censes eum talia esse facturum, neque locuturum, qui loquentem neminem audierit? E. Nolo me hoc interroges, quod fieri non potest. Qui enim tales homines, inter quos quemquam natum cogitare possim? A. Itane tu non vidisti Mediolani adolescentem honestissimi corporis et elegantissimae urbanitatis, mutum tamen atque ita surdum, ut neque alios nisi motu corporis
Abbreviated transcription (Latin):
tium postulat: uude nc̃ eas quȩ dicunt̃ in animalib
uires. utrũ racioni hub congruant Nã corpora oĩa
animaliũ. qͥs negat suo ponđe p̃dita : qđ pondus nu¬
tu animȩ ac tũ: qͦ inclinauerit multũ ual& mag

Expanded text:
tium postulat, vide nunc eas quae dicuntur in animalibus vires, utrum rationi huic congruant: nam corpora omnium animalium quis negat suo pondere praedita? Quod pondus nutu animae actum, quo inclinaverit, multum valet mag
Abbreviated transcription (Latin):
ris sonus ẽ. nũ aliud puttis ẽẽ factũ. qͣm dilania¬
to corpore discessisse animã. & qͣsi mortẽ quandã
nominis contigisse: D. Non solũ assencior: sed ita
libent̃. ut nichil me magis in hoc sermone delecta¬
uerit.M. Si gͦ satis ꝑ spexisti in hac similitudine
quomͦ possit dissecto corpore anima non secari: acci¬
pe nunc quomͦ frustra ipsa corporis cũ anima ñ secta
sit iuiuere possint. Iã enĩ concessisti ⁊ recte ut opinor
significationẽ. quȩ qͣsi anima soni est: dũ nomen
editur ꝑse ipsã nullo pacto diuidi posse. cũ ipse
sonus qđ uelut corpus eiꝰ est possit: sed insolis no¬
mine. ita soni est facta diuisio. ut nulla parseius
significationẽ aliquã retineret. Ittiq illas litteras
dilacercito corpore nominis. tãqͣm ex anima mem¬
bra id ẽ significtione carencia considerabamus.
uã obrẽ si aliqđ nom̃ inuenerimus qđ diuisũ queat

Expanded text:
ris sonus est; num aliud putas esse factum, quam dilaniaris sonus est; num aliud putas esse factum, quam dilaniato corpore discessisse animam, et quasi mortem quamdam nominis contigisse? E. Non solum assentior, sed ita libenter, ut nihil me magis in hoc sermone delectaverit. 67. A. Si ergo satis perspexisti in hac similitudine, quomodo possit dissecto corpore anima non secari; accipe nunc quomodo frusta ipsa corporis, cum anima secta non sit, vivere possint. Jam enim concessisti, et recte, ut opinor, significationem quae quasi anima soni est, dum nomen editur, per seipsam nullo pacto dividi posse, cum ipse sonus, quod velut corpus ejus est, possit. Sed in solis nomine ita soni est facta divisio, ut nulla pars ejus significationem aliquam retineret. Itaque illas litteras, dilacerato corpore nominis, tanquam exanima membra, id est, significatione carentia, considerabamus. Quamobrem si aliquod nomen invenerimus, quod divisum queat
Abbreviated transcription (Latin):
nonne tͥ uidet᷑ nom̃ ipsũ ueluti accepisse abste
significationẽ. qͣm ad me ꝑ aures deportaret᷑ l. Videt᷑
Cũ gͦ nom̃ ipsũ sono isignificatione constet. sonꝰ autẽ
ad aures. significatio ad mentẽ ꝑtineat. ñne arbitra¬
ris in xomine uelut in aliqͦ animante sonũ ẽe corpꝰ
significationẽ autẽ tãqmͣ animã soni᷑ P. Nichil
mͥ uidet᷑ similius. M. Attende nunc: utrũ nomi¬
nis sonꝰ ꝑ litteras diuidi possit. cũ anima eiꝰ id. ẽ sig¬
nificatio non possit. Si quidẽ ipsa ẽ: qͣm paulo ante
in nr̃a cogitatione nec latã nec longã respondisti
tibi uideri. D. Prorsus assencior.M. Iuid. cũ ꝑlitte¬
ras singulas sonꝰ ille diuidit᷑. uidet᷑ tibi significa¬
tionẽ illã retinere: D.Quomodo possunt singulȩ
litterȩ significare. qđ nom̃ qđ ex his confit signifi¬
cat : m. At cũ ꝑdita significatione discerptꝰ in litte¬

Expanded text:
nonne tibi videtur nomen ipsum veluti accepisse abs te nonne tibi videtur nomen ipsum veluti accepisse abs te significationem, quam ad me per aures deportaret? E. Videtur. A. Cum ergo nomen ipsum sono et significatione constet, sonus autem ad aures, significatio ad mentem pertineat; nonne arbitraris in nomine, velut in aliquo animante, sonum esse corpus, significationem autem quasi animam soni? E. Nihil mihi videtur similius. A. Attende nunc, utrum nominis sonus per litteras dividi possit, cum anima ejus, id est significatio, non possit. Siquidem ipsa est quam paulo ante in nostra cogitatione nec latam nec longam respondisti tibi videri. E. Prorsus assentior. A. Quid, cum per litteras singulas sonus ille dividitur, videtur tibi significationem illam retinere? E. Quomodo possunt singulae litterae significare, quod nomen quod ex his confit, significat? A. At cum, perdita significatione discerptus in litte
Abbreviated transcription (Latin):
no significat᷑.u. Ego utrũq idẽ puto.M. Dic michi
gͦ sonus ipse unde ꝓcedat. cũ loqueris: b. Quis du¬
bitet ame ꝓcedere.. Abste gͦ sol ꝓcedit. cum
nominas solẽ D. desono me in t̾rogasti. mon
de retpsã in terrogasti.m. Aluid gͦ sonꝰ ẽ: ali¬
ud res quã. significat sonꝰ. Tuautẽ utrũq idẽ
ẽẽ dixerasd. Age.iã concedo aliud ẽe signifi¬
cantẽ sonũ: aliud re quȩ significat᷑. M. Dic
gͦͣ utrũ possis ignarꝰ latinȩ linguę nõminare in
loquendo solẽ si ñ intellectus solis p̃cederet so¬
nũ. O Nullo mͦ possem. M. Quid. anteqͣm ipi¬
sũ nom̃ ore ꝓcedat. si uolens id enunciare ali¬
qͣnda te insilencio teneas. nonne intua cogi¬
tatione manet qđ exp̃ssd uoce alius auditu¬
rus est: D. Manifestũ est .M. Quid. cũ ipse sol
tantȩ sit magnitudinis. nũ illa notio eiꝰ qͣm co¬
uoce cogittisti. & nunc fortasse ambo cogitamus.

