comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sis dieb theodericus¬
rex ingressus aruernũ t̾ritoriũ
om̃na ext̾minabat
cuncta deuastabat. Cumq in ar¬
thonensis uici prata castra metas¬
set: ante dictus senex ad occursum
eiꝰ ꝓperat. qͣi ꝓ popło rogaturus.
Ingressusq castra mane. rege adhuc
intentoriis dormiente: sigiualdi
papilionẽ qui primꝰ post eũ habe¬
batur aggressus ẽ. Et dũ de hac cap¬
tiuitate conq̃reret᷑: sigiualdus
ut ablutis aqua manib merũ di¬
gnaret᷑ acciꝑe dep̃cabat᷑ dicens. Mag¬
nũ mͥhõdie gaudiũ cõmodũq diui¬
na pietas p̃stat: si infra tentorii mei
septa facta oratione potũ dignaris
acciꝑe. Audierat enĩ famã scĩtatis eiꝰ:
iccirco et honorẽ ei ꝓ dei reu̾entia im¬
pendebat. Qͦ d ille diu̾sis modis extu¬
sans asserebat hoc ñ posse fieri. quia
inquit nec hora debita eẽt. nec regi
dignũ p̃buisset occursũ. Et qd̃ his
om̃ib pociꝰ erat: necdũ ad huc dño
psalmoꝵ decantationẽ debitã exol¬

Expanded text:
is diebus Theodericus ingressus Arvernum terminum , omnia exterminabat, cuncta devastabat. Cumque in Arthonensis vici pratis castra metasset, antedictus senex ad occursum ejus properat, quasi pro populo rogaturus: ingressusque castra mane, rege adhuc in tentoriis dormiente, Sigivaldi papilionem, qui tunc primus cum eo habebatur aggressus est: et dum de hac captivitate conqueritur, Sigivaldus ut, ablutis aqua manibus, merum dignaretur accipere deprecatur, dicens: Magnum mihi hodie gaudium commodumque divina pietas praestat, si infra tentorii mei septa, facta oratione, potum dignaris accipere. Audierat enim famam sanctitatis ejus, idcirco et honorem ei pro Dei reverentia impendebat. Quod ille diversis modis excusans, asserebat hoc non posse fieri: Quia, inquit, nec hora debita esset, nec regi dignum praebuisset occursum, et, quod his omnibus potius erat, nec dum adhuc Domino psalmorum decantationem debitam exsol
Abbreviated transcription (Latin):
ita escidit. ut ⁊ aurũ qd̾ his datũ
fuerat.⁊ om̃nia que ceꝑant milita¬
ria signa reuocaret. Ita t̾cio triũ¬
phans urbẽ ingressus ẽ. ⁊ appellatꝰ
scd̃s romulus qͣi ⁊ ip̃e patrie conditor.
Circa hec tempora. hester historia¬
putat᷑ conscripta. Plato quoq phi¬
losophus his fuisse tp̃rib ꝑhibetur.

Expanded text:
ita cecidit ut aurum, quod ipsi datum ita cecidit ut aurum, quod ipsi datum fuerat, et omnia, quae ceperant, militaria signa revocaret. ita tertio triumphans urbem ingressus est et appellatus secundus Romulus quasi et ipse patriae conditor. || circa haec tempora Hester putatur historia conscripta. || Plato quoque philosophus his fuisse temporibus perhibetur
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ ꝑdiderunt. fidene capta et
excisasPost .xxͥ. uide aunos ueien¬
tani rebellauert̃. Dictator contra
ipsos missus ẽ furiꝰ camillus. Qui
primũ eos uicit acie. mox etiã ci¬
uitatẽ. diu obsidens cepit antiqͥssi¬
mũ italie. atq dicissimã. Postea
cepit ⁊ faliscos/ non minꝰ nobilẽ
ciutatẽ: s cõmota ẽ ei inuidia
qͣr p̃dã male diuisisser. dãpnat᷑q
ob eam causã. ⁊ expulsus ẽ a ciuita¬
te ¶Scatm galli senones. ad urbẽ
uenerunt:⁊ uictos romanos .xͦi.
miliario a roma. apud flumen
alliam secuti etiã urbẽ occupa¬
uert̾: neq defendi quicquã nͥ
capitoliũ potuit. Quod cum diu
obsedissent ⁊ iã romani fame la¬
borarent: a camillo qui ĩ uicina
ciuitate exulabat gallis suꝑuen¬
tũ ẽ. grauissimeq ab eo uicti st̃.
Postea tam̃ accepto etiã auro mille li¬
brarũ ne capitoliũ obsiderent. reces
serunt. S secutus ẽ eos camullus: et¬

Expanded text:
regem perdiderunt. Fidenae captae et regem perdiderunt. Fidenae captae et excisae. Post viginti inde annos Veientani rebellaverunt. dictator contra ipsos missus est Furius Camillus, qui primum eos vicit acie, mox etiam civitatem diu obsidens cepit antiquissimam Italiae atque ditissimam. postea cepit et Faliscos, non minus nobilem civitatem. sed commota est ei invidia, quasi praedam male divisisset, damnatusque ab ea causa et expulsus est civitate. statim Galli Senones ad urbem venerunt et victos Romanos undecimo miliario a Roma apud flumen Alliam secuti etiam urbem occupaverunt, neque defendi quicquam nisi Capitolium potuit; quod cum diu obsedissent et iam Romani fame laborarent, a Camillo, qui in vicina civitate exulabat, Gallis superventum est gravissimeque victi sunt. postea tamen accepto etiam auro mille librarum, ne Capitolium oserunt. Sed secutus eos Camillus
Abbreviated transcription (Latin):
tatã accepit: ⁊ cesis hostib libe¬
ra uit ex̾citũ. Iugũꝙ boũ eqͥs
ĩpo  suit uictoriãꝙ qͣĩ stiuam te¬
uenͤ subiugatos hostes pre se pͥmꝰ
du ob consulib .x. factist̃ qui
sũ mã potestatẽ haberent: ac
decẽ uiri nominati sunt. S cũ pͥmo
anno bñegissent: scd̾o ex his appĩ
claudiꝰ uirginii. cuiꝰdã qui hone¬
stis iam stipendiis contͣ latinos in
monte algido militabat. filiã uir¬
ginẽ corrũꝑe uoluit. Quã pat̾ oc¬
cidit ne a decẽ uiris stuprũ sustine¬
rer: ⁊ egressus ad mulites mouit tu
multũ. Sublata ẽ gͥ decem uiris
potestas: ip̃iq dampnati sunt.
Anno. ccc .uiͦi. ab urbe condita
fidenates contra romanos rebel¬
lauert̾. Auxiliũ his p̃stabant. uei¬
entes: ⁊ rex uelentiũ tolunnius.
Que ambe ciuitates tam uicine ur¬
miliario absint. Conuinxerunt se
his. et uulsci: s maierto emilio di.¬
ctatore.⁊ lucio quincio ciucinna¬
to magistro equitũ uinctis c etiã

Expanded text:
 caesis hostibus liberavit exercitum || iugumque boum Aequis imposuit victoriamque quasi stivam tenens subiugatos hostes prae se primduobus consulibus decem facti sunt, qui summam potestatem haberent ac decemviri nominati sunt, sed cum primo anno bene egissent, secundo unus ex his, Ap. Claudius, Virginii cuiusdam, qui honestis iam stipendiis contra Latinos in monte Algido militabat, filiam virginem corrumpere voluit; quam pater occidit, ne stuprum a decemviro sustineret, et regressus amultum. sublata est decemviris potestas ipsique damnati sunt. Anno CCCXV ab urbe condita Fidenates contra Romanos rebellaverunt. auxilium his praestabant Veientes et rex Veientium Tolumnius, quae ambae cimiliario absint. coniunxerunt se his et Vulsci. sed Mam. Aemilio dictatore et L. Quintio Cincinnato magistro equitum victi, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quit occidi possũ. Nam certe ad
hoc ista in hanc patriã femina ue¬
nit: ut tuis debeat nuptiis copu¬
lari. Qd̃ ita quoq post factũ est.
Hoc tp̃r quã ob causã incertũ. an¬
sul cognatꝰ regis authari apud ue¬
rouã est interfectus.

