comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gant. ⁊rursũ tempus ẽ lapides colligendi ait
post atritionẽ exilii corporalis. ne deficiait
animo iterũ pace reddita temporali benefi¬
aio ad et̃na conualescant. Sic quod occultũ
est difficile inunã aliquam partem udica¬
ripotest. qm̃ idcirco sermo diumꝰ in quibus¬
diam locis se a nobis dissimulat: ut etiã illic
ubi manifestus putabat᷑. serutatione dignũ
larum istarũ duritiã at tẽptare: doneoforsi¬
tan ususermonis: at trito cortice uerbi eus
nteriora pacescant. Intemporib enim sumꝰ.
or uolincur nobiscum sermo nr̃. donee stabilia¬
mur meo. qd̾ tempore ñ mutatuꝵ hoc aut̃
est ut humanas actiones maxime contẽ plem.
quia in illis est quod ingemiscimꝰ totum uani¬
tatis. Cempus occidendi: ⁊ tempus sanandi.
Que fuert̃ tempora occidendi. ⁊ tempora sa¬
nandi: Miserabile pͥncipium humanarum
actionũ. ab ocesione & interfectione. Sic
in cipere debuit opus uitȩ morti addiede

Expanded text:
gant. Et rursum tempus est lapides colligendi, ut gant. Et rursum tempus est lapides colligendi, ut post attritionem exsilii corporalis, ne deficiant animo iterum pace reddita temporali beneficio ad aeterna convalescant. Sic quod occultum est difficile in unam aliquam partem judicari potest: quoniam idcirco sermo divinus in quibusdam locis se a nobis dissimulat, ut se etiam illic ubi manifestus putabatur, scrutatione dignum larum istarum duritiam attentare: donec forsitan usu sermonis attrito cortice verbi ejus interiora patescant. In temporibus enim sumus, et volvitur nobiscum sermo noster, donec stabiliamur in eo quod tempore non mutatur: hoc autem est, ut humanas maxime actiones contemplemur: quia in illis est, quod ingemiscimus, totum vanitatis. Tempus occidendi et tempus sanandi. Quae fuerunt tempora occidendi, et tempora sanandi? Miserabile principium humanarum actionum, ab occisione et interfectione. Sic incipere debuit opus vitae morti addictae,
Abbreviated transcription (Latin):
tius dict̾um accipitur. hoc uero magis ꝓpͥe
ad munim̾ta muroꝵ refertur. Pot̃  tamen
alius sensus magis idoneus fortarsis sub his
uerbis in telligi. Nam quia supra p̃miserat.
tempus occiden di ⁊ tempus sanandi. ne forte
putaret᷑ solos malos ⁊ eos qui ꝓpeccatis suis
puniendist̃: ad int̾fect̾ionem exponi: osten¬
dit nc̃ uistos etiã aliquando dõ ꝑmitemte in
exempłu̾ maloꝵ ⁊ castigationẽ cum impiis
& peccatoribus ⁊ mortib subdi. ⁊ ex ilpis ac
pra scriptionib dispergi. sicut ꝑ petrum dicit᷑
lapidum nomine iusti significentur.: ꝑ i̾eremã¬
iuste ⁊ in anifeste ostencntur. cum dicit. Disꝑsi
sunt onĩs lapides sanct̾uari in capite om̃ium
platearũ. & ysaias rursum. Ponã om̃s muros
tuos in lapides scuptos: om̃s filios tuos doctos
a dnõ. Ergo tempꝰ est spargendi lapides. ut
usti in har uita ueram requiem ñ ẽẽ ex ipsa
sue disꝑsionis ⁊ concusionis labore incelli¬

Expanded text:
tius dictum accipitur; hoc vero magis proprie tius dictum accipitur; hoc vero magis proprie ad munimenta murorum refertur. Potest tamen alius sensus fortassis magis idoneus sub his verbis intelligi. Nam quia supra praemiserat: Tempus occidendi et tempus sanandi, ne forte putaretur solos malos, et eos qui pro peccatis suis puniendi sunt ad interfectionem exponi: ostendit nunc justos etiam, aliquando Deo permittente, in exemplum malorum et castigationem cum impiis et peccatoribus et mortibus subdi, et exsiliis ac proscriptionibus dispergi, sicut per Petrum dicit. Quod autem lapidum nomine justi significentur, per Jeremiam manifeste ostenditur, cum dicit: Dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum . Et Isaias rursum: Ponam omnes muros tuos in lapides sculptos, omnes filios tuos doctos a Domino . Ergo tempus est spargendi lapides, ut justi in hac vita veram requiem non esse ex ipso sui dispersionis et concussionis labore intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Deinde sequitur: tempꝰ spargendi lapides.
⁊ tempus colligendi. Quid autẽ sedm̃ litterãhoc
sibi uelit merito queritur: cum tale aliquid ut
inter huimanas act̾iones tempꝰ habere putet᷑.
ociosum om̃mo atq in congruum iudeatur.
nisi forte ita intelligendũ sit: ut quia dieturꝰ
est in sequentib tempus belli ⁊ tempꝰ pacis.
conuemient̾ hic p̃mi̾tat. tempus spargendi
lapides ⁊ tempus colligendi: ut udelicet tem¬
pore belli instante colligantur lapides ad
extruendas munitiones. & mȩnia muroꝵ
ad uersus munitiones. Cempore uero pacis
quia nulla ꝑicula bellorũ iminment. agge¬
res munitionũ dispergantur: quatinꝰ eunc¬
tis accessus sine contradict̾ione patescant.
Nec suꝑfluum uideri debet. prot̾ea quod supͦ
dixerat. tempꝰ destruendi ⁊ tẽpus edificandi.
quasiidem scd̾o repetitũ sit: quia illud de ȩdi¬
ficiis domoꝵ ⁊ habitaculis hominũ conuenien¬

Expanded text:
tur. Deinde sequitur: Tempus spargendi lapides tur. Deinde sequitur: Tempus spargendi lapides et tempus colligendi. Quid autem secundum litteram hoc sibi velit, merito quaeritur: cum tale aliquid ut inter humanas actiones tempus habere putetur, otiosum omnino atque incongruum videatur. Nisi forte ita intelligendum sit ut quia dicturus est in sequentibus: Tempus belli et tempus pacis, convenienter hic praemittat tempus spargendi lapides, et tempus colligendi, ut videlicet tempore belli instante colligantur lapides ad exstruendas munitiones et moenia murorum adversum obsidiones; tempore vero pacis, quia nulla pericula bellorum imminent, aggeres munitionum dispergantur, quatenus cunctis accessus sine contradictione patescant. Nec superfluum videri debet propterea quod supra dixerat: Tempus destruendi et tempus aedificandi quasi idem secundo repetitum sit; quia illud de aedificiis domorum et habitaculis hominum convenien
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur: ut hic tempora rerum acciperede¬
beamꝰ. non que humanȩ uoluntati seruiunt:
sed que diuinȩ obtemꝑant dispositiom. Neq
enim tempus est cuiusq rei cum homo uult
& ds̾ non uult: quia & homo sepe uult cũ
tempus non ẽ: ⁊ oum d̾s uult. semꝑ tempꝰ est
Propt̾ea omĩa tempora ad diuinã referunt᷑
ordinationẽ. ⁊ dicit᷑ tunc tempus esse omĩs
rei cũ a do iuste disponitur: siue ad castiga¬
tionẽ & correct̾ionem criminis. siue ad conso¬
lationẽ infirmitatis. Tempꝰ occidendi & tẽ¬
edificandi. tempus flendi ⁊ tempus ridendi. tẽpꝰ
lugendi ⁊ tempus saltandi. Prius ubiq mala enu¬
merantur. postea ad dunt᷑ bona: quia prius pro
nr̃is peccatis iuste affligimur: postea dei misera¬
tione benigne refouemur. Et manifestum est
qualiter horũ om̃ium cotidie uicissitudinẽ uita
humana patitur. quotiens occulta dispensatio¬
ne ds̃ nos uł flagellis erudit. uł donis consola¬

