comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facere qd̾ uolo: An oculus tuus ne.¬
quã ẽ. qr ego bonꝰ sũ : Certe huic
calũmatoriꝰ iniusta uidebat᷑ hȩc lar¬
gitas. Et qͥd eruditionis retulit. qͥd
rationis accepit: Nõ ẽ ei dispensa¬
tionis reuelata iusticia. nec ad in¬
spectionẽ secreti latentis admissus
ẽ: s ut a discutiendis di iudiciis ab¬
stineret. opposita ẽ ei miserantis¬
bonitas. ⁊ uolentis potestas: qͣsi
illi & ab apło diceret᷑. O homo tu
qͥs es qͥ respondeas đoNũqͥd dicit
figm̃tũ ei qͥ se finxit. qͣre me sic

Expanded text:
facere quod volo? Aut oculus tuus nefacere quod volo? Aut oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ? Certe huic calumniatori injusta videbatur haec largitas; et quid eruditionis retulit? quid rationis accepit? Non est ei dispensationis hujus revelata justitia, nec ad inspectionem secreti 871 latentis admissus est; sed ut a discutiendis Dei judiciis abstineret, opposita est ei bonitas miserantis, et volentis potestas: quasi illi et ab Apostolo diceretur: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se
Abbreviated transcription (Latin):
cima intromissi ĩ uineã. ⁊ totiꝰ
diei oꝑariis aggregatis istorũ
de quibꝰ nuc̃ loquimur prȩfer̃
sortẽ. qͦs ad cõmendandã gr̃ȩ ex¬
cellentiã in defectu diei & conelu¬
sione uite diuina indulgentia mu¬
neratur. nõ labori p̃ciũ soluens.
s diuitias bonitatis suȩ ĩ eos quo ᷤᷤ
sine oꝑ ibꝰ legis elegit effundens.
ut etiã hi qͥ in multo labore suda.¬
rũt. nec amplius quã nouissimi
accȩper̃: intelligant donũ se gr̃e.
ñ operum accepisse mercedẽ. unde
si ⁊ nos adu̾sũ patrẽfamilias mur¬
muremꝰ. eo quod nouissime uoca¬
ti totius diei operariis exȩquent᷑.
nec ampliꝰ multa oꝑa quã pene
nulla mereantur. dicet᷑ nob̾ qd̾ uni eo¬
rũ responsũ ẽ. Amice ñ facio tͥ in¬
iuriã. Nonne ex denario conueni¬
sti mecũ ᷤ Tolle qđ tuũ ẽ. ⁊ uade. uo¬
lo aut & huic nouissimo dare: siẽ
&̾ tibi. Aut nõ licet mͥ de re mea

Expanded text:
cima intromissi in vineam, et totius cima intromissi in vineam, et totius diei operariis aggregati, istorum de quibus nunc loquimur praeferunt sortem, quos ad commendandam gratiae excellentiam, in defectu diei et conclusione vitae divina indulgentia muneratur, non labori pretium solvens, sed divitias bonitatis suae in eos, quos sine operibus elegit, effundens; ut etiam hi qui in multo labore sudarunt, nec amplius quam novissimi acceperunt, intelligant, donum se gratiae, non operum accepisse mercedem. Unde si et nos adversum patremfamilias murmuremus, eo quod novissime vocati totius diei operariis coaequentur, nec amplius multa opera quam pene nulla mereantur; dicetur nobis quod uni eorum responsum est: Amice, non facio tibi injuriam, Nonne ex denario convenisti mecum? Tolle quod tuum est, et vade. Volo autem et huic novissimo dare sicut et tibi. Aut non licet mihi de re mea
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores conditione teneant᷑. pares
futuri in sc̃ĩficatione si affuerit mi¬
seratio. simul perituri si cessarit ab¬
lutio: Si gͦ etiã ex neqͥssimis in ipso
uitȩ exitu gr̃ã inuenit qͦs ad optet.
cũ tam̃ multi etiã qui minꝰ nocen¬
tes uidentur doni huiꝰ alieni sint.
qͥs hoc aut sine dispensatione di fieri.
aut sine ꝓfunda dicat ȩqͥtate decer¬
ni  quod utiq ñ ideo iniquũ ẽ quia
occultũ ẽ. s ideo ȩquũ ẽ. qr iudiciũ
di eẽ ñ dubiũ ẽ. Qđ eñi ab illiꝰ pen¬
det arbitrio. qua sententia iudica
ri debeat priꝰ quã iudicet᷑. incertũ ẽ.
Cũ aũt res ad finẽ suũ uenerit. nemi¬
ni liberũ ẽ de exitu conqueri: qr
certissimũ ẽ nichil alit̾ đ̾m facere
debuisse quã fecerit. Qui multimo¬
dȩ uocationis uarietatẽ ad unã gr̾ã
ꝑtinentẽ. etiã illa regula eugłicȩ
cõparationis adstruxit. qua ostendit
patrẽfamilias diu̾so tp̃re conducen

Expanded text:
peccatores conditione teneantur: pares peccatores conditione teneantur: pares futuri in sanctificatione, si adfuerit regeneratio, simul perituri si cessaverit ablutio? Si ergo etiam ex nequissimis in ipso vitae exitu gratia invenit quos adoptet, cum tamen multi etiam qui minus nocentes videntur, doni hujus alieni sint: quis hoc aut sine dispensatione Dei fieri, aut sine profunda dicat aequitate decerni? Quod utique non ideo iniquum est, quia occultum est: sed ideo aequum est, quia judicium Dei esse non dubium est. Quod enim ab illius pendetri debeat, priusquam judicetur, incertum est: cum autem res ad finem suum venerit, nemini liberum est de exitu conqueri; quia certissimum est nihil aliter Deum facere debuisse quam fecerit. Qui multimodae vocationis varietatem, ad unam gratiam pertinentem, etiam illa regula Evangelicae comparationis astruxit, qua ostendit patremfamilias diverso tempore conducent
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑũ in regni cȩlestis consortiũ tͣnsfe¬
runt᷑. qͦ intellectu diuinũ iudiciũ cõ¬
prehendens. nͥ ut indubitant̃ agnos¬
cas gratuita ẽẽ dei munera. & sicut
nulla sũt tã detestanda facinora q̃
possint gr̾ȩ arcere donũ: ita nulla
posse tã p̃clara oꝑa existere. qͥbꝰ hoc
qđ gratis tribuit᷑. ꝑ retributionis iu¬
diciũ debeatur. Bilesceret enĩ re¬
dẽptio sanguinis xp̃i. nec miscđie
đi humanorũ operũ pręrotiua sub¬
cũberet. si iustificatio quę fit ꝑ gr̾ã
meritis p̃cȩdentibꝰ deberet᷑. ut non
munꝰ largientis. s merces esset ope¬
rantis. Unde aut ꝓbari posset qͦd ad
euacuandũ originale peccatũ nulla ido¬
nea eẽt industria. nisi & impii et
facinorosi ꝑ lauacrũ xp̃i assume.¬
rentur ĩ regnũ. agnoscerentq qͥ in
sua iusticia głantur quã nich il dig¬
nũ agere possit adoptione filior ũ
đi. si ad regenerationis ñ ꝑuenerint
sacram̃tũ. cũ eadẽ qͣ scelestissimi

