comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tt ꝯp̃s dnĩ & ꝓpħabis eum eis. Prophetasse eũ ibi iudei di¬
unt de futuro sȩło & de gog. et magog. & de p̾miis iustoꝵ
Apena impiorũ. Nam qͥa spũ dñi impulsus ꝓphetauit
de aduentu xp̃i & salute hominũ ꝓphetasse non dubiũ ÷.
uando gͥ uener int signa hȩc omia tibi. fac quȩcunq inuenerit
manus tua quia ds̃ tecum ẽ. Acsi diceret. his signis nosse po¬
teris. quia ds regẽ ce fieri uoluit: & iceirco ad omĩa quȩ tibi
agenda sunt regaliter age quia ds tecum ẽ. Uidentes autẽ om̃s
li nouerant eum heri & nudius terciꝰ qͦd eẽt. cũ ꝓphetis & pro¬
phetaret: dixert᷑ ad inuicẽ. Quȩ nã res accidit filio cis: Num
saul inter ꝓphetas: Responditq alius ad alterũ dicens
quis pater eorũ : W reliqua. Bene. ait saule. ꝓphetante cũ
teris. & quis pater eorũ Acsi diceret. & quis maior illo
n dignitate & insapientia: Optime enĩ potest int̃̾ ꝓpħas

Expanded text:
t prophetabis cum eis. » Prophetasse eum ibi Judaei dicunt de futuro saeculo, et de Gog et Magog, et de praemiis justorum, et poena impiorum. Nam quia Spiritu Domini impulsus prophetavit, de adventu Christi et salute hominum prophetasse non dubium est. « Quando ergo venerint signa haec omnia tibi, fac quaecunque invenerit manus tua, quia Deus tecum est. » Ac si diceret: His signis nosse poteris quia Deus te regem fieri voluit, et idcirco ad omnia quae tibi agenda sunt, regaliter age, quia Deus tecum est. « Videntes autem omnes qui noverant eum heri et nudiustertius, quod esset cum prophetis et prophetaret, dixerunt ad invicem: Quaenam res accidit filio Cis? Num et Saul inter prophetas? Responditque alius ad alterum, dicens: Et quis pater eorum? » et reliqua. Bene ait, Saule prophetante cum caeteris, « Et quis pater eorum? » Acsi diceret: Et quis major illo in dignitate et sapientia? optime enim potest inter prophetas
Abbreviated transcription (Latin):
omia quȩ st̃ in corde tuo indicabotibi: statim ꝑ parce̾ con¬
uunetionis copulatiuã. & distinguendo copulauit dicens
eurse asinis quas ꝑ didisti nudius terciꝰ ne sollicitꝰ sis quia
inuente sunt. Et ulud. & cuiꝰ erunt optima quȩꝙ urł
Nonne tibi & om̃i domui patris cui᷑ tales enĩ ce hauius¬
modi traditiones iudeoꝵ de. apochr iphis libris eoꝵ ꝓla¬
to sunt qͣssecũ r econditos habent. quȩ in nrĩs ñ haben¬
tur. Et idõ a quibusdã recipiunt᷑ non ꝓpt̾ea ut illos apꝑ
chriphis. uerũ etiam ex poetarũ dc comicorũ gentilium
ubi oportumnũ uidit exempla ꝓtulit. ñ ut om̃ia eoꝵ cõme¬
ta appbaret sed oportuna ubi necessariũ uidit inseruit.
intulit dicens. Prophetauit autẽ & de eis septimꝰ ab adam
enoch dicens. Eece uenit dñs in milib sc̃ĩs suis facere

Expanded text:
omnia quae sunt in corde tuo indicabo tibi, statim per partem conomnia quae sunt in corde tuo indicabo tibi, statim per partem conjunctionis copulativam, et distinguendo copulavit dicens: « Et de asinis quas perdidisti nudiustertius ne sollicitus sis, quia inventi sunt. » Et illud: « Et cujus erunt optima quaeque Israel? nonne tibi et omni domni patris tu. » Tales enim et hujusmodi traditiones Judaeorum, de apocryphis libris eorum prolatae sunt, quos secum reconditos habent, quae in nostris non habentur. Et ideo a quibusdam recipiuntur, non propterea ut illos apprcryphis, verumetiam ex poetarum ac comicorum gentilium, ubi opportunum vidit, exempla protulit. Non ut omnia eorum commenta approbaret, sed opportuna ubi necessarium vidit, inseruit.intulit, dicens: « Prophetavit autem de his septimus ab Adam Enoch, dicens: Ecce venit Dominus i
Abbreviated transcription (Latin):
tes festina nunc. hodie enĩ uenit in ciuitatẽ. quia sacrifici¬
um ẽ. hodie popło mexcelso: sacrificiũ in hoc loco ꝓũt
aliqui intellignuolunt. prandiũ intelligitur qd ꝓparauerat
samua poplo in bealendis. N sequit᷑. Neq enĩ comesurusẽ popłs
donec illo ueniat᷑. quia ipse benedicet hostiȩ. & deinceps come¬
dent qui uoeatist̃. Ceerũ siquis simpliciter de hostus imi¬
molatis ac sacrificiis intelligere uoluerit. nos ñ inhibemꝰ
Dixitq samu ad saul. ascendȩ ante me in excelsũut cor¬
medas mecũ hodie. & dimittã te mane: & om̃ia quȩ st̃rn
corde tuo indicabo tibi. Hic enĩ si cuiñ displicuerit. sicut
tat enĩ incordde saul sicut ipsi tradunt qd rex futurꝰ cẽt
quen uiderat ꝑ uisũ se in uertice arboris collocari. qua
usio signũ reg̃ale erat. Deniq ñ tantũmodo de asinit
quas pdicderat in corde tractabat. quia cũ dictum sit: ec

Expanded text:
tes: « Festina nunc, hodie enim venit in civitatem, quia sacrificites: « Festina nunc, hodie enim venit in civitatem, quia sacrificium est hodie populi in excelso. » Sacrificium in hoc loco, prout aliqui intelligi volunt, prandium intelligitur, quod praeparaverat Samuel populo in Kalendis, quia sequitur: « Neque enim comesturus est populus, donec ille veniat, quia ipse benedicet hostiae, et deinceps comedent qui vocati sunt. » Caeterum si quis simpliciter de hostiis immolatis, ac sacrificiis intelligere voluerit, nos non inhibemus. Dixitque Samuel ad Saul: « Ascende ante me in excelsum, ut comedas mecum et dimittam te mane, et omnia quae sunt in corde tuo indicabo tibi. » Hic enim si non displicuerit, sicuti Erat enim in corde Saul sicut ipsi tradunt quod rex futurus esset, quia viderat per visum se in vertice arboris collocari; quae visio signum regale erat. Denique non tantummodo de asinis quas perdiderat in corde tractabat, quia cum dictum sit: Et
Abbreviated transcription (Latin):
humero sursũ saul suꝑeminebat om̃ib iuxta spualem intelli¬
gentiam. quia caput nr̃m sursum ÷ supra nos quod ẽ. xp̃c. Et
ene dictũ ÷ non erat melior illo. & psalmista. Quis i nubib
uabitur dño. aut qͥs similis erit deo int̾ filios dciͤ hic enĩ
Non seriem hystoriȩ secut i sed sp̃ualis intelligentiȩ sensum
ontinuatim describere conatisumꝰ. Cecerũ quia parum
hystoriã preter misimꝰ. ad eam insinuandã apostropham
facere decreuimꝰ. Ait enim sacra scriptura. Dixitq saul
Ad puerusium. Ecee ibimꝰ. quid feremus ad uirũ dei: Hon
enim putabat saul sibi asinas a samuele aliter indicari. nͥ p̾cio
diumationis de quopuerait. Cũ audisset. asaulc ꝓanis defecit
inutarchiis nr̃is : eece ait inuenta ꝵ in manu mea qͣrta pars state¬
is dpgenti. demus homini dei. Ideo ait qͥd feremus ad iurũ clerꝰ
uod auttr saurinquirenti de uidente respondert. dicen¬

