comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne ergo nexari corpus sinum deus.
et debilem se nel ipse facere nel ab
homine fieri sunt. insi forte diuinꝰ
ille sensus qui mundo et omnib
membri partibus mixtus est. pri¬
ma interre superficiem reliquit. ac
simina demersit ne quid doloris de
ad sidua la ceracione sentiret. quod¬
si hoc uanum et absurdũ est. tam
igitur ipsi eguerunt quam hec in¬
digent sensu. qui non persperunt
diuinum quid̃ spm̃ ẽẽ ubiq diffusũ.
eo que omnia contineri. non tam̃
rta. ut deus ipse qui est incorruptꝰ
granibus et corruptibilibus ele¬
mentis misceatur. illud ergo rec¬
cius. quod aꝑlatone sumpserunt.
a deo factum esse uuudum. et eius¬
dem pronidencia gubernari opor¬
tebat igitur et platonem et eos
qui idem senserunt. docere atqz ex¬
ꝑlicare que causa que racio fuerit
tanti operis fabricandi. quare hoc.
aut cuius gracia fecerit at idem stoi¬
ci hominum in quiunt causa mũ¬
dus effectus est. audio. s epicurus

Expanded text:
urne ergo uexari corpus suum deus urne ergo uexari corpus suum deus et debilem se uel ipse facit uel ab homine fieri sinit? nisi forte diuinus ille sensus qui mundo et omnibus mundi partibus mixtus est, primam terrae superficiem reliquit ac se in ima demersit, ne quid doloris de adsidua laceratione sentiret. quodsi hoc uanum et absurdum est, tam igitur ipsi eguerunt quam haec indigent sensu, qui non perspexerunt diuinum quidem spiritum esse ubique diffusum eoque omnia contineri, non tamen ita, ut deus ipse, qui est incorruptus, grauibus et corruptibilibus elementis misceatur. illut ergo rectius quod a Platone sumpserunt, a deo factum esse mundum et eiusdem prouidentia gubernari. oportebat igitur et Platonem et eos qui idem senserunt, docere atque explicare quae causa, quae ratio fuerit tanti operis fabricandi, quare hoc aut cuius gratia fecerit. at idem Stoici \'hominum\' inquiunt \'causa mundus effectus est\'. audio. sed Epicurus
Abbreviated transcription (Latin):
is rebus quas regunt. nam si hee
omnia que uidemus dei membra
sint. iam insensibilis ab hiis cous¬
tituitur deus. quoniam meubra
sensu carent. et mortalis. quouiã
uidemus iembra ẽẽ mortalia. pos¬
sun enumerare quociens repentinis
quassate motibus. nel hiaueruit
terre uel desederuit in abruptum ot¬
ciens de merse fluctibus et urbes ⁊
insule abieriut in profundum. fru¬
gi feros campos paludes mundaue¬
rint. flumina et stagna siccauerũt.
moutes eciam nel deciderunt abrup¬
ti. nel planns fueruit a dequati:
plurimas regiones ⁊ multorum
fundamenta monciũ latens et in¬
teruus ignis ab sumit. et hoc pa¬
rum est simembris suis non par¬
cit deus. nisi eciam homini aliꝙͥ
liceat iun dei corpus. maria extriñ
tur. moutes exciduntur. et ad eruẽ¬
das opes interiora terre niscera ef¬
foduntur. quid quod ne arari q̃ dez
sine la ceracione diuin corporis p̃t
ut iam scelerati atq impiissimi simꝰ
qui dei membra molemus. patit¬

Expanded text:
is rebus quas regunt. nam si haec is rebus quas regunt. nam si haec omnia quae uidemus dei membra sunt, iam insensibilis ab his constituitur deus, quoniam membra sensu carent, et mortalis, quoniam uidemus membra esse mortalia. possum enumerare quotiens repentinis quassatae motibus uel hiauerint terrae uel desederint in abruptum, quotiens demersae fluctibus et urbes et insulae abierint in profundum, frugiferos campos paludes inundauerint, flumina et stagna siccauerint, montes etiam uel deciderint abrupti uel planis fuerint adaequati; plurimas regiones et multorum fundamenta montium latens et internus ignis absumit. et hoc parum est si membris suis non parcit deus, nisi etiam homini liceat aliquid in dei corpus: maria extru- . untur, montes exciduntur et ad eruendas opes interiora terrae uiscera effodiuntur. quid quod ne arari quidem sine laceratione diuini corporis potest? ut iam scelerati atque impii simus, qui dei membra uiolemus. patit
Abbreviated transcription (Latin):
mundum. artificem et opus: Dicũt¬
que alterum sine altero nichil posse.
tainquam natura sit deus mundo ꝑ¬
mixtus. nam interdum sic confu̾d̾t.
ut sit deus ipse mens iundi. et mũ¬
d̾ sit corpus dĩ. qua si nero simul ẽe
ceperint mundus et deus. ae uou
ipse mundum fecerit. quod et ipsi
fatentur alias. cum hominum cã
predicant ẽẽ fabricatum. et esse sũ
mundo si uelit possit. si quideu deus
est diuina et eterna mens acorpore
soluta et libera: Cuius uir maies¬
tatem. quoniam irtelligere non
poterant. niscuerunt eum mũdo:
idest operi suo. uude est illud uergi¬
lianum. totamq infusa ꝑ artus.
mens agit at molem et maguo se
corpore miscet. ubi est ergo illud. ꝙ
idem ipsiaint. et factum ẽe du̾ia
prouidencia et regi. si enim fecit.
mundum. fuit ergo sine mnundo.¬
si regit. non uiti utique sicut mẽs
corpus regit. sed taiquam domũ
dominus. nauem gu bernator. au¬
ri cͣurrum. nec tamen nixti sunt hi¬

Expanded text:
mundum, artificem et opus; dicuntmundum, artificem et opus; dicuntque alterum sine altero nihil posse, tanquam natura sit Deus mundo permixtus. Nam interdum sic confundunt, ut sit Deus ipse mens mundi et mundus sit corpus Dei. Quasi vero simul esse coeperint mundus, et Deus; ac non ipse mundum fecerit: quod et ipsi fatentur alias, cum hominum causa praedicant esse fabricatum, et sine mundo esse, si velit, possit; siquidem Deus est divina et aeterna mens a corpore soluta et libera. Cujus vim majestatemque quoniam intelligere non poterant, miscuerunt eum mundo, id est, operi suo. Unde est illud Virgilianum: Totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet. Ubi est ergo illud, quod iidem ipsi aiunt, et factum esse divina providentia, et regi? Si enim fecit mundum, fuit ergo sine msi regit, non utique sicut mens corpus regit, sed tamquam domum dominus, nauem gubernator, auriga currum, nec tamen mixti sunt i
Abbreviated transcription (Latin):
lus potest ⁊ docere. I deo tullius sẽ¬
tenciam socratis de platone trausfe¬
reus. dicentis uenisse tempus ut
ipse migraret exinta. illos autez
apud quod quos causan suam per¬
orabat agere uitam. utrum meliꝰ
in quit dii inmortales sciunt. hõĩ¬
nem sirbitror scire neminem. qua¬
reneccesse est omnes phĩe sectas¬
alieuas ẽẽ a ueritate. quia homines
erant qui eas constituerunt. nec ul¬
lum fundamentun aut firmitatẽ
possunt habere. que nullis dinuaꝵ
rerum fulciuntur oraculis: Et qͦ
stoici naturam in duas partes diui¬
dunt. unam que efficiant. alterã
que se ad faciendiumn tracta bileni
prebeat. Iu illa prima min sencien¬
di. in hac materiam. nec alterun
sme altero posse. quomodo potesti¬
dem ẽẽ quod tractat. et quod tractatͤ
Si quis dicat idem ẽe figulum. qd
lutum idem ẽẽ quod figulum. nou¬
ue aperte insa nire uideatur. at isti
uno nature nomine duas res diuer¬
sissimas comprehendunt. deuii et