Expanded text:
elestis consortium transferuntur, quo intellectu divinum judicium comprehendes? nisi ut indubitanter agnoscas gratuita esse Dei munera: et sicut nulla sunt tam detestanda facinora, quae possint gratiae arcere donum, ita nulla posse tam praeclara opera existere, quibus hoc quod gratis tribuitur, per retributionis judicium debeatur. Vilesceret enim redemptio sanguinis Christi, nec miseerogativa succumberet, si justificatio quae fit per gratiam, meritis praecedentibus deberetur, ut non munus largientis, sed merces esset operantis. Unde autem probari posset, quod ad evacuandum originale peccatum nulla idonea esset industria; nisi et impii et facinorosi per lavacrum Christi assumerentur in regnum; agnoscerentque qui in sua justitia gloriantur, quam nihil dignum agere possint adoptione filiorum Dei, si ad regenerationis non pervenerint sacramentum: cum eadem qua scelestissimi
Abbreviated transcription (Latin):
gente s etiã ut filios dĩ disꝑsos con¬
gregaret ĩ unũ: & uniu̾sis dicit. ue¬
nite ad me om̃s qͥ laboratis ⁊ onera¬
ti estis. & seruato sibi in cognoscibi¬
lis electionis arbitrio dat sui patͥsq
notitiã. quibꝰ eã uoluerit reuelare:
oñs filii lucis. filii ꝓmissionis. filii
abrahȩ.filii di. genus electũ. rega.¬
le sacerdotiũ. uiri isrłitȩ. p̃cogni.¬
ti. & p̃ordinati ĩ regnũ đi. qͥ eos uo¬
cauit nõsolũ ex iudeis s etiã ex gen-¬
tibꝰ: testimoniũ eiꝰ qui de cęlo uenit
accipiut. sig.nantes quia deuᷤ ue.¬
rax ẽ. id ẽ ex presse significantes
ĩ sui saluatione qm̃ ds uerax ẽ: im¬
plens ⁊ ꝑficiens qđ ꝓmisit abrahȩ
omniũ gentiũ patri. qͥ pollicente do

Expanded text:
sos congregaret in unum ; et universis dicit, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et, servato sibi incognoscibilis electionis arbitrio, dat sui Patrisque notitiam, quibus eum voluerit revelare : omnes filii lucis, filii promissionis, filii Abrahae, filii Dei, genus electum, regale sacerdotium, veri Israelitae, praecogniti et praeordinati in regnum Dei, qui eos vocavit non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus , testimonium ejus qui de coelo venit accipiunt; signantes quia Deus verax est, id est, expresse significantes in sui salvatione quoniam Deus verax est, implens et perficiens quod promisit Abrahae omnium gentium pa
Abbreviated transcription (Latin):
contͣdic̾e defiuenti. qd ds õs hoĩes
uelit saluos fieri.⁊ in agnitionẽ ue.¬
ritatis ueritatis uenire. Quã parti.¬
culã u̾borũ apłi.ita nos integre ple¬
neq suscepimꝰ: ut nichil ea de pce¬
Identib
siue subiectis quȩ ad ipsã ꝑtinet sub¬
trahamꝰ. Qm̃ ut cȩtera diuinorũ eloqͥoꝵ
testimonia sequestremꝰ: hic locꝰ suffic̃
ad euacuandũ qd̾ calũniose obiciũt.
& ad defendendũ qd impie diffitent᷑.
Scribens itaq ad timotheũ magister
gentiũ paulus apłs:ait. Obsecro gͥ
pͥmo omĩũ fieri obsecrationes. postu

Expanded text:
ines velit salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire. Quam particulam verborum Apostoli ita nos integre pleneque suscipimus, ut nihil ei de praecedentibus sive subjectis quae ad ipsam pertinent subtrahamus: quia ut caetera divinorum eloquiorum testimonia sequestremus, hic locus sufficit ad evacuandum quod calumniose objiciunt, et ad defendendum quod impie diffitentur. Scribens itaque ad Timotheum magister gentium Paulus apostolus ait: Obsecro igitur primo omnium, fieri obsecrationes, postu
Abbreviated transcription (Latin):
cauit ĩ admirabile lum̃ suũ. qͥ aliqͣn¬
consecuti. Nũqͥd cũ hec p̃dicarentur
adhuc illi hoĩes ꝑmanebãt qͦs om̃s ds
ĩ p̃teritis generationibꝰ dimiserat in¬
gredi uias suas.⁊ idẽ ipsi qͥ pͥus tra-¬
diti fuerant uoluntatibꝰ suis. de te¬
nebris ĩ lum̃ admirabile uocabant᷑
iã in hoc mundo ñ erant. nec ab er-¬
rore ad ueritatẽ reditꝰ olim mortuiᷤᷤ
suppetebat. ⁊ tam̃ qd̾ post multa scła¬
agebat gr᷑a ĩ posteris impiorũ sic lo¬
quendi consuetudo ꝑstruixit. ut ip¬
si uideant᷑ nũc eligi. qͥ pͥus fuerant
derelicti: Pertinent aũt hȩc ñ ad eoᷤ.¬
dẽ hoiꝰes s ad eiꝰdẽ generis hoiꝰes: &
uocatio q̃ illuxit ꝓpe mundi finẽ ad

Expanded text:
 suum: qui aliquanconsecuti . Numquid cum haec praedicarentur, adhuc illi homines permanebant quos omnes Deus in praeteritis generationibus dimiserat ingredi vias suas , et iidem ipsi, qui prius traditi fuerant voluntatibus suis, nunc de tenebris in lumen admirabile vocabantur? jam in hoc mundo non erant, nec ab errore ad veritatem reditus olim mortuis suppetebat? Et tamen quod post multa saecula gratia in posteris impiorum sit, loquendi consuetudo perstrinxit, ut ipsi videantur nunc eligi, qui prius fuerant derelicti. Pertinent autem haec non ad eosdem homines, sed ad ejusdem gentis homines: et vocatio quae illuxit prope mundi
Abbreviated transcription (Latin):
rectas actioes ⁊ bona studia sua ñ ad eiꝰ
laudẽ atq honorẽ refer̃ a qͦ acceper̃ ut
subliiꝰ saꝑẽt̃: ⁊ excellentiꝰ cȩteris enite.¬
scerẽt̃. Cũ eni qͥdã nõ solũ ad instituta
utilissimarũ artiũ. & doctrinas lib̾a¬
liũ disciplinarũ.s etiã ad inqͥsitionẽ
sũmi boni aciẽ m̃tis intenderit᷑.⁊ inui¬
sibilia di ꝑ ea q̃ facta s̃ intellecta con¬
spexerĩt: ñ agentes tam̃ gras do. nec

Expanded text:
na studia sua, non ad ejus laudem atque honorem referunt, a quo acceperunt ut sublimius saperent, et excellentius caeteris enitescerent. Cum enim quidam non solum ad instituta utilissimarum artium, et doctrinas liberalium disciplinarum, sed etiam ad inquisitionem summi boni aciem mentis intenderint, et invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspexerint; non agentes tamen gr
Abbreviated transcription (Latin):
tuã miseriã transeunt nõ renati. Si
originalẽ culpã fateris: ois numerus
in reatu ẽ. Si moralẽ in nocentiã quȩ¬
ris. oiͦs sũma sine uitio ẽ. Nõ inueñ
quod discernat huma iusticia: s ha-¬
bet qd̾ eligat inenai̾rabilis di gr̃a. In
abscondito ẽ consiliũ. s ñ latet donũ.
Opus exerit pietas. causã obscurat po-¬
testas. S tã indubitabile ẽ qd̾ ñ uidet᷑.
quã qͦd uidetur: quia auctori mani-¬
festi oꝑis negari confessio etiã igno¬
te nõ potest ȩqͥtatis. Qđ si ad illos
dirigis m̃tis intuitũ. qͥ longã agenteᷤᷤ
in flagitiis & sceleribꝰ etatẽ. sacram̃.

