comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tate: Etbeatus apłs hoc modo dicit
desectusahumilitactis. quorũ pͥo ius.
egosum: id ẽ i.. illorum peccatorũ
quos uenitxp̃s saluare: Egosum pessimꝰ:
Reenim uera multum erat imbiitus
miniquitate: quixp̃o iam incȩlo
sedente. ꝑ sequebatur interram̃bra
sua: Sed ide omiscđiam consecutꝰ sum.

Expanded text:
tate. Et beatus Apostolus hoc modo de se tate. Et beatus Apostolus hoc modo de se dicit causa humilitatis: Quorum primus ego sum, id est de illorum peccatorum, quos venit Christus salvare, ego sum pessimus. Re enim vera multum erat imbutus, iniquitate, qui Christum jam in coelo sedentem persequebatur in terra in membris suis. Sed ideo miseric
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ipsechx̃: Nuenit uocare iustos
sed peccatores adpęnitentiã. & uenit
filius hominis saluare qđ perierat :
torcain. Nũquid ante eũ non fuerunt
crucifixerunt: Uelnũ quid illum
primũ uenit uocare ⁊ saluareꝰ Num¬
qͥd ante eum non ẽ. uocaitus & saluatꝰ
parus aliiq apłimultiq credentes:
Sunt utique: notandum. quicificut
dr̃ primus inbono interalio s itactiã
pͥmꝰ int̃ alios inmalo: & ponit᷑ aliquconr
do pordine uel dignitate Sed in
hoc loco ãpłs causahumilitatis
primum sedixit. quasi priorem
aliis aut pessimum omnium:
Sicem̃ soliti sumꝰ diçere : Uerbi grã:
transit rex autq lib& potesttes ꝑquen¬
dam locum. & inuenit᷑ turbam.
Latronem &dicit: Quis. ẽ primus
in uobis adducite illum: ldẽ qͥsẽ
cinium exerceant . Sicetiã dũ inuenit
aliqͥsartifices laborantes. dicit: Quis ẽ
hi pͥmꝰ Non interrogat qͥspͥorsit
ettite sed quis priorsita arte: Sicut
illepͥor ẽ in arte : italatro pͥmꝰ inĩ qui¬

Expanded text:
icut ipse dixit: Non veni vocare justos, sed peccatores , ad poenitentiam, et venit Filius hominis salvare quod perierat. Stor Cain? Nunquid ante eum non fuerunt crucifixerunt Dominum? Vel nunquid illum primum venit vocare et salvare? Nunquid ante eum non est vocatus et salvatus Petrus, aliique apostoli, multique credentes? Sunt utique. Notandum quia sicut dicitur primus in bono inter alios, ita etiam et primus inter alios in malo: et ponitur aliquando pro ordine vel dignitate. Sed in hoc loco Apostolus causa humilitatis primum se dixit, quasi pejorem aliis, aut pessimum omnium. Sic enim soliti sumus dicere, verbi gratia: Transit rex aut quaelibet potestas per quemdam locum, et invenit turbam latronum, et dicit: Quis est primus in vobis, adducite illum, id est quiscinium exercent. Sic etiam dum invenit aliquis artifices laborantes, dicit: Quis est hic primus? Non interrogat quis prior sit aetate, sed quis prior sit arte; sicut ille prior est in arte, ita latro primus est in iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s iħsuenit peccatores saluosface¬
re Siergo humanus est : nũ quid est
& diuinus est utiq Quia nsi
eẽt diuinꝰ ñẽquaquã potuiss&e peccat¬
tores saluos facere: Sedhumanũ
illum dixit aliomodo: qui aũbum
caro factũ. ẽ & habitauit in nobis:
Uel fidelis sermo. ẽ id ẽuerꝰ ⁊ dignũ ẽ
ut habõnib acceptꝰ habeat᷑: quiaxp̃s¬

Expanded text:
Christus Jesus venit peccatores salvos facere? Si ergo est humanus, nunquid est et divinus? Est utique, quia nisi esset divinus, nequaquam potuisset peccatores salvos facere. Sed humanum illum dixit alio modo, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; vel fidelis sermo est, id est verus et dignus est, ut ab omnibus acceptus habeatur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
peccare : Platarius : sub posituꝰ ẽ
lex: Plaiarii sunt seductores.
qui homines seducendo furantur
& uendunt: Fidelis sermo & omni
acceptione dignus quia xp̃siħs
uenit peccatores saluos facere.
quoꝵ primꝰ egosum: Ingre cohab&̾

Expanded text:
peccare; plagiariis, subaudis posita est peccare; plagiariis, subaudis posita est lex: plagiarii sunt seductores, qui homines seducendo furantur et vendunt. Fidelis sermo et omni acceptione dignus, quia Christus Jesus venit peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. I
Abbreviated transcription (Latin):
data indelicet adrepartondam
& roborindã naturalem legem quã
genus hunianum iã concultatom
habebat:. Et qui intelligit quãdiu
obseruari debuit infigura.¬
filicea. scilicet usq ad xpi ad uen¬
tum: & qui eaquȩ in lege p̃cipi¬
untur carnaliter. & infigura. post
dñi aduentũ sp̃aliter intelligtt
ꝑ tiam non infigura. sed inueritate
adimpl&: Uidelic& ut cir cũ ei¬
daitse id ẽ expoli & ꝑbaptismum
& ꝑpoenitentiam ab omnib pecca¬
tis et celebret sabbatũ spaliter
quiescendo a prauo oꝑe & p̃cepti
memoria teneat: Quita liter utitur
legenibona ẽ illilex. Sciens hoc:
quia insto non ẽ lex positaꝰ id est
iustificato ꝑfidem & grãm baptis¬
matis & legem uolenti implere:
non. ẽlex posita id ẽ imposita
ut supra illum sit.: In illa ẽ enim
pocius & cũ ipsi quã sub illa: quia
ami cus legis est: Unde siom̃s essent
iustinequaquã eẽt lexdata:
Sediniustis & peccatoribus data
ẽ lex: ut illi eiustimore desinant

Expanded text:
data, videlicet ad reparandam data, videlicet ad reparandam et roborandam naturalem legem, quam genus humanum jam conculcatam habebat, et qui intelligit quandiu observari debuit, in figura scilicet usque ad Christi adventum, et qui ea quae in lege praecipiuntur carnaliter et in figura post Domini adventum spiritaliter intelligit: et jam non in figura, sed in veritate adimplet, videlicet ut circumcidat se, id est exspoliet per baptismum et per poenitentiam ab omnibus peccatis, et celebret sabbatum spiritaliter, quiescendo a pravo opere, et praecepta moralia teneat. Qui taliter utitur lege, bona est illi lex. Sciens hoc quia justo non est lex posita, id est justificato per fidem et gratiam baptismatis, et legem volenti implere non est lex posita, id est imposita ut supra illum sit. In illam enim est potius, et cum ipsa quam sub illa, quia amicus legis est. Unde si omnes justi essent, nequaquam esset lex data. Sed justis et peccatoribus data est lex, ut illi ejus timore desinant
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ acaritate spebona & fide
nonficta: Aberrantes quidam
iudȩoꝵ. conuersi sunt in ucni loqͥum.
loquentes eaquȩ uana sunt nullãq
utilitatem in sehabent uolentes
esselogis doctores non intelligen¬
tes sic̃ intelligenda sunt neqie
quȩ locuntur neq: de quibus ad fir
mant: Iudaei siquando de praua
& falsa opinatione sua &defabulis
actradicionibus suis utinsr ep̃hen¬
di & conuinacȩperint ad defen¬
dendum id quod leiussima ceme¬
ritate & cogitatione nec nop
& aꝑtissima falsitate dixerunt eeosde¬
de libros scõs unde id probant
ꝓferre conantur: uel & iam memo¬
riter quȩ ad testimonium ualere
arbitrantur multi inde uerlu¬
ꝓnunciant non intelligentes
sicut intelligenda sunt neque
quȩ locuntur neq testimonia
quȩ pferunt de quibus uolunt
ad fir maresuam falsitatẽ ponen¬
tes in congrua exempla: Scimus
autẽ qui a bona. ẽ lex siquis ea legi¬
time utcitur: Ille utitur legita¬
me lege qui intelligit quaresit

