comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natura ĩ ouo ĩfinitũ rubeũ. O tm̃
appõĩt ibi de eo qnͣtũ sufficit ad nu¬
t̾m̃tũ illiꝰ auis. Sic ⁊̃ si natura ex
menstruo facit ał ⁊ ex lacte nutͥt :
ip̃m. ñ apponit ĩ ub̾ib ĩ finitũ lac
s tm̃ apponit ibi de eo ꝙ sufficiat

Expanded text:
natura in ovo infinitum rubeum, sed tantum apponit ibi de eo, quantum sufficiat ad nutrimentum illius avis. Sic etiam si natura ex menstruo facit animal, et ex lacte nutrit ipsum, non apponit uberibus infinitum lac, sed tantum apponit ibo de eo, quantum sufficiat
Abbreviated transcription (Latin):
honesti st eis cantande. Namp̃i
incħ t̾ste fustin̾ie possũt. ideo bonũ
ẽ eos assuesc̾e ad aliqͦs mod̾atos
cuas delectacõnes ¶Sexto sũt
cohibendi a ploratu. Nam cum
pu̾i a płoratu cohibẽt᷑ ex ip̃aco¬
hibicõne sit ut retmeant sp̃m ⁊
anelitũ. Nam sicut cũ plorare per¬

Expanded text:
honesti sunt eis cantandi. Nam ipsi nihil tristes sustinere possunt: ideo bonum est, eos assuescere ad aliquos moderatos cuas delectationes. Sexto sunt cohibendi a ploratu. Nam cum pueri a ploratu cohibentur, ex ipsa prohibitione fit, ut retineant spiritum et anhelitum: sic cum plorare
Abbreviated transcription (Latin):
cõ hĩtatoꝵ exñciũ ĩ ip̃o. Si eĩ alitu¬
bi edifitare uolumꝰ si ꝯfigat cͥta
regionẽ illam aliqͦs hĩtare ꝯsid̾ã¬
da sũt hĩtatoꝵ corꝑa. si eis sit
color sanus ⁊ iłch̾. si sit ip̃is fir¬
ma cinc̾itas capitis. si hẽant acutũ
eris. ⁊ ꝑ ꝯͣria ĩclicat᷑ aer eẽ ĩ fͥmꝰ. si¬
eĩ h̃itatores ĩ ip̃o ñ hẽant colorem
sanũ s croceũ te facili ĩ capite pa¬
tiat᷑ heant ꝑtͣbatũ uisũ ĩ purum

Expanded text:
alicubi aedificare volumus, si contingat circa regionem illam aloquos habitare consideranda sunt habitatorum corpora, si eis sit color sanus et pulcher, sit ipsis firma sinceritas capitis, si habeant acutum eris: enim habitatores in ipso non habeant colorem sanum sed croceum, de facili in capite patiantur, habeant perturbatum visum, impurum
Abbreviated transcription (Latin):
metallis ⁊ maxͤ a metalloꝵ uenis
Bͥñ sũt metalla pura s simł cum
metaslis sũt aaliq̃ admixte pu¬
tdines ¶ Tertiũ ꝙ ꝯfid̾ancdũ est
ĩ aquis ẽ ꝙ sit coloris ꝑspitui. Nã
ip̃a ĩfectõ coloris aq̃ ĩfectõnẽ demõ¬
strat. ¶Qrtũ ẽ ne aliqͦ sapore
sapor aqͣꝵ ut płnũ desigͣt aquas

Expanded text:
metallis, et maxime a metallorum venis, ubi non sunt metalla pura, sed simul cum metallis sunt aliquae admixtae putredines. Tertium, quod considerandum est in aquis, est quod sit coloris perspicui. nam ipsa infectio coloris, aquae infectionem demonstrat. Quartum est, ne aliquo odore, sapor aq
Abbreviated transcription (Latin):
misso. Nam totͦ ppłs ⁊ tota gens
regmi. s ĩ nõ sit bñ unita ⁊ orclina¬
ta modica possũt. Urata uͦ ⁊ ordi¬
opari ualẽt. licet gͦ reges ⁊ pͥncipes
ñ oĩo ignorare debeant armoꝵ usu
uͭ sic debeant fug̾e corꝑales labores
asfum̾e. attñ qr decet eos magis¬
eẽ prudẽtes ꝙͣ bellatores filii regũ
⁊ pͥncipũ ⁊ maxĩe pͦgeniti qͥ regͣre

Expanded text:
misso. Nam totus populus, et tota gens regni si non sit bene unita et ordinata, modica possunt: unita vero et ordioperari valent. Licet ergo reges et principes non omnino ignorare debeant armorum usum, nec sic debeant fugere corporales labores;assumere; attamen quia decet eos esse magis prudentes quam bellatores, filii regum et principum et maxime pri
Abbreviated transcription (Latin):
caro eoꝵ ĩdurata ĩ podiat sb̾tilitatẽ
m̃tio. tałes gͦ plꝰ debent uacare pru¬
dẽcie ꝙͣ fortitudini corꝑali. Uacabũt
ã prucẽtie sidiligẽt̾ infistant circa
morales scias. ut possint mores ho¬
minũ ⁊ agibilia ꝯgͦst̾e. Decet gͦ e¬
os qͥ debẽt alios reg̾e uitare ĩerciam
⁊ sollititudinẽ illicitã uatando mora¬
lib sc̃is recogitando freq̃nt̾ bonas ꝯ¬
suetudines regni audiendo sepiꝰat¬
ta p̾̃decessoꝵ bñ regẽtiũ regnũ. ħ gͦ
mͦ iidelicet uatando actib prudẽcie
aregib ⁊ p̾ncipib ⁊ a suis hedib

Expanded text:
caro eorum indurata impediat sudtilitatem mentis. tales ergo plus debent vacare prudentiae, quam fortitudini corporali. Vacabunt autem prudentiae, si diligenter insistant circa morales scientias, ut possint mores hominum et agibilia cognoscere. Decet ergo eos, qui debent alios regere, vitare inertiam et solicitudinem illicitam, vacando moralibus scientiis, recogitando frequenter bonas consuetudines regni, audiendo saepius acta praedecessorum bene regentium regnum. Hoc ergo modo, videlicet, vacando actibus prudentiae, a regibus
Abbreviated transcription (Latin):
publica defẽsione ĩdigeat hẽant
corpꝰ sic dispõitũ ut p̾sint tales
subire labores. ut ꝑ eos respuli¬
seq̃ndo patebit. sufficiat autẽ ad
p̾sens scire qd̾ decet pr̃es sic solli¬
citari ccͣ uł erga regimẽ filioꝵ ut
hẽant sic bũ dispõitũ corpꝰ ut pꝰ

Expanded text:
publica defensione indigeat, habeant corpus sic dispositum, ut possint tales subire labores, ut per eos respublirosequendo patebit. Sufficiat autem ad praesens scire, quod decet patres sic solicitari erga regimen filiorum, ut habeant s
Abbreviated transcription (Latin):
di st̃ ad labores leues. e deĩde
debẽt assume labores fortes
assuescẽdisũt pĩn ad labores
fortes. ut ad ex̾ctacõnẽ lucta¬
tiuam. uł ad aliꝙͣ aliam ex̾citacõm
siłem. ex̾cctac̃onẽ bellice. ut pꝰteaĩ

Expanded text:
di sunt ad labores leves: sed deinde debent assumere labores fortes.assuescendi sunt pueri ad labores fortes, ut ad exercitationem luctativam, vel ab aliquam aliam exercitationem similem exercitationi bellicae; ut postea
Abbreviated transcription (Latin):
uñ pħs .uiiͦ. poł. ait ꝙ expedit ĩ pu̾¬
is fac̾e motus qͦscũq ⁊ tantilos
eris adeo laudat pħos ut ab ip̃o pͥ¬
mordio natiuitatis dicat fienda
ẽẽ aliqͣ instrum̃ta ĩ quib pu̾i u̾¬
disũt pũri ꝑ aliqͥs ludos ⁊ ꝑ ali