Expanded text:
humero sursum Saul supereminebat omnibus, juxta spiritalem intellihumero sursum Saul supereminebat omnibus, juxta spiritalem intelligentiam, quia caput nostrum sursum est supra nos, quod est Christus. Et bene dictum: « Non erat melior illo » , et Psalmista: « Quis in nubibus aequabitur, aut quis similis erit Deo Filio Dei? » Hic enim non seriem historiae secuti, sed spiritalis intelligentiae sensum continuatim describere conati sumus. Caeterum quia parum historiam praetermisimus, ad eam insinuandam apostrophen facere decrevimus. Ait enim sacra historia: « Dixitque Saul ad puerum suum; Ecce ibimenim putabat Saul sibi asinas a Samuele aliter indicari, nisi pretio divinationis, de quo puer ait, cum a Saule audisset: Panis defecit in sitarciis nostris: « Ecce inventa est in manu mea quarta pars stateris argenti, demus homini Dei. » Ideo ait: « Quid feremus ad virum Dei? » Quod autem Sauli inquirenti de Vidente, responderunt dicen
Abbreviated transcription (Latin):
do uͦ principẽ scłi huiꝰ ꝓpter elationẽ cordis & humiliũ op¬
pressionem sic̃ in consequentib declarabit᷑. Sed in hoc loco
rem designat. Sicut enĩ saul cũ asinas patris sui quȩ dee¬
rant quęreret in regno assũptus ẽ. simili quoq mͦ dñs & sal¬
uator nrͣ postquã A patre suo missus ad oues quȩ ꝑlerant
domus isrł uenire dignatꝰ ÷ suꝑ cunctũ popłm suum ab eo
eo: sũꝑ syon mont̾ẽ sc̃m eius. Hoc enĩ prȩfigurabat᷑ ꝑ asinas
ꝓpt̾ simplicitatẽ. quod et ꝑoues ꝓpt̾ innocentiam. Armu
quẽ saul accepit sicut suꝑiꝰ legitur pͥnciꝑatũ significat dnĩ
nr̃i quẽ accepit. Qui a samueleꝰ unctus dr. quia adõ patre uni¬
genitus filiꝰ spũali unctione. delibutꝰ legitur. de quo pfalmista ait̾.¬
ropt̾ea unxit te ds̃ ds cuus. et reliqua. Om̃s enĩ retro olim reges
isrł. ob unctionis sacramentũ in typo saluatoris xp̃i st̃ appella¬
D: unde & dauid ait. adeũ qui se finxerat. saul occidisse. Quomͦ

Expanded text:
 propter elationem cordis et humilium oppressionem, sicut in sequentibus declarabitur; sed in hoc loco, t Salvatorem designat. Sicut enim Saul, cum asinas patris sui quae deerant quaereret, in regno assumptus est: simili quoque modo Dominus et Salvator noster, postquam a Patre suo missus, ad oves quae perierant domus Israel venire dignatus est, super cunctum populum suum ab eo eo super Sion montem sanctum ejus : » hoc enim praefigurabatur per asinas propter simplicitatem, quod et per oves propter innocentiam. Armus quem Saul accepit, sicut superius legitur, principatum significat Domini nostri quem accepit. Qui a Samuele unctus dicitur, quia a Deo Patre unigenitus Filius spiritali unctione delibutus legitur: de quo Psalmista: « Propterea unxit te Deus, Deus tuus , » et reliqua. Omnes enim retro olim reges Israel, ob unctionis sacramentum, in typo Salvatoris christi sunt appellati. Unde et David ait ad eum qui se finxerat Saul occidisse: « Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
sic intelligendũ est. QͦA cũ audissent philistiumn subandr u
conturbati st̃. saul cecinit buccina. Hȩc bucci a segreĩ cor¬
ctoriȩ & ex ortationis fuit. ut audirent &e nossent hebrei cor¬
turbati suꝑatos es̃. philisteos. Propt̾ea sequit᷑ & unauer sus
isrł audiit huicemodi famã. ꝑcussit saul stationẽ phi

Expanded text:
im intelligendum est, quod cum audissent Philistiim, subauditur, conturbati sunt. Saul cecinit buccina. Haec buccina signum victoriae et exhortationis fuit, ut audirent et nossent Hebraei, conturbatos et superatos esse Philistaeos. Propterea sequitur: Et universus Israel audivit hujusmodi famam:
Abbreviated transcription (Latin):
ifrł: dñm ac recdẽptorem significat. Saul uͦ quidicit᷑ pecit
seu petitio. eo qͦd a popło postulatꝰ legitur. barabas intelligit᷑
quem dimitti sibi pȩtierunt. Qui saul filiꝰ cis filii abiel
fuisse. legit᷑. Cis enĩ interp̃tatur durꝰ uel uomens. abiel uͦ
pater m̃s ds. Quorũ nominũ interp̃tationes ad duriciam
passione negauerunt dicentes. Tolle hunc. & dimitie nobis
reditatẽ suam in principem Sciendum ÷ qͦd saul non un
semꝑ personȩ gestauit figurã. sed aliquando iudeoꝵ typũ
obsuꝑbiã & aduersus dm̃ꝰ inuidentiam sic̃ suꝑius tetigimꝰ.

Expanded text:
Israel, Dominum ac Redemptorem significat. Saul vero, qui dicitur petitus Israel, Dominum ac Redemptorem significat. Saul vero, qui dicitur petitus seu petitio, suo quod a populo postulatus legitur, Barrabas intelligitur, quem dimitti sibi petierunt: qui Saul filius Cis, filius Abiel, fuisse legitur. Cis enim interpretatur durus vel vomens. Abiel vero pater meus dicitur, quorum nominum interpretationes ad duritiem,passione negaverunt, dicentes: Tolle hunc, et dimitte nobis reditatem suam in principem. » Sciendum est quod Saul non unius semper personae gestavit figuram, sed aliquando Judaeorum typum, ob superbiam, et adversus Deum invidentiam
Abbreviated transcription (Latin):
Descendere ñ renuit. & quasi popłm isrł iudicat: dũ creditã¬
sibi plebẽ. ad tenendã unitatem fidei & cȩteras uirtutes oꝑandas
sua ex ortatione instituit & docet. Seu qͥ iudex alieni delicti effi¬
citur & iudiciũ exercet. in domo dĩ. non ꝓterue ulmaliuola men¬
de sed scđm qͦd sacra scriptura reuelat agere. debet. & ad domũ
ꝓpru pectoris & conscientiȩ eandẽ redire. & hostias bonȩ uo¬
sti. & filui tui ñ ambulant inuis cuis. Constitue nobis regẽ
ut iudicet nos. & cȩca. Quid enĩ significabat qͦd seniores iłrł
reꝓbato samuele ꝓpħa. regẽ sibi petierunt nisi qͦd in ad¬
uentu saluatoris impletũ esse cognoscimꝰ. quando scribȩ et
pharisei repulso dño iesu xp̃o uero sacerdote peccati regemsso
elegerunt. clamantes noñ habemꝰ regem nisi cesarem:. Un de
samuel qui interp̃tatur nomen eiꝰ deus. reꝓbatꝰ a senioribus