Expanded text:
no significatur. E. Ego utrumque idem puto. A. Dic mihi no significatur. E. Ego utrumque idem puto. A. Dic mihi ergo, sonus ipse unde procedat cum loqueris. E. Quis dubitet a me procedere? A. Abs te ergo sol procedit, dum nominas solem? E. De sono me, non de re ipsa interrogasti. A. Aliud ergo sonus est, aliud res quam significat sonus: tu autem utrumque idem esse dixeras. E. Age, jam concedo aliud esse significantem sonum, aliud rem quae significatur. A. Dic ergo, utrum posses gnarus latinae linguae nominare in loquendo solem, si non intellectus solis praecederet sonum. E. Nullo modo possem. A. Quid? antequam ipsum nomen de ore procedat, si volens id enuntiare aliquandiu te in silentio teneas; nonne in tua cogitatione manet, quod expressa voce alius auditurus est? E. Manifestum est. A. Quid? cum ipse sol tantae sit magnitudinis, num illa notio ejus, quam covoce cogitasti, et nunc fortasse ambo cogitamus;
Abbreviated transcription (Latin):
respondisti: nichil ẽ qđ istũ uermaculũ puerilit̃
metuamus quãquã uiuacitatis ⁊ numerositatis eiꝰ
causã ñ ualeam afferre. Si enĩ apud te de aliquo
fixũ immotũq constaret qđ ẽẽt uir bonꝰ eũq
in latronũ conuiuio quos ꝑ se querere dep̃hende¬
cũ sceleratis coniunctionẽ atq conuiuiũ. &iã site
semꝑ lateret quã sceleris ⁊ societtitis: Curgͦ ñ cum
tã multis argum̃tis suꝑius editis: abste firmissime cõ¬
probatis. planũ tibi factũ sit. ñ loco animã contine¬
ri. atq ob hoc nullius ẽẽ talis qͣntitatis. qualẽ in cor¬
porib cernimꝰ aliqͣm suspicaris ẽẽ causam: Cur non¬
nullũ animal concisum in om̃ib partib uiuat.
non eã tam̃ qđ cũ corpore anima concidi potuerit:
Q uc̃ si repperire ñ possumꝰ. querenda ñ ẽ pociꝰ uera
putes in uerbis nr̃is aliud ẽẽ ipsũ sonũ aliud qđ so¬

Expanded text:
respondisti; nihil est quod istum vermiculum pueriliter respondisti; nihil est quod istum vermiculum pueriliter metuamus, quanquam vivacitatis et numerositatis ejus causam non valeamus afferre. Si enim apud te de aliquo fixum immotumque constaret, quod esset vir bonus, eumque in latronum convivio quos persequerere deprehendecum sceleratis conjunctionis atque convivii, etiamsi te semper lateret, quam scelus et societatem. Cur ergo non, cum tam multis argumentis superius editis, atque abs te firmissime comprobatis, planum tibi factum sit non loco animam contineri, atque ob hoc nullius talis esse quantitatis, qualem in corporibus cernimus, aliquam suspicaris esse causam, cur nonnullum animal concisum in omnibus partibus vivat; non eam tamen quod cum corpore anima concidi potuerit? Quam si reperire non possumus, quaerenda nonne est potius vera, putes in verbis nostris aliud esse ipsum sonum, aliud quod so
Abbreviated transcription (Latin):
ut sentio multum moueris: non qđ robustus demul¬
tis : sed qđ breuius. Neq qđ michi ꝓbabiluiꝰ quam
cet̃ti : sed qđ tibi aptius eligere potui. D. Dic orote.
quam citissime potes .m. Primum illud dico. Simaxi¬
me causa lciteat. cur inconcisione quorundam corpoꝵ
illa contingant: non continuo nos hoc uno itti ꝑ turba¬
ri oportere. ut tton multo que suꝑuiꝰ luce clariora
tibi uisa sunt: falsa ee arbitrem᷑. Tieri enĩ potest.
ut uiꝰ rei cciusa nos lateat : quȩ uł humane nature
occultiiti ẽ. uł sit alicui homini cognitti. nec iste
a nobis int̾rrogari possit: aut etiam hoc in genio
usi sumꝰ. uit satis nobis fticere int̾rogatꝰ non possit.
Nũquid namexeo quicquid ex contraria parte fir¬
missime didicimꝰ.acuerissimũ ẽẽ confitemur. labi
nobis atq ex torqueri decet: At qui si illa mane¬
ant integra: quȩ in terrogatus certa ⁊ indubia ẽẽ

