comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma duoꝵ hominũ copula qddã sacram̃tũ
nuptiȩ egert. nullomͦ potest nͥ alicuiꝰ eoꝵ mor¬
te dissolui. Man&e enĩ uinculũ nuptiarũ.
etiã si ꝓles cuiꝰ causa initũ ẽ manifesta sterili¬
tate subsequat᷑. ita ut iã scientib conugib
ñ se filios habituros. separare se tam̃ uł ipsa
causa filioꝵ atq aliis copulare ñ liceat. Qd̃
si fecerint: cũ eis qͥb se copulauerint adul¬
teriũ cõmittunt. Ipsi autẽ coniugi manente
plane uixoris uoluntate adhibere aliã unde
cõmunes filii nascant᷑. unius cõmioctione ac
semine. alterius autẽ iure ac potestate. apud
antiqͦs patres fas erat. utrũ & nunc fas sit
ñ temere dixerĩ. Non ẽ enĩ ꝓpagancli necessi¬
tas quȩ tt̃ fuit. quando & parẽntib coniuigi¬
b alias ꝓpt̾ copiosiorẽ posteritatẽ suꝑ duꝰ¬
cere licebat. qđ nc̃ certe ñ lic&e. Nã tantun
affert oportunitatis ad aliquid iuste agen¬

Expanded text:
prima duorum hominum copula quoddam sacramentum prima duorum hominum copula quoddam sacramentum nuptiae gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolui. manet enim uinculum nuptiarum, etiamsi proles, cuius causa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur unius conmixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agen
Abbreviated transcription (Latin):
ita qͥsq utat᷑. ut ex eoꝵ fructib largas ele¬
mosinas faciat. ideo rapinã iustificat. Heq si
alius iuri paterno uł iuste quesito auarꝰ suc¬
cũbat. ideo culpanda ẽ iuris ciuilis regula. qͣ
possessor legitimꝰ factꝰ ẽ. Hec tirannicȩ fac¬
tionis ꝑuersitas laudabilis erit. si regia clem̃¬
tia tirannꝰ subditos tract&. nec uituꝑabilis
ordo regiȩ potestatis. si rex crudelitate seuiat¬
tirannica. Aliud ẽ nãq iniusta potestate iuste
uelle uti. & aliud ẽ iusta potestate in iuste
uti. Ita nec concubinȩ ad tẽpꝰ adhibitȩ. si filioꝵ
causa concũbant. iustũ faciunt concubinatũ
suũ: neq coniugatȩ si cũ maritis suis lasciuiant.
nuptiali ordini crim̃ imponunt. Posse sane fieri
nuptias ex male coniunctis. honesto postea
placito consequente manifestũ ẽ. Semel autẽ
initũ conubiũ in ciuitate dĩ nr̃i. ubi etiã ex

Expanded text:
ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas eleita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male coniunctis honesto postea placito consequente manifestum est. Semel autem initum conubium in ciuitate dei nostri, ubi etiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ꝓlis causa. si matrimonio copulent᷑. Nẽpe
multos habemꝰ fr̃s & socios celestis here.¬
ditatis utriusq sexcus continentes. siue
exꝑtos nuptias. siue ab oñi tali cõmiati.¬
one in tegros. Nẽpe innumerabiles sunt qͦs
tes nobis nũquã se coniugib ẽẽ cõmiactos
nͥ sperando conceptũ. Qđ gͦ p̃cipiunt conui¬
gatis apłi. hoc ẽ nuptiarũ. Qd̃ autẽ ueni¬
alit̃ concedunt aut qđ impedit orationes:
ñ cogt̃ nuptiȩ sed fert̃. Itaq si forte utrũ¬
fieri possit ignoro. magisq non posse fieri¬
existimo. Sed tam̃ si forte ad tẽpus adhibita
concubina filios solos ex eadẽ cõmixtione
quesierit. nec sic ista coniunctio uł eoꝵ nup¬
tus p̃ponenda ẽ qͥ ueniale illud oꝑant᷑. Quid
enĩ sit nuptiarũ considerandũ ẽ. ñ qͥd sit nu¬
bentiũ. & ĩmocleratius nuptiis utentiũ. Neq
enĩ si largis bonis inique at ꝑperã inuasis

Expanded text:
nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis utriusque sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe innumerabiles sunt. quetem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiter concedunt aut quod inpedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte — quofieri possit ignoro magisque fieri non posse existimo — sed tamen, si forte ad tempus adhibita concubina filios solos ex eadem conmixtione quaesiuerit, nec sic ista coniunctio uel earum nuptiis praeponenda est, quae ueniale illud operantur. quid enim sit nuptiarum, considerandum est, non quid sit nubentium et immoderatius nuptiis utentium. neque enim si agris inique ac perperam inuasis
Abbreviated transcription (Latin):
debiti. seruans in om̃ib castã religiosamq
concordiã. Illis uͦ tẽporib cũ adhuc ꝓphe¬
ticis sacramentis salutis nr̃ȩ misteriũ ue¬
labat᷑. etiã qui ante nuptias tales erant.
officio ꝓpagandi nuptias copulabant. non
uicti libidine sed cducti pietate. Quib si op¬
tio talis daret᷑ qualis reuelato nouo testam̃¬
to cdata ẽ dicente dño qͥ potest capere capi¬
at. ñ eos dubitat etiã cũ gaudio suscepturoᷤᷤ
fuisse. qͥ diligent̾ intentꝰ legit qͦmͦ coniu¬
gib utebantur. cũ & plures uniuiro ha
bere licebat. Quascastius habebant quã nc̃
unã quilib& istoꝵ. qͥb uidemꝰ qͥd secłm ue¬
niã concedat apłs. Habebant enĩ eas in oꝑe
generandi. ñ in morbo desiderii: siõ gentes
quȩ ignorant dm̃. Qđ tã magnũ ẽ. ut multi
hodie facilius se tota uita ab om̃i concubitu
abstineant. quã modũ teneant. ñ coeundi