Expanded text:
us 7. Poli. ait, quod expedit in pueris facere motus quoscunque et tantillos eris adeo laudat Philosophus, ut ab ipso primordio nativitatis dicat, fienda esse aliqua instrumenta, in quibus pueri vedi sunt pueri per aliquos ludos
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ debilitatẽ c̾eb ciciꝰ offẽdũ¬
tur auino ¶Eertiũ malũ qd̾
ex uino ꝯsurgit ẽ lis ⁊ discẽsio.
turbato eĩ c̾ebro ex nimia sũpcõ¬
ne uini. ⁊ amisso u fu rõnis de fa¬
gunt dissẽsiones ⁊lites. Immo
qrira ꝯsurgit ex ĩflacõne san¬
g̾nis. Unũ qd̾ pp̃ sui caliditatẽ ĩ¬
flãmat. Sãgͥne redlit hõiem a¬
nimosũ ⁊ irascibilẽ. quo fc̃o: fu¬
ciliꝰ ꝓuocatur ad dissen sionẽ ⁊
lites. Iiuenes gͦ qr sũt cuuatores

Expanded text:
 debilitatem cerebri citius offenduntur a vino. Tertium malum quod ex vino consurgit, est lis et dissensio: turbato enim cerebro ex nimia sumptione vini, et amisso usu rationis, de faurgunt dissensiones et lites. immo quia consurgit ex inflammatione sanguinis, vinum, quod propter sui caliditatem inflammat sanguinem, reddat hominem animosum et irascibilem: quo facto facilius provocatur ad dissensiones et lites. Iuvenes ergo, quia sunt amatores
Abbreviated transcription (Latin):
alios debeant gub̾nare. Moraliũã
ne passiones ⁊ lasciuias ĩseq̃nt᷑ ef¬
fiuent᷑ ͦ dispõĩti ut sint fufficientes
auditores moraliũ ꝑ q̃ se ⁊ alios gu¬
b̾nare cognoscãt. Sic gͦ regẽdi sunt

Expanded text:
alios debeant gubernare: moralium aune pasisones et lascivias insequantur, efficiuntur dispositi ut sunt sufficientes auditores moralium, per quae se et alios gubernare cognoscant. Sic ergo regendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
de ita ꝙ cuĩ amant nĩmis amãt. cũ
ĩcipiũt lud̾e uimis ludũt ⁊ ĩ cet̾is
alus suꝑ excessũ faciũt ad hibẽ da
m̃taces. s ĩudici ne oĩa agãt ual¬
nẽ accipiant ¶ Hiis uisis restat

Expanded text:
nimis amant, cum incipiunt ludere nimis ludunt, et in caeteris aliis semper excessum faciunt, adhibenda mendaces sed veridici, nec omnia agant valnem accipiant. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
Si eĩ illa etas maxĩe delectabilia
ꝓseqͥf᷑. cũ ualde delectabile sit ꝯui¬
u̾e amicio. etas illa gaud ꝯiu̾e
ĩ societate ⁊ anucari a sodalib. In
iuuemli gͦ etate maxĩe cohi ben¬
di sũt inuenes asociẽtate pͣua qr
tũc maxĩe se ꝯformant moribe so¬
cõꝵ. eo ꝙ maxĩe diligãt ĩ sociẽt a¬
te uiu̾e. Delectacõ eĩ ẽ ex ꝯiũtto¬
gaudet ĩ societate uiu̾e nͥ gnu¬
deat se sociis ꝯ formare ¶ Qrͣ¬
ta uia sumitur ex eo ꝙ inuenes
st̾ nimis creclitiui. delectac̃õnes
eĩ sẽsibiles illicite licet simplitit̾
sint pͣue ⁊ fugiende. pꝰsũt tñ ẽẽ¬

Expanded text:
Si enim illa aetas maxime delectabilia prosequitur: cum valde delectabile sit convivere amicis, aetas illa gaudet convivere in societate, et amicari sodalibus. In iuvenili ergo aetate maxime cohibendi sunt iuvenes a societate prava: quia tunc maxime se conformant moribus sociorum, eo quod maxime diligant in societate vivere. Delectatio enim est ex coniunctiogaudet in societate vivere, nisi gaudeat se sociis conformare. Quarta via sumitur ex eo quod iuvenes sunt nimis creditivi. Delectationes enim sensibiles illicitae licet simpliciter sint pravae et fugiendae: possunt tame
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑa agibilia. Si ei a p̾ncpio asfit¬
escat pi ad aliqͣles motꝰ. sunt
¶ Tercõ facit ad augm̃tũ. Nã eo
ip̃o ꝙ tẽꝑatũ ex̾ciciũ suuat ad di¬
gestionẽ. ⁊ facit ad bonã disposi¬

Expanded text:
corpora agibilia. Si enim a principio assuescant pueri ad aliquales motus, sunt . Tertio facit ad augmentum. Nam eo ipso quod temperatum exercitium iuvat ad digestionem ipsam, et facit ad bonam disposi
Abbreviated transcription (Latin):
Simens huana ut siꝑiꝰ dicebat᷑ ues¬
tit aciosa ẽẽ. statĩ cũ quis nõ dat se
litititis ex̾ciciis uagat᷑ eiꝰ mens cͥca
illicitas occupacõnes ꝙ tãto mag̾
to molliores sirat ilłis. ⁊ qͣnto co¬
gitando illicita facilꝰ thũtur. ut
ea si assit ꝯmoditas oꝑe ꝯpleant.¬
¶ Tercia una simiit᷑ ex fructu et
utilitate q̃ iude ꝯsurgit. Nã nũ¬

Expanded text:
icebatur nescit ociosa esse, statim cum quis non dat se licitis exercitiis, vagatur eius mens circa illicitas occupationes. quod tanto magis to molliores sunt illis, et quanto cogitando illicita facilius trahuntur, ut ea si adsit commoditas opere compleant. Tertia via sumitur ex fructu et utilitate quae inde consurgit. Nam nu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣiͣ sufficiẽt̾ tͣdidimꝰ qͣiis cura ccͣ filias¬
eẽ ꝯtinẽtes puditas ⁊ abstinẽtes ⁊
tu ⁊ a discursu ꝙ tͥpliti uia uenari
possumꝰ ¶ Prima ina sumit᷑ ut i¬
tollat᷑ siliab ꝯmcditao malefaciẽdi

Expanded text:
rca filiasesse continentes, pudicas, abstinentes, et tu, et discursu. quod triplici via venari possumus. Prima sumitur, ut tollatur filiab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si ꝯtingat eos sugg̾e aliud
inctri. qnͣtũ ad ꝯplexionẽ. eo ꝙ
grotantur pin ⁊ efficiũt᷑ male
Dispõiti ĩ corꝑe. si tẽꝑe quo ut
płmũ pascuntꝰ᷑. lacte assuescant
bibe uinũ Immo dicũt aliqui
ꝙ si eo tẽꝑe ad unũ assuescãt dis¬
Utile ẽ ad duo. prĩmo ad saui¬

Expanded text:
tingat eos fuggere aliud matri quantum ad complexionem, eo quod grotantur pueri et efficiuntur male dispositi in corpore, si tempore quo ut plurimum pascuntur lacte assuescant bibere vinum. immo dicunt aliqui, quod si eo tempore ad vinum assuescant, disutile est ad duo. Primo ad sani
Abbreviated transcription (Latin):
obẜuanda sũt ĩ etate pͥmitina.
¶Priũ ẽ ꝙ us ad septẽnũ de¬
bent pasti mollib. ita tũ ꝙ a pͥn
tipio maxĩe sũt alendilacte. Se¬
cundo qr fũt ꝓhibendi auino. T̃¬
cio sinit assuesçendi ad frigo¬
ra. Qrto sũt assuendi ad ꝯuẽi¬
oĩ etate uidetur esse ꝓficiñ. o¬

Expanded text:
etate primitiva. Primum est, quia ad septimum debent pasci mollibus, ita tamen quod a principio sint alendi lacte. Secundum, quia sunt prohibendi a vino. Tertium, sunt assuescendi ad frigora. Quartum, sunt assuescendi ad conveniomni aetate videtur esse proficuum. Q
Abbreviated transcription (Latin):
licas actones. Nam frigꝰ mẽb̾
r̾unt ad etatẽ debitani aptores
sũt ad oꝑa bellica. si apu̾icia.
suit aliqͣlit̾ ex̾citati ad frigora.
eos forcdres reddant. altẽdẽ du