Expanded text:
lus potest, et docere. Ideo Marcus Tullius senlus potest, et docere. Ideo Marcus Tullius sententiam Socratis de Platone transferens dicentis, venisse tempus, ut ipse migraret e vita, illos autem, apud quos causam suam perorabat, agere vitam: Utrum melius sit, inquit, dii immortales sciunt; hominem arbitror scire neminem. Quare necesse est omnes phialienas esse a ueritate, quia homines erant qui eas constituerunt, nec ullum fundamentum aut firmitatem possunt habere quae nullis diuinarum uocum fulciuntur oraculis. Et quoStoici naturam in duas partes dividunt: unam, quae efficiat; alteram, quae se ad faciendum tractabilem praebeat. In illa prima esse vim sentiendi; in hac, materiam; nec alterum sine altero posse. Quomodo potest idem esse quod tractat, et quod tractatur? Si quis dicat idem esse figulum quod lutum, aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire videatur? At isti uno naturae nomine duas res diversissimas comprehendunt, Deum et
Abbreviated transcription (Latin):
nam qui a deus incorruptus acque
in mortalis est. et ideo perfectus. qr
sempiterus est. sapiencia quo que
eins perinde ut ipse perfecta est. n ͤ
obstare illi quid quam potest. quia
nulli rei deus ipse subiectus est. hõ
autem quia subiectus est passioui:
su biecta est. et sapiencia eius errori.
sicut hominniis intamn multe res inpe¬
diunt quonunus ẽẽ posset perpetua.
ita sapienciam quoq eius multis
rebus impediri ueccesse est. quouui¬
nus inperspicienda penitus uerita¬
te perfecta sit. ergo nulla est huma¬
ua sapiencia si per se aduotionem
ueri sciencia q intatur. quomiam
mens hominis cum fragili corpor e
inligata. et intenebroso douncilio
inclusa. neq liberius enagari. neq
clarius inspicere ueritatem potest.
Cuius noticia diuine condicionis.
deo em̃ soli opera sua nata sunt. ho¬
mo autem uon cogitando aut dispu¬
tando ad sequi eam potest. sed dis¬
cendo et audiendo ab eo qui scire so¬

Expanded text:
Nam quia Deus incorruptus, atque Nam quia Deus incorruptus, atque immortalis est, et ideo perfectus, quia sempiternus est, sapientia quoque ejus, perinde ut ipse, perfecta est; nec obstare illi quidquam potest, quia nulli rei Deus ipse subjectus est. Homo autem quin subjectus est passioni, subjecta est et sapientia ejus errori; et sicut hominis vitam multae res impediunt, quominus possit esse perpetua: ita sapientiam quoque ejus multis rebus impediri necesse est, quominus in perspicienda penitus veritate perfecta sit. Ergo nulla est humana sapientia, si per se ad notionem veri scientiamque nitatur; quoniam mens hominis cum fragili corpore illigata, et in tenebroso domicilio inclusa, neque liberius evagari, neque clarius perspicere veritatem potest; cujus notitia divinae conditionis est. Deo enim soli opera sua nota sunt. Homo autem non cogitando, aut disputando assequi eam potest, sed discendo, et audiendo ab eo, qui scire so
Abbreviated transcription (Latin):
sibiqz sepe contrarias sentencias ĩ¬
ciderunt. ex quibus exitum non ha¬
berent. et meode luto sicut comicus
ait hesitanerunt. scilicet ad sump¬
ciomibus eorum non respondente in¬
cione. Cum ad sumpsisent quidez
uera. sed que ad firmari probari q
non possent. sine sciencia ueritatis
uerumqz celestium. que sepe iamdi¬
xi nou potest ẽẽ in homine. nisi dõ
docẽte precepta. uam si potest intel¬
ligere diuina. poterit et facere. uã
intelligere est. quasi enestigio sub¬
sequi. non potest autem face que
deus. quia mortali corpore indutꝰ
est: Ergo ue intelligere quid̃ potest
que facit deus. quod anferri possit
ex immensitate rerum atq operu
diumorum facile est uinciq meti¬
ri. naui sunundum cum ominibus
que sunt ineo contemplari nelis. ĩ¬
tellegas profecto quautum dei opꝰ
humans operibus autestet. Ita ꝙͣ¬
tum inter opera diuina et humana
nnterest. tautum distare inter dei
homins qz sapienciain neccesse est.

Expanded text:
sibique saepe contrarias sententias insibique saepe contrarias sententias inciderunt, ex quibus exitum non haberent; et in eodem luto sicut Comicus ait haesitaverunt; scilicet assumptionibus eorum non respondente ratione, cum assumpsissent quidem vera, sed quae affirmari probarique non possent sine scientia ueritatis rerumque caelestium: quae, ut saepe iam dixi, non potest esse in homine nisi deo docente percepta. nam si potest homo intellegere diuina, poterit et facere: nam intellegere est quasi e uestigio subsequi. non poteDeus, quia mortali corpore indutus est; ergo nec intelligere quidem potest, quae facit Deus. Quod an fieri possit, ex immensitate rerum atque operum divinorum facile est unicuique metiri. Nam si mundum cum omnibus quae sunt in eo contemplari velis, intelliges profecto, quantum Dei opus humanis operibus antestet. Ita quantum inter opera divina et humana interest, tantum distare inter Dei hominisque sapientiam necesse est.
Abbreviated transcription (Latin):
potestate uictorem. ea que omnia
que legunt et non intelligunt. dõ
repeusante pacientur. quippe qui
peccatis omnibus in quinati. et in¬
Cuper saucto truore perfusi aib illo¬
ipso cui nefandas manus intulerũt.
sint ad eterna supplicia destinati. s
erit nobis contra ii deos separata
materia in qua illos erroris et sce¬
leris reuincennus: Nune ignaros
ueritatis instruamus: Disposicio¬
ne summi dei. sic ordinatũ est ut in¬
iustum hoc seculum decurso tempo¬
rum spacio tennum sumat. extĩc¬
taq protinus omini malicia. et pi¬
orum manus ad beatam uiam re¬
nocantis. quietum. trausquillum.
pacificum. aureum deuique ut po¬
ete uocant seculum deo ipso regnͣ¬
te florescat. In priuis causa erroꝵ
omnnum phĩs hec fuit. quia racio¬
nem mundi. que totain coutinet¬
sapienciam non conprehenderunt.
Ea uero sensu proprio. et interna
intelligencia non potest conprehẽ¬
di. quod illi sine doctore per se ipsos
facere uoluerunt. Itaq iuarias