Expanded text:
debiti, seruans in omnibus castam religiosamque debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ placeant dño  Sed ꝑrara sunt. qs
negat:: Ꝙ in ipsa raritate pene om̃s qͥ tales
sunt. non ut tales ẽẽnt coniuncti sunt : sed
iã comuncti tales facti sunt. Quiꝰd enĩ nr̃i
tẽporis homines xp̃iani nuptiarũ uinculo
liberi. uolentes ab om̃i concubitu se conti
ãplectendi sed abstinendiꝰ amplexcu. non
potuis eligerent uł uirginalẽ. uł uidualẽ
continentiã conseruare. quã tribulatio¬
nẽ carnis sine qua coniugia eẽ ñ possunt.
ut alia taceant᷑ a quib parcit apłs. nullo ĩã
cogente humanȩ societatis officio sustinere.
Sed cũ dominante concupiscentia fuerint
copulati. si eã postea uicerint. qͥa ñ ita licoꝵ
dissoluere coniugiũ sicut licebat ñ colliga¬
re. fiunt tales quales ꝓfitet᷑ forma nuptia¬
rĩi.ita ut uł pari consensu ascendant celsi¬
orẽ scĩtatis gradũ. aut si ñ ambo sunt tales.
erit qͥ talis ẽ non exactor sed creditor

Expanded text:
quomodo placeant domino? sed perrara sunt — quis quomodo placeant domino? sed perrara sunt — quis negat? — et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se contintum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor
Abbreviated transcription (Latin):
apłs p̃cipiendo describit. Similit̾̃ inqͥt mu¬
lieres obaudientes sint maritis suis. ut siqͥ
non credunt uerbo ꝑmulierũ conuersa¬
tionẽ sine loquela lucri fieri possint. ui¬
cdentes timorẽ & castã conuersationem
ur̃am. ut sint ñ quȩ a foris ornant᷑ capill&
incrispationib. aut circũdate auro aut
ueste decora. sed ille absconditꝰ cordis ur̃i
homo. in illa ꝑpetuitate quieti & modesti
sp̃s. qui & apud dm̃ locuples ẽ. Nã sic que¬
cdã sc̃ȩ mulieres quȩ in dñm sperabant or¬
nabant se obsequentes uiris suis. qͦmͦ sara
obaudiebat abrahȩ dñm illũ uocans. Cuius
factȩ estis filiȩ benefacientes. & ñ timentes
ullũ uanũ timorẽ. Uiri simili ratione
concordes & caste uiuentes cũ uxorib ur̃
& tanquã uasi infirmiori & subiecto
tribuite honorẽ quasi coheredib gr̃ȩ. &
uidete ne impediant᷑ orationes ur̃ȩ. Itane
uͦ coniugia talia ñ cogitant ea quȩ sunt cdñi

Expanded text:
apostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, muapostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa perpetuitate quieti et modesti spiritus, qui et apud dominum locuples est. nam sic quaedam sanctae mulieres, quae in dominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt domini,
Abbreviated transcription (Latin):
ris suis. Qđ utrũ de om̃ib nuptis dicerit.
an de talib quales istȩ multȩ sunt. ut pe¬
ne om̃s putari possint. non immerito du.¬
bitat᷑. Neq enĩ & illud qđ de innuptis
ait. quȩ innupta ẽ. cogitat ea quȩ sunt
dñi. ut sit scã & corpore & spu: ad om̃s
mnuptas ꝑtince. cũ sint quedã uiduȩ
mortuȩ quȩ indelicus uiuunt. Uerũtam̃
qđ attin& ad quandã clistinctionẽ & qͣsi
ꝓprietatẽ innuptarũ atq nuptarũ. sicut
nimiũ detestanda ẽ quȩ continens anuptus
id est are concessa. ñ contin&e a delictis uł
luxuriȩ uł suꝑbiȩ uł curssitatis & uerbosi¬
tatis. ita rara nupta ẽ. quȩ in ipso qͦq obse¬
quio conuigali ñ cogitat quomͦ placeat dõ.
ornando se ñ in tortis crinib aut auro &
margaritis & ueste p̃tiosa. sed qđ lecoe mu¬
lieres ꝓmittentes pietatẽ ꝑ bonã conuer¬
sationẽ. Talia qͥppe coniugia petrus quoq

Expanded text:
ris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, ris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas pertinet, cum sint quaedam uiduae mortuae, quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quandam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
corpora ur̃a tẽplũ in uobis ẽ sp̃s sc̃i quẽ habe¬
tis a dõ : Sc̃a sunt gͦ etiã corpora conuga¬
toꝵ. fidẽ sibi & dño seruantiũ. Cui sc̃itati
cuuslib& eoꝵ. nec infidelẽ coniugẽ obsis¬
tere. sed potius sc̃itatẽ uxxoris ꝓclesse insi¬
deli uiro. aut sc̃itatẽ uiri ꝓdesse infideli
uxori. idem apłs testis ẽ dicens. Sc̃ificatꝰ enĩ
ẽ uir infidelis in uxxore. & scificata ẽ mulier
infidelis in fr̃e. Proinde illud dictũ ẽ scdm
ampliorẽ sc̃itatẽ innuptarũ quã nuptarũ.
cui mertes etiã debetur amplior. scđm qd̃
isto bono illud . ẽ. melius. qͥa & hoc solum
cogitat qͦmͦ placeat dõ. Neq enĩ femina
fidelis seruans pudicitiã coniugalẽ ñ cogitat
qͦmͦ placeat dõ. sedutiq minꝰ: quia cogitat
etiã quȩ sunt mundi qͦmͦ placeat uiro. Hoc
enĩ de illis dicere uoluit. quȩ possunt ha¬
bere quodã modo de necessitate conubii ut
cogitent quȩ sunt mundi. qͦmͦ placeant ui¬