Expanded text:
nes. Nam frigus membra nerunt ad aetatem debitam, aptiores sunt ad opera bellica, si a pueritia sint aliqualiter exercitati ad frigora. eos fortiores reddant. Attendendum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ sob̾os ne efficiant᷑ ebrii ex
sũpcõne potus ¶Umũ eĩ ĩmo¬
d̾ate sũptũ qnͣtũ ad p̾seus spͤ¬
tat. t̾a aua mala causat pͥmo
calefr̃o maior fiat ĩcitaco ad actꝰ.
efficit ĩmodo̾te suptũ incitat ad
semli. qͣnto illa etas ꝓmor ẽ ad las¬
ĩducit inima sũpcio uiui ẽ dep̾ssi¬
o rõnis. Nam ascẽtẽtib fumo¬
sitatib uini ad capd̾. turbat᷑ c̾e¬
brũ. quo turbato dep̾mit᷑ rõmr̃a

Expanded text:
n efficiantur ebrii ex sumptione potus. Vinum enim immoderate sumptum quantum ad praesens spectat tria mala causat. Primo, calefacto maior fiat incitatio ad actus efficit immoderate sumptum, incitat ad nto illa aetas pronior est ad lasinducit nimia sumptio vini, est depressio rationis. Nam ascendentibus fumositatibus vini ad caput, turbatur cerebrum: quo turbato deprimitur ra
Abbreviated transcription (Latin):
gue ue arret᷑ in loq̃ndo. Sic ẜm
alphorabiũ nccͣia ẽ cdiiletica q̃ est
directõ ⁊ ĩtlłitꝰ. ue erret᷑ in argu
suis. qi q̃dã grossa diuletica. Nom
fiende st̃ rõnes grosse ĩsciis mo¬
ialib q̃ tͣcͣtant de agibilib. qrͣ sicut
uctͣia fuit dẏaletica q̃ doc̾et modũ
arguenti sb̾tilẽ. ⁊ uiolẽcorẽ sic ncͣtͣ¬
a fuit rethorica. q̃ ẽ qͣi q̾dã grossa

Expanded text:
e erremus in loquendo: sic secundum Alpharabium necessaria est Dialectica, quae est directio intellectus, ne erretur in arguesuis, quasi quaedam grossa dialectica. Nam fiendae sunt rationes grossae in scientiis moralibus, quae tractant de agibilibus. Quare sicut necessaria fuit dialectica, quae docet modum arguendi subtilem et violentiorem: sic necessa
Abbreviated transcription (Latin):
sccietate praua ¶ Scda mna ad
ĩuestigandũ ħ idẽ sumit  ex eo ꝙ
iuuemlis etas maxͤ ẽ ꝓna ad ma¬
lũ ⁊ ĩsetutiua passionũ. Nam
de moxib iuuenũ maxĩe ĩinue¬
uili etate cauendũ ẽ a societate

Expanded text:
ad investigandum hoc idem, sumitur ex eo quod iuvenilis aetas maxime est prona ad malum, et insecutiva passionum. Nam de moribus iuvenum; maxime in iuvenili aetate cavendum est a societate
Abbreviated transcription (Latin):
cõues ⁊ pacta. Nam picta ⁊ ꝯ¬
⁊ p̾minẽtẽ nͥ fit ĩ põtate sub¬
iecti elig̾e sͥ rectorẽ. nõ ẽ ã ĩ
potestate filioꝵ elig̾e s pa¬
trem. S ex naturali origm̃e
filii ꝓcedũt a pr̃ib ꝑentib. uõ
eĩ sic filii sͥ eligũt pr̃es ut ix¬
ores uiros. qr̃ cũ regimẽ filio

Expanded text:
ones et pacta. Nam pacta et cet praeminentem, nisi sit in potestate subiecti eligere sibi rectorem: non est autem in potestate filiorum eligere sibi patrem, si ex naturali origine filii procederent a parentibus. Non enim sic filii eligunt sibi patres, ut uxores viros. Quare cum re
Abbreviated transcription (Latin):
bił nõ eẽt nimis corrupta q
tñ timendũ ẽ de corrupcõne ꝯ¬
cupiscibili. si doctores pñoꝵ ꝑ
tspiant iuuenes tantũ tẽpus
expͤtare ñ posse. pot̾it illud tẽ¬
pꝰ anticpari ꝓut eis uidebr ex

Expanded text:
bilis non esset nimis corrupta: quia tamen timidum est de corruptione concupiscibili, si doctores puerorum percipiant iuvenes tantum tempus expectare non posse, poterit illud tempus anticipari prout eis
Abbreviated transcription (Latin):
nis m̃tis ĩ sũpcone cibi. nõ solũ ta¬
uendꝰ ẽ ardor ⁊ imietas. S ⁊ ca
uenda ẽ tͣpitudo. ¶ Quarto cͣcͣ
tibũ deliqͥt᷑. ex ĩordinacõne tẽpis
ut sinimis añ horã uł nimis in or¬
dinote sũat᷑ cib. Nã ex tali sũp¬

Expanded text:
nis mentis in sumptione cibi, non solum cavendus est ardor et nimietas, sed etiam cavenda est turpitudo. Quarto circa cibum delinquitur ex inordinatione temporis: ut nimis ante horam, vel nimis inordinate sumitur cibus. Nam ex tali sump
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s pr̃es ⁊ maxĩe reges ⁊ pͥnciper
sollicitari ccͣ regimẽ filioꝵ ut ab
ip̃a ĩfancia sic regant᷑ ꝙ sint ab¬
stmẽtes ⁊⁊ sobrii. ¶ Hiso qͣut̾ iu¬
uenes debeant se hr̃e ccͣ cibũ et
potũ. Restat uid̾e ꝯquałr se dẽbeãt

Expanded text:
omnes patres et maxime reges et principes solicitari circa regimen filiorum, ut ab ipsa infantia sic regantur, quod sint abstinentes et sobrii. Viso, qualiter iuvenes debeant se habere circa cibum et potum. Restat videre, quomodo se debeant
Abbreviated transcription (Latin):
uctare possimiꝰ ẽ ab ip̃a ĩ faucia ĩcho¬
anlũ ut reliq̃ntes laciuias seqͣnt᷑
tiles si sine freno seqͣnt᷑ lasciuias
statĩ ĩp̃mũt᷑ ĩ eis hĩtꝰ uitiosi. Situt
ĩ ceramołli ⁊ ductili. statĩ inp̾mit᷑
forma sigilli. ne gͦ nuenes infor¬
mẽt᷑ hĩtib uitõsis statĩ ad ip̃aĩfã¬
cia sb̃ monẽdi ⁊ corrigendi ut ꝑmo
nicones ⁊ correctones debitas ala¬
sollicitari erga filios ut ab ip̃a ĩ¬
fancia ĩcitãturadbonos mores. tã¬
to tñ ħ mag̾ tec reges ⁊ p̾ncipes
qͣnto bonitas filioꝵ ẽ utilioripi
regno. ⁊ qnͣto ex ip̃oꝵ malicia põt

Expanded text:
vitare possimus, est ab ipsa infantia inchoandum, ut relinquentes lascivias sequamur tiles, si sinc fraeno sequantur lascivias, statim imprimuntur in eis habitus vitiosi: sicut in cera molli et ductili statim imprimitur forma sigilli. Ne ergo iuvenes informentur habitibus vitiosis, statim ab ipsa infantia suntmonendi et corrigendi; ut per monitiones et correctiones debitas a lasolicitari erga filios, ut ab ipsa infantia instruentur ad bonos mores.Tanto tamen hoc magis decet reges et principes, quanto bonitas filiorum est utilior ipsi regno, et quanto ex eorum malitia potest
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ alia rõ adluci. Nã nͥ pͥnceps ui¬
geat prudẽtia ⁊ ĩtelłctu de fali ꝯu̾¬
tit᷑ intyrãnũ qr nõ curabit de oꝑibꝰ
t̾iora bona ultͣ qmͣ tebeat. erit gͦ
tyrãnꝰ ⁊ ppłi dep̾dator. Ne gͦ filiire¬
gũ ⁊ pͥncipũ cũ ponũt ᷑ in aliqͦ dm̃o¬

Expanded text:
em alia ratio adduci. Nam nisi princeps vigeat prudentia et intellectu, de facili convertitur in tyrannum: quia non curabit de operibus teriora bona ultra quam debeat. Erit ergo Tyrannus, et populi depraedator. Ne ergo filii regum, et principum cum ponuntur in aliq
Abbreviated transcription (Latin):
dii pp̃ pauꝑes. ita ꝙ unꝰ gladius de¬
ẜmebat płib offitus. ut putar
pauꝑes ñ ualẽtes pła hr̃e instru¬
menta faciebãt aliꝙ p̃truũtũ fa¬
bricariquo possent ad pła utiof¬
fiçia. Nata ã ñ sic agit. s ut me¬
liꝰ fiant res nͣles. Sẽꝑ ad unun
officiũ pͥncipalif ordinat ᷑ unũ a¬

