comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si hoc obscurli est quã ut id iã uos ui¬
dere possitiscerte illud conceditis quia
si animi imꝑitorũ &iã ipsi pleni sunt:
ut corporũ. ita animorũ. duo alim̃torũ
genr̃a inueniunt᷑. Unũ salubre atque
utile: Alterũ morbidũ atq pestiferũ.
Quȩ cũ itti sint carbitror die uatali meo.
prandiũ si esuritis: ꝓfertĩ. Nã siuos in¬
uitos & fastidientes alere conabor: frustra
oꝑam insumã. magisq uota facienda si¬
I.
ut tales epulas pocius quã illas corporis: desi¬
deretis. Q uo deueniret sisani animi ur̃i
fuerint. egri enim sicut in morbis ipsius
corporis uidem: cibos suos recusant ⁊ respu¬
unt: Om̃s se uultu ipso. ⁊ consenciente
uece: quicquid preparassem. iã sumere ac
uorare uelle. dixerunt. Atq ego rursus
ex ordiens. beatos nos ẽẽ uolum inquam.
Uix hoc effuderã: occurrer̃ una uoce con¬
sencientes. Uidet᷑ ne uobis in quã beatus
eẽ qui qđ uult non habet: Negauerunt.

Expanded text:
sed si hoc obscurum est. quam ut id iam uos uised si hoc obscurum est. quam ut id iam uos uidere possitis, certe illud conceditis, quia, si animi inperitorum etiam ipsi pleni sunt, ut corporum, ita animorum duo alimentorum genera inueniuntur, unum salubre atque utile, alterum morbidum atque pestiferum. Quae cum ita sint. arbitror die natali meo. prandium, si esuritis, proferam. nam si uos inuitos et fastidientes alere conabor. frustra operam insumam magisque uota facienda st. ut tales epulas potius quam illas corporis desideretis. quod eueniet. si sani animi uestri fuerint; aegri enim, sicut in morbis ipsius corporis uidemus, cibos suos recusant et respuunt. — Omnes se uultu ipso et consentiente uoce quidquid praeparassem iam sumere ac uorare uelle dixerunt. Atque ego rursus exordiens: Beatos nos esse uo- lumus, inquam. — l\'ix hoc effuderam, occurrerunt una uoce consentientes. — Uideturne uobis, inquam, beatus esse, qui quod uult non habet? — Negauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
credat mirari ⁊ pene cotidianis ut scis hȩc¬
facere laudib soleo qđ regendȩ rei. P.
disciplinc̃ suis auditorib ultimã tradebat
iã doctis iã ꝑfectis iã sapientib iã becitis tan¬
tos enĩ ibi fluctus uidebat ut eis uollet ꝑ¬
mittere uisi uirũ qui & in regendo poene
diuine scopulos eiuitaret & si omĩa defecis¬
sent ipse illis fluctib quasi scopulus fieret:
De eo enĩ solo sapiente uerissime dici potest.
Ille uelut pelagi rupes in mota resistit et
ceterti quȩ lucentis in hanc sentenciam
uersib dicta sunt. Hic finis disputticions
factus est lȩtis que om̃ib ⁊ multũ sperain:¬
tib consessum dimisimus cũ iã nocturnũ
lum̃ fuisset in latum.: AURELI AUGUS¬
⁊ quasi semꝑ perit. Idõ tales homines
& ic̃ ꝑditos dicimus. Est aut̃ aliquid si
manet. si constat. si semꝑ tale est: ut est
uirtus cuiꝰ magna pars est. atq pulcher.¬
rimaiquȩ tẽperancia ⁊ frugalitas dr̃.

Expanded text:
credat ? - mirari et paene cotidianis, ut scis, ecferre laudibus soleo, quod regendae rei publicae disciplinam suis auditoribus ultimam tradebat iam doctis iam perfectis iam sapientibus iam beatis. tantos ibi enim fluctus uidebat, ut eis nollet committere nisi uirum, qui et in regendo paene diuine scopulos euitaret et, si omnia defecissent, ipse illis fluctibus quasi scopulus fieret. de solo enim sapiente uerissime dici potest: ille uelut, pelagi rupes immota resistit et cetera, quae luculentis in hanc sententiam uersibus dicta sunt. Hic finis disputationis factus est laetisque omnibus et multum sperantibus consessum dimisimus, cum iam nocturnum lumen fuisset inlatum. AUGUSt quasi semper perit. ideo tales homines etiam perditos dicimus. est autem aliquid, si manet, si constat, Si semper tale est, ut est uirtus. huius magna pars est atque pulcherrima, quae temperantia et fru«-alitas dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
s qđ uidebit᷑ ꝑdiẽ respondebo. qͥ mͥ iam
uidet̾ redire. nisi lune ẽ ille qͥ fenestriᷤ
fulgor induit᷑. simul ⁊ tacendũ ẽ ne

Expanded text:
 uidebitur, per diem respondebo, qui mihi iam uidetur redire, nisi lunae est ille qui fenestris fulgor induitur. simul et tacendum est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
quid sibi uelit hoc nom̃. nã nullũ ad cõ¬
modacius ee arbitror: ueritati. plenitu¬
do igit᷑ ⁊ egestas: cont̾ria sunt. at & iã
hic similit̾ ut innequicia ⁊ frugalitate.
est ipsa stulticia. plenitudo erpͥit sapi¬
encia. merito & iã om̃ni uirtutũ ma:
trẽ: multi frugalitatẽ eẽ dixer. Quib
consenciens tullius. &ia in populariera¬
tione:ait. ut nolet. quisq accipicit.
Ego tam frugalitttẽ. id ẽ modestiã
⁊ teperanciã: uirtutẽ maximã iudico.

Expanded text:
quid sibi uelit hoc nomen; nam nullum adcoquid sibi uelit hoc nomen; nam nullum adcomodatius esse arbitror ueritati. plenitudo igitur et egestas contraria sunt; at etiam hic similiter, ut in nequitia et frugalitate, est ipsa stultitia, plenitudo erit sapientia. merito etiam uirtutum omnium matrem multi frugalitatem esse dixerunt. quibus consentiens Tullius etiam in populari oratione ait: ut uolet quisque accipiat; ego tamen frugalitatem, id\' est modestiam et temperantiam, uirtutem maximam i
Abbreviated transcription (Latin):
accipi solet. ttm̃ aliud uerbũ inueniendũ
est. ue meliors parti: desit unũ uocabulum.
ut cũ illa pars. pauꝑtatis ⁊ egestatis nomine
abundet ex ac parte solũ opponatur
diuiciarũ nomine. nichil enĩ absurdius.
qua huic sit egestas uocabuli: ubi ÷ contͣria
pars egestati. Plenitudo inqͥt licencius. Si
dici potest: uidet̾ mͥ recte opponi egestati
Postet inquã de uerbo querem fortasse
diligencius. non eni obscurtindũ ÷ in con¬
quesitione ueritatis. quãuis enĩ salustius.
lectissimus pensator uerboꝵ. egesttiti op¬
posuerit opulenciã: ttim̃ accipio isttĩ pleni¬
tudinẽ. Non enĩ nec hic gramaticorũ for¬
midine libertim᷑ aut metuendũ est ne ab
eis castigemur qđ in curiose utimur uerbis:
qui res suas nob̾ adutenda deder̃. Ubi
cũ ad risissent: Ergo quia mentes ur̃as
inquã. cũ intenti estis in dm̃. uelud quȩdã
oracula non contẽpnere statui: uideam