Expanded text:
quid, 'occidi possum; nam certe ad quid, 'occidi possum; nam certe ad hoc ista in hanc patriam femina venit, ut tuis debeat nuptiis copulari'. Quod ita quoque post factum est. Hoc tempore, quam ob causam incertum est, Ansul, cognatus regis Authari, aput Veronam est interfectus.
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe gunduasdo ad itatiã confu¬
git: seq aduentare authari suo
sponso nunciauit. Cui statim ille
obuiã cũ magno apparatu nupti¬
as celebraturꝰ in campũ sardis qͥ
suꝑ ueronã ẽ occurrens: eandem
cunctis letantib inconiugiũ idus
maias accepit. Erat aũ tunc ibi int̾
cet̾os langobardoꝵ duces agualfꝰ
dux taurinensiũ ciitatis. Quo
in loco cũ ꝑturbato aere lignum
quoddã qd in regiis septis situme
rat. cũ magno tonitruoꝵ fragore
ui fulminis ictũ fuisset. habebat tc̃
agiulfus quendã de fuis aruspicẽ
puerũ. qui ꝑ artẽ diabolicã quid
futurũ portenderẽt ictus fulminis
intelligebat. Qui secrete cũ agilul¬
sus ad requisita nature resideret:
eidẽ dixit. Mulier ista que mͦ nr̃o
regi nupsit: tua si post multum
tempus conuix futura ẽ. Qd̾ ille
audiens: caput se ei amputaturũ
si de hac re ampliꝰ aliquid diceret
cõminatꝰ ẽ. Ciui ille. Ego quidẽ in¬

Expanded text:
nomine Gundoald ad Italiam confunomine Gundoald ad Italiam confugiit seque adventare Authari suo sponso nuntiavit. Cui statim ille obviam cum magno apparatu nuptias celebraturus in campum Sardis, qui super Veronam est, occurrens, eandem cunctis laetantibus in coniugium Idus Maias accepit. Erat autem tunc ibi inter ceteros Langobardorum duces Agilulf dux Taurinensium civitatis. Quo in loco cum perturbato aere lignum quoddam, quod in regiis septis situm. erat, cum magno tonitruorum fragore vi fulminis ictum fuisset, habebat tunc Agilulf quendam de suis aruspicem puerum, qui per artem diabolicam, quid futurum portenderent ictus fulminum, intellegebat. Qui secrete, cum Agilulf ad requisita naturae resideret, eidem dixit: 'Mulier ista, quae modo regi nostro nupsit, tua non post multum tempus coniux futura est'. Quod ille audiens, caput se eius amputaturum, si hac de re amplius aliquid diceret, comminatus est. Cui ille: 'Ego quidem', in
Abbreviated transcription (Latin):
nere debeat regnũ: et tuo sociari
coniugio. Erat au̾ tunc authari
uiuenili etate. floridus. statura
decens. candido crine ꝑfusus:⁊
satis decorus aspectu. Qui mox are¬
ge cõmeatu accepto iter patriam
reu̾suri arripiunt: deq norico¬
rũ finib festinant᷑ abscẽdunt. No¬
ricoꝵ siquidẽ ꝓuincia quã baio¬
arioꝵ ppłs inhabitat. ht̃ ab orien¬
te pannoniã. ab occidente sueurã.
ameridie italiã. ab aquilonis
uͦ parte danubii fluenta. Igitur
autharicũ iam ꝓpe italie fines
uenisset. setũq eos adhuc quieũ
deducebant baioarios haberet.
ererit se quantũ suꝑ equũ cui
p̃sidebat potuit: ⁊ toto annisu
securicłam quã manu gestabat
marborẽ que ꝓximior aderat fi¬
xit: eamq fixam reliquit. adi¬
clens hec insuꝑ uerba. talem au¬
thari feritatem facere solet.
Cũq hoc dixisset: tc̃ intellexe
tiõ garibaldo regi aduenisset.
theude linda eiꝰ filia cũ suo g̾mano

Expanded text:
nere debeat regnum et tuo sociari nere debeat regnum et tuo sociari coniugio', Erat autem tunc Authari iuvenali aetate floridus, statura decens, candido crine perfusus et satis decorus aspectu. Qui mox, a rege comeatu accepto, iter patriam reversuri arripiunt deque Noricorum finibus festinanter abscedunt. Noricorum siquidem provincia, quam Baioariorum populus inhabitat, habet ab oriente Pannoniam, ab occidente Suaviam, a meridie Italiam, ab aquilonis vero parte Danuvii fluenta. Igitur Authari cum iam prope Italiae fines venisset secumque adhuc qui eum deducebant Baioarios haberet, erexit se quantum super equum cui praesidebat potuit et toto adnisu securiculam, qua manu gestabat, in arborem quae proximior aderat fixit eamque fixam reliquit, adiciens haec insuper verbis: 'Talem Authari feritam facere solet'. Cumque haec dixisset, tunc intetio Garibaldo regi advenisset, Theudelinda, eius filia, cum suo germano
Abbreviated transcription (Latin):
sisset. eamq authari ut erat sa¬
tis elegantis forme tacito nutu
contemplatꝰ eẽt. eiq satis ꝑ om̃ia
cõplaciuisset: ait ad regem. Qa
talem filie ur̃e ꝑsonã cernimus
ut eam m̃ito reginã nr̃am fieri
optemꝰ: si placet ur̃e potestati. a
eius manu sic̃ nob̾ postea factuta
est iuni poculũ sum̾e p̃optamꝰ
Cũq rex ut id fieri debetet
annuisset: illa accepto uni pocło
priꝰ ei qui senior ẽẽ uidebat᷑ ꝓpina¬
uit. Deinde cũ authari quem suũ
ẽẽ sponsũ nesciebat porrexisset. il¬
le postqͣm bibit dũ poculũ redd̾et
eiꝰ manũ nemine animadũtente
digito tetigit: dexterãq suã sibi
a fronte ꝑuasum ac faciem ꝓduxit.
Illa hoc sue nutͥci rubore ꝑfusa nũ¬
ciauit. Cui nutrix sua ait. Iste nͥ rex
ip̃e et sponsus tiuis ẽẽt. de om̃ino tan¬
gere ñ auderet. S interim sileamꝰ:
ne hoc pat̾ tuo fiat cognitũ. Re
enĩ uera digna ꝑsona est que te¬