Expanded text:
tuam miseriam transeunt non renati. Si tuam miseriam transeunt non renati. Si originalem culpam fateris, omnis numerus in reatu est: si moralem innocentiam quaeris, omnis summa sine vitio est. Non invenit quod discernat humana justitia, sed habet quod eligat inenarrabilis gratia Dei. In abscondito est consilium, sed non latet donum: opus exerit pietas, causam obscurat potestas. Sed tam indubitale est quod non videtur, quam quod videtur: quia auctori manifesti operis negari confessio etiam incognitae non potest aequitatis. Quod si et ad illos dirigas mentis intuitum, qui longam agentes in flagit
Abbreviated transcription (Latin):
admirabile lum̃ suũ. qͥ quondã ñ ppłs
nunc aũt ppłs dei. quorũ aliquando
ñ misertus ẽ. nunc aũt miseretur.
Nõ gͦ meritis minorũ tribuit᷑: qđ ñ me¬
ruere maiores. Par eñi impietas ⁊ pa-¬
tres accusabat & filios: eadẽq igno¬
rantię cȩcitas om̃s simul ĩ eosdẽ mer¬
gebat ei̾rores.S cur illorũ ñ miser.
cretionis istiꝰ ratio: s ũ latet ipsa
discretio. Nõ intelligimꝰ iudicantẽ:
s uidemꝰ oꝑantẽ. Quid calũni amur
iusticiȩ occultȩ. qͥ gr̾as debemꝰ mise¬
ricordiȩ manifestę: Lauda ⁊ uene¬
rare quod agitur. qr tuũ ẽ nescire
qđ tegit᷑. Respice aũt & ad uniu̾sa-¬
lẽ multitudinẽ paruulorũ. ĩ qͥbꝰ ex¬
cepto illo qͦ in dãnationẽ nascitur
gens humana delicto: nec p̃terita
possũt merita nec futura censeri.
Oñis eñĩ de quibus nunc loqͥm᷑. ante
ullũ intelligentiȩ usũ. ante liberum
uoluntatis arbitriũ. alii ad et̃nam
beatitudinẽ regenerati: aliiꝰ ad ꝑpe¬

Expanded text:
abile lumen suum: qui quondam non populus, nunc autem populi Dei; quorum aliquando non est misertus, nunc autem miseretur . Non ergo meritis minorum tribuitur quod non meruere majores. Par enim impietas et patres accusabat et filios, eademque ignorantiae caecitas omnes simul in eosdem mergebat errores. Sed cur illorum non misertucretionis istius ratio, sed non latet ipsa discretio. Non intelligimus judicantem, sed videmus operantem. Quid calumniamur justitiae occultae, qui gratias debemus misericordiae manifestae? Lauda et venerare quod agitur, quia tutum est nescire quod tegitur. Respice autem et ad universalem multitudinem parvulorum, in quibus excepto illo quo in damnationem nascitur gens humana delicto, nec praeterita possunt merita nec futura censeri. Omnes enim de quibus nunc loquimur, ante ullum intelligentiae usum, ante liberum voluntatis arbitrium, alii ad aeternam beatitudinem regenerati, alii ad perpe
Abbreviated transcription (Latin):
gentis ⁊ generis. cuiꝰlibet conditi¬
onis & ȩtatis. causa ꝑcipiendę gr̃e
uoluntas di ẽ. apud quã ratio elec¬
tionis abscondita ẽ. ab ea gr̃a in¬
cipientibꝰ meritis : quã accepere si.¬
ne meritis. Quȩ si possent bona
ẽẽ sine gr᷑a. ñ diceret᷑. nͥ quis re¬

Expanded text:
gentis et generis, cujuslibet conditionis et aetatis, causa percipiendae gratiae voluntas Dei est, apud quam ratio electionis abscondita est, ab ea gratia incipientibus meritis quam accepere sine meritis. Quae si possent bona esse sine gratia, non diceretur: Nisi quis re
Abbreviated transcription (Latin):
pulsa. hi sũt. qͥ ĩ xp̃o iustificati
sũt. Et qd̾ de om̃i isrł dici uidet᷑.
ĩ his tantũ qͦs sibi grͣe electio reli¬
qͦs fecit ostenditur: sic̃ sequentia
apłici sermonis enairant. Ad iungit
eñi & dicit. An nescitis in heliã qͥd
dicit scriptura. quẽ ad modũ int̃pel¬

Expanded text:
a, hi sunt qui in Christo justificati sunt. Et quod de omni Israele dici videtur, in his tantum quos sibi gratiae electio reliquos fecit, ostenditur, sicut sequentia apostolici sermonis enarrant. Adjungit enim et dicit: An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpel
Abbreviated transcription (Latin):
etas fidesq ꝑsuadet di u̾ba ñ exci¬
dut̃.⁊ fit omĩno qͦd statuit. qͦmͦ no¬
b ueracis ꝓmissionis firmitas appa.¬
rebit. cũ multa hominũ milia ad¬
hue demoni̾is seruiant. ⁊ idolis genu
flectãt. nͥ huiꝰmodi denuntiationes
di scđm illã in cõmutabilẽ scientiã
editas nouerimꝰ. ĩ ꝗͣ apud illũ iam
uniu̾sitas humana discreta ẽ.⁊ siue
de bonis siue de malis loquat᷑ ita
uniꝰ partis meminit. qͣsi ueminem
hominũ p̃t̾mittat.  Nã cũ dic̃ apłs
uetera transier̃. ecce facta s̃ omĩa

Expanded text:
etas fidesque persuadent Dei verba non excidunt, et fit omnino quod statuit ; quomodo nobis veracis promissionis firmitas apparebit, cum multa adhuc hominum millia daemoniis serviant, et idolis genu flectant, nisi hujusmodi denuntiationes Dei secundum illam incommutabilem scientiam editas noverimus, in qua apud illum jam universitas humana discreta est, et sive de bonis, sive de malis loquatur, ita unius partis meminit, quasi neminem hominum praetermittat? Nam cum dicit Apostolus: Vetera transierunt, ecce facta sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
dulitas eorũ fidẽ di ñ euacuaũ. est
enĩ ds uerax. omĩs aũt homo mendax.
Et illi qͥdẽ qͥ audito eugłio credere
noluer̃. in excusabiliores facti s̃. quã
si nullũ p̃coniũ ueritatis audissent:
s certũ ẽ eos apud prȩscientiã dei
abrahȩ filios ñ fuisse. nec ĩ illorũ sor¬
te numeratos de qͥbꝰ dictũ ẽ benedi¬
cent᷑ in semine tuo om̃s tribꝰ tei̾re.
Credituros eñĩ ꝓmisit qͥ dixit. ⁊ ñ do¬
cebit unusqͥsq ꝓximũ suũ. & unꝰqͥsq
fratrẽ suũ dicens cognosce dñm: qr¬

Expanded text:
dulitas eorum fidem Dei non evacuavit. Est dulitas eorum fidem Dei non evacuavit. Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax . Et illi quidem qui audito Evangelio credere noluerunt, inexcusabiliores facti sunt quam si nullum praeconium veritatis audissent: sed certum est eos apud praescientiam Dei Abrahae filios non fuisse, nec in illorum sorte numeratos, de quibus dictum est: Benedicentur in semine tuo omnes tribus terrae . Credituros enim promisit qui dixit: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens, Cognosce D
Abbreviated transcription (Latin):
gisterio sũmi eruditoris accipiat. qr
neq qͥ plantat neq qͥ rigat ẽ aliqͥd:
s qͥ increm̃tũ dat dis. Om̃s hi a pusil.¬
lo usq ad magnũ cognoscet᷑ đm. qr
ut uenirẽt ad xp̃m a patre audier̃.
atq didicer̃. Os educti ab eirore. di¬
rigunt᷑ ĩ uiã uitȩ. Omi̾bꝰ corde mu¬
tato recta sape & recta uelle donat᷑.
oĩbꝰ timor qͦ in mandatis di custodi¬
ant᷑. inserit᷑. ł it ĩ deserto uia. ⁊ tota
arida fluminibꝰ u̾rigat᷑. ut qͥ pͥus ad
confitendũ deũ os ñ aꝑiebat᷑.⁊ uelut
muta atq u̾rationalia aĩalia ĩ ferita¬
Ite
transierat̃ bestiarũ. diuinorũ eloqͥoꝵ
fontibꝰ inundati benedicãt & laudẽt
đm. enai̾rantes uirtutes ⁊ mirabi
ex ulla parte diuina ꝓmissio resol-¬
uat᷑ Manet ꝓrsus & cotidie implet᷑
qd̾ abrahȩ dñs sine conditione ꝓmi¬
sit: sine lege donauit. Quia ⁊ si qͥdã
qͥbꝰ hȩc p̃dicata s̃ ñ credider̃: incre¬