Expanded text:
ut sentio, multum moveris, non quod robustius de mulut sentio, multum moveris, non quod robustius de multis, sed quod brevius; neque quod mihi probabilius quam caetera, sed quod tibi aptius eligere potui. E. Dic, oro te, quam citissime potes. A. Primum illud dico, si maxime causa lateat, cur in concisione quorumdam corporum illa contingant, non continuo nos hoc uno ita perturbari oportere, ut tam multa quae superius luce clariora tibi visa sunt, falsa esse arbitremur. Fieri enim potest ut hujus rei causa nos lateat, quae vel humanae naturae occultata est; vel sit alicui homini cognita, nec iste a nobis interrogari possit; aut etiam hoc ingenio ipsi simus, ut satisfacere nobis interrogatus non possit. Numquidnam ex eo quidquid ex contraria parte firmissime didicimus, ac verissimum esse confitemur, labi nobis atque extorqueri decet? Atqui si illa maneant integra, quae interrogatus certa et indubia esse
Abbreviated transcription (Latin):
reret. si ex ponere uelim. longe pluni nobis dicen¬
dasunt : quam ab ipso principio ttintis ambagib. atq
anfractis dicla sunt. Non apud te ttim̃ tacebo: qđ
sentio. Nisi mͥ tunc multa iam notti eent decor¬
pore. Despetie que ẽ in corpori. Deloco. De tẽpore.
demotu. que subtilissime atq abstrusissime ꝓpt̃
hanc ipsam questionẽ disseruntur. ad dandim
palmam his qui corpꝰ eẽ animam dicunt declinarẽ.
Qua ꝓpt̃ te ut possum ȩticim atq etiã moneo: ne
temere. Aut in libros. aut indisputticiones loqua¬
cissimoꝵ hominum. nimiumq sensib bis coppore¬
is credentiu te p̃cipites : donec corrigas firmesq
uestigia. que usq ad ipsum dm̃ animã ducunt.
ne ab illo secretissimo & tranquillissimo m̃tis
habitaculo aquo nunc dũ hec incolit ꝑegrina ẽ :
studus fticilibs & laborib quã inertia desidiaq
aũttiris. Nunc aut̃ accipe contrũ illud quo ut

Expanded text:
reret, si exponere velim; longe plura nobis dicenreret, si exponere velim; longe plura nobis dicenda sunt, quam ab ipso principio tantis ambagibus atque anfractibus dicta sunt: non apud te tamen tacebo quod sentio. Nisi mihi tunc multa jam nota essent de corpore, de specie quae inest corpori, de loco, de tempore, de motu, quae subtilissime atque abstrusissime propter hanc ipsam quaestionem disseruntur; ad dandam palmam iis, qui corpus esse animam dicunt, declinarem. Quapropter te, ut possum, etiam atque etiam moneo, ne temere aut in libros aut in disputationes loquacissimorum hominum, nimiumque sensibus his corporis credentium te praecipites, donec corrigas firmesque vestigia, quae usque ad ipsum Deum animam ducunt, ne ab illo secretissimo et tranquillissimo mentis habitaculo, a quo nunc, dum haec incolit, peregrina est, studiis facilius et laboribus, quam inertia desidiaque avertaris. 64. Nunc autem accipe contra illud quo,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil senciente alio: ac suos alibi motus ꝑagente:
uid plura: Tep̃ctuum quatinꝰ id ualeret: atq uer¬
miculũ. immo iã uersiculos. in multais partes cdyci¬
dimꝰ. Ita om̃s mouebant᷑. ut nisi anobifillud factũ
eet ⁊ cõparerent uulnera recencia: totidẽ illos
separatĩ natos. ac sibi quẽq uixisse crederemus.¬
ed tunc ego qđ illis ad olescentib dixi cũ intenti¬
in me intuerent᷑: tibi nunc dicere uereor. lã enĩ
tantũ ꝓcessumis: ut nisi tibi alit̃ respondero qđ scđm
meã causã ꝓbabilit̾ ualet. tota nr̃a intencio ꝑ tam
longũ munita sermonẽ: ab uno uermiculo pene¬
trata succubuisse uideat᷑. Illis autẽ p̃ceperã. ut in
studis sicuti ceperant suũ cursũ tenerent: ita eos
oportunius aliquando ad quirenda & discenda ista
si res moneret ee uenturo. Sed que illis disceden¬
tib cum alipio sermocinatussũ : cum ut̃q nrm̃ ꝓsuo

Expanded text:
nihil sentiente alio, ac suos alibi motus peragente. nihil sentiente alio, ac suos alibi motus peragente. Quid plura? Tentavimus, quatenus id valeret; atque vermiculum, imo jam vermiculos in multas partes concidimus: ita omnes movebantur, ut nisi a nobis illud factum esset, et comparerent vulnera recentia, totidem illos separatim natos, ac sibi quemque vixisse crederemus. 63. Sed tunc ego quod illis adolescentibus dixi, cum intenti me intuerentur, tibi nunc dicere vereor: jam enim tantum processimus, ut nisi tibi aliter respondero quod secundum meam causam probabiliter valet, tanta nostra intentio per tam longum munita sermonem, ab uno vermiculo penetrata succubuisse videatur. Illis autem praeceperam, ut in studiis, sicuti coeperant, suum cursum tenerent; ita eos opportunius aliquando ad quaerenda et discenda ista, si res moneret, esse venturos. Sed quae illis discedentibus cum Alypio sermocinatus sum, cum uterque nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
uocat qđ his hausi oculis. pene serius quã credi potest:
sed cente non serius qua deberẽ Cũ enĩ nuꝑ in agro es¬
semus: liguriae: nr̃i illi ad olescentes qui tunc mecum
erant. studiorũ suorũ grã. anĩ aduerterẽ humi iacen¬
tes in opacolloco nrepttintẽ bestiolam multipedẽ. lon¬
gũ dico quenda uersniculũ. uulgo notus ẽ: hoc tam̃
qđ dicã nũ qͣm ineõ exꝑtus erã. Uerso nãq stilo quẽ
forte habebatrunus illorũ: ahimal mediũ ꝑcussit.
ũ ambȩ partes corporis ab illo uulnerenin cont᷑ria dis¬
cesserunt: tanta pedũ celeritate: ac nichilo in becilli
raculo exterriti. causȩq curiosi: ad nos ubi siniul
ego ⁊ alipius considebamꝰ alacrit̃ uiuencia frustra
illa detuler̃. Neq nos parũ cõmotiꝰ ea currere inta¬
bula quaqͣ uersũ poterant cernebamꝰ: Atq unũ np̾¬
sorũ stilo tactũ: contorquebat se ad dolous ilocum.