Expanded text:
in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? sancta sunt ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse infideli uiro aut sanctitatem uiri prodesse infideli uxori idem apostolus testis est dicens: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. proinde illud dictum est secundum ampliorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius, quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat domino. neque enim femina fidelis, seruans pudicitiam coniugalem, non cogitat, quomodo placeat domino, sed utique minus, quia cogitat etiam quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. hoc enim de illis dicere uoluit, quod possunt habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogitent quae sunt mundi, quomodo placeant ui
Abbreviated transcription (Latin):
tias faciens & filios ꝓcreans quẽ dicunt ma¬
nichei mulierosus erat. & iustificata ẽ sapi¬
entia a filiis suis. Qđ dñs ibi subiecit. cũ de
ioħe ac de se illa dixciss&. Iustificata ẽ inquit
sapientia a filuis suis. qui uident continentiȩ
uirtutẽ in habitu animi sẽꝑ ẽẽ clebere. in oꝑe
autẽ ꝓ rerũ ac tẽpoꝵ oportunitate mani¬
festariꝰ. sicut uirtꝰ sapientiȩ scõꝵ martirũ
tu fuit. Quo circa. sicut non ẽ impar meritũ

Expanded text:
tias faciens et filios procreans, quem dicant Matias faciens et filios procreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat. et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis, qui uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari, sicut uirtus patientiae sanctorum martyrum tu fuit. quocirca sicut non est inpar meritum
Abbreviated transcription (Latin):
plo de quo nullus dubitat catholicoꝵ xxp̃ianoꝵ.
bigit eoꝵ qͥex eiꝰ euangelio fideles sunt. Nũ gͥ ñ
erat illi continentiȩ uirtꝰ a cibo & potu. qͥndo
erat in ioħȩ baptista : Uenit enĩ ioħes ñ man¬
ducans neq bibens. & dixcert̃. Demoniũ hab&
Venit filius hominis manducans & bibens. &
dixerunt. Ecte uorax & uinarius. amitꝰ publi¬
canoꝵ & peccatoꝵ. Nũquid ñ talia dicunt᷑ in do¬
mesticos eiꝰ patres nr̃os. ex alio genere utendo
t̾renis quantũ ad concubitũ ꝑtin&. ecce homi¬
nes libidinosi & imundi. amatores femina¬
rũ & lasciuiarũ : & tam̃ sicut in illo illud non
erat uerũ quãuis uerũ ẽẽt. qdđ ñ sicut ioħes
abstiner& a manducando & bibendo. ipse enĩ
aꝑtissime uerissimeq ait. uenit ioħes non
manducans neq bibens. uenit filius hominis
manducans & bibens. sic nec hoc in illis patrib
coniugatꝰ nẽc generans quẽ dicunt pagani

Expanded text:
plo, de quo nullus dubitat catholicorum christianplo, de quo nullus dubitat catholicorum christianbigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filius hominis manducans et bibens, et dixerunt: ecce uorax et uinaria, amicus publicanorum et peccatorum. numquid non talia dicuntur in domesticos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et inmundi, amatores feminarum et lasciuiarum? et tamen sicut in illo illud non erat uerum — quamuis uerum esset, quod non sicut Iohannes abstineret a manducando et bibendo; ipse enim apertissime uerissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit filius hominis manducans et bibens - sic nec hoc in illis patribusconiugatus nec generans, quem dicant pagani:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ habitꝰ. qͦ aliqͥd agit᷑ cũ opꝰ ẽ. Cũ aut̃ ñ agit᷑.
potest agi. sed ñ ẽ opus. Hunc habitũ circa
continentiã quȩ fit a concubitu ñ habent
illi qͥb dr̃. si se ñ continent nubant. Hunc
uero habent quib dr̃. qͥ potest capere capiat.
Sic usi sunt ꝑfecti animo bonis terrenis ad
aliud necessarus ꝑ hunc habitũ continentiȩ.
qͦens ñ obligarent᷑ & quo possent eis etiã non
uti. si opus ñ ẽẽt. Nec qͥsquã eis bene utit᷑.
abstinent ut ñ utant᷑. quã tẽperent ut bene
utant᷑. Nemo tam̃ potest sapient̃ uti. nͥ qͥ potest
& continent̃ ñ uti. Ea hoc habitu & paulus
dicebat. Scio & habundare & penuriã pati.
Penuriã quippe pati quoꝵ cũq hominũ ẽ. sed
ñ nͥ eoꝵ ẽ. qͦs abuncdantia ñ corrũpit. Ue¬
rũ ut aꝑtius intelligat᷑ quomͦ sit uirtꝰ in
habitu. etiã siñ sit in opere : loquar de eacc̾¬