Expanded text:
dii propter pauperes, ita quod unus gladius deserviebat pluribus officiis. utputa pauperes non valentes plura habere instrumenta, faciebant aliquod instrumentum fabricari, quo possent ad plura uti officia. natura autem non sic agit, sed ut melius fiant res naturales, semper ad unum officium principaliter ordinat unu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iura q̃ funt de actib hominũ
sũt sb̃ politim q̃ ẽ de regĩe ciui¬
tatũ. Nã ut alibi nos dixisse me¬
minituꝰ. õs legiste st̃ qiͣ qͥdã ydio¬
te politici. Nã fic̃ laici ⁊ uulgarg
qr arguũt ⁊ foent rõnes fuus quẽ
moctũ arguẽdi doc diuletica. Ideo
ip̃i qr ñ arguũt artificialit̾ ⁊ dyx¬
letice appellantꝰ᷑ a pħo. ydiote dya¬
letici. sic legiste qr ea de qͥb est
politica dicũt narratine ⁊ sine
rõne appellars possũt. yliote po¬
litici. Ex ħ ã pat̾e põt. qͣnto ma¬
gis houorãdi st̃ scientes polititã
⁊ morales scĩas ꝙͣ scentes leges ⁊

Expanded text:
unt de actibus hominum sub politica, quae est de regimine civitatum. Nam  ut alibi nos dixisse meminimus omnes legistae sunt quasi quidam idiotae politici: Nam sicut laici et vulgares, quia arguunt et formant rationes suas, quem modum arguendi docet dialectica, ideo ipsi quia non arguunt artificialiter et dialectice, appellantur a Philosopho idiotae dialectici: sic Legistae, quia ea de quibus est politica, dicunt narrative et sine ratione, appellari possunt idiotae politici. Ex hoc autem patere potest quod magis honorandi sunt scientes politicam et morales scientias, quam scientes leges
Abbreviated transcription (Latin):
deficeat a ꝯfecucõne finiea expe¬
dit aliquos ludos. ⁊ aliq̃s deduc¬
cõnes ĩt̾pou̾e suis curis. ut ex ħ
aliqmͣ reqͥem recipientes magis pos¬
sent laborare ĩ ꝯsecutõne finis. bñ¬
qͥesc̾e ĩ fine adepto.⁊ qr aliqñ quis
ꝯstitint sͥ finẽ ĩ quo diu laborat añ¬
ludos ⁊ aliqͣs delectacõnes ne defi¬
tiant a ꝯsecucõne finis. Sic gͦ in¬
Nãm ludi t᷑pes ⁊ eloqͥa tͣpia ⁊ de¬
ductõnes ĩ honeste ꝓhibende sũt a

Expanded text:
deficiat a consecutione finis, expedit aliquos ludos et aliquas deductiones interponere suis curis, ut ex hoc aliquam requiem recipientes, magis possint laborare in consecutione finis. Unquiescere in fine adepto, et aliquando quis constituit sibi finem, in quo diu laborat, antludos, et aliquas delectationes, ne deficiat a consecutione finis. Sic ergo inNam ludi turpes, et eloquia turpia, et deductiones inhonestae prohibendae sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ eꝰͦ. sia q̃rat᷑ utrũ ꝑẽtes mag̃
sit idẽ qd̾ uelle ei bonũr distĩguen¬
dũẽ de ip̃o bono. Nam si loqͣris
de bono utili ut de nũmisiate et
de aliis q̃ ordinãt᷑ ad sufficiẽnã ui¬
te sic ꝑentes mag̃ diligũt filios
s siloqͣris de bono qd̾ ẽ honor ⁊ re¬
u̾entia sic filii magis diligũt ꝑẽtes

Expanded text:
magis em, idem sit quod velle ei bonum, distinguendum est de ipso bono. Nam si loqueris de bono utili, ut de numismate et de aliis quae ordinantur ad sufficientiam vitae: sic parentes magis diligunt filiosSed si loqueris de bono, quod est honor et reverentia: sic filii magis diligunt parente
Abbreviated transcription (Latin):
nͣle ẜri ꝙ ydioma tam morales
morali. Decet reges ⁊ pͥncipes
ta fua atiis scbe ⁊ leg̾e ab s alio¬
ĩtẽdãt ẽẽ uulites ⁊ uacare nego¬
cio politico. debent ĩfudare ut sc̃ĩ¬
ant ydionia litt̾ale. Debẽt ⁊̃
aliꝙͥ oddisc̾e de chyaletita ⁊ retho¬
rita. ut ex ħ ob̃tiliores fiant ad
intelligendũ q̃cũq ꝓpõita. quo
sc̃o totũ suu ingeniũ debent ex¬
pon̾e ut bñ intłigãt moralia ⁊¬

Expanded text:
ndum quod idioma tam morales morali, decet reges, et principes eta sua alii scribere et leger absque aliointendant esse milites, et vacare negocio politico, debent insudare, ut sciant idioma literale. Debent etiam aliquid addiscere de dialectica et rhetorica, ut ex hoc subtiliores fiant ad intelligendum quaecunque; proposita: quo facto totum suum ingenium debent exoponere, ut bene intelligant moralia
Abbreviated transcription (Latin):
instruendi ut se hẽant ad auditũ
res auditas. Scd̾o qͣntũ ad eos¬
quos audiuit. In reb aut̃ audits
obẜuat ͦ cautela qnͣtũ ad ꝑuiene
si ꝓhibeant᷑ ab audicõne fͦpiũ. Nã

Expanded text:
instruendi, ut se habeant ad auditum.res auditas. Secundo, quantum ad eos audit. In rebus autem auditis observatur cautela quantum ad iuvenes, si prohibean
Abbreviated transcription (Latin):
q̃re ccͣ defectũ pͦ si ħ fiat expig̾¬
cĩa ⁊ uegligẽtia. Nam aliquendo
st̃ pigre ꝙ ex sola uegłia omit¬
tũt sollicitari cc̃ debita indum̃ta
Scdõ ĩtalib delĩqͥtur si ex ip̃o de¬

Expanded text:
quere circa defectum. Primo si hoc fiat ex pigritia et negligentia. Nam aliquae adeo sunt pigrae, quod ex sola negligentia omittunt solicitari circa debita indumenta. Secundo in talibus delinquitur, si ex ipso de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑere põt qͥ scientes magis sũt ho¬
norandi. Nã pꝰ horaudist̃ dĩui ⁊
scientes theologiã. qr sic̃ deꝰ ip̃e est
deus õm̃i enciũ. sic theologia que
u̾o mag̃ st̃ honorandi mefhaphiͣ.¬

Expanded text:
ere potest, qui scientes magis sint honorandi. Nam primo honorandi sunt divini et scientes theologiam; quia sicut Deus ipse, est Deus omnium entium; sic theologia, quavero magis honorandi Metaphi
Abbreviated transcription (Latin):
mor ĩt̾ pr̃em ⁊ filiũ. qr pentes affi¬
tiũt᷑ ad filios. ut ꝯg̾gẽt eis bona.
re ex amore ꝙ hñt pr̃es ad filios
debẽt eos reg̃e ⁊ gub̾nare. s cũ
fitii afficiant᷑ ad ꝑẽtes tãꝙͣ ad eos

Expanded text:
mor inter patrem et filium, quia parentes afficiuntur ad filios ut congregant eis bona: re, ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare. Sed cum filiis afficiantur ad parentes, tanquam ad e
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ udemꝰ aliqͦs regnare ĩ cĩtta¬
na repta ĩima domo. Namre¬
gimen ꝯiugale assisatur re¬
gimini politico. qr uxoriut
ĩ p̾hĩtis tãgebat᷑ ñ qͥs d pce

Expanded text:
demus aliquos regnare in civitana reperta in una domo. Nam regnum coniugale assimilatur regimini politico: quia uxori ut in praehabitis tangebatur non quis de
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a. sic bonitas regii depẽdet
ex bonitate õiũ cunũ ⁊ maxͤ
minãt᷑ in regno. Utile est gͥ toti
regno hre bonos ciues. s utiliꝰ
ẽ hr̃e bonos pͥncipantes es ꝙ pͥn¬
tipantiũ sit alios reg̾e ⁊ gub̾na¬
re. tanto gͦ mag̾ decet reges ⁊
principes sollicitari ccͣ ꝓpͥos fili¬
os ut polleant prudẽcia ⁊ boĩta¬
te. qnͣto maior utilitas ꝯ̃furgͥ
ip̃i regno ex bõĩtate filiooꝵ regũ
qui debẽt hr̃e p̾ncipatũ ⁊ dĩnũ
ĩ reguo ꝙͣ ex bonitate ⁊ pruden¬

