comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i. remissionẽ peccatoꝵ. cognitionẽ suã. ⁊
pacẽ quã nob̃ reliquit ꝑgens ad passionẽ:
pacẽ inquit relinqͦ uob̾. Istũ quidẽ heredi¬
tatis titulũ quasi arrã in p̃senti habemꝰ: sed
tradiderit xp̃c regnũ deo patri: cũ fuerimꝰ
ꝑducti ad gaudia patriȩ cęlestis. in qua fu-¬
turi fũt electi sic̃ angłi in cęlo: uidentes dm̃
sicuti ẽ. Et hec erit ꝑfecta hereditas electoꝵ:
quã xp̃c in morte sua cõfirmauit. dm̃iea¬

Expanded text:
cti, remissionem peccatorum, cognitionem suam et pacem, quam nobis reliquit pergens ad passionem: Pacem inquit relinquo vobis. Istum quidem haereditatis titulum quasi arrham in praesenti habemus, sed tradiderit Christus regnum Deo et Patri, cum fuerimus perducti ad gaudia patriae coelestis, in qua futuri sunt electi sicut angeli Dei in coelo videntes Deum sicuti est. Et haec erit perfecta haereditas electorum, quam Christus in morte sua confirmavit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
est filii dei : qui postea assumendo carnem
nob̾ mediator factus est. Nisi enim hominem
assumeret : mediator nob̃ alio modo eẽ nõ po¬
dm̃ patrem. Quidam uoluerunt interp̃tari
in hoc loco mediatorem moysen: ꝓpter hoc
q̃d ipse dixit. Ego sequest̃ et medius fui int̾
am̃ et uos illo intempore. sed meluis est scđm
beatum augustinũ. ut modo suꝑi intelligamꝰ
referentes illud ad xp̃m: cuiꝰ dispositione ipsa
lex data est ꝑ angłoꝵ ministerium. Sicut enĩ¬
eius potestate p̃dicta sunt oracula ꝓpħarum qͥ
dicebant. uerbum dñi quod factum est ad ioel
aut ad ẏsaiam: ita eius dispositione conscripta

Expanded text:
est Filii Dei, qui postea assumendo carnem, est Filii Dei, qui postea assumendo carnem, nobis mediator factus est. Nisi enim hominem assumeret, mediator nobis alio modo esse non poDeum Patrem. Quidam voluerunt interpretari in hoc loco mediatorem Moysen, propter hoc quod ipse dixit: Ego sequester et mediator fui inter Deum et vos in tempore illo. Sed melius est, secundum beatum Augustinum, ut modo superiori intelligamus, referentes ad illum Christum, cujus dispositione ipsa lex data est per angelorum ministerium. Sicut potestate ejus praedicta sunt oracula prophetarum, qui dicebant verbum Domini quod factum est ad Joel, aut Isaiam: ita ejus dispositione co
Abbreviated transcription (Latin):
pones. primum ita distinxit. Quid igitur. S
postea relegens ea que dictauerat. correxit
uenit lex aut quid ꝓfuit. uł quare data est:¬
in eo benedicende essent om̃s gentes. Trans¬
gredi est.: ultra ire et p̃uaricari. Ideo ergo
data ẽ lex post reꝓmissionem: ut homines
compesceret et ꝓhiberet apeccatis. qui ꝓni
erant ad trans gredienda p̃cepta om̃pis dei :¬
et naturalem legem. Statim enim ut egres¬
sus est ppłs de ergastulo egiptiorum. anteqͣm
transisset mare murmurauit : rursusq tran¬
sito mari murmurauit. atq dum ꝑuenis¬
sent admontẽ syna. ꝑ ostquam acceperunt
decem p̃cepta. fecerunt caput bouis quem
Pro talibus ergo et huiꝰmodi trans gressio¬
natur mortem illis. Ordinata ꝑ angłos. hoc
est disposita et de scripta: atq dictata ipsa
lex ꝑ angelum. Per subiectam siquidem crea-¬
turam loquebatur deus admoysen hoc est ꝑ
angłm: sicut stepħs in actibus apłoꝵ dicit iu¬
nu mediatoris id ẽ in potestate uerbi dei. hoc

Expanded text:
 Galatas primum ita distinxit: Quid igitur? sed postea relegens ea quae dictaverat, correxit venit lex? aut quid profuit? vel quare data est,in ipso benedicendae essent omnes gentes. Transgredi, est ultra ire et praevaricari; ideo ergo data est lex post repromissionem, ut homines compesceret et prohiberet a peccatis, qui proni erant ad transgredienda praecepta omnipotentis Dei et naturalem legem. Statim enim ut egressus est populus de ergastulo Aegyptiorum, antequam transiret mare, murmuravit, rursumque transito mari murmuravit; atque dum pervenissent ad montem Sina, postquam acceperunt decem praecepta, caput bovis quem Pro talibus ergo et hujusmodi transgressioo minante mortem illis. Ordinata per angelos, hoc est disposita, et descripta, atque dictata est ipsa lex per angelum. Per subjectam siquidem creaturam loquebatur Deus ad Moysen, hoc est per angelum, sicut Stephanus in Actibus apostolorum dicit Jue Sinai . In manu Mediatoris, id est in potestate Verbi Dei, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
potest eẽ. sed inter duas aut inter plures: ut
ipse sit meilius. Ds̃ autẽ unus est. hoc ideo a¬
imitate dumȩ naturȩ penitus eẽ diuisum:
et mediatoris suscepisse offitium. Licet enim
ipse mediator sit ꝑ humanitatẽ : tam̃ nõ est
ab ruptus anatura diuinȩ pat̾ñtatis. Sed ipse
qui ẽ uerus ds̃ et uerus homo in una ꝑsona
testate diumnitatis. Lex gͦ aduersus ꝓmissa dĩ:¬
absit. Id est numquid ergo lexe contraria est
ꝓmissioni om̃ipotentis dei que facta ẽ ad abra-¬
ham de xp̃o. quod insemine euis benedicen¬
de eẽnt om̃s gentes: Absit. Id ẽ nõ fiat istud
ut aliquis credat legem contrariam ẽẽ huic
pmissioni: ut illam euacuet. Si enim data
esset lex que posset inuificare. id est iustifica

Expanded text:
potest esse, sed inter duas, aut inter plures, ut ipse sit medius: Deus autem unus est. Hoc ideo aunitate divinae naturae penitus esse divisum, quia mediatoris suscepit officium. Licet enim ipse nobis mediator sit per humanitatem, tamen non est abruptus a natura paternitatis divinae. Sed ipse qui est verus Deus et verus homo in una naturatestate divinitatis. Lex ergo adversus promissa Dei, id est nunquid ergo lex contraria est promissioni omnipotentis Dei, quae facta est ad Abraham de Christo, quod in semine ejus benedicendae essent omnes gentes? Absit. Non fiat istud ut aliquis credat legem contrariam esse huic promissioni ut illam evacuaret. Si enim data esset lex quae posset vivificare, id est justifica
Abbreviated transcription (Latin):
et infide enis iustificarentur : essetq grã
&e indulgentia illius. Ilt quos lex nõ poterat
saluare. ipse redimeret : et qui ꝑ legis oꝑa
nõ eramus diggni iuistificari ac uiuificari.
ꝑ eiꝰ fidem obtineremus. Prius autẽ quam¬