Expanded text:
id est a charitate, spe bona, et fide id est a charitate, spe bona, et fide non ficta, aberrantes quidam Judaeorum conversi sunt in vaniloquium, loquentes ea quae vana sunt, nullamque utilitatem in se habentia. Volentes esse legis doctores, non intelligentes ea sicut intelligenda sunt, neque quae loquuntur, nesi quando de prava et falsa opinione sua, et de fabulis et traditionibus suis vanis reprehendi et convinci coeperint, ad defendendum id quod laevissima temeritate et cogitatione, necnon et apertissima falsitate, dixerunt eosdem libros suos, unde id probant proferre conantur: vel etiam memoriter, quae ad testimonium valere arbitrantur, multa verba inde pronuntiant, non intelligentes sicut intelligenda sunt, neque quae loquuntur, neque testimonia quae proferunt, de quibus volunt affirmare suam falsitatem, ponentes incongrua exempla. Scimus autem quia bona lex est, si quis ea legitime utatur. Ille utitur legitime lege qui intelligit quare sit
Abbreviated transcription (Latin):
id caritate refertur omne p̃ceptũ
quia quidm̃ diligit non percat
Etqui ꝓximumamat ut sẽ ipsum.
non delinquid quia nonadul terat
uxorem eius. qm̃ suam non ult ad
ulterare: Non occidit alium
qui non uult occidi: Sic decete¬
ris intellegendũ p̃ceptis: Etipsa
caritas de corde puro debet eẽt.
non deficto & de conscientiabona
& fidenon ficta: Conscientia sẽpe
ponitur ꝓspe : sicut in hoc loco:
Caritas ergo despebona deb& ꝓce¬
dere : quia ideo debet dm̃ & ꝓxim̃u
diligere : ut & na premia sper& se
ex inde recepturum : De fide etiam
non ficta : ut quod credit & in telli¬
gtopere ꝑficiat: Nam fides ficta . ẽ
quȩ confitetur ore sẽdnontenetur
cordeneq e exornatur o peribus.
quãmulti habent de quibus dicitur.
confitentur senosse dm̃ factis autẽ
negant: Fides uero uera ẽ quȩ te¬
netur corde ꝓfitetur ore : ꝑficitur
opere: A quibus sub̵ uirtutibus.

Expanded text:
id est ad charitatem refertur omne praeceptum, id est ad charitatem refertur omne praeceptum, quia qui Deum diligit, non peccat: et qui proximum amat ut seipsum, non delinquit: quia non adulterat uxorem ejus, quoniam non vult suam adulterari; non occidit alium, quia non vult occidi: sic de caeteris iintelligendum est praeceptis. Et ipsa charitas de corde puro debet esse non de ficto, et conscientia bona et fide non ficta. Conscientia saepe ponitur pro spe, sicut in hoc loco. Charitas ergo de spe bona debet procedere, quia ideo debet Deum et proximum diligere, ut aeterna praemia se speret exinde recepturum. De fide etiam non ficta, ut quod credit et intelligit, opere perficiat. Nam fides ficta est quae confitetur ore, sed non tenetur corde, neque exornatur operibus, quam multi habent, de quibus dicitur: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Fides vero vera est quae tenetur corde, profitetur ore, perficetur opere. A quibus subaudis virtutibus,
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ ꝓcreare que traditiones
& gralogicie: nullam edifficationẽ
ad fidem ꝑtinet: Aedifficatio dĩ est.
quando qͥ sealo quitur quȩ aliquid
utilitatis habent ꝑque p̃parat
& edifficat deo tẽplũ in cordibus
auditorum: Sed figm̃ta nideoꝵ
quȩ memoriter recitat: nullius
utilitatis sunt: Dicit beatus hiero¬
nimus : Quidmihi ꝓd ẽ scire quot
annis uixerit matus alaem. Noe. sem.
aliiq patres  Nihil: sic intelligen
ł inis enĩ p̃ceptiestcaritas: ł in is est
t̃minus: ł iniseft consumatio: qua
consumitur cibus ut ultra nonsit
quod erat : Un de dicimus finitus ẽ
cybus: Finis &iam est c̃plecio ꝑfec¬
tio & consumatio: qua consumatur
tela: Unde dicimus: finita tela idẽ
texen do ꝑfecta ẽ & consumata:
Sic finis p̃cepti siue p̃ceptorum ꝑfec¬
tio & conplecio ẽ caritas: Iottom
enimmagnitudinem & latitudinẽ
diuinorum elo quiorum secura
possid& caritas: quadiligimus
dm̃ & ꝓximũ: Omisigitur p̃cepti
finis siue conplecio cciritas est:

Expanded text:
Quae traditiones et genealogiae nullam aedificationem ad fidem Dei pertinet. Aedificatio Dei est, quando quis ea loquitur quae aliquid utilitatis habent, per quae praeparat et aedificat Deo templum in cordibus auditorum; sed figmenta Judaeorum quae memoriter recitant nullius utilitatis sunt. Dicit enim beatus Hieronymus: Quid mihi prodest scire quot annis vixerit Mathusalem, Noe, Sem, aliique patres? nihil. Sic intelligendFinis enim praecepti est charitas. Finis est terminus, finis est consumptio qua consumitur cibus, ut ultra non sit quod erat: unde dicimus: Finitus est cibus. Finis etiam est completio, perfectio, consummatio, qua consummatur tela: unde dicimus: Finita est tela, id est, texendo perfecta est et consummata. Sic finis praecepti, sive praeceptorum perfectio et completio est charitas. Totam enim magnitudinem et latitudinem divinorum eloquiorum secura possidet charitas, qua diligimus Deum et proximum. Omnis igitur praecepti finis sive completio charitas est,
Abbreviated transcription (Latin):
habent quȩ fabule & genetilogae:
quesciones prestant magis quã e¬
difficationẽ dĩ que ẽ infide
Deiudaeis loquitur qui preter
eptaticũ & ꝓph&as aliasq: scrip¬
turas. habent quisdã tradiciones.
non scriptas sed memorue comen¬
datas extradicione patrum:
quas apłs fabulas. id ẽ finctiones
& excogitationes appelat : quȩ
nullam utilitatẽ habent inse
nisi contentiones generant & ques¬
tiones: Ex quibus pauca deplurib
dicamus: Tradicio illorũ ẽ. in exor¬
dio duas mulieres esse factas euam
& alteram: ex qua dicunit multos
filios ẽẽ natos qđ mis quã sacra
scriptura narrat: Tales erant &iam
ille : dequibus dicit dñs: Ueuobis
pharisei & scribe: quisuꝑ ponitis
tradiciones urãs mandcitis dĩ dicen¬
tes patri corban: idẽ do nũ uł munꝰ
quod cumq: ẽ exme tibi ꝓderit :¬
& multa hissimilia: Similiter
degene alogiisꝓponentes quȩstio¬
nem qT annis uixerit matusale̾m
Noe. eber c&eriq patres: & quid fece¬
rint. & quo modo uelquando:¬