Expanded text:
bonitas regni dependet ex bonitate omnium civium; maxime minantur in regno. Utile est ergo toti regno habere bonos cives, sed utilius est habere bonos principantes, eo quod principiantis sit alios regere et gubernare: tanto ergo magis decet reges et Pincipes solicitari circa proprios filios, ut polleant prudentia et bonitate; quanto maior utilitas, consurgit ipsi regno ex bonitate filiorum Regum, qui debent habere principatum et dominium in regno; quam ex bonitate et pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ de regimĩe nupti¬
aiti. Restat exsequi de ẜa ĩ qͣ age¬
t᷑ de regniñe p̃rnoli. Nõ eĩ suf¬
fitit pr̃ifamilias scire ꝯiugẽ
reg̾e ñ nou̾it filios debite gu¬

Expanded text:
regimine nuptiali. Restat exequi de secunda, in qua agetur de regimine paternali: non enim sufficit patrifamilias, scire coniugem regere, nisi noverit filios debite gu
Abbreviated transcription (Latin):
aꝵ. croduit ip̃am ẽẽ amicã ⁊ reue¬
lãt sͥ oĩa secreta cordis ¶ Gercia
uia ad ħ pbr̃dũ simat᷑ ex appeti¬
tu laudis. dicebat᷑ ei ĩ p̾cedẽtib
ꝙ młieres uimis appetũt loudẽ
amicas ẽẽ reuelãt secreta ioꝵ
et laudari apud ens sisciant re¬
fr̾e iroꝵ secieta. Nam qr uñr
a siuns uiris diligi sisciant secre
laudan. qd̾ a suis maritis diligñ¬
sͣ appetẽtes qnͣdam manẽ głiar
⁊ qͣndã laudẽ de facili reuelant se¬

Expanded text:
dunt ipsam esse amicam, et revelant ei omnia secreta cordis. Tertia via ad hoc probandum, sumitur ex appetitu laudis. Dicebatur enim in praecedentibus, quod mulieres nimis appetunt laudem amicas esse, revelant secreta virorum. et laudari apud eas; si sciant referre virorum secreta. Nam quia videntur a suis viris diligi; si sciant secretlaudari quod a suis maritis diligantur, appetentes quandam inanem gloriam, et quandam laudem, de facili revelant se
Abbreviated transcription (Latin):
minc̃cia ĩ inferiora ĩfluant ⁊ ca
regulẽt ⁊ ꝯẜuẽt. decet quẽlib
dñantẽ ⁊ p̃eminẽtẽ sollicitari qͦ¬
mͦ ꝑ debita auxilici ĩ fluot et
subuemat suis subiectis. ⁊
quo eos regulet ⁊ ꝯẜuet.uĩ¬

Expanded text:
nferiora insinuant, et ea regulent et conservent: decet quemlibet dominantem, et praeminentem solicitari, quomodo per debita auxilia influat, et subueniat suis subiectis, et quomodo eos regulet et
Abbreviated transcription (Latin):
diut᷑na tẽpa. prudẽtia ⁊ bonis
morib approbatas ĩstruẽtes
ꝯiugẽ ⁊ ĩducentes eã ꝑ moui¬
cõnes debrtas ad bonitates ꝓ¬
hibitas ¶ biso ꝯiugẽ sic rogẽ¬
da ẽe ut sit debite tẽꝑata res¬
tat ond̾e quom᷑ regenda fit. ut

Expanded text:
na tempora prudentia et bonis moribus approbatas, instruentes coniugem, et inducentes eam per monitiones debitas ad bonitates praehabitas. Viso, coniugem sic regendam esse, ut sit debite temperata: restat ostendere, quomodo regenda sit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gũt ex qͥb tͦs rõnes sumi possũt
oñdẽtes nis zelotipos nõ eẽ
laudandos. p̾mũ est qr uirĩ ĩ se ip̃¬
sis ĩ una tͣbacõne uexantur. Se¬
cũdũ qr ex ħ ip̃e uxores ĩcitãt᷑
ad malũ. Terciũ u̾o qr ut płimuĩ
ex tali ⁊ elo ꝯsurgit ĩ domo liti

Expanded text:
gunt; ex quibus tres rationes sumi possunt, ostendentes nimis zelotypos non esse laudandos. Primum est, quia viri in seipsus nimia turbatione vexantur. Secundum, quia ex hoc ipsae uxores incitantur ad malum. Tertium vero, quia ut plurimum ex tali zelo consurgit in d
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ amorẽ uiros ĩducãt. decet
det cẽ stabiles. quia qͥnto ux¬
orẽ mag̾ ꝯstãs ⁊ firma tãto
maior credulitas adgu̾at᷑ uiro
ut ei debitã fidẽ ẜuet. talig ͦ re¬
gnuine regẽde sũt ꝯiuges ut
poslecat predc̃is sex bõrtatib

Expanded text:
rem amorem viros inducunt. decet cet esse stabiles: quia quanto uxor est magis constans, et firma, tanto maior credulitas adgeneratur viro, ut ei debitam fidem servet. Tali ergo regimine regendae sunt coniuges, ut polleant praedictis sex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtͣctare ¶  Ostẽso qũo decet
uiros suis uxorib mod̾ure ⁊ dis¬
creteuti. ⁊ qũo debẽt eas hono¬
rifice retinere. Restat oñde̾ qͣ¬
lit̾ cũ eis debeant ꝯu̾sari. tunc
a. si eĩ oñtat debita sigͣ amitici¬
e ⁊ si eas ꝑ debitas mouicões

Expanded text:
are. Ostenso, quomodo decet viros suis uxoribus moderate et discrete uti, et quomodo debent eas honorifice retinere: restat ostendere, qualiter cum eis debeant conversari. Tunc a, si ei ostendat debita signa amicitiae, et si eas per debitas monitiones
Abbreviated transcription (Latin):
Icet def̾et os hoĩes ꝯgͦs¬
t̾e litt̾as ut ꝑ eos prudẽ¬
cores effecti mag̃ pꝰsent
licita p̾cau̾e. Uidentur ta aliqui
licitã excusacone hr̃e si nõ ĩfudent

Expanded text:
icet deceret omnes homines cognoscere literas; ut per eas prudeniores effecti, magis possent illicita praecavere: videntur tamen aliqui licitam excusationem habere, si non insudant
Abbreviated transcription (Latin):
difficiliꝰ profu̾nt unũ u̾bũ. aliqꝰ
u̾o difficiliꝰ aliud. qui u̾o balbu¬
cientes uell in loq̃la dirig̾e opte¬
ret eos instu̾e ut sp̃alẽ pugnam
⁊ sp̃alẽ conatũ acciꝑent circa ea ũba
pedite lingue actipientes sp̃alẽ ꝯi¬
tũ cͣc illas littas qs̃ det̾iꝰ ꝓfe̾bant

Expanded text:
 proferunt unum verbum, aliqui vero difficilius aliud. Qui ergo balbutientes vellet in loquela dirigere, oporteret eos instruere, ut specialem pugnam et specialem conatum acciperent circa ea verbapeditae lignae, accipientes specialem conatum circa illas literas quas deterius proferebant
Abbreviated transcription (Latin):
tcͣ ip̃os se hẽant negligẽt tãto
decet reges ⁊ pͥncipes mag̾ solliti¬
tari ccͣ ꝓprios filios. qnͣto filu eo¬
⁊ polłe debẽt maiori prudẽtia
⁊ amplori bouitate ¶Gercia uia
ad ħ oñdẽdũ sumitꝰ᷑ ex utilitate
regni. boratas eĩ reg̾ depẽd ex
bonitate eoꝵ qͥ st̃ ĩu regno et
marĩe depend ex bõĩtate pͥnti¬
pãciũ ĩ ea ip̃o. Nam sic̃ santas
corꝑis natinał depend ex sam