Expanded text:
videatur ut hic tempora rerum accipere devideatur ut hic tempora rerum accipere debeamus, non quae humanae voluntati serviunt, sed quae divinae obtemperant dispositioni. Neque enim ts non vult. Quia et homo saepe vult cum tempus non est et cum vult Deus semper tempus est. Propterea omnia tempora ad divinam referuntur ordinationem: et dicitur tunc tempus esse omnis rei, cum a Deo juste disponitur, sive ad castigationem et correptionem criminis, sive ad consolationem infirmitatis. Tempus occidendi et temaedificandi. Tempus flendi et tempus ridendi. Tempus lugendi et tempus saltandi. Prius ubique mala enumerantur, postea adduntur bona; quia prius pro nostris peccatis juste affligimur, postea Dei miseratione benigne refovemur. Et manifestum est, qualiter horum omnium quotidie vicissitudinem vita humana patitur quoties occulta dispensatione Deus nos vel flagellis erudit, vel donis consola
Abbreviated transcription (Latin):
endo defitientia reparare. Unde fortasse con¬
grue cũ dixiss tempus occidendi. ñ addidit tem¬
pus sanandi qd̃ occisum est. Sicut prius postꝙͣ.
dixerat. tempus plantand. statim ad uiurit &
tempus euellendi quod plantatũ est: quia si
plantata euelli possunt. s occisa sanari non
possunt. Sic fortasse si literȩ sensum seqͥmur.
re debeat. & quando edificare. aliquis nequa¬
quã querendũ ẽe̾ existimet: qm̃ hic solum hoc
demonstrari putae qd̃ homo qui sorte uaria
euentib tempoꝵ subicit᷑. ista dissimilit̃ etiã
nolens patiatur. Nos autẽ ad faciliorẽ intelligen¬
tiam bȩc que dict̾a st̃ applicantes: dicere possu¬
mus qd̾ tempus occidendi sit. cum ds̃ peccata
hominũ punire uolens: ad castigationẽ gla¬
dium int̾fect̾ionis ad ducit. T̾empus uerosa¬
nandi. cum afflictos & tribulationũ plagis
sautios refouens. solita miseratione restituit.
& plane hoc ueritati magis consonum esse

Expanded text:
iendo, deficientia reparare. Unde fortasse, coniendo, deficientia reparare. Unde fortasse, congrue cum dixisset: Tempus occidendi, non addidit, tempus sanandi quod occisum est. Sicut prius postquam dixerat tempus plantandi, statim adjunxit, et tempus evellendi, quod plantatum est. Quia scilicet plantata evelli possunt, sed occisa sanari non possunt. Sic fortasse si litterae sensum sequimur, re debeat et quando aedificare, quispiam nequaquam quaerendum esse existimet; quoniam hic solum hoc demonstrari putet quod homo, si forte varia eventibus temporum subjicitur, ista dissimiliter etiam nolens patiatur. Nos autem ad faciliorem intelligentiam haec quae dicta sunt applicantes, dicere possumus quod tempus occidendi sit, cum Deus peccata hominum punire volens, ad castigationem gladium interfectionis adducit; tempus vero sanandi, cum afflictos et tribulationum plagis saucios refovens, solita miseratione restituit. Et plane hoc magis veritati consonum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ai. Nascente enĩ homine. tẽpus est plantan¬
di: ut fructib terrenis alatur uita terrena
Moriente aut̃ homine. tempꝰ est euellendi:
quia cum uita mortalis destruit᷑: etiã ea
que propt̃ uitam morcałe condita fuerant
tollunt᷑. Quia autẽ infirmitati humane
post fructꝰ terrȩ etiam carnis usus concedi¬
tur. id circo post tempꝰ plantandi ⁊ tempus
euellendi. congrue etiam tempꝰ occidendi
sub infertur. In quo esu quia m̃sura necessa¬
ria ẽ. ne hoc caro ad incitam̃tum uitioꝵ
sumat. qd̾ ad sustentam̃tum in firmitatis
accepit: statim post tempꝰ occidendi ad un¬
git tempus sanandi: ut uidelicet ipsoꝵ
animaliũ uitam. que ꝓ nr̃ã infirmitate
sustentanda in tempore oportuno. id ẽ. cum
necessitas exigit occidenda accipimꝰ. ceters
temporibus diligenti cura nutrire ac conserua¬
re studeamus. hoc enim quasi infirmantia sa¬
nare est: in quib sibi non suffitiunt subuem¬

Expanded text:
di. Nascente enim homine tempus est plantandi. Nascente enim homine tempus est plantandi, ut fructibus terrenis alatur vita terrena. Moriente autem homine, tempus est evellendi; quia cum vita mortalis destruitur, etiam ea quae propter vitam mortalem condita fuerant, tolluntur. Quia autem infirmitati humanae post fructus terrae etiam carnis usus conceditur: idcirco post tempus plantandi et tempus evellendi, congrue etiam tempus occidendi subinfertur. In quo esu, quia mensura necessaria est, ne hoc caro ad incitamentum vitiorum sumat, quod ad sustentamentum infirmitatis accepit: statim post tempus occidendi adjungit tempus sanandi ut videlicet ipsorum animalium vitam, quae pro nostra infirmitate sustentanda in tempore opportuno, id est cum necessitas exigit, occidenda accepimus caeteris temporibus diligenti cura nutrire ac conservare studeamus. Hoc enim quasi infirmantia sanare est in quibus sibi non sufficiunt subven
Abbreviated transcription (Latin):
tis. multiplitius exponitur: ut hum ani cordiˢ
uanitas quã multis inplicita sit ⁊ late disꝑsa pa¬
tent̃ demonstretur. Hoc enim ad rẽ maxime
pertinuit. ut uanitatẽ mentium humanarũ q̃
uite mortalis incertũ sequitur. quia illam ar.¬
guendam suscepit. ⁊ in narratione diligentius
exponeret. ⁊ in cõparatione ante ferret: ut ee¬
terȩ om̃s quasi obhoc solum cõmemorate uide¬
antur. ut illarũ comꝑatione. hec quanta sit
agnoscatur. T̃ empus nascendi ⁊ tempus mori¬
endi. t̃ empus nascendi ẽ: quando ducendus ẽ
homo in hano uitã: tempus moriendiẽ: quan¬
do ab hac uita ẽ euocandus. Interum aut̾ poit
nacuntatem ante mortem. dũ in hac uita mo¬
cali uuit quȩ sustentam̃to indiget. ⁊ alim̃¬
tis nutritur: ut subsistat: Tempus ẽ plantandi
carpat. Possunt aut̃ ⁊ hec duo sequentia. du¬
conferri hoc modo. Tempꝰ nascendi ⁊ tẽpus
plantancti: tempis moriendi ⁊ tẽpuseuellen¬

