comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animas liberat apeccato. quas
innocentes et mũdas impli¬
cuit ipse: peccati uulnꝰ sanat
qd̃ intulit nob̃. ñ qd inuenit
innobis. Au̾tat autẽ ds̃. ⁊omĩ¬
no absit ut dicamꝰ quando la¬
uaero regenerationis ds̃ mim¬
dat animas paruuloꝵ. tunc
eũ mala sua corrigere que illis
ipse fecit: cũ eas nullũ habenteᷤ
peccatum peceatrici carni
cuiꝰ originali peccato contami¬
narentur admiseuit Quas tam̃
iste accusans. dicit inqͥnari me¬
ruisse ꝑcarnẽ: nec potest dicẽ
unde tantum mali meruert̃
ante carnẽ: Hanc gͦ questionẽ
frustra se putans de p̾scientia
dĩ posse dissoluere: adhuc se in¬
uoluit et dicit. Anina si pee¬
catrix ẽe̾ meruit. quȩ pecca¬
trix ẽẽ ñ potuit: tamen neq
inpeccato remansit: qͥa in xͦ
pre figurata inpeccato esse ñ
debuit: sicut ee̾ ñ potuit Qd
ẽ qd̾ dicit peccatrix ẽẽ ñ potu¬
it. uel inpeccato ẽe̾ ñ potuit.
nͥ credo si ñ ueniret incarnem:

Expanded text:
animas liberat a peccato, quas animas liberat a peccato, quas innocentes et mundas implicuit ipse peccato, vulnus sanat quod intulit nobis, non quod invenit in nobis. Avertat autem Deus, et omnino absit, ut dicamus, quando lavacro regenerationis Deus mundat animas parvulorum, tunc eum mala sua corrigere, quae illis ipse fecit, cum eas nullum habentes peccatum peccatrici carni, cujus originali peccato contaminarentur, admiscuit. Quas tamen iste accusans dicit inqruisse per carnem nec potest dicere, unde tantum mali meruerint ante carnem. Hanc ergo quaestionem frustra se putans de praescientia dei posse dissoluere adhuc sese inuoluit et dicit: anima si peccatrix esse meruit, quae peccatrix esse non potuit, tamen neque in peccato remansit, quia in Christo praefigurata in peccato esse non debuit, sicut esse non potuit. quid est quod dicit \'peccatrix esse non potuit\' uel \'in peccato esse non potuit\' nisi, credo, si non ueniret in carnem?
Abbreviated transcription (Latin):
quis hoc audiat qͥs ferat. quis
dici inpune ꝑmittat: Non
enĩ hoc loco queritur quid
meruit ut uidicaret᷑ damnã¬
da post carnem: s. qͥd meruerit
ante carnẽ ita damnari. ut
inqͥnanda mitteret᷑ incarnẽ
Explicet hoc si potest. qui est au¬
sus dicere inqͥnari aĩam meruis.
se ꝑcarnem. Item alio loco cũ
eandẽ qua se ipse implicuerat.
uelut explicandam ꝓponeret
questione: tanquam ex ꝑsona
adu̾sariorum ait Cur inqui¬
unt ds̃ animã tam iniusta a¬
nimadu̾sione mnultauit. ut in
corpꝰ eam peccati religare uo¬
luerit: cum consortio carnis
peccatrix e̾e̾ incipit quȩ pec¬
catͥx ẽẽ ñ potuit: In huiꝰ ques¬
tionis tanquã scopuloso gur¬
gite. debuit utiq cauere nau¬
fragiũ: nec eo se cõmitt̾e. unde
se ñ eruet transeundo. s forte
redeundo id ẽ penitendo. Nam
p̃scientia dĩ se nititur liberare:
s frustra. Prescientia quippe dĩ
eos quos sanaturus ẽ peceatoreᷤᷤ
p̃noscit non facit: Nam si eas

Expanded text:
quis hoc audiat, quis ferat, quis dici inpune permittat? non enim hoc loco quaeritur, quid meruerit, ut iudicaretur danmanda post carnem. sed quid meruerit ante carnem ita damnari, ut inquinanda mitteretur in carnem. explicet hoc, si potest, qui est ausus dicere inquinari animam meruisse per carnem. Item alio loco, cum eandem, qua se ipse inplicuerat, uelut explicandam proponeret quaestionem, tamquam ex persona aduersariorum ait: cur, inquiunt, deus animam tam iniusta animaduersione multauit, ut in corpus eam peccati relegare uoluerit, cum cpeccatrix esse incipit, quae peccatrix esse non potuit? » In hujus quaestionis tanquam scopuloso gurgite, debuit utique cavere naufragium, nec eo se committere, unde se non erueret transeundo, sed forte redeundo, id est, poenitendo. Nam de praescientia Dei se nititur liberare, sed frustra. Praescientia quippe Dei eos quos sanaturus est, peccatores praenoscit, non facit. Nam si eas
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ quã ñ tantum sicut soletis di¬
cere inapłis debemꝰ acciꝑe: s & in
patriarchis. & ꝓphetis. in martirib
& confessorib in omĩb scĩs & digne
seruientib deo. hinc nemo głet᷑.
nemo desꝑet. Solus eñĩ dñs: scit qui
sunt eiꝰ. In quantũ autẽ possumus
om̃s homines ad bonũ opus ex hor.¬
tandi nulli desꝑationẽ demus: ꝓ-
inuicẽ oremꝰ: inconspectu di nos hu¬
miliemꝰ. dicentes fiat uoluntas tua:
ipsius erit potestatis iuditiũ. in nob̃
debitũ mutare dãpnationis: gr̃am
p̃destinationis indebitã p̾rogare:¬

Expanded text:
um est; quam non tantum, sicut soletis dium est; quam non tantum, sicut soletis dicere, in Apostolis debemus accipere; sed et in Patriarchis et Prophetis, in martyribus et confessoribus, in omnibus sanctis et digne servientibus Deo. Hinc nemo glorietur, nemo desperet. Solus enim Dominus scit qui sunt ejus . In quantum autem possumus, omnes homines ad bonum opus exhortemur, nulli desperationem demus, pro invicem oremus, in conspectu Dei nos humiliemus, dicentes, Fiat voluntas tua . Ipsius erit potestatis, judicium in nobis debitum mutare damnationis, et gratiam praedestinationis indebitam praerogare
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ obtundit cor. excecat oculos.
claudit aures. ne euangłium salu¬
tis agnoscant: ne remissionẽ acci¬
piant peccatorum. dicite queso qͣ¬
liter hȩc loca ȩuangłica accepistis:
Docete qͥd hic de do qui uult omnes
homines saluos fierisentitis. Ecce
iam onĩs generalit̾ ñ sunt cũ aliis
dat᷑ uiã nosse salutis. aliis ñdatur.
hȩc itaq cũ facit ds ñꝑsonarũ ac-¬
ceptione facit: ñ iniusticia. s iusti.¬
cia menarrabili: et miscđia indebi¬
ta. qm̃ uero hinc liquido utraq
pars dicere nichil ualemꝰ: eredamꝰ
tantũ reatũ mortis ex iudicis uolun¬
tate pendere: Ne quisquã autẽ pu-¬
taret diuino uitio fieri. ñ om̃s homi¬
nes saluari dixit apłs: s qui uult õs
homines saluos fieri. Qua ꝓpt̾ om̃s
homines qͥ saluant᷑ do uolente sal-¬
uant᷑. Ds̃ eñi nr̃ d̾s saluos faciendi
& dñi exitus mortis. Et quia ira inᷤ
furore eiꝰ: et uita in uoluntate eius:

Expanded text:
tatem, obtundit cor, excaecat oculos, tatem, obtundit cor, excaecat oculos, claudit aures, ne Evangelium salutis agnoscant, ne remissionem accipiant peccatorum? Dicite, quaeso, qualiter haec loca evangelica accipitis? Docete, quid hic de Deo, qui vult omnes homines salvos fieri, sentitis? Ecce jam omnes generaliter salvi non sunt, cum aliis datur viam nosse salutis, aliis non datur. Haec itaque cum facit Deus, non personarum acceptione facit, non injustitia; sed justitia inenarrabili, et misericordia indebita. Quoniam vero hinc liquido utraque pars dicere nihil valemus, credamus tantum reum mortis ex judicis voluntate pendere. Ne quisquam autem putaret divino vitio fieri, non omnes homines salvari; dixit Apostolus, Qui vult omnes homines salvos fieri. Quapropter omnes homines qui salvantur, Deo volente salvantur. Deus enim noster Deus salvos faciendi, et Domini exitus mortis : et, Quia ira in furore ejus, et vita in voluntate ipsius .
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicit ysaias ꝓpħa excecat ocłos
ne uideant. et obdurat cor ne intel.¬
ligant. ne cou̾tant᷑ &e sanent᷑ quod
dicens de iudȩis: Propterea ñ pote.¬
rant credere: quia dixit ysaias:
Excecauit ocłos eorum & indurauit
cor eorum ut ñ uideant oculis. et
intelligant corde: & conu̾tant᷑ et
sanem eos. Itẽ in euangłio scdm mar¬
cum. cũ iħm interrogarent disci-¬
puli sui de parabola seminis: uob¬
d̾atum ẽ inquit nosse misterium
regni dei: illis autẽ qui foris sunt
inparabolis. Omĩa fiunt ut uidenteᷤᷤ
uideant. et audientes audiant. et
ñ uideant: et audientes audiant et
ñ intelligant: ne quando cou̾tant᷑
& dimittant᷑ eis peccata: Dicite gͥ
quare ds qui acceptor ꝑsonarum
ñ est. et uult om̃s homines saluos
fieri. aliorum corda reserat adcre¬
dendum. ocłos illuminat ad uiden¬
dũ & ad sciendũ misteriũ regni cȩ¬
lorum. quo scilicet salui fieri possint
aliorũ uero ut lectionis textu pre¬
dixi. in uoluens imparabolis ueri¬

Expanded text:
ut dicit Isaias propheta, excaecat oculos ne videant, et obdurat cor ne intelligant, ne convertantur et sanentur ? Quod de Judaeis: « Propterea non poterant credere, quia dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et obduravit cor eorum, ut non videant oculis, et non intelligant corde, et convertantur et sanem eos . » Item in Evangelio secundum Marcum, cum Jesum interrogarent discipuli sui de parabola seminis: « Vobdatum est, inquit, nosse mysterium regni Dei; illis autem qui foris sunt in parabolis omnia fiunt, ut videntes non unt; ut videntes videant et non videant, et audientes audiant et non intelligant, ne quando convertantur, et dimittantur eis peccata . Dicite igitur, quare Deus, qui acceptor personarum non est, et vult omnes homines salvos fieri, aliorum corda reserat ad credendum, oculos illuminat ad videndum et ad sciendum mysterium regni coelorum, quo scilicet salvi fieri possint; aliorum vero, ut lectionis textu praedixi, involvens in parabolis veri
Abbreviated transcription (Latin):
miscd̃iam. et ꝑsecutus ẽ hominem
pauꝑem et egenũ et conpunctum
corde mort tradere: & sequen¬
tia quȩ in eius p̃dicta sunt pena. Nã
sicut narrat liber actuum apłorum
de eo predicta et in ipso completa
unum ex his qui cum apłis congre¬
gati erant ꝓpter testimoniũ resur.¬
rectionis iħu subrogari oportere de¬
nuntiat dicens. lliri fres oportet im¬

Expanded text:
misericordiam; et persecutus est hominem misericordiam; et persecutus est hominem pauperem et egenum, et compunctum corde mort quae in ejus praedicta sunt persona. Nam sicut narrat liber Actuum Apostolorum, de eo praedicta et in ipso completa unum ex his qui cum Apostolis congregati erant, propter testimonium resurrectionis Jesu subrogari oportere denuntiat, dicens: Viri fratres, oportet im
Abbreviated transcription (Latin):
fore: id ẽ electione discipulatꝰ sui
benȩ axp̃o conferenda male usurũ.
et auaritia ardentẽ p̃cio iudȩiᷤ dñm
traditurum: penã ei p̃destinauit
ex merito: dicente ꝑ dauid sp̃usc̃õ
Ds̃ laudem meam ne tacueris: quia
os peccatoris & os dolosi suꝑ me aꝑ¬
Iudȩ cũ dicit quid uultis mͥdare et
ego eum uob tradam: & post pecuniȩ
sponsionẽ dans signum traditionis.
quecumq inquit osculatus fuero.
ore doloso: aꝑuit quẽ tenerent. Iu¬
dȩorũ quoq cum eũ uolentes dolo
ꝑdere. ut euangłium pandit. clama-¬
uerunt dicentes crucifige crucifige.
Et post pusillum sequit᷑. Constitue
suꝑ eum peccatorẽ id ẽ. suꝑ iudam:
& diabolus stet a destris eius: cum
iudicat᷑ exeat condempnat᷑ ⁊ oratio
eiꝰ fiat inpeccatum: fiant dies eius
pauci. et episcopatum eiꝰ accipiat
aliꝰ Et post cet̾a quȩ de eo secuntur
peo quod inquit ñ est recordatꝰ fac̾e

Expanded text:
fore, id est, electionem discipulatus sui fore, id est, electionem discipulatus sui bene a Christo conferendam male usurum, et avaritia ardentem pretio Judaeis Dominum traditurum; poenam ei praedestinavit ex merito, dicente per David Spiritu sancto, Deus, laudem meam ne tacueris, quia os peccatoris et dolosi super me aJudae, cum dicit: « Quid vultis mihi dare, et ego eum vobis tradam ? » Et post pecuniae sponsionem, dans signum traditionis: « Quemcunque osculatus fuero, ore doloso aperuit quem tenerent. Judaeorum quoque, cum eum volentes dolo perdere, ut Evangelium pandit, clamaverunt dicentes: « Crucifige, crucifige ; » et post pusillum sequitur: « Constitue super eum peccatorem, » « id est super Judam, « et diabolus stet a dexteris ejus. Cum judicatur, exeat condemnatus, et oratio ejus fiat in peccatum. Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alius. Et post caetera quae de eo sequuntur: Pro eo quod, inquit, non est recordatus facere
Abbreviated transcription (Latin):
hendi ñ potest: ñ potest rep̃hendi
inclaustro horũ trium nob̃ nunc
abscondita latent: quȩ solis clauib
iuditii & miscd̃ĩȩ d̃i tunc reserabun¬
tur ut sciantur:: quando ad aduẽ¬
tum dm̃i illuminabunt᷑ abscondi¬
ta tenebrarum. & reuelabunt᷑ con.¬
silia cordiũ ut laus sit ado unieu.
iq uel pena. Oportet gͥ: ut ad ea
mani generis massa dĩn p̾scisse
tio ꝓpͥo ꝑituros: ñ ut ꝑirent pdesti¬
ꝑib impietatis et mortis p̾sciuit
ñ p̃ordinauit nec impulit: in quibꝰ
dm̃ ad iracundiã ꝓuocantes salutiᷤ
fidem aut p̃dicatam sͥ acciꝑe nolut.
aut do iudice ñ possunt. uel accep¬
ta male utuntur: & obhoc tradũ¬
tur in reꝓbum sensum. ut ñ faciant
ea quȩ conuenit. his penã p̃destina-¬
tã eẽ rite fatem᷑. Quod ut ꝓbare ua¬
leamꝰ: solum reor exemplum suffi-¬
cere iudam: hunc eñi ds cũ p̾sciss
inuitiis ꝓpriȩ uoluntatis pessimũ