Expanded text:
potestate victorem; eaque omnia potestate victorem; eaque omnia quae legunt, et non intelligunt, Deo repensante patientur, quippe qui peccatis omnibus inquinati, et insuper sancto cruore perfusi, aipso cui nefandas manus intulerunt sint ad aeterna supplicia destinati. sed erit nobis contra Iudaeos separata materia, in qua illos erroris et sceleris reuincemus. Nunc ignaros ueritatis instruamus. dispositione summi dei sic ordinatum, ut iniustum hoc saeculum decurso temporum spatio terminum sumat extinctaque protinus omni malitia et piorum animis ad beatam uitam reuocatis quietum tranquillum pacificum, aureum denique ut poetae uocant saeculum deo ipso regnante florescat. in primis causa errorum omnium philosophis haec fuit, quod rationem mundi, quae totam sapientiam continet, non conprehenderunt.Ea vero sensu proprio, et interna intelligentia non potest comprehendi, quod illi sine doctore per seipsos facere voluerunt. Itaque in varias
Abbreviated transcription (Latin):
buuitur. uenio uirtuti fauet. nisi qui
seͬ potest. se qui autem uou facile ẽ
oumibus. hii possunt. quos pauper¬
tas ⁊ rerum indigencia exercuit. ⁊¬
capaces uirtutis effecit. nam si nͥtꝰ
est tolerancia malorum. nou capu̾it
ergo uirtutem qui semper in bonis
fuerunt. quia mala ueq experti st̾:
ueq ferre possunt a consuetudine
ac de si derio bouorum que sola no¬
uerunt eo fit ut pauperes et hñil
deo credant facilius qui sunt expe¬
diti. quam diuites qui sunt impedi
mentis pluribus implicati.I inmo
uero catenati et compediti seruiũt
niam mens eorum interram pro¬
na humi que defixa est. Uirtutis
autemi uia nou capit. Magna ho¬
nera gestantes. augustus ad mod̾
trames est. per quem iusticia homi¬
nem deducit in ce lum: hunc tenere
non potest. insi qui fuerit expeditꝰ
et sperant. sed frustra quoniain uec¬
cesse est a deo confundere confunden¬
dos reuertatur ad quos conuocan¬
dos prius ueuerat. nam qui uiola¬
runt impie humilem. sencient in

Expanded text:
buntur. nemo uirtuti fauet nisi qui sequi potest, sequi autem non facile est omnibus: ii possunt quos paupertas et rerum indigentia exercuit et capaces uirtutis effecit. nam si uirtus est tolerantia malorum, non capiunt ergo uirtutem qui semper in bonis fueruneque ferre possunt assuetudine ac desiderio bonorum, quae sola noverunt. Eo fit, ut pauperes et humiles Deo credant facilius, qui sunt expediti, quam divites, qui sunt impementis pluribus inplicati. immo uero catenati et conpediti seruiunt niam mens eorum in terram prona humique defixa est. uirtutis autem uia non capit magna onera gestantes: angustus admodum trames est per quem iustitia hominem deducit in caelum, hunc tenere non potest nisi qui fuerit expeditus et sperant, sed frustra, quoniam necesse est ad eos confundendos revertatur, ad quos convocandos prius venerat. Nam qui violaverunt impie humilem, sentient in
Abbreviated transcription (Latin):
fla̾ma mextingnibilis. et uirtus ã¬
gelorum tradet in manus inmanus¬
iustorum multitudinem illam que
moutes circunsederit. et concidetur
ab hora tercia usque in uesperuni. et
fluet sangnis more torrentis. deletis¬
que oumibus copis. impuis sole̾s ef¬
fugiet ⁊ peribit ab eo uirtus sua. hic
est autem qui appellatur antrxpũs.
sed se esse xpũi inencietur. et contra
uerum dimicabit. et uictus effugiet.
et belluni sepe renonabit. et sepe uĩ¬
cetur. donec quato prelio confectis
ominibus impnis debellatus ⁊ captꝰ
tandem scelerum suorum luat pe¬
nas. Sed et ceteri principes ac tirau¬
ni qui contriuerunt orbeni simul cuz
eo uiucti ad ducentur ad regeni. et ĩ¬
crelabit eos ⁊ coargnet. et exprobra
uabit. ac meritis cruciatibus tradet.
sic extuicta malicia et impietate cõ¬
pressa. requies cet orbis qui per tot se¬
cula subiectus errori ac sceleri. nefã¬
dam pertulit seruitutem. non colen¬

Expanded text:
flamma inextinguibilis; et virtus anflamma inextinguibilis; et virtus angelorum tradet in manus justorum multitudinem illam, quae montem circumsederit, et concidetur ab hora tertia usque ad vesperum, et fluet sanguis more torrentis; deletisque omnibus copiis, impius solus effugiet, et peribit ab eo virtus sua. Hic est autem, qui appellatur Antichristus: sed seipsum Christum mentietur, et contra verum dimicabit, et victus effugiet, et bellum saepe renovabit, et saepe vincetur; donec quarto praelio confectis omnibus impiis debellatus, et captus, tandem scelerum suorum luat poenas. Sed et caeteri principes, ac tyranni, qui contriverunt orbem, simul cum eo vincti adducentur ad regem, et increpabit eos, et coarguet; et exprobrabit nabit eos, ac meritis cruciatibus tradet. Sic extincta malitia, et impietate compressa, requiescet orbis, qui per tot saecula subjectus errori ac sceleri nefandam pertulit servitutem. Non colen
Abbreviated transcription (Latin):
orbe terre. cum ad destruendai in¬
meusarum ninum tiranm dem hu¬
mane opes defecerint ⁊ si quid̃ capto
undo cum magnis latronim ex̃ci¬
tibus incubabit diuino auxilio tan¬
ta illa calamnitas indi gebit. cõmo¬
uebitur igitur deus. et periculo au¬
cipiti et misiranda conplaracione
nistorum. unttet protinus liberato¬
ren. tum aperietur celum medumi
iutempesta nocte. et tenebrosa. ut
morbe toto lumen descendentis dei
tanquam fulgura appareat. quod
sibilla hiis uersibus locuta est. oꝑo
propter aduentum regis ac dei nr̃i
per uigilium celebratur cunis noc¬
tis duplex racio. quod mea et uitã
tum recepit cum passus est. et post¬
ea regum or bis terre recepturus
est. hic est enim li berator ⁊ uidex. ⁊
ultor. et rex. et dens noster queni so
luni xpm̃ nocamus. qui prius quã
descendat. hoc sigunui dabit. ca det
repeute gladins ex celo. ut saant uis¬
ti ducem milicie saucte descensurum.
et descendet comitantibus augelis
in medium terre. et autece det enui