Expanded text:
est enim habitus, quo aliquid agitur, cum opus est; cum autem non agitur, est enim habitus, quo aliquid agitur, cum opus est; cum autem non agitur, potest agi, sed non opus est. hunc habitum circa continentiam quae fit a concubitu non habent illi, quibus dicitur: si se non continent, nubant ant. hunc uero habent, quibus dicitur: qui potest capere, capiat. sic usi sunt perfecti animi bonis terrenis ad aliud necessariis per hunc habitum continentiae, quo eis non obligarentur et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. nec quisquam eis bene utitur,abstinent, ut non utantur, quam temperant, ut bene utantur; nemo tamen potest sapienter uti, nisi qui potest et continenter non uti. ex hoc habitu et Paulus diceba» Penuriam quippe pati, quorumcunque hominum est; sed nonnisi eorum est, quos abundantia non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus in habitu, etiamsi non sit in opere, loquor de exem
Abbreviated transcription (Latin):
litent. sicut martirii uirtꝰ eminuit appa¬
riitq tolerando passiones. Sed quã multi st̃
in eadẽ uirtute animi qͥb tẽptatio deest.
qua id qđ intꝰ ẽ in conspectu clĩ. etiã in homi¬
nũ ꝓceclat. nec tunc eẽ incipiat sed innote¬
scat. Iã enĩ erat in iob patientia quã nouerat
ds. & cui testimoniũ ꝑhibebat. sed hominib
innotuit tẽptationis ex amine. & qd̃ latebat
intrinsecus ꝑ ea quȩ forinsecus illata st̃. nomi
natũ & manifestatũ ẽ. Habebat utiq &
timotheus uirtutẽ continendi a uino. quã ñ
ei abstulit paulus monendo ut uino modico
uteret᷑ ꝓpt̃ stomachũ & frequentes suas infir¬
mitates. Alioqͥn. ꝑnitiose docebat. ut ꝓpt̾ sa¬
lutẽ corporis fier& in animo dãpnũ uirtutis.
Sed qͥa poterat ea uirtute salua fieri qd̃ mone¬
bat. ita relaxata ẽ corpori utilitas bibendi.
ut manerae in animo habitꝰ continendi. Ipse

Expanded text:
latent, sicut martyrii uirtus eminuit appalatent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua id, quod intus est in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrinsecus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. ipse
Abbreviated transcription (Latin):
&: tam̃ purificatio ex inde mandata ẽ. Quod̾
mortuũ corpus uita deserente peccatũ est.
Sed peccatũ significat animȩ. desertȩ a iu¬
stitia. Bonũ inquã sunt nuptiȩ. & contra
ons calũpnias possunt ratione sana defendi.
huptuis tam̃ sc̃oꝵ patrũ non quas nuptias
sed quã continentiã cõparẽ. quero. Immo
ĩ nuptiis nuptias. Nã par in om̃ib munꝰ ẽ
mortali hominũ naturȩ datũ. Sed homi¬
nes qui nuptus utunt᷑. illis hominib qͥ lon¬
qe alit̃ nuptuis usi st̃ qͦs conferã qm̃ ñ inuenio.
quinã continentes illis coniugatis confe¬
rendi sint reqͥrendũ ẽ. Nisi forte abrahã
continere se ñ posso a nuptus ꝓpt̾ regnũ
celoꝵ. qͥ unicũ ꝓlis pignꝰ ꝓpt̃ qđ nuptiȩ carȩ
sunt. potuit intrepidus immolare ꝓpter
regnũ celoꝵ. Continentia qͥppe ũ corporis
secs animi uirtꝰ ẽ. Uirtutes animi aliqͣndo
in opere manifestant᷑. aliquando in habitu

Expanded text:
et tamen purificatio et inde mandata est, quia et et tamen purificatio et inde mandata est, quia et mortuum corpus uita deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a iustitia. Bonum, inquam, sunt nuptiae et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. nuptiis tamen sanctorum patrum non quas nuptias, sed quam continentiam conparem quaero, immo non nuptias nuptiis — nam par in omnibus munus est mortali hominum naturae datum — sed homines, qui nuptiis utuntur, illis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non inuenio, quinam continentes illis coniugatis conferendi sint requirendum est. nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum caelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae carae sunt, potuit intrepidus immolare propter regnum caelorum. Continentia quippe non corporis, sed animi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in opere manifestantur, aliquando in habitu
Abbreviated transcription (Latin):
formata corpus hominis redditura ẽ. in
significatione posita ẽ uitȩ informis & mne.¬
ruditȩ.a qua informitate qm̃ oport& ho¬
minẽ doctrinȩ forma & eruditione mun¬
dari: in huiꝰ rei signũ illa purificatio p̃cep¬
ta. ẽ. post seminis emissionẽ. Neq enĩ & in
ñ arbitrans accidere nͥ ex aliquo huiusmodi
desiderio qd ꝓculdubio falsũ ẽ: nũquid &
str solita mensiũ peccata sunt feminarũ :ͤ a
qͥb tam̃ eas eadẽ legis uetustas p̾cepit eapi¬
ari ñ nͥ ꝓpt̃ ipsã materialẽ informitatẽ
quȩ facto conceptu tanquã e in ȩdificationẽ
cor poris addit᷑. Ac ꝑ hoc cũ informit̃ fluit.
significari ꝑ illã lex uoluit animũ sine disci¬
plinȩ forma indet ent̃ fluidũ ac dissolutum.
que formari oportere significat. cũ talem
fluxũ corporis iub& purificari. Postremo
nũquid & mori peccatũ ẽ: Aut mortuum
sepelire non etiã opus bonũ humanitatis ȩ:

Expanded text:
formata corpus hominis redditura est, in formata corpus hominis redditura est, in significatione posita est vitae informis et ineruditae; a qua informitate quia oportet hominem doctrina et forma et eruditione mundari, in hujus rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. Neque enim et inon arbitrans accidere nisi ex aliquo hujus modi desiderio, quet solita mensuum peccata sunt feminarum? a quibus tamen eas eadem legis uetustas praecepit expiari non nisi propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. ac per hoc cum informiter fluit, significari per illam lex uoluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis iubet purificari. postremo numquid et mori peccatum est aut mortuum sepelire non etiam bonum opus humanitatis est?
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ab om̃ib gentib sicut dõ disponere
placuit. ut hoc p̃ ceteris ad eũ ꝓphetandũ
ualer& qlł p̃nuntiabat᷑. ex qͦ genere etiã¬
& ex qua gente e̾e̾t in carne uenturꝰ. Ualts
qđ pat̾ abrahã in suo femore nouerat. cui
manũ subdere famulũ iussit. ut de uxore
quȩ a filio e̾et ducenda iurar&e. Ponens enĩ
manũ sub femore hominis. & iurans ꝑ dm̃ ce
qͥd aliud significabat nͥ in ea carne quȩ e&c
illo femore originẽ ducer&. dm̃ cęli ẽẽ uen¬
turũ.  Bonȩ gͦ st̃ nuptiȩ. in qͥb tanto meli¬
ores st̃ conigati quanto castiores ac fideli¬
ores dm̃ timent. maxime si filios qͦs carnalit᷑
purificari lex hominẽ & post conuigalem
concubitũ iub&. peccatũ ẽẽ declarat. si ñ est
ille qͥ scdm ueniã concedit᷑. qm̃ etiã nimius
ĩpedit orationes. Sed sicut multa lex ponit
in sacramentis & umbris futuroꝵ. quedã
in semine quasi materialis informitas. quȩ