Expanded text:
et in fide ipsius justificarentur, essetque gratia et in fide ipsius justificarentur, essetque gratia et indulgentia illius, ut quos lex non poterat salvare, ipse redimeret, et qui per legis opera non eramus digni salvari, justificationem per ejus fidem obtineremus, etc. CAPUT IV. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. Sed conclusit scriptura legis. omia ge¬
nera hominum et om̃s iudeos sub peccato:
id est ostendit quod nullus ȩẽt qui illam
posset implere. Dicebat enim leac. Nõ occi¬
des. nõ ad hulterabis. nõ faties hoc uel illud:
quia si feceris. morte anime morieris. Predi¬
cabat ista cauenda: s si cõmitterentur nõ
tollebat. Et dum aliquis illa ꝑ petrabat:
ostendebat illum lex ẽẽ peccatorem. Si gͦ
ostendebat peccata et nõ tollebat. numqͥd
erat auctor sceleris et culpe peccantium:
Mimme. Uerbi grã. Sic erat ipsa lex. sic̃
quidam rexx uel que libet maiestas terrena.
siquis hoc uł illud fecerit: aut in carcerẽ
trudetur aut capite truncabitur. Transgre¬
ditur aliquis edictum illud et ponitur in
liberatur. grã et pietas est regis: ita lex os¬
tendebat peccata. et ꝓ hibebat: seo tamen
nõtollebat. Ut ꝓmissio eaefide cħu cxpĩ scilie
que facta ẽ ad abraham. daretur credentibꝰ:
ut in nomine enis benedicerentur om̃s gs.

Expanded text:
t. Sed conclusit Scriptura legis omnia genera hominum et omnes Judaeos sub peccato, id est ostendit quod nullus esset qui illam posset implere. Dicebat enim lex: Non occides, non adulterabis, non facies hoc vel illud: quia si feceris, morte animae morieris. Praedicebat ista cavenda: sed si committerentur, non tollebat; et dum aliquis illa perpetrabat, ostendebat illum lex esse peccatorem. Si ergo ostendebat peccata et non tollebat, nunquid erat auctor sceleris et culpae peccantium? minime. Verbi gratia: sic erat ipsa lex sicut quidam rex, vel quaelibet majestas terrena, si quis hoc vel illud fecerit, aut in carcerem detur, aut capite truncetur. Transgreditur aliquis edictum illud et ponitur in liberatur, gratia et pietas est regis. Et lex ostendebat peccata et prohibebat, non tamen tollebat; ut promissio ex fide Jesu Christi, quae facta est ad Abraham, daretur credentibus, ut in nomine ejus benedicerentur omnes gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura quia post mortem ioseph surrexit
re in egipto qui ignorabat ioseph. et cepit
affligere filios isrł. Sed sciendum est. quia
quod dicit ꝑegrinum erit semen tuĩ int̾ra
nõ sua : ad om̃e tempus quadringentorum
annoꝵ est referendum: quo abraham atq
iacob interra nõ fua ꝑegrin et ad uene fue¬
runt: ⁊ filii eorum post eos longo tempore.
Quod autem sub rungit seruituti eos subici¬
ent male tractabunt annis quadringentis:
ad extremam partem. et ad ultimam qua-¬
dringentoꝵ annorum est referendum. in
qua illi afflcti sunt amorte ioseph usq ad egres¬
sionem illoꝵ de egiptiaca seruitute. Nam si ex
lege hereditas: iam nõ ex reꝓmissione. hoc est
tas totius mundi quam possidet in xp̃o qui
desemine enis natus est. iam nõ eẽt repmissio
illa datio sed lex. hereditatem enim totius
minidi: abraham in xxp̃o possidet. Abrahe aut̃
nõ ꝑlegem donauit deus hereditatẽ totius miĩ¬

Expanded text:
Scriptura quia post mortem Joseph surrexit Scriptura quia post mortem Joseph surrexit rex in Aegypto qui ignorabat Joseph, et coepit affligere filios Israel. Sed sciendum est quia quod dixit, Peregrinum erit semen tuum in terra non sua, ad omne tempus quadringentorum annorum est referendum, quo Abraham, Isaac et Jacob in terra non sua peregrini et advenae fuerunt, filiique eorum post eos longo tempore. Quod autem subjungit, Servituti eos subjicient, maleque tractabunt annis quadringentis, ad extremam partem et ad ultimum quadringentorum annorum est referendum, in quo illi afflicti sunt a morte Joseph, usque ad egressionem illorum de Aegyptiaca servitute. Nam si ex lege haereditas, jam non ex promissione, hoc est:tas totius mundi, quam possedit in Christo, qui de semine ejus natus est, jam non esset repromissio illa datio, sed lex. Haereditatem totius mundi Abraham in Christo possidet; Abrahae autem non per legem donavit Deus haereditatem totius mun
Abbreviated transcription (Latin):
uel semmis. Lex gͦ que data est filiis isrł
post factam reꝓmissionem ad abraham: nõ
fecit uacuum et in ane illud testamentum.
ut illa ꝓmisłio euacuaretur. De hoc nimero
quadringentoꝵ et trignta annorum. uario
modo doctores disputant: ꝑ longas ambages¬
et circuitiones illum colligentes. S nos om̃ia
illa succinte ꝑstringentes. compedioso utamur
exemplo: computantes ipsos annos auocati¬
one habrahe de terra caldeorum usq ad exitũ¬
ne habrahe de tra chaldeorum usq ad ingres-¬
sum iacob in egiptum. computantur anni du¬
centi quindecim: iterum ab in gressu iacob.
interram egipti. usq ad exitum filioꝵ ifrł ex
decim. Iui simul coniuncti complent nume¬
rum quadringentoꝵ et triginta annorum.
dum est. etiam quomodo illud intelligendũ
interra nõ sua. et affligent eos maleq trac¬
tabunt. annis quadringentis. Non eium pos¬
sumus inuenire quomodo ꝑ quadringentos
annos sint afflicti: maleq tractati. Narratq

Expanded text:
el seminis; lex ergo quae data filiis Israel post factam promissionem ad Abraham, non fecit vacuum et inane illud testamentum, ut illa promissio evacuaretur. De hoc numero quadringentorum et triginta annorum, vario modo doctores disputant, et per longas ambages circuitum illum colligentes; sed nos omnia illa succincte perstringentes, compendioso utamur exitu, computantes ipsos annos. A vocatione Abrahae de terra Chaldaeorum usque ad ine Abrahae de terra Chaldaeorum usque ad ingressum Jacob in Aegyptum computantur ducenti quindecim: iterum ab ingressu Jacob in terram Aegypti usque ad exitum filiorum Israel ex decim; qui simul juncti complent numerum quadringentorum triginta annorum, dum etiam est quomodo illud intelligendum tuum in terra non sua, et affligent eos, maleque tractabunt annis quadringentis . Non enim possumus invenire quomodo per quadringentos annos sint afflicti, maleque tractati. Narrat namque
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse.S fortasse dicis eam nõ habuisse
quod nemo hereditatẽ suã exrtoto uendere
poterat: ⁊ si usum ens uende potuisset.
ueniente namq iubeleo: om̃ĩs hereditas
ad ꝓpͥum dñm reuertebatur. Quomͦ gͦ sine
hereditate ẽẽ poterat. que extam nobilissimiᷤᷤ
parentibus orta fuerat : his gͥ racionibus
manifestissime comꝓbatur. et ioseph. ⁊ bea¬
tam uirginem mariam de eadem tribu fuis¬
se.S ideo ꝑ ioseph euangłista generationẽ
terere uoluit: qm̃ usus ẽ. sc̃arũ scripturar̃
ubiq ꝑuiros ⁊ nusquã ꝑmulieres generatio¬
nis seriem ordinare. Om̃s gͦ generationes ab
abraham usq ad dauid: generationes.xͦiiͫi.
& a dd̃ usq ad transini gracionẽ babilonis:
generationes quatuordecim. Hoc aũ uerum¬
ẽ si una eademq ꝑsona bis numeretur: sit¬
q alteruis etatis mnicium. que alteriꝰ finis
fuerat. Alit̾ aũ non ꝓcedit. Xp̃i autem ge¬
neratio sic erat.