Expanded text:
sisset, eamque Authari, ut erat sasisset, eamque Authari, ut erat satis eleganti forma, tacito nutu contemplatus esset, eique satis per omnia complacuisset, ait ad regem: 'Quia talem filiae vestrae personam cernimus, ut eam merito nostram reginam fieri optemus, si placet vestrae potestati, de eius manu, sicut nobis postea factura est, vini poculum sumere praeoptamus'. Cumque rex id, ut fieri deberet, annuisset, illa, accepto vini poculo, ei prius qui senior esse videbatur propinavit. Deinde cum Authari, quem suum esse sponsum nesciebat, porrexisset, ille, postquam bibit ac poculum redderet, eius manu, nemine animadvertente, digito tetigit dexteramque suam sibi a fronte per nasum ac faciem produxit. Illa hoc suae nutrici rubore perfusa nuntiavit. Cui nutrix sua ait: 'Iste nisi ipse rex et sponsus tuus esset, te omnino tangere non auderet. Sed interim sileamus, ne hoc patri tuo fiat cognitum. Re enim vera digna persona est, quae te
Abbreviated transcription (Latin):
thari legatos post hec ad baioa.¬
riãmisit qui goribaldi eorũ regissi¬
liam sibi in matͥmonio pet̾ent. Quox
ille benigne suscipiens: theodelinꝰ.
dã filiã suã authari se daturũ ꝓmi¬
sit. Qͥ legati reu̾tentes cũ hec autha¬
ri nunciassent: ille ꝑ semet ip̃m
sponsam suã uidere cupiens. pau.¬
cis secũ s expeditis ex langobardis
adhibitis. unũ sibi fidelissimũ
qͣi seniorẽ secũ ducens. sine mora
ad baioariã ꝑrexit. Qͥ cũ in con¬
spectu goribaldi regis uixta mox̾
legatorũ introducti eẽnt. et isqͥ
cum authari qͣi senior uenerat.
post salutationẽ uerba ut morisẽ
intulisset: authari cũ a nullo illꝰ
gentis cognosceret᷑. ad regeni ga¬
ribaldũ ꝓpinquiꝰ accedens aut. hĩs
m̃s authari rex ꝓprie nos obhoc
direxit. ut ur̃am filiã ip̃iꝰ sponlã
que nr̃a dña futura ẽ debeã con¬
spic̾e: ut qualis eiꝰ forma sit mer
ualeã dño certiꝰ intiare. Cũq
rex audiens hec filiã uenire ius¬

Expanded text:
thari legatos post haec ad Bajoariam misit, qui Garibaldi eorum regis filiam sibi in matrimonium peterent. Quos ille benigne suscipiens, Theudelindam suam filiam Authari se daturum promisit. Qui legati revertentes cum haec Authari nuntiassent, ille per semetipsum suam sponsam videre cupiens, paucis secum, sed expeditis ex Langobardis adhibitis, unumque sibi fidelissimum, et quasi seniorem secum ducens, sine mora ad Bajoariam perrexit. Qui cum in conspectu Garibaldi regis, juxta morem legatorum, introducti essent, et is qui cum Authari quasi senior venerat, post salutationem, verba, ut moris est, intulisset, Authari cum a nullo illius gentis cognosceretur, ad regem Garibaldum propinquius accedens ait: 'Dominus meus Authari rex me proprie ob hoc direxit, ut vestram filiam, ipsius sponsam,. quae nostra domina futura est, debeam conspicere, ut, qualis eius forma sit, meo valeam domino certius nuntiare'. Cumque rex haec audiens filiam venire ius
Abbreviated transcription (Latin):
ticũ mitteret᷑. Qua re cognita¬
silla cõmotus. cũ exercitu ad
urbẽ uenit: illic contͣ mariũ ⁊
sulpiciũ dimicauit. Primus in¬
urbe armatus ingressus ẽ: sul¬
piciũ int̾fecit. mariũ fugauit.
atq ordinatis consulib in fu¬
turũ annũ gneio octauo ⁊ cor¬
nelio cinna. ad asiã ꝑfectus ẽ.
Mitridates qui ponti rer erat.
atq armeniã minorẽ ⁊ totum
pon̾ticũ mare in circuitu in
bosforo tenebat. primo nicho¬
bithinia uoluit expellere: se
illaturũ. A senatu uͦ responsũ
mitridati ẽ. si id faceret qd̾ bel¬
lũ a romanis et ip̃e pateretur.
Quare ille iratꝰ capadociã statĩ

Expanded text:
ticum mitteretur. qua re ticum mitteretur. qua re Sulla commotus cum exercitu ad Urbem venit. illic contra Marium et Sulpicium dimicavit. primus urbem armatus ingressus est, Sulpicium interfecit, Marium fugavit, atque ita ordinatis consulibus in futurum annum Cn. Octavio et Cornelio Cinna ad Asiam profectus. Mithridates, qui Ponti rex erat atque Armeniam minorem et totum Ponticum mare in circuitu in BosBithynia voluit expellere, senillaturum. A senatu responsum Mithridati est, si id faceret, quod bellum a Romanis et ipse pateretur. Quare iratus Cappadociam stati
Abbreviated transcription (Latin):
zusq t incelũ extendi uisa ẽ.¬
Tunc etiã om̃iũ generũ a ĩalia
que int̾ hoĩes uiu̾e solita erãt:
relictis stabulis pascuisq. cũ ba¬
latu. hinnitu. mugituq mise¬
rabili ad siluas montesq fuge¬
riuits Canes quoq quoꝵ natu¬
ra ẽ extra hoĩes eẽ ñ posse. lacͥ¬
mosis ululatib uagi luporũ
ritu oberrarunt: Nec mora pꝰ
hec tam grauia ꝓ̃digia: ciuilia
bella secuta sunt. Apud iudeos
ea tempestate pͥmꝰ aristobolus
rex parit̾ ⁊ pontifex. diadema¬
tis sũpsit insigne. Anno urb̾
ẽ eodẽ anno etiã mitridaticũ.
Causam bello ciuili: gaiꝰ mariꝰ
sexies consiuĩ dedit. Nam cũ silla
consul contra mitridatẽ gestu¬
rus bellũ qui asiã ⁊ acharã oc¬
cupauerat mitteret᷑. isq exer¬
citũ incãpana paulisꝑ teneret.
ut belli socialis de quo diximꝰ
q̃d̾ intra italiã gestũ fuerat re¬
liquie tollerentur: mariꝰ affe¬
clauit ut ip̃e ad bellũ mitrida¬

Expanded text:
usque in caelum extendi uisa eusque in caelum extendi uisa etunc etiam omnium generum animalia, quae inter homines vivere solita erant, relictis stabulis pascuisque cum balatu hinnitu mugituque miserabili ad siluas montesque fugerunt; canes quoque, quorum natura est extra homines esse non posse, lacrimosis ululatibus vagi luporum ritu oberrarunt nec mora post haec tam gravia prodigia civilia bella secuta sunt. || apud Iudaeos ea tempestate primus Aristobolus rex pariter et pontifex diadematis sumpsit insigne. || Anno urbis  eodem anno etiam Mithridaticum. causam bello civili C. Marius sexies consul dedit. nam cum Sulla consul contra Mithridatem gesturus bellum, qui Asiam et Achaiam occupaverat, mitteretur, isque exercitum in Campania paulisper teneret, ut belli socialis, de quo diximus, quod intra Italiam gestum fuerat, reliquiae tollerentur, Marius adfectavit, ut ipse ad bellum Mithrida
Abbreviated transcription (Latin):
it. Rupliꝰ consul in eo occisusẽ.¬
ꝯscipio nobilis iuuenis. ⁊ porciꝰ
cato aliꝰ consul. Duces aũ adu̾s
romanos ex picentib ⁊ marsis
fuerunt titus ueteius. hieriꝰ asi¬
mario qui sexies consul fuerat.⁊
a gueio põpeio. maxime tamen
alucio cornelio silla: qui int̾ alia
egregia. ita duentiũ. hostiũ du¬
cem. cũ magnis copiis fudit. ut
ex suis ne unũ amitt̾et. Qua¬
driennio cũ graui tam̃ calami¬
tate hoc bellũ ꝓtractũ ẽ: quinto
Nͦ anno finẽ accepit ꝑ luciũ cor¬
neliũ syllamq consulẽ. cũ an¬
tea in eodẽ bello ip̃e multa stre¬
nue s pretor gessisset. Ipso in
tp̃r dira ꝓdigia uisa sunt. Nã
sub ortu solis globus ignis are¬
gione septẽtrionis cũ maximo
celi fragore emicuit  Apud are¬
tinos in conuiuio cruor ẽpam¬
septẽ qͦ continuos dies grando
lapidũ immixtis etiã testarum
fragmentis terrã lacissime uer¬
berauit. In sannicib e uastissi¬
mo t̾re hiatu flãma ꝓrupit:

Expanded text:
it. Rutilius consul in eo occisus est, Caepio nobilis iuvenis, Porcius Cato alius consul. duces autem adversus Romanos Picentibus et Marsis fuerunt T. Vettius, Hierius AsiMario, qui sexies consul fuerat, et a Cn. Pompeio, maxime tamen a L. Cornelio Sulla, qui inter alia egregia ita Cluentium hostium ducem cum magnis copiis fudit, ut ex suis unum amitteret. quadriennio cum gravi tamen calamitate hoc bellum tractum est. quinto demum anno finem accepit per L. Cornelium Sullam consulem, cum antea in eodem bello ipse multa strenue sed praetor gessisset. || ipso in tempore dira prodigia visa sunt: nam sub ortu solis globus ignis a regione septentrionis cum maximo caeli fragore emicuit; apud Arretinos in convivio cruor e panseptem continuos dies grando lapidum inmixtis etiam fragmentis, terram latissime uerberauit. in Samnitibus uastissimo terrae hiatu flamma prorupit et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstratus ait. Memoresto mei beatis¬
sune ac sc̃e sacerdos: ate enĩ educa¬
tus flocte ac ꝓuocatꝰ sum. Memor
esto alũpni ꝓpriĩ quẽ amore uni¬
co dilexisti: et erue me ab hac qua
uetineor febre. Hec effatus. herbu¬
las que ob honorẽ sacerdotis suꝑ eiꝰ¬
tumulũ resꝑse fuerant a deuotis
collegit: et quia uirides erant ori¬
suo applicat. dentib decerpit: suc¬
cũq earũ deglutit. Preteriit enĩ dies
illa. nec ab hoc ẽ pulsatus in cõmõdo:
et deinceps ita sospitati ẽ restitutus.
ut nec illas quas uulgo frictiones
uocant ultra ꝑferret. Hec ab ipsiꝰ
prb̃ri ore. gestũ ita cognoui. Non
enĩ ambigit᷑ ꝑ illiꝰ potentiã ꝓ dire

Expanded text:
prostratus ait: Memor esto mei, beatisprostratus ait: Memor esto mei, beatissime ac sancte sacerdos. A te enim educatus, doctus ac provocatus sum; memor esto alumni proprii quem amore unico dilexisti, et erue me ab hac qua detineor febre. Haec effatus, herbulas quae ad honorem Sacerdotis tumulo respersae fuerant a devotis colligit; et, quia virides erant, ori applicat, dentibus decerpit, succumque earum deglutit. Praeteriit enim dies illa, nec ab hoc est pulsatus incommodo, et deinceps ita sospitati est restitutus, ut nec illas quas vulgo fractiones vocant ultra perferret. Hoc ab ipsius presbyteri ore ita gestum cognovi. Non enim ambigitur per illius potentiam prodire
Abbreviated transcription (Latin):
tũ corpus posuere fideles quo ab estu
non intumescẽnt: quã cespitẽ post eiꝰ
exequias mulier quedã et uere ut ego
diligent̃ inquisiui uurgo purissima
saq sepius aqua dño incrementũdan¬
te uiuere fecit. De qua cespite infirmi
non solũ auferentes atqr bibentes her¬
bã sanabant᷑: uerũ etiã fidelis suꝑ eã
oratio suffragiũ merebat᷑. Que postea
ꝑ incuriã: uirgine migrante deꝑut.
Deniq ad sepulcrũ eiꝰ multe uir¬
tutes ostense sunt. Nam quartana¬
riĩ uł diuersis febrib egroti. ut ad
beatũ tumulũ fidelit̾ actingunt: ꝓ¬
tinꝰ hauriunt sanitatẽ. Ualentini¬
anus siquidẽ cantor cuiꝰ supͣ menu¬
nimꝰ. qui nunc prb̃r habet᷑ cum
diaconatꝰ fungeret᷑ officio ã quar¬
tano typo corripit᷑: ac ꝑ multos di¬
es in magna defectione laborabat.
factũ ẽ aũ utͣ die una accessus hu¬
iꝰ febris: loca sc̃a cirture dispoñet
orans. Ueniensq ad huiꝰ scĩ sepulcrũ:

Expanded text:
tum corpus posuere fideles, quo ab aestu tum corpus posuere fideles, quo ab aestu non intumesceret. Quem cespitem post ejus exsequias mulier quaedam, et vere, ut ego diligenter inquisivi, virgo purissima sa saepius aqua, Domino incrementum dante, vivere fecit. De quo cespite infirmi non solum auferentes atque bibentes herbam, sanabantur, verum etiam fidelis super eum oratio suffragium merebatur. Qui postea per incuriam, virgine migrante, deperiit. Denique ad sepulcrum ejus multae virtutes ostensae sunt. Nam quartanarii et diversis febribus aegroti, ut ad beatum tumulum fideliter attingunt, protinus hauriunt sanitatem. Valentinianus igitur cantor, cujus supra meminimus, qui nunc presbyter habetur, cum diaconatus fungeretur officio, a typo quartano corripitur, ac per multos dies magna defectione laboravit. 1177 Factum est autem, ut in die accessus hujus febris, loca sancta circuire disponeret orans, veniensque ad hujus sancti sepulcrum,
Abbreviated transcription (Latin):
ficio: ait. Ualedicimꝰ uobis fr̃s. Et hec di¬
cens: extensis membris sp̃m celo inten¬
tũ p̃misit ad dñm. Transiit aũ etatis
anno. Exinde ablutus atq uestitꝰ in
eccłiam defert᷑: donec cõpuinciales ep̃i¬
ad eum sepeliendũ conuenirent. Magũ
enĩ ibi miracłm ostensũ ppłis fuit: qd̾
sc̃s dĩ attracto dextro pede infererro.
se in aliud latus qd̾ erat uersus altare
contulit. Dum hec agerent᷑ rogationes
in sc̃i laurentu basilicã sepelierunt.
Iam uͦ in exequiis eiꝰ quantꝰ planctus.
quanti ppłi affuere: enarrari uix po¬
test. Mulieres cũ lugubrib indum̃tis
canqͣm si uiros ꝓprios ꝑdidissent. Simi¬
lit̾ ⁊ iuri obtecto capite: ut in exequus
uxorũ facere mos ẽ. Ipsi quoq iudei ac
sinulẽ merebimꝰ habere pontificẽ. Et
quia ut diximus ꝓuinciales louge di¬
stabant nec celerius uenire potuerant.
ut mos rusticorũ habet᷑ glebã suꝑ bea¬