Expanded text:
orbe terrae, cum ad destruendam immensarum virium tyrannidem humanae opes defecerint, siquidem capto mundo cum magnis latronum exercitibus incubabit, divino auxilio tanta illa calamitas indigebit. Commotus igitur Deus et periculo ancipiti, et miseranda comploratione justorum, mittet protinus liberatorem. Tunc aperietur coelum medium intempesta et tenebrosa nocte, ut in orbe toto lumen descendentis Dei tanquam fulgur appareat; quod Sibylla his versibus locuta est: . . propter adventum regis ac Dei nostri pervigilio celebratur: cujus noctis duplex est ratio, quod in ea et vitam tum recepit, cum passus est, et postea regnum orbis terrae recepturus est. Hic est enim liberator, et judex, et ultor, et rex, et Deus quem nos Christum vocamus, qui priusquam descendat, hoc signum dabit. Cadet repente gladius e coelo, ut sciant justi ducem sanctae militiae descensurum: et descendet comitantibus angelis in medium terrae; et antecedet eum
Abbreviated transcription (Latin):
lebunt. et mortui reuiuescent. Qͥs
enim corruptelas terre uirtute cal¬
cauerit. hunc arbiter ille sũ mus
tuam suscitabit. nemo diniciis.
nemo facibus. nemo eciam regi a
potestate confidat. numortalem is¬
ta non faciunt. nam quicunque
racionem honuus abiecerit. ac pre¬
sencia secutus in humum se ipse ꝓ¬
strauerit. tamquam desertor dñ.
et imperatoris. ⁊ patris sin ꝑmuets
Intendamus ergo insticie. que uos
inseperabilis comes ad deun sola
perducã eã dum spiritus hos regit
artus. infatigabilicia deo nlite¬
mus. Staciones. uigilias que ce¬
lebremus. congrediannir cum hos¬
te quen uouiuius fortiter. ut uicto¬
res ac de uicto ad uersario triũphã¬
tes. premium uirtutis quod ipse
promisit. a domno consequaunur.

Expanded text:
lebunt, et mortui reviviscent. Quisquis lebunt, et mortui reviviscent. Quisquis enim corruptelas terrae virtute calcaverit, hunc arbiter ille summus, tuam suscitabit. Nemo divitiis, nemo fascibus, nemo etiam regia potestate confidat: immortalem ista non faciunt. Nam quicumque rationem hominis abjecerit, ac praesentia secutus, in humum se ipse prostraverit, tamquam desertor domini, et imperatoris, et patris sui punietur. Intendamus ergo justitiae, quae nos inseparabilis comes ad Deum sola perducet; et, dum spiritus hos regit artus, infatigabilem militiam Deo militemus: stationes vigiliasque celebremus; congrediamur cum hoste, quem novimus, fortiter, ut victores, ac devicto adversario triumphantes, praemium virtutis, quod ipse promisit, a Domino consequamur.
Abbreviated transcription (Latin):
cogita cionibus indicabit. Quecũq
expetuntur non tantum ueglegat
sed effugiat pociorem que animaz
suam indicet quam boua ista falla¬
cia. Quorum incerta et caduca pos¬
sessio est. migrant enim cotidie. sic¬
multo uelocius exeuut. quam int̾¬
uerant. et tamen si nobis usque ad
ultimum liceat istis frm. aliis cer¬
ta relinquenda sunt. nichil nobiscũ
ferre possumus. insi uitain bene at¬
que inuocenter actam. Ille ad deũ
copiosus. Ille opulentus adueniet
Cui ad stabunt continencicia. mĩa.¬
Nec transferri ad alterum potest. Et
quis est qui hec bona parere. et ad qͥ¬
uere sibi querit uelit. Uemant qui
esuriunt. ut celesti cibo saturati. sc̃¬
piternam famem pouant. ueniãt
qui siciunt. ut a quam salutaren
deper henu fonte plenissimis fantib
trabant. hoc cibatu atque potu dei ͥ ex
ceci indebintar. ⁊ surdi audient. ⁊
nuti loquentur. ⁊ clandi anbula¬
bunt. et stulti sapient. et egroti ua¬

Expanded text:
cogitationibusque judicabit. Quaecumque cogitationibusque judicabit. Quaecumque hic expetuntur, non tantum negligat, sed et fugiat; potioremque animam suam judicet, quam bona ista fallacia, quorum incerta et caduca possessio est; migrant enim quotidie: multo velocius exeunt, quam intraverant; et tamen, si nobis usque ad ultimum liceat istis frui, aliis certe relinquenda sunt. Nihil nobiscum ferre possumus, nisi vitam bene atque innocenter actam. Ille ad Deum copiosus, ille opulentus adveniet, cui astabunt continentia, miseipi cuiquam, nec transferri ad alterum potest. Et quis est, qui haec bona parare, et acquirere sibi velit? Veniant, qui esuriunt: ut coelesti cibo saturati, sempiternam famem ponant; veniant, qui sitiunt: ut aquam salutarem de perenni fonte plenissimis faucibus trahant. Hoc cibatu atque potu Dei, et caeci videbunt, et surdi audient, et muti loquentur, et claudi ambulabunt, et stulti sapient, et aegroti va
Abbreviated transcription (Latin):
amus. quouiam solus ut ait lucre¬
cius. ueridicis hominũ purgaint poc¬
tora dictis. ⁊ finem statuit torpedinis
atque timoris. exposuit qz bonum sũ¬
mum quo tendinius omnes. quod fo¬
ret atque nitain moustrait lnrite
id contendere reto cursu. nec mons¬
trauit tantum. sed eciam precessit.
ne quis difficultatis gracia iter uitu¬
tis horreret. deseratur si fieri potest
uia perdiciouis et frandis. in qua uo
luptatis mors in lecebris ad operta
celetur. et quando quisqz auni sui se¬
nectutem uergentibus. ac propinq̃¬
ue ceruit illum dieu. quo sit ei ex hac
uita demigrandum. cogitet qua in
purus abscedat. quam innocens ad
indicem ueniat. non ut faciunt cecis
pidius ⁊ ardencius hauriendis libidi¬
nibus intendant. qua ex noragnie
li beret se quisque duni licet. duu fa¬
cultas a dest. se que ad deun tota ñ¬
te conuertat. ut illum diem secirus
expectet. quo presens dominus qz
mundi deus de singulorum factis ⁊¬

