comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uarro hasquatuor. adhibens differentias.
idẽ. ex uita sociali. ex achademicis nouis.
excynicis. ex isto uite genere triꝑtito.
ad sectas ducentas octoginta octo ꝑuenit.
et si quȩ alię possunt similit̃ adici. remotis
eis om̃ibꝰ qm̃ desectando sũmo bono nullã
inferunt quęstionẽ: et idõ secte nec sut̃
nec uocandȩ sunt: ad illas duodecĩ inqͥbꝰ
quęritur ꝗd sit bonum hominis qͦ assecu¬
to fit beatus. ut ex eis unã uerã cętas fal¬
sas ostendat eẽ. reueraitur Nã remoto illo
tͥꝑtito genere uitȩ duȩ partes huiꝰ numi
detrahunt᷑. et sectȩ nõaginta sex remanẽt.
Remota uͦ differentia excyncis addita ad
dimidiũ rediguntur: et xl. octo funt.
Auferamus etiam qđ excͥhadẽmicis nouis
adibitũ ẽ: rurs dimidia pars remanet.
cesserat similit̃ auferat᷑: duodecĩ sunt
reliqueqͦs ista differentia ut .xxͣ. iiͦiͦi. sieret
dupplicauerat De his gͦ .xii. nichildici

Expanded text:
Varro has quattuor adhibens differentias, Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad sectas ducentas octoginta octo peruenit, et si quae aliae possunt similiter adici: remotis eis omnibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt quaestionem et ideo sectae nec sunt nec uocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur, quod sit bonum hominis, quo adsecuto fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo tripertito genere uitae duae partes huius numeri detrahuntur et sectae nonaginta sex remanent. Remota uero differentia ex Cynicis addita ad dimidium rediguntur et quadraginta octo fiunt. Auferamus etiam quod ex Academicis nouis adhibitum est: rursus dimidia pars remanet, cesserat similiter auferatur: duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut uiginti quattuor fierent, duplicauerat. De his ergo duodecim nihil dici
Abbreviated transcription (Latin):
manis negocioso. t̾cio ex utroq genere tẽꝑato.
cũ querit᷑ qͥd horũ sit pocius eligendũ: nõ
finis bomihabet controuersiã s qͥd horum
crium difficultatẽ uł facilitatẽ afferat ad
consequendũ uł recinendũ finẽ boni. idinista
questione uersatur. finis enĩ boni cũ ad eũ
quisq ꝑuenerit ꝓtinꝰ batũ facit. In ocio aũ
lict̃ato uł in negocio publico uł qͣndo utrũq
uicibꝰ agit᷑: nõ continuo quisq beatus ẽ. Multi
quippe inqͦlibet horũ criũ possunt uiuere
et in appetendo bonifine qͦ homo fit beatuis.
errare. Alia ẽ igitur quęstio de finibꝰ bonoꝵ
et malorũ quȩ unã quãq philosophorũ
sectam facit et aliȩ st̃ questiones de sociali
uita. decunctatione achademicorũ. de
uestituet uictu cinicorũ. de cribꝰ uitȩ gene¬
ribus ocioso. actuoso. et ex utroq modificato¬
quarũ nulla ẽ. in quade bonorũ et malorũ
finibus disputatur. Proinde qm̃ marcus

Expanded text:
negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel facilitatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificatoquarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
s ex gente idumea genꝰ ducens. Ibi ortꝰ.
ibidẽ c̃. mortuus. Qui diuino sic laudat̃
eloqͥo. ut qđ adiusticiã pietatẽq actinet.
nullꝰ ei homo suorũ tẽporũ coequetur:
Quȩ tp̃ra eus quãiis nõ inueniamꝰ inchro¬
nicis colligimus tam̃ ex libro eiꝰ quẽ ꝓsui
merito isrłite in auctoritatẽ canonicam
recepunt: tercia generatione posteriorẽ
fuisse quã isrł. Duunitꝰ autẽ ꝓuisũ fuisse
nõ dubito. ut ex hoc uno sciremꝰ etiã ꝑalias
gentes eẽ. potuisse. qui scđm dm̃ uycerunt
ciq placuert̃. ꝑtinentes ad sp̃alc̃ ierłm¬

Expanded text:
sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex libro eius, quem pro sui merito Israelitae in auctoritatem canonicam receperunt, tertia generatione posteriorem fuisse quam Israel. Diuinitus autem prouisum fuisse non dubito, ut ex hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spir
Abbreviated transcription (Latin):
dua ꝑpt qͥsqͥs alienigena. idẽ nõ ex isrł pro¬
genitus. nec ab illo popło in canonẽ sacrarũ
litarũ receptꝰ legitur aliqͥd ꝓpħasse de
xp̃o: si innram̃ noticiã uenit aut uenerit
acdcuhulũ a nob cõmemorari potest: nõ qͦ
secessariꝰ sit etiã sidesit. s quia nõ in c̃grue
crditur fuisse et in aliis gentibꝰ homines
qͥbꝰ hoc misteriũ reuelatũ ẽ. et qͥhec etiã
p̃dicere inpulsi st̃ siue parcicipes eiꝰdem
uideos ex istimo audẽ c̃tende neminẽ ꝑti¬
nuisse ad dm̃ p̃t̃ isrlitas: ex qͦ ꝓpagoisrł
eẽ. cepit repbato cuiꝰ frẽ maiore.ẜ opulus eni
re uera qͥ ppͥe dĩ populus diceret᷑ nullꝰ alius
fuit. homines autẽ qͦdã nõ t̾rena s celesti
societate ad iuros isrłitas suꝑnę ciuespatȩ
ptinentes. etiã in aliis gentibꝰ fuisse negare
nõ possunt: qr si nogant facillime c̃iuncunt᷑
de scõ et mirabili iuro iob qͥ noc indigena
nec ꝓselitꝰ idẽ. ad uena populi isrł fuit

Expanded text:
uapropter quisquis alienigena, id est non ex Israel progenitus nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam uenit cumulum a nobis commemorari potest; non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium. reuelatum est, et qui haec etiam praedicere inpulsi sunt, siue participes eiusdem Iudaeos existimo audere contendere neminem pertinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propago Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena populi Israel fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
animamea in ira miscđiȩ memor eris qͥd ẽ.
iͥ qđ iudgos inse cͣnsfigurauit quorũ gentis fuit
quicum magna ira turbati crucifigerent xp̃m
nescuint quid faciunt: D s̃ de cheman
ueniet: et sc̃s de monte umbroso et condenso.
Q d hic dictũ ẽ. de cheman ueniet. alii int̃p̃tati
dies: idẽ. feruor karitatis et splendor uerita¬
cis. Montẽ uͦ ũbrosũ atq condensũ quãuis
multis modis possit intelligi: libentiꝰ acceꝑĩ
sc̃pturarũ altitudinẽ diuinarũ qͥbꝰ ꝓpħatus
c̃. xp̃s. Multa ibi quippe ubrosa atq conden¬
asunt: que m̃tẽ quęrentis exerceant: Inde
autẽ uenit: cũ ibi eũ qͥ intelligit inuenit.
peruit cęlos uirtꝰ eiꝰ et laudis eiꝰ plenaẽ. t̾ra.