Expanded text:
dum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere dum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere placuit. ut hoc prae ceteris ad eum prophetandum ualeret, quod praenuntiabatur, ex quo etiam genere et ex qua gente esset in carne uenturus. ualdequod pater Abraham in suo femore nouerat, cui manum subdere famulum iussit, ut de uxore, quae a filio esset ducenda iuraret. ponens enim manum sub femore hominis et iurans per deum caeli quid aliud significabat nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt coniugati, quanto castiores ac fideliores deum timent, maxime si filios, quos carnalitpurificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, si non est ille, qui secundum ueniam conceditur, qui etiam nimius inpedit orationes. sed sicut multa lex ponit in sacramentis et umbris futurorum, quaedam in semine quasi mat
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ erat m illoꝵ nuptiis quã ẽ bonũ ꝓpriũ
nuptiarũ. cũm ꝓcul dubio bonũ continentiȩ
p̃ferendũ ẽ. quia ñ tali officio querebant illi
filios ex nuptus quali dicunt᷑ isti. ex quodã
sensu naturȩ mortalis suscessionẽ de successi¬
one reqͥrentes. Qđ qͥsqͥs bonũ negat. ignorat
dm̃ om̃iũ bonoꝵ de celestib usqͦ ad terrena.
ab ĩmortalib usq ad mortalia creatorem.
Hoc autẽ sensu generandi. nec bestiȩ penitꝰ
carent. & maxime alites: quarũ in ꝓmptu
ẽ cura nidificandi. & quedã coniugatoꝵ simi¬
litudo ad simul ꝓcreandũ atq nutriendũ.
Sed illi homines istũ naturȩ mortalis affec¬
tũ. cuiꝰ in suo genere castitas accedente clĩ men¬
cultu sicut qͥdã intellexerunt in trigenario
fructu ponit᷑. longe sanctiore mente supe¬
rabant. qͥde suis nuptiis filios ꝓpt̃ cxp̃m que¬
rebant. ad genus eiꝰ seccłm carnẽ distinguen¬

Expanded text:
llorum nuptiis quam est bonum proprium llorum nuptiis quam est bonum proprium nuptiarum, cui procul dubio bonum continentiae praeferendum est, quia non tali officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti ex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. quod quisquis bonum negat, ignorat deum omnium bonorum a caelestibus usque ad terrena, ab inmortalibus usque ad mortalia creatorem. hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi et quaedam coniugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. sed illi homines istum naturae mortalis adfectum, cuius in suo genere castitas accedente dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente suprabant, qui de suis nuptiis filios propter Christum quaerebant ad genus eius secundum carnem distinguen
Abbreviated transcription (Latin):
plurib ue seruire. sic a uiro uno in alterius
transire conubiũ. nec tunc licuit. nec nc̃ lic&.
nec umꝗͣ licebit. Apostatare qͥppe ab uno dõ
& ire in alterius adulteriã suꝑstitionem
semꝑ ẽ malũ. Nec causa gͦ numerosioris ꝓlis
fecerunt scĩ uiri. qđ cato dr̃ fecisse ro
manꝰ: ut trader& uniuis uxorẽ. etiã alte¬
rius domũ filiis impleturã. In nr̃arũ qͥppe
nuptiis plus ual& sc̃itas sacram̃ti. quã fe¬
rationẽ ꝓpt̾ quã sunt institutȩ nuptię cõ¬
cũbunt. non cõparant᷑ patrib multo aliter
ipsos filios quã isti querentib. quando qͥdem
filiũ ĩmolare iussũs abrahã. intrepicł ac de¬
uotꝰ quẽ de tanta desꝑatione susceꝑat unico
ñ peꝑcit. nͥ eo ꝓhibente manũ deponer&.
qͦ iubente leuauerat : restat ut uideamꝰ. utrũ
saltẽ continentes nr̃i coniugati illis patͥb
cõparandi sint. nͥ forte iã isti p̃ferendi sunt
eis qͥb ñdũ qͦs conferamꝰ inuenimꝰ. Mauis enĩ

Expanded text:
pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa ergo numerosioris prolis fecerunt sancti nostri quod Cato dmanus, ut traderet vivus uxorem etiam alterius domum filiis impleturam. In nostrarum quippe nuptiis, plus valet sanctitas sacramenti quam ferationem, propter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium immolare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inue
Abbreviated transcription (Latin):
plures uxores antiquoꝵ patrũ significauert̃
futuras nr̃as ex om̃ib gentib ȩccłas uni uiro. xͦ¬
uerit occulta tenebrarũ. & manifestauerit
occulta cordis: ut tunc laus sit unicuiq adõ.
Nunc autẽ manifestȩ sunt latentes dissensi¬
ones etiã salua caritate int̾ eos qͥ unũ & in
uno futuri st̃. quȩ tunc utiq nullȩ erunt.
Sicut gͦ sacramentũ pluraliũ nuptiarũ illius
tẽporis significauit futurã multitudinẽ dõ

