comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nemas u̾i qͥs ita donat ut si qͥd humanitꝰ ei ꝯtigiss. ħr ⁊ is qͥ accep̃. Sinau suꝑ¬
uuxiss: qͥ donauit recipet. ł si eum donationis penituisset. aut pͥor decesser iseu
donatũ sit. he᷑ mortis cã donatõnes: ad exempłu legatoꝵ redacte st̃ ꝑ oĩa. Lã
cum prudentib ambiguũ fuerat utr donat᷑onis em legati instar eam retin̾ẽ
inauit ꝯstõ. et in sũma mortis ea donat᷑o ÷ : cũ mnagis se qͥs uelit ħre qͣm eu̾
cir donat. Magisꝙ eum eui donat qu̾ã Hedem suum. Sie ⁊ apud hom̾ũ tele¬
et si n tciant᷑ hãnt plenissim̃ ⁊ ꝑfectũ robur. ⁊ tͣditionis necessitas tucumbat
rertos soliios amplauit. quastare n sñ insinuat̃one statuit. ⁊ quasdła domina¬
teoes sncien que penitꝰ insinuone fieri minime desidant. s inse ple¬
nossiena ht sirmitatem . alia insuꝑ multa adubiorem exitũ donationis

Expanded text:
nem, cum quis ita donat, ut, si quid humanitus ei contigisset, haberet is qui accepit: sin autem supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum sit. hae mortis causa donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere ma mortis causa donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum. sic et apud Homerum Teleet si non tradantur, habeant plenissimum et perfectum robur et traditionis necessitas incumbat ampliavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fieri minime desiderant, sed in se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum
Abbreviated transcription (Latin):
hedem suũ dãpnare ne altiꝰ tollat edes suas. ne luminib ediũ uicini of¬
salria rer̃ sb̃a. Est au ius incorꝑe. quo sublato ⁊ ipm̃ tolli necesse est.
ysufructꝰ apͥetate seꝑationẽ recipit. Iđꝙ płunis mois accidit. Ut ecce.
Si qͥs alicui usum fructũ legoiũt. Tam ħes nudam ħt ꝓpͥetatem: lega¬
fund̃ legare potest. Sine testamento uero si qrus uelit alii usum fruetum
ꝯstituere: pactionib stipulationib id effic̾e debet. Ne tn ĩuniũsũ ĩutiles

Expanded text:
heredem suum damnare, ne altius aedes tollat, ne luminibus aedium vicini oftantia. est enim ius in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse est. Usus fructus a proprietate separationem recipit, idque pluribus modis accidit. ut ecce si quis alicui usum fructum legaverit; nam heres nudam habet proprietatem, legafundum legare potest. sine testamento vero si quis velit alii usum fructum constituere, pactionibus et stipulationibus id efficere debet.
Abbreviated transcription (Latin):
diũ ipꝰ eẽ. dimidiũ fisci ł cticitatis. ꝑ tͣditionẽ quoꝙ iure fili res nob̾ acqͥ¬
uolentis in aliũ tͣnsferre ratã ħri. ⁊ io cuiꝰcumq gn̾is sit corꝑalis res: tͣdi
possit. ⁊ adno tradita alienatur. Itaꝙ stipendiaria quoꝙ ⁊ tͥbutaria p̃dia: eode
mͦ alienant᷑. Uocant᷑ aũ stipendiaria ⁊ tͥbutaria p̃dia: que inꝓiuntis sunt¬
tionis aut dotis. aut qualibet alia ex cã tradantur sine dubio tͣnsfer̃t᷑. Uen¬

Expanded text:
dium ipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure dium ipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure nsferre, ratam haberi. et ideo cuiuscumque generis sit corporalis res, tradi potest et a domino tradita alienatur. itaque stipendiaria quoque et tributaria praedia eodem modo alienantur. vocantur autem stipendiaria et tributaria praedia quae in  ex causa donationis aut dotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: ven
Abbreviated transcription (Latin):
est ficuti lac. n pili. ⁊ lana. Itaꝙ agni ⁊ edi. ⁊ uituli. ⁊ eculi. stati quoꝙ nili
iure dñii sũt fructuarii. Partus uero ancille infructu ñ ẽ. Itaꝙ ad dnm̃n
ꝓpͥetatis ꝑtinet. Absurdum .It. uidebatur hõiem in fructu esse ẽu oĩtis frric¬
et inuineaꝵ demortuidi ł arboꝵ loc̃. alias debet fubititure. Recte .N. cołe
debet. ⁊ quasi bonꝰ pater familias uti debet.Thesauros qͦs qͥs insuo loco in¬
uenĩt: diuꝰ adrianus nͣlem eqͥtat̾e secutꝰ ei ꝯcessit qui inueni̾t. Id̾ ꝙ statuit
si qͥs insaero aut in religioso loco foctutto casu inuen̾it. At si qͥs inalieno lo¬
co non data ad ħ oꝑa s fortuito easu uruen̾it: dimidiũ dño soli ꝯcefsit ⁊ que¬
nienter.i qͥs incesaris loco inuenĩt: dimidiũ inuetoris. dimidiũ cesariᷤᷤ
esse statuit. Etii ꝯueniens est. ut si qͥs inpublico loco ł fiscali ĩuenĩt: dimi¬

Expanded text:
st, sicuti lac et pilus et lana: itaque agni et haedi et vituli et equuli statim naturali iure dominii sunt fructuarii. partus vero ancillae in fructu non est, itaque ad dominum proprietatis pertinet: absurdum enim videbatur hominem in fructu esse, cum omnes frucet in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet substituere. recte enim colere debet et quasi bonus paterfamilias uti. Thesauros, quos quis in suo loco invenerit, divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dimidium domino soli concessit. et convenienter, si quis in Caesaris loco invenerit, dimidium inventoris, dimidium Caesaris esse statuit. cui conveniens est et si quis in publico loco vel fiscali invenerit, dimi
Abbreviated transcription (Latin):
Quieq̃d añ eoꝵ ceꝑis eo usꝙ tuñ eẽ intellig̾r doñ tua c̾todia coercet᷑. Cũ uͦ euaser̃ e̾todiã tuã
ẽ an si fera bestia ita uiln̾ata sit ut capi possit stati tua ẽe ĩtesligatur. qͥb p̃lacuit stati tuã
ẽs ⁊ eo usꝙ tuã uid̾i donꝰ eã ꝑseqͣris. d̾ si d̾sieris ꝑseqͥ desin̾e tuã ẽẽ nruesus fieri occupan¬
tis: Alt ñ ałr putai̾ᷤunt tuam ẽe qua si ceꝑis. S posteriore sententiã nos ꝯfirmamꝰ. q
multa aceid̾e solent. ut eam ñ capiã sħiapͥ. acpiũ ꝙͦ natura fera ẽ. Itac qͣ in arbore tua ꝯ¬
sed̾int ãnqͣ ate malues includantur.non magis tue ẽe intelliguntur qm uolues q̃ in
tua arbore nicł feri̾rit. Icło ꝙ fi aliꝰ eas ineluser̃ is eoꝵ dñs er̾. fauos ꝙͦ si qͦs effec̾i̾nt: qͥlib
exim̾e .pͣ. plane integͣ re. si ꝓuibis ingͥdientẽ infund̾ tuũ potes c̃ uire ꝓhib̾e ne ĩgliat᷑.