Expanded text:
potuisse. Sed fortasse dicis eam non habuisse potuisse. Sed fortasse dicis eam non habuisse quod nemo haereditatem suam ex toto vendere poterat, etsi usum ejus vendere potuisset. Veniente namque Jubilaeo, omnis haereditas ad proprium Dominum revertebatur. Quomodo ergo sine haereditate esse poterat, quae ex tam nobilissimis parentibus orta fuerat? His ergo rationibus manifestissime comprobatur, et Joseph, et beatam virginem Mariam de eadem tribu fuisse. Sed ideo per Joseph evangelista generationem texere voluit, quoniam usus est sanctarum Scripturarum, ubique per viros, nusquam per mulieres generationis seriem ordinare. Omnes ergo generationes ab Abraham usque ad David, generationes XIV, et a David usque ad transmigratigenerationes XIV. Hoc autem verum, si una eademque persona bis numeretur, sitque alterius generationis initium quae alterius finis fuerat: aliter autem non procedit. Christi autem generatio sic erat.
Abbreviated transcription (Latin):
lege nidos fecisse. Ioseph uͦ cõtͣ legẽ ag̾e ñ pot̾at: ũ pote
ler ⁊ si fortasse non ad plenũ ab aliis eustodie¬
batur: ab illis tamen mulieribꝰ custodiri ne-¬
cessariũ erat. que qm̃ fr̃s nõ habebant parẽ¬
tibus suis in heretlitate succedebant. Si : em̃¬
p̃cipit moyses. immo dñs ꝑmoisen. ut si ali¬
quis sine filiis defimctus fuerit: ad filias enis
transeat illius hereditas. Que si de alia tribu
maritos acciperent: hereditatẽ quoq in aliã
tribum transire oporteret. Tales gͥ necesse
ẽ. aut de sua tribu accipe. aut om̃ino uiros
non acciꝑe. ne si de alia accipiant. possessioneᷤ
et hereditates cominisceant᷑: quod quidẽ nul¬
latenus fieri licet. Unde manifestũ ẽ beatis¬
simam uirginẽ mariã que nobilissima he-¬
res parentibꝰ suis in hereditatem successerat
siquidẽ nec fr̃s habuit. nec habuisse legit᷑:
neminem de alia tribu conugem acciꝑe

Expanded text:
legem Judaeos fecisse; Joseph vero contra legem agere non poterat, utpote legem Judaeos fecisse; Joseph vero contra legem agere non poterat, utpote lex, etsi fortasse non ad plenum ab aliis custodiebatur; ab illis tamen mulieribus custodiri necessarium erat, quae quoniam fratres non habebant, parentibus suis in haereditatem succedebant. Sicut praecipit Moyses, imo Dominus per Moysem; ut si aliquis sine filiis defunctus fuerit, ad filias ejus transeat illius haereditas. Quae si de alia tribu maritos acciperent, haereditatem quoque in aliam tribum transire oporteret. Tales ergo necesse est, aut de sua tribu accipere, aut omnino viros non accipere; ne si de alia accipiant, possessiones et haereditates commisceantur: quod quidem nullatenus fieri licet. Unde manifestum est, beatissimam Virginem Mariam, quae nobilissima haeres parentibus suis in haereditatem successerat siquidem nec fratres habuit, nec habuisse legitur, neminem de alia tribu conjugem accipere
Abbreviated transcription (Latin):
emĩ hoc loco marie: sed ioseph generatio tecritur.
Quid enim ad xp̃m ꝑtinet quia ioseph ꝓbatur
ẽẽ filius daud. cum non de ioseph. sed de maria
natus sit xp̃s : Sicut enĩ scđm din tatem
saluator nr̃ nullã habuit matrẽ : ita ⁊ scdm
humanitatẽ nullũ habuit patrẽ. Audiant gͥ
isti hoc quod inlege p̃cipitur. ut uidelicet om̃s
uiri ducant uarorẽ de tribu &e cognatione sua
& cuncte femine maritos de eadem tribu ac¬
eipiant. ut hereditas ꝑmaneat infamiliis :
nec sibi cõmisceant᷑ tribꝰ. sed ita maneant ut
adño se parate sunt. Probatũ ẽ. igit᷑ legis tes¬
timonio uirginẽ mariã atq ioseph de eadem
tribu ⁊ cognatione fuisse. Neg enĩ aliter se¬
cundũ legem comungi potuissent: insi de
eadem tribu ambo fuissent. Si enĩ aliqui mͥ
obieiant. multos de alia quoq ⁊ non tantũ
de ꝓpͥa tribu ducrisse uxores: respondeo hoc
solum hoc sed ⁊ multa alia plerumq contra

Expanded text:
enim hoc loco Mariae, sed Joseph generatio texitur. enim hoc loco Mariae, sed Joseph generatio texitur. Quid enim ad Christum pertinet, quod Joseph probatur esse filius David, cum non de Joseph, sed de Maria natus sit Christus? Sicut enim secundum divinitatem Salvator noster nullam habuit matrem, ita et secundum humanitatem nullum habuit patrem. Audiant ergo isti hoc quod in lege praecipitur, ut videlicet omnes viri ducant uxores de tribu et cognatione sua, et cunctae feminae maritos de eadem tribu accipiant, ut haereditas permaneat in familiis, nec sibi commisceantur tribus, sed ita maneant, ut a Domino separatae sunt. Probatum est ergo legis testimonio, Virginem Mariam atque Joseph de eadem tribu et cognatione fuisse: neque enim aliter secundum legem conjungi potuissent, nisi de eadem tribu ambo fuissent. Si enim aliquis mihi objiciat, multos de alia quoque, et non tantum de propria tribu duxisse uxores; respondeo, non solum hoc, sed et multa alia plerumque contra
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ.⁊ non frustrabitur eũ : de fructu uentriᷤ
tin ponam suꝑ sedem tuã. Itemq. Semel iura¬
ui in sc̃o meo. si dauid mentiar: semen eiꝰ me
ternum manebit. Ecce enũ non solum ꝓmit¬
titur: uerũ etiã ⁊ niratur quia de stirpe da¬
uid scd̾m carnẽ xp̃s oriatur. Uñ non in meri¬
to factum ẽ: ut pluribꝰ in locis filius dauid xp̃s
uocetur. Hoc enĩ ⁊ pueri clamabant. Osanna
filio dauid: benedictus qui uenit in nomine
dñi. Hoc ⁊ mulier chananea dicebat. Misere¬
re mei fili dauid. Unde ipse quoq uideos in t̾ro¬
certissime natum eẽ constaret: Merito gͣ euã¬
głista de xp̃o locuturus : statim inprincipio
sue locutionis eum de semine abrãhe de tri¬
bu uida. ⁊ de ꝓieme dauid. natũ eẽ ostendit.
Ostensa aũ causa cur tale ex ordium euuangłista
susceꝑit: uidi̾ ⁊ hereticis ceterisq respondea¬
mus quibꝰ eandem causam nichil ad rem ꝑtin̾e
indetur. isi filiũ ioseph ap̃m eẽ eredamus. Nõ