Expanded text:
accipi solet. tamen aliud uerbum inueniendum accipi solet. tamen aliud uerbum inueniendum est, ne meliori parti desit unum uocabulum, ut, cum illa pars paupertatis et egestatis nomine abundet, ex hac parte solum opponatur diuitiarum nomen. nihil enim absurdius, quam ut hic sit egestas uocabuli, ubi est contraria pars egestati. — Plenitudo, inquit Licentius, si dici potest, uidetur mihi recte opponi egestati. Postea, inquam, de uerbo quaeremus fortasse diligentius; non enim hoc curandum est in conquisitione ueritatis. quamuis enim Sallustius, lectissimus pensator uerborum, egestati opposuerit opulentiam, tamen accipio istam plenitudinem. non enim nec hic grammaticorum formidine liberabimur aut metuendum est, ne ab eis castigemur, quod incuriose utimur uerbis, qui res suas nobis ad utendum dederunt. - Ubi cum adrisissent: Ergo quia mentes uestras, inquam, cum intenti estis in deum, uelut quaedam oracula non contemnere statui, uideamus,
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens abectus. Egestus aute stulticiae
et aegestacis que nuom̃. hoc auce uerbu:
sterilititẽ quandã ⁊ in opiã solet segni¬
ficare. Adtendite queso alcius quanta
cura ꝓriscoꝵ hominii. siue omia siue qđ
manifestũ ÷ quȩdã uerba: creata sunt. earũ
rerũ maxime: quarũ erat noticia ꝑ necessa¬
ria. la enĩ conceditis omem stultũ. egere.
⁊omem qui egeat : stultũ eẽ. credo uos&iã
corde animũ stultũ eẽ uiciosũ omia q
ne quiciã dixertim eẽ ab eo dictai: qđ nec¬
quicquã sit icui cont̾riu frugalitatẽ a fruge
fuisse xominatã. Ergo in his duob contͣ¬
riis. hoc est frugalitate atq nequicia: illa
duo uident᷑ eminere ẽẽ ⁊ non esse: Egesta:¬
ti autẽ de qua questio est. quid putaimus
eẽ cont̾riũ : hic cũ aliqͣntũ cunctarentur:
Sidicã inquit trigecius diuicias. udeo his
pauꝑtatẽ ee contrtriũ. Est quidẽ inquam
uicinũ. ã pauꝑtas ⁊ egestas: unũ atq idẽ

Expanded text:
autem stultitia est egestatisque nomen; hoc autem uerbum sterilitatem quandam et inopiam solet significare. adtendite ergo altius, quanta cura priscorum hominum siue omnia siue, manifestum est, quaedam uerba creata sunt earum rerum maxime, quarum erat notitia pernecessaria. iam enim conceditis omnem stultum egere et omnem qui egeat stultum esse; credo uos etiam concedere animum stultum esse uitiosum omniaque nequitiam dixeramus esse ab eo dictam, quod necquicquam sit, cui contrariam frugalitatem a fruge fuisse nominatam. ergo in his duobus contrariis, hoc est frugalitate atque nequitia, illa duo uidentur eminere, esse et non esse. egestati autem, de qua quaestio est, quid putamus esse contrarium? - Hic, cum aliquantum cunctarentur: Si dicam, inquit Trygetius, diuitias, uideo his paupertatem esse contrariam. — Est quidem, inquam, uicinum; nam paupertas et egestas unum atque idem
Abbreviated transcription (Latin):
stultus miser. ⁊ om̃is miser stultus est: ita
necesse est uon solũ omẽm ꝗ egett miseru:
Cur uon exeo qđ ⁊ quisquis eget miser. &
quisquis miser est eget. uichil aluid mise¬
riã quã egestatẽ eẽ conficimus. Qđ cum
om̃s itti eẽ facertut᷑: ilud iã inquã segt᷑.

Expanded text:
stultus miser et omnis miser stultus est, ita stultus miser et omnis miser stultus est, ita necesse est non solum omnem, qui egeat, miserum, cur non ex eo, quod et quisquis eget miser et quisquis miser est eget, nihil aliud miseriam quam egestatem esse conficimus? Quod cum omnes ita esse faterentur: Illud iam, inquam, se
Abbreviated transcription (Latin):
nominat᷑. quã quã nescio: quo modo diec¬
mus habet egestitẽ aut habet stulticia
Tale est eni.ac si locũ alique ꝗ luminare
careat : dicam habere tenebrts. qđ nichil
est aliud: quã lum non habere. Non
eni tenebre quahueniunt aut recedunt
D car  ltomine. hoc ipsũ est ia tenebrt¬
su esse ait carere ueste. hoc est ee nudũ
Nen eni ueste accedente. ueluti aliqͣ
res mobilis. nuditas fugit. sic gͦ dicim
aliquẽ habere gestate: quasi dicam
habere nuditadem. Egestas enĩ uerbũ
est non habendi.quã obre ut qđ uolo
ex plice sicut possu :ta dr. habet egesta¬
te . quasi dicat habet non habere. Itaq
si stulticiã ipsã uerã certã egestatem
ee monstratũ est:uide iã questionem
quã susceperam utrũ solueti sit. du
bittibat᷑ enĩ int̾ nos utrũ cũ appellarem
miseria: nichil aliud quã egestatẽ xomi:¬
naremus. dedimꝰ autẽ racionẽ: rec te
stulticia uocari egestatẽ. Sicut gͦ iom̃is.

Expanded text:
nominatur; quamquam nescio quomodo dicanominatur; quamquam nescio quomodo dicamus: \'habet egestatem\' aut \'habet stultitiam\'. tale est enim, ac si locum aliquem, qui lumine careat, dicamus habere tenebras, quod nihil est aliud quam lumen non habere. non enim tenebrae quasi ueniunt aut recedunt, sed carere lumine, hoc ipsum est iam tenebrosum esse, ut carere ueste, hoc est esse nudum. non enim ueste accedente ueluti aliqua res mobilis nuditas fugit. sic ergo dicimus aliquem habere egestatem, quasi dicamus habere nuditatem. egestas enim uerbum est non habendi. quam ob rem, ut quod uolo explicem. sicut possum, ita dicitur \'habet egestatem\', quasi dicatur \'habet non habere\'. itaque si stultitiam ipsam ueram certam egestatem esse monstratum est, uide iam quaestionem quam susceperbitabatur enim inter nos, utrum, cum appellamus miseriam, nihil aliud quam egestatem nominaremus. dedimus autem rationem recte stultitiam uocari egestatem. sicut ergo et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
nera amitteret: Sed quia stultus erat.
quo fit ut miserior eet. sitã pendulis xup,¬
tibq his que bona putabat: uichil
omĩno metuisset Esset enĩ non forticu¬
dinis ex cubus: s m̃tis sopore securior. ⁊ alci¬
ore stulticia: demersius miser. atsi om̃is qui
caret sapiencia magnã patit̾ egestatem.
om̃isq cõpos sapienciȩ nichilo eget. Seqͥt᷑
ut stulticia sit egesttis. ut autẽ om̃is miser: stult
itt om̃is miser stultus : Ergo ut om̃is
egestas miseria: itti omis miseria est eges
racione conuenit Eũ egere inquit qui
sapienciã non habetit: Quid ẽ gͦ inquã
egere : Sapienciã inquit Non habere.
Quid est in quã sapienciã non habere
hic cũ taceret. Nonne hoc est inquã habe¬
re stulticia: hoc inquit Nichil est gͦali:¬
ud inquã habere egestatẽ: quã habere
stulticiã. ex quo ic̃ necesse est egestatem
alio uerbo xiominari. quando stulticia