Expanded text:
ua custodia coercetur: cum vero evaserit custodiam tuam est, an, si fera bestia ita vulnerata sit ut capi possit, statim tua esse intellegatur. quibusdam placuit, statim tuam esse et eo usque tuam videri, donec eam persequaris;  aliter putaverunt tuam esse, quam si ceperis. sed posteriorem sententiam nos confirmamus, quia multa accidere solent, ut eam non capias. Apium quoque natura fera est. itaque quae in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tuae esse intelleguntur, quam volucres quae in tua arbore nidum fecerint: ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. favos quoque si quos hae fecerint, quilibet exim
Abbreviated transcription (Latin):
sexꝰ u̾ecundiã egͥdiens. s pietate ꝓducta ñ ꝯtine ĩ uriã pupilloꝵ. admittit eã ad
accusationem. Inpub̾es ñ possut̃ tutores suos suspectos postulare. Puberes aũ cu
S aniteꝗͣ. incipiat ger̾e tuteła tutor. posse eũ quasi suspectũ remoiĩ id̾ iulian
Si qͥs au̾ suspeotꝰ p̾tulat᷑: Ead̾ cognit̾o diffiniat᷑. int̾cidit᷑ ei administratio. ut papinia¬
mta pupillo deẽnant᷑ cauetur epistola diuoꝵ seu̾i. ⁊ ãtonini. ut inpossessione bonoꝵ
etꝰ puputꝰ mectatur. Et q̃ mora detiora futura sut̃: dato curatore distrahi iubent᷑.
tend plauit. Siᵈ flle remittit᷑ qͥ data perunia ministiũ tutele redem̾i̾t. Hib̾t̾
q̃ si fraudtilent gessisse tuteła filioꝵ uł nepot patͦni ꝓbet᷑. Ad pfectũ urb remit¬
pt᷑ puniendꝰ. Nouissime sciend̾ ÷ ees qͥ fraudulent᷑ tuteła ł curã ad ministiat.
ctia sisatis offert: remouendos atutela. qr satis det̃o ꝓͥfitꝰ tutoris maliuolum

Expanded text:
dientem sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem csit. sed et antequam incipiat gerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum removeri, idem Iulianus Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniamenta pupillo decernantur, cavetur epistula divorum Severi et Antonini, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur. endum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis offerent, removendos a tutela, quia satisdatio propositum tutoris malevolum
Abbreviated transcription (Latin):
flum .i. p. Ꝙ sipꝰ aliqd̾ t̃pꝰ ad pͥorem alueñ reu̾sũ fu̾it flum: turiꝰ nouꝰ alueus
eon ẽẽ ineip̃ qͥ ꝓpe ripa eiꝰ p̃dia possident. Alia sane cã ẽ. si cꝰ totꝰ agͥ ĩ uridatꝰ
dñs fuerat. Ut eece. si qͥs exalienis uuis aut oliuis. aut spicis. uiũ aũ oleũ.
a at frum̃t᷑ fecĩt. ł ex alieno auro ł arg̃nto. ł ere ues aliꝙ fecĩt . ł ex alieno
umo n melle mulsũ miscuerit. ł ex alienis medieamtis emplastr᷑ ł col¬
liriũ ꝯposuer̃. ł ex aliena lana uestim̃t᷑ feci̾t. ł ex alienis tabuł manẽ. ł
armariũ. ⁊ subsellũi fabͥcaũit.: etiã yꝰmultas sabinianoꝵ ⁊ ꝓculianoꝵ ã¬
brguitates. placinit media sententia ex istimantiũ. si ea sp̃es ad mat̾iam redu¬
ei possit: eum uidł dñm e̾e qui mat̾ie d̾ns fuerat. S si reduei ñ possit.: eum¬

Expanded text:
 ad priorem alveum reversum fuerit flumen, rursus novus alveus eorum esse incipit qui prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus dominus fuerit: ut ecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex alieno auro vel argento vel aere vas aliquod fecerit, vel ex alieno vino et melle mulsum miscuerit, vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricaverit. et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum videri dominum esse qui materiae dominus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
tis cã senatꝰ censint posse ece⁊ reꝵ usũ fructũ ꝯstititi. Ut tñ eo nõie ħedi ut¬
liter caueatur. Itaꝙ si pecunie usu fructus legatꝰ sit.ita datur legita¬
rio ut eiꝰ fiat ⁊ legatariꝰ satis dat ħedi de tanta pecimia restrauenda si mori¬
etur aut capite minuetur. Cetẽ quoꝙ res ita tradunt᷑ legatario. ut eiꝰ fiati.
S estimans his: satis cdatur. ut si morietur. aut capite minuet᷑: tanta pecunia
restaturatur. ꝗͣ te hee fum̃t estimate. Ergo senatus non fecit ꝙͦ ear reꝵ usũ
fructũ. nec .rẜ. pst̾at. s ꝑ caution̾e quasi usũ fructũ ꝯstituit. fi̾nitur aũ ułi
fructꝰ morte fruettiarii. ⁊ duab capitis diminutionibꝰ maxͣ ⁊ media. ⁊ nõ
utendo ꝑ mod̾ ⁊ tempꝰ. q̃ oĩa nr̃a statuit ꝯstito. Item finitur usus fructꝰ: sidño

Expanded text:
 usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec enim poterat, sed per cautionem quasi usum fructum constituit. Finitur autem usus fructus morte fructuarii et duabus capitis deminutionibus, maxima et media, et non utendo per modum et tempus. quae omnia nostra statuit constitutio. item finitur usus fructus, si dom
Abbreviated transcription (Latin):
eumꝰ du̾m efficiũt qua rõne ueriꝰ esse uicłr et si rem ꝓ delicto ad̾no habi¬
tam ocempau̾it qͥs: statỹ eum dñm effici. ꝓderelicto autem łre ꝙ dominꝰ
ea nte auerit: ut idreu sua esse nollet. ioꝙ statym᷑ dñs desiit. Alia ea ẽ¬

Expanded text:
eum dominum efficiunt. Qua ratione verius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habieum dominum efficiunt. Qua ratione verius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suaram esse nollet, ideoque statim dominus ess
Abbreviated transcription (Latin):
bulaꝵ. tñ recte dr̾ ñ iure gentiũ .i. zuire naturali id effier.S si ĩs qͥuendi¬
dit fidem emptoris secutꝰ est: dicend̃ ⁊ statĩ rem emptoris fi. Nicħ aũ ititer est
is qui exhis negotiis rem uendid̾it. ⁊ tracdio̾it: facit eam accipientis.
ne luti si rem qua. tͥ aliquis ꝯmodauit. aut locarut. aut ap̃ te deposuit
uendidit tͥ aut donau̾it. Quauis.⁊ł. ex ea cã tͥ eam non tͣdidit: eo t᷑a ip̃o qd
patitur tuam esse. statym ad qͥritur tͥ ꝓpͥetas ꝑũ acsi eo nõĩe tradita fu¬
isset. It̃ si qͥs mees in outo depõttas uendicłit. simł atꝙ elaues horrei teli¬
derit emptori: tnsfert ꝓpͥetate̾ meiuĩ ademptorem. Hoc ampliꝰ int̾dum
et incertam ꝑsonã collata uoluntas dñi transfert re⁊ ꝓprietatem
Ut ecce p̃tores ł ꝯsules qui missilia iactant iniulgo: ignoiant ꝗ eors
quisq exceptus sit. Et tam̃ qr uolunt quod quisꝙ exceꝑit eiꝰ esse . statun