Expanded text:
ehendi non potest, non potest reprehendi. ehendi non potest, non potest reprehendi. in claustro horum trium nobis nunc abscondita latent: quae solis clavibus judicii et misericordiae Dei tunc reserabuntur, ut sciantur, quando ad adventum Domini illuminabuntur abscondita tenebrarum, et revelabuntur consilia cordium, ut sit laus unicuique a Deo vel poena. Oportet igitur ut ad mani generis massa Deum praescisse tio proprio perituros, non ut perirent praedestieribus impietatis et mortis praescivit, non praeordinavit, nec impulit: in quibus Deum ad iracundiam provocantes, salutis fidem aut praedicatam sibi accipere nolunt, aut Deo judice non possunt, vel accepta male utuntur, et ob hoc traduntur in reprobum sensum, ut faciant ea quae non conveniunt ; his poenam praedestinatam esse rite fatemur. Quod ut probare valeamus, solum reor in exemplum sufficere Judam. Hunc enim Deus cum praescisset in vitiis proprie voluntatis pessimum
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nemo scit hominum quȩ sint
hominis nͥ sp̃s qui in eo ẽ ita & quȩ
dei sunt nemo scit nisi sp̃s dei. Si qͣ
gͥ attingere ualuerimus: ñ nr̃a sol¬
lercia. s dono scĩ sp̃s reuelata ẽẽ de¬
bemus agnoscere. Si autem scire
ñ datur quod supra nos ẽ: nec a nr̃a
pusillitate queram᷑. Predictum est
enim abscͥptura sc̃a. altiora te ne que¬
sieris. & fortiora te ne scrutatus fue¬
ris inuanitate: & altum sapere noli.
fatemur inuestigare ñ posse. Omĩa
inquit in mensura & numero et
pondere constitiusti dñe. Quis gͥ
hanc mensurã. hunc numerũ. et
hoc pondus dei sufficit comp̃hen¬
dere: ut constitutiones eiꝰ uniu̾¬
sas inhis trib diffinitionib ualeat
enarrare: In m̃sura puto qd̾ ꝯstet qͣlitaᷤ:
innumero qͣntitaᷤ: ĩpondẽ ratio ꝑeqͣta.¬
qͥa in his duob terminis scĩs con¬
clusa sunt. inquib ꝑ hȩc mundũ
constituit. gubernat & iudicatu¬
rꝰ ẽ. In his d̾s iudex iustus comp̃¬

Expanded text:
sicut nemo scit hominum quae sunt sicut nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus qui in eo est; ita et quae Dei sunt, nemo scit nisi Spiritus Dei . Si qua ergo attingere valuerimus, non nostra solertia, sed dono Spiritus sancti revelata esse debemus agnoscere. Si autem scire non datur quod supra nos est, nec a nostra pusillitate quaeratur. Praeceptum est enim ab Scriptura sancta, Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris in vanitate : et, Altum sapere noli, fatemur investigare non posse. Omnia, inquit, in mensura et numero et pondere constituisti, Domine . Quis igitur hanc mensuram, hunc numerum, et hoc pondus Dei sufficit comprehendere, ut constitutiones ejus universas in his tribus definitionibus valeat enarrare? In mensura puto quod constet qualitas, in numero quantitas, in pondere ratio peraquia in his duobus terminis omnia conclusa sunt. In quibus hunc mundum constituit, gubernat et judicaturus est: in his Deus judex justus compr
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Eece iomib quȩ erauctoritate
diuina ꝓtulimꝰ habes miscołiam
et iuditium: et certũ ẽ quia ꝑsonar̃
acceptor ñ est ds: nec cuiꝰquã ꝑsonã
reueret᷑ Descende gͦ si uales in ꝓfun¬
dum miscdȩ dei: ascende si sufficis
in altitudinẽ iusticiȩ iudicii eius:
distendere in longitudinẽ & lati¬
tudinem inuestigabilium uiarũ
eiꝰ. Et si liquido penetrau̾is. hȩc nob̃
tam metuenda et incõp̃hensibilia
secreta de quib paulus expauit ip¬
se intrepidꝰ pande. Si autẽ ut suꝑiꝰ
dixi iactatus curru in aniũ questi¬
onũ cades influctus uane conten¬
tionis et ueluti nauis deserta gu-¬
b̾naculo ꝑ diu̾sa & in cognita litto¬
ra uolueris. nec ꝓrsus ibi ꝓspere na¬
uigare potes: reu̾tere et sede inpor¬
tu fidei catholicȩ uͥte nulla possit
infructuose curiositatis tempestas
turbare uel mergere. Quantulibet
enim scire coneris iuditia di comp̃¬
hendere ñ uales nec ualebis: quia

Expanded text:
ti. Ecce in omnibus quae ex auctoritate ti. Ecce in omnibus quae ex auctoritate divina protulimus, habes misericordiam et judicium: et ceracceptor non est Deus , nec cujusquam personam reveretur. Descende ergo, si vales, in profundum misericordiae Dei; ascende, si sufficis, in altitudinem justitiae judicii ejus; distende te in longitudinem et latitudinem investigabilium viarum ejus : et si liquido penetraveris, haec nobis tam metuenda et incomprehensibilia secreta, de quibus Paulus expavit, ipse intrepidus pande. 6. Si autem, ut superius dixi, jactatus curru inanium quaestionum cadis in fluctus vanae contentionis, et veluti navis deserta gubernaculo per diversa et incognita littora volveris, nec prorsus ibi prospere navigare potes; revertere et sede in portu fidei catholicae, ubi te nulla possit fluctuosae curiositatis tempestas turbare vel mergere. Quantumlibet enim scire coneris, judicia Dei comprehendere non vales, nec valebis: quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisit ad loquendũ u̾bum. Stulte
ds̃ ẽ qui iustificat impium: ñ p̃uentꝰ
humana uoluntate.s ipse preueniens
hominis uoluntatẽ miscdia sua. Ds̃
eñĩ inquit meus miscđdia eiꝰ p̃ueniet
me. Audi & aliã ꝓphetiam dicentẽ.
Conu̾te me dñe et conu̾tar: saname
dñe et sanabor. Unde & apłs. Iustifi¬
cati inquit gratis ꝑ grãm ipsius:
Audi gratis: et accede meritis. Nonne
ꝓhibitio ista scĩ sp̃s aliud ostendit
quam u̾bum dñi iħu dicẽtiᷤᷤ in ȩuan-¬
gelio: sp̃s ubi uult spirat: Hinc co¬
gita. hinc pande aliquid: quare uͥ
uult et ñ ubiq. Dicite etiã quare
p̃dicantib predictis paulo & bar¬
naba antiochiam sẏriȩ iudeis et
gentib salutem. nullus crediderit.
nͥ quos ex inde dñs predestinauit
ut crederent. Sic enim de ipsis pa-¬
gina sc̃a testatur: & crediderunt
inqͥt quot quot erant p̾ordinati
ad uitam ȩternam. hoc ẽ p̃destina¬