Expanded text:
vocat quod his hausi oculis pene serius quam credi potest; vocat quod his hausi oculis pene serius quam credi potest; sed certe non serius quam deberem. Cum enim nuper in agro essemus Liguriae, nostri illi adolescentes qui tunc mecum erant studiorum suorum gratia, animadverterunt humi jacentes in opaco loco, reptantem bestiolam multipedem, longum dico quemdam vermiculum: vulgo notus est, hoc tamen quod dicam nunquam in eo expertus eram. Verso namque stilo quem forte habebat unus illorum, animal medium percussit: tum ambae partes corporis ab illo vulnere in contraria discesserunt, tanta pedum celeritate, ac nihilo imbecillioraculo exterriti, causaeque curiosi, ad nos, ubi simul ego et Alypius considebamus, alacriter viventia frusta illa detulerunt. Neque nos parum commoti, ea currere in tabula quaquaversum poterant, cernebamus: atque unum ipsorum stilo tactum, contorquebat se ad doloris locum,
Abbreviated transcription (Latin):
attingere ueritatẽ: nec ualere aliqͥd. ut e̾ẽ eã diffu
iã qđ affertis nichil habes: uideamꝰ quȩ restant .p.¬
Nichil haberẽ forttsse: nisi recordarer quantũ pueri
mirari soleremꝰ palpittintes lacertarũ caudas. am¬
puttitas acetero corpore. Quẽ motũ sine anima fieri
nullo mͦ mͥ ꝑsuadere possũ: neq qͦ pacto fiat ut nul¬
lũ sit animȩ spaciũ. qͣndo p̃cidi etiã cũ corpore po¬
test intelligo .M. Possem respondere aerẽ ⁊ ignẽ. quȩ
duo ꝑ animȩ presenciã tenent᷑ incorpore terreno &
humido. ut om̃ium qͣtuor fiat contẽperatio: dũ post
eiꝰdẽ animȩ abscessũ ad suꝑna euadunt. ac sese expe¬
diunt. mouere illa corpuscula tanto concitticius.
qͣnto plaga recenciore erũpunt: deinde porro motũ
languescere. postremo desinere dũ minꝰ minꝰq fit
qđ effugit. Ac deinde totũ euolat: s ab hoc me re¬

Expanded text:
attingere veritatem, nec valere aliquid, ut eam per totum attingere veritatem, nec valere aliquid, ut eam per totum jam quod afferas nihil habes, videamus quae restant.Nihil haberem fortasse, nisi recordarer quantum pueri mirari soleremus palpitantes lacertarum caudas amputatas a caetero corpore; quem motum sine anima fieri nullo modo mihi persuadere possum: neque quo pacto fiat, ut nullum sit animae spatium, quando praecidi etiam cum corpore potest, intelligo. A. Possem respondere aerem et ignem, quae duo per animae praesentiam tenentur in corpore terreno et humido, ut omnium quatuor fiat contemperatio, dum post ejusdem animae abscessum ad superna evadunt, ac sese expediunt, movere illa corpuscula tanto concitatius, quanto plaga recentiore subito erumpunt: deinde porro motum languescere, postremo desinere, dum minus minusque fit quod effugit, ac deinde totum evolat. Sed ab hoc me re
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ corpꝰ. id tantũ non loco suo patitur: qđ nũqͣm
sine anima pateret᷑. Quid igit᷑ faciã quesote: nonne
istis rationib confici potest. animas nr̃as ñ eẽ in cor¬
porib qđ si ita est xionne ubi sim nescio: Quis enĩ mͥ
eripit. qđ ego ipse anima su: M. Ne ꝑturbare: ac
magis bono animo facito sis. Istt enĩ cogitatio ⁊ con¬
sideratio. ad nosmnet ipsos inuitat: ⁊ qͣntũ licet auellit
acorpore. Qđ autẽ tibi uisũ est. non e̾e animã in corpore
uiuentis animantis: quãquã uidet᷑ absurdũ. non ta¬
m̃ doctissimi homines quib id placuerit defuerunt:
neq nunc arbitror de ẽẽ.Sed ut ipse intelligis. res ẽ
subtilissima: ⁊ adqͣm cernendã mentis acies satis pur¬
ganda ẽ. Nunc attende pocius quid aliud afferas:
qͦ conuincas animã uł longã ł latã ẽẽ.ł qͥd eiꝰ modi.
Nã illud argum̃tũ tuũ de tangendo sensu. sentis non

Expanded text:
quod est corpus, id tantum non loco suo patitur, quod nunquam quod est corpus, id tantum non loco suo patitur, quod nunquam sine anima pateretur. 61. E. Quid igitur faciam, quaeso te? Nonne istis rationibus confici potest, animas nostras non esse in corporibus? quod si ita est, nonne ubi sim nescio? Quis enim mihi eripit, quod ego ipse anima sum? A. Ne perturbere, ac magis bono animo facito sis. Ista enim cogitatio et consideratio ad nosmetipsos nos invitat, et quantum licet avellit a corpore. Quod autem tibi visum est, non esse animam in corpore viventis animantis, quanquam videatur absurdum, non tamen doctissimi homines, quibus id placuerit, defuerunt, neque nunc arbitror deesse: sed, ut ipse intelligis, res est subtilissima, et ad quam cernendam mentis acies satis purganda est. Nunc attende potius quid aliud afferas, quo convincas animam vel longam vel latam esse, vel quid ejusmodi: nam illud argumentum tuum de tangendi sensu, sentis non
Abbreviated transcription (Latin):
ati scprleditẽaien: Absurdissimũ : eos ibi pati: ubi ñ sunt
At se ipsos non uident: nec ubi sunt qͥcqͥd iã ẽ p̃ter ipsos
Non ẽẽ oculis animã potencioħẽ. cũ eadẽ sit istorũ po¬
tencia : nichil ẽ demenciꝰ. An hoc dicendũ ẽ potenciꝰ
ẽẽ ibi pati. ubi qͥdq sit. quã ubi nonsit: Sed si hoc
uerũ eẽt: ñ eẽt prestancior uisus. ceteris sensib Quid.
qđ ictũ aliquẽ ł incidens. qͥppic̃. uł umoris ꝑturbati¬
onẽ. cũ ibi paciant᷑ oculi ubi sunt. Neq hoc animã
lateqt: nec ista passio uisus. sed tactus uocat᷑. & tam̃
talia pati oculus posset. &iã in exanimo corpore: qͣm¬
uis de eet anima. quã passio non lateret. Illud autẽ
qđ pati ñ potest oculus nisi ad sit anima. id ẽ qđ uiden¬
do patit᷑. hoc solũ ibi patit᷑. ubi ñ est. Ex quo. cui non¬
uideat᷑ nullo loco animã contineri: Siqͥdem oculus