Expanded text:
amen recte dicitur et iure gentium, id est iure naturali, id effici. sed et si is qui vendidit fidem emptoris secutus fuerit, dicendum est, statim rem emptoris fieri. Nihil autem interest, isque ex his negotiis rem vendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex eeo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius interdum et in incertam personam collocata voluntas domini transfert rei proprietatem: ut ecce praetores vel consules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus sit, et tamen, quia volunt quod quisque exceperit eius esse, statim
Abbreviated transcription (Latin):
tionis tutoris ꝑ ꝙͣ libtas łciuitas eiꝰ amitut᷑: oĩs tutela ꝑit. minima aũ copitis dinis¬
ntione tutoris uelit si se in adoptionẽ dd̾it: legitima tm̃ tutela ꝑit. cete ñ peũt.
S pupilli ⁊ pupille capitis dimito licet minima sit. om̃s tutelas tollit. Prctea ꝑ ad
tutele dͣponũt scd̃m ea que aifiꝰ ponemꝰ. De curationibꝰ
Aserdi pub̾es  femine uiri potentes usq ad uigesimũ añ qͥntũ ꝯplet᷑ eura¬
toies acerpuĩt. qͥ licet p̾ub̾es sint ad huc tñ hꝰ etatis st̃ ut uegotia sua tueri nõ
possint. Dant᷑ aũ euratores aibꝰ isdem magistratib aqͥb ⁊ tutores. s curator testam̃¬
to ñ dat᷑. sdatꝰ ꝯfirmatur dec̾to p̃toris uł p̃sidis. Itẽ mu̾ti ad olescentes. curatoes
non recipuũt p̾t qm inlitẽ: surator ⁊t. ad c̾tã cãm dari pot̾. Furiosi ꝙͦ ⁊ ꝓdigi: licqꝙ

Expanded text:
toris, per quam libertas vel civitas eius amittitur, omnis tutela perit. minima autem capitis deminutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum tutela perit, ceterae non pereunt. sed pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qututelae deponunt secundum ea quae Masculi puberes et feminae viripotentes usque ad vicesimum quintum annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius aetatis sunt, ut negotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam dari potest. Furiosi quoque et prodigi, licet
Abbreviated transcription (Latin):
mort̾e aui inpotestat᷑e patris sui recasuri ñ st̃. Itaq si moriente auo pat̾ eoꝵ uiũ ⁊ in po
aut rͣa mortuus ẽ. aut ħ sit de potestate patͥs: tẽ hi qͥ in potestatẽ eiꝰ cad̾e ñ posst̃: sui
uiris fuit. NCñ aũ is qͥ ob aliqd̾ maleficiũ ĩ insuła deportat᷑ ciuitat̾ẽ amittit. seqͥt᷑ ut qͥ
eo mͦ ex numo ciuiũ romanoꝵ tollit᷑. ꝑin ac si mortuo eo dͤsinũt libi inpotestate eiꝰ eẽ. Pa¬
ri rone ⁊ si is qͥmipotestate ẽ parentis inĩsuła deportatꝰ fui̾t: desiit inpotestate parentis
esse. s si ex indulgentia pͥncipali restituti fu̾i̾nt: ꝑ oĩa pͥstinũ statũ rectpitĩt relegati
aũ patres inĩsuła inpotestate sua lib̃os retinẽt. qͣrio lib̃i relegati: in potestate paren

Expanded text:
mortem aui in potestate patris futuri non sunt, uelut si moriente auo pater eorum aut iam cadere non possunt, sui iuris fiunt. Cum autem is, qui ob aliquod maleficium in insulam deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Romanorum tollitur, perinde acsi mortuo eo desinant liberi in potestate eius esse. pari ratione et si is qui in potestate parentis sit in insulam deportatus fuerit, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Relegati autem patres in insulam in potestate sua liberos retinent: et e contario liberi relegate in
Abbreviated transcription (Latin):
dier̾. ꝙ tñ ut sceuola dicebat sic debi ꝯputari ne munꝰ sint ꝗͣ qͥnqͣgͥnta dies. datꝰ aut̃
tictor ad uniu̾sũ patͥmoniũ datꝰ ẽe gͤedit᷑. Qui tuteła alicꝰ gessit: muitꝰ curator eiꝰdem¬
fieri possunt: ⁊ꝙͣ om̃s tutores possunt siue testam̃tari sint siue n. s altꝰ gͥnis ru¬
tores. qr̾ ⁊si legitumꝰ sit tutor. accusari potĩt. Q si patͦnꝰ. id̾ erit ad huc dicend̾. dum¬
mͦ memin̾i mꝰ fame patͦn parcend̾. lie ut spectꝰ remotꝰ fuĩt. Conseqͣns ẽ ut ui¬
deamꝰ qͥ possit suspostos postulare. Et sciendũ ẽ qͣi publicã eẽ hanc actionẽ. hoc est
oib pat̾e. Quin immo ⁊ mulieres amittuntur ex rescͥpto diuoꝵ seũi: yantoniti. S hee
sole q̃ pietatis necessitudine ducte ad hoc ꝓced̾t. Ut puta mat̾. nutͥx ꝙͣ yauia possũt.

Expanded text:
en, ut Scaevola dicebat, sic debet computari, ne minus sint quam quinquaginta dies. Datus autem tutor ad universum patrimonium datus esse creditur. Qui tutelam alicuius gessit, invitus curator eifieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, sive testamentarii sint sive alterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. quin immo et mulieres admittuntur ex rescripto divorum Severi et Antonini, sed hae solae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, ut puta ma
Abbreviated transcription (Latin):
qr filii ł filie appellatõne ⁊ pꝰ humꝰ ł pꝰ huma ꝯtinent᷑. qd si nepotes st̃ in appellatõne
filioꝵ n ip̃is tittores dati st̃: dicendꝰ ẽ ut ip̃is quoq dati uideant᷑. Si mͦ lib̾os axit. Cet̾um¬
si filios: ñ ꝯtinebint᷑. Ałr. eñ filti. ałr nepotes appellant᷑. Plane si pꝰ humiᷤ ded̾it tam
luti. ftꝰ eode patͤ natꝰ. fr̃is filtꝰ nepas ue ex eo. It̾e patruus ⁊ patru filiꝰ nepos ue ex eo.
at qͥ ꝑ femintni sexus ꝓͥs cognat᷑one uinginit᷑ ñs̃ agnati. S alias uure nͣli cognati. Ita¬