Expanded text:
anima mea, in ira misericordiae memor eris quid est anima mea, in ira misericordiae memor eris quid est nisi quod Iudaeos in se transfigurauit, quorum gentis fuit, qui cum magna ira turbati crucifigerent Christum, nesciunt quid faciunt ? Deus de Theman veniet, et sanctus de monte umbroso et condenso. Quod hic dictum est, de Theman veniet; alii interpretatdies, id est fervor charitatis et splendor veritatis. Montem vero umbrosum atque condensum, quamvis multis modis possit intelligi, libentius acceperim Scripturarum altitudinem divinarum, quibusChristus. Multa ibi quippe umbrosa adque condensa sunt, quae mentem quaerentis exerceant. Inde autem uenit, cum ibi eum, qui intellegit, inuenit. Operuit caelos uirtus eius, et laudis eius plena est terra
Abbreviated transcription (Latin):
ablatũ ẽ. Ascendit qui insufflat infaciẽ cuã.
eripiens te extribulatione. Quis ascendent
ab inferis et insufflauerit in faciẽ uidȩ hocẽ
uetustatẽ transire nõ possit̃. Porro ꝑeuangłm
cognoscimus: Abacuhe de quo alioqũ
de xp̃i aduentu qui futurus fuerat intelligeꝰ
dicere. et respondit dñs ad me. et dix̃. Scribe
uisũ aꝑce inbuxo ut assequatur qui logit
ea: quia adhuc uisio ad cẽpꝰ et oriecur infine
et nõ inacuũ. Sicardauerit sustine eũ: qua
ueniens ueniet et nõ morabit᷑. In oratione au a¬
cognitȩ noue ac repentinȩ salutis hominum
ineffabilis ammuatio: Inmedio dium
animaliũ cognosce̾ris quidẽ. nͥ aut in medo
diũ testam̃torii. aut inmedio duorũ latro¬
nĩ. aut in medio moisiet ęliȩ cũ illo in
monte sermocinantiũ: Dũ appropiniquĩ
imi nosceris in aduentu cẽporis ostendis. noc
exponendũ ẽ. It eo dũ conturbata fuerit

Expanded text:
ablatum est. Adscendit, qui insufflat in faciem tuam, ablatum est. Adscendit, qui insufflat in faciem tuam, eripiens te ex tribulatione. Quis adscenderit ab inferis et insufflauerit in faciem Iudae, hoc euetustatem transire non possint. Porro per euangelium cognoscimus. Ambacum de quo alio quam de Christi aduentu, qui futurus fuerat, intellegitur dicere: Et respondit Dominus ad me et dixit: Scribe uisum aperte in buxo, ut adsequatur qui legit ea; quia adhuc uisio ad tempus, et orietur in fine et non in uacuum; si tardauerit, sustine eum, quia ueniens ueniet et non morabitur?. CAPUT ecognitae nouae ac repentinae salutis hominum ineffabilis admiratio? In medio duorum anima lium cognosceris quid est nisi aut in medio duorum testamentorum, aut in medio duorum latronum, aut in medio Moysi et Heliae cum illo in monte sermocinantium? Dum adpropinquant anni, nosceris; in aduentu temporis ostenderis, nec exponendum est. In eo cum turbata fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑletũ. cum resaluati ex monte sion idẽ. ex iudea
ascendunt ut defendent montẽ esau Quomͦ
defendunt nisi ꝑ euangłii p̃dicationẽ salios
faciendo eos qui credidunt ut eruerentur
de potestate tenebrarũ. et cransferrentur
in regni dĩ. qđ consequent̃ ex presit addendo.
et erit dño rognum Monsenĩ syon uidȩã signi¬
ficat ubi futura p̃dicta ẽ. salus. et scm̃ qđ ẽ. xp̃s
iłis. Mons uͦ esau idumea ẽ. ꝑ quã significata ẽ.
ȩccła gentiũ quã defendunt sicut exposu
resaluati ex monte sion: ut ec̃t. dñoregnum.
Hoc obscurũ erat: antequã fieret. Sed factum
quis nõ fidelis agnoscat. Haũ uͦ ꝓpħa
et cõflatilia ponã sepulturã cuã: quia ueloces
ecce suꝑmontes pedes euangłirantis et aniun¬
ciantis pacẽ. Cȩlebra inda dies festos cuosred¬
de uota cua. quia iã nõ adicient ulera ut cran¬
seant inuetustatẽ Consũmatũ ẽ. Consũptũ ẽ.

Expanded text:
pletum, cum resalvati ex monte Sion, id est ex Judapletum, cum resalvati ex monte Sion, id est ex Judaascenderunt, ut defenderent montem Esau. Quomodo defenderent, nisi per Evangelii praedicationem salvos faciendo eos qui crediderunt, ut cruerentur de potestate tenebrarum, et transferrentur in regnum Dei? Quod consequenter expressit addendo, Et erit Domino regnum. Mons enim Sion Judaeam significat, ubi futura praedicta est salus, et sanctum, quod es Esau Idumaea est, per quam significata est ecclesia gentium, quam defenderunt, sicut exposui, resaluati ex monte Sion, ut esset Domino regnum. Hoc obscurum erat, antequam fieret; sed factum quis non fidelis agnoscat? Naum uero proet conflatilia, ponam sepulturam tuam; quia ueloces ecce super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem. Celebra, Iuda, dies festos tuos, redde uota tua; quia iam non adicientultra, uttranseantinuetustatem. Consummatum est, consumtum est,
Abbreviated transcription (Latin):
T res ꝓpħiş deminoribꝰ abdias. naum. ab acuch.
nec tempora sua dicunt ipsi: nec inchroni¬
cis eusebii et iheronimi quando ꝓpħauerint
inuenitur Abdias enĩ positus ẽ. qͥdẽ ab eis
cum michea: s nõ eo loco ubi notant᷑ cẽpora
quando micheam ꝓpħasse ex eius lict̾is constat.
O đ errore negligenter de scͥbentiũ labores alie¬
nos ex istimo contigisse: Duos uͦ alios cõmemora¬
cos: in codicibꝰ chronicorũ qͦs habuimꝰ non
pocumꝰ inuenire : Tam̃ qr canone c̃tinent᷑.
nec ipsi oportet p̃cereantur a nob Abdias
quantũ ad scͥpturã eius attinet omĩ ũ breuissi
scilicet esau. ex duobꝰ geminis filiis isabac.
nepotibꝰ abrahȩ maioris illius reꝓbati. Porro si
idumeã modo locutionis quo intelligitur a parte
autẽ sion erit salus. et erit scm̃. Ec paulo post
infine ipsius ꝓpħiȩ Et ascendent inquit resal¬
uati ex monte sion. ut defendãt mnontẽ esau
et erit dño regnum Apparet quippe ideẽ. cõ¬