Expanded text:
bent: quae fabulae et genealogiae, quaestiones praestans magis quam aedificationem Dei, quae est in fide. De Judaeis loquitur, qui praeter Pentateuchum et prophetas, aliasque scripturas, habent quasdam traditiones, non scriptas, sed memoriae commendatas ex traditione patrum, quas Apostolus fabulas, id est fictiones et cogitationes appellat, quae nullam utilitatem habent in se, nisi contentiones generant et quaestiones. Ex quibus pauca de pluribus dicamus: Traditio illorum est in exordio duas mulieres esse factas, Evam, et alteram, ex quibus dicunt multos filios esse natos, quod nusquam sacra Scriptura narrat. Tales etiam erant illi, de quibus dicit Dominus : Vae vobis, Pharisaei et scribae, qui supponitis traditiones vestras mandatis Dei, dicentes patri Corban, id est donum vel munus quodcunque ex me tibi proderit, et multa his similia. Similiter de genealogiis proponebant quaestionem, quot annis vixerit Mathusalem, Heber, Noe caeterique patres; et quid fecerint
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ spem id ẽ expectationẽ
futurorũ bonorum : qui asicut
ille resurrext a mortuis. & ascendit
ad cȩlositanossperamꝰ resurrecti¬
onem nobis ꝓfuturã ꝑ ipsũ. & ad
glam &̃ ne beatitudinis ascensuros¬
ł bimo theo hlectofilio inspũi indoc¬
trina infide : non carne : Qraquȩ
gratis dimittuntur peccata
& misechia & pax quare conciliamur
deo patri : onscđiam mediam¬

Expanded text:
 spem, id est exspectationem futurorum bonorum; quia sicut ille resurrexit a mortuis et ascendit ad coelos, ita nos speramus resurrectionem vobis profuturam per ipsum, et ad gloriam aeternae beatitudinis ascensuros. Timotheo dilecto filio in spiritu, in doctrina, in fide, non carne. Gratia, qua gratis dimittuntur peccata, et misericordia et pax, qua reconciliamur Deo Patri.
Abbreviated transcription (Latin):
fuit mulieris uiducie: patregenti¬
li grecoꝓcreatus : Quẽ mater
dũ uell& circũcidere scđm p̃ceptũ
legis paterꝓhibuit qui erat in¬
circumcisus it pote gentilis: Traditꝰ
autẽ lit teris eruditus ẽ tã diuinis
scripturis quã liberalibus artib:
sociatꝰq beato paulo factus est ei
comes in predicatione: ac postea
cum deor dinaitione episcopatus¬
& diciconii omnisq: ecclesi astice
discipline & ordinis & quomodo
deber&e docere ppłm: Paulus apłs
scđm ui sionem & uoluntatẽ dei
refert ad dm̃ patrem. & spẽ nram¬

Expanded text:
fuit mulieris viduae, patre gentili Graeco procreatus. Quae mater, dum vellet circumcidere secundum praeceptum legis, pater prohibuit, qui erat incircumcisus, ut pote gentilis. Traditus autem litteris, eruditus est tam divinis Scripturis quam liberalibus artibus: sociatusque beato Paulo, factus est ei comes in praedicatione: ac postea eum de ordinatione episcopatus, diaconii, omnisque ecclesiasticae disciplinae et ordinis: et quomodo deberet docere populum. CAPUT secundum jussionem et voluntatem Dei refert ad Deum Patrem, et spem n
Abbreviated transcription (Latin):
non uno semper eodẽq modo.
Ostencditur aut̃ in eodem oppido
palacium mel chi sedech. et magni¬
tud ineruinarũ. ostendens
ueteris operis excelenciam :
Ad quã ciuitatẽ siue oppi dũ. legit᷑
& iam ia cob deitendis se : quȩ
fuit interra chanaan regionis sichẽ:
Considerandũ quoq est quod
abraham decede ostium reuertens

Expanded text:
non uno semper eodemque modo. non uno semper eodemque modo. Ostenditur autem in eodem oppido palatium Melchisedech, ex magnitudine ruinarum ostendens veteris operis excellentiam, ad quam civitatem sive oppidum legitur etiam Jacob descendisse, qui fuit in terra Chanaan regionis Sichem . Considerandum quoque, quod Abraham de caede hostium revertens
Abbreviated transcription (Latin):
Eo quoq: tẽpore quomortuus est
abra ham. habuerit quingentos
sexaginta quinq: etita suꝑ uixerit
ex pletis. factisunt om̃s dies uite
illius sexcentianni: Necẽẽ mirũ
si abraham obuiam proces serit.
eiq panẽ ce uinũ obtulerit: qđ ab¬
ne poti suo iure pat̾nitatis debebat
et benedixerit ei. decimas qttȩp̃de
atq uictoriȩ abeo acceperit: sicuc
sacerdos excelsi et sũmidĩ: Non
falsorũ deorũ cei clolorũ: Qui
fuit ce iã rex salẽ: salẽ aut̃ sicuc
beatus iheronimus dicitmnonest
putanda hierłm ut iosephus istorio¬
graphus nr̃orũq: plurimi arbitrant᷑
sed tuxti oppidũ est scitopolim.
qđ usq. hodie appellatur salem
siuesalim:: De quoteste beato
iheronimo ineugł io legitur: erac
inquit ioħi baptizans menon iuxta
salim quia aque multe erant ibi:
l el circoaut̃ ficista ueritas nominũ
quia hȩ brȩi multis in locis per
consonantes solumodo scribunt
subtractis uocalibus: Atq: ita
scđmarbitriũ legentis pronunciat᷑.

Expanded text:
eoquo tempore quo mortuus est Abraham, habuerit annos quingentos septuaginta quinque, et ita supervixerit nque, quibus expletis facti sunt omnes dies vitae illius sexcenti anni: nec esse mirum si Abrahae obviam processerit, eique panem et vinum obtulerit quod abnepoti suo jura paternitatis debebat; et benedixerit ei, decimasque praedae atque victoriae ab eo acceperit, sicut sacerdos Excelsi et summi Dei, non falsorum deorum et idolorum: qui fuit etiam rex Salem. Salem autem, sicut beatus Hieronymus dicit, non est putanda Hierusalem, ut Josephus historiographus nostrorumque plurimi arbitrantur; sed oppidum est juxta Scythopolim, quod usque hodie appellatur Salem sive Salim: de quo, teste beato Hieronymo, in Evangelio legitur: Erat inquit Joannes baptizans in Ennon juxta Salim, quia aquae multae era. Idcirco autem fit ista varietas nominum, quia Hebraei multis in locis per consonantes solummodo scribunt, subtractis vocalibus, atque ita secundum arbitrium legentis pronuntiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
his tantũ qui sunt excircũ cisione:
sedechis qui sectant᷑ uefogia fi¬
dei. quȩ est inputio patri snr̃i
abrahae: Acsidiceret aliis uer¬
bis: N on illis tantum iudaeisẽ.
abraham pater. ł reputatur fides
abrichȩ ad iustificationẽ. qui
descenderunt dȩꝓgeniȩ
illius post quã circũci¬
sionẽ accepit: sed et his
gentilibus qui immitantur
exem pla fidaei. quȩ est inp̃pu¬
tio patris nri habrahe. Namillis
est habra ham pater & illis repu¬
tatur fides eĩ. adiustificationẽ:
qui immitantur exempla fidei
illius. quȩ data est ei eũ ad huc
eã ingentilittitẽ. quȩ p̃putiũ¬
appellatur Non enĩ ꝑlegem
ꝓmissio abrahae aut seminiei a
quã cir cum cider&ur & antequã
illam ꝓmissionẽ acciper&: Ideo¬