Expanded text:
permisit ad loquendum verbum. Stulte, permisit ad loquendum verbum. Stulte, Deus est qui justificat impium, non praeventus humana voluntate, sed ipse praeveniens hominis voluntatem misericordia sua. Deus enim, inquit, meus, misericordia ejus praeveniet me . Audi et alium prophetam dicentem, Converte me, Domine, et convertar; sana me, Domine, et sanabor . Unde Apostolus, Justificati, inquit, gratis per gratiam ipsius, Audi, gratis; et tace de meritis. Numquid prohibitio ista sancti Spiritus aliud ostendit, quam verbum Domini Jesu dicentis in Evangelio, Spiritus ubi vult spirat ? Hinc cogita, hinc pande aliquid, quare ubi vult, et non ubique. Dicite etiam, quare praedicantibus praedictis Paulo et Barnaba apud Antiochiam Pisidiae Judaeis ac Gentibus salutem, nullus crediderit, nisi quos exinde Dominus praeordinavit ut crederent. Sic enim de ipsis pagina sancta testatur: Et crediderunt, inquit, quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam , hoc est, praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
mulacroꝵ ꝑirent. & unã tantũ gen-¬
tẽ id est iacob elegit sͥ dñs. & israhel
inpossessionẽ ͥ: cui soluutiq legem
ad cognoscendum se. postpositis ut
dixi ceteris generationib dedit
uelcur iterum amissio facta ẽ iu¬
deorũ ut mundi fieret reconcilia¬
tio. id est omĩum gentiũ sicut dicit
apłs. si eñi amissio illorum reconci¬
liatio mundi ẽ quȩ assũptio nͥ ui¬
ta ex mortuis: quasi impossibile e¬
rat do omĩpotenti uno tempore u¬
niu̾so mundo legẽ dare: salutẽ gr̃e
xp̃i conferre: uel ut ita dicam ab ini¬
tio lapsus adȩ id agere qd̃ diu̾sitate
temporum fieri eius arbitrio sedit:
Docete etiam quare misso ab sp̃usc̃õ
paulo ce barnaba portare nom̃ dñi
salutis causa ingentib cũ transirẽt
p̃dicantes frigiã & galatiȩ regionẽ
uetiti sunt asp̃u sc̃o loqui uerbũ
masia: Et cum uenissent inmisiam.
uolentes ire bithiniã: ñ ꝑmisit eos
qͥa credituri ñ ee̾nt: et ideo ñ eos ire

Expanded text:
rent; et unam tantum gentem, id est, Jacob elegit sibi Dominus et Israel in possessionem sibi ; cui soli utique legem ad cognoscendum se, postpositis, ut dixi, caeteris generationibus, dedit: vel cur iterum amissio facta est Judaeorum, ut mundi fieret reconciliatio, id est, omnium gentium, sicut dicit Apostolus, Si enim amissio eorum reconciliatio mundi est, quae assumptio nisi vita ex mortuis ? Quasi impossibile erat Deo omnipotenti uno tempore universo mundo legem dare, salutem gratiae Christi conferre, vel, ut cito dicam, ab initio lapsus Adae id agere, quod diversitate temporum fieri ejus arbitrio sedit. Docete etiam, quare misso a Spiritu sancto Paulo et Barnaba portare nomen Domini salutis causa in gentibus, cum transirent praedicantes Phrygiam et Galatiae regionem, vetiti sunt a Spiritu sancto loqui verbum Dei in Asia? Et cum venissent in Mysiam, volentes ire Bithyniam, non permisit eos,quia credituri non essent, et ideo non eos ire
Abbreviated transcription (Latin):
regni cȩlorum. Nouimꝰ etiam par¬
uulos quib usus liberi arbitrii ñ
ẽ ut de bonis aut malis eorũ meritiᷤ
iudicemꝰ parentum manib ad gr̃am
sacri baptismatis deportatos: ⁊cũ
in uno eorũ ꝑ manꝰ sacerdotis miste.¬
rium fidei ad impletur aliquoti.¬
ens alterum in parentũ manibus
factum exanimẽ fraudatum gr̃a
saluatoris. Quis sapiens & intelli¬
get hȩc : Aut quis idonens horum
reddere rationem: Dicamꝰ cũ dauid.
iustus dñs in omĩb uiis suis. et

Expanded text:
regni coelorum. Novimus etiam parregni coelorum. Novimus etiam parvulos, quibus usus liberi arbitrii non est, ut de bonis aut malis eorum meritis judicemus, parentum manibus ad gratiam sacri baptismatis deportatos, et cum in uno eorum per manus sacerdotis mysterium fidei adimpleretur, aliquoties alterum in parentum manibus factum exanimem fraudatum gratia Salvatoris. Quis sapiens et intelligat haec, aut quis idoneus erit eorum reddere rationem? Dicamus cum David: « Justus Dominus in omnibus viis suis, et
Abbreviated transcription (Latin):
et sanabiles nationes orbis t̾rarir:
Inuidia autem diaboli: mors in¬
troiuit in orbem terrarum. Imitã¬
tur ergo illum: qui sunt ex parte
illius: Nec dicimus ut fingitis si
credere uolunt uel bonis oꝑib dĩ
tum fieri qd̃ donauit.Si autemex
d̃o ñ est et ẽ de iactantia ꝓpriȩ uo¬
luntatis. qua se meritis dm̃ exsti¬
mant ꝓmereri: manifeste quod
uolunt caꝑe ñ possunt: quia non
homo a se facere quicquam. nͥ datũ
illi fuerit de suꝑ. Non hoc agit ds
sũme bonus malitia. s iusticia: nec
ꝑsonarum acceptione s causarũ
secretarum discretione. Nouimꝰ
ñ nunquam quosdam uolentes
nolentes consequi. cum ieis di-¬
uina gr̃a aut uel immutauerit
aliquos ꝑfectos ex labore multoꝵ
annoꝵ ꝓlapsos inultima uitȩ suȩ.¬
et perisse: aliquos uero ab in eunte
etate sua inomi scelere et dampna¬
bilitate usq ad decrepitã etatem
ꝑdurasse et repente celitus inspi¬
rata salute. raptos ẽẽ ad requiem