Expanded text:
nera amitteret, sed quia stultus erat. nera amitteret, sed quia stultus erat. quo fit, ut miserior esset, si tam pendulis nutibusque his, quae bona putabat, nihil omnino metuisset. esset enim non fortitudinis excubiis sed mentis sopore securior et altiore stultitia demersius miser. at si omnis, qui caret sapientia, magnam patitur egestatem omnisque compos sapientiae nihilo eget, sequitur, ut stultitia sit egestas. ut autem omnis stultus miser, ita omnis miser stultus est. ergo ut omnis egestas miseria, ita omnis miseria egestas esratione conuenit? — Eum egere, inquit, qui sapientiam non habeat. — Quid est ergo, inquam, egere? — Sapientiam non habere. — Quid est, inquam, sapientiam non habere ? hic cum taceret: Nonne hoc est, inquam, habere stultitiam ? — Hoc, inquit. — Nihil est ergo aliud, inquam, habere egestatem quam habere stultitiam; ex quo iam necesse est egestatem alio uerbo nominari, quando stultitia
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eet. qđ ꝑ magno de philosophorũ libris
atq ultimũ ꝓferre partiuera᷑. Uidetis¬
ne inquã aliud ee multas uariasq¬
doctrinas. aliud animũ ad tentissimum
indm̃: c̃ unde ista quȩ mirant᷑ nisi inde
ꝓcedunt: Hic licencius letus exclamans :
prsus in qͥt nichil uerius. Nichil diuinius:
dici potuit: Nã ⁊ maior ac misertibilior
egesttis nulla est: quã egere sapiencia.⁊ qui
sapiencia non eget: Uulla re omino egere
potest Est gͦ animi egesttis inquã nichil
aliud quã stulticia: qec est eni contraria
sapienciȩ. & itti contraria: ut mors uitȩ.
ut becita uit&: misere. hoc est sine aliquo
medio. Nã ut omĩs non beatus homo
miser est: om̃isq homo non mortuus ui¬
uit: sic omẽm non stultũ: manifestũ est
esse sapientẽ. ex quo ⁊ illud iã licet uidere.
non exeo tantũ sergiũ orattĩ fuisse mise.¬
rũ. fuisse qđ timebat. ne fortunę illa mu¬

Expanded text:
tum esset, quod pro magno de philosophorum libris tum esset, quod pro magno de philosophorum libris atque ultimum proferre paraueram: Uidetisne, inquam, aliud esse multas uariasqdoctrinas, aliud animum adtentissimum in deum? nam unde ista, quae miramur, nisi inde procedunt? — Hic Licentius laetus exclamans: Prorsus, inquit, nihil uerius, nihil diuinius dici potuit. nam et maior ac miserabilior egestas nulla est quam egere sapientia et, qui sapientia noneget, nulla re omnino egere potest. Est ergo animi egestas, inquam, nihil aliud quam stultitia. haec est enim contraria sapientiae et ita contraria, ut mors uitae, ut beata uita miserae, hoc est sine almedio. Nam ut omnis non beatus homo miser est, omnisque homo non mortuus vivit; sic omnem non stultum manifestum est esse sapientem. ex quo et illud iam licet uidere, non ex eo tantum Sergium Oratam fuisse miserum, quod timebat, ne fortunae illa mu
Abbreviated transcription (Latin):
frangebat᷑. illudq uulgare satis adsere:¬
bat infidẽ homine: malo suo ẽẽ corda:¬
tũ: Hic cũ ⁊ ille ⁊ceteri adrisissent. ilud
tam̃ in quã diligencius ad tendamus.
quia ⁊ si timuit iste: uon eguit. Unde
questio ẽ. egereeeͥ enĩ. in non ha bendo:
non intimore amittendi quȩ habetis.
Ertt autẽ iste miser quia timebat. quã¬
uis non egeret: uon igit̾ om̃is qui miser
est :eget. qđ cũ ad ꝓbcuusset cũ ceteris.
&iã ipsa cuius sentencia defendeba: ali¬
quantu tam̃ ad dubittns. Nescio inquit
cum. ⁊ nondũ plane intelligo: quo modo
abegestette possit miseria. aut egesttis
amiseria: separtri Nã ⁊ iste quidiues ⁊ lo¬
cuplex erait. ⁊ nichil ut dicitis amplius
desidertibat. tam quia metuebat ne
amitteret: egebat. sapiencia. Ergo¬
ne hunc egentẽ dicerem siegeret ar:¬
gento ⁊ peccunia: eũ egeret sapiencia
uon dicem Ubi cũ om̃s mirando ex¬
damassent. me ipso & it̃ non mediocłit
alacri atq leto. qđ ab eti potissimũ dic¬

Expanded text:
frangebatur illudque uulgare satis adserebat infidum hominem malo suo esse cordatum. Hic cum et ille et ceteri adrisissent: Illud tamen, inquam, diligentius adtendamus, quia, etsi timuit iste, non eguit, unde quaestio est. egere est enim in non habendo, non in timore amittendi quae habeas. erat autem iste miser, quia metuebat, quamuis non egeret. non igitur omnis, qui miser est, eget. — Quod cum adprobauisset cum ceteris etiam ipsa, cuius sententiam defendebam, aliquantum tamen addubitans: Nescio, inquit, tamen et nondum plane intellego, quomodo ab egestate possit miseria aut egestas a miseria separari. nam et iste, qui diues et locuples erat et nihil, ut dicitis, amplius desiderabat, tamen, quia metuebat ne amitteret, egebat sapientia. ergone hunc egentem diceremus, si egeret argento et pecunia, cum egeret sapientia, non dicemus? — Uli cum omnes mirando exclamassent me ipso etiam non mediocriter alacri atque laeto, quod ab ea potissimum dic
Abbreviated transcription (Latin):
antũ enĩ eũ animo inbibi aut que hausi
ut &iã sime quis quã in hãc disputacione
superarit &iã hoc nulli temeri tatised rerũ
ordini tribuã. Neq enĩ res ipsa. sed licen:¬
rescicin. lũ crygetio. Quid inquã. tibi ude¬
tur. ftueo quidẽ inquit ordini plurimorũ
sed incertus sum tam̃ ⁊ rẽ tantã diligen¬
tissime discuti cupio. ftiuorẽ inquã.
illa ergo pars habeat: Nam quod incertus
es &iam cũ licencio ac me ipso tibi puto ẽẽ
cõmune. Prorsus ait licencius. Ego huius sen¬
tencie certussũ. Quid enĩ dubitẽ parietẽ
cuius mentionẽ fecisti antequã plane se
erexit diruere: Non enĩ uere po&ica tan¬
tum me auertere aphilo sophia potest
quantũ inueniendi ueri diffidencia. Tum
trrgetius gauidentib uerb̃ habemus in quit
iam qđ plus est licenciũ non academicum
eos enĩ ille stu diosissime defendere solebat.
Hec modo inquit omitte queso. ne me hoc