Expanded text:
is tui ponam super sedem meam . » Itemque: « Semel juravi in sancto meo, si David mentiar, semen ejus in aeternum manebit . » Ecce enim non solum promittitur, verum etiam juratur, quod de stirpe David secundum carnem Christus oriatur. Unde non immerito factum est, ut pluribus in locis filius David Christus vocetur. Hoc enim et pueri clamabant: « Osanna filio David, benedictus qui venit in nomine Domini . » Hoc et mulier Chananaea dicebat: « Miserere mei, fili David . » Unde ipse quoque Judaeos interrocertissime natum esse constaret? Merito igitur evangelista de Christo locuturus, statim in principio suae locutionis eum de semine Abrahae, de tribu Juda, et de progenie David natum esse ostendit. Ostensa autem causa, cur tale exordium evangelista suscepit; Judaeis et haereticis, caeterisque respondeamus, quibus hanc eamdem causam nihil ad rem pertinere videtur, nisi filium Joseph Christum esse credamus. Non
Abbreviated transcription (Latin):
bauid filii abraham. Auare Beatoo
ratione mitium sumat: hanc maani¬
mam & principalem causam ẽẽ puta¬
mus. ut saluatorẽ nr̃m de ꝓiene da¬
uid. & de tribu uida scđm carnẽ des¬
cendisse ostendat. Incipiẽs
itaq ab abraham & ꝑ uide li¬
neam ueniens ad dauid. totam sibi succe¬
dentium geneologiã ex ordine texit: usq¬
dum uenat ad ioseph uirum marie de qͣ
natus ẽ. iħs qui uocatur xp̃s. Ilam ⁊ abra¬
he & dauid xp̃s dñs nr̃ fuerat ꝓmissus: ⁊ qr¬
de tribu uida originẽ duiceret. fuerat ꝓpħatũ.
Bixrerat enĩ dñs abrahe. In semine tuo here¬
ditabo om̃s gentes. Hoc aũ apłs exponens ait.
Non dixrit ex seminibꝰ qͣsi inmultis: sed qͣsi ĩ

Expanded text:
David filii Abraham. Quare beatus ratione initium sumat, hanc maximam et principalem causam esse putamus, ut Salvatorem nostrum de progenie David, et de tribu Juda secundum carnem, descendisse ostendat. Incipiens itaque ab Abraham, et per Judae lineam veniens ad David, totam sibi succedentium genealogiam ex ordine texit, usquedum veniat ad Joseph virum Mariae, de qua natus est Jesus qui vocatur Christus. Nam et Abrahae et David de tribu Juda originem duceret, fuerat prophetatum. Dixerat enim Dominus Abrahae: « In semine tuo haereditabo omnes gentes. » Hoc autem Apostolus exponens, ait: « Non dixit in seminibus, quasi in multis, sed quasi in
Abbreviated transcription (Latin):
donec ueniat qui mittendus ẽ: ⁊ ipse erit ex¬
pectacio genciũ. In hoc quoq euangłio sicut
in sequentibꝰ legitur. cum herodes principes
sacerdotum ⁊ seribas ppłi interrogaret ubi xp̃s
naseretur: responsum ẽ. illi ab illis. inbethleẽ

Expanded text:
eniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium . » In hoc quoque Evangelio sicut in sequentibus legitur , cum Herodes principes sacerdotum, et Scribas populi interrogaret, ubi Christus nasceretur, responsum illi est ab illis: « In Bethleem
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut habeat unde tribuat necefsitatem
patienti. Ille qui antea furabatur nõ solum¬
nõ debet afurto cessare. sed debet oꝑari
manibus suis. ut habeat unde sustentet aliũ
in opiam pacientem. Nolite contristari sp̃m
scem dei in quo signati id ẽ sigalati et assignati
estas deo. in die redẽptionis. hoc est nolte ꝑma
die baptismatis. Dicut enim contristatur hõ
quando deppria domo expellitur. quam ipse
sibi edificauit ut quete in ibi habitaret: ⁊ta
tristari quando de homine quẽ fibi munda¬
uit in baptismate ꝑ praua oꝑa eicitur. Alit̃.
Nolite contristari sp̃m sc̃m dei. id est sp̃ales
uiros in quibus sp̃s sc̃s habitat nolite contris¬
tari ꝑ opera ur̃a mala. Siquidem sp̃ales uiri
si quando uident aliquos peccare et a uia
rectitudinis deinare. contristantur de illoꝵ
miseria et condolent de illis ut pote dese.

Expanded text:
est, ut habeat unde tribuat necessitatem est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti. Ille qui antea furabatur, non solum debet a furto cessare, sed debet operari manibus suis, ut habeat unde sustentet alios, inopiam patientes. Nolite contristare Spiritum sanctum Dei in vobis, in quo signati et sigillati ignati Deo in die redemptionis, hoc est, Nolite pedie baptismatis. Sicut enim contristatur homo quando de propria domo expellitur quam ipse sibi aedificavit ut quiete ibi habitaret, sic icitur, quando de homine quem sibi mundavit in baptismate, per prava opera ejicitur. Aliter: Nolite contristare Spiritum sanctum Dei, id est: spiritales homines, in quibus Spiritus sanctus habitat, nolite contristare per vestra mala opera. Siquidem spiritales viri, si quando vident alios peccare, et a via rectitudinis deviare, contristantur de illorum miseria, et condolent de aliis utpote de se.
Abbreviated transcription (Latin):
dat ira auob̃. Aliter. Sol inscripturis sacris
men meũ. orietur sol iusticie. Qui sol plerũq
ꝓpter iram que uindictam expetit. et ꝓpt̃
discordiam occidit nob̃. id est recedit anob̾
sicut occidit falsis ꝓpħis. dequibus dicitur.
Occidit eis sol: cum ad huc med̾ia eẽt dies.
Sol nõ occidat suꝑ iracundiam ur̃am Id ẽ
cauete ne ꝓpter iram uram et ꝓpter pec¬
dictam erepetere. neq irascamini ultra mo¬
dum. ne recedat sol auob̃ xp̃s : et ad ueni¬
at diabolus princeps tenebrarum. Quando¬
cumq enim peccamus. locum damus diabo¬
lo in nobis. Qui bona furabatur alioꝵ: iam
no furetur. Uel qui furabatur uerba et
doctrinam euangłii ꝑhereticam pͣuitatẽ.
sicut falsi ꝓpħe de quibꝰ dicitur. quia fura¬
bantur sibi uerba dicentes. hec dicit dñs.
cum dñs nõ miserit eos : iam nõ furetur.
sed recedat ab errore suo. Magis autem
laboret oꝑando manibus suis quod bonum