Expanded text:
gisterio summi eruditoris accipiant: quia gisterio summi eruditoris accipiant: quia neque qui plantat, neque qui rigat, est aliquid, sed qui incrementum dat Deus . Omnes hi a pusillo usque ad magnum cognoscunt Deum, quia ut venirent ad Christum, a Patre audierunt atque didicerunt. Omnes educti ab errore diriguntur in viam vitae, omnibus, corde mutato, recta sapere et recta velle donatur, omnibus timor quo in mandatis Dei erudiantur, inseritur . Fit in deserto via, arida fluminibus irrigatur: ut qui prius ad confitendum Deum os non aperiebant, et velut muta atque irrationabilia animalia in feritatem transierant bestiarum ; divinorum eloquiorum fontibus mundati, benedicant et laudent Deum, enarrantes virtutes et mirabilex ulla parte divina promissio resolvatur? Manet prorsus et quotidie impletur quod Abrahae Dominus sine conditione promisit, sine lege donavit. Quia etsi quidam quibus haec praedicata sunt, non crediderunt, incre
Abbreviated transcription (Latin):
de grͦa sua dñs qͣ ex oĩbꝰ hominib
nouã creaturã fec̃. eadẽ p̃nũtiat di¬
Fcens
e cce faciã noua quȩ nuc̃ oriunt᷑ & co¬
gnoscetis ea.⁊ faciã ĩ deserto uiã et
ĩ sicca t̾ra flumina. benedicet me
bestiȩ agri. sirenȩ. ⁊ filię strutionũ.
qd̃ dederim in deserto aquã. & flu.¬
mina ĩ sicca t̾ra ad potandũ genus
meũ electũ ppłm meũ. quẽ mͦ adqͥ.¬
siui. ut enai̾rent uirtutes meas. Et
iterũ. P me ipsũ uiro nͥ exiet de ore
meo iusticia. & u̾ba mea ñ au̾tent᷑.
qr mͥ flectetur oe genu: ⁊ confite¬
bit᷑ ouͦs lingua deo. Si gͦ impossibi.¬
le ẽ ista ñ fieri. qr nec incerta p̃scien¬
tia di ẽ. nec mutabile consiliũ. nec
inefficax uoluntas. nec falsa ꝓmssio:
onĩs isti de qͥbꝰ hȩc p̃dicta s̃. sine cuiꝰ¬
quã exceptione saluant᷑. Dat enĩ le¬
ges suas ĩ sensu ipsorũ. easq in cor-¬
dibꝰ eorũ digito suo scͥbit. ut agnitio¬
nẽ di ñ doctrinȩ humanȩ oꝑe. s ma.¬

Expanded text:
de gratia sua Dominus, qua ex omnibus hominibus novam creaturam facit, eadem praenuntiat, dicens: Ecce faciam nova quae nunc orientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in sicca terra flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenae et filiae struthionum quod dederim in deserto aquam, et flumina in sicca terra ad potandum genus meum electum, populum meum quem mihi acquisivi, ut enarrent virtutes meas ; et iterum: Per memetipsum juro, nisi exiet de ore meo justitia, et verba mea non avertentur, quia mihi flectetur omne genu, et confitebitur omnis lingua Deo . Si ergo impossibile est ista non fieri, quia nec incerta praescientia Dei est, nec mutabile consilium, nec inefficax voluntas, nec falsa promissio, omnes isti de quibus haec praedicta sunt , sine cujusquam exceptione salvantur. Dat enim leges suas in sensu ipsorum, easque in cordibus eorum digito suo scribit, ut agnitionem Dei non doctrinae humanae opere, sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ ꝓ o̾ibꝰ. De hac gͦ doctrine apłicȩ
regula qͣ eccłia uniu̾salis imbuit᷑. ne
ĩ diu̾sũ intellectũ nr̃o euagenꝰ arbi¬
trio: qͥd ipsa uniu̾salis eccłia sentiat
reqͥramꝰ. Quia nichil ẽẽ dubiũ pote.¬
rit ĩ p̃cepto: si obȩdientia concor¬
dat studio. Precepit itaq apłs.immo

Expanded text:
pro omnibus. De hac ergo doctrinae apostolicae regula, qua Ecclesia universalis imbuitur, ne in diversum intellectum nostro evagemur arbitrio, quid ipsa universalis Ecclesia sentiat, requiramus: 193 quia nihil esse dubium poterit in praecepto, si obedientia concordatin studio. Praecepit itaque Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ipso. ñ ita loquit᷑ quasi neminẽ ue-¬
lit extorrẽ huiꝰ reconciliationis intel¬
ligi : Aut cũ ait nouissimis istis diebꝰ
locutꝰ ẽ nob̾ ĩ filio quẽ constituit he¬
redẽ uniu̾sorũ. nũquid aliud sonat
hereditatẽ a patre eẽ transcriptos
me & dabo t gentes hereditatẽ tuã.
& possessionẽ tuã t̃ninos tei̾rȩ: Dicen¬

Expanded text:
on ita loquitur, quasi neminem velit exsortem hujus reconciliationis intelligi? Aut cum ait: Novissimis istis diebus locutus est nobis in Filio, quem constituit haeredem universorum ; numquid aliud sonat  Christi haereditate a Patre esse transcriptos,me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ? Dicen
Abbreviated transcription (Latin):
& oĩbꝰ uicit. Et si querit. ñ dubitet que¬
rendi affectũ ab illo se accepisse quẽ
tet liberũ arbitriũ ñ habere.: q nec tuc̃
qͥdẽ ꝑdidit. qͣndo diabolo uoluntate se
dedit: a qͦ iudiciũ uoluntatis dep̃ua¬
nerantẽ. ñ tollit᷑ ꝑ medentẽ. Uulnꝰ sa¬
nat᷑ ñ natura remouet᷑. S qͦd ĩ natura
periit ñ restituit᷑. nͥ ab auctore natu.¬
rȩ: apud quẽ qđ ꝑdidit natura. ñ pe¬
riit. E t̾na ẽ enĩ sapientia. et̃na ue¬
ritas. et̾ua bonitas. ȩt̾na iusticia. o̾iũ

Expanded text:
et omnibus vicit. Et si quaerit, non dubitet quaeet omnibus vicit. Et si quaerit, non dubitet quaerendi affectum ab illo se accepisse quem tet liberum arbitrium non habere: quod ne tunc quidem perdidit quando diabolo voluntate se dedit, a quo judicium voluntatis depravanerantem, non tollitur per medentem: vulnus sanatur, non natura removetur. Sed quod in natura periit, non restituitur nisi ab auctore naturae: apud quem quod perdidit natura, non periit . Aeterna est enim sapientia, aeterna veritas, aeterna b
Abbreviated transcription (Latin):
titũ s mutauit affectũ. id recipiens
desiderio: qd̾ debuit refutare iudicio
Cũ gͥ homo ad pietatẽ redit.de qͦ ideo
illũ ds conu̾teret ñ rediret. cũ fit no
uũ figm̃tũ nouaq creatura. ñ alia
ĩillo ereat᷑ sub stantia. s eadẽ q̃ fue¬
rat labefacta reparatur. nec aliud
Fuit enĩ ĩ adã natura sine uitio. qͥ
puoluntatis inobȩdientiã mal iulta
contͣxit.⁊ in posterds magis magisq
multiplicando tͣnfudit. Quȩ ut uincã¬
tur. atq in nichilũ deducant᷑. ñ effic̃¬
apparuit filiꝰ dĩ ut soluat oꝑa diabo¬
li. & sic rũpit uincula captiui. sic
agit etiã ꝑ ipsũ gerat᷑: cui utiq cont᷑
hostẽ ñ expedit sine ꝓtectore confli.¬
gere. Cũ illo enĩ habet certam̃. a qͦ
aliqͣndo suꝑatꝰ ẽ. Nõ gͦ fidat uiribꝰ suiᷤ.
q̃ etiã cũ ẽẽnt integre ñ steter̃. s ꝑ il¬
lũ querat uictoriã qͥ solus ñ ẽ uictꝰ.