Expanded text:
Tantum enim eum animo imbibi atque hausi, Tantum enim eum animo imbibi atque hausi, ut etiamsi me quisquam in hac disputatione superarit, etiam hoc nulli temeritati, sed rerum ordini tribuam. Neque enim res ipsa, sed Licentrestitui. Tum Trygetio: Quid, inquam, tibi videtur? Faveo quidem, inquit, ordini plurimum; sed incertus sum tamen, et rem tantam diligentissime discuti cupio. Favorem, inquam, illa ergo pars habeat: nam quod incertus es, etiam cum Licentio ac meipso tibi puto esse commune. Prorsus, ait Licentius, ego hujus sententiae certus sum. Quid enim dubitem parietem, cujus mentionem fecisti, antequam plane se erexerit, diruere? Non enim vere poetica tantum me avertere a philosophia potest, quantum inveniendi veri diffidentia. Tum Trygetius gaudentibus verbis: Habemus, inquit, jam quod plus est, Licentium non Academicum; eos enim ille studiosissime defendere solebat. Haec modo, inquit, omitte quaeso, ne me hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tũ & ego iã reliquera uocẽ ceptã & ad
me redierũ ne frustra occupare p̃ occu¬
patũ atq inepte uelle. Tũ ille. E gomet
meo indicio quasi sorex inquit ñ dictũ ẽ
comodius apud terenciũ quã iunc dici
ame deme potest Sed sane illud ulti¬
mũ forttisse incontrariũ uertet᷑. Qđ enim
ait ille hodie peru: ego forte odie inue¬
auar. Nã si non contẽnitis qđ suꝑsticiosi
solent etiã de murib augurari. Siego
illũ murẽ uł soricem qui me tibi iugilan¬
te deculit screpitu meo cõmonui. si quid
sapit redire incubile suũ setũq conquies¬
cere curxion ego ipse isto screpitu uocis
tue. comonear philosophari pocius quã
canctire: Na illa est ut tibi cocidie ꝓ¬
banti iã cepi credere uera & in concussa
ritã habitacio. Quare si tibi molestu
uon est atq id fieri debere arbitraris. roge
qđ iuis. defendã quantũ possũ ordine rerum
uchilq pret̾ ordinẽ fieri posse assert̃

Expanded text:
antum. et ego iam reliqueram coeptam et ad antum. et ego iam reliqueram coeptam et ad me redieram, ne frustra occupare praeoccupatum atque inepte uellem; tum ille: Egomet meo indicio quasi sorex, inquit, non dictum est commodius apud Terentium quam nunc dici a me de me potest; sed sane illud ultimum fortasse in contrarium uertetur; quod enim ait ille: hodie perii, ego forte hodie inueniar. nam si non contemnitis, quod superstitiosi solent, etiam de muribus augurari, si ego illum murem uel soricem, qui me tibi uigilantem detulit, strepitu meo commonui, si quid sapit, redire in cubile suum secumque conquiescere, cur non ego ipse isto strepitu uocis tuae commonear philosophari potius quam cantare? nam illa est, ut tibi cotidie probanti iam coepi credere, uera et inconcussa nostra habitatio. quare, si tibi molestum non est atque id fieri debere arbitraris, roga quod uis; defendam, quantum possum, ordinem rerum nihilque praeter ordinem fi
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. Hic ego erectior spe alacriore quã
soleo ẽẽ cũ aliquid ab his requiro qđ rem
pene ad ista conuersus. ad uliscentis
aninus concepisset Nulla umquã de his
rebus interios antea questione cogicata
bene in quã bene. sed prorsus bene:. M ultũ
sensisci. multũ ausus es. hoc michi crede.
longo inter uallo transcendit heliconem
ad cuius uerticẽ ttiquã ad celũ ꝑ uenire
conaris. sed ꝑuellẽ ad eẽs huic sentenciae.
nã eam labefactare. tetabo. Sine inquit
mͦ ne michi quesote. Nã ualde in aliud
intendi animũ. hic ego non nichil metuen
ne studio poxicȩ penitus ꝓuolutꝰ aphiloso¬
phia longe raperet᷑. irritor inquã abste
uersus istos tuos om̃i metrorũ genere canen¬
do: insectari. qui int̾te atq uerititem
immaniorẽ murũ quã int̾ amantes tuos
conant̾ erigere. Nam inse illi uł molita
rimula respirabant. Pyraniũ enĩ ille tũ
canere instituerat. qđ cũ seueriore quã
puttibat uoce dixissemi. subticuit aliq¬

Expanded text:
uidetur. — Hic ego erectior spe alacriore, quam soleo esse, cum aliquid ab his requiro, quod rem paene ad ista conuersus adulescentis animus concepisset nulla umquam de his rebus inter nos antea quaestione agitata: Bene, inquam, bene; sed prorsus bene multum sensisti, multum ausus es. hoc, mihi crede, longo interuallo transcendit Heliconem, ad cuius uerticem tamquam ad caelum peruenire conaris. sed peruellem adesses huic sententiae; nam eam labefactare temptabo. — Sine, inquit, modo me mihi, quaeso te; nam ualde in aliud intendi animum. — Hic ego nonnihil metuens, ne studio poeticae penitus prouolutus a philosophia longe raperetur: Inritor, inquam , abs te uersus istos tuos omni metrorum genere cantando et ululando insectari, qui inter te atque ueritatem inmaniorem murum quam inter amantes tuos conantur erigere; nam in se illi uel inolita rimula respirabant. Pyramum enim ille tum canere instituerat. Quod cum seueriore quam putabat uoce dixissem, subticuit aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
spargat ut ad utilictitẽ suã dignet᷑ ad¬
duci. uocauit rhetoricã. Acten pars illa
que insignificando racionabilis dr̃ studus
liberalib disciplinisq ꝓmott ẽ. Hinc se
illa racio ad ipsarũ diuinarũ rerũ bea¬
tissima contẽplacionẽ reparare uoluit. s
ne de alto caderet quęsiuit gradus atq
ipsci sibi uias ꝑ suas possessiones or dinẽq
molita ẽ. desiderabat enĩ pulchritudinẽ

Expanded text:
spargat, ut ad utilitatem suam dignetur adspargat, ut ad utilitatem suam dignetur adduci, uocauit rhetoricam. hactenus pars illa, quae in significando rationabilis dicitur, studiis liberalibus disciplinisque promota est. Hinc se illa ratio ad ipsarum diuinarum rerum beatissimam contemplationem rapere uoluit. sed ne de alto caderet, quaesiuit gradus atque ipsam sibi uiam per suas possessiones ordinemque molita est. desiderabat enim pulchritudine
Abbreviated transcription (Latin):
atq attendere hanc ipsã ui qua peperit arte
Nã eã definiendo. distribuendo celligendo
non solũ digessertt atq ordinartit uerum
ab omĩ & ic̃ falsitatis in reptione defenderit
Quando ergo transiret ad alia stbricanda
nisi ipsa sua prius qͣsi quedã machinamento
& instrum̃ta distingueret otaret digere¬
ret ꝓderetq ipsam disciplinã disciplinarũ
quã dialecticã uocant. Hȩc docet docere
hec docet discere in hac ipsci rucio demons¬
trat atq aꝑit. quę sit quid uelit quid ualeat
Seit scire sola scientes facere nonsolũ uult sed
&iã potest. Uerũ qm̃ plerũq stulti homines
adea quȩ suadentur recte utilit̾ ⁊ honeste
uon ipsã sincerissimã qͣm rarus animus uidet
s ꝑ ꝓprios sensus consuetudinẽq. sectant᷑. oporte.¬
bat eos non doceri solũ quantu queunt s sepe
& maxime cõmoueri. Hanc suc̃ partẽ que id
ageret necessitittis pleniorẽ quã purittitis
refectisimo gremio deliciarũ quas popło