Expanded text:
Tres prophetae de minoribus, Abdias, Naum, Ambacum, nec tempora sua dicunt ipsi, nec in chronicis Eusebii et Hieronymi, quando prophetauerint, inuenitur. Abdias enim positus est quidem ab eis cum Michaea, sed non eo loco, ubi notantur tempora, quando Michaeam prophetasse ex eius litteris constat; quod errore neglegenter describentium labores alienos extos in codicibus Chronicorum quos habuimus, non potuimus invenire: tamen quia canone continentur, nec ipsi oportet praetereantur a nobis. Abdias, quantum ad scripturam ejus attinet, omnium brevissimscilicet Esau, ex duobus geminis filiis Isaac, nepotibus Abrahae, majoris illius reprobati. Porro si Idumaeam modo locutionis, quo intelligitur a parte autem Sion erit salus, et erit sanctum. Et paulo post in fine ipsius prophetiae: Et ascendent, inquit, resalvati ex monte Sion, ut defendant montem Esau, et erit Domino regnum . Apparet quippe id esse com
Abbreviated transcription (Latin):
iam: ds̃ iussit Si dictum ẽ. nõ mecaberis.
non homicidiũ facies. non furaberis. et cȩt̃a
hulmodi: non hȩc ora humana s oracła diui¬
na fuderunt: Quicquid philosophi quidam
unt̾ falsa quȩ opinati sunt uerũ uid̾e potu¬
erunt. et laboriosis disputationibꝰ ꝑsuadẽ
moliti st̃ qđ mundũ istũ ds̃ fecerit. eumqs
ipse ꝑiucdentissimꝰ ãministret. de honesta¬
ce iurtutũ. de amore patriȩ. de fide amici¬
cie de bonis oꝑibꝰ atq om̃ibꝰ ad mores
pbos ꝑtinentibus rebꝰ quãus nestientes ad
quẽ finẽ et qͦnã modo eeñt ista omuia

Expanded text:
tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora humana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philosophi quidam inter falsa, quae opinati sunt, uerum uidere potuerunt et laboriosis disputationibus persuadere moliti sunt, quod mundum istum Deus fecerit eumque ipse prouidentissimus administret, de honestate uirtutum, de amore patriae; de fide amicitiae, de bonis operibus adque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamuis nescientes ad quem finem et
Abbreviated transcription (Latin):
prorsꝰ ut nõ frustra calis cuitas misticũ uo¬
cabulũ babylonis acceꝑit. Babilon quippe
int̃p̃tat᷑ confusio quod nos iã dixisse memi¬
nimus Nec int̾ ẽ. diaboli regis eiusquã con¬
trariis int̾ se rixent᷑ erroribꝰ: quos merito
multe uariȩq impietatis pariter possidet:
At uͦ gens illa et populus illa ciuitas. illa res
publica. illi isrłitȩ quibꝰ credita sunt eloqͥi
dĩ. nullomͦ pseudo ꝓpħas cũ ueris ꝓpħis
parilitate licentiȩ confuđunt : s c̃cordes
int̾̃ se atq innullo dissentientes sacrarũ lt¬
terarũ ueraces ab eis agnoscebantur et
cenebantur auctores: Ipsi eis erant philos ph
hoc ẽ. amatores sapientiȩ. ipsi sapientes. ps
theologi. ipsi ꝓpħȩ: ipsi doctores ꝓbitatis at
pietatis. Quicũq sedm̃ illos sapunit et uixte
ẽ. sapuit et uic̃. Ibisi ꝓhibitũ c̃. sadlegum
di plibut. Sidictũ ẽ. honora patrẽ et matrẽ

Expanded text:
prorsus ut non frustra talis civitas mysticum voprorsus ut non frustra talis civitas mysticum vocabulum Babylonis acceperit. Babylon quippe interpretatur Confusio, quod nos jam dixisse meminimus . Nec interest diaboli regis ejus, quam contrariis inter se rixentur erroribus, quos merito multae variaeque impietatis pariter pAt uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologi, ipsi prophetae, ipsi doctores probitatis adque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et uixit, uit et uixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et matrem
Abbreviated transcription (Latin):
quã : qͥuͦ mortales alii mox int̾ire post copꝰ
alii iiuere etiã postea uł paululũ uł dintius
nõ tam̃ sẽꝑ alii in corꝑe constituences finem
boni alii in animo alii inutͦq : alii extrinseꝰ
posita etiã bona ad animũ et corpꝰ addentes.
alii sensibꝰ corꝑis sẽꝑ. alii nõsẽꝑ. alii nunquã
putantes cẽ credendũ Haset alias pene in¬
numerabiles dissensiones philosophorũ. quis
unquã populus. quis senatꝰ. quę pocestas uł
dignitas publica impiȩ cuutatis diuidicans¬
das. et alias ꝓbandas ac recipiendas. alias
imꝓbandas repudiandasq curauit: ac nõ
passim sine ullo iudicio confuseq habuit
ingremio suo tot ctrouersias hominum
dissidentium. nõ de agris et domibꝰ uł qcũq
pecuniaria racione s de his rebꝰ quibꝰ aut miser
uiuitur aut beate. Ubi et si aliqua uera
dicebantur. eadẽ licencia dicebant᷑ et falsa.