Expanded text:
descendere non renuit, descendere non renuit, sibi plebem, ad tenendam unitatem fidei, et caeteras virtutes operandas, sua exhortatione instituit et docet: seu qui judex alieni delicti efficitur, et judicium exercet in domo Dei: non propterea et malevola mente, sed secundum quod sacra Scriptura revelat, agere debet: ad domum proprii pectoris et conscientiae tandem redire, et hostias bonae vosti, et filii tui non ambulant in viis tuis, constitue nobis regem, ut judicet nos, » etc. Quid enim significabat quod seniores Israel, reprobatio Samuele propheta, regem sibi petierunt, nisi hoc quod in adventu Salvatoris impletum esse cognoscimus: quando scribae et Pharisaei, repulso. Domino Jesu Christo vero sacerdote, regem sibi elegerunt, clamant: « Non habemus regem nisi Caesarem . » Unde Samuel, qui interpretatur nomen ejus Deus, reprobatus a senioribus
Abbreviated transcription (Latin):
t inambulabo & inhabitabo in eis. Unde & galgal quae
int̾pretatur reuelatio. eandẽ significat ȩccłam de qua dñs
dicit. ubi fuerint duo uel tres congregati in nomine meoib¬
uidelicet ꝑ grãm suȩ reuelationis ac p̾sentia suȩ diuinitatis.
Et masphat᷑ quȩ int̾pretatur intentio bene sequit᷑. quia uide¬
licet in supradicta ȩccła dei ẽ. pura in mentib electorum
intentio quasemꝑ esurit & anhelat ad dm̃. In qua samuel
ꝓpħa iudicat filios isrł. uidelicet doctor fidelis fideles in
eccła decernit. Unde bene dicit᷑ qͦd reuertens samuel habi¬
tabat in rama ubi erat domꝰ eius. quia uidelicet hoc indi¬
casse uidet᷑ : quod om̃is eccłasticus doctor uirsp̃ualis i
eccła. licet semꝑ in altitudine. contẽplationis. hoc enĩ signi¬
ficat. rama quȩ int̾pretatur excelsa mente habitare delectet᷑.
ꝑ actionis tamen cõpassionẽ. ad infirma membra ȩccłȩ con¬

Expanded text:
t inambulabo et inhabitabo in eis . » Unde et Galgala, quae t inambulabo et inhabitabo in eis . » Unde et Galgala, quae interpretatur revelatio, eamdem significat Ecclesiam, de qua Dominus dicit. « Ubi fuerint duo vel tres congregati in nomine meoidelicet per gratiam suae revelationis ac praesentiae suae Divinitatis. Et Masphath, quae interpretatur intentio, bene sequitur: quia videlicet in supradicta Ecclesia sancta Dei, est pura in mentibus electorum intentio, qua semper esurit, et anhelat ad Deum. In qua Samuel propheta judicat filios Israel, videlicet ut doctor fidelis fideles in Ecclesia decernit. Unde bene dicitur, quod revertens habitat in Rama Samuel, ubi erat domus ejus, quia videlicet hoc indicasEcclesia, licet semper in altitudine contemplationis hoc enim significat Rama, quae interpretatur excelsa mente , habitare delectetur, per actiones tamen compassionum, ad infirma membra Ecclesiae con
Abbreviated transcription (Latin):
luuia enĩ in scripturis sc̃is uerba st̃ ȩuangelii siue legis. sicut
et moyses dicit. Expectet᷑ sicut pluuia eloquiũ meum. & descen¬
dant sicut ros uerba mea. Hanc gͥ pluuiã dedit xp̃c mundo in
tempore messis. id ÷ quando gentes colligi oportebat. ut sicut
frumentũ horreis. sic intrasinũ ȩccłȩ congregarent᷑. ludicauit
samuel sEunctis dieb uitȩ suȩ. & ibat ꝑsingulos annos circũiens
bethel et galgal. & masphath. et iudicabat isrł in supradictis
locis. Non enim uacat. a mysterio qͦd samuel. in supradictie.
locis conueniens iudicabat isrł. In hoc enĩ typum tenuit
doctorũ in sc̃a eccła. Et ut hoc manifestius pateat. manifestemꝰ
clarius. Bethel enĩ quȩ interp̃tatur domꝰ dei. scam significat.
eccłam quȩ domꝰ dei dicit᷑: in qua dñs sua gra uidelicet
in mentib electoꝵ habitare dignatus ẽ. iuxta qͦd ipse. ait.¬

Expanded text:
Pluvia enim in sanctis Scripturis verba sunt Evangelii, sive legis. Sicut Pluvia enim in sanctis Scripturis verba sunt Evangelii, sive legis. Sicut et Moyses dicit: « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros verba mea . » Hanc igitur pluviam dedit mundo Christus in tempore messis, id est quando gentes colligi oportebat, ut sicut frumentum horreis, sic intra Ecclesiae sinum congregarentur. « Judicabat Samuel Israel cunctis diebus vitae suae, et ibat per singulos annos circumveniens Bethel, et Galgala, et Masphath, et judicabat Israel in supradictis locis. » Non enim vacat a mysterio quod Samuel in supradictis locis conveniens judicabat Israel. In hoc enim typum tenuit doctorum sanctae Ecclesiae, et ut hoc manifestius pateat, manifestemus clarius: Bethel enim, quae interpretatur domus Dei, sanctam significat Ecclesiam quae domus Dei dicitur, in qua Dominus sua gratia videlicet in mentibus electorum habitare dignatus est. Juxta quod ait: « E
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ alium n dñm nr̃m iesum xp̃m p̾figurauit qͥ sedm dieta
ꝓphetarũ int̾uentionẽ ueteris testamentiꝰ & euangłii p̾dicatioñ
positus fidelib suiꝰ contra adu̾sarias potestates dimicantib auxl¬
lium p̃stat: Ipse enĩ pręfigurabat᷑ in lapide ꝓpt̾ firmitatẽ. Ipse
significabatur in agnoꝓpt innocentiã: siue quia ꝓ nobis ÷ ĩmo¬
latus. Qd autẽ ait huc usq auxiliatꝰ ÷ nobis dñs. ostendit quia
qͥcimnq hos t̾minos transcendunt sic̾ heretici auxiliũ dei norfu
merentur. Qͥd autẽ ait erat pax int̾ isrł & amorreũ. hoc iñ fu¬
turo intelligere. cdabat᷑: quia postqͣm ꝑ passionẽ dñi aeriȩ pode¬
states uict cessert̃. ubiq popłs ex circuncisione uidelicet & p̃pu¬
cio credens in unitate fidei sibi concordauit. Amorreus int̾pre¬
et reliqua. Iste ÷ samuel aͥ inuocauit dnm sicut in sequentib
legitur & exaudiuit eũ ds̃. et in tẽpore messis pluuiã impetrauit