Expanded text:
dat ira a vobis. Aliter: Sol appellatur Chrisdat ira a vobis. Aliter: Sol appellatur Chrismen meum, orietur sol justitiae . » Qui sol plerumque propter iram, quae vindictam expetit, et propter discordiam, occidit vobis, id est, recedit a vobis, sicut occidit filiis prophetis, de quibus dicitur: « Occidit eis sol, cum adhuc dies esset media . Sol non occidat super iracundiam vestram, id est, cavete ne propter vestram iram et propter vedictam expetere, neque irasci ultra modum, ne recedat sol a vobis Christus, adveniatque diabolus princeps tenebrarum. Quandocunque enim peccamus, locum damus diabolo in nobis. Qui furabatur bona aliorum, jam non furetur, vel qui furabatur verba et doctrinam Evangelii per haereticam pravitatem, sicut falsi prophetae de quibus dicitur: Qui furabantur sibi verba, dicentes: Haec dicit Dominus, cum Dominus non miserit eos, jam non furetur, sed recedat ab errore suo. Magis autem laboret, operando manibus suis quod bonum
Abbreviated transcription (Latin):
uite sunt ded̾iti. Econtra illi debent desua
substantia sustentare occłm id ẽ p̃dicatorẽ.
p̃bentes ei cibum et potum. et ministrantes
que necessaria sunt illi. h oc fatiendo: erũt
sibi in uicem membra.: S equitur. Irascimini
et nolite peccare. Duppliciter possimus hoc
intelligere. Si quando peccatis et a uta ueri¬
tatis diabolo suadente receditis: irascimini
uobis met ipsis. et in dignamini ne amplius
talia fatiatis: castigando corpus ur̃m ingiliis
et ierimiis. Aliter. Et si inquit irascimin :
nolite tram ꝑficere. ꝑ mittit quidem apł̃s
irasci. quod humanum est : sed ꝓ hibet uin¬
dictam exepetere. quod iam nõ est: quia ira
uiri iusticram dei nõ oꝑatur. Sol nõ occidtat¬
suꝑ iracundiam urãm. Similiter et ħ dup¬
plici mͦ potest intelligi. Dicamus simplicit᷑.
Solͬoccidat suꝑ iracundiam ur̃am. id ẽsicõ¬
moti fueritis ad tempus aduersus ꝓximũ
ante solis occasum reconciliamini : et rece¬

Expanded text:
vitae sunt dediti. Econtra illi debent de vitae sunt dediti. Econtra illi debent de substantia sustentare oculum, id est praedicatorem, praebentes ei cibum et potum, et ministrantes caetera quae necessaria sunt illi: hoc faciendo, erunt sibi invicem membra. Sequitur: Irascimini et nolite peccare. Dupliciter possumus hoc intelligere: Si quando peccatis, et a via rectitudinis diabolo suadente receditis, irascimini vobismetipsis et indignamini, ne talia amplius faciatis, castet jejuniis; aliter: Et si, inquit, irascimini, nolite iram perficere. Permittit quidem Apostolus irasci quod humanum est, sed prohibet vindictam expetere, quod jam non est humanum, quia ira viri justitiam Dei non operatur. « Sol nosuper iracundiam vestram. Similiter et hoc duplici modo potest intelligi: Dicamus simpliciter, Sol non occidat super iracundiam vestram, id est, si commoti fueritis ad tempus adversus proximum, ante solis occasum reconciliamini, et rece
Abbreviated transcription (Latin):
quod deponentes mendatium. loquimini ue¬
ritatẽ unusquisq cum ꝓximo suo. quia om̃e
mendatium adiabolo est qui ẽ menctax et
pat̃ mendatii. Quicumq filii ueritatis sunt :
deponere debẽt et habicere mendatium.
dolositatem. dupplicitatẽ. et loqui ueritatem.
de ammo puro cum omini homine. nõ solũ
cũ xp̃iano. uerum etiam et cum heretico.
⁊ pagano . quia omnes sunt nr̃i ꝓximi.
Et quare debemius loqui ueritatẽ cum ꝓ¬
ximo . Qm̃ sumus in uicem membra. Est
xp̃s capud: membra illuis sunt om̃s electi.
Et sicut membra corporis nr̃i sunt sibi in¬
uicem necessaria. et sibi in uicem ministrant:
ita membra ap̃i sibi debent inuicem minis¬
trare que necessaria sunt. Uer̃bi gratra.
manus autẽ abstergit illum. et lauat asor¬
dibus. Sic in sca eccłia p̃dicator qui libet
qui est occulus. debet ministrare lumen
scientie et p̃dicationis aliis qui sunt manus
et pedes : id est qui sunt elemosmarii. et qui
currunt ad sepeliendum mortuũ. et qͥ actiue

Expanded text:
quod deponentes mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo. » Quia omne mendacium a diabolo est, qui est mendax et pater mendacii . Quicunque filii veritatis sunt, debent deponere et abjicere mendacium, dolositatem et duplicitatem, et loqui veritatem de animo puro, cum omni homine, non solum cum Christiano, verum etiam cum haeretico et pagano, quia omnes sunt nostri proximi . Et quare debemus loqui veritatem cum proximo? « Quoniam sumus invicem membra. » Est Christus caput, membra illius sunt electi. Et sicut membra nostri vicem necessaria, et sibi invicem ministrant, ita membra Christi debent sibi invicem ministrare quae sunt necessaria; verbi gratia: manus autem abstergit illum et lavat a sordibus; sic in sancta Ecclesia praedicator quilibet qui est oculus, debet ministrare lumen scientiae et praedicationis aliis qui sunt manus et pedes, id est, qui sunt eleemosynarii, et qui currunt ad sepeliendum mortuum, et qui activae
Abbreviated transcription (Latin):
homo : et scd̃m dm̃ creatus. Conceptus est
racula que nemo alius fecit : conuersatus est
sine peccato in mundo. est uerus deus et ue¬
rus homo. resurrexit amortuis : et hec om̃ia
noua fuerunt et sunt. Scd̃m dm̃ creatus est¬
in iusticia. quia iustus est. in ueritate et sc̃ita¬

Expanded text:
homo et secundum Deum creatus. Conceptus est homo et secundum Deum creatus. Conceptus est fecit quae nemo alius fecit, conversatus est sine peccato in hoc mundo, est verus Deus et verus homo, resurrexit a mortuis, et haec omnia nova fuerunt et sunt. Secundum Deum creatus in justitia, quia justus est: et in sanctitate
Abbreviated transcription (Latin):
Renouamni autem spu mentis ur̃e. Pristina
conuersatio est peccatum: et in peccatis ma¬
uere. Uetus autem homo est: conuersatio
ueteris hoĩs ade. Quicumq enim in peccato
manet: conuersationem ueteris hominis ht̃.
Qui homo id est conuersatio illa corrumpit᷑
et deprauatur : scd̾m desid̃ia errorum ⁊ iuei¬
orum. Renouamini in quid: sp̃u mentis ur̃e.¬
⁊ pm et mentem ꝓino debemus accipere.
sca̾m beatum augustinum : id ẽ ꝓ rationabi¬
litate mentis. Due sunt autẽ renouationes.
Nna ẽ subitanea ac momentanea. que fit in
baptismate : in quo renouamur ab ommibus
peccatis originalibus et actualibus. fitq al
tera ꝑ spatium temporis. et ꝑ assiduitatem
Estis renouati inbaptismate. renouamim coti¬
die ꝑstudium lectionis : ea de deo intelligen¬
do. que antea uos latebant . et conscenden
do deuirtute muirtutem. Et indinte inquid¬
nouum hominem. Nouum hominẽ id est
noui hominis conuersationem: uel ipsum do¬
minum iłim. Uideamus quomͦ sit ipse nouus