Expanded text:
plures uxores antiquorum patrum significauerunt plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro uerit occulta tenebrarum et manifestauerit occulta cordis, ut tunc laus sit unicuique a deo. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones etiam salua caritate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis signifi
Abbreviated transcription (Latin):
& unã uxorẽ redactũ . ẽ. ut eccłiȩ dispensa¬
torẽ ñ liceat ordinari. nͥ unius uacoris uirũ.
Qđ acutius intellexert̃. qͥ nec eũ qͥ catecuminꝰ
uł paganꝰ habuerit alterã ordinandũ eẽ cen¬
suert᷑. De sacram̃to enĩ agit᷑. ñ de pectato. Hã
in baptismo peccata omĩa dimittunt᷑. Sed qͥ
dixit. si acceperis uoxorẽ ñ peccasti. & si nup¬
serit uirgo ñ peccat. & qd̵ uult faciat. non
peccat sinubat. satis declarauit nuptias ñ
ẽe peccatũ. Propt̃ sacram̃ti autẽ sc̃itatẽ
sicut femina etiã si cathecumina fuerit uiti¬
ata. ñ potest post baptismũ int̾ dĩ uirgines
consecrari. ita ñ absurde uisũ ẽ. eũ qͥ eacessit
uxoꝵ numerũ singłarẽ ñ pectatũ aliqd̃ cõ¬
misisse. sed normã quandã sacram̃ti amisisse.
ñ ad uitȩ bonȩ meritũ. sed ad ordinationis
ȩccłasticȩ signaculũ necessariũ. Ac ꝑ hoc sicut

Expanded text:
et unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispensaet unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispensatorem non liceat ordinari nisi unius uxoris uirum. quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus uel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sic hab& unus seruus plures dominos. qͦ¬
mͦ plures serui unũ dominũ. Ita duob siue plu¬
rib maritis uiuis nullã legimꝰ seruisse sc̃arũ.
plures autẽ feminas uniuiro legimꝰ coniunc¬
tas. Illius societas sinebat. & tẽporis ratio sua t¬
debat. Neq enĩ contra naturã nuptiarũ est.
Plures enĩ feminȩ ab uno uiro fetari possunt.
una uͦ a plurib ñ potest. Hȩc ẽ pͥncipioꝵ uis.¬
nimȩ uni dõ recte subdant᷑. Ideoq ñ ẽ uerꝰ ds̃
animarũ nͥ unꝰ. Una uͦ anima ꝑ multos fal.¬
sos deos fornicari potest ñ fecundari. Sed
qm̃ ex multis animis una ciuitas futura ẽ.
habentiũ unã animã & cor unũ in dm̃. quȩ
unitatis nr̃ȩ ꝑfectio post hanc ꝑegrinationẽ
futura. ẽ. ubi om̃iũ cogitationes nec latebunt
inuicẽ nec int̾ se in aliqͦ repugnabunt. ꝓpterea
sacram̃tũ nuptiarũ tẽporis nr̃i sic ad unũ uirũ

Expanded text:
enim sic habet unus sei-uus plures dominos, quenim sic habet unus sei-uus plures dominos, quomodo plures serui unum dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uni uiro legimus, cum gentis illius societas sinebat et temporis ratio suadebat: neque enim contra naturam nuptiarum est. plures enim feminae ab uno uiro fetari possunt, una uero a pluribus non potest - haec est principiornimae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus animarum nisi unus, una uero anima per multos falsos deos fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura est habentium animam unam et cor unum in deum — quae unitatis nostrae perfectio post hanc peregrinationem futura est, ubi omnium cogitationes nec latebunt inuicem nec inter se in aliquo repugnabunt — propterea sacramentum nuptiarum temporis nostri sic ad unum uirum
Abbreviated transcription (Latin):
eñ illi. qđ istis ꝓpt̃ honestatẽ nuptiarũ quã¬
iis adnuptias ñꝰ ꝑtineat secdm ueniã conceła¬
t id ẽ ꝓgressũ illũ qͥ excedit generandi ne¬
cessitatẽ. qđ illi ñ habent. Secd neq hi. si qui
coequari possunt illis hominib. In istis enĩ car¬
nale ẽ ipsũ desideriũ filioꝵ. in illis autẽ sp̃uale
erat. qͥa sacram̃to illius tẽporis congruebat.
etatis erat oꝑatio etiã carnalit̾ filios ꝓcre¬
are. quia illius popłi generatio nuntia futu¬
roꝵ erat. & ad lispensationẽ ꝓphetiãq ꝑti¬
nebat. Ideoq ñ sicut uniuiro etiã plures
licebat habere uxores. ita uni feminȩ plu¬
res uiros: nec ꝓlis ipsius causa si forte illa paͣ o¬
rere poss&. ille generare non poss&. Occul¬
ta enĩ lege naturȩ amant singularitatẽ. qua
pͥncipant᷑ subiectȩ uiro. ñ solũ singłȩ singulis.
sed si ratio naturalis uł etiã socialis ammittit.
etiã plures uni ñ sine decore subdunt᷑. Neq

Expanded text:
honestatem nuptiarum, quamuis ad nuptias non pertineat, secundum ueniam concedatur, id est progressum illum, qui excedit generandi necessitatem, quod illi non habent. sed neque hi, si qui nuptiae, \'coaequari possunt illis hominibus. in istis enim carnale est ipsum desiderium filiorum, in illis autem spiritale erat, quia sacramento illius temporis congruebat. etatis erat operatio etiam carnaliter filios propagare, quia illius populi generatio nuntia futurorum erat et ad dispensationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni uiro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures uiros nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. occulta enim lege naturae amant singularitatem, quae principantur; subiecta uero non solum singula singulis, sed, si ratio naturalis uel socialis admittit, etiam plura uni non sine decore subduntur. neque
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ꝓles. fides. sacramentũ. Hec plẽ autẽ
carnalẽ iã hoc tẽpore querere. ac ꝑ hoc
ab om̃i tali opere immunitatẽ quandã ꝑpe¬
tuã retinere. atq uni uiro xp̃o spũalit᷑
subdi melius ẽ utiq & sanctius: si tam̃ ea
uacatione sic utant᷑ homines quomͦ scriptũ
ẽ. ut cogitent quȩ sunt dñi. quom placeant
dũo. id est ut ꝑpetuo continentiã cogitent
nec qͥd minus habeat obedientia. Quã uir¬
tutẽ tanquã ralicalẽ. atq ut dici sol&e ma¬
tricẽ & plane generalẽ. sc̃i antiqui patres
in opere exertuerunt. illã uͦ continentiã
in animi habitu tenuerunt. Qui ꝓfecto ꝑ
obȩdientiã quia iusti & sc̃i erant. & ad om̃e
opus bonũ sẽꝑ parati. etiãsi ab om̃i concubiti
efficerent. Quanto enĩ facilius possent uel
ussione uł exhortatione dĩ ñ concũbere. qͥ