Expanded text:
ficio, ait: 'Vale dicimus vobis, fratres'. Et haec dificio, ait: 'Vale dicimus vobis, fratres'. Et haec dicens, extensis membris, spiritum caelo intentum praemisit ad Dominum. Transiit autem aetatis anno 27. Exin ablutus atque vestitus in ecclesiam defertur, donec comprovinciales ad eum sepeliendum convenirent. Magnum enim ibi miraculum ostensum populis fuit, quod Sanctus Dei, attracto dextro pede in feretro, se in aliud latus, quod erat versus altare, contulit. Dum autem haec agerentur, rogationes in sancti Laurentii basilicam, ibi sepeliunt. Jam vero in exsequiis ejus quantus planetus, quanti populi adfuere, enarrari vix potest: mulieres cum lugubribus indumentis, tanquam si viros perdidissent; similiter et viri, obtecto capite, ut in exsequiis uxorum facere mos est; ipsi quoque Judaei accsimilem merebimur habere pontificem. Et quia, ut diximus, provinciales longe distabant, nec celerius venire potuerant, ut mos rusticorum habetur, glebam super bea
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ris itinere pedestri uenirent. Sunt
sum̃et: ad ciuitatẽ aruernã scigalli in¬
t̃cedente oratione non atuigit. Unde ego
ñ paruã censeo gr̃am: qui hoc meruit ut
pastor positꝰ oues suas deuorari defen¬
dente dño ñ uideret.
Sed ueniamus ad illud tempus cũ
eum dñs de hoc mundo iussit as¬
sumi. Cum grauatus incomodo decuba¬
ret: ita febris int̾na om̃ia membra eiꝰ
depauit. ut capillos et barbã simul
amitteret. Sciens aũ se reuelante dño
post triduũ migraturũ. conuocat po¬
płm : et om̃ib confracto pane cõmuni¬
onẽ sc̃a ac pia uoluntate largit᷑. Ad¬
ueniente autẽ die t̾cia que erat dñica di¬
es. qu& ciuib aruernis immanẽ intu¬
lit luctũ: albȩscente celo int̾rogat
quid in eccłia ͥ pͣ salłent. Dixerunt: bñ¬
dictionẽ eos psalłe. At ille psalmũ qͥnqͣ¬
gesimũ et bñdictionẽ decantatã uel
alleliuatico cũ capitello expleto ma

Expanded text:
martyris itinere pedestri venirent. Sunt martyris itinere pedestri venirent. Sunt sumeret, ad civitatem Arvernam, sancti Galli intercedente oratione, non attigit. Unde ego non parvam censeo gratiam ejus qui hoc meruit, ut pastor positus oves suas devorari, defendente Domino, non videret. VII. Sed veniamus ad illeum Dominus de hoc mundo iussit adsumi. Cum gravatus incommodo decubaret, ita febris interna omnia membra eius depavit, ut capillos vel barbam simul amitteret. Sciens autem, se, revelante Domino, post triduum migraturum, convocat populum et omnibus, confracto pane, communionem sancta ac pia voluntate largitur. Adveniente autem die tertia, quae erat dominica dies, qua civibus Arvernis inmanem intulit luctum, albiscente iam caelo, interrogat, quid in eclesia psallerent. Dixerunt, benedictionem eos psallere. At ille, psalmum quinquagesimum et benedictionem decantatam, vel alleluiatico cum capitello expleto, co
Abbreviated transcription (Latin):
um aũ lues illa qͣm in sit.¬
guinariã uocant ꝑ diuersas
regiones deseiuret. ⁊ maxune tunc
arelatensẽ ꝓuinciã depopularet. sc̃s
gallus ñ tantũ ꝓ se qnͣtũ ꝓ popło̾ suo
trepidus erat. Tumq die noctuq
dñm dep̃caretur. ut uiuens plebẽ
suã uastari non cern̾et: ꝑ uisũ uocts
apparuit ei angelus dñi. qui tam
cesariem quã uestẽ in similitudine
inuis candidã p̃ferebat. Et ait adeũ.
Bene te osacerdos ꝓspectat diuina
pietas ꝓpopło tuo dep̃cantẽ. ido̾
ne tumeas exaudita ẽ enĩ oratio tua:
et ecce eris cũ ppło tuo ab hac infir¬
tate liberatꝰ: nullusq te uiuente iure¬
gione ista ab hac strage deperiet. Nunc
ergo noli metuere. Post octo uͦ aunos ex¬
pletos. migrabis a scło. Qd̃ postea manife¬
stũ fuit. Exꝑgefactus au̾ et deo gr̃as pro
hac consolatione agens. qd eũ ꝑ celestem
nunciũ confortare dignatus ẽ: rogatio¬
nes illas instituit. ut media quadrage¬
sima psallendo ad basilicã bĩ iuliam

Expanded text:
um autem lues illa, quam inguinariam vocant, per diversas regiones desaeviret, et maxime tunc Arelatensem provinciam depopularet, sanctus Gallus non tantum pro se quantum pro populo suo trepidus erat: cumque die noctuque Dominum deprecaretur, ut vivens plebem suam vastari non cerneret, per visum noctis apparuit ei angelus Domini, qui tam caesariem quam vestem in similitudinem nivis candidam efferebat, et ait ad eum: Bene enim te, o Sacerdos, prospectat divina pietas pro populo tuo supplicantem; ideoque ne timeas, exaudita est enim oratio tua, et ecce eris cum populo tuo ab hac infirmitate liberatus: nullusque te vivente in regione ista ab hac strage deperibit. Nunc autem noli metuere, post octo vero annos expletos migrabis a saeculo. Quod postea manifestum fuit. Expergefactus autem, et Deo gratias pro hac consolatione agens, quod per coelestem nuntium confortari dignatus est, rogationes illas instituit, ut media Quadragesima psallendo ad basilicam beati Juliani
Abbreviated transcription (Latin):
quippiã abstulisset: erat p̃sens medi¬
camentũ. Armentaria aũ neptis eius
cũ grauit̾ quodã tp̃r in adolescentia
sua a quartano fatigaret᷑ incõmodo:
ac medicorũ studio plerũq fota nul¬
lũ posset sentire leuamen: ⁊ ab ipso
confessore beato sepiꝰ ut orationi insi¬
steret hortaret᷑: quadã die eo absente¬
lectũ eiꝰ expetiit. In quo decũbens: sta

Expanded text:
quidpiam abstulisset, erat praesens mediquidpiam abstulisset, erat praesens medicamentum. Armentaria autem, neptis eius, cum graviter quodam tempore in adulescentia sua a quartano fatigaretur incommodo, ac medicorum studio plerumque fota, nullum possit sentire levamen et ab ipso confessore beato saepius, ut orationi insisteret, hortaretur, quadam die lectum eius expetiit, in qua posita,
Abbreviated transcription (Latin):
cursu reu̾tens ad lectulũ. ita se caute
suꝑ stratũ suũ deponebat: ut ꝓrsus
nemo sentiret. Obseruatores uͦ ostiũ
baptisterii obseratũ inuenientes: cla-¬
ue sua solite aꝑiebant. Cõmotoq si¬
gno. sõs dĩ sic̃ reliqui nouus ad offici¬
ũ dñicũ consurgebat.
um aũ inergumim eũ in pͥmo
die ep̃atus sui confit̾ent᷑: roga¬
bant eũ prb̃ri ut eos bñdic̾e dignaret᷑.
Qd̃ ille uirilit̾ ne uanã incurreret
glam refugiebat: clamans indignũ
se ad manifestandas uirtutes dũicas
ẽẽ ministrũ. S tam̃ quia diutiꝰ hoc
dissimulare ñ potuit: adduci eos
ad se iubens siue ullo tactu facto tan¬
tũ signo crucis econtͣ. uerbo demonia
discedere imperabat. Qd̃ illi ꝓtimis
audientes corpora que nequicia sua
deiunrerant absoluebant. Nam illo
etiã absente: multi de uirga quã u
manu ferre solitus erat suspensos atq
tebant. Nam et de stratu eiꝰ siquis egg