Expanded text:
titum, sed mutavit affectum; id recipiens titum, sed mutavit affectum; id recipiens desiderio quod debuit refutare judicio. Cum igitur homo ad pietatem redit, de quo ideo illum Deus converteret, non rediret; cvum figmentum, novaque creatura, non alia in eo creatur substantia, sed eadem quae fuerat labefactata, reparatur. Nec aliud Fuit enim in Adam natura sine vitio, qui per voluntatis inobedientiam mala multa contraxit, et in posteros magis magisque multiplicanda transfudit. Quae ut vincanturapparuit Filius Dei, ut solvat opera diaboli . Et sic rumpit vincula captivi, sic agit, etiam per ipsum geratur. Cui utique contra hostem suum non expedit sine protectore confligere. Cum illo enim habet certamen a quo aliquando superatus est. Non ergo fidat de viribus suis, quae etiam cum essent integrae, non steterunt; sed per illum quaerat victoriam qui solus non est victus,
Abbreviated transcription (Latin):
consilia : ⁊ ñ minor miseriarũ multi.¬
tudo. quã criminũ.His gͦ atq aliis
malis ĩ naturã humanã u̾ruentibꝰ fi.
de ꝑdita. spe relicta. intelligentia ob.¬
cȩcata. uoluntate captiua: nemo ĩ se
unde reparͣet᷑ inuenit. Quia & si fuit
qͥ naturali intellectu conatꝰ sit uitus
reluctari. huiꝰ tantũ tẽporis uitã ste¬
rilit̾ ornauit: ad ueras aũt uirtuteᷤᷤ
ȩt̾nãq beatitudinẽ ñ ꝓfecit. Sine
cultu enĩ ueri di. etiã qd̾ uirtꝰ uidet᷑
eẽ peccatũ ẽ: nec placere ullus deo.
sine d̾o potest. qui uͦ do ñ placet. cui
nͥ sibi ⁊ diabolo placet.A qͦ cũ homo
spoliaret᷑. ñ uoluntate s uoluntatis sa¬
nitate pͥuatꝰ ẽ. qr nec extrudi ab inno¬
centiȩ statu posset: nͥ uoluntate pec¬
caret. Quȩ gͦ natura erat bona. qͣlita¬
te facta ẽ mala. Et ille animi motuᷤ
qͥ nũquã potẽ sine aliqͦ eẽ amore. hoc
ẽ sine aliqͣ uoluntate. ñ ꝑdidit appe¬

Expanded text:
consilia, et non minor miseriarum multiconsilia, et non minor miseriarum multitudo quam criminum. His ergo atque aliis malis in naturam humanam irruentibus, fide perdita, spe relicta, intelligentia obcaecata, voluntate captiva, nemo in se unde repararetur invenit. Quia etsi fuit qui naturali intellectu conatus sit vitiis reluctari, hujus tantum temporis vitam steriliter ornavit, ad veras autem virtutes aeternamque beatitudinem non profecit. Sine cultu enim veri Dei, etiam quod virtus videtur esse, peccatum est, nec placere ullus Deo sine Deo potest. Qui vero Deo non placet, cui, nisi sibi et diabolo placet? A quo cum homo spoliaretur, non voluntate, sed voluntatis sanitate privatus est: quia nec detrudi ab innocentiae statu posset, nisi voluntate peccaret. Quae ergo natura erat bona, qualitate facta est mala; et ille animi motus, qui numquam potest sine aliquo esse amore, hoc est, sine aliqua voluntate, non perdidit appe
Abbreviated transcription (Latin):
candũ : manifestũ ẽ a patre ẽẽ planta¬
tũ. Bona aũt uoluntas. oĩũ uirtutũ ger¬
m̃ ẽ: pͥmũ. quȩ in nixa origini suȩ. ĩ
illa et̃rna ⁊ incõmutabili uoluntate
oiͦs actio ad unũ refert᷑.⁊ qd ad unũ
refert᷑ utriꝰq ẽ: qr nec a do alienari
potest qđ dedit. nec ab hõe qͦd accep̃.
Hic tractandũ uidet᷑. utrũ cũ bonȩ uo¬
luntatis ẽẽ homo icipit. eadẽ quȩ
ĩ ipso erat corrigat᷑ uoluntas: an alia
ei quã ñ habebat.⁊ q̃ pͥori repugnet
detur. qđ ut euidentiꝰ appareat: al-¬
tiꝰ id ñ pigeat inqͥrere. Om̃s hoẽs ĩ
pͥmo homine sine uicio conditi sumꝰ:
⁊ omͦs naturȩ nr̃ȩ in columitatẽ eiꝰ¬
dẽ hõis p̃uaricatiõe ꝑdidimꝰ. Inde tͣs.¬
ta mortalitas. inde multiplex corpo¬
ris animiq corruptio. inͦ ignorantia
& difficultas. curȩ inutiles. illicite cupi¬
ditates. sacrilegi errores. timor uanu.
amor noxiꝰ. iniusta gaudia. pęnitenda

Expanded text:
dum, manifestum est a Patre esse plantatum. Bona autem voluntas omnium virtutum germen est primum. Quae innixa origini suae, in illa aeterna et incommutabili voluntate omnis actio ad unum refertur; et quod ad unum refertur, utriusque est. Quia nec a Deo alienari potest quod dedit, nec ab homine quod accepit. Hic tractandum videtur utrum cum bonae voluntatis esse homo incipit, eadem quae in ipso erat corrigatur voluntas; 853 an alia ei quam non habebat, et quae priori repugnet, detur. Quod ut evidentius appareat, altius id non pigeat inquirere. Omnes homines in primo homine sine vitio conditi sumus, et omnes naturae nostrae incolumitatem ejusdem hominis praevaricatione perdidimus. Inde tracta mortalitas, inde multiplex corporis animique corruptio; inde ignorantia et difficultas, curae inutiles, illicitae cupiditates, sacrilegi errores, timor vanus, amor noxius, injusta gaudia, poenitenda
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad magnũ. Reconciliandos ꝓ¬
misit qͥ dixit. ꝓpitiꝰ ero oiꝰbꝰ iniqͥtatibꝰ
eorũ: ⁊ peccatorũ memor ñ ero. Obe¬
dituros ꝓmisit qͥ dixit. dabo uiã alte¬
rã ⁊ cor aliud: ut timeat me õs dieᷤ.
ꝑ seueraturos ꝓmisit qͥ dix̃. timorem
meũ dabo ĩ cor eorũ. ne discedant
a me: & uisitabo eos. ut bonos eos fa

Expanded text:
ad magnum . Reconciliandos promisit, qui dixit: Propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatorum eorum memor non ero . Obedituros promisit qui dixit: Dabo illis viam alteram et cor aliud, ut timeant me omnes dies . Perseveraturos promisit qui dixit: Timorem meum dabo in cor eorum, ne discedant a
Abbreviated transcription (Latin):
parande pacientiȩ uirilit̃ agentes
airipiãt. Nec ipsi aliis noceãt. nec
sibi noc̾e̾ ꝑmttãt .Tales dñs ĩ euã¬
głio fieri p̃cepit dicens. E stote pru¬
dentes sic̃ serpentes. ⁊ simplices sic̃
colũbȩ. Quia nec simplices circũue¬
nire aliqͦs possũt. nec prudentes se
circũ ueri ꝑmittut̃. Cȩterũ si ĩ con¬
tractu qͦlibet siue colloqͥo uł in alia
qͣq re se decipi qͥsq ñ sinat. ⁊ aliũ
tañ ipse decipiat.is ñ habet prudẽ¬
tiã. quę salutis magis quã ꝑditioniᷤ
ẽ causa. s simulat. qm̃qͥdẽ in hoc uir¬
tus a uicio distat. qđ illud corrũpit
sana. hȩc sanat uicii accessioe cor¬
rupta. Ac sic aut omibꝰ qͥbꝰ potest
ꝓ dẽẽ festinat ueracit̾ prudens. ut
fructꝰ aderescat. aut si cogitat de
ꝑditione euiꝰpiã.uł de casu ꝑ euntiᷤ
exultat. necesse ẽ ut priꝰ ꝑ eat ipse
quã alnĩ ꝑdat. ⁊ ab ipso ea ꝑditio