Expanded text:
sunt: proles, fides, sacramentum. nec prolem autem carnalem iam hoc tempore quaerere ac per hoc ab omni tali opere inmunitatem quandam perpetuam retinere atque uni uiro Christo spiritaliter subdi melius est utique et sanctius; si tamen ea uacatione sic utantur homines, quomodo scriptum est, ut cogitent quae sunt domini, quomodo placeant deo, id est, ut perpetuo cogitet continentia, ne quid minus habeat oboedientia: quam uirtutem tamquam radicalem atque, ut dici solet, matricem et plane generalem sancti antiqui patres in opere exercuerunt, illam uero continentiam in animi habitu tenuerunt, qui profecto per oboedientiam, quia iusti et sancti erant et ad omne opus bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu erent. quanto enim facilius possent uel iussione uel exhortatione
Abbreviated transcription (Latin):
stionis. & ñ de homine sed de re ipsa respon¬
deat & dicat. A tantũ potest. talis ẽ gͦlis fuit
abrahã. Potest autẽ. fieri. ut minor sit conti¬
nentiȩ uirtꝰ in animo eiꝰ qͥ ñ utit᷑ nuptiis qͥb
isus ẽ abrahã. secl tam̃ maior.ẽ. quã in animo eiꝰ
ꝗppterea tenuit coniugii castitatẽ. qͥa ñ po¬
aut ãpliorẽ. Sic & femina innupta quȩ cogi¬
tat ea quȩ sunt dñi. ut sit scã & corpore &
spũ. cũ audierit illũ imprudentẽ ꝑcunc
catorẽ dicentẽ. tu gͦ melior quã sara. respon¬
deat. Ego melior sũ. sed d his quȩ uirtute
huius continentiȩ carent. qđ de sara ñ credo.
fecit gͦ illa cũ ista uirtute qđ illi tẽpori congru.¬
ebat. a qͦ ego sũ immunis. ut in meo etiã corͦ¬
pore appareat. qđ illa in anino conseruabat.
Res gͦ ip̃sas si cõparemꝰ. nullo mͦ dubitandũ ẽ
meliorẽ ẽẽ castitatẽ continentiȩ ꝗͣ castitatẽ

Expanded text:
stionis et non de homine, sed de re ipsa responstionis et non de homine, sed de re ipsa respondeat et dicat: qui tantum potest, talis est, qualis fuit Abraham. potest autem fieri, ut minor sit continentiae uirtus in animo eius, qui non utitur nuptiis quibus est usus Abraham; sed tamen maior est, quam in animo eius, qui propterea tenuit coniugii castitatem, quia non potuit ampliorem. sic et femina innupta. quae cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, cum audierit inprudentem illum percontatorem dicentem: tu ergo melior quam Sarra? respondeat: ego melior sum, sed his, quae uirtute huius continentiae carent, quod de Sarra non credo. fecit ergo illa cum ista uirtute, quod illi tempori congruebat, a quo ego sum inmunis, ut in meo etiam corpore appareat quod illa in animo conseruabat. Res ergo ipsas si comparemus, nullo modo dubitandum est meliorem esse castitatem continentiae quam castitate
Abbreviated transcription (Latin):
sed tunc ñ oportuit. Ego uͦ facilius ñ utor
nuptus qͥb ẽ usus abrahã. quã sic utor
nuptis quẽ admodũ ẽ usus abrahã. & ideo
melior sũ illis qͥ ꝑ animi continentiã non
possunt qđ ego. ñ illis qͥ ꝓpt̃ tẽporis diffe.¬
rentiã ñ fecerunt qđ ego. Qđ enĩ ego nc̃
ago. melius illi egissent si tunc agendũ eẽt.
Qd̃ autẽ illi egerunt. sic ego ñ agerẽ. & si
nunc agendũ ẽẽt. Aut si talẽ se iste sentit¬
& nouit. ut salua & ꝑmanente in habitu
animi sui continentiae uirtute. si ad usũ
nuptiarũ ea aliqͦ religionis officio descen-¬
diss&. talis maritꝰ & talis pat̾ eẽt qͣlis abra
hã fuit. audeat plane respondere illi capti¬
oso int̾rogatori & dicere. Non sũ qͥdẽ melior
ꝗͣ abrahã in hoc dũ taxat genere continen¬
tiȩ. qua ille ñ carebat & siñ apparebat. sed
sũ talis ñ aliud habens sed aliutd agens. Dicat
plane ista. Quia ce si uoluerit głari ñ erit