Expanded text:
m praefiguravit? qui secundum dicta prophetarum inter inventionem Veteris Testamenti, et Evangelii praedicationem positus, fidelibus suis contra adversarias potestates dimicantibus auxilium praestat. Ipse enim praefigurabatur in lapide, propter firmitatem: ipse significabatur in agno, propter innocentiam: sive, quia pro nobis est immolatus. Quod autem ait: « Hucusque auxiliatus est nobis Dominus, » ostendit quia quicunque hos terminos transcendunt, sicut haeretici, auxilium Dei non merentur. Quod autem ait: « Erat pax inter Israel et Amorrhaeum, » hoc in futuro intelligere dabatur, quia postquam per passionem Domini aereae potestates victae cesserunt, usque populus ex circumcisione videlicet et praeputio credens, in civitate fidei sibi concordavit. Amorrhaeus interpreet reliqua. Iste est Samuel qui invocavit Deum, sicut in sequentibus legitur, exaudivit eum Deus, et in tempore messis pluviam impetravit.
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio ñ nulli uelint intelligi. ubi infideles iudei qui suã h
uoluert statuere iusticiã. gloriantes de obseruantia legis sine
fide xp̃i iusticiȩ eiꝰ noluerunt eẽ. subiecti. iudicandi sunt non
solum a dño quẽ contẽpserunt uerũ etiam ab apłis qui cȩli nom¬
ne intelligunt᷑. damnandi st̃ sicut dñs ait. Sedebitis suꝑsedes¬
dicit. di ego in pͥncipe demoniorũ eicio demonia. filii ur̃i in
quo eiciunt: Idõ iudices ur̃i erunt. Hinc etiã ꝑ prophetam
dr̃. Uocabit dñs iudicium ad ignẽ. & deuorabit abyssũ multã.
tenditur & abyssũ deuorabit: quia iniquas atq incõprehensib¬
les hominũ mentes concremabit. quȩ nc̃ se hominib etiã sub si¬
gnorũ miraculis occultant qͥ in iudicio dicturi st̃. Dñe dñe¬

Expanded text:
judicio nonnulli velint intelligi, ubi infideles Judaei qui suam hic voluerunt statuere justitiam, gloriantes de observantia legis, sine fide Christi, justitiae ejus noluerunt esse subjecti: judicandi sunt, non solum a Domino quem contempserunt, verum etiam ab Apostolis qui coeli nomine intelliguntur, damnandi sdicit: « Si ego in principe daemoniorum ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? ideo judices vestri erunt . » Hinc etiam per prophetam dicitur: « Vocabit Dominus judicium ad ignem et devorabit abyssum multam, tenditur; et abyssum devorabit, quia iniquas atque incomprehensibiles hominum mentes concremabit, quae nunc se hominibus etiam sub signorum miraculis occultant, qui in judicio dicturi sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
os enĩ illorũ deliramenta omittentes. quia utrũ uerumm su
ignoramꝰ : simplicit᷑ intelligimꝰ quod tam scõ uiro conuenie¬
b̾at. ut plebẽ sibi cõmissam in iusticia & ueritate iudicares
et sũma prudentia gubernaret. Cȩterũ qͥd figura significe
intimare breuit᷑ aggredimur. Masphat enĩ quo congͥregatꝰ.¬

Expanded text:
Nos jam illorum deliramenta omittentes, quia utrum verum sit Nos jam illorum deliramenta omittentes, quia utrum verum sit ignoramus, simpliciter intelligimus, quod tam sancto viro conveniebat ut plebem sibi commissam, in justitia et veritate, et summa prudentia gubernaret. Caeterum quid figura significet, intimare breviter aggredimur. Masphath enim quo congregat
Abbreviated transcription (Latin):
ligimus quid ẽ. qd aquã hauserunt & effudert̃ in conspectu
dni. quid hebreoꝵ traditio sentiat sic̃ inquibusdã codicib
legimꝰ inserere nisi sumꝰ: Tradunt enĩ quod corã dño in eadẽ
aqua maledicta congesta sint. et sic̃ in lege mulier relotipa
hausta aqua ꝓbabatur. ita & hic idolatrȩ hac aqua ꝓbatilum
ii uidelicet qͥ se idola coluisse penitꝰ denegabant. Tradunt
etiam qͦd quicunq idolatra hanc aqͣm gustasset. labia eiꝰ ita sibi
cio idolatra dep̃hendebat᷑. & int̾ficiebat᷑. Qͦd & sequentia demo¬
strant in eo qͥd ait. ludicauitq samuel filios isrł in maspha
udicare in hoc loco idolatras scđm legẽ morti tradere dicit.
Dicunt etiam qͦd hoc modo moyses idolatras qͥ uitulũ fererapt
ꝓbauerit: qͣndo arripuit uitulũ & cõbussit. contriuitq usꝙ
ad puluerẽ & sparsit in aquã: & dedit ex eo potũ filiis israhe

Expanded text:
ligimus quid est, quod aquam hauserunt et effuderunt in conspectu ligimus quid est, quod aquam hauserunt et effuderunt in conspectu Domini, quid Hebraeorum traditio sentiat, sicut in quibusdam codicibus legimus, inserere nisi sumus. Tradunt enim quod coram Domino in eadem aqua maledicta congesta sint, et sicut in lege mulier zelotypa hausta aqua probabatur, ita et hic idololatrae hac aqua probati sunt. Hi videlicet, qui se idola coluisse penitus denegabant. Tradunt etiam, quod quicunque idololatra hanc aquam cio idololatra deprehendebatur et interficiebatur. Quod et sequentia demonstrant in eo, quod ait: Judicavitque Samuel filios Israel in Masphat. Judicare in hoc loco idololatras, secundum legem morDicunt etiam quod hoc modo Moyses idololatras, qui vitulum fecerant, probaverit, quando arripuit vitulum et combussit, contrivitque usque ad pulverem, et sparsit in aquam, et dedit ex eo potum filiis Israel.
Abbreviated transcription (Latin):
chariathiarim quȩ int̾pretatur uilla siluarũ. significat sc̃am eccłam
or multitudine gentiũ collectã: in qua pͦtquam testamentũ mansit.
uiltiplicatist᷑ iusti: qͥ ab ipso uelut dies illum inatist̃. Baalim ha¬
beptes siue ascendentes aut suꝑiores int̾pretatur. quẽ filii isrł ꝓiecer̃¬
Areter. eũ astaroth idola gentiũ significat. quȩ ꝓlecert̃ credente
gentib post susceptionẽ archȩ testam̃ti. deu qͥuerus isrł ÷ id ẽ.
uir uoens dm̃ aufert ase omnẽ facturã malignorũ spirituum.
Hoc enĩ interpretatur astaroth. Aufert iactantiã atꝙ suꝑbiã
et sic seruit deosoli: quia nulla societas ẽ. lucisad tenebra.
nec ulla conuentio xp̃i & belial. Dixit autẽ samuel: Congroate
uniuersũ isrł in masphath. ut orem ꝓuobis dñm. Et conuener
in masphath. hauseruntq aquã et effuderunt in conspectu dñ
et reliqua. Hic enĩ si presũptio ñ uideatur. quia ñ plenius intel¬