Expanded text:
atque attendere hanc ipsam uim, qua peperit artem; nam eam definiendo distribuendo colligendo non solum digesserat atque ordinarat uerum ab omni etiam falsitatis inreptione defenderat. quando ergo transiret ad alia fabricanda, nisi ipsa sua prius quasi quaedam machinamenta et instrumenta distingueret notaret digereret proderetque ipsam disciplinam disciplinarum, quam dialecticam uocant? haec docet docere, haec docet discere; in hac se ipsa ratio demonstrat atque aperit, quae sit, quid uelit, quid ualeat. scit scire, sola scientes facere non solum uult sed etiam potest. uerum quoniam plerumque stulti homines ad ea, quae suadentur recte utiliter et honeste, non ipsam sincerissimam quam rarus animus uidet ueritatem, sed proprios sensus consuetudinemque sectantur, oportebat eos non doceri solum, quantum queunt, sed saepe et maxime commoueri. hanc suam partem, quae id ageret, necessitatis pleniorem quam puritatis refertissimo gremio deliciarum, quas populo
Abbreviated transcription (Latin):
bus laborauimꝰ : et de celeritate ab soluen¬
di tum necessarię cotidicinę uitȩ operis:
Unde accenus proprĩę nulla fuit nobis cura
uerborum Exceptis igit̾ iocis quȩ nũquã
sunt putanda mendatiaa. habent enĩ eui¬
dentissima ex pronunciatione. atque ipso
iocantis affectu. significationẽ animi ne¬
quaquã fulsitatis & si non uera enuncian

Expanded text:
bus laborauimus et de celeritate absoluenbus laborauimus et de celeritate absoluendi tam necessarii cotidianae uitae operis: unde tenuis, ac prope nulla fuit nobis cura uerborum. Exceptis igitur iocis, quae numquam sunt putata mendacia — habent enim euidentissimam ex pronuntiatione atque ipso iocantis affectu significationem animi nequaquam fallentis, etsi non uera enuntian
Abbreviated transcription (Latin):
nem tam sollicite ꝑtracttibimus ut queramꝰ
cum querentibus Utrum ciitem aliquantũ
in uenicim: nichil nobis temere affirmantibus
lectori bene attendenti satis in dicabit ipsa
traetricio Latebrosa est enim nimis. & qui¬
busdam quasi cauernosis an fractibus sepe
intencionẽ querentis eludit ut modo ueliit
elcibat᷑ emoibus quod inuentũ erat. modo
rursus apparecit. et rursus absorbetit᷑. Ad
extremum tamen sencaticiã nr̃am uelut
certior indaigo comp̾hendet In qua si uti¬
lis error est: cum cihom̃i errore ueritris
liber&. atque in om̃i errore ftilsitas implicet:
numquam errari tutius existimo. quam cũ
in cimore nimio ueritatis et reiectione nimia
falsitatis errcit̾ Qui enim seuere rep̾hendunt:
hoc nimiũ dicunt eẽ Ipsai cutem ueritas
fortasse cidhuc dicat: nondum est scitis Sa¬
ne quisquis legis nichil rep̃hendas. nisi cũ
totũ legeris. Atque itã minus rep̃hendis
łloquium noli querere: multum enim de re¬

Expanded text:
nem tam sollicite pertractabimus, ut quaeramus cum quaerentibus; utrum autem aliquantum inueniamus, nihil nobis temere adfirmantibus lectori bene adtendenti satis indicabit ipsa tractatio. latebrosa est enim nimis et quibusdam quasi cauernosis anfractibus saepe intentionem quaerentis eludit, ut modo uelut elabatur e manibus quod inuentum erat, modo rursus adpareat et rursus absorbeatur. ad extremum tamen sententiam nostram uelut certior indago conprehendet. in qua si ullus error est, cum ab omni errore ueritas liberet atque in omni errore falsitas inplicet, numquam errari tutius existimo, quam cum in amore nimio ueritatis et reiectione nimia falsitatis erratur. qui enim seuere reprehendunt, hoc nimium dicunt esse; ipsa autem ueritas fortasse adhuc dicat: nondum est satis. sane quisquis legis, nihil reprehendas, nisi cum totum legeris; atque ita minus reprehendes. eloquium noli quaerere; multum enim de re
Abbreviated transcription (Latin):
magnas in gredientib gignit n gusti ante¬
as: uehem̃tissime formidandus. cau¬
tissime q uitandus est:: Nam ita fulget
itti m̃ciente illa luce uestit᷑: ut Ñ solũ.
ꝑuenientib nondũq ingressis in co-¬
lendũ Se offerat. & eorũ uoluntati

Expanded text:
magnas ingredientibus gignit angustias, uehementissime formidandus cautissimeque uitandus est. nam ita fulget, ita mentiente illa luce uestitur, ut non solum peruenientibus nondumque ingressis incolendum se offerat et eorum uoluntati
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ uerã. quȩ sola catholica ẽ. ꝓuenire de¬
sidoro. & p̃cor: Inquã rẽ: siquã forte aliã
nr̃am oꝑam nocessariã existimas. nꝯtibi du¬
bites uendicare & cõmuni dño. fretus iuire ca¬
ritatis Illud sane ammonuerĩ religiosissimã
prudenciã tuc̃. ut timorẽ dĩ ñ in racionabilẽ
uł in soras infirmiori uasi tuo. ł nutrias diui¬
na lactione. grauiq collo: quio: Nemo enĩ sol¬
licitus¬
destatu anime suȩ. atq obhoc sine ꝑtinaicia inqͥ¬
rende uoluntatis dñi in tontꝰ ẽ. quebono demon¬
stcitore usus nondi nosecit. qđ int̾ scihsma quã¬
libet atq uncĩ catholicã int̾ sit. Gaius ay¬

Expanded text:
tionem veram, quae sola catholica est, provenire detionem veram, quae sola catholica est, provenire desidero et precor. in quam rem si quam forte aliam nostram operam necessariam existimas, ne tibi dubites uindicare et communi domino fretus et iure caritatis. illud sane admonuerim religiosissimam prudentiam tuam, ut timorem dei non inrationabilem uel inseras infirmiori uasi tuo uel nutrias diuina + lectione grauique conloquio. nemo enim fere sollicitude statu animae suae atque ob hoc sine pertinacia inquirendae uoluntatis domini intentus est, qui bono demonstratore usus non dinoscat, quid inter schisma quodlibet atque unam catholicam intersit. XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̾ tibi dehacre gratulandũ ẽ. illi
aut̃ non. si ꝓꝑ terea diligit᷑. sed sitalis ẽ.
qualẽ ẽẽ. existimat. a quo ꝓpterea dili¬
git᷑. Quales ittiq nos simus quantũ ꝙ
indm̃ ꝓ mouerimꝰ ipse uiderit. cuiꝰ ñ
solũ de hominis bono. sed dehomine ipso
ñ potest errare iudiciũ. Tibi ad mercedẽ beci¬
titudinis qđ adhancrẽ attinet saitis ẽ. qđ nos
tales credens quales ẽẽ. oportet seruos dĩ
toto sinu cordis ampleoteris Qr̃tis uero tibi
uberes agimꝰ qđ nos cũ laudas tanquã tales
simus mirtibilit̃ ortaris ut tales ẽẽ. cupiamꝰ:
uberiores &iã siñ solũ te cõmendes oracionib
nr̃is. sed &iã ꝓ nobis horare ñ pret̾mittas.¬
Gracior onĩ deo ẽ. ꝓfrẽ dep̃cacio. ubi sacrificiũ
caritatis offertur .: Pciruulũ tuũ plurimũ
scluto. & scđm p̃copta dñi scilutaria. opto gran¬
descere: Domiu quoq tuȩ unã fidẽ & deuo¬