Expanded text:
is tantum qui sunt ex circumcisione, is tantum qui sunt ex circumcisione, sed et his qui sectantur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Ac si diceret aliis verbis: Non illis tantum Judaeis Abraham est pater, vel reputatur fides Abrahae ad justificationem, qui descenderunt de progenie illius postquam circumcisionem accepit, sed et his gentilibus qui imitantur exempla fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Nam illis est Abraham pater, et illis reputatur fides ejus ad justificationem qui imitantur exempla fidei illius quae data est ei, cum adhuc esset in gentilitate quae praeputiuappellatur. Non enim per legem promissio Abrahae aut semini ejusquam circumcideretur, et antequam illam promissionem acciperet. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ciusam quare hoc  Ut sit pat̃ om¬
nium credentiũ p̃putiũ: Perfidẽ
quã abuit in p̃putio : pat̃ est om¬
nium credentium tãi iudeorum
quagentium: Nam carne pat̃ ẽ.
iudeorum non credentium: fide
autem omnium credentiũ
iudeorum & gentium: qm̃
fidem qua credidit abralam
dm̃ om̃ipotentem . eẽ. & trinicatẽ
habere in ꝑsonis atq: unitatẽ in subs¬
tantiaa: ipsam quasi ex ereditate
paternaretinent credentes: Et
quaresunt om̃s credentes filii abra¬
hae ꝑfidem: Utreputetur. eadẽ
fides & illis ad iusticiam. siue iusti¬
ficationem: sicut reputata est¬
habra hȩ dum eõs adhuc ingenti¬
litate Sic̃ enĩ abraham ante¬
quã circum cider&ur. fidem habu¬
it qua pat̃ ẽ. credentium. et
posteti genuit isa hac ex quo
pater est iudaeorum: sic pociuꝰ
pater est spirittdium quã carna¬
lium: Et itti factum est. ut sit pat̃.
gentium ꝑfidem: & pater circũ¬
cisionis id ẽ. udaeorũ credentiũ
& non credentiũ ꝑ carnẽ: Non¬

Expanded text:
ut sit pater omnium credentium per praeputium. Per fidem quam habuit in praeputio, pater est omnium credentium tam Judaeorum quam gentium. Nam carne pater est Judaeorum non credentium, fide autem omnium credentium Judaeorum et gentium, quoniam fidem qua credidit Abraham Deum omnipotentem esse et Trinitatem habere in personis, et unitatem in substantia, ipsam quasi ex haereditate paterna retinent credentes. Et quare sunt omnes credentes filii Abrahae per fidem? ut reputetur eadem fides et illis ad justitiam, sive ad justificationem, sicut reputata estAbrahae dum esset adhuc in gentilitate. Sicut enim Abraham antequam circumcideretur fidem habuit qua pater est credentium, et postea genuit Isaac, ex quo pater est Judaeorum, sic potius pater est spiritualium quam carnalium, et ita factum est ut sit pater gentium per fidem. Et sit pater circumcisionis, id est Judaeorum credentium et non credentium per carne
Abbreviated transcription (Latin):
cisio data. Quo cognos ceretur
eor genus. & ꝑ mixtione. ne con¬
funder&ur dum intergentes
multas habitarent. uel dum
intergentes multas captiui du¬
cerentur & ignoraretur. qđ dege¬
nere abrochȩ descenderet xp̃s:
Actam diu mansit intypo & figu¬
rux. quousq ueraciter compleret᷑
adueniente xp̃oremoto signa¬
culo sub quo late bat: id est eadẽ
circum cisione carnali poenitus
ablata: Frat etiã insignũ eisdem
iudȩis ut quociens inp̃lio cũ aliis
sternebantur . & nudi relinque¬
bant᷑ ex circũ cisionis signono¬
tati. sepulturȩ mandarentur:
Signum ergo inquid accepit circũci¬
sionis obhuius modicausas quas
diximus: quȩ circum cisio signacu¬
lum fuit iusticiȩ fidei quȩ ẽ. in p̃¬
putio. quia ante est iustificatus
ꝑ fidem quã circũ cideret᷑: lusti

Expanded text:
cisio data, quo cognosceretur cisio data, quo cognosceretur eorum genus ut permistione non confunderetur, dum inter gentes multas habitarent, vel cum inter gentes multas captivi ducerentur, et ignoraretur quod de genere Abrahae descenderet Christus, ac tandiu mansit in typo et figura, quousque veraciter compleretur adveniente Christo, remoto signaculo sub quo latebat, id est eadem circumcisione carnali penitus ablata. Erat etiam in signum eisdem Judaeis, ut quando in praeliis cum aliis sternebantur, et nudi relinquebantur, ex circumcisionis signo notari, sepulturae mandarentur. Signum ergo accepit circumcisionis ob hujusmodi causas ut diximus; quae circumcisio signaculum fuit justitiae fidei quae in praeputio est, quia ante est justificatus per fidem quam circumcider
Abbreviated transcription (Latin):
que cir cũ cisio abra he fidẽ illi¬
us signi ficabat quã habebat
in corde : et qua meruit iustifica¬
ri Uam circũ cisio ẽ : expoliatio
infidelitatis & uitiorũ abolicio:
Distat. uero inter signum. ẽt signa¬
culum: Quod signũ. ẽ. qđ aliud
est & aliud significat: Signacu¬
lum autẽ: quod alicui rei ad hoc
in primitur ut lateat. quousque
ab illo reseret᷑ a quo inprimitur.
Ita & illa circum cisio signabat ius¬
tici am fidei qugerat in abra ham
& latebat ibi sub signaculo uera
circũ cisio quaxp̃s qui ex eĩ gene¬
re erat nas citurus. per bap asmi
grãm suos fideles acunctis sordib
peccatorum circũ cisurus. inde
quoq iuditii ab omni morcalita¬
tis frocgilita te & corruptionis
fece est emundaturus In hoc
etiam quia octaua die fiebat.
significabat domini cam resur¬
rectionem quȩ oc taua die ce¬
lebrata est.: Nam & ipse xp̃s
significabatur incultello p&ri¬
no q̃uo circũ cisio patrabatur:

Expanded text:
que circumcisio Abrahae fidem illique circumcisio Abrahae fidem illius significabat quam habebat in corde, et qua meruit justificari. Haec circumcisio est exspoliatio infidelitatis et vitiorum abolitio. Distat vero inter signum et signaculum quod signum aliud est, et aliud significat: signaculum autem quod alicui rei adhuc imprimitur ut lateat, quousque ab illo reseretur a quo imprimitur, ita et illa circumcisio significabat justitiam fidei quae erat in Abraham: et latebat ibi signaculo vera circumcisio, qua Christus, qui ex ejus genere erat nasciturus per baptismi gratiam, suos fideles erat a cunctis sordibus peccatorum circumcisurus, in die quoque judicii ab omni mortalitatis fragilitate et corruptionis faece est emundaturus. In hoc etiam quia octava die fiebat, significabat Dominicam resurrectionem, quae octava die celebrata est. Nam et ipse Christus significabatur in cultello petrino quo circumcisio patrabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
adsirmamus nos apłi quia non
ꝓter circum cisionem carnalem :
sed ꝓpter fidem quã habuit quia
credidit deomeruit ustificari :
hae fides adius ticiam. incircũ¬
cisione an inp̃putio. Hoc est
reputata est ei fides ad iusticiã
in gentilitate. quia nedũ erat
circũ cisus: Ideoque ante iusti fi
signum accepit cir cũ cisionis. sig¬
naculum iusticiae fi dei quȩ eft
inp̃putio: Nedicerent iudȩ i
suꝑ fluȩ circũ cisum. eẽ
Cabra ham siꝑ illã ñ est
iustificatus.¬
ostendit illam circũ cisionẽ signũ
.eẽ iusticice non agͥm̃ tũ. ut signi¬
ficaret iusti ciã xp̃i quae est ex
fide :. Signum ẽ: quando in hoc
ligitur sic̃ dñs manifes tat dic̃s:
Ceneratio haec signũ quȩrit. ee
signum non dabitur ei: nisi signũ
ione ꝓph&ce: ficut fuit ionas
inuentre cȩti tib diebus et t¬
b noctib: Sic erit filius homi¬
nis in corde terrȩ: Ecce quod
signabat ionas uoratus : Ita quo¬

Expanded text:
affirmamus nos apostoli, quia non affirmamus nos apostoli, quia non propter circumcisionem carnalem, sed propter fidem quam habuit, qua credidit Deo, meruit justificari. est? fides ad justitiam, in circumcisione an in praeputio? hoc est repin gentilitate, quia necdum erat circumcisus, ideoque antea est justsignum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio. Ne dicerent Judaei superflue circumcisum esse Abraham, si per illam non est justificatus,ostendit illam circumcisionem signum esse justitiae, non augmentum, ut significaret justitiam Christi, quae est ex fide. Signum est quando in hoc ligitur, sicut Dominus manifestat, dicens: Generatio haec signum quaerit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae . Sicut fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terrae. Ecce quod signabat Jonas voratus, ita quo
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur: Beatus uir cui non tin¬
imputabit dñs peccatũ: Miseri¬
corsdsneq in baptis mate deleta
imputabit. neq poenitentia tec¬
ta: siꝑ manserint infide: Uel
potest hoc in telligi demar tyrib
qui in suo sanguine baptizati:
in ipso martyrio cuncta eisdimit¬
tuntur peccata: Velcerte de
illis potest accipi quip baptismum
multa cummiserunt peccata: sed
ueniente occasione du ꝓxp̃i
nomine martyrium sus tinuer̃t.
in ipso martyrio dimissasunt
illis qm̃ poenitentiã corporalẽ
susceperunt: Bea titudo ergo
modo adudeos quicir cũ¬
cisio appellantur. an
&iam ad gentiles
Illa beaticu do
qua peccata sine operibus legis
dimit tuntur gratis inbaptis mate.
et ꝑ poenitentia atq mar t̾yriũ:
tã ad iudȩos ad fidem uenientes
quam ad gentiles ꝑtinet: Qua
grã abra ham licet non eẽt bapti¬
zatus ꝑ fidem tamen cũ eẽt in
p̃putio iusti ficcitus est: Unde
subdit apłs: Dicimus autẽ quici
cicm: non circũ cisio: Idest hoc

Expanded text:
ponitur. Beatus vir cui non ponitur. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum. Misericors Deus neque in baptismate deleta imputabit, neque poenitentia, recta si permanserit in fide, vel potest hoc intelligi de martyribus qui in suo sanguine baptizati, in ipso martyrio cuncta eis dimittuntur peccata: vel certe de his potest accipi qui post baptismum multa commiserunt peccata, sed veniente occasione dum pro Christi nomine martyrium sustinuerunt, in ipso martyrio dimissa sunt illis, quoniam poenitentiam corporalem susceperunt. Beatitudo ergo modo ad Judaeos quae circumcisio appellatur, an etiam ad gentiles Illa beatitudo qua peccata sine operibus legis dimittuntur gratis in baptismate, et per poenitentiam atque martyrium, tam ad Judaeos ad fidem venientes, quam ad gentiles pertinet: qua gratia Abraham, licet non esset baptizatus, per fidem tamen cum esset in praeputio justificatus est. Unde subdit Apostolus: Dicimus autem quia tiam, non circumcisio, id est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
minis sub eẽ: Quod autẽ dic̃ accep¬
to fert: adũbi alit̃ dix̃ accepto.
id est libenter tribuit: Ueliun¬
gen dum ita cũ sub auditione:
Cui accepto ase id ẽ. electo et di¬
lecto tribuit illi iusti ciam: Dica¬
mus et tertio modo: In usitatus
cñi modus locutionis est. cũ
ds̃ accepto fert iusticiam: id est
cui ds̃ acceptã dat iusticiam ł
accepta bilem habet sitne: oꝑib
legis: Beati quo remisse sunt
iniquitates: id est omia peccata
in baptis mate. & quorum tec tast̃
peccata. ꝑ poeni tentiam post bap¬
tismum: Restecta & quo oꝑta.
non uid&᷑.: Et nos tuncte gimꝰ pec¬
cata: quando malis bona oꝑa
iustitiae suꝑ ponimus. Poeniten¬
tiam uidelicet dep̃teritis. agendo
qđ ini quitassit ante legem. peccitũ
postlegẽ ł in iquitas cognicionum:
peccatũ sit operum: Qui dã etiã
dic̃ iniquitatẽ . eẽ. qđ contra legem
committitur: peccatum qđ con¬
tra naturam et c̃scientiã.: Sed
in differenter unum ꝓaltero: sepe

Expanded text:
ibus legis. Quod autem dicit accepto fert, adverbialiter dicit; accepto fert, id est libenter tribuit: vel jungendum ita cum subauditione, cui accepto a se, id est electo et dilecto tribuit illi ad justitiam. Dicimus et tertio modo. Inusitatus enim modus est locutionis, cui Deus accepto fert justitiam, id est cui Deus acceptam dat justitiam, vel acceptabilem habet sine operibus legis. Beati quorum remissae sunt iniquitates, id est omnia peccata in baptismate, et quorum tecta sunt peccata per poenitentiam post baptismum. Res tecta et cooperta non videtur, et nos tunc tegimus peccata, quando malis bona opera justitiae superponimus, poenitentiam videlicet praeteritis agendo quod iniquitas sit ante legem, peccatum post legem, vel iniquitas sit cogitationum, peccatum sit opertum. Quidam etiam dicunt iniquitatem esse quod contra legem committitur, peccatum quod contra naturam et conscientiam: sed indifferenter unum pro altero saepe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ siue decretum grãe dĩ
quiꝰ ante mundi constitutionem cũ
homo adhuc non eẽ t̃ decre uit dspat̃
cum filio suo saluare genꝰ huminũ:
nullis precedentib meritis.: Vnde
idem apłs alias dic̃: Sic̃ elegitnos
in ipso an te mundi constitutionẽ:
Nolensergo apłs ostendere iusticiam.
id ẽ iusti ficationẽ qua ustificantur
homines sine operib: legis & mer¬
tis suis: testimonium psałmi ꝓpo¬
nit in quo prediccebatur qđ in ad¬
uentu xp̃i iudaei et gentibes fide
ẽen sciluan di:: Ait enĩ: Sicut
& diuid dic̃ beatitudinẽ hominis
sub describens. cui hominids̃ accep es¬
to fert iusti ciam siue iusti ficcttionẽ : es¬
sine operib legis: Potest & ita dic̃i: es