Expanded text:
et sanabiles nationes orbis terrarum: et sanabiles nationes orbis terrarum: invidia autem diaboli mors introivit in orbem terrarum. Imitantur autem illum qui sunt ex parte illius. Nec dicimus, ut fingitis, etsi credere velint, vel bonis operibus Dei tum fieri quod donavit. Si autem ex Deo non est, sed est de jactantia propriae voluntatis, qui se meritis Deum aestimant promereri, manifeste quod volunt capere non possunt, quia « non homo a se facere quidquam, nisi datum illi fuerit desuper. Non hoc agit Deus summe bonus malitia, sed justitia, nec personarum acceptione, sed causarum secretarum discretione. Novimus nonnunquam quosdam volentes nolentes consequi, cum in eis divina gratia ut velint mutaverit etiam perfectos ex labore multorum annorum, prolapsos in ultimo vitae suae periisse: aliquos vero ab ineunte aetate sua in omni scelere et damnabilitate usque ad decrepitam aetatem perdurasse, et repente coelitus inspirata salute raptos esse ad requiem
Abbreviated transcription (Latin):
lium hominis. Item. Contendite
intrare ꝑangustam portam. Item:
Uos amici mei estis. si feceritis q̃ ego
p̃cipio uob: et multa alia quȩ lon¬
gum ẽ. enarrare: S ut suꝑiꝰ memo
raui qui eis dixit. sine me nichil po¬
testis facere: ꝑipsum quȩ iubentur
facere possunt. Huiꝰmodi in xp̃o ẽẽ
electos di ait apłs: in quo p̃destina¬
oꝑat᷑ Et crede opus ẽẽ dĩ oꝑa eorum
qui ambulant scđm ꝓpositum der
qui uero absq p̃destinationis gr̃a
sunt. id est alieni apposito dei &e ꝑ¬
durant in oꝑib mali:. si etiã ex hac
migrauerint uita. non eos dicimꝰ
ut uos putatis ita a do hominũ
opifice ordinatos ut ꝑirent tam¬
quã ipse illis mores malȩ uitȩ cre¬
auerit: ipse ad omne opus mor¬
tis inuitos precipitauerit. Absit
hoc adiuino ꝓposito: Non enim
uolens iniquitatem ẽ ds: nec
mandauit cuiquam impie agere:
nec alicui dedit laxamentum pec-¬
candi. fecit enim ut ee̾nt omnia:

Expanded text:
lium hominis : item, Contendite lium hominis : item, Contendite intrare per angustam portam : item, Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis : et multa alia, quae longum est enarrare. Sravi, qui eis dixit, Sine me nihil potestis facere, per ipsum quae jubentur facere possunt. Hujusmodi in Christo esse electos Dei ait Apostolus, In quo praedestinaoperatur, et crede opus esse Dei opera eorum qui ambulant secundum propositum. Qui ergo absque praedestinationis gratia sunt, id est alieni a proposito Dei, et perdurant in operibus malis, si etiam ex hac vita migraverunt, non eos dicimus, ut vos putatis, ita a Deo omnium opifice ordinatos ut perirent, tanquam ipse illis mores malae vitae creaverit, ipse ad omne opus mortis invitos praecipitaverit. Absit hoc a divino proposito. Non enim volens iniquitatem est Deus, nec mandavit cuiquam impie agere, nec alicui dedit laxamentum peccandi. Fecit enim ut essent omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
uit ds ut in illis ambulemus. Audi
inoꝑib bonis quȩ p̃parauit ds̃. &
siquid te boni posse uides. age gr̃as
p̃paranti quod ẽ. ñ ꝓpriȩ uoluntati:
quia omĩno sine illo nichil potes.
tatis amputemꝰ arbitrium: cum
tamen constet ea quȩ loquimur
exauctoritate diuina pendere:
Uelut nob̃ calumniam obicitis oꝑ.
andi bona. ⁊ oportere ẽe indi ꝓposito
sollicitos ꝓhibeamus: Quin potiꝰ
qui se dono gr̃ȩ ad di miscdiam
sentiunt ꝑtinere: hortam᷑ oporte.¬
re incumbere orationibꝰ. obsecra¬
tionib. ieiuniis uigiliis: omniq
operi uoluntatis diuinȩ. Predesti¬
natis enim dicit᷑ apłis: cum tam̃
generale sit quod illis dicitur a
xp̃o p̃destinato scđm carnem ex se-¬
mine dauid. p̃destinante autem
scđm potentiam di patris cum pa¬
tre et sp̃u sc̃o: uigilate et orate ne
intretis intemptationem. Item:
Uigilate in omĩ tempore orantes
ut digni habeamini fugere ista
omĩa quȩ futura s̃: & stare ante fi.¬

Expanded text:
vit Deus ut in illis ambulemus . Audi, In operibus bonis quae praeparavit Deus. Et si quid te boni posse vides, age gratias praeparanti quod potes, non propriae voluntati, qua omnino sine illo nihil potes, tatis amputemus arbitrium, cum tamen constet ea quae loquimur, ex auctoritate divina pendere; velut nobis calumniam objicitis, quod operari bona, et oportere esse in Dei proposito sollicitos prohibeamus. Quin potius, qui se dono gratiae ad Dei misericordiam sentiunt pertinere, hortamur oportere incumbere orationibus, obsecrationibus, jejuniis, vigiliis, omnique operi voluntatis divinae. Praedestinatis enim dicitur Apostolis; cum tamen generale sit quod illis dicitur a Christo praedestinato secundum carnem ex semine David, praedestinante autem secundum potentiam Dei Patris cum Patre et Spiritu sancto: Vigilate et orate, ne intretis in tentationem . Item, Vigilate in omni tempore orantes; ut digni habeamini fugere ista omnia quae futura sunt, et stare ante Fi
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ȩ eiꝰ. et regnum eis celorũ ẽẽ p̃de¬
stinatũ: sine dubitatione dicendũ
te eos p̾destinatos et electos ẽẽ quã
siis dicit̾. Sicut elegit nos in ipso id
spectu eiꝰ incaritate: qui predestina¬
uit nos inadoptione filiorum per
iħm xp̃m in ipsum. Taceat huma¬
na lingua: nec ꝓrsus inp̃destinatio¬
ne de meritis extollatur. Attendat
dictum: ante mundi constitutionẽ:
Diuine uoluntatis ẽ hoc donum: ñ
humanȩ fragilitatis meritũ: De¬
niq attende quid sequit᷑. In quo ha

Expanded text:
gratiae ejus, et regnum eis coelorum esse praedegratiae ejus, et regnum eis coelorum esse praedestinatum sine dubitatione dicendum m eos praedestinatos et electos esse testasiis dicit: « Sicut elegit nos in ipso, » id spectu ejus in charitate, qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum. Taceat humana lingua, nec prorsus in praedestinatione de meritis extollatur. Attende dictum: ante mundi constitutionem. Divinae voluntatis est hoc donum, non humanae fragilitatis meritum. Denique attend
Abbreviated transcription (Latin):
Ite in ignẽ ȩternum: quẽ parauit
pater meus diabolo & anglis eius:
Predestinatis autẽ. Uenite benedicti
patris mei: ꝑcipite regnum paratũ
uob̃ ab origine mundi. id ẽ. p̃destina¬
tum. Tenenda ẽ gͥ inconcusse huius
disputationis regula. quȩ diuinis
testimoniis claruit peccatores in
malis ꝓpriis ante quam ee̾nt in mun-¬
do. p̃scitos ẽẽ tantum ñ p̃destinatos:
penam autem eis eẽ p̃destinatã scđm
quod presciti sunt: paruulos quoq
ñ renatos ex aqua et sp̃u sc̃o predesti¬
nate pene ẽẽ obnoxios: qui presciti s
ñ inꝓpriis uoluntatib quorum nullȩ¬
sunt uel bonȩ uel malȩ nisi tantum
inade peccato quod trarere nascentes:
& in hoc manentes soluerunt tempꝰ
fide credit. dicente dño. qui ñ man-¬
ducat carnẽ meã et bibit sanguinẽ
meũ ñ habebit inse uitã: intelligit.
& acontentione recedit. Qui uero
& p̃destinatos electione gratuite