Expanded text:
tis multiplicius exponitur ut humani cordis tis multiplicius exponitur ut humani cordis vanitas quam multis implicata sit et late dispersa patenter demonstretur. Hoc enim ad rem maxime pertinuit ut vanitatem mentium humanarum, quae vitae mortalis incertum sequitur, quia illam arguendam suscepit et in narratione diligentius exponeret, et in comparatione anteferret. Ut caeterae omnes quasi ob hoc solum commemoratae videantur, ut illarum comparatione, haec quanta sit, agnoscatur. Tempus nascendi et tempus moriendi. Tempus nascendi est, quando ducendus est homo in hanc vitam. Tempus moriendi est, quando ab hac vita est evocandus. Interim autem post nativitatem ante mortem dum in hac vita mortali vivit, quae sustentamento indiget, et alimentis nutritur, ut subsistat. Tempus est plantandi plantet, et carpat. Possunt autem et haec duo sequentia conferri, hoc modo: Tempus nascendi et tempus plantandi; tempus moriendi et tempus evellen
Abbreviated transcription (Latin):
ra producit. uel fingit artifer imitans natu¬
ram. Cuncta subicit uanitati sapientiȩ contẽ¬
plator. sola opera dei ꝑmanere probans: tm̃ nec
creata aliquando essentia consumit᷑. nec dispo¬
sitionis aut orcdinis ratiorerum immutatur.
Propt̾ea ostendit pͥmum naturȩ opera uant¬
tati subiecta: siue inhis que natura sola oꝑat᷑
quia orta occichunt. siue in his que cũ natura
artifex facit: quia auct̾a senescunt. Postea
opera artificis imitantis naturam. multa ac
diuersa enumerat: alia necessitatis. alia cupi¬
ditatis. alia uanitatis: ⁊ omĩa uanitati subi¬
cit: quia mutabilitati obnoxia ostendit. Opꝰ
perantis artificis sub infertur cũ dicitur:
tempꝰ plantandi ⁊ tempus euellendi. Postre¬
mo opus hominis sine natura opera ad uin¬
gitur: cum sub infert᷑. tempus occidendi.
& tẽpus sannandi. tempꝰ destruendi. ⁊ tẽpus
edificandi: & hoc demil plarib annumera¬

Expanded text:
ra producit, vel fingit artifex imitant natura producit, vel fingit artifex imitant naturam: cuncta subjicit vanitati sapientiae contemplator, sola opera Dei permanere probans; quoniam nec creata aliquando essentia consumitur, nec dispositionis aut ordinis rerum ratio immutatur. Propterea ostendit primum naturae opera vanitati subjecta sive in iis quae natura sola operatur, quia orta occidunt, sive in iis quae cum natura artifex facit, quia aucta senescunt. Postea opera artificis imitantis naturam multa ac diversa enumerat: alia necessitatis, alia cupiditatis, alia vanitatis, et omnia vanitati subjicit quia mutabilitati obnoxia ostendit. Opusperantis naturae subinfertur, cum dicitur: Tempus plantandi et tempus evellendi. Postremo opus hominis sine naturae opera adjungitur, cum subinfertur: Tempus occidendi et tempus sanandi; tempus destruendi et tempus aedificandi. Et hoc deinde pluribus annumera
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur. quando oꝑa inquitatis oꝑatur.
qm̃ peccata a deo ñ sunt: nec per eius
cooꝑationem fierihabet qͦd fit contra
eius uoluntatẽ. Cum natura operatur artifex:
quando seminib rerum ac fecib propagandis. qͥb
natura in crem̃tum subicit. foris industriam
& studium apponit. Sine natura oꝑatur: quan¬
do preter ea quȩ ad ꝓpagationẽ seminum spec¬
tant. ⁊ nascentium. atq eoꝵ quȩ uegetatio¬
nis sensusq uim habent. culturam in subiecta
materia stuctium explicat: ut aliquid quodcũꝙ
ad effectum promoueat. in quo natura patit᷑.
tantũ non oꝑatur: quia mat̾iã oꝑandi prebet.
ñ effectũ operanti exet cet. Calia sunt om̃a oꝑa
hominum que fiunt super terram: ex quib mul¬
ta mortalis uitȩ necessitas cogit: multa suader
cupiditas. multa uanitas operatur. Ꝙ in his
omib quia uichil stabile inuenit᷑. ⁊ transe¬
unt umuersa que fiunt sub sole: quȩ uł natu¬

Expanded text:
operatur, quando opera iniquitatis operatur; operatur, quando opera iniquitatis operatur; quoniam peccata a Deo non sunt, nec per ejus cooperationem fieri habet, quod fit contra ejus voluntatem. Cum natura operatur artifex, quando seminibus rerum ac fetibus propagandis, quibus natura incrementum subjicit, foris industriam et studium apponit. Sine natura operatur, quando praeterea, quae ad propagationem seminum spectant, et nascentium atque eorum quae vegetationis sensusque vim habent, culturam in subjecta materia studium explicat, ut aliquid quodcunque ad effectum promoveat, in quo natura patitur tantum, non operatur, quia materiam operanti praebet, non effectum operandi exercet. Talia sunt omnia opera hominum, quae fiunt super terram, ex quibus multa mortalis vitae necessitas cogit, multa suadet cupiditas, multa vanitas operatur. Et in his omnibus, quia nihil stabile invenitur, et transeunt universa quae fiunt sub sole: quae vel natu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quando supra naturã operatur: natura
deo minime cooperatur: quia illic natura
tantũ accipit quod ñ erat ut sit: hic uero
accipit quod non poterat. ex eo qͦd acceꝑat
ut possit. Ergo sine natura operari potest
d̾s: natura sine d̾o non potest. Quia qͦd natu¬
ra facit. ex do facit: quod cd̾ facit. ⁊ natura
cum eo qͦd ds̃ facit. Posse enim nature pͥmũ
deus fecit: ⁊ ut ad effectũ prodeat rursũ
ipse facit. cum ipsa natura quã facit. Omẽ
ergo quod natura facit d̾s facit. s non ome
quod d̾s facit. natura etiam facit: quisine
natura naturani facit. Tercio loco secunt᷑
oꝑa artificis imitanͣs naturã. & ipse quidem
aliquando cum d̾o oꝑatur. sine natura. ali¬
quando cũ natura sine do: aliquando cũ d̾o
simul ⁊ cũ natura. aliquando sine d̾o pariter
isine natura. Cum d̾o oꝑatur quando oꝑa
iustitie operatur: qͥa rectͥȩ uoluntatẽ ⁊ scd̃m
iustitiam ordinatȩ ds cooperat᷑. Sine deo