Expanded text:
quapropter tibi de hac re gratulandum est; illi quapropter tibi de hac re gratulandum est; illi autem non, si propterea diligitur, sed si talis est, qualem esse existimat, a quo propterea diligitur. quales itaque nos simus quantumque in deum promouerimus, ipse uiderit, cuius non solum de hominis bono, sed de homine ipso non potest errare iudicium. tibi ad mercedem beatitudinis, quod ad hanc rem adtinet, satis est, quod nos tales credens, quales esse oportet seruos dei, toto sinu cordis amplecteris. gratias uero tibi uberes agimus, quod nos cum laudas, tamquam tales simus, mirabiliter hortaris, ut tales esse cupiamus; uberiores etiam, si non solum te commendes orationibus nostris, sed etiam pro nobis orare nenim Deo pro fratre deprecatio, ubi sacrificium charitatis offertur. 3. Parvulum tuum plurimum saluto, et secundum praecepta Domini salutaria opto grandescere. Domui quoque tuae unam fidem et devo
Abbreviated transcription (Latin):
inqui tẽporis. & in nos amicicissimũ p̃sege
runt. Urcitulor tibi & gr̃as ago dõ et dño
nr̃o despe nfide et caritate tua tibiq
apud eũ qđ de nob̾ tãbene existimas ut fi¬
deles dĩ seruos ẽẽ. credas. idq. ipsum in nob̾
corde purissimo diligas. quã quã hinc &iã
gratulandũ boni uolenciȩ tuę pocius quã
gr̃ȩ agendesint. Tibi em̃ ꝓdest ipsẽ dili¬
gere bonitatẽ Cuc̃ ꝓfecto diligit. quieũ
diligit quẽ credit bonũ. siue ille se ita. siue
alit̃ quã creditur habetit u nꝰ tantũ in hac
re cauendus error ẽ. Nequisquã ñ de ho¬
mine sed deipso hominis bono alit̾ senciat.
quã ueritas postulat. Tunc uero fr̃. dilec¬
tissime ꝗ nullo modo erras credendo uł
sciendo magnũ bonũ eẽ. libent̃ dõ casteq
seruire. cũ quẽ libet hominũ ꝓpterea
diligas qđ huiꝰ boni participẽ credis. te¬
cũ ẽ. fructus tuus. & iã sulle ñ ittsit.

Expanded text:
iniqui temporis et in nos amicissimum prae se iniqui temporis et in nos amicissimum prae se gerunt. Gratulor tibi et gratias ago deo et domino nostro de spe et fide et caritate tua tibique apud eum, quod de nobis tam bene existimas, ut fideles dei seruos esse credas idque ipsum in nobis corde purissimo diligas. quamquam hinc etiam gratulandum beniuolentiae tuae potius quam gratiae agendae sint. tibi enim prodest ipsam diligere bonitatem, quam profecto diligit, qui eum diligit, quem-credit bonum, siue ille se ita siue aliter, quam creditur, habeat. unus tantum in hac re cauendus error est, ne quisquam non de homine, sed de ipso hominis bono aliter sentiat, quam ueritas postulat. tu uero, frater dilectissime, qui nullo modo erras credendo uel sciendo magnum bonum esse libenter deo casteque seruire, quemlibet hominum propterea diligas, quod huius boni participem credis, tecum est fructus tuus, etiam si ille non ita sit.
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ sit. qđ t ł magisq infimo ot
minus summo sit. Sũmũ illud ẽ. ipsa
bectatas Infimũ. nec beatũ potest ẽẽ.
nec miserũ. Qđ uero mediũ. inclina¬
cione adinfimũ misere conũsionẽ
ad summũ. beaite uiuit. Qui cristo
credit. ñ diligit infimũ. ñ suꝑbit in
medio. atq ita summo inhȩrere fit ido¬
neus: & hocẽ. totũ qđ agere iubem̾. mone¬
m᷑. accendimur.
me magis pars redditti ẽ. qđ unũ nr̃m p̃¬
sentẽ uides. cuiꝰ exore cũ me quoq accipis.
potertĩ ñ rescribere nisi ipso iubente fecissem.
quo ꝓficiscente suꝑ ucicaneũ idebat᷑ ẽẽ. quã
feci. Quaꝓpt̾ fertilius tecũ forttsse collo¬
quor quã̃ si corã adẽẽm cũ et epłam metĩ
legis. ⁊ eũ audis. incuiꝰ pec tore me habttti¬
re optime nosti. Cũ magno gcuidio lit¬
tertis scĩtatis tuȩ consideraiui atq digessi
qđ & xp̃icinũ animũ tuũ sine ullo fuco

Expanded text:
tamen sit, quid medie, magis infimo et tamen sit, quid medie, magis infimo et minus summo, sit. summum illud est ipsa beatitas; infimum nec beatum potest esse nec miserum; quod uero medium, uiuit inclinatione ad infimum misere, conuersione ad summum beate uiuit. qui Christo credit, non diligit infimum, non superbit in medio atque ita summo inhaerere fit idoneus. et hoc est totum, quod agere iubemur, monemur, accendimur. me magis pars reddita est, quod unum nostrum praesentem uides, cuius ex ore cum me quoque accipis, poteram non resquo proficiscente supervacaneum videbatur esse quod feci. Quapropter fertilius tecum fortasse colloquor, quam si coram adessem, cum et epistolam meam legis, et eum audis in cujus pectore me habitare optime nosti. Cum magno gaudio litteras sanctitatis tuae consideraui atque digessi, quod et christianum animum tuum sine ullo fuco
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc mundo sperandũ sit. Seripsit̾
nec recepi ulla rescripia. Misi aduer¬
sum manicheos libros. quos paratos &
em̃datos mittere potui. nec quicquã ex
illis iudici motusq ur̃i notũ mihi
factũ ẽ. Nac eos repetere iã me. uos
aut̃ restituere conuenit. Peto itaq
nedifferatis eos remittere cũ rescriptis.
quib nosse cupio qđ de illis goratis.
uł cid huc adillũ errorẽ expugnan¬
dũ. quid armaturȩ opus ẽẽ. arbitre¬
mini.
Sane qm̃ tenoui. accipe hoc quedã grande
& breue. Est naturi ꝑ locos & tẽpora mu¬
tabilis ut corpus Et est natura ꝑ locos
nullomodo. sed tantũ ꝑtẽpr̃a & it̃ ipsa
muttibilis ut anima Et ẽ. natura. quȩ
nec ꝑ locos. nec ꝑtẽpra mutari potest:
C ũ aut̃ om̃e qđ ẽẽ dicimꝰ in quantũ ma¬
not dicamꝰ. & in quantũ unũ ẽ. om̃is
porro pulchritũdinis forma. unitactis
sit. Uides ꝓ fecto inista distribucione
naturtirũ qđ sum mesit. qđ infime &