Expanded text:
aquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, aquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constitboni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes: alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii nunquam, putantes esse credendum. Has et alias pene innumerabiles dissensiones philosophorum, quis unquam populus, quis senatus, quae potestas vel dignitas publica impiae civitatis dijudicandas, et alias probandas ac recipiendas, alias improbandas repudiandasque curavit, ac non passim sine ullo judicio confuseque habuit in gremio suo tot controversias hominum dissidentium, non de agris et domibus, vel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere vivitur aut beate? Ubi etsi aliqua vera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa;
Abbreviated transcription (Latin):
contendens: ad quẽ p̾ces hominũ supplicatio¬
nesq pueniat̃: Nonne ibi aristippus inuolup¬
tate corpis ssimũ bonũ ponens ibi antistenes
iuitute animi pociꝰ hominẽ fieri beatũ asseue̾¬
rans: duo philosophi nobiles et ambo socratici.
incam diuersis atq unt̾ se contrariis finibꝰ uite
summã loquantes: qͦrũ etiã ille fugiendã. iste
amministrandõ sapienti dicebat c̃ẽ. rẽ publicã
ad suã qusq sectã sectandã: discipłos congre¬
gabat. Nempe palã inc̃spicua et notissima
porticui. ingymnasiis. in ortuł. in locis publicis
ac pͥuatis. cart̾uatĩ ꝑsua qͥsq opinione certa¬
bat̃: alii asserentes unũ. alii innumerabiles
mundos: ipsũ autẽ unĩ alii ortũ eẽ. alii uero
iniciũ nõ hab̾e alii intiturũ. alii sep̃ fucurũ
alii mente diuna alii fortuitu et casibusagi
alii immortales eẽ. animas alii mortales ⁊ et
qͥ immortales alii reuolui inbestias aliineq̾¬

Expanded text:
contendens, ad quem preces hominum supplicatiocontendens, ad quem preces hominum supplicationesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum adseuerans, duo philosophi nobiles et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis finibus uitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et notissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac priuatis cateruatim pro sua quisque opinione certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii uero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequ
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. oporteret:. Nec cam̃ ita pauci: ut eorũ nõ
sit miranda consensio Neq enĩ inmultitudine
philosophorũ qui labore etiã litt̃ario monim̃ta
suorũ dognatũ reliquerunt facile quis inue¬
nerit. int̾ quos cuncta quȩ sensere conueniat
Qđ ostende hoc oꝑe longũ ẽ Quis autẽ secte
cuilibet auctor sic ẽ. in hac dȩmonicola ciutate
apꝓbatꝰ. ut cęt̾i impbarentur qui diuersa et
aduersa senserunt: Nõne apd achenas et
epicurei clarebat asserentes res humanas
addeorũ curã nõ ꝑtinere: et stoici qͥ c̃traria
sentientes eas regi atq muniri diis ad iutoribꝰ
et cutoribꝰ disputabat. Unde miror curana¬
xagoras reus factus sit: quia solẽ dix̃ eẽ. lapidẽ
ardentẽ negans utiq dm̃. cũ in eadẽ ciuitate
gła floruert epicurus uixeritq securus. nõ
solum solẽ uł illũ sidũ dm̃ eẽ. nõ crodens. sed
nec iouẽ nec ullũ dõrũ omĩno ĩmundo habitare

Expanded text:
esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogmatum reliquerunt, facile quis inuenerit, inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod ostendere hoc opere longum est. Quis autem sectae cuiuslibet auctor sic est in hac daemonicola ciuitate adprobatus, ut ceteri inprobarentur, qui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicurei clarebant, adserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes eas regi ti adque muniri dis adiutoribus et tutoribus disputabant? Unde miror quur Anaxagoras reus factus sit, quia solem dixit esse lapidem ardentem, negans utique deum, cum in eadem ciuitate gloria floruerit Epicurus uixeritque securus, non solum solem uel ullum siderum deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorum omnino in mundo habitare
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq alio sapientior et acucior uideri cupit.
nec sententie quodãmͦ ad dictꝰ alienȩ s sui
dogmatis et opimonis inuentor: tam̃ ut nõ¬
nullos uł etiã plurimos corũ fuisse c̃cedam
qͦs asius doctoribꝰ uł discendi sociis amor
ueritatis abruꝑit. ut ꝓ ea certaret᷑ quã ueri¬
tatẽ putarent siue illa eẽt siue nõ eet: qͥd
agit. aut qͦ uł qua. ut ad beatitudinẽ ꝑne¬
matur humana se porrigit infelicitas. si di¬
uina nõ ducit auctoritas: Deniq auctores
nr̃i inqͥbꝰ non frustra sacrarũ litt̾arũ figitur et
t̾minatur canon: absit ut int̾ se aliqua ratione
dissentiant Unde nõ inmerito cũ illa scbent eis
dm̃ uł ꝑeos locutũ nõ pauci inscolis atq gimrastis
litigioss disputationibꝰ garruli s inagris atq
urbibus cum doctis atq indoctis: cot tantiq
populi credidunt: Ipsi ane pauci cẽ. debuert̃.
ne multitudine uilesceret: qđ religione carum

Expanded text:
quisque alio sapientior et acutior uideri cupit quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea certarent, quam ueritatem putarent, siue illa esset, siue non esset: quid agit aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non inmerito, cum illa scriberent, eis Deum uel per eos locutum, non pauci in scholis adque gymnasiis litigiosis disputationibus garruli, sed in agris adque urbibus cum doctis adque indoctis tot tantique populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt, ne multitudine uilesceret, quod religione carum
Abbreviated transcription (Latin):
piȩ cinitatis diffusi usqueqꝰq ꝑt̾ras. cũ legut̃
doctissimos homines qͦrũ nulliꝰ ẽtẽpnenda ui¬
deat᷑ auctoritas. int̾ se de rebꝰ gestis ab etatis
nr̃e memoria remotissimis discrepantes: ciu
pociꝰ cred̾e debeant nõ inueniunt: Nos uͦ in nr̃e
religionis historia fulti auctoritate diuina
qͥcqͥd ciresistit nõ dubitamꝰ cẽ. falsissimũ. qͦmͦ¬
libet sese habeat cet̾a ĩscłaribꝰ litt̃is. quȩ scu
uera seu falsa sint nichil mom̃ti afferunt qͦ
omittamus historiȩ ipsi philosophi aqͥbꝰ ad
ista ꝓgressi sumꝰ qͥ nõ uident᷑ laborasse in
studiis sius. nͥut inuenirent quomͦ uiuendũ
eẽt. accõmodate ad beatitudinẽ capessendã:
cur dissenserunt et amagistris discipłi et ĩt᷑
se c̃discipłi nͥquia ut homines humanis sensibꝰ
et humanis ratiotinationibꝰ ista quesierunt:
Ubi quãuis cẽ. potuerit et studiũ głandi. qͦ