Expanded text:
et quando supra naturam operatur natura, et quando supra naturam operatur natura, Deo non cooperatur; quia illic tantum natura accipit, quod non erat ut sit: hic vero accipit, quod non poterat ex eo, quod acceperat, ut possit. Ergo sine natura operari potest Deus; natura sine Deo non potest, quia quod natura facit, ex eo facit quod Deus facit, et cum eo quod Deus facit. Posse enim naturae primum Deus fecit; et ut ad effectum prodeat, rursum ipse facit cum ipsa natura quam facit. Omne ergo quod natura facit, Deus facit, sed non omne, quod Deus facit, natura etiam facit: qui sine natura naturam facit. Tertio loco sequuntur opera artificis imitantis naturam, et ipse quidem aliquando cum Deo operatur sine natura, aliquando cum natura sine Deo, aliquando cum Deo simul et cum natura, aliquando sine Deo pariter et sine natura. Cum Deo operatur quando opera justitiae operatur; quia rectae voluntati, et secundum justitiam ordinatae Deus cooperatur. Sine Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ut maius sit qd minus erat. Tres itaq opifi¬
ces sunt in hoc mundo. ds̃. natura. ⁊ artifex.
imitans naturã. Sed hi tres. ualde dispari
potentia. id quod ad effectum ꝑducunt. ef¬
ficiunt. Nam ds in oꝑe suo. nec naturȩ oꝑa
idliget: nec opificis imitantis natura. Opa¬
tur enim ds aliquando sine natura. aliquan¬
do innatura: aliquando supra naturã: Nam
sine natura. ꝓprimũ fecit ipsam naturã. O uan¬
do enim naturã fecit. cooperantẽ naturam
ñ habuit. Non enim potuit qͦd nondum erat:
semet ipsum operari cum eo qui solus erat.
Sic primũ naturam fecit sine natura: ut
postea in natura alia faceret cum natura.
alia supra naturam. Cum natura quippefa¬
cit ea: que de natura scd̾m naturã ꝓ ducit.
Supra naturã facit: quando innatura pre¬
ter cursum naturȩ solitum. ⁊ posse primũ
maiori addita potentia aliquid ad effectũ
producit. Quando gͦ naturã operatur d̾s.

Expanded text:
ut majus sit quod minus crat Tres itaque opifiut majus sit quod minus crat Tres itaque opifices sunt in hoc mundo, Deus, natura et artifex imitans naturam. Sed hi tres valde dispari potentia id quod ad effectum producunt, efficiunt. Nam Deus in opere suo, nec naturae opera indiget, nec opificis imitantis naturam. Operatur enim Deus aliquando sine natura, aliquando in natura, aliquando supra naturam. Nam sine natura primum fecit ipsam naturam. Quando enim naturam fecit, cooperantem naturam non habuit. Non enim potuit quod nondum erat, semetipsum operari cum eo qui solus erat. Sic ergo primum naturam fecit sine natura, ut postea in natura, alia faceret cum natura, alia supra naturam. Cum natura quippe facit ea quae de natura secundum naturam producit; supra naturam facit, quando in natura, praeter naturae cursum solitum et posse primum, majori addita potentia aliquid ad effectum producit. Quando ergo naturam operatur Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
enim uł essentie rerum nichil ee̾. uł forme rerũ
aliter ẽe̾. uł ordo rerum dispositioq ab initio
mam.⁊ antiq institutionis pact̾um nũ quam
secͥus currentia ad huc cunct̾a oustodiunt. Prop¬
tere a gͦ permanent oꝑa dei: quia stabile est in
reb om̃ib quod d̾s fecit. ut maneat semꝑ. Opꝰ
itaq dei ẽ: creare. formare. disponere uniu̾¬
sa. Opus nature est: semina rerum de occul-¬
to sinu ꝑ increm̃ta ⁊ producere: eademq rur¬
sum marcentia cũ concidunt: per defectum
ad occultũ sinum unde prodierant reuo¬
care. Opus artificis cum natura ẽ: ea que ori¬
untur de terra. studio ⁊ industria ad iuua-¬
te. Opus solius artificis est: in subiect̾are¬
rum materia oꝑari. uł disiunct̾a cõponen-¬
do. uł coniunctͥa seꝑ ando: ita ut nec orea¬
re cum do possit. ut sit quod ñ erat. nec cũ
natura fetib rerum increm̃ta tribuere:

Expanded text:
enim vel essentiae rerum nihil esse, vel formae rerum enim vel essentiae rerum nihil esse, vel formae rerum aliter esse, vel ordo rerum dispositioque ab initiomam et antiquae institutionis pactum, nunquam secus currentia adhuc cuncta custodiunt. Propterea ergo permaneant opera Dei, quia stabile est in rebus omnibus quod Deus fecit, ut maneat semper. Opus itaque Dei est creare, formare, disponere universa. Opus naturae est semina rerum de occulto sinu per incrementum producere, eademque rursum marcescentia cum concidunt per defectum ad occultum sinum, unde prodierant revocare. Opus artificis cum natura est: ea quae oriuntur de terra, studio et industria adjuvare. Opus solius artificis est in subjecta rerum materia operari vel disjuncta componendo, vel conjuncta separando; ita ut nec creare cum Deo possit, ut sit quod non erat, nec cum natura fetibus rerum incrementum tribuere,
Abbreviated transcription (Latin):
demũ uniuers a. ingenere suo. singula distin¬
guens. Tempus nascendi. ⁊ tempꝰ moriendi
Primũ scd̾m pͥncipium ⁊ finem describit cursi
temporalia. ⁊ omĩa tempore transeuntia er¬
plicantur. Primũ est opus di. sod̾m est opus
nature. Etium ẽ opus artificis cũ nacura.
quartũ est opus solius artificis. sine natura. Opiis
dei ẽ. essentiam rerum de nichilo creare. mat̾iam
rerum informã disponere motũ aut̃ rerum sub
certo ordine temꝑare. Propt̾ea tͥa hec ad opus dĩ
ꝑtinent: idest essentia rerum. forma. ⁊ ordo. hec
aut̃ tria. sicut postea auct̾or ipse a testatur de
operib dei stabilia sunt. nec temporis capiunt
mutabilitatẽ: quia ⁊ rerũ essentiȩ hoc qͦd sunt.
nũ quã esse desinunt: & rerũ forme scd̾m pͥmã
conditoris sui institutionẽ. in suis generib per¬
petuam idemtitatẽ custodiunt. ⁊ motus rerũ
pͥmi ordinis legem nusquã trausendunt. Ileq