Expanded text:
amus; quoniam solus, ut ait Lucreamus; quoniam solus, ut ait Lucretius, Veridicis hominum purgavit pectora dictis, Et finem statuit cuppedinis, atque timoris; Exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes, Quid foret; atque viam monstravit limite id recto contendere cursu. Nec monstravit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter virtutis horreret. Deseratur si fieri potest via perditionis et fraudis, in qua mors voluptatis illecebris adoperta celatur. Et quanto quisque annis in senectutem vergentibus appropinquare cernit illum diem, quo sit ei ex hac vita demigrandum, cogitet quam purus abscedat; quam innocens ad judicem veniat: non ut faciunt, quorupidius, ut ardentius hauriendis libidinibus intendant. Qua ex voragine liberet se quisque dum licet, dum facultas adest, seque ad Deum tota mente convertat; ut illum diem securus expectet, quo praeses dominusque mundi Deus de singulorum factis
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tamenunuersi tunc a deo iudica¬
buntur. sed hii tantum qui sũt in dĩ
religione uersati. nam qui dm̃i. nõ
aguouerunt quomam sentencia dĩ.
hiis mabsolucionem ferri nou pot᷑.
iam iudicati dampnati que sunt.
sanctis litteris contestantibus non
res urecturos esse impios iniudiciũ.
Iudicabuntur ergo quidm̃ scierunt.
⁊ facmora eorum. idest mala opera
cum bonis conlata ponderabuntur.
ut si plura et grania fuerunt. bona
in staq. dentur ad uitam beatam. si
autem mala superauerint. condemp¬
neutur ad penan. hic fortasse dixe¬
rit quispiam. si est in mortalis aĩa.
quomodo patibilis inducitur ac pe¬
nam senciens. Si enim ob merita
pumetur senciet utique dolorem. at¬
que eciam mortem. si morti non est
obuoxia ne dolori quid̃. patibilisi
gitur non est huic questioin sine ar¬
gumento astoicis ita occurritur. aĩ¬
mas quidꝰ hominum permanere:
missit qui nobis insticie uiam pau¬
deret. hunc sequaunur oumes. hũc
audiamus. huic denotissime pare¬

Expanded text:
nec tamen uniuersi tunc a deo iudicabuntur, sed ii tantum qui sunt in dei religione uersati. nam qui deum non adgnouerunt, quoniam sententia de his in absolutionem ferri non potest, iam iudicati damnatique sunt, sanctis litteris contestantibus non resurrecturos esse inpios in iudicium. iudicabuntur ergo qui deum scierunt et facinora eorum id est mala opera cum bonis conlata ponderabuntur, ut si plura et grauiora fuerint bona iustaque, dentur ad uitam beatam, si autem mala superauerint, condemnentur ad poenam. hic fortasse dixerit quispiam: \'si est inmortalis anima, quomodo patibilis inducitur ac poenae sentiens? si enim ob merita punietur, sentiet utique dolorem atque ita etiam mortem: si morti non est obnoxia, ne dolori quidem: pgitur non est. Huic quaestioni, sive argumento, a Stoicis ita occurritur: Animas quidem hominum permanere, misit, qui nobis justitiae viam panderet: hunc sequamur omnes; hunc audiamus; huic devotissime pare
Abbreviated transcription (Latin):
que non aliter fore ostendunt. quaz
ut dei filius asinumo patre unutatur.
qui et iustos liberet de maibus ii¬
piorum. et imiustos cum tyramus se¬
uientibus deleat. Ex quibus una sic

Expanded text:
que non aliter fore ostendunt, quam ut Dei Filius a summo patre mittatur, qui et justos liberet de manibus impiorum, et injustos cum tyrannis saevientibus deleat; e quibus una sic
Abbreviated transcription (Latin):
quãnis indeos relatus mercurii no¬
mine ab egipciis honoretur. nec plꝰ¬
ei anctoritas auctoritatis tribuat.
quam platoni. ant pitagore. ma¬
nis igitur testimonium requiramꝰ
polites quid consuluit appolliue
milesnm. utrum ne maneat aĩ¬
ma post mortem. an dissolnatur.
et respondit hiis uersibz. ꝑischemẽ¬

Expanded text:
quamvis in deos relatus Mercurii nomine ab Aegyptiis honoretur, nec plus ei auctoritatis tribuat, quam Platoni, aut Pythagorae. Majus igitur testimonium requiramus. Polites quidam consuluit Appollinem Milesium, utrumne maneat anima post mortem, an dissolvatur; et respondit his versibus
Abbreviated transcription (Latin):
conpre hendisse phõs ueritatem. s
ita leniter odoratos. ut tamen unde
eos odor ille sapiencie tam suanns.
tani iocundus ad flaret nullo mõ
senserint. Interim neccessarsum
puta ad monere lecturos. quod h ͨ
nostra que tradimus prane uiciose¬
qz mentes. ant omnino non intel¬
ligent. ha beͣtur enim acies earum
terrenis cupiditatibus que sensus
omnes granant. inbecillos q red¬
dunt. aut eciam si intelligent. dis¬
simulabunt tamen et hec uera ẽẽ
nollent. quia tra huntur a uiciis. ⁊
scientes malis suis fauent. quoꝵ
suanitate capiuntur. et uirtutis ui¬
am de serunt. cuius acerbitate offe̾¬
duntur. Nam quia anaricia et opũ
in eyplebili quad̾ siti flagrant. qr
non possunt. uenditis autem aut¬
largitis que amant. Tenui cultu
nita indegere sine dubio malunt:
id ẽẽ fictum. Quo de sideriis sins re¬
nunciare coguntur. Item qui libidiñ
stimulis incitati. ut ait poeta. infu¬
rias ignem que ruunt. utique in¬

Expanded text:
conprehendisse philosophos ueritatem, sed conprehendisse philosophos ueritatem, sed ita leuiter odoratos, ut tamen unde eos odor ille sapientiae tam suauis, tam iucundus adflauerit, nullo modo senserint.. interim necessarium puto admonere lecturos quod haec nostra quae tradimus prauae uitiosaeque mentes aut omnino non intellegent — hebetatur enim acies eorum terrenis cupiditatibus, quae sensus omnes grauant inbecillosque reddunt — aut etiamsi intellegent, dissimulabunt tamen et haec uera esse nolent, quia trahuntur a uitiis et scientes malis suis fauent, quorum suauitate capiuntur, et uirtutis uiam deserunt, cuius acerbitate offenduntur. nam quia auaritia et opum inexplebili quadam siti flagrant, quia non possunt uenditis aut dilargitis quae amant tenui cultu uitam degere, sine dubio malunt id esse fictum quo desideriis suis renuntiare coguntur. item qui libidinum stimulis incitati, ut ait poeta, in furias ignemque ruunt, utique in
Abbreviated transcription (Latin):
ire. et hauc prescripcionem uellet ef¬
fugere. semper ait fuisse mundum.
ac semper futurum. prorsus uichil
uidit. quia quid est neccesse est ha¬
ominino quid quam potest esse. uisi
ceperit. nam cum terram et aquaz
et ignem disperire. consim. extin¬
gui que uideainus. que sunt utiq
inundi partes. intelligitur id totũ
ẽẽ mortale. cuis sunt membra mor¬
talia: Ita sit ut natum sit quid ꝙͥ
potest interire; Sed et omme quod
sub uisu oculorum uenit. et corpor a¬
le. ut ait plato. et solubile sit uecͣce
esto Uuus igitur epicurus. aucto¬
re de motrito ueridicus in bac re qui anet
et ortum aliquando. et aliquaudo es¬
se periturumi. ac tamen racionem red¬
dere illain potuit. aut qui bus decaĩs
tantum hoc opus. aut quo tempore
soluatur. Quod quomam nobis deꝰ
reuelaint. nec comecturis id se ad¬
sequinur. sed tradicione celesti doce¬
bimius sedulo. ut tandem studiosis¬
ueritatis appareat non uidisse ueq