Expanded text:
propositum sive decretum gratiae Dei, propositum sive decretum gratiae Dei, quia ante mundi constitutionem, cum homo adhuc non esset, decrevit Deus Pater cum Filio suo salvare genus humanum, nullis praecedentibus meritis, unde ideundi constitutionem , volens ergo Apostolus ostendere justitiam, id est justificationem qua justificantur homines, sine operibus legis et meritis suis: testimonium psalmi proponit, in quo praedicabatur quod in adventu Christi, et gentiles fide essent salvandi. Ait enim: Sicut et David dicit beatitudinem hominis, subaudis describens cui homini Deus accepto fert justitiam sive justificationem sine operibus legis. Quod autem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
scđm meritum damus mercedem.
& nullam nobis agunt grãm:: Non
operantib: uero sidamus aliqđ
bene ficium. non ẽ. merces sed gr̃ã
ideoq gractiamur abillis Et est sen¬
sus: Si abraham ꝓpter opera sua
possit iustificari sine grã dĩ sẽp̃ue¬
niente . et sine fide quaie illi &iam
gratis dattẽ: non e& ei p̃miũ
iustificationis gratis datũ. sed de¬
bitum eẽ: Uel si alii iudaei suis
operib fuissent iusti ficati: non
eẽ : unde referrentur deo gratiae :
opera legis. credenti autẽ in eum.
es¬
id ẽ. in dm. qui iusti ficat impium.
pium & iustum: reputatur fides
eiꝰ ad iusti ciam. id est adre missio¬
nem. scđm ꝓpositum grãe dĩ. hocẽ¬
scđm decretum iusticiciẽ et miscđiȩ
dĩ: non scđm meritũ qui decreuit
gratis peccata dimittere: Hoc
intellegen dum .ẽ. de gentilibus qͥ
ante fidem nulla abuerunt opera
legis: & tam̃ sicut iudaei conu̾si ius¬
tificantur ꝑfidẽ xp̃i sine operibus
legis ita et isti.: Et bene dic̃ scđm

Expanded text:
m meritum damus mercedem, et nullam nobis agunt gratiam: non operantibus vero si damus aliquod beneficium, non merces, sed gratia: ideoque gratiamur ab illis. Et est sensus: Si Abraham propter opera sua posset justificari sine gratia Dei se praeveniente, et sine fide, quae etiam gratis illdata est, non esset ei praemium justificationis gratis illi datum, sed debitum esset: vel si alii Judaei suis operibus fuissent justificati, non essent unde referrentur Deo gratiae, aopera legis, credenti autem in eum, esDeum: qui justificat impium, pium et justum, reputatur fides ejus ad justitiam, id est ad remissionem, secundum propositum gratiae Dei, hoc est decretum Dei, non secundum meritum quid decrevit gratis peccata dimittere. Hoc intelligendum est de gentilibus qui ante fidem nulla habuere opera legis, et tamen sicut Judaei conversi justificantur per fidem Christi sine operibus legis, ita et isti. Et bene dicit, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
appellabantur cirtũcisio: Et gentes.
⁊ alieni adeo: Beneaut̃ circũcisio
incarne eẽ et manufacta : quia in uno
solũ modo coporis membro illa circũ¬
cisio fiebatmanuũ operatione:. Nrã uͦ
circũ cisio non sit in expoliatione unius
membri solũ modo. sed in toto corpore
spĩtaliter & in omnib: corporis sensib

Expanded text:
llabantur circumcisio: et gentes, res et alieni a Deo. Bene autem et circumcisio dicitur esse et manufacta, quia in uno solummodo corporis membro illa circumcisio fiebat manuum operatione: nostra vero circumcisio non fit in exspoliatione unius membri solummodo, sed in toto corpore et in omnibus corporis sensibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Op̃sid ẽ diabolus quẽ superius appelliuit
principẽ qͥnunc oꝑat᷑ in filios hifficden¬
diffidentiae : Id ẽ qͥ su c̃ uoluntetẽ
opat᷑ in filios diffidenciae hoc ẽ in pa¬
ganis & hereti cis atq iudȩis qͥfidẽ reccũ
& ꝑfectã non habent: hoc diftat inter
delictũ &peccatũ qr delictũ ꝑparamus
quando e i pt̃ mittimus q̃nobis adõ p̃cipiunt᷑
implere: ut ẽ diliges ꝓximũ tuũ sicut
teipsũ: Etquando illũ non diligimus.
ł non bonoramꝰ parentestum cde linquimꝰ:
U nͣdicitur delictũ qua siderelictũ: secca
tũ ẽ. quando illud ꝓficitur. aquodeus
p̃cipit obseruare: Uerbi gr̃a sicut ẽ
non occides non adulterabis & cr̃: uł alit̃:
delictũ ẽ in cogitaitione peccatũ inoꝑatione
Lud aeiergo & gentiles mortui erant delic¬
tis & peccatis: qranimaq: peccauerit
ipset mori&ur. non ꝑ substanciam
qͥ ẽ uita anime : Nã sicut moritur corpꝰ
recedente anima : ita morit᷑ anima
recedente dõ:: Quod aũt̃ dic̃ inqͥbus

Expanded text:
id est diabolus quem superius appellavit principem, qui nunc operatur in filios diffidentiae, id est, qui suam voluntatem operatur in filiis diffidentiae, hoc est in paganis et haereticis atque Judaeis, qui fidem rectam et perfectam non habent. Hoc distat inter delictum et peccatum, quia delictum perpetramus quando ea omittimus quae nobis a Deo praecipiuntur implere, ut est iteipsum . Quando illum non diligimus, et non honoramus parentes, tunc delinquimus. Unde dicitur delictum, quasi derelictum. Peccatum vero est, quando illud perficitur, a quo Deus praecepit observari; verbi gratia, sicut est: Non occides, non adulterabis , etc. Aliter: Delictum est in cogitatione, peccatum in operatione. Judaei ergo et gentiles mortui erant delictis et peccatis, quia anima quae peccaverit, ipsa morietur, non per substantiam, qui est vita animae. Nam sicut moritur corpus recedente anima, ita moritur anima recedente Deo. Quod autem dicit in quibus,
Abbreviated transcription (Latin):
infide illius sunt fundati eͥstabiliti. sicut ipse
dixit: Suꝑhanc petrã id ẽ suꝑme aedifica¬
bo aeccłam meã q̃ consttit exangłis & ho¬
minb iustis: Om̃is qͥfidẽ xp̃ihabetsuꝑ