Expanded text:
ligenter, tanto decet reges et principes magis solicitari circa proprios filios, quanto filii eorum pollere debent maiori prudentia et ampliori bonitate. Tertia via ad hoc ostendendum sumitur ex utilitate regni. Bonitas enim regni dependet ex bonitate eorum qui sunt in regno, et maxime dependet ex bonitate principiantum in ipso. Nam sicut sanitas corporis
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ ñ succedat ĩ heditatẽ. s reqͥ¬
sigͣ ĩhonesta ⁊ ꝓudita qnͣdũ sus¬
picõnẽ ad gen̾ent de ĩ ꝯtinẽtia
ꝯigũ. ut p̃r sit c̾tꝰ de sua prole
cibi suꝑfluitas ad ĩꝯtinẽtiau ĩ¬
clinat ¶Quarto decz eas eẽ sob̾¬
as ut caueant sͥ a suꝑfluitate
potꝰ. Nom tã ĩmod̾ancio cibi

Expanded text:
filius nonn succedat in haereditatem, sed requsigna inhonesta, et impudica quandam suspitionem adgenerent de incontinentia coniugis; ut pater sit certus de sua prole,cibi superfluitas ad incontinentiam inclinat. Quarto decet eas esse sobrias, ut caveant sibi a superfluitates potus. Nam tam immoderantia cibi
Abbreviated transcription (Latin):
te corclis. qrͣ cũ una cura ĩpe¬
dicit aliam o sic zelãtes rethi
a debitis turis ⁊ a ciuilib oꝑib.
lotipos de suis ꝯiugib. ⁊ tanto
mag̾ ħ decet reges ⁊ pͥucipes quͣ¬
regno si reges sint ĩ anxieta

Expanded text:
te cordis: quare cum una cura impediat aliam, oportet sic zelantes retrahi a debitis curis, et a civilibus operibus. lotipos de suis coniugibus: et tanto magis hoc decet reges et principes, quaregno, si re
Abbreviated transcription (Latin):
honorifice tͣctare. quel eĩ uirũ
scd̃m s̾ possibłem fucultatẽ
decet suã uxorẽ honorifice re¬
tiu̾e ĩ debito apparatu ⁊ eincaͣa
debita t̾buendo. Nã cũ upor sit
ꝑsona ualde ꝯm̃cta. honor qͥ uy¬
nã ip̃iꝰ uiri. ĩmo cũ oñ fũ sit su¬
pͣ. uxorẽ ñ se hr̃e ad uirũ qĩ ẜ

Expanded text:
ertractare. Quemlibet enim virum secundum possibilem facultatem decet suam uxorem honorifice retinere in debito apparatu, ei necessaria debita tribuendo. Nam cum uxor sit persona valde coniuncta, honor, qui uxna ipsius viri. immo cum ostensum sit supra uxorem non se
Abbreviated transcription (Latin):
ens aliqͣs młieres ẽẽ debite secce¬
ta tenentes. biri gͥ ñ debent su¬
is ꝯuigib setreta aꝑire nͥ ꝑ diu¬
turnatẽꝑa sint ex ꝑti eas eẽdis¬
cretas. prudẽtes ⁊ stabiles ⁊ nõ
eẽ sec̃toꝵ ꝓpalatinas ¶ Hiis ui¬

Expanded text:
ens aliquas mulieres esse debita secreta tenentes. Viri igitur non debent suis coniugibus secreta aperire, nisi per diuturna tempora sint experti, eas esse discretas, prudentes, et stabiles, et non esse secretorum propalativas. His vi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ꝑ ꝯiugiũ eĩ ñ solũ producit᷑
bonum prolis. q ⁊̃ uitat  ĩtem¬
ꝑancie malum. qui eĩ castĩtatẽ
ẜuare nõ possũt ne fint uimis
ĩtẽꝑati quiblib ferminis semis¬
cendo. exped̾it eis inire ꝯuubi¬
a ut una uxors ꝯtẽti ab iutem¬
ꝑancia retrahantur. cũ eĩ ꝯcupi
uen̾eis: cum gͦ ad ꝑson as mini¬

Expanded text:
r coniugium enim non solum producitur bonum prolis, sed etiam vitatur intemperantiae malum: qui enim castitatem servare non possunt, ne sint nimis intemperati, quibuslibet foeminis se miscendo; expedit eis inire connubia, ut una uxore contenti ab intemperantia retrahantur. Cum enim concuvenereis. Cum ergo ad personas nimi
Abbreviated transcription (Latin):
niunis iuuenili. ħ tñ tãto magis
dec reges ⁊ p̾ncipes qnͣto ip̃i plꝰ
ẽẽ debẽt solliciti ut ooꝵ filii sĩt
formosi ⁊ elegantes corꝑe ⁊ ĩdus¬
os uxorẽ duc̃e ĩ etate ualde iu¬
uenili. Nõ tũ debẽt uti ꝯingio u̾
ĩ etate debita ¶ Scda uia ad muq¬

Expanded text:
tanto magis decet reges et principes, quanto ipsi plus debent esse soliti, ut eorum filii sint formosi et elegantes corpore, et indusos uxorem ducere in aetate nimis iuvenili, non tamen debent uti coniugio nisi in aetate debita. Secunda via ad
Abbreviated transcription (Latin):
diligẽt̾ diligẽt̾ instruantur ⁊
moneant᷑: primo eĩ monẽde st̾
ne sint sophistice q̃rẽtes fucos
⁊ figm̃ta. Scd̾o ut sint huiles ne
ẽertõut sint mod̾ate ne ultͣ e¬
orũ scatũ uestãnta reqͥrãt. ¶rͣ¬
to ut sint simplites ne tͣt orna¬
m̃ta ninia sollũstudĩe uexẽt᷑.
Quinto ne sint negligẽtes ne
uotabłit̾ infͣ eoꝵ statũ pp̃ pig̾¬
ciã deficiant erga ornatum corꝑis.
Sexto ne ex mlitate hĩtꝰ sint su¬
ꝑsticõse. ut ex ipo defectuuestĩ¬
um laudẽ ⁊ głiam cupiant. Capͣ¬

Expanded text:
tigimus, diligenter instruantur et moveantur. Primo ergo movendae sunt, ne sint sophisticae, quaerentes fucum et sigmentum. Secundo, ut sint humiles, ne Tertio, ut sint moderatae, ne ultra eorum statum vestimenta requirant. Quarto,ut sint simplices, ne circa ornamenta nimia solicitudine vexentur. Quinto, ne sint negligentes, ne totaliter infra eorum statum propter pigritiam deficiant erga ornamentum corporis. Sexto, ne ex vilitate habitus sint superstitionae, ut ex ipso defectu vestrium laudem et gloriam cupiant.
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa seqͣt᷑ ꝯplexiones corꝑis cum
aliqͥs ñ ẽ bñ ꝓporcõnatus ĩ corpe
ñ ẽ bone ꝯplexionis. Impelitur
aia ne possit bñ specłari. ⁊ ue pꝰ¬
set lib̾e exse qui accõnes suas.
Nascẽtes gͦ ex tali ꝯiugio. ñ solũ

Expanded text:
anima sequitur complexiones corporis nam cum aliquis non est bene proportionatus in corpore, non est bonae complexionis impeditur anima ne possit bene speculari, et ne possit libere exequi actiones suas. nascentes ergo ex tali coniugio non solum
Abbreviated transcription (Latin):
regimen ab illo ex ꝑte opeꝵ fi
ut orcinet eos ad alia oꝑa qmͣ
uxorẽ. Nã filii instruẽ di st̾ ad
oꝑi militaria uł ciuilia quib¬
uature debeant. cũ st̾ adulti. ad
ges ⁊ pͥncipes. qnͣto ip̃i płs obser¬
uare debent. q̃ dictat ordo ⁊ racõ
nes ⁊ maxime reges ⁊ princi¬
pes nõ detot suas ꝯiuges re¬
gͥe eodẽ regĩe qͦ regẽdi st ẜur