Expanded text:
ire, et hanc praescriptionem vellet efire, et hanc praescriptionem vellet effugere, semper ait fuisse mundum, ac semper futurum. Prorsus nihil vidit; quia quidquid est, necesse est alomnino quidquam potest esse, nisi coeperit. Nam cum terram, et aquam, et ignem disperire, consumi, extinguique videamus, quae sunt utique mundi partes, intelligitur id totum esse mortale, cujus membra sunt mortalia. Ita fit, ut natum sit quidquid potest interire. Sed et omne quod sub visum oculorum venit, et corporale, ut ait Plato, et solubile sit necesse est. Unus igitur Epicurus, auctore Democrito, veridicus in hac re fuit; qui ait, et ortum aliquando, et aliquando esse periturum. Nec tamen rationem ullam reddere potuit, aut quibus de causis tantum hoc opus, aut quo tempore solvatur. Quod quoniam nobis Deus revelavit, nec conjecturis id assequimur, sed traditione coelesti, docebimueritatis appareat non uidisse neque
Abbreviated transcription (Latin):
mercedem diffidit quai udeus sta¬
tint ei qui hec suama terre bona p̾¬
ce sola mudaqz uirtute contempserit.
satisq et huic parti faciannis cuin
testimoniis diumnarum litterarunis
Tum eciam probabilibus argur̃¬
tis ut que clarum sit. et futura p̃¬
sentibus. et dinina terra eins. et p¬
petua brembus ẽẽ aute pouenda:
quomam temporalia sunt premi¬
a uiciorum sempiterna uirtutumi
¶Exponam igitur racionem mundi.
ut facille possit intelligi. et quãdo
⁊ quare sit effectus a deo: Quod
plato qui de mundi fabricacione dis¬
seruit. nec scire poterant nec expli¬
care. ꝯmppe qui celeste mi sterium
quod non uisi profetis ado ac deo do¬
cente dicitur ignorabat. ideo que
inperpetuum esse dixit fabricatum.
Quod longe secus est. quoniam ꝙͥ¬
quid est solido et gram corpore. ut ĩ¬
icium cepit aliquando rta finem ca¬
piat neccesse est. nam aristotiles¬
qui cum non uideret quem ad modũ
possit tanta rerum magnitudo inter¬

Expanded text:
mercedi diffidit, quam Deus stamercedi diffidit, quam Deus statuit ei, qui haec suavia terrae bona prae sola nudaque virtute contempserit. Satis et huic parti faciamus, cum testimoniis divinarum Litterarum, tum etiam probabilibus argumentis, ut aeque clarum sit, et futura praesentibus, et divina terrenis, et perpetua brevibus esse anteponenda, quoniam temporalia sunt praemia vitiorum, sempiterna virtutum. Exponam igitur rationem mundi, ut facile possit intelligi, et quando, et quare sit effectus a Deo: quod Plato, qui de mundi fabricatione disseruit, nec scire poterat, nec explicare; quippe qui coeleste mysterium, quod non nisi prophetis ac Deo docente discitur, ignorabat; ideoque in perpetuum dixit esse fabricatum. Quod longe secus est: quoniam quidquid est solido ac gravi corpore, ut initium cepit aliquando, ita finem capiat necesse est. Nam Aristoteles cum non videret quemadmodum posset tanta rerum magnitudo inter
Abbreviated transcription (Latin):
Ene h̃t iacta sũt
fũdam̃ta. Ut ait
eximius orator.
uenĩ nos nõ fũ¬
damĩtũ solumi ie¬
cunus que firiua
⁊ ydonea eẽnt operi ꝑferendo. sed
magnis robustis q mobilib edi¬
ficium totũ penensq ad summa
ꝑduenus. restat id quod ẽ mul¬
to facilius uel tege̾ uel oruare. sñ
quo tamen priora oꝑera et ĩutilia
sunt et ĩgrata. naui quid prodest
aut falsis religionibus liberari. a
intelligere uerum quid aut uani¬
tatẽ false sapiencie ꝑuidere. aut
que sit uera coguosc̾e. quid inquã
prodest celestẽ illam insticiam deffẽ¬
dere. quid cum magnis difficultati¬
bus cultum dei tenere que ẽ sũma
uirtus ausi eandem diuinũ p̾mi¬
um beatitudinis ꝑpetue subseqͣtur.
De qua nobis est inħ libro disserẽ¬
dum. ne priora omnia ĩrrita et
infructuosa uideant᷑. si hoc cuius
causa illa suscepta sinit incertũ
relin quanus. ne quis forte arbi¬
tretur tantes labores incassum
suscipi. duui eoriuu celectem mer¬

Expanded text:
ene habet: jacta sunt fundamenta, ut ait eximius Orator. Verum nos non fundamenta solum jecimus, quae firma et idonea essent operi perforendo; sed magnis robustisque molibus aedificium totum pene usque ad summa perduximus. Restat, id quod est multo facilius, vel tegere, vel ornare; sine quo tamen priora opera et inutilia sunt, et ingrata. Nam quid prodest, aut falsis religionibus liberari, aut intelligere veram? quid aut vanitatem falsae sapientiae pervidere, aut quae sit vera cogoscere? Quid, inquam, prodest coelestem illam justitiam defendere? quid cum magnis difficultatibus cultum Dei tenere, quae est summa virtus? nisi eam divinum praemium beatitudinis perpetue subsequatur. De qua nobis est in hoc libro disserendum; ne priora omnia irrita et infructuosa videantur, si hoc, cujus causa illa suscepta sunt, in incertum relinquamus; ne quis forte arbitretur, tantos labores incassum suscipi, dum eorum coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
inde conuctis phĩe discipliuis ad
neram nobis religionem sapienci¬
amqz ueniendum est. Quoni ani
est ut docebo. Utrum q̃ conunctum:
Ut eam nel argumentis exempl.
nel y doneis testibus adserainus.
Ut stulticiam quam no bis isti de¬
orum cultores obiectare nou desi¬
nunt. ut nullam penes nos. sic to¬
tain penes ipsos ẽẽ doceanus: et
quãns prioribus libris cum fal¬
sas arguerem religiones. et cum
falsam sapienciã tollerem. ubi ue¬
ritas sit ostenderim. planius tam̃
que religio et que sapiencia uera
sit. liber proximus iudicabit:

Expanded text:
inde convictis philosophiae disciplinis, ad inde convictis philosophiae disciplinis, ad veram nobis religionem sapientiamque veniendum est, quoniam est, ut docebo, utrumque conjunctum; ut eam vel argumentis, vel exemplis, vel idoneis testibus asseramus, et stultitiam, quam nobis isti deorum cultores objectare non desinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos esse doceamus. Et quamquam prioribus libris, cum falsas arguerem religiones, et falsam sapientiam tollerem, ubi ueritas sit ostenderim, planius tamen quae religio et quae sapientia uera sit liber proximus indicabit.
Abbreviated transcription (Latin):
Et quem instriuint. qui se ipõs nõ¬
dum instruxerunt: Quem sanare
egroti. quem regere ceci possunt: huc
ergo nos omnes quibus est cura sa¬
piencie conferais. aut expectabi¬
mus. donec socrates aliquid sciat.
aut anaxagoras intenebris limũ
inueniat. aut democritus. nerita¬
tem deputeo extrabat. Empedo cles
dilatet animi suisemitas. aut ar¬
chesilas. et carneades. nideant. ui¬
ecce de celo neritatem docens. ⁊ nob̾
sole ipso clarins lumen ostendeus.
Quid nobis iniqui sumus. et sapi¬
enciam suscipere cunctaurur. quaz
docti homines contritis in querendo
etatibus suis: Numquam repperi¬
re potuerunt. qui nult sapieus et
reatus ẽẽ. audiat dei nocem. discat
isticiam. sacramentum natinita¬
tis sue norit: Humana contemp¬
uit. diuia suscipiat. ut suminũ
illud bonum ad quod uatus est. pos¬
sit adipisci: Dissolutis religionib
uniuersis. Et omnibus quecumq
inearum deffensioue dici nel sole¬
bant nel poterant refutatis: De¬

Expanded text:
aut quem instruunt qui se ipsos nonaut quem instruunt qui se ipsos nondum instruxerunt? Quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? Huc ergo nos omnes, quibus est cura sapientiae, conferamus. An expectabimus donec Socrates aliquid sciat? aut Anaxagoras in tenebris lumen inveniat? aut Democritus veritatem de puteo extrahat? aut Empedocles dilatet animi sui semitas? aut Arcesilas et Carneades videant, e vox de coelo veritatem docens, et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. Quid nobis iniqui sumus? et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines, contritis in quaerendo aetatibus suis, nunquam reperire potuerunt? Qui vult sapiens ac beatus esse, audiat Dei vocem, discat justitiam, sacramentum nativitatis suae norit; humana contemnat, divina suscipiat, ut summum illud bonum, ad quod natus est, possit adipisci. Dissolutis religionibus universis, et omnibus, quaecumque in earum defensionem dici vel solebant, vel poterant, refutatis, de
Abbreviated transcription (Latin):
umbram petit: prosternetur enim
qui alio intentus uenientem inta¬
libus suis ictum. nec preniderit ã¬
te neccanent. Docui quantum inea¬
ea mediocritas tulit. louge demnin
ph̾os iter auerita te tenuisse. sencio
tamen quam preterierim: Quia no¬
nerat michi propria contra ph̾os dis¬
putacio: Sed huc neccessario deuer¬
tendum fint. ut ostenderem tot a ctã¬
ta ingenia in rebus falsis ẽẽ con¬
sumpta. ne quis forte religionibus
exclusus ad eos se conferre nellet. tã¬
quam certi a liquid repertinus. una
igitur spes hominis. una salus In
hac doctrina quai deffendimus. po¬
sita omnis sapiencia hominis iu ħ
uno est ut deuni coguoscat et colat.
clamo. deiuncio. hic est illud quod
p h̾i omines in tota sua nita que siue¬
runt. nec unquam tamen inues¬
erunt. quia religionem aut prͣna
retimerunt. aut totam penitus sus¬
tulerunt: ffacessant igitur illi hõi¬
nes. qui humãm nitam non instiu¬
unt. sed turtant. Quid enuim docẽt.

Expanded text:
umbram petit. prosternetur enim umbram petit. prosternetur enim qui alio intentus uenientem uitalibus suis ictum nec praeuiderit ante nec cauerit. Docui, quantum mea mediocritas tulit, longe deuium philosophos iter a ueritate tenuisse, sentio tamen quam multa praeterierim, quia non erat mihi propria contra philosophos disputatio. sed huc necessario deuertendum fuit, ut ostenderem tot ac tanta ingenia in rebus falsis esse consumpta, ne quis forte a prauis religionibus exclusus ad eos se conferre uellet tamquam certi aliquid reperturus. una igitur spes homini, una salus in hac doctrina quam defendimus posita est, omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut deum cognoscat et colat: oclamo denuntio: philosophi omnes in tota sua vita quaesierunt, nec unquam tamen inveserunt, qui religionem aut pravam retinuerunt, aut totam penitus sustulerunt. Facessant igitur illi omnes, qui humanam vitam non instruunt, sed turbant. Quid enim docent?
Abbreviated transcription (Latin):
lorum. fortis atq inuicta. paciencia:
ex quo fit. ut nirtus nuilla sit. si ad¬
nersarins desit. hunis itaqz pernerse
potestatis. Cũ min sentirent nirtuti
repugnaintem nomen iguorarent.
fortime sibi nocabulum mane fin¬
xerunt: Quod quain longe a sapiẽ¬
cia sit remotum: Declarat inuenał
hiis uersibus: Nullum uonien ha¬
bes si sit prudencia sed te: Ros fa cimꝰ
fortuna deam celo qz locanius: Stł¬
ticia igitur. et error et cecitas. ut cice¬
ro ait. iguoracio rerum atq cãn.
nature atq fortue nomima in dux̃.
Sed ut ad nersarium siim nestiñt.
sic ue nirtutez quid̾ scinnt. Cuius
scientia ab aduersarii mencione
descendit. Que si commicta est cum
sapiencia nel ut ipsi dicunt. ea dem
ipsa sciencia est. iguorent neccesse
est. inquibus rebus sita est. Nemo
enim potest neris armis instruni si
hostem contra queni fuerit armãdꝰ
iguorat nec aduersarium nincere:
Quid mncando ñ hostem ueruim. s