Expanded text:
quia filii vel filiae appellatione et postumus et postuma continentur. quid, si nepotes sint, an appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt? dicendam est, ut ipsis quoqsi filios, non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si postumis dederit, tam luti frater eodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus et patrui filius et nepos ex eo. at hi, qui per feminini sexus personas cognatione coniun
Abbreviated transcription (Latin):
agend̾ sit:: qr ipẽ tutor inrem suã auctor ẽe ñ pot̾: ñ p̃toriꝰ tutor yt olim ꝯstituit᷑. s
curator ĩ loco eiꝰ dat᷑. qͦ int̾ueniente uidieu̾ ꝑagitur. ⁊ eo ꝑacto curator ẽẽ d̾sinit.
Nrã aũ maiestas dignũ ẽe castitate tꝑum nostror̃ b̃n putauit ꝙ ĩfeminis ñ antiqͥ
inpudic̃ esse uisum ÷ iiĩ inspectone babitudinis corꝑis: hoc ñ inmasculos existend̾e.
ciũ a ccipe disposuimꝰ Antiqͥtatis norma infeminis ꝑsorus b̃n poĩtam suo oidine

Expanded text:
torius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto curator esse desinit.  putavit, quod in feminis et antiquis impudicum esse visum est, id est inspectionem habitudinis corporis, hoc etiam in masculos extendere: etium accipere disposuimus, antiquitatis nor
Abbreviated transcription (Latin):
It̃ is qͥ statꝰ ꝯt̾usiã a pupilloꝵ pat᷑ passus ÷: excusat᷑ a tutela. Itẽ maior septuagͥntaan¬
Quaꝯstitͥone carietur ut nͥ pupiltꝰ ad legitima tuteła uocetur. nͨ adultꝰ. cͥ erat inciuile
eos qͥ alieno auxilio inreb suis administrandis eg̾e noscunt᷑. ⁊ sub aliis regunt᷑: alioꝵ
tutesa ł eur̃a subire. Idem ⁊ inmilite obseruand ẽ. Ut ñ uołes adtale onꝰ admittat᷑.
non ꝓbauĩt: aliis uti ĩtra tp̃a ñ ꝓhibetur. Qui excusare se uolunt ñ statiꝰ appelłat

Expanded text:
tus controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta anqua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. non probaverit, aliis uti intra tempora non prohibetur. qui excusare se volunt, non appellant:
Abbreviated transcription (Latin):
uis patͥs ad optuu. ⁊ nͣli uincło cpulatũ. ⁊ legitimo a dopt̾onis mͦ ꝯstͥotu. Ut ⁊ in familia ⁊ potestate
hiu̾mõi patris ad optiui sit. ⁊cũ aũ inpubes ꝑ pͥncipale rescͥpt̾ arrog̾utur cã cognita arrogat᷑o ꝑmit¬
se bona illis qͥ si ad opt̾o fc̃a ñ eẽt ad successionẽ eiꝰ uenturi eeñt. It̾ ñ alit̃ emancipare eos pot̾
ar rogator nͥ c̃a cognita dignꝰ emancipatõne fui̾t. ⁊ tc̾ bona sua ei reddat S ⁊ si decedens pat̾ eũ
exeredau̾t: ł uiuꝰ sĩ iusta c̃a emancipauĩt: iubet᷑ qr̃ta part̾e ei suoꝵ bonoꝵ relinqͣre. Uidlicet¬
qui s ꝑ arragatõnẽ ł adoptonẽ filiũ faeit plena pub̾tate .i. dece octo annis p̃ced̾e. Licet aũ ⁊
in loc̾ nepotis pot̾ adoptare: qm̃ nepot̾e in locũ filii. S si qͥs nepotis loco adoptet. ł qͣi ex eo filiũ
ei imuto siuis hes agnascat᷑. S exqͣrio si auꝰ ex filio nepotẽ dat ĩ ad opt̾onẽ. ñ ẽ necẽe filiũ

Expanded text:
ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et in familia et in potestate huiusmodi patris adoptivi sit. Cum autem impubes per principale rescriptum adrogatur, causa cognita adrogatio permitus decesserit, restituturum se bona illis qui, si adoptio facta non esset, ad successionem eius venturi essent. item non alias emancipare eos potest adrogator, nisi causa cognita digni emancipatione fuerint et tunc sua bona eis reddat. sed et si decedens pater eum exheredaverit vel vivus sine insta causa eum emancipaverit, iubetur quartam partem ei suorum bonoram relinquequi sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit, plena pubertate, id est decem et octo annis praecedere. Licet autem et in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃oꝵ feram ẽe nͣm nemo negat. ł In ins aũ aĩalib q̃ ex ꝯsuedine abire ⁊ redire
solent talis regła ꝓpbanda ẽ. ut es usq tua r̾e intelligantur: donec aĩuͣ reu̾tendi ha¬
beant. Cũ aute reu̾tendi aĩ ħre d̾sierint: n ĩa tua esse d̾suũt ⁊ fũt occupantium.
et anserũ ñ ẽ fera nͣ. idq ex eo possumꝰ intellig̾e ꝗ alie st̃ galliue qͥs feras uocamꝰ. Alt
anseres qͦs feros uocamꝰ. Icłoꝙ si anseres tui. aut galline tue aliquo casu turbati tur¬
bate ue euolauunt  licet ꝯspertũ tuũ effuigiñt: quoeũꝙ tñ in loco st̃. tui tue ue

Expanded text:
et ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his autem animalibus, quae ex consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobata est, ut eo usque tua esse intellegantur, donec animum revertendi habeant: nam si revertendi animum habere desierint, etiam tua esse desinunt et fiunt occupantium. et anserum non est fera natura idque ex eo possumus intellegere, quod aliae sunt gallinae quas feras vocamas, item alii anseres quos feros appellamus. ideobateve evolaverint, licet conspectum tuum effugerint, quocumque tamen in loco sunt, tui tueve
Abbreviated transcription (Latin):
potestate. Et ꝓnepos. ⁊ ꝓneptis. ⁊ deinceps cet̾i. Qui tn ex filia tua naseit᷑ in
tua potestate ñ ÷ s in patris euis. De nuptiis.
Ustas aũ nuptias int̾ se ciues romani ꝯtraunt qͥ scdm p̾cepta legĩi coeunt¬
masculi quid pubes. femine aũ iiri potentes. siue patres familias. siue filii fa¬
milias.d̾u tnͣ filii familias suit: ꝯsensũ ħant parentũ quoꝵ ĩpotestate sunt.
Nari ħ fiᷤᷤ deħe: n cuuł n nͣlis rõ suad⁊ intm ut uissus parentũ p̾ced̾e debeat. Uñ
quesitũ ẽ anfuriosi filia nub̾e aut furiosi filiꝰ uxorem duc̾e possit. Cñꝙ suꝑ
filio uariabat᷑: nr̃a ꝓcessit decisio qͣ ꝑmissũ ÷ ad exempłii filie furiosi filiũ queꝙ
posse. ⁊ snꝰ patͥs int̾uentu matͥmoniu̾ s copulare scdm datũ ex ꝯst̃one nr̃m mo