Expanded text:
e interpretatur villa silvarum, significat sanctam Ecclesiam, ex multitudine gentium collectam. In qua postquam Testamentum mansit, multiplicati sunt justi, qui ab ipso velut dies illuminati sunt. Baalim habentes, sive ascendentes, aut superiores interpretatur, quem filii Israeecerunt credentes ex gentibus, post susceptionem arcae Testamenti. Seu qui vetus Israel est, id est vir videns Deum, aufert a se omnem facturam malignorum spirituum, hoc enim interpretatur Astaroth. Aufert jactantiam atque superbiam et sic servit Deo soli, quia « nulla societas est lucis ad tenebras, nec ulla conventio Christi ad Belial . » « Dixit autem Samuel: Congregate universum Israel in Masphath, ut orem pro vobis Dominum. Et convenerunt in Masphath, hauseruntque aquam, et effuderunt in conspectu Domini, » et reliqua. Hic enim, si praesumptio non videatur quia non plenius intel
Abbreviated transcription (Latin):
ficat autẽ tribulationes p̾sentis uitȩ ubi torculant᷑ electi ac re
bi. Accaron uͦ quȩ sterilitas uł eradicatio dr̃. rȩꝓborũ signi¬
icat. sterilitatẽ Qui his uitus insistunt. & si in his ꝑseueraue¬
int. eradicabunt᷑ a terya uiuentiũ:. Sed ȩe quinq ciuitates mu¬
Nera aurea offerunt. qͣndo auro spũalis intelligentiȩ instructi
attendant ad mortẽ ubi ẽ. tristicia uera & sterilitas ꝑpetua: et
sic se cohibebunt ab iniquitatibus. Sed qͦd ait iuxta historiã
ab urbe inurata usq ad uillã quȩ erat absq muro. et usq ad
abel magnũ suꝑ quem posuert̃ archam dñi. Abel magnũ ciui¬
tas ẽ. in termino isrł. abel magnũ iccirco uocat᷑. cũ antea beth.¬
samis uocata sid: siue ꝓpt̾ luctũ suꝑ uiris bethsamitib ibi factũ
siue. ꝓpt᷑ distinctionẽ. ciuitatis abelbechmachã deqͣ exclama¬

Expanded text:
ificat autem tribulationes praesentis vitae, ubi torificat autem tribulationes praesentis vitae, ubi tor era dicatio dicitur, reproborum significat sterilitatem, qui his vitiis insistunt; et si in his perseveraverint, eradicabuntur a terra viventium. Sed hae quinque civitates munera aurea offerunt, quando auro spiritalis intelligentiae instructi,attendant ad mortem, ubi est tristitia vera et sterilitas perpetua et sic se cohibebant ab iniquitatibus. Sed quod ait juxta historiam: « Ab urbe murata usque ad villam quae erat absque muro et usque ad Abel magnum super quem posuerunt arcam Domini. » Abel magnum civitas est in termino Israel. Abel magnum idcirco vocatur, cum antea Bethsamis vocata sit, sive propter luctum super viris Bethsamitis ita factum, sive propter distinctionem civitatis Abel Bethmacha, de qua exclama
Abbreviated transcription (Latin):
ił ignis homicida. geth torcular. accaroniͦ. sterilitas uł era.¬
licatio dicit᷑. Quinqͦ enĩ ciuitates philistinoꝵ quinq corꝑͦis¬
ensus a quibusdã intelligunt᷑. Ex quib bene arotꝰ inter pretat᷑
gnis. illũ scilicet significans qͦ corda miserorũ succendunt᷑ de
quib scriptũ est. Om̃s adulterantes. uelut clibanꝰ corda eorum.
gara quȩ dicit᷑ fortitudo eiꝰ. quia fortes st̃ adulterantes in malũ.
siue diuitiȩ de quib dñs dicit. sollicitudines diuitiarũ suffo¬
cant uerbũ. accipiunt᷑ quib confidunt. iniqui. Et ascalon quae
ponderata sonat uł ignis homicida. maliciȩ pondus qͦ depr¬
muntur reꝑbi de quã dr̃: iniqtas in talento plũbi sedet. Qͥa
iniquitate s̾ uecensi. ut diuitiis abundare possint : homicidia ꝑ¬
petrant. Unde geh iure sequit᷑. quȩ torcular int̾pretatur. dign¬

Expanded text:
vel ignis homicida, Geth torcular, Accaron vero sterilitas vel eravel ignis homicida, Geth torcular, Accaron vero sterilitas vel eradicatio dicitur. Quinque enim civitates Palaestinorum quinque corporis sensus a quibusdam intelliguntur. Ex quibus bene Azotus interpretatur ignis, illum scilicet significans, quo corda miserorum suecenduntur. De quibus scriptum est: « Omnes adulterantes velut clibanus corda eorum . » Et Gaza, quae dicitur fortitudo ejus, quia fortes sunt adulterantes in malum; sive divitiae, de quibus Dominus dicit: « Sollicitudines divitiarum suffocant verbum , » accipiuntur in quibus confidunt iniqui. Et Ascalon, quae ponderata sonat, vel ignis homicida, malitiae pondus, quo deprimuntur reprobi. De qua dicitur: Iniquitas in talento plumbi sedet, quia iniquitate succensi, ut divitiis abundare possint, homicidia perpetrant. Unde Geth jure sequitur, quae torcular interpretatur: Sign
Abbreviated transcription (Latin):
bantur usq ad terminos bechsamis. Porro bechsamitȩ metebant
stetit ibi. Frat autẽ ibi lapis magnꝰ. & conciderunt ligna plaustri:
et reliqua. Iam enĩ suꝑiꝰ dictum ẽ: qͦd bechsamis domꝰ solis inter¬
pretaret᷑. Sed nunc quȩ alia potest in loco hoc eẽ. domꝰ solis. nisi
scã eccła asole iusticiȩ illustrata᷑ & quid ẽ. bethsamites in ualle
frumenta metere. nͥ doctores ȩccłȩ annonã uerbi dĩ in humilita¬
na uͦ illa plaustri ipsiꝰ xp̃i prȩfigurasse crucis mysterium
son dubium ẽ. Uͥaccas uͦ suꝑ lapid̾em ĩmolare ẽ. conuersos sc̃os
scło in xp̃i imitatione. mortificare. li sunt autẽ ani aurei quos
red diderunt philistiim ꝓ delicto dño. Az̃otus unũ. gaza unum
scalon unũ. geth unũ. accaron unũ. Azotus enĩ interpretat᷑
gnis. gaza uͦ fortitudo eiꝰ siue diuitiȩ. ascalon qͥppe pondera

Expanded text:
bantur usque ad terminos Bethsames. Porro Bethsamitae metebant bantur usque ad terminos Bethsames. Porro Bethsamitae metebant stetit ibi. Erat autem ibi lapis magnus. Et conciderunt ligna plaustri, » et reliqua. Jam enim superius dictum est, quod Bethsamis domus solis interpretaretur. Sed nunc quae alia potest in hoc loco esse domus solis, nisi sancta Ecclesia, a Sole justitiae illustrata? Et quid est Bethsamitas in valle frumenta metere, nisi doctores Ecclesiae annonam verbi Dei in humilitaa sua? Ligna vero illa plaustri, ipsius Christi praefigurasse crucis mysterium non dubium est. Vaccas vero super lapidem immolare, est conversos sanctos a saeculo in Christi imitatione mortificare. « Hi sunt autem ani aurei quos reddiderunt Philisthiim pro delicto, Domino: Azotus unum, Gaza unum, Ascalon unum, Beth unum, Accaron unum. » Azotus enim interpretatur ignis, Gaza vero fortitudo ejus, sive divitiae. Ascalon quippe pondera
Abbreviated transcription (Latin):
quasi suꝑ impositã archam dñi portant. Plaustrũ uͦ illud in
auo archa gestabat᷑. crucis xp̃i innuebat mysteriũ: unde &
ueritas ait. Siqͥs uult pͦt me uenire ab neget semet ipsũ & tol¬
foris carnalib affectib ligant᷑. sed ñ declinant a recto itinere
quia archã dei portant᷑ in mente. Ecce etenĩ uaccȩ bechsa¬
mis ꝑgunt. Bechsamis qͥppe dicit᷑ domus pͦanis. Et ꝓpħa ait
bitationẽ tendimꝰ. dignum ẽ. ꝓfecto ut de. dei itinere ꝓcar na¬
libus affectib ñ declinemus. Tota enĩ uircute pensandũ est
qͦd uaccȩ dĩ plaustro suppositȩ ꝑgunt & ingemunt. dant ab
in timis mugitꝰ: & cam̃ de itinere ñ deflectunt gressus. Sic ni¬
mirum p̃dicatores dĩ. sic fideles quiq eẽ. intra scãm eccłam
debent: ut compatiant᷑ ꝓximis ꝑ caritatẽ. & tamen de uia dei
non exorbitent ꝑ confessionẽ. Ded & satrapȩ philistinorũ seque¬