Expanded text:
in hoc mundo sperandum sit. scripsi in hoc mundo sperandum sit. scripsi nec recepi ulla rescripta. misi aduersum Manichaeos libros, quos paratos et emendatos mittere potui, nec quicquam ex illis iudicii motusque uestri notum mihi factum est. nunc eos repetere iam me, uos autem restituere conuenit. peto itaque, ne differatis eos remittere cum rescriptis, quibus nosse cupio, quid de illis geritis uel adhuc ad illum errorem expugnandum quid armaturae uobis opus esse arbitremini. Sane quoniam te noui, accipe hoc quiddam grande et breue. est natura per locos et tempora mutabilis, ut • corpus, et est natura per locos nullo modo, sed tantum per tempora etiam ipsa mutabilis, ut anima, et est natura, quae nec per locos nec per tempora mutari potest, cum autem omne, quod esse dicimus, in quantum manet dicamus et in quantum unum est, omnis porro pulchritudinis forma unitatis sit, uides profecto in ista distributione naturarum, quid summe sit, quid infime et
Abbreviated transcription (Latin):
inepła adgalathas. quȩ utiq sic̃ ceterȩ
ad doc trinã rȩligionis piettitisq c̃scripta
ẽ : illo loco dicunt eũ eẽ. m̃titũ: ubi cut de
p&ro. nbarnaba. cũ uidissem quia ñ rec¬
te ingrediunt᷑ aduerititẽ eũgłii. cũ enĩ
uolunt petrũ aberrore atq aibilla in qua
inciderat. uiȩ prauitate defendere: ipsã
religionis uiã inqua salus ẽ. om̃ib ẽfrae¬
⁊a & cõmutieti. scripturtirũ auetorita¬
te: conant̾ euertere. In quo ñ uident
ñ solũ m̃dacii crim̃. sed & iã ꝑ uru
se obicere apło. in ipsa doctrina pieta¬
tis. hoc ẽ. inepła. inquai p̃dicat᷑ eũgłm.
Ibi quippe ait prius quã ista narreret.
tandũ atq orandũ ẽ. quã illud qđ idẽ
apłs dic̃. Fidelis ds̃ ꝗ ñuos sinet tẽptari
supra quã potestis ferre. sed faciet cũ tẽp¬
Les Tino. assidue tibi aliquid dicere.
id aut̃ aliquid ẽ. ut curis exuerem᷑
inanib. & curis induerem᷑ utilib
Nã de securitate nescio utrũ quicquã

Expanded text:
istula ad Galatas, quae utique sicut ceterae ad doctrinam religionis pietatisque conscripta est, illo loco dicunt eum esse mentitum, ubi ait de Petro\' et Barnaba: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii. cum enim uolunt Petrum ab errore atque ab illa, in quam inciderat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus est omnibus, confracta et comminuta scripturarum auctoritate conantur euertere. in quo non uident non solum mendacii crimen, sed etiam periurii se obicere apostolo in ipsa doctrina pietatis, hoc est in epistula, in qua praedicat euangelium; ibi quippe ait, priusquam ista narraret: tandum atque orandum est quam illud, quod idem apostolus dicit: fidelis deus, qui non uos sinet temptari supra quam potestis ferre, sed faciet cum temp assidue tibi aliquid dicere! id autem aliquid est, ut curis exueremur inanibus et curis indueremur utilibus. nam de securitate nescio utrum quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
&nulli inuito nocent: Om̃ia gͦ ista pec¬
aliqͣm
delectacionẽ uł utilitartẽ uident᷑ consu
lere. Nã nullus aliquid horũ alio ꝓposi¬
to acfine cõmittit: tam̃ adillã uitũ
quȩ sempit̃na ẽ. impliccttos. om̃ib mo¬
dis impediunt. Horũ aut̃ alias quę
solos facientes impediunt. aliaquȩ eos
&icĩ in quib. fiunt. Nã illa quȩ utilitatis
adhane uitt̃ ꝑtinentis grã seruant᷑:
eũ auferunt᷑ ab in iuriosis: illi soli peceant.
& auita aet̾na impediunt᷑: qui ea faciunt.
Non hi quib. faciunt. Itaq. & iã siea us
auferri qͥsque c̃senciait. uł ne faciat
aliqͥd mali. uł ne in his ipsis maiꝰ aliqđ
incõmodi. pticiit᷑. ñ solũ ñ peccat. sed

Expanded text:
nulli inuito nocent, omnia ergo ista pecnulli inuito nocent, omnia ergo ista pecaliquam delectationem uel utilitalere nam nullus aliquid horum alio proposito ac fine committit; tamen ad illam vitam, quae sempiterna est, implicatos omnibus modis impediunt. Horum autem alia sunt quae solos facientes impediunt, alia quae eos etiam in quibus fiunt. Nam illa quae utilitatis ad hanc vitam pertinentis gratia servantur, cum auferuntur ab injuriosis; illi soli peccant, et a vita aeterna impediuntur, qui ea faciunt, non ii quibus faciunt. Itaque etiamsi ea sibi auferri quisque consentiat, vel ne faciat aliquid mali, vel ne in his ipsis majus aliquid incommodi patiatur; non solum non peccat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
comoditett: aliquid iniq & in licite aufer̃.
aut eã penitꝰ illata morte adimunt. Itaq
fures. & rap̃tores in contumeliosos. & torto¬
res. atq: int̾ fec tores. magis odor̃: quã las¬
ciuos. ebriosos. laxuriosos.si nulli molesti
sint. Non enĩ intellegunt aut om̃i no
curant : qđ isti deo fciciane in iuriã. Non
quidẽ inillius aliqđ in cõmodũ: sed in
sucĩ magnã ꝑniciem. cũ doni eiꝰ inse
corrũpunt. & ic̃i tẽporaliti. atq ipsis cor¬
rupcionib: auersant̾ aet̾na maxime
si iã tẽplũ dĩ ẽẽ coceperdnt. qđ xp̃ia¬
nis om̃ibꝰ : apłs ita dicit. Nescitis quia
tẽplũ dĩ estis. & sp̃s dĩ habitat in uobis:
quisqͥs tẽplũ dĩ corruperit: corrũpit il¬
lũ ds̃. tẽplũ enĩ dĩ scm ẽ. qđ estis uos.
Etomĩa quidẽ ista peccita siue quib in¬
uria fit hominib in ipsis uite huiꝰ cõmo¬
dis. siue quib se ipsi homines corrũ punt.