Expanded text:
piae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt piae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in saecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo
Abbreviated transcription (Latin):
intionẽ sidũ cõp̃hendit ampliꝰ quã centũ an¬
norũ milia numerari. In qͥbꝰ enĩ libris istũ nu¬
merũ collegerunt: qui nõ multũ ante annoꝵ
dio milia lit̃as magistra iside didicerunt:
Nõ enĩ paruus auctorẽ. inhistorta uarro qͥhoc
ꝑdidit: qđ alitt̾arũ etiã diuinarũ ueritate
ñ dissonat. Cũ enĩ ab ipso pͥmo homine qͥ est
appellatꝰ acdã nõdũ sex annorũ milia cõpleant᷑¬
qͣmꝰ ñ isti ridendi pociꝰquã refellendi ft̃: qui
cde spacio cẽporũ tã diũsa et huic exploratę
ueritati cã c̃craria ꝑsuade conantur Cui enĩ
meliꝰ narranti p̃t̾ita credimꝰ. quã qui etiam
futura p̃dix̃ quȩ p̃sentia iã uidemꝰ: Nã et ipsa
historicorũ int̾ se dissonãtia. copiã nob̾ p̾bet:
ut ei pociꝰ cred̾e debeamꝰ qͥ diuinę quã cenemꝰ
nõ repugnat historiȩ. Porro autẽ ciues im¬

Expanded text:
rationem siderum conprehendit, amplius quam centum anrationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam, nondum sex annorum milia conpleantn isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, quam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam et ipsa historicorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues in
Abbreviated transcription (Latin):
dicert audebit mirabiliũ disciplinarũ cos
ptritissimos fuisse antequã litt̃as nossent:
id ẽ. ante quã isis eo uenisset easq ibidocius¬
sed Ipsa porro corũ memorabilis doctrina
quȩ appellata ẽ. sapientia quid erat nͥ maxi¬
me astronomia: et siqͥd aliud taliũ discipli¬
uarũ magis ad exercenda in genia quã ad illu¬
minandas uera sapientia m̃tes solet ualere
lla qdđ attinet ad philosoplryã quę se docere
ꝓfitecur aliquid unde fiant homines beati
cura tempora mercurii quẽ trismegistũ uoca¬
uerunt in illis t̾ris eiꝰmodi studia claruerunt.
longe qͥdẽ añ sapientes uł phylosphos greciȩ.
s. tam̃ pꝰ abrahã et isaac. et iacob et ioseph.
nimirũ etiã post ipsũ moysen: E oqͥppe
tẽpore qͦmoyses natꝰ fuisse reppitur adans ille
magnus astrologꝰ ꝓmethei fr̃ mat̾nus. auis
mercurii maioris : cuiꝰ nepos fuit crismegistꝰ
cione garriunt quidã: dicentes ex quo ezypt

Expanded text:
dicere audebit mirabilium disciplinarum eos dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuisset. Ipsa porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, quid erat nisi maxime astronomia et si quid aliud talium disciplinarum magis ad exercenda ingenia quam ad inluminandas uera sapientia mentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem Trismegistum uocauerunt, in illis terris eius modi studia claruerunt, longe quidem ante sapientes uel philosophos Graeciae, sed tamen post Abraham et Isaac et Iacob et Ioseph, nimirum etiam post ipsum Moysen. Eo quippe tempore, quo Moyses natus est, fuisse reperitur Atlans ille magnus astrologus, Promethei frater, maternus auus Mercurii maioris, cuius nepos fuit Trismegistus ione garriunt quidam dicentes, ex quo Aegyptus
Abbreviated transcription (Latin):
pillũ qͥ uocabat᷑ eber unde hebreorũ uoci¬
bulũ ẽ. fuisse seruatã. atq inde ꝑuenisse ad
abrahã: hebreas aucẽ litas alege cepsse¬
que data ẽ¬
quȩ data ẽ. ꝑmoysen: si pocius ꝑillã successionẽ
oitñ memoratã linguã cũ suis litt̾is custoditã
Deniq moyses inpopulo lege constituit qͥ docen¬
dis littis p̃̾eeñt: priusquã diuinȩ legis ullas
lit̾as nossent. Hos appellat scriptura. gram
inductores uł introductores. eo quod eas in¬
ducant idẽ. introducant quodãmͦ incorda
discencium: uel in eas pocius ipsos quos do¬
cent: Nulla gͥ gens de antiqͥtate suę sapien¬
ciȩ suꝑ patriarc has et ꝓpłas nr̃os quibꝰ diuina
inerat sapientia ulla se uanitate iactauerit.
quando nec egyptꝰ inuenitur quȩ solet falso
et in anit̃ de suarũ doctrinarũ antiqͥtate
głari. qͥlicũq sapientia sua patͥ archarũ nr̃oꝵ
cẽpore p̃uenisse sapientiã: Neq enĩ qͥsquã

Expanded text:
per illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraeorum uocaper illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraeorum uocabulum est, fuisse seruatam, adque inde peruenisse ad Abraham, Hebraeas autem litteras a lege coepisquae data est per Moysen, sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hos appellat scriptura 7pai{inductores uel introductores, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nulla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patriarchas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapientia sua patriarcharum nostrorum tempore praeuenisse sapientiam. Neque enim quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
ueniri quos ꝓpħȩ scͥpserunt: et alicubi
eorũ quoq ꝓpħarũ nomina nõ tacentur.
nec tam̃ inueniunt᷑ incanone quẽ recipit
populꝰ dĩ Cuius rei fateor causa me latet.
sp̃s reuelabat alia sicut h omines historica
diligentia alia sic̃ ꝓpħas inspiratione diu¬
na scͥbe potuisse: Atq hȩc ita fuisse distinre¬
ta. ut illa tanquã ipsis. ista uͦ tanquã dõ
ꝑ ipsosloquenti uidicarentur eẽ tribunb
ac sic illa ꝑtinerent ad ub̾tatẽ cognitionis.
hȩc ad religionis auctoritatẽ: inqua aucto¬
ritate custoditur canon. pret̾ quẽ iã siqua
etiã sub nomine uerorũ ꝓpħarũ scͥpta ꝓ¬
feruntur nec ad ipsã copiã scientiȩ ualent
qm̃ utrum eorũ sint quorũ eẽ. dicuntur
incertũ ẽ. et ob hoc eis nõ habet᷑ fides maxi¬
me his in quibꝰ etiã contra fidẽ librorũ cano¬
nicorũ quędã leguntur. ꝓpt̾ qđ ea prorsus
qđ ñ nulli arbitrantur hębrȩã tantũliguã