Expanded text:
lorum fortis atque inuicta patientia. lorum fortis atque inuicta patientia. ex quo fit ut uirtus nuversarius desit. Hujus itaque perversae potestatis cum vim sentirent virtuti repugnantem, nomenque ignorarent, fortunae vocabulum sibi inane finxerunt. Quod quam longe a sapientia sit remotum, declarat Juvenalis his versibus: Nullum numen abest, si sit prudentia: sed nos Te facimus, Fortuna, deam, coeloque locamus. Stultitia igitur, et error, et caecitas, et, ut Cicero ait, ignoratio rerum atque causarum, naturae ac fortunae nomina induxit. sed ut aduersarium suum nesciunt, sic ne uirtutem quidem sciunt, cuius scientia ab aduersarii notione descendit. quae si coniuncta est cum sapientia uel, ut ipsi dicunt, eadem ipsa sapientia est, ignorent necesse est in quibus rebus sita sit. nemo enim potest ueris armis instrui, si hostem contra quem fuerit armandus ignorat, nec aduersarium uincere in dimicando non hostem uerum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quain deliramenta in consi derate
lenitatis: Quare non inuide at no¬
bis. quibus aperuit neritatem deꝰ
Qui sicut scimus nichil ẽẽ fortñaz.
Ita scimus esse prauum ac sub do¬
lum spiritum. quid sit inimicus
nobis hostis q iusticie. qui contraꝰ
faciat quam deus. Cnus mndie cãz
in secundo libro explicaniinus: Hic
ergo insidiatur uuuersis: sed eos
qui denin nes cuuit errore inpedit. ue
nenire noticiamquo mnio et sapieu¬
cia continetur et inta perpetua: Eos
autem qui deuni sciunt: Dolis et
astu ut aut cupiditate. aut libi dine
iretiat. aut peccatis blaudientib
de pranatos impellat ad mortem. nł
si dolo nichil profecerit et molencia
deicere conatiu. Idcirco enini primor¬
dus transgressionis: nou statim ad
penam detrusus: Adeo est ut hoĩem
malicia sua exerceat ad uirtutem. q̃
insi agitetur. insi uexacione ad sidu¬
a roboretur. non potest ẽẽ perfecta:
Si qui d̾ nirtus est perferendorum ma¬

Expanded text:
quam deliramenta inconsideratae quam deliramenta inconsideratae leuitatis. quare non inuideant nobis, quibus aperuit ueritatem deus: qui sicut scimus nihil esse fortunam, ita scimus esse prauum ac subdolum spiritum, qui sit inimicus bonis hostisque iustitiae, qui contraria faciat quam deus, cuius inuidiae causam in secundo libro explicauimus. hic ergo insidiatur uniuersis: sed eos qui deum nesciunt errore inpedit, stuuenire notitiam, in quo uno et sapientia continetur et uita perpetua; eos autem qui deum sciunt dolis et astu adgreditur, ut cupiditate aut libidine inretiat, ut peccatis blandientibus deprauatos inpellat ad mortem, uel si dolo nihil profecerit, ui et uiolentia deicere conatur. idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detrusus a deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad uirtutem: quae nisi agitetur, nisi uexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, siquidem uirtus est perferendorum ma
Abbreviated transcription (Latin):
sut. sed profecto fortima in ouini re
dominata dñatur. Quid ergo diis ce
teris loci superest. Cur uou ant ipsa
regnare dicitur si plus potest. aut
sola colitur si omma. nel si tantũ
mala nuttit. aliquid cause pro¬
ferat. Cur si dea sit mudeat houn¬
nibus. eosq perditos cupiat: Cum
ab hiis ueligiose colatur. Eur equior
sit inmalis. Ini quior antẽ inbonis.
Cur insidietur. ad fligat. decipiat.
exterminet. Quis generis houimũ
nexatricem perpetuam constituerit.
Cur deuique tam ma lam sortista
sit potestatem. ut res cunctas ex li¬
bidine magis quaui ex cels nero ce¬
lebret. obscuret q: hec inquam phĩ
inquirere fuit. pocius ꝙͣ teniere.In¬
nocentem accusare fortimam: que
eciam si sit aliqua: nichil tamen
ad ferri abhus potest: Cur homin¬
bus tam inunica sit quam putat᷑
¶Itaqz ille omnes oraciones quibus
iniquitatem fortime la cerant. suas¬
qz nirtutes contra fortunam super¬
bissime iactant. nichil sunt aliid

Expanded text:
ait: sed profecto fortuna in omni re ait: sed profecto fortuna in omni re dominatur. quid ergo ceteris diis loci superest? cur non aut ipsa regnare dicitur, si plus potest, aut sola colitur, si omnia? uel si tantum mala immittit, aliquid causae proferant cur, si dea sit, inuideat hominibus eosque perditos cupiat, cum ab iis religiose colatur, cur aequior sit malis, iniquior autem bonis, cur insidietur adfligat decipiat exterminet, quis illam generi hominum uexatricem perpetuam constituerit, cur denique tam malam sortita sit potestatem, ut res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebret obscuretque. haec, inquam, philosophos inquirere oportuit potius quam temere innocentem accusare fortunam: quae etiamsi sit aliqua, nihil tamen adferri ab iis potest, cur hominibus tam inimica sit quam putatur. itaque illae omnes orationes quibus iniquitatem fortunae lacerant suasque uirtutes contra fortunam superbissime iactant, nihil sunt aliut
Abbreviated transcription (Latin):
quis uesciat. nam et cum prospero
flatu enis utimur. ad exitus prop
adfigimur. primum qui uegat sa¬
ri posse quid quani. hoc dixit. tam¬
quam ipse et oumes sciant. Deñ
qui eciam que clara sunt. dubia co¬
uetur efficere. hoc putanit eẽ claꝵ.
quod illi eẽ debuit. uel maenne du¬
bium: nau sapienti ounino falsũ
est. qui inquid uescit. Ego uero ues¬
tio. doceat me si potest. que sit illa
nis. qui flatus iste. et qui reflatus.
Turpe igitur hominem ingemosũ
dic̾e: Quo sineges probare non pos¬
sit: postremo quod hiis qui dicit ad¬
sensus ẽẽ retinendos. quod stulti sͭ
houinus rebus cogiitis tem̾e ad seu¬
turi. Hiis plane mugi et imperitorũ
opunionem credit. qui fortunam pu¬
et mala: nam simula crimi eius
cum copia et gubernaculo fingunt.
tain quam hec et epus opes tribu¬
sit. et humauarii uerum regunen
obtineat. ad cuius opinionem et nͣ¬
gilius ad sentit. qui fortunam ou¬
inpotentem nocat. Ethi storicus qui

Expanded text:
quis nesciat? Nam et, cum prospero quis nesciat? Nam et, cum prospero flatu ejus utimur, ad exitus perveit, affligimur. » Primum, qui negat sciri posse quidquam, sic hoc dixit, tamquam et ipse, et omqui etiam quae clara sunt, dubia conatur efficere, hoc putauit esse clarum quod illi esse debuit uel maxime dubium: nam sapienti omnino falsum est. quis inquit nescit? ego uero nescio. doceat me, si potest, quae sit illa uis, qui flatus iste et qui reflatus. turpe igitur, hdicere id, quod, si neges, probare non possit. Postremo, quod is, qui dicit assensus esse retinendos, quod stulti sit hominis, rebus incognitis temere assenri, is plane vulgi et imperitorum opinionibus credidit, qui fortunam puet mala. Nam simulacrum ejus cum copia et gubernaculo fingunt, tamquam haec et opes tribuat, et humanarum rerum regimen obtineat. Cui opinioni et gilius adsentit, qui fortunam omnipotentem uocat, et historicus, qui