Expanded text:
Renovamini autem spiritu mentis vestrae. Pristina conversatio peccatum est, et in peccatis manere: vetus autem homo conversatio veteris hominis Adae. Quicunque enim in peccato manet conversationem veteris hominis habet. Qui homo, id est conversatio illa, corrumpitur et depravatur secundum desideria errorum et vitiorum. Renovamini igitur spiritu mentis vem et mentem pro bono debemus accipere, secundum beatum Augustinum, Id est, pro rationabilitate mentis. Duae autem sunt renovationes. Una est subitanea ac momentanea, quae fit in baptismate, in qua renovamur ab omnibus peccatis originalibus et actualibus. Altera quae fit per spatium temporis, et per assiduitatem Estis renovati in baptismate, renovamini quotidie per studium lectionis, ea de Deo intelligendo quae ante vos latebant, et crescendo de virtute in virtutem. Et induite novum hominem: novum hominem appellavit novi hominis conversationem vel ipsum Dominum Jesum. Videamus quomodo sit ipse novus
Abbreviated transcription (Latin):
s ad tempora antirp̃i referenda erant. qui treᷤᷤ
annos ⁊ dimidium regnabit : inquibus saluator
nr cibis spu̾alibus ⁊ seripturarum consolatioibꝰ
&e scorũ eremplis scãm eccłiam pascet & nutriet
ne. in illa tam in mensa ꝑturbacione nimiu̾
fatigata defficiat. S de his ac tenus

Expanded text:
sed ad tempora Antichristi referenda erant, qui tres sed ad tempora Antichristi referenda erant, qui tres annos et dimidium regnabit, in quibus Salvator noster cibis spiritualibus, et Scripturarum consolationibus, et sanctorum exemplis sanctam Ecclesiam pascet et nutriet, ne in illa tam immensa perturbatione nimium fatigata deficiat. Sed de his hactenus.
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut mergerentur. Quo uis o miracło simon
ꝑ t̾ritus ait. Eri ame dñe quia homo peceator
sum. Cin ipse. Noli timere. Er hoc iam hoĩes
eris capiens. Cumq illi ad suam ⁊ ille ad suã
ftacionẽ ꝑrerrissent : paululum cõmoratus
uocauit petrum ⁊ andream dicens. Uenite
post me: ⁊ faciam uos fieri piscatores homi
Sic gͥ se habet ordo. Unde manifestum ẽ. qd̾
ea que hic secuntur non seruant ordinem.S
quia ordinẽ constat saluatorem nr̃m duos an¬
nos tantum modo ⁊ tres menses p̾dicasse. si qͥ¬
dem illo anno quo baptizatus ẽ. ad p̾dicatione
qui euit. uolo hic breuiter retractare atq corri¬
gere quedam que me in apocalipsi minus cau¬
te dicisse memini. Cum enim illũ locum er¬
pon̾em in quo mulier a facie drachonis in de¬
sertum fugisse narratur. ubi pascunt eam ꝑ
tempus ⁊ tempora ⁊ dimidium temporis idẽ.
diebus mille ducenti seraginta. dixi xp̃m tres
annos ⁊ dimidium p̾dicasse. S hec non ad xp̃m

Expanded text:
ita ut mergerentur. Quo viso miraculo, Simon perterritus ait: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum. Cui ipse: Noli timere. Ex hoc jam homines eris capiens. Cumque illi ad suam, et illi ad suam stationem perrexissent, paululum commoratus, vocavit Petrum, et Andraeam dicens: « Venite post me, et faciam vos fieri piscatores homi» Sic igitur se habet ordo. Unde manifestum est quod ea, quae hic sequuntur, non servant ordinem. Sed quia constat, Salvatorem nostrum duos annos tantummodo, et tres menses praedicasse si quidem illo anno, quo baptizatus est, a praedicatione quievit volo hic breviter retractare atque corrigere quaedam, quae me in Apocalypsi minus caute dixisse memini. Cum enim illum locum exponerem, in quo mulier a facie draconis in deserto fugisse narratur, ubi pascuit eam per tempus, et tempora, et dimidium temporis, id est diebus mille ducentis sexaginta, dixi, Christum tres annos et dimidium praedicasse. Sed haec non ad Christum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. iħs ⁊ discipłi eiꝰ ad nuptias. Illi scilicet dis¬
cipłi quos tunc habebat nondum em̃ apło uo
cauerat. Postea enim ut alii euuangłiste scri¬
bunt : petrum ⁊ andream qui pͥdie ad eum
uener̾. ⁊ iacobum ⁊ ioħm ad mare galilee de
quia ioħs traditus e̾e̾t. ut matħs euuangłista
seribit. descendit in capharnau̾ maritimã
⁊ habitauit ibi. In de publice p̾dicare cepit:
&e diuulgata ẽ. fama eius in totam t̾ram illã.

Expanded text:
et discipuli ejus ad nuptias . » Illi scilicet discipuli, quos tunc habebat, nondum enim apostolos vocaverat. Postea enim, ut alii evangelistae scribunt, Petrum et Andraeam, qui pridie ad eum venerunt, et Jacobum, et Joannem ad mare Galilaequia Joannes traditus esset, » ut Matthaeus evangelista scribit, « descendit in Capharnaum maritimam, et habitavit ibi . » Inde publice praedicare coepit, et divulgata est fama ejus per totam terram illam.
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph . eli scilicet ⁊ iacob. S alternis scd̾m
carnem:⁊ alternis scđm legem. Precepit
enim ler ut si fr̾ mortuus fuerit nõ habens
semen : fr̃ eiꝰ. de functi uarorem suscipiat. ad
suscitandum semen fr̃is sin. Mortius ẽ. gͥ
heli sine semine : cunꝰ uarorẽ accepit iacob de
qua genuit ioseph. Sic gͥ ioseph duorũ patrũ
non fuiss filius elꝑmelech ⁊ noemĩ: acespit
tamen ruth moabithidem uaxrẽ maalon.
eo quod ẽẽt de tribu uida sic̾. ⁊ ille. E genuit
ex ea filium quẽ uocauit ob eth. Fuit gͥ obeth.
filiꝰ boo ⁊ maalon: sicut ioseph filius heli ⁊¬

Expanded text:
Joseph, Eli scilicet et Jacob. Sed alterius secundum carnem, et alterius secundum legem. Praecipit enim lex ut si frater mortuus fuerit non habens semen, frater ejus defuncti uxorem suscipiat, ad suscitandum semen fratris sui. Mortuus est igitur Eli sine semine, cujus uxorem accepit Jacob, de qua genuit Joseph. Sic igitur Joseph duorum patrum non fuisset filius Elimelech et Noemi, accepit tamen Ruth Moabitidem uxorem Maalon, eo quod esset de tribu Juda, sicut et ille, et genuit ex ea filium, quem vocavit Obeth. Fuit igitur Obeth filius Booz, et Maalon, sicut Joseph filius Eli
Abbreviated transcription (Latin):
Respondens autẽ dicebat illis. Qui habet duaᷤ
tumeas. det no habenti. E qui hab eseas simili¬
ter faciat. In una enim tumea tantum uesti¬
menti intelligitur. quantũ unicinq sufficere
possit ad corporis necessaria. Quod gͦ his suꝑ¬
habundat: der non habenti. His gͥ uerbis te¬
nacitas ⁊ auarieia tollitur : ⁊ pietas ⁊ miscdia
cominendatur. Uenerunt autẽ ⁊ publicam ut
baptizarent᷑. ⁊ direrunt ad illum. Magister
quid faciennus : at ille dia̾ ad eos. Nichil am¬
plius quam constitutum ẽ. uob̃ faciatis. Hoc
enim constitutum fuerat. quod ce cet̾is om̃ĩbꝰ.
Una enim lex omibꝰ ꝑ moysen data fuerat.
Unde ⁊ dñs ipse dicebat. Suꝑ eathedram moy¬
si sederunt scribe ⁊ pharisei: quecumq dicre