Expanded text:
ti cum videmus? absurdissimum est. Eos ibi pati ubi sunt? ti cum videmus? absurdissimum est. Eos ibi pati ubi sunt? at seipsos non vident, nec ubi sunt quidquam est praeter ipsos. Non esse oculis animam potentiorem, cum eadem sit istorum potentia? nihil est dementius. An hoc dicendum est, potentius esse ibi pati, ubi quidque sit, quam ubi non sit? sed si hoc verum esset, non esset praestantior visus caeteris sensibus. A. Quid quod ictum aliquem, vel incidens quidpiam, vel humoris perturbationem cum ibi patiantur oculi ubi sunt; neque hoc animam latet, nec ista passio visus, sed tactus vocatur: et tamen talia pati oculus posset etiam in exanimo corpore, quamvis deesset anima, quam passio non lateret; illud autem quod pati non potest oculus, nisi adsit anima, id est quod videndo patitur, hoc solum ibi patitur, ubi non est? Ex quo cui nonur, nullo loco animam contineri? Siquidem oculus,
Abbreviated transcription (Latin):
sio ꝑse ipsã ñ latens animã qđ ut firmissime tenere¬
mus. diucius qͣm uelles sermocinati sum: meministi¬
ne tandẽ nos cõperisse ibi sentire oculos ubi non sunt.
ł pociꝰ ibi pati: d. Memini. M. &iã illud dedisti
nisi ftillor. nec mͦ dubitas dandũ fuisse: animam
multo qͣm totũ corpus ẽ ẽẽ meliorẽ. ac potenciorẽ.
P. hinc uero dubitare. nefariũ puto. M. age. sicorp̾
potest ibi pati aliqͥd ubi non ẽ. ꝓpt̾ qͣndã cũ anima
contẽꝑationẽ. qđ oculis incernendo accidere inuen¬
tũ est. ad eone animã crassam ⁊pinguẽ putamus.
ꝑ qͣm ipsi oculi tantũ possunt. ut eam non lateat
corporis passio. si ñ ibi iaceat ubi passio ipsa contingit: u.
Multũ me mouet ista conclusio. & ita multũ: ut omino stu¬
petĩ. ⁊ non solũ qͥd respondec̃.s ꝓrsus ubi sim non inueniã.
uid enĩ dicã. sensũ ñ ẽẽ cũ corporis passio ꝑse ipsam ñ
latet animã : quid erit aliud si hox non ẽ. oculos nichil

Expanded text:
animam, quod ut firmissime teneremus, diutius quam velles sermocinati sumus; meministine tandem nos comperisse ibi sentire oculos ubi non sunt, vel potius ibi pati? E. Memini. A. Etiam illud dedisti, nisi fallor, nec modo dubitas dandum fuisse, animam multo quam totum corpus est, esse meliorem ac potentiorem. E. Hinc vero dubitare nefarium puto. A. Age, si corpus potest ibi pati aliquid ubi non est, propter quamdam cum anima contemperationem, quod oculis in cernendo accidere inventum est; adeone animam crassam et pigram putamus, per quam ipsi oculi tantum possunt, ut eam lateat corporis passio, si non ibi jaceat, ubi passio ipsa contingit? 60. E. Multum me movet ista conclusio, et ita multum ut omnino stupeam, et non solum quid respondeam, sed prorsus ubi sim non inveniam. Quid enim dicam? sensum non esse, cum corporis passio per seipsam non latet animam? quid erit aliud, si hoc non est? Oculos nihil
Abbreviated transcription (Latin):
factt̃ ẽẽ. cũ tibi mẽbra separatĩ considerata. qđ¬
libet significancia & quasi spirtincia uidebuntur:
Concedã om̃ino: & ut iã id ipsũ sones flagito. m.
Accipe. Nã dũ uiciniã solis attendo. de cuiꝰ nomine
suꝑius egimus. lucifer mͥ occurrit: qͥ ꝓfecto inter

Expanded text:
nsiderata quodlibet significantia et quasi spirantia videbuntur. E. Concedam omnino, et ut jam idipsum sones, flagito. A. Accipe: nam dum viciniam solis attendo, de cujus nomine superius egimus, Lucifer mihi occurrit; qui profecto inter
Abbreviated transcription (Latin):
ei defensionẽ qualẽ potui prebuerĩ: tu tam̃ ipsã litis
formulã quȩ nos decepit cõposuisti. & ego quidem
tã & si obtinere ñ potui: bona fide affui. qđ mͥ satis
est. Tu uͦ si p̃uaricationis arguaris quid facies. aqͦ
& ꝓducta ẽ ut uirgaret audent̃ & obpugnata est ut
turpit̃ cederet: nũquid nã hic quisquã uidex aquo
huic ł mͥ metuendũ sit : m. Ego te priuatĩ quasi ad¬
hibitus iuris consultus. instruendi causa refellere
uolui : ut cũ ad iudiciũ uentũ fuerit paratꝰ adsistas.