Expanded text:
Ite in ignem aeternum, quem paravit Ite in ignem aeternum, quem paravit Pater meus diabolo et angelis ejus. Praedestinatis autem: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum paratum vobis ab origine mundi , id est, praedestinatum. Tenenda est igitur inconcusse hujus disputationis regula, quae divinis testimoniis claruit, peccamalis propriis, antequam essent in mundo, praescitos esse tantum, non praedestinatos: poenam autem eis esse praedestinatam secundum quod praesciti sunt. Parvulos quoque non renatos ex aqua et Spiritu sancto, praedestinatae poenae esse ebnoxios. Qui praesciti sunt, non propriis voluntatibus, quorum nullae vel bonae vel malae sunt, nisi tantum in Adae peccato, quod traxere nascentes, et in hoc manentes solverunt tempusfide credit dicente Domino: « Qui non manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, non habebit in se vitam , » intelligit, et a contentione recedit. Qui vero et praedestinatos electione gratuitae
Abbreviated transcription (Latin):
ditio iusto tradens eum in reꝓbum
ẽ nemo ꝑiit nͥ filius ꝑditionis. Nã
penam illi p̾destinatam ꝓmalis
suis in quib ut sepe dixi prescitꝰ ẽ
tantũ ñ predestinatꝰ. illic plene ag¬
noscimꝰ: uͥ de eo dicitur ab apło petro.
ut iret in locum suum: translato sci¬
licet in alterum honore episcopatꝰ
eiꝰ: uel cetera. uͥ legit᷑ qd̾ dampnatus
sit ante quam natus: scđm id quod
disputatione p̾diximus. Talis ergo
ꝑiturorum omĩum causa est: licet
culpa sit aculpa dissimilis. Nerum
sit disputatum. id ẽ ꝑituris pęnam
cũ futuros eẽ pseudo ꝓpħas. ⁊ magis¬
tros mendaces. & apostatas in eccłia
dicit. Sicut fuerunt in ppło ueteri
quib uidicium inqͥt iam olim ñ
cessat: ꝑditio eorum ñ dormitat:
Item iudas apłs. sub introierunt ait
quidã. homines qui olim p̃scͥptist̃
in hoc iuditium: impii. grãm dei¬
nr̃i transferentes in luxuriam: et
tes. Et dñs in euangło peccatorib

Expanded text:
dicio justo tradens eum in reprobum dicio justo tradens eum in reprobum est, Nemo periit, nisi filius perditionis . Nam poenam illi praedestinatam pro malis suis, in quibus, ut saepe dixi, praescitus est tantum, non praedestinatus, illic plane agnoscimus, ubi de eo dicitur ab apostolo Petro, Ut iret in locum suum: translato scilicet in alterum honore episcopatus ejus. Vel certe ubi legitur quod damnatus sit antequam natus, secundum id quod disputatione praediximus. Talis ergo periturorum omnium causa est, licet culpa sit a culpa dissimilis. CAPUT sit disputatum, id est, perituris poenam cum futuros esse pseudoprophetas et magistros mendaces et apostatas in Ecclesia dicit, sicut fuerunt in populo veteri: Quibus judicium, inquit, jam olim non cessat, et perditio eorum non dormitat . Item Judas apostolus: Subintroierunt, ait, quidam homines, qui olim praescripti sunt in hoc judicium, impii, gratiam Dei transferentes in luxuriam, et s in Evangelio peccatoribus:
Abbreviated transcription (Latin):
acheldemac hoc ẽ ager sanguinis:
Scͥptum ẽ eñi in libro psalmorum
fiat cõmemoratio eiꝰ deserta. & non
sit qͥ habitet inea: et episcopatũ eiꝰ
accipiat alius: & post pauca sequen¬
tia. statuerunt inquit duos ioseph
qui uocabat᷑ barsabas. qui cogno¬
minatꝰ ẽ iustus. & mathiam: &e orã¬
tes dixerunt. Dñe qui corda omĩu
nosti: ostende quem elegeris ex his
duob unum acciꝑe locum mini¬
sterii huiꝰ et apłatus de quo p̃uari¬
catus ẽ uidas. ut abiret in locum
suum. et cetera. Ubi gͦ cõmemoratio
oꝑum eius malorum a sc̃o fit sp̃u
inpsalmis: pͥusquam eẽt. p̾scitus
est ñ factus. quod talis adu̾sus filiũ
dĩ futurus eẽt. Si enim factus ẽẽt in¬
culpabilis ẽẽt: idi opificio reputa¬
ret᷑ ñ uidȩ. Iniuste etiam in eum ꝑ¬
lata dampnatio eẽt. S absit. asũmo
bono iudice auctore omĩum bonoꝵ
do: dãpnatore uͦ cunctorũ malorũ.
qͥa mala uidȩ ut predixi p̾sciuit ñ
fecit. Et tamen inquib p̾sciuit u¬

Expanded text:
Acheldemach, hoc est, ager sanguinis. Scriptum est enim in libro Psalmorum, Fiat commoratio ejus deserta, et non sit qui inhabitet in ea, et episcopatum ejus accipiat alius. Et post pauca sequentia: Statuerunt, inquit, duos; Joseph qui vocabatur Barsabas, qui cognominatus est Justus, et Matthiam. Et orantis duobus unum, accipere locum ministerii hujus et apostolatus, de quo praevaricatus est Judas, ut abiret in locum suum , et caetera. Ubi ergo commemoratio operum ejus malorum a sancto fit Spiritu in Psalmis; priusquam esset, praescitus est, non factus, quod talis adversus Filium Dei futurus esset. Si enim factus esset, inculpabilis esset, et Dei opificio reputaretur, non Judae: injuste etiam in eum prolata damnatio esset. Sed absit hoc a summe bono judice, auctore omnium bonorum Deo, damnatore vero cunctorum malorum; quia mala Judae, ut praedixi, praescivit, non fecit: et tamen in quibus praescivit, ju
Abbreviated transcription (Latin):
huc hac reddita ratione uultis ẽẽ
misericordissimo sentiamꝰ calumni¬
ari desinite: s ipsum potius dñm
detis arguite: cum illo iurgium
sumite litigandi: illi quod absit¬
male sensisse de deo patre suo calũ.¬
niamini qui ait. Multi quidem uo¬
cati pauci autẽ electi: & nemo potest
uenire ad me nͥ pater qui misit me
attraxerit eum. Et iterum. Nemo
potest uenire ad me nͥ datum illi
fuerit apatre meo: & ñ om̃s capi

Expanded text:
huc hac reddita ratione vultis esse to ac misericordissimo sentiamus, calumniari desinite: sed ipsum potius Domindetis, arguite: cum illo jurgium sumite litigandi; illi quod absitmale sensisse de Deo Patre suo calumniamini, qui ait, Multi quidem vocati, pauci autem electi : et, Nemo potest venire ad me, nisi Pater quattraxerit eum ; et, Nemo potest venire ad me nisi datum ei fuerit a Patre meo ; et, Si
Abbreviated transcription (Latin):
endo uel p̾ordinando futurũ aliqͥd
dicit᷑. Et ideo ds̃ cui p̾scientia non
accidens est. s essentia fuit semꝑ et
ẽ quicqͥd ante quã sit p̾scit p̃desti¬
nat: & ꝓpt̾ea p̾destinat. quia quale
fut᷑um sit p̾scit. Ideo & apłs. Nam¬