Expanded text:
regimen ab illo ex parte operumut ordinet eos ad alia opera, quam uxorem. Nam filii instruendi sunt ad opera militaria, vel civilia, quibvacare debeant cum sint adulti: ad reges et principes, quanto ipsi plus observare debent quae dictat ordo et ratio ves, et maxime reges et principes non decet suas coniuges rege
Abbreviated transcription (Latin):
sehr̃e debeat in uxore
ducẽta u tͣcͣ eñ iam ductã sciat
debite se hr̃e. Id̾o pͥmissis capi¬
tulis ronabilit᷑ ħ ãuectẽtit᷑
ut sciomꝰ ꝯũo regimẽ im ptiaĩe
quo regente st̃ ꝯiuges ab ꝗli
de. ⁊ alio filii. pͥma mia suuit᷑
ex ꝑte modi regeudi. scħa uͦ ex
pte opũ fiendoꝵ ¶Prima in
gͣnius imnusi ẜuat᷑ in uno hy¬
mine. Uñ ⁊ ab eis ho appellatꝰ est
minor mũdꝰ. Nam sic̾ totũ unĩ¬
u̾sũ diriget᷑ uno pͥncipe. ut uno
deo. qui ẽ intelłctꝰ seꝑatꝰ ⁊ purꝰ
sic oĩa q̃ st̾ in hoie oi debite regi
debẽt regẽta st̃̾ inflłctu ⁊ rõne.
Immo adeo modꝰ bniu̾si reẜua¬

Expanded text:
ere debeat in uxore ducenda, nisi circa eam iam ductam sciat debite se habere. Ideo praemissis capitulis rationabiliter hoc annectitur, ut sciamus quomodo regimen nuptiale, quo regendae sunt coniuges, ab aliiuges, et alio filii. Prima via sumitur ex parte modi regendi. Secunda vero ex parte operum fiendorum. Prima via in uno homine: unde et ab eis homo appellatur minor mundus. Nam sicut totum universum dirigitur uno principe, ut uno Deo, qui est intellectus separatus et purus: sic omnia, quae sunt in homine, si debite regi debent, regenda sunt intellectu et ratione. immo adeo modus universi reserva
Abbreviated transcription (Latin):
matre. sit̾ gͦ in aliis ałib. ut płi¬
mũ ex magno gn̾e magna ꝓce¬
dũt. Sic ⁊ ĩ hoĩb si ꝑentes mag̾
existãt. filii ut płimũ magni nas¬
cũt᷑. decet gͦ õs ciues pp̃ bonũ ꝓ¬
lis. ut filii eoꝵ polleãt mag̾s¬
tudine corꝑali q̃rere ĩ suis uxori¬
b magͥtudinẽ corꝑis tanto tñ¬
tͥo ip̃iccͣ ꝓpͥos filios eo ꝙ ex eis
dependent bonũ ꝯm̃e ⁊ salus.
regni płs sollicitari debẽt qmͣ a¬
lii. Scdo ĩt̾ bona corꝑis q̃renda
ẽ in uxore formositas ⁊ płcͥtudo.
Nã ⁊ ħ facit ad bonũ prolis. o¬
Namsic̾ ut płimũ ex magͥs nas¬
cũtur magni. Sic ⁊ ex płcris uas¬
cũt᷑ płcri. q̃r si dei õs cĩnes et
maxĩe reges ⁊ pͥncipes sollũita¬
ri ut posleant filiis mag̾s et

Expanded text:
 ut plurimum ex magno genere magna procedunt: sic et in hominibus, si parentes magni existant, filii ut plurimum magni nascuntur. Decet omnes cives propter bonum prolis, ut filii polleant magnitudine corporali, quaerere in suis uxoribus magnitudinem corporis: tanto tnto ipsi circa proprios filios, eo quod ex eis dependeat bonum commune et salus regni, plus solicitari debent, quam alii. Secundo inter bona corporis quaerenda est in uxore formositas et pulchritudo. nam et hoc facit ad bonum prolis. Nam sicut ut plurimum ex magnis nascuntur magni: sic et ex pulchris nascuntur pulchri. quare si decet omnes cives, et maxime reges et principes solicitari, ut po
Abbreviated transcription (Latin):
sus ⁊⁊ ałia m̃bra nobłia debłitã¬
tͣ᷑ ex suꝑflua copła ¶ Stdo suꝑ¬
fliꝰ usꝰ nõ solũ corpꝰ debilitat
tato martello debilitãt᷑ ⁊ occõ¬
nes fabriles. sic debilitato c̾ebao
⁊ alus mẽbris nobłib ĩpeditur
aĩa a rõnis usi. ut nõ possit
sufficiẽt᷑ ꝯsid̾are. bñ ⁊ supͣ ꝑ aut

Expanded text:
a nobilia debilitantur ex superflua copula. Secundo superfluus usus non solum corpus debilitat, tato martello debilitantur actiones fabriles: sic debilitato cerebro et aliis membris nobilibus impeditur anima a rationis usu, ut non possit sufficienter considerare. unde
Abbreviated transcription (Latin):
ẜmnobłitatẽ. siue ẜm etatẽ.
mis nobił mibat nibat ignobi¬
li. ũ erit int̾ eos digna societas.
quirãt dñari. conabitur sic ⁊̃ si
ninus senes iuuẽtule nubat qr
iuuenes societate senũ ñ gaudẽt
tanta ĩꝑilitas etatis erit. ꝙdam
incitamtũ ut sͥ ꝯiuges fidẽ nõ ẜ¬
dc̃a bona exfiora. idelz honora¬

Expanded text:
tatem, si nobilis nubat ignobili, non erit inter eos digna societas, quirant, dominari conabitur. Sic etiam si nimis senes iuvenculae nubat, quia iuvenes societate senum non gaudent, tanto imparitas aetatis erit quoddam incitamentum, ut sibi coniuge fidem non sdicta bona exteriora. videlicet, hono
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝯsang̾nitate ꝯrunctis. mag̃
qͣuto st̾ in maiori statu. ⁊ ĩ alcõ¬
ri gͣdu. tanto mag̃ egent affini¬
or tanto mag̃ iudiget susten¬
tam̃tis ne qͣtiat᷑ auento. Reges
gꝰ ⁊ pͥncipes qnͣto in alcõri statũ

Expanded text:
itate coniunctis: magis quanto sunt in maiori statu et in altiori gradu, tanto magis egent affiniior, tanto magis indiget sustentamentis, ne quatiatur a vento. reges ergo et principes quanto in altiori gra
Abbreviated transcription (Latin):
cebat᷑ st̾ miẜatiui. qr sua ĩno¬
cẽtia alios m̃suãtes credunt
os ĩnocẽteo eẽ ⁊ putãt eos in¬
digne pati. qr̃ suꝑ eis de facilio
inifentur. senes u̾o iniẜatiui
existũt qr cũ ip̃i ĩ corꝑe ⁊ inuita
deficiant uõsũt alios imẜeri ⁊ ꝯ
eis sĩ s̾ senes de facii suꝑ aliis
ex mollicie corctis. Nam hñtes
cormolle ñ possũt durũ aliquod
sustine it̾s statĩ miẜentur cũ ui¬
d̾nt aliqͦs cłum pati Txicio ꝯ¬

Expanded text:
cebatur sunt miserativi, quia sua innocentia alios mensurantes credunt omnes innocentes esse, et putant eos indigne pati. quari super eis de facili miserentur. Senes vero miserativi existunt: quia cum ipsi in corpore et in vita deficeri sibi; senes de facili super aliis ex mollitie cordis. Nam habentes cor molle, non possunt aliquid sustinere: ideo statim miserentur, cum vident aliquos dura pati. Tertio
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ qtͣ minia affectõne deside¬
rãt. Ex ip̃a gͥ cupiditate laudis
sus ħ idẽ pluri ꝓot ex timidita¬
tecordis. Nã cũ uisieres sint
nescũt sequitur eas u̾ecũdas
ẽe. qr u̾etũdia est q̾dã timor ut
suꝑiꝰ dicebatur. Ex diu̾sis g̾i
causis ꝓbure possumꝰ mlieres ĩre¬

Expanded text:
ne desiderant. ex ipsa igitur cupiditate laudis sus hoc idem probari potest ex timiditate cordis. Nam cum mulieres sint vescunt; sequitur eas verecundas esse: quia verecundia est quidam timor, ut superius dicebatur. Ex diversis ergo causis probare possumus mulieres vere
Abbreviated transcription (Latin):
inatͥmonio ꝯsurgit. dicebat᷑
ritur pax ⁊ ꝯcordia. S cũ int̾
ꝯsangͥneos ex ip̃a proximitate
tarns sufficiens amicicia eẽ¬
bideatur dicat nͣł rõ ꝯiugia ꝯͣhẽ