Expanded text:
ei defensionem qualem potui praebuerim, tu tamen ipsam litis ei defensionem qualem potui praebuerim, tu tamen ipsam litis formulam, quae nos decepit, composuisti. Et ego quidem tametsi obtinere non potui, bona fide adfui, quod mihi satis est: tu vero si praevaricationis arguaris, quid facias, a quo et producta est ut jurgaret audenter, et oppugnata ut turpiter cederet? A. Numquidnam est hic quisquam judex, a quo huic vel mihi metuendum sit? Ego te privatim quasi adhibitus jurisconsultus, instruendi causa refellere volui, ut cum ad judicium ventum fuerit, paratus assistas.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qđ metucis. Iã enĩ confectũ ẽ negociũ. An tibi ñ¬
dũ ꝑsucisum est. cũ de differencia ferarũ ⁊ hominũ
ageret᷑ aliud ẽẽ sentire aliud scire: D. Immo maxi¬
me. m aliud e gͦ sensus: aliud sciencia .D. Ita est
m. Non autẽ sentimꝰ ratione: sed aut uisu. aut
auditu aut olfactu. aut gustu. aut tactu . D. As¬
sencior. & om̃e qđ scimus: racione scimꝰ.m. Hullus
gͦ sensus sciencia est.Quicqͥd autẽ non latet: ad sci¬
encit̃ ꝑtinet. Ad nullũ gͦ sensũ ꝑtinet ñ latere:
ut nullus homo qͣdrupes recte dici potest. Quam¬
obrẽ istti nr̃a diffinitio susceptti tua: ñ solũ ali¬
enos terminos inuasisse. neq aliqͥd sui uiris reli¬
quisse: s nichil om̃ino habuisse ꝓpriũ. totũq ali¬
enũ. occupasse conuicta est . D. Quid gͦ agemus.
acierisne illã de iudicio ita discedere: quãquã enĩ ego

Expanded text:
est quod metuas, jam enim confectum est negotium: an tibi noest quod metuas, jam enim confectum est negotium: an tibi nondum persuasum est, cum de differentia ferarum et hominum ageretur, aliud esse sentire, aliud scire? E. Imo maxime. A. Aliud ergo sensus, aliud scientia. E. Ita est. A. Non autem sentimus ratione, sed aut visu, aut auditu, aut olfactu, aut gustatu, aut tactu. E. Assentior. A. Et omne quod scimus, ratione scimus: nullus igitur sensus scientia est. Quidquid autem non latet, ad scientiam pertinet: ad nullum ergo sensum pertinet non latere, ut nullus homo quadrupes recte dici potest. Quamobrem ista nostra definitio suscepta tua, non solum alienos terminos invasisse, neque aliquid sui juris reliquisse, sed nihil omnino habuisse proprium, totumque alienum occupasse convicta est. E. Quid ergo agemus? Patierisne illam de judicio ita discedere? Quanquam enim ego
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. passionẽ corporis non latentẽ : aut eo carent
bestiȩ. quia scientia carent. Sensum aut̃: conce¬
dimꝰ bestuis. Diffinitio gͦ illa: uitiosa ẽ .O. Fateor
nichil me inuenire : qͦ resistã.m. Accipe aliud: quo
magis nos huiꝰ diffinitionis pudeat. Nã meministi
ut opinor terciũ diffinitionis uiciũ tibi demonstra¬
tũ: quo ꝓrsus nichl ẽ turpius. cũ ex neut᷑ parte
uera ẽ: qualis ẽ illa hominis. hõ ÷ animal qua dru¬
pes. Nam siue om̃is homo animal quad rupes ẽ
siue om̃e animal quadrupes homo ẽ. qͥ dicit atq
affirmat: in sanit ꝓfecto si ñ locatur . D. Uerum
dicis . M Iuid si in hoc &iã uicio. ista nr̃a dephen¬
dit᷑: puttisne quicqͣm magis ẽẽ qđ sit exploden¬
dũꝰ atq exterminandũ de animo: D. Quis id re¬
cuset: sed nollẽ si fieri potest &iã hic tãdiu de¬
tineri: atq interrogati unculis agitari: M. Nichil

Expanded text:
esse passionem corporis non latentem animam; aut eo carent esse passionem corporis non latentem animam; aut eo carent bestiae, quia scientia carent: sensum autem concedimus bestiis: definitio ergo illa vitiosa est. E. Fateor nihil me invenire quo resistam. 57. A. Accipe aliud quo magis nos hujus definitionis pudeat. Nam meministi, ut opinor, tertium definitionis vitium tibi demonstratum, quo prorsus nihil est turpius; cum ex neutra parte vera est, qualis est illa hominis, homo est animal quadrupes: nam sive, omnis homo animal est quadrupes; sive, omne animal quadrupes homo est, qui dicit atque affirmat, insanit profecto, si non jocatur. E. Verum dicis. A. Quid? si in hoc etiam vitio ista nostra deprehenditur, putasne quidquam magis esse quod sit explodendum atque exterminandum de anima? E. Quis id recuset? Sed nollem, si fieri potest, etiam hic tamdiu detineri, atque interrogatiunculis agitari. A. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
& nichil ẽ cessationi similius. Neq tam̃ eã actionẽ suscis¬
pere aut implere animus potest: nisi eo ipso adiuuante
cui reddit᷑. Unde fit ut homo eiꝰ clem̃cia reformandus
sit. cuiꝰ bonitate ac potestate formatꝰ est. Sed ad ꝓpo¬
sitũ redire cogimur: Qua re uide utrũ tibi iã ꝓbatũ
sit: fertis ñ habere scienciã. totũq illã uelut imaginẽ f¬
scienciȩ quã miram : uim e̾ẽ senciendi: D. Probatũ sa¬
ne. Et siqͥd de hoc diligenciꝰ querendũ est: aliud tẽ¬
pus aucupabor Nunc nosse cupio: quid hinc conficias.
antea qđ nescio qͥd plusquani sensum includebat. ita
nunc contrario uitio uacillare. ꝗ ñ ome sensũ po¬
tuit indudere: Habent enĩ ferȩ sensum : nec ha¬
bent scientiã. Quicqͥd aut̃ non latet: scitur. Et om̃e
qđ scit᷑ : adscientiã ꝓfecto ꝑtinet. Deqͥb om̃ib: iã
michi tecũ conuenit. Aut gͦ non ẽ uerũ. sensum