Expanded text:
potestate, et pronepos et proneptis et deinceps ceteri. qui tamen ex filia tua nascitur, in tua potestate non est, sed in patris eius. TIT. 10 DE NUPTIIS Iustas autem nuptias inter se cives Romani masculi quidem puberes, feminae autem viripotentes, sive patresfamilias sint sive filiifamilias, dum tamen filiifamilias consensum habeant parentum, quorum in potestate sunt. civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut iussum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matrimonium sibi copula
Abbreviated transcription (Latin):
pͥstitis ã patͥs potestate lit̃at. Quis. it. patiat᷑ patr̃e quide posse ꝑ emantipat᷑onis mod̾ti
elegit ab aliena ex im̾e potestate: H si abhostib eaptꝰ fuĩt parens qulauis sexuuꝰ
holtũ fiat: tñ pendet iꝰ lib̾oꝵ ꝓpter iꝰ pꝰ liminii. qr hi qͥ hostib capti sũt si reu̾si fu¬
erint õia p̾stina iura recipiunt. Id circo reu̾sus ⁊ libos habebit inpotestate. qr
post liminũ fingit eũ qͥ captꝰ ẽ semꝑ inciuitate fuisse. Si uꝰ ĩ decesser: ex in ex
quo captꝰ ÷ pat̾. filiꝰ sui uiris fuisse uid̾r. Ip̃e ꝙͦ filiꝰ nepos rie si ab hostib captꝰ fuĩt
fimłt dñis ꝓpt̃ iꝰ pꝰ liminii. iꝰ quoꝙ potestatis parentis insuspenso ẽẽ. Nictũ ẽ
aũ p imminiũ alimine ⁊ pꝰ. Ut eum qui ab hostib captꝰ infines nr̃os pꝰea ꝑuenit
pͣ liminia reu̾sum recte dnis. llã limina sic̃ indomib finem ꝗͣclam fatiurt: sic

Expanded text:
praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum elegit ab aliena eximere potestate? Si ab hostibus captus fuerit parens, quamvis servus hostium fiat, tamen pendet, ius liberorum propter ius postliminii: quia hi qui ab hostibus capti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit in potestate, quia postliminium fingit eum qui captus est semper in civitate fuisse: si vero ibi decesserit, exinde, ex quimus propter ius postliminii ius quoque potestatis parentis in suspenso esse. dictum est autem postliminium a limine et post, et eum qui ab hostibus captus in fines nostros postea pervenit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus fine
Abbreviated transcription (Latin):
ceps sua manũ dimitient. Et tunc ex edicto pͣtoris inhꝰ filii ł filie. nepotos
ł neptis bonis. qͥ ł q̃ aparente manumissꝰ uł manirmissa fuĩt: ead̾ urra pͥs¬
tantur parenti q̃ tribuunt᷑ pat᷑no inbonts lib̾ti. Et ptca simpibes sint filius
uds filia t̾ cet̾i. ip̃e parens eomanitmissione tutele iꝰ nãsc̾it᷑.  dminonendi aut̃e¬
sumꝰ lib̾m ẽe arbitͥu᷑ ei qͥ filiũ⁊ ex eo nepotẽ ł nept̾e inpotestate habebit.
pnepote dicta ẽẽ intelligantur. ł om̃s fui iuris effiee̾. S ⁊ si pater filium

Expanded text:
ceps sua manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel filiae, nepotis vel neptis, bonis, qui vel quae a parente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens efilium et ex eo nepotem vel neptem in potestate habebit, pronepte dicta esse intellegantur, vel omnes sui iuris efficere. Sed et si pater
Abbreviated transcription (Latin):
non posst᷑. qr nͥ nat᷑ales lib̾os inpotestate sua hñt. s ex indulgentia pͥncipis ad solatiũ li¬
b̾oꝵ amissoꝵ ad optare possũt. Iud ꝓpͥũ ẽ illiꝰ adoptõnis. q̃ ꝑsacrũ oiacłm fit. qđ si is qui¬
libi eiꝰ meiꝰdem ͣ t potestatẽ tanꝗͣ nepotes. Sie. st. diuꝰ arigustꝰ ñ añ tib̾iũ adoptaũ qͣm is gͦ¬
manicũ in adoptione accep̃. Ut ꝓtinꝰ ad optone facta incipiat germanicꝰ inpotestate esse.
Ap̃ catonẽ bñ sẽptũ refert antiqͥtas seruas si adño adoptati st̃ exħ ip̃o posse lib̾ari. Uñ ꝯ

Expanded text:
non possunt, quia nec naturales liberos in potestate sua habent: sed ex indulgentia principis ad solatium liberorum amissorum adoptare possunt. Illud proprium est illius adoptionis, quae per sacrum oraculum fit, q et divus Augustus non ante Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et
Abbreviated transcription (Latin):
at ꝯxib̾e.i. ut eam caͣ̃m hat actor qͣm habiturꝰ esset sicũ pͥmũ ad exibend egiss exi¬
bita res fuisset. Ioꝙ si int̾ moras usu capta sit res apossore inħominꝰ odẽpnat᷑. Pretea¬

Expanded text:
at exhibere, id est ut eam causam habeat actor, quam habiturus esset, si, cum primum ad exhibendum egisset, exhiat exhibere, id est ut eam causam habeat actor, quam habiturus esset, si, cum primum ad exhibendum egisset, exhibita res fuisset: ideoque si inter moras usucapta sit res a possessore, nihilo minus conde
Abbreviated transcription (Latin):
qm ꝙ legb ł ꝯsconib aut morib ꝓditꝰ ẽ. Ido si noxali uditio additꝰ eͥ obseruare
sebet. ⁊ si odemnantid uideat᷑ dñs ita debeat ꝯde̾pnare. Publte meuiu̾i lucio tieio
x auseis ꝯdẽpt̾̃o. acut noxã ded̾e. Et si inrem act᷑ sit suĩ sͣ petitorẽ iudicauait absol
uent possessorem. ¶Siue qͣ possessorem: iube eum debet iu ipãmiem restituat
cum feuctib S si in p̾senti neget se possessor restituere posse. ⁊ snꝰ siustreone
uidebitur tempꝰ restituendi c̃a pet̾e: indulgendꝰ ẽ rei. Ut tm̃ de litis ex istimatõne
caueat c fide uissore. Si intra tempꝰ ꝙ ei dat ẽ. ñ restituiss. Et si heditas petita sit cea¬
dem cirea frucł int̾uenuĩt que dixꝰ int̾uenire in singłaꝵ reꝵ pettione. Iiloꝵ aũ frue¬
tuũ quos euipa sua possessor ñ ꝑcepit inutraꝙ accone ead̾ rõ pene habet᷑ lipdo fũl uot¬
cionem ÷ͣ illoꝵ ẽo habetur qui culpa possessoris ꝑcepti ñ st̃ uel ꝑcepti osũpti sũt. iade¬