Expanded text:
parandae sibi patientiae viriliter agentes parandae sibi patientiae viriliter agentes arripiant; nec ipsi aliis noceant, nec sibi nocere permittant. 3. Tales Dominus in Evangelio fieri praecepit, dicens: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae : quia nec simplices circumvenire aliquos possunt, nec prudentes se circumveniri permittunt. Caeterum si in contractu quolibet, sive in colloquio, vel in alia quaque re, se decipi quisque non sinat, et alium tamen ipse decipiat; iste non habet prudentiam, quae salutis magis quam perditionis est causa, sed simulat. Quoniam quidem hoc virtus a vitio distat, quod illud corrumpit sana, haec sanat vitii accessione corrupta: ac sic, aut omnibus quibus potest, prodesse festinat veraciter prudens, ut fructus accrescat; aut si cogitat de perditione cujuspiam, vel de casu pereuntis exsultat, necesse est ut prius pereat ipse quam alium perdat, et ab ipso ea perditio,
Abbreviated transcription (Latin):
curiositatis au̾sos. desiderio cõtẽ¬
plandę ueritatis inflãmat. Ut hu¬
manarũ rerũ diuinarũq scientiã
consecuti. prudentes ac sapientes
ueracit̾ fiãt. Prospiciant imminẽ¬
tia mala. simul ⁊ caueat. Nec pu¬
tent ulla eẽ mala. nͥ ea q̃ malos ef¬
ficiãt. Nec eis ullę ꝑturbationeᷤ ue¬
lut ignaris eorũ modestiȩ aliqͥd ac
tͣnqͥllitatis excutiãt. int̾ fallentia &
solida bona discernat᷑. Nichil ĩ hoc
mundo casu aut iniuste. s oia do
iubente uł ꝑmittente fieri prudent̃
accipiat̃. Alit̾ intelligentes aut do¬
ceant sapient̃ aut arguãt. Doloreᷤᷤ
uarios ac diu̾sas infirmitates quę
mortalit̃ uiuentes affligut. ñ sẽꝑ
peccatis p̃cedentibꝰ seqͥ. s plerũq
ex ipsa conditione mortalitatis ae.¬
cidere corruptibilit̾ natis. intelli.¬
gant. Et scientes se ñ damnari
adu̾sis p̃sentibꝰ s ꝓbari. ex ipsa tole¬
rantia passionũ. occasionẽ sibi com¬

Expanded text:
curiositatis aversos, desiderio contemcuriositatis aversos, desiderio contemplandae virtutis inflammat: ut humanarum rerum divinarumque scientiam consecuti, prudentes ac sapientes veraciter fiant, prospiciant imminentia mala simul et caveant, nec putent ulla esse mala, nisi ea quae malos efficiant; nec eis ullae perturbationes, velut ignaris earum, modestiae aliquid, aut tranquillitatis excutiant; inter fallentia et solida bona discernant; nihil in hoc mundo casu aut injuste, sed omnia, Deo volente ac permittente, fieri prudenter accipiant; aliter intelligentes aut doceant sapienter, aut arguant; dolores varios ac diversas infirmitates quae mortaliter viventes affligunt, non semper peccatis praecedentibus sequi; sed plerumque ex ipsa conditione mortalitatis accidere corruptibiliter natis intelligant; et scientes se non damnari adversis praesentibus, sed probari, ex ipsa tolerantia passionum occasionem com
Abbreviated transcription (Latin):
cipiendȩ scientiȩ feruent̃ iniugilãt.
Rudentiã & sapientiã. pleriq
indagatione ueri ⁊ inuentioͬe
constituunt. Credo ꝓpterea. q nec
sapiens dici rite possit. cui pruden¬
tia deest. nec prudens cui sapien¬
tia deest. Quaꝓpt̾ si nichil aliud pru¬
dentiȩ ac sapientię munꝰ accipitur.
nisi inqͥsitio & cõnp̃hensio ueritatiᷤ.
qͥ ueritatẽ prudent̃ querere. sapi¬
ent̾ inuenire potuerit. is prudens.
is sapiens iure uocabit᷑. Hoc iecir¬
co p̃miserim. ut qͥcqͥd de pruden.¬
tia fuerit disputatũ. id totũ etiam
de sapientia dictũ possit intelligi.
Qđ ita sibi hȩ duȩ uirtutes implicate ẽ
& unitȩ.⁊ ita quęlibet earũ sine al.¬
tera ñ potest eẽ. ut nec imprudens
sapientia. nec insipiens possit dici
tio in actione & cognitione consi¬
stit. sic̃ impleri actionẽ tẽꝑantie for¬
tutudinis atq iusticiȩ consũmatiõe
nire consecutione prudentiȩ cõpro
&̾ ab omĩbꝰ delectationibꝰ noxiȩ

Expanded text:
e scientiae ferventer invigilant. 1. Prudentiam et sapientiam plerique in indagatione veri, et inventione constituunt. Credo propterea quod nec sapiens rite dici possit, cui prudentia; nec prudens, cui sapientia desit. Quapropter si nihil aliud prudentiae ac sapientiae munus accipitur, nisi inquisitio et comprehensio veritatis; qui veritatem prudenter quaerere, et sapienter invenire potuerit, is prudens, is sapiens jure vocabitur. Hoc idcirco praemiserim, ut quidquid de prudentia fuerit disputatum, id totum etiam de sapientia dictum possit intelligi. Quia ita sibi hae duae virtutes implicatae sunt et unitae, et ita quaelibet earum sine altera non potest esse; ut nec imprudens sapientia, nec insipiens possit dici tio in actione et cognitione consistit: sicut impleri actionem temperantiae, ac fortitudinis, justitiae consummatione nire consecutione prudentiae comprobet ab omni delectatione noxiae
Abbreviated transcription (Latin):
me qͥ saluet. Et hieremias. scio inqͥt
dñe. qr ñ ẽ in hõe uia sua : nec iuri
ẽ ut dirigat it̃ suũ. Homo nãq
mortalis dãnata ĩ adã origine car¬¬
nalit̾ natꝰ ad spiritalẽ noui generiᷤ
diguitatẽ nͥ spu sc̃o regente ñ ꝑue¬
nit: s nec ullo hanc desiderio appe¬
tit. qͥ calorẽ ipsiꝰ desiderii ñ accȩp̃.
de qͦ dicit dñs. Ignẽ ueni mittere ĩ

Expanded text:
me qui salvet . Et Hieremias: Scio, inquit, Domine, quia non est in homine via sua, nec viri est ut dirigat iter suum . Homo namque mortalis, damnata in Adam origine, carnaliter natus, ad spiritalem novi generis dignitatem nisi Spiritu sancto regente non pervenit. Sed nec ullo hanc desiderio appetit qui calorem ipsius desiderii non accepit, de quo dicit Dominus: Ignem veni mittere in
Abbreviated transcription (Latin):
gata ẽ.gaudeo inqͥt de uob̾. s uolo
uos sapientes eẽ in bono. ⁊ simplices ĩ
malo. Hũc timorẽ uł dolorẽ. hanc cu.¬
piditatẽ. hoc gaudiũ. qͥ rep̃hend̾e uo¬
les affectiones nõ solũ d̾o placuit .s
etiã qͦsdã int̃ criminosos qđ essent
sine affectione culpauit. S & ꝓpħa
dicendo. lȩtatus sũ in his q̃ dicta s̃
mͥ. et ex ꝑsona dñi. sustinui qͥ simł

Expanded text:
deo, inquit, de vobis. Sed volo vos sapientes esse in bono, et simplices in malo . Hunc timorem vel dolorem, hanc cupiditatem, hoc gaudium qui reprehendere voles affectiones non solum Deo placuit, sed etiam quosdam inter criminosos, quod essent sine affectu, culpavit. Sed et propheta, dicendo: Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi ; et ex persona Domini, Sustinui
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis inspectionẽ suis studiis atq
rationibꝰ ꝓpinqͣssẽt. euanuer̃ ĩ cogita¬
tionibꝰ suiᷤ.⁊ qͦd illuminante di gr̃a in.
lapsi a suꝑna luce ĩ tenebras suas: hoc
ẽ ab incõmutabili atq ęt̃no bono ad
mutabilẽ corruptibilẽq naturã. Cũ
gͦ tales ĩ amorẽ sui recidũt. ⁊ ita sibi¬
met placent ut totũ qđ in se laudabi¬
le iudieãt. ñ ad dona di referat̃ s sibi
uendicet᷑. & studio ꝓpͥe uoluntatiꝰ asc̾.¬