Expanded text:
deinde universa in genere suo distindeinde universa in genere suo distinguens: Tempus nascendi et tempus moriendi. Primum secundum principium et finem describit cursumtemporalia et omnia tempore transeuntia explicantur. Primum est opus Dei, secundum est opus naturae; tertium est opus artificis cum natura; quartum est opus solius artificis sine natura. Opus Dei est essentiam rerum de nihilo creare materiam rerum in formam disponere, motum autem rerum sub certo ordine temperare. Propterea tria haec ad opus Dei pertinent, id est essentia rerum, forma et ordo. Haec autem tria, sicut postea auctor ipse attestatur de operibus Dei, stabilia sunt, nec temporis capiunt mutabilitatem, quia et rerum essentiae hoc quod sunt nunquam esse desinunt, et rerum formae secundum primam Conditoris sui institutionem suis generibus perpetuam identitatem custodiunt, et motus rerum primi ordinis legem nunquam transcendunt. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid in mundo. in quo animo reqͥescere
potuisset. ⁊ non inuenit illud inter omĩa:
siue quia inꝑfecta erant singula. si ue quia
transitoria erant uniu̾sa. Propt̾ea cȩpit fas¬
ticdiare ⁊i repbare omĩa: & tam̃ querere ñ
desiit semper in his gaudiũ plenum. ⁊ in¬
uenire ñ poterat. Tancłe gͦ aliquando mu¬
tabilium conditionẽ agnoscens. uidit se
in utroq errasse: siue quia ea quȩ in gene¬
re suo bona erant. mala e̾e̾ arguit: siue qͥa
ea que transitoria erant. ꝑpe tuo stare pos
putauit. Nunc itaq corrigens sem& ipsũ
pro estimatione pret̾ita. proficetur omĩa qͥ
sub celo sunt simul ⁊ tempore transeuntia.
& tempore suo bona. Quorũ omĩum muti¬
bilitas .⁊ fluct̾uatio quanta sit. ut meliꝰ m¬
telligi possit: uniuersa hȩc ñ solum transire
tempore. s tempore quoq in contraria ire
ostendit dicens. Omĩa tempꝰ habent: ⁊ suis
spatiis cranseunt umu̾sa sub celo. & enũm̾at

Expanded text:
aliquid in mundo in quo animo requiescere aliquid in mundo in quo animo requiescere potuisset; et non invenit illud inter omnia, sive quia imperfecta erant singula, sive quia transitoria erant universa. Propterea coepit fastidire, et reprobare omnia; et tamen quaerere non desiit semper in his gaudium plenum et invenire non poterat. Tandem ergo aliquando mutabilium conditionem agnoscens, vidit se in utroque errasse, sive quod ea quae in genere suo bona erant, mala esse arguit, sive quod ea quae transitoria erant, perpetuo stare posse putavit. Nunc itaque corrigens semetipsum pro existimatione praeterita, profitetur omnia quae sub coelo sunt simul et tempore transeuntia et tempore suo bona. Quorum omnium mutabilitas et fluctuatio quanta sit, ut melius intelligi possit, universa haec non solum transire tempore, sed tempore quoque in contraria ire ostendit, dicens: Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Et enumerat
Abbreviated transcription (Latin):
&r uerba sapientie ad sensum om̃e excellen¬
tia spargunt de his que latent lum̃ aliquos:
⁊ ipsum modicũ est ad totum̃ sr ꝙt̾ea laborat
homo cum uidet illud. ⁊ existimat ingrediͤut
contempletur. & ñ ualet nͥ fuerit cũ ipso sa¬
pentia: ⁊ ostendat ill intus secreta uiarũ
suarum in parte qua gratiosus factus ẽ ad
eam: ⁊ cum hauserit multũ. hoc multum
illi ẽ: & exiguum est ipsum ad plemitudi¬
nem redundantẽ. Iło multa diximꝰ de flucti¬
bus rerum. ⁊ de agitatione contraria eoꝵ q̃
sub celosunt: ⁊ parũ est adhuc hoc totũ ad
totum: & erunt fortassis qui nos ꝓfussores
estimaturi sant in loquendo. quia ñ atten¬
dunt multitudinẽ dicendoꝵ: ⁊ eoꝵ que dic¬
ta sunt profunditatẽ. Nos breuit̾ hoc pro.¬
locuti sumus: ut nouã iterũ reportemus
ad pͥncipium futurȩ mirrationis dietͥionẽ.
pus habent: & suis spatiis transeunt un uier¬
sa sub celo. Quesierat supra eccłastes unum

Expanded text:
et verba sapientiae ad sensum omnem excellenet verba sapientiae ad sensum omnem excellentia spargunt de iis quae latent lumen aliquod, et ipsum modicum est ad totum. Propterea laborat homo cum videt illud, et existimat ingredi ut contempletur; et non valet nisi fuerit cum ipso sapientia, et ostendat illi intus secreta viarum suarum in parte qua gratiosus factus est ad eam. Et cum hauserit multum, hoc multum illi est, et exiguum est ipsum ad plenitudinem redundantem. Ideo multa diximus de fluctibus rerum et de agitatione contraria eorum quae sub coelo sunt; et parum est adhuc totum hoc ad totum; et erunt fortassis qui nos profusiores existimaturi sunt in loquendo, quia non attendunt multitudinem dicendorum, et eorum quae dicta sunt profunditatem. Nos breviter hoc prolocuti sumus, ut novam iterum reportemus ad principium futurae narrationis dictionem, epus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Quaesierat supra Ecclesiastes unum
Abbreviated transcription (Latin):
quo regos & principes crimmosos puniunt.
ꝓ relo equitatis. ⁊int̾ficiunt homines dana¬
tos pro scelerib suis. s precepta legis diui¬
ne accepta potestate. in hoc ipso dõ seruien¬
tes. & hi pro defensione patriȩ ⁊ pace eccłarũ
bella gerunt. & expugnant ininncos pacis.
ne oppͥmant in nocentes. Est ⁊ odium scm̃
quo crmina ochiunt᷑. non homines ⁊ ipsum
aliquando pro t̾rore salubri seueritatem
districtam exteriꝰ corrigendis uitiis irrogat.
n intus ctulcedinẽ dilectionis: qua salutem
hominũ sitit inuiolatã conseruat. Propt̾ea
cempꝰ est odii ⁊ tempus belli: ⁊ omiã tempus
habent. quando iuste fieri habent Profiteri
licet mͥ quod & inpͥncipio: quia ad alta &
subluma ista sensu minor sum ut narrẽ qd̃
oporteat: quia hoo quod ñ oportet ⁊ non con¬
uenit. hoc satis ẽ declinasse si datur. Multa
enũ st̃ in profundo sapientiȩ secreta abscon¬
ctita ⁊ non ualet homo serutari archana enis:

Expanded text:
quo reges et principes criminosos puniunt quo reges et principes criminosos puniunt pro zelo aequitatis, et interficiunt homines damnatos pro sceleribus suis, secundum praecepta legis divinae accepta potestate in hoc ipso Deo servientes. Et hi pro defensione patriae, et pace Ecclesiarum, bella gerunt, et expugnant inimicos pacis, ne opprimant innocentes. Est et odium sanctum quo crimina odiuntur, non homines; et ipsum aliquando pro terrore salubri severitatem districtam exterius corrigendis vitiis irrogat, et intus dulcedinem dilectionis, qua salutem hominum sitit, inviolatam conservat. Propterea tempus est odii, et tempus belli: et omnia tempus habent, quando juste fieri habent. Profiteri licet mihi quod et in principio: quod ad alta et sublimia ista sensu minor sim ut narrem quod oporteat, quia quod non oportet et non convenit, hoc satis est declinasse si datur. Multa enim sunt in profundo sapientiae secreta abscondita, et non valet homo scrutari arcana ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
habent: quia in tempore suo omĩa benefieri
habent. ⁊ bona sunt cũ bene fiunt omĩa:
&e ex om̃ib non st̃ peccata que bene fieri
habent. nec sunt bona peccata. ⁊ sibonũsit.
ut sint ipsa peccata. Ideo tempus non habẽt
peccata & si ꝑmituntur intempore fieri pec¬
cata: & non iuste fiunt quando fiunt: ⁊ iuste
fieri permittunt᷑. quando fiunt. ⁊ cũ facta
fuerint. iuste ordinantur: ⁊ fit tempꝰ ut
fieri ꝑmitantur. & ñ fit tempus ut fiant. qͥa
non bene fiunt: ⁊ bene ꝑmituntur ut iuste
Ubi ẽ tempus lururiandi. ⁊ tempꝰ in ebrian¬
diᷤᷤ S illa bene fieri possunt intẽpore suo.
Idõ ipsa tempꝰ habent. ista tempꝰ non habent:
da nunquã bene fieri habent d forte conta¬
rium uideatur quod positũ et tempus occiden¬
ai. tempꝰ belli. tẽpus oclipndi S hec omĩa be¬
ne fieri possunt. & idõ tempus babent: cum
niste fierihabent slam ẽ ⁊ gladius iustitie.

Expanded text:
habent, quia in tempore suo omnia bene fieri habent, quia in tempore suo omnia bene fieri habent; et bona sunt cum bene fiunt omnia, et ex omnibus non sunt peccata, quae bene fieri habent, nec sunt bona peccata, tametsi bonum est ut sint ipsa peccata. Ideo tempus non habent peccata, et permittuntur in tempore fieri peccata; et non juste fiunt quando fiunt, et juste fieri permittuntur quando fiunt; et cum facta fuerint, juste ordinantur; et fit tempus ut fieri permittantur, et non fit tempus ut fiant quia non bene fiunt, et bene permittuntur, ut juste Ubi est tempus luxuriandi et tempus inebriandi? Sed illa bene fieri possunt in tempore suo: ideo ipsa tempus habent. Ista tempus non habent, quia nunquam bene fieri habent. Sed forte contrarium videatur quod positum est tempus occidendi, tempus belli, tempus odii. Sed haec omnia benjuste fieri habent. Nam est et gladius justitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
secuta fuerant p̃cedunt. ⁊is ine int̾missione¬
hoc agitur in undis magndrũ fluctuationum.
Uenit post fletum risus. ⁊ post risum fletus
succedit: ⁊i cũ dolori gaudium suc cesserit: it̾m
gaͣcdia indolorem cõmu tantur. & omĩa hec
tempus habent: cũ uoluntas hommis ilistitiã
sponte conformat. uł ad patienda suponit
Tempꝰ enim habent omĩa. quando ea uel homo
agit scłm dm̃. uł patitur ꝓ deo: quia scdm̃
dm̃ ambulantẽ omĩa in tempore suo siꝓsꝑaeue¬
niant fouent. si contigant ad uersa exercent.
Ideo omĩa tempꝰ habent. que homo iuste face¬
re potest. uł iustrpati. Quod an̾ sine in uis¬
titia fieriͥ potest non habet tempꝰ unquan
ut fiat. quia ad malũ faciendum homo nul¬
lum tempꝰ accepit: tum propt̃ hoc solum dem¬
pus suum datum ẽ. ut uel corrigat mala q̃
fecit. uł bona suppleat que nondum fecit. Ipt̾ea
peccata tempus non habent. ⁊ omĩa tempus

Expanded text:
secuta fuerant, praecedunt; et sinesecuta fuerant, praecedunt; et sinehoc agitur in undis magnarum fluctuationum. Venit post fletum risus, et post risum succedit fletus; et cum dolori gaudium successerit, iterum gaudia in dolorem commutantur. Et omnia haec tempus habent, cum voluntas hominis se per jussponte conformat, vel ad patienda supponit. Tempus enim habent omnia, quando ea homoagit secundum Deum, vel patitur pro Deo, quia secundum Deum ambulantem omnia in tempore suo si prospera eveniant, fovent; si contingant adversa, exercent. Ideo omnia tempus habent quae homo juste facere potest vel juste pati. Quod autem sine injustitia fieri non potest, non habet tempus unquam ut fiat, quia ad malum faciendum homo nullum tempus accepit, cui propter hoc solum tempus suum datum est, ut vel corrigat mala quae fecit, vel bona suppleat quae nondum fecit. Propterea peccata tempus non habent; et omnia tempus
Abbreviated transcription (Latin):
scdni de oꝑe artificis ẽ cum natura. Nam pͥ-¬
mum opus solus nature erat. ⁊ ipsum tran¬
sitorium erat : nc̃ autẽ opus artificis simul
sub sole: ⁊ letitia quȩ de natiuitate uel plan¬
tatione suboritur. mortis & eradicationis
cis sine opere naturȩ ⁊ ipsa plurima enume¬
rantur: ⁊ omĩa transitoria eẽ demonstrant᷑:
ut ingradib suis uanitas excrescat. Et tam̃
uniu̾sa hec sicut mutabilitate uana st̃̾: ita
ratempore congrua fiunt: ut in his om̃ib ħo.
& si statum et̾nitatis tenere non potest: ser¬
uare tam̃ studeat ordinẽ rationis. T̾empus
occidendi. ⁊ tempus sanandi. T̾empus destru-
pus ridendi. Tempꝰ lugendi. ⁊ tẽpus saltandi:
& multa alia que enumerant᷑. ⁊ alia multa
que enumerari ñ possunt: ⁊ in his omib uita
humana uicissitudinẽ patitur ⁊ subiacet
mutabilitati. Transeunt enĩ ista omĩa super
eam ⁊ incurrunt uicissim alia post alia: ⁊
subsequnt᷑ que precesserant. ⁊ rursum q̃

Expanded text:
 est artificis, cum natura. Nam primum opus solius naturae erat, et ipsum transitorium erat. Nunc autem opus artificis cum nasub sole, laetitia quae de nativitate vel plantatione suboritur mortis et eradicationis cis sine opere naturae, et ipsa plurima enumerantur, et omnia transitoria esse demonstrantur, ut in gradibus suis vanitas excrescat; et tamen universa haec sicut mutabilitate vana sunt, ita tempore congrua fiunt, ut in his omnibus homo, et si statum aeternitatis tenere non potest, servare tamen studeat ordinem rationis. Tempus occidendi et tempus sanandi. Tempus despus ridendi. Tempus lugendi et tempus saltandi. Et multa alia quae enumerantur, et alia multa quae enumerari non possunt. Et in his omnibus vita humana vicissitudinem patitur, et subjacet mutabilitati. Transeunt enim ista omnia super eam, et incurrunt vicissim alia post alia; et subsequuntur quae praecesserant, et rursum quae
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalis etiam intelligentiȩ recordemur.
Paulatim nãq ꝓmouet se sermo sapientie
ad sp̃ualia contingenda: ut exercitatũ am¬
mũ ad interiora subducat. Ouas gͦ uitas
supra distinximꝰ. unã scd̾m carnem: alte¬
ram scd̾m spm̃ .U ita autẽ carnalis tẽpore
prior ẽ : pro eo quod omĩs homo prius in car