Expanded text:
ueniri, quos prophetae scripserunt, et alicubi ueniri, quos prophetae scripserunt, et alicubi eorum quoque prophetarum nomina non tacentur; nec tamen inueniuntur in canone, quem recepit populus Dei. Cuius rei, fateor, causa me latet, s utique Spiritus reuelabat, alia sicut homines historica diligentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esse tribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem iam si qua etiam sub nomine uerorum prophetarum scripta proferuntur, nec ad ipsam copiam scientiae ualent, quoniam utrum eorum sint, quorum esse dicuntur, incertum est; et ob hoc eis non habetur fides, maxime his, in quibus etiam contra fidem librorum canonicorum quaedam leguntur, propter quod ea prorsus quod nonnulli arbitrantur, Hebraeam tantum linguam
Abbreviated transcription (Latin):
archa: quẽ ꝓpłam quoq nõ in merito dixerĩ:
Si quidẽ ipsa archa quã fec̃ et inqua cũ suis
euasit. ꝓpħia nr̃orũ cẽporũ fuit. Qiud enoch
scͥpta ut apud uideos. et apud nos in aucton¬
tate nõ eent. nimia fecit antiquitas ꝓptꝰ
quã uidebant᷑ habenda eẽ. suspecta. ne
ꝓferrent᷑ falsa ꝓueris. Na et ꝓferuntur quę¬
dã quȩ ipsorũ eẽ. dicunt᷑ ab eis quiꝓsuo
sensu passim qđ uolunt credunt .s. eacasti¬
tas canonis nõ recipit. nõ qđ eorũ hominũ
qui dõ placuerunt reꝓbet᷑ auctoritas. sedͥ
qđ ista eẽ. nõ credant᷑ ipsorũ. Nec mirũ debet
uideri qđ suspecta habeant᷑ quȩ sub tante
antiqͥtatis nomine ꝓferunt᷑: quandoqͥdem
in ipsa historia regũ uidę et regũ isrł quę
res gestas continet deqͥbꝰ eidẽ scͥpturȩ cano¬
nice credimꝰ cõmemorantur plurima quę
ibi nõ explicant᷑. et in libris dicunt᷑ aliis in¬

Expanded text:
archa, quem prophetam quoque non inmerito dixerim; archa, quem prophetam quoque non inmerito dixerim; si quidem ipsa arca, quam fecit et in qua cum suis euasit, prophetia nostrorum temporum fuit. Quid Enoch scripta ut aput Iudaeos et aput nos in auctoritate non essent, nimia fecit antiquitas, propter quam uidebantur habenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea castitas canonis non recepit, non quod eorum hominum, qui Deo placuerunt, reprobetur auctoritas, sed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet uideri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur; quando quidem in ipsa historia regum Iuda et regum Israel, quae res gestas continet, de quibus eidem scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et in libris dicuntur aliis in
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑ antiquior. Uerũ qđ fatendũ ẽ. nõ qͥdẽ
ingrecia s in barbaris gentibꝰ sicut inegypto iã
fuerat ante moysen: nõ nulla fuit doctrina
quȩ illorũ sapientia diceretur: Alioquin nõ
scͥptũeẽt̃. in libris sc̃is moy sen eruditũ fuisse
omĩ sapientia egyptiorũ: cunc utiq quando
ibi natꝰ et afilia pharaonis ad optatꝰ atq
nutritus. etiã lib̾alit̃ educatꝰ ẽ. Sed nec sapi¬
entia egyptiorũ sapientiã ꝓpħarũ nr̃orum.
tẽpore antecede potuit: quandoqͥdẽ et abrahã
ꝓpħa fuit Quid aũ sapientiȩ potuit eẽ. ĩ exẏp¬
to ante quã eisisis quã mortuã canquã magnã
deã colendã putarut̃ lict̃as tͣdet. Isis porro
inachi filia fuisse ꝓditur. qͥ pͥmꝰ regnare cepit
arguus: quando abrahȩ iã nepotes reꝑiuntur
exorti. Iam uͦ si longe antiqͥora repetam. et añ
illud grande diluuiũ nr̃ erat utiq noe patri¬

Expanded text:
uideatur antiquior. Verum, quod fatendum est, non quidem uideatur antiquior. Verum, quod fatendum est, non quidem in Graecia, sed in barbaris gentibus, sicut in Aegypto, iam fuerat ante Moysen nonnulla doctrina, quae illorum sapientia diceretur; alioquin non scriptum esset in libris sanctis, Moysen eruditum fuisse omni sapientia Aegyptiorum, tunc utique, quando ibi natus et a filia Pharaonis adoptatus adque nutritus etiam liberaliter educatus est. Sed nec sapientia Aegyptiorum sapientiam prophetarum nostrorum tempore antecedere potuit, quando quidem et Abraham propheta fuit. Quid autem sapientiae potuit esse in Aegypto, antequam eis Isis, quam mortuam tamquam magnam deam colendam putarunt, litteras traderet? Isis porro Inachi filia fuisse proditur, qui primus regnare coepit Argiuis, quando Abrahae iam nepotes reperiuntur exorti. CAPUT illud grande diluuium noster erat utique Noe patri
Abbreviated transcription (Latin):
qui nõ dũ philosophi uocabantur. septẽ scilicet
sapientes. ao deinde phisicos qui chaleti suc¬
cesserunt in ꝑserutanda natura rerum
studiũ eiꝰ imitati. amaximandrũ. scilicet et anaxi¬
menẽ. et anaxagora. aliosq nõiullos antequã
photagoras phylosophũ pͥmꝰ ꝓfit̾et᷑⁊ nec illi
ꝓpłias nr̃os uniuersos tẽporis antiquitate
pcedunt: quando qͥdẽ talespꝰ quẽ cȩt̃i fuert̃
regnante romulo eminuisse fertur. quando
de fontibꝰ isrł in eis lict̃is quȩ toto orbe mana¬
rent ꝓpħş flum̃ enipit. Soli igiturꝰ cheologi
poete orpheus. linꝰ museus. et siquis alius apd
grecos fuit: his ꝓpłis ębrx̧is quorũ scͥpta in
auctoritate habemꝰ: annis repꝑiunt᷑ priores
Ac ꝑhoc quantũ ad grecos attinet inqua lĩguta
littere huius scłi maxime ferbuerunt. nichil
habent unde sapientiã suã iactent: quo religio¬
ne nr̃a ubi uera sapientia ẽ: sinõ suꝑior saltẽ