Expanded text:
tatis inspectionem suis studiis atque rationibus propinquassent; evanuerunt in cogitationibus suis, et quod, illuminante Dei gratia, lapsi a superna luce in tenebras suas, hoc est, ab incommutabili atque aeterno bono, ad mutabilem corruptibilemque naturam. Cum ergo tales in amorem sui recidunt, et ita sibimet placent ut totum quod in se laudabile judicant, non ad dona Dei referant, sed sibi vindicent, et studio propriae voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ĩ animis paruulorũ. Qui licet nillo
iudicio rationis utant᷑: ostendut tam̃
aliqͥd se uelle. aliqͥd uolle: cũ uidendo.
audiendo. odorando.gustando. tangen¬
do. ⁊ ea qͥbꝰ delectant᷑ amat̃: & ea qͥbꝰ
offendunt᷑ odiut̃. qͥd ẽ aũt amare nisi
uelle. ⁊ qͥd ẽ odisse nͥ nolle: Habent
gͦ etiã ipsi uoluntatẽ suã.q̃ etsi ꝓui.¬
dendi & consulendi impotens atq ig¬
nara ẽ.ĩ his tam̃ amat agere q̃ car.¬
nis sensibꝰ blandiunt᷑. donec uigor
rationalis ingenii ꝑ maturiora mi-¬
nisteria corporis excitet᷑. ⁊ ad famu¬
lantiũ sibi mẽbrorũ usũ. ñ alieno nu-¬
tu s sua lege moueat᷑. Ab hoc gͦ sen¬
suali appetitu ĩ qͦ remanẽt hi qͦs etiã
in annis maioribꝰ excordes uidemꝰ
& fatuos. ad animalẽ surgit᷑ uoluntatẽ.
q̃ pͥus quã spu di agat᷑. etiã si supra
sensualẽ motũ se se attollere potest:
tam̃ sine sũmi amoris participatioe
ĩ t̾renis oceiduisq u̾sat᷑. In hac huna¬

Expanded text:
um: qui licet nullo judicio rationis utantur, ostendunt tamen aliquid se velle, aliquid nolle, cum videndo, audiendo, odorando, gustando, tangendo, et ea quibus delectantur amant, et ea quibus offenduntur oderunt. Quid autem est amare, nisi velle? aut quid est odisse, nisi nolle? Habent ergo etiam ipsi voluntatem suam, quae etsi providendi et consulendi impos atque ignara sit, in his tamen amat agere quae carnis sensibus blandiuntur, donec vigor rationalis ingenii per maturiora ministeria corporis excitetur, et ad famulantium sibi membrorum usum, non alieno nutu, sed sua lege moveatur. 850 suali appetitu, in quo remanent hi quos etiam in annis majoribus excordes videmus et fatuos, ad animalem surgitur voluntatem; quae priusquam Spiritu Dei agatur, etiam si supra sensualem motum sese attollere potest, tamen sine summi amoris participatione in terrenis occiduisque versatur. In hac huma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul ab illa spiritali exulat̃ uoluntate.
& nichil ĩ se habet̃ qͦ ad uitã ꝓuehantur
ȩt̃nã : incipientes ĩ semet ipsis etiã il
la tẽporalia di dona corrũꝑe: ⁊ a bono
eorũ usu in consuetudinẽ innumera¬
biliũ transire uitiorũ. Quãuis eñĩ scrip¬
tũ sit. qd cũ disꝑtiret excelsus gentes
quẽ admodũ disꝑsit filios adã. statuit
t̃minos gentiũ scđ̾m numerũ angłoꝵ
di. ⁊ facta ẽ portio dñi ppłs eiꝰ iacob.
funiculus hereditatis eiꝰ isrł. & scͥptũ

Expanded text:
piritali exsulant voluntate, et nihil in se habent quo ad vitam provehantur aeternam, incipientes in semetipsis etiam illa ipsa temporalia Dei dona corrumpere, et a bono eorum usu in consuetudinem innumerabilium transire vitiorum. Quamvis enim scriptum sit , quod cum dispertiret Excelsus gentes, quemadmodum dispersit filios Adam, statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei, et facta est portio Domini populus ejus Jacob, funic
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rȩ omnẽ t̃rã.⁊ ꝓ parte mundi to¬
tũ mundũ: & ꝓ parte hominũ om̃s
boes nominari. Quorũ tam̃ disere¬
tionẽ plerũq scriptura aꝑit. ut sẽ¬
sus legentis ab uniu̾sitatis appella¬
tioe ad partẽ quȩ intelligenda ẽ

Expanded text:
terrae omnem terram, et pro parte mundi totum mundum, et pro parte hominum omnes homines nominari. Quorum tamen discretionem plerumque Scriptura cito aperit, ut sensus legentis ab universitatis appellatione, ad
Abbreviated transcription (Latin):
cet. Huiꝰ uoluntatis qͣntũ ad naturalẽ
ꝑtinet motũ ex uicio pͥmȩ p̃uaricatio¬
nis infirnũ. genera sũt duo: scđ̾m q̃
uoluntas hois aut sensualis. aut aĩaliꝰẽ.
S cũ adẽ gr᷑a di. accedit ei ꝑ donũ sp̃s
t̾ciũ genꝰ. ut possit fieri sp̃alis: & per
huc̃ excellentiorẽ motũ oñis affectꝰ¬

Expanded text:
aturalem pertinet motum ex vitio primae praevaricationis infirmum, genera sunt duo, secundum quae voluntas hominis, aut sensualis, aut animalis est. Sed cum adest gratia Dei, accedit ei per donum spiritus tertium genus, ut possit fieri spiritalis, et per hunc excellentiorem motum omnes affect
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽ uolũt ẽẽ s comitẽ. Si enĩ tollit᷑
uolũtas. nͥ ipsa ẽ uerarũ origo uirtutũ.
tollit᷑ gra nͥ ipsa ẽ bonorũ causa me¬
ritorũ. Sed iã auxiliante xp̃o qͦd
tractandũ concepimus: inchoemus.

Expanded text:
item. Si enim tollitur voluntas, nisi ipsa est verarum origo virtutum; tollitur gratia, nisi ipsa est bonorum causa meritorum. Sed jam, auxiliante Christo, quod tractandum concepimus inchoemus.
Abbreviated transcription (Latin):
rit stiluᷤᷤ quȩ nichil offensionis. nichil
habeat̃ pͣuitatis: nõsolũ nob̾ s & aliis
utile sit. ad aliquẽ nos limitẽ ꝑuenisse.
quẽ ñ debeamꝰ excedere. Primitꝰ itaq
de uoluntatis humanȩ motibꝰ ⁊ gͣdibꝰ
disputandũ ẽ. int̾ quã & grã qͦrũdã nõ¬