Expanded text:
spiritualis etiam intelligentiae recordemur. spiritualis etiam intelligentiae recordemur. Paulatim namque promovet se sermo sapientiae ad spiritualia contingenda, ut exercitatum animum ad interiora subducat. Duas ergo vitas supra distinximus: unam secundum carnem, alteram secundum spiritum. Vita autem carnalis tempore prior est, eo quod om
Abbreviated transcription (Latin):
uł sub iudicio cadenti in ꝑpetuum ad uersa sint
omĩa. uł feliciter consũmato subiecta sint um¬
uersa. U bi enim odium et̾num erit. illic erit¬
& bellum perpetuũ: ⁊ ubi erit et̾na dilectio:
ibi pax sempit̾na constabit. Neq ibi dicetur.
tempꝰ pacis. ⁊ tempus belli. sicut non dicet᷑ tẽpꝰ
dilectionis ⁊ tempꝰ odii. serit bellum ⁊ par: bel¬
lum sine fine: & sine fine pax. Non eniin ȩstimce
homo ualde metuend̾u bellum. cui potest pax
succedere: neq pacem illam ueram quã bellũ
sub sequens potest ꝑturbare: quia cunctͥa quȩ
transeunt uana in hoc ipso reputanda sunt. qd̃
Quid habet homo ãnpliꝰ delaboresuo. Ergo
in incerto currit labor hominis: quia ampliꝰ
habere non potest de labore suo. nec contẽtus
sit homo his que labore suo constant: qͥaua¬
na st̃ omĩa ⁊ tempore transeunt. tempore fi¬
temporũ. scd̃m ea que foris uoluu̾nt᷑ intẽꝑe.

Expanded text:
ut vel sub judicio cadenti in perpetuum adversa sint ut vel sub judicio cadenti in perpetuum adversa sint omnia, vel feliciter consummatio, subjecta sint universa. Ubi enim odium aeternum erit, illic erit et bellum perpetuum: et ubi erit aeterna dilectio, ibi pax sempiterna constabit. Neque ibi dicetur tempus pacis, et tempus belli, sicut non dicetur tempus dilectionis, et tempus odii: sed erit bellum, et pax: bellum sine fine, et sine fine pax. Non ergo existimet homo valde metuendum bellum, cui potest pax succedere: neque pacem illam veram, quam bellum subsequens potest perturbare: quia cuncta, quae transeunt, vana in hoc ipso reputanda sunt quod Quid habet amplius homo de labore suo? Ergo in incerto currit labor hominis: quia amplius habere non potest de labore suo, ne contentus sit homo iis quae labore suo constant: quia vana sunt omnia, et tempore transeunt, tempore fitemporum, secundum ea quae foris volvuntur in tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ tempꝰ sanandi: tempus pacis subseqͥtur.
& erat illud primũ. hoc autem noinssime
cõmemoratũ est: ut pͥncipium ⁊ fimis cũ me¬
diis om̃b laboribus & ꝑiculis concludat᷑. ut
uita hominis numquã tuta sit: que ꝑtransit
ut desinat. Exiuit enim homo ut recederoe
⁊i non staret cũ lõ & fecit pactum dilectionis
ad uoluntatẽ huius mundi: ut requiesceret
in ea. & noluit ds fȩdus istud sustinere. ut
ꝑ maneret in abalienationẽ: ⁊ suscitauit con¬
tra eum que ꝑuerse dilexerat. ut ad uersa¬
rentur & affligerent. illum. & factum est
homini bellum cum omĩb quem mundo st̃:
ut dolorem ⁊ afflictionẽ in ueniat meis. do¬
nec reuertatur ad pacem cum do. e ad pa¬
cem eius se cõponent omĩa. ut subiecta sint
humili. que fuerant aduersa elato. Ponmm
enim cunct̾a plccata fuerant sicut in nous¬
simo pacabuntur unuier sa: ut in medio q̃
transeunt in certa sorte ꝑ currant. donec ueniat

Expanded text:
propter tempus sanandi, tempus pacis subsequitur. propter tempus sanandi, tempus pacis subsequitur. Et erat illud primum, hoc autem novissime commemoratum est: ut principium, et finis, cum mediis omnibus laboribus et periculis concludatur: ut vita hominis nunquam tuta sit, quae pertransit ut desinat. Exivit enim homo ut recederet, et non staret cum Deo: et fecit pactum dilectionis ad voluptatem hujus mundi, ut requiesceret in ea. Et noluit Deus foedus istud sustinere ut permaneret in abalienatione: et suscitavit contra eum quae perverse dilexerat, ut adversarentur, et affligerent illum: et factum est homini bellum cum omnibus quae in mundo sunt, ut dolorem et afflictionem inveniat in eis donec revertatur ad pacem cum Deo. Tunc ad pacem ejus se component omnia: ut subjecta sint humili quae fuerant adversa elato. Primum enim cuncta pacata fuerant, sicut in novissimo pacabuntur universa: ut in medio quae transeant incerta sorte percurrant; donec veniant
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ue aliud esse possint: & sunt in his bo¬
na im ala. Et que bona st̃ et̾na sunt. ut
semper bona sint: ⁊ quȩ mala sunt. similiter
et̾na sunt. uit semꝑ sint mala. Non de his tͥ
dicitur. tempus dilectionis & tempꝰ odii. Nam
illie eterna dilectio ẽ: ⁊ odium et̾num: qm̃ q̃
diligenda sunt ibi semꝑ diligenda st: ⁊quȩ
odienda sunt. semꝑ st̃ odienda. In terim autẽ
nẽ intempore dum cunct̾a incerca sunt. ea q̃
transeuntib nobis occurrunt ꝓtempore se
cõmutant: ut alteri in malu̾ cedat. qd̾ alteri
faustũ extit̾at. quod iste ad uersũ doluit:
ille sibi felicit̾ prouenisse cognoscat. Iropt̾ea
inhis om̃ib que tempore transeunt. tempꝰ est di¬
lectiom̃s ⁊ tempꝰ odii. ut non firmet cor suum
homo ad ea uł dilect̾ione uł odis. que possunt
& odio habita iterũ iuste diligi. & dilectarur¬
sum iuste odio haberi. Tempꝰ belli ⁊ tẽpuspaeis.
Propt̃ tempꝰ occidendi: tempus belli ordinatur.