Expanded text:
qui nondum philosophi uocabantur, septem scilicet qui nondum philosophi uocabantur, septem scilicet sapientes ac deinde physicos, qui Thaleti successerunt in perscrutanda natura rerum studium eius imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem et Anaxagoram aliosque nonnullos, antequam Pythagoras philosophum primus profiteretur: nec illi prophetas nostros uniuersos temporis antiquitate praecedunt, quando quidem Thales, post quem ceteri fuerunt, regnante Romulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel in\' eis litteris, quae toto orbe manarent, prophetiae flumen erupit. Soli igitur illi theologi poetae, Orpheus, Linus, Musaeus et si quis alius aput Graecos fuit, his prophetis Hebraeis, quorum scripta in auctoritate habemus, annis reperiuntur priores. ac per hoc, quantum ad Graecos adtinet, in qua lingua litterae huius saeculi maxime ferbuerunt, nihil habent unde sapientiam suam iactent, quo religione nostra, ubi uera sapientia est, si non superior, saltem
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. cognoscimꝰ ueritatẽ. Ab hoo tẽpore apđ
uidcos restituto tẽplo nõ reges s pͥnipes
fuerunt usq ad aristobolii. quorũ supputa
passiones uehem̃tes aq mirabiles: qui ante¬
quã xp̃s uenisset in carnẽ usq ad mortẽ ꝓdĩ
lege certarunt: et mala grauissima atq orri¬
nr̃orũ quorũ iã scͥpta ad noticiã fere omĩũ¬
gentium ꝑuenerunt et multo magis post cos
fuerunt philosophigentiũ qui hoc etiam
nomine uocarentur : qđ cepit asamio phitago¬
ra qui eo tẽpore qͦ udcorũ ẽ. soluta captiuitas
cȩpit excellere atq cognosci: multomagis gͦ
cȩt̃i philosophi. pꝰꝓpħas reppiuntur fuisse:
Nã ipse socrates atheniensis inagister om̃iũ qui
tunc maxime claruerunt: cenens in ea parte
quȩ moralis uł accuia dr̃ pͥncipatũ : post et iã
inchronicis inuenitur: Nõ multo pꝰeciã plato
natus ẽ : qui longe cęt̾os socratis discipulos
ante int. Quibꝰ si addamꝰ etiam suꝑiores

Expanded text:
 cognoscimus esse veritatem. Ab hoc tempore apud Judaeos restituto templo, non reges, sed principes fuerunt usque ad Aristobulum: quorum supputatpassiones vehementes atque mirabiles, qui antequam Christus venisset in carnem, usque ad mortem pro Dei lege certaverunt, et mala gravissima atque horrinostrorum, quorum iam scripta ad notitiam fere omgentium peruenerunt, et multo magis post eos fuerunt philosophi gentium, qui hoc etiam nomine uocarentur, quod coepit a Samio Pythagora, qui eo tempore, quo Iudaeorum est soluta captiuitas, coepit excellere adque cognosci. Multo magis ergo ceteri philosophi post prophetas reperiuntur fuisse. Nam ipse Socrates Atheniensis, magister omnium, qui tunc maxime claruerunt, tenens in ea parte, quae moralis uel actiua dicitur, principatum, post Esdram in chronicis inuenitur. Non multo post etiam Plato natus est, qui longe ceteros Socratis discipulos anteiret. Quibus si addamus etiam superiores,
Abbreviated transcription (Latin):
sr qm̃ sic̃ dic̃ apłs delic̾tũ illorũ salus gentibꝰ
topp̃ssi: ne obliti legẽ dĩ adhoc de quo
igimꝰ cestimoniũ nil ualerẽt: Idõ parũ fuit
it diceret ne occid̃is eos nequando obliuis¬
cantur legẽ cuã. nͥ addet et iã disꝑge illos.

Expanded text:
m, sicut dicit apostolus, delictum illorum salus gentibus; et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantu
Abbreviated transcription (Latin):
care. Erant enĩ iã popłi ualidi et fortes.
et armis gentes exercitate. quę nõ facile
cedent et quas opus eẽt ingentibus ꝑidi
et uastatione utrunq nõ parua atq orren¬
do labore suꝑari Nã quando rognũ assino¬
rum totã penę asiam subuigauit licct
bellando sit factum: nõ cam̃ multũ asꝑis
et difficilibꝰ bellis fieri potuit: quia rudes
ad resistendumgentes erant. nec tam̃ multȩ
uł magne: siquidẽ post illud maximũ
atq inuuersale diluuiũ cum in archa
noe octo solihomines euaserunt. anni
non multo amplius quã mille tͣnsierant.
quando ninus asiã totã excepta india
subiugauit Roma uͦ tot gentłs et orien¬
tis et occidentis quãs imꝑio romano sub¬
ditas cernimus. nõ ea celeritate acfacla
cas. et bellicosas quaquauersum dilatabat᷑
muenit. Tempore igitur qͦ romacon¬
ditae popłs israhel habebat in t̾ra ꝓmissi¬

Expanded text:
care. Erant enim iam populi ualidi et fortes care. Erant enim iam populi ualidi et fortes et armis gentes exercitatae, quae non facile cederent, et quas opus esset ingentibus periculis et uastatione utrimque non parua adque horrendo labore superari. Nam quando regnum Assyriorum totam paene Asiam subiugauit, licet bellando sit factum, non tamen multum asperis et difficilibus bellis fieri potuit, quia rudes adhuc ad resistendum gentes erant nec tam multae uel magnae. Si quidem post illud maximum adque uniuersale diluuium, cum in arca Noe octo soli homines euaserunt, anni non multo amplius quam mille transierant, quando Ninus Asiam totam excepta India subiugauit. Roma uero tot gentes et Orientis et Occidentis, quas imperio Romano subditas cernimus, non ea celeritate ac facileas et bellicosas, quaqua uersum dilatabatur, inuenit. Tempore igitur, quo Roma condita est, populus Israel habebat in terra promissi
Abbreviated transcription (Latin):
positiuagientes iacerent. anescio qua pͥmũ
meretricȩ fuisse collectos: et pͥmas eius siox¬
sisse mamillas Meretrices autẽ: lupas uoca¬
bant. Unde etiã nunc turpia loca earum
lupanaria nuncupantur Et cospostta ad
faustulũ ꝑuenisse pastorẽ: atq ab eius
acca uxore nutritos Quãquã si ad arguen¬
dũ hominẽ regẽ qui cos in aquã ꝓici cru¬
delit̾ uisserat. eis infantibꝰ ꝑ quos tanta
ciuitas condenda fuerat de aqua diuinitꝰ
lib̾atis ꝑlactantẽ feram ds̃ uoluit subue¬
nire : quid mirũ ẽ
Amuło successit in regnũ laciale. fr̃ eiꝰ
Inumitor auus romuli. cuius numitons
primo anno c̃dita ẽ. roma: ac ꝑhoc cũ suo
deinceps idẽ. romulo nepote regnauit¬
Et ne multis morer c̃dita ẽ ciuitas roma
uelut altera babilon: et uelut prioris
filiababilonis. ꝑ quã dõ placuit orbem
debellare terrarũ et in unã societatem rei
publice legũq ꝑdoctum longe laters pa¬