Expanded text:
commoditatis aliquid inique et inlicite auferunt commoditatis aliquid inique et inlicite auferunt aut eam penitus inlata morte adimunt. itaque fures et raptores et contumeliosos et tortores atque interfectores magis oderunt quam lasciuos, ebriosos, luxuriosos, si nulli molesti sunt. non enim intellegunt aut omnino curant, quod isti deo faciant iniuriam non quidem in illius aliquod incommodum, sed in suam magnam perniciem, cum dona eius in se corrumpunt, etiam temporalia, atque ipsis corruptionibus auersantur aeterna, maxime si iam templum dei esse coeperunt, quod Christianis omnibus apostolus ita dicit: nescitis quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? quisquis templum dei corruperit, corrumpet illum deus; templum enim dei sanctum est, quod estis uos. Et omnia quidem ista peccata, siue quibus iniuria fit hominibus in ipsis uitae huius commodis siue quibus se ipsi homines corrumpunt et
Abbreviated transcription (Latin):
dicere hocse aut in exemplo aut in uerbo
scripturarũ inuenire: ut diligendũ. uł
ñ odio habendũ: ullũ m̃daciũ uideat᷑.
sed int̃dũ menciendo faciendũ eẽ: qđ ode¬
ris. ut qđ amplius de testandũ ẽ: deuitet᷑.¬
ne sedinhoc eytint homines: quõ subdunt p̃ci¬
osa uiliorib. Cũ enĩ concesseris ammit¬
tendũ ẽẽ. aliqđ malũ. nealiud grauius
ammittat᷑: ñ ex regula ueritatis. sed ex
sua qͥsq cupiditate atq consuetudine :¬
metitur malũ. & id putait grauius qđ ip¬
se amplius exolescit. Non qđ amplius
reuera fugiendũ ẽ. hoc totũ abamoris
ꝑuersitate : gignit᷑ uiciũ. Cũ enĩ duȩ sint
uitȩ nr̃e. una sempit̃ na que diuinitꝰ ꝓ¬
mittit᷑. altera tẽporalis inqua nunc su¬
mus. Cũ quisq istã tẽporalẽ amplius
diligere ceꝑdt quã illã sempit̃nã: ꝓpt̃
hanc quã diligit: puttit eẽ om̃ia facien¬
da. nec ulla estimat grauiora pececati:
quãq̃ huic uitȩ faciunt in iuriã. & uł eiꝰ

Expanded text:
dicere hoc se aut in exemplo aut in uerbo scripturarum inuenire, ut diligendum uel non odio habendum ullum mendacium uideatur, sed interdum mentiendo faciendum esse quod oderis, ut quod amplius detestandum est deuitetur. sed in hoc errant homines, quod subdunt pretiosa uilioribus. cum enim concesseris admittendum esse aliquod malum, ne aliud grauius admittatur, non ex regula ueritatis, sed ex sua quisque cupiditate atque consuetudine metitur malum et id putat grauius, quod ipse amplius exhorrescit, non quod amplius reuera fugiendum est. hoc totum ab amoris peruersitate gignitur uitium. cum enim duae sint uitae nostrae: una sempiterna, quae diuinitus promittitur, altera temporalis, in qua nunc sumus, cum quisque istam temporalem amplius diligere coeperit quam illam sempiternam, propter hanc, quam diligit. putat esse omnia facienda nec ulla aestimat grauiora peccata, quam quae huic uitae faciunt iniuriam et uel ei
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ odor uitȩ inuitt̃: aliis odor mortis
inmortẽ. & adhȩc qͥs idoneus : Nec oc tauo
genere m̃ciendũ ẽ. qr uinbonis castitas
animi pudicicic corporis: & in malis id qđ
ipsi facimꝰ. eo ꝙ fieri sinimus: maiꝰ est.
Inhis aut̃ octo genorib. tanto quisq minꝰ
pecccit cũ m̃titur: quanto emergit ad
octuuũ. tunto amplius: quanto emnergit
ad primũ. Quisquis aut̃ ẽẽ. aliqđ genꝰ
m̃dacii qđ peceatũ nonsit. puttiuerit:
decipiet seipsum turpit̃. Cũ honestũ es-
sedeceptorẽ arbitrat᷑ alioꝵ. Tanta por¬
ro cęcitas hominũ animas occuptunt :
ut eis parũ sit sidicamꝰ quȩdã m̃dacia
ñ ẽẽ. pecectiti. nisi & iã inquib. dã pec¬
ccitũ dicant ẽẽ : si m̃daciũ recusemus.

Expanded text:
sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis et in malis id, quod ipsi facimus, eo quod fieri sinimus maius est. in his autem octo generibus tanto quisque minus peccat, cum mentitur, quanto emergit ad octauum, tanto amplius, quanto deuergit ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod peccatum non sit, putauerit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. Tanta porro caecitas hominum animos occupauit, ut eis parum sit, si dicamus quaedam mendacia non esse peccata, nisi etiam in quibusdam peccatum dicant esse, si mendacium r
Abbreviated transcription (Latin):
q enĩ recte &iã testimonii ueritas. ꝓ cuiꝰ¬
quã tẽporali cõmodo ac salute corrũpitur.
Ad sempit̃ nã uõ salutẽ : nullus ducendus ẽ.
opitulante m̃dacio. ñ enĩ malis conuer¬
tenciũ morib ad bonos mores conuerten¬
dus ẽ. Quia si ergi illũ fticiendũ ẽ: debet
&ic̃ ipse conuersus: facere erga alios.
atq itt ñ adbonos sed ad malos mores
conũtitur. cũ hoc ep̃bet imittindũ conũso.
qđei p̾stitũ ẽ. conuertendo. Neq septimo
genore m̃ciendũ ẽ. ñ enĩ cuiꝰquã cõmo¬
ditas aut salus tẽporalis: ꝑficiende fidei
p̃ferenda ẽ. Noc siquisquã in recte fac¬
tis nr̃is tãmale mouet᷑. ut ficit. & iã
animo dȩterior. longeq apietate remo¬
cior: Propterea recte facta deseren¬
da st̃. Cũ id nob̶ p̃cipuȩ tenendũ sit quo uo¬
care atq inuitare dobemꝰ: quos sic̃t̃ nos met
ipsos diligimꝰ. fortis simoq animo biben¬
ħnda
daẽ. apłica illai sentoncia. Alis quidẽ

Expanded text:
 enim recte etiam testimonii ueritas pro cuiusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
incul pabilit̾ facit. Quȩ aut̃ scĩtatis
religionisq causa seruant᷑. Cũ hȩc uiola¬
re in uriosi uoluerint. & iã peccatis
minorib ñ tam̃ iniuirus aliorũ. sicondi¬
cio
ꝓponit᷑ & faculitis datur : redim̃da s. & tunc
iã illa desinunt ẽẽ. pececita: quȩ ꝓpt̃ gra¬
iuora uitanda suscipiunt᷑. Sic̃t enĩ in re¬
b. utilib uelut peccuniario. alio ue alteo

Expanded text:
it. Quae autem sanctitatis religionisque causa servantur, cum haec violare injuriosi voluerint; etiam peccatis minoribus, non tamen injuriis aliorum, si conditio proponitur et facultas datur, redimenda sunt. Et tunc jam illa desinunt esse peccata, quae propter graviora vitanda suscipiuntur. Sicut enim in rebus utilibus, velut in pecuniario aliove aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
apłs om̃ib om̃ia factus sũ. ut om̃s lucri¬
fcicerẽ : ñ eũ m̃ciendo sod cõpaciendo¬
fecisse: recte intelligit᷑. ut tanta casti¬
tate cũ eis liberandis ageret: acsi ipse
in eo malo ẽẽt: aquo illos sanare cupie¬
bat. Non ẽ. igit᷑ m̃ciendũ indoetrina
piettitis. magnũ enĩ scelus ẽ. & primũ genꝰ
detestabilis m̃dacii. Nonẽ. menciendũ ꝗnto

Expanded text:
 Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem : non eum mentiendo, sed compatiendofecisse recte intelligitur; ut tanta charitate cum eis liberandis ageret, ac si ipse in eo malo esset, a quo illos sanare cupiebat. Non est igitur mentiendum in doctrina pietatis: magnum enim scelus est, et primum genus detestabilis mendac