Expanded text:
Respondens autem dicebat illis: Qui habet duas tunicas det non habenti, et qui habet escas similiter faciat. In una enim tunica tantum vestimenti intelligitur, quantum unicuique sufficere possit ad corporis necessaria. Qui ergo his superabundat, det non habenti. His igitur verbis tenacitas, et avaritia tollitur, et pietas, et misericordia commendatur. Venerunt autem et publicani, ut baptizarenquid faciemus? At ille dixit ad eos: Nihil amplius, quam constitutum est vobis, faciatis. Hoc enim constitutum fuerat, quod et caeteris omnibus. Una enim lex omnibus per Moysem data fuerat. Unde et Dominus ipse dicebat: « Super cathedram Moysis sederunt Scribae, et Pharis
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃ ⁊ homines. Troficiebat enim non se¬
cundum diuinitatẽ. seđm quam quidẽ in nul¬
lo uł crescere uł minui potest s scdm huma¬
nitatẽ qua nob̾ simił factus est .x. Wcͦ.
mne autem sequitur quo tp̃r ioħs baptista
baptismum penitencie in remissionem
peccatorũ p̾dicare ceꝑit. Quod quia in
matħo expositum ẽ : ut hic erponatur necessa¬
rium non ẽ. S notandũm quod non solum aqͣ:
set ⁊ penitencia baptisinus uocatur. P redicabat
torum. Unde ce his quos baptizabat. dicebat.
Ego quidem baptizo uos in aqua: qui autem
uenit post me foreior me ẽ. ipse uos baptiza¬

Expanded text:
apud Deum, et homines. Proficiebat enim non seapud Deum, et homines. Proficiebat enim non secundum divinitatem, quae quidem in nullo vel crescere vel minui potest, sed secundum humanitatem, qua nobis similis factus est. XIII. Hinc autem sequitur, quo tempore Joannes Baptista baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum praedicare coepit. Quod quia in Matthaeo expositum est, ut hic exponatur, necessarium non est. Sed notandum quod non solum aqua, sed et poenitentia baptismus vocatur. Praedicabat torum. Unde et his, quos baptizabat, dicebat: « Ego quidem baptizo vos in aqua; qui autem venit post me, fortior me est, ipse vos baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
his q̃ patͥs mei st̃ oportet me ẽẽ: Qd ẽ. in qͥt q̃ me
q̃rebatis: Qͥd ẽ. quod me querebatis in com¬
tatu in fidelium.⁊ extra eccłiã ẽẽ putabatis:
Hic erãm. hic me querat. qui querere uult.
anne sciebatis quia in his que patris mei sut.
ce inter illos qui patris mei uoluntatẽ faci¬
unt oportet me e̾e: E ipsi nõ in tellererut
uerbum quod locutus ẽ ad illos. Quare non
intellexerut: Auoniã eos significabant.
descendit cum eis ⁊ uenit naz areth: ⁊ erat
subditus illis. Audiant hoc subditi. ⁊ subdi¬
ci eẽ non dedignentur. Siquidẽ omĩbꝰ p̾latꝰ
sub ditus fieri nõ ẽ. dedignatus. Prelati qͦ
nõ suꝑbiant: ⁊ in ioseph p̾lato ⁊ in xp̃o sub¬
dito intelligant. quia sepe fit ut maioris¬
meriti sint subditi quam p̾lati. E mater eiꝰ.
conseruabat om̾ia uerba hec incorde suo.
Nisi enim ipsa ea conseruasẜ nos ea non ha-¬
beremus. De eiꝰ namq thesauris nos ista sus¬
cepimus . ⁊ iħs ꝓficiebat sapientia. etate. ⁊ gr̾ã

Expanded text:
Patris mei sunt, oportet me esse? Quid est, inquit, quod me quaerebatis? Quid est, quod me in comitatu infidelium, et extra Ecclesiam esse putabatis? hic eram: hic me quaerat, qui quaerere vult. An nesciebatis, quia in his, quae Patris mei sunt, et inter illos, qui Patris mei voluntatem faciunt, oportet me esse? Et ipsi non intellexerunt verbum, quod locutus est ad illos. Cur non intellexerunt? Quoniam eos significabat. Et descendit cum eis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Audiant hoc subditi, et subditi esse non dedignentur, siquidem omnibus praelatus subditus fieri non est dedignatus. Praelati quoque non superbiant, et in Joseph praelato, ei in Christo subdito intelligant, quia saepe fit ut majorimeriti sint subditi quam praelati. Et mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. Nisi enim ipsa ea conservasset, nos ea non haberemus. De ejus namque thesauris nos ista suscepimus. Et Jesus proficiebat sapientia, aetate, et gratia
Abbreviated transcription (Latin):
euis ad illum. Eili quid fecisti nob̾ sic : ẜcee
pater tuus ⁊ ego dolentes querebamus te.
dicrimus iaͥ ꝑ matrem dm̃ sinagogam sig¬
ni fieari : de qua dñs scđ̾m carnem originẽ
duar̃. Hec autẽ quocumq tp̃r ad eccłiam ue¬
uiens. ibiq ueritatẽ intelligens suam igno¬
ranciam ⁊ ap̃i ab sentiam ammiratur. ⁊
ammirãdo dicit. Fili quid fecisti nob̾ sic:
sur nos reliquisti.⁊ ad geneium eccłiam ꝑ¬
transisti : Ecce pater tinis. ppłs uidaieus. ⁊
ego dolentes querebanis te. Hoc ẽ. enim q̃
apłs ait. Testimonium illis ꝑhibeo. quia ze¬
lum di habent. ẜ non scđ̃m seientiam. Que¬
runt iħm ⁊ non inueniunt: quia nondũ
ad templum ⁊ eccłiam ꝑuener̾. Eait ad illos.

Expanded text:
ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. Diximus per matrem Domini Synagogam significari, de qua Dominus secundum carnem originem duxit. Haec autem quocunque tempore ad Ecclesiam veniens, ibique veritatem intelligens, suam ignorantiam et Christi absentiam admiratur, et admirando dicit: Fili, quid fecisti nobis sic? cur nos reliquisti, et ad gentium Ecclesiam pertransisti? Ecce pater tuus, populus Judaicus, et ego dolentes quaerebamus te. Hoc est enim, quod Apostolus ait: Testimonium illis perhibeo quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam . Quaerunt Jesum, et non inveniunt; quia nondum ad templum et Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
ibi enim uideb̾ iħm. ibi sedet inmedio doc¬
torum. in cordibꝰ eorũ. Ibi eos audiens docet ⁊
in terrogans in struit. Illi om̾s actus nr̃i ⁊
cogitaciones respondent. Nichil ei abscon¬
ditur om̾ra uidet.: ⁊ eu̾e̾ta ei locuntur. Stu¬
pebant autem om̃s qui eum audiebant. suꝑ
prudencia ⁊ responsis eius. Ipse gͥ int̾roga¬
bat ipse respondebat: ⁊ ipse suas ⁊ illoru̾
questiones soluebat : morem agens ꝑ itissi
mi magistri. qui ninc int̾raogando. minc
respondendo. discipłos instruit. & iden¬
C Ammirati suntdes¬
tes ammirati sunt. inquit parentes eiis:
eum eu̾ intemplo in medio doctorum uidis¬
sent. Ammirantur usq hodie uidĩ quic̾q
ad eccłiam ueniunt ⁊ ad fidem conuertun¬
tur. dum ibi xp̃m uident. quem ipsi mes¬
sram uoeant. quẽ ipsi insinagoga ⁊ inter
cognatos ⁊ notos nulla illorũ erpositione ui¬
dere uł in telligere potuerunt. E dix̾ mat̾