Expanded text:
tur, ut aliud esse possint: et sunt in his botur, ut aliud esse possint: et sunt in his bona et mala. Et quae bona sunt, aeterna sunt, ut semper bona sint, et quae mala sunt, similiter aeterna sunt, ut semper sint mala. Non de illis tibi dicitur: Tempus dilectionis, et tempus odii. Nam illi aeterna dilectio est, et odium aeternum: quoniam quae diligenda sunt, ibi semper diligenda sunt: et quae odienda sunt, semper sunt odienda. Interim autem nunc in tempore dum cuncta incerta sunt, ea quae transeuntibus nobis occurrunt, pro tempore se commutant, ut alteri in malum cedat quod alteri faustum exstiterat: et quod iste adversum doluit, ille sibi feliciter provenisse cognoscat. Propterea in iis omnibus, quae tempore transeunt, tempus est dilectionis et tempus odii: ut non firmet cor suum homo ad ea vel dilectione, vel odio: quae possunt et odio habita iterum juste diligi, et dilecta rursum juste odio haberi. Tempus belli, et tempus pacis. Propter tempus occidendi, tempus belli ordinatur:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ putant sepe bene se diligere. ⁊ male sedi¬
ligunt: quia in his que diligunt ueritatẽ ñ
diligunt: nec ea diligunt ꝓpt̾ ueritatem.
Similit̾ octia exereent plurimi uactant
zelum suum ꝓ iustitia & equitate.  latet
intus rixa in corde: ⁊ furor seuus odio se
pascens iniquo. & ꝓpterea ñ possunt discer¬
nere tempꝰ suum priuatꝰ amor & odium: ꝗa
non secunt᷑ iuditium iustitiȩ ⁊ uericatis. sed
suo nutu feruntur in appetitꝰ prauos: ut fa¬
ciant que uolunt. Diligunt ⁊ odiunt. a¬
mant ⁊ celant: sepe que ñ debent. sepe qͦndo
sio fit magna amoris ⁊ odis: & disꝑgitur
cor inunuersam uanicatẽ fugiens que recda
sunt: ⁊ quȩ praua st̃ concupiscens. Propt̾ea
positũ est homini tempꝰ amoris ⁊ odii: ut in¬
telligat ⁊ discernat quando ex hisque pro
cẽpore bona & mala e̾e̾ possunt. aliqͥd uł
appetere debeat. uł declinare. Nam ereͤ
temꝑa quȩd̾a sunt quȩ tempore ñ mutan¬

Expanded text:
et putant saepe bene se diligere, et male diet putant saepe bene se diligere, et male diligunt: quia in iis, quae diligunt, veritatem non diligunt: nec ea diligunt, propter veritatem. Similiter odia exercent plurimi, et jactant zelum suum pro justitia et aequitate: et latet intus rixa in corde, et furor saevus odio se pascens iniquo. Et propterea non possunt discernere tempus suum primitus amor, et odium: quia non sequuntur judicium justitiae et veritatis, sed suo nutu feruntur in appetitus pravos, ut faciant quae volunt. Diligunt, et odiunt, amant, et zelant, saepe, quae non debent, saepe quando sio fit magna amoris et odii, et dispergitur cor in universam vanitatem fugiens, quae recta sunt et quae prava sunt concupiscens. Propterea positum est homini tempus amoris et odii: ut intelligat et discernat quando ex iis, quae pro tempore bona et mala esse possunt, aliquid vel appetere debeat vel declinare. Nam extra tempora quaedam sunt quae tempore non mutan
Abbreviated transcription (Latin):
tionem proximoꝵ necesse ẽ non reticere.
Unde ñ solum opera hominũ s ⁊ uerba
fugientis uitȩ in certũ seqͥmur. ut totũ
uanitas occupet. ⁊ nichil stabile uel con¬
stans relinquatur: cũ nec semꝑ dicere pos¬
sumꝰ quȩ scimus. nec semper qͥue nouimꝰ
reticere. & nuiꝰ tacuisse noceat quȩ dicenda fue¬
rant: nẽ uero dixisse culpasit. quȩ fuerant re¬
ticinda. Item sepe ñ possimus cum uelimꝰ. &  non ue
limus cũ possumꝰ. Sepius autẽ utrũq non debe¬
amus cum facimus. In hoc magnum ẽ incertũ
n caligo ignorationis profunde: ut in eitetur
homo de tempore ad tempꝰ: & non incelligat
tempus suum momĩ oꝑe suo. Tempus dileca¬
onis. ⁊ tempꝰ odii. Multa sunt que diligun¬
tur in hoc mundo: & similit̾ odiuntur plu¬
rima. Et in om̃ib quȩ diligunt᷑. pauciueri¬
tatem diligunt: ⁊ in his que odiunt᷑. pauei
odiunt imquitatẽ. Propt̃ hoc homines dilig̃t

Expanded text:
tionem proximorum necesse est non reticere. tionem proximorum necesse est non reticere. Unde non solum opera hominum, sed et verba fugientis vitae incertum sequuntur, ut totum vanitas occupet: et nihil stabile vel constans relinquatur: cum nec semper dicere possimus quae scimus, nec semper quae novimus, retinere: et nunc tacuisse noceat, quae dicenda fuerant: nunc vero dixisse culpa sit, quae fuerant reticenda. Item saepe non possumus, cum volumus: elumus, cum possumus: saepius autem utrumque non debemus, cum facimus. In hoc magnum est incertum, et caligo ignorationis profundae: ut jactetur homo de tempore ad tempus, et non intelligat tempus suum in omni opere suo. Tempus dilectionis, et tempus odii. Multa sunt quae diliguntur in hoc mundo, et similiter odiuntur plurima. Et in omnibus, quae diliguntur, pauci veritatem diligunt: et in iis, quae odiuntur, pauci odiunt iniquitatem. Propter hoc diligunt homines,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam intelligend̾a: & utitur ipsa sapientia
oꝑib suis. ut se manifesta. innobis. Multa st̃
que in parabolis dicunt᷑: & profunda scru¬
tatione digna:. s non cunͦta exire uolunt.
ut semꝑ intus requirantur. Tempis tacen¬
di ⁊ tempꝰ loquendi. Prius tempꝰ tacendi:
postea tempꝰ loquendi. Sapientia enim de
corde exit. nec alitund habet de lingua
quod recte proferri possit. nisi prius uerbũ
intelligentia formet. Propt̾ea prius est tem¬
pus tacendi. post tempꝰ loquendi: qmͣ au¬
reuerentia abut̾endo conteminunt. Quapp¬
ter tempꝰ tacendi est: cũ auditores ad moni¬
tionis omĩmodis inpatientes aspicimꝰ. Tempꝰ
aut̃ loquendi. cum eos uerbũ uł desidera¬
re. uł saltem sustinere uelle uidemus.
Propt̃ hoc quoq tempus tacendi ẽ: quia
in his que discutere ñ possumꝰ. p̾sumere
ñ debemus: ⁊ item tẽpus loquendi. quia
alia que possumꝰ cõprehendere. propt̃ erudi¬

Expanded text:
tiam intelligendam: et utitur ipsa sapientia tiam intelligendam: et utitur ipsa sapientia operibus suis ut se manifestet in nobis. Multa sunt quae in parabolis dicuntur et profunda scrutatione digna; sed non cuncta exire volunt, ut semper intus requirantur. Tempus tacendi, et tempus loquendi. Prius tempus tacendi, postea tempus loquendi. Sapientia enim de corde exit, nec aliunde lingua habet quod recte proferre possit, nisi prius verbum intelligentia formet. Propterea prius est tempus tacendi, post tempus loquendi: ut preverentia abjiciendo contemnunt. Quapropter tempus tacendi est, cum auditores admonitionis omnimodo impatientes aspicimus; tempus autem loquendi, cum eos verbum vel desiderare vel saltem sustinere velle videmus. Propter hoc quoque tempus tacendi est, quia in iis quae discutere non possumus, praesumere non debemus. Et item tempus loquendi: quia alia quae possumus comprehendere, propter erudi