Expanded text:
ibus proditum est. Et ideo si noxali iudicio addictus est, observare debet, ut, si condemnandus videbitur dominus, ita debeat condemnare: ‘ Publium Maevium Lucio Titio decem aureis condemno aut noxam dedere. ’ Et si in rem actum sit, sive contra petitorem iudicavit, absolvere debet possessorem, sive contra possessorem, iubere eum debet ut rem ipsam restituat cum fructibus. sed si in praesenti neget se possessor restituere posse et sine frustratione videbitur tempus restituendi causa petere, indulgendum est ei, ut tamen de litis aestimatione caveat cum fideiussore, si intra tempus quod ei datum est non restituisset. et si hereditas petita sit, eadem circa fructus interveniunt quae diximus intervenire in singularum rerum petitione. illorum autem fructuum quos culpa sua possessor non perceperit, in utraque actione eadem ratio paene habetur, tionem etiam illorum ratio habetur qui culpa possessoris percepti non sunt vel percepti consumpti sunt. Si ad e
Abbreviated transcription (Latin):
bitoria st̃ quib uetat aliquid fieri ueluti mn uitio possidenti ł mortuũ ĩ¬
ferendi quo ius erit inferendi. ł in loco sacro edificari. ł influmine pu¬
blico ripa ue eͦi aliq fieri quo pꝰ eiꝰ nauigetur. Restitutoria fũt quibis
hede aut ꝓ possessore possidet ex heditate. aut c̃ iubet ei qui in possessione
fundi deiectꝰ sit : restitui possessionem. Exibitoria fut ꝑ que iubet ex¬
hib̃i ueluti eum cutꝰ de libertate ag̃r. au libertũ eui patͦmis oꝑas indic̾e
uelit. atit parenti lib̃os qͥ in potestate eius sunt. ¶St̾ autem qͥ putant ꝓͥe i¬

Expanded text:
bitoria sunt quibus vetat aliquid fieri, veluti vim sine vitio possidenti, vel mortuum inferenti quo ei ius erit inferendi, vel in loco sacro aedificari, vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri quo peius navigetur. restitutoria sunt quibus herede aut pro possessore possidet ex ea hereditate, aut cum iubet ei qui vi possessione fundi deiectus sit restitui possessionem. exhibitoria sunt per quae iubet exhiberi, veluti eum cuius de libertate agitur, aut libertum cui patronus operas indicere velit, aut parenti liberos qui in potestate eius sunt. sunt tamen qui putant,
Abbreviated transcription (Latin):
Sad lege ⁊ uenefici captte dampnantur. quod artib odiosis. tam lenenis qua
eatietur ut si quis parentis auit filii. aut omnino affinitatis eiꝰ que nimesi¬
fatione parricidis ꝯtmetur: fata t̃ꝑau̾it. siue clam fiue palam id aus fu̾it
neenon his eꝰ dolo malo id fcm̃ est. ł ꝯsciꝰ cͥminis existit. licet extaneis
sit: pena parr rcidii prnietur. ⁊ neꝙ gladio. n ignib. n ulli ałii sollẽp¬
ni pene subicietur.

Expanded text:
cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam cavetur, ut, si quis parentis aut filii, aut omino adfectionis eius quae nuncupatione parricidii continetur, fata properaverit, sive clam sive palam id ausus fuerit, nec non is cuius dolo malo id factum est, vel conscius criminis existit, licet extraneus sit, poena parricidii puniatur, et neque gladio neque ignibus neque ulli alii solemni poen
Abbreviated transcription (Latin):
fici Nã actor ẽ qui desidat neqͣ fiait . reꝰ ẽ gui aliqͦ fac̾e conatur. Duplitia st̃
ueluiti uti possidetis int̾dict. ⁊ ut᷑bi. Iõ aũ duplitia uocant᷑ qr par uitͥuis ꝙ
litigatoris in his ꝯdit̾o est. nec quuisquã pͥcipue reꝰ uel actor intelligͥit᷑
si unqͥsꝙ t̾a rei qm actoris partẽ sustinet. De ordine ⁊ ueti exitu int̾ dictoꝵ. srua¬
duu est hodie dice Nam quotiens extia ordiñe ⁊ꝰ d̃r qualia st̃ or̃a uuidlitian ẽ ine
reddita fiusset. De pena temere lttigantium.

Expanded text:
duplicia sunt veluti uti possidetis interdictum et utrubi. ideo autem duplicia vocantur quia par utriusque litigatoris in his condicio est nec quisquam praecipue reus vel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris partem sustinet. De ordine et veteri exitu interdictorum supervacuum est hodie dicere: nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt reddita fuisset. TIT. 16 DE POENA TEMERE LITIGANTIUM
Abbreviated transcription (Latin):
norum possessio data ⁊ restituers debeat. ꝓhede autem possid̾e uidet᷑. qͥ
putat ĩe ħeclem ẽẽ. Pro possessore his possidet qui nullo iure iem heditar iã
uel etiã totã ħecltratem sciens ad se ñ ꝑtinere possidet. Ido aũ ad ipiscendͤ
possessionis ca uocatur int̾dictũ. qr ei tm̃ eit utile qđ nunc primum co
natur ad ipisci rei possessionem. Itaꝙ si quis a deptus poscessi onemã
possessionis cã ꝯꝑat̾ est. eoꝙ utitur dñs fundi de reb eoloni. quas ꝓm̾cedibus
fundi pignori futuras pepigisset. Retmende possessionis eã sꝑata sũt inter¬
uilis ⁊ natialis rõ facit. Ut aliꝰ possideat apos Siclente petat. Eit qr longe
ꝯmodiꝰ est possid̾e potiꝰ qm pet̾e. ĩo pleꝵ ꝙ. ⁊ fere semꝑ ingens ex istat.

Expanded text:
ssessio data est restituere debeat. pro herede autem possidere videtur qui putat se heredem esse: pro possessore is possidet qui nullo iure rem hereditariam, vel etiam totam hereditatem, sciens ad se non pertinere, possidet. ideo autem adipiscendae possessionis vocatur interdictum, quia ei tantum utile natur adipisci rei possessionem; itaque si quis adeptus possessionem onis causa comparatum est, eoque utitur dominus fundi de rebus coloni quas is pro mercedibus fundi pignori futuras pepigisset. Retinendae possessionis causa comparata sunt intercivilis et naturalis ratio facit ut alius possideat, alius a possidente petat. et quia longe commodius est possidere potius quam petere, ideo plerumque et fere semper ingens existit
Abbreviated transcription (Latin):
ueteres habebat. Ham uti possidetis int̃licto his iuncebat qd̵ int̾clicti
t᷑ꝑr possidebat. si mͦ nec nͨ iam nͨ pͥcario nactꝰ fuerat ab adu̾sario possessi¬
onem ⁊ si alium cu exprilerat. aũ clã arripuerat alienã possessionẽ. Aut pͥcar¬
o rogau̾at aliꝗ̃ ut sͥ possid̾e liceret. Ytrybi int̾clicti ẽ his u̾icebat. qui maiore
parte eiꝰ anni nec ui nͦ clam. nͨ pcario adu̾sario posside bat. hodie tñ ałr obseruatͥ.
nam utͥusꝙ int̾dicti pͣtas qͣnt̃ ad possessionem ꝑtinet exeꝗta ẽ ut ille rimeat
et iure soli. ⁊ iure mobili qui possessione nec ui nͨ clam. nͨ pͥcario ab adu̾sari¬
o litis ꝯtestat᷑onis temꝑe detinet.ł Possid̾e aũ udr quisꝙ non solum sĩ ipse
possideat. s ⁊ si eiꝰ noĩe aliqs. inpossessione sit. Licet his eiꝰ triri subtꝰ ñ sit quał¬