Expanded text:
endo, ve, praeordinando futurum aliquid endo, ve, praeordinando futurum aliquid dicitur. Et ideo Deus, cui praescientia non accidens est, sed essentia, fuit semper et est, omne quod antequam sit, praescit, praedestinat et propterea praedestinat, quia quale futurum sit praescit. Et ideo Apostol
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑeant: dm̃ nos taliter oꝑantem
ꝑsonarũ ẽẽ dicere acceptorẽ. Non mi¬
ram᷑ uos de nob̃ id est homines de
hominib falsa posse confingere: cum
uideamꝰ uos sic a diabolo ẽe falsatos
ut scͥpturas sc̃as & ueridicas ad uo.¬
luntatis ur̃ȩ intellectũ mutare nita
ante ponere u̾itati. hinc ẽ utiq ut
ñ possitis agnoscere u̾itatẽ: immo
hinc ẽ ut corrupti & abominabiles
facti sitis inuoluntatib ur̃is. Incli¬
nate gͥ aliquantulum pacient̾ au¬
rem cordis ur̃i: & qualit̾ misteriũ
p̃destinationis credamꝰ qualit̾ ue
p̃dicemꝰ audite: animositatẽ etiã
contradicendi diuinis eloquiis
deponite. Potestis enĩ donũ di faci
silentio e̾ẽ destiteritis. Prius ergo
ipsum nom̃ p̃destinationis quid
indicet exponamꝰ: deinde ee̾ apud
dm̃ qui ẽ sine exceptione ꝑsonar.
&e p̃destinationem. diuinarũ scͥp¬
turarum auctoritate ꝓbamꝰ. Predesti
natio quippe: ap̃mittendo & p̃ueni¬

Expanded text:
ut pereant. Deum nos taliter operantem ut pereant. Deum nos taliter operantem personarum esse dicere acceptorem. » Non miramur vos de nobis, id est, homines de hominibus falsa posse confingere, cum videamus vos sic a diabolo esse fascinatos, ut Scripturas sanctas et veridicas ad voluntatis vestrae intellectum mutare nitamanteponere veritati. Hinc est utique, ut non possitis agnoscere veritatem; imo hinc est, ut corrupti et abominabiles facti sitis in voluntatibus vestris. Inclinate aliquantum patienter aurem cordis vestri, et qualiter mysterium praedestinationis credamus, qualiterve praedicemus, audite. Animositatem etiam contradicendi divinis eloquiis deponite. Potestis enim dono Dei veritsilentio esse destiteritis. Prius ergo ipsum nomen praedestinationis quid indicet, exponamus: deinde esse apud Deum, qui sine acceptione personarum est, praedestinationem divinarum Scripturarum aunatio quippe a praevidendo et praeveni
Abbreviated transcription (Latin):
icet latius de gr̃a et libero
arbitrio iam suꝑius disputatum
sit: addere etiam hoc quod maxi-¬
me huic oꝑi oportet. ut & ur̃a calũ¬
pnia quam nobis obicere soletis ꝑ
illuminationẽ gr̃ȩ saluatoris re¬
uincat᷑ inmo confutetur: et nr̃ȩ
fidei integritas cõpbetur. Credere
nos quippe uel p̾dicare flagitatis.
qͥa cum lege dei & ꝓpħis cũ ȩuangłio
xp̃i eiusq apłis predestinationẽ
dicimꝰ: eo quod ds̃ quosdam homi¬
num sic p̃destinet ad uitam reg¬
ni cęlorum: ut si nolint orare aut
ieiunare. aut in omĩ oꝑe diuino
uigiles ẽe. eos omnino ꝑire ñ posse
nec ꝓrsus debere sui ẽẽ sollicitos.
quos ds̃ qui uoluit semel iam eli¬
gendo p̃destinauit ad uitam. Qͦs¬
dam uero sic p̾destinat ingehennȩ
penam: ut etiam si credere uelint.
si ieiuiniis orationib omĩq se uolun¬
tati diuinȩ subiecerint. in his dm̃ ñ
delectari: uitã illis ȩternã in toto da.¬
ri ñ posse: sic electione p̃destinatos ẽẽ

Expanded text:
icet latius de gratia et libero arbitrio jam superius disputatum sit: tamen addere etiam nonnihil quam maxime huic operi oportet; ut et vestra calumnia, quam nobis objicere soletis, per illuminationem gratiae Salvatoris revincatur, imo confutetur, et nostrae fidei integritas comprobetur. Credere nos quippe vel praedicare flagitatis, quia cum lege Dei et Prophetis, cum Evangelio Christi ejusque Apostolis praedestinationem dicimus, eo « quod Deus quosdam hominum sic praedestinet ad vitam regni coelorum, ut si nolint orare, aut jejunare, aut in omni opere divino vigiles esse, eos omnino perire non posse, nec prorsus debere sui esse sollicitos, quos Deus quia voluit, semel jam eligendo praedestinavit ad vitam: quosdam vero sic praedestinet in gehennae poenam, ut etiam si credere velint, si jejuniis, et orationibus, omnique se voluntati divinae subjecerint, in his Deum non delectari, et vitam illis aeternam in toto dari non posse, sic electione praedestinatos esse,
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit illos &e iustificauit: quos
autẽ iustificauit: illos & glorifica¬
uit. Iam gͥ aꝑtius disseramꝰ qd̾ loqͥ¬
mur: quomodo humanũ genus p̃s¬
cientia sua & predestinatione ds̃
in quo iniquitas ñ est utat᷑. Massȩ
itaq humani generis quȩ in adam
& euȩ p̾uaricatione dampnabilis
mortalisq facta ẽ ñ conditione di.

Expanded text:
 justificavit; quos autem justificavit, illos et glorificavit . Jam igitur apertius disseramus quod loquimur, quomodo humanum genus praescientia sua et praedestinatione Deus, in quo iniquitas non est, utatur. Massae itaque humani generis, quae in Adam et Eva praevaricatione damnabilis mortal
Abbreviated transcription (Latin):
ñualemꝰ: & impletur in nobis quod
scͥptum ẽ. defecerunt scrutantes
scrutationem. Quare: Quia acce-¬
dit inquit homo & cor altum: et
exaltabitur ds̃ S forte cum sitis
rep̃hensibiles iuditiorum d̃i esse
uos comp̃hensibiles iactitatis: me¬
lius scilicet do placentes quã paulus
tio ut dictum ẽ. paulo et barnabe p̃¬
dicantib u̾bum dĩ inlistris. inp̃teri¬
tis generationib dimisit om̃s gen

Expanded text:
non valemus, et impletur in nobis quod non valemus, et impletur in nobis quod scriptum est, Defecerunt scrutantes scrutationem. Quare? Quia accedit, inquit, homo et cor altum, et exaltabitur Deus . Si forte cum sitis reprehensibiles, judiciorum Dei esse vos comprehensibiles jactitatis, melius scilicet Deo placentes quam Paulus cio, ut dictum est a Paulo et Barnaba praedicantibus verbum Dei in Lystris, in praeteritis genera
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa qͥcquid ds̃ agit miscditer iuste
scẽq facit: quia solus ipse p̃scien¬
do scit quod homo nesciendo nes.¬
cit. Quis enim cognouit sensũ dñi.
qui instruat eum: aut quis consili¬
ariꝰ eiꝰ fuit. aut quis pͥor dedit illi &
retribuet᷑ ei: Aut quis dicit ei quid
fecisti: Non potest tantum dici
iustꝰ ds̃. aut solum misericors: sed
iustꝰ & misericors. Sic legimꝰ. sic cre
metuentes: ñ interroganiꝰ quȩ sit
uoluntas eiꝰ in iuditio & miscdĩa
conquirentes. Quod si adhuc ani¬
mositati tuȩ qua contentionis cur¬
ru raptus ꝑ questionum campos
inanis effereris. Hȩc minime res¬
ponsa sufficiunt: audi & alia quȩ
de altitudine diuitiarũ sapientiȩ
& scientiȩ di. expauescentes incõ¬
p̃hensibilia iuditia eiꝰ & inuestiga¬
biles uias eiꝰ. sola tantum fidei con¬
sideratione ꝓferimꝰ. Quia si scruta¬
riuoluerimꝰ secretum dĩ quod iusti¬
ciȩ ipsius solius notum ẽ. cõphende