Expanded text:
quasi superimpositam arcam Domini portant. Plaustrum vero illud, in quasi superimpositam arcam Domini portant. Plaustrum vero illud, in quo arca gestabatur, crucis Christi innuebat mysterium. Unde et Veritas ait: « Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tolforis carnalibus affectibus ligantur, sed non declinant a recto itinere, quia arcam Dei portant in mente. Ecce enim vaccae Bethsamis pergunt. Bethsamis quippe dicitur domus solis, et Prophetbitationem tendimus, dignum profecto est, ut de Dei itinere pro carnalibus affectibus non declinemus. Tota enim virtute pensandum est, quod vaccae Dei plaustro suppositae pergunt et gemunt, dant ab intimis mugitus, et tamen de itinere non deflectunt gressus. Sic nimirum praedicatores sancti, sic fideles quique intra sanctam Ecclesiam debent ut compatiantur proximis per charitatem, et tamen de via Dei non exorbitent per confessionem. « Sed et satrapae Philisthinorum seque
Abbreviated transcription (Latin):
est. ꝑ hos ẽnĩ homoaut bene oꝑando dĩ prȩcepta ad implec
aut praue. uiuendo diabolo satisfacit. Sequitur. Nunc ergo
arripite & facite plaustrũ nouũ. & duas uaccas fȩtas quib ñ:
impositũ iugum iungite plaustro: & recludite uitulos earũ
domi. Tolletisq archam dñi. & ponetis in plaustrũ. & relioͤ¬
ec gͥ quanquã historiȩ seriem prȩt̾mittamus enucleandan
quia luce clarius patet : tam̃ ne. alicui ludus ẽẽ. udeat᷑
ponentes pandamꝰ. Quid gͥ uaccȩ allophilorũ archam dĩ ge¬
stantes nͥ figurã scõrum ac fideliũ renunciantium scło p̾figu¬
rabant: Qui nullũ delicti iugũ traxerunt. neq ullo pare̾n
de talib dr̃. Qui dicunt p̾atri suo & matri nescio uos: & nesci¬
erunt. lugũ qͦo ab eisdẽ uaccis uehebat᷑. sacrȩ scripturȩ prȩ¬
tendebat dacramentũ. Cui om̃s scĩ oboedientes dũ obtẽperant

Expanded text:
est. Per hos enim homo, aut bene operando praecepta Dei adimplet, est. Per hos enim homo, aut bene operando praecepta Dei adimplet, aut prave vivendo diabolo satisfacit. Sequitur: arripite et facite plaustrum novum unum et duas vaccas fetas quibus non est inpositum iugum iungite in plaustro et recludite vitulos earum domi tolletisque arcam Domini et ponetis in plaustro e quanquam historiae seriem praetermittamus enucleandam, quia luce clarius patet, tamen ne alicui ludus esse videatur, ponentes, pandamus. Quid igitur vaccae Allophylorum arcam Dei gestantes, nisi figuram sanctorum ac fidelium renuntiantium saeculo praefigurabant? qui nullum delicti jugum traxerunt, neque ullo parentede talibus dicitur: « Qui dicunt patri suo et matri, Nescio vos, et nescierunt . » Quid ab eisdem vaccis vehebatur: sacrae Scripturae praetendebat sacramentum, cui omnes sancti obedientes, dum obtemperant
Abbreviated transcription (Latin):
philistinorũ septem mensibus. Hoc enĩ tempꝰ ꝓpter uniuersi¬
tatem temporũ quȩ seꝑtenario numero dierũ discurrit. signi¬
icat testamentũ dñi usq ad consũmationẽ scłi ingentib ꝑman¬
urum. Deinde seqͥtur qualit̾ inito consilio quinq anos aureos
uxta numerũ ciuitatũ suarum obtulerunt᷑ archȩ. Patet enim
litterȩ sensus. Ded tamen aliquid significationis habet: quia
quosdã significat qͥ post idola penitentiã gerunt. Illi enĩ
anos aureos atq mures aureos ad archã dnũ offerunt. qui
ꝑ flagella agnita uircute eiꝰ ꝓ transactis peccatis & idolorũ
cultura pęnitudinẽ gerentes: ꝑ uerã confessionem dõ głam re¬
dunt. Et licet coacti studiũ uitȩ suȩ ad meliora conuertunt.
cognoscentes se flagella dñi atq plagas iuste ꝑpeti adño. Unde
qͥnq ciuitates philistinoꝵ. quinq corporis sensus id ẽ. uisũ
auditum. gustũ. odoratũ. & tactũ. figuram habuisse ñ dubiũ

Expanded text:
Philisthinorum septem mensibus. » Hoc enim tempus propter universitatem temporum quae septenario numero discurrit significat Testamentum Domini usque ad consummationem saeculi in gentibus permansurum. Deinde sequitur qualiter inito consilio, quinque anos aureos, juxta numerum civitatum suarum, obtulerunt arcae. Patet enim litterae sensus, tamen aliquid significationis habet: quia quosdam significat qui post idola poenitentiam gerunt. Illi enim aureos anos atque mures aureos, ad arcam Domini offerunt, qui per flagella agnita virtute ejus, pro transactis peccatis, et idolorum cultura poenitudinem gerentes, per veram confessionem Deo gloriam reddunt. Et licet coacti studium vitae suae ad meliora convertunt, cognoscentes se flagella Domini atque plagas juste perpeti a Domino. Unde quinque civitates Philisthinorum, quinque corporis sensus, id est visum, auditum, gustum, odoratum, et tactum, figuram habuisse non dubium
Abbreviated transcription (Latin):
afacieeoꝵ discessert. qͦd plenius in ȩccłastica hystoria declarat᷑
ne bethcar ubi cesist interp̃tatur domꝰ agnitionis sie dorã
agu eeclam p̃figurauit illius de quo ioħs ait Ecce agnꝰ dei ecce &
bethear quȩ int̾pretatur domꝰ agnitionis. quia tam diu p̃dicato¬
res ꝑsecutisunt quousq om̃is error expurgaret᷑ & uere dsagnos.¬
ceretur. Sequit᷑. Tulit autẽ samuel lapidem unũ & posuit eũ
Inter masphat et int̾ sen: & uocauit nomen eiꝰ lapis adiutorii:¬