Expanded text:
in fide illius sunt fundati et stabiliti, sicut ipse dixit: Supra hanc petram, id est super me aedificabo Ecclesiam meam , quae constat ex angelis et hominibus justis. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationẽ sabbatoꝵ festiuitatẽ
neo meniarũ & sacrificioꝵ : q̃ diuiđ bad̃
duos ppłos iudȩos& gentiles ueluti
paries diuidit acseparat duos ho¬
mines siue duasres: Etꝗdixit parie¬
tẽ : hoc .ẽ. posuit cũ dixit inimicicias
& legẽ mandatoꝵ:: Quia ꝓpt̃ legem
& obseruanciam eiꝰ erant inimiciciae
& contentiones int̾illos duos ppłos
qm̃ iud ciei deputabant gentiles quasi
in mundos: Sedillũ pari&ẽ siue inimi¬
ciciã ułlegẽ mandatoꝵ destrux̃ ipse in
passionesua quando ꝓom̃ib: ẽ immo¬
latꝰ: siuocans gentiles ad fidẽ & redi¬
mens ueluti uidceos: Et insuꝑ in de¬
eretis eugłii euacuauitlegẽ in misteriis.
quia non p̃cepit neq: iudaeo neq: gen¬
tili offerre soccrificiũ & circũ cidi pquã
ipse passus ẽ qͥp̃sigurabat᷑ millis sacrisiciuis:¬

Expanded text:
onem sabbatorum, festivitatem neomeniarum et sacrificiorum, quae dividebant duos populos, Judaeos et gentiles, veluti paries dividit ac separat duos homines, sive duas res. Et quod dixit parietem, hoc exposuit, cum dixit inimicitias et legem mandatorum, quod propter legem et observantiam ejus erant inimicitiae et contentiones inter duos populos: quoniam Judaei deputabant gentiles quasi immundos. Sed illum parietem sive inimicitiam vel legem mandatorum destruxit ipse in passione sua, quando pro omnibus immolatus est, sic vocans gentiles ad fidem et redimens veluti Judaeos, et insuper in decretis Evangelii evacuavit legem in mysteriis: quia non praecepit neque Judaeo neque gentili offerre sacrificium et circumcidi, postquam ipse passus e
Abbreviated transcription (Latin):
subdĩ estis saluati demorte aduitã ꝑfidẽ
inbaptismate non ur̃i s meritis : Ethoc sub̵
qđ saluati estis & fidẽ habetis non ẽ exuob
Dĩenĩ donũ ẽ ut scluisitis & fidẽ habeatis
Unde dñsdicit : hoc ẽ op. dĩ ut credatis
in eũ: Siop dĩ ẽ non ex nobis : A nobis
siquidẽ neq fidẽ neq salutẽ habemus:
neq aliqͥdboni : q ds̃ ẽ quioꝑatur in nob̶
&uelle & ꝑficere : Quia ergo solent
pleriq dicere ꝓpt̃ bona oꝑam ea merui
uenire ad fidẽ : ⁊ dõ sub iunxitapłs:
suis glant᷑ comneliũcenturionẽ in exẽplum
accipere fidẽ instructus a p&ero: Quib res¬
pondendũ ẽ ꝙ comneliuscenturio erat
iã ꝑceptũ qđ exornabat bonis operibus:
meruit instrut a petro decognitione totius
trinitatis & luptizar ibaptis mosacram̃ti:.
sine quonemo potest mundiria peccatis:
effectisumus boni & facti in nocentes creati

Expanded text:
tis de morte ad vitam per fidem in baptismate, non vestris meritis, et hoc, subaudis quod salvati estis et fidem habetis non est ex vobis, Dei enim domum est, ut salvi sitis et fidem habeatis. Unde Dominus dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum . Si opus Dei est, non est ex nobis. A nobis siquidem neque fidem, neque salutem habemus, neque aliquid boni: qua Deus operatur in nobis et velle et perficere . Quia solent plerique dicere: propter bona opera mea veni ad fidem, ideo subjungit Apostolus, suis gloriantur. Cornelium centurionem in exemplum accipere fidem instructus a Petro. Quibus respondendum est quod Cornelius centurio erat jam perceptum quam exornabat bonis operibus, meruit instrui a Petro, de cognitione totius Trinitatis, et baptizari baptismi sacramento, sine quo nemo potest mundari a peccatis. effecti sumus boni et facti innocentes, creati
Abbreviated transcription (Latin):
siuȩ ꝓseliti ułalieni a consorcio iudeoꝵ uos
gentiles sic̃ condã fuiftis eomodo quo suꝑius
paulũ diximus sedesticiues scõꝵ patriarcha¬
rum ꝓphetarũ alioꝵ iustoꝵꝰ. Et domeftici
dĩ Ciues dicunt᷑ ab una ciuitate &a cõmuni¬
one : Domefticiadomo qui inuna domo
cõmorant᷑: Suꝑ edificati suꝑfundam̃tũ¬

Expanded text:
i, vel alieni a consortio Judaeorum, vos gentiles, sicut quondam fuistis, eo modo quo superius paululum diximus, sed estis cives sanctorum, patriarcharum, prophetarum aliorumque justorum, et domestici Dei. Cives dicuntur ab una civitate et communione, domestici a domo, quia in una domo commorantur Superaedificati super fundamentu
Abbreviated transcription (Latin):
iudicu atq innumerabili licet continu¬
ata diessit: Non enĩ soloccasũ paciet᷑ ixtti
illud: Non occid et tibi ultra soltinis:
stest̃ ergo diuiciae qua sostendet suꝑnos:
qua soculus nonuiđ necauris audiuit:
nec in cor hominif ascender̃ hoc ẽ gaudia

Expanded text:
judicii atque innumerabilia, licet continuata sit dies. Non enim sol occasum patietur, juxta illud: Non occidet tibi ultra sol tuus. Istae sunt ergo divitiae quas ostendet super nos, quas oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt , hoc est gaudia
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa parauit ds̃. ut in illis ambulemꝰ: ꝓfici¬
endo deuirtute inuirtutẽ: Nde illa factura
sed de illa qua cũ mali eẽ mboni effecti sumꝰ
in bonis oꝑibus: memores estote siue
mem̃ tote: qr aliquando id ẽ antequĩ id
fidem ueniretis uos gentes eratis in carne:

Expanded text:
aeparavit Deus ut in illis ambulemus, proficiendo de virtute in virtutem. Non de illa factura sed de illa qua cum mali essemus, boni effecti sumusin bonis operibus, memores estote sive mementote quia aliquando, id est antequam ad fidem veniretis vos, gentes
Abbreviated transcription (Latin):
tiles quieratis aliquando delonge sub̵
adõ non loco sedmerito. factiestisppe¬
sicut ipse ꝓmisit in cugłio & fiet indͥens
unũ oule & inus pastor: Et soluens id ẽ
destruens & euacuans in carnesua id ẽ
in passione sua mediũ parietẽ mace¬
riae : hoc ẽ inimicicias sub̵ q̃erant
int̃duos ppłos: legẽ mandatorum
decretis eucicuans. id ẽ in p̃ceptis & sta