Expanded text:
quia quidquid Deus agit, misericorditer, juste quia quidquid Deus agit, misericorditer, juste sancteque facit: quia solus ipse praesciendo scit quod homo nesciendo nescit. Quis enim cognovit sensum Domini, quis instruxit eum, aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi et retribuitur ei? aut quis dicit ei, Quid fecisti? Non potest tantum dici justus Deus, aut solum misericors, sed justus et misericors. Sic legimus, sic cremetuentes: non interrogamus quae sit voluntas ejus de judicio et misericordia conquirentes. 4. Quod si adhuc animositati tuae, qua contentionis curru raptus per quaestionum campos inanis effereris, haec minime responsa sufficiunt: audi et alia quae de altitudine divitiarum sapientiae et scientiae Dei, expavescentes incomprehensibilia judicia ejus et investigabiles vias ejus, sola tantum fidei consideratione proferimus: quia si scrutari voluerimus secretum Dei, quod justitiae ipsius solius notum est, comprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
uero ñ merito: s dei iusti iudicis
miscdȩ largitate. Quia uero iustus
& misericors ds̃ p̃sciusq ẽ futuroꝵ:
ex hac dampnabili massa ñ ꝑsonar̃
acceptione s iuditio equitatis suȩ
irrep̃hensibili immo incõp̃hensibi¬
li quõdã miscd̃ia gratuita prescit.
pparat. id est p̾destinat ad ȩternam
bita punit. oͦs ideo punit: qͥa quid
ẽent futuri p̾sciuit: ñ tam̃ puni.¬
endos ipse fecit uel predestinauit:
s tantum ut dixi indãpnabili mas¬
sa p̃sciuit. Qd̃ si ame queris scire
cur duo ista different̾ ds̃ fecit. si
ꝑsonarum acceptor ñ est qͥa gene-¬
ralit̾ punire debet iusticia. aut
miscdia liberare: contende cũ pau¬
lo. immo si audes argue paulum.
qͥ dixit xp̃o inse loquente. O homo
tu qͥs es qui respondeas dõ: Nun¬
qͥd dicit figm̃tum ei qui se finxit:
ut quid me sic fecisti: An ñ habet
potestatẽ figulus luti ex eadem
massa facere aliud uas quidem¬
in honorẽ: aliud uero incontunie¬
liam: Ego autẽ hoc dico qd̾ dixi:

Expanded text:
sti judicis misericordiae largitate. Quia vero justus et misericors Deus praesciusque est futurorum, ex hac damnabili massa non personarum acceptione, sed judicio aequitatis suae irreprehensibili, imo incomprehensibli quos misericordia gratuita praescit pbite punit: quos ideo punit, quia quid essent futuri praescivit; non tamen puniendos ipse fecit, vel praedestinavit, sed tantum ut dixi in damnabili massa praescivit. Quod si a me quaeris scire, cur duo ista differenter Deus faciat, si personarum acceptor non est; quia generaliter aut punire debet justitia aut misericordia liberare, contende cum Paulo; imo, si audes, argue Paulum qui dixit, Christo in se loquente: « O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Utquid me spotestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem, aliud in contuliam? Ego autem hoc dico quod dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
tur scđ̃m consiliũ uoluntatis suȩ:
ut simꝰ in laudem glȩ eiꝰ qui ante
sperauimꝰ in xp̃o. Audi scd̾m diui¬
tias inquit gr̃ȩ eius quȩ suꝑ abun¬
dauit in nob̾. id est qua preuenit
nos. ut notum faceret nobsacra¬
mentum uoluntatis suȩ: audi qui
omĩa oꝑatur scdm consilium uo¬
luntatis suȩ: Nunquid meȩ uel tuȩ
aut alteriꝰ: ut meritis constet: Ab¬
sit. s suȩ quȩ etiã his quos p̃desti¬
nat oꝑa bone p̾parat uoluntatis.
ut in his ambularent scđm quod¬
item in eadem epła dicit᷑. Or̃a enim
estis saluati ꝑfidem: et hoc ñ ex uob̃.

Expanded text:
tur secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus, qui ante speravimus in Christo . Audi, Secundum divitias, inquit, gratiae ejus quae superabundavit in nobis, id est, qua praevenit nos, inquit, ut notum faceret nobis sacramentum voluntatis suae. Audi, Qui omnia operatur secundum consilium voluntatis suae: numquid meae, vel tuae, aut alterius, ut meritis constet? Absit: sed suae, qua etiam his quos praedestinat, opera bonae praeparat voluntatis, ut in his ambulent, secundum quod in eadem Epistola dicit: Gratia enim estis salvati per fidem, et hoc non ex
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝓpter quod usu liberi arbitrii
peccata contrahere potuerunt: in
remissione peccatorũ baptizantur:
O ceca ur̃orũ sensuũ corda: o magiste¬
rium qd obuolutũ mortali nebula
uob diabolus ꝓpinauit:. Quis hoc
catholicorum sapientissimꝰ ferat:
Quis uos ñ horreat potiꝰ nominare
quã cernere ut uerbum dei fidele
in parte ueri & inparte mendatii
eẽ p̃dicetis: id ẽ. in maiorib uerax qͥa
uere ĩ remissione peccatoꝵ baptirant᷑.
ĩparuuliᷤᷤ aũt m̃dax qͥa sic ĩ remissione
nientes peccati uulnere sautiatos.
deo mendatium dicere ñ timetis:
Uerba namq di sunt: simboli uerba:
Non se fefellit ds̃: tradens ꝑ apłos suos
remissione peccatorum baptizari:
IIt quid enim iussit remissionem
peccatorum: siñ facit uere remissi¬
onem: Immo ido iussit: quia facit.

Expanded text:
autem propter quod usu liberi arbitrii autem propter quod usu liberi arbitrii peccata contrahere potuerunt, in remissionem peccatorum baptizantur. » O caeca vestrorum sensuum corda! O magisterium quod obvolutum mortali nebula vobis diabolus propinavit? Quis hoc catholicorum sapientissimus ferat? Quis vos non horreat potius nominare, quam cernere, ut verbum Dei fidele in parte veri et in parte mendacii esse praedicetis, id est, in majoribus verax, quia vere in remissionem peccatorum baptizantur, in parvulis autem mendax, quia sic ies ad se venientes peccati vulnere sauciatos, Deo mendacium dicere non timetis? Verba namque Dei sunt Symboli verba: non se fefellit Deus tradens per Apostolosremissionem peccatorum baptizari. Utquid enim jussit in remissionem peccatorum, si non facit vere remissio