Expanded text:
et nihil est cessationi similius: neque tamen eam susciet nihil est cessationi similius: neque tamen eam suscipere aut implere animus potest, nisi eo ipso adjuvante cui redditur. Unde fit ut homo ejus clementia reformandus sit, cujus bonitate ac potestate formatus est. 56. Sed ad propositum redire cogimur. Quare vide utrum tibi jam probatum sit, feras non habere scientiam, totamque illam velut imaginem scientiae, quam miramur, vim esse sentiendi. E. Probatum sane; et si quid de hoc diligentius quaerendum est, aliud tempus aucupabor: nunc nosse cupio quid hinc conficias. antea quod nescio quid plus quam sensum includebat, ita nunc contrario vitio vacillare, quod non omnem sensum potuit includere? Habent enim ferae sensum, nec habent scientiam: quidquid autem non latet, scitur; et omne quod scitur, ad scientiam profecto pertinet. De quibus omnibus jam mihi tecum convenit. Aut igitur non est verum, sensum
Abbreviated transcription (Latin):
ud ex alio inciderit: libent̃ tam̃ in eo sermone
demoror. quo ad monet᷑ anima ne se ultra quã ne¬
cessitus cogit. refundat insensus: s ab his pocius
ad se ipsam colligat. ⁊ repuerescat do qđ ẽ norũ
hominẽ fieri uetere exuto: a quo incipere ꝓpter
neglectã dĩ legẽ certa ẽ necessitas. qͦ neq uerius.
neq secreciꝰ quicqͣm scripturis diuinis continetur¬
U ellẽ hinc plura dicere. ac me ipsũ constringere.
dĩ qͣsi tibi p̾cipio: ut nichil aliud agerẽ qͣm red¬
derer mͥ cui me maxime debeo. atq ita dõ fieri
qđ ait oraciꝰ. amicũ mancipiũ dno. Iđ om̃ino fieri
ñ potest. nisi ad eiꝰ reformem᷑ imaginẽ: quã nobis ut p̃ci¬
osissimũ quiddã ⁊ carissimũ custodiendã dedit. dũ nos ip¬
sos nobis tales dedit: qualib nichil possit p̃ter ipsum
ante poni. Hac autẽ actione. nichil mͥ udet᷑ operosiꝰ. S

Expanded text:
ud ex alio inciderit, libenter tamen in eo sermone ud ex alio inciderit, libenter tamen in eo sermone demoror, quo admonetur anima, ne se ultra quam necessitas cogit, refundat in sensus; sed ab his potius ad seipsam colligat, et repuerascat Deo: quod est novum hominem fieri, vetere exuto; a quo incipere propter neglectam Dei legem certa est necessitas, quo neque verius neque secretius quidquam Scripturis divinis continetur. Vellem hinc plura dicere, ac meipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem quam redderer mihi, cui me maxime debeo : atque ita Deo fieri, quod ait Horatius, Amicum mancipium domino . Quod omnino fieri non potest, nisi ad ejus reformemur imaginem, quam nobis ut pretiosissimum quiddam et charissimum custodiendam dedit, dum nos ipsos nobis tales dedit, qualibus nihil possit praeter ipsum anteponi. Hac autem actione nihil mihi videtur operosius,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ. racione. sciencia. nos illis ds̃ p̃posuit.
et ille sensus. ea quib tales animȩ delectant᷑
accedente consuetudine. cuiꝰ magna uis ẽ: potest dis¬
cernere. Atq eo facilius qđ anima beluarũ magis
corpori affixa ẽ: cuiꝰ sunt illi sensus quib utitur
ad uictũ uoluptatẽq quã ex eodẽ illo corpore ca¬
pit. Humana uero anima. ꝓpt̾ racionẽ atq sci¬
enciã de qͥb agimus. qđ sunt ista longe prestan¬
ciora sensib. suspendit se acorpore qͣntũ potest.
& ea quȩ intꝰ est libencius fruit᷑ uoluptate. ͣnto¬
q insensus declinat magis: tanto similiorẽ homi¬
nẽ peccori facit. Inde ẽ qđ etiã ꝓueri uagienteᷤᷤ
qͣnto alieniores a ratione sunt: tanto facilius dis¬
cernunt sensu etiã contactũ. coniunctionẽq nu-¬
triciũ nec odorẽ aliarũ possunt sustinere: cũ
quib consuetudo non fuit. Quã obrẽ quãuis ali¬

Expanded text:
autem, ratione, scientia, nos illis Deus praeposuit. autem, ratione, scientia, nos illis Deus praeposuit. Sed ille sensus ea quibus tales animae delectantur, accedente consuetudine cujus magna vis est, potest discernere; atque eo facilius, quod anima belluarum magis corpori affixa est, cujus illi sunt sensus quibus utitur ad victum voluptatemque, quam ex eodem illo corpore capit. Humana vero anima per rationem atque scientiam, de quibus agimus, quod sunt ista longe praestantiora sensibus, suspendit se a corpore quantum potest, et ea quae intus est, libentius fruitur voluptate; quantoque in sensus declinat, tanto magis similiorem hominem pecori facit. Inde est quod etiam pueri vagientes, quanto alieniores a ratione sunt, tanto facilius discernunt sensu etiam contactum conjunctionemque nutricum, nec odorem aliarum possunt sustinere, cum quibus consuetudo non fuit. 55. Quamobrem, quamvis ali
Abbreviated transcription (Latin):
Catendum omnino: frgo : & scientiã pluris
quã rationẽ. o. Consequens uideo .m. Placet¬
ne tͥ meliores aut felitiores eẽ hominib besti¬
as. D. Auerltit ds̃. tt̃ immanẽ am̃tiãs Rec¬
te sane ex orriusti: sed ad id nos cogit senten¬
tia tua: Dixisti enĩ eas habere scientiã: a
non habere rationem. Rationẽ aut̃ hab&e
homo: ꝑ quã uix ad scientiã ꝑuenit᷑. Sedut
concedam fatile ꝑueniri : quid nos ad iuua¬
bit ratio ut bestiis nos ante ponendos putemꝰ.
cũ ille habeant scientiã. & hanc pluris quã
nichil recusare. qͥn mͥ merito ante ponant᷑.
Sed queso explica illud : qđ decane ulixis cõ¬
memoraui. qualenãsit. Nã eiꝰ admiratione
cõmotꝰ : tam in anit̾ latraui.m.Quid aut̃ hoc
puttiꝰ ẽẽ. nisi uim quãdam sentiendi. ac ñ &¬
sciendi: sensu enĩ: nos multe bestię superant.
uiꝰ rei causã. ñ hic locus ẽ ut queramus. Mente