Expanded text:
cursu, revertens ad lectulum, ita se cante cursu, revertens ad lectulum, ita se cante super stratum deponebat, ut prorsus nemo sentiret: observatores vero ostium baptisterii obseratum invenientes, clave sua solite aperiebant, commotoque signo, sanctus Dei, sicut reliqui, novus ad officium dominicum consurgebat. Nam cum inergumini eum in primo die episcopatus sui confiterentur, rogabant eum presbiteri, ut eos benedicere dignaretur. Quod ille viriliter, ne vanam incurreret gloriam, refugebat, clamans, indignum se ad manifestandas virtutes dominicas esse ministrum, sed tamen, quia diutius hoc dissimulare non potuit, adduci eos ad se iubens, sine ullo tactu, facto tantum signo crucis econtra, verbo daemonia discedere imperabat. Quod illa protinus audientes, corpore quae nequitia sua devinxerant absolvebant. Nam et illo absente multi de virga quam in manu ferre solitus erat suspensos atque lebant. Nam et de stratu eius si quis aegrotus
Abbreviated transcription (Latin):
uitrũ eligens qui claritatẽ aque ob¬
teg̾et. Iam ineiumiis. elemosinis.
orationib atq iugiliis tam efficax
tamq deuotus erat : ut in medio
mundi positꝰ. nouus fulgeret he¬
mita. Nam cũ apud duuonense
castrũ moraretur assidue.⁊ domus
eius baptisterio adhereret. in quo
multorũ sc̃orũ reliquie tenebantur:
nocte de stratu suo nullo sentien¬
te consurgens. ad orationẽ deo tan¬
tũ teste ꝑgebat: ostioq diuinitꝰ
reserato attente psallebat in bap¬
nst̾io. S cũ hoc multi temporis spa¬
cio ageret: tandẽ ab uno diacono
res coguita atq manifestata est.
dem enĩ cũ cognouisset hec agi. alon¬
ge ne eum uir b̾s sentire posset ꝓse¬
quebat᷑: et quid ageret spectabat
nu sua: ostiũ nemine cõparente
aꝑiebat᷑. Illoq ingrediente: dru¬
tissime silentiũ ibi erat. Pͥostea psal¬
lentiũ tanquã multaꝵ uocũ. ꝑ
triũ horarũ ⁊ fere ampliꝰ spacium
incõmune reddebant. Nam impleto

Expanded text:
vitrum elegens, qui claritatem aquae obvitrum elegens, qui claritatem aquae obtegeret. Iam in ieiuniis, elymosinis, orationibus atque vigiliis tam efficax tamque devotus erat, ut in mmundi positus novus effulgeret eremita. Nam cum apud Divionense castrum moraretur assidue, et domus ejus baptisterio adhaereret in quo multorum sanctorum reliquiae tenebantur; nocte de stratu suo, nullo sentiente, consurgens, ad orationem, Deo tantum teste, pergebat, ostio divinitus reserato, attente psallebat in baptisterio. Sed cum hoc multi temporis spatio ageret, tandem ab uno diacono res cognita atque manifestata est: idem cum cognovisset haec agi, a longe, ne eum Vir beatus sentire posset, prosequebatur, et quid ageret spectabat.nu propria, ostium nemine comparente aperiebatur, illoque ingrediente diutissime silentium erat: postea psallentium tanquam multarum vocum per trium horarum et fere amplius spatium in commune reddebant. Nam, impleto
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe quẽ in pectore retinebat.
gitur sc̃s gregoriꝰ ex senatorib pͥmis
bene litteris instructus: augustu¬
dunensis ciuitatis comitatũ ambi¬
uit. In comitatu aũ positus: regio
ullus reorũ posset euad̾e. Comiugẽ
De gen̾e senatorio hñs armentarũ
nomine: quã ad ꝓpagandã gen̾a¬
tionẽ tantũ dicitur cognouisse.
De qua ⁊filios dño largiente susce¬
pit. Aliam uͦ mulierẽ ut iuuenilis
assolet feruor mardescere. ñ conti¬
git. Post mortẽ aũ uxoris ad dñm
conuertit᷑: et electus a popło lui¬
gonice urbi ep̃s ordiuat᷑. Cui ma¬
gua fuit abstinentia: s ne ractan¬
tia putaret᷑ occulte subcinericios
panes alios tenues ex ordeo suppo¬
nebat: triticeos frangens aliise¬
rogabat. Ip̃e uͦ clam ordeaceũ panẽ
nemine intelligente p̃sumens: sui¬
lit̾ ⁊ de uino faciens ddũ aquã ei p̃in¬
cerna porrig̾et. ad dissimulandũ¬
aquã desuꝑ infusdi uibebat: tale

Expanded text:
opere, quem in pectore retinebat. I. opere, quem in pectore retinebat. I. Igitur sanctus Gregorius ex senatoribus primis, bene litteris institutus Augustidunensis civitatis comitatum ambivit ; in comitatu autem positus regioneullus reorum posset evadere. Conjugem de genere senatorio habens, Armentariam nomine, quam ad propagandam generationem tantum dicitur cognovisse, de qua et filios, Domino largiente, suscepit: aliam vero mulierem, ut juvenilis assolet fervor, inardescere non contigit. II. Post mortem autem uxoris ad Dominum convertitur, et electus a populo Lingonicae urbi episcopus ordinatur. Cui magna fuit abstinentia; sed ne jactantia putaretur, occulte sub triticeos panes alios tenues ex hordeo supponebat: triticeum frangens aliis erogabat, ipse vero clam hordeum, nemine intelligente, praesumens. Similiter de vino faciens, dum aquam ei pincerna porrigaquam desuper effundi iubebat, tale
Abbreviated transcription (Latin):
gregie
palma ꝑfecte bĩtudinsᷤ
e t̾ris editos euexit ad
celos: hii sunt quos aut
non ficte caritatis uinculũ ligat.
aut elemosinarũ fructus ditat. auofor
castitatis adornat: aut martyrii aqgõ¬
nicatio certa coronat. In quib ad i¬
choandũ ꝑfecte iusticie opus illud fu¬
it studiũ: ut in pͥmis corpus sine ma¬
cula p̃paratũ habitacłm sp̃ui sc̃o p̃be¬
tẽt: et sic ad reliquarũ uirtutũ excel¬
sa contend̾ent: atq tp̃i sibi ꝑ secutoxs
facti. dum in se sua ꝑmiebant uicia
tanqͣm martyres ꝓbati ꝑacto curfu
agonis legitimi triumpharent. Qd̾
nullus sine dĩ ope ualebit efficere.
nͥ scił diuini adiutoeii ꝓtegat᷑ uel
parnia uł galea: et qd egerit non
sui s ad diuini nomnus głam repu
tet: uxta illud apłi. Qui głatur: in
dũo głet᷑. In hoc enĩ et beatꝰ gregoriꝰ
omnẽ głam suã contulit. qui de ex¬
celsi senatorii ordinis potentia. ad
illã se humilitatẽ subdĩdit. ut oĩb
scłi curis abiectis soli se deo dicaret:

Expanded text:
gregiae palma perfectae beatitudinis e terris editos evexit ad coelos, hi sunt quos aut non fictae charitatis vinculum ligat, aut eleemosynarum fructus ditat, aut flos castitatis adornat, aut martyrii agonizatio certa coronat: in quibus ad inchoandum perfectae justitiae opus illud fuit studium, ut in primis corpus sine macula praeparatum habitaculum Spiritui sancto praeberent, et sic ad reliquarum virtutum excelsa contenderent; atque ipsi sibi persecutores facti, dum in se sua perimebant vitia, tanquam martyres probati, peracto cursu agonis legitimi triumpharent. Quod nullus sine Dei ope valebit efficere, nisi dominici adjutorii protegatur vel parma vel galea; et quod egerit non sui, sed ad divini nominis gtet, juxta illud Apostoli: Qui gloriatur, in Domino glorietur . In hoc enim et beatus Gregorius omnem 1178 gloriam contulit, qui de excelsa senatorii ordinis potentia ad illam se humilitatem subdidit, ut, omnibus saeculi curis abjectis, soli se Deo dicaret
Abbreviated transcription (Latin):
resticit etiã dñs et alia magua
miracła ꝑ illũ. Nam cũ uilianus
defensor prb̃r deluceps dulcissime
uoluntatis homo a quartano typo
correptus. grauit̾ cruciaret᷑. lectulũ
scĩ sacerdotis expetiit. In quo decũ¬
bens aͤ lectuaria ip̃a oꝑtus paululũ
ob̾dormiens. ita sanatus ẽ: ut nec con
fractꝰ postea ab hac infirmitate fuise
uni aũ aruerna ciuitas maximo
incendio cremaret᷑. et hoc sc̃s ẽ¬
perisset: ingressus eccl̃iã diutissime
dñiante sc̃m altare cũ lacͥmis exora¬
uit. Surgensq euangelia cõp̃hensa a¬
ꝑtaq in obuiã se igni obtulit. Que e¬

Expanded text:
estitit autem Deus et alia miracula magna per illum. Nam cum Julianus Defensor, presbyter deinceps, dulcissimae voluntatis homo, a quartano typo correptus graviter cruciaretur, 1174 lectulum sancti Sacerdotis expetiit; in quo decubans, a lectuaria ipse coopertus, paululum obdormiens, ita sanatus est, ut nec contactus quidem postea ab hac infirmitate fuisset. Cum autem Arverna civitas maximo incendio cremaretur, et hoc Sanctus comperisset, ingressus ecclesiam diutissime Dominum ante sanctum altare cum lacrymis exoravit, surgensque, Evangelia comprehensa, apertaque in obviam se igni obtulit. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
affricã hunericus qui mortuo
geserito in regnũ successerat. ar¬
riana ꝑfidia trusis inexiliũ ef¬
fugatisq ampliꝰ qm trecentis tri¬
eorũ clausis. plebẽ uariis suppli¬
ciis affecit. Et quidẽ innumeris
manus abscidens linguas eorum
p̃cidit: nec tam̃ loquelem catho¬
lice confessionis eriꝑe potuit. A¬
pud britannias quoq ambrosiꝰ
aurelianꝰ qui solus forte roma¬
ne gentis saxonũ cedi suꝑfũat
purpurã induit: uictoresq saxo¬
nes britonũ ducens exertitũ sepe
illi palmã habuerunt. donec sa¬
rones potentiores effecti tota ꝑ
longũ insula potirent᷑ ¶Thesderi

Expanded text:
Africam Hunuricus, qui mortuo Geiserico in regnum successerat, Arriana perfidia trusis in exilium effugatisque amplius quam trecentis trieorum clausit, plebem variis suppliciis affecit et quidem innumeris manus abscidens, linguas eorum praecidit, nec tamen loqvellam catholicae confessionis eripere potuit. Apud Brittanias quoque Ambrosius Aurelianus, qui solus forte Romanae gentis Saxonum caedi superfuerat, purpuram induit victoresque Saxones Brittonum ducens exercitum saepe illi palmam habuerunt, donec Saxones potentiores effecti tota per longum insula potirentur. Theodori
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ acre nimis ⁊ ꝑtinar qua¬
le uix ulla narrat᷑ historia: nec
antea p̃liandi ardore quieuere
qͣm eis not suꝑueniens pegnã¬
diuoluntate ad mmeret Eoiã
quidẽ p̃lio centũ octoguita
milia hominũ cesa referunt᷑
tintũq ẽ sangiunis effusciut
paruulus qui ibidẽ labebatur
riuulus ĩmodiens subito torren̾
esfectus: edauera secũ traheret
pemptorũ. Actilam sane demor¬
te echii sua suspitio fefeslite he
incolumi ethio: rex ibi gotho¬
rutheodericus occubit Iñꝙ
plio qͣmuis neut᷑ cessisset exc¬
tus. constat tam̃ attilã fuisse

Expanded text:
bellum acre nimis et pertinax, quabellum acre nimis et pertinax, quale vix ulla narratur historia. nec antea proeliandi ardore quievere, quam eis nox superveniens pugnandi voluntatem adimeret. eo si quidem proelio centum octoginta milia hominum caesa referuntur tantumque est sanguinis effusum, ut parvulus, qui ibidem labebatur, rivulus inmodicus subito torrens effectus cadavera secum traheret peremptorum. Attilam sane de morte Aetii sua suspicio fefellit: nam incolumi Aetio rex ibi Gothorum Theodoritus occubuit. in quo proelio quamvis neuter cessisset exercitus, constat tamen Attilam fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
in longitudirẽ leuuias. ⁊ ex
gallis mos ẽ metiri feruntur.
Actila itaq primo impetu mox
ut gallias introgressus ẽ. gun¬
dicariũ burgundionũ regem
sibi occurrentẽ ꝓtriput. de¬
inde cum ad locum certaminis
uentũ eẽt: inquirit aruspicẽ.
siquid sibi de belli sorte uentu¬
rũ p̃diceret. Qui arte demoni¬
ca exta pecũdũ ꝑscrutans: at¬
cile infausta denunciat. hoc
tam̃ qͣntulũcũq solaciũ fore
qd̾ summus de parte hostili
incertamine ductor occum¬
beret. Accila uͦ dum hec ethii
interitu cuiꝰ mortẽ sitiebat de¬
nunciari putaret: ñ dubitanit
uł cũ suoꝵ ꝑditione bellũ cõmit¬
tẽ. dũ mͦ ethiũ siuis motibi fortit᷑
obsistenẽ possit extingueres tõ.¬
mittit itaq pugnã. iam inues¬
perũ. die uergente: ut si suꝑa.¬
ret᷑ ab hostib. ĩminentis se no¬
ctis tenebris occultaret. Con¬
ueniunt hinc ⁊ inde fortissime
nationes. conserunt᷑ acies. fit

Expanded text:
in longitudinem leuvas et ex in longitudinem leuvas et ex Gallis mos est metiri, feruntur. Attila itaque primo impetu, mox ut Gallias introgressus est, Gundicarium Burgundionum regem sibi occurrentem protrivit. Deinde cum ad locum certaminis ventum esset, inquirit aruspicem, si quid sibi de belli sorte venturum praediceret. qui arte daemoniaca exta pecudum perscrutans Attilae infausta denuntiat, hoc tamen quantulumcumque solacium fore, quod summus de parte hostili in certamine ductor occumberet. Attila vero dum haec Aetii interitu, cuius mortem sitiebat, denuntiari putaret, non dubitavit vel cum suorum perditione bellum committere, dummodo Aetium suis motibus fortiter obsistentem possit extinguere. committit itaque pugnam iam in vesperum die vergente, ut, si superaretur ab hostibus, inminentis se noctis tenebris occuleret. conveniunt hinc et inde fortissimae nationes, conseruntur acies, fit
Abbreviated transcription (Latin):
serit p̃liaturũ. Romanorũq e
diu̾so quasi amicias appetens.
in gothos eorũ uidelicet hostes se
pollicet᷑ arma moturũ. Agebat
itaq hoc uersuta barbaries: qua¬
tenus si hos posset a societate diui¬
dere. facilus utrosq singulari
certamine ꝓculcaret. Quas eiꝰ
astutias ethiꝰ ñ minori acumi¬
ne p̃uidens legathos ad theo¬
dericũ qui eo tp̃r gothis apũd
tholosam regnabat dirigit.
ut cũ eo pacis federa sociarẽt.
Annuit iuxta ȩthii uotũ roma¬
norũ legatis theodericus. iun¬
gitq cũ eis. ñ minꝰ sibi ꝓspiciens
firmissimũ fedus: ꝓmittitq se
pariter pugnaturũ/ fuere in¬
dea romanis auxilio burgun¬
diones. alani. cũ sangibano suo
rege. franci. saxones. riparioli.
briones. sarmate. armoricani.
lutecian. ac pene totiꝰ popłi
occidentis: quos om̃s ȩthius ne
impar attile occurreret. ad
belli asciuerat societatẽ.¶ Conue¬
nitur ex utraq parte in cam¬
pos catalaunicos. qui centũ