Expanded text:
veteres habebat: nam uti possidetis interdicto is vincebat qui interdicti tempore possidebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fuerat ab adversario possessionem, etiamsi alium vi expulerat aut clam abripuerat alienam possessionem aut precario rogaverat aliquem, ut sibi possidere liceret: utrubi vero interdicto is vincebat, qui maiore parte eius anni nec vi nec clam nec precario ab adversario possidebat. hodie tamen aliter observatur; nam utriusque interdicti potestas, quantum ad possessionem pertinet, exaequata est, ut ille vincat et in re soli et in re mobili, qui possessionem nec vi nec clam nec precario ab adversario litis contestationis tempore detinet. Possidere autem videtur quisque non solum, si ipse possideat, sed et si eius nomine aliquis in possessione sit, licet is eius iuri subiectus non sit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m in sua diocesi ostitutum. pri¬
iulegium ꝙ ip̃i monastio̾ innoua¬
ri fecumꝰ corrumpentes. Alioquin
eid̃ suꝑ hoc ꝑpetuum silentiũ im¬
ponentes. monast̾ium ip̃m ꝓnũ-¬

Expanded text:
ipsum in sua dioecesi constitutum, privilegium quod ipsi monasterio innovari fecimus corrumpentes; alioquin eidem super hoc perpetuum silentium imponentes, monasterium vestru
Abbreviated transcription (Latin):
ra seq̃ntes districtius inhibemus
libet aliis cont̾ctib agitent᷑. nec scͥp¬
tum eoꝵ nisi testiũ
fulciatur: eam obtineat firmitatẽ
qͥn ei possĩt ⁊ debeant duoꝵ ueltriũ
testium bonoꝵ uiroꝵ testimonia
e testih qui ad exceptionẽ ꝓban¬
dam apartib inducunt᷑ tua
nos dixẽ t̾rnitas ꝯsulendos utrum
cogendi sint sr̃ pͥncipali negõ etiã
ferre testimoniũ ueritati. ⁊ an il¬
li sint sic̃ ceteri testes examinandi
districte. qui ad purgandam alicuiꝰ
tificari reseripto. talit̾ ad ꝓpositã
ad exceꝑtionem solummꝰ ꝯꝓbandã.
diri nec cogi testimonium ꝑhibe.
ut pote su ꝑ quo deponent non ui¬
rati. Si uͦ cum ad ꝓbandam excep¬
tionem ꝑemptoriam ab alt̾utra
parciũ indiicunt᷑ reliqua pars sr̃
principali eos deponẽ forte petierit
⁊ ut cogant᷑ sr̃ toto negotio dicere
ueritatem sacramto eos obligaue¬
ad id st̃ sine dubitatione cogendi.
nisi forte sufficiens ꝓductio testiũ

Expanded text:
ra sequentes, districtius inhibemus libet aliis contractibus agitentur; nec scriptadminiculo fulciatur, eam obtineat firmitatem, quin ei possint et debeant duorum vel trium testium bonorum testimonia e testibus qui ad exceptionem probandam a partibus inducuntur, tua nos duxit fraternitas consulendos utrum cogendi sint super principali etiam negotio ferre testimonium veritati, et an illi sint, sicut caeteri testes, examinandi stricte, qui ad purgandam alicujustificari rescripto, taliter ad propositad exceptionem solummodo comprobadiri nec cogi testimonium perhibere, utpote super quo deponerent non jurati. Si vero cum ad probandam exceptionem peremptoriam ab alterutra partium inducuntur, reliqua pars super principali etiam eos deponere forte petierit et ut cogantur super toto negotio dicere veritatem sacramento eos ad id sunt sine dubitatione cogendi; nisi forsan sufficiens productio testium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponi fatias uł ꝓponas. ut qui sr̃
hoc nou̾it ueritatem ꝓcedant ad
dcã testium uelalia docum̃ta tibi
legittune ostat de p̃missis. heredes
eiꝰdem .p. usuras qͣs a p̃dictis .I. ⁊
s. pat̾ eorũ accep̃ restituat uniũ
nem tale fuit p̃scitum iuram̃tũ
ꝙ in omi cã deberes ordinem iudici
tõne non indigent. nec ineis ẽ ordo
iudiciariꝰ obseruandus qui debet
tenore uirasti habebas inmente.
ut ꝑꝑea uenires ccͣ tanonicas scĩo¬
nes. alioqͥn ñ uiram̃tum s ꝑiuri¬
benigniꝰ int̾pretari uolentes ita
ꝙ ꝯsonet canonicis institutis.f.¬
festis ⁊ notoruis rõne uiram̃ti pre¬
missi non credimꝰ te teneri. seruare
subtilitatẽ ordinis udiciarii. qm̃ ĩ
hiis non seruari ꝑ omĩa ip̃a qͦ uiris
dine iudiciario ꝓcedere. ut in p̃mis¬
sis non ꝑomĩa ordo iudiciarius ob¬
seruetur. qͣmqmͣ ⁊ scd̾m approbatũ
intellectum scripture diem recte

Expanded text:
poni facias vel proponas, ut qui super hoc noverint veritatem, procedant ad dicta testium, vel alia documenta, tibi legitime constiterit de praemissis, haeredes ejusdem P. ut usuras, quas a praedictis J. et G. pater eorum, accepit, restitnem tale fuit prestitum iuramentum, quod in omni causa deberes ordinem iudiciatione non indigent, nec in eis est ordo iudiciarius observandus, qui debet tenore iurasti, habebas in mente ut propterea venires contra canonicas sanctiones, alioquin non iuramentum, sed periuribenignius interpretari volentes, ita quod consonet canonicis institutisfestis et notoriis, ratione iuramenti premissi, non credimus te teneri servare subtilitatem ordinis iudiciarii, quem in his observari per omnia, ipsa iuris dine judiciorum procedere ut in praemissis non per omnia ordo judiciarius observetur: quanquam et secundum approbatum intellectum Scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
icet sit apͥp. deferendum. ut sa-¬
eroꝵ canonum approbant institu¬
iuditis euadendi. ut ea que correc¬
tione indigent in alioꝵ appellan¬
tium detͥmentum remaneant in

Expanded text:
Licet sit appellantibus deferendum ut sacrorum canonum approbant institus judicis evadendi, ut ea quae correctione indigent in aliorum et appellantium detrimentum remaneant inc
Abbreviated transcription (Latin):
capossessione gaud̾e. p̃sertim cum
exceptionem illam qmͣ p̃fatus .I.
in alia eccͣ benesicium possideret. ei
non possent opponere qui uaria bñ¬
fitia in diu̾sis eocłiis optinebat.