Expanded text:
sed tunc non oportuit. ego uero facilius non utor sed tunc non oportuit. ego uero facilius non utor nuptiis, quibus est usus Abraham, quam sic utor nuptiis, quemadmodum est usus Abraham; et ideo melior sum illis, qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis, qui propter temporis differentiam non fecerunt quod ego. quod enim ego nunc ago, melius illi egissent, si tunc agendum esset; quod autem illi egerunt, sic ego non agerem, et si nunc agendum esset. aut si talem se iste sentit et nouit, ut salua et permanente in habitu animi sui uirtute continentiae, si ad usum nuptiarum ex aliquo religionis officio descendisset, talis maritus et talis pater esset. qualis fuit Abraham, audeat plane respondere illi captioso interrogatori et dicere: non sum quidem melior quam Abraham, in hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis non aliud habens, sed aliud agens. dicat plane ista, quia et si uoluerit gloriari, non erit i
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã uͦ in solo habitu habebat. Illo itaq
tẽpore oũ & lex dies patriarcharũ subseqͦns
maledictũ dixit qͥñ eacitar& sem̃ in israel:
& qͥ poterat ñ ꝓmebat. sed tam̃ habebat.
Eax quo autẽ uenit plenitudo tẽporis. ut dice.¬
ret̾ qͥ potest capere capiat: ex illo usq ad huc
& deinceps usq infinẽ qͥ hab& operat᷑. Qui
oꝑari noluerit non se habere m̃tiat᷑. Ac ꝑ¬
hoc ab eis qͥ corrũpunt bonos mores collo qͥis
malis. inani & uana uersutia dr̃ homini
xp̃i ano continenti & nuptias recusanti.
Tu gͦ melior quã abrahã  Qđ ille cũ audie¬
rit. ñ ꝑturbet᷑: nec audeat dicere. melior
nec iã a ꝓposito delabat᷑. Illud enĩ ñ uere
diocit. hoc ñ recte facit. Sed dicat. ego
quidẽ non sũ melior quã abrahã. sed me¬
lior.ẽ. castitas cęlibũ. quã castitas nupti¬
arũ. Quarũ abrahã unũ habebat in usu.
ãbas in habitu. Caste quippe coniugalit᷑
uixit. eẽ autẽ castꝰ sine coniugio potuit.

Expanded text:
Abraham uero in solo habitu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari noluerit, non se habere mentiatur. ac phoc ab eis, qui corrumpunt bonos mores conloquiis malis, inani et uana uersutia dicitur homini christiano continenti et nuptias recusanti: tu ergo melior quam Abraham? quod ille cum audierit, non perturbetur nec audeat dicere: melior, nec a proposito dela batur — illud enim non uere dicit, hoc non recte facit - sed dicat: ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas celibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem castus sine coniugio potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ adhiberet᷑. qđ deserentib hominib
atq id dissoluere cupientib inconcussum
illis maner & ad penã. Si quidẽ interueni.¬
ente cliuortio non aboletur illa confecle.¬
ratio nuptialis. ita ut sibi coniuges sint
etiã separatĩ. cũ illis autẽ adulteriũ com¬
mittant. qͥb fuerint etiã post suũ repudiũ
copulati. uł illa uiro. uł ille mulieri. Nec
tam̃ nͥ in ciuitate dĩ nr̃i in monte sc̃o eiꝰ. taliᷤ
ẽ causa cũ uxore. Ceterũ alit̾ se habere iui.¬
ra gentiliũ qͥs ignorat : Ibi int̾posito repu¬
dio sine reatu aliqͦ ultionis humanȩ. & illa
cui uoluerit nubit. & ille quã uoluerit
ducit. Cui consuetudini simile aliqͥd ꝓpter
israhelitarũ duritiã uidet᷑ ꝑmississe moỹ¬
diuortu magis apparce. Honorabiles ergo
nuptiȩ mom̃ib & thorꝰ immaculatꝰ. Qd
non sic dicimꝰ bonũ. ut in fornicationis cõpara¬
tione sit bonũ. Alioquin duo mala erunt. quoꝵ

Expanded text:
mentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus mentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu. aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini simile aliquid propter Israhelitarum duritiam uidetur permisisse Moydiuortii magis apparet. Honorabiles ergo nuptiae in omnibus et torus inmaculatus. non sic dicimus bonum, ut in fornicationis conparatione sit bonum; alioquin duo mala erunt, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa continere ñ potest. uł correcto forsi.¬
can uiste potest. Quomͦ autẽ uiro possit ẽẽ li¬
centia ducendȩ alterius. si adulterã reliq̾rit.
cũ mulieri ñ sit nubendi alteri. si adulterũ
reliquerit : ñ uideo. Quȩ si ita sunt: tantũ
ual& illud sociale uinculũ coniugũ. ut cum
causa ꝓcreandi colliget᷑. nec ipsa causa ꝓcre.¬
andi soluat᷑. Possĩt enĩ homo dimittere ste¬
pisẽ uoxorẽ. & ducere de qua filios habeat:
& tam̃ ñ lic&. & nr̃is quidẽ iã tẽporib Ac
ultero. possent plures nasci homines. si uel
ila alteri nuber& uł illa alteri. uł ille al¬
terã ducer&. Qd̃ tam̃ si non lic& sicut diui¬
na regula p̃scribere uidet᷑. quẽ ñ faciat in¬
tentũ quid sibi uelit tanta firmitas uinculi
coniugalis: Qd̃ nequaquã puto tantũ uale-¬
re potuisse. nͥ alicuius rei maioris ex hac
infirma mortalitate hominũ qđdã sacra¬

Expanded text:
ipsa continere non potest, vel correcto, forsiipsa continere non potest, vel correcto, forsitan juste potest. Quomodo autem viro possit esse licentia ducendae alterius, si adulteram reliquerit, cum mulieri non sit nubendi alteri, si adulterum reliquerit, non video. Quae si ita sunt, tantum valet illud sociale vinculum conjugum, ut cum causa procreandi colligetur, nec ipsa causa procreandi solvatur. Possit enim homo dimittere sterilem uxorem, et ducere de qua filios habeat: et tamen non licet; et nostris quidem jam temporibus ac ultero possent plures nasci homines, si vel illa alteri nuberet, vel ille alteram teram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac infirma mortalitate hominum quoddam sacra