Expanded text:
in matrimonio consurgit. Dicebaturritur pax, et concordia. Sed cum inter consanguineos ex ipsa proximitate carnis sufficiens amicitia evidea
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ eĩ barbarũ ⁊ ẜ uũ ab aliquo
ħ est ẽẽ exͣneũ ab eo ⁊t ñ intel¬
hoc uł ab ip̃o illo. grc̃ tentoniti
st̃ barbari italitis. ⁊ ytalici ãgli¬
tis .e. ille eĩ est barbarꝰ simpłr qͥ¬
a se ip̃o ẽ exͣneꝰ. ⁊ se ip̃m ñ inte
nis usu sit nat᷑olit̾ ẜuꝰ qr ues

Expanded text:
esse enim barbarum ab aliquo, hoc est, esse extraneum ab eo, et non intelhoc vel ab illo. Sicut Theutonici sunt barbari Italicis, et Italici Anglicis. Ille tamen est barbarus simpliciter, qui seipso est extraneus, et seipsum non intenis usu sit naturaliter s
Abbreviated transcription (Latin):
gaud̾e de hoĩm opĩone qr̃ cum
młieres ꝯnũt̾ ũ tñta bonitate pol¬
leant sic̃ uiri. si aliqͣlẽ bonitatẽ
hẽant. ut puta oi polleant aliqͦ
bono corꝑali ut sint płcre ⁊ elegã¬
tes.uł siq̃ alia bonitate ꝑticipẽt
ualde cupiũt laudari ⁊ ꝯm̃dari⁊¬

Expanded text:
gaudere de hominum opinione. Quare cum mulieres communiter non tanta bonitate polleant sicut viri; si aliqualem bonitatem habeant, utputa si polleant aliquo bono corporali, ut sint pulchrae et elegantes, vel si aliqua alia bonitate participent; valde cupiunt laudari et commendati
Abbreviated transcription (Latin):
reẜuatur ĩt̾ius. plꝰ possumtꝰ
lis copule tali tẽꝑe ñ sic ledit
corꝑa uirꝵ nec sĩc attenuat
es. eo ꝙ maior sit ibi ꝯu̾sio
aliuti¶ Tercia ma ad iuos¬
tigand̾ ħ id̾ fumit᷑ ex aeris dis¬
posicone. Nã boreas redlit
aerẽ purũ. aust̃ u̾o recdlit ip̃m
nił adluctuꝰ. aere a̾ existẽte
puro melioratur ꝯplexio existẽ¬
ciũ in eo. ⁊ fiũt meliores gu̾acõ¬
da oꝑa ꝯiugali copłe ¶ Decet gͦ

Expanded text:
rvatur interius, plus possumus lis copulae in tali tempore non sic laedit corpora virorum, nec si attenuat ea, eo quod maior sit ibi conversio alimenti. Tertia via ad investigandum hoc idem, sumitur ex aeris dispositione. Nam boreas reddit aerem purum: auster vero reddit ipsum nis adductivus. Aere autem existente puro melioratur complexio existentium in eo, et fiunt meliores generatioda opera coniugali copulae. Decet ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quo ꝑ tale ꝯuigiũ ꝯsequi pꝰst̃
caulẽ potẽtiã ⁊ mułtitudinẽ ami¬
coꝵ. Scd̾o ĩnestigare debẽt qũo
mositatẽ ⁊ pulc̾tudinẽ corpalẽ.
t̾tio qr ñ sufficit afficit aftlũe
bonis ext̾iorib ⁊ polse corꝑalibꝰ¬

Expanded text:
 tale coniugium consequi possint civilem potentiam, et multitudinem amicorum. Secundo investigare debent, quomodo mositatem et pulchritudinem corporalem. Tertia, quia non sufficit affluere bonis exterioribus, et pollere cor
Abbreviated transcription (Latin):
regimẽ politicũ. qr assiłatur
ilũ regiĩ quo ciues uocãtes
q̃ d in suo regimĩe obẜuare.
ex ip̃o gͦ mͦ regẽdi qr unũ ẽ po¬
lititũ aliud regale. differt ã¬
ie ẽ mag̾ totale ⁊ nͣle. reginiẽ¬

Expanded text:
men politicum: quia assimilatur illi regimini, quo cives vocantes quasdam in suo regimine observare. Ex ipso ergo modo regendi, quia unum est politicum, aliud regale, differt le est magis totale et n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ex tali ꝯiugio acqͥrat᷑ młtitudo
nimismatis ¶ Uiso qũo reges
⁊ pͥncipes ĩ suis ꝯiugib debẽt que¬
rere ext̾iora bona de lem p qͣles
ꝯiuges singłiciues acciꝑe debeãt.
Nã si reges ⁊ pͥncipes decet acupe
ꝯͥuges uobiles ut int̾ eos sit
par ⁊ digna societus in om̃i ꝯingi¬

Expanded text:
ugio acquiratur multitudo numismatis. Viso quomodo reges, et principes in suis coniugibus debent quaerere exteriora bona: de levi patet quales coniuges singuli cives accipere debeant. Nam si reges, et principes decet accipere nobiles coniuges, ut inter eos sit pax et digna societas; in omni coniugi
Abbreviated transcription (Latin):
tigaripõt ex ip̃a pace ⁊ ꝯcordiar
ad qmͣ ꝯnignin ordinatur. Nã
cũ qͥl moleste si̾at si in ususue
rei delectabił impeditur abs de¬
fensione ⁊ discordia eẽ non pͦ¬
fłaret᷑ uiris. dũ eĩ imꝰ eoꝵ illoꝵ

Expanded text:
tigari potest ex ipsa pace et concordia, ad quam coniugium ordinatur. nam cum quilibet moleste ferat, si in usu suae rei delectabilis impeditur; absque dissensione et discordia esse non populareutr viris. Dum enim
Abbreviated transcription (Latin):
uirñ nͥ um femĩe debet ꝑ ꝯingiũ
copulari. Capłmx Qd̃ ꝯniges
⁊ pͥncipũ uno uiro debent
esse contente. oco ot oo¬
bnuis apud aliqͣs sec¬
tas ut apd̾ saracenos
⁊ cipud forte aliqͣs alias
borbaras nacões nõ reputet᷑ in

Expanded text:
 uni foeminae debet per coniugium copulari. Quod coniuges et principum uno viro debent esse contentae. Cap. X. Quamvis apud aliquas sectas, ut apud Sarracenos, et apud forte aliquas alias barbaras nationes non reputetur in
Abbreviated transcription (Latin):
lis in quib sola feĩa nõ suf¬
sicit ad prestandũ filiis debi¬
tũ putͥmentũ unꝰ mascłs non
adhet isi bi feĩe ⁊ quͣ diu
durat tempꝰ partꝰ propt̃ nu¬
tricõnem filioꝵ ut patet in
columbis ⁊ in aliis płibus
gn̾ib auium. qui alt̾natim
oua fouent ⁊ on̾um filiorim
sola feĩa. naturale ẽ eĩ hoĩb
ut unꝰ uir bnimsieri nubat.
ea eĩ nat᷑alia iudicare debemus
que sũt ut in płib. ut nͣle est
hoi qd̃ sit dext̾. lic ꝯtingat ali¬
quos ẽẽ oimistros. sic qr ut
płib sola feĩa non pot̾ por¬
tare on̾a mat̾monii nec suf¬
ficit ad prestandũ filiis omĩa
gͦ forte aliq̃ mnsieres qr facuł

Expanded text:
ina non sufficit ad praestandum filiis debitum nutrimentum, unus masculus non adhaeret nisi uni foeminae: et quam diu durat tempus partus, propter nutritionem filiorum ut patet in columbis et in aliis pluribus generibus avium, quae alternatim ova fovent et onerum filiorum sola foemina, naturale est hominibus ut unus vir uni mulieri nubat. Ea enim naturalia iudicare debemus quae sunt ut in pluribus, ut naturale est homini quod sit dexter, licet contingat aliquos esse sinistros. Sic quia ut in pluribus sola foemina non potest portare onera matrimonii, nec sufficit ad praestandum filiis omnia ergo forte aliquae mulieres, quia facu
Abbreviated transcription (Latin):
ben̾eis inter eos ⁊ suos ꝯuiga
mane refuari d amor debitus
ꝯiugalis ¶Eercia uia ad ĩues¬
tigandũ hoc idẽ sm̃t᷑ ex nut̾¬
cõne filioꝵ. Nam cũ ꝯiugium
beat maxĩe ĩuestigari pot̾ ꝑ

Expanded text:
venereis, inter eos et suas coniuges maxime reservari debet amor debitus coniugalis. Tertia via ad investigandum hoc idem, sumitur ex nutritione filiorum. Nam cum coniugium beat maxime investigari potest per