Expanded text:
serit proeliaturum Romanorumque e serit proeliaturum Romanorumque e diverso quasi amicitias appetens in Gothos, eorum videlicet hostes, se pollicetur arma moturum. agebat itaque hoc versuta barbaries, quatenus, si hos posset a societate dividere, facilius utrosque singulari certamine proculcaret. quas eius astutias Aetius non minori acumine praevidens legatos ad Theodoritum, qui eo tempore Gothis apud Tolosam regnabat, dirigit, qui cum eo pacis foedera sociarent. annuit iuxta Aetii votum Romanorum legatis Theodoritus iungitque cum eis non minus sibi prospiciens firmissimum foedus promittitque se pariter pugnaturum. fuere interea Romanis auxilio Burgundiones Alani cum Sangibano suo rege, Franci Saxones Riparioli Briones Sarmatae Armoriciani Liticiani ac paene totius populi Occidentis, quos omnes Aetius, ne inpar Attilae occurreret, ad belli adsciverat societatem. convenitur ex utraque parte in campos Catalaunicos, qui centum
Abbreviated transcription (Latin):
eiusq parere sibi popłos cõpulit.
fultus itaq fortissimarũ gñtium
quas sibi subiugarat p̃sidio: ad
occidentale demoliendũ animũ
intendit imꝑiũs¶ Erant siquidẽ eiꝰ
subiecti dñio. rex ille gepidarũ for¬
tissimus ardaricus. gualamir eti¬
am gothorũ regnator ipso cui tc̃
seruiebat rege nobilior: fortissi¬
me nichilominꝰ gentes marcoman¬
iii. sueui. squadi. p̃t̾ea heruli. tur¬
ci lingi. siue rugi cũ ꝓpriis regu¬
lis. alie pret̾ hos barbare natio¬
nes aquilonis infinib cõmanen¬
tes.Horũ om̃iũ attila suꝑbus im¬
perio. quãqͣm uiriũ suaꝵ robore
tacile se posse ad ipisci putaret qd̾
cupet: non minori tam̃ consilii
studio qͣm armorũ fortitudine ho¬
stes aggredi satagebat. preuidens
itaq sagacitate qua callebat nou
sibi fore tutũ. si gothi qui intra
gallias morabant᷑ romanis auxi¬
lio iungerent᷑: amicũ se gothis
simulans adu̾sũ romanos se as¬

Expanded text:
eiusque sibi parere populos conpulit. eiusque sibi parere populos conpulit. fultus itaque fortissimarum gentium, quas sibi subiugarat, praesidio ad occidentale demoliendum animum intendit imperium. erant si quidem eius subiecti dominio rex ille Gepidarum famosissimus Ardaricus, Walamir etiam Gothorum regnator, ipso cui tunc serviebat rege nobilior, fortissimae nihilo minus gentes Marcomanni Suevi Quadi, praeterea Eruli Turcilingi sive Rugi cum propriis regulis aliaeque praeter hos barbarae nationes aquilonis in finibus commanentes. horum omnium Attila superbus imperio quamquam virium robore facile se posse adipisci putaret, quod cuperet, non minori tamen consilii astutia quam armorum fortitudine hostes adgredi satagebat. praevidens itaque sagacitate, qua callebat, non sibi fore tutum, si Gothi, qui intra Gallias morabantur, Romanis auxilio iungerentur, amicum se Gothis simulans adversum Romanos se as
Abbreviated transcription (Latin):
Nno ab urbe condita
millesimo ducente¬
simo .iiii. defuucto
theodosio: quãdra¬
gesimꝰ quartꝰ in nu¬
mero martianus orienta li aule
p̃ficitur imꝑator. Cet̾m ualen¬
tiniani tempora: huiꝰ uł suꝑio¬
ris imꝑatoris curriculis a̾scribũ¬
tNgitur ualentinianus occidu
rector imꝑii pacis ea tempestate
federa cũ geserico guandalorũ
rege firmauit: certisq spaciis
africa int̾ utrosq diuisa ẽ. Ge¬
sericꝰ uͦ dũ de rerũ successu tu¬
midus etiã ap̃d̾ suos suꝑbirer:
ualida adu̾sus eũ suoꝵ conspi¬
ratio facta ẽ. Quoꝵ molitione
detecta: diu̾sis ab eo extruciati
ꝑiere suppliciis. Horũ siquibem
funerib non minꝰ niriũ amisit:
qͣm si exuꝑatꝰ belli certamine
fuisser. ¶ Int̾ea rex hunorum
attila dũ cũ fr̃e bleba regnũ uitͣ
pannonias daciãq gereret. ma¬
cedoniã nusiamq ⁊achaiam u¬
trasq etiã tracias immanissima
rabie deuastaret: blebam suũ
germanũ regniq consortẽ ꝑemit.

Expanded text:
nno ab urbe condita millesimo ducentesimo quarto defuncto Theodosio quadragesimus quartus in numero Marcianus Orientali aulae praeficitur imperator. Ceterum Valentiniani tempora huius vel superioris imperatoris curriculis adscribuntur. Igitur Valentinianus occidui rector imperii pacis ea tempestate foedera cum Geiserico Wandalorum rege firmavit certisque spatiis Africa inter utrosque divisa est. Geisericus vero dum de rerum successu tumidus etiam apud suos superbiret, valida adversus eum suorum conspiratio facta est; quorum molitione detecta diversis ab eo excruciati periere suppliciis. horum si quidem funeribus non minus virium amisit, quam si exuperatus belli certamine fuisset. Interea rex Hunnorum Attila, dum cum fratre Bleba regnum intra Pannonias Daciamque gereret, Macedoniam Misiamque et Achaiam utrasque etiam Tracias inmanissima rabie devastaret, Blebam suum germanum regnique consortem peremit
Abbreviated transcription (Latin):
dalis apd̾ africã ĩꝑauit. Recẽden¬
te gͥ ab urbe geserico: romani se¬
qñte meuse exinanite reipubli¬
ce imꝑatorẽ auitum p̃ficiunt.
Wisigochi qͦ circa hec tp̃ra cũ re¬
ge suo theoderico theoderici filio
transcensis pirinei iugis. hispa¬
nias inuadunt. Ast uͦ martianꝰ
ĩꝑator cũ apud constantinopolĩ
septem annis regnũ administras¬
set: facta suoꝵ ꝯspiratione ꝑemp¬

Expanded text:
dalis apud Africam regnavit. Recedendalis apud Africam regnavit. Recedente igitur ab urbe Geiserico Romani sequenti mense exinanitae rei publicae imperatorem Habitum praeficiunt. Wisigothae quoque circa haec tempora cum rege suo Theoderico Theodoriti filio transcensis Pyrenaei iugis Hispanias invadunt. Ast vero Marcianus imperator cum apud Constantinopolim septem annis regnum administrasset, facta suorum conspiratione peremp