Expanded text:
Fatendum omnino. A. Ergo et scientiam pluris Fatendum omnino. A. Ergo et scientiam pluris quam rationem. E. Consequens video. A. Placetne tibi meliores aut feliciores esse hominibus bestias? E. Avertat Deus tam immanem amentiam. A. Recte sane exhorruisti; sed ad id nos cogit sententia tua: dixisti enim eas habere scientiam, et non habere rationem. Rationem autem habet homo, per quam vix ad scientiam pervenitur. Sed ut concedam facile perveniri; quid nos adjuvabit ratio, ut bestiis nos anteponendos putemus, cum illae habeant scientiam, et hanc pluris quam nihil recusare, quin mihi merito anteponantur. Sed, quaeso, explica illud, quod de cane Ulyssis commemoravi, qualenam sit: nam ejus admiratione commotus tam inaniter latravi. A. Quid autem hoc putas esse, nisi vim quamdam sentiendi, non sciendi? Sensu enim nos bestiae multae superant, cujus rei causam non hic locus est ut quaeramus; mente
Abbreviated transcription (Latin):
quidã m̃tis ratio est: aspectꝰ illius ꝑea quae
aspicienda sunt motio. Qua re : ĩsta opus est
ad querendũ. illa ad uidendũ . Itaq cum ille
m̃tis aspectꝰ quã rationem uocamꝰ. con iectus
inrem aliquã uid& illam : scientia no mina¬
tur Cum cutẽ non uid& m̃s. quã uis intendã
aspectũ : inscientia uł ignorantia dr̃ Nõ enĩ.
A xhis corporalib. oculis om̃is qui aspieit uidet
Quod: intenebris facile anim ad uertimꝰ. E& quo
liquet ut opinor: aliud ẽẽ aspectũ. aliud ui sio¬
neni. Que duo: inm̃te rationẽ & scientiã nomi¬
namꝰ. nisi qudte aduersus haec mouet: aut pa¬
rum dilucide ista distincta arbitraris. o.
Per michi h&̧ distuictio placet:  & libent᷑
assentior. M. Gide gͦ nunc: utrum aspice¬
re nos putes ut uideamꝰ. an uidere ut aspi¬
tiamꝰ. .D. hinc uero nec cecus quidẽ quisquã
dubitciuerit: aspectum. eẽ. ꝓpt̾ uisionẽ. ner¬
non iusionem ꝓpt̾ aspectumm fatendum ͦ
uisionem pluris quam aspectum eẽ pendendã .o.

Expanded text:
quisitio, id est, aspectus illius, per ea quae aspicienda sunt, motio. Quare ista opus est ad quaerendum, illa ad videndum. Itaque cum ille mentis aspectus, quem rationem vocamus, conjectus in rem aliquam, videt illam, scientia nominatur: cum autem non videt mens, quamvis intendat aspectum; inscitia vel ignorantia dicitur. Non enim et his corporalibus oculis omnis qui aspicit, videt; quod in tenebris facillime animadvertimus. Ex quo liquet, ut opinor, aliud esse aspectum, aliud visionem; quae duo in mente rationem et scientiam nominamus. Nisi quid te adversus haec movet, aut parum dilucide ista distincta arbitraris. E. Per mihi haec distinctio placet, et libenter assentior. A. Vide ergo nunc, utrum nos aspicere putes, ut videamus; an videre, ut aspiciamus. E. Hinc vero ne caecus quidem quisquam dubitaverit, aspectum esse propter visionem, non visionem propter aspectum. A. Fatendum igitur visionem pluris quam aspectum esse pendendam. E.
Abbreviated transcription (Latin):
Manet gͦ illa diffinicio tua : tutti ⁊ ꝓbata .D. manet
uero. Ubinã gͦ deceptꝰ sum: M. Ubi rogaui: utrũ
omẽ qđ ñ latet sciatur. Tu enĩ. huic racioni temere
assensus es. D. Nam quid uelles dicerẽ. M. Hon con¬
tinuo ẽẽ scienciã. siqͥd ñ latet: sed si ꝑ racionem
non latet. Cũ autẽ ꝑ corpus ñ latet: sensũ uocari.
Siꝑse ipsã ĩpaceat: corporis passio. An ignorus qͥb dam
sio sit. ut abea nulla raconȩ queat dimoueri: B. Ac
cipio ista gratissime¶ Sed queso. qm̃ qͥd sit sensus sub¬
tilissime qͣntũ arbitror explicatũ ẽ: referamꝰ nos ad
illã questionẽ. c̾ ꝓpt̃ qͣm hoc explicandũ susceperamꝰ.

Expanded text:
definitio tuta et probata? A. Manet vero. E. Ubinam ergo deceptus sum? A. Ubi rogavi, utrum omne quod non latet, sciatur: tu enim huic rogationi temere assensus es. E. Nam quid velles dicerem? A. Non continuo esse scientiam si quid non latet, sed si per rationem non latet: cum autem per corpus non latet, sensum vocari, si per seipsam non lateat corporis passio. An ignoras quibusdamsio sit, ut ab ea mens nulla ratione queat dimoveri? 59. E. Accipio ista gratissime: sed quaeso quoniam quid sit sensus, subtilissime quantum arbitror explicatum est, referamus nos ad illam quaestionem, propter quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
te .uuid nã id ẽ obsecro: M. Qui quãqͣm sit aliud
sensus. aliud sciencia: illud tam̃ ñ latere utrisq cõ¬
mune est: ut ipsi homini bestiȩ. quãuis plurimũ
differant : animal tam̃ ẽẽ cõmune ẽ. Nonlatet enĩ
quicqͥd animȩ apparet : siue ꝑ tẽperationẽ corporis.
siue ꝑ intelligencie puritatẽ. Atq illud primum

Expanded text:
 Quidnam id est, obsecro? A. Quia quanquam sit aliud sensus, aliud scientia, illud tamen non latere utrique commune est; ut ipsi homini et bestiae, quamvis plurimum differant, animal tamen esse commune est. Non latet enim quidquid animae apparet, sive per temperationem corporis, sive per intelligentiae puritatem; atque illu