Expanded text:
rit stylus, quae nihil offensionis, nihil rit stylus, quae nihil offensionis, nihil habeant pravitatis: non solum nobis, sed et aliis utile sit ad aliquem nos limitem pervenisse, quem non debeamus excedere. Primitus itaque de voluntatis humanae motibus et gradibus disputandum est. Inter quam et gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
Nter defensores liberi arbitrii. & p̃¬
dicatores grȩ di: magna ⁊ difficilis
dudũ uͥtit᷑ questio. Querit᷑ enĩ. utrum
uelit ds os hoĩes saluos fieri. Et qr ne¬
gari hoc ñ potẽ.cur uoluntas omĩpo¬
tentis ñ impleat᷑: inqͥrit᷑. Cũq hoc scđ̾m
uoluntatẽ hominũ fieri dicit᷑: gra ui-
det᷑ excludi. quȩ si meritis reddit᷑: cõ¬
stat eã ñ donũ ẽẽ. s debitũ. Unde ite¬
rũ querit᷑: cur hoc donũ sine qͦ nemo
saluꝰ ẽ. ab eo qͥ om̃s saluari uult. ñ o̾ibꝰ
cõferat᷑. Atq ita contͣriarũ disputa
tionũ nullus t̃minꝰ reꝑit᷑. dũ ñ discer¬
nit᷑ qͥd manifestũ. qͥd sit occultũ. De
hac gͥ cõpugnantia opinionũ qͣ m̃su¬
ra ⁊ tẽꝑantia sentiendũ sit: quantum
dñs adiuuerit adnitar inqͥrere. exer-¬
cens atq discutiens modulũ facultatiᷤᷤ
meȩ ĩ his q̃ cordi meo sobrie qͣntũ arbi¬
tror inheser̃. ut si ĩ eas regulas ꝓcesse.¬

Expanded text:
nter defensores liberi arbitrii, et praedicatores gratiae Dei, magna et difficilis dudum vertitur quaestio. Quaeritur enim utrum velit Deus omnes homines salvos fieri; et quia negari hoc non potest, cur voluntas Omnipotentis non impleatur inquiritur? Cumque hoc secundum voluntatem hominum fieri dicitur, gratia videtur excludi; quae si meritis redditur, constat eam non donum esse, sed debitum. Unde iterum quaeritur cur hoc donum, sine quo nemo salvus est, ab eo qui omnes salvari vult, non omnibus conferatur. Atque ita, contrariarum disptionum nullus terminus reperitur, dum non discernitur quid manifestum, quid sit occultum . De hac igitur compugnantia opinionum, qua mensura et temperantia sentiendum sit, quantum Dominus adjuverit, adnitar inquirere, exercens atque discutiens modulum facultatis meae in iis quae cordi meo sobrie quantum arbitror inhaeserunt: ut si in eas regulas processe
Abbreviated transcription (Latin):
& obsecro. ut qͥcqͥd ĩ rebꝰ ipsis q̃ utcũq
digestȩ sũt. rep̃hensionis inuenerĩt.
uicio meȩ rusticitatis ascͥbat. & mͥ
dignant᷑ indulgeat̃. qͥ dũ studeo p̃cep¬
tũ iubentis implere. etiã maiora ui¬
ribꝰ meis p̃sũsi susciꝑe. Ea aũt q̃ scđm
fidẽ catholicã dicta ꝓbauerint. depu¬
Itent

Expanded text:
bsecro, ut quidquid in rebus ipsis, quae utcunque bsecro, ut quidquid in rebus ipsis, quae utcunque digestae sunt, reprehensione dignum invenerint, vitio meae rusticitatis ascribant, et mihi dignanter indulgeant: qui dum studeo praeceptum jubentis implere, etiam majora viribus meis praesumpsi suscipere. Ea autem quae secundum fidem catholicam dicta probaverint, deputen
Abbreviated transcription (Latin):
carnali consũpta. nec adu̾sus carnẽ
sp̃s. nec caro adu̾sus sp̃m concupiscit.
s animꝰ do subiectꝰ. eũ carne sibi sub¬
iecta ĩ pace sẽpit̾na regnabit. ⁊ crea.¬
tori suo in ȩt̾nũ felicit᷑ adherebit.
lã prudentia q̃ hic qͦq habet᷑ clara
ubi enigmate qͦdã prudentes illumi¬
nat. qͣlis ibi erit. ubi ueritate ꝑfectis
qͦs hic eiꝰ inqͥsitio delectabat. sine ul¬
lis figuris fallentibꝰ demonstrabit. Ut
prudentiȩ ac sapientię plenaria ꝑcep¬
tione diuinitꝰ illustrati. oiͦa illa q̃ hic
ꝑfecte cupiebat nosse nec poterat᷑. si¬
ne ullo impedim̃to corruptionis ac
mortalitatis agnoscat. ⁊ nõ solũ crea¬
turarũ oiũ rationes. s etiã ipsã sui
creatoris eminentiã facie reuelata
conspiciãt.xxxiiii. Ubi se de toto
libelli iã t̃minꝰ fiat. ne ãpliꝰ iusto pͥ ͭ.¬
ductꝰ. nõsolũ de sui squalore. s etiã
de nimia ꝓlixitate displiceat. Hoc sa¬

Expanded text:
carnali consumpta, nec adversus carnem carnali consumpta, nec adversus carnem spiritus, nec caro adversus spiritum concupiscet ; sed animus Deo subjectus, cum carne sibi subjecta in pace sempiterna regnabit, et Creatori suo in aeternum feliciter adhaerebit. Jam prudentia, quae hic quoque habetur clara, ubi in aenigmate quodam prudentes illuminat, qualis ibi erit, ubi veritatem perfectis quos hic ejus inquisitio delectabat, sine ullis figuris fallentibus demonstrabit: ut prudentiae ac sapientiae plenaria perceptione divinitus illustrati, omnia illa quae hic perfecte cupiebant nosse, nec poterant, sine ullo impedimento corruptionis ac mortalitatis agnoscant; et non solum creaturarum omnium rationes, sed etiam ipsam sui Creatoris eminentiam facie revelata conspiciant? CAPUT XXXIV. Ubi se de toto libelli jam terminus fiat: ne amplius justo productus, non solum de sui squalore, sed etiam de nimia prolixitate displiceat. Hoc sa
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor de qͥbꝰ pauca ꝑstrinxi.
& si ibi er̃. longe tam̃ alio mͦ quã ĩ
hac uita sũt. ubi contͣ uicia sine int̾¬
missione confligũt.⁊ ꝓ ipso ancipi¬
ti dubiȩ concertationis euentu. mͦ
negligentes qͥ sibi nolunt obȩdire de¬
stituũt. modo ad alios qͥbꝰ displicent
sua peccata uł accedũt deo miserãte
uł redeũt. Nã ibi etsi erit tẽꝑantia.
ñ ut desideria mala. uł uicia refre¬
net aut uincat. s ut eos qͦs hic ab in¬
tẽꝑantiȩ morbo uł impugnatione
defendit. ibi ꝑficiat. ut ex oiͦ parte
ꝑfectis p̃mii sui beata ꝑceptio ꝑfec¬
te sufficiat. Ibi erit & animę forti¬
tudo. ñ ut aliqͣ mũ a mala ꝓpulset
aut ȩquanimit̃ ferat. s sine ullis ma¬
lis beatos fortit᷑ in ęt̃no bono cõti¬
neat. Ibi ĩ omibꝰ ꝑfectis erit ꝑfecta
iusticia. ñ ut int̾ uirtutes discernat &
uicia. ubi nec ipsa er̃ iã corꝑa uiciosa.
s ut ꝑfectiꝰ p̃mia tribuat sẽpiterna.
Qđ tuc̃ fiet quando oiͦ concupiscentia

Expanded text:
auca perstrinxi, etsi ibi erunt, longe tamen alio modo quam in hac vita sunt, ubi contra vitia sine intermissione confligunt, et pro ipso ancipiti dubiae concertationis eventu, modo negligentes, qui sibi nolunt obedire, destituunt; modo ad alios, quibus displicent sua peccata, vel accedunt, Deo miserante, vel redeunt. Nam ibi etsi erit temperantia, non ut desideria mala vel vitia refrenet aut vincat; sed ut eos, quos hic ab intemperantiae impugnatione defendit, ibi perficiat: ut ex omni parte perfectis praemii sui beata perceptio perfecte sufficiat. 2. Ibi erit et animi fortitudo; non ut aliqua mala propulset, aut aequanimiter ferat, sed ut sine ullis malis beatos fortiter in aeterno bono contineat. Ibi in omnibus perfectis erit perfecta justitia, non ut inter virtutes discernat et vitia, ubi nec ipsa erunt jam corpora vitiosa; sed ut perfectis praemia tribuat sempiterna. Quod tunc fiet, quando omni concupiscentia