Expanded text:
ibi enim videbis Jesum. Ibi sedet in medio docibi enim videbis Jesum. Ibi sedet in medio doctorum, in cordibus eorum. Ibi eos audiens docet, et interrogans instruit. Illi omnes actus nostri et cogitationes respondent. Nihil ei absconditur, omnia videt, et cuncta ei loquuntur. Stupebant autem omnes, qui eum audiebant, super prudentia, et responsis ejus. Ipse igitur interrobagat, ipse respondebat, ipse et suas, et illorum quaestiones solvebat; morem agens peritissimi 164 magistri, qui nunc interrogando, nunc respondendo, discipulos instruit. Et viden admirati sunt. Admirati sunt parentes ejus, cum eum in templo in medio doctorum sedere vidissent. Admirantur usque hodie Judaei quicunque ad Ecclesiam veniunt, et ad fidem convertuntur: dum ibi Msiam vocant, quem in Synagoga, et inter cognatos, et notos, nulla illorum expositione videre, vel intelligere potuerunt. Et dixit mater
Abbreviated transcription (Latin):
quisq ur̃m. Hos gͥ ⁊ ceteros qui tunc tempori
eredider̃ significabant parentes iħu : qm̃ sic̃
illi ignorantes eum ꝑdidant. ita ⁊ isti ignorã¬
sic̃ ⁊ principes ur̃i. Merito autẽ parentes iħu
hoc in loco sinagogam ⁊ uideos significant.
qn̾o in ierłm eum durisse narrantur ut ea
in sci ficatione iam fieri uiderẽt que postea
meruce passurus erat. E factum e̾. post tri¬
dinum inuenerunt illum in templũ. sedentẽ¬
in medio doctorũ: audientem illos ⁊ int̾ro¬
gantem. Post triduum intemplo inuenit᷑
iħs: quia post resurrectionẽ que die tercia
facta ẽ. abhis qui eum querunt in eccłia
reꝑitur. Ante triduum quidẽ non inueme¬
batur: quia nõ d̃s s homo tantum ab homi¬
nibus putabatur. S ubi inuenitur: In tẽplo
in eccłia. in conuentu fidelium. in medio
doctorum. ⁊ incent ep̃orũ. Qui gͥ queris
ism ueni ad templum. uem ad eccłram. ue¬
ni ad ep̃os. ⁊ sacerdotes. audi quid ipsi dicunt:

Expanded text:
itur et caeteros, qui tunc temporis crediderunt, significabant parentes Jesu; quoniam sicut illi ignorantes eum perdiderant, ita et isti ignoransicut et principes vestri . » Merito autem parentes Jesu hoc in loco Synagogam et Judaeos significant, quando in Jerusalem eum duxisse narrantur, ut ea in significatione jam fieri viderent, quae postea in cruce passurus erat. Et factum est, post triduum invenerunt illum in templo in medio doctorum, audientem illos, et interrogantem. Post triduum in templo invenitur Jesus; quia post resurrectionem, quae die tertia facta est, ab his, qui eum quaerunt, in Ecclesia reperitur. Ante triduum quidem non inveniebatur, quia non Deus, sed homo tantum ab hominibus putabatur. Sed ubi invenitur? In templo, in Ecclesia, in conventu fidelium, in medio doctorum, et in coetu episcoporum. Qui igitur quaeris Jesum, veni ad templum, veni ad Ecclesiam, veni ad episcopos et sacerdotes, audi quid ipsi dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
diebus. ⁊ completa sollemnitate: eum redi¬
rent. remansit puer iħs in ierłm. Tunc em̾
iideorum sollemnitates complete sunt: qn̾
om̾ia transierunt. ⁊ facta sunt om̾ĩa noua.
& tunc quidem remansit puer iħs in ierłm.
que uisio pacis interp̾tat᷑ : ꝑ quam sc̾am eccłiã
intelligimus. Unde ⁊ dicitur. X factus ẽ. in
pace locus eiꝰ. ⁊ habitacio eius in sion. Hoc au̾
parentes euis. io ẽ smnagoga ⁊ iudeorũ ppłs ñ
cognouerunt. s eum in comitatũ eẽ estiman¬
tes uenerunt iter diei. Stulti uicd̃i. qui secũ
ad huc eum ẽẽ putabant quem iam occid̾ant:
ce dicentẽ audierant. Ecce relinquetur uob̾
domus ur̃a deserta. E in psalmis: ecce elon¬
gaui fugrens ⁊ mansi in solitudine. Reqͥ̃rẽtes
autem eum inter cognatos ⁊ notos. ⁊ non in¬
uenientes: regressi sunt in ierłm requiren¬
tes eum. Hoc enim tunc sp̾ualiter completũ
est. quando pꝰ xp̃i passionem quidam iudorũ
corde compuncti uementes ad apłos. Hoc em¬

Expanded text:
diebus, et completa solemnitate, cum redirent, remansit puer Jesus in Jerusalem. Tunc enim Judaeorum solemnitates completae sunt, quaomnia transierunt, et facta sunt omnia nova. Et tunc quidem remansit puer Jesus in Jerusalem, quae visio pacis interpretatur, per quam sanctam Ecclesiam intelligimus. Unde et dicitur: « Et factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion . » Hoc autem parentes ejus, id est Synagoga, et Judaeorum populus non cognoverunt; sed eum in comitatu esse aestimantes, venerunt iter diei. Stulti Judaei, qui secum adhuc eum esse putabant, quem jam occiderant, et dicentem audierant: « Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . » Et in Psalmis: « Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine . » -- Requirentes autem eum inter cognatos, et notos, et non invenientes, regressi sunt in Jerusalem requirentes eum. Hoc enim tunc spiritualiter completum est, quando post Christi passionem quidam Judaeorum corde compuncti venientes ad apos
Abbreviated transcription (Latin):
lutem. Int̾rogabant aũ eũ ⁊ milites dicentes.¬
Quid faciemus ⁊ nos : E ait illis. Nlemi¬
nem concutiatis. nemini caluminam facia¬
tis: s contenti estote stipendiis ur̃is. His em̾
docemur ut eos quos ad ꝑfectionẽ conuert̾e
nequimꝰ : saltem ut se amalo contiueant : am¬
moneamus. Hoc enim aliis ꝓdẽ: ⁊ illis nõ obe̾.
Gentiles enum erant isti: ⁊ maiora suaden¬
ti non credidissent.
x ipse iħs erat incipiens quasi annorũ
triginta ut putabatur filius ioseph.
Qui fuit heli : qui fint mathat. qui fuit leui.¬

Expanded text:
em. Interrogabant autem eum et milites dicentesQuid faciemus et nos? Et ait illis: Neminem concutiatis, nemini calumniam faciatis, sed contenti estote stipendiis vestris. His enim docemur ut eos, quos ad vitae perfectionem convertere nequimus, saltem, ut se a malo contineant, admoneamus. Hoc enim aliis prodest, et illis. non obest. Gentiles enim erant isti, et majora suadenti non credidissent. XIV. Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Joseph, qui fuit Eli, qui