Expanded text:
storia declaratur. Unde Bethchar, ubi caesi sunt, interpretatur domus agnitionis, sive domus agni, Ecclesiam praefiguravit illius de quo Joannes ait: « Ecce Agnus Dei, ecce qui Bethchar, » quae interpretatur domus agnitionis, quia tandiu praedicatores persecuti sunt, quousque omnis error expurgaretur, et vere Deus agnosceretur. Sequitur: « Tulit autem Samuel lapidem unum, et posuit eum inter Masphath et inter Sen; et vocavit nomen e
Abbreviated transcription (Latin):
da. & uniusorum st̃ calcanda despectu. Sic & beatꝰ iob dixit
clux uultꝰ mei ñ cadebat in terrã. Quia nimirũ in tanta
grauitate uultũ tenere consueuerat: ut nunꝙͣ contẽꝑtibili
eticia solueret᷑. Sed quotienscunq hilariorem se p̃sentib
exhiberet. certa semꝑhoc causa utilitatis eoꝵ faceret. Dequo &
aiectitur. Et cognouit uniuersus isrł adan usq bersa¬
bee qͦd fidelis samuel ꝓpheta eẽt. dñi. Per terminos iudee
terrȩ descriptos. uniuersitatẽ plebis paritꝰ comp̃henditꝰ. Dan
uieulus ẽ. inqͥrto miliario a paneadȩ euntib drũ: qusq
hodie terminꝰ ⁊ iudeȩ ꝓuinciȩ contra septẽtrionem. de quo
e lordanis flumen erũpens: aloco sortitus ẽ. nomen. Bersa¬
bee similit᷑ uicus ẽ. in tribu iudȩ in tricesimo ab hebron mi¬
isrł: qͦd ꝑcutiendi eẽnt. a philistris ꝓpt̾ peccata filiorũ heli. Et

Expanded text:
da, et universorum sunt calcanda despectu, sicut et beatus Job dixit: da, et universorum sunt calcanda despectu, sicut et beatus Job dixit: Et lux vultus mei non cadebat in terra; qui nimirum in tanta gravitate vultum tenlaetitia solveretur. Sed quotiescunque hilariorem se praesentibus exhiberet certa semper hoc causa utilitatis eorum faceret. De quo et annectitur: « Et cognovit universus Israel, a Dan usque Bersabee, quod fidelis Samuel propheta esset Domini. » Per terminos terrae Judaeae descriptos, universitatem plebis pariter comprehendit. Dan viculus est in quarto milliario a Paneade euntibus Tyrum, qui usque hodie terminus est Judaeae provinciae contra septentrionem. De quo et Jordanis flumen erumpens a loco sortitus est nomen. Bersabee similiter vicus est in tribu Judae in tricesimo ab Hebron miIsrael, quod percutiendi essent a Philisthaeis propter peccata filiorum Heli. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpheta. dux. & Iacerdos. Nescire dñm dicitur samuel: quia
ꝓpheciȩ mysteriũ necdũ ei sermo dñi reuelatꝰ fuerat. Nã comꝰ¬
bum in isrł: qͦd quicunq audierit cinnient ambe aures eiꝰ. Hoc
in loco cõminatio dei ẽ. suꝑ heli & suꝑ domũ eius. eo qͦd in peccato
filiorũ heli archa dei caperet᷑ & isrł rueret. et eiꝰ filu interi¬
rent: & domꝰ heli sacerdotio domꝰ dñi pͥuaretur. & ob id fa¬
ctum: audientiũ aures cinnirent. stupore uehemert
reuit autẽ samuel & dñs erat cum eo: & ñ cocidit ex om̃ib uer.¬
biseiꝰ in terram. Qed dictũ÷ de samuele postquã uerba diui¬
ni oraculi quȩ nocte acceꝑat mane retulit heli. & ñ cecidit
&r om̃ib uerbis eiꝰ interrã: significat qͥa nichil exhis quȩ locu¬
tus .ũ. irritum fuit. sed omia sund rebus completa quȩ dixitꝰ.
adunt nanq in terrã uerba suꝑuacua quȩ ꝓnichil haben¬

Expanded text:
propheta, dux, et sacerdos. Nescire Dominum dicitur Samuel, quia propheta, dux, et sacerdos. Nescire Dominum dicitur Samuel, quia prophetiae mysterium necdum ei, vel sermo Domini revelatus fuerat. Nam combum in Israel: quod quicunque audierit, tinient ambae aures ejus. » Hoc in loco comminatio Dei est super Heli, et super domum ejus: eo quod in peccato filiorum Heli arca Dei caperetur, et Israel rueret, et ejus filii interirent, et domus Heli sacerdotio domus Domini privaretur; et ob id factum, audientium aures tinnirent stupore vehementi. « Crevit autem Samuel, et Dominus erat cum eo, et non cecidit ex omnibus verbis ejus in terram. » Quod dictum est de Samuele, postquam verba divini oraculi, quae nocte acceperat, mane Heli retulit: « Et non cecidit ex omnibus verbis jus in terra. Significat quia nihil ex iis quae locutus est irritum fuit, sed omnia sunt rebus completa quae dixit. Cadunt namque in terra verba supervacua, quae pro nihilo haben
Abbreviated transcription (Latin):
antequã extingueretur: quia nec fulgorẽ miraculoꝵ quȩ ab
eo fulgebant intelligere. nec doctrinam eiꝰ corde intimo caꝑe
potuerunt. donec ipsũ sacerdotium simul cũ templo & populo
funditꝰ euerteretur. de quib etiã adhuc in ꝑsona heli dicitei
ccirco iuraus domu heli: qd non ex piet᷑ in̾iquitas domus eiꝰ ui¬
ctimis & munerib usq in ȩternũ. Quia peccatũ sacerdotum
uideorũ quod in xp̃o admiserunt. uidelicet quia ñ solum con¬
tẽpserunt sed etiam crucifixert: uiccimis atq sacrificus legal¬
bus usq in et̃num expiari ñ potest. Samuel autẽ dor miebat
in cẽplo dru ubi erat archa dei: & uocauit dñs samuel. Qui
respondens aio. Ecce ego. & reqͥre usqueqͦ ait. Porro samuel no¬
dum sciebat dñm. neq reuelatꝰ fuerat ei sermo dñi. Quod ter
dñs samuelẽ uocauit. p̃figurabatur qͦd ipse puer futurꝰ erat

Expanded text:
« antequam exstingueretur, » quia nec fulgore miraculorum, quae ab « antequam exstingueretur, » quia nec fulgore miraculorum, quae ab eo fulgebant, intelligere, nec doctrinam ejus corde intento capere potuerunt, donec ipsum sacerdotium simul cum templo et populo funditus everteretur. De quibus etiam adhuc in persona Heli dicitur: « Idcirco juravi domui Heli, quod non expietur iniquitas domus ejus victimis et muneribus, usque in aeternum, » quia peccatum sacerdotum Judaeorum quod in Christo admiserunt, videlicet quia non solum contempserunt, sed etiam crucifixerunt, victimis atque sacrificiis legalibus usque in sempiternum expiari non potest. « Samuel autem dormiebat in templo Domini, ubi erat arca Dei. Et vocavit Dominus Samuel. Qui respondens, ait: Ecce ego, » et reliqua usquequo ait, « porro Samuel necdum sciebat Dominum, neque revelatus fuerat ei sermo Domini. » Quod ter Dominus Samuelem vocavit, praefigurabatur quod ipse puer futurus erat
Abbreviated transcription (Latin):
uerant: nec poterat uidere lucernã dei cũ arderet in ta¬
bernaculo. antequã lux diurna fieret. quando cadem ex¬
tinguenda erat. lucerna sic̃ ꝑ moysen p̾cipitur ut eade m
lucerna luceret. usq mane. Legẽ librum exodi. Siue hoc
significat qd in cecitate sua ipse heli ꝑmaneret. donec fundu
cum ꝓlesua extingueret᷑ hoc ẽ. uita careret corporali. Mistr¬
ce autẽ. cecitas heli significat cecitatẽ cordis iudeorũ. Lucer¬
na quippe dĩ. dñs deus nr intelligendusẽ. Seimusenĩ quia
in lucerna testa exteriꝰ. & lumen interius ẽ. Ipse nanq ꝑͥ pro¬
phetam dicit. Ex aruit uelut testa uirtꝰ mea. Quid ꝑtestam
nisi corpus ipsiꝰ accipitur: In qua testa lumen diuinitatis ex¬
tidit. & flãma uirtutũ atq miraculoꝵ effulsit. Cuiꝰ utiq iux¬
cutes atq miracula pͥncipes seu sacerdotes iudeoꝵ dũ creder
contẽpserunt: lumen ueritatis in eis extinctũ est. Et bene ait.