Expanded text:
positi uagientes iacerent, a nescio qua primum positi uagientes iacerent, a nescio qua primum meretrice fuisse collectos et primas eius suxisse mamillas meretrices autem lupas uocabant, unde etiam nunc turpia loca earum lupanaria nuncupantur, et eos postea ad Faustulum peruenisse pastorem adque ab eius Acca uxore nutritos. Quamquam si ad arguendum hominem regem, qui eos in aquam proici crudeliter iusserat, eis infantibus, per quos tanta ciuitas condenda fuerat, de aqua diuinitus liberatis per lactantem feram Deus uoluit subuenire, quid mirum est? Amulio successit in regnum Latiare frater eius Numitor, auus Romuli, cuius Numitoris primo anno condita est Roma; ac per hoc cum suo deinceps, id est Romulo, nepote regnauit Ne multis morer, condita est ciuitas Roma uelut altera Babylon et uelut prioris filia Babylonis, per quam Deo placuit orbem debellare terrarum et in unam societatem rei publicae legumque perductum longe lateque pa
Abbreviated transcription (Latin):
duo Quorũ pͥmus ẽ. ut eum iurgiliano u̾su
eloquar. ꝓximꝰ ille ꝓcas troianȩ gła gentis.
Ciuius tẽpore quia iãm quodãmͦ roma partu¬
riebatur: illud om̃iũ regnorũ maximum
assiriũ finẽ tantę duturnitatis accepit:
Ad medos quippe c̾nslatũ ẽ. post annos ferme
mille. ccc .U. ut etiam beli qui ninũ genuit
et illic paruo contentus inꝑio pͥmꝰ rex
fuit : tempora cõputentur. Procas autẽ
regnauit ante amuliũ: Porro amulius frĩs
sui numitoris filiã reã nomine quȩ ilias
uo cabatur romuli matrẽ uestalẽ uirginem
fecerat quã uolunt de marte geminos con¬
cepisse: isto mͦ stuprũ eius honorantes uel
excusantes: et adhibentes argum̃tum qđ
infances ex positos lupa nutriuerit: Hoc
enĩ genꝰ bestis ad marcẽ existimat᷑ ꝑtine̾re.
ut indelicet idõ lupa credatur ammouisse¬
uba pariulis. quia filios dm̃ sui martisag¬
nouit. Quamius nõ desint quidicant eũ ex¬

Expanded text:
duo, quorum primus est, ut eum Vergiliano uersu duo, quorum primus est, ut eum Vergiliano uersu eloquar: Proximus ille Procas, Troianae gloria gentis. Cuius tempore quia iam quodam modo Roma parturiebatur, illud omnium regnorum maximum Assyrium finem tantae diuturnitatis accepit. Ad Medos quippe translatum est post annos ferme mille trecentos quinque, ut etiam Beli, qui Ninum genuit et illic paruo contentus imperio primus rex fuit. tempora conputentur. Procas autem regnauit ante Amulium. Porro Amulius fratris sui Numitoris filiam, Rheam nomine, quae etiam Ilia uocabatur, Romuli matrem, Vestalem uirginem fecerat, quam uolunt de Marte geminos concepisse, isto modo stuprum eius honorantes uel excusantes, et adhibentes argumentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. Hoc enim genus bestiae ad Martem existimant pertinere, ut uidelicet ideo lupa credatur admouisseera paruulis, quia filios domini sui Martis agnouit; quamuis non desint qui dicant, cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
filius eus salomon rex isrłitarũ fuit: qui
templũ allud nobilissimũ dĩ ihorosolimita¬
num condidit. Cuiꝰ tẽpore apđ latinos con¬
dita ẽ. alba. ex qua deiceps nõ latinorum:
s albanorum reges appellari in eodẽ tam̃
lacio ceꝑunt Salomoni successit filius eiꝰ
roboam. sub quo in duoregna populus ille
diuisus ẽ: et singl̃ȩ partes suos singulos roges
fecerant undecĩ regẽs habiit: quorum
nullꝰ dis̃ factus ẽ. Auentinus autem qui
duodecimo loco & neam sequitur cũ eẽt.
ꝓstratus in bello. et sepultꝰ in eo monce qui
etiam nunc eus nomine nuncupatur: dõꝵ
talium quales sibi faciebant numero est
additus. Alii sane noluerunt eũ inp̾lio sebe
occisũ. s nõ cõparusse dixerunt: nec ex euis
uocabulo appellatũ montẽ s exeius aduen¬
cu aniũ dictũ auentinũ. Post hunc nõ dis̃
factus in latio: nisi romulus conditor romȩ:
Int̃ istũ autem et illum: reges repꝑiuntur

Expanded text:
filius eius Salomon rex Israelitarum fuit, qui filius eius Salomon rex Israelitarum fuit, qui templum illud nobilissimum Dei Hierosolymitanum condidit. Cuius tempore aput Latinos condita est Alba, ex qua deinceps non Latinorum, sed Albanorum reges appellari, in eodem tamen Latio, coeperunt. Salomoni successit filius eius Roboam, sub quo in duo regna populus ille diuisus est, et singulae partes suos singulos reges fecerunt, undecim reges habuit, quorum nullus deus factus est. Auentinus autem, qui duodecimo loco Aenean sequitur, cum esset prostratus in bello et sepultus in eo monte, qui etiam nunc eius nomine nuncupatur, deorum talium, quales sibi faciebant, numero est additus. Alii sane noluerunt eum in proelio scribere occisum, sed non conparuisse dixerunt; nec ex eius uocabulo appellatum montem, sed ex aduentu auium dictum Auentinum. Post hunc non est deus factus in Latio nisi Romulus conditor Romae. Inter istum autem et illum reges reperiuntur