Expanded text:
tiles, qui eratis aliquando longe, subaudis a Deo non loco, sed merito, facti estis psicut ipse promisit in Evangelio: Et fiet, inquiens, unum ovile et unus pastor , et solvens, id est destruens et evacuans, in carne sua, id est in passione sua, medium parietem maceriae, hoc est inimicitias, subaudis quae erant inter duos populos. Legem mandatorum in decretis evacuans, id est, in praecept
Abbreviated transcription (Latin):
ficia: Ethospites testam̃toꝵ: sub̃ eratis.:
Hospes dr̃ quasi hostiipes : eo qd̵ quan¬
do sus cipiebat᷑ indomũ ponebat dñs domꝰ.
Gentiles ergo transeuntes ad udaismũ:
quã uis circũ ciderent᷑ & legali c
reputabantur ut ciues. sed pseliti appel¬
labant᷑ & aduenȩ & quasi hospites
habebantur: Ideoq dicit apłsqr hospi¬
toꝵ dr̃ non habentes spẽ ꝓmissionis uitȩ
&̃nȩ ł illius: ꝓmissionis que facta . est.
adabrahã. qđ in semine eiꝰ idẽ in xp̃o.
benedicendȩ ẽẽnt om̃s gentes Quãuis
enĩ illa ꝓmissio facta. ẽet desis. tam̃
illinon habebant spẽ qđ possent ꝑueni¬
re in soci&atẽ iudaeoꝵ: quͥa non habebant
legẽ & ꝓphetas in quibus ipsa ꝓmissio
continebatur: Et sine dõ sub u̾erant¬

Expanded text:
et hospites testamentorum, subaudis eratis. Hospes dicitur quasi ostii pes, eo quod quando suscipiebantur in domum, ponebat dominus domus, s ingressus: gentiles ergo transeuntes ad judaismum, quamvis circumciderentur, et legalia reputabantur ut cives, sed proselyti appellabantur et advenae, et quasi hospites habebantur: ideoque dicit Apostolus quia hospintorum Dei, non habentes spem promissionis vitae aeternae, vel illius promissionis quae facta est ad Abrbenedicendae essent omnes gentes . Quamvis enim illa promissio facta esset de eis, tamen illi non habebant spem quod possent pervenire ad societatem Judaeorum, quia non habebant legem et prophetas, in quibus ipsa promissio continebatur; et sine ver
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ cũ fiducia talici dicebat possumus
&alit̃ intellegere. accipientes p̃teritũ
tẽp ꝓfuturo hoc modo: Conresuscita¬
bit nos ds̃ patt̃ ꝑpoentiã uerbi sui indie
iudicu: & consedere faciet incȩlestib¬

Expanded text:
et tamen cum fiducia talia dicebat: possumus et aliter intelligere, accipientes praeteritum tempus pro futuro, hoc modo: Conresuscitavit nos Deus Pater per potentiam verbi sui, in die judicii, et consedere faciet in coelestib
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s mortuus ẽ in ruce: & depositus
in sepulchrum : Et resurreximus demor¬
te aduitã de inmundicia ad in nocenciã.
ꝓcedentes defonte purificati & mundaci
ab om̃b peccatissi c̃ xp̃s resurrex̃ desepul¬
chro : & consedemꝰ iã incȩlestibus ꝑfidẽ¬

Expanded text:
s mortuus est in cruce, et depositus est in sepulcrum, et nos resurreximus de morte ad vitam, de immunditia ad innocentiam, procedentes de fonte purificati et mundati ab omnibus peccatis sicut Christus resurrexit de sepulcro, et consedemus jam in coelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
& nos om̃s su iudaei aliquando m¬
conũ sati sumꝰ indesideri is carnis nrȩ:
uid ẽ incurnalib: concupiscenciis
& t̾renis uoluptatibus facientes uoluntatẽ
cirnis & cogittitionũ : hoc ẽ qđ cogitabamꝰ
qđ natura humina adõ malasit crecita
& conditti: qr bona scã & mor talis factor ẽ:
& uiciosuo corrupta & depͥucita ẽ: Adi¬
maginẽ eni & similitudinẽ dĩ factus ẽ.
homo inanima iñ corpore. sed peccaondo
ꝑdidit: imaginẽ quã habebat inscitate.
& in in nocencia & insimilitudinẽ quãhabe¬
bat in inmor talitate: Ipseaut̃ homo non
genuit filiũ ad illã similitudinẽ qua ipse
fatꝰ ẽ : sed ad imaginẽ & similitudinẽ suã
quã ipse ict̃habebat: hoc .ẽ. peccatorẽ
& mortalẽ sic̃ ipse erat: Dũ ergo pecca¬
quafinatura siue naturalit̾ eramꝰ filii

Expanded text:
uando conversati sumus in desideriis carnis nostrae, id est in carnalibus concupiscentiis et terrenis voluptatibus, facientes voluntatem carnis et cogitationum, hoc est, quod cogitabamus quod natura humana a Deo mala sit creata et condita, quia bona, sancta et immortalis facta est, sed vitio suo corrupta et depravata est. Ad imaginem et similitudinem Dei factus est homo in anima, non in corpore; sed peccando perdidit imaginem quam habebat in sanctitate et in innocentia, et similitudinem quam habebat in immortalitate. Ipse autem homo non genuit Filium ad illam similitudinem, qua ipse factus est, sed ad imaginem et similitudinem suam quam ipse jam habebat, hoc est peccatorem et mortalem sicut ipse erat. Dum ergo peccaquasi natura sive naturaliter eramus filii
Abbreviated transcription (Latin):
continent᷑ : Quescio oritur in hoc cũ psal¬
mista diccit . omnia subiecta. eẽ potes¬
tati filii dĩ sicut in hoc loco dicitur.
quare idẽ apłs in epła ad hebreos
eiꝰ Quequescio hocmodo soluitur: qr
duȩ sunt subiectiones uoluntari a siue
spontanea. & coacticia. siue potestaua
De uoluntariaigit᷑ subiectione. dicit apłs

Expanded text:
continentur. Quaestio oritur in hoc loco cum Psalmista dicat, omnia subjecta esse potestati Filii Dei, sicut et in hoc loco dicitur, quare Apostolus in Epistola ad Hebraeos ei? Quae quaestio hoc modo solvitur, quia duae sunt subjectiones, voluntaria sive spontanea, et coactiva sive potestativa. De volun
Abbreviated transcription (Latin):
genera hominũ in om̃ib: generibus homi¬
nũ ad impletur: Hoc ẽ auget & augm̃¬
tutur:: Dũ eñ cotidicie exsingulis gen¬
tibus ad fidẽ xp̃i. ꝑbaptismũ concurrunt:
cotidice corp illius auget᷑: Uerbi grã.
sicut dequo libet rege dr̃ quia dũ cid eũ
exercitꝰ &ppłi diuersarũ genciũ con¬

Expanded text:
genera hominum in omnibus gentibus hominum adimpletur, hoc est augetur. Dum enim quotidie ex singulis gentibus ad fidem Christi per baptismum concurrit, quotidie corpus illius augetur. Verbi gratia: sicut de quolibet rege dicitur, quia dum ad Deum exercitus et populi diversarum gentium con
Abbreviated transcription (Latin):
tenciã uelint nolint iudȩi atq pagani
& deniones sub iectist ei: qr demones
ꝑ inuocationẽ nominis eius fugantur
ab obsessis corpogib & paganillo ꝑmit¬
tente alioꝵ regna & t̾ras inuadunt:

Expanded text:
iam, velint nolint, Judaei atque pagani et daemones subjecti sunt ei: quia daemones per invocationem nominis ejus fugantur ab obsessis corporibus, et pagani illo permittente aliorum regna et terras invadunt.