Expanded text:
verant, nec poterat videre lucernam Dei, cum arderet in taverant, nec poterat videre lucernam Dei, cum arderet in tabernaculo antequam lux diurna fieret, quando eadem exstinguenda erat lucerna, sicut per Moysen praecipitur, ut eadem lucerna luceret usque mane, legibus Exodi . Sive hoc significat, quod in caecitate sua ipse Heli permaneret, donec funditus cum prole sua exstingueretur, hoc est, vita careret corporali. Mystice autem caecitas Heli significat caecitatem cordis Judaeorum. Lucerna quippe Dei, Dominus noster intelligendus est. Scimus enim quia in lucerna testa exterius, et lumen interius est. Ipse namque per Prophetam dicit: « Exaruit velut testa virtus mea . » Quid per testam, nisi corpus ipsius accipitur? in qua testa lumen Divinitatis exstitit, et flamma virtutum atque miraculorum effulsit. Cujus utique virtutes atque miracula, principes seu sacerdotes Judaeorum, dum credere contem pserunt, veritatis lumen in eis exstinctum est. Et bene ait,
Abbreviated transcription (Latin):
festa: quia uidelicet ꝓphetia ñ ꝑlene manifestabat᷑. Propter
peccata enĩ populi & eorũ qͥ prȩfuert. popło: iam ñ manifesta¬
bantur uisiones sicut patrib eorũ. Ecce iuxta historiã. Cȩterũ
iuxta sp̃ualem intelligentiã bene dicitũr puer autẽ samuel
ministrabat dño corã heli: quia unigenitꝰ filius dĩ patris quẽ
ꝑsamuelẽ significari diximꝰ qui inter pretat᷑ nomen eius deus.
in om̃ib uoluntatẽ pat̾ris apparens in carne exhibuit sic̃ ipse
ait. Non ueni facere uoluntatẽ meam: sed eius qui misit me
nde bene additur corã heli: quia sacerdotiũ iudeorum mox
noluit. destruere antequã uerum sacerdotiũ appareret
nde & subiungit᷑. Et sermo eiꝰ erat preciosus quia p̾dicat io
eius fidelibus amabilis atq preciosa erat. infidelibus uͦ
dͥespecta. de quib ꝑsignificationẽ subiungit᷑. faccum ẽ
gͦ in die quadã heli iacebat in loco suo. & ocłi eius caliga

Expanded text:
phetia non plena manifestabatur. Propter peccata enim populi, et eorum qui praefuerunt populo, jam non manifestabantur visiones, sicut patribus eorum. Ecce juxta historiam. Caeterum juxta spiritualem intelligentiam bene dicitur. « Puer autem Samuel ministrabat Domino coram Heli. » Quia unigenitus Filius Dei Patris, quem per Samuelem significari diximus, qui interpretatur nomen ejus Deus, in omnibus voluntatem Patris apparens in carne exhibuit. Sicut ipse ait: « Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui misit me . » Unde bene agitur, « coram Heli, » quia sacerdotium Judaeorum mox noluit destruere, antequam verum sacerdotium appareret; unde et subjungitur, « et sermo ejus erat pretiosus, » quia praedicatio ejus fidelibus amabilis atque pretiosa erat, infidelibus vero despecta. De quibus per significationem subjungitur: « Factum est ergo in die quadam, Heli jacebat in loco suo, et oculi ejus c
Abbreviated transcription (Latin):
teste maiores animȩ st̃: colles uͦ. minores. Seu etiã gabaa ubi elea¬
zar filiꝰ aminadab sacerdos constituit᷑ ut custodiat archã dñi. int̾¬
pretat᷑ collis uł sullimitas. eleazar adiutoriũ dicitur. Et bene a ui
custodit archã dñi adiutoriũ interp̃tatur. qͥa sc̃i uiri quicquid
boni babent ñ adsȩ sed ad dñm referunt: unde apłs. Fiduciã inqͥt

Expanded text:
teste, majores animae sunt; colles vero minores. Seu etiam Gabaa, ubi Eleateste, majores animae sunt; colles vero minores. Seu etiam Gabaa, ubi Eleazar filius Aminadab sacerdos constituitur, ut custodiat arcam Domini, interpretatur collis, vel sublimitas. Eleazar adjutorium dicitur: et bene qui custodit arcam Domini, adjutorium interpretatur, quia sancti viri quidquid boni habent, non ad se, sed ad Dominum referuntur. Unde Apostolus: « Fiduciam
Abbreviated transcription (Latin):
latus samuelis aͥ iosepho teste. xͦiͫ. annis completꝰ ẽ: & primo
aempore regni saul qͥ eodẽ hystorico affirmante .xx. annis te¬
nuit: nullus sc̃ẽ hystoriȩ curiosus ignorat. Nanq pͦtmodum
ad ꝑsequendũ dauid innoxiũ et iustũ: necesse erat parte̾ mili¬
tiȩ uel plebis eiꝰ non nullã maliciȩ illiꝰ extitisse complicẽ. his¬
enim iuxta hystoriã prȩlibatis. qͥd mystice significet qͦd archa
uenit in chariathiarĩ & intulerunt eã in domũ aminadab in
gabaa: & ex qͣ die mansit ibi multiplicatist̃ dies. enucleare cona¬
bimur. Aminadab enĩ in cuiꝰ domũ uenit archa. pater m̃s spon¬
caneus int̾pretatur: significat popłm gentiũ. cuius dñs pat̾ grãm¬
testamenti contulit. Qͥ cũ psalmista dicere potest. uoluntarie
sacrificabo tͥ. et confitebor nomini tuo dnẽ q̃m bonũ est. Gabaauͦ
collis dicit᷑. animas significat humiliũ de quib dr̃. Suscipiant
montes pacẽ popło. & colles iusticiã. Montes enĩ beato Augustino

Expanded text:
latus Samuelis, qui Josepho teste, duodecim annis completus est; et primo tempore regni Saul, quod, eodem historiographo affirmante, viginti annis tenuit, nullus sanctae historiae curiosus ignorat. Namque postmoduad persequendum David innoxium et justum, necesse erat partem militiae vel plebis ejus nonnullam malitiae illius exstitisse complicem. ce significet, quod arca venit in Cariathiarim, et intulerunt eam in domum Aminadab in Gabaa, et ex qua die mansit ibi multiplicati sunt dies, enucleare conabimur. Aminadab enim, in cujus domum venit arca, pater meus spontaneus interpretatur. Significat populum gentium, cuiista dicere potest: « Voluntarie sacrificabo tibi et confitebor nomini tuo, Domine, quoniam bonum est . » Gabaa vero collis dicitur, et animas significat humilium de quibus dicitur: « Suscipiant montes pacem populo, et coles justitiam . » Montes enim, Augustino