Expanded text:
ca possessione gaudere; praesertim cum exceptionem illam, quod praefatus Jac. in alia Ecclesia beneficium possideret, ei non possent opponere, qui varia beneficia in diversis Ecclesiis obtinebant.
Abbreviated transcription (Latin):
pisse testimoniũ fateant᷑. Ex p̃mis¬
sis itaq ⁊ alus rõnib tam pioꝵ qmͣ
post̾ioꝵ udicum in ordinatas suĩas
cognoscentes quicqͥd suꝑ cã ip̃a occõ¬
ne p̃dictoꝵ ꝯmissionũ ordinatu m
dinoscit᷑ uel statutum. de fr̃m.n. cõ¬

Expanded text:
pisse testimonia fateantur. Ex praemispisse testimonia fateantur. Ex praemissis itaque et aliis rationibus tam priorum quam posteriorum judicum inordinatas sententias cognoscentes, quidquid super causa ipsa occasione praedictarum commissionum ordinatum dignoscit
Abbreviated transcription (Latin):
Nlos gͥ quib ex suscepte incum¬
bit adeninistratiõis offitio dilige
uesticiam odire iniquitatem cũ
fr̾ib nr̃is utriꝰq partis allegatõ¬
nes ⁊ rescripta diligentius intu¬
entes cognouimꝰ euident̃ ꝯmissio¬
nem ad suesonieñ uidices ꝑ p̾cũ
m̃datia impetratam cũ ip̃iꝰ ioħis
supp̃sum fuĩt nom̃ euilibet dig¬
nitatis ⁊ int̃posite appͦnis a comi¬
tissa uel ab alio nulla inei mentio
htetur. ⁊ indox p̃cator caretere debe¬
at impietatis. p̃terea nõ ẽ aliqͣ rõne
credend̾. qd̃ id̾ p̃de. nr̃ sine cãe¬
notari. uel ei sr̃ iuire suo ꝑpetuum mm¬
poni silentiũ. tumm̃ĩta cãꝵ partium
assertõne pandant᷑. Item ip̃i iudices
suesioñ uidnr᷑ in rescriptis q̃ ꝑspexi¬
mus discordare. tum in littis postiori¬
b uĩdicib dyxerint se asserant utri¬
usq partis receptis testib ad snĩam
ꝓcessisse. ⁊ in rescͥpto ꝓlate snĩe se nõ
utrimq s ex parte canonicoꝵ rece

Expanded text:
 quibus ex susceptae incumbit administrationis officio diligere justitiam et odire iniquitatem, cum fratribus nostris utriusque partis allegationes et rescripta diligentius intuentes, cognovimus evidenter commissionem ad Suessionen. judices per precum mendacia impetratam, cum ipsius Joannis suppressum fuerit nomen cujuslibet dignitatis et interpositae appellationis a comitissa vel ab alio nulla in eis mentio aberetur, et mendax precator carere debeat impetratis. Praeterea non est aliqua ratione credendnotari, vel ei super jure suo perpetuum imponi silentium, cum merita causarum partium assertione pandantur. Item ipsi judices Suessionen. videntur in rescriptis quae perspeximus discordare; cum in litteris quas posterioribus judicibus direxere, se asserant utriusque partis receptis testibus ad sententiam processisse, et in rescripto prolatae sententiae se non utrinque, sed ex par
Abbreviated transcription (Latin):
n. p̃sentia fuiss dutiꝰ litigatum
qi legittime ꝓbatum non fuerat.
ea que petebantur ad monast̾ium
ip̃tus p̃fatum ꝑcuratorẽ tuum no¬
mine tuo ⁊ mediolañ eccl̃ie snĩałr
cura sunt iura partium ꝯsuerut
ccͣ eum qui petitorẽ uidicarii dem¬
p̃terea quid agere debeas circa
illos qui dentes se ab apͣ. se. redire
sigilla reportant cum eis suꝑ in¬
strum̃tis expõttis non fiuss de le¬

Expanded text:
sentia fuisset diutius litigatum, quia legitime probatum non fuerat ea quae petebantur ad monasterium ipsius praefatum procuratorem tuum nomine tuo et Mediolan. Ecclesiae sentencura sunt jura partium, consuevit contra eum qui petitor est judicari. praeterea quid agere debeas circa illos qui dicentes se ab apostolica sede sigilla reportant, cum eis super impedimentis expositis, non fuisset de le
Abbreviated transcription (Latin):
Distingnend̾ utiq ui debat᷑ ut
id̾ henrieꝰ alia donauĩt ⁊ alia con¬
firmauerit. cũ ead̾ legittime ne¬
qͥuissent ⁊ ofirmari parit̾ ⁊ do¬
nari.ꝯfirmari tanqm pꝰ hĩta ⁊
possessa. donari tanqm timo tra¬
dita ⁊ concessa. Don auit inqua
illa q̃ ip̃e ccͣ trium miliaꝵ spatiũ
monastĩo ꝯcedebat. confirmauit ã
que priꝰ ip̃i monastĩo concessa fue¬
rant ⁊ donata. int̾ que illa otine¬
bant᷑ q̃ deducta sunt inuiditiũ.
ac ꝑ hoc illa non poterant intlłi ꝑ
p̃lertimẽ pars monasfii uisa fuit
ꝙꝓpbare. tum̃ pͥui legium ocessiõis
tum ꝑ instrum̃tum stiẽ quid legi¬
time illa fuant alinardo donata ⁊
ꝯfirmatoriũ tm̃ extiterit saltem ꝙ
illa q̃ declucta sunt inuiditium si
principale non tenuerit nec accesso¬
rium. qd̾ ex eo uel ob id ditioscit᷑ eẽ
secutum. pari mͦ cetera pͥulegia
romanoꝵ imꝑatoꝵ. etiam si uera
tionem tũ intialida ꝓbarent᷑. ꝑ in¬

Expanded text:
 videbatur, ut idem Henricus alia donaverit et alia confirmaverit, cum eadem legitime nequivissent et confirmari pariter et donari; confirmari tanquam prius habita et possessa; donari, tanquam tunc tradita et concessa. Donaverit, inquam, illa quae ipse intra trium miliarium spatium monasterio concedebat. Confirmaverit autem quae prius ipsi monasterio concessa fuerant et donata, inter quae illa continebantur quae deducta sunt in judicium; ac per hoc illa non poterant intelligi per praesertim cum pars monasterii nixa fuerit comprobare, tum per privilegium concessionis, tum per instrumtime fuerint a Luitardo donata etconfirmatorium tantum exstiterit, saltem quoad illa quae deducta sunt in judicium, si principale non tenuit nec accessorium quod ex eo vel ob id dignoscitur esse secutum. Pari modo caetera privilegia Rom. imperatorum, etiamsi vera tionem t
Abbreviated transcription (Latin):
ita quod ⁊ antiqͣ moneta que ab illo
statu falsata non fũat cũ ea parit̾
extendat᷑. ꝑ qd ⁊ dispendrum uit ari
potĩt ⁊ uiram̃tum seruari. uerum
tñ si forte monetam in p̾statone ui¬
ram̃ti credebas ⁊ legitimo pondẽ di¬
miniitam ⁊ tua te sr̃ hoc ꝯscĩa remor¬

Expanded text:
ita quod et antiqua moneta que ab illo statu falsata non fuerat, cum ea minime expendatur, per quod et dispendium vitari poterit et iuramentum servari. Verumtamen si forte monetam ipsam in praestatione juramenti credebas a legitimo pondere diminutam et